cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lagomorfos
Pel
miniatura|240px|[[Ochotona princeps.]]
A pelaxe dos lagomorfos é mesta e suave, de coloración agrisada ou parda nas partes dorsais a ebrancazada nas ventrais. Múdase unha ou dúa veces ao ano; as especies que habitan en rexións frías como, por exemplo, a lebre ártica (Lepus arcticus) teñen a pelaxe totalmente branca en inverno (e a subespecie groenlandesa, Lepus arcticus groenlandicus, durante todo o ano). A duración da muda outonal depende principalmente da duración da luz do día. As glándulas sudoríparas encóntranse só nas patas, pero as sebáceas son, en cambio, moi numerosas; as áreas glandulares tamén está presentes, sobre todo, na proximidade dos órganos reprodutores e do recto. As picas teñen almofadiñas plantares nos dedos e nas plantas dos pés; en cambio os lepóridos teñen, no seu lugar, guedellas de pelos.
Esqueleto
As paredes laterais da parte frontal do cranio (especialmente a parte maxilar do rosto) está peculiarmente fenestrado. As bullas timpánicas están ben desenvolvidas. Os arcos cigomáticos están coimprimidos lateralmente. A fosa suborbital é pequena, e o maseter nunca pasa ao euu través, como si o fai nos roedores. A estrutura da mandíbula permite movementos verticais e laterais. Os lagomorfos teñen clavícula, e a tibia e a fíbiula están parcialmente fusionadas. As patas traseiras teñen caro dedos, e a dianteiras cinco.
Sistema nervioso e órganos dos sentidos
Os hemisferios cerebrais dos lagomorfos son pequenos, e non cobren o cerebelo. Nos coellos son lisos, e nas lebres presentan circunvolucións débiles. Os órganos do olfacto, oído e visión están ben desenvolvidos.
Aparato dixestivo e alimentación
miniatura|180px|Apéndice, cego e colon do coello.
O maxilar superior presenta dous pares de dentes incisivos (duplidicentados), como quedou dito, e a diferenza dos roedores; o primeir par é grande, e está dividido por un suco lonxitudinal, e os segundo é pequeno, e está confinado detrás do primeiro par, na mandíbula só hai un par de incisivos. Carecen de caninos e, entre os incisivos e os premolares hai un grande espazo (diastema). A primeira dentición (dentes do leite) é rapidamente substituída pola definitiva. O alimento é triturado por movementos laterais da mandíbula. O estómago non está compartimentado. O intestino cego é extremadamente longo, unhas dez veces mais longo que o estómago, e presnta unha válvula espiral. A dixestión efectúase mediante un duplo circuíto de paso do alimento polo aparato dixestivo: os excrementos son de dous tipos, diúrno e nocturo; os diúrnos son secos, e son desbotados, pero os nocturnos son de distinto tipo, arredondados, húmidos, brandos e cubertos de mucus, e son inxeridos inmediatamente despois da súa expulsión, sen mastigar; este fenómeno, denominado cecotrofia (non confundir con coprofaxia), que permite obter unha maior absorción de nutrientes.
Os lagomorfos son herbívoros estritos, alimentándose principalmente de herba e outras pequenas plantas verdes, pero cando estas non son accesíbeis, poden comer tamén cascas de árbores.
Reprodución e desenvolvemento
Unha característica dos lagomorfos é a situación dos testículos nos machos, que se encontran diante do pene, como nos marsupiais. Durante a época reprodutiva, os testículos desprázanse desde a cavidade abdominal até o escroto; o pene, que carece de óso peneano (báculo) diríxese cara a atrás. O útero das femias é bífido, e a placenta discoidal. Nos ocotónidos (picas) as femias teñen de dous a tres pares de mamas, e as dos lepóridos (lebres e coellos) de tres a cinco. O período de xestación nos ocotónidos é de ao redor de 30 días, e nos lepóridos de 28 a 47 días. As femias teñen varias camadas por ano, con dúas ou tres crías no caso das picas e de dúas a oito en lebres e coellos; ocasionalmnte, estes últimos poden chegar a teren máis de quince crías por camada. As crías nacen en tobos, espidas e indefensas, agás no caso das lebres, que non escavan tobos, e nacen con pelo e xa moi desenvolvidas.
Distribución
As poboacionóns nativas encóntranse en todos os continentes, excepto Australia e a Antártida. En Suramérica, onde só se encontran dúas especies, están ausentes do extremo sur; así mesmo enstano da maioría das illas, incluída Madagascar e as do arquipélago de Indonesia. Porén, os humanos introduciron varias especies en moitas zonas, tamén en illas, onde orixinariamente non formaban parte da súa fauna (sendo notábel a de coellos salvaxes Oryctolagus cuniculus, para a caza, en Australia e Nova Zelandia, onde se aclimataron).
Hábitat
Os lagomorfos ocupan unha gran diversidade de hábitats, desde bosques tropicais até a tundra ártica.
Importancia económica
As lebres e os coellos son cazados, con armas de fogo oo con trampas para aproveitar a súa carne e a súa pel. Esta última non é moi fina, pero é moi valorada como materia prima para a fabricación de feltros (por exemplo, para sombreiros). O coello de monte común (Oryctolagus cuniculus) é a única especie donesticada da orde, desenvolvéndose numerosas razas, especialmente para a carne ou a pel, sendo tamén moi importante como animal de laboratorio. Introducido polo home, como especie cinexética, en Australia, Nova Zelandia e en moitas outras illas, reproduciuse nelas até alcanzar poboacións moi abundantes, debido á ausencia de depredadores naturais, causando nalgúns sitios grandes pexuízos na agricultura] e na gandaría, converténdose, por exemplo, nun serio competidor das ovellas polo alimento, e causando tamén o exterminio de moitas especies da flora e fauna nativas.
O problema da mixomatose
Para controlar a excesiva poboación de coellos en Australia, o científico deste país Frank Fenner, famoso pola supervisión da erradicación da varíola, introduciu o Myxoma virus, causanta da mixomatose, enfermidade que afecta aos coellos e se caracteriza por tumefaccións na pel e nas membranas mucosas, particularmente en cabeza e xenitais, e que logo adoita  evolucionar a conxuntivite aguda e, ás veces cegueira. O coello vólvese apático, perde o apetito e desenvolve febre. Nos casos típicos en que o animal non posúe resistencia, a muerte acontece en trece días de media. A forma de transmisión á a pulga e outros artrópodos chuchadores de sangue en Europa e, en Australia a través de mosquitos.
miniatura|250px|Cabeza de coello afectado de mixomatose.
A enfermidade descubriuse no Uruguai a finais do século XIX, en coellos importados do xénero Sylvilagus. Posteriormente estendeuse polas poboaciones suramericanas de coellos silvestres. Porén, esta era unha cepa menos virulenta que a que se introduciu en Australia en 1950, e que reduciu a poboación drasticamente (de seiscientos millóns a cen millóns en dous anos). Durante décadas científicos de Gran Bretaña, Alemaña e Francia buscaron un remedio contra a praga en que se converteran os coellos como consecuencia de haber dezmado ou extinguido aos seus depredadores naturais e de haber promovido a súa crianza ao ser unha fonte importante de carne e pelo; foi o médico francés Paul-Félix Armand-Delille o que creeu encontrar a solución. Introduciu artificialmente en Francia en 1952 uns cantos coellos inoculados co virus produtor da mixomatose que rapidamente se estendeu polo continente europeo de forma natural, e decimou a poboación francesa en dous anos (90 % de mortalidade). A mixomatose (xunto coa pneumonía hemorraxicovírica), é a causante do declive do coello na península Ibérica, o que causou a decadencia de animaies emblemáticos, até o punto de que da aguia imperial ibérica se perderon o 70 % dos niños e o lince ibérico encontrouse sen o seu sustento básico. Existe unha vacina do vector vírico para coellos domésticos, pero en Europa exemplares silvestres desvolveron inmunidade e se extinguen paulatinamente.
Evolución e filoxenia
miniatura|esquerda|240px|Palaeolagus haydeni, do oligoceno de Norteamérica.
Os fósiles máis antigos de animais con aspecto de lebre ou de coello remóntanse ao paleoceno, hai uns 60 millóns de anos, e encontrárosen na China.
Os representantes deste xénero chinés (Mimotona) comparten as características dos coellos. Porén, presentan unha serie doutras características que os identifican como unha rama lateral temperá dun coello, cun antepasado común. Pouco despois encontráronse outros fósiles en Norteamérica.
As afinidades filoxenéticas dos lagomorfos son controvertidas, aínda que probas recentes suxiren que poden estar relacionados cos roedores. No cladograma aquí exposto indícanse as relacións filoxenéticas dos gliros, que mostra a separación dos roedores dos lagomorfos, e a destes dos ocotónidos e os lepóridos. Porén, algúns autores tamén suxeriron como parentes máis achegados, entre outros, os marsupiais, insectívoros, primates, artiodáctilos e outros grupos de ungulados.
Eskişehirspor
O Eskişehirspor Kulübü é un club de fútbol turco da cidade de Eskişehir. Fundouse en 1965 e compite na Süper Lig.
V edición dos Premios Goya
A cerimonia de entrega da V edición dos Premios Goya tivo lugar no Palacio de Congresos de Madrid o 16 de febreiro de 1991, e foi presentada por Lydia Bosch e Jorge Sanz. ¡Ay, Carmela!, a gran favorita, acadou 13 premios dos 15 nomeamentos que levara.
Pneumocito
Os pneumocitos ou células alveolares son células que se encontran no epitelio dos alvéolos e nos septos entre os alvéolos. Os pneumocitos facilitan o intercambio respiratorio de gases entre o aire alveolar e o sangue dos capilares sanguíneos que rodean o alvéolo, contribúen ao mantemento e autorrexeneración do alvéolo e á secreción do surfactante pulmonar. Hai dous tipos de pneumocitos, chamados tipo I e tipo II.
Pneumocito tipo I
Os pneumocitos tipo I ou células alveolares tipo I son células planas, que cobren unha área extensa, e teñen pouco grosor (0,2 μm; máis grosas na zona do núcleo). A súa superficie libre é xeralmente lisa e están unidas unhas a outras por medio de unións herméticas. Son as responsables do intercambio respiratorio de gases nos alvéolos e cobren a maior parte da superficie alveolar (>95%). Son a metade de numerosos cós pneumocitos tipo II, pero como estes últimos son moito máis pequenos e cobren 50 veces menos superficie da luz alveolar, os de tipo I cobren a maior parte da superficie do alvéolo.
Os pneumocitos tipo I non se poden dividir mitoticamente. Poden ser danados por substancias tóxicas do aire. En caso de danos pulmonares, poden orixinarse pneumocitos tipo I a partir da diferenciación de pneumocitos tipo II.
Pneumocito tipo II
Os pneumocitos tipo II, tamén chamados células alveolares tipo II, células alveolares grandes ou pneumocitos granulares son células cuboidais ou arredondadas, pequenas e granulares. A súa superficie libre ten un pequeno número de microvilli. A súa superficie basal arredondada sobresae no tecido conxuntivo dos tabiques alveolares. Atópanse tipicamente nos puntos onde se unen os tabiques alveolares. Aínda que en número de células supoñen o 60 % das células que revisten o alvéolo, só cobren o 5 % da superficie do alvéolo, debido ao seu tamaño e forma. Os pneumocitos tipo II son células secretoras, polo que presentan uns gránulos secretores que conteñen os precursores do surfactante cun contido en fosfolípidos entre 3 e 6 veces maior ca en proteína. Os gránulos mostran unha subestrutura laminar moi característica, polo que se chaman corpos lamelares. Descargan o seu contido por exocitose e o surfactante liberado esténdese formando unha capa monomolecular sobre a superficie do alvéolo.
Desenvolvemento
Os pneumocitos tipo II empezan a formarse na 24ª semana de xestación, e empezan a segregar unha pequena cantidade de surfactante. Porén, as cantidades de surfactante segregadas non son as suficientes para unha adecuada función pulmonar ata a 35ª semana de xestación, e esta é a razón principal pola que aumentan moito os casos de síndrome de distrés respiratorio en nenos nacidos antes da 35ª semana de xestación.
Funcións
Os pneumocitos tipo II poden dividirse por mitose nos alvéolos e substituír os pneumocitos tipo I danados.
O xene humano MUC1, asociado cos pneumocitos tipo II, foi identificado como un marcador do cáncer de pulmón.
A Guía, Meira, Moaña
A Guía é un lugar da parroquia de Meira, no concello pontevedrés de Moaña na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 391 habitantes, dos cales 188 eran homes e 203 eran mulleres.
Eudocia Makrembolitissa
miniatura|300px|Díptico representando a [[Romano IV Dióxenes|Romano IV e Eudoxia.]]
Eudocia Makrembolitissa ou Eudoxia Macrembolitissa (en grego: Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα), foi unha emperatriz bizantina. Morta en 1096, era sobriña do patriarca Miguel Cerulario
Casa de primeiras en 1050 con Constantino X Ducas († 1067), emperador bizantino. Á morte deste último, exerceu a rexencia no nome dos seus tres fillos Miguel VII, Andrónico e Constantino. Volveu casar con Romano IV Dióxenes.
Eudocia asegurou a canonización de Cerulario pouco tempo despois da súa morte, facendo del o campión da independencia espiritual dos gregos despois do Gran Cisma de Oriente de 1054.
Foi apartada do poder polo seu fillo máis vello Miguel VII en 1071, e mandada ao exilio nun mosteiro do Bósforo. Nicéforo III Botaniates, que derrocou a Miguel VII en 1078, fíxoa volver á capital e colmouna de favores.
Ómicron
miniatura|150px|dereita|Maiúscula e minúscula da letra omicrón. Nome da décimo quinta letra do alfabeto grego (ὂ μικρόν); equivale ao /o/, o breve. Minúscula ο, maiúscula Ο. Adoita transcribirse como o. Provén da letra do alfabeto fenicio ‘Ayin, que representa unha fricativa laringal sonora, da que carece o grego, podéndose, xa que logo, aproveitar o signo para a vogal /o/, dado que o fenicio non notaba as vogais. Como signo numérico representaba o setenta. En maiúscula serve tamén para designar o décimo quinto canto da Ilíada de Homero e en minúscula o décimo quinto da Odisea.
La Juventud Católica de Tuy
Historia e características
Revista relixiosa e científico-literaria, apareceu o 1 de novembro de 1870. Fundada polo presidente de La Juventud Católica del Miño José Álvarez Mera, que tamén foi o seu director. O administrador era Francisco Paula Areal e entre os seus redactores figuraron Teodosio Vesteiro Torres, Teodoro Sánchez Patiño, José María Barrera, Dámaso R. Areal, Jacinto Figueroa e Carlos C. Queimaliños. Foi suspendida por decisión da Asemblea da Juventud Católica que acordou publicar unha revista xeral de todas as Academias españolas. Cesou a súa publicación o 20 de xuño de 1871.
Os Currás, Vizoño, Abegondo
Os Currás é un lugar da parroquia de Vizoño no concello coruñés de Abegondo na comarca da Coruña. Tiña 33 habitantes no ano 2016 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 17 eran homes e 16 mulleres.
Claude Godard d'Aucourt de Saint-Just
Claude Godard d'Aucourt de Saint-Just, barón de Saint-Just, nado en París o 14 de xullo de 1769 e finado na mesma cidade o 17 de marzo de 1826, foi un libretista francés, fillo do escritor Claude Godard d'Aucourt. Compuxo o libreto para diversas óperas cómicas de François Adrien Boieldieu.
Estrutura vestixial
miniatura|300px|dereita|Neste esqueleto de [[balea pode verse como o animal conserva de forma vestixial os ósos da cadeira e o fémur (c na imaxe), aínda que xa non sobresaen fóra do corpo e carecen da súa función característica locomotora ao perderen estes animais as patas traseiras na súa evolución, aínda que seguen servindo para a inserción de músculos.]] As estruturas vestixiais son estruturas determinadas xeneticamente ou atributos que aparentemente perderon a maioría ou todas as súas funcións ancestrais nunha especie, pero que se mantiveron, aínda que ás veces reducidas, durante o proceso da evolución. Esta característica denomínase vestixialidade. A avaliación da vestixialidade faise xeralmente por comparación con características homólogas en especies relacionadas. A emerxencia da vestixialidade ocorre por procesos evolutivos normais, normalmente pola perda de función dunha característica que xa non está suxeita a presións de selección positivas cando perde o seu valor nun ambiente cambiante. A característica pode sufrir unha selección en contra máis rapidamente se a súa función se converte definitivamente en daniña. Exemplos típicos de ambos os tipos ocorren na perda da capacidade de voar en certas especies de aves habitantes de illas.
Introdución
miniatura|O [[tubérculo de Darwin (esquerda) é unha forma vestixial de punta da orella (dereita) dos antepasados mamíferos dos humanos, aquí nunha mona de Xibraltar (Macaca sylvanus).]]
Vestixialidade ten un significado máis amplo que estrutura vestixial. As características vestixiais non sempre son estruturas corporais; poden adoptar varias formas, como por exemplo patróns de comportamento, estruturas anatómicas, estruturas celulares ou procesos bioquímicos. Como moitas outras características físicas, as características vestixiais nunha determinada especie poden aparecer sucesivamente, desenvolverse, e persistir ou desaparecer en varias etapas dentro do ciclo vital do organismo, desde o inicio do desenvolvemento embrionario ao final da idade adulta.
Alex Rice
Alexandrea Kawisenhawe Rice, nada en 1972 en Kahnawake, Quebec, é unha actriz mohawk. Coñecida Rice polos seus papeis nos filmes Skinwalkers (2002), Dreamkeeper (2003), Coyote Waits (2003), e A Thief of Time (2004). Tamén aparece noutros coma Lewis and Clark: Great Journey West, On The Corner, A Thousand Roads, Sacagawea, Johnny Tootall e The New World. Tamén ten colaborado en series de televisión como Spin City, CSI, Strong Medicine e The Sopranos.
Estrutura vestixial
Introdución
miniatura|Restos das patas traseiras vestixiais (esporóns) nunha [[boa constriatora.]]
A vestixialidade, en bioloxía, refírese a organismos que manteñen órganos, que aparentemente perderon gran parte ou toda a súa función orixinal. O asunto foi controvertido e discutido; pero os órganos vestixiais forman parte do coñecemento biolóxico común. Ademais, o termo vestixialidade é útil para referirse a moitas características determinadas xeneticamene, xa sexan morfolóxicas, de comportamento ou psicolóxicas; porén, en calquera deses contextos, non é necesario que unha característica vestixial sexa completamente inútil.
Aplícanse conceptos similares a nivel molecular. Algunhas secuencias de ácidos nucleicos en xenomas eucariotas non teñen función biolóxica coñecida. Un exemplo son os pseudoxenes, que perderon a súa capacidade de codificación de proteínas ou xa non se expresan na célula. Como perderon a súa función orixinal, entran dentro da definición de vestixialidade.
As estruturas vestixiais chámanse ás veces órganos vestixiais, aínda que moitas delas non son realmente órganos (poden ser partes dunha célula, ou pequenas partes dun órgano). As estruturas vestixiais están normalmente dexeneradas, atrofiadas, ou son rudimentarias, e tenden a ser moito máis variables que as partes homólogas non vestixiais. Aínda que estruturas xeralmente consideradas "vestixiais" puideron perder algunhas ou todas as súas funcións que desempeñaban nos organismos ancestrais e para as cales evolucionaron, esas estruturas poden reter funcións menores ou puideron ser adaptadas para realizar novas funcións nas poboacións existentes.
É importante evitar a confusión entre o concepto de vestixialidade e o de exaptación. Ambas as cousas poden aparecer xuntas no mesmo exemplo, dependendo do punto de vista relevante en cada caso. Nunha exaptación unha estutura usada orixinalmente para un determinado propósito é modificada para realizar unha nova función. Por exemplo, as ás dos pingüíns son unha exaptación, xa que pasaron de servir para voar a servir para nadar baixo as augas. Pero a diferenza deste exemplo, o propio Darwin argumentou que as ás do emú eran vestixiais, xa que parecen non ter unha función principal ou importante existente; porén, a función é unha materia de grao, polo que decidir o que é unha función "principal" é arbitrario; o emú parece utilizar as ás para equilibrarse durante a carreira, pero non as usan para voar, que foi para o que evolucionaron as ás. De xeito similar, as avestruces usan as súas ás como órgano para a exhibición e o control de temperatura, pero non para voar como facían os seus antepasados, polo que serían exaptacións.
As características vestixiais poden ser desde prexudiciais ata neutras ou favorables en termos de selección. Algunhas poden ter certa utilidade limitada para un organismo pero dexenerar co tempo se non proporcionan unha vantaxe significativa en termos de fitness para evitar os efectos da deriva xenética ou as presións selectivas en competencia. A vestixialidade nas súas varias formas presenta moitos exemplos de evidencias da evolución biolóxica.
Historia
As estruturas vestixiais son coñecidas desde antigo, e a razón da súa existencia foi obxecto de especulacións antes de que a evoución darwinista proporcionase unha explicación amplamente aceptada. No século IV a. C., Aristóteles foi un dos primeiros autores en comentar na súa Historia dos animais os ollos vestixiais das toupas, denominándoos "atrofiados no seu desenvolvemento" debido ao feito de que as toupas apenas poden ver. Porén, só nos séculos recentes se estudaron seriamente os vestixios anatómicos. En 1798, Étienne Geoffroy Saint-Hilaire indicou sobre as estruturas vestixiais o seguinte:
O seu colega Jean-Baptiste Lamarck indicou varias estruturas vestixiais no seu libro de 1809 Philosophie Zoologique. Lamarck sinalou que "a Spalax de Olivier, que vive baixo terra como unha toupa, e está exposta á luz do día menos que a toupa, perdeu o uso da vista: polo que só mostra vestixios deste órgano."
Charles Darwin estaba familiarizado co concepto de estrutura vestixial, aínda que o termo aínda non existía. Enumerou varias delas en The Descent of Man, entre as que estaban os músculos da orella, a moa do xuízo, o apéndice, o cóccix, o pelo corporal, e o pregamento semilunar no ángulo do ollo. Darwin tamén sinalou en On the Origin of Species que unha esturutra vestixial podía ser inútil para a súa función primaria, pero aínda manter papeis anatómicos secundarios: "Un órgano que serve para dous propósitos, pode facerse rudimentario ou abortado completamente para un deles, mesmo para o propósito máis importante, e permanecer perfectamente eficiente para o outro.... Un órgano pode facerse rudimentario para o seu propósito exacto, e usarse para un obxecto distinto."
Na primeira edición de A orixe das especies, Darwin mencionou brevemente a herdanza dos caracteres adquiridos baixo o título "Effects of Use and Disuse" (Efectos do uso e desuso), expresando poucas dúbidas de que o uso "reforza e agranda certas partes, e o desuso fainas diminuír; e que esas modificacións son herdadas". Nas últimas edicións ampliou os seus pensamentos sobre isto, e no capítulo final da 6ª edición concluíu que as especies foran modificadas "principalmente pola selección natural de variacións numerosas sucesivas lixeiramente favorables; axudado de maneira importante polos efectos herdados do uso e desuso das partes".
Pilar Cernuda
Pilar García-Cernuda Lago Calleja Fernández, coñecida como Pilar Cernuda, nada en Santiago de Compostela o 29 de xullo de 1948, é unha xornalista galega.
Estrutura vestixial
Descendencia común e teoría evolutiva
As estruturas vestixiais son xeralmente homólogas de estruturas que funcionan normalmente noutras especies. Por tanto, as estruturas vestixiais poden considerarse evidencias da evolución, o proceso polo cal os trazos herdables se orixinan en poboacións ao longo dun extenso período de tempo. A existencia de trazos vestixiais pode atribuírse a cambios no ambiente e nos patróns de comportamento do organismo en cuestión. Cada estrutura anatómica ou resposta de comportamento ten as súas orixes en algo que nalgún tempo foi útil. A selección natural xogou un importante papel na evolución destas estruturas. Seleccionáronse as estruturas máis vantaxosas. Algúns trazos quedaron pouco a pouco abandonados. A medida que a función do trazo xa non é beneficiosa para a supervivencia, a probabilidade de que a futura descendencia herde a forma "normal" decrece. Nalgúns casos a estrutura acaba sendo prexudicial para o organismo (por exemplo os ollos dunha toupa non lle son necesarios pero poden sufrir unha infección ). En moitos casos, a estrutura non causa un dano directo, pero require un gasto extra de enerxía en termos de desenvolvemento, mantemento e peso, e supón un risco de ter enfermidades (por exemplo, infeccións ou cancros nese órgano), polo que aparece certa presión selectiva para eliminar as partes que non contribúen á fitmess do organismo. Unha estrutura que non é daniña tardará máis en ser eliminada gradualmente que outra que o é. Porén, algunhas estruturas vestixiais poden persistir debido a limitacións no desenvolvemento, como que a completa perda da estrutura non se poida producir sen alteracións importantes do patrón de desenvolvemento do organismo, e tales alteracións producirían probablemente numerosos efectos colaterais negativos. As dedas de moitos animais como os cabalos, que apoian o seu corpo nun só dedo, son aínda evidentes en forma vestixial e de cando en vez en certos individuos poden facerse evidentes en casos raros.
As versións vestixiais da estrutura poden compararse coa versión orixinal da estrutura noutras especies para determinar a homoloxía dunha estrutura vestixial. As estruturas homólogas indican que hai antepasados comúns con aqueles organismos que teñen unha versión funcional da estrutura. Douglas Futuyma afirmou que as estruturas vestixiais carecen de sentido a non ser que as coloquemos no marco da evolución, igual que as palabras do idioma galego só poden ser explicadas a partir dos seus antecedentes etimolóxicos latinos (ou en menor medida doutras linguas).
Pilar Cernuda
Traxectoria
Especializada en información política, nos últimos anos seguiu colaborando en distintos medios tantos escritos coma radio e televisión. Participa na tertulia do programa Herrera en la onda de Onda Cero (cadea á que se incorporara en 1993) e nos programas de televisión Espejo público de Antena 3 e Alto y Claro e Madrid opina de Telemadrid. Ademais escribe na revista Cambio 16 e no xornal La Razón. Tamén dirixe a Axencia de novas Fax Press..
Estrutura vestixial
Descendencia común e teoría evolutiva
Os trazos vestixiais poden con todo ser considerados adaptacións, debido a que a adaptación adoita definirse como un trazo que foi favorecido pola selección natural. As adaptacións, por tanto, non necesitan ser adaptativas actualmente, con tal de que o fosen nalgún momento pasado.
Animais
miniatura|dereita|O [[kiwi (ave)|kiwi de Nova Zelandia ten diminutas ás.]] Os caracteres vestixiais están presentes en todo o reino animal, e podería facerse unha lista moi longa. Darwin dixo que "sería imposible indicar un animal superior no que unha parte ou outra non estea en condición rudimentaria."
As ás das de aves non voadoras como os kiwis son vestixiais e son reliquias das ás voadoras dos seus antepasados. Os ollos de certos perixes e píntegas carvernícolas son vestixiais, e xa non serven para ver, e son restos dos ollos funcionais dos seus antepasados. Os animais que se reproducen sen sexo (por reprodución asexual) xeralmente perderon os seus trazos sexuais, como a capacidade e localizar/recoñecer o sexo oposto e o comportamento copulador.
As boas e pitóns teñen restos de pelves vestixiais, que son externamente visibles como pequenos esporóns pélvicos a cada lado da súa cloaca. Estes esporóns son utilizados ás veces na copulación, e son máis longos nos machos (as femias tamén teñen), pero non son esenciais, xa que a gran maioría das especies de serpes non posúe eses restos. Ademais, na maioría dos ofidios o pulmón esquerdo está moi reducido ou ausente. Os escamosos anfisbénidos, que evolucionaron independentemente perdendo tamén as patas, tamén manteñen vestixios da pelve e da cintura pectoral, e perderon o seu pulmón dereito.
miniatura|esquerda|Ganchos de agarre vestixiais de varios xéneros de [[platihelmintos protomicrocotílidos. Nos ganchos normais hai escleritas (negras) mais estas están ausentes nos ganchos simplificados. Lethacotyle (á dereita) non ten ganchos en absoluto.]]
Tomás Reñones
Pedro Tomás Reñones Crego, nado en Santiago de Compostela o 9 de agosto de 1960, é un exfutbolista e político galego, que xogaba como lateral dereito e central, e que foi internacional coa selección española.
Estrutura vestixial
Animais
Describiuse un caso de órganos vestixiais nos vermes platihelmintos monoxéneos parasitos poliopistocotíleos. Estes parasitos xeralmente teñen un órgano de agarre posterior con varios ganchos, que son órganos esclerotizados cos que o verme se agarra ás branquias dos seus peixes hóspedes. Estes ganchos son extremadamente importantes para a supervivencia do parasito. Na familia Protomicrocotylidae, as especies poden ter ganchos normais, ou ganchos simplificados, ou ningún gancho (como ocorre no xénero Lethacotyle). Despois de facer un estudo comparativo da superficie relativa dos ganchos en máis de 100 xéneros de monoxéneos, isto foi interpretado como unha secuencia evolutiva que leva á perda dos ganchos. Casualmente, nos protomicrotílidos evolucionaron outras estruturas de agarre (lingüetas laterais, estriacións transversas). Por tanto, os ganchos dos protomicrocotílidos foron considerados órganos vestixiais.
Tomás Reñones
Comezou no Compostela e destacou no Atlético de Madrid, equipo no que foi capitán e co que xogou 487 partidos, sendo o terceiro futbolista con máis encontros da historia do club, só por detrás de Adelardo e Koke Resurrección. Despois da súa retirada meteuse en política, foi concelleiro e alcalde de Marbella polo partido de Jesús Gil e acabou xulgado, condenado e encarcerado por corrupción no marco do caso Malaya.
Estrutura vestixial
Animais
Nos exemplos anteriores a vestixialidade é xeralmente o resultado (ás veces casual) dunha evolución adaptativa. Porén, hai moitos exemplos de vestixialidade como produto drástico dunha mutación, e esa vestixialidade é xeralmente daniña e antiadaptativa. Un dos primeiros exemplos documentados foi o das ás vextixiais de Drosophila. Desde entón descubríronse moitos outros exemplos.
Tomás Reñones
Como futbolista
Comezou no Compostela, onde xogou dende a idade xuvenil, debutando co primeiro equipo en Segunda B con 16 anos, da man do adestrador Carlos Torres. Xogou as seguintes dúas tempadas co equipo santiagués en Terceira, logrando o ascenso na segunda delas, na que disputou todos os partidos.
No verán de 1981 fichou polo Atlético de Madrid, xogando as tres primeiras tempadas co filial en Segunda División. Debutou co primeiro equipo en outubro de 1983 nun partido da Copa do Rei fronte ao Tarancón. Disputou co primeiro equipo dous partidos máis de Copa esa tempada, así como oito da Copa da Liga, todos eles como titular, incluídos os dous da final perdida contra o Valladolid.
Subiu definitivamente ao primeiro equipo na tempada 1984/85, na que disputou 49 partidos, todos como titular, e foi un dos piares do cadro adestrado por Luis Aragonés que conquistou a Copa do Rei no Santiago Bernabéu. Continuou 11 anos máis no club madrileño, gañando unha liga (1996) e tres copas do Rei máis (1991, 1992 e 1996). Foi o capitán do equipo cando este gañou o dobrete. Os seus derradeiros minutos como atlético foron o día 25 de maio de 1996, cando, a petición da bancada, e no derradeiro partido da Liga 95-96, perante o Albacete, saíu ao campo no minuto 80.
Estrutura vestixial
Humanos
A vestixialidade nos humanos está relacionada coa evolución humana. Moitos dos exemplos humanos son vestixiais tamén noutros primates e animais relacionados, mentres que outros exemplos están aínda moi desenvolvidos. A explicación tradicional do cego humano é que é vestixial, como adoita suceder noutros omnívoros, e está reducida a unha cámara pequena cega que recibe o contido do íleo e o pasa ao colon. Segundo esta interpretación, o cego ancestral sería máis grande, e nel faríase a fermentación dos materiais celulósicos inxeridos. O apéndice tamén se considerou tradicionalmene vestixial, xa desde os tempos de Darwin, pero hoxe isto é discutido, xa que hai outras explicacións alternativas posibles non relacionadas coa dixestión senón coa función inmunitaria. O cóccix, é un vestixio da cola de primates antecesores, aínda que segue mantendo unha funcionalidade como punto de inserción de varios músculos pélvicos.
O Valo
O topónimo O Valo pode referirse a varios lugares de Galicia:
Tomás Reñones
Como futbolista
Tras deixar o club madrileño xogou no Atlético Marbella e logo na UD San Pedro, en San Pedro Alćantara.
Estrutura vestixial
Humanos
Outras estruturas vestixiais son a plica semilunar do ángulo interno do ollo, que é un resto da membrana nictitante; e os músculos auriculares da orella, que serven noutros animais para mover as orellas. Outras estruturas orgánicas, como o músculo occipital, perdeu as súas funcións orixinais (evitar que caia a cabeza) pero é aínda útil para outros propósitos (expresión facial).
Tomás Reñones
Como futbolista
Destacaba pola súa dureza no campo e a súa correcta colocación na defensa.
Estrutura vestixial
Humanos
Os humanos teñen tamén algúns comportamentos e reflexos vestixiais. A pel de galiña que se nos pon aos humanos cando estamos baixo estrés é un reflexo vestixial; e a súa función nos antepasados humanos era erguer os pelos do corpo, para facer parecer ao animal máis grande e espantar os depredadores. O músculo erector do pelo, que está unido a cada pelo, cando se contrae eleva o pelo e crea o efecto da pel de galiña.
Tomás Reñones
Selección española
Debutou coa selección española o 20 de novembro de 1985, nun partido amigable contra Austria, e uns meses despois entrou na lista de convocados por Miguel Muñoz para o Mundial de México 1986. Foi titular en todos os partidos de dito Mundial, ata a eliminación en cuartos de final fronte a Bélxica. Xogou tamén a Eurocopa de 1988. Disputou un total de 19 partidos coa selección.
Estrutura vestixial
Humanos
Tamén hai estruturas moleculares vestixiais nos humanos, que xa non teñen uso pero que poden indicar unha ascendencia común con outras especies. Un exemplo disto é un xene que é funcional na maioría dos demais animais e que codifica o encima L-gulonolactona oxidase, un encima que pode fabricar a vitamina C. Unha mutación documentada desactivou o xene nun antepasado da moderna infraorde dos simios, e permanece no seu xenoma, incluíndo o xenoma humano, como unha secuencia vestixial non funcional constituíndo un pseudoxene.
Tomás Reñones
Tras a retirada
Trala súa carreira futbolística recalou no concello de Marbella, sendo elixido concelleiro polo Grupo Independiente Liberal, o partido do seu antigo presidente Jesús Gil. Tralas accións xudiciais contra o goberno da cidade por corrupción e a detención de Marisol Yagüe, ocupou o cargo de alcalde en funcións ata que unha xunta xestora se fixo cargo do concello. Foi detido pola policía española, a instancias do xulgado correspondente e dentro da operación Malaya, o martes 27 de xuño de 2006, pola súa participación na corrupción urbanística e inmobiliaria en Marbella. Estivo tres meses en prisión provisional e en 2008 volveu ingresar no cárcere para cumprir unha pena de 9 meses por delito urbanístico.
Estrutura vestixial
Plantas e fungos
As plantas tamén teñen partes vestixiais, como estípulas e carpelos non funcionais, redución das follas dos Equisetum, ou as paráfises dos fungos. Exemplos ben coñecidos son as reducións nas flores, que orixinan flores máis pequenas ou pouco coloridas, en plantas que se reproducen sen cruzarse con outras liñas de plantas, por exemplo por reprodución clonal obrigada ou autógama.
Tomás Reñones
Tras a retirada
En 2013 foi condenado a catro anos de cárcere e a unha multa de 320.000€ por un delito continuado de suborno pasivo, e a dous anos máis por fraude. Ingresou no cárcere de Alhaurín de la Torre en 2016.
Saíu da prisión en 2018, pasando a ser coordinador do primeiro equipo do Atlético de Madrid.
Isamil, Meira, Moaña
Isamil é un lugar da parroquia de Meira, no concello pontevedrés de Moaña na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 224 habitantes, dos cales 108 eran homes e 116 eran mulleres.
Ferrás, Vizoño, Abegondo
Ferrás é un lugar da parroquia de Vizoño no concello coruñés de Abegondo na comarca da Coruña. Tiña 11 habitantes no ano 2016 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 6 eran homes e 5 mulleres.
Transatlanticism
Transatlanticism é o cuarto álbum da banda estadounidense de indie rock Death Cab for Cutie, publicado o 7 de outubro de 2003 a través do selo Barsuk Records.
Pi (letra)
miniatura|150px|dereita|Maiúscula e minúscula da letra pi. Pi é o nome da décimo sexta letra do alfabeto grego (πῖ); equivale ao /p/. Minúscula π, maiúscula Π. Adoita transcribirse como p. Provén da letra do alfabeto fenicio pe’. Como signo numérico representaba o oitenta. En maiúscula serve tamén para designar o décimo sexto canto da Ilíada de Homero e en minúscula o décimo sexto da Odisea.
Transatlanticism
Transatlanticism é o segundo álbum conceptual do grupo, e fala sobre o amor a distancia. Do traballo sacáronse tres sinxelos acompañados polos seus respectivos vídeos musicais: "The New Year", "The Sound of Settling" e "Title and Registration". Os dous primeiros, "The New Year" e "The Sound of Settling", acadaron os postos 86 e 84 respectivamente na lista británica de sinxelos.
Transatlanticism tivo boas críticas da crítica tras o seu lanzamento, e está considerado o mellor traballo do grupo, ademais de ser que os deu a coñecer ao gran público. O álbum chegou ao número 97 da lista Billboard 200 e foi certificado ouro pola RIAA tras vender 500.000 copias nos Estados Unidos.
No ano 2013 Barsuk Records publicou Transatlanticism Demos, unha colección de versións demo de cancións do disco para celebrar o décimo aniversario do seu lanzamento.
Listaxe de cancións
Todos os temas copostos por Ben Gibbard.
Menora Mivtachim Arena
O Menora Mivtachim Arena (en היכל נוקיה), máis coñecido como A Man de Elías (en hebreo: היכל הספורט יד אליהו, Yad Eliyahu), é unha instalación deportiva adicada especialmente á disputa de partidos de diferentes deportes (principalmente baloncesto) e entretemento, situado na cidade de Tel Aviv, Israel.
Características
A Man de Elías é un dos máis míticos pavillóns do baloncesto europeo, acollendo numerosas finais de competicións continentais e sendo a cancha do Maccabi Tel Aviv, un dos clubs europeos máis laureados.
Cunha capacidade para 10 383, á parte do Maccabi Tel Aviv albergou encontros do Hapoel Tel Aviv. É a area de deporte baixo teito máis grande en Israel, polo que aloxa a Final Four israelí (as semifinais e final da Copa de Israel), así como a maioría dos partidos da selección de baloncesto de Israel.
Os Valos
O topónimo Os Valos pode referirse a dous lugares de Galicia:
Río Vouga
O río Vouga é un curso fluvial do centro de Portugal. Nace na serra da Lapa a 864 metros de altitude, no Chafariz da Lapa, situado na freguesía de Quintela, (Sernancelhe, distrito de Viseu).
Características
Pouco despois de pasar a vila de Cacia, situada no concello e distrito de Aveiro e a 7 quilómetros da sede do concello e mais do distrito, as súas augas sepáranse en innumerábeis canais de terreo baixo e pantanoso, dándose inicio a formación da Ría de Aveiro. O seu curso vai, predominantemente, de leste a oeste tendo un total de 148 quilómetros de extensión.
Os seus afluentes principais son os ríos Caima, Mau e Sul na marxe dereita, e o río Águeda, na marxe esquerda. No seu curso está o encoro de Ribafeita.
A súa conca hidrográfica, contando coas pequenas concas hidrográficas afluentes directas da Ría de Aveiro, cobre unha extensión de 3.635 km².
Sporting Cristal
O Club Sporting Cristal, S.A. é un club de fútbol peruano da cidade de Lima. Fundouse o 13 de decembro de 1955 no barrio de Rímac polo enxeñeiro Ricardo Bentín Mujica e a súa muller Esther Grande de Bentín, propietarios da cervexaría peruana Backus e Johnston. O club e a cervexeira están moi vinculados dende os seus inicios, polo que se lle coñece popularmente como "o grupo cervexeiro" ou "os cervexeiros".
Actualmente compite na Primeira División do Perú. O club xogou sempre na máxima categoría do seu país, integrando a lista de equipos de Suramérica que nunca descenderon.
Adóitase denominar "o club que naceu campión", xa que gañou o Campionato de fútbol peruano de 1956 na súa primeira intervención e no seu primeiro ano de vida.
Primeiros anos
Fundouse o 13 de decembro de 1955, na provincia da Lima. Desde mesmo antes da súa fundación, o proxecto do Sporting Cristal Backus tivo máis dun opositor: notas da época sinalan como certos xornalistas deportivos e clubs de fútbol vían con desagrado que un equipo fose financiado por unha empresa privada. Incluso a propia Federación Peruana de Fútbol puxo trabas legais ao equipo antes e despois da súa fusión; até marzo de 1956 a FPF non autorizaba a participación de Sporting Cristal no campionato dese ano argumentando desde prohibición de publicidade nos clubs ata que estes debían ter nomes de heroes nacionais, lugares ou institucións do país. Usáronse diversas saídas legais para as imposicións da Federación Peruana, con todo, a polémica non concluíu senón até a década dos 60, cando finalmente suprimiuse a palabra "Backus" do nome do club.
O cadro cervexeiro armou un poderoso cadro de persoal para a súa primeira tempada, mantendo á maioría de xogadores do Sporting Tabaco que tiña entre as súas figuras ao gardameta Rafael Asca, ao capitán Alfredo Cavero e ao goleador Faustino Delgado. Ademais, contratouse ao dianteiro Máximo Mosquera, goleador do Campionato Peruano de 1955 e ao trío de xogadores uruguaios: Dardo Acuña, Carlos Zunino e Antonio Sacco. Estas fichaxes marcaron unha época ao tratarse dos primeiros grandes traspasos que se realizaban no fútbol profesional peruano. Durante o Campionato Peruano de 1956, Sporting Cristal foi avasallador, polo cal obtivo o Título de Campión, logrando ter a dianteira máis produtiva e o valo menos batido. O seu primeiro triunfo obteríao na segunda data, o 18 de agosto, día que gañou a Ciclista Lima por 3-0. Na última data, Sporting Cristal obtivo o título o ano do seu debut, ao gañar por 4-0 ao Carlos Concha. Em honra a este primeiro campeonato no seu primeiro ano de vida, Sporting Cristal é coñecido como "o club que naceu campión".
Durante as seguintes tempadas, o club caracterizouse por contratar figuras de primeiro nivel para os seus equipos. Son lembrados as fichaxes de xogadores como Raúl Pini, Sabino Bártoli, Alberto Terry ou Jorge Lamas, xa que remecieron o mercado futbolístico na súa época. Coa chegada á dirección técnica do arxentino Carlos Peucelle, en 1960, iníciase unha revolución no club, onde se empeza a explotar as canteiras do equipo. Ese mesmo ano, Cristal cumpriu unha boa actuación, culminando o equipo en terceiro lugar. Ao ano seguinte, o adestrador peruano Juan Honores asumiu o cargo e dirixiu a un cadro repleto de xogadores novos. Este lembrado equipo tivo como defensores aos canteiráns Eloy Campos, Orlando de La Torre e Roberto Elías, tres referentes do fútbol peruano dos anos 1960, e ao dianteiro Alberto Gallardo quen se convertería no maior ídolo na historia do club. Cristal foi líder folgado do Campionato Peruano de Fútbol de 1961, pero nas datas finais foi alcanzado por Alianza Lima, polo que ambos os clubs tiveron que definir ao campión nun partido extra en que venceron os celestes por 2-0 con anotacións de Alberto Ramírez e Alberto Gallardo. Nesa mesma tempada, Sporting Cristal obtivo tamén os títulos dos seus equipos de reserva, xuvenís e infantís (que xogaban os seus torneos paralelamente ao de maiores), consolidando así o seu ben gañado prestixio.
Como campión do fútbol peruano, Cristal foi convidado a realizar unha xira por diversas partes do mundo, sendo esta a primeira xira realizada por algún equipo campión do Perú. A serie de partidos comezou en Estados Unidos, continuou por varias cidades asiáticas como Kuala Lumpur, Malaca e Teherán, e culminou en España. Foron en total 30 encontros disputados durante dous meses, dos cales se gañaron 20, empatáronse 7 e houbo só 3 derrotas. A figura desta xira foi Alberto Gallardo, quen marcou 37 goles. O club volveu a remecer o mercado cando fichou ao mítico xogador brasileiro Didí en 1962, futbolista de fama mundial que acababa de obter o título da Copa Mundial de Fútbol de 1962 coa súa selección. Didí chegou para ser o adestrador do equipo e implantou o estilo de xogo ofensivo e de posesión de balón característico do fútbol de Brasil. O brasileiro formou un cadro vistoso e que adoitaba brindar espectáculo, con todo, tivo que conformarse só cos subcampionatos de 1962 e 1963.
Galería de imaxes do mosteiro de San Paio de Abeleda
Galería de imaxes do Mosteiro de San Paio de Abeleda.
O mosteiro de San Paio de Abeleda son os vestixios dun mosteiro medieval construído no século XII en Castro Caldelas.
Xosé Carlos Valcárcel
Xosé Carlos Valcárcel Doval, nado no Pereiro de Aguiar en 1963, é un político galego do PSdeG-PSOE.
A Fraga, Vizoño, Abegondo
A Fraga é un lugar da parroquia de Vizoño no concello coruñés de Abegondo na comarca da Coruña. Tiña 20 habitantes no ano 2016 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 9 eran homes e 11 mulleres.
Ashley Graham
Ashley Graham, nada en Lincoln, Nebrasca o 30 de outubro de 1987 é unha modelo estadounidense. Apareceu na portada de revistas de moda como Vogue, Harper's Bazaar, Glamour e Elle. Ademais, apareceu en varias campañas de publicidade de Levi's. Graham apareceu en The Tonight Show with Jay Leno, Entertainment Tonight e en CBS News e foi entrevistada por NPR por ser modelo de talles grandes. No ano 2016, converteuse na primeira modelo de talles grandes en aparecer na portada da revista Sports Illustrated Swimsuit Issue. No ano 2017, Graham converteuse na primeira modelo de talle grande en saír nas portadas británica e estadounidense de Vogue.
Guillermo Morán García
Guillermo Morán García, Asturiano, nado en Rebollada (Mieres) en 1919 e finado en Chavaga (Monforte de Lemos) o 20 de abril de 1949, foi un guerrilleiro antifranquista.
Traxectoria
Mineiro e comunista, loitou na Guerra Civil no batallón Sangre de Octubre co seu irmán Mario. Logo da execución do seu pai ao final da guerra, os dous irmáns mataron o xuíz municipal de Ribera de Arriba e fuxiron ao monte onde organizaron un grupo de fuxitivos coñecidos como Os Moranes. En xaneiro de 1940 co seu irmán Mario e 16 fuxitivos máis de Asturias, pasou a Portugal pola rexión de Porto, e regresou a España na primavera de 1941. Participou en abril de 1942 no Congreso de Ferradillo que deu lugar á creación da Federación de Guerrillas de León-Galicia. Partidario da liña rupturista na Federación, integrouse na II Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia (Destacamento Santiago Carrillo) baixo as ordes de Evaristo González Pérez. Pola delación de Jesús Costoya, o 20 de abril de 1949 o seu grupo foi rodeado en dúas casas nas aforas da aldea do Piricallo na parroquia de Chavaga (Monforte de Lemos) por forzas da Garda Civil de Ponferrada ao mando do comandante Miguel Arricivita. Guillermo foi abatido xunto a outros tres guerrilleiros (o xefe Evaristo González Pérez, Gregorio Colmenero Fernández e Julián Acebo Alberca) e dous enlaces.
Mangoño
O topónimo galego Mangoño pode referirse a:
Confianza
''