cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albert Szent-Györgyi
En 1937 recibiu o Premio Nobel de Fisioloxía e Medicina polos seus descubrimentos en relación cos procesos de combustión biolóxica, en especial os referidos á vitamina C e a catalese do ácido fumárico.
Traxectoria
Naceu o 16 de setembro de 1893 na cidade de Budapest, naqueles momentos dentro do Imperio Austrohúngaro e hoxe en día capital de Hungría. Iniciou os seus estudos de medicina na Universidade de Budapest, que combinou coas súas propias investigacións no laboratorio químico do seu tío. Debido á primeira guerra mundial, onde serviu como médico, tivo que interromper os seus estudos. Durante a Gran Guerra disparouse nun pé para abandonar a fronte, feito que lle permitiu finalizar os seus estudos o ano 1917.
Iniciou a súa investigación científica na cidade de Pozsony, hoxe en día Bratislava. Cando a cidade pasou a formar parte de Checoslovaquia en xaneiro de 1919, abandonou a vila xunto á maior parte de poboación de orixe húngara. Posteriormente desenvolveu a súa investigación na Universidade de Groningen, centrándose na química da respiración celular. Grazas a estes traballos e a unha bolsa da Fundación Rockefeller viaxou á Universidade de Cambridge, onde recibiu o doutoramento en 1927 polo seu traballo no illamento do "ácido hexurónico", hoxe en día denominado Vitamina C.
Posteriormente, na Universidade de Szeged utilizou o pemento (Capsicum annuum) como fonte de vitamina C (o L-enantiómero do ácido ascórbico) e deuse conta da súa actividade anti-escorbútica. O ano 1937 foi galardoado co premio Nobel de Medicina e Fisioloxía «polo seu descubrimento relacionado cos procesos de combustión biolóxica, con especial referencia á vitamina C e á catalese dos ácidos fumáricos».
Durante a segunda guerra mundial participou activamente na Resistencia Húngara. Aínda que Hungría se aliara coas potencias do Eixo, o primeiro ministro húngaro Miklós Kállay enviou a Szent-Györgyi á cidade de Istambul o ano 1944 para realizar negociacións secretas cos Aliados.
Adolf Hitler ditou unha orde de detención contra Szent-Györgyi, pero este escapou da Gestapo e permaneceu agochado dous anos. Despois da guerra recuperou o seu posto e mesmo se especulou coa posibilidade de que os soviéticos o nomeasen primeiro ministro, polo que se afiliou ao Partido Comunista de Hungría e foi elixido membro do Parlamento á vez que creou o laboratorio de Bioquímica da Universidade de Budapest e restableceu a Academia de Ciencias de Hungría. Descontento co goberno, emigrou aos Estados Unidos o ano 1947, sendo nomeado cidadán americano o ano 1955.
Durante a súa estancia en norteamérica, creou o seu propio laboratorio na cidade de Woods Hole, situada no estado de Massachusetts e iniciou as súas investigacións sobre o cancro, desenvolvendo teorías sobre física cuántica aplicadas á bioquímica desta enfermidade. Durante a década de 1970 a súa procura conduciuno a deducir que os radicais libres eran unha causa potencial do cancro.
Morreu o 22 de outubro de 1986.
Ovidio
Publio Ovidio Nasón (latín: Publius Ovidius Naso) nado en Sulmona o 20 de marzo do 43 a. de C. e finado en Tomis, actual Constanza no mar Negro no 17 ou 18 d. C., foi un poeta romano que escribiu sobre temas de amor, mulleres abandonadas e transformacións mitolóxicas. Cóntase, xunto con Virxilio e Horacio, como un dos tres poetas por excelencia da literatura latina. Ovidio foi amplamente considerado o máis grande mestre do dístico elexíaco. A súa poesía, moi imitada durante o final da Idade Antiga e a Idade Medieval, tivo unha influencia decisiva na arte e a literatura de Europa durante moitos séculos.
Ovidio escribía en dísticos elexíacos con só dúas excepcións: o seu Medea perdida, os dous fragmentos da que se conservan están en trimetres iámbicos e en anapestos, respectivamente, e a súa grande Metamorfoses, que escribiu en hexámetros dactílicos, o mesmo que a  Eneida  de Virxilio e os poemas épicos (Ilíada e a Odisea) de Homero. Ovidio ofrece unha épica diferente á dos seus predecesores, unha historia cronolóxica do cosmos desde a creación ata o seu propio día, e incorpora moitos mitos e lendas sobre transformacións sobrenaturais propias das tradicións grega e romana.
Traxectoria
miniatura|Estatua de Ovidio por [[Ettore Ferrari na Piazza XX Settembre de Sulmona, Italia.]] Ovidio naceu o 20 de marzo do ano 43 a. C. en Sulmo, como el mesmo dixo, no país dos pelignos. Pertencía a unha familia aristócrata, e sentíase orgulloso da antigüidade da súa estirpe. O seu pai era propietario de terras e morreu aos noventa anos, pouco antes cá nai. Viviu dende moi novo en Roma e o seu irmán, que nacera exactamente un ano antes ca el, foi compañeiro seu nos estudos que realizaba na cidade sobre retórica, en principio para dedicarse ao dereito. Porén, Ovidio foi dando mostras de sensibilidade poética, máis que da elocuencia prosaica que se requiría no foro. O seu pai reprocháballe que se inclinase cara a uns estudos sen ningún proveito, posto que o mesmo Homero morrera na pobreza. Ovidio contestáballe procurando emendarse, pero, involuntariamente, en verso:
Aínda que se esforzaba por escribir en prosa por satisfacer o seu pai, as palabras víñanlle sempre con ritmo e cadencia de verso "e era verso ao final canto intentaba escribir":
Tivo como mestres de elocuencia a Hixino, Arelio Fusco (orixinario de Asia Menor) e Porcio Latrón (de Hispania) e relacionouse con outros escritores da época como Horacio ou Propercio. Compartiu co seu irmán a vida política ata os vinte anos, idade á que este faleceu. Ocupou cargos públicos pouco relevantes, sendo un dos tresviri capitales, membro da corte centumviral, e un dos decemviri litibus iudicandis, mais dimitiu do cargo para seguir a carreira poética arredor dos anos 29 ou 25 a. C., decisión reprobada polo seu pai.
Cando morreu o seu pai, converteuse en herdeiro de todas as posesións, polo que puido vivir sen preocupacións e viaxar a diferentes lugares, como Atenas, Asia Menor e Sicilia, onde completou os seus estudos, dedicándose xa plenamente á poesía.
Composicións
Aos dezaoito anos, influído por Tibulo e Propercio, escribiu o cancioneiro amoroso Amores, libro de elexías dedicadas a unha rapaza chamada Corina que probablemente nunca existiu, aínda que reúne características de varios amores do poeta. Compuxo tamén Medea, unha traxedia que non se conserva, e as Heroidas, incluídas no ciclo erótico que abriu Amores, que presenta cartas de amor ficticias escritas por heroínas da mitoloxía e da historia, como Ariadna ou Medea, aos seus amantes. A esta obra seguiulle unha triloxía formada por tres poemas didácticos de tema erótico: Ars Amandi (ou Ars Amatoria), Remedia Amoris e Medicamina faciei feminae. Porén, os seus títulos máis ambiciosos son Fasti e Metamorfoses.
En Tristia, unha elexía de forma epistolar, cobran importancia singular as referencias autobiográficas. Na época na que Ovidio estivo desterrado escribiu a súa obra mais famosa: Metamorfoses (Metamorphoseon), escrita en hexámetro dactílico. Desde a Idade Media e o Renacemento, coma é o caso dos Carmina Burana, a obra de Ovidio nunca deixou de estar presente na tradición literaria europea. miniatura|Ovidio desterrado de Roma (1838) de [[Joseph Mallord William Turner|J.M.W. Turner.]] No ano 8, un enfrontamento co emperador Augusto levouno a un exilio obrigado a Tomis (actual Constancia), á beira do mar Negro. A pesar da súa popularidade, os seus libros foron retirados das bibliotecas e queimados en público por seren inmorais. Non están claras as razóns que provocaron o desterro, que foi determinado sen intervención do Senado nin de ningún maxistrado. Este evento influíu sobre toda a poesía que produciu a partir de entón. O propio Ovidio describiu os motivos do exilio como carmen et error ("un poema e un erro"), sostendo que este crime era peor ca un asasinato, máis daniño cá poesía. Un rumor di que estaba presente en cerimonias de adiviñación onde se falaba do destino do emperador; outros, que foi polo ton erótico dos seus poemas; a última explicación, talvez a máis axustada á realidade, é que Ovidio tiña coñecemento dos amoríos da neta do emperador, Xulia.
O poeta faleceu en Tomis o 17 ou 18 d.C. Crese que os Fasti, que estivo tempo revisando se publicaron postumamente.
Matrimonios
Casou tres veces e divorciouse dúas cando tiña arredor de trinta anos. Coa primeira esposa casou moi novo, mais finalmente foi declarada nec digna nec utilis ("nin digna nin útil"), o que fai pensar que non pertencía ao seu mesmo rango social e que non lle deu fillos no seu curto matrimonio. Non se sabe con certeza a cal das súas dúas primeiras esposas se refire como natural do país dos faliscos. O seu segundo matrimonio foi curto tamén, mais neste tivo unha filla da que tivo dous netos. As noticias sobre a súa última esposa, Fabia, relacionada coa influente gens Fabia, que o axudou durante o seu exilio en Tomis, son moito maiores. Con ela tivo outra filla, e por ela Ovidio sentiu gran cariño. Foi con ela unha mestura entre pai e mestre literario.
Obras
miniatura|Metamorphoses, 1643 As obras de Ovidio que se conservan, por orde de publicación, son: miniatura|[[Clásicos en Galego 24. Metamorfoses, vol. 2 de 2.]]
Obras perdidas
Unha perda descrita polo mesmo Ovidio é a primeira edición en cinco libros de Amores. Á parte desta, a maior perda é a única traxedia escrita por Ovidio, Medea, da que só se conservan unhas liñas. Quintiliano admiraba esta obra e considerábao un grande exemplo do seu talento poético.
Prisciano cita unha liña dunha obra titulada Epigrammata. Ovidio tamén menciona algunha poesía ocasional (Epithalamium, ). Tampouco se conserva o final de Medicamina e descoñécese se chegou a existir o último dos seis libros de Fasti. Ovidio tamén menciona algunha poesía ocasional (Epithalamium, cantos fúnebres e mesmo unha tradución ao xético ) que non se conservan. Tamén se perdeu a parte final de Medicamina.
Legado
O legado de Ovidio foi intenso, especialmente a partir do Renacemento, coa revalorización dos temas clásicos e a literatura amorosa (antes condenábanse algunhas das súas obras pola noción de pecado medieval, que vía reprobable un amor carnal desligado de Deus). Quizais o episodio de Apolo e Dafne das Metamorfoses foi un dos que tivo máis repercusións, tanto en literatura como nas artes plásticas.
Stade Vélodrome
O Stade Vélodrome é un recinto deportivo da cidade de Marsella, inaugurado en 1937, con capacidade para acoller pouco mais de 67.000 seareiros, no que xoga os seus encontros como local o equipo de fútbol Olympique de Marsella da Ligue 1. O Stade Vélodrome ten a máxima consideración no sistema de clasificación da UEFA, pertencendo á categoría Élite ou 5 estrelas.
Mundial de Fútbol 1938
No Mundial de Fútbol Francia 1938 xogáronse no Vélodrome un encontro de oitavos de final e unha das semifinais.
Eurocopa de Fútbol 1960
A Eurocopa de Fútbol Francia 1960 disputou unha das súas semifinais no Stade Vélodrome.
Eurocopa de Fútbol 1984
Na Eurocopa de Fútbol Francia 1984 acolleu un encontro do Grupo B no que se enfrontaron España e Portugal (co resultado de 1-1), e unha das semifinais na que Francia venceu a Portugal por 3-2.
Mundial de Fútbol 1998
No Mundial de Fútbol Francia 1998 o estadio tivo unha grande importancia, acollendo un total de 7 encontros, catro da fase de grupos, un de oitavos de final, outro de cuartos de final e unha das semifinais.
Copa do Mundo de Rugby 2007
Na Copa do Mundo de Rugby 2007 o Stade Vélodrome acolleu 4 encontros da fase de grupos e 2 encontros de cuartos de final.
Eurocopa de Fútbol 2016
O Stade Vélodrome foi elixido para acoller varios encontros da futura Eurocopa de Fútbol Francia 2016, polo cal será aumentado de capacidade nuns 10.000 asentos e será provisto dun novo tellado que cubrirá tódalas bancadas.
George Burns
Nathan Birnbaum, nado en Nova York o 20 de xaneiro de 1896 e finado en Beverly Hills (California) o 9 de marzo de 1996 foi un cómico, actor e guionista estadounidense, coñecido como George Burns.
Traxectoria
Burns foi o noveno dos doce fillos de Louis "Lippe" Birnbaum e Dorah Bluth, inmigrantes xudeus procedentes de Romanía. O seu pai foi cantor substituto na sinagoga local, mais o seu emprego era o de pasador de abrigos. Durante a epidemia de gripe de 1903 contraeu a enfermidade e morreu aos 47 anos. O mozo Burns tivo entón que traballar para axudar a súa familia limpando zapatos, facendo recados e vendendo xornais.
Como el mesmo contou foi "descoberto" aos sete anos cando traballaba facendo xarope nunha tenda de lambetadas.
A súa primeira dona foi Hannah Siegel. O matrimonio, nunca consumado durou 26 semanas e ocorreu porque a familia dela non a deixaría ir de xira se non casaban. Divorciáronse cando acabou a xira.
Normalmente actuaba cunha rapaza e parecía ter habilidade para a comedia, pero nunca conxeniou cunha das súas parellas ata que coñeceu unha moza irlandesa católica en 1923. "E todo sucedeu", dixo anos despois, "o público deuse de conta de que eu tiña talento. Tiñan razón. Tiña un talento… e estiven casado con ela durante 38 anos". Gracie Allen, que comezara no vodevil en 1909 e tras coñecer a Burns comezaron como dúo cómico e casaron en 1926. Burns escribía os seus propios guións, aínda que poucas veces aparecía acreditado, e a mesma tarefa faría no cinema, na radio e finalmente na televisión, primeiro só e logo co seu irmán Willie e un equipo de guionistas.
Burns e Allen comezaron no cinema cunha serie de curtametraxes cómicas a finais da décad de 1930 e en 1932 conseguiron o seu propio programa de radio. Pasaron logo á televisión, con The George Burns and Gracie Allen Show, que durou desde 1950 ata 1958, cando Burns aceptou a xubilación de Allen. Tras unha longa batalla cunha doenza cardíaca, Gracie faleceu o 27 de agosto de 1964 vítima dun ataque ao corazón.
Trala morte da súa esposa, Burns centrouse no traballo. En 1974 Jack Benny fichou para interpretar un dos protagonistas de The Sunshine Boys, baseado nunha obra de teatro de Neil Simon. Porén a saúde de Benny comezaba a decaer e pediu ao seu representante que recomendase ao seu amigo Burns para substituílo. Burns aceptou o traballo e finalmente gañou o Oscar ao mellor actor secundario. Nese momento converteuse na persoa de máis idade en gañar o premio.
En xullo de 1994 sufriu unha ferida na cabeza ao caerse da bañeira, da que nunca se acabou de recuperar. En decembro de 1995 estaba ben abondo para asistir a unha festa de Nadal organizada por Frank Sinatra, mais na festa colleu unha gripe que o debilitou aínda máis. O 20 de xaneiro de 1996 estaba feble de máis para asistir ás celebracións polo seu centenario, mais bromeou con que o que quería para este día sería "unha noite con Sharon Stone". Faleceu 49 días máis tarde e foi enterrado con Gracie Allen. Na cripta escribiron "Gracie Allen (1902-1964) & George Burns (1896-1996)-Together Again" (“Xuntos de novo”).
O Barral de Abaixo
O topónimo galego O Barral de Abaixo pode referirse a:
Cándido Pazó
Cándido Pazó González, nado en Vigo en 1960, é un autor, director de escena, narrador oral, e actor galego.
Traxectoria
Comeza a súa actividade como actor en 1975, vinculándose ao nacente movemento teatral da súa cidade e de Galiza, sendo un dos “benxamíns” das xeracións xurdidas arredor dos primeiros encontros da histórica Mostra Internacional de Teatro de Ribadavia. Foi membro fundador da compañía viguesa A Farándula, traballando en tódolos seus espectáculos ata a disolución desta en 1983.
Complementou o seu autodidactismo cunha formación por medio de pequenos cursos e seminarios. Asistiu ás clases de Philippe Gaulier en París. Logo dunha etapa de actor en diversas compañías e no CDG e de axudante de dirección (Eduardo Alonso en teatro; Octavio Gómez, Manuel Gómez Pereira, García Sánchez ou Miguel Gato en cine). Debutou como autor e director de escena con compañía propia, Tranvía Teatro en 1989 coa peza O melro branco.
A partir de entón escribe, dirixe ou fai adaptacións para varias compañías, especialmente Ollomoltranvía (resultado da fusión da súa compañía con Ollomol en 1993) pero tamén en Teatro do Malbarate, Teatro do Xalgarete, Títeres Tanxarina, Teatro do Noroeste, Teatro do Atlántico, Talía Teatro, CDG ou Teatro de Adro.
Está presente, con relatorios e traballos, nos máis importantes foros de reflexión e discusión sobre o feito teatral galego coma o TEATRAgal ou a Comisión Técnica de Teatro do Relatorio de Teatro e Música do Consello da Cultura Galega.
Foi parte dos dramaturgos europeos seleccionados para participar na Marathon Europea de Creación Teatral, proxecto de escritura dramática dentro do programa cultural Bruxelas 2000.
É, ademais, guionista para televisión (A familia Pita, Pratos Combinados, Mareas vivas) e dedícase tamén á narración oral, actividade emerxente hoxe en día en Galiza e pola que se sente especialmente seducido, estando presente en numerosos festivais e programacións de Europa e América Latina.
Pezas escritas estreadas e/ou publicadas
miniatura|A piragua (2007) de Cándido Pazó.
Deogracias Carballo Alonso
Traxectoria
Carpinteiro de Medos (San Xoán de Río). Militante das Xuventudes Socialistas. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 botouse ao monte e integrouse nunha partida de fuxidos. Detido en Lugo, ingresou na prisión provincial o 17 de novembro de 1938. Foi xulgado por adhesión á rebelión e condenado a pena de morte. Foi executado nas tapias do cuartel da Garda Civil de Lugo.
Reino dos Hwicce
miniatura|Territorios do reino dos Hwicce. Hwicce foi un reino tribal da Inglaterra anglosaxoa. Segundo a Crónica anglosaxoa, o reino foi creado en 577, tras a batalla de Deorham. Despois de 628, o reino converteuse en vasalo de Mercia por mor da batalla de Cirencester.
O Tribal Hidage valorou a Hwicce en 7000 hides, o que implicaría unha economía de tamaño similar á dos reinos de Essex e Sussex.
As fronteiras exactas do reino permanecen incertas, aínda que probabelmente coincidisen coas da antiga diocese de Worcester, fundada en 679–80 e cuxos primeiros bispos utilizaron o título de Episcopus Hwicciorum "bispo dos Hwicce". O reino, por tanto, incluiría Worcestershire excepto o extremo noroccidental, Gloucestershire excepto o Bosque de Dean, a metade suroccidental de Warwickshire, os arredores de Bath, ao norte do Avon e pequenas partes de Herefordshire, Shropshire, Staffordshire e o noroeste de Wiltshire.
Nome
A etimoloxía do nome Hwicce "os hwiccianos" é incerta. Pode ser un plural para "os hwiccianos", ou quizais provén dun nome de clan.
Unha etimoloxía provén do nome común hwicce "arca, baúl", en referencia á aparencia do territorio como un val plano bordeado polos Montes Cotswold e os outeiros Malvern. Outra posibilidade podería ser que derivase dun nome concreto, "as xentes dun home chamado Hwicce", pero non hai rexistro dese nome. Eilert Ekwall conectou o nome, baseándose na lingüística, co dos Gewisse, os antecesores dos Saxóns Occidentais. Smith suxeriu que este nome tribal tiña unha orixe pexorativa, co significado de "os covardes", relacionado con quake, nórdico antigo hvikari "covarde". É tamén probábel que "Hwicce" denominase ás tribos nativas que vivían a beiras do río Severn, no actual Worcester, que se dedicaban a fabricar cestos a partir dos xuncos. A palabra moderna 'wicker ', que se cre ten orixe escandinava, describe o tipo de cestos fabricados por estes antigos poboadores.
Stephen Yeates (2008, 2009) interpretou o nome co significado de "caldeiro; vasilla sacra" e relacionou a forma do Val de Gloucester e o culto rexional britano a unha deusa cun caldeiro ou marmita, identificada cunha Mater Dobunna, supostamente asociada con lendas relacionadas co Santo Graal.
O topónimo Hwicce pervive en Wychwood en Oxfordshire, Whichford en Warwickshire, Wichenford, Wychbury Hill e Droitwich en Worcestershire.
Historia
Segundo a Crónica Anglosaxoa, en 577 tivo lugar unha batalla en Dyrham na que os Gewisse (saxóns occidentais) dirixidos por Ceawlin mataron a tres reis britanos e capturaron Gloucester, Cirencester e Bath. A ocupación saxoa da zona non durou moito e concluíu posibelmente en 584, data da batalla de Fethanleag, segundo a Crónica, na que Cutha morreu e Ceawlin regresou enfadado á súa casa, e con seguridade en 603 cando, segundo Beda, San Agostiño asistiu a unha reunión de bispos galeses "no Carballo de San Agostíño, na fronteira entre os Hwicce e os Saxóns occidentais".
Os anglos reforzaron a súa influencia na zona en 628 cando, segundo a Crónica, os Saxóns Occidentais se enfrontaron con Penda de Mercia en Cirencester e despois chegaron a acordos. Evidentemente, Penda vencera, pero posibelmente negociou acordos cos líderes locais, xa que o territorio ocupado non pasou a formar parte de Mercia, senón que se converteu en aliado ou vasalo de Hwicce.
O territorio dos Hwicce incluía varios grupos tribais diferenciados, como os Husmerae, os Stoppingas e os Weorgoran .
Posibelmente, os primeiros reis foron dous irmáns, Eanhere e Eanfrith. Beda sinala que a raíña Eafe "fora bautizada no seu propio país, o reino dos Hwicce. Era filla de Eanfrith, irmán de Eanhere, ambos os dous eran cristiáns, como o era o seu pobo". De aquí deducimos que Eanfrith e Eanhere eran de familia real e que o seu era un reino cristián.
É máis probábel que os Hwicce fosen convertidos ao cristianismo por misioneiros celtas que pola Misión gregoriana enviada por Gregorio I, xa que Beda estaba ben informada desta última e non menciona en ningún momento a evanxelización dos Hwicce. Aínda que a toponimia nos mostra un importante asentamento anglosaxón, a limitada expansión de enterramentos pagáns, así como dous nomes de lugares con eccles que identifican sen dúbida as igrexas romano-britanas, suxiren que o Cristianismo sobreviviu ao influxo anglosaxón. Hai tamén posíbeis enterramentos cristiáns baixo a catedral de Worcester e a igrexa de Santa María de Lode en Gloucester. Isto parece indicar que os visitantes anglosaxóns foron asimilados pola igrexa existente. A dinastía gobernante dos Hwicce foron posibelmente figuras clave neste proceso. Quizais naceron de matrimonios mixtos entre as principais familias anglas e britanas.
Por unha complexa cadea de razoamentos, podemos deducir que Eanhere contraeu matrimonio con Osthryth, filla de Oswiu de Northumbria, coa que tivo fillos chamados Osric, Oswald e Oshere. Osthryth é lembrada por ser a esposa de Aethelred de Mercia. Un matrimonio anterior con Eanhere axudaría a explicar por que Osric e Oswald son descritos como nepotes — habitualmente "sobriños" pero aquí posibelmente co significado de "fillastros" de Aethelred.
Osric estaba ansioso por conseguir un bispo propio para os Hwicce, pero Oshere conseguiu a creación da catedral de Worcester en 679-680. Presumiblemente, Osric morrera naquela época. Tatfrid de Whitby foi nomeado primeiro bispo dos Hwicce pero faleceu antes da súa ordenación, e foi substituído por Bosel. Un cronista de Worcester do século XII comenta que a cidade foi elixida como sede episcopal porque era a capital dos Hwicce.
O territorio permaneceu en mans de Mercia até a caída do reino. Xunto co resto da Inglaterra merciana, someteuse a Alfredo o Grande entre 877 e 883, durante o goberno do conde Aethelred de Mercia, posibelmente orixinario de Hwicce.
Reis de Hwicce
Non se conserva ningunha lista contemporánea de reis, así que a seguinte lista foi compilada por historiadores a partir de varias fontes. Algúns reis parecen gobernar de forma conxunta en parte ou durante todo o seu reinado. Isto dá lugar a certa redundancia nas datas.
Exedra
thumb|Exedra proxectada por [[Leo von Klenze, no Ermitage, San Petersburgo.]] En arquitectura, unha exedra é xeralmente unha construción descuberta, de planta circular, con asentos e respaldos fixos na parte interior da curva. As exedras colócanse normalmente na fachada dun palacio, pero usada como abertura na parede interna.
O significado grego orixinal, un asento no exterior da porta, foi aplicado a unha habitación que se abre e é circundada por bancos de pedra altos e curvos: un ambiente aberto destinado a servir de lugar de encontro e conversación filosófica. Unha exedra pode tamén destacar dun espazo baleiro e curvo dentro dunha columnata quizais cun asento semicircular.
A exedra foi adoptada polos romanos para consolidarse en épocas históricas posteriores (a partir da arquitectura románica e da bizantina)
O Barral de Arriba
O topónimo galego O Barral de Arriba pode referirse a:
Marta Mata
Marta Ángela Mata i Garriga, nada en Barcelona o 22 de xuño de 1926 e finada o 27 de xuño de 2006 foi unha política e pedagoga catalá.
Formación e comezos
Formada no Padroado escolar do Concello de Barcelona, os seus estudos de bacharel víronse interrompidos durante a Guerra civil española. Trasladouse a mediados da década de 1940 a Saifores, onde comezou o seu labor como ensinante ao tempo que estudaba Filosofía e Letras e licenciábase en Pedagoxía no 1957.
Filla de mestra, tratou nas décadas posteriores de iniciar un movemento de renovación pedagóxica coa creación de varios centros de ensino que recollían o pulo de renovación que impulsou a formación española durante a Segunda República. A imposibilidade de crear libremente centros de formación para o profesorado durante o franquismo, lévaa a impulsar a Escola de Mestres Rosa Sensat, de carácter clandestino, que se estende nas denominadas Escolas de Verán cunha importante implantación fóra e dentro de Cataluña, ao tempo que traballa como profesora na Universidade de Barcelona.
Política
A morte do ditador Francisco Franco abriu a porta a unha maior implicación política de Marta Mata, que se afilia no 1976 a Convergència Socialista de Catalunya, dirixida por Joan Reventós, formación que pasou eses mesmos anos a ser o Partit Socialista de Catalunya-Congrés e, dous anos máis tarde, o Partit dels Socialistes de Catalunya.
Nas eleccións xerais de 1977 foi elixida deputada pola circunscrición electoral de Barcelona na coalición socialista. Foi reelixida nas eleccións de 1979. Renunciou ao escano no Congreso dos Deputados para concorrer ás primeiras eleccións da transición democrática ao Parlamento de Cataluña no 1980, renovando escano ata 1988. De 1983 a 1984 foi elixida pola cámara catalá senadora, e de 1993 a 1996 volveuno a ser, pero como electa por Barcelona.
Educación e pedagoxía
De 1986 a 2002 foi nomeada membro do Consello Escolar do Estado, ao tempo que desempeñou a súa tarefa como concelleira de educación do Concello de Barcelona de 1987 a 1995 e Vicepresidenta da deputación provincial.
A mediados da década de 1990 creou a Fundació Àngels Garriga de Mata, destinada á formación do profesorado e ao estudo e estímulo da interacción entre a escola e a sociedade.
Autora de varias obras pedagóxica, foi nomeada doutora honoris causa pola Universidade Autónoma de Barcelona e foi galardoada coa Cruz de Afonso X o Sabio polo goberno de España e a Creu de Sant Jordi da Generalitat de Cataluña.
No 2008 botouse o buque remolcador da Sociedade de Salvamento e Seguridade Marítima BS-33 Marta Mata, no seu honor.
Jurij Chěžka
Traxectoria
Seu pai Mikławša Chěžki (1868–1931) era canteiro e súa nai, Hana, nacida Delenkec (1887–1984) en Haslow, era unha narradora popular, mesmo Pawoł Neda escribiu sobre ela en Wopyt pola bajkarki (1957), e exerceu unha grande influencia literaria no seu fillo. Por recomendación do párroco de Chrósćicy e activista cultural Jakub Šewčik estudou como interno no instituto arcebispal de Praga (1929-1937). A lingua de ensino era o checo, pero Chěžka ao igual ca outros sorabos mantiñan o uso da súa lingua grazas ás actividades que desenvolvía a asociación de estudantes católicos sorabos Serbowka dirixida na época por Mikławš Krječmar.
En 1936 publicou no suplemento "Serbskim studenće" da revista Serbske Nowiny o seu primeiro experimento poético. Nas vacacións de 1937 escribiu un conxunto de poemas ao que lle deu o título de Na puću za druhej domiznu. Neses textos prevalecen os temas do amor materno, o fogar, a xente mais a morte e constitúen a base da súa produción poética. Logo da prohibición de Serbske Nowiny en agosto de 1937 polas autoridades nazis fundou e escribiu Gmejnskeje heje intitulado órgano dos estudantes sorabos de Praga que se editaba de xeito manuscrito e na que se preservaron outro feixe de poesías do autor. Tras rematar os estudos secundarios en 1937 entrou na Universidade Carolina para estudar bohemística e xermanística, e asistiu tamén ás clases de sorabo que daba o profesor Josef Páta dende a súa creación no curso 1933/34. miniatura|Escola soraba Jurij Chěžka en Chrósćicy Após a ocupación de Checoslovaquia polos alemáns en 1939 a Gestapo interrogouno e pasou un mes no centro de interrogamento de Dresden. Pouco despois da súa liberación, tivo que servir na Wehrmacht e marchou á fronte en Francia e máis tarde loitou en Bulgaria, Grecia e  Iugoslavia. Morreu ao intentar desertar e contactar cos partisanos preto da cidade serbia de Kragujevac.
A partir de 1961 coa publicación da súa obra, composta por 54 poemas en sorabo, converteuse no punto de referencia para os novos poetas xurdidos tras a guerra, como Kito Lorenc, Benedict Dyrlich ou Róža Domašcyna. A súa prosa é tamén escasa, un relato, o comezo dunha novela e algunha colaboración literaria, pero a diferenza da súa poesía tivo escasa relevancia literaria.
Música gótica
Canto ó estilo musical, é singular pola súa mestura da música orquestrada (certos instrumentos e mesmo formacións enteiras) coa música electrónica e as guitarras eléctricas máis propias de estilos máis duros coma o Heavy. A sobriedade e a amplitude da escala vocal tamén adoitan aparecer nos temas, e sitúanse nunha liña herdeira directa do Heavy alemán dos anos 80 (Warlock e Doro Pesch, Europe etc.), do rock sinfónico e da música electrónica dos 90.
A inmensa maioría dos grupos máis coñecidos nos circuítos musicais son europeos (coa excepción dos estadounidenses Evanescence), e unha boa parte da tradición procede dos tres países escandinavos, de Alemaña e de Países Baixos (a excepción é Lacuna Coil, de Italia). As tendencias máis fortes proceden de grupos xurdidos en Polonia.
Grupos
Co éxito dalgúns grupos, coñeceu un rexurdimento nestes comezos da primeira década do milenio. Os principais grupos representativos son:
Rafael López López
Rafael López López, nado en Vilamartín de Valdeorras en 1959, é un médico galego, xefe do Servizo de Oncoloxía Médica do Complexo Hospitalario Universitario de Santiago (CHUS).
Ademais, lidera o Grupo de Oncoloxía Médica Traslacional (ONCOMET), do Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela (IDIS).
É un destacado especialista en medicina traslacional.
Traxectoria
Estudou Medicina na Universidade Autónoma de Madrid, e fixo a súa especialidade no Hospital General de Oviedo. Traballou como médico especialista en distintos hospitais de España, e exerceu durante dous anos como médico investigador no Departamento de Oncoloxía do Free University Hospital de Ámsterdam.
Ademais do gran número de ensaios clínicos nos que participa, o doutor Lópz López publicou numerosos artigos en revistas científicas de prestixio, como o Journal of Clinical Oncology, Lancet Oncology, Oncogene, Carcinogenesis ou Molecular Cancer Therapeutics, entre outras. Lidera varios proxectos nacionais e internacionais, fundamentalmente centrados no proceso de diseminación tumoral.
É ademais inventor de catro patentes e socio fundador da empresa Nasasbiotech.
Desde o ano 2007 dirixe o Servizo de Oncoloxía Médica do CHUS.
A unidade que dirixe Rafael López López no CHUS participou recentemente nos ensaios clínicos que fixeron posíbel que a Comisión Europea aprobara o uso de palbociclib, un medicamento para o tratamento de cancro de mama avanzado ou metastático con receptores hormonais positivos e receptor 2 do factor de crecemento epidérmico humano negativo. O fármaco recibiu a aprobación para esta indicación en combinación cun inhibidor da aromatase ou en combinación con fulvestrant en mulleres que recibiran previamente terapia endócrina. Palbociclib convértese así no primeiro inhibidor das quinases dependente de ciclinas 4 e 6 aprobado en Europa. Tamén é o primeiro novo tratamento de primeira liña aprobado para o cancro de mama metastásico RE+/HER2- en case dez anos.
Así mesmo lidera unha campaña pioneira de micromecenado para afondar na investigación da biopsia líquida, que permite saber en 24 horas e cun análise de sangue o estado no que se encontra o tumor. O seu grupo Oncomet aspira a reunir medio millón de euros involucrando á sociedade galega no financiamento colaborativo. Unha iniciativa coa que Rafael López López e o seu equipo buscan situar a Galicia como referente nacional e europeo neste campo.
Entre os anos 2000 e 2018 o doutor Rafael López publicou uns 20 artigos en revistas científicas (a maioría en Clinical & translational oncology) e dirixiu 10 teses de doutoramento.
Desde o 19 de setembro de 2014 Rafael López López é académico numerario da Real Academia de Medicina e Cirurxía de Galicia, día en que leu o seu discurso "El camino de la oncología de precisión", corporación na que ocupa o a cadeira de Oncoloxía.
Recoñecementos
En 2023 recibiu a Medalla Castelao.
Sociedad Deportiva Ciudad de Santiago
miniatura|dereita|280px|Partido entre o Cidade de Santiago e o [[Montañeros CF.]] A Sociedad Deportiva Ciudad de Santiago foi un club de fútbol galego, de Santiago de Compostela, que xogaba os seus partidos no estadio de San Lázaro. Foi fundado en 1978 como Club Atlético Fátima.
Xogou en Segunda División B durante a tempada 2008-09, pero descendeu a Terceira por falta de pagamentos. Finalmente, o equipo desapareceu en 2010.
Historia
O antecesor do club SD Ciudad de Santiago foi o Club Atlético Fátima, fundado o 14 de xuño de 1978 por un grupo de amigos da parroquia compostelá do Castiñeiriño para difundir a práctica do deporte. Afiliouse na Federación Galega de Fútbol o 22 de xuño de 1978 co número 1193, e inscribiuse no rexistro nacional de clubs co número 12.643. O club competiu varios anos en categorías locais, até que no ano 2004 comeza a militar na rexional preferente galega, xa no histórico campo de San Lázaro, en detrimento do campo de Santa Isabel.
A partir de setembro do ano 2005 o equipo transformouse en Sociedade Anónima Deportiva coa denominación de Sociedad Deportiva Ciudad de Santiago, nun intento de medrar deportiva e socialmente. Nese mesmo ano tamén se creou o primeiro equipo feminino do club.
Na tempada 2006/2007 acadou outro ascenso histórico á Terceira División, despois de vencer na promoción ó Verín CF; e na tempada seguinte ascende á Segunda División B, categoría na que militou un ano.
En agosto de 2009 o club sufriu un descenso administrativo, logo de non facer efectivos os dereitos para xogar en Segunda B. A súa última tempada pasouna en Terceira dentro do Grupo I, pero a falta de pagamentos aos xogadores sucedéronse e o equipo non se presentou a varios partidos da competición. Isto provocou que a RFEF eliminase ao equipo do campionato mediante un descenso a Preferente, o que provocou a súa desaparición definitiva.
Illescas
Illescas é un municipio de Castela-A Mancha, pertencente á provincia de Toledo. En 2008 tiña 19.167 habitantes, nunha superficie de 57 km², sendo a densidade para o mesmo ano de 277,7 hab/km².
Toponimia
Segundo Nieto Ballester, o topónimo Illescas podería ter orixe prerromana, de aspecto celta. Segundo García Sánchez, podería derivarse do topónimo Egelesta, nomeado por Tolomeo en Geographías Hyphégesis, segunido o proceso Egelesta > Elesta > Elesca(s) > Ilescas > Iliescas > Illescas.
Xeografía
O concello está situado na comarca de La Sagra, nunha ampla chaira. Limita ao norte cos municipios de Casarrubuelos, Cubas de la Sagra, Torrejón de la Calzada e Torrejón de Velasco (da Comunidade de Madrid), ao leste con Yeles, ao sur con Numancia de la Sagra e Yuncos, e ao oeste con Cedillo del Condado, El Viso de San Juan, Carranque e Ugena.
Demografía
Coa chegada do século XX comezou unha lenta recuperación demográfica, que culminou nunha verdadeira explosión demográfica nos anos 60. En 1956 a súa poboación era de 2.325 habitantes e no ano 2001, de 12.234, superándose por primeira vez a cifra de poboación máxima que Illescas tivo desde o século XVI. Na actualidade é o terceiro municipio máis habitado da provincia, só por detrás de Talavera de la Reina e Toledo.
Historia
Na zona atopáronse restos arqueolóxicos que testemuñan a existencia de asentamentos desde a época prehistórica. Nas escavacións realizadas no sitio de El Cerrón atopáronse os restos dun poboado celtibero, habitado entre finais do século V a. C. ao II a. C., Trala romanización, tamén estivo un tempo habitado.
Durante a época árabe construíuse un alcázar e algunhas fortificacións, tomadas en 1085 durante a reconquista de Toledo por Afonso VI de León, que ordenou a súa reconstrución. Máis tarde a poboación foi doada á diocese de Toledo, para converterse de novo en territorio reguengo en 1124.
En 1154 Afonso VII de León concedeu a carta puebla e catro anos máis tarde a vila volveu pertencer ao señorío arcebispal até 1575, en que pasou definitivamente á xurisdición real. Durante estes séculos foron frecuentes os litixios entre a vila e o cabido catedralicio.
A principios do século XIX, as tropas francesas desmantelaron un mosteiro de franciscanos descalzos.
Segundo o dicionario de Pascual Madoz, a mediados dese século o concello tiña 300 casas e o orzamento municipal ascendía a 30.000 reais, dos que 4.400 eran para pagar o secretario. A partir de entón iniciouse un lento desenvolvemento, ao que contribuíu a chegada do ferrocarril en 1876.
Na década de 1960 iniciouse a expansión do casco urbano, cun gran desenvolvemento industrial e do sector servizos.
Principio de autoridade (taxonomía)
En taxonomía, o principio de autoridade era un principio tácito hoxe en desuso segundo o cal o nome válido dunha especie biolóxica era o que lle atribuíra o máximo especialista no grupo ao que pertencía dita especie.
Obviamente, podía existir máis dun zoólogo que se considerara a si mesmo como máximo especialista, polo que non existía acordo sobre cal era o nome correcto dunha especie. Isto produciu unha gran proliferación de nomes científicos na literatura zoolóxica durante o século XIX, o que creou unha gran confusión entre a comunidade científica e o uso interesado dos nomes por partidarios dun ou doutro zoólogo.
Todo isto rematou coa aparición dun Código Internacional de Nomenclatura Zoolóxica, unha ferramenta aceptada internacionalmente e que ten como finalidade a estabilidade dos nomes científicos e a determinación do nome que debe usarse para denominar unha especie concreta de animal.
Na actualidade, a nomenclatura zoolóxica réxese polo principio de prioridade, segundo o cal o nome válido dunha especie é o máis antigo. Todos os demais nomes dese taxon considéranse sinónimos.
Tangled
Tangled é un filme estadounidense de animación dos estudios Disney, dirixido por Nathan Greno e Byron Howard e estreado no 2010. O filme é a 50ª animación do estudio, e é levemente baseado no conto de fadas alemán Rapunzel, dos Irmáns Grimm. Estreouse en Galiza en 2010 en castelán co título Enredados (Entrelaçados en Portugal).
Sinopse
Flynn Rider, o máis buscado e encantador bandido do reino, agóchase nunha misteriosa torre e alí atópase con Rapunzel, unha fermosa e espelida rapaza cun cabelo dourado de 21 metros de longo, que vive encerrada alí dende fai anos. A partir do intre en que se coñecen vivirán emocionantes aventuras en compaña dun cabalo policía, un camaleón sobreprotector e un grupo de matóns.
Produción
Tangled estivo en produción durante seis anos, custando máis de 260 millóns de dólares. . Orixinalmente anunciouse en abril de 2007 que Dean Wellins ía codirixir o filme xunto con Glen Keane. pero o 9 de outubro de 2008 anunciouse que ían ser substituídos por Byron Howard e Nathan Greno, que xa colaboraran no filme de 2008 Bolt. Keane permaneceu como un produtor executivo e supervisor da animación, mentres Wellins quedaba fóra da produción.
Provincia Autónoma de Kosovo e Metohija (1946-1974)
A Provincia Autónoma de Kosovo e Metohija (serbio, croata, serbocroata: Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija, serbio cirílico: Аутономна Покрајина Косово и Метохија) foi unha provincia autónoma da República Socialista de Serbia, (República Federal Socialista de Iugoslavia) entre 1946 e 1974, ano en que foi substituída pola denominación de Provincia Autónoma Socialista de Kosovo (1974-1990).
Historia
Durante o período de entreguerras, o nome de Kosovo asociouse cunha rexión específica, aínda que non existía como subdivisión política. O seu recoñecemento xurdiu despois do final da segunda guerra mundial e o establecemento do réxime comunista do Mariscal Tito.
A entidade de Kosovo existira como unha provincia otomá (Vilaiato de Kosovo). Parte do territorio da provincia otomá de Kosovo pasou a formar parte de Albania desde o Tratado de Londres de 1913.
En 1946, o que quedaba da provincia otomá dividiuse en partes, pasando unha delas para a nova República Socialista de Macedonia, mentres que outro fragmento pasou á República Socialista de Montenegro, tamén unha nova entidade, quedando a maior parte do seu territorio na República de Serbia, onde Kosovo estaba considerada como unha rexión histórica.
The Jungle Book 2
The Jungle Book 2 é un filme de animación dos estudios Disney, dirixido por Steve Trenbirth e estreado no 2003. Segunda parte do filme de 1967 The Jungle Book. Non foi aínda dobrado a galego (O libro da selva 2).
Sinopse
Mowgli vive agora na aldea cos homes, pero bota de menos ó seu benquerido compañeiro Baloo, que tamén o estraña a el. Mais Baloo non é o único que desexa ver de novo a Mowgli. O malvado tigre Shre Khan tamén agarda a súa vinganza. Un día Baloo decide facerlle unha visita a Mowgli. Atrapado pola ledicia que supón ver de novo ó vello Baloo, Mowgli regresa á selva.
Leo von Klenze
miniatura|200px|right|Ruhmeshalle Leo von Klenze, nado en Schladen, Krs Goslar o 29 de febreiro de 1784 e finado en Múnic o 27 de xaneiro de 1864, foi un arquitecto, pintor e escritor alemán do neoclasicismo.
Traxectoria
Destacou como arquitecto da corte de Baviera baixo o reinado de Luís I. A súa obra máis destacada é o conxunto da Königsplatz e os edificios que a arrodean, como a Gliptoteca de Múnic (1816 - 1834), para a cal se inspirou na tipoloxía de galería creada por Durand. Tamén en Múnic deseñou a Ruhmeshalle na Theresienwiese, onde se ergue a estatua colosal de Bavaria e a Residencia Real (Residenz). Noutras cidades alemás construíu o castelo de Wilhelmshöhe en Kassel, o Walhalla en Ratisbona e a Befreiungshalle en Kelheim, entre outros edificios.
O tsar Nicolao I de Rusia, na súa visita a Baviera, entusiasmouse coa súa obra e encargoulle a construción do novo Ermitage en San Petersburgo, que se concretou entre 1839 e 1852.
Von Klenze foi un prominente representante da corrente que reviviu o estilo grego en Europa. A tal punto, que se lle encomendou unha renovación da propia cidade de Atenas, con motivo da chegada da monarquía de Otto de Grecia.
Villamediana de Iregua
Villamediana de Iregua é un municipio da comunidade autónoma da Rioxa, en España. É limítrofe con Logroño, a capital.
Historia
Existen indicios de que na zona había un asentamento templario, nun cerro á esquerda da entrada a Villamediana desde Logroño
A mediados do século XI, a reina Estefanía de Foix, viúva do rei García, o de Nájera cede o pobo á súa filla Ermesinda Garcés baixo a forma xurídica de Señorío de Reguengo, segundo aparece no seu testamento.
O 19 de abril do ano 1162 asínase en Jubera a doazón do termo de Ruete que fai D. Pedro Jimenez (Señor de Cameros), a un mosteiro, e unha testemuña é de Villamediana.
En 1187 unha persoa natural de Villamediana, figura como testemuña ante a doazón por parte de dona Aldonza, viúva de Lope Díaz I de Haro (Señor de Biscaia) dos seus bens localizados en Nalda.
En 1680 conseguiu por fin a súa independencia de Logroño, coa categoría de vila, deixando de ser considerada como aldea.
Arte
Existiron seis ermidas e igrexas. Sta. Mª de Villamediana, Sta. Mª de Yangüela, Sta. Mª da Ponte de Nais, Sta. Mª a Branca, Sta. Mª da Costa, S. Vicente de Yangua, Sta. Eufemia, S. Cristóbal.
Demografía
A proximidade á cidade de Logroño impulsou o crecemento demográfico da poboación. De acordo ás estimacións do INE, Villamediana de Iregua pasou de ter 3.335 habitantes no ano 2004, a 3.982, o 2005 e a 4.668 ( 2.433 homes e 2.235 mulleres), no 2006, o que representa un aumento do 40% (1.333 habitantes) en 2 anos. Devandito incremento é o máis alto rexistrado por un municipio da Rioxa no mesmo período.
Lingüística textual
A lingüística textual é unha disciplina da lingüística que ten como obxecto de estudo o texto.
Texto
O texto constitúe un sistema que non debe identificarse co sistema lingüístico, senón relacionado con el. O texto non é unha mera unidade lingüística de orde superior, non é unha sucesión de oracións cunha determinada relación, senón basicamente unha unidade comunicativa que presenta tres planos:
Clasificación
Tipoloxía de Glinz
Tipoloxía de Werlich
Arcanxo Gabriel
300px|miniatura|[[Anunciación (Leonardo, Uffizi)|A Anunciación (1475–1480), Leonardo da Vinci]]
Texto
Clasificación
A clasificación tradicionalmente aceptada distingue cinco clases principais de escritos: A descrición, a narración, a exposición, a argumentación e o diálogo ou texto conversacional
A descrición e a narración poderían agruparse como formas da expresión literarias, mentres que a exposición e a argumentación representarían as modalidades relacionadas coa vertente científica e humanística da comunicación. Baixo as dúas primeiras, o autor pon en xogo tódalas posibilidades da lingua para crear novas dimensións significativas e activar unha inacabable restra de asociacións inexploradas guiándose por medio dunha intención estética. A exposición e a argumentación perseguen a transmisión dun contido sen dar cabida á ambigüidade nin á imprecisión. A súa misión é dar información obxectiva de calquera tema, se ben na argumentación tamén hai unha misión persuasiva.