cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jan Solans
Campión do mundo júnior
En 2019 e xunto a Mauro Barreiro, deu o salto ao Campionato do Mundo Júnior cun Ford Fiesta R2T do Rallye Team España e recibiu unha bolsa da Federación Española ao gañar a Beca Junior R2 o ano anterior. Na primeira carreira conseguiu o seu primeiro podio ao rematar terceiro no Rally de Suecia e máis tarde en Córsega conseguiu ser cuarto. Acudiu a continuación ao Rally Terra da Auga a modo de test para preparar a súa participación no Rally de Sardeña, rematando décimo quinto. En Sardeña comezou liderando, pero no terceiro treito caeu ao sétimo lugar, conseguindo logo remontar despois de marcar doce scratchs, e lograr a vitoria, o que ademais lle serviu para colocarse líder do campionato e loitar polo título no seu primeiro ano de participación. En Finlandia na súa primeira participación logrou a segunda posición por detrás do sueco Tom Kristensson, o seu principal rival na loita polo título, que se colocou cun punto de vantaxe sobre o catalán. Na última cita, Gran Bretaña, logrou a vitoria na categoría e con ela o título de campión do mundo, converténdose así no cuarto español en gañar este trofeo, dous anos despois de que o gañase o seu irmán Nil Solans.
Campionato do Mundo de Rally 3
En 2020 anunciouse que correría varias probas do Campionato do Mundo de Rally 3.
Souto, Leroño, Rois
Souto é unha aldea da parroquia de Leroño, no concello coruñés de Rois, na comarca do Sar. Segundo o IGE, en 2018 tiña 36 habitantes (15 homes e 21 mulleres).
Etimoloxía
A palabra Souto vén do latín; saltus que significa fraga, bosque, selva. Chámase así porque é un terreo poboado de castiñeiros, no que se cultiva a castaña e se obtén madeira para leña.
Xeografía
Atópase a uns 22 km de Santiago de Compostela e está situado no val do río Baleirón cunha altitude duns 116 msnm. Souto ocupa unha superficie de 950 000 m2.
Hábitat
miniatura|Río en Souto A aldea está situada nun lugar baixo e abrigado, por ela cruza o río Baleirón, afluente do río Rois.
Todo o lugar está rodeado de monte con moita vexetación que, na súa maior parte, medra espontaneamente.
Cultura e patrimonio
Souto, pese a que é unha aldea pequena, conta con abundante patrimonio:
Literatura popular
miniatura|Cruz de pedra, de Souto No monte de Souto hai unha cruz de pedra que antigamente marcaba o camiño sacramental ata a igrexa parroquial de Santa María de Leroño. Os veciños dicían que a cruz tamén era un sinal de protección.
Gracián, Arcos, Castroverde
Gracián é un lugar da parroquia de Arcos no concello lugués de Castroverde na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 39 habitantes (22 homes e 17 mulleres).
San Paio, Arcos, Castroverde
San Paio é un lugar da parroquia de Arcos no concello lugués de Castroverde na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 68 habitantes (33 homes e 35 mulleres).
Renaixença
A Renaixença foi un movemento rexurdimento cultural e literario catalán que atinxe o período comprendido entre comezos de do século XIX e 1890. O seu nome nace da vontade de facer renacer o catalán como lingua de literatura e de cultura, despois de séculos de diglosia co respecto ao castelán. Considérase, tradicionalmente, o poema La pátria (1833) de Bonaventura Carles Aribau como o comezo deste movemento e a restauración dos Jocs Florals, a imitación dos occitanos, en 1859 foi un factor importante na difusión do movemento. O romanticismo europeo coa súa defensa da identidade nacional dos pobos baseada na historia e nos sentimentos, constitúe unha xermolo decisivo na aparición do movemento, e na súa orientación na valorización do pasado medieval catalán e na recuperación da cultura popular e tradicional, depositaria da pureza do catalán, que para a Renaixença convértese no símbolo da identidade nacional. A Renaixença non só se limitou a Cataluña, aínda que con menor intensidade espallouse por todos os territorios de lingua catalá. En Valencia a Renaixença entrou a través da revista El Mole. Nas Baleares van ser sobre todo mallorquinos que fixeran estudos en Barcelona os que a introducen. Autores destacados deste movemento foron Joan Maragall e Jacint Verdaguer en poesía, Àngel Guimerá en teatro e Narcís Oller e Martí Genís i Aguilar en narrativa.
Código lingüístico
Un código lingüístico é un sistema de sinais ou de símbolos que, por convención previa, pode ser usado para enviar unha mensaxe. Exemplos de códigos son as linguas naturais, o código Morse, o braille ou a lingua de sinais.
Renaixença
Renaixença
Código lingüístico
Este termo foi importado da teoría da comunicación polo lingüista romanés Roman Jakobson. Neste modelo, o código permite representar e transmitir a información entre a fonte dos sinais (emisor) e o destino (receptor) a través dun canal e nun contexto dado. Nun proceso de comunicación, o emisor codifica a información e esta é decodificada polo destinatario ou receptor.
O código pode estar formado de sinais de natureza diferente: sons (código lingüístico), signos escritos (código gráfico), sinais xestuais (como levar o índice erguido aos beizos), cores (semáforos) etc. Os sinais que forman un código son un conxunto reducido e convencional que só varía co acordo dos usuarios dese código.
As linguas naturais teñen a forma dun sistema de signos chamado código lingüístico que está formado por un grupo reducido de signos vocais (fonemas) para cada lingua, cuxas regras de combinación permiten a formación de signos lingüísticos dun nível superior, os morfemas.
Fortuna, Murcia
250px|thumb|Igrexa da Purísima Concepción de Fortuna.
Fortuna é un concello español da Rexión de Murcia, situado na Comarca Oriental. Tiña unha poboación de 9.714 habitantes en 2014.
O municipio é especialmente coñecido polo balneario de Fortuna-Leana, polo seu gran patrimonio arqueolóxico e polas súas festas de Sodales Ibero-Romanos.
Nocedo
O topónimo galego Nocedo é un fitónimo, derivado do latín que indica á presenza de nogueiras. Pode referirse a:
Abrente
O abrente é o amencer, a primeira luz do día. Amais pode referirse a:
Segundo óso metacarpiano
O segundo óso metacarpiano é un dos cinco ósos do metacarpo. É o metacarpiano correspondente ao dedo índice. Dos cinco, é o metacarpiano máis longo.
Estrutura
A base alóngase cara adiante e cara a dentro, formando unha crista ósea. Na superficie superior posúe tres porcións articulares: No lado interno hai unha superficie ósea para artellarse co terceiro óso metacarpiano.
Na cabeza disponse unha superficie articular que se artella coa falanxe proximal do dedo índice.
Na superficie posterior do corpo do metacarpo recibe a inserción do músculo extensor radial longo do carpo, mentres que na parte anterior se insire o músculo flexor radial do carpo.
Lingua tarahumara
O tarahumara (nome nativo Rarámuri/Ralámuli ra'ícha que se traduce como "lingua da xente") é unha lingua indíxena mexicana da familia uto-azteca. É falado por uns 85 000 membros do pobo tarahumara (Rarámuri/Ralámuli), que habitan no estado de Chihuahua, segundo unha estimación do goberno de México.
Os cogomelos na cultura popular galega
miniatura|[[Madeirudo (Boletus edulis), fungo comestible]] miniatura|[[Rebentabois (Amanita muscaria), fungo velenoso cuxa inxestión pode producir a morte]]
A seguir recóllese a pegada dos diferentes tipos de cogomelos na cultura popular galega, na etnografía e na literatura de transmisión oral.
Terminoloxía tradicional na lexicografía galega
O que aparece no DRAG son maioritariamente expresións monolexicais para grupos supraespecíficos, tanto cultismos (amanita, cantarelo, lepiota, penicilio, volvaria e asperxilo), como máis patrimoniais (boleto, cacabina, champiñón, peido de lobo ou fungón e trufa), como un sinónimo de cada tipo (agárico ou cogorda).
Hai porén denominacións para especies, como níscaro (Lactarius deliciosus), a manita (Clavaria crispa), o carallán (Phallus impudicus), o tortullo (Tricholoma portentosum), e o chouparro, choupín ou roco (Macrolepiota procera), que pode ser cogordo ou cerrote se ten o sombreiro pechado ou patamela se está aberto.
Respecto ós fungos patóxenos que non crean cogomelos, están representados especialmente os que atacan a viña e os cereais: a mera; o oídio; o mildio; o borro; a potra; o cisco, morrión ou mourón; e o caruncho, cornizó ou dentón.
Refraneiro popular
A maioría dos refráns galegos fan referencia ó perigo que ten a inxestión de fungos se non se ten un coñecemento axeitado sobre micoloxía.
Igrexa de San Pedro de Rebón
A igrexa de san Pedro de Rebón, é unha igrexa románica, dos séculos XII-XIV, da parroquia de Rebón (Moraña). Foi moi modificada por reformas posteriores, especialmente as realizadas no século XIX para ampliar a nave e construír o campanario.
Descrición
miniatura|250px|Imaxe de San Miguel -roubada en 2011- na ábsida da igrexa Conserva da súa estrutura orixinal a ábsida semicircular, os canzorros con diversas figuras humanas e animais e os capiteis interiores. A ábsida está dividida en tres tramos por dúas columnas acaroadas, que se completan por dous contrafortes na unión da ábsida coa nave; en cada unha daquelas columnas hai esculpida unha pequena figura hoxe irrecoñecible. No tramo central abríase unha ventá de arco semicircular, cegada, na que se colocou unha imaxe, moi deteriorada, de san Miguel. Esta imaxe foi roubada en 2011 e non volveu aparecer, e no seu lugar colocaron unha estatuíña de San Pedro como papa.
Os veciños pedían a intercesión deste san Miguel con oracións coma esta:
No pinche posterior da igrexa, sobre a ábsida, ábrese un rosetón con celosía en moldura redonda lisa con decoración xeométrica. A cornixa está apoiada nunha serie de canzorros figurados, entre os que hai gravados motivos xeométricos consistentes en rosetas sextifolias ou estrelas de seis puntas.
miniatura|300px|Canzorros románicos.
No interior, a ábsida ábrese á nave principal mediante un arco triunfal semicircular. Destacan nas columnas interiores, lisas e tamén acaroadas ó muro, os capiteis figurados con aves e outros animais, así como figuras humanas.
DS Osterø
O DS Osterø foi un barco de vapor noruegués que navegaba polo Osterfjorden.
Foi construído en 1880 pola Bergens Mekaniske Verksted nos estaleiros de Solheimsviken para a Osterøens Dampskibsselskab. Ó ano seguinte foi vendido á Indre Nordhordland Dampskibsselskab, que mantivo a súa propiedade ata 1916, ó vendelo a un armador pesqueiro. O último propietario rexistrouno co nome de «Thor Magnus», coa matrícula St-26-T.
Igrexa de San Pedro de Rebón
Baldaquino
No interior da nave, na entrada, hai dous paneis empotrados na parede procedentes dalgún baldaquino de orixe descoñecida. Carecen do arco inferior habitual neste tipo de estruturas. As imaxes que mostran están policromadas e representan, un a santa Lucía, santa Catarina e san Roque, facilmente recoñecibles polos instrumentos do martirio das primeiras e o can que lambe as feridas do terceiro; e o outro representa o Santo Enterro, coa Virxe das Angustias no centro, san Xoán e as dúas Marías ós lados, e Cristo deitado no sudario, sostido por dous homes piadosos.
DS Osterø
O 7 de outubro de 1932 o navío naufragou mentres facía a ruta Kristiansund-Trondheim.
As Casas Novas, Herbogo, Rois
As Casas Novas é un lugar da parroquia de Herbogo no concello coruñés de Rois, na comarca do Sar. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 22 habitantes (10 homes e 12 mulleres).
Bríndisi
320px|miniatura|dereita|Brindisi. Bríndisi ou Brindisi é a capital da provincia de Brindisi, na rexión da Puglia, Italia, localízase na costa do Adriático. Ten 88.667 habitantes. Historicamente, a cidade xogou un importante papel no comercio e na cultura pola súa posición estratéxica na península Itálica e como porto natural no Adriático, permanecendo como un importante porto para o comercio con Grecia e Oriente Medio e contando con aeroporto internacional.
Escuadro, Castro de Escuadro, Maceda
Escuadro é unha aldea da parroquia de Castro de Escuadro, situada no concello ourensán de Maceda. Áchase na serra de San Mamede e preto do Santuario dos Milagros.
A súa festa celébrase o día 13 de xuño, día de Santo Antón. Anteriormente tamén se celebraba a festa de Santa Eulalia pero co paso do tempo deixouse de festexar. Os poucos habitantes de Escuadro viven das terras e dos animais, pero a maioría da xente nada en Escuadro emigrou a Euskadi, Madrid e Cataluña, e voltan á terra no verán. Tiña 27 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 16 eran homes e 11 mulleres.
Fuente Álamo de Murcia
250px|miniatura|Situación de Fuente Álamo na Rexión de Murcia. miniatura|Igrexa parroquial de San Agustín en Fuente Álamo de Murcia|250px Fuente Álamo de Murcia é un concello español da Rexión de Murcia, situado no Campo de Cartagena. Tiña unha poboación de 16.338 habitantes en 2014.
Limita ao norte con Murcia, ao leste con Torre-Pacheco, ao sueste con Cartaxena, ao suroeste con Mazarrón e ao oeste con Alhama de Murcia.
O municipio conta cunha arraigada tradición agrícola e gandeira. O municipio conta, ademais, con varios centros de educación pública e concertada, e investiuse nos últimos anos na construción de parques e xardíns en todas as pedanías e na capital do municipio.
Carrais, Herbogo, Rois
miniatura|Vistas da aldea de Carrais miniatura|Fonte de Carrais miniatura|Muíño de Carrais Carrais é un lugar da parroquia de Herbogo no concello coruñés de Rois, na comarca do Sar. Esta aldea ten 32 casas con 55 persoas e está dividida en dúas partes: Carrais de Arriba e Carrais de Abaixo.
A festa parroquial é o día 28 de xuño, na honra de San Pedro.
O nome de carrais deriva de "carral", que está relacionada coa palabra "carro" e designa as antigas pegadas ou carrís producidos polo paso continuo dos carros.
Hai anos a aldea tiña tres muíños onde a xente ía moer o millo. Na actualidade, dos tres muíños só funciona un onde aínda se segue moendo.
Parte do patrimonio da aldea é un antigo pombal que agora xa está medio derruído. Outro elemento do patrimonio son as súas dúas fontes. Unha delas situada no Oeste da aldea, foi hai anos nomeada unha das mellores fontes con auga potable de toda Galicia.
A súa lenda conta que hai 200 anos, unha muller que foi á Pascua de Padrón, foi ao "desexo do paxaro" que era un sitio onde un paxaro tocaba papeis co pico. O papel que tocaba o paxaro era o que lle tocaba á muller. Nese papel poñía que a muller ía morrer afogada. Ela riuse e non creu. Un día foi visitar uns familiares. Chovía moito e no camiño había un regato grande de auga que tiña que cruzar para poder seguir o camiño. Colleu o pano que tiña e botouno a unha árbore para agarrarse e poder cruzar. No momento en se dispoñía a cruzar, o pano soltóuse e a muller caeu ao regato morrendo afogada. Diseque ao cabo dunhas horas a muller apareceu morta no regato de Carrais.
Potenza
miniatura|200px|Potenza Potenza é un concello italiano capital da provincia homónima, na rexión de Basilicata. Ten 68.060 habitantes (en 2008) e esténdese por unha área de 173 km², cunha densidade de poboación de 393 hab/km².
Fai fronteira cos concellos de: Anzi, Avigliano, Brindisi Montagna, Picerno, Pietragalla, Pignola, Ruoti, Tito e Vaglio Basilicata.
Sainte-Julie, Ain
Sainte-Julie é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Soledad Puértolas
Soledad Puértolas Villanueva, nada en Zaragoza o 3 de febreiro de 1947, é unha escritora española. Desde 2010 é membro da Real Academia Española.
Traxectoria
Comezou a estudar Ciencias Políticas en Madrid, pero por problemas políticos tivo que deixar os estudos. Foi a estudar Ciencias Económicas a Bilbao mais tampouco rematou a carreira, e finalmente estudou xornalismo.
Casou aos 21 anos e foise vivir co seu marido, cunha bolsa adxudicada a este, a Trondheim (Noruega). Tras a súa volta a España, con outra bolsa, trasladáronse a California onde obtivo un M.A. en Lingua e Literatura Española e Portuguesa pola Universidade de California, Santa Bárbara, e onde naceu o seu primeiro fillo, o tamén escritor Diego Pita. En 1974, ao terceiro ano de estancia en California, volveron a España.
En 1979 gañou o Premio Sésamo con El bandido doblemente armado; o Premio Planeta 1989 con Queda la noche, e o Premio Anagrama de Ensaio 1993 con La vida oculta. Foi galardoada co Premio das Letras Aragonesas no ano 2003.
O 28 de xaneiro de 2010 foi nomeada membro da Real Academia Española (cadeira "g") tras resultar elixida na terceira rolda de votacións, cubrindo a vacante do científico Antonio Colino. Tomou posesión o 21 de novembro de 2010 co discurso titulado Aliados. Los personajes secundarios del «Quijote». Respondeulle, en nome da corporación, José María Merino. Foi vogal da Xunta de Goberno da RAE (2012-2014).
Librilla
250px|thumb|Casco antigo de Librilla. Librilla é un concello español da Rexión de Murcia, situado no Bajo Guadalentín. Tiña unha poboación de 4.900 habitantes en 2014.
A localidade está situada xunto á rambla de Alxeciras e é atravesada polo río Orón. Sitúase baixo a sombra da serra de Carrascoy e ás faldras de El Castellar, en pleno val do Guadalentín. Limita cos municipios de Murcia ao norte e ao leste, Macho ao norte e Alhama de Murcia ao sur e oeste.
O Couso, Quintá de Cancelada, Becerreá
O Couso é un lugar da parroquia de Quintá de Cancelada no concello lugués de Becerreá na comarca dos Ancares. Segundo o IGE, en 2011 tiña 17 habitantes (8 homes e 9 mulleres).
Distrito
O termo distrito (do latín medieval districtus), designa unha división dun determinado territorio, que pode ser de natureza política, administrativa, militar, xudicial, fiscal, policial, educativa ou sanitaria.
Distritos en España
En España, a Lei de grandes cidades de 2003 prevé a creación (aínda que xa existisen con anterioridade) e define a organización do distrito como elemento de participación cidadá nos concellos de gran poboación. Os municipios aplicables da lei son todos aqueles maiores de 250.000 habitantes, as capitais provinciais ou autonómicas de máis de 175.000 habitantes, e opcionalmente, as restantes capitais provinciais, sedes de organismos autonómicos ou provinciais e cidades de máis de 75.000 habitantes cunhas características que o xustifiquen, e o aproben as Asembleas Lexislativas dos seus concellos.
Distritos en Portugal
En Portugal un distrito é unha división administrativa que data de 1835. Antes deste ano, as provincias subdividíanse en comarcas. A Lei de 25 de abril de 1835 suprimiu as provincias e as comarcas e creou dezasete distritos no continente e catro nas chamadas Ilhas Adjacentes (arquipélagos de Azores e Madeira Á fronte de cada distrito estaría un administrador xeral, que a partir de 1840 pasaria a ser designado polo gobernador civil. No século XIV e século XV, nos territorios das illas denominábanse capitanias, e estaban rexidas por capitáns donatarios.
Poucos cambios houbo desde entón. Entre eles, o cambio de capitalidade do distrito de Lamego, que pasou para Viseu, debido á súa posición máis central, e a creación do distrito de Setúbal, en 1926, que obtivo a autonomía do distrito de Lisboa.
Os catro distritos sitos en Azores (Angra do Heroísmo, Horta e Ponta Delgada) e Madeira (Funchal) suprimíronse coa entrada en vigor da Constitución portuguesa de 1976, que concedeu ampla autonomía a aquelas rexións insulares a través dos respectivos Estatutos Político-Administrativos previstos na Constitución.
A Constitución prevé a creación de rexións administrativas, e o mantemento dos distritos mentres esta división non fose concretizada. No entanto, ese proceso está parado. En relación con isto realizouse un referendo que non tivo efectos por teren votado menos da metade dos electores.
Analogamente ao termo "distrito" en Portugal pode ser entendidos os Estados brasileiros.
En Portugal existen os seguintes distritos:
Antigos distritos portugueses:
Hábitat
miniatura|230px|Este [[arrecife de coral no Espazo protexido das illas Phoenix é un hábitat rico para a vida mariña.]]
Un hábitat está caracterizado por características tanto físicas como biolóxicas. Para unha especie os seus hábitats son aqueles onde poden atopar os seus alimentos, un lugar onde acollerse ou medrar, protección para a súa supervivencia ou un lugar onde propagarse ou reproducirse, como é atopando parella. Os factores físicos que determinan un hábitat poden ser algúns como o tipo de solos ou augas, a humidade do ambiente, o abano de temperaturas dese espazo ou a intensidade de luz. Pola outra banda, os factores biolóxicos son aqueles como a dispoñibilidade de nutrientes ou alimentos, ou a presenza ou ausencia de depredadores. Cada especie e cada organismo teñen certas necesidades e precisan duns ou doutros hábitats para poder prosperar. Algunhas especies son tolerantes a grandes variacións na presenza desas variables físicas ou biolóxicas, namentres que outras especies están especializadas e precisan dunhas condicións concretas para persistir.
Un hábitat non é necesariamente unha área xeográfica: pode ser o interior dun toro que podrece, o interior dunha rocha ou no musgo dun monte, o corpo ou un tracto dixestivo dun hóspede para aqueles organismos parasitos o corpo do seu hóspede etc. Os grandes tipos de hábitat terrestres van desde condicións de rexións polares, a temperadas, subtropicais e tropicais. O tipo de vexetación terrestre pode ser bosque, estepas, prados, semiárido ou desértico. Os hábitats das augas fresca inclúen a marismas, regatos, ríos, rías, lagos e lagoas; e os hábitats mariños inclúen a marismas, costa, as zonas intermareais, arrecifes, rías e baías, o mar aberto, os leitos mariños, as augas profundas e as augas submariñas.
Os hábitats mudan co paso do tempo, tanto por cambios estacionais como por outras causas que os fan mudar definitivamente. Nese último caso poden deberse a evento violentos como erupción de volcáns, a terremotos, a tsunamis, a incendios forestais, a cambios nas correntes oceánicas ou a morte dos hóspedes. Os outros cambios poden ser estacionais ou ser máis gradual, que fan mudar os hábitats. Esa mudanza pódese dar ao longo de milenios por alteracións no clima, xa que os xeos e os glaciares avanzan e retroceden, e por patróns climáticos diferentes que implican cambios das precipitación e da radiación solar. Outros cambios nos hábitats son resultado directo das actividades humanas, como o son a deforestación, o arado de pastos ou agricultura intensiva, os cambios nos caudais dos ríos e rías, a drenaxe das marismas, o dragado do litoral ou dos fondos do mar. A introdución de especies exóticas pode ter un efecto devastador na fauna e flora nativa; por implicar unha maior depredación, maior competencia polos recursos ou porque supoñan a introdución de pragas e enfermidades ás que as especies nativas non teñen inmunidade.
Un dos maiores problema nas conservacións dos ambientes e da biodiversidade é a fragmentación dos hábitats. Ademais, ante a degradacións dos hábitats non todas as especies responden igual xa que algunhas dependen doutras nos ecosistemas, como é o caso da dispersión de vexetación en bosques ligada aos desprazamentos de animais.
Definición
Hábitat provén do verbo latino habitāre en terceira persoa singular do presente, ou de habitatio, e refírese a "vivir" ou a "morar". As primeiras definicións de hábitat fixéronas os naturalistas cando cuestionaron porqué as especies están presentes nalgúns lugares e noutros non.
Corredor
miniatura|300px|Corredor parcialmente pechado en [[Estevesiños, Monterrei|Estevesiños, Monterrei.]]
Hábitat
Definición
Unha das definicións de hábitat argumenta que é o conxunto de recursos e condicións ambientais, tanto bióticas como abióticas, que determinan se a poboación dunha especie pode ter alí presenza, sobreviva ou se chegue a reproducir. Isto é, o conxunto de condicións que permiten que unha especie viva nalgunha das súas fases do seu ciclo vital. Porén, outro tipo de definición para hábitats argumenta que é son cada unha das diferentes comunidades que existen cunha fisioloxía de vexetación común. Iso incluiría dentro dun mesmo hábitat a ás masa vexetais ou outras entidades que existirán sempre no espazo aínda que a fauna as aproveite dun xeito ou outro. Esta definición é similar ao concepto de biotopo. Algunha revisión resalta que cabe achegar as dúas posturas e definir os hábitats considerando tanto o aproveitamento dos recursos que as especies fan como dos cambios no espazo e no tempo que se producen. Isto é, considerar os recursos que unha especie aproveita e consideralos como algo que cambia ao longo do espazo e do tempo.
Corredor
O corredor é o espazo exterior dunha casa, abeirado pola cuberta e con varanda pola parte de fóra, que percorre a fachada principal. É moi típico no noroeste peninsular, especialmente nas vivendas galegas, sobre de todo nas áreas de montaña e nos climas máis continentais, mantendo a multifuncionalidade da solaina, pero non a súa riqueza estética.
Antecedentes
miniatura|Patín de acceso á vivenda na rúa do forno en Santiago de Albarellos, [[Monterrei, (Ourense).]] A casa labrega galega adoita contar cun elemento singular, o modo de solucionar o acceso ao primeiro andar polo exterior, especialmente nas comarcas orientais e meridionais. A solución máis sinxela e primitiva é unha escaleira exterior de pedra sen pasamáns, paralela á fachada da casa, que desemboca na porta da vivenda, ben directamente, ben a través dunha plataforma de pedra a xeito de pequeno descanso, chamada patamal ou patín.
Hábitat
Definición
A directiva europea para a conservación de hábitats e fauna e flora salvaxe emprega a primeira definición, no que se consideran que a un hábitat o definen as condicións que permiten a presenza das especies de interese. Outras convencións internacionais como a Convención para Diversidade Biolóxica e a Convención de Especies Migratorias empregan un concepto de hábitat máis xenérico, xa que a entenden tan só como aquelas áreas que lle dan ás especies de interese de conservación, ou similar, un lugar axeitado para elas ocupar e sobrevivir.
Corredor
Evolución, construción e usos
A evolución dos patamais requiría unha maior amplitude, onde se puidesen realizar diferentes funcións, por iso apareceu nas fachadas frontais das casas galegas unha gran cantidade de tipos de balconadas exteriores, na maior parte dos casos cubertas, denominadas corredores (en madeira) ou solainas (máis evoluídas, en pedra), en función das súas características.
Hábitat
Factores ambientais
Os principais factores ambientais que afectan á distribución de organismos vivos son a temperatura, a humidade, o clima, o tipo de solo e a intensidade da luz, así como a presenza doutros elementos limitantes que o organismo necesita para sobrevivir. Como norma xeral, as comunidades dun sistema trófico superior, como os animais, dependen das comunidades dos sistemas tróficos anteriores, como as masas vexetais.
Corredor
Evolución, construción e usos
O corredor, solución que se estende por toda a área das serras orientais e por gran parte das provincias de Ourense e Pontevedra, aparece orixinado pola evolución do patamal, dando lugar a un balcón cuberto pola prolongación do tellado e con piso de madeira que ocupa unha parte ou a totalidade da fachada principal do edificio. Xaquín Lorenzo explica que "o corredor serve pra moitos usos que facilitan a vida no campo; niles ponse a secal-a roupa cando chove; alí maduran as primeiras espigas de millo, secan as fabas, consérvanse os cabazos... Serve de obradoiro pra arranxar ferramentas, pra fiaren as mulleres, pra enredaren os nenos... ...No corredor recébense as visitas no vran, orgaízanse seraos nas noites quentes, falan as rapazas cos seus mozos...Alçí toman o sol os vellos no inverno, e o fresco no vran; cántanse os Reises polo Aninovo e dependúranse as colchas de lá pra honrar o paso dos santos nas procesións...E o corredor é tamén un elemento de outo valor estético: en moitos sitios unha videira prantada ó pe dun esteo rube por il e prende as súas varas por entre os balagustos do corredor, enchéndoo de verdor e enfeitizándoo cos seus acios".
Hábitat
Factores ambientais
Algunhas plantas e animais son xeralistas e os seus requisitos de hábitat cúmprense nun amplo número de lugares. Como exemplo, a pequena bolboreta branca Pieris rapae atópase en todos os continentes agás na Antártida. As súas larvas aliméntanse dunha ampla variedade de Brassicas e outras especies vexetais, e prosperan en calquera lugar aberto con diversas asociacións vexetais. Outras, como a gran bolboreta azul son moito máis específicas e teñen uns requisitos máis específicos. Atópase só en áreas nun tipo concreto de pastos, e alí as súas larvas aliméntanse de especies de Thymus. Ademais, por complexos requisitos do seu ciclo vital só habita en lugares onde vivan as formigas Myrmica.
Corredor
Evolución, construción e usos
O corredor está totalmente construído en madeira, contando con boa variedade de apoios que van desde a prolongación das trabes que sosteñen o taboado do andar, até a utilización de ménsulas de pedra insertas no muro denominadas canzorros, ademais doutras múltiples solucións, como a dunha trabe exterior apoiada no patín e mais nun muro normal á fachada principal, ou á colocación de tantas columnas de pedra como sexan precisas en función das súas dimensións. A cuberta, porén, apóiase en esteos de madeira máis ou menos traballados.
Hábitat
Factores ambientais
As perturbacións nos ecosistemas son importantes para a creación de hábitats cunha alta diversidade. Coa falta de perturbación, a sucesión da comunidade avanza e chega a unha estabilidade onde un grupo de especies domina, como poden ser de vexetación de crecemento lento. Porén, as perturbacións constantes favorecen a entrada de especies e os cambios nas especies que dominan a comunidade. As especies pioneiras poden ocupar hábitats desocupados, como espazos desocupados despois dun incendio, e posteriormente habitalas outras especies na sucesión. Do mesmo xeito, nos hábitats costeiros poden chegar a estar dominados por algas mariñas ata acontezan tormentas ou outros procesos que arrastren o sedimento que no están, e estas se vexan substituídas por outras especies.
Corredor
A solaina
miniatura|Gran solaina no [[Pazo de Trasariz, en Vimianzo (A Coruña).]] A solaina é outra evolución do patín, usualmente construída de pedra e sobre canzorros ou piares, percorre a fachada máis soleada da casa, albergando usos produtivos e outros non tanto. É abondosa nas áreas costeiras, especialmente nas casas máis ricas ou que querían aparentar selo, e constitúe o elemento máis representativo da casa e o seu espazo máis polivalente. A solaina ten varanda de pedra ou galería de vidro, e está orientada de xeito que lle dá o sol gran parte do día. É común en casas podentes, casa grandes e pazos.
Hábitat
Terrestres
miniatura|dereita|Hábitats dunha rica selva da illa de [[Dominica]] Os hábitats terrestres inclúen a bosques, pastos, zonas húmidas e desertos. Dentro destes amplos biomas hai hábitats con condicións máis específicas: con diferentes tipos de clima, réximes de temperatura, solos, altitude ou tipos de vexetación. Moitos destes hábitats continúan uns cos outros, namentres que cada un ten as súas propias típicas comunidades de vida. Un hábitat pode prestarlle ben a unha especie en particular, mais a súa presenza ou ausencia nalgúns deses lugares é un proceso estocástico ou que depende das capacidades de dispersión e eficiencia de colonización das especies.
Corredor
A galería
A galería é un elemento da arquitectura culta que consiste nun corredor cerrado con vidreiras, que dá ao exterior da casa e sobresae ás veces do muro. Pódese entender como resultado da evolución e a adaptación de varias solucións técnicas diferentes empregadas na construción de obxectos de diferente natureza, especialmente os corredores da arquitectura popular, pero tamén como resultado da confluencia destas técnicas nun ambiente urbano caracterizado pola bonanza económica da clase dominante e pola intervención de técnicos de formación académica. Emprégase en boa parte do norte peninsular, en especial na arquitectura galega dos séculos XIX e XX. Logo, a solaina ou o corredor, pódense considerar antecedentes da galería.
Hábitat
Augas doces
miniatura|esquerda|Zonzas húmidas de [[Borneo]] Os hábitats de auga doce inclúen aos ríos, regatos, lagos, lagoas, pantanos e mangleiros. Aínda que algúns organismos se atopan na maioría destes hábitats, case todas as especies teñen requisitos específicos dalgúns deses hábitats. A velocidade da auga, a temperatura ou saturación de osíxeno son factores clave. Nos sistemas fluviais hai ademais seccións onde o fluxo da auga é rápidas ou lentas; onde se forman pozas ou estancamentos, ou bolsas de augas paralelas, que proporcionan un abano amplo de hábitats. Do mesmo xeito, as plantas acuáticas poden flotar, estar mergulladas en parte ou no seu total, ou medrar en solos saturados de auga de xeito permanente ou temporal. As plantas marxinais proporcionan un hábitat importante para os invertebrados e os vertebrados, e as plantas mergulladas proporcionan oxixenación na auga, absorben nutrientes e desempeñan un papel na redución da contaminación.
Desertos e rexións con secas
miniatura|esquerda|Deserto de [[Exipto.]] Os desertos non son un tipo de hábitat que favoreza a presenza de grupos como os anfibios, porque estes precisan de auga para manter as súas peles húmidas e para criar as súas larvas. Con todo, algunhas ras adaptáronse e viven en desertos xa que crean hábitats húmidos subterráneos e hibernan cando as condicións son adversas. O sapo Scaphiopus couchii sae da súa lapa cando se produce un choiva e pon os ovos nas pozas que se forman. Os cágados medran rápido, ás veces en tan só nove días, e sofren unha metamorfose.
Outros organismos afrontan a seca dos seus hábitats acuosos doutros xeitos. Hai pozas que son efémeras e que só se forman nunha época de choivas ao longo do ano. A súa flora é característica e está especialmente adaptada a elas. Está formada principalmente por especies anuais cuxas sementes sobreviven á seca, pero tamén por especies perennes que se adaptaron dun xeito único. Os animais tamén se adaptaron a estes hábitats extremos. Algunhas especies de camaróns depositan "ovos de inverno", que son resistentes ao desecamento e que ás veces se estenden co po e que se desprazan a novas pozas do chan. Estas especies sobreviven en estados latentes de ata quince anos. Algunhas especies de peixes de Ciprinodontiformes, que viven en auga doce, compórtanse dunha forma similar. Os seus ovos rompen axiña e os xuvenís axiña medran alí, sempre que as condicións sexan boas. Porén, cando as pozas se secan os ovos desas poboacións entran nunha diapausa e resisten durante máis tempo.
Urbes
Moitos animais e plantas coexisten coa xente nos ambientes urbanos. Tenden a ser especies xeralistas, que se adaptan axiña e que empregan lugares das casas e edificios para residir. As ratas e os ratos seguiron ao home ao redor do globo; as pombas, os peregrinos, os gorrións ou as as andoriñas usan os edificios para aniñar; os morcegos empregan os ocos dos tellados para comer; os raposos visitan as hortas e aliméntanse do tirado no lixo; e outras como os esquíos, os mapaches ou as mofetas vagan polas rúas. Estímase que máis de 2.000 coiotes viven adaptados aos arredores da cidade de Chicago. Un estudo sobre das vivendas das cidades no norte de Europa estimou que no século XX había 75 especies de invertebrados vivindo dentro delas, incluíndo 53 especies de escaravellos, 21 moscas, 13 bolboretas e couzas, 13 ácaros, 9 piollos, 7 abellas, 5 nespras, 5 cascudas, 5 arañas, 4 formigas e outras tantas especies. En climas cálidos, as termitas son pragas graves no hábitat urbano. Coñécese que 183 especies afectan a estrutura dos edificios e que 83 especies causan danos estruturais graves.
Microhábitats
A aquelas condicións a pequena escala que precisa unha poboación ou un organismo en particular chamásenlle microhabitat. Cada hábitat, ou macrohábitat, inclúe un gran número de microhábitats que se diferencian por variacións miúdas de exposición á luz, da humidade, da temperatura, do movemento do aire ou doutros factores. Así, os liques que medran na aba cara o norte dunha rocha ou outeiro son diferentes dos que medran na cara ao sur, ou dos que se atopan no nivel superior ou preto do chan. Os liques que medran entre as fisuras das rochas de granito ou os das superficies expostas ao vento tamén o son. Ademais, esa flora en cada microhábitat convértese nun pequeno espazo que acolle a diferentes especies da microfauna.
Tamén hai numerosos microhabitats nas madeira, que non son iguais para os bosques de coníferas, os bosques de árbores caducifolias, nas cascas das árbores ou no moamo que cobre o solo. Canto maior sexa a diversidade estrutural da madeira, maior será o número de microhabitats que acolle. Unha variedade de especies de árbores con espécimes individuais de diferentes tamaños e idades, e unha variedade de características como regatos, diferentes alturas do chan, pistas ou outras, proporcionan diferentes condicións axeitadas para acoller a un maior diversidade biolóxica. Por exemplo, en Gran Bretaña estímase que varios tipos de madeira podre conteñen máis de 1700 especies de invertebrados.
Para un organismo parasito, o seu hábitat é aquela parte exterior ou interior do seu hospede para a que está adaptado a vivir. O ciclo de vida dalgúns parasitos implica a varias hóspedes diferentes, así como tamén un hóspede para cada etapas da súa vida, que ás veces son microhabitats moi diferentes. Un destes organismos é do trematodo Microphallus turgidus que vive en augas doces lamacentas. O seu primeiro hóspede é un caracol e o seu segundo unha gamba Palaemonetes pugio. O anfitrión final son aves acuáticas ou mamíferos, que consome esas gambas.
Hábitats extremos
Aínda que a gran maioría de organismos da Terra viven en ambientes mesofílicos (isto é, moderados), algúns organismos, case todos microorganismos, son quen de colonizar hábitats de condicións extremas; que non son quen de ocupar a meirande parte das especies.
Como exemplo, hai bacterias que viven no lago Whillans, que está a máis de medio quilómetro de profundidade da Antártida. Sendo un hábitat sen luz e sen entrada de materia orgánica doutros lugares, a materia orgánica da que dependen esas bacterias sexa a que procede da materia en descomposición da auga de fusión do glaciar e de minerais das rochas do fondo do lago. Hai tamén un grupo de bacterias que se atopan en abundancia na foxa das Marianas, que é o lugar máis profundo do océano e da Terra. Nese lugar deposítase unha alta cantidade de "neve mariña", que son os detritos que caen desde as capas superficiais da auga e que se acumulan no val submarino, e proporciona alimento a unha extensa comunidade de bacterias.
Outros microorganismos viven en hábitats onde non hai osíxeno co que dependen de rutas químicas distintas da fotosíntese. En pozos perforados a 300 m nos fondos do mar, en substratos rochosos, atopáronse comunidades microbianas que aparentemente se sustentan en reaccións entre a auga e os compoñentes químicos das rochas. Inda que están aínda pouco estudadas, estas comunidades poderían ter un papel importante no ciclo global do carbono. Do mesmo xeito, atopáronse microorganismos a máis de dous quilómetros de profundidade asociadas a pequenas trazas de hidróxeno, que se xeran por reaccións de oxidación dentro das rochas.
miniatura|esquerda|Unha densa masa de [[Braquiúros|cangrexos brancos nun afloramento termal, con percebes ao seu lado da dereita.]] Os afloramentos hidrotermais descubríronse por primeira vez no océano en 1977. Xorden naqueles lugares onde a auga do mar quence nas fisuras do chan xa que hai unha calor de magma que está preto da superficie. O afloramento de auga pode chegar a temperaturas de máis de 340 °C e aínda así ser o lugar onde habitan amplas comunidades de microorganismos. A base desta vida é a quimiosíntese un proceso polo cal os microbios converten substancias como sulfuro de hidróxeno ou amoníaco en moléculas orgánicas. Estas bacterias e arqueas son os principais produtores destes ecosistemas, e soportan amplo abano de especies. Téñense descuberto arredor de 350 especies de organismos, moitas endémicas, nesas comunidades: moluscos dominándoas, vermes, crustáceos ou poliquetos.
A atmosfera pódese considerar un hábitat de por si: é un espazo polo que poden moverse especies aladas, como morcegos e aves, ou ser o medio de dispersión de pole, esporas ou sementes. Mesmo existen microorganismos metabolicamente activos, que se reproducen e aproveitan case toda a súa vida sendo aerotransportados. Estímase que hai centos de miles de células presentes nun só metro cúbico de aire. A comunidade microbiana aerotransportada chega a ser tan diversa como a que se atopa no solo ou noutros ambientes terrestres. Incluso a súa distribución non é uniforme no aire: a súa densidade varía en función da altitude e doutras condicións ambientais. Ata hai probas de fixación do nitróxeno nas nubes, e dúbidas do seu papel no ciclo de carbono, mediado pola actividade microbiana.
Hai outros tantos exemplos de hábitats extremos onde existen formas de vida especialmente adaptadas. Van desde pozos de petróleo que conteñen organismos microbianos; fontes termais a temperaturas de 71 °C nas que habitan cianobacterias formando tapetes, fosas oceánicas de augas frías, con afloramentos de sulfuro de hidróxeno e metanos, e nos que viven desde bacterias a mexillóns asociados en simbiose cos organismos anaeróbicos; salinas con especies tolerantes ao sal como Wallemia ichthyophaga, un fungo basidiomiceto; capas de xeo da Antártida nas que habitan fungos de Thelebolus spp. ; ou mesmo campos de neve nos que medran microalgas.
Cambios nos hábitats
Ben por procesos naturais, ben por actividades da humanidade as paisaxes e os hábitats que teñen asociados cambian co paso do tempo. Os procesos xeolóxicos supoñen tanto mudanzas miúdas na xeomorfoloxía do territorio, que xorden de procesos como o levantamento tectónico como o afundimento, como mudanzas bruscas por terremotos, esvaramentos de terra, tormentas, inundacións, incendios forestais, erosións do litoral costeiro, deforestación ou cambios no uso da terra. Tamén se dan cambios nos hábitats que os causan o uso agrícola do territorio, o turismo, a contaminación, a fragmentación ou os procesos ligados aos cambios climáticos.
A perda do hábitat é a maior ameaza para calquera especie. Se a illa na que vive a poboación dunha especie endémica deixa de ser habitable por algún motivo, esa poboación da especie extinguirase (agás que haxa cambios posteriores). De feito, calquera tipo de hábitat que estea rodeado por outro hábitat diferente pódese definir como unha illa, é un hábitat illado. Por cuestión de probabilidade, as pequenas poboacións polo xeral teñen unha diversidade xenética menor e teñen un maior risco de verse ameazadas pola depredación, a maior competencia interespecífica, por enfermidades ou catástrofes. A fragmentación de hábitats vese mellorada, en certa medida, grazas a presenza de corredores para a fauna que conecten as illas, ou pezas do territorio. Eses corredores poden ser ríos, gabias, liñas de árbores ou mesmo pasos subterráneo nas estradas. Sen os corredores as sementes da flora non pode dispersarse de igual xeito e os animais, en particular os pequenos, non poden viaxar por ese territorio, hostil para eles; co que son poboacións máis expostas ao risco de extinción local.
A perturbación dos hábitats poden chegar a ter efectos a longo prazo nos ecosistemas. A herba americana Bromus tectorum introduciuse en Europa e converteuse en invasora. Produce unha alta cantidade de detritos inflamables e está adaptada aos lumes. Por iso, esta planta supera en taxas de supeviviencia a outras especies locais despois dos incendios, e convértese en dominantes sobre destas. Un exemplo mariño son as poboacións dos ourizos de mar. Teñen taxas de crecemento elevadas en determinados momentos e son quen de desprazar as macroalgas dos fondos do litoral que ocupan. Cando dominan unha área do litoral son quen de permanecer ata anos dominando e iso ten un efecto na cadea trófica local. Incluso, cando as altas densidades do ourizo de mar fan que aparezan maiores taxas de mortaldade por enfermidades, as algas que os van a substituír son aquelas con altas taxas de crecemento.
Antonio Luis Baena Tocón
Antonio Luis Baena Tocón, nado en 1915 e finado en 1998, foi un militar e funcionario español que nos anos posteriores á guerra civil española formou parte de varios tribunais militares do Franquismo.
Traxectoria
Entre 1939 e 1943, coa graduación de alférez, Baena Tocón foi destinado ó Xulgado Especial de Prensa, encargado de perseguir e depurar a aqueles que escribiran en medios de comunicación durante a República. Baixo as ordes do xuíz instrutor encargouse de investigar a Hemeroteca Municipal de Madrid, anotando os nomes de escritores e xornalistas xunto con comentarios sobre o carácter dos presuntos delitos que estes terían cometido nos seus escritos literarios.
Foi tamén membro de varios consellos de guerra relacionados co Xulgado Especial de Prensa, entre eles o instruído contra o poeta Miguel Hernández, condenado a morte en marzo de 1940, pena posteriormente conmutada por 30 anos de prisión. Baena Tocón figurou como secretario deste consello, malia non posuír a titulación necesaria para este posto por non ter finalizado a carreira de Dereito.
En xuño de 1966 foi nomeado interventor do concello de Córdoba, posto que desempeñou ata a súa xubilación. Anteriormente fora habilitado como viceinterventor da Deputación Provincial de Córdoba.
Polémica
En xuño de 2019 a Universidade de Alacante, tras unha solicitud do fillo de Baena Tocón, borrou dos seus arquivos dixitais toda referencia á participación de Antonio Luis Baena Tocón no xuízo de Miguel Hernández. Isto provocou un efecto Streisand, e o nome de Baena Tocón pasou a ser trending topic nesa data.
Stephen Colbert
Stephen Tyrone Colbert, nado en Washington, D.C. o 13 de maio de 1964, é un actor, guionista, humorista e presentador de televisión estadounidense, famoso polo seu programa The Colbert Report que emitía Comedy Central, un telexornal satírico no que interpreta unha versión caricaturizada dun comentarista conservador estadounidense. E tamén por ser o sucesor de David Letterman no agora chamado Late Show With Stephen Colbert que emite CBS.