cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La vida del Buscón
Edicións
As edicións modernas baséanse no manuscrito «Bueno» (B), no manuscrito conservado en Santander (S), nun manuscrito procedente dun códice da catedral de Córdoba (C) e nas dúas edicións princeps feitas en Madrid en 1648, baseadas á súa vez na de Zaragoza de 1628 (E), se ben strictu sensu a auténtica edición princeps sería a impresa en 1626 en Zaragoza polo libreiro Roberto Duport. Considérase o manuscrito B como a mellor testemuña conservada do texto tal e como o concibiu Quevedo, por ser moi coidadoso coa grafía e conter poucos erros; de feito pénsase que pola súa calidade estaba destinado a ser regalado a alguén importante.
Pénsase que S, C e E proceden doutro arquetipo común (X), e que probablemente S e C tamén proceden dun subarquetipo (Y). Fronte a esta unanimidade, hai diferentes interpretacións sobre a datación e filiación entre as diferentes fontes. Segundo Lázaro Carreter, B sería a testemuña máis antiga (antes de 1620), e as diferenzas entre S, C e E procederían de sucesivas revisións do texto por parte de Quevedo e/ou erros dos copistas ou impresores. Segundo Cabo Aseguinolaza, interpretación esta que concita máis consenso, B sería a versión máis recente, revisada e retocada persoalmente por Quevedo, e datable pouco antes de 1640.
O mesmo título da novela varía entre as diversas versións. No manuscrito B é Historia de la vida del Buscón, llamado don Pablos; ejemplo de vagamundos y espejo de tacaños, pero a portada ten tipografía do século XIX e o título é o mesmo có da edición de 1626, polo que se pode deducir que é unha adición tardía. Tampouco coinciden nin o manuscrito C (La vida del Buscón llamado don Pablos) nin o S (La vida del Buscavida, por otro nombre D. Pablos), polo que o título orixinal (La vida del Buscón) é tomado da epígrafe do libro terceiro do manuscrito B: «Libro tercero y último de la primera parte de la vida del Buscón». Amais, xa desde o século XVII foron usados outros títulos como La historia y vida de el Gran Tacaño, o que explica que tamén sexa designado simplemente como o Tacaño.
Trama
A obra está estruturada en tres libros, con sete, seis e dez capítulos. Nun dos manuscritos aparece unha «Carta dedicatoria» preliminar:
Libro primeiro
O protagonista é Pablos, un rapaz segoviano, fillo de Clemente Pablo, un barbeiro ladrón, e de Aldonza de San Pedro, dada a bruxerías. Tiña un irmán de sete anos que roubaba á clientela do seu pai e que morreu no cárcere. Entra na escola, onde coñece a Diego Coronel, fillo de Alonso Coronel. Alí Pablos faise amigo do seu mestre, e decide marchar da vila por vergoña da concición dos seus familiares. Marcha ao servizo de Diego, os dous baixo pupilaxe do licenciado Cabra, clérigo avaro que os mata de fame.
Tras regresar a Segovia, marchan a Alcalá de Henares, onde Diego vai estudar gramática. Pablos é vítima das novatadas dos estudantes, e devén experto en enganar á xente para conseguir o que desexa. Ao saber don Alonso das súas liortas, pídelle o seu fillo que regrese.
O tío de Pablos, Alonso Ramplón, verdugo de Segovia, comunícalle que axustizou o seu pai, e que a nai está presa na Inquisición de Toledo, e probablemente será queimada nun auto de fe. Convídao a volver a Segovia para aprender o oficio de verdugo con el, e Pablos regresa coa intención de cobrar a súa facenda e coñecer a súa parentela para evitala nun futuro.
Libro segundo
Relata o camiño desde Alcalá até Segovia, onde vai encontrando personaxes disparatados: como un tolo que pretende axudar ao seu rei na guerra de Flandres secando o mar con esponxas, un mestre de esgrima covarde, e un clérigo vello autor de malos versos. Despois de pasar o porto de Fuenfría, atopa un soldado matón e un eremita nun burro. Chegan á posada en Cercedilla e o eremita gáñalles xogando aos naipes. Despois atopa un xenovés rico, e critica ós banqueiros xenoveses que prestaban cartos á coroa española e despois quedaban coa prata procedente das Indias interese.
Ao chegar a Segovia ve ao seu pai axustizado e despezado. Logo de embebedarse co seu tío, recolle a herdanza e marcha a Madrid.
Libro terceiro
Toribio introduce a Pablos nunha confraría de pícaros e rufiáns, cos que vive. Delatado o grupo, son detidos e levados a prisión. Pablos logra saír logo de subornar a todos, desde o carcereiro ao escribán. Vai entón a unha pousada, facéndose pasar por rico con nomes falsos. Pretende casar cunha dama, pero é descuberto por Diego, o seu antigo amo, e acaba sendo moído a paus. Decide entón ir a Toledo, onde ninguén o coñece. Forma parte dunha compañía de cómicos, destacando en papeis de tipo duro e iniciándose na poesía. Despois de deixar a compañía faise galán de monxas. De Toledo vai a Sevilla, onde gaña a vida como rufián e tramposo. Logo dun incidente coa lei, acóllese a sagrado nunha igrexa. Alí coñece unha muller, á que propón ir ás Indias na procura dunha vida mellor. Porén, a novela remata dicindo que non lle foi mellor alí:
Intención
A obra non ten un propósito moralizante, senón que simplemente busca un efecto cómico. Non se pretende destacar que certas accións son eticamente condenables e que traen como consecuencia o castigo, senón simplemente se procura facer rir. Aparecen moitas malas accións que quedan sen castigo, e non hai digresións moralizadoras agás a frase final: «nunca mejora su estado quien muda solamente de lugar y no de vida y costumbres».
Baséase no principio da imposibilidade do ascenso social. Pablos quere borrar as súas orixes e apartarse da súa parentela, pero todos os seus intentos fracasan. Cando algún personaxe busca facerse pasar por cabaleiro ou por rico, aparece inmediatamente o castigo. Quevedo trata a usurpación estamental desde unha mentalidade nobiliaria ante o afán das clases baixas de ascender, rexeitando o desexo de ascenso social de Pablos cunha perspectiva clasista.
Estilo
miniatura|dereita|200px|Francisco de Quevedo.
O autor, a través do narrador en primeira persoa, trata os personaxes con frialdade, sen compaixón nin simpatía. Descríbeos cos trazos máis escuros, esaxerando as deformidades físicas e morais.
Ukrayinski sheryfy
Ukrayinski sheryfy (en Українські шерифи) é un filme documental ucraíno de 2015 dirixido e escrito por Roman Bondarchuk. Foi escollido como candidato de Ucraína para o Óscar ó mellor filme internacional na 89ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Sinopse
Debido á falta de presenza policial na aldea ucraína de Stara Zburyivka, o alcalde Viktor Marunyak asigna a tarefa de protexer a paz a dous veciños, Viktor Kryvoborodko, de 50 anos, e Volodymyr Rudkovsky, de 44. O traballo de Kryvoborodko e Rudkovsky combina as funcións dos policías e dos traballadores sociais, xa que se encargan de mediar as disputas, pero non de investigar os delitos penais. O comezo da guerra ruso-ucraína en 2014 cambia a súa rutina xa que a política divide a aldea e os dous policías encárganse de apoiar o esforzo bélico ucraíno.
Produción
Ukrayinski sheryfy foi filmada durante catro anos, para un total de case 200 horas de metraxe. A primeira edición do filme tiña cinco horas de duración e mantívose en máis de dúas horas até a súa sexta edición.
Distribución
Ukrayinski sheryfy comezou a súa distribución en toda Europa en febreiro de 2016. A estrea do filme na televisión alemá tivo lugar o 4 de abril de 2016 na canle franco-alemá Arte. A distribución do filme en Ucraína comezou en xullo de 2016 e despois nos países bálticos e os Balcáns en setembro.
Mar de Aral
O mar de Aral é un mar interior da Asia Central, situado entre os 53° e os 56° de latitude norte e entre os 58° e os 62° de lonxitude leste. Está situado entre Casaquistán ao norte e Uzbekistán ao sur, é un grande lago de auga doce que estivo considerada como a cuarta extensión de auga doce da Terra.
A inicios do século XXI atópase en grave degradación ao ser desviada durante décadas a auga dos dous ríos tributarios, Amur Daria e Sir Daria, con fins agrícolas, o que provocou que perdese unha gran parte da súa superficie e maior aínda do seu volume de auga.
Desaparición
A diminución do volume de auga no Mar de Aral é considerado un dos maiores desastres ambientais e humanos da historia.
Recibindo auga de dous ríos, o Amur Daria e o Sir Daria, o Mar de Aral foi secando progresivamente. As nacentes dos dous ríos é nas altas montañas que fan parte do sistema do Himalaia e que distancian cerca de 1000 km da foz. Durante toda esta extensión, sucesivas drenaxes feitas polo goberno soviético nas repúblicas da Asia Central a partir de 1920 fixeron que o fluxo dos ríos no mar diminuíse considerabelmente (o 90% do caudal no río Syr-Daria). As drenaxes feitas con propósitos de irrigación de culturas de algodón no Uzbekistán, e arroz no Casaquistán, en pleno deserto. Os fluxos acumulados en anos normais dos dous ríos pasaron de 60 km³; na década de 1950 a 38,5 km³; en 1970, 10 km³; en 1975 e 1,3 km³; en 1986.
Na década de 1960, o mar de Aral tiña unha superficie de 66,5 mil km², con profundidade media de 16 metros e salinidade de 1/3 máis baixa que a rexistrada xeralmente nos océanos. Dous ríos principais vertían as súas augas no Aral: o Amu Daria, ao sur e o Sir Daria a nordeste. Por ano proporcionaba 40 mil toneladas de pesca, e era unha rica fonte para a variedade biolóxica da rexión. Nesta mesma década, as autoridades soviéticas intensificaron a política de irrigación, utilizando as augas dos ríos. A meta era cultivar 7 millóns de hectáreas da Asia Central na cultura do algodón. Ese sistema de cultivo tornou en pouco tempo o Uzbekistán no cuarto maior produtor e no segundo exportador mundial do “ouro branco”. Tal éxito económico provocou enormes danos ao medio ambiente e ás poboacións da rexión, especificamente para mais de 1 millón de persoas da Karakalpakia, república autónoma do Uzbekistán.
O nivel do Mar de Aral baixou 22 m desde 1960 e perdeu o 60% da súa superficie, e o seu volume pasou de 1000 km² a 650 km² de 1960 a 1990. O litoral recuou mais de 80 km. En 1990 mais do 90% das terras húmidas ao redor da rexión secaron. Cara a mediados dos anos 2010, a parte sur do lago estaba virtualmente seca (no 2014 o lóbulo leste da parte sur do lago desapareceu ). Iso, despois de terse construído unha presa en 2005, "Kok-Aral" para restablecer os niveis de auga na parte norte do lago, con bos resultados , aínda que non se prevé que acade os niveis de partida.
Mentres, prodúcense fenómenos como a creación dun novo deserto no que antes era a súa superficie mariña ou tormentas de area no mesmo contorno.
O documental Aral, el mar perdido de Isabel Coixet trata esta desertización.
Festival de Eurovisión 2012
O LVII Festival da Canción de Eurovisión celebrouse os días 22, 24 e 26 de maio de 2012 na cidade de Bakú, Acerbaixán tras a vitoria deste país na edición de 2011.
A gañadora desta edición foi Loreen, representante de Suecia, que obtivo 372 puntos polo seu tema Euphoria, conseguindo o segundo lugar histórico en canto a cantidade de puntos. O podio completárono Rusia, con 259 puntos, e o terceiro lugar foi para Serbia con 214 puntos. O país anfitrión, Acerbaixán, chegou ata a 4ª posición con 150 puntos, e Albania logrou a 5° posición con 146 puntos, o seu mellor resultado histórico. Cabe destacar que 3 dos Big Five colocáronse no Top 10: Alemaña, Italia e España, conseguindo as posicións 8ª, 9ª e 10ª respectivamente.
Semifinal 1
A primeira semifinal do Festival de Eurovisión 2012, celebrouse o martes 22 de maio. Dez países, dun total de dezaoito que participaban nela, pasaron á final do sábado. Un total de 21 países tiveron dereito a voto nesta semifinal, incluíndo a Acerbaixán, España e Italia, que como membros do Big Five xa estaban clasificados á final. miniatura|250px|dereita|[[Romanía logrou clasificarse á final co grupo Mandinga e o seu tema "Zaleilah".]] 250px|miniatura|dereita|[[Albania e Rona Nishliu lograron o mellor resultado da súa historia, 2° (semifinal) e 5° (Final).]]
Semifinal 2
A segunda semifinal tivo lugar o xoves 24 de maio. Participaron dezaoito países dos cales dez pasaron á final. Un total de 21 países tiveron dereito a voto, incluíndo a Alemaña, Francia e Reino Unido, que xa estaban clasificados na final.
250px|miniatura|dereita|[[Eva Boto representando a Eslovenia coa canción "Verjamem"]] 250px|miniatura|dereita|[[Nina Badrić representando a Croacia coa canción "Nebo"]]
Final
A final do Festival celebrouse o sábado 26 de maio no Baku Crystal Hall de Bakú, Acerbaixán ás 21:00 horas CET. O dúo ganador anterior de Eldar Gasimov/Nigar Jamal abriu o festival interpretando "Running Scared". Tras isto, deuse paso á presentación dos 26 finalistas, récord desde a instauración das semifinais, compostos polos 6 clasificados directos (Acerbaixán, e o Big Five), 10 clasificados da primeira semifinal e 10 clasificados da segunda semifinal.
Trala actuación dos 26 finalistas, comezaron os 15 minutos das votacións, como resultado do cambio que a UER realizou respecto ao tempo de votación, sendo agora imposible votar durante as actuacións. Durante o tempo de votación e reconto dos votos, no recinto anfitrión procedeuse á actuación do cantante local Emin Agalarov.
Desde o inicio das votacións, Suecia, Rusia, Serbia e Albania comezaron a recibir a maior cantidade de votos, levándoos rapidamente ás primeiras posicións. Trala votación, e con moita anticipación, Suecia converteuse na gañadora da edición con 372 puntos. Destacou a posición de tres países do Big Five no top 10, Alemaña, Italia e España, acadando os postos 8º, 9º e 10º respectivamente.
miniatura|240px|A cantante [[Loreen co seu tema "Euphoria" logrou a quinta vitoria de Suecia con 372 puntos.]]
Fonte: Festival de Eurovisión 2012 (www.eurovision-spain.com)
Máximas puntuacións
Trala votación os países que recibiron 12 puntos na final foron:
Cortes de León de 1188
miniatura|Básilica de San Isidoro de León As Cortes de León de 1188 celebráronse durante a primavera do mesmo ano, ao principio do reinado de Afonso VIII de León e Galicia no claustro da Basílica de Santo Isidoro de León, tal como se sostén na afirmación do monarca nunha comunicación ao arcebispo de Compostela. Foron recoñecidas pola Unesco en 2013 como «a testemuña documental máis antigo do sistema parlamentario europeo».
Historia
miniatura|[[Afonso IX de León e Galicia, representado no Tombo A da catedral de Santiago de Compostela.]] Só se pode entender o acontecemento, seguindo os importantes feitos que tiveron lugar nesa época. O primeiro foi a coroación de Afonso VII de León e Galiza, o cal ocorreu en 1135 e tivo unha multitudinaria acollida, xa que dita coroación tivo unha presenza do pobo como nunca antes. Anteriormente só houbera na Europa medieval un exemplo anterior relativo a asembleas lexislativas, o Althing islandés, pero a súa distancia e a falta de comunicación da área escandinava coa Europa occidental fixeron que tivese nula repercusión.
Tras o freo na Reconquista, a coroa leonesa necesita ingresos, polo que crea novos impostos que provocan unha alza de prezos. Á vez, a guerra con Portugal e con Castela requiren máis ingresos. A clase cidadá esixe unha contrapartida como tamén regular o gasto da coroa. No ano 1188, recentemente chegado ao trono Afonso VIII de León e Galicia, convócase á Curia rexia do Reino de León, á que por primeira vez se lle suman os representantes electos das principais cidades con voz e voto. Esta medida foi considerada o primeiro exemplo do parlamentarismo moderno na historia da Europa occidental.
Desenvolvemento
As Cortes constituíronse con tres estamentos: Os privilexiados aparecen como un diálogo entre o rei e a curia, por unha banda, e os representantes das cidades e vilas por outro, sen oposición a que cada estamento se consolide por separado. A incorporación de elementos populares ou cidadáns responde só a necesidades económicas.
Os Quinindiolas
Os Quinindiolas foron un grupo de rock en galego, activo entre 1988 e 1992. Nos comezos estiveron influídos polo rock enerxético (The Jam, The Clash, The Stooges ou The Sex Pistols), mais nunha segunda etapa, o seu son evolucionou coa influencia da música negra, sobre todo o funk (James Brown, Curtis Mayfield) e o primeiro hip hop (Run DMC, Public Enemy). O seu único EP, unha gravación moi ben producida, deixou rexistro de que Os Quinindiolas desta segunda etapa era un grupo que estaba na vangarda da música daquel tempo.
Cortes de León de 1188
Desenvolvemento
Nelas recoñécese a inviolabilidade do domicilio, do correo, a necesidade do rei de convocar Cortes para facer a guerra ou declarar a paz, e garántense numerosos dereitos individuais e colectivos.
Os Quinindiolas
Inicios
Os Quinindiolas xorden a finais dos anos oitenta do século XX a partir do Colectivo Favorita, do que formaban parte Pepe Sendón e Xelís de Toro. Este colectivo operaba en Santiago de Compostela editando revistas, organizando performances e facendo grafittis. Un dos proxectos da Favorita foi Trilateral, un grupo de afinidade con artistas de Santiago, Porto, Barcelona e máis tarde Milán.
O interese pola música xorde cando os milaneses adquiren na Europa do Leste unha máquina de prensar vinilos. Esta adquisición provoca a decisión da Trilateral de gravar un disco colectivo. Pepe Sendón coordina a gravación da canción que aportan os de Santiago.
Cortes de León de 1188
Desenvolvemento
Nestas Cortes, ademais de ampliar os Foros de Afonso V de Galicia do ano 1020, promulgáronse novas leis destinadas a protexer aos cidadáns e aos seus bens contra os abusos e arbitrariedades do poder dos nobres, do clero e do propio Rei. Este importante conxunto de decretos foi cualificado co nome de «Carta Magna Leonesa».
Os Quinindiolas
Consolidación
A partir de aí, algúns membros da Favorita empezan a quedar informalmente nun local de ensaio onde lles prestaban os instrumentos, e compoñen algunhas cancións máis. Os integrantes do grupo nese momento son Pepe, Xelís, Xoán e Óscar. Esta é a formación que se presenta ao concurso de maquetas Racha coas Ondas de TVE-Galicia.
Pouco despois, vendo Os Quinindiolas que aínda non tiñan repertorio abondo, deciden acudir ao encontro da Trilateral en Barcelona acompañados do grupo compostelán Nicho Varullo. Este encontro dos Nicho e dos Quinindiolas enriquece aos dous grupos, pois un membro de cada un deles pasa a formar parte tamén do outro grupo: Pepe Sendón entra en Nicho Varullo a tocar a batería, posto que acababa de quedar vacante. E Fran Pérez, baixista dos Nicho, entra tamén a tocar o baixo nos Quinindiolas. Con Fran de baixista, Os Quinindiolas evolucionan rápido, aumentan o seu repertorio, e empezan a dar concertos en moitos lugares de Galicia.
Logo dun tempo tocando en directo, Xan tivo problemas de saúde e o grupo tivo que parar a súa actividade. Curiosamente, foi neste momento cando tiveron oportunidade de deixar rexistro sonoro e visual da súa actividade: no ano 91 gravaron o EP, e tamén os playbacks para os programas Sitio Distinto e Mar a Mar da TVG. Todas estas gravacións foron en formato de trío, con Xelís, Pepe e Fran.
Cortes de León de 1188
Desenvolvemento
As análises referidas a Decrétaos (decretos) atribuídos a 1188 reúnen a confirmación de decretos de carácter xeral como, por exemplo, o non atentar contra a propiedade allea, resolver as querelas ante a xustiza ou a promesa do rei de non entrar en guerra sen contar con todos os que lle deben dar o seu consello. Estes decretos, son cousas normais nos inicios do novo reinado de Afonso VII de León. Con todo, creáronse «novos Decretos», entre os que se contaba a redacción dunha Constitución datada en xullo de 1188, que trataba da existencia de violencia e do intento por paliala usando a Xustiza.
Os Quinindiolas
Separación
Andando o ano 91, Xelís deixa o grupo ao irse de lector de galego á Universidade de Birmingham. Despois diso, Os Quinindiolas aínda fixeron algún concerto en trío, contando con Marcos Teira á guitarra. Pero no ano 92 Fran e Pepe (que tamén eran membros do Grupo teatral Chévere) vólcanse na inminente apertura da Sala Nasa, e Os Quinindiolas abandonan a actividade.
Cortes de León de 1188
Desenvolvemento
Este tema será desenvolvido nunhas «constitucións» para Galicia, en 1194, e a partir deste texto podemos explicar o contido no texto atribuído ás Cortes de 1188; é dicir, que este, tal e como se coñece en moitos das súas pasaxes, débese á elaboración desenvolvida ao longo do reinado de Afonso IX de León.
Legado
miniatura|Logotipo da marca «León, berce do parlamentarismo» que conmemora as Cortes de León de 1188 En 2011 a Xunta de Castela e León concedeu á cidade de León o título de «Berce do Parlamentarismo». En 2013 a Unesco incluíu os documentos relativos a Decrétaos no rexistro Memoria do Mundo tras remitilos para a súa aprobación no ano 2012. O 4 de maio de 2016 o pleno das Cortes de Castela e León reuniuse na Basílica de San Isidoro.
Mikola Leontóvich
Mikola Leontóvich, nado en Monastyriok, Imperio Ruso, o 13 de decembro de 1877 e finado en Tulchin, Ucraína, Unión Soviética, o 23 de xaneiro de 1921, foi un compositor, director de coro, e profesor ucraíno de renome internacional. Escribiu no estilo de nacionalismo musical. Especializouse en música vocal.
Coccinélidos
Os coccinélidos (Coccinellidae) son unha ampla familia de pequenos escaravellos que miden de 0,8 a 18 mm, entre os cales os máis frecuentes son coñecidos cos nomes comúns de maruxiña, reirrei, xoaniña, barrosiña, coccinela, papasol, papoia, voaniña, voíña ou xoana, entre outros nomes (ver: ).
Paco Souto
Francisco José Souto Barreiro, nado na Coruña o 12 de outubro de 1962 e finado en Razo (Carballo) o 30 de marzo de 2017, foi un escritor e político galego.
Coccinélidos
A maioría das especies de coccinélidos son xeralmente considerados insectos útiles, porque moitas especies depredan en insectos herbívoros que son pragas, como moitos homópteros como os áfidos ou pulgóns. Moitos coccinelidos poñen os seus ovos directamente nas colonias de áfidos para asegurarse de que as súas larvas van ter unha fonte inmediata de alimentación. Porén, algunhas especies teñen efectos non desexados; entre elas, as máis salientables son as da subfamilia Epilachninae (na que está Epilachna varivestis), que son elas mesmas herbívoras e potenciais pragas. Aparecen en practicamente todas as grandes rexións agrícolas temperadas ou tropicais.
Etimoloxía
O nome coccinélidos deriva do latín coccineus, que significa 'escarlata'.
Paco Souto
Traxectoria
Foi coeditor de Edicións do Dragón e da colección Letras de Cal. Realizou ilustracións para diversos libros e participou en varias exposicións colectivas, colaborando tamén en obras teatrais. Foi presidente da asociación de mariscadores e da asociación Caldeirón. Dende esta asociación promoveu o Premio de Poesía Erótica Illas Sisargas e foi o principal responsable da Editorial Caldeirón, selo que publica as obras gañadoras do certame e, ocasionalmente, outros títulos de poesía ou catálogos das exposicións organizadas pola asociación. Nas eleccións municipais de 2015 foi candidato do BNG en Malpica de Bergantiños e foi elixido concelleiro. Morreu o 30 de marzo de 2017 cando traballaba como percebeiro nas proximidades de Santa Mariña de Razo (Carballo).
Coccinélidos
Descrición
Os coccinélidos adoitan ter rechamantes cores amarelas, laranxas ou vermellas con pequenos puntos negros nos élitros, pero non todos son así. Teñen patas cabezas e antenas negras. Porén, hai unha gran variación neses padróns de cor. Por exemplo, unha minoría de especies, como Vibidia duodecimguttata, unha especie de doce puntos, teñen puntos brancos sobre un fondo marrón. Os coccinélidos encóntranse en todo o mundo, cunhas 6 000 especies descritas. miniatura|dereita|Larva, pupa e adultos de Clitostethus arcuatus.
Paco Souto
Obras pluridisciplinares
No ano 2001 crea xunto o músico Serxio Moreira a compañía AÍNDA na que en anos posteriores incorporaranse o fotógrafo Peter Schneider e a escritora Rosalía Fernández Rial, realizando as seguintes montaxes:
Coccinélidos
Descrición
A maioría dos coccinélidos teñen corpos de forma redonda e elíptica cupuliforme con seis patas curtas. Dependendo da especie, poden ter puntos, bandas ou ningunha marca en absoluto. Os coccinélidos de sete puntos son vermellos ou laranxas con tres puntos negros nos lados de cada élitro e outro mais no centro, e teñen cabeza negra con manchas brancas a cada lado.
Ademais das cores habituais amarelas e vermellas, moitas especies son principalmente ou enteiramente negras, grises escuras, grises ou marróns, e pode ser difícil para os que non son entomólogos recoñecelos como coccinélidos. Inversamente, os non entomólogos poderían confundir doadamente outros pequenos escaravellos como coccinélidos cando en realidade non o son, como os escaravellos con cores vermella, laranxa, amarela ou negra. Entre estas posibles confusións están os escarabeidos moito meirandes Pelidnota punctata e especies con pintas de Chrysomelidae, Melyridae e outros. Tamén se poden confundir os que teñen forma semiesférica como os Cassidinae.
Un erro común sen fundamento é que o número de pintas do insecto indica a súa idade. De feito, o padrón subxacente e a coloración están determinados pola especie e a xenética do escaravello, e desenvólvense a medida que o insecto madura. Nalgunhas especies a súa aparencia está fixada no momento en que sae da pupa, aínda que na maioría a cor do adulto pode tardar algúns días en estabilizarse. Xeralmente a cor do adulto tende a ser máis completa e escura que a cor do inmaturo.
Paraplectana tsushimensis é unha araña asiática que imita as maruxiñas.
Bioloxía
miniatura|Anatomía básica dunha maruxiña
Os coccinélidos son coñecidos por ser predatores de insectos Sternorrhyncha como os áfidos e similares, pero a variedade de presas que capturan as diferentes especies de coccinélidos é maior. Un xénero de pequenas maruxiñas negras, Stethorus, é un exemplo de predación de insectos non esternorrincos, xa que está especializado en comer ácaros, como Tetranychus. As especies de Stethorus son tamén importantes en certos casos de control biolóxico de pragas. Son predadores naturais de varios axentes de pragas importantes, como do trade do millo europeo (Ostrinia nubilalis, un lepidóptero), que, por exemplo nos Estados Unidos, supón un custo de mil millóns de dólares á industria agrícola en perdas de colleitas e gastos de control da praga.
Varias especies máis grandes de coccinélidos atacan eirugas e larvas doutros escaravellos. Varios xéneros aliméntanse de diversos insectos e dos seus ovos; por exemplo, as especies de Coleomegilla son predadores significativos de ovos e larvas de avelaíñas, como as das especies de Spodoptera e os Plutellidae. As larvas e ovos das propias maruxinas (da propia especie ou doutra) poden ser tamén unha importante fonte de alimento para as maruxiñas cando as presas alternativas son escasas. Como familia, Coccinellidae adoitaba considerarse como puramente carnívora, mais sábese agora que é máis omnívora do que antes se pensaba, tanto como familia coma en especies concretas; o exame do contido do aparato dixestivo en especies que aparentemente son predadoras especializadas adoita atopar residuos de pole e outras materias vexetais. Ademais da súa presa favorita, os coccinélidos inclúen outros produtos nas súas dietas, como melaza de áfidos, pole, zumes de plantas, néctar e varios fungos. A importancia destes produtos na súa dieta está aínda investigándose.
IES Manuel Chamoso Lamas
O Instituto de Ensinanza Secundaria Manuel Chamoso Lamas é un centro de ensinanza secundaria, bacharelato e ciclos formativos pertencente á rede pública de institutos da Xunta de Galicia do Carballiño. Está situado en Mesego, a carón da antiga estrada N-541.
Galería de imaxes do porto de Baiona
Porto de Baiona.
Coccinélidos
Bioloxía
Certas especies de coccinélidos pénsase que poñen unha cantidade extra de ovos infértiles xunto cos ovos fértiles, aparentemente para proporcionar unha fonte de alimento adicional ás larvas, que, despois de faceren eclosión, comen eses ovos. A proporción de ovos infértiles respecto dos fértiles aumenta cando hai escaseza de comida na época de poñer ovos. Tal estratexia denomínase produción de ovos tróficos.
IES Manuel Chamoso Lamas
Oferta educativa
Tamén dispón dunha estación meteorolóxica que dá cumprida información do tempo.
Coccinélidos
Bioloxía
Aínda que as especies predadoras son a miúdo utilizadas para o control biolóxico, a introdución de especies de coccinélidos nunha área non necesariamente é beneficiosa. Especies como Harmonia axyridis en Norteamérica e Europa ou Coccinella septempunctata en Norteamérica compiten e desprazan os coccinélidos nativos e convértense elas mesmas en pragas.
Os principais predadores dos coccinélidos adoitan ser as aves, pero tamén os comen as ras, avespas, arañas e libélulas. As rechamantres cores de moitas maruxiñas son un aviso que disuade a algúns dos seus predadores potenciais de intentar comelos. Este fenómeno denomínase aposematismo, e funciona porque os predadores aprenden por experiencia a asociar certos fenotipos da presa cun mal sabor. Outra defensa que teñen é o chamado "reflexo de sangrado", no cal se exsuda unha toxina alcaloide polas articulacións do exoesqueleto, desencadeado por estímulos mecánicos (como o ataque dun predador) tanto en larvas coma en adultos, disuadindo ao predador.
Os coccinelidos de rexións temperadas entran en diapausa durante o inverno, polo que son uns dos primeiros insectos que aparecen en primavera. Algunhas especies (por exemplo, Hippodamia convergens) xúntanse en grupos e desprázanse a zonas a maior altura, como montañas, para entraren na diapausa. A maioría dos coccinélidos pasan esta especie de hibernación como adultos, xuntándose no lado sur de grandes obxectos, como troncos ou casas durante os meses invernais, dispersándose en resposta ao incremento da duración do día na primavera.
Os coccinélidos predadores atópanse xeralmente en plantas nas que viven as súas presas. Poñen ovos preto das súas presas, para incrementar a probabilidade de que as larvas atopen as presas doadamente. No caso de Harmonia axyridis, os ovos fan eclosión en tres ou catro días en postas que van desde uns poucos ovos a varias ducias. Dependendo da dispoñibilidade de recursos, as larvas pasan por catro estadios larvarios en de 10 a 14 días, despois do cal ten lugar a pupación. Despois dun período teneral de varos días, os adultos fanse activos reprodutivamente e poden reproducirse despois, aínda que poden tamén ser reprodutivamente quiescentes se fan eclosión contra o final da estación reprodutora. A duración total da vida é como media dun ano.
Infestacións
miniatura|Coccinélidos cubrindo unha póla
Despois dun período anormalmente longo de calor e tempo seco nalgúns países de Europa, como ocorreu en 1976 no Reino Unido, observouse un marcado incremento na poboación de afidos, que foi seguido dunha "praga" de maruxiñas, e mesmo houbo informes de persoas mordidas polas maruxiñas cando os áfidos empezaron a reducirse.
A presenza de gran cantidade de coccinélidos en viñedos pode causar nos viños a "contaminación por maruxiñas", causada polo prensado das uvas con algúns destes insectos, que soltan produtos que deixan un sabor.
Como especies invasoras
Harmonia axyridis é unha maruxiña asiática que foi introducida en Europa e Norteamérica. En Norteamérica introduciuse en 1979 para controlar os áfidos, pero converteuse agora na especie máis común, superando na competición a moitas especies nativas. Espallouse moito polo oeste de Europa, chegando ao Reino Unido en 2004. Nalgunhas rexións converteuse nunha praga agrícola e doméstica e causou preocupación polos seus efectos ecolóxicos. Tamén chegou a partes de África, onde causou algúns inconvenientes, especialmente nos viñedos.
Na cultura
miniatura|upright|Maruxiñas recortadas nun circuíto natural para nenos miniatura|Unha baldosa de maruxiña nunha rúa holandesa. Na cultura popular galega hai moitos ditos sobre as maruxiñas ou xoaniñas. Ao capturar o insecto poden recitarse os versos: "Cuco-rei, cuco-rei, por onde amores terei?" ou "Cuco-rei, cuco-rei, cántos anos vivirei?", cuxa resposta depende de para onde voe ou canto tarde en voar o insecto. . Outros ditos referidos ás maruxiñas nas súas diferentes denominacións son: Papasolín, cúntame os dedos, marcha pal cielo, e volve pa min ; Xoaniña de Dios, cóntame os dedos e vaite con Dios ; Xoaniña, voa, voa, que che dou pan con sebola ; Xoaniña, voa, voa,/ que teu pai está en Lisboa/ e túa nai está na cama/ a comer pan e cebola. .
Moitas culturas consideran as maruxiñas como afortunadas e teñen cancións de berce ou nomes locais para estes insectos que reflicten isto. Por exemplo, o nome turco deste insecto é uğur böceği, literalmente 'bicho da boa sorte'. En moitos países, como Rusia, Turquía e Italia, ao ver unha maruxiña pode pedirse un desexo ou é sinal de que se nos vai cumprir algún desexo.
En zonas cristiás con frecuencia foron asociadas á Virxe María ou ou a Deus. Algúns dos nomes que teñen en diversos países de Europa corresponden a isto. En Galicia algúns dos nomes que ten son bichiño de Deus, coco de Deus ou pita de Deus, pero non son os nomes máis comúns. Aínda que nalgúns países do norte de Europa historicamente o nome facía referencia á deusa da fertilidade nórdica Freia, despois a Virxe María substituíuna en grande medida nos nomes, por exemplo, freyjuhœna (nórdico antigo) e Frouehenge cambiaron a marihøne (noruegués) e Marienkäfer (alemán), que significan 'ave da Nosa Señora'. Ás veces o nome do insecto fai referencia directamente a Deus (en irlandés bóín Dé, en polaco boża krówka, en ruso божья коровка [bozhya korovka], todos os cales significan 'vaquiña de Deus'). En holandés denomínase lieveheersbeestje, que significa 'pequeno animal do Bo Señor'. En hebreo e yiddish, denomínase 'vaquiña de Moshe Rabbenu' (é dicir, de Moisés) ou 'cabaliño', aparentemente unha adaptación de termos de linguas eslavas. Ocasionalmente, denomínase 'pequeno Mesías'.
Estes insectos utilízanse como íconos da colección de libros Ladybird Books (parte da editorial Penguin Group inglesa), e tamén da antiga marca roupa para nenos da cadea Woolworth's no Reino Unido, mentres que a baldosa da maruxiña nas rúas é un símbolo contra a violencia sen sentido nos Países Baixos e adoita colocarse en sitios onde houbo asasinatos. As maruxiñas son os insectos oficiais nos Estados Unidos dos estados de Delaware, Massachusetts, Nova Hampshire, Nova York, Ohio e Tennessee, aínda que Nova York elixiu unha maruxiña nativa de Norteamérica, a Coccinella novemnotata, mentres que os outros estados adoptaron a especie invasora europea Coccinella septempunctata. Tamén é a mascota da estación de esquí pirenaica de Candanchú.
Imperio Austrohúngaro
O Imperio Austrohúngaro, Austro-húngaro ou Austria-Hungría (Österreichisch-Ungarische Monarchie en alemán, Osztrák–Magyar Monarchia en húngaro) foi un estado histórico europeo nado en 1867, tralo Compromiso austrohúngaro que reconoñecía o Reino de Hungría como unha entidade autónoma dentro do Imperio Austríaco, a partir dese intre, austrohúngaro. En 1914 tiña unha extensión de 676.615 km² e contaba con 52 799 000 habitantes.
O que fora o Imperio Austrohúngaro repártese na actualidade en trece estados europeos: Austria, Hungría, República Checa, Eslovaquia, Eslovenia, Croacia, Bosnia e Hercegovina e as rexións de Voivodina en Serbia, Bocas de Kotor en Montenegro, Trentino-Alto Adige e Trieste en Italia, Transilvania e parte do Bánato en Romanía, Galitsia en Polonia e Rutenia (rexión Subcarpática na Ucraína).
Historia
O Imperio Austrohúngaro ten a súa orixe en 1867 co Compromiso austrohúngaro. En 1879 tivo lugar a alianza de Austria-Hungría co Imperio Alemán, e en 1882 Italia uniuse á Tripla Alianza.
En 1892 entrou en circulación a coroa de ouro. En 1907 entra en vigor o sufraxio masculino para todo home maior de 24 anos, e nese ano tiveron lugar as primeiras eleccións en Austria e renovouse o compromiso entre Austria e Hungría. En 1908 levouse a cabo a anexión de Bosnia e Hercegovina. En 1912 Serbia e Bulgaria formaron unha alianza contra o Imperio Austrohúngaro.
O 28 de xuño de 1914 o arquiduque Francisco Fernando e a súa esposa Sofía Chotek foron asasinados en Saraxevo por un terrorista serbobosníaco. A declaración de guerra de Austria-Hungría a Serbia provoca declaracións de guerra en cadea, dando inicio á primeira guerra mundial. En 1915 o Imperio Austrohúngaro declarouse disposto a ceder a rexión de Trieste. Asínase o Tratado de Londres, segredo entre o Reino Unido, Francia, Rusia e Italia: Italia cambia de bando obtendo Trieste como incentivo.
O 21 de novembro de 1916, en plena guerra, finou o emperador Francisco Xosé I, após 68 anos de reinado. O novo emperador, Carlos I, procurou en 1917 conseguir a paz por separado con Francia, sen resultado.
En 1918 Carlos enviou a Guillerme II de Alemaña un telegrama anunciándolle o fin da alianza. O 28 de outubro dese ano proclamouse a república de Checoslovaquia, e o 31 dese mes tivo lugar a secesión de Hungría. O 3 de novembro levouse a cabo o armisticio entre o Imperio Austrohúngaro e os aliados. O 7 de novembro proclamouse a república de Polonia (que se adxudicou a rexión austríaca de Galitzia), e o 16 de novembro proclamouse a república de Hungría. O 1 de decembro as rexións do sur do Imperio uníronse a Serbia e Montenegro, formando o Reino dos Serbios, Croatas e Eslovenos. O 24 de decembro tivo lugar a unificación de Transilvania e Romanía.
O Imperio Austrohúngaro desapareceu por completo en 1919 tralos tratados de Saint-Germain e Trianon.
As Corvaceiras, Atás, Cualedro
As Corvaceiras é un lugar da parroquia de Atás no concello ourensán de Cualedro na comarca de Verín. Tiña 8 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 4 eran homes e 4 mulleres.
Marfil (homónimos)
Marfil pode facer referencia a:
Aixola
miniatura|Aixola. A aixola é unha ferramenta para traballar a madeira. Trátase dunha sorte de machada con folla de ferro curva e con forma tronco-cónica, perpendicular a un mango curto de madeira xeralmente. A aixola era utilizada polos carpinteiros para desbastar a madeira.
Na prehistoria
En Galiza as aixolas de pedra teñen aparecido en numerosos túmulos funerarios megalíticos. Tiñan forma rectangular e sección biconvexa e rectangular. As dobres aixolas tiñan unha perforación no centro e apareceron a finais do megalitismo, nas cámaras tipo cista.
Тесак
Mosteiro de Taktshang
miniatura|300px|Mosteiro de Taktshang construído sobre a rocha dun acantilado. Taktshang é un mosteiro en Bután, Asia. Está localizado nun cantil a 3.120 de altura e 700 metros até o fondo do val. O nome significa Niño do Tigre. O mosteiro inclúe sete templos. Taktshang atópase inmerso nun proceso de restauración debido aos danos provacados por un incendio recente. O acceso a este soamente é posíbel a pé ou subido nunha mula.
Axencia (filme)
Axencia (en The Agency) é un filme canadense de 1980 dirixido por George Kaczender. O guión é obra de Noel Hynd. Está baseado na novela de Paul Gottlieb, e é un suspense político sobre un redactor, Philip Morgan (Lee Majors) que descobre que a súa axencia está empregando publicidade subliminal para manipular as eleccións presidenciais. Foi rodado na cidade de Montreal e no Quebec rural.
Estreouse en galego o 6 de novembro de 1989 a través da TVG.
Gran Premio do Canadá de 2000
O Gran Premio do Canadá de 2000 (oficialmente o XXXVIII Grand Prix Air Canada) foi unha carreira de motor de Fórmula Un celebrada o 18 de xuño de 2000 no Circuíto Gilles Villeneuve, Montreal, Quebec, Canadá. A carreira de 69 voltas foi a oitava carreira da tempada de Fórmula Un de e o 38º Gran Premio do Canadá. A carreira gañouna o piloto de Ferrari Michael Schumacher logo de comezar desde a pole position]. O seu compañeiro de equipo Rubens Barrichello acabou segundo con Giancarlo Fisichella terceiro para o equipo de Benetton.
Michael Schumacher comezou desde a pole position xunto ao piloto de McLaren David Coulthard. Barrichello comezou desde o terceiro lugar, xunto co seu compañeiro de equipo Mika Häkkinen. Os dous primeiros Michael Schumacher e Coulthard loitaron polo primeiro posto ata que Coulthard cumpriu un stop and go de dez segundos na volta 14, porque o seu mecánico traballou no seu coche 15 segundos antes de que comezase a carreira. Pouco antes da metade da carreira, Michael Schumacher fixo unha parada en boxes e Barricello tomou o liderado antes da súa propia parada na volta 43. Nese momento comezou a chover facendo que os pilotos cambien os penumáticos. Michael Schumacher mantivo a súa vantaxe e conseguiu a vitoria 0,1 segundos por diante de Barrichello.
A vitoria foi a quinta de Michael Schumacher da tempada, a cuarta no circuíto, e o resultado fixo que ampliara o seu liderado no Campionato Mundial de Pilotos de Fórmula Un a 22 puntos sobre Coulthard, con Häkkinen dous puntos máis atrás. Ferrari tamén estendeu o seu liderado no Campionato de Construtores a 18 puntos por diante de McLaren que tiña 66. Benetton, con 18 puntos, desprazou aos seus rivais de Williams ao cuarto posto, quedando nove carreiras da tempada. Acudiron 100.000 espectadores á carreira.
Cualificación
A sesión de cualificación da tarde do sábado durou unha hora. Durante esta sesión, a regra do 107%. A sesión realizouse en seco e condicións de sol. Michael Schumacher conquistou a súa terceira pole position da tempada, a súa quinta no circuíto, cun tempo de 1:18.439. Uniuse á primeira fila da grella Coulthard, que clasificou 0,098 segundos detrás do tempo de Michael Schumacher loitando contra o piloto de Ferrari para a posición da grella ao longo da sesión. Barrichello clasificouse na terceira posición co seu Ferrari. Häkkinen atopou tráfico durante as súas voltas de cualificación e conseguiu o cuarto lugar. Frentzen, que se clasificou quinto, Villeneuve quedou sexto co seu compañeiro de equipo Zonta en oitavo. Trulli separounos na sétima posición. Pedro de la Rosa nun Arrows e Fisichella completaron os dez mellores clasificados.
Carreira
thumb|left|upright|[[Rubens Barrichello (na foto de 2002) terminou na segunda posición.]] Os pilotos saíron á pista ás 09:30 hora local ( UTC - 4) para unha sesión de warm-up de 30 minutos. disputouse baixo condicións meteorolóxicas nubradas e ventosas. Os dous pilotos de Ferrari mantiveron o bo ritmo da cualificación. Michael Schumacher fixo o mellor tempo, un 1:18.932. Barrichello terminou segundo. Os pilotos de McLaren completaron os catro pilotos máis rápidos, Häkkinen diante de Coulthard. Entre os corredores máis lentos, Heidfeld tivo un momento preocupante. cando a cuberta do motor desprendeuse do chasis na recta principal.
A carreira comezou ás 14:00 hora local. As condicións de carreira eran secas e nubosas antes da carreira. A temperatura do aire era de 17 °C e a temperatura da pista era de 21 °C. 100.000 persoas asistiron á carreira. O McLaren de Coulthard calouse cando os pilotos comezaron a volta de formación. Os mecánicos do seu equipo reiniciaron o seu coche e Coulthard tomou a súa posición na grella antes de que o pasara toda a pista. Coulthard acelerou máis rápido que Michael Schumacher fóra da liña aínda que o piloto de Ferrari defendeu a súa posición cara á primeira curva. Mentres tanto, Häkkinen resistiu os intentos de Barrichello de pasalo. Villeneuve fixo o mellor comezo no campo movéndose do sexto ao terceiro posto ao final da primeira volta, Verstappen tamén gañou tres posicións. Häkkinen viuse forzado pola manobra de Villeneuve e Barrichello pasouno para a cuarta posición na curva 2. Máis alá da pista, Irvine quedou parado na grella e foi empurrado polos comisarios a saída do pit lane. A diferenza de anos anteriores, cando a pista viu a colisión de varios coches, todos os pilotos xurdiron sen danos. Ao fin da primeira volta, a orde era Michael Schumacher, Coulthard, Villeneuve, Barrichello, Häkkinen, de la Rosa, Frentzen, Zonta, Trulli, Fisichella, Verstappen, Herbert, Ralf Schumacher, Wurz, Alesi, Salo, Diniz, Heidfeld, Button, Gené, Gastón Mazzacane e Irvine.
Coulthard fixo a volta rápida da carreira, 1:21.335 na segunda volta. De la Rosa arrebatoulle a sexta posición a Frentzen na mesma volta. Michael Schumacher comezou a intercambiar voltas rápidos con Coulthard na cuarta volta, mentres Villeneuve mantivo a terceira posición, pero retivo aos pilotos nas próximas catro posicións que estaban detrás de el. O motor de Button comezou a desenvolver problemas, e Verstappen pasou a Fisichella no décimo posto na mesma volta. Mentres Michael Schumacher e Coulthard continuaban a súa batalla, os comisarios informaron ao equipo McLaren na volta dez de que Coulthard tiña unha penalización dun stop and go de dez segundos xa que os seus mecánicos traballaron no seu coche 15 segundos antes de que comezase a volta de formación. Na 13ª volta, Ralf Schumacher superou a Herbert para tomar a 12ª posición. Coulthard fixo o stop & go na volta 14 e volveu no décimo lugar. Herbert fixo unha parada en boxes cun problem na caixa de cambios na mesma volta e converteuse no primeiro retirado da carreira. Häkkinen intentou pasar Barrichello na volta 16 aínda que non o superou.
De la Rosa converteuse no primeiro dos pilotos que fixeron unha parada en boxes na volta 20. Regresou na 15ª posición. Michael Schumacher ampliara a súa vantaxe sobre Villeneuve a 22 segundos na 22ª volta, que a súa vez continuou a disputar con Barrichello e Häkkinen polo segundo posto. Frentzen estaba 1´9 segundos máis atrás destes tres pilotos. Coulthard, mentres tanto, corría un segundo máis lento que o líder da carreira. unha poalla comezou a caer na volta 23 e o circuíto comezou a ser esbaradizo. Trulli pasou a Zonta no sexto lugar unha volta máis tarde. Coulthard trompeou despois de pasar sobre o aceite derramado poloo coche de Verstappen na curva 12 e perdeu tres posicións. Villeneuve perdeu a segunda posición cando foi superado por Barrichello na volta 25 e o brasileiro comezou a pechar gradualmente a brecha con Michael Schumacher. Dúas voltas despois, Trulli superou ao seu compañeiro de equipo Frentzen para tomar a sexta posición. Ambos os pilotos de Ferrari alternaban voltas rápidas. Häkkinen, pola súa banda, comezou a desafiar a Villeneuve para o terceiro posto. Máis abaixo, Zonta conseguiu pasar a Frentzen pola sexta posición. Frentzen reportou problemas cos freos do seu coche na volta 33 e dirixiuse ao seu garaxe e retirouse.