cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
As mil e unha noites
Sinopse
Scheriar (Shahryār, en, do persa medio: šahr-dār, "titular do reino") ) convértese en sultán trala morte do seu pai. O narrador di que é un "rei sasánida" que goberna na "India e na China". Por amor ao seu irmán Schazamán, cédelle o reino de Tartaria. Schazamán organiza unha viaxe ao seu irmán, pero descobre que a súa esposa lle é infiel cun escravo negro, e córtalles a cabeza. Xa con Schariar, este sorpréndese polo triste e taciturno que está Schazamán, polo que vai cazar só. No palacio, Schazamán descobre que a esposa de Schariar, a sultá, engana o rei con Masud, outro escravo negro. Isto serve de consolo ao rei de Tartaria, ao ver que o seu irmán, mesmo sendo máis poderoso, ten o mesmo problema que el. Cóntallo, e nun momento de furia, Schariar convence ao seu irmán para fuxiren, coa idea de regresaren só se atopan alguén máis desgraciado que eles. No camiño atopan un xenio que é enganado por unha muller que secuestrou, que acaba fuxindo. Schazamán dille ao seu irmán que se o poderoso xenio non puido evitar o engano, ninguén pode, polo que deciden regresar.
Schariar volve, apresa á sultá e decapítaa diante do visir, e despois decapita el mesmo a todas as mulleres da corte. Crendo que todas as mulleres son igual de infieis, ordena ao seu visir que lle consiga unha esposa virxe cada día, algunha filla dos seus cortesanos, e despois ordenaría matala pola mañá.
Durante ese período Sherezade dá a luz tres fillos do rei. No final, Sherezade implora ao rei que lle conceda a vida, e este, moi arrepentido polas súas accións pasadas e impresionado pola súa intelixencia e dedicación, fai dela a súa raíña definitiva. Duniazade tamén pasa a formar parte da corte, desposando o irmán do rei.
Historia
dereita|miniatura|Portada de [[Classic Comics.]] A obra componse dunha colección de relatos posiblemente tradicionais de Persia, Arabia e a India. Algúns elementos aparecen tamén na Odisea. Non existe unha versión definida da obra, dado que os antigos manuscritos árabes difiren no número e no conxunto de contos.
O núcleo desas historias está collido do antigo libro persa Hezar-afsana ("Mil mitos", en persa هزارافسانه), que posiblemente tiña orixe india. O compilador e tradutor destas historias folclóricas ao árabe foi, supostamente, o contista Abu abd-Allah Muhammed el-Gahshigar que viviu no século IX. A historia principal sobre Sherezade, que serve de marco aos demais relatos, parece ser agregada no século XIV.
A compilación árabe Alf Layla ("Mil noites"), orixinada cara ao 850, foi probablemente traducida dunha versión anterior persa chamada Hazar Afsanah ("Mil lendas"), quizais orixinada na India. Ao parecer nome actual Alf Layla wa-Layla (literalmente "Mil noites e unha noite") xurdiu na idade media e expresa a idea dun número transfinito, xa que 1.000 representa a infindade conceptual entre os grupos matemáticos árabes.
Edicións árabes impresas
miniatura|Manuscrito árabe con partes das Mil e unha noites, compilado por Heinrich Friedrich von Diez, século XIX, orixe descoñecida A primeira edición impresa en árabe das Mil e unha noites publicouse en 1775. Contiña unha versión exipcia coñecida como "ZER" (Recensión exipcia de Zotenberg) e 200 contos. Non se conserva ningunha copia desta edición, mais foi a base dunha edición de 1835 de Bulaq, publicada polo goberno exipcio.
A obra foi impresa en árabe en dous volumes en Calcuta pola Compañía Británica das Indias Orientais en 1814-18. Cada volume contiña cen contos.
Pouco despois, o erudito prusiano Christian Maximilian Habicht colaborou co tunisiano Mordecai ibn al-Najjar para crear unha edición que contiña 1001 noites tanto na tradución orixinal árabe como en alemán, inicialmente nunha serie de oito volumes publicados en Breslau entre 1825 e 1838. Seguiron outros catro volumes en 1842–1843. Ademais do manuscrito Galland, Habicht e al-Najjar empregaron o que crían que era un manuscrito tunisiano, que máis tarde foi revelado como unha falsificación de al-Najjar.
Tanto a impresión ZER como a edición de Habicht e al-Najjar influíron na seguinte impresión, unha edición en catro volumes tamén de Calcuta (coñecida como a edición Macnaghten ou Calcuta II). Esta afirmaba que se baseaba nun manuscrito exipcio máis antigo (que nunca se atopou).
Unha importante edición recente, que volve á recensión siria, é unha edición crítica baseada no manuscrito sirio do século XIV ou XV da Bibliothèque Nationale usada orixinalmente por Galland. Esta edición, coñecida como a edición Leiden, foi compilada en árabe por Muhsin Mahdi (1984-1994). Mahdi argumentou que esta versión é a máis antiga que existe (unha opinión que hoxe se admite en gran parte) e que reflicte máis de preto un texto coherente "definitivo" ancestral a todos os demais que cría que existiu durante o período mameluco (unha visión que continúa en discusión). Aínda así, mesmo os eruditos que negan a esta versión o estatuto exclusivo de "as únicas noites árabes reais" recoñecen que é a mellor fonte sobre o estilo orixinal e a forma lingüística da obra medieval.
Toxicoloxía
miniatura|Símbolo universal para recoñecer os velenos: unha [[caveira e dúas tibias.]] A toxicoloxía é a ciencia que estuda os velenos. Unha definición máis adecuada se cadra sexa aquela que considera a toxicoloxía como "a rama da ciencia que estuda os efectos nocivos das substancias químicas sobre os organismos, así como as súas interaccións cos mesmos". Segundo o concepto actual un tóxico é unha substancia que pode producir algún efecto nocivo sobre un ser vivo, alterando algún dos equilibrios dinámicos do mesmo.
As mil e unha noites
Edicións árabes impresas
En 1997, apareceu outra edición árabe, que contiña contos das Mil e unha noites transcritos a partir dun manuscrito do século XVII no dialecto árabe exipcio.
Traducións modernas
miniatura|Simbad o mariñeiro e Alí Babá e os corenta ladróns, por [[William Strang, 1896]] A primeira versión europea foi unha tradución ao francés feita polo orientalista Antoine Galland (1704-1717). Foi a primeira en ser impresa, publicada co título de Les Mille et une nuits, contes árabes traduits en français en doce volumes entre 1704 e 1717. A tradución foi feita desde unha compilación anterior escrita en árabe, e incluía a maiores contos tradicionais árabes que coñecía o tradutor pero que non estaban na compilación árabe, como A lámpada de Aladino ou Alí Babá e os corenta ladróns. Galland escribiu que os escoitou do contacontes cristián maronita Hanna Diab durante a visita deste a París. A versión de Galland foi inmensamente popular en toda Europa, e publicáronse versións posteriores por parte do editor de Galland usando o seu nome sen o seu consentimento.
Toxicoloxía
Os científicos que se dedican ao estudo da toxicidade das substancias químicas e velenos son os chamados toxicólogos.
As mil e unha noites
Traducións modernas
Cando os eruditos buscaban a presunta forma "completa" e "orixinal" das Mil e unha noites, naturalmente recorreron aos textos máis voluminosos da recensión exipcia, que axiña se considerou a "versión estándar". As primeiras traducións deste tipo, como a de Edward Lane (1840, 1859), foron expurgadas. Fixéronse traducións sen abreviacións e sen recortar primeiro por John Payne, baixo o título The Book of the Thousand Nights and One Night (1882, nove volumes), e despois polo diplomático, militar, explorador e erudito da cultura africana Sir Richard Francis Burton, titulado The Book of the Thousand Nights and a Night (1885, dez volumes): segundo algunhas avaliacións, este último baseouse parcialmente no anterior, o que provocou acusacións de plaxio.
Toxicoloxía
Etimoloxía
Etimoloxicamente o termo procede do grego Toxikon, que fai referencia ao arco ou frecha, posiblemente en relación co emprego de velenos para a caza.
As mil e unha noites
Traducións modernas
Á vista das imaxes sexuais dos textos orixinais (que Burton enfatizou aínda máis, especialmente engadindo notas ao pé de páxina e apéndices sobre os costumes sexuais orientais ) e as estritas leis vitorianas sobre material obsceno, ambas as traducións foron impresas como edicións privadas, só para os subscritores, en vez de publicarse do xeito habitual. Os dez volumes orixinais de Burton foron seguidos doutros seis (sete na edición de Bagdad e quizais outros) titulados The Supplemental Nights to the Thousand Nights and a Night, que foron impresos entre 1886 e 1888. Non obstante, foi criticado pola súa "linguaxe arcaica e idioma extravagante" e polo "foco obsesivo na sexualidade" (mesmo foi chamado "excéntrica viaxe ao ego" e "reelaboración moi persoal do texto").
Toxicoloxía
Historia
miniatura|150px|Matheu Joseph Buenaventura Orfila. Historicamente o home sempre estivo interesado na toxicoloxía, comezando a súa preocupación polas propiedades velenosas de animais e plantas. Ao longo da historia das distintas civilizacións os velenos foron empregados con distintos fins, desde a caza e pesca, ao asasinato de rivais políticos, ou tratamento de enfermidades.
Desde o punto de vista científico hai dous fitos na historia da toxicoloxía que deben ser resaltados: no século XVI o médico suízo Paracelso foi o primeiro en introducir o concepto de dose na toxicoloxía, e segundo as súas palabras todo é veleno, só a dose fai ó veleno, é dicir, todo pode ser veleno (ou non selo), só depende da dose na que se administre; este principio de Paracelso segue vixente na actualidade. O médico español natural de Menorca (1787-1853) Buenaventura Orfila pode ser considerado o fundador da toxicoloxía moderna, xa que foi o primeiro científico en usar de modo sistemático o test de experimentación animal e en desenvolver métodos de análise química para a identificación dos velenos nos tecidos e fluídos biolóxicos.
As mil e unha noites
Traducións modernas
As versións posteriores das Mil e unha noites inclúen a do médico francés J. C. Mardrus, publicada entre 1898 e 1904. Foi traducida ao inglés por Powys Mathers e publicada en 1923. Coma os textos de Payne e Burton, baséase na recensión exipcia e mantén o material erótico, de feito ampliándoo, mais foi criticado por impreciso.
A edición Leiden de Muhsin Mahdi en 1984, baseada no manuscrito de Galland, foi traducida ao inglés por Husain Haddawy (1990). Esta tradución foi eloxiada como "moi lexible" e "moi recomendable para todos os que desexen probar o auténtico sabor deses contos". Un segundo volume adicional traducido por Haddawy, composto por contos populares non presentes na edición Leiden, publicouse en 1995. Ambos os volumes foron a base para unha reimpresión dun só volume de contos seleccionados das traducións de Haddawy.
En lingua castelá destacan a versión traducida e editada por Vicente Blasco Ibáñez a partir da edición francesa de Mardrus (1889), a de Juan Vernet (a máis aceptable filoloxicamente) e a de Rafael Cansinos Asséns (1954, tamén directamente do árabe). Nos comentarios desta última Cansinos Asséns recorre con frecuencia á interpretación do libro que o teósofo español Mario Roso de Luna propuxo na súa obra El velo de Isis o Las mil y una noches ocultistas (1923).
As versións máis populares hoxe en día son as que se basean nas traducións de Richard Francis Burton e Andrew Lang (1898), xeralmente adaptadas para eliminar as varias escenas de sexo do orixinal.
Contos
Entre os numerosos contos algúns fixéronse inmensamente populares:
Influencia
miniatura|A alfombra voadora, representación do heroe do folclore ruso [[Ivan Tsarevich]] A influencia das versións das Mil e unha noites na literatura mundial é inmensa. Escritores tan diversos como Henry Fielding ou Naguib Mahfouz aludiron á colección polo seu nome nas súas propias obras. Outros autores que recibiron a súa influencia inclúen John Barth, Jorge Luis Borges, Salman Rushdie, Orhan Pamuk, Goethe, Walter Scott, Thackeray, Wilkie Collins, Elizabeth Gaskell, Nodier, Flaubert, Marcel Schwob, Stendhal, Dumas, Gérard de Nerval, Gobineau, Pushkin, Tolstoi, Hofmannsthal, Conan Doyle, W. B. Yeats, H.G. Wells, Kavafis, Calvino, Georges Perec, H. P. Lovecraft, Marcel Proust, A. S. Byatt e Angela Carter.
Varias personaxes convertéronse en iconas da cultura occidental, como Aladino, Simbad e Alí Babá. Parte da súa popularidade puido xurdir pola mellora do coñecemento histórico e xeográfico. Os seres marabillosos e os sucesos típicos dos contos de fadas parecen menos incribles se están ambientados "hai moito tempo" ou "moi lonxe"; este proceso culmina no mundo da fantasía, que ten pouca conexión, se houber algunha, cos lugares e os tempos reais. Varios elementos da mitoloxía árabe son comúns na fantasía moderna, como os xenios, os bahamuts, as alfombras máxicas, as lámpadas máxicas etc. Cando L. Frank Baum se propuxo escribir un conto de fadas moderno que superase os estereotipos, incluíu un xenio ademais de ananos e fadas.
En 1982, a Unión Astronómica Internacional (IAU) comezou a nomear elementos da lúa de Saturno Encélado por personaxes e lugares das traducións de Burton porque "a súa superficie é tan estraña e misteriosa que empregando As mil e unha noites como banco de nomes lígase unha paisaxe fantástica coa literatura fantástica".
Adaptacións
thumb|thumbtime=6|Aladdin and the Wonderful Lamp (1917). Os relatos de As mil e unha noites foron argumentos populares de filmes, comezando con Le Palais des Mille et une nuits (1905), de Georges Méliès. O crítico Robert Irwin destaca as dúas versións de O ladrón de Bagdad (a versión de 1924 dirixida por Raoul Walsh e a versión de 1940 producida por Alexander Korda) e Il fiore delle Mille e una notte (1974) de Pier Paolo Pasolini como entre as grandes obras mestras do cinema mundial. Michael James Lundell considerou Il fiore "a adaptación máis fiel, coa súa énfase na sexualidade, das Mil e unha noites na súa forma máis antiga".
Alif Laila (1933) foi un filme fantástico en hindi baseado na obra dos inicios do cinema da India, dirixido por Balwant Bhatt e Shanti Dave. K. Amarnath dirixiu Alif Laila (1953), outro filme fantástico en hindi baseado no conto de Aladino. A adaptación de Niren Lahiri Arabian Nights é un filme de aventuras e fantasía estreado en 1946. Outros filmes indios baseados nas Mil e unha noites foron Baghdad Ka Chor (1946), Baghdad Thirudan (1960)e Baghdad Gaja Donga (1968). Unha serie de televisión, Thief of Baghdad, tamén foi realizada na India e emitida en Zee TV entre 2000 e 2001.
UPA, estudio estadounidense de animación, produciu unha versión animada, 1001 Arabian Nights (1959), coa personaxe de Mr. Magoo.
O filme animado de 1949 The Singing Princess, producido en Italia, inspirouse na obra. Tamén o filme de animación One Thousand and One Arabian Nights (1969), producido no Xapón e dirixido por Osamu Tezuka e Eichii Yamamoto, con sons e imaxes psiquedélicas e material erótico para adultos.
As Mil e uma Noites (2015), filme en tres partes dirixido polo portugués Miguel Gomes, foi inspirado polas Mil e unha noites.
Umi ga kikoeru
Umi ga kikoeru (海がきこえる) é un telefilme de animación xaponés de 1993 dirixido por Tomomi Mochizuki e escrito por Kaori Nakamura. Está baseado na novela homónima de Saeko Himuro. Foi animado por Studio Ghibli para Tokuma Shoten e Nippon Television Network. Estreouse o 5 de maio de 1993 a través de Nippon TV. Foi o primeiro e único filme de Studio Ghibli feito para a televisión. Trátase do único filme de Studio Ghibli onde os grandes piares da compañía non participaron (Hayao Miyazaki e Isao Takahata), deixando liberdade ás novas promesas do estudio.
Amoeba proteus
Amoeba proteus (antes chamada Chaos diffluens), é unha especie de protozoos, principal representante do xénero Amoeba. O nome proteus déuselle polo antigo deus grego Proteo, que podía cambiar de forma, igual que fai esta ameba, debido á emisión de expansións chamadas pseudópodos, que utiliza para moverse e capturar por fagocitose pequenos organismos unicelulares. Estes, unha vez capturados, quedan dentro dun vacúolo dixestivo, onde son dixeridos encimaticamente. Vive en ambientes de auga doce e aliméntase doutros protozoos, incluídas outras amebas máis pequenas, algas, e rotíferos (invertebrados). O seu tamaño é variable segundo expanda os seus pseudópodos e adoita estar entre 220-740 microns, o que é un tamaño considerable para un protozoo. Como contén fitocromos coloreados, A. proteus pode presentar diversas cores ollada ao microscopio, polo que as hai de aspecto amarelo, verdoso, púrpura etc. Presenta un vacúolo contráctil mediante o cal expulsa o exceso de auga da célula, facendo deste modo unha osmorregulación. O vacúolo está rodeado de pequenas vesículas que traen a auga.
A. proteus posúe un núcleo celular, que contén cromatina granular. Está relacionada coas amebas xigantes do xénero Chaos pero este é un xénero multinucleado. O seu xenoma é moi grande, con 290 mil millóns de pares de bases (outra ameba relacionada, como é Polychaos dubium supéraa con 670 mil millóns), polo que é moito máis grande que o xenoma humano (de só 2,9 miles de millóns de pares de bases).
Lourenzá (homónimos)
O topónimo galego Lourenzá pode referirse a:
Ácido taurocólico
O ácido taurocólico, chamado tamén ácido colaico, coliltaurina, ou acido colatáurico, é un ácido biliar cristalino amarelento delicuescente implicado na emulsión das graxas durante a dixestión. Aparece como sal sódico, o taurocolato de sodio (sales biliares), na bile dos mamíferos. . O seu anión é o taurocolato. Este ácido é un conxugado do ácido cólico e a taurina, polo que a hidrólise do ácido taurocólico produce taurina. En medicina adminístrase como colagogo e colerético. Utilízouse como deterxente aniónico para proteínas.
Vivekachudamani
O Vivekachudamani é un libro escrito en sánscrito no século VIII polo mestre Samkara, expoñente da escola filosófica do hinduísmo denominada Advaita que defende a posición metafísica da non dualidade.
Ácido taurocólico
Para os seus usos comerciais, o ácido taurocólico é producido a partir da bile do gando vacún, obtida como subproduto da industria de procesamento da carne.
Vivekachudamani
Segundo o Vivekachudamani, o Atman individual é idéntico ao Brahma ou realidade última e absoluta. O fenoménico, coas impresións e diferenciacións, non é máis ca unha ilusión. O Brahma non ten principo nin fin, está alén da mente e da linguaxe, é inconmensurable e pleno. Mediante á renuncia aos placeres sensoriais, a través dun esforzo ascético de desapego dos bens materiais e de perfeccionamento da atención, acádase o acougo da mente. Esta disólvese no océano autoexistente que é Brahma, o único que existe.
Ácido taurocólico
Os ácidos biliares na súa síntese teñen como precursor o colesterol.
Entognatos
A dos entognatos' (Entognatha) é unha pequena e antiga clase de artrópodos ametábolos (é dicir, que non presentan metamorfose) que, xunto cos insectos, constitúen o taxon dos hexápodos.
O taxon, probabelmente parafilético ou polifilético, contén soamente tres ordes (hoxe clases): colémbolos, dipluros e proturos.
Estes animais están caracterizados por teren as súas pezas bucais pechadas dentro dunha bolsa situada debaixo da cabeza, ao que alude o seu nome, e o que os diferenza da outra clase, a dos insectos, nas que as pezas bucais son externas (exognatos).
Estes tres grupos foron historicamente unidos na orde dos tisanuros para formaren a clase dos apterigotos, pero comprobouse máis tarde que as características parecidas destes evolucionaran independentemente a partir das dos insectos.
Descrición
A orde foi descrita en 1891 polo zoólogo austríaco Rudolf Ritter von Stummer-Traunfels, no seu traballo Vergleichende Untersuchungen über die Mundwerkzeuge der Thysanura und Collembolen, publicado pola Sitzungsberichte der Kaiserliche Akademie der Wissenschaften in Wien, pp. 216-234.
Etimoloxía
O nome científico Entognatha está pormado polo elemento ento-, derivado do adverbio do grego antigo ἐντός entós, 'dentro' e o substantivo do grego antigo γνάθος gnáthos, 'mandíbula'. Literalmente: 'os que teñen as mandíbulas pechadas'.
Antiga clasificación
Esta clase xa non se utiliza, e cada unha das súas ordes foi elevada ao rango de clase:
Illa Christmas (Kiribati)
Kiritimati (tamén coñecida como Christmas Island ou Illa de Nadal) é un atol do Océano Pacífico de orixe coralino que constitúe o atol máis grande do mundo e que pertence á República de Kiribati. Está situado ao norte do arquipélago das Illas da Liña ou Espóradas Ecuatoriais. A illa ten unha superficie de 388 quilómetros cadrados. Conforma o 70% da superficie total de terra da república de Kiribati, a cal está composta apor 33 atois.
Kiritimati ten un perímetro de ao redor de 150 km. Partes da súa lagoa secáronse. Ademais da illa principal, existen tamén outras máis pequenas.
O nome deriva da palabra inglesa "Christmas" escrita en gilbertese segundo a súa fonoloxía, na que a combinación ti se pronuncia s, dando.
Kiritimati ten a maior superficie terrestre de calquera atol do mundo, uns 388 km2; a súa lagoa ten aproximadamente o mesmo tamaño. O atol ten uns 150 km de perímetro, mentres que a costa da lagoa esténdese por máis de 48 km. Kiritimati comprende máis do 70% da superficie terrestre total de Kiribati, un país que abarca 33 atois e illas do Pacífico.
Atópase 232 km ao norte do ecuador, 2160 km ao sur de Honolulú, e 5360 km desde San Francisco. Kiritimati atópase na zona horaria máis avanzada do mundo, UTC+14, e, polo tanto, é un dos primeiros lugares habitados da Terra en vivir o Día de Aninovo. (ver tamén Atol Caroline, Kiribati). Aínda que atópase 2460 km ao leste do meridiano 180, a República de Kiribati realiñou a Liña internacional de cambio de data en 1995, colocando Kiritimati ao oeste da liña de data.
Realizáronse Probas nucleares en Kiritimati e arredores polo Reino Unido a finais da década de 1950, e polos Estados Unidos en 1962. Durante estas probas, a illa non evacuouse, expoñendo aos residentes de i-Kiribati aos militares británicos, neozelandeses e de Fidxi á radiación nuclear.
Historia
A illa Christmas estivo habitada por comerciantes e colonos polinesios, que atoparon á illa como unha estación de avituallamiento e descanso útil nas longas viaxes desde as Illas da Sociedade ou das Illas Marquesas a Hawai. Esta ruta comercial empregouse con certa regularidade ao redor do ano 1000. A partir do ano 1200 as viaxes de longa distancia polinesias foron menos frecuentes. A datación radiométrica de sitios arqueolóxicos da illa sitúa o período de uso humano entre 1250 e 1450 d.C.
Probablemente nunca se produciu un asentamento humano permanente en Kiritimati. As capas Estratigráficas escavadas nos fogares mostran capas alternas de carbón vexetal que indican un uso intenso e chan local que indica unha falta de uso. Polo tanto, algúns investigadores suxeriron que Kiritimati foi usado de forma intermitente (probablemente por persoas de Tabuaeran ao norte) como un lugar para fornecerse de recursos como aves e tartarugas de forma similar ao uso documentado etnográficamente dos cinco atois centrais das Illas Carolinas.
O atol foi descuberto polos europeos durante a expedición española de Hernando de Grijalva en 1537, que o describiu como Acea. Este descubrimento relatouno un contemporáneo, o portugués António Galvão, gobernador de Ternate, no seu libro "Tratado dos Descubrimientos" de 1563. Durante a súa terceira viaxe, o  capitán James Cook visitou a illa a Noiteboa (24 de decembro) de 1777. A illa situouse nun mapa en 1781 como "île des Tortues" (Illa das Tartarugas) por Tobias Conrad Lotter en Augsburgo. Os buques baleeiros visitaron a illa desde polo menos 1822. e foi reclamada polos Estados Unidos baixo a Lei de illas de guano de 1856, aínda que se produciu pouca explotación real de guano.
thumb | Vista desde [[Handley Page Hastings sobrevoando a illa Christmas en 1956, durante o período de probas nucleares. Bridges Point está no marxe superior central.]] O asentamento permanente comezou en 1882, principalmente por traballadores das plantacións de cocos e pescadores. En 1902, o goberno británico concedeu un contrato de arrendamento de 99 anos na illa Christmas a Levers Pacific Plantations. A compañía plantou 72.863 cocos na illa e introduciu ostras de perlas na lagoa. O asentamento non se mantivo moito tempo xa que unha seca extrema matou o 75% dos cocos e a illa volveuse a abandonar entre 1905 e 1912.
Moitos dos topónimos da illa remóntanse ao pai Emmanuel Rougier, un sacerdote francés que arrendou a illa entre 1917 e 1939 e plantou alí uns 500.000 cocos. Viviu na súa casa de "París" (agora só pequenas ruínas) situada en Benson Point, ao outro lado da canle Burgle desde Londres (hoxe London) en "Bridges Point" onde estableceu o porto. Deulle o nome de "Poland" a unha aldea onde estaba Stanisław (Stanislaus) Pełczyński, o seu director de plantación.
Joe English, de Medford, Massachusetts, xerente da plantación de Rougier entre 1915 e 1919, deulle o seu nome "Joe's Hill" (uns 12 metros de altura) a maior elevación da illa. English e dous adolescentes quedaron abandonados na illa durante ano e medio (1917–1919) xa que o transporte parara debido á gripe de 1918 que estalou en Tahití e en todo o mundo. English foi rescatado máis tarde polo almirante británico John Jellicoe. English, pensando que o barco de rescate era alemán e que a guerra aínda estaba en vigor, apuntou o seu revólver contra o almirante Jellicoe, provocando un breve enfrontamento ata que algunha explicación desactivou a situación.
A illa Christmas foi ocupada polos Aliados na Segunda guerra mundial cos Estados Unidos controlando a guarnición da illa. Era importante manter o atol xa que a ocupación xaponesa permitiría o bloqueo da principal ruta de subministración de Hawai a Australia. Durante os primeiros meses non había case instalacións recreativas na illa e os homes divertíanse disparando aos tiburóns na lagoa. A primeira pista de aterraxe construíuse nese momento para abastecer á estación meteorolóxica e ao centro de comunicacións da Forza Aérea. A pista de aterraxe tamén proporcionou instalacións de descanso e avituallamento para os avións que viaxaban entre Hawai e o Pacífico sur.
No censo de 1947 figuraban só 47 habitantes na illa. A reclamación da Lei das Illas Guano dos Estados Unidos foi formalmente cedida polo Tratado de Tarawa entre os Estados Unidos e Kiribati. O tratado asinouse en 1979 e ratificouse en 1983.
Kiritimati é a pronuncia en kiribatiano (lingua oficial de Kiribati) de Christmas (o conxunto "ti" pronúnciase "s", xa que esta última combinación de fonemas presenta o alófono [s], polo que Kiritimati pronúnciase "Kirismas", moito máis aproximado ao nome inglés).
Durante a Segunda guerra mundial, as Forzas Armadas dos EE.UU. mantiveron unha estación meteorolóxica e un centro de comunicacións no atol, xunto cunha pista de aterraxe que, ademais de manter estas estacións, servía para recargar de combustíbel aos voos entre Hawai e o Pacífico Sur. Tamén había unha pequena estación civil de radio e investigación meteorolóxica.
Actualmente, existen 4 aldeas na illa (os datos poboacionais corresponden ao censo realizado no ano 2005):
miniatura|300x300px Os principais pobos son Tabwakea, London é porto principal e Banana que se atopa próxima ao Aeroporto Cassidy, pero este podería ser recolocado máis preto de London para evitar contaminación das augas subterráneas. A aldea abandonada de París xa non figura máis nos informes do censo.
Dereitos de soberanía de España
Durante a disputa sobre as Illas Carolinas entre Alemaña e España en 1885 que foi arbitrada polo Papa León XIII, a soberanía de España sobre as illas Carolina e Palau como parte de as Indias Orientais Españolas foron analizadas por unha comisión de cardeais e confirmadas por un acordo asinado o 17 de decembro de 1885. O seu artigo 2 especifica os límites da soberanía española en Micronesia do Sur, estando formado polo Ecuador e os 11°N de Latitude e por 133° e 164° de Lonxitude. En 1899, España vendeu as Marianas, Carolinas e Palau a Alemaña tras a súa derrota en 1898 na Guerra hispano-estadounidense. Non obstante, Emilio Pastor Santos, investigador do Consello Superior de Investigacións Científicas, afirmou en 1948 que había unha base histórica para argumentar que Kiritimati ("Acea" nos mapas españois) e algunhas outras illas nunca foran consideradas parte das Carolinas, apoiadas polas cartas e mapas da época. A pesar de buscar o recoñecemento da cuestión relativa á interpretación do tratado, ningún goberno español fixo ningún intento de afirmar a soberanía sobre Kiritimati, e o caso segue sendo unha curiosidade histórica.
Mósquidos
A dos mósquidos (Moschidae) é unha familia de mamíferos artiodáctilos ruminantes coñecidos vulgarmente como cervos almiscreiros.
A familia está conformada por un só xénero, Moschus, que á súa vez integra a sete especies.
A Rúa, Úbeda, A Pastoriza
A Rúa é un lugar da parroquia de Úbeda no concello lugués da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 13 habitantes (8 homes e 5 mulleres).
Mósquidos
Características
miniatura|esquerda|260px|Cranio de Moschus moschiferus. Os mósquidos son parentes primitivos dos cérvidos (Cervidae), dos que se diferencian por careceren de hastas e por posuíren, os machos, unha glándula caudal que segrega almiscre.
Esta substancia odorífera, segregada no período de celo, acumúlase nunha bolsa situada no abdome.
Cada macho de máis de tres anos produce uns 30 g de almiscre.
Os dentes cairos superiores dos machos son moi grandes e curvados, e están dirixidos cara a abaixo e cara ao exterior da boca.
Hábitat e distribución
Os cervos almiscreiros, todos asiáticos vivem principalmente en hábitats boscosos e matogueiras alpinas nas montañas do sur de Asia. Antigamente distribuíanse pola India, Paquistán, Tíbet, Siberia, Mongolia e a China.
Pero na actualidade estes animais encóntranse tan só en Siberia, no Himalaia e no Tíbet.
Clasificación
A familia foi descrita en 1821 polo naturalista británico John Edward Gray (1800-1865).
Está integrada por varias especies, todas do xénero Moschus. A taxonomía á variábel segundo os autores.
Ao bordo da extinción
Os cervos almiscreiros están ameazados de extinción porque os machos foron cazados (e aínda son hixe) para beneficiar o almiscre, substancia que se usa en perfumaría e, ademais, moi empregado na medicina tradicional chinesa.
Demografía de Romanía
A composición étnica da poboación de Romanía está integrada por unha maioría de orixe romanesa (88,9%), que convive cunha importante colectividade de húngaros (6,6%), concentrados sobre todo na rexión de Transilvania, e unha segunda minoría de xitanos (2,5%). Ademais, existen outros grupos étnicos menos numerosos: alemáns, xudeus e eslavos (búlgaros, ucraínos e serbios principalmente).
O crecemento da poboación durante o período 1995-2000 foi negativo (-0,4% anual). A poboación concéntrase nas rexións máis industrializadas das terras baixas. Só un 55,2% dos romaneses vive nas cidades, o que representa unha das proporcións máis baixas de Europa, só superada por varios dos seus veciños balcánicos e Moldavia. Máis do 89% da poboación adscríbese á Igrexa ortodoxa romanesa. Tamén hai católicos, especialmente entre as minorías húngara e alemá de Transilvania. Os xudeus concéntranse en Bucarest, a capital.
Relixión
Romanía é un estado sen relixión oficial, aínda que máis do 89% da poboación adscríbese á Igrexa Ortodoxa Romanesa (segundo o censo de 2002). Tamén hai cantidades significativas de católicos (tanto de rito occidental como de rito oriental) (un 5,6% da poboación, moitos deles das minorías húngara e alemá de Transilvania), protestantes (luteranos e calvinistas) (3,7% da poboación), grupos pentecostais e musulmáns (ao redor de 100.000, o 0.4% da poboación total). Segundo o censo de 2002, tamén vivían no país 23.105 ateos e 6.100 xudeus.
Linguas
O romanés é o idioma oficial do país. Séguenlle en importancia o húngaro e o romaní (que non ten nada que ver co romanés, senón cos romis, os xitanos romaneses), falados polas poboacións desas etnias. O ucraíno é falado áreas de Maramures, Bucovina, Dobrudia e Banat. O inglés é o primeiro idioma estranxeiro que se estuda na maioría das escolas romanesas, e actualmente hai un aumento de préstamos do inglés no vocabulario romanés. O francés é falado por un significativo número de persoas (uns 5 millóns), sendo Romanía membro da Francofonía.
Notas
Roménia Румыния
Windows 3.x
Windows 3.x é o nome xenérico para a as versións do sistema operativo Windows Windows 3.0, Windows 3.1 e Windows 3.11.
Phil Collins
Philip David Charles Collins, nado o 30 de xaneiro de 1951 en Chiswick (Londres, Inglaterra), máis coñecido como Phil Collins, é un cantante, compositor, batería, pianista e actor británico, e un dos artistas de maior éxito da música rock. Collins foi nomeado tenente da Real Orde Vitoriana (LVO).
Windows 3.x
Windows 3.0
Windows 3.0 saíu o 22 de maio de 1990, foi a primeira versión de Windows realmente popular, vendeu máis de 10.000.000 de unidades, e puido competir con éxito co Macintosh de Apple Computer e co Commodore Amiga.
Phil Collins
Traxectoria
Entre 1984 e 1989, Phil Collins liderou a lista de éxitos estadounidense Billboard Top 100 como cantante en oito ocasións, sete como solista e unha con Genesis, banda da que foi membro entre 1970 e 1996.
Windows 3.x
Windows 3.0
Microsoft fixo unha verdadeira reconstrución do sistema operativo para facer un mellor uso da memoria dos microprocesadores Intel 80286 e Intel 80386, podendo redireccionar a memoria máis aló dos 640 KB. Tiña un administrador de programas e un administrador de arquivos ademais de Combo Boxes, menús xerárquicos e arquivos INI privados para cada aplicación.
Phil Collins
Traxectoria
Tras a saída de Peter Gabriel en 1975 converteuse no cantante solista do grupo, co que tivo algunha colaboración esporádica dende 2007.
Windows 3.x
Windows 3.0
A versión Windows 3.0a, lanzada a fins de 1991 tiña extensións multimedia que permitían o soporte de unidades de CD-ROM e tarxetas de son.
Windows 3.1
Windows 3.1 saíu ao mercado o 18 de marzo de 1992, incluía versións para fontes True Type e OLE.
Phil Collins
Traxectoria
Collins é un dos tres artistas pop, xunto con Paul McCartney e Michael Jackson, que venderon máis de 100 millóns de álbums en todo o mundo tanto na súa carreira en solitario como formando parte dunha banda. Contando o seu traballo con Genesis, as súas contribucións con outros artistas, e a súa exitosa carreira en solitario, Collins obtivo máis de corenta éxitos que encabezaron a lista do «Billboard Hot 100» durante a década de 1980.
Windows 3.x
Windows 3.1 para traballo en grupos
Windows 3.1 para traballo en grupos saíu ao mercado en outubro de 1992 e tiña soporte para redes. Unha versión mellorada Windows 3.11 para traballo en grupos saíu en decembro de 1993.
Phil Collins
Traxectoria
No 2008, Collins ocupou o posto número 22 na lista de «Os 100 mellores artistas de todos os tempos segundo o Billboard Hot 100».
O 7 de marzo de 2011, fíxose pública a súa retirada do mundo musical por problemas de saúde e por non sentirse cómodo coa industria musical en xeral. No 2015, anuncia o seu regreso ao mundo da música, incluíndo novo álbum e a súa correspondente xira de soporte.
Partido Carlista (1970)
O Partido Carlista é un partido político español, que se considera continuador directo da tradición histórica do carlismo. O secretario xeral do PC é, dende o ano 2000, Evaristo Olcina. El Federal é o seu voceiro oficial dende 1999, antes fora IM. Dende 1991, o PC mantén unha estrutura federal coa posibilidade que se formen partidos carlistas soberanos nas nacionalidades asociados ao Partido Carlista. As mocidades do PC agrúpanse nas Xuventudes Carlistas.
Historia
esquerda|miniatura|Xavier de Borbón-Parma O actual PC provén da renovación da ideoloxía da Comuñón Carlista que se deu nas décadas de 1950 e 1960 impulsada polas organizacións universitarias e obreiras do carlismo co apoio de Xavier de Borbón-Parma, aínda que o nome de Partido Carlista non se xeneralizou ata fins dos anos 1960.
Entre 1970 e 1972, o PC organizou os Congresos do Pobo Carlista en Arbonne, nos que se materializou o cambio ideolóxico do carlismo cara a un socialismo autoxestionario e a conversión do PC nun partido de masas, de clase, federal e democrático que aspiraba a unha monarquía socialista baseada no pacto entre a dinastía e o pobo.
O presidente do PC era Carlos Hugo de Borbón-Parma que estaba representado en España por José María de Zavala e segundo datos do partido contaba con 25.000 militantes en 1977. En 1974, o PC pasou a formar parte con outras forzas da oposición da Junta Democrática de España, ata que marchou en febreiro de 1975 para pasar a formar parte da Plataforma de Converxencia Democrática que en marzo de 1976 se fusionou coa Xunta na Coordinadora Democrática. O PC non puido participar nas primeiras eleccións democráticas de 1977 por non lle chegar a tempo o seu recoñecemento oficial como partido, e tras apoiar a Constitución de 1978, entrou en crise coa marcha de parte da súa base cara partidos nacionalistas e de esquerda.
Nas eleccións de marzo de 1979, o PC obtivo 50.552 votos (0.28%) e quedou sen representación parlamentaria. Os mellores resultados obtívoos en Navarra co 7.72% e País Vasco 0.65%. Por mor do fracaso electoral dimitiu o seu secretario Xeral, Zavala, ao que seguiron o resto dos dirixentes, entre eles Carlos Carnicero e Josep Carles Clemente. En novembro de 1979 renunciou á presidencia Carlos Hugo e en abril de 1980 deuse de baixa no partido que pasou a ser testemuñal na vida política española. Mariano Zufía, secretario xeral do EKA-Partido Carlista de Euskadi, asumiu a secretaria xeral do PC.
En 1986, foi unha das forzas que deron orixe a Izquierda Unida aínda que marchou da coalición en 1987. O PC deixou de acudir á maioría dos procesos electorais por falta de fondos e militancia. Si acudiu a varias eleccións ao Parlamento europeo: 1989 tivo 8.477 votos (0.05%), deles 1.226 (0.54%) en Navarra, en 1994 tivo 4.640 votos (0.02%), deles 583 (0.25%) en Navarra, nas de 2004 consegue 1.600 votos (0.01%), deles 264 en Navarra (0.13%). Nas eleccións municipais de 2003 conseguiu uns poucos concelleiros en Navarra. Nas eleccións xerais de 2004 obtivo 1.813 votos (0.01%), deles 620 (0.18%) en Navarra.
Galicia
En Galicia o Partido Carlista Galego tiña como principal dirixente a Manuel Rego Nieto mais tras a crise de 1979, practicamente desapareceu. Nas eleccións xerais de 1979 obtivo 1.711 votos (0.17%). Nas eleccións europeas de 1989 conseguiu 791 votos (0.08%), nas de 1994 tivo 301 votos (0.03%). Nas eleccións xerais de 2004 o PC non se presentou en Galicia. Nas eleccións europeas de 2004 tivo 96 votos (0.01%).
Shenzhen
é unha cidade de China que linda polo sur con Hong Kong, na beira oriental do Delta do Río das Perlas. Esa estratéxica situación foi a causa de que en 1979 fose escollida coma primeira Zona Económica Especial, coa que as autoridades chinesas comezaron a abrir a economía do país ao capitalismo.
Historia
Aínda que o seu nome aparece xa en tempos da dinastía Ming, en 1410, Shenzhen non foi máis que unha pequena vila pesqueira ata 1979. Nese ano, as autoridades chinesas escolleron a súa situación privilexiada ao norte de Hong Kong, para iniciar unha apertura do país os investimentos estranxeiros a través das chamadas Zonas Económicas Especiais, das que Shenzhen sería o primeiro exemplo.
Enclavada xusto no van do ferrocarril, que dende Hong Kong vai cara ao norte, sobre o río que fai de fronteira cos Novos Territorios, o homónimo río Shenzhen, o distrito xa construído era o da estación (dende 1911), Luohu.
En 1980 iniciáronse as obras da cidade moderna. Unha primeira extensión do distrito de Luohu (Primeiro Plan Mestre, 1982) faise pronto insuficiente.
E novamente, no ano 2000 aprobouse o Terceiro Plan Mestre, co desenvolvemento de toda a faixa costeira e o interior dos límites municipais, xa coas infraestruturas dunha grande urbe: porto en Nantou (Nanshan), aeroporto, autoestradas, metro conectado co de Hong Kong. .
Trotskismo
O trotskismo é unha tendencia dentro do marxismo desenvolvida en gran parte polo revolucionario ruso León Trotski que, en termos xerais, representa unha contraposición á visión que aplicou Stalin do marxismo-leninismo e ás teorías do mesmo sobre o "socialismo nun só país". Buscaba canalizar o proceso revolucionario da URSS mediante o afondamento da ditadura do proletariado. Trotski chamaba á revolución política da Unión Soviética fronte á dexeneración stalinista, constituíndose xunto con outros revolucionarios rusos como a Oposición da Esquerda dentro do Partido Comunista da Unión Soviética entre 1923 e 1927.
Un dos seus piares fundamentais é a teoría da "revolución permanente", descrita no seu libro do mesmo nome, cuxo concepto empregan primeiro Marx e Engels en 1848 e 1850. Outro dos documentos fundamentais é o Programa de Transición, escrito tamén por Trotski, como base programática da nacente IV Internacional, fundada en 1938. Unha das súas análises para entender a evolución capitalista nos países coloniais e semicoloniais foi a teoría do desenvolvemento desigual e combinado.
Trotski defendeu as medidas que buscaban acabar co burocratismo levado a cabo pola nomenclatura do Partido Comunista da Unión Soviética (PCUS), como a rotación de cargos e unha maior concreción das teses leninistas do centralismo democrático, aplicadas á estrutura e organización internas do partido. Fixo achegas teóricas sobre o feminismo e a arte, defendeu o afondamento económico no socialismo a través de plans quinquenais, posteriormente unha versión variada por Stalin sería aplicada mentres dirixía a URSS. Trotski organizou a "Oposición de Esquerda internacional" que, ata o ascenso de Adolf Hitler ao poder en Alemaña en 1933, considerouse unha facción da Internacional Comunista, pese á persecución que os seus militantes sufrían por parte do estalinismo. Foi a partir da vitoria do nazismo en Alemaña e a caracterización da III Internacional (dirixida polo stalinismo) como "contrarrevolucionaria", que Trotski chamou a construír a Cuarta Internacional e partidos revolucionarios independentes en cada país.
Na década de 1930 postulou o entrismo en organizacións de masas socialdemócratas como forma de facilitar a inserción dos partidos adheridos á IV Internacional no movemento obreiro, atraendo o sector máis avanzado ao seu programa. Este traballo debía facerse sempre abertamente e por un espazo breve de tempo, xa que logo os trotskistas debían fundar os seus propios partidos e organizacións. Con ese método foi posíbel construír o Partido Socialista Obreiro, sección máis grande da nova organización alternativa ao Komitern. Actualmente existen ao redor do mundo un número elevado de organizacións trotskistas que proveñen das agrupadas na IV Internacional. Por exemplo en países como Alxeria, a Arxentina, Bolivia, Chile, o Brasil, Costa Rica, o Perú, Honduras, México, o Reino Unido, España, Portugal, Francia, o Uruguai, Turquía, Venezuela, as organizacións trotskistas adquiriron maior influencia que noutros, porén, sen lograr un peso decisivo.
Crangon nigricauda
Crangon nigricauda é unha especie de crustáceo malacostráceo da familia dos crangónidos.
Habita nas costas do Pacífico norteamericano, desde Comox, Columbia Británica (Canadá) até a Baixa California, e constitúe, xunto con Crangon franciscorum, a maior parte da epifauna de crustáceos crangonoideos de Yaquina Bay (Oregón).
Ambas as especies aparecen frecuentemente xuntas nos estuarios, onde constitúen a base da alimentación de numerosas especies de peixes de importancia comercial e deportiva.
Crangon nigricauda péscase comercialmente na baía de San Francisco.
Taxonomía
A especie foi descrita en 1856 polo naturalista estadounidense William Stimpson, en "On some Californian Crustacea" Proceedings of the California Academy of Sciences 1: 95-99.
Nome galego
Os profesores F. Lahuerta e F. X. Vázquez propoñen para esta especie, no seu Vocabulario multilingüe, o nome de quisquilla de rabo negro.
Tamén se coñece co nome de camarón de rabo negro.
Os nomes noutros idiomas, segundo este autores son:
Airexe, Pacios, Baralla
Airexe é un lugar da parroquia de Pacios no concello lugués de Baralla na comarca dos Ancares. Segundo o IGE, en 2011 tiña 11 habitantes (6 homes e 5 mulleres).
Illa Malden
A Illa Malden, historicamente chamada tamén Illa Independence, é unha illa pequena e inhabitada do Océano Pacífico central. Forma parte das Illas da Liña, pertencentes á República de Kiribati. É famosa polas súas misteriosas construcións megalíticas: pirámides, plataformas, templos e estradas. Tamén é o lugar da primeira proba nuclear inglesa en 1957.
Foi descuberta o 30 de xullo de 1825 polo capitán inglés George Anson (Lord) Byron, curmán do poeta, mentres estaba repatriando os restos do Rei e a Raíña de Hawai, que morreran de sarampelo durante a súa visita a Londres. Byron nomeou a illa en honra do lugarteninente Charles Malden, que a explorou.
A illa estaba inhabitada, pero se atoparon unhas construcións megalíticas notables e estrañas. Especulouse moito sobre a súa orixe e as súas funcións, pero ata agora as conclusións arqueolóxicas apuntan a unha orixe polinesia.
Durante a primeira metade do século XIX a illa foi visitada en numerosas ocasións por baleeiros norteamericanos. Foi reclamada polos Estados Unidos co propósito de recoller guano (segundo o Acta de Illas Guaneras), pero se adiantaron os británicos, quen a explotaron durante sesenta anos.
Furacán Stan
miniatura|Furacán Stan no seu paso por [[Centroamérica o 4 de outubro de 2005, ás 13:15 UTC.]] O Furacán Stan afectou a diversos países de Centroamérica e México durante os días 3, 4 e 5 de outubro de 2005. Os seus fortes ventos e choivas deixaron máis de 500 vítimas mortais e máis de 1.000 persoas desaparecidas, provocando ademais inundacións, corrementos de terra e derrubes en Belize, Costa Rica, O Salvador, Guatemala, Haití, Honduras, México e Nicaragua.
Os territorios máis afectados foron Guatemala e O Salvador, países nos que se produciron o maior número de falecidos, e onde decenas de comunidades e pobos quedaron completamente illados.
En Guatemala, onde o 75% do territorio veuse afectado, unha das principais cidades afectadas foi Santiago Atitlán, un importante destino turístico onde un grave corremento de terra produciu decenas de vítimas, tamén unha aldea situada na ladeira do volcán Tacá foi arrasada por un alude de lama e rochas.
En México un desbordamento dun río en Tapachula, no estado de Chiapas, arrasou 2.500 vivendas.
-275
Outros
Historia ano a ano
A Regueira, Crecente, A Pastoriza
A Regueira é un lugar da parroquia de Crecente no concello lugués da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 22 habitantes (14 homes e 8 mulleres).