cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Animais
Rexistros fósiles
Os primeiros fósiles que poderían corresponder a animais aparecen contra a final do precámbrico, hai ao redor de 600 millóns de anos, e se coñecen como fauna de Ediacara. Porén, son moi difíciles de relacionar cos fósiles posteriores. Algúns destes organismos poderían ser os precursores dos filos modernos, pero tamén poderían ser grupos separados, e é posíbel, incluso, que non foran realmente animais en sentido estrito. A parte deles, moitos filos coñecidos de animais fixeron unha aparición máis ou menos simultánea durante o período cámbrico, hai preto de 570 millóns de anos. Aínda se discute se este evento, chamado explosión cámbrica, representa unha rápida diverxencia entre diferentes grupos ou un cambio de condicións ambientais que facilitou a fosilización.
Entre os antecesores de grupos posteriores pódese destacar Anomalocaris, do cámbrico, como posíbel antecesor de diversos grupos posteriores de artrópodos polo seu corpo segmentado, evolucionado de Opabinia e outros similares. Os cordados podreían ter relación con Pikaia.
Historia da clasificación dos animais
miniatura|100px|[[Carl von Linné.]] miniatura|100px|[[Charles Darwin.]] En Occidente, Aristóteles dividiu o mundo do vivente entre os animais e as plantas. A súa concepción, denominada fixismo, non é moi diferente da que tiñan os sabios que o precederan e que sería posteriormente retomada polos teólogos cristiáns, especialmente a partir de San Tomé de Aquino, que facían unha lectura literal da Biblia, considerando que o universo e o mundo coñecido fora creado nunha semana, e que non conviña poñer esta idea en cuestión. Os animais existían para servir ao home.
Porén, a partir do Renacemento, certas ideas foron postas en cuestión. E despois dos traballos de Carl von Linné no século XVIII que trataba de clasificar sistematicamente todas es especes viventes, dándolles un único e preciso (nome binomial), Jean-Baptiste Lamarck e, despois, sobre todo, Charles Darwin, elaboraron teorías da evolución das especies.
Destas teorías, e máis particularmente coa teoría sintética da evolución, de Darwin e os seus seguidores (neodarwinistas neceu unha agria controversia cos cracionistas. A teoría de Darwin foi (e aínda o é) particularmente denigrada polos ceacionistase porque non só fai do home un animal, senón tamén o resultado dunha evolución por procesos de selección natural, entre eles o da sexualidade.
Linneo definiu en principio a todos os seres existentes no mundo en tres reinos (Mineralia, Vegetalia, Animalia) cos animais repartidos nos grupos seguintes: Vermes, Insecta, Pisces, Amphibia, Aves e Mammalia. Esta clasificación foi pouco a pouco evolucionando ao fío dos descubrimentos en zooloxía ou en paleontoloxía. Esta clasificaciónn baseada nos caracteres anatómicos e fisiolóxicos tendeu cara a unha clasificación filoxenética, é dicir, a máis próxima posíbel da árbore xenética.
El Bólido de Cuntis
El Bólido de Cuntis foi un periódico editado en Cuntis en 1918.
Historia e características
Apareceu a principios de 1918 para matizar a opinión de El Bólido. Fundado e dirixido por José Vázquez Grela cando conseguiu o control da Sociedade de Labradores de Cuntis e pactou co conservadorismo dominante no distrito. Desapareceu a finais de maio de 1918, cando Vázquez Grela foi substituído na presidencia da Sociedade por Agustín Guillarey.
Lorenzo Fernández
Lorenzo Fernández, coñecido como El Gallego, nado en Redondela o 20 de maio de 1900 e finado en Montevideo o 16 de novembro de 1973, foi un futbolista galego-uruguaio que xogaba na demarcación de dianteiro centro. Foi internacional coa selección uruguaia e campión do mundo en 1930.
Traxectoria
De novo emigrou a Suramérica, vivindo no Uruguai e na Arxentina. Durante a súa carreira futbolística xogou con Club Atlético Capurro, River Plate FC, Atlético Wanderers e Peñarol.
Tamén xogou coa selección de fútbol do Uruguai, coa que anotou 4 goles, proclamándose campión do Mundial de Fútbol Uruguai 1930, medalla de ouro nos Xogos Olímpicos de 1928 en Ámsterdam e Campión de América en 1926 e 1935. Na selección uruguaia compartiría equipo co tamén natural de Redondela José Pedro Cea.
Foi adestrador do CA Peñarol entre 1941 e 1942.
Participou convidado na Xira por Europa do Nacional de Montevideo no ano 1925, aínda que nunca pertenceu oficialmente a este club.
Lycium barbarum
Lycium barbarum (ás veces tamén catalogada coma Lycium chinense), chamada vulgarmente cambroeira chinesa é unha especie de planta fanerógama pertencente á familia Solanaceae, macrofanerófito caducifolio orixinario da China, mais introducido e amplamente naturalizado en Europa.
Características
É un arbusto de sebe ou matogueira que acada entre 2 e 3 metros de altura, e entre 2 e 3 metros e medio de largura. Ten as pólas espiñentas e as follas alongadas, enteiras e algo grosas. As flores de cor rosada ou violeta, teñen un cáliz a xeito de campá e unha corola con cinco lobos. O froito é unha baga ovoide carnosa de cor vermella ou alaranxada. A propia planta e as bagas son coñecidas comunmente coma goxi (a partir do inglés goji, así mesmo a partir do chinés) ou bagas de goxi.
Cultivo e variedades
miniatura|265px|bagas maduras na provincia de [[Zhongning, Ningxia, China.]] Ten unha longa tradición na medicina natural oriental. Na actualidade varios estudos científicos atoparon máis de 41 especies diferentes de bagas de goxi. Unha das variedades máis apreciadas pola calidade dos seus froitos é Ningxian, cuxas bagas adoitan comercializarse secas.
Cultívase especialmente no norte da China, principalmente na rexión de Ningxia, ao longo das fértiles chairas do Río Amarelo. Cando as bagas madurecen son moi febles e a súa colla debe realizarse con moito tino, manualmente mexendo as pólas. As bagas comercialízanse frescas e especialmente secas, proceso que se fai deixándoas delourar ou con secado mecánico.
China cultiva case a metade da produción mundial; non se cultivan nin no Tíbet nin no Himalaia.
No sueste de España (nas provincias de Almería, Murcia e Alacant) medran outras dúas especies do xénero Lycium: Lycium europaeum L. e Lycium intricatum Boiss., e se empregan coma sebes para separar leiras grazas aos seus espiños.
Composición
Entre as súas substancias nutritivas son de salientar:
Propiedades
As bagas de goxi recibiron a atribución de múltiples beneficios para a saúde, porén diversos artigos cuestionaron o aval científico desas supostas virtudes.
É usada desde antano na medicina tradicional chinesa e entre as supostas propiedades que se lle atribúen salientan:
Historia
Na antigüidade chamábaselle de spina benedicta por mor a que as reliquias da coroa de Xesús Cristo que se gardan en Roma son doutra especie de cambroeira (Lycium europaeum), o mesmo xénero ao que pertence a planta do goxi.
Taxonomía
Lycium barbarum foi descrita por vez primeira por Carl von Linné no seu Species Plantarum en 1753
Robert Harting
Robert Harting, nado o 18 de outubro de 1984 en Cottbus é un lanzador de disco alemán. Representa ao club deportivo SCC Berlin, cuxo adestrador é Werner Goldmann. É o campión olímpico, mundial e europeo de lanzamento de disco masculino.
Tempada 2006-2007
Comezou a participar na categoría Sénior pouco tempo despois e participou nos Campionatos Europeos de atletismo de 2006, onde non deu acadado a marca para acceder á última rolda do campionato. Mellorou no Campionato do mundo de 2007 onde acadou unha nova marca persoal de 66.93 metros que lle permitiu gañar a medalla de prata. Foi cuarto no Campionato Mundial de Atletismo e o ano seguinte quedou segundo no Campionato de inverno Europeo de Lanzamento.
Tempada 2007-2008
Acadou unha nova marca persoal de 68.65 en Kaunas en xuño e foi seleccionado para o equipo alemán nos Xogos Olímpicos de Pekín. Rematou en cuarta posición cun lanzamento de 67.09 m. Pechou a tempada cunha medalla de bronce no Mundial de Atletismo da IAAF do 2008.
Tempada 2009-2010
En Berlín no Campionato Mundial de Atletismo de 2009, Harting estaba asentado na segunda posición con medalla de prata entrando así na 6 ª rolda da final,na que acadou unha nova marca persoal de 69,43 metros conseguindo así poñerse á fronte do liderado e finalmente conseguir a medalla de ouro. O último competidor da rolda, e líder desde a primeira, o atleta polaco Piotr Malachowski, non foi capaz de mellorar lanzamento do alemán.
Tempada 2010-2011
Harting estableceu un novo récord de 66,80 m que lle serviu para vencer no Campionato Europeo de equipos de 2010 e fixou a marca de 68,67 m, o mes seguinte, no Campionato Alemán de Atletismo de 2010 no que acabou levando o título nacional. Robert lanzou 68,47 m na final do Campionato Europeo de Atletismo pero iso non foi suficiente para bater a Piotr Malachowski. Aínda así, a medalla de prata foi o seu primeiro título nun campionato continental. Logo competiu na IAAF Diamond League de 2010 e gañou o Weltklasse de Zúrich, pero foi Malachowski quen gañou o Trofeo de Diamante de categoría superior. En Neubrandenburg nunha competición dun-a-un contra Malachowski, conseguiu derrotalo cun lanzamento de 69,69 m. Ao ano seguinte defendeu o seu título mundial no Campionato Mundial de Atletismo de 2011 cunha marca de 68,97 m.
Tempada 2012
En maio de 2012 Harting cosechou unha nova marca persoal de 70,31 m na Reunión Werfertage Hallesche. No Campionato Europeo de Atletismo de 2012 en Helsinqui, Finlandia, Harting gañou a medalla de ouro, lanzando 68,30 m. Nos Xosgos Olímpicos de Londres 2012 conquistou a medalla de ouro en lanzamento do disco.
Peculiaridades de Robert Harting
Robert Harting é coñecido polas súas exuberantes celebracións. Nos últimos Xogos Olímpicos, tras lograr a medalla de ouro, rompeu a súa camiseta e correu pola pista saltando os obstáculos cunha bandeira alemá nos seus ombreiros.
Venta
O topónimo Venta pode referirse a:
Convento da Purificación da Sagrada Virxe María
O convento da Purificación da Sagrada Virxe María, tamén chamado convento de San Martiño de Pantón, é un edificio relixioso situado na parroquia de Pantón, no concello do mesmo nome. Atópase ó carón da igrexa parroquial.
Historia
En 1569 o párroco de Santa María de Río, Alfonso Ares legou no seu testamento a casa patrucial, chamada de Ferreirós, sita en San Martiño de Pantón, con tódolos mobles e inmobles dos que era ou puidese ser dono, para edificar un convento que sirva de acougo e albergue a relixiosos da orde de San Domingos. O seu propósito de formar un convento foi informado favorablemente polas xerarquías diocesana e dominica, e presentouse ó Capítulo Provincial, celebrado en Valladolid o 7 de maio de 1569. Alí os capitulares ordenaron a súa execución, é dicir axuntalos relixiosos precisos e mandalos a Pantón. Contaba co número mínimo de relixiosos esixido polas constitucións dominicas: doce freires e un prior. .
Nun principio o seu que facer estaría centrado primordialmente en levantala casa ou adecentela vella, e en atender a parroquia. Organizarían misións e quizais abriran estudo de Gramática e de Artes.
O convento tiña categoría de vicariado; logo ó final, acadou o de priorado. Algúns dos vicarios foron frei Pedro Fernández (1603), frei Nicolao de Avedaño (1605), frei Pedro Díaz (1611-1613), frei Xoán de Huerta (1617) e frei Xusto de Oviedo (último vicario do convento).
A estadía dos dominicos en Pantón foi breve. A partir de 1617 comezan a xestionar o traslado a Monforte de Lemos, o que encaixaba moi ben cos afáns expansionistas da orde dominica. A razón principal para o traslado sería por motivos económicos ó ser as súas posesións máis ben limitadas. De xestionar o cambio encargouse o prior frei Xusto de Oviedo, que viaxou a Roma para acadar o permiso de abandono de Pantón e fixación da comunidade en Monforte de Lemos, o que obtivo mediante a bula do papa Gregorio XV o 12 de marzo de 1621.
O priorado quedou convertido nunha simple reitoral. Nela viviu un frade dominico como encargado da parroquia e da administración dos bens, agora de San Xacinto de Monforte de Lemos.
Foi adquirido recentemente por un empresario de Pantón residente nas Canarias, onde posúe unha cadea de hoteis.
Fraga do Rei
O topónimo galego Fraga do Rei pode referirse a:
Rodolfo II
Rodolfo II de Habsburgo, nado en Viena o 18 de xullo de 1552 e finado en Praga o 20 de xaneiro de 1612, foi emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico (1576 - 1612), rei de Hungría e Croacia (1572 - 1608), rei de Bohemia (1575 - 1608/1611) e arquiduque de Austria (1576 - 1608).
Traxectoria
Membro da Casa dos Habsburgo, o legado de Rodolfo II é valorado dende un triplo punto de vista: un gobernante ineficaz cuxos erros levaron directamente á Guerra dos Trinta Anos, un grande e influente patrono do manierismo nórdico e un devoto das artes ocultas e da aprendizaxe que axudou a propagar a revolución científica.
Guía das aves de Galicia
A Guía das aves de Galicia é unha guía de campo de identificación de aves de Galicia, obra dos ornitólogos Xosé Manuel Penas Patiño e Carlos Pedreira López, con ilustracións de Calros Silvar. Foi publicada por primeira vez en 1980 por Editorial Galaxia, e reeditada en 1991 e 2004 por Baía Edicións.
Esta guía, na súa edición de 1980, está recomendada pola Sociedade Galega de Historia Natural. A edición de 2004 está recomendada pola Xunta de Galicia para a observación de aves, xunto co libro Collins Bird Guide de aves de España, Europa e da rexión mediterránea.
A primeira edición contén 90 fichas de especies silvestres diferentes que poden atoparse en Galicia con 146 ilustracións, unhas en branco e negro e outras a cor, a edición de 1990 contén 360 fichas e máis de 1 500 ilustracións a cor, e a edición de 2004 contén información de 434 aves, incluíndo máis de 2 000 ilustracións, e a maiores, achégase un CD-ROM con fichas adicionais doutras especies menos representativas e o canto de 110 aves.
Contidos
Este libro é unha guía de campo que describe todas as aves silvestres de Galicia, indicando os seus hábitos e distribución en Galicia. Na edición de 2004 a guía contén fichas identificativas de 434 especies, con 73 que non foran identificadas na edición anterior.
As fichas da obra están agrupadas por ordes, de xeito que todas as especies dunha orde trátanse de forma consecutiva. A maiores, as fichas levan un código de cores, tanto no número de ficha como no lateral da páxina, por medio do cal se agrupan as aves polos seus hábitos ecolóxicos, grandes grupos taxonómicos ou outras características; por exemplo, o azul claro corresponde ás aves limícolas, o azul escuro ás aves mariñas, o violeta ás aves de zonas húmidas, o laranxa ás anátidas, o vermello ás rapaces diúrnas e ás rapaces nocturnas, o amarelo ás aves cinexéticas de terra, o verde ós paxaros e semellantes, e o marrón ás especies introducidas establecidas. Contén tamén unha lámina cunha topografía completa da anatomía das aves.
Cada ficha de especie ten un número e os seus datos, que inclúen, o seu nome común en galego, o nome común en castelán, o nome común en inglés, o seu nome científico, a súa descrición, a súa distribución e estado de conservación, tanto a nivel global como a nivel galego, o seu hábitat, un apartado de observacións, e varias ilustracións para poder identificar de forma correcta cada ave. Cada ficha ten un mapa coa súa distribución en Galicia, indicando se está en paso, se é nativa ou está presente todo o ano, os lugares de cría local, se é invernante, se é estival, se é accidental ou se foi citada antes de 1990. En total hai 406 fichas, comezando coa mobella pequena e rematando co bico de coral común.
As familias tratadas no libro son (seguindo a súa mesma orde): Gaviidae Podicipedidae Diomedeidae Procellariidae Hydrobatidae Sulidae Phalacrocoracidae Fregatidae Ardeidae Ciconiidae Threskiornithidae Phoenicopteridae Anatidae Accipitridae Pandionidae Falconidae Tetraonidae Phasianidae Rallidae Gruidae Otididae Haematopodidae Recurvirostridae Burhinidae Glareolidae Charadriidae Scolopacidae Stercorariidae Laridae Sternidae Alcidae Pteroclidae Columbidae Cuculidae Tytonidae Strigidae Caprimulgidae Apodidae Alcedinidae Meropidae Coraciidae Upupidae Picidae Alaudidae Hirundinidae Motacillidae Cinclidae Troglodytidae Prunellidae Turdidae Sylviidae Muscicapidae Aegithalidae Paridae Sittidae Tichodromadidae Remizidae Certhiidae Oriolidae Laniidae Corvidae Sturnidae Passeridae Fringillidae Emberizidae Phasianidae Psittacidae Estrildidae
O CD-ROM que se inclúe co libro contén as especies de aves introducidas e aínda non establecidas en Galicia, da ficha 407 do tántalo africano á 434 do xirín de Mozambique, as especies da edición de 1990 e retiradas na edición de 2004 por non ter documentados avistamentos recentes, da ficha 435 da pardela de Bulwer á ficha 448 do bicotorto papagaio, os cantos de 110 aves que se poden atopar no libro, as notas de todas as especies tratadas, tanto no libro en papel coma no CD-ROM, con datos precisos de datas de chegada e marcha das especies invernantes ou estivais, densidades, cría ou situación das colonias, etc. e coas súas referencias, e toda a amplísima bibliografía utilizada e na que os autores se basearon para a creación do libro.
Fontes
A primeira edición do libro, de 1980, basea a nomenclatura en galego na Lista patrón que foi proposta polos propios autores na revista Braña, revista da SGHN, (1977 e 1978), e outros traballos parciais publicados na revista Verba. Anuario galego de filoloxía (1975, 1976, 1977 e 1980), e que foi creada en base a datos recollidos nunhas 300 localidades de Galicia e que foi completada con moita bibliografía.
Na edición de 1991, os datos apóianse nas observacións dos propios autores, compañeiros e amigos, e tamén en fontes de consulta importantes como o Atlas de vertebrados de Galicia (1991), os censos de aves invernantes de Galicia da Sociedade Galega de Historia Natural (de 1973 a 1991), a relación de aves aneladas ou recuperadas en Galicia, o Atlas Provisional de Vertebrados de Galicia (1983), e o Catálogo Provisional de Aves Nidificantes Ameazadas en Galicia (1991). Os datos están actualizados ata 1991. A maiores, revisáronse documentos inéditos e obras dos séculos XIX e comezos do XX de Víctor López Seoane, Baraja e Ríos Naceyro, entre outros, para ter unha visión que permitise comparar a situación nese momento coa doutras datas pasadas nas que a terra non tiña tanta presión da actividade humana. A nomenclatura dos nomes en galego segue a Lista patrón publicada polos propios autores, engadindo lixeiras modificacións.
Para a orde sistemática seguiuse a proposta de K. H. Voous publicada en 1977, List of Recent Holarctic Bird Species.
Edicións
miniatura|esquerda|Na edición de 1980, na capa do libro hai tres ilustracións de aves diferentes, un [[picanzo vermello, un picanzo rebordá e unha lavandeira verdeal. A ilustración superior é unha lavandeira verdeal do libro A chapter on birds: rare British birds de John Gerrard Keulemans e Richard Bowdler Sharpe, publicado en 1895.]] En 1980 foi publicado pola Editorial Galaxia cun prólogo de Ramón Piñeiro. Esta primeira edición contén 90 fichas de especie, coas características principais doutras 90 que teñen semellanzas con esas, con 146 ilustracións, e na súa capa aparecen os debuxos de tres aves, un picanzo vermello, un picanzo rebordá e unha lavandeira verdeal. Menciónanse outras 70 especies máis, facendo referencia a un total de 250 especies que poden verse en Galicia. As fichas principais comezan coa do carrizo e rematan coa da aguia real. Esta edición está dividida en tres partes, na primeira explica como é a avifauna de Galicia, como identificar unha ave, a topografía das aves, cando, como e onde ver aves, e unha explicación dos diferentes hábitats. A segunda parte componse das fichas das aves, que teñen todas unha ilustración, unhas a cor e outras en branco e negro, a maioría teñen un mapa coa distribución, algunhas teñen debuxos doutras especies semellantes, e moitas delas conteñen ó comezo algunha referencia dalgún refrán, canción ou escritor galego. As fichas están ordenadas cun criterio didáctico baseándose en semellanzas morfolóxicas primeiro, e tamén nos hábitats e costumes alimenticios. A terceira parte fala do que son as aves, a súa evolución, nomenclatura, protección legal, etc. e inclúe unha lista de asociacións galegas de estudo e defensa do medio.
Posteriormente foi publicado no ano 1991 pola editorial Baía Edicións, sendo o primeiro libro da súa colección Guía da natureza Baía Verde. Esta edición está prologada por Felipe Bárcena y Varela de Limia, contén 360 especies, comezando pola mobella pequena e rematando co trigueiro, e máis de 1 500 ilustracións a cor. Na súa capa non se amosan ilustracións de aves concretas, tan só unhas siluetas en ringleira e o curso dos voos doutras.
Volveu a reeditarse en 2004, desta vez prologado por Xesús Domínguez Conde. Nesta ocasión a portada ten unha ilustración dun xílgaro. A maiores, na publicación de 2004 incluíuse un CD-ROM con información adicional e os cantos de 110 dos paxaros descritos na guía.
Houbo diferentes cambios taxonómicos importantes nalgunhas especies por iniciativas da Association of European Rarities Committees (AERC) e da British Ornithologists' Union Records Commitee (BOURC), coa adhesión de CR/SEO, que se produciron entre a edición de 1991 e a de 2004, estes cambios foron aplicados a esa última edición.
National League
A National League of Professional Baseball Clubs (do inglés: Liga Nacional de Clubs Profesionais de Béisbol) ou National League (NL), é unha das dúas ligas de béisbol que conforman a Major League Baseball (MLB) nos Estados Unidos e o Canadá. A National League é a competición deportiva por equipos profesional máis antiga do mundo aínda en activo. Fundada o 2 de febreiro de 1876 para substituír a National Association of Professional Base Ball Players (1871–1875), ás veces é coñecida como "Senior Circuit" en contraposición á American League, fundada 25 anos despois e coñecida como o "Junior Circuit". Ao igual que a Liga Americana, a Nacional conta con 15 equipos.
Equipos
A National League está composta por quince equipos divididos en tres divisións con cinco equipos en cada unha.
José Jaspe
José Jaspe Rivas, nado na Coruña o 10 de agosto de 1906 e finado en Becerril de la Sierra o 5 de xuño de 1974, foi un actor galego.
Vida privada
Jaspe estaba casado coa actriz Mercedes Vecino, con quen tivo unha filla: Mercedes.
Faleceu en Becerril de la Sierra o 5 de xuño de 1974. Está soterrado nese municipio madrileño, no que ademais unha praza leva o seu nome.
María Xosé Alfonso
María Xosé Alfonso Torres, nada en Esteiro (Muros) en 1967, é unha política galega de Compromiso por Galicia.
Traxectoria
Licenciada en Matemáticas pola Universidade de Santiago de Compostela. É profesora de ensino secundario no IES Poeta Añón de Outes. Formou parte do Bloque Nacionalista Galego dende 2003, sendo concelleira en Muros. En 2012 cos outros 2 concelleiros electos do BNG, entre outros, deixaron o partido para integrarse en Compromiso por Galicia. É coordinadora territorial da Coruña de CxG. Nas eleccións municipais de 2015 encabezaou a candidatura de CxG en Muros e foi investida alcaldesa, ao acadar a súa formación 3 concelleiros e contar co apoio dos 4 concelleiros do PSdeG-PSOE.
Casetón
miniatura|dereita|Cúpula do [[Panteón de Roma decorado con cinco filas de casetóns.]] miniatura|dereita|Casetóns no teito da [[Catedral de Pisa.]] Casetón ou artesón (do latín capsa, caixón) é un termo arquitectónico que designa cada un dos adornos ocos xeométricos (como cadrados, rectángulos ou octógonos) que se dispoñen en forma regular (parecido a un taboleiro de xadrez) nun teito ou no interior dunha bóveda.
É unha técnica xa utilizada na antigüidade clásica. Un exemplo típico dáse no Panteón de Roma ou na Basílica de Maxencio. Posteriormente púxose de novo de moda, principalmente, durante o Renacemento e o Barroco e máis tarde no Neoclasicismo.
Observando un teito ou unha cúpula que contén artesóns, a miúdo dá a impresión que está atravesado por vigas ou molduras que se entrecruzan nas esquinas.
Esta estrutura non só está xustificada por razóns estéticas, senón que os casetóns poden utilizarse ademais para reducir o peso dunha cúpula, como no caso do Panteón de Roma. Os casetóns adoitan estar decorados con típicos rosetóns e ata pintados como trompe-l'œil.
Na construción moderna chámaselles casetóns ás pezas, de forma cúbica ou prismática rectangular, que serven a xeito de encofrado ou cimbra para dar forma ás laxas reticulares, ou forxados bidireccionais.
Fraga Redonda
O topónimo galego Fraga Redonda pode referirse a:
Leeuwarden
Leeuwarden ; ) é a capital da provincia neerlandesa de Frisia. Leeuwarden está situada no norte do país.
miniatura|290px|Foto satélite de Leeuwarden.
Historia
Leeuwarden obtivo o título de cidade en 1435, aínda que as súas orixes remontan polo menos ao ano 1000. En 1650 contaba cuns 16.000 moradores.
Lugares de interese
Os monumentos salientábeis de Leeuwarden son : miniatura|esquerda|250px|San Bonifacio
Entre os museos da cidade cómpre indicar:
Mercados
En Leeuwarden celébrase o maior mercado de équidos dos Países Baixos. No día da Ascensión acolle o maior mercado de flores do país.
Brancellao
Brancellao ou brancello (apúntase a súa orixe a partir da suposta forma latina *brancea ‘ramallada’ ) é unha variedade de videira e de uva tinta, doce e saborosa, que se cultiva no Ribeiro e outras comarcas de Galicia. Por extensión coñécese con este nome o viño que se obtén desta uva. É autóctona de Galicia. Coñécese tamén co nome de albarello. É unha planta resistente ás enfermidades e de boa calidade, porén a súa produtividade é moi baixa, polo que se trata dunha vide escasa que pode desaparecer. Os acios son de tamaño grande e pouco compactos. As bagas son de tamaño mediano, forma elíptica e cor vermella-violácea. Úsase xunta outras variedades para mesturas, mais tamén poden facerse viños varietais. Segundo a Orde APA/1819/2007, do 13 de xuño (BOE do día 21), brancellao ou brancello é unha variedade de vide destinada á produción de viño recomendada en Galicia. Cultívase na Denominación de Orixe Rías Baixas, Ribeira Sacra e Denominación de Orixe Valdeorras. A Denominación de Orixe Ribeiro tamén utiliza esta variedade, con excelentes tintos. Tamén se cultiva en Portugal.
Charlotte Perkins Gilman
Charlotte Anna Perkins, nada en Hartford (Connecticut) o 3 de xullo de 1860 e finada en Pasadena (California) o 17 de agosto de 1935, foi unha intelectual norteamericana multidisciplinar, moi activa en defensa dos dereitos civís das mulleres entre finais de 1890 e mediados de 1920. A súa obra máis coñecida é The Yellow Wallpaper publicada en 1892, un relato breve con toques autobiográficos escrito tras unha profunda depresión posparto. A utopía Herland (1915), está considerada a precursora da ciencia ficción feminista moderna. A súa figura serviu de modelo debido ás súas ideas e o seu estilo de vida pouco ortodoxo para a época.
Mocidade
Foi filla do matrimonio entre Mary A. Fitch Westcott (1829-1893) e Frederic Beecher Perkins (1828-1899) xunto ao seu irmán Thomas Adie Perkins (1859). Os seus outros dous irmáns Thomas Henry (1858) e Mery Clarissa (1866) non chegaron a cumprir o ano de idade. O seu pai Frederick, bibliotecario de profesión, pertencía á influente familia Beecher, entre as que se atopaban a sufraxista Isabella Beecher Hooker, a escritora abolicionista Harriet Beecher Stowe (autora da Uncle Tom's Cabin) e a educadora conservadora Catharine Beecher. A súa Nai, Mary A. Fitch, era da burguesía conservadora de Rhode Island.
En 1859, tralo abandono do fogar por parte do seu marido Frederick, a nai debeu facerse cargo da familia. Nos escritos autobiográficos de Perkins son constantes as mencións aos cambios de domicilio, pois en ocasións aloxábanse en casas de familiares ou amigos próximos mentres a súa nai buscaba traballo co que poder manter a familia, algo que ela mesma describe como "catro anos durante os que pasa por sete colexios diferentes, algo que termina cando cumpre os 15 anos". Charlotte pasou longas tempadas convivindo coas súas tías paternas tralo abandono familiar por parte de Frederick.
Na súa adolescencia as súas amizades eran maioritariamente femininas, chegando a manter unha estreita relación romántica con Martha Luther, algo que posteriormente Charlotte describirá na súa autobiografía do seguinte xeito: “Estabamos moi unidas, eramos cada vez máis felices xuntas, ao longo de catro deses intensos anos de mocidade. Ela era a persoa máis próxima e querida que había ter ata ese momento. Era amor, pero non sexo (...) Con Martha, coñecín a felicidade perfecta (...) Non só nos apreciabamos moito, senón que nos divertiamos deliciosamente xuntas.”
Matrimonio e rol familiar
Durante o verán de 1881, cando Martha se atopaba de vacacións coa súa familia fóra da cidade, coñeceu a Charles A. Lane. O 1 de novembro dese mesmo ano casaron, e trasladáronse a Hingham (Massachusetts) con plans de formar unha familia. O matrimonio tivo dous fillos: Charles C. (1883) e Margaret L. (1886).
esquerda|miniatura|Charlotte Perkins Gilman, 1884. Nun breve período de tempo todo cambiou para sempre. Para Charlotte, supuxo un impacto emocional bastante forte do que quedou constancia tanto na súa autobiografía como na correspondencia existente entre ela e Martha que durou ao longo das súas vidas.
En 1882, con 22 anos, Charlotte coñeceu a Charles Walter Stetson, un novo artista co que casou o 2 de maio de 1884. Un ano máis tarde, o 23 de marzo de 1885, naceu a súa filla Katharine Beecher Stetson. Nos meses posteriores ao nacemento Gilman sufriu unha profunda depresión. Nunca ata o momento se sentira atraída polo matrimonio, a familia e moito menos pola maternidade ou a vida doméstica. O que comezou como unha ilusión, trala decepción emocional sufrida con Martha, converteuse nun novo pozo emocional.
Charlotte, que por aquel entón contaba con 26 anos, buscou a axuda dun reputado neurólogo, o doutor Silas Weir Mitchell de Filadelfia. Diagnosticáronlle esgotamento nervioso e prescribíronlle unha cura de descanso, un tratamento controvertido do que Mitchell era pioneiro. Tras seis semanas, Gilman puido marchar a casa coas seguintes instrucións: «Viva unha vida tan doméstica como se poida. Teña á súa filla consigo todo o tempo... Bótese durante unha hora tras cada comida. Como máximo teña dúas horas de actividade intelectual ao día. E nunca toque unha pluma, un lapis ou un pincel na súa vida».
Por aquel entón a depresión posparto non era un cadro clínico coñecido polos especialistas, polo que malia buscar axuda especializada o único que recibiu foron as habituais prescricións de repouso absoluto, desaconsellándolle o traballo intelectual ou calquera outra ocupación máis aló do rol doméstico e familiar o que a levou a un agravamento da súa depresión e achegouna perigosamente a un colapso emocional total.
Separación e divorcio
Durante o verán de 1888, Charlotte marchou unha tempada a Bristol (Rhode Island) xunto á súa filla Katharine e alí comezou a notar unha progresiva mellora da súa depresión. Gilman finalmente decidiu separarse do seu esposo, ao consideralo necesario para mellorar a súa saúde mental. Anos máis tarde, en abril de 1894, o matrimonio divorciouse, algo insólito para a época. Esta experiencia foi de moita axuda para ela, para máis adiante escribir unha das súas obras máis coñecidas e valoradas The Yellow Wallpaper (1892). miniatura|Charlotte Perkins Gilman e a súa filla Katherine Beecher Stetson (1897). Despois da separación, Gilman marchou coa súa filla a California. En 1890 produciu 15 ensaios, poemas, e unha novela. Para Charlotte foi unha época de gran creatividade, activismo social e actividade intelectual. Paralelamente participaba activamente en varias organizacións feministas e reformistas como a Pacific Coast Woman's Press Association, a Woman's Alliance, o Economic Club, a Ebell Society, a Parents Association e o State Council of Women.
Carreira literaria
O seu exmarido Charles, vólvese a casar con Grace Ellery Channing, amiga íntima de Gilman. En 1894, Charlotte manda á súa filla ao oeste para vivir con eles. Gilman conta nas súas memorias que estaba feliz pola parella, posto que «a segunda nai de Katherine era tan boa como a primeira, mellor en máis dun sentido». Charlotte permanecerá próxima á parella e á súa filla formando unha familia moi pouco convencional para a época.
Anos máis tarde, en 1918, a súa filla Katharine Stetson casou co artista Frank Tolles Chamberlin. O matrimonio tivo dous fillos: Dorothy (n. 1918) e Walter (n. 1920). En 1919 trasládanse a vivir a Pasadena. Nunca perderán o contacto con Gilman, sendo habitual que manteñan unha fluída correspondencia malia a distancia.
Entre 1894–1895 Gilman editou o semanal literario The Impress, que se publicaba pola Pacific Coast Women’s Press Association (anteriormente o Bulletin). Acabou ás 20 semanas debido á crítica social que suscitaba o seu estilo de vida, que incluía ser unha nai pouco natural e unha muller que se divorciou do seu marido. Logo de catro meses de conferencias que acabaron en abril de 1897, Gilman comezou a pensar sobre as relacións de xénero e a economía na vida estadounidense, isto fixo que creara o primeiro esbozo de "Mulleres e economía". O libro foi publicado o ano seguinte (Women and Economics, 1898) e colocou a Gilman no foco de atención internacional.
En 1903 escribiu un dos seus libros máis aclamados pola crítica, The Home: Its Work and Influence, que ampliaba o contido de Women and Economics, afirmando que as mulleres están oprimidas nas súas casas e que a contorna no que viven debe modificarse polo seu saúde mental. Entre as viaxes e a escritura, a súa carreira como figura literaria estaba asegurada. Charlotte estenderá o seu prolífico período creativo, comezando a publicación como editora e escritora da revista The Forerunner que desde 1909 ata 1916 deu difusión a gran parte da súa ficción.
En 1925, finaliza o seu autobiografía, The Living of Charlotte Perkins Gilman, que se publicará máis tarde a título póstumo. Así mesmo, continuará dando conferencias reivindicando a independencia económica das mulleres. Tras varios anos vivindo en Nova York, Charlotte, Houghton Gilman e o seu fillo Yadir trasládanse á antiga casa de Houghton en Norwich, Connecticut.
Últimos anos
En 1934, trala repentina morte do seu marido dunha hemorraxia cerebral, Gilman regresa a Pasadena, xunto á súa filla. Ao pouco tempo diagnosticóuselle un cancro de peito incurable. Apenas un ano despois, Charlotte, firme defensora da eutanasia para os enfermos terminais, decidiu non continuar vivindo coa súa enfermidade.
Suicidouse o 17 de agosto de 1935 cunha sobredose de cloroformo, morrendo rápida e tranquilamente. Na súa nota de suicidio escribiu: "Cando toda a utilidade terminou, cando un ten a certeza dunha morte inminente e ineludible, é o máis simple dos dereitos humanos elixir unha morte fácil e rápida en lugar dunha morte lenta e horrible".
A Fraga Vella
O topónimo galego A Fraga Vella pode referirse a:
Diagonal espacial
miniatura|dereita|250px|O segmento AC' (en azul) é unha das diagonais espaciais, mentres que o segmento AC (en vermello) é unha [[diagonal da cara.]] En xeometría, a diagonal espacial dun poliedro é aquela diagonal trazada desde un vértice ao vértice oposto pasando polo centro da figura. Está en contraste coa diagonal da cara.
A lonxitude das diagonais espaciais dun cubo de lado a é \sqrt 3a.
Les Wriggles
miniatura|Les wriggles en [[Clermont-Ferrand o 29 de abril de 2009]] Les Wriggles é un grupo musical francés nacido en 1995 formado por Christophe Gendreau, Stéphane Gourdon, Frédéric Volovitch, Antoine Réjasse e Franck Zerbib, deixando estes dous últimos o grupo en setembro de 2006.
Nas súas actuacións visten roupa vermella mentres tocan a guitarra, cantan sobre as trivialidades da existencia humana e realizan unhas coreografías.
As cancións máis populares de Le Wriggles en Francia son La petite olive, Poupine et Thierry, Monolithe e Les voisins.
Patrick Makau Musyoki
Patrick Makau Musyoki, nado en Manyanzwani o 2 de marzo de 1985, é un corredor de longa distancia kenyano, actual plusmarquista mundial do maratón.
Traxectoria
Fondista dedicado a carreiras de rúa, máis especialmente de medio maratón e maratón, ten o cuarto tempo do mundo na primeira modalidade (58' 52"), marca conquistada en Ras al-Khaimah, nos Emiratos Árabes Unidos, en febreiro de 2009.
Con grandes resultados no medio maratón entre 2005 e 2009, ese ano Makau comezou a disputar o maratón, comezando no maratón de Rotterdam co excelente tempo de 2h 06' 14" e o cuarto posto. Ó ano seguinte, volveu a Rotterdam e venceu a proba esta vez en 2h 04' 48", a mellor marca do ano e a entón cuarta mellor marca da historia, e conseguiu nova vitoria no maratón de Berlín, con 2h 05' 08".
O 25 de setembro de 2011, Makau volveu disputar o maratón de Berlín e venceu a proba por segunda vez, establecendo nova marca mundial de 2h 03' 38", 21 segundos máis rápido que a marca anterior do etíope Haile Gebrselassie, tamén conquistada en Berlín, en setembro de 2008. Gebrselassie, que tamén disputou a proba mais desistiu no km 35 debido a problemas de respiración, viu o seu antigo récord mundial ser quebrado polo kenyano, encerrando unha era de máis de 20 anos de dominio do etíope, considerado o máis grande fondista da historia do atletismo, en probas de longa distancia.
Suecia nos Xogos Europeos de 2015
Medalleiro
O equípo olímpico de Suecia obtivo as seguintes medallas á data de 15 de xuño de 2015:
Antonio Carreño
Antonio Carreño González, nado en Parada de Sil o 1 de xullo de 1939, é un profesor e crítico literario galego.
Traxectoria
Mestre (1963), traballou en varias aldeas de Ourense. En 1966 marchou aos Estados Unidos como profesor de español. Obtivo un máster en Filosofía na Universidade de Yale (1974) e o doutoramento en linguas románicas pola mesma universidade (1975). Traballou nas universidades de Columbia (Nova York), Urbana-Champaign (Illinois) e foi Catedrático de Linguas Romances da Universidade Brown. As súas investigacións centráronse no Século de Ouro, a literatura española contemporánea e a literatura galega, así como Os Lusíadas de Camões e Fernando Pessoa.
Foi presidente da Asociación Internacional de Estudos Galegos e secretario da Modern Languages Association.
Karpathos
Karpathos é unha illa grega pertencente ao arquipélago do Dodecaneso no mar Exeo situada entre Creta e Rodas.
Historia
A cidade de Pigadia foi construída ao final dunha praia areosa de catro quilómetros. Existen restos dunha basílica cristiá dedicada a Agía Fotiní. Homero facía referencia a Karpatos como « a illa dos ventos ».
Xeografía
Karpathos atópase ao suroeste de Rodas. Dunha lonxitude de 50 km, Kárpathos ten entre 6 e 10 km de ancho sendo pola súa superficie a segunda illa máis grande do Dodecaneso. É unha illa montañosa. A poboación principal de Karpathos é Pigadia que é así mesmo o porto principal da illa. O seu nome en grego antigo era Potideo ou Posidio.
A cordilleira escarpada do Kali-Limni (1215 m.) é, segundo a mitoloxía, o lugar de nacemento dos Titáns. Esta cordilleira divide a illa en dúas zonas, unha semidesértica e pouco poboada ao norte e outra ben irrigada e cunha maior densidade de poboación ao sur.
Transportes
Karpathos está dotada dun aeroporto.
Relixión
Existen ao redor de 280 capelas na illa dedicadas a diferentes santos.
A Fragua
O topónimo galego A Fragua pode referirse a:
The Blair Witch Project
The Blair Witch Project é un filme estadounidense de terror escrito e dirixido por Daniel Myrick e Eduardo Sánchez
Sinopse
O 21 de outubro de 1994, Heather Donahue, Joshua Leonard e Michael Williams entraron nun bosque de Maryland para rodar un documental sobre unha lenda local, "A bruxa de Blair". Non se volveu a saber deles. Un ano despois, a cámara coa que rodaron foi atopada, amosando os terroríficos eventos que deron lugar á súa desaparición.
Bryni de Sussex
Bryni, ealdorman de Sussex, emitiu un documento sen data (pero anterior ao 705) como Bruny, dux Suthsaxonorum, que foi testemuñado polos reis Nothhelm e Watt.
Brinfast Farm preto de Sidlesham na Península de Manhood, significa Fortaleza de Bryni. Non se sabe se isto se refire ao mesmo Bryni de Sussex.
Eurocopa de Fútbol de 1976
A Eurocopa da UEFA de 1976 (en Europsko prvenstvo u nogometu 1976., en Evropsko prvenstvo v nogometu 1976, en Европско првенство во фудбал 1976, en Европско првенство у фудбалу 1976) foi a quinta edición do campionato europeo de seleccións de fútbol absolutas organizado pola UEFA. A fase final do torneo foi celebrada en Iugoslavia entre os días 16 e 20 de xuño. O campionato foi gañado por Checoslovaquia, que bateu na final á selección de Alemaña Occidental na quenda de penaltis co famoso lanzamento de Antonín Panenka.
Quini
Enrique Castro González, coñecido como Quini, nado en Oviedo o 23 de setembro de 1949 e finado en Xixón o 27 de febreiro de 2018, foi un futbolista español. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección española.
Enxeñaría de tecidos
350px|dereita|miniatura|Célula nai pluripotente inducida. O emprego de células nai é vital na enxeñaría de tecidos, xa que a partir delas pódense obter case calquera tipo celular. A enxeñaría ou enxeñería de tecidos, tamén coñecida coma medicina rexenerativa é a rama científica que emprega células, métodos e materiais de enxeñaría, e factores físico-químicos que melloran a rexeneración das funcións celulares. Na práctica, esta enxeñaría é na súa maioría aplicada na rexeneración dunha parte do tecido, como acontece por exemplo nos ósos, cartilaxes, vasos sanguíneos ou a propia pel. Esta ciencia abarca coñecementos dende a bioloxía, a medicina, ou as enxeñarías.
Introdución
A enxeñaría de tecidos é empregada na actualidade para rexenerar in vitro, é dicir, de maneira artificial e a partir de célula nai|células nai. Á hora de se producir este proceso preséntanse varias dificultades. En primeiro lugar, o tecido que permanece fóra do corpo carece de vascularización, polo que esa deficiencia de vasos sanguíneos impide que a célula se desenvolva. Sen os vasos sanguíneos, as células non poden alimentarse ou expulsar as substancias de refugallo. Este problema evítase en tecidos sen cohesión como poden ser os vasos sanguíneos. Así, á hora de crear artificialmente un tecido necesitamos de: na maioría dos casos, a creación de tecidos e estruturas biolóxicas in vitro require dun considerábel coñecemento da célula para garantir a súa supervivencia, crecemento e incentivar a súa funcionalidade. En xeral, os requirimentos básicos das células deben ser mantidos durante o seu cultivo inclúen osíxeno, pH, humidade, temperatura, nutrientes e o mantemento da presión osmótica.
Metodoloxía
miniatura|dereita|210px|Animación dun [[nanotubo de carbono rotando e amosando a súa estrutura 3D.]] A maneira de proceder xeral na enxeñaría tisular componse dun método básico. En primeiro lugar,cómpre illar do organismo as células nai que han de ser empregadas para o cultivo celular. Posteriormente modifícanse os xenes defectuosos ou realízase calquera outro proceso que permita que a célula nai acade unha condición óptima. Sobre un molde, normalmente de coláxeno, vidro ou fibrina, cultívanse esas células. O molde normalmente ten que ter a forma do tecido ou órgano que se vai rexenerar. Así mesmo empréganse estruturas 3D que poden imitar a estrutura dun órgano. Estes serven para substituír parte dun órgano danado que deixou de desenvolver a súa función ou como vehículo para transportar células e moléculas no seu interior até o tecido ou órgano diana, neste sentido os nanotubos son firmes candidatos para converterse en "andamios" para órganos xa que son biocompatibles, resistentes á biodegradación e poden ser funcionais con biomoléculas.
Biorreactores
210px|dereita|miniatura|Biorreactor nun laboratorio de cultivo celular.
En moitos casos, biorreactores son empregados para manter unhas condicións de cultivo celular específicas, o máis parecidas ás condición naturais nas que se desenvolve a célula. Os dispositivos son moi diversos, con múltiples deseños ad hoc para aplicacións específicas. O uso de biorreactores permite o control preciso e continuo das condiciones de cultivo celular e permiten tamén introducir diferentes estímulos ao cultivo de tecidos. Axudan ás células á súa nutrición, excreción, defensa dos patóxenos, ao soporte, entre outras funcións.
Osmorregulación
A osmorregulación é a regulación da cantidade de auga e sales no corpo dos seres vivos de modo que se manteña un equilibrio interno destes compoñentes nas células e líquidos fisiolóxicos, independentemente das concentracións que haxa no medio exterior. Un animal hiperosmótico ten unha concentración de sales no seu corpo maior que o medio externo, como ocorre nos peixes de auga doce, polo que tenden a absorber auga e os seus riles eliminarán unha urina moi diluída para desfacerse dese exceso de auga, e as branquias eliminarán sales cara a fóra. Un animal hipoosmótico ten unha concentración de sales no seu corpo menor que a do medio externo, como ocore en moitos peixes mariños, polo que tenden a perder auga, polo que os seus riles eliminan pouca auga, e as branquias absorben sales. Un animal isoosmótico ten a mesma concentración dentro do corpo que no medio externo, polo que non necesita facer unha osmorregulación, como ocorre en mixíns, celacantos e elasmobranquios (nestes dous últimos casos mantéñenese isoosmóticos acumulando urea no sangue). Os isoosmóticos son osmoconformadores, mentres que os demais son osmorreguladores.
O principal órgano osmorregulador nos vertebrados é o ril, pero tamén poden existir glándulas salinas especiais e as glándulas sudoríparas dos mamíferos tamén eliminan sales. Os invertebrados teñen tamén diversas glándulas e órganos especializados na excreción e osmorregulación.
Peixes
miniatura|upright=1.3|Movemento da auga e ións en peixes de auga doce Nos peixes de auga doce o problema é a tendencia á absorción de auga e a conseguinte dilución dos sales corporais. Os seus riles teñen uns glomérulos bastante grandes, para producir maiores volumes de filtrado glomerular e eliminr moita auga na urina. Os túbulos distais dos seus riles están tamén moi desenvolvidos para reabsorber e reter sales no corpo e eliminar auga. As súas branquias contribúen absorbendo sales do exterior.