cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estadio Ganzábal
Historia
A historia do Ganzábal remóntase a principios dos anos 20 do pasado século cando o estadio, por aquel entón baixo o nome de La Barraca, comezou a albergar os partidos do Círculo Popular de La Felguera, conxunto que se fusionou en 1961 co Racing Club de Sama para dar vida ao actual Unión Popular de Langreo. A denominación de estadio Ganzábal fíxose en honra dun dos presidentes máis importantes que tivo o Círculo Popular na súa historia e que foi fundamental para culminar as obras de La Barraca. Tratábase do enxeñeiro Francisco Fernández Ganzábal, quen despois colaborou co equipo e axudou a construír o campo.
1384
Mortes
Historia ano a ano
Rasmus Bartholin
Rasmus Bartholin (latinizado como Erasmus Bartholinus), nado o 13 de agosto de 1625 en Roskilde (Dinamarca) e finado o 4 de novembro de 1698 en Copenhague, foi un médico e científico dinamarqués fillo de Caspar Bartholin o Vello, e de Anna Fincke, filla pola súa banda do matemático Thomas Fincke. Tivo cinco irmáns, entre os que cómpre salientar Thomas Bartholin (nove anos maior), que alcanzou tanta sona coma el polos seus achados científicos relacionados co sistema linfático.
Lingua nivkh
A lingua nivkh ou lingua gilyak (autodesignado: Нивхгу диф Nivxgu dif) é unha lingua falada en Manchuria Exterior, na conca do río Amgun (un tributario do Amur), a beira do propio Amur, e na metade norte de Sakhalin. 'Gilyak' é a apelación manchú. Os seus falantes son o pobo nivkh.
A poboación da etnia nivkh permaneceu razoablemente estable, con 4 549 nivkhs en 1897, e 4 673 en 1989. Porén, a porcentaxe entre esa poboación de falantes nativos de nivkh caeu dende o 100% ó 23,3% no mesmo período.
Rasmus Bartholin
Vida
Erasmus recibiu a súa educación primaria de titores privados. Posteriormente, entrou na Universidade de Copenhague en 1642, onde se licenciou en 1644 e obtivo un mestrado en artes en 1647. Estudou matemáticas na Universidade de Leiden e, despois de viaxar por Europa, acabou en Padua, onde se licenciou en medicina en 1654. En 1656 volveu á Universidade de Copenhague como profesor de xeometría, pero ao ano seguinte decidiu ensinar medicina, converténdose nun profesor extraordinario. En 1667 foi nomeado matemático real e en 1671 obtivo a cátedra de medicina da Universidade de Copenhague, que mantivo ata a súa morte.
Achega á ciencia
Malia exercer principalmente como profesor de medicina, escribiu relativamente pouco sobre este tema. En termos de número de publicacións, as matemáticas ocuparon a maior parte da súa produción científica, pero o seu traballo nesta área non foi de grande importancia. De feito, Rasmus Bartholin é máis coñecido polo seu traballo noutras áreas, como a física ou a óptica, xa que foi o descubridor da refracción dobre da luz, en 1669. Levou a cabo a súa descuberta nun cristal de espato obtido nunha expedición a Islandia . Puido observar como a luz se refractaba a través do espato dando lugar a dous raios que el denominou solita e insolita. A explicación que lle deu Bartholin no seu momento baseouse na teoría da luz de Descartes, a cal propuña que o cristal presentaba dúas series de poros que daban lugar á refracción dobre. Aínda que publicou unha descrición moi precisa do fenómeno, non foi quen de comprender a súa natureza física. Foi máis tarde, en 1801, cando Thomas Young propuxo a teoría ondulatoria da luz e púidose dar unha explicación ao fenómeno da refracción dobre, que realmente se producía porque o cristal divide a luz en dous planos de feixes polarizados.
No campo da medicina é de salientar a súa introdución do uso da quinina como profiláctico fronte á malaria. Tamén foi o primeiro en documentar na literatura médica as características físicas da trisomía 13 ou síndrome de Patau. Algunhas das súas contribucións médicas levounas a cabo xunta o seu irmán Thomas Bartholin, que tamén foi profesor de anatomía na Universidade de Copenhague desde 1646 ata 1661.
Aeroporto de Armidale
O aeroporto de Armidale é un aeroporto que serve á cidade australiana de Armidale, no estado de Nova Gales do Sur. Está situado a 3,7 quilómetros ao soroeste do centro da cidade, na autoestrada New England Highway. Está operado polo Consello Rexional de Armidale.
Raghinperto
Raghinperto foi un rei longobardo de Italia fillo do rei Godeperto e neto do rei Ariperto. Duque de Turín, usurpa o poder en 700, derrocando ao rei Liutperto e asocia ao trono ao seu fillo Ariperto.
Carlín, Friol
Santa María de Carlín é unha parroquia rural do concello de Friol na provincia de Lugo. Tiña 50 habitantes en 2016, segundo datos do Instituto Galego de Estatística, 23 homes e 27 mulleres distribuídos en 6 entidades de poboación. O que supón unha diminución de 9 habitantes respecto ao ano 2007 cando tiña 59 habitantes (31 homes e 28 mulleres) e 16 menos que en 2004.
Brianza
miniatura|220px|Paisaxe da Brianza: o lago Annone dividido en dous sectores pola península de Isella. Brianza, ou Briansa en dialecto brianzolo, é unha rexión histórica italiana na Lombardía, situada ao norte da cidade de Milán e ao sur do lago de Como.
Etimoloxía
O nome Brianza probabelmente deriva do termo celta brig (montaña, altura) que permanece co mesmo significado aínda hoxe en día —principalmente na forma bricch— en moitos dialectos galoitálicos, incluíndo o brianzolo.
Xeografía
A Brianza histórica non se corresponde cunha entidade político-administrativa, e durante moitos séculos a expresión máis común para chama-la Brianza foi "montes de Brianza" ou "outeiros de Brianza", no sentido de "rexión montañosa chamada Brianza", onde "de Brianza" é un complemento do nome.
A pesar da falta dunha institución territorial, o sentimento de pertenza a esta zona está fortemente marcado entre os seus habitantes. Ademais, as distintas áreas de Brianza presentan numerosos trazos que os unen e os diferencian do resto da Lombardía, de natureza xeográfica, demográfica, económica, social, cultural e lingüística.
Hoxe en día a Brianza engloba municipios pertencentes a catro provincias lombardas: a case totalidade de Monza e Brianza, a parte meridional de Como, a parte suroriental de Lecco e unha pequena parte da cidade metropolitana de Milán.
A súa superficie é de 879,8 km², na que vivían en 2016 1 483 336 habitantes, polo que a densidade de poboación nese ano era de 1 685,8 ab./km²
Galería de imaxes de Toén
Galería de imaxes do concello de Toén na provincia de Ourense.
Francisco Jiménez de Cisneros
Tamén gobernou a coroa de Castela en dúas ocasións por incapacidade da raíña Xoana. Entre 1506 e 1507 presidiu o Consello de Rexencia que asumiu o goberno castelán trala morte do rei Filipe o Fermoso en espera da chegada de Fernando o Católico. Entre 1516 e 1517 volveu asumir o goberno trala morte do rei Fernando e en espera de Carlos I.
Traxectoria
Naceu en Torrelaguna (Madrid) en 1436, fillo de fidalgos pobres. Posiblemente foi enviado á próxima vila de Alcalá de Henares na súa adolescencia a facer estudos de gramática; continuounos no Colexio Maior de San Bartolomeu, en Salamanca; de alí pasou a Roma, onde foi ordenado sacerdote.
Tralo falecemento do seu pai, regresa a Castela e consegue o arciprestado de Uceda, enfrontándose co arcebispo de Toledo, o que significou o encarceramento de don Gonzalo polo arcebispo Carrillo durante algúns anos. Malia a súa reclusión, Cisneros non renunciou ao seu cargo, no que foi mantido polo cardeal Gónzalez de Mendoza, aínda que o encerro debeu de durar pouco tempo segundo dedúcese nalgunhas biografías, pois pouco despois, en 1478, Cisneros era capelán maior da catedral de Sigüenza.
Sufriu unha profunda crise espiritual que lle levou a entrar na orde dos franciscanos; foi entón cando substituíu o seu nome de Gonzalo polo de Francisco en honor a san Francisco de Asís. Encerrouse no convento da Salceda e durante sete anos levou unha vida monacal.
De alí sacouno a raíña Isabel a Católica no ano 1492, tras convencerlle de que aceptase ser o seu confesor, seguindo os consellos do entón arcebispo de Toledo, o cardeal González de Mendoza, primeiro protector de Cisneros.
Personaxe político
miniatura|Escudo de Cisneros no Concello de [[Torrelaguna.]] miniatura|Cisneros, fundador do hospital de [[Illescas, Toledo, por Alejandro Ferrant.]]
Isabel a Católica tivo en Cisneros non só un confesor, tamén un conselleiro. Ao morrer a raíña, Xoana I de Castela e o seu esposo Filipe de Habsburgo foron nomeados reis de Castela. O 24 de setembro, un día antes da morte de Filipe I, os nobres acordaron formar un Consello de Rexencia interina para gobernar provisionalmente o reino presidido por Cisneros e formado polo almirante de Castela, o condestable de Castela, Pedro Manrique de Lara e Sandoval duque de Nájera, Diego Hurtado de Mendoza e Luna, duque do Infantado, Andrés do Burgo, embaixador do emperador, e Filiberto de Vere, mordomo maior do rei Filipe.
A nobreza e as cidades contenderon achega de quen debía desempeñar a rexencia, pois por unha banda estaban os que querían ao emperador Maximiliano durante a minoría do príncipe Carlos, como os Manrique, Pacheco e Pimentel; e doutra banda, os que querían a regencia de Fernando o Católico tal e como quedou establecida no testamento de Isabel a Católica e as cortes de Toro de 1505, como os Velasco, Enríquez, Mendoza e Álvarez de Toledo. Porén, a raíña Xoana tratou de gobernar por si mesma, revogou e invalidou as mercés outorgadas polo seu marido, para o que intentou restaurar o Consello Real da época da súa nai.
Sen consultar a Xoana, Cisneros acudiu a Fernando o Católico para que regresase a Castela. Pero Pero malia os intentos de Cisneros, nobres e prelados, a raíña non reclamou ao seu pai para gobernar e de feito chegou a prohibir a entrada do arcebispo a palacio.. Para dar legalidade ao nomeamento como rexente de Fernando o Católico, o Consello Real e Cisneros buscaron encamiñar o baleiro de poder coa convocatoria de Cortes, pero a raíña negouse a convocalas, e os procuradores abandonaron Burgos sen haberse constituído en asemblea.
Tras regresar de tomar posesión do Reino de Nápoles, Fernando o Católico entrevistouse coa súa filla o 28 de agosto de 1507, e volveu asumir o goberno de Castela. En decembro de 1509 pactou co emperador a renuncia das pretensións imperiais á rexencia en Castela, e as Cortes de 1510 ratificáronlle como rexente.
Agradecido con Cisneros, o Rei Católico conseguiulle o capelo cardinalicio. Entre 1507 e 1516, aínda con extremadas dificultades, Cisneros e o rei Fernando lograron devolver un tanto o prestixio que a monarquía perdera. Renovouse o entusiasmo conquistador, desempeñando Cisneros un papel importante na conquista de Orán, do mesmo xeito que nos tempos de Isabel a Católica participara de xeito activo na conquista de Granada.
miniatura|Tumba do cardeal Cisneros, obra de [[Domenico Fancelli e Bartolomé Ordóñez, na capela de San Ildefonso (aínda que se encontra baleira, xa que o cardeal está enterrado na catedral maxistral) en Alcalá de Henares.]]
Morto Fernando o Católico, por disposición testamentaria, Cisneros queda constituído de novo como rexente do Reino de Castela ata que o novo príncipe Carlos, que se atopaba entón en Flandres, viñese a España para ocupar o trono. Nesta etapa de case dous anos, Cisneros, que contaba xa con oitenta anos, mostrou uns dotes políticos e unha habilidade para gobernar extraordinarias. Soubo facer fronte a un clima interior extremadamente inestable, cos nobres casteláns ávidos de recuperar o poder perdido, así como ás intrigas dos que pretendían substituír no trono español a Carlos polo seu irmán Fernando, que fora educado en España por Fernando o Católico. Os acontecementos desbordáronse e Carlos foi proclamado en Bruxelas rei de Castela e Aragón, nun acto que se podería asemellar a un golpe de Estado, pois a raíña lexítima era Xoana e ninguén declarara a súa destitución. Con todo, Cisneros adiantouse aos feitos de Bruxelas e enviou emisarios a Flandres urxindo a inmediata presenza de Carlos como único medio de parar as inquietudes de rebelión que corrían polo reino. Así pois, de facto había dous gobernos: o da corte de Bruxelas e o de Cisneros en Castela.
Cisneros morreu en Roa (Burgos), o 8 de novembro de 1517, cando se dirixía a recibir ao futuro Carlos I.
Passanant i Belltall
Passanant i Belltall é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Conca de Barberà.
Atopia
Atopia (do grego, ἀτοπία - fóra de lugar, sen lugar, infrecuente, extraordinario), tamén coñecida coma atopía ou síndrome atópica, é o termo co que se define a predisposición a desenvolver certas alerxias mediadas por reaccións de hipersensibilidade. Malia existir un compoñente xenético ou hereditario, cómpre que se estableza previamente un contacto co axente alerxénico causante de dita hipersensibilidade.
O concepto de atopia foi descrito por vez primeira por Coca e Cooke en 1923 para describir unha tendencia familiar para producir anticorpos da classe IgE contra alérxenos ambientais, xeralmente proteínas. O termo atopia non é sinónimo de "alerxia", pois describe exclusivamente unha "predisposición". As doenzas atópicas máis representativas son a asma, a rinite alérxica (ou rino-conxuntivite), e a dermatite atópica.
Milladoiro en Ortigueira
Milladoiro en Ortigueira é un álbum do grupo tradicional galego Milladoiro, gravado en xullo de 2014 en directo durante o Festival do Mundo Celta de Ortigueira. A edición consiste nun CD e un DVD.
Foi presentado en Ortigueira o 17 de xullo de 2016.
San Tomé e Príncipe
A República Democrática de San Tomé e Príncipe (en portugués: República Democrática de São Tome e Príncipe, é un país insular africano formado por varias illas localizadas no golfo da Guinea, especificamente ao noroeste da costa de Gabón, moi preto da liña ecuatorial. As illas de maior importancia son: San Tomé (São Tome) e Príncipe.
As illas estiveron deshabitadas ata o seu descubrimento por exploradores no século XV. Colonizados gradualmente polos colonos portugueses ao longo do século XVI, serviron colectivamente como un centro comercial e de negocios vital para o comercio atlántico de escravos. O rico chan volcánico e a proximidade ao Ecuador fixeron que Santo Tomé e Príncipe sexan ideais para o cultivo de azucre, seguidos posteriormente por cultivos comerciais como café e cacao, a lucrativa economía das plantacións dependía en gran medida dos escravos africanos importados. Os ciclos de axitación social e inestabilidade económica ao longo dos séculos XIX e XX culminaron coa independencia pacífica en 1975. Santo Tomé e Príncipe segue sendo un dos países máis estables e democráticos de África.
Cunha poboación de 201.800 (estimación oficial de 2018), Santo Tomé e Príncipe é o segundo estado soberano africano máis pequeno despois de Seychelles, así como o máis pequeno país de fala portuguesa. A súa xente é predominantemente de orixe africana e " mestiço" ", sendo a maioría que practica o catolicismo. O legado do dominio portugués tamén é visible na cultura, costumes e música do país, que fusionan influencias europeas e africanas. Santo Tomé e Príncipe é un estado membro fundador da Comunidade dos Países de Língua Portuguesa.
Historia
As illas foron descubertas polos navegantes portugueses João de Santarém e Pedro Escobar entre 1469 e 1472 xunto con Annobón. A primeira colonización exitosa de San Tomé foi establecida en 1493, con xudeus sefardís exiliados de España, por Alvaro Caminha, que recibiu a terra como unha concesión da coroa portuguesa. Príncipe foi colonizada en 1500 baixo un acordo similar. Para a metade do século XVI, e coa axuda dos escravos, os colonos portugueses converteran as illas no principal exportador de azucre de África. San Tomé e Príncipe foron dominadas e administradas pola coroa portuguesa en 1522 e 1573, respectivamente.
O cultivo de azucre declinou nos seguintes 100 anos, e pola metade do século XVII, San Tomé pasou a ser pouco máis que un porto de escala para barcos provedores de carbón. A principios do século XIX, introducíronse dúas novas colleitas, café e cacao. Os ricos solos volcánicos pareceron ser apropiados para a nova industria agrícola. Como consecuencia, grandes plantacións (roças), apropiadas polas compañías portuguesas ou terratenentes absentistas, pasaron a ocupar case todo o bo labrantío. Para 1908, San Tomé chegou a ser o maior produtor mundial de cacao, que se converteu na colleita máis importante do país.
O sistema roças, que deu aos administradores das plantacións un alto grao de autoridade, conduciu aos abusos contra os granxeiros africanos. Aínda que Portugal aboliu oficialmente a escravitude en 1876, a práctica do traballo remunerado forzado continuou. Nos primeiros anos do século XX, unha controversia publicitada internacionalmente descubriu que os contratistas angolanos estiveron suxeitos a traballos forzados e a condicións laborais insatisfactorias. A desorde laboral esporádica e o descontento continuaron ao longo do século XX e culminaron nun estalido de motíns en 1953, cando varios centos de traballadores africanos morreron nun enfrontamento cos seus gobernadores portugueses. Este "Masacre de Batepa" segue sendo un feito importante na historia colonial das illas, e o goberno recorda oficialmente o seu aniversario.
Para os últimos anos da década de 1950, cando outras nacións emerxentes no continente africano estaban esixindo a independencia, un pequeno grupo de santomenses formaran o Movemento para a Liberación de San Tomé e Príncipe (MLSTP), o cal estableceu finalmente a súa base en Gabón. Tomando ímpeto nos anos sesenta, os acontecementos seguíronse rapidamente tras o derrocamento da ditadura de Salazar e Caetano en Portugal en abril de 1974. O novo réxime portugués comprometeuse á disolución das súas colonias de ultramar. En novembro de 1974, os seus representantes reuníronse co MLSTP en Alxer e elaboraron un acordo para a transferencia da soberanía. Tras un período de goberno de transición, San Tomé e Príncipe logrou a independencia o 12 de xullo de 1975, elixindo como primeiro presidente o secretario xeral do MLSTP, Manuel Pinto da Costa.
En 1990, San Tomé converteuse nun dos primeiros países africanos en incorporarse á reforma democrática, e os cambios na constitución -a legalización dos partidos políticos da oposición- conduciu en 1991 a unhas eleccións que foron pacíficas, libres e transparentes. Miguel Trovoada, un ex Primeiro Ministro que estivera no exilio desde 1986, regresou como candidato independente e foi elixido presidente. Trovoada foi reelixido na segunda elección presidencial multipartidista de San Tomé en 1996. O Partido da Converxencia Democrática (PCD) derrubou ao MLSTP para tomar a maioría dos escanos na Asemblea Nacional, co MLSTP converténdose nunha minoría importante e vocal. Eleccións municipais seguiron en 1992, nas que o MLSTP volveu gañar unha maioría de escanos en cinco dos sete concellos rexionais.
Nas primeiras eleccións lexislativas en outubro de 1994, o MLSTP gañou unha maioría de escanos na Asemblea. Reconquistou unha maioría cabal de asentos nas eleccións de novembro de 1998. As eleccións presidenciais celebráronse en xullo de 2001. O candidato apoiado polo Partido Independente de Acción Democrática, Fradique de Menezes, foi elixido na primeira volta e instalado no goberno o 3 de setembro. Despois, en marzo de 2002, celebráronse unhas eleccións parlamentarias que levaron a un goberno de coalición despois de que ningún partido lograse unha maioría de escanos. Un intento de golpe de estado por uns membros dos militares e a Fronte Demócrata Cristiá (maiormente representantes dos ex voluntarios santomenses do exército surafricano da era do apartheid) en xullo de 2003 foi revertido por mediación internacional, ata a estadounidense, sen vertedura de sangue. En setembro de 2004, o presidente Menezes despediu o primeiro ministro e nomeou un novo gabinete, o cal foi aceptado polo partido maioritario.
Goberno e política
San Tomé e Príncipe funciona baixo un sistema multipartidario desde 1990. O presidente da República é electo por voto secreto, universal e directo por un período de 5 anos. O presidente pode ser reelixido ata o termo de dous períodos consecutivos. O primeiro ministro é nomeado polo presidente, e os catorce membros do gabinete son elixidos polo primeiro ministro.
A Asemblea Nacional, o órgano supremo do Estado e o máis alto corpo lexislativo, está composto por 55 membros, os cales son electos por un período de 4 anos.
A Xustiza é administrada pola Corte Suprema. O poder xudicial é independente, segundo o que establece a actual Constitución.
San Tomé posúe un bo nivel no que respecta a Dereitos Humanos, incluíndo a liberdade de expresión e de prensa, do mesmo xeito que a de formar partidos de oposición.
Organización político-administrativa
dereita|180px
O país está dividido en dúas provincias: San Tomé e Príncipe (esta última con autogoberno desde o 29 de abril de 1995).
Á súa vez está dividido en sete distritos, seis en San Tomé e un en Príncipe:
Xeografía
miniatura|250px|Mapa de San Tomé e Príncipe
As illas de San Tomé e Príncipe, situadas sobre o Atlántico ecuatorial, a 300 km e 250 km respectivamente da costa noroeste de Gabón, constitúen o país máis pequeno de África. As illas forman parte dunha cadea montañosa de volcáns extintos que inclúen tamén as illas de Annobón ao suroeste e de Bioko ao nordés, que pertencen a Guinea Ecuatorial, e o Monte Camerún na costa oeste de África.
A illa de San Tomé ten un tamaño de 50 km de longo e 32 km de ancho e é a máis montañosa das illas. A súa máxima altura é de 2.024 m e nela vive a maior cantidade de poboación e atópase a capital do país, a cidade de San Tomé.
A illa do Príncipe ten un tamaño de 16 km de longo e 6 km de ancho, e é a segunda en tamaño. Tamén existen varios illotes deshabitados de menor tamaño, que forman parte do país: Illote das Rolas, Illote das Cabras, Illote Bombón, Illote Carozo, Tinhosa Grande e Tinhosa Pequena.
Ecoloxicamente, ambas as illas forman parte da ecorrexión denominada selva de terras baixas de San Tomé, Príncipe e Annobón.
Economía
Desde 1800, a economía de San Tomé e Príncipe baseouse na agricultura. No tempo da independencia, as plantacións que posuían os portugueses ocupaban o 90% das terras cultivables. Logo da independencia, o control destas plantacións pasaron a varias empresas agrícolas estatais, que se foron privatizando co tempo. O cultivo dominante en San Tomé e Príncipe é o cacao, que representa un 95% das exportacións. Outros produtos son a copra, palmeira anana, banana e café.
A produción doméstica é inadecuada para o consumo local, polo que o país importa parte desta comida. Nos últimos anos o goberno foi emprendendo esforzos para expandir a produción alimenticia e outros grandes proxectos, a maioría deles, financiados por doantes estranxeiros.
Ademais da agricultura, a principal actividade económica é a pesca e pequenas industrias do sector alimenticio. As paisaxes das illas teñen un potencial atractivo turístico, e o goberno está tratando de mellorar a infraestrutura do lugar, que ata o momento é precaria. O sector do goberno representa un 11% do emprego.
Logo da independencia, o país centralizou a súa economía e a maioría dos medios de produción están controlados polo Estado. A Constitución garante unha economía mixta, con cooperativas privadas combinadas con propiedade e medios de produción pública. Na década dos 80 e os 90, a economía de San Tomé atravesou grandes dificultades. A economía viuse estancada, e as exportacións de cacao caeron tanto en valor como en volume, creando grandes déficits. Os esforzos por redistribuír as terras para a plantación resultaron nun descenso da produción do cacao. Ao mesmo tempo, os prezos internacionais do cacao caeron.
Real Academia Galega de Ciencias
A Real Academia Galega de Ciencias (RAGC) é unha sociedade científica impulsada polo matemático Enrique Vidal Abascal, quen foi o seu primeiro presidente, e posteriormente o presidente de honra.
San Tomé e Príncipe
Economía
En resposta á crise económica, o goberno levou a cabo unha serie de reformas. En 1987, púxose en funcionamento un programa de axuste do Fondo Monetario Internacional (FMI) e invitáronse a capitais privados a participar en actividades relacionadas coa agricultura, o comercio, os bancos e o turismo. As reformas dos noventa centráronse na privatización, especialmente na agricultura e os sectores industriais.
Real Academia Galega de Ciencias
A súa creación foi o día 23 de abril de 1977 e ten a súa sede na Facultade de Química da Universidade de Santiago de Compostela.
San Tomé e Príncipe
Economía
O goberno santomense vén obtendo axuda estranxeira de varios doantes, incluído o Programa das Nacións Unidas para o Desenvolvemento, o Banco Mundial, a Unión Europea, Portugal, Taiwán, e o Banco Africano de Desenvolvemento. En abril de 2000, o FMI aprobou unha redución da pobreza e instalación do crecemento para San Tomé que tivo como resultado en 2001 reducir a inflación a un 3%, un crecemento da economía do 4% e unha redución do déficit fiscal. A finais de 2000, o país foi recoñecido pola significativa redución na súa débeda.
En 2001, San Tomé e Nixeria chegaron a un acordo para a exploración conxunta das augas reclamadas por ambos os países na provincia do Delta Nixeriano.
Real Academia Galega de Ciencias
O 23 de abril de 2008, a Real Academia Galega de Ciencias celebrou o primeiro Día do Científico Galego (instituído por esta corporación), no que dedicou unha homenaxe ao matemático Vidal Abascal, con motivo do centenario do seu nacemento.
Inés Iglesias
Inés Celia Iglesias Canle, nada en Santiago de Compostela o 15 de setembro de 1969, é unha profesora de dereito e política galega.
Traxectoria
Licenciouse en dereito en 1992 pola Universidade de Santiago de Compostela e comezou a dar clases na Universidade de Vigo en 1996. Autora de diversas monografías xurídicas, foi decana da Facultade de Dereito da Universidade de Vigo (2006-2009). Nas eleccións xerais de 2019 encabezou a lista ao Congreso pola provincia de Ourense de Ciudadanos.
Real Academia Galega de Ciencias
En 2011 foi nomeado presidente da Academia o profesor Ernesto Viéitez Cortizo, que foi substituído ao seu falecemento por Miguel Ángel Ríos. En 2019 o catedrático da USC Juan Manuel Lema Rodicio tomou posesión como novo presidente da institución.
San Tomé e Príncipe
Economía
Actualmente estase intentando potenciar o turismo aínda que por agora a existencia destas illas é practicamente descoñecida para a maioría das axencias de viaxes non portuguesas.
Pudia
A pudia, tamén coñecida coma piorno pudio ou xesta pudia (Genista florida) é unha especie de piorno fanerógamo pertencente á familia das fabáceas. En Galicia aparece a subespecie Genista florida subsp. polygaliphylla.
San Tomé e Príncipe
Demografía
O primeiro censo foi realizado en 2011 coa axuda do Instituto Nacional de Estatística de Cabo Verde. O censo de 2012 deu unha poboación de 187.356 habitantes. E a poboación estimada en 2017 era de 201.025 habitantes.
Real Academia Galega de Ciencias
Farmacia e Bioloxía
miniatura|María José Alonso.
Horta Oest
A Horta Oest (en galego, Horta Oeste) é o nome dunha das comarcas do País Valenciano, con capital en Torrent (aínda que nunca esta nunca foi capital administrativa nin histórica), recollido dentro da proposta de demarcacións territoriais homologadas de 1989 pero que até o momento non foi aprobada polo goberno valenciano.
Real Academia Galega de Ciencias
Día da Ciencia en Galicia
miniatura|Jimena Fernández de la Vega, homenaxeada en 2021. O 23 de abril de 2008, a Real Academia Galega de Ciencias celebrou o primeiro Día do Científico Galego, que en 2014 pasou a chamarse Día da Ciencia en Galicia. Os homenaxeados ata a data son:
Pudia
Descrición
Arbusto moi ramificado que pode acadar os 3 m. Os talos teñen entre 8 e 10 costelas en forma de T lixeiramente pilosos. Follas alterna enteiras, dun só folio lanceolado e con estípula. Florea en acios de atéa 30 floriñas amarelas. Rosea de maio a xullo. Froito en forma de vaíña con até 6 sementes.
Distribución e hábitat
Medra en bosques degradados, ambientes frescos, clareiros e uceiras da maior parte da Península Ibérica e suroeste de Francia, chegando a Galiza. Prefire solos secos, acedos e pobres en nitróxeno. Resiste ben o frío.
San Tomé e Príncipe
Demografía
Todos son descendentes de emigrantes que chegaron ás illas desde 1485. O primeiro poboamento exitoso (forzoso) fíxose con xudeus sefardís españois por orde do rei Xoán II de Portugal. Case toda a poboación vive na illa de San Tomé, o resto das illas, incluída Príncipe, non suman máis de 10.000 habitantes.
Pudia
Taxonomía
florida: epíteto latíno que significa "con flores".
Nome común
Piorno, pudia, xesta pudia, piorno pudio, xesta branca. .
Horta Oest
Torrent, a vila máis grande desta comarca, pertence á Mancomunidade Intermunicipal da Horta Sur, ostentando a sede principal de dito organismo, polo que tradicionalmente se considerouse a Torrent (ao igual que a tódolos municipios de Horta Oeste) coma pertencentes á veciña comarca da Horta Sud (xa que a Mancomunidade engloba ás actuais comarcas da Horta Sud e Horta Oest).
San Tomé e Príncipe
Grupos étnicos
En San Tomé e Príncipe conviven varios grupos étnicos:
Horta Oest
Xeografía
Limita ao norte co Camp de Túria e a Horta Nord, ao leste coa cidade de Valencia, ao sur coa Horta Sud e ao oeste coa Foia de Bunyol.
San Tomé e Príncipe
Cidades principais
A capital, San Tomé ten uns 53.300 habitantes, e Santo Antonio de Príncipe 8.000.
Idiomas
A pesar que é un país pequeno, fálanse catro idiomas nacionais: a lingua oficial é o portugués (falado polo 95% da poboación), e os crioulos portugueses: o forro (85%), o angolar (3%) e o principense (0,1%).
Festividades
Festas e festivos nacionais Festas e festivos locais
Festivos con día variable
Educación
En San Tomé e Príncipe hai tres niveis de educación:
Ligazóns externas
Goberno
Ariperto II
Ariperto chamado Ariperto II é un rei longobardo de Italia en 701 e logo de 703 a 712.
Traxectoria
Duque de Turín, fillo do rei Raghinperto, foi asociado ao trono a partir de 700. Deposto unha primeira vez por Liutperto, retoma o poder pouco despois e reina sen interrupción ata a súa derrota ante Ansprando en 712 e morre afogado no río Ticino. A súa morte marca o final da dinastía baiuvaria.
Uréter
miniatura|dereita|Os uréteres (4) van desde a pelve renal (3) á vexiga urinaria (5). miniatura|dereita|Sección do uréter. miniatura|dereita|Uréteres e outros vasos. En anatomía humana, os uréteres son os tubos que conducen a urina desde os riles á vexiga urinaria. Teñen moitas fibras de músculo liso, e unha lonxitude no adulto duns 30 cm e ~3–4 mm de diámetro.
Linguas da Illa de Man
Lingua manx
No século V, os goidélicos ou gaélicos, procedentes de Irlanda invaden a illa, traendo a súa lingua céltica, que, cos séculos, evolucionaría ata se converter na actual lingua manx, a cal tamén ten préstamos nórdicos, froito das sucesivas invasións viquingas: primeiro no século IX e logo unha segunda invasión viquinga procedente de Irlanda no século XI. A illa mantívose baixo dominación norueguesa ata a segunda metade do século XIII.
Uréter
Nos humanos os uréteres nacen na pelve renal na zona medial de cada ril e descenden cara á vexiga apoiándose no músculo psoas maior. A primeira porción é abdominal e cando chega preto da bifurcación das arterias ilíacas, que cruza pola parte anterior, pasa á rexión da pelve menor. Os uréteres discorren posteroinferiormente polas paredes laterais da pelve e cúrvanse cara a adiante para entrar moi oblicuamente na vexiga pola súa parte posterior, na unión vesicouretérica, seguindo a parede da vexiga durante uns 2 cm. O fluído retrógrado da urina impídese pola existencia dunhas válvulas chamadas válvulas ureterovesicais. A luz do uréter non é uniforme; é máis estreita preto da pelve renal, na zona onde cruza as arterias ilíacas e na entrada da vexiga, zonas onde se poden aloxar cálculos renais.
Linguas da Illa de Man
Lingua manx
O illamento da illa e a súa dependencia da coroa inglesa (logo británica) a partir do século XIV fixeron que o manx adoptase unha grafía baseada no inglés e non noutros idiomas celtas. A poboación conservou o seu idioma ata o século XVII, comezando a declinar no século XVIII cando comezou a súa decadencia. En 1831 falábao regularmente o 30% da poboación; en 1901 só o falaban 970 persoas e o último falante nativo de manx, Ned Maddrell, morreu o 27 de decembro de 1974 á idade de 97 anos.
Hoxe en día, o manx sobrevive grazas a un pequeno número de persoas que o aprenderon como segunda lingua e que intentan potencialo fronte ao inglés, a súa lingua materna. En 2001 un 2.2% da poboación da Illa de Man, 1.689 de 76.315 habitantes, aseguraba poder desenvolverse en manés, aínda que en graos diversos. Non foi até 2003 cando o goberno pasou a introducilo oficialmente na escola. Actualmente, o manés é segunda lingua nas escolas primarias e secundarias, na universidade da Illa e no centro de estudos de manés.
Uréter
Nas mulleres, os uréteres pasan a través do mesometrio (mesenterio do útero formado polo ligamento uterino) e baixo as arterias uterinas no seu camiño á vexiga urinaria.
Os uréteres tamén se encontran noutras especies de animais amniotas, pero nos anfibios e peixes hai outros condutos que desenvolven o mesmo labor.
Histoloxía
Teñen un diámetro duns 3 mm e unha luz con forma xeralmente estrelada, xa que a súa mucosa ten moitos pregamentos, pero que se pode agrandar para deixar pasar a urina.
Enfermidades
Os cálculos renais poden desprazarse desde os riles e aloxarse nos uréteres, bloqueando o fluxo de urina, o que causa un forte cólico nefrítico con dor aguda abdominal (nas costas, partes laterais e inferior do abdome). O ril afectado pode despois desenvolver hidronefrose, e inchar debido ao bloqueo do fluxo de urina. Hai tres zonas do uréter onde xeralmente quedan aloxados os cálculos renais:
O uréter pode lesionarse ás veces durante unha histerectomía (extracción do útero), preto do ligamento suspensorio do ovario ou na zona onde o uréter pasa por detrás da arteria uterina.
Músculo psoas maior
miniatura|200px|Músculo psoas maior
O psoas maior é un músculo do membro inferior.
Características
Orixínase na parede abdominal posterior e descende cara á parte superior do compartimento anterior da coxa a través da metade lateral do espazo existente entre o ligamento inguinal e o óso pélvico. Durante o seu traxecto discorre xunto co músculo ilíaco. A pesar de que os músculos ilíaco e psoas maior teñen unha orixe independente, únense formando un único tendón de inserción no trocánter menor do fémur. Á unión destes dous músculos denomínaselle músculo psoas-ilíaco.
Función
O psoas-ilíaco é un potente flexor da coxa na articulación da cadeira. Tamén contribúe á rotación lateral da coxa.
Vascularización
Procede dunha póla da arteria iliolumbar.
Innervación
O psoas maior está innervado por pólas das pólas anteriores de L1 a L3. O ilíaco por pólas do nervio femoral no abdome.
Cidade metropolitana de Milán
miniatura|270px|A Grande Milano. A Cidade metropolitana de Milán (en italiano: Città metropolitana di Milano) é un ente local italiano pertencente á Lombardía, no norte do país. A súa capital é a cidade de Milán.
Desde o 1 de xaneiro de 2015 substituíu á provincia de Milán.
Xeografía
O seu territorio, que ocupa 1575,65 km², encóntrase na parte da chaira padana comprendida entre os ríos Tesino e Adda. Limita ao norte coas provincias de Varese, Monza e Brianza; ao leste coa provincia de Bérgamo; ao sueste coas provincias de Cremona e Lodi; ao suroeste coa provincia de Pavía e ao oeste coa provincia de Novara, situada na rexión de Piemonte.
Demografía
En 2014 contaba cunha poboación de 3 196 825 habitantes, polo que a súa densidade de poboación nese ano era de 2 028,89 hab/km².
1385
Mortes
Historia ano a ano
Estadio Román Suárez Puerta
O Estadio Román Suárez Puerta é o estadio de fútbol da cidade de Avilés, en Avilés. Neste estadio disputa os partidos o equipo da cidade, o Real Avilés Club de Fútbol. Está situado no barrio de Les Meanes/Las Meanas.
O actual estadio foi reinaugurado en 1999, sobre a base do construído en 1943 e ten unha capacidade para aproximadamente 5.400 espectadores, repartidos entre os máis de 4.200 espectadores de capacidade nas novas bancadas laterais cubertas, máis 1.132 que ten de capacidade a bancada de fondo ou rotonda (descuberta), todos eles sentados.
Atópase situado entre as rúas José Cueto e Juan Ochoa (con accesos por devanditas rúas), en Avilés. Este estadio é o resultado das obras de remodelación e ampliación do antigo Román Suárez Puerta. O seu nome é debido ao alcalde que promoveu a súa construción.
Cotá, Friol
San Martiño de Cotá é unha parroquia rural do concello de Friol na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2016 tiña 169 habitantes (95 homes e 74 mulleres), dous menos ca en 2007 (94 homes e 77 mulleres) e catro máis que en 2004. Ten 11 entidades de poboación.
Artai
miniatura|dereita|250px|Artai, interpretado por unha intelixencia artificial. Artai, segundo a mitoloxía galega, é o fillo maior de Brigo, o primeiro poboador de Galicia. As lendas din que el foi o fundador do pobo dos ártabros, que se espallaron polas mariñas betanceiras cara ao Cabo Fisterra, e que lle deu nome á vila de Arteixo. Tivo unha filla chamada Celt, proxenitora da raza celta.
Historia
Benito Vicetto, na súa Historia de Galicia, afirma que «a figura de Artai é a primeira, despois da de Brigo, que descubrimos entre as brétemas do tempo. Figura bela na antigüidade, talvez a personificación completa da raza máis pura das nosas montañas, a raza ártabra». Segundo Vicetto, «Artai distinguiuse desde a súa mocidade polas súas relevantes cualidades. De neno, vadeaba as profundidades dos ríos, nadando cunha velocidade admirable. De home, arroxábase ao mar desde os penedos da costa coa maior intrepidez, e burlaba a furia das ondas bramadoras dunha maneira abraiante. En todos os perigos, en todas as desgrazas que ocorrían nas beiras do noso mar de ondas traidoras, Artai era unha especie de Providencia que todo o remediaba, salvando aos que, vítimas da súa imprudencia ou ignorancia, adiantábanse demasiado nos areais da costa. Os seus feitos dignos de aplauso e de admiración hai que buscalos nas marxes do océano, onde pasaba os días nadando ou pescando. No primeiro ninguén lle avantaxaba, nin no segundo tampouco, pois ningún como Artai dábase mellor traza para encher os seus cestos de vime cos peixes máis exquisitos». Este autor tamén asegura que «a primeira idea da navegación nas nosas enseadas está personificada en Artai», pois «foi o inventor das primeiras barcas que houbo nas costas de Galicia, que eran de vime forradas con coiro».
Antropónimo
Artai é un antropónimo masculino galego de orixe celta-galaica. En España había un total de 173 persoas con este nome o 1 de xaneiro de 2015, distribuídas en Galicia (142: 61 na Coruña, 17 en Lugo, 15 en Ourense e 49 en Pontevedra), Barcelona (7), Madrid (6) e 18 repartidos por outras provincias. A idade media era 7,8 anos. A provincia con maior porcentaxe era A Coruña.
Hydrochous gigas
Descrición
A especie foi descrita en 1901 polo ornitólogo alemán Ernst Hartert e o zoólogo británico Arthur Gardiner Butler, especializado en ornitoloxía, co nome de Collocalia gigas.
Gavà
Gavà é un municipio e cidade do sur da comarca do Baix Llobregat, provincia de Barcelona, na comunidade autónoma de Cataluña, España.
Hydrochous gigas
Variacións taxonómicas
Posteriormene foi clasificada dentro do xénero Hydrochous, descrito en 1970 por Richard Kendall Brooke, en ''Durban Mus. Novit''. 9: 13-24.
Etimoloxías
A do xénero, deriva do nome Hydrochous, nome latino da constelación de Acuario, derivado do deus da mitoloxía grega Udrokkoos, o vertedor de auga; aludindo á asociación de H. gigas coas fervenzas.
O epíteto específico, gigas está tirado do latín Gigas, -gantis, un dos Xigantes da mitoloxía grega, fillos da Terra (Xea) que querían destronar a Xúpiter (Zeus). Literamente: "xigante".
Gavà
Gavà debe o seu nome, segundo a versión máis estendida, a Gavius, o fundador dunha vila romana que ocupaba parte do que agora é o núcleo antigo da cidade.
Hydrochous gigas
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Características
Hydrochrous gigas ten unha característica distintiva en relacición cos outros membros do seu grupo: ten envergadura alar máis grande (150 mm) en comparación coas outras salanganas. É unha salangana bastante grande, que pode chegar até os 16 cm de lonxitude e acadar un peso de 37 g nos machos, e de 35 a 39 g nas femias. A diferenza doutras salanganas, a maneira principal de soporte de seu niño é que está construído sobre unha superficie plana e horizontal, pero non se mantén unido a ela pola saliva.
Gavà
Xeografía
250px|miniatura|esquerda|Praia na zona costeira do municipio Gavà ten un termo privilexiado, integrado por unha zona de praia, unha zona forestal e un centro urbano. Ten unha fronte marítima de 4 quilómetros de lonxitude (cunha pineda e un sistema dunar), o Parque Natural do Garraf e un centro urbano que acolle unhas minas prehistóricas e diversos edificios históricos.
Hydrochous gigas
Distribución, hábitat e costumes
A salangana xigante encóntrase en Indonesia e Malaisia, e os seus hábitats naturais son os bosques e os ríos e montaña húmidos tropicais e subtropicais. Non é totalmente nocturno, pero pode orientarse visualmente con pouca luz.
Gavà
Xeografía
Gavà está situada a poucos quilómetros de Barcelona e do aeroporto. Ocupa un territorio de 30,90 quilómetros, onde viven máis de 45.000 habitantes, que se estende desde as praias meridionais do Delta do Llobregat ata a serra de Ponent, últimos contrafuertes do macizo do Garraf.
A cidade de Gavà (9 metros de altitude) está na chaira, baixo a serra de Les Ferreres (134 m). Limita a levante cos termos de Sant Climent de Llobregat e Viladecans (pola rúa de Riera de Sant Llorenç), a poñente co de Castelldefels e Sitges, así como co de Begues ao norte.
Economía
A súa economía principal é a de servizos, seguida da industria. Aínda mantén actividade agrícola na zona denominada de Les Sorres, que se reflicte cada ano na Feira do Espárrago de Gavà, produto da terra de gran calidade.
Lugares de interese
250px|miniatura|Ermida do castelo de Eramprunyà
Hydrochous gigas
Distribución, hábitat e costumes
A especie vive sobre todo nas selvas tropicais, en zonas montañosas escarpadas, e depende en gran medida das fervenzas como lugares de reprodución. Os límites de altitude en que habita son pouco coñecidos, pero existen rexistros de 800 m na península Malaia, 440 m en Sumatra e de 300 a 1 500 m en Xava. Aínda que esta especie carece de ecolocalización, ten unha visión aguda con pouca luz e pode alimentarse nos crepuscúlos, o que pode contribuír á escaseza de rexistros.
Estado de conservación
Segundo a Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN), esta especie, pouco coñecida, ten unha pobloación disxunta e probabelmente pequena, e que se cre que está en declive debido á perda e degradación dos bosques da súa área de distribución, polo que actualmente considérase como NT (case ameazada), polo que se necesitan urxentemente enquisas máis detalladas para aclarar o seu status.
Linguas de Transnistria
En Transnistria, as linguas oficiais son o ruso, o ucraíno e o moldovo, este último só en cirílico, xa que a rusificación do goberno transnistrio prohibe a educación do moldovo co alfabeto latino.
Erich von Stroheim
Traxectoria
Fillo dun sombreireiro de clase media, Stroheim emigrou aos Estados Unidos a finais de 1909. Na Illa Ellis afirmou ser o conde Erich Oswald Hans Carl Maria von Stroheim und Nordenwall, fillo dun nobre austríaco, como as personaxes que adoitaba interpretar. Porén, Billy Wilder e o axente de Stroheim, Paul Kohner, dicían que falaba alemán de clase baixa e Jean Renoir escribiu nas súas memorias que apenas falaba alemán. Cando Stroheim volveu vivir a Europa indicou que “esquecera” a súa lingua materna. No filme de Renoir La Grande Illusion fala alemán cun forte acento estadounidense.
A súa relación co cinema comezou como conselleiro de cultura e moda alemás, participando por primeira vez como actor en filmes de 1915. Despois da primeira guerra mundial converteuse en guionista, dirixindo a súa historia Blind Husbands en 1919, que tamén protagonizou
Coñecido polo seu carácter ditatorial, é recoñecido como un dos grandes directores do cinema mudo, sendo o seu traballo máis lembrado Greed, no que creou unha primeira versión de dez horas que foi recortada.
Despois de ser despedido da rodaxe de Queen Kelly por desacordos coa estrela Gloria Swanson dedicouse principalmente á interpretación. En 1950 interpretou o mordomo Max von Mayerling en Sunset Boulevard, de Billy Wilder, no que a súa personaxe afirma que foi un dos grandes directores do cinema mudo, con D.W. Griffith e Cecil B. DeMille, frase na que se observa a base autobiográfica da personaxe.
A última parte da súa vida pasouna en Francia, onde os seus filmes eran admirados.
Leopoldo López Lois
Leopoldo López Lois, nado en Maside cara a 1884 e finado no mesmo concello o 8 de xuño de 1948, foi un industrial e político galego.
Traxectoria
Na Segunda República foi alcalde de Maside, sendo destituído en xaneiro de 1935. Volveu ser alcalde logo do triunfo do Frente Popular en febreiro de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e estivo preso no Cárcere de Celanova. Xulgado en Ourense por rebelión militar, foi condenado a pena de morte; a condena foille conmutada por cadea perpetua.
Joaquín Rodríguez Barbeito
Joaquín Rodríguez Barbeito, nado nas Neves cara 1902, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Factor do ferrocarril instalado en Arbo. Na República foi presidente da Sociedad de Oficios y Profesiones varias de Arbo y sus contornos. Logo foi secretario da Casa do Pobo de Arbo. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 27 de setembro no calabozo de Arbo, pasou ao Lazareto San Simón e foi xulgado en Vigo por rebelión militar, resultando con sobresemento provisional. Enviado a un batallón disciplinario, despois pasou pola campo de concentración de Sans Marco de León e rematou na cadea da Coruña, de onde saíu en liberdade provisional o 18 de febreiro de 1939.
Vida persoal
Casou con Delfina Gómez González e foi pai de Manuel Rodríguez Gómez.
Maria Velho da Costa
Maria de Fátima de Bivar [Moreira de Brito] Vello da Costa, nada en Lisboa o 26 de xuño de 1938 e finada na mesma cidade o 23 de maio de 2020, foi unha escritora portuguesa.