Institucións_españolas_do_Antigo_Réxime
A monarquía, a nobreza e o territorio
Estes últimos, poden entenderse como unha unidade institucional (coa clara excepción do Reino de Navarra e as provincias vascas) a partir de comezos do século XVIII, debido por unha banda á clarificación traumática que supuxo a separación de Portugal (1640), e por outro aos decretos de Nueva Planta (1707 a 1716) que reduciron a lexislación da Coroa de Aragón á de Castela (o que foi decisivo sobre todo para Cataluña, Valencia e Mallorca, posto que o Reino de Aragón vira moi limitados os seus foros como consecuencia da revolta de Antonio Pérez en 1592). De todos os xeitos, e a pesar de usarse na época (véxase De Hispania a España), a expresión reino de España e o concepto de unidade nacional (de orixe liberal) non debería utilizarse estritamente con anterioridade á Constitución de Cádiz de 1812, xa no Novo Réxime. Non é obxecto deste artigo a definición de España como nación, pero é necesario destacar que a identidade nacional española constrúese xustamente como consecuencia (ás veces, a pesar delas)/delas) da prolongada existencia no tempo das institucións do Antigo Réxime, algunhas unitarias, outras comúns e outras plurais na súa configuración territorial. Cando as Cortes de Cádiz celebren os seus debates, intentarase explicitamente actualizar as institucións tradicionais que xunto cos usos e os costumes supostamente conformarían unha «constitución» propia, natural, intemporal, adecuada á idiosincrasia nacional española, a pesar de que a Constitución de 1812 fose claramente unha ruptura revolucionaria. Outra cousa sería dilucidar a preexistencia dun carácter nacional ou «Ser de España», tal como entendíase nese famoso debate ensaístico. Este asunto é tratado con extensión no artigo Ser de España, do que recollemos aquí parte da bibliografía, por ser de común aplicación: o tema xa aparece no rexeneracionismo e as xeracións de 1898 e de 1914 (Unamuno, En torno al casticismo, Ortega y Gasset, Meditaciones del Quijote), enriqueceuse con achegas dos hispanistas, destacadamente desde 1943 co Labirinto Español de Gerald Brenan (The Spanish labyrinth: an account of the social and political background of the Civil War, Cambridge University Press - O labirinto español: antecedentes sociais e políticos da guerra civil); pero que é propiamente iniciado con dous libros de 1949 que representaron unha bifurcación na intelectualidade falanxista de posguerra: Pedro Laín Entralgo, España como problema e Rafael Calvo Serer, España sen problema; enseguida levado ao exilio republicano, onde é elevado de ton intelectual coas achegas de Claudio Sánchez Albornoz (España, un enigma histórico, Bos Aires, 1957, que noutros textos máis pegados á realidade documental mostrouse como unha autoridade da historia das institucións) e Américo Castro (A realidade histórica de España, México, 1954, Orixe, ser e existir dos españois, 1959), máis próximo ao campo da literatura e a historia da cultura; mentres tanto, en España aparecera o clásico de José Antonio Maravall (1954) Concepto de España na Idade Media. Moito máis tarde, o período da Transición trouxo un florecemento da historiografía particularista dos nacionalismos periféricos e un manifesto amortecemento das referencias ao «español» ata na evitación dese nome. Desde antes da morte de Franco, apareceron obras como a de Julio Caro Baroja ''O mito do carácter nacional. Meditacións a contrafío'' (1970, Seminarios e Edicións, ISBN 84-299-0010-1). O nivel da análise conseguiu descender a un estadio menos «esencialista», non exento de apaixonamento, do que é mostra o recente debate entre José Álvarez Junco (Mater Dolorosa. A idea de España no século XIX, Premio Nacional de Ensaio 2002 - véxase tamén un artigo publicado en El País, 21 decembro de 1996: El falso «problema español» ) e Antonio Elorza, no contexto dos debates sobre a memoria histórica e o uso do concepto de «nación» na reforma do Estatuto de Cataluña e outras posteriores. Francisco Limiar dedicou un artigo a pór en cuestión a retórica da eterna pregunta do concepto de España (Quen é España? El Mundo, 30 de decembro de 1997 ). Desde a súa peculiar posición e reflexión erudita, reflexiona Gustavo Bueno no seu discurso España (14 de abril de 1998). Eloy Benito Ruano gañou o Premio Nacional de Historia de España 1998 polo traballo colectivo Reflexións sobre o ser de España. Entre os libros galardoados en distintos anos hai moitos que poden incluírse no mesmo ámbito: Juan Marichal, O segredo de España (1996), María del Carmen Iglesias Cano, Símbolos de España (2000), e o máis recente, Antonio Miguel Bernal, España, proxecto inacabado: custos/beneficios do imperio (2006). Unha das últimas achegas historiográficas, moi debatida, foi a de Henry Kamen (2006), ''Do Imperio á Decadencia. Os mitos que forxaron a España moderna en Temas de Hoy, ISBN 84-8460-606-2 (previamente avanzada en Empire. How Spain Became a World Power, 1492-1763, New York, Harper and Collins, 2003, ISBN 0-06-019476-6 - Imperio: a fórxa de España como potencia mundial, ISBN 84-663-1277-3), posición desapiadadamente contestada por Arturo Pérez-Reverte (10 de setembro de 2005, La Historia, la sangría y el jabugo'' famoso pola súa reconstrución da sórdida e gloriosa España do Século de Ouro na serie de novelas sobre El capitán Alatriste.