cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Disolución de Iugoslavia
Conflito en Macedonia de 2001
Despois do acordo de Ohrid, os rebeldes acordaron o cesamento das accións armadas, en xuño, aínda que houbo outros acordos en agosto, antes de concluír nun definitivo en xaneiro de 2002. No marco do acordo de Ohrid, o goberno macedonio comprometeuse a mellorar os dereitos da poboación albanesa. Estes dereitos inclúen facer da lingua albanesa a segunda lingua oficial, e o aumento da participación dos albaneses nas institucións gobernamentais, a policía e o exército. A parte albanesa acordou renunciar a calquera demanda separatista e recoñecer plenamente todas as institucións de Macedonia. Ademais, segundo este acordo, o Exército de Liberación Nacional debía desarmarse e entregar as súas armas a unha forza da OTAN.
A operación Essential Harvest comezou o 27 de agosto. Nesta misión de 30 días, participaron aproximadamente 3.500 soldados de Macedonia e da OTAN para desarmar ao Exército de Liberación Nacional e destruír as súas armas. Apenas unhas horas despois de que a OTAN concluíra a operación, Ali Ahmeti, dixo nunha rolda de prensa que no bastión rebelde de Sipkovica estaba disolvéndose o Exército de Liberación Nacional e que era o momento da reconciliación étnica.
Pero varios meses despois do conflito, aínda persistían algunhas provocacións armadas. A máis grave ocorreu cando tres policías macedonios foron asasinados nunha emboscada tendida por homes armados de etnia albanesa o 12 de novembro de 2001.
Conflito do sur de Serbia do 2001
miniatura|250px|Concellos serbios envoltos no conflito.
O conflito do sur de Serbia, tamén chamado conflito do Val de Preševo foi unha loita entre o goberno federal iugoslavo e unha organización separatista albanesa coñecida como Exército de Liberación de Preševo, Medvedja e Bujanovac (UÇPMB), creada co obxectivo de anexionar esta zona do sur de Serbia a Kosovo, con vistas a unha posíbel independencia deste territorio, aínda que non necesariamente unirse a Albania.
Despois do final da guerra de Kosovo de 1999, unha zona de tres millas cadradas, denominada Ground Safety Zone (GSZ) estableceuse entre Kosovo (gobernado polas Nacións Unidas) e o interior de Iugoslavia. As unidades do exército iugoslavo non tiñan acceso á zona, só a policía. A zona de exclusión incluía principalmente a vila albanesa de Dobrosin, pero non Presevo.
En 2001, como unha continuación da crise de Kosovo, producíronse choques entre forzas de seguridade iugoslavas e guerrilleiros albaneses vinculados ao Exército de Liberación de Kosovo (UÇK). O obxectivo do movemento albanokosovar era tomar o control de Presevo e Bujanovac (e tamén de Medveda fóra do val pero na mesma zona) e dominalos até que as terras adxacentes, Kosovo e Macedonia Occidental, tamén estiveran baixo control albanés. Isto debería permitir a gradual apertura das fronteiras.
O efémero Estado de Serbia e Montenegro
miniatura|dereita|250px|A República Federal de Iugoslavia, integrada por Serbia e Montenegro.
En marzo de 2002 os gobernos de Serbia e Montenegro aceptaron reformar a FRI para teren unha forma de cooperación nova e unha unión moito máis débil denominada Estado de Serbia e Montenegro.
A República Federal de Iugoslavia (FRI) formárase o 28 de abril de 1992, constituída polas antigas Repúblicas Socialistas de Serbia e de Montenegro. O seu goberno reclamou a continuidade co antigo país (a República Federal Socialista de Iugoslavia) pero a comunidade internacional rexeito considerarla como tal.
Por unha orde do Parlamento Federal Iugoslavo do 4 de febreiro de 2003, Iugoslavia, polo menos polo nome, deixou de existir. En Belgrado permaneceu un goberno federal, pero asumindo poderes máis ben cerimoniais, e os gobernos individuais de Serbia e de Montenegro conduciron as súas respectivas nacións case coma se foran independentes. Ademais, estableceron límites físicos entre as fronteiras de ambas as repúblicas.
O 21 de maio de 2006, o 86 % dos votantes montenegrinos votaron nun referéndum especial para a independencia de Montenegro da súa unión con Serbia. O 55,5 % estivo a favor da independencia, que foi recoñecida formalmente olala Unión Europea.
O 3 de xuño de 2006 Montenegro declarou a súa independencia de maneira oficial, e Serbia fixo o propio dous días despois, disolvendo efectivamente os vestixios que aínda perduraban da antiga Iugoslavia.
O contencioso de Kosovo persiste
Segundo o establecido pola Resolución 1244 do Consello de Seguridade da ONU, en Kosovo establecérase un proceso destinado a lograr un acordo para o seu futuro status. Pero o goberno de Serbia entendía que dita resolución garantizaba que Kosovo seguiría sendo parte íntegra do país, mentres os líderes kosovares afirmaron que a única solución era a independencia.
Os serbios que viven no norte de Kosovo opoñíanse a calquera extensión da soberanía de Kosovo, que proclamou de forma unilateral a súa independencia en 2008, e acusaron ás misións internacionais de saírse do seu mandato de neutralidade e axudar a Pristina a estender a súa autoridade na zona.
A resolución da devandita guerra trouxo como consecuencia o éxodo de 200.000 kosovares de orixe serbia cara o resto de Serbia, mentres que se reafirmou a maioría étnica albanesa. No momento da secesión, o 90 % da poboación pertencía a devandita etnia, mentres que a comunidade de orixe serbia representaba só o 10 %, e estaba localizada principalmente en enclaves no norte da rexión.
miniatura|250px|Mapa étnico de Kosovo: {{Legend|#CDD9FF|[[Pobo albanés|Albaneses}} {{Legend|#FFD7CF|Serbios}} {{Legend|#000000|Xitanos}} {{Legend|#008000|Bosníacos}} {{Legend|#FFE400|Goranis}} {{Legend|#B00000|Turcos}} {{Legend|#646464|Outras}}]]
Antes de chegar á solución da independencia unilateral, sucedéronse varios feitos e acontecementos ao redor do futuro status que debería ter Kosovo. O expresidente de Finlandia e premio Nobel Martti Ahtisaari, enviado especial da ONU a Kosovo, elaborou un infome no que propoñía como solución ao status da antiga provincia serbia a adopción dunha independencia tutelada pola comunidade internacional, a cooficialidade dos idiomas serbio e albanés, a laicidade do novo estado, a adopción de medidas para garantir a seguridade da minoría serbia de Kosovo, a adopción de símbolos nacionais (bandeira, himno etc.), a presenza militar de forzas internacionais lideradas pola OTAN, exército profesional, multiétnico e democrático composto de 2.500 membros activos e 800 reservistas, o dereito dos refuxiados e desprazados a retornar a Kosovo e á restitución das súas propiedades, un sistema xudicial integrado e independente do serbio e a posibilidade de que Kosovo puidera ingresar en organismos internacionais como a ONU.
Este plan foi rexeitado polas autoridades serbias por consideraren que abría a porta a que Kosovo se independizase de Serbia.
O 17 de febreiro de 2008 o Parlamento kosovar, nun acto unilateral, declaraba a escisión da entón provincia de Serbia, dando lugar á creación dun novo Estado independente baixo a supervisión dos Estados Unidos e a Unión Europea.
A diferenza da primeira declaración de independencia de Kosovo, acontecida o 7 de setembro de 1990 e só recoñecida polas autoridades albanesas, a derradeira declaración xa foi recoñecida por máis de 47 países a data do 7 de agosto do 2008, entre os que se achan Costa Rica, Afganistán, os Estados Unidos, o Reino Unido, Francia, Alemaña, Turquía, Bélxica, Perú, Polonia, Suíza, Austria e Dinamarca, sen contar os demais países nos que o recoñecemento está pendente.
Porén, existen 18 países, incluíndo Arxentina, Bolivia, Casaquistán, Chipre, España, Kirguizistán, Romanía, Rusia, Serbia, Sri Lanka, Taxiquistán, Vietnam e Venezuela que rexeitaron esplicitamente o recoñecemento da república. Serbia declarou que retiraría todos os seus embaixadores dos países que recoñeceran a independencia de Kosovo.
As tensións no norte kosovar son continuas desde xullo de 2011, cando os serbokosovares cortaron as estradas de acceso aos postos fronteirizos de Jarinje e Brnjak en protesta pola decisión de Pristina de enviar policías de fronteiras e funcionarios de alfándegas a estes pasos con Serbia. A KFOR, encargada do mantemento da orde en Kosovo, despregouse nos dous pasos fronteirizos, que declarou como "zonas militares", e intentou en varias ocasións levantar as barricadas.
En novembro, varios soldados da forza da OTAN (KFOR) resultaron feridos durante un enfrontamento con manifestantes serbios no norte de Kosovo. En Pristina, fontes da KFOR confirmaron os enfrontamentos e un número indeterminado de feridos. Nun comunicado, o continxente aliado informou de que "a última hora da tarde, os manifestantes usaron armas de fogo e cócteles Molotov contra as tropas da KFOR. Unha vez máis, varios soldados resultaron feridos".
O ministro serbio para Kosovo, Goran Bogdanović, esixiu o 27 de novembro de 2011 aos serbios do norte kosovar e á forza da KFOR que se abstiveran do uso da forza. "Pido contención tanto á KFOR como aos serbokosovares, e que non intenten solucionar pola forza o problema. A KFOR é a que debe garantir a seguridade de todos os cidadáns", e que "son horas de que remate a violencia e que se dea a oportunidade ao diálogo para que se logre unha solución aceptábel para todos", indicou o ministro.
Novos estados
Os países actualmente recoñecidos creados a partir da antiga Iugoslavia son:
Actualmente, o status de Kosovo é recoñecido parcialmente pola comunidade internacional como unha república independente, segundo moitos aínda que analistas non o fai merecente do título de nación recoñecíbel, xa que nacións en pro do paneslavismo (Rusia), e outras que prefieren a unidade territorial serbia como Garantía de Paz (España entre outras), promoveron campañas de consenso dentro da Asemblea das Naciones Unidas e negan recoñecer a Kosovo como un país soberano.
Cordal Cantábrico
miniatura|300px|O interior da marca vermella comprende a cordal Cantábrico, no norte de España, a través de imaxe obtida por satélite. O cordal Cantábrico ou cordilleira Cantábrica é un sistema montañoso do norte da Península Ibérica, paralelo ao mar Cantábrico. Ten unha lonxitude de 480 quilómetros dende a depresión vasca ata o Macizo Galaico. A cordal pasa polas comunidades autónomas do País Vasco, Cantabria, Asturias e Castela e León. Os seus cumios superan os 2.000 metros en Asturias, o norte das provincias de León e Palencia e a zona oriental de Cantabria. Debido ao efecto Föehn prodúcense abondosas precipitacións na vertente norte cantábrica (de ata 2.000 mm anuais) e cando os ventos descenden cara a vertente meridional estes ventos xa se presentan secos, o cal ocasiona un clima máis árido.
Os materiais que forman o cordal Cantábrico son antigos, calcarias sobre todo que resultaron fortemente pregados durante o proceso alpino. Gran cantidade de ríos nacen nos montes do cordal, coma o Navia, Narcea e Nalón, entre outros.
Divídese entre o Macizo Asturiano, a Montaña Cántabra, onde están os Picos de Europa, e os Montes Vascos.
Fondoi, Ramil, Castro de Rei
Fondoi é un lugar da parroquia de Ramil no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 5 habitantes (2 homes e 3 mulleres).
Felis silvestris lybica
Felis silvestris lybica é unha subespecie de gato montés que vive no norte de África, Península Arábiga e Oriente Medio, que segundo evidencias xenéticas, morfolóxicas e arqueolóxicas podería ser a orixe do gato doméstico, que foi desbravado hai de 9 000 a 10 000 anos na rexión do Crecente Fértil do Oriente Medio, coincidindo co desenvolvemento da agricultura e a necesidade de protección contra os roedores que se alimentaban do gran.
A cor da súa pelaxe vai do marrón area ao gris esbrancuxado, con listas negras no rabo e pelo máis curto cá subespecie europea, sendo tamén máis pequeno, mide de 45 a 75 cm de longo, o seu rabo de 20 a 38 cm e pesa entre 3 e 6,5 kg.
Álvaro López Brenlla
Jesús Álvaro López Brenlla, nado nas Travesas (Santa Sabiña, Santa Comba) o 28 de  novembro de 1911 e finado en Louro (Muros) o 1 de setembro de 1936, foi un mestre galego.
Traxectoria
Foi mestre interino en Verdes en 1931. Aprobou as oposicións como cursillista en 1933. Foi destinado á escola de nenos de Louro, da que tomou posesión o 23 de outubro de 1934. A finais de 1935 aprobou os Cursos de Selección Profesional do Maxisterio e volveu obter praza en Louro. Na súa escola respectaba rigorosamente o laicismo. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi destituído en agosto. Incorporado ao exército rebelde en Santiago de Compostela, foi denunciado, acusado de se resistir á sublevación, e detido o 31 de agosto. Coa desculpa de descubrir un depósito de armas e explosivos foi trasladado a Louro polo Brigada Comandante do posto da Garda civil de Muros Matías Fernández de la Guerra. A noite do 31 ingresou no cárcere de Muros. Na madrugada do 1 de setembro de 1936 foi trasladado a Louro polo brigada, o garda Manuel Cruces Manteiga e os milicianos falanxistas Joaquín Roura Vieta e Benjamín Formoso Crespo. Alí foi asasinado na Corredoira Fonda en aplicación da lei de fugas. Foi soterrado no cemiterio de Louro. Posteriormente os seus restos foron trasladados clandestinamente pola familia ao cemiterio de Santa Sabiña.
Grafo
miniatura|As sete [[pontes de Königsberg coas que se exemplificou o primeiro problema de grafos da historia.]]
En matemáticas e ciencias da computación, un grafo (do grego grafos: debuxo, imaxe) ou gráfica é o principal obxecto de estudo da teoría de grafos. Informalmente, un grafo é un conxunto de obxectos chamados vértices ou nós unidos por enlaces chamados arestas ou arcos, que permiten representar relacións binarias entre elementos dun conxunto.
Características
Tipicamente, un grafo represéntase graficamente como un conxunto de puntos (vértices ou nodos) unidos por liñas (arestas).
Dende un punto de vista práctico, os grafos permiten estudar as interrelacións entre unidades que interactúan as unhas coas outras. Por exemplo, unha rede de computadoras pódese representar e estudar mediante un grafo, no que os vértices representan terminais e as arestas representan conexións (que á súa vez, poden ser cables ou conexións inalámbricas).
Practicamente calquera problema pode ser representado mediante un grafo, e o seu estudo transcende a diversas áreas das ciencias exactas e das ciencias sociais.
STS-8
STS-8 foi unha misión do transbordador espacial Challenger lanzada o 30 de agosto de 1983 desde a rampla 39A do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-8, con cinco astronautas (Richard Truly, Daniel Brandenstein, Dale Gardner, Guion Bluford e William Thornton) a bordo, foi lanzada para poñer en órbita o satélite Insat 1B e facer varios experimentos. Bluford foi o primeiro astronauta afroamericano da Historia.
Durante o voo a proa do transbordador mantívose apuntando en sentido contrario ao Sol durante 14 horas para estudar o ambiente na cuberta de voo en frío extremo.
O transbordador regresou a terra na Base Edwards da Forza Aérea o 5 de setembro de 1983. Foi a primeira misión dun transbordador en engalar e aterrar de noite.
Malam Bacai Sanhá
Malam Bacai Sanhá, nado en 1947 e finado o 9 de xaneiro de 2012 en París, foi un político de Guinea-Bisau.
Traxectoria
Elixido o 28 de xuño do 2009 asumiu o 8 de setembro do mesmo ano. Anteriormente actuou como presidente interino do seu país, entre o 14 de maio de 1999 e o 17 de febreiro de 2000.
Logo dun golpe militar que en 2003 derrotou a Ialá e dun período de goberno de transición, celebráronse novas eleccións presidenciais o 19 de xuño de 2005, nas que tres expresidentes (Sanhá, Vieira e Ialá) foron os principais candidatos. Sanhá, de novo intervindo como candidato do PAIGC, terminou primeiro con 35,45% dos votos. O ex xefe de Estado João Bernardo Vieira situouse segundo con 28,87%. Malia o seu triunfo na primeira volta, Sanhá perdeu a segunda volta que tivo lugar o 24 de xullo de 2005 fronte a Vieira, por 47,65% a 52,35%. Con todo, recusouse a aceptar o resultado, prometendo levar o caso á Suprema Corte.
Sanhá disputou o liderado partidario ao presidente do PAIGC, Carlos Gomes Júnior, no Sétimo Congreso Ordinario de xuño-xullo de 2008. Con todo, Gomes foi reelecto ao final do Congreso, o 1º e 2 de xullo, ao recibir 578 votos contra 355 en favor de Sanhá.
O 2 de marzo de 2009 foi asasinado Vieira nun golpe de estado militar e Raimundo Pereira asumiu o poder interinamente o día seguinte. Os militares prometeron respecto ás regras de succesión establecidas na constitución do país. Houbo eleccións o 28 de xuño de 2009 que foron vencidas por Sanhá, que asumiu o poder o 8 de setembro do mesmo ano.
En novembro de 2011 foi trasladado a París gravemente enfermo, e faleceu na capital francesa o 9 de xaneiro de 2012, logo de pasar varios días en coma.
Max Chilton
Max Alexander Chiton, nado en Reigate (Surrey) o 21 de abril de 1991, é un piloto inglés. Fixo o seu debut na Fórmula 1 na tempada, competindo co equipo Marussia F1 Team, previamente competiu co equipo Carlin na GP2 de 2012. O seu irmán Tom tamén é un piloto de carreiras, que actualmente compite na World Touring Car Championship. Chilton vén dunha familia de entusiastas das carreiras e o seu pai, Grahame, é o titular do equipo Carlin Motorsport.
Lago Eduardo
O Lago Eduardo ou Edward é o menor dos grandes lagos de África, situado no centro continente africano, no centro do Gran Val do Rift, na fronteira entre a República Democrática do Congo e Uganda, uns poucos quilómetros ao sur da liña do ecuador.
Max Chilton
Karting
Chilton comezou a súa carreira deportiva aos 10 anos de idade nos karts, onde pasou dous anos aprendendo na categoría cadete antes de subir a júnior na fórmula TKM, onde fixo aparicións regulares no podio, antes de volver a súa atención ás carreiras de coches á idade de 14 anos. Ao longo deste período Chilton correu na Super 1 National Kart Championships.
Lago Eduardo
Bautizouno o explorador Henry Morton Stanley no 1888, na honra do príncipe de Gales e posterior rei británico Eduardo VII do Reino Unido. Durante a ditadura de Idi Amin en Ugando, o lago tivo como nome oficial Lago Idi Amin, aínda que despois recobrou o seu nome inglés.
Max Chilton
Coches T
Desenvolveu a súa tempada de 2005 de karting no campionato de T Cars, para pilotos de entre catorce e dezasete anos de idade. Terminou oitavo na súa primeira tempada, antes de ser terceiro no Trofeo de Outono. Continuou en T Cars en 2006, onde terminou como subcampión detrás de Luciano Bacheta por só tres puntos. Gañou sete carreiras por seis de Bacheta.
Lago Eduardo
O lago recibe augas dos ríos Nyamugasani, Ishasha, Rutshuru e Rwindi. A desembocadura natural encóntrase no seu extremo norte, dende onde descende o río Semliki camiño do Lago Alberte. Ten outra vía de desaugadoiro polo canal Kazinga, que dirixe parte das augas caro o Lago Xurxo (Lake George), en dirección nordeste.
Max Chilton
Fórmula Tres
miniatura|left|Chilton no equipo [[Hitech Racing nunha carreira en Croft na tempada 2008 de Fórmula Tres Británica]] Chilton fixo a súa debut na segunda carreira da tempada 2007 da Fórmula Tres Británica no equipo Arena Internacional, malia estar por baixo da idade mínima de 16 anos para participar na apertura da tempada logo de lograr unha dispensa especial sobre na véspera do seu 16 aniversario. O seu mellor resultado foi undécimo, en Bucarest e en Brands Hatch. Tamén fixo unha aparición no Campionato Star Mazda en Laguna Seca, como era un piloto invitado, Chilton non era elixible para obter puntos. Tamén pilotou nos 1.000 km de Silverstone de 2007, co seu irmán Tom por Arena, e terminaron sextos na xeral, oito voltas atrás do gañador, o Peugeot 908 HDi FAP de Nicolas Minassian e Marc Gené.
Lago Eduardo
O lago está a 920 metros sobre o nivel do mar, ten unha superficie total de 2.325 km², sendo o décimo quinto lago de África polas súas dimensións, de 77 quilómetros de ancho por 40 de largo.
Max Chilton
Fórmula Tres
Chilton correu unha segunda tempada, esta vez co equipo Hitech Racing de David Hayle, e mellorou á décima posición no campionato. Logrou dous poles en Monza e Rockingham, e obtivo dous podios, segundo na primeira carreira en Oulton Park e terceiro en Rockingham. Trasladouse a Carlin Motorsport para a tempada 2009 de Fórmula Tres Británica, acadando tres poles nas catro primeiras carreiras. Chilton conseguiu dúas vitorias na tempada, a primeira no Autódromo Internacional do Algarve en Portimão, e a segunda na súa última carreira na Fórmula tres en Brands Hatch.
Lago Eduardo
miniatura|esquerda|250px|Localización dos [[Grandes Lagos de África. O E representa ao Lago Eduardo.]]
Ecoloxía
O Lago Eduardo é o hábitat de moitas especies de peixes, incluíndo o Bagrus docmac, o Sarotherodon niloticus, o Sarotherodon leucostictus, e máis de 50 especies de Haplochromis e Haplochromis e os seus parentes (dos cales só oito foron descritos). O Lago é unha base económica para moitos poboadores das costas do lago.
Max Chilton
GP2 Series
Chilton participou nas GP2 Asia Series na tempada 2009-10, pilotando un Barwa Addax. A partir de aí Chilton trasladouse a Ocean Racing Technology para a tempada 2010 das GP2 Series o seu mellor resultado foi unha 5ª posición.
Lago Eduardo
Ecoloxía
A fauna da zona, como son os chimpancés, elefantes, crocodilos e leóns está protexida por medio de parques nacionais como o Parque Nacional Virunga (no Congo) e Parque Nacional Queen Elizabeth en Uganda.
Max Chilton
GP2 Series
En 2011 Chilton uniuse ao equipo Carlin, no que pilotara previamente en F3, para a primeira incursión do equipo na GP2 en 2011. Foi compañeiro doss campión da Formula Renault 3.5 Series Mikhail Aleshin e Álvaro Parente, terminou 22º na tempada 2011 das GP2 Asia Series e 20º na tempada 2011 da GP2 Series. Permaneceu co equipo, agora co apoio do equipo Marussia de Formula One, na tempada 2012 das GP2 Series xunto ao indonesio Rio Haryanto. Conseguiu o seu primeiro podio en Malaisia, e máis tarde a súa primeira pole position e a vitoria na carreira de Hungaroring. Esta importante mellora na forma, xunto cas constantes puntuacións en toda a tempada, deu lugar a que Chilton subira ao cuarto lugar no campionato de pilotos.
Fórmula Un
En decembro de 2012, Nikolai Fomenko, o director de enxeñería de Marussia F1, anunciou que Chilton correría para o equipo como piloto titular na tempada. O equipo confirmouno ao día seguinte.
Resumo da súa carreira
* Tempada enprogreso.
Resultados completos na Fórmula Renault 3.5 Series
(key) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Resultados completos nas GP2
(key) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida. * Tempada en progreso.
Resultados completos na GP2 Asia Series
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Paíño calcamar
O paíño calcamar ou calcamar (Pelagodroma marina) é unha pequena ave mariña da familia dos paíños austrais Oceanitidae. É o único membro do xénero monotípico Pelagodroma. Inicialmente estaba encadrado na familia dos hidrobátidos, pero, cando esta foi subdividida, pasou á familia dos oceanítidos.
Descrición
Ten unha lonxitude de 19 a 21 cm e unha envergadura de ás de 41 a 44 cm. Ten un dorso de marrón claro a gris, a rabadilla e as ás con plumas de voo negras. Pola parte inferior é branco, a diferenza doutros paíños atlánticos e ten unha face branca cunha máscara sobre os ollos negra como a dos Phalaropus. A súa plumaxe fai que sexa un dos paíños máis doados de identificar no mar.
Comportamento
É unha ave estritamente peláxica fóra da estación reprodutora, e isto, xunto co remotos que adoitan ser os seus sitios de nidación, fai que sexa unha ave difícil de ver desde terra. Só cando hai fortes tormentas esta especie pode verse empurrada a chegar a algúns promontorios. Non obstante, existen uns poucos rexistros desta especie en Europa occidental, desde Francia ao Reino Unido e os Países Baixos e mesmo en Galicia é unha ave accidental. Ten un voo directo planeado e golpea coas patas na superficie da auga cando recolle nela alimento planctónico. É moi gregario, pero non segue os brcos. Igual que a maioría dos paíños, a súa capacidade de camiñar en terra está limitada a unha curta marcha torpe ata a súa toqueira.
Reprodución
miniatura|Ovo no Museo de Historia Natural de Roulouse ([[MHNT)]] Reprodúcese en illas remotas do sur do Atlántico, como Tristán da Cunha e tamén en Australia e Nova Zelandia. Hai colonias no Atlántico norte nas Illas Cabo Verde, illas Canarias e illas Salvaxes. Nidifica en colonias preto do mar en buratos entre as rochas e pon un só ovo branco. Pasa o resto do ano no mar. É estritamente nocturno nos seus sitios de reprodución para evitar a predación polas gaivotas e papamerdas, e incluso evita vir a terra nos días con moito luar.
Subespecies
Recoñécense seis subespecies, que se reproducen en colonias de illas das rexións subtropicais e subantárticas do Atlántico, Índico e suroeste do Pacífico. Son:
Status e conservación
Está moi estendido dentro da súa zona de distribución, e está incluído na Lista vermella da IUCN como "especie ameazada".
Pioneer 13
Pioneer 13, tamén coñecida como Pioneer Venus 2 e Pioneer Venus Multiprobe, foi unha misión espacial lanzada o 8 de agosto de 1978 mediante un foguete Atlas-Centaur desde a base espacial de Cabo Cañaveral para enviar varias sondas á atmosfera de Venus e estudala in situ.
Características
Pioneer 13 formou parte dun proxecto maior xunto coa Pioneer 12, que consistiu nun orbitador lanzado previamente e que xa se atopaba en órbita de Venus cando as sondas da misión Pioneer 13 chegaron ao planeta. Pioneer 13 estaba formado por catro sondas atmosféricas e a nave (o chamado bus) encargada de levalas ata Venus. As catro sondas atmosféricas, tres idénticas e unha distinta de maior tamaño, entraron na atmosfera o 9 de decembro de 1978 protexidas por escudos térmicos e recompilaron datos científicos mentres descendían ata a superficie, mentres que o bus tamén fixo medicións ata a súa destrución na atmosfera superior ao non levar escudo térmico, tal como estaba previsto.
Naves
A masa total do conxunto do bus e as sondas atmosféricas era de 875 kg, dos cales 585 kg correspondían ás sondas, 290 kg ó bus e 32 kg á hidracina usada para as manobras e as correccións orbitais antes da chegada a Venus. O bus estaba formado por un corpo principal cilíndrico de 250 cm de diámetro baseado na mesma estrutura que o da Pioneer 12 para aforrar custos. Estabilizábase mediante xiro a 48 r.p.m. e na parte de superior do bus iban montadas as catro sondas atmosféricas, a maior no centro e as tres restantes, máis pequenas e iguais, ao seu arredor separadas 120 graos, dándolle unha altura ao conxunto de 2,9 metros. A enerxía era producida por células solares rodeando o corpo do bus proporcionando ata 214 vatios de potencia, mentres que as sondas funcionarían mediante baterías unha vez se separaran do bus. O control de actitude realizábase mediante sensores solares e estelares conxuntamente con propulsores alimentados por hidracina. As comunicacións tiñan lugar mediante dúas antenas omnidirecionais (unha na parte frontal e outra na parte posterior do bus) e unha antena de media ganancia. A sonda grande estaba deseñada para separarse do bus mediante un sistema consistente nun parafuso pirotécnico e as pequenas para usar un mecanismo de separación baseado en grampas cun mecanismo explosivo en caso necesario e que faría que as sondas saísen disparadas tanxencialmente debido ao xiro do bus sobre si mesmo.
A sonda grande pesaba 315 kg e tiña tres partes: o escudo térmico frontal, un cobertor traseiro e unha esfera de titanio de 73 cm de diámetro onde se aloxaban os instrumentos e os sistemas. O diámetro total da sonda era de 1,5 m e tras a reentrada na atmosfera o escudo e o protector se separaron para expoñer a esfera, que descendeu colgada dun paracaídas desde os 47 km de altura ata a superficie nun traxecto que durou hora e media. A esfera dispoñía de nove ventás para a observación da atmosfera, oito de zafiro e unha de diamante.
Cada unha das tres sondas atmosféricas pequenas pesaba 75 kg e medía 80 cm de diámetro e tamén constabta de tres partes: o escudo térmico, o protector traseiro e unha esfera de titanio aloxando sistemas e instrumentos. A diferenza da sonda grande, tanto o escudo térmico como o protector traseiro permanecían unidos á esfera en lugar de separarse desta e non usaron paracaídas para frear o descenso pola atmosfera. As baterías tiñan unha duración de 75 minutos. Tódalas sondas recolleron datos durante o descenso pola atmosfera, pero só unha das sondas chegou a seguir transmitindo desde a superficie.
Instrumentos
miniatura|right|250px|A sonda atmosférica maior de Venus 13 durante o descenso pola atmosfera de Venus.
O bus levaba a bordo dous espectrómetro de masas, un para masas neutras e outro para ións, co fin de medir a composición da atmosfera superior.
A sonda grande tiña sete instrumentos a bordo:
Por outra banda, cada unha das tres sondas pequenas levaba o seguinte equipamento:
Perfil da misión
Pioneer 13 foi lanzada o 8 de agosto de 1978 desde Cabo Cañaveral. A nave fixo unha corrección de curso o 16 de agosto e tras varios meses de viaxe, o 16 de novembro, a sonda máis grande se separou do bus iniciando a súa viaxe por separado. O 20 de novembro separáronse as sondas pequenas, despois do cal o bus disparou os seus motores para frearse lixeiramente e ir por detrás das sondas. Tanto as sondas como as naves chegaron a Venus o 9 de decembro de 1978 e entraron na atmosfera do planeta a 41.600 km/h. Dúas das sondas pequenas entraron no lado nocturno do planeta, mentres que a outra e a sonda grande entraron no lado diúrno. Ás sondas pequenas levoulles uns 75 minutos chegar á superficie despois da reentrada, mentres que o descenso da grande durou hora e media. O bus quedou destruído aos 110 km de altura, tal como estaba previsto. A sonda pequena do lado diúrno foi a única que sobreviviu á súa chegada á superficie, desde onde estivo enviando datos durante 67 minutos.
Lista de xogos de PlayStation 3
Esta é unha lista de todos os xogos lanzados en Blu-Ray ou anunciados para PlayStation 3, a videoconsola de sobremesa de Sony.
Trofeo Teresa Herrera Feminino 2019
O Trofeo Teresa Herrera Feminino de 2019 foi a sétima edición do torneo. Disputouse o 10 de agosto de 2019 no estadio de Riazor da Coruña e o campión foi o UD Granadilla Tenerife, que derrotou a partido único ao Deportivo da Coruña, logrando o seu primeiro e único título.
Sasaima
Sasaima é un concello colombiano do departamento de Cundinamarca, que se atopa na provincia do Gualivá, a 80 km de Bogotá.
Sasaima está situada na vía que conduce de Bogotá á cidade de Medellín, pola saída que de Facatativá conduce a Villeta, a 80 km da capital de Colombia. O concello atópase a unha altitude de 1150 m s. n. m., cunha temperatura media de 24 °C e unha pluviosidade media anual de 2800 mm. A súa principal actividade económica, ademais do turismo, é a produción agropecuaria, cuxos principais produtos son a avicultura, a porcicultura, e cultivos como o café, os froiteiros e as hortalizas.
Historia
esquerda|miniatura|230x230px|Monumento na honra do gran señor de Cacaima, gobernante indíxena dos sasaimeros. Na época precolombiana, o territorio do actual concello de Sasaima estivo habitado polos indíxenas sasaimeros, baixo o mando do gran señor de Cacaima, pertencentes á nación panche. O conquistador español Hernán Pérez de Quesada chegou a Sasaima a comezos de 1541, quen ordenou incendiar a rancharía de Cacaima, que se atopaba na actual verea "El Mojón". O cacique, que alcanzou a salvar a súa vida, trasladouse ás proximidades do río Gualiva, na actual verea La Candelaria. En 1550 chegou, a Sasaima o Frei Fernando de Montoya, primeiro evanxelizador dos indíxenas da zona, quen bautizou ó cacique Cacaima co nome de Francisco Toto. Tamén bautizou ó xefe das tropas panches, a quen deu o nome de Juan.
O 3 de xullo de 1605, por auto proferido na Real Audiencia de Santafé de Bogotá, o Licenciado e Oidor Alonso Vásquez de Cisneros, do Concello do Rei, dispuxo a fundación da nova vila de Sasaima.
Frank Gorshin
Franklin John "Frank" Gorshin, Jr., nado o 5 de abril de 1933 en Pittsburgh, Pensilvania e finado o 17 de maio de 2005 en Burbank (California), foi un actor, humorista e cantante estadounidense.
Saltou á fama por interpretar o papel de Riddler na serie de televisión de Batman e no filme de 1966 Batman. A súa traxectoria está chea de papeis importantes coma 12 Monkeys e aparicións en televisión coma en Star Trek e en Broadway, onde debutou en 1969.
Foi candidato aos Premios Tony no ano 2002 pola obra Say goodnight, Gracie.
ARN interferente
miniatura|350px|dereita|O encima [[Dicer corta ARN bicatenario e xera siRNA ou microARN. Estes ARN pequenos incorpóranse ao complexo RISC (RNA-induced silencing complex), dirixíndoo contra o ARNm complementario, e pode cortalo (siRNA), ou pode inhibir a súa tradución (micro ARN). ]]
O ARN interferente (en inglés interfering RNA, iRNA), é unha molécula de ARN que suprime a expresión de xenes específicos utilizando procesos coñecidos globalmente como interferencia por ARN (RNA interference, RNAi).
Tipos de ARN interferente
Os ARN interferentes son moléculas pequenas (de 20 a 25 nucléotidos) que se xeran por fragmentación de precursores máis longos. Poden clasificarse en tres grandes grupos:
miniatura|300px|dereita|Mecanismo de ribointerferencia (RNAi) mediada por [[siRNA. dsRNA=double stranded RNA= ARN bicatenario.]]
miRNA
Os microARN ou miRNA son pequenos ARN interferentes que se xeran a partir de precursores específicos codificados no xenoma, que ao se transcribiren sofren un pregamento en forquitas intramoleculares que conteñen segmentos de complementariedade imperfecta. O procesamento dos precursores ocorre xeralmente en dúas fases, catalizado por dous encimas, Drosha no núcleo, e Dicer no citoplasma. Unha das fibras do miRNA (a fibra "antisentido"), como ocorre cos siRNA, incorpórase a un complexo similar ao RISC. Dependendo do grao de complementariedade do miRNA co ARNm, os miRNA poden inhibir a tradución do ARNm ou ben inducir a súa degradación. Porén, a diferenza coa vía dos siRNA, a degradación de ARNm mediada por miRNA comeza coa eliminación encimática da cola poli(A) do ARNm.
piRNA
Os ARN asociados a piwi (Piwi-interacting RNAs) ou piRNA xéranse a partir de precursores longos monocatenarios, nun proceso que é independente de Drosha e Dicer. Estes ARN pequenos asócianse cunha subfamilia das proteínas Argonauta denominada proteínas Piwi. Identificáronse decenas de miles de piRNA, pero a súa función é descoñecida (2008). Porén, sábese que, conxuntamente coas proteínas Piwi, son necesarios para o desenvolvemento das células da liña xerminal.
ARNs interferentes e pseudoxenes
En 2008, varios estudos en moscas   e en ratos,  proporcionaron nova información: nestes estudos, suxírese unha conexión entre a RNAi e pseudoxenes que fai máis difusa a distinción "tradicional" en tres clases de pequenos ARN: siRNA, miRNA e piRNA (ver un resumo en Sasidharan et al., Nature 2008 ).
A definición clásica de pseudoxene é un elemento xenético herdable que é similar a un xene, pero que é afuncional. Porén, o termo "afuncional" é ambiguo: pode significar que non se transcribe, ou que non se traduce ou que non está baixo o control dun promotor. Os pseudoxenes son similares a xenes que codifican proteínas porque normalmente se orixinaron por copia dun xene ancestral, quer por duplicación incorrecta quer por retrotransposición (na que o ADN é primeiro transcrito en ARN e logo "retro-transcrito" en ADN e inserido noutro lugar do xenoma). Como o proceso de copiado non xera unha proteína funcional, os pseudoxenes identifícanse por 'disfuncións' na súa secuencia, como cambios de marco de lectura, ou paradas prematuras. Son interesantes porque constitúen un resto de antigas moléculas codificadas polo xenoma.
Os pseudoxenes son, por tanto, fósiles de xenes de antigas proteínas, e aínda que moitos deles se transcriben, consideráronse como ADN lixo, que consitúe no seu conxunto arredor do 99% do xenoma en humanos. Unha gran parte do ADN "lixo" (junk DNA) está constituída precisamente por pseudoxenes; esta abundancia de pseudoxenes no xenoma (decenas de miles en humanos, case a mesma cantidade de xenes que codifican proteínas) fai improbable que sexan afuncionais. Ademais, unha gran parte deles están sometidos a un proceso de selección natural. Unha das funcións proposta para os pseudoxenes é a regulación xénica, e o mecanismo proposto para realizar esta función é a interferencia por ARN (RNAi).
Os seis traballos indicados anteriormente describen o descubrimento de pequenas moléculas de siRNA naturais en moscas e ratos, algunhas das cales son potencialmente transcritas a partir de pseudoxenes.
Endo-siRNA
En xeral, o proceso de ribointerferencia (RNAi) implica varios tipos de pequenas secuencias de ARN "guía" que regulan os niveis da proteína diana ao destinar para a degradación o ARNm desta. Nos seis estudos indicados, algúns siRNA procedentes de pseudoxenes orixinan dúas das catro categorías de siRNA naturais (ou endo-siRNA):
As publicacións indicadas mostran que as proteínas de rato afectadas polas categorías terceira e cuarta de endo-siRNA están xeralmente implicadas en funcións específicas, como a regulación da dinámica do citoesqueleto, o que indica que a regulación subxacente mediada por pseudoxenes foi seleccionada expresamente para iso, e non xerada simplemente polo emparellamento ao chou de transcritos de xenes e pseudoxenes.
Tamén se encontraron precursores en forquita de endo-siRNA en moscas, pero hai poucas evidencias que os relacionen con pseudoxenes. A maior parte dos endo-siRNA asociados con pseudoxenes, por tanto, foron detectados en ratos. Unha posible explicación é que o xenoma de rato contén moitos máis pseudoxenes ca o xenoma da mosca.
Porén, para demostrar de forma concluínte a actividade dos pseudoxenes, son necesarios máis experimentos. Por exemplo, eliminar un pseudoxene e demostrar o efecto sobre o xene codificante potencialmente regulado polo pseudoxene.
Como se indicaba ao principio, ademais de conectar pseudoxenes e ribointerferencia (RNAi), estes estudos tamén fan máis difusas as diferenzas entre os tres tipos "tradicionais" de ARN interferente (siRNA, miRNA e piRNA), que son distintos na súa bioxénese e nas súas funcións celulares. Estes estudos indican que os endo-siRNA regulan transposóns (como os piRNA), que poden xerarse a partir de estruturas en forquita (como os miRNA) e que, en moscas, o seu procesamento implica un cofactor similar ao dos miRNA.
O feito de que as liñas de separación entre os distintos tipos de ARN interferente sexan máis difusas, unido ás novas conexións entre pseudoxenes e siRNA, ten interesantes consecuencias evolutivas. En plantas propúxose que as duplicacións invertidas dun xene codificante poderían ser un mecanismo de xeración de novos miRNA. Deste xeito, algúns endo-siRNA codificados por pseudoxenes poderían proporcionar unha conexión intermedia para comprendermos a evolución da regulación xénica mediada por miRNA. Aínda que especulativo, un estudo recente do contexto xenómico de máis de 300 loci miRNA en humanos identificou dous en pseudoxenes, o que apoiaría dita hipótese.
Europa atlántica
dereita|miniatura|350px|Rexións de Europa segundo as flores. A Europa Atlántica é un termo xeográfico e antropolóxico empregado para definir á porción occidental de Europa bañada polo Océano Atlántico, designando a unha rexión con certas peculiaridades culturais e bioxeográficas comúns.
Na súa definición máis ampla comprende o todo a fachada nor-atlántica e cantábrica da Península Ibérica a de Francia, as Illas Británicas, os Países Baixos, a Escandinavia occidental, Dinamarca e o norte de Alemaña.
O clima e as condicións físicas son relativamente similares ao longo de toda a área (con excepción de certas partes de Escandinavia e do báltico, dando lugar a paisaxes similares con vexetación e fauna endémicas. Desde un punto de vista estritamente físico, a maior parte da costa da Europa Atlántica pode ser considerada unha mesma rexión bioxeográfica. Xeógrafos físicos denominan esta área bioxeográfica como o Dominio Europeo Atlántico, parte da rexión botánica Euro-Siberiana.
Orixes
220px|miniatura|[[Dolmen neolítico de Pentre Ifan, País de Gales.]] 220px|dereita|thumb|[[Casa circular|Vivendas circulares prerromanas en Gales, da mesma orixe que os castros galegos.]] Os arqueólogos observaron nos poboadores prehistóricos da Europa Atlántica varias características comúns, como demostran os achados arqueolóxicos e as construcións que chegaron aos nosos días, o que indica a existencia dalgún tipo de comercio entre as diversas rexións que integran esta rexión. Ademais, un número de estudos xenéticos parecen indicar interrelación entre grupos de poboación do Arco Atlántico, en contraste coa Europa Central ou mediterránea. Algúns exemplos son o cultura megalítica europeo e a cultura do Bronce Atlántico, localizada inicialmente na costa da Bretaña, pero con claras ramificacións nas Illas Británicas e no noroeste da Península Ibérica, como o demostran produtos como as espadas e machadas características desta cultura, que eran mercadas e vendidas ao longo das rutas atlánticas
A Europa Atlántica é un termo utilizado tamén para designar ao territorio ocupado polos pobos célticos ou de orixe celta de Europa Occidental, tendo como base o rexistro arqueolóxico, xenético e cultural.
Cultura euro-atlántica contemporánea
Varios autores defenderon a existencia dun continuum histórico e cultural na Europa atlántica, dando lugar a unha unidade socio-cultural que afunde as súas raíces na prehistoria, pero que aínda pervive na actualidade, grazas sobre todo ao comercio marítimo. Os xeógrafos falan tamén da inluencia do medio natural na construción dunha paisaxe cultural similar nas costas occidentais europeas.
Algúns dos primeiros xeógrafos en considerar esta idea foron Otero Pedrayo e Orlando Ribeiro. Pedrayo afirmou nos seus estudos acerca de Galicia, que este país estaba marcado por un carácter fortemente atlántico, a diferenza do que ocorre co Estado español un estado caracteristicamente mediterráneo. Por outra banda, nas súas investigacións acerca de Portugal, Ribeiro profundou nos conceptos de Europa atlántica e Europa mediterránea, conectando o sur de Portugal coa cultura mediterránea e o centro e o norte do país, xunto con Galicia, cunha cultura europea panatlántica.
Esta idea había ser desenvolvida a partir da década de 1950 por autores como P. Flatrès, Emyr Estyn Evans, A. Bouhier, Meynier, J. García Fernández, Patrick O'Flanagan, Barry Cunliffe, Carlos Ferrás Sexto ou Xoán Paredes (entre outros). Patrick O'Flanagan, baseándose nas teorías de Pedrayo e Ribeiro, afirma que a Europa atlántica é unha realidade cultural que se estende a todo a longo da franxa costeira de Europa, desde Noruega ao Centro-Norte de Portugal (en torno á área de Coímbra), incluíndo a Gran Bretaña e Irlanda.
Tommaso Campanella
miniatura|Tommaso Campanella.
Tommaso Campanella, nado en Stilo (Calabria) o 5 de setembro de 1568 e finado en París o 21 de maio de 1639, foi un filósofo e poeta italiano. Con el conclúe o pensamento renacentista. Tratou de edificar unha síntese entre metafísica, teoloxía, maxia e utopía.
Traxectoria
Aos quince anos entrou na orde dominicana (o seu nome de pila era Giandomenio, pero no momento da entrada ao convento foi cambiado por Tomé). Mago e astrólogo, dominado por unha ansia de reforma universal, extraordinariamente culto era capaz de escribir e reescribir as súas obras cunha forza indomable. Estudou filosofía e teoloxía e despois dirixiuse a Nápoles. En 1591 publicou alí a súa primeira obra, Philosophia sensibus demonstrata, na defensa de Telesio, sufrindo pouco tempo despois a primeira sospeita de herexía, e sendo procesado pola súa propia Orde ao ano seguinte. Sometido a torturas e encarcerado en diversas ocasións, evadiuse dunha condena a morte finxindo estar tolo. Debido a isto non acabou na fogueira, e despois de pasar case a metade da súa vida no cárcere (27 anos) en 1626 o rei de España ordenou a súa excarceración, pero a súa liberdade durou moi pouco tras ser de novo levado á prisión en Roma. A requirimento da propia Orde Dominicana foille outorgada a liberdade total polo papa Urbano VIII. Finalmente, un inopinado triunfo en Francia coroou a súa axitada existencia.
Pensamento
Campanella comenzou sendo telesiano, pero á súa maneira. Para el, a mensaxe de Telesio significaba un contacto directo, a través dos sentidos, coa natureza, única fonte de coñecemento, e polo tanto unha ruptura coa cultura libresca. A Carta a Monseñor Antonio Quarengo, de 1607, mostra algunhas das ideas esenciais do programa de Campanella, que afirma, a diferenza de Telesio, que todo coñecemento deriva da sensibilidade e a ela redúcese. O coñecemento sensorial proporciona certeza absoluta e polo tanto non require probas de ningunha clase. O escepticismo non ten sentido porque hai unha facultade innata na alma que nos asegura principios indudibales, o primeiro é que existimos, pensamos, queremos e podemos. Este coñecemento de si mesmo está presuposto en calquera coñecemento das cousas exteriores. Coñecémonos, ante todo, a nós mesmos, e só coñecemos as cousas exteriores en canto nos coñecemos modificados ou impresionados por elas; e Campanella estende esta conciencia a todos os seres.