cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
A Millarada, Momán, Cospeito
A Millarada é un lugar da parroquia de Momán no concello lugués de Cospeito na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 11 habitantes (4 homes e 7 mulleres).
Porto, Zamora
Porto, tamén chamado Porto de Seabra ou Porto de Sanabria, é un concello español das Portelas na comarca de Seabra, ó noroeste da provincia de Zamora, en Castela e León. Este concello galegofalante está encadrado dentro da denominada Alta Seabra é considerado tradicionalmente como un dos 48 concellos da Galicia estremeira. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «».
O seu termo municipal atópase situado en pleno Parque Natural do Lago de Seabra, o maior lago de orixe glaciar de España, ademais dun espazo natural protexido de grande atractivo turístico.
Xeografía
Está situado ao noroeste da provincia de Zamora, a 180 km da capital. Está situado a 1.205 m de altitude, sendo o concello de maior altitude da provincia.
Atópase nun profundo val entre os cumios de La Cuesta e Tanxilde, ao norte do río Bibei, accidentada polas serras da Porpasa e Currais (na Serra Calva ou de Porto) e A Segundeira.
Demografía
Porto posúe unha poboación moi avellentada, onde só o 2,25% da poboación ten 15 anos ou menos (SIE 2010).
Historia
Durante a Idade Moderna, ao igual que o resto da comarca, pertenceu á provincia de Valladolid. Durante o Trienio liberal pertenceu á provincia de Ourense. Administrativamente sempre estivo vinculado á terra de Seabra. No 1833 incorporouse á provincia de Zamora.
O 26 de agosto de 2018, coincidindo coa maior feira de gando do ano, celebrouse unha consulta informal sobre a hipotética separación de Castela e León, coa intención de pasar a Galicia. Os veciños quéixanse do afastados que se atopan da capital zamorana, o uso da lingua galega pola maioría dos moradores e o abandono que, din, teñen dende a administración castelá. O resultado foi de 202 votos a prol da escisión, 19 en contra e 6 en branco. A consulta non se limitou ao censo senón que puido votar calquera que se achase nese momento na localidade.
Aare Laanemets
Aare Laanemets, nado o 6 de febreiro de 1954 e finado o 28 de outubro de 2000, foi un actor de teatro e cine e director de teatro estoniano.
Traxectoria
Aare estudou na escola de teatro do Conservatorio de Talín estudando con Voldemar Panso e tras acabar en 1976 entrou na compañía do Teatro Dramático Estoniano, onde permaneceu ata 1983 para pasar ao Teatro Endla de Pärnu. En total representou máis de 40 papeis no teatro e musicais e dirixiu 11 pezas, delas 5 para o público infantil. En cine apareceu en máis de vinte películas, no de lingua rusa salienta o seu papel en Ostrov sokrovishch (1971) baseada na novela de Robert Louis Stevenson, A illa do tesouro e en estoniano o seu traballo na triloxía de Arvo Kruusement.
Lori Black
Lori Black, tamén coñecida como Lorax, nada o 9 de abril de 1954 en Santa Monica (California), é unha baixista estadounidense coñecida por tocar nas bandas Clown Alley e Melvins. Lori é filla da actriz Shirley Temple e do empresario Charles Alden Black.
Cando os Melvins se separaron temporalmente a finais de 1987, o baixista Matt Lukin deixou a banda para formar Mudhoney. Os Melvins substituírono por Lori Black. Nesa época Black saía con Buzz Osborne, líder do grupo. As súas primeiras gravacións apareceron no álbum de 1989 Ozma. Black tamén aparece acreditada na estrea de Melvins cun gran selo, Houdini (1993), aínda que Osborne ten dito que Black non toca nel.
Alex Carapetis
Alex Carapetis, nado en 1982 en Adelaide, Australia, é un batería coñecido por ter tocado coa banda de rock industrial estadounidense Nine Inch Nails.
Traxectoria
Carapetis comezou a tocar a batería aos nove anos. Despois de estudar jazz no Adelaide Conservatorium durante un ano no 2000 trasladouse a Sydney para continuar a súa carreira musical. Entre os anos 2004 e 2005 xirou con Jimmy Barnes por Australia e Nova Zelandia e en xullo do 2005 tocou con Delta Goodrem na Delta's Visualise Tour. Tamén traballou con Ian Moss, Diesel, Nathan Cavaleri e Teenager.
No mes de outubro do 2005 Trent Reznor contratou a Carapetis para xirar con Nine Inch Nails debido aos problemas de súde de Jerome Dillon. A súa elección foi unha sorpresa para moitos seareiros xa que non era moi coñecido nesas datas e nunca antes traballara coa banda. En decembro do 2005 foi substituído polo antigo batería Josh Freese.
Alex foi o batería de xira de Julian Casablancas, vocalista de The Strokes, na súa xira de promoción do seu álbum en solitario Phrazes for the Young.
Carapetis é tamén un dos dous baterías, o outro é Dominic Howard de Muse, no grupo Vicky Cryer, que editou o seu primeiro álbum, The Synthetic Love of Emotional Engineering, en abril de 2013.
O seu último proxecto é a banda Julian Casablancas + The Voidz. O seu traballo de estrea, Tyranny, foi publicado o 23 de setembro de 2014.
Seacroft
right|miniatura|Moinho de vento de Seacroft, agora un hotel right|miniatura|Casas abandonadas en South Parkway Seacroft é un suburbio nas aforas de Leeds, West Yorkshire, Reino Unido. A área foi construída principalmente na década de 1950, en torno ao ex-Seacroft Green. Ten unha poboación de aproximadamente 18 mil habitantes. Sofre de privación e unha elevada taxa de criminalidade, desemprego e analfabetismo. Os anos 1960, o Centro Cívico Seacroft foi construído, mais foi demolido en 1999 e substituído polo Centro comercial Seacroft Green, que contén unha gran tenda da Tesco. O centro comercial ten unha estación de ómnibus con rutas para Leeds, Wetherby, Harrogate e outros suburbios de Leeds.
As Ellas
As Ellas (na fala: As Ellas; en castelán: Eljas) é un concello da provincia de Cáceres, na comunidade autónoma de Estremadura. Está situado ao oeste da comarca da Serra de Gata e é un dos tres municipios nos cales se fala a fala de Estremadura.
Con 970 habitantes en 2014, é o quinto municipio máis poboado da comarca. No seu termo municipal atópase a pedanía do Souto. A vila salienta polo seu castelo.
Demografía
Evolución da poboación do concello das Ellas:
Stef Kamil Carlens
Stef Kamil Carlens (nado o 27 de setembro de 1970 en Schoten, Bélxica) é o líder da banda belga Zita Swoon e foi co-fundador, xunto con Tom Barman, de dEUS, onde tocaba o baixo e facía segundas voces. Deixou a banda en 1996 para concentrarse en Zita Swoon, que fundara en 1991 co baterí Aarich Jespers.
Xosé Soto
Xosé Soto Rodríguez, coñecido como Xosé de Arxeriz e anteriormente como Pepiño da Gaita, nado en Arxeriz (Fión, O Saviñao) o 9 de xullo de 1938, é un empresario, político e escritor galego.
Santa Marta de Tormes
Santa Marta de Tormes é un municipio na provincia de Salamanca, na Comunidade Autónoma de Castela e León, España. Está a unha distancia de 3 km de Salamanca, a capital provincial.
Xosé Soto
Traxectoria
Mozo de familia acomodada, estudou fóra de Galicia, en Madrid e Alemaña, e posteriormente instalouse en Madrid. Alí colaborou co grupo Brais Pinto, militou na UPG e participou nas clases de cultura galega do Club de Amigos da Unesco, onde aprendeu a tocar a gaita.
Santa Marta de Tormes
Xeografía
O termo municipal ocupa unha superficie de 10,01 km², situado ao sur do río Tormes. Limita ao norte con Salamanca e Cabrerizos, separado de ambas polo río Tormes que establece a división. Ao oeste, limita con Carbajosa de la Sagrada, e ao sur e ao leste con Pelabravo. O municipio está dividido pola autovía da estrada N-501, que comunica Salamanca con Madrid. Esta estrada de circunvalación separa o núcleo urbano da cidade de Santa Marta de Tormes do núcleo de urbanizacións de vivendas unifamiliares, a maior das cales é Valdelagua, á que se engadiron varias urbanizacións residenciais máis. Ademais, tamén se pode acceder ao municipio desde o sur pola estrada C-510, se se fai desde pobos como Alba de Tormes ou Piedrahíta. A altitude media do municipio é de 784 m sobre o nivel do mar. O centro urbano está emprazado nas coordenadas xeográficas 40º 57' 8" de latitude Norte e 5º 37' 56" de lonxitude Oeste.
Xosé Soto
Traxectoria
Como gaiteiro, ingresou na compañía de baile galego de Rei de Viana, e con ela realizou diversas viaxes polo mundo. Nalgunha desas viaxes actuou como representante da UPG en entrevistas con destacados líderes do exilio republicano, como Claudio Sánchez Albornoz e Luis Jiménez de Asúa. Posteriormente foi secretario persoal de Enrique Tierno Galván, e acompañouno no seu ingreso no PSOE. Nesta formación ocupou distintos cargos de responsabilidade internacional.
En 1985 comproulle ao seu tío José Rodríguez López a granxa de Arxeriz e negociou a instalación dunha escola-obradoiro que funcionou de 1993 a 1996. En 1996 creou a Fundación Xosé Soto de Fión á que lle doou en 1999 o conxunto de Arxeriz.
Everybody Loves Sausages
Everybody Loves Sausages é un álbum de versións da banda estadounidense de sludge metal Melvins, publicado o 30 de abril de 2013 a través do selo Ipecac Recordings. De xeito semellante a The Crybaby, conta con convidados na meirande parte das cancións e incluso aparece os Melvins Lite en tres temas. Aínda que é un álbum de versións, "Heathen Earth" non o é realmente, é unha interpretación ao estilo de Throbbing Gristle xa que on existe ningunha canción do grupo con ese nome, aínda que Heathen Earth é o título dun dos seus álbums.
Tres das cancións foron editadas anteriormente en discos compartidos. "Black Betty" apareceu nun 7" compartido con Jon Spencer Blues Explosion, versionando o mesmo tema. "Female Trouble" e "Carpe Diem" están un 12" compartido con Redd Kross.
O Peto
O topónimo O Peto pode referirse a varios lugares de Galicia:
Encapsulina
As encapsulinas son unha familia de proteínas bacterianas que serven como principais compoñentes estruturais dos nanocompartimentos de encapsulina. Hai varios tipos de proteínas encapsulinas, como EncA, que forma a cuberta do nanocompartimento, e EncB, EncC e EncD, que forman a parte central.
Xacaré
O xacaré, caimán xacaré  ou caimán iacaré (Caiman yacare) é unha especie de caimán que ten o seu hábitat no centro de América do sur, incluíndo o nordeste da Arxentina, o Uruguai, sueste do Perú, Bolivia oriental, centro e suroeste do Brasil, e os ríos de Paraguai. Dentro do pantanal brasileiro hai cerca de 10 millóns de exemplares de xacaré, representando posibelmente a máis grande poboación de crocodilios da Terra.
Sendo un crocodilio de tamaño de pequeno a medio, a maioría dos machos adultos medran até aproximadamente os 2,5 m de longo, chegando ocasionalmente algúns individuos aos 3 m. As femias son bastante máis pequenas, cunha media de 1,4 m. A masa corporal nesta especie pode chegar até os 85 kg nos machos e oscilar entre os 14 e os 23 kg nas femias. De feito, o tamaño relativamente máis pequeno fainos unha presa potencial de xaguares e anacondas.
A dieta desta especie está constituída principalmente por peixe (especialmente de pirañas), paxaros, réptiles e mamíferos pequenos. Os mamíferos grandes son cazados ocasionalmente (especialmente as capibaras) polos adultos máis grandes. En xeral, debido ao seu tamaño, esta especie non é considerada mortalmente perigosa para os humanos.
Álvaro Porto Dapena
José Álvaro Porto Dapena, nado en San Xiao de Narón (Narón) en 1940 e finado en Cedeira o 6 de outubro de 2018, foi un filólogo e profesor universitario galego, membro correspondente da Real Academia Española de la Lengua.
Traxectoria
Licenciouse en 1967 en Filoloxía románica, acadando o doutoramento na Universidad Complutense de Madrid en 1972, onde traballa como docente ata 1997, ano no que se traslada a Galicia para facerse cargo da cátedra de Lengua Española da Universidade da Coruña. Tamén traballou no Seminario de Lexicografía da Real Academia Española colaborando na elaboración do seu Diccionario Histórico e no Diccionario de construcción y régimen de R. J. Cuervo, onde redactou a meirande parte do tomo III. Participou con outros autores no Diccionario "Coruña" de la lengua española actual: planta y muestra, ó tempo que o dirixiu.
Colaborou no Diario de Ferrol, onde escribe todos os domingos un espazo titulado "Con nome propio" no que trata, preferentemente, a toponimia da comarca de Ferrol.
Deza, Soria
Deza é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). A súa poboación é de 262 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 118,15 km².
Xeografía
Sito no leste da provincia, ao pé da serra de Miñana, sitúase xa nas lindes entre Soria e Zaragoza, razón pola que son alcuñados de "rayanos". Pertence á comarca de Gómara.
Deza está posta ás beiras do río Henar.
Momán de Abaixo, Momán, Cospeito
Momán de Abaixo é un lugar da parroquia de Momán no concello lugués de Cospeito na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 33 habitantes (17 homes e 16 mulleres).
Conces, Santa María de Neda, Neda
Conces é un lugar da parroquia de Santa María de Neda no concello de Neda na provincia da Coruña. Tiña 28 habitantes no ano 2015 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 14 homes e 14 mulleres.
A Pombiña, O Pao, Gomesende
A Pombiña é un lugar da parroquia do Pao no concello ourensán de Gomesende na comarca da Terra de Celanova. Tiña 3 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 2 eran homes e 1 muller.
O Vilar, O Araño, Rianxo
O Vilar é un lugar da parroquia do Araño no concello coruñés de Rianxo, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 27 habitantes (11 homes e 16 mulleres).
A Pedra do Lobo, Nebra, Porto do Son
A Pedra do Lobo é un lugar da parroquia de Nebra no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 7 habitantes (2 homes e 5 mulleres).
O Vilar, O Araño, Rianxo
Patrimonio
A antiga escola rural é na actualidade usada pola xunta de montes en man común de Cerqueiras, Vilar e Campelo (e A Varela), para as reunións da xunta, e para a festa anual dos veráns coincidindo coas festas dos Milagros na parroquia.
Vía tolosana
miniatura|dereita|500px|A vía tolosano era o camiño de peregrinación máis meridional de Francia
A vía tolosana é o nome latino dun dos catro camiños franceses da peregrinación a Santiago de Compostela, a situada máis ao sur. Pasa pola cidade de Tolosa, da cal toma o seu nome, mais o punto de xuntanza e de partida estaba en Arles. Atravesa o país de etapa en etapa e franquea os Pireneos polo paso de Somport. Xa do lado español, o camiño continúa con o nome de Camiño aragonés até a etapa de Puente la Reina, onde se efectúa a unión con o Camiño navarro, que non é senón a prolongación doutros camiños procedentes de Francia. Desde aí, o camiño cara a urbe compostelá prosegue baixo a denominación de Camiño francés.
Historia
Na saída de Arles, a vía tolosana ou vía arletanensis, que Aimery Picaud no Guía do Peregrino, Libro V, nomea vía Aegidia [a ruta de Saint-Gilles do Gard)], eran acollidos os peregrinos vindos de Italia, dos Alpilles e da Provenza, mais tamén servía, en sentido inverso, para axuntárense os romeus que chegados da Península Ibérica ou doutras partes de Francia se dirixían para Roma e tomaban, no lado italiano, a vía francigena.
O seu nome está ligado ao da capital da dinastía condal dos Saint-Gilles, que xogou, no século XII, un papel importante nas terras do Languedoc.
Ricas en historia e unidas por unha mesma lingua, a dos trobadores, estas terras viron expandirse unha das máis brillantes civilizacións da Idade Media, como o testemuñan, amén dos vestixios da antigüidade romana, as cidades, mosteiros e igrexas románicas que enmarcan o trazado desta vía cara o sur, e que dominan os castelos e os feudos testemuño da traxedia cátara.
Este camiño estaba precedido pola Vía Domitia, que desde o col de Montgenèvre vai até Arles, pasando por Sisteron, Apt, tamén chamada Vía Francigena porque para os italianos atravesa Francia.
Había ademais un camiño paralelo, o camiño do Piedmont ou «el cami deu pé de la coste» (o camiño do pé da costa), que pasa por Saint-Bertrand-de-Comminges, até xuntarse á vía tolosana no paso de Somport.
Todos estes camiños empataban con o Camiño aragonés para unirse ao Camiño francés en Puente la Reina.
A Guía do Peregrino
No século XII, na súa Guía do Peregrino ou Codex Calixtinus, Libro V, Aimery Picaud dá as informacións seguintes :
Capítulo primeiro
Os Camiños de Santiago
« Hai catro rutas que, conducindo a Santiago, se reúnen nunha soa en Puente la Reina, unha pasa por Saint-Gilles (do Gard), Montpellier, Tolosa, e Somport, (...) »
Pedreisoas, Nebra, Porto do Son
Pedreisoas é un lugar da parroquia de Nebra no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 4 habitantes (1 home e 3 mulleres).
Vía tolosana
Capítulo IV
Corpos santos que repousan na ruta de Santiago e que os peregrinos deben visitar.
Ante todo os que van a Santiago pola ruta de Saint-Gilles, deben render visita en Arles, o corpo do benaventurado Trófimo, confesor, a súa festa se celebra o 29 de decembro, (...), o corpo do benaventurado Cesáreo, bispo e mártir, a súa festa se celebra o 1 de novembro, (...) e no cemiterio da mesma vila as reliquias do bispo santo Honorata, o seu oficio solemne celébrase o 16 de xaneiro, o corpo do santísimo mártir Xinès.
É preciso tamén visitar moi atentas consideracións o corpo venerable de san Xil (Gilles), piadoso confesor e abade, (...) (en Saint-Gilles-du-Gard).
Deben render visita ao corpo do benaventurado confesor Guillerme, santísimo portaestandarte (...) do rei Carlomagno, (...), no val de Gellone (Saint-Guilhem-le-Désert), a súa festa celébrase o 28 de maio.
Na mesma ruta, cómpre render visita aos corpos dos benaventurados mártires Tiberio, Modesto e Florencio, (...) (en Saint-Thybèri) ; teñen a súa festa o 10 de novembro.
Cómpre aínda, na mesma ruta, ir venerar o moi santo corpo do benaventurado Sadurniño (Sernin), bispo e mártir (...) da cidade de Tolosa; (…) ; a súa festa conmemórase o 29 de novembro.
Conclusión
Non existe un «camiño histórico», falando con propiedade. Nada testemuña en certos casos o paso dos peregrinos, salvo a presenza dun corpo santo, con frecuencia ligado a unha romaxe local, como a de Saint Lizier ou a de Saint-Bertrand-de-Comminges. Ambos as dúas sobre «el cami deu pé de la coste».
Hai poucos hospitais de Santiago, ao contrario do que se ve na vía podiensis, e menos aínda confrarías que daten do grande período da peregrinación, entre os séculos XI e XIII. Por contra algúns raros testemuños datan dos séculos XVI – XVII.
Hérault
miniatura|250px|Saint-Guilhem-le-Désert
Tarn
240px|miniatura|La Salvetat-sur-Agout
Variante de Carcasona
miniatura|275px|Claustro e fonte da abadía de Fontfroide
Ligazóns externas
Way of St. James (route descriptions)
David W. Panuelo
David W. Panuelo, nado en 1964, é un político micronesio que exerce como o noveno Presidente dos Estados Federados de Micronesia dende o 11 de maio de 2019.
Traxectoria
Asistiu á Universidade Internacional dos Estados Unidos en Hawai dende 1973 até 1976 e logo á Universidade Graceland en Iowa de 1976 a 1979.
Nas eleccións de 2019 foi elixido senador xeral polo Estado de Pohnpei, un dos catro senadores xerais entre os que logo o Congreso de Micronesia debe elixir presidente e vicepresidente. Nesas eleccións superou ao anterior presidente, Peter M. Christian, por 59 votos. O 11 de maio o Congreso elixiuno Presidente dos Estados Federados de Micronesia.
Nina Gualinga
Nina Gualinga, nada en xuño de 1993, é unha activista ambiental e dos dereitos indíxenas ecuatoriana. Ela é parte da comunidade de fala kichwa e pasou a maior parte da súa vida abogando por unha maior protección medioambiental da Amazonía ecuatoriana e da vida silvestre que a habita así como das persoas que dependen deste contorno.
Traxectoria
Gualinga naceu e criouse na comunidade de fala kichwa da súa nai de Sarayaku na Amazonía ecuatoriana. Desde os sete anos, abogou pola xustiza climática e os dereitos dos indíxenas. Obtivo o seu coñecemento do bosque a través dos seus pais e avós. A irmá de Gualinga, Helena Gualinga, e nai, Noemí Gualinga, son tamén activistas medioambientais e membros activos na loita da comunidade Kichwa Sarayaku contra a explotación da selva amazónica por parte de empresas e do goberno ecuatoriano. A defensa dos dereitos indíxenas e territoriais de Gualinga comezou cando unha empresa petroleira coa axuda de tropas militares do goberno ecuatoriano comezou a explotar violentamente a terra indíxena da súa comunidade. Esta intrusión conduciu a unha batalla legal entre o goberno ecuatoriano e a comunidade de Sarayaku ante a Corte Interamericana de Dereitos Humanos, que finalmente resultou nunha vitoria para a comunidade de Sarayaku. Á idade de 18 anos, Gualinga representou á xuventude de Sarayaku na audiencia final do caso.
Estuda no departamento de Dereitos Humanos da Universidade de Lund.
Gualinga tivo unha bolsa indíxena en Amazon Watch onde desenvolveu a proposta para a súa propia organización non gobernamental destinada a facultar ós mozos e mulleres indíxenas de Sarayaku, e a protexer o sur da Amazonía sur ecuatoriana. A súa organización Hakhu Amazon Design vende xoias e accesorios artesanais feitos a man. Ela reclama ó goberno ecuatoriano que recoñeza a selva amazónica como un activo e que o goberno poña fin ós seus acordos contractuais coas principais empresas petroleiras e mineiras.
Os Xens, O Araño, Rianxo
Os Xens é un lugar da parroquia do Araño no concello coruñés de Rianxo, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 171 habitantes (85 homes e 86 mulleres).
Caimán común
O caimán común  (Caimán crocodilus) é un réptil  crocodilio pertencente á familia dos aligatóridos, nativo de América central e do norte de América do Sur.
Descrición
É un crocodilio de modestas dimensións, medindo os adultos de 2 a 2,5 m. É de cor olivácea apagada e ten un relevo óseo diante dos ollos, do cal provén o seu outro nome común: caimán de anteollos.
Bioloxía
Vive en toda clase de ambientes húmidos de auga doce, da cal sae raramente se non é obrigado pola seca; neste caso, refúxiase na lama. De día flota na superficie, mentres que á noite se fai máis activo. Os machos son territoriais e establecen entre eles unha precisa xerarquía. Aínda que non está publicamente documentado, é posible que varias femias poñan os seus ovos nun mesmo niño, compartido e defendido por todas elas.
Alimentación
Os adultos aliméntanse doutros réptiles, peixes, anfibios e aves mariñas.
Reprodución
As femias poñen de 14 a 40 ovos en montes de terra e vexetación en fermentación, na beira da auga, ou sobre masas flotantes de material vexetal entrelazado.
Conservación
Aínda que intensamente cazado pola súa pel, o Caiman crocodilus, beneficiouse da construción de encoros de auga artificiais, que contribuíron a un aumento significativo da súa poboación.
Perceboi, Nebra, Porto do Son
Perceboi é un lugar da parroquia de Nebra no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 11 habitantes (6 homes e 5 mulleres).
San Martiño de Trebello
San Martín de Trebello (na fala de Xálima, Sa Martín de Trevellu; en castelán, San Martín de Trevejo) é un concello da provincia de Cáceres que cobre unha superficie de 23,82 km². Tiña 754 habitantes en 2021 (949 no ano 2004) e unha densidade de poboación de 31,65 hab./km².
Até o outorgamento do foro en 1230 coñecíase como San Martín dos Viños.
Transpiración vexetal
Normalmente é moi difícil distinguir a transpiración da evaporación procedente do solo polo que o fenómeno completo se denomina "evapotranspiración", a cal é un parámetro importante no deseño das técnicas de regadío que é máis conveniente utilizar.
Proceso
Co desenvolvemento de raíces, epidermes impermeables e cortizas e de sistemas condutores (xilema e floema), as plantas solucionaron ao longo da súa evolución os problemas básicos dun organismo pluricelular fotosintético de vida terrestre, que se orixinou a partir de algas acuáticas, ao poder captar auga xunto con nutrientes minerais e repartilos por todas as células do vexetal. O xilema transporta auga e ións minerais desde as raíces ata as follas. O floema transporta sacarosa en solución e outros produtos da fotosíntese desde as follas cara ás células non fotosintéticas da planta. O proceso de transpiración das plantas é o principal factor que produce a presión que empurra a auga cara arriba, desde as raíces a todas as células da planta. Este proceso iníciase nas raíces, onde a auga nos espazos extracelulares que rodean ao xilema é empurrada cara a dentro a través das perforacións das paredes dos elementos dos vasos e as traqueidas. Este movemento da auga cara arriba e cara a dentro finalmente causa que a auga presente no solo se mova cara ao cilindro vascular por osmose a través das células endodérmicas. Esta forza xerada pola evaporación da auga desde as follas, e transmitida polo xilema cara ás raíces, é tan forte que pode facer que a planta absorba auga de chans bastante secos. O fluxo de auga é unidireccional desde a raíz ao talo porque só as follas deste poden transpirar.
A transpiración ten efectos positivos e negativos. Os positivos son proporcionan a enerxía capaz de transportar auga e nutrientes minerais ás follas da parte superior da planta. Os negativos son que é a maior fonte de perda de auga, que pode ameazar a supervivencia da planta, por deshidratación, especialmente en climas moi secos e quentes.
Case toda a auga transpírase polos estomas das follas e do talo, por tanto, unha planta ao abrir e pechar os seus estomas debe atopar un equilibrio entre a absorción de dióxido de carbono para a fotosíntese (que tamén entra polos estomas) e a perda de auga por transpiración.
Unha planta require para subsistir maior cantidade de auga que un animal de peso semellante. Nun animal a maior parte da auga retense no corpo e continuamente se recicla. Ao contrario, nunha planta, preto do 90 % da auga que entra polo sistema de raíces pérdese no aire en forma de vapor (por transpiración).
Outro feito que tamén inflúe na absorción de auga polas raíces é que as células das raíces e doutras partes da planta conteñen unha concentración maior que a dos solutos da auga do solo, entón a auga entra nas raíces debido ao fenómeno da osmose, e á presión resultante chámaselle presión radicular.
A propia apertura e peche dos estomas están relacionadas co movemento osmótico da auga. Un estoma está delimitado por dúas células oclusivas que abren o ostiolo (abertura) do estoma cando están turxentes e péchano cando perden turxencia por perda de auga. A turxencia xéraa a osmose.
A velocidade de transpiración das plantas pode medirse utilizando diversas técnicas, como potómetros, lisímetros, porómetros, sistemas fotosintéticos e estimación do balance de calor e fluxo de zumes elaborados. As medidas isotópicas indican que a transpiración é o principal compoñente da evapotranspiración.
Factores que inflúen no proceso de transpiración
O fluxo de auga na planta depende da anatomía interna da planta e das propiedades da auga. A medida que se fai máis intenso o proceso de transpiración da planta (o fluxo de auga polo xilema é maior) diminúe a presión do xilema, o que favorece o proceso de transpiración.
O movemento da auga pola planta pode explicarse pola teoría tenso-coheso-transpiratoria, que se basea nas propiedades da auga como a polaridade da molécula de auga (debida á electronegatividade do oxíxeno), que fai que se formen pontes de hidróxeno entre moléculas de auga, o que xera forzas de cohesión e adhesión e a presión de vapor da auga.
O grao de evaporación de auga por unha planta depende de factores como a temperatura, humidade relativa do ambiente, o vento, a luminosidade, concentración de gases atmosféricos e a subministración de auga dispoñible á planta. O factor que máis inflúe no proceso de transpiración das plantas é a abertura dos estomas. A enerxía solar, ao incrementar a temperatura acelera a velocidade de transpiración (duplícase por cada incremento de 10 °C). Un aumento da iluminación fai que se abran os estomas e, por tanto, aumenta a transpiración. A humidade atmosférica inflúe porque a perda de auga é moito máis lenta cando o aire circundante está saturado de vapor de auga. Canta maior humidae no solo, maior transpiración. En canto ao vento, o gradiente de concentración de vapor de auga entre o interior da folla e o aire circundante aumenta cando as correntes de aire arrastran o vapor de auga da superficie foliar. Tamén inflúen as concentracións dos gases atmosféricos. En xeral, unha concentración alta de O2 favorece o peche de estomas e diminúe a transpiración. Canta maior é a concentración de CO2 na atmosfera hai unha menor abertura estomática e menor transpiración.
Mecanismos de defensa
As plantas xerófitas de climas estacionalmente secos, semiáridos ou desérticos desenvolveron na súa evolución numerosos mecanismos especiais: almacenamento de agua en partes carnosas, redución da densidade de estomas ou da superficie das follas, recubrimento impermeable de cera, tricomas, secreción de vesículas de aceites esenciais, criptas estomáticas etc. ou outros procesos moito máis elaborados como os metabolismos fotosintéticos CAM ou C4, todo o cal contribúe a reducir a perda de auga e a optimizar a fotosíntese.
O Coto, Santa María de Neda, Neda
O Coto é un lugar da parroquia de Santa María de Neda no concello coruñes de Neda na Comarca de Ferrol. Tiña 101 habitantes no ano 2006 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 45 eran homes e 56 eran mulleres.
Guerrero
Guerrero pódese referir a:
Lista de composicións de Gustav Mahler
miniatura|Gustav Mahler retratado por Moritz Nähr en 1907. As composicións musicais de Gustav Mahler (1860–1911) abranguen case exclusivamente os xéneros de canción e sinfonía. Nos seus anos xuvenís tentou escribir ópera e traballos instrumentais; todo que sobrevive musicalmente daquel tempo é un movemento dun Cuarteto de Piano datado entre 1876–78. Desde 1880 en adiante o traballo de Mahler como director de orquestra profesional e os compromisos teatrais limitan a súa actividade como compositor. Emporiso, nos seguintes 30 anos produciu nove sinfonías completas e esbozos dunha décima, varios ciclos orquestais de cancións e moitas outras cancións con acompañamentoo de piano ou orchestral. As súas sinfonías están escritas xeralmente nunha escala expansiva, requiren un gran número de efectivos na orquestra, e encóntranse entre as máis longas do repertorio de concerto.
Outros artigos
Gustav Mahler
Momán de Arriba, Momán, Cospeito
Momán de Arriba é un lugar da parroquia de Momán no concello lugués de Cospeito na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 27 habitantes (11 homes e 16 mulleres).
Souto do Bispo, O Pao, Gomesende
Souto do Bispo é un lugar da parroquia do Pao no concello ourensán de Gomesende na comarca da Terra de Celanova. Tiña 5 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 3 eran homes e 2 mulleres.
Porfirina
miniatura|dereita|200px|Estrutura da porfina, a porfirina máis simple. miniatura|dereita|250 px|Grupo [[hemo B da hemoglobina. Un átomo de ferro (en medio en vermello) está acomplexado por catro nitróxenos internos (en azul).]] As porfirinas son un grupo de compostos orgánicos, a maioría dos cales aparecen na natureza. Unha das porfirinas mellor coñecidas é o grupo hemo, o pigmento que lle dá cor vermella ao sangue; o hemo é un cofactor da proteína hemoglobina, que se encontra dentro dos glóbulos vermellos. As porfirinas son compostos heterocíclicos e macrocíclicos compostos por catro subunidades pirrol modificadas interconectadas cos seus átomos de carbono α por medio de pontes metino (=CH-).
Características
A IUPAC define as porfirinas así: Pigmentos naturais que conteñen un esqueleto fundamental de catro núcleos pirrólicos unidos polas posicións α por catro grupos metino para formar unha estrutura macrocíclica. Sinala tamén que ás veces a porfirina se designa como porfina (a porfirina máis simple) en índices de resumos químicos. As porfirinas son aromáticas e obedecen a regra de Hückel da aromaticidade, xa que posúen 4n+2 π electrons (n=4 na ruta cíclica máis curta) deslocalizados no macrociclo. Deste xeito, os macrociclos de porfirina son sistemas con moitos enlaces conxugados. Como consecuencia, presentan bandas de absorción de luz moi intensas na rexión visible e poden ser moi coloreados; o nome "porfirina" vén da palabra grega que significaba púrpura. O macrociclo ten 26 electróns pi en total. A porfirina máis elemental é a porfina, e as porfinas substituídas denomínanse porfirinas. A porfirina específica do hemo B (na figura) denomínase protoporfirina IX e posúe 4 substituíntes metilo, dous vinilo e dous de ácido propiónico nas posicións indicadas.
Complexos de porfirinas e moléculas relacionadas
As porfirinas son os ácidos conxugados de ligandos que se unen a metais para formar complexos. O ión metálico xeralmente ten carga 2+ ou 3+. Unha ecuación esquemática para está síntese é: Unha porfirina sen o ión metálico na súa cavidade é unha base libre. Algunhas porfirinas que conteñen ferro denomínanse hemos. As proteínas que conteñen hemos son as hemoproteínas, moi comúns na natureza. A hemoglobina e a mioglobina son dúas hemoproteínas, que se unen ao osíxeno (O2). Varios citocromos son tamén hemoproteínas.
Outros heterociclos están relacionados coas porfirinas. Entre eles están as corrinas, clorinas, bacterioclorofilas, e corfinas. As clorinas (2,3-dihdroporfirina) están máis reducidas, conteñen máis hidróxeno ca as porfirinas, e presentan unha subunidade pirrolina. Esta estrutura aparece na molécula de clorofila. A substitución de dúas das catro subunidades pirrólicas por subunidades pirrolina orixina unha bacterioclorina (que se encontra nalgunhas bacterias fotosintéticas) ou unha isobacterioclorina, dependendo das posicións relativas dos aneis reducidos. Algúns derivados das porfirinas seguen a regra de Hückel, pero a maioría non.
Biosíntese
O paso limitante da biosíntese de porfirinas é a formación de ácido δ-aminolevulínico (δ-ALA, 5-ALA ou dALA) por reacción entre o aminoácido glicina e o succinil-CoA procedente do ciclo do ácido cítrico. Dúas moléculas de dALA combínanse para dar porfobilinóxeno (PBG), o cal contén un anel pirrol. Catro PBGs combínanse despois por desaminación formando hidroximetil bilano (HMB), o cal é hidrolizado para formar un tetrapirrol circular, o uroporfirinóxeno III. Esta molécula sofre varias modificacións. Utilízanse intermediatos en diferentes especies para formar determinadas substancias, pero, nos humanos, o principal produto final é a protoporfirina IX, que se combina con ferro para formar hemo. Os pigmentos biliares son produtos da degradación do hemo.
O seguinte esquema en forma de táboa resume a biosíntese de porfirinas, e contén as referencias do número EC e da base de datos OMIM. Tamén se indica a correspondente porfiria, a doenza asociada coa deficiencia de cada encima:
center|500px|miniatura|Síntese do hemo. Algunhas das reaccións son mitocondriais e outras citoplasmáticas.
miniatura|center|600 px|Ruta de biosíntese do hemo B e os seus moduladores. Tamén se indican as principais deficiencias encimáticas.
Síntese no laboratorio
A síntese de Rothemund é unha condensación e oxidación que empeza cun pirrol e un aldehido. Na síntese de fase en solución os ácidos fórmico, acético e propiónico son solventes da reacción típicos, ou poden utilizarse o ácido p-toluenosulfónico ou varios ácidos de Lewis cun solvente non ácido. Fórmase e elimínase unha gran cantidade de subprodutos, xeralmente por recristalización ou cromatografía.
Desenvolvéronse tamén variantes de química verde nas cales a reacción se realiza con reactivos adsorbidos en xel de sílice ácido con irradiación de microondas ou a altas temperaturas na fase de gas. Nestes casos non se require ácido adicional.
Aplicacións
A principal función das porfirinas na natureza é o seu papel no mantemento da vida aerobia. Os complexos de meso-tetrafenilporfirina, como por exemplo o complexo de cloruro de ferro(III) (TPPFeCl), catalizan diversas reaccións de potencial interese en síntese orgánica.
Medicina
As porfirinas foron avaliadas no contexto da terapia fotodinámica, xa que absorben fortemente a luz, a cal é despois convertida en enerxía e calor nas áreas iluminadas. Isto foi aplicado na dexeneración macular usando verteporfina.
Electrónica molecular
Os compostos baseados na porfirina son de grande interese na electrónica molecular e nos bloques de construción supramoleculares. As ftalocianinas, que están estruturalmente relacionadas coas porfirinas, comercialízanse como tinguiduras e catalizadores. As tinguiduras de porfirinas sintéticas que son incorporadas no deseño de células solares están sendo suxeito de moita investigación. Aplicacións recentes de tinguiduras de porfirinas para as células solares sensibilizadas con tinguiduras mostran eficiencias de conversión solar que se aproximan á de aparellos fotovoltaicos baseados no silicio.
Química supramolecular
miniatura|250px|Un exemplo de porfirinas implicadas na [[química de hóspede-invitado. Aquí, un complexo de catro porfirinas e cinc é o "hóspede" dunha porfirina "invitada". ]] As porfirinas son a miúdo utilizadas para construír estruturas en química supramolecular. Estes sistemas toman vantaxe da acidez de Lewis do metal, tipicamente o cinc. Un exemplo de complexo hóspede-invitado foi construído a partir dun macrociclo composto de catro porfirinas. Unha porfirina base libre de invitado únese ao centro de coordinación coas súas catro piridinas substituíntes.
Xeoquímica orgánica
O campo da xeoquímica orgánica, que estuda o impacto e procesos químicos que os organismos realizaron na Terra, ten as súas orixes no illamento de porfirinas a partir do petróleo. Este descubrimento axudou a establecer as orixes biolóxicas do petróleo. Ás veces obtéñense as "pegadas dactilares" químicas do petróleo analizando cantidaes traza porfirinas de níquel e vanadio.
A clorofila é unha porfirina de magnesio, e o hemo é unha porfirina de ferro. Por outra parte, as porfirinas de níquel e vanadio poderían relacionarse con moléculas catalíticas de bacterias que se alimentan de hiodrocarburos primordiais.
A Perdigueira, Nebra, Porto do Son
A Perdigueira é un lugar da parroquia de Nebra no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 13 habitantes (8 homes e 5 mulleres).
1 de decembro
Nacementos
miniatura|100px| Nikolai Lobachevski.
Outros
Os 366 días do ano
Baalbek
Baalbek, correctamente Baʿalbek (Árabe بعلبك‎, translit. Ba’labakk, Syriac-Aramaic: ܒܥܠܒܟ) e tamén coñecida como Balbec, Baalbec ou Baalbeck, é unha cidade entre as Montañas do Leste do Líbano e as Montañas Occidentais do Líbano. Situado ao leste do río Litani no val de Beqaa, a uns 85 km. ao nordés de Beirut. A capital da Gobernación de Baalbek-Hermel, Baalbek ten unha poboación de aproximadamente 82.608 habitantes,, principalmente musulmáns xiítas, seguidos polos musulmáns sunnis e cristiáns. Considérase un reduto do movemento xiíta Hezbollah. É a sede do Festival Internacional de Baalbeck.
Name
miniatura|left|Unha instalación que mostra "I ♥ Baalbeck"
Orixes
As orixes de Baalbek datan de dous asentamentos cananeos que as escavacións arqueolóxicas baixo o Templo de Xúpiter permitiron datar a súa antigüidade, sendo da Idade de Bronce antiga (2900-2300 a. C.) e media (1900-1600 a. C.).
A etimoloxía do topónimo está relacionado co substantivo bá'al ou bēl en varias linguas da rexión semítica noroccidental (como o hebreo ou o acadio) significa "señor". O termo Baalbek, significaría, ‘señor da Bekaa’ e probablemente, relacionado co oráculo e o santuario dedicado ao deus Baal ou Bel (moitas veces identificado como Hadad, deus do sol, da tempestade e da fertilidade da terra) e a Anat, deusa da violencia e da guerra, irmá e consorte de Baal (que posteriormente identificaríase con Astarte), quizais asociada a Tamuz (máis tarde identificado con Adonis), deus da rexeneración primaveral. As prácticas relixiosas destes templos seguramente contemplaban, como noutras culturas veciñas, a prostitución sagrada, os sacrificios animais (e quizais tamén os humanos) e as ofrendas rituais ás divindades.
Os Xufreus, O Araño, Rianxo
Os Xufreus é un lugar da parroquia do Araño no concello coruñés de Rianxo, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 19 habitantes (9 homes e 10 mulleres).
Baalbek
Orixes
A cidade, situada nunha posición favorable desde o punto de vista estratéxico, preto das nacentes dos ríos Orontes e Litani non tería de calquera xeito, polo menos inicialmente, un valor importante comercial e estratéxico, non sendo mencionada nas fontes exipcias e asirias.
A identificación coa bíblica Baal-Gad (Libro de Xosué 11,17; 12,7), recollida como o límite norte da conquista de Xosué, e hoxe posta en dúbida, sostendo, máis ben que a cidade bíblica debe ser identificado coa cidade de Ḥāṣbayyā, no sueste do Líbano, ou con Bāniyās (a antiga Cesarea de Filipo), nos Altos do Golán.
Período helenístico
O historiador hebreo Flavio Xosefo (século I) rexistra o paso de Alexandre o Grande por Baalbek na súa marcha cara a Damasco. No Período helenístico, baixo o dominio da dinastía tolemaica, e desde o 198 a. C. polo Imperio seléucida, a cidade foi renomeada como Heliópolis ('cidade do sol'). Os gobernantes tolomaicos probablemente favoreceron a identificación do deus Baal co deus sol exipcio, Ra, e o deus grego Helios, a fin de construír unha maior fusión cultural dentro dos seus propios territorios.
O patio do templo foi modificado na súa extremidade occidental, iniciandose a construción dun templo de formas gregas para o que se construíu unha xigantesca plataforma (88 por 48 metros). Para esta construción utilizáronse bloques colosais: os tres que constitúen o chamado τρίλιθον ( 'Trilithon' ') pesan preto de 750 toneladas cada un, mentres que un cuarto bloque, de dimensión aínda maiores (21,5 metros de lonxitude, cunha sección de 4,3 metros cadrados de lado), agora coñecida co nome de ﺣﺠﺮ ﺍﻠﺤﺒﻠﻰ (ḥaǧar al-ḥublā ou ‘pedra da xestante’), foi abandonada na canteira.
Período romano
miniatura| [[Propileos do santuario de Xúpiter.]] Logo da conquista romana da cidade no 64 a.C., a divindade do santuario foi identificada con Xúpiter, aínda mantendo algunhas das características do antigo deus indíxena e asumindo a forma e o nome de Xúpiter Heliopolitano. O deus estaba representado con raios nas súas mans e enmarcado entre dous touros, o animal que acompañaba ao deus Baal. Os outros deuses asociados identificáronse con Venus e Baco. O culto asume un carácter mítico e misterioso, que probablemente favoreceu a súa difusión.
No 15 a.C o santuario converteuse en parte do territorio da Colonia Iulia Augusta Felix Beritus actual Beirut. Emprendeuse novamente a construción do templo sobre a plataforma helenística e conclúe en diversas etapas: o templo propio (Templo de Xúpiter), foi rematado no 60 baixo o goberno de Nerón. Ao mesmo tempo edificouse o altar torre que precede ao templo. Baixo Traxano (98-117) comezou a construción do gran patio. Baixo Antonino Pío (138 - 161) eríxese o templo de Baco. Os traballos, incluídos os do templo de Venus, finalizaron durante a dinastía dos Severos, especialmente durante a administración de Caracalla (211 - 217). Baixo Filipo o Árabe (244 - 249), emperador romano da veciña Damasco construíuse o patio hexagonal do santuario.
Neste momento Heliópolis, elevada por Septimio Severo (193 - 211) ao rango de colonia de dereito itálico co nome de Colonia Iulia Augusta Felix Heliopolis, convértese no principal centro da provincia de Siria-Fenicia, instituída no 194 con capital en Tiro.
Primeiro período cristiá e bizantino
Coa chegada do Cristianismo e a promulgación de Edicto de Milán, o santuario comezou un lento declive, probablemente acelerado polos desplomes provocados por terremotos. As primeiras transformación fixéronse baixo Constantino I (306 - 337). Segundo Eusebio de Cesarea institúese un bispado e decídese construír unha igrexa. O emperador Teodosio I (379 - 395) destrúe as estatuas pagãs, fai arrasar o chan do altar-torre para erixir no gran patio unha basílica cristiá e converteu en igrexa o templo de Venus. Algúns estudiosos afirman que Baalbek aínda era un centro de culto pagán.
O emperador bizantino Xustiniano (527 - 561) ordenou exportar oito columnas do Templo de Xúpiter, a fin de reutilizalas na Igrexa de Santa Sofía en Constantinopla.
Período árabe-islámico
miniatura|200px | O Gran Patio do Templo de Xúpiter Tras a conquista árabe no 637, por Abū'Ubayda ibn al-Garrah, o santuario transfórmase nunha cidadel fortificado (قلعة,  Qal'ah ) e é construída a gran mesquita en estilo omeia, hoxe en ruínas. A cidade pasou despois a fase de omeia e abbásida, baixo a administración fatimí, que a escolle como capital da provincia (Vilaia) no 972, na época do imán al-Muʿizz.
Brevemente ocupada polos bizantinos de Xoán I Tzimisces no 974, Baalbek convértese en 1025 dominio dos mirdasidas, liderads polo emir de Alepo Ṣāliḥ ibn Mirdās, e finalmente polos selxúcidas de Tutuš no 1075. Saladino a conquista en 1175 e permanece baixo o dominio aiúbida ata 1282, cando e conquistada polo Sultán mameluco Sayf al-Dīn Qalāwūn al-Alfī, coñecido como “al-Malik al-Manṣūr”. A cidade foi saqueada polas tropas mongois lideradas por Hulagu Khan en 1260 e de novo polo exército de Tamerlán en 1401.
Despois de 1516, Baalbek entrou no Imperio Otomán, dentro do Eyalet (provincia) de Damasco. Nos séculos seguintes, como noutras áreas do val de Becá, a poboación, predominantemente musulmáns xiítas divídese en clans chamados ʿašā'īr, suxeitos á autoridade de facto de dúas familias de propietarios de terras, os Ḥamādah e os Harfūš, cuxos privilexios feudais entraron en descomposición, a partir de finais do século XVIII cos intentos de modernización administrativa experimentadas pola autoridade Otomán.
Recuperacións europeas e misións arqueolóxicas
A primeira expedición científica realizouse en 1873 polo Fondo de Explotación de Palestina, e seguiu unha visita do Emperador Guillerme II de Alemaña que levou á creación dunha misión arqueolóxica Alemá (1898 - 1905), dirixida por Otto puchstein, durante o cal se fixeron as primeiras restauracións. Despois de primeira guerra mundial, establecéronse outras misións durante o Mandato francés, obra de C. Virolleaud, R. Dassaud, S. Ronzevalle, H. Seyrig, D. Schlumberger, F. Anus, P. Coupel e P. Collard. Logo da independencia do Líbano, en 1943 as operacións de restauración e conservación pasaron á xurisdición do Servizo de Antigüidades libanés. En 1984 o sitio de Baalbek entrou na lista do Patrimonio da Humanidade da Unesco.