cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia dos eslavos do sur
Introdución
Como vemos, durante os séculos XII a XIV case toda a rexión habitada por eslovenos caeu baixo o poder dos Habsburgo, de maneira que a sorte de Eslovenia quedou unida por longos séculos á de Austria. Os territorios de Friuli e de Istria pasaron á República de Venecia, que os retivo até a súa desaparición a finais do século XVIII, na época napoleónica. No Congreso de Viena (1815) pasa a depender de Austria.
Republic F-105 Thunderchief
O Republic F-105 Thunderchief foi un cazabombardeiro supersónico usado pola Forza Aérea dos Estados Unidos. Con capacidade de acadar velocidades de Mach 2, o F-105 realizou a meirande parte dos ataques de bombardeo durante os primeiros anos da Guerra do Vietnam; era o único avión estadounidense en ser retirado do combate debido ás súas altas perdas. Orixinalmente foi deseñado como un avión de ataque nuclear monopraza, e posteriormente foi desenvolvida unha versión bipraza Wild Weasel para a supresión das defensas aéreas inimigas. O F-105 foi comunmente coñecido como "Thud" polas súas tripulacións.
Historia dos eslavos do sur
Croacia
Finalmente formáronse dous ducados, o Ducado de Panonia e o Ducado de Dalmacia, gobernados por Ljudevit Posavski e Borna, como testemuñan crónicas de Eginardo, a principios do ano 818. Os primeiros documentos escritos rexistran estes dominios croatas como estados vasalos de Francia nesta época. O señorío franco terminou durante o reinado de Mislav dúas décadas máis tarde. Segundo Constantino VII a cristianización dos croatas comezou no século VII, pero esta afirmación é discutida e hoxe pénsase xeralmente que foi máis ben no século IX. O primeiro gobernante croata nativo recoñecido polo papa foi o duque Branimir, ao que o Papa Xoán VIII se refire como Dux Croatorum ("Duque dos Croatas") en 879.
Os croatas establecéronse en Dalmacia e, progresivamente, estendéronse pola beira do Danubio, entre o Sava e o Drava; só un escaso número de cidades fortificadas mantivo a súa relación con Bizancio e conservaron a lingua latina.
Ledoño
O topónimo galego Ledoño pode referirse a:
Historia dos eslavos do sur
Croacia
As tribos croatas, instaladas na parte noroeste da península Balcánica, ocuparon tres zonas: a rexión do Sava, cuxo centro era Sisak; o sector comprendido entre o mar Adriático e os montes de Plesiveč, con capital en Knin, e a banda de terra que se estende de Istria a Kotor, cos portos de Zadar, Trogir, Dubrovnik e as illas próximas. Esta localización xeográfica expoñíaos á rivalidade das cidades latinas da costa dálmata e aos ataques dos bizantinos, cuxa frota se internaba frecuentemente no Adriático. Como non formaban verdadeiros núcleos compactos foron acosados polos ávaros, os seus tradicionais inimigos.
Polo que respecta a Dalmacia, estivo poboada na antigüidade, como vimos, por tribos ilíricas e viuse frecuentada desde o século IV a.C. por comerciantes gregos que, atraídos pola riqueza mineira do interior do país, estableceron colonias na costa. Os romanos conquistaron o país durante o reinado de Augusto; Diocleciano dividiuna en dúas provincias, Dalmatia e Praerelitana. Cristianizada xa no século III, quedou na rexión occidental despois da partición do Imperio Romano, formando parte da prefectura de Italia.
Xa na Idade Media, foi ocupada polos ostrogodos e despois anexionada a Bizancio por Xustiniano. A conquista bizantina foi causa de que, en adiante, Dalmacia compartise o destino dos Balcáns, perdendo a conexión con Italia que mantiveran os ostrogodos. Os bizantinos, pola súa parte, non puxeron grande empeño na defensa destes territorios, difíciles de protexer, e non puideron evitar que os ávaros se establecesen libremente na rexión (séculos VI-VII).
Heraclio, para expulsar aos ávaros, autorizou os croatas a establecérense en Dalmacia. Os croatas eslavizaron o país e desprazaron cara á costa (Dubrovnik, Kotor, Split etc.) a poboación romanizada, que conservou a lingua latina e se mantivo sometida a Bizancio. Desde esta época o nome de Dalmacia reservouse exclusivamente para designar a rexión costeira dominada polos bizantinos, baixo a autoridade eclesiástica do patriarca de Constantinopla.
Os croatas coñeceron un máis dilatado período de independencia que os eslovenos, aínda que ao final verían parcialmente frustrada a súa esperanza de consolidar un estado nacional. Ao longo dos séculos VIII e IX as tribos croatas bascularon entre a influencia franca e a bizantina, mentres realizaban unha lenta expansión cara ao litoral dálmata.
Bizancio enviou a Cirilo e Metodio no século IX a evanxelizaren aos croatas no rito oriental. Grazas a esta evanxelización, o emperador bizantino Basilio II puido someter o país con apoio dos estamentos relixiosos. A dominación bizantina (877-910), que pretendía incorporar a rexión á influencia oriental, non fixo máis que agudizar os desexos independentistas da nobreza croata. 220px|miniatura|O sueste de Europa en [[910.]] miniatura|220px|[[Tomislav (903-928), primeiro rei de Croacia. Pintura de Josip Horvat Međimurec (1941). ]] miniatura|dereita|220px|O Reino de Croacia ca. [[925, durante o reinado de Tomislav.]]
O basileús concedeu a Tomislav I (903-928), knez ou župan de Nin, o título de procónsul imperial a cambio dunha alianza militar contra os búlgaros, pero este autoproclamouse no 925 rei de Croacia e iniciou unha política de unificación dos pequenos principados veciños e de extensión das súas fronteiras. Co rei Tomislav, os croatas dominaron sobre as principais cidades latinas da costa dálmata; a mestura entre o elemento eslavo e o latino mantívose en Dalmacia durante todo o século X.
Libre do dominio bizantino, a occidentalización do país foi inmediata. O bispado de Split (de rito romano) conseguiu supremacía fronte ao máis eslavizado de Nin. A arquitectura, anteriormente de influencia bizantina, adoptou o estilo románico.
Unha serie de peripecias bélicas carentes de valor definitorio permitiu que os estados croata e serbio alternasen en fases de predominio e crises coas incidencias exteriores dos Imperios Bizantino e Búlgaro até que, simultaneamente coas cruzadas e as crises de Bizancio e Bulgaria, lograron unha maior estabilidade.
O rei croata Estevo Držislav intentou estender a súa autoridade a todas as cidades costeiras dálmatas, e proclamouse rei de Dalmacia e Croacia, pero o dux de Venecia Pedro II Orseolo, que desexaba acabar cos piratas que tiñan as súas bases nas costas de Dalmacia e establecer a súa hexemonía marítima no Adriático, ocupou parte da rexión e titulouse dux de Dalmacia (ano 1000).
A puxanza do estado húngaro, creado en Panonia polos maxiares, terminou constituíndo un grave perigo para Croacia. Tras os reinados de Pedro Krešimir e Zvonimir (1076-1089), tomou corpo o intento húngaro de dominar este país. Á morte do gran rei Zvonimir, Croacia viuse envolvida en loitas sucesorias que facilitaron ao monarca húngaro, Ladislau I, a intromisión nos asuntos internos croatas.
Finalmente, no ano 1102, tras un acordo entre os xefes das doce tribos croatas e o rei de Hungría Kolemán (Pacta Conventa), este foi recoñecido como rei lexítimo de Croacia e Dalamacia. O reino de Croacia permanecería unido á monarquía húngara (e, en consecuencia, posteriormente a Austria) até 1918.
Os húngaros respectaron, en principio, os costumes locais e os privilexios da nobreza. O rei de Hungría gobernaba o país por medio dun herceg (especie de vicerrei) ou ban eslavo, gozando os croatas dun status autónomo que lles permitía ter a súa propia Dieta (asemblea). A administración do litoral reservouse ao ban das provincias marítimas, gobernador elixido, tamén, entre a nobreza croata. Croacia puido deste modo resolver os seus problemas co expansionismo veneciano, consolidar o feudalismo e integrar a súa economía na de Europa central, aínda que á custa de perder a soberanía.
Durante este período, as cidades da costa dálmata víronse envoltas en continuas loitas con Venecia, mentres que os señores feudais do interior se fortaleceron. As cidades dálmatas aproveitaron a protección do rei de Hungría (interesado en conservar portos no Adriático) e beneficiáronse á súa vez dos conflitos entre húngaros e venecianos para afianzar a súa autonomía ante a debilitada autoridade do monarca.
Ao extinguirse a dinastía nacional húngara (1301) os poderosos nobres croatas elixiron rei ao príncipe anxevino Carlos I Roberto, que obtivo tamén a coroa de Hungría. Coa nova dinastía, o proceso de occidentalización do país intensificouse, e cos franciscanos e os dominicos introduciuse no século XIV a arte gótica.
Mal protexidas pola monarquía húngara, os concellos dálmatas acabaron caendo pouco a pouco baixo a influencia veneciana, entre os séculos XIV e XV. Ao morrer Luis o Grande, os croatas apoiaron a candidatura de Ladislau de Durazzo, que foi coroado en 1403. As loitas dinásticas favoreceron a Venecia, que se apoderou da costa dálmata (1420). O 29 de xullo de 1437, pola Paz de Praga, os húngaros cederon a Venecia todos os seus dominios de Dalmacia.
Bosnia
miniatura|200px|O Reino de [[Bosnia (rexión)|Bosnia na Idade Media. ]] Os eslavos establecéronse no que hoxe é Bosnia nos séculos VI e VII, e durante algún tempo mantivéronse independentes, até que Hungría se apoderou do seu territorio, conquistado despois por Serbia. Entón naceu o estado bosníaco.
Bosnia, a causa da súa particular situación xeográfica, permaneceu como mazá da discordia entre os imperios de Oriente e de Occidente, até que o rei de Hungría a conquistou (século XII) e a dividiu en dous banatos a cuxa cabeza puxo cadanseu ban.
A emancipación de Bosnia está ligada ao ban Kulin (1180-1204). Durante o seu reinado a herexía dos bogomilos converteuse na relixión oficial.
Outro ban, Estevo Kotromanović (1318-1353) apoderouse de Hum (Hercegovina) e estendeu os seus dominios até Ragusa (Dubrovnik), facendo compatíbeis a expansión territorial coa vasalaxe a Hungría.
O seu fillo Stjepan (Estevo) Tvrtko I de Bosnia (1338–1391) ampliou os seus territorios con parte de Serbia, Croacia e Dalmacia, facéndose coroar en 1377 como rei de Serbia, Bosnia e os Estados do Litoral.
Os turcos penetraron por primeira vez en Bosnia en 1388. Invadírona e sometérona despois de moitas loitas en 1463.
Serbia
O territorio da actual Serbia, como vimos, estaba habitado na antigüidade por ilirios e tracios, foi ocupado por Roma a partir do 29 a.C. e quedou integrado na provincia de Mesia, que se chamou Mesia Superior despois das reformas de Diocleciano. miniatura|110px|[[Estevo Nemanja, Gran Príncipe de Rascia (Serbia).]] miniatura|110px|[[Estevo II Nemanjić.]] miniatura|200px|esquerda|O Emperador [[Teófilo garantiu a independencia dos serbios.]] miniatura|esquerda|200px|[[Bulgaria á morte do Khan Krum, en 814.]] miniatura|esquerda|200px|[[Estevo Uroš IV Dušan, Tsar de Serbia (1346–1355).]] miniatura|200px|Imperio de [[Serbia en tempos de Estevo Uroš IV (1350).]]
No século VII foi invadido polos serbios, pobo eslavo de tradición basicamente pastoril que carecía inicialmente de estruturas políticas. O seu órgano fundamental, como nos outros pobos eslavos, era a tribo, que dominaba un espazo xeográfico determinado baixo o control dun gobernador ou župán. Estes pobos eran pagáns, e tiñan un nivel cultural moi baixo, non coñecían a escritura. Esta inferioridade explica que carecesen de independencia e que estivesen sometidos durante moito tempo a Bizancio.
O primeiro župán coñecido foi Višeslav (contra 780), e sábese que un neto seu, Vlastimir, loitou polo 850 contra os búlgaros e formou o reino de Rascia con poboación serbia (contra 840), que posteriormente incorporou o de Zeta (actual Montenegro). Así mesmo, no enfrontamento contra o reino búlgaro, destacou o knez Mutimir (863-891), fillo de Vlastimir.
Republic F-105 Thunderchief
Como continuador do F-100, o F-105 tamén foi armado con mísiles e un canón; porén, o seu deseño adaptábase á penetración a baixa altura e alta velocidade portando internamente unha única arma nuclear. O seu primeiro voo foi en 1955 e entrou en servizo en 1958. O F-105 podía levar unha maior carga de bombas que os grandes bombardeiros estratéxicos da segunda guerra mundial, como o B-17 Flying Fortress e o B-24 Liberator. O F-105 foi un dos principais cazabombardeiros da Guerra do Vietnam; realizáronse ao redor de 20.000 saídas co Thunderchief, con 382 avións perdidos (case a metade dos 833 producidos), incluídas 62 perdas operacionais. Aínda que era menos áxil que os máis pequenos cazas MiG, os F-105 da USAF foron acreditados con 27,5 derrubamentos.
Durante a guerra, o monopraza F-105D foi o principal avión con bombas pesadas usado contra diversos obxectivos militares. Mentres tanto, os biprazas F-105F e F-105G Wild Weasel convertéronse nas primeiras plataformas adicadas á supresión de defensas aéreas inimigas, loitando contra os mísiles terra-aire de fabricación soviética S-75 Dvina. Dous pilotos de Wild Weasel foron premiados coa Medalla de Honra por atacar localizacións norvietnamitas de mísiles terra-aire, co derrubamento de dous MiG-17 o mesmo día. As perigosas misións acotío requirían deles ser "os primeiros en entrar e o últimos en saír", encargándose da supresión das defensas aéreas mentres os avións de ataque remataban as súas misións e deixaban a zona.
O Thunderchief foi o avión de combate monopraza dun só motor máis grande da historia, cun peso duns 23.000 kg. Podía superar a velocidade do son ao nivel do mar e acadar Mach 2 a grande altura, e podía cargar máis de 6.400 kg de bombas e mísiles. O Thunderchief foi substituído como avión de ataque sobre Vietnam do Norte polo McDonnell Douglas F-4 Phantom II e o General Dynamics F-111 Aardvark. Porén, as variantes Wild Weasel do F-105 permaneceron en servizo ata 1984, cando foron substituídas polo especializado F-4G "Wild Weasel V".
Historia dos eslavos do sur
Serbia
Debido á súa situación xeográfica, eslovenos e croatas viron condicionado o seu desenvolvemento, até épocas moi recentes, polos seus indiscutíbeis lazos históricos coa Europa central -a Mitteleuropa xermánica- que, xunto co credo relixioso, serviron para manter viva unha conciencia particularista, un algo á marxe do mundo balcánico.
Pola contra, no interior da península, serbios e búlgaros encarnaron desde a Idade Media dúas vertentes do ideal iugoslavo, que intentaron facer realidade mediante a construción de grandes imperios e a creación de igrexas nacionais, ortodoxas, pero independentes do patriarcado grego de Constantinopla. A visión idealizada daquela hexemonía constituirá un elemento fundamental no renacemento nacional do século XIX e nos reiterados intentos de reconstrución da Gran Serbia e da Gran Bulgaria que coñeceu a época contemporánea.
A formación dunha entidade estatal serbia foi máis lenta, pero tamén máis duradeira, cá dos seus veciños setentrionais. Durante moito tempo, as diversas tribos serbias que poboaban Rascia -a actual Serbia central- e Zeta (Hercegovina e Montenegro) mantiveron unha belicosa independencia, estorbada pola presión conquistadora de bizantinos, húngaros e búlgaros. A mediados do século IX, o župán Vlastimir logrou unir as tribos de Rascia contra os maxiares e iniciou unha política de aproximación entre os eslavos a partir do 879.
Á morte de Mutimir (fillo de Vlastimir), contra 890, Bulgaria e o Imperio Bizantino disputáronse a posesión dos territorios ocupados polos serbios. A expansión cara ao oeste do khanato dos búlgaros, fixo que estes influísen nos destinos de Serbia entre 917 e 927. Contra 931, cando o Imperio Búlgaro de Simeón I empezou a declinar, un príncipe, Ćaslav, mostrou desexos de autonomía, chegou a gobernar toda Serbia e ampliou os seus dominios cara a Bosnia. Pero a súa parcial autonomía durou pouco, pois o emperador bizantino Basilio II reconquistou a península sometendo os serbios e acabando con este primeiro conato de unidade serbia. Aínda que neste período os serbios gozaron de certa autonomía en terras de Bosnia, pois a Serbia propiamente dita quedou baixo o dominio directo dos emperadores bizantinos, os cales non querían perder as especiais condicións estratéxicas deste territorio.
Durante os séculos X e XI, aínda baixo a soberanía bizantina, Serbia seguiu sen formar unha unidade política coherente. Pero a mediados do século XI constituíuse, a partir das tribos de Zeta, o reino de Dioclea, auténtico núcleo do estado medieval serbio, que pronto estendeu o seu poder a Hercegovina, Rascia e o leste de Bosnia. Adoptando unha actitude de equilibrio entre Bulgaria e Bizancio, iniciouse unha nova etapa de expansión serbia durante os mandatos de Estevo Vojslav (1040-1052) e Miguel Vojslav (1051-1081). Este último rebelouse contra Bizancio e logrou reunir os territorios herdados do seu pai, a Rascia (Serbia) e a Zeta (Montenegro), obtendo do papa Gregorio VII o título de Rei dos eslavos. Á morte do seu fillo Constantino Bodin (1081-1101), as dúas rexións independizáronse de novo.
Contra 1167 Estevo Nemanja, Gran župán de Rascia, iniciou a loita para independizar o seu pobo da soberanía bizantina. Para lograr este propósito solicitou a axuda do Imperio Búlgaro, e en 1196 abdicou no seu segundo fillo Estevo II Nemanjić, casado cunha filla do emperador. Logrou anexionarse Montenegro, Dalmacia, Hercegovina e a Serbia danubiana, polo que se considera como o fundador do reino de Serbia.
O reinado de Estevo Nemaja (1171-1196) marcou o inicio do período máis esplendoroso da historia serbia. Os seus sucesores aproveitaron a decadencia do Imperio Bizantino e a debilidade dos restantes estados da península para facérense cun extenso imperio que, no seu apoxeo con Estevo Dušan (1331-1355), incluía os actuais territorios de Serbia, Hercegovina, o sur de Dalmacia, Montenegro, Albania, Macedonia e a Grecia do norte (Tesalia e Epiro).
O sucesor de Estevo Nemanja, Estevo II Nemanjić, coa axuda do seu irmán máis novo San Sava, que controlaba a Igrexa serbia, adoptou o título de rei, que foi confirmado por Honorio III, co que Serbia se converteu no estado máis forte dos Balcáns.
A Estevo II sucedérono no trono os seus tres fillos: Estevo III Radoslav (1227-1234), Ladislau (1234-1243) e Estevo IV Uroš I (1243-1276). Este último tivo que loitar contra os húngaros; finalmente retirouse á vida monacal e cedeu o trono ao seu fillo Estevo V Dragutin (1276-1282) o cal, á súa vez, abdicou no seu irmán Milutin, que tomou o nome de Estevo VI Uroš II (1282-1321).
Con este rei, Serbia entrou de cheo na esfera internacional, e as súas conquistas puxeron a base territorial do futuro esplendor serbio. A maior parte destas conquistas foron á custa de territorios bizantinos, logrando derrotar o emperador Andrónico II.
Finalmente, en 1299, os dous monarcas chegaron a un acordo polo cal o rei de Serbia casaba cunha filla do emperador e esta achegaba como dote os territorios xa conquistados ao imperio por Serbia.
En 1322, despois duns momentos de confusión, foi coroado novo rei Estevo VIII Uroš III (1321-1331), o cal participara nunha rebelión e fora condenado á perda da vista. Foi destronado polo seu fillo Estevo IX Uroš IV Dušan (1331-1355), co cal Serbia alcanzou a súa máxima independencia na Idade Media e grandes dominios territoriais. Mediante unha audaz política exterior, aproveitando as discordias existentes no Imperio Bizantino, conquistou Macedonia, Albania, Epiro, Etolia e Tesalia. Estas conquistas permitíronlle atribuírse o título de Tsar dos serbios e dos gregos (1346). Aproveitou tamén o seu poder para crear un patriarcado independente para a Igrexa Serbia (1346). En 1349 fixo promulgar o Dušanov Zakonik, ou "Código de Dušan", código lexislativo baseado no dereito bizantino.
O ideal de Dušan de ser emperador de serbios, gregos, búlgaros e albaneses, non o sobreviviu, aínda que permaneceu no recordo do seu pobo e renacería no século XIX.
Co seu fillo Estevo X Uroš V (1355-1371) e os sucesores deste, o imperio que creara Estevo Dušan entrou nunha etapa de desintegración progresiva, fraccionándose nunha serie de pequenos principados feudais, perpetuamente enfrontados, que foron incapaces de conteren a invasión dos turcos otománs. Finalmente, na batalla de Kosovo Polje, o 15 de xuño de 1389, os otománs de Murad I venceron as tropas serbias e búlgaras mandadas por Lázaro Hrebeljanović e Esteban de Bosnia, terminando así a independencia de Serbia, que pasou a formar parte do Imperio Otomán até finais do século XVIII.
Montenegro
Pouco se sabe dos primeiros tempos deste país. Só que os seus primitivos poboadores eran ilirios e que foi ocupado polas tribos eslavas no século VII. Da unión destas tribos xurdiu, no século IX, o principado de Duklja, coñecido máis tarde por Zeta.
Os serbios converteron aos montenegrinos nos seus vasalos (1215), e aínda que estes lograron un período de independencia baixo a dinastía dos Balsas (1360-1421), o país quedou finalmente sometido a Venecia. Porén, a influencia de Venecia (1421-1709), ao igual que a ocupación turca, produciuse fundamentalmente na costa.
Macedonia
Desde o século IV, Macedonia integrárase no Imperio Romano de Oriente e, durante os séculos V e VI, foi invadida por pobos eslavos que asimilaron a tracios, ilirios e macedonios.
As tribos eslavas uníronse nun poderoso principado, Esclavonia (Sclavonija), e rebeláronse contra o dominio bizantino. Tras as campañas militares de 657, 678 e 687, Bizancio volveu someter -esta vez parcialmente- aos eslavos de Macedonia. Mentres tanto, a horda protobúlgara do khan Kubera penetrou en Macedonia establecéndose preto da cidade de Bitola. Máis tarde (primeira metade do século IX), a maior parte de Macedonia quedou incluída no primeiro reino búlgaro.
A insuficiencia de fontes históricas impide establecer totalmente o cadro social da Macedonia altomedieval. Sábese, porén, que os eslavos eran xentes libres, propietarios das terras en cuxo laboreo se ocupaban fundamentalmente. Coñecían tamén diversos oficios e a explotación das minas, aínda que todo iso en menor escala que a agricultura.
Macedonia, o máis meridional dos territorios ex-iugoslavos, non coñeceu nunca a existencia dun estado independente (desde a invasión dos eslavos). Auténtico corazón dos Balcáns, terra de paso de todos os invasores da península -que contribuíron a convertela nun mosaico étnico e relixioso- foi durante a Idade Media continuamente disputada por gregos (bizantinos), serbios e búlgaros. O resultado de tan axitada historia é unha maior mestizaxe cultural que noutras zonas peninsulares e unha restra de dereitos históricos e de reivindicacións territoriais dos seus veciños, que desde finais do século XIX converteron Macedonia nunha auténtica polvoreira.
Desde a primeira metade do século IX, a maior parte de Macedonia quedou incluída no Primeiro Imperio Búlgaro. O resto estaba sometido aos bizantinos. Nos séculos IX e X iniciouse a xénese do réxime feudal e produciuse a ampla extensión do cristianismo, que chegaría a ter un papel positivo na difusión da cultura bizantina.
En 1018 Macedonia pasou de novo a Bizancio. Fortalecéronse os elementos gregos, pero apareceron tamén outros: armenios, hebreos e valacos. Os abusos da administración bizantina provocaron levantamentos populares, como os de Pedro Delian (1040), Georgie Boitej (1072) e outros.
A comezos do século XIII Macedonia foi escenario de enfrontamentos entre os cruzados e Bulgaria, á que quedou finalmente unida (1230).
Pero mediado o século XIV foi conquistada, como vimos, polo tsar serbio Esteban IX Uroš IV Dušan. Á morte deste, a dispersión feudal dominante en Serbia conduciu ao seu desmembramento e fixo de Macedonia fácil presa dos turcos, que a ocuparon tras a súa vitoria no río Maritza (1371).
Bulgaria
Se hai un pobo balcánico que poida presumir dunha relación histórica de certa continuidade cos macedonios —lazos relixiosos, lingüísticos, culturais etc.— é, sen dúbida, o búlgaro. Por iso cómpre dedicarlle unhas breves liñas. miniatura|175px|Mapa que mostra o apoxeo territorial de [[Bulgaria baixo o tsar Siméon I.]]
Este pobo é froito da unión entre as tribos protobúlgaras de orixe turca (é dicir, non eslavas), que invadiron Mesia no século VII, e dos eslavos que acabaran de asentarse nesta provincia do Imperio Romano de Oriente. Como sucedería con outros conquistadores nómades, os protobúlgaros adoptaron a lingua e a cultura dos vencidos e, pola mesma época que os serbios, abrazaron o cristianismo ortodoxo.
Extraordinarios guerreiros, asumiron o liderado da loita dos pobos eslavos contra os bizantinos. Donos de Macedonia e de gran parte de Tracia, alcanzaron o seu apoxeo baixo o tsar Simeón I (893-927), cando non só someteron aos serbios a vasalaxe, senón que conquistaron gran parte da actual Albania.
Pero o Imperio Búlgaro tiña unhas bases fráxiles, e non sobreviviu á presión bizantina. Reducido ao territorio da actual Macedonia, o tsar Samuel (976-1014) resistiu longos anos aos gregos, pero foi finalmente derrotado e o seu "imperio" incorporado a Bizancio.
En 1185 xurdiu o Segundo Imperio Búlgaro que, favorecido pola descomposición bizantina tras a cuarta cruzada, reconstruíu rapidamente os límites do vello imperio, desde o Adriático ao mar Negro, aínda que esta vez os búlgaros non puideron someter a Serbia dos Nemanja. O novo imperio, vítima dun rápido proceso de descomposición feudal, non puido sosterse fronte á presión de serbios, gregos e húngaros.
A mediados do século XIV non só perdera as súas provincias occidentais, senón que se encontraba atomizado en numerosos principados feudais sobre os que o tsar exercía unha soberanía puramente nominal.
Cando os exércitos otománs puxeron pé na beira europea dos Dardanelos, en 1354, a Serbia de Estevo Dušan parecía en vías de cumprir o seu programa de unificación dos eslavos meridionais baixo unha común soberanía.
Pero trinta e cinco anos despois, cando as tropas do sultán Murad I derrotaban en Kosovo Polje a coalición de estados balcánicos encabezada polo príncipe serbio Lazar, a península era un mosaico de pequenos principados rivais, algúns dos cales aínda atribuían sonoros títulos imperiais aos seus monarcas en reivindicación dunha gloria nacional xa desaparecida.
A conquista otomá
No ano 1354 iniciouse, coa caída de Galípolis, a conquista turca da Europa balcánica e, en tan só unha centuria, a práctica totalidade da península pasou a mans dos invasores asiáticos. A ameaza turca era máis sensíbel en Serbia, desintegrada durante o reinado de Esteban X Uroš V (1355-1371). Tal situación materializouse coa derrota do príncipe Lázaro Hrebeljanović á fronte dunha coalición de pobos balcánicos en Kosovo Polje (1389).
miniatura|280px|esquerda|[[Murad II.]]
A finais do século XIV Bulgaria, Tracia, Macedonia e o norte de Grecia foran xa ocupadas, e Serbia e Bosnia pagaban tributo ao sultán. O sucesor de Lázaro, Esteban (1389-1427), proclamouse déspota e, aliado de Hungría, estableceu a súa capital en Belgrado (14l2). Este esforzo efémero contra a presión otomá foi continuado por Xurxo Branković (1427-1456), que trasladou a Semendria a capital da zona serbia por el controlada, e propuxo a unión de Bosnia, Serbia e Hungría contra os turcos.
Pero as súas peticións, e os esforzos de Hungría por galvanizar aos cristiáns balcánicos e promover unha cruzada europea contra o islam, foron anulados polo desastre de Varna (1444), que abriu definitivamente aos otománs a posesión dos Balcáns ao derrotar as tropas de Murad II ás de Ladislau III de Polonia e a Janós Hunnyadi de Hungría.
Serbia converteuse nun baxalato otomán (1459), mentres que o último déspota se retiraba a Bosnia que, catro anos despois (1463), tamén pasou a mans turcas, a pesar de que o seu voivoda se proclamara vasalo do sultán.
Hercegovina caeu en 1482 e, nese mesmo ano, outro baxalato uniu esta rexión con Bosnia. Croacia foi aniquilada na batalla de Krbasko Polje (1493), o que orixinou un desprazamento de croatas a Eslovenia e Hungría, onde tamén se refuxiaran numerosos serbios. Finalmente, Zeta, denominada agora Crna Gora (Montenegro), pasou despois (1499) de mans venecianas a otomás, e foi posto baixo a autoridade administrativa do rangag (distrito) de Escútari.
miniatura|200px|Mapa da [[República de Ragusa.]]
Tras estas campañas otomás só quedou en relativas condicións de seguridade a República de Ragusa, enclave comercial que ostentaba o monopolio do sal e que se converteu en foco cultural e político do eslavismo. Esta cidade, fundada en 614 por uns fuxitivos de Epidauro, chegou a ser o centro dunha república aristocrática independente e saída ao mar dos eslavos dos Balcáns.
Estivo desde 867, e durante tres séculos, baixo a tutela dos emperadores bizantinos, aos que sucederon os venecianos en 1204 e os húngaros en 1358. Pasou finalmente a poder dos turcos, conservando á súa independencia a cambio de pagar un tributo ao sultán e, grazas á súa riqueza e á súa hábil diplomacia, a república alcanzou un notábel nivel de desenvolvemento durante os séculos XV e XVI.
Tras a expulsión dos xudeus de España en 1492, a cidade acolleu a un grupo de sefardíes. Os seus contactos con outros sefardís do Imperio Otomán e de Europa servíronlle para poder obter proveitosos acordos comerciais.
miniatura|250px|esquerda|[[Imperio Otomán coas conquistas entre 1481 e 1683.]]
Na época do seu máximo esplendor (século XVI), a frota de Ragusa compoñíase de douscentos barcos. A expansión proseguiu até 1667, cando na mañá do 6 de abril, un espantoso terremoto arruinou a cidade de Ragusa; seis mil habitantes quedaron sepultados debaixo dos seus muros. Foi reconstruída a expensas do Papa, do rei de Francia e do de Inglaterra.
Ocupada por Napoleón (1806-1813), converteuse nun ducado entregado ao mariscal Marmont. O Tratado de Viena de 1815 entregouna, co resto de Dalmacia, a Austria. Ao terminar a I Guerra Mundial integrouse en Iugoslavia.
Aínda houbo unha terceira vaga de conquistas turcas, no século XVI.
Tras a caída do reduto de Belgrado (1521), formouse un estado "tapón" para protexer a fronteira húngara que, porén, non puido conter as emigracións de serbios a dito país. Finalmente, chega o desastre húngaro de Mohács (1526), que comportou a perda de Eslavonia (parte oriental de Croacia) e a maior parte da propia Hungría.
Despois da derrota de Mohács, os croatas preferiron pasar a ser súbditos dos Habsburgo de Austria, como vimos. Da península Balcánica, só Ragusa (Dubrovnik) conseguiu manter unha autonomía relativa mediante o pagamento dun tributo anual ao sultán.
Este estado de servidume prolongouse até 1683, data do sitio de Viena e do comezo da decadencia do poder otomán en Europa.
Consecuencias da ocupación otomá
A conquista turca tivo profundas e duradeiras consecuencias para os eslavos balcánicos. Os vencedores non só eliminaron a súa organización política, senón que transformaron as relacións sociais e económicas e provocaron considerábeis movementos de poboación. Como os restantes cristiáns do Imperio, os balcánicos convertéronse en reaia, súbditos propiedade do sultán, que dispoñía libremente das súas vidas e facendas. Grandes extensións da península foron entregadas en feudo (timar) a soldados otománs que, a cambio do servizo de armas, recibían os beneficios da explotación da terra e do traballo dos campesiños a ela adscritos. miniatura|250px|Hipotética expansión das crenzas bogomilas (séculos V-XV).
O sistema social sufriu cambios importantes. Aínda que no mundo rural se mantivo o modelo de comunidades campesiñas gobernadas patriarcalmente por xuíces que respondían ante o baxá otomán, a vida urbana sufriu un importante retroceso en case todos os Balcáns occidentais. Desapareceu a vella aristocracia feudal, e o patriarcado grego de Constantinopla recuperou a súa privilexiada posición entre a cristiandade eslava ortodoxa, en prexuízo do clero dos desaparecidos patriarcados nacionais serbio e búlgaro.
Isto trouxo consigo un considerábel retroceso da vida cultural das comunidades eslavas, que perderon practicamente a tradición literaria na súa propia lingua. Porén, o proceso de islamización foi mínimo e circunscribiuse ao asentamento de campesiños anatolios nalgunhas zonas de Tracia e Macedonia e á conversión ao islam de gran parte da poboación de Albania e de parte da de Bosnia (os bogomilos).
O que si tivo unha gran transcendencia foron os desprazamentos de poboación provocados pola conquista e despois polas reiteradas sublevacións contra o dominio otomán. Durante os séculos XIV e XV foron moitos os cristiáns, fundamentalmente católicos romanos de Bosnia e Eslavonia, que buscaron refuxio en Croacia, Hungría, a República de Ragusa e as posesións venecianas en Dalmacia. Tamén os serbios coñeceron grandes migracións. No norte, miles deles cruzaron o Danubio fuxindo da conquista turca establecéndose na rexión húngara de Voivodina (hoxe provincia "autónoma" de Serbia), poboada por romaneses e maxiares, e nas zonas orientais de Eslavonia, entre Osijek e Belgrado, onde a poboación serbia chegaría a ser maioritaria (isto orixinaría un dos conflitos contemporáneos entre Serbia e Croacia).
As prolongadas guerras entre austríacos e turcos provocaron novas migracións en masa cara aos territorios dos Habsburgo, como a encabezada, contra 1690, polo patriarca Arsenij Čarnojević, ou a que seguiu ao fracasado levantamento proaustríaco de 1787. O resultado destes movementos foi unha relativa ruptura do equilibrio étnico na área danubiana que daría lugar, xa no século XX, a non poucos conflitos entre serbios, húngaros e croatas.
A islamización contribuíu a complicar aínda máis este panorama. En Bosnia, rexión poboada por serbios e croatas, as conversións masivas de adeptos ao cristianismo bogomilo fixeron xurdir un terceiro grupo nacional, o dos musulmáns bosníacos, que pronto alcanzou un considerábel peso específico. Conforme ao censo de 1910, a maioría da poboación de Bosnia e Hercegovina estaba formada por serbios ortodoxos (42%) fronte a un 21% de croatas, pero os musulmáns supoñían o 34%.
As rexións de Kosovo e Novi Pazar viron emigrar tamén a boa parte da poboación, que foi substituída por colonos musulmáns da veciña Albania, o que co tempo crearía outro grave problema étnico no corazón da Serbia histórica.
Croacia e Eslavonia: As fronteiras militares
Poucas foron as rexións da Iugoslavia contemporánea que quedaron libres do dominio otomán. Tras o desastre de Mohács, gran parte de Croacia e case toda Eslavonia foron ocupadas, pero nas zonas que escaparon á conquista, as súas Dietas mantiveron a fidelidade á coroa húngara, encarnada agora no Habsburgo Fernando de Austria (o irmán de Carlos V). Límite cos turcos durante tres séculos, a maior parte de Croacia e Eslavonia convertéronse na fronteira militar, escenario de frecuentes incursións inimigas até a reconquista de finais do século XVII. A Fronteira militar era unha terra fronteiriza do imperio Habsburgo que actuou como cordón sanitario contra o imperio otomán desde principios da Idade Moderna até finais do século XIX. A expansión do imperio Otomán en Europa supuxo o repregamento da fronteira do reino de Hungría cara ao norte, perdéndose así moitas terras croatas (e mesmo húngaras). 280px|miniatura|esquerda|Zona sur do [[imperio austrohúngaro en 1848. En cor bordeos, Reino de Croacia e, en bordeos máis clara, Eslavonia (dentro da monarquía húngara); en cor gris clara, Reino de Dalmacia (dentro do imperio austríaco); en cor verde, Provincias de Bosnia e Hercegovina (que foron anexionadas ao imperio en 1908); en branco, 'Fronteiras Militares en Croacia (C.M.F.) e en Eslavonia.]]
Cando en 1526 a Casa dos Austria asumiu o trono do reino de Hungría (que incluía o de Croacia), o emperador Fernando I prometeu ao Parlamento Croata que achegaría 200 cabaleiros e 200 infantes, e que pagaría outros 800 xinetes para sumarse ás forzas croatas. En 1553 as terras fronteirizas foron reorganizadas baixo o mando do comandante Iván Lenković. A fronteira dividiuse entre a Krajina Croata e a Alta Krajina Eslavoa. A fronteira co imperio otomán foi fortificada. Os gastos militares eran cuantiosos, e o Congreso das Terras de Austria Interior de Bruck an der Mur en 1578 definiu as obrigas de cada territorio na defensa. Así, a nobreza de Estiria financiou a Fronteira Eslavoa mentres que as demais (Baixa Austria, Alta Austria, Carniola, Carintia e Salzburgo) financiaron a parte croata.
A pesar do apoio financeiro da nobreza de Austria interior, as finanzas da Fronteira Militar non eran boas. O alto mando de Graz decidiu probar outras alternativas ás tropas mercenarias, pasando na década de 1630 a ofrecer terras e privilexios na fronteira a inmigrantes (como os uskok, guerrillas e refuxiados das terras ocupadas polos turcos) a cambio do seu servizo no exército imperial. Para evitar o despoboamento das expostas terras fronteirizas, outorgóuselle a liberdade aos campesiños da rexión, fronte ao réxime de servidume doutras terras.
En novembro de 1630, o emperador proclamou o Statuta Wallachorum ou Estatuto de Valaquia, regulando o status dos colonos de Valaquia (incluíndo eslavos como croatas, serbios ou romaneses) e especificaba as súas obrigas civís e militares. Por ese tempo, a poboación da fronteira era xa unha mestura entre o pobo croata autóctono e inmigrantes. A esta nova clase militar, dado o alto número de refuxiados doutros países, especialmente serbios, recibiu liberdade de credo, a pesar de que o país era católico.
Co tempo, a poboación da fronteira converteuse nun estamento militar, mesmo aínda despois da desaparición do dominio turco.
A Reforma levantou ás clases dirixentes contra a autoridade imperial, e aos campesiños contra os terratenentes; por outra parte, a tradución de textos relixiosos, impulsada pola doutrina luterana, favoreceu o desenvolvemento dos dialectos escritos, acentuándose así as diferenzas rexionais.
En Dalmacia, as cidades costeiras sometidas a Venecia e á República de Ragusa escaparon ao dominio musulmán, e viron reforzada a súa poboación eslava pola chegada de refuxiados procedentes de Croacia, Bosnia e Hercegovina. Porén, baixo a autoridade de Venecia diminuíu a actividade comercial e marítima dos portos dálmatas.
Serbia
Inicialmente, a dependencia dos turcos en Serbia limitouse a aceptar a soberanía dos sultáns, pero despois da caída de Constantinopla en poder dos turcos (1453), estes, para asegurárense o dominio de Serbia, atacárona e sometérona facilmente. Como vimos, todas as terras pasaron a ser propiedade do sultán, o cal as concedía aos xefes militares a cambio dos seus servizos; este novo sistema de propiedade da terra implicou a servidume da case totalidade da poboación serbia.
O último tsar serbio, Lázaro II, morreu en 1458. O sentimento nacional serbio sufriu un duro golpe e entrou nunha prolongada etapa de letargo (uns 350 anos). Como Turquía fixo algunhas concesións, como a reconstitución do patriarcado serbio de Peć (1555), os intentos dos serbios de emancipárense da tutela dos turcos non comezaron até que a mesma descomposición interna do imperio otomán os facilitou.
Porén, o patriarcado de Peć adoptou un liderado civil sobre os serbios, manténdose grazas a iso, durante o tempo da dominación otomá, a idea de nacionalidade. E, no século XVII, Georges Branković, facéndose pasar por descendente dos antigos reis serbios, reclamou os seus "dereitos" sobre Sirmio, Hercegovina e o Banato de Temesvar (Timisoara). As súas propostas de formar un reino ilírico semiindependente (1683), que protexería as fronteiras do imperio habsburgués, fracasaron (1689).
Posteriormente, o emperador de Austria Leopoldo I prometeu axuda ao patriarca Arsenio III Čarnojević, que formou un ducado serbio, gobernado polo voivoda Xoán de Monastir.
Máis tarde tiveron lugar grandes migracións de serbios a terras da coroa austríaca, en especial ao Banato.
Bosnia
Durante a dominación turca os naturais do país sufriron terríbeis persecucións e brutal trato, tendo lugar a conversión masiva de cristiáns bogomilos ao islam.
Montenegro
A influencia de Venecia, ao igual que a posterior ocupación turca, produciuse fundamentalmente nas costas e territorios periféricos, mentres que o interior das montañas permaneceu inaccesíbel.
Os seus habitantes e cantos alí se refuxiaron foron gobernados durante este período (e máis adiante) polo Consello de Metropolitanos ortodoxos de Cetinje, converténdose así, grazas a este goberno teocrático, nun símbolo da resistencia eslava fronte ao xugo otomán.
Macedonia
Durante a dominación turca o estado (en realidade, o sultán) foi o dono principal da terra, e outorgou territorios e beneficios aos feudais que mellor o servían. Creceu a influencia da poboación turca (asentamentos de campesiños anatolios), intensificouse a opresión e explotación (século XVI), perseguiuse aos eslavos, forzándoos á islamización (século XVII).
A decadencia do Imperio Otomán
O comezo da decadencia do poder otomán en Europa prodúcese en 1683, data do sitio de Viena. Na contorna desta cidade, os otománs foron derrotados polo emperador Leopoldo I. Seguidamente, en 1686, o exército imperial liberou Buda, a capital húngara e, o ano seguinte, no mesmo lugar onde tivera lugar o desastre de Mohács, Carlos V de Lorena, ao servizo do emperador Leopoldo, derrotou outra vez aos turcos.
En 1699 firmaron austríacos e otománs o Tratado de Karlowitz, en virtude do cal os turcos tiveron que evacuar Hungría (excepto o triángulo formado polos ríos Maros e Tisza), e a cidade de Tremésvar (Timisoara), Transilvania e Croacia-Eslovenia, que pasaron a Austria, e o Peloponeso e Dalmacia, que se integraron en Venecia. A dieta de Presburgo (Bratislava) recoñeceu a soberanía dos Habsburgo sobre Hungría, que quedou así unida a Austria até 1918.
Por outro lado, a pugna entre Rusia e os otománs decántase cara a Rusia no tratado de Kuchuk-Kainarji (1774). Nel sancionouse a independencia de Crimea, e Rusia obtivo Kerch e, entre outros privilexios, o dereito de protección sobre os cristiáns ortodoxos súbditos do Imperio Otomán. Este tratado marcou definitivamente a decadencia dos turcos en Europa, e habería de ter importantes consecuencias no futuro dos Balcáns, xa que Rusia dispuxo desde ese momento dun poderoso medio de acción que lle permitiría intervir profusamente nos asuntos internos da Sublime Porta. O tratado de Kuchuk-Kainarji foi ratificado posteriormente polo de Jassy (1792).
Durante os séculos XVII e XVIII, coincidindo coa decadencia do Imperio Otomán, os venecianos ampliaron as súas posesións cara ao interior de Dalmacia, até a fixación da fronteira definitiva cos turcos, en 1721.
Tal feito é de importancia para entender o contencioso serbo-croata, xa que a fronteira militar veneciana, que incluía ao sur pequenas zonas de poboación serbia, foi mantida polos franceses nas súas efémeras Provincias Ilirias que, a partir de 1815, pasaron a Austria.
Máis tarde, estes límites, reivindicados integramente polos croatas, serían respectados ao integrarse cos territorios de Croacia e Eslavonia primeiro no Reino de Iugoslavia e, despois da segunda guerra mundial na República Socialista de Croacia, pero Serbia mantería a súa reivindicación sobre as zonas ocupadas pola súa minoría nacional no mediodía dálmata.
O despertar das nacionalidades
A finais do século XVIII case toda a península Balcánica formaba parte aínda do Imperio Otomán. A decadente República de Venecia conservaba a costa dálmata e algunhas bases no litoral do Epiro e, entre ambas as zonas, o pequeno e montañoso principado de Montenegro e a República comercial de Ragusa mantiñan tenazmente a súa independencia. Ao norte do Danubio, fóra xa da península, os hospodares de Valaquia e Moldavia gobernaban como vasalos do sultán.
No resto dos Balcáns, os turcos estableceran un férreo dominio, impoñendo ás poboacións cristiás un modelo social e económico descoñecido no resto de Europa. Como soberano absoluto, o sultán era dono de vidas e facendas. Os cristiáns, integrados na clase servil dos reaia, podían ser por tanto sometidos a un réxime de semiescravitude agraria, mantidos á fronte de empresas artesanais ou comerciais ou mesmo ocupar altos cargos na Administración, como sucedía cos gregos fanariotas de Istambul.