cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metamorfismo
Recristalización
miniatura|upright=1.35|Unha [[milonita vista no microscopio petrográfico.]] As rochas metamórficas son tipicamente máis cristalinas de gran groso que os protólitos a partir dos cales se formaron. Os átomos no interior dun cristal están rodeados por unha disposición estable de átomos veciños. Isto pérdese parcialmente na superficie do cristal, producindo unha enerxía superficial que fai a superficie termodinamicamente inestable. A recristalización a cristais mais grosos reduce a área superficial e así minimiza a enerxía superficial.
Aínda que o aumento do grosor dos grans é un resultado común do metamorfismo, a roha que é intensamente deformada pode eliminar a enerxía de tensión recristalizando como unha rocha de gran fino chamada milonita. Certos tipos de rocha, como as ricas en cuarzo, minerais carbonatos, ou olivina, son especialmente proclives a formar milonitas, mentres que o feldespato e o granate son resistentes á milonitización.
Cambios de fase
O metamorfismo de cambio de fase consiste na formación dun novo mineral coa mesma fórmula química que un mineral do protólito. Isto implica que se ten que producir unha redistribución dos átomos nos cristais. Un exemplo son os minerais de silicato de aluminio cianita, andalucita e sillimanita. Os tres teñen unha composición idéntica, Al2SiO5. A cianita é estable nas condicións reinantes na superficie. Porén, á presión atmosférica, a cianita transfórmase en andalucita cando a temperatura chega a 190 °C. A andalucita, á súa vez, transfórmase en sillimanita cando a temperatura acada os 800 °C. A presións por riba de 400 Mpa (4 kbar), a cianita transfórmase directamente en sillimanita a medida que aumenta a temperatura. Un cambio de fase similar obsérvase ás veces entre a calcita e a aragonita, no que a calcita se transforma en aragonita a presións elevadas e temperaturas relativamente baixas.
Neocristalización
A neocristalización é a creación de novos cristais de mineral diferentes dos do protólito. As reaccións químicas dixiren os minerais do protólito, o que dá lugar a novos minerais. Este é un proceso moi lento que pode tamén implicar a difusión de átomos a través de cristais sólidos.
Un exemplo dunha reacción de neocristalización é a reacción da fayalita co plaxioclasio a elevada presión e temperatura para formar granate. A reacción é:
Poden ter lugar moitas reaccións complexas de alta temperatura entre minerais sen que fundan, e cada conxunto de minerais (chamado ensamblaxe) producido proporciona unha pista de como eran as presións e temperaturas no momento do metamorfismo. Estas reacción son posibles debido á rápida difusión de átomos a elevada temperatura. O fluído que hai nos poros entre os grans de minerais pode ser un medio importante a través do cal se intercambian os átomos.
Un grupo particularmente importante de reaccións de neocristalización son as que liberan volátiles como a auga e o dióxido de carbono. Durante o metamorfismo do basalto a ecloxita en zonas de subdución, descompóñense os minerais hidratados, producindo copiosas cantidades de auga. A auga ascende ao manto supraxacente, onde fai rebaixar a temperatura de fusión das rochas do manto, xerando magma por fusión de fluxo. Os magmas derivados do manto poden finalmente acadar a superfice da Terra, causando erupcións volcánicas. Os volcáns do arco resultantes tenden a producir erupcións perigosas, porque o seu contido alto de auga fainos extremadamente explosivos.
Exemplos de reaccións de deshidratación que liberan auga son:
Un exemplo de reacción de descarbonatación é:
Deformación plástica
Na deformación plástica aplícase presión ao protólito, que causa que este se cizalle ou dobre, pero non chegue a romper. Para que ocorra isto as temperaturas deben ser altas dabondo para que non ocorran fracturas, pero non tan altas como para que teña lugar unha difusión dos cristais. Igual que coa disolución a presión, as etapas iniciais de deformación plástica empezan durante a diaxénese.
Tipos
Existen varios tipos de metamorfismo. Os principais son os metamorfismos rexional, de contacto, hidrotermal, de impacto e dinámico.
Metamorfismo rexional
Metamorfismo rexional é un termo xeral para o metamorfismo que afecta rexións enteiras da codia terrestre. Na maior parte dos casos refírese ao metamorfismo dinamotérmico, que ten lugar nos cintos oroxénicos (rexións onde se están formando montañas), pero tamén inclúe o metamorfismo de enterramento, que é o resultado de que, simplemente, a rocha quede enterrada a grandes profundidades baixo a superficie terestre nunha cunca subsidente.
Metamorfismo dinamotérmico
As rochas metamórficas formadas neses lugares adoitan mostrar unha foliación ben desenvolvida. A foliación desenvólvese cando unha rocha é acurtada ao longo dun eixe durante o metamorfismo debido á presión á que está sometida. Isto causa que os cristais de minerais de forma laminar, como a mica e a clorita, acaben rotando de tal maneira que o seu eixe curto se dispoña paralelo á dirección do acurtamento, cando antes estaba orientado ao chou. Isto ten como resultado a formación de rochas foliadas ou bandeadas, nas que as bandas mostran as cores dos minerais que as forman. As rochas foliadas a miúdo desenvolven planos de foliación ou clivaxe. As lousas metamórficas son un exemplo de rocha metamórfica foliada, orixinadas a partir de lousas sedimentarias arxilosas, e mostran uns planos ben desenvolvidos que permiten que a rocha se poida romper en láminas ou placas.
O tipo de foliación que se orixina depende do grao do metamorfismo. Por exemplo, se empezamos cunha lutita, prodúcese a seguinte secuencia conforme aumenta a temperatura na que as rochas se van transformando sucesivamente: a lutita (feita de partículas arxilosas e limosas) é primeiro convertida en lousa metamórfica, que ten un gran moi fino, é foliada e característica dun metamorfismo de grao moi baixo. A lousa convértese en filita, que ten un gran fino e atópase en áreas de metamorfismo de grao baixo. O xisto é de gran medio a groso e encóntrase en áreas de metamorfismo de grao medio. Cando se chega a un metamorfismo de grao alto a rocha transfórmase en gneis, que é de gran groso a moi groso e presenta bandas.
As rochas que estiveron sometidas a unha presión uniforme por todos os seus lados ou as que carecen de minerais con hábitos de crecemento distintivos non serán foliadas. O mármore carece de minerais laminares e xeralmente non é foliado, o cal permite o seu uso como material para a escultura e arquitectura.
As oroxenias de colisión son precedidas por unha fase de subdución de codia oceánica. As condicións na placa subducente que se está introducindo cara ao manto orixinan na zona de subdución os seus propios efectos distintivos de metamorfismo rexional, caracterizados pola presenza de cintos metamórficos pares.
Metamorfismo de enterramento
miniatura|Cuarcita siux, un produto do metamorfismo de enterramento. O metamorfismo de enterramento ten lugar simplemente porque as rochas quedan enterradas a grandes profundidades baixo a superficie terrestre nunha cunca subsidente. Alí as rochas están sometidas a altas temperaturas e grandes presións causadas polo inmenso peso das capas de rochas que teñen enriba. O metamorfismo de enterramento adoita producir rochas metamórficas de grao baixo, que non mostran ningún dos efectos de deformación e pregamento tan característricos do metamorfismo dinamotérmico.
Exemplos de rochas metamórficas formadas por metamorfismo de enterramento son algunhas das rochas do sistema de rift mesocontinental de América do Norte, como a cuarcita siux, e na cunca de Hamersley de Australia.
Metamorfismo de contacto (térmico)
miniatura|Metamorfismo de contacto arredor do magma.
O metamorfismo de contacto ocorre arredor das intrusións de rochas ígneas ou magmáticas como resultado do incremento de temperatura causado pola intrusión do magma nunha rocha propia da zona máis fría. A área que rodea a intrusión, onde se producen os efectos do metamorfismo de contacto debidos á calor do magma, denomínase auréola metamórfica, ou auréola de contacto ou simplemente auréola. As rochas metamórficas de contacto adoitan ser corneanas. As rochas formadas por metamorfismo de contacto poden non presentar signos de forte deformación e adoitan ser de gran fino, xa que o axente transformador principal aquí é a calor do magma que afecta ás rochas circundantes, e son ademais extremadamente duras.
O metamorfismo de contacto é maior canto máis preto da intrusión e disípase canta maior é a distancia co contacto. O tamaño da auréola depende da calor que desprenda a intrusión, do seu tamaño e da diferenza de temperaturas coas rochas da parede. Os diques magmáticos teñen xeralmente auréolas menores con metamorfismo mínimo, que se estende pola rocha encaixante a unha distancia non maior dun ou dúas veces o ancho do dique, mentres que as auréolas que rodean os grandes batólitos poden ter varios quilómetros de ancho.
O grao de metamorfismo dunha auréola mídese polo mineral de maior metamorfismo que forma a auréola. Este está xeralmente relacionado coas temperaturas metamórficas das rochas pelíticas ou aluminosilicatos e os minerais que forman. Os graos de metamorfismo das auréolas a baixas profundidades son corneanas de albita-epidota, corneanas de horneblenda, corneanas de piroxeno e corneanas de sillimanita, en orde crecente de temperatura de formación. Porén, as corneanas de albita-epidota a miúdo non se forman, a pesar de ser o grao de temperatura máis baixo.
Os fluídos magmáticos procedentes dunha rocha intrusiva poden tamén tomar parte nas reaccións metamórficas. Unha adición grande de fluídos magmáticos pode modificar significativamente a química das rochas afectadas. Nese caso o metamorfismo dá paso gradualmente a un metasomatismo. Se a rocha intrusiva é rica en carbonatos o resultado é a formación de skarn. As augas magmáticas ricas en flúor que se desprenden dun granito que está a arrefriar poden con frecuencia formar greisens dentro ou a carón do contacto co granito. Nas auréolas alteradas metasomaticamente poden localizarse depósitos de menas de minerais metálicos e ser de interese económico.
A fenitización ou metasomatismo de sodio (ou metasomatismo Na) é unha forma distintiva de metamorfismo de contacto acompañado de metasomatismo. Ten lugar arredor de intrusións dun tipo raro de magma chamado carbonatita, que está moi enriquecido en carbonatos pero é baixo en sílice. Os corpos de magma carbonatita en arrefriamento liberan fluídos altamente alcalinos ricos en sodio a medida que solidifican, e o fluído reactivo quente substitúe gran parte do contido mineral da auréola con minerais ricos en sodio.
Un tipo especial de metamorfismo de contacto, asociado con lumes de combustibles fósiles (verteduras de carbón que arden) ou con rochas ígneas extrusivas ou intrusivas de arrefriamento rápido, é o pirometamorfismo.
Metamorfismo hidrotermal
O metamorfismo hidrotermal é o resultado da interacción dunha rocha cun fluído a alta temperatura de composición variable. A diferenza na composición entre unha rocha existente e un fluído invasor desencadea un conxunto de reaccións metamórficas e metasomáticas. O fluído hidrotermal pode ser magmático (orixinado nun magma intrusivo), auga subteránea circulante ou auga oceánica. A circulación convectiva de fluídos hidrotermais nos basaltos do fondo oceánico produce un extenso metamorfismo hidrotermal a carón dos centros de extensión do fondo oceánico e outras áreas volcánicas submarinas. Os fluídos escapan finalmente por respiradoiros ou chemineas do fondo oceánico coñecidos como fumarolas negras. Os padróns deste tipo de alteración hidrotermal utilízanse como guía na busca de depósitos de menas de metais valiosos.
Metamorfismo de impacto
O metamorfismo de impacto ou choque ocorre cando un obxecto extraterrestre, como un meteorito, colide coa superficie terrestre. Este metamorfismo caracterízase por condicións de presión ultraaltas e baixa temperatura. Os minerais resultantes (como os polimorfos do SiO2 coesita e stishovita) e as texturas son as características destas condicións.
Metamorfismo dinámico
O metamorfismo dinámico está asociado con zonas de alta presión como as zonas de fallas. Neses ambientes a deformación mecánica é máis importante que as reaccións químicas na transformación da rocha. Os minerais presentes na rocha non adoitan reflectir as condicións de equilibrio químico, e as texturas producidas polo metamorfismo dinámico son máis significativas que a constitución mineral.
Nas profundidades menores, unha zona de falla está rechea con varios tipos de rochas cataclásticas non consolidadas, como a fariña de falla ou brecha de falla. A maiores profundidades estas son substituídas por rochas cataclásticas consolidadas, como brechas moídas, nas cales os fragmentos de rocha máis grandes quedan cementados por calcita ou cuarzo. A profundidades maiores de 5 km, aparecen as cataclasitas, que son rochas bastante duras que consisten en fragmentos triturados de rocha nunha matriz de sílex, que se forma só a elevadas temperaturas. Aínda a profundidades maiores, onde as temperaturas exceden os 300 °C, a deformación plástica entra en acción, e a zona de falla está composta de milonita. A milonita distínguese pola súa forte foliación, que está ausente nas rochas cataclásticas. Distínguese da rocha circundante polo seu tamaño de gran, que é máis fino.
Hai considerables evidencias de que as cataclasitas se forman igualmente por deformación plástica e recristalización pola fractura dos grans, e que a rocha nunca pode perder totalmente a cohesión durante todo o proceso. Diferentes minerais fanse dúctiles a distintas temperaturas, e o cuarzo está entre os primeiros en facerse dúctiles; ademais as rochas cizalladas compostas de diferentes minerais poden simultaneamente mostrar tanto deformación plástica coma fractura.
A cantidade de tensión tamén afecta ao modo no cal se deforma a rocha. A deformación dúctil é máis probable a baixa tensión (menos de 10−14 sec−1) na codia media e inferior, pero as tensións altas poden causar deformación fráxil. Ás maiores tensións a rocha pode quentarse tanto que brevemente chega a fundir, formando unha rocha vítrea chamada pseudotaquilita. As pseudotraquilitas parecen estar restrinxidas a rochas secas, como as granulitas.
Clasificación das rochas metamórficas
As rochas metamórficas clasifícanse polos seus protólitos orixinarios, se estes poden determinarse a partir das propiedades da propia rocha. Por exemplo, se o exame dunha rocha metamórfica mostra que o seu protólito era o basalto, será descrita como un metabasalto. Cando non se pode determinar o protólito, a rocha clasifícase pola súa composición mineral e o seu grao de foliación.
Graos de metamorfismo
Na secuencia barroviana (descrita por George Barrow de zonas de progresivo metamorfismo en Escocia), os graos de metamorfismo clasifícanse tamén pola ensamblaxe (conxunto) mineral baseado na aparencia de minerais clave en rochas de orixe pelítica (tipo lousa, aluminosas):
Grao baixo --- Intermedio - Grao alto
O concepto de facies metamórfica proporciona unha indicación máis completa desta intensidade ou grao.
Facies metamórfica
As facies metamórficas son terreos ou zonas recoñecibles que presentan unha ensamblaxe de minerais clave que estaban en equilibrio baixo un rango específico de temperaturas e presións durante un episodio metamórfico. As facies noméanse pola rocha metamórfica formada baixo as condicións da facies a partir do basalto.
A ensamblaxe mineral particular depende en parte da composición que tiña do protólito, de modo que, por exemplo, a facies da anfibolita dun mármore non será idéntica da facies da anfibolita dunha pelita. Porén, as facies defínense de tal maneira que unha rocha metamórfica, cun rango de composicións tan amplo como sexa práctico, poida asignarse a unha determinada facies. A presente definición de facies metamórfica está en gran medida baseada nos traballos do xeólogo finlandés Pentti Eskola feitos en 1921, con refinamentos posteriores baseados en traballos experimentais. Eskola deseñou os esquemas zonais baseándose en minerais índice, que foran estudados polo británico George Barrow.
miniatura|upright=1.5|Temperaturas e presións das facies metamórficas.
Ver diagrama para máis detalles.
Prógrado e retrógrado
O metamorfismo divídese ademais en prógrado (progresivo) e retrógrado (regresivo). O metamorfismo progresivo implica o cambio dos conxuntos ou ensamblaxes de minerais (paraxénese) co incremento da temperatura e (xeralmente) da presión. Estas son reaccións de deshidratación en estado sólido e implican a perda de volátiles como a auga ou o dióxido de carbono. O metamorfismo progresivo ten como resultado rochas características da máxima presión e temperatura experimentadas. As rochas metamórficas non adoitan sufrir máis cambios cando son traídas á superficie.
O metamorfismo retrógrado implica a reconstitución dunha rocha por revolatilización con temperaturas en diminución (e xeralmente presións), o que permite que as ensamblaxes minerais formadas no metamorfismo prógrado revertan ás que son máis estables en condicións menos extremas. Este é un proceso relativamente pouco común, porque os volátiles producidos durante o metamorfismo prógrado xeralmente migran fóra da rocha e xa non están dispoñibles para recombinarse coa rocha durante o arrefriamento. O metamorfismo retrógrado localizado pode ter lugar cando as fracturas da rocha proporcionan unha vía para que a auga subterránea entre na rocha que está arrefriando.
Ensamblaxes minerais no equilibrio
miniatura|Cuadrícula ou gráfico petroxenético que mostra os límites de fase no silicato de aluminio.
miniatura|[[Diagrama de compatibilidade ACF (aluminio-calcio-ferro) mostrando os equilibrios de fase en rochas máficas metamórficas en diferentes circunstancias de presión e temperatura (facies metamórficas). Os puntos representan as fases minerais, as liñas grises son equilibrios entre dúas fases. Abreviaturas dos minerais: act = actinolita; cc = calcita; chl = clorita; di = diópsido; ep = epidota; glau = glaucofana; gt = granate; hbl = horneblenda; ky = cianita; law = lawsonita; plag = plaxioclasio; om = onfacita; opx = ortopiroxeno; zo = zoisita. ]]
Os procesos metamórficos actúan levando o protólito a preto do seu equilibrio termodinámico, que é o seu estado de máxima estabilidade. Por exemplo, o estrés de cizallamento (estrés non hidrodinámico) é incompatible co equilibrio termodinámico, así que as rochas sometidas a cizallamento tenden a deformarse de maneira que alivien o estrés. A ensamblaxe de minerais máis estable dunha rocha dunha composición dada é aquela que minimiza a enerxía libre de Gibbs.
onde:
Noutras palabras, unha reacción metamórfica terá lugar soamente se rebaixa a enerxía libre de Gibbs total do protólito. A recristalización formando cristais máis grosos rebaixa a enerxía libre de Gibbs ao reducir a enerxía superficial, mentres que os cambios de fase e neocristalizacións reducen a enerxía libre de Gibbs total. Unha reacción empezará á temperatura e presión na que a enerxía libre de Gibbs dos reactivos se fai máis grande que a dos produtos.
Unha fase mineral será xeralmente máis estable se ten unha enerxía interna menor, reflectindo un enlace máis forte entre os átomos. As fases cunha densidade maior (expresada como un menor volume molar V) son máis estables a maiores presións, mentres que os minerais cunha estrutura menos ordenada (expresados como unha entropía maior S) están favorecidos a altas temperaturas. Así, a andalucita é estable só a baixa presión, xa que ten a densidade máis baixa de todos os silicatos de aluminio polimorfos, mentres que a sillimanita é a forma estable a temperaturas máis altas, dado que ten a estrutura menos ordenada.
A enerxía libre de Gibbs dun determinado mineral a unha temperatura e presión especificadas pode expresarse con varias fórmulas analíticas. Estas están calibradas con propiedades medidas experimentalmente e límites de fase de ensamblaxes de minerais. A ensamblaxe mineral en equilibrio para unha determinada composición global dunha rocha a unha temperatura e presión especificadas pode despois calcularse nun computador.
Porén, a miúdo é útil representar as ensamblaxes minerais no equilibrio usando varios tipos de diagramas e gráficos. Entre eles están os gráficos ou cuadrículas petroxenéticos e os diagramas de compatibilidade (diagramas de fase composicionais).
Cuadrículas petroxenéticas
Unha cuadrícula petroxenética é un diagrama de fase xeolóxico que representa as reaccións metamórficas derivadas experimentalmente nas súas condicións de presión e temperatura para unha composición da rocha dada. Isto permite determinar as condicións e temperaturas ás que as rochas se metamorfizaron. O diagrama de fase do nesosilicato Al2SiO5 mostrado é unha cuadrícula petroxenética moi simple para rochas que só teñen unha composición consistente en aluminio (Al), silicio (Si), e oxíxeno (O). A medida que a rocha está sometida a diferentes presións e temperaturas, podería ser calquera dos tres minerais polimórficos dados. Para unha rocha que conteña múltiples fases, poden representarse graficamente as fronteiras entre moitas transformacións de fase, aínda que a cuadrícula petroxenética rapidamente se vai facer máis complicada. Por exemplo, unha cuadrícula petroxenética podería mostrar tanto as transicións de fase de silicato de aluminio coma a transición de silicato de aluminio máis feldespato potásico a moscovita máis cuarzo.
Diagramas de compatibilidade
Mentres que unha cuadrícula petroxenética mostra as fases dunha soa composición nun intervalo de temperaturas e presións, un diagrama de compatibilidade mostra como a ensamblaxe mineral varía coa composición a unha temperatura e presión fixas. Os diagramas de compatibilidade proporcionan un modo excelente de analizar como afectan as variacións na composición da rocha a paraxénese mineral que se desenvolve nunha rocha a unhas determinadas condicións de presión e temperatura. Debido á dificultade de representar máis de tres compoñentes (como un diagrama ternario), xeralmente só se representan os tres compoñentes máis importantes, aínda que ocasionalmente se fan diagramas de compatibilidade para catro compoñentes como un tetraedro proxectado.
Moeda dun dólar estadounidense
miniatura|[[Reverso (moedas)|Reverso dun dólar presidencial (2007) ]] A moeda dun dólar estadounidense é a cuñada neste país norteamericano co valor facial dun dólar desde finais do século XVIII ata os nosos días, en diferentes metais, como ouro, prata, cuproníquel e outras aliaxes de metais comúns.
Malia os esforzos do Goberno dos EEUU por fomentar o seu uso como medida de aforro, polo alto custo da impresión dos billetes do mesmo valor, as moedas dun dólar non gozaron dunha boa aceptación entre a poboación desde o momento da súa creación. Por este motivo, a partir do 11 de decembro de 2011, a Casa da Moeda dos Estados Unidos deixou de producir esta moeda para a súa circulación xeral e todas as moedas dun dólar cuñadas con posterioridade a esta data foron emitidas especificamente para o coleccionismo numismático, aínda que manteñen a súa consideración de moedas de curso legal.
Antecedentes
miniatura|300x300px|[[Real de oito español da ceca de Potosí (1768) ]]
Antes da guerra de independencia dos Estados Unidos, as moedas de diversas nacións europeas circulaban libremente polas colonias británicas en América do Norte, do mesmo xeito que outras moedas emitidas polo Reino Unido para o seu uso noutros territorios coloniais. A máis salientable de todas estas moedas era o real de oito —coñecido en nese continente como spanish dollar—, cuñado nas colonias españolas de América, sinaladamente en México. Esta variedade de moedas mantivo o curso legal nos Estados Unidos ata 1857.
O dólar Nova Constellatio
miniatura|300x300px|Dólar (1.000 unidades) da serie [[Nova Constellatio (1783) ]] O dólar de prata da serie coñecida como Nova Constellatio forma parte da primeira proposta para a dotación dun sistema monetario baixo a autoridade dos Estados Unidos, no inicio do ano 1783. A moeda, cuñada na Ceca de Filadelfia unicamente como proba —sen chegar a pórse en circulación—, non amosa expresamente a palabra "dólar", senón a cantidade "1000" [unidades], aínda que responde ás características métricas do que posteriormente será o dólar estadounidense.
A creación desta serie de probas obedece ao empeño de Robert Morris, un dos Pais Fundadores dos EEUU ao que se lle atribúe o financiamento da guerra de independencia, que trataba de unir a nova nación arredor dunha unidade monetaria que permitise unha doada conversión das moedas británicas, españolas, portuguesas e asiáticas que circulaban por aquel territorio. Esta idea supuña unha gran novidade, xa que a proposta de Morris suporía o primeiro sistema monetario en Europa Occidental e en América baseado no sistema decimal.
A serie complétase con outros valores, en prata e en cobre. A característica que lles dá o nome é que todos eles locen a lenda NOVA CONSTELLATIO no seu reverso.
O dólar Continental
Coa data de 1776 cuñáronse en peltre varios milleiros de exemplares do coñecido como dólar Continental. Aínda que hai diversas opinións ao respecto, moitos numismáticos cren que se trata de modelos de proba para a proposta dun dólar de prata, que fora autorizado polo Congreso Continental, como apoio ao papel moeda que se estaba a emitir como un dos primeiros intentos de crear unha moeda nacional nos Estados Unidos. Tamén se cuñaron algúns espécimes do dólar continental en latón e en prata, pero non chegou a producirse en serie para a súa posta en circulación, en gran parte por mor das dificultades financeiras ocasionadas pola guerra de independencia.
O fracaso desta "moeda continental" exacerbou a desconfianza da poboación cara ao papel moeda. Thomas Jefferson pretendía que os Estados Unidos renunciasen ao papel e cuñasen, no seu lugar, moedas dun valor similar ao do real de oito español e outras moedas usadas na época.
O dólar do cabelo solto (1794-1795) e o do busto drapeado (1795-1804)
miniatura|300x300px|[[Dólar do cabelo solto (1795) ]]
A Lei da Moeda de 1792 autorizou a produción de moedas dun dólar de prata. A Casa da Moeda cuñou esta moeda entre 1794 e 1803, e despois cesou a produción de dólares de prata ata 1836. A primeira tiraxe saíu das prensas o 15 de outubro de 1794 e consistiu en 1.758 pezas que lle foron entregadas ao director da Casa da Moeda dos EEUU, David Rittenhouse, para as distribuír entre os dignatarios como recordo.
A partir de entón e ata 1804 cuñáronse cantidades variables. Hai dous deseños característicos dos anversos, o coñecido como dólar do cabelo solto (1794-1795) e o do busto drapeado (1795-1804), e dentro deste último diferéncianse dous modelos de reverso, o da aguia pequena (1795-1798) e o da aguia heráldica (1798-1804).
miniatura|300x300px|[[Dólar do busto drapeado (1798) coa aguia heráldica no reverso ]]
Xunto coa moeda dun centavo, o dólar de prata foi a única moeda estadounidense que se cuñou todos os anos durante a primeira década despois da apertura da Casa da Moeda. Aínda que o real de oito español cuñado a partir de 1772 contiña teoricamente 377,1 grans de prata fina, as análises fiables da época confirmaron que de feito tiñan de media 370,95 grans (24,037 gramos). O novo dólar estadounidense, de 371,25 grans (24,057 gramos) de prata fina, comparábase, xa que logo, favorablemente coa moeda española e recibíase á par nos pagamentos no estranxeiro. En 1803 o presidente Thomas Jefferson ordenou deter a súa produción cos limitados recursos da US Mint, xa que non se mantiña na circulación doméstica.
Así as cousas, a moeda de medio dólar, menos exportable, pasou a ser a maior moeda de prata en produción nos Estados Unidos durante as seguintes décadas. Só despois da independencia de México en 1821 se mantivo firmemente o contido de prata fina do seu peso —herdeiro do real de oito español— en 377,1 grans, co que os Estados Unidos tiveron que competir posteriormente, utilizando unha moeda de dólar de comercio máis pesada, de 378,0 grans (24,49 gramos) de prata fina.
O dólar de 1804
miniatura|150x150px|[[Dólar de 1804, o único coñecido da clase II ]] O dólar de 1804, pertencente á serie do busto drapeado, está considerada unha das moedas máis raras e máis famosas do mundo. A súa creación foi o resultado dun erro. Os dólares de prata que a US Mint declarou como cuñados en 1804 estaban, na realidade, datados en 1803 —xa que os cuños se seguían utilizando ata que se deterioraban, independentemente de que se entrase nun novo ano—. Xa que logo, ningún dos dólares cuñados en 1804 para a súa posta en circulación amosa a súa data real de produción, senón a de 1803.
Coñécese a existencia unicamente de 15 exemplares de dólares de prata coa data de 1804, que, en virtude de pequenas variantes, se agrupan habitualmente en clase I (oito exemplares), clase II (un exemplar) e clase III (seis exemplares), estes últimos cuñados irregularmente con posterioridade, entre 1858 e 1860, dada a súa demanda no mercado do coleccionismo numismático.
O dólar Gobrecht (1836-1839) e o da Liberdade sentada (1840-1873)
miniatura|300x300px|[[Dólar Gobrecht (1836) ]] miniatura|300x300px|[[Dólar da Liberdade sentada|Dólar Liberdade sentada (1865) ]]
Os dólares da Liberdade sentada introducíronse en 1836 e estiveron en circulación ata 1873. Un efémero precedente deles foi o escaso e efémero dólar Gobrecht, chamado así polo seu gravador, Christian Gobrecht, e cuñado en pequenas tiraxes entre 1836 e 1839 para determinar se a reintrodución do dólar de prata tería un bo acollemento por parte da poboación.
A produción de grandes cantidades de moedas de ouro nos Estados Unidos a partir de 1848 con metal procedente das minas de California provocou a baixada do prezo do ouro e o conseguinte aumento do da prata. En 1853, o valor dun dólar de prata situábase en 1,04 dólares, en comparación co prezo do ouro. Coa Lei da Moeda de 1853, todas as moedas do país, coa excepción do dólar de prata e a nova moeda de tres centavos, reduciron un 6,9 % o seu peso. O dólar de prata da Liberdade sentada seguiuse cuñando en cantidades moi reducidas, para usarse principalmente como moeda do comercio exterior con Oriente.
Aos socios comerciais dos EEUU non lles gustaba que os dólares de prata tivesen un peso reducido. O uso das moedas de medio dólar de prata, máis comúns, converteuse nun problema, xa que os comerciantes tiñan que separar as moedas de maior valor anteriores a 1853 das novas de tamaño reducido. A partir de 1853 o comercio con Asia facíase normalmente con moedas mexicanas, que mantiveron o seu peso e a súa pureza durante todo o século XIX. Mais isto terminou en 1874, cando o prezo da prata caeu ata o punto de que a moeda dun dólar contiña menos dun dólar de prata, e a partir de 1876 a moeda dun dólar volveu a ter presenza na circulación.
A moeda dun dólar da Liberdade sentada está composta por 0,77344 onzas troy de prata, e cuñáronse nas cecas de Filadelfia, Nova Orleáns, Carson City e San Francisco.
Os dólares da Liberdade en tada cuñados entre 1866 e 1873 incorporan no seu reverso, por riba da aguia, unha fita co lema IN GOD WE TRUST, da que carecen os emitidos con anterioridade.
O dólar de ouro (1849-1889)
miniatura|170x170px|[[Dólar de ouro (1849) ]] O dólar de ouro cuñouse entre 1849 e 1889. Ata 1853, tiñan un diámetro de 13 mm e estas emisións son coñecidas como tipo I. Os dólares do tipo II eran máis delgados pero dun maior diámetro, ata os 15 mm, e producíronse entre 1854 e 1855. Pola súa banda, os dólares de ouro máis comúns, os do tipo III, saíron das prensas da Casa da Moeda entre 1856 e 1889. A produción dos dólares de ouro do tipo I foi alta ata a guerra civil e en 1863 só as moedas de ouro de máis valor se mantiveron cunha gran cantidade de exemplares cuñados, a maioría delas para o pagamento das enormes cantidades de material de guerra e dos xuros dalgúns bonos emitidos polo Goberno dos Estados Unidos. Moitas destas moedas da guerra civil e posteriores, incluídas as emisións en prata, están hoxe nun excelente estado de conservación, xa que tiveron un uso moi limitado, ao ver ocupado o seu lugar na circulación durante a guerra polos billetes coñecidos como greenbacks.
Os dólares de ouro tiñan unha composición do 90 % de ouro puro e foron o valor facial máis pequeno cuñado nunca polo Goberno federal dos Estados Unidos. Cando se deseñou o sistema monetario do país na Lei da moeda de 1792 non se planificara a súa cuñaxe, mais a finais da década de 1840, despois de pasar por dúas "febres do ouro", o Congreso quixo ampliar o uso do ouro á moeda dun dólar. O dólar de ouro foi autorizado pola Lei da Moeda de 1849, do 3 de marzo, e o tipo da cabeza da Liberdade comezou axiña a súa circulación. Por mor do alto valor do ouro, o dólar de ouro é a moeda máis pequena da historia das cuñaxes monetarias dos Estados Unidos.
O dólar de comercio (1873-1885)
miniatura|300x300px|[[Dólar de comercio (Estados Unidos)|Dólar de comercio (1884) ]] O dólar de comercio foi introducido en competencia cos dólares comerciais doutras potencias occidentais, como o Reino Unido, Francia e, sinaladamente, México, no comercio co oriente asiático. En tanto que o anterior real de oito español de 370,95 grans (24,037 gramos) de prata pura contiña menos metal precioso que o dólar estándar de 371,25 grans (24,057 g), o peso mexicano cuñado despois da independencia de México contiña 377,1 grans (24,44 g). O dólar de comercio estadounidense cuñouse cun peso maior, con 378,0 grans (24,49 g), é dicir, 0,44 gramos máis de prata fina que os dólares regulares da Liberdade sentada e que os posteriores dólares Morgan. A maioría dos dólares de comercio durante os dous primeiros anos de produción acabaron na China, onde acadaron moito éxito comercial. A maioría deles presentan furados ou marcas feitas polos comerciantes asiáticos para verificaren a autenticidade das moedas, o mesmo que ocorría con outros dólares de comercio de nacións como o Xapón ou o Reino Unido.
A produción do dólar de comercio interrompeuse oficialmente para as emisións comerciais en 1878 e, a partir de entón, de 1879 a 1885 só se produciron exemplares de proba desta moeda para os coleccionistas. As emisións de 1884 e de 1885 producíronse de xeito irregular e non foron coñecidas polos coleccionistas ata 1908.
En febreiro de 1887, todos os dólares de comercio que non amosasen marcas dos comerciantes orientais nin outras deficiencias pasaron a ser trocables no Tesouro dos EEUU por un dólar estándar, e nesta operación retiráronse oito millóns destas moedas.
O dólar Morgan (1878-1904, 1921 e desde 2021)
miniatura|300x300px|[[Dólar Morgan (1899) ]] Os chamados dólares Morgan, cunha composición do 90 % de prata e un 10 % de cobre (26,73 gramos de prata fina) foron cuñados inicialmente entre 1878 e 1904, e en 1921, en substitución dos da Liberdade sentada, como moedas de curso legal nos Estados Unidos.
Esta moeda coñécese así por levar impreso o apelido do seu gravador, George T. Morgan. As cecas que os produciron foron as de Filadelfia (sen marca de ceca), Nova Orleáns ("O"), San Francisco ("S"), Carson City ("CC") e, unicamente en 1921, Denver ("D").
O dólar Peace (1921-1928, 1934-1935, desde 2021)
Foi introducido en decembro de 1921 coa mesma proporción de prata que o seu antecesor, o dólar Morgan. O seu deseñador foi o medallista Anthony de Francisci, e foi concibido como unha conmemoración da sinatura dos tratados de paz entre as forzas aliadas e Alemaña e Austria, que puxeron fin formalmente ás hostilidades da primeira guerra mundial. En 1922, a Casa da Moeda dos Estados Unidos fixo da produción de dólares de prata a súa máxima prioridade, o que provocou o case abandono da cuñaxe do resto das moedas do sistema. Esta produción dos dólares Peace cesou temporalmente en 1928; orixinalmente, esta pausa sería só dun ano, aínda que ao final se prolongou por mor da Gran Depresión, e as emisións non se retomaron ata 1934, e unicamente por dous anos.
En maio de 1965 produciuse unha nova cuñaxe de dólares paz na Ceca de Denver, consistente en 316.000 exemplares, mais houbo unha reconsideración acerca desta emisión e todos os exemplares emitidos foron fundidos novamente, polo que ningún deles foi posto en circulación nin hoxe se conserva.
Do mesmo xeito que ocorreu co dólar Morgan, en 2021 retomouse a súa emisión, con carácter conmemorativo, e a Casa da Moeda dos Estados Unidos anunciou a continuidade desta emisión para os anos posteriores.
O dólar Eisenhower (1971-1978)
Os dólares Eisenhower emitidos para a súa circulación foron os primeiros en carecer de metal nobre na súa composición, xa que estaban cuñados sobre un núcleo de cobre revestido de cuproníquel, do mesmo xeito que o medio dólar e que o cuarto de dólar da época. No entanto, entre 1971 e 1976 a Casa da Moeda dos EEUU emitiu dólares Eisenhower cun 40 % de prata destinados ao comercio do coleccionismo numismático, que se comercializaron en estoxos e en caixas de presentación. O mesmo sucedeu os dous anos seguintes, cos dólares conmemorativos do Bicentenario.
Esta moeda resultou particularmente impopular, debido en parte ao seu grande tamaño e peso, que dificultaban o seu uso, e tamén porque a maioría das máquinas expendedoras non as aceptaban. Foron particularmente utilizadas nos casinos; moitos deles abandonaron as súas propias fichas e tomaron en substitución os dólares Eisenhower.
O dólar Susan B. Anthony (1979-1981 e 1999)
Do mesmo xeito que os dólares Eisenhower, estaban cuñados sobre un núcleo de cobre revestido de cuproníquel, aínda que esta foi a primeira vez que se emitiron nun tamaño inferior, co fin de facer máis doado o seu uso. Porén, tanto o seu tamaño como a súa cor fixeron que se semellasen demasiado ás moedas dun cuarto de dólar, o que provocaba confusión na cidadanía. Xa que logo, a súa popularidade non foi superior á do seu antecesor e en 1981 as autoridades monetarias decidiron suspender a súa produción, dada a gran cantidade de moedas xa cuñadas e aínda non postas en circulación. En 1999 volveuse cuñar de xeito transitorio, cando xa se decidira a súa substitución por un novo modelo de aspecto dourado, tendo en conta que as reservas do dólar Anthony no Tesouro, eran moi escasas.
Esta moeda foi utilizada fundamentalmente nas máquinas expendedoras —este modelo xa o aceptaban— e sobre todo nas dos sistemas de transporte e do Servizo Postal dos Estados Unidos.
O dólar Sacagawea (desde 2000)
O dólar Sacagawea foi autorizado polo Congreso en 1997, coincidindo co esgotamento das reservas de dólares Susan B. Anthony, desde a súa derradeira emisión de 1981.
Igual que o seu antecesor, o dólar Sacagawea foi cuñado cun diámetro reducido de 26,5 milímetros. O seu núcleo segue a ser de cobre, aínda que nesta ocasión revestido dunha aliaxe de latón de manganeso que lle dá unha aparencia dourada, para o diferenciar con claridade doutras moedas de tamaño similar. O seu nome débese á representación no seu anverso de Sacagawea (1788-1812), unha muller shoshone coñecida por axudar na expedición de Lewis e Clark na Luisiana.
O dólar Sacagawea cuñouse en grandes cantidades ata 2001, mais nos anos seguintes a súa cuñaxe limitouse aos exemplares destinados ao coleccionismo numismático.
Do mesmo xeito que o dólar Sustan B. Anthony, o seu uso foi foi maioritario nas máquinas expendedoras, sinaladamente nas dos servizos de transporte e de correo do país, aínda que non gozou dunha gran popularidade entre a poboación. Isto non ocorreu noutros países que utilizan o dólar estadounidense como moeda de curso legal, como O Salvador, Ecuador ou Panamá, onde o dólar Sacagawea foi moi ben aceptado polos usuarios.
O dólar Sacagawea foi galardoado en 2002 co Premio Moeda do Ano á moeda máis popular das cuñadas en 2000.
A serie de nativos americanos
A partir da aprobación da Lei 102-2007 do 20 de setembro de 2007, a Casa da Moeda dos Estados Unidos comezou a emitir anualmente unha evolución do dólar Sacagawea que conserva o mesmo anverso mais cos reversos dedicados a conmemorar as contribucións dos nativos americanos ao desenvolvemento dos Estados Unidos.
A primeira destas moedas, emitida en 2009, está dedicada á agricultura indíxena, e outros motivos dos anos seguintes conmemoraron feitos e motivos como a Árbore da Paz (2010), o Tratado Wampanoag (2011), as rutas comerciais do século XVII (2012), o tratado cos Delawares (2013), a hospitalidade india a Lewis e Clark (2014), os ferreiros mohawk (2015), a chegada ao espazo de astronautas nativos (2019) ou os nativos no servizo militar estadounidense (2021).
O dólar presidencial (2007-2016 e 2020)
O 22 de decembro de 2005 o presidente George W. Bush asinou a lei pola que se determinaba a emisión dunha nova serie de moedas dun dólar na honra dos presidentes falecidos dos Estados Unidos, coas mesmas características métricas ca as do dólar Sacagawea, co que convivía na circulación.
En 2007 producíronse os primeiros dólares presidenciais, con catro modelos diferentes, representando cada un a un presidente. O primeiro deles foi o dedicado a George Washington, deseñada por Joseph Menna e posta en circulación no mes de febreiro.
Por mor das restricións orzamentarias e tamén pola gran cantidade de moedas desta serie que estaban en reserva para a súa posterior posta en circulación, o secretario do Tesouro dos Estados Unidos, Timothy F. Geithner, determinou o 11 de decembro de 2011 a suspensión da produción de dólares presidenciais para a circulación, polo que a partir desta data só se seguiu cuñando en cantidades máis reducidas, destinadas ao coleccionismo numismático.
A serie American Innovation (2018-2032)
O 20 de xullo de 2018, o presidente Donald Trump asinou a Lei da Moeda dun Dólar American Innovation. Este programa prevé a emisión de catro novas moedas anualmente entre 2019 e 2032, para "honrar a innovación e os innovadores mediante a emisión de moedas dun dólar para cada un dos 50 estados, mais do distrito de Columbia e os cinco territorios dos Estados Unidos: Porto Rico, Guam, Samoa Americana, as Illas Virxes e as Illas Marianas do Norte.
En decembro de 2018 emitiuse unha moeda introdutoria desta serie, en conmemoración da sinatura da primeira patente dos EEUU por parte de George Washington.Todas as moedas desta serie son cuñadas exclusivamente para coleccionistas, polo que non entran en circulación.
O dólar de investimento American Silver Eagle (desde 1986)
O dólar da serie American Silver Eagle —non circulante— é a moeda de prata de investimento oficial dos Estados Unidos, e emítese anualmente desde a súa creación. Foi deseñada por Adolph A. Weinman e John Mercanti e lanzouse por primeira vez o 24 de novembro de 1986, co peso dunha onza troy e unha pureza do 99,9 %. A moeda está autorizada pola Lei Pública 99-61, do 9 de xullo de 1985, no seu título II.
O dólar American Silver Eagle produciuse nas casas de moeda de Filadelfia, San Francisco e West Point.
Cecas
Estas son as marcas de ceca utilizadas nas moedas dun dólar como indicativo das cecas sucursais da US Mint onde foron cuñadas:
Lista de illas de Oceanía por superficie
Esta é unha lista de illas de Oceanía por área. Inclúe todas as illass de Oceanía maiores de 100 km2, ordenadas en orde descendente por área. Non se inclúen Indonesian illas fóra das provincias de Papúa e Papúa Occidental e ningunha outra illa do Arquipélago Malaio. A modo de comparación, tamén se mostra Australia.
Illas 100 –
NB. É posible que algunhas illas de Australia e Papúa Occidental (Indonesia) falten nesta lista.
Notas
<references group="Note"/>
Alba Doval
Alba Doval Rodríguez, nada en Ribadavia en 1996, é unha tradutora e escritora galega.
Traxectoria
Estudou Filoloxía inglesa e fixo un máster en Estudos da Literatura e da Cultura na Universidade de Santiago de Compostela. Cursa un máster en Tradución Especializada na Universidade de Vigo.
Premios
En 2022 gañou o premio de poesía Díaz Jácome.