cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joseph Menna
Traxectoria
Con anterioridade á súa vinculación á US Mint, Menna traballara como escultor e como docente nun obradoiro de fundición artística en Nova York, e creou figuras de tamaño natural e desenvolveu proxectos dixitais para diferentes compañías, como DC Comics, Fisher-Price ou Hasbro, entre outras. Entre as súas esculturas destaca unha elaborada en cuproníquel, de máis de 9 metros de altura para a estación de ferrocarril de Hamilton, en Nova Jersey.
Mena reside en Bordentown, Nova Jersey, xunto coa súa esposa, Julianna, e os seus tres fillos.
Obra
Esta é unha escolma dos traballos máis representativos de Joseph Mena como gravador da US Mint:
Praza do Inferniño
A praza do Inferniño é unha parte do ensanche A, situada en Ferrol, onde antigamente estaba o estadio de fútbol do Racing de Ferrol (Estadio Manuel Rivera). Decidiuse a súa nova situación na zona da Malata e na zona do antigo estadio decidiuse urbanizar a praza don Inferniño, o centro comercial Portanova e un centro cultural, o centro cultural Carvalho Calero. A súa construción rematouse en 1994 e consta de zona deportiva e zona de lecer e parque infantil. Anteriormente tamén tiña un quiosco da música que se eliminou para gañar espazo. Na actualidade utilízase como zona de concertos e diversas actividades deportivas. Grazas a este espazo aberto esa zona do ensanche A gañou calidade de vida ao ser un espazo aberto dispoñible para a cidadanía.
Aquí pódese encontrar unha gran variedade de árbores (cerdeiras, palmeiras etc.); as mellores épocas son outono coa súa diversidade de cores e a primavera cando florecen as cerdeiras. Consta dunha pista de baloncesto mini, outra de baloncesto adulto e unha pista de fútbol sete. Na zona infantil pódense encontrar bambáns, escorregadoiros e outras actividades para os máis pequenos.
No centro comercial Portanova pódese atopar un supermercado e tendas diversas.
Penadedra, San Fiz de Paz, Outeiro de Rei
Penadedra é un lugar da parroquia de San Fiz de Paz no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo.
A Pena, Ferreira, O Valadouro
A Pena é un lugar da parroquia de Ferreira, no concello lucense do Valadouro na comarca da Mariña Central.
Celestino Pérez Recarey
Traxectoria
Estudou Maxisterio en Pontevedra, e máis adiante fixo as especialidades de Matemáticas e Lingua Galega.
Foi mestre na Picota, Panxón, os Xesuítas, Porto Cabeiro, Nétoma (Razo) e director do Centro de Formación e Recursos da Coruña. Moi ligado á comarca de Bergantiños, xa xubilado foi Presidente do Forum Europeo de Administradores da Educación de Galicia.
Riasco, San Fiz de Paz, Outeiro de Rei
Riasco é un lugar da parroquia de San Fiz de Paz no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo.
Beta-Sitosterol
O β-sitosterol (beta-sitosterol) é un dos varios fitosterois (esterois de plantas) con estrutura química similar á do colesterol. É un po branco ceroso cun cheiro característico e un dos compoñentes do aditivo alimentario E499. Os fitosterois son hidrófobos e solubles en alcohois.
Distribución natural e en alimentos
O β-sitosterol está amplamente distribuído no reino das plantas e encóntrase en aceites vexetais, noces, aguacates e comidas preparadas, como nos aderezos de ensaladas.
Investigación en humanos
O β-sitosterol está sendo estudado polo seu potencial de reducir a hiperplasia prostática benigna e os niveis sanguíneos de colesterol.
Trastorno xenético
Aínda que os esterois vexetais son xeralmente beneficiosos, existe un raro trastorno xenetico autosómico, a fitosterolemia, que causa unha sobreabsorción de fitosterois.
Precursor do esteroide anabólico boldenona
O β-sitosterol é un esteroide precursor do esteroide anabólico boldenona. O undecilenato de boldenona utilízase comnmente en veterinaria para inducir o crecemento do gando vacún, mais tamén é un dos esteroides anabólicos prohibidos máis utilizados por deportistas. Isto fixo sospeitar que algúns atletas que deron positivo en undecilenato de boldenona non se doparon coa hormona propiamente dita senón que comeron alimentos ricos en β-sitosterol.
Enxeñaría química
O uso de sitosterol como intermediario químico estivo durante moitos anos limitado debido á que carecía dun punto químico por onde atacar a súa cadea lateral, o que permitiría eliminar dita cadea. Despois de amplos esforzos realizados por moitos laboratorios conseguiuse finalmente descubrir un microbio do grupo das pseudomonas que podía efectuar eficientemente esta transformación. A fermentación dixire toda a cadea lateral alifática no carbono 17 rendendo unha mestura de produtos 17-ceto incluíndo a deshidroepiandrosterona.
Síntese
Non se conseguiu aínda a síntese total de β-sitosterol. Porén, o β-sitosterol foi sintetizado do estigmasterol (1 na imaxe), para o cal cómpre unha hidroxenación específica da cadea lateral do estigmasterol.
O primeiro paso da síntese é formar tosilato de estigmasterol (2) a partir de estigmasterol (1) (95% de pureza) usando p-TsCl, DMAP, e piridina (rendemento do 90%). O tosilato (2) sofre despois solvólise ao ser tratado con piridina e MeOH anhidro para dar unha proporción de 5:1 de i-estigmasterol metil éter (3, cun 74% de rendemento) respecto a estigmasterol metil éter (4), que é seguidamente retirado por cromatografía. O paso de hidroxenación dunha síntese previamente proposta comprende o uso do catalizador Pd/C e o solvente etil acetato. Porén, debido á isomerización durante a hidrólise, foron tamén probados outros catalizadores, como o PtO2, e solventes, como o etanol. Observáronse poucos cambios co uso dun catalizador diferente. Porén, o etanol impedía a isomerización e a formación de impurezas non identificadas para dar o composto 5. O último paso da síntese é a desprotección do dobre enlace do anel β de 5 con p-TsOH, dioxano acuoso e calor (80 °C) para render β-sitosterol (6). O rendemento acumulativo dos dous pasos finais foi do 55% e o rendemento total da síntese foi do 37%.
Ficheiro:Synthesis of sitosterol.gif
Biosíntese
miniatura|300px|Biosíntese de β-sitosterol (6) a partir de cicloartenol (7)
A regulación da biosíntese de esterois e algúns lípidos específicos ocorre durante a bioxénese de membranas. Por medio de padróns de etiquetado 13C, determinouse que na formación de β-sitosterol están implicadas tanto a vía do mevalonato coma a da desoxixilulosa. O mecanismo preciso da formación de β-sitosterol varía de segundo o organismo, pero observouse que xeralmente procede do cicloartenol.
A biosíntese de cicloartenol empeza cando unha molécula de isopentenil difosfato (IPP) e dúas moléculas de dimetilalil difosfato (DMAPP) forman farnesil difosfato (FPP). Dúas moléculas de FPP únense despois cola con cola rendendo escualeno, un triterpeno. O escualeno, por medio dunha reacción de ciclación co 2,3-oxidoescualeno 6 como intermediario forma cicloartenol.
O dobre enlace do cicloartenol (composto 7 no diagrama) é metilado polo encima SAM para dar lugar a un carbocatión que sofre un cambio de hidruro e perde un protón para render un composto cunha cadea lateral metileno. Ambos os pasos son catalizados pola esterol C-24 metiltransferase (paso E1 do diagrama). O composto 8 é despois catalizado pola esterol C-4 desmetilase (E2) e perde un grupo metilo para producir cicloeucalenol (9). Seguidamente, o anel ciclopropano abre e a cicloeucalenol cicloisomerase (E3) forma o 10. O composto 10 perde un grupo metilo e sofre unha isomerización alílica orixinando gramisterol (11). Este paso é catalizado pola esterol C-14 desmetilase (E4), a esterol Δ14-redutase (E5) e a esterol Δ8-Δ7-isomerase (E6). O último grupo metilo é retirado pola esterol desmetilase (E7) para formar episterol (12). O episterol (12) é metilado pola SAM para producir un segundo carbocatión, o cal perde un protón rendendo o 13. Este paso é catalizado pola 24-metilenesterol C-metiltransferase (E8). O composto 13 sofre agora unha redución polo NADPH e modificacións no anel β para formar β-sitosterol.
Vilar, San Fiz de Paz, Outeiro de Rei
Vilar é un lugar da parroquia de San Fiz de Paz no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo.
Xunto da Igrexa, San Fiz de Paz, Outeiro de Rei
Xunto da Igrexa é un lugar da parroquia de San Fiz de Paz no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo.
Generoso Rico Rodríguez
Generoso Rico Rodríguez, nado en Vilaoudriz (A Pontenova) e finado en xaneiro de 1940, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Traxectoria
Veciño de Goios. Traballou como mineiro en Santa Cruz del Sil (Páramo del Sil). Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte e ocultouse nas fragas do Rego do Couso, entre Conforto e Labrada na Pontenova. Enlazou con outros fuxidos da zona como Justo Novo Verdes "Novo" e creou unha ampla rede de apoios e unha boa infraestrutura de refuxios. Asestaron varios golpes en San Paio e Saldoiriña e o 29 de setembro de 1939 asaltaron varios veciños que regresaban da feira da Garganta en Vilanova de Ozcos preto de Coto de Frades. Fóronlle atribuídas a execución do cura da Veiga de Logares o 12 de agosto de 1939 e a de Hermenegildo Bienvenido Alonso Sastre, o mestre de Sanxés, o 28 de decembro dese ano. Foi asasinado en xaneiro de 1940 polo seu enlace máis destacado Ramón Brañas Sancho "Xequi" por manter unha relación extramarital coa súa muller e inhumado ilegalmente. O seu cadáver foi achado pola Garda Civil en xuño pero non trasladoron os seus restos mortais.
Evaristo de Moraes Filho
Evaristo de Moraes Filho, nado no Río de Xaneiro o 5 de xullo de 1914, e finado ibídem no 22 de xullo de 2016, foi un avogado laboralista, escritor, profesor universitario e membro da Academia Brasileira de Letras (ABL).
Finado aos 102 anos, foi superado como membro mais lonxevo da Academia por Cleonice Berardinelli, que en 2023 ten 106 anos.
Anos de formación
Rematou os seus estudos básicos en 1921, no Colexio Público Nilo Peçanha, no barrio de São Cristóvão, ingresando no Colégio 28 de Setembro, dirixido polo xeneral Liberato Bittencourt, onde acadou o grao de capitão-aluno.
En 1933 ingresou na Facultade Nacional de Dereito da Universidade Federal do Río de Janeiro, onde foi compañeiro de Alzira Vargas (filla de Getúlio Vargas), Arnaldo Lopes Sussekind (futuro Ministro de Agricultura) e Benjamin Eurico Cruz (futuro Ministro do Trabalho), ademais de ser alumno de Leônidas Resende, Hermes Lima e Castro Rebelo, tres recoñecidos xuristas detidos polo réxime de Vargas cando se pechou a Aliança Nacional Libertadora (ANL). Licenciouse en Dereito o 3 de decembro de 1937, o mesmo ano en que realizou un curso de extensión en Psicoloxía co profesor Euryalo Canabrava. En 1939 ingresou na acabada de crear Facultade Nacional de Filosofía, interrompendo o curso, rematado no interregno de 1946 a 1949.
Academia Brasileira de Letras
Quinto ocupante da cadeira número 40 da ABL, foi elixido o 15 de marzo de 1984, sucedendo a Alceu Amoroso Lima e recibido o 4 de outubro dese ano polo académico Josué Montello.
Pasamento
Faleceu aos 102 anos, por causas naturais, no seu domicilio. Segundo a tradición dos membros da Academia Brasileira de Letras, o seu corpo foi enterrado no Salão dos Poetas Românticos, e foi enterrado á tarde seguinte no Mausoleu dos Imortais, no Cemitério de São João Batista.
Luis Martul Tobío
Luis Martul Tobío, nado en Santiago de Compostela o 25 de marzo de 1949, é un profesor e escritor galego.
Traxectoria
Fillo de Pedro Martul Rey e María Tobío. Doutor pola Universidade Complutense de Madrid coa tese La novela del mundo guaraní estructuras histórico-sociales dirixida por Benito Varela Jácome (1980). Profesor titular de Filoloxía Española e profesor de Literatura Hispanoamericana da Universidade de Santiago de Compostela. Foi fundador da editorial Noitarenga con Emilio Araúxo en 1995.
Vida persoal
Casou en Buffalo con Kathleen March o 19 de abril de 1979, é pai de Kimberleigh Adriana Martul-March.
Concello de Kil
Kil é un concello sueco (kommun) do condado de Värmland. A súa capital é Kil, sendo un dos 42 municipios que teñen como capital unha antiga localidade municipal (municipalsamhälle). En xuño de 2022 o concello tiña unha poboación de 12 157 habitantes.
O concello limita co municipio de Karlstad ao sur, co de Forshaga ao leste, co de Arvika ao oeste, co de Grums ao suroeste e co de Sunne ao norte.
Riazón, Sobrada de Aguiar, Outeiro de Rei
Riazón é un lugar da parroquia de Sobrada de Aguiar no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo.
Mustavuori, Tampere
miniatura|250px|Panorámica dende o cumio de Mustavuori. Mustavuori (en galego Montaña Negra) é un esker situado no barrio de Villilä do distrito de Raho, na cidade de Tampere (Finlandia).
A principios da década de 1960 as persoas de Tampere afeccionadas ao esquí comezaron a procura dunha pendente nos arredores da cidade, encontrando en Mustavuori o mellor lugar da rexión para o esquí. Xa en 1967 a Cruz Vermella de Finlandia e a Sociedade de Slálom de Tampere comezaron as actividades relacionadas co esquí nunha pendente despexada da montaña.
Na década de 1970 a propiedade dos terreos e o mantemento da estación de esquí pasaron á cidade de Tampere, que pasou a subcontratar a xestión desta última a partir da década de 1990.
Margaret Trudeau
Margaret Joan Trudeau (de solteira Sinclair, anteriormente Kemper), nada en Vancouver o 10 de setembro de 1948, é unha escritora, actriz, fotógrafa e presentadora de televisión canadense, defensora social das persoas con trastorno bipolar, trastorno que ela mesma padece. Foi a esposa de Pierre Trudeau, 15.º primeiro ministro do Canadá, e é a nai de Justin Trudeau, 23.º primeiro ministro do Canadá. En 2013 outorgóuselle o grao honorario de Doutoramento en Leis da Universidade de Ontario Occidental en recoñecemento do seu traballo por combater as enfermidades mentais.
Primeiros anos
Margaret Sinclair naceu en Vancouver, Columbia Británica, filla de James Sinclair, que fora membro polo Partido Liberal do Parlamento do Canadá e Ministro de Pesca e Océanos e de Doris Kathleen (Bernard) Sinclair. Un dos seus antepasados maternos foi un coñecido membro da Compañía Británica de Indias Orientais, William Farquhar. O seu pai era escocés e a ascendencia da súa nai corría sangue inglés, escocés, neerlandés, francés e malaio por parte da súa bisavoa. A súa familia mudouse a Ottawa, Ontario en 1952 cando o seu pai foi nomeado membro do gabinete e regresou a North Vancouver despois de que este perdese a reelección en 1958. Graduouse na Universidade Simon Fraser en 1969 cun bacharelato de artes en socioloxía.
Matrimonio con Pierre Trudeau
Cando tiña 18 anos foi de vacacións coa súa familia a Tahití e alí coñeceu a Pierre Trudeau, quen nese momento era Ministro de Xustiza. Sinclair non o recoñeceu, e de feito non deu demasiada importancia ao seu encontro, mais Trudeau quedou cativado por aquela "filla das flores", vinte e nove anos máis nova ca el e comezou a ir tras ela.
Pierre Trudeau aínda estaba solteiro cando foi nomeado primeiro ministro en 1968. Tras manter en privado o seu romance, asombrou o país casando con Sinclair, de 22 anos, o 4 de marzo de 1971 nunha cerimonia privada celebrada en North Vancouver. Isto causou escepticismo entre os canadenses debido á diferenza de idade (Trudeau tiña nese momento 51 anos), mais foi considerado o comportamento típico para un primeiro ministro vivaz orgulloso das súas ideas "progresistas" e o seu vigor xuvenil. Como Pierre Trudeau era católico, ela converteuse a esta relixión polo seu matrimonio. Posteriormente estudou o budismo, a pesar do cal posteriormente se considerou anglicana. Cando se lle preguntou sobre o seu papel no seu matrimonio co primeiro ministro, Trudeau dixo: «Quero ser máis que unha rosa na solapa do meu marido».
Sinclair tivo dificultades para adaptarse á súa nova posición. «Dende o día en que me convertín na señora de Pierre Elliott Trudeau -escribe nas súas memorias- un panel de vidro foi suavemente colocado ao meu arredor, como un paciente nun hospital mental que xa non é considerado capaz de tomar decisións e que non pode ser exposto a unha luz intensa». A parella tivo tres fillos: Justin (nado o 25 de decembro de 1971), Alexandre (Sacha) (nacido o 25 de decembro de 1973), e Michel (2 de outubro de 1975 – 13 de novembro de 1998). miniatura|Margaret Trudeau (terceira pola esquerda) na [[Casa Branca en 1977, xunto ao seu marido Pierre, Jimmy Carter e Rosalynn Carter]] Aínda que a parella inicialmente aparentaba ter unha relación moi próxima e amorosa, o matrimonio axiña comezou a decaer. Margaret Trudeau molestábase polas constantes ausencias do seu marido relacionadas co traballo e viuse obrigada a criar os seus tres fillos pequenos en gran medida por si mesma. Alén da extensa publicidade normal pola súa alta posición, nuns cantos casos creou os seus propios titulares. Introduciu droga na equipaxe do primeiro ministro, fixo aparicións con pouca roupa en Studio 54, e esgazou unha colcha obra da artista conceptual canadense Joyce Wieland que estaba colgada na residencia oficial do primeiro ministro en Ottawa porque celebraba «a razón sobre a paixón». (O lema persoal do seu marido era "Razón antes que paixón".)
Co tempo, o matrimonio desintegrouse ata o punto en que, como relata no seu libro, Margaret tivo un romance co senador estadounidense Ted Kennedy. Tamén foi relacionada con membros dos Rolling Stones, incluídos Ronnie Wood e (segundo a autobiografía de Keith Richards, Life) Mick Jagger.
Sufriu de tensión e ataques de depresión bipolar; divorciouse do seu marido en 1977 e converteuse nunha destacada membro da jet-set. Deu moitas entrevistas «contándoo todo» a revistas canadenses e estadounidenses e apareceu en dous filmes. Pierre Trudeau gañou a custodia dos seus fillos e non pagou nada despois do matrimonio. Sinclair tivo dificultades para gañar a vida despois do seu matrimonio, escribindo un libro sobre el, Beyond Reason.
Na véspera das eleccións de 1979, en que o Partido Liberal perdeu a maioría dos escanos na Cámara dos Comúns, Sinclair bailaba no club Studio 54 de Nova York. Unha foto dela foi portada de múltiples diarios canadenses.
Vida privada
Sinclair presentou a demanda de divorcio o 16 de novembro de 1983 que finalizou o 2 de febreiro de 1984. O 18 de abril de 1984, cos seus tres fillos presentes, casou nunha cerimonia civil en Ottawa co investidor inmobiliario Fried Kemper, con quen tivo dous fillos: Kyle (nado en 1984); e Alicia (nada en 1988).
En novembro de 1998, o seu fillo Michel, un ávido amante da natureza, morreu cando un alude o arrastrou ladeira abaixo en Kokanee Lake, Columbia Británica. A perda do seu fillo foi devastadora, facéndolle padecer un segundo episodio depresivo e levándoa ao seu segundo divorcio.
Cando Pierre Trudeau faleceu en 2000, estaba ao seu lado cos seus fillos sobreviventes, Justin e Alexandre. Falando en 2010 sobre o seu matrimonio con Trudeau dixo: «Non porque o noso matrimonio acabase significa que o amor se detivo.»
O 19 de outubro de 2015, o seu fillo máis vello, Justin Trudeau, gañou por maioría de votos as eleccións federais do 2015, converténdose no 23.º primeiro ministro do Canadá. Durante o período de campaña, Sinclair evitou facer campaña por medo de que visen o seu fillo como un candidato «tan pouco preparado que precisa da súa nai».
Ocupacións
Margaret Trudeau foi presidenta honoraria de WaterCan, unha organización de Ottawa dedicada a axudar as comunidades máis pobres dos países en vías de desenvolvemento construíndo subministracións de auga potable, desenvolvemento sustentable e servizos de saneamento ambiental.
O 5 de maio de 2006, Trudeau anunciou de maneira oficial que sufría de desorde bipolar. Dende entón, axudou a reducir o estigma social da enfermidade mental dando conferencias por toda Norteamérica. É patroa honoraria da Asociación de Saúde Mental canadense.
É a autora de Changing My Mind, libro sobre a súa experiencia persoal coa desorde bipolar, publicado por HarperCollins Canadá en 2010.
Filmografía
Mentres aínda estaba casada con Pierre Trudeau, Margaret Trudeau tivo unha breve carreira no cinema, aparecendo en dous filmes canadenses, L'Ange Gardien (1978) e Kings and Desperate Men (1981).
A Insua, A Insua, Ponte Caldelas
A Insua é un lugar da parroquia da Insua no concello pontevedrés de Ponte Caldelas, na comarca de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 283 habitantes (149 homes e 134 mulleres).
Ánxel con X
Ánxel Carramal Fernández, coñecido como Ánxel con X, nado en Pontevedra en 1994, é un debuxante, ilustrador, psicólogo e escritor galego.
Traxectoria
En 2023 publica O caderno de rama, que trata sobre a guerra dende o punto de vista dun neno que, ante a barbarie e a destrución, atopa na creatividade e no debuxo o seu maior aliado.
Bocexo
miniatura|Gato bocexando. Un bocexo ou boqueada é a acción incontrolada de abrir a boca, con separación moi ampla dos maxilares, para realizar unha inhalación profunda á que segue unha exhalación de algo menos do inhalado, con peche final da abertura bucal. Cando se bocexa, ademais, estíranse os músculos faciais, inclínase a cabeza cara atrás, péchanse ou entornan os ollos, bagóase, salívase, ábrense as trompas de Eustaquio do oído medio e realízanse moitas outras, aínda que imprecisas, accións cardiovasculares, neuromusculares e respiratorias.
É unha acción común entre os animais vertebrados. Os mamíferos e a maioría do resto de animais dotados de columna vertebral bocexan, incluíndo peixes, serpes, tartarugas, crocodilos e aves. Cando constitúe unha afección espasmódica morbosa, denomínase casmodia.
Neuroloxía do bocexo
O bocexo é un acontecemento estereotipado, antigo dende o punto de vista filoxenético. As estruturas neurais necesarias para o bocexo localízanse na medula oblonga, preto dos centros respiratorio e vasomotor. O bocexo pode desencadearse por múltiples estímulos, como ver a alguén que bocexa, participar nun labor aburrido, ou ter sono. Varios neurotransmisores e neuropéptidos interveñen: neuronas oxitocinérxicas no núcleo paraventricular do hipotálamo median a expresión do bocexo a través de conexións co hipocampo, a ponte de Varolio e a medula oblonga. As neuronas que producen o bocexo actívanse pola acción da dopamina, aminoácidos excitadores e oxitocina. As inhiben péptidos opioides. Existen varias ligazóns entre neurotransmisores e neuropéptidos relacionados co bocexo que suxiren que este último é controlado e influenciado por múltiples vías, pero cuxos detalles aínda non se precisan.
A Fontaíña, San Lourenzo de Aguiar, Outeiro de Rei
A Fontaíña é un lugar da parroquia de San Lourenzo de Aguiar no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo.
Anais Composteláns
Os Anais Composteláns (Annales Compostellani ou tamén Anales castellanos terceros) é unha crónica en latín que foi atopada en Santiago de Compostela razón pola que reciben o seu nome. Atopáronse nun conxunto de manuscritos coñecido como o Tombo negro ou colorado de Santiago de Compostela (tamén Codex Compostellanus ou Códice compostelán). Foron relacionados coa Crónica Ambrosiana e a Crónica Burguense como as Efemérides riojanas por Manuel Gómez Moreno, que pensaba que foran compilados na Rioxa. Abarca a historia do condado e reino de Castela e do Reino de Navarra ata a reconquista de Sevilla en 1248.
Eva Pagán
Eva Pagán Díaz é unha enxeñeira industrial española, primeira muller que traballou na área de mantemento das liñas de Rede Eléctrica de España (REE).
Traxectoria
Eva Pagán estudou na Escola Técnica Superior de Enxeñeiros Industriais da Universidade Politécnica de Madrid. Comezou a súa carreira profesional como interna en REE en 1994. Neste momento, era a única enxeñeira da empresa. Posteriormente, en 1995, continuou o seu traballo na Rede Eléctrica como técnica na Área de Enxeñaría de Equipos de Alta Tensión. Posteriormente pasou por diversos postos directivos, primeiro nesa área, despois no Departamento de Mantemento da Subestación, así como na Demarcación do Texo e foi subdirectora xeral de Mantemento de Instalacións. En 2019, Pagán foi nomeada directora xeral de Transportes de REE e é a responsable directa de toda a rede eléctrica de alta tensión en España, uns 45.000 quilómetros de cables que constitúen a columna vertebral do sistema eléctrico do país.
Participou en congresos, como o I Congreso Nacional 'Mulleres en enxeñería, tecnoloxía e industria', celebrado en Valencia en 2019, organizado pola Real Academia de Enxeñaría de España (RAI). Ademais, Pagán levou a cabo importantes proxectos como a interconexión submarina Tenerife - La Gomera, que permitiu mellorar a eficiencia e fiabilidade da subministración de todo o sistema formado por ambas illas e que implica a redución dos custos de xeración eléctrica e a dependencia dos combustibles fósiles, ademais dunha mellora ambiental.
Outro proxecto de gran relevancia é o relacionado co bosque mariño de posidonia oceánica onde a empresa foi galardoada por este proxecto de restauración de prados de posidonia cun accésit na categoría especial 'Empresa e biodiversidade' dos European Company Environmental Awards (EBAE), na edición española 2017/2018. Este proxecto trata sobre a restauración de prados mariños oceánicos, unha especie vexetal clave para a biodiversidade e a preservación dos ecosistemas acuáticos e sistemas dunares en Mallorca. Antes de recibir este galardón, Pagán destacou "os criterios sociais e sostibles que deben imperar no desenvolvemento de calquera proxecto de infraestrutura".
Johann Rudolph Schellenberg
Johann Rudolph Schellenberg, nado o 4 de xaneiro de 1740 en Basilea, e finado o 6 de agosto de 1806 en Töss, localidade da cidade de Winterthur, foi un gravador, pintor e naturalista suízo, especializado en entomoloxía.
Está considerado como un dos ilustradores máis importantes da súa época e o gravador suízo máis importante do século XVIII.
Traxectoria
Johann Rudolph Schellenberg era fillo do pintor Johann Ulrich Schellenberg e de Anna Katharina Huber, filla do tamén pintor Johann Rudolf Huber. Os primeiros intentos artísticos de J. R. Schellenberg baseáronse en suxestións de Johann Rudolf Huber. Cando este morreu en 1748, a familia trasladouse a Winterthur, o lugar de nacemento do pai. Alí Schellenberg aprendeu, xunto con Anton Graff, na escola de debuxo de seu pai, e traballou no seu taller. Regresou a Basilea, onde probou sorte coa pintura de paisaxes e retratos. As primeiras pinturas de Schellenberg, especialmente decorados de teatro e debuxos de pastores e agricultores, datan deste período.
Esta obra tivo un grande éxito no país e no estranxeiro, o que fixo que Schellenberg tivera novas encargas. Nos anos seguientes creou ao redor de 3 800 debuxos entomolóxicos, algúns dos cales tamén se publicaron nas propias obras de Schellenberg, por exemplo na súa obra Genres des mouches (Xéneros de moscas, publicada en 1803. Unha das súas obras máis importantes son as ilustracións de Physiognomischen Fragmenten de Johann Caspar Lavater. En total, obras de Schellenberg pódense encontrar en ao redor de 170 libros. Realizou máis de 4 000 ilustracións.
Johann Rudolf Schellenberg casou con Maria Magdalena Hegner en 1766. A parella tivo dous fillos, que tamén foron debuxantes e gravadores, e catro fillas.
Schellenberg describiu a suborde Adephaga, dos coleópteros, en 1806.
Por outra parte, Johann Rudolph Schellenberg tamén formou a numerosos artistas. Entre os seus alumnos están Johann Georg Penzel, Johann Heinrich Lips, Emanuel Steiner e Johann Jakob Biedermann.
Finalmente, morreu en Töss preto de Winterthur.
Obras
miniatura|180px|Unha páxina de Gattungen der Fliegen (1803) miniatura|180px|Unha das máis de 4 000 acuarelas de insectos feitas por Schellenberg
Abrteviatura
A abreviatura Schellenberg emprégase cora recoñecer a cono autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Fontefría, Vicinte, Outeiro de Rei
Fontefría é un lugar da parroquia de Vicinte no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo.
Narciso Luaces Pardo
Narciso Luaces Pardo, nado en 1929 en Meixido, Ortigueira, e finado no mesmo lugar o 19 de xullo de 2020, foi un labrego, xornalista e escritor galego.
Traxectoria.
Labrego de profesión, con menos de vinte anos xa traballou nas Sociedades Agrarias.
Pluridisciplinariedade
A pluridisciplinariedade é a unión non integrativa de dúas ou máis disciplinas, pertencentes a un mesmo campo de coñecementos, que, aínda que tendo relación de obxecto, conservan os seus métodos e modelos propios como ocorre na multidisciplinariedade, pero na que se busca mellorar a relación metodolóxica entre elas.
Como exemplo de relación pluridisciplinar podemos citar a existente entre a Física e a Química para o estudo de certos sistemas ou procesos. Isto implica a existencia de relacións de colaboración e complementariedade entre as diferentes disciplinas e a explicitación duns obxectivos comúns, sen a existencia dunha sistematización ou integración.
Como exemplo, en cambio, de multidisciplinariedade poderíamos citar o estudo do obxecto dunha obra de arte coma o Guernica desde as disciplinas da pintura, da historia e a historia da arte, da química, do cromatismo, etc.
Categorías de relación entre disciplinas
Aínda que non foi contemplada por Jean Piaget na súa clasificación das relacións entre disciplinas, outros moitos autores si que o estableceron deste xeito, e foi obxecto de debate e estudo desde os primeiros anos do século XX xunto cos outros termos. Esta diferenza entre o multidisciplinar e o pluridisciplinar baséase na clasificación que estableceu Erich Jantsch no Seminario da OCDE de 1979 e nos que tamén aparecen os conceptos de disciplinariedade cruzada, interdisciplinariedade e transdisciplinariedade. Existían estudos previos con clasificacións similares como a de Ryszard Wasniowski de 1971.
Outro estudo importante sobre esta delimitación é o de Cesar Scurati en 1974 que reforza a contigüidade entre disciplinas como elemento diferenciador coa multidisciplinariedade.
Dólar Sacagawea
O dólar Sacagawea é unha moeda dun dólar estadounidense introducida en 2000 e emitida ininterrompidamente ata 2008 co mesmo modelo. A partir de 2009 continuou cuñándose anualmente, mais con reversos diferentes en cada emisión, conmemorativos de diversos aspectos da cultura nativa americana.
O seu nome débese á figura do seu anverso, obra de Glenna Goodacre, que representa un busto de Sacagawea (1788-1812), unha muller shoshone coñecida por axudar na expedición de Lewis e Clark na Luisiana. O seu reverso inicial débeselle ao artista Thomas D. Rogers e está caracterizado pola figura dunha aguia en voo coas ás estendidas.
Crónica Ambrosiana
A crónica ambrosiana, orixinalmente Chronicon Ambrosianum ou Chronica parva Ambrosianum (breve crónica ambrosiana) é unha crónica en latín do medievo sumamente concisos que, xunto cos Anais Composteláns e a Crónica Burguense, forman un conxunto de historias relacionadas. Estes foron denominados colectivamente como Efemérides riojanas por Manuel Gómez Moreno, que pensaba que foran compilados na Rioxa. A crónica recibe o nome da Biblioteca Ambrosiana de Milán, onde se descubriu o seu manuscrito. Foi publicado por primeira vez por Ludovico Antonio Muratori.
A crónica contén unha lista de dez días de festa cos nomes dos seus santos e dezasete anos, cada un descrito por un evento. O primeiro acontecemento, na Era 38, é o nacemento de Xesús. Ademais das mortes, os únicos acontecementos mencionados son a Matanza dos Inocentes (Era 47), a paixón de Cristo (Era 69), a asunción de Xoán Evanxelista (Era 108) e a profecía de Mahoma (Era 656). O último ano (Era 1208, é dicir, 1170), aínda que está fóra da orde cronolóxica, é a morte de Thomas Becket. O último suceso da lista é a morte de Xoán de Ortega (Era 1201, é dicir, 1163).
Dólar Sacagawea
A súa cor dourada vénlle polo seu revestimento de latón de manganeso, sobre un núcleo de cobre, o que lle confire un aspecto característico.
A moeda foi introducida en substitución do dólar de Susan B. Anthony, que gozara de escasa popularidade entre o público, malia ter resultado útil para o seu uso nas máquinas expendedoras e no transporte público.
Logo do seu lanzamento, a Casa da Moeda dos Estados Unidos fixo unha intensa campaña de promoción da moeda, con publicidade en prensa, radio e televisión, e tamén a través de asociacións con marcas comerciais como Walmart e Cheerios. No entanto, o dólar Sacagawea tampouco foi merecedor da aceptación popular e a súa cuñaxe reduciuse drasticamente no segundo ano da súa produción. Entre 2007 e 2016 a súa emisión continuou en paralelo á da serie coñecida como "dólar presidencial". En 2012 a súa tiraxe reduciuse nun 90 %, en liña cunha produción similar dos dólares presidenciais, aínda menos populares, por mor das grandes reservas de moedas aínda non utilizadas de ambas as series.
A US Mint considerou tamén a posibilidade e cuñar o dólar Sacagawea en ouro de 22 quilates, para o coleccionismo e o investimento, e mesmo chegou a facer algunhas cuñaxes de proba. No entanto, desbotou axiña a idea logo de que se cuestionase a súa autoridade para realizar este tipo de emisións. Os escasos exemplares de ouro cuñados como proba son propiedade da Casa da Moeda dos EEUU.
Antecedentes
Dada a limitada circulación que tivera o dólar Eisanhower, o derradeiro de tamaño grande, en 1977 decidírase a creación dunha moeda de menores dimensións, coa intención de que resultase máis útil para a poboación e se incrementase o seu uso. Neste sentido, o 26 de setembro de 1978, o Congreso aprobou a lei que prevía a cuñaxe do coñecido como dólar Susan B. Anthony, na honra desta sufraxista estadounidense. Mais estes novos dólares resultaron tamén impopulares, en parte pola similitude do seu tamaño e da súa cor cos das moedas dun cuarto de dólar. Dado o escaso interese que suscitou a nova moeda, a maioría dos exemplares cuñados acabou en depósito nas cámaras acoirazadas da Casa da Moeda e da Reserva Federal dos EEUU, e a súa cuñaxe cesou en 1981.
miniatura|O [[Senado dos Estados Unidos de América|senador por Minesota Rod Grams, introdutor do proxecto de lei no Senado para a creación do dólar Sacagawea.]]
Malia a súa impopularidade inicial, a mediados da década de 1990, as reservas de dólares Susan B. Anthony comezaron a minguar, debido fundamentalmente a que a moeda comezou a ser de uso habitual nas máquinas expendedoras —entre elas as máis de 9.000 máquinas de selos postais das oficinas de Correos dos EEUU—, e tamén nos sistemas de transporte público. A partir de 1997 presentáronse no Congreso e no Senado varios proxectos de lei coa intención de retomar a súa cuñaxe, para satisfacer a demanda que se ía creando. Mais o 21 de outubro dese mesmo ano, o representante republicano por Minnesota Rod Grams presentou un novo proxecto de lei no Senado no que se solicitaba a emisión dunha nova moeda dun dólar, cun novo deseño. O mesmo día, nunha sesión do Subcomité de Servizos Financeiros da Cámara de Representantes sobre política monetaria, os seus membros apoiaron a creación da nova moeda proposta por Grams e recomendaron que fose dunha cor diferente, dourada, e cun canto distintivo, para evitar a súa confusión coa moeda dun cuarto de dólar. Nesta sesión, Philip N. Diehl, daquela director da Casa da Moeda dos EEUU, calculou que cumprirían tres meses para comezar a produción da nova moeda dun dólar.
O Senado aprobou a lexislación necesaria o 9 de novembro de 1997 e a Cámara de Representantes fixo o propio o 13 de novembro. O 1 de decembro, o presidente Bill Clinton asinou a lei que autorizaba o programa de cuñaxes conmemorativas dos 50 estados dos EEUU (Lei 105-124). A sección cuarta desta lei, titulada "Lei da moeda dun dólar dos EEUU de 1997", dispuña a cuñaxe dunha nova moeda dun dólar nestes termos: "A nova moeda dun dólar será de cor dourada, terá un canto distintivo e contará con características táctiles e visuais que fagan doadamente discernible o seu valor facial". A lei tamén autorizaba o secretario do Tesouro retomar a produción do dólar Susan B. Anthony en tanto que non se puidese comezar coa produción dos novos dólares; en total, cuñáronse máis de 41 millóns de dólares de Susan B. Anthony coa data de 1999.
Escolla do motivo
miniatura|O [[Cámara de Representantes dos Estados Unidos de América|representante por Delaware Michael Castle, defensor do motivo da Estatua da Liberdade para o novo dólar, no canto do busto de Sacagawea.]]
Para tomar esta decisión, o secretario do Tesouro, Robert Rubin, nomeou un comité asesor composto por nove membros. Rubin, que en virtude do seu cargo estaba autorizado para escoller os motivos da moeda, especificou que esta debería ter unha representación feminina e non podería representar unha persoa viva. O comité, presidido por Philip N. Diehl —entre cuxas funcións non estaba a votación acerca dos deseños— reuniuse por vez primeira en Filadelfia en xuño de 1998 para debater acerca de 17 propostas presentadas polos seus membros e outras moitas suxestións populares chegadas por diversos medios. O 9 de xuño de 1998, o comité decidiu recomendar a figura de Sacagawea, unha muller shoshone coñecida por axudar na expedición de Lewis e Clark na Luisiana, como motivo principal da nova moeda dun dólar.
Malia esta decisión do comité, o representante republicano por Delaware Michael Castle avogou por que se fose a Estatua da Liberdade o motivo principal dos novos dólares, baseándose nunha lexislación anterior. Nunha carta dirixida á Cámara de representantes, Castle expuña as súas obxeccións, afirmando que "o obxectivo ao crear unha nova moeda dun dólar é facela máis distintiva cun deseño popular que fomente o seu maior uso por parte da poboación". Entre o 18 e o 22 de novembro de 1998, a Oficina de Contabilidade Xeral levou a cabo unha enquisa, por encarga de Castle, para aclarar cal dos dous deseños tería unha maior aceptación popular. O resultado foi que o 65 % prefería a Estatua da Liberdade, fronte ao 27 % que prefería a Sacagawea. Malia todo, Sacagawea foi o motivo finalmente escollido como motivo principal dos novos dólares.
Deseño inicial (2000-2008)
A partir de aí, enviáronse invitacións a 23 artistas cunhas directrices acerca do que debían representar os deseños. No anverso debíase amosar unha imaxe de Sacagawea e no reverso unha aguia como símbolo da paz e da liberdade. Outra directriz pedíalles aos artistas seren "sensibles á autenticidade cultural, tratando de evitar a representación dun rostro europeo clásico cun toucado nativo americano". En novembro e en decembro de 1998, a Casa da Moeda dos Estados Unidos convocou un grupo constituído por membros da comunidade indíxena, profesores, numismáticos, historiadores, membros do Congreso, funcionarios do Goberno e outras persoas para a revisión dos deseños propostos. Nun principio seleccionáronse seis deseños para o anverso e sete para o reverso, para os someter a unha consideración posterior.
Logo da elaboración de diversas enquisas e da creación de varios grupos de discusión, a US Mint seleccionou como finalistas tres deseños para o anverso e catro para o reverso. A Casa da Moeda recibiu arredor de 90.000 correos electrónicos en relación ao proceso de escolla do deseño. En resposta á gran cantidade de comentarios recibidos, Diehl declarou que internet permitira "levar a cabo un programa de divulgación pública cun alcance sen precedentes para medir as opinións sobre os deseños". Os sete seleccionados foron enviados á Comisión de Belas Artes dos Estados Unidos, que elixiu como gañador para o anverso unha representación de Sacagawea co seu fillo pequen, Jean Baptiste Charbonneau, obra da escultora Glenna Goodacre (1939-2020). Goodacre utilizou como modelo para Sacagawea unha muller shoshone chamada Randy'L He-dow Teton (nada en 1976), xa que non existe retrato ningún de época no que basearse. A representación do neno pequeno foi modelada parcialmente a partir de Adam Scholz, dun ano de idade. Pola súa banda, para o reverso, a Comisión de Belas artes escolleu a proposta da aguia voadora creada polo escultor e gravador Thomas D. Rogers (nado en 1945).
Redeseño da serie (a partir 2009)
O 20 de setembro de 2007, o presidente George W. Bush asinou a coñecida como Lei de moedas dun dólar dos nativos americanos ( Public Law 110-82). Entre outras cousas, esta nova lei especifica que a moeda dun dólar co anverso de Sacagawea debe amosar nos seus reversos "imaxes que celebren as importantes contribucións realizadas polas tribos indias e os nativos americanos a título individual ao desenvolvemento e á historia dos Estados Unidos". Esta lei incluía tamén a eliminación da data e a marca de ceca do anverso, e da lenda E PLURIBUS UNUM do reverso, que debían ser gravados no canto a partir de entón.
O programa desta serie anual de moedas esixe, xa que logo, que o reverso do dólar Sacagawea represente un novo deseño cada ano. Para determinar este deseño, os membros das organizacións consultoras —Comisión de Asuntos Indíxenas do Senado dos Estados Unidos, Grupo de Indíxenas Americanos e Congreso Nacional de Indíxenas Americanos— designan un representante como enlace coa Casa da Moeda dos Estados Unidos. Logo selecciónanse entre 12 e 15 temas tras consultar co Museo Nacional do Indio Americano e co Instituto Smithsoniano. Nese momento, as organizacións consultoras proporciónanlle á Casa da Moeda os seus comentarios acerca deses temas propostos e as suxestións envíanse ao Comité Consultivo Cidadán sobre a Moeda, que acaba por recomendar un tema. Logo de revisar as recomendacións e as achegas das organizacións colaboradoras finalízase a selección do tema e, a partir de aí, realízanse os deseños que o representan, os cales, logo dunha nova serie de novas consultas, volven ao Comité Consultivo Cidadán sobre a Moeda para a súa aprobación. Sobre a base de todos os comentarios e as recomendacións recibidas, a US Mint selecciona un deseño final, que se lle propón ao secretario do Tesouro para a súa aprobación.
Produción e lanzamento
Despois de ser aprobado o seu deseño para o anverso, Goodacre visitou seis veces o Departamento de Gravado da Casa da Moeda de Filadelfia para lles dar o derradeiro toque aos seus deseños, e a proposta do reverso de Rogers tamén se modificou antes de entrar na fase de produción. Na concepción inicial de Roges figuraba unha paisaxe montañosa baixo a aguia en voo, que foi eliminada, e tamén se cambiou a disposición doutros elementos.
A composición seleccionada para a produción do novo dólar prevía un núcleo de cobre puro cun revestimento cunha aliaxe de latón de manganeso composta por un 77 % de cobre, un 12 % de cinc, un 7 % de manganeso e un 4 % de níquel. Elixiuse esta composición porque con ela a moeda tería unha cor dourada, como esixía a lei, e ao mesmo tempo sería electromagneticamente idéntica á súa predecesora, o dólar Susan B. Anthony, o que facilitaría a adaptación das máquinas expendedoras.
A primeira cuñaxe oficial do dólar Sacagawea tivo lugar o 18 de novembro de 1999, durante unha cerimonia na que tanto as autoridades como as persoas invitadas tiveron a ocasión de cuñar persoalmente algúns exemplares. Dado que as moedas levaban a data de 2000, non era legalmente posible pólas en circulación antes do inicio dese ano, o que motivou que os exemplares cuñados individualmente polas persoas invitadas ficasen gardados na Casa da Moeda, e posteriormente enviáronselles aos seus propietarios. A produción a grande escala comezou pouco despois desa cerimonia inaugural.
Polo seu traballo como creadora do anverso do novo dólar, Goodacre recibiu unha remuneración de 5.000 dólares, que pediu que lle fose aboada en moedas dun dólar Sacagawea. Os dólares de 2000 coa marca de ceca "P" de Filadelfia utilizados para este pagamento foron cuñados en discos provistos dun pulido especial, o que lles conferiu un acabamento único. Diehl e os restantes directivos da US Mint entregáronlle persoalmente as moedas a Goodacre o 5 de abril de 2000. Tamén se lles deu un acabamento especial similar aos 75.000 exemplares cuñados en 2000 na Ceca de Denver para os incluír na serie conmemorativa do cambio de milenio.
Pouco despois da súa posta en circulación, descubriuse que os novos dólares se empanaban con facilidade e, como consecuencia, perdían o lustre. En abril de 2000 a Casa da Moeda comezou a probar unha especie de enxaugadura experimental que inhibía este proceso, aínda que non se continuou nas emisións dos anos posteriores.
Mercadotecnia
A lei que autorizaba a creación da nova moeda dun dólar tamén dispuña que o secretario do Tesouro adoptase "un programa para a promoción do uso destas moedas por parte das empresas comerciais, as autoridades de transporte público e os organismos gobernamentais federais, estatais e locais". A campaña publicitaria inicial da US Mint tivo un custo aproximado de 41 millóns de dólares e consistiu nuns 1.600 anuncios en televisión, radio e prensa escrita, así como no establecemento de acordos promocionais coa cadea de tendas Wal-Mart e coa compañía General Mills. Nos anuncios en televisión aparecía a cabeza de George Washington superposta noutro corpo e coa voz do actor Michael Keaton, que salientaba os méritos da nova moeda.
A partir de xaneiro de 2000, a US Mint comezou a enviar dólares Sacagawea ás tendas das cadeas Wal-Mart e Sam's Club esparexidas por todo o país, para facer circular as moedas e, así, promover o seu uso. En total, enviáronse 100 millóns de exemplares no marco desta promoción. Algunhas asociacións de comerciantes criticaron a asociación da Casa da Moeda con estas grandes superficies comerciais, por considerala discriminatoria para o pequeno comercio.
Nesta fase de lanzamento, a US Mint intensificou as súas colaboracións con esas e con outras compañías comerciais, entre elas a empresa alimentaria General Mills, de xeito que 10 millóns de caixas dos seus populares cereais Cheerios conterían unha moeda dun céntimo cuñada ese ano, e unha de cada 2.000 caixas levarían un exemplar do novo dólar Sacagawea; ademais, unha de cada 4.400 caixas incluiría un vale que se podería trocar por cen destas moedas. Máis tarde descubriuse que unhas 5.500 das moedas dun dólar incluídas nas caixas pertencían a unha primeira cuñaxe que se diferenciaba da finalmente posta en circulación no número de plumas na cola da aguia, o que supón unha rareza no mundo do coleccionismo numismático.