cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Día
Semana
Os días agrúpanse en conxuntos de sete, dando lugar as semanas. Cada un dos sete días da semana posúe un nome (algúns dous), e o ciclo, unha vez rematado, volve empezar. Estes son os seus nomes: luns ou segunda feira, martes ou terceira feira, mércores ou cuarta feira, xoves ou quinta feira, venres ou sexta feira, sábado e domingo.
miniatura|centro|750px| Composición dixital de varios panoramas da mesma localización no mesmo día onde se mostra o paso do tempo; no hemisferio norte, á esquerda está o oeste e máis o solpor e á dereita o leste e o amencer.
Comezo do día
miniatura|Lúa e sol no eclipse solar do 7 de outubro de 2010. Para a maioría dos animais diúrnos, o día comeza naturalmente ó amencer e termina no ocaso. Os seres humanos, coas súas normas culturais e coñecementos científicos, empregaron varios límites do día ó longo da historia.
Os musulmáns fan xaxún dende o amencer até o atardecer todos os días do mes de Ramadán. O "Documento de Damasco", con copias atopadas tamén entre os manuscritos do Mar Morto, establece con respecto á observancia do Sabbat que "Ninguén debe facer ningún traballo os venres, dende o momento en que o disco solar se atope a unha distancia do horizonte a unha lonxitude equivalente ó seu propio diámetro", o que indica que probablemente a comunidade monástica responsable da elaboración deste traballo contou o día como rematando un pouco antes de que o sol empezase a pórse.
Non foi ata que se impuxo o Heliocentrismo en que a duración do día quedou directamente ligada á rotación da terra, unha vez que este feito foi aceptado o esforzo científico centrouse en medir o intervalo de tempo necesario para facer a rotación.
Aeroporto de Burgas
O aeroporto de Burgas (IATA: BOJ, ICAO: LBBG) é un aeroporto internacional situado no sur de Bulgaria. É o segundo aeroporto máis grande do país e atópase preto da veciñanza de Sarafovo, a 10 km ao norte da cidade de Burgas. O aeroporto serve a Burgas e ás zonas costeiras de veraneo do sur do país e é un gran destino vacaional durante o verán en Europa. No ano 2016 pasaron polas súas instalacións un total de 2 878 883 pasaxeiros.
Estación de Pontedeume
Pontedeume é unha estación de tren de Adif situada na vila de Pontedeume, na provincia da Coruña. Ten servizos de Longa e Media distancia operados por Renfe.
Situación ferroviaria
A estación atópase no punto quilométrico 23,3 da liña férrea de ancho ibérico que une Betanzos con Ferrol a 29 metros de altitude, entre os apeadoiros de Perbes e Cabanas-Areal. O tramo é de vía única e está sen electrificar.
Historia
A estación foi inaugurada o 5 de maio de 1913 coa apertura da liña Betanzos-Ferrol, tras un longo período de proxectos e obras, tras quedar deserto o concurso para a súa construción e explotación. Encargouse a Norte que efectuase o mantemento necesario para a posta en servizo desta liña. Encargouse finalmente da explotación MZOV, e a partir de 1928, a Compañía Nacional dos Ferrocarrís do Oeste. En 1941, a estación pasou a depender da recentemente creada Renfe, quen xestionou a mesma ata a separación da compañía en Adif e Renfe Operadora o 31 de decembro de 2004.
A estación
O edificio de viaxeiros é unha estrutura de dous pisos, actualmente sen servizos ferroviarios como despachos de billetes ou aseos. Atópase no noroeste da vila, preto da desembocadura do Eume na ría de Betanzos, e un pouco afastada do centro urbano de Pontedeume. Recentemente recrecéronse as plataformas da estación, ademais de instalarse farois nelas para unha mellor visibilidade.
Conta con dúas plataformas laterais ás que acceden dúas vías. Existe outra vía morta que se usa de forma esporádica para o apartado de material de mantemento da liña.
Longa distancia
Actualizado a 20 de xuño de 2016.
Media distancia
Actualizado a 20 de xuño de 2016.
Castelo da Palma
O castelo da Palma ou castelo de Nosa Señora da Palma é un castelo do século XVI situado no concello de Mugardos, que formaba parte do sistema defensivo da ría de Ferrol.
Historia
A súa orixe remóntase á época dos enxeñeiros militares de Filipe II, no último cuarto do século XVI, concretamente no ano 1597. Formaba parte do sistema defensivo de acceso á ría de Ferrol dende o mar polo que se empraza nunha enseada na entrada da ría de Ferrol fronte ao Castelo de San Felipe.
Nace integrado nunha estrutura defensiva de tres castelos, coñecida como un "triángulo de fogo": San Felipe, San Martín e o da Palma. Este sistema defensivo bloqueaba a entrada da ría por medio dunha cadea submarina tendida desde este castelo ao de San Felipe.
Co desenvolvemento do Arsenal Militar realízanse obras de ampliación nos séculos XVIII e XIX por mor dos avances tecnolóxicos no eido militar.
Pouco armamento posuía e a súa función limitábase a vixilancia do tráfico marítimo. Contaba cunha batería en ángulo aberto cara ao mar e unha dobre fronte con baluartes cara a terra firme.
O edificio actual provén das reformas levadas a cabo no século XVIII e finais do século XIX.
A súa última función, na segunda metade do século XX, foi como cárcere militar, onde estivo confinado, entre outros, o golpista do 23-F o tenente coronel da Garda Civil Antonio Tejero.
Sevilla
Sevilla é unha cidade española situada ao suroeste da Península Ibérica, capital de Andalucía e da provincia homónima.
Sevilla é a cuarta cidade de España e cuarta área metropolitana por número de habitantes. Ten 696.676 habitantes en 2014, 1.317.098 na área metropolitana, 1.813.908 en total na provincia (datos de 2005). É o principal centro artístico, cultural, financeiro, económico e social do sur de España e un dos máis importantes do sur de Europa. É ademais un importante centro industrial de novas tecnoloxías e aeronáutica (factoría de EADS-CASA establecida no aeroporto). Sevilla e os seus núcleos de poboación satélites non constitúen unha verdadeira área metropolitana senón unha aglomeración urbana, pois carece dun órgano de coordinación no que estean representados tódolos organismos con competencias metropolitanas, tales como os concellos. Aínda que hai órganos mancomunados que se encargan da xestión metropolitana de certas actividades sectoriais (augas, residuos etcétera), non pode por tanto falarse de área metropolitana no seu sentido máis estrito.
De indubidable interese turístico, grazas a numerosos monumentos, prazas, xardíns, igrexas etcétera. Conserva o meirande centro histórico-artístico de Europa. De entre os seus monumentos máis famosos, a Giralda (antigo alminar da mesquita maior, hoxe campanario da Catedral) e a Torre del Oro son os dous máis coñecidos.
Dos seus barrios, Triana, La Macarena, Santa Cruz, Los Remedios, Heliópolis e Nervión son os máis famosos. A Giralda, a Catedral, o Alcázar, o Arquivo de Indias e a súa contorna foron declarados Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en 1987.
A tan só 20 m sobre o nivel do mar, entre Vega e a Campiña do río Guadalquivir, e á beira deste, conforma unha aglomeración urbana que se estende cara ó Aljarafe, As Marismas, o Parque Nacional de Doñana, a Serra Norte e a Serra Sur.
Historia
Sevilla é unha das cidades máis importantes na historia de España desde a Idade Antiga en que xurdiu un primeiro núcleo identificado coa cultura tartesa e que, tras a súa destrución atribuída aos cartaxineses, deu paso á cidade romana de Hispalis, xunto á que se construíu a colonia de Itálica. Durante o reino visigodo aloxou nalgunhas ocasións a corte. En Al-Andalus, tras a invasión musulmá, foi primeiro sede dunha cora e despois capital dun reino de taifas. No ano 844 foi saqueada polos viquingos remontando o río Guadalquivir decidindo o emir de Córdoba fortalecer o seu sistema defensivo.
En 1248 incorporouse á cristiá Coroa de Castela, ao ser conquistada baixo o reinado de Fernando III, quen foi o primeiro en ser enterrado na Catedral de Sevilla. A partir de entón Sevilla, repoboada pola aristocracia castelá, como capital do Reino de Sevilla foi unha das cidades con voto en cortes e aloxou a corte itinerante en numerosas ocasións. Durante a Baixa Idade Media a cidade, o seu porto e a súa activa colonia de mercadores xenoveses situáronse nunha posición periférica pero importante no comercio internacional europeo. Nese tempo sufriu dramáticas convulsións económicas demográficas e sociais como a Peste Negra de 1348 ou a revolta contra os xudeus de 1391.
HMHS Britannic
O HMHS Britannic (en inglés His majesty's Hospital Ship; Barco Hospital da Súa Maxestade), foi o terceiro barco da clase Olympic da compañía White Star Line, barco irmán do Olympic e do Titanic. A súa construción estaba na etapa inicial cando levantou áncoras o Titanic na súa viaxe inaugural. Fóra construído para transportar pasaxeiros, pero foi requisado e só funcionou como transporte de tropas e buque hospital, ata que afundíu en 1916.
Sevilla
Historia
miniatura|esquerda|250px|O [[porto de Indias, que no século XVI albergaba un gran número de embarcacións ao longo do río Guadalquivir. Obsérvase ao fondo Giralda, á esquerda a ponte de de barcas e á dereita a Torre do Ouro.]]
HMHS Britannic
Comezos
miniatura|esquerda|150px|[[Thomas Andrews (construtor naval)|Thomas Andrews foi un dos deseñadores do Britannic e os seus irmáns: o Olympic e o Titanic. ]] Ao igual que os seus dous irmáns o RMS Titanic e o RMS Olympic, o Britannic foi deseñado por Alexander Carlisle, xerente xeral de Harland and Wolff, e Thomas Andrews, xefe de departamento de construción do estaleiro. A quilla do Britannic foi posta o 30 de novembro de 1911 no esteleiro Harland and Wolff en Belfast, na mesma iarda na que se construíu o Olympic. O barco, chamado inicialmente Gigantic, foi renomeado logo como Britannic no último momento, para prevenir desgrazas como a do Titanic, e foi botado ao mar o 26 de febreiro de 1914. A White Star Line sempre negou que o buque ía chamarse Gigantic.
Sevilla
Historia
Tras o descubrimento de América en 1492, Sevilla converteuse no centro económico do Imperio español. Os Reis Católicos fundaron a Casa de Contratación, desde onde se dirixían e contrataban as viaxes, controlaban as riquezas que entraban de América e, xunto coa Universidade de Mercadores, regulaban as relacións co Novo Mundo.
HMHS Britannic
Comezos
A causa do acontecido no Titanic en abril de 1912, fixéronse varios cambios ao deseño que consistiron en cubrir con dobre fondo todo o barco e aumentar o número de botes salvavidas máis do dobre usando uns grandes pescantes nos que cabían varios botes.
Sevilla
Historia
Durante o século XVI a cidade experimentou un gran desenvolvemento e transformación e construíronse algúns dos edificios máis importantes do centro histórico. A cidade chegou a ser un centro multicultural o que axudaría ao nacemento das artes, xogando un papel importante no Século de Ouro español. Destacaron entón as fábricas de xabón do barrio de Triana, a artesanía da seda e a cerámica sevillana.
HMHS Britannic
Comezos
En agosto de 1914, meses despois da súa botadura, a primeira guerra mundial comenzou e non compleráranse os interiores totalmente, foi requisado, adecuado e pintado como buque hospital, de cor branca cunha gran liña verde ao costado, e foron incorporadas unhas grandes cruces vermellas. A White Star Line anunciou que o buque levantaría áncoras na primavera de 1915 realizando a ruta Southampton - Nova York na súa viave inaugural, pero o comezo da primeira guerra mundial cambiou o destino do Britannic converténdoo en buque hospital con 3 300 camas para feridos.
Sevilla
Historia
Coincidindo co seu momento artístico máis brillante, o Barroco, viuse afectada pola crise do século XVII, o que significou unha decadencia económica e demográfica, á vez que a navegación polo Guadalquivir dificultábase cada vez máis, ata que o monopolio comercial e as súas institucións trasladáronse a Cádiz. Nesta época a cidade padeceu ademais outra grande epidemia de peste que reduciu aproximadamente á metade a súa poboación.
HMHS Britannic
Afundimento
miniatura|esquerda|190px|Representación filmográfica do ano 2000 sobre o afundimento do Britannic. O 12 de novembro de 1916, o Britannic saíu desde Southampton, capitaneado polo recoñecido capitán Charles A. Bartlett. Despois de repostar en Nápoles (Italia) o día 19 de novembro, cando cruzaba a canle de Kea (mar Exeo) no arquipélago grego, ás 08:12 da mañá do 21 de novembro tivo unha explosión causada por unha miña (tamén se di que a explosión puido ser causada por un torpedo, ou que puido ser unha explosión interna), a 4 millas ao oeste de Port St. Nikolo, illa de Kea, escorouse a estribor e afundíuse en só 55 minutos. O capitán Bartlett tentou embarrancar na illa de Kea para salvar ás persoas que transportaba o barco, pero o intento non tivo éxito e o barco empezou a afundirse máis rápido, polo que se ordenou o abandono e comezouse a arriar os botes salvavidas. Viaxaban no buque 1.125 persoas e morreron 29, a maioría cando os botes nos que ían foron succionados por unha das hélices. As máis de 1.000 persoas que sobreviviron foron rescatadas por varios barcos tras o naufraxio. O Britannic foi o barco máis grande perdido durante a primeira guerra mundial.
Sevilla
Historia
A revitalización da cidade no século XIX, coa industrialización e o desenvolvemento da rede ferroviaria española, coincidiu coa época romántica.
Durante o século XX, ademais de sufrir a represión da Guerra Civil e a posterior ditadura militar, presenciou fitos decisivos como a Exposición Iberoamericana de 1929, a Exposición Universal de 1992 ou a súa elección como capital da autonomía andaluza.
Xeografía
miniatura|Vista aérea parcial da cidade co [[Porto de Sevilla ao sur.]] O concello de Sevilla localízase principalmente na ribeira esquerda do río Guadalquivir, algúns barrios como Triana e Los Remedios ocupan a marxe dereita deste río navegable que converte a cidade en porto fluvial. No contorno de Sevilla hai unha rica veiga, así como áreas de campiña e de marismas mais dúas zonas altas que configuran a comarca do Aljarafe, moi vinculada coa cidade ao ser a zona de expansión residencial de Sevilla, ao oeste, e os Alcores, ao leste.
Demografía
miniatura|Evolución demográfica de Sevilla desde 1900. O municipio de Sevilla ten 702.345 habitantes segundo o censo de poboación de 2010 publicado polo INE, das cales 333.490 son homes o cal representan un 47,65% e 366.269 son mulleres que á súa vez representan un 52,35%.
Sevilla é a cuarta cidade de España por poboación, logo de Madrid, Barcelona e Valencia. A área metropolitana de Sevilla ten 1.499.653 habitantes (INE 2008) e 4.535,78 km² de superficie, sendo tamén a cuarta área metropolitana de España e un gran centro turístico, económico, industrial e de poboación.
Desde 1990, a poboación residente en Sevilla estancou ao redor dos 700.000 habitantes, sendo o pico superior o censo de 1995 con 719.588 habitantes.
Catedral
miniatura|[[Catedral de Sevilla]] A Catedral de Sevilla é a catedral gótica máis extensa do mundo e un dos maiores templos cristiáns en canto a tamaño, do mundo. Foi declarada pola UNESCO Patrimonio da Humanidade en 1987. A súa construción iniciouse en 1401, sobre o soar que quedou tras a demolición da antiga Mesquita Aljama de Sevilla. A construción fundamentalmente de estilo gótico tardío, fíxose en relativo pouco tempo, aínda que as adicións e decoracións fóronse realizando ao longo de varios séculos e por iso ten varios tipos de arquitectura: gótica (1433-1528), renacentista (1528-1593), barroca (1618-1758), académica (1758-1823) e neogótica (1825-1928).
O conxunto monumental da Catedral compleméntano a Giralda, o Patio dos Naranjos e a Capela Real. O Patio dos Naranjos é un espazo rectangular, a modo de patio interior, que actúa como claustro da Catedral. Hoxe día, o Patio dos Naranjos é un dos anexos máis visitados da Catedral.
Reais Alcázares
Unha zona reservada do mesmo utilízase como lugar de aloxamento os Reis de España e demais membros da Casa Real cando visitan a cidade e pasan a noite na mesma. O conxunto monumental e os xardíns son visitables e constitúen un dos principais atractivos monumentais da cidade, xa que foron declarados Patrimonio da Humanidade pola Unesco en 1987. A entrada ao recinto para os cidadáns sevillanos é gratuíta durante todo o ano.
As estancias máis destacadas do recinto son o Patio das Doncelas, patio principal de arte mudéxar andaluz; a Sala dos Reis; a Sala de Carlos V, con grandes tapices, Salón do Emperador, con azulexos do século XV e tapices flamengos; o Salón de Embaixadores, unha sala cuberta por unha cúpula semiesférica adornada de complicados arabescos dourados que constitúe a habitación máis importante do Alcázar; e os Xardíns do Alcázar, que teñen caracteres árabes, renacentistas e modernos e dispón de varias terrazas de vexetación frondosa, con fontes, pavillóns e multitude de laranxeiras e palmeiras.
Arquivo de Indias
miniatura|esquerda|[[Reales Alcázares de Sevilla|Alcázar de Sevilla (esquerda) e Arquivo de Indias (dereita).]]
O Arquivo Xeral de Indias creouse en 1785 baixo o reinado de Carlos III co obxectivo de centralizar nun único lugar a documentación referente ás colonias españolas, ata entón dispersa en diversos arquivos: Simancas, Cádiz e Sevilla. A Casa Lonxa de Mercadores de Sevilla, construída en época de Filipe II entre 1584 e 1598 por Juan de Mijares sobre planos de Juan de Herrera, é a sede do arquivo.
Os documentos que conserva o arquivo ocupan máis de nove quilómetros lineais de andel. Trátase duns 80 millóns de páxinas e 8.000 mapas e debuxos que proceden fundamentalmente dos organismos metropolitanos encargados da administración das colonias. É o maior arquivo existente sobre a actividade de España en América e Filipinas, contendo información sobre a historia política e a historia social, a historia económica e a das mentalidades, a historia da Igrexa e a historia da arte ou a xeografía daqueles territorios. Garda unha gran cantidade de pezas de gran valor histórico: textos autógrafos de Cristovo Colón, Fernando de Magalláns, Vasco Núñez de Balboa, Hernán Cortés e Francisco Pizarro. Toda esta documentación está ao servizo dos investigadores que pasan cada ano polo arquivo.
O Arquivo é un dos arquivos xerais (xunto co Arquivo Xeral da Coroa de Aragón e o Arquivo Xeral de Simancas) pertencentes ao Estado español. En 1987 foi declarado Patrimonio da Humanidade pola Unesco.
Praza de España
miniatura|dereita|Praza de España desde o norte. miniatura|esquerda|Detalle da arcada central. A praza de España de Sevilla configura un dos espazos abertos máis grande da arquitectura rexionalista. Foi encargada a súa construción ao arquitecto Aníbal González para a Exposición Iberoamericana do ano 1929. Aquí tivo lugar a cerimonia de inauguración da Exposición coa presenza do rei Afonso XIII.
Ocupa unha superficie de 50.000 m², dos cales 19.000 están edificados e os 31.000 restantes son espazo libre, e a canle que ocupa 515 metros de lonxitude con 200 m de diámetro e unha superficie de 14.000 m², convértena nunha das obras máis espectaculares do panorama español, con mestura de estilos mudéxar, gótico e renacentista. A obra comezou en 1914, terminándoa en 1928 o arquitecto Vicente Traver tras a dimisión de Aníbal González como arquitecto director en 1926. Está situada dentro do parque de María Luisa. A entrada é libre e péchase o seu acceso a partir das dez da noite.
Ten forma semicircular que simboliza o abrazo de España e as súas antigas colonias e mira cara ao río como camiño a seguir cara a América. Está decorada con ladrillo visto, mármore e cerámica dándolle un toque renacentista e barroco nas súas torres.
A praza de España de Sevilla serviu de escenario para gravar algunhas das escenas dunha das películas de Star Wars.
Torre del Oro
miniatura|[[Torre del Oro.]]
A Torre del Oro de Sevilla é unha torre albarrá situada na marxe esquerda do río Guadalquivir, xunto á praza de touros da Real Maestranza. Posiblemente o seu nome en árabe era Bury al-dahab, en referencia ao seu brillo dourado que se reflectía sobre o río. Durante as obras de restauración de 2005, demostrouse que este brillo, que ata entón se atribuía a un revestimento de azulexos, era debido a unha mestura de morteiro de cal e palla prensada.
É unha torre formada por tres corpos. O primeiro corpo, dodecagonal, foi construído entre 1220 e 1221 por orde do gobernador almohade de Sevilla, Abù l-Ulà. O segundo corpo, tamén dodecagonal, foi mandado construír por Pedro I o Cruel no século XIV. O corpo superior, cilíndrico e rematado en cúpula, foi construído polo enxeñeiro militar Sebastián Van der Borcht en 1760, ano no que tamén se macizó a primeira planta da torre con cascallos e morteiro para reparar os danos sufridos tras o terremoto de Lisboa de 1755, deixando a porta do paso de rolda da muralla como porta de acceso principal. Foi declarada monumento histórico-artístico en 1931 e foi restaurada varias veces. Na Idade Contemporánea foi restaurada en 1900, entre 1991 e 1992, en 1995 e en 2005. Alberga o Museo Naval de Sevilla.
Barrio de Santa Cruz
miniatura|Rúa Judería no [[Barrio de Santa Cruz de Sevilla|barrio de Santa Cruz.]] O barrio de Santa Cruz, antiga barrio xudeu medieval situado no centro histórico de Sevilla, é un dos máis emblemáticos e pintorescos da cidade. Con rúas estreitas e sinuosas, as súas casas de estilo sevillano teñen patios señoriais e balcóns con varandas de ferro forxado adornados con flores.
O barrio fundouse cando o rei Fernando III de Castela conquistou a cidade e concentrouse en Sevilla a segunda comunidade xudía máis importante de España, tras a de Toledo. Tras a expulsión dos xudeus en 1483, o barrio foi abandonado e entrou en decadencia, ata que a principios do século XIX procedeuse á súa reurbanización, dirixida polo arquitecto municipal Juan Talavera y Heredia.
No barrio atópase o Convento das Teresas, fundado por Santa Tareixa de Xesús en 1575. Na parte alta do barrio atópase o Hospicio de Venerables Sacerdotes, que foi construído para servir de asilo dos sacerdotes xubilados e contén unha gran cantidade de obras de arte.
Phengaris alcon
A Phengaris alcon é unha especie de bolboreta da familia dos licénidos que habita en Europa e Asia setentrional. Pode ser vista durante o verán. Como outras especies de Lycaenidae, no seu estadio larvario (eiruga) depende do apoio de certas formigas; como tal é designada como unha especie mirmecófila, un exemplo de coevolución.
Ciclo de vida
esquerda|miniatura|250px|Ovos de Phengaris alcon en Gentiana pneumonanthe Esta bolboreta deposita os seus ovos na Gentiana pneumonanthe; (na rexión dos Alpes son ás veces atopados na Gentiana asclepiadea). As eirugas non comen outras plantas.
As larvas abandonan a planta despois de medrar abondo (4º estadio) e agardan no chan até ser atopadas por determinadas formigas. As larvas emiten químicos superficiais (alomonas) moi semellantes ás das larvas das formigas, o que induce ás formigas a transportar as larvas da bolboreta ó interior dos seus formigueiros, colocándoas a carón das súas larvas; alí son alimentadas polas formigas obreiras mentres que a formigueira devora as larvas das formigas.
Cando a larva da bolboreta está totalmente desenvolvida transfórmase en pupa. Cando o adulto emerxe ten que emprender a fuga do niño de formigas. Estas recoñecen a bolboreta como un intruso, pero cando tratan de atacala coas súas mandíbulas non conseguen agarrala pois a bolboreta posúe unha capa espesa de escamas que se soltan facilmente.
Cleveland Play House
miniatura|dereita|Frederic McConnell, director da Cleveland Play House (1938). Cleveland Play House (CPH) é unha compañía de teatro rexional e profesional localizada en Cleveland, Ohio. Foi fundada en 1915 e construíu o seu complexo de teatro propio en 1927. A empresa actúa no Allen Teatro en Playhouse Praza, onde ten a súa sede dende 2011.
Piñeiro, Boimorto, Boimorto
Piñeiro é un lugar da parroquia de Boimorto no concello coruñés de Boimorto na comarca de Arzúa. Tiña 14 habitantes no ano 2018 segundo datos do INE, dos cales 10 eran homes e 4 eran mulleres.
Manuel Barrio Ayuso
Manuel Barrio Ayuso nado en Casarejos (Soria) o 12 de setembro de 1786 e finado en Murcia o 23 de novembro de1850, foi un xurista e político liberal español, ministro durante a minoría de idade de Isabel II.
Traxectoria
Traballou como maxistrado e foi deputado pola provincia de Soria no parlamento de 1836, 1837, 1839, 1840 e 1841, e foi ministro de Graza e Xustiza, do 18 de maio ao 14 de agosto de 1836, no consello de ministros presidido por Francisco Javier de Istúriz, ata que foi obrigado a dimitir despois do motín da Granxa de San Ildefonso, que conseguiu restaurar a Constitución española de 1812. Con todo, foi elixido presidente do Congreso dos Deputados do 2 de xaneiro ao 31 de xaneiro de 1838 e do 16 de febreiro ao 17 de xullo de 1838.
Con posterioridade, foi senador pola provincia de Soria en 1844 a 1845, ano no que foi nomeado senador vitalicio.
Corvo mariño cristado
O corvo mariño cristado (Gulosus aristotelis, ata hai pouco chamado Phalacrocorax aristotelis) é unha ave mariña presente nas costas rochosas do oeste e sur de Europa, no suroeste de Asia e no norte de África. Normalmente é unha especie sedentaria nas súas zonas de cría, aínda que os exemplares norteños son migratorios. O corvo mariño cristado é a principal e máis estendida especie europea da familia Suliformes.
Morfoloxía
É unha ave de tamaño medio-grande, que acada de media uns 68–78 cm de longo e 95–110 cm de envergadura. Ten un pescozo longo e unha gorxa mareal. Os adultos mostran unha pequena crista ou moño durante a época de apareamento, á que lle deben o nome. Distínguese do corvo mariño grande (Phalacrocorax carbo) polo seu tamaño inferior, pola súa complexión máis lixeira, e sobre todo, nos adultos, pola súa crista e o relumbro verdoso da plumaxe. O seu peteiro e máis estreito e os exemplares xuvenís amosan un ventre máis escuro. A cauda do corvo mariño cristado ten 12 plumas e a do corvo mariño grande 14. En ocasións tamén é nomeado como "corvo mariño verde" ou "corvo mariño común".
Taxonomía
O corvo mariño cristado foi durante máis de dous séculos integrado no xénero Phalacrocorax, e canda o outro corvo mariño galego, pero un estudo de 2014 atopou que a súa xenética era máis semellante aos xéneros Nannopterum e Leucocarbo do que ás especies que se agrupaban no resto do Phalacrocorax e no Urile; xaquelogo propúxose un novo xénero, Gulosus, do que esta especie é a única representante. Este novo xénero comezou a ser aceptado xeralmente en 2021. Estímase que o xénero Gulosus debeu arredarse do conxunto de Nannopterum-Leucocarbo hai uns 9 - 11,2 millóns de anos.
Subespecies
Existen tres subespecies:
As subespecies distínguense lixeiramente no tamaño e a cor dos exemplares novos. Algunhas evidencias recentes suxiren que os exemplares da costa atlántica do suroeste de Europa son distintos das outras tres subespecies, e poderían constituír unha subespecie nova (Yésou et al., Brit. Birds 98: 369-370, 2005).
Taxonomía
miniatura|Diagrama de taxonomía biolóxica. A taxonomía ou taxinomía (do grego ταξις, taxis, "ordenamento", e νομος, nomos, "norma" ou "regra") é a ciencia da clasificación. Xeralmente emprégase o termo para designar a taxonomía biolóxica, ciencia que ordena os organismos vivos nun sistema de clasificación composto por taxons agrupados en categorías taxonómicas.
Tipo de taxonomías e escolas taxonómicas
Orixinalmente o termo taxonomía só facía referencia á ciencia que clasificaba os seres vivos, hoxe o termo aplícase de forma máis ampla e nun sentido máis xeral refiríndose á clasificación das cousas e ós principios que subxacen en cada clasificación.
Corvo mariño cristado
Comportamento
Aliméntase de peixes no mar e non acostuma voar cara o interior das costas nas que habita.
O corvo mariño cristado é un dos mellores mergulladores da familia Phalacrocoracidae, chegando ata profundidades de 45 m durante 20-45 segundos, cun espazo de descanso dun mínimo de 15 segundos. Aliméntase de especies piscícolas moi variadas, pero sobre todo de sardiñas e bocarte. A miúdo recorren moitos quilómetros de costa dende a súa zona de aniñada para alimentarse.
Taxonomía
Tipo de taxonomías e escolas taxonómicas
Existen diferentes tipos de taxonomías referidas a diversos campos:
A taxonomía biolóxica nace da necesidade de poñer orde nos máis de 5 millóns de especies de seres vivos que temos no planeta, para iso, esta ciencia ordénaos, descríbeos e clasifícaos tomando como unidade fundamental a especie. Ademais desta categoría existen outros rangos que de maior nivel que son os seguintes: Dominio, Reino, Filo ou Phylum ou División (en plantas), Clase, Orde, Familia, Tribo, Xénero, Especie e Subespecie, niveis entre os que se poden inserir outros, tales como: subphylum, superorde, subfamilia etc.
Corvo mariño cristado
Reprodución
Corvo mariño cos pitos|200px|miniatura Corvos mariños no [[O Grove|Grove|200px|miniatura]] miniatura|Phalacrocorax aristotelis Aniña en pequenos abrigos rochosos ou en fendeduras ou en pequenas covas na costa. Os niños consisten en fachos descoidados de algas mariñas e herbas unidos polo seu propio esterco. A estación de aniñada é longa, comezando a finais de febreiro, aínda que algúns individuos non comezan ata maio e incluso despois. Chocan normalmente tres ovos. Os pitos nacen desprovistos de plumaxe e durante os primeiros días dependen completamente dos adultos para quentarse. Non saen do niño durante dous meses e comezan a voar en torno a primeiros de xuño ata finais de agosto, e excepcionalmente máis tarde.
Taxonomía
Tipo de taxonomías e escolas taxonómicas
Pódese dicir que a taxonomía biolóxica comenzou grazas aos traballos do naturalista sueco Carl von Linné (Linneo) (1707-1778), que foi quen creou o sistema de clasificación que aínda hoxe estase a empregar e que está baseado nos diferentes taxons dispostos en orde xerárquica.
Na taxonomía filoxenética (ou cladística), os organismos poden ser clasificados en clados, que son as diferentes pólas da árbore filoxenética proposta para agrupar os seres vivos, é dicir, un clado pódese interpretar como un conxunto de especies emparentadas por un antecesor común. Os clados pódense representar nun cladograma. Un taxón é un clado que foi situado nunha categoría taxonómica, ao que se lle outorgou un nome en latín, fíxose unha descrición do mesmo e asocioúselle un exemplar “tipo” e logo foi publicado nunha revista científica. Cando se fai todo isto, o taxón ten o nome axeitado. A Nomenclatura é a subdisciplina que trata de regulamentar estes pasos, e ocúpase de que se ateñan aos principios de nomenclatura científica internacional. Os sistemas de clasificación resultantes funcionan como contedores de información por unha banda, e como preditores pola outra. Unha vez está determinado o sistema de clasificación, extráense os caracteres diagnósticos de cada taxón, que se organizan en grandes libros chamados Claves de Identificación, que son empregados na disciplina da Determinación ou identificación de organismos, e que sitúa a un organismo descoñecido nun taxón coñecido do sistema de clasificación dado.
Corvo mariño cristado
Distribución
As principais zonas de aniñada do corvo mariño cristado atópanse nas Illas Farne (Inglaterra), Fowlsheugh (Escocia), Runde (Noruega) e Galicia.
Distribución en Galicia
O corvo mariño cristado aniña ao longo de toda a costa, mais as súas principais colonias atópanse no Parque nacional das Illas Atlánticas onde se atopa a maior colonia europea. O primeiro censo da especie data de 1976, cando se citou unha poboación de 539-555 parellas, en 1994 a poboación medrara ata as 1.932-1.939 parellas chegando a un máximo de 2.500 parellas entre os anos 2000-03 (debido sobre todo á protección dos enclaves de cría, a erradicación do consumo humano de pitos e ovos, e á prohibición da caza ). A partir desa data, mentres o resto das poboacións galegas medraban notablemente, as principais colonias de Cíes e Ons sufriron un descenso maior ao 40%, pasándose entón a 1.266 en 2007, o que representa unha taxa de crecemento negativa do -33% na poboación galega. Entre as causas da diminución da poboación, atópanse a mortalidade accidental directa producida por mor do afundimento do Prestige, as capturas accidentais producidas polos trasmallos e a presión que exercen sobre as colonias especies invasoras. No caso das mortes accidentais nas diferentes artes de pesca, o Grupo de Ecoloxía Animal (GEA) da Universidade de Vigo, leva a cabo dende o ano 2021 o proxecto Encorat. Mediante a instalación de luces nestas artes de pesca búscase reducir as mortes accidentais, especialmente, entre os exemplares máis xuvenís.
Taxonomía
Tipo de taxonomías e escolas taxonómicas
Unha escola taxonómica minoritaria é a que considera que os grupos parafiléticos tamén deberían ter a posibilidade de ser convertidos en taxóns, se os grupos que os conforman son o suficientemente semellantes entre si e o suficientemente diferentes do clado que queda fóra (escola evolucionista). Un exemplo clásico dun grupo parafilético que algúns taxónomos consideran un taxón, é o das algas verdes, parafiléticas respecto ás plantas terrestres (todas xuntas formarían o clado das plantas verdes). Un dos expoñentes actuais desta escola é o investigador Cavalier-Smith.
Outra escola minoritaria, chamada fenética, está encabezada por investigadores como Sokal, que pregoaba que era imposible coñecer a filoxenia dos organismos coa información que se recollía, debido a que os razoamentos facíanse circulares (a morfoloxía determinaba as relacións de parentesco, e coas relacións de parentesco interprétase a morfoloxía)e a información incompleta. Estes investigadores escollían facer clasificacións baseadas exclusivamente na cantidade de caracteres semellantes entre os organismos, sen inferir ningunha historia evolutiva detrás deles (tal e como fora formulada orixinalmente a taxonomía, antes da teoría da evolución de Darwin). Esta escola perdeu recentemente forza coa chegada das análises de ADN e coa mellor interpretación do rexistro fósil que temos hoxe en día.
Unha escola distinta, da cal o expoñente máis extemo quizais sexa o PhyloCode (https://web.archive.org/web/20030802181518/http://www.phylocode.org/), propón unha clasificación libre de categorías, pero non ten moita resonancia no eido científico.
A taxonomía numérica ou fenecticismo é unha escola sistemática que defende a agrupación empregando exclusivamente a similitude, xeralmente mediante estimacións cuantitativas da devandita similitude. Consiste, por exemplo, en obter clasificacións dentro dun grupo de individuos empregando para iso as propiedades que os caracterizan. Para conseguir este obxectivo utilízanse diferentes ferramentas matemáticas e estatísticas, que permiten determinar as semellanzas entre os individuos a clasificar.
Outras taxonomías, como as analizadas por Durkheim e por Lévi-Strauss, son chamadas ás veces taxonomías populares (folk taxonomy) para distinguilas das taxonomías científicas, que afirman que están separadas das relacións sociais e polo tanto son obxectivas e universais.
A Baraminoloxía, a alternativa creacionista á cladística, é un sistema que enfatiza a reprodución illada. Por exemplo, estes grupos a miúdo toman os mamíferos como unha clase separada dos outros vertebrados.
A expresión “taxonomía de empresa” (enterprise taxonomy) úsase no mundo dos negocios para describir unha forma moi limitada da taxonomía usada só dentro dunha organización. Un exemplo podería ser un certo método de clasificar as árbores como “Tipo A”, “Tipo B” e “ Tipo C” usado só por unha compañía madeireira específica para categorizar os envíos en barco dos troncos.
Historia da taxonomía
Xa no século XVIII a taxonomía recibiu un empurrón definitivo grazas ó naturalista sueco Carl von Linné (Linneo) que tiña a ambición de nomear a tódolos animais, plantas e minerais coñecidos da época. No ano 1753 escribiu o libro Species Plantarum (“Os tipos de plantas”), no que cada tipo de planta era descrito cunha frase cun máximo de 12 palabras (polinomios). Ademais engadiu outra innovación que xa fora empregada antes por Castpar Bauhin (1560-1624): a nomenclatura binomial ou binomios, como o “nome curto” das especies. Nas marxes do seu Species Plantarum, seguido do nome axeitado polinomial de cada especie, escribiu unha soa palabra. Esta palabra, combinada coa primeira palabra do polinomio (hoxe chamada xénero), formaba un nome máis doado de lembrar e curto para cada especie.
A nomenclatura binomial para identificar de xeito unívoco as especies resolvía así os problemas producidos pola variedade de nomes locais. Ó mesmo tempo Linneo propuxo un esquema xerárquico de clasificación, onde as especies moi semellantes se puidesen agrupar nun mesmo xénero, os xéneros en familias, e así sucesivamente en ordes, clases, filos e reinos, proporcionando unha imaxe estruturada (como a árbore de Porfirio da metafísica clásica) da relación entre especies. O conxunto dos organismos agrupados segundo as xerarquías anteditas, constitúen os sistemas de clasificación dos organismos que poden ser arbitrarios, se só tentan agrupar os organismos para facilitar a súa determinación de maneira artificiosa, ou naturais, cando as xerarquías se establecen en función das súas semellanzas reais. A palabra “natural” daquela non foi definida cientificamente e no tempo de Linneo só quería dicir que as especies foron creadas “naturalmente” semellantes a algunhas e diferentes doutras. Aínda non xurdira a teoría da Evolución no mundo científico.
Aínda que, como o método de Jussieu, utiliza os binomios lineanos e preconiza o «método natural» oposto ó «sistema artificial» de Linneo, a taxonomía proposta por De Candolle afástase pola importancia dada ós saltos. Mentres que para Linneo e Jussieu, a natureza «non dá saltos», Candolle insiste nas descontinuidades que están na base da noción de taxon, ó mesmo tempo entidade e división. O termo taxonomía é de uso corrente hoxe en día, pero en francés a súa grafía foi corrixida por Emile Littre a Taxinomía, pero a outra grafía segue sendo moi utilizada en Francia, sobre todo grazas á súa conservación da tradución inglésa Taxonomy.
Cando xurdiu a teoría da evolución a medidados do século XIX, comenzou a admitirse, tal e como propuxera Darwin, que o grao de parentesco entre os taxons (filoxenia) debía servir como criterio para a formación dos grupos. A publicación do seu libro Sobre a orixe das especies en 1859 estimulou a incorporación das teorías evolutivas na clasificación, proceso que aínda hoxe non rematou (de Queiroz e Gauthier 1992). Un paso crítico neste proceso foi a adquisición da perspectiva filoxenética, na que algúns científicos, como Willi Hennig (1913-1976), Walter Zimmermann (1892-1980) e Warren H. Wagner (1920-2000) e moitos máis, fixeron valiosas achegas. A bioloxía sistemática é a ciencia que trata de relacionar os sistemas de clasificación coas teorías sobre evolución dos taxons.
As diferenzas entre taxonomía e sistemática
Na práctica, o termo "sistemática" designa tanto o método empregado (por exemplo dirase «a sistemática filoxenética») como o resultado obtido con este método (a «sistemática dos basidiomicetos»). No sentido concreto do resultado, as dúas ciencias diferéncianse pouco e a miúdo confúndense, porque son practicadas simultaneamente polas mesmas persoas. Os taxonomistas foron chamados dende sempre sistemáticos, porque despois de ter estudiado e descrito os organismos, eles intentaron clasificalos a partir do nivel baixo das especies (alpha taxonomía ou "taxonomía primaria").
Os que empregan sobre todo o sentido do método, sobre todo os filoxenéticos, nomean a miúdo o resultado como clasificación ou incluso "taxonomía".
As categorías taxonómicas
As categorías taxonómicas son os diferentes chanzos nos que podería divididirse a clasificación dun ser vivo. As máis importante de todas quizais sexan as que nomean o xénero e a especie, por exemplo: no caso do lobo, Canis lupus (xénero Canis, especie lupus).
O nome científico
As especies son nomeadas segúndo o sistema de nomenclatura binomial creado por Linneo. O nome dunha especie é a combinación dun binomio (expresión de dúas palabras) en latín, onde a primeira, o nome xenérico (en maiúsculas), é compartida polas especies do mesmo xénero, e a segunda, o adxectivo específico, fai alusión a algunha carácterística, propiedade distintiva, unha homenaxe a un científico o outro criterio (e escríbese con minúsculas). Exemplos: Senecio jacobea (Herba de Santiago), Pagellus cantabricus (Ollomol).
Unha vez fixado, un nome non é substituído por outro sen un motivo taxonómico (exemplo: a triquina foi bautizada como Trichina spiralis, pero hoxe mudou a Trichinella spiralis) aínda que poida conter algún erro.
Perspectivas actuais da taxonomía
Grazas á análise de ADN e ós progresos na informática e internet a taxonomía volveu a poñerse de moda no mundo científico. Estas novas ferramentas xeran un debate acerca da utilidade das regras da taxonomía tal como están hoxe en día. Xorden opinións respecto da necesidade de reformar os Códigos de Nomenclatura Zoolóxica e Botánica (Mallet e Willmott, 2003).
Só cuns poucos centos de bases de ADN pódese facer unha análise que serve para facer a indentificación e parentesco dun ser vivo. Algúns autores como Hebert et al. (2003) ou Tautz et al. (2003), propoñen un rol central do ADN na definición das especies, de xeito que unha mostra de ADN e a súa lectura da secuencia de bases debería ser un dos caracteres do espécime tipo, e unha especie de marca como un carácter clave, de emprego similar a como se usa o código de barras nos supermercados.
Esta taxonomía ten algúns dos problemas que xa tiñan os outros enfoques: por exemplo, o problema do límite da circuscrición dos taxóns. Outro problema e decidir que secuencia do ADN usar, xa que algunhas secuencias non dan unha información que diferencie o taxon dos demais, polo que non é conveniente confiar nunha soa secuencia de ADN.
Existen moitas iniciativas taxonómicas en Internet, das que quizais son máis populares son:
Unha web universal de información taxonómica só xurdirá cando exista unha web na que se obteña a mellor información, a máis completa e actualizada, de contido libre, e "amigable" (user-friendly). Entón as demais caerán en desuso. Só nas bacterias esa información está unificada, na seguinte páxina:
Existe unha proposta para a creación dun rexistro central de nomes (Charles Godfray, 2002)(Minelli,2003) no que se poida facer unha primeira revisión a través de internet.
O futuro dos códigos ten que cambiar para poder reflictir as novas realidades e necesidades, e só un amplo consenso poderá evitar a fragmentación do coñecemento existente en moitos sistemas incompatibles (Mallet e Willmott, 2003)
Irmandade Musulmá
A Sociedade dos Irmáns Musulmáns (en جماعة الإخوان المسلمين), abreviada como Irmandade Musulmá, é unha organización islamista sunnita internacional, fundada en Exipto polo estudoso islámico Hasan al-Bana en 1928. A organización conseguiu apoios ao longo do mundo árabe e influenciou a outros grupos islamista co seu modelo de activismo político mesturado con caridade islámica.
Moai
miniatura|dereita|250px|Moais.
Os moais son xigantescas estatuas de pedra, que atinxen até 12 metros de altura, espalladas polas costas da illa de Pascua.
Escudo de Santiago de Compostela
right|260px
O escudo da cidade de Santiago de Compostela atópase regulado na actualidade polo artigo 3º do Título 1º, da Lei do 24 de xuño de 2002, do Estatuto de Capitalidade da cidade de Santiago de Compostela, publicada no Boletín do Parlamento de Galicia número 150 da VI Lexislatura.
A súa descrición heráldica ou brasonamento é á seguir:
O escudo de Santiago de Compostela conta con dos divisións verticais. Na heráldica, cando un brasón posúe este tipo de división recibe o nome de  partido .
Na primeira partición, figuran as armas de Galicia, que foron as do antigo Reino de Galiza, e que se compoñen do emblema heráldico asociado á Eucaristía ou o santo graal: un cáliz de cor amarela ou dourada (brasonado de ouro) e unha hostia de cor branca (de prata). A Eucaristía atópase arrodeada (acompañada) de sete cruces da mesma cor, tres a cada banda e outra sobre eles, situada na parte superior do campo do escudo (no centro do xefe).
miniatura|right|135px|Escudo tradicionalmente atribuído a Santiago de Compostela, antes da súa regulación.
Na segunda división figuran os emblemas propios da cidade, a cor do campo (esmalte heráldico) é o utilizado nas armas galegas, azul (brasonado de azur). O elemento central é a urna do sepulcro do Apóstolo Santiago, representada sobre unha nube e situada so dunha estrela de oito puntas de cor amarela ou dourada. O sepulcro e maila estrela aluden á tradición medieval que narra o descubrimento dos restos do Apóstolo por un ermitán chamado Paio grazas a unhas luces nocturnas que ollou na fraga de Libredón.
Viladónega
Co topónimo Viladónega podémonos referir a varios lugares de Galicia:
Escudo de Santiago de Compostela
No artigo que regula o escudo de Santiago de Compostela establécese que no timbre apareza representada unha coroa real aberta, como a que utilizaron os Reis Católicos. As coroas reais antigas ou abertas (sen diademas, orbe nin cruz) foron utilizadas até o século XVI mais o seu uso mantívose na heráldica de moitas poboacións e provincias españolas.
Tralo escudo (acoeirada) figura a Cruz de Santiago, o emblema máis coñecido asociado á figura do Apóstolo e un dos máis utilizados en Galicia.
Bandeira de Lituania
A bandeira de Lituania (en lituano: Lietuvos vėliava) está formada por tres franxas horizontais do mesmo tamaño: A superior, de cor amarela, simboliza os campos de trigo; a central, verde, simboliza os bosques, e a inferior, vermella, a cor do sangue dos que morreron loitando pola patria. A relación entre a anchura e a lonxitude da bandeira é de 3:5 (as proporcións foron 1:2 ata o 1 de setembro de 2004). Está documentado o uso por parte do Gran Ducado de Lituania dun estandarte de cor vermella coa figura do "cabaleiro branco" que aparece no escudo durante a Batalla de Grunwald (1410).