cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Herpéstidos
Descrición
As 34 especies teñen unha lonxitude que vai de 24 a 58 cm, excluíndo a cola. As mangostas pesan entre os 320 g das mangosta anana Helogale parvula aos 5 kg da Ichneumia albicauda, que ten o tamaño dun gato.
Anatomía
miniatura|esquerda|Cranio fósil de [[Herpestes lemanensis do Oligoceno, no Museo Nacional de Historia Natural de Francia, en París|alt=]] As mangostas teñen unha gran semellanza cos mustélidos, coas súas longas faces e corpos, orellas pequenas e arredondadas, patas curtas e colas longas que se van adelgazando cara ao extremo. A maioría teñen pintas ou son grises; unhas poucas teñen pelaxes fortemente marcadas. Utilizan as súas garras non retráctiles principalmente para escavar. Teñen pupilas ovoides coma as das cabras. A maioría das especies teñen unha gran glándula anal olorosa, usada para marcar o territorio e sinalar o seu estado reprodutivo. A fórmula dental das mangostas é similar á dos vivérridos:.
Teñen receptores para a acetilcolina que, igual que os receptores das serpes, teñen unha forma que fai imposible que as neurotoxinas do veleno das serpes se unan a eles. As mangostas son unha das catro especies coñecidas de mamíferos con mutacións no receptor de acetilcolina nicotínico que as protexen do veleno das serpes. Tamén as teñen os porcos bravos, rateis, ourizos, o que os protexe igualmente das α-neurotoxinas do veleno da serpe, aínda que estes animais son grupos separados nos que apareceron estas mutacións independentemente. Nas mangostas, este cambio no receptor débese exclusivamente a glicosilacións. Estase a investigar se mecanismos similares protexen as mangostas dos velenos hemotóxicos das serpes.
Historia natural
A diferenza dos vivérridos arbóreos nocturnos, as mangostas son normalmente terrestres e moitas son activas durante o día.
miniatura|Herpestes edwardsii Algunhas especies teñen unha vida predominantemente solitaria, e buscan alimento soas, mentres que outras viaxan en grupos, compartindo o alimento entre os membros do grupo e as crías. A mangosta exipcia (Herpestes ichneumon) ponse ás veces como exemplo de mangosta solitaria, aínda que se observou que traballa tamén en grupos.
Dieta
miniatura|esquerda |Herpestes fuscus As mangostas comen principalmente insectos, cangrexos, miñocas, lagartos, aves e roedores. Porén, tamén comen ovos e prea.
A Herpestes edwardsii e outras teñen a habilidade de loitar e matar serpes velenosas, especialmente as Naja, para o que aproveitan a súa axilidade, groso pelame e receptores de acetilcolina especializados que as fan resistentes ao veleno. Porén, normalmente evitan as Naja (cobras elápidas da India) e non teñen unha particular tendencia a consumir a súa carne.
Algunhas especies poden aprender trucos simples. Poden ser semidomesticadas e tidas como mascotas que controlan animais daniños. Porén,poden ser máis destrutivas que o que se desexaba; por exemplo, cando se importaron ás Indias Occidentais para que matasen as ratas, destruíron a maior parte da pequena fauna que vivía no chan. Por esta razón, é ilegal importalas en varios países. As mangostas foron introducidas en Hawai en 1883 e tiveron un negativo efecto sobre as especies nativas.
Reprodución
miniatura|Apareamento de Cynictis penicillata As mangostas emiten un ruído de ton agudo, chamado risada, cando se aparean. Este ruído tamén se lles oe durante o cortexo. As comunidades de femias da especie Mungos mungo sincronizan os seus partos o mesmo día para disuadir as femias dominantes de cometer infanticidio.
Lonxevidade
Non se sabe canto poden vivir as mangostas no seu ambiente natural; porén, sábese que a súa media de vida en catividade é de vinte anos.
Relacións cos humanos
miniatura|[[Mungos mungo]] miniatura|[[Herpestes smithii]] miniatura|Galerella nigrata miniatura|[[Galerella flavescens]] miniatura|[[Galerella sanguinea]] miniatura|[[Mungos mungo]] miniatura|[[Suricata suricatta]]
As exhibicións de mangostas son un espectáculo común nas beiras das estradas de Paquistán. Os encantadores de cobras teñen mangostas para simular loitas entre elas e as serpes. En Okinawa, Xapón (onde as mangostas foron traídas desacertadamente para controlas as serpes locais), as loitas das mangostas contra estas serpes velenosas (Ovophis okinavensis e Trimeresurus flavoviridis) nun perímetro pechado son espectáculos exhibidos en parques como Okinawa World; porén, debido á presión de grupos activistas defensores dos dereitos dos animais, este espectáculo é menos común hoxe.
Segundo o historiador grego Diodoro Sículo (século I a. C.), os exipcios veneraban as mangostas nativas (Herpestes ichneumon) pola súa capacidade de manexar as serpes velenosas e pola súa dieta ocasional de ovos de crocodilo. O deus budista tibetano da riqueza Dzambala ou Jambhala é representado frecuentemente termando dunha mangosta que cuspe xoias pola boca. O deus hindú da riqueza Kubera (que é fillo de Vishrava ("Fama"), e Kubera é tamén chamado Vaisravana), adoita representarse levando unha mangosta na súa man esquerda, de aí que algúns consideren que ver unha mangosta dá sorte.
Taxonomía
En canto á subdivisión en subfamilias, en 1864, o zoólogo británico John Edward Gray clasificou os herpéstidos en tres subfamilias: Galiidinae, Herpestinae e Mungotinae. Este agrupamento foi apoiado polo zoólogo británico Reginald Innes Pocock no seu libro de 1919, no cal denominaba a familia "Mungotidae". Porén, as evidencias xenéticas obtidas na década de 2000 de análises de ADN nuclear e mitocondrial argumentou en contra de situar os galidiinos na familia das mangostas; estas especies viuse que estaban máis estreitamente relacionadas con outros carnívoros de Madagascar, como as fosas Cryptoprocta ferox e a Fossa fossana. Os Galiidinae son considerados actualmente unha subfamilia de Eupleridae.
Relacións filoxenéticas
En 1989, o zoólogo W. Christopher Wozencraft sinalou que aínda que as relacións filoxenéticas en Mungotinae non eran claras, os estudos feitos ao final do século XX apoiaban a existencia de dous clados monofiléticos en Herpestinae: un que constaba de Atilax e Herpestes e outro que comprendía Bdeogale, Ichneumia e Rhynchogale. Igual que outros carnívoros feliformes, as mangostas descenden dos viverravinos, os cales eran mamíferos similares á civeta ou xeneta.
O cladograma que segue está baseado nos resultados dun estudo de 2005 feito por Ewa Barycka da Academia Polaca das Ciencias e dun estudo de 2009 de Marie-Lilith Patou do Museo Nacional de Historia Natural de Francia, e colegas:
Nokia, Finlandia
Nokia é unha cidade de Finlandia da rexión de Pirkanmaa. En 2017 a súa poboación era de 33.288 habitantes. A superficie do termo municipal é de 347,76 km2, dos cales 59,58 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 115,51 hab./km². Na cidade Fredrik Idestam fundou a empresa de telecomunicacións Nokia en 1865.
O concello é unilingüe en finés.
Cidades irmandadas
Nokia está irmandado coa:
Castelo de Ledesma
miniatura|Castelo. O Castelo de Ledesma é unha fortaleza do século XII situada na localidade de Ledesma (provincia de Salamanca).
A construción orixinal foi mandada construír por Fernando II de León no século XII, aínda que o castelo actual é do século XV. Da antiga construción só se conserva a porta de arco apuntado.
Dende o momento en que don Beltrán aparece como señor do castelo, pertenceu aos seus descendentes ata o século XVIII.
O castelo foi restaurado recentemente debido ao estado de deterioración no que se achaba. É propiedade do Concello de Ledesma.
Fender Musicmaster
miniatura|250px|Fender Musicmaster de 1978 A Fender Musicmaster é unha guitarra eléctrica de Fender, sendo a súa primeira guitarra cunha escala de 3/4. Cunha pastilla sinxela e sen trémolo era un instrumento moi básico pero funcional, destinado ao estudio.
O traballo de deseño da Musicmaster e da versión con dúas pastillas, a Duo-Sonic, comezou a finais de 1955 a petición da división de vendas de Fender. Os prototipos foron realizados a comezos de 1956 e a súa produción comezou a finais de abril dese ano, usando un corpo que permitise enrutar dúas pastillas para que fose común co da Duo-Sonic. A Duo-Sonic e a Musicmaster tamén compartían un mastro e caravilleiro dunha única peza de pradairo, cunha escala de 22,5 polgadas e 21 trastes.
Houbo un importante redeseño desas guitarras en 1959, cando todo o catálogo de Fender foi actualizado. Nese tempo, a Musicmaster e a Duo-Sonic recibiron un golpeador de plástico en lugar do anterior de aluminio anonizado, e pasou a ter un mastro de pradairo e un caravilleiro de palisandro, en dúas pezas.
En 1964, despois da aparición da Fender Mustang, tanto a Musicmaster como a Duo-Sonic foron redeseñadas usando o corpo e o mastro da Mustang. Este corpo era máis longo e estaba lixeiroamente desprazado, e foi equipado cun golpeador de plástico, pero cos contris de ton e volume montados en placas de metal separadas. O caravilleiro tamén foi alongado. Os tres modelos ofrecéronse coa opción de escala de 24 polgadas e 22 trastes ou 22,5 polgadas e 21 trastes. A de 24 polgadas demostrou ser a máis popular das dúas. A redeseñada Musicmaster foi bautizada como Musicmaster II e a súa compañeira como Duo-Sonic II, e ámbalas dúas usaban un corpo da Fender Bronco.
Certos modelos da Musicmaster, especialmente os fabricados entre 1978 e 1980, tiñan un acabado que reccionaba negativamente coa capa base. Isto causou que a moitas Musicmasters superviventes dese período se lle despegase a pintura do seu corpo.
A Musicmaster foi producida ata 1982, cando a súa produción (xunto coa da Duo-Sonic da Mustang) foi abandonada en favor do novo modelo Fender Lead.
A Fender Swinger, outra guitarra cunha escala de 22,5 polgadas, foi producida usando a mesma ponte, electrónica e golpeador que a Musicmaster, pero usando o corpo modificado do Fender Bass V.
Foca común
Áchase nas augas costeiras do norte dos océanos Atlántico e do Pacífico, como tamén no mar Báltico e mais no mar do Norte, chegando, polo sur, até as costas de Portugal, o que a converte na especie máis amplamente distribuída da superfamila dos pinnípedes.
A poboación mundial estímase que está entre os 400 000 e os 500 000 individuos, estando ameazadas algunhas das súas subespecies en certos hábitats.
A caza de focas, unha práctica común no pasado, é agora considerada ilegal en moitos países con poboacións de foca común dentro dos seus territorios, pero nalgúns deles aínda se continúa practicando.
Taxonomía
A especie foi descrita en 1758 por Linneo na 10ª edición do seu Systema Naturae, que a integrou dentro do xénero Phoca por el creado para incluír varios mamíferos mariños coñecidos na súa época e que non clasificara canda os cetáceos.
Subespecies
Segundo os autores, recoñécense tres, catro ou até cinco subespecies:
Distribución e poboación
A foca común encóntrase exclusivamente no hemisferio norte. Cunha estimación de 400 000 a 500 000 individuos, a poboación non periga a nivel global, e a maior parte das subespecies non se encontran ameazadas, exceptuando as de Groenlandia, Hokkaido e o mar Báltico. Porén, moitas das poboacións locais foron reducidas ou mesmo eliminadas debido ás enfermidades e a conflitos cos humanos, con e sen intención. miniatura|esquerda|400px|Grupo de focas comúns en [[Svalbard, Noruega.]]
De todas as súas subespecies, Phoca vitulina vitulina é a única que se encontra nas costas europeas do Atlántico, mar do Norte e mar Báltico (con exclusión do golfo de Botnia).
A súa área de dispersión se estende desde Islandia e a península Escandinava, ao norte, até Portugal, ao sur, pero presenta notábeis variacións de densidade de poboación.
O conxunto destas comprendía, nos anos 1980, da orde duns 50 000 individuos, dos que de 12 000 a 28 000 se encontraban en augas de Islandia; uns 4 000 en Noruega; máis de 3 800 nas costas de Suecia, Dinamarca, Alemaña e os Países Baixos, e de 13 000 a 16 000 nas das illas Británicas. miniatura|250px|Colonia de focas comúns na [[illa de Helgoland, Alemaña.]] miniatura|250px|Na baía de [[Somme, Francia.]]
Na zona sur da área de distribución, desde hai máis ou menos tempo, rexístrase unha regresión continua da poboación. Dúas das colonias situadas no canal da Mancha, a da illa de Wight e da baía de Somme, desapareceron na actualidade. Esta última contaba con moitos centos de animais a principios do século XIX e só con algunhas decenas a finais do mesmo. A súa caza, e as molestias continuas que sufría, fixeron que deixase de reproducirse contra 1930. Así mesmo, constatouse que se produciu unha diminución alarmante nas costas do mar do Norte. No delta do Rin o número de focas decaeu de 800 en 1959 a menos de 50 en 1971, e no mar de Wasdden nese mesmo ano non se contaban máis de 233 animais, mentres que eran máis de 1 000 algúns anos antes. O principal factor desta regresión parece ser que foi a acción dos contaminantes sobre a fecundidade.
Aínda que a área de distribución se estende até Portugal, parece que nunca existiu unha colonia de reprodución máis meridional que a citada do Somme. As observacións feitas nas costas francesas da Mancha e o Atlántico, ou máis ao sur (España, Portugal), mostran que se trata con frecuencia de individuos xuvenís e, raramente, adultos erráticos.
Hábitat e comportamento
As focas comúns caracterízanse por mostraren un forte grao de fidelidade a un sitio na elección de lugares para descansar. O seu sedentarismo habitual fai que a composición dos grupos, que non presentan unha organización social xerarquizada, sexa máis ou menos igual durante todo o ano. Os lugares de descanso poden ser costas ásperas e rochosas, como as das Hébridas ou as de Nova Inglaterra pero, máis frecuentemente, prefiren os anchos estuarios que ofrecen numerosos bancos de area descubertos na marea baixa e separados por canles bastante profundas; o mellor exemplo deles é The Wash. É en tales biótopos onde se observan os grupos máis importantes pero, en todos os puntos do seu hábitat, a especie é gregaria.
Estas focas poden pasar varios días no mar, e viaxar até 50 km en busca de lugares onde alimentarse, e tamén poden internarse nos ríos. Ás veces poden tamén remontar considerábeis distancias nos ríos, e tamén entrar en portos perseguindo as súas presas (de aí, un dos seus nomes en inglés, harbor seal).
Alimentación
Os hábitos alimenticios foron ben estudados, e son moi amplos e variados: desde camaróns e outros crustáceos litorais, a peixes como anchoas, robalizas, arenques, bacallaus e pleuronectiformes, até luras e outros cefalópodos, que consomen conforme á súa dispoñibilidade segundo as estacións do ano.
Para alimentarse son capaces de somerxerse durante dez minutos, alcanzando profundidades de 457 m ou máis, pero o máis usual é que duren uns tres minutos a profundidades de ao redor de 20 m.
Reprodución
miniatura|250px|Femia coa súa cría.
As focas comúns alcanzan a madurez sexual entre os 3 e os 6 anos de idade. A época de celo é entre febreiro e outubro, despois da muda da pelaxe. As femias poden ser cubertas por varios machos, e as cópulas fanse sempre na auga. Nesta especie existe o fenómeno da xestación diferida: a implantación do óvulo fecundado prodúcese 2 meses e medio despois da cópula.
A xestación real dura ao redor de 7 meses, e os nacementos ocorren entre finais de maio e mediados de xullo, con lixeiras variacións segundo a latitude. O parto efectúase con frecuencia nos bancos de area que quedan descubertos entre dúas mareas e, máis raramente, en augas pouco profundas.
As crías acabadas de nacer teñen xa unha pelaxe análoga á dos adultos, xa que a pelaxe branca embrionaria (tan apreciada polos cazadores de focas e os tratantes en peles) efectúase in utero ou pouco despois do parto. Desde o nacemento, as pequenas focas —que miden aproximadamente 1 m e pesan 15 kg— xa son capaces de nadar. A lactación faise na auga ou en terra firme e dura de 3 a 4 semanas, cando as crías teñen xa todos os seus dentes.
As focas comúns femias teñen unha esperanza de vida de entre 30 e 35 anos, mentres que nos machos adoita ser de 20 a 25. Algúns científicos suxeriron que esta diferenza se debe ao estrés ao que os machos están expostos durante o período de reprodución.
Medidas de protección
Mentres que é legal matar focas incidentalmente como parte da explotación pesqueira no Reino Unido, Noruega e o Canadá, a caza comercial é ilegal. Porén, as focas tamén son capturadas legalmente como caza de subsistencia por algunhas poboacións norteñas.
Nos Estados Unidos aplícase unha estrita protección, e é ilegal matar focas ou calquera outro mamífero mariño, segundo a ''Lei de protección de mamíferos mariños.
Status
No ano2008, a UICN, tendo en conta o nivel global da poboación de Phoca vitulina, cualificou a situación da especie como "LC" (pouco preocupante), cualificación que mantén a día de hoxe (2013).
En Galicia
miniatura|180px|Foca común no [[Aquarium Finisterrae da Coruña.]]
Nomes galegos
Ademais de por foca, a especie coñécese en diversos portos do país polos nomes de:
Díaz d'a Silva e Cartelle danlle, na súa Guía dos mamíferos de Galica, o nome de foca común.
Distribución
Aínda que a súa presenza en Galicia é rara, pódese ver a especie en todo o litoral da nosa comunidade.
Margaux Hemingway
Margot "Margaux" Louise Hemingway, nada en Portland (Oregón) o 16 de febreiro de 1954 e finada en Santa Monica o 1 de xullo de 1996, foi unha modelo e actriz estadounidense. Hemingway logrou o éxito como supermodelo a mediados da década de 1970, aparecendo en portadas de Vogue, Elle, Cosmopolitan e Harper's Bazaar.
Asinou un contrato dun millón de dólares para Fabergé como modelo de Babe perfume. Neta do escritor Ernest Hemingway, os seus últimos anos estiveron dominados por publicitados episodios de adicións e depresión, antes do seu suicidio con 42 anos.
Primeiros anos
Margaux Hemingway, naceu en Portland, Oregón, irmá máis vella da actriz Mariel Hemingway e neta do escritor Ernest Hemingway. Cando descubriu que fora bautizada como o viño Château Margaux, que os seus pais Puck e Jack (fillo máis vello de Ernest), estaban bebendo a noite en que foi concibida, cambio a ortografía orixnal de "Margot" a "Margaux" para facelos coincidir. Ademais de Mariel tivo outra irmán, Joan. Creceu na granxa do seu avó en Ketchum, Idaho. Durante a súa vida loitou contra diversos trastornos, ademais do alcoholismo, incluíndo a bulimia e a epilepsia. Permitiu unha gravación de vídeo dunha sesión de terapia relacionada coa súa bulimia que foi transmitida pola televisión. Tamén sufriu dislexia.
Inicios como modelo
Con 1,80 m de estatura, Margaux Hemingway tivo éxito como modelo, incluíndo un contrato millonario en dólares para Fabergé como imaxe do perfume Babe na década de 1970. O seu lucrativo contrato con Fabergé foi o primeiro contrato por un millón de dólares outorgado a unha modelo. O 16 de xuño de 1975 apareceu na portada de Time que a denominaba como unha das "novas belezas". O 1 de setembro de 1975 apareceu na portada de American Vogue onde denominaban a Hemingway a nova supermodelo.
No capítulo de E! True Hollywood Story dedicado á vida de Margaux, o seu mentor e grande amigo Zachary Selig discutiu a forma en que axudou a lanzar a carreira inicial de Hemingway co seu primeiro traballo de comercialización e relacións públicas, a partir do que se converteu nunha celebridade mundial, Selig introduciuna no ioga e no Kundalini Solar e no paradigma Codex Relaxatia como ferramentas para o éxito e para superar algúns dos seus trastornos mentais. Selig e Hemingway pasaron un tempo coa familia de Hemingway na súa propiedade de Ketchum preto de Sun Valley, onde ambos estudaban Kundalini Solar, ioga e meditación xuntos. Margaux continuou a empregar estas técnicas de relaxación durante o resto da súa vida.
Durante o apoxeo da súa carreira como modelo a finais da década de 1970, Margaux era unha asidua da discoteca Studio 54, moitas veces acompañada de celebridades como Liza Minnelli, Halston, Bianca Jagger, Andy Warhol e Grace Jones. Foi nestes ambientes sociais en que Hemingway comezou a experimentar co alcohol e as drogas.
Margaux debutou no cinema en 1976 no filme de Lamont Johnson Lipstick xunto coaa súa irmá Mariel, que tiña catorce anos.
Carreira posterior
O seu primeiro matrimonio, con Errol Wetson, acabou en divorcio. Coñecéronse cando, aos dezanove anos, acompañou o seu pai ao Plaza Hotel de Nova York en viaxe de negocios. Catro meses máis tarde trasladouse dende Idaho a Nova York para vivir con Wetson como invitado no apartamento de Selig no número 12 da rúa 72 Leste, unha residencia que foi propiedade da herdeira Gloria Vanderbilt. Foi alí onde Selig fixo presentacións sociais e de negocios a Hemingway e os seus amigos, como Marian McEvoy, editora de moda de Women's Wear Daily, o fotógrafo Francesco Scavullo, o deseñador Halston, a editora de moda Francis Stein de Vogue, e Jon Revson, curmán de Selig. Revson, descendente da familia Revson que creou os cosméticos Revlon, declinou a oferta de Selig para que Hemingway apoiase a Revlon, mentres que máis tarde asinou con Fabergé o salario máis alto da súa vida. Revson foi visitar a Selig e Hemingway para felicitala despois de que Hemingway aparecese na portada da revista Time en xuño de 1975. Marion Macelvoy rapidamente entrevistou a Margaux nunha festa dada por Selig, que deu lugar a un artigo de portada e contraportada en Women's Wear Daily que lanzou a Hemingway como estrela da moda.
Por aquela época, Hemingway casou co venezolano Fauchier Bernard, e viviron en París durante un ano. Margaux divorciouse del en 1985 despois de seis anos. Ao igual que o seu avó, experimentou episodios ocasionais de depresión clínica ao longo da súa vida. Despois dun accidente de esquí en 1984, gañou 33 quilos e caeu nunha forte depresión. En 1987, rexistrouse no Betty Ford Center. Hemingway reapareceu na portada da revista Playboy en maio de 1990, e pediu á revista que contratase a Selig como director creativo do seu artigo de portada. A rodaxe tivo lugar en Belize.
Hemingway experimentou dramas familiares durante toda a súa vida. A súa relación coa súa nai, Puck, estivo cargada de tensión, mais reconciliáronse antes do pasamento de Puck por mor do cancro en 1988. Margaux tamén experimentou unha forte competencia coa súa irmá máis nova, Mariel, que recibiu unha maior cantidade de eloxios polas súas interpretacións. Na década de 1990, Hemingway continuou coas acusacións de que o seu padriño abusara dela cando era nena; o seu pai e a súa madrasta, Angela, resentidos polas acusacións, deixaron de falar con ela. Angela dixo á revista People:
Margaux foi gañando a vida con algúns papeis en filmes directos ao mercado do vídeo, autografando as súas fotos espida na revista Playboy, e promocionando unha liña telefónica de adivinación propiedade do seu curmán Adiel Hemingway. Pouco antes da súa morte, foi escollida para presentar a serie de aventuras ao aire libre Wild Guide en Discovery Channel.
Falecemento
O 1 de xullo de 1996, un día antes do cabodano do suicidio do seu avó, Margaux foi atopada morta no seu apartamento de Santa Monica, California. Tomara unha sobredose de fenobarbital, segundo as conclusións do forense do condado dos Ánxeles un mes despois. Aínda que a súa morte foi declarada un suicidio, membros da familia discuten esa conclusión. Steve Crisman, o esposo de Mariel Hemingway en 1996, dixo á revista People ese ano: "«Isto foi o mellor que vira en anos. Ela volvera ser a que era»." Porén, no programa Larry King Live do 22 de decembro de 2005, Mariel dixo que aceptaba o feito de que Margaux se suicidara. Os seus restos foron incinerados e enterrados no terreo da familia de Hemingway no cemiterio de Ketchum (Idaho).
Río Gallegos
O río Gallegos é unha canle fluvial da provincia arxentina de Santa Cruz, en cuxo estuario se sitúa a cidade de Río Gallegos, capital provincial. Ten unha lonxitude duns 300 km. Nace na confluencia dos ríos Rubens e Penitentes, e recibe como afluentes os ríos Turbio, Cóndor e Zurdo. Nos seus primeiros tramos, cruza un profundo canón, no que destaca a presenza de géyseres. Corre cara ao leste, e logo de 180 km desemboca no mar.
O nome vén de Blasco Gallegos, un dos pilotos da expedición de Fernando de Magallanes de 1520.
Antonio Puerta
Antonio José Puerta Pérez, nado o 26 de novembro de 1984 en Sevilla e finado o 28 de agosto de 2007 na mesma cidade, foi un xogador de fútbol español. Xogaba de defensa e o seu primeiro e único equipo foi o Sevilla FC. Foi internacional coa selección española.
Traxectoria deportiva
Formado nas categorías inferiores do Sevilla FC, coincidiu na canteira sevilllista con futbolistas como Sergio Ramos, Jesús Navas ou Kepa Blanco. Debutou na primeira división española o 24 de marzo de 2004, nun encontro entre o Sevilla FC e o Málaga CF. Con todo, non se afianzou no primeiro equipo sevillista ata a tempada 2005/06. Ese ano converteu un gol na prórroga das semifinais da Copa da UEFA contra o Schalke 04, que meteu o seu equipo na primeira final desta competición e que acabaría gañando ao imporse ao Middlesbrough FC por 4-0. Convocado como suplente, disputou os últimos catro minutos da final.
En agosto de 2007 conseguiu o seu último título co Sevilla FC, ao obter a Supercopa vencendo ao Real Madrid nun dobre partido. Só unha semana despois, o 25 de agosto de 2007, no transcurso do partido entre Sevilla e o Xetafe, na primeira xornada de liga española, Puerta sufriu un desmaio como consecuencia dunha parada cardiorrespiratoria. Aos tres días, o 28 de agosto, falecía no Hospital Virgen del Rocío de Sevilla. A súa capela ardente instalouse no estadio do club, o Sánchez Pizjuán. Con carácter póstumo o Goberno de España concedeulle a Medalla ao Mérito Deportivo.
Trofeo Antonio Puerta
O 23 de agosto de 2008 disputouse o seu I edición no Estadio Ramón Sánchez Pizjuán, onde se enfrontaron o Sevilla FC e o Málaga CF, os equipos que disputaron o partido no que debutara Antonio Puerta en Primeira división. Antes do comezo do partido realizáronse unha serie de actos nos que se lle entregou a Aitor Puerta, fillo do xogador, o seu carné de socio e unha camiseta do Sevilla co seu nome. Tamén se proxectaron no videomarcador imaxes do xogador e xusto antes do partido gardouse un minuto de silencio.
Lagoa da Frouxeira
Anualmente a Xunta de Galicia procede a abrir a canle que vai da lagoa ao océano para previr inundacións nas vivendas da zona.
Alborada do Brasil
Alborada do Brasil é o oitavo álbum de estudio do artista galego Carlos Núñez. Foi publicado o 16 de xuño de 2009, baixo o selo Sony Music.
Bill Clinton
William Jefferson Clinton, máis coñecido como Bill Clinton, nado en Hope (Arcansas) o 19 de agosto de 1946, é un político demócrata estadounidense. Foi presidente dos Estados Unidos de 1993 a 2001.
Alborada do Brasil
O disco está producido por Alê Siqueira e Mario Caldato Jr. e conta con numerosas colaboracións de personalidades da música brasileira e celta como The Chieftains, Carlinhos Brown, Lenine, Adriana Calcanhotto, Jaques Morelenbaum, Dominguinhos, Fernanda Takai, Yamandú Costa, a Escola do Samba Beija Flor, Wilson das Neves, Dj CIA...
Bill Clinton
Traxectoria
Foi gobernador de Arcansas entre 1978 e 1992. Tras gañar a George H. W. Bush as eleccións co lema "It's the economy, stupid!", logrou frear a caída do emprego e durante o seu mandato acadou o equilibrio orzamental. Cun vicepresidente ecoloxista (Al Gore), impulsou o proxecto do protocolo de Quioto. Tentou facer unha política socialdemócrata nun país marcadamente liberal, así, non convenceu á Cámara de Representantes para a reforma da educación.
No seu mandato a economía medrou no país e as relacións diplomáticas melloraron. En 1999 liderou un ataque da OTAN contra o exército serbio en Kosovo sen o beneplácito da ONU. A súa presidencia rematou marcada polos seus escarceos sexuais cunha bolseira da Casa Branca.
-553
Outros
Historia ano a ano
Paul Langevin
Paul Langevin, nado en París o 23 de xaneiro de 1872 e finado o 19 de decembro de 1946, foi un físico francés que desenvolveu as dinámicas de Langevin e a ecuación de Langevin.
Foi un dos fundadores do Comité de vigilance des intellectuels antifascistes, unha organización antifascista creada trala crise do 6 de febreiro de 1934. Foi tamén presidente da Liga de Dereitos Humanos en Francia dende 1944 ata 1946, uníndose tamén ó Partido Comunista Francés. O goberno de Vichy mantívoo baixo arresto domiciliario durante gran parte da segunda guerra mundial.
Ask e Embla
miniatura|Ask e Embla nun selo das [[Illas Feroe, 2003 por Anker Eli Petersen.]]
Ask e Embla, segundo a mitoloxía nórdica, foron os dous primeiros seres humanos creados polos deuses, análogos a Adán e Eva.
Odín e os seus irmáns, Ve e Vili, crearon os nove mundos da cosmoloxía nórdica. Atoparon máis tarde dous troncos crecendo nunha praia, un de freixo e un de umeiro e déronlles unha forma humana (segundo outra versión, foron Odín, Hœnir e Loki os deuses involucrados). Odín deulles o hálito vital; Vili deulles enxeño e as emocións; Ve deulles sentidos e a fala (ou alternativamente, Odín infundiulles a vida e a alma, Hœnir a intelixencia e os sentidos, e Loki o sangue). Ask ("freixo", o varón) e Embla ("umeiro", a muller) viviron en Midgard e convertéronse nos proxenitores da humanidade.
January Jones
January Kristen Jones, nada o 5 de xaneiro de 1978 en Sioux Falls, Dacota do Sur, é unha actriz e antiga modelo de Abercrombie & Fitch.
Traxectoria
Actualmente está no elenco da serie drama Mad Men como a nova esposa e nai "Betty Draper", pero pode que sexa máis coñecida polo seu papel como "Cadence Flaherty" no filme American Pie: The Wedding. Jones tamén tivo papeis en Anger Management, Love Actually e Dirty Dancing: Havana Nights. No 2005, apareceu no filme Three Burials of Melquiades Estrada dirixido e protagonizado por Tommy Lee Jones e no 2006 interpretou o papel de "Carol Dawson", a muller do adestrador "William Dawson", en We Are Marshall.
Jones foi clasificada como número 82 na lista da revista Maxim entre as 100 mulleres máis atractivas do ano 2002. Tivo unha relación con Josh Groban (2003-2006) pero remataron por ficar separados.
Mariana Pineda
Mariana de Pineda y Muñoz, nada en Granada o 1 de setembro de 1804 e finada na mesma cidade o 26 de maio de 1831 foi unha heroína liberal española.
Lyndon B. Johnson
Lyndon Baines Johnson, nado en Stonewall (Texas) o 27 de agosto de 1908 e finado na mesma vila o 22 de xaneiro de 1973, foi un político estadounidense, membro do Partido Demócrata. Foi presidente dos Estados Unidos de 1963 a 1969.
Traxectoria
esquerda|miniatura|140x140px| Lyndon B. Johnson no [[anverso dun dólar presidencial de 2015. ]]
Chegou ao cargo presidencial por sucesión constitucional tras o asasinato de JFK. En 1964 aprobou a Lei de Dereitos Civís e ese mesmo ano presentouse e gañou as eleccións co Partido Demócrata. Foi o impulsor do sistema de axudas sociais (Medicare e Medicaid). Durante o seu mandato a guerra de Vietnam acadou o punto culminante.
Premios e distincións
Foi nomeado doutor honoris causa en Leis pola Universidade Católica de América en 1965. Postumamente, en 1980, foi galardoado coa Medalla Presidencial da Liberdade.
Mariana Pineda
Traxectoria
Nun rexistro na súa casa en 1831 descubriuse unha bandeira co lema "Igualdade, Liberdade e Lei" e foi arrestada e acusada de conspiración. Tras un intento de fuxida fracasado foi detida no convento de Santa María Exipcíaca de Granada. Durante o proceso, o xuíz tratou que traizoase os seus cómplices a cambio de indulxencia, pero rexeitouno. Foi executada publicamente no garrote o 26 de maio.
Legado
En 1925 o dramaturgo Federico García Lorca baseou a súa obra Mariana Pineda na súa historia, converténdoa en lenda. Entre 1965 e 1969 o compositor francés Louis Saguer (1907–1991) compuxo unha ópera sobre o caso. Foi estreada en Marsella en 1970 e recibiu o Grand Opera Prize de Mónaco ese mesmo ano.
O dramaturgo granadino José Martín Recuerda escribiu "Las arrecogías del Beaterio de Santa María Egipciaca" baseada na prisión de Mariana Pineda.
Unha sala da sede do Parlamento Europeo en Estrasburgo leva o seu nome.
Agros
O termo agro designa un terreo de labranza ou cultivo, unha leira. Como orónimo, Agros pode referirse a:
Stephen Bowen
Stephen Gerard Bowen, nado o 13 de febreiro de 1964 en Cohasset, Massachusetts, é un astronauta estadounidense que participou nas misións STS-126,  STS-132 e STS-133. Pasou un total de 40,42 días no espazo.
Traxectoria
Gradouse en enxeñería eléctrica na Academia Naval dos Estados Unidos en 1986 e obtivo un máster de ciencias en enxeñería oceánica polo Instituto Tecnolóxico de Massachusetts en 1993. Foi seleccionado pola NASA en xullo de 2000 como especialista de misión e pasou dous anos de adestramento e avaliación.
Karl Malone
Karl Anthony Malone, nado o 24 de xullo de 1963 en Summerfield, Luisiana, é un ex xogador de baloncesto estadounidense que disputou 19 tempadas na NBA, 18 delas nos Utah Jazz, onde formou, xunto coa base John Stockton, unha das parellas máis relevantes da historia da NBA. Ao longo da súa carreira conseguiu dúas medallas de ouro en Xogos Olímpicos, sendo ademais o terceiro xogador que máis veces estivo seleccionado para disputar o All-Star Game da NBA con 14 convocatorias, só por detrás de Kareem Abdul-Jabbar e Shaquille O'Neal, e empatado con Michael Jordan e Jerry West.
Universidade
Xogou durante tres tempadas cos os Bulldogs da Universidade Tecnolóxica de Louisiana, nas que fixo 18,7 puntos e 9,3 rebotes por partido. En 1983 foi elixido como mellor xogador da Southland Conference, sendo elixido ademais en dúas ocasións no mellor quinteto do torneo da conferencia.
A súa elección no Draft (1985)
Foi elixido na décimo terceira posición do Draft da NBA de 1985 por Utah Jazz, pero a súa elección e posterior contratación non foi sinxela. O xefe de observadores dos Jazz, Scott Layden e o entón adestrador asistente Jerry Sloan barallaban unha serie de nomes para un posto tan baixo como o 13 no draft, xente como Bill Wennington, Charles Oakley ou Terry Porter, pero pouco antes do día da elección souberon das habilidades dun xogador proveniente dunha conferencia menor, a Southland, pero practicamente descartárona dando por feito que os Washington Bullets, que elixían no posto 12, adiantaríaselles. Ademais, houbo un pequeno conflito co axente de Malone, xa que este consideraba aos Jazz como malos pagadores, tras a polémica suscitada un ano antes con Adrian Dantley e o seu axente, pero un torneo celebrado en Dallas entre profesionais e afeccionados acabou despexando todas as dúbidas: o xogador fixo 18 puntos e colleu 13 rebotes tendo en fronte a outro xogador do seu mesmo apelido, Moses Malone, feito que finalmente decantaría a súa elección. O feito de que xogadores como Benoit Benjamin, Jon Koncak, Joe Kleine ou Ed Pinckney fosen elixidos antes que el demostran o escaso interese de moitos equipos por xogadores de universidades pequenas como Louisiana Tech.
Un equipo ao redor de Malone (1986-1992)
A súa chegada á liga confirmou as esperanzas depositadas nel. Na súa primeira tempada promedió 14,9 puntos, 8,9 rebotes e 2,9 asistencias por partido xogando como titular en 76 dos 81 partidos que disputou, o que lle supuxo ser incluído no mellor quinteto de rookies.
Nos Jazz formou parella coa base John Stockton. Xuntos formaron un dúo que interpretaba o pick and roll. Karl Malone chegou a xogar nos playoffs en cada unha das súas 19 tempadas, o que lle permitiu ser actualmente o segundo mellor anotador de todos os tempos só por detrás do pivote Kareem Abdul-Jabbar. Chegou a xogar dúas finais consecutivas, en 1997 e 1998, pero non puido chegar a conseguir o anel de campión debido a que o seu equipo perdeu cos Chicago Bulls de Michael Jordan e Scottie Pippen. A pesar diso logrou ser elixido dúas veces MVP durante a súa carreira.
En 2003, tras a retirada do seu compañeiro de equipo e amigo John Stockton, Karl Malone decidiu deixar o equipo en busca do anel de campión. Para iso decidiu fichar por Los Angeles Lakers, equipo no que coincidiu con Kobe Bryant, Shaquille O'Neal, Gary Payton (dando lugar ao chamados "catro magníficos") e o adestrador Phil Jackson (gañador de 6 aneis cos Bulls nos 90). Pero non tivo o éxito esperado, pasou gran parte da tempada con problemas de lesións. Tras un grande esforzo chegouse ás esperadas finais onde, os Detroit Pistons gañaron aos Lakers, perdendo así a posibilidade do anel. Na tempada 2004-2005 especulouse co seu regreso pero finalmente este non se deu. É considerado como un posible futuro membro do Hall of Fame da NBA e foi incluído en 1997 entre os 50 mellores xogadores da historia da NBA. A súa camiseta foi retirada polos Utah Jazz.
Justin Doellman
Justin Joseph Doellman, nado o 3 de febreiro de 1985 en Cincinnati, Ohio, é un ex-xogador de baloncesto profesional estadounidense con pasaporte kosovar. Mide 2,08 metros e xogaba na posición de ala-pivote.
Traxectoria
Doellman xogou durante catro anos ó baloncesto universitario cos Musketeers da Universidade de Xavier, nos que acadou 10.6 puntos e 5.4 rebotes por encontro na NCAA. A súa carreira coma profesional comezou en Francia, onde estivo tres anos en tres equipos diferentes da LNB Pro A. En 2010, asinou co Lucentum Alicante da Liga ACB, onde fixo 13.1 puntos e 6.2 rebotes por partido, e para a tempada seguinte fichou polo Bàsquet Manresa, onde se converteu no segundo máximo anotador da liga con 16.8 puntos por encontro. Ademais, levouse o premio ó mellor xogador do mes de xaneiro.
En 2012, tras unha gran tempada en Manresa, Doellman chegou ó Valencia Basket, onde asinou un contrato para as dúas seguintes tempadas. Foi incluído no mellor equipo da tempada da Eurocup en 2013 e en 2014. Nesa segunda ocasión, conseguiu ademais o título da Eurocup co Valencia, e foi elixido coma o mellor xogador das finais. Foi tamén elixido mellor xogador da tempada da Liga ACB na tempada 2013-14.
O 1 de xullo de 2014, Valencia anunciou a decisión de Doellman de non renovar o seu contrato co equipo, e o 9 de xullo asinou un contrato co FC Barcelona. En xuño de 2017 anunciou a súa non renovación por FC Barcelona. O 18 de xullo de 2018, anunciouse a súa volta ó Bàsquet Manresa, recentemente ascendido á Liga ACB.
Dólar de Singapur
O dólar (en chinés: 元, támil: வெள்ளி, malaio: Ringgit, e inglés: dollar), é a moeda de curso legal de Singapur. Divídese en 100 centavos e o seu código ISO 4217 é SGD. Normalmente adóitase abreviar utilizando o símbolo do dólar e engadindo a letra S para diferencialo doutros dólares: S$.
Historia
Entre 1845 e 1939 Singapur utilizou o dólar do Estreito. Este foi substituído polo dólar malaio e, desde 1953, o dólar de Malaia e Borneo, que foron emitidos polo Consello Monetario para Malaia e Borneo.
Singapur seguiu utilizando a moeda común ata que se integrou en Malaisia en 1963, pero dous anos despois independizouse, e desligouse a unión monetaria con Malaisia e Brunei. O 7 de abril de 1976, Singapur estableceu un Consello Monetario e emitiu as primeiras moedas e billetes. De todos os xeitos, o dólar de Singapur cambiábase á vez co ringgit malaio ata 1973, e hoxe en día mantén esa intercambiabilidade co dólar de Brunei.
Ao principio, o dólar de Singapur fixouse á libra esterlina cunha taxa de cambio de 60 SGD = 7 GBP. Esta taxa mantívose ata a decimalización de todas as moedas baseadas na libra esterlina a principios dos 70. Tras este cambio, Singapur fixou a súa taxa de cambio en base ao dólar durante un curto período de tempo. Co desenvolvemento económico do país e a diversificación dos seus intercambios entre distintos países, Singapur fixou a súa taxa de cambio definitiva a unha cesta de divisas entre 1973 e 1985. Desde 1985 en diante, Singapur adoptou un sistema de mercado baseado no réxime de cambio de divisas, no que o dólar de Singapur tiña a propiedade de ser unha moeda flutuante, pero fortemente controlada pola Autoridade Monetaria de Singapur en comparación coas demais divisas coas que Singapur realizaba intercambios. Isto en teoría dálle un maior control ao goberno de Singapur sobre a inflación importada e para asegurar que as exportacións sexan máis competitivas. Toda a moeda emitida por Singapur está amplamente apoiada polo mercado internacional para manter a confianza do público. O 1 de outubro de 2002 o Consello Monetario de Singapur disolveuse, e as súas funcións e competencias foron asumidas pola Autoridade Monetaria de Singapur.
Moedas
No 1967, introducíronse as primeiras series de moedas en denominacións de 1, 5, 10, 20, 50 centavos e 1 dólar. Exceptuando a moeda de 1 centavo, todas as demais cuñáronse en cuproníquel. En 1985 introduciuse unha nova serie nas mesmas denominacións, só que os tamaños, os metais e os deseños varían.
Estas moedas foron cuñadas na Casa da Moeda de Singapur, que acababa de establecerse.
Billetes
O 12 de xuño de 1967, emitíronse as primeiras series de billetes coñecidos como a "Serie das Orquídeas". Introducíronse as denominacións de 1, 5, 10, 50, 100 e 1.000 dólares. En 1972 engadíronse denominacións de 25 e 500 dólares, seguidos dos billetes de 10.000 dólares en 1973. Entre 1976 e 1980 introduciuse unha nova serie, coñecida como a "Serie dos Paxaros". Esta serie engadiu unha denominación de 20 dólares en 1979. A "Serie dos Barcos" introduciuse ntre 1985 e 1989 nas mesmas denominacións excepto porque non se introduciu o billete de 20 dólares, e engadiuse un de 2 dólares.
A serie actual introduciuse en 1999, coa omisión das denominacións de 1 e 500 dólares. Nos billetes aparece o retrato do primeiro presidente da República de Singapur, Yusof bin Ishak. Esta serie ten billetes impresos en papel normal e en polímero.
Tamén se emiten billetes conmemorativos en cantidades concretas, por exemplo o de 20 dólares emitido o 27 de xuño de 2007 para conmemorar os corenta anos do acordo monetario entre Singapur e Brunei.
Estación de Elx-Parc
Elx-Parc é unha estación de ferrocarril da liña Alacant-Murcia situada baixo a Avenida do Ferrocarril da cidade de Elx na intersección coa rúa da nosa Señora da Cabeza.
Por esta estación circulan trens Talgo Barcelona-Lorca, Barcelona-Murcia e Cartagena-Montpellier, trens da liña L-1 de Media distancia Renfe e os trens da liña C-1 de Proximidades Murcia/Alacant.
Historia
Na década de 1960 o gran crecemento de Elx propiciou a construción dun túnel ferroviario de 5,5 km polo que pasa a liña Alacant-Murcia, creándose nese momento as estacións actuais que posúe a cidade de Elx. O nome débese á proximidade ao Parque Municipal de Elx.
Dá servizo de acceso ferroviario á Universidade Miguel Hernández, ao Conservatorio municipal e á Escola Oficial de Idiomas de Elx.
Cloruro de sodio
O cloruro de sodio, tamén coñecido como cloruro sódico, sal común, sal de mesa ou halita, de fórmula NaCl, é un composto iónico, formado por un catión Na+ (ión sodio) e un anión Cl- (ión cloruro). É o produto dunha reacción violenta na que un átomo de Na (metal reactivo) reacciona cun de Cl (un non metal).
2Na + Cl2 → 2NaCl
nota: precísanse dous átomos de Na, porque o Cl se atopa como molécula diatómica na natureza.
Na reacción, dous átomos de Na oxídanse cedendo cada un o seu único e- (electrón) de valencia ós átomos de Cl, isto represéntase como segue:
180px|Fórmula redox de obtención do cloruro de sodio. 180px|Fórmula de Lewis de obtención do cloruro de sodio.
Tanto os ións Na+ como os ións Cl-, cumpren coa regra do octeto.
Estrutura cristalina
180px|esquerda|miniatura|Esquema da estrutura cristalina do cloruro de sodio. O cloruro de sodio forma cristais con simetría cúbica. Os cloruros (ións máis grandes) forman un empaquetamento cúbico compacto, mentres que os ións máis pequenos de sodio enchen os espazos octaédricos entre os cloruros.
Cada ión está rodeado por seis ións do outro elemento, dise que presenta índice de coordinación 8. Esta estrutura é moi común noutros minerais, e chámaselle estrutura halita.
O sal na alimentación
O consumo de sal está relacionado co padecemento de hipertensión arterial e por tal motivo debe buscarse unha redución na inxesta: o 45% dos casos de infarto e o 50% dos casos de ictus están relacionados co consumo escesivo de sal. A Organización Mundial da Saúde recomenda un consumo máximo de 5 gramos de sal diarios, pero en España consómense 9,8 gramos diarios
Cómpre ter en conta que só o 20% do sal consumido corresponde ó sal engadido na elaboración dos alimentos polo consumidor. O 80% restante é o denominado sal oculto, e procede do sal engadido pola industria alimentaria durante o procesado industrial, sal que o consumidor adoita non ter en conta. Moitos alimentos indican o contido en sal na etiquetaxe nutricional, unhas veces expresada directamente, en gramos por 100 gramos de alimento, e outras mediante a indicación do contido en sodio. Neste caso, hai que multiplicar a cifra por 2,5 para saber a cantidade de sal.
Importancia biolóxica
O sal é esencial para a vida na Terra. A meirande parte dos tecidos biolóxicos e fluídos corporais conteñen variadas concentracións de cloruro de sodio. A cantidade de ións de sodio no sangue está directamente relacionada coa regulación dos niveis de fluídos corporais. A propagación dos impulsos nerviosos está mediada por estes ións.
A chamada solución fisiolóxica, solución de cloruro de sodio ó 0,9%, recibe o seu nome porque é isotónica co plasma sanguíneo. Esta solución fisiolóxica é o sostén principal de terapias médicas de substitución de fluídos, para combater a deshidratación ou para previr shocks hipovolémicos (baixo volume sanguíneo).
Os humanos presentan a particularidade entre os primates de eliminar grandes cantidades de sal cando súan.
O sal na cultura popular galega
Verte-lo sal sobre a mesa adoita considerarse agoiro de mala sorte, vella crenza que semella ser universal. Crese incluso que anuncia unha desgraza maior, mesmo a morte. Mariño Ferro afirma que no cadro A derradeira cea, de Leonardo da Vinci, pode observarse un saleiro envorcado na mesa, anunciando a inminente morte de Xesús.
María González Albert
Traxectoria
Natural da Rúa, é licenciada en Ciencias da Información pola Universidade de Santiago de Compostela. Iniciou a súa andaina institucional como concelleira do BNG no Concello de Ourense entre 2003 e 2006.