cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ganso bravo
Distribución e hábitat
É unha ave orixinariamente de distribución eurasiática. No tempo das migracións pode verse en case toda Europa, ó leste espállase por Asia ata China. No continente europeo cría en Gran Bretaña, Escandinavia, Dinamarca, Finlandia, e, na Europa continental, ó nordeste dunha liña que vai de Dunquerque a Patras en Grecia. Os puntos de máis concentración de niños son os Países Baixos, norte de Alemaña, a costa sur do mar Báltico e unha zona entre Austria, Hungría e República Checa.
Agás na época de cría os gansos bravos viven en grandes bandadas.
En Norteamérica establecéronse pequenas poboacións descendentes de gansos domésticos. Os máis deles viven en parques urbanos e preto de zonas habitadas. En ocasións mestúranse co ganso do Canadá, co que poden hibridar, dando lugar a exemplares difíciles de identificar. Frecuenta unha gran variedade de zonas acuáticas, con preferencia polas augas tranquilas.
Migracións
esquerda|miniatura|250px|Colonia de gansos bravos no río [[Lippe]] Os gansos bravos son aves migratorias, que se trasladan cara ó sur no inverno. Nas últimas décadas amosan unha tendencia a invernar cada vez en zonas máis ó norte, sobre todo nos Países Baixos, converténdose nestas áreas en ave sedentaria. As causas poden ser ó aumento da agricultura intensiva que fornece ós gansos cos alimentos que precisan mesmo no inverno, a menor presión cazadora e mesmo o cambio climático. Ata hai poucas décadas case tódolos gansos bravos pasaban o inverno nas Guadalquivir, en Túnes e en Alxeria. É unha das últimas especies en comeza-la emigración.
Durante as migracións voan nunha formación característica en xeito de V. As rutas migratorias non están marcadas xeneticamente senón que son transmitidas entre as distintas poboacións locais. Á parte da emigración invernal dáse a chamada emigración da muda, que ten lugar cando os exemplares que non están criando se desprazan a zonas determinadas para remuda-la plumaxe. miniatura|250px|Ganso bravo cos polos
Conduta reprodutora e sexual
Teñen tendencia a formar parellas de larga duración, en moitos casos probablemente para toda a vida, aínda que unha porcentaxe de entre o 5 ó 8% das parellas se separan e emparellan con outros individuos. Danse, porén, casos de promiscuidade por parte dos membros dalgunhas parellas estables. As parellas establécense xa no outono do seu segundo ano de vida, aínda que raras veces crían antes de cumprir os catro anos. En caso de morte dun dos membros da parella o outro procura un novo compañeiro.
As parellas homosexuais de machos non son raras (entre o 14 e o 20% segundo as bandadas). Estes machos participan no cortexo e as relacións sexuais e poden atraer a unha femia para reproducirse. Neste caso un dos machos compórtase como dominante, aínda que os dous intentan fecunda-la femia. Os dous machos e a femia seguen mentres dura a incubación e a cría dos polos. Acabadas estas, a femia abandona o trío. As parellas de machos asumen a miúdo un papel destacado no grupo, e especúlase sobre a posibilidade de que xoguen o rol de gardas da bandada. A orientación dos gansos á hora de emparellarse non é definitiva e, segundo algún estudo, máis da metade dos machos que perden ó seu compañeiro, forman novas parellas con femias (Bagemihl, 1999).
Os máis dos polos fican cerca dos pais ata a seguinte época de cría e mesmo ata máis tarde. Os gansos bravos pode recoñecerse entre eles individualmente polo canto, e nos lugares de descanso pódese oír un notable bruído polas noites destinado a facilitar o recoñecemento dos membros da familia.
O etólogo e Premio Nobel Konrad Lorenz fixo un profundo estudo da conduta do ganso bravo que lle serviu para desenvolver as teorías sobre a conduta do imprinting.
Alimentación
Comen tanto plantas terrestres como acuáticas, principalmente herbas curtas e follas, tamén raíces, incluíndo patacas e nabos. Á hora de comer é importante que as zonas de alimentación teñan un pequeno nivel de auga, o que facilita a seguridade da bandada e o crecemento das herbas curtas das que se alimentan. Os prados naturais con presenza de animais herbívoros de gran tamaño son un lugar ideal.
Status
Os seus números en Europa aumentaron dende o punto máis baixo dos anos 1970, onde a poboación total era duns 20.000 individuos, ata as cifra duns 250.000 calculada o ano 2003. O aumento causou a maior densidade de poboación nas áreas de cría tradicionais, é a expansión dos seus territorios de reprodución, especialmente en Alemaña e os Países Baixos.
O ganso e o home
O ganso foi domesticado probablemente en Exipto ó redor do ano 2200 a.C. Algúns gansos domésticos seguen a amosar condutas salvaxes e mesmo tendencias migratorias. Na mitoloxía asociouse a Venus e Marte, e considerábase símbolo da fertilidade. É famosa a lenda dos gansos do Capitolio que cos seus berros alertaron ós romanos do ataque dos celtas.
Ernest Simoni
Ernest Simoni, nado o 18 de outubro de 1928 en Troshani, (Albania) é un cardeal e presbítero católico latino albanés.
Traxectoria
Naceu en Troshani o 18 de outubro de 1928, e foi ordenado sacerdote o 7 de abril de 1956.
Foi detido en 1963, acusado de facer unha misa memorial polo presidente John F. Kennedy. Foi torturado e condenado á morte, pero a sentenza foi transformada a vinte anos de prisión con traballos forzados. Era o pai espiritual dos detidos.
O 21 de setembro de 2016, durante a súa visita a Tirana, o papa Francisco emocionouse polo testemuño de padre Simoni sobre a súa persecución e ó final se fundiron nunha aperta.
O 19 de novembro de 2016, o papa Francisco creouno cardeal co título de Cardeal-Diácono de Santa Maria della Scala. É o segundo prelato albanés que recibe o barrete cardinalício, despois do padre Mikel Koliqi.
José Ramón Cancelo de la Torre
José Ramón Cancelo da Torre é un economista galego que exerce como catedrático de universidade no departamento de economía de Universidade da Coruña, onde está especializado en estatística e econometría e forma parte do grupo de investigación Jean Monnet sobre competencia e desenvolvemento. É experto na análise de series temporais, sendo autor de publicacións moi influentes neste campo.
Traxectoria
José Ramón Cancelo licenciouse en ciencias económicas e empresariais pola Universidade de Santiago de Compostela e doutorouse pola Universidade Autónoma de Madrid, cunha tese sobre Políticas de estabilización e efecto crowdingout: unha análise empírica para o caso español. Antes de recalar como catedrático de universidade na Universidade da Coruña en 1995, foi profesor na Universidade Autónoma de Madrid, o que compaxinou brevemente coa empresa privada, antes de obter a cátedra na Universidade de Castela-A Mancha. O 14 de setembro de 2016 ingresou como membro numerario da Real Academia Galega de Ciencias, cun discurso titulado "A crise da Eurozona: unha historia de desequilibrios e asimetrías". O propio Cancelo cita como a súa maior influencia ao profesor Antoni Espasa, "cuxa forma de entender a Economía, como coñecemento teórico pero tamén como actividade práctica, marcoume profundamente e orientou toda a miña traxectoria académica e profesional".
Familia Bach
thumb|440px| [[Johann Sebastian Bach e seus fillos Carl Philipp Emanuel, Johann Christian, Wilhelm Friedemann, e Johann Christoph Friedrich.]]
A familia Bach foi unha célebre familia de músicos de grande importancia na historia da música durante case douscentos anos, con máis de 50 músicos coñecidos e varios compositores destacados, sendo o máis importante e coñecido Johann Sebastian Bach (1685–1750). A dinastía musical comezou co tataravó de Johann Sebastian, Veit Bach (nacido antes de 1545 e morto en torno a 1576), e extinguiuse co seu neto Wilhelm Friedrich Ernst Bach (1759-1845). Foi o propio Johann Sebastian Bach que comezou unha xenealoxía da súa familia en 1735, que sería rematada polo seu fillo Carl Philipp Emanuel, e que foi titulada Ursprung der musicalisch-Bachischen Familie (en galego Orixe da familia musical Bach).
A familia Bach nunca abandonou a rexión alemá de Turinxia ata que os fillos de Johann Sebastian saíron a un mundo máis moderno. A través da miseria dos campesiños durante a etapa da Guerra dos Trinta Anos esta familia mantivo a súa posición e produciu músicos que, a pesar da súa fama local, se encontran entre os máis grandes de Europa. Tan numerosos e eminentes eran, que os músicos de Erfurt eran coñecidos como os "Bachs", mesmo cando xa non había membros da familia na cidade. Johann Sebastian Bach herdou a tradición artística dunha familia unida cuxas circunstancias os privaran das distraccións do século da fermentación musical que no resto de Europa destruíra a música polifónica music.
Devanceiros de Johann Sebastian Bach
Catro pólas da familia Bach eran coñecidas a principios do século XVI, e está documentado que un Hans Bach vivía en Wechmar en 1561, unha vila entre Gotha e Arnstadt, en Turinxia, quen puido ser o pai de Veit Bach.
Outros nados antes de 1685
O tío de Johann Ambrosius, Heinrich de Arnstadt, tivo dous fillos: Johann Michael e Johann Christoph, que están entre os mellores dos precursores de J. S. Bach. Johann Christoph foi considerado durante algún tempo o autor do motete Ich lasse dich nicht (Non te deixarei), agora confirmado como obra de Johann Sebastian (sendo o seu BWV 159a). Outro descendente de Veit Bach, Johann Ludwig, foi admirado máis que ningún outro antecesor de Johann Sebastian, quen copiou doce das súas cantatas de igrexa e ás cales ás veces engadiu traballo propio.
A súa música
A familia Bach desempeñou a súa actividade principalmente durante o período musical coñecido como barroco. Practicamente todos os membros da familia foron músicos luteranos. A maioría dos músicos exerceron traballos relacionados coa Igrexa: uns como organistas, outros como Cantores ou directores dos coros da Igrexa e tamén como compositores de música destinada aos servizos (cantatas relixiosas, corais e preludios corais, música instrumental para acompañar os intermedios ou as reflexións). Outros músicos fixeron incursións na música orquestral ou nas capelas das cortes dos nobres, non conxuntos municipais, ou adicáronse ao ensino.
Esa relixiosidade, amais dun profundo arraigo na tradición antiga –sobre todo a polifonía renacentista–, imbuíu á música dos seus membros dunha sobriedade de expresión moi singular e uso da tradicional polifonía, que se converteu en selo distintivo de boa parte da música do centro de Alemaña, en contraste coa dos virtuosos e fantasiosos organistas do norte de Alemaña e da marcada influencia italiana (cos novos xéneros da ópera, a sonata, o concerto) e a música popular no sur. Johann Sebastian non compuxo óperas, mais bebeu de diversas fontes internacionais, a música instrumental italiana, e a música para teclado francesa, entre moitas outras.
Cara ao final da dinastía, os fillos de Johann Sebastian viviron o cambio de estilo que se experimentou nas súas épocas. Preferían as texturas máis lixeiras (o monódico e homofónico ao polifónico) e se abandonaron certas formas tradicionais a prol doutras novas: eran os albores do clasicismo. Xustamente dous dos fillos de Johann Sebastian, Carl Philipp Emanuel Bach e Johann Christian Bach (quen compuxo óperas en Inglaterra ao estilo italiano), xogaron un papel moi importante no desenvolvemento do que se coñece como o "estilo clásico", influíndo profundamente nos novos músicos como Haydn e Mozart. Por esa razón, os fillos de Johann Sebastian vían a música do seu pai como algo anticuada.
Bomb The Rocks: Early Days Singles
Bomb The Rocks: Early Days Singles é o noveno álbum, e o primeiro recompilatorio, do grupo xaponés de rock and roll chamado The 5.6.7.8's lanzado o mercado no Xapón o ano 2003, baixo o selo Time Bomb e producido polo propio grupo.
Carreira cara ao mar
miniatura|300px|Mapa en inglés da carreira cara ao mar apuntando as batallas máis importantes. A Carreira cara ao mar é o nome que se lle da a un período da primeira guerra mundial, no que ambos exércitos trataron de envolver ao inimigo avanzando a través dos flancos. Trátase da última operación da guerra móbil, sendo o teatro de operacións o nordeste de Francia. Ningún dos dous bandos conseguiu o seu obxectivo e a guerra estancouse nunha fronte estática, cuxo máximo expoñente foi a trincheira.
A carreira comezou en setembro de 1914, cando os exércitos alemáns foron detidos na Primeira Batalla do Marne e rematou en novembro de 1914, cando se estableceron trincheiras desde a fronteira suíza ata as costas belgas. Deste xeito, ningún dos exércitos era quen de furar as defensas do inimigo. Durante os meses que durou a carreira producíronse diversos enfrontamentos nas localidades francesas da rexión.
Entre as numerosas batallas que forman parte desta carreira destacan: a primeira batalla do Aisne (13 ao 28 de setembro de 1914), a batalla de Albert (25 ao 29 de setembro), a Primeira batalla de Artois (27 de setembro ao 10 de outubro), a batalla da Bassée (10 de outubro ao 2 de novembro), a batalla de Messines (12 de outubro ao 2 de novembro), a batalla de Armentières (13 de outubro ao 2 de novembro) e a batalla de Yser (18 de outubro ao 30 de novembro).
Francia enviou ao X Exército cara Amiens a mediados de setembro, avanzando dende o día 25 cara ao leste. Pola súa banda, o VI Exército do Imperio Alemán avanzou o 26 de setembro cara Thiepval e Bapaume. As tropas alemás pretendían avanzar cara a canle da Mancha para illar Bélxica, cortar as liñas de subministración das tropas expedicionarias británicas e ocupar rexións francesas de grande importancia agrícola e industrial.
Non obstante, os alemáns atoparon unha férrea defensa franco-británica e non puideron acadar todos os seus obxectivos. Tomaron Lens e Ypres, mentres que os británicos mudaron as rutas de abastecemento e habilitaron Calais como porto militar de sunministracións.
Xogos Olímpicos de Lake Placid
Xogos Olímpicos de Lake Placid pode referirse ás seguintes edicións dos Xogos Olímpicos:
Francis Cabrel
Francis Cabrel, nado en Astaffort, preto de Agen, Francia o 23 de novembro de 1953, é un cantante e guitarrista francés.
Biografía
Naceu nunha familia modesta orixinaria de Friúl-Venecia Xulia, Italia, o seu pai traballaba nunha pastelería e a súa nai era camereira nunha cafetería. Ten unha irmá, Martine, e un irmán, Philippe. Pasou a súa infancia en Astaffort.
Aos trece anos, escoitou por primeira vez na radio "Like a Rolling Stone", un descubrimento que tería unha importante influencia na súa carreira.
Comenzou a componer con 16 anos por afección influído por cantantes como Bob Dylan, Neil Young ou Leonard Cohen.
Cantantes mundialmente coñecidos como Shakira, Jarabe de Palo, Manzanita e Muchachito Bombo Infierno interpretaron unha das súas canciónes : Je L'aime A Mourir
Está casado e é pai de tres fillas: Manon, Aurélie e Thiu.
Moraime
O topónimo galego Moraime pode referirse a:
Smoothie
O Smoothie (tamén chamado smoothee ou smoothy) é unha bebida feita de froita crúa e/ou vexetais, engadindo despois auga ou xeo, e azucre.
Historia
As tendas de comida saudábel da Costa Oeste dos Estados Unidos comezaron a vender smoothies nos anos 1930, grazas á invención da licuadora eléctrica, baseados en receitas orixinarias do Brasil. Xa a mediados dos anos trinta, comezaban a comercializarse industrialmente. A finais dos anos sesenta, os smoothies eran amplamente vendidos a través dos Estados Unidos por vendedores de xeado, así como en tendas de comidas saudábeis. Eran principalmente feitos de froita, zume de froita, e xeo, aínda que a principios dos anos setenta, o leite era ás veces engadido para crear o smoothie. En 1973, Steve Kuhnau fundou Smoothie King, chegando a ter locais na actualidade nos Estados Unidos de América, Corea do Sur, Singapur e nas Illas Caimán.
Características
Acostuma ter unha consistencia algo densa, e a súa consistencia é semellante á dun batido pero máis espeso. Diferénciase principalmente do resto de produtos do mesmo sector pola súa cremosidade. Adóitaselle engadir leite, leite de soia ou ben iogur natural para engadirlle proteínas.
Os smoothies industriais conteñen anacos triturados ou licuados de varias froitas, aos que se lle engaden diversos zumes elaborados con deshidratados ou concentrados, podendo algúns ser naturais. Non teñen aditivos que modifiquen o seu aspecto ou sabor, pero conteñen a miúdo vitaminas engadidas para compensar a carencia de vitaminas naturais. A mestura triturada consérvase mediante pasteurización.
O auténtico smoothie elabórase en base dunha mestura de froitas frescas ou conxeladas, trituradas ou licuadas no momento de consumilo. Tradicionalmente, nos Estados Unidos de América, o smoothie consumíase mesturado con xeo picado, polo que semellaba un granizado natural, pero máis cremoso, de aí o seu nome.
Waregem
A principal atracción de Waregem é a equitación, pois no seu hipódromo se disputan anualmente unhas importantes carreiras de cabalos que teñen lugar o primeiro martes despois do último domingo de agosto, e que van acompañadas dunha semana de festas locais.
Nas súas proximidades atópase o camposanto Americano de Flandres, onde están soterrados 368 soldados estadounidenses falecidos en Bélxica durante a primeira guerra mundial.
Spider-Man: Into the Spider-Verse
Spider-Man: Into the Spider-Verse é un filme estadounidense de 2018 producido por Columbia Pictures e Sony Pictures Animation en asociación coh Marvel, e distribuído por Sony Pictures Releasing. É o primeiro filme animado da franquía cinematográfica de Spider-Man, e foi dirixido por Bob Persichetti, Peter Ramsey e Rodney Rothman a partir dun guión de Phil Lord e Rothman. Shameik Moore pon a voz de Morales, xunto con Jake Johnson, Hailee Steinfeld, Mahershala Ali, Brian Tyree Henry, Lily Tomlin, Luna Lauren Velez, John Mulaney, Kimiko Glenn, Nicolas Cage e Liev Schreiber.
Fèlix Escalas
Fèlix Escalas i Chameni, nado en Palma o 19 de novembro de 1880 e finado en Barcelona o 28 de febreiro de 1972, foi un político balear.
Traxectoria
Militante da Lliga Regionalista. Foi colaborador de La Veu de Mallorca na súa primeira época.
En 1919, foi deputado provincial por Barcelona. Posteriormente, foi elixido presidente da Generalitat de Cataluña polo goberno español, exercendo entre xaneiro e marzo de 1936, sen ser recoñecido polos representantes da Generalitat destituída despois de 1934.
Apoiou a sublevación do exército contra o goberno da República e tras a guerra foi procurador en Cortes en representación das cámaras de comercio (1955-1962).
Ombreiro, Lugo
San Martiño de Ombreiro é unha parroquia do concello de Lugo na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 144 habitantes, deles 74 eran homes e 70 eran mulleres, o que supón un aumento de 8 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Patrimonio
Amais da igrexa parroquial na parroquia están os restos da torre de Riazón, declarada Ben de Interese Cultural (con id. RI-51-0008908) o 17 de outubro do ano 1994, e a capela de San Roque. Na Casa de Parada ou Casa de Gonday estaba establecida a familia de Gómez Núñez de Gaioso Prado, e en 1817 Fernando VII concedeulle ao seu descendente José María de Prado y Neira o marquesado de San Martiño de Ombreiro.
Castrillón, Castrillón, O Corgo
Castrillón é un lugar da parroquia de Castrillón no concello lugués do Corgo, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 16 habitantes (7 homes e 9 mulleres).
Avicii
miniatura|250x250px|Logo de Avicii. Tim Bergling, nado en Estocolmo o 8 de setembro de 1989 e finado en Omán o 20 de abril de 2018, foi un DJ e produtor musical sueco, coñecido polo seu nome artístico Avicii (estilizado como ΛVICII ou ◢ ◤). Ficou no posto 6 na clasificación anual dos 100 mellores DJ, segundo a revista DJ Magazine de 2011. En 2012 acadou o posto 3, que repetiu en 2013. Foi nomeado dúas veces ós premios Grammy polo tema "Sunshine" que fixo con David Guetta en 2012 e no 2013 por "Levels". Algunhas das súas cancións con máis sona son "Waiting for Love", "I Could Be the One" con Nicky Romero, "Wake Me Up", "You Make Me", "X You", "Hey Brother" e "Addicted to You".
Traxectoria
Tim Bergling naceu en Estocolmo o 8 de setembro de 1989. En maio de 2007, Avicii asinou co selo Dejfitts Plays. En 2010, Avicii lanzou a canción "Seek Bromance", que acadou o top 20 en países como Bélxica, Francia, os Países Baixos, o Reino Unido e Suecia. Tamén fixo un remix do sinxelo "Rapture" de Nadia Ali para o álbum Queen of Clubs Trilogy: Onyx Edition. En outubro de 2010, Avicii asinou co equipo European A&R de EMI Music Publishing.
Pasamento
miniatura|dereita|O cemiterio de [[Skogskyrkogården onde se celebrou o funeral de Avicii.]] miniatura|Unha placa na memoria de Avicii, entre outras, na igrexa Hedvig Eleonora, onde está sepultado. Bergling finou aos 28 anos o 20 de abril de 2018 en Mascate, onde se atopaba de vacacións. Inicialmente non se revelou a causa do falecemento. O 21 de abril, a policía declarou que non había sospeitas dunha morte violenta. Posteriormente, o xornal dixital TMZ revelou que Bergling suicidárase cortando as veas cun cristal roto dunha botella.
O 22 de maio, a familia de Bergling anunciou que o funeral celebraríase na máis estrita intimidade. O acto tivo lugar o 8 de xuño no cemiterio de Skogskyrkogården en Estocolmo. Está sepultado na igrexa Hedvig Eleonora.
NGC 6771
NGC 6771 é unha galaxia espiral barrada na constelación de Pavo. Ten unha magnitude aparente de 12.6, unha ascensión recta de 19h 18m 39,4s e unha declinación de -60° 32' 47". Descubriuna John Herschel o 11 de agosto de 1836. Forma un pequeno grupo, coñecido como Máscara do demo, xunto coas galaxias NGC 6769 e NGC 6770 a 190 millóns de anos-luz da Terra.
Latín vulgar
Latín vulgar (en latín, sermo vulgaris) é un termo xenérico, empregado para se referir aos dialectos vernáculos do latín, falados fundamentalmente nas provincias occidentais do Imperio Romano. A súa extinción como lingua viva asociouse coa crecente diferenciación destes dialectos, que conduciu, no século IX, á formación das linguas romances iniciais.
Esta variante do latín falado difire do estilo literario do latín clásico na súa pronunciación, vocabulario e gramática. Algúns trazos do latín vulgar non apareceron ata a época serodia do Imperio Romano. Outros, poden incluso estar presentes moito antes, ao menos baixo a forma de latín "acrioulado". A maior parte das definicións de latín vulgar supoñen que foi unha lingua falada antes que escrita, porque certas probas indican que o latín se dialectalizou durante este período, e porque non hai probas de que alguén transcribise a fala cotiá de ningún dos seus falantes. O estudo do latín vulgar ten de facerse con métodos indirectos.
O que se coñece hoxe en día do latín vulgar procede de tres fontes. A primeira é o método comparativo que pode reconstruír numerosos trazos das linguas romances testemuñadas, e facer notar aquilo no que difiren do latín clásico. A segunda fonte son varios textos de gramáticas prescritivas do latín tardío que condenaban os erros lingüísticos que os falantes de latín adoitaban cometer, denuncias que axudan a describir como se usaba a lingua. Finalmente, os solecismos e usos que non son clásicos atopados ás veces en textos de latín tardío tamén dan luz á fala de quen os escribiu.
frame|O latín vulgar, como o deste [[graffiti político achado en Pompeia, foi a lingua falada polas clases populares do Imperio Romano, en contraste co latín clásico literario.]]
Que é o que foi o latín vulgar?
dereita|miniatura|200px|O Cantar de Mio Cid é o texto máis temperán, de extensión considerábel, achado en [[castelán medieval; é considerado como o punto de inflexión que marca o comezo desa lingua diferenciada do latín vulgar]]
O nome "vulgar" deriva da palabra latina vulgaris, que significaba "común", ou "do pobo". Para quen estuda latín, o "latín vulgar" ten varios significados, entre eles os seguintes.
Algunhas obras literarias recollen rexistros distintos ao latín clásico. Por exemplo, debido a que nas comedias de Plauto e Terencio moitos dos seus personaxes eran escravos, as devanditas obras preservan algúns trazos temperáns de latín basilecto, tal e como fan os homes libres no Satiricón de Petronio.
O latín vulgar foi diferenciándose nas distintas provincias do Imperio Romano, xurdindo así a era moderna do francés, italiano, castelán, occitano, galego-portugués, romanés, catalán etc. Obviamente, considérase que o latín vulgar desapareceu cando os dialectos locais tiveron as suficientes características diferenciais como para se constituíren en linguas distintas, evolucionando para a formación das linguas romances, cando lles foi recoñecido un valor propio e singular.
O século III adoita considerarse como o período en que, máis aló das declinacións, boa parte do vocabulario estaba a cambiar (por exemplo, equus → caballus etc.). Con todo, é obvio que estas mutacións non foron uniformes en todo o Imperio, así que pode que as diferenzas máis rechamantes se achasen entre as formas diversas de latín vulgar que se daban nas distintas provincias (tamén debido á adquisición de novos localismos).
Morquintián
O topónimo galego Morquintián pode referirse :
Latín vulgar
Que é o que foi o latín vulgar?
Tras a caída do Imperio Romano de Occidente, o latín vulgar coexistiu durante varios séculos co latín tardío escrito, porque os falantes das linguas romances vernáculas preferían escribir usando a prestixiosa gramática e ortografía tradicional latina. Pero, aínda que iso era o que intentaban, a miúdo o que escribían non respectaba as normas do latín clásico. Porén, no terceiro Consello de Tours en 813, decidiuse que os curas predicasen en lingua vernácula para que a audiencia os entendese —. Este podería ser un momento documentado da evolución diacrónica do latín; en 842, menos de trinta anos despois do Consello de Tours, os Xuramentos de Estrasburgo, que reproducen un acordo entre dous dos herdeiros de Carlomagno, foron redactados en dúas linguas; unha xermánica que evolucionaría para o alemán, e outra romance que xa non era latín e que evolucionaría para o francés: miniatura|Extracto dos Xuramentos.
Este latín tardío, posibelmente de Roma, parece reflectir estas adquisicións, ao mostrar o cambio que se estaba producindo nesa zona — completamente identificábel con Italia. Entón, os textos da Lei Romana, tanto os de Xustiniano como os da Igrexa Católica, serviron para "conxelar" o latín formal, unificado finalmente polos copistas medievais e, desde entón, separado do xa independente romance vulgar. A lingua escrita continuou existindo como latín medieval. Os romances vernáculos foron recoñecidos como linguas diferenciadas, separadas e empezaron a desenvolver normas e ortografías propias. Entón, o "latín vulgar" deixa de ser un glotónimo útil para identificar ningunha lingua.
Foi nese momento cando o latín vulgar se converte nun nome colectivo para designar un grupo de dialectos derivados do latín, con características locais (non necesariamente comúns), que non constituían unha lingua, ao menos no sentido clásico do termo. Porén, podería ser descrito como algo incipiente, indefinido, que paulatinamente foi cristalizando nas formas temperás de cada lingua romance, tomando, como o seu máis remoto devanceiro, ao latín formal. O latín vulgar foi, xa que logo, un punto intermedio na evolución, non unha fonte.
Vogais
Un cambio profundo que afectou a todas as linguas romances modificou a orde das vogais do latín clásico. O latín tiña dez vogais: versións breves e longas de A, E, I, O, U, e tres (ou catro) ditongos, AE, OE, AU e, segundo algúns, UI. Con excepción do sardo, o que ocorreu ao latín vulgar pódese resumir co cadro da dereita.
Desta forma, o sistema de dez vogais do latín clásico (sen contar ditongos e o Y grego), que tiña en conta a lonxitude vocálica, foi remodelado para se converter nun sistema en que desaparecía a diferenza por lonxitude vocálica, e a alteración vocálica pasaba a ser exclusivamente fonémica. Debido a este cambio, o acento tónico fíxose bastante máis marcado no latín vulgar que no clásico. Esta tendencia dificultou a posibilidade de diferenciar as sílabas non acentuadas, e ademais produciu alteracións novas nas sílabas acentuadas.
As vogais breves O e E que resultaron dos cambios non foron estábeis nas linguas fillas, e tenderon a se romper en ditongos. A palabra clásica focus (acusativo focum), "cheminea", converteuse na palabra proto-romance para dicir "lume" (substituíndo ignis), mais a vogal breve 'O' converteuse nun ditongo na maioría das linguas:
En galego-portugués e en catalán, porén, non se converteu en ditongo: gal-port. fogo (pronunciado /'fogu/ no portugués actual e /'fogo/ no galego moderno), cat. foc (pronunciado /'fɔc/).
As linguas diferiron neste proceso. O /e/ da expresión latina ferrum, mantívose en francés fer, en catalán ferro e en galego-portugués ferro, mais ditongouse en español hierro e en romanés fier.
As linguas portuguesa e galega estabilizaron as vogais mantendo en certo xeito a distinción latina entre longas e breves no seu sistema de vogais abertas e pechadas. As vogais latinas longas a, e e o tenderon a se converter en vogais pechadas (escritas no portugués â, ê, e ô cando son tónicas), entanto que as vogais breves se converteron en vogais abertas (á, é, o cando son tónicas). A pronunciación destas vogais é a mesma que se amosa no cadro de vogais do latín vulgar á dereita. Ocorreu algunha inestabilidade vocálica, particularmente co o átono, que muda a /u/, e o e átono, que muda a /i/ ou /ə/.
En catalán o proceso foi similar. O o breve latino converteuse nunha vogal aberta, mentres que o e breve bifurcouse en e pechado nos dialectos occidentais e nunha vogal neutra nos orientais. Esta vogal neutra foi evolucionando pouco a pouco a un e aberto, se ben en gran parte das Baleares mantense incluso hoxe en día. Os dialectos orientais, así mesmo, presentan algunha inestabilidade vocálica similar á do portugués: e e a átonos convértense nunha vogal neutra (nalgún momento da evolución da lingua, este cambio non afectaba a e en posición pretónica, unha pronunciación que hoxe en día se mantén en parte das Baleares), mentres que, excepto en gran parte da illa de Mallorca, o o átono muda para [u].
Consoantes
A palatalización latina dos sons /k/, /t/, e a miúdo /g/, ocorreu en case todas as variantes de latín vulgar. O único dialecto romance que non sufriu palatalización foi o sardo, nalgunhas das súas variantes. Así a palabra latina caelum, pronunciada /kaelum/ comezando con /k/, converteuse en francés ciel, /sjεl/, en portugués céu, /'sεu/, comezando polo son /s/. As semivogais anteriores, escritas en latín U, como en Uinum, pronunciadas /w/, e I como en Iocunda, pronunciada /j/, pasaron a se pronunciar /v/ e /dՑ/, respectivamente. A miúdo xorde entre as vogais /b/, /w/ ou /v/ un son intermedio /β/.
Nótese que, no alfabeto latino, as letras U e V só eran variacións gráficas (e posteriormente nalgunhas áreas, tipográficas), e o mesmo ocorría con I e J, que tampouco se distinguían ata chegar ao período do latín moderno temperán, e mesmo entón non sempre.
Na área romance occidental, inseriuse unha vogal epentética ao comezo de calquera palabra que empezase coa letra s + outra consoante: así a palabra latina spatha converteuse en galego-portugués e castelán en espada, en catalán en espasa, e en francés era épée. Por outra banda, as linguas romances orientais preservaron as regras de eufonía engadindo a epéntese ao artigo precedente cando fose necesario, así o italiano preservou spada (f.) como la spada, e mudou o masculino il spaghetto a lo spaghetto para preservar a eufonía.
Evidencias de cambio
Pódense ver probas destes e doutros cambios a finais do século III en Appendix Probi, unha colección de glosas prescritivas que propuñan un latín clásico de uso correcto, criticando certas formas do latín vulgar. Estas glosas describen:
Moitas das formas castigadas no Appendix Probi amosaron ser formas produtivas en romance; oricla, sen ser unha forma clásica latina, é a fonte do termo francés oreille, galego-portugués orella ou orelha, castelán "oreja".
Vocabulario
Algunhas das palabras que desapareceron en romance volveron tomarse emprestadas do mesmo latín a posteriori. Os cambios de vocabulario afectaron incluso ás partículas gramaticais básicas do latín; hai moitas que desapareceron sen deixaren rastro no romance, tales como an, at, autem, donec, enim, ergo, etiam, haude, ixitur, ita, nam, postquam, quidem, quin, quode, quoque, sede, utrum, e vel.
Por outra banda, debido a que, durante boa parte da súa historia, o latín vulgar e o latín non foron distintas linguas, senón distintos rexistros dunha mesma lingua, algunhas linguas romances preservan palabras latinas que se perderon noutras. Por exemplo, o italiano ogni ("cada") preserva a expresión latina omnes. Outras linguas usan cognados de totum (acusativo de totus) para o mesmo significado; por exemplo tutto en italiano, tudo en portugués, todo en galego e en castelán, tot en catalán e tout en francés.
Frecuentemente, palabras latinas que volveron ser tomadas prestadas do rexistro de maior prestixio do latín clásico atópanse xunto a versións da mesma palabra evolucionadas. A ausencia dun cambio fonético esperado, en contraste con outra palabra da mesma procedencia etimolóxica que experimentou o devandito cambio fonético, é a clave para pescudar se unha palabra é un empréstito do latín clásico. En galego, por exemplo, o latín clavicula converteuse en chavella, co cambio usual CL- > CH- (cf. clave > chave), así como -ICULA> -ELLA. Dunha época máis tardía, da mesma palabra derivou caravilla, e na época contemporánea volveuse tomar o empréstito como clavícula.
Algunhas veces, unha palabra de latín clásico mantívose xunto coa equivalente no latín vulgar. A clásica caput, "cabeza", cedeu no latín vulgar a testa (orixinalmente "pucheiro", metáfora común en Europa occidental; cfr. inglés cup con alemán Kopf) na maioría das formas romances occidentais, italiano inclusive. Pero o italiano e o francés mantiveron a palabra latina baixo as formas capo e chef, que conteñen moitos significados metafóricos de "cabeza" como, por exemplo, "xefe". A palabra latina co seu significado orixinal presérvase en romanés e en catalán cap, que significa 'cabeza', co sentido anatómico do termo, se ben en catalán tamén ten significados metafóricos como "xefe". No romanés pervive como cap, xunto con ţeastă, ambos os dous significando "cabeza" no sentido anatómico. En castelán, galego e portugués existe cabeza/cabeça, derivado de *capetia, unha forma modificada de caput, entanto que testa se mantén en galego e portugués co significado de "fronte".
Os verbos con preposicións sufixadas desprazaron frecuentemente as formas simples. O número de palabras formadas por tales sufixos como -bilis, -arius, -itare e -icare medrou axiña. Estes cambios ocorreron a miúdo para evitaren formas irregulares ou para regularizar xéneros.
As glosas Reichenau
Outra perspectiva dos cambios de vocabulario no latín vulgar en Francia pode verse nas glosas de Reichenau, escritas nas marxes dunha copia da Biblia Vulgata, que explica as palabras vulgatas do século IV cuxa lectura era inintelixíbel no século VIII, cando parecen terse escrito as devanditas glosas. Estas parecen ser de orixe francesa, xa que algúns termos son especificamente franceses.
Estas glosas amosan as seguintes peculiaridades.
A perda da declinación do sistema nominal
Os cambios fónicos que estaban ocorrendo no latín vulgar dificultaban a preservación da declinación nominal propia do latín clásico. Finalmente, a ortografía prescindiu das declinacións latinas. Como consecuencia da pouca sustentabilidade do sistema de casos nominais tras estes cambios fonéticos, o latín vulgar pasou de ser unha lingua flexiva a ser unha lingua analítica, na que a orde das palabras é un elemento necesario para a coherencia sintáctica oracional. Véxase a táboa para observar o cambio que supuxo a perda do /m/ final, a perda da extensión vocálica e o cambio sonoro do AE /ae/ ao E /e/ na primeira declinación.
Nas demais declinacións ocorreron cambios similares. Como consecuencia, a excepción do francés antigo, que retivo durante algún tempo a distinción entre os casos nominativo e oblicuo (chamada cas-sujet/cas-régime), e do romanés, que hoxe en día conta cos mesmos casos que o latín vulgar, tendo unha forma para xenitivo-dativo e outra para o resto.
A distinción marcouse de dúas formas nas linguas romances. Ao norte e ao oeste da liña La Spezia-Rimini, que percorre o norte de Italia, o singular normalmente diferenciouse do plural mediante o sufixo -s, que xa aparecía nos antigos plurais acusativos tanto en masculino como en feminino de todas as declinacións. Ao sur e ao leste da liña A Spezia–Rimini, a distinción fíxose mediante o cambio da vogal final, ao igual que en italiano e romanés contemporáneos. Isto preserva e xeneraliza diferenzas que se marcaron nos plurais nominativos da primeira e segunda declinación.
Os artigos romances
É difícil situar o momento en que apareceu o artigo determinado, inexistente en latín mais presente nalgunhas formas de linguas romances. Isto débese en boa parte a que a fala moi coloquial na que apareceu foi moi rara vez escrita, situación que cambiaría só unha vez que as linguas romances fillas diferiran considerabelmente entre si. A maioría dos textos que se conservan de romance temperán amosan os artigos xa desenvolvidos totalmente.
Os artigos determinados empezaron sendo pronomes ou adxectivos demostrativos: compárense os adxectivos demostrativos latinos ille, ela, (illud), cos franceses le e la, os españois el e la, os cataláns el/lo e la e os italianos il e la. Os artigos galegos e portugueses o e a, proviñeron da mesma fonte. Por último, o sardo tamén neste aspecto tivo un desenvolvemento singular, formando o seu artigo a partir de ipsu(m), ipsa (o seu, sa). Tamén aparecen formas derivadas de ipsu(m), ipsa en catalán medieval (es, sa), mais hoxe en día só se manteñen nas Illas Baleares e moi residualmente na Costa Brava. Cabe salientar que, mentres a maioría das linguas romances sitúan o artigo antes do nome, o romanés sitúao despois, por exemplo lupul ("o lobo") e omul ("o home", de lupus ille e homo ille).
O Barreiro, Olveira, Ribeira
O Barreiro é un lugar da parroquia de Olveira no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 27 habitantes (11 homes e 16 mulleres).
Match race
Match race é a denominación que recibe unha modalidade de carreira ou regata que enfronta unicamente a dous competidores: un gaña, o outro perde. Os dous deportes nos que máis se utiliza este tipo de enfrontamentos son a vela e a hípica.
Vela
A competición máis importante na que se emprega o sistema de match race é a Copa América de vela.
Nos Xogos Olímpicos de Londres 2012 introduciuse por vez primeira esta modalidade na categoría feminina, usando iates Elliott 6m.
Outra competición importante de match race é o World Match Racing Tour.
A lista de Schindler
A maior parte do filme foi producido en branco e negro (con cores no prólogo e no epílogo e unha cor vermella en dúas escenas). Está protagonizado por Liam Neeson como Oskar Schindler, Ben Kingsley como Itzhak Stern e Ralph Fiennes como Amon Goeth. O seu subtítulo é "Quen salva unha vida salva o mundo enteiro", unha cita do Talmud. Foi aclamado pola crítica, o filme gañou fama polo seu detalle gráfico da horrible brutalidade do holocausto. Nomeado a doce Óscars, gañou sete, incluíndo o de Mellor Filme e Mellor Director para Steven Spielberg.
Sinopse
Segunda guerra mundial (1939-1945). Oskar Schindler (Liam Neeson), un home de enorme astucia e talento para as relacións públicas, organiza un ambicioso plan para gañar a simpatía dos nazis. Despois da invasión de Polonia polos alemáns (1939), consegue, grazas ás súas relacións, a propiedade dunha fábrica de Cracovia. Alí emprega a centos de operarios xudeus, cuxa explotación faino prosperar axiña. O seu xerente (Ben Kingsley), tamén xudeu, é o verdadeiro director na sombra, pois Schindler carece completamente de coñecementos para dirixir unha empresa.
Raúl García
Raúl García é o nome e primeiro apelido de:
Axilulfo
Axilulfo (ou Agilulph ou aínda Agholphe) foi un rei longobardo de Italia.
Traxectoria
Fillo do duque longobardo de Turín Ansvaldo, foi proclamado rei en Milán en maio de 591, sucedendo ao rei Autario coa viúva do cal casa segundo a tradición longobarda: a raíña católica Teodelinda. O seu longo reinado estivo marcado por unha tregua co Papado en 598, poñendo fin provisionalmente a 30 anos de terror longobardo. Consolida o seu poder e o dominio longobardo no seu reino, mantén boas relacións cos francos e os baiuvarios, combate en van aos ávaros e as tribos eslavas e asina unha tregua co emperador bizantino Mauricio (598). En 603, seguramente influenciado pola súa muller, abandona o arianismo longobardo e convértese ao catolicismo, facendo bautizar ao seu xove fillo Adaloaldo. O mesmo ano, o emperador bizantino Focas recoñece o seu poder. Morre despois de 25 anos de reinado, no ano 616, designando a Adaloaldo, aínda adolescente, como sucesor.
Narita
Narita (成田市, なりたし, Narita-shi) é un concello da prefectura de Chiba no Xapón. Está situado no centro da rexión de Kantō e ao norte da prefectura, na zona de provincia histórica de Shimōsa, na parte leste da illa de Honshū. A súa superficie é de 213,84 km² e a poboación de 127.428 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 596 h/km².
O concello de Narita limita cos concellos de Sakae, de Motono, de Inba, de Shisui, de Tomisato, de Shibayama, de Tako, de Katori, de Kōzaki (son da prefectura de Chiba); e de Kawachi (da prefectura de Ibaraki).
O aeroporto internacional de Narita, o máis importante do Xapón, localízase na cidade de Narita.
López Vázquez
Os apelidos López Vázquez poden referirse a:
As Ferrarías, O Val de Xestoso, Monfero
As Ferrarías é un lugar da parroquia do Val de Xestoso no concello coruñés de Monfero na comarca do Eume. Tiña 6 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 3 eran homes e 3 eran mulleres.
Nemiña
O topónimo galego Nemiña pode referirse a:
Illa Rowley
A illa Rowley é un dos arquipélagos árticos canadenses na rexión de Qikiqtaaluk, Nunavut. Está situado na bacia de Foxe e ten unha superficie de 1.090 km².
Malia que a illa está deshabitada hai unha base non habitada, chamada FOX-1 en, e un sistema automatizado de observación da superficie.
Noméase asó polo explorador ártico Graham Westbrook Rowley.
Axwell Λ Ingrosso
Axwell Λ Ingrosso é un dúo musical sueco formado polos antigos membros de Swedish House Mafia Axwell e Sebastian Ingrosso.
Descendemento de Xesús
miniatura|260px|Descendemento da Cruz. 1521. Por [[Rosso Fiorentino, no Museo de Volterra, Italia. ]] O Descendemento da Cruz ou Descendemento de Xesús é a escena, representada na arte, da retirada do corpo xa morto de Xesús da Cruz por Xosé de Arimatea e Nicodemos, relatado en Xoán 19,38-42. Na arte bizantina, o tema tornouse moi popular no século IX e, no occidente, a partir do século X. O descendemento é a décimo terceira das estacións da Cruz.
Outras figuras, non mencionadas nos evanxeos canónicos e que son xeralmente incluídas nas representacións, son Xoán o Evanxelista, que aparece ás veces axudando a Virxe María (no tema coñecido como Desmaio da Virxe), como é o caso na obra de Rogier van der Weyden, e María Madalena. O Evanxeo de Xoán menciona un número indefinido de mulleres que asistirían á crucifixión de Xesús, incluíndo as chamadas "Tres Marías". Elas e outras, ademais doutros homes tampouco nomeados, xeralmente aparecen nas representacións.
Relato evanxélico
Logo da morte na cruz de Xesús de Nazaret, Xosé de Arimatea pediu a Pilato o corpo de Xesús; este preparou o descendemento e posterior sepelio de Xesús.
Durante o descendemento, estaban presentes, entre outros, María e María Madalena, ademais de Nicodemo e Xosé de Arimatea, que descenderon a Xesús da cruz, puxeron a escaleira primeiro detrás e logo diante da Cruz, subindo uns lenzos para axudarse para baixar o corpo.
Logo de descender totalmente o corpo, envolvérono desde os xeonllos ata a cintura e entregárono á súa nai (escena da "Piedade").
Na arte
A súa iconografía inclúe o corpo morto de Cristo xunto con certos panos característicos (a sindone e o perizonium), o que dá oportunidade aos artistas de demostraren a súa habilidade no espido parcial masculino (en posturas especialmente forzadas) e nas roupaxes, así como na utilización da cor branca. Os rostros e ademáns do grupo que asistes á escena permiten o lucimento na captación de expresións. Adoita tamén darse importancia á propia cruz de Cristo e a certos símbolos da Paixón denominados arma Christi. A contorna paisaxística pode incluír a vista de Xerusalén desde o Gólgota.
Santi Vila
Santiago «Santi» Vila Vicente, nado en Granollers o 15 de marzo de 1973, é un historiador e político catalán. Deputado no Parlamento de Cataluña entre 2006 e 2013 e alcalde de Figueres entre 2007 e 2012, exerceu de conselleiro da Generalitat de Cataluña nos departamentos de Territorio e Sustentabilidade (2012-2016), Cultura (2016-2017) e Empresa e Coñecemento (2017).
Primeiros anos e política municipal
Naceu en Granollers o 15 de marzo de 1973. O seu pai era un xefe de estación de Renfe de Figueres trasladado por ascenso a Granollers. Estudou no Colexio La Salle de Figueres, para posteriormente cursar o COU no IES Alexandre Deulofeu da mesma localidade.
Vila, que comezou a militar en Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) e as súas mocidades en 1991 (ano no que concorreu ás eleccións municipais de 1991 en Figueres no quinto lugar da candidatura de ERC), estudou Letras na Universidade de Xirona (UdG), licenciándose en 1995, na especialidade de Historia. Entre 1995 e 1999 presidiu a organización local de ERC en Figueras.
Realizou cursos de Doutoramento na Universidade Autónoma de Barcelona (UAB) e na de Xirona. Os seus estudos encamiñados á elaboración dunha tesiña, presentada en 1999, sobre a figura do integrista católico Félix Sardá i Salvany foron dirixidos por Jordi Canal.