cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nacionalismo español
O nacionalismo español é o movemento social, político e ideolóxico que conformou desde o século XIX a identidade nacional de España. Benedict Anderson (op. cit.) define a toda nación como unha comunidade imaxinada, nun sentido similar ao de Eric Hobsbawm cando falaba de tradicións inventadas (Seton-Watson, H.: Manufactured Mythologies: Review of The Invention of Tradition páxina 1270 de Times Literary Supplement, Volume 4207, 18 de novembro de 1983). Santos Juliá, especificamente para o proceso de construción nacional en España apunta que Os historiadores están envorcados no estudo do que chaman procesos de construción nacional: non hai cousa que venda hoxe máis que todo o relacionado coa memoria e a identidade, ambas colectivas. Santos Juliá Un respiro, El País, 23/03/2008. Gabriel Tortella indica:
Non é propiamente un nacionalismo irredentista: a única reivindicación territorial identificada como “nacional” foi Xibraltar (desde o século XVIII); o resto das reivindicacións territoriais foron historicamente as coloniais ou imperiais (durante o século XIX contra a independencia de Hispanoamérica e no século XX sobre o Magreb). Tampouco ten sido un nacionalismo centrípeto (que pretendese unificar comunidades de españois sometidas a outras soberanías), pero si presenciou o nacemento de nacionalismos periféricos A expresión non é pexorativa e é a máis utilizada tanto mediáticamente como nos programas de disciplinas na Universidade: UNED,Autónoma de Madrid, Universidad de Navarra , Universidad Miguel Hernández e en todo tipo de textos:El laberinto español y los nacionalismos periféricos (22-4-97), artigo de Luis Bouza-Brey, [http://www.ortegaygasset.edu/circunstancia/numero9/art3_imp.htm La nación post-imperial. España y su laberinto identitario] de José Álvarez Junco. Véxase tamén Historia de dos ciudades (29-9-2013), do mesmo autor.
que, desde finais do século XIX, funcionaron como movementos nacionalistas centrífugos (que pretenden a conformación de identidades nacionais alternativas).
Como nos demais estados-nación de Europa Occidental (Portugal, Francia e Inglaterra), a conformación dunha monarquía autoritaria desde finais da Idade Media produciu o desenvolvemento secular paralelo do Estado e a Nación en España, baixo as sucesivas conformacións territoriais da Monarquía Hispánica. A pretensión centralizadora de a monarquía era parte da súa procura de ampliar os límites da súa autoridade ante os privilexios locais, estamentais e particularismos de todo tipo. Constantemente viña sendo sometida a probas e tensións, desde a Baixa Idade Media, e na Idade Moderna destacadamente desde as diferentes formulacións da idea imperial de Carlos V (Guerra das Comunidades de Castela, guerras relixiosas en Alemaña) e desde a hispanización da monarquía con Filipe II (Corte en Madrid, Rebelión das Alpuxarras, Revolta de Flandres, incorporación de Portugal, Alteracións de Aragón). A vontade ou decisión de incrementar a capacidade de rei para intervir en cada reino, foi notablemente menor entre os Habsburgo que entre os Borbóns, aínda que sempre tivo momentos de maior ou menor intensidade, e chegou a explicitarse en documentos entre os que destaca o Gran Memorial do Conde-Duque de Olivares a Filipe IV en 1624:
A consideración de "nacións-estado" aos de Europa occidental desde finais da Idade Media e comezos da Idade Moderna é un tópico da historiografía e a ciencia política, e vincúlase á propia construción dos conceptos de Estado, nación e soberanía, como refire aquí Gregorio Peces-Barba El País, 1/12/2011:
Como ocorreu en cada un dos outros casos, a identidade nacional e a mesma estrutura territorial terminou dando moi distintos produtos; pero sempre, e no caso español tamén, como consecuencia da forma en que as institucións responderon á dinámica económica e social (en ocasións, malia esas mesmas institucións), e sen acabar de presentarse no seu aspecto contemporáneo ata que non terminou o Antigo Réxime. O factor de identificación máis claro foi durante todo ese período o étnico-relixioso, expresado na condición de cristián vello. Ao final do período (século XVIII) foise acentuando o factor de identificación lingüístico en torno ao castelán ou español, con novas institucións como a Real Academia Española.
miniatura|300px|[[Batalla de Bailén|A rendición de Bailén, de José Casado del Alisal. Claramente inspirada no cadro de Velázquez A rendición de Breda, ilustra a batalla de 1808 na que o xeneral Castaños derrotou ao exército francés do xeneral Dupont.]]
Historia
Historicamente o nacionalismo español xurdiu co liberalismo e na guerra contra Napoleón.
Desde entón cambiou os seus contidos e propostas ideolóxicas e políticas (sucesivamente "doceañista", "esparterista", ata brevemente "iberista", propugnando a unión con Portugal no contexto da crise dinástica de 1868). O carlismo, que era un movemento de defensa do Antigo Réxime, non tiña ao adxectivo "nacional" en ningunha estima (soberanía nacional, milicia nacional, bens nacionais... eran o vocabulario dos liberais, máis canto máis progresistas). Porén, o nacionalismo español que se demostrou decisivo no século XX arranca da frustración polo desastre de 1898, no que se denominou rexeneracionismo, que reivindican movementos moi opostos entre si: desde os dinásticos (Francisco Silvela, Eduardo Dato, Antonio Maura) ata a oposición republicana (de contraditorio e breve paso polo poder) pasando polos militares (crises de 1917 e ditaduras de Miguel Primo de Rivera e Francisco Franco).
En concreto, co nome de panhispanismo —que máis propiamente se refire a un movemento centrado na unidade das nacións hispanoamericanas—, entendido como imperialismo español, adoita referirse concretamente ao aparecido trala crise de 1898, dentro do contexto máis amplo no que se atopan o rexeneracionismo e a xeración do 98 —cuxos autores, vindos da periferia, coincidían en considerar a Castela a expresión de "o español"—, expresado na súa forma máis clara por Ramiro de Maeztu (na súa segunda etapa). Tivo como ideólogos e políticos a Ramiro Ledesma e Onésimo Redondo (fundadores das JONS) e José Antonio Primo de Rivera (fundador de Falange Española); utilizando unha expresión que ten a súa orixe en José Ortega y Gasset, define a España como unha unidade de destino no universal, defendendo unha volta aos valores tradicionais e espirituais da España imperial. A idea de imperio faille ser máis ben universalista que localista, o que o fai singular entre algúns nacionalismos, pero máis próximo a outros (sobre todo ao fascismo). Alén disto, incorpora un compoñente decididamente tradicionalista (con notables excepcións, como o vangardismo dun Ernesto Giménez Caballero), arraigado nunha historia milenaria, a da monarquía tradicional ou monarquía católica, aínda que en moitas ocasións se amose indiferente na cuestión concreta da forma de estado, e de forma destacada, non é laico nin secularizado, senón expresamente católico romano, o que permite definir (no primeiro franquismo) o termo nacionalcatolicismo.
miniatura|right|300px|Monumento á Constitución Española, [[Paseo da Castellana entre os Novos Ministerios e o Museo de Ciencias Naturais, Madrid.]]
Desde o ámbito dos nacionalismos periféricos, adóitase falar de nacionalismo español ou españolismo como equivalente a centralismo, normalmente para identificarlle, a efectos polémicos ou como argumento político coa extrema dereita nostálxica do réxime de Franco. A existencia de reivindicacións nacionalistas permitiu a retroalimentación do nacionalismo español, que recorreu ao menosprezo destes e á súa asociación co terrorismo. Así, Edurne Uriarte replica a Gregorio Peces-Barba en, ABC, 28 de xaneiro de 2005: ou cunha presunta opresión do Estado sobre eses territorios, que en casos extremos (particularmente no País Vasco e Navarra con ETA) se emprega como xustificación para un terrorismo que se autodefine como loita armada encamiñada á liberación nacional. En cambio, ningún dos partidos políticos maioritarios afectados por tal denominación de españolistas ou nacionalistas españois, identifícanse co termo, e acostuman, no seu lugar, utilizar a expresión non nacionalistas para designárense a si mesmos fronte aos nacionalistas, que é como se adoita designar aos chamados "periféricos".
Desde unha perspectiva máis maioritaria en termos sociais, territoriais e electorais, a identificación con España, os seus símbolos e institucións adquiriu formas máis propias do patriotismo constitucional ou nacionalismo cívico, A identificación coa condición de "español", sexa en exclusiva, sexa compartida coa condición de "catalán", "vasco", etc. é moi maioritaria, ata en cada unha das comunidades autónomas con nacionalismos periféricos. As interpretacións políticas destes datos e as súas tendencias poden ser variables e ata opostas, pero os estudos sociolóxicos son neste punto claros:
A perspectiva do Partido Popular reflíctese neste artigo de César Alcalá: El "patriotismo constitucional". A dun artigo de Fernando Savater Vivere libero (El País, 6 de decembro de 2001), citado por Bernat Castany Prado en Literatura posnacional, Editum, 2007, ISBN 978-84-8371-684-7, pg. 71. que trata de respectar as distintas visións de España encaixándoas nun marco plural, incluínte e non excluínte, conceptos nos que adoitan coincidir os partidos políticos maioritarios (PSOE e PP) ou minoritarios (IU, outros partidos rexionalistas ou nacionalistas ás veces denominados moderados), malia manteren diferenzas políticas profundas ás veces expresadas de forma moi crispada. Ata se incluíu nas mensaxes publicitarias a expresión "Goberno de España", que antes non se usaba, para referirse ao goberno central ou do Estado.
Nacionalismo e soberanía
miniatura|right|300px|Proclamación da Constitución de Cádiz, por [[Salvador Viniegra. Poa data na que tivo lugar —o 19 de marzo de 1812— bautizouse popularmente como a Pepa. O grito Viva a Pepa pasou a ser un lema liberal.]]
Do mesmo xeito que todas as monarquías europeas durante a crise do Antigo Réxime, o reino de España sufriu profundos cambios sociais e políticos entre finais do século XVIII e comezos do século XIX, especialmente a partir da invasión napoleónica. As guerras napoleónicas transformaron toda Europa, facendo xurdir sentimentos nacionais onde antes non os había ou non se expresaban co novo concepto identitario xurdido na Revolución francesa: o de nación como suxeito da soberanía (Sieyès). España non foi unha excepción a esa nova corrente nacionalista. Desde a guerra contra a Convención, a propaganda antifrancesa ía xerando a idea dun inimigo exterior, que se concretou de forma evidente coa guerra da independencia española, aínda que a adopción das teorías e prácticas políticas do "inimigo" eran evidentes: a Constitución de Cádiz de 1812 non era en moitos aspectos menos "afrancesada" que a Constitución de Baiona de 1808, aínda que a influencia desta naquela non fose máis que reactiva.
O concepto rousseauniano de soberanía nacional non se limitou a inspirar aos revolucionarios liberais, senón que se prolongou ata os movementos políticos "de masas" da Idade Contemporánea, incluíndo os totalitarismos (comunismo e fascismo) no seu supeditación do individuo á vontade xeral. Outras interpretacións ven tanto a Locke como a Rousseau na liña do contractualismo individualista, mentres que serían Hegel e a filosofía do dereito do século XIX os que proporían o principio corporativo, para o que a soberanía e a liberdade no es individual senón colectiva.
Sexa cal for a súa xénese intelectual, a irrupción do totalitarismo no nacionalismo español efectuouse con toda a súa forza nos anos trinta do século XX; non tanto polo reducido aínda que influente Partido Comunista (que non alcanzou máis que parcelas compartidas de poder durante a guerra civil) como polos movementos opositores á Segunda República e polo franquismo, cuxa condición fascista ou totalitaria foi sempre obxecto de controversia, chegándose a propoñer a utilización dos termos autoritarismo (Juan Linz) e fascismo clerical (Hugh Trevor-Roper).
Nacionalismo e economía
miniatura|300px|[[Locomotora Mikado 1-4-1, utilizada por Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles]] miniatura|[[Edificio Telefónica|Edificio da Compañía Telefónica Nacional de España na Gran Vía de Madrid. Construído entre 1926 e 1929 (simultaneamente ao Empire State Building de Nova York) foi, cos seus modestos 88 metros, o primeiro rañaceos que se construíu en España.]]
Nos novos estados-nación, íanse desenvolvendo unhas novas colectividades interclasistas, homogeneizadas e codificadas de cidadáns propietarios, habitantes dun espazo económico cada vez máis aberto para o despregue eficaz das formas capitalistas. A insegura implantación do estado liberal en España foi paralela ás peculiaridades do proceso de industrialización (fracasado para algúns autores, como Jordi Nadal) e de conformación do sistema de propiedade (coa desamortización como feito principal). En termos de política económica, a través de prácticas proteccionistas foise forxando un verdadeiro nacionalismo económico que ás veces é cualificado de mentalidade autárquica, que era sobre todo demandado pola emerxente industria téxtil catalá, que trala perda do mercado colonial fóra diso Cuba, só tiña posibilidade de colocar os seus produtos no mercado nacional español (que aínda que depauperado, polo menos estáballe reservado ou "cativo"), ante a imposibilidade de competir no mercado internacional. Ante iso chocou repetidamente contra os intereses librecambistas da oligarquía terratenente castelán-andaluza beneficiada pola desamortización, vinculados á exportación de materias primas (agrícolas e mineiras) e a apertura aos investimentos exteriores (destacadamente un ferrocarril de custoso trazado, que co tempo integraría espacialmente o mercado nacional). A expresión de ambos intereses foron as ramas progresista e moderada do liberalismo español, e a frustración das expectativas dos industriais cataláns está en boa parte nas sucesivas escisións demócrata, republicana, federal, cantonal, e a finais do século XIX, do denominado catalanismo.
A finais dese mesmo século, en pleno desenvolvemento das industrias naval e siderúrxica polo intercambio de ferro vizcaínos por carbón inglés, xorde con Sabino Arana o nacionalismo vasco como consecuencia tanto das medidas centralistas, que culminaron coa case desaparición dos tradicionais foro, como da reacción ás repercusións da industrialización nas comunidades tradicionais vascas, de ideoloxía maioritariamente carlista, integristas católicas e receosas da inmigración de obreiros castelanfalantes do resto de España (maquetos), entre os que se estendía o marxismo e o ateísmo. Nos medios urbanos, onde a burguesía era tradicionalmente liberal e hostil ao carlismo, só nalgúns medios profesionais e pequenos burgueses optarase polo nacionalismo vasco, mentres que a gran burguesía farao pola integración económica e política no bloque oligárquico central.
O triunfo do proteccionismo foi claro desde finais do século XIX (chegouse a falar do Xiro proteccionista dos conservadores, entre 1890 e 1892), e será unha dos acenos de identidade da política da ditadura de Primo de Rivera, momento en que se fundan algún dos monopolios de maior percorrido histórico no sector das comunicacións –Telefónica, 1924–, ou o do petróleo –CAMPSA, 1927–. Tamén se tomaron outras medidas vagamente inspiradas no corporativismo que se desenvolvía simultaneamente na Italia fascista, así como unha política de obras públicas (encoros, estradas) que foi continuada pola Segunda República. Cualificábase por entón á española como unha das economías máis pechada do mundo (coa obvia excepción da Unión Soviética), e aínda se discute o alcance positivo ou negativo de tal feito. Polo menos, parece certo que no curto prazo a Gran Depresión afectou máis ás economías canto máis abertas e conectadas ao exterior estivesen, pero de existir a ocasión non puido aproveitarse, dado o desastre que supuxeron tanto a guerra civil como os primeiros anos de illamento internacional do franquismo, intensificado máis ou menos voluntariamente cunha política económica autárquica, que non se superou ata o Plan de Estabilización de 1959. Porén, durante as posteriores décadas de forte desenvolvemento planificado, o intervencionismo e o peso do sector público en sectores estratéxicos da economía (ferrocarrís –RENFE, 1941–, industria –INI, 1941–, enerxía –ENDESA, 1944–) seguiron sendo moi fortes ata a reconversión industrial dos anos 1980 previa á entrada de España na Unión Europea, xa en democracia e co goberno socialista de Felipe González; correspondendo ao goberno conservador de José María Aznar as últimas privatizacións.
Nacionalismo e lingua
miniatura|right|250px|[[Dicionario de Autoridades, o primeiro dos editados pola Real Academia Española, en 1726. Utiliza a denominación lingua castelá, se ben no prólogo do dicionario se utiliza a denominación lingua española: "...a lingua española, sendo tan rica e poderosa de palabras...", "...entre as linguas vivas é a española, sen a menor dúbida, unha das máis compendiosas e expresivas...", etc... Posteriormente a Academia decantouse pola utilización de lingua española, incluso con informes polémicos ante a redacción do texto da Constitución española de 1978. ]] A capacidade da lingua como vehículo de identificación e construción nacional é incluso anterior ao nacionalismo do século XIX, e no caso español a atribución dunha intención nese sentido acostuma remontarse mesmo a 1492 por unha famosa frase do autor da Gramática castellana, Antonio de Nebrija: sempre a lingua foi compañeira do imperio. Moi soada foi tamén a orgullosa reivindicación do idioma por Carlos I de España en Roma fronte ao embaixador de Francia (un bispo), o 16 de abril de 1536:
A pesar do repetido que foi este texto para proxectar cara ao pasado a identificación nacional española coa lingua castelá, o feito é que o propio Carlos aprendera moi tardiamente esa lingua (unha das causas da guerra das Comunidades de Castela foi as dificultades de relación cos seus novos súbditos) e que as Españas dos Habsburgo non foron de ningunha forma un estado cunha identificación nacional lingüística, incluso se puidese entenderse como estado. Chegouse a argumentar que o castelán non era máis que unha de entre as múltiples linguas do Imperio, non prevalecente nin sobre as peninsulares (galego, catalán, portugués...), nin sobre as europeas (alemán, francés...) nin sequera sobre as linguas indoamericanas, "sometidas" pero persistentes; e desde logo moito menos prestixio socialmente que o latín.
Máis transcendencia supuxo a adopción do modelo académico francés baixo o que se instituíu a Real Academia Española, a partir do século XVIII, cando as posesións territoriais da monarquía reduciranse e simplificado como consecuencia do Tratado de Utrecht, e producirase a abolición do réxime foral nos reinos orientais da península ibérica, reducidos aos Decretos de Nova Planta. A Academia aprestouse á defensa casticista da pureza da lingua española, nun comezo fronte á invasión de galicismos. Simultaneamente, o castelán foi gañando a consideración de lingua oficial en todo tipo de ámbitos, incluíndo aos cambios, como as desfasadas Universidades ás que as reformas ilustradas querían desprender do vetusto latín, bastante impuro filoloxicamente, e cada vez máis inoperante cientificamente.
Pola contra, o debate nacionalista lingüístico tivo que esperar ao xurdimento dos nacionalismos periféricos de finais do século XIX, que tomaron a identidade lingüística como clave do seu desenvolvemento, institucionalizado un século máis tarde coa formación das Comunidades Autónomas (a partir de 1979). A súa postura reivindicativa adoita denunciar a imposición do castelán sobre as linguas vernáculas (sobre todo durante o Franquismo, que chegou a ser cualificado de xenocidio lingüístico e cultural A reacción en sentido contrario implica a denominada normalización lingüística, delimitación ou consideración de lingua propia dun territorio ou outro. Esta normalización suscitou á súa vez novas e opostas denuncias de imposición, ben sexa en nome dos castelanfalantes locais, ben por parte de quen considera que certas variedades lingüísticas merecen consideración de lingua independente respecto doutra, como ocorre co valenciano respecto do catalán; Rosa Díez pregunta al Gobierno sobre la discriminación lingüística en Baleares, en El Mundo, 30 de abril de 2008. Dos lenguas, una imposición (sobre el valenciano y el catalán). O 23 de xuño de 2008 Una veintena de intelectuales reclama reformas para defender el castellano, en un [http://www.elpais.com/articulo/espana/Manifiesto/lengua/comun/elpepuesp/20080623elpepunac_29/Tes ''"Manifiesto por una lengua común". Documento presentado en el Ateneo de Madrid''] e asinado inicialmente por Mario Vargas Llosa, José Antonio Marina, Aurelio Arteta, Félix de Azúa, Albert Boadella, Carlos Castilla del Pino, Luis Alberto de Cuenca, Arcadi Espada, Alberto González Troyano, Antonio Lastra, Carmen Iglesias, Carlos Martínez Gorriarán, José Luis Pardo, Álvaro Pombo, Ramón Rodríguez, José María Ruiz Soroa, Fernando Savater y Fernando Sosa Wagner (El País, 24 de junio de 2008).
O documento foi obxecto dun debate extenso. Un exemplo de resposta crítica, por parte do viceconselleiro de Política Lingüística do Goberno vasco, Patxi Baztarrika Galparsoro: Los temores de Goliat, El País, 18/07/2008. tamén se rexeitan os argumentos baseados nas inxustizas retrospectivas propios dos nacionalistas periféricos, argumentos tildados de vitimismo e mitificación.
En cambio, a postura institucional da Academia e a maior parte dos seus compoñentes, é negar a identificación nacionalista-lingüística para o caso español. A idea humboldtiana da lingua como manifestación do espírito dun pobo ou a do igualitarismo lingüístico se transfire ás linguas, que son simples instrumentos, máis ou menos afinados e postos a punto, caracteres que corresponden aos homes que as utilizan. Si que se patrocina unha optimista e nova imaxe do español como vehículo de concordia, internacionalismo e incluso rendibilidade. na liña do que se denomina poder brando
A construción da historia nacional
miniatura|dereita|300px|Muerte de Churruca, durante a [[batalla de Trafalgar, por Eugenio Álvarez Dumont, 1892. Esta batalla tamén foi obxecto do primeiro dos Episodios Nacionales de Benito Pérez Galdós.]] miniatura|right|300px|Monumento funerario de Colón na Catedral de Sevilla. miniatura|300px|dereita|Monumento a [[Paio de Asturias|Don Paio, realizado en 1965 e instalado en Covadonga.]] Seguindo as tendencias dos estados liberais europeos, a práctica totalidade da produción da historiografía española, ata mediados do século XX, realizouse desde óptica nacionalista, construíndose a partir dos segmentos, acontecementos, datos, citas ou textos que potencialmente tivesen unha coherencia nacional e que presentasen unha significación por si mesmos, eliminando os elementos turbadores ou incómodos para o encaixe necesario do devir histórico de España como elemento unitario. Para iso dispoñía de precedentes ben antigos, desde os textos visigodos e o corpus cronístico medieval, particularmente completo nos reinos de Asturias, León e Castela, sen que faltasen tampouco materiais dos reinos orientais da Península. A unificación dos reinos baixo o Imperio español da Idade Moderna trouxo consigo unha continuación do traballo das crónicas desde unha perspectiva hispánica, no que tivo un papel decisivo a aparición da monumental Historia de España do Pai Mariana. Institucionalizouse o oficio de historiador, coas figuras de Cronista maior, Cronista de Indias e a partir do século XVIII a Real Academia da Historia.
Non era polo tanto unha novidade que se demandase da historia unha función ideolóxica, o que ocorreu é que a partir do século XIX se centrou en explicar e catalizar a realidade estatal e nacional explicitada desde a Constitución de Cádiz e proporcionar a necesaria cohesión social. Tratou, por tanto, de tecer os feitos acaecidos na península para corroborar unha xenealoxía de España como nación, cun pobo dotado, desde a máis remota antigüidade, dunha traxectoria vital común. A Historia convertérase así no soporte para edificar o relato natural de España como nación.
Non é concibible para esta metodoloxía analizar os feitos históricos desde unha visión plural, complexa nin, aínda moito menos, contraditoria co punto de vista unitario. Foron en gran parte obviados os procesos históricos rivais, as memorias alternativas que se irían construíndo desde os nacionalismos periféricos; pois, do mesmo xeito, tanto en Galicia, País Vasco e Cataluña desenvolveuse tamén o mito e a lenda en torno a diversos personaxes que debían encarnar a esencia dos seus pobos ancestrais que se fixeron remontar á antigüidade clásica ou máis aló.
Por mor dese obxectivo, nas décadas centrais do romántico século XIX os historiadores fixeron realidade a visión compacta dun pobo español dotado de ingredientes perennes, dunha esencia española mantida inalterable desde Indíbil e Mandonio. Esta lista de heroes da Patria, encarnacións do carácter nacional español ou xenio da raza, atanguería tanto a Recaredo e Guzmán o Bo, como a Roger de Lauria, o Cid, Wilfredo o Veloso, Fernando III o Santo, Xaime I o Conquistador, Hernán Cortés, Juan Sebastián Elcano, Daoíz y Velarde ou Agustina de Aragón. Ata se encaixou nesa lista de españolidade, sen maior dificultade, tanto aos emperadores hispano-romanos, como Traxano ou Hadriano, como ao rebelde lusitano Viriato.
Máis resistencias tivo a españolidade de Cristovo Colón, quen era simultaneamente obxecto de reclamación por Italia (coa inestimable axuda da emigración italoamericana, tanto nos Estados Unidos como na Arxentina). Incluso a localización exacta dos seus restos foi obxecto de vivos debates entre Cuba, República Dominicana e España, que apostaba polo aparatoso mausoleo da Catedral de Sevilla.
A popularización destas figuras históricas chegou a extremos kitsch, como esta poesía, que se divulgou en milleiros de recordatorios de nacemento que se vendían ata non hai moitos anos.
A institucionalización da ciencia histórica, engadiu fitos importantes, como a creación da Biblioteca Nacional e o Arquivo Histórico Nacional. Un papel moi importante tivo a inclusión da historia nos plans de estudos, tanto a nivel da ensinanza primaria como da media, prevista no Plan Moyano. As correntes liberais (hexemónica a mediados do século XIX: Modesto Lafuente, Juan Valera ou reaccionaria (Marcelino Menéndez Pelayo, que se impón desde finais do século XIX) non terán diferenzas en canto a súa incuestionable identificación de España como nación; senón en canto á consideración concreta da personalidade desta: resistente á opresión para os primeiros (identificada cuns idealizados comuneiros ou coa mártir da liberdade Mariana Pineda), católica e imperial para os segundos (luz de Trento, martelo de herexes, espada de Roma, mellor representada por Isabel a Católica ou Filipe II). A españolización de figuras dun pasado remoto, ata mítico, non se limitou ao século XIX: en plena transición, e cunha metodoloxía moi persoal e diverxente Fernando Sánchez Dragó obtivo o Premio Nacional de Ensaio por ''Gárgoris y Habidis. Una Historia Mágica de España'' (1978, premiado en 1979).
miniatura|dereita|300px|[[Monumento a Afonso XII no estanque do Parque do Retiro de Madrid (1902), deseñado polo arquitecto José Grases e con obras de Mariano Benlliure, Josep Clarà e Mateo Inurria entre outros.]] miniatura|dereita|300px|[[Os últimos de Filipinas, sobre os que se fixo unha película dirixida por Antonio Román (1945).]]
Terrorismo e violencia
Hai que facer mención á violencia exercida por moitos grupos e persoeiros baixo a escusa da defensa da nación española. Podemos atopar comportamentos violentos xa a comezos do século XX, coma os ataques á revista satírica Cu-Cut, tras os que se aprobou a Lei de Xurisdicións, mediante a que os delitos contra a patria e o exército ían parar á xustiza militar. Este tipo de nacionalismo continuou moi presente durante a ditadura de Miguel Primo de Rivera e na Segunda República española coas accións de grupos españolistas de ultradereita especialmente contra os nacionalistas cataláns. En palabras de José Antonio Primo de Rivera, había que loitar na rúa cos puños e as pistolas.
Podemos atopar tamén unha grande influencia do nacionalismo español no levantamento que dá inicio á guerra civil española, e na brutal represión que se practicou despois contra os que foron acusados de crebar a unidade de España, como foi o caso de Alexandre Bóveda e moitos outros.
Coa chegada da democracia xorden grupos que atentan contra o contorno abertzale, como o Batallón Vasco Español ou Guerrilleiros de Cristo Rey. Tamén se practicou o terrorismo de Estado coa creación dos GAL. Hai, amais, unha gran cantidade de supostos casos de tortura a persoas vinculadas á esquerda nacionalista vasca. Algunhas das acusacións teñen sido probadas en xuízos, pero a maioría quedan sen demostrar.
O nacionalismo español hoxe
Para bastantes persoas o himno español e a bandeira vermella e amarela nacionalista seguen a remitir ó pasado franquista, e por iso non se identifican con estes símbolos. A situación en España contrasta con outros países nos cales unha poboación relativamente maior louva os seus himnos e bandeiras. Pero isto ten que ver con que son países de maior tradición democrática, e os seus símbolos no teñen connotacións ditatoriais. Aínda máis, noutros países plurinacionais (Bélxica, Canadá) non hai problema en recoñecérense baixo símbolos comúns nin en disentiren desta identidade.
Nese contexto desenvolvéronse dúas correntes diferenciadas de nacionalismo español que difiren en intensidade. Por unha parte, o nacionalismo excluínte ligado ó ideario franquista baseado na citada historia mitificada do pobo español ancestral cuxos valores se mantiveron inalterados ó longo dos séculos. E por outra parte, está un novo nacionalismo inspirado no patriotismo constitucional de Jürgen Habermas que trata de respectar as distintas visións de España encaixándoas nun marco plural e non excluínte.
En calquera caso, a constitución española de 1978 afirma (artigo 2) que a nación española é indivisible, e invoca a intervención do exército español (artigo 8) como garante do axioma. Por isto, o constitucionalismo está considerado un disfrace do españolismo, tal e como denunciou o deputado vasco Josu Erkoreka durante o pleno de discusión do Novo Estatuto de Autonomía para a Comunidade Autónoma Vasca.
Hoxe en día, o resto dos nacionalismos que conviven no estado español defenden que o nacionalismo español debería adecuarse aos novos tempos e defender a unidade de España e non a súa indivisibilidade —quitando o polémico artigo e a mención ó exército do texto constitucional español—, do mesmo xeito que eles defenden os seus propios postulados. Esta é unha das pedras angulares da Declaración de Barcelona firmada polos partidos CIU, BNG e PNV.
Os últimos episodios da historia recente que fixeron aflorar ó nacionalismo español na súa vertente máis radical foron a aprobación por parte dos parlamentos vasco e catalán de sendos proxectos de estatuto de autonomía que tentarían superar os actualmente vixentes.
Cuba na Copa Mundial de Fútbol de 1938
A Selección de fútbol de Cuba foi un dos 15 equipos que participaron no Mundial de Fútbol de 1938 celebrado en Francia.
Clasificatorias de Norteamérica, Centroamérica e o Caribe
,, , e  retiráronse. clasificouse automaticamente.
Xogadores
miniatura|Partido [[Selección de fútbol de Suecia|Suecia - Cuba de cuartos de final, no Estadio de Fort Carré en Antibes.]]
Nadine Sierra
Nadine Sierra, nada en Fort Lauderdale o 17 de maio de 1988, é unha soprano lírica estadounidense.
Traxectoria
Naceu en Fort Lauderdale, Florida, en 1988. Asistiu á Alexander W. Dreyfoos School of the Arts en West Palm Beach, Florida e formouse no Mannes College of Music e na Music Academy of the West, de Marilyn Horne.
Cantou cando tiña 14 anos coa Palm Beach Opera e fixo a súa estrea operística con 15 anos en Hänsel e Gretel de Engelbert Humperdinck. Nese mesmo ano apareceu no programa da radio pública italiana interpretando O mio babbino caro de Gianni Schicchi. Fixo o seu primeiro concerto en Helsinqui no 2009.
En outubro de 2009 cantou no Cruceiro Mediterráneo Marilyn Horne que percorreu Italia, Croacia, Turquía e Grecia. En xaneiro de 2011 regresou a Palm Beach Opera con Orfeo e Eurídice no papel protagonista. En xaneiro de 2012, apareceu como Gilda en Rigoletto na Florida Grand Opera, papel no que apareceu tamén en 2013 no Teatro San Carlo de Nápoles, na Metropolitan Opera House en 2015 e en xaneiro 2016 na La Scala de Milán con Leo Nucci.
Cantou no Concerto de Aninovo 2016 en La Fenice de Venecia con Stefano Secco e no Concerto de Aninovo 2017 en Teatro Massimo de Palermo.
Premios
Entre outros:
Salvador de Moxó
Traxectoria
Estudou Filosofía e Letras e Dereito na Universidade Complutense de Madrid, onde foi profesor de Historia desde 1953. En 1965 obtivo a cátedra de Prehistoria, Historia Antiga e Medieval da Universidade de Valladolid, e en 1966 a cátedra de Historia medieval de España na Complutense. En 1979 foi elixido membro da Real Academia da Historia.
Obra
Centrou as súas investigacións no estudo da fiscalidade rexia e do réxime tributario.
Catedral de Mondoñedo
A catedral de Mondoñedo é un templo católico da vila de Mondoñedo, unha das sés episcopais da diocese de Mondoñedo-Ferrol xunto coa Concatedral de Ferrol. Foi declarada Monumento Nacional en 1902 e nomeada basílica por Xoán XXIII cunha bula datada o 9 de marzo de 1959.
Historia
A mediados do século IX un conxunto de monxes asentouse xunto ao Cantábrico. Afonso III deu o seu beneplácito ao asentamento configurando en certa forma a nova diocese. No 866, o bispado de Lugo cedeu terreos ao norte do seu bispado, próximo ao Mar Cantábrico, dando orixe á diocese mindoniense e creándose o mosteiro de San Martiño de Mondoñedo en Foz como sede da mesma.
Debido á súa proximidade ao mar e o perigo de incursións dos pobos de norte (normandos e viquingos), os bispos pensaron na necesidade de trasladarse a terras do interior. Os bispos da sede mindoniense conseguiron por parte do Papa e a raíña Urraca trasladar a sede da diocese á actual Mondoñedo (nomeada en honor á anterior) ao redor 1112. Entón decidiron a necesidade do inicio da construción da actual catedral.
Características
miniatura|300px|dereita|Catedral de Mondoñedo. O actual templo, de estilo románico comezouse a construír en 1219 e en 1246 estaría avanzada a obra, aínda que se concluíu durante os séculos XIII e XIV. Estivo aberta ao culto desde 1225 e foi consagrada no 1248. A catedral na súa estrutura inicial tiña tres ábsidas; a maior e dúas menores.
Como outras catedrais do momento como a de Lleida, Tarragona, Tudela ou Sigüenza foron construídas seguindo no estrutural ao modelo francés do Languedoc. Trátase dun edificio cun estilo de transición entre o románico e o gótico, do que non chega a adoptar gran parte dos seus avances e no que a robustez do románico prima sobre o naquel momento imperante estilo gótico.
A catedral actual é un edificio de tres naves, con bóveda de crucería nervadas, baixas e moi abertas, sobre arcos apuntados, cun cruceiro destacado.
No século XVI foron derrubadas as dúas capelas absidais laterais para construír un deambulatorio rectangular. No século XVIII aumentáronselle os brazos do cruceiro.
A fachada do templo componse de tres grandes oxivas, que se corresponden coas tres naves. A fachada occidental posúe un rosetón do século XIV de 5 metros de diámetro con vidreiras policromadas. Está flanqueada por dúas impoñentes torres e posúe de importantes escudos.
No interior atópase o museo de arte sacra, que é un dos máis importantes de Galicia e atópase situado nas naves laterais do templo. miniatura|200px|esquerda|Pinturas da catedral. O seu retablo maior posúe dous corpos,o primeiro corpo está dedicado á Asunción da Virxe e o segundo ao misterio da Santísima Trindade. Este retablo foi decorado por Fernando de Terán.
Durante a idade media construíuse un coro de pedra que foi substituído a principios do século XVI por un de madeira. Neste século tamén se construíu o deambulatorio e no final do mesmo a sancristía.
O claustro é do século XVII, en estilo renacentista, posúe planta cadrada e está rodeado de arcos de medio punto con columnas dóricas. Foi reconstruído por Diego Ibáñez Pacheco. Foi realizado entre 1636 e 1640 substituíndo o antigo claustro medieval.
No século XVIII remodelouse a fachada e engadíronse as torres que a barroquizaron, por orde do bispo Xoán Muñoz.
Estilos
A catedral posúe varios estilos debido ás sucesivas ampliacións e reformas ao longo do tempo. Foi construída sobre bases románicas, aínda que sufriu ampliacións barrocas.
Na porta principal e a ábsida maior pódense ver as súas orixes románicas.
Doutra banda tanto o cruceiro e a sancristía son de estilo gótico, así como o rosetón de cinco metros de diámetro da fachada occidental.
As pinturas da nave central situadas baixo os órganos tamén se enmarcan no estilo gótico. Entre estas pinturas cabe destacar a pertencente á escena da Degolación dos Inocentes. A cantería do coro tallada en madeira de nogueira pertence igualmente a este estilo.
O claustro reformado a principios do século XVII é de estilo clásico, consta dun só andar con arcos de medio punto e columnas dóricas. No centro existe un cruceiro gótico, que probablemente pertencía ao primitivo claustro.
O retablo maior actual, obra de Fernando de Terán é rococó con columnas neoclásicas.
Museo
Inaugurado en 1969, está dividido en cinco salas.
1917 (homónimos)
1917 pode facer referencia a:
Martín Torrijos
Martín Erasto Torrijos Espino, nado o 18 de xullo de 1963, foi presidente de Panamá dende o 1 de setembro de 2004 até 2009, cando foi substituído por Ricardo Martinelli. Pertence ao Partido Revolucionario Democrático.
Baroncelle
O topónimo galego Baroncelle pode referirse a:
O Carballo, Vigo, Cambre
O Carballo é un lugar da parroquia de Vigo no concello coruñés de Cambre, na comarca da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE 2016) ten 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).
Augarrío
O topónimo galego Augarrío pode referirse a:
Microeconomía
Isto contrasta coa macroeconomía, que implica "a suma total da actividade económica, tratando cuestións de crecemento, inflación, e desemprego." A microeconomía tamén se ocupa dos efectos das políticas económicas (como os cambios dos impostos) nos aspectos económicos nomeados anteriormente.
Folégandros
Folégandros (Pholegandros en grego Φολέγανδρος), é unha illa do mar Exeo, a máis pequena das Cícladas entre Milos e Síkinos. Ten 32 km² e 760 habitantes. Outras cidades da illa son Ano Meria (norte) e Karavostassis e Livadi ao sueste. Angali (ao oeste) forma unha baía que case divide a illa en dúas.
Historia
O seu nome segundo a lenda era o do fillo de Minos. A cidade do mesmo nome estaba ao nordeste da illa, xunto á moderna cidade de Folégandros.
Pouco se coñece sobre a historia antiga de Folegandros. Os seus habitantes foron dorios. Máis tarde pasou a dominio de Atenas. A illa foi conquistada en 1207 polo veneciano Marco Sanudo e permaneceu baixo o imperio de Venecia ata 1566, cando foi tomada polos turcos otománs. Os gregos recuperada no século 19.
Xeografía
Folegandros ten unha paisaxe variada, e inclúe altos cantís e unha gran cova. A "capital" da illa, Chora, está construída sobre o bordo dun precipicio de 200 metros de altura. O porto de Folegandros é a pequena cidade de Karavostassis. O pobo de Ano Meria contén unha pequena pero interesante Museo Ecolóxico e do Folclore. Unha das praias máis notables en Folegandros é Katergo, accesible só por barco desde Karavostassis.
Kosmos 485
Kosmos 485 (Космос 485 en ruso), tamén denominado DS-P1-Yu Nº 52, foi un satélite artificial soviético lanzado o 11 de abril de 1972 mediante un foguete Kosmos 2I desde o cosmódromo de Plesetsk.
Características
Kosmos 485 foi o quincuaxésimo segundo membro da serie de satélites DS-P1-Yu e o cuadraxésimo sexto lanzado con éxito tralo fracaso dos lanzamentos do segundo, vixésimo terceiro, trixésimo segundo, cuadraxésimo e cuadraxésimo cuarto membros da serie. Estaba adicado a servir como obxectivo para as probas antisatélites e antimísiles soviéticas.
Kosmos 485 foi inxectado nunha órbita inicial de 506 km de apoxeo e 280 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 71 graos e un período de 92,0 minutos. Reentrou na atmosfera o 30 de agosto de 1972.
Augas Mestas
O topónimo galego Augas Mestas pode referirse a:
Transfusión de sangue
miniatura|Doazón de sangue A transfusión de sangue ou transfusión sanguínea realízase para repoñer a perda do fluído corpóreo debido a algunha doenza ou trauma grave que veña a traer perda substancial que non poida ser reposta pola propia persoa.
Historia
As primeiras transfusións de sangue realizáronse en animais no século XVII por Richard Lower, en Oxford, no ano de 1665. Dous anos máis tarde, Jean Baptiste Denis, médico de Luís XIV, profesor de filosofía e matemática na cidade de Montpellier, a través dun tubo de prata, infundiu un vaso de sangue de carneiro en Antoine Mauroy, de 34 anos, doente mental que deambulaba polas rúas da cidade, e que faleceu despois da terceira transfusión. Nesa época, as transfusións eran heterólogas e Denis defendía a súa práctica argumentando que o sangue dos animais estaría menos contaminado de vicios e paixóns. Esta práctica considerouse criminal e prohibiuse inicialmente pola Facultade de Medicina de París, posteriormente en Roma e na Royal Society, de Inglaterra.
En 1788, Pontick e Landois obtiveron resultados positivos realizando transfusións homólogas (entre a mesma especie), chegando á conclusión de que poderían ser beneficiosas e salvar vidas. A primeira transfusión con sangue humano é atribuída a James Blundell, en 1818, que despois de realizar con éxito experimentos en animais, transfundiu sangue a mulleres con hemorraxias posparto. miniatura|Unidade móbil de doazón de sangue do Centro de Transfusión de Galicia No final do século XIX, problemas coa coagulación do sangue e reaccións adversas continuaban a desafiar os científicos. En 1869, iniciáronse tentativas para atopar un anticoagulante non tóxico, culminando coa recomendación do uso de fosfato de sodio, por Braxton Hicks. Simultaneamente desenvolvíanse equipos destinados á realización de transfusións indirectas, ben como técnicas cirúrxicas para transfusións directas, ficando eses procedementos coñecidos como transfusións brazo a brazo.
En 1901, o inmunólogo austríaco Karl Landsteiner describiu os principais tipos de células vermellas: A, B, O e máis tarde a AB. Como consecuencia dese descubrimento, tornouse posíbel estabelecer cales eran os tipos de células vermellas compatíbeis e que non causarían reaccións desastrosas, culminando coa morte do receptor. A primeira transfusión precedida da realización de probas de compatibilidade realizouse en 1907, por Reuben Ottenber, porén este procedemento só pasou a utilizarse en longa escala a partir da primeira guerra mundial (1914-1918). miniatura|Vidro usado no antigo método de transfusión de sangue. En 1914, Hustin relatou o emprego de citrato de sodio e glicosa como unha solución diluínte e anticoagulante para as transfusións, e en 1915 Lewisohn determinou a cantidade mínima necesaria para evitar a coagulación. Desta forma, tornábanse máis seguras as transfusións de sangue.
Ideado en Leningrado, en 1932, o primeiro banco de sangue xurdiu en Barcelona en 1936 durante a guerra civil española. Despois da segunda guerra mundial, cos progresos científicos e o crecemento da demanda por transfusións de sangue, continuaron no Brasil os seguintes Bancos de Sangue.
Despois de catro décadas do descubrimento do sistema AB0 produciuse outro feito que revolucionou a práctica da medicina transfusiva: a identificación do factor Rh, realizada por Landsteiner.
Complicacións
As transfusións non son unha práctica médica exenta de riscos, sendo que a decisión do uso do sangue tómase polos médicos cando consideran que os beneficios son maiores que os riscos. Entre as posibles complicacións están: fallo humana, falta de control de calidade e contaminación. Entre as doenzas e infeccións transmisíbeis pódense citar a hepatite, a sida, o citomegalovirus e outras.
Día Mundial do Doante de Sangue
A Organización Mundial da Saúde celebra o 14 de xuño actos en todo o mundo en honra dos doantes de sangue.
Cidade de Westminster
Historia
Foi creada o 1 de abril de 1965, cando se estableceu a rexión do Gran Londres. Anexáronse os antigos distritos de Marylebone e Paddington, situados máis ao norte; deste xeito, a actual Cidade de Westminster cobre unha área moito máis extensa ca no pasado. Cando se creou recibiu o rango de cidade, que xa anteriormente tiña o municipio metropolitano de Westminster, de menor tamaño.
O seu escudo foi outorgado oficialmente o 2 de setembro de 1964.
Monumentos e lugares de interese
Westminster é mundialmente coñecida por ser sede da residencia do Primeiro Ministro, o seu Parlamento, o Palacio de Buckingham (residencia do monarca) ou a Abadía de Westminster.
O Corgo, Vigo, Cambre
O Corgo é un lugar da parroquia de Vigo no concello coruñés de Cambre, na comarca da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE 2016) ten 8 habitantes (4 homes e 4 mulleres).
Catedral de Lugo
Historia
miniatura|esquerda|250px|Vista dende a Muralla, á altura da Porta do Bispo Odoario. Mandada construír no 755 polo bispo Odoario, ás deficiencias de construción e aos asedios das guerras seica se debeu o que no primeiro terzo do século XII se achase o edificio nunhas condicións tales que obrigaron ao bispo Pedro III co seu cabido e outras persoas notábeis da cidade a concertar en 1129 co mestre Raimundo a construción dun novo templo conforme ao estilo arquitectónico entón imperante, o románico, e que se finalizou en 1273. Con posterioridade, as reformas e ampliacións realizadas fixéronse en estilos gótico, barroco e neoclásico.