cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Morfolino
Os Morfolinos úsanse xeralmente como ferramentas para a investigación en xenética inversa para interferir na expresión xénica (knockdown) dun determinado xene. Isto conséguese impedíndolles ás células fabricar unha proteína específica ou modificando o splicing do pre-ARNm. Bloquear a expresión xénica é un método moi potente para poder coñecer cal é a función dunha determinada proteína; de maneira similar, facer que un exón epecífico sexa eliminado no splicing pode axudar a determinar a función do residuo proteico codificado nese exón. Estas moléculas utilizáronse tamén en estudos en varios organismos modelo, como o rato, peixe cebra, o anfibio Xenopus, e o ourizo de mar.
Os Morfolinos están tamén en desenvolvemento como fármacos terapéuticos dirixidos contra organismos patóxenos como bacterias ou virus e para a mellora de pacientes con doenzas de orixe xenética. Estes oligos sintéticos foron ideados por James E. Summerton (Gene Tools, LLC) e desenvolvidos en colaboración con Dwight D. Weller (AVI BioPharma Inc.).
Expresión xenética normal en eucariotas
miniatura|dereita|280px|Expresión xenética normal en eucariotas, sen intervención de Morfolinos. Nos eucariotas, o pre-ARNm transcríbese no núcleo, elimínanse os intróns, e despois o ARNm maduro expórtase ao citoplasma. A subunidade menor do ribosoma normalmente se une a un extremo do ARNm e a el únense varios factores de iniciación, formando o complexo de iniciación. O complexo de iniciación desprázase sobre o filamento de ARNm ata que se coloca no codón de iniciación, e despois a subunidade maior do ribosoma xúntase coa menor e empeza a tradución da proteína. A todo este proceso se lle denomina expresión xénica; é o proceso por medio do cal a información dun xene, codificada como unha secuencia de bases do ADN, convértese na secuencia de aminoácidos dunha proteína. Un Morfolino pode modificar o splicing ou bloquear a tradución, dependendo da secuencia de bases do Morfolino.
Bloqueo da tradución
miniatura|dereita|280px|Bloqueo da tradución feito por un oligo Morfolino. Os Morfolinos unidos á rexión 5'UTR dun ARN mensaxeiro poden interferir coa progresión co complexo de iniciación ribosómico desde a carapucha 5' do ARNm ao codón de iniciación. Isto impide a tradución da rexión codificante do transcrito diana (o que se chama "knocking down" da expresión xenética). Isto é moi útil experimentalmente cando se desexa coñecer cal é a función dunha determinada proteína na célula; os Morfolinos proporcionan un medio adecuado para realizar o knockdown da expresión da proteína e descubrir como este cambio afecta á célula ou ao organismo. Algúns Morfolinos bloquean a expresión tan efectivamente que, despois da degradación das proteínas preexistentes, as proteínas obxectivo chegan a ser indetectables pola técnica do Western blot.
Modificación do splicing do ARNm
miniatura|dereita|280px|Bloqueo do splicing feito por un oligo Morfolino. Os Morfolinos poden interferir co procesamento do pre-ARNm ou ben impedindo que os complexos de ribonucleoproteinas snRNP que dirixen o splicing se unan ás súas dianas nos inicios dos intróns nun filamento de pre-ARNm, ou ben bloqueando a adenina nucleofílica e impedindo que se forme o lazo lariat do splicing, ou ben interferindo coa unión das proteínas regulatorias do empalme como os silenciadores do empalme e os amplificadores do empalme. . Impedir durante o splicing a unión da snRNP U1 (no sitio doante) ou U2/U5 (no residuo de polipirimidina e sitio aceptor) pode modificar o splicing, normalmente excluíndo exóns do ARNm maduro. Tomando como dianas algúns lugares de empalme pode orixinar a inclusión dun intrón no ARNm maduro, mentres que a activación de sitios ocultos de empalme pode orixinar inclusións ou exclusións parciais. Os sitios de unión das snRNP U11/U12 poden ser bloqueados tamén. A modificación pode ser convenientemente comprobada por reacción en cadea da polimerase con transcriptase inversa (RT-PCR) e ponse en evidencia como un cambio de banda despois de facer unha electroforese en xel de produtos da RT-PCR.
Bloqueo doutros sitios do ARNm
Os Morfolinos utilizáronse tamén para bloquear a actividade de microARN e a súa maduración. Poden tamén bloquear a actividade de ribozimas. As funcións das snRNP U2 e U12 poden ser inhibidas con Morfolinos. Os Morfolinos dirixidos contra secuencias de ARNm "escorregadizas" ("slippery") en rexións codificantes de proteínas poden inducir cambios de pauta de lectura durante a tradución. As actividades dos Morfolinos contra toda esta variedade de obxectivos suxire que o Morfolinos poden utilizarse como unha ferramenta de uso xeral para bloquear a interacción de proteínas ou ácidos nucleicos con ARNm.
Especificidade, estabilidade e efectos non antisentido
Os Morfolinos convertéronse nunha ferramenta estándar de bloqueo xenético en sistemas embrionarios de animais, os cales presentan un grao de expresión xenética máis amplo cós tecidos adultos e poden verse moi afectados por interaccións "fóra do obxectivo". Despois das inxeccións iniciais en embrións de ra ou peixes na fase dunha soa célula ou de poucas células, os efectos dos Morpholinos poden medirse ata cinco días máis tarde, despois de que pasaron a maioría dos procesos de organoxénese e diferenciación celular, observándose fenotipos coherentes co bloqueo do xene obxectivo. Oligos de control con secuencias irrelevantes normalmente non producen cambios no fenotipo do embrión, o que é unha proba da especificidade da secuencia dos oligos Morfolinos e da falta de efectos non antisentido. A dose requirida para o bloqueo (knockdown) pode ser reducida pola inxección simultánea de varios oligos Morfolino dirixidos contra o mesmo ARNm, o cal é unha estratexia efectiva para reducir ou eliminar as interaccións con ARN fóra do obxectivo dependentes da dose.
Experimentos de rescate de ARNm poden a miúdo restaurar o fenotipo salvaxe dos embrións e proporcionar probas da especificidade dun Morfolino. Nun rescate de ARNm, inxéctanse simultaneamente un Morfolino e un ARNm que codifica a mesma proteína que o Morfolino debe bloquear. Porén, o ARNm de rescate ten unha rexión 5'-UTR modificada para que o ARNm de rescate non conteña dianas para o Morfolino, pero a rexión codificante do ARNm de rescate si codifica a proteína que interesa. A tradución do ARNm de rescate substitúe a produción da proteína que fora bloqueada polo Morfolino. Como o ARNm de rescate non afecta aos cambios fenotípicos debidos á modulación da expresión xénica fóra do obxectivo feita polo Morfolino, esta volta ao fenotipo salvaxe é unha evidencia adicional da especificidade dos Morfolino.
Debido a teren esqueletos moleculares completamente artificiais, os Morfolinos non son recoñecidos polas proteínas celulares. As nucleases non degradan Morfolinos, nin tampouco son degradados no soro ou nas células. Os Morfolinos non activan receptores de tipo Toll, polo que non activan respostas inmunitarias como a indución do interferón ou a resposta inflamatoria mediada por NF-κB. Os Morfolinos non modifican a metilación do ADN.
Un motivo de preocupación no uso de Morfolinos é o seu potencial de producir efectos "fóra do obxectivo". Ata o 18% dos Morfolinos parecen producir fenotipos fóra do obxectivo, incluíndo a morte celular no sistema nervioso central e tecidos das somitas dos embrións de peixe cebra. A maioría destes efectos parece que se deben á activación da apoptose mediada por p53, e poden ser suprimidos pola inxección simultánea dun Morfolino anti-p53 e do Morfolino experimental. Parece que estes efectos son específicos de secuencia; xa que en moitos casos, se un Morfolino se asocia con efectos fóra do obxectivo, un Morfolino cunha secuencia de 4 bases non complementaria non desencadea estes efectos. A cuestión de se un fenotipo morfante observado se debe ao pretendido bloqueo xenético ou a unha interacción fóra da diana pode ser con frecuencia dilucidada levando a cabo outro experimento para confirmar que o fenotipo morfante observado é un resultado do bloqueo da diana pretendida. Isto pode facerse recapitulando o fenotipo morfante cun segundo Morfolino que non se solape en secuencia dirixido contra o mesmo ARNm ou confirmando os fenotipos observados usando un mutante ou con métodos dominante-negativo. Como se mencionou antes, o rescate de fenotipos observados inxectando simultaneamente un ARNm de rescate é, cando é factible facelo, unha proba fiable da especificidade dun Morfolino.
Entrada na célula
Para que un Morfolino sexa efectivo debe penetrar na célula atravesando a membrana celular. Unha vez que están no citosol, os Morfolinos difunden libremente entre o citosol e o núcleo, como se demostra pola actividade de modificación do splicing exhibida polos Morfolinos observada despois da microinxección no citosol das células. Úsanse diferentes métodos para introducilos en embrións, células cultivadas ou en animais adultos. Para a súa introdución en embrións úsase un aparello de microinxección, e as inxeccións realízanse normalmente na fase embrionaria dunha célula ou de poucas células; un método alternativo para a súa introdución en embrións é a electroporación (descargas eléctricas que crean poros na membrana), que pode facilitar a entrada dos oligos nos tecidos de fases embrionarias posteriores. Técnicas comúns para a introdución en células cultivadas son o uso do péptido Endo-Porter (que fai que o Morfolino sexa liberado dos endosomas), o "Sistema Especial" de introdución (que usa un heterodúplex Morfolino-ADN e un axente de penetración polietilenimina etoxilado), a electroporación, ou o scrape loading (carga por raspado).
Hifa
miniatura|350px|Células das hifas dun fungo 1- Parede da hifa. 2- [[Septo. 3- Mitocondria. 4- Vacúolos. 5- Cristal. 6- Ribosomas. 7- Núcleos. 8- Retículo endoplasmático. 9- Corpo lipídico. 10- Membrana plasmática. 11- Vesículas. 12- Aparato de Golgi.]] miniatura|Hifas de [[Penicillium]] miniatura|[[Aspergillus niger.]] miniatura|[[Conidios nos conidióforos.]] Unha hifa é unha estrutura filamentosa longa e ramificada propia dos fungos, e tamén das bacterias do grupo das Actinobacteria (non relacionadas cos fungos). Na maioría dos fungos as hifas son o modo principal de crecemento vexetativo. O conxunto de hifas que non forma parte do corpo frutífero (formador de esporas) forma o chamado micelio, pero o propio corpo frutífero está formado tamén por hifas. Os lévedos son fungos unicelulares e non forman hifas propiamente ditas, senón pseudohifas (ver máis abaixo).
Estrutura
As hifas constan dunha ou máis células rodeadas por unha parede celular de forma tubular. Na maioría dos fungos as hifas están divididas en células por paredes celulares transversais chamadas "septos". Os septos están normalmente perforados por poros que son grandes dabondo como para que pasen por eles dunha célula a outra ribosomas, mitocondrias e ás veces núcleos. O principal polímero estrutural nas paredes celulares fúnxicas é a quitina. Algúns fungos teñen hifas aseptadas, que non están divididas por septos.
Crecemento
As hifas medran polos seus extremos. Durante o crecemento apical da hifa, as paredes celulares esténdense pola ensamblaxe externa e polimerización dos compoñentes da parede celular, e a produción interna de nova membrana celular. O orgánulo spitzenkörper está asociado co crecemento apical da hifa. Este orgánulo está composto por un agregado de vesículas membranosas que contéñen os compoñentes da parede celular. O spitzenkörper é parte do sistema de endomembranas dos fungos, que retén e libera as vesículas que recibe procedentes do aparato de Golgi. Estas vesículas viaxan á membrana celular seguindo os elementos do citoesqueleto e liberan o seu contido fóra da célula polo proceso da exocitose. As membranas da vesícula contribúen ao crecemento da membrana plasmática e o seu contido forma a nova parede celular da hifa en crecemento. O spitzenkörper móvese ao longo do ápice da hifa e xera o crecemento apical e as ramificacións. O grao de crecemento apical dunha hifa está regulado polo spitzenkörper.
A medida que a hifa se estende, poden formarse os septos detrás do extremo en crecemento, dividindo a hifa en células individuais. As hifas poden ramificarse pola bifurcación do extremo da hifa ou pola emerxencia dun novo extremo nunha hifa xa formada.
Modificacións
As hifas poden ser modificadas de moi diferentes formas para desempeñar diversas funcións. Algúns fungos parasitos forman haustorios que funcionan como elementos absorbentes dentro das células hóspede. As chamadas arbúsculas das micorrizas dos fungos mutualistas serven para unha función similar no intercambio de nutrientes, e son importantes para axudaren ás plantas á absorción de auga. As hifas poden envolver os gonidios dos liques, constituíndo gran parte da súa estrutura. Nos fungos que atrapan nematodos, as hifas poden ser modificadas en estruturas que funcionan como trampas para os vermes, con forma de aneis constritores e redes adhesivas. Poden formarse tamén agregados paralelos de hifas chamados rizomorfos para transferir nutrientes a grandes distancias.
Tipos
Hai diversos modos de clasificar as hifas.
Clasificación segundo o tipo de parede e forma xeral
As características das hifas poden ser importantes na clasificación dos fungos. Na taxonomía dos basidiomicetos, as hifas que comprenden o esporocarpo ou corpo frutífero (o cogomelo) poden ser identificadas como xenerativas, esqueléticas, ou hifas de unión.
Baseándose nos tipos de hifas xenerativas, esqueléticas e de unión, en 1932 E. J. H. Corner utilizou os termos monomítico, dimítico, e trimítico para describir os sistemas de hifas, para mellorar a clasificación dos fungos poliporos.
Un refinamento posterior a esta clasificación introducido por Cornell en 1966 incluíu os termos sarcodimítico e sarcotrimítico. Os fungos que forman hifas esqueléticas fusiformes unidas por hifas xenerativas forman sistemas de hifas que se denominan sarcodimíticos. Uns poucos fungos forman hifas equeléticas fusiformes, hifas xenerativas e hifas de unión e dise que teñen sistemas de hifas sarcotrimíticos.
Salmos
Salmos (do grego: Psalmoi) (significaba orixinariamente "canción acompañada de arpa", de psallein "tocar un instrumento de corda", Ψαλμοί; hebreo: Teghilim, תהילים, ou "loanzas") é un libro da Biblia hebrea ou Antigo Testamento, designa un poema cantado ao son dun instrumento musical tiñan como finalidade a oración e as celebracións do Templo de Xerusalén e doutros lugares de culto.
Na Biblia hebrea, os Salmos cóntanse entre as "Escrituras" ou Quetuvim (unha das tres seccións principais nas que se agrupan os libros).
O libro dos Salmos, especialmente se está impreso de forma separada e feito para o canto, tamén é chamado Salterio. right|thumb
Composición do Salterio
O Salterio está dividido en 150 Salmos, Cada un dos cales constitúes unha canción relixiosa ou cántico, aínda que un ou dous son atipicamente longos e poden formar un conxunto de cánticos relacionados. Cando a Biblia foi dividida en capítulos, cada Salmo tiña asignado o seu propio capítulo. Os Salmos son ás veces chamados capítulos, aínda que esa denominación é posterior á composición dos Salmos "canónicos" en 1.500 anos.
Manuel Lugrís Freire
Manuel Lugrís Freire, nado en Sada o 11 de febreiro de 1863 e finado na Coruña o 15 de febreiro de 1940, foi un poeta, ensaísta e dramaturgo galeguista, un dos principais animadores da política e da cultura galegas de principios do século XX. Fundou o primeiro periódico americano redactado en lingua galega. Foi director ou cofundador da Escola Rexional de Declamación, da Real Academia Galega, do sindicato Solidaridad Gallega, das Irmandades da Fala e do Partido Galeguista e membro do Seminario de Estudos Galegos. Foi pai do pintor Urbano Lugrís González. En 2006 dedicóuselle o Día das Letras Galegas.
Traxectoria
Foi fillo de Manuel Lugrís e Socorro Freire. O pai de Manuel tiña un almacén de sal no porto, pero perdeuno por problemas administrativos, polo que axiña chegaron as dificultades económicas. Así, ao rematar os estudos primarios, Manuel viuse obrigado a estudar para escribán no concello de Oleiros, ata onde ía andando dende a súa casa en Soñeiro. É daquela cando escribe "Nociones generales de mitología". Emigrou a Cuba aos vinte anos (1883), chamado polo seu irmán máis vello Plácido, entre as guerras. Alí traballou como contable na firma Otamendi Amiel, formou parte do Centro Galego dende 1884 e foi o director (e fundador) do primeiro xornal americano editado integramente en lingua galega, A Gaita Gallega (1885-1889), tras colaborar con El Eco de Galicia de Waldo Álvarez Insua, no que a súa primeira colaboración fora un poema intitulado "Nostalxia". A declaración de principios aparece no seu artigo "O noso pensamento". N´A Gaita Gallega colaborou durante as primeiras seis entregas pero, pelexado con Ramón Armada Teixeiro, deixouna. Foi un dos fundadores de La Tierra Gallega. Foi tamén vogal da xunta directiva do Centro Gallego de La Habana. En Cuba publicou Soidades (poesías prologadas por Manuel Curros Enríquez), a novela curta O penedo do crime e A costureira da aldea, obra de teatro costumista que tamén se representou. Escribiu tamén a obriña De Galicia a Lavapiés, en resposta a unha obra que pretendía ridiculizar os galegos.
Volveu a Galiza en 1896 acompañado da cubana de ascendencia española Concepción Orta Iglesias, instalouse na Coruña e continuou o seu labor literario, mentres que seguía empregándose como contábel. Ingresou na Sociedad Anónima Aguas de La Coruña, da que foi socio accionista e primeiro empregado. Relacionouse cos rexionalistas coruñeses, tomando parte en todas as actividades galeguistas do momento, como a Cova Céltica, xunto con Murguía, Pondal e outros. En 1897 entrou na directiva da Liga Gallega da Cruña, presidida por Salvador Golpe, como secretario. miniatura|Lugrís e Concepción Orta. En 1898 naceu a súa filla Socorro e morreu a súa muller, o que lle causou unha forte depresión. En 1901 publicou Noitebras, libro de poemas na que mestura pesimismo persoal e composicións de intención social e mítica. Ao ano seguinte casou con Purificación González Varela, irmá do pintor e escritor rexionalista Urbano González, coa que tería cinco fillos.
Pulou pola creación da Escola Rexional de Declamación (1903), que fundou con Galo Salinas e foi presidente dela. Tivo como especial preocupación a de fornecer de textos á nova entidade, teimando retirar a literatura galega do costumismo predominante. Todos os seus textos teñen unha carga reivindicativa forte. A Escola presentouse cunha peza de Galo Salinas e, durante o ano que durou, a totalidade das montaxes foron sobre obras do propio Lugrís Freire: A Ponte (1903), Minia (1904) e Mareiras (1904). Lugrís Freire foi o primeiro autor teatral galego en utilizar a prosa. É tamén o máximo representante do teatro social ou de tese.
Salmos
Composición do Salterio
A maioría dos manuscritos da Biblia dos Setenta tamén inclúen un Salmo 151, presente nas traducións ortodoxas; unha versión hebrea foi atopada no "Pergamiño dos Salmos" nos Manuscritos do Mar Morto. Ese pergamiño presenta os Salmos nunha orde diferente de calquera outra, á parte de poemas e himnos non canónicos.
Manuel Lugrís Freire
Traxectoria
En 1916 participou na creación da Irmandade da Fala da Coruña. En 1919, como suplemento do periódico El Noroeste, publicou Versos de loita, pero o seu mellor libro poético foi Ardencias (1927), que está dedicado á xuventude galega.
Salmos
Composición do Salterio
Para o resto do artigo se utilizará a numeración hebrea dos Salmos salvo que se diga o contrario.
Manuel Lugrís Freire
Traxectoria
En 1922 publicou unha Gramática do idioma galego, seguidora da Gramática de Saco y Arce, pero a primeira nesta lingua, e ao ano seguinte ingresou como socio correspondente no Seminario de Estudos Galegos cun discurso sobre Pondal. O 5 de maio de 1924 foi nomeado fillo predilecto de Sada.
Salmos
Autoría e adscricións
O Salmo 18 se atopa tamén, con variacións mínimas, en 2 Samuel 22, razón pola cal, en concordancia coa convención onomástica usada noutras partes da Biblia histórica, se coñece como a Canción de David.
Manuel Lugrís Freire
Traxectoria
En 1930 participou na elaboración do programa do Partido Autonomista Republicano Agrario para a campaña electoral e na constitución da Federación Republicana Gallega. Neste ano tamén se lle dedicou unha rúa na súa vila natal. En maio do ano seguinte, participou na redacción do Anteproyeito de Estatuto da Galiza promovido polo Seminario de Estudos Galegos e en decembro na redacción dos estatutos do Partido Galeguista. En 1932, xunto con Alexandre Bóveda, redactou o anteproxecto definitivo do Estatuto, por encarga da Asemblea de Municipios de Galicia. miniatura|300px|Ingreso de [[Ramón Otero Pedrayo|Pedrayo na RAG, 1929. Con Lugrís; Eladio Rodríguez; Estrada Catoyra; Carré; Risco…]] O 28 de abril de 1934 foi nomeado presidente da Real Academia Galega, mais renunciou o 20 de agosto do ano seguinte por problemas de saúde. Pouco antes participara como orador no acto de inauguración do monumento a Manuel Curros Enríquez na Coruña, xunto do presidente da República Española, Niceto Alcalá-Zamora. Tamén foi nomeado socio de mérito do Instituto Histórico do Minho, de Viana do Castelo.
O seu labor xornalístico foi tamén extenso. Asinou cons pseudónimos de Asieumedre, L.U. Gris, K. Ñoto e Roque das Mariñas.
Salmos
Seccións do libro
Na tradición xudía o Salterio está dividido, en analoxía co Pentateuco, en cinco libros, cada un rematando cunha doxoloxía ou bendición (para a división en vinte cacismata, véxase Uso ortodoxo, embaixo):
O Salmo 136 é normalmente chamado "o grande Halel," pero o Talmud tamén inclúe os Salmos 120-135. Os Salmos 113-118 constitúen o Halel, que é recitado nas tres grandes celebracións, (Pascua, Shavuot e Sucot); coa lúa nova; e nos oito días de Ghánuca. Unha versión do Salmo 136 lixeiramente diferente aparece nos Pergamiños do mar Morto.
Manuel Lugrís Freire
Traxectoria
Lugrís Freire morreu na Coruña ao ano de finalizar a Guerra civil española, no medio da persecución da actividade galeguista e o drama de ver dous fillos en bandos distintos da guerra, debido ás circunstancias: Secundino no Quinto Rexemento en Madrid e Urbano Lugrís, que logo destacaría como pintor, recrutado polo bando nacional. Está enterrado no Cemiterio de Santo Amaro da Coruña.
O Día das Letras Galegas de 2006 estivo dedicado a Manuel Lugrís Freire.
Salmos
Seccións do libro
Os Salmos 120-134, chamados Salmos graduais, e crese que foron himnos usados polos peregrinos que accedían ao Templo de Xerusalén.
Manuel Lugrís Freire
Ensaio
miniatura|300px|Foto de grupo, en Lugo, o [[19 de xuño de 1932. ]]
Teatro
miniatura|300px|Recepción de [[Alfonso Daniel Rodríguez Castelao|Castelao na RAG en 1934. ]]
Salmos
Seccións do libro
O Salmo 117 é o Salmo máis curto, non ten máis que dous versículos.
Tipos de salmo
Os eruditos notaron que había grupos de Salmos que se podían clasificar nunha mesma categoría polas súas similitudes. Os tipos máis importantes son:
Outros tipos son: Cantos de Zion - Salmos 48, 76, 84, 87, 122 e 134; Litanías históricas - Salmos 78, 105, 106, 135 e 136; Liturxias de peregrino - Salmos 81 e 21; Liturxias de entrada - Psalms 15 e 24; Liturxias de xuízo - Salmos 50 e 82; Tipos mixtos - 36, 40, 41 e 68.
Walter Brueggemann propón outra forma de categorizar os Salmos: Orientación, desorientación e reorientación.
Uso dos salmos nos ritos xudeus
miniatura|dereita|Un home le os Salmos no [[Muro das lamentacións]] No Pentateuco (ou Torá), Moisés lidera aos xudeus en dous cantos de loanza: sobre a separación das augas do Mar Vermello (Éxodo 15) e antes da súa morte (Deuteronomio 32). Tamén, os xudeus cantan sobre as milagres feitas para eles (Números 21). Outras figuras xudías cantarían para celebrar milagres, incluíndo Xosué e Débora. Aínda así, é David quen é coñecido como o "doce cantante de Israel".
Algúns dos títulos dos Salmos suxiren a súa finalidade no culto:
Os Salmos úsanse en toda a liturxia tradizonal xudía. Moitos Salmos completos e estrofas de Salmos aparecen en servizos matutinos. O Salmo 145 (comunmente chamado "Ashrei," que é realmente a primeira palabra de dúas estrofas engadidas ao principio do Salmo), é lido durante ou antes dos servizos, tres veces ao día. Os Salmos 95-99, 29, 92, e 93, xunto con outras lecturas tardías, conforman a introdución ("Cabalat Shabat") ao servizo nocturno do venrese.
Tradicionalmente, un "Salmo do día" diferente lese tras o servizo matutino cada día da semana (comezando o domingo, os Salmos: 24, 48, 82, 94, 81, 93, 92). Isto descríbese na Mishná (a codificación inicial da tradición oral xudía) no tratado "Tamid."
Dende o Rosh Chodesh en Elul ata o Hoshaná Rabá, o Salmo 27 recítase dúas veces ao día polos xudeus tradicionais.
Cando un xudeu morre, establécese unha vixilancia do corpo e recítanse teghilim (Salmos) constantemente á luz dos candís ou do sol ata o enterro. Historicamente, esta vixilancia só era feita pola familia inmediata – normalmente en quendas – pero na práctica contemporánea, este servizo fano os empregados da funeraria ou Chevra cadisha.
Moitos xudeus completan o Libro dos Salmos nunha base semanal ou mensual. Algúns tamén recitan, cada semana, un Salmo conectado cos acontecementos desa semana ou coa parte da Torá lida durante esa semana. Aínda máis, moitos xudeus (entre eles os Lubavitch e outros Chasidim) len o libro enteiro antes dos servizos matutinos, no Shabat que precede a aparizón calculada da nova lúa.
A lectura dos Salmos vese na tradición xudía como un vehículo para gañar o favor de Deus. Polo tanto, os Salmos son especialmente recitados en tempos de problemas, como a pobreza, a enfermidade ou o dano físico. En moitas sinagogas, recítanse Salmos tras os servizos pedindo pola seguridade do Estado de Israel.
Tamén se pode ler entre un grupo de persoas, dividíndoo entre eles, así, completan e libro enteiro xuntos.
As 116 citas directas dos Salmos no Novo Testamento mostran que lles eran familiares á comunidade xudía no primeiro século da era cristiá.
Os salmos no culto cristián
miniatura|250px|Salterio de San Floriano dereita|miniatura| Nenos cantando e tocando música, ilustración do Salmo 150 (Laudate Dominum). Algunhas referencias do Novo Testamento mostran que os cristiáns primitivos usaban os Salmos nos rezos e permaneceron como parte importante do culto en todas as Igrexas cristiás. As igrexas Ortodoxa, Católica e Anglicana sempre usaron sistematicamente os Salmos, cun ciclo de recitación de todos eles ou dunha gran parte no curso dunha ou varias semanas. Nos primeiros séculos da Igrexa, esperábase que calquera candidato a bispo puidese recitar todo o Salterio de memoria, algo que aprendían normalmente case automaticamente durante o monacato. Hoxe en día aínda se producen novas traducións e arranxos de Salmos. Moitas denominacións conservadoras só cantan Salmos (algunhas parroquias tamén cantan o pequeno número de himnos que se atopan na Biblia)durante o culto, e non aceptan o uso de himnos non bíblicos; algúns exemplos son a Igrexa Presbiteriana Reformada de América do Norte, a Igrexa Presbiteriana de Westminster nos Estados Unidos e s Igrexa Libre de Escocia.
Algúns Salmos están entre as máis coñecidas e preferidas das pasaxes das Escrituras, cunha popularidade que se estende máis aló dos practicantes habituais. En particular, o Salmo número 23 ("O Señor é o meu Pastor", o 22º na numeración grega) ofrécenos unha mensaxe de seguridade e é escollido moitas veces nos servizos fúnebres, tanto como lectura como dentro dunha serie de himnos; o Salmo 50/51 (o Miserere, pola súa primeira palabra na versión latina) é de lonxe o máis recitado na ortodoxia, na Liturxia divina nas Horas, no sacramento de penitencia ou confesión e noutros casos. O Salmo 102/103 ("¡Bendi, alma miña, ao Señor, e todo o meu ser ao seu santo nome!") é unha das oracións de loanza máis coñecidas. O Salmo 136/137 ("By the rivers of Babylon, there we sat down and wept", como unha coñecida canción de Bonny M) é unha meditación taciturna, aínda que finalmente triumfante, sobre a vida na escravitude; a Igrexa ortodoxa usa frecuentemente este himno na Coresma. En música pop, a canción de U2 "40" está baseada no Salmo 40 ("Pacientemente esperei ao Señor, e inclinouse cara a min, e ouvíu o meu clamor.")
Uso ortodoxo
Os cristiáns ortodoxos e católicos que seguen o rito bizantino levan moito tempo considerando os Salmos como parte integral das súas oracións privadas e de grupo. Para facilitar a súa lectura, os 150 Salmos están divididos en 20 cacismata (do grego: καθισματα, en eslavo: каѳисмы, cafismi), e cada cacisma (do grego: καθισμα, en eslavo: каѳисма, cafisma) estaba subdividido en tres staseis (do grego: στασεις, sing. στασις, stasis).
Á parte das lecturas dos cacismata, os Salmos ocupan un lugar prominente nos outros servizos ortodoxos incluíndo os servizos das Horas e a liturxia divina. En particular, o Salmo 50 penitencial é amplamente usado. Úsanse fragmentos e versos individuais dos Salmos como proquimena (introducións ás lecturas das Escrituras), e Stighera. O groso das vésperas seguiría estando composto de Salmos aínda que os cacismata fosen obviados; o Salmo 118, "o Salmo da lei," é a peza central dos matinas dos sábados, algúns domingos e en servizos funerarios. O libro dos Salmos é lido an voz alta ou cantado, tradicionalmente, ao lado dos finados durante os momentos que levan ao soterramento, como na tradición xudía.
Uso católico
O traballo do Bispo Challoner en intentar proporcionar material de devoción en inglés significaba que moitos dos Salmos eran familiares para os católicos anglófonos dende o século XVIII en adiante. Challoner traduciu todo o Oficio da Nosa Señora ao inglés, así como as Vésperas do domingo e as Completas diarias. Tamén proporcionou outros Salmos individuais como os 129 e 130 para o rezo dos seus libros devocionais. Challoner tamén é famoso pola revisión da Biblia de Rheims de Douai, e as traducións que el usou nos seus libros devocionais saíron dese traballo.
Ata o Concilio Vaticano Segundo os Salmos eran ou recitados en ciclos dunha ou, menos frecuentemente, de dúas semanas (coma no caso do rito Ambrosiano). Usábanse diferentes esquemas semanais: todo o clero secular seguía a distribución romana mentres que os mosteiros case sempre seguían a regra de San Benito, había poucas congregacións (como os beneditinos de San Maur) que seguían regras individuais. O breviario introducido en 1974 distribuía os Salmos nun ciclo de catro semanas. O uso monástico varía amplamente. Algúns usan o ciclo de catro semanas do clero secular, moitos seguen co semanal, xa sexan do esquema beneditino ou outro do seu propio deseño, mentres que outros optan por outras adaptacións.
Dábase aprobación oficial para outras adaptacións (véxase Breviarios "curtos" na América contemporánea para un estudo en desenvolvemento) polos cales o Salterio se recitaba en ciclos dunha ou dúas semanas. Estas adaptacións se usan principalmente por ordes relixiosas católicas contemplativas, como a dos trapistas (véxase a axenda do Divino Oficio na abadía de Nova Mellerai).
A Instrución Xeral da Liturxia das Horas, 122, sanciona tres modos de canto dos Salmos: Destes o antifonal é o máis estendido.
Co paso do tempo, o uso dos Salmos completos na liturxia decaeu. A misa Tridentina preservou só estrofas illadas que, nalgúns casos, eran estribillos cantados durante a recitación do Salmo do que saen. Tras o Concilio Vaticano Segundo (que tamén permitiu o uso da lingua vernácula na misa) reintroduciuse a lectura de Salmos máis longos na liturxia. A revisión do misal romano despois do Concilio Vaticano Segundo reintroduciu o canto ou recitación dunha sección máis substancial dun Salmo, nalgúns casos un enteiro, tras a primeira lectura das Escrituras. Este Salmo, chamado o Salmo responsorial, é normalmente feito de forma responsorial, aínda que a Instrución Xeral do Misal Romano, 61, permite a recitación directa.
Uso protestante
miniatura|dereita|200px|Salmo 1 nunha páxina da versión de Sternhold e Hopkins (1628) utilizada amplamente polos anglicanos antes da guerra civil inglesa (Guerra das Rosas). Foi esta versión a que cantaron os exécitos antes de ir á batalla Os Salmos foron extremadamente populares entre aqueles que seguiron a tradición reformada.
Seguindo a reforma protestante, as paráfrases das estrofas de moitos Salmos se poñían como himnos. Estas foron particularmente populares na tradición calvinista, onde estas foran inicialmente cantadas coa exclusión dos himnos. O propio Calvino traduciu ao francés algúns Salmos para o seu uso na igrexa. A obra de Martiño Lutero Un castelo forte é o Noso Deus (A Mighty Fortress is Our God) baséase no Salmo 46. Entre outras versións dos himnos famosos do Salterio están o Salterio escocés e a de Isaac Watts. O primeiro libro impreso en Norteamérica foi unha colección de Salmos, o Libro de Salmos da baía (Bay Psalm Book, 1640, chamado así por imprimirse na colonia inglesa da baía de Massachusetts).
Pero xa antes do século XX estaban, na súa inmensa maioría, sendo cambiados por himnos nas misas. Porén, os Salmos son populares para a devoción privada entre moitos protestantes; hai entre algúns círculos o costume de ler un Salmo e un capítulo dos Proverbios cada día, correspondendo co día do mes.
Uso anglicano
O canto anglicano é un modo de cantar os Salmos que permanece parte da tradición coral anglicana. A versión do Salterio no Book of Common Prayer(libro de oracións comúns) americano anterior á de 1979 é unha tradución máis antiga (algunhas veces chamada o Salterio de Coverdale) que aquela incluída no Biblia do Rei Xacobe. O libro americano de oracións comúns de 1979, aínda así, usa a nova e revisada versión estándar dos Salmos. O canto anglicano é un método de cantar versións en prosa dos Salmos. Con todo, A principios do século XVII, cando a Biblia do Rei Xacobe foi introducida, os apaños métricos de Thomas Sternhold e John Hopkins tamén foron populares e se proporcionaron coa melodía impresa. Esta versión e a outra de Tate e Brady feita a finais do século XVII (ver artigo sobre o Salterio métrico) permaneceu como a forma normal da congregación de cantar os Salmos na Igrexa de Inglaterra ata ben entrado o século XIX. Ata ese momento, os libros de oracións imprimíanse normalmente cunha ou outra versión con eles.
Na Grande Bretaña o libro común de oracións segue a ser de uso normal, xunto co Salterio de Coverdale. A súa preponderancia na vida eclesiástica diminuíu coa introdución do libro alternativo de servizo nos anos oitenta, que era unha alternativa permitida ao libro común de oracións. O libro alternativo de servizo foi retirado paulatinamente, agora, o Common Worship(Adoración común), permite para ambos os dous mais servizos tradicionais, usando os Salmos de Coverdale, e os servizos modernos que usan unha tradución nova feita expresamente para a Igrexa de Inglaterra.
Uso rastafari
Os Salmos son unha das partes máis populares da Biblia entre os seguidores do movemento rastafari. O cantante rasta, o Príncipe Fari, gravou unha versión oral atmosférica dos Salmos, Psalms For I, posto como pano de fondo do reggae de raíces dos Aggrovators.
Lingua picta
A lingua picta era a lingua dos antigos pictos, na actual Escocia. Os únicos restos desta lingua están en topónimos, nomes propios atopados nos monumentos e nos rexistros da época. Na súa máxima extensión debeu falarse desde as Shetland ata Fife.
A clasificación da lingua picta é algo controvertido aínda. Influente é o parecer que nunha revisión sobre o picto fixo Jackson, quen considerou que o picto podía non ser celta ou ter un substrato non céltico. Con todo Forsyth non está de acordo.
Opinións sobre a lingua picta
En 1582, o estudoso humanista (e falante nativo do gaélico) George Buchanan, expresou a opinión que o picto era similar a linguas como o galés, galo e gaélico. O resto da investigación sobre esta lingua ten sido descrita como comentarios á obra de Buchanan.
De acordo con W. B. Lockwood (1975) a opinión de que o picto é unha lingua celta é algo provisional. Referíndose a unha inscrición nas Shetland escribe: "Cando se extraen os nomes de persoa, o resto é totalmente incomprensíbel. Así na pedra de Lunnasting nas Shetland pódese ler ettocuhetts ahehhttann hccvvevv nehhtons. A última palabra é claramente o comunmente testemuñado nome Nechton, pero o resto, mesmo tendo en conta unha eventual reduplicación de consoantes en Ogam, parece tan exótico que os filólogos conclúen que o picto foi unha lingua non indoeuropea sen parentes recoñecíbeis.
Con todo, a evidencia da toponimia e a antroponimia leva claramente a que os pictos falaban unha lingua céltica insular, en relación coas máis meridionais linguas britónicas aínda que se propuxo tamén que a lingua era máis próxima ao galo que ás linguas britónicas. Columba, un gaélico, necesitou un intérprete na terra dos pictos, e Beda afirmaba que os pictos falaban unha lingua diferente da dos britóns, xuízos que non din nada sobre a natureza da lingua picta. Chegouse a afirmar que na terra dos pictos sobreviviran unha ou dúas linguas non indoeuropeas, un argumento que se considera baseado ante todo na limitada evidencia negativa e na hai tempo descartada teoría de que as linguas e as culturas materiais só se poden expandir por invasión ou migración. Elementos preindoeuropeos poden atoparse frecuentemente en topónimos escoceses setentrionais, e alguén expuxo a teoría de que algunhas inscricións ogámicas pictas poidan estar presentando exemplos desta lingua.
Testemuños da lingua picta
Os topónimos a miúdo permítenos deducir a existencia de asentamentos históricos pictos en Escocia. Os que portan o prefixo "Aber-" (‘esteiro’), "Lhan-" (‘cemiterio’), "Pit-" (‘porción’, ‘granxa’), ou "Fin-" (‘outeiro’ [?]) indican rexións habitadas por pictos no pasado (por exemplo: Aberdeen, Lhanbryde, Pitmedden, Pittodrie, Findochty etc). con todo, "Pit-" é o elemento máis distintivo, pois "Aber-" tamén podemos atopalo en lugares nos que se falou britónico. Algúns dos elementos pictos, como "Pit-", formáronse despois da época picta, e poden referirse a antigos "condados" ou "thanages". Outros elementos toponímicos que se suxeriron foron "pert" (‘valo’, galés perth - Perth, Larbert), "carden" (‘maleza, mato’, galés cardden - Pluscarden, Kincardine), "pevr" (‘brillante’, galés pefr - Strathpeffer, Peffery).
A evidencia da toponimia tamén revela o avance do gaélico no país dos pictos. Así, Atholl, que significa Nova Irlanda, está testemuñado a principios do século VIII. Isto pode ser un ídice do avance do gaélico. Fortriu tamén contén topónimos que suxiren asentamentos gaélicos, ou influencias gaélicas. Hai un número de préstamos pictos no moderno gaélico escocés.
Ademais de antropónimos Beda aporta un único topónimo picto (HE, I, 12), cando fala do muro de Antonino:"Comeza a unha distancia de sobre dúas millas do mosteiro de Abercurnig, no oeste, nun lugar chamado na lingua picta Peanfahel, e na lingua inglesa, Penneltun, e discorre cara o oeste, finaliza preto da cidade de Alcluith." Peanfahel – a moderna Kinneil, preto de Bo'ness – parece conter elementos relacionados co britónico penn 'no cabo' e goidélico fal 'muro'. Alcluith, 'rocha do Clyde', é a moderna Dumbarton Rock, sitio dunha moi antiga fortaleza medieval e un posterior castelo.
Ourantes
O topónimo galego Ourantes pode referirse a:
Arturo Toscanini
Arturo Toscanini, nado en Parma o 25 de marzo de 1867 e finado o 16 de xaneiro de 1957, foi un músico italiano, considerado por moitos dos seus contemporáneos como un dos máis grandes directores de orquestra da época.
Traxectoria
Toscanini iniciou a súa formación musical en Parma ao gañar unha bolsa para o conservatorio local, no que estudou cello. Tras os seus estudos, uniuse á orquestra dunha compañía de ópera coa que realizou unha xira por Suramérica. Mentres representaban Aida no Río de Xaneiro en 1886, o director da orquestra foi apupado polo público e obrigado a abandonar o escenario. Toscanini, afortunadamente, colleu a batuta animado polo resto de músicos comezando así, con 19 anos, a súa carreira como director.
Radicalmente oposto aos réximes fascistas de Alemaña e Italia, abandonou Europa para dirixirse aos Estados Unidos. Alí fundouse en 1937 a Orquestra Sinfónica da NBC para el e con ela actuou con regularidade ata 1954 na Radio Nacional. As súas actuacións convertérono no primeiro director de orquestra estrela dos modernos medios de comunicación de masas. A súa actividade como director de actuacións en directo para a radio continuou ata a súa retirada.
Toscanini era famoso polas súas interpretacións de Beethoven e Verdi. Realizou numerosas gravacións, especialmente cara ao final da súa carreira, a maioría delas publicadas. Amais diso, legou numerosas gravacións dispoñibles das súas interpretacións para a radio.
Obra
Para a maioría das recompilacións da súa obra, as súas mellores gravacións son as seguintes:
Homeland (serie de televisión)
Homeland é unha serie de televisión estadounidense de espionaxe desenvolvida por Howard Gordon e Alex Gansa. Está baseada na serie israelí Prisoners of War (título orixinal en חטופים; "Hatufim", que significa literalmente "Secuestrados"), que foi creada por Gideon Raff.
A serie está protagonizada por Claire Danes no papel de Carrie Mathison, unha axente da Central Intelligence Agency con trastorno bipolar, e Damian Lewis como Nicholas Brody, un marine dos Estados Unidos. Mathison cre que Brody, quen estivo secuestrado por Al-Qaida como prisioneiro de guerra, foi convertido polo inimigo e representa unha ameaza para os Estados Unidos de América. A serie evoluciona dende esta premisa, ó tempo que evoluciona a carreira de Mathison.
A serie emítese nos Estados Unidos a través da canle por cable Showtime, e foi producida por Fox 21 Television Studios (anteriormente Fox 21). Estreouse o 2 de outubro de 2011. O primeiro episodio estivo dispoñible en liña durante máis de dúas semanas antes da emisión en televisión, e os visitantes tiñan que completar xogos para conseguir acceso. A serie terminou de emitir a sétima tempada o 29 de abril de 2018, e foi renovada para unha oitava e derradeira tempada, que se estreou a finais de 2019.
Ovíparo
Dise que é ovíparo (do latín ovum, "ovo", e parire, "parir") un animal cuxa modalidade de reprodución inclúe o depósito de ovos no medio externo onde completa o seu desenvolvemento antes da eclosión.
Son ovíparos a maioría dos insectos e outros invertebrados, os peixes, os anfibios e os réptiles, así como a totalidade das aves. Entre os mamíferos só son ovíparos os monotremas (o ornitorrinco e as equidnas).
Os animais que producen ovos secos que son postos ao aire, como réptiles ou insectos, deposítanos despois de seguir un procedemento de fecundación interna; o ovo, nestes casos, está protexido por unha cuberta ou casca. Os que os poñen na auga (peixes, crustáceos, anfibios,...) depositan ovos sen fecundar (óvulos); a fecundación prodúcese cando o macho verte o seu esperma sobre os ovos mentres que a femia os vai depositando (fecundación externa).
Dicimos que unha especie é ovípara cando as súas femias poñen ovos.
Cada especie ovípara de vertebrados terrestres varía en canto á produción de ovos; así, por exemplo, as tartarugas mariñas producen entre 70 e 190 ovos, mentres que as aves poden producir ovos por baixo das dúas ducias.
Denomínase oviparidade á condición de ser ovíparo.
Wyoming
Wyoming é un Estado da rexión centro-oeste dos Estados Unidos de América. É o Estado menos populoso do país, así como o que ten unha das densidades de poboación máis baixas de Estados Unidos.
Demografía
Actualmente o estado de Wyoming conta cunha poboación de 515 004 persoas, dos cales:
A poboación de orixe latina é a de máis rápido crecemento, debido á alta taxa de crecemento das familias hispanas, e á inmigración.
Condados
O estado de Wyoming ten 23 condados.
Xingra
Xingra é unha discográfica galega dirixida polos produtores Javier Ferreiro e Nani García. Dedícase fundamentalmente ao jazz e às bandas sonoras.
Pulp
Pulp pode referirse a:
Dugongo
O dugongo, Dugong dugon (Müller, 1776) é unha especie de mamífero mariño da orde dos sirenios, a única actualmente viva da familia dos dugónxidos, e do xénero ''Dugong.
A especie habitou en tempos pasados todas as rexións tropicais costeiras dos océanos Índico e Pacífico, e nos estuarios e grandes ríos que desembocan nelas, pero hoxe en día a súa distribución é máis limitada. As principais poboacións viven na gran barreira de coral australiana e máis no estreito de Torres.
Familia
A familia dos Dugongidae foi fundada en 1821 polo naturalista inglés John Edward Gray, en ''London Med. Repos''. 15: 309. Amais de por este nome, a familia coñeceuse polo sinónimo Halicoridae Gray, 1825.
Subfamilia
Así mesmo, a subfamilia dos Dugonginae foi creada no mesmo ano, e na mesma publicación, por Gray.
Xénero
O xénero Dugong fora descrito en 1799 polo zoólogo francés Bernard-Germain de Lacépède.
Especie
Á especie Dugong dugon describiuna por primeira vez o zoólogo alemán Philipp Ludwig Statius Muller, en 1776, en ''Linne's Vollstand. Natursyst.'' Suppl.: 21.
Etimoloxías
O nome do xénero, Dugong (do que derivan os nomes vulgares en todos os idiomas) procede da palabra tagala dugong, que é un préstamo do malaio duyung. Ambos os dous queren dicir "señora do mar", e fan referencia á presenza das dúas mamas que as femias levan no peito, e que lle dan a aparencia das mitolóxicas sereas "metade muller-metade peixe".
Clasificación
Tradicionalmente a familia divídese en dúas subfamilias, con cadanseu xénero que, á súa vez, contiñan cadansúa especie:
Familia Dugongidae Gray, 1821
Actualmente só hai unha especie vivente na familia dos Dugongidae.
O outro membro recente, o Hydrodamalis gigas extinguiuse en 1768. Contrariamente ao dugongo, que é tropical e subtropical, o Hydrodamalis gigas habitaba en augas frías e temperadas subárticas. miniatura|250px|Modelo de Hydrodamalis gigas. O Hydrodamalis gigas, o único membro da orde dos sirenios que colonizara os mares fríos (vivía no mar de Bering), foi descuberto en 1742, extinguídose tan só 27 anos máis tarde. Polos datos que chegaron até os nosos días, debía ser un animal xigantesco, de máis de 7 m de lonxitude e até os 4.000 kg de peso, e todo o que sabemos da súa bioloxía procede dos escritos do naturalista alemán Georg Steller.
Segundo parece, familias enteiras compostas por un macho, unha femia e as súas crías, vivían unidas; debían de ser monógamos, e os cachorros poderían nacer en calquera época do ano, pero sobre todo en outono.
Nutríanse de plantas e algas e parecían mostrar gran voracidade. Porén, un animal capaz de subministrar varias toneladas de carne e graxa debía ser, sen dúbida, moi tractivo para os cazadores humanos, e só así pode explicarse a súa rápida extinción.