cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crícket
Historia
En xeral, crese que o crícket se orixinou como un xogo de nenos nos condados do sueste de Inglaterra, nalgún momento durante o período medieval. Tamén se teñen datos dun deporte similar, chamado creag, que practicaba o príncipe Edward de Nawenden en 1300. Aínda que hai afirmacións de datas anteriores, a referencia definitiva máis temperá ao crícket que se xoga provén da evidencia presentada nun caso xudicial en Guildford o luns 17 de xaneiro de 1597 (calendario xuliano; equivalente ao 30 de xaneiro de 1598 no calendario gregoriano). O caso referíase á propiedade dunha determinada parcela de terra e o tribunal escoitou o testemuño dun forense de 59 anos, John Derrick, quen deu testemuño de que:
Cason
Final do Cason
O barco foi parcialmente despezado no lugar onde varou, aínda que boa parte da súa estrutura permanece aínda baixo as augas da praia do Rostro. Unha áncora do Cason foi colocada no peirao de Fisterra.
Crícket
Historia
Dada a idade de Derrick, foi aproximadamente medio século antes cando estaba na escola, polo que é seguro que se xogaba ao crícket c. 1550 por nenos en Surrey. A opinión de que orixinalmente era un xogo de nenos vese reforzada polo dicionario inglés-francés de 1611 de Randle Cotgrave no que definiu o substantivo "crosse" como "o bastón torcido co que os nenos xogan ao cricket" e a forma verbal "crosser", "como para xogar ao crícket.
Unha posible orixe para o nome do deporte é a palabra en inglés antigo "cryce" (ou "cricc" ) que significa muleta ou bastón. No Dicionario de Samuel Johnson, derivou o crícket de "cryce, Saxon, un pau". En francés antigo a palabra "críquet" parece significar unha especie de garrote ou pau. Dadas as fortes conexións comerciais medievais entre o sueste de Inglaterra e o condado de Flandres cando este último pertencía ao ducado de Borgoña (en uso en Flandres nese momento) "krick" (-e), que significa un pau (ladrón). Outra posible fonte é a palabra en neerlandés medio " krickstoel ", o que significa un tallo baixo utilizado durante moito tempo para axeonllarse na igrexa e que se asemellaba ao portillo longo e baixo con dous tocos que se usaba nos primeiros tempos do crícket. Segundo Heiner Gillmeister, un experto en idiomas europeos da Universidade de Bonn, "cricket" derívase da frase en neerlandés medio para hóckey, met de (krik ket) sen (é dicir, "coa persecución do pau"). Gillmeister suxeriu que non só o nome, senón tamén o deporte en si pode ser de orixe flamenga.
Outra frecuente reivindicación foi a influencia flamenga. Paul Campbell, profesor do Departamento de Inglés e Teatro da Australian National University de Camberra, descubriu un poema que data de 1533, atribuído a John Skelton, un coñecido poeta e dramaturgo da época, que é a primeira referencia coñecida ao xogo do crícket. Nel, Skelton refírese aos flamengos como os reis dos crekettes, os paus curvados que utilizaban os pastores e utilizaban os tecedores para golpear unha bóla.
Por 1550 xa se xogaba nalgunhas escolas e máis tarde, no século XVII, o crícket expandiuse polo sur de Inglaterra onde se xogaban partidos organizados con 11 xogadores por lado. A fins do século XVIII xa era o deporte nacional do país. Coa creación do Marylebone Cricket Club (MCC) fixáronse as regras e supervisouse o xogo ata 1959. Máis tarde fixéronse algúns cambios e realizouse a primeira Copa do Mundo en 1975. Hoxe é un xogo extremadamente popular nos países que o adoptaron.
Crícket inglés nos séculos XVIII e XIX
miniatura|upright|A primeira foto rexistrada dun partido de crícket foi tomada o 25 de xullo de 1857 por [[Roger Fenton.]] O xogo experimentou un gran desenvolvemento no século XVIII para converterse no deporte nacional de Inglaterra. O seu éxito foi apoiado pola doble necesidade do patrocinio e das apostas. O crícket era prominente en Londres xa en 1707 e, a mediados de século, grandes multitudes acudían en masa aos partidos no Artillery Ground en Finsbury. A modalidade dun só wicket atraeu a grandes multitudes e apostas, e a súa popularidade alcanzou o seu punto álxido na tempada de 1748. As pelotas experimentaron unha evolución ao redor de 1760 cando os xogadores de pelota comezaron a lanzar a pelota en lugar de rodala ou rozala cara ao bateador. Isto provocou unha revolución no deseño do bate porque, para lidar coa pelota que rebota, era necesario introducir o moderno bate recto en lugar da antiga forma de "pau de hóckey".
O Hambledon Club fundouse na década de 1760 e, durante os seguintes vinte anos ata a formación de Marylebone Cricket Club (MCC) e a apertura do Lord's Old Ground en 1787, Hambledon foi tanto o club máis grande do xogo como o seu punto focal. MCC converteuse rapidamente no club principal do deporte e o custodio das Leis do Crícket. As novas leis introducidas na última parte do século XVIII incluían o wicket de tres tocos e a perna antes do wicket (lbw).
No século XIX, os birlos debaixo do brazo foron substituídos primeiro polos birlos redondos e despois polos birlos sobre o brazo. Ambos os desenvolvementos foron controvertidos. A organización do xogo a nivel de condado levou á creación dos clubs do condado, comezando con Sussex en 1839. En decembro de 1889, os oito clubs principais do condado formaron o Campionato do condado oficial, que comezou en 1890.
O xogador máis famoso do século XIX foi W.G. Grace, quen iniciou a súa longa e influente carreira en 1865. Foi especialmente durante a carreira de Grace cando a distinción entre afeccionados e profesionais volveuse borrosa pola existencia de xogadores como el que eran nominalmente afeccionados pero, en termos do seu beneficio económico, profesional de facto. Dicíase que o propio Grace recibira máis diñeiro por xogar ao crícket que calquera outro profesional.
As dúas últimas décadas antes da primeira guerra mundial denomináronse a "Idade de ouro do críquet". É un nome nostálxico impulsado polo sentido colectivo de perda resultante da guerra, pero o período produciu algúns grandes xogadores e partidos memorables, especialmente a medida que se desenvolveu a competencia organizada a nivel de condado.
O crícket convértese en deporte internacional
miniatura|upright|O primeiro equipo inglés de xira polo estranxeiro, a bordo dun barco cara a América do Norte, 1859.En 1844, o primeiro partido internacional da historia tivo lugar entre o que eran esencialmente equipos de club, dos Estados Unidos e do Canadá, en Toronto; Canadá gañou. En 1859, un equipo de xogadores ingleses viaxou a América do Norte na súa primeira xira ao estranxeiro. Mentres tanto, o Imperio Británico contribuíra decisivamente a difundir o xogo no estranxeiro e, a mediados do século XIX, xa estaba ben establecido en Australia, o Caribe, a India británica (que inclúe os actuais Paquistán e Bangladesh), Nova Zelandia, América do Norte e Suráfrica.
En 1862, un equipo inglés realizou a primeira xira por Australia. O primeiro equipo australiano que viaxou ao estranxeiro estaba formado por aborixes stockmen (gandeiro) que realizaron unha xira por Inglaterra en 1868.
En 1876-77, un equipo de Inglaterra participou, contra Australia no Melbourne Cricket Ground no que se recoñeceu retrospectivamente como o primeiro partido de proba da historia. A rivalidade entre Inglaterra e Australia deu orixe a The Ashes en 1882, e esta seguiu sendo a competición máis famosa do crícket a proba. O crícket de proba comezou a expandirse en 1888-89, cando Suráfrica xogou contra Inglaterra.
O crícket no mundo no século XX
miniatura|upright|[[Don Bradman de Australia tivo un media récord de 99,94]].Os anos de entreguerras estiveron dominados por Australia con Don Bradman, estatisticamente como o mellor bateador de crícket de todos os tempos. O crícket de proba continuou expandíndose durante o século XX coa incorporación das Indias Occidentais (1928), Nova Zelandia (1930) e India (1932) antes da segunda guerra mundial e logo Paquistán (1952), Sri Lanka (1982), Zimbabue (1992), Bangladesh (2000), Irlanda e Afganistán (ambas as dúas en 2018) na posguerra. O equipo de Suráfrica foi vetado do crícket internacional desde 1970 a 1992 como parte do boicot do apartheid.
Ascenso do crícket dun so día
O crícket entrou nunha nova era en 1963 cando os condados ingleses introduciron a variante do crícket dun so día. Como se produciu unha boa demanda, o crícket dun so día fixose lucrativo e o número de partidos aumentou. O primeiro Limited Overs International xogouse en 1971 e o International Cricket Council (ICC), vendo o seu potencial, organizou a primeira Copa Mundial de Crícket en 1975. No século XXI, unha nova modalidade do crícket dun so día, o Twenty20, tivo un impacto inmediato. O 22 de xuño de 2017, Afganistán e Irlanda convertéronse nos membros de pleno dereito 11º e 12º do ICC, o que lles permitiu xogar no Test crícket.
Regras e xogo
miniatura|upright|Un [[campo de crícket típico.]] No crícket, as regras do xogo especifícanse nun código chamado As Leis do Crícket (en diante, as Leis) que ten un ámbito global. Hai 42 Leis (sempre escritas con "L" maiúscula). A primeira versión coñecida do código redactouse en 1744 e, desde 1788, é propiedade e está en posesión do seu custodio, o Marylebone Cricket Club (MCC) de Londres.
Zona de xogo
O crícket é un xogo de bate e pelota que se xoga nun campo de crícket (ver imaxe á dereita) entre dous equipos de once xogadores cada un. O campo adoita ser de forma circular ou ovalada e o bordo da área de xogo está marcado por un límite, que pode ser un valado, parte das bancadas, unha corda, unha liña pintada ou un combinación destes; o límite deberá estar marcado se é posible en toda a súa lonxitude.
No centro aproximado do campo hai un pitch rectangular (véxase a imaxe, abaixo) no que se coloca unha diana de madeira chamada wicket en cada extremo; as wickets colócanse a 22 iardas (20 m) de distancia. O terreo de xogo é unha superficie plana 10 pés (3,0 m) de ancho, con herba moi curta que tende a desgastarse a medida que avanza o partido (o críquet tamén pode xogarse sobre superficies artificiais, en particular sobre esteiras). Cada wicket está formado por tres stumps de madeira coroados por dúas bails. miniatura|upright=3.4|center|Campo de cricket e pregues Como se ilustra arriba, o terreo de xogo está marcado en cada extremo con catro liñas pintadas de branco: un bowling crease, un popping crease e dous return creases. Os tres paus alíñanse no centro do bowling crease, que mide 2,5 metros de longo. O popping crease debúxase catro pés por diante do bowling crease e paralelo a el; aínda que se debuxa como unha liña de doce pés (seis pés a cada lado do wicket), é, de feito, de lonxitude ilimitada. Os return creases trázanse perpendicularmente ao popping crease, de forma que se crucen cos extremos do bowling crease; cada eturn creaseo trázase como unha liña de oito pés, de forma que se estenda catro pés por detrás do bowling crease, pero, de feito, a súa lonxitude tamén é ilimitada.
Estrutura do xogo e peche
miniatura|upright|Un bate moderno de cricket da marca [[Sanspareils Greenlands|SG (vista traseira)..]] Antes de que comece un partido, os capitáns dos equipos (que tamén son xogadores) lanzan unha moeda para decidir que equipo bateará primeiro e, por tanto, realizará a primeira entrada. Entrada é o termo utilizado para cada fase do partido. En cada entrada, un equipo batea, intentando marcar carreiras, mentres que o outro equipo xoga e bota a pelota, intentando restrinxir a puntuación e expulsar aos bateadores. Cando rematan as primeiras entradas, os equipos cambian de papeis; pode haber de dúas a catro entradas dependendo do tipo de partido. Un partido con catro entradas programadas xógase durante tres ou cinco días; un partido con dúas entradas programadas adoita completarse nun só día Durante unha entrada, os once membros do equipo de campo saen ao campo, pero normalmente só dous membros do equipo de bateo están no campo nun momento dado. A excepción a isto é se un bateador ten algún tipo de enfermidade ou lesión que restrinxa a súa capacidade para correr, neste caso ao bateador permíteselle un corredor que pode correr entre os wickets cando o bateador anota unha ou varias carreiras, aínda que isto non se aplica no cricket internacional. A orde dos bateadores adoita anunciarse xusto antes do partido, pero pode variar.
Dinámica do xogo
Xógase nun campo de herba, de tamaño e forma variable pero o normal é que sexa oval e teña un diámetro de entre 137 e 150 metros, o seu perímetro coñécese como boundary (fronteira), claramente marcado habitualmente con pintura, cordas ou incluso conos nos partidos de afeccionados. Antes do partido comezar os dous capitáns lanzan unha moeda a cara ou cruz para decidir quen batea ou quen lanza primeiro. O capitán que gaña a cara ou cruz fai a súa decisión segundo consideracións tácticas que teñen en conta o campo e o tempo que vai. A acción principal desenvólvese nunha área especialmente preparada do campo que xeralmente está no seu centro, denomínase pitch. A cada lado do pitch a vinte metros sitúanse os wickets que é cara onde debe tirar o lanzador e que defende un bateador. Un partido divídese en entradas (innings), nunha entrada, un equipo batea, mentres o outro lanza a bóla (bowling) e garda o campo (field). O equipo bateador é o que anota as carreiras. Os bateadores xogan por parellas, un nun extremo da cancha, dende onde se batea (striker end), e o outro dende onde se lanza a bóla. O bateador que se atopa nese momento no striker end debe batear a bóla o máis lonxe posible para que lles dea tempo, a ámbolos dous bateadores, correr ao outro extremo antes de que se devolva a bóla. O obxectivo último de cada equipo é eliminar os 10 wickets adversarios, ou se isto é imposible anotar máis carreiras que o seu rival.
Nos encontros profesionais hai 15 persoas no campo mentres se xoga o partido, dúas son os árbitros (umpire), que regulan toda a actividade no campo de xogo, o equipo que debe marcar os puntos dispón de dous xogadores, os bateadores, o que fai fronte ao lanzamento denomínase striker, os seus postos pódense intercambiar; o equipo contrario conta con once xogadores, un é o lanzador, outro o wicket-keeper e os outros nove son os xogadores de campo (fielders).
O bate
Segundo o regulamento o bate ten que estar feito de madeira (tipicamente de salgueiro branco) agás o seu mango, que pode ser de cana e madeira. A súa lonxitude non poderá exceder os 965 mm cunha largura máxima de 108 mm. Non está estipulado o seu peso, aínda que adoita ser de 1,1 a 1,4 kg.
A pelota
A pelota de crícket é maciza e de tamaño similar á de tenis. Posúe un núcleo de cortiza recuberto por varias capas de corda, e sobre estas dúas pezas semiesféricas de pel curtida unidas por unha tira do mesmo material, cosida a elas a man.
Tipos de encontros
Un partido de crícket pode consistir nunha ou dúas entradas por equipo. Os partidos de dúas entradas dispútanse en varios días, tres ou catro para competicións de primeira clase (as ligas nacionais como o County Championship en Inglaterra ou o State Championship en Nova Zelandia) e cinco para un partido internacional (Test Match). Se transcorrido ese tiempo non se completaron as catro entradas o partido acaba en empate. Cada día xóganse seis horas repartidas en tres sesións de dúas horas (aproximadamente 30 overs por sesión), cun descanso de 40 minutos para a comida (lunch) e outro de 20 minutos para a merenda (tea). Cada equipo xoga alternativamente dúas entradas, agás que o equipo que batea en segundo lugar non logre situarse a menos de 200 carreiras do seu rival (150 en partidos de catro días), caso no que entón o capitán contrario pode forzar que batee as dúas entradas seguidas (follow on). Os equipos visten de branco, a pelota é de cor vermello granate e os partidos non se disputan baixo luz artificial.
Os partidos dunha entrada dispútanse nun só día e están limitados a un certo número de overs. Actualmente os partidos internacionais dun día (One-Day Internationals ou ODI) están limitados a 50 overs por equipo. Este sistema de partido é o que se empregar para disputar a Copa do Mundo. As competicións domésticas varían entre 40 e 50, mentres que se está a introducir unha nova modalidade de 20 overs con moito éxito en competicións domésticas. As ODI poden disputarse con luz artificial e os equipos poden vestir de cores; a pelota é branca.
Os países declarados con categoría suficiente para xogar partidos test pola International Cricket Council son: Inglaterra, Australia, Suráfrica, Nova Zelandia, Antillas (Antiga e Barbuda, Barbados, Dominica, Granada, Güiana, Saint Kitts e Nevis, San Vicente e as Granadinas, Santa Lucía, Trinidad e Tobago e Xamaica), a India, Paquistán, Sri Lanka, Bangladesh, Afganistán e Cimbabue.
Cómpre salientar que estes encontros adoitan reunir unha gran cantidade de afeccionados, aproximándose a unhas cifras de máis de 50 000 espectadores.
Provincia marítima de Vigo
dereita|200px|miniatura|Contrasinal da [[provincia marítima de Vigo.]] A provincia marítima de Vigo, é unha das cinco provincias marítimas coas que o Ministerio de Fomento divide as costas galegas.
O seu porto máis importante é o Porto de Vigo. De norte a sur consta dos seguintes distritos marítimos:
Faián, O Pereiro, Alfoz
Faián é un lugar da parroquia do Pereiro no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE en 2011 tiña dez habitantes (cinco homes e cinco mulleres).
Meridiani Planum
Meridiani Planum é unha chaira de Marte localizada nas coordenadas 0,04° S 356,86° E, dentro da porción occidental de Terra Meridiani. Alberga un raro fenómeno da hematita, unhas esferas grises cristalinas, pequenas e duras. Na Terra, a hematita é atopada moi a miúdo nas augas termais ou en grandes estanques de auga; así pois, moitos científicos creen que a hematita de Meridiani Planum podería ser un indicador de antigas augas termais ou dun contorno con abundante presenza de auga líquida. A hematita é parte das capas de rochas sedimentarias que teñen grosores que abarcan dende os 200 ós 800 metros. Meridiani Planum alberga tamén cráteres de impacto e chans de basalto volcánico.
Resumo do traballo da Mars Rover Opportunity
No ano 2004, Meridiani Planum foi o lugar de aterraxe da segunda sonda da NASA das súas sondas Mars Exploration Rovers, a sonda recibiu o nome de Opportunity. Meridiani tamén era o sito de aterraxe escollido para a Mars Surveyor 2001 Lander, o envío desta sonda foi cancelado despois do fallos nas misións Mars Climate Orbiter e Mars Polar Lander.
Os datos obtidos pola Opportunity indican que a rexión na que aterrou estivo nun pasado remoto saturada de auga líquida, posiblemente cunha alta salinidade e cunha alta acidez. Evidencias que indican este feito serían capas de sedimentos non horizontais, a presenza de moitisimas esferas pequenas de hematita, a aparición nas rochas de recuncos e formas poligonais, así coma a presenza de grandes cantidades de sulfato de magnesio e outros minerais ricos en sulfatos coma a xarosita.
O contacto con Opportunity perdeuse o 10 de xuño de 2018.
Achegas de datos e descubrimentos da Opportunity Rover sobre os minerais e rochas de Meridiani Planum
A Opportunity Rover atopou en Meridiani Planum un chan moi semellante ós chans do cráter Gusev e de Ares Vallis; aínda que en moitos lugares de Meridiani o chan esta cuberto con moitas pequenas esferas duras, pequenas e grises alcumas en inglés "blueberries". (arando, uvas da raposa) Estas "blueberries" están practicamente compostas na súa totalidade de hematita. Chegouse a conclusión de que a aparición dun sinal 'granulado'' no espectro obtido dende a Mars Odyssey era debido a estas esferas. Estudos posteriores evidenciaron que estas esferas se formaron no subsolo gracias a presencia de auga e moi preto da superficie. Co tempo, os sedimentos que rodeaban a estas esferas foron retirados pola erosión, deixando así unha gran concentración destas esferas sobre a superficie. Algúns estudos indican que esta alta concentración de esferas puido nacer da erosión e retirado de capas de sedimento que rodeaban a estas esferas de menos dun metro de grosor. A meirande parte do solo consiste en area de olivina basáltica que non procede das rochas das inmediacións. O lugar da procedencia desta area é descoñecido. ''
Minerais do po
Fíxose unha espectroscopia Mössbauer co po recollido magneticamente pola Opportunity, os resultados atopáronse coa presenza de titanomagnetita, no canto de só atoparse con magnetita, que era o que se supoñían que se ía atopar. Tamén se atoparon pequena cantidades de olivina que indican a presenza dun longo período árido sobre o planeta. Por outra parte tamén se atoparon pequenas cantidades de hematita que indicarían a presenza de auga nun pasado moi remoto do planeta vermello. Coma ó aparato de abrasión da Opportunity chamado Rock Abrasion Tool (RAT) lle foi moi sinxelo perforar no leito rochoso, pensase que as rochas da zona son moito máis brandas cás rochas do cráter Gusev.
Minerais das rochas superficiais
Algunhas rochas están a vista no lugar da aterraxe da Opportunity, pero o máis interesante é que o leito de rochas que quedou exposto nos cráteres foi estudado cos instrumentos a bordo do Rover. Este leito de rochas atopado é de carácter sedimentario cunha alta concentración de xofre en forma de sulfatos de calcio e magnesio. Algúns dos sulfatos que poderían estar presente no leito de rochas serían a kieserita, anhidrita, basanita, hexahidrita, epsomita, e xeso. Sales coma a halita, bischofita, cloruro de calcio, bloedita, 3Na 2 SO 4·MgSO 4 (vanthoffita), ou glauberita tamén poderían estar presentes. miniatura|dereita|A formación "Homestake" (estaca).
As rochas que conteñen sulfatos teñen unha tonalidade clara se son comparadas coas rochas illadas e as rochas examinadas noutros lugares de Marte. O espectro destas rochas de cores claras que conteñen sulfuros é moi semellante ó espectro obtido polo espectrómetro termal a bordo da Mars Global Surveyor. Este mesmo espectro foi atopado sobre unha extensa área, polo que se cre que esta rexión tivo auga nalgún momento do seu pasado remoto, e non só a pequena área explorada pola Opportunity Rover.
O espectrómetro Alpha Particle X-ray Spectrometer (APXS) atopou altos niveis de fósforo nas rochas. Niveis semellantes ós atopados por outras sondas en Ares Vallis e no cráter Gusev, o cal levou a teorizar sobre a posibilidade de que o manto de Marte fose rico en fósforo. Os minerais das rochas tamén puideron terse orixinado por erosión ácida do basalto, xa que o fósforo ten unha solubilidade parecida a do uranio, a do torio, e a doutros elementos raros na Terra, os cales se espera que tamén teñan enriquecido estas rochas.
Cando a Opportunity Rover viaxou ata bordo do cráter Endeavour, atopou unha veta branca que máis tarde sería identificado coma xeso puro. Formouse cando a auga transportou o xeso disolto para depositalo nunha fenda na rocha. Na galería inferior pódese ver unha imaxe desta formación, alcumada co nome inglés "Homestake" (estaca).
Evidencias da presenza de auga
Nos exames das rochas de Meridiani atopáronse fortes evidencias dunha presenza no pasado de auga. O mineral chamado xarosita que só se forma en presenza de auga, aparece por todas partes. Este descubrimento proba a existencia no pasado de auga en Meridiani Planum Ademais, algunhas rochas amosan laminacións e sucos con formas que só poderían estar feitas polo fluxo de auga. Estas laminacións e sucos foron atopados por primeira vez na rocha chamada “The Dells”. Algún xeólogos afirman que esta estratificación cruzada é consecuencia do transporte de auga ás cascadas ou regatos no subsolo. Na galería de imaxes que está un pouco máis abaixo, pódese atopar unha proba gráfica deste fenómeno.
Existen nalgunhas rochas, buracos e recunchos con forma cúbicas e poliédricas causadas polos sulfatos que formaron grandes cristais, e que cando se disolveron, deixaron atrás esas formas nas rochas. A concentración do bromo nestas rochas é moi variable xa que é moi soluble en auga. A auga puido concentralo nalgúns lugares máis que noutros antes de evaporarse. Outro mecanismo para a concentración de composto baseados no bromo altamente soluble sería a consecuencia do deposito de xeo durante a noite que crearía finas capas de auga que axudarían a concentra-lo bromo en zonas concretas.
Rocha procedente dun impacto
Unha rocha, a “Bounce Rock” atopada nas planicies areosas de Meridiani foi expulsada por mor dun impacto. A súa química é diferente a das rochas que compoñen o chan. Contén principalmente piroxeno e plaxioclasio e nada de olivina, semellase en boa parte, a Litoloxía B, do meteorito EETA 79001 do tipo Shergatito, meteorito procedente de Marte. "Bounce Rock" recibiu o seu nome por que estaba preto dunha das marcas deixadas polos "airbags" da Opportunity.
Meteoritos
A sonda Opportunity Rover atopou meteoritos xusto nas planicies nas que aterrou. O primeiro en ser analizado polo instrumentos da Opportunity foi o meteorito “Heatshield Rock,” que foi atopado preto de onde caeu o escudo térmico frontal da Opportunity. Examinando o meteorito co Miniature Thermal Emission Spectrometer (un espectrómetro que mide emisións termais moi febles), cun espectrómetro Mossbauer, e co APXS, chegouse a conclusión que era un meteorito de ferro tipo IAB. O APXS determinou que estaba composto dun 93 % ferro e dun 7 % níquel. Pensase que outro meteorito chamado “Fig Tree Barberton” está composto de rocha ou de rochas con ferro, mentres cós meteoritos “Allan Hills” e “Zhong Shan” poderían se meteoritos férricos.
Historia xeolóxica
As observación feitas sobre o terreo levaron ós científicos a pensar que esa área estivo varias veces cuberta de auga e que estivo suxeita a varios procesos de evaporación e drenado. Ó longo deste proceso foron depositados sulfatos, posteriormente estes sulfatos compactarían os sedimentos, cálculos e concrecións de hematita crecerían grazas ás augas subterráneas. Algúns destes sulfatos formarían grandes cristais, que máis tarde se disolverían para crear recunchos e buratos. Moitas liñas de investigación apuntan a un clima árido nos últimos 1.000 millóns de anos, pero por algún tempo, o clima da zona tivo presenza auga, iso si, nun pasado remoto.
Sucesión (matemáticas)
Unha sucesión pode estar definida dun xeito crecente ou decrecente, e poden estudiarse sobre ela diversas características, como o seu límite cando n tende a infinito.
Eanmund (Beowulf)
Eanmund foi un caudillo viquingo, príncipe dos suións (suecos) da dinastía dos Ynglings na Era de Vendel (século VI). A diferenza dos seus parentes do clan familiar, só aparece mencionado no poema épico Beowulf. Eanmund era fillo do rei Ohthere e irmán de Eadgils, de Svealand, Suecia.
Etimoloxía
O nome procede do protonórdico *Aiwamunduz (nórdico antigo oriental Ēmund) ou Āmunduz (Āmund).
Vida
Á morte de Ohthere, o seu irmán máis novo Onela usurpa a coroa sueca, polo que Eanmund e Eadgils escapan e buscan refuxio entre os gautas. Isto provoca que Onela ataque Götaland pois tamén existía unha débeda de sangue (Hygelac, o pai do rei Heardred matara a Ongentheow, pai de Onela). No campo de batalla, Eanmund e Heardred morren loitando contra o campión Weohstan. Eadgils, sobrevive e busca a axuda de Beowulf para vingar a morte do seu irmán e do rei, feito que tamén aparece noutras fontes escandinavas.
No relato, Weohstan tomou a espada do defunto Eanmund e cedeuna en herdanza ao seu fillo Wiglaf quen a usaría para loitar contra o dragón xunto a Beowulf.
Bibliografía
Nerman, B. Det svenska rikets uppkomst. Stockholm, 1925.
Xoán Neira López
Xoán Neira López, nado en Meilán, Lugo en 1953, é un escritor galego.
Traxectoria
Mestre en Viveiro, onde vive desde 1982. É membro fundador do Seminario de Estudos Terra de Viveiro co que participa en publicacións colectivas e outras actividades, colaborador das páxinas de El Progreso-A Mariña.
Serina protease
miniatura|dereita|250px|Estrutura de cristalografía de raios X da [[tripsina, unha serina protease típica.]]
As serina proteases ou serina endopeptidases (tamén serín proteases) son encimas que rompen enlaces peptídicos de proteínas, nas cales o aminoácido serina funciona como nucleófilo no sitio activo do encima. Encóntranse amplamente distribuídas en eucariotas e procariotas. As serina proteases divídense en dúas clases segundo a súa estrutura: de tipo quimotripsina (ou tipo tripsina) ou de tipo subtilisina. Nos humanos, son responsables de coordinar varias funcións fisiolóxicas, como a dixestión, resposta inmune, coagulación do sangue e reprodución.
Clasificación
A clasificación das proteases de MEROPS comprende 16 superfamilias (en 2013) cada unha das cales contén moitas familias. Todas as superfamilias utilizan unha díade ou tríade catalítica cun diferente pregamento proteico, o que representa un caso de evolución converxente do mecanismo catalítico. A maioría pertencen á familia S1 do clan PA (superfamilia) de proteases.
Especificidade de substrato
As serina proteases caracterízanse por ter unha estrutura distintiva que consta de dous dominios barrís beta que converxen no sitio activo catalítico. Estes encimas poden ser clasificados ademais pola súa especificidade de substrato en de tipo tripsina, tipo quimiotripsina ou tipo elastase. Un grupo á parte é o das subtilisinas procarióticas.
Tipo tripsina
As proteases de tipo tripsina rompen os enlaces peptídicos situados despois dun residuo aminoácido lisina ou arxinina cargado positivamente. Esta especificidade está determinada polo residuo que se sitúa na base do peto S1 do encima (xeralmente un residuo de ácido aspártico ou ácido glutámico cargado positivamente).
Tipo quimotripsina
O peto S1 dos encimas de tipo quimotripsina é máis hidrofóbico que o das proteases de tipo tripsina. Isto ten como resultado unha especificidade por residuos hidrofóbicos de tamaño medio ou grande, como a tirosina, fenilalanina e triptófano.
Tipo elastase
As proteases de tipo elastase teñen unha fenda S1 moito menor que a das proteases de tipo tripsina ou quimotripsina. En consecuencia, tenden a preferir residuos como a alanina, glicina e valina.
Tipo subtilisina
A subtilisina é unha serina protease de procariotas. A subtilisina non está relacionada evolutivamente co clan da quimotripsina, mais comparte o mesmo mecanismo catalítico utilizando unha tríade catalítica, para crear unha serina nucleofílica. Este é o exemplo clásico que ilustra a evolución converxente, xa que o mesmo mecanismo evolucionou dúas veces durante a evolución.
Mecanismo catalítico
400px|dereita|Mecanismo de reacción das serina proteases. O principal protagonista no mecanismo catalítico dos encimas do clan da quimotripsina e a subtilisina mencionados antes é a tríade catalítica. A tríade está localizada no sitio activo do encima, onde ten lugar a catálise, e está preservado en todas as serina proteases. A tríade é unha estrutura coordinada que consta dos tres aminoácidos seguintes: histidina (His 57), serina (Ser 195, polo cal reciben o nome de serina proteases) e ácido aspártico (Asp 102). Estes tres aminoácidos clave xogan todos un papel esencial na capacidade de romper enlaces que teñen as proteases. Mentres que os aminoácidos membros da tríade están localizados lonxe uns dos outros na secuencia da proteína, pero debido ao pregamento, quedan moi próximos no centro do encima. A xeometría particular dos membros da tríade é moi característica das súas funcións específicas: a posición de só catro puntos da tríade caracteriza a función do encima que a contén.
No momento da catálise, ocorre un mecanismo ordenado no cal se xeran varios intermediarios. A catálise da clivaxe do péptido pode considerarse que é unha catálise ping-pong, na cal un substrato se une (neste caso o polipéptido que vai ser clivado), libérase un produto (a "metade" N-terminal do péptido), únese outro substrato (neste caso a auga), e libérase outro produto (a "metade" C-terminal do péptido).
Cada aminoácido da tríade realiza unha tarefa específica neste proceso:
A reacción completa pode resumirse así:
Regulación da actividade das serina proteases
Os organismos que conteñen estes encimas deben asegurarse que a actividade das serina proteases está ben regulada. Isto conséguese ao ser necesaria unha activación inicial da protease, e pola secreción de inhibidores.
Activación de cimóxenos
Os cimóxenos (ou zimóxenos) son os precursores de maior tamaño xeralmente inactivos dun encima, como moitos encimas dixestivos. Se os encimas dixestivos fosen activos desde o momentos en que se sintetizan, empezarían inmediatamente a dixerir os órganos e tecidos que os sintetizaron. A pancreatite aguda é un exemplo de doenza na cal hai unha activación prematura dos encimas dixestivos no páncreas, e como resultado prodúcese autodixestión (autólise). Isto tamén complica as investigacións postmortem, xa que o páncreas a miúido se autodixire antes de que poida ser avaliado visualmente.
Os cimóxenos son grandes estruturas proteicas inactivas, que teñen a capacidade de perder unha parte por clivaxe ou cambiar formando un encima máis pequeno activado. Só despois da activación o sitio activo ten a conformación axeitada para que teña lugar a proteólise.
Como pode verse, a activación do tripsinóxeno a tripsina é esencial, porque esta activa a súa propia reacción, e tamén a reacción da quimotripsina e a elastase. Por tanto, é esencial que esta activación non ocorra prematuramente. Hai varias medidas de protección no organismo para previr a autodixestión, como son:
Inhibición
Hai algúns inhibidores que lembran o intermediario tetraédrico, e poden ocupar o sitio activo do encima, impedindo que este poida funcionar axeitadamente.
As serina proteases son inhibidas por diversos inhibidores, entre os que están inhibidores químicos sintéticos para a investigación ou propósitos terapéuticos, e inhibidores proteicos naturais. Unha familia de inhibidores naturais é a das chamadas "serpinas" (abreviación de inhibidores das serina proteases), que poden formar un enlace covalente coas serina proteases, inhibindo a súa función. As serpinas mellor estudadas son a antitrombina e a alfa 1-antitripsina, estudadas polo seu papel na coagulación/trombose e emfisema/A1AT, respectivamente. Moléculas pequenas artificiais que son inhibidores irreversibles son AEBSF e PMSF.
Identificouse unha familia de inhibidores de serina proteases de artrópodos, chamadas pacifastinas, en insectos e crustáceos, que poden funcionar no sistema inmunitario deses animais.
Papel en enfermidades
As mutacións nestes encimas poden orixinar un incremento ou diminución da súa actividade. Isto pode ter diferentes consecuencias, dependendo da función normal das serina proteases. Por exemplo, as mutacións na proteína C poden causar deficiencia en proteína C e predispoñer á trombose.
Partido Liberal de Australia
miniatura|230px|Logo do Partido Liberal de Australia. Partido Liberal de Australia (en inglés: Liberal Party of Australia) é un dos grandes partidos político da Australia. Fundado en 1945 para substituír o Partido Unido da Australia, o partido de centro dereita. Partido Liberal é un dos dous principais partidos na política australiana, xunto co Partido Laborista Australiano.
Serina protease
Uso en diagnósticos
A determinación dos niveis de serina proteases pode ser útil no contexto de determinadas enfermidades.
Partido Liberal de Australia
O Partido Liberal é o partido dominante na Coalición co Partido Nacional da Australia, o Partido Rural Liberal do Territorio do Norte e o Partido Nacional Liberal de Queensland. Agás por algúns períodos curtos, o Partido Liberal e os seus antecesores operaron en coalicións semellantes dende a década de 1920. Internacionalmente, o Partido Liberal é afiliado á Unión Demócrata Internacional.
O líder do partido é Malcolm Turnbull e Julie Bishop é a vice-líder. O par foi elixido para os cargos na votación liberal para o liderado do partido en setembro de 2015, no que Turnbul venceu e derrotou a Tony Abbott, e, consecuentemente, converteuse en primeiro ministro de Australia.
A ideoloxía do partido é conservadora e conservadora liberal. O Partido Liberal tende a promover o liberalismo económico (que no sentido australiano se refire a mercado libre e á intervención mínima do Estado na economía) e ó conservadorismo cultural.
Provincia marítima de Vilagarcía
200px|miniatura|Contrasinal da [[provincia marítima de Vilagarcía.]] A provincia marítima de Vilagarcía, é unha das 5 provincias coas que o Ministerio de Fomento divide as costas galegas.
O seu porto máis importante é o Porto de Vilagarcía de Arousa. De norte a sur consta dos seguintes distritos marítimos:
Eardwulf
Eardwulf or Eardulf é un antropónimo anglosaxón que pode referirse a:
Fievel e o novo mundo
Fievel e o novo mundo (en An American Tail) é un filme animado de 1986 dirixido por Don Bluth e producido por Sullivan Bluth Inc. e Amblin Entertainment. Conta a historia de Fievel Mousekewitz e a súa familia cando emigran dende o territorio ruso imperial de Ucraína cara ós Estados Unidos na procura de liberdade. Porén, pérdese e ten que atopar o xeito de reunirse con eles. Estreouse o 21 de novembro de 1986, e as críticas foron dispares mais a súa alta recadación convertérono no filme non Disney con maior recadación daquela época. O seu éxito, xunto co de The Land Before Time e Quen enganou a Roger Rabbit? de Disney, así como a marcha de Bluth, impulsaron a Steven Spielberg a crear o seu propio estudio de animación, Amblimation.
Foi estreado en galego pola Televisión de Galicia o 31 de decembro de 1996.
Castelo de Fénis
O castelo de Fénis, localizado na comuna homónima e na beira dereita do río Dora Baltea, é o principal do Val de Aosta e unha das máis notables fortalezas desta rexión. Excepcional pola súa arquitectura escenográfica, con numerosas torres e unha dobre muralla con ameas que envolve o edificio central, representa perfectamente o arquetipo de castelo rexo, e é unha das maiores atraccións turísticas do val.
Ó contrario doutras fortalezas do lugar, como Verrés e Ussel, construídas no cumio dun outeiro rochoso para mellorar a súa defensa, o castelo de Fénis está nun terreo totalmente privado de defensas naturais. Este feito fai pensar que a súa principal función fose a de prestixiosa sede administrativa da familia nobre da rexió, os Challant-Fénis, e que, mesmo a dobre muralla, teña unha función ostentosa, para intimidar e sorprender á poboación. De feito, non padeceu xamais, que se saiba, ningún ataque nin asedio. Malia isto, o castelo de Fénis posúe excelentes mostras das técnicas defensivas da época.
Sanana
Illa Sanana (en indonesio: Pulau Sanana, anteriormente chamada xulla Besi ) é unha illa, parte do grupo das illas Sula, que á súa vez forma parte das illas Molucas en Indonesia.
Sanana atópase nas coordenadas xeográficas, ao sur da illa Mangole. A superficie da illa é de 558 km². As outras illas máis grandes das Sula son Taliabu e Mangole.
O aeroporto de Sanana está unido a Ternate e Ambón pola compañía Trigana Air Service.
Como era común nas Molucas nese momento, Sanana sufriu graves tensións étnico-relixiosas entre musulmáns e cristiáns durante o ano 1999.
John Ericsson
John Ericsson, (31 de xullo de 1803 - 8 de marzo 1889) foi un enxeñeiro e inventor sueco, nado na cidade de Långbanshyttan, na provincia de Värmland.
Carreira temperá
miniatura|A locomotora Novelty Johan naceu en Långbanshyttan, Suecia, sendo o menor dos tres fillos do matrimonio de Britta Sophia Yngström e Olof Ericsson. O seu irmán máis vello Nils, chegaría tamén a ser unha figura importante no ambiente da enxeñería mecánica en Suecia. O pai traballaba como supervisor nunha mina, pero perdeu o seu diñeiro en especulacións financeiras e decidiu mudarse xunto coa súa familia a Forsvik en 1810, buscando mellorar a súa situación. Alí atopou traballo como controlador de demolición na empresa encargada da escavación da Canle de Göta.
Os seus fillos acompañábano no seu traballo, e pronto, as extraordinarias habilidades técnicas destes chamaron a atención de Baltzar von Platen, arquitecto da canle de Göta, quen se encargou de recrutar aos dous irmáns como cadetes mecánicos da Mariña Real Sueca, sendo desta forma contratados como aprendices na empresa da canle. Á idade de catorce anos, Johan traballaba xa independentemente como topógrafo da empresa. Malia non posuír estudos formais, recibiu con todo leccións privadas de álxebra, química, xeometría e idioma inglés, as que eran completadas por el mesmo con lecturas adicionais.
En 1818 morreu o seu pai, e con 15 anos de idade, ao ter que manterse por si mesmo, decidiu ingresar ao rexemento Jämtlands fältjägarregemente, en Jämtland, co grao de subtenente. Dous anos máis tarde rendeu o seu exame como agrimensor en Estocolmo, e foi ascendido a tenente. Foi enviado ao norte de Suecia para realizar o seu traballo de topógrafo, e no seu tempo libre construíu un motor de aire quente que utilizaba o fume do lume en lugar do vapor como propulsor. Patentou o seu invento, pero non houbo interese en investir nel. Tamén patentou outros inventos menores.
Sen diñeiro, xa que gastara o seu nos seus inventos, e apoiado por un amigo, o mozo aristócrata conde Adolf von Rosen, decidiu emigrar ao Reino Unido buscando un ambiente mellor para desenvolver os seus proxectos. Solicitou o seu retiro do exército ao rei Carlos XIV Xan, que llo concedeu, outorgándolle ademais o grao de capitán.
En maio de 1826 viaxou a Londres, cambiando o seu nome a John, atopando traballo nos talleres mecánicos de John Braithwait, que se interesou no seu motor de aire quente. Con todo, o seu motor non foi ningún éxito, pois o seu prototipo fora deseñado para utilizar a madeira do bidueiro como combustible, e non traballaba ben co carbón, o principal combustible usado no Reino Unido.
Malia a decepción, inventou varios mecanismos máis, substitutos doutros baseados no vapor, e mellorou o proceso da calefacción agregando osíxeno supostamente á cama do lume.
En 1829 realizouse un concurso de locomotoras na localidade de Rainhill, sendo o premio a suma de 500 libras. Nun período de 70 días, xunto a John Braithwait, construíron unha co motor deseñado por el, á que chamaron Novelty, coa cal chegaron á competencia final xunto á locomotora Rocket, do inventor George Stephenson, quen construíra a primeira liña de ferrocarril de uso público no mundo.
A Novelty era máis rápida e máis potente que a Rocket, alcanzando a incrible velocidade, para a época, de 50 quilómetros por hora, pero lamentablemente unha das súas turbinas fallou e a locomotora detívose, perdendo así o merecido premio.
Ao ano seguinte construíron a que sería a primeira máquina de vapor deseñada para apagar incendios, a que mediante un mecanismo dobre de pistóns nunha cámara de presión de aire, lograba unha presión constante de 680 litros por minuto e un chorro de auga de 30 metros. Ía montada nun carro de tracción animal con suspensión nas súas rodas e demoraba só 10 minutos en alcanzar a presión adecuada.
Serviu exitosamente en varios incendios de Londres, pero non logrou interesar ás autoridades. Con todo, unha delas foi comprada polo rei de Prusia en 1832, sendo Berlín a primeira capital mundial en posuír unha. Pero o esforzo económico realizado por John Ericsson foi demasiado, ao adquirir unha débeda con altos intereses que non puido cancelar, o que o levou a sufrir unha condena por un período no cárcere.
Propulsor
Con todo isto non desanimou ao inventor, que comezou a desenvolver un sistema de propulsión para barcos impulsados a vapor e sustiuir a roda de paletas polo que sería o seu invento máis coñecido, a hélice naval, a cal patentou en 1836. Ese mesmo ano casou con Amelia Bryan, pero o matrimonio só durou 3 anos.
A hélice naval chamou a atención do cónsul de Estados Unidos en Liverpool, Francis B. Ogden, que decidiu investir neste proxecto, financiando a construción dunha pequena embarcación impulsada pola hélice naval. En 1837 a embarcación realizou unha exitosa proba no Támese, chamando moito a atención do público, pero espertando nulo interese entre autoridades e investidores.
John mellorou o deseño da nave con dúas hélices que se movían en diversas direccións. Con todo, o Almirantado Británico rexeitou o invento. Este rexeitamento conduciuno a un contacto co capitán da Armada dos Estados Unidos Robert F. Stockton, que coñecía o propulsor vapor deseñado por Ericsson e suxeriulle que levase a súa invención aos Estados Unidos de América, onde sería ben recibido.
Fixeron falla case tres anos para rematar a nave, probablemente o buque de guerra máis avanzado da súa época. Ademais das hélices, foi deseñada orixinariamente cun canón de 12 polgadas cun sistema mellorado de carga, nunha torreta xiratoria. Outra innovación no deseño da nave incluíu unha cheminea pregable.
Desgraciadamente, as relacións entre Ericsson e Stockton fóronse facendo máis tensas co tempo. Conforme se achegaba o termo da construción da nave, Stockton meteu presión a Ericsson para que se retirase do proxecto, intentando atribuírse todo o mérito ante terceiros, e ocultando o feito de que foi Ericsson o inventor primario.
Stockton chegou a deseñar un segundo canón de 12 polgadas para ser montado sobre o USS Princeton. Desgraciadamente non chegou a comprender o deseño da primeira arma (chamada orixinariamente "o Orador", e renomeado por Stockton como "Oregón"), co que esta segunda arma non chegou a funcionar correctamente.
A nave tivo un enorme éxito desde a súa presentación. O 20 de outubro o USS Princeton gañou unha competición de velocidade contra o barco de rodas de paleta británico SS Great Western, considerado ata entón como o máis rápido barco a vapor.
Desgraciadamente durante a demostración da arma de Stockton, esta estoupou, matando ao Secretario de Estado Abel P. Upshur, e ao Secretario de Mariña Thomas Gilmer, así como a outras seis persoas. Stockton culpou do desastre a Ericsson, rexeitou pagarlle e, facendo uso da súa influencia política, conseguiu que a Armada estadounidense tampouco lle pagase. En consecuencia, o inventor desenvolveu un profundo rexeitamento pola Armada dos Estados Unidos.
En 1848 obtivo a súa cidadanía estadounidense. En 1852 desenvolveu o motor de aire quente, que utilizaba aire quente en lugar de vapor como propulsor, inspirado probablemente polo motor de fume de lume que xa deseñara en Suecia. Este motor non obtivo ningún éxito. Porén recibiu o premio Rumford da Academia Estadounidense das Artes e as Ciencias en 1862, polo seu invento.
En 1854, o 26 de setembro, presentou a Napoleón III os seus deseños de navíos de guerra cunha torre acoirazada en forma de cúpula. O emperador francés eloxiou esta invención, pero non fixo nada para levar estes deseños á práctica.