cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Desbandá
Ante o avance das forzas fascistas e nacionalistas e o temor a represalias, estímase que entre 5.000 e 15.000 civís, incluíndo mulleres e nenos, tentaron abandonar a cidade en masa, asediada pola estrada costeira N-340 que conecta Málaga coa cidade de Almería.
Durante a súa marcha, os civís refuxiados foron bombardeados e metrallados desde o aire pola aviación italiana de Mussolini, aliada de Franco, e tamén desde o mar, nun claro intento de causar terror entre a poboación civil.
Tiagonce, Lourenzá, Lourenzá
Tiagonce é un lugar da parroquia de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Desbandá
Fondo
O 12 de abril de 1931 España celebrou as súas primeiras eleccións democráticas desde a ditadura de Miguel Primo de Rivera. As eleccións deron lugar á formación da II República Española. Rapidamente, apareceu unha profunda división entre as ideoloxías políticas dominantes na época. Esta tensión culminou cun golpe de estado o 18 de xullo de 1936 polas forzas nacionalistas (o bando nacional, formado por monárquicos, falanxistas, fascistas, conservadores e dereitistas de distintos tipos, foi logo coñecido como franquista debido ao liderado do xeneral Franco) apoiadas polo fascismo italiano e o nazismo alemán, que viron a guerra como unha oportunidade para expandir a súa influencia e ensaiar as súas tácticas militares.
Algunhas partes do Estado, como Galiza, ficaron rapidamente baixo o control dos caciques e militares que apoiaban o bando nacional-fascista, mentres outras lograron resistir máis tempo. A resistencia ao golpe en varias rexións do país marcou o inicio da Guerra civil española. Ademais de Sevilla, a rexión sur de Andalucía foi principalmente un bastión republicano durante a guerra. Málaga, cidade republicana da costa sur de Andalucía, foi pronto obxectivo das forzas nacionalistas. En xaneiro de 1937, as forzas nacionalistas fascistas dirixidas por Queipo de Llano foran enviadas para apoderarse de Granada, Marbella, Ronda e arredores. A forza nacionalista-fascista superou en gran medida ao exército leal á República en Málaga. As forzas nacionalistas estaban formadas por soldados franquistas españois, preto de 10.000 camisas negras italianas, nazis alemáns e mesmo tropas das cidades de Ceuta, Melilla, Canarias e Baleares. Mentres tanto, só 12.000 soldados republicanos estaban preparados para defender Málaga dispoñendo de algúns canóns, porén o bando nacional tamén contaba con superioridade de material bélico.
Ataque en Málaga
miniatura|[[Cruceiro Almirante Cervera|Cruceiro lixeiro Almirante Cervera, participante na matanza.]] O 3 de febreiro de 1937, as forzas nacionalistas aproximáronse a Málaga, atopando resistencia republicana. A pesar dos esforzos defensivos, os republicanos foron sobrepasados. O asedio de Málaga intensificouse cando unidades italianas do Corpo Truppe Volontarie lanzaron un ataque desde as terras altas circundantes o 6 de febreiro, provocando a evacuación de numerosos civís. O 8 de febreiro, Málaga caeu nas mans das forzas nacionalistas tras ser atacada por terra, aire e mar. As tropas nacionalistas penetraron na cidade con apoio blindado, ao tempo que a Lexión Cóndor alemá e unidades aéreas italianas bombardeaban desde o aire.
Pola súa situación xeográfica ao longo da costa sur do mar Mediterráneo e os seus límites montañosos e interiores (a Serra Morena e o Sistema Bético) Málaga presentaba serias limitacións en canto a medios de transporte e evacuación. Iso deixou a milleiros de cidadáns de Málaga indefensos ante os ataques das forzas nacionalistas, e o 8 de febreiro miles de civís, entre 15.000 e 50.000, maiormente anciáns, mulleres e nenos, fuxiron cara á cidade de Almería a case 125 mi ao leste pola estrada principal da costa, a estrada N-340. Durante a retirada, foron bombardeados desde o mar por varios buques nacionalistas, incluídos o Canarias, o Almirante Cervera e o Baleares tornando a estrada nun verdadeiro corredor da morte. Os civís frenéticos que viaxaban desprotexidos pola estrada foron masacrados e a Forza Aérea Republicana non puido deter os ataques.
Consecuencias
Após a caída de Málaga, miles de civís morreron, as cifras máis aceptadas son entre 3.000 a 5.000; porén, algúns historiadores ofrecen cifras máis altas. Moitas vítimas, incluíndo nais e nenos, caeron no camiño debido aos ataques e ás difíciles condicións da retirada. Os anciáns, feridos e aqueles incapaces de continuar tamén foron vítimas desta tráxica marcha. Pola súa banda, os que chegaban a Almería atopaban unha recepción mixta, coa comprensible tensión e medo da poboación local. Aqueles que decidiron quedarse en Málaga sufriron a represión das forzas vencedoras, cun número estimado de 4.000 persoas asasinadas e enterradas en fosas comúns, como a do cemiterio de San Rafael.
Memoria
miniatura| Homenaxe ás vítimas na estrada da praia de Peñón del Cuervo o 15 de febreiro de [[2015.]]
En 2005 iniciouse un acto conmemorativo en Torre del Mar (aproximadamente a medio camiño entre Málaga e Almería) para honrar ás vítimas do masacre. Desde entón, converteuse nunha tradición crear unha coroa de flores para as vítimas cada 7 de febreiro.
Anselmo Vilar
Anselmo Antonio Vilar García, nado en Castro de Rei, foi un fareiro galego destinado en Torre del Mar. A súa actuación na Guerra Civil, apagando a luz do faro durante dúas noites, salvou a vida de civís metrallados que fuxían de Málaga cara Almería, polas tropas franquistas. A súa historia foi rescatada polo xornalista de Vélez-Málaga Jesús Hurtado. En 2017 propúxose homenaxear a Anselmo Vilar, e súa historia foi contada na ruta sendeirista de La Desbandá.
A Teixeira, Lourenzá, Lourenzá
A Teixeira é un lugar da parroquia de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Gião
Gião pode referirse a varios topónimos portugueses:
O Amieiral, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
O Amieiral é un lugar da parroquia de San Tomé de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
O Cal, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
O Cal é un lugar da parroquia de San Tomé de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
O Batán, Santo Adrao de Lourenzá, Lourenzá
O Batán é un lugar da parroquia de Santo Adrao de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Guerra de Independencia cubana
Coñécese como guerra de independencia de Cuba (ou guerra de 1895) á última guerra de independencia cubana fronte ao Imperio español, amais da última das que tiveron lugar no continente americano. O conflito iniciouse o 24 de febreiro de 1895 cun levantamento simultáneo en 35 localidades cubanas, o chamado Berro de Baire. Finalizou en agosto de 1898, tras a entrada de Estados Unidos no conflito e a consecuente derrota española. En España recibiu o nome de «Guerra de Cuba», mentres que José Martí chamouna «Guerra Necesaria».
Antecedentes
esquerda|miniatura|[[José Martí, un dos líderes independentistas cubanos]] José Martí, ausente da illa desde a súa deportación á península en 1871, organizou nos Estados Unidos o Partido Revolucionario Cubano, co obxectivo principal de «lograr a independencia de Cuba». Máis tarde uníronse a el patriotas portorriqueños co compromiso de que, liberada Cuba, as forzas independentistas fixesen o mesmo con Porto Rico. Coñecedor das razóns do fracaso da Guerra do Dez Anos, Martí preparou as condicións para que estas non se repetisen. Deulle ás forzas militares poder ilimitado en canto a estratexia e táctica, mentres que ao poder civil só lle deixou a tarefa de sustentar a guerra nos ámbitos diplomático, financeiro e legal, así como a de gobernar nos territorios liberados.
Martí viaxou a Costa Rica, onde vivía Antonio Maceo, para convencelo da necesidade da súa participación. O mesmo fixo con Máximo Gómez, quen vivía na República Dominicana. Neste último país asinouse o Manifesto de Montecristi, que expresaba a necesidade da independencia de Cuba. Embarcaron desde Haití á fronte dunha reducida forza militar e desembarcaron en Playitas de Cajobabo para coincidiren co Berro de Baire e os levantamentos en varias zonas do Oriente de Cuba.
Desenvolvemento da guerra
O 24 de febreiro de 1895, por orde de Martí, levántanse 35 aldeas no Oriente de Cuba, o coñecido como Berro de Baire. As autoridades lograron descabezar a insurrección nas catro provincias occidentais coas detencións de Julio Sanguily e de José María Aguirre Valdés. A capital do Estado enviou á provincia sublevada 9000 homes, suspendeu as garantías constitucionais e aplicou censura á prensa. O 21 de marzo Antonio Cánovas del Castillo enviou outros 7000 homes e nomeou capitán xeneral de Cuba a Arsenio Martínez Campos, artífice da Paz de Zanjón.
Coa experiencia da guerra dos Dez Anos, maior apoio das forzas políticas e maior conciencia nacional, o secesionismo concibiu un conxunto de campañas:
alt=|miniatura|Avance e toma de posicións polas compañías de Valencia da Columna Francés na marcha de [[Viñales (Piñeiral do Río)|Viñales a Dunas (1897). Fotografía de Gómez de la Carrera]] A campaña de Invasión a Occidente tiña como fin controlar ese sector da illa. Non foi fácil para as forzas españolas someter o Oriente de Cuba, pois tiveron grandes atrancos para conter as forzas secesionistas. Con todo, José Martí e Antonio Maceo morreron na contenda. Martí caeu o 19 de maio de 1895, poucos meses despois do inicio do conflito. Pola súa parte, crese que Maceo morreu nunha emboscada que el mesmo lle tiña preparada ao exército español. Así figura na folla de servizos do subtenente José Muñoz Gutiérrez, sarxento naquela época. As operacións desde o 22 de outubro de 1896 en Artemisa e Heras (e posteriormente na Trocha de Mariel a Majama) até o 23 de decembro de 1896 en Pinar del Río (incluída a derrota de Maceo) valéronlle ao citado sarxento dúas Cruces de Prata ao mérito militar con distintivo vermello.
Entre as vitorias obtidas polo secesionismo cubano destaca o cruzamento da Trocha de Júcaro a Morón (actualmente na provincia de Ciego de Ávila, case no centro do país) co obxectivo de impedir o cruzamento das tropas libertadoras cara a Occidente. esquerda|miniatura|[[Valeriano Weyler, artífice da deostada estratexia de Reconcentración]] A primeira era unha cadea de fortes e tropas realistas. O paso de dita trocha supoñía unha necesidade para o éxito da Campaña de Liberación do Occidente, mais tamén unha vitoria que demostraría o desenvolvemento militar das forzas insurxentes. Coa rebelión xa xeneralizada en toda a illa, o goberno central de Madrid destituíu ao xeneral Martínez-Campos e enviou á illa ao xeneral Valeriano Weyler. Este último levou a cabo unha guerra atroz no seu afán de derrotar o independentismo cubano. Cun cuarto de millón de homes, o xeneral Weyler propúxose rematar a guerra nun período de 24 meses. Unha das súas medidas foi colocar a poboación rural en campos de concentración para evitar que apoiase as forzas sublevadas. Calcúlase que morreron uns cen mil cubanos neses campos de concentración debido á fame e as doenzas. miniatura|Combate de Ceja del Toro e defensa do convoi de Viñales. Fotografía de Gómez de la Carrera Malia o incremento constante de tropas españolas, a estratexia de reconcentración e a abafadora superioridade do seu exército, Weyler foi incapaz de derrotar as forzas rebeldes cubanas. Estas, coñecedoras do terreo, estaban movidas polo sentimento secesionista, e levaron a cabo unha guerra de guerrillas e operacións ofensivo-defensivas. Estas foron desgastando aos poucos o exército español sen este poder obter resultados favorábeis, malia contar con liñas de fortificación, ferrocarrís, vixilancia de costas e un armamento máis moderno có das forzas rebeldes. Cara finais de 1897, o goberno español atopouse coas arcas baleiras e un exército esgotado polas doenzas tropicais e a resistencia dos rebeldes. O presidente Sagasta decidiu finalmente destituír a Weyler a prol do xeneral Ramón Blanco, polo custo político do seu modo de acción e o seu fracaso militar.
A autonomía cubana
alt=|miniatura|[[Segismundo Moret na súa casa ditándolles aos taquígrafos a Constitución autónomica a finais de 1897]] Cara finais de 1897 o goberno dos Estados Unidos reclamaba que a guerra afectaba os seus intereses e esixiulle a España reformas para lograr a paz. Os proxectos de autonomía para Cuba redactados dende a metrópole (Maura, Abárzuza, Cánovas del Castillo) cristalizaron durante o goberno de Sagasta, con Segismundo Moret no Ministerio de Ultramar. Redactouse unha Constitución que lle outorgaba autonomía plena á illa (25 de novembro de 1897), agás a Gobernación Xeral e os reais decretos que estabelecían a igualdade de dereitos políticos dos españois residentes nas Antillas e os peninsulares. O sufraxio universal fíxose extensivo a Cuba e Porto Rico. Formouse un goberno autonómico e elixiuse un novo Parlamento insular bicameral nuns comicios que gañou o autonomismo moderado. O primeiro presidente do goberno autónomo foi José María Gálvez, desde o 1 de xaneiro de 1898.
A Casanova, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
A Casanova é un lugar da parroquia de San Tomé de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Guerra de Independencia cubana
A autonomía cubana
Ningunha das iniciativas emprendidas desde o Goberno central tiveron éxito. Tanto para os intereses da oligarquía crioula como do intervencionismo estadounidense, a presenza española era un atranco que debía ser eliminado. As forzas rebeldes cubanas declararon que xa era demasiado tarde para un arranxo pacífico e aseguraron que non se deterían até lograren a independencia. Neste punto, os Estados Unidos acusaron a España de agresión e anunciaron unha guerra inminente. O capitán xeneral de Cuba, Ramón Blanco, propúxolle ao xeneral Máximo Gómez, líder dos rebeldes, unha alianza para enfrontaren a ameaza. O xeneral Gómez negouse rotundamente e recibiu ordes do goberno rebelde de apoiar o exército estadounidense para lograr a secesión de Cuba respecto da Coroa de España.
A Guerra hispano-cubano-estadounidense
alt=|miniatura|A explosión do [[acoirazado Maine no porto da Habana o 15 de febreiro de 1898]] A explosión do acoirazado estadounidense Maine por parte do propio exército norteamericano supuxo o ingreso do país na contenda. A declaración de guerra a España non se fixo esperar e os combates, que antes se centraran en terra, trasladáronse ao mar, mais as escuadras navais españolas non puideron responder ante os modernos acoirazados estadounidenses. A toma de Santiago de Cuba e a superioridade militar das forzas cubanas ao mando do xeneral Calixto García (xefe cubano do departamento oriental), apoiadas polas tropas norteamericanas, obrigaron ao exército español, xa virtualmente acabado, a renderse definitivamente en 1898. O suceso abriu paso á ocupación estadounidense de Cuba até 1902.
Mediante o Tratado de París, España renunciou á soberanía sobre Cuba, Porto Rico e as Filipinas, o que realmente supuxo que os Estados Unidos tivesen vía libre para a súa intervención e ocupación. A exclusión dos representantes das tres colonias mencionadas evidenciou o interese colonialista dos Estados Unidos, malia as forzas independentistas deses países levaren o maior peso das guerras. O 24 de febreiro de 1899, catro anos despois do inicio da guerra, facía a súa entrada triunfal na Habana o xeneral Máximo Gómez á fronte do exército. O xeneral dominicano guiara os patriotas cubanos á vitoria na emancipación contra o Exército español coa escasa e interesada axuda norteamericana. Miles de persoas saíron a recibir ao exército libertador e Gómez, sorprendido, díxolle a un dos seus homes: «Se toda esta xente pelexase connosco derrotariamos a España hai moitísimo tempo».
Ocupación estadounidense de Cuba
Tanto Porto Rico como as Filipinas continuaron a ser colonias estadounidenses durante o século XX. Porén, a presión cubana por constituír o seu propio país fixeron que Estados Unidos preparase axiña a súa retirada. Con todo, deixou aberta a posibilidade dunha nova intervención como garantía de independencia, mediante a redacción dunha constitución conforme á chamada Emenda Platt, aprobada pola Asemblea Constituínte cubana o 12 de xuño de 1901. O 20 de maio de 1902 naceu a República de Cuba coa toma de posesión do seu primeiro presidente, Tomás Estrada Palma. Porén, non foi até 1909, coa presidencia de José Miguel Gómez (do partido liberal), cando terminou o Goberno de Intervención estadounidense. Este foi condicionado pola sinatura do arrendamento da base de Guantánamo o 2 de xullo de 1903.
Crise de 1898 en España
A perda das colonias, moi especialmente a de Cuba, provocou unha fonda crise social, política e cultural en España. Movementos e manifestacións culturais, como a xeración do 98 ou o rexeneracionismo, marcados pola contexto histórico, trataron entre outros temas a «perda de personalidade histórica» de España.
A independencia de Cuba, amais, constituíu un factor clave para a consolidación de nacionalismos contemporáneos en España como o vasco, o catalán ou o galego.
O Batán, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
O Batán é un lugar da parroquia de San Tomé de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Cristal de rocha
thumb|230px|Foto dun cristal de rocha. O cristal de rocha é un cuarzo incoloro e transparente. Este nome é moi antigo. Na Grecia clásica utilizábase o nome de krystallos, equivalente a xeo. A Biblia dá unha interpretación semellante, polo que esta mantívose sen cambios até o Renacemento. Andrés Laguna nos seus comentarios á tradución da obra de materia médica de Dioscórides, indica que esta explicación é errónea, baseándose en que o cristal ten sempre as mesmas formas e o xeo non, e que ademais non se pode fundir por moito que se lle quente.
A composición do cristal de rocha é óxido de silicio (SiO2), case puro, aínda que pode conter trazas doutros elementos, especialmente aluminio, que xerarán centros de cor se se somete á acción da radioactividade natural ou artificial. Os cristais desta variedade de cuarzo adoitan ser turbios e leitosos na zona na que se unen ao cuarzo masivo.
Localización e xacementos
O cristal de rocha aparece en moitas contornas xeolóxicas. Son frecuentes os cristais en cavidades de filóns hidrotermais de cuarzo masivo, ou en gretas alpinas. Nas pegmatitas aparece en cavidades dos núcleos masivos de cuarzo. Nas cavidades miarolíticas é máis raro, xa que a presenza de minerais radioactivos fai que se escureza, aínda que sexa lixeiramente. Tamén se atopa en contornas sedimentarias, dentro de septarias en rochas calcarias.
O cristal de rocha atópase en decenas de miles de xacementos, e en varios deles explótase comercialmente para obter exemplares para os coleccionistas. Son famosos os xacementos da zona do monte Ida, no condado de Montgomery, Arkansas (Estados Unidos), nos que existen explotacións comerciais e outras de acceso público mediante pago de entrada. Tamén se atopa cristal de rocha nos Alpes, tanto nos franceses como nos suízos e italianos. En España existen moitos xacementos nos que se atopou cristal de rocha de boa calidade. A coñecida como Cova do Cristal, en La Cabrera, foi explotada para extraer este material e utilizalo para fabricar obxectos de decoración xa no século XVIII. Nos ríos Manzanares e Xarama e nos depósitos de grava próximos atopábanse cantos rodados de cristal de rocha, coñecidos como diamantes de San Isidro. Un deles foi tallado para Filipe II.
Utilización
thumb|230px|Un dragón de cristal de rocha que forma parte do Tesouro do Delfín. Museo do Prado, Madrid. Aínda que ten peores calidades ca o sílex para esta aplicación, o cristal de rocha utilizouse dende a prehistoria para fabricar ferramentas cortantes, utilizábel, como as puntas de frecha, ou moi probabelmente destinadas ao uso cerimonial, como a folla de puñal de cristal de rocha completamente transparente, de 19 centímetros de lonxitude, perfectamente elaborada, atopada no asentamento calcolítico de Montelirio, en Castilleja de Guzmán (Sevilla). Nas civilizacións clásicas tallouse como xemas, selos, pequenos obxectos de adorno ou recipientes. Tamén se traballou en época medieval, pero é a partir do Renacemento cando se producen as mellores obras de arte utilizando este material. As máis valiosas son xerras, fontes e demais recipientes de gran tamaño, resultantes do laborioso baleirado e tallado de grandes bloques de cristal. Algunhas delas, con delicadísimos relevos, poden verse no Tesouro do Delfín, no Museo do Prado de Madrid, España, e no Museo do Louvre de París, Francia.
O cristal de rocha utilizouse tamén para a fabricación de instrumentos ópticos (xa que é transparente entre 145 ηm, no ultravioleta, e 2700 ηm, no infravermello), e tamén en electrónica, polas súas propiedades piezoeléctricas, aínda que actualmente utilízanse cristais de cuarzo artificiais.
Highland
Highland (pronunciado ), en gaélico escocés Gàidhealtachd, en scots Hieland   é unha autoridade unitaria de Escocia, no Reino Unido).  Limita cos concellos de Moray, Aberdeenshire, Perth and Kinross e Argyll and Bute. A capital administrativa é Inverness. É a división administrativa de maior extensión de todo o Reino Unido.
Historia
Antes de 1975 o territorio estaba dividido entre varios dos antigos condados de Inverness-shire, Ross and Cromarty, Sutherland, Caithness, Nairnshire e partes de Argyll. En 1975, todos estes territorios uníronse nunha única rexión que se dividiu nos distritos de Badenoch and Strathspey, Caithness, Inverness, Lochaber, Nairn, Ross e Cromarty, Skye and Lochalsh e Sutherland. En 1996 coa abolición das divisións administrativas introducidas en 1975, o novo concello de Highland mantivo o mesmo territorio, pero a división en distritos foi anulada.
As principais cidades e vilas segundo a súa poboación son:
Iago Varela
Iago Varela Romero, nado en Naraío (San Sadurniño) o 23 de xaneiro de 1996, é un escritor galego.
Traxectoria
Técnico superior en mecatrónica e enxeñeiro electrónico. Estudou o budismo, o hinduísmo, o taoísmo, o tantra e o ioga. En 2022 publicou o seu primeiro libro, A rebelión dun buda. En 2023 publicou O camiño natural.
Montañas Xiao
Montañas Xiao ou Montañas Yao (en chinés 崤山, en pinyin Xiáo Shān ou Yáo Shān) é unha cadea montañosa no oeste de Henan, China ao norte do río Luo e ao sur de Sanmenxia. O rango forma parte do Xiáo (崤 ) rexión histórica na fronteira das provincias de Hénán e Shānxī en China. A zona entre Yáo e o paso estratéxico de Hángǔ chamábase Xiáohán (崤函).
Principais picos
Os principais picos inclúen Qīnggǎngfēng (青崗峰; 1903 m) e Guānyúnshān (冠雲山; 1666 m).
Nome
O lugar tamén é famoso porque existe unha disputa sobre a pronuncia do seu nome. Segundo un dos dicionarios de chinés mandarín máis autorizados, o Cihai (辭海), xiáo debería ser yáo segundo a pronuncia antiga. Non obstante, outros dicionarios como Ciyuan (辭源), Xīnhuá Zìdiǎn, Hànyǔ Dà Cídiǎn e Xiàndài Hànyǔ Cídiǎn usan a pronuncia de xiáo.
O Cristo, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
O Cristo é un lugar da parroquia de San Tomé de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Ferreira, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
Ferreira é un lugar da parroquia de San Tomé de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
A Fonte do Cura, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
A Fonte do Cura é un lugar da parroquia de San Tomé de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Forxa, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
Forxa é un lugar da parroquia de San Tomé de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Athena-H
Athena-H foi un modelo de foguete sonda estadounidense usado en 18 lanzamentos entre 1971 e 1974.
Características
Athena-H estaba formado por catro etapas: unha primeira formada por catro foguetes Recruit, unha segunda formada por un Castor 4, a terceira formada por un Antares 2 e unha cuarta consistente nun Alcor 1A. Capaz de levar cargas a 200 km de altura, foi usado para diferentes probas de reentrada atmosférica e outras probas militares.
Nacionalismo montenegrino
dereita|miniatura|A [[bandeira de Montenegro.]] O nacionalismo montenegrino é un movemento nacionalista que defende que os montenegrinos son unha nación e promove a súa unidade cultural e política. Dende comezos do século XVIII, a poboación de Montenegro estaba dividida entre as variantes do nacionalismo montenegrino e do serbio. Ao contrario do nacionalismo serbio, que enfatiza o carácter étnico serbio dos montenegrinos, o nacionalismo montenegrino enfatiza o dereito dos montenegrinos a definirse como unha nación única, e non simplemente como unha rama dos serbios.
O nacionalismo montenegrino converteuse nun tema político importante na primeira guerra mundial, cando xurdiu un cisma entre as tribos de Montenegro polos plans de fusionar Montenegro co Reino de Serbia, xurdindo disputas entre as tribos verdes independentistas, nas que se incluían ao Rei de Montenegro, fronte ás tribos brancas favorables á unificación. A etnia montenegrina foi recoñecida polo goberno comunista de Iugoslavia na década de 1960 aínda que xa fora declarada anteriormente.
Durante a disolución de Iugoslavia a comezos da década de 1990, o presidente de Montenegro Momir Bulatović apoiou a alianza e a unidade con Serbia así como as aspiracións irredentistas sobre Dubrovnik e o territorio en Hercegovina, que afirmou, foron historicamente parte de Montenegro. O xornal serbio Epoha declarou en 1991 que se os bosníacos de Bosnia e Hercegovina querían separarse de Iugoslavia, a Hercegovina oriental debería ser cedida a Montenegro. O Tribunal Penal Internacional para a exIugoslavia declarou que o liderado serbio e montenegrino durante o asedio de Dubrovnik intentou anexar Dubrovnik, xunto coas "rexións costeiras de Croacia entre a cidade de Neum, Bosnia e Hercegovina, no noroeste e a fronteira montenegrina no sueste", a Montenegro.
Despois de 1998, o goberno de Montenegro liderado por Milo Đukanović pediu maior autonomía dentro da República Federal de Iugoslavia]]. En 2006, unha maioría de algo máis do 55% dos cidadáns montenegrinos votou a prol da independencia do estado de Serbia. O nacionalismo montenegrino contemporáneo cita que unha cultura montenegrina independente separada da cultura serbia xurdiu despois de que Serbia fose tomada polo Imperio Otomán no século XIV, mentres que Montenegro permaneceu independente durante moitos anos.
Somhairle MacGill-Eain
Sorley MacLean, en gaélico Somhairle MacGill-Eain ou Somhairle MacGilleathain; nado o 26 de outubro de 1911 en Raasay, Hébridas Interiores e finado o 24 de novembro de 1996 en Inverness, Highland, foi un poeta escocés que escribiu os seus poemas en gaélico e foi galardoado coa Medalla de Ouro da Raíña de Poesía en 1990.
Traxectoria
Despois de asistir a escolas en Raasay e na illa de Skye, estudou inglés na Universidade de Edimburgo, onde comezou a escribir como estudante e a finais dos anos 30 xa tiña unha reputación dentro da escena literaria escocesa. En 1940, xunto con Robert Garioch, publicou o libro de poemas Seventeen Poems for Sixpence como pegada da man. Durante a Segunda guerra mundial serviu no exército británico e participou nas batallas de El Alamein durante a campaña africana, onde resultou gravemente ferido.
Moeda nabatea
miniatura|[[Cuadrante (moeda)|Cuadrante de bronce a nome de Aretas IV, cuñado entre os anos 4 e 3 a. C. na ceca de Petra. 18 mm. 5,52 g. ]] As emisións de moeda nabatea son as levadas a cabo polo pobo nabateo, sinaladamente a nome dos seus monarcas, desde Obodas I, no século I a. C., a Rabbel II, no século II d. C., e que se estenden mesmo ata o período de dominación romana no século II d. C, coas cuñaxes da provincia romana da Arabia Pétrea realizadas na súa capital, Petra, a nome dos emperadores romanos. miniatura|[[Mapa do Reino Nabateo no seu momento de máxima extensión.]] As moedas nabateas de prata estaban baseadas nos padróns do dracma grego e do denario romano, dado que as zonas adxacentes ao Reino Nabateo utilizaban o sistema ponderal grego. Ao descoñecermos a nomenclatura utilizada polos nabateos para estas moedas, hoxe utilízanse indistintamente as denominacións de dracma ou denario.
Somhairle MacGill-Eain
Traxectoria
Despois de recuperarse das súas feridas, publicou Dáin do Eimhir ("Poemas para Eimhir") en 1943, que contiña moitos dos seus poemas de amor ao lendario Eimhir das primeiras sagas irlandesas e continuou recibindo unha ampla atención e aclamación en edicións posteriores. Influenciado polos poetas metafísicos, pero tamén pola mitoloxía celta e a música tradicional, MacLean reviviu a lingua e tradición literaria gaélica, mentres que o seu amigo Hugh MacDiarmid restablecía o scots como unha lingua literaria seria. Durante este tempo tamén estivo asociado coa Liga Celta e colaborou frecuentemente no seu Carn trimestral.
Castiñeiras Verdes, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
Castiñeiras Verdes é un lugar da parroquia de San Tomé de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Somhairle MacGill-Eain
Traxectoria
MacLean, que traballou como profesor e director de escola até a súa xubilación en 1972, publicou a súa colección de poesía máis importante, Reothairt is Contraigh (Spring Tide and Neap Tide) en 1977. Numerosos dos seus poemas foron publicados en edicións bilingües en todo o mundo. Despois de que a antoloxía Collected Poems aparecese en 1989, recibiu a Medalla de Ouro da Raíña de Poesía en 1990. Foi nomeado membro honorario da Royal Society of Edinburgh en 1992.
Moeda nabatea
Primeiras emisións anónimas
Inicialmente, os nabateos botaban man das moedas propias dos seus socios comerciais, especialmente as emisións tolemaicas e as fenicias de Tiro. Cara a finais do século III ou principios do século II a. C., os nabateos comezaron a facer contramarcas propias sobre os bronces dos tolomeos e despois apareceron as súas primeiras emisións propias, que eran copias en bronce e en prata dos estateros de Alexandre o Grande, caracterizadas pola representación de Atenea con casco nos anversos e a figura en pé de Niké, deusa da vitoria, nos reversos.
Obodas I (ca. 96-86 a.c.)
miniatura|[[Dracma de Obodas I. Ano 86 a. C. AG. 16 mm. 3,47 g. Ceca de Petra (?) Padrón tolemaico. ]]
Obodas I foi o primeiro monarca nabateo que emitiu moeda ao seu nome e co seu propio retrato no anverso.
Coñécese unicamente un dracma de prata do que chegaron aos nosos días unicamente dous exemplares. Un deles saíu a poxa en Nova York en maio de 2017 e acadou o prezo de 18.000 dólares, a maior cantidade pagada por unha moeda nabatea da que se teña constancia.
No anverso, anepigráfico, amósase simplemente a cabeza de Obodas I cara á dereita, rodeada por unha grafila de puntos. No reverso aparece o nome e o título do rei en grego, cunha aguia sobre un raio como motivos principais, unha imaxe habitual na moeda tolemaica de prata, na que se inspira.
Obodas I foi quen de vencer primeiro os asmoneos e posteriormente os seléucidas, na batalla de Cana, en 86 a. C. Logo do seu falecemento nese mesmo ano, foi venerado polo pobo nabateo como unha divindade e considérase probable que este dracma, que amosa igualmente a data de 86 a. C. (ano rexio 11) foxe unha emisión de celebración desta importante vitoria.
Aretas III (87-62 a. C.)
miniatura|Bronce de Aretas III. [[Bronce|Æ. 21 mm. 7,31 g. Ceca de Damasco. ]]
O irmán de Obodas I, Aretas III, que capturou Damasco aos seléucidas o 85 a. C., cuñou ao seu nome moedas de bronce, en cuxos anversos se amosa a súa cabeza diademada, en tanto que nos reversos aparece unha figura sedente de Tique, deusa da fortuna da cidade, xunto coa inscrición ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΑΡΕΤΟΥ ΦΙΛΕΛΛΗΝΟΣ (Do rei Aretas, amante dos gregos”).
Así mesmo, coñécese un único exemplar dun tetradracma de prata con idéntico deseño, que foi adquirido en 1971 polo Museo Británico, onde se conserva desde entón.
Malicos I (60-30 a. C.)
miniatura|Dracma ou cuarto de [[siclo de Malicos I. Ano 34/35 a. C. AG. 16,5 mm. 3,46 g. Ceca de Petra. ]]
O sucesor de Aretas III foi Malicos I, en 60 a. C. Malia reinar durante tres décadas, só emitiu moeda nos últimos anos, probablemente como medio de pagamento das tropas.
Nas súas cuñaxes substituíu as inscricións en grego habituais da moeda nabatea por outras escritos en arameo, a lingua administrativa do Imperio Persa, utilizada en ámbitos formais, aínda que os nabateos falaban entre eles dialectos árabes.
Malicos adoptou un padrón tolemaico lixeiro para a súa moeda de prata, de gran pureza (95 %), baseado nun didracma de prata ou medio siclo (6,9 g) e un dracma ou cuarto de siclo (ca. 3,1 g), ademais de moedas de bronce de con valores de catro (9,5 g), de dúas (4,4 g) e dunha unidade (< 4 g), de nome descoñecido para nós.
Obodas III (30-9 a. C.)
miniatura|Dracma de Obodas II ou III coa súa muller, Hagaru. Ano [[-13|13/12 a. C. AG. 18 mm. 4,45 g. ]]
Existe unha certa confusión con respecto á numeración deste monarca. As raras moedas nas que aparece soamente o busto do rei adoitan atribuírse a un efémero Obodas II (ca. 62-60 a. C.), de existencia incerta, en tanto que as pezas en que se amosan xuntos os retratos do rei de da raíña Hagaru se atribúen a Obodas III.
Martin Huth sostén que non houbo un gobernante anterior de curta duración e, xa que logo, o que coñecemos como Obodas III sería realmente o segundo monarca con ese nome. miniatura|Dracma de Obodas II ou III coa súa muller, Hagaru. Ano [[-15|15/14 a. C. AG. 17,5 mm. 4,49 g. ]] Nalgúns dracmas emitidos a partir do ano 10 do reinado (21/20 a. C.) comeza a aparecer o busto da raíña en solitario no reverso e unha alusión ao seu nome nas lendas: Hagaru. Estímase que estas moedas poden indicar un acontecemento salientable, como, por exemplo, o nacemento dun fillo.
Emisións anónimas en chumbo
Desde 2002 comezaron a coñecerse algunhas moedas nabateas elaboradas en chumbo, que os expertos numismáticos datan arredor da época de Obodas III ou algo posterior. A súa función é incerta, dado que o chumbo é un metal brando e o seu desgaste é rápido; de feito, as que se coñecen están en estados de conservación deficientes.
Estas moedas son anepígrafas; pesan arredor de 1,54 gramos e teñen un diámetro duns 13 milímetros. Nos seus anversos amosan a figura dun deus barbado, probablemente Zeus, identificado co deus árabe dos trebóns, Hadad. Os reversos caracterízanse pola imaxe dun boi cargando, cara á esquerda.
A Igrexa, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
A Igrexa é un lugar da parroquia de San Tomé de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Moeda nabatea
Syllaeus e Aretas (9-6 a. C.)
A existencia do pretendente ao trono Syllaeus, un alto funcionario de ascendencia real, está documentada por referencias do xeógrafo grego Estrabón e do historiador xudeu-romano Flavio Xosefo. En 26 a. C., o emperador romano Augusto ordenou a exploración de Arabia para localizar as fontes do prezado incenso, e para o goberno das tropas desta expedición contouse coa colaboración de Syllaeus. Consonte Estrabón, que estivo presente na marcha, Syllaeus conduciu deliberadamente os romanos a través dun camiño difícil no deserto, para o debilitar e esgotar. O fracaso desta misión preservou para os nabateos o monopolio do comercio do incenso.
A Igrexa, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Moeda nabatea
Syllaeus e Aretas (9-6 a. C.)
Á morte de Obodas sen herdeiro directo en 9 a. C., presumiblemente envelenado, Syllaeus postulouse para o trono, mais outro aristócrata chamado Eneas se fixo co poder en Petra e nomeouse rei co nome de Aretas IV. Syllaeus apelou a Roma na procura de apoio, mais Augusto negoulle a axuda e mesmo o levou a Roma para o axustizar, en 6 a. C., acusándoo do asasinato de Obodas.
Durante este período de confusión, producíronse emisións de dracmas e hemidracmas que parecen indicar que realmente houbo unha especie de efémero reinado conxunto. Estas moedas, non datadas, continúan amosando nos seus reversos o busto do finado Obodas, en tanto que no reverso, entre unha coroa vexetal se representan as letras arameas xin (por Shullay, Syllaeus) e het (por Haritat, Aretas). Algunhas moedas posteriores portan un retrato de Aretas con coroa de loureiro, aínda que manteñen a inicial relativa a Syllaeus.
Aretas IV (9 a. C - 40 d. C.).
Nas moedas de prata cuñadas ata o ano 24 do reinado (15/16 d. C), o busto de Aretas amósase nas moedas xunto co da súa primeira esposa, Huldu, cuxo nome aparece expreso nas lendas e titulada como "raíña dos nabateos".
No mesmo ano apareceu por primeira vez, nunha moeda de bronce, a segunda muller de Aretas IV, chamada Shaqilat (or Shuqaylat). Probablemente se trate dunha emisión conmemorativa do casamento, xa que no seu anverso aparece o monarca de corpo enteiro con roupa militar e cunha lanza na man, e no reverso a consorte, en pé, cun longo vestido. miniatura|Dracma de Aretas IV con Shaqilat. Ano [[21/22 d. C. AG. 14 mm. 3,76 g. Ceca de Petra. ]] No relativo aos dracmas, algúns deles amosan a efixie de Aretas só no anverso e a de Shaqilat no reverso, mais cara á fin do reinado a parella adoita aparecer xunta, nunha das faces, e Aretas aparece só na outra.
Pola súa banda, as moedas comúns de bronce, cun peso aproximado de 4 gramos, o rei e a raíña adoitan aparecer xuntos no anverso, en tanto que o reverso está caracterizado pola representación de dúas cornucopias cruzadas, como símbolo da abundancia. As siglas dos nomes de ambos aparecen tamén nos reversos.
Malicos II (40-70 d. C.)
miniatura|Dracma de Malicos coa súa esposa, Shaqilat II. Ano 41/42 d. C. AG. 15,5 mm. 3,79 g. Ceca de Petra.
Malicos II era fillo de Aretas IV e gobernou o Reino Nabateo durante tres décadas. En 67 d. C., cando os romanos mobilizaron tropas para reprimir a revolta xudía, Malicos achegou mil soldados de cabalaría e 4.000 arqueiros.
Os dracmas de Malicos son dunha aliaxe de prata moi empobrecida, que non chega ao 50 % de pureza, e están cuñados sobre discos pequenos, polo que é frecuente que non se aprecien completas as inscricións e a data de emisión. Nos seus anversos aparece o busto do rei, habitualmente co cabelo longo e solto, e no reverso o da súa esposa, Shaqilat II, identificada nas lendas co seu nome e como "a súa irmá, raíña dos nabateos”. É probable que se tratase da súa irmá ou medio irmá, xa que era habitual nos reis tolemaicos de Exipto este tipo de matrimonio, que podería ter sido importado polos nabateos.
Rabbel II (70-106 d. C.)
miniatura|Dracma de Rabbel II con Shaqilat II. AG. Ano 71/72 d. C. 14 mm. 3,56 g. O derradeiro rei nabateo, Rabbel II, fillo de Malicos II e de Shaqilat II, gobernou durante 36 anos. Durante a súa minoría de idade ocupou a rexencia a súa nai, que aparecía retratada no reverso das moedas. miniatura|Dracma de Rabbell II co Gamilat. AG. 14 mm. 3,40 g. Ceca de Petra.
Cara ao undécimo ano do reinado, a figura feminina foi substituída pola da súa irmá Gamilat, nunhas moedas de peso e de factura empobrecidas, e finalmente, cara ao final do reinado, unha segunda irmá, Hagaru, substituíu a Gamilat.
A moeda de bronce de Rabbel, emitida conforme dous padróns ponderais diferentes, está cuñada dun xeito moi descoidado.
Emisións baixo dominio romano
En 106 d. C. o emperador romano Traxano ocupou Nabatea e substituíu o anterior reino pola provincia romana de Arabia Petrea. Pouco despois emitíronse en Nabatea pequenos bronces anónimos dun peso aproximado de 1,4 gramos e un valor de arredor de medio cuadrante ou 1/128 denario. Nos seus anversos levan unha gran letra grega “∏” sobre un “M” máis pequeno, co significado de “Petra Metrópole”.
Baixo o Goberno de Roma, en Petra cuñouse ocasionalmente moeda provincial romana, sinaladamente baixo os períodos de Hadriano (117-138 d. C.), Cómodo (177-192) e Heliogábalo (218-222).
Cidade-prefectura
Unha cidade-prefectura ou cidade con nivel de prefectura (en chinés 地级市 en pinyin dìjí shì) é unha división administrativa en China situada por debaixo dunha provincia e por riba dun condado na xerarquía administrativa do país. Estas cidades representan o segundo nivel na estrutura administrativa chinesa, compartindo esta categoría con outras entidades como as prefecturas, ligas e prefecturas autónomas. A partir da década de 1980, a maioría das anteriores prefecturas pasaron a ser renomeadas como cidades-prefectura (traducido en portugués como cidades-prefeitura ou municipio a nivel de prefeitura, en castelán como ciudades-región ou ciudades-prefectura e en inglés como prefecture-level city).
Definición
Unha cidade-prefectura non é unha "cidade" no sentido estrito do termo, é unha unidade administrativa que normalmente comprende un núcleo urbano (unha cidade en sentido estrito) e rodea áreas rurais ou menos urbanizadas, normalmente moitas veces o tamaño do núcleo central, constituído. As cidades das prefecturas case sempre conteñen varios condados, cidades a nivel de condado e outras subdivisións. Isto resulta do feito de que as prefecturas anteriormente predominantes, que foron substituídas na maioría das cidades, eran en si mesmas grandes unidades administrativas a nivel de prefectura que contiñan cidades, vilas máis pequenas e áreas rurais. Para distinguir unha cidade prefectural da súa área urbana real (cidade en sentido estrito), úsase o termo 市区 shìqū ("área urbana").
As primeiras cidades de prefectura creáronse o 5 de novembro de 1983. Durante as dúas décadas seguintes, as cidades a nivel de prefectura substituíron á maioría das prefecturas chinesas; e o proceso aínda está en curso.
Das 22 provincias e 5 rexións autónomas de China, a maioría das provincias están formadas enteiramente ou case na súa totalidade por cidades a nivel de prefectura. Só en 3 provincias (Qinghai, Yunnan e Guizhou no altiplano Yunnan-Ghizhou) e 2 rexións autónomas ( Xinjiang, Tíbet) atópanse máis de tres sub-niveis ou divisións que non corresponden a cidades a nivel de prefectura.
Os criterios que debe cumprir unha prefectura de China para converterse nunha cidade-prefectura son:
Maiores cidades-prefectura e outras divisións
Baoding (provincia de Hebei), Zhoukou (Henan), Nanyang (Henan) e Linyi (Shandong) son as cidades máis grandes a nivel de prefectura. Ás 15 cidades máis grandes a nivel de prefectura concedeuse o status de cidade subprovincial, o que lles confire unha autonomía moito maior.
Unha cidade a nivel de subprefectura ou cidade-subprefectura é unha cidade a nivel de condado con competencias que se aproximan ás das cidades a nivel de prefectura.
Faro de Punta Insua
O faro de Punta Insua (tamén chamado faro de Lariño) é un faro situado na Punta Insua (Lariño, Carnota). Está xestionado pola autoridade portuaria de Vilagarcía de Arousa.
Gullspång
Gullspång é un municipio sueco (kommun) do condado de Västra Götaland. Anteriormente pertencía ao desaparecído condado de Skaraborg. A súa capital é Hova. En 2022 o concello tiña unha poboación de 5 157 habitantes.
Faro de Punta Insua
Historia
Construíuse para unir os faros de Corrubedo e Fisterra, debido á dificultade de navegación nesa parte da costa. En 1894 determinouse a necesidade da súa construción, pero non se rematou ata 1913. A pesar de estar rematado nesa data, inaugurouse en 1921, sendo electrificado en 1947.
Gullspång
Xeografía
O municipio está situado no nordés do landskap de Västergötland, tendo unha pequena parte no sueste de Värmland (o distrito de Södra Råda), na ribeira leste do lago Vänern. O concello de Gullspång limita ao norte co de Kristinehamn no condado de Värmland, ao leste cos de Degerfors e Laxå no condado de Örebro, ao sur co de Töreboda e ao suroeste co de Mariestad. Ao oeste o municipio ten unha fronteira marítima co concello de Säffle en Värmland.
Lomparte, San Tomé de Lourenzá, Lourenzá
Lomparte é un lugar da parroquia de San Tomé de Lourenzá, no concello lugués de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Galería de imaxes de Nogueiroa, Parada de Labiote, O Irixo
Nogueiroa é un lugar da parroquia de Parada de Labiote no concello do Irixo.
Saturnino Cuíñas Lois
Traxectoria
Nado nunha familia dedicada ao oficio da cantaría, foi o sexto fillo de oito irmáns. Seu avó e máis seu pai foron mestres canteiros, e esta foi tamén a profesión da meirande parte dos seus irmáns até o ano 1936, cando, por mor do golpe de estado fascista, catro deles tiveron que fuxir ao exilio.
Arredor do ano 1929, comezou a colaborar con Adolfo Anta Seoane, afamado director de Cantigas da Terra e da coral da fábrica de Tabacos da Coruña. A través desta relación as pezas recuperadas por Saturnino comezaron a nutrir o repertorio dos coros galegos, tanto locais como da diáspora, rescatando así do esquecemento multitude de cantares de traballo, alalás, pandeiradas etc.
Párroco de Santo Estevo de Cesullas
En 1931 pasou a ocupar o cargo de cura á fronte da parroquia eclesiástica de Santo Estevo de Cesullas, en Cabana de Bergantiños. Alí continuou a súa labor en prol da música tradicional. Como xeito de dinamizar a vida da súa parroquia, era habitual que organizase bailes coa mocidade da contorna. Cos mozos conformou un coro mixto, que chegou a ter máis de cen voces. Polo mes de abril participaba cos mozos na chamada "festa do catecismo", uns encontros folclóricos aos que acudían todas as parroquias da redonda. A unha edición celebrada en Malpica de Bergantiños, presentáronse os rapaces de Cesullas cun espectáculo no que representaban unha fiada tradicional, con todo o proceso do traballo e a foliada posterior. Esta innovadora "estampa galega" foi un éxito, polo que chegou a ser repetida en Santiago, na praza da Quintana. O tear e demais aparellos da estampa foron posteriormente cedidos á agrupación folclórica Aturuxo da Coruña.
A presenza de Saturnino tamén impulsou a romaría de San Fins do Castro, até a súa chegada unha festa local de pouca sona. Nela participaba a parroquia co seu coro, e nela o novo párroco introduciu dúas novidades: o himno a San Fins, da súa autoría; e o Berro Seco, un triplo aturuxo festeiro no que prorrompen ao unísono todos os romeiros.
Era habitual que Saturnino convidase a xantar na romaría a diferentes persoeiros do mundo cultural. Á edición de 1945 acudiron membros da Real Academia de Belas Artes, da agrupación Cantigas da Terra, Adolfo Anta e o dramaturgo Leandro Carré, quen representaría nos teatros diferentes escenas da festa popular. Naquel día Saturnino cedeu a Cantigas da Terra unha histórica zanfona, un instrumento tradicional á beira da desaparición que a agrupación comezou a levar aos escenarios.