cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hideki Shirakawa
Investigacións científicas
Os descubrimentos de Shirakawa interesaron ao químico neozelandés Alan MacDiarmid e ao físico estadounidense Alan J. Heeger, cos que iniciou unha frutífera relación científica e investigadora que deu como resultado a publicación conxunta do artigo Síntese de polímeros orgánicos condutores da electricidade: derivados halógenos do poliacetileno (CH) n, no prestixioso Journal of Chemical Society no verán de 1977, no cal anunciaban o descubrimento do poliacetileno.
En 2000 recibiu o premio Nobel de Química, galardón que compartiu cos seus compañeiros de investigación Alan J. Heeger e Alan G. MacDiarmid, polo descubrimento e desenvolvemento dos polímeros condutores.
Les Misérables (filme de 1998)
Como ocorre na novela orixinal, a trama segue a vida de Jean Valjean (Liam Neeson), un excondenado (en liberdade condicional tras 19 anos de traballos forzados por roubar comida) perseguido polo Inspetor Javert (Geoffrey Rush). Foi filmado nos Estudos Barranov de Praga.
Sinopse
A película conta a vida de Jean Valjean (Liam Neeson), un home preso por roubar pan. Posto en liberdade condicional tras cumprir 19 anos, Valjean é recibido na casa dun bispo. Aínda así, pola noite Valjean rouba a prata do bispo, mais cando a policía lle pregunta sobre o roubo, el asegura que lle dou a prata a Valjean e dálle dous candelabros. Logo de 9 anos, Valjean convértese nun rico industrial e alcalde. A súa paz finaliza cando Javert (Geoffrey Rush), un inspetor de policia, que anteriormente fora garda da prisión onde Valjean permanecera, o recoñece e ten case a certeza de que o alcalde é un exprisioneiro que nunca se presentou para cumprir as esixencias da liberdade condicional. Mentres tanto, Fantine (Uma Thurman), unha das empregadas da fábrica de Valjean é despedida por ser nai solteira e vese obrigada a prostituírse para enviar cartos para as persoas que coidan da súa filla. Cando Javert a prende, o seu antigo xefe emprega a súa autoridade para liberala e a recibe na súa casa, xa que ela está enferma. Javert non consegue demostrar a verdadeira identidade do alcalde, xa que outro home, Carnot, é confundido con el e está a piques de ser arrestado. Valjean vai ao tribunal e revela a súa identidade. Cando visita Fantine, descobre que ela está gravemente enferma e, sentindo que pode morrer promete criar á súa filla Cosette. Cando Fantine morre, Valjean escapa de Javert, rescata a Cosette dos Thénardiers e foxe con ela en dirección a París perseguido por Javert ao longo dos anos.
Ligamento cubitocarpal posterior
miniatura|150px|Ligamentos do pulso. O ligamento cubitocarpal posterior é un ligamento do membro superior humano, pertencente á parte posterior posterior ou dorsal do pulso. Insírese entre a epífise distal do cúbito e o carpo. Forma parte do complexo ligamentoso triangular do carpo.
Paolo Rossi
Paolo Rossi, nado na provincia de Prato o 23 de setembro de 1956 e finado en Siena o 9 de decembro de 2020, foi un futbolista italiano. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección italiana. No ano 1982, levou a Italia a conquista-lo título mundial por terceira vez. Ao anotar seis goles fíxose coa Bota de Ouro e co Balón de Ouro. Até o de agora é o único xogador en gaña-los tres premios nunha soa competición.
Os comezos
Rossi naceu en Santa Lucía, na Toscana. O seu debut profesional prodúcese no Como, equipo ao cal a Juventus o enviara para que fose collendo experiencia. Pouco despois chega ao Vicenza. Na tempada 1976-77 o goles de Rossi levan á escuadra á primeira división italiana, a Serie A. Ao ano seguinta anota 24 goles, polo que é chamado para a selección que disputa o Mundial de Fútbol Arxentina 1978. Aquí Paolo Rossi confírmase coma un dos grandes goleadores daqueles tempos. En 1979 o Vicenza descende á Serie B, e o xogador é cedido ao Perugia.
Mundial de 1982
Rossi volta da suspensión xusto a tempo para disputalo Mundial de Fútbol España 1982, mais tanto a prensa coma os seareiros italianos concidían en que estaba nun pobre estado de forma. E dende logo nos tres primeiros encontros non lles deu motivo para mudaren a súa opinión.
O adestrador italiano, Bearzot, seguiu a confir nel cara a segunda fase do torneo, ande se enfrontarían á Arxentina e ó Brasil, o favorito para facerso co campionata. Aquel Brasil contaba cunha morea de estrelas coma Zico, Sócrates, Falcão... Mais Rossi respondeu ao desafío. Marcou os tres goles na vitoria contra o Brasil por 3-2.
Últimos anos
En 1982 foi para a Juventus onde conseguiu gañar unha Recopa en 1984 e a Copa de Europa en 1985.
Pouco despois pasou polo AC Milán e finalmente rematou os seus días de futbolista no Verona, onde se retirou en 1987.
Tamén se dedicou á construción. Foi nomeado por Pelé coma un dos 125 mellores futbolistas vivos.
Rafael Dieste
Rafael Francisco Antonio Olegario Dieste Gonçalves, nado en Rianxo o 29 de xaneiro de 1899 e finado en Santiago de Compostela o 15 de outubro de 1981, foi un escritor republicano galego do exilio, que pertenceu á chamada Xeración de 1925. Cos seus contos e pezas de teatro, entre as que destacan A fiestra valdeira (1927) e Dos arquivos do trasno (1926), tentou modernizar o sistema literario galego afastándoo do ruralismo. Atribúeselle en boa parte a creación do denominado Teatro Nacional Galego. Dedicóuselle do Día das Letras Galegas de 1995.
Primeiros anos
Foi o último dos sete fillos (seis homes e unha muller) do galego Eladio Dieste Muriel e a uruguaia Olegaria Gonçalves Silveira, descendente de portugueses establecidos no Brasil. Con quince anos matriculouse na Escola Normal de Santiago de Compostela mais, en 1917, interrompeu os seus estudos para viaxar a México, onde moraba un irmán seu pero non se afacía e regresou ó ano seguinte.
Etapa en galego
De regreso a Rianxo iniciou a súa relación coa literatura da man de Manuel Antonio. Ambos os dous entraron en contacto co federalismo e o nacionalismo a través de Vicente Risco.
Entre 1921 e 1923, ao rematar os estudos, debeu facer o servizo militar na Guerra de Marrocos, e onde estivo dous anos. Publicou algúns relatos na revista Cuentos Nuevos de Santiago de Compostela. De regreso a Galiza, rematou a carreira de xornalismo e colaborou en varios xornais de Vigo, como Faro de Vigo, Galicia. Diario de Vigo e El Pueblo Gallego. En 1926 recolleu oito relatos xa publicados nestes dous últimos no libro Dos arquivos do trasno e, ano ano seguinte, publicou A fiestra valdeira. Ese mesmo ano, 1927, ingresou no Seminario de Estudos Galegos. Mentres, segue a publicar diversos artigos en El Pueblo Gallego, e todos eses textos serán incorporados á 2ª edición Dos arquivos do trasno de 1962, e na que se considera a definitiva de 1973.
Etapa en español
Nos momentos finais da Ditadura de Primo de Rivera e comezos da República, Dieste formou parte dunha nova xeración que se debateu entre a dedicación á causa galega e o desexo dun triunfo persoal máis amplo nas letras españolas. Tras unha estancia en Londres, en 1932 trasladouse a Madrid para iniciar a súa carreira como escritor e incorpórase aos movementos literarios españois e abandona a escrita en galego, á cal só retornará de xeito circunstancial.
O Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 sorprendeuno en Madrid, traballando nas Misións Pedagóxicas. Durante a Guerra civil española de 1936 formou parte da Alianza de Intelectuais Antifascistas promovida polos comunistas e foi un dos responsables da súa revista literaria, El Mono Azul, colaborou tamén na revista Nova Galiza, e El buque rojo. Foi nomeado director do Teatro Español, formando unha compañía con actores en paro. Seguiu a retirada republicana a Valencia en novembro de 1936, onde participou na fundación da revista literaria Hora de España e Barcelona a finais de 1937 e recibiu o encargo de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao de dirixir Nova Galiza. En 1939 ingresou no Exército do Leste como comisario e participou na elaboración de El Combatiente del Este. Finalmente exiliouse coa caída de Cataluña. miniatura|esquerda|Rafael Dieste con [[Luís Seoane, Buenos Aires, 1946.]] Despois de breves estadías en Francia, Rotterdam e no Uruguai, estableceuse en Buenos Aires, onde traballou como director literario na Editorial Atlántida. En 1948, viaxou por Europa como comisionado do Museo Nacional de Artes Plásticas de Montevideo, e aceptou un posto de lector de Lingua e Literatura Españolas na Universidade de Cambridge até 1952, ao que seguiría outro lectorado no Instituto Tecnológico y de Estudios Superiores de Monterrei, México. En 1954 regresou a Buenos Aires e á Editorial Atlántida, na que apareceu a versión definitiva de A fiestra valdeira (1958). miniatura|Dos arquivos do trasno. En 1961 regresou a Rianxo e, un ano despois, publicou na Editorial Galaxia unha reedición de Dos arquivos do trasno, ampliando o número de contos. A mediados desa década instalouse na Coruña e o 18 de abril de 1971 ingresou na Real Academia Galega como membro de número co discurso A vontade de estilo na fala popular, respondido por Domingo García-Sabell. Colaborou en diversas publicacións e foi requirido para participar en conferencias, homenaxes e mesas redondas. As súas intervencións nestes actos públicos foron recollidas no libro póstumo Encontros e vieiros (1990). En 1977 asinou o "Manifesto dos 29", reclamando o autogoberno para Galiza.
Ocasionalmente utilizaba o pseudónimo Félix Muriel. Este dá nome ao instituto de educación secundaria de Rianxo, o IES Félix Muriel.
Obra en galego
miniatura|A fiestra valdeira nunha edición de 1958.
Sistema (homónimos)
O termo Sistema procede do grego σύστημα, "sýstema", significando "combinar", "axustar", "formar un conxunto".
Un Sistema pode referirse a:
نظام
Airoá, Cereixedo, Cervantes
Airoá é un lugar da parroquia de Cereixedo no concello lugués de Cervantes na comarca dos Ancares. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 9 habitantes, dos cales 6 eran homes e 3 eran mulleres.
National Gallery of Art
miniatura|dereita|250px|Edificio oeste da Galería Nacional de Arte miniatura|Right|National Gallery of Art A Galería Nacional de Arte (en inglés: National Gallery of Art ou NGA) é un museo de arte, que se atopa no National Mall de Washington, D.C.
O museo fundouse en 1937 por unha acta do Congreso dos Estados Unidos, con fondos para a construción e unha substanciosa colección de arte de Andrew W. Mellon. Samuel H. Kress contribuíu á colección orixinal de arte italiana. Fito clave nos comezos do museo foi a compra dun lote de cadros do Ermitage, que o goberno soviético accedeu a vender para obter divisas.
Edificios
O museo componse de 2 edificios, o edificio leste e o edificio oeste. Están unidos por unha pasaxe subterránea. O edificio orixinal, que actualmente se coñece como edificio oeste, abriuse o 17 de marzo de 1941. É de deseño neoclásico, cun pórtico con grandísimas columnas e unha bóveda enorme que lembra ao do Panteón de Agripa, aínda que o edificio oeste ten unhas ás simétricas a ambos os dous lados da cúpula. O proxecto é de John Rusell Pope, cuxa outra grande obra en Washington tamén inclúe unha cúpula, o Monumento a Jefferson. O deseño do edificio leste é do arquitecto Ieoh Ming Pei e tamén é xeométrico, aínda que fragmentado en comparación co clasicismo frío do edificio oeste. Desde o aire parece coma se estiven feito de diamantes entrelazados. O edificio leste abriu en 1978. A NGA creou un xardín de esculturas en 1999.
dereita|miniatura|220 px|Edificio leste da National Gallery of Art O edificio oeste ten unha extensa colección de pinturas e esculturas de mestres europeos dende a época medieval até o século XIX, con algúns traballos anticipadores do século XX por artistas norteamericanos. As obras máis importantes do museo inclúen artistas como Rafael, Jan Vermeer, Rembrandt van Rijn, Claude Monet, Vincent Van Gogh e a única pintura de Leonardo da Vinci no Novo Mundo: "Retrato de Ginevra Benci", procedente da colección dos príncipes de Liechtenstein.
O edificio leste céntrase na arte moderna e contemporánea, cunha colección que inclúe artistas como Pablo Picasso, Henri Matisse, Jackson Pollock, Andy Warhol e Alexander Calder. O edificio leste tamén abrangue as oficinas centrais da NGA e un grande centro de investigación.
Na parte occidental do edificio oeste, alén da rúa 7, atópase o Xardín de Esculturas da Galería Nacional de Arte.
Funcionamiento do museo
Algúns dos directores do museo máis importantes foron John Walter e J. Carter Brown. O director actualmente é Earl A. Powell III.
A entrada aos dous edificios da Galería Nacional é de balde.
Pobo shoshone
Os shoshone son un pobo indíxena americano con catro grandes divisións culturais e lingüísticas: os shoshone orientais en Wyoming, os shoshone setentrionais no sueste de Idaho, os shoshone occidentais en Nevada e o norte de Utah e os gosiute no oeste de Utah e leste de Nevada.
Falan a lingua shoshone, que forma parte da póla de linguas númicas dentro da familia de linguas uto-aztecas. Os shoshone eran coñecidos como os "indios serpe" polos seus veciños e polos primeiros exploradores americanos.
Treffort-Cuisiat
Treffort-Cuisiat é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Fillos de Breogán
A Coruña Gaelic Athletic Association ou A Coruña GAA, máis coñecido como Fillos de Breogán é un equipo de fútbol gaélico da cidade da Coruña. Fundado en 2010 por iniciativa de Wenceslao García (Wences), os Fillos de Breogán é o primeiro equipo de fútbol gaélico de Galiza e compite no Campionato Ibérico de Fútbol Gaélico e na Liga Galega de Fútbol Gaélico. Xoga os seus encontros no campo da Torre da cidade herculina.
Nome
O nome de Fillos de Breogán ten moita relación con Galiza, Irlanda e a cidade da Coruña (onde se pensa estaba situada a torre dende a cal Ith divisou as costas irlandesas segundo o Lebor Gabála Érenn ou Libro das conquistas de Irlanda en galego), E é unha denominación que ten moito que ver coa Coruña, con Galicia e con Irlanda.
Escudo e cores
dereita|miniatura|Fillos de Breogán, Copa Galicia 2023. O escudo ten fondo branco e sobre el unha franxa diagonal de cor azul que representa ás bandeiras da provincia marítima da Coruña e á bandeira de Galicia, sobre ela, un cranio e dúas tibias que representan a Xerión, o xigante que matou Hércules (segundo conta a mitoloxía grega) e que soterrou debaixo de onde logo se erguería a Torre de Hércules na Coruña. As dúas tibias e o cranio tamén representan ao fillo de Breogán Ith morto que, coa posterior vinganza do neto de Breogán e sobriño de Ith Mil, permitiu a ligazón lendaria entre Irlanda e Galiza. Finalmente, baixo o cranio e as dúas tibias encóntrase un balón de fútbol gaélico. As cores do equipo son o azul, o branco e o negro. O azul e o branco representan ás bandeiras de Galiza e da provincia marítima da Coruña. O negro, como elemento diferenciador e pola relación coa morte de Xerión e Ith. O equipamento do equipo consta de pantalón azul e camiseta a raias horizontais azuis e brancas.
Fillas de Breogán
É o nome co que se coñece ao equipo feminino de fútbol gaélico do Fillos de Breogán. No seu comenzo non podían competir no campionato ibérico feminino pola falta de xogadoras nas súas filas. No ano 2012 incrementáronse o número de xogadoras e comezaron a disputa-los seus primeiros torneos acadando o terceiro posto no Torneo da Coruña da Liga Ibérica de Fútbol Gaélico feminina.
Na Liga Ibérica
En 2011 disputou por vez primeira a Liga Ibérica de fútbol gaélico, na 7ª edición desta competición nacional de afeccionados, acadando só 1 vitoria en 17 encontros. O club e a cidade da Coruña foron anfitrións na tempada 2012 dun torneo correspondente ó campionato nacional de liga por vez primeira chegando a disputar a final logo de derrotar ó vencedor final da liga, Madrid Harps, e resultando subcampións do Torneo da Coruña e terceiros na Liga Ibérica.
H-II
O H-II (ou H-2) foi un foguete espacial xaponés que voou entre 1994 e 1999. Foi o primeiro foguete pesado feito con tecnoloxía completamente xaponesa. Atopouse que o lanzador era demasiado custoso e que a súa fiabilidade non era a desexada, polo que foi redeseñado para paso ao H-IIA.
O H-II podía ser lanzado en tres variantes:
Isumi
Isumi (いすみ市, いすみし, Isumi-shi) é un concello da prefectura de Chiba no Xapón. Está situada ao sur da rexión de Kantō e ao sur da prefectura, na zona de provincia histórica de Kazusa, na parte leste da illa de Honshū. A súa superficie é de 157,50 km² e a poboación de 41.168 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 261 h/km².
Casa de Vela
A Casa de Vela foi unha poderosa liñaxe vasca tradicional inimiga dos señores do condado de Castela e en especial do seu primeiro conde Fernán González. A súa xenreira cara aos descendentes de Fernán González causou a morte do conde castelán García Sánchez a mans desta familia.
Isumi
O concello de Isumi limita co concello de Ichinomiya, de Katsuura, de Ōtaki, de Mutsuzawa e de Onjuku.
Historia
A cidade de Isumi foi fundada pola fusión de 3 concellos de vila do distrito de Isumi (Isumi-machi, Ōhara-machi e Misaki-machi) no ano 2005.
Elisa Herrero Uceda
Elisa Herrero Uceda, nada en Ceclavín (provincia de Cáceres) o 7 de novembro de 1957, é unha escritora, rapsodo, bióloga e enxeñeira estremeña.
Traxectoria
Destaca principalmente como escritora e rapsodo de poesía nos encontros líricos que ofrece xunto co seu irmán, o tamén escritor e divulgador, Miguel Herrero Uceda. Comprometidos ámbolos dous coa defensa da natureza e a conservación dos saberes tradicionais da cultura estremeña. Froito deste empeño escribiron artigos e libros sobre a cultura rural, ademais de relatos e narracións en lingua estremeña, Ceborrincho e Mamaeña.
Aucella, Cereixedo, Cervantes
Aucella é un lugar da parroquia de Cereixedo no concello lugués de Cervantes na comarca dos Ancares. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 11 habitantes, dos cales 9 eran homes e 2 eran mulleres.
José Rizal
José Protacio Rizal Mercado y Alonso Realonda, popularmente coñecido como José Rizal, naceu en Calambá o 19 de xuño de 1861 e finou en Manila o 30 de decembro de 1896, era un nacionalista filipino e un polímata durante o final da colonización española de Filipinas (1521-1898). Oftalmólogo da profesión, Rizal foi un escritor e un membro clave do movemento "Propaganda" filipino que defendía a reforma política da colonia española.
Por instigación das ordes relixiosas (é dicir, dominicos e franciscanos), Rizal foi acusado de asociación ilícita con outros revolucionarios. Convicto por sedición, foi condenado a ser fusilado no paraxe de Bagumbayan (agora Parque Rizal), en Manila. Na véspera da súa execución, escribiu un poema titulado "O meu último adeus", así como unha carta ao seu íntimo amigo e colaborador alemán Ferdinand Blumentritt, na que afirmaba: Querido irmán, cando recibas esta carta xa estarei morto; mañá ás 7 serei executado, aínda que non son culpable de rebelión.
A sublevación filipina de 1896 comezou logo de ser executado polas tropas españolas.
Rizal é membro da xeración máis senlleira dos grandes nacionalistas filipinos, xunto cos seus paisanos e compañeiros Andrés Bonifacio e Emilio Aguinaldo.
miniatura|250px|Fusilamento de José Rizal.
María Casares
Foi considerada unha das grandes actrices do teatro e o cinema francés e apareceu en clásicos como Les enfants du paradis, especialmente durante as décadas de 1940 e 1950.
Infancia
miniatura|150px|[[Casa Museo Casares Quiroga|Casa da familia Casares na Coruña.]] María Casares naceu na Coruña en 1922, filla do político e avogado Santiago Casares Quiroga (1884-1950) e de Gloria Pérez, finada en París en 1945. Non foi unha filla desexada e anos máis tarde dixo ironicamente: "Cando meus pais me collían, era inadvertidamente ou por erro". Tivo unha media irmá, Esther Casares, nada dun matrimonio anterior de seu pai e un irmán, Enrique, que adoptaron os seus pais durante a guerra civil. A familia residía no número 12 da rúa Panadeiras, hoxe convertido en casa museo da familia. Durante os veráns a familia trasladábase a Oleiros, onde alugaban o Pazo do Río ou a Villa Galicia, e realizaban paseos pola praia de Bastiagueiro.
Comezou a escola na cidade da Coruña, estudando no Colexio Francés, situado na Cidade Xardín; alí viu filmes e recibiu clases de recitación.
En 1931, coa proclamación da Segunda República, a familia marchou a Madrid. María estudou no Instituto Escuela, onde comezou a facer teatro. Nesa cidade tamén tivo ocasión de asistir a representacións teatrais e mais cinematográficas.
Exilio
Tiña 14 anos cando se levou a cabo o Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, e aínda que nos primeiros meses seguiu en Madrid asistindo feridos xunto á súa nai, o seu pai, que no momento do golpe era o presidente do Consello de Ministros, dediciu en outubro que ambas marchasen a Barcelona e de aí a Francia. Chegaron a París o 20 de novembro de 1936, véspera do aniversario de María, e aloxáronse no hotel Paris-New York, da rúa Vaugirard. Estudou no liceo Victor-Duruy, onde aprendeu o francés e coñeceu o actor de nacionalidade española Pierre Alcover e a súa dona, Colonna Romano, membro da Comédie-Française. Isto axudou a familia Casares e impulsou a María a facer teatro. Porén, o seu primeiro intento de entrar no Conservatorio de París fracasou a causa do seu marcado acento.
Tras acabar a guerra civil española, o seu pai reuniuse con elas en París, mais durante a segunda guerra mundial o seu pai marchou a Londres mentres ela e a súa nai partían ás Landas, antes de volver a París, onde viviron nun piso na esquina das rúas Enfant-Jésus e Vaugirard. Con traballo, conseguiu entrar no Conservatorio de París en 1941. O primeiro papel profesional foi en A Celestina. En outubro do 1943 representou con grande éxito a obra de Georges Neveux A viaxe de Teseo. O 19 de marzo do ano seguinte coñeceu a Albert Camus na casa de Michel Leiris, e comezou unha relación sentimental con el durante os ensaios de O malentendido, onde interpretaba a Martha. O escritor, que puxo a María en contacto coa Resistencia e os exiliados españois, foi para a actriz "pai, irmán, amigo, amante e ás veces fillo". A guerra e Francine Faure, esposa de Camus, separounos e romperon a relación ao final da guerra. Porén, atopáronse por casualidade en 1948 e mantiveron unha apaixonada relación en segredo que rematou coa morte accidental do escritor en 1960. En novembro de 2017, a filla de Albert Camus publicou 865 cartas inéditas entre o seu pai e a artista galega, que certifican a paixón amorosa que mantiveron durante anos.
En 1946 faleceu a súa nai e en 1950 o seu pai. Ademais, non puido ver a súa irmá Esther ata que en 1955 esta logrou saír de España e exiliarse en México.
María Casares protagonizou ademais Estado de sitio e Os xustos, de Camus, e representou obras de Sartre, Jean Anouilh, Jean Cocteau, Genet e Claudel, converténdoa en musa do existencialismo francés. En 1949 entra na Comédie Française e cinco anos máis tarde no Teatro Nacional Popular (TNP), compañía pública cunha forte preocupación social. Participou na creación e potenciamento do festival de teatro de Avignon. María Casares interpretou a Lady Macbeth, María Tudor, Ana Petrova etc. en obras de Shakespeare, Victor Hugo, Chekhov, Ibsen e Eurípides, entre moitos outros.
Éxito
Iniciouse no cinema cun papel secundario nunha película de Marcel Carné, Les enfants du paradis e pouco despois, en 1944, protagonizou Les dames du Bois de Boulogne de Robert Bresson. Jean Cocteau dirixiuna en O testamento de Orfeo (1950) e fíxose moi popular, se ben en España foi silenciada.
A partir de 1952, a pesar de que continuou aparecendo ocasionalmente en filmes, dedicouse especialmente ao teatro. Uniuse ao Festival de Aviñón e entrou na Comédie-Française. Antes que ela, ningún actor ou actriz estranxeiro actuara na Comédie-Française, aínda que a abandonou en 1954 por desacordos coa dirección. Pasou entón ao Théâtre National Populaire baixo a dirección de Jean Vilar.
Participou en xiras por todo o mundo, aparecendo en grandes clásicos do teatro francés. En 1957 realizou unha xira co TNP por Suramérica, durante a que foi homenaxeada polos exiliados galegos (Eduardo Blanco Amor, Rafael Dieste, Luis Seoane, Laxeiro,...) e se produciu o reencontro coa súa lingua. En 1958 interpretou as obras Le Cid, de Corneille, Marie Tudor, de Victor Hugo e Le Triomphe de l'Amour (The Triumph of Love), de Marivaux en Broadway.
Últimos anos
Trala morte do ditador Francisco Franco, no ano 1976 María Casares volveu a España para representar El adefesio de Rafael Alberti en Madrid e Barcelona. Porén, por mor dunha doenza e dos malos resultados económicos da compañía tivo que cancelar o resto da xira, incluíndo a actuación prevista na Coruña. Nunca regresou a Galicia.
O 27 de xuño de 1978 casou co seu amigo André Schlesser, co que viviu no número 6 da rúa Asseline, no distrito XIV de París, e que morreu en Saint-Paul-de-Vence o 15 de febreiro de 1985. Por razón de matrimonio, adquiriu a nacionalidade francesa en 1980. Trala morte de Schlesser, os seus fillos Anne e Gilles Schlesser legaron a María Casares a parte da área de La Vergne, que pertencía ao seu pai. En 1980 publicou un libro de memorias, Residente privilexiada, título que alude ao status na súa tarxeta de residencia orixinal emitida por Francia. En 1989 acadou o premio Moliére á mellor actriz de teatro e foi nomeada ao César (1989). Recibiu do goberno francés o Premio Nacional de Teatro e en España a Medalla de Ouro ao Mérito nas Belas Artes. Obtivo o premio Segismundo da Asociación de Directores de España, concedéuselle o título de filla predilecta da Coruña e a medalla Castelao da Xunta, que non acudiu a recoller.
Os premios que concede cada ano a Asociación de Actores e Actrices de Galicia ás artes escénicas, dende 1997, denomínanse Premios María Casares. Ela aceptou esta honra.
A actriz faleceu na súa casa de campo, Château de La Vergne, en Alloue en Poitou-Charentes, que deixou en herdanza á vila. Na actualidade o Domaine de la Vergne é unha residencia para artistas e lugar de representacións.
Filmografía
miniatura|Casares en 1947.
Teatro
miniatura|Albert Camus, parella de María Casares, en 1957.
Premios e recoñecementos
O concello da Coruña dedicoulle unha rúa no Polígono de Elviña e con motivo do seu centenario programou unha serie de actividades en 2022 dentro do Ano Internacional de María Casares. Tamén hai rúas dedicadas a María Casares en Santiago de Compostela e Oleiros. miniatura|Premio María Casares. Recibiron o nome de María Casares centros educativos de Aviñón, Rillieux-la-Pape, Saint-Denis e Oleiros, ademais dunha sala do théâtre national de la Colline e outra do novo teatro de Montreuil.
Tamén se bautizou co seu nome a división europea da Oficina Francesa de Protección aos Refuxiados e Apátridas.
Premios María Casares
No 1996, a petición da Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena, María Casares aceptou que os premios de teatro de Galiza levasen o seu nome (Premios María Casares), pero a morte impediulle asistir á súa primeira edición.
Obras sobre María Casares
Parte da súa vida é novelada por Manuel Rivas en Os libros arden mal (2006) e en Memorias de cidades sen luz (2008) de Inma López Silva. O proxecto audiovisual Proyecto C3 homenaxeouna na curtametraxe Crea: María Casares (2013), con Noelia Toledano como actriz principal, xunto a Maruxa Mallo e Carolina Otero. En 2019 representouse o espectáculo Despois das ondas sobre a súa vida cun texto de Ernesto Is, gañador do Premio Rafael Dieste de Teatro. En 2022 a obra de teatro Continente María pretende divulgar a figura da actriz no centenario do seu nacemento.
Stjepan Vukčić Kosača
Stjepan Vukčić Kosača (en cirílico: Стјепан Вукчић Косача), nado en 1404 e finado en 1466, foi o máis poderoso duque bosníaco, e en gran medida un vasalo indisciplinado do Reino de Bosnia. Membro da familia Kosača, converteuse en gran duque de Bosnia logo da morte do seu tío Sandalj. Rexeitou recoñecer a ascensión de Tomé de Bosnia, proclamándose a si mesmo como herzog semi-independente, recoñecendo a soberanía primeiro do Imperio Otomán, logo da Coroa de Aragón e despois outra vez do Imperio Otomán. A paz foi restaurada brevemente logo do casamento do rei Tomé e a filla de Stjepan, Catarina, mais non durou moito.
Foi o título de Stjepan como Herceg de San Sava o que lle deu o título otomán de sanjak, estabelecido despois de 1482 cando a familia Kosača caeu baixo o dominio otomán. O nome mantívose dende entón e é usada pola moderna rexión de Hercegovina (Sanjak de Hercegovina foi parte do eialato de Bosnia, mentres que a moderna Hercegovina forma parte do mordeno estado de Bosnia e Hercegovina), e pola vila de Herceg Novi, no actual Montenegro.
Rodrigo Ximénez de Rada
miniatura|Fuero Viejo estendido de [[Alcalá de Henares (Rodrigo Ximénez de Rada, 1235).]]
Rodrigo Ximénez (ou Jiménez) de Rada, nado en Puente la Reina en 1170 e finado en Lión o 10 de xuño de 1247, foi o primeiro bispo de Osma e, máis tarde, de Toledo. Destacou pola súa teima de recoñecer Toledo como principal sede ibérica, especialmente fronte a Braga e Santiago de Compostela.
Traxectoria
Pertencendo a unha familia da pequena nobreza do reino de Navarra, estudou Dereito na Universidade de Boloña e acadou o título de Magister en Teoloxía na Universidade de París. Tendo participado activamente nos esforzos diplomáticos de cara a paz entre o castelán Afonso VIII e o navarro Sancho VII, foi nomeado bispo de Toledo, en 1208.
Foi un dos principais impulsores da guerra santa cristiá contra os reinos musulmáns, así mesmo influíu enormemente na posterior historiografía castelanista e do papel que Castela debía asumir como herdeira dos godos para "reconquistar" Hispania. A súa diplomacia foi decisiva para o éxito da batalla das Navas de Tolosa. Compuxo importantes tratados da historia occidental como a Historia Arabum ou De rebus Hispaniae entre outros.
Morreu durante unha viaxe no río Ródano de volta de Lión, onde se atopara co Papa Inocencio IV.
Michael Madsen
Michael Søren Madsen, nado o 25 de setembro de 1957 en Chicago, Illinois é un actor, produtor, director, guionista, poeta e fotógrafo estadounidense.
Amensalismo
Nalgunhas forestas da selva amazónica, hai árbores de maior tamaño que non permiten a chegada da luz do sol ás herbas que se atopan a rentes do chan. Este é un exemplo de amensalismo. Diferénciase da competencia en que as plantas de menor tamaño non afectan á supervivencia das árbores de maior tamaño.
Biological interaction Relação ecológica
Ártabros de Oleiros
O Ártabros de Oleiros é un equipo de fútbol gaélico da localidade de Oleiros, A Coruña (Galiza) con filiación co Fillos de Breogán da Coruña.
Historia
O equipo naceu no 2011 logo do acordo da xunta directiva do Fillos e Breogán para crear un novo equipo en Oleiros con filiación co Fillos de Breogán. A xunta directiva decidiu por maioría simple nomear ao novo club irmán como Ártabros de Oleiros. Os seus integrantes poden ser convocados polo adestrador dos Fillos de Breogán Carlos Seco, tamén adestrador do novo equipo, polo menos nos seus comezos. No caso de que o equipo oleirense contara con efectivos suficientes, o Ártabros de Oleiros pasaría a participar tamén nos torneos do Campionato Ibérico de Fútbol Gaélico.
Nome
O nome do equipo tomouse da tribo dos Ártabros, de orixe celta, que se asentou na área comprendida entre as rías da Coruña e de Ferrol.
Escudo e cores
O escudo deseñouse tendo en conta o novo nome do club e tomando como referencia o brasón da vila. O fondo do escudo é de cor azul (ao igual que o de Oleiros) e na parte inferior matén as ondas do brasón da vila, na parte central aparece representado un tríscele espiral que fai referencia ás raíces célticas. Sobre as ondas aparece un balón de fútbol gaélico branco.
A cor do equipo é o negro. O uniforme é camiseta negra, pantalón azul e medias azuis.
2012
6º Campionato Ibérico de Fútbol Gaélico
2013
3º Liga Galega de Fútbol Gaélico 7 contra 7 15px
7º Campionato Ibérico de Fútbol Gaélico
2013/2014
6º Copa Galega de Fútbol Gaélico
Isabel de Barreto
Isabel de Barreto de Castro, nada probablemente en Pontevedra na década de 1560 , ou quizais en Lima , foi unha navegante probablemente galega do século XVI.
Ártabros de Oleiros
2013/2014
10º Campionato Ibérico de Fútbol Gaélico
2014/2015
7º Liga Galega de Fútbol Gaélico
Isabel de Barreto
Traxectoria
Segundo algunhas fontes, o seu pai, Francisco Barreto, era un comerciante portugués nado en Faro. Este, en 1547, fíxose ao mar no Índico. En 1555 fora nomeado gobernador das Indias Portuguesas, e viviu en Lisboa entre 1561 e 1569. Porén, con esta historia non semella sinxelo nin situar a Isabel de Barreto en Pontevedra na década de 1560 nin no Perú uns anos máis tarde, onde chegaría precisamente acompañando a súa familia e o séquito do novo vicerrei. Outras fontes sitúana como unha rica limeña, do barrio de Santa Ana, filla dos comerciantes portugueses Nuno Rodrigues Barreto e Mariana de Castro.
Ártabros de Oleiros
2014/2015
5º Copa Galega de Fútbol Gaélico
11º Campionato Ibérico de Fútbol Gaélico
Isabel de Barreto
Traxectoria
O que si parece incontrovertible é que casou en Lima en 1585 ou 1586 co adiantado Álvaro de Mendaña, quen explorara xa parte do Pacífico para o Castela e chegara ata as Illas Salomón. Precisamente, Isabel viaxa co seu home na segunda grande exploración deste, que partiu con destino ás Salomón en abril de 1595. A viaxe foi patrocinada polo vicerrei García Hurtado de Mendoza, marqués de Cañete, precisamente grazas á influencia de Isabel de Barreto. O obxectivo era establecer unha colonia nas illas Salomón para impedir que os piratas ingleses atopasen un refuxio no Pacífico dende o cal atacar as Filipinas ou a costa americana.
A viaxe ás Illas Salomón
Embarcáronse 368 persoas entre homes e mulleres, tanto libres como escravas e escravos, co obxectivo de fundar unha colonia. Tamén ían na expedición tres irmáns de Isabel de Barreto. O piloto maior era o portugués Pedro Fernández de Quirós. Os catro barcos eran:
A expedición partiu do porto de El Callao. Logo de facer escala no porto peruano de Paita, atopou as illas Marquesas e bautizáronas así en honra do vicerrei, o marqués de Cañete. Durante dez días exploraron as illas do sur do arquipélago. De camiño cara ao oeste, pasaron por diante dunha das illas Cook e dunha das Tuvalu até que chegaron ás illas Santa Cruz, arquipélago do sur das illas Salomón. Ao pasar xunto ao Tinakula, un volcán en actividade na illa de Nendö, perderon a Santa Isabel, a nave almiranta, nunha treboada.
Fundaron unha colonia na illa de Santa Cruz onde Álvaro de Mendaña, o home de Isabel, enfermo de malaria, perde o control da situación. Os soldados cometen crimes e excesos cos pobos indíxenas e prodúcese un intento de rebelión. O 18 de outubro de 1595 morre Mendaña e Isabel faise cargo da expedición. Ao deteriorarse aínda máis a convivencia, abandonan a colonia e marchan ás Filipinas. No camiño pérdense as outras dúas naves, a San Felipe e a Santa Catalina, e só chega a porto a San Gerónimo, guiada por Pedro Fernandes de Queiroz.
A segunda viaxe
A morte de Mendaña converteu a Isabel en herdeira das terras que conquistaran. Recibiu os títulos de gobernadora da colonia de Santa Cruz e adiantada das illas de Poñente. Tres meses despois de chegar a Manila, casou con Fernando de Castro, parente do seu home e xeneral destinado en Filipinas. En 1597 fanse de novo ao mar e chegan ata Acapulco (México), dende onde se trasladan a Guanaco na Arxentina. Alí estabelecen unha encomenda, un tipo de propiedade rural onde as xentes indíxenas traballaban escravizadas.
Nese momento descobre que o rei Filipe III lle outorgou os privilexios sobre as Illas Salomón a Pedro Fernández de Quirós, co que anulaba os anteriores dela. Para protestar por esta afronta, viaxan primeiro a Lima e posteriormente a España.
Crese que faleceu en Galicia.
H.C. Raxoi
O Hockey Club Raxoi é un equipo galego de hóckey a patíns da cidade de Santiago de Compostela que milita na OK Liga Bronce e na OK Liga Prata feminina de hóckey a patíns. O equipo adestra e disputa os seus partidos no Pavillón Municipal de Vite, na capital de Galiza. Foi o primeiro club de hockey a patíns fundado en Santiago de Compostela, en setembro de 1989.
Tempada 2021/2022
Por primeira vez na súa historia o club, participa nunha categoría nacional de hóckey a patíns, a OK Liga Bronce, debido ó ascenso na tempada anterior do equipo sénior. O equipo logra a permanencia na categoría ó rematar a tempada na metade da táboa (7º clasificado).
Na categoría júnior, o equipo proclámase campión galego e, posteriormente na fase clasificatoria para o campionato de España, acada un segundo posto, o que supuxo a clasificación para o Campionato de España Júnior, no cal finalizaron en 5ª posición. miniatura|O equipo júnior, campión galego.
2022/2023
Adestrador: Andrés García de la Iglesia
2021/2022
Adestrador: Andrés García de la Iglesia
miniatura|Areces - HC Raxoi 2021
2022/2023
Adestradora: Ainhoa García López
Marcelino Fernández Prada
Marcelino Fernández Prada, coñecido como Poliño, nado en San Xulián (A Rúa) o 20 de setembro de 1895 e finado en Lugo o 8 de xuño de 1944, foi un político socialista galego.
Traxectoria
Industrial e mestre de obras. Chegou á Coruña en 1928 procedente de Nova York, permanecendo varios días detido. Estableceuse en San Clodio (Ribas de Sil) e foi elixido alcalde do concello o 12 de abril de 1931 ao proclamarse a Segunda República cargo no que permaneceu ata o 22 de xullo de 1936. Socialista convencido, fundou a Agrupación Socialista Agraria filial da UGT e foi o seu primeiro presidente. Representou á Agrupación Socialista de San Clodio no Congreso Extraordinario do PSOE de 1931. Participou na folga xeral revolucionaria de 1934, e foi procesado por delito contra os medios de comunicación por medio de explosivos con Álvaro Novas Rodríguez e Eduardo Amador Corzo. Foi detido na Rúa a mediados de outubro con Álvaro Novas Rodríguez, Miguel Álvarez Domínguez, Domingo Yáñez Losada e Modesto Álvarez Vázquez. Estivo expatriado en Francia con Álvaro Novas Rodríguez, onde permaneceu ata pouco antes das eleccións de febreiro de 1936. Nestas eleccións foi candidato do PSOE por Lugo, pero non foi elixido. Foi recibido e homenaxeado en San Clodio de Ribas de Sil a finais de febreiro de 1936. En abril de 1936 foi elixido compromisario do PSOE por Lugo para a elección do Presidente da República.
Fixo fronte ao golpe de Estado do 18 de xullo de 1936. Permaneceu agochado no seu domicilio ata que foi detido pola Garda civil en 1941. Pasou polas cadeas de Ourense e Lugo, e foi condenado á pena de morte en consello de guerra celebrado o 31 de xullo de 1941. Foille conmutada a pena pola de trinta anos de reclusión perpetua, concedéndolle a liberdade condicional o 27 de xullo de 1943. Tamén foi xulgado por responsabilidades políticas en 1941, aínda que o seu expediente foi sobresido por carecer de bens. Trasladouse a Lugo, onde comezou novamente coa súa actividade industrial no sector da construción, falecendo nesta cidade o 8 de xuño de 1944.
Ryszard Kiersnowski
Ryszard Kiersnowski, nado o 4 de novembro de 1925 (inscrito o 4 de xaneiro de 1926) en Vilnius, Lituania (daquela cidade anexionada por Polonia), e finado o 7 de xullo de 2006 en Varsovia, foi un numismático medievalista polaco e profesor na Academia Polaca de Ciencias.
Traxectoria
Ryszard Kiersnowski en Vilnius, fillo de Tadeusz Kiersnowski, un avogado establecido nesa cidade, e de Anna Rymsz. Estudou o ensino secundario no prestixioso instituto masculino Zygmunt August, en Vilnius, e posteriormente formou parte do Armia Krajowa, movemento de resistencia polaco na segunda guerra mundial. Da súa etapa militar deixou constancia no seu libro de 1994 titulado ''Tam i wtedy. W Podweryszkach, w Wilnie i w puszczy. 1939-1945'' ("Alá e despois. En Podweryszki, en Vilnius e no bosque").
Logo da guerra, para evitar ser arrestado polas novas autoridades, conseguiu chegar a Cracovia con documentación falsa, e entre os anos 1945 e 1948 estudou Historia na Facultade de Filosofía e Historia da Universidade Iaguelónica, desa cidade. No derradeiro ano deses estudos colaborou tamén como axudante no Departamento de Ciencias Auxiliares da Historia. Tras a súa graduación, mudouse de Cracovia a Varsovia, onde formou parte de diversos grupos de investigación sobre as orixes do Estado polaco. Acadou o seu doutoramento en 1951 cun traballo sobre as murallas medievais de Silesia. En 1953 ingresou no Instituto de Historia da Academia de Ciencias, onde desde 1961 foi profesor de Historia da Polonia Medieval e a partir de 1970 xefe do Departamento de Edicións e de Ciencias Auxiliares da Historia, postos que ocupou ata a súa xubilación en 1997.
Kiersnowski foi un dos impulsores da constitución da Sociedade Numismática Polaca, da que foi o seu primeiro presidente, entre 1971 e 1981. Ademais, de 1973 a 1979 foi vicepresidente da Comisión Internacional de Numismática. Entre outras entidades de diversos países, foi membro destacado da American Numismatic Society, da Royal Numismatic Society (membro honorario) e da Sociedade Numismática Húngara.
Estivo casado con Teresa Kiersnowska, unha arqueóloga pioneira no estudo dos achados da alta Idade Media en Polonia despois da segunda guerra mundial, coa que asinou conxuntamente varios dos seus artigos e diversos traballos.
miniatura|Tumba de Ryszard Kiersnowski no [[cemiterio de Powazki.]]
Logo do seu falecemento en Varsovia o 7 de xullo de 2006, foi soterrado no cemiterio de Powazki, nesa cidade.
Recoñecementos
Ademais destes recoñecementos e premios, en 1985, co gallo do 60 aniversario de Ryszard Kiersnowski, diversos amigos, colaboradores e estudantes honrárono coa publicación dun volume conxunto dirixido por Stefan K, Kuczynski e titulado ''Nummus et Historia. Pieniadz Europy šred-niowiecznej'' ("Moeda e historia. O diñeiro da Idade Media en Europa").
Publicacións
Kiersnowski é autor de 11 monografías e arredor de 200 artigos, colaboracións e obras menores, fundamentalmente acerca da numismática e da historia do diñeiro na Idade Media.
Inundación
miniatura|dereita|250px|Inundación en Fort Wayne, 1982. Unha inundación, asolagamento ou alagamento é a ocupación por parte da auga de zonas que habitualmente están libres dela, ben polo desbordamento de ríos ou outro tipo de caudais, suba das mareas por riba do nivel habitual ou avalanchas causadas por tsunamis.
Nas zonas costeiras os embates do mar serviron para modelar as costas e crear zonas pantanosas coma albufeiras e lagoas que trala súa ocupación antrópica se converteron en zonas vulnerables.
Causas principais
A principal causa das inundacións fluviais acostuman selas chuvias intensas, que dependendo da rexión se producirán baixo diversos factores meteorolóxicos.
Na área mediterránea dáse o fenómeno da gota fría que é un embolsamento de aire a moi baixa temperatura nas capas medias e altas da atmosfera que ao chocar co aire cálido e húmido que ascende do mar provoca intensas precipitacións e logo a inundación.
En Asia oriental a principal causa das crecidas fluviais son as chuvias torrenciais causadas polo monzón, asociadas moitas veces a tifóns. Danse no verán e afectan a amplas zonas entre as que destaca o golfo de Bengala, zona de maior precipitación media do globo. Os furacáns, asolan temporalmente a rexión do golfo de México causando inundacións polas ondas, de ata oito metros, asociadas aos fortes ventos, e polas chuvias intensas motivadas pola mesma baixa térmica. Tamén as treboadas tropicais poden causar chuvias moi fortes. Subas bruscas da temperatura poden provocar enchentes nos ríos pola rápida fusión das neves, sobre todo na primavera, cando o desxeo é maior, ou tras fortes nevadas en cotas infrecuentes, que trala vaga de frío se funden provocando riadas. Por último, atópanse os maremotos ou tsunamis como posible causa dunha inundación, xa que o sismo mariño provoca unha serie de ondas que se traducen en ondas xigantes de devastador efecto nas costas afectadas. Estas catástrofes acostuman acontecer na área do Pacífico, de maior actividade sísmica.
Defensas, planeamento, e xerencia da inundación
Dende o comezo do Neolítico, cando comezou a sedentarización e, polo tanto, a ocupación de zonas chás costeiras ou nos vales fluviais, o home atopouse co reto de facer fronte ás inundacións. En Exipto e Mesopotamia xa se construíron importantes defensas fluviais como diques, canles para desviar as augas e a mellora das canles nas contornas urbanas. As obras hidráulicas desenvolvéronse tamén en Grecia e Roma, tanto para obter auga para o consumo como para evitar os riscos dos asentamentos en contornas vulnerables. Na China a construción de grandes ribadas nos ríos xa se facía no século XII de modo que se tentaba facer fronte ás avenidas monzónicas. Tamén en España destacan dende a Idade Media a construción de ribadas e encoros que regulasen os ríos.
Actualmente as defensas contra as inundacións están moi avanzadas nos países desenvolvidos. Os sistemas de prevención baséanse en diques, ribadas, barreiras metálicas, encoros reguladores e mellora da capacidade de escoamento das canles fluviais. Tamén os sistemas de alerta ante situacións perigosas están moi desenvolvidos por medio da predición meteorolóxica, a observación das medias dos caudais fluviais que determinan unha alerta hidrolóxica e os sistemas de detección de maremotos.
A defensa perante as inundacións mariñas provocadas polas mareas está moi desenvolvida nos Países Baixos, onde unha rede de diques regulan as aguas tanto interiores coma exteriores. Tamén Venecia e Londres contan con defensas similares. Os encoros reguladores son moi numerosos nas rexións de clima mediterráneo coma California e o sur de Europa e serven para almacenar auga en tempos de seca e conter as avenidas fluviais.
Outras actuacións están encamiñadas a afastar o perigo das cidades mediante o desvío do canle fluvial dotándoo a súa vez de maior capacidade de escoamento, como en Valencia ou Sevilla. A canalización de ríos, coma o Rin ou o Segura, son obras de maior envergadura que elaboraron un plan integral para toda a cunca (aumento da capacidade de desaugamento, desvíos puntuais, redución de meandros, construción e ampliación de encoros etc.) Algunhas destas actuacións foron controvertidas polos seus efectos adversos, como a eliminación de meandros no Rin que favoreceron a maior rapidez na onda de crecida e polo tanto a súa maior virulencia.