cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Opilións
Comportamento
miniatura|esquerda|Opilión comendo unha cola de [[escíncido.]] miniatura|esquerda|[[Protolophus sp. limpando as súas patas.]] miniatura|Un macho de [[Phalangium opilio, mostrando as súas longas patas e os tarsómeros (os pequenos segmentos que forman o extremo de cada pata).]] miniatura|dereita|[[Ácaros parasitando un opilión.]] miniatura|dereita|Comportamento gregario nos opilións. Moitas especies son omnívoras e comen principalmente pequenos insectos e todo tipo de material vexetal e fúnxico; algúns son preeiros e aliméntanse de organismos mortos, ou tamén de excrementos de paxaros e outros materiais fecais. Esta ampla variedade de posibles alimentos é pouco frecuente noutros arácnidos, que son tipicamente predadores puros. A maioría dos opilións cazadores emboscan as súas presas, aínda que a caza activa tamén se observou. Como os seus ollos non poden formar imaxes, usan o seu segundo par de patas como antenas para explorar as súas contornas. A diferenza da maioría dos arácnidos, os opilións non teñen un estómago zugador ou un mecanismo filtrador, senón que inxiren pequenas partículas de alimento, o que os fai vulnerales á infestación por parasitos internos como as gregarinas (protozoos).
Cesena F.C.
O Cesena F.C. é un club de fútbol italiano da cidade de Cesena, en Romaña. Fundouse en 1940 e compite na Serie A.
Opilións
Comportamento
A maioría das especies son nocturnas e teñen unha coloración en tons acastañados, aínda que hai varias especies diúrnas, algunhas das cales teñen rechamantes cores amarelos, verdes e negros con pintas e reticulacións avermelladas ou negras.
Para enfrontarse ao perigo dos predadores, como paxaros, mamíferos, anfibios e arañas, algunhas especies pegan detritos sobre os seus corpos, mentres que moitas outras fanse as mortas cando son alteradas. Moitas especies practican a autotomía, é dicir, desprenden patas, as cales unha vez separadas do corpo seguen movéndose durante un certo tempo, o que se cre distrae os predadores. Especialmente as especies de patas longas fan vibrar o seu corpo probablemente tamén para confundir os predadores. Isto é similar ao comportamento de arácnidos de aspecto algo parecido pero non relacionados como as arañas Pholcus phalangioides, que vibran na súa arañeira cando as tocan. As glándulas de olor dos opilións emiten substancias que poden disuadir a depredadores máis grandes, pero tamén son efectivas contra as formigas.
Moitas especies de opilións toleran doadamente a outros membros da súa propia especie, e adoitan atoparse agrupacións de moitos individuos en sitios protexidos preto da auga. Estas agrupacións poden chegar aos 200 individuos nos Laniatores e a máis de 70.000 en certos Eupnoi. O comportamtneo gregario é probablemente unha estratexia contra perturbacións climáticas, pero tamén contra os predadores, combinando o efecto das secrecións cheirentas e reducindo a probabilidade de que un determinado individuo sexa comido.
Os opilións limpan as súas patas despois de comer pasándoas polas mandíbulas.
Especies en perigo
Maiorerus randoi é unha especie que só vive nunha cova das Illas Canarias e está incluída no Catálogo Nacional de especies ameazadas do goberno español.
Catro especies de opilións brasileiros que viven en covas están na lista de especies en perigo e son: Giupponia chagasi, Iandumoema uai, Pachylospeleus strinatii e Spaeleoleptes spaeleus.
Varios opilións da Arxentina parecen ser vulnerables ou estar en perigo. Entre eles están: Pachyloidellus fulvigranulatus, que se encontra en Cerro Uritorco, Sierras Chicas, provincia de Córdoba, e Pachyloides borellii, que vive nas selvas do norte da Arxentina, nunha área que está sendo rapidamente destruída polas actividades humanas. A especie de covas Picunchenops spelaeus está aparentemente en perigo polas accións humanas. Porén, ningún opilión foi incluído en ningunha Lista Vermella de especies ameazadas na Arxentina, polo que non reciben protección.
Texella reddelli e Texella reyesi están na lista de especies en perigo dos Estados Unidos. Ambas as dúas viven en covas do centro de Texas. Tamén se está a considerar incluír na lista as especies Texella cokendolpheri dunha cova de Texas e Calicina minor, Microcina edgewoodensis, Microcina homi, Microcina jungi, Microcina leei, Microcina lumi e Microcina tiburona que vive arredor de regatos ou fontes e outros hábitats restrinxidos do centro de California, pero polo momento non reciben protección. miniatura|dereita|[[Quelíceros quelados típicos dos opilións (ampliación de 200x); estes quelíceros son homólogos dos quelíceros que teñen forma de cairos das arañas ou de quelas nos solífugos.]]
Investigación
Os opilións son un grupo que foi pouco estudo cientificamente. A descrición de novos taxons foi sempre dependente da actividade duns poucos taxónomos dedicados a iso. Carl Friedrich Roewer describiu proximadamente un terzo (2.260) das especies coñecidas hoxe entre as décadas de 1910 e 1950 e publicou un traballo sistemático senlleiro titulado Die Weberknechte der Erde (Opilións do mundo) en 1923, con descricións de todas as especies coñecidas daquela. Outros importantes taxónomos neste campo son: Pierre Latreille (século XVIII) Carl Ludwig Koch, Maximilian Perty (activos durante as décadas de 1830 a 1850) L. Koch, Tord Tamerlan Teodor Thorell (décadas de 1860 a 1870) Eugène Simon, William Sørensen (décadas de 1880 a 1890) James C. Cokendolpher, Raymond Forster, Jürgen Gruber, Reginald Frederick Lawrence, Jochen Martens, Cândido Firmino de Mello-Leitão (século XX) Gonzalo Giribet, Adriano Brilhante Kury, Tone Novak (século XXI).
Desde a década de 1990, intensificouse o estudo da bioloxía e ecoloxía dos opilións, especialmente en Suramérica.
Filoxenia
Os opilións son arácnidos moi antigos. Os fósiles devonianos do sílex de Rhynie, de 410 millóns de anos de antigüidade, mostran características como traqueas e órganos sexuais, que proban que o grupo vivía na terra daquela. Están probablemente estreitamente emparentados cos escorpións, pseudoscorpións e solífugos; estas catro ordes forman o clado Dromopoda. Os Opiliones permaneceron case sen cambiar morfoloxicamente durante un longo período. Unha especie descuberta na China, Mesobunus martensi, fosilizada en cinzas volcánicas de gran fino de hai uns 165 millóns de anos, apenas se pode distinguir dos opilións modernos actuais e foi situada na familia hoxe existente dos Sclerosomatidae.
Sistemática
A familia Stygophalangiidae (1 especie, Stygophalangium karamani) da Repúlica de Macedonia é ás veces situada incorrectamente en Phalangioidea, pero non é un opilión.
Rexistro fósil
Malia a súa longa historia, coñécense poucos opilións fósiles. Isto débese principalmente á súa delicada estrutura corporal e hábitat terrestre, o que fai improbable atopalos en sedimentos. Como consecuencia, maioría dos fósiles quedaron conservados en ámbar.
O opilíón máis antigo conñecido, de hai 400 millóns de anos do período devoniano no sílex de Rhynie, Escocia, xa ten case todas as características das modernas especies, o que sitúa a orixe dos opilións no Silúrico ou aínda antes.
Un dato interesante é que non se coñecen fósiles de Cyphophthalmi ou Laniatores de antigüidade moito maior de 50 millóns de anos, a pesar que os primeiros representan un clado basal e os últimos diverxiron probablemente dos Dyspnoi hai máis de 300 millóns de anos.
A maioría dos descubrimentos son de épocas relativamente recentes. Coñécense máis de 20 especis fósiles do Cenozoico, tres do Mesozoico, e polo menos sete do Paleozoico.
Paleozoico
Da especie fósil de hai 400 millóns de anos Eophalangium sheari atopáronse dous espécimes, un deles unha femia e o outro un macho. A femia tiña un ovopositor e tiña unha lonxitude de 10 mm. Do macho podía distinguirse o pene. Porén, non está claro se ambos os espécimes pertencen realmente á mesma especie. Teñen patas longas, traqueas e carecen de ollos na parte media. Xunto co exemplar de hai 305 millóns de anos Hastocularis argus, foma a suborde Tetrophthalmi.
Brigantibunum listoni atopado en East Kirkton preto de Edimburgo, Escocia ten unha antigüidade de case 340 millóns de anos. A súa situación filoxenética é insegura, aínda que é un opilión.
Fixéronse achados datados en hai 300 millóns de anos en formacións do Carbonífero superior de Norteamérica e Europa. Describíronse dúas especies de Nemastomoides actualmente agrupadas como Dyspnoi, pero parécense máis a Eupnoi.
Kustarachne tenuipes foi unha especie que en 2004 pasou a considerarse un opilión, despois de ter sido clasificado durante case cen anos nunha orde de arácnidos propia, os "Kustarachnida".
Algúns fósiles do Permiano son posiblemente opilións, pero o seu estado de conservación é malo.
Mesozoico
Halitherses grimaldii atopado en ámbar birmano (de hai uns 100 millóns de anos) é un Dyspnoi de patas longas e grandes ollos, que pode estar relacionado cos Ortholasmatinae (Nemastomatidae).
Cenozoico
A non ser que se indique outra cousa, todas as especies da lista son do Eoceno.
De Helaasheid der Dingen
De Helaasheid der Dingen é un filme belga de 2009 dirixido por Felix Van Groeningen. É unha adaptación da novela semiautobiográfica homónima de Dimitri Verhulst. Está protagonizado por Kenneth Vanbaeden, Valentijn Dhaenens, Koen De Graeve, Wouter Hendrickx, Johan Heldenbergh, Bert Haelvoet e Gilda De Bal. Foi escollido como candidato de Bélxica para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 82ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Howard Walter Florey
Howard Walter Florey nado en Adelaida o 24 de setembro de 1898 e finado o 21 de febreiro de 1968 en Oxford (Reino Unido) foi un farmacólogo e patólogo australiano gañador do Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina de 1945 polas súas achegas o descubrimento das propiedades da penicilina.
Traxectoria
Florey realizou os seus estudos na Universidade de Adelaida e trasladouse a Oxford para especializarse. Investigou a actividade citológica de diversos mohos e bacterias, e elixiu o antibiótico penicilina descuberto por Alexander Fleming para as súas investigacións. Colaborou con Ernst Boris Chain para extraer a penicilina dos cultivos do fungo Penicillium notatum e purificala mediante métodos químicos, obxectivo que ambos os dous investigadores lograron en 1940.
Howard Walter Florey, compartiu o Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina en 1945 con Ernst Boris Chain e Alexander Fleming.
Melólogo
O melólogo (do grego antigo μέλος, mélos = melodía, e λόγος, lógos = palabra) é un xénero teatral que mantén tal equilibrio entre a palabra falada e a música, que a obra sen algunha delas dúas perde o seu sentido. A diferenza doutras formas musicais, no melólogo o texto non se canta senón que se declama, e niso baséase a súa singularidade. Durante a declamación, o personaxe do melólogo realiza pausas que dan paso a interludios musicais nos que o actor se expresa mediante a mímica, poñendo en xogo tódalas súas capacidades expresivas e actorais para chegar a conmover ao público, en estreita relación cos fragmentos musicais que acompañan.
As orixes do melólogo remóntanse ao ano 1770, no que se estrea en Lión a obra Pygmalion: nela, por primeira vez, alternáronse drama e música. Fui composta por Jean Jacques Rousseau, con dous números, e o resto polo compositor Horace Coignet. Ao comenzo nestas pezas só aparecía un personaxe. Nelas vanse intercalando diferentes interludios, nos que o actor ou actriz realizaba pantomimas. Estes momentos musicais, nos que o actor se expresaba mediante o corpo, eran utilizados para salientar os sentimentos e paixóns que foran reflectidos no texto declamado. Pouco a pouco as pezas foron cada vez máis longas e comenzaron a dividirse en actos, á vez que se engadiron máis personaxes á trama, tomando xa o nome de dílogos, trílogos, etc.
En canto ao xénero musical europeo, pode citarse a Leonora de Franz Liszt (1858), melólogo para voz recitativa e pianoforte, que presenta evidente afinidade co contemporáneo Tristan und Isolde de Richard Wagner. No século XX, encádranse nesta categoría Anfion de Arthur Honegger e Perséfone de Igor Stravinskii.
Elias Torres
Elias José Torres Feijó, nado en Tui o 25 de xaneiro de 1964, é un filólogo galego.
Traxectoria
É profesor titular de Filoloxía Galega e Portuguesa na Universidade de Santiago de Compostela (USC), onde dirixe o grupo de investigación GALABRA ,que trata dos sistemas culturais galego, luso, brasileiro e africano de lingua portuguesa.
No período 1989-1993 foi vicepresidente da Mesa pola Normalización Lingüística, vicerreitor da USC (2006-2009) e desde 2008 preside a Associação Internacional de Lusitanistas. En 2020 foi elixido decano da Facultade de Filoloxía de Santiago de Compostela. É un dos fundadores do Movemento Internacional Sociocultural e Educativo nos Tempos Libres Altair sendo na actualidade coordinador pedagóxico da asociación Altair Galiza e director da súa escola ETL Altair Galiza.
Traballos
Participou nas seguintes obras colectivas :
Freedom (álbum)
Freedom é o décimo oitavo álbum do músico canadense de rock Neil Young, publicado o 2 de outubro de 1989 a través do selo Reprise Records.
Freedom relanzou a carreira de Young tras unha longa década con pouco éxitos. Despois de moitas discusións (e unha demanda), Young deixou Geffen Records en 1988 regresando ao seu selo orixinal, Reprise, con This Note's for You. Freedom, porén, sería un álbum exitoso tanto comercialmente como a nivel de crítica.
Listaxe de cancións
Todos os temas copostos por Neil Young, agás onde se indique.
El Palmar
El Palmar pode referirse a:
Serra da Lastra
miniatura|O [[Camiño de Santiago pola serra da Lastra despois da Fonsagrada.]] A serra da Lastra é unha das serras orientais de Galiza, ten orientación norte-sur e está localizada entre os concellos da Fonsagrada e de Baleira.
O punto de maior altitude é O Padornelo, con 958 metros sobre o nivel do mar.
Aleix Saló
Aleix Saló Braut é un debuxante e creador de curtas catalán, nado en Ripollet (provincia de Barcelona) o 30 de xaneiro de 1983.
Biografía
Aleix Saló comezou moi novo, xa no ano 2000, a publicar as súas viñetas en diferentes medios locais, abandonando os seus estudos de arquitectura para intentar adicarse en exclusiva a esa labor. Porén, debido a súa situación económica tivo que compatibilizala traballando de camareiro no foyer do Liceu. No 2008 traballou en El Jueves, e Glénat España editou o seu primeiro libro, Fills dels 80: La generació Bombolla. Para a súa seguinte obra, producida durante un ano e publicada en abril de 2011 co título de Españistán: Este país se va a la mierda, adicouse a ler os suplementos económicos dos diarios para documentarse. A obra pasou sen pena nin gloria ata que o mes seguinte, Saló colgou en Internet unha curtametraxe de animación titulado Españistán, de la burbuja inmobiliaria a la crisis, que consumiu os seus aforros de dous anos, pero outorgoulle unha gran popularidade. Avalado polo éxito, a editorial xenralista Random House Mondadori publicou Simiocracia en 2012.
De cara ó futuro, Aleix Saló pensa dar o salto a Europa e centrar a súa próxima obra na UE. Así, o adiantou no programa La Nit en Blanc de ABC Punto Radio Catalunya.
Araberri BC
O Araberri Basket Club, coñecido tamén como Sáenz Horeca Araberri por motivos de patrocinio, é un club profesional de baloncesto español con sede na cidade de Vitoria-Gasteiz, Euskadi. Fundado inicialmente como AD Phoenix en 1994, xoga os seus partidos coma local no Polideportivo Mendizorrotza. Actualmente participa na Liga LEB Ouro.
Rubén Cela
Rubén Cela Díaz, nado en Lugo o 1 de marzo de 1979, é un economista e político galego do BNG.
Traxectoria
Licenciado en Economía pola Universidade de Santiago de Compostela, fixo un curso de posgrao de Especialista en Dereito Tributario. Profesionalmente traballa no ámbito da consultaría privada. Milita no nacionalismo desde os dezaseis anos, nos Comités Abertos de Estudantes, nos Comités Abertos de Faculdade (CAF) e en Galiza Nova, organización da cal foi secretario xeral (2000-2004). Así mesmo, foi Director Xeral de Xuventude e Solidariedade da Xunta de Galicia (2006-2009). Foi o responsábel local do Bloque Nacionalista Galego en Santiago de Compostela, onde se postulou para alcalde nas eleccións municipais de 2011, nas cales foi elixido concelleiro (2011-2019). É membro da Executiva Nacional do BNG e preside a Fundación Galiza Sempre.
Ava Gardner
Ava Gardner, nada en Smithfield (Carolina do Norte) o 24 de decembro de 1922 e finada en Londres o 25 de xaneiro de 1990, foi unha actriz de cinema estadounidense, considerada polo American Film Institute como unha das mellores actrices de todos os tempos.
Primeiros anos
Era a máis nova de 7 irmáns, filla de produtores de tabaco e algodón empobrecidos. Cando tiña 13 anos de idade, mudouse coa familia para Newport News, en Virxinia. O seu pai morreu de bronquite en 1935.
En 1941, cando visitaba a súa irmá Beatrice en Nova York, o esposo de Beatrice, fotógrafo profesional, pediulle para tirar unha foto súa. O resultado agradoulle de tal xeito que el decidiu expor a imaxe na entrada do seu estudio, na Quinta Avenida.
Primeiros traballos
A foto de Ava foi vista por Barnard "Barney" Duhan, que traballaba para a rede de teatros Loews Theaters e tamén actuaba como cazador de talentos para a produtora de cine MGM. Ava foi solicitada polos produtores da MGM, e traballou como figurante nos filmes Shadow of the Thin Man, H.M. Pulham, Esq. e Babes on Broadway xa en 1941.
Nomeamento ó Óscar
Polo seu traballo en Mogambo (1953) recibiu un nomeamento ó Óscar como mellor actriz, pero perdeu neste ano ante Audrey Hepburn co Roman Holiday. O filme The Night of the Iguana (1964) é considerado o seu mellor traballo como actriz, pero non recibiu o nomeamento por este.
Outros traballos inclúen The Hucksters (1947), Showboat (1951), The Snows of Kilimanjaro (1952), e A condesa descalza (1954). Tamén é lembrada por 55 días en Pequín (1963).
Associação Internacional de Lusitanistas
A Associação Internacional de Lusitanistas, coñecida tamén polo acrónimo AIL, fundada en Poitiers (Francia) en 1984, é unha asociación creada co obxectivo de fomentar os estudos de lingua, literatura e cultura dos países de lingua portuguesa, para o cal realizan diferentes eventos, establecen contactos internacionais e editan unha revista, entre outras accións.
Organigrama
Actualmente conta con 850 membros en 32 países Para ser membro da AIL é requisito imprescindíbel ser profesor, investigador ou estudoso, e posteriormente ter a aceptación do Consello Directivo da asociación e posteriormente da Asemblea Xeral.
Desde o ano 2008 a AIL está presidida polo profesor galego Elias J. Torres Feijó. Na Secretaría está a tamén profesora galega Carmen Villarino Pardo. Entre 2011 e 2014 foi secretario xeral Roberto López-Iglésias Samartim.
Merindad de Sotoscueva
Merindad de Sotoscueva é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 464 habitantes (INE 2012).
Serra de Louxas
A serra de Louxas é unhas das serras orientais de Galiza, ten orientación Leste-Oeste e está localizadas en terra da Fonsagrada e de Navia de Suarna. Ten un relevo suave e achairado, que é aproveitado en boa parte para pasteiros e cultivos.
O punto de maior altitude é A Louriña, con 912 metros sobre o nivel do mar.
Volframio
O volframio (tamén chamado tungsteno no mundo anglófono) é un elemento químico de número atómico 74, que se encontra no grupo 6 da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é W.
É un metal escaso na cortiza terrestre. Encóntrase en forma de óxido e de sales en certos minerais. De cor gris aceirada, moi duro e denso, ten o punto de fusión máis elevado de tódolos metais e, xunto co renio, o punto de ebulición máis alto de tódolos elementos coñecidos (máis de 5800). Úsase nos filamentos das lámpadas incandescentes, en eléctrodos non consumibles de soldaduras, en resistencias eléctricas e, aliado co aceiro, na fabricación de aceiros especiais.
A súa variedade de carburo de volframio sintetizado emprégase para fabricar ferramentas de corte. Esta variedade absorbe máis do 60 % da demanda mundial de volframio.
É un material estratéxico e estivo na lista de produtos máis cobizados desde a segunda guerra mundial. O goberno dos Estados Unidos mantén unhas reservas nacionais de 6 meses xunto a outros produtos considerados de primeira necesidade para a súa supervivencia.
É fundamental para entender as sociedades modernas. Sen el non se poderían producir dunha forma económica tódalas máquinas que nos rodean e as cousas que se producen con elas.
Historia
En 1779 Peter Woulfe, estudando unha mostra do mineral volframita, (Mn, Fe)WO4, predixo que debía conter un novo elemento.
En 1781 Carl Wilhelm Scheele e Torbern Bergman suxeriron que se podía encontrar un novo elemento reducindo un ácido (denominado "ácido túngstico") obtido a partir do mineral scheelita, CaWO4.
En 1783 os irmáns Juan José e Fausto Elhuyar Lubice encontraron un ácido a partir da volframita idéntico ó ácido túngstico. Juan José trouxo o mineral desde o seu periplo polas minas e universidades europeas. En Uppsala tomou clases con Bergman, que lle transmitiu as súas intuicións respecto ó tungsteno. Conseguiron illar o novo elemento mediante unha redución con carbón vexetal no laboratorio da Sociedad Vascongada en Vergara. Publicaron Análisis químico del volfram y examen de un nuevo metal que entra en su composición describindo o descubrimento.
A necesidade constante de novos materiais para alimentar as guerras do século XIX fixo que os aceiristas austríacos e ingleses empezasen a investigar as propiedades do volframio como elemento de aliaxe. Na Universidade de Viena experimentouse con aliaxes a base de volframio.
A palabra tungsten procede do sueco tung ("pesado") e sten ("pedra"), ou sexa "pedra pesada". Foi chamado así polo mineraloxista sueco Alex Fredrik Cronsted, descubridor do níquel, que incluíu unha descrición deste mineral descoñecido no seu libro Ensaios de Mineraloxía (1758). Na versión inglesa, best-séller académico da época, mantívose a palabra tungsten, o que explica a súa popularidade no mundo anglosaxón.
A palabra volframio procede do alemán wolf e rahm ("baba de lobo"). Isto débese á crenza dos mineiros medievais saxóns que crían que o diaño se aparecía en forma de lobo e habitaba nas profundidades das minas, corroendo a casiterita coas súas fauces babexantes. Este metal aparecía mesturado co ácido doutro descoñecido -volframio- que actuaba corroéndoo.
Usos
miniatura|esquerda|Accesorios para [[soldadura TIG]] miniatura|esquerda|Lámpada de vidro abríndose, con filamento de volframio
Para a soldadura TIG (Tungsten Inert Gas): consiste en usalo como eléctrodo non fusible (que non se funde), para facer de arco eléctrico entre a peza e a máquina, xa que soporta 3410 °C cando é puro (úsase para soldar aluminio o magnesio en corrente alterna). Neste caso, o eléctrodo leva un distintivo de cor verde. Así mesmo, se se alía con torio (ó 2 %), soporta os 4000 °C, e o seu uso engloba a soldadura con aceiros inoxidables, cobre ou titanio en corrente continua, estando neste caso a cinta pintada de cor vermella. Tamén se dan aliaxes con outros elementos químicos, como o circonio ou o lantano.
Outros usos son a fabricación de buxías de acendido, contactos eléctricos, ferramentas de corte ou placas en tubos de raios X. Na segunda guerra mundial usábase para reforzar a punta dos proxectís antitanque.
Obtención e distribución
Para extraer o elemento da súa mina, fúndese esta con carbonato de sodio, obténdose volframato de sodio (Na2WO4). O volframato de sodio soluble extraese despois con auga quente e trátase con ácido clorhídrico para conseguir ácido volfrámico (H2WO4). Este último composto, unha vez lavado e secado, forma o óxido WO3, que se reduce con hidróxeno nun forno eléctrico. O fino po obtido requéntase en moldes nunha atmosfera de hidróxeno, e prénsase en forma de barras que se enrolan e martelan a alta temperatura para facelas compactas e dúctiles.
miniatura|dereita|200px|Rochas de volframita achadas nas [[minas de San Fins.]]
Abonda en Bolivia, Estados Unidos (en California e Colorado), China (75 % das extraccións mundiais no 2002), Portugal, Rusia e Corea do Sur. En España hai minas en Estremadura (Tornavacas) e en Galiza, onde tivo gran relevancia pola gran demanda durante a Segunda Guerra Mundial.
O volframio en Galicia
O industrial inglés John James Rosewarne, que vivía en Zas, comezou a explotar minas en 1878 en Carballo, onde chegou con traballadores escoceses. En xullo de 1908 escribiulle ao cónsul alemán na Coruña, Paul Meyer, que exercía como espía. Na carta informábao de que procuraba ouro e volframio en Galicia e en Cespedosa del Tormes (provincia de Salamanca). En 1911 estaba á fronte da The Eureka Explorate Syndicate.
Tempo despois funcionaban minas de volframio en Varilongo (Santa Comba), Monte Neme (Carballo) e a costa ferrolá, e explorou vetas en Vila (Santa Comba), Mazaricos, Corcoesto e San Martiño de Meanos (Zas). En Valdoviño Rosewarne atopou arsénico, titanio, ilmenita, ferro, estaño, prata e caolín. As investigacións de John James Rosewarne serviron de proveito científico a Luis Antelo e Isidro Parga Pondal.
A chegada da Primeira guerra mundial en 1914 parou o desenvolvemento da minaría de volframio, se ben empresarios franceses puxeron interese en minas descubertas por Rosewarne en Soneira, Xallas e a zona de Ferrol. En 1922 adicouse á extracción de caolín en Laxe.
Durante a Segunda guerra mundial o réxime franquista apoiou a Alemaña Nazi, e destinou presos políticos ás minas de San Fins (Lousame), Ponteceso, Fontao (Vila de Cruces) ou Casaio (Carballeda de Valdeorras). Nos portos de Vigo, Vilagarcía e Balarés (Ponteceso) embarcábase o volframio con destino Alemaña, mais existía contrabando fomentado polo Reino Unido para evitar que chegase aos nazis.
A extracción de volframio en Galicia deixou unha forte pegada cultural, que se viu reflectida en varios libros e filmes :
Compostos
Pode presentar estados de oxidación desde -II a +IV, pero os máis comúns son os elevados. A flexibilidade no estado de oxidación dá lugar a unha serie de compostos de valencia mixta. Os seus compostos máis característicos son:
Delphinida
Delphinida é unha infraorde de cetáceos da orde dos odontocetos instituída por Muizon en 1984, e que foi consideada como monofilética por Gibson e Geisler en 2009, que comprende os verdadeiros golfiños e moitas outras especies semellantes.
O grupo foi integrado nos Pandelphinida por May-Collado et al. en 2007; aos Pandelphina por Agnarsson e May-Collado en 2008; aos Odontoceti por de Muizon en 1988, Fordyce e de Muizon en 2001, Kazar et al. en 2004, Uhen et al. en 2008, Gibson e Geisler en 2009 e Bianucci et al. en 2011, e nos Synrhina por Geisler et al. en 2011.
Taxonomía
A superfamidia subdivídese nas superfamilias e familias seguintes:
Hilario Camacho
Hilario Camacho, nado en Chamberí (Madrid) o 8 de xuño de 1948 e morto na mesma cidade o 16 de agosto de 2006, foi un cantante e compositor español.
Traxectoria
Cantautor todo terreo, Hilario Camacho comezou publicando pouco antes da morte do xeneral Franco e moveuse durante toda a súa carreira fóra dos circuítos tradicionais.
Foi coñecido fundamentalmente por unha canción, Tristeza de amor, que foi empregada como peza de abertura dunha serie de televisión homónima. Entre os seus traballos para a pequena pantalla tamén destaca a canción "David", da serie de animación David el Gnomo. Tamén traballou como músico para montaxes de teatro de pequenas compañías de teatro independente e alternativo, así coma para o filme Lola.
Ademais, compuxo para artistas como Joaquín Sabina, María del Mar Bonet, Cómplices, Moncho Alpuente, Pedro Ruy Blas, Luz Casal ou Martirio.
En setembro de 1993 actuou en Ourense, durante o encontro de cantautores do Xacobeo.
Castrillo de la Valduerna
Castrillo de la Valduerna é un concello español da provincia de León (Castela e León). A súa poboación é de 185 habitantes (INE 2011).
Aeroporto de Estocolmo-Arlanda
O aeroporto de Arlanda é o máis grande dos dous que ten Estocolmo. O outro, Bromma, está situado ao noroeste do centro da cidade, pero só pode ser usado por avións máis pequenos. Os aeroportos de Nyköping e Vasterås están situados ao redor dos 100 quilómetros da capital. Arlanda funciona como un gran centro de conexións para Nextjet, Norwegian e Scandinavian Airlines.
Historia
miniatura|left|200px|Inauguración do aeroporto polo rei [[Gustavo VI Adolfo]] O aeroporto foi usado por vez primeira en 1959, pero só para voos de práctica. En 1960 abriu para o tráfico civil de xeito limitado, e en 1962 realizouse a súa inauguración oficial. Foi usado para o tráfico internacional xa en 1960 debido a que a pista de Bromma era demasiado curta. Scandinavian Airlines comezou a usar o Douglas DC-8 dende Arlanda nas súas rutas a Norteamérica. O aeroporto tamén foi usado moi cedo por Pan American World Airways.
O nome Arlanda foi decidido despois dunha competición antes da súa apertura. Este deriva de Arland, un vello nome para a parroquia de Ärlinghundra (na actualidade Husby-Ärlinghundra en Märsta) onde está situado o aeroporto. O “-a” foi engadido en analoxía con outros nomes de lugares suecos rematados en -landa e tamén fai un xogo de palabras co verbo sueco “landa”, que significa aterrar.
Nos anos 60 e 70 viuse un incremendo do tráfico con voos regulares e chárter. O Boeing 747 comezou a ser usado nos 70 tanto en voos regulares cunha escala cara Nova York como en voos chárter de fin de semana sen escalas á Illas Canarias. Voos domésticos cara Gotemburgo, Malmö, Luleå e Kiruna foron operados por Douglas DC-9 de SAS dende Arlanda dende que este modelo foi considerado demasiado ruidoso para ser usado no céntrico aeroporto de Bromma. O resto do tráfico doméstico operouse dende Bromma e todo o tráfico internacional dende Arlanda. No ano 1970 ocorreu o Aaccidente do CV-990 de Spantax.
En 1983 o tráfico doméstico operado por Linjeflyg trasladouse de Bromma a Arlanda, usando a terminal agora coñecida como terminal 4. En 1990 construíronse dúas novas terminais domésticas, as terminais 2 e 3, ao sur da primeira. En 1992 a terminal 2 abandonouse parcialmente debido á baixada do tráfico. Comezaría a ser usada para voos internacionas o ano seguinte, e as principas terminais domésticas e internacionais serían renomeadas como 4 e 5 respectivamente. A terceira psita de aterraxe foi construída entre 1998 e 2002. Porén, unha recesión nese último ano atrasou a súa apertura ata 2003. Nesa época houbo protestas da xente que vivía na senda de voo no municipio de Upplands Väsby. O tráfico recuperouse e dende entón vaise incrementando, pero a terceira pista só se abre durante as horas punta por razóns ambientais. En setembro de 2010 aterrou no aeroporto o primeiro Airbus A380, aínda que na actualidade ningunha aeroliña voa con este modelo cara Arlanda.
A comezos de 2014 Swedavia anunciou plans para expandir o complexo de terminais do aeroporto, incluíndo a construción dunha extensión para a terminal 5 co obxectivo de acomodar mellor aos avións máis grandes e como previsión para un incremento de número de pasaxeiros.
Pistas de aterraxe
Arlanda ten tres pistas de aterraxe: a pista 1 (01L/19R), a 2 (08/26) e a 3 (01R/19L). A pista 1 mide 3 301 m e pode usarse para engalaxes e aterraxes dos avións máis pesados en uso hoxe en día. As pistas 2 e 3 teñen 2 500 metros de longo. Como se pode ver na súa designación, as pistas 1 e 3 son paralelas e poden operarse independentemente. Estas dúas pistas están equipadas con sistemas CAT III para aterraxes instrumentais.
Terminais
O aeroporto ten catro terminais. As terminais 2 e 5 úsanse para voos internacionais, mentres que os domésticos son operados dende a 3 e 4. O novo edificio central, Arlanda Norte, abriu a finais de 2003, conectando a terminal 5 co novo Pier F. Todos os voos internacionais operados por SAS e os seus socios da Star Alliance usan o novo edificio central. Planeouse tamén un edificio en Arlanda sur, conectando as terminais 2, 3 e 4, pero suspendeuse a súa construción debido á falta de fondos. Na zona situada entre as terminais 4 e 5, chamada “Sky City”, hai restaurantes, bares, tendas e unha zona de descanso cunha gran cristaleira que permite ver parte das operacións do aeroporto. Existen hoteis tanto no propio aeroporto conectados coas terminais como nos seus arredores. A capacidade de camas incrementouse co novo Clarion Hotel Arlanda, aberto en novembro de 2012 e con 400 habitacións. Tamén hai instalacións para conferencias no propio aeroporto.
Pasaxeiros
miniatura|250px|[[Airbus A320 de Aegean Airlines chegando á Terminal 5]] miniatura|250px|[[Boeing 777 de Ethiopian Airlines rodando en Arlanda]] miniatura|250px|[[Airbus A320 de Finnair aterrando en pola pista 26]] miniatura|250px|[[Boeing 757 de Icelandair aterrando pola pista 26]] miniatura|250px|[[Boeing 737 de Norwegian aterrando pola pista 19L]] miniatura|250px|[[Airbus A320neo de Scandinavian Airlines aterrando pola pista 26]]
Tres disparos e dous friames
Tres disparos e dous friames é unha novela negra de Miguel Anxo Fernández Fernández, publicada en maio de 2008. É a terceira entrega das aventuras do detective de orixe galega residente nos Ánxeles Frank Soutelo.
Trama
Frank Soutelo recibe a visita de Sarah, unha rapaza dunha familia ben da costa leste, que se mudou a Hollywood co propósito de facerse actriz. Solicítalle ó detective que consiga que o seu produtor deixe de abusar sexualmente dela.
O produtor cede ás ameazas de chantaxe de Frank Soutelo, pero no último intre aparece a súa esposa con Sarah. A esposa mata ó seu marido, golpea a Frank coa culata do seu Magnum, e mata a Sarah, escapando cos cartos do seguro de falecemento do marido.
Frank Soutelo perséguea para recuperar o seu millón de dólares. Para iso vai primeiro a Boston, onde se entrevista coa nai de Sarah, e posteriormente a Papeete, na Polinesia Francesa.
Narración
Neste libro Frank Soutelo vese acosado desde o principio polas mulleres, practicando o coito con Sarah e recibindo unha felación da muller do produtor. Como nos libros anteriores, reitera o seu gusto polo sexo, así como pola gastronomía galega e polo cine.
Retoma os turbios asuntos de Hollywood que xa analizara en Luar no inferno, como a contratación de mozas que rematan explotadas sexualmente ou a dobre moral dos produtores.
Nesta obra non conta coa axuda de Pat Pérez, a súa secretaria, pero coñece a novos amigos, tamén galegos, que o axudan.
Wasps RFC
London Wasps é un club profesional de rugby, con sede na localidade inglesa de High Wycombe, nas aforas de Londres, e que compite nas máximas categorías do rugby nacional (Aviva Premiership e Anglo-Welsh Cup) e do rugby europeo (Copa de Campións Europea de Rugby). O equipo xoga no Ricoh Arena de Coventry.
Historia
O club naceu no ano 1867 despois dunha división producida entre os socios do Hampstead Football Club. Desa separación, xurdiu por unha parte o Wasps Football Club e pola outra o Harlequin FC. Durante as primeiras décadas da súa existencia, os Wasps estiveron emigrando dun estadio a outro polo noroeste de Londres. Na primeira metade do século XX o club era considerado como un dos mellores, pero non existía un campionato oficial de clubs para determinalo, aínda que a selección inglesa adoitaba levar xogadores dos Wasps.
Cando a Federación Inglesa de Rugby creou o campionato de Copa en 1971 e o campionato de Liga en 1987, o club comezou a encher o seu palmarés de títulos. Aínda que os Wasps tardaron 15 anos en chegar á súa primeira final de Copa, que perdeu fronte a Bath Rugby, tardou só 3 anos en proclamarse campión de liga, na tempada 1989/90.
Aínda que o club gañou a súa segunda liga na tempada 1996/97 e a súa primeira copa en 1999, o maiores éxitos do club foron na primeira década do século XXI. Nos derradeiros 10 anos os Wasps teñen gañado 4 ligas, 2 copas, 2 copas de Europa e 1 copa Challenge, convertendo o palmarés do club nun dos máis importantes do continente.
Na tempada 2001/02 o equipo se moveu á localidade de High Wycombe para xogar os seus partidos no estadio Adams Park, un pequeno estadio no que ata aquel intre xogaba o equipo de fútbol dos Wycombe Wanderers. Por mor dun dos grandes problemas que tivo sempre o club, a baixa asistencia de seareiros ós partidos, o estadio ampliouse en 2006 para aumentar a súa capacidade ata 10.516 espectadores, porén o club está a traballar nun proxecto para construír un novo estadio para mais de 15.000 persoas na mesma localidade.
Return of the Brute
Return of the Brute (en lingua galega O Retorno da Besta) é unha novela obra do escritor irlandés Liam O'Flaherty, que foi publicada por vez primeira en 1929.
Nogará
A Asociación Cultural Nogará-Religada ou Nogará, é unha asociación cultural creada no ano 1990 en Zaragoza que traballa a prol da promoción, a defensa e o ensino da lingua aragonesa. Fai cursos de aragonés na comarca de Zaragoza e dende 1996 leva a Escuela d'Aragonés, onde oferta actividades complementarias coa finalidade de fomenta-lo emprego e a socialización da lingua. Publica a revista O Espiello dende 2001 e tódolos anos organiza as Chornadas d'as Luengas d'Aragón.
Camisas negras
dereita|150px
A Milicia Voluntaria para a Seguridade Nacional, popularmente coñecidos coma Camisas negras (en italiano: Camicie nere) debido á cor do seu uniforme, foi un corpo paramilitar da Italia fascista. Os seus membros tamén foron coñecidos como escuadristas (en italiano: squadristi). Probablemente inspirados polos camisas vermellas de Garibaldi, a súa actividade enmárcase dende o período de entreguerras ata o final da segunda guerra mundial. O termo aplicouse a distintos grupos que imitaron o uniforme, como os blackshirts da Unión Británica de Fascistas e os SS do partido nazi alemán.
Os Tonechos
Os Tonechos foi un dúo humorístico formado polos actores galegos Roberto Vilar ("Tonecho") e Víctor Fábregas ("Tucho").
Traxectoria
Roberto Vilar, Víctor Fábregas e o guionista e escritor Xavier Manteiga coincidiron no programa de televisión Con perdón, que realizaba bromas a cidadáns anónimos mediante o sistema de cámara oculta. Este programa emitíase na TVG, e foi nesa cadea, pero con intervencións en Luar a partir de 2002, un programa de variedades onde realizaban pequenos sketches cómicos. Despois dunha longa traxectoria nesta emisión de variedades, dedicáronse a facer especiais para logo teren un programa de seu, O show dos Tonechos (cuxo episodio piloto se estreou o 18 de abril do 2005).
O seu humor baséase na retranca e no surrealismo. Algunhas das súas expresións máis coñecidas son: "Papa macho, pasa de todo tío", "Báilanme as perniñas" (Tucho) e "Eu nacín no Congho Belga", "Está posto con malicia", "Jamás, jamás, jamás" ou "no pequeño ghran show y no lo quieren y no lo quieren y no lo quieren y no hay manera y al carallo" (Tonecho). Tamén son constantes as referencias á cultura popular e á actualidade social.
Na ficción do show dos Tonechos, Tonecho e Tucho son pai e fillo, a nai chámase Maribel (interpretada por Mariana Carballal) e a avoa Amadora (por Dorotea Bárcena).
En xaneiro de 2009 anunciaron a súa separación temporal como dúo cómico.
O 23 de setembro do 2022 fixeron a súa última actuación con motivo do 30 aniversario do Luar da TVG.
Celso Romero Peláez
Celso Romero Peláez, nado en Xinzo de Limia en 1897 e finado en Caracas nos anos cincuenta, foi un avogado e escritor galego.
Merindad de Valdeporres
Merindad de Valdeporres é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 461 habitantes (INE 2012).
Lingua yagua
A lingua yagua é unha lingua falada polo pobo yagua principalmente en nordeste do Perú. No ano 2005, uns cantos falantes migraron a través da fronteira peruana-colombiana preto da cidade de Leticia. Un terzo da poboación é monolingüe, e o yagua é a lingua de ensino nas escolas primarias locais.
Hotel Ryugyong
O Hotel Ryugyong é un rañaceos pendente de inauguración situado en Pyongyang, a capital de Corea do Norte. O edificio tamén é coñecido como Edificio 105, debido ao número de plantas que ten. A súa construción remóntase ao ano 1987, pero detívose en 1992 debido a que o país entrou nunha época de crise despois da disolución da Unión Soviética.
Pasado o ano 1992, o rañaceos alcanzou o tope, pero sen xanelas e sen acondicionamento interior. A obra proseguiu en 2008 e rematouse definitivamente en 2011, cando se acabou de acristalar o exterior. A apertura ao público programouse sucesivas veces, pero foise pospondo. Por mor diso, o edificio foi utilizado como obxecto de burla e mofa pola prensa estranxeira, referíndose a el como «O peor edificio do mundo» e «O hotel da fatalidade», entre outras denominacións.
Arquitectura
O rañaceos ten unha altura de 330 metros, o que o converte nun símbolo destacable do panorama urbano de Pyongyang e, de lonxe, a estrutura máis alta de todo Corea do Norte. A construción do Ryugyong estivo pensada para que finalizase antes do décimo terceiro Festival Mundial da Mocidade e os Estudantes de 1989 e conseguir ser o hotel máis alto do planeta. O aínda non rematado edificio non fora superado nese status por ningún outro, até 2009, cando se completou a Rose Tower en Dubai, Emiratos Árabes Unidos. Actualmente, o edificio ostenta a posición 76 entre os rañaceos máis altos do mundo —xunto ao China World Trade Center Tower 3 en Pequín, República Popular da China— e o quinto con máis plantas, xa que ten 105.
O edificio está formado por tres saíntes en forma de aleta de 100 metros de longo e 18 de ancho, formando un ángulo de 75 graos. Todos os saíntes converxen nun pináculo. No tope, o rañaceos posúe un cono truncado de 40 metros de anchura, no que hai oito plantas que se construíron para que rotasen e seis plantas estáticas. Desde as súas orixes, o edificio pensouse tamén para albergar cinco restaurantes xiratorios e, dependendo das fontes, de 3000 a 7665 habitacións. Segundo o executivo de Orascom Construction Industries Khaled Bichara, o rañaceos pode ter outras funcións ademais das de aloxamento, como apartamentos, centros comerciais ou o restaurante xiratorio xa mencionado.
Antecedentes
Supostamente, o plan de facer un gran hotel xurdiu como resposta á finalización do hotel máis alto do mundo en 1986, o Westin Stamford en Singapur, por parte da compañía surcoreana SsangYong Group durante a Guerra fría. O goberno viu o proxecto como unha forma de entrada ao mercado para os investidores occidentais. Con iso, creouse a empresa Ryugyong Hotel Investment and Management Co., para captar 230 millóns de USD. Á súa vez, un representante do Goberno norcoreano prometeu unha delicada supervisión para permitir a investidores estranxeiros operar en casinos, clubs nocturnos ou en salóns xaponeses. A compañía norcoreana Baikdoosan Architects & Engineers comezou en 1987 a construción do hotel.
Detención do proxecto
En 1992, despois de que o edificio alcanzase o seu apoxeo arquitectónico, os responsables detiveron a construción debido á falta de fondos para a electricidade e á escaseza de alimentos no país, tralo colapso do bloque soviético. A prensa xaponesa estimou o custo da construción en 750 millóns de USD, o 2% do produto interior bruto de Corea do Norte. Durante máis dunha década, o rañaceos sen acabar estivo baleiro e sen xanelas, artefactos ou accesorios, reducíndose só á estrutura de formigón. Moi simbólico era un guindastre de construción oxidado, que a BBC denominou como «un recordatorio da frustrada ambición do estado totalitario». Segundo Marcus Noland, a finais da década de 1990 a Cámara de comercio da Unión Europea en Corea inspeccionou o edificio e concluíu que a estrutura era irreparable. Moitas dúbidas quedaron expostas acerca da calidade dos materiais utilizados e a aliñación dos pozos dos ascensores, pois algunhas fontes afirmaban que estaban tortos.
Nun artigo de 2006, ABC News puxo en cuestión se o país posuía as suficientes materias primas ou enerxía para un proxecto desas características. Un funcionario do Goberno norcoreano comentou ao diario Los Angeles Times que a construción non se completaba porque «[Corea do Norte] carecía de diñeiro». A paralización da obra, os rumores de problemas e o misterio sobre o seu futuro, levou aos medios a que o denominasen como «O peor edificio do mundo», «O hotel da fatalidade» ou «O hotel pantasma».
Aínda que houbo burlas sobre imaxes do hotel completo en selos norcoreanos, o goberno ignorou a existencia do edificio durante a detención da súa construción, a pesar de que dominaba o horizonte de Pyonyang. Ademais, o Goberno norcoreano manipulou fotografías oficiais e mapas impresos con tal de que non aparecese a estrutura inconclusa no horizonte da capital.
Continuación da obra
En abril de 2008, despois de 16 anos de inactividade, os traballos no edificio foron retomados, esta vez pola compañía exipcia Orascom Construction Industries. Os directivos de Orascom, que asinaran un contrato de 400 millóns de USD co Goberno norcoreano para instalar unha rede de telecomunicacións 3G, negou que este acordo estivese directamente relacionado co traballo da construción. En 2008, oficiais do goberno afirmaron que o hotel estaría listo en 2012, coincidindo co aniversario número 100 do «Presidente Eterno» Kim Il-sung. Ademais, ao ano seguinte, o xefe de operacións de Orascom, Khaled Bichara, sinalou que a empresa «non atopara demasiados problemas estruturais» a causa do paro da obra.
No mes de xullo de 2011, informouse de que o traballo exterior fora rematado. A compañía Orascom engadiu novas características ao edificio, tales como paneis de vidro e antenas de comunicación. En setembro de 2012, algunhas fotografías do interior do hotel, tomadas por Koryo Tours, foron amosadas ao público por primeira vez. Podíase apreciar que había moi poucos artefactos ou mobles. Dous meses máis tarde, a operadora de hoteis internacional Kempinski anunciou que o hotel estaría en funcionamento cara a mediados de 2013. Con todo, estes plans quedaron suspendidos debido ao aumento das tensións políticas no país en 2013.