cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xavier Villaverde
Traxectoria
En 1989 realizou a súa primeira longametraxe, Continental. Logo adicouse un tempo a realización de publicidade, para dez anos máis tarde volver a dirección cinematográfica con Fisterra, onde termina o mundo (1999). A súa terceira longametraxe, tralo éxito de crítica e público de Fisterra, foi un filme de suspense e terror psicolóxico, Trece badaladas, baseada nunha idea do escritor Suso de Toro e rodada entre febreiro e maio do 2002 en Santiago de Compostela.
Despois de compartir a produción executiva da opera prima de Rodrigo Cortés, Concursante (2007) estreou O sexo dos anxos no 2012.
Michael Barratt
Michael Reed Barratt, nado en Vancouver, condado de Clark, estado de Washington, o 16 de abril de 1959, é un astronauta estadounidense que formou parte das misións STS-133 e Soiuz TMA-14 e foi membro das expedicións 19 e 20 á Estación Espacial Internacional.
Traxectoria
Barratt graduouse en zooloxía pola Universidade de Washington en 1981 e en medicina pola Universidade do Noroeste en 1985, facendo tres anos de residencia en medicina interna na mesma universidade. Foi seleccionado como astronauta pola NASA en xullo de 2000. Participou nas misións STS-133 e Soiuz TMA-14 e foi membro das expedicións 19 e 20 á Estación Espacial Internacional, pasando un total de 211,49 días no espazo.
Marta Herraiz
Marta Fernández Herraiz, nada en Santiago de Compostela en 1980, é unha consultora galega, fundadora de LesWorking, e Co-Directora Xeral de REDI. Abertamente lesbiana, está considerada unha das persoas do colectivo LGBT máis influentes de España.
Traxectoria
Ten unha dobre licenciatura en Dereito e Empresas pola Universidade Carlos III e MBA polo Instituto de Empresa. Traballou durante máis de 10 anos en consultoría estratéxica e de negocio para empresas multinacionais como KPMG, desenvolvendo proxectos en España, Italia, Estados Unidos de América, México e Arxentina.
É fundadora de LesWorking, que é a primeira rede profesional internacional para mulleres lesbianas, cuxo obxectivo é conectar e apoderar as mulleres lesbianas promovendo unha visibilidade integradora e positiva da comunidade lésbica. É ademais, Co-directora xeral da Asociación REDI, Rede Empresarial pola Diversidade e Inclusión LGBTI en España, que é á súa vez a primeira asociación inter-empresarial de profesionais e foro de referencia en materia de diversidade e inclusión dos empregados LGBTI+ e aliados en España.
Tamén é integrante do Board da European Lesbian* Conference (EL*C), unha rede de mulleres activistas lesbianas de Europa e Asia Central. Foi poñente en TEDx Valladolid e participou en foros nacionais e internacionais nos Estados Unidos, Europa e Latinoamérica.
É embaixadora de It Gets Better España, e alumni do Departamento de Estado do Goberno dos Estados Unidos. Xunto con Kira Fumero, publicou Lesbianas, así somos, para abordar a realidade das mulleres lesbianas.
Premios e recoñecementos
Está considerada unha das Top100 Mulleres Líderes, recibiu unha Estrela da Muller e un premio LGBT da Comunidade de Madrid, un premio Baeza Diversidade e foi candidata aos premios EPIC do IE en 2018.
Thomas Alva Edison
miniatura|thumbtime=1|upright=1.1|Documental A Day with Thomas Edison (1922), en galego Un día con Thomas Edison. Thomas Alva Edison, nado en Milan (Ohio) o 11 de febreiro de 1847 e finado en West Orange (Nova Jersey) o 18 de outubro de 1931, foi un inventor e empresario estadounidense que desenvolveu numerosos dispositivos en campos como a xeración de enerxía eléctrica, a comunicación de masas, a gravación de sons e a cinematografía. Estes inventos, que inclúen o fonógrafo, a cámara cinematográfica e as primeiras versións da lámpada eléctrica, tiveron un impacto xeneralizado no mundo industrializado moderno. Estableceu o primeiro laboratorio de investigación industrial. O mago de Menlo Park (en inglés) The Wizard of Menlo Park), como era coñecido, foi un dos primeiros inventores en aplicar os principios da ciencia organizada e do traballo en equipo ao proceso de invención, traballando con moitos investigadores e empregados.
Edison creceu no Medio Oeste estadounidense. Ao principio da súa carreira traballou como operador de telégrafo, o que inspirou algúns dos seus primeiros inventos. En 1876, estableceu o seu primeiro laboratorio en Menlo Park, Nova Jersey, onde se desenvolveron moitos dos seus primeiros inventos. Máis tarde estableceu un laboratorio de botanical en Fort Myers, Florida, en colaboración cos empresarios Henry Ford e Harvey S. Firestone, e un laboratorio en West Orange, Nova Jersey, que contou co primeiro estudo cinematográfico do mundo, o Black Maria.
Con 1.093 patentes estadounidenses ao seu nome, así como patentes noutros países, Edison está considerado como o inventor máis prolífico da historia dos Estados Unidos. ao seu nome así como moitas patentes no Reino Unido, Francia e Alemaña. Atribúenselle numerosos inventos que contribuíron á comunicación de masas e, en particular, das telecomunicacións. Estes inclúen un taboleiro de cotizacións, unha gravadora de votación mecánica, unha batería para un coche eléctrico, a enerxía eléctrica, a música gravada e as películas. A maioría destes inventos non eran completamente orixinais del, e eran feitos verdadeiramente polos seus numerosos empregados. Edison foi criticado por non compartir os méritos.
Inventou o fonógrafo e a bombilla ou lámpada incandescente, logo de experimentar con máis de 1000 materiais diferentes, e conseguiu a industrialización desta cun filamento de bambú carbonizado. Descubriu o chamado efecto Edison, o que permite o funcionamento do díodo de incandescencia.
Edison casou dúas veces e tivo seis fillos. Morreu en 1931 debido a complicacións de diabetes.
Primeiros anos
miniatura|upright|Thomas Edison de neno, vendedor de xornais. Naceu o 11 de febreiro de 1847 en Milán, no estado de Ohio (Estados Unidos). Fillo de Samuel Edison, canadense de orixe holandesa e de Nancy Elliot Edison, canadense de orixe escocesa. Foi o fillo pequeno dunha familia modesta con sete pícaros o que chamaron Thomas por un antepasado da familia, e Alva en honor do capitán Alva Bradle.
Al, como chamaban a Thomas Alva Edison, era un neno enfermizo, de grandes ollos azuis, cara redonda, e pelo louro. A súa cabeza era tan anormalmente grande que o médico da aldea chegou a diagnosticarlle unha infección cerebral. A súa nai, Nancy, sentía por el unha gran preocupación; tivera que soportar en 1841 a morte da súa filla Carlile, cando tiña 6 anos. Pouco despois as de Samuel e Eliza, cando só tiñan uns meses. A Edison ensinoulle a ler, escribir e aritmética a súa nai, que era mestra de escola. Foi á escola só uns meses. Con todo, un biógrafo describiuno como un neno moi curioso que aprendía a maioría das cousas lendo pola súa conta. De neno fascináballe a tecnoloxía e pasaba horas facendo experimentos en casa. Al fora considerado polos veciños como un neno difícil. Sempre andaba facendo falcatruadas encontrándose en apuros moitas veces. O celeiro do seu pai foi pasto das chamas porque acendeu unha pequena lumarada (só para ver que pasaba). O incendio estivo a punto de estenderse a toda a aldea; seu pai, Sam, comerciante de madeiras e víveres, castigouno pegándolle publicamente na praza do mercado.
miniatura|upright|O fonógrafo de Edison. Thomas A. Edison desde pequeno demostrou poder de observación e curiosidade. En 1854 a familia mudouse para Port Huron, Míchigan. No soto da casa Edison instalou un laboratorio de química, onde realizaba experiencias. Aprendeu o código Morse e comezou a construír telégrafos artesanais.
Edison desenvolveu problemas de audición aos 12 anos. A causa da súa xordeira atribúese a un ataque de escarlatina durante a infancia e a infeccións recorrentes no oído medio non tratadas. Posteriormente inventou historias ficticias sobre a causa da súa xordeira. Como estaba completamente xordo dun oído e apenas oía polo outro, dise que Edison escoitaba un reprodutor de música ou un piano cravando os dentes na madeira para absorber as ondas sonoras no seu cranio. A medida que envellecía, Edison cría que a súa perda de audición permitíalle evitar distraccións e concentrarse máis facilmente no seu traballo. Historiadores modernos e profesionais da medicina suxeriron que podería ter TDAH.
Primeiros anos de carreira
Thomas Edison comezou a súa carreira como repartidor, vendendo periódicos, doces e verduras, nos trens que ían de Port Huron a Detroit. Aos 13 anos xa gañaba 50 dólares á semana, que destinaba na súa maior parte a comprar equipos para experimentos eléctricos e químicos. Aos 15 anos, en 1862, salvou a Jimmie MacKenzie, de 3 anos, de ser arroiado por un tren fóra de control. O pai de Jimmie, J. U. MacKenzie que era de Mount Clemens, Michigan e xefe de estación, quedou tan agradecido que formou a Edison como operador de telégrafo. O primeiro traballo de telegrafía de Edison lonxe de Port Huron foi en Stratford Junction, Ontario, no Grand Trunk Railway. Tamén estudou análise cualitativa e realizou experimentos químicos ata que deixou o traballo en lugar de ser despedido tras ser considerado responsable dunha case colisión de dous trens.
Edison obtivo o dereito exclusivo de vender xornais na estrada e, coa axuda de catro axudantes, mecanografou e imprimiu o Grand Trunk Herald, que vendeu xunto cos outros periódicos. Edison iniciou así un longo refacho de aventuras empresariais, a medida que descubría o seu talento como home de negocios. En última instancia, o seu espírito emprendedor foi fundamental para a creación dunhas 14 empresas, entre elas General Electric, que é unha das maiores empresas que cotizan en bolsa do mundo.
En 1866, á idade de 19 anos, Edison trasladouse a Louisville, Kentucky, onde, como empregado da Western Union, traballou na oficina da axencia de noticias da Associated Press. Edison solicitaba a quenda de noite, o que lle deixaba moito tempo para dedicarse aos seus dous pasatempos favoritos: ler e experimentar. Co tempo, este último custoulle o posto. Unha noite de 1867, estaba a traballar cunha batería de chumbo e ácido cando derramou ácido sulfúrico polo chan. O ácido correu entre as táboas do chan e caeu sobre a mesa do seu xefe. Á mañá seguinte, Edison foi despedido.
En 1868 patentou o seu primeiro invento, que foi un contador automático de votos,, concedida o 1 de xuño de 1869. Ao atopar pouca demanda para a máquina, Edison trasladouse a Nova York pouco despois. Un dos seus mentores durante eses primeiros anos foi un compañeiro telegrafista e inventor chamado Franklin Leonard Pope, que permitiu ao mozo empobrecido vivir e traballar no soto da súa casa de Elizabeth, Nova Jersey, mentres Edison traballaba para Samuel Laws na Gold Indicator Company. Pope e Edison fundaron a súa propia empresa en outubro de 1869, traballando como enxeñeiros eléctricos e inventores. Edison comezou a desenvolver un sistema telegráfico multiplex, que podía enviar dúas mensaxes simultaneamente, en 1874.
Sábese que ao principio da súa carreira matriculouse nun curso de química en The Cooper Union for the Advancement of Science and Art para apoiar o seu traballo nun novo sistema de telegrafía con Charles Batchelor. Esta parece ser a súa única inscrición en cursos dunha institución de ensino superior.
Centro de investigación e desenvolvemento
miniatura|upright|Laboratorio de Edison en Menlo Park, reconstruído en Greenfield Village, no [[Museo Henry Ford de Dearborn, Michigan]] A principal innovación de Edison foi a creación dun laboratorio de investigación industrial en 1876. Construíuse en Menlo Park, unha parte do municipio de Raritan (agora chamado Edison Township na súa honra) no condado de Middlesex, Nova Jersey, cos fondos da venda do telégrafo cuádruplex de Edison. Despois da súa demostración do telégrafo, Edison non estaba seguro de que o seu plan orixinal de vendelo por 4.000 a 5.000 dólares fose correcto, así que pediu a Western Union que fixese unha oferta. Sorprendeulle que lle ofrecesen 10.000 dólares (258.647 dólares en 2022), que aceptou agradecido. O telégrafo cuádruplex foi o primeiro gran éxito financeiro de Edison, e Menlo Park converteuse na primeira institución creada co propósito específico de producir constantes innovacións e melloras tecnolóxicas. A Edison atribuíronselle legalmente a maioría dos inventos producidos alí, aínda que moitos empregados levaron a cabo actividades de investigación e desenvolvemento baixo a súa dirección. Polo xeral, os seus empregados debían seguir as súas instrucións á hora de levar a cabo as investigacións, e el esixíalles con afán que producisen resultados.
William Joseph Hammer, enxeñeiro eléctrico consultor, empezou a traballar para Edison e iniciou as súas tarefas como axudante de laboratorio en decembro de 1879. Colaborou en experimentos sobre o teléfono, o fonógrafo, o ferrocarril eléctrico, o separador de mineral de ferro, a iluminación eléctrica e outros inventos en desenvolvemento. Con todo, Hammer traballou principalmente na lámpada eléctrica incandescente e foi posto a cargo das probas e rexistros dese dispositivo. En 1880, foi nomeado enxeñeiro xefe da Edison Lamp Works. No seu primeiro ano, a planta, baixo a dirección do director xeral Francis Robbins Upton, produciu 50.000 lámpadas. Segundo Edison, Hammer foi "un pioneiro da iluminación eléctrica incandescente". Frank J. Sprague, matemático competente e antigo oficial naval, foi recrutado por Edward H. Johnson e uniuse á organización de Edison en 1883. Unha das contribucións de Sprague ao Laboratorio Edison de Menlo Park foi ampliar os métodos matemáticos de Edison. A pesar da crenza común de que Edison non utilizaba as matemáticas, a análise dos seus cadernos revela que era un astuto usuario das análises matemáticas realizadas polos seus axudantes como Francis Robbins Upton, por exemplo, determinando os parámetros críticos do seu sistema de iluminación eléctrica incluíndo a resistencia da lámpada mediante unha análise da Lei de Ohm, a Lei de Joule e a economía. miniatura|upright|Edison's Menlo Park Lab, 1880 Case todas as patentes de Edison eran patentes de utilidade, que estaban protexidas durante 17 anos e incluían inventos ou procesos de natureza eléctrica, mecánica ou química. Ao redor dunha ducia eran deseño de patentes, que protexen un deseño ornamental durante un máximo de 14 anos. Como na maioría das patentes, as invencións que describía eran melloras sobre o estado da técnica. A patente do fonógrafo, en cambio, non tiña precedentes ao describir o primeiro dispositivo para gravar e reproducir sons.
Fonografo
Dous anos despois fundou a súa empresa en Newark, Nova Jersey. Inventou un equipamento electromecánico que transmitía telegraficamente as evolucións da bolsa de valores, que lle proporcionou grandes beneficios económicos. Despois produciu moitos inventos que non tiveron gran resultado comercial.
Despois dalgún tempo, Edison inventou un dos seus dispositivos, un aparello que axilizaba as transmisións en código morse. Era unha pena eléctrica que simplificaba a duplicación en mimógrafo. O micrófono de carbón, outro invento, proporcionou as transmisións telefónicas. Mudándose para Menlo Park, Nova York, diversificou as súas investigacións, abordando as máis diversas tecnoloxías, iniciando as investigacións en telefonía, perfeccionou o fonógrafo, e creou a primeira lámpada incandescente con filamento de carbón. Xa cun gran equipo de profesionais, construíu o primeiro dínamo de alta potencia e patentou moitas invencións, destacando o xerador de alto vacuo para a fabricación de lámpadas, o medidor de consumo eléctrico ou o regulador de corrente para máquina de solda eléctrica.
En outubro de 1879 a Edison Electric Light Company era unha potencia económica dominando a xeración de electricidade nos Estados Unidos. Porén, o seu creador continuou coa súa produción de inventos. Nesta época patentou a lámpada incandescente de filamento fino de carbón a alto vacuo. O produto, debido á nova tecnoloxía, tivo un aumento substancial da súa vida útil. En 1883, despois de ter descuberto o efecto Edison, patentou o primeiro dispositivo termoiónico, un díodo termoiónico ou válvula de Edison, que foi precursora da válvula de radio, ou válvula termoiónica.
Edison General Electric
miniatura|dereita|200px|Mimeógrafo, máquina de escribir da súa invención. En 1888 fundouse a Edison General Electric, iniciando un dos maiores conglomerados industriais do planeta, fabricando tódolos tipos de dispositivos eléctricos, como xeradores, motores ou xigantescas válvulas solenoides. A empresa transformouse nun dos maiores fabricantes multinacionais. Durante a primeira guerra mundial, a General Electric entrou no campo da metalurxia naval producindo xigantescas máquinas e equipamentos que viñeron incorporar os novos navíos que estaban sendo producidos nos máis diversos estaleiros dos Estados Unidos. A GE entrou tamén no ramo da industria química perfeccionando os métodos de fabricación de novos produtos e substancias.
Edison está considerado un dos inventores máis prolíficos do seu tempo, pois rexistrou 1.093 patentes co seu nome. A maioría desas invencións non eran completamente orixinais, senón melloras máis adiantadas de patentes anteriores, e foron feitas realmente polos seus numerosos empregados. Edison foi frecuentemente criticado por non repartir os seus beneficios.
Luís Tosar
Luís López Tosar, coñecido como Luís Tosar, nado en Xustás (Cospeito) o 13 de outubro de 1971, é un actor e músico galego. É coñecido por actuar en filmes como Cela 211, Te doy mis ojos, Mientras duermes, También la lluvia e Os luns ó sol. É o cantante da banda Di Elas.
Traxectoria
miniatura|Monumento dedicado ao actor Luis Tosar polos veciños da súa parroquia natal de [[Xustás, Cospeito|Xustás, Cospeito.]] Comeza no campo da curtametraxe. Aparece no videoclip da canción "Os Ghalisáns" do grupo Korosi Dansas, emitido no Xabarín Club. Acadou sona tras a súa aparición na serie Mareas vivas, emitida na Televisión de Galicia entre 1999 e 2003, que deu fama aos seus protagonistas.
Foi premiado como Mellor Actor nos Premios Goya da Academia das Artes e as Ciencias Cinematográficas de España 2004 por Te doy mis ojos, Mellor Actor de Elenco no 2003 por Os luns ó sol e, de novo, Mellor Actor Protagonista no 2009 por Cela 211. A súa traxectoria profesional mereceu diversas distincións fose do ámbito cinematográfico entre a que cabe destacar o Premio Xarmenta en 2005 pola súa defensa da lingua galega no Bierzo.
En 2006 ten un papel nunha película que foi remake da serie Miami Vice dos anos 80, Miami Vice, xunto a Colin Farrell e Jamie Foxx. En Alacant participou no filme inglés Mr. Nice xunto a Rhys Ifans, Chloë Sevigny, David Thewlis e a española Elsa Pataky.
Alén da súa faceta no mundo do cine, Luís Tosar é membro do trío cómico "The Magical Brothers" (con César Goldi e Piti Sanz). É integrante do grupo musical Di Elas, que lidera xunto con Piti Sanz. O 29 de marzo de 2011 publicaron o seu primeiro disco de nome homónimo.
Política
Representou a cara visible do apoio do mundo da cultura á Plataforma Nunca Máis durante a crise polo afundimento do petroleiro Prestige (13 de novembro de 2002), da que posteriormente se distanciaría directamente ó considerala politizada.
Foi militante do BNG, participando nas listas da coalición Galeusca en representación do BNG nas eleccións europeas de 2004 e nas municipais de 2007 por Castro de Rei.
Batalla dos montes Nervasos
A batalla dos montes Nervasos foi un enfrontamento militar ocorrido no ano 419 entre os suevos, dirixidos polo seu rei Hermerico e auxiliados polos romanos do comes Hispaniarum Asterio, e os vándalos, liderados polo seu propio rei Gunderico e auxiliados polos alanos, no contexto das invasións xermánicas na península ibérica. O encontro, que tivo lugar na actual provincia de León (España), saldouse cunha vitoria sueva.
Antecedentes
Entre os anos 409 e 411, os pobos xermánicos dos vándalos e suevos, así como os iranios alanos, penetraron na península Ibérica a través dos Pireneos occidentais, despois de someter a Galia romana a un réxime de saqueo e pillaxe durante tres anos. Os romanos non poden dar unha resposta eficaz debido ás sublevacións locais de Xeroncio e Máximo, e con isto ábrese o período das invasións xermánicas na península ibérica. Os pobos pactaron entre si, e a sortes, a repartición dos territorios de Hispania: atravesando sen deterse a Tarraconense, que permanece na súa maior parte en mans romanas, os vándalos silingos aséntanse na provincia romana da Bética, os alanos en Lusitania e a Cartaginensis, mentres que suevos e vándalos asdingos chegan a un acordo sobre a Gallaecia. Os suevos quedarían cos conventos Lucense (con capital en Lucus Augusti, Lugo) e Bracarense (con capital en Bracara Augusta, Braga), e os asdingos o Convento Asturicense (con capital en Asturica Augusta, Astorga). esquerda|miniatura|165x165px|Hispania en 409-429. En 416, Walia, rei dos visigodos de Tolosa, entra na Península como aliado dos romanos para combater os invasores bárbaros. Estes prefiren non unirse para enfrontarse á ameaza común, e contra o ano 418 aniquilou case por completo ós silingos e dispersou os alanos, logo de matar o seu monarca Atax, que se refuxian entre os asdingos (motivo polo que en diante os reis vándalos nomeásense «reis dos vándalos e os alanos»).
O rei suevo Hermerico, pola súa banda, consegue asinar un tratado co emperador Honorio para que conceda á súa tribo o estado legal de foederati (do que gozan tamén os visigodos), polo que os galaicorromanos deben cederlles terras. Estabelécense gornicións nas cidades e Braga empeza a ser considerada o centro de poder. O desagrado dos galaicorromanos por ter que dar parte das súas terras ós suevos mostrarase no futuro como fonte de conflitos entre nativos e colonos, dándose varios tratados de paz incumpridos e o envío dunha embaixada indíxena ó xeneral Aecio na Galia, encabezada polo bispo Hidacio, que non conseguirá os seus propósitos.
En alianza cos romanos, Hermerico deixaríase levar polos desexos expansionistas do seu reino e entra en conflito cos seus veciños vándalos, os máis achegados.
A batalla
Os detalles do enfrontamento entre os dous pobos non están claros, pero podemos deducir que foron os suevos os que levaron a iniciativa ó romper as hostilidades, xa que os montes Nervasos (chamados así ou ben polo antigo pobo galaico dos narbasos ou polo xeneral romano Erbasio), a pesar da súa localización incerta, puideron estar situados na comarca leonesa do Bierzo, entón o Convento Asturicense, que en virtude do pacto de 409–411 pertencía ós vándalos asdingos de Gunderico.
A interpretación tradicional da batalla explica que durante a invasión do territorio inimigo, Hermerico e o seu exército foron acurralados nos montes Nervasos polas tropas de Gunderico, e só a intervención romana salvou os suevos dunha grave derrota. É o comes Hispanorum Asterio quen á fronte dun poderoso exército romano levantou o asedio das posicións suevas e obrigou ó exército vándalo a se retirar. Non rematou aquí a campaña romana, pois Asterio acosou os vándalos até obrigalos a replegárense no sur, cara a Bracara Augusta onde esperaba o seu vicarius Maurocelo, quen comandaba outro exército para a ocasión, para interceptar aos asdingos e derrotalos.
Esta explicación dos acontecementos deriva do parágrafo XXV da crónica de Hidacio:Porén, o autor contradise no parágrafo XXVI, onde afirma seren os vándalos os que se achaban baixo cerco do suevos ("suevorum obsidione"):Algúns autores inclínanse a consideran como correcto o segundo dos parágrafos por semellar improbábel que o imperio romano rescatase a un grupo de bárbaros para entregarlles posteriormente unha das súas provincias. miniatura|Peite de óso da época sueva, probable intercambio comercial. Pertencente á cultura de Cherniajov, foi achado en [[Castro Bergidum.]]
Consecuencias
Forzado pola derrota, o rei Gunderico guiará ó seu pobo a buscar o asentamento na Bética. Entre 421 e 422 derrotan ó exército imperial de Flavio Castino enviado contra eles para recuperar o perdido, e constrúen unha gran frota coa que logran o predominio naval da rexión e conquistar boa parte do sueste de Hispania, chegando a saquear cidades como Hispalis (Sevilla) e Carthago Nova (Cartaxena), entre outras localidades.
En 428 morre Gunderico e sucédeo no trono o seu medio irmán Xenserico, que decide que o novo fogar dos vándalos está no norte de África, no que as disputas internas impedirán a resistencia romana. Pero mentres Xenserico se atopa ocupado cos preparativos que farán que 80.000 persoas, 15.000 delas guerreiros, crucen o estreito de Xibraltar, as bandas suevas de Heremigario atácano pola retagarda tras saquear a Lusitania. Os incursores serán derrotados preto de Mérida e o seu líder afoga no Guadiana mentres tentaba fuxir. O ano seguinte, os vándalos desembarcan en Ceuta, dende onde en poucos anos se farán con toda a África occidental romana para ser despois varridos e derrotados Belisario, xeneral de Xustiniano I.
Respecto dos suevos, permanecerían en Gallaecia até a conquista visigoda de Leovixildo do seu reino no ano 585, compartindo a mesma sorte que os seus inimigos vándalos.
Helios 1A
Helios 1A foi un satélite de recoñecemento europeo lanzado o 7 de xullo de 1995 mediante un foguete Ariane 4 desde o Centro Espacial de Kourou.
Características
Helios 1A era un satélite militar de recoñecemento óptico subvencionado por Francia, Italia e España. Xunto con Helios 1B, podían obter imaxes de alta resolución, de ata 1 metro por píxel, de calquera punto do mundo. Helios 1A usaba o bus SPOT Mk.2. Estivo en funcionamento ata xaneiro de 2012.
Nancy Roman
Nancy Grace Roman, nada en Nashville (Tennessee) o16 de maio de 1925 e finada o 25 de decembro de 2018, foi unha astrónoma estadounidense e unha das primeiras mulleres executivas da NASA. É coñecida  como a "nai do Hubble" polo seu papel no deseño do telescopio espacial Hubble. Foi oradora e educadora pública activa, así como unha defensora das mulleres na ciencia.
Traxectoria
Cando Nancy tiña once anos, demostrou o seu interese pola astronomía organizando un club de astronomía entre os seus compañeiros de clase en Nevada. Ela e os seus compañeiros de clase xuntábanse unha vez á semana e estudaban libros que trataban sobre as constelacións. Aínda que desalentada por quen a rodeaba, Roman deuse conta na escola media que quería dedicarse á súa paixón, a astronomía. Asistiu a Western High School en Baltimore, onde participou nun programa acelerado e graduouse en tres anos.
Roman finalmente deixou o seu traballo na universidade debido ás dificultades que tiña unha muller nese momento para obter un posto de investigación. Roman continuou involucrada coas súas almas mater mentres traballaba na Xunta de Directiva do Swarthmore College de 1980 a 1988.
Achegas
Despois de deixar a Universidade de Chicago, Nancy foi ao Laboratorio de Investigación Naval e ingresou no programa de radioastronomía. O seu traballo neste laboratorio incluíu o uso de espectros de fontes de radio non térmicas e a realización de traballos en xeodesia. Neste programa, converteuse na xefa da sección de espectroscopía de microondas.
NASA
miniatura|Nancy Roman cun modelo escala do [[Telescopio Hubble|Telescopio espacial Hubble]] Nunha conferencia de Harold Urey, Jack Clark achegouse a Roman e preguntoulle se coñecía a alguén interesado en crear un programa de astronomía espacial na NASA. Ela interpretouno como unha invitación para presentarse ao posto, e foi quen o obtivo finalmente. Nancy Roman foi a primeira xefa de Astronomía na Oficina de Ciencia Espacial da NASA, deseñando o programa inicial e sendo a primeira muller en ocupar un posto executivo na axencia espacial. Parte do seu traballo foi viaxar polo país e falar nos departamentos de astronomía, dando a coñecer o programa que estaba en desenvolvemento. Roman tamén tentaba descubrir que querían outros astrónomos e convencerlles das vantaxes de observar desde o espazo. Foi xefa de astronomía e física solar na NASA desde 1961 até 1963. Ocupou diversos cargos na NASA, incluído o de xefa de Astronomía e Relatividade.
Durante o seu período na NASA, Roman desenvolveu e organizou a súa participación científica. Estivo involucrada no lanzamento de tres observatorios solares en órbita e tres satélites astronómicos pequenos. Estes satélites usaban tecnoloxía de radiación ultravioleta e de raios X para observar o sol, o espazo e o ceo. Tamén supervisou os lanzamentos doutros Observatorios Astronómicos Orbitais que usaban medicións ópticas e ultravioletas, traballando con Dixon Ashworth. Os seus outros lanzamentos inclúen catro satélites xeodésicos. Tamén realizou a planificación para outros programas máis pequenos como o Programa de Rocket Astronomy, Observatorios de Astronomía de Alta Enerxía, a sonda Scout para medir o desprazamento a lume da gravidade relativista e outros experimentos en Spacelab, Gemini, Apolo e Skylab. Roman traballou con Jack Holtz, tamén, no Pequeno Satélite Astronómico (SAS-2) e con Don Burrowbridge no Telescopio Espacial.
O último programa no que estivo moi involucrada e para o que creou o seu comité foi o telescopio espacial Hubble. Roman estivo moi involucrada na súa primeira planificación e especificamente no establecemento da estrutura do programa. Debido á súa contribución, a miúdo chámaselle a "Nai do Hubble". O actual astrónomo xefe da NASA, que traballou con Roman na axencia, a chama "a nai do Telescopio Espacial Hubble". "O cal a miúdo se esquece pola nosa xeración máis nova de astrónomos que fan a súa carreira utilizando o Telescopio Espacial Hubble", di Ed Weiler. "Lamentablemente, a historia esqueceu moito na era de Internet de hoxe, pero foi Nancy [Roman] nos vellos tempos antes de Internet e antes de Google e do correo electrónico e todo iso, quen realmente axudou a vender o Telescopio Espacial Hubble, organizou aos astrónomos, e quen finalmente convenceu ao Congreso para que o financiase".
Problemas por ser muller
Nancy Roman enfrontouse aos problemas que levaba ser unha muller de ciencias a mediados do século XX como a maioría das demais mulleres. As persoas da súa ao redor tentaron disuadila de que se dedicase á astronomía e foi unha das poucas mulleres na NASA no momento, sendo a única muller cun posto executivo. Asistiu a cursos denominados "Mulleres na xestión" en Míchigan e en Penn State para aprender sobre os problemas que leva ser unha muller nun posto de xestión. Con todo, Roman declarou nunha entrevista en 1980 que os cursos eran insatisfactorios e abordaban os intereses das mulleres máis que os problemas das mulleres.
Obras
Unha das primeiras publicacións de Nancy Roman foi en 1955, despois do seu traballo nos Observatorios Yerkes e McDonald, no Astrophysical Journal: Supplemental Series e foi un catálogo de estrelas de alta velocidade. Documentou novos "tipos espectrales de magnitudes e cores fotoeléctricos e paralaxe espectroscópicos para aproximadamente 600 estrelas de alta velocidade". Máis tarde, en 1959, Roman escribiu un artigo sobre a detección de planetas extraterrestres. Roman tamén descubriu que as estrelas feitas de hidróxeno e helio móvense máis rápido que as estrelas compostas por outros elementos máis pesados. Un dos seus outros descubrimentos foi darse conta de que non todas as estrelas comúns tiñan a mesma idade. Isto demostrouse ao comparar as liñas de hidróxeno dos espectros de baixa dispersión nas estrelas. Notou que as estrelas coas liñas máis fortes movíanse máis cerca do centro da Vía Láctea e as outras se movían en patróns máis elípticos fose do plano da galaxia. Tamén investigou e publicou sobre temas de localización das constelacións desde a súa posición 1875.Publicou un artigo sobre o grupo da Osa Maior para a súa tese.
Ouriceira
miniatura|250px|Ouriceira na [[A Cortevella, Martín, Baleira|Cortevella, Baleira.]] Unha ouriceira é unha construción tradicional para gardar os ourizos das castañas no mesmo souto onde se recollen. Consiste nun valadiño circular de pedra (cachotaría), construído de forma rudimentaria, (dun e medio a metros de diámetro e dun de altura, aproximadamente) cunha entrada nun dos puntos, na que ás veces se lle pon un portelo, chamado porteleiro. No interior déitanse os ourizos aínda sen abrir que se chimpan do propio castiñeiro cunha avaloira ou taloira para posteriormente cubrilos de follas secas de castiñeiro, de xeito que se poden conservar por varios meses. Posteriormente sácanse pola apertura cun angazo ou cun pau en forma de pinza chamado petela. En zonas de Lugo tamén se lles chama uriceiras, uricieiras, corripas ou corrizas.
Son propios das montesías dos Ancares e do Courel.
Na actualidade as castañas da ouriceira son menos apreciadas que as outras xa que collen un sabor pouco agradable coñecido como "saber a ouriceira", sendo esta unha das posibles causas do actual abandono progresivo do seu uso.
Helios 1B
Helios 1B foi un satélite de recoñecemento europeo lanzado o 3 de decembro de 1999 mediante un foguete Ariane 4 desde o Centro Espacial de Kourou.
Características
Helios 1B era un satélite militar de recoñecemento óptico subvencionado por Francia, Italia e España. Xunto con Helios 1A, podían obter imaxes de alta resolución, de ata 1 metro por píxel, de calquera punto do mundo. Helios 1B usaba o bus SPOT Mk.2. Estivo en funcionamento ata outubro de 2004 en que unha avaría no seu sistema de enerxía deixouno inservible.
Penicillium
Penicillium é un xénero de fungos ascomicetos que forma parte do micobioma de moitas especies e ten grande importancia no ambiente natural, así como na descomposición de alimentos e na produción de alimentos e fármacos.
Algúns membros deste xénero producen a penicilina, unha molécula que se usa como antibiótico, que mata ou detén o crecemento de certos tipos de bacterias. Outras especies utilízanse na produción de queixos. O xénero está moi estendido polo mundo e comprende unhas 300 especies.
Taxonomía
O xénero describiuno primeiramente na literatura científica Johann Heinrich Friedrich Link na súa obra de 1809 Observationes in ordines plantarum naturales. Link escribiu: "Penicillium. Thallus e floccis caespitosis septatis simplicibus aut ramosis fertilibus erectis apice penicillatis", onde penicillatis significa que "ten penachos de fino pelo". Link incluíu tres especies no xénero: P. candidum, P. expansum e P. glaucum, todas as cales producían un conidióforo (estrutura asexual produtora de esporas) con forma de brocha. O fungo común da podremia das mazás, P. expansum, foi despois seleccionado como especie tipo do xénero.
John I. Pitt dividiu Penicillium na súa monografía de 1979 en catro subxéneros baseándose na morfoloxía dos conidióforos e o padrón de ramificación, que eran: Aspergilloides, Biverticillium, Furcatum e Penicillium. Especies que estaban incluídas no subxénero Biverticillium foron máis tarde pasadas a Talaromyces.
Especies
miniatura|Varios fungos incluíndo especies de Penicillium e [[Aspergillus crecendo en cultivo axénico]] miniatura|Mofos de Penicillium sobre unhas [[mandarinas, probablemente da especie Penicillium digitatum.]]
Algunhas especies seleccionadas son as seguintes:
Etimoloxía
O nome deste xénero deriva da raíz latina penicillum, que significa "brocha de pintor" e refírese ás súas cadeas de conidios que lembran unha vasoira ou brocha.
Características
thumb|Penicillium sp. visto con microscopio de campo brillante (aumento de 10 × 100) con tinguidura de lactofenol algodón azul
A reprodución sexual implica a produción de ascósporas, comezando coa fusión dun arquegonio e un anteridio, compartindo os núcleos. Os ascos irregularmente distribuídos conteñen oito ascósporas unicelulares cada un.
Ecoloxía
As especies de Penicillium son fungos do solo moi espallados que prefiren climas fríos e moderados, que son comúns sempre que dispoñan de materia orgánica. As especies saprófitas de Penicillium e Aspergillus están entre os representantes máis coñecidos de Eurotiales e viven principalmente sobre substancias orgánicas biodegradables. Son mofos que son unha das principais causas de que se derramen os alimentos, especialmente as especies do subxénero Penicillium. Moitas especies producen micotoxinas moi tóxicas. A capacidade destas especies de Penicillium de crecer sobre sementes e outros alimentos almacenados depende da súa propensión de prosperar en ambientes de baixa humidade e de colonizar rapidamente por dispersión aérea sempre que as sementes estean suficientemente húmidas. Algunhas especies teñen cor azul, crecen habitualmente no pan e danlle unha textura azul vilosa.
Algunhas especies de Penicillium causan danos a maquinarias e materiais combustibles e lubricantes usados para o seu funcionamento e mantemento. Por exemplo, P. chrysogenum (antes chamado P. notatum), P. steckii,  P. cyclopium e P. nalgiovensis afectan os combustibles; P. chrysogenum, P. rubrum e P. verrucosum causan danos a aceeites e lubricantes; P. regulosum causa danos a cristais protectores e ópticos.
Valor económico
Varias especies do xénero Penicillium exercen un papel esencial na produción de queixo e de varios produtos cárnicos. Concretamente, os mofos de Penicillium encóntranse no queixo azul. Penicillium camemberti e Penicillium roqueforti son os mofos dos queixos camembert, brie, roquefort, cabrales e moitos outros queixos. Penicillium nalgiovense úsase en queixos brandos maurados con mofos, como o queixo Nalžovy (ellischau) e para mellorar o sabor de salchichas e xamóns e para impedir a colonización por outros mofos e bacterias.
Ademais da súa importancia na industria alimentaria, as especies de Penicillium e Aspergillus son útiles na produción de varios encimas producidos biotecnoloxicamente e outras macromoléculas, como os ácidos glicónico, cítrico e tartárico, así como varias pectinases, lipases, amilases, celulases e proteases. Algunhas especies de Penicillium mostraron un posible uso na biorremediación, máis especificamente a micorremediación, debido á súa capacidade de degradar unha variedade de compostos xenobióticos.
A griseofulvina é un fármaco antifúnxico e un potencial axente quimioterapéutico que se descubriu en P. griseofulvum. Outras especies que producen compostos capaces de inhibir o crecemento de células tumorais in vitro son: P. pinophilum, P. canescens e P. glabrum.
Reprodución
Aínda que moitos eucariotas poden reproducirse sexualmente, un 20% das especies fúnxicas críase que se reproducían exclusivamente de xeito asexual. Porén, estudos recentes revelaron que o sexo ocorre mesmo nalgunhas das especies que se pensaba que eran só asexuais. Por exemplo, a capacidade sexual observouse no fungo Penicillium roqueforti, usado para iniciar a produción de queixo azul. Ese descubrimento estaba baseado en parte en probas de xenes do tipo de apareamento funcional (MAT), que están implicados na compatibilidade sexual fúnxica, e a presenza nos xenomas secuenciados da maioría dos xenes máis importantes que se sabe que interveñen na meiose. Penicillium chrysogenum ten grande importancia médica e histórica por ser a fonte industrial orixinal e actual do antibiótico penicilina. A especie foi considerada asexual durante máis de 100 anos malia os esforzos realizados para inducir a reprodución sexual. Porén, en 2013, Bohm et al. demostraron finalmente a reprodución sexual en P. chrysogenum.
Antes de 2013, cando empezou a aplicarse o cambio á nomenclatura coñecida como "un fungo, un nome", Penicillium era usado como o xénero de formas anamorfas (clonais) de fungos e Talaromyces usábase para as formas telomorfas (sexuais). Porén, despois de 2013, os fungos foron reclasificados baseándose nas súas relacións xenéticas e agora os xéneros Penicillium e Talaromyces conteñen ambos algunhas especies que só teñen a capacidade de reprodución clonal e outras que poden reproducirse sexualmente.
La 7
La 7 poden referirse ás seguintes canles de televisión:
Alfonso Rodríguez López
Alfonso Rodríguez López, coñecido como Gallego, nado en Soulecín (Santigoso, O Barco de Valdeorras) en 1920 e finado en Ocero (Sancedo) o 24 de febreiro de 1949, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Traxectoria
Fillo de Domingo Rodríguez Fernández e Amalia López, unha familia acomodada grazas aos recursos que lograra o pai en Cuba. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 o seu irmán Rogelio pasouse ao Exército republicano. Isto trouxo consigo o encarceramento do pai e doutro irmán, que pasaron seis meses na prisión do Barco. O 18 de outubro de 1939 os seus pais foron fusilados en Soulecín, e el e os seus irmáns fuxiron ao monte en outubro de 1939. Perdeu tres irmáns (entre eles Antonia Rodríguez) e o seu compañeiro Arcadio Ríos na guerrilla. A súa irmá xemelga Consuelo Rodríguez López tamén foi guerrilleira. Activista das Juventudes Socialistas, escapou das minas de Casaio e uniuse ao grupo de Manuel Girón Bazán. Membro do destacamento Santiago Carrillo comandado por Evaristo González Pérez. Era un dos membros do grupo guerrilleiro formado por Silverio Yebra Granja, Francisco Martínez López, Enrique Oviedo Blanco, Asunción Macías Fernández, Antonio López Núñez, Bernardo Álvarez Trabajo e Eduviges Orozco Palacín que a noite do 24 ao 25 de febreiro de 1949 ía encontrarse coa oficial de enlace de Berlanga del Bierzo, Liles García Mallo que os denunciou á policía. Os guerrilleiros foron emboscados pola Garda Civil na serra de Ocero, entre esta localidade e Berlanga del Bierzo. No enfrontamento morreron Alfonso Rodríguez e Eduviges Orozco, a quen as autoridades identificaron erroneamente como Manuel Girón Bazán. Alfonso resultou gravemente ferido e despois suicidouse. O seu corpo foi identificado polo seu irmán Francisco, o único da familia que no era guerrilleiro. Os demais guerrilleiros do grupo, aproveitando a noite e o terreo accidentado, lograron fuxir.
Manuel Fernández Rúa
Manuel Fernández Rúa, nado cara a 1888 e finado en Arzúa o 23 de outubro de 1974, foi un político galego.
Vida persoal
Casou con Ramona Labandeira Sánchez, que finou en 1937, e foi pai de Manuel Fernández Labandeira.
Mexillón
O Mytilus galloprovincialis, coñecido vulgarmente en galego como mexillón, ou como mexillón galego, é unha especie de molusco bivalvo mariño da subclase dos pteriomorfios, orde dos mitílidos, superfamilia dos mitiloideos, familia dos mitílidos e subfamilia dos mitilinos, unha das oito integradas no xénero Mytilus.
É unha especie invasora en moitas partes do mundo (está incluída na Lista das 100 especies exóticas invasoras máis daniñas do mundo), e tamén obxecto de culivo intensivo, a denominada mitilicultura.
Descrición
A especie foi descrita en 1819 polo naturalista francés Jean-Baptiste Lamarck, na súa obra ''Histoire naturelle des animaux sans vertèbres. Tome sixième, 1re partie''. París.
Etimoloxía
Linneo tomou o nome Mytilus do latín posclásico mytilus, variante do latín clásico mītulus, "mexillón", á súa vez derivado do grego helenístico μίτλος mítlos, derivado do grego antigo μυτίλoς mytílos, co mesmo significado. O epíteto específico, galloprovincialis, refírese á provincia do Imperio romano Gallia Narbonensis, que comprendía o sueste da Galia.
Outros nomes populares galegos
Ademais de mexillón, o nome máis empregado, e o recomendado pola Real Academia Galega, e o de mexillón galego, utilizado en contextos en que se precisa diferenciar doutras especies de mexillóns, nos portos galegos úsanse numerosísimas denominacións para este molusco, como se pode ver no monumental traballo de Ríos Panisse.
Nota taxonómica
Durante moitos anos considerouse a especie Mytilus galloprovincialis como conespecífica con Mytilus edulis. Hai pequenas diferenzas entre elas na forma da cuncha e na cor do bordo do manto; e aínda hoxe para algúns autores a súa separación en dúas especies distintas non está debidamente xustificada, dado que en zonas onde conviven xuntas ambas as especies prodúcense hibridacións.
Xa en 1957 Hepper identificou o M. galloprovincialis na costa sur de Inglaterra, identificación que foi confirmada por outros autores. No caso concreto do mexillón galego, estudos xenéticos levados a cabo por investigadores das universidades de Santiago e de Vigo a partir de 1970, corroboraron que a especie presente nas nosas costas —coma no resto das costas españolas— era o M. galloprovincialis e non M. edulis, como se admitía até entón.
O complexo Mytilus edulis
O complexo constitúeno:
Distribución
miniatura|250px|M. galloprovincialis na rexión sublitoral.
É orixinario das costas mediterráneas e do mar Negro, e das do Atlántico, en España, Portugal, norte de Francia, illas Británicas e Noruega. Recentemente esta especie tamén se encontrou no Ártico europeo, incluíndo o norte de Noruega e as illas Svalbard.
Pero estableceuse en numerosos lugares das rexións temperadas de todo o mundo, debido a introducións polos humanos, e tamén a través dos cascos de barcos e ao desaugamento de auga de lastre. Esta difusión tivo un grande impacto sobre as comunidades de mexillóns autóctonos de ditas zonas.
No Pacífico Norte a especie atópase ao longo da costa de California, onde foi introducida desde Europa pola actividade humana a principios do século XX, e tamén na rexión Puget Sound do Estado de Washington, onde é obxecto de acuicultura. Tamén está presente como especie invasora na costa asiática e en todo o Xapón, incluíndo as illas Ryukyu, así como en Corea do Norte, e ao redor de Vladivostok na Federación Rusa.
Mytilus galloprovincialis tamén está presente como liñaxe nativa en partes do hemisferio sur. Ademais hai poboacións introducidas recentemente desde o norte pola actividade humana. Estas liñaxes distínguense polos caracteres xenéticos. Non había poboacións orixinais de Mytilus en Suráfrica, pero M. galloprovincialis foi introducido desde Europa en 1984, e agora é o mexillón intermareal dominante na costa occidental. A súa distribución abrangue unha área desde a fronteira con Namibia até Port Alfred (provincia do Cabo Oriental). M. galloprovincialis tamén se encontra en Nova Zelandia, Australia e Suramérica.
Características
Este animal alcanza até os 140 mm de lonxitude. É un mexillón de cuncha lisa cunha base lixeiramente máis ampla que a de Choromytilus meridionalis, co que adoita confundirse en Suráfrica. A súa cuncha é de cor azulada ou negra, pero pode ter unha tonalidade parda clara. Ás veces presenta bandas amarelas, e son raros os espécimes co exterior da cuncha de cor clara.
É moi semellante a Mytilus edulis, do que o separan os seguientes caracteres:
miniatura|250px|Piña de mexillóns na fenda dunha rocha, rodeados de [[arneiros, na costa de Camariñas.]]
A cor das valvas é azulada ou moura, ás veces con bandas amarelas, sendo raros os espécimes de cuncha de cor clara. Existen moitas formas desta especie, que varían segundo o hábitat e a súa distribución xeográfica.