cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Minaría
O desenvolvemento da mina e o ciclo de vida
miniatura|Tralo peche das operacións mineiras, as minas ao descuberto e canteiras quedan como vestixios da actividade, debido a que non se poden cubrir polos altos custos. Na imaxe, a [[canteira abandonada de Amiantifera dei Balangero en Torino, Italia.]] A minería actual componse de varias etapas; desde o descubrimento do xacemento, pasando pola explotación, até finalmente o peche e post peche da mina. A primeira fase é o descubrimento do xacemento, que se realiza mediante a prospección e a exploración, cuxo obxectivo é coñecer e definir a extensión, localización e o valor do mineral. Feito iso e mediante cálculos estatísticos e matemáticos, estímase o tamaño e o grao do depósito que se utiliza para crear o estudo de pre-factibilidade, que determina de maneira teórica a economía do depósito, o investimento inicial e os posibles riscos chave. O seguinte paso é o estudo de factibilidade, que avalía a viabilidade económica, os riscos técnicos e financeiros e a solidez do proxecto.
Ambos os estudos entregan á empresa mineira a maior información posible sobre o xacemento, cos cales toman a decisión de investir ou abandonar o proxecto. Se o depósito de mineral é viable economicamente, a mineira comeza a planificar a forma como se vai a extraer, a metalurxia, a cantidade de mineral que se vai a recuperar, os posibles compradores e a clase de concentrado que se vai a obter. Ademais preocúpase da enxeñaría, os custos da conminución e da infraestrutura, os requisitos legais e ambientais que esixen os institutos mineiros de cada país, pero sobre todo como obter o capital necesario para facer funcionar a extracción da mina.
para acceder á mina do depósito é necesario extraer o material que non posúe un interese económico, denominado tamén como ganga. Na gran maioría dos casos a cantidade de ganga é o dobre do mineral que se extrae durante toda a vida da mina, por iso a empresa debe considerar a súa eliminación e colocación deste residuo. O establecemento das chamadas presas de relaves, deben contar cun estudo detallado da xeografía do lugar, para evitar posibles riscos ambientais que poidan afectar á fauna, flora e comunidades adxacentes á mina. Unha vez que se define a construción da planta e a presa de relaves, comeza a extracción e comercialización do mineral. A funcionalidade e duración da mina depende da cantidade de mineral que posúe o xacemento, e se co pasar dos anos, segue sendo rendible economicamente a súa extracción.
Tras varios anos de funcionamento a empresa mineira debe iniciar o peche e post peche da mina, cuxo proceso é paulatino, polo tanto pode levar bastante tempo. De acordo ás leis e códigos mineiros de cada país, o peche dos labores pode ser definitivo ou en menor medida, parcial. A gran maioría das nacións con industrias mineiras de gran tonelaxe, esixen o peche total da mina, que implica desmontar as instalacións da planta e pechar as entradas das minas que foron explotadas de maneira subterránea. Este proceso pode ir acompañado pola reforestación do lugar, coa finalidade de restablecer as características xeográficas e ambientais que existían previamente á iniciación das operacións.
Métodos de explotación
Para explotar un mineral existen dous métodos: a minería a ceo aberto e a mina subterránea, sendo a primeira a máis común hoxe en día. De acordo ao investigador H.L. Hartmann no seu ensaio Introductory Mining Engineering, a minería a ceo aberto produce o 85% dos minerais extraídos nos Estados Unidos, dos cales o 95% deles corresponde a minerais metálicos. Dentro da minería a ceo aberto atópase a dos depósitos pracer ou tamén denominados xacementos de tipo pracer, que constan de valiosos minerais contidos na grava dos ríos, area de praia ou en sedimentos producidos por aluvións, cuxo proceso de extracción varía en ocasións aos empregados nas minas a ceo aberto. miniatura|[[Chuquicamata en Chile, é unha das minas a ceo aberto máis grande do mundo.]] miniatura|Unha mina subterránea componse de varias galerías, cuxa técnica de extracción pode ser por afundimento ou por caseróns. Na imaxe, a mina subterránea de [[calcaria Beer Stone Quarry en Inglaterra.]] Con todo e en certas ocasións específicas como na extracción do uranio e das terras raras existen métodos pouco comúns, tales como a lixiviación in situ. Esta nova técnica consiste en crear buratos desde a superficie até o respectivo depósito, pero aínda así non se considera como un método a ceo aberto nin subterráneo. Para levar a cabo a lixiviación in situ requírese que os minerais sexan solubles en auga por exemplo o potasio, cloruro de potasio, cloruro de sodio e sulfato de sodio. Outros minerais como os óxidos de uranio e cobre necesitan solucións de ácido ou de carbonato para a súa disolución e posterior extracción.
Minería a ceo aberto
A minería a ceo aberto, ou tamén denominada de superficie, realízase mediante a eliminación da vexetación e das capas superiores de roca, para poder chegar aos xacementos enterrados. A minería de superficie pódese dividir en minería a ceo aberto, que consiste na extracción de minerais a través dun enorme burato no chan, que mesmo pode alcanzar varios quilómetros de extensión; a explotación por canteiras, idéntica á minería a ceo aberto pero utilizada en xacementos de rocas, areas e arxilas; os strip mining ou descubertas que se empregan en xacementos que se atopan relativamente preto da superficie e que é utilizada principalmente na extracción de carbón e lignito; a mountaintop removal mining ou tamén denominada mountaintop mining, que involucra unha alteración topográfica á cima da montaña onde se atopa o depósito, principalmente de carbón. Dentro da minería a ceo aberto atópanse os depósitos pracer e a técnica denominada landfill mining and reclamation (LFMR), que consiste en extraer minerais xa procesados do lixo dos vertedoiros.
Minería subterránea
A minería subterránea, ou en certas ocasións denominada minería de subsolo, realízase mediante a construción de túneles ou galerías, co obxectivo de penetrar a roca para poder chegar aos xacementos. Este tipo de método clasifícase segundo a forma de acceso; drift mining (de forma horizontal), slope mining (de forma diagonal) e shaft mining (de forma vertical), ou de acordo á técnica de extracción; de afundimento ou por caseróns. Dentro das de afundimento atópanse as block caving, sublevel caving e panel caving, mentres que por caseróns divídense en baleiros (sublevel stoping e vertical crater retreat (VCR)), soportados (cut & fill e shrinkage) e auto soportados (open stopes e room & pilar).
Maquinarias
miniatura|320x320px|A [[Bagger 288, é unha escavadora e máquina móbil usada na minería a ceo aberto. Coa súa construción completada en 1978, converteuse no vehículo terrestre máis grande da historia.]] Ao longo da vida útil dunha mina empréganse distintas maquinarias, cuxa elección dependerá das condicións da contorna, as características do xacemento e a xeometría da explotación, e dos seus requirimentos específicos. A grandes liñas a maquinaria usada na minería divídese en tres; equipos de carga, equipos de transporte e equipos de servizo mina. A maquinaria de carga ten como finalidade cargar o material acabado de extraer e depositalo en equipos de transporte. Pola súa banda, o obxectivo das de transporte consiste en trasladar o material mineralizado e/ou estéril desde o xacemento cara aos posibles destinos, xa sexa o almacenamento de mineral ou de estéril. Por último, os equipos de servizo mina cumpren unha labor específica na industria que pode ser o transporte de material de traballo ou de persoal, movementos de terra e construción de camiños, gabias e noiros, e labores de perforación e carga de explosivos, entre outros. Dentro desta maquinaria atópanse os bulldozers, wheeldozers, motoniveladoras, camión alxibe, retroescavadora, escavadora, jumbo de perforación, camión mixer, shocretera, roboshot e equipos de levante, entre outros.
Proceso
miniatura|Na etapa do procesamento de minerais existen varios subprocesos, como a flotación no caso dos sulfuros de [[cobre.]] Unha vez que o mineral é extraído ten que ser procesado de acordo a certos protocolos analizados durante anos. A ciencia que estuda este proceso é a metalurxia extractiva, que é unha área da metalurxia que estuda a extracción dos metais preciosos dos minerais mediante medios químicos, mecánicos ou electrolíticos. Un dos estudos desta ciencia é o procesamento de minerais, que analiza os medios mecánicos de trituración, moenda e lavado, que permite a separación dos metais con valor económico da ganga. Como a gran maioría dos metais están presentes nos minerais de óxido e sulfuros, é necesario procesalos mediante a fundición ou por medio da redución electrolítica. A ciencia que combina todos estes procesos xa sexa a minería, a metalurxia extractiva e as ciencias xeolóxicas, ademais da economía do xacemento e os posibles danos ambientais, denomínase xeometalurxia.
Circuíto produtivo
O circuíto produtivo, ou tamén denominado proceso produtivo, defínese como as etapas polas que un mineral se somete até converterse nun produto comercializable. A continuación unha listaxe dos principais procesos que se aplican a un mineral metálico. Esta lista amosa os procesos xerais, xa que dependendo do metal pódense incluír algúns subprocesos.
Impacto ambiental da minería
miniatura|A contaminación dos [[Río|ríos polo ácido sulfúrico produce que as augas superficiais tomen unha cor avermellada. Esteproceso coñécese como drenaxe aceda de minas.]] Do mesmo xeito que moitas das actividades humanas a minería produce serios problemas ao medio ambiente, debido aos seus diversos procesos mineiros e químicos. Estes efectos poden incluír erosión, formación de dolinas, perda da biodiversidade, contaminación das augas subterráneas e superficiais, como tamén contaminación do chan. Nalgúns casos, inclúese como factor adicional a deforestación ao redor da mina, co obxectivo de crear espazo suficiente para as instalacións necesarias para o seu funcionamento e o almacenamento de residuos. Pola súa banda, a contaminación resultante das fugas de substancias químicas afectan directamente á poboación local, se non se controla adecuadamente. Un caso extremo de dano ambiental é o incendio na mina de carbón de Centralia en Pensilvania, que desde 1962 arde polos seus túneles situados debaixo do poboado estadounidense.
En moitos países, as compañías mineiras están obrigadas a seguir e cumprir estritos códigos de protección do medio ambiente co fin de minimizar o seu impacto ambiental e evitar eventuais problemas á comunidade adxacente. Estes códigos ou regulamentos obrigan ás mineiras a realizar a avaliacións de impacto ambiental, desenvolver plans de xestión ambiental, programar o peche da mina e elaborar controis ambientais durante a operación e despois do peche. Pola súa banda, se as grandes compañías requiren buscar financiamento internacional en institucións como Equator Principles e na Corporación Financeira Internacional, deben cumprir outra serie de normas ambientais e, ademais, satisfacer os criterios do investimento socialmente responsable.
Máis aló das esixencias establecidas polas institucións financeiras ou polos organismos gobernamentais de cada país, cos anos as grandes compañías mineiras autoregularon os seus efectos ao medio ambiente mediante unha serie de códigos de conduta. En 2001, nove das grandes compañías crearon o Consello Internacional de Minería e Metais (ICMM, polas súas siglas en inglés), cuxo obxectivo é mitigar o dano ao medio ambiente, reducir, reutilizar e reciclar os insumos, integrar no concepto de mercado o desenvolvemento sustentable e contribuír á conservación da biodiversidade, entre outros puntos. Actualmente, 23 compañías mineiras e de metais en conxunto con 35 asociacións mineiras nacionais e rexionais integran este consello internacional. Á súa vez, algunhas delas son membros activos na creación de políticas de ecoeficiencia de organizacións como a Cámara de Comercio Internacional e o Consello Empresarial Mundial para o Desenvolvemento Sustentable.
Contaminación dos relaves
para almacenar os relaves constrúense presas, que son obras de enxeñaría conformadas por un muro de contención e unha cubeta, e que cumpre a mesma finalidade que as represas. Até o ano 2000 estimouse que existían 3500 presas mineiras en funcionamento e que todos os anos creábanse entre dúas ou tres presas de grande envergadura e 35 de menor tamaño. A mala planificación e construción das mesmas poden derivar en severos riscos para a súa contorna, debido a roturas do muro de contención producido pola presión do relave, o arrastre dos residuos por efecto de extensas choivas, filtración das súas augas cara aos arredores e infiltración baixo a presa, levantamento e arrastre de material fino por causa do vento, entre outros. O colapso dunha presa ocasiona unha contaminación crítica nas augas superficiais e subterráneas, biodiversidade, chan e poboacións contiguas debido ás altas concentracións de ácido, mercurio, ferro, arsénico e chumbo, entre outros químicos propios do procesamento de minerais. miniatura|250x250px|Vista da presa de relaves do complexo mineiro de Antamina no [[Perú.]] Ao longo da historia existiron graves accidentes producidos polo derramamento de relaves, por exemplo, en 1965 e tras un terremoto colapsou a presa da Mina El Soldado, situado na comuna de Nogales en Chile, cuxa contaminación se estendeu por centos de quilómetros sepultando por completo o campamento mineiro El Cobre e produciu a morte de 200 persoas. En 1996, na mina Marcopper na illa filipina de Marinduque, 1,6 millóns de metros cúbicos contaminaron 27 quilómetros da ribeira do río Boac e da zona costeira. A súa devastación significou a morte de peixes, camaróns de río e porcos, a contaminación das fontes de auga potable, a destrución completa do barrio de Hinapulan, o illamento de máis de 20 000 persoas e a evacuación dun terzo das vilas da provincia de Marinduque.
Pola súa banda, o 5 de novembro de 2015 ocorreu o peor desastre de relaves de América do Sur cando dúas presas da mina Samarco Mineração S.A, sociedade creada por Vale S.A. e BHP Billiton, colapsou no subdistrito de Bento Rodrigues no estado de Minas Xerais no Brasil. En total, estimouse que 55 millóns de metros cúbicos de barro e residuos de mineral de ferro mataron a biodiversidade do río Doce, destruíu un pobo de 300 familias, obrigou a suspender a subministración de auga a máis de 250 000 persoas, deixou 15 mortos e 12 desaparecidos, e deixou centos de millóns de dólares en perdas materiais e naturais. Mesmo, meses despois, confirmouse que os seus residuos chegaron até a praia Regencia no estado de Espírito Santo.
Industria mineira
miniatura|Os [[Camión mineiro|camións mineiros son os principais equipos de transporte da industria mineira.]] miniatura|Transporte por cable de minerais, Devnya, Bulgaria. A minería como industria funciona en varios países do mundo, sendo Londres a capital mundial desta actividade. A cidade británica é fogar do principal mercado do mundo en transacción de metais non ferrosos e é a sede das principais compañías mineiras, tales como Rio Tinto Group, BHP Billiton e Anglo American. Outros mercados de importancia é o New York Mercantile Exchange, onde se contratan derivados financeiros dalgúns metais preciosos e produtos enerxéticos como o petróleo e gas natural. Por último, a Bolsa de Shanghái está enfocada a aqueles países que exportan minerais a China, por exemplo as nacións situadas nas beiras do Océano Pacífico. No caso dos Estados Unidos a minería é considerada como unha grande actividade financeira, con todo, está dominada polo carbón e a minería non metálica. No entanto, durante os últimos anos diversos regulamentos trataron de reducir a importancia da actividade no país. Noutros países anglosaxóns como Canadá e Australia, a minería desde hai décadas converteuse en parte significativa na economía interna.
Principais produtores de minerais a nivel mundial
En 2012, o Servizo Xeolóxico dos Estados Unidos (USGS) realizou un cadro cos maiores países produtores de ouro, prata, cobre e níquel a nivel mundial. Á súa vez, foron clasificados como desenvolvidos, países que posúen unha traxectoria no rubro, emerxentes, países que nas últimas décadas aumentaron a súa participación a nivel mundial, e en desenvolvemento, países que recentemente comezaron coa actividade a grande escala. De igual maneira, a consultora estratéxica McKinsey & Company determinou en 2012 que América Latina comprende o 48% da produción de cobre, 37% de ferro, 26% de bauxita, 20% de zinc e 16% de níquel.
Regulación
miniatura|250x250px|Segundo o [[Laboratorio de ideas|think tank canadense Fraser Institute, existe unha precariedade nas leis de protección do medio ambiente. Na imaxe, un sinal con textos de protesta pola strip mining en 1973.]] Os gobernos de cada país son os principais reguladores da industria mineira, que mediante reformas lexislativas buscan manter a harmonía e a estabilidade do sector produtivo. Isto ocorre nos principais países mineiros, no entanto, nas nacións africanas esta regulación aínda segue sendo un tema pendente debido ao carácter emerxente da actividade. Desde principios do século XXI, as mineiras proporcionan lixeiros beneficios ás comunidades locais en termos de sustentabilidade. Isto débese en parte, ao apoio e os debates ofrecidos en conxunto coa comunidade e algunha ONG, que traballaron cara a un desenvolvemento sustentable, que inclúe a transparencia e a xestión dos ingresos e que mesmo pode ser prolongado no tempo máis aló do peche da mina. A principios dos anos 2000, este programa foi acatado polo Banco Mundial que o integrou nas súas esixencias para os proxectos mineiros financiados pola entidade. A pesar diso, o Fraser Institute —un think tank canadense— puxo de manifesto a precariedade das leis de protección do medio ambiente nos países en vías de desenvolvemento, así como os esforzos voluntarios das compañías por mellorar o seu impacto ambiental.
Co obxectivo de coñecer as transaccións monetarias entre o sector privado e os gobernos, varios países produtores de minerais crearon a Iniciativa de Transparencia na Industria Extractiva (EITI polo seu nome en inglés), que busca aumentar a transparencia sobre os ingresos recibidos polos países nos cales as industrias mineiras ou petroleiras están asentadas. En 2007, dita iniciativa aplicouse en todos os países que cooperan co Banco Mundial na reforma ao sector mineiro. Con todo, a crítica puxo en dúbida dous puntos importantes á reforma; incluír ou non á pequena minería e á minería artesanal, e que facer ante os pagos non en diñeiro en efectivo das empresas aos gobernos subnacionais. Por outra banda, tamén se discute a desproporción dos ingresos da industria en relación ao número de persoas que emprega. O tema da minería artesanal é un inconveniente que se manifesta na gran maioría dos países da EITI por exemplo Serra Leoa, República do Congo, República Democrática do Congo, Liberia e República Centroafricana, é dicir, este problema afecta a case a metade dos países da iniciativa.
Banco Mundial
miniatura|250x250px|O [[Banco Mundial participou na minería desde 1955.]] O Banco Mundial participou na minería desde 1955, principalmente a través de fondos procedentes do Banco Internacional de Reconstrución e Fomento, e do Organismo Multilateral de Garantía de Investimentos que ofrece un seguro de risco país. Entre 1955 e 1990, proporcionouse ao redor de 2 mil millóns de dólares a 50 proxectos mineiros, en termos de reformas e rehabilitación, construción de minas, procesamento de minerais, asistencia técnica e enxeñaría. Estes proxectos foron obxecto de críticas, particularmente o de Ferro Carajás situado no noroeste do Brasil e que comezou ha construírse en 1981, debido a que está situado nunha área do bosque nacional de Carajás, un parque protexido polo estado brasileiro.
Ademais de financiar proxectos mineiros, o banco realiza informes que buscan reforzar o sector, mediante códigos e instrucións que en ocasións inflúen nas lexislacións das nacións en desenvolvemento. No entanto, algúns foron criticados por certas consignas, por exemplo a presión que exerceu nalgúns países para privatizar todas as compañías mineiras de propiedade do Estado, que comezou en 1992 co seu infore The Strategy of African Mining. Coa publicación do libro Assistance for Minerals Sector Development and Reform in Member Countries en 1998, o banco aprobou a obrigatoriedade da avaliación de impacto ambiental e a atención das preocupacións da poboación local. Ademais, incluíu novos códigos destinados a fomentar o desenvolvemento mediante a exoneración temporal de impostos, dereitos de aduana cero, impostos sobre a renda reducidos e outras medidas relacionadas. Os resultados destes códigos foron analizados por un grupo da Universidade do Quebec, que chegaron á conclusión de que promoven o investimento estranxeiro, pero non permiten un elevado desenvolvemento sustentable. Esta correlación negativa observada entre os recursos naturais e o desenvolvemento económico, coñécese como a maldición dos recursos.
Seguridade
miniatura|250x250px|Ilustración artística da [[Catástrofe de Courrières en marzo de 1906.]] Un dos puntos importantes da actividade mineira actual é a seguridade dos traballadores, que logrou unha consideración fundamental nas lexislacións nacionais a partir de graves accidentes ocorridos especialmente no século XX. Un dos máis terribles foi a catástrofe de Courrières, ocorrida no norte de Francia o 10 de marzo de 1906, onde morreron 1099 mineiros e que é considerado como o peor desastre mineiro de Europa. Posteriormente foi superado polo accidente da mina de carbón de Benxihu en China, acontecido o 26 de abril de 1942 e que provocou a morte de 1549 mineiros. A pesar de que a seguridade na minería é substancialmente superior a décadas pasadas, aínda segue habendo desastres a nivel mundial. De acordo a datos do goberno chinés, preto de 5000 persoas morren en accidentes cada ano, mentres que outros informes suxeriron que a cifra mesmo supera as 20 000 mortes. Este tipo de eventualidades ocorren actualmente en varias partes do mundo, pero só algúns producen unha cifra considerable de falecidos. Dentro dos accidentes acontecidos nos últimos anos destaca o desastre de 2007 na mina Ulyanovskaya de Rusia (108 falecidos), a explosión na mina Heilongjiang de China en 2009 (108 falecidos) e o accidente na mina Upper Big Branch dos Estados Unidos en 2010 (31 falecidos). miniatura|481x481px|Tras un accidente mineiro, o rescate é unha das situacións máis complexas nunha mina subterránea. Na imaxe, a cápsula Fénix 2 que foi utilizada para rescatar 33 mineiros chilenos logo do [[derrube da mina San José en 2010.]] A gran maioría dos accidentes fatais suceden nas minas subterráneas, por iso a ventilación das mesmas é un problema importante para moitas compañías. A mala ventilación da mina fai que a exposición a gases nocivos, calor e po produzan lesións, enfermidades profesionais e mesmo a morte. A concentración de metano e outros contaminantes no aire debaixo da terra, pódense controlar mediante a disolución (ventilación), capturala antes de entrar (drenaxe) ou polo illamento (selos ou stopping). O mal control dos gases nocivos ou niveis altos de po de roca, de carbón ou de silicio poden producir asfixia e enfermidades a longo prazo como silicose, asbestosis e neumoconiosis.
Outro punto de consideración na minería subterránea é evitar a ignición de gas metano, xa que se ocorre nunha mina de carbón, pode iniciar un incendio de po de carbón e estenderse en todas direccións seguindo os túneles. Por esta razón, os pos de roca como o de calcaria son empregados para diminuír as posibilidades de explosións de carbón, así como limitar a extensión da mesma logo dunha ignición. Cabe sinalar que un incendio de po de carbón tamén pode ser provocado por calor por fricción ou por faíscas dos equipos de traballo. Debido a iso, o traballo con esta maquinaria é acompañado con auga para arrefriar os labores de corte de roca.
O uso de maquinaria para perforar a roca nunha mina subterránea provoca altos niveis de ruído, que é a principal fonte da perda de audición paulatina, se é que non se usan os equipos de protección persoal apropiados para os oídos. O emprego de perforadoras, xunto co espazo pechado na que traballan os mineiros subterráneos, poden producir altos niveis de potencia estimadas mesmo até os 115 dB. No entanto, as perforadoras non son as únicas máquinas causantes de altos niveis de ruído, xa que as escavadoras, scoops, equipos de transporte continuo, camións, cargadores frontais e bulldozers son tamén consideradas como as principais fontes de ruído excesivo nunha mina. Segundo datos entregados polo Centro de Control de Enfermidades e Prevención dos Estados Unidos, o 90% dos traballadores de minas de carbón deste país sofren de perda de audición aos 50 anos, un dos niveis máis altos en comparación con outros tipos de traballos.
Nas últimas décadas, o desenvolvemento de novas técnicas de construción de minas e uso obrigatorio dos equipos de protección persoal reduciron os accidentes laborais e o número de mortos nas minas. Con todo, os derrubes de terra aínda seguen representado até o 50% dos falecementos producidos nunha faena mineira.
Erundina Álvarez Pérez
Erundina Álvarez Pérez, nada en Santos (Brasil) o 16 de agosto de 1899 e finada en Ourense o 30 de setembro de 1936, foi a única muller executada polos rebeldes fascistas en Ourense.
Traxectoria
Os seus pais Benito Álvarez Baños e Rosa Pérez Rodríguez era orixinarios de Ferreiros (Entrimo) e emigraron ao Brasil. Retornaron a Entrimo a principios dos anos dez. Tivo tres fillas de solteira: María, nacida en 1920, Justa, en 1924 e Encarnación, en 1926. En 1926 trasladouse a vivir a Ourense, pero retornou en 1930 a Ferreiros. Casou en maio de 1935 con Constante Álvarez González. Despois de casada trasladouse novamente a Ourense, instalándose na rúa Liberdade da zona antiga da cidade, e traballou de camareira.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 agochou no seu domicilio a Francisco Cofán Eiriz un comerciante esquerdista de Barbadás, que participou no único conato de resistencia ao golpe en Ourense. Trasladou o fuxido a Ferreiros, onde foi denunciada. A Garda Civil encontrouno, e por escondelo e axudalo Erundina foi arrestada. Presa en Bande, foi trasladada ao cuartel de San Francisco e fusilada no Campo de Aragón o 30 de setembro de 1936.
Asemblea
Unha asemblea é unha reunión onde afectados por un determinado asunto ou membros dunha organización opinan ou deciden sobre un tema directamente e sen representantes (democracia directa), ou ben son representantes doutras persoas os que debaten e deciden (democracia indirecta). No primeiro tipo de asembleas adoita tomarse a decisión por consenso para acadar acordos mínimos aceptables para tódolos implicados, e reservarse as votacións para os casos nos que non hai acordo posible.
En moitas organizacións a asemblea é un órgano político que toma decisións. En ocasións asume total ou parcialmente o poder lexislativo e, ás veces, mesmo o executivo e xudicial. Unha asemblea fórmase por persoas da propia organización, que están relacionadas ou que teñen o permiso explícito da mesma para participar.
Moitas organizacións democráticas teñen unha asemblea como órgano máximo de decisión, como as organizacións sociais, sindicais, profesionais e os estados. As asembleas máis coñecidas son os parlamentos ou congresos dos estados.
Historia
Historicamente (na política) as asembleas se formaron para facilitar a participación democrática do pobo nas decisións que podían afectarlles. Esta forma de política foi unha das primeiras para contribuír á desaparición do despotismo. Por esa razón as asembleas foron prohibidas nos países e rexións totalitarias.
Na actualidade aínda son vetadas en moitos lugares.
Eduard von der Ropp
Traxectoria
Foi bautizado na Igrexa católica á que pertencía a súa nai, a condesa Isabella de Plater-Syberg.
Estudou Dereito en San Petersburgo, e posteriormente Teoloxía. O 2 de agosto de 1886 foi ordenado sacerdote da arquidiocese de Mahilioŭ. En 1893 foi nomeado preboste e deán de Curlandia, con sé en Liepāja. Alí comezou coa construción da actual catedral de San Xosé de Liepāja.
O 9 de xuño de 1902 foi nomeado bispo de Tiraspol, con sé en Saratov. Recibiu a consagración episcopal o 16 de novembro de 1902 de mans do metropolitano de Mahilioŭ Bolesław Hieronim Kłopotowski.
O 9 de novembro de 1903 foi nomeado bispo de Vilnius.
O 25 de xullo de 1917 foi nomeado arcebispo metropolitano de Mahilioŭ. Finou no cargo o 25 de xullo de 1939.
Plataforma Aberta Cidadá de Lalín
A Plataforma Aberta Cidadá de Lalín (PAC - Lalín) é unha agrupación política que traballa na circunscrición electoral de Lalín.
Traxectoria e características
Conformouse coa idea de concorrer nas eleccións municipais de 2015, para o cal elaborou un programa de 31 puntos entre os que destaca a defensa da identidade cultural (cítase expresamente a promoción da lingua galega e a protección do patrimonio), a gratuidade das zonas azuis para aparcar vehículos, a rebaixa da peaxe na autoestrada AP-53 entre Santiago e Dozón, a auditoría da débeda do consistorio ou a creación dun Foro Municipal da Enerxía, baseado no principio de autosuficiencia enerxética.
Pobo checo
Os checos (en Češi, masculino singular: Čech, feminino singular: Češka) son un grupo étnico eslavo nativa da República Checa, en Europa Central. Os checos comparten uns devanceiros, unha cultura, unha historia e unha lingua comúns, a lingua checa.
Os checos étnicos tamén foron chamados bohemios até o século XX, facendo referencia ás terras de Bohemia, que á súa vez debe o seu nome á tribo celta da Idade de Ferro dos boios. Durante o Período das Migracións, a tribo eslava occidental dos bohemios asentouse na área "asimilando as poboacións celtas e xermánicas", un formou un principado no século IX, que formou parte de Moravia, primeiro na forma do Ducado de Bohemia e despois como Reino de Bohemia, os predecesores da moderna república.
A diáspora checa está presente en numerosos países como os Estados Unidos de América, o Canadá, Israel, Austria, Alemaña, Eslovaquia, Suíza, Italia, o Reino Unido, Australia, Arxentina e o Brasil.
Marcial Gondar
Marcial Gondar Portasany, nado en Pontevedra en 1948, é un antropólogo galego.
Traxectoria
Catedrático de Antropoloxía social na Universidade de Santiago, é membro da Sección de Etnografía do Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento e máis do Padroado do Museo do Pobo Galego.
Comezou publicando traballos sobre o proceso de transformación da sociedade campesiña galega como ''¿Fracaso del corporativismo agrícola en Galicia? Aportaciones para una teoría del cambio social'' (Valencia, 1977). Posteriormente dedicouse ao estudo da morte na cultura galega. Actualmente investiga en problemas de antropoloxía urbana e comunicación e mercadotecnia.
Gran Premio de Mónaco de 1977
Informe
John Watson logrou a primeira pole da súa carreira para Brabham compatindo a primeira fila con Jody Scheckter segundo e Carlos Reutemann terceiro. Scheckter adiantou a Watson na primeira curva, con Reutemann no terceiro posto nas primeiras voltas ata que foi adiantado polo seu compañeiro de equipo Niki Lauda. Watson foi segundo tras Scheckter ata a metade da carreira, cando tivo que retirarse con problemas na caixa de cambios, permitindo a Lauda achegarse a Scheckter, pero este último fixo un pilotaxe perfecto e logrou a súa segunda vitoria da tempada. Lauda tivo que conformarse co segundo posto, con Reutemann completando o podio.
Maruxa Villanueva
María Isaura Vázquez Blanco, coñecida como Maruxa Villanueva, nada na Barrela (Lousada, Carballedo) o 6 de maio de 1906 e finada en Santiago de Compostela o 24 de novembro de 1998, foi unha actriz galega.
Traxectoria
Emigrou a Arxentina con 20 anos, e alí fíxose cantante e actriz, tamén colaborou nas actividades culturais dos emigrados galegos en Buenos Aires e nos actos en favor da República. Casou con Manuel Daniel Varela Buxán e con el formou a Compañía Gallega de Comedias Marujita Villanueva, coa que estreou Os vellos non deben de namorarse. Na Arxentina trabou amizade con Salvador de Madariaga, Eduardo Blanco Amor, Fernando Iglesias "Tacholas" e Alfonso Daniel Rodríguez Castelao.
En 1949 regresou a Galicia onde montou a compañía Os Labregos, pero a censura franquista rematou coa súa actividade, e volveu a Buenos Aires en 1958. En 1962 retornou definitivamente a Galicia. En 1971 o presidente da Fundación Rosalía de Castro, Agustín Sixto Seco, propúxolle atender a Casa Museo Rosalía de Castro, da que foi coidadora ata o seu pasamento, e onde viviu a partir de 1974. Dedicou o seu tempo á casa e á obra de Rosalía e converteuse en especialista no tema.
Recoñecementos
Recibiu numerosos premios e homenaxes, entre eles a Medalla Castelao da Xunta de Galicia e o Premio María Casares de teatro a título póstumo.
En 2001 o concello de Padrón creou o premio Maruxa Villanueva. miniatura|Placa en Padrón|190x190px Figura na galería de Personaxes ilustres do concello de Carballedo no que unha rúa leva o seu nome, o mesmo ca en Padrón.
Forma parte da galería de personaxes ilustres de Carballedo.
Notas
miniatura|Busto no xardín da [[Casa Museo Rosalía de Castro|Casa Museo de Rosalía de Castro en Padrón|277x277px]]
Bibliografía
miniatura|220x220px|Rúa Maruxa Villanueva na Barrela
Taber
miniatura|dereita|200px|Localización de Taber en [[Alberta.]]
Taber é un municipio canadense localizado no sur da provincia de Alberta. A súa poboación no 2005 era de 7.671 habitantes. A cidade atópase a poucos quilómetros das Montañas Rochosas.
Xoán Costa
Xoán Xosé Costa Casas, nado en Oroso o 23 de febreiro de 1956, é un escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Filoloxía Galego-Portuguesa pola Universidade de Santiago de Compostela, ampliou estudos na Universidade de Lisboa durante o curso 1981-1982. Foi profesor de Lingua e Literatura Galega no IES de Canido (Ferrol) durante os anos 1982 e 1983, no IES de Elviña (A Coruña) en 1984, e no IES Menéndez Pidal desa mesma cidade desde 1985 a 2016.
Autor de estudos e artigos sobre lingua e sobre literatura galega, e colaborador en publicacións periódicas galegas (A Nosa Terra, Terra e Tempo). Foi director, entre 1985 e 1987, da Revista Agália. Colabora en Nós Diario e Sermos Galiza, do que tamén é Presidente do Consello de Administración. Entre 2001 e 2020 foi presidente da AS-PG, cargo en que o sucedeu Patricia Varela.
Curva de Rahn
miniatura|dereita|220px|Curva de Rahn. A curva de Rahn é un gráfico empregado para ilustrar unha teoría económica, proposta en 1996 polo economista americano Richard W. Rahn, que indica a existencia dun nivel no cal os gastos do goberno poden maximizar o crecemento económico. A teoría é utilizada por liberais clásicos para defender a idea da diminución nos gastos do goberno e da tributación. A curva con forma da letra U suxire que o nivel máis axeitado para o gasto do goberno está entre 15 e 25% do PIB.
Harald Ertl
Traxectoria
Ertl lucía un impecable bigote e barba estilo inspector Clouseau. Xornalista, abriuse paso a través da Fórmula Vee e Super Vee alemá, e logo na Fórmula Tres, antes dun exitoso cambio para os Vehículos de Turismo. Durante este período, logrou o patrocinio suficiente para entrar na Fórmula Un, con varios equipos entre e. Ertl é recordado como un dos catro pilotos que axudou a sacar a Niki Lauda do seu coche Ferrari en chamas no Gran Premio de Alemaña de 1976.
Inicios
En 1969, comprou un coche de Fórmula 5, gañou seis carreiras, pero tamén rodou en Nürburgring. Foi segundo na Copa de Europa cun chasis Kaimann en 1970, e participou tamén nunha rolda do Championnat de France cun March-Ford 703, no circuíto Aéroport Dijon-Longvic.Continuou na F3 na seguinte tempada, disputando unha selección de carreiras en Inglaterra, sendo o seu mellor resultado noveno no Circuíto de Brands Hatch.
Pedre
O topónimo galego Pedre pode referirse a:
Harald Ertl
Inicios
1973 viu a Ertl continuar mesturando a Fórmula 3 e Touring Cars, con pouco éxito, ata que en setembro, xunto a Derek Bell gañaron o RAC Tourist Trophy, con ambos pilotos gañando cada un a súa respectiva eliminatoria, para lograr unha vitoria global.
Para 1974, o seu obxectivo principal era o Deutsche Formel 3 Polifac Trophy. Unha vez máis, o seu mellor resultado foi en Nürburgring, onde terminou en cuarto lugar. Mentres tanto, tamén competiu no Formal Super Vee Gold Pokal, quedando 19º na clasificación final. Durante esta tempada, Ertl fixo a súa estrea na F2, competindo nos eventos da Campionato europeo de pilotos de F2 en Hockenheim.
En 1975 Ertl asinou con Fred Opert Racing para seguir competindo na F2. Na terceira carreira co equipo, logrou o podio. Un terceiro lugar na Internationales ADAC-Eifelrennen, celebrada no circuíto de Nürburgring permitiulle reunir o diñeiro suficiente, así como o patrocinio de Warsteiner para empezar a competir na F1.
Carreira na F1
En 1975, o patrocinio de Warsteiner permitiulle pilotar un Hesketh 308 na Fórmula Un, preparado por Hesketh coa súa librea de ouro. Na súa estrea no Gran Premio de Alemaña, terminou oitavo. Na seguinte carreira en casa retirouse, e logo terminou noveno en Monza.
Alentados por estes resultados, estaba prevista unha tempada completa con Hesketh no ano 1976. No Gran Premio de Suráfrica clasificouse na última fila e rematou 15º. Nas seguintes carreiras ou non logrou cualificar, ou cualificou no fondo da grella, con retiradas anticipadas debido a fallas mecánicas. Malia non estar satisfeito co rendemento do equipo aportoulle cartos, e case anota un punto cando rematou en sétimo lugar no Gran Premio do Reino Unido de 1976, aínda que a tres voltas do primeiro.
Dúas semanas máis tarde no Gran Premio de Alemaña de 1976, Ertl foi un dos catro pilotos que axudou a sacar a Niki Lauda do seu Ferrari en chamas logo do grave accidente de Lauda durante a segunda volta da carreira. O resto da tempada viuno acabar en oitavo lugar outras dúas veces, en casa e no chuvioso Gran Premio do Xapón.
Ertl continuou con Hesketh unha terceira tempada, participando nalgunhas carreiras europeas, finalizou 9º no Gran Premio de Bélxica de 1977. Deixou Hesketh logo do Gran Premio de Francia de 1977 onde unha vez máis non puido clasificarse para a carreira.
Nalgunhas carreiras en, Ertl participou con Ensign, pero as cousas aí aínda foron peor, os coches non terminaban ou ata peor, cando non precualificaron en Monza. No mesmo evento, que tivo outra oportunidade co coche de reserva do equipo alemá ATS, pilotado habitualmento por Jochen Mass lesionouse na proba pre-Monza uns días antes. Non logrou pasar o corte.
Dous anos máis tarde, Ertl probou unha vez máis con ATS no Gran Premio de Alemaña de 1980 co mesmo resultado. O último Gran Premio de Fórmula 1 no que participou foi no seu país de orixe no Gran Premio de Austria de 1978.
Cando non participaba en carreiras de F1, Ertl seguía competindo en F2 aínda que con moi pouco éxito. Nestas tres tempadaa, só terminou unha vez entre os seis primeiros. cando deixou os monoprazas, Ertl volveu a Deutsche Rennsport Meisterschaft [DRM] en 1977, agora que a serie cambiara a Grupo 5.
Anos na DRM
Malia lograr o título con Schnitzer, Ertl cambiouse a Zakspeed para as seguintes dúas tempadas. 1979 comezou cunha prometedora vitoria na primeira rolda no Zolder, e na seguinte carreira logrou un terceiro posto en Hockenheim. Malia que gañou unha vez máis en Mainz-Finthen, a tempada converteuse en miserable con seis abandonos ou retiradas antes de empezar das 11 carreiras, co Ford Capri Turbo de Zakspeed. Mentres tanto, Zakspeed tamén desenvolveu un Lotus Europa con motor central para os 1000 km de Nürburgring. Tampouco terminou a carreira. A tempada seguinte foi igual que a anterior, Ertl seguía tendo mala sorte: 8 poles, 4 vitorias e 6 retiradas.
Harald Ertl non competiu internacionalmente en 1981, pero planeaba volver na Copa Renault 5 Turbo de 1982. Lamentablemente, antes de que estes plans chegaron a bo porto, Ertl morreu nun accidente de aviación á idade de 33 anos. Viaxaba nun Beechcraft Bonanza pilotado polo seu cuñado o Dr. Jörg Becker-Hohensee de Mannheim á súa casa de vacacións en Sylt no norte de Alemaña para unhas vacacións de Pascua. Cando levaban menos dunha cuarta parte da distancia do voo, fallou o motor bacedo que o avión se estrelara cerca Giessen. A esposa de Ertl Vera e o seu fillo Sebastián resultaron feridos, pero Becker-Hohensee, Ertl e a súa sobriña morreron.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Resultados completos no campionato europeo de Fórmula 2
(key) (Carreiras en negra indican pole position; carreiras en itálica indicab volta rápida)
Black and white cookie
miniatura|Unha black-and-white cookie miniatura|Caixa con Black and white cookies A black-and-white cookie, ou half-and-half cookie, é unha galleta mol como un biscoito que leva nunha metade unha cobertura de fondant de vainilla e na outra de fondant de chocolate. É semellante á neenish tart, coa diferenza que esta vai cun recheo de crema, e a black-and-white cookie non.
Considérase unha sobremesa típica de Nova York que non se ha confundir coa half moon cookie, típica de Nova Inglaterra, de feitío semellante mais a súa receita é diferente. A súa orixe é descoñecida. En Alemaña existen unha galletas iguais, chamadas Amerikaner pero non se sabe de certo se proceden das americanas ou teñen outra orixe.
Eleccións xerais de España de 1879
miniatura|200px|O xeneral [[Arsenio Martínez Campos.]] As eleccións xerais de 20 de abril de 1879 en España foron convocadas baixo o reinado de Afonso XII en base ao disposto na Constitución española de 1876, vixente ata 1931, na coñecida como Restauración borbónica en España.
Antecedentes
O 28 de decembro de 1878 refórmase a lei electoral para volver ao sufraxio censatario, polo que o número de electores quedaba reducido a uns 874.000 individuos.
O 7 de marzo de 1879 o xeneral Arsenio Martínez Campos substitúe na presidencia do Goberno a Cánovas del Castillo. Tal como era habitual tralo cambio, o rei Afonso XII asina o decreto de Disolución das Cortes o 10 de marzo dese ano.
Deputados polas provincias galegas
miniatura|200px|[[Eduardo Gasset y Artime.]]
Tomonde
Co topónimo Tomonde podémonos referir a:
Margie Adam
Margie Adam, nada en 1947 en Lompoc, California é unha cantautora estadounidense. Adam é unha das pioneiras da chamada "women's music", corrente liderada por outras intérpretes como Ferron, Cris Williamson e Meg Christian.
Traxectoria
Margie Adam naceu en 1947 en Lompoc, California. O seu pai traballaba nun xornal e compuña cancións á vez, e a súa nai era unha pianista clásica. Adam empezou a tocar o piano a unha temperá idade. Gradouse na Universidade de California en 1971.
En 1973, mentres asistía ao Festival Musical de Mulleres de Sacramento, tocou algunhas cancións nunha sesión de micrófono aberto e a partir de alí empezou a súa carreira musical. O seguinte ano, o primeiro Festival Nacional Musical de Mulleres foi levado a cabo en Champaign-Urbana, Illinois. Adam estivo presente, xunto a Meg Christian e Cris Williamson. Esta reunión foi sumamente importante na creación do movemento "women's music".
Estádio Municipal de Braga
O Estádio Municipal de Braga é un estadio de fútbol portugués localizado en Braga, con capacidade para 30.286 espectadores. Serve de localía ao Sporting Clube de Braga.
Premio Cultura Galega das Letras
O Premio Cultura Galega das Letras é un galardón concedido como parte dos Premios da Cultura Galega pola Xunta de Galicia a persoas físicas ou xurídicas "con traxectoria vencellada á escrita galega, que se consideren con méritos especiais no que atinxe a recursos literarios, investigación de linguaxes propias, innovación no plano expresivo, creación de códigos de intercambio con outras sociedades e culturas ou calquera outro aspecto que contribúa a fortalecer o sistema literario galego e a súa imaxe pública interna ou externa".
Historia e características
Os premiados son seleccionados por un xurado único formado por doce persoas, que na segunda sesión de deliberación foron: Roberto Varela, en calidade de conselleiro, e como vogais Francisco López, Ramón Villares, José María Barja, Javier Garbayo e Mercedes Goicoa. Como membros do xurado designados pola Consellería de Cultura e Turismo tamén participaron o secretario da Real Academia Española, Darío Villanueva; o crítico de arte Antón Castro Fernández, a arquitecta Isabel Aguirre Urcola e mais o compositor Juan Vara García.
Os premios convocáronse por primeira vez no ano 2010, aínda que naceron como continuación dos Premios Nacionais da Cultura Galega, creados en 2008 e que tiveron unha única edición. A diferenza do anterior premio, concedido a Xosé Luís Méndez Ferrín, este non ten dotación económica. Tamén a diferenza de edicións pasadas, a RAG desta vez renunciou a ter un representante no xurado.
Premiados
300px|miniatura|Entrega dos [[Premios da Cultura Galega 2018.]]
Apa
Apa foi un reino conquistado polo rei hitita Suppiluliumas I na súa primeira campaña de Siria.
Historia
A marcha do hitita sobre Apa (desde Qatna) provocou a alarma do rei de Qadesh co que estoupou a guerra que parou a conquista da cidade principal. Pouco tempo despois Suppiluliumas, despois de derrotar a Qadesh, volveu contra Apa, cuxo rei era Ariwanna, e tiña como vasalos aos nobres Wambadura, Akparu, e Artaya; todos serían derrotados polo hitita e feitos prisioneiros.
Apa pasou a Exipto na primeira expedición de Ramsés II, pouco despois do -1300, pero foi reconquistada polos hititas despois da batalla de Qadesh (sobre -1390) e deixou como gobernador ao seu irmán Hattusilis, rei de Hakpis, pero, ao cabo de dous anos, Ramsés II volveu a Siria-Palestina cun exército dividido en dúas partes: unha dirixida polo seu fillo Amón Hirhepesef, que dominou as tribos shosu do Negev e o mar Morto e aos edomitas e se dirixiu a Moab; a outra parte, dirixida por el mesmo, atacou Xerusalén e Xericó, e despois entrou tamén a Moab e uniuse ao seu fillo, e xuntos marcharon contra Hesbon e finalmente reconquistaron Apa, momento en que Hattusilis tivo que volver a territorio hitita se é que non o fixera antes.