cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Massachusetts
A Commonwealth de Massachusetts (en inglés, Commonwealth of Massachusetts) é un dos 50 estados dos Estados Unidos de América. Localízase ao nordés do país, a uns cantos quilómetros da fronteira co Canadá. Massachusetts é o sexto menor estado dos Estados Unidos pero, a pesar do seu pequeno tamaño, é o décimo terceiro en poboación. O seu nome provén dunha voz indíxena local que significa "lugar do monte grande" e historicamente fixo parte das 13 colonias orixinais que se rebelaron contra o Reino Unido na Guerra de Independencia dos Estados Unidos.
Massachusetts é o centro económico, cultural e educativo de Nova Inglaterra, e tamén o estado máis populoso da rexión, con aproximadamente a metade de toda a súa poboación. A capital e a maior cidade é Boston, capital financeira, de transportes e educativo do estado e de Nova Inglaterra.
Massachusetts foi unha das trece colonias británicas que se rebelaron contra o dominio británico en 1775, na Revolución Americana de 1776. Varios eventos que levaron ao inicio da guerra ocorreron en Massachusetts, así como as primeiras batallas da guerra. O 6 de febreiro de 1788, Massachusetts ratificou a constitución americana, converténdose así no sexto estado dos Estados Unidos de América.
O nome do estado vén da tribo indíxena masachusett, unha tribo indíxena pertecente á familia dos algonquinos. Masachusett significa no idioma algonquino Próximo á gran montaña, unha referencia ao Great Blue Hill, unha montaña localizada ao sur de Boston.
O alcume máis coñecido do Massachusetts é The Bay State. A orixe vén da localización do primeiro asentamento permanente fundado en Massachusetts, ás marxes da Baía de Massachusetts. O xentilicio é Bay Staters. Outros nomes menos usados son The Old Colony State, The Puritan State e The Baked Bean State.
O estado é famoso internacionalmente pola calidade das súas universidades privadas, entre as cales salientan a Universidade Harvard e mailo Instituto Tecnolóxico de Massachusetts, así como os numerosos Colleges como Wellesley College. Tamén é coñecido polos sitios de veraneo, como o famoso Cape Cod, e moitos outros lugares de Nova Inglaterra.
Tamén é coñecido por ser o primeiro estado do país en permitir o matrimonio entre persoas do mesmo sexo.
Ata 1691
En 1602, o británico Bartholomew Gosnold desembarcou en Cape Cod, no extremo oriental do estado. Considérase que este cabo foi nomeado así por Gosnold. O francés Samuel de Champlain mapeou o litoral da Nova Inglaterra ao longo de 1605 e 1606, incluíndo o litoral do actual Massachusetts. En 1614, o capitán británico John Smith fixo un mapeamento máis extensivo do litoral.
Os puritanos, membros da Igrexa Anglicana da Inglaterra, querían reformas inmediatas da Igrexa, facendo presión por tales reformas ao longo do século XVI, pero só conseguiron ser discriminados no Reino Unido. Varios deles romperon totalmente coa Igrexa e pasaron a ser acusados de separatistas pola poboación anglicana. Despois das numerosas exploracións europeas no continente americano no inicio do século XVII, estes puritanos comezaron a considerar a idea de fundar unha colonia no Novo Continente e o 16 de setembro de 1620, 102 británicos, dos cales 41 eran puritanos, embarcaron no Mayflower para ancorar en Cape Rod o 11 de novembro. Os 102 colonos decidiron crear un plan de administración antes de fundar oficialmente un asentamento permanente, plano coñecido como The Mayflower Compact. En decembro, os colonos fundaron oficialmente Plymouth, o segundo asentamento británico permanente nas Américas.
Os habitantes de Plymouth sufriron moito no primeiro inverno na rexión. Os alimentos, obtidos a través da caza, eran insuficientes, as casas eran precarias e as roupas dos colonos -que non tiñan idea do rigoroso clima da rexión no inverno- non os protexían adecuadamente do frío intenso da rexión. Aproximadamente a metade dos colonos morreu. Durante a primavera, xa en 1621, os colonos de Plymouth estableceron relacións amigables cos nativos indíxenas, que ensinaron aos colonos a cultivaren soia e millo e usar a pel dos animais cazados para confeccionar roupas adecuadas para o inverno. Os colonos tamén construíran casas máis resistentes. Así puideron enfrontarsen con éxito ao inverno de 1621 - 1622. Para celebrar este feito, crearon unha festa anual que terminou converténdose na Semana de Acción de Grazas.
As noticias do éxito do asentamento de Plymouth atraeron a máis británicos, a maioría puritanos, que fundaron novos asentamentos nas proximidades de Plymouth, á que consideraban a capital. En 1640, a colonia de Plymouth tiña 8 asentamentos e máis de 2.500 habitantes.
En 1628, a Compañía da Baía de Massachusetts, unha compañía británica, enviou un grupo de puritanos á Baía de Massachusetts. En 1629, a colonia de Massachusetts Bay Colony foi oficialmente creada polo goberno británico, dando a esta compañía o dereito de asentar, colonizar e administrar a rexión. En 1630, John Winthrop, xunto con outros mil colonos, fundaron un asentamento que se tornaría despois na cidade de Boston.
A colonia da Baía de Massachusetts prosperou economicamente, grazas ao cultivo de tabaco. En 1640, a colonia tiña máis de 10.000 habitantes. En 1641, a colonia redactou unha constitución rudimentaria e unha forma democrática de goberno, pero prohibiu a práctica de calquera relixión a non ser o puritanismo. Varios colonos, en busca de liberdade relixiosa, mudáronse para outras colonias xa estabelecidas, como Maryland e Virxinia, e fundaron Connecticut en 1635, Rhode Island en 1636, Nova Hampshire en 1638 e Maine en 1680. Todos estes asentamentos facían parte da colonia da Baía de Massachusetts, aínda que Connecticut e Rhode Island tornáronse colonias separadas en 1637.
En 1675, a tribo algonquina wampanoag iniciou unha guerra contra as colonias británicas de Plymouth e da Baía de Massachusetts. Esta tribo estaba liderada por Metacomet, que consideraba que os colonos, cedo ou tarde, ían exterminar os indíxenas e ocupar as súas terras. O pai de Metacon, Massasoit -que era líder dos wampanoag ata a súa morte, cando foi sucedido polo seu fillo- tivera relacións amigables cos colonos de Plymouth desde a primavera de 1621. A guerra perdurou por un ano ata que un indíxena, loitando do lado dos colonos, matou a Metacon. A guerra xa causara a morte de centenas de persoas, incluíndo mulleres e nenos, en ambos os lados.
En 1680, o goberno británico creou a provincia colonial de Nova Hampshire, mediante a secesión do norte da colonia da Baía de Massachusetts.
A colonia comercializaba abertamente con varios países, aínda que o Reino Unido consideraba que o único país con quen as colonias británicas tiñan o dereito de comercializar era coa metrópole, o Reino Unido, e a colonia da Baía de Massachusetts non era unha excepción. En varias ocasións, o Reino Unido intentou monopolizar o comercio entre a Baía de Massachusetts e outros países, pero o comercio da colonia británica con outros países continuou. Como represalia, a Compañía da Baía de Massachusetts perdeu o dereito de gobernar a colonia en 1684, que foi entón ocupada por tropas británicas, e pasou a ser gobernada directamente polo Reino Unido, xunto con outras colonias da Nova Inglaterra.
En 1689, os habitantes de Massachusetts depuxeron o gobernador da colonia, Edmund Andros, que fora escollido polo rei Xacobe II de Inglaterra. O sucesor deste, Guillerme de Orange e a súa esposa, María, crearon en 1691 a provincia colonial de Massachusetts, mediante a fusión da provincia colonial de Plymouth co que era a provincia colonial da Baía de Massachusetts, creando unha única provincia colonial, gobernada por un Tenente Gobernador, un enviado da coroa británica.
1691 - 1788
Massachusetts participou activamente da primeira guerra franco-india, iniciada en 1689 e que durou ata 1713, entre colonos de Nova Francia e Nova Inglaterra. Despois do fin da guerra, a economía de Massachusetts comezou a prosperar, a través do cultivo de tabaco, soia, té e millo, e foron fundadas novas cidades. A segunda guerra franco-india comezou en 1740 e, de novo, o estado participou activamente, enviando tropas. A guerra rematou en 1763, coa vitoria definitiva dos británicos.
As diversas guerras franco-indias deixaron o Reino Unido cunha débeda de máis de 136 mil libras esterlinas. Para pagar as débedas, o goberno británico instituíu varios impostos nas trece colonias pero que foron ignorados por Massachusetts. A Stamp Act of 1765, un imposto que se aplicaba a todos os documentos, intercambios comerciais e xornais nas 13 colonias, produciu grandes protestas en Massachusetts. Entón, ningunha das 13 colonias dispuña de representación no Parlamento do Reino Unido, e o lema No taxation without representation (Non aos impostos sen representación) tornouse nun grito de guerra da poboación do estado. Nunha manifestación, os colonos aforcaron un cobrador de impostos británicos, e queimaron a súa casa. Noutra manifestación, destruíron a casa do Tenente Gobernador do Massachusetts.
250px|dereita|miniatura|Imaxe dos colonos destruíndo o té británico importado da [[China, no porto de Boston.]]
En 1770, nunha destas manifestacións, tropas británicas mataron varios colonos. Este incidente, coñecido como "O Masacre de Boston", indignou aos colonos das 13 colonias británicas. John Hancock, de Boston, liderou un boicot contra o té vendido pola Compañía Británica das Indias Orientais. O 16 de decembro de 1773, preto de 60 colonos, vestidos como amerindios mohawk, destruíron 342 caixas de té en barcos británicos ancorados no porto de Boston, botando o contido nas augas da baía, no evento que ficou coñecido como a Festa do Té. Os británicos ordenaron a prisión dos 60 colonos, do pagamento da debida indemnización e o peche do porto de Boston, que pasou a ser ocupada por forzas británicas.
O 18 de abril de 1775, tropas británicas marcharon en dirección á Concord para confiscar os depósitos de armas e municións da cidade. Os colonos americanos, sabendo do feito, conseguiron chegar antes que os británicos e avisar aos colonos. Ao día seguinte, os colonos da cidade enfrontáronse cos británicos en Lexington, na primeira batalla da Revolución Americana de 1776. A guerra pola independencia comezara.
Diversas batallas ocorreron en Massachusetts, a maior parte antes de 1777. Massachusetts participou activamente no envío de tropas e na fabricación de armas e materiais. En 1783 acabou a guerra, e o 6 de febreiro de 1788, Massachusetts converteuse no sexto estado dos Estados Unidos de América, ao ratificar a constitución americana.
1788 - 1900
O estado industrializouse axiña durante as primeiras décadas do século XIX. En 1814, Francis Cabot Lowell inaugurou unha das primeiras fábricas de manufacturación de tecidos dos Estados Unidos, o que levou á construción doutras fábricas semellantes no estado. Esta proliferación causou que os agricultores non puideron soportar os baixos prezos cobrados polos seus produtos e as débedas que se acumulaban. Moitos deles tiveron que abandonar o campo e marchar cara as cidades.
Durante a década de 1840, instaláronse no estado un gran número de inmigrantes irlandeses. Moitos deles conseguiron empregos en fábricas, por seren man de obra barata, substituíndo así os americanos nativos do país. Xurdiron confrontacións entre os inmigrantes irlandeses e os nativos.
O estado participou activamente durante a Guerra Civil Americana, loitando do lado da Unión, os Estados Unidos propiamente dito, contra os Estados Confederados de América. A maior parte da poboación era abolicionista, tanto que no censo americano de 1790, o estado non tiña un só escravo. O estado enviou aproximadamente 145.000 soldados á guerra, e foi o maior fabricante de navíos militares da Unión ao longo da guerra.
Finalizada esta, a industria de manufacturación do Massachusetts diversificouse. O estado pasou a ser tamén un gran fabricante de produtos de metal e calzados. Millares de inmigrantes instaláronse no estado.
1900 - Tempos actuais
250px|dereita|miniatura|Imaxe da folga da Lawrence Textile, unha folga de traballadores industriais inmigrantes.
As pésimas condicións de vida dos traballadores das industrias do Massachusetts -como no resto do país- levaron a diversas folgas. A máis famosa delas ocorreu en 1912, que chamou a atención nacional ao problema, e forzou o goberno americano a instituír diversas leis de traballo.
En 1929 comezou a Gran Depresión. A economía do estado sufriu de altas taxas de desemprego. Massachusetts foi o primeiro estado en instituír axuda social aos desempregados. A economía recuperaríase co inicio da segunda guerra mundial, onde o estado fabricou gran cantidades de armas e outros materiais.
Despois do fin da guerra, a economía de Massachusetts pasou a diversificarse. As industrias téxtiles e de calzados movéranse en dirección aos estados do Sur, en canto que a industria aeroespacial e de electrónica pasou a ter maior importancia na economía do estado. O primeiro submarino nuclear americano foi construído en Massachusetts.
O estado posuía leis que segregaban brancos de afroamericanos, porén estas leis foron gradualmente abolidas polo goberno do estado. En 1957, o estado acabou coa lei que segregaba en edificios públicos. En 1963, a segregación pasou a ser prohibida en todas as residencias. Porén, ata a década de 1970 as escolas do estado non foron desegregadas, e nesa data fórono por orde do Tribunal Supremo dos Estados Unidos.
A economía do estado continuou a diversificarse durante as últimas décadas do século XX. O estado tornouse un gran centro financeiro, militar e industrial. O turismo pasou a adquirir maior importancia a partir da década de 1980. En 1991, Boston, con apoio financeiro do estado de Massachusetts, comezou a reformar o seu sistema de autoestradas. En 2003, estas reformas foron concluídas, cun gasto de máis de 15.000 millóns de dólares, tres veces máis do previsto.
Xeografía
250px|dereita|miniatura|Mapa do Massachusetts e dos seus 14 condados.
Posúe máis de 6.800 quilómetros de ríos. Dos ríos que cortan o estado, o máis importante é o Río Connecticut. Tamén posúe máis de 1.300 lagos, incluíndo os creados artificialmente. Un cuarto destes lagos fornecen auga potábel a cidades e vilas próximas. Os dous maiores lagos do estado son encoros artificiais, o maior deles con 101 quilómetros cadrados.
O leste do Massachusetts está marcado polo Cape Cod, que foi anteriormente unha península pero que actualmente é unha illa artificial, debido á construción dun canal. Ao sur de Cape Cod localízase un arquipélago, cuxas maiores illas son as illas Martha's Vineyard e Nantucket. Aproximadamente o 55% de Massachusetts está cuberto por bosques.
E estado pode ser dividido en 6 rexións diferentes: miniatura|dereita|250px| Mount Greylock
Clima
O clima é temperado, con catro distintas estacións, con veráns quentes, e invernos fríos. Durante o inverno, a temperatura media abaixa á medida en que se baixa en dirección ao oeste, onde as altitudes son máis altas. No verán, as maiores temperaturas rexístranse ao longo do litoral do Océano Atlántico e do suroeste do estado.
A temperatura media no inverno é de 0 °C no leste do estado, -2,5 °C no centro e de -7 °C no oeste. No inverno, a media das mínimas é de -5 °C no leste e de -13 °C no oeste. As mínimas varían entre -35 °C e 8 °C en calquera parte do estado. A media das máximas é de 3 °C no leste e de -2 °C no oeste, variando entre -28 °C e 15 °C en calquera parte do estado. A temperatura máis baixa rexistrada é de -37 °C, en Chester, o 12 de xaneiro de 1812.
A temperatura media, no verán, é de 25 °C ao longo do litoral do Océano Atlántico e no suroeste de Massachusetts. A media das mínimas é de 12 °C no oeste e de 18 °C no leste, variando entre 8 °C e 25 °C en calquera parte do estado. A media das máximas é de 26 °C, variando entre 20 °C e 35 °C. A temperatura máis alta rexistrada é de 42 °C, rexistrada o 2 de agosto de 1975, tamén en Chester.
A precipitación media anual (choiva e sarabia) é de 114 centímetros, levemente maior no interior que ao longo do litoral. A precipitación media anual de neve varía entre os 107 centímetros no litoral e os 107 centímetros no interior.
Política
250px|dereita|miniatura|A Casa de Estado do Massachusetts.
A actual Constitución do Massachusetts adoptouse en 1780, sendo a constitución máis antiga dun estado americano aínda en vigor. As emendas á constitución son propostas polo Poder Lexislativo, e para ser aprobadas, precisan recibir polo menos o 51% do Senado e da Casa dos Representantes do estado, e logo dous terzos dos votos da poboación electoral do estado. A poboación tamén pode propor emendas á Constitución a través da colecta de certo número de sinaturas. Cando estas sinaturas se aceptan polo goberno, para ser aprobada tal emenda precisa recibir aprobación de cando menos un cuarto dos membros de ambas as cámaras do Poder Lexislativo, e logo polo menos o 51% dos votos da poboación electoral. As emendas tamén poden ser propostas e introducidas por convencións constitucionais, que precisan recibir polo menos o 51% dos votos de ambas as cámaras do Poder Lexislativo e dous terzos dos votos da poboación electoral.
O principal oficial do Poder Executivo é o gobernador, elixido polos electores do estado para mandatos de ata 4 anos de duración. Unha persoa pode ser electa cantas veces quixer para o cargo de gobernador. Os oficiais que son escollidos polo gobernador -tesoureiro, secretario de estado, entre outros- tamén serven en termos de no máximo 4 anos. Como o gobernador, poden ser escollidos cantas veces quixeren. O gobernador é auxiliado por un gabinete de seis membros, todos elixidos polo gobernador.
O Poder Lexislativo é exercido pola Corte Xeral de Massachusetts, constituída polo Senado e pola Casa dos Representantes. O Senado posúe un total de 40 membros, mentres que a Casa dos Representantes posúe un total de 160 membros. Massachusetts está dividido en 40 distritos senatoriais e 160 distritos representativos. Os electores de cada distrito elixe un senador/representante, que representará ese distrito. O termo dos senadores é de 4 anos e o dos representantes é de 2 anos.
O tribunal máis alto do Poder Xudicial do Massachusetts é o Tribunal Supremo. Todos os xuíces do Poder Xudicial son escollidos polo gobernador do estado, cuxo termo expira cando alcanzan 70 anos de idade.
Massachusetts está dividido en 14 condados, 50 cidades e 304 municipalidades. Máis da metade do orzamento do estado vén de impostos estatais, e o resto de fondos recibidos do goberno nacional.
O termo oficial do estado é Commonwealth of Massachusetts, e non State of Massachusetts, aínda que ambos os formatos sexan amplamente usados polos medios de comunicación. Massachusetts é un dos catro estados americanos en usar o termo Commonwealth, os outros tres son Kentucky, Pensilvania e Virxinia.
Etnias
As cinco maiores etnias do estado son irlandeses (que forman 22,5% da poboación do estado), italianos (13,5%) ingleses (11,4%), franceses (8%) e alemáns (5,9%).
Relixión
Aínda que o Massachusetts fora inicialmente fundada e colonizada por puritanos separatistas ao longo do século XVII, e continuou sendo un estado maioritamente protestante ao longo da súa historia, recentemente converteuse no segundo maior estado católico en porcentaxe de todos os Estados Unidos, só detrás de Rhode Island. Isto débese á chegada en masa de inmigrantes primariamente católicos tales como irlandeses, italianos, portugueses, quebequenses e porto riqueños. Actualmente, aproximadamente a metade dos habitantes do Massachusetts son fieis da Igrexa católica, e os protestantes compoñen menos dun terzo da poboación do estado.
Economía
O produto interior bruto do estado foi de 297.000 millóns de dólares. A renda per cápita do estado, pola súa vez, foi de 39.504 dólares, a cuarta maior do país.
O sector primario responde por 1% do PIB. O estado posúe 6 mil facendas, que ocupan case o 11% do estado. A agricultura e a gandería responden xuntas por 0,9% do PIB, e empregan aproximadamente 151 mil persoas. O leite e as cereixas son os principais produtos de Massachusetts, que produce máis de 25% de todas as cereixas consumidas no país. A pesca e a industria madeireira responden xuntas do 0,1% do PIB e empregan aproximadamente a 3.000 persoas.
O sector secundario representa o 17% do PIB. O valor total dos produtos fabricados no estado é de 49.000 millóns de dólares. Os principais produtos industrializados fabricados no estado son computadores, produtos electrónicos, produtos de metais, produtos químicos, alimentos e material médico e escolar. A industria de manufactura responde por 15% do PIB, empregando a aproximadamente 450 mil persoas. A industria de construción responde por 3,9% do PIB e emprega aproximadamente a 236 mil persoas. A minaría responde polo 0,1% do PIB, empregando preto de 2 mil persoas.
O sector terciario responde por 82% do PIB. Cerca de 28% do PIB do estado procede de servizos comunitarios, persoais e comerciais. Este sector emprega máis de 1,6 millóns de persoas. O estado é un gran polo educativo e médico, e tamén un gran polo financeiro: as finanzas representan máis do 24% do PIB, empregando aproximadamente 350 mil persoas. O comercio representa o 15% do PIB, e emprega aproximadamente 850 mil persoas. Os servizos gobernamentais representan o9% do PIB, empregando aproximadamente 460 mil persoas. Os transportes e as telecomunicacións empregan a 130 mil persoas, e representan o 4% do PIB.
Educación
250px|dereita|miniatura|Campus da [[Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT).]] A primeira escola de Massachusetts foi fundada en 1635 polos puritanos. Esta escola foi a primeira escola de segundo grao (high school) dos Estados Unidos. En 1647, a Compañía da Baía de Massachusetts instituíu unha lei que ordenaba a todos os asentamentos con máis de 50 familias a construción de cando o menos unha escola pública primaria (elementary school). Tales escolas serían mantidas polo goberno da colonia. Esta acción da compañía é o primeiro caso rexistrado na historia da educación, onde o goberno se responsabilizaba da educación dos nenos.
En 1852, o xa estado de Massachusetts obrigou que todos os nenos pasasen a frecuentar a escola, sendo o primeiro estado americano en facer isto. Actualmente, todos os nenos entre 6 e 15 anos de idade precisan frecuentar a escola. Actualmente, as regras e padróns no sistema de escolas públicas son ditadas polo Departamento de Educación. O sistema de escolas públicas está considerado o segundo mellor do país. O estado tamén posúe varias das mellores escolas privadas do país. Os sistemas escolares públicos son mantidos a través dos impostos cobrados por estes sistemas escolares e por fondos recibidos do goberno estatal.
A primeira biblioteca no territorio americano foi inaugurada en 1638, na Facultade Havard, actualmente a Universidade Harvard. Esta biblioteca é actualmente a maior biblioteca universitaria do mundo, con máis de 14 millóns de referencias. O estado posúe actualmente aproximadamente 460 bibliotecas públicas.
Massachusetts posúe máis de 70 universidades e facultades, e dispón de varias das mellores e máis afamadas institucións de ensino superior do mundo. Entre elas, destacan a Universidade Harvard e a Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT).
Transportes e telecomunicacións
O estado posúe aproximadamente 60 mil quilómetros de estradas e autoestradas. Boston é o maior centro portuario e aeroportuario de Nova Inglaterra. O Aeroporto Internacional de Boston é o de maior movementos do estado e un dos maiores do mundo.
O primeiro libro publicado nas trece colonias foi impreso e publicado en 1640. O xornal máis antigo dos Estados Unidos aínda en actividade, o Boston Newsletter, foi fundado en 1704. Cerca de 300 xornais son publicados no estado, dos que 45 son diarios. O estado posúe preto de 120 emisoras de radio e 20 emisoras de televisión.
Carmen Boullosa
Carmen Boullosa, nada na Cidade de México o 4 de setembro de 1954, é unha poeta, novelista mexicana.
== Traxectoria == Carmen Boullosa é escritora. Nos anos setenta apareceron os seus primeiros poemas, e desde entón cultivou outros xéneros literarios e elaborou libros de artista. Publicou dezaoito novelas (entre elas El libro de Ana, Texas, La gran ladronería, Las paredes hablan -adaptada ao cine dirixida por Antonio Zavala, con Kuno Becker e María Aura, Héctor Bonilla, Edith González, Mario Zaragoza-, nove recompilacións de poesía (La patria insomne), tres libros de ensaios (en coautoría co Premio Pulitzer de historia Mike Wallace A Narco History, How the United States and Mexico Jointly Created the ´Mexican Drug-War´), varia invención (Papeles irresponsables) e tres volumes de obras de teatro. Sete das súas obras de teatro foron postas en escena. A súa obra foi publicada por editores clave de América Latina e España, e traducida a doce linguas.
Recibiu o Premio Xavier Villaurrutia de México; o Liberaturpreis e o Anna Seghers en Alemaña; o Premio de Novela Café Xixón e a Casa de América de Poesía Americana ; o Rosalía de Castro, outorgado polo PEN galego; e o Typographical Award on Translation. Foi finalista para o Drunken Boat de poesía e do “PEN Translation Award 2014”, e nomeada ao Mundial Feminino de Literatura, organizado pola revista Three Percent, como (única) representante de México.
A fins dos anos setenta e principios dos oitenta, Carmen Boullosa publicou poemas (La memoria vacía (1978), El hilo olvida (1978), colaborou con artistas, especialmente con Magali Lara, escribiu teatro e a súa primeira novela, e con Alejandro Aura en El Cuervo tivo a sorte de acoller escritores, teatreiros, músicos, intérpretes e artistas.
Estudou Letras Hispánicas na Ibero (1972-1973) e na UNAM (Universidade Nacional Autónoma de México) (1974-1976). Foi bolseira Salvador Novo (1974), do Centro Mexicano de Escritores (1980), do INBA FONAPAS (1981),da Fundación Guggenheim (1990), da DAAD (1995) e do hoxe chamado Cullman Center (2001). Foi redactora do Dicionario do Español en México do Colexio de México (1977-1979), fundadora en 1983 do Taller Editorial Tres Sirenas (1980); tomou as rendas, con Alejandro Aura, do teatro-bar El Cuervo, en 1981, e cofundou El Hijo del Cuervo, con Aura, en 1986.
Participou en festivais e coloquios, e figurou en recintos culturais ao longo e ancho dos continentes americano e europeo. Ditou conferencias nas universidades Oxford, Cambridge, Heidelberg, Graz, Freie de Berlín, Irvine, Brown, Georgetown, Berkeley, Florencia, Toscara de Venecia, UCLA, London School, Yale, Princeton, Warwick, Praia Ancha, Northern Míchigan University, Boudoin College, New School de Nova York, Minnesota Twin Cities, Columbia, Connecticut, NYU, Diego Portais, Loyola, Oregón en Eugene, Maryland, Santa Fe, Riverside, Texas en Austin, Texas en Brownsville, T&M, e UNAM, entre outras, e en institucións como Casa de América, New York Public Library, National Library en Londres, Literatur Haus en Frankfurt e Berlín, Américas Society de Nova York, así como en media ducia de ocasións na Biblioteca do Congreso de Washington D.C., e en varias sedes do Centro Cervantes (Nova York, Frankfurt, entre outras). Na cidade de México, deu lecturas e conferencias en librarías e sedes como o Museo Tamayo, ou o simposio sobre sida “A Writers Perspective”, ou a Cátedra Alfonso Reyes do Tecnolóxico de Monterrey. Entre as Feiras do Libro a que asistiu están as de Buenos Aires, A Paz Bolivia, Los Ángeles (LEAla), Texas no Capitolio de Austin Texas, Santo Domingo, Porto Rico, Bogotá e Quito, por mencionar algunhas. En canto a festivais, participou nos de Poesía de Rotterdam, Xénova, Venecia, Selecta (Nicaragua), no Hai Festival de Cartaxena e de Xalapa, o LitQuake de San Francisco, e os do PEN en Berlín, Nova York e Barcelona, entre moitos outros.
Foi profesora distinguida visitante nas universidades Blaise Pascal de Clermont Ferrand (2014), Columbia University (2003-2004), Georgetown University (1998) e San Diego State University (1990); na New York University (NYU) ocupou a Cátedra Andrés Belo (2002-2003) e na Sorbonne a Cátedra Alfonso Reyes (2001). Formou parte do corpo académico de City College, CUNY (2004-2011), ditando cursos sobre Literatura latinoamericana, O Quixote, en español e en inglés, e Escrita (Creative Writing), en español e inglés.
Foi a súa iniciativa e o seu proxecto, abrir a casa para escritores perseguidos da Cidade de México, a Casa Citlaltépetl, da que é cofundadora, con Salman Rushdie, grazas ao apoio de Cuauhtémoc Cárdenas e Alejandro Aura. Tramou, promoveu e organizou, co historiador e premio Pulitzer Mike Wallace, a exposición Nova York 1613-1945, que acolleu a New York Historical Society no Museo del Barrio, para pór no horizonte colectivo a relación histórica da cidade de Nova York con Latinoamérica e España. A exposición foi moi concorrida e amplamente apuntada polos medios. Participou nesta como “Chief Advisor”.
Preside regularmente o programa de televisión NOVA YORK de CUNY-TV, polo que recibiu cinco NY-EMMYS. Recibiu dúas honras de Nova York: Proclama do Senado do Estado de Nova York (2014), e Proclama do New York City Council (2014). Máis de noventa teses académicas de posgrao estudan a súa obra, así como unha ducia de libros en varias linguas. Varios simposios e coloquios dedicáronse enteiramente á súa obra.
Forma parte do consello das revistas Review, Words Without Borders, BOMB (Nova York), Letras Libres (México), entre outras. Con Vila-Matas e un reducido grupo de escritores, é Reitora da Universidade Descoñecida, proxecto de Javier Molea na libraría McNally de Soho.
Obra
A fins dos anos setenta e principios dos oitenta, Carmen Boullosa publicou poemas (La memoria vacía (1978), El hilo olvida (1978), colaborou con artistas, especialmente con Magali Lara, escribiu teatro e a súa primeira novela, e con Alejandro Aura en El Cuervo tivo a sorte de acoller escritores, teatreiros, músicos, intérpretes e artistas.
Na primeira fase da súa obra narrativa (que publicou a principios dos noventa) abordou o tema da infancia. Segundo algúns críticos, destacan os trazos autobiográficos, sobre todo a morte temperá da nai que é elaborada baixo un forte signo de alleamento, mesmo lingüístico, do texto. Máis tarde, Carmen Boullosa descobre a súa inclinación polos temas históricos da Conquista e Colonia españolas en México, dedicando unha novela enteira, Llanto, a Moctezuma II, resucitado na súa ficción no México ultramoderno do século XX. Con Son vacas, somos puercos e a súa novela "xemelga", El médico de los piratas, a autora fai o atrevido e insólito intento de mergullarse nun mundo exclusivamente masculino, o dos filibusteiros no Mar Caribe. Os seus últimos textos van abandonando esta predilección polas escenas violentas e sanguinarias, mostrándose máis amenos e en ocasións até fantásticos, cun recendo de conto de fadas. Tamén se pode observar unha maior inclinación a temas internacionais, tales como Miguel de Cervantes, Cleopatra ou a súa novela sobre Sofonisba Anguissola, La virgen y el violín (Siruela).
A partir do 2001, participou en proxectos diversos (lecturas, docencia, exposicións) na Cidade de Nova York, relativos ás culturas de Hispanoamérica e ibéricas. Café Nueva York (con José Manuel Prieto, Eduardo Lago, Sylvia Molloy, Eduardo Mitre, Naief Yehya) para traer ao presente a memoria dos escritores que escribiron en español en Nova York, desde os románticos cubanos, José Martí, Juan Ramón Jiménez, García Lorca, Tablada, Gabriela Mistral, e moitos máis. Na exposición Nova York que produciu a New York Historical Society, con Mike Wallace como historiador e guía desta, explorouse a relación desta cidade co universo hispanofalante, desde a fundación de Nova York até os corenta do século pasado. Dela publicouse un libro co mesmo nome, Nueva York, que contén os ensaios dos expertos que a conformaron.
Publicou tamén dous libros que observan e estudan algúns aspectos da relación, xa non de Nova York, senón dos Estados Unidos con México: Texas, a gran ladroería, e Cando México se (re)apropia de Texas, máis un terceiro escrito a catro mans con Mike Wallace: Narcohistory: How Mexico and the USA jointly created the "Mexican" Drug War.
As súas máis recentes publicacións son o prefacio para a tradución do primeiro libro de contos de Silvina Ocampo, Forgotten Journey, Traducido por Suzanne Jill Levine e Katie Lateef-Jan, en City Lixeiros, e o libro de poemas A agulla na palleira, polo Premio Casa de América de Poesía Americana, en editorial Visor.
Aberiota
A aberiota (Romulea uliginosa) é unha planta herbácea da familia das iradáceas, bulbosa de talo curto -arredor de 6 centímetros- e con flores de cor amarela ou rosa. Tamén se coñece como aberiota a Romulea clusiana.
Descrición
Planta perenne, glabra, con bulbo subterráneo asimétrico e talo curto con follas. As dúas follas basais case redondas con 4 sucos erectas ou deitadas, de 5– 30 cm de longo e 0,8–2 mm de groso. Talo con até cinco follas. Flores semellantes ás do Crocus, cun tubo corolino de só 3–8 mm de longo, de distintas cores, polo interior xeralmente amarelas, pétalo branco até violeta ou verdoso, en ocasións con raias escuras pola parte exterior, e elíptico-lanceolado, en punta, de 2-5,5 cm de longo, raramente máis curto. Os estigmas rebordan as anteras. Flora polo inverno e na primavera.
Hábitat
Bosques secos e noiros rochosos.
Distribución
Mediterráneo, deica o norte até Bulgaria. Semellante é Romulea columnae con flores violeta pálido, con nervios escuros por dentro e só 9–19 mm de longo. Os estames superan os estigmas. Mediterráneo, Europa occidental.
Sinonimia
'var. bulbocodium' Mediterráneo ata Sudán 'var. crocea' (Boiss. & Heldr.) Baker, J. Linn. Soc., Bot. 16: 87 (1877). Turquía e Siria. 'var. leichtliniana' (Heldr. ex Halácsy) Bég., Annuaire Conserv. Jard. Bot. Genève 11-12: 148 (1908). Sueste de Europa e Turquía.
Gran Premio de Italia de 1960
O Gran Premio de Italia de 1960 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 4 de setembro de 1960 no circuíto de Monza. Foi a novena carreira da tempada de Fórmula Un de. Foi o 31º Gran Premio de Italia e o 25º, que se celebrou en Monza. A carreira levouse a cabo sobre 50 voltas ao circuíto de dez quilómetros cunha distancia total de carreira de 500 quilómetros.
Capela de San Miguel de Celanova
A Capela de San Miguel de Celanova é unha construción prerrománica de estilo mozárabe, ou de repoboación, a carón do mosteiro de San Salvador de Celanova. Foi declarada Monumento Nacional en 1923.
Descrición
Da época da fundación do mosteiro só resta, na horta, esta pequena capela prerrománica de influencia mozárabe consagrada a San Miguel (coñecida como Capela de San Miguel), única no seu estilo en Galicia. Foi construída entre os anos 937 e 942 e ergueuna San Rosendo como santuario-oratorio e hospedería para peregrinos dedicado ao seu irmán o conde Froilán Gutiérrez, creador do mosteiro de San Salvador, nas proximidades.
O material é perpiaño granítico de gran calidade.
A orientación, cara o leste, está pensada para que o sol nacente atravese, nos equinocios, as fiestras do corpo central.
Medidas euclidianas
Segundo o investigador da Universidade de Vigo Roberto Vázquez Rozas a capela foi construída segundo as proporcións matemáticas de Euclides. O módulo central ten 3,836 metros de longo, o duplo da lonxitude do rectángulo da ábsida (1,915 m x 2,31 de ancho). Estas proporcións están relacionadas coas medidas árabes, que posiblemente determinaron o tamaño da edificación. Así, na capela aparece a relación de proporción de 6, 9 e 12 pés árabes na ábsida, a nave e o espazo cadrado central. Isto responde aos principios da sección áurea expostos por Euclides cara ao século III a. C.
República Autónoma de Abkhazia
O Goberno da República Autónoma de Abkhazia (აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობა) é unha administración recoñecida por Xeorxia como o goberno legal e único de Abkhazia. Abkhazia foi "de facto" independente de Xeorxia, aínda que con moi pouco recoñecemento internacional, desde principios de 1990. Vakhtang Kolbaia, elixido en abril de 2013, é o actual xefe do goberno no exilio.
Entre setembro de 2006 e xullo de 2008, o goberno da República Autónoma de Abkhazia tivo a súa sede na Alta Abkhazia. pero, foi obrigado a abandonar o territorio de Abkhazia en agosto de 2008, durante a Guerra Ruso-Xeorxiana, polas Forzas Armadas de Abkhazia. Alta Abkhazia é un territorio que ten unha poboación de cerca de 2.000 habitantes (1-1,5% da poboación de posguerra de Abkhazia) e está situada na parte superior do Val de Kodori (aproximadamente o 17% do territorio da antiga República Autónoma Socialista Soviética de Abkhazia. O goberno no exilio é parcialmente responsable dos asuntos duns 250.000 desprazados internos que foron forzados a abandonar a Abkhazia logo da guerra de Abkhazia e a resultante limpeza étnica de xeorxianos da zona.
Historia
miniatura| [[Sukhumi, de jure capital da República Autónoma de Abkhazia.]]
Logo da exitosa operación xeorxiana da Crise de Kodori de 2006 no Val Kodori, cualificada como operación policial, na que o "señor da guerra" Emzar Kvitsiani foi desarmado e a orde constitucional restituída na zona, o presidente Saakashvili anunciou, o 27 de xullo de 2006, que as autoridades decidiran establecer o goberno abkhazo baseado en Tbilisi no exilio no desfiladeiro de Kodori (Alta Abkhazia):
Durante a Guerra Ruso-Xeorxiana de 2008, a República de Abkhazia uniuse cos osetios e abriu unha segunda fronte contra Xeorxia. Durante a Batalla do Val de Kodori as forzas abkhazas leales ao Goberno da República de Abkhazia empuxaron ao Goberno da República Autónoma de Abkhazia fóra da rexión de Abkhazia. Sergei Bagapsh, o presidente do Goberno da República de Abkhazia dixo nun discurso aos abkhazos que dicían que "a xurisdición do estado de Abkhazia foi restaurada na parte ald do Val de Kodori.
Copa de Europa de rugby 2012-2013
A tempada 2012-2013 da Heineken Cup é a 18ª edición da máxima competición continental do rugby europeo. O número de equipos participantes é de 24, igual que nas tempadas anteriores, divididos en 6 grupos de 4, para afrontar a primeira rolda da competición. Tralas 6 xornadas correspondentes a esta primeira rolda, comezarán os cuartos de final e semifinais, a un encontro, e a final. A primeira xornada disputouse nos días 12, 13 e 14 de outubro de 2012, e a gran final terá lugar o 18 de maio de 2013, no Aviva Stadium de Dublín.
O equipo defensor do título é o Leinster Rugby de Dublín, que na tempada 2011-12 acadou por 3ª ocasión proclamarse campión, vencendo na final a Ulster Rugby.
Equipos
Este ano Francia ten 7 representantes no torneo xa que o ano anterior foi campión da European Challenge Cup un equipo deste país, o Biarritz Olympique. Pola súa banda, Irlanda ten 4 representantes, xa que o ano pasado o campión deste torneo foi o Leinster Rugby. O resto dos países teñen o número de representantes previsto na organización da European Rugby Cup.
Fase de grupos
A fase de grupos comezou o 12 de outubro de 2012 e rematará o 20 de xaneiro de 2013. Os 24 equipos dividíronse en 6 grupos de 4. Cada equipo ten que disputar 6 encontros, 3 como local e outros 3 como visitante. Dos 24 equipos só 8 poderán pasar á fase de cuartos de final. Estes 8 equipos serán os 6 campións de grupo e os restantes 2 equipos con máis puntuación.
O desenvolvemento da fase de grupos vai do seguinte xeito:
Grupo 6
Trala disputa das 6 xornadas da fase de grupos, os 8 equipos que acadaron o seu pase para a seguinte rolda foron Harlequin FC, Ulster Rugby, ASM Clermont, RC Toulon, Leicester Tigers e Saracens FC como primeiros de grupo, e Munster Rugby e Montpellier Herault como mellores segundos.
Fase final
300px|miniatura|dereita|O [[Aviva Stadium de Dublín acolleu a final da Heineken Cup 2013 o día 18 de maio.]] 300px|miniatura|dereita|[[Jonny Wilkinson e o RC Toulon acadaron a súa primeira Heineken Cup.]]
Bidueiros, Codesoso, Sobrado
Bidueiros é un lugar da parroquia de Codesoso, no concello coruñés de Sobrado na comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE, en 2018 tiña 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).
673
Outros
Historia ano a ano
Geraldo Rivera
Carreira
Rivera foi contratado por WABC-TV en 1970 como reporteiro para Eyewitness News. En 1972, recibiu atención nacional e gañou un premio Peabody pola súa reportaxe sobre a neglixencia e o abuso sobre pacientes con discapacidade intelectual na Willowbrook State School de Staten Island, e comezou a aparecer en programas nacionais da ABC como 20/20 e Nightline nas súas estreas en 1978 e 1979 respectivamente. Despois de que John Lennon vise a reportaxe de Rivera sobre Willowbrook, el e Rivera organizaron un concerto benéfico chamado "One to One" o 30 de agosto de 1972, no Madison Square Garden de Nova York, que Yoko Ono estreou postumamente en 1986, como Live in New York City. <!-- En 1987, Rivera comezou a producir e presentar o talk show Geraldo, que durou once anos. O programa tiña convidados controvertidos e teatralicidade, que levou á caracterización do programa como "Trash TV" por Newsweek e dous senadores dos Estados Unidos. Un dos primeiros programas titulouse "Men in Lace Panties and the Women Who Love Them" ("Homes con bragas de encaixe e as mulleres que os aman"). En 1988, fixo un programa sobre satanismo o 24 de outubro que incluíu fotogramas do asasino Charles Manson, a quen tamén entrevistou no programa, do arresto do "fillo de Sam" David Berkowitz e do "axexante nocturno" Richard Ramirez, ademais de supostas vítimas do caso McMartin, entrevistas cos músicos de heavy metal Ozzy Osbourne e King Diamond e algúns asistentes a concertos e unha entrevista no corredor da morte co asasino Sean Sellers e a nai dun dos asasinos de Carl Junction (1987). Noutro especial de 1988, o nariz de Rivera acabou roto nunha publicitada agarrada durante o programa que tiña entre os seus convidados supremacistas brancos, cabezas rapadas antirracistas, o activista negro Roy Innis e activistas xudeus militantes. --> Entre 1994 e 2001, Rivera presentou Rivera Live, un programa de tarde de novas e entrevistas na CNBC que se emitía durante a semana.
Vida persoal
Rivera casou cinco veces:
Rivera admitiu que tivo unha relación durante varios anos ata 1985 con Marian Javits, esposa do senador por Nova York Jacob K. Javits.
Oligarquía
Oligarquía (do grego ολιγαρχία, de olígoi, poucos, e arché, goberno) significa, literalmente, goberno de poucos. Porén, como aristocracia significa, tamén, goberno de poucos -neste caso, os mellores-, tense, por oligarquía, o goberno en beneficio propio dun grupo reducido de persoas que pertencen a unha clase social privilexiada.
Geraldo Rivera
Política
Rivera é republicano, e considerou en presentarse na elección especial de New Jersey de 2013 para ocupar o asento deixado vacante no Senado trala morte de Frank Lautenberg. Finalmente decidiu non presentarse á elección.
Oligarquía
Logo, o termo oligarquía presenta un contido eticamente negativo ó denominar ó goberno dos ricos, mais tamén pode indicar o goberno de poucos mantido pola intimidación, como no caso da oligarquía militar.
La Opinión (1909)
La Opinión foi un semanrio editado en Vigo en 1909.
Historia e características
Semanario de carácter independente, apareceu en 1909. Dirixido por Generoso González. Foi un periódico de curta vida.
Diccionario gallego-castellano
A expresión Diccionario gallego-castellano fai referencia a varios dicionarios bilingües galego-castelán:
Fisioloxismo
Fisioloxismo é un tipo de relación de poder político no que as accións políticas e decisións son tomadas en troques de favores, favorecementos e outros beneficios a intereses individuais. É un fenómeno que ocorre frecuentemente en parlamentos, mais tamén no poder executivo, estreitamente asociado á corrupción política.
The Long Dark
The Long Dark é un videoxogo is a de supervivencia en primeira persoa e mundo aberto en desenvolvemento pola compañía canadense Hinterland para múltiples plataformas. O xogador asume o papel dun piloto que se estrela no bosque e debe sobrevivir na natureza salvaxe do Canadá despois dun desastre mundial.
Jugoslovenska Radiotelevizija
A JRT foi un dos membros fundadores da Unión Europea de Radiodifusión, ademais de ser o único estado socialista pertencente a esta organización.
Entre as actividades do ente, cabo destacar a realización do Jugovizija, concurso no cal, as distintas radiodifusoras que conformaban o ente, presentaban as súas cancións, para logo, escoller a que representaría a Iugoslavia no Festival da Canción de Eurovisión.
Desintegración
Durante a partición de Iugoslavia, moitas das súas antigas unidades federales proclamáronse a si mesmas como independentes, á vez que os seus respectivos centros radiodifusores cambiaban de nome, por exemplo:
Elasticidade (mecánica)
[[Ficheiro:Metal yield.svg|miniatura|dereita|250px|Ensaio duna aliaxe non ferrosa.
1: Límite elástico verdadeiro
3: Límite elástico
4: Límite de fluencia ]] A elasticidade é o ramo da mecánica dos sólidos deformábeis que estuda o comportamento de corpos materiais que se deforman ao seren sometidos a accións externas (forzas debidas ao contacto con outros corpos, acción gravitacional actuando sobre a súa masa etc.), retornando á súa forma orixinal cando cesa a acción externa.
Até un certo límite, dependente do material e temperatura, as tensións aplicadas son aproximadamente proporcionais ás deformacións. A constante de proporcionalidade entre elas é chamada módulo de elasticidade ou módulo de Young. Canto maior é ese módulo, maior a tensión necesaria para o mesmo grao de deformación, e por tanto máis ríxido é o material. A relación lineal entre esas cantidades é coñecida como lei de Hooke:
E ou
Onde \,\!E é o módulo de Young, a tensión aplicada e  a deformación.
A elasticidade lineal, entre tanto, é unha aproximación; os materiais reais exhiben algún grao de comportamento non lineal.
A teoría da elasticidade estuda de forma rigorosa a determinación das tensións, deformacións e da relación entre elas para un sólido tridimensional.