cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nucleófilo
Propiedades
En xeral, nunha ringleira (período) da Táboa periódica, canto máis básico é o ión (canto maior é o pKa do seu ácido conxugado) máis reactivo é como nucleófilo. Nunha columna (grupo) da Táboa periódica, a polarizabilidade é máis importante na determinación da nucleofilia: Canto máis fácil é alterar a nube de electróns que rodea o núcleo do átomo ou a molécula, máis rapidamente reaccionará; por exemplo, o ión ioduro (I−) é máis nucleofílico ca o ión fluoruro (F−).
Para entendelo mellor podemos fixarnos nestes exemplos:
Podemos ver nestes exemplos como a nucleofilia diminúe cara á dereita da táboa periódica.
O anión ioduro cunha "nube electrónica" máis voluminosa é máis polarizable. O anión cloruro máis pequeno ademais é solvatado mellor polo disolvente.
Podemos ver con este exemplo como a nucleofilia aumenta ao descender pola táboa periódica.
Medida da nucleofilia
Ideáronse moitos esquemas para tratar de cuantificar a forza nucleofílica relativa. Obtéñense datos empíricos medindo a velocidade de reacción dun gran número de reaccións nas que interveñen un gran número de nucleófilos e electrófilos. Os nucleófilos que presentan o chamado efecto alfa omítense xeralmente neste tipo de tratamentos. Téñense utilizado diversas ecuacións.
Ecuación de Swain-Scott
O primeiro intento que se ideou para medir a nucleofilia foi a aplicación da ecuación de Swain–Scott obtida en 1953:
Esta relación de enerxía libre relaciona a constante de velocidade de reacción de pseudo-primeira orde (en auga a 25 °C) dunha reacción, chamada k, normalizada á velocidade de reacción, k0, dunha reacción estándar coa auga como nucleófilo, cunha constante nucleofílica n para un nucleófilo dado e unha constante de substrato s que depende da sensibilidade dun substrato ao ataque nucleofílico (definida como 1 para o bromuro de metilo).
Este tratamento dá lugar aos seguintes valores para anións nucleófilos típicos: acetato 2,7, cloruro 3,0, azida 4,0, hidróxido 4,2, anilina 4,5, ioduro 5,0, e tiosulfato 6,4. Constantes de substrato típicas son 0,66 para o tosilato de etilo, 0,77 para a β-propiolactona, 1,00 para o 2,3-epoxipropanol, 0,87 para o cloruro de bencilo, e 1,43 para o cloruro de benzoilo.
A ecuación predí que, nun desprazamento nucleofílico en cloruro de bencilo, o anión azida reacciona 3000 veces máis rápido ca a auga.
Ecuación de Ritchie
A ecuación de Ritchie obtívose en 1972, e é outra relación de enerxías libres:
onde N+ é o parámetro dependente de nucleófilo e k0 é a constante da velocidade de reacción para a auga. Nesta ecuación, non aparece ningún parámetro dependente do substrato como era s na ecuación de Swain–Scott. A ecuación establece que dous nucleófilos reaccionan coa mesma reactividade relativa sen importar cal sexa a natureza do electrófilo, o cal é unha violación do principio de reactividade-selectividade. Por esta razón, a esta ecuación chámaselle a relación de selectividade constante.
Na publicación orixinal os datos foron obtidos por reaccións de nucleófilos seleccionados con carbocatións electrófilos seleccionados como os catións tropilio ou diazonio:
ou ións (que non se mostran) baseados no verde malaquita. Desde entón describíronse moitos outros tipos de reaccións.
Valores típicos de Ritchie de N+ (en metanol) son: 0,5 para o metanol, 5,9 para o anión cianuro, 7,5 para o anión metóxido, 8,5 para o anión azida, e 10,7 para o anión tiofenol. Os valores para as reactividades de catión relativas son -0,4 para o catión verde malaquita, +2,6 para o catión bencenodiazonio,e +4,5 para o catión tropilio.
Ecuación de Mayr-Patz
A ecuación de Mayr-Patz data de 1994, e é:
A constante de velocidade de reacción de segunda orde k a 20 °C para unha reacción está relacionada cun parámetro N de nucleofilia, un parámetro E de electrofilia, e un parámetro s de pendente dependente de nucleófilo. A constante s é definida como 1 con 2-metil-1-penteno como nucleófilo.
Moitas das constantes deriváronse da reacción dos chamadso ións benzhidrilo como electrófilos:
e un conxunto de varios nucleófilos π:
Valores típicos de E son +6,2 para R = cloro, +5,90 para R = hidróxeno, 0 para R = metoxi e -7,02 para R = dimetilamina.
Valores típicos de N con s entre parénteses son -4,47 (1,32) para a substitución electrofílica aromática a tolueno (1), -0,41 (1,12) para a adición electrofílica a 1-fenil-2-propeno (2), e 0,96 (1) para a adición a 2-metil-1-penteno (3), -0,13 (1,21) para a reacción co trifenilalilsilano (4), 3,61 (1,11) para a reacción co 2-metilfurano (5), +7,48 (0,89) para a reacción co isobuteniltributilestanano (6) e +13,36 (0,81) para a reacción coa enamina 7.
A gama de reaccións orgánicas tamén inclúe reaccións SN2:
Con E = -9,15 para o ión S-metildibenzotiofenio, valores de nucleófilo típicos N (s) son 15,63 (0,64) para a piperidina, 10,49 (0,68) para o metóxido, e 5,20 (0,89) para a auga. En resumo, a nucleofilia cara os centros sp2 ou sp3 segue o mesmo patrón.
Ecuación unificada
Nun esforzo de unificar as ecuacións antes descritas, a ecuación de Mayr reescríbese así:
onde sE é o parámetro de pendente dependente de electrófilo e sN o parámetro de pendente dependente de nucleófilo. Esta ecuación pode á súa vez reescribirse de distintos xeitos:
Tipos de nucleófilos
Exemplos de nucleófilos son anións como o Cl−, ou compostos cun par solitario de electróns como o NH3 (amoníaco).
No exemplo de máis abaixo, o oxíxeno dun ión hidróxido doa un par de electróns ao enlace co carbono ao final da molécula de bromopropano. O enlace entre o carbono e o bromo sofre despois unha fisión heterolítica, e o átomo de bromo capta o electrón que se doa e convértese en ión bromuro (Br−), porque ocorre unha reacción SN2 por ataque lateral. Isto significa que o ión hidróxido ataca o átomo de carbono desde o outro lado, exactamente o oposto ca o ión bromuro. Debido a este ataque lateral, as reaccións SN2 dan lugar á inversión da configuración do electrófilo. Se o electrófilo é quiral, manterá normalmente a súa quiralidade, aínda que a configuración do produto da SN2 está invertida comparada coa do electrófilo orixinal.
Un nucleófilo ambivalente é aquel que pode atacar desde dous (ou máis) lugares, dando lugar a dous (ou máis) produtos. Por exemplo, o ión tiocianato (SCN−) pode atacar desde o seu xofre ou desde o seu nitróxeno. Por esta razón, a reacción SN2 dun haluro de alquilo co SCN− a miúdo produce unha mestura de RSCN (un tiocianato de alquilo) e RNCS (un isotiocianato de alquilo). Consideracións similares aplícanse na síntese de nitrilo de Kolbe.
Carbono
Os nucleófilos de carbono son haluros metálicos de alquilo que se encontran na reacción de Grignard, reacción de Blaise, reacción de Reformatsky, e reacción de Barbier, reactivos organolitio, e anións dun alquino terminal.
Un enol é tamén un nucleófilo de carbono. A formación dun enol está catalizada por ácidos ou bases. Os enois son nucleófilos ambivalentes, pero, en xeral, son nucleofílicos no átomo de carbono alfa. Os enois utilízanse comunmente en reaccións de condensación, como a condensación de Claisen e a condensación aldólica.
Oxíxeno
Exemplos de nucleófilos de oxíxeno son a auga (H2O), anión hidróxido, alcohois, anións alcóxido, peróxido de hidróxeno, e anións carboxilato. O ataque nucleofílico non ten lugar durante o establecemento de enlaces de hidróxeno intermoleculares.
Xofre
En xeral, o xofre é moi nucleofílico porque ten un gran tamaño, o que o fai facilmente polarizable, e os seus pares de electróns solitarios son doadamente accesibles.
Nitróxeno
Entre os nucleófilos de nitróxeno están o amoníaco, azida, aminas, e nitritos.
Lingua fidxiana
miniatura|Unha falante de lingua fidxiana. A lingua fidxiana (Na Vosa Vakaviti) ou fixiano é unha lingua austronesia da familia malaio-polinesia que é falada por 350 000–450 000 membros do pobo fidxiano como lingua nativa. A Constitución de 1997 estabelece o fidxiano como lingua oficial de Fidxi, xunto co inglés e o hindustaní, e existe o debate sobre estabelecer o fidxiano como lingua nacional, malia que as outras dúas seguirían a ser oficiais. É unha lingua con estrutura verbo-obxecto-suxeito.
O estándar da lingua está baseado na fala da illa de Bau.
Nery Pumpido
Nery Alberto Pumpido, nado en Monje (Provincia de Santa Fe) o 30 de xullo de 1957, é un exfutbolista e director técnico arxentino, descendente de galegos. Durante a súa carreira como futbolista desempeñábase como gardameta.
Traxectoria
Nery Pumpido Barrinat é fillo de Nelson Antonio Pumpido Bonetto, descendente do médico galego Antonio Pumpido Puga, nado en Caldas de Reis e emigrado á Arxentina na primeira década do século XX. A súa nai foi Delia Barrinat.
Para a Copa Mundial de Fútbol de 1986, que Arxentina gañou, Pumpido era o segundo porteiro e a pesar que non tapou en ningún partido das Eliminatorias para México, pois o titular era o indiscutible Ubaldo Matildo Fillol, Pumpido chegou a ser o porteiro titular para o Mundial, gañándolle o posto a Luis Alberto Islas. Recibiu 5 goles ao longo dos 7 partidos que levaron á selección da Arxentina a gañar por segunda vez a Copa do Mundo de Fútbol da FIFA.
Unha fractura de antebrazo impediulle participar da Copa América 1987. Ademais, o martes 7 de xullo de 1987 realizaba un adestramento ás ordes do preparador físico Luis María Bonini que consistía en saltar e tocar o traveseiro do arco, cando se lle enganchou o anel de vodas nun dos ganchos que sosteñen a rede. Reimplantóuselle o tecido mediante unha operación de microcirurxía. Unha semana máis tarde os médicos comprobaron que reaccionara ben a pesar das horas que estivo desprendido do resto do corpo.
Pumpido estivo presente na Copa Mundial de Fútbol de 1990, pero crebou a perna dereita (morna e peroné), ao bater cun compañeiro (Julio Olarticoechea) no segundo partido ante a Unión Soviética, e foi substituído por Sergio Goycochea durante o resto do torneo. Goycochea terminaría sendo considerado o mellor porteiro dese mundial.
Ademais de Unión de Santa Fe, durante a súa carreira, Pumpido xogou en Club Atlético Vélez Sársfield, Club Atlético River Plate (con quen gaña a Copa Libertadores de América e a Copa Intercontinental en 1986) e o Real Betis Balompié de España. Xa no seu regreso á Arxentina, volve atallar en Club Atlético Unión de Santa Fe, o club dos seus amores, pero non logra mantelo en primeira e mándao á B nacional. Debido a isto cambia de plans e retírase meses máis tarde no Club Atlético Lanús.
Como técnico, Pumpido dirixiu a Unión de Santa Fe e o Club Olimpia de Paraguai, co que gañou a Copa Libertadores de 2002. Logo diso afirmou que daba un paso ao costado por que quería darse un descanso pero afirmou volver algunha vez a ese Club tan querido por el. Tamén dirixiu con éxito aos Tigres de la UANL de México. En 2005 e 2006 Pumpido volveu ao fútbol arxentino dirixindo a Club Atlético Newell's Old Boys de Rosario. Logo regresou ao fútbol mexicano dirixindo, sen éxito, a Tiburones Rojos de Veracruz.
Para a tempada 2009/10 do certame de Primeira B Nacional da Arxentina foi presentado como preparador futbolístico de Unión de Santa Fe, acompañado polo seu amigo Fernando Alí na condución técnica do primeiro equipo. Logo dunha deslucida actuación do cadro de persoal profesional nese mesma tempada, onde non logrou os seus obxectivos de ascenso, anuncio a súa renuncia.
En decembro de 2011 convértese no director técnico de Godoy Cruz para que o técnico convértase en substituto de Jorge dá Silva á fronte do equipo mendocino.
O 8 de outubro de 2014 regresou ao Rei de Copas para un terceiro período como adestrador. No 2011 arrincou o seu segundo proceso armando o equipo que sería a base do que lograse o campionato número 39 para o Olimpia, xa con outro adestrador entón. Pumpido chega coa misión de obter a estrela 40 a nivel local e a cuarta Copa Libertadores de América, buscando emular a Luis Alberto Cubilla, dúas veces Campéon de América coa Gloriosa Franxa Negra.
Come On Pilgrim
Come On Pilgrim é a primeira edición da banda estadounidense de rock alternativo Pixies, lanzado o 28 de setembro de 1987 a través do selo 4AD. O 28 de setembro de 2018 a discográfica publicou un disco triplo para celebrar o 30 aniversario deste traballo e do álbum Surfer Rosa (1988), formado polo EP, o álbum e un terceiro disco con temas ao vivo.
Antecedentes
En marzo de 1987 os Pixies (Black Francis, guitarra/voces principais; Kim Deal, baixo/voces; Joey Santiago, guitarra; David Lovering, batería), entraron nos Fort Apache Studios de Boston co dono do estudio e produtor Gary Smith para gravar unha cinta demo. O casete de 17 temas resultante, despois bautizada "The Purple Tape", conseguiu chegar ata Ivo Watts-Russell, presidente e cofundador do influente selo británico 4AD. O representante de Pixies, Ken Goes, tamén era o representante de Throwing Muses, que fora a primeira banda estadounidense en fichar con 4AD o ano anterior. A pesar de que inicialmente non quedou impresionado coa demo, a súa moza, secretaria na discográfica, díxolle que fichase ao grupo. Tras a súa insistencia, camiñou polas rúas de Nova York escoitando a cinta no seu Walkman e, segundo as súas palabra, finalmente "entendeuno".
Watts-Russell escolleu oitos dos 17 temas de The Purple Tape para compoñer un "mini album" de estrea. Expresando o seu pesar de que outras estreas anteriores de 4AD non estiveran ao nivel desas versións demo, decidiu remesturar lixeiramente esas oita cancións para editalas, en vez de facer que a banda as gravase outra vez. Pixies despois regravou e incluíu oitos dos nove cortes restantes en posteriores lanzamentos. A única canción que quedaría fóra desa lista foi "Rock A My Soul". Estes nove temas que quedaron fóra de Come On Pilgrim foron editados como o EP Pixies pola discográfica spinART Records en 2002.
O título do EP procede de "Watch What You're Doing", unha canción do cantante de rock cristián Larry Norman, que inclúe a liña, "C'mon pilgrim, you know He loves you", que Pixies usa no tema "Levitate Me". A letra de Larry Norman ("C'mon pilgrim, you know He loves you. He loves you more, than He loves this cloven earth. Don't make your life bad, and start acting like an idiot") á súa vez deriva da canción de Stevie Wonder "Sweet Little Girl" ("Come on now baby, you know your baby loves you, even more than he loves his clavinet. Don't make me get mad and act like a nigger.").
Xavestre, Xavestre, Trazo
Xavestre é un lugar da parroquia de Xavestre no concello coruñés de Trazo na comarca de Ordes. Tiña 59 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 35 eran homes e 24 eran mulleres.
Niagara Falls, Ontario
250px|miniatura|Vista de Niagara Falls, [[Ontario]]
Niagara Falls (Cataratas do Niágara, en galego) é unha cidade, situada na provincia canadense de Ontario, preto da fronteira canadense cos Estados Unidos, estado de Nova York. Fica á beira das Cataratas do Niágara, no río Niágara. Ao leste, a cidade de Niagara Falls conéctase a través de dúas pontes coa cidade de Niagara Falls. A súa poboación é de 78.815 habitantes.
Debido á bela paisaxe natural proporcionada polas cataratas onde a cidade está localizada, a principal fonte de renda da cidade é o turismo.
L.A.R. Legido
Luis Alberto Rodríguez Legido, nado en Castromonte (provincia de Valladolid) o 23 de xuño de 1975, é un músico, investigador sonoro e profesor de batería español. Dá clases de expresión rítmica e improvisación na Escola-Estudio de Música, en Santiago de Compostela.
Traxectoria
Durante a década de 1990 formouse en Madrid no Taller de Músicos e no CEDI, onde realiza estudos sobre análise do son, fisioloxía do oído, orixe da linguaxe, arte e ciencia do século XX e teoría da improvisación con profesores e artistas como Pedro López, Markus Breuss, Belma Muñor e Wade Matthews.
A partir de 1998 trasládase a Santiago de Compostela a raíz dunha oferta estábel como profesor titular da Estudio-Escola de Música. Ese ano recibe unha bolsa da Berkelee College of Music de Boston para facer o curso de World Percussion e é selecionado para o X Jazz Meeting organizado pola International Association of Schools of Jazz.
Nos anos posteriores traballa con diversas formacións como ADN, S.E.M Big Band, Abe Rábade Trío ou Xosé Manuel Budiño, realizando numerosos concertos en diversos festivais estatais e europeos. Traballa como batería para a artista galega Mercedes Peón realizando concertos tanto a nivel nacional como internacional. En 1999 forma o grupo de improvisación libre Parto.
Véxase tamén
Pablo Seoane
Barierata
Barierata (en Бариерата) é un filme búlgaro de 1979 dirixido por Christo Christov. Foi estreado na 11ª edición do Festival Internacional de Cinema de Moscova, onde gañou o Premio de Prata. O filme foi escollido como candidato de Bulgaria para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 52ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Lista dos estados dos Estados Unidos de América por área
Esta é unha lista dos estados dos Estados Unidos de América e os seus principais territorios ordenados por superficie total, superficie terrestre e superficie acuática. As cifras de superficies acuáticas inclúen augas interiores e costeiras, os Grandes Lagos e augas territoriais. Os glaciares e as zonas acuáticas intermitentes cóntanse coma superficie terrestre.
Tódolos datos proporciónaos a Oficina do Censo dos Estados Unidos, correspondentes ao ano 2000.
BC Alytus
O Krepšinio Klubas Alytus (en galego: Club Baloncesto Alytus) foi un club de baloncesto profesional da cidade de Alytus (Lituania) que competiu entre 2005 e 2011. O club participaba na Lietuvos Krepšinio Lyga (Liga de Baloncesto de Lituania) e na Baltic Basketball League (Liga de Baloncesto do Báltico) até que en se declarou en bancarrota, sendo substituído na cidade por outro club, o BC Savanoris. O seu maior logro histórico foi a cuarta praza na LKL na tempada 2007-08.
Lista dos estados dos Estados Unidos de América por área
Os rexistros cun (*) na columna posición e co nome en cursiva indican un estado legal distinto ao dos máis estados.
Bershka
Bershka é unha cadea de tendas de roupa pertencente ao grupo español INDITEX fundado por Amancio Ortega Gaona.
Bershka abriu as súas portas no mes de abril do ano 1998. O concepto de moda destas tendas está dirixido ao público novo, con cambios de deseños para as tempadas outono/inverno e primavera/verán.
O estilo das tendas Bershka é xuvenil e informal, pero dentro dela pódense elixir distintos estilos e gustos da moda.
Ten máis de mil tendas en máis de 54 países.
Marta Ortega, a filla de Amancio Ortega, traballou en Bershka en diversos postos.
Tendas
As súas máis de 1.081 tendas en 2016 atópanse en diversos países:
11D49
miniatura|150px|Esquema do foguete Kosmos-3M co motor foguete 11D49 da segunda etapa sinalado. 11D49 é a designación dun tipo de motor foguete utilizado como propulsor principal pola segunda etapa dos foguetes Kosmos-3M.
Características
Os motores 11D49 son fabricados pola casa Isayev e funcionan alimentados pola combinación hipergólica de ácido nítrico e dimetilhidracina asimétrica (UDMH). Úsanse na segunda etapa do foguete Kosmos-3M. Conta cunha tobeira principal e catro de control. A tobeira principal ten un pulo de 157,5 kN e cada unha das secundarias ten un pulo de 25 kN, cun impulso específico de 303 s e unha presión de traballo na cámara de combustión de 98,10 bares. O motor en si ten unha altura de 1,78 m e un diámetro de 1,92 m.
Onna-bugeisha
miniatura|Ishi-jo brandindo unha lanza [[naginata, por Utagawa Kuniyoshi.]] Unha onna-bugeisha (en 女武芸者) era un tipo de muller guerreira pertencente á nobreza xaponesa. Participaban en batallas, xeralmente a carón dos samurais homes, e formaban parte da clase bushi (samurai) na sociedade feudal xaponesa. Ao igual que eles, tamén eran adestradas no uso de armas para protexer o seu fogar, familia e honra en tempos de guerra. Algunhas onna-bugeisha coñecidas foron Tomoe Gozen, Nakano Takeko ou Hangaku Gozen.
Orixe
Moito tempo antes da emerxencia dos coñecidos samurais, os guerreiros xaponeses eran intensamente adestrados para brandir unha espada e unha lanza. As mulleres aprendían a usar a lanza naginata, a daga kaiken e a arte do tantōjutsu na batalla. Adestralas aseguraba a protección naquelas comunidades con falta de guerreiros homes. Unha destas mulleres, posteriormente coñecida como a Emperatriz Jingū (c. 169–269), usou as súas habilidades para provocar un cambio económico e social. É recoñecida por ser a onna-bugeisha que liderou a invasión de Corea no ano 200 trala morte en batalla do seu marido, o Emperador Chūai (o décimo cuarto emperador do Xapón).
De acordo coa lenda, conquistou Corea milagrosamente sen verter unha soa pinga de sangue. A pesar das controversias arredor da súa existencia e as súas fazañas, foi un perfecto exemplo de onna-bugeisha.
Durante os períodos Heian e Kamakura, as mulleres que participaron no campo de batalla foron máis unha excepción que unha constante. Os ideais xaponeses da feminidade predispuxeron a moitas mulleres a adoptar un rol de submisión e impotencia, en conflito co papel dunha muller guerreira.
Período Kamakura
As guerras Genpei (1180–1185) marcaron o comezo do conflito entre os clans Taira e Minamoto; dous dos clans máis prominentes e poderosos cara á fin do período Heian. A epopea Heike monogatari foi escrita no século XIII para commemorar as historias dos valentes e devotos samurais. Entre eles atópase Tomoe Gozen, serva de Minamoto no Yoshinaka, membro do clan Minamoto. Ela axudou a Yoshinaka a defenderse dos ataques do seu curmán, Minamoto no Yoritomo. Durante a batalla de Awazu (o 21 de febreiro de 1184) infiltrouse entre as forzas inimigas, arroxouse contra o seu guerreiro máis forte, descabalgouno, apresouno e decapitouno.
En Heike monogatari descríbese a Tomoe Gozen como unha muller "particularmente bela, coa pel branca, pelo longo e faccións encantadoras". Tamén foi unha notábel arqueira e sempre que unha batalla era inminente, Yoshinaka enviábaa de primeira capitá, equipada cunha forte armadura, un escudo enorme e un poderoso arco. Aínda que non se demostrou que Tomoe Gozen fose unha figura histórica, tivo un grande impacto na clase guerreira e nas escolas tradicionais de naginata. As súas fazañas tamén formaron parte de obras de teatro como "Tomoe no Monogatari", así como en varias pinturas de estilo ukiyo-e.
En 1185, estabeleceuse o shogunato Kamakura baixo o mandato de Minamoto no Yoritomo, tras frustrar as intencións do clan Taira. Após a súa morte, a súa muller Hōjō Masako converteuse na primeira onna-bugeisha en xogar un papel prominente na política. Masako fíxose monxa budista, un destino habitual para as viúvas de samurais, pero continuou participando activamente na política. Influíu nas vidas dos seus fillos Minamoto no Yoriie e Minamoto no Sanetomo (segundo e terceiro shōgun respectivamente) e nas decisións da facción do clan Hōjō na corte do shōgun.
A través dos esforzos colectivos de Masako e uns poucos monicreques políticos, as leis de goberno da corte do shōgun de comezos do século XIII, permitiron que as mulleres tivesen os mesmos dereitos de herdanza que os seus parentes fraternos. Aínda que o papel principal da muller no Xapón seguía a ser o de coidar da familia e dos seus maridos, adquiriron un maior status dentro do fogar. Estas leis tamén permitiron ás mulleres xaponesas controlar as finanzas, o legado de propiedades, o mantemento das casas, contratar servos e criar os seus fillos de acordo cunha boa educación samurai. Tamén se esperaba delas que defendesen os seus fogares en tempos de guerra.
Período Edo
Por mor da influencia da filosofía neoconfucianista e o estabelecemento dun mercado matrimonial no período Edo (1600–1868), o status das onna-bugeisha diminuíu significativamente. A súa función cambiou así como a dos seus maridos. Os samurais deixaron de implicarse nas batallas e nas guerras, pasando a ter un rol máis burocrático. As mulleres, e especialmente as fillas de clase alta, axiña se converteron en peóns nos plans de éxito e poder das súas familias. Os ideais de devoción valente e autosacrificio foron gradualmente substituídos por unha obediencia silenciosa e pasiva.
Viaxar durante o período Edo era moi esixente e inseguro para moitas mulleres debido ás duras restriccións. Sempre tiñan que estar acompañadas por un home, xa que non se lles permitía viaxar por si mesmas. Amais, tiñan que posuír permisos específicos argumentando os seus motivos ou negocios. As mulleres samurais tamén foron duramente acosadas polos oficiais que controlaban os puntos de inspección.
O comezo do século XVII supuxo unha transformación moi significativa da aceptación social das mulleres no Xapón. Moitos samurais víanas como meras criadoras de nenos e o concepto dunha muller como compañeira de batalla xa non seguiu sendo concibíbel. A relación entre un marido e a súa dona era moi próxima a dun señor e o seu vasalo.
Porén, durante a batalla de Aizu da guerra Boshin en 1868, Nakano Takeko, unha muller membro do clan Aizu, foi recrutada para liderar un corpo de combate feminino e facer fronte ao embate dos 20 000 guerreiros das tropas do Exército Imperial Xaponés do dominio Ōgaki. Takeko era moi hábil coa lanza naginata e, xunto co seu grupo de 20 mulleres, uniuse a outros 3 000 samurais na batalla. Mentres lideraba unha carga, recibiu un disparo mortal no peito. No canto de deixar que o inimigo capturase a súa testa como un trofeo, pediulle á súa irmá, Yūko, que lla cortase e a enterrase. Foi levada ó templo Hōkai (na actual Aizubange, Fukushima) e enterrada debaixo dun piñeiro.
Armas
A súa arma de elección máis popular era a lanza naginata. Grazas á súa longura e a súa coitela curvada, compensaba a maior forza e tamaño corporal dos opoñentes masculinos. Debido a que esta arma foi usada por moitas mulleres guerreiras lendarias, chegou a se converter nunha imaxe icónica das onna-bugeisha. Durante o período Edo, creáronse moitas escolas que se centraron no seu ensino a mulleres, polo que se perpetuou aínda máis a súa asociación feminina.
Por outra parte, como a maior parte do tempo a función das onna-bugeisha era protexer o seu fogar de intrusos, deuse maior énfase ao uso de armas de longo alcance para ser disparadas dende estruturas defensivas.
Panteras Grises
Os Panteras Grises (en inglés Gray Panthers) é unha organización estadounidense defensora dos dereitos das persoas maiores fundada por Maggie Kuhn, en 1970, como reacción ao seu retiro forzoso. O nome e a inspiración están tomadas da organización afroamericana dos Panteras Negras.
Relacionado cos movementos polos Dereitos Civís, loitou entre outras cousas pola mellora do sistema sanitario e a necesidade da educación pública ao longo de toda a vida. Acolleron tamén no seu ideario a loita polos dereitos dos traballadores, así como un compromiso ecoloxista e pacifista, comprometéndose politicamente contra a Guerra do Vietnam.
A organización combateu a "teoría do desarraigo", que implica que a unha idade avanzada é necesaria unha separación do resto da sociedade como preludio da morte. Ao mesmo tempo criticaron a tendencia xeral da xerontoloxía que identificaba ás persoas maiores como incapaces e como unha carga económica para a sociedade. Ao mesmo tempo levaron a polémica á sociedade estadounidense cando Maggie Kuhn se atreveu a tratar abertamente o tema da sexualidade na xente de idade avanzada.
Mansilla + Tuñón Arquitectos
miniatura|Fachada do [[MUSAC en León, obra de Mansilla + Tuñón.]] Mansilla + Tuñón Arquitectos é un estudio de arquitectura fundado en 1992 polo arquitectos Emilio Tuñón Álvarez (nado en 1959) e Luis Moreno Mansilla (nado en 1959).
Traxectoria
En 1993, fundan xunto a Luis Rojo a cooperativa de pensamentos CIRCO, editando unha publicación do mesmo nome que foi galardoada co premio FAD en 2006, o premio da III Bienal Iberoamericana de Arquitectura e Ingeniería 2002 e o premio COAM en 1995.
Southern rock
O southern rock é un subxénero de música rock e un xénero de Americana. Desenvolveuse nos estados do sur dos Estados Unidos dende o rock and roll, o country e o blues, e centrado xeralmente na guitarra eléctrica e nas voces. As figuras máis importantes do southern rock son The Allman Brothers Band, Lynyrd Skynyrd, ZZ Top, Molly Hatchet, Marshall Tucker Band, Outlaws e 38 Special.
STS-78
STS-78 foi unha misión do transbordador espacial Columbia lanzada o 20 de xuño de 1996 desde a rampla 39B do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-78, con sete astronautas (Terence T. Henricks, Kevin R. Kregel, Susan J. Helms, Richard M. Linnehan, Charles E. Brady, Jean-Jacques Favier e Robert Brent Thirsk) a bordo, foi lanzada para facer experimentos no módulo LMS-1, un módulo Spacelab enfocado á bioloxía e á medicina.
LMS-1 levaba 41 experimentos incluíndo experimentos con embrións de peixe, ratas, bonsai, adicados a dinámica de fluídos, metalurxia, crecemento de cristais de proteína e outros, nos que participaron cinco axencias espaciais e dez países.
O transbordador regresou a terra no Centro Espacial Kennedy o 7 de xullo de 1996.
Isabel de Villamartín
Isabel de Villamartín i Thomas, tamén coñecida como Clemència Isaura, nada en Galicia e finada en La Garriga en 1877, foi unha escritora galega residente en Cataluña.
Traxectoria
Naceu nun lugar indeterminado de Galicia en data descoñecida. Mudouse a Cataluña, vivindo en Barcelona e Xirona. Desenvolveu principalmente a súa obra literaria en catalán e foi unha das principais compositoras de mediados do século XIX. Gañou a súa primeira Flor Natural nos Xogos Florais de 1859 co alcume de Clemència Isaura.
As súas obras incluíronse en Los trobadors nous e Los trobadors moderns, dúas antoloxías poéticas da Renaixença. Participou tamén no Calendari Català. Publicou ''Pembé-haré. Oriental (1856) e La desposada de Déu (1862), en catalán, e Horas crepusculares (1865) e La envidia y la caridad'' (1872) en castelán.
Tamerlán
Tamerlán (adaptación occidental de Timur Lang), nado preto de Kesh (actual Uzbekistán) o 9 de abril de 1336 e finado en Otrar o 18 de febreiro de 1405, foi un emperador. Era parente afastado de Xenxis Kan, do que se consideraba o seu fillo espiritual. O seu nome Timur, significa "ferro" en turco-mongol (cf. mongol tömör e turco demir), e evoca o de Xenxis Kan, Temüdjin. Chamábaselle tamén Amir Timur (Emir de ferro). A segunda parte Lang quere dicir "coxo": «Timur o coxo» e procede do persa langidan [l a ŋ i d a n] - coxear.
Logo da súa morte o seu Imperio, gobernado polos seus descendentes (os Timúridas), foi tragado polas potencias veciñas ata o asalto final dos uzbekos da dinastía dos Chaybanides.
Traxectoria
dereita|miniatura|Tamerlán. Naceu preto de Kesh, ao sur de Samarcande (actual Shahr-e Sabz, 'a cidade verde'). Seu pai Tara gh ay era xefe da tribo de Barlas, nómades turco falantes de orixe mongol, que remontaba a súa liña ata o xefe mongol Qarachar Barlas. Tara gh ay era neto de Qarachar Noyon, distinguido entre os seus homes como o primeiro que se convertera ao islam, Tara gh ay puido asumir o rango militar que ostentaba por herdanza. Tara gh ay retirouse a un mosteiro islámico, dicíndolle a seu fillo: "o mundo é un lindo vaso cheo de escorpións".
So a vixilancia paternal, a educación do mozo Timur foi tal que non só se convertera en hábil en toda clase de exercicios a aire libre, senón que gozou reputación de estar versado en literatura e ser un atento lector do Corán. Como o pai, Timur era musulmán e puido estar influído polo sufismo. Nesa época, segundo as Memorias (Malfu'at), mostraba unha natureza tenra e simpática, pero tales flores tense actualmente por espurias.
Cara a 1358 converteuse en xefe militar. Tamerlán tomou parte en campañas na Transoxiana por conta do khan chagatai, un descendente de Xenxis Kan. A súa carreira, na decena de anos que seguiron, está resumida nas Memorias. Aliándose con Kurgan, o destrutor de Kazán, con quen tiña parentesco, invadiu o Khorasán á cabeza dun exército de millares de xinetes. Era a segunda expedición na que se erixía en actor principal. O seu éxito levouno a novas operacións, entre as que destaca a submisión de Khwarizm e Urganj.
Logo do asasinato de Kurgan, as controversias que xurdiran entre os numerosos pretendentes foron cortadas pola invasión de Tugluk Timur, un descendente de Xenxis Kan. Tamerlán foi enviado en misión ao campamento dos invasores, que tivo como resultado que fose encargado do goberno de Transoxiana, en árabe Mawaranahr ("alén do río"). Á morte do seu pai, herdou o cargo de xefe dos Barlas. Mawaranahr foi confiada a un fillo de Tughluk.
Subida ao poder
A morte de Tughluk facilitou a reconquista, na que lle bastaran algúns anos de perseveranza e de enerxía, con que agregou un vasto territorio. Durante este período, Tamerlán e seu cuñado Husayn, nun primeiro momento camaradas como fuxitivos e vagabundos, tornáronse rivais. A fins de 1369. Husayn foi asasinado e Tamerlán, que fora proclamado, de xeito oficial, soberano en Balkh, subiu ao trono en Samarcanda, a capital das súas posesións.
É curioso que Tamerlán non ostentou xamais o título de Khan, autodenominándose «amir» ("príncipe" en árabe) e actuando en nome do khan de chagatai, amo da Transoxiana. Tería dezaoito esposas e numerosas concubinas.
Período de expansión
Un dos seus rivais máis temíbeis foi Tokhtamysh, que despois de estar refuxiado na corte de Tamerlán, foi o dirixente de Kiptchak e da Horda de Ouro, disputándolle a Timur a pose de Khwarizm. Tamerlán apoiou a Tokhtamysh contra os rusos. Tohktamysh, véndose apoiado, invadiu Rusia e tomou Moscova en 1382. Máis tarde Tohktamysh revolveuse contra Tamerlán e invadiu o Azerbaidjan en 1385. Mais en 1395, na batalla do Kur, o poder de Tohktamysh foi por fin desfeito.
En 1383 Tamerlán colleu Herat, en Persia (no actual Afganistán), que logo da morte de Abu Said (1335), cabeza da dinastía Ilkhanide, estaba baleira de poder que controlase o territorio.
Na India
miniatura|O Imperio de Tamerlán En 1398, aínda que Tamerlán tiña xa sesenta anos, Farishta dinos que « informado de disturbios e guerras civís na India, iniciou unha expedición a ese país ». O 12 de setembro de 1398, « alcanzou as beiras do Indo». Fixo 100.000 cativos, logo executados; os seus soldados facían pirámides con cabezas de inimigos.
O seu paso do río, a súa marcha ao longo da beira esquerda, os reforzos que subministrou a seu neto Pir Muhammad, que foi investido en Multan, a toma de cidades e aldeas, posibelmente acompañada de destrución de casas e o masacre dos habitantes, a batalla ante Delhi, as vitorias doadas, a entrada triunfal na cidade maldita, co seu cortexo de horrores... Todas esas circunstancias pertencen aos anais da India. Tense dito que devastar Delhi non entraba nas intencións de Tamerlán, mais que os seus homes non podían ser controlados tan facilmente nas portas da urbe. As vítimas foran numerosas e os sobreviventes reducidos á escravitude.
Últimas campañas
En abril de 1399, uns tres meses logo de deixar a capital de Mahmud Toghluk, Tamerlán retornou na súa capital alén o río Oxus (Amu-Daria). A corrupción diminuíu drasticamente. Segundo Ruy Gonzáles de Clavijo, o embaixador de Castela chegado a corte de Tamerlán en 1404, noventa elefantes foran empregados tan só para transportar pedras desde canteiras, para poder erguer unha mesquita en Samarcanda.
A guerra contra os turcos e os exipcios, que sobreveu á súa volta da India, acadou sona pola toma de Alepo e de Damasco. Cercou Bagdad en xuño de 1401. Logo da toma da cidade, 20.000 habitantes foran masacrados.
Tamerlán mandou que cada soldado debía vir mostrarlle, polo menos, dúas cabezas humanas. En 1402, Tamerlan invadiu Anatolia, desafiando o sultán otomán Baiaceto I na Batalla de Ancara; Baiaceto foi capturado, morrendo logo no cativerio. Esta vitoria salvou temporalmente (por uns cincuenta anos) o Imperio bizantino case moribundo, ao abater as forzas turcas coas que se proxectaba tomar Constantinopla. Tamerlán tomou tamén Esmirna aos Cabaleiros de Rodas.
En decembro de 1404, Tamerlán emprendeu unha expedición militar contra a China, pero o vello guerreiro foi atacado por febres e pestes cando acampou xunto o río (Syr-Daria), morrendo en Atrar (Otrar) a mediados de febreiro de 1405. Foi sepultado en Samarcanda.
Sucesión
Tamerlán nomeou a seu neto Pir Muhammad como sucesor, pero non foi recoñecido. Por uns meses, Shah Rukh, fillo de Timur, logrou ser aceptado. Pero en pouco tempo, numerosos xefes lograrían independizarse, despezando o Imperio timúrida. Aquel inmenso imperio apenas o sobreviviu, pois non se preocupou da eficacia política nos territorios que conquistaba, nin creou nunca unha administración.
O Xordo, Quintela, Castro de Rei
O Xordo é un lugar da parroquia de Quintela no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 25 habitantes (11 homes e 14 mulleres).
ChemSpider
ChemSpider é unha base de datos químicos, que é propiedade da Royal Society of Chemistry (Real Sociedade de Química británica).
Base de datos
A base de datos contén información sobre máis de 30 millóns de moléculas distintas procedentes dunhas 450 fontes de datos, como:
Cada composto químico posúe un identficador exclusivo, que forma parte dunha URL correspondente. Por exemplo, a acetona é o composto 175, e así a súa URL é http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.175.html
Fontes dos datos
A base de datos ChemSpider pode ser actualizada con contribucións dos usuarios, incluíndo achegas de estruturas químicas, espectros e revisións dos usuarios. Ten un enfoque de recollida pública de fontes (crowdsourcing). A revisión dos datos feita desta maneira xerou un dicionario de nomes químicos asociados con estruturas químicas que foi utilizado en aplicacións de minado de textos (text-mining) da literatura química e biomédica.
Porén, os dereitos da base de datos non son de dominio público e non está dispoñible un vertido de datos (data dump); de feito, as "preguntas formuladas frecuentemente" (FAQ) mesmo indican que só se permiten descargas limitadas. Por tanto, o dereito de ramificación (facer variantes dun software ou right to fork) non está garantido e o proxecto non pode ser considerado libre/aberto.
Busca de datos
Proporciónanse varios módulos de busca de datos:
Etiquetaxe de documentos químicos
A base de datos ChemSpider foi utilizada en combinación con minado de textos como a base da etiquetaxe de documentos químicos (markup language). ChemMantis, o Chemistry Markup And Nomenclature Transformation Integrated System usa algoritmos para identificar e extraer nomes químicos de documentos e páxinas web e converte os nomes químicos en estruturas químicas usando algoritmos de conversión de nome-a-estrutura e buscas de dicionario na base de datos ChemSpider. O resultado é un sistema integrado entre documentos químicos e a busca de información por medio de ChemSpider nunhas 150 fontes de datos.
Historia
ChemSpider foi adquirido pola Royal Society of Chemistry (RSC) británica en 2009. Antes desta compra, ChemSpider estaba controlada por unha compañía privada, ChemZoo Inc. O sistema foi lanzado primeiramente en 2007 en forma dun desenvolvemento beta e transicionado en 2008. ChemSpider expandiu o seu soporte xenérico dunha base de datos químicos para incluír o soporte dunha colección de estruturas químicas de Wikipedia por medio da súa aplicación WiChempedia.
Servizos
Están dispoñibles varios servizos en liña, como a conversión dos nomes químicos a estruturas químicas, a xeración de cadeas de datos SMILES e InChI e a predición de moitos parámetros fisicoquímicos e a integración nun servizo web que permite a predición NMR.
"SyntheticPages"
SyntheticPages é unha base de datos interactiva libre de procedementos de química sintética operada pola Royal Society of Chemistry británica. Os usuarios envían procedementos sintéticos que realizaron eles mesmos para a súa publicación no sitio web. Estes procedementos poden ser traballos orixinais, pero máis a miúdio están baseados en reaccións que aparecen na literatura. As citas do procedemento orixinal publicado fanse cando é apropiado. Son comprobadas por un editor científico antes de seren publicadas na web. As páxinas non pasan por unha revisión por pares formal como ocorre normalmente cos artigos de revistas científicas, pero os usuarios rexistrados poden facer comentarios. Os comentarios son tamén moderados por editores científicos. A intención é recompilar experiencias prácticas de como realizar síntese química útil no laboratorio. Aínda que os métodos experimentais publicados nunha revista académica convencional están listados de forma formal e concisa, os procedementos en ChemSpider SyntheticPages danse con máis detalles prácticos. Recoméndase a informalidade. Os comentarios dos autores tamén se inclúen. Outras publicacións con cantidades comparables de detalles son Organic Syntheses e Inorganic Syntheses. O sitio de SyntheticPages foi estsablecido orixinalmente polos profesores Kevin Booker-Milburn (Universidade de Bristol), Stephen Caddick (University College de Londres), Peter Scott (Universidade de Warwick) e Dr Max Hammond. En 2010 anunciouse a fusión co motor de busca de estruturas químicas ChemSpider da Royal Society of Chemistry e a formación de ChemSpider|SyntheticPages (CS|SP).
Open PHACTS
ChemSpider é o depósito de compostros químicos como parte do proxecto Open PHACTS, unha Innovative Medicines Initiative. Open PHACTS desprega estándares abertos, acceso aberto, un enfoque de web semántica para abordar casos de pescozos de botella no descubrimento de pequenas moléculas farmacolóxicas, con fontes de información discrepantes, falta de estándares e sobrecarga de información.
Bono (músico)
Paul David Hewson, máis coñecido como Bono, nado o 10 de maio de 1960, é un músico irlandés, vocalista e líder da banda de rock U2 e activista político, especialmente comprometido coa causa humanitaria en África e a favor da cancelación da débeda externa dos países do terceiro mundo, labor recoñecido entre outros polos seus nomeamentos consecutivos ao Premio Nobel da Paz no 2005 e 2006. Bono naceu e creceu en Dublín (Irlanda) onde coñeceu a súa futura esposa, Ali Hewson, e os futuros membros de U2. Bono escribe tódalas letras da banda, moitas veces empregando temas sociais, relixiosos e políticos. Durante os seus primeiros anos as letras de Bono contribuíron ao ton espiritual e rebeldía de U2. Como a banda madureceu, as súas letras tornáronse máis inspiradas por experiencias persoais compartidas cos membros da banda.
Pablo Escobar
Pablo Emilio Escobar Gaviria, nado en Rionegro, Antioquia, o 1 de decembro de 1949 e finado en Medellín o 2 de decembro de 1993, foi un narcotraficante colombiano. Foi o máximo líder do Cartel de Medellín e do grupo coñecido como Los Extraditables, chegou a ser o home máis poderoso da mafia colombiana, e mailo criminal máis rico e perigoso da súa época en todo o mundo.
Apeadoiro de Osebe
Osebe foi unha estación posteriormente convertida en apeadoiro ferroviario de Adif situado en Osebe, no concello de Teo, provincia da Coruña. Ten servizos de Rexional operado por Renfe.
Pablo Escobar
Traxectoria
As autoridades vincúlano ao asasinato de máis de 10.000 persoas; un dos seus principais gardacostas e lugartenentes, John Jairo Velásquez Vásquez, alias Popeye, relacionouno co asasinato de centos de persoas. No medio da guerra encarnizada que realizou contra o Estado colombiano desde 1984, a súa organización foi responsable de numerosos actos de terrorismo, entre eles, a colocación de máis de 250 bombas e ducias de matanzas que deixaron un total de 1.142 civís mortos, sen contar os miles de vítimas colaterais froito do fogo cruzado coas autoridades en Antioquia e Medellín. Foi responsable do asasinato de 657 policías entre 1989 e 1993, e dun feroz enfrontamento co Cartel de Cali, os paramilitares do Magdalena Medio e finalmente con Los Pepes.
Apeadoiro de Osebe
Situación ferroviaria
Atópase no punto quilométrico 82 da liña férrea de ancho ibérico que une Redondela con Santiago de Compostela a 118 metros de altitude, entre as estacións da Escravitude e de Santiago de Compostela.
Pablo Escobar
Traxectoria
Organizou e financiou unha extensa rede de sicarios e, cos seus actos terroristas mediante o emprego de coches bomba nas principais cidades, desestabilizou Colombia, converténdose no criminal máis buscado do mundo a comezos dos anos 1990. Tras fuxir do cárcere en xullo de 1992, o goberno de Colombia destinou uns catro mil efectivos e unha cantidade inxente de recursos para conformar o denominado Bloque de busca e recapturalo. Tras dezasete meses, e co apoio incondicional de grupos da intelixencia estadounidenses, localizárono nun barrio de Medellín, morrendo nun tiroteo coas forzas da lei.
Co comercio de cocaína amasou a fortuna máis grande do seu país e unha das meirandes do mundo. Alcuñado «El Patrón», a súa fortuna estimábase entre os 9.000 e 15.000 millóns de dólares, aínda que segundo varias investigacións e informes da prensa especializada, o tráfico de drogas reportoulle beneficios de 25.000 millóns de dólares.
Apeadoiro de Osebe
Historia
Foi en 1863 cando se creou a sociedade do Ferrocarril Compostelán da Infanta Dona Isabel co propósito de unir Santiago de Compostela co Carril, no concello de Vilagarcía de Arousa. Esta sociedade foi vendida en 1866 a The West Galicia Railway Company Limited, compañía británica que foi quen puxo en marcha o devandito tramo o 15 de setembro de 1873 despois de once anos de traballo.
O 9 de setembro de 1928, MZOV fíxose co control de The West Galicia Railway Company Limited. Con todo esta situación só durou un ano tras ser absorbida a primeira pola Compañía Nacional dos Ferrocarrís do Oeste. En 1941, Oeste foi nacionalizada e integrada na recentemente creada RENFE quen xestionou a estación ata a separación de Renfe en Adif e Renfe Operadora o 31 de decembro de 2004.
Media distancia
Actualizado a 1 de xaneiro de 2018.
Premio Álvaro Cunqueiro para textos teatrais
Historia e características
Convócase dende o ano 1988 e ata hai pouco era o premio máis prestixioso e con mellor dotación económica de teatro galego, superado agora polo Premio Rafael Dieste que organiza a Deputación da Coruña e implica a representación do texto premiado.
A dotación actual do premio inclúe a publicación da obra gañadora e, nun principio, implicaba a súa representación por parte do Centro Dramático Galego. Esta última era incumprida frecuentemente e xeraba certa polémica, polo que acabou por ser retirada das bases e substituída por unha base, a oitava, que implicaba "sacar a concurso a posta en escena do texto premiado".