cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paspallás
Status
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais comsidera que a especie ten unha área de dispersión extraodinariamente grande e que, por tanto, non se aproxima ao limiar de vulnerábel segundo os criterios establecidos de "tamaño da área"; e que a pesar do feito de que a tendencia da poboación parece estar diminuíndo, non se cre que esta diminución sexa o suficientemente rápida como para acercarse ao limiar de vulnerabilidade, polo que o status da especie é avaliado como LC (pouco preocupante).
Xoán de Ávila
Xoán de Ávila, nado o 6 de xaneiro de 1499 en Almodóvar del Campo (Cidade Real) e finado o 10 de maio de 1569 en Montilla, foi un sacerdote, reformador e escritor español.
Inicios
Era fillo dunha familia de xudeus conversos. O seu pai Afonso e a súa nai Catarina posuían unha boa posición ao seren posuidores dunhas minas de prata en Serra Morena.
En 1513 foise estudar Dereito a Salamanca; en 1520 acode a formarse en artes e teoloxía a Alcalá de Henares onde entra en contacto co pensamento de Erasmo de Rotterdam e afonda no coñecemento da Biblia e os Pais da Igrexa.
Foi ordenado sacerdote en 1526. Lonxe de ocultar as súas orixes, dixo a súa primeira misa na súa vila natal e quixo que participaran e logo comeran á súa mesa os pobres da mesma. Tras isto repartiu os seus bens aos desfavorecidos e trasladouse a Sevilla co fin de embarcarse para ser misioneiro ao servizo do bispo de Tlascala (México). Mentres agardaba entregouse a unha vida de asistencia aos necesitados e ensinanza do catecismo. Os seus plans trocaron cando o bispo de Sevilla Alonso Manrique ordéalle predicar en Andalucía. Dedicouse a percorrer as cidades e vilas andaluzas, reconciliando inimigos, impartindo catequeses, atendendo doentes e menesterosos.
Represión pola Inquisición
Aínda que comezou a ser seguido polas camadas populares, boa parte do clero comezou a opoñerse ao seu labor, ata o punto de ser abofeteado por un deles na rúa, ao que el respondeu axoenllándose e poñendo a outra meixela.
Varios cregos acusárono de falar mal dos ricos, chamar mártires aos queimados coma herexes, ensinar cousas iconvenientes como que era mellor dar esmolas que fundar capelanías. Atribuíronselle erros dogmáticos en canto á Virxe María, a interpretación das Escrituras, a Eucaristía etc. Permaneceu dende 1531 ata 1533 na cadea ata que finalmente foi absolto aínda que con algunha advertencia e reconvención.
Escritos e fundacións
Durante a súa prisión empeza a escribir Audi, Filia á súa amiga a moza Dona Sancha Carrillo. Xa liberado e reintegrado á súa vida pastoral dedica as súas Advertencias ao Concilio de Toledo ao bispo de Córdoba Cristóbal de Rojas. A Xoán de Ávila se lle atribúen a conversión do Xoán de Deus e de Francisco de Borxa.
Fundou colexios como, centros de formación e a Universidade de Baeza. Nos Memoriais do Concilio de Trento pide a creación de seminarios para unha rexeración da Igrexa católica. Consérvanse moitos sermóns sendo unha idea frecuente neles Cristo crucificado como expresión do amor de Deus. Tamén sobreviviu un anaco dun Tratado sobre o Sacerdocio. O seu Tratado do Amor de Deus está considerado como unha das primeiras xoias teolóxicas en lingua vulgar.
A enfermidade obrigouno a retirarse a Montilla onde acabou morrendo 15 anos despois.
Thomas Bo Larsen
Thomas Bo Larsen, nado o 27 de novembro de 1963 en Gladsaxe, é un actor dinamarqués.
Premio Bodil
O Premio Bodil (Bodilpris) é un dos máis antigos premios cinematográficos daneses, outorgado pola Asociación Nacional de Críticos de Cine de Dinamarca (Filmmedarbejderforeningen).
Historia e características
Foi concedido por vez primeira o 28 de abril de 1948, e premia a filmes e actores aos cales os críticos consideran de máis mérito, sen ter en conta intereses comerciais. Entréganse anualmente nunha cerimonia que se celebra no Cine Imperial en Copenhaguen. O seu nome fai referencia a dúas importantes actrices danesas, Bodil Kier e Bodil Ipsen.
O trofeo representa unha figura feminina feita en porcelana e foi deseñada polo artista Ebbe Sadolin e esculpido por Svend Jespersen.
Categorías
Existen as seguintes categorías:
Ramiro Martínez López
Ramiro Martínez López, coñecido como Zapateiro, nado en Laraxe (Cabanas) en 1902, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Juan Muñiz
Juan Muñiz Gallego, nado o 14 de marzo de 1992 en Xixón (Asturias), é un futbolista profesional español da canteira do Sporting de Gijón, que xoga como extremo esquerdo no Volos FC.
Andrés Balsa
Andrés Balsa Antón, nado en Mugardos o 11 de marzo de 1883 e finado en Madrid en decembro de 1973, foi un boxeador, loitador profesional e adestrador de fútbol galego.
Como loitador
Andrés Balsa enrolouse na mariña mercante, e cando menos desde 1909, participou en competicións de loita e xa na altura de 1915 a prensa española faise eco das súas vitorias nos Estados Unidos e Cuba. Cos seus dous metros de altura e cen quilos de peso competiu dende Estados Unidos a Perú, Cuba ou Arxentina cunha gran porcentaxe de vitorias e amasando unha cantidade de diñeiro. Debido a súa fama, participou no filme italiano Quo Vadis? (E. Guazzoni, 1912), aínda que non está claro o papel que interpretou (algunhas fontes afirman que foi coa personaxe de Ursus, aínda que noutras afírmase que quen a desempeñou foi o romano Bruto Castellani). Logo de loitar en cidades como Río de Xaneiro, Madrid ou Liverpool, ao remate da primeira guerra mundial regresou a Galiza, chegando ao porto de Vigo o 1º de xullo de 1920 a bordo do vapor Desna, recibido en loor de multitudes.
Confiado nas súas capacidades decidiu dar o salto ao competitivo mundo do boxeo. A partir dos 40 anos comezou o baixón físico de Balsa, e unha serie de contundentes derrotas ante púxiles de non moi alta categoría levárono a retirarse da competición profesional.
Como adestrador de fútbol
No ano 1926 incorporouse ao cadro técnico do Celta de Vigo en calidade de preparador físico e adestrador, en substitución de Francis Cuggy.
Esa tempada o Celta rematou o campionato como subcampión de Galicia por detrás do Deportivo da Coruña dos xogadores que desertaran do Celta no proceso de fusión entre o Real Club Fortuna de Vigo e o Vigo Sporting, como Otero, Isidro ou Chiarroni. En consecuencia disputou a liga do torneo de subcampións de España, cuxa fase de grupos foi un paseo para o Celta, que gañou tódolos partidos, con 34 goles a favor e 8 en contra. En oitavos de final caeu nun terceiro partido de desempate ante o Arenas de Getxo.
Terminada a tempada produciuse unha renovación da xunta directiva do Celta, que decidiu non renovar ao adestrador Balsa e fichar ao escocés Mr. Cowan. Ese mesmo ano incorporouse como masaxista ao Deportivo da Coruña, aproveitando a súa experiencia na alta competición nunha época na que se coidaba moi pouco a condición física no fútbol.
Foi o adestrador do Deportivo no debut na Segunda División 1928–29, na que o equipo coruñés logrou o 8.º posto (6 vitorias, 4 empates e 8 derrotas), salvando o descenso por 3 puntos. Na seguinte campaña foi substituído polo coruñés Paco González Galán.
A súa grande oportunidade como adestrador chegou na tempada 1935-36, cando o contratou o Valencia CF como masaxista. Tras a destitución de Fiverb, Balsa foi nomenado adestrador. Os resultados foron moi discretos. Porén co inicio da Guerra Civil Balsa mantívose leal á II República, formando parte do novo Valencia dos traballadores, trala incautación do equipo por parte dos empregados e futbolistas.
En 1950 o Valencia CF disputou un amigábel co Burjassot CF a benefecio do seu antigo adestrador. A finais dos anos cincuenta emigrou ao Brasil coa súa muller, reclamados polo seu fillo Andrés, dono de varios negocios. A finais dos anos sesenta morreu o seu fillo e a familia quedou na ruína. O Valencia CF xiroulle diñeiro para regresar a España e ofreceulle asentarse en Valencia coa súa muller.
Arnold Böcklin
miniatura|A illa da morte Arnold Böcklin, nado en Basilea o 16 de outubro de 1827 e finado en Fiesole, Italia, o 16 de xaneiro de 1901, foi un pintor suízo.
Traxectoria
Coñecido sobre todo pola súa pintura, A illa da morte, encadrouse no movemento do simbolismo, exercendo grande influencia sobre pintores do surrealismo coma Max Ernst ou Salvador Dalí. As súas obras recrean figuras fantásticas, mitolóxicas baixo construcións clásicas, á vez que reflicten unha obsesión co tema da morte, e que dan pé a mundos oníricos, fantásticos.
Lingua kim mun
O kim mun  ou mun é unha lingua miénica.
Pimpín
A palabra pimpín pode referirse a:
Harry Potter e a Orde do Fénix (filme)
O filme tivo a súa estrea nos Estados Unidos o 11 de xullo de 2007 e no Reino Unido e o 12 de xullo de 2007. Foi a primeira película de Harry Potter en proxectarse en cines IMAX 3D, aínda que tamén se estreou en salas convencionais e con IMAX. A recadación nas salas internacionais ascende a 938,2 millóns de dólares estadounidenses.
Sinopse
O quinto ano de Harry comeza sufrindo un ataque de Dementores en Little Whinging. Máis tarde, descobre que o Ministerio de Maxia nega o regreso de Lord Voldemort; asemade Harry comeza a sufrir continuos pesadelos. Pola súa banda, o Ministerio sitúa a Dolores Umbridge como nova profesora de Defensa contra a Maxia Negra para controlar a Albus Dumbledore. Así comeza unha loita que enfronta a un grupo de estudantes da escola (o Exército de Dumbledore) e a Orde do Fénix contra o Ministerio de Maxia e os Devoradores da Morte.
Produción
A gravación do filme realizouse entre febreiro e novembro de 2006 en Inglaterra e Escocia para as escenas exteriores e nos Leavesden Film Studios en Watford para as tomas interiores. A posprodución da película continuou durante varios meses para engadir os efectos visuais.
Banda sonora
A banda sonora de Harry Potter e a Orde do Fénix lanzouse ao mercado o 10 de xullo de 2007. Desta volta, Nicholas Hooper foi o encargado de compoñer as pezas musicais, despois de que John Williams o fixera nas tres primeiras entregas da saga e Patrick Doyle na cuarta.
As pezas "Another Story", "The Hall of Prophecies", "The Room of Requirement" e "A Journey to Hogwarts" conteñen partes de "Hedwig's Theme", escrita por John Williams. Ademais, Alexandre Desplat empregou "The Kiss" máis adiante na súa peza "A New Beginning" para a banda sonora de Harry Potter e as reliquias da morte (2ª parte).
Jesús Ferreiro
Jesús Manuel Ferreiro, nado en Melide o 5 de outubro de 1968, é un piloto de rally galego que competiu en diferentes competicións coma o Campionato de Galicia de Rally ou o Campionato de España de Rallys case sempre con vehículos de tracción traseira. Foi campión galego de históricos en tres ocasións (1994, 2000 e 2002) e campión de España, tamén na categoría de históricos en catro ocasións (2007, 2012, 2014 e 2021).
Traxectoria
Comezou a competir en diferentes probas de Galicia a finais dos anos 80 cun SEAT 124. Con este coche disputou varias probas do Campionato de Galicia de Rallys de Terra e posteriormente pasou a competir cun Ford Escort MKII, co que disputaría gran parte da súa carreira deportiva. Entre 2004 e 2006 conseguiu en catro ocasións finalizar cuarto en varias probas no campionato galego: no Rally San Froilán, no Rally do Cocido e no Rally Ourense-Baixa Limia. En 2006 debutou ademais no campionato de España cun Ford Sierra RS Cosworth no Rally de Ferrol onde abandonou. Ao ano seguinte disputou cinco probas do campionato nacional onde logrou un 17º posto en Ourense como mellor resultado. En 2008 alternou de novo o campionato de España con dúas probas do galego. En 2009 disputou so catro probas, unha delas, o Rally de Galicia Histórico onde lograría a vitoria co Ford Escort MKI. Disputa tamén o Rali de Vila Verde en Portugal.
En 2010 comezou a saír fora da comunidade galega mais asiudamente, alternando probas do Campionato de España de rally Históricos, onde lograría a vitoria no Rally de Galicia Histórico. Participou en dúas probas de Portugal logrando a segunda posición no Rali de Portugal Revival e a vitoria no Rali de Vila Real cun Porsche 911 Carrera RS. Tamén logaría o triunfo no Rally Solo Escort. En 2011 disputou catro probas do nacional de históricos co Porsche 911 co que lograría dúas vitorias: Rally Liérganes e Rally de Galicia Histórico, por terceiro ano consecutivo.
2012: Campión de España de Históricos
miniatura|Ferreiro co Porsche 911 no Rally de Galicia Histórico de 2012. En 2012 afrontou de novo o campionato nacional e logrando seis segundos postos, Rally Rutas Cántabras, Rally de España Histórico, Rally Villa de Pravia, Rally Costa Brava e a vitoria no Rally de Galicia logrando o título de campión de España. Participou tamén dúas veces no CAM Rally Festival (Portugal) sendo segundo e décimo cuarto. Ao ano seguinte participou tan solo en tres probas do nacional: Rally de España, onde foi segundo, no Rally Gran Canaria onde abandonou por avaría mecánica no Rally Costa Brava co Ford Escort MKI onde foi excluído.
2014
Na tempada 2014 Ferreiro dominou o campionato de principio a fin, logrando a vitoria en todas as probas: Rally de España, Rally Costa Brava, Rally de Gran Canaria (segundo na clasificación xeral pero primeiro no campionato de España), Rally de Avilés e Rally de Extremadura, onde sumou a sexta vitoria consecutiva a asegurouse matematicamente o título a falla de dúas probas para o remate do campionato.
Wayne Green
Wayne Sanger Green II, (3 de setembro de 1922 - 13 de setembro de 2013, Littleton, Nova Hampshire), foi un editor e escritor estadounidense.
Traxectoria
Foi o fundador das revistas 73, 80 Micro, Byte, CD Review, Cold Fusion, Kilobaud Microcomputing, RUN e outras. Green tamén foi un consultor internacional. No inicio da década de 1980, el colaborou na creación da primeira revista brasileira de microinformática, a Micro Sistemas.
Nos seus últimos anos, viviu nunha facenda en Hancock, Nova Hampshire.
Ramiro Martínez Rodríguez
Ramiro Martínez Rodriguez, nado en Soaserra (Cabanas) o 26 de maio de 1915 e finado no mesmo concello o 31 de maio de 1942, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Traxectoria
Fuxiu ao monte ao estalar o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936. Logrou escapar nunha batida da Garda civil en Sanguiñedo en setembro de 1940, na que morreron varios compañeiros. Foi detido o 30 de maio de 1942 pola delación dun infiltrado, levárono ao cuartelillo onde foi torturado ata que o remataron no monte. O seu cadáver apareceu no Carballón. Foi soterrado no cemiterio de Soaserra.
Alanina aminotransferase
A alanina aminotransferase (ALAT), tamén chamada alanina transaminase (ALT) ou transaminase glutámico pirúvica (GPT) é unha enzima que pertence ó grupo das transaminases ou aminotransferases. Esta enzima atópase principalmente nas células do fígado. O nivel en sangue da alanina aminotransferase é un parámetro moi útil en medicina, pois a elevación das cifras normais pode sinalar lesión hepática por destrución de hepatocitos (citólise). Ten unha vida media en sangue de 18 horas.
Mergullo
Para o método de reprodución vexetativa véxase o artigo Porbaixa miniatura|Instrutor guiando aos alumnos en piscina previo inmersión ao mar miniatura|Mergulladores coñecendo as profundidades do mar miniatura|Descendendo O mergullo, tamén chamado submarinismo, é o acto por medio do cal o home se somerxe en corpos de auga, xa sexa o mar, un lago ou un río, co fin de desenvolver unha actividade deportiva, comercial ou de procura científica ou militar con ou sen axuda de equipos especiais. O mergullo presenta dous formas de practicalo: a apnea (do grego ἄπνοια apnoia, "sen respiración"), técnica tamén coñecida como mergullo libre ou a pulmón; e o mergullo con equipo, que pode ser con escafandro autónomo —tamén denominado SCUBA (acrónimo inglés de Self Contained Underwater Breathing Aparatus) ou mergullo con botella— ou dependente de superficie (SSD —Surface Supply Dive)...
As técnicas de apnea e SCUBA con aire pertencen á categoría deportiva ou recreativa. As técnicas SCUBA con mestura de gases (nitróxeno, helio, trimix) e SSD considéranse dentro da categoría de mergullo técnico ou profesional debido ao risco e nivel de preparación requirido polo mergullador que as emprega. O mergullo deportivo limítase en xeral aos -40 m de profundidade (aínda que en apnea poden acadar profundidades máis importantes), mentres que o mergullo profesional con mesturas especiais permite acadar profundidades de -100 m ou máis.
O mergullo en apnea consiste nas técnicas e habilidades para realizar inmersións mantendo a respiración despois dunha profunda inspiración en superficie. Pode practicarse sen ningún equipo especial, pero a configuración deportiva actual consta dunha máscara apropiada, aletas, tubo de respiración ou snorkel, lastre e se é necesario un traxe de material termo-illante. É a forma de mergullo máis sinxela e máis antiga empregada polo ser humano, aparece en diversas rexións e culturas para explotar fontes de alimento (como peixes, crustáceos e moluscos), recursos útiles (algas, esponxas, corais) e recursos de valor cultural ou económico (perlas).
O mergullo SCUBA consiste no almacenamento de aire a presión nunha botella que é transportada polo mergullador, o que lle permite a este ir respirando o aire almacenado durante un tempo de autonomía considerable. Ademais do equipo básico, require dunha botella de almacenamento do aire, un arnés, un mecanismo de flotabilidade —integrado o arnés e o sistema de flotabilidade reciben o nome chaleco hidrostático, chaleco de flotabilidade ou BCD (acrónimo inglés de Buoyancy Compensation Device)—, un sistema de válvulas, un sistema de lastre, tubos e embocadura(s) que conforman o que se denomina regulador na súa forma máis básica; pero os estándares de seguridade requiren unha serie de "reloxos" que lle permitan saber a que profundidade e canto aire ten, profundímetro e manómetro
O mergullo deportivo (apnea e SCUBA) é unha actividade segura, pero que presenta riscos que lle son propios e que demanda moita responsabilidade por parte dos seus practicantes. Unha preparación axeitada, a familiaridade co equipo empregado, o coñecemento e aplicación das medidas de seguridade, un mínimo de coñecementos técnicos e fisiolóxicos e o respecto polos organismos do medio acuático son as condicións mínimas para levar a ben e sen contratempos estas actividades.
Regulamentación, control e formación
O mergullo deportivo popularizouse asombrosamente nos últimos 50 anos. A divulgación da experiencia subacuática grazas a documentais difundidos nos medios, a investigación para a comprensión da fisioloxía do mergullo e o melloramento ou aparición de novos equipos son algúns dos factores que contribuíron a facer deste tipo de actividade accesible a cada vez máis adeptos.
As particularidades fisiolóxicas específicas á actividade, fan necesario o seguimento de regras estritas e o respecto de límites de seguridade. A práctica responsable e segura do mergullo deportivo (particularmente no caso do SCUBA) require unha formación especial.
Durante inmersións en augas abertas e con tráfico é obrigatorio a declaración da actividade ás demais embarcacións mediante un flotador deco (bandeira de advertencia). No código de sinais marítimas internacionais estipúlase que a bandeira alfa (A) nunha embarcación estacionaria significa "mergulladores en inmersión"; aínda que para os mergulladores a bandeira vermella con diagonal branca, izada nunha embarcación estacionaria ou nun flotador tamén indica mergullador en inmersión, o código de sinais marítimas non a recoñece.
Equipo necesario
O equipo necesario para o mergullo divídese en equipo lixeiro (básico) e equipo autónomo (SCUBA).
Equipo básico ou lixeiro
É aquel que posibilita o mergullo en apnea. Os elementos que compoñen este equipo son:
De aquí á eternidade
De aquí á eternidade (en From Here to Eternity) é un filme estadounidense dirixido por Fred Zinnemann e baseado na novela homónima de James Jones. O filme conta a historia de tres soldados estadounidenses, interpretados por Burt Lancaster, Montgomery Clift e Frank Sinatra, que están en Hawai nos meses previos ó ataque de Pearl Harbor. Deborah Kerr e Donna Reed interpretan as mulleres nas súas vidas, e os actores secundarios inclúen a Ernest Borgnine, Philip Ober, Jack Warden, Mickey Shaughnessy, Claude Akins e George Reeves.
Mergullo
Máscara
É o elemento que permite ver baixo a auga. Sen ela o contacto directo da auga cos ollos non permitiría ver baixo a auga debido a razóns ópticas. Coa máscara se interpón unha capa de aire entre os ollos e a auga facilitando a visión. Ademais de cubrir os ollos, cobre tamén a nariz. Está composta dun faldrón de goma ou silicona (preferentemente) que se adapta á cara, uns cristais planos e mornos (gran dureza) e unhas tiras de suxeición que, como o seu nome indica, suxeitan a máscara ao corpo. Unha boa máscara debe presentar as seguintes condicións:
De aquí á eternidade
O filme gañou oito Premios Oscar dos trece nomeamentos que tiña, incluíndo os premios de mellor filme, mellor director (Fred Zinnemann), mellor guión adaptado, mellor actor secundario (Frank Sinatra), e mellor actriz secundaria (Donna Reed). O título orixinal do filme provén dunha cita do poema de Rudyard Kipling "Gentlemen-Rankers", sobre soldados do Imperio Británico que "perderan o seu camiño" e estaban "malditos de aquí á eternidade". No ano 2002, From Here to Eternity foi escollido para a súa preservación no National Film Registry da Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos de América por ser "cultural, histórica ou esteticamente significativo".
Mergullo
Traxe de mergullo
A súa comisión é protexer ao mergullador da hipotermia. O illamento térmico da pel non está adaptado ao medio acuático, debido a que a calor específica da auga é superior ao do aire, o corpo en inmersión perde calor moito máis rápido que no aire. En augas por debaixo dos 27 °C é recomendable estar illado térmicamente, temperaturas menores 22 °C fan necesario estalo e con 15 °C ou menos é indispensable un bo illamento térmico.
Existen tres tipos básicos de traxes de illamento: os traxes húmidos, os traxes semi secos e os traxes secos ou estancos. Os primeiros xeralmente son traxes confeccionados en materiais escumosos e resistentes (como o neopreno), que conforman unha capa de illamento entre o medio e a pel, pero non son estancos. A súa eficiencia depende do canto da escuma e do axustamento ao corpo, o segundo tipo de traxe é como o primeiro pero con reforzos de estanquidade en puños, nocellos, pescozo e unha cremalleira que diminúe a entrada de auga entre o traxe e a pel Como o seu nome indica, os traxes secos manteñen o corpo por fóra do contacto coa auga, limitando considerabelmente a perda de temperatura; ademais poden combinarse con roupa interior térmica. Os traxes secos requiren un pouco máis de coidado no seu uso.
De aquí á eternidade
Estreouse en galego o 26 de febreiro de 1994 a través da TVG.
Jungfrukällan
Jungfrukällan é un filme sueco de 1960 dirixido por Ingmar Bergman. Ambientado na Suecia medieval, é unha historia sobre a reacción desapiadada dun pai perante a violación e asasinato da súa filla pequena. A historia foi adaptada polo guionista Ulla Isaksson a partir da balada sueca do século XIII "Töres döttrar i Wänge" ("A filla de Töre en Vänge"). Bergman investigou a lenda de Per Töre co obxectivo de facer unha adaptación, considerando unha ópera antes de decidirse por unha versión cinematográfica. Isaksson e Bergman exploraron diversos temas en Jungfrukällan, cuestionando a moral, a vinganza e as crenzas relixiosas. A escena da violación tamén foi obxecto de censura nas proxeccións dos Estados Unidos.
Mergullo
Traxe de mergullo
Os traxes húmidos poden ser curtos ou longos e en función do número de pezas: traxes monopeza ou de dúas pezas (pantalón e chaqueta).
O traxe pode estar complementado por un par de luvas. Non obstante, moitos países prohiben o seu uso, xa que as luvas facilitan o contacto coa fauna, flora e rochas existentes no fondo, e, polo tanto, a súa depredación.
Escarpíns (ou chapins ou "botíns")
Son unhas "botas" de neopreno que protexen os pés do frío e do roce das aletas. Os traxes de mergullo secos adoitan incluír os seus propios escarpíns unidos ao traxe para maior estanquidade.
Aletas
As aletas, son dúas pas que se prolongan desde os pés. Permiten avanzar a maior velocidade baixo a auga e xeralmente son de caucho ou outros materiais sintéticos que lles confiren rixidez transversal e flexibilidade lonxitudinal. Hai diferentes deseños e durezas da pa que favorecen a velocidade (apnea) ou a potencia (SCUBA) do batido das aletas baixo a auga.
En función do tipo de suxeición ao pé as aletas poden ser abertas ou axustables, que suxeitan o pé cunha cinta de goma á altura do tendón de aquiles e que permiten un axustamento variable; ou pechadas ou calzantes, como un zapato de goma e sen posibilidade de axustamento variable. As aletas abertas permiten o uso de escarpíns voluminosos e con solas moi robustas, os escarpíns a usar con aletas pechadas parécense mais a calcetíns que a un clásico zapato, e ten basicamente dúas funcións, evita que os pés se arrefríen e segundo que a fricción que teñen os pés coas aletas causen chagas
Cinto de lastre
É o cinto onde se suxeita o lastre. Este é usado para facilitar a inmersión e compensar a flotabilidade positiva. En apnea permite vencer rapidamente o pulo positivo da caixa torácica chea de aire (que diminúe a medida que aumenta a profundidade). En apnea o peso do lastre non debe somerxer ao mergullador en reposo e a flotabilidade do mesmo debe ser apenas negativa despois dunha expiración forzada. En SCUBA a flotabilidade é produto do pulo negativo do lastre e do pulo positivo do chaleco e o peso do lastre necesario dependerá principalmente do peso do mergullador e do canto do traxe de mergullo. O sistema de peche debe ser firme e seguro, pero de fácil liberación no caso de emerxencia.
Equipo autónomo SCUBA
miniatura|Regulador: primeira etapa (que se acopla ao tanque), con mangueira de alta presión (manómetro) e tres de "baixa" (presión intermedia) unha ao BCD, e dúas ás segundas etapas e boquillas (principal e secundaria -ou octopus-)
Ademais do equipo básico ou lixeiro, o equipo autónomo para o mergullo SCUBA con aire integra os seguintes compoñentes:
Botella de aire comprimido
A botella é o recipiente de aceiro ou aluminio que conten o aire comprimido, e presenta unha soa abertura onde fíxase unha grifería de control e acople. A grifería consiste nunha válvula (tipo J ou K), unha billa que controla a apertura ou peche da botella e unha ou varias saídas de acople ao regulador (tipo INT ou estribo —un escuadro suxeita o regulador á botella, onde hai unha xunta tórica para manter a estanquidade— e tipo DIN —que suxeita o regulador á botella mediante unha rosca, soporta maiores presións).
Hai varios tipos de botellas en función da súa capacidade (de 5 a 18 L) e da presión de traballo que soportan (230 bares ou 300 bares).
Chaleco hidrostático (BCD) ou (JACKET)
miniatura|BCD(JACKET) Como o seu nome indica é un chaleco, fusionado ao arnés que soporta a botella á costas. Posúe unha cámara de aire que confire flotabilidade positiva ao mergullador en superficie e permite axustar a flotabilidade a vontade para compensar a perda de pulo que se produce coa profundidade por efectos da presión (ao comprimirse o traxe, a propia cámara de aire do BCD e algunhas cavidades corporais). Para iso o chaleco ten unha cámara ou vexiga que se une cunha válvula de conexión ao regulador e unha embocadura que permiten inxectar aire directamente da botella ou soprando a través da embocadura e varias válvulas de purga que permiten liberar aire durante o ascenso no que se produce o fenómeno inverso. Ten, tamén, unha válvula de sobrepresión que asegura que a vexiga non estoupe en caso de sobrepresión por inadvertencia ou durante o ascenso.
O chaleco inclúe tamén petos e argolas para portar obxectos necesarios para o mergullador, así como as suxeicións necesarias para manter o chaleco ben suxeito ao mergullador.
Regulador
miniatura|dereita|Segunda etapa e embocadura do regulador
A primeira etapa recibe o aire directamente da botella e mantén un pequeno volume de aire a unha presión intermedia. A segunda etapa regula o fluxo do aire desde a cámara de presión intermedia á embocadura do mergullador. O aire baixo presión da botella pasa así dunha cámara de alta presión a unha de presión intermedia e finalmente a unha de presión ambiente. Á cámara de alta conéctase o manómetro que indica a presión da cisterna, á cámara intermedia conéctanse a(s) segunda(s) etapa(s) (embocadura principal e "octopus" ou embocadura de emerxencia) e a mangueira de inflado de chaleco ou traxe seco.
Dependendo do sistema que utiliza, pode ser:
Reloxo, profundímetro e táboas de mergullo con aire (ou ordenador de mergullo con aire)
Para o mergullo con botella é indispensable controlar o tempo de fondo e a profundidade. Estas dúas datos tabulados nunha táboa de mergullo permítenlle ao mergullador manterse nos límites de seguridade. Tamén existen ordenadores de mergullo que integran directamente e en tempo real o perfil de inmersión e alertan ao mergullador en caso de achegarse aos límites de seguridade.
Equipo accesorio
miniatura|Coitelo
Fundamentos físicos
Os tres piares da física do mergullo son o principio de Arquimedes, a presión e as leis dos gases. O primeiro explica o fenómeno de flotabilidade, o segundo a variación da presión coa profundidade e o último o comportamento dos gases ao variar a presión (o volume e a temperatura).
Arquimedes
O principio de Arquimedes aplícase ao mergullador como un todo. O corpo do mergullador (e o seu equipo) presentan unha masa total e desprazan un volume de auga equivalente ao volume do corpo mergullado. O mergullador está sometido entón a un par de forzas opostas: por unha beira o efecto da gravidade sobre a súa masa (o peso do mergullador e o seu equipo), por outra beira a forza de flotación exercida pola auga, equivalente á masa de auga do volume desprazado polo mergullador.
Cando a masa do mergullador é maior que a masa do volume de auga desprazada súa flotabilidade é negativa, o mergullador tende ao fondo. Cando a masa do mergullador é menor que a masa equivalente ao seu volume súa flotabilidade é positiva, o mergullador tende á superficie. A situación na que as forzas son equivalentes, a masa do mergullador é igual á masa da auga que despraza, a flotabilidade considérase neutra; a forza ascendente anúlase coa forza descendente.
O principio de Arquimedes non ten maior incidencia sobre a fisioloxía do mergullo. A súa aplicación é o que permite ao mergullador autónomo manter unha flotabilidade neutra e é un dos aliados máis importantes do mergullador en apnea. Este último aproveita a mudanza na súa densidade corporal total en inmersión e da posición relativa (con respecto ao seu centro de gravidade - centro másico) dos pulmóns. En superficie o apneísta presenta unha flotabilidade positiva, que é vencida facilmente nunha boa manobra de inmersión (cabeza primeiro) e que é vencida rapidamente ao comprimirse o aire dos seus pulmóns coa profundidade (ver lei de Boyle-Mariotte). A partir de determinada profundidade súa flotabilidade vólvese negativa e permítelle realizar un descenso sen esforzo. A situación dos pulmóns por debaixo do centro másico do mergullador durante o descenso ten por efecto un achegamento da profundidade de flotabilidade neutra á superficie. Durante o ascenso, co corpo para arriba, os pulmóns están por riba do centro másico do mergullador e a profundidade de flotabilidade neutra desprázase para o fondo. Así o esforzo activo de ascenso se ve reducido e a fase pasiva (de flotabilidade positiva) é acadada máis lonxe da superficie.
Presión
A presión é a forza por unidade de área exercida sobre unha superficie. Un fluído exerce unha presión homoxénea en todo punto dun obxecto mergullado nel, que depende da profundidade á que este se atopa, sendo os vectores de forza sempre perpendiculares á superficie do devandito corpo. A presión absoluta á que se ve sometido un corpo en inmersión é a suma da presión atmosférica (debida ao peso da columna de aire) e a presión hidrostática (debida ao peso da columna de auga). Así, o efecto de presión é menor en altitude que a nivel do mar e, debido a que a auga salgada é máis densa ca auga doce, a igual profundidade, un mergullador nun lago está sometido a menor presión que un mergullador no mar.
A presión atmosférica normal a nivel do mar é de 1 atmosfera. A presión exercida por unha columna de 10 m de auga de mar equivale máis ou menos 1 atmosfera de presión. Logo, para cálculos rápidos e sinxelos, asumimos que por cada 10 metros de profundidade, a presión aumenta 1 atmosfera ou 1 bar, pois 1,013 bar=1 atm. Deste modo, podemos dicir con suficiente precisión, que a presión exercida sobre un corpo a 10 m baixo a superficie do mar é de 2 bar (1 bar = P. atmosférica + 1 bar P. hidrostática).
Jungfrukällan
O filme gañou o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 33ª edición dos premios, entre outros galardóns.
Outeiriño, Arca, A Estrada
Outeiriño é un lugar da parroquia de Arca no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Tiña 2 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, un home e unha muller. A mesma poboación que en 1999 cando tiña 2 habitantes (2 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Mergullo
Presión
Finalmente, o principio de Pascal determina que a presión exercida sobre un fluído, neste caso a atmosférica, transmítese uniformemente por todo o fluído, de xeito que a presión atmosférica se transmite, e súmase en cada plano a unha mesma profundidade, á presión hidrostática. De igual forma, en cada tecido brando do mergullador transmítese a presión total, facendo que a presión interna das cavidades sexa igual á externa.
Leis dos gases
O corpo humano non é en definitiva unha masa uniforme. Se ben os nosos tecidos están conformados maioritariamente por auga (os líquidos idealmente son incompresibles); a presenza de cavidades e o comportamento físico particular dos fluídos en fase gaseosa (aire) determinan de lonxe os límites a que o corpo humano pode soportar.
Lei xeral dos gases
Onde P é presión, V é volume e T é temperatura; en dúas situacións distintas (1 e 2).
O que explica esta lei é que un troco en magnitude de calquera das variables dun gas dun estado inicial (1), carrexará irrevocablemente ao axustamento das variables complementarias no seu estado final (2) para respectar a igualdade.
Se a temperatura se mantén constante (T1=T2), é posible retirala da ecuación pois o seu efecto sobre o equilibrio da mesma é nulo. O equilibrio mantense pois, unicamente polas variacións na relación entre presión e volume.
Lei de Boyle - Mariotte
Expresa o equilibrio dun gas a temperatura constante. Durante a inmersión a variación de temperatura do aire é mínima e polo tanto a lei de Boyle é especialmente práctica para entender a relación entre presión e volume. Basicamente, esta se ve enunciada na seguinte igualdade:
A presión é inversamente proporcional ao volume dun gas: ao aumentar a presión sobre unha masa de gas, o volume deste diminúe proporcionalmente.
Así, unha masa constante de aire que en superficie (1 bar) ocupa un litro, verá o seu volume reducido á metade ( L) ao someterse a unha presión de 2 bar (-10 m), a un terzo ( L) a 3 bar (-20 m) e así sucesivamente.
De igual maneira, un litro de aire a 3 bar (-20m), dobrará o seu volume a 2 bar (2 L a -10 m) e o triplicará a 1 bar (3 L en superficie).
Lei de Dalton
O aire non é un gas puro, senón unha mestura de gases. A lei de Dalton explica que a presión total dunha mestura de gases é a suma das presións que exercerían cada un dos gases compoñentes ocupando a eles sos o volume total.
Esta lei tamén se coñece como a lei das presións parciais, pois implica que a presión parcial dun gas nunha mestura de gases sometida a unha presión X, é directamente proporcional á proporción en que ese gas está presente na mestura.
Isto quere dicir, que se nunha mestura de gases un ingrediente representa o 20% do volume da mestura a unha presión P, o ingrediente que nos interesa presenta unha presión parcial de 0,2 P.
O aire normal a composición é, aproximadamente, dun 21% Osíxeno e 78% Nitróxeno, cun 1% doutros gases (fundamentalmente argon). Redondeando, a presión parcial de cada un das súas compoñentes será:
Lei de Henry de disolución dos gases
Cando un gas entra en contacto cun líquido, as moléculas de gas (debido á súa enerxía termodinámica - presión e temperatura), van penetrar a interface gas-líquido e difundirse no seu interior. A este fenómeno se coñécelle co nome de disolución dos gases.
Cando un gas se atopa disolto en fase líquida fálase de tensión (T) dun gas, a diferenza da presión parcial (p) dun gas que fai referencia a gases nunha mestura de fase gaseosa.
A lei de Henry explica que a unha temperatura dada e en condición de saturación, a cantidade de gas disolto nun líquido, é directamente proporcional á presión exercida polo gas sobre a superficie do líquido.
O concepto de saturación enunciado na lei de Henry refírese ao equilibrio que existe entre a presión do gas (na fase gaseosa) e a tensión do mesmo (na fase líquida). Fálase de condición de subsaturación cando a presión é superior á tensión, de saturación cando a presión e a tensión son equivalentes, e de sobresaturación cando a presión é menor que a tensión do gas disolto. Un líquido en condición de subsaturación disolverá o gas da fase gaseosa ata atopar o equilibrio (saturación). Un líquido en sobresaturación vai eliminar gas disolto para atopar o equilibro (saturación).
Lei de difusión de Graham
O fenómeno de difusión entre dous gases, é dicir, a velocidade á que se mesturan é explicado por esta lei. Basicamente enuncia que a velocidade de difusión de dous gases, a condicións iguais de temperatura e presión, é inversamente proporcional á raíz das súas masas molares.
O devandito noutros termos, a igual temperatura e presión, a velocidade de difusión dun gas de moléculas "lixeiras" difúndese máis rápido que un de moléculas "pesadas".
Os dous principais gases no aire, o nitróxeno (N) e o osíxeno (O) atópanse en atópanse nas formas moleculares N2 e O2. A masa molar do nitróxeno é de 28, mentres que a do osíxeno é de 32. Polo tanto a velocidade de difusión do nitróxeno é maior que a do osíxeno.
Lei de difusión de Fick
Describe a taxa de transferencia dun gas a través dunha membrana (ou capa de tecido). Esta é proporcional a superficie exposta así como á diferenza entre as presións das súas dúas fases e inversamente proporcional á espesura da membrana/tecido. Ademais a velocidade de difusión é proporcional á constante de difusión (particular ao tipo de tecido e de gas que intervén).
Fundamentos fisiolóxicos e riscos
As anteriores regras físicas teñen unha influencia certeira no corpo dun mergullador en inmersión e comportan unha serie de efectos mecánicos e bioquímicos a considerar.
O modelo físico do corpo humano
O corpo humano está composto de materia nos seus tres fases básicas (sólida, líquida e gaseosa). A única estrutura ríxida constitúea o sistema esquelético, o cal ten a función mecánica de soportar os demais órganos e tecidos (principalmente os músculos e coa axuda destas as vísceras). Os compoñentes do corpo unidos directamente ao esqueleto (como a maioría dos músculos) conservan a súa posición relativa, os compoñentes "libres" ou pouco asociados ao esqueleto (como as vísceras abdominais) manteñen a súa posición por equilibrio de forzas. Logo está o sistema respiratorio, consta de sacos e condutos propios representa os órganos e tecidos con fase gaseosa por excelencia. O tecido sanguíneo representa a fase líquida máis importante do corpo. Finalmente todos os demais tecidos (músculos e vísceras) teñen a consistencia propia da carne: en maior ou menor medida firmes e deformables.
Isto, ligado á arquitectura anatómica, permiten definir tres "compartimentos" básicos a ter en conta:
Os reflexos de inmersión no home
Ademais de considerar ao corpo do mergullador como un conglomerado de materiais, cada un coas súas propiedades físicas, é necesario explicar algúns mecanismos fisiolóxicos reflexos que se desencadean en inmersión.
O home é un ser esencialmente terrestre e polo tanto a súa fisioloxía esta completamente adaptada a este tipo de vida. Como súas coterraneos animais, a fisioloxía humana herdou unha serie de mecanismos de resposta fisiolóxica e sistémica (non voluntaria) á situación de inmersión. Estas respostas denomínanse "reflexos de inmersión" e consisten en:
Cambios volumétricos por efecto da presión
A medida que un mergullador descende, o volume de aire diminúe debido á presión. Os compartimentos en "caixa" deben ser suficientemente elásticos para permitir a comprensión do volume ou deben ser compensados activamente polo mergullador. Os seos nasais, paranasais e frontais, así como as canles auditivas (trompas de Eustaquio) deben compensarse mediante a manobra de Valsalva ou cun breve exercicio de expiración forzada pechando nariz e boca. A caixa torácica (aloxando os pulmóns) limita na parte inferior co diafragma e a masa abdominal; en apnea o volume perdido polo aire contido nos pulmóns é equilibrado pola dilatación dos vasos sanguíneos nos alvéolos e o desprazamento para arriba da masa abdominal (e o diafragma). O mergullador SCUBA, ao ter unha fonte de aire autónoma e equilibrada á presión ambiente substitúe o volume pulmonar cunha maior achega de aire a medida que respira no descenso; pero debe ter especial coidado durante o ascenso.
Factores de disolución e difusión
En superficie, a nivel do mar (1 bar), as presións parciais de N2 e de O2 serán respectivamente de 0,8 bar e 0,2 bar. Normalmente os tecidos do corpo están en saturación para o N2 (é dicir que a tensión do N2 nos tecidos é de 0,8 bar). Pero non acontece igual co osíxeno. O O2 respirado é transportado internamente pola hemoglobina presente no sangue, aínda que unha parte importante circula baixo forma disolta. Ademais o osíxeno é chuchado no metabolismo celular, que a cambio produce dióxido de carbono (CO2) que é transportado por vía venosa (pola hemoglobina e baixo forma disolta) para os pulmóns.
Durante a inmersión aumenta considerabelmente a presión parcial de nitróxeno, xerando un desequilibrio entre a presión parcial e a tensión tisular. Seguindo as leis de disolución e difusión dos gases, os tecidos se atopasen en fase de subsaturación e empezarán a absorber N2 para equilibrarse novamente. Pero esta saturación ocorre nun gradiente e a ritmos diferentes segundo o tecido. O sangue e os tecidos nerviosos satúranse rapidamente, mentres que os ósos e os tendóns son os que máis tardan. O proceso inverso prodúcese no ascenso, ao remontar á superficie os tecidos dun mergullador están é sobresaturación de N2 e tenderán a liberalo a taxas equivalentes de desaturación.
Se a presión circundante é moi inferior á tensión de N2 dun tecido, o gas disolto (é dicir en forma líquida) non poderá ser evacuado do tecido por difusión. O que acontece entón é que o N2 volverá novamente á súa fase gaseosa dentro do tecido. É dicir que se forman burbullas dentro dos tecidos que normalmente non deben presentar fase gaseosa.
Nun ascenso é normal que se formen algunhas micro burbullas de N2 e de CO2 que son eliminadas progresivamente por vía pulmonar. Pero se o ascenso se fai demasiado rápido ou sen respectar as paradas de descompresión, a cantidade e o tamaño de micro burbullas pode ser máis importante. Estas tenderán entón a formar macro burbullas e unha forma moi específica de barotraumatismo do mergullo autónomo. Este tipo de barotraumatismo coñécese co nome de accidente de descompresión e é practicamente imposible provocalo en apnea porque os tempos de inmersión non son máis prolongados que algúns minutos e están intercalados por pausas en superficie.
Equilibrio sanguíneo O2/CO2
Cando se incorre nunha hiperventilación (aumento voluntario ou involuntario da frecuencia respiratoria), as presións parciais alveolares dos gases e das tensións sanguíneas tenden a igualarse: aumenta a tensión sanguínea do O2 e diminúe a de CO2. O ph sanguíneo tende a alcalinizarse e polo tanto se retarda o reflexo de asfixia. Os mergulladores en apnea recorren con frecuencia a unha curta hiperventilación en superficie, antes da inmersión. Isto co fin de osixenar ao máximo os tecidos e o aire contido nos pulmóns, pero tamén para atrasar a sensación de asfixia e maximizar así o tempo de comfort durante a inmersión. A outra cara da moeda é o risco de provocar un accidente sincopal.
O síncope é a perda de coñecemento ou desmaio breve, debido a unha insuficiencia de achega de osíxeno para o cerebro (Tensión O2 < 0,17 bar ). Basicamente é o efecto da hipoxia. Tras unha hiperventilación importante, os síntomas pre-sincopais (sensación de asfixia, vertigos e mareos) non aparecen e a síncope aparece instantaneamente e sen advertencia (e para un mergullador que non sexa asistido inmediatamente, as consecuencias serán mortais).
Borneiro, Cabana de Bergantiños
San Xoán de Borneiro é unha parroquia que se localiza no oeste do concello coruñés de Cabana de Bergantiños na comarca de Bergantiños. Segundo o Instituto Nacional de Estadística no 2018 tiña 332 habitantes (163 homes e 169 mulleres), 138 menos que no padrón municipal de 2004 cando tiña 470 habitantes (242 homes e 228 mulleres), distribuídos en 8 entidades de poboación. En 1999 tiña 514 habitantes.
Xeografía
Borneiro é atravesado polo rego dos Muíños, que desemboca no río Anllóns na parroquia de Canduas sendo antigamente aproveitado o seu curso por numerosos muíños que lle deron o nome, e dos que hoxe en día aínda se conservan algúns e restos doutros.
Patrimonio
Na parroquia sitúase o dolmen de Dombate (monumento megalítico) e o castro de Borneiro (poboado castrexo).
Xaquín Marín
Xaquín Bieito Marín Formoso, nado en Ferrol o 10 de outubro de 1943, é un debuxante e ilustrador galego.
Traxectoria
Destacan algunhas tiras cómicas onde describe e critica con ironía a situación da lingua galega. Con máis de 20 anos de carreira, traballou facendo tiras en xornais nacionais e internacionais como La Codorniz, Hermano Lobo, Diario 16, Le Telegramme, Teima, A Nosa Terra, El Ideal Gallego ou La Voz de Galicia. Premiado en varias ocasións, destacan o primeiro premio da Bienal de Gábrovo e conta con dúas Paletas de Agromán no seu haber. Dirixiu o Museo do Humor de Fene. No 2013 foi distinguido co premio Bo e Xeneroso da AELG.