cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charles de Gaulle
Educación e influencias intelectuais (1900-1909)
Cando De Gaulle tiña dez anos xa era lector de historia medieval. Durante a súa adolescencia temperá comezou a escribir poesía, e máis tarde a súa familia pagou unha composición, un xogo dun acto en verso sobre un viaxeiro, para ser publicado en privado. Era un lector voraz, polo que por mor diso, leu tomos filosóficos de escritores como Henri Bergson, Charles Péguy e Maurice Barrès. Ademais dos filósofos alemáns Nietzsche, Kant e Goethe, leu as obras dos antigos gregos (especialmente Platón) e a prosa do poeta romántico Chateaubriand.
De Gaulle educouse no Collège Stanislas de París e estudou brevemente en Bélxica, onde continuou mostrando o seu interese por ler e estudar historia, compartindo á súa vez o gran orgullo que moitos dos seus compatriotas sentían polos logros da súa nación. Á idade de quince anos escribiu un ensaio que imaxinaba ao «Xeneral de Gaulle» levando ao exército francés á vitoria sobre Alemaña en 1930; máis tarde escribiu que na súa mocidade esperara con certa anticipación inxenua a inevitable guerra futura con Alemaña para vingar a derrota francesa de 1870.
A Francia na que de Gaulle creceu durante a súa adolescencia, era unha sociedade dividida, que traía consigo acontecementos e procesos que non eran benvidos na familia de Gaulle: o crecemento do socialismo e o sindicalismo, a separación legal da Igrexa e o Estado en 1905 e a redución do período do servizo militar a dous anos (tamén en 1905). Igualmente desagradables para os de Gaulle foi a Acordo Cordiale con Gran Bretaña, a primeira crise marroquí e, sobre todo, o caso Dreyfus. Henri de Gaulle chegou a ser un partidario de Alfred Dreyfus, o xeneral franco-xudeu en cuestión. Con todo, o apoio do pai de de Gaulle era condicional, posto que estaba máis preocupado pola reputación do exército que pola súa inocencia per se. O mesmo período tamén viu o rexurdimento do catolicismo evanxélico, a culminación da Basílica Sacré-Cœur e o xurdimento do culto a Xoana de Arco.
De Gaulle non foi un alumno sobresaínte ata a metade da súa adolescencia, pero a partir de xullo de 1906 foi máis tenaz na escola a medida que se concentraba en reunir os requisitos para entrar na Escola Especial Militar de Saint-Cyr. De Gaulle uniuse ao exército, a pesar de estar máis inclinado a unha carreira como historiador, aínda que ditas razóns poderían atoparse en buscar compracer ao seu pai. Con todo, posteriormente escribiu: «cando entrei no exército, era unha das mellores cousas do mundo», comentario que o xornalista e biógrafo de de Gaulle, Jean Lacouture, suxire que debe ser tratado con cautela, pois a reputación do exército francés estaba nun punto baixo a principios do século XX logo do caso Dreyfus. Proba da reputación do Exército é que había menos de 700 postulantes para entrar a St. Cyr en 1908, en lugar dos máis de 2000 que había antes do cambio de século. Inicialmente, de Gaulle foi utilizado para romper folgas.
Inicios na Escola Especial Militar de Saint Cyr (1909-1913)
Finalmente, De Gaulle tivo éxito na súa postulación para entrar en Saint Cyr en 1909. A súa clasificación dentro dos postulantes foi mediocre (119 de 221 participantes), con todo era relativamente novo e aquel fora o seu primeiro intento nun exame. De acordo cunha lei do 21 de marzo de 1905, os aspirantes a oficiais do exército debían permanecer polo menos un ano nas filas, incluído o tempo como soldado e suboficial, antes de asistir á academia. En consecuencia, en outubro de 1909, de Gaulle alistouse no 33.º Rexemento de Infantería do Exército de Terra Francés, con base en Arras. Este foi un rexemento histórico nas batallas de Austerlitz, Wagram e Borodinó. En abril de 1910 foi ascendido a cabo. O comandante da súa compañía negouse a promocionalo a sarxento, o rango habitual para un posible oficial. Esta razón debeuse a que de acordo co seu superior o mozo sentía claramente que nada menos que como condestable de Francia sería suficiente para el. Finalmente foi ascendido a sarxento en setembro de 1910.
De Gaulle ocupou o seu posto de sarxento en St Cyr en outubro de 1910. Ao final do seu primeiro ano ascendera ao posto 45. En St Cyr, de Gaulle adquiriu o sobrenome de «o gran espárrago» pola súa altura extremadamente elevada (1,96 m), a súa fronte alta e a súa nariz. A súa traxectoria na academia foi de menos a máis, polo que recibiu eloxios pola súa conduta, modos, intelixencia, carácter, espírito militar e resistencia á fatiga. En 1912, graduouse 13º da súa clase e no seu informe de fin de curso sinálase que é un cadete dotado que, sen dúbida, será un excelente oficial. O futuro mariscal Alphonse Juin foi o primeiro da súa promoción, aínda que non parece que ambos fosen amigos íntimos naquela época.
Preferindo servir en Francia que en ultramar, en outubro de 1912, reincorporouse ao 33.º Rexemento de Infantería como subtenente (segundo tenente). O rexemento agora estaba comandado polo coronel (e futuro mariscal) Philippe Pétain, a quen de Gaulle seguiría durante o seguintes quince anos. Máis tarde escribiu nas súas memorias: «O meu primeiro coronel, Pétain, ensinoume a arte do mando».
No período previo á primeira guerra mundial, de Gaulle estaría de acordo con Pétain en canto á obsolescencia da cabalaría e das tácticas tradicionais na era das metralladoras e o arame de púas. A miúdo debatía co seu superior acerca de eventuais grandes batallas e o posible resultado de calquera guerra. Lacouture é escéptico, sinalando que aínda que Pétain escribiu avaliacións entusiastas de de Gaulle nos primeiros dous trimestres de 1913, é pouco probable que se destacase entre os 19 capitáns e 32 tenentes baixo o seu mando. De Gaulle estaría presente nas manobras de Arras de 1913, nas que Pétain criticou ao xeneral Le Gallet na cara, pero non hai evidencia nos seus cadernos que aceptase as ideas pasadas de moda de Pétain sobre a importancia do poder do fogo fronte á doutrina dominante que enfatizaba o "espírito ofensivo". De Gaulle subliñou como Maurício da Saxonia prohibira o fogo de salvas, como os exércitos franceses do período napoleónico baseáronse no ataque de columnas de infantería e como o poder militar francés decaera no século XIX debido a -supostamente- unha excesiva concentración na potencia do fogo (por exemplo, o rifle Chassepot) en lugar do de impulso. Tamén parece aceptar a lección entón de moda extraída da recente guerra ruso-xaponesa, de como as cargas a baioneta da infantería xaponesa con alta moral tiveran éxito fronte á potencia do fogo inimigo.
De Gaulle foi ascendido a primeiro tenente en outubro de 1913.
Primeira guerra mundial
Combateu na primeira guerra mundial, sendo ferido no seu primeiro combate, Dinant, o 15 de agosto de 1914 reincorporase ao 33º Rexemento de Infantería da fronte de Champagne, dirixindo a 7ª compañía. O 10 de marzo do ano seguinte é ferido de novo na Batalla do Somme.
O 2 de marzo de 1916 e capturado xunto aos restos da súa compañía preto de Verdún, tras un intento de fuga é trasladado ao Forte de Ingolstadt, en Baviera, de onde tenta fugarse varias veces e onde traba amizade con Mikhaíl Tujachevsky, o que sería un dos xenerais soviéticos máis importantes.
Finalmente é liberado despois do armisticio que puxo fin á contenda.
Segunda guerra mundial
Antes da segunda guerra mundial, era coñecido como un gran táctico de batallas de tanques e defensor do uso concentrado das forzas blindadas e da aviación.
No período de entreguerras mostrouse moi crítico ca política militar francesa, que se basaba nas fortificacións como a Liña Maginot e desprezaba os corpos motorizados, coma tanques, aviación... Estas discrepancias materializounas en 1935 no libro L'armée de metier, o que lle granxeou moitos detractores.
Co comezo da segunda guerra mundial e a invasión de Francia en 1940, parte das súas predicións cumpríronse ao demostrarse a inutilidade da Liña Maginot. De Gaulle era partidario de que o Goberno abandonase Francia e se refuxiase na colonia de Alxeria, porén ao caer o goberno e establecerse o goberno monicreque do mariscal Philippe Pétain abandona o país o 16 de xuño de 1940 con destino a Reino Unido. Dende alí asumiu a dirección da Francia Combatente ata o fin da segunda guerra mundial.
Durante os anos da contenda escribiu o libro L'Appel, onde destaca o labor que na súa opinión realizaron as forzas da Francia Libre durante a contenda en contraste co espírito derrotista e entreguista do goberno francés, o que lle permitiría a Francia ocupar un lugar de honra entre os vencedores.
Inestabilidade e V República
miniatura|esquerda|Charles de Gaulle co Chanceler Alemán [[Konrad Adenauer.]] Unha vez restablecido o goberno francés este atopouse cunha situación inestábel, por unha parte as miserias produto da guerra mundial e a reconstrución necesaria, e por outro o movemento independentista alxerino de Ahmed Ben Bella e a formación dun grupo de ultradereita pro-Colonos chamada Organisation de l'Armée Secrète (OAS), o que desembocou en constantes tensións e conflitos. Chegouse así ata o golpe de Estado contra o último Primeiro Ministro da IV República, Pierre Pflimlin, De Gaulle asumiu entón o cargo (1 de xuño de 1958) e logrou da Asemblea Xeral plenos poderes e a creación da V República, aprobada en referendo.
Ao ano seguinte realizaríanse eleccións, acadando De Gaulle o 78% dos votos por encima do comunista Georges Marrane (13%) e o independente André Châtelet (9%). Con este impulso creou un movemento político arredor da súa figura, Unión pola Nova República, nacendo así a ideoloxía conservadora Gaullismo.
Durante o seu mandato finalmente Alxeria acada a independencia en 1962 tras unha longa guerra de guerrillas. Outro fito importante foi a sinatura do Tratado do Elíseo o 22 de xaneiro de 1963 entre De Gaulle e o Chanceler da Alemaña Federal, Konrad Adenauer, o que simbolizaba a reconciliación franco-xermana.
O seu mandato desgastara moito a súa popularidade chegando en mínimos ás eleccións presidenciais de 1965, nestas non conseguiu gañar na primeira volta á Federación de Esquerdas de François Mitterrand, porén gañaría na segunda cun axustado 54 a 46% dos votos.
Ao final da súa segunda lexislatura a conflitividade social desembocou no chamado Maio do 68, unha revolta estudantil e obreira que forza a caída do Primeiro Ministro, Georges Pompidou. Para gañar lexitimidade convoca un referendo, que perde, tras o cal dimite e retirase da política.
Ligazóns externas
Biografía na páxina da Fundación Charles de Gaulle
Sorbona
dereita|miniatura|250px|A Sorbona, París
A Sorbona (en francés La Sorbonne) é un establecemento público de ensino superior, hoxe dividido en dúas universidades (Universidade de París III e de París IV).
Historia e características
Atópase no centro de París, no quinto arrondissement (distrito), en fronte do liceo Louis Le Grand e do Collège de France, preto do monumento O Panteón (Le Pantheón), das universidades (París I, II, V, VI) e dos Xardíns do Luxemburgo (que pertencen ao Palacio do Luxemburgo, sede do Senado), no denominado Barrio Latino, onde se concentran as escolas superiores, os museos e os turistas.
Foi fundada en 1257 por Robert de Sorbón coa intención de facilitar o ensino da teoloxía aos alumnos pobres. Tres séculos máis tarde converteuse no lugar privilexiado para os debates da facultade de teoloxía e tivo un papel importante nas querelas relixiosas do país, contra os xesuítas no século XVI e contra os xanseístas no século XVII.
Nas súas aulas, reconstruídas na súa totalidade entre 1885 e 1901, ensínanse hoxe principalmente as humanidades, a historia, a xeografía, o dereito e as linguas.
Casa da Conga
A casa da Conga é un edificio de principios do século XVIII sito na praza da Quintana de Santiago de Compostela.
Trátase dun edificio barroco construído para vivenda dos cóengos da catedral. As trazas iniciais débense a Domingo de Andrade, pero quen rematou a construción en 1730 foi Casas e Novoa. Está situada pechando a parte sur da praza da Quintana. Estrutúrase como un bloque de catro casas cun vistoso pórtico corrido que une as catro edificacións. É de estilo moi clasicista en contraste coa Casa da Parra situada na parte superior da praza. Na actualidade a casa da dereita é sede do Colexio de Arquitectos de Galicia e sala de exposicións. O resto está ocupado por comercios, restaurantes, bares e cafeterías.
Robert Themptander
Oscar Robert Themptander, nado o 14 de febreiro de 1844 en Estocolmo e finado na mesma cidade o 30 de xaneiro de 1897, bacharel en Dereito, político, foi o primeiro ministro de Suecia entre 1884 e 1888.
Traxectoria
Era fillo do tenente Nils Themptander e de Adolphina Laurent. Tras cursar estudos de Dereito en Uppsala e dunha moi exitosa carreira no servizo civil, en 1879 converteuse en membro da segunda Cámara, onde desde o comezo estivo preto do centro do goberno leal, pero máis tarde aproximouse ao Partido Agrario. No goberno de Arvid Posse, en 1880, foi designado ministro sen carteira, e en 1881 ministro de Finanzas, cargo que ocupou durante tres anos ata asumir como primeiro ministro, o 16 de maio de 1884, á idade de 40 anos. Só Louis De Geer chegou a devandito cargo con menos idade.
A través de bos contactos en diferentes posicións parlamentarias, tivo éxito en romper o punto morto no que entrara a cuestión da defensa, e puxo en marcha as decisións sobre este tema en 1885. Tivo menos éxito no seu esforzo por protexer o sistema de libre mercado que Louis de Geer e o ministro de Finanzas Johan Gripenstedt importaran e que acelerara a modernización de Suecia. Como os prezos da comida nos mercados mundiais derrubáronse por mor das importacións provenientes de Estados Unidos, creceu a demanda de implantar grandes tarifas para protexer os intereses suecos.
Finalmente Themptander foi obrigado a retirarse, aínda que aínda non nas eleccións de 1887, nas que a súa resistencia cara ás novas correntes favorables as taxas levounos a un debate electoral maior ao anterior. Os candidatos para o Riksdag foron compelidos a responder sobre os puntos de vista que tiñan, si eran partidarios do libre comercio ou dos tarifas. Isto foi visto por moitos como común. Os membros do Riksdag sempre foran electos sobre a base da súa reputación persoal e confianza. Os partidarios do libre mercado gañaron en Estocolmo e obtiveron 22 escanos no Parlamento. Pero revelouse que un membro non pagara as taxas, e a consecuencia diso a lista enteira foi declarada inválida. Os membros de sempre do Riksdag que eran partidarios do libre mercado foron substituídos polos favorables ás cotas e a segunda Cámara quedou conformada dese modo por unha maioría proteccionista.
Themptander intentou que o rei Óscar II chamase a unha nova elección, pero o monarca denegoulle esta solicitude. Entón, o 6 de febreiro de 1888, Themptander retirouse. Entre 1888 e 1896 foi gobernador do distrito de Estocolmo, e logo director de Trafik AB Grängesberg–Oxelösundää. Casado en 1874 con Frida Dahlberg, tivo tres fillos.
Partido Ortodoxo
Foi, xunto co Partido Auténtico, un dos dous partidos principais de Cuba antes da Revolución cubana. En 1951, tras o suicidio de Eduardo Chibás, o liderado do partido quedou na cabeza de Emilio Ochoa.
Acción política
O Partido Ortodoxo foi tradicionalmente opositor do Partido Auténtico, dirixido por entón por Carlos Prío Socarrás, xa que Chibás se separara precisamente do Partido Auténtico debido á corrupción que denunciaba nos seus dirixentes.
Tiña como lemas «Vergoña contra diñeiro» e «Prometemos non roubar» e como símbolo unha vasoira que varría todos os males dun estado corrupto. Sostiña unha ideoloxía fundada no antiimperialismo e a loita contra a corrupción política. O programa do Partido ortodoxo baseábase sobre a diversificación da produción agrícola, a supresión do latifundio, o desenvolvemento da industria, a nacionalización dos servizos públicos, a loita contra a corrupción e a xustiza social.
Nun memorando confidencial, os Estados Unidos analizaban con preocupación o programa ortodoxo: «En canto á política interna, Chibás favorece a ‘cubanización’ de toda a actividade económica, para ‘emancipar a Cuba do imperialismo estranxeiro’; nacionalización gradual, baseada nunha compensación adecuada, de todos os sectores e empresas públicas de natureza monopolística; ‘libre mercado’ baseado en controis estritos de produción e exportación […]; distribución forzada de terra de cultivo, impostos ás propiedades non cultivadas, eliminación do sistema feudal e colonial, uso masivo da maquinaría agrícola e o desenvolvemento de proxectos de irrigación e de cooperativas agrícolas. Chibás desenvolvería un sistema de seguridade social controlado polo goberno que brindaría aos cidadáns unha protección adecuada fronte aos riscos económicos da vellez, a enfermidade, o desemprego e o deceso, cunha protección particular ás mulleres e os orfos. Establecería unha estrutura tributaria sobre unha base clara, xusta e científica».
Hugo Mir Laurencio foi fundador do Partido do Pobo Cubano (ortodoxo) e primeiro presidente da Mocidade Ortodoxa en 1947.
En 1951, suicidouse Chibás, cando había un consenso xeral de que era o político con máis probabilidades de gañar as eleccións presidenciais que se celebrarían en abril de 1952. Morto Chibás, todo parecía indicar que o candidato ortodoxo Roberto Agramonte sería o gañador, pero as eleccións interrompéronse un mes antes debido ao golpe de estado que derrubou a Prío Socarrás, do Partido Auténtico, e impuxo a Fulgencio Batista como ditador o 10 de marzo de 1952.
O 2 de xuño de 1953, o expresidente de Cuba, Carlos Prío Socarrás, presidente do Partido Auténtico, e Emilio Ochoa, presidente do Partido Ortodoxo, xunto con líderes doutras tendencias, asinaron a Carta de Montreal ou o Pacto de Montreal establecendo un programa político de mínimos fronte a Batista: restauración da Constitución de 1940, convocatoria de eleccións libres sen Batista e formación dun goberno provisional para ordenar a convocatoria de eleccións.
Outros membros destacados do Partido Ortodoxo foron Hugo Mir Laurencio, Roberto Agramonte, José Pardo Llada, Pepe Suárez, Manuel Dorta Duque, Fidel Castro, Jorge Mañach, Manuel F. Gran, Fernando Ortiz, Vicentina Antuña, Pastor Albear, Carlos Israel Cabrera Rodríguez, José Smith Comas, Tomás David Royo Valdéz, Cándido González Morales, Miguel Saavedra Pérez, Ñico López, René Bedia Morales, Eduardo Reyes Canto, René Orestes Reiné García, Noelio Capote Figueroa, Andrés Luján Vázquez ("Chibás"), Armando Mestre Martínez, Juan Manuel Márquez, Haydée Santamaría, Huber Matos, entre outros.
Ética
miniatura|Manifestación para abolir o traballo dos nenos, [[Nova York, 1 de maio de 1909.]] A ética (do grego ēthos, "temperamento", "carácter", "costume") é a parte da filosofía que ten como obxecto de estudo os códigos morais. É a ciencia que estuda a moral. É dicir, a ética reflexiona sobre o comportamento humano, as normas morais, a súa fundamentación, a súa validez, a súa universalidade etc. A ética reflexiona sobre o uso de conceptos como bo, malo, o ben, o mal e responsabilidade e sobre o comportamento humano.
Tradicionalmente, a ética ocupouse de analizar, valorizar e desenvolver estas normas. Hoxe en día asígnaselle un carácter teórico e rexéitase o carácter normativo ou pragmático que tiña.
O comportamento moral das persoas é unha forma de conduta e a ética dá razón del. Para isto, toma como obxecto da súa reflexión a práctica moral da humanidade no seu conxunto. A ética hoxe evita emitir xuízos de valor sobre a práctica moral nas distintas sociedades e épocas, senón que tenta explicar a razón de ser desa diversidade e das mudanzas que se producen.
Etimoloxía
A palabra ética provén do latín ethĭcus, e este do grego antigo ἠθικός transliterado como ēthikós. A forma feminina provén do latín tardío ethĭca, e este do grego ēthikḗ. Segundo algúns autores, débese diferenciar êthos, que significa «carácter», de ethos, que significa «costume», pois «ética» séguese daquel sentido e non é este.
Etimoloxicamente «ética» e «moral» teñen o mesmo significado, xa que a palabra «moral» vén de latín  mos que significa «hábito» ou «costume».
Obxecto da ética
A ética xeral establece os criterios para xulgar se unha acción é boa ou mala e para xulgar os motivos e as consecuencias dun acto. A finalidade da ética fai pois dela mesma unha actividade práctica. Non se trata de gañarse un saber para si mesmo, senón de actuar coa conciencia dunha acción social responsable. É considerada actualmente, como a disciplina no fundamento da ética aplicada, da ética individual, da ética social e das diferentes formas de éticas especializadas que nos confrontan os problemas normativos do seu ámbito particular.
Segundo unha corrente «clásica», a ética ten como obxecto os actos que o ser humano realiza de modo consciente e libre (é dicir, aqueles actos sobre os que exerce dalgún modo un control racional). Non se limita só a ver como se realizan eses actos, senón que busca emitir un xuízo sobre estes, que permite determinar se un acto foi eticamente bo ou malo.
A valoración ética dun acto como bo ou malo é diversa da valoración que ese mesmo acto pode ter dende unha perspectiva técnica. Un acto tecnicamente eficaz pode ser eticamente malo, pois a ética non se fixa soamente no cumprimento de obxectivos parciais, mais ten en conta o ben da vida en xeral.
Fernando Savater, no primeiro capítulo do seu libro Ética para Amador («De que vai a ética»), define a ética como «a arte de vivir, o saber vivir, por tanto a arte de discernir o que nos convén (o bo) e o que non nos convén (o malo)».
Iso implica establecer unha distinción entre o que sexa bo e o que sexa malo desde o punto de vista ético, e se o ben e o mal éticos coinciden ou non co que serían o ben e o mal en si.
Ética para os seres humanos
Na natureza, non é posible atopar comportamentos que poidamos cualificar de bos ou malos, xa que os animais non teñen a capacidade de elixir libremente cal será o seu modo de actuar, pois neles o comportamento está case totalmente determinado polos seus instintos. Do estudo do comportamento animal, segundo vén determinado pola natureza, ocúpase a etoloxía. Pero a ética parte de que os humanos temos capacidade de dirixir racionalmente o noso comportamento, segundo fines que valoramos como bos ou malos, e actuar en consecuencia. Os seres humanos somos os únicos que nos preguntamos pola diferenza entre actuar "ben" e actuar "mal", porque posuímos razón e liberdade para decidir conscientemente o que debemos facer. Aínda que isto non signifique, como é lóxico, que poidamos facer todo canto desexariamos facer, pois a nosa liberdade é limitada.
Polo tanto, os seres humanos, porque somos libres para elixir, temos a capacidade de inventar a nosa propia vida. Agora ben, nesta elección podemos atinar ou equivocarnos; a reflexión ética axúdanos, ou procura axudarnos, a orienta-la nosa vida, e tomar esta clase de decisións.
Límites con disciplinas adxacentes
A ética relaciónase coa antropoloxía, co dereito, coa lei, e coas ciencias empíricas que estudan o comportamento humano, como a socioloxía e a psicoloxía. A diferenza destas últimas, a ética non se limita a describir condutas, mais ten unha pretensión normativa, directiva do comportamento.
Un autor define ética do seguinte modo: «Ética (do grego  ethika, de  ethos, «comportamento», «costume»), principios ou pautas da conduta humana, a miúdo e de forma impropia chamada moral (do latín mores, «costume»)».
A palabra ética provén do grego  êthikos («carácter»). Trátase do estudo da moral e das accións humanas para promover os comportamentos desexables. Unha sentenza ética supón a elaboración dun xuízo moral, no que se aplica unha norma xeral de conduta ó caso particular de que se trate. Cando esa sentenza procede do propio axente, que valora a súa conduta, falamos de conciencia moral.
A ética asume que somos responsables do modo en que as nosas accións afectan ós dereitos e o benestar dos outros, e tamén, en parte ó desenvolvemento do propio carácter.
A ética ten así unha necesaria dimensión social e política. Co noso comportamento ético contribuímos máis ou menos a unha convivencia xusta e pacífica.
Por profesión enténdese unha ocupación que se desenvolve co fin de colaborar co benestar dunha sociedade. Para realizar o devandito labor é necesario que o profesional (persoa que exerce a mesma) actúe con responsabilidade, seguindo os requirimentos que a lei vixente expoña para o desenvolvemento desa actividade.
A ética profesional pretende regular as actividades que se realizan no marco dunha profesión. Neste sentido, trátase dunha disciplina que está incluída dentro da ética aplicada xa que fai referencia a unha parte específica da realidade.
Cabe destacar que a ética, a nivel xeral, non é coactiva (non impón sancións legais ou normativas). Con todo, a ética profesional pode estar, en certa forma, nos códigos deontolóxicos que regulan unha actividade profesional. A deontoloxía forma parte do que se coñece como ética normativa e presenta unha serie de principios e regras de cumprimento obrigatorio.
Ética e moral
Cómpre aclarar a diferenza entre ética e moral:
A diferenza radica en que a persoa que vive en calquera comunidade conta cunha serie de normas morais que segundo a mesma comunidade deben ser respectadas. Pero a ética soporta o pensamento individual de cada persoa, é dicir, que a pesar de que as persoas coñecen as normas morais poden, por algunha razón decidir non respectalas.
As orixes de ambas as dúas verbas, mores (orixe latina de moral) e ēthos (orixe grega de ética), tradúcense como "costume". De aí a confusión na súa utilización.
Teorías éticas
Segundo o centro de reflexión, as teorías éticas poden agruparse en catro bloques:
Todos estes sistemas teñen variantes segundo se se considera que a fonte da moral está no mesmo suxeito ou se vén ditada desde fóra ou segundo se se fala de normas e xuízos absolutos ou relativos. Ademais, adóitase distinguir entre a moral individual e a colectiva, a que se debe adoptar para permitir a convivencia (é o que Jean-Jacques Rousseau chamaba "contrato social").
Ramas da ética
A ética subdivídese, á súa vez, en diferentes ramas:
Ética normativa
A ética descritiva pon de relevo o que a maioría da xente cre que é correcto ou incorrecto, mentres a ética normativa fai fincapé en describir o que as persoas deberían considerar bo ou malo.
Por outra banda, a clasificación que realiza a ética normativa das accións humanas como adecuadas ou inadecuadas a diferenza da metaética, que estuda a natureza das declaracións moral se, tamén, a diferenza da ética aplicada, a que expón as regras en contextos prácticos e que, por tanto, ocúpase de campos específicos do comportamento humano e de discutir as respostas debidas #ante estas situacións.
Refírese ao aspecto da ética que ten que ver exclusivamente coa formación e elaboración das normas sociais, pero non co seu seguimento ou cumprimento, porque xa sería o aspecto fáctico da ética.
Diferentes teorías de ética normativa:
Ética aplicada
A ética aplicada constitúe unha das áreas máis prolíficas e actuais da filosofía contemporánea. Os que fan ética aplicada desenvolven o seu traballo en diversas áreas da sociedade onde a ética ten un papel relevante. Traballan en ámbitos como a bioética, a tecnoética, a ética empresarial, a ética ambiental, a ética legal, a enxeñería ética, a ética da comunicación, a ética do ciberespazo etc. Estes e moitos outros ámbitos, onde leva a cabo un intento de tratar con problemas éticos que xorden na vida cotiá, constitúen o obxecto de estudo da ética aplicada.
A noción de ética aplicada podería parecer redundante, xa que a ética mesma é unha filosofía práctica, unha filosofía da acción. Pero co transcurso do tempo, esta filosofía práctica, que Sócrates exerceu no Ágora, foi poñendo cada vez máis énfase nos seus compoñentes teóricos, ata case reducirse nos últimos séculos a unha reflexión sobre os fundamentos das normas.
A ética aplicada ocúpase dunha parcela da realidade, como:
Bioética
A bioética é a rama da ética que aspira a prover os principios orientadores da conduta humana no campo biomédico. Etimoloxicamente provén dos grego bios e ethos: "ética da vida", ou ética aplicada á vida humana e non humana. Nun sentido máis amplo, con todo, a bioética non se limita ao ámbito médico, senón que inclúe todos os problemas morais que teñen que ver coa vida en xeral, estendendo desta maneira o seu campo a cuestións relacionadas co medio ambiente e ao trato debido aos animais. a bioética é unha disciplina relativamente nova e a orixe do termo corresponde ao oncólogo estadounidense Van Rensselaer Potter, quen utilizou o termo por primeira vez en 1970 nun artigo publicado na revista da Universidade de Wisconsin "Perspectives in Biology and Medicine" onde o título ostentaba por primeira vez este termo: "Bioética: a ciencia da supervivencia". Posteriormente, en 1971, Potter publica un libro co título de "Bioethics: Bridge to the future" ("Bioética: unha ponte cara ao futuro") No que se recollen varios dos seus artigos.
Ética dos hackers
A ética hackers é unha nova ética xurdida e aplicada ás comunidades virtuais ou cibercomunidades, aínda que non exclusivamente. Un dos seus grandes mentores foi o finés Pekka Himanen. Himanen, na súa obra A ética do hacker e o espírito da era da información (que contén un prólogo de Linus Torvalds e un epílogo de Manuel Castells), comeza por rescatar unha das acepcións orixinais do termo hacker. Segundo Himanen, un hacker non é un delincuente, vándalo ou pirata informático con altos coñecementos técnicos, aos que prefire chamar crackers), senón que hacker é todo aquel que traballa con gran paixón e entusiasmo polo que fai. Por iso é polo que o termo hacker poida e deba extrapolarse a outros ámbitos como ser, por exemplo, o científico. Así Himanen escribe, «no centro de nosa era tecnolóxica atópanse unhas persoas que se  autodenominan hackers. Defínense a si mesmos como persoas que se dedican a programar de maneira apaixonada e cren que é un deber para eles compartir a información e software libre. Non hai que confundilos cos crackers, os usuarios destrutivos cuxo obxectivo é o de crear virus e introducirse noutros sistemas: un hacker é un experto ou un entusiasta de calquera tipo que pode dedicarse ou non á informática.». Segundo Himanen a ética dos hackers é unha nova moral que desafía «A ética protestante e o espírito do capitalismo», (obra escrita hai un século por Max Weber) e que está fundada «na laboriosidade dilixente, a aceptación da rutina, o valor do diñeiro e a preocupación pola conta de resultados. Ante a moral presentada por Weber, a ética do traballo para o hacker fundaméntase no valor da creatividade, e consiste en combinar a paixón coa liberdade. O diñeiro deixa de ser un valor en si mesmo e o beneficio cífrase en metas como o valor social e o libre acceso, a transparencia e a franqueza».
A ética dos hackers é unha ética de tipo axiolóxico, é dicir, unha ética baseada nunha determinada serie de valores. Himanen rescata algúns valores fundamentais, a saber:
Tamén hai que consultar o estudo escrito por Pablo Contreras Em dic Kohfam, identitat hacker: una aproximació antropològica' (Chámome Kohfam, identidade hacker: unha aproximación antropolóxica), III Premio de Ensaio Eusebi Colomer da Fundación EPSON, Barcelona, 2004. Segundo Contreras, as agrupacións hackers dan lugar a unhas configuracións sociais en rede que se caracterizan pola súa capacidade de xerar coñecemento e innovación. Estas configuracións en rede, chamadas "intelixencias-rede" presentan unhas propiedades sociais baseadas na meritocracia, a concepción pública do coñecemento xerado e a redistribución deste entre os membros do grupo. Segundo o autor, a organización social dos grupos hacker é moi similar á utilizada nas sociedades primitivas, con liderados non coercitivas e sistemas de reputación entre pares baseados na ética de hackers como características fundamentais.
Outros aspectos que resaltan desta ética, é unha palabra moi soada, e moi marabillosa: "Ningún problema debería resolverse dúas veces", aludindo a que o tempo dos demais é moi valioso, e cando resolvas algo comunicao a todos os teus compañeiros hackers que poidan resolver outros problemas, aumentando a produtividade.
Deontoloxía profesional
A deontoloxía profesional ou ética das profesións (por exemplo: ética médica, ética científica, ética xudicial. etc). Unha das diferenzas cando falamos de "ética" e "deontoloxía" é que a primeira fai directamente referencia á conciencia persoal, mentres que a segunda adopta unha función de modelo de actuación na área dunha colectividade. Por iso, coa concreción e deseño de códigos deontolóxicos, ademais de autorregular esta profesión, convídase o seguimento dun camiño moi concreto e na formación ética dos comunicadores.
De maneira teórica, poderiamos diferenciar dous grandes grupos: a ética social e a ética individual. Dentro da ética individual diferénciase, tamén, unha ética interpersoal que é a que rexe o comportamento que temos en relación a outros individuos. Aquí pódese situar a ética profesional, xa que rexe o comportamento do profesional na súa actividade laboral. Os principios que rexen a profesión obtéñense a través de métodos similares aos da ética xeral: dialóxico, inductivo e deductivo.
Para coñecer o fundamento ético e moral dun código ético, requírese o estudo da actividade profesional en si mesma e non é suficiente o labor dun filósofo que descoñeza a profesión.
A ética das profesións móvese no nivel medio das éticas específicas ou "aplicadas". O profesional xógase no exercicio da súa profesión non só ser un bo ou mal profesional senón tamén o seu ser ético. Non acaba de ser considerada unha persoa eticamente aceptable que en todos os ámbitos actuase ben e cumprise cos seus deberes menos no exercicio das súas responsabilidades profesionais. A ética das profesións exponse en termos de principios: o principio de beneficencia, o principio de autonomía, o principio de xustiza e o principio de non maleficencia. O deontolóxico expón os temas éticos en termos de normas e deberes.
Os principios distínguense das normas para ser máis xenéricos que estas. Os principios poñen diante dos ollos dos grandes temas e valores do vivir e do actuar. As normas aplican os principios a situacións máis ou menos concretas, máis ou menos xenéricas. As normas adoitan facer referencia a algún tipo de circunstancia, aínda que sexa en termos xenéricos. Pero tamén os principios fanse intelixibles cando adquiren concreción normativa e fan referencia ás situacións en que se invocan e aplican. En termos xerais un principio enuncia un valor ou meta valiosa. As normas, en cambio, tentando realizar o principio baixo o cal son subsumibles, din como debe aplicarse un principio en determinadas situacións.
Tanto as normas como os principios son universais aínda que o ámbito de aplicación dos principios sexa máis amplo e xeral que as normas específicas que caen baixo este principio.
Desde a perspectiva da ética profesional, o primeiro criterio para xulgar as actuacións profesionais será se alcanza e como se logra realizar estes bens e proporcionar estes servizos (principio de beneficencia). Como toda actuación profesional ten como destinatario outras persoas, tratar ás persoas como tales persoas, respectando a súa dignidade, autonomía e dereitos sería o segundo criterio (principio de autonomía). As actuacións profesionais levan a cabo nun ámbito social con demandas múltiples que hai que xerarquizar e recursos máis ou menos limitados que hai que administrar con criterios de xustiza (principio de xustiza). E, en todo caso, haberá que evitar causar dano, non prexudicar a ninguén que poida quedar implicado ou afectado por unha actuación profesional (principio de non maleficencia).
Metaética
A metaética é a valoración das teorías éticas e os seus fundamentos das ciencias auxiliares e complementarias a ela como pode ser a lóxica.
No caso concreto da lóxica sérvenos para observar a correcta fundamentación dos "principios" éticos coidando a validez das súas premisas e que destas sigan unha consecuencia congruente e consistente.
Historia
miniatura|[[Sócrates un dos primeiros filósofos que trataron sobre a ética.]] A aparición da ética vai ligada á auto conciencia. A maioría de culturas teñen algún mito para explicar esta orixe.
A filosofía desde o comezo ocupouse da ética. Destacan, entre moitos outros, os nomes de Sócrates ou Aristóteles. Outras figuras relevantes ao longo do tempo son, por exemplo, Thomas Hobbes, Kant ou Arthur Schopenhauer.
Idade Antiga
Desde o inicio da reflexión filosófica estivo presente a consideración sobre a ética. Platón afronta a temática ética en diversos lugares e desde contextos diferentes. Así, por exemplo, no Gorxias busca superar o hedonismo e a lei do máis forte. No Fedón evidencia a importancia do que exista tras a morte para regular o propio comportamento. En A República aborda xuntamente a ética individual (desde a perspectiva dunha xustiza dentro da alma) e a ética pública, cunha complexa teoría do Estado, que atopa complementos e puntos de vista diferentes noutras dúas obras, o Político e as Leis. Na segunda metade da obra Fedro, un dos temas principais é a ética.
Como noutras das súas obras, Aristóteles releva as opinións dos seus contemporáneos respecto diso e comproba que todas parecen estar de acordo en que o obxectivo supremo do home é vivir ben e ser feliz, aínda que hai moitos desacordos respecto de en que consiste a felicidade e o bo vivir. Para Aristóteles a vida feliz (plena) é a que permite realizar a actividade superior (contemplación), cunha suficiente autonomía (bens materiais, saúde), e en compañía dun número suficiente de amigos (cf. Ética nicomáquea I).
Só son morais as accións nas que se pode elixir e decidir que facer. En cambio, non son morais nin inmorais as accións padecidas, compulsivas ou forzosas. O que é moral é a acción que depende da vontade, se se actúa de modo correcto. Cando se actúa correctamente? A forma correcta de actuar depende do ámbito de acción (dianoético ou intelectual, ético ou moral) e en parte está pautada polos costumes da comunidade á que se pertence (se a comunidade é eticamente sa, algo que supón Aristóteles para o mundo grego quizais de modo acrítico) e apréndese coa educación. Cando se actúa de acordo con estas pautas, vívese ben e ése virtuoso.
Por outra banda, os filósofos estoicos e epicúreos propuxeron teorías morais baseadas en principios opostos: a virtude e a vida con moderación (estoicismo), e a procura do pracer (epicureísmo).
Idade Media
É un momento no que a ética asume elementos das doutrinas clásicas da felicidade (o fin do actuar humano consiste en obter o ben que nos fai felices) e úneos á doutrina cristiá (vista como revelación divina), especialmente segundo a normativa que recollen os mandamentos. O fin último do actuar humano é a caridade, que se consegue ao vivir desde o Evanxeo, e que permite ao home acceder á visión de Deus (no ceo), onde o ser humano alcanza a súa máxima plenitude e o ben supremo.
Diversos autores falan de ética e segundo perspectivas diferentes. É oportuno lembrar dous grandes nomes, san Agostiño de Hipona e santo Tomé de Aquino (especialmente na segunda parte da Suma de teoloxía, na que se recollen numerosos elementos da ética de Aristóteles).
Posteriormente, e tras as pegadas das ideas de Tomé de Aquino, desenvólvese no ámbito católico o que logo será coñecido como principio de dobre efecto.
Idade Moderna
Os filósofos éticos modernos traballan coa mirada posta, sobre todo, no mundo antigo (estoicos, epicúreos, Platón, Aristóteles), aínda que con algúns elementos herdados da  Escolástica medieval. Descartes ten algúns elementos de ética no seu famoso Discurso do método. Dentro do racionalismo, é Baruch Spinoza quen elaborou de modo máis amplo e sistemático unha proposta ética. No ámbito do empirismo, David Hume traballou en diversos momentos para comprender os motivos profundos das accións humanas.
A gran revolución ética moderna realízase a través de Immanuel Kant, que rexeita unha fundamentación da ética noutra cousa que non sexa imperativo moral mesmo (deontoloxismo formal), pois se a moral se orienta a buscar a felicidade non podería dar ningunha norma categórica nin universal. Os filósofos idealistas desenvolveron esta moral do imperativo categórico. Fan fronte así ao utilitarismo, ao afirmar que o principio de utilidade non é o único criterio de corrección das accións.
Idade Contemporánea
A ética do século XX coñeceu achegas moi importantes por parte de numerosos autores: os vitalistas e existencialistas desenvolven o sentido da opción e da responsabilidade, Max Scheler elabora unha  fenomenoloxía dos valores. Autores como Alain Badiou tentaron demostrar que esta principal tendencia (nas opinións e nas institucións), a cuestión de «a ética» no século XX, é en realidade un «verdadeiro nihilismo» e «unha ameazante denegación de todo pensamento».
Herodes Ático
miniatura|200px|Herodes Ático Tiberio Claudio Herodes Ático, en lingua grega Ἡρώδης ὁ Ἀττικός, nado en Maratón no ano 101 e finado en Atenas no 177, foi un político e orador grego.
Traxectoria
Herodes Ático sobresaíu como retórico e sofista. Ensinou retórica en Atenas, onde empregou a súa enorme fortuna para a construción de edificios: recubriu de mármore o estadio de Atenas, construíu piscinas de mármore nas Termópilas, un ninfeo en Olimpia, o estadio de Delfos, o teatro Odeón etc. Dicíase que o seu pai achara o tesouro que os persas agocharan en Maratón. Foi procónsul en Asia, pontífice das Panateneas en Atenas, cónsul en Roma (143) e senador.
O Odeón construíuno no 161 en memoria da súa muller, Apia Annia Regila, á morte da cal mandou pintar de negro mesmo a casa. Disque en certa ocasión o seu amigo sofista Lucio, vendo un servo que pelaba ravos, burlouse de que cometese "unha inxustiza contra a memoria de Regilla comendo ravos brancos nunha casa completamente negra".
Herodes Ático foi un aticista rigoroso, gabado polos seus contemporáneos e axiña considerado un clásico. Foi mestre do emperador romano Marco Aurelio. Produciu unha obra extensa composta de diatribas, diarios literarios e efemérides, mais só sobreviviron unha declamación (Tratado de Herodes sobre o estado) e a tradución latina dunha fábula.
Casa da Parra
A casa da Parra é un edificio de finais do século XVII situado na praza da Quintana de Santiago de Compostela. Foi deseñado por Domingo de Andrade
Historia e características
O edificio é de fábrica de cantaría de granito con cuberta de tella. Consta de planta terrea e un sobrado. No século XX foi obxecto de reformas, no que se lle engadiu a balaustrada superior e un segundo andar máis. O último andar remata coa balaustrada e un balcón.
Destaca pola riqueza da ornamentación: as oito gárgolas da cornixa, as métopas, as ménsulas e os canzorros labrados na parte inferior do balcón e a decoración a base de acios que enmarcan as portas inferior e superior do lado dereito e dan nome á casa. A gran cheminea acubada é unha das máis emblemáticas da cidade. Tamén ten unha representación do home verde. Na actualidade funciona como sala de exposicións adicada a autores galegos e sede do Instituto Galego de Seguridade e Saúde Laboral.
No balcón da Casa da Parra hai unha cámara web da CRTVG, que renova a imaxe cada dous segundos e abrangue aproximadamente un ángulo de visión de 90º.
Historia de Sinuhé
A Historia de Sinuhé é unha narrativa do Imperio Medio do Antigo Exipto sobre as vicisitudes dun alto personaxe da corte de Amenemhet I á morte deste.
Considerada a obra cume da narrativa exipcia antiga, a historia chegounos en varios papiros e era moi famosa en época faraónica. As descricións son moi vivas e o estilo elegante. O público posibelmente coñecía moitos detalles relacionados coa morte de Amenemhet e as circunstancias da entronización de Sesostris que non nos son coñecidas hoxe en día.
A Historia de Sinuhé conta en primeira persoa como o protagonista sente temor (non se sabe por que) após a misteriosa morte do faraón Amenemhet I (XII dinastía, 2000-1970 a.C.) e se exila no país de Retenu (Siria). Alí convértese no xefe dunha tribo, rico, amado e respectado. Xa vello, invádelle a morriña, o desexo de conquistar o favor do novo soberano (Sesostris I, fillo e sucesor de Amenemhet I) e de ser enterrado como un exipcio. O faraón recíbeo con honras e el retorna ao palacio que deixara había anos. Escribe a súa historia agardando serenamente a morte.
Con este argumento, o escritor finlandés, Mika Waltari publicou en 1945 un best-séller da novela histórica: Sinuhé, o exipcio.
Post-bop
Post-bop é un termo que designa a un estilo de jazz que evolucionou entre principios e mediados dos 60. O xénero orixínase a partir dos traballos de músicos como John Coltrane, Miles Davis, Bill Evans, Charles Mingus, Wayne Shorter e Herbie Hancock.
Historia e características
En xeral, o termo post-bop emprégase para designar o jazz feito dende mediados dos 60 en adiante que asimila a influencia do hard bop, o modal jazz, o jazz de vangarda e o free jazz, sen ser necesariamente identificable como algún deles. O termo é moi recente e (como "Northern soul") non se empregou mentres o xénero estaba en vigor.
Moito do "post-bop" foi gravado en Blue Note Records. Os álbums clave son Speak No Evil de Wayne Shorter; The Real McCoy de McCoy Tyner; Maiden Voyage de Herbie Hancock e Search For the New Land de Lee Morgan (un artista que non se adoita asociar ao xénero). Moitos dos músicos post-bop traballaron tamén noutros xéneros, en particular no posterior hard bop.
A principios dos 70, moitos dos principais músicos post-bop pasáronse ao jazz fusion. Wynton e Branford Marsalis resucitaron o xénero a comezos 80, movemento que continúa ata hoxe.
Liber pontificalis
O Libro dos papas ou Liber pontificalis é unha compilación de biografías dos primeiros papas, desde Pedro até Estevo V (891).