cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metro de Granada
Inauguración
Os datos positivos en canto a afluencia consolidáronse nos meses seguintes a súa posta en funcionamiento ao alcanzar os 1,5 millóns de pasaxeiros en novembro de 2017, dous meses despois da súa inauguración.
Parque móbil
O Metro granadino contará con 13 unidades móbiles (tipo tranvía), conformadas por 5 convois de 210 prazas cada un, cuxa velocidade máxima vai ser de 50 km/h en tramos urbanos en superficie e de 70 km/h no trazado interurbano ou en túnel. A velocidade comercial, que inclúe os tempos de parada, oscilará entre os 20 e os 28 km/h.
Paradas da L1
As paradas/estaciones en superficie están configuradas como paradas tranviarias.
All Lights Fucked on the Hairy Amp Drooling
All Lights Fucked on the Hairy Amp Drooling é a primeira edición da banda canadense de post-rock Godspeed You! Black Emperor, autoeditado en casete en decembro de 1994 nunha edición limitada de só 33 copias. Nese momento o grupo estaba formado unicamente por Efrim Menuck, Mauro Pezzente e Mike Moya. O disco é un álbum de rock vocal que ten pouca relación cos traballos posteriores da banda, que non o reeditou porque pensa que non é o suficientemente interesante.
Ruído de Poisson
Ruído de Poisson ou ruído de disparo é o tipo de ruído imperante nos sensores ópticos pasivos, incluso baixo unha alta iluminación. Este tipo de ruído é modelábel baixo o proceso de Poisson dada a fluctuación aleatoria discreta de fotóns e electróns, e a súa natureza cuántica, o que provoca que a cámara non sexa capaz de capturar fraccións de fotóns.
É definido como a proporción entre a onde  N é o nome dos electróns ou fotóns medidos no experimento.
A maior sinal, menor fracción do mesmo contén ruído de disparo. O maior efecto disruptivo deste fenómeno ocorre en baixas iluminacións e menor chegada de fotóns ao sensor.
As Fontes, Goá, Cospeito
As Fontes é un lugar da parroquia de Goá, no concello de Cospeito, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 9 habitantes (3 homes e 6 mulleres).
José Antonio Gómez Fernández
José Antonio Gómez Fernández, nado en Ourol, foi un político galego.
Traxectoria
Na II República foi elixido concelleiro de Ourol. Militou no Partido Republicano Radical. En 1933 foi elixido alcalde, permanecendo no cargo até 1936. Coa desfeita do Partido Radical, integrouse no Partido Republicano Radical Socialista, do que foi presidente. Foi membro da Xestora da Deputación Provincial de Lugo de marzo a xullo de 1936. Coa sublevación do 18 de xullo de 1936 abríronlle expediente por responsabilidades políticas. Exiliouse en Cuba.
Paratiroide
miniatura|dereita|300 px|Situación das paratiroides. A glándula paratiroide ou paratiroide está formada por un conxunto de pequenas glándulas endócrinas situadas na zona do pescozo, que producen a hormona paratiroide (PTH). Os seres humanos normalmente teñen catro glándulas paratiroides, localizadas na superficie posterior da glándula tiroide. As hormonas producidas por esta glándula controlan a cantidade de calcio presente no sangue e ósos.
Anatomía
miniatura|esquerda|200px|Micrografía da glándula paratiroide con tinguidura de hematoxilina-eosina. As glándulas paratiroides son catro ou máis pequenas glándulas ovais pardo-amarelas, de aproximadamente o tamaño dun gran de arroz (3–8 mm de longo, 2–5 mm de largo, e 0,5 a 2 mm de grosor), situadas na superficie posterior da glándula tiroide. As paratiroides xeralmente pesan entre 25 mg e 40 mg cada unha nos humanos. Tipicamente hai dúas no lóbulo esquerdo da tiroide, unha sobre a outra, e outras dúas no dereito. En casos menos frecuentes, poden estar situadas dentro da propia glándula tiroide ou mesmo no peito, asociadas ao timo. As dúas glándulas paratiroides de cada lado que están situadas máis arriba (máis próximas á cabeza) denomínanse glándulas paratiroides superiores, e as dúas de máis abaixo son as glándulas paratiroides inferiores. Máis raramente as persoas poden ter seis, oito, ou máis glándulas paratiroides.
Están irrigadas polas ramas das arterias tiroides inferior ou superior ou polos vasos anastomóticos que se encontran entre elas. Os vasos linfáticos son os que drenan a tiroide. Os nervios proceden do plexo que rodea os vasos tiroides.
O nome paratiroide débese á súa contigüidade coa tiroide, pero a súa función como glándula é completamente diferente da realizada pola tiroide. Están separadas do tecido tiroide por unha cápsula conxuntiva fina, e o tecido capsular penetra na glándula, xunto con vasos sanguíneos, linfáticos e nervios. Ao microscopio as glándulas paratiroides distínguense doadamente da tiroide, xa que teñen células densamente empaquetadas, a diferenza da estrutura en folículos menos apertada da tiroide. Porén, en cirurxía, son difíciles de diferenciar dos tecidos tiroides e adiposos que as rodean.
Histoloxicamente as glándulas paratiroides conteñen dous tipos de células:
Historia
As glándulas paratiroides foron descubertas primeiro no rinoceronte indio por Richard Owen en 1850. O descubrimento destas glándulas nos seres humanos realizouno o estudante médico sueco Ivar Viktor Sandström en 1880. Foi o último órgano principal descuberto nos seres humanos.
Fisioloxía
A principal función das glándulas paratiroides é manter os niveis de calcio corporal dentro dun estreito rango de concentracións, para que o sistema nervioso e o muscular poidan funcionar correctamente.
Cando os niveis de calcio sanguíneos caen por debaixo de certo punto, actívanse os receptores sensibles ao calcio das glándulas paratiroides para estimular a liberación da hormona PTH ao sangue.
A hormona paratiroide (PTH) é unha pequena proteína que intervén no control da homeostase do calcio e fósforo, e na fisioloxía dos ósos. A hormona paratiroide ten un efecto contrario ao da hormona calcitonina. A PTH aumenta os niveis sanguíneos de calcio ao estimular aos osteoclastos para que destrúan tecido óseo e liberen así calcio. A PTH tamén incrementa a absorción de calcio gastrointestinal activando a vitamina D, e promove a reabsorción de calcio nos riles. A deficiencia de PTH pode asociarse cunha sensación de fatiga e ansiedade.
Enfermidades
miniatura|dereita|Micrografía a grande aumento de paratiroide con adenoma de paratiroide (parte inferior dereita) tinguido con hematoxilina-eosina. Hai moitas doenzas asociadas con trastornos da función paratiroide. Poden dividirse en dous grupos: causantes de hiperparatiroidismo, e causantes de hipoparatiroidismo. As caracrterísticas comparadas dos principais tipos de trastornos son as da táboa:
Hiperparatiroidismo e condicións relacionadas
A principal doenza das glándulas paratiroides é a hiperactividade dun ou máis dos lóbulos paratiroides, que producen demasiada hormona paratiroide, o que causa un potencial desequilibrio grave do calcio. Isto denomínase hiperparatiroidismo, o cal produce hipercalcemia, cálculos renais, osteoporose, e outros síntomas, pero o síntoma máis común é a fatiga, e tamén son comúns a depresión, perda de memoria, e dor de ósos. O tratamento primario desta doenza é a extirpación da glándula defectuosa.
Outra condición relacionada é o hiperparatiroidismo secundario, común en pacientes de enfermidades renais crónicas sometidos a diálise. No hiperparatiroidismo secundario as glándulas paratiroides producen un exceso de PTH porque os riles fallan e os niveis de calcio e fósforo están desequilibrados.
Embrioloxía e evolución
miniatura|dereita|Esquema que mostra o desenvolvemento dos corpos epiteliais branquiais I, II, III, IV. [[Bolsas branquiais ou farínxeas.]] As glándulas paratiroides orixínanse a partir da interacción do mesénquima da crista neural e o endoderma da terceira e cuarta bolsa branquial ou farínxea.
O coactivador transcricional Eya-1 e os factores de transcrición Six-1 e Gcm-2 foron asociados co desenvolvemento das glándulas paratiroides, e as alteracións dos xenes correspondentes alteran o desenvolvemento da glándula.
As paratiroides superiores orixínanse a partir da cuarta bolsa farínxea, e as inferiores da terceira bolsa farínxea. Durante a embrioxénese, as paratiroides orixinadas na terceira bolsa descenden por debaixo das orixinadas pola cuarta bolsa, polo que as paratiroides da terceira bolsa pasan a ser as paratiroides inferiores do adulto. Isto é significativo durante unha paratiroidectomía na que hai que preservar a función da glándula, porque tanto as paratiroides superiores coma inferiores están irrigadas pola arteria tiroide inferior. Se o cirurxián debe deixarlle ao paciente unha soa paratiroide funcional, debe asegurarse de preservarlle unha axeitada irrigación sanguínea á glándula.
Noutros animais
Todos os tetrápodos adultos teñen glándulas paratiroides, aínda que varían en número e na súa posición no corpo. Os mamíferos normalmente teñen catro paratiroides, e outros tetrápodos teñen seis.
Os peixes non teñen glándulas paratiroides, aínda que as glándulas ultimobranquiais, que se encontran preto do esófago, poden ter unha función similar e poderían mesmo ser estruturas homólogas das paratiroides dos tetrápodos. As glándulas ultimobranquiais están ausentes nos peixes máis primitivos, sen mandíbulas (ágnatos como as lampreas), que teñen esqueleto cartilaxinoso.
A conservación da homoloxía de xenes e receptores sensibles ao calcio entre as branquias dos peixes e as glándulas paratiroides de aves e mamíferos, recoñécese en bioloxía evolutiva do desenvolvemento como un caso de uso evolutivo de xenes e redes de xenes antigas dun modo novo para xerar novas estruturas, que manteñen algunhas funcións similares xunto con funcións novas.
30 de xaneiro
O 30 de xaneiro é o 30º día do ano do calendario gregoriano. Quedan 335 días para finalizar o ano, 336 nos anos bisestos.
Notas
Os 366 días do ano
From Her to Eternity
From Her to Eternity é o primeiro álbum de estudio da banda australiana de rock Nick Cave and the Bad Seeds, publicado o 18 de xuño de 1984 a través do selo Mute Records. Producido por Flood e a propia banda, o título do disco é un xogo de palabras co da novela de James Jones From Here to Eternity.
Carrán escuro
O carrán escuro (Onychoprion fuscatus, antes Sterna fuscata) é unha especie de ave Charadriiforme da familia Sternidae.
Características
A parte ventral e gorxa son brancas, mentres que a parte superior do corpo varia entre o marrón escuro dos xoves ó negro característico dos adultos. É unha especie moi similar ó carrán embridado.
Distribución
Cría en illas, costas de mares cálidos e incluso tropicais. Fóra da época de cría, o seu comportamento é fortemente peláxico. É unha ave rara na Europa occidental, e só no verán é posible a observación de individuos divagantes.
O Espiño, Gondaísque, Vilalba
O Espiño é un lugar da parroquia de Gondaísque, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE en 2010 tiña tres habitantes (dous homes e unha muller).
Jean Philippe
Jean Philippe, nado en 1931 é un cantante francés que representou a Francia no Festival de Eurovisión 1959 e a Suíza no Festival de 1962.
Eurovisión 1959
O Festival de Eurovisión 1959 tivo lugar en Cannes, Francia, xa que o ano anterior o francés André Claveau gañou o certame en Hilversum, Países Baixos. Baixo o nome de Grand Prix de la chanson Européenne, o Festival de Eurovisión 19159 celebrouse no Palacio de Festivais e Congresos de Cannes o 11 de marzo de 1959. Jean Philippe foi o encargado de representar ao seu país coa canción Oui, oui, oui, oui, que finalmente quedou en terceira posición obtendo 15 votos. A canción tería gran difusión uns anos despois grazas á versión de Sacha Distel.
Unha particularidade dese ano foi que as tres cancións clasificadas nas primeiras posicións volveron a ser representadas ao final do Festival, polo que Jean Philippe tivo que actuar de novo.
Eurovisión 1962
No ano 1962, Jean Philippe volveu a participar no Festival de Eurovisión. Ese ano representou a Suíza coa canción Le Retour. Quedou clasificado en décima posición con só dous puntos outorgados polo xurado alemán. Nesta ocasión o país gañador foi a súa Francia natal.
Luís I de España
Luís I de España, chamado «o Ben Amado» ou «o Liberal», nado en Madrid o 25 de agosto de 1707 e finado na mesma vila o 31 de agosto de 1724, foi rei de España durante menos dun ano, sendo o seu reinado de 229 días, o máis breve da Historia de España (sen contar o goberno de Filipe o Fermoso). Era o fillo máis vello do Rei Filipe V e María Luísa de Savoia.
A proclamación de Luís I de España, o 15 de xaneiro de 1724, tivo unha grande acollida e entusiasmo entre a poboación, sobre todo a da capital, porque era o primeiro Borbón nado na vila. Por tal de suplir a inexperiencia do novo monarca constituíuse un consello asesor composto por varias personalidades. O novo rei ocupou o trono uns sete meses, durante os cales o monarca viviu bastante despreocupado dos asuntos de Estado. En realidade foron Filipe V e Isabel de Farnesio os que continuaron gobernando desde o seu retiro na Granxa de San Ildefonso.
En materia económica apareceron novos nobres e funcionarios no goberno que eran contrarios a Isabel de Farnesio. Os novos ministros intentaron que o rei decretara unha redución de gastos e mellorase a xestión de certas institucións. Igual que na política interior, a política internacional de Luís I estivo moi condicionada pola acción do seu pai e, sobre todo, da súa madrastra. Presionado por Filipe V, Luís expediu cartas patentes para dar apoio á sucesión do seu medio irmán Carlos aos ducados de Toscana e de Parma e intentou enviar ao neno a Italia a tomar posesión do cargo.
Luís contraeu a varíola no mes de xullo de 1724. O monarca non se ocupou ben da súa enfermidade, que acabou complicándose cunha pulmonía. Morreu ao cabo de poucas semanas, a madrugada do 31 de agosto de 1724, no Palacio do Bo Retiro, poucos días despois de cumprir dezasete anos.
Aspecto
miniatura|El Clarín de la fama y cithara de Apolo con métricos rasgos a las reales fiestas que en el felicissimo nacimiento de... 1708. O duque de Saint-Simon fixo unha descrición de Luís cando aínda era Príncipe de Asturias, pouco antes do seu ascenso ao trono:
No 1724, o marqués de San Felipe fixo outra descrición despois da súa morte:
Por tanto, o aspecto físico do monarca foi o dunha persoa alta e delgada, cos cabelos loiros, pero feo de rostro, como o seu avó Vítor Amadeu II. Aínda así, tiña unha constitución fisicamente delicada, era débil e tiña pouca forza.
Sobre o seu carácter se sabe pouco. Ademais dos adxectivos que menciona o marqués de San Felipe como a magnanimidade ou a xentileza, destacaba a súa devoción relixiosa. Pola contra, os seus contemporáneos afirmaban que herdara a intelixencia e o encanto persoal da súa nai e a rectitude moral do seu pai, a quen sempre mostrara unha grande submisión persoal. O duque de Saint-Simon apunta que lle gostaba a caza, pero o certo é que Luís odiaba as cacerías en xeral e as armas de fogo en particular, debido a que durante a súa infancia asistira ás numerosas cacerías dos seus pais.
Por outro lado, afírmase que herdou o temperamento sensual do seu pai. Xa antes de casar saía por Madrid xunto ao seu lacaio persoal Lacotte, home con fama de pederasta, do que se di que chegou a seducir ao príncipe convencido de que o mozo tiña dificultades para copular. Estando xa casado, ante un matrimonio que non se chegou a consumar, comezaron a aparecer as testemuñas sobre a ambigüidade sexual do príncipe. Diversos autores comentaron este feito:
En definitiva, con esta ambigüidade sexual se pensa que Luís I era en realidade bisexual e que igual estaba en compañía de homes como de mulleres, e que isto non lle supoñía ningún problema.
Finalmente, Luís, moi estimado polo pobo, respondeu igual á esta estima. Foi este monarca o que estableceu o atuamento cara os súbditos. Se ben comezou facéndoo cos seus irmáns, rompendo así co estrito protocolo de palacio pouco despois comezou a atuar aos seus lacaios, unha tradición que se mantivo na monarquía española ata o século XXI.
Primeiros anos
miniatura|200px|esquerda|Nacemento de Luís nun [[calendario de 1708 conservado na Biblioteca Nacional de Francia.]] Luís naceu no Palacio do Bo Retiro, en Madrid, o 25 de agosto de 1707. Bautizado Luís Filipe Fernando Xosé, en honor aos reis Luís IX de Francia e Fernando III de Castela, era o fillo primoxénito do primeiro Borbón español Filipe V e a súa primeira esposa María Luísa de Savoia, e polo tanto, bisneto de Luís XIV de Francia, por liña paterna, e de Vítor Amadeu II de Savoia, pola materna.
Foi o primeiro membro da Casa de Borbón nado en terras castelás, o que fixo que os casteláns lle demostrasen unha esperanza cega e lle amosasen sempre unha gran simpatía. O seu nacemento, en plena Guerra de Sucesión, serviulle a Filipe V como método de propaganda, e, por isto, a mesma raíña mostraba orgullosa o bebé, exclamando diante do pobo: «Este é Luisiño, o voso paisano!». O 7 de abril de 1709, cando contaba con tan só dous anos, Filipe V convocou as cortes a fin de que xurasen a Luís como Príncipe de Asturias e sucesor da coroa.
A súa nai, María Luísa de Savoia, morreu cando Luís tiña sete anos, feito que lle comportou a el e aos seus irmáns unha serie de carencias emocionais. Por tal de suplir a figura materna, decidiu ter cura dos seus irmáns e facerse responsable, sobre todo a partir do casamento do seu pai con Isabel de Farnesio. Logo da tutela de Marie-Anne de La Trémoille, princesa dos Ursins, a chegada da súa madrastra, malia que nunca tratou mal os fillos do primeiro matrimonio de Filipe V, non deu continuidade ao ambiente familiar e deixou ao herdeiro en mans de Julio Alberoni. Desde entón Luís foi instruído polo xesuíta Ignacio de Labrussel, pero non tivo unha educación en profundidade. Luís non tiña un interese especial nas disciplinas comúns, senón que se mostraba máis interesado pola música e, especialmente, pola danza; en xeral foi amante das artes.
Con trece anos, Luís combinaba a vida de palacio con actividades mundanas. Afeccionouse ao roubo en hortos próximos ao Palacio do Bo Retiro e saía a altas horas da noite con xente de mala reputación. Saía cos seus criados a buscar mulleres polas rúas de Madrid; herdando así o carácter sensual do seu pai, case sempre ía acompañado do servente Lacotte. Este costume mantívoo ata logo de casar, por tal de afastarse da súa muller. Isto fíxoo inmensamente coñecido polo pobo madrileño, que o vía constantemente polas rúas. Pola vila circulaba un comentario:
Campo Municipal do Carballal
O Campo de fútbol O Carballal é un estadio de fútbol situado en Boimorto. O seu propietario é o Concello de Boimorto e nel xoga os seus partidos como local o Boimorto CF.
Luís I de España
Matrimonio
miniatura|esquerda|[[Luísa Isabel de Orleáns (Ranc, 1724).]] Luís I casou con Luísa Isabel de Orleáns, filla de Filipe de Orleáns e Francesca Maria de Blois. A cerimonia tivo lugar o 20 de xaneiro de 1722 en Lerma (Burgos). Non tiveron descendencia.
O seu matrimonio foi o resultado dunha das estrataxemas políticas da súa madrastra Isabel de Farnesio, que tiña como obxectivo converter aos seus fillos naturais en reis. Luís converteuse nunha moeda de cambio ofrecida a Filipe de Orleáns, que era o rexente de Francia. O obxectivo era casar nun futuro a Luís XV, por aquel entón menor de idade, coa infanta María Ana Vitoria, filla de Isabel e Filipe V.
Campo Municipal do Carballal
Dispón dun terreo de xogo de herba natural de 96 x 68 metros; conta ademais cunha bancada cuberta e outro campo anexo. O recinto conta tamén cunha piscina.
Luís I de España
Matrimonio
A esposa de Luís tiña unha conduta lixeira, a causa do ambiente no cal crecera. Luísa Isabel foi unha fonte inesgotable de problemas para o monarca, quen chegou a cansarse dela, aínda que se afirma que Luís a quería de verdade. Durante o breve matrimonio, foi protagonista dunha serie de accións que escandalizaron á corte española e, ademais, amargou o que lle quedaba de vida ao seu esposo. Bebía en exceso, acostumaba a vestir máis lixeiramente do que estaba estipulado para unha conduta decente na época e foi descuberta en diversas ocasións con algunha das súas camareiras, todas espidas, nas súas habitacións. Estes escándalos foron utilizados polo embaixador francés en Madrid para intentar convencer a Filipe V e Isabel de Farnesio da anulación do matrimonio. A razón última era que Luísa Isabel pertencía á Casa de Orleáns que por aquel entón era inimiga dos Borbóns, reinante en Francia. Por outra banda, Luísa Isabel tampouco era do gusto de Filipe V e Isabel que chegaron a pensar seriamente na anulación do matrimonio do seu fillo.
Esta anulación non chegaría nunca e os escándalos da nova raíña foron tan soados que, ata, acabou recluída no alcázar real obrigada polo seu marido, baixo a vixilancia da camareira maior, a condesa de Altamira. Estímase que a raíña estivo pechada entre unha e dúas semanas, pero non se sabe por que Luís decidiu liberala finalmente, aínda que é posible que fose debido ás peticións de Luísa Isabel, o débil carácter do rei e a presión das chancelerías europeas. Finalmente, Luís perdoouna. A reconciliación matrimonial chegou pouco antes de que Luís enfermara de varíola. Durante o período de enfermidade e ata a súa morte, a raíña asistiuno asiduamente, feito que provocou que Luísa Isabel se contaxiase, aínda que ela conseguiu sobrevivir á enfermidade.
Abdicación de Filipe V
O 10 de xaneiro de 1724 en A Granxa de San Ildefonso, Filipe V asinou un decreto en virtude do cal abdicaba a coroa en favor do príncipe de Asturias, Luís. As outras cláusulas do decreto estipulaban que, en defecto de Luís, a coroa tiña que pasar ao irmán deste, Fernando, ou ben en defecto deste, aos medio irmáns nados do matrimonio con Isabel de Farnesio. Pola outra banda, Filipe e a súa esposa reservábanse o palacio e o real lugar de San Ildefonso para o seu retiro, durante o cal recibirían periodicamente unha renda para vivir e para continuar as obras do lugar. Luís converteuse en rei de España con dezasete anos, e aceptou gustosamente a renuncia do seu pai.
Segundo o decreto de renuncia, o motivo principal para deixar a coroa era conseguir a salvación da alma de Filipe e curar o mal que o afectaba fisicamente. «Para servir a Deus e, desembarazado destes coidados, pensar na morte e solicitar a miña saúde», expoñía o decreto. Estas razóns foron postas en dúbida discutidas entre os historiadores. A explicación que xera máis consenso é a que afirma que Filipe V esperaba a morte prematura de Luís XV de Francia, de precaria saúde, e así poder optar á coroa francesa. Deste xeito, o movemento político xurdiría posiblemente da raíña, que logo da morte do rexente de Francia, deixara de banda a oposición de Filipe V de herdar a coroa francesa, e empuxaría ao seu marido a abdicar en Luís. Unha abdicación que, ademais, non se realizou segundo se estipulaba oficialmente, a través da reunión das Cortes.
Reinado
miniatura|180px|Luís I, de [[Miguel Jacinto Meléndez|Meléndez (1724)]] miniatura|180px|[[Isabel de Farnesio (Meléndez, 1715) foi a grande interesada en influír no goberno, obrigando ao seu esposo a manter controlado a Luís.]] A proclamación de Luís I de España, o 15 de xaneiro de 1724, tivo unha grande acollida e entusiasmo entre a poboación, sobre todo a da capital, porque era o primeiro Borbón nado na vila. Por tal de suplir a inexperiencia do novo monarca constituíuse un consello asesor composto por varias personalidades, entre as cales atopábase o marqués de Mirabal, presidente do Consello de Castela; Diego de Astorga y Céspedes, arcebispo de Toledo; Juan de Camargo, inquisidor xeneral e o bispo de Pamplona; e, finalmente, había outros nobres e funcionarios con cargos aos despachos de goberno: o marqueses de Valero, de Aitona, de Lede e o conde de Santisteban do Porto, finalmente Miguel Francisco Guerra e o secretario do despacho universal, Juan Bautista de Orendain.
O novo rei ocupou o trono uns sete meses, durante os cales o monarca viviu bastante despreocupado dos asuntos de Estado. En realidade foron Filipe V e Isabel de Farnesio os que continuaron gobernando desde o seu retiro na Granxa de San Ildefonso. Probablemente Filipe realmente buscaba un retiro tranquilo lonxe das cuestións de goberno, e quen realmente gobernaba era a raíña. Para acabar de agravar esta situación de dependencia, o mesmo Luís, moi submiso ao seu pai, consultaba todo o que podía con Filipe a través do marqués de Grimaldo, o que provocou que houbese dúas cortes e dous gobernos paralelos o Madrid e o de San Ildefonso. Algúns nobres e altos funcionarios próximos ao novo monarca, vendo os nulos efectos prácticos que había ter a abdicación, decidiron intentar desligar a Luís da tutela paterna e levar a cabo a creación dun partido contrario a Isabel de Farnesio.
Política interior
En materia económica, a situación da monarquía era mala desde había anos debido aos gastos militares que autorizara Julio Alberoni, primeiro ministro de Filipe V. Co ascenso de Luís apareceron novos nobres e funcionarios no goberno que eran contrarios a Isabel de Farnesio. Os novos ministros intentaron que o rei decretara unha redución de gastos e mellorase a xestión de certas institucións. Un exemplo é Fernando Verdes Montenegro, secretario do despacho de Facenda, que intentou modificar o funcionamento da Tesourería Maior, que fora unha das innovacións da Guerra de Sucesión, e dedicábase a controlar as caixas do tesouro do exército a provincias. Verdes intentou situar o tesoureiro maior baixo o control de Facenda porque ata entón fora controlado desde varias secretarías. O proxecto viuse truncado, primeiramente pola oposición do tesoureiro maior co apoio doutros secretarios e, finalmente, pola morte de Luís e o retorno de Filipe V, quen destituíu a Verdes.
Outra medida que se intentou levar a cabo foi a redución das excesivas asignación designadas aos ex-reis e aos nenos reais, especialmente as dos fillos de Isabel de Farnesio. Esta proposta saíu sobre todo dos marqueses de Mirabal e de Lede, facendo ver ao monarca que estas asignacións provocaban a pobreza do erario real. Luís I estivo a piques de decretar a medida para reducir estes gastos á metade, pero o seu pai, movido pola súa esposa, envioulle queixas ao seu fillo e manipulouno para que acusase aos instigadores daquela medida aforradora de inxurias contra el e a súa familia. As queixas de Filipe V pararon as pretensións dos conselleiros que, máis tarde, serían tratados con dureza durante o segundo reinado de Filipe V.
En termos xerais, durante o curto período de reinado a corte volveu á antiga etiqueta e cerimonial de Carlos II, algo que tamén se observa na forma de goberno e de nomeamento de cargos, que se volveron a confiar á nobreza con Grandeza de España, ao estilo dos Habsburgo. En cambio, Filipe V no seu reinado iniciara unha política propia de nomear militares de carreira a vicerreinados e escuadras militares. As vellas formas foron vistas negativamente, principalmente polo embaixador francés René de Froulay de Tessé:
Tessé tamén criticou duramente ao marqués de Mirabal, a quen viu como o principal culpable desta situación de retorno ás formas da monarquía dos Austrias, acusándoo de «porta[rse] como un «austríaco», como todos os españois». Outras accións de goberno que se levaron a cabo foron a atenuación do regalismo respecto do reinado anterior e a realización de concesións autonomistas ós territorios levantinos da coroa.
Política exterior
miniatura|140px|A [[María Ana Victoria de España|medio-irmá de Luís representaba un problema para o rexente francés na sucesión ao trono pola súa curta idade.]] Igual que na política interior, a política internacional de Luís I estivo moi condicionada pola acción do seu pai e, sobre todo, da súa madrastra. Presionado por Filipe V, Luís expediu cartas patentes para dar apoio á sucesión do seu medio irmán Carlos aos ducados de Toscana e de Parma e intentou enviar ao neno a Italia a tomar posesión do cargo. As investiduras levadas a cabo foron favorables a Carlos, pero o emperador xermánico puxo a condición que o neno só podía viaxar a Italia con soldados suízos, temendo a presenza de soldados españois na península italiana. A persistencia do emperador ao esixir vasalaxe para recibir os ducados e as actuacións do gran duque Cosme III de Toscana, que mantivera á súa irmá Ana María, viúva do elector do Palatinado, como herdeira dos ducados, fixo concluír sen solución, en vida de Luís, este litixio, enmarcado no Congreso de Cambrai, que quedou nun punto morto.
As tensións con Francia non amainaron. O duque de Borbón e príncipe de Condé, Luís Henrique, desde a morte do rexente Filipe de Orleáns buscou desesperadamente que Luís XV de Francia tivese descendencia rapidamente. O motivo é que coñecía que a precaria saúde podíalle causar a morte en calquera momento, e este feito significaría o acceso ao trono de Francia dos membros da dinastía de Orleáns, inimigos dos Borbóns. O seu proxecto topou coa nena María Ana Vitoria, filla de Filipe V e Isabel de Farnesio, que naquel momento vivía na corte francesa en virtude dos pactos matrimoniais, polos cales a nena tiña que casar con Luís XV. A nena era aínda demasiado pequena para casar e consumar o matrimonio. Por esta razón, o duque de Borbón decidiu, finalmente, enviar o mariscal Tessé para persuadir a Luís I e sobre todo aos seus pais para conseguir que a infanta volvese a Madrid.
Morte
Luís contraeu a varíola no mes de xullo de 1724. O monarca non se ocupou ben da súa enfermidade, que acabou complicándose cunha pulmonía. Morreu ao cabo de poucas semanas, a madrugada do 31 de agosto de 1724, no Palacio do Bo Retiro, poucos días despois de cumprir dezasete anos, coa súa esposa como única compañía, xa que os seus pais, temerosos da enfermidade, marcharan a A Granxa de San Ildefonso. O 4 de setembro foi levado ao Mosteiro de San Lorenzo de El Escorial e enterrado no panteón real, mentres que a súa esposa tivo que volver a Francia. Ao día seguinte de morrer, estendeuse por Madrid o rumor que fora envelenado, un home de confianza de Filipe V como Melchor de Macanaz considerou certos estes rumores; insistía que Luís fora afectado pola varíola, pero que os tratamentos dos médicos axudárono a mellorar, serían o denominado «clan dos parmesanos», instigado por Isabel de Farnesio, os que, a través do doutor José Cervi, forneceron o veleno ao monarca.
A morte do rei provocou dúbidas sobre se Filipe V tiña que manter a abdicación e deixar o trono ao infante Fernando, segundo ditaba o seu propio decreto, ou ben volvelo a ocupar el. A versión tradicional é que o antigo rei negábase en rotundo a ocupalo de novo por herdanza do seu fillo debido aos seus escrúpulos relixiosos. Isabel de Farnesio e o embaixador francés, preocupados pola deriva que tomaría o país se subía ao trono o infante Fernando, por tal de obter o si de Filipe constituíron unha xunta de teólogos que proclamou a nulidade dos votos de renuncia e o confesor, o pai Bermúdez, negouse a absolvelo se este non se ocupaba do goberno do seu pobo, Filipe aceptou e volveu co apoio do Consello de Castela. Porén, a banda desta versión, existe outra máis moderna, que di que foi por vontade de Filipe a recuperación do trono, facendo asinar ao seu fillo un documento neste sentido, e que despois esperou a opinión do Consello de Castela e a xunta de teólogos, que se pronunciaron de xeito ambiguo, facendo que Filipe buscase outras opinións máis favorables e, finalmente, establecendo por decreto o seu retorno ao trono. Cando retornou ao trono, Filipe purgou aos homes de goberno de Luís, que intentaran desligar ao rei da influencia paterna, e tamén a aqueles que deran apoio á subida ao trono de Fernando VI.
O mesmo ano da morte do rei, o escritor Diego de Torres Villarroel, interesado na astroloxía, predixera a morte nun dos seus calendarios, que tiveron varios problemas para ser publicados. Porén, obviamente, considérase que esta predición debía de ser unha das outras moitas que vaticinou o 1724 e que eran sempre de carácter trivial.
Devanceiros
Devanceiros de Luís I de España
Véxase tamén
dereita|120px
Faun
Faun é unha banda de folk pagán xermánico e darkwave, aínda que algúns dos seus temas pertencen á tradición de música antiga relixiosa (coma as Cantigas de Santa María), xa que a súa investigación musical pretende abarcar todo tipo de culturas. A banda formouse no 2002. A orixinalidade do seu estilo musical recae no uso de instrumentos antigos e no canto, que é o centro de atención. As cancións están escritas nunha gran variedade de idiomas, incluíndo o alemán, o latín, a lingua galaico-portuguesa e linguas escandinavas.
Os seus instrumentos inclúen a arpa celta, a arpa sueca, a zanfona, a gaita, a cítara, frautas, entre outros.
Traxectoria
A banda fundouse no 2002 por Oliver "SaTyr" Pade, Elisabeth Pawelke, Fiona Rüggerberg e Birgit Muggenthaler. Dous anos despois, Rüdiger Maul entrou na banda coma percusionista. Ó tempo que el entraba, Birgit deixaba a banda para continua-la súa carreira musical con outro proxecto de folk-rock, Schandmaul. En 2002, Faun lanzou o seu primeiro álbum de estudio, Zaubersprüche (en alemán, conxuro). Niel Mitra foi o músico convidado para este disco, e co tempo volveríase un integrante permanente da banda, sendo o único en tocar instrumentos electrónicos. Elisabeth Pawelke deixou Faun no 2007, para se enfocar nos seus estudos de música clásica en Basilea, Suíza. Foi substituída por Sandra Elflein, cuxa voz era diferente, mais destacou polo seu virtuosismo co violín e coa zanfona, a cal antes non era tan notoria. En 2009 lanzaron o disco Das Buch Der Balladen, o cal era completamente acústico: sen elementos electrónicos máis alá de ambientacións. En abril de 2010, a banda anunciou que Sandra Elflein deixaría o grupo debido á súa licenza de embarazo e por complicacións de saúde. A súa ausencia foi cuberta coa incorporación de Rairda (Margareta Eibl), a cal acompañou o grupo durante dous anos.
En 2011, gravaron e lanzaron o disco Eden, o cal tiña cancións onde na súa instrumentalización alcanzou a participar Sandra, pero a voz de Raidra era quen agora acompañaba a Fiona. En xaneiro de 2012 Faun anunciou que Rairda abandonaba a agrupación para se ocupar da súa vida familiar e os seus proxectos musicais persoais. Días máis tarde na súa páxina web o grupo publicou a integración de dous novos compoñentes: Sonja Drakulich (actual cantante do grupo folk estadounidense Stellamara) coma nova vocalista, executante de dulcimer, ademais de percusionista; e Stephan Groth (non confundir co cantante de Apoptygma Berzerk), xove músico alemán e un dos máis prometedores no que a zanfona e música fusión se refire.
Música
No repertorio musical de Faun hai dende melancólicas baladas ata exuberantes danzas coma o An Dro bretón. As súas creacións inspíranse en certas épocas e rexións, así como tamén posúen unha gran variedade de composicións orixinais.
Faun combina estilos persas e árabes con melodías de arpas suecas e letras en alto alemán medio. Igualmente son distinguidas as voces de Elisabeth Pawelke e Fiona Rüggerberg, case sempre a dúas voces e en gravacións recentes, conducidas polo ritmo de Niel Mitra.
Letras
A súa orixinalidade recae, ademais de na súa música e no seu estilo, nas súas letras que están escritas nunha gran variedade de idiomas, coma o alemán e os seus diferentes dialectos, o islandés, o latín, o castelán, o galaico-portugués, o inglés... entre outros.
Significado do nome
O nome faun procede da antiga mitoloxía grecorromana. Segundo a banda, esta figura é descrita coma un espírito do bosque, o que expresa a conexión e o vínculo da banda coa Natureza. Pola mesma razón, o sobrenome de Oliver Pade é Satyr, un ser estreitamente relacionado co Fauno.
Teleférico do Porto de Barcelona
É obra do arquitecto Carles Buïgas, que con motivo da Exposición Internacional de Barcelona de 1929 quería crear un sistema para conectar rapidamente os pavillóns de Montjuïc coa zona portuaria da cidade. Non obstante, por falta de capital, as obras non se remataron a tempo para a exposición, entrando en servizo en 1931.
O teleférico é utilizado basicamente polos turistas que visitan Barcelona, polas boas vistas da cidade dende o seu interior. O aéreo está xestionado por unha compañía privada, Teleféricos de Barcelona S.A.
Bembecia uroceriformis
Bembecia uroceriformis é unha avelaíña da familia Sesiidae. Habita en Francia, España, Portugal, Suíza, Italia e a maioría da península dos Balcáns. Tamén se pode atopar en África do Norte (incluíndo Marrocos) e dende Anatolia até o Cáucaso.
Ten unha envergadura de 20–24 mm.
As larvas aliméntanse de especies Dorycnium (incluíndo Dorycnium herbaceum), Lotus corniculatus, Ulex europaeus, Ulex nanus, Coronilla emerus, Chamaecytisus, Cytisus procumbens, Cytisus hirsutus e Corothamnus procumbens.
Franqueira, Goá, Cospeito
Franqueira é un lugar da parroquia de Goá, no concello de Cospeito, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 17 habitantes (11 homes e 6 mulleres).
Metrotrén Asturias
Metrotrén Asturias é un proxecto que consiste na creación dunha rede de transporte ferroviario suburbano a través da homoxeneización das liñas actualmente existentes na comunidade autónoma de Asturias. Componse dunha unificación das liñas de ambos explotadores, Renfe Operadora e FEVE, a redución dos tempos de viaxe e enlace, o soterramento de liñas de ferrocarril e a creación de novas estacións.
Caxigal
O topónimo galego Caxigal indica un lugar poboado por caxigos. Pode referirse a:
Metrotrén Asturias
Historia
O proxecto de renovación da rede de ferrocarril suburbano de Asturias foi presentado en agosto de 2000 polo Ministerio de Fomento. Consistía principalmente na creación dun novo túnel de 3.858 metros de lonxitude entre a estación do Humedal e a glorieta de Viesques, que incluía tres novas estacións: Begoña, El Bibio e Viesques. A construción deste túnel iniciouse o 10 de xuño de 2003 e finalizou en decembro de 2006, aínda que só se construíu a estación de El Bibio e unha estación técnica na Avenida Justo del Castillo.
Ao proxecto, ao aumentar a densidade do transporte ferroviario en Xixón e ser soterrado, coñecéuselle como «metro de Xixón».
Durante a construción do túnel, o Ministerio de Fomento cambiou o seu criterio en canto ao resto das actuacións do proxecto, decidindo que se ampliase para chegar ata a contorna de Cabueñes, duplicando así a lonxitude da actuación. Ademais, incluiría a construción de dúas novas estacións, un intercambiador, e a substitución da prevista estación de Begoña por outra na praza de Europa.
Ernesto Amantegui
Ernesto Amantegui Phumipha, nado en Oviedo o 16 de abril de 1990, é un futbolista español. Xoga de defensa.
Jöns Jacob Berzelius
Jöns Jacob Berzelius (|jœns ˌjɑːkɔb bæɹˈseːliɵs|), nado en Östergötland o 20 de agosto de 1779 e finado en Estocolmo o 17 de agosto de 1848, foi un químico sueco. Ideou o moderno sistema de notación química, e xunto con John Dalton, Antoine Lavoisier, e Robert Boyle, está considerado o pai da química moderna.
Descubriu o torio, o cerio e o selenio e foi o primeiro en illar o circonio, o silicio e o titanio. Tamén perfeccionou a táboa dos pesos atómicos dos elementos publicada por Dalton, corrixindo os seus erros.
Traxectoria
Berzelius naceu en Östergötland, en Suecia. Perdeu os seus pais a unha idade temperá. Estaba a cargo dos seus familiares en Linköping, onde asistiu á escola que hoxe se coñece como Katedralskolan. Posteriormente matriculouse na Universidade de Uppsala, onde aprendeu a profesión de médico dende
1796 ata 1801. Ensinoulle química Anders Gustaf Ekeberg, o descubridor do tántalo. Traballou como aprendiz nunha farmacia e cun médico no balneario Medevi. Durante este tempo analizou a auga do manancial. Para os seus estudos de medicina, examinou a influencia da corrente galvánica en varias enfermidades e graduouse como médico en 1802. Exerceu a medicina preto de Estocolmo, ata que o propietario dunha mina, Wilhelm Hisinger, descubriu a súa capacidade analítica e dotouno dun laboratorio.
En 1807 Berzelius foi nomeado profesor de química e farmacia no Instituto Karolinska.
En 1808 foi elixido membro da Real Academia Sueca de Ciencias, que por entón se estancara durante varios anos debido ao menor interese polas ciencias en Suecia dende a época do romanticismo. En 1818 foi elixido secretario da mesma, e ocupou o cargo ata 1848. A Berzelius atribúeselle a revitalización da Academia que viviu unha segunda época dourada, sendo a primeira a que estivo baixo a secretaría do astrónomo Pehr Wilhelm Wargentin (1749 a 1783). En 1837, foi elixido tamén membro da Academia Sueca, coa cadeira número 5.
A Ermida, Probaos, Oza-Cesuras
A Ermida é un lugar da parroquia de Probaos no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 42 habitantes (22 homes e 20 mulleres).
Jöns Jacob Berzelius
Traxectoria
Polos seus enormes logros no campo da química, Berzelius é considerado como o "pai da química en Suecia".
miniatura|200x200px|Estatua de Berzelius no centro do Parque Berzelii, [[Estocolmo.]] miniatura|267x267px|Tumba de Berzelius En 1835, á idade de 56 anos, casou con Elisabeth Poppius, de 24 anos de idade, filla dun ministro do goberno sueco, e no mesmo ano foi elevado a freiherr.
A Ermida, Probaos, Oza-Cesuras
Toponimia
O topónimo deriva do latín, que é unha igrexa pequena, polo xeral lonxe ou fóra dun núcleo de poboación, ou tamén pode facer referencia a un sitio ermo ou sen traballar.
Jöns Jacob Berzelius
Traxectoria
Faleceu o 7 de agosto de 1848 na súa casa en Estocolmo, onde vivira dende 1806.
Obra
Foi o primeiro analista do século XIX: ademais de levar a cabo coa maior precisión un número enorme de análise, hai que atribuírlle o descubrimento de varios corpos simples: Hisinger e Berzelius descubriron o elemento cerio en 1807, en 1817 identificou xunto a Johan Gottlieb Gahn o selenio, e como terceiro e último descubrimento o torio en 1829. Os seus alumnos descubriron outros dous elementos: en 1817 Johann Arfvedson descubriu o litio, e en 1830 Nils Gabriel Sefström redescubriu o vanadio. Berzelius foi quen propuxo os nomes de litio e vanadio, así como o de sodio. Foi o primeiro químico que illou o silicio (en 1823), o circonio (en 1824), o torio (en 1828) e o titanio.
Estudou as combinacións de xofre con fósforo, o flúor e os fluoruros, determinou un gran número de equivalentes químicos. Foi practicamente o creador da química orgánica. Introduciu as nocións e as palabras alotropía, catálise, isomería, halóxeno, radical orgánico e proteína. Tan filósofo como experimentador, consolidou a teoría atómica así como a das proporcións químicas; inventou e fixo aceptar universalmente fórmulas químicas análogas ás fórmulas alxébricas co obxectivo de expresar a composición dos corpos. Para explicar os fenómenos adoptou a célebre teoría do dualismo electro-químico, e con esta teoría levou a cabo moitas reformas na nomenclatura e na clasificación. Desenvolveu unha teoría electroquímica sobre os radicais. Tamén foi un dos primeiros que baseou a mineraloxía no coñecemento dos elementos químicos dos corpos. O actual sistema de notación química adoptouse grazas a Berzelius, que foi quen o propuxo en 1813. Berzelius foi un dos primeiros que publicou unha táboa das masas moleculares e masas atómicas con exactitude aceptable.
Novos elementos
Berzelius acredítase coa identificación dos elementos químicos selenio, torio e cerio, e foi o primeiro en illar o silicio, o circonio e o titanio. Os estudantes que traballaban no laboratorio de Berzelius tamén descubriron o litio e o vanadio.
Lei das proporcións definidas
dereita|miniatura|[[Daguerrotipo de Berzelius.]] Pouco despois de chegar a Estocolmo escribiu un libro de texto de química para os seus estudantes de medicina, que foi o punto de partida da súa longa e frutífera carreira. Mentres levaba a cabo experimentos para documentar o libro de texto utilizou a lei das proporcións constantes, formulada por Joseph Louis Proust, e demostrou que as substancias inorgánicas están compostas de diferentes elementos en proporcións constantes en peso. Baseándose neste feito, en 1828 compilou unha táboa de pesos atómicos relativos, onde o peso atómico do osíxeno se fixaba en 100. Este traballo proporcionou unha evidencia a favor da teoría atómica de Dalton: que os compostos químicos inorgánicos se compoñen de átomos combinados en cantidades enteiras. Ao descubrir que os pesos atómicos non son múltiplos enteiros do peso de hidróxeno (como por exemplo o do cloro, 35,5 veces o peso atómico do hidróxeno), Berzelius tamén refutou a hipótese de Prout de que os elementos se constrúen a partir de átomos de hidróxeno.
Nomenclatura química
Coa fin de sistematizar os seus experimentos, desenvolveu un sistema de notación química na que os elementos se denotaban con símbolos simples. Codificou os elementos segundo a primeira letra do seu nome latino, agregando unha segunda letra cando había necesidade de diferenciar dous elementos cuxo nome comezaba coa mesma letra inicial. Por exemplo, C para carbono, Ca para calcio, Cd para cadmio, coas proporcións sinaladas por números. Este é, basicamente, o mesmo sistema utilizado na actualidade na fórmula molecular, coa única diferenza de que en lugar dos subíndices utilizados na actualidade (por exemplo, H2O), Berzelius utilizaba superíndices (H2O). A pesar da súa evidente vantaxe sobre o dificultoso e case incomprensible sistema anterior, a nomenclatura proposta por Berzelius atopou resistencia, e tardou anos en ser universalmente aceptada.
Novos termos químicos
A Berzelius tamén se lle atribúen novos termos empregados en química como catálise, polímeros, isómero e alótropo, aínda que as súas definicións orixinais difiren drasticamente do seu uso moderno. Por exemplo, cuñou o termo "polímero" en 1833 para describir os compostos orgánicos que comparten idénticas fórmulas empíricas, pero difiren no peso molecular en xeral. O maior dos compostos descríbese como "polímero" dos máis pequenos.
Bioloxía
Berzelius tivo tamén unha influencia importante sobre a bioloxía. Foi o primeiro en facer a distinción entre os compostos orgánicos (aqueles que conteñen carbono), e os compostos inorgánicos. En particular, asesorou a Gerardus Johannes Mulder na súa análise elemental de compostos orgánicos, tales como o café, o té e varias proteínas. O termo "proteína" foi de feito cuñado por Berzelius, despois de que Mulder observase que todas as proteínas parecían ter a mesma fórmula empírica, e chegou á conclusión errónea de que poderían estar compostas por un só tipo de molécula (moi grande). Berzelius propuxo este nome porque estas moléculas parecían ser a substancia primitiva da alimentación animal que as plantas preparan para os herbívoros.
Estilóbata
miniatura|[[Estereóbata do templo de Segesta. O grao superior é a estilóbata.]] A estilóbata (do grego antigo στυλοβάτης, stylobátes, que significa base sobre a que se apoian as columnas) é, en arquitectura, o último chanzo da base elevada que sustenta un templo grego.
Carrán de Forster
O carrán de Forster (Sterna forsteri) é unha especie de ave charadriiforme da familia Sternidae.