cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Poul Anderson
Estilo
A súa formación permitiulle dotar de gran verosimilitude científica ás súas obras, o que lle conferiu o ser considerado un dos expoñentes da ficción científica dura. Con todo, non hai que desbotar a estrutura narrativa que consegue imprimir nos seus relatos, que conxugan a amenidade e o ritmo necesario para manter o interese do lector. Estas calidades destacan sobre todo nos seus contos e novelas curtas.
Historia do alfabeto
A historia do alfabeto comeza no Antigo Exipto, máis dun milenio despois de comezar a historia da escritura. O primeiro alfabeto formal xurdiu cara ao 2000 a. C. para representar a linguaxe dos traballadores semitas en Exipto (ver alfabetos da Idade de Bronce media), e xestouse a partir dos principios alfabéticos contidos nos xeroglíficos exipcios. A maioría dos alfabetos actuais do mundo ou ben descenden directamente desta raíz, por exemplo os alfabetos grego e o latino, ou se inspiraron no seu deseño.
Escritos pre-alfabéticos
Existen dous tipos de sistemas de escritura ben documentados que xorden no IV milenio a. C.: a escritura cuneiforme de Mesopotamia e os xeroglíficos exipcios. Ambos eran moi coñecidos na zona do Mediterráneo oriental, onde se desenvolveu o primeiro alfabeto que alcanzou ampla difusión, o alfabeto fenicio. Existe algunha evidencia que indicaría que o sistema cuneiforme estaba a desenvolver algunhas propiedades alfabéticas nalgunhas linguaxes ás que se adaptou, tal como se observa posteriormente no antigo sistema cuneiforme persa, pero todo indica que os devanditos desenvolvementos foron liñas laterais e non ancestrais ao alfabeto. O silabario de Biblos posúe suxestivas similitudes tanto co exipcio hierático, como co alfabeto fenicio, pero como non foi descifrado, non é posible precisar se é que tivo algún rol na historia do alfabeto.
Comezos en Exipto
Cara ao ano 2700 a. C. os antigos exipcios xa desenvolveran un conxunto de 22 xeroglíficos para representar as consoantes da súa linguaxe, máis un símbolo 23 que podería representar vogais ao comezo ou ao final dunha palabra. Estes glifos eran utilizados a maneira de guías de pronuncia en logogramas, para escribir inflexións gramaticais, e posteriormente para transcribir palabras e nomes estranxeiros. Con todo, aínda que o sistema era de natureza alfabética, non foi empregado para unha escritura puramente alfabética. Por iso, aínda que o sistema permitía ser usado como un alfabeto, foi sempre utilizado cun forte compoñente logográfico, posiblemente debido ao gran valor simbólico do complexo sistema de xeroglíficos exipcios.
O primeiro sistema de escritura totalmente alfabético estímase que foi desenvolvido cara ao 1850 a. C. polos traballadores semíticos na zona exipcia do Sinaí. Durante os cinco séculos seguintes difundiuse cara ao norte, e moitos alfabetos de Occidente proveñen del, ou foron inspirados nun dos seus descendentes. O alfabeto meroítico, foi unha adaptación no III século a. C. dos xeroglíficos, en Nubia no sur de Exipto –aínda que moitos estudosos sospeitan que existiron influencias do primeiro alfabeto.
Alfabeto semítico
left|miniatura|Táboa mostrando detalles de catro alfabetos que descenden do [[abjad fenicio, de esquerda a dereita latino, grego, alfabeto fenicio, hebreo, árabe.]] Os alfabetos proto-sinaíticos de Exipto aínda deben ser descifrados. Con todo, parecen ser alfabéticos para rexistrar a lingua cananea. Os exemplos máis antigos son os gravados na zona do Sinaí e datados cara ao 1850 a. C. Segundo Gordon J. Hamilton, estas inscricións demostran que o sitio da invención do alfabeto foi moi probablemente Exipto.
Esta escritura semítica non se limitou aos signos das consoantes exipcias existentes, senón que tamén incorporou outros xeroglíficos exipcios, formando un total dun trinta símbolos. Crese, aínda que sen evidencia concreta, que os nomearon utilizando nomes semíticos en lugar de exipcios.[3] Por exemplo, o xeróglifo per ("casa" en exipcio) converteuse en bayt ("casa" en semítico).[4] Non queda claro se é que estes glifos, ao ser usados para escribir a lingua semítica, eran de natureza puramente alfabética, representando só a primeira consoante dos seus nomes de acordo ao principio acrofónico, ou si en cambio tamén podían representar secuencias de consoantes ou aínda palabras como o fixeron os seus antecesores os xeroglíficos. Por exemplo, o glifo de "casa" pode ser que só signifique b (b como en beyt "casa"), ou podería representar tanto a consoante b como a secuencia byt, como sucedía en exipcio, onde representaba tanto a letra p como tamén a secuencia pr. Con todo, cando a escritura se diseminou cara a Canaán, xa era puramente alfabética, e o xeroglífico que inicialmente representaba "casa" soamente significaba b.[5]
O primeiro Estado canaanita que fixo un amplo uso do alfabeto foi Fenicia, e por iso as versións posteriores da escritura canaanita son chamadas fenicias. Fenicia era un Estado marítimo no centro dunha vasta rede comercial, e pronto o alfabeto fenicio difundiuse por todo o Mediterráneo. Dúas variantes do alfabeto fenicio terán un grande impacto na historia da escritura: o alfabeto arameo e o alfabeto grego.
Derivados do abjad arameo
Os alfabetos fenicio e arameo, do mesmo xeito que o seu prototipo exipcio, representaban só as consoantes nun sistema denominado abjad. O alfabeto arameo, que evolucionou a partir do fenicio no século VII a. C. como o sistema oficial de escritura do Imperio persa, é probablemente o devanceiro de practicamente todos os alfabetos modernos de Asia: Táboa: A difusión do alfabeto cara ao oeste (grego, latín) e o leste (brahámico, coreano). Notar que a correspondencia exacta entre o fenicio (a través do arameo) cara ao brahámico é incerta, especialmente para as sibilantes e as letras entre parénteses. A transmisión do alfabeto desde o tibetano (a través do phagspa) cara ao hangul tampouco está exenta de controversias.
Transmisión cara a Grecia
Os gregos tomaron o alfabeto fenicio cara ao século VIII a. C. e adaptárono á súa linguaxe.[10] As letras do alfabeto grego son as mesmas que as do alfabeto fenicio, e ambos os alfabetos están ordenados da mesma forma.[10] Aínda que a asignación de letras vogais complicase a legibilidad do exipcio, fenicio ou hebreo, a súa ausencia representaba un problema para a linguaxe grega, no cal as vogais posúen un rol moito máis importante. Por iso os gregos adaptaron aquelas consoantes fenicias que non podían pronunciar para representar vogais. Todos os nomes das letras do alfabeto fenicio comezaban con consoantes, e esas consoantes eran o que as letras representaban, o que se denomina principio acrofónico. Con todo, varias consoantes fenicias non existían no grego, e por tanto varios nomes de letras pronunciáronse con vogais no seu inicio. Dado que o comezo do nome dunha letra asignábase ao son de devandita letra, en grego estas letras consoantes pasaron a ser as vogais. Por exemplo, os gregos non tiñn oclusiva glotal ou h, polo que as letras fenicias ’alep e hei convertéronse nas letras gregas alfa e e (posteriormente renomeada epsilon), e representaron ás vogais /a/ e /e/ en lugar das consoantes // e /h/. Como este procedemento fortuíto só permitiu obter cinco ou seis (dependendo do dialecto) das doce vogais gregas, os gregos finalmente crearon dígrafos e outras modificacións, tales como ei, ou e ou (a que se converte en omega), ou nalgúns casos de xeito sinxelo ignoraron a deficiencia, como nas a, i, ou estendidas.[11]
Desenvolvéronse varias variedades do alfabeto grego. Por unha banda estaban as variedades occidentais ou calcídeas, situadas ao oeste de Atenas e no sur de Italia. As demais variedades, coñecidas como orientais, usadas en Atenas, Jonia e demais territorios gregos da actual Turquía, foron usadas no resto dos territorios que adoptaron o grego. Aínda que ao principio escribísese de dereita a esquerda como os fenicios, os gregos ao final decidiron escribir de esquerda a dereita, ao contrario dos fenicios.
Descendentes do alfabeto grego
miniatura|350x350px|Alfabeto de Cumas (grego occidental). O grego converteuse na fonte de todas as formas de escritura modernas de Europa. O alfabeto dos antigos dialectos occidentais do grego, como o alfabeto de Cumas, onde a letra eta usábase como h, deu lugar aos alfabetos itálicos antigos e ao alfabeto romano. Nos dialectos gregos, nos que non tiñan o son /h/, eta seguiu como vogal e permaneceu como vogal no grego moderno e en todos os alfabetos que derivaron da variante oriental: o alfabeto glagolítico, o cirílico, o armenio, o gótico (que adoptou letras gregas e tamén latinas), e posiblemente o xeorxiano.[12]
Aínda que esta descrición presenta a evolución das escrituras nunha forma lineal, iso é unha simplificación, xa que por exemplo, o alfabeto manchú, que descende do adjasio de Asia occidental, foi influenciado polo coreano hangul, que segundo as interpretacións é un alfabeto independente ou deriva do abugidas do sur de Asia. O xeorxiano aparentemente descende da familia aramea, pero foi fortemente influenciado na súa concepción polo grego. O alfabeto grego mesmo, que deriva dos xeroglíficos a través do alfabeto semítico, máis tarde adoptou media ducia de signos do demótico cando foi usado para escribir o exipcio copto.
Desenvolvemento do alfabeto romano
Unha tribo coñecida como os latinos, que se converterían nos romanos, tamén vivían na península Itálica ao norte dos gregos occidentais. Os latinos adoptaron para a súa escritura unha variante do alfabeto grego occidental a través do contacto cos etruscos, que usaban unha transformación deste, e dos propios gregos da Magna Grecia ao redor do século VII a. C. Os latinos refugaron catro letras do alfabeto grego, tomaron o F etrusco, que se pronunciaba como /w/, dándolle o son /f/; tamén adoptaron o S etrusco, con tres liñas en zigzag, que posteriormente se curvaron dando o aspecto actual do moderno S. Para representar o son /g/ en grego e o son /k/ en etrusco, utilizouse inicialmente a letra Γ, que terminaría transformándose no C. Estes cambios deron orixe ao alfabeto latino arcaico, que inicialmente tiña 21 letras, pero que antes do século III a. C. perdeu o Z. left|miniatura|400x400px|Alfabeto latino arcaico e as súas distintas variantes. Os romanos empregaban o C, K e Q para escribir o son /k/, o C adoptou tamén o son /g/. Posteriormente inventaron o G, engadíndolle un pauciño ao C, e inserírono entre o F e o H por razóns descoñecidas. Unha vez que o imperio romano conquistou Grecia, reintroduciuse o Z e adoptouse o Y para transcribir as palabras gregas que se tomaban prestadas, colocándoos ao final do alfabeto. Desta forma, e tras desaparecer as efémeras letras que introduciu Claudio, o alfabeto latino quedou con 23 letras durante o resto da Antigüidade e a Idade Media. Na Idade Media aparecen por primeira vez as letras minúsculas como consecuencia da evolución sufrida polas maiúsculas ao xeneralizarse a escritura con tinta sobre pergamiño ou papel. miniatura|200x200px|Tratado de 1541 onde aparece o alfabeto con 23 letras. Aínda non están a W, U e J. Os pobos xermánicos adoptaron o alfabeto latino tras a súa cristianización. Os anglosaxóns introduciron transitoriamente no seu alfabeto dúas runas, thorn «Þ» e wyn «ƿ», para transcribir dous sons do seu idioma non representados polas letras latinas, /θ/ e /w/, respectivamente, pero terminaron refugándoas porque podían confundirse coa letra P. Wyn foi substituída por dous uves consecutivos, que terminaron ligándose e orixinando unha nova letra: o W. A finais da Idade Media empezouse a redondear o V para diferenciar cando correspondía ao seu son vocálico, orixinándose o U. J comezou a desenvolverse a partir do I no século XV. Estas dúas últimas incorporacións inicialmente só eran variedades caligráficas, e non foron aceptadas como verdadeiras letras até finais do século XVII e inicios do XVIII, quedando fixado o alfabeto latino básico:
Variantes nos alfabetos peninsulares
left|miniatura|100x100px|Evolución da grafía do Z visigodo ao Ç. A letra Ç, que se usou en castelán antigo para representar a fonema /ts/, é unha letra orixinada durante a Idade Media na península ibérica por arqueamiento superior do zeta visigodo (ʒ) e cun cambio sucesivo da posición cara abaixo. Os primeiros escritos onde aparece esta grafía foron hispanos. Co paso do tempo invertéronse os caracteres, colocando o z baixo o c; ata que se chame cedilla (zeta pequeno: o zeta chamábase ceda), que foi evolucionando até converterse no actual ç. Esta letra, que se usou tamén no éuscaro prenormativo, utilízase actualmente no catalán, o occitano, o francés, o portugués e nalgúns dialectos do friulano co valor de /s/. En cambio, no turco, o kurdo, o albanés, o turcomán, o tártaro, o azarí, o gagauzo e nalgúns outros dialectos do friulano, serve para representar o son /tʃ/. No turco é considerada letra de pleno dereito e non unha variación. right|miniatura|59x59px A letra Ñ orixinouse na península ibérica. Durante o século XIV estendeuse o seu uso, e xa en 1492 aparecía na Grammatica de Nebrija. A grafía xurdiu do costume dos copistas medievais de colocar unha raia encima dun ene para indicar que era dobre, aforrando así espazo. Cando o par «nn» cambiou o seu son palatalizándose, /ɲ/, o eñe adoptouse como nova letra no alfabeto español. Emprégase tamén en galego, asturiano, estremeño, éuscaro e tagalo, así como nalgunhas linguas indíxenas de América, como o otomí, as linguas quechuas, o aimara e o guaraní.
Nomes das letras e a súa orde
Existe un rexistro histórico coa orde das letras do alfabeto do século XIV a. C., nun lugar chamado Ugarit situado na costa norte de Siria.[15] Atopáronse tabletas que contiñan ao redor dun milleiro de signos cuneiformes, aínda que non eran babilónicos e só había trinta signos diferentes. En doce delas aparece o conxunto de signos en orde alfabética. Apareceron dúas ordes distintas, un que é case idéntico á orde usada polo alfabeto hebreo, grego e o latino, e unha segunda orde moi similar ao utilizado polo alfabeto etíope.
Sábese cantas letras había no alfabeto protosinaítico, pero non se coñece a súa orde. Entre os seus descendentes, o alfabeto ugarítico tiña 27 consoantes, o alfabeto árabe meridional tiña 29 e no alfabeto fenicio reducíronse a 22. Estas escrituras colocábanse en dúas ordes: un era ABGDE no fenicio, e outro HMĦLQ no meridional; o alfabeto ugarítico atopouse nas dúas ordes. Ambas as secuencias testemuñan a estabilidade que conservaron todos os alfabetos derivados destes tipos de escritura.
Os nomes das letras tamén permaneceron estables en moitos dos alfabetos descendentes do alfabeto fenicio, entre os que se atopan o alfabeto samaritano, o arameo, o sirio, o hebreo e o alfabeto grego. Con todo, eses nomes foron abandonados no alfabeto árabe e no alfabeto latino. A orde das letras permaneceu máis ou menos intacto no latino, no armenio, gótico e cirílico, pero modificouse no alfabeto brahmi, o rúnico e no árabe, aínda que neste último tamén se mantivo, ou foi reintroducido, a orde abjadi tradicional como alternativa.
A táboa seguinte é un esquema dos nomes e forma das letras do alfabeto fenicio e os alfabetos derivados del, na orde do fenicio, xunto co ugarítico. Estas 22 consoantes póñense segundo a fonoloxía do semítico noroccidental. Das consoantes protosemíticas reconstruídas, sete perdéronse: as fricativas interdentais ḏ, ṯ, ṱ, as fricativas laterais xordas ś, ṣ́, a fricativa uvular ġ e a distinción entre a fricativa xorda uvular e farínxea ḫ, ḥ, que en canaanita ruxiuse como ḥet. As seis variantes das letras que se engadiron ao alfabeto árabe súplenas (excepto o ś), que sobrevive como un fonema separado como ) do alfabeto ge'ez: ḏ equivale a, ṯ a , ṱ a , ġ a , ṣ́ a e ḫ equivale a.
Alfabetos graficamente independentes
O único alfabeto oficial na actualidade que non deriva do alfabeto canaanita é o thaana de Maldivas, aínda que foi claramente influído polo árabe, no que as formas das súas letras derivan de numerais. O alfabeto osmanya ideado para o somalí na década dos 1920, que foi cooficial en Somalia xunto co alfabeto latino até 1972, tamén tiña letras con formas completamente innovadas.
Entre os alfabetos que xa non se usan oficialmente por ningunha lingua, algúns mostraban claramente que as súas formas eran independentes dos semíticos. O alfabeto zhuyin deriva da forma dos caracteres chineses. O alfabeto santali da India oriental parece baseado en símbolos tradicionais, tales como "perigo" e "punto de encontro", ademais de pictogramas inventados polos seus creadores. Os nomes das letras do santali están relacionados cos sons que representan, segundo o principio de acrofonía, ao revés que no semítico orixinal, xa que inclúen o son ao final do nome tanto como os pictogramas inventados polo seu creador: lle (cheiro) representa o e, mentres que en (gran)" representa o n.
Na Antigüidade o alfabeto ogam das illas británicas, que constaba de signos cadrados, e as inscricións monumentais do antigo Imperio persa ordenábanse esencialmente como quedara rexistrado na escritura cuneiforme, aínda que a forma das súas letras era diferente e ao parecer fora especialmente creado para os seus idiomas.
Alfabetos noutros soportes
A adopción de novos soportes e materiais de escritura provocan unha ruptura nas formas gráficas e dificulta o seguimento das relacións entre as súas grafías, como é o paso da inscrición en barro, sobre pedra ou á escritura con tinta. Por exemplo, non se observa de forma inmediata que o cuneiforme alfabeto ugarítico deriva do prototipico abjad semítico, aínda que parece ser que así é. Os alfabetos manuais son unha continuación directa dos alfabetos locais, o alfabeto a dúas mans e os alfabetos a unha man francés e americano manteñen as formas do alfabeto latino, o alfabeto manual indio aseméllase ao devanágari e o coreano ao hangul, mentres que o braille, o alfabeto semáforo, as bandeiras de sinais marítimos e o código Morse son esencialmente formas xeométricas elixidas arbitrariamente. As formas do braille e das letras semáforo, por exemplo, derivan da orde alfabética latina pero non das súas formas. A forma da moderna taquigrafía tamén parece non estar relacionada, se o estivo, co alfabeto latino, pois a conexión perdeuse co tempo.
A Lameira, Tabeaio, Carral
A Lameira é un lugar da parroquia de Tabeaio no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña 17 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 8 eran homes e 9 eran mulleres.
A Abeleira, O Buriz, Guitiriz
A Abeleira é un lugar da parroquia do Buriz no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2012 tiña 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).
Eli Wallach
Eli Herschel Wallach, nado en Brooklyn (Nova York) o 7 de decembro de 1915 e finado na mesma cidade o 24 de xuño de 2014, foi un actor estadounidense de cine, televisión e teatro.
Valeriu Lazarov
Valeriu Lazarov, nado en Bârlad, Romanía, o 20 de decembro de 1935 e finado na localidade madrileña de Tres Cantos o 11 de agosto de 2009, foi un realizador, director e produtor de televisión de orixe romanesa nacionalizado español, que pasou a vida a cabalo entre España e Italia. Traballou para Televisión Española, Telecinco ou a italiana RAI.
Xurxo
Etimoloxía
O nome deriva da lingua grega coma γεωργός (geōrgos), "labrego", "o que traballa a terra", que se converteu no antropónimo grego: Γεώργιος (Geōrgios), e o seu correspondente latino: Georgius. A palabra "γεωργός" é un composto formado polas verbas, γῆ (gē), "terra", "solo" e mais ἔργον (ergon), "traballo". Na Grecia actual, a forma Γιώργος (Yórgos) é a comunmente empregada de xeito coloquial. Do latín Georgius ([γeorγius]) pasou ao galego antigo coma Jorge e Jurjo ( [ʒuɾʒo] ou [tsurtso]) evolucionando ao portugués coma Jorge ([ʒoɾʒɨ]) e ao galego coma Xorxe ou Xurxo.
Historia
En Occidente, o nome coñécese a partir do século XI grazas ás cruzadas. O nome espallouse por mor á popularidade de San Xurxo e a súa lenda Áurea, moi estendida nas cortes europeas do século XIII, onde aparecía a coñecida lenda do santo mailo dragón. O nome fica sorprendentemente popular nos últimos 1500 anos e supera facilmente en número a nomes coma Santiago, Carlos, Henrique, Ricardo, Lois, Paulo ou Miguel. O nome tamén é común no Reino de Galiza, onde xa aparece en documentos medievais coma Jorje ou Jurjo. No reino de Aragón San Xurxo equiparouse co de Xacobe ou Santiago: as populares festas de "Mouros e Cristiáns" de Alcoi teñen a súa orixe na tradición que fixo aparecer a San Xurxo durante un asedio; é unha lenda paralela á de Clavijo.
En Alemaña, o nome foi moi popular dende a Idade Media, decaendo o seu uso posteriormente. Na Gran Bretaña, malia ser San Xurxo o padroeiro de Inglaterra dende o século XIV, o nome non se popularizou até o século XVIII a raíz da entronización de Xurxo I de Gran Bretaña. Nos EUA, as estatísticas de metade do século XIX colocábano entre os cinco nomes máis populares dados aos meniños. A tendencia mantívose até os anos 1950, nos que o nome comezou a perda da súa popularidade. A mesma tendencia deuse en Francia: de ser un dos dez nomes máis populares a comezos do século XX, logo pasou á posición 20. En Galiza, como ocorre coa maioría dos antropónimos, é máis común a versión castelá do nome Jorge que a galega Xurxo, que só a levan 390 varóns novos. Moi diferente é o caso de Cataluña, onde en 2001 Jordi foi o 10.° nome máis popular para meniños varóns, sendo a frecuencia absoluta de "Jordi" 72.500 persoas. Neste caso semella que o nome veuse popularizado no século XX. Nos anos 30 e 40 a popularidade era só do 8% aproximadamente.
Ligazóns externas
En inglés:
En xaponés:
Michael Landon
miniatura|Michael Landon en 1990 Michael Landon, nado o 31 de outubro de 1936 en Nova York e finado o 1 de xullo de 1991 en Malibú, foi un actor, guionista, director e produtor de televisión estadounidense.
Traxectoria
Landon é coñecido polas interpretacións de Little Joe Cartwright en Bonanza (1959–1973), Charles Ingalls en Little House on the Prairie (1974–1983) e Jonathan Smith en Highway to Heaven (1984–1989), todas as tres na NBC. Landon ademais produciu, escribiu e dirixiu moitos dos episodios das series nas que apareceu, e tamén escribiu e dirixiu o telefilme autobiográfico The Loneliest Runner (1976) ademais de crear a serie Father Murphy (1981-1983) interpretada por Merlin Olsen.
Melinde
miniatura|Piar a Vasco da Gama. miniatura|Vista dunha parte da vella cidade de Melinde.
Melinde (tamén denominada Malindi) é unha cidade Kenyana sita na badía de Melinde, sobre a foz do río Galana, na costa do Océano Índico. É a capital do distrito de Melinde e dista 120 km de Mombasa. A poboación de Melinde era de 117.735 habitantes (censo de 1999).
Historia
Melinde é desde o século XIV un asentamento suahili. De seguido formaría parte dos asentamentos islámicos que dominaban a costa índica de África, entre Mozambique e o mar Vermello. Rivalizou con Mombasa polo dominio nesta parte da África Oriental. Historicamente constituíu un porto de escala e comercial para potencias navais estranxeiras. En 1414, a cidade recibiu a visita da frota do explorador chinés Zheng He. As autoridades de Melinde enviaron unha pequena legación de persoas xunto cunha xirafa como presente para China cando dita frota marchou da cidade.
O explorador portugués Vasco da Gama, na súa primeira expedición ás Indias, encontrouse coas autoridades de Melinde en 1498, coas cales asinou un acordo comercial e pediulles un piloto que os guiase á India. Este piloto foi Malemo Caná, que efectivamente conduciu a frota portuguesa ata Calecut, no Sur indio, saíndo de Melinde o 24 de abril de 1498. Vasco da Gama ergueu un padrón como lembranza do paso dos lusos polo lugar, que aínda subsiste.
En 1500 ou 1502, os portugueses estabeleceron un posto comercial (factoría) en Melinde, que serviría como lugar de repouso na viaxe cara Oriente. Tamén pola mesma época ergueron unha igrexa católica. A factoría caeu en 1630 ante a forza árabe-bantu que se estaba forxando desde finais do século XVI na costa oriental africana, ademais do interese portugués polos territorios máis meridionais na zona do río Zambeze; porén o forte Xesús en Mombasa resistiría aínda ata 1700.
Sobreviven edificios históricos, tales como a mesquita Juma e un pazo sobre a praia, que son puntos de interese turístico.
Multia
Multia (en sueco Muldia) é un municipio de Finlandia situado na rexión de Finlandia Central. En 2018 a súa poboación era de 1 620 habitantes. A superficie do termo municipal é de 765,63 km2, dos cales 32,36 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 2,21 hab./km².
Limita cos concellos de Keuruu, Petäjävesi, Saarijärvi, Uurainen e Ähtäri, este último pertencente á rexión veciña de Ostrobotnia do Sur.
O concello é unilingüe en finés.
Premio Maruxa Villanueva
O Premio de Interpretación Teatral Maruxa Villanueva é un premio a actrices ou actores de teatro outorgado polo concello de Padrón dende o ano 2001.
Descrición
O premio leva o nome artístico da actriz María Isaura Vázquez Blanco (Medalla Castelao 1991), nada na Barrela (Carballedo) e emigrada á Arxentina onde casou co dramaturgo Manuel Daniel Varela Buxán.
Methanosarcina
Methanosarcina é un xénero de microorganismos arqueanos euriarqueotas produtores de metano (arqueas metanóxenas). Estes microorganismos son os únicos coñecidos que son metanóxenos anaeróbicos e producen metano utilizando tres vías metabólicas para a súa metanoxénese. Viven en diversos ambientes nos que poidan permanecer a salvo dos efectos do oxíxeno, xa sexa na superficie da Terra, en augas subterráneas, en fontes termais mariñas profundas, ou mesmo no tracto dixestivo de animais. Methanosarcina crece formando colonias de células agrupadas.
O aminoácido pirrolisina descubriuse na especies Methanosarcina barkeri. Atopáronse versións primitivas da hemoglobina en M. acetivorans, o que indica que este microbio ou un devanceiro seu puido ter xogado un importante papel na evolución da vida na Terra. Algunhas especies de Methanosarcina teñen xenomas infrecuentemente grandes. De feito, M. acetivorans ten o xenoma máis grande coñecido nunha arquea.
Segundo unha teoría publicada en 2014, Methanosarcina puide ser en boa medida responsable do peor episodio de extinción na historia da Terra, que foi a extinción permo-triásica, sobre a que hai varias teoría explicativas. A teoría suxire que a adquisición dunha nova vía metabólica por medio de transferencia de xenes causou unha reprodución expoñencial do microbio, que consumiu rapidamente enormes depósitos de carbono orgánico dos sedimentos mariños, orixinando unha rápida acumulación de metano e dióxido de carbono nos océanos da Terra e na atmosfera, que matou ao 90% das especies do mundo.
Methanosarcina leva utilizándose no tratamento de augas residuais desde mediados da década de 1980. Atopáronse tamén maneiras de utilizala como unha fonte de enerxía alternativa.
Introdución
Methanosarcina é o único xénero de metanóxenos anaeróbicos que producen metano utilizando tres vías metabólicas para a metanoxénese. A maioría dos metanóxenos producen metano a partir de dióxido de carbono e gas hidróxeno. Outros utilizan acetato na vía acetoclástica. Ademais destas dúas vías, as especies de Methanosarcina poden tamén metabolizar compostos dun carbono metilados por medio da metanoxénese metilotrófica. Entre estes compostos dun carbono están as metilaminas, o metanol, e os metil tiois.
As Methanosarcina son os metanóxenos máis diversos existentes en canto á súa ecoloxía. Encóntranse en ambientes como vertedoiros de lixo, restos procedentes de augas residuais, fontes termais submarinas profundas, auga freática profunda, e no tracto dixestivo de moitos ungulados, como vacas, ovellas, cabras e cervos. Tamén se atoparon no tracto dixestivo humano. M. barkeri pode soportar flutuacións extremas de temperatura e a falta de auga durante longos períodos. Poden consumir diversos compostos ou sobrevivir só con hidróxeno e dióxido de carbono. Poden tamén resistir pHs baixos, que normalmente serían incompatibles coa vida. Dada a súa enorme versatilidade, o biólogo Kevin Sowers postulou que M. barkeri podería mesmo sobreivir en Marte. Methanosarcina crece formando colonias e presenta unha forma primitiva de diferenciación celular.
M. acetivorans e M. mazei teñen xenomas excepcionalmente longos. En 2008, comprobouse que M. acetivorans posuía o xenoma arqueano máis grande coñecido con 5 751 492 pares de bases. O xenoma de M. mazei ten 4 096 345 pares de bases.
As membranas celulares de Methanosarcina están formadas por lípidos relativamente curtos, principalmente lípidos hidrocarbonados de 25 carbonos e éteres de 20 carbonos. A maioría dos outros metanóxenos teñen lípidos hidrocarbonados de 30 carbonos e unha mestura de éteres de 20 e 40 carbonos.
Posible papel no desenvolvemento inicial da vida na Terra
En 2004, descubríronse dúas versións primitivas da hemoglobina en M. acetivorans e outra arquea, Aeropyrum pernix. Denominadas protoglobinas, estas globinas únense ao oxíxeno igual que a hemoglobina. En M. acetivorans, isto permite retirar o oxíxeno, que sería tóxico para estes organismos anaeróbicos. As protoglobinas puideron crear así unha vía para a evolución de formas de vida posteriores, que dependen do oxíxeno. Despois do evento da grande oxixenación ocorrido na Terra primitiva, unha vez que xa había oxíxeno libre na atmosfera, a capacidade de procesar o oxíxeno levou a unha gran radiación evolutiva da vida, e é un dos estados fundamentais da evolución das formas de vida da Terra.
Inspirándose nas propiedades de M. acetivorans, o equipo de investigadores liderado por James G. Ferry e Christopher House propuxo unha nova "teoría termodinámica da evolución" en 2006. Ao observaren que M. acetivorans converte o monóxido de carbono en acetato, hipotetizaron que as primeiras "proto-células" adheridas a minerais poderían ter usado de forma similar encimas primitivos para xerar enerxía mentres excretaban acetato. A teoría trata de unificar a teoría "heterotrófica" da evolución inicial na Terra, na que un caldo primordial de moléculas simples se orixinou a partir de procesos non biolóxicos, coa "teoría quimioautotrófica", na que as primeiras formas de vida crearon as moléculas máis simples. Os autores indican que aínda que o "debate entre as teorías heterotrófica e quimiotrófica xira arredor da fixación do carbono", en realidade "estas vías evolucionaron primeiro para producir enerxía. Posteriormente, evolucionaron para fixar carbono." Propuxeron tamén mecanismos para explicar como as proto-células unidas a minerais se converteron en células de vida libre e a evolución do metabolismo do acetato a metano, utilizando as mesmas vías baseadas na produción de enerxía. Especulan que M. acetivorans foi unha das primeiras formas de vida que apareceu na Terra, un descendente directo das primeiras proto-células.
Posible papel na extinción permo–triásica
En 2012, presentouse a hipótese de que a produción de metano polas Methanosarcina puido ter causado o evento de extinción do Permiano-Triásico, no cal se estima que desapareceu o 90% dos seres vivos da Terra. Neste estudo fixéronse análises xenéticas duns 50 xenomas de Methanosarcina, nas que se concluíu que este microbio probablemente adquiriu a capacidade de consumir eficientemente acetato utilizando unha acetato quinase e unha fosfoacetil transferase aproximadamente hai uns 240 ± 41 millóns de anos, que é aproximadamente a época en que se produciu o evento de extinción de hai 252 millóns de anos. Os xenes destes encimas puideron terse adquirido dunha bacteria que degradaba a celulosa por transferencia de xenes.
Os científicos concluíron que estes novos xenes, combinados cos abundantes depósitos dispoñibles de carbono orgánico nos sedimentos oceánicos e unha abundancia de níquel, fixeron que as poboacións de Methanosarcina se incrementasen drasticamente. Nesta teoría, isto tería orixinado a liberación dun abundante metano residual. Despois, parte do metano sería degradado a dióxido de carbono por outros organismos. A acumulación destes dous gases tería causado que os niveis de oxíxeno nos océanos se reducisen enormemente, á vez que se incrementaba a acidez. Os climas terrestres experimentarían simultaneamente un aumento de temperaturas e un cambio climático significativo pola liberación á atmosfera destes gases de efecto invernadoiro. É posible que a acumulación de metano e dióxido de carbono na atmosfera finalmente causase a liberación do gas sulfuro de hidróxeno, o que sometería a un maior estrés a vida na Terra.
As teorías que explican a extinción permo-triásica presentadas anteriormente son a da actividade volcánica en Siberia, a dos cambios climáticos globais, e a do impacto dun asteroide. A teoría dos microbios, que implica a Methanosarcina, segundo os seus propoñentes, explicaría mellor o incremento rápido e continuo de certos isótopos do carbono observado en depósitos sedimentarios dese período, que a teoría da actividade volcánica, a cal, ao contrario, tería causado un pico agudo deses isótopos seguido dun lento declive. A teoría dos microbios suxire que a actividade volcánica xogou un diferente papel no proceso: subministrou o níquel que precisa Methanosarcina como cofactor. Así, a teoría dos microbios sostén que a actividade volcánica en Siberia foi un catalizador, pero non a causa directa principal da extinción en masa.
Aplicacións
En 1985, Shimizu Construction desenvolveu un biorreactor que utiliza Methanosarcina para tratar a auga residual procedente de plantas de procesamento de alimentos e fábricas de papel. A auga introdúcese no reactor onde os microbios degradan as partículas de residuos. O metano producido polos microorganismos utilízase despois como fonte de enerxía para o biorreactor, facendo que funcione de forma barata. En probas realizadas, Methanosarcina reducía a concentración de lixo de 5.000–10.000 partes por millón (ppm) a 80–100 ppm. Era necesario un tratamento ulterior para acabar co proceso de limpeza. Segundo un informe de 1994 publicado en Chemistry and Industry, os biorreactores que utilizaban a dixestión anaeróbica feita por Methanothrix soehngenii ou Methanosarcina producían menos lodos como subproduto que outros sistemas aeróbicos similares. Os reactores de Methanosarcina traballan a temperaturas entre 35 e 55 °C e pHs entre 6,5 e 7,5.
Filmes propostos ó mellor filme internacional na 35ª edición dos Óscar
Os seguintes 13 filmes, todos eles de países diferentes, foron propostos na 35ª edición dos Óscar para o premio de mellor filme en lingua non inglesa. Os títulos salientados en azul e verde son os cinco filmes nomeados, en representación do Brasil, Francia, Grecia, Italia e México.
Sarah Lucas
Sarah Lucas, nada en 1962 en Londres, é unha artista que tivo recoñecemento no grupo dos Xoves Artistas Británicos (Young British Artist, en inglés) na década dos 90s.
Filmes propostos ó mellor filme internacional na 35ª edición dos Óscar
Francia conseguiu o premio co filme Les Dimanches de Ville d'Avray, un drama sobre unha rapaza que coñece un veterano da guerra de Vietnam.
Corea do Sur presentou un filme por primeira vez na historia.
Sarah Lucas
Traxectoria
A súa obra é coñecida polo seu agudo enxeño e o uso dos elementos ready-made. Estudou no London College of Painting antes de ingresar ao Goldsmiths College, onde acudiu no período 1984-1987. Alí tivo unha relación con Damien Hirst e posteriormente con Gary Hume. A súa obra temperá consistiu en instalacións de esculturas, co que formou parte da exhibición Freeze.
En entrevistas admitiu que logo de Freeze a súa carreira perdeu visibilidade por uns anos e foi coñecida principalmente como a moza de Gary Hume. En 1990, logo de vivir varios anos con el en Nova York, se separaron e Lucas retornou a Londres, onde comezou unha longa relación con Angus Fairhurst.
O éxito veu en 1991 cando expuxo a súa obra en solitario no City Racing. Consistiu esta en collages feitos con portadas de xornais británicos. As dramáticas pezas, con grande énfase no sexo, a deformidade, a violencia e o sensacionalismo tipificaron moitos dos elementos asociados co YBAs. Charles Saatchi comprou o set completo e o exhibiu na Saatchi Gallery, en Londres, no ano seguinte. Lucas usou os cartos procedentes da venda para financiar The Shop, un proxecto executado coa súa amiga Tracey Emin, coñecido como The Birds en 1993. Moitas das obras de Lucas dese período foron parodias sutís do traballo de contemporáneos seus máis famosos.
Fóra das contribucións que realizou ás exhibicións Brilliant, en 1995, e Sensation, en 1997, Lucas non exhibiu en solitario ata 1998, cando Sadie Coles lle organizou unha exposición nun edificio bacío en Clerkenwell. No ano 2000 foille encargada a instalación dunha serie de obras no museo Freud, o cal estivo acompañado dunha exhibición na galería Sadie Coles. Os traballos alí presentados eran formas feminoides inspiradas por Louise Bourgeois. A exposición de Lucas en 2006 realizada no museo Tate Liverpool foi considerada por Jonathan Jones en The Guardian como mediocre.
Manuel Rodríguez González
Manuel Rodríguez González, nado en Ourense e finado en Madrid o 3 de setembro de 1951, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Carmen de Andrés Conde
Carmen de Andrés Conde nada en Madrid en 1951 é a primeira muller titulada Enxeñeiro de Camiños, Canles e Portos pola Escola Técnica Superior de Enxeñeiros de Camiños, Canles e Portos da Universidade Politécnica de Madrid en 1973.
O Lodeiro, Tabeaio, Carral
O Lodeiro é un lugar da parroquia de Tabeaio no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña 69 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 35 eran homes e 34 eran mulleres.
Carmen de Andrés Conde
Traxectoria
Carmen de Andrés Conde matriculouse na Escola Técnica Superior de Enxeñeiros de Camiños, Canles e Portos da Universidade Politécnica de Madrid no curso 1968/69, a pesar de non ser a única muller que nese curso entrou a formar parte do alumnado da escola, si se converteu, catro anos despois, na primeira muller titulada Enxeñeiro de Camiños, Canles e Portos, en só catro anos e quedando a décimo quinta da súa promoción. O seu logro tivo resonancia mesmo nese momento, chegando a aparecer na prensa.
Tras titularse entrou en primeira instancia no Ministerio de Obras Públicas, na Dirección Xeral de Estradas, especializándose en innovación, calidade e medio ambiente, en concreto no ámbito das obras públicas e, dentro do mesmo, como especialista no ciclo integral da auga, pasando a converterse en consultora nesta especialidade, tanto  para as empresas privadas, como para a administración pública. Aceptou o cargo de Presidenta de Creatividade e Tecnoloxía, S.A. (CTYSA), unha empresa do sector da xestión e control integral do ciclo da auga, en especial para os procesos de tratamento de augas, telecontrol e  telemando coa aplicación de solucións de alto nivel tecnolóxico. Tamén desempeñou cargos públicos, por exemplo, entre os anos 1991 e 1994 foi Directora Xeral de Política Tecnolóxica, o cal lle supuxo participar na elaboración da Lei da Industria de 1992, na Lei de Residuos Tóxicos e Perigosos; ademais, anteriormente participou na elaboración do Real Decreto lexislativo sobre Avaliación do Impacto Ambiental (1986), aínda que nese momento como técnico. Tamén realizou traballos de docencia como o labor realizado no Seminario sobre Innovación Tecnolóxica na Empresa na Harvard Business School (2009) e no  Seminario Xestión da Innovación na Empresa en Wharton School (2010) e ou o seu traballo como directora dun MBA en Construcións e infraestruturas. Na actualidade é Membro do Consello Asesor do Fondo de Cooperación para Auga e Saneamento (Axencia Española de Cooperación Internacional) e Conselleira do Grupo Pontes, Vogal da Xunta de Goberno do Colexio de Enxeñeiros de Camiños, Canles e Portos, conselleira do Banco de Crédito Industrial, de Paradores Nacionais, e do ICEX.
O seu nomeamento como conselleira independente da empresa OHL en 2018, supuxo o anticipado cumprimento da recomendación 14 do Código de Bo Goberno, que fixa o seu obxectivo nun 30% de presenza de mulleres nos consellos de administración para o ano 2020.
Publicacións
Ao longo da súa carreira profesional Carmen de Andrés Conde publicou artigos en revistas especializadas como: Revista de Obras Públicas: Órgano profesional dos enxeñeiros de camiños, canles e portos (Gestión de cuencas: de la prevención de inundaciones a la gestión integral del ciclo del agua. Carmen de Andrés Conde. Revista de Obras Públicas. ISSN 0034-8619, Nº. 3530, 2012, páxs. 7-14); Qualitas hodie: Excelencia, desarrollo sostenible e innovación (Calidad e innovación en la empresa. Carmen de Andrés Conde. Qualitas hodie: Excelencia, desarrollo sostenible e innovación, ISSN 1133-2417, Nº. 18, 1995, páxs. 103-105); Economía industrial (Calidad y Seguridad Industrial. Carmen de Andrés Conde. Economía industrial, ISSN 0422-2784, Nº 285, 1992, páxs. 21-27) ou en Información Comercial Española, ICE: Revista de economía (La tecnología y el binomio industria-medio ambiente. Carmen de Andrés Conde. Información Comercial Española, ICE: Revista de economía, ISSN 0019-977X, Nº 711, 1992 (Ejemplar dedicado a: ECONOMÍA Y MEDIO AMBIENTE), páxs. 193-202) entre outras. Tamén colaborou en obras colectivas como:
Muurame
Muurame é un municipio de Finlandia situado na rexión de Finlandia Central. En 2018 a súa poboación era de 10 102 habitantes. A superficie do termo municipal é de 194,05 km2, dos cales 50,00 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 70,13 hab./km².
José Sánchez Gacio
José Sánchez Gacio, nado en Mondoñedo en 1898 e finado na mesma cidade o 23 de novembro de 1980, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Fillo de Constantino Sánchez Graña, secretario do Concello de Mondoñedo. Estudou o bacharelato en Lugo e dereito na Universidade de Santiago de Compostela. Na República foi elixido concelleiro de Mondoñedo en 1931 pola ORGA. Foi presidente da Deputación de Lugo (1932). En outubro de 1934 foi cesado como concelleiro como consecuencia da folga xeral revolucionaria de 1934 e reposto en xaneiro de 1936. Integrouse en Izquierda Republicana e foi nomeado gobernador civil da Coruña (do 26 de febreiro ao 10 de abril de 1936). En xuño de 1936 era deputado provincial en representación de Izquierda Republicana, e vicepresidente do comité local Pro-Autonomía. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido en agosto e trasladado a Lugo con Guillermo Otero Villalba, Patricio Vijande Villar, Cándido Carreiras Domenech, Alfredo Martínez Martínez e José Ramón Villamarín Pallín. Xulgado na Coruña por auxilio á rebelión o 10 de abril de 1938 co seu irmán Constantino Sánchez Gacio, José Ramón Villamarín, Eloy Castro Dorrego, Guillermo Otero, Alfredo Martínez, Graciano Leivas Freire, Germán Fanego Salaverri, Patricio Vijande e Emilio González Valoria, foi condenado a pena de morte. A sentenza foi conmutada a cadea perpetua. Finalmente foi deportado a Zamora.
Vida persoal
Casou con Alicia Gómez Real, e foi pai de Talía e Silvia Sánchez Gómez.
Eloy Castro Dorrego
Eloy Castro Dorrego, nado no Páramo en 1899 e finado en Madrid o 21 de xuño de 1950, foi un industrial e político galego.
Traxectoria
Na República foi secretario do Comité Republicano do Valadouro e Alfoz presidido por Rafael Cuadrado Sierra constituído no Valadouro en maio de 1931. Militou en Izquierda Republicana e foi elixido alcalde de Alfoz polos membros da comisión xestora en abril de 1936. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido en agosto. Xulgado na Coruña por auxilio á rebelión o 10 de abril de 1938 con José Sánchez Gacio, José Ramón Villamarín Pallín, Guillermo Otero Villalba, Alfredo Martínez Martínez, Graciano Leivas Freire, Germán Fanego Salaverri, Patricio Vijande Villar, Constantino Sánchez Gacio e Emilio González Valoria, foi condenado a 12 anos e un día de prisión. Volveu ser detido en 1944 por lle axudar ao Grupo do Gardarríos. Finou en Madrid o 21 de xuño de 1950.
Vida persoal
Casou con María de los Dolores Casabella Santos e foi pai de Ana María, Nestor, Eloy, Emma, Samuel, María del Carmen e Jesús Castro Casabella.
A Fontecribo, O Buriz, Guitiriz
A Fontecribo é un lugar da parroquia do Buriz no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2012 tiña 8 habitantes (6 homes e 2 mulleres), o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 9 habitantes.
Borås
Borås é unha cidade que se atopa no país escandinavo de Suecia. Foi recoñecida como cidade en 1621.
Actualmente segue mantendo a súa calidade de situación xeográfica estratéxica ao ser un punto central entre as cidades de Gotemburgo, Jönköping e tamén da veciña Noruega; sendo sede de importantes centros comerciais e industriais, e de puntos turísticos e culturais.
É tamén unha cidade universitaria, xa que a Högskolan i Borås (Escola Superior de Borås) acolle distintas titulacións superiores, repartidas entre dous centros: a Textilhögskolan (Escola Superior de Estudos téxtiles) e a Bibliotekshögskolan (Escola de Biblioteconomía). En 2017 a universidade contaba con 11 000 estudantes e 730 traballadores aproximadamente.
Integrados neste campus destacan o Museo Téxtil e o Textile Fashion Center.
Datos xeográficos
A finais de 2017 tiña unha poboación de 111 026  habitantes, cunha idade media de 40.6 anos. Abarca unha superficie total de 29.61 km cadrados.
Distritos
Subdistrito municipal de Göta
Subdistrito municipal de Sjöbo
Subdistrito municipal de Brämhult
Subdistrito municipal de Norrby
Subdistrito municipal de Sandhult
Vida cultural
Un dos eventos culturais máis importantes é a edición anual de No Limit, un certame de arte de rúa que congrega numerosos artistas que realizan murais, instalacións e esculturas por toda a cidade, convertendo desta maneira o espazo público nunha sala de exposición aberta. A primeira edición tivo lugar en setembro de 2014. Este certame ten alcanzado moita proxección tanto a nivel nacional como internacional.
Carmen Balboa López
Carmen Balboa López, nada en Malpica de Bergantiños en 1915 e finada na Coruña o 20 de abril de 1998, foi unha mestra galega.
Traxectoria
miniatura|Prisión Provincial da Coruña. Irmá máis nova de Benjamín Balboa López. Foi mestra nacional. Vivía en Santiago de Compostela. Coñeceu a Manuel Ponte Pedreira en 1945 cando foi detido o seu irmán Jesús Balboa. Posto Jesús en liberdade condicional, e ante o temor a ser novamente detido, fuxiu ao monte. Para axudar ao seu irmán Carmen converteuse en enlace da guerrilla, creando con Isabel Ríos unha rede de apoios. Cando caeu María Pérez, a muller de Foucellas, o 13 de marzo de 1946, Carmen foi detida. Ingresou na Prisión Provincial da Coruña o 17 de abril de 1946 e foi procesada na Causa 159/46. Pasou dous anos nas prisións da Coruña e País Vasco. O 25 de novembro de 1947 saíu en liberdade condicional e instalouse en Santiago, inhabilitada como mestra. Volveu exercer como mestra en Bamiro de 1961 a 1973 e despois no Colexio Labarta Pose de Baio de 1973 a 1980.
Vida persoal
Casou con Roberto Veloso Gómez en 1962.
Provincia de Chieti
Chieti é unha provincia da rexión dos Abruzos, en Italia. A súa capital é a cidade de Chieti.