cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tympanuchus
Tympanuchus é un xénero de aves da orde dos galiformes, familia dos fasiánidos e subfamilia dos tetraoninos.
O xénero comprende tres especies, na Lista vermella da UICN. que viven en América do Norte, econtrándose en diferentes tipos de pradarías.
Características
miniatura|220px|esquerda|[[Tympanuchus pallidicinctus, macho.]] As tres especies, estreitamente relacionadas filoxeneticamente, son moi similares. De rexa constitución corporal, igual que as doutros galiformes, como as galiñas, son os tetraoninos de menor tamaño, xa que miden entre os 40 e 43 cm de lonxitude. Os machos son maiores que as femias. Teñen plumas nos orificios nasais. As patas están tamén emplumadas até as dedas, e teñen plumas ou pequenas escamas nos lados, unha adaptación para camiñar sobre a neve e enterrarse nela como refuxio. A diferenza doutros galiformes, non teñen esporóns. Na exhibición de cortexo nos "leks", pequenos territorios abertos nos que os machos, na época de celo, intentan desprazar aos seus competidores, a chamar a atención das femias, emiten sons e bailan coa cabeza estendida cara a adiante, coa cola despregada e cos rechamantes "sacos" do pescozo inflados (como se ve na foto adxunta).
Descrición
O xénero foi descrito en 1841 polo zoólogo alemán, especializado en ornitoloxía, Constantin Wilhelm Lambert Gloger.
Etimoloxía
O termo Tympanuchus está formado polos elementos do latín científico tymmphan- e -uchus, ambos os dous derivdos de voces do grego antigo. O primeiro de τύμπανον týmpanon, 'tambor', 'timbal' (derivado do verbo τύπω týmpō, 'golpexar'​). E o segundo do verbo ἧχος ểchos, 'ruído', 'estrondo', en referencia aos sacos membranosos do pescozo dos machos, e ao ruído que poducen.
miniatura|240px|[[Tympanuchus cupido, macho.]]
Sinónimo
Ademais do nome actual, válido, o xénero coñeceuse tamén polo sinónimo:
Xeorxia (homónimos)
O exotopónimo galego Xeorxia ten a súa orixe no antropónimo masculino Xurxo. Pode referirse a:
Libia
Libia (en árabe: ‏ليبيا‎ Lībiyā, en bérber: Libya), é un país situado na rexión do Magreb no Norte de África. Ás beiras do mar Mediterráneo ao norte, Libia limita con Exipto ao leste, Sudán ao sueste, Chad e Níxer ao sur, e Alxeria e Tunisia ao oeste. Na Grecia antiga, o termo Libia era utilizado nun senso máis amplo, comprendendo toda África do Norte ao oeste de Exipto.
Cunha área de ao redor de 1 800 000 quilómetros cadrados, Libia é o cuarto país máis grande de África por área e o décimo sétimo do mundo. A súa capital, Trípoli, acolle a 1,7 millóns dos 6,4 millóns de cidadáns libios. As tres partes tradicionais do país son Tripolitania, Fezzan e a Cirenaica. Libia posúe ademais o maior Índice de Desenvolvemento Humano (IDH) e o cuarto maior PIB per capita de África en 2009, só detrás das Seychelles, Guinea Ecuatorial e Gabón. Isto é debido principalmente ás súas reservas petrolíferas e á súa baixa poboación. Libia é un dos dez maiores produtores de petróleo mundiais. Conseguindo a súa independencia como Reino de Libia en 1951, o estado estivo gobernado dende 1969 até 2011 por Muammar al-Gaddafi, que chegara ao poder nun golpe militar e instaurara a Jamahiriya, teorizada polo propio Gaddafi.
A mediados de febreiro de 2011, protestas e manifestacións masivas estouparon en Libia contra o goberno de Gaddafi, estourando unha guerra civil. O 26 dese mesmo mes, as forzas Anti-Gaddafi informaron que tiñan baixo o seu control varias vilas costeiras e cidades e o día seguinte, o 27 de febreiro, crearíase un organismo coñecido como Consello Nacional Libio para actuar como o "rostro político da revolución", o cal foi recoñecido o 16 de setembro do mesmo ano como único representante legal do estado.
Etimoloxía
O nome Libia (en árabe: ليبيا, Lībyā, en exipcio: R'bw, en púnico: lby, en grego antigo: Libúē, en latín: Libya) deriva orixinariamente da tribo bérber dos Libu (en grego antigo: Λίβυες, Líbues, en latín: Libyes). A terra dos Libu era Λιβύη (Libúē), coñecida en latín como Libya. Na Grecia clásica o termo tiña un significado moito máis amplo, e abranguía todo o continente que máis tarde (século II a.C.) pasou a ser coñecido como África, tendo en conta que na antigüidade África supoñía un terzo da superficie total da terra, xunto con Asia e Europa.
Durante a Idade Media Islámica, Ibn Khaldun rexistrou que a tribo Libu era coñecida como os Lawata Libia acadou a súa independencia en 1951 como Reino Unido Libio (al-Mamlaka al-Libiyya al-Muttahida), trocando o seu nome a Reino de Libia (المملكة الليبية, al-Mamlaka al-Libiyya) en 1963. Despois do golpe de estado de 1969, o nome do país foi cambiado de novo, esta vez a República Árabe Libia.
O actual nome oficial do estado é Gran Jamahiriya Árabe Libia Popular Socialista (en árabe: الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الاشتراكية العظمى, al-Ǧamāhīriyyah al-ʿArabiyyah al-Lībiyyah aš-Šaʿbiyyah al-Ištirākiyyah al-ʿUẓmā ). Jamahiriya é un termo árabe xeralmente traducido como "estado das masas". O termo, un neoloxismo acuñado por Muammar al-Gaddafi, tentou ser un nome xenérico para describir un tipo de estado: unha "república gobernada polas masas" ou "república popular".
Estado de Libia é ao ano 2020 o nome provisional do país até a aprobación dun novo texto constitucional.
Historia
As primeiras mencións que aparecen de Libia na historia, refírense aos mercenarios libios contratados polo Antigo Exipto, no primeiro milenio a. C. O exército cartaxinés de Aníbal Barca tamén contará máis tarde con estes mercenarios que constituirán o punto máis forte da infantaría do seu exército na súa famosa expedición á península itálica a través dos Alpes. A franxa costeira do país foi visitada por gregos e fenicios, e dominada máis tarde polo Imperio romano, o reino vándalo de Xenserico, o Imperio bizantino, os árabes e o Imperio otomán.
Libia italiana
En 1912, Libia foi invadida por Italia. Até ese momento, debido ao seu escaso valor económico e estratéxico, o territorio (naquel momento controlado por xefes beduínos) librouse da voracidade das potencias imperialistas europeas, pero os italianos, que desexaban crearse un imperio colonial, non tiñan mellores terras que invadir, ao que se uniu a proximidade xeográfica do territorio coa súa propia península. O dominio italiano sobre Libia durou até o final da segunda guerra mundial, conflagración na que o territorio foi testemuña da loita entre o Afrika Korps de Rommel, por parte do Eixo, e as tropas de Montgomery, por parte de Gran Bretaña.
Reino de Libia
miniatura|esquerda|180px|[[Bandeira de Libia|Bandeira do Reino de Libia.]] Ao final da guerra os aliados non logran pórse de acordo sobre o futuro da antiga colonia italiana. Nese momento era un territorio máis de cinco veces maior que a propia Italia. Con todo, a poboación non excedía o millón de habitantes, polo que representaba un destino apropiado para o remanente de poboación de Italia que empezou a buscar lugares aos cales emigrar despois da guerra. Os receos entre occidente e a Unión Soviética fan que finalmente a ONU decida dar a independencia ao país deixándoo en mans do rei Idris.
Desta forma Libia convértese na primeira colonia africana en lograr a súa independencia. Máis adiante as potencias europeas lamentarían este feito, pois contribuíu a desencadear as diferentes loitas pola independencia africana. Ademais perderon para si a última oportunidade de construír un estado de estilo europeo no litoral sur do Mediterráneo.
Gran Jamahiriya
Desde 1978 e até 1987, existiron conflitos entre Libia e o Chad pola participación libia na guerra civil dese país. As forzas libias apoiaron a unha facción, achegaron tropas e útiles na zona fronteiriza, e nun momento dado lograron avanzar até a capital. Finalmente os chadianos conseguiron que os libios se retirasen do seu territorio, na chamada "Guerra dos Toyota".
A finais dos anos oitenta do século XX dous avións explotaron como consecuencia de atentados terroristas, un no Reino Unido e outro en África. Os Estados Unidos, Gran Bretaña e Francia acusaron a Libia das devanditas accións e emprenderon unha serie de sancións que levaron ao illamento do país.
Protestas en contra do Goberno en 2011
miniatura|175px|[[Muammar al-Gaddafi]] A principios do 2011 prodúcese unha serie de protestas no mundo árabe e unha parte da poboación de Libia maniféstase contra o réxime de Gaddafi mentres outro segmento mantén o seu apoio. Os opositores controlan mediante comités populares as cidades de Tobruk, Derna, Al Bayda, Al Marj, Bengasi e Ajdabiya no leste; Misurata, Bani Walid, Al Khums, Tarhunah, Gharyan, Zouara, Al Jufrah, Zauiya e Nalut no oeste, rodeando a capital. Gaddafi, con 120.000 revolucionarios (algunhas fontes falan de que son mercenarios chadianos, o cal é negado polo goberno do Chad), controla as cidades de Trípoli e Sirte no oeste e Sabha no sur. A prensa internacional sinala que o presidente Gaddafi reprime con gran dureza as manifestacións mediante mercenarios e ataques aéreos, retransmitidos pola cadea árabe Al Jazeera.
En Bengasi, polo menos 130 militares foron asasinados por negarse a disparar contra o pobo desarmado. Algúns pilotos libios desertan para evitar cumprir as ordes de disparar contra a poboación civil e son varios os ministros, embaixadores e líderes relixiosos que abandonan a Gaddafi. A ONU fai unha estimación de máis de 2000 mortos civís a mans do réxime e solicita unha investigación internacional sobre a violenta represión. A Coalición Internacional contra os Criminais de Guerra contabiliza ademais 3980 feridos e polo menos 1500 desaparecidos. A situación das cidades de Zlitan e Al 'Aziziyah, no oeste e próximas a Trípoli, é incerta e hai combates en Misurata e Zauiya, onde as tropas de Gaddafi foron rexeitadas polos opositores.
O 25 de febreiro, o Goberno de EEUU anunciou que imporá sancións unilaterais contra Libia, e buscará coordinar sancións internacionais, non descartando unha intervención militar en Libia ante o uso da violencia por parte do réxime de Muammar al-Gaddafi. O 19 de marzo, forzas aéreas de Francia, os Estados Unidos e o Reino Unido comezaron os bombardeos sobre obxectivos militares fieis a Gadafi. En outubro, Gaddafi foi asasinado polas forzas opositoras, rematou así a guerra civil e o seu réxime de goberno.
Xeografía
miniatura|175px|Imaxe satélite de Libia. Libia esténdese ao longo de 1 759 540 quilómetros cadrados, facéndoo o décimo sétimo estado do mundo máis grande en tamaño. O tamaño de Libia é algo inferior ao de Indonesia, e aproximadamente do tamaño do Estado dos Estados Unidos Alasca. Está rodeado ao norte polo Mar Mediterráneo, ao oeste por Tunisia e Alxeria, ao suroeste por Níxer, ao sur polo Chad e o Sudán e ao leste por Exipto. Libia atópase entre as latitudes 19° e 34°N, e as lonxitudes 9° e 26°E.
Os seus 1770 quilómetros de costa, fan de Libia o país africano con máis costa mediterránea. A porción do Mar Mediterráneo que baña o norte libio é habitualmente coñecida como Mar de Libia. O clima édun xeito predominante seco e de natureza desértica. Porén, ás rexións do norte gozan dun clima mediterráneo suave.
Os maiores perigos naturais que soporta son, entre outros, a color, a seca ou o siroco cargado de po (coñecido en Libia como o gibli). O siroco é un vento que sopra do sueste dun a catro días durante a primavera e o outono. Hai tamén Tormentas de po e de area. Hai tamén diversos oasis repartidos ao longo de Libia, sendo os máis importantes os de Ghadames e Kufra.
O deserto líbico
miniatura|esquerda|220px|Ao redor do 90% de Libia é deserto. O deserto líbico, que cobre gran parte de Libia, é un dos lugares máis áridos da Terra. Nalgúns lugares, pasan xa décadas sen ningunha chuvia. Incluso nas terras máis altas raramente hai precipitacións, sendo a media de ao redor dunha vez cada cinco ou dez anos. En Uweinat, no ano 2006, a última precipitación pluvial rexistrada foi en setembro de 1998. Un accidente xeográfico destacado deste deserto é a depresión de Qattara, no noroeste de Exipto, que chega a ter unha altitude mínima de 133 metros baixo o nivel do mar, sendo o segundo punto máis baixo de África (despois do lago Assal en Djibuti).
Do mesmo xeito, a temperatura no deserto de Libia pode ser extrema, o 13 de setembro de 1922 a cidade de Al 'Aziziyah, que está situado ao suroeste de Trípoli, rexistrou unha temperatura de 57,8 °C, a cal é xeralmente aceptada como a meirande temperatura acadada na Terra.
No deserto líbico hai uns dispersos pequenos oasis deshabitados, polo xeral ligados ás maiores depresións, onde se pode atopar auga cavando a uns metros de profundidade. Na zona oeste hai un gran grupo disperso de oasis inconexos alleos ás depresións, o grupo Kufra, que consiste en Tazerbo, Rebianae e Kufra. A parte das escarpas, a chaira xeral é só interrompida por series de altiplanos e macizos preto do centro do deserto, en toro á converxencia das fronteiras entre Exipto, Sudán e Libia.
Un pouco máis ao sur están os macizos de Arkenu, Uweinat e Kissu. Estas montañas graníticas son moi antigas, xa que foron formadas antes da arenita que as rodea. Arkenu e Uweinat Occidental son complexos en forma de anel moi semellantes ás Montañas de Aïr (en Níxer). Uweinat Oriental (o punto máis alto do deserto líbico) é unha meseta de pedra arenita adxacente á parte granítica do oeste. A chaira ao norte de Uweinat está salpicada con elementos volcánicos erosionados. Co descubrimento de petróleo nos anos 1950 tamén foi descuberto un xigantesco acuífero debaixo de gran parte do país. A auga deste acuífero é auga fósil anterior á última idade do xeo e ao propio deserto do Sáhara. O país é tamén fogar dos cráteres de Arkenu, un par de cráteres de impacto atopados no deserto.
Órganos do Estado
miniatura|220px|Comité Popular Xeral en Benghazi. O 2 de marzo de 1977 proclamábase a Jamahiriya (estado das masas). O fundamento deste sistema é a terceira teoría universal (estilo de goberno descrito por Gaddafi) á súa vez baseada no nacionalismo árabe, o estado de benestar e a democracia directa ou poder popular socialista, ademais dun sistema moral islámico que entre outras cousas prohibiu o alcol e o xogo. A esta mestura Gaddafi chamouna socialismo islámico, onde economicamente está permitido o control privado sobre as empresas pequenas e as empresas familiares do sector de servizos mentres o goberno controla as empresas máis grandes.
No esquema oficial de goberno, Gaddafi (o Caid, traducido como líder; transliteración estrita Qāʼid) non ocupa ningún cargo público e concédeselle un título honorífico de "Guía da Gran Revolución do Primeiro de Setembro da Jamahiriya Popular Socialista Árabe e Libia" ou "Irmán Líder da Revolución" nas declaracións do goberno e a prensa oficial. Con todo Gaddafi é o líder de facto do Estado xunto cunha parte da cúpula de militares sublevados que tomaron o poder en 1969 e persoas próximas a Gaddafi, posición que conservan por ser os artífices da revolución.
Outro órgano do Estado é o Congreso Xeral Popular, que asume o poder lexislativo. As competencias dos 19 ministerios que formaban o Comité Xeral Popular transferíronse a congresos populares municipais no ano 2000. Outro é o Comité Xeral Popular, que substitúe ao Consello do Mando Revolucionario no executivo. O Comité Xeral Popular, é presidido por un Primeiro Ministro. O poder xudicial está en mans do Comité Popular de Xustiza, exercido como tribunal supremo, constituído por un presidente e varios maxistrados. A parte, hai tribunais de apelación e de primeira instancia. O exército libio de terra, contaba con 45.000 membros en 2003, a armada 9.000 e as forzas aéreas sumaban 25.000 homes. Existen 13 bases militares en Libia.
Divisións administrativas
Historicamente consideráronse tres provincias (ou estados) na área de Libia: Tripolitania no noroeste, Barka (Cirenaica) no leste, e Fezzan no suroeste. Foi a conquista do territorio por parte de Italia durante a guerra Ítalo-Turca o que as uniu nunha soa entidade política. Baixo os italianos, en 1934, Libia foi dividida en catro provincias e un territorio (ao sur): Trípoli, Misurata, Benghazi, Al Bayda, e o Territorio do Sáhara Libio.
Despois de acadar a independencia, Libia foi dividida en tres three gobernacións (muhafazat) As gobernacións foron legalmente abolidas en febreiro de 1975, e creáronse nove "axencias de control" para tratar directamente nove áreas, respectivamente: educación, saúde, vivenda, servizos sociais, traballo, agricultura, comunicacións, servizos financeiros e economía, cada un co seu propio ministro. Con todo, os tribunais e algunhas outras axencias continuaron a operar como se aínda existisen ás gobernacións. En 1983 Libia dividiuse en corenta e seis distritos (baladiyat), que pasaron a ser 1987 vinte e cinco. En 1995, foi dividida de novo, esta vez en trece distritos (shabiyah), que pasaron a ser en 1998 vinte e seis, e en 2001 trinta e dous. Estes últimos reorganizáronse en vinte e dous distritos en 2007:
miniatura|300px|Os actuais vinte e dous shabiyat. miniatura|300px|Mapa de Libia.
Os distritos libios atópanse subdivididos en Congresos Populares de Base, que actúan como concellos ou boroughs. A seguinte táboa amosa as dez cidades máis poboadas do país (algunhas poden ser consideradas partes de cidades máis grandes).
Economía
miniatura|250px|esquerda|Zona financeira de [[Trípoli, Libia|Trípoli.]] A economía de Libia baséase fundamentalmente no petróleo, que constitúe a práctica totalidade das súas exportacións (95%), sendo a fonte de ingresos máis importante, xa que supón o 50% dos ingresos estatais e 25% do PIB. En 2002 a produción de cru de foi de 481 589 800 barrís. O país pertence á OPEP dende a súa fundación.
Francisco Dopazo Rodríguez
Francisco Dopazo Rodríguez, coñecido como Protasio, nado en Rairo (Ourense) o 31 de outubro de 1902 e finado na mesma parroquia o 4 de novembro de 1980, foi un carpinteiro e político galego.
Libia
Economía
Debido a isto, e a súa pouca poboación, nos anos 1980 PIB per capita libio era superior que o de países desenvolvidos como Corea do Sur, España, Italia, Nova Zelandia ou Singapur. Hoxe a economía de Libia é a sexta de África, despois das de Suráfrica, Nixeria, Exipto, Alxeria e Marrocos. Libia posúe ademais o maior Índice de Desenvolvemento Humano (IDH) e actualmente o cuarto maior PIB per capita de África (2009), só detrás das Seychelles, Guinea Ecuatorial e Gabón.
Francisco Dopazo Rodríguez
Traxectoria
Fillo de Protasio Dopazo González e Manuela Rodríguez. Carpinteiro cunha forte implicación nos movementos de esquerdas e sindicais. Presidiu o Sindicato da Madeira na Casa del Pueblo de Ourense, foi concelleiro do socialista de Amoeiro (1931-1936) e deputado polo PCE na Deputación de Ourense dende o 21 de marzo de 1936 ata o 20 de xullo. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, escondeuse tras unha parede da casa da súa moza Lola. Despois escondeuse en minas e pozos secos. En xullo de 1937 decidiu marchar cara Portugal xunto ao deputado Alfonso Pazos Cid e o xuíz de Amoeiro, contando cuns amigos de Dolores que tiñan aceas en Untes, que os pasaron na súa barca ao outro lado do río, e logo marcharon a pé ata o país veciño. Estiveron durante meses en Portugal, onde foron finalmente detidos polos gardas e enviados a prisión. Grazas a unha carta ao cónsul británico saíron do cárcere ao cabo de 61 días, e foron levados a un barco con destino a Francia. Logo de facer escala en Casablanca, decidiron desembarcar en Barcelona para axudar ao exército leal. Cando caeu Cataluña pasaron a Francia. Francisco foi internado no campo de concentración de Argelès-sur-Mer. Coa invasión xermana de Francia converteuse nun fuxido que andou escapado ata que retornou De Gaulle e o país foi liberado. Despois dedicouse a construír presas para producir electricidade durante 11 anos. Finalmente afincouse en Tolosa e estivo case 20 anos traballando nese departamento e no de Alta Garona.
Libia
Economía
Debido á aridez das terras do país, o territorio cultivable de Libia atópase case exclusivamente na zona norte, na rexión de Tripolitania. Só o 1,2% do territorio é de chan cultivado, o 0,2 % de maneira permanente, tendo que importar o 75% dos alimentos consumidos no país. Con todo, o sector agrario emprega ao 15% da poboación activa. Os principais cultivos en Libia son os cereais (215.000 toneladas), a froita (385.000 toneladas), as hortalizas (850.000 toneladas) e os plantas para aceites vexetais (45.000 Toneladas). En cantidades menores, Libia produce produce tamén algúns minerais, tales como o potasio e a sal mariña. Tamén dispón de depósitos xeso.
Francisco Dopazo Rodríguez
Vida persoal
Casou en Tolosa con Dolores Villamarín Otero o 5 de outubro de 1967, e regresaron á súa casa de Rairo en 1968.
Libia
Enxeñería e transporte
250px|miniatura|Oasis de [[Kufra.]] As principais estradas do país transcorren pola costa, conectando Trípoli con Tunes e a Benghazi con Tobruk e Alexandría. A principal estrada polo centro do país é a que une á Sabha coas cidades costeiras. Libia ten aproximadamente 85.000 km de estradas, das cales o 58% están pavimentadas. O principal servizo de transporte aéreo atópase nas cidades de Trípoli e Benghazi, ambas con voos internacionais. En canto ao transporte marítimo os principais portos son: Benghazi, Tobruk, Trípoli e Misurata. O sistema de telecomunicacións de Libia atópase a cargo do Estado.
Cómpre destacar o Gran Río Artificial (GMR, النهر الصناعي العظيم), un dos proxectos de enxeñaría máis grandes e custosos (uns 24.000 millóns de dólares) da humanidade. O río consiste nunhas grandes tubaxes para transportar a auga dende os acuíferos fósiles do Sáhara (depósitos naturais subterráneos de cando o deserto era unha fértil sabana e bosques) no sur do país até a costa, onde se concentra a poboación. A obra consta de máis de 1.300 pozos, a meirande parte de máis de 500 metros de profundidade, e fornece 6 500 000 m³ de auga doce por día.
Na rexión de Kufra, ao sur do país, existe tamén un importante proxecto hídrico e de irrigación que pretende desenvolver os cultivos de vexetais no deserto. A rega faise con auga subterránea, xa que as choivas na rexión son practicamente inexistentes. A irrigación leva a cabo a través do sistema radial. O oasis de Kufra é unha das creacións humanas que mellor pode verse desde o espazo. Cada círculo ten aproximadamente 1 km de diámetro (ver na imaxe da dereita).
Demografía
miniatura|220px|Catedral de Trípoli. miniatura|220px|Mesquita de As Sahaba. Fareed Zakaria dixo en 2011 que: "O inusitado sobre Libia é que é un país moi grande cunha poboación moi pequena, pero realmente a poboación concéntrase estreitamente ao longo da costa". A densidade de poboación é de 50 persoas por km² nas dúas rexións do norte de Tripolitania e Cirenaica, mais cae a menos dunha persoa por km² en calquera outro lugar. O 90% da poboación vive en menos do 10% de área, principalmente á beira do mar. Ao redor do 88% da poboación é urbana, principalmente concentrada en tres cidades: Trípoli, Benghazi e Al Bayda. Libia ten unha poboación de ao redor de 6,5 millóns, dos cales máis ou menos a metade teñen menos de 15 anos. En 1984 a poboación acadou os 3,6 millón e continuou medrando sobre un 4% anual, unha das medias máis altas do mundo.
Os libios nativos son principalmente bérberes; bérberes arabizados e turcos; árabes, principalmente beduínos do deserto; e tuareg. No sur de Libia tamén hai pequenas tribos nómades ou seminómades Hausa e Tubu. Entre os residentes estranxeiros, o meirande grupo constitúeno os procedentes doutras nacións africanas, incluíndo norteafricanos (principalmente exipcios), e subsaharianos. En 2011, había tamén uns 60.000 bangladesíes, 30.000 chineses e 30.000 filipinos en Libia. O país é tamén fogar dunha gran cantidade de inmigración ilegal, cuxo número supero o millón, principalmente exipcios e subsaharianos. Tamén hai unha pequena minoría italiana. Anteriormente a presenza destes era meirande, mais despois de acadar Libia a independencia moitos deixaron o país en 1947 e outros moitos durante a chegada de Muammar al-Gaddafi en 1970.
Linguas
A principal lingua falada en Libia é o árabe (no seu dialecto libio), falada polo 80% da poboación. O árabe estándar moderno é tamén lingua oficial. O tamazight (i.e. linguas bérberes e tuaregs), falado polo 20%, aínda que non ten status oficial é falado polos bérberes e tuaregs do sur xunto co árabe. Os falantes bérberes viven sobre todo na rexión de Jebel Nafusa (Tripolitania), na cidade de Zuwarah na costa, e nas cidades oasis de Ghadames, Ghat e Awjila. Ademais, os tuaregs falan tamahaq, a única lingua tamasheq (tuareg) setentrional coñecida. Tamén se fala o tubu nalgunhas zonas da vila de Qatroun e Koffra. O italiano e o inglés son ás veces utilizados nas cidades máis grandes, aínda que os falantes de italiano son principalmente das xeracións máis vellas.
Relixión
Con moito, a relixión predominante en Libia é o islam, co 97% da poboación asociada con esa fe. A gran maioría dos musulmáns de Libia adhírense a corrente sunita, a cal é unha pedra angular na política gobernamental. Con todo, unha minoría (entre o 5 e o 10%) seguen a corrente do ibadismo (unha rama do caridxismo), sobre todo en Jebel Nefusa e na cidade Zuwarah, ao oeste de Trípoli. Existen tamén minorías cristiás, entre as que destacan os 60.000 da igrexa ortodoxa copta e 40.000 católicos romanos.
Cultura
miniatura|esquerda|155px|Leptis Magna. A cultura libia é semellante á dos seus estados veciños magrebís. Os libios considéranse así mesmos unha parte importante da comunidade islámica. Así, o estado libio tende a reforzar esta sensación considerando ao árabe a única lingua oficial, prohibindo a ensinanza e mesmo o uso da lingua bérber. Os árabes libios teñen unha herdanza de tradicións beduínas e asócianse así mesmo cunha determinada tribo.
Libia conta con poucos teatros ou galerías de arte. Durante moitos anos non houbo teatros públicos, e só uns poucos cinemas mostran películas estranxeiras. A tradición da cultura popular segue viva con grupos de interpretación de música e danzas nos frecuentes festivais, tanto en Libia e no estranxeiro.
A principal produción da televisión libia adícase a mostrar varios estilos de música libia tradicional. A música e a danza tuaregs son moi populares en Ghadames e no sur. Os programas televisivos libios son maioritariamente en árabe, aínda que cada tarde retransmítese un telexornal de trinta minutos en inglés e francés. O goberno mantén un control estrito sobre tódolos medios de comunicación: unha análise feita Comité para a Protección dos Xornalistas atopou que os medios de comunicación libios eran os máis estreitamente controlados do mundo árabe.
Moitos libios frecuentan as praias do país e visitan os sitios arqueolóxicos, especialmente Leptis Magna, que é considerado un dos sitios arqueolóxicos da época romana mellor preservados do mundo. De feito é Patrimonio da Humanidade dende 1982. A capital do país, Trípoli, conta con numerosos museos e arquivos, os cales inclúen a Biblioteca do Goberno, o Arquivo Nacional, o Museo da Epigrafía e o Museo Islámico. Con todo o máis coñecido é o Museo Arqueolóxico de Trípoli, tamén coñecido como Museo da Jamahiriya.
Richard Attenborough
Richard Samuel Attenborough, nado en Cambridge o 29 de agosto de 1923, e finado o 24 de agosto de 2014, foi un director de cinema e actor inglés.
Traxectoria
Serviu na Royal Air Force durante a segunda guerra mundial.
A súa carreira comezou como actor teatral, debutando no cinema en 1942 en In Which We Serve, aínda que sen acreditar. O papel que o revelou foi en Brighton Rock, adaptación da novela de Graham Greene.
Seguiu traballando no cinema británico e estadounidense durante os cincuenta e sesenta, gañando premios como o Globo de Ouro ou o BAFTA.
Debutou coma director en 1969, facendo as súas interpretacións menos habituais. A súa intervención en Parque Xurásico tivo lugar catorce anos despois da anterior.
O seu maior éxito foi Gandhi, coa que gañou o Óscar ó mellor director, ademais doutros premios.
Casou en 1949 coa actriz Sheila Sim. A súa filla máis vella, Jane, morreu xunto coa súa filla de quince anos e a súa sogra no tsunami provocado polo terremoto do Índico do 2004. É irmán do naturalista David Attenborough.
Gerardo Seoane
O nome Gerardo Seoane pode referirse a:
Giannis Karagiannis
Giannis Karagiannis (en grego: Γιάννης Καραγιάννης), tamén coñecido polo seu nome artístico internacional John Karayiannis, é un cantante e compositor chipriota que representou a Chipre no Festival de Eurovisión 2015 coa canción "One Thing I Should Have Done".
Giannis intentou representar a Chipre no Festival de Eurovisión Júnior en dúas ocasións: 2007 e 2008.
Festival de Eurovisión 2015
150px|thumbnail|esquerda|John representando a Chipre no certame. Após ser elixido pola CyBC para representar ao país no certame europeo, Jonh fixo a súa estrea na segunda semifinal o día 21 de maio en Viena, cantando nunha 15ª posición rematando nun 6º posto con 87 puntos, logrando pasar á gran final do festival.
O 23 de maio do 2015 tivo lugar en Viena a gran final do festival, onde actuou na posición 11, rematando nun 22º posto con 11 puntos dados por Grecia (10) e Eslovenia (1).
Criptomoeda
miniatura|300px|Logotivos de diversas criptomoedas Unha criptomoeda, criptodivisa ou criptoactivo é un medio dixital de intercambio que utiliza criptografía forte para asegurar as transaccións financeiras, controlar a creación de unidades adicionais e verificar a transferencia de activos; é un tipo de moeda complementaria e de moeda dixital. As criptomoedas teñen un control descentralizado, en contraposición ás moedas centralizadas e aos bancos centrais.
O control de cada moeda funciona a través dunha base de datos descentralizada, habitualmente unha cadea de bloques, que serve como unha base de datos de transaccións financeiras pública.
A primeira criptomoeda que empezou a operar foi o bitcoin en 2009 e, desde entón, apareceron moitas outras con diferentes características e protocolos como litecoin, namecoin, peercoin, ripple, dogecoin, petro etc.
A comezos de 2019 mesmo algúns bancos traballan xa con criptomoedas.
Historia
En 1996, a NSA publicou unha investigación titulada How to make a Mint: the Cryptography of Anonymous Electronic Cash. Esta investigación describía un sistema de criptodivisa e foi publicada nunha lista de correo do MIT. Máis tarde, en 1997 publicouse tamén en The American Law Review.
A idea de criptomoeda foi descrita por primeira vez por Wei Dai en 1998, quen propuxo a creación dun novo tipo de diñeiro descentralizado que usase a criptografía como medio de control. Con todo, a primeira criptomoeda en aparecer foi o bitcoin, creada en 2009 polo desenvolvedor de pseudónimo Satoshi Nakamoto, que usa o conxunto de funcións criptográficas SHA-2 (exactamente o SHA-256) como o seu esquema PoW (proba de traballo).
Posteriormente, apareceron outras criptomoedas, como namecoin (un intento de descentralizar o sistema de nomes de dominio, o que faría moi difícil a censura de internet), litecoin (que utiliza scrypt como esquema PoW e para ter unha confirmación de transacción máis rápida), peercoin (que utiliza un esquema híbrido PoW/PoS -proba de traballo/proba de participación- e ten unha taxa de inflación do arredor do 1 %) e freicoin (que levou á práctica o concepto de Silvio Gesell agregando depreciación no tempo).
Na súa primeira década de existencia, as criptomoedas foron gañando paseniño a atención do público xeral e dos medios de comunicación. Desde 2011, o interese aumentou axiña, en especial coincidindo co ascenso vertixinoso de bitcoin, en abril de 2013.
O 6 de agosto de 2014, o Reino Unido anunciou a encarga ao Tesouro dun estudo acerca das criptomoedas, no que debería figurar o papel que podería xogar este tipo de moedas na economía do país, así como as regulacións que deberían ser consideradas.
Caracterización
miniatura|Gráfica que reflicte a crecente dificultade da minaría das criptomoedas Nos sistemas de criptomoedas garántese a seguridade, a integridade e o equilibrio dos seus estados de contas (contabilidade) por medio dunha armazón de axentes (transferencia de arquivo segmentada ou transferencia de arquivo multifuente) que se verifican mutuamente, coñecidos como "mineiros", que son maioritariamente público en xeral e que protexen activamente a rede ao manter unha alta taxa de procesamento de algoritmos, coa finalidade de teren a oportunidade de recibir unha pequena propina, que se reparte de xeito aleatorio.
Romper a seguridade existente nunha criptomoeda é matematicamente posible, pero o custo para o lograr sería inasumiblemente alto. Por exemplo, un atacante que intentase crebar o sistema de proba de traballo de bitcoin necesitaría unha potencia computacional maior que a de toda a rede de todos os mineiros do sistema e, mesmo así, só tería unha probabilidade de éxito do 50 %. É dicir, romper a seguridade de bitcoin esixiría unha capacidade superior á de empresas tecnolóxicas do tamaño de Google.
Está previsto que no futuro a computación cuántica poida chegar a ser unha realidade, o que rompería o equilibrio no caso de que os desenvolvedores non puidesen pór en práctica a tempo o sistema para usar algoritmos poscuánticos, por se tratar dunha tecnoloxía privativa.
As criptomoedas fan posible o chamado "internet do valor" ou "internet do diñeiro", tamén coñecido polas siglas IoV (do inglés internet of value). Trátase de aplicacións de internet que permiten o intercambio de valor, que pode ser en forma de contratos, accións, propiedade intelectual ou calquera propiedade. As cousas de valor xa se podían intercambiar antes usando sistemas de pagamento como PayPal. No entanto, a diferenza entre pagar con algo como Paypal e pagar cunha criptomoeda consiste en que facelo con Paypal require que o pagamento se faga a través de redes privadas como as das tarxetas de crédito e os bancos, mentres que o pagamento usando criptomoedas non ten intermediarios: vai directamente do comprador ao vendedor. Deste xeito, tense un sistema de transferencia universal de valor, libre de intermediacións.
Este sistema:
miniatura|120px|Logo da criptomoeda [[litecoin]]
Definición técnica
Segundo Jan Lansky, unha criptomoeda é un sistema que cumpre as seguintes seis condicións:
Arquitectura
miniatura|Logo da criptomoeda [[peercoin]] As criptomoedas descentralizadas son producidas colectivamente por todo o sistema, a unha proporción publicamente coñecida que é especificada cando ese sistema se crea. Nos bancos centrais e nos sistemas económicos tradicionais, os gobernos controlan a cantidade de moedas no mercado (por exemplo, cuñando moeda ou esixindo adicións aos libros de contabilidade). No caso das criptomoedas descentralizadas, nin as empresas nin os gobernos poden producir novas unidades. As criptomoedas tampouco teñen un activo detrás que apoie o seu valor, ao contrario das moedas tradicionais.
En maio de 2018 existían preto de 1.800 criptomoedas. Nun sistema de criptodivisas, a integridade, a seguridade e o balance das contas están mantidos por unha comunidade coñecida como os mineiros, que usa os seus computadores ou outro hardware especializado para validar e datar as transaccións, engadíndoas a unha base de datos colectiva.
Moitas criptomoedas están deseñadas para iren diminuíndo a produción de unidades gradualmente, impondo un límite na cantidade total de unidades que pode haber en circulación. Comparado cos sistemas monetarios tradicionais, as criptomoedas son máis difíciles de lexislar debido á criptografía usada no sistema.
Cadea de bloques
A validez de cada unha das unidades está na cadea de bloques, que é unha lista en constante crecemento de rexistros, chamados bloques, que se enlazan e se aseguran usando criptografía. Cada bloque contén un apuntador hash ligando a un bloque previo unha data e datos de transaccións. Por deseño, as cadeas de bloques son inherentemente resistentes á modificación dos datos.
A cadea de bloques é un "libro aberto, público e distribuído que rexistra todas as transaccións efectuadas entre dous usuarios dun xeito permanente e verificable". A cadea de bloques usualmente é administrada por unha "rede de punto a punto" colectiva cun protocolo común para engadir e validar novos bloques. Logo de rexistrados, os datos de calquera bloque non poden ser modificados sen alterar todos os seguintes bloques.
As cadeas de bloques son seguras por deseño e son un exemplo de sistema distribuído cun alta tolerancia a faltas bizantinas. Ademais, resolven o problema de dobre gasto sen a necesidade dunha autoridade certificada ou un servidor central, asumindo que non se vai dar o ataque do 51% (que funcionou con varias criptomoedas).
Datación
As criptomoedas usan varios sistemas de datación para "probar" a validez das transaccións engadidas á cadea de bloques sen necesidade dun terceiro actor autorizado.
O primeiro sistema inventado foi o de proba de traballo. Os sistemas máis utilizados están baseados no algoritmo SHA-256 e scrypt. Outros algoritmos que se usaron son CryptoNight, Blake, SHA-3 e X11.
Outro sistema, o de proba de participación, é un método para asegurar a rede atinxindo un consenso distribuído, pedíndolles aos usuarios a propiedade dunha pequena parte das unidades. Diferénciase do sistema de proba de traballo en que non teñen que executar algoritmos de hashing moi complicados para validar as transaccións. O sistema cambia moito dependendo da moeda e actualmente non hai un estándar. Algunhas criptomoedas usan un sistema combinado entre os dous.
Minaría
miniatura|Instalación para a minaría de criptomoedas Nas redes de criptomoedas, a minaría leva consigo unha validación das transaccións. Por este esforzo, os mineiros obteñen unidades como recompensa. Esta recompensa diminúe as tarfias e constitúe un incentivo complementario para contribuír ao poder de procesamiento da rede. A proporción de xerar novas funcións hash que validan calquera transacción foi aumentada polo uso de máquinas especializadas como FPGA e ASIC. Esta carreira por máquinas baratas e eficientes existiu desde os días da primeira criptomoeda, bitcoin, que foi introducida en 2009. Cantas máis persoas se foron aventurando no mundo das criptomoedas, a complexidade da xeración hashes foi aumentando, facendo que os mineiros teñan que investir grandes cantidades de diñeiro en máquinas especializadas. Algunhas veces, o valor das unidades obtidas non xustificaba o investimento en máquinas, na súa refrixeración e na enerxía consumida para as facer funcionar.
Algúns fondos de minaría comparten a súa capacidade de procesamento na rede para repartir a recompensa equitativamente, consonte a cantidade de traballo que contribuíran pola probabilidade de atopar un bloque.
En febreiro de 2018, o Goberno chinés detivo o comercio con criptomoedas e prohibiu a minaría; algúns mineiros mudáronse ao Canadá. Hai empresas que están a usar centros de datos para a minaría preto de estacións de gas canadenses, debido aos baixos prezos. En xuño de 2018, Hydro Quebec propúxolle ao goberno rexional subministrar 500 megawatts de potencia a compañías de minaría. Segundo unha noticia de febreiro de 2018, Islandia converteuse no "ceo" para os mineiros, en parte polos prezos da electricidade, moi baratos. Os prezos son estables debido a que están preto de plantas enerxéticas de enerxías renovables, o que incita máis compañías de minaría a consideraren o traslado das súas operacións a Islandia. A compañía local de enerxía di que a minaría está a se volver tan popular que o país usará máis electricidade para este labor que para a subministración de enerxía aos fogares nos próximos anos. En outubro de 2018, Rusia converteuse no anfitrión dunha das maiores granxas de minado no mundo, localizada en Siberia. En marzo de 2018, unha cidade estadounidense do estado de Nova York puxo unha moratoria de 18 meses a toda a minaría de criptomoedas, nun esforzo por preservar os recursos naturais e o "carácter" da cidade.
Aumento do prezo das GPU
O incremento da minaría aumentou a demanda de tarxetas gráficas en 2017. As preferidas polos mineiros foron a GTX1060 e a GTX1070 de NVIDIA, e as RX570 e RX580 de AMD, que duplicaron ou mesmo triplicaron o seu prezo.
NVIDIA pediulles aos distribuidores que fixesen o que puidesen para lles vender as tarxetas aos xogadores antes que aos mineiros: "os xogadores son a nosa prioridade", dixo Boris Böhles. miniatura|Carteira imprimible dunha criptomoeda, consistente nun enderezo de [[bitcoin para a recepción e a correspondente clave privada para a emisión]]
Carteiras
As carteiras, tamén coñecidas pola súa forma inglesa wallet, gardan as claves públicas e privadas (enderezos) que se poden usar para recibir ou enviar unidades. Coa clave privada é posible escribir na cadea de bloques, gastando a cantidade desexada. A clave pública fai posible que outros usuarios poidan enviar diñeiro á carteira.
Anonimato
Bitcoin é pseudónimo no canto de anónimo, xa que a criptomoeda dentro dunha carteira non está vinculada ás persoas, senón a unha ou a máis claves específicas. Xa que logo, os usuarios dos bitcoin non son identificables, pero todas as transaccións están publicamente na cadea de bloques. Porén, a lei esixe adoito que os intercambios de criptomoedas recollan información persoal dos seus usuarios.
Tarifas de transacción
As tarifas nas criptomoedas dependen principalmente da oferta de capacidade de cálculo da rede no momento e da demanda do usuario dunha transacción rápida. O usuario pode escoller unha tarifa específica, mentres que os mineiros procesan as transaccións en orde decrecente. Pódese simplificar o proceso para o usuario ofrecendo prioridades alternativas e determinando o tempo que podería tardar cada unha.
Para Ethereum, as tarifas veñen dadas pola complexidade computacional, o uso da rede e as necesidades de almacenamento. En bitcoin, as tarifas cambian segundo o tamaño da transacción e de se se usa Seg Wit. En setembro de 2018, a tarifa media correspondía a 0,017 dólares, mentres que para bitcoin correspondía a 0,55 dólares.
Intercambios
Os intercambios permiten aos usuarios comerciaren coa moeda por outros bens, como moeda tradicional ou outras criptomoedas.
Intercambios atómicos
Os intercambios atómicos son un mecanismo polo que unha criptomoeda pode ser intercambiada directamente por outra criptomoeda, sen a necesidade dun terceiro actor certificado nese intercambio." miniatura|120px|[[Caixeiro automático para a adquisición e a venda de criptomoedas]]
Caixeiros automáticos
Jordan Kelley, fundador de Robocoin, estableceu o primeiro caixeiro automático de bitcoin nos Estados Unidos o 20 de febreiro de 2014. O expendedor instalado en Austin, Texas, é similar aos caixeiros bancarios pero conta con escáners para ler a identificación expedida polo Goberno para confirmar a identidade dos usuarios.
Oferta inicial
A ofertas inicial de moeda (ICO, en inglés) é un medio controvertido para recadar fondos para unha criptomoeda. As empresas novas poden utilizar unha ICO coa intención de evitaren a regulación. Con todo, os reguladores de valores en moitas xurisdicións, mesmo nos Estados Unidos e no Canadá, indicaron que se unha moeda ou unha ficha son un "contrato de investimento" (por exemplo, baixo a proba de Howey; é dicir, un investimento de diñeiro cunha expectativa razoable de ganancias), están suxeitas á regulación de valores. Nunha campaña de ICO, unha porcentaxe da criptomoeda (xeralmente en forma de "fichas") véndeselles aos primeiros patrocinadores do proxecto a cambio de moeda legal ou outras criptomoedas, adoito bitcoin ou ether.
Segundo Pricewaterhouse Coopers, catro das dez ofertas iniciais de moedas máis grandes propostas utilizaron Suíza como base, onde con frecuencia se rexistran como fundacións sen fins de lucro. A axencia reguladora suíza FINMA declarou que adoptaría un "enfoque equilibrado" para os proxectos da ICO e permitiría aos "innovadores lexítimos navegaren polo panorama regulatorio e así lanzar os seus proxectos de xeito compatible coas leis nacionais que protexen os investidores e a integridade do sistema financeiro”. En resposta a numerosas solicitudes de representantes da industria, un grupo de traballo lexislativo da ICO comezou a emitir directrices legais en 2018, co obxectivo de eliminar a incerteza das ofertas da criptomoeda e establecer prácticas comerciais sustentables.
Legalidade
miniatura|120px|[[Logotipo do petro venezolano, unha criptomoeda sustentada nas existencias de petróleo]] O uso destas criptomoedas en actividades ilegais, así como a imposibilidade por parte dos gobernos de establecer políticas impositivas sobre transaccións realizadas a través do devandito medio, son motivo de controversias.
Comercio na rede escura
As características das criptomoedas achéganlles moita popularidade en aplicacións como refuxio en crises bancarias, o que tamén favoreceu o seu uso en ámbitos controvertidos como os dos mercados negros en liña. Un exemplo é Silk Road, pechado inicialmente en 2013 polo FBI, aínda que se mantiveron en uso outras versións posteriormente. O ano seguinte ao seu pechamento, o número de mercados negros aumentou de catro a doce, mentres que a cantidade de listaxes de medicamentos aumentou de 18.000 a 32.000.
Criptomoedas por capitalización de mercado
miniatura|Capitalización [[Bolsa de valores|bolsística das criptomoedas en outubro de 2017]] A táboa seguinte amosa as cinco principais criptomoedas por capitalización de mercado.
Balneoterapia
miniatura|280px|[[Piscina de balneoterapia en Széchenyi Bath, Budapest.]] A balneoterapia, ou balneación,  (do latín balneum, "baño", e terapia) é un conxunto de terapias ou tratamentos destinados a curar enfermidades ou a conservar a saúde que habitualmente se realizan en balnearios. Aínda que se considera distinta da hidroterapia (practicada normalmente en spas), hai varias coincidencias na súa práctica e nos seus fundamentos.
Formas de uso
A balneoterapia pódese realizar mediante inmersións en auga quente ou fría, masaxes con auga en movemento, relaxación ou estimulación. As augas minerais dos balnearios adoitan seren ricas en certos minerais (sulfatos, cloruros, carbonatos, nitratos, etc. de calcio, ferro, sodio, potasio, etc.) que se poden absorber a través da pel.
Empréganse tamén a miúdo arxilas medicinais, cuxa práctica recibe o nome específico de fangoterapia, mentres que a balneoterapia que fai uso exclusivo de augas minerais recibe o nome específico de crenoterapia.
Entre as enfermidades para ás que está destinada a balneoterapia encóntranse a artrite, as dermatites e outras enfermidades da pel e a fibromialxia.
Historia
miniatura|250px|[[Termas romanas de Lugo.]] A balneoterapia é unha técnica que xa se utilizaba na antigüidade clásica por gregos e romanos (que construíron numerosas termas en todo o imperio). Hipócrates, Platón, Galeno e Celso xa se referían ao baño para fins terapéuticas.