cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Parque Nacional da Peneda-Gerês
Edafoloxía
Nas zonas máis elevadas do parque e de maior pendente os solos ou non existe ou son reducidos. Nas zonas de val os solos son máis ricos e profundos e sofren un transporte pluvial. Estes estratos están texturados, son permeables, facilmente traballables, aínda que teñen unha consistencia débil e marcados polas peculiaridades da acción agrícola local. A incorporación de biomasa e as precipitacións elevadas xunto coas baixas temperaturas de outono-inverno dan orixe a cambios nos niveis de pH. Así mesmo, os niveis elevados de material orgánico incompletamente descomposto, baixos en fósforo e intermitentemente baixos/altos en potasio están suxeitos ao réxime de deposición aluvial.
Galicia no cine
Contido
Cada programa xiraba arredor dunha película, en primeiro lugar emitíase unha entrevista a un personaxe relacionado co filme e logo procedíase á súa emisión. Entre as fitas que pasaron polo programa están Botón de áncora, que foi a primeira en ser emitida, A casa da Troia, Sabela de Cambados, A esmorga, Os gozos e as sombras, Intriga ou A casa da choiva.
Parque Nacional da Peneda-Gerês
Clima
O parque atópase na zona de transición das rexións bioclimáticas atlánticas e mediterráneas. A súa orografía favorece o efecto barreira das montañas, o cal supón altos niveis de precipitación, e a presenza de multitude de áreas microclimáticas. As precipitacións chegan ata os 30 mil mm por día e aos 130 días de choiva por ano. As temperaturas varían entre os 17 e 20 °C, inda que existe unha alta variación por altitude. Os vales ten climas suaves e os altos chegan a mínimos maiores.
Demografía
miniatura|Lugar de Rouças, en [[Gavieira, Arcos de Valdevez|Gavieira, Arcos de Valdevez, e que se atopa nas abas da serra da Peneda.]] Aínda que houbo un crecemento variable en toda a rexión do Norte, houbo unha diminución xeral da poboación nas unidades administrativas que entraron no parque nacional de Peneda-Xurés entre o 1981 e 1991. A poboación en 1991 era de 9.099 de persoas cando había 10.849 persoas rexistradas en 1981, o que supuxo unha perda do 16%. En todos os concellos se produciu esa diminución: en Melgaço foi do -16,8%, en Arcos de Valdevez do -13,4%, na Ponte da Barca do -6,1%, en Terras de Bouro do -7,2% e Montalegre -20,3%. A poboación residente concéntranse principalmente en varios núcleos pequenos e separados entre si. Ás veces a poboación agrégase ao longo das calzadas e reside en novas vivendas ou edificios e algunhas veces grupos illados de vivendas, en particular en camiños agrícolas en pradeiras ou illados entre pastos.
En termos xerais, pódense definir en termos socio-demográficos seis zonas homoxéneas:
Hábitats
No parque nacional destacan polo seu interese de conservación os seguinte hábitats :
Flora
miniatura|Bosque de ribeira. miniatura|Matogueiras na serra Amarela. A diversidade florística inclúe 823 taxons vasculares que se producen en 128 tipos de vexetación natural. En particular cómpre diferenciar as rexións que definen as baixadas da serra do Xurés e da serra da Cabreira (as cuncas dos ríos Támega, Ave e Cávado), xa que son fronteira entre as áreas bioxeográficas eurosiberianas e mediterráneas e que supoñen un cambio na composición da flora.
As coberturas das serra do Xurés, a serra Amarela, a serra do Peneda e a serra do Soajo, así como as mesetas Mourela e Castro Laboreiro, están dominadas catro biotipos diferentes: as carballeiras, as matogueiras, as ribeiras e lameiros e a vexetación riparia.
As carballeiras dominan nos vales de Ramiscal, Peneda, Xurés e Beredo; e en especial destaca na Mata de Albergaria. Adoitan ser bosques dominados polas carballeiras do carballo común (Quercus pyrenaica) e dos cerquiños (Quercus robur). A maior presenza dunha ou doutra especie varía segundo as altitudes e a exposición da carballeira. Onde dominas os carballos comúns adoitan están presentes as sobreiras (Quercus suber), as xibardas (Ruscus aculeatus), os pradairos (Acer pseudoplatanus) e os loureiros (Prunus lusitanica). Alí onde dominan as sobreiras e os cerquiños adoitan estar presentes as arandeiras (Vaccinium myrtillus), os érbedos (Arbutus unedo) e os acivros (Ilex aquifolium). Estas carballeiras estiveron baixo a presión humana e retrocederon en espazo.
As matogueiras ocupan o 74% do espazo do parque. Están formadas principalmente dos toxos gateños (Ulex minor) e arnais (Ulex europaeus) e de queiroas de cruz (Calluna vulgaris) e queirogas de umbela (Erica umbellata). Nas altitudes maiores están de par cos cimbros (Juniperus communis) e as uces mouras (Erica australis). Nas altitudes inferiores estano con toxos gateños (Ulex minor), as queirogas veludas (Erica ciliaris), as queiroga das brañas (Erica tetralix), e as especies de Molinia caerulea, Drosera rotundifolia, Pinguicula lusitanica, e Viola palustris.
Nas ribeiras e entre a vexetación riparia ,achegada aos cursos fluviais, aparecen endemismos como o fieito do botón (Woodwardia radicans), os salgueiros ananos (Salix repens), os bidueiros comúns (Betula pubescens), e os arbustos de Spiraea hypericifolia, Circaea lusitanica e Angelica laevis.
As especies da flora do parque natural que están catalogadas como especies de interese de conservación na rede Natura 2000 son :
Fauna
Dentro do parque están identificadas arredor de 235 especies de vertebrados foron identificadas dentro dos límites do parque, e arredor de 200 especies son endémicas ou nalgún tipo de risco.
Sen contar as aves, as especies da fauna do parque natural que están catalogadas como especies de interese de conservación na Directiva Hábitats da rede Natura 200 son :
Peixes
A especie máis abundante nos altos fluviais (os "ríos truiteiros"), e nas mesetas de montaña do parque son as troitas (Salmo trutta). Alí destaca a presenza das anguías (Anguilla anguilla ), que se atopan en risco de extinción pola sobre-explotación pesqueira.
Vertebrados
miniatura|Un [[tritón marmorado.]] miniatura|Cabalo garrano pacendo na serra Amarela. No parque están presentes a ra ibérica (Rana iberica), a salamántiga rabilonga (Chioglossa lusitanica), as píntegas (Salamandra salamandra) e os lagartos das silvas (Lacerta schreiberi). A salamántiga rabilonga é un endemismo do noroeste peninsular e de zonas montañosas de moita choiva. A víbora fociñuda (Vipera latastei) tamén están presentes.
Entre os mamíferos asociados aos cursos da auga, e que están ben representados no parque, están as toupeiras de auga (Galemys pyrenaicus) e as londras (Lutra lutra). Outros micromamíferos o mamíferos pequenos a destacar son o furafollas ibérico (Sorex granarius), a marta (Martes martes), o gato montés (Felis silvestris) e o esquío Sciurus vulgaris. Estes esquíos teñen unha área marxinal no territorio portugués. Tamén son de interese de conservación do parque os morcegos grandes de ferradura (Rhinolophus ferrumequinum), os morcego de pequenos de ferradura (Rhinolophus hipposideros) e o morcego de ferradura Rhinoloplus euryale.
Entre os mamíferos de maior tamaño, destacan os corzos (Capreolus capreolus), símbolo do parque, e o lobo ibérico (Canis lupus signatus). Os corzos atópanse en cantidades prolíficas, en particular nas marxes do parque onde atopan refuxio e alimento. Os lobos ibéricos sufriron a presión humana e teñen unha poboación limitada no parque. Foron tradicionalmente vistos como ameza para o gando e cazáronse ata que unha lei do finais do século XX o prohibiu. Ata o século XVII houbo constancia do da presenza de osos pardos e de "cabras Gêres", as cabras montesas portuguesas ou Capra pyrenaica lusitanica, ata o ano 1890. O hábitat que estas especies ocuparon fórono ocupando os poboacións de lobo ibérico galegas.
En canto ás razas de mamíferos domesticados, destacan a presenza do "garrano" ou "cabalo do Minho", que é unha raza pequena de cabalo salvaxe.
Aves
O parque está dentro do límite sur da área de distribución de aves comúns na Europa atlántica. A súa avifauna catalogada chega ás 147 especies e a súa abundancia varía por estacións polos procesos de migración e aniñamento. Destaca a avifauna que se observa ao longo da rexión de Mourela. Alí chegan a aniñar aproximadamente 36 especies.
En termos de conservación, ben porque son endemismos ou polo seu risco de extinción, destacan no parque a aguia real (Aquila chrysaetos), a choia (Pyrrhocorax pyrrhocorax), o moucho real (Bufo bufo), o miñato abelleiro (Pernis aviporus), o chasco rabipinto (Saxicola rubetra, xa que é o único lugar portugués onde aniñan), a escribenta amarela (Emberiza citrinella), o picanzo vermello (Lanius collurio), e o a becacina (Gallinago gallinago, xa que é o único lugar portugués onde se reproduce). Outras especies a destacar do parque son a gatafornela (Circus cyaneus), a papuxa picafollas (Sylvia borin) e o merlo acuático (Cinclus cinclus), que está presente nos altos dos ríos.
Patrimonio arqueolóxico
Existen diferentes necrópoles como as Portela do Mezio, no alto do Castro Laboreiro, en outeiros da serra Amarela, nos altos de Mourela e de Montalegre. Ademais, atópanse dolmens e outras tumbas megalíticas en Castro Laboreiro e Mourela. Entre a arte rupestre do parque están ás gravacións do Gião, en Arcos de Valdevez, e as do Penedo do Encanto da Bouça do Colado, en Parada.
No parque atópanse tamén fortificacións castrexas como as de Calcedónia, Castro de Outeiro ou a do Castro de Donões en Montalegre.
Do período de romanización, existen os restos da calzada romana da vía XVIII do Itinerario Antonino, que data so século I e que unía a Bracara Augusta coa Asturica Augusta. Esta vía decorre aos pés do río Home e conta con varias pontes e miliarios. O xacemento da vía mellor conservado na parte está entre o Campo do Xurés e a Portela do Homem, que son as millas XIX a XXXIV.
Patrimonio arquitectónico
No parque atópanse os centros de peregrinación do Santuario de Nosa Señora da Peneda, que replica ó santuario do Bom Jesús de Braga, e o São Bento da Porta Aberta. Un mosteiro do parque é o de Santa María da Júnias, que comezou a construírse no século XII e que está en Pitões das Júnias.
Algunhas aldeas de interese histórico son os pobos medievais abandonados da Pomba, da Gavieira, de Saõ Vicente do Gerês e da Mata do Beredo.
Entre os elementos deseñados para evitar a presenza ou acción de animais destacan os foxos dos lobos e as "silhas". Os foxos dos lobos eran pasos deseñados para atraer e encerrar ao lobo ibérico (Canis lupus). Eses foxos construíronse de diferentes xeitos: simples, en "foxos de cabrita", con paredes converxentes ou foxos de "curral". Por outra banda, para evitar a chegada dos osos (Ursus arctos) ao mel construíronse "silhas". Estas son unha estrutura de bloques graníticos que protexe ós cortizos para o mel. Polo xeral construíronse en zonas de queiroas, carqueixas, toxos e xestas e preto de zonas de auga.
Patrimonio cultural
Os pobos do parque configúranse en socalcos, e destacan polas súas eiras comúns e os seus "espigueiros".
Estas áreas de montaña do parque non aumentaron a súa ocupación ata, primeiro, no século XII e, logo, no século XVI. Esas segunda ocupación deste territorio debeuse á introdución de cultivos como o maínzo, os feixóns ou as patacas procedentes das Américas. Os prados nas zonas de menor altitude convertéronse en zonas de cultivo agrícola, e os pastos e bosques quedaron limitados ás zonas máis altas.
Polo xeral, e en especial arredor de Castro Laboreiro, a poboación residiu entre dúas vivendas. Desde a semana santa ata o Nadal a residencia ocupada era a da zona "branda", aquela situada a altas altitudes (por riba dos 1000 m). No inverno, pola contra, a poboación ocupaba os fogares dos vales do río, ou a zona "inverneira".
No 1935 o goberno ditou a reforestación das áreas do parque non cultivadas e iso provocou que diminuíra a zona de pastos e que a poboación emigrase do rural. Ese fenómeno repetiuse na década de 1950.
Jesús Fojo Díaz
Jesús Fojo Díaz, nado cara a 1899 e finado en Ortigueira o 6 de agosto 1969, foi un xornalista e político galego.
Parque Nacional da Peneda-Gerês
Patrimonio cultural
Vilas como a de Vilarinho das Furnas foi desocupada e anegada pola construción do encoro do río Homem en 1970.
Jesús Fojo Díaz
Traxectoria
Foi fundador e director de La Voz de Ortigueira. Amigo de Leandro Pita Romero, foi secretario da Federación Agraria de Ortigueira. Foi nomeado secretario da delegación en Ortigueira da Federación de sociedades de instrucción del partido judicial de Ortigueira da Habana en 1927. Na Segunda República foi alcalde de Ortigueira. Foi nomeado deputado provincial polo distrito de Ortigueira-Ferrol en 1934 e elixido vicepresidente da Deputación da Coruña. Logo do triunfo da Fronte Popular nas eleccións de febreiro de 1936 foi destituído como alcalde de Ortigueira en marzo.
María de Aragón (raíña de Castela)
Era filla de Fernando I de Antequera, infante e rexente de Castela, e rei de Aragón, e da súa esposa Leonor Urraca de Castela, III condesa de Alburquerque, polo que tamén se coñece como Leonor de Alburquerque.
Jesús Fojo Díaz
Vida persoal
Casou con Carmen Salgueiro Salgueiro e foi pai de Vicente e David Fojo Salgueiro.
María de Aragón (raíña de Castela)
Foi, ademais, a nai do rei Henrique IV de Castela, irmá dos «Infantes de Aragón» e tía de Fernando II de Aragón.
Parque Nacional da Peneda-Gerês
Economía
O sector primario é o que domina economicamente o parque. A actividade agrícola concéntrase en especial nas Terras de Bouro e Ponte da Barca e atópase limitado noutras áreas. Con todo, o sector produtor componse en xeral de xente maior e que aproveita parcelas pequenas para produción local. Nas demais zonas é máis relevante o sector da enerxía, polas centrais hidroeléctricas, e o turismo. Os sectores da obra civil ou a industria de consumo (como o pan) e de fabricación (como as carpinterías) están presentes pero xeran menor emprego local. No sector terciario domina o abastecemento local e os operadores retallistas. O servizo de restauración si serve a maior cantidade de clientes grazas ao turismo como o da área do Xurés.
Olite
Olite (en éuscaro: Erriberri e oficialmente: Olite/Erriberri) é un concello español da Comunidade Foral de Navarra. É a cabeza do meiriñado do mesmo nome, pertencente ao partido xudicial de Tafalla. Cunha poboación de 3.607 habitantes en 2008 (INE).
Parque Nacional da Peneda-Gerês
Turismo
miniatura|O corzo como símbolo de entrada no parque. O parque ten un turismo de acceso controlado e que promove actividades como o sendeirismo ou de visitas a lugares como os santuarios, como o da Senhora da Peneda e São Bento da Porta Aberta. Entre as rutas de sendeirismo destacan aquelas que levan ao Castro de Laboreiro e Calcedónia, o mosteiro de Pitões das Júnias ou o itinerario en Mézio. Os itinerarios por Portela do Homem e a de Vilarinho das Furnas permiten visitar varias fervenzas. Os itinerarios de Soajo e Lindoso serven para coñecer aspectos etnográficos como os espigueiros.
María de Aragón (raíña de Castela)
Traxectoria
María foi comprometida en matrimonio co seu primo irmán Xoán, o futuro Xoán II de Castela, xa durante a minoría de idade deste, dentro da estratexia que establecera seu pai para situar ao seus fillos nos principais núcleos do poder hispano.
A súa voda celebrouse o 20 de outubro de 1418 en Medina del Campo.
Parque Nacional da Peneda-Gerês
Turismo
Algunhas rutas principais a facer polo parque son :
Santa Comba
Etimoloxía
O nome provén de Santa Comba de Sens, virxe e santa galaica do século III cuxa lenda mestúrase con lendas celtas precristiás relacionadas con outras santas como Comba de Cornualla e Comba de Córdoba.
Parque Nacional da Peneda-Gerês
Lexislación
O parque nacional xestouse froito da necesidade de planificar o uso dos recursos deste espazo montañoso e protexer a súa biodiversidade. En 1971 finalizou o proxecto de creación declarándoo como parque natural, o que sería o primeiro do país trala aprobación en 1970 da lei de protección dos espazos naturais. O parque ten autonomía administrativa, financeira e capacidade xurídica dentro do marco lexislativo portugués.
Santa Comba
Xeografía
Está situada no oeste da provincia da Coruña, e ten 203 km². Pertence á comarca do Xallas, e ten un relevo pouco accidentado con suaves ondulacións cunha altitude entre os 300 e os 500 metros. O clima é atlántico moi húmido propio das zonas costeiras de Galicia. As choivas son moi abundantes, principalmente entre os meses de novembro e febreiro.
Parque Nacional da Peneda-Gerês
Lexislación
En 1997 o espazo "Peneda-Xurés" propúxose como lugar de importancia comunitaria da Rede Natura 2000. En 1998 seguiríalle a súa inclusión como zona de especial protección para as aves. En 1997 ademais créase de facto un "parque transfronteirizo" Gerês-Xurés, xa que ese ano se creou o parque natural galego Baixa-Limia Serra do Xurés, que supón unha continuación da área de protección da Peneda-Xurés no territorio galego.
María de Aragón (raíña de Castela)
Traxectoria
Pouco tempo despois, o irmán de María, o infante Henrique, protagonizou o golpe de Tordesillas contra o rei de Castela, seu primo.
O infante Henrique, para asegurar o seu poder, convocou Cortes en Ávila, e forzou o seu matrimonio coa renuente irmá do rei de Castela, a infanta Catarina. A voda, que se realizou o 8 de novembro de 1420, dado o ambiente político, levose a cabo sen grandes cerimonias e sen ningún tipo de festexo, o que supoñía toda unha anomalía, e quedou reflectido nas crónicas do reinado.
Olite
Xeografía
miniatura|300px|Olite - Vista do [[Palacio Real de Olite|Palacio Vello (actual Parador de Turismo) e da igrexa de Santa María a Real]] Olite atópase na zona media de Navarra, a beiras do río Zidacos. A 42 km ao sur de Pamplona e 50 km ao norte de Tudela. Cunha altitude de 388 metros sobre o nivel do mar.
Galería de imaxes da colexiata de Santa María de Cambre
Igrexa de Santa María de Cambre, Cambre.
Olite
Historia
Polos restos arqueolóxicos coñécese que en época imperial romana (s. I d.C.), un forte cinto amurallado defendía un pequeno altozano no que máis tarde se fundaría a vila medieval. Ademais ao redor do núcleo urbano actual atopáronse restos de vilas romanas.
María de Aragón (raíña de Castela)
Traxectoria
María participou nalgunhas ocasións de forma activa na política, axudando sempre aos seus irmáns, os infantes de Aragón, aínda que isto supuxese opoñerse aos desexos do seu marido ou, mesmo, arrebatarlle o poder. Isto fixo que se vise afastadaa polo seu esposo en diversas ocasións.
A raíña María faleceu o 18 de febreiro de 1445 en Villacastín, e o seu corpo xace enterrado no panteón real do Mosteiro de Guadalupe.
Matrimonio e descendencia
Do seu matrimonio con Xoán II de Castela naceron catro fillos:
Olite
Historia
miniatura|esquerda|200px|Santa María a Real de Olite Tras séculos escuros, a vila de Olite comezou unha etapa de esplendor durante a Baixa Idade Media, ao ser elixida como unha das sedes favoritas dos reis de Navarra. A partir do s. XV o rei Carlos III "O Nobre" e a súa esposa Leonor de Trastámara comezaron a construción do espléndido Palacio Real de Navarra en Olite, reflexo do brillo de toda unha época.
É capital ou cabeza do meiriñado do seu nome, creada por Carlos III O Nobre en 1407. Filipe IV concédelle o título de cidade en 1630. Desde os seus brillantes momentos no s. XV e ata o s. XIX, Olite experimenta unha eclipse política e un forte descenso demográfico. A comezos do s. XIX son de destacar os graves problemas dos comunais e o interesante fenómeno do cooperativismo agrario (en Olite fundouse a primeira cooperativa de Navarra e terceira de España).
Parque Nacional da Peneda-Gerês
Lexislación
En 2009 constituíse a reserva da biosfera transfronteiriza galego-portuguesa. Esta reserva da biosfera acolle aos concellos galegos onde se atopa os parque natural galego da Baixa-Limia - Serra do Xurés e os municipios portugueses da Peneda-Xurés. A súa finalidade é a de dinamizar socio-economicamente e protexer o patrimonio desta área.
Olite
Transporte
A compañía de autobuses Conda, na súa liña Pamplona-Zaragoza, efectúa parada en Olite. Esta mesma compañía tamén ten unha liña entre Pamplona e Lodosa con parada na localidade.
Parque Nacional da Peneda-Gerês
Lexislación
Así mesmo, a Peneda-Xurés é parte das reservas bioxenéticas europeas e foi certificado como parte do proxecto PAN Parks, un proxecto que recoñece as áreas protexidas europeas máis destacadas.
Con isto, o parque natural da Peneda-Xurés é:
Olite
Monumentos
miniatura|esquerda|200px|San Pedro
Igrexa de Santa María A Real
miniatura|Portada de Santa María Igrexa gótica (s. XV) na que destacan a súa portada e o seu retablo renacentista de Pedro de Aponte.
Palacio Vello ou dos Teobaldos
A partir dunha construción romana, construír un primeiro castelo defensivo en época do rei Sancho VII, o Forte (ss. XII-XIII). Sendo mellorado polos seus sucesores Teobaldo I e Teobaldo II. Actualmente nel sitúase un Parador Nacional.
Palacio dos Reis de Navarra
Foi Carlos III "O Nobre", quen no s. XIII comezou a ampliación do anterior dando lugar ao Palacio dos Reis de Navarra. Aínda que case todos chámano "castelo", o correcto é referirse a el como "palacio", xa que se trata dunha construción con carácter cortesán, onde os aspectos residenciais prevaleceron sobre os militares (defensa).
miniatura|esquerda|200px|Galería da Raíña O conxunto formado polas súas estancias, xardíns e fosos, rodeados polas altas murallas e rematados polas numerosas torres, confírenlle unha espectacular e máxica silueta. Na súa época, chegou a ser considerado como un dos máis belos de Europa. Nel poderemos diferenciar claramente dous recintos: o Palacio Vello, convertido en Parador Nacional de Turismo, e o Palacio Novo. Tras a invasión de Navarra a principios do s. XVI por parte de Castela, o estado de abandono no que quedou inmerso o palacio fixo que este fose deteriorándose progresivamente. Este proceso culminou co incendio ordenado polo guerrilleiro Espoz e Mina durante a Guerra da Independencia Española (1813), ante o temor de que nel se fortificasen as tropas francesas de Napoleón. dereita|miniatura|Neveira de xeo do palacio
O estado actual do edificio é froito dunha restauración, aínda sen concluír, iniciada a principios do s. XX, e baseada no proxecto co que os arquitectos José e Javier Yárnoz gañaron o concurso convocado para ese fin. A intención deste complexo labor é a de recuperar a estrutura orixinal do palacio. Así, poderemos distinguir entre o que se corresponde co edificio orixinal, e o que se debe á súa restauración. Con todo, a riquísima decoración interior que revestía os seus muros perdeuse para sempre, do mesmo xeito que os xardíns exteriores que o rodeaban.
Murallas
Olite conserva tramos do recinto amurallado da época romana, encostados a vivendas. Construír para demarcar o termo municipal e vixiar toda a zona. Defendéndose así de posibles ataques inimigos.
Parque Nacional da Peneda-Gerês
Lexislación
A xestión do parque está regulada polo "Plano de Ordenamento do Parque Nacional da Peneda-Gerês" aprobado en 2011.
Premio Arume
O premio Arume é un premio de poesía para nenos creado pola Fundación Xosé Neira Vilas para estimular a súa creación. Comezou a entregarse en 2001. Ten carácter bianual e altérnase co premio Estornela de teatro.
Maloideae
A subfamilia das Maloideae pertence á familia das Rosaceae caracterizadas por posuír froito pomo, e por ser haploide con 17 cromosomas. Son arbustos e pequenas árbores. A subfamilia inclúe un número de plantas comercialmente importantes polas súas froitas, como mazás e peras.
Estudos taxonómicos suxiren expandir ás Maloideae para incluír a xéneros herbáceos que están fortemente vinculadas coas Maloideae que con outras das Rosaceae. Son os xéneros Kageneckia, Lindleya, e Vauquelinia, que son haploides: 15 ou 17 cromosomas, pero teñen froitos cápsulas, e o xénero, Gillenia, ten 9 cromosomas.
Bagnes
miniatura|Aldea de Cotterg, no concello de Bagnes Bagnes é un concello suízo do distrito de Entremont, no cantón de Valais. A súa poboación é de 7 807 habitantes (2011). Bagnes adoitaba ser o concello máis grande de Suíza (282,26 km²) até a formación de Glarus Süd en 2011.
Escuma
miniatura|Escuma de [[xabón.|243x243px]] miniatura|Escuma nun vaso de [[cervexa.|281x281px]] miniatura|[[Burbullas de escuma de xabón.]] A escuma é unha capa de líquido globular que enclaustra vapor ou gas.
Características
As escumas son como as emulsións en capas de adsorción que rodean a fase dispersa en ambos os sistemas. Con todo, as escumas difiren das emulsións en dous aspectos: a fase dispersa é un gas nas escumas e un líquido nas emulsións; as burbullas de gas das escumas son moito máis grandes que os glóbulos nas emulsións. As escumas son sistemas coloidais pola delgadeza das capas que rodean as burbullas de gas, estas son de dimensións coloidales ou as capas teñen propiedades coloidales.
A escuma que se pode observar nos océanos e, sobre todo, ao romper as ondas na costa, é a aglomeración de burbullas que persiste durante un curto tempo na superficie do mar, axitada por causas mecánicas. A formación da escuma mariña facilítase por varios factores químicos ou físicos: unha diferenza moi grande entre o aire e a auga, a alcalinidade da auga, o contido desta en coloides disoltos etc.
En mineraloxía chámase escuma de ferro ao mineral de hematita, mentres que a escuma de manganeso é un óxido de manganeso que se atopa en estado terroso.
Recentemente cobrou interese a escumación das escouras volcánica. A escumación da escoura é causada principalmente pola xeración de burbullas de gas monóxido de carbono, dióxido de carbono, vapor de auga, dióxido de xofre, osíxeno e hidróxeno no interior da escoura, que se fai escumosa coma se fose auga xabonosa. Esta escuma é normalmente creada por movementos mecánicos que xeran a captura de aire ou algún outro gas.
Baltschieder
miniatura|Canle de auga no val de Baltschieder Baltschieder é un concello suízo do distrito de Visp, no cantón de Valais. A súa poboación é de 1 248 habitantes (2011).
Xeodesia
A xeodesia ocúpase principalmente do posicionamento e o campo gravitatorio e os aspectos xeométricos das súas variacións temporais, aínda que pode tamén incluír o estudo do campo magnético terrestre.
A forma da Terra é en gran medida o resultado da súa rotación, que causa un avultamento ecuatorial, e a competición de procesos xeolóxicos coma a colisión de placas tectónicas e o vulcanismo, ós que se resiste ó campo gravitatorio da terra. Isto aplícase á superficie sólida (oroxenia; poucas montañas son máis altas de 10 km, poucas subducións submarinas son máis profundas ca iso.) De forma simplificada, unha montaña tan alta coma, por exemplo, 15 km, produciría unha presión na súa base tan grande, debido á gravidade, que a roca pasaría a estado plástico, e a montaña retrocedería a unha altura duns 10 km nun tempo xeolóxico insignificante. (En Marte, cunha gravidade superficial menor, o volcán máis grande, o monte Olimpo, ten 27 km de altura, unha altura que non podería manter na Terra.) A gravidade afecta de forma similar á superficie líquida e á atmosfera terrestre. Por esta razón, o estudo do campo gravitatorio da Terra é considerado como unha parte da xeodesia, chamada xeodesia física.
Gipuzkoa Basket
O San Sebastián Gipuzkoa Basket Club S.A.D., coñecido por motivos de patrocinio como Guuk Gipuzkoa Basket, é un equipo profesional de baloncesto con sede na cidade de Donostia, provincia de Guipúscoa (Euskadi), que na actualidade compite na Liga LEB Ouro.
Foi fundado no ano 2001, por unha iniciativa das institucións públicas guipuscoanas e do representante de deportistas Miguel Santos, co nome de "Donostiako Gipuzkoa Basket", coa intención de substituír o antigo equipo da cidade, o "Askatuak". Xoga os seus partidos como local no Donostia Arena 2016, un pavillón con capacidade para 11.000 espectadores.
Fundación e comezos
O club nace en 2001 por unha iniciativa das institucións públicas guipuscoanas e do representante de deportistas Miguel Santos, que decidiron promover un club novo con vocación de representar a nivel nacional a Donostia e á provincia de Guipúscoa no baloncesto profesional so o nome de "Donostiako Gipuzkoa Basket". Este club tiña a intención de substituír o histórico club de baloncesto local Askatuak, que tras coñecer a Liga ACB languidecía en categorías inferiores e con problemas económicos.
Co patrocinio da cadea de tendas informáticas Datac, o club baixo o nome de "Datac GBC" bota a andar na Liga LEB-2 na tempada 2001-02, ocupando a praza que por problemas económicos deixara libre o Askatuak. Malia que no deportivo a tempada é aceptable, xa que o equipo debutante remata na metade da táboa (11º); ao final da temporada Santos anuncia que o Datac GBC non proseguirá a temporada seguinte por problemas no patrocinio.
Ascenso ata a ACB
Dous anos despois, o proxecto do Gipuzkoa Basket é retomado, e co patrocinio da inmobiliaria Bruesa e o apoio da fundación Kirolgi entre outros, o Gipuzkoa Basket Club (cuxo equipo profesional pasa a chamarse "Bruesa GBC") volve participar na LEB-2. A batuta do equipo é encargada ao adestrador Porfirio Fisac.
Na tempada 2004-05, o Bruesa GBC logrou o segundo posto na Liga Regular, mais no play-off de ascenso caeu en cuartos de final ante o La Laguna. Porén, o ascenso que non puido obter na cancha logrouno mercando por 144.000 euros a súa praza na Liga LEB ao CB Ciudad de Algeciras.
A tempada do seu debut na Liga LEB, o Bruesa GBC converteuse no equipo revelación. Rematando a tempada cunha boa racha de xogo e resultados, ocupou a 5ª praza ao final da Liga Regular, e nos play-offs resolveu as súas eliminatorias co Drac Inca e o CB León con resultados de 3-0. Ao impoñerse na eliminatoria de semifinais ao CB León obtivo automaticamente o ascenso á Liga ACB. O Bruesa GBC redondeou a súa actuación vencendo o 1 de xuño de 2006 ao Polaris Murcia na final da Liga LEB e proclamándose así campión da categoría.
Debut na ACB
Porén este "éxito social" do Bruesa GBC non se puido traducir nun éxito deportivo. Aínda que non comezou mal a tempada e estivo boa parte da mesma fóra dos postos de descenso, o club rematou pagando a súa inexperiencia e acabou descendendo á Liga LEB, ocupando o último posto da categoría. O Etosa Alicante acompañou os vascos no descenso. Porfi Fisac, logo de tres tempadas adestrando ao club dimite ao finalizar a tempada.
Retorno á elite
A directiva do San Sebastián Gipuzkoa Basket, deu as rendas do equipo a Pablo Laso e preparou un proxecto destinado a devolver ao Bruesa GBC o antes posible á Liga ACB. O público respondeu ben, o club mantivo 6000 socios, unha masa social alta para a Liga LEB e por enriba da meirande parte dos clubs de ACB.
Durante a tempada o equipo donostiarra atinxiu o retorno do seu antigo xogador franquía, o pivote David Doblas. O primeiro obxectivo era gañar a Liga regular, xa que o título na devandita liga daba un posto de ascenso directo á ACB. O Bruesa GBC estivo toda a tempada metido na loita polo posto, mais finalmente o CAI Zaragoza fíxose co título. O Bruesa GBC acabou a tempada no terceiro lugar.
Permanencia na ACB
A tempada 2009-10 presenta como principal novidade o cambio de denominación do equipo, que pasa a denominarse Lagun Aro GBC ao cambiar o seu patrocinador principal. A compañía aseguradora guipuscoana Lagun Aro, que uns poucos anos antes patrocinara ao Bilbao Basket (Lagun Aro Bilbao) toma relevo no nome do equipo á inmobiliaria Bruesa.
Traxectoria
1 Permaneceu na ACB despois de que o Ford Burgos e o Lucentum Alicante non reuniran os requerimentos para ascender de categoría.
Them Crooked Vultures
Them Crooked Vultures é un supergrupo de rock alternativo formado nos Ánxeles no ano 2009 polos músicos John Paul Jones (Led Zeppelin), Dave Grohl (Nirvana, Foo Fighters) e Josh Homme (Queens of the Stone Age, Kyuss, Eagles of Death Metal). O grupo tamén contou con Alain Johannes (Queens of the Stone Age, Spinnerette, Eleven) nalgunhas actuacións en directo. A banda comezou a gravar en xullo do 2009 e realizou o seu primeiro concerto o 9 de agosto dese ano en Chicago, facendo a súa estrea en Europa o día 19 de agosto. O 1 de outubro a banda embarcouse nunha xira mundial chamada Deserve the Future con datas ata o 2010. O seu primeiro sinxelo "New Fang" lanzouse en outubro, seguido do seu álbum de estrea autotitulado o mes seguinte, e debutando no número 12 da lista Billboard 200.
Timbuktu (filme de 2014)
Timbuktu é un filme francés-mauritano de 2014 dirixido por Abderrahmane Sissako. Foi escollido para competir pola Palma de Ouro na competición principal do Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2014. En Cannes, gañou o Premio do Xurado Ecuménico e o Premio François Chalais. Foi nomeado ó Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 87ª edición dos premios, e foi nomeado ó BAFTA ó mellor filme en lingua non inglesa na 69ª dos premios. Gañou o premio de mellor filme nos Africa Movie Academy Awards. O filme foi considerado o décimo segundo "mellor filme do século XXI" en 2017 por The New York Times.
Sinopse
A película explora a poboación da cidade de Tombuctú, no centro de Malí, trala ocupación da cidade por islamistas extremistas que levaban unha bandeira negra xihadista. Os xihadistas aplican unha estrita interpretación da xaria, incluíndo a sentenza de lategazos por xogar ao fútbol, ​​cantar e estar con persoas non familiares doutro sexo, e a lapidación por adulterio. O islam dos xihadistas contrasta co islam predicado polo imam local.
Kidane, un gandeiro tuareg, vive fóra da cidade coa súa muller Satima e a súa filla Toya. Unha das súas vacas dana accidentalmente a rede de Amadou, un pescador, que posteriormente a mata. Kidane, armado cunha pistola, enfróntase a Amadou e dispáralle accidentalmente. Os xihadistas arrestan a Kidane mais ofrécenlle perdoar a vida se a familia de Amadou o perdoa e el paga diya por corenta reses. Toya e o seu amigo Issan poden reunir o suficiente gando, mais a familia de Amadou non quere perdoar a Kidane.
Akira Kurosawa
Kurosawa comezou na industria do cine xaponés en 1936, despois dun breve período como pintor. Despois de moitos anos traballando en filmes como asistente de director e guionista, debutou detrás da cámara en 1943 cun filme de acción Sugata Sanshirō. Despois da segunda guerra mundial, a crítica aclamou O anxo ebrio (1948), no cal Kurosawa escolleu entre o elenco a un daquela descoñecido Toshiro Mifune, facendo medrar a súa reputación como un dos mellores novos directores do Xapón. Os dous homes colaborarían xuntos noutros 15 filmes.
Rashomon, que se estreou en Toquio en agosto de 1950, converteuse o 10 de setembro de 1951 no gañador sorpresa do León de Ouro no Festival de Cine de Venecia, e máis tarde foi estreada en Europa e Norte América. O éxito comercial e da crítica abriulle a porta do mercado cinematográfico occidental. Durante os anos 1950 e 1960, Kurosawa dirixiu aproximadamente un filme por ano, incluíndo Ikiru (1952), Os sete samurais (1954) e Yojimbo (1961). Despois dos anos 1960, volveuse menos prolífico, pero no seu período final dirixe Kagemusha (1980) e Ran (1985). En 1990, acepta o Óscar á Traxectoria Profesional.
Primeiros anos e contorna familiar
Naceu o 23 de marzo de 1910 no barrio de Omori, a Toquio, e era o máis pequeno dos oito fillos dunha ilustre familia de antigos samurais, con tres irmáns e catro irmás meirandes. Os seus pais foron Isamu e Shima Kurosawa; Shima Kurosawa, a súa nai, tiña corenta anos no momento do nacemento de Akira, e o seu pai Isamu, corenta e cinco. Isamu, un antigo militar, deulles ós seus fillos unha educación moi estrita. A nenez de Akira quedou marcada por diversos feitos dramáticos familiares, o terremoto de Kanto de 1923 e o suicidio do irmán que el máis admiraba. Dos seus tres irmáns máis vellos, un morrera antes que nacese Akira e un xa marchara da casa. Tamén abandonara o fogar unha das catro irmás grandes para formar a súa propio familia. Unha irmá á que chamaba "pequena grande irmá" morreu de súpeto cando tiña dez anos logo dunha breve enfermidade.
O pai traballou como director dunha escola de secundaria ó servizo do exército xaponés. Financeiramente, a familia estaba por enriba da media. Isamu Kurosawa era un admirador da cultura occidental, tanto nas actividades deportivas, algunhas das cales dirixiu, como nas relacionadas co cinema; levaba a familia para ver filmes, que xa se comezaban a poder ver nos teatros xaponeses. Máis tarde, cando a cultura xaponesa se afastou dos filmes occidentais, Isamu seguiu a crer que este tipo de obras eran unha experiencia educativa moi positiva.
Na escola primaria, Akira comezou a debuxar e apaixonouse pola pintura baixo a influencia dun dos seus mestres, que se fixou no seu talento. Malia a súa vocación artística, máis adiante negaríase a ingresar na Escola de Belas Artes.
Adquiriu unha sólida cultura cinematográfica grazas ó seu pai, un gran cinéfilo e, sobre todo, o seu irmán Heigo que era un benshi (弁士 ou katsudo-benshi 活動弁士), é dicir, un comentarista de filmes mudos para o público analfabeto. Os seus dous irmáns grandes, Heigo e Tachikawa tiveron un fondo impacto nel. Heigo era moi intelixente, gañando diversas competicións académicas, pero tiña tamén o que podería chamarse un "lado escuro" ou "cínico". En 1923, o Gran terremoto de Kanto destruíu Toquio e matou 100 000 persoas. Durante este acontecemento, Heigo, con 17 anos, e Akira, con 13, fixeron un percorrido a pé ollando a devastación. Os corpos de persoas e animais amoreábanse en todo o lugar, e cando Akira tentou virar a cabeza para evitar o horror, Heigo instouno a que non o fixese; Akira comentou máis tarde que esta experiencia ensinoulle a saber mirar de cara o terror para poder derrotar a súa capacidade de tonarse en medo.
Durante a transición do cinema mudo ó cinema sonoro, que no Xapón se produciu máis tarde que noutros lugares, os benshi perderon o traballo en todo o país. Heigo organizou unha folga de benshi que fracasou. Akira tamén se implicou nas loitas de sindicatos, escribindo diversos artigos para un xornal, ó tempo que melloraba e ampliaba as súas habilidades como pintor e lía moita literatura. Cando Akira Kurosawa tiña 23 anos, o seu irmán Heigo suicidouse. Catro meses máis tarde, o máis grande dos irmás de Kurosawa tamén morreu, deixando a Akira como o único supervivente dos catro rapaces da familia.
Akira casou coa actriz Yoko Yaguchi. Con ela tivo dous fillos: un deles chamado Hisao, que máis tarde chegaría a converterse en produtor e traballaría co seu pai en diversos filmes (Ran, Yume, Hachigatsu no rapusodī aka Hachigatsu no kyōshikyoku e Mādadayo), e unha filla chamada Kazuko, futura deseñadora do vestiario dos filmes.
Carreira profesional
Mentres que gañaba a vida como ilustrador de libros, en 1936 entra na industria do cinema como axudante de dirección do estudio "Photo Chemical Laboratory". Aprende o oficio coa práctica, a carón do realizador Kajiro Yamamoto de quen se separa en 1941. Fai algúns guións, pero os produtores rexéitanos.
Nun clima de censura, en 1943 realizou o seu primeiro filme, Sugata Sanshiro, que é unha adaptación de Tsuneo Tomita da biografía do gran mestre de judo, filme que conseguiu un éxito moi importante no Xapón. Durante a segunda guerra mundial viuse forzado a dirixir obras cinematográficas de cara á propaganda antiamericana promovida polo goberno xaponés, pero xa na posguerra fixo crítica da sociedade xaponesa, especialmente sobre o immobilismo dos funcionarios.
O seu primeiro grande éxito internacional foi Rashomon (1950), filme co que gañou o primeiro premio na Mostra de Venecia (León de Ouro, 1951) e o Óscar ó mellor filme en lingua estranxeira. Isto significou a súa consagración e o recoñecemento do cinema xaponés a nivel mundial.
Encadenou os éxitos con Hakuchi, Os sete samurais, Trono de sangue, Barbarroxa, pero tamén padeceu uns momentos difíciles cando fracasou no intento de incorporarse ó cinema americano e co pouco éxito do seu primeiro filme en cor, Dodeskaden. Isto levouno a intentar suicidarse en 1971.
Diante das dificultades para producir os seus filmes no Xapón, consegue ser financiado por unha sociedade soviética, "Mosfilm", e realiza Dersu Uzala que lle permite recuperar o camiño do éxito e no 1976 obtén de novo o Óscar ó mellor filme en lingua estranxeira. Nos seus derradeiros filmes recibe o apoio de personalidades como Serge Silberman, Francis Ford Coppola e George Lucas que lle permite realizar obras como Kagemusha (Palma de Ouro no Festival de Cannes de 1980), Ran ou Madadayo.
En 1990 a Academia de Cinema norteamericana outórgalle o Óscar de honra á traxectoria da súa carreira, e no 1994 concédeselle o Premio de Kyōto. Morreu o 6 de setembro de 1998 en Toquio.
Morte e obras póstumas
Após a morte de Kurosawa, algunhas obras póstumas baseadas nos seus itinerarios non filmados foron producidas. Ame agaru, dirixido por Takashi Koizumi, foi lanzado en 1998, e The Sea is Watching, dirixido por Kei Kumai, estreouse en 2002.
O cine de Akira Kurosawa
A súa primeira grande obra foi O anxo ebrio (1948) que marcou o inicio da súa colaboración co actor Toshirō Mifune. Con Rashomon (1950) veulle a notoriedade internacional, xa que foi a primeira película oriental premiada nun festival internacional, concretamente gañou o León de Ouro no Festival de Venecia. Tamén foi premiada co Óscar á mellor película estranxeira.
Adaptou varios novelistas occidentais, como Fiódor Dostoievski en The idiot (O idiota, 1951), William Shakespeare en Trono de sangue (1957) ou Maxim Gorki en The lower depths (Os baixos fondos, 1957).
No 1954 chegou a súa grande obra Os sete samurais. Inspirou numerosos westerns, salientando Os sete magníficos de John Sturges.
Con Dersu Uzala (1975) gañou outra vez o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa. Kurosawa tiña un estilo e unha técnica cinematográfica moi particular e distintiva, era moi perfeccionista e empregaba por exemplo un encadeado entre escenas imitado, a xeito de homenaxe, na saga de filmes Star Wars. Recibiu influencies tanto da tradición oriental (teatros xaponeses Kabuki,No) como da cultura occidental (Shakespeare, Tolstoi e outros autores rusos, e do director norteamericano John Ford).
Nas súas obras, Kurosawa insistiu a describir ou facer unha parábola da sociedade humana. Describiu así a pobreza (Dodeskaden), a violencia urbana (Can salvaxe), a enfermidade e a inmobilidade dos funcionarios (Vivir), a destrución do medio ambiente (Soños), a vellez (Madadayo). Fixo igualmente unha crónica da época medieval (Os sete samurais, Kagemusha, Ran, entre outros). Nos seus filmes, representa frecuentmente escenas oníricas mediante o emprego, por exemplo, de decoracións de seda pintada (Dodeskaden, Kagemusha, Madadayo).
Os seus referentes
Unha característica notable dos filmes de Kurosawa é a amplitude e a diversidade das influencies artísticas recibidas. Algúns dos seus filmes están baseados en obres de William Shakespeare. En Ran, ten como referente O rei Lear; Trono de sangue está baseada en Macbeth, mentres que a The Bad Sleep Well (1960) pódense observar certos paralelismos con Hamlet, malia que non se basea nela. Kurosawa tamén dirixiu adaptacións de obras literarias rusas, entre as cales destacan O idiota (1951) de Dostoievski, o seu autor favorito, e os Baixos fondos (1957), da obra de Maxim Gorki. Ikiru está inspirada na obra de Lev Tolstoi, A morte de Ivan Ilich. Dersu Uzala (1975) baseouse nas lembranzas do mesmo título escritas en 1923 polo explorador ruso Vladimir Arseniev. As liñas argumentais de Barbaroxa (1965) pódense atopar en Humillados e ofendidos de Dostoievski.
O ceo e o inferno (1963) está baseado en King's Ransom do escritor policíaco americano Ed McBain. Yojimbo pode estar inpirado na obra de Dashiell Hammett, Red Harvest (Colleita vermella), e tamén nos westerns americanos. Kurosawa apreciábase moito na obra e no estilo de Georges Simenon e O can rabioso foi produto do desexo de Kurosawa por facer un filme ó estilo de Simenon.
Entre as influencies cinematográficas pódense contar directores como Frank Capra, William Wyler, Howard Hawks, o seu mentor Kajiro Yamamoto, e o seu director favorito, John Ford, do cal Kurosawa imitou o hábito de empregar lentes escuroa. Cando Kurosawa se reuniu con Ford, o director norteamericano díxolle sinxelamente: "Gústache a choiva" Kurosawa respondeu: "Realmente estivo prestando atención ós meus filmes". Máis tarde daríalle instrucións a Yoshio Tsuchiya, un dos actores de Os sete samurais, que recuperase o mesmo sombreiro que Ford levou durante a reunión.
Malia as críticas dalgúns sectores xaponeses no senso que era "demasiado occidental", Kurosawa realment estaba profundamente influído pola cultura xaponesa, así como polo teatro Noh e polo Jidaigeki (drama de época), un xénero de cinema xaponés.
O legado artístico
Unhas cantas obras de Kurosawa foron importantes referentes e foron imitadas. Os sete samurais foi transformada na coñecida Os sete magníficos (1960), e Rashomon serviulle a Martin Ritt para realizar The Outrage (1964). Vantage Point (2008) de Pete Travis tamén recibiu a influencia de Rashomon.
Yojimbo inspirou o filme de Sergio Leone Por un puñado de dólares (1964) –con Clint Eastwood–, como demostrou unha demanda gañada por Kurosawa,. Posteriormente produciu un segundo remake, O último home íntegro (1996), dirixida por Walter Hill e con Bruce Willis de protagonista. Outro filme imitado foi Sanjuro, co remake dirixido por Yoshimitsu Morita, Tsubaki Sanjuro (2007).
Entre os remakes inspirados en Ikiru, en Ceo e terra, e Os sete samurais, están en curso. Un segundo remake de Rashomon tamén está en camiño.
Isaac Lourido
Isaac Lourido Hermida, nado en Ferrol en 1981, é profesor, escritor e crítico literario.
Traxectoria
É doutor en Teoría da Literatura e Literatura Comparada pola Universidade de Santiago de Compostela. Foi Premio Carvalho Calero en 2014 por ''História literária e conflito cultural. Bases para umha história sistémica da literatura na Galiza''. Foi lector do Centro de Estudos Galegos da Universidade Nova de Lisboa e actualmente traballa como profesor na Universidade da Coruña.