cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oliver Cromwell
Comandante militar: 1642–1646
A súa experiencia en Newbury levouno a unha forte disputa co earl de Manchester, ao que consideraba moi pouco entusiasta na súa condución da guerra. Manchester máis tarde acusou a Cromwell de recrutar xente de "baixa condición" no exército, ao que este replicoulle: "Se se elixe homes honestos e medorentos de Deus para ser capitáns, os homes honestos seguiranos... Prefiro un capitán vestido de forma humilde que saiba polo que loita e ame aquilo que sabe, antes que un dos que vostede chama xentilhomes e que non é máis nada que iso ." Despois de que o Parlamento aceptase a Self-Denying Ordinance - que eliminaba a membros do Parlamento como Manchester da liña de mando, pero que non afectou ao propio Cromwell - aceptouse tamén que o exército fose "remodelado", baixo unha estrutura máis nacional, substituíndo as antigas asociacións de unidades por condados. En xuño de 1645 finalizou a formación da New Model Army, con Sir Thomas Fairfax ao mando, e Cromwell como segundo co rango de tenente xeneral de cabalería. Liderou con grande éxito as súas unidades na batalla de Naseby. Tomou parte tamén nos asedios de Bridgwater, Sherborne, Bristol, Devizes, e Winchester, e pasou a primeira metade de 1646 eliminando os focos de resistencia que quedaban en Devon e Cornualla.
Política: 1647–1649
miniatura|Media [[Coroa británica (moeda)|coroa británica coa efixie de Oliver Cromwell, 1658. Na inscrición lese OLIVAR.D.G.RP.ANG.SCO.ET.HIB&cPRO (OLIVARIUS DEI GRATIA REIPUBLICÆ ANGLIÆ SCOTIÆ ET HIBERNIÆ ET CETERA PROTECTOR), que significa "Oliver, pola Graza de Deus Protector da Mancomunidade de Inglaterra, Escocia e Irlanda et cetera". O "et cetera" refírese ás reivindicacións inglesas ao trono de Francia.]]
En febreiro de 1647 Cromwell sufriu unha enfermidade que ó deixou fóra da vida política durante máis dun mes. Para cando se recuperou, os parlamentaristas estaban divididos polo tema do rei. Unha maioría en ámbalas dúas cámaras intentaba forzar un acordo que pagase e licenciase ao exército de Escocia, desbancase a maioría da New Model Army, e restablecese a Carlos I a cambio dun posicionamento presbiteriano do país respecto da igrexa. Con todo, a crenza de Cromwell na liberdade de conciencia e de congregación obrigárono a rexeitar o modelo escocés de presbiterianismo, que ameazaba substituír unha xerarquía autoritaria por outra. O New Model opúxose a estes cambios, pero a Cámara dos Comúns declarou ilegal devandita oposición. Durante maio de 1647, Cromwell foi enviado ao cuartel xeral do exército en Saffron Walden para negociar con eles, pero non logrou ningún acordo. En xuño de 1647, un escuadrón de cabalería baixo o mando do corneta George Joyce sacou ao rei da prisión na que o mantiña o Parlamento. Aínda que se sabe que Cromwell se reunirá con Joyce o 31 de maio, é imposible saber de certo cal foi o seu papel exacto no incidente.
Cromwell e Henry Ireton publicaron un manifesto, o Heads of Proposals, destinado a establecer os poderes do executivo, asentar parlamentos elixidos de forma regular, e restablecer un acordo episcopaliano non obrigatorio. Moitos no exército, como os levellers (niveladores) liderados por John Lilburne, pensaban que era insuficiente, o que levou a tensos debates en Putney durante o outono de 1647 entre Cromwell, Ireton e o exército. Os Debates de Putney acabaron sen ningunha resolución. Os debates, así como a fuga de Carlos I de Hampton Court o 12 de novembro, posiblemente endureceron a resolución de Cromwell contra o rei. A incapacidade de chegar a un acordo político co rei conduciu finalmente á Segunda Guerra Civil Inglesa en 1648. Na Batalla de Preston, Cromwell, como comandante en xefe por primeira vez nunha gran batalla, logrou unha brillante vitoria contra os aliados escoceses do rei.
Durante 1648, as cartas e discursos de Cromwell enchéronse de imaxinería bíblica, en gran parte meditacións sobre o significado de pasaxes particulares. Por exemplo, tras a batalla de Preston, o estudo dos Salmos 17 e 105 levoulle a dicir ao Parlamento que "aqueles que son implacables e non cesan de arrasar a terra serán axiña destruídos e expulsados dela". Nunha carta a Oliver St. John en setembro de 1648, úrxelle a ler Isaías - 8, onde o reino cae e só os fieis sobreviven. Esta carta suxire que foi a fe de Cromwell, máis que un empeño nas políticas radicais, xunto coa decisión do Parlamento de establecer negociacións co rei no Tratado de Newport, o que lle levou a crer que Deus mesmo falaba en contra tanto do Parlamento como do Rei como autoridades legais. Para Cromwell, o exército era agora o instrumento elixido por Deus. O episodio é unha mostra da firme crenza de Cromwell no providencialismo, é dicir, a crenza de que Deus mesmo estaba intervindo nos asuntos mundanos a través das accións de "persoas escolleitas" (que Deus había "provisto" para ese fin). Cromwell cría, durante as Guerras Civís, que el mesmo era unha desas persoas, e interpretaba as vitorias como indicacións da aprobación de Deus aos seus actos, así como as derrotas eran signos de que Deus desexaba dirixirlle noutra dirección.
En decembro de 1648, os membros do Parlamento que desexaban seguir negociacións co rei viron cortado o paso por un escuadrón de soldados liderado polo coronel Thomas Pride, un episodio que foi pronto coñecido como a "Purga de Pride". Os membros restantes do que a partir de entón sería coñecido como o Rump Parliament acordaron que Carlos I debía ser xulgado por traizón. Estableceuse un tribunal, e a pena de morte de Carlos foi finalmente asinada por 59 dos seus membros, incluíndo a Cromwell. Carlos foi executado o 30 de xaneiro de 1649, sendo a primeira vez que un monarca era executado de forma pública na historia de occidente. Os meses seguintes Cromwell estivo ocupado nos preparativos para a invasión de Irlanda. Tras a represión dos motíns levellers en Andover (Hampshire) e Burford en maio, Cromwell partiu desde Bristol cara a Irlanda a finais de xullo.
Campaña en Irlanda: 1649–1650
Cromwell liderou a invasión parlamentarista de Irlanda de 1649-1650, con dous obxectivos simultáneos: eliminar a ameaza militar contra a Commonwealth inglesa exposta pola alianza entre os católicos da Confederación Irlandesa e os realistas ingleses (asinada en 1649); e castigar aos irlandeses pola súa rebelión de 1641. O Parlamento inglés levaba tempo planeando a reconquista de Irlanda, e xa enviara unha forza de invasión en 1647, sen éxito. A invasión de Cromwell de 1649, con todo, era moito maior, e coa guerra civil en Inglaterra xa finalizada, podía recibir reforzos e subministracións con regularidade. No verán de 1649, a alianza Realista-irlandesa era considerada a maior ameaza coa que se enfrontaba a Mancomunidade.
A campaña emprendida por Cromwell tivo unha duración de nove meses, e resultou tan efectiva como curta, aínda que non acabou coa guerra en Irlanda. Antes da invasión, as forzas parlamentaristas tan só mantiñan enclaves en Dublín e Derry. Cando Cromwell abandonou Irlanda, controlaban a maior parte das zonas leste e norte do país. Tras o seu desembarco en Dublín o 15 de agosto de 1649 (que apenas acababa de ser asegurado para o Parlamento na recente batalla de Rathmines), Cromwell tomou os portos fortificados de Drogheda e Wexford co fin de asegurar as liñas de subministracións desde Inglaterra. No asedio de Drogheda, en setembro de 1649, as tropas de Cromwell masacraron preto de 3.500 persoas tras a captura do pobo. Os asasinados incluían a preto de 2.700 soldados realistas e todos os habitantes da vila que levasen armas, así como civís, prisioneiros, e capeláns católicos. No saqueo de Wexford, en outubro, tivo lugar outra masacre en circunstancias moi confusas. Mentres o propio Cromwell estaba intentando negociar os termos da rendición, os soldados da New Model Army irromperon na vila, asasinaron a 2.000 soldados irlandeses e uns 1.500 civís, e pegaron lume á maior parte da localidade. Estas accións aínda se recordan na memoria histórica do nacionalismo irlandés. Ambas as atrocidades non foron excepcionais na guerra en Irlanda iniciada en 1641, pero aínda hoxe son ben recordadas, en parte debido a unha campaña coetánea por parte dos realistas co fin de presentar a Cromwell como un tirano que masacraba indiscriminadamente á poboación civil por todas partes.
Tras a caída de Drogheda, Cromwell mandou unha columna ao norte cara ao Ulster co fin de asegurar o norte do país, e procedeu a asediar Waterford, Kilkenny e Clonmel, no sueste de Irlanda. Kilkenny rendeuse con condicións, así como moitos outros pobos como New Ross e Carlow, pero Cromwell non logrou tomar Waterford, e en maio de 1650 perdeu case 2.000 homes en asaltos rexeitados antes de lograr tomar o pobo de Clonmel. Unha das súas maiores vitorias en Irlanda foi diplomática, máis que militar: coa axuda de Roger Boyle, 1o Earl de Orrery, persuadiu ás tropas realistas protestantes en Cork de que cambiasen de bando e loitasen polo Parlamento. Xusto nese momento chegoulle a noticia de que Carlos II desembarcara en Escocia e fora proclamado rei polo réxime dos covenanters, polo que volveu de inmediato a Inglaterra a fin de facer fronte a esa nova ameaza. As conquistas parlamentarias en Irlanda proseguiron durante tres anos máis tras a marcha de Cromwell. As campañas dos seus sucesores, Henry Ireton e Edmund Ludlow, consistiron principalmente en longos asedios de cidades fortificadas e guerra de guerrillas nas zonas rurais.
Debate sobre as accións de Cromwell en Irlanda
O alcance da brutalidade de que se acusa a Cromwell en Irlanda foi longamente debatido. Aínda que se cometeron atrocidades, non constituíron unha forma de xenocidio contra os irlandeses, aínda que resulta evidente que Cromwell vía aos irlandeses católicos como inimigos en xeral. Durante as guerras civís, no bando parlamentarista xurdiu un forte odio cara aos católicos irlandeses, aos que os ingleses consideraban pouco máis que "salvaxes" inferiores. Así mesmo, o desexo de vingar os masacres da rebelión irlandesa de 1641 engadíase ao clima xeral de hostilidade protestante. De modo que a afouteza de Cromwell cara aos irlandeses era tanto relixiosa como política. Opúñase apaixonadamente á Igrexa católica, da que consideraba que negaba a primacía da Biblia en favor da autoridade clerical e papal, e á que culpaba da tiranización e persecución dos protestantes en Europa. A asociación de Cromwell entre católicos e persecución reforzouse coa rebelión irlandesa de 1641, que estivo marcada por masacres de colonos protestantes ingleses e escoceses por parte de nativos irlandeses católicos, aínda que foron enormemente esaxeradas nos círculos puritanos de Inglaterra (de 4.000 a máis de 120.000 asasinados). Estes factores contribuíron á dureza de Cromwell durante a súa campaña militar en Irlanda.
En setembro de 1649, xustificou o saqueo de Drogheda como vinganza polos masacres de colonos protestantes no Ulster durante a rebelión irlandesa de 1641, chamando á matanza provocada polas súas tropas "o xusto xuízo de Deus sobre eses bárbaros, que empaparon as súas mans en tanto sangue inocente". En realidade, Drogheda nunca estivo en mans dos rebeldes en 1641; a maioría da súa guarnición eran realistas ingleses.
Con todo, a súa postura relixiosa admite pouca discusión. Dirixíndose aos defensores irlandeses de New Ross en 1649, que estaban negociando a rendición do pobo, Cromwell dixo que "non me meto coa conciencia de ningún home, pero se por liberdade de conciencia queredes dicir a liberdade de celebrar misa... entón alí onde o Parlamento teña autoridade, esa non será permitida." Nunha carta aos bispos católicos irlandeses máis entrado o ano, escribiu, "sodes parte do Anticristo, e en breve teredes, todos, sangue que beber." . Do mesmo xeito, os rexistros de moitas igrexas, por exemplo a catedral de Kilkenny, acusan a Cromwell de haber desfigurado as imaxes católicas e as igrexas.
Por outra banda, ao chegar a Irlanda Cromwell ordenou que non se quitasen subministracións aos habitantes civís, e que todo fose comprado de forma xusta. De feito, varios soldados ingleses foron colgados por desobedecer esa orde. Con respecto á masacre de Drogheda, as ordes de Cromwell seguían o protocolo militar imperante na época, segundo o cal a unha guarnición ofrecíaselle primeiro a opción de renderse e recibir un trato xusto e a protección da forza atacante. A negativa da guarnición de Drogheda a renderse, ata tras ser forzados os seus muros, fai que as ordes - "Prohibinlles ofrecer rendición a calquera no pobo que estivese en armas" - aínda que severas, non fosen infrecuentes segundo os estándares da época. Cromwell desexaba que a severidade en Drogheda actuase como elemento disuasorio na resistencia irlandesa, nas súas propias palabras: "previrá a efusión de sangue no futuro". Máis aínda, alí onde negociou a rendición de pobos fortificados, como en Carlow, New Ross e Clonmel, respectou os termos de rendición e protexeu as vidas e propiedades dos aldeáns.
Cromwell nunca aceptou ningunha responsabilidade polo asasinato de civís en Irlanda, alegando que actuara de forma dura, pero só contra aqueles "alzados en armas". De feito, as peores atrocidades cometidas en Irlanda, como as expulsións forzosas, os asasinatos e as deportacións como man de obra escrava ás Bermudas e Barbados, foron levadas a cabo polos subordinados de Cromwell despois de que partise cara a Inglaterra. William Petty estimou na súa enquisa demográfica de Irlanda na década de 1650 que a guerra de 1641-1653 tivo como consecuencia a morte ou exilio de máis de 600.000 persoas, ou preto dun terzo da poboación anterior á guerra. Tras a conquista de Cromwell, a práctica pública do rito católico foi prohibida, os clérigos católicos eran executados axiña que se lles capturaba, e todas as terras e propiedades católicas resultaron confiscadas a raíz da "Acta para a colonización de Irlanda" de 1652, e entregadas a colonos escoceses e ingleses, os creditores financeiros do Parlamento, e os seus soldados.
Campaña escocesa: 1650–1651
Cromwell abandonou Irlanda en maio de 1650, e varios meses despois invadiu Escocia despois de que os seus habitantes proclamasen a Carlos II, fillo de Carlos I, lexítimo rei de Inglaterra. A súa visión dos presbiterianos escoceses era moito menos hostil que a que tiña dos católicos irlandeses; á fin e ao cabo, moitos deles foran os seus aliados durante a Primeira Guerra Civil. Cromwell tendía a ver aos escoceses como unha xente "medorenta do seu nome [o de Deus], aínda que enganados". Fixo unha famosa apelación á Asemblea Xeral da Igrexa de Escocia, urxíndolles a ver o erro da súa alianza co rei - Vos imploro, polas tripas de Cristo, pensade que é posible que esteades equivocados.
Tras ser rexeitada a súa alegación, as tropas veteranas de Cromwell dispuxéronse a invadir Escocia. Ao principio, a campaña foi moi mal, posto que os seus soldados padecían unha falta crónica de subministracións e víronse atrasados por fortificacións baixo o control de tropas escocesas lideradas por David Leslie. O exército parlamentarista atopábase ao bordo da evacuación por mar desde Dunbar. Con todo, o 3 de setembro de 1650, nunha batalla inesperada, Cromwell esmagou ao groso do exército covenanter na Batalla de Dunbar, na que morreron 4.000 soldados escoceses, 10.000 máis caeron prisioneiros, e foi capturada a capital, Edimburgo. A vitoria foi de tal magnitude que o propio Cromwell chamouna "un elevado xesto da Providencia de Deus para nós [e] un dos máis sinalados agasallos que Deus fixo a Inglaterra e a Súa xente".
RSV Weil
O Roll und Schlittschuhverein Weil am Rhein é un club deportivo da cidade de Weil am Rhein, Baden-Württemberg (Alemaña) adicado á práctica do hóckey a patíns e á patinaxe artística. O club foi fundado o 21 de novembro de 1952.
Oliver Cromwell
Campaña escocesa: 1650–1651
Ao ano seguinte, Carlos II e os seus aliados escoceses fixeron un intento desesperado de invadir Inglaterra e capturar Londres mentres Cromwell atopábase ocupado en Escocia. Con todo, este volveu ao sur e atrapoulles en Worcester en setembro. Na batalla que seguiu, as forzas de Cromwell esmagaron ao último grande exército realista escocés. Moitos dos prisioneiros escoceses capturados durante a campaña morreron de enfermidade, e outros foron enviados a colonias penais nas Barbados. Nas últimas fases da campaña escocesa, os homes de Cromwell baixo o mando de George Monck saquearon o pobo de Dundee. Durante o período da Mancomunidade, Escocia foi gobernada desde Inglaterra e mantida baixo ocupación militar mediante unha liña de fortificacións que selaban as Terras Altas de Escocia (Highlands), que habían provisto de soldados os exércitos de Escocia, separándoas do resto do país. A práctica do presbiterianismo foi permitida, como o foi sempre, pero a Igrexa de Escocia xa non tiña o apoio das cortes de xustiza civís para impor as súas regras.
A conquista de Cromwell, aínda que non foi precisamente ben recibida, non deixou nin rastro de rancor en Escocia. O goberno da Mancomunidade e o Protectorado foi na súa maioría pacífico e xusto, e non houbo grandes confiscacións de terras ou propiedades. En Irlanda, en contraste, transferiuse a maior parte da propiedade da terra da poboación nativa de escotos (tribo gaélica irlandesa) católicos aos creditores do Parlamento, colonos protestantes procedentes de Inglaterra, e veteranos do New Model Army. Iso creou unha herdanza pezoñada que subsistiu moito máis alá das memorias deixadas polo saqueo de Drogheda e Wexford. Aínda que non se lle recorda de forma extremadamente favorable, o nome de Oliver Cromwell non é recibido nin de lonxe con tanto odio en Escocia como en Irlanda.
O "Rump Parliament"
Tras a execución do rei, instaurouse unha república coñecida como a Mancomunidade de Inglaterra (Commonwealth of England). Instituíuse un Consello de Estado para xestionar o país, que incluía a Cromwell entre os seus membros. O seu auténtico poder proviña do exército; Cromwell intentou sen éxito unificar ao grupo orixinal de "Independentes Reais" centrado ao redor de St John, Saye e Sele, pero só St John accedeu a manterse no seu escano do Parlamento. Desde mediados de 1649 ata 1651, mentres Cromwell estivo ausente en campaña, co rei deposto (e xunto a el o factor unificador da súa causa), as distintas faccións do Parlamento empezaron a verse inmersas en disputas internas. Á súa volta, Cromwell tratou de decidir aos membros do parlamento para que establecesen a data das seguintes eleccións, unindo aos tres reinos baixo unha soa política e pondo en marcha unha igrexa nacional tolerante. Con todo, o Rump Parliament vacilou na elección de data para as eleccións, e aínda que puxo en marcha unha liberdade básica de conciencia, non conseguiu producir unha alternativa aos impostos relixiosos, nin logrou desmantelar outros aspectos da situación relixiosa existente. Frustrado, Cromwell acabou disolvendo o Parlamento en 1653.
O "Parlamento Barebone"
Tras a disolución do Rump Parliament, o poder pasou temporalmente a un concello que debateu sobre a forma que debía tomar a constitución. Este aceptou a suxestión do Maior-Xeneral Thomas Harrison de formar un sanedrín de santos. Cromwell non subscribía os puntos de vista apocalípticas e quintomonarquistas de Harrison, quen vía un sanedrín como o punto de arranque do reino de Xesucristo sobre a terra. Pero lle atraía a idea dunha asemblea constituída por unha mestura de seitas. No seu discurso de inauguración de devandita asemblea, o 4 de xullo de 1653, Cromwell deu grazas á Divina Providencia, á que consideraba responsable de levar a Inglaterra ata ese punto, e de haberlles iniciado na súa misión divina: "Certamente Deus chamouvos a esta tarefa mediante, creo, as máis marabillosas providencias que xamais recaeron sobre os fillos dos homes en tan curto tempo". Ás veces coñecido como o "Parlamento dos Santos", a asemblea foi finalmente coñecida como o "Parlamento Barebone", nun xogo de palabras empregando o nome dun dos seus membros, Praise-God Barebone. Finalmente, a asemblea recibiu o encargo de atopar un acordo permanente constitucional e relixioso. Cromwell foi invitado a unirse á mesma, pero declinou a oferta. Con todo, o fracaso da asemblea en alcanzar os seus obxectivos levou aos seus membros a votar a favor da súa disolución o 12 de decembro de 1653.
O protectorado: 1653-1658
Tras a disolución do Parlamento Barebone, John Lambert impulsou unha nova constitución coñecida como o Instrumento de Goberno, moi parecida ás "Heads of Proposals" anteriores. Convertía a Cromwell en Lord Protector para sempre para alcanzar "a máxima maxistratura e a administración do goberno". Tiña o poder de convocar e disolver parlamentos, pero obrigado polo Instrumento a buscar o voto da maioría para o consello de estado. Con todo, o poder de Cromwell estaba tamén reforzado pola súa gran popularidade no exército, ao que ampliara durante as guerras civís, e ao que prudentemente conservou despois en boa forma. Cromwell aceptou o xuramento como Lord Protector o 15 de decembro de 1653.
O Primeiro Parlamento do Protectorado reuniuse o 3 de setembro de 1654, e tras algúns xestos iniciais aprobando medidas tomadas inicialmente por Cromwell, empezou a traballar nun programa moderado de reformas constitucionais. En lugar de oporse ás reformas do parlamento, Cromwell disolveuno o 22 de xaneiro de 1655. Tras un levantamento realista dirixido por Sir John Penruddock, Cromwell (influído por Lambert) dividiu Inglaterra en distritos militares gobernados por xenerais (o rango exacto era Maior-Xeneral) que só respondían ante el. Os quince xenerais - chamados "gobernadores divinos" - eran imprescindibles non só para a seguridade nacional, senón tamén para a cruzada moral de Cromwell. Non só supervisaban as forzas da milicia e as comisións de seguridade, senón que recadaban os impostos e aseguraban o apoio ao goberno nas provincias inglesas e galesas.
Establecéronse comisionados en cada condado para asegurar a paz na Commonwealth. Mentres algúns deles eran políticos de carreira, a maioría eran puritanos radicais que recibiron aos xenerais cos brazos abertos e embarcáronse no seu traballo con entusiasmo. Con todo, os xenerais duraron menos dun ano. Moitos víanos como unha ameaza aos seus esforzos reformistas e a súa autoridade. A súa posición quedou aínda máis maltreita cando o Segundo Parlamento do Protectorado - constituído en setembro de 1656 - votou en contra dunha proposta de impostos feita polo Maior Xeneral John Desborough co fin de prover a súa tarefa de recursos financeiros. Finalmente, con todo, foi a incapacidade de Cromwell de apoiar aos seus homes, sacrificándoos aos seus opoñentes políticos, o que causaría a caída de todos eles. Ademais, as súas actividades entre novembro de 1655 e setembro de 1656 reabriran as feridas da década de 1640 e ampliado as antipatías cara ao réxime.
Durante este período Cromwell tamén se enfrontou a desafíos na súa política exterior. A Primeira Guerra Anglo-Holandesa, que estalou en 1652 contra as Provincias Unidas dos Países Baixos, foi finalmente gañada polo almirante Robert Blake en 1654. Como Lord Protector estaba ben ao tanto da contribución que a comunidade xudía protagonizara no desenvolvemento económico de Holanda, quen se converteu no principal rival comercial de Inglaterra. Isto, combinado coa tolerancia de Cromwell cara ao dereito de culto privado para todos os non puritanos evanxélicos, levoulle a aprobar o reasentamento dos xudeus en Inglaterra, 350 anos logo da súa expulsión por parte de Eduardo I de Inglaterra, coa esperanza de que axudarían a acelerar a recuperación da nación tras as guerras civís.
En 1657, o Parlamento ofreceulle a Cromwell a coroa, como parte dunha nova modificación constitucional, creando unha gran disxuntiva a aquel que fora instrumental na abolición da monarquía. Durante seis semanas debateuse entre dúbidas, intentando decidirse. Aínda que lle atraía a estabilidade que o goberno gañaría co cargo, finalmente, nun discurso do 13 de abril de 1657, deixou ben claro que a providencia divina falara en contra da figura real: "Non tratarei de establecer aquilo que a Providencia destruíu e guindou ao po, e non construirei Xericó de novo". A referencia a Xericó falaba dun momento anterior, en 1655: cando Cromwell soubo da derrota dunha expedición contra a illa de A Española, nas Antillas Maiores, comparouse a si mesmo con Acán, que cultivara unha derrota para os israelitas tras levar de volta ao seu campamento parte do saqueo conseguido durante a captura de Xericó.
No seu lugar, Cromwell foi cerimoniosamente reinstaurado como Lord Protector, con maiores poderes dos que ostentara ata entón, no Palacio de Westminster, sentado na cadeira do rei Eduardo que fora trasladada á Abadía de Westminster especialmente para a ocasión. O evento en gran parte imitaba unha coroación, usando moitos dos seus símbolos e aparellos, como a capa púrpura con bordos de armiño, a espada de xustiza, e o cetro (pero sen coroa nin orbe). O máis notable foi que o cargo de Lord Protector seguiu sen ser hereditario, aínda que Cromwell agora podía nomear ao seu sucesor. Os seus novos dereitos e poderes foron redactados na "Humilde petición e consello", un instrumento lexislativo que substituíu ao "Instrumento de goberno". Con todo, o mesmo Cromwell esforzouse por minimizar o seu propio papel, describíndose a se mesmo como un condestable ou gardián.
Morte e execución póstuma
miniatura|dereita|Máscara mortuoria de Oliver Cromwell no Castelo de Warwick. Crese que Cromwell sufría malaria (probablemente contraída durante as súas campañas en Irlanda) e de "pedra", un termo común na época para as infeccións urinarias e do ril. En 1658 sufriu ambas á vez: unha repunta repentina das febres provocadas pola malaria, seguida inmediatamente por un ataque de síntomas propios da "pedra". Un médico veneciano seguiu esta enfermidade que acabaría causando a morte de Cromwell, afirmando que os seus médicos persoais o estaban tratando mal, o que lle levou a un rápido declive e a morte. Sen dúbida acelerou o seu esmorecemento a morte da súa filla favorita, Elizabeth Cromwell, o 29 de agosto aos 29 anos. Cromwell morreu en Whitehall o 3 de setembro de 1658, o aniversario das súas grandes vitorias en Dunbar e Worcester.
Vilar, Cerceda, Cerceda
Vilar é un lugar da parroquia de Cerceda no concello coruñés de Cerceda na comarca de Ordes. Tiña 99 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE, dos cales 44 eran homes e 55 eran mulleres.
Oliver Cromwell
Morte e execución póstuma
Sucedeulle como Lord Protector o seu fillo Richard. Aínda que non estaba totalmente exento de habilidade, Richard non tiña apoios nin no Parlamento nin no exército, e foi obrigado a dimitir na primavera de 1659, levando o Protectorado ao seu final. No período inmediatamente posterior á súa abdicación, o xefe do exército, George Monck, tomou o poder durante menos dun ano, momento no que o Parlamento reinstaurou a Carlos II de Inglaterra como rei.
A Fieira de Arriba, Devesos, Ortigueira
A Fieira de Arriba é un lugar da parroquia de Devesos no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Tiña 3 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística do cales eran 1 home e 2 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 4 habitantes.
Oliver Cromwell
Morte e execución póstuma
En 1661 o corpo de Oliver Cromwell foi exhumado da Abadía de Westminster, e suxeito ao ritual da execución póstuma. O proceso tivo lugar, de forma simbólica, o 30 de xaneiro, a mesma data en que Carlos I de Inglaterra fora executado. O seu corpo foi colgado de cadeas en Tyburn durante un tempo, ata que finalmente foi lanzado a unha fosa, mentres que a súa cabeza decapitada foi exhibida no alto dun poste cravado á entrada da Abadía de Westminster ata 1685. Tras ese ano, a cabeza foi cambiando de mans ata ser finalmente enterrada nos terreos do Sidney Sussex College, en Cambridge, en 1960, onde estudara.
Reputación póstuma
Durante a súa vida, algúns panfletos pintaron a Cromwell como un hipócrita motivado polo afán de poder - por exemplo, O maquiavélico Cromwell e Os malabaristas descubertos, ambos os parte dun ataque a Cromwell por parte dos levellers tras 1647, preséntano como unha figura maquiavélica. Algunhas valoracións contemporáneas máis positivas - por exemplo a de John Spittlehouse en Unha peza de aviso descartada - adoitaban comparalo con Moisés, rescatando aos ingleses levándoos á seguridade a través do Mar Vermello das guerras civís. Publicáronse varias biografías pouco logo da súa morte. Un exemplo é O político perfecto, do anónimo "L.S.", que describe como Cromwell "amou máis aos homes que aos libros", e dá unha matizada valoración do mesmo como un enérxico defensor da liberdade de conciencia derrotado polo orgullo e a ambición. En 1667 Edward Hyde publicou outra igualmente matizada pero menos positiva valoración na súa Historia da Rebelión e as Guerras Civís en Inglaterra. Hyde declarou que Cromwell "será visto pola posteridade como un valente mal home". Argumentou que o ascenso de Cromwell ao poder viuse axudado non só polo seu gran espírito e enerxía, senón tamén pola súa maldade e a súa crueldade. Hyde nunca coñeceu a Cromwell persoalmente, e o seu libro foi escrito tras a restauración inglesa da monarquía, o que pode influír na súa narración. Pero a pesar diso aínda hoxe hai quen o considera "unha obra mestra".
miniatura|dereita|Estatua de Oliver Cromwell no exterior do Palacio de Westminster, Londres. Thomas Carlyle iniciou unha revisión da figura de Cromwell na década de 1840, presentando a Cromwell como a un heroe na batalla entre o ben e o mal, e un modelo para restaurar a moralidade a unha época que Carlyle consideraba dominada pola timidez, a retórica sen sentido, e a moral comprometida. As accións de Cromwell, incluíndo as súas campañas en Irlanda e a disolución do Parlamento Longo, de acordo con Carlyle, debían ser apreciadas e encomiadas como un todo. Con todo, os lectores eran libres de interpretar a Carlyle de forma selectiva. A súa imaxe de Cromwell agradaba aos inconformistas, quen lle vían como un campión da independencia denominacional, e tamén aos radicais de clase traballadora (incluíndo algúns marxistas), para quen era un home do pobo que se enfrontou á opresión da monarquía e a clase aristocrática. As igrexas inconformistas apoiaron unha campaña para erixir unha estatua de Cromwell no exterior do Palacio de Westminster; Ford Maddox Brown e outros artistas mostraron a un Cromwell heroico en pinturas como "Cromwell, protector dos valdenses". En 1899 todos os eventos conmemorativos celebrando o aniversario do nacemento de Cromwell foron organizados polas Igrexas congregacionalistas e Igrexas bautistas. Na cerimonia de Londres, David Lloyd George dixo que el cría en Cromwell porque "foi un gran loitador inconformista".
A finais do século XIX o Cromwell mostrado por Carlyle, insistindo na importancia da moral puritana e a seriedade, fora asimilado na historiografía whig e do Partido Liberal. O historiador da Universidade de Oxford especialista na guerra civil Samuel Rawson Gardiner concluíu que "o home - como sempre ocorre cos máis nobres - era máis grande que o seu traballo". Gardiner insistiu no carácter dinámico e cambiante de Cromwell, e no seu papel para desmantelar a monarquía absoluta, mentres subestimaba a súa convicción relixiosa. A política exterior de Cromwell tamén proveu a Gardiner dun atractivo antecedente á expansión imperial victoriana, cando este resaltaba a "constancia no esforzo por facer Inglaterra maior por terra e por mar".
Na primeira metade do século XX, a reputación de Cromwell viuse influída con frecuencia polo auxe dos movementos totalitarios en Alemaña, Italia, e outros países de Europa. Wilbur Cortez Abbott, por exemplo - historiador de Harvard - dedicou a maior parte da súa carreira a compilar e editar unha colección de múltiples volumes coas cartas e discursos de Cromwell. No transcurso do seu traballo, que foi publicado entre 1937 e 1947, Abbot empezou a afirmar que Cromwell foi un protofascista. Con todo, historiadores posteriores como John Morrill criticaron as interpretacións de Abbot e a súa aproximación editorial. De forma similar, Ernest Barker comparou aos Independentes cos Nazis. Con todo, non todas as comparacións históricas feitas durante este período apuntaban a ditadores militares contemporáneos. León Trotsky, por exemplo, equiparou a Cromwell con Lenin, argumentando que "Lenin é un Cromwell proletario do século XX".
Os historiadores de finais do século XX han reexaminado a natureza da fe de Cromwell e do seu réxime autoritario. Austin Woolrych explorou o tema da "ditadura" en profundidade, argumentando que Cromwell viuse suxeito a dúas forzas en confrontación: a súa obrigación para co exército e o seu desexo de conseguir un compromiso duradeiro recuperando a confianza da nación política no seu conxunto. Woolrych argumentou que os elementos ditatoriais no goberno de Cromwell xurdían, non tanto das súas orixes militares ou da participación de oficiais do exército no goberno civil, como do seu interese na xente de Deus e o seu convencemento de que suprimir o vicio e favorecer a virtude constituía o fin principal do goberno
Historiadores como John Morrill, Blair Worden e J.C. Davis desenvolveron ese tema, revelando a extensión coa que os escritos e discursos de Cromwell estaban repletos de referencias bíblicas, e argumentando en consecuencia que as súas accións radicais estaban impulsadas polo seu celo pola reforma divina
Localmente, Cromwell conservou a súa popularidade en Cambridgeshire, onde era coñecido como "O señor das cercas". En Cambridge, hai unha vidreira conmemorativa na Igrexa Reformada Unida, e St Ives, Cambridgeshire, erixiulle un monumento na praza do pobo.
Cromwell na cultura popular
Hai varias cancións e obras musicais que fan referencia a Cromwell. Por exemplo, en 1989, os Monty Python publicaron unha canción titulada Oliver Cromwell, unha parodia da súa biografía. A canción Oliver's Army de Elvis Costello fala da New Model Army. Outras cancións son moito máis críticas: a canciónYoung Ned of the Hill, de Terry Woods e Ron Kavana (popularizada por The Pogues) critica as accións de Cromwell en Irlanda coas palabras: "Maldígoche, Oliver Cromwell, ti que violaches a nosa nai patria, espero que che esteas podrecendo no inferno polos horrores que nos mandaches". No seu álbum You Are the Quarry de 2004, o artista británico Morrissey gravou a canción Irish Blood, English Heart, que contén a letra: "estiven soñando cun tempo en que, os ingleses estean enfermos ata morrer do Labour, e os Tories, e chuspan sobre o nome de Oliver Cromwell, e denuncien a esta liña real que aínda lle encomia, e encomiaralle por sempre". A canción Tobacco Island de Flogging Molly fala de como Cromwell deportou traballadores irlandeses ás *Barbados, coa letra: "Cromwell e as súas cabezas redondas/mallaron todo o que coñeciamos/engrilloados lóstregos de liberdade/agora non somos máis ca bens roubados/escuro é o horizonte/ennegrecido por completo o sol/esta podrecida gaiola de Bridgetown/é onde agora pertenzo". A banda finlandesa de doom metal Reverend Bizarre gravou unha canción chamada Cromwell como parte do seu álbum II Crush the Insects en 2005.
O personaxe de Cromwell apareceu en moitos filmes e obras de ficción. Victor Hugo escribiu unha obra sobre Cromwell en 1827. No 2003, o dramaturgo Steve Newman produciu a súa Unha noite con Oliver Cromell, na que profundaba na relación entre o mesmo Cromwell e o Maior Xeneral Thomas Harrison. A obra estreouse na "Shreeves House" en Stratford-upon-Avon, onde se cre que se hospedou Cromwell antes da batalla de Worcester. O personaxe de Cromwell apareceu en filmes como The Moonraker (1958) interpretado por John Le Mesurier, en Witchfinder General (1968) por Patrick Wymark, en Cromwell (1970) por Richard Harris (o cal, ironicamente, é irlandés) e en Matar a un rei (2003) por Tim Roth. En televisión foi interpretado por Peter Jeffrey na serie da BBC Pola espada divididos, e no docudrama da BBC Warts and All (2003) por Jim Carter.
Notas
A gran maioría de referencias empregadas son en inglés.
Galería de imaxes da comarca do Morrazo
miniatura|dereita|272px|Comarca do Morrazo Galería de imaxes da comarca do Morrazo.
Fokker C.I
O Fokker C.I foi un biplano alemán de recoñecemento desenvolvido a finais da primeira guerra mundial. O deseño era esencialmente un caza Fokker D.VII alongado con dous asentos e un motor BMW IIIa de 185 cabalos. O C.I foi desenvolvido orixinalmente para venderse ao exército alemán. Non chegaría a entrar en servizo na guerra, pero Anthony Fokker conseguiu sacar partes de Alemaña no momento do armisticio.
Galería de imaxes da comarca do Morrazo
A comarca do Morrazo comprende os concellos de Bueu, Cangas, Marín e Moaña.
Fokker C.I
O seu prototipo, V.38, foi probado en Schwerin, e inmediatamente entrou en produción. Tras o armisticio a súa fabricación continuou nos Países Baixos.
Praducelo, San Xoán de Lóuzara, Samos
Praducelo é unha aldea da parroquia de San Xoán de Lóuzara, no concello de Samos, provincia de Lugo.
Localización
Está situada entre os 890 m. e os 950 m. de altitude. A aldea máis próxima é Bustofrío.
Penavide, Devesos, Ortigueira
Penavide é un lugar da parroquia de Devesos no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Tiña 19 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística do cales eran 11 homes e 8 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 26 habitantes.
Castrelo, San Cristovo de Lóuzara, Samos
Castrelo é unha aldea da parroquia de San Cristovo de Lóuzara, no concello de Samos, provincia de Lugo. No 2013 ten 3 casas habitadas.
Castil de Peones
Castil de Peones é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 33 habitantes (INE 2012).
Castrelo, San Cristovo de Lóuzara, Samos
Localización
Está situada a 840 m. de altitude e dista 350 m. da igrexa parroquial.
Ricardo Zamora
Ricardo Zamora Martínez, nado en Barcelona o 21 de xaneiro de 1901 e finado na mesma cidade o 8 de setembro de 1978, foi un futbolista e adestrador de fútbol español. Xogaba de porteiro e foi internacional coa selección española. Estaba alcumado como El Divino e na súa honra faise o Trofeo Zamora.
Como xogador
Foi internacional coa Selección de fútbol de Cataluña e coa de Selección de fútbol de España en 46 encontros, disputando os Xogos Olímpicos de Antuerpen 1920, París 1924 e Amsterdam 1928 e o Mundial de Fútbol Italia 1934.
Como adestrador
Xa de volta en España trala Guerra Civil dirixiu ao Atlético de Aviación, actual Atlético de Madrid co que gañou a Liga nas tempadas 1939-40 e 1940-41. Despois vestiu as cores do Celta de Vigo, CD Málaga, RCD Espanyol e das seleccións de España e Venezuela.
Zamora dirixiu ao Celta en tres etapas. A primeira entre os anos 1946 e 1948, a segunda entre 1953 e 1955 e a terceira a finais da tempada 1959-60.
Chegou ao club para substituír o técnico galego Armando e o primeiro ano levou ao equipo a cuartos de final da Copa do Xeneralísimo onde perdeu ante o Athletic de Bilbao.
A segunda tempada foi a de máis éxito, onde acadou a mellor clasificación da historia do club na Liga xunto coa 2002-03, ao rematar na 4ª posición. Ademais o equipo chegaría á final da Copa 1947-48, encontro que perdeu por 4-1 ante o Sevilla FC, acabando o encontro con nove xogadores e despois de xogar esa mesma semana unha longa semifinal de catro encontros ante o RCD Espanyol. Nese equipo había xogadores do talle de: Pahiño, Hermidita, Gabriel Alonso ou Miguel Muñoz. Unha das moitas polémicas dese encontro foi a exclusión de Hermidita, máximo goleador da historia do club, do equipo. O seu substituto foi Luís Casas Pasarín.
O seu segundo período no equipo vou tras o cesamento de José Iraragorri na 12ª xornada da tempada 1953-54, o equipo salvouse na última xornada cunha vitoria ante o Athletic de Bilbao en Balaídos por 4-2. O seu segundo ano tamén remataría nunha posición similar pero salvando o descenso con máis comodidade. O seu substituto foi Luis Urquiri.
A terceira e última estancia en Vigo foi co equipo en Segunda División e so para a fase de ascenso. Esa tempada non estivo exenta de polémica xa que tras problemas burocráticos coa licenza do adestrador arxentino Enrique Lúpiz tomou a dirección do equipo Baltasar Albéniz, que conseguiu clasificar ao equipo para a fase de ascenso, pero a directiva tentou fichar a Helenio Herrera para eses encontros restantes polo que Albéniz dimitiu e o Celta tivo que recorrer a un home da casa, Yayo e ao propio Zamora para cumprir o obxectivo, cousa que non se logrou ao perder contra o Real Valladolid
A partir de entón so dirixiu ao RCD Espanyol en dous breves períodos de tempo. Trala súa retirada traballou como empregado do club ata practicamente o día da súa morte.
Postumamente obtivo a Medalla de Ouro ao Mérito Deportivo, e na actualidade os gardametas menos goleados de cada tempada reciben o galardón Trofeo Zamora na súa honra.
Palacios, Padriñán, Sanxenxo
Palacios é un lugar da parroquia de Padriñán do concello de Sanxenxo (Pontevedra). Segundo o IGE, tiña 85 habitantes en 2016 (40 mulleres e 45 homes), o que representa un lixeiro descenso respecto ó ano 2009, cando tiña 89 veciños, e máis marcado respecto a 2004, cando eran 102 habitantes.
Yoshida Brothers
Os Yoshida Brothers (吉田兄弟) son un grupo composto por dous irmáns xaponeses que teñen sacado varios álbums co selo discográfico Domo Records.
Os dous irmáns interpretan música tradicional do estilo Tsugaru-jamisen, o cal se orixinou no norte do Xapón. Debutaron no ano 1999 tocando a dúo o shamisen. Co seu primeiro álbum venderon arredor de 100.000 copias e convertéronse en celebridades no seu país, un feito que sorprendeu ós propios Yoshida Brothers, que non agardaban tal éxito.
Río Te
O río Te ou río da Torre é o principal curso de auga que atravesa a parroquia de Taragoña. Non obstante, é un pequeno río galego da provincia da Coruña, que desauga no Atlántico, na ría de Arousa, ademais de ser o que segue en importancia ao río Ulla no concello de Rianxo.
Abdelaziz Bouteflika
Abdelaziz Bouteflika (عبجد العزيز بوتفليقة), nado en Marrocos o 2 de marzo de 1937 e finado en Alxer o 17 de setembro de 2021, foi un político alxeriano, Presidente do seu país dende o 27 de abril de 1999 ata o 2 de abril de 2019.
Río Te
Percorrido e afluentes
Nace ao pé do monte Muralla, da parroquia de Araño e preto do seu linde co de Lousame, entre 400 e 500 m de altitude. Está alimentado pola súa dereita polo río Bexa, procedente dos altos de Campelo, e pola súa esquerda polo regato da Devesa. Recibe logo, pola dereita, auga dos regatos Muíño do Conde, Batán, Muíños e Floxo. Cruza a demarcación mucicipal rianxeira de noroeste a suroeste, bañando as parroquias de Asados, Araño, Rianxo e Taragoña. Durante un curto tramo fai de linde entre os municipios de Rianxo e Dodro, mais practicamente os seus 9 km de percorrido transcorren dentro do concello rianxeiro, onde desemboca no lugar do Pazo, freguesía de Rianxo, na beira dereita da ría de Arousa, formando alí un profundo pozo. Asemade, alí está localizado o castelo da Lúa. Nas preamares de mareas vivas é navegábel para pequenas embarcacións e botes, que poden ascender ata a Ponte de Te.
Abdelaziz Bouteflika
Traxectoria
Comeza estudos de filosofía, pero interrómpeos para se unir á FLN e o Exército de Liberación Nacional. Foi un dos líderes da Guerra de Independencia Alxeriana, e cando Alxeria obtivo a independencia en 1962 converteuse en ministro de deportes e mocidade. En 1963 asumiu a carteira de exteriores e membro da Asemblea Lexislativa. Durante a súa época en exteriores, Alxeria, converteuse nun dos líderes dos países non aliñados. Dimitiu en 1979 e entre 1981 e 1983 exiliouse ao ser acusado de corrupción.
En 1999 presentouse como candidato á presidencia, saíu elixido co 74% dos votos e en 2004 presentouse de novo, obtendo o 83% dos votos. Gañou tamén as seguintes dúas eleccións, en 2009 e 2014. En 2019 anunciou que se presentaría a un quinto mandato, o que provocou unhas protestas masivas por todo o país que duraron varias semanas. Finalmente o 2 de abril anunciou a súa dimisión.
Retirado nunha residencia de anciáns logo da súa renuncia política, a nova da súa morte foi anunciada o 17 de setembro de 2021.
A Eirexe, A Baíña, Agolada
A Eirexe é un lugar da parroquia da Baíña, no concello pontevedrés de Agolada, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 12 habitantes (5 homes e 7 mulleres), o que supón unha diminución de 12 habitantes con respecto ao ano 2000.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
A Seara, Moaña (Virxe do Carme), Moaña
A Seara é un lugar da parroquia de Virxe do Carme de Moaña, no concello pontevedrés de Moaña na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 1 324 habitantes, dos cales 633 eran homes e 691 eran mulleres.
Verducedo, Moaña (Virxe do Carme), Moaña
Verducedo é un lugar da parroquia de Virxe do Carme de Moaña, no concello pontevedrés de Moaña na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 467 habitantes, dos cales 230 eran homes e 237 eran mulleres.
Beluga
A beluga, Delphinapterus leucas (Pallas, 1776), é unha especie de cetáceo odontoceto que habita na rexión ártica e subártica. É a única especie do xénero Delphinapterus e, xunto co narval (Monodon monoceros), conforman a familia dos monodóntidos.
Moitas veces aparece na bibliografía denominada, erroneamente, como balea branca, debido a que un dos seus nomes máis populares en inglés é white whale, e mesmo ás veces tamén co de golfiño branco, pero, aínda que sexa o único cetáceo que, de adulto, é de cor completamente branca, balea, en sentido estrito, non é aplicábel aos cetáceos con dentes, reservándose para os desdentados (misticetos) integrantes das familias dos balénidos, neobalénidos e escrictíidos (porque os da outra familia, a dos balenoptéridos, denomínanse rorcuais). E a pesar de que ten dentes (pequenos) tampouco ten nada que ver cos golfiños, que son os membros da familia dos delfínidos.
Nome científico
O nome do xénero, Delphinapterus, significa "golfiño sen aleta". Deriva do grego antigo e está formado polas voces δελφίν ,delphín, "delfín" ou "golfiño", e απτερóς apterós, "sen aleta" (do α- privativo e πτερόν pterón, "á", "aleta").
E o nome específico, leucas, significa "branco", e deriva do grego λευκóς leukós, "branco".
Nome común
O nome común, beluga, vén dos seus nomes en ruso, белуга beluga, ou белуха belukha, que derivan da palabra белый belii, que significa "branco".
Nalgunhas bibliografías denomínase en ocasións balea beluga (en inglés Beluga whale), co fin de non confundila co Huso huso ou esturión beluga (ademais do xa citado white whale).
A Lista Vermella da IUCN acepta os nomes beluga e balea branca (white whale) como sinónimos; pero, recordemos, en sentido estrito o termo balea aplícase só aos integrantes da familia dos balénidos (con algunhas excepcións).