cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Castro de Troña
Escavacións arqueolóxicas
A principios do século XX e como consecuencia da construción dun camiño cara ó monte e o acondicionamento do seu cumio, chegaron as primeiras noticias sobre o castro. Porén, houbo que esperar ata o ano 1927 para que se iniciasen as primeiras escavacións sistemáticas que foron dirixidas polos arqueólogos Luis Pericot e Florentino López Cuevillas ata o ano 1930.
Despois quedou abandonado durante máis de 50 anos, ata que no ano 1981 fíxose cargo dos traballos José Manuel Hidalgo Cuñarro, dedicándose dende entón á limpeza, descubrimento e consolidación das construcións, así como á recollida e catalogación dos materiais que foron aparecendo.
O resultado deste traballo foi a localización de 12 estruturas máis, parte da muralla e dun torreón. Ademais encontráronse varias construcións pétreas que en ocasións superpoñíanse. Por debaixo dalgúns pavimentos encontráronse restos de pisos e fogares pertencentes a niveis de ocupación de diferentes épocas, ó tempo que se atopou numeroso material arqueolóxico.
No ano 1985 exhumáronse 30 casas, unha delas cun xeso branco no interior do muro. Así, as escavacións prolongáronse ata 1987 e os traballos ata 1992, poñendo ó descuberto un conxunto de estruturas que indican un certo urbanismo, con lousas, canles para as augas e vivendas con vestíbulo.
Cultura popular
Existen varias lendas sobre o lugar, pero a máis curiosa é a que alude á serpe que se atopa no petróglifo.
Conta a lenda que unha enorme serpe vivía no castro e que de vez en cando baixaba a roubar e devorar ovellas e outros animais dos labregos. Disque a serpe falaba coas reses e dicíalles: "¡Dame do teu leite que eu dareiche do meu peite!.
Os veciños, para eludir o medo, acordaron levarlle un animal tódolos días á montaña, evitando así que baixara á aldea. Pero cansados de pagar tal tributo, un día decidiron matala. Recolleron moitos nobelos, cos que fixeron unha bóla, á que ataron unha corda, déronlla a comer e cando a serpe picou, tiraron da corda ata o cume do monte e alí matárona. Enterrárona xunto á ermida e puxeron un cruceiro por riba dela.
Outra lenda di que debaixo da ermida hai un camposanto de mouros, xa que desde este lugar sae un camiño soterrado que vai ata o río Tea en Portavilares, que era o que usaban os mouros para ir ver os cabalos que tiñan alí.
Dudu Aouate
David "Dudu" Aouate (en hebreo, דודו אוואט), nado en Nazareth Illit o 17 de outubro de 1977, é un exfutbolista israelí. Xogaba de porteiro e foi internacional coa selección israelí.
Traxectoria
Comenzou a súa carreira futbolística profesional co Hapoel Nazareth Illit, pero axiña cambiou para o Maccabi Haifa como porteiro suplente de Nir Davidovich e pasou polo Maccabi Tel Aviv FC onde tampouco xogou, no seu seguinte club, o Hapoel Haifa, a pesar de asegurarselle que sería o titular tampouco xogou ata que Avi Peretz, o porteiro titular tivo que coller unha baixa na temporada 1998-1999. Hapoel gañou o campionato e Dudu foi recoñecido polas súas actuacións e chamado para xogar na selección nacional de fútbol de Israel. No 2002 volveu ó Maccabi Haifa e gañou o campionato e pola súa actuación coa selección nacional foi recoñecido por moitos como o mellor porteiro do país.
O 17 de xullo de 2003 fichou polo Racing de Santander, onde permaneceu tres anos, e en agosto de 2006 asinou un contrato por catro anos co Deportivo da Coruña. Durante a tempada 2008–09 foi afastado do equipo polo adestrador, Miguel Ángel Lotina, tras un enfrontamento que tivo co outro porteiro, Gustavo Munúa, que tamén foi relegado da disciplina branquiazul. Días máis tarde, debido á inexperiencia do porteiro do filial, Fabri, foron novamente chamados.
A finais de decembro de 2008, como debía adestrar separado de Munúa e non entraba nos plans de Miguel Ángel Lotina, Aouate fichou polo RCD Mallorca por aproximadamente 1 millón de euros, até xuño de 2011. Debutou co equipo balear o 8 de xaneiro de 2009 nun partido de Copa do Rei fronte ao UD Almería que rematou con vitoria (3–1). Catro días máis tarde, co porteiro titular Miguel Ángel Moyà lesionado, Aouate debutou en Liga na derrota fronte ao Real Madrid (3–0).
Antisemitismo
En decembro de 2009, durante un partido entre Osasuna e Mallorca, Aouate foi sometido a cánticos antisemitas provinientes dos seguidores navarros. Ademais, ondearon bandeiras palestinas e chamárono "asasino". A Real Federación Española de Fútbol realizou unha investigación sobre o incidente, sendo xa a segunda vez que o xogador se enfrontou a este tipo de abuso (a vez anterior foi tamén xogando contra Osasuna en 2006, mientras Aouate era xogador do Deportivo).
Vida persoal
Aouate está casado con Hagit Aouate, con quen ten dúas fillas e un fillo.
División de Honra de Rugby 2003-2004
A tempada 2003-2004 da Liga Española de rugby (División de Honor de Rugby) foi a edición número 37 da máxima categoría do rugby en España. Ó remate do campionato, a vitoria final foi para Club de Rugby El Salvador por cuarta vez na súa historia.
O mesmo Club de Rugby El Salvador era o defensor do título logrado na anterior tempada. Os novos equipos na categoría foron dous equipos vascos con moita experiencia na categoría: Getxo RT e Bera Bera RT, que ocuparon os lugares que deixaron os descendidos CAU Valencia e CR Cisneros.
Clasificación
Datos finais do campionato:
San Francisco Express
San Francisco Express é o sétimo álbum de estudio da banda galega de rock Los Suaves. O disco foi publicado en 1997, baixo o selo Polygram.
Minotauro
miniatura|Bicando o Minotauro (Bill Lewis, 2002).
Na mitoloxía grega, o Minotauro (en lingua grega "Touro de Minos") era unha criatura con corpo de home e cabeza de boi. Vivía no labirinto construído polo rei Minos de Creta e deseñado polo arquitecto Dédalo para manter encerrado o Minotauro. Finalmente foi morto polo heroe Teseo. Tamén era coñecido como Asterio ou Asterión, derivado do nome de Asterión, o pai adoptivo de Minos.
Descrición do mito
Minos, xunto ós seus irmáns, Radamantis e Sarpedón, era fillo de Zeus e Europa. O home de Europa, Asterión, aceptounos e criounos como fillos propios, nomeando herdeiros os tres. Cando morreu Asterión, Minos quixo todo o poder para si e expulsou os seus irmáns, aducindo que foran os deuses os que lle concederan o reino. Para demostralo pediulle a Poseidón que fixese saír do mar un touro, prometendo que o sacrificaría no seu honor. Efectivamente, Poseidón enviou un touro espléndido, tan fermoso que Minos decidiu conservalo como semental nos seus rabaños e sacrificar outro no seu lugar. Pero Poseidón, ó verse enganado, vingouse, e fixo que o touro enfurecese e que a muller de Minos, Pasífae, enlouquecese espertando nela un amor apaixonado polo animal. Este foi o Touro de Creta que, posteriormente, tivo que matar Heracles nun dos seus doce traballos.
Pasífae foi ata Dédalo para buscar a maneira de satisfacer as súas paixóns. Dédalo construíu unha vaca oca de madeira e cubriuna cunha pel de vaca para que Pasífae puidese introducirse dentro e que o touro puidese montar nela, e o resultado desa unión foi o Minotauro.
Minos estaba avergoñado de que a muller parise semellante monstro, pero ademais era unha criatura salvaxe, polo que Minos consultou co Oráculo de Delfos e mandoulle a Dédalo construír un labirinto xigante para contelo de xeito seguro para todos. Porén ocorreu que Androxeo, fillo de Minos, foi morto polos atenienses, que envexaban as vitorias que el conseguía no festival panatenaico. Para vingar a morte do seu fillo, Minos declarou a guerra contra Atenas. Lanzou tal maldición contra a cidade que caeu sobre ela unha terrible peste, o que obrigou ós atenienses a rendirse sen condicións. Minos esixiulles entón o envío dun tributo anual formado por catorce mozos de ámbolos sexos.
miniatura|Teseo no momento de darlle morte ó Minotauro.
O terceiro ano, cando se ía celebrar o sorteo para escoller as vítimas, Teseo apuntouse voluntario coa intención de matar o monstro. Ó chegar ó palacio de Minos, en Creta, Ariadna, filla de Minos e Pasífae, apaixonouse por el e axudouno (a cambio de casar con ela), entregándolle un nobelo de fío para que o fose soltando segundo entraba e así poder, logo, saír do labirinto. Teseo matou o Minotauro (cunha espada máxica que Ariadna lle dera ou, simplemente, a puñadas). Pero a pesar da promesa feita, Teseo abandonou a Ariadna no regreso a Atenas, na illa de Día (hoxe, Naxos).
Minos, irado porque Teseo conseguira escapar, encerrou a Dédalo e o seu fillo Ícaro no labirinto, aínda que logo conseguiron escapar construíndo ás para si mesmos. Porén Ícaro, na súa inconsciencia, aproximouse demasiado ó sol, que derreteu a cera coa que estaban pegadas as ás. Caeu e morreu. Outros din que Teseo, tras matar ó Minotauro, levou a Dédalo a Atenas.
Existe unha versión evemerista que di que Minotauro non era esta criatura monstruosa, senón un soldado de Minos, chamado Tauro, e que os sete mozos atenienses estaban destinados a ser ofrecidos como premio nos xogos fúnebres que se celebraban en memoria de Androxeo. Tauro sería o primeiro vencedor neste xogos e, pola súa crueldade cos outros mozos, Teseo emprendeu esa expedición de castigo. Minos encontrou en Teseo a ocasión para librarse de Tauro, que ademais mantiña relacións sexuais coa raíña Pasífae, e non só facilitou a expedición de Teseo senón que ademais lle deu de grado a man da súa filla Ariadna.
Iconografía
miniatura|esquerda|Teseo e o Minotauro, de Antonio Canova ([[Victoria and Albert Museum, Londres).]]
Os amores zoofílicos de Pasífae no se reflictirán na arte ata a Idade contemporánea, con Johann Heinrich Füssli ou Moreau.
A figura do Minotauro queda xa fixada no século VII a.C., con escasas variantes posteriores, como a representación en forma de centauro con corpo e patas bovinos e torso e cabeza humanos. O momento predominante será o da súa loita e morte a mans de Teseo, por veces con Minos, Ariadna e algúns mozos a modo de espectadores. Teseo pode aparecer armado cunha espada ou cunha maza que arrebatou a Perifetes.
A imaxe arquetípica será a de Teseo vitorioso sobre o cadáver de Minotauro: pódese ver claramente na escultura de Canova (1804). Pero tamén se reflicte arrastrándoo fóra do labirinto, ou marchando mentres deixa atrás o corpo do animal. Gustav Klimt usará este motivo no cartel para a primeira exposición da Secesión vienesa, de 1898, simbolizando o triunfo da arte nova sobre a arte tradicional. E Jacques Lipchitz fixo o propio nunha escultura para prognosticar en 1942 a vitoria aliada sobre Hitler.
Recibe un tratamento diferente co Maestro di Tavarnelle (ou dei Cassoni Campana). A obra mostra o mito desenvolvido en distintas escenas sucesivas: Minotauro, con forma de centauro, causando estragos; Minotauro sendo capturado por Minos; Teseo, vestido de cabaleiro medieval, desembarcando e avanzando cara o labirinto, ante cuxa porta agarda Ariadna; Teseo dando morte a Minotauro no centro do labirinto; e finalmente, ó fondo, Teseo regresando vitorioso no seu barco.
miniatura|800px|center|Teseo e o Minotauro (Maestro di Tavarnelle (ou dei Cassoni Campana) (c. 1515, Petit Palais, Louvre)
Couce dos Mouros, Ambosores, Muras
Couce dos Mouros é un lugar da parroquia de Ambosores no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 0 habitantes.
A Fonte, Cea, Vilagarcía de Arousa
A Fonte é un lugar da parroquia de Cea no concello pontevedrés de Vilagarcía de Arousa, na comarca do Salnés, segundo consta no Nomenclátor de Galicia. Non obstante, o IGE non rexistra habitantes neste lugar no censo de 2016, polo que non se poden achegar datos da súa poboación.
Marea de Vigo
Marea de Vigo é un movemento político creado na cidade de Vigo que se presentou ás eleccións municipais do 25 de maio de 2015. A candidatura presentouse oficialmente o 18 de marzo do 2015 despois dun proceso de primarias.
Rubén Pérez, membro de Esquerda Unida, foi o candidato da Marea nas eleccións municipais de maio de 2015. A candidatura está apoiada por Esquerda Unida e Anova, mais non por Podemos , Equo ou Piratas de Galicia.
Nas eleccións de 2015 conseguiron tres escanos no concello de Vigo.
Nas eleccións de 2019 conseguiron dous escanos no concello de Vigo. Un para o líder da coaliación, Rubén Pérez e outro para a poeta Oriana Méndez, membro de Anova-Irmandade Nacionalista.
Illoi, Saavedra, Begonte
Illoi é un lugar da parroquia de Saavedra no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá.
James Frazer Stirling
miniatura|Facultade de Historia da Universidade de Cambridge James Frazer Stirling, nado en Glasgow o 22 de abril de 1926 e finado o 25 de xuño de 1992, foi un arquitecto escocés.
Traxectoria
Estudou arquitectura na Universidade de Liverpool. Rematados os seus estudos universitarios traballou durante varios anos nun estudo de arquitectos de Londres e establecendo logo o seu propio despacho, tamén en Londres, cun socio, James Gowan. Influenciados polas obras tardías de Le Corbusier, Stirling e o seu socio deseñaron varios edificios que marcaron un novo estilo, combinando nas fachadas o ladrillo co formigón visto. No 1963 separouse de Gowan, e no 1971 asociouse con Michael Wilford.
Para Stirling un edificio debe reflectir o uso ao que é dedicado, e xa que son persoas as que protagonizan ese uso, o edificio debe amosar unha riqueza e unha variedade de elementos na súa fachada e non debe ser de ningún xeito simple. Así, por exemplo, un edificio dedicado a investigar ou amosar a historia, debe dispoñer de formas e elementos que evoquen os acontecementos históricos no transcurso das diferentes épocas. O xeito no que estas formas e elementos se combinan constitúe para Stirling a arte da arquitectura. Deseñar edificios máis humanos é outra constante na traxectoria de Stirling. As consideracións humanísticas do edificio, dentro da súa contorna, dominan todo o relativo á estrutura, a estética e até a economía.
No 1981 Stirling recibiu o premio Pritzker, o galardón de maior prestixio internacional en arquitectura.
Heaven Beside You
Heaven Beside You é unha canción da banda estadounidense de heavy metal Alice in Chains, editada como sinxelo do seu álbum Alice in Chains en 1995. A canción foi incluída nos recompilatorios Music Bank (1999), Greatest Hits (2001) e The Essential Alice in Chains (2006).
Composición
"Heaven Beside You" foi escrita e cantada polo guitarrista Jerry Cantrell con Layne Staley facendo harmonías durante o coro. A canción está tocada nun tempo medio, que contrasta co ritmo máis rápido e son máis pesado que se atopan na meirande parte das cancións do álbum Alice in Chains.
Elisabeth Tichy-Fisslberger
Elisabeth Tichy-Fisslberger, ou Elisabeth Fisslberger, nada en Viena en 1957, é unha avogada, tradutora e diplomática austríaca que foi presidenta (o primeiro austríaco) do Consello de Dereitos Humanos das Nacións Unidas de 2019 a 2020.
Traxectoria
Tichy-Fisslberger naceu en Viena en 1957. Estudou dereito na Universidade de Viena mentres tamén estudaba tradución ao francés e ao español. Obtivo unha bolsa para estudar en Bélxica na Universidade Católica de Lovaina.
Tichy-Fisslberger foi elixida presidenta do Consello de Dereitos Humanos das Nacións Unidas en decembro de 2019 para servir en 2020. O Ministro de Relacións Exteriores de Austria, Alexander Schallenberg, sinalou que o seu nomeamento era un recoñecemento aos esforzos polos dereitos humanos do seu país. Foi a primeira austríaca en ocupar este cargo nas Nacións Unidas. Asumiu o cargo de Coly Seck do Senegal, quen ocupou o cargo en 2019. Os seus vicepresidentes son os embaixadores Nasir Ahmad Andisha de Afganistán, Yackoley Kokou Johnson de Togo, Socorro Flores Liera de México e Juraj Podhorsky de Eslovaquia.
Edelmiro Vázquez Naval
Edelmiro Vázquez Naval, nado en Toubes (A Peroxa) en 1949, é un escritor galego.
Defensina
miniatura|Estruturas monoméras e dímeras da defensina-beta humana HBD-2. As defensinas son pequenas proteínas catiónicas ricas en cisteína que se encontran en vertebrados e invertebrados, e tamén en plantas, que funcionan como péptidos de defensa do hóspede. Son activos contra bacterias, fungos e moitos virus con e sen envoltura. Constan de entre 18 e 45 aminoácidos entre os que se inclúen de seis (nos vertebrados) a oito residuos de cisteína conservados. A función destes péptidos nas células do sistema inmunitario é axudar a matar as bacterias fagocitadas, por exemplo nos granulocitos neutrófilos e en case todas as células epiteliais. A maioría das defensinas funcionan uníndose á membrana plasmática microbiana, e, unha vez incrustadas nela, orixinan defectos na membrana similares a poros que permiten o fluxo de ións esenciais e nutrientes, o que acaba matando o microorganismo.
Variedades
Os xenes subxacentes responsables da produción de defensinas son moi polimórficos. Porén, algúns aspectos están conservados; así, as marcas distintivas dunha β-defensina son o seu pequeno tamaño, alta densidade de carga catiónica, e un motivo de seis residuos de cisteína. En xeral, están codificadas por xenes con dous exóns, nos que o primeiro exón codifica unha secuencia líder hidrofóbica e o segundo o péptido que contén o motivo de cisteínas. Todas as defensinas teñen pontes disulfuro. Pero o papel destas cisteínas moi conservadas non é coñecido. Moitos informes revelan que as pontes disulfuro non son necesarias para a actividade antimicrobiana das defensinas de artrópodos. De xeito similar, as defensinas de mamíferos tampouco requiren pontes disulfuro para mostrar actividade antimicrobinana. Suxeriuse que as pontes disulfuro son esenciais para actividades relacionadas coa inmunidade innata nos mamíferos.
As defensinas de insectos aparecen en varias especies e na súa estrutura tridimensional algunhas son moi similares a proteínas das toxinas de escorpións. Do veleno da glándula dunha especie de escorpíón Buthus chinesa obtívose ADN complementario que codificaba un péptido que lembraba a un péptido de tipo defensina de insecto. O precursor do péptido ten unha organización similar en varios aspectos á das defensinas de insectos, como por exemplo son comúns as posicións de varias cisteínas e unha glicina conservada, o que suxire que estes péptidos compartirían un motivo estabilizado por cisteínas. As análises filoxenéticas suxiren que hai semellanzas máis estreitas entre o péptido de escorpión descuberto recentemente e defensinas de insectos antigas na hemolinfa do escorpión, que coas toxinas dos velenos de escorpión. Posteriores investigacións confirmaron as relacións entre as toxinas de canais de potasio e defensinas de insectos na súa estrutura tridimensional conservada e a súa alteración das funcións da membrana dos microbios invasores. A deleción experimental dun pequeno bucle dunha molécula de defensina do veleno parasitoide de himenópteros que comparte atributos coa toxina do escorpión, eliminou os impedimentos estéricos das interaccións entre péptidos e canais. O péptido resultante era unha neurotoxina que inhibía selectivamente os canais de potasio, uníndose aos canais da mesma maneira que as toxinas de escorpións. Os resultados son unha proba estrutural e funcional sobre a base sobre a que evolucionaron estas toxinas.
Función
En marsupiais inmaturos, debido a que ao naceren o seu sistema inmunitario está aínda subdesenvolvido, as defensinas xogan un papel principal na defensa contra os patóxenos. Prodúcense no leite da nai e polo propio marsupial novo.
O xenoma humano contén xenes de teta-defensinas, pero teñen un codón de parada prematuro, o que impide a súa expresión. Creouse unha teta-defensina humana artificial chamada retrocyclin, "fixando" o pseudoxene, e comprobouse que era efectiva contra o virus da inmunodeficiencia humana e outros virus, como o virus herpes simplex e o da gripe A. Actúa principalmente impedindo que estes virus entren nas súas células diana.
Tamén é interesante o efecto das alfa-defensinas sobre a exotoxina producida polo Bacillus anthracis. Chun Kim et al. mostraron como este bacilo, que produce a proteína metaloprotease Factor Letal (LF) dirixida á MAPKK, é vulnerable á proteína-1 de neutrófilos humana (HNP-1). A HNP-1 comportábase como un inhibidor reversible non competitivo do Factor Letal.
Proteínas similares ás defensinas son tamén compoñentes do veleno do ornitorrinco macho.
Antibióticos que imitan a defensinas
Estanse a desenvolver moléculas similares a defensinas (por exemplo PMX-30063) para usalas como antibióticos.
Patoloxía
O nivel dos péptidos alfa-defensina está aumentado en condicións de inflamación crónica.
As alfa-defensinas están incrementadas en varios cancros, incluíndo o cancro colorrectal.
Un desequilibrio de defensinas na pel pode contribuír ao acne.
Unha redución de defensinas no íleo pode predispoñer á enfermidade de Crohn.
Nun pequeno estudo realizado, detectouse un incremento significativo dos niveis de alfa-defensinas en lisados de células T de pacientes de esquizofrenia; en parellas de xemelgos discordantes (afectados e non afectados), os xemelgos non afectados tamén presentaban un incremento, aínda que non tan alto coma o dos seus irmáns enfermos. Os autores suxeriron que os niveis de alfa-defensinas poderían ser un marcador útil para o risco de esquizofrenia.
As defensinas atópanse na pel humana durante condicións inflamatorias como a psoríase e tamén durante a curación de feridas.
Occitania (rexión administrativa)
Occitania (en Occitanie, en Occitània, en Occitània) é unha das 13 rexións que, xunto cos territorios de Ultramar, conforman a República Francesa. A súa capital e cidade máis poboada é Tolosa, mentres que a segunda cidade máis poboada da rexión, Montpellier, retén varias administracións.
No 2015 tiña 5 774 185 de habitantes e unha superficie de 72 724 km², sendo a segunda rexión máis extensa, por detrás de Nova Aquitania. Está localizada ó sueste do país, limitando ó norte con Auvernia-Ródano-Alpes, ó nordeste con Provenza-Alpes-Costa Azul, ó leste co golfo de León (mar Mediterráneo), ó sur con Andorra e España e ó oeste con Nova Aquitania.
Foi creada pola reforma territorial de 2014 coa fusión das anteriores rexións de Languedoc-Rosellón e Mediodía-Pireneos e entrou en vigor o 1 de xaneiro do 2016.
Está dividida en 13 departamentos: Alta Garona, Altos Pireneos, Ariège, Aude, Aveyron, Gard, Gers, Hérault, Lot, Lozère, Pireneos Orientais, Tarn e Tarn e Garona.
Toponimia
A rexión tivo dende o 2014 ata mediados do 2016 o nome temporal de Languedoc-Rosellón-Mediodía-Pireneos (en francés, Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées) foi un termo combinado baseado na suma alfabeticamente ordenada dos nomes das antigas rexións de Languedoc-Rosellón e de Mediodía-Pireneos.
O 24 de xuño de 2016, xusto na data límite do 1 de xullo, o Consello Rexional da rexión adoptou o nome de Occitania (en francés, Occitanie) despois dunha laga consulta pública. O nome procede da rexión histórica e lingüística de Occitania, máis grande que a nova rexión.
Lerma
O topónimo Lerma pode referirse a:
Milla
A milla é unha unidade de lonxitude que non forma parte do sistema métrico decimal. De orixe moi antiga, foi herdada da Antiga Roma e equivalía a mil pares de pasos camiñados por un home (en latín: mille passus, plural: milia passuum). Como os pasos eran dobres, a milla romana era aproximadamente igual a 1 467 m, e polo tanto un paso simple era duns 73 cm.
Antes de establecerse o Sistema métrico a milla foi unha das principais medidas de distancia en todo o mundo occidental, aínda que o seu valor variaba dun país a outro. Coa introdución do sistema métrico, os países latinos e outros moitos comezaron a usar o metro e os seus múltiplos para medir as distancias terrestres, e actualmente utilízase en todo o mundo, excepto nos países anglosaxóns e os do seu ámbito de influencia, onde aínda utilizan a milla.
Actualmente existen 2 tipos xerais de millas: Estatutaria (da que se empregan hoxe dous subtipos) e Náutica.
Milla estatutaria
Defínense dúas millas estatutarias de diferenzas case desprezables, a internacional e a de agrimensura.
Milla de agrimensura
Chamada survey mile en inglés. É usada a diario polo Servizo Público de Agrimensura de Terras dos Estados Unidos. É o equivalente 5.280 pés de agrimensura, aproximadamente 1 609 m.
Milla náutica
A milla náutica (NM, do inglés: Nautical Mile), tamén chamada milla marítima, introduciuse na náutica hai séculos, e foi adoptada, con moi lixeiras variacións, por todos os países occidentais. Aínda é utilizada por todos os navegantes do mundo, ata por aqueles que están afeitos ao sistema métrico. É igualmente usada para a navegación aérea. Equivale a 1 852 metros.
Rally de Finlandia
O Rally de Finlandia, orixinalmente denominado Rally dos Mil Lagos, é un rally que se celebra cada ano pola zona dos 1000 lagos en Jyväskylä, Finlandia desde o ano 1951, foi puntuable para o Campionato de Europa de Rally, así como desde 1959 até 1973, que pasou a formar parte do Campionato do Mundo de Rally até a actualidade, e salvo en 1995 que entrou dentro do calendario da Copa do Mundo de Rally de 2 Litros. Tamén puntuou para o Campionato Mundial de Rally de Automóbiles de Produción (1987-1994, 1996-2002, 2008 e 2010), e o Campionato Mundial de Rally Júnior (2001, 2003-2007 e 2009).
-93
Véxase tamén
Historia ano a ano
Rally de Finlandia
Características
miniatura|235x235px|Estradas de terra entre bosques de coníferas: o Rally de Finlandia no seu estado puro. A proba organízase sempre a finais de agosto, posto que se asegura a ausencia de neve e os días contan con máis horas de luz.
Utilízanse amplos camiños de grava miúda moi fina, semellante á terra batida das pistas de tenis. O trazado é moi lineal, sempre bordeando lagos e entre multitude de coníferas. Compítese a velocidades moi altas e destaca polos seus grandes cambios de rasante e saltos, onde os automóbiles poden alcanzar até case 10 metros de altura a máis de 150 quilómetros por hora, polo peralte das súas curvas e a suavidade da grava miúda. É un dos máis rallies rápidos, con medias de velocidade superiores aos 120 km/h. A marca posúea Jari-Matti Latvala cun Volkswagen Polo R WRC no ano 2005, cunha media de 125,4&nsp;km/h.
A proba tamén é coñecida como a carreira dos mil yumps, dado que o piloto finlandés Timo Mäkinen que na súa época pelexábase coa pronuncia da j inglesa ao pronunciar jump ("salto").
É unha das poucas probas de rally onde os afeccionados pagan unha entrada para gozar dela. Días antes da proba adquiren un forfait en estacións de servizo, así mesmo existen despachos de billetes nos accesos aos tramos como amplos aparcadoiros para os vehículos dos espectadores.
Ouninpohja
Un dos tramos máis coñecidos é o de Ouninpohja que se compite con continuos saltos, rasantes cegos e curvas de alta velocidade. A velocidade media destes tramos de grava miúda superou os 130 km/h, dos máis rápidos na historia do rally. En 2003 o piloto estoniano Markko Martin realizou un salto de 57 m de longo a unha velocidade de 171 km/h. En 2005 Gigi Galli bateu a marca ao alcanzar os 58 metros. A marca do tramo o ten o francés Sébastien Ogier que logrou en 2013 co Volkswagen Polo R WRC un tempo de 15:08.9 e unha velocidade media de 130.7 km/h.
Historia
miniatura|235x235px|[[Carlos Sainz no podio do ano 2004. O español foi o primeiro piloto non nórdico en gañar a proba.]] Os finlandeses creadores do formato actual dos rallies, foron os primeiros en organizalos en pistas de terra pechadas ao tránsito rodado, concienciados por mellorar a seguridade viaria e a propósito de que organizar probas en estradas abertas era unha temeridade. Deste xeito naceron os primeiros rallies cronometrados onde as autoridades permitían competir en pistas pechadas ao tráfico a condición de que se respectase escrupulosamente as normas de tráfico durante enlácelos. O Rally Mil Lagos naceu baixo esta fórmula, de maneira que sempre foi unha proba de velocidade pura. A diferenza das probas da época nas que a regularidade e a experiencia contaba moito, na proba finlandesa isto non servía de nada, posto que a proba a gañaba sempre o máis rápido e o que máis arriscaba.
Nos seus inicios a proba chamouse Jyvaeskylaen Suurajot, que en finés significa A Gran Carreira de Jyväskylä, ata que en 1997 cambiou o seu nome polo de Rally de Finlandia a petición da FIA.
Ao longo dos anos perdeu quilometraxe debida ás imposicións da FIA, e pasou de preto de 2.000 km nos 70 a uns 1.200 na actualidade, dos cales 400 son cronometrados.
No ano 2009, o ruso Evgeny Novikov foi protagonista dun salto no que case colocou o vehículo en posición vertical.
Palmarés
miniatura|235x235px|[[Osmo Kalpala en 1954. O piloto finlandés venceu en tres ocasiones.]] miniatura|235x235px|[[Simo Lampinen en 1964.]] miniatura|235x235px|[[Timo Mäkinen, vencedor de 4 edicións do rally, en 1965.]] miniatura|235x235px|[[Marcus Grönholm en 2001.]] miniatura|235x235px|[[François Duval durante un salto no ano 2004.]] O Rally de Finlandia foi tradicionalmente dominado por pilotos escandinavos, até 1989 unicamente finlandeses e suecos venceron a proba. Os únicos pilotos non escandinavos que a gañaron son: o español Carlos Sainz, quen rompeu a tradición en 1990, o francés Didier Auriol en 1992, o estoniano Markko Märtin en 2003, e o francés Sébastien Loeb en 2008, 2011 e 2012.
Gañadores
Os pilotos con máis vitorias no Rally de Finlandia son Hannu Mikkola e Marcus Grönholm con sete vitorias ambos.
O Mouriscón, Ambosores, Muras
O Mouriscón é un lugar da parroquia de Ambosores no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 5 habitantes (4 homes e 1 muller).
Ministerio de Industria, Enerxía e Turismo de España
O Ministerio de Industria, Enerxía e Turismo de España é o departamento da Adminstración Xeral do Estado encargado de levar a cabo a política industrial de España. Así mesmo, tamén asumiu a maior parte das competencias sobre o desenvolvemento tecnolóxico. O MITC tamén se encarga dos temas de control ao comercio, e da promoción do turismo exterior de España.
miniatura|300px|Sede principal do Ministerio ([[Madrid).]]
O actual ministro de industria é José Manuel Soria.
Estrutura orgánica básica (xaneiro 2012)
A estrutura orgánica básica é: (en cursiva indícanse os organismos autónomos)
Ministro de Industria, Enerxía e Turismo: José Manuel Soria
Lista de ministros de Industria
Integrase no Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía de España
Galiñola negra americana
A galiñola negra americana ou carquexa (Fulica americana) é unha ave da familia Rallidae (rálidos). Non deben confundirse con patos, xa que pertencen a outra orde. Son aves que viven preto da auga, xeralmente en zonas húmidas e corpos de auga abertos de América do Norte. En Galicia é unha rareza accidental. Poden chegar a vivir 22 anos.
É unha ave migratoria que ocupa a maior parte de América do Norte. Vive no Pacífico e sur dos Estados Unidos e México todo o ano e ocupa rexións máis ao norte durante a estación reprodutora do verán. No inverno pode chegar mesmo a Panamá. As galiñolas xeralmente constrúen niños flotantes e poñen de 8 a 12 ovos por posta. As femias e machos teñen aparencias similares, pero poden distinguirse durante as exhibicións agresivas pola plumaxe da cabeza cunha gola máis grande no macho. As galiñolas negras americanas comen principalmente algas e plantas acuáticas, pero tamén animais (tanto vertebrados coma invertebrados) cando están dispoñibles.
Está considerada como especie pouco preocupante en canto ao seu estado de conservación segundo a IUCN. Os cazadores xeralmente evitan matalas porque a súa carne non é comparable á dos patos.
Investigouse moito sobre os hábitos reprodutores da galiñola negra americana. Os estudos atoparon que as nais son as que preferentemente alimentan as crías, as cales son os individuos da especie que teñen plumas máis rechamantes, unha característica coñecida como ornamentos dos polos. As galiñolas negras americanas son tamén susceptibles de parasitismo de crianza conespecífico e na especie evolucionaron mecanismos para identificar que crías son as propias e cales son de femias parasitas.
Taxonomía e sistemática
miniatura|esquerda|Galiñola negra americana en [[Edmonton, Alberta]] miniatura|esquerda|Obsérvense os pés e a parte superior vermella do escudo frontal miniatura|esquerda|Engalando miniatura|esquerda|A galiñola negra americana atópase regularmente en bandadas de certo tamaño. A especie foi descrita por Johann Friedrich Gmelin en 1789. É membro da familia Rallidae, que ten catro subespecies, que son: Fulica americana americana, F. a. alai, F. a. caribaea, e F. a. ardesiaca. Estas subespecies son ás veces consideradas como como especies separadas. Incluíndo estas subespecies como especies habería 11 membros do xénero Fulica distribuídos polo globo.
Describíronse fósiles de galiñolas desde o Plistoceno medio de California, como Fulica hesterna, pero non se poden distinguir das galiñolas negras americanas de hoxe en día. Porén, a galiñola do Plistoceno Fulica shufeldti (antes F. minor), coñecida como parte da fauna do lago fósil, moi posiblemente era unha paleosubespecie da actual (co nome Fulica americana shufeldti), xa que só se diferencia marxinalmente en tamaño e proporcións das aves vivas. Así, parece que as galiñolas negras americanas de tipo moderno evolucionaron durante o Plistoceno medio/tardío, hai uns poucos centos de miles de anos.
O nome do xénero, Fulica, é a palabra que en latín que significaba 'galiñola'. O nome específico, americana, refírese á súa distribución en América do Norte.
Descrición
Mide de 34 a 43 cm de lonxitude e de 58 a 71 cm de envergadura alar. Os adultos teñen un bico curto, groso e branco e un escudo frontal branco, que xeralmente ten unha mancha marrón avermellada preto da parte superior do bico entre os ollos. Machos e femias parecen iguais, pero as femias son menores. A masa corporal nas femias vai de 427 a 628 g e en machos de 576 a 848 g. Os xuvenís teñen a parte superior da cabeza de cor marrón olivácea e un corpo cincento. Convértense ás cores dos adultos aos 4 meses de idade. miniatura|Galiñola negra americana no Museo de Brooklyn - John J. Audubon
Vocalizacións
Realiza diversas chamadas repetidas e sons. O macho e a femia fan diferentes tipos de chamadas. As chamadas de alarma do macho soan puhlk, mentres que a das femias soan puunk. Ademais, os machos estresados fan puhk-coua ou pou-ur, mentes que as femias fan cuua.
Distribución e hábitat
Encóntranse preto da auga en lagos e lagoas rodeados de xuncos, marismas abertas e ríos lentos. Prefiren ambientes de auga doce, pero poden vivir temporalmente en auga salgada durante os meses de inverno.
O seu hábitat reprodutor esténdese desde os pantanos do sur do Quebec ata a costa do Pacífico de Norteamérica e cara ao sur ata o norte de Suramérica. As aves da Norteamérica temperada ao leste das Montañas Rochosas migran ao sur dos Estados Unidos e sur da Columbia Británica. É unha ave residente todo o ano onde as augas permanecen abertas en inverno. O número de aves que permanece todo o ano preto do límite norte da área de distribución da especie parece que se está a incrementar. miniatura|Esqueleto de galiñola negra americana no [[Museo de osteoloxía.]] A migración de outono prodúcese de agosto a decembro, e os machos non reprodutores trasládanse ao sur antes que as femias e os xuvenís. A migración de primavera cara ás áreas reprodutoras ocorre de finais de febreiro á metade de maio, e os primeiros en partir cara ao norte son as aves vellas. Hai probas de que as aves viaxan incluso ata Groenlandia e Islandia.
Galiñola do Caribe
miniatura|esquerda|O tipo de "galiñola do Caribe" co seu escudo frontal branco completo As galiñolas residentes no Caribe e Antillas carecen da porción vermella do escudo frontal e críase anterioremnte que eran unha especie distinta, chamada Fulica caribaea. En 2016, debido ás investigacións que mostraban que o único carácter distinguible entre as galiñolas negras americanas e caribeñas, que era a presenza ou ausencia de vermello no escudo frontal, non era distinto nas galiñolas caribeñas e nalgunhas galiñolas americanas, en lugares onde a presenza de aves errantes das poboacións do Caribe era moi improbable, tiñan escudos brancos completos e, por tanto, non había maneira fiable de distinguir as especies, e non había probas de que as galiñolas americanas e caribeñas realizasen apareamentos selectivos, a Sociedade Ornitolóxica Americana incluíu a galiñola do Caribe como unha simple variación rexional da galiñola negra americana.
Comportamento e ecoloxía
É unha especie moi gregaria, especialmente en inverno, cando as súas bandadas poden ter miles de individuos. Cando nadan sobre a superficie da auga mostran varias formacións colectivas interesantes, como ir en fila dun, a natación sincronizada de alta densidade e a dinámica rotacional, formacións en arcos amplos e dinámicas de engalaxe secuenciais.
Alimentación
Poden mergullarse para buscar alimento pero tamén o buscan en terra. A súa principal fonte de alimento é a vexetación acática, especialmente algas. Porén, son omnívoros, e tamén comen artrópodos, peixes e outros animais acuáticos. Durante a estación reprodutora é máis probable que as galiñolas coman insectos acuáticos e moluscos, os cales constitúen a maioría da dieta dos polos.
Reprodución
miniatura|esquerda|Parella apareándose miniatura|esquerda|Galiñola de pé no niño cos seus ollos vermellos ben visibles miniatura|esquerda|Galiñola negra americana nidificando A estación reprodutora desta galiñola é durante maio e xuño. As parellas que se forman son monógamas durante toda a vida, se teñen un territorio axeitado. Un ciclo reprodutor típico implica múltiples estadios: emparellamento, nidificación, copulación, posta de ovos, incubación e eclosión. Teñen períodos de cortexo longos, que se caracterizan por choques de peteiros, inclinarse, e dar modedelas. Os machos xeralmente inician os choques de peteiros. A medida que a relación de parella é máis evidente, tanto machos coma femias inician o choque de peteiros sempre entre os membros da parella e non con outros individuos. Despois de que os lazos de parella son firmes, a parella busca un territorio para construír un niño. Un lazo de parella faise permanente cando xa se aseguraron un territorio de nidificación. A copulación entre eles sempre segue o mesmo padrón xeral. Primeiro, o macho persegue a femia. Despois, a femia móvese á plataforma de exhibición e agáchase, coa cabea baixo a auga. O macho monta seguidamente a femia, usando as súas uñas e ás para equilibrarse sobre o dorso da femia, mentres que ela saca a cabeza fóra da auga. A relación sexual non dura máis de dous segundos.
Niño
A galiñola negra americana é un incansable construtor de niños e outras estruturas e crea múltiples estruturas durante unha soa estación reprodutora. Fai o niño en sitios agochados entre xuncos altos. Pode construír tres tipos xerais de estruturas: plataformas de exhibición, niños para os ovos e niños para a crianza. Como fai as construcións na auga, as súas estruturas desintégranse doadamente e teñen pouca duración. Os niños para ovos e para crianza son en realidade elaboradas balsas e deben engadirlle continuamente materiais para que se manteñan a flote. As femias son normalmente as que fan a maior parte do traballo de construción.
Posta de ovos
As femias cado empezan a poñer ovos depositan un ovo ao día ata que completan a súa posta. Os ovos normalmente os depositan ao solpor ou a medianoite. Normalmente, nas postas feitas no inicio da estación reprodutora e nas primeiras postas poñen como media dous ovos máis que nas segundas postas e postas do final da estación. En cada estación poñen no niño unha media de 9,0 ovos por posta, mentres que nas postas tardías poñen unha media de 6,4 ovos. Hai unha relación inversa entre o peso dos ovos e a secuencia de posta destes, na que os primeiros ovos son máis grandes que os postos despois na secuencia. É posible inducir unha femia de galiñola a poñer máis ovos do normal retirándolle do niño parte ou todos os ovos que xa puxo. Ás veces, unha femia pode abandonar a posta se se lle retiran suficientes ovos. Porén, non responden á adición experimental de ovos poñendo menos.
A galiñola negra americana é unha renidificadora persistente e substituirá as postas perdidas por outras novas só poucos días despois da súa perda. Un estudo mostrou que o 68% das postas destruídas son finalmente substituídas por outras. As postas de renidificación son caracteristicamente menores que as orixinais nun ou dous ovos, pero isto pode atribuírse a diferenzas no momento de posta e calidade do hábitat en vez de a reservas e dispoñibilidade de alimentos e nutrientes.
As femias máis novas reprodúcense máis tarde na estación e producen ovos máis pequenos que as femias vellas. As súas crías son tamén máis pequenas. Porén, non hai diferenza no tamaño de posta entre as femias máis vellas e as máis novas, como si se observa noutras especies de aves.
Incubación e eclosión
O comezo da incubación dos ovos nesta especie é variable e pode empezar en calquera momento desde a posta do primeiro ovo ou unha vez que se puxo toda a posta. Empezar a incubación antes de poñer a posta completa non é algo moi común entre as aves. Unha vez que empeza a incubación esta continúa sen interrupción. O macho e a femia comparten a responsabilidade da incubación, pero os machos fan a maior parte do traballo durante os 21 días do período de incubación. As femias empezan a renidificar como media seis días despois de que unha posta foi destruída durante a incubación.
A orde de eclosión xeralmente segue a mesma secuencia que a orde de posta. Independentemente de cal foi o tamaño da posta, o número máximo de crías típico é de oito. O abandono de ovos é unha práctica frecuente entre as galiñolas porque as femias a míúdo depositan máis de oito ovos. O tamaño da rolada limita o tempo de incubación, e cando fixeron eclosión un certo número de crías, os ovos restantes son abandonados. O mecanismo para o abandono de ovos aínda non se descubriu. As restricións nos recursos alimenticios poden limitar o número de ovos que os pais deixan que fagan eclosión, ou os ovos restantes poden non proporcionar suficiente estimulación visual ou táctil para incitar ao comportamento de incubación. Unha galiñola negra americana pode ser forzada a deixar que fagan eclosión máis ovos que os que normalmente pon, pero esta descendencia adicional ten unha maior taxa de mortalidade debido a unha inadecuada crianza ou alimentación.
Efectos maternos
As hormonas que pasan do corpo da nai ao ovo afectan o crecemento das crías, así como ao seu comportamento e interaccións sociais. Estas contribucións non xenéticas que fai a nai coñécense como efectos maternos. Na galiñola negra americana descubríronse varios niveis de variación en andróxenos (testosterona e androstenediona) dentro dunha posta e entre postas. Dentro da mesma posta os ovos que se poñen primeiro na secuencia teñen máis andróxenos que os que se poñen despois. As femias que fan tres postas depositan máis andróxenos nas xemas que as que fan só unha ou dúas postas.
Parasitismo de crianza
A galiñola negra americana ten unha estratexia reprodutora mixta e o parasitismo de crianza dentro da mesma especies é un método alterntivo de reprodución. Nun estudo que duron catro anos, atopouse que o 40% dos niños estaban parasitados, e que o 13% de todos os ovos foran postos por femias en niños que non eran o seu. A principal razón para o parasitismo de crianza é o incremento do éxito reprodutivo baixo restricións sociais e ecolóxicas. As femias flotantes sen territorio ou niño fan uso do parasitismo de crianza como o seu principal método de reprodución ou non se reproducen en absoluto. Outras femias poden recorrer ao parasitismo de crianza se as súas postas parcialmente completas son destruídas. O comportamento parasito conespecífico é máis común entre femias que tratan de incrementar o seu número total de fillos. A subministración de alimentos é o factor limitante da supervivencia dos polos e a fame é a causa máis común de morbilidade dos polos. As femias parasitas sortean a restrición de coidados parentais na alimentación poñendo adicionalmente ovos parasitos ademais dos ovos normais do seu niño.
Cando unha femia parasita pon os seus ovos no niño da femia hóspede, esta última nota unha taxa de posta de dous ovos ao día. As femias hóspede poden recoñecer os ovos parasitos cando o seu padrón de posta de ovos se desvía do padrón tradicional dun ovo por día. Que se dea ou non o parasitismo de crianza pode estar infuído polo tamaño corporal da femia parasita potencial en relación ao da femia hóspede potencial. Nas aves as femias parasitas son xeralmente máis grandes que as hóspedes, pero como media, nas galiñolas non hai diferenza de tamaño entre a parasita e a hóspede.
A galiñola negra americana, a diferenza doutras especies parasitadas, ten a capacidade de recoñecer e rexeitar os polos da súa rolada dos parasitos. Os proxenitores rexeitan agresivamente os polos parasitos peteirando neles vigorosamente, afogándoos, impedíndolles que entren no niño etc. Aprenden a recoñecer os seus propios polos ao recibir a impronta por sinais que detectan no primeiro polo que fai eclosión. O primeiro polo que fixo ecolsión funciona, pois, como unha referencia pola cal os proxenitores discriminan entre os polos que nacen despois. Os polos que non se corresponden cos sinais da impronta son considerados parasitos e rexeitados.
O recoñecemento dos polos reduce o custo asociado co parasitismo e as galiñolas son unha das únicas tres especies nas que evolucionou este comportamento. Isto é así porque a orde de eclosión é predicible en galiñolas parasitadas: os ovos da hóspede eclosionan con seguridade antes que os ovos parasitos. Noutras especies nas que a orde de eclosión non é fiable, hai o risco de que se estableza primeiro unha impronta errada cara a un polo parasito e que despois se rexeiten os polos propios. Nesas especies o custo da improta errada accidental é maior que os beneficios de rexeitar os polos parasitos.