cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paraquat
Historia
Aínda que este composto se sintetizou por primeira vez en 1882, as propiedades herbicidas do paraquat non foron recoñecidas ata 1955. O paraquat foi inicialmente fabricado por ICI en 1962, e está hoxe entre os herbicidas máis usados.
Galería de imaxes de crustáceos de Galicia
Galería de imaxes de crustáceos de Galicia.
Paraquat
Historia
A Unión Europea aprobou o uso do paraquat en 2004, pero Suecia, apoiada por Dinamarca, Austria, e Finlandia, apelaron a decisión. En 2007, os tribunais anularon a directiva que o autorizaba indicando que a decisión de 2004 fora incorrecta cando afirmaba que non había indicacións de neurotoxicidade asociadas co produto, e indicando tamén que deberían considerarse os estudos sobre a ligazón do paraquat coa enfermidade de Parkinson.
Furafollas grande
O furafollas grande (Sorex coronatus) é unha especie de mamífero soricomorfo da familia Soricidae.
Características
O furafollas grande presenta un aspecto corporal semellante ao da Sorex araneus, mais con dimensións lixeiramente menores. Aínda que o pelame amosa unha notable variación xeográfica, xeralmente é tricolor, co lombo pardo escuro, os francos máis claros e o ventre pardo agrisado.
Distribución
Ocupa o suroeste de Europa, dende o norte de España até o curso do río Elba, en Alemaña e o extremo occidental de Austria. Tamén está presente na illa de Xersei (Reino Unido). A súa distribución ibérica comprende a franxa setentrional, dende o extremo oriental de Galicia até o noroeste do Pireneo catalán e norte do Sistema Ibérico.
Hábitat
É unha especie de requirimentos basicamente atlánticos. Ocupa unha gran variedade de hábitat, aínda que require chans húmidos con boa cobertura vexetal, coma os bosques caducifolios, mixtos e de coníferas, así como prados alpinos, subalpinos e atlánticos. Na Península Ibérica a súa distribución abrangue dende o nivel do mar até os 2.200 metros. É probable que, como acontece en Centroeuropa, nas zonas que coexiste co Sorex araneus, a súa presenza fica confinada a zonas de menor altitude, debido á existencia dunha exclusión mutua entre ambas as especies.
Dolmen Casa dos Mouros
miniatura|300px| O dolmen Casa dos Mouros é un monumento megalítico situado en Candeán, no concello de Vigo, moi próximo aos campos de adestramento do R.C. Celta e moi preto tamén do Parque Zoolóxico da Madroa.
Foi construído entre fins do V milenio a.C. e o fin do III milenio a.C. Son restos do neolítico, ligados á cultura megalítica que se desenvolveu en Galicia tres ou catro milenios antes do ano 0. Este dolmen catalógase como un dos mellor conservados e de maiores dimensións. É o monumento megalítico máis grande da zona e ten a consideración de Ben de Interese Cultural.
Descrición
O nome de “Casa dos Mouros”, provén dun ser mitolóxico galego (o mouro), cuxa existencia está case sempre ligada aos dolmens e mámoas e a outros lugares históricos e lendarios de toda Galicia.
O dolmen está composto por cinco ortostatos (lousas verticais) que forman as paredes do monumento e a cuberta, que se atopa apoiada sobre unha das lousas. Estas pedras forman o polígono, pesan toneladas e chegan a rondar os 2 metros de altura. A cámara mide arredor de tres metros de longo por dous de ancho.
Historia
Son os restos descubertos dunha tumba dun enterramento neolítico, xa que no seu orixe e no pasado, as pedras estaban cubertas por un pequeno montículo de terra, que é o que recibe o nome galego de “mámoa”. Aínda así, a voracidade dos buscadores de tesouros que chegaban ao lugar guiados polas historias e lendas que contaban a aparición de grandes riquezas, propiciou que as mámoas foran “profanadas” e saqueadas, levando consigo o pouco que atopaban de valor e esnaquizando as posíbeis evidencias de enterramento que puideran chegar ata os nosos días. Ademais, todos estes descubrimentos dan boa conta da ocupación humana destas zonas dende épocas remotas.
Actualidade
En setembro de 1990, o concello de Vigo tivo que mercarlle a un particular a leira onde se sitúa o dolmen, dado que este pretendía construír unha casa nas inmediacións e na que ademais, existen outros monumentos megalíticos como túmulos que no pasado sufriron diversos ataques de vándalos. Despois de tantos anos en mans do concello, o lugar non se atopa debidamente acondicionado, a pesar de que é unha das maiores xoias históricas do municipio de Vigo.
En 2016 sufriu un acto de vandalismo, sendo restaurado pouco despois.
Episodio piloto
Un episodio piloto é o primeiro episodio realizado dunha serie de televisión que se produce coa fin de coñecer se a serie pode ter éxito, tanto de audiencias como de críticas, e se o gasto económico que suporía está xustificado coa posible recepción do produto. É un concepto propio da televisión estadounidense aínda que non exclusivo. Segundo a revista Variety só arredor dun cuarto dos pilotos da grandes cadeas estadounidenses teñen éxito en dar orixe a unha serie. De se realizar a serie o normal é que o episodio piloto, nalgúns casos son dous, sexa o primeiro episodio da nova serie.
Edícula
thumb|Debuxo dunha edícula. Unha edícula (do latín, aedĭcŭla, en plural, aedĭcŭlae) é unha construción pequena empregada como remate doutra, ou un templete que pode servir como tabernáculo ou relicario, entre outras finalidades. É un diminutivo de aedis ou aedes, que significa templo. Aparecen tanto na arquitectura clásica coma na gótica.
Orixe
thumb|upright|Fachada da Biblioteca de Celso. thumb|upright|Edícula nunha casa de [[Herculano.]] Moitas edículas foron santuarios caseiros con pequenos altares ou estatuas dos Lares e Penates. Os deuses Lares eran deidades romanas que protexían a casa e o fogar. Os Penates foron en orixe deuses tutelares, con anterioridade xenios da despensa, converténdose logo en deuses domésticos que gardaban a totalidade da casa e aos cales daba culto a xentilidade.
Outras eran pequenos santuarios dentro de templos máis grandes, normalmente situados sobre un pedestal ou base, e superados por un frontón e rodeado de columnas. Na arquitectura romana as edículas tiñan esta función representativa na sociedade. Instalábanse en edificios públicos como arcos triunfais, portas municipais ou nas termas. A biblioteca de Celso en Éfeso (século II) é un bo exemplo.
Pequenos templetes semellantes, chamados naiskos atopábanse na relixión grega, de uso estritamente relixioso. Anubis, deus da mitoloxía exipcia, é representado a miúdo velando sobre unha tumba simbolizada por unha edícula.
Usos posteriores
Ás veces trátase unha fiestra ou unha fornela cunha estrutura de edícula, nunha sección de parede coma se fose un edificio, ás veces con columnas ou pilastra flanqueando o van, que apoian unha arquitrabe ou frontón ou unha bóveda de aresta arqueada.
Na arquitectura cristiá, a forma tectónica tridimensional dun baldaquino, sobrevoando un altar, pode chamarse ciborio, un dos varios usos dese termo. Na Idade Media, estas construcións en miniatura con personaxes esculpidos decoraban os portais e as galerías superiores das igrexas medievais. Edículas pintadas enmarcan figuras da historia sagrada nas letras capitais dos manuscritos ilustrados.
No século XVIII, en urbanismo e arte de xardíns, as edículas eran construcións colocadas en parques e prazas, máis pechados que os pavillóns e os quioscos e de inspiración antiga. Marcos con forma de edícula, tallados e dourados, son un dos recursos favoritos dos marcos de espello palladianos de Inglaterra de finais dos anos 1720 ata os anos 1740, obra de deseñadores tales como William Kent.
Staatsoper Unter den Linden
A Staatsoper Unter den Linden (en galego Ópera Estatal de Berlín) é o principal teatro de ópera da cidade de Berlín e un dos máis importantes de Alemaña. Localízase no bulevar berlinés de Unter den Linden e tamén é sede da Orquestra Estatal de Berlín.
Aveinte
Aveinte é un concello da provincia de Ávila.
Ten unha superficie de 12,78 quilómetros cadrados, unha poboación de 109 habitantes (2005) e unha densidade de poboación de 8,53 hab/km².
.ag
.ag é o código de internet do dominio de primeiro nivel (ccTLD) de Antiga e Barbuda, administrado pola Escola de Medicina da Universidade de Ciencias da Saúde de Antiga, aínda que quen presta o servizo é NIC AG.
Os rexistros pódense realizar no segundo nivel directamente con .ag, ou nun terceiro nivel con .com.ag, .org.ag, .net.ag, .co.ag, or .nom.ag. Non hai ningún tipo de limitación no rexistro.
Ligazón externa
Toppdomän
Río Mekong
miniatura|dereita|200px|Afluentes principais do Mekong. O Mekong é o río máis longo e importante da Indochina e un dos maiores, non só de Asia, senón da Terra.
Nace no Tíbet e despois dun percorrido de preto de 4.500 km desauga no sur de Vietnam, no mar da China Meridional, tras atravesar antes varios países: China, Laos, Birmania, Tailandia e Camboxa. Nas proximidades de Phnom Penh o seu ancho é de 3 km. O caudal do Mekong oscila entre 15.000 m3/s no período seco e os 60.000 m3/s na estación das chuvias. É navegábel desde Laos ao Vietnam e serve de fronteira entre Birmania e Laos, Tailandia e Laos, e nun curto treito do curso inferior Camboxa e o Vietnam.
É denominado polos vietnamitas Cửu Long, en tibetano Dza-chu, en chinés Lan-ts'ang Chiang (湄公河), e en tai Mae Nam Khong (แม่น้ำโขง).
Percorrido
A nacemento do río, e polo tanto a súa lonxitude exacta, son mal coñecidos. A razón é a existencia de varios afluentes na cabeceira dentro dun contorno de acceso difícil por causa do accidentado do terreo, de modo que se teñen manexado hipóteses de que o seu curso oscila entre 4.350 km (a cifra máis aceptada) e 4.909 km.
Case a metade do curso total do Mekong trancorre dentro da China, onde é chamado o "río turbulento" por mor das gargantas e precipicios que atravesa. Cando deixa China, as augas corren a 500 m de altura.
Xa logo, o río forma a fronteira entre Birmania (ou Myanmar) e Laos ao longo duns 200 km, durante os que se une o río Ruak, no territorio coñecido como o "Triángulo de Ouro", zona que marca a transición entre o curso alto e o baixo do río. Pasa a continuación a facer de fronteira entre Laos e Tailandia durante varios centos de quilómetros, até que entra en Laos, onde volta a ser un río encaixado entre gargantas, nas que forma rápidos e cachoeiras, e onde a súa profundidade apenas alcanza un medio metro durante a estación seca. Ao sur de Luang Prabang o leito ensancha, até inundar a rexión cunha profundidade de 100 metros e por 4 km, sendo o curso moi variábel. Os célebres siluros eran pescados nesta zona anualmente, consonte ritos marcados pola familia real. Durante o seguinte treito o Mekong é un río exclusivamente laosiano, conformando a rexión de Si Phan Don ("catro mil illas"), antes de chegar ás fervenzas de Khone, impracticábeis para a navegación, preto da fronteira con Camboxa. Por aquí pode verse o golfiño de auga doce, especie en perigo de extinción. En Camboxa o río pasa polos cachóns de Sambor, por enriba de Kracheh, últimos desniveis que impiden a navegación. Xusto antes de Phnom Penh, a capital camboxana, está a confluencia co afluente máis importante neste país, o Tonle Sap. Logo de Phnom Penh, o curso divídese en dous ramais, o Bassac e o propio Mekong. Ambos dous brazos reúnense xa no delta.
Xa no Vietnam, o río divídese en dous brazos principais, denominados Tiền Giang ("río de adiante") e Hậu Giang (río de atrás), que desaugan no Mar da China Meridional por nove estuarios, o que explica o nome que lle dan os vietnamitas ao río Sông Cửu Long ou "río de nove dragóns".
Afluentes
Entre os numerosos afluentes do Mekong cómpre salientar os seguintes:
miniatura|esquerda|200px|Cachóns en Si Pha Don, Laos
Xeografía humana
Arredor de 90 millóns de persoas dependen do río, vivindo na súa conca. A maioría moran na rexión chamada o Gran Mekong, que inclúe a provincia de Yunnan na China, Birmania, Laos, Tailandia, Camboxa e o Vietnam. No delta, entre Camboxa e o Vietnam, viven sobre 18.000.000 de habitantes.
O principal medio de vida da zona é o cultivo do arroz. Plántanse un elevado número de variedades de arroz: das 100.000 variedades catalogadas, unhas 40.000 proveñen deste territorio.
O río, en xeral, é usado para irrigación, como receptáculo dos sistemas de drenaxe e de augas residuais, para actividades pesqueiras e de piscicultura, como vía de transporte e como fonte de subministración de auga para industrias e particulares.
Problemas ambientais
Varios encoros foron xa erguidos en afluentes, salientando o de Pak Mun en Tailandia. China ten un gran proxecto de construción de encoros sobre o río, un deles xa construído en Manwan e un segundo en obras en Dachaoshan, e outros doce están en estudo. Trátase dunha estratexia criticada por causa dos danos provocados aos ecosistemas e ao campesiñado.
Desde a construción do primeiro encoro chinés, numerosas especies entraron en perigo de extinción, especialmente o golfiño do Mekong. O nivel da auga ten baixado, os peixes capturados son de menor tamaño e en cantidades inferiores, o porto de Chiang Rai funciona a un cuarto da súa actividade anterior, e a navegación entre esa localidade e Luang Prabang dura dúas xornadas por mor do nivel insuficiente das augas.
Os novos encoros a construír terán un impacto aínda máis negativo unha vez que entren en funcionamento. Todos os países da cunca sufrirán unha contaminación acrecentada (tanto polo desenvolvemento económico como pola falta de aplicación das leis ambientais na China). Pesticidas en uso e residuos de industrias pesadas contaminarán as reservas de comestíbeis e avivarán a medra de algas cos organofosfatos agrícolas. Tamén bloquearán as migracións de certas especies de peixes.
As Pitas, Noal, Porto do Son
As Pitas é un lugar da parroquia de Noal no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia.
Alfonso Mandado
O nome Alfonso Mandado pode referirse a:
Lavoisier
Amais, pode referirse a:
Instituto José Cornide de Estudos Coruñeses
O Instituto José Cornide de Estudios Coruñeses é un organismo galego creado o 3 de xullo de 1964, a iniciativa de Eduardo Sanjurjo de Carricarte. Desde 2023 a súa presidenta é Ana Romero Masiá.
Características
Ten por obxectivo recompilar as actividades culturais durante as distintas épocas na cidade da Coruña. As áreas de estudo son historia, xeografía, tradición e análise das traxectorias de persoeiros coruñeses, entre outros.
Príncipe de Orange
180px|miniatura|dereita|Brasón dos Príncipes de Orange. Príncipe de Orange é un título aristocrático orixinalmente francés, asociado ao principado do mesmo nome, co seu territorio no val do Ródano, no sur de Francia. O príncipe de Orange era vasalo do Ducado de Borgoña e máis tarde do Sacro Imperio Romano Xermánico.
O último descendente dos príncipes de Orange da casa de Baux foi Renato de Chalon, que foi sucedido polo seu curmán adolescente Guillerme IX, conde de Nassau, que máis, coñecido como Guillerme o Taciturno, sería o grande impulsor da independencia dos Países Baixos.
A partir de entón, o principado de Orange quedou asociado á historia dos Países Baixos, sendo un dos títulos da casa real dos Países Baixos.
Batallón Británico
300px|miniatura|Lugares onde loitou o Batallón Británico. O Batallón Británico foi o XVI batallón das Brigadas Internacionais durante a guerra civil española. Aproximadamente 2200 británicos combateron en España.
Antecedentes
Os primeiros británicos en combater en España foron cidadáns británicos que estaban en España como Nat Cohen, o Partido Laborista Independente enviou un pequeno continxente que se uniu ás milicias do POUM ademais os británicos que chegaron entre agosto e setembro formaron a Centuria Tom Mann que se disolveu para integrarse na Columna Thälmann.
Jock Cunningham, John Cornford e outros británicos compuñan a sección de metralladoras do Batallón Comuna de París.
En decembro de 1936, 145 británicos formaron a Compañía Nº I da XIV Brigada que loitaron en Córdoba e desde xaneiro de 1937 en Madrid.
Formación do Batallón Británico
En xaneiro de 1937 os superviventes da Iª Compañía instaláronse en Madrigueras, preto de Albacete, xunto con outros 450 británicos, irlandeses e dos dominios formando un batallón anglofalante de nome oficial, batallón Saklatvala nome que apenas foi utilizado nunca. Formaban o batallón tres compañías de infantería e unha de artillería e numerado como o XVI batallón adscrito á XV Brigada das Brigadas Internacionais. A partir do 9 de xaneiro de 1937 a chegada de novos voluntarios británicos viuse dificultada ao aplicar o goberno británico a lei que prohibía aos seus cidadáns en exércitos estranxeiros. Con todo seguiron chegando británicos recrutados polo Partido Comunista de Gran Bretaña que chegaban a través de París.
Guerra
En febreiro de 1937 o Batallón Británico tivo o seu bautizo de fogo na batalla do Jarama defendendo as súas posicións con gran custo humano, ao final da batalla apenas formaban o batallón 140 homes.
Reforzada por novos homes o Batallón participou a partir do 6 de xullo de 1937 na batalla de Brunete que pretendía cercar pola retagarda ás tropas franquistas. Os británicos con combates corpo a corpo tomaron Villanueva de la Cañada e avanzaron cara Romanillos, pero detidos no cumio do Mosquitos sufriron gran número de baixas, quedando só 110 homes aptos para o servizo. O día 28 produciuse un conato de rebelión ao ordenárselle con algúns homes máis chegados de Albacete iniciar un novo ataque, orde que foi ignorada polo comisario político alegando o cansazo nos seus homes e aínda que o ataque foi suspendido ao estabilizarse as liñas, os mandos do batallón foron enviados a Londres para que o secretario xeral do Partido Comunista Británico tomase unha resolución.
O 27 de setembro as Brigadas Internacionais integráronse no exército republicano, oficialmente o Batallón Británico foi coñecido como o 57 Batallón.
O Batallón Británico interveu na segunda fase da batalla de Teruel, na contención dos nacionais e foron os últimos en deixar a cidade o 22 de febreiro de 1938. Os británicos defenderon Belchite ata o último momento.
Na batalla do Ebro, os británicos cruzaron o 25 de xullo de 1938 o río Ebro entrando en Mora de Ebro chegando ata Corbera entrando nunha batalla de desgaste co bando nacional.
O 24 de setembro o goberno republicano ordenou a retirada das tropas estranxeiras da guerra, os británicos entre eles, 305 británicos volveron en decembro a Gran Bretaña mentres uns 200 quedaban nos cárceres franquistas que eran intercambiados por prisioneiros italianos e que estaban concentrados en San Pedro de Cardeña, nas proximidades de Burgos. En abril de 1939 todos os prisioneiros volveran xa a Gran Bretaña agás Tom Jones, un mineiro galés que sería liberado en marzo de 1940.
Diz
O topónimo galego Diz pode referirse a:
Fred Trump
Frederick Christ Trump, nado en Nova York o 11 de outubro de 1905 e finado en New Hyde Park o 25 de xuño de 1999, foi un promotor inmobiliario e filántropo estadounidense, pai do 45º presidente dos Estados Unidos, Donald Trump.
Traxectoria
Naceu no Bronx no seo dunha familia de inmigrantes alemáns luteranos, Frederick e Elizabeth Christ Trump. Ao pouco da nacenza de Fred, a familia mudou a súa residencia para Woodhaven, en Queens. Cando Fred tiña 12 anos, seu pai morreu no epidemia de gripe de 1918, e súa nai decidiu levar ela o negocio inmobiliario de seu home, e Fred aínda menor de idade entrou en 1923 no negocio inmobiliario, financiado por súa nai edificou a súa primeira casa , cambiando o nome do negocio familiar a E. Trump & Son e construíndo centos de casas en Queens nos anos seguintes. Durante a Gran Depresión a empresa deixou o negocio inmobilario e Fred abriu un supermercado, que vendeu en 1933 para volver ao sector inmobiliario. Durante a segunda guerra mundial construíu apartamentos e barracóns para o persoal da Armada nas proximidades dos principais estaleiros da costa leste. Despois de rematar a guerra centrou o seu negocio na construción de casas para os veteranos retornaban da guerra e complexos como o de Shore Haven en Bensonhurst en 1949 e Beach Haven próximo a Coney Island en 1950 (cun total de 2.700 apartmentos). En 1963–1964 edificou a Trump Village, un complexo de apartamentos en Coney Island. Ao longo dos anos construíu máis de 27.000 apartamentos de baixo custo e casas acaroadas en Coney Island, Bensonhurst, Sheepshead Bay, Flatbush e Brighton Beach en Brooklyn, e mais Flushing e Jamaica Estates en Queens. En 1968 seu fillo, Donald, incorporouse á empresa en 1968 e en 1971 converteuse no presidente da compañía, mentres Fred permanecía como presidente do consello de administración. Na primeira listaxe Forbes 400 publicada en 1982 aparecía cunha fortuna estimada de 200 millóns de dólares, compartida co seu fillo Donald.
Suigrexa
O topónimo Suigrexa pode referirse a varios lugares de Galicia:
Río Leira
O río Leira é un pequeno curso fluvial da comarca de Valdeorras. É afluente do río Sil pola súa beira dereita.
Percorrido
O río Leira nace ao pé do monte Montouto, a uns 1.260 m de altitude en terras que pertencen a Vilamartín de Valdeorras, preto da estrema entre Galicia e Castela e León. Ten unha lonxitude total de 12 km, ao cabo dos que desemboca no río Sil á altura da vila Vilamartín de Valdeorras. O conxunto da súa conca atinxe 45 km².
Todo o seu percorrido descende polo concello de Vilamartín.
Explotación
Un tradicional aproveitamento do río foi para unha ferraría ou mazo, que remontaba ao século XVI, e que era propiedade do mosteiro lucense de Samos. Desamortizada no XIX, seguiu en funcionamento en mans privadas até ben entrado o século XX.
Foi dos primeiros leitos da comarca de Valdeorras, que se utilizaron para a produción de enerxía eléctrica.
Krupnik
thumb|200px|Krupnik [[Polonia|polonés]] O krupnik é un vodka doce tradicional baseado no alcol de gran e o mel, popular en Polonia, Belarús e Lituania. Consiste nun 40%-50% de alcol, mel e ata 50 diversas herbas.
Terá as túas balas
Terá as túas balas é unha novela curta en lingua galega publicada no ano 2000 pola editorial Sotelo Blanco e escrita por Xabier Cid. Foi finalista do Premio de novela curta Manuel Lueiro Rey dese ano. Está dividida en cinco capítulos.
Trama
Un asasino profesional leva un centenar de vítimas nos últimos vinte anos. O seu nome é Damián. A acción discorre en M., un topos imaxinario. Damián, que rolda os corenta anos, recibe a encarga de liquidar un sindicalista dunha empresa de plásticos. Así comeza a novela, que se irá complicando e na que irán desfilando unha serie de personaxes entre os cales destaca a figura de Xulia.
Aeroporto Grantley Adams
O aeroporto internacional Grantley Adams é o aeroporto internacional de Barbados, situado en Seawell, Christ Church. É o único porto de entrada designado para persoas que entran ou saen por aire en Barbados e opera como principal punto de entrada ao Caribe oriental. O aeroporto ten servizos directos a destinos nos Estados Unidos, Canadá, Centroamérica e Europa e serve como centro de conexións secundario para LIAT. No ano 2016 foi o oitavo aeroporto máis concorrido da rexión do Caribe e o terceiro das Antillas Menores tras o aeroporto Raíña Beatrix en Aruba e o aeroporto de Pointe-à-Pitre en Guadalupe. O aeroporto tamén é un importante enlace aéreo para pasaxeiros de cruceiros que saen e chegan ao porto de Bridgetown, e é unha base de operacións para o Sistema Recional de Seguridade e o Centro de Adestramento da Policía Rexional caribeña.
O seu antigo nome era aeroporto de Seawell, antes de que se bautizase na honra do primeiro primeiro ministro de Barbados, Sir Grantley Herbert Adams, no ano 1976. Foi centro de conexións para as defuntas aeroliñas barbadenses Caribbean Airways e REDjet, a sede da aeroliña chárter West Indies Executive Air e antiga sede da escola de voo Coconut Airways.
Madaura
Madaura foi unha cidade de Numidia, na actual Alxeria, orixinariamente parte do reino de Siphax, con Masinisa pasou a Numidia. Despois da segunda guerra púnica pasou a poder dos romanos. Lugar de nacemento de Apuleio e onde estudou Agostiño de Hipona.
Andrei Sakharov
Andrei Dmitrievich Sakharov (en Андре́й Дми́триевич Са́харов), nado en Moscova o 21 de maio de 1921 e finado na mesma cidade o 14 de decembro de 1989, foi un eminte físico nuclear soviético, socialista e activista en favor dos dereitos humanos e as liberdades. Foi galardoado co Premio Nobel da Paz en 1975.
Carreira científica
Sakharov naceu en Moscova en 1921, fillo de Dmitri Ivanovich Sakharov, un profesor de física e pianista afeccionado. O seu avó fora un eminente avogado na Rusia tsarista cunha conciencia humanista particularmente orientada cara á xustiza social e a abolición da pena capital. A nai de Sakharov foi Ekaterina Alekseievna Sakharova, de ascendencia grega. O humanismo e a conciencia social da súa familia influíu decisivamente na súa personalidade, e aínda que o seu bisavó fora sacerdote ortodoxo e foi bautizado, o ateísmo do seu pai impediu a influencia de ideas relixiosas na súa formación ou na súa vida. A pesar diso, cría que o universo e a vida humana son gobernadas por unha forza condutora superior e que non se pode abranguer cientificamente.
Sakharov entrou na Universidade Estatal de Moscova en 1938. Debido á evacuación de 1941 por causa da segunda guerra mundial, graduouse en Achkhabad, hoxe Turkmenistán. Dedicouse entón á investigación en laboratorio en Ulianovsk. Casou en 1943 con Klavdia Alekseievna Vikhireva, con quen tivo dúas fillas e un fillo antes de que ela morrese en 1969. Regresou a Moscova en 1945 para estudar no Departamento de Física Teórica do Instituto de Física Lebedev (FIAN) da Academia Rusa das Ciencias. Alí doutorouse en 1947.
Ao finalizar a segunda guerra mundial, Sakharov investigou sobre os raios cósmicos. A mediados de 1948 participou no proxecto soviético para construír a Bomba atómica, baixo a dirección de Igor Kurchatov. O primeiro dispositivo atómico soviético ensaiouse o 29 de agosto de 1949. Tras mudarse a Sarov (provincia de Nizhnii Novgorod) en 1950, Sakharov desempeñou un papel destacado no desenvolvemento da bomba de hidróxeno ou bomba H. O primeiro dispositivo de fusión soviético entrou en probas o 12 de agosto de 1953, empregando o denominado deseño Sloika. En 1953 foi elixido membro de pleno da Academia Rusa das Ciencias e outorgóuselle a primeira das súas tres medallas de Heroe do Traballo Socialista (Герой Социалистического Труда). Sakharov continuou o seu traballo en Sarov, sendo a súa actividade esencial desenvolver a primeira bomba de hidróxeno soviética de escala megatón, empregando un deseño que en Rusia se coñeceu como "Terceira Idea de Sakharov", e nos Estados Unidos como deseño Teller-Ulam. Foi ensaiada baixo o nome RDS-37 en 1955. Unha variante de maior tamaño do deseño Sakharov foi a bomba Tsar de outubro de 1961, de 50 megatóns de potencia, e o artefacto nuclear máis potente xamais detonado.
En 1950 tamén propuxo unha idea para un reactor nuclear de fusión controlado, o tokamak, que era aínda o deseño básico para a maior parte dos desenvolvementos actuais. Sakharov, xunto con Igor Tamm, propuxo confinar un plasma ionizado a temperatura extremadamente alta mediante campos magnéticos toroidais para controlar a fusión termonuclear.
En 1951 inventou o primeiro xerador magnetoimplosivo, comprimindo campos magnéticos mediante explosivos. Chamou a este dispositivo o xerador MK (magnetocumuladores). O MK-1 radial produce un campo magnético pulsado de 25 megagauss (2500 teslas). O MK-2 helicoidal xera até 100 millóns de amperes en 1953. Sakharov entón ensaiou o "canón de plasma" impulsado por xeradores MK, no que un pequeno anel de aluminio era vaporizado por causa das xigantescas correntes inducidas, producindo un plasmoide toroidal estable e autocontido que era impulsado a 100 km/s. Sakharov suxeriu máis adiante substituír a bobina do xerador MK por un gran solenoide supercondutor para comprimir magneticamente e enfocar explosións nucleares subterráneas para producir un efecto similar aos mísiles antiblindaxe e cargas explosivas en demolición (shaped charge effect), nas cales a enerxía da explosión é guiada e enfocada sobre o obxectivo. Segundo as súas teorías e cálculos, poderíanse enfocar 1023 protóns por segundo sobre unha superficie de 1 mm² e provocar a colisión de dous feixes deste tipo, pero non se sabe de ningún experimento que demostre esta idea.
A partir de 1965 Sakharov regresou á investigación básica e comezou a traballar nos campos da física de partículas e a cosmoloxía.
Centrouse especialmente na explicación da asimetría de barións do universo, sendo o primeiro científico que introduciu dous universos (ou "capas") unidos entre si polo Big Bang. Sakharov logrou entón unha simetría CPT completa, dado que a segunda capa é enantiomórfica (simetría P), ten unha frecha de tempo oposta (simetría T) e está constituída principalmente por antimateria (simetría C) debido a unha violación CP oposta. No seu modelo, os dous universos non interactúan, agás a través da acumulación local de materia, cunha densidade e presión que fosen suficientemente altas como para conectar as dúas capas mediante unha ponte sen espazo-tempo entre elas, senón por continuidade xeodésica máis aló do radio límite para o intercambio de masa. Sakharov chamou a tales singularidades un colapso e un anticolapso, que son unha alternativa á parella burato negro e burato branco da teoría de buratos de verme. Sakharov tamén propuxo a idea da gravidade inducida como unha teoría alternativa á gravidade cuántica.
Activismo
miniatura|Edificio de Nizhnii Novgorod no que foi obrigado a vivir Andrei Sakharov entre 1980-86. Actualmente o seu apartamento é un museo. miniatura|Danke, Andrej Sacharow, mural en homenaxe a Andrei Sakharov pintado en 1990 sobre o [[muro de Berlín.]] Nun primeiro momento Sakharov estaba convencido da importancia do seu traballo aplicado ao desenvolvemento das armas nucleares. Pero ao pouco tempo, dende finais dos 50, foi tomando maior conciencia das implicacións reais dos seus descubrimentos e albiscou riscos tales como unha guerra termonuclear ou a contaminación por radioactividade. Desta forma, cambiou radicalmente a súa postura. Durante a década dos 60 tivo un activo papel contra a proliferación das armas nucleares e das probas nucleares na atmosfera, dando como froito o tratado de prohibición de probas atmosféricas, espaciais e submarinas, asinado en Moscova en 1963. A partir de entón, por propia convicción e por crecente imposición do seu goberno, foise afastando progresivamente da física nuclear aplicada, para dedicarse máis á cosmoloxía básica.
O que supuxo un punto de inflexión na consideración que tiña do goberno soviético, foi a súa postura contraria á carreira armamentística baseada en mísiles balísticos (con cabeza nuclear), carreira na que competían os Estados Unidos e a URSS no apoxeo da guerra fría. Nunha carta secreta datada o 21 de xullo de 1967, e dirixida ao dirixente soviético da época, Sakharov expuña a necesidade de aceptar unha proposta de rexeitamento bilateral dos mísiles nucleares, polo risco dunha guerra nuclear mundial. En devandito manuscrito, Sakharov solicitaba a publicación do mesmo na prensa, cousa que foi rexeitada (e a súa exposición ignorada). En maio de 1968 finalizou un ensaio titulado Progreso, coexistencia pacífica e liberdade intelectual, no que desenvolvía as ideas de devandita carta. O castigo non tardou en chegar: prohibíuselle investigar en calquera dos centros e laboratorios militares da URSS e foi desposuído das honras adquiridas.
En 1970 colaborou na fundación do Comité polos Dereitos Humanos de Moscova. A medida que transcorría o tempo, maior era o seu activismo, e maior a represión gobernamental. En 1972, xa con 51 anos, contraeu matrimonio coa pacifista Yelena Bonner, supondo quizais un balón de oxíxeno para a súa asfixiada loita.
Como recoñecemento internacional ao seu esforzo chegoulle, en 1973, o seu nomeamento ao Premio Nobel da Paz, pero non foi ata 1975 que lle foi outorgado. En todo caso, non se lle permitiu saír da URSS, de xeito que foi a súa esposa a encargada da lectura na cerimonia de aceptación do premio. O discurso foi titulada de forma similar ao seu ensaio de 1968: Paz, progreso e dereitos humanos, considerando estas tres metas reciprocamente dependentes na súa consecución (é dicir, non se pode alcanzar unha sen alcanzar as outras dúas). Dito discurso non era unha simple apoloxía contra as armas nucleares, senón unha denuncia das causas das grandes ameazas contra a humanidade (aniquilación nuclear, fame, contaminación, espolio de recursos, superpoboación e deshumanización), e unha defensa dos avances científicos, das liberdades e da disidencia.
As ideas de Sakharov sobre o desenvolvemento social levárono a propor o principio de dereitos humanos como base de toda política. Na súa obra afirmaba que "o principio de que o que non está prohibido está permitido, debe ser entendido literalmente", negando a importancia e validez de todas as normas morais ou culturais que non estivesen plasmadas nas leis.
O 22 de xaneiro de 1980 foi arrestado polas súas protestas públicas contra a presenza militar soviética de Afganistán e foi forzado ao exilio na súa propia patria, illándoo na cidade de Gorky (hoxe Nizhnii Novgorod), unha cidade pechada e inaccesible aos estranxeiros. O control da KGB durou ata decembro de 1986, ano en que Mikhail Gorbachev iniciou as súas políticas aperturistas coñecidas como perestroika e glasnost. Aproveitando o novo clima político, permitíuselle regresar a Moscova e iniciou as primeiras organizacións políticas independentes e legais, culminando en marzo de 1989, cando Sakharov foi elixido parlamentario (dentro da oposición) no Congreso dos Deputados do Pobo.
Suigrexas, Noal, Porto do Son
Suigrexas é un lugar da parroquia de Noal no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia.
Andrei Sakharov
Activismo
En 1985 fundáronse os Premios Sakharov, nomeados desta forma na súa honra, uns galardóns que outorga anualmente o Parlamento Europeo a persoas e organizacións dedicadas aos dereitos humanos e ás liberdades.
En 1990 o artista ruso Dmitri Vrubel pintou o mural Danke, Andrej Sacharow sobre os restos do muro de Berlín, como homenaxe á súa loita polas liberdades. O mural aínda se conserva na East Side Gallery.
TRD (Renfe)
Historia
As primeiras unidades S-594 foron entregadas a RENFE en 1997 e as primeiras viaxes comerciais tiveron lugar en Galiza, a partir do 28 de setembro dese mesmo ano, entre as cidades da Coruña e Vigo. En maio de 1998 estes servizos botaron a andar en Andalucía e, desde 1999, entre Madrid e Salamanca.
Cubriron numerosas liñas e foron paulatinamente sendo substituídos por servizos R-598, MD e Intercity, para os que se empregaron vehículos máis modernos nos máis dos casos.
A marca TRD en Galiza
As primeiras unidades dos 594 foron bautizadas con nomes de ilustres galegos, que apareceron rotulados sobre vinilo nas cabeceiras dos automotores coa cor da franxa da bandeira galega, facéndose logo de xeito análogo coa cor verde para os vehículos destinados a Andalucía.
En 2004 anunciábase o que sería a progresiva substitución deste servizo coa chegada das novas unidades da serie 598. Porén, a repercusión da que gozaron as siglas TRD foi tal, que anos despois da súa extinción aínda seguían a ser empregadas entre usuarios e medios de comunicación.
Características
A posta en servizo da serie 594 supuxo unha serie de melloras con respecto ao material motor diésel existente en canto a confort (asentos reclinábeis, aire acondicionado, portas corredeiras illantes, mesas encartábeis en cada asento, ...) e velocidade (incremento a 160 km/h), que fixeron que as liñas operadas con este tipo de vehículos fosen denominadas baixo a nova marca TRD para podelas distinguir dos trens rexionais precedentes, de menores prestacións. Dispuñan de clase única e durante un tempo circularon por liñas de alta velocidade mediante cambio de largo CAF.
Os automotores diésel que sucederían aos 594 tamén trouxeron melloras en canto a prestacións, polo que a denominación TRD ficou restrinxida a servizos realizados con esta serie.
Cardelle
O topónimo galego Cardelle pode referirse a:
Tetanospasmina
miniatura|300px|Estrutura da tetanospasmina miniatura|Mecanismo de acción da tetanospasmina miniatura|Cadea pesada da toxina tetánica fragmento C A tetanospasmina ou toxina tetánica (tamén toxina espasmoxénica ou TeNT) é unha neurotoxina extremadamente potente producida pola célula vexetativa de Clostridium tetani en condicións anaerobias, que causa o tétano. Non se coñece que teña algunha función para os clostridios no ambiente do solo, onde normalmente vive. A súa LD50 é duns 2,5-3 ng/kg, polo que é a segunda toxina máis letal coñecida, despois da toxina botúlica (con LD50 2 ng/kg) Porén, estas probas de medición de LD50 foron realizadas só en ratos, os cales poden reaccionar á toxina de maneira diferente aos humanos e outros animais.
C. tetani tamén produce a exotoxina tetanolisina, que non é unha neurotoxina senón unha hemolisina, que causa a destrución dos tecidos.
Distribución
A tetanospasmina ou, por antonomasia, toxina tetánica espállase a través dos espazos tisulares ata o sistema linfático e o vascular. Entra no sistema nervioso nas unións neuromusculares e migra a través dos troncos nerviosos e no sistema nervioso central (SNC) por transporte retrógrado axonal usando as proteínas dineínas.
Estrutura
A toxina é unha proteína de 150kDa de peso molecular. Está codificada no xene TetX e tradúcese como unha proteína que despois é cortada en dúas partes: unha cadea pesada de 100 kDa ou cadea B e outra lixeira de 50 kDa ou cadea A. As cadeas están conectadas por medio dunha ponte disulfuro.
O xene TetX que codifica esta proteína está localizado no plásmido PE88. Ten homoloxías co xene da toxina botúlica.
A secuencia desta proteína pode consultarse en Uniprot co número de identificación P04958. Varias estruturas do dominio de unión e o dominio peptidase foron resoltas por cristalografía de raios X e poden encontrarse en PDB. Un resumo destas estruturas está dispoñible na aplicación UniPDB en PDBe, por exemplo ou.
Mecanismo de acción
O mecanismo da acción da TeNT pode describirse e 6 etapas:
Os primeiros tres pasos perfilan a viaxe da toxina tetánica desde o sistema nervioso periférico ao lugar onde vai ser finalmente captada no sistema nervioso central e onde terá o seu efecto final. Os últimos tres pasos representan os cambios necesarios para o mecanismo final da neurotoxina. O transporte ás neuronas inhibidoras do sistema nervioso central empeza cando a cadea B media a unión neuroespecífica da TeNT á membrana terminal do nervio. Únese a polisialogangliósidos GT1b, de maneira similar á neurotoxina botúlica. Tamén se une a outro receptor proteico ancorado a GPI mal caracterizado e máis específico para a TeNT. Tanto o gangliósido coma a proteína ancorada a GPI están localizados en microdominios lipídicos e ambos son un requisito necesario para a unión específica da TeNT. Unha vez que se une a neurotoxina, vai ser endocitada no nervio e empeza a viaxar polo axón ás neuronas da medula espiñal. O seguinte paso, a transcitose desde o axón ata as neuronas inhibidoras do sistema nervioso central, é unha das partes menos coñecida da acción da TeNT. Están implicadas polo menos dúas vías, unha que depende da reciclaxe do sistema de vesículas sinápticas 2 (SV2) e outra que non.
Unha vez que a vesícula está na interneurona inhibidora, a súa translocación é mediada polo pH e temperatura, especificamente un pH ácido (baixo) na vesícula e temperaturas fisiolóxicas normais. Unha vez que a toxina foi translocada ao citosol a ponte disulfuro é reducida, principalmente polo sistema redox da NADPH-tiorredoxina redutase-tiorredoxina e a cadea lixeira xa pode clivar o enlace Gln76-Phe77 da sinaptobrevina. A clivaxe da sinaptobrevina (unha proteína SNARE) afecta á estabilidade do seu núcleo SNARE ao impedirlle pasar á conformación de baixa enerxía, que é a diana para a unión da proteína de fusión de vesículas NSF. A sinaptobrevina é unha proteína integral V-SNARE necesaria para a fusión das membranas das vesículas. A clivaxe da sinaptobrevina é a acción final da TeNT e incluso en baixas doses a neurotoxina inhibe a exocitose dos neurotransmisores nas interneuronas inhibidoras. O bloqueo destes neurotransmisores é o que causa os efectos fisiolóxicos que acompañan a TeNT, especificamente o bloqueo dos neurotransmisores GABA e glicina.
Río Segura
260px|miniatura|O río Segura en Guardamar O río Segura (en latín Thader, en árabe Oued Al abyad, «río branco») é un río do sueste de España.
Tetanospasmina
Mecanismo de acción
O resultado é que a toxina tetánica causa violentas parálises espásticas ao bloquear a liberación de ácido γ-aminobutírico (GABA). O GABA é un neurotransmisor que inhibe as motoneuronas.
Río Segura
O Segura nace en Fuente Segura, a 5 quilómetros de Pontón Bajo, no concello de Santiago-Pontones (Xaén). Percorre as provincias de Xaén, Albacete, Murcia e Alacant. Desemboca no mar Mediterráneo, en Guardamar del Segura (Alacant), tras un curso de 325 km, cubrindo a súa conca hidrográfica unha área de 19.525 km².
Tetanospasmina
Mecanismo de acción
A ación da cadea A, ademais de impedir que as neuronas afectadas liberen os neurotransmisores inhibidores GABA e glicina, tamén impide a de transmisores excitadores, ao degradarf a proteína sinaptobrevina 2. A consecencia disto é unha perigosa sobreactividade nos músculos co máis pequeno dos estímulos, é dicir, o fallo da inhibición dos reflexos motores por estimulacion sensorial. Isto causa contraccións xeneralizadas da musculatura agonista e antagonista, o que se denomina espasmo tetánico.
Importancia clínica
Os espasmos tetánicos poden ocorrer nunha forma distintiva chamada opistotonos e ser suficientemente graves como para fracturar ósos longos. Os nervios máis curtos son os primeiros en ser inhibidos, o que orixina aos característicos síntomas iniciais na cara e mandíbula, riso sardónico e trismo (boca fortemente pechada).
A unión da toxina ás neuronas é irreversible e a función nerviosa só pode recuperarse polo crecemento de novas terminais e sinapses.
Inmunidade e vacinación
Debido á súa extrema potencia, incluso unha dose letal de tetanospasmina pode ser insuficiente para provocar unha resposta inmune. As infeccións de tétano adquiridas de forma natural non proporcionan, pois, inmunidade a infeccións posteriores. A inmunización (que non é permanente e debe repetirse periodicamente) utiliza en vez da toxina un toxoide menos letal derivado da toxina, como na vacina do tétano e nalgunhas vacinas de combinación (como a DTP).
Leroy Chiao
Leroy Chiao, nado en Milwaukee (Wisconsin) o 28 de agosto de 1960, é un astronauta estadounidense, que formou parte das misións STS-65, STS-72, STS-92 e Soiuz TMA-5 e da Expedición 10 da Estación Espacial Internacional. Pasou un total de 229,36 días no espazo.
Traxectoria
Chiao é graduado en enxeñería química pola Universidade de California en Berkeley en 1983 e máster e dourado na mesma disciplina pola Universidade de California en Santa Barbara en 1985 e 1987.
Foi seleccionado pola NASA en xaneiro de 1990, converténdose oficialmente en astronauta en xullo de 1991. Cualificouse para ser Comandante da Estación Espacial, Oficial Científico da Estación e especialista de carga do transbordador espacial. Participou nas misións STS-65, STS-72, STS-92 e Soiuz TMA-5 e formou parte da Expedición 10 da Estación Espacial Internacional como Comandante. Deixou a NASA en decembro de 2005.
Abstract Factory
Abstract Factory (Fábrica Abstracta) é un padrón de deseño para o desenvolvemento de software.
O padrón de fábrica abstracta (abstract factory pattern) é un padrón de deseño de software que nos ofrece unha forma de encapsular un grupo de fábricas individuais que teñen un tema común. No seu uso normal, o cliente de software crea unha posta en funcionamento concreta da fábrica abstracta e logo usa as interfaces xenéricas para crear obxectos concretos que son parte do tema. O cliente non sabe nin lle importan os obxectos concretos que obtén de cada unha destas factorías internas xa que só usa as interfaces xenéricas dos seus produtos.
Este padrón separa os detalles de posta en funcionamento dun conxunto de obxectos do seu uso xeral.
Unha factoría é o lugar ou a clase concreta no código onde os obxectos son construídos. A idea ó usar o padrón é illar a creación dos obxectos do seu uso. Isto da liberdade para crear novos tipos derivados sen ningún cambio no código que utiliza a clase base.
O uso deste padrón fai posible intercambiar postas en funcionamento concretas sen cambiar o código que as usa, incluso en tempo de execución. De tódolos xeitos, o uso deste padrón, así coma con padróns similares, pode resultar unha complexidade innecesaria e un traballo extra para a escritura do código inicial. Usado correctamente, este traballo extra na escritura inicial acelera moito a seguinte posta en funcionamento da factoría.
Definición
A idea detrás deste padrón de deseño é a de crear familias de obxectos relacionados ou dependentes entre si sen especificar as súas clases concretas.
Uso
A factoría determina o tipo concreto do obxecto a crear, así coma a propia creación deste. De tódolos xeitos, só devolve un punteiro abstracto ó obxecto concreto creado.
Isto illa o código cliente da creación do obxecto, tendo clientes que pidan a un obxecto fábrica crear un obxecto do tipo abstracto desexado e retornando un punteiro abstracto ó obxecto.
Como a factoría só devolve un punteiro abstracto, o código cliente non sabe, e polo tanto non é dependente do tipo concreto real do obxecto que se acaba de crear. De tódolos xeitos o tipo do obxecto concreto, e polo tanto, a factoría concreta, é coñecido pola factoría abstracta. Por exemplo, a factoría pode lelo dun ficheiro de configuración. O cliente non ten porqué especifica-lo tipo xa que foi especificado no ficheiro de configuración, o que significa:
Diagrama de clases
Ficheiro:Abstract factory GL.svg
North Utah Satellite
North Utah Satellite, máis coñecido pola abreviatura Nusat ou Nusat 1, foi un satélite artificial estadounidense lanzado o 29 de abril de 1985 mediante o transbordador espacial Challenger desde o Centro Espacial de Cabo Cañaveral. O seu obxectivo principal era avaliar un método para medir os sistemas de radar secundario da Axencia Federal de Aviación.
Características
Nusat 1 foi un proxecto conxunto entre a Universidade do Estado en Weber e a Universidade do Estado de Utah para construír un novo tipo de satélites pequenos, simples e de baixo custo. Nusat 1 foi usado como método para avaliar os feixes dos sistemas de radar secundarios da Axencia Federal de Aviación.
O satélite tiña unha masa de 54,5 kg e foi lanzado desde a baía de carga do transbordador especial. Reentrou na atmosfera o 15 de decembro de 1986, tras 20 meses en órbita