cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Segmento M
Furgonetas grandes de pasaxeiros
A partir de 2017, as cinco furgonetas de pasaxeiros máis vendidas en Europa foron a Volkswagen Transporter, Fiat Ducato, Mercedes-Benz V-Class, Mercedes-Benz Viano e Renault Trafic.
Muhammad al-Idrisí
Traxectoria
Muhammed al-Idrisí naceu (probabelmente) Ceuta daquela pertencente ao Califato almorábide. De familia nobre dos hammudíes de Málaga e do rei Idris II. A súa familia abandonou Málaga ao caer esta en mans do reino de Granada en 1057. Educado en Ceuta, trasladouse despois a Córdoba, cidade que describe con minuciosidade na súa obra de xeografía. En data indeterminada foi invitado por Roxerio II de Sicilia, rei normando establecido na illa de Sicilia, para o que se supón que cartografou unha esfera celeste e un disco representando o mundo coñecido no seu tiempo, ambos os traballos en prata.
En 1154, Al-Idrisí confeccionou un gran mapamundi orientado en sentido inverso ao utilizado actualmente (o norte abaixo e o sur arriba), coñecido como a Tabula Rogeriana, acompañado por un libro, denominado Xeografía. O rei siciliano deu a estas obras o nome conxunto de Nuzhat al-Mushtak, aínda que na obra de Al-Idrisí aparecen mencionadas como Kitab Ruyar ("Libro de Roxerio").
Atribúeselle tamén a elaboración dunha segunda edición ampliada, realizada en 1161, co título de Os xardíns da humanidade e o entretemento da alma, pero todas as súas copias perdéronse. Unha versión abreviada desta edición, chamada Xardín dos Gozos, aínda que máis coñecida como o Pequeno Idrisí, publicouse en 1192. Porén, non se teñen probas fiábeis da súa autoría.
Ademais destas dúas obras xeográficas, Al-Idrisí redactou unha enciclopedia de farmacoloxía chamada Kitāb al-ğāmi’ li-ṣifāt aštāt an-nabāt wa-ḍurūb anwā’ al-mufradāt ("Libro compendio da descrición de diferentes plantas e as diversas especies de simples medicinais").
Libro de Roxerio
O Libro de Roxerio ou Kitab Ruyar, que mostra o mundo dividido en sete rexións climáticas, facilita as distancias entre as cidades principais e describe os costumes, as persoas, os produtos e o clima do mundo coñecido.
Este libro non é unha fonte histórica perfecta, xa que Al-Idrisí, seguía o costume daquela época e de séculos posteriores, e baseose noutras fontes. Por exemplo, combinou a descrición da antiga Polonia coa do territorio da actual República Checa, como "un país rodeado por montañas".
A principal inspiración de Al-Idrisí foron dous xeógrafos da era preislámica: Paulo Orosio, un hispano cuxa historia popular, escrita no século V, incluía un volume de xeografía descritiva, e Claudio Ptolomeo, o maior dos xeógrafos clásicos, cuxa Geographia, escrita no século II, perdérase totalmente para Europa, pero se conservara no mundo musulmán nunha tradución ao árabe. Logo daríase a coñecer novamente tras a tradución ao latín por Jacobus Angelus entre 1405 e 1410.
Relevancia
miniatura|300px|Mapamundi pertencente á Tabula Rogeriana miniatura|300px|O mesmo mapa, posto do revés Considérase a Al-Idrisí como un dos máis importantes xeógrafos medievais, dada a cantidade de información xeográfica recompilada. Así mesmo, sostivo a teoría da esfericidade da Terra e, aínda que os seus mapas tiñan forma circular, explicaba que o disco só simbolizaba a forma do mundo: "a Terra e redonda como unha esfera, e as augas adhírense a ela e mantéñense nela a través de un equilibrio natural que non sofre variación".
O seu relato da travesía da Maghrurin ou "Homes enganados" desde Lisboa polo Atlántico (unha viaxe na que probabelmente visitaron Madeira e as Canarias) influíu probabelmente nas travesías posteriores de españois e portugueses cara a América e ao redor de África, respectivamente.
Porén, Al-Idrisí compartía o temor dos seus contemporáneos cara ao océano Atlántico como escuro, frío e interminábel (Mare Tenebrosum), idea suxerida xa por Eratóstenes a partir dun cálculo aproximado da distancia a Asia polo oeste.
Na España do século XVI, o Nuzhat al-Mushtak foi a obra preferida para aprender o árabe, tanto polos mouriscos como polos monxes cristiáns. Isto contribuíu a acrecentar a súa popularidade.
Morte de Al-Idrisí
Non existe constancia acerca do lugar da súa morte. Podería ocorrer tanto en Córdoba, como en Ceuta ou nalgún lugar de Sicilia. En 1138, Al-Idrisí fora invitado por Roxerio II de Sicilia a Palermo porque alí estaría a salvo dos "reis musulmáns", celosos da procedencia de Al-Idrisí, pertencente á "casa do Califato" segundo unha expresión atribuída ao propio Roxerio II de Sicilia. Existe certo consenso entre os investigadores respecto a que permaneceu en Sicilia até o falecimiento de Roxerio II en 1154, e é probábel que permanecera alí até a súa propia morte. Outras fontes indican que retornou a Ceuta.
Clorofílida
As clorofílidas son os precursores das clorofilas. A clorofílida a e a clorofílida b son os precursores biosintéticos da clorofila a e a clorofila b, respectivamente. Os seus grupos de ácido propiónico son convertidos en fitil ésteres polo encima clorofila sintase no paso final da súa ruta de síntese. Así, o principal interese destes compostos químicos foi no estudo da biosíntese da clorofila nas plantas, algas e cianobacterias. A clorofílida a é tamén un intermediario da biosíntese das bacterioclorofilas.
Estruturas
miniatura|esquerda|Clorofílida a, (R=H). Na clorofílida b, o grupo metilo mostrado no cadro verde é substituído por un grupo formilo. A clorofílida a é un ácido carboxílico (R=H). Na clorofílida b o grupo metilo na posición 13 (segundo a numeración da IUPAC para a clorofílida a) e salientado no cadro verde, é substituído por un grupo funcional formilo.
Pasos da biosíntese ata a formación de protoporfirina IX
Nos pasos iniciais da biosíntese, que empezan co ácido glutámico, créase un tetrapirrol polos encimas desaminase e cosintetase, que transforman o ácido aminolevulínico a través do porfobilinóxeno e o hidroximetilbilano en uroporfirinóxeno III. Este último é o primeiro intermediario macrocíclico común ao hemo, sirohemo, cofactor F430, cobalamina e a propia clorofila. Os seguintes intermediarios son o coproporfirinóxeno III e o protoporfirinóxeno IX, que é oxidado ao composto totalmente aromático protoporfirina IX. A inserción de ferro na protoporfirina IX en, por exemplo, mamíferos dá lugar ao hemo, o cofactor transportador de oxíxeno polo sangue, pero as plantas combinan magnesio en vez de ferro e dan lugar, despois de varias transformacións, á clorofila para a fotosíntese.
Biosíntese de clorofílidas a partir de protoporfirina IX
Os detalles das últimas etapas da vía biosintética da clorofila difiren na plantas (por exemplo Arabidopsis thaliana, Nicotiana tabacum e Triticum aestivum) e bacterias (por exemplo Rubrivivax gelatinosus e Synechocystis) nas cales foi estudada. Porén, aínda que os xenes e encimas varían, as reaccións químicas implicadas son idénticas.
María Catrileo
María Catrileo Chiguailaf de Codo, nada en Nueva Imperial en 1944, é unha lingüista mapuche das linguas castelá, inglesa e mapuche. En 2009 recibiu o Premio Provincial de Conservación de Monumentos Nacionais debido aos seus estudos de falantes da lingua mapuche.
Traxectoria
Nada en Nueva Imperial, pasou a súa nenez nunha comunidade mapuche e logo trasladouse para estudar en Temuco, e posteriormente a Concepción. A súa lingua materna é o mapuche, mais durante a súa nenez, algúns familiares prohibíronlle falala e logo, na escola, aprendeu o castelán. É profesora de educación básica, inglés e mapuche, se cadra a única do mundo que reúna as tres disciplinas.
Clorofílida
Inserción de magnesio
miniatura|centro|600px|Insírese magnesio na protoporfirina IX
María Catrileo
Traxectoria
O traballo de Catrileo centrouse na fonoloxía e na morfosintaxe da ingua mapuche e especialmente a forma verbal. Vive na cidade de Temuco, mais traballa no Instituto de Lingüística e Literatura da Universidade Austral de Chile, en Valdivia, onde imparte cursos de mapuche. É autora dos libros Mapudunguyu, Diccionario lingüístico etnográfico de la lengua mapuche e La Lengua Mapuche en el Siglo XXI.
Clorofílida
Inserción de magnesio
A clorofila caracterízase por ter un ión magnesio coordinado dentro dun ligando chamdo clorina. O metal insírese nunha protoporfirina IX polo encima magnesio quelatase que cataliza a reacción
Esterificación do grupo propionato do anel C
O seguinte paso cara ás clorofílidas é a formación dun éster metilo (CH3) nun dos grupos propionato, que é catalizada polo encima magnesio protoporfirina IX metiltransferase na reacción de metilación
Da porfirina á clorina
miniatura|centro |600px|O sistema de aneis da clorina fórmase a medida que a cadea lateral propionato esterificada cíclase sobre o anel de profirina principal para formar divinilprotoclorofílida
I-3K
O bus I-3K é un tipo de bus para satélites fabricado na India.
Clorofílida
Da porfirina á clorina
Na cebada os electróns son proporcionados pola ferredoxina reducida, o cal pode obtelos do fotosistema I ou, na escuridade, pola ferredoxina—NADP(+) redutase: a proteína ciclase é nomeada XanL e está codificada polo xene Xantha-l. En organismos anaerobios como o Rhodobacter sphaeroides ocorre a mesma transformación global pero o oxíxeno incorporado no magnesio-protoporfirina IX 13-monometol éster procede da auga na reacción.
I-3K
Características
O bus I-3K é fabricado pola axencia espacial india ISRO. Está pensado para ser usado en satélites de cerca de 3000 kg na órbita xeoestacionaria. Pode proporcionar ata 6500 W de potencia.
Clorofílida
Pasos da redución a clorofílida a
Cómpren dúas transformacións máis para producir clorofílida a. Ambas son reaccións de redución: unha converte un grupo vinilo a un grupo etilo e a segunda engade dous átomos de hidróxeno ao anel pirrólico D, aínda que se mantén a aromaticidade global do macrociclo. Estas reaccións proceden independentemente e nalgúns organismos a secuencia é invertida. O encima divinil clorofílida a 8-vinil-redutase converte a 3,8-divinilprotoclorofílida en protoclorofílida na reacción miniatura|centro |600px|A redución do anel D da protoclorofílida completa a biosíntese da clorofílida a A isto segue a reacción na cal o anel D pirrólico é reducido polo encima protoclorofílida redutase Esta reacción é dependente da luz pero hai un encima alternativo, a ferredoxina:protoclorofílida redutase (ATP-dependente), que usa a ferredoxina reducida como o seu cofactor e non depende da luz; realiza unha reacción similar pero co substrato alternativo 3,8-divinilprotoclorofílida Nos organismos que usan esta secuencia alternativa de pasos de redución, o proceso complétase pola reacción catalizada por un encima que pode utilizar diversos substratos e realiza a redución do grupo vinilo requirida, por exemplo neste caso
María Catrileo
Traxectoria
Ademais, traballou para a Universidade de Míchigan, nos Estados Unidos de América, escribindo documentos sobre diferentes temas relacionados coa cultura mapuche.
I-3K
Características
Usouse por primeira vez no satélite Insat 4A en 2005, para logo ser usado por algúns satélites da serie Insat e algúns GSat.
Clorofílida
Da clorofílida a á clorofílida b
A clorofílida a oxixenase é o encima que converte a clorofílida a en clorofílida b catalizando a reacción global
Uso na biosíntese das clorofilas
miniatura|Clorofilas a, b e d A clorofila sintase completa a biosíntese da clorofila a ao catalizar a reacción Isto forma un éster do grupo ácido carboxílico da clorofílida a co alcohol diterpeno de 20 carbonos fitol. A clorofila b prodúcea o mesmo encima actuando sobre a clorofílida b. O mesmo ocorre coas clorofilas d e f, ambas as dúas feitas a partir das correspondentes clorofílidas, que en último extremo se orixinan da clorofílida a.
Uso na biosíntese de bacterioclorofilas
As bacterioclorofilas son os pigmentos captadores de luz das bacterias fotosinteticas. Non producen oxíxeno como produto secundario. Hai moitas destas estruturas, pero todas están relacionadas biosinteticamente ao derivaren da clorofílida a.
Heródico de Babilonia
Heródico de Babilonia (latín : Herodicus, grego Ἡρόδικος) foi un poeta grego da segunda metade do século II que escribiu un importante epigrama atacando aos gramáticos da escola de Aristarco, un epigrama citado por Ateneo de Naucratis e que forma parte da Antoloxía grega.
Clorofílida
BChl a: anel de bacterioclorina e cadeas laterais
miniatura|A bacterioclorofílida a (R=H). Os intermediarios iniciais teñen un [[grupo vinilo ou grupo 1-hidroxietil en lugar do grupo acetilo mostrado.]]
Heródico de Babilonia
Do contido do epigrama pódese deducir que este Heródico babilónico é a mesma persoa que o gramático Herodieo, a quen Ateneo menciona como Herodieus ho Crateteios (ὁ Κρατήτειος). Probabelmente foi o sucesor ou un dos primeiros sucesores de Crates de Malos e un dos que apoiou a escola de Pérgamo contra os seguidores de Aristarco. Escribiu a comedia Κωμῳδούμεναι Komodúmenai Persoas satirizadas nas comedias, Ateneo tamén fai referencia a outras dúas obras, σύμμικτα ὑπομνήματα Tratados diversos e Πρὸς τὸν Φιλοσωκράτην Contra os admiradores de Sócrates.
Clorofílida
BChl a: anel de bacterioclorina e cadeas laterais
A bacterioclorofila a é un exemplo típico; a súa biosíntese foi estudada en Rhodobacter capsulatus e Rhodobacter sphaeroides. O primeiro paso é a redución (con estereoquímica trans) do anel pirrólico B, dando o sistema aromático característico de 18 electróns de moitas bacterioclorofilas. Isto é levado a cabo polo encima clorofílida a redutase, que cataliza a reacción. Os dous pasos seguintes converten primeiro o grupo vinilo no grupo 1-hidroxietil e despois no grupo acetilo da bacterioclorofílida a. As reaccións son catalizadas pola clorofílida a 31-hidratase e bacterioclorofílida a deshidroxenase  como segue:
Estas tres reaccións catalizadas por encimas poden ocorrer en diferente secuencia para producir bacterioclorofílida a, que pode ser esterificada aos pigmentos finais da fotosíntese. O fitil éster da bacterioclorofila a non é unido directamente, senón que o intermediario inicial é o éster do R=xeranilxeranil (do xeranilxeranil pirofosfato) que é despois sometido a pasos adicionais nos que se reducen tres dos enlaces alqueno das cadeas laterais.
Dangerous Lies (filme de 2020)
Dangerous Lies é un filme estadounidense de 2020 dirixido por Michael Scott a partir dun guión de David Golden. Está protagonizado por Camila Mendes, Jessie T. Usher, Jamie Chung, Cam Gigandet, Sasha Alexander e Elliott Gould. Estreouse o 30 de abril de 2020 a través de Netflix.
Produción
En abril de 2019, anunciouse que Camila Mendes asinou para protagonizar o filme, con Michael Scott como director e David Golden como guionista, sendo Netflix o distribuidor. En maio de 2019, Jessie T. Usher, Jamie Chung, Cam Gigandet, Sasha Alexander e Elliott Gould uníronse ó elenco.
Rodaxe
A fotografía principal comezou en abril de 2019.
Patrimonio natural
O patrimonio natural, segundo a Convención sobre a Protección do Patrimonio Mundial, Cultural e Natural de 1972, está conformado, de xeito similar ao patrimonio cultural, por:
Marco legal para a protección do patrimonio natural
O patrimonio natural goza dun conxunto de leis e categorías específicas de protección que garanten a súa conservación. Malia ser considerado patrimonio inmoble, as leis que o regulan son significativamente diferentes das que regulan o patrimonio cultural. A normativa que regula o patrimonio natural procede de ámbitos como as políticas forestais, as de augas, a prevención de incendios, etc, normativas que están principalmente baixo os auspicios dos departamentos de Medio Ambiente. Así, por exemplo, a Norma de Granada ocúpase da valoración de árbores e arbustos ornamentais para poder declaralos patrimonio natural e poder ser protexidos pola lei polos órganos de goberno competentes.
Anselmo Raguileo
Anselmo Raguileo Lincopil, nado o 3 de maio de 1922, e finado o 29 de febreiro de 1992, foi un lingüista, historiador, investigador e poeta do pobo mapuche. É coñecido por desenvolver un sistema de escritura para a lingua mapuche, chamado «grafemario mapuche» ou «alfabeto Raguileo».
Traxectoria
Anselmo Raguileo naceu o 3 de maio de 1922 na comunidade Saltapura, que se atopa a 16 quilómetros ao sueste de Nueva Imperial, na rexión de Araucanía. Os seus estudos primarios realizounos na misión de Boroa e posteriormente na Escola Misional de Padre Las Casas. Realizou os seus estudos secundarios na Escola Industrial de Temuco, graduándose como técnico de oficio en metalurxia.
Posteriormente, trasladouse a Santiago de Chile para estudar Química na Escola de Artes e Oficios. Graduouse como técnico químico en 1944. Entre 1952 e 1956, estudou lingüística e traballou como profesor de lingua e cultura mapuches no Instituto Pedagóxico da Universidade de Chile.
En 1973, titulouse como enxeñeiro de execución en química na Universidade Técnica do Estado. Tralo golpe militar, foi perseguido e exonerado do seu traballo en Ferrocarrís do Estado.
En 1980, volveu a Temuco, onde traballou no Centro Asesor Planificación y Desarrollo (CAPIDE). Nesta institución, realizou investigacións en comunidades mapuches de Malleco, Lumaco (Lonkoyán), Lautaro, Nueva Imperial, Osorno (San Juan de la Costa), Concepción e Panguipulli.
Grafemario mapuche
En 1982, publicou a creación do grafemario mapuche, un sistema de escritura para o mapuche. O alfabeto caracterízase pola representación dos sons do mapuche por unha soa letra. Por exemplo, a palabra mapuche, en alfabeto Ranguileo escríbese mapuce. Neste caso, o son postalveolar africado xordo /t͡ʃ/, representado en castelán e outros alfabetos mapuche co grupo consonántico ou dígrafo ch, no alfabeto Raguileo represéntase coa letra c.
Moradela, Canaval, Sober
Moradela é un lugar da parroquia de Canaval no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Patrimonio da Humanidade en Afganistán
miniatura|180px| [[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px ]] O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do Patrimonio da Humanidade en Afganistán, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Afganistán aceptou a convención o 20 de marzo de 1979, facendo que os seus sitios históricos poidan ser incluídos na lista.
O primeiro sitio en Afganistán que se inscribiu foi o Minarete e Restos Arqueolóxicos de Jam, que foi inscrita na 26ª sesión do Comité do Patrimonio da Humanidade en 2002. A Paisaxe cultural e Restos Arqueolóxicos do Val de Bamiyán foi inscrita na 27ª sesión, en 2003.
Rexión de Zakarpatia
miniatura|Localización do óblast de Zakarpatia miniatura|Raions da óblast miniatura|Bandeira miniatura|Escudo A óblast de Zakarpatia ou Transcarpatia, (Закарпа́тська о́бласть, Zakarpats'ka oblast) é unha óblast do suroeste de Ucraína.
A súa capital é Úzhgorod (en ucraíno, Uzhhorod). Outras cidades importantes son Mukácheve e Chop.
Xeografía
Limita ao norte coa óblast de Leópolis, ao leste coa óblast de Ivano-Frankivsk, ao sur con Romenia, ao suroeste con Hungría, ao oeste con Eslovaquia e ao noroeste con Polonia.
Poboación
Aínda que os ucraínos son maioritarios, tamén hai importantes poboacións de húngaros (12,1 % da poboación, maioritarios nas zonas fronteirizas), rusinos, romaneses, eslovacos e xitanos.
Principais cidades
As maiores cidades da óblast son:
Economía
A súa economía está baseada na exportación de viño e madeira cos países veciños.
Historia
Entre o século X e o ano 1918 Transcarpatia foi parte do reino de Hungría tras a súa invasión, posteriormente pasou a Checoslovaquia. A rexión foi independente brevemente durante a primavera de 1939 declarando a súa independencia como "Ucraína dos Cárpatos", antes de ser ocupada por Hungría até a segunda guerra mundial, cando se incorporou á Unión Soviética dentro da República Socialista Soviética de Ucraína.
Sinonimia
Outros nomes cos que se coñece a Zakarpatia son Zakarpatya, Transcarpacia, Transcarpatia ou Rutenia subcarpática. Noutras linguas a óblast é coñecida como:
19ª edición dos Premios Mestre Mateo
250px|miniatura|[[Teatro Colón da Coruña.]] A 19ª edición dos Premios Mestre Mateo galardoou as producións audiovisuais de Galicia de 2020 e celebrouse o 10 de abril de 2021. Durante a cerimonia, a Academia Galega do Audiovisual presentou os Premios Mestre Mateo en 25 categorías. A cerimonia celebrouse no Teatro Colón da Coruña e estivo presentada por Lucía Veiga.
Ons, dirixido por Alfonso Zarauza, contou con 13 nomeamentos, seguida por A illa das mentiras, de Paula Cons con doce. Arima contou con 7 candidaturas, dirixido por Jaione Camborda, e Lúa vermella con catro, dirixido por Lois Patiño. Entre as series de televisión salientan El desorden que dejas con oito candidaturas, seguida por Néboa con seis, O sabor das margaridas con tres e Auga seca con dúas.
Premios
miniatura|dereita|150px|[[Antonio Durán "Morris", mellor actor.]] miniatura|dereita|150px|[[Melania Cruz, mellor actriz.]] Os gañadores son os que aparecen en primeiro lugar e destacados en letra grosa.
Sistín do Mato, Canaval, Sober
Sistín do Mato é un lugar da parroquia de Canaval no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Imperium (homónimos)
Imperium, é un temo latino que fai referencia ao poder militar na Roma republicana e na Roma imperial.
Pode referirse a:
Rally de Ourense de 1991
O Rally de Ourense de 1991 foi a 24º edición de dito rally. Foi puntuable para a tempada 1991 do Campionato de Galicia de Rally, así como para o Campionato de España de Rallys. Celebrouse o 16 de xuño de 1991 e o vencedor foi o uruguaio Gustavo Trelles.
Santa Baia, Canaval, Sober
Santa Baia é un lugar da parroquia de Canaval no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
O Bidual, Doade, Sober
O Bidual é un lugar da parroquia de Doade no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
O Nadal na cultura popular islandesa
miniatura| Grýla e Skyrgámur (un rapaz de Nadal afeccionado ao [[skyr) representados nunha escultura no aeroporto internacional de Keflavík.]] O Nadal no folclore islandés representa personaxes montañosos e monstros que veñen ás vilas de Islandia neste tempo. Os contos están dirixidos aos nenos e úsanse para inducir neles o bo comportamento. O folclore inclúe tanto bromistas fedellos que deixan agasallos durante a noite como monstros que comen nenos desobedientes.
As figuras represéntanse vivindo xuntas en familia nunha cova e inclúen:
Estes contos populares relacionados co Nadal apareceron por primeira vez ao redor do século XVII e mostraron variacións segundo a rexión e a idade. Nos tempos modernos estes personaxes asumiron papeis un pouco máis benévolos.
Orixes
A primeira mención dos rapaces de Jól atópase no Poema de Grýla do s. XVII. Grýla aparecera en contos máis vellos como un trol, pero non se relacionara co Nadal. Descríbese como un ser horrible, nai dos xigantescos Yule Lads.
Ao principio, o número e a representación dos Yule Lads variaron moito dependendo da localización. Usábanse para asustar aos nenos, incitándoos a se comportaren ben, de xeito semellante ao coco. O rei Cristián VI de Dinamarca opúxose ao seu uso como instrumento disciplinario.
A finais do s. XVIII, un poema menciona 13 deles. A mediados do século XIX, o autor Jón Árnason inspirouse nos irmáns Grimm e comezou a coleccionar contos populares. A súa colección de 1862 é a primeira mención dos nomes dos rapaces de Yule.
En 1932, o poema "Yule Lads" foi publicado como parte do popular libro de poesía Christmas is Coming (Jólin koma) do poeta islandés Jóhannes úr Kötlum. O poema foi popular e estableceu o que agora se considera os 13 mozos de Yule "canónicos", os seus nomes e personalidades.
Grýla & Leppalúði
miniatura| Figuras de Grýla e o seu marido Leppalúði na rúa principal de [[Akureyri, Islandia.]] Grýla é unha xigante, mencionada por primeira vez en textos do século XIII como a saga Íslendinga e a saga Sverris, pero non relacionada explicitamente co Nadal até o XVII. É enorme e o seu aspecto é repulsivo.
Os poemas máis antigos sobre Grýla descríbena como unha mendiga parasitaria. Ela anda pedindo aos pais que lle dean os seus fillos desobedientes. Os seus plans poden ser frustrados dándolle comida ou expulsándoa. Orixinalmente, vivía nunha pequena casa de campo, pero en poemas posteriores, parece que foi forzada a saír da cidade e a entrar nunha cova remota.
A Grýla actual pode detectar nenos que se portan mal durante todo o ano. Ela vén das montañas durante o Nadal para buscar a súa comida nas cidades próximas. Sae da súa cova, caza nenos e lévaos á casa no seu saco xigante. Ela devora nenos como a súa merenda favorita. O seu prato favorito é un cocido de cativos fedellos, polo que ten un apetito insaciable. Segundo a lenda, Grýla nunca falta de comida.
Segundo o folclore, Grýla casou tres veces. Dise que o seu terceiro marido, Leppalúði, vive con ela na súa cova nos campos de lava de Dimmuborgir, co gran gato negro de Yule e os seus fillos. Leppalúði é preguiceiro e, sobre todo, queda na casa na súa cova. Grýla supostamente ten decenas de fillos cos seus anteriores maridos, pero hoxe en día raramente se mencionan.
Gato de Nadal (de Jól ou Yule)
alt=image of a holiday decoration featuring a black cat with large claws and teeth, covered in snow|miniatura| Gato de Nadal en exhibición no centro de Reikiavik. O gato de Jól, coñecido como Jólakötturinn, é un gato enorme e vicioso que se describe como axexando pola paisaxe nevada durante a época do Nadal e comendo persoas que non recibiron roupa nova antes da Noiteboa. É a mascota da casa de Grýla e dos seus fillos.
Rapaces de Nadal
miniatura|Unha cunca de madeira, do tipo das que rouba o lambe-cuncas. Os Yule Lads (ás veces chamados Yuletide-lads ou Yulemen) son os fillos de Grýla e Leppalúði. Son un grupo de 13 rapaces fedellos que rouban ou acosan á poboación. Todos teñen nomes descritivos que xeralmente transmiten a súa forma favorita de facer falcatruadas. Chegan un por un durante as últimas 13 noites previas ás festas de Jól. Deixan pequenos agasallos nos zapatos que os nenos colocan nas fiestras, pero se o neno foi desobediente, deixan unha pataca podre, tal como os reis magos deixan carbón.
Nos tempos modernos, os rapaces de Yule tamén foron representados nun papel máis benévolo comparable a Papá Noel e outras figuras relacionadas. Xeralmente son retratados con roupa islandesa baixomedieval, pero ás veces móstranse co traxe tradicionalmente usado por Papá Noel, especialmente en eventos infantís.
Lista de rapaces de Jól
Os Yule Lads chegan ao longo das últimas 13 noites antes do Nadal, comezando o 12 de decembro. Cada un marcha cada día, comezando o día de Nadal, na orde en que chegaron; así cada un deles permanece 13 días. Abaixo amósanse os canónicos 13 Yule Lads na orde en que chegan (e parten): Os nomes en inglés baséanse na tradución do poema de Hallberg Hallmundsson.
Os rapaces escuros
Antes de que estes 13 rapaces fosen os máis populares, a súa descrición variaba entre os lugares. Dicíase que algúns eran fillos de Grýla; outros eran os seus irmáns. Algunhas historias só describen nove rapaces de Yule, pero cada un deles tiña a súa propia broma característica.
Notas
<references group="" responsive="1">
Ceceda, Doade, Sober
Ceceda é un lugar da parroquia de Doade no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
O día dos tramposos
O día dos tramposos (en There Was a Crooked Man...) é un filme estadounidense de 1970 dirixido por Joseph L. Mankiewicz e protagonizado por Kirk Douglas e Henry Fonda. É o único wéstern feito por Mankiewicz. Foi escrito por David Newman e Robert Benton, sendo o seu primeiro guión xuntos despois de Bonnie and Clyde.
Sinopse
Ambientado en 1883, Paris Pitman, Jr. e o seu grupo de homes entran na casa do adiñeirado gandeiro Lomax e róubanlle os 500.000 dólares que Lomax gardaba nunha caixa forte disfrazada de mesa. Logo do posterior tiroteo entre os ladróns e a familia Lomax, Pitman mata varios dos seus propios homes e logo foxe. Sendo o único sobrevivente, agocha o botín nun niño de serpes de cascabel no deserto.
Comité do Patrimonio da Humanidade
miniatura|150x150px|[[Logotipo|Logo do Comité de Patrimonio Mundial daUNESCO.]] O Comité do Patrimonio da Humanidade é o organismo encargado de escoller os sitios para ser listados como Patrimonio da Humanidade da UNESCO, incluídas a Lista do Patrimonio Mundial e a Lista do Patrimonio Mundial en Perigo. O comité define o uso do Fondo do Patrimonio Mundial e asigna asistencia financeira a petición dos estados membros. Está formado por representantes de 21 estados membros que son elixidos pola Asemblea Xeral dos Estados Membros para un mandato de catro anos. Estes membros votan nas decisións e propostas relacionadas coa Convención do Patrimonio da Humanidade e a Lista do Patrimonio Mundial.
Segundo a Convención do Patrimonio Mundial, o mandato dun membro dun comité é de seis anos. Porén, moitos estados membros optan por limitar voluntariamente o seu mandato a catro anos, co fin de darlle a outros estados a oportunidade de servir. Todos os membros elixidos na XV Asemblea Xeral (2005) optaron voluntariamente por reducir o seu mandato de seis a catro anos.
As deliberacións do Comité do Patrimonio Mundial contan coa axuda de tres órganos consultivos, a UICN, o ICOMOS e o ICCROM.
Patrimonio cultural
O patrimonio cultural inclúe a cultura material (como edificios, monumentos, paisaxes, libros, obras de arte e artefactos), a cultura inmaterial (como o folclore, as tradicións, a lingua e o coñecemento) e o patrimonio natural (incluíndo paisaxes culturalmente significativas e a biodiversidade). O termo tamén se usa a miúdo en relación coa protección da propiedade intelectual indíxena.
O acto deliberado de manter o patrimonio cultural do presente para o futuro coñécese como preservación, e é o que promoven os museos e os centros culturais, étnicos e históricos, aínda que estes termos poden ter significados máis específicos ou técnicos nos mesmos contextos. O patrimonio preservado converteuse nunha áncora da industria turística global, un importante contribuínte de valor económico ás comunidades locais.
A protección legal dos bens culturais comprende unha serie de acordos internacionais e leis nacionais. As Nacións Unidas, a UNESCO e Blue Shield International ocúpanse da protección do patrimonio cultural. Isto tamén se aplica á integración de Forzas de Paz da ONU.
Cabo de la Vela
O cabo de la Vela é un accidente costeiro no sur do mar Caribe; atópase situado no extremo norte de Suramérica, especificamente na península de La Guajira en Colombia. A súa parte norte posúe unha altura de 47 ms.n.m.
Cosmogonía wayuu
Este cabo, situado na península de La Guajira, é un terreo desértico habitado principalmente polo pobo indíxena wayuu, que chama ao lugar co nome de Jepirra, que na súa cosmogonía é o espazo sacro onde os espíritos dos seus defuntos chegan para facer o seu tránsito cara ao «descoñecido».
Conquista española
esquerda|miniatura|259x259px|[[Alonso de Ojeda, primeiro europeo en pisar territorio do que hoxe é Colombia.]] En 1499, a expedición española ao comando de Alonso de Ojeda, tras explorar o golfo de Paria, na costa de Venezuela, percorreu unha parte da península de La Guajira á que chamou illa de Coquibacoa ou Coquivacoa (crendo que se trataba dunha illa) até alcanzar o cabo de la Vela. A primeira expedición de Ojeda non tiña como propósito fundar colonias, senón unicamente traficar con indíxenas capturados, que serían vendidos na illa da Española, e xuntar a maior cantidade de ouro e outros recursos de valor.
Sen desembarcar poucos días despois, os expedicionarios, entre os que se atopaban Américo Vespucio e Juan de la Cosa, partiron do cabo da Vela á illa da Española (actual República Dominicana) con algunhas perlas obtidas en Paria, algo de ouro e varios escravos. A escaseza de bens e escravos transportados resultou nun rendemento económico escaso, pero a importancia desta viaxe radica en que foi o primeiro percorrido detallado feito polos españois das costas das actuais repúblicas de Venezuela e Colombia. A expedición deu tamén a Juan de la Cosa a oportunidade de trazar o primeiro mapa coñecido da actual Venezuela, ademais de ser a primeira viaxe que fixo Vespucio ao Novo Mundo.
En 1502 Juan de la Cosa organizou a súa propia expedición e volveu a La Guajira, desembarcando en terra firme.
Predominio alemán
O 28 de marzo de 1528, o rei Carlos I expediu a Capitulación de Madrid, arrendando temporalmente a Provincia de Venezuela á familia Welser, o que deu paso á creación do Klein-Venedig, unha das gobernaciones alemás en América.
En 1535, o conquistador alemán Nikolaus Federmann funda un poboamento cerca do cabo de la Vela co nome da Nuestra Señora Santa María de los Remedios del Cabo de la Vela, o primeiro en La Guajira.
En 1554 Hernán Pérez de Quesada e o seu irmán Francisco, que regresaban da Española xa libres de cargos, ao pasar polo cabo de la Vela, foron fulminados por un raio que caeu sobre o barco no que viaxaban xunto a outros conquistadores.
O asasinato de Filipe Von Hutten en 1546 marca a fin do predominio alemán, a pesar de que durante trece anos os Welser fixeron xestións ante as cortes para que se lles reintegraran os seus antigos privilexios. En definitiva, o Consello de Indias ditaminou que os Welser perderan os dereitos de gobernar a provincia de Venezuela, por non cumprir as cláusulas da Capitulación de Madrid.
Anexión á Capitanía xeneral de Venezuela
En 1777, o rei Carlos III ordena a creación da Capitanía xeneral de Venezuela, o cal incluía a maioría dos territorios ao oeste do cabo de la Vela, limitando coa Provincia de Santa Marta, do Vicerreinado da Nova Granada.
Unión e disolución da Gran Colombia
Logo de que as colonias españolas do norte de Suramérica alcanzasen a Independencia, baixo o liderado de Simón Bolívar, os antigos entes territoriais coñecidos como Vicerreinado da Nova Granada, a Capitanía Xeneral de Venezuela, o Goberno de Quito e o Goberno de Guayaquil únense nunha soa nación coñecida como a Gran Colombia, que tivo existencia xurídica entre 1821 e 1831. Durante esa década, o cabo de la Vela pertenceu á Gran Colombia como nación unificada, pero tras a disolución do país iniciouse un diferendo entre as novas nacións separadas.
Tratado limítrofe vixente
A raíz das diferenzas coa arbitraxe suíza, o problema continuou até o 5 de abril de 1941, data en que os Ministros de Relacións Exteriores de Venezuela, Esteban Gil Borges, e de Colombia, Luís López de Mesa, asinan o tratado de límites que establece a fronteira actual entre os dous países cos seus sinais xeodésicos.
O tratado de 1941, do mesmo xeito que os arranxos anteriores, segue máis ou menos as estipulacións do Laudo Español de 1891; mantén as delimitacións da citada arbitraxe e tamén as demarcacións efectuadas polos expertos suízos en 1923.
Importancia do lugar
Moito tempo atrás, este lugar era case inhabitado, pero debido á proxección turística que tivo nos últimos anos, a poucos metros do sitio, na franxa costeira ao sur, asentáronse chozas típicas para hospedaxe e restaurantes para turistas. Este lugar é considerado un paraíso turístico en Colombia.
Actualmente, o Cabo de la Vela é un destino turístico. Entre os seus principais atractivos están El Pilón de Azúar, La Praya Dorada, El Ojo de Agua y as Rancherías Aledañas. Destaca así mesmo polas boas condicións para a práctica do kitesurf, con ventos constantes e moi frecuentes durante todo o ano.
Luísa Sobral
Luísa Maria Vilar Braamcamp Sobral, nada en Lisboa o 18 de setembro de 1987, é unha cantante e compositora portuguesa. Compuxo a canción "Amar pelos dois", interpretada polo seu irmán Salvador Sobral, gañadora do Festival de Eurovisión 2017.
Traxectoria
Saíu do anonimato en 2003, con só 16 anos, como concursante do programa Ídolos da SIC, onde obtivo o 3º posto. Pouco despois, marchou aos Estados Unidos para estudar no Berklee College of Music, onde rematou a súa licenciatura en 2009.
Lanzou o seu álbum debut, The Cherry On My Cake, o 14 de marzo de 2011, que acadou, na primeira semana, a terceira posición nas listas de éxitos de Portugal.
Maimiño (filme)
Maimiño, tamén coñecido como Maimiño e o espello máxico, é un filme de animación 3D galego-cubano de 2015 escrito e dirixido por Ernesto Padrón, baseado nunha historia de José Martí. Na 13ª edición dos Premios Mestre Mateo gañou o premio a mellor filme de animación. Tamén estivo nomeado ao Premio Goya ao mellor filme de animación.
Luísa Sobral
Traxectoria
En 2012, converteuse na terceira artista portuguesa en actuar no programa Jools Holland, presentando as súas cancións e compartindo escenario con Melody Gardot. Sobral tamén colaborou na xira da cantante estadounidense.
Maimiño (filme)
Sinopse
Maimiño é un labrego que quere sacar á súa familia da pobreza, e debido a unha praga de insectos e ao encontro cun Espello Máxico, embárcase nunha aventura que o leva a descubrir quen é a muller dos seus soños. Durante a súa aventura, coñece un carballo encantado que no Palacio do Rei, e o soberano prometeu concederlle o título de marqués e darlle en matrimonio á súa filla, a princesa Denise, a quen lle tale a árbore.
Xa na cidade, Maimiño descobre que este amor dos seus soños é a princesa do reino, porén, unha pequena ladroa que rouba comida polo castelo para repartir entre os habitantes pobres consegue poñer a Maimiño nunha encrucillada ao sentir o seu corazón dividido entre as dúas nenas.
Luísa Sobral
Traxectoria
Tamén en 2012 gravou con Alejandro Sanz ("Bailo Con Vos") e con David Fonseca ("It Shall Pass").
Maimiño (filme)
Produción
A produción de Meñique conta cunha versión en galego e contou coa colaboración de máis de 150 realizadores cubans, entre animadores, modeladores, iluminadores, pintores, informáticos, actores e músicos.
Luísa Sobral
Traxectoria
En 2016 editou Luísa presentada en directo por todo o país. O disco gravouse nos Ánxeles, nos míticos United Recording Studios, por onde pasaron nomes históricos como Frank Sinatra, Ray Charles, Ella Fitzgerald, Jay-Z, Radiohead ou U2. Á fronte da produción estivo Joe Henry, gañador de tres premios Grammy, quen, ademais dunha sólida traxectoria en nome propio, asinou obras de músicos como Elvis Costello, Solomon Burke, Beck ou Madonna. Ademais de produtor, Joe Henry tamén conta cunha sólida traxectoria artística con 13 discos editados, colaboracións con artistas como Brad Mehldau ou Bill Frisell e unha notábel traxectoria como compositor, con énfase no seu traballo con Madonna, do que é un dos seus principais provedores de cancións.
Recoñecemento
Durante a estadía nos Estados Unidos, foi nomeada nas categorías Best Jazz Song, no Malibu Music Awards en 2008; Best Jazz Artist no Hollywood Music Awards; International Songwriting Competition en 2007 e The John Lennon Songwriting Competition tamén en 2008.
Maimiño (filme)
Produción
Os Estudios de Animación da ICAIC tiñan o orzamento para facer o filme, mais a industria cinematográfica cubana non tiña experiencia na animación en tres dimensións, a cal esixe un novel de calidade moi alto. Foi preciso adestrar os debuxantes sobre a marcha e nos momentos de maior intensidade, máis de 200 debuxantes e un grupo considerable de programadores e artistes cubanos e galegos traballaron para producir o filme.
Voces
As voces dos personaxes son, na versión en galego, as de María Castro, Monti Castiñeiras, Luís Iglesia, Carlos Blanco Vila, Xosé A. Touriñán, Antonio Mourelos e Marcos Pereiro, entre outros.
Luísa Sobral
Recoñecemento
En maio de 2017, poucos días despois de que "Amar pelos dois" gañase o Festival de Eurovisión, Luísa e Salvador Sobral foron homenaxados por unanimidade pola Asemblea da República polo seu logro.
O 23 de abril de 2018 recibiu, xunto con Salvador Sobral, o premio Martha de La Cal á personalidade do ano 2017, da Asociación da Prensa Estranxeira de Portugal. O mesmo día, foi nomeada comandante da Orde do Mérito polo presidente da República Portuguesa, Marcelo Rebelo de Sousa.
Ademais, “Amar dos dois” foi nomeada para a Mellor Música, outra categoría no mesmo galardón.
Influencias
Entre as súas influencias, destacan nomes como Billie Holiday, Ella Fitzgerald, Chet Baker, Björk, Regina Spektor, Rui Veloso, Jorge Palma, Bernardo Sassetti, Sara Tavares, Maria João e Mário Laginha.
Vida persoal
Filla de Salvador Luís Cabral Braamcamp Sobral (Lisboa, Santos-o-Velho, 21 de maio de 1955, neto paterno do 4º Conde de Sobral, e a súa muller e curmá-sobriña en 2º grao e curmá en 3º grao (5 de maio de 1984) Luísa Maria Cabral Posser Vilar (Setúbal, Nossa Señora da Anunciada, 25 de agosto de 1960), irmá de Bernardo Vilar. Ten un irmán máis novo, Salvador Sobral (28 de decembro de 1989), que, coma ela, participou en Ídolos e que debutou discograficamente en 2016.
En xaneiro de 2016, anunciou que estaba embarazada dunha parella que non revelou. O neno, chamado José, naceu o 27 de xuño de 2016. O 13 de maio de 2018 naceu o seu segundo fillo chamada Rosa. En abril de 2020, anunciou que estaba embarazada por terceira vez.
Notas
<references group="" responsive="1">
Xerife (familia)
miniatura|350px|[[Califato fatimí ou idrisí, antes de invadir Al-Andalus, e os estados veciños]]
Minoría
Unha minoría ou grupo minoritario refírese a unha categoría de persoas que experimentan unha desvantaxe relativa en comparanza cos membros dun grupo social dominante. A membresía dun grupo minoritario xeralmente baséase en diferenzas nas características ou prácticas observábeis, tales como: sexo, etnia, raza, relixión, discapacidade, identidade de xénero ou orientación sexual. Utilizando o marco de interseccionalidade, é importante recoñecer que un individuo pode ser membro de múltiples grupos minoritarios ao tempo (por exemplo, unha minoría racial e relixiosa). Do mesmo xeito, os individuos tamén poden ser parte dun grupo minoritario con respecto a algunhas características, mais parte dun grupo dominante con respecto a outros.
Xerife (familia)
Un xerife ou sharif (en árabe, شريف šarīf, feminino شريفة šarīfa: nobre, respetábel) é un descendente do profeta Mahoma, a través da súa filla Fátima, esposa de Alí. Por esta razón, moitos xerifes chamáronse fatimís (de Fátima) ou alauís. O nome está tomado do árabe šurafā '  ou ašraf, plural de šarīf, que é por tanto traducibel como xerifes.
Algunhas tradicións consideran xerife só ao que é descendente de Hasan, fillo máis vello de Alí e Fátima, mentres que aos descendentes do fillo máis novo, Husáin, dáselle o título de sayyid (señor).
Idade Media
Na Idade Media foi xerifiano o Califato fatimí ou almorábide, que gobernou no Norte de África e en Al-Andalus.
Na acrualidade
A dinastía alauí, reinante actualmente en Marrocos é xerife. Por esta razón, até a creación do Marrocos moderno en 1956, o país denominábase Imperio xerifiano. Foron os sucesores da Dinastía saadí, que tamén era xerife.
Tamén é xerife a dinastía Hashimí ou Haxemita reinante en Xordania. Antes da creación do reino de Xordania, os haxemitas dominaban a rexión do Hiyaz en Arabia (de onde foron expulsados polos sauditas). O monarca haxemita dese territorio levaba o título de xerife de A Meca.
Entre os xiítas
Entre os musulmáns xiítas, os membros do clero que son xerifes levan un turbante negro, mentres que os que non o son lévano de cor branca.
Castro, Doade, Sober
Castro é un lugar da parroquia de Doade no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Francisco Cano Román
Francisco Cano Román, coñecido como Comandante Félix e Carlos, nado en Tetuán en 1908 e finado en Cantoria (Almería) o 25 de outubro de 1955, foi un militar e garda civil español.
Traxectoria
Antigo contrabandista e traficante de armas. Militar, destinado no Centro de Transmisións e Estudos Tácticos de Enxeñeiros, ascendeu a sarxento de enxeñeiros en febreiro de 1935. Membro do servizo de información do Exército, acadou a gradación de capitán de complemento de enxeñeiros. Despois colaborou con Falange. Operaba como máximo responsábel dun autodenominado “Exército da resistencia”. Axudado doutros antigos demócratas reconvertidos en colaboradores do réxime, Alvarado e Roberto “O Francés”, puxeron en marcha diversas operacións encubertas en todo o territorio español, como un intento de infiltración na guerrilla de Viveiro en maio de 1947, o desmantelamento da dirección clandestina do PCE en Madrid e a caída da guerrilla asturiana do 27 de xaneiro de 1948, que rematou coa morte de dezanove loitadores antifranquistas, entre eles Onofre, Boger, Aurelio Caxigal ou os Castiello. O 22 de xuño de 1949 a súa intervención acabou coa vida de Manuel Fernández Soto e Bernardo Álvarez Trabajo en Teilán; o terceiro membro do comando Elías López Armesto resultou malferido, conseguiu fuxir e refuxiarse no monte, onde morreu pouco tempo despois.
Francisco Cano, que figuraba como "colocado" na Agrupación Temporal Militar para Servicios Civiles con destino na Deputación Provincial de Almería, foi dado oficialmente por morto o 25 de outubro de 1955 nun accidente de bicicleta en Cantoria (Almería). Outras fontes afirman que en realidade morreu en Madrid o 19 de setembro de 1972.
Christopher Evelyn Blunt
Christopher Evelyn Blunt, nado en Londres, Inglaterra, o 16 de xullo de 1904, e finado o 20 de novembro de 1987, foi un banqueiro e numismático británico.