cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iniciativa Canaria Nacionalista
Iniciativa Canaria Nacionalista (ICAN) foi un partido nacionalista canario de esquerdas que xurdiu en 1991 da unión da Asamblea Canaria Nacionalista, Izquierda Canaria Unida (sección de Izquierda Unida) e a Unión de Nacionalistas de Izquierda. ICAN mantívose ligada a IU ata pouco despois das eleccións municipais de 1991 cando foi expulsado por presentar xunto ó CDS e ó PP unha moción de censura contra o goberno socialista do Cabido de Gran Canaria
Unha das formacións integrantes de Coalición Canaria en 1993. No ano 2005 desaparecu ó converterse CC nun partido político e unha parte dos seus militantes escindíronse para formar un novo partido político, Nueva Canarias
Marino Dónega
Marino Dónega Rozas, nado en Huelva o 3 de marzo de 1916 e finado na Coruña o 1 de abril de 2001, foi un escritor e político galego.
Traxectoria
Criado en Lugo, Licenciouse en dereito, foi presidente das Mocedades Galeguistas da Coruña (1936). Para escapar á represión franquista logo do Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 incorporouse ao exército. Foi un dos fundadores da Editorial Galaxia en 1950 e o seu presidente entre 1980 e 1996. Tamén foi conselleiro de cultura da Xunta preautonómica (1978). Foi membro da Real Academia Galega, sendo o seu secretario durante case vinte anos, do padroado do Instituto da Lingua Galega, da Fundación Penzol, da Fundación Otero Pedrayo e membro de honra da Academia Galega de Xurisprudencia e Lexislación. Presentouse como independente nas listas da Unión de Centro Democrático nas primeiras eleccións autonómicas.
Lingua latina
miniatura|Caligrafía nunha Biblia en Latín do ano 1407 que se atopa en Malmesbury Abbey, Wiltshire, Inglaterra. A Biblia foi escrita a man en Bélxica por Gerard Brils, para ser lida nun mosteiro. O latín (autoglotónimo: Lingua Latina ou Latina; en grego clásico: Λατινικὴ ɣλῶττα; en neogrego: Λατινική γλώσσα ou Λατινικά) é unha lingua itálica pertencente ao subgrupo das linguas latino-faliscas, e á súa vez á familia das linguas indoeuropeas que foi falada na Roma antiga e posteriormente durante a Idade Media e a Idade Moderna, chegando ata a Idade Contemporánea, pois se mantivo como lingua científica ata o século XIX. O seu nome deriva dunha zona xeográfica da península itálica onde se desenvolveu Roma, o Lacio (en latín, Latium).
Adquiriu grande importancia coa expansión de Roma, e foi lingua oficial do Imperio romano en gran parte de Europa, África setentrional e Oriente Próximo, xunto co grego. Como as demais linguas indoeuropeas en xeral, o latín era unha lingua flexiva de tipo fusional cun maior grao de síntese nominal que as actuais linguas romances, na cal dominaba a flexión mediante sufixos, combinada en determinadas veces co uso das preposicións, mentres que nas linguas modernas derivadas dominan as construcións analíticas con preposicións, mentres que se reduciu a flexión nominal a marcar só o xénero e o número, conservando os casos de declinación só nos pronomes persoais (estes teñen, ademais, unha orde fixa nos sintagmas verbais).
A Igrexa católica úsao como lingua litúrxica oficial (sexa no rito romano sexa nos outros ritos latinos), aínda que desde o Concilio Vaticano II permítense ademais as linguas vernáculas. e aínda é oficial no Vaticano, factores polos que era aprendida polos cregos e falada nos seminarios. Tamén se usa para os nomes binarios da clasificación científica dos reinos animal e vexetal, para denominar figuras ou institucións do mundo do Dereito, como lingua de redacción do Corpus Inscriptionum Latinarum, e en artigos de revistas científicas publicadas total ou parcialmente nesta lingua. Por extensión, o adxectivo latino, latina emprégase para designar ás persoas que proceden de países con linguas neolatinas (que proceden do latín) ou que falan estas linguas. En termos xerais, este termo úsase en Europa para designar ós habitantes meridionais e nos EUA e España para designar ós habitantes de procedencia iberoamericana.
O alfabeto latino, derivado do alfabeto grego (en si derivado do alfabeto fenicio), é amplamente o alfabeto máis usado do mundo con diversas variantes dunhas linguas a outras. O estudo do latín, xunto co do grego clásico, é parte dos chamados estudos clásicos, e aproximadamente ata os anos 1970 foi estudo case imprescindible nas humanidades. Ata o día de hoxe, en países como Alemaña, nos Gymnasien ensínase latín ou grego xunto a linguas modernas.
Historia
miniatura|esquerda|upright|A paisaxe lingüística da Italia central no inicio da expansión romana
Recoñecéronse varias fases históricas da lingua latina, cada unha das cales distinguese por sutís diferenzas de vocabulario, uso, ortografía, morfoloxía e sintaxe. Non existen regras estritas de clasificación, xa que cada especialista fai fincapé en características diferentes. Como resultado, a lista ten variantes, así como nomes alternativos.
Ademais das fases históricas, o latín eclesiástico refírese aos estilos utilizados polos escritores da igrexa católica romana desde a antigüidade tardía en diante, así como polos eruditos protestantes.
Tras a caída do Imperio Romano de Occidente no 476 e a ocupación do seu lugar polos reinos xermánicos, os pobos xermánicos adoptaron o latín como lingua máis adecuada para usos xurídicos e outros máis formais.
miniatura|dereita|200px|Rexión do Lacio onde xurdiu o latín. O lugar ancestral da lingua latina corresponde exactamente ao Vetus Latium, unha rexión considerabelmente moito menor do que hoxe é a Italia. Estaba limitada polo río Tíber ao norte, polo curso baixo do río Anio ao nordeste, pola cadea dos Apeninos ao leste, polo territorio Volsciano ao sur e polo mar Tirreno ao oeste. Cando a influencia militar e política de Roma se espallou, a lingua latina tamén se difundiu tanto nas cidades como nas zonas rurais, mesmo que con características dialectais propias.
O propio nome de Roma non só non é latino, probabelmente nin sequera sexa indoeuropeo, probabelmente derivado do xentilicio etrusco Ruma, sendo o adxectivo latinus un derivado do topónimo Latium (que pode significar comarca plana en oposición á montañosa Sabina).
Latín antigo
miniatura|upright|O [[Lapis Niger (pedra negra), probablemente a inscrición latina máis antiga existente, procedente de Roma, c. 600 a.C. durante o semi-lendario reino romano]]
A forma máis antiga coñecida do latín é o latín antigo, que se falou desde o reino romano ata a última parte da República Romana. As inscricións máis antigas proceden do século VII a.C. Está atestiguado tanto en inscricións como nalgunhas das obras literarias latinas máis antigas existentes, como as comedias de Plauto e Terencio. O alfabeto latino foi ideado a partir do alfabeto etrusco. A escritura inicialmente era de dereita a esquerda ou en modo bustrófedon (tipo de escritura que consiste en redactar alternativamente unha liña de esquerda a dereita e o seguinte de dereita a esquerda ou viceversa) máis tarde cambiou a escribirse estritamente de esquerda a dereita.
Hai unha serie de datas que marcan a expansión de Roma e con elas a súa lingua: en 241 a.C. Sicilia tórnase provincia romana; en 238 a.C. tamén a Sardeña e a Córsega; en 197 a.C. a Hispania; en 146 a.C. a África; en 167 a.C. a Iliria; en 120 a.C. a Galia Meridional; en 50 a.C. a Galia Setentrional; en 15 a.C. a Retia e por último, en 107 d.C. baixo Traxano, a Dacia.
Latín clásico
Durante a República tardía e os primeiros anos do Imperio, xurdiu un novo latín, unha creación consciente dos oradores, poetas, historiadores e outros homes letrados, que escribiron as grandes obras da literatura clásica, que se ensinaban nas escolas de gramática e retórica. As gramáticas didácticas actuais afunden as súas raíces en ditas escolas, que servían como unha especie de academia informal da lingua dedicada a manter e perpetuar o fala culta.
Latín vulgar
A análise filolóxica de obras en latín arcaico, como as de Plauto, que conteñen fragmentos do fala cotiá, indica que existía unha lingua falada, o latín vulgar (denominado sermo vulgi, "a fala das masas", por Cicerón), paralelamente ao latín clásico alfabetizado. Esta linguaxe informal de cando en cando escribíase, polo que os filólogos só dispoñen de palabras e frases soltas citadas polos autores clásicos e as atopadas nos grafitos. Como era libre de desenvolverse por si só, non hai razón para supoñer que a fala fose uniforme nin xeograficamente diacrónica. Pola contra, as poboacións europeas romanizadas desenvolveron os seus propios dialectos da lingua, o que finalmente levou á diferenciación das linguas romances.
A decadencia do Imperio Romano supuxo unha deterioración do nivel educativo que deu lugar ao latín tardío, unha etapa posclásica da lingua que se observa nos escritos cristiáns da época. Era máis acorde coa fala cotiá, non só polo declive da educación, senón tamén polo desexo de difundir a palabra ás masas.
Actualmente, as cinco linguas románicas máis faladas por número de falantes nativos son o español, o portugués, o francés, o italiano e o romano. A pesar da variación dialectal, que se atopa en calquera lingua estendida, as linguas de España, Francia, Portugal e Italia conservaron unha notable unidade nas formas e desenvolvementos fonolóxicos, reforzada pola influencia común (catolicismo romano) estabilizadora da súa cultura cristiá. Non foi ata a conquista musulmá da Península Ibérica no ano 711, que cortou as comunicacións entre as principais rexións romances, cando as linguas empezaron a diverxer entre si seriamente. O dialecto do latín vulgar que máis tarde se convertería en romano diverxía algo máis das outras variedades, xa que estaba moi separado das influencias unificadoras da parte occidental do Imperio.
Un indicador clave de se unha determinada característica romance se atopa no latín vulgar é comparala co seu paralelo no latín clásico. Se non procede do latín clásico, o máis probable é que proceda do latín vulgar contemporáneo non documentado. Por exemplo, o romance para "cabalo" (italiano cavallo, francés cheval, español caballo, portugués cavalo e romano cal) procede do latín caballus. Con todo, o latín clásico utilizaba equus. Por tanto, o máis probable é que caballus fóra a forma falada.
Aínda despois da transformación do latín vulgar en linguas romances, o latín continúa fornecendo un repertorio de raíces para moitos campos semánticos, especialmente culturais e técnicos, para unha ampla variedade de linguas.
O latín vulgar continúa sendo usado polos eruditos ata o século XVII, como Isaac Newton, e pola igrexa católica latina (obrigatorio ata mediados do século XX).
Latín medieval
Fálase ás veces de baixo latín para designar o latín de antes da Idade Media. Para a Idade Media en si pódese falar de latín medieval, por oposición estes dous termos ó latín clásico de Cicerón.
O latín medieval é o latín escrito utilizado durante a época posclásica, cando non existía a correspondente lingua vernácula latina. A lingua falada desenvolveuse nas diversas linguas romances incipientes; con todo, no mundo culto e oficial, o latín continuaba sen a súa base falada natural. Ademais, este latín estendeuse a terras que nunca o falaron, como as nacións xermánicas e eslavas. Chegou a ser útil para a comunicación internacional entre os estados membros do Sacro Imperio Romano Xermánico e os seus aliados.
Sen as institucións do Imperio Romano que apoiaran a súa uniformidade, o latín medieval perdeu a súa cohesión lingüística: por exemplo, en latín clásico sum e eram úsanse como verbos auxiliares no pasivo perfecto e pluscuamperfecto, que son tempos compostos.O latín medieval podería usar fui e fueram no seu lugar. Ademais, mudáronse o significado de moitas palabras e introducíronse novos vocabularios a partir da lingua vernácula. Prevalecen os estilos individuais identificables do latín clásicamente incorrectos.
Moitos termos xermánicos son incluídos no vocabulario. Un certo número de termos clásicos adquiren un senso relixioso no contexto da Cristiandade (credo por exemplo) que non tiñan na época antiga.
Latín renacentista
miniatura|upright|A maioría dos libros impresos ([[incunables) do século XV estaban escritos en latín, e as linguas vernáculas desempeñaban un papel secundario. ]]
O Renacemento reforzou brevemente a posición do latín como lingua falada mediante a súa adopción polos humanistas renacentistas. A miúdo dirixidos por membros do clero, estes escandalizáronse polo acelerado desmantelamento dos vestixios do mundo clásico e a rápida perda da súa literatura. Esforzáronse por conservar o que puideron e devolver ao latín o que fora e introduciron a práctica de realizar edicións revisadas das obras literarias que quedaban comparando os manuscritos sobreviventes. Como moi tarde no século XV substituíran o latín medieval por versións apoiadas polos eruditos das nacentes universidades, que tentaban, mediante a erudición, descubrir cal fora a lingua clásica.
Latín moderno
Durante a Idade Moderna, o latín aínda era a lingua cultural máis importante de Europa. Polo tanto, ata finais do século XVII, a maioría dos libros e case todos os documentos diplomáticos estaban escritos en latín. Despois, a maioría dos documentos diplomáticos foron escritos en francés (unha lingua románica) e máis tarde en linguas nativas ou outras.
Latín contemporáneo
A pesar de non ter falantes nativos, o latín aínda se usa para diversos propósitos no mundo contemporáneo.
Uso relixioso
miniatura|upright|Os letreiros da [[estación de metro de Wallsend están en inglés e en latín, como unha homenaxe ao papel da cidade de Wallsend xa que nela asentase o antigo forte romano de Segedunum que era un dos postos avanzados do Imperio Romano, no extremo oriental do muro de Hadrián.]]
A maior organización que conserva o latín en contextos oficiais e case oficiais é a igrexa católica. A igrexa católica requiriu que a misa se levase a cabo en latín ata o Concilio Vaticano Segundo de 1962–1965, que permitiu o uso da lingua vernácula. O latín segue sendo a lingua do rito romano. A misa tridentina (tamén coñecida como a Forma Extraordinaria ou Misa en latín tradicional) celébrase en latín. Aínda que a misa de Pablo VI (tamén coñecida como Forma Ordinaria ou Novus Ordo) adoita celebrarse na lingua vernácula local, pode rezarse, e a miúdo rézase, en latín, en parte ou na súa totalidade, especialmente en reunións multilingües. É a lingua oficial da Santa Sé, a lingua principal do seu diario público, a Acta Apostolicae Sedis e a lingua de traballo da Rota Romana. A Cidade do Vaticano tamén alberga o único caixeiro automático do mundo que dá instrucións en latín. Nas universidades pontificias os cursos de posgrao de dereito canónico impártense en latín, e os traballos escríbense no mesmo idioma.
Na igrexa anglicana, despois da publicación do Libro de Oración Común de 1559, publicouse unha edición latina en 1560 para o seu uso en universidades como a de Oxford e nas principais "public schools" (academias privadas inglesas), onde aínda se permitía que a liturxia se levase a cabo en latín. Houbo varias traducións o latín desde entón, incluída unha edición nos EUA, de 1979, do Libro Anglicano de Oración Común.
miniatura|upright|A políglota [[Unión Europea adoptou nomes latinos no logos dalgunhas das súas institucións co fin do compromiso lingüístico, un "nacionalismo ecuménico" común á maior parte do continente e como sinal da herdanza do continente (como o Consello da UE: Consilium).]]
Uso do latín nos lemas
En Filipinas e no mundo occidental, moitas organizacións, gobernos e escolas usan o latín para os seus lemas debido á súa asociación coa formalidade, a tradición e as raíces da cultura occidental.
O lema do Canadá A mari usque ad mare ("de mar a mar") e a maioría de lemas provinciais canadenses tamén están en latín. A Cruz Vitoria canadense ten o modelo da Cruz Vitoria británica que ten a inscrición "For Valour". Debido a que o Canadá é oficialmente bilingüe, a medalla canadense substituíu a inscrición en inglés pola latina Pro Valore.
O lema de España Plus ultra, que significa "aínda máis lonxe", ou figuradamente "máis alo!", tamén é de orixe latina. Está tomado do lema persoal de Carlos V, emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico e rei de España (como Carlos I), e é unha reversión da frase orixinal non terrae plus ultra ("non hai terras máis aló", "Non hai máis!"). Segundo a lenda, esta frase foi inscrita como un aviso nas Columnas de Hércules (as rochas a ambos lados do Estreito de Xibraltar) no extremo occidental do coñecido mundo mediterráneo. Carlos adoptou o lema por mor do descubrimento do Novo Mundo por Colón, que tamén ten suxestións metafóricas de asumir riscos e loitar pola excelencia.
Nos Estados Unidos o lema nacional non oficial ata 1956 foi E pluribus unum que significa "De moitos, un". O lema aparece no Gran Selo, tamén aparece nas bandeiras e selos de ambas as cámaras do Congreso e nas bandeiras dos estados de Míchigan, Dacota do Norte, Nova York, e Wisconsin. As trece letras do lema representan simbólicamente as trece colonias orixinais que se rebelaron contra a Coroa británica. O lema aparece en todas as moedas acuñadas actualmente e figurou na maioría das moedas ao longo da historia da nación.
Do mesmo xeito varios estados dos Estados Unidos teñen lemas latinos, como:
Moitas organizacións militares teñen hoxe lemas latinos, como:
Algúns colexios e universidades adoptaron lemas latinos, por exemplo, o lema da Universidade Harvard é Veritas ("verdade"). Veritas era a deusa da verdade, filla de Saturno e nai da Virtude.
Outros usos modernos
miniatura|upright|QDP Ep 84 – De Ludo "Mysterium": Un podcast dos Estados Unidos en lingua latina. Suíza adoptou o nome curto latino Helvetia do país nas moedas e selos, xa que non hai espazo para usar todas as catro linguas oficiais. Por un motivo semellante, adoptou o código internacional de vehículos e internet CH, que significa Confœderatio Helvetica, o nome completo en latín do país.
Algunhas películas de ambientación antiga, como Sebastiane e The Passion of the Christ (A Paixón de Cristo), realizáronse con diálogos en latín co fin do realismo. Ocasionalmente, o diálogo en latín utilízase pola súa asociación coa relixión ou a filosofía, en películas/series de televisión como O exorcista e Lost ("Jughead"). Tamén hai cancións escritas con letras latinas. O libreto da ópera-oratorio Oedipus rex de Igor Stravinskii está en latín.
A ensinanza continuada do latín adoita ser vista como un compoñente moi valioso dunha educación de artes liberais. Ensínase latín en moitos institutos, especialmente en Europa e América. É moi común nas public school e nas escolas primarias británicas, no liceo classico e liceo scientifico italianos, no Humanistisches Gymnasium alemán e no ximnasio holandés.
Hai moitos sitios web e foros mantidos en latín por entusiastas. A Wikipedia en latín  ten máis de 130.000 artigos.
A cidade Urdaneta ten o lema Deo servire populo sufficere ("É suficiente para que o pobo sirva a Deus") o lema latino pódese ler no vello selo deste cidade filipina.
Legado
O galego, o italiano, o francés, o portugués, o español, o romano, o catalán, o romanche e outras linguas románicas son descendentes directos do latín. Tamén hai moitos préstamos latinos no inglés e no albanés, así como algúns en alemán, holandés, noruegués, danés e sueco. O latín aínda se fala na Cidade do Vaticano, unha cidade-estado situada en Roma que é a sede da Igrexa católica.
Inscricións
Algunhas inscricións publicáronse nunha serie monumental de varios volumes acordada internacionalmente, o Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL). Os autores e editores varían, pero o formato é practicamente o mesmo: volumes nos que se detallan as inscricións cun aparello crítico no que se indica a procedencia e a información relevante. A lectura e interpretación destas inscricións é o obxecto do campo da epigrafía. Coñécense unhas 270.000 inscricións.
Literatura
miniatura|upright|[[Xulio César Commentarii de Belo Gallico é un dos textos clásicos máis famosos da Idade de Ouro do latín. O estilo espido e xornalístico deste xeneral patricio ensinouse durante moito tempo como modelo do latín urbano que se falaba e escribía oficialmente na floruit da República Romana.]] As obras de varios centenares de autores antigos que escribiron en latín sobreviviron na súa totalidade ou en parte, en obras substanciais ou en fragmentos para ser analizadas en filoloxía. Constitúen en parte o obxecto de estudo do campo dos clásicos. As súas obras publicáronse en forma manuscrita antes da invención da imprenta e na actualidade publícanse en edicións impresas coidadosamente anotadas, como os Loeb Classical Library, publicados pola Harvard University Press, ou os Oxford Classical Texts, publicados pola Oxford University Press.
Traducións latinas da literatura moderna, como: O hobbit, A illa do tesouro, Robinson Crusoe, Oso Paddington, Winnie-the-Pooh, As aventuras de Tintín, Astérix, Harry Potter, Lle Petit Prince, Max e Moritz, Como o Grinch roubou o Nadal!, O gato no chapeu, e un libro de contos de fadas, "fabulae mirabiles", que pretenden espertar o interese popular pola lingua. Outros recursos son os libros de frases e os recursos para traducir ao latín frases e conceptos cotiáns, como Meissner's Latin Phrasebook.
Os substantivos
Teñen:
O adxectivo
Hai dúas clases de adxectivos, que marcan mediante flexión os diferentes graos: comparativo e superlativo.
O verbo
Conxúgase segundo:
Diferenzas lexicais entre o latín clásico e o vulgar
O latín vulgar crea derivados:
Variantes vulgares fronte ás formas clásicas:
Palabras diferentes entre o latín clásico e o vulgar, de orixes diversas pola composición heteroxénea do imperio:
Con todo, o latín vulgar xa traía grecismos e xermanismos incorporados no seu sistema que conformaban o adstrato do latín:
Queixo de Maó
260px|miniatura|Queixo de Maó Queixo de Maó (en Formatge de Maó) é un queixo de pasta prensada non cocida de leite de vaca que conta cun Consello Regulador de Denominación de orixe protexida (DOP). Ten forma paralelepipédica e arestas redondeadas, elaborado e madurado exclusivamente en Menorca, segundo a tradición e a normativa recollida no regulamento da DOP.
Foi no ano 1985 cando obtivo de xeito definitivo a denominación de orixe queixo Mahón, e posteriormente no ano 1998 incorporouse a palabra Menorca, pasando a chamarse Mahón-Menorca.
Ana Drago
Ana Isabel Drago Lobato, nada en Vila Real de Santo António o 28 de agosto de 1975, é unha socióloga e política portuguesa.
Traxectoria
Formouse na Universidade de Coímbra. De estudante, colaborou en diversas actividades asociativas da Asociación Académica de Coimbra, onde foi xornalista do Jornal Universitário e da Rádio Universidade de Coímbra.
É Deputada na Assembleia da República electa polo Bloco de Esquerda.
Foi coautora do programa televisivo Conversa Privada xuntamente con Daniel Sampaio.
Palacio de Catarina
O Palacio de Catarina (ruso: Екатерининский дворец) era a residencia de verán dos tsares de Rusia, de estilo rococó e situada na cidade de Tsarsekoe Selo (actualmente chamada Pushkin), a 25 km ao sueste de San Petersburgo, antiga capital do Imperio ruso. O palacio está integrado, xunto co conxunto de palacios e parques da cidade de Pushkin, así como o seu centro histórico (código 540-006) no lugar Patrimonio da Humanidade chamado «Centro histórico de San Petersburgo e conxuntos monumentais anexos».
Henri Louis Frédéric de Saussure
Henri Louis Frédéric de Saussure, nado en Xenebra o 27 de novembro de 1829 e finado na mesma cidade o 20 de febreiro de 1905, foi un naturalista, xeólogo, entomólogo (especialista en estudos de himenópteros e ortópteros), e tamén un prolífico taxónomo suízo.
Traxectoria
En 1854 viaxou ás Indias Occidentais, e despois a México e os Estados Unidos, onde se encontrou con Jean-Louis-Rodolphe Agassiz (1807-1873). Retornou a Suíza en 1856, levando coleccións de insectos americanos, miriápodos, crustáceos, aves e mamíferos. Tamén se interesou na xeografía, a xeoloxía e a etnoloxía, fundando a Sociedade Xeográfica de Xenebra en 1858. Así mesmo, foi membro do comité de xestión do Museo de Historia Natural de Xenebra, velando porque as súas coleccións de himenópteros e ortópteros se converteran nunhas das mellores do mundo.
Tivo nove fillos, entre eles, o lingüista Ferdinand de Saussure, o seu primoxénito.
Orthoptera
miniatura|300px|Lámina de Biologia centrali-americana. Insecta. Orthoptera Londres, 1893-1909.
Abreviatura
As abreviaturas Saussure e de Saussure empréganse para indicar a Henri Louis Frédéric de Saussure como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Angostura
O termo Angostura (estreitura, paso estreito) pode referirse a:
Apeadoiro de Elviña-Universidade
Elviña-Universidade é un apeadoiro de tren de Adif situado na parroquia de Elviña, no concello da Coruña. Dá servizo á propia localidade de Elviña e principalmente ao campus da Universidade da Coruña.
Ten servizos de Media Distancia operados por Renfe. No ano 2008 tivo un tráfico de 6.000 pasaxeiros, o que equivale a uns 16 pasaxeiros diarios de media. Porén, logo de 2017, os datos de Renfe Operadora indicaban que menos dun milleiro de persoas empregaban esta estación anualmente.
Situación ferroviaria
O apeadoiro atópase no punto quilométrico 547,9 da liña férrea de ancho ibérico que une León e A Coruña, entre as estacións do Burgo-Santiago e A Coruña. O tramo é de vía única e está sen electrificar.
O Río, Traba, Coristanco
O Río é un lugar da parroquia de Traba no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 15 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 6 homes e 7 mulleres.
Apeadoiro de Elviña-Universidade
A estación
Foi inaugurada en outubro de 2002, aínda que non entrou en funcionamento ata xullo de 2003. Foi concibida para dar servizo ao Campus de Elviña da Universidade da Coruña. Para iso construíuse un sinxelo apeadoiro dotado dun refuxio e unha plataforma de 150 metros de longo. Unha única vía accede ao mesmo. En total o investimento alcanzou os 480.000 euros.
Terras da Coroa de Santo Estevo
No Imperio Austrohúngaro, estes territorios comprendían o reino de Hungría, o reino de Croacia e o Gran Ducado de Transilvania. Esta unión durou ata o 29 de outubro de 1918, data na que o Parlamento croata votou a súa escisión do imperio.
Illa de São Miguel
Xeografía
A illa componse dun antigo macizo no extremo leste (o Complexo de Povoação-Nordeste), e de tres estratovolcáns: Sete Cidades, Fogo e Furnas. Estes macizos volcánicos están unidos entre eles por aliñamentos recentes de conos de escouras. O estratovolcán de Sete Cidades é coñecido sobre todo pola súa gran caldeira, de 5 km de diámetro e 350 m de profundidade media. Nela atópanse dúas lagoas (Lagoa Verde ao sur e Lagoa Azul ao norte, así como numerosos volcáns de natureza traquítica.
Na zona leste da illa atópase o Pico da Vara, o punto máis alto da illa con 1.103 metros de altitude. Na zona central, está a serra de Água de Pau con 940 m de altura e na zona oeste sitúase a Caldeira das Sete Cidades, a 850 m de altitude.
As súas fértiles terras producen cereais, té, viño e froita, e alimentan ao gando bovino.
Historia
Crese que a illa foi descuberta entre 1426 e 1439, aínda que podería ser a sinalada en cartas portulanas de mediados do século XIV como "Illa Verde".
A primeira capital da illa foi Vila Franca do Campo, que foi arrasada por un terremoto en 1522, momento en que a capitalidade foi transferida a Ponta Delgada. Ponta Delgada é unha cidade en constante desenvolvemento, onde aínda se manteñen as súas igrexas e palacios dos séculos XVI e XIX.
No contexto da crise de sucesión de 1580, aquí tiveron lugar loitas entre os partidarios de Antonio I de Portugal e os de Filipe II de España. Culminaron na batalla naval de Vila Franca, que se desenvolveu ao longo da costa sur da illa (26 de xullo de 1582), coa vitoria dos segundos. Logo da batalla, Álvaro de Bazán, marqués de Santa Cruz de Mudela, desembarcou en Vila Franca do Campo, onde estableceu o seu cuartel xeral e onde aforcou a uns 800 prisioneiros franceses e portugueses. Foi o masacre máis brutal xamais ocorrida nos Azores.
Coa restauración da independencia portuguesa (1640), a illa recuperou a súa función de centro comercial, estreitando contactos co Brasil, a onde emigraron moitos colonos.
Moitos edificios históricos da illa datan do século XVIII, incluíndo mansións e igrexas. Mostran elaborada cachotaría, tellas e ricas esculturas delicadas, que aínda se poden gozar na actualidade. Esta expansión arquitectónica xustifícase polas ganancias da produción de laranxas para a exportación, cuxo principal mercado era Gran Bretaña.
Na primeira guerra mundial, a cidade de Ponta Delgada e as súas bisbarras foron bombardeadas por 50 obuses do "Deutschland", un submarino do Imperio alemán, clase U-155 (4 de xullo de 1917), baixo o mando do capitán Karl Meusel. A partir dese ataque, instalouse unha base naval estadounidense en Ponta Delgada, que se mantivo en funcionamento ata setembro de 1919. Neste período, uns 2.000 barcos utilizaron o porto. O fornezo a estes buques e aos miles de soldados en tránsito, preservou á economía da illa das dificultades da guerra e permitiu a formación dalgunhas pequenas fortunas.
En xeral, o desenvolvemento da industria pesqueira e de transformación de produtos agrícolas axudaron a impulsar a economía da illa ata hoxe. Actualmente, São Miguel é un dos centros políticos e administrativos máis dinámicos do arquipélago e é a sede do Goberno Rexional dos Azores.
A principal festividade relixiosa dos Azores ten lugar nesta illa, concretamente na cidade de Ponta Delgada, onde se reúnen todos os anos miles de persoas. Son as festas do Senhor Santo Cristo dos Milagres, que se realizan cada ano o quinto domingo logo de Pascua.
Francos, Paradela
Santa María de Francos é unha parroquia do concello de Paradela na comarca de Sarria, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 40 habitantes, deles 21 eran homes e 19 eran mulleres, o que supón unha diminución de 1 habitante en relación ao ano anterior, 2006. En 2021 tiña 28 habitantes segundo o INE.
Illa de São Miguel
Historia
Outra manifestación relixiosa da illa son as romarías. Ao achegarse a Semana Santa, grupos dalgunhas decenas de persoas percorren a illa a pé, durante oito días, rezando e cantando en todas as igrexas e ermidas que atopan no seu camiño.
Francos, Paradela
Toponimia
Segundo Nicandro Ares de Francos di J.M. Piel que ten un dobre significado, o de individuos procedentes da Francia ou o de homes libres, alén de descendentes dun home chamado Franco.
Patrimonio
Consérvanse vestixios dun castro. A igrexa parroquial de Santa María de Francos é barroca; posiblemente foi cemiterio de personaxes francesas que camiñaban a Santiago.
Illa de São Miguel
Clima
Do mesmo xeito que outras illas do arquipélago, São Miguel está influenciado polas correntes e ventos oceánicos e, en particular, pola corrente do Golfo. Funciona como unha forza moderadora nas illas, mantendo as temperaturas entre 14 °C e 26 °C durante todo o ano. A situación da illa tamén a fai susceptible a moitas tormentas atlánticas, e a precipitación tende a ser elevada durante os períodos de inverno.
Subdivisións de Liberia
Liberia está dividida en condados, distritos e clans.
Condados
A división de primeiro nivel de Liberia é o condado. Liberia posúe 15 condados.
Distritos
Os condados están divididos en distritos, en total, 68 distritos.
Altamira, Dena, Meaño
Altamira é un lugar da parroquia de Dena no concello pontevedrés de Meaño na comarca do Salnés. Tiña 199 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 102 eran mulleres e 97 homes, o que representa un ascenso respecto ós anos 2010, cando tiña 179 veciños, e 2005, cando eran 189.
Bomi
Bomi pódese referir:
Economía da República Democrática do Congo
miniatura|left|[[Kinshasa, capital da República Democrática do Congo.]] A economía da República Democrática do Congo - nación dotada de vastos recursos naturais - segue en lenta recuperación logo de anos de decadencia. A corrupción sistémica desde a independencia o 1960, combinada cunha inestabilidade diseminada e un conflito iniciado nos anos 1990 que resultou en máis de 5 millóns de mortos produciron unha dramática redución da produción nacional e dos ingresos do goberno, e ampliaron a débeda externa. . Pouco poboada en relación ao seu territorio, a República Democrática do Congo é fogar dun vasta fonte de recursos naturais e abundancia mineiral.
Agricultura
miniatura|left|Muller transportando [[bananas.]] A agricultura é o apoio principal da economía, reunindo o 57,9% do PIB en 1997. Café, aceite de palma, caucho, algodón, azucre, té e cacao son algunhas das principais colleitas. As colleitas de alimentos inclúen mandioca, banana, millo, maní e arroz. En 1996, a agricultura empregaba ao 66% da forza laboral.A gran maioría da poboación da rexión dedícase a actividades agrícolas de subsistencia. Dado o limitado desenvolvemento do mercado de traballo en canto a especialización de man de obra, as estatísticas sobre actividades económicas da poboación provén información tamén limitada. Con todo, da análise destes datos pódese chegar a algunhas conclusións en canto á dispoñibilidade de recursos humanos para os proxectos de desenvolvemento económico a ser emprendidos.
Minería
Rica en mineirales, a República do Congo ten unha historia complicada coa minería, que ocasionou moitos confrontos dentro do país por varias décadas, pero particularmente nos noventa.
A industria, especialmente a de explotación mineira, é unha gran fonte potencial de abundancia para o Congo. En 1997, a industria contaba co 16,9% do PIB. O Congo é o cuarto país de maior produción de diamantes desde os oitenta, e os diamantes continúan dominando as exportacións, sumando 717 millóns de dólares e o 52% das exportacións en 1997. Os intereses principais de cobre e cobalto son dominados pola compañía mineira estatal Gecamines. A produción da Gécamines cambaleou en anos recentes, en parte pola forte competitividade no mercado mundial do cobre.
Universidade Stanford
miniatura|Unha vista do Óvalo. A Universidade Leland Stanford Júnior (oficialmente en inglés Leland Stanford Junior University, coloquialmente the Farm), coñecida como Universidade Stanford, é unha universidade de investigación privada situada en Palo Alto, California (Estados Unidos).
Está localizada a uns 56 km ao sueste de San Francisco, en terreos do condado de Santa Clara contiguos a Palo Alto. A universidade áchase por tanto no corazón xeográfico e histórico de Silicon Valley.
Historia
miniatura|esquerda|[[Leland Stanford (1824-1893), fundador da institución.]]
Stanford foi fundada por Leland Stanford, magnate ferroviario, senador dos Estados Unidos, e ex gobernador de California, xunto coa súa esposa Jane Lathrop Stanford. Foi chamada así en honra do seu único fillo, Leland Stanford Jr., que morreu en 1884 de febre tifoide pouco antes de cumprir 16 anos. Os seus pais decidiron crear unha institución que servise "para promover o benestar público exercendo unha influencia en beneficio da humanidade e a civilización".
Os Stanford visitaron o presidente de Harvard, Charles Eliot, e consultáronlle se el crearía unha universidade, unha escola técnica ou un museo. Eliot respondeulles que el fundaría unha universidade e que unha doazón de 5 millóns de dólares sería suficiente (en dólares de 1884, serían preto de 133 millóns de dólares de hoxe). Os Stanford tamén visitaron a Universidade Cornell, a Universidade Johns Hopkins e o Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT). Por último, Leland e Jane Stanford crearon dúas institucións en honra a Leland Júnior: a universidade e o museo, o cal foi orixinalmente planeado para San Francisco, pero foi trasladado xunto á universidade.
Coñécese localmente como The Farm (A Granxa) porque a universidade está situada no que fora a granxa de cría de cabalos de Leland Stanford.
A universidade abriu as súas portas oficialmente o 1 de outubro de 1890, cun total de 559 estudantes e 15 docentes, sete dos cales proviñan da Universidade Cornell. Orixinalmente non se cobraba pola instrución e, aínda que o ensino era mixto, o número de mulleres inscritas estivo limitado durante varios anos. miniatura|Universidade Stanford. O lema oficial da universidade, seleccionado polos Stanford durante a formación da institución, é "Die Luft der Freiheit weht", cuxa tradución do alemán é "sopra o vento da liberdade". A frase provén do reformador Ulrich von Hutten, e foi elixida nunha época na que o alemán substituíra recentemente ao latín como idioma dominante nas humanidades e na filosofía, función que retería ata a segunda guerra mundial.
Stanford foi ata os anos 1930 unha universidade relativamente pequena e pouco importante. Entre 1929 e 1934, Herbert Hoover, un graduado desta Universidade, presidiu os EE.UU. nun período caracterizado por unha gran crise económica. En 1939, William Hansen e os irmáns Russell e Sigurd Varian inventaron a válvula termoiónica Klystron, un xerador de microondas de alta frecuencia que foi a base dos radares da segunda guerra mundial. A partir de entón, Stanford foi incrementando a súa reputación internacional, primeiro grazas aos proxectos de investigación militar e despois ao espírito emprendedor dos seus profesores e estudantes. Stanford foi o berce de empresas técnicas e científicas tan importantes como Hewlett-Packard, Cisco Systems, VMware, Yahoo!, Google e Sun Microsystems. De feito, "Sun" orixinariamente era unha abreviatura de "Stanford University Network".
Ao longo da súa historia Stanford tivo vinte e sete galardoados co Premio Nobel entre os seus profesores, en áreas como por exemplo a economía, destacan: Kenneth Arrow, Gary Becker, Milton Friedman, Douglass North, Myron Scholes, William Sharpe, Michael Spence, Joseph E. Stiglitz, en física: Felix Bloch, Steven Chu, Robert Hofstadter, Robert B. Laughlin, Douglas Osheroff, Martin Perl, Burton Richter, Arthur Leonard Schawlow, Richard E. Taylor, e en química: Paul Berg, Roger Kornberg ou medicina: Andrew Fire, Arthur Kornberg. Aínda que o traballo que os levou a gañar o Nobel non se desenvolveu en moitos casos nesta universidade, Stanford soubo atraer o talento destes nobeis. Stanford figura entre as 10 mellores universidades dos EE.UU. nos campos de enxeñería eléctrica, enxeñería informática, economía, ciencias empresariais e dereito. miniatura|Universidade Stanford.
Actualmente a universidade é a maior propietaria privada de terreos na baía de San Francisco grazas ao legado dos Stanford. Os seus terreos son tan amplos que chegan a albergar un acelerador lineal, un parque empresarial coa sede mundial de Hewlett-Packard e un importante centro médico.
Escolas
Stanford ten sete escolas:
O Outeiro, Parada, Oza-Cesuras
O Outeiro é un lugar da parroquia de Parada no concello coruñés de Oza-Cesuras na comarca de Betanzos. Tiña 44 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales eran 18 homes e 26 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 42 habitantes.
Birkani
Birkani (en árabe بركان) ou Berkan (en bérber ⴱⴻⵔⴽⴰⵏ) é unha cidade do nordés de Marrocos, na rexión oriental.
Descrición
É a capital dunha zona gran produtora de cítricos, e tamén é coñecida por ser o lugar de nacemento do atleta Hicham El Guerrouj.
Teresa Rodríguez-Rubio
Traxectoria
Licenciada en Filoloxía árabe e eurodeputada da formación Podemos. No momento de ser elixida eurodeputada nas eleccións ao Parlamento Europeo de 2014, traballaba en Cádiz como profesora de Lingua e literatura españolas no ensino secundario.
Santo Domingo de Guzmán
Santo Domingo, oficialmente Santo Domingo de Guzmán e outrora coñecida como Ciudad Trujillo, é a capital e meirande cidade da República Dominicana. É a maior área metropolitana do Caribe por poboación. No ano 2010 tiña unha poboación de 2 908 607 persoas, incluíndo a área metropolitana. Os límites da cidade son o do "Distrito Nacional", limitado por tres lados coa Provincia de Santo Domingo.
Historia
Coa historia urbana de Santo Domingo dá comezo tamén a do urbanismo colonial no novo continente. Mesmo foi Cristovo Colón nas súas primeiras viaxes quen fundara os antecedentes da futura capital, aínda que situados no extremo oposto da illa A Española (Fuerte de la Navidad, hoxe Haití, en 1492 e tamén o novo asentamento, igualmente fracasado, máis ao leste na mesma costa norte da illa, La Isabela, na súa segunda viaxe en 1493). Pero o empeño tivo continuidade nunha terceira fundación, xa na costa sur da illa, na beira oriental do río Ozama preto da súa desembocadura no mar Caribe.
Era o ano 1496, e co nome de Nueva Isabela Bartolomé Colón cumpriu co encargo que o seu irmán lle dera antes de retornar a España. Con todo, en 1502 un furacán destruíu o asentamento, axiña reconstruído na beira occidental do Ozama co novo nome de Santo Domingo de Guzmán.
A Cidade Colonial, berce do urbanismo americano
En xuño de 1502, Santo Domingo foi destruída por un gran furacán, e o novo gobernador, Nicolás de Ovando fíxoa reconstruír nun lugar diferente ao outro lado do río Ozama. O trazado orixinal da cidade e gran parte da súa muralla aínda se aprecia hoxe en día en toda a Zona Colonial, declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en 1990.
Ese deseño inicial incluía unha fortaleza (Fortaleza Ozama ) na punta sueste e prazas secundarias, conventos (franciscanos e dominicos), hospital, estaleiros e pazo virreinal (Alcázar de Colón, fronte ao Ozama). A rúa sur-norte paralela ao río que unía a fortaleza e o pazo, calle Las Damas, converteuse na principal da vila. A cidade medrou de seguida ao longo do século XVI coma primeira base da conquista e colonización española e coa industria da cana de azucre. En 1538 foi fundada a primeira universidade do novo mundo e unha muralla arrodeou finalmente todo o conxunto coñecido hoxe coma Cidade Colonial.
Estancamento e abandono
O avance da colonización no continente (sinaladamente México), supuxo a perda do relevante papel inicial de Santo Domingo e a colonia foi progresivamente abandonada a súa sorte pola coroa. Caeu en mans piratas (F. Drake en 1586) durante cincuenta anos. De metade do século XVII data a principal rúa da Zona Colonial, El Conde, que a percorría de leste a oeste dende Las Damas ata o baluarte homónimo do Conde na muralla, reforzada naquela época. A cidade foi finalmente cedida aos franceses en 1795 xunto á parte oriental da illa.
Século XX
Tralo desastre do furacán de 1930 que destruíu gran parte da vila, a reconstrución en plena ditadura de Rafael Leónidas Trujillo (quen trocou o nome da capital por Ciudad Trujillo) levou despois a plans grandilocuentes que non tiveron máis que unha mínima plasmación real. Tamén a idea, xa existente dende os anos vinte, de crear un gran parque na beira leste do Ozama cun monumento a Colón, tivo que agardar ata o quinto centenario do Descubrimento e da cidade para ser levado a cabo (Faro a Colón, 1992).
Fénix
miniatura|A ave Fénix nun manuscrito de Barthélémy de Glanville: Le livre des propriétés des choses (século XV). A Ave Fénix ou Phoenicoperus, como a coñecían os gregos, é unha ave mitolóxica do tamaño dunha aguia, de plumaxe vermella, alaranxada e amarela incandescente, de forte pico e garras. Tratábase dunha ave fabulosa que se consumía por acción do lume cada 500 anos, e unha nova saía das súas cinzas.
Dream Wife (álbum)
Dream Wife é o primeiro álbum de estudio da banda británica de punk rock Dream Wife, publicado o 26 de xaneiro de 2018 a través do selo Lucky Number.
Shipping News
Shipping News é unha banda estadounidense de post-rock/post-hardcore procedente de Louisville, Kentucky. O grupo formouse no outono de 1996 cando Jason Noble e Jeff Mueller, que estaban en Rodan, colaboraron para crear música para o programa This American Life da National Public Radio. Kyle Crabtree foi posteriormente recrutado como batería para completar a formación orixinal. En 2014 Todd Cook, antigo membro de Parlour, The For Carnation, e da reunida Slint, foi recrutado como baixista.
Shipping News apareceu na serie de DVDs Burn to Shine, producida polo batería de Fugazi Brendan Canty e o cineasta Christoph Green. Foi filmado en novembro de 2005 e estreado en maio de 2010. O DVD editouse a finais dese ano. O baixista de Shipping News, Todd Cook, tamén aparece coa súa outra banda, Dead Child.
Shipping News colle o seu nome da novela de 1993 The Shipping News, de E. Annie Proulx.
En 2009 a Noble diagnosticáronlle un sarcoma sinovial, morrendo en 2012 aos 40 anos de idade.
O Enxertado, Parada, Oza-Cesuras
O Enxertado é un lugar da parroquia de Parada no concello coruñés de Oza-Cesuras na comarca de Betanzos. Tiña 54 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales eran 24 homes e 30 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 58 habitantes.
Dianogah
O grupo estivo entre a media ducia de artistas que contribuíron á banda sonora da película de 1998 Reach the Rock, dirixida por William Ryan cun guión escrito polo aclamado director John Hughes. O produtor John McEntire (de The Sea and Cake e Tortoise) estivo ao mando da gravación da banda sonora, e posteriormente traballaría no terceiro álbum da banda, Millions of Brazilians. Este disco, editado o 16 de abril de 2002, tamén conta con Rachel Grimes (de Rachel's) e John Upchurch (de The Coctails).
O 5 de xaneiro de 2000 a banda uniuse a M.O.T.O. para actuar como abreconcertos para o último concerto no Lounge Ax, un evento para o cal The Coctails se reuniran brevemente para actuar como cabezas de cartel.
Entre 2000 e 2007 a banda xirou por Europa tres veces (en 2000, 2002 e 2004), e tocou pola costa leste e no medio oeste dos Estados Unidos. En 2007 o grupo regresou ao estudio con produtor John McEntire para gravar o seu cuarto álbum, Qhnnnl.
En 2008 a banda publicou Qhnnnl, no que Stephanie Morris cantou nalgunhas cancións. Ela tocara os teclados e a guitarra ao vivo coa banda, e tamén o fixo na súa xira pola costa leste en 2008, nunha viaxe a Europa no outono dese mesmo ano, e noutra na primavera do 2009 para o festival All Tomorrow's Parties.