cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dro
Toresela (Casa Lutterotti)
Situada preto do municipio, en Via della Torre, o resto da torre probablemente fora edificada para protexer a parte norte da cidade. esquerda|miniatura| Marocche di Dro, vista dende o Monte Brento, Monte Granzoline e Monte Casale
Biótopo de Marocche di Dro
O biótopo Marocche di Dro esténdese ao norte de Dro e é a maior pendente do arco alpino de orixe glacial. Representa unha paisaxe única polo seu interese xeolóxico e morfolóxico. Enormes rochas, de ata 250 metros de altura, flanquean o río Sarca e o campo. No período dos Habsburgo intentouse unha reforestación con piñeiro negral e piñeiro de Alepo.
Tradicións e folclore
Na última fin de semana de maio, rememórase o Voto de Sant'Abbondio (tamén coñecido como 12 sábados) cunha demostración histórica.
Cultura
O municipio forma parte do Istituto Comprensivo Valle dei Laghi Dro. Dentro do seu municipio hai 3 escolas: as escolas primarias de Dro e Pietramurata e a escola secundaria de primeiro grao de Dro.
Eventos
Dro acolle o Festival Drodesera e foi sede varios anos da VeDrò, unha ocasión para reunións e reflexións sobre a política, que finalmente pechou as súas actividades en 2013. Entre as personalidades que participaron estivo Enrico Letta.
Xeografía antrópica
O distrito territorial sufriu os seguintes cambios: en 1928 agregáronselle territorios do municipio suprimido de Drena; en 1947, quitáronselle territorios para a reconstitución do municipio de Drena (Censo 1936: res. 534).
Fraccións de Dro:
Localidades: Centrale Fies, Centrale Volta, Pont del Gobbo, Maso Giare, Oltra
Deportes
miniatura| O [[Salto base|saltador de base estadounidense, Steph Davis, lánzase dende o Monte Brento, sobre Dro. ]]
Marei
O topónimo galego Marei pode referirse a:
Patada
En violencia, artes marciais e deportes, unha patada é un golpe co pé, a xeonllo ou a perna. Como ataque é usado en combate corpo a corpo. As patadas son, polo xeral, máis lentas que os puñadas aínda que máis fortes que estes.
RD-180
RD-180 é a designación dun tipo de motor foguete ruso utilizado na primeira etapa dos foguetes Atlas III e Atlas V.
Características
O motor RD-180 foi deseñado pola oficina de Glushko e deriva do RD-170. Foi desenvolvido como motor de exportación para o seu uso en foguetes estadounidenses. A diferenza do RD-170, ten só dúas cámaras de combustión, aínda que comparte a maior parte dos sistemas e mecanismos co fin de reducir custos de desenvolvemento. Funciona alimentado por osíxeno líquido e queroseno e ten un pulo de 4152,0 kN.
Patada
As patadas son parte fundamental en moitas artes marciais, como poden ser o Kung Fu, karate, Tai-Jitsu, kickboxing, tangsudo ou taekwondo; mentres que outras artes non usan ningunha patada, como é o caso do judo ou do boxeo. Outras artes marciais de competición poden usar patadas aínda que limitándoas a ataques ás pernas e á parte baixa do corpo do contrario.
Existe un gran número de patadas, e moitas teñen nomes característicos para cada unha. Frecuentemente o mesmo movemento ten diferentes nomes en diferentes artes marciais, isto nótase especialmente cando se fan comparacións entre artes orientalé e occidentalé.
Échenevex
Échenevex é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Patada
Patadas usuais
(2) Existen numerosas patadas híbridas, tal a "lateral-frontal" (side-front) que a "patada lateral" coas cadeiras máis ben frontal que permite unha conexión instantánea das técnicas de puño moi útil en defensa activa
Patadas menos practicadas
Categoría das patadas con perna recta, o devandito "en pau" (stick kick):
Patadas con xiro e volantes:
(*) Algunhas técnicas poden ser con xiro e con salto ao tempo.
Lebozán, Lebozán, Lalín
Lebozán é un lugar da parroquia de Lebozán, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 63 habitantes (33 homes e 30 mulleres), o que supón unha diminución de 20 habitantes con respecto ao ano 2000.
Lingua rohingya
A lingua rohingya é unha lingua indoaria falada polo pobo rohingya que habita no norte do estado de Rakhine (Arakan), en Myanmar. Está relacionada coa lingua chittagonia falada na veciña Chittagong de Bangladesh.
Escrita
miniatura|375px|Escrita rohingya árabe. O rohingya ten empregado varios sistemas de escrita, incluíndo o alfabeto árabe, o alfabeto urdú, o hanifi, e o alfabeto birmano, e o novo Rohingyalish, baseado no alfabeto latino.
Marei, O Corgo
Santa María de Marei é unha parroquia do concello do Corgo na comarca de Lugo. Tiña 175 habitantes en 2016, segundo datos do Instituto Galego de Estatística, 84 homes e 91 mulleres. O que supón unha diminución de 35 habitantes respecto ao ano 2007 cando tiña 210 habitantes (104 homes e 106 mulleres) e 46 menos que en 2000.
Joaquín Fernández Luces
Joaquín Fernández Luces, finado en Noia o 9 de xaneiro de 1932, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Foi elixido alcalde de Noia en abril de 1920. Permaneceu no cargo até a ditadura de Primo de Rivera.
Vida persoal
Casou con Isabel Rodríguez Nolán e foi pai de José Fernández Rodríguez.
O Carballal, Castenda da Torre, Tordoia
O Carballal é un lugar da parroquia de Castenda da Torre no concello coruñés de Tordoia da comarca de Ordes. Segundo o IGE, no ano 2022 tiña 104 habitantes (50 homes e 54 mulleres), o que supón unha diminución con respecto ao ano 2009, cando tiña 144 habitantes.
Evanxeo de Xoán
miniatura|San Xoán Evanxelista de [[Xosé Ferreiro na sancristía de San Martiño Pinario en Santiago de Compostela]] O Evanxeo de Xoán é un libro da Biblia no Novo Testamento que contén a mensaxe de Xesucristo. O apóstolo Xoán o evanxelista é considerado tradicionalmente como o seu autor.
O Evanxeo de Xoán e o Corpus Xoánico
O Evanxeo de Xoán, dentro do conxunto dos Evanxeos, resulta moi distinto aos Sinópticos: Mateo, Lucas e Marcos. Se os sinópticos se constrúen con pezas breves: milagres e parábolas, Xoán opta por relatos moi detallados dos milagres e grandes discursos. No canto dos Evanxeos da Infancia con que comezan Mateo ou Lucas, ábrese cunha reflexión sobre o significado teolóxico que para os cristiáns ten a figura de Xesús de Nazaret. Incluso a cronoloxía da predicación e da paixón de Cristo varían respecto aos sinópticos.
Pola contra, está moito máis achegado dos outros textos que tradicionalmente foron atribuídos ao apóstolo Xoán: as tres cartas e a Apocalipse, tanto pola teoloxía de fondo como polos termos usados. Por iso os estudosos fan unha subdivisión dentro do Novo Testamento e engloban todo este material baixo o nome de Corpus Xoánico.
Data de composición e destinatarios
Tódolos investigadores coinciden en que é o máis serodio dos Evanxeos, o máis común é situar a súa composición arredor do ano 100.
A Laxe, Tenorio, Cerdedo-Cotobade
A Laxe é un lugar da parroquia de Tenorio, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE, en 2015 tiña 119 habitantes (60 homes e 59 mulleres), o que supón unha diminución de sete persoas con respecto ó ano 2006.
Evanxeo de Xoán
Data de composición e destinatarios
Tradicionalmente, o lugar de composición era a cidade de Éfeso, situada preto da actual Selçuk, en Turquía. Sen poder precisar este dato, si se pode afirmar, tendo en conta o idioma e as frecuentes explicacións sobre costumes e leis xudeas, que foi composta no contexto dunha comunidade cristiá de orixe grega.
A Laxe, Tenorio, Cerdedo-Cotobade
Neste lugar está o petróglifo do Concilleiro.
Evanxeo de Xoán
O autor
miniatura|A aguia, símbolo de [[Xoán o Evanxelista. Mosaico do século VI en San Apolinar en Classe (Rávena)]] Tradicionalmente, a súa autoría foi atribuída ao Apóstolo Xoán, así, San Ireneo escribía no século II: "Segundo isto, Xoán, o discípulo de Xesús (...), deu tamén á luz o seu evanxeo cando residía en Éfeso, en Asia". No mesmo senso falarían Policarpo de Esmirna ou Polícrates de Éfeso. Aínda que, hai que ter en conta que estas referencias son sempre de segunda man. Ningún deste autores coñeceu a Xoán, e todos fundamentan as súas palabras sobre o testemuñol doutros.
Ademais, unha serie de datos fan pensar nun proceso de elaboración e, polo tanto, nunha atribución máis complexa:
Pola contra o texto contén descricións de lugares ou detalles da vida de Xoán e da súa relación con Xesús cunha forte carga autobiográfica. Por exemplo, cando fala do primeiro encontro de Xoán con Xesús: e eles foron e viron onde paraba, eran contra as catro da tarde (Xn 1, 39). O que apontaría a que o outor tivo acceso a unha testemuña directa de Xesús.
O autor podería ser, polo tanto, un discípulo ou un grupo de discípulos de Xoán, que recolleron a predicación e a testemuña do apóstolo e que formaban parte da súa comunidade cristiá. Dentro dese ambiente, nado do liderado do apóstolo e a partir da súa testemuña, elaboraron o Evanxeo.
Estrutura
A principal característica distintiva de Xoán respecto aos outros evanxeos radica en que se elabora a partir con unidades temáticas de gran tamaño.
Pazos, Liáns, Oleiros
Pazos é un lugar da parroquia de Liáns no concello de Oleiros, na provincia da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 1.454 habitantes (709 homes e 745 mulleres).
Evanxeo de Xoán
Estrutura
O autor constrúe o Evanxeo mediante parellas formadas por un milagre máis un discurso. A isto engade un prólogo e remata coa actuación de Xesús e Xerusalén. predicación e paixón, morte e resurección. miniatura|Fresco das Vodas de Caná (século XIV) no mosteiro de Decani ([[Kosovo). Trátase do primeiro milagre narrado no Evanxeo de Xoán (2, 1-11)]]
Edicións en galego
Ao abeiro do Concilio Vaticano II a Igrexa Católica autorizou o emprego de linguas vernáculas na liturxia, facendo necesaria a tradución da Biblia á lingua galega. Deste xeito, a editorial SEPT editou en 1965 a primeira edición dos Evanxeos baixo o título A Palabra de Deus: Os Evanxeos sendo Manuel Espiña Gamallo e Xosé Morente os seus tradutores. En 1980, dentro do proxecto de tradución por enteiro da Biblia, de novo a editorial SEPT, publicou o Novo Testamento en galego, sendo Xosé Fernández Lago o responsable da tradución do Evanxeo de Mateo dende o orixinal grego.
Torres, Vilarmaior
San Xorxe de Torres é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Vilarmaior. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2020 tiña 172 habitantes (87 homes e 85 mulleres) distribuídos en 15 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 200 habitantes.
Martín
O topónimo Martín pode referirse a:
Vantroi
Vantroi é un grupo de rock nado en México en 1992. Durante máis de 10 anos deron concertos por todo México, e tamén percorrerón a xeografía española xunto a bandas como Rosendo, Reincidentes, Boikot, Soziedad Alkoholika, Extremoduro, Ska-p etc. Participaron en festivais como Festimad, Viña Rock, Derrame Rock, Extremúsika, Tintorrock etc. como tamén no Arezzo Wave Festival (Italia) e o Foro Social Mundial (Venezuela).
As letras do grupo loitan contra as inxustizas, como por exemplo a situación que viven os indíxenas mexicanos e outros pobos do mundo, solidarizándose co desastre do Prestige ("Chapapote de Corrido"), aínda que tampouco faltan cancións sobre a súa terra, de amor-desamor e de simple diversión.
En todos os seus anos de vida o grupo sufriu varios cambios de formación, chegándose a contar 54 membros que se foron trocando na historia de Vantroi.
Peggy Oki
Peggy Oki é unha skater, surfista, artista e activista medioambiental estadounidense.
Comezou no skate sobre o ano 1975 co grupo Z-Boys, sendo a única rapaza e converténdose así nunha das primeiras mulleres skaters do mundo. Estudou bioloxía medioambiental e obtivo unha licenciatura de arte en pintura pola Universidade de California. Hoxe en día, segue involucrada en varias actividades como o ioga, o skate, a escalada e o surf.
Ten viaxado a multitude de países como surfista e tamén como activista, entre os que se contan Fidxi, México, Suráfrica, Polinesia Francesa, Indonesia, Xapón, Tonga, Hawai, Nova Zelandia, Australia e Costa Rica.
Tamén participou no filme documental Dogtown and Z-Boys, no que se narra a historia dos Z-Boys e a súa influencia na cultura da patinaxe. No 2005, Oki e o resto dos Z-Boys foron novamente obxecto da gravación dun filme sobre as súas vidas chamado Lords of Dogtown.
Étrez
Étrez é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
-757
Véxase tamén
Historia ano a ano
Púrpura
En colorimetría foi definida como a cor complementaria dos que se perciben como consecuencia da fotorrecepción dunha luz cuxa lonxitude de onda dominante mide entre 555 e 565 nm. Trátase dunha cor estándar, é dicir que se atopa normalizada en catálogos de cores e inventarios cromáticos. A denominación de cor «púrpura» inclúe ao conxunto das coloracións semellantes á cor estándar, purpúreas. Á dereita achégase unha mostra do púrpura estándar.
Popularmente, úsanse como sinónimos nomes como morado, violeta, lila, malva ou maxenta. Porén, estas denominacións teñen diferente etimoloxía, e aínda que tamén son coloracións situadas entre o vermello e o azul, desenvolveron en xeral o seu propio significado específico.
Corvillón
O topónimo galego Corvillón pode referirse a:
Os Regos, Liáns, Oleiros
Os Regos é un lugar da parroquia de Liáns no concello de Oleiros, na provincia da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 1.014 habitantes (510 homes e 504 mulleres).
IFTTT
IFTTT (son as siglas en inglés If This, Then That, en galego: Se ocorre isto, entón fai iso) é un tipo de servizo web que permite crear e automatizar accións na web (chamadas, mensaxes ou correos). Desde o seu sitio web e tamén desde a aplicación móbil. Están fundamentadas na automatización de accións nas redes sociais e noutras áreas da web.
Maceira
esquerda|miniatura|90px|Folla de maceira. A maceira (Malus domestica) cultívase desde hai máis de 15.000 anos. A súa orixe parece estar no Cáucaso e as ribeiras do mar Caspio. Foi traída a Europa polos romanos e na actualidade existen unhas 1.000 especies, como resultado de diferentes hibridacións entre especies silvestres. Tamén recibe en Galiza os nomes dialectais de macira, maciñeira e mazaira.
Un dos seus antepasados silvestres é Malus sieversii (non ten nome común), árbore aínda existente nas montañas da Asia central, no sur de Casaquistán, Kirguizistán, Taxiquistán e Xinjiang (provincia da China).
Os investigadores están traballando con esta especie, xa que é resistente a moitas enfermidades e pestes, para crear maceiras domésticas máis vigorosas.
Crese que houbo outras que contribuíron ao xenoma das maceiras domésticas, como Malus baccata e Malus sylvestris, pero non existen evidencias disto en antigas maceiras cultivadas. Estas e outras especies de Malus estanse utilizando en programas de cultivo para desenvolver árbores susceptíbeis de crecer en climas desfavorábeis para Malus domestica, principalmente para incrementar a tolerancia ao frío.
É unha árbore de mediano tamaño (12 m de altura), caducifolio, de copa redondeada, aberta e numerosas ramas que se dispoñen case en horizontal. Posúe follas ovaladas, suavemente dentadas nos bordos e de forte cor verde con pubescencia no envés. Ao esmagalas despiden un agradábel recendo.
As bonitas flores (tamén aromáticas) teñen unha corola con 5 pétalos brancos, arredondados, frecuentemente veteados de vermello ou rosa e son penduculadas. Xorden agrupadas en acios de entre tres e seis unidades das pólas novas laterais formando corimbos. Son hermafroditas, con cáliz de cinco sépalos e numerosos estames amarelos. A maciñeira florece na primavera antes da aparición anual das súas follas. O froito que se desenvolve a partir deste pedúnculo floral que se volve carnoso é a mazá. De pel verde amarela ou vermella, é suave e brillante. A súa polpa é auguenta e doce e contén sementes. A mazá acostuma madurar contra o outono. A mazá da maceira brava diferénciase por unha cor verde amarelada na súa pel e de sabor agre.
esquerda|miniatura|[[Mazás.]]
O cultivo de maceiras
As plantacións de maceiras conséguense plantando árbores de 2 ou 3 anos. Normalmente adquírense en viveiros, onde son cultivados por enxerto (de escudete, coroa ou incrustación). Os rizomas, que son producidos por semente ou clonados utilizando tecido de cultivo ou porbaixas, déixanse medrar durante 1 ano. Cando a nova árbore está preparada, córtase un vástago obtido da especie cultivada desexada e enxértase, acurtando o toro e eliminando as ramas superiores do portaenxertos. Co tempo, as dúas seccións crecen xuntas, dando os froitos da especie que prestou o seu vástago.
Localización
As maceiras son relativamente indiferentes ás condicións do solo e poden crecer en distintas condicións de acidez (PH) e niveis de fertilidade. Porén, necesitan un solo ben drenado, polo que os demasiado compactos ou as zonas chas deberían alixeirarse con area para evitar o encharcamento do sistema radicular. Precisan de certa protección contra o vento e non se deben plantar en zonas proclives a xeadas primaverais tardías.
Polinización
A maceira, igual que moitas outras árbores froiteiras, necesita a axuda de insectos para a polinización. O pole da flor dunha árbore fecunda a flor doutra árbore. Pero como o pole da maceira é pesado, o vento non pode transportalo como ocorre coas herbas, por exemplo. Son as abellas as que se van encargar deste transporte.
A flor da maceira segrega néctar, unha substancia doce que encontramos no fondo da flor: a abella aliméntase deste néctar. Pero de paso que vai buscar o néctar, tamén recolle pole que recobre o seu corpo. Ao libar a flor seguinte, a abella deposita algúns grans de pole sobre o pistilo: a polinización xa tivo lugar e a flor poderá formarse.
Nalgunhas ocasións, un arboricultor pide a un apicultor que coloque colmeas na súa plantación: a polinización ten lugar correctamente e a colleita é máis abundante.
Aclareo
As maceiras son propensas a un comportamento bianual. Se non se aclarea cando a árbore mostra unha excesiva colleita é posíbel que floreza moi pouco no ano seguinte. Esta práctica axuda a que produza unha módica colleita anualmente.
Usos
É unha árbore moi estendida polo seu uso ornamental e polos seus froitos. A súa madeira dura e con lixeiro brillo úsase na artesanía.
Alemparte, Busto, Lalín
Alemparte é un lugar da parroquia de Busto, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2011 tiña 34 habitantes (15 homes e 19 mulleres), o que supón unha diminución de 21 habitantes con respecto ao ano 2000.
Lista de vías romanas
Vías romanas de Italia
miniatura|300px|Mapa das vías romanas de Italia. miniatura|A Via Appia.
Vías romanas de Hispania
miniatura|300px|Vías hispanas. miniatura|300px|Vía XIX.
Vías romanas transalpinas
Estas estradas unen Italia con Alemaña (Germania), Austria e a actual Eslovenia.
Vías romanas en Xermania
miniatura|Vía romana no [[Eifel]] miniatura|Porta Nigra en [[Tréveris, Alemaña]]
Outros artigos
Estrada romana
Gran Premio de Austria de 1999
O Gran Premio de Austria de 1999 (oficialmente o XXIII Großer Preis von Österreich) foi unha carreira do Campionato do Mundo de Fórmula 1 celebrada no Circuíto de Österreichring o 25 de xullo de 1999. Foi a novena carreira da tempada de Fórmula Un de, o 23º Gran Premio de Austria o vixésimo primeiro que se celebrou en Österreichring. A carreira disputouse sobre 71 voltas ao circuíto de 4´326 quilómetros para unha distancia total de carreira de 307 quilómetros.
Logo de que Michael Schumacher rompese a perna na carreira anterior en Silverstone, a atención de Ferrari centrouse no seu compañeiro de equipo Eddie Irvine. David Coulthard empuxou ao seu compañeiro Mika Häkkinen fóra da pista na primeira volta, deixando a Häkkinen na parte posterior do grupo. Cando Coulthard non conseguiu reter a Irvine durante a única rolda de pitstops, o piloto de Irlanda do Norte logrou a súa segunda vitoria na Fórmula Un. Häkkinen pelexou na pista para rematar terceiro.
Mika Salo substituíu a Michael Schumacher. Pedro Diniz logrou os seus últimos puntos de campionato mundial nesta carreira.
White Light
White Light (Luz Branca) é o sexto álbum de estudio da banda irlandesa The Corrs. Supuxo o regreso da banda dez anos despois do álbum de estudio Home, e despois de ter levado a cabo sendos proxectos en solitario Andrea e Sharon.
Foi editado o 27 de novembro de 2015. O primeiro sinxelo é Bring On The Night. En xaneiro de 2016 deu comezo a xira "White Light Tour" polo Reino Unido e Irlanda, que continuará en maio de 2016 por Alemaña, Austria, Suíza e de novo as Illas Británicas.
Cancións
O título do álbum extráese dunha das súas cancións, "White Light", inspirada polo Club dos 27 (grupo de músicos populares que finaron á idade de 27 anos) e máis concretamente por Amy Winehouse. O tema "Gerry's Reel" é unha cantiga instrumental que fai referencia a Gerry Corr, pai dos irmáns Corr, falecido en 2015. Por outra banda, Ellis Island fai referencia á Illa Ellis, preto da costa neoiorquina. Kiss Of Life foi co-escrita con Natasha Bedingfield e Unconditional con John Shanks.
Ulysses (sonda espacial)
Ulysses foi unha sonda espacial conxunta da ESA e da NASA lanzada no transbordador espacial Discovery na misión STS-41 desde o Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral o 6 de outubro de 1990.
Características
A misión de Ulysses, orixinalmente denominada International Solar Polar Mission (ISPM), foi estudar as características solares a altas latitudes, en especial as propiedades do vento solar, o campo magnético interplanetario, os raios cósmicos galácticos e o gas neutro interestelar, así como a composición das partículas cargadas e a súa aceleración. Entre os instrumentos atópanse dous magnetómetros, dous detectores de plasma do vento solar, un instrumento de ondas de radio e plasma, tres detectores de partículas cargadas, un sensor de gas neutro interestelar, un detector de raios gamma e raios X e un detector de po cósmico. O sistema de comunicacións tamén foi usado para recoller datos científicos.
A nave foi enviada cara Xúpiter para, mediante asistencia gravitatoria, inclinar a súa órbita e poder estudar latitudes nunca antes observadas do Sol. A nave estabilizábase mediante xiro a 5 r.p.m. e a alimentación eléctrica era proporcionada por un único xerador termoeléctrico de radioisótopos.
Évosges
Évosges é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Modelo estándar
miniatura|350px|Partículas que constitúen o Modelo Estándar O Modelo Estándar (abreviado ás veces como SM, do inglés Standard Model) en física de partículas trata de describir os fenómenos coñecidos asociados ó mundo das partículas fundamentais e ás súas interaccións (o comportamento dos seis tipos de quark, seis de leptóns, as catro interaccións fundamentais (ou forzas fundamentais: Interacción nuclear forte, interacción nuclear débil e electromagnetismo ou interacción elecrodébil, e gravitación)e as catro partículas asociadas a elas e o bosón de Higgs. Un dos alicerces do modelo é a identificación de cantidades conservadas nas interaccións entre as partículas fundamentais e a relación entre estas cantidades e o espazo-tempo ou con simetrías internas.
O nome 'Modelo Estándar' foi usado por primeira vez nos anos 1970, se ben nos seus comezos, estándar era usado como adxecivo, no sentido de que era o modelo normalmente usado.
O modelo estándar ten base experimental e non pode dar explicación a toda a física. Necesita de 18 variables para facer as súas predicións, variables que necesitan ser medidas e axustadas nas ecuacións e que de fieto, ó ser alguna delas medida con máis precisión ten provocado a eliminación de posibilidades teóricas e as predicións correspondentes. Asemade, fai algunhas asuncións sobre o Universo, como que as leis da física son as mesmas en calquera parte do universo, que a probilidade se conserva, que non se roachan as relacións causa-efecto, que sucesos que non intesectan no espazo son independentes, que hai un número finito de partícuas e campos ou a veracidade da relatividade especial e a mecánica cuántica.
Segundo o Modelo Estándar toda a materia coñecida esta constituída de partículas de spin semienteiro (fermións) clasificadas en dous grupos dependendo das interaccións que poden sufrir. Así o grupo dos leptóns fórmano aqueles fermións que non sofren a interacción forte. O resto dos fermións fundamentais denomínanse quarks. Tanto uns como outros agrúpanse en tres familias (tamén chamadas xeracións) e os compoñentes de cada unha diferéncianse dos do resto tan só na masa. Na seguinte táboa poden verse as partículas fundamentais no Modelo Estándar.
Doutra banda o Modelo Estándar considera a existencia de tres interaccións fundamentais entre os fermións:
O Modelo Estándar non contempla a cuarta forza fundamental coñecida da natureza: a forza gravitatoria.
As interaccións descríbense dentro do Modelo Estándar por medio de teorías gauge e maniféstanse a través do intercambio de partículas de spin enteiro (bosóns). As dúas primeiras interaccións (débil e electromagnética) están parcialmente unificadas segundo o modelo electrodébil. Porén a unificación das tres forzas non se realiza dentro do Modelo Estándar, senón que se introducen tres constantes de acoplamento (unha por cada interacción). O marco matemático no que se desenvolve o ModeloEstándar é a superposición de tres grupos de simetría: O SU(3)C × O SU(2)L × U(1)E. Na seguinte táboa poden verse os bosóns gauge xunto coas interaccións ás que están asociados e a forza relativa de cada unha destas.
Probas e predicións
O Modelo Estándar predicía a existencia dos bosóns W e Z, o gluón, e os quarks top (cumio) e charm (encanto) antes de que esas partículas fosen observadas. As súas propiedades preditas foron experimentalmente confirmadas con boa precisión.
O Large Electron-Positron collider LEP, no CERN probou varias predicións entre os decaementos dos bosóns Z, e confirmounas.
Para obter unha idea do éxito do Modelo Estándar, amósase na seguinte táboa unha comparación entre os valores medidos e preditos dalgunhas cantidades:
Desafíos ó Modelo Estándar
Aínda non hai indicación experimental da existencia do bosón de Higgs.
Ata se o Modelo Estándar tivo grande éxito en explicar os resultados experimentais, ten dous defectos importantes:
Desde que se completou este modelo, realizáronse moitos esforzos para solucionar estes problemas. Unha tentativa para resolver o primeiro defecto é coñecida como grande unificación. As chamadas 'Teorías de grande unificación' (con siglas en inglés 'GUT') hipotetizan que os grupos SU(3), SU(2), e U(1) son na realidade subgrupos dun único grupo de grande simetría. A altas enerxías (abondo máis grandes que as usadas agora na experimentación), a simetría do grupo unificado é preservada; a baixas enerxías, redúcese a SU(3)×SU(2)×U(1) por un proceso coñecido como rotura espontánea de simetría. A primeira teoría deste tipo foi proposta por Georgi e Glashow (no 1974), usando SU(5) como grupo unificador. Unha característica distintiva destas GUT é que, de xeito diverso ó Modelo Estándar, predín a existencia do decaemento do protón. No 1999, o observatorio de neutrinos Super-Kamiokande non informara a observación de ningún protón, o que establece un límite inferior para a falsado numerosas GUTs, incluíndo SU(5). Outro esforzo para manexar o primeiro defecto foi o desenvolvemento de modelos de preóns, procurando unha estrutura de partículas máis fundamentais que as establecidas polo modelo estándar.
Ademais, hai razóns cosmolóxicas polas que se cre que o Modelo Estándar é incompleto. Nel, a materia e a antimateria están relacionadas pola simetría CPT (simetría de carga, paridade e tempo) o que suxire que debera haber igual cantidade de materia e antimateria despois do Big Bang (a 'grande explosión' primixenia do Universo). Aínda que a preponderancia da materia no Universo pode ser explicada dicindo que o universo comezou antes de seren aplicadas estas normas, este tipo de explicacións é considerada como pouco elegante e inadecuada polos físicos. Asemade, o Modelo Estándar non prové dun mecanismo para xerar a inflación cósmica (diferente da expansión cósmica) que se cre se produciu ó comezo do Universo.
O bosón de Higgs, predito polo Modelo Estándar, non foi observado ata o momento 2007 (aínda que foron observados no LEP (Large Electron-Positron Collider, Grande colisor electrón-positrón) algúns fenómenos relacionados con el). Unha das razóns para a construción do Large Hadron Collider (Gran colisor de hadróns) é que o incremento de enerxía posible nel pode facer observable o Higgs.
Ampliación do Modelo
A primeira desviación experimental do Modelo Estándar (tal como foi proposto nos 70) chegou no 1998, cando os científicos do Super-Kamiokande publicaron resultados indicando a oscilación neutrino. baixo o modelo, un neutrino sen masa non pode oscilar, polo que esa observación implicaba a existencia de masas do neutrino diferentes de cero. Polo tanto, foi necesario revisar o modelo para permitir neutrinos con masa, o que se fixo incorporando 10 parámetros máis que os iniciais 19.
Unha extensión posterior do Modelo Estándar ten como orixe a teoría da supersimetría, que propón un compañeiro supersimétrico para cada partícula existente no Modelo Estándar convencional. As partículas supersimétricas foron xseridas como candidatas para explicar a materia escura. Porén, ditas partículas non foron observadas ata a data, aínda que son unha das ideas máis populares en física teórica das partículas.
Aminotransferase
miniatura|250px|Reacción de aminotransferencia entre un [[aminoácido e un alfa-cetoácido. O grupo amino (NH2) e o grupo ceto (=O) son intercambiados.]]
As aminotransferases ou transaminases son un conxunto de encimas do grupo das transferases, que transfiren grupos amino desde un metabolito a outro, xeralmente aminoácidos. A súa reacción é libremente reversible e a súa constante de equilibrio está próxima á unidade. Estes encimas son inducibles, porque a súa actividade pode aumentarse por acción de diversas hormonas como a tiroxina ou os glicocorticoides.
A súa nomenclatura establécese a partir do aminoácido desde o cal transfiren o grupo amino. Os números EC 2.6 representan os encimas transferases que transfiren grupos que conteñen nitróxeno.
Mecanismos da transaminación
As transaminases catalizan as reaccións de transaminación, importantes en especial para a síntese de aminoácidos non esenciais e para a degradación da maioría de aminoácidos, que perden o seu grupo amino por transaminación, excepto os aminoácidos lisina e treonina, para os que esta reacción non é posible. Hai unha aminotransferase para cada aminoácido exceptuando a eses dous. As principais aminotransferases son as hepáticas como:
A concentración destas transaminases no plasma sanguíneo elévase en diversas doenzas. En ocasións, o tipo específico de aminotransferase elevada suxire o órgano afectado pola súa relativa abundancia nel.
Na transaminación participan normalmente, como doante e receptor, o glutamato e o α-cetoglutarato (α-KG), que participan nas diferentes reaccións catalizadas polas distintas aminotransferases. A transaminación consiste en transportar un grupo α-amino desde un α-aminoácido doante, ao carbono ceto dun α-cetoácido receptor. Este proceso ten lugar en dúas etapas e catalízano as aminotransferases específicas de cada substrato.
A reacción da aminotransferase ocorre por medio dun mecanismo de tipo ping-pong.
Papel das aminotransferases no metabolismo
Os humanos inxerimos nitróxeno a partir dos aminoácidos da dieta, proteínas e amoníaco fixado polas nitroxenases das bacterias do intestino. A glutamato deshidroxenasa e a glutamina sintase converten o amoníaco a glutamato e glutamina respectivamente, dos cales as transaminases transfiren os seus grupos amino e amida a outros esqueletos carbonados por reaccións de transaminación e transamidación.
A reacción de transaminación ten lugar no citosol e nas mitocondrias. Ao ser reversible, pódense utilizar os α-cetoácidos para a síntese de aminoácidos; por exemplo, se os alimentos conteñen os α-cetoácidos que corresponden aos esqueletos de carbono dos aminoácidos esenciais poderán sintetizarse estes aminoácidos cunha simple transaminación, catalizada pola aminotransferase correspondente. O sentido da reacción determínano as concentracións de produtos e reactivos no fígado porque neste os metabolitos están próximos ao equilibrio.
A GPT ten unha grande importancia na catálise de reaccións que transfiren carbono e nitróxeno do músculo esquelético ao fígado en forma de alanina. Primeiro, no músculo esquelético, o piruvato actúa como receptor dun grupo amino e transfórmase en alanina, que se transporta a través do torrente sanguíneo ata o fígado, onde a alanina aminotransferase (ALT) transfire o grupo amino ao α-cetoglutarato, rexenerando así o piruvato, que pode incorporarse á gliconeoxénese como fonte de carbono; a glicosa resultante poderá pasar de novo ao músculo. Este proceso coñécese como o ciclo da glicosa-alanina e permite a eliminación do nitróxeno do músculo esquelético en forma de urea, transformación que se dará grazas ao ciclo da urea.
Síntese de aminoácidos non esenciais
Os aminoácidos non esenciais son aqueles que poden ser sintetizados no organismo, polo que non hai necesidade de inxerilos como tales, posibilitando un correcto funcionamiento de todos os órganos. Trátase de: alanina, asparaxina, aspartato, cisteína, glutamato, glutamina, glicina, prolina, serina e tirosina. A transaminación ten un papel importante na síntese dos aminoácidos non esenciais. A arxinina, metionina e fenilalanina pódense sintetizar, pero non en cantidades dabondo como para cubrir as funcións do noso metabolismo, polo que se consideran esenciais.
O glutamato fórmase a partir de amoníaco e α-cetoglutarato por unha reacción catalizada pola glutamato deshidroxenase. O aspartato pódese sintetizar a partir da asparaxina ou ben por medio dunha transaminación catalizada pola aspartato aminotransferase.
A asparaxina e a glutamina son sintetizadas pola asparaxina sintetase e a glutamina sintetase, respectivamente. A glutamina prodúcese pola fixación de nitróxeno a partir do glutamato e a asparaxina prodúcese por transaminación.
A unión de ATP con metionina forma S-adenosilmetionina, á que se lle engade un grupo SH para formar homocisteína, que á súa vez reaccionará con serina dando cistationina, que liberará un ión amonio e formará cisteína e α-cetobutirato.
A tirosina sintetízase a partir de fenilalanina por medio dunha redución dependente de NADH que cataliza a fenilalanina hidroxilase empregando como cofactor a biopterina. A transaminación de fenilalanina dá como produto o ácido fenilpirúvico, que se reduce a fenilacetato e fenilactato.
A serina sintetízase a partir do 3-fosfoglicerato, que se converte nun cetoácido mediante unha deshidroxenase que utiliza NADH. A serina pode ser precursor de glicina por medio dunha transaminación catalizada pola serina hidroximetiltransferase (SHMT1 cando se trata do encima citosólico ou SHMT2 cando se trata do mitocondrial) na que se transfire o grupo hidroximetilo da serina ao tetrahidrofolato (THF) obtendo como produtos glicina e N5,N10-metilen-THF. A glicina pode ser tamén precursora da serina. (véxase imaxe). A glicina xoga un papel importante no anabolismo de nucleótidos de purina, glutatión, creatina etc.
As reaccións de transaminación son reversibles, mentres que as de transamidación necesitan ATP e considéranse irreversibles. O grupo α-amino é imprescindible para a síntese de aminoácidos e deriva do amonio dos grupos amino do L-glutamato. Destes sintetízanse glutamina, prolina e arxinina. O ácido glutámico é a principal fonte dos grupos amino para a transaminación.
Degradación de aminoácidos
O exceso de nitróxeno potencialmente tóxico dos aminoácidos elimínase da célula por transaminación, desaminación e formación de urea, e os esqueletos de carbono poden transformarse en carbohidratos coa súa incorporación á gliconeoxénese ou poden conservarse como ácidos graxos coa súa incorporación á vía de síntese de ácidos graxos.
Os aminoácidos non son utilizados como unha fonte principal de enerxía, aínda que se non se precisan para o recambio proteico, como non se poden almacenar, poden utilizarse como tales.
A desaminación é o primeiro paso de todas as rutas de degradación de aminoácidos que ten lugar na matriz mitocondrial. Moitos aminoácidos son desaminados por transaminación. As aminotransferases retiran o grupo α-amino desde o α-aminoácido doante ata o carbono ceto dun α-cetoácido receptor (piruvato, oxaloacetato ou α-cetoglutarato). Se o aceptor do grupo amino é o cetoglutarato, producirase como novo aminoácido o glutamato.
Nivel de transaminases en sangue
A elevación de transaminases é un proceso moi inespecífico que pode ocorrer en case todas as doenzas hepáticas e en numerosas extrahepáticas.
Os niveis de transaminases en sangue utilízanse como indicador para detectar posibles patoloxías nas funcións do fígado. Tanto a AST como a ALT están presentes no soro en concentracións inferiores a 30-40 UI/L, pero se o fígado está danado, a permeabilidade da membrana celular aumenta e estas encimas son liberadas ao sangue en grandes cantidades, feito que non sempre se asocia con necrose dos hepatocitos. De feito, hai escasa correlación entre o dano celular hepático e o grao de elevación das transaminases. Practicamente calquera doenza hepática que supoña un dano necroinflamatorio pode ser a causa.
Entre as doenzas hepáticas que producen unha elevación dos niveis de transaminases en sangue están a hepatite viral, a cirrose, o fígado graxo, a hepatite autoinmune, o consumo excesivo de alcohol, os quistes ou tumores no fígado e obstrucións graves da vía biliar. Na maioría de tipos de doenzas hepáticas, a actividade da ALT é maior que a da AST. A hepatite alcohólica é unha excepción a esta regra, xa que o alcohol incrementa a actividade da AST no plasma, ao contrario que outras formas de hepatite; a maioría de formas de dano hepático fan diminuír a actividade hepatocitaria de ambas as formas da AST mentres que o alcohol só reduce a actividade citosólica. Nos alcohólicos é común a deficiencia en piridoxina, que reduce a actividade da ALT e, finalmente, o alcohol induce a liberación da AST mitocondrial a partir de células sen dano celular visible.
A elevación das transaminases pode ser causada por unha enfermidade celíaca non diagnosticada nin tratada e pode ser a única manifestación desta doenza, en ausencia de síntomas dixestivos ou doutro tipo. Na maioría dos casos, o tratamento coa dieta sen glute produce a normalización dos niveis de transaminases.
Outras doenzas non hepáticas, como poden ser aquelas relacionadas con procesos musculares (distrofias, polimiosites ou traumatismos ou un infarto agudo de miocardio), poden ser a causa dun incremento marcado da glutamato-oxalacetato transaminase (AST), debido á súa presenza, ademais de no fígado, noutros órganos.
Hipertransaminasemia aguda
miniatura|Hipertransaminasemia aguda Un caso de hipertransaminasemia por encima de dez veces o seu valor normal e de pouca duración (inferior a 3-6 meses), levará a unha necrose hepática aguda ou hepatite aguda. Cando a ALT é superior a 1000 UI/L a causa virá dada case con toda seguranza por unha hepatite aguda viral (virus A, B e C) unha hepatite por fármacos ou tóxicos ou unha hepatite isquémica (insuficiencia cardíaca aguda). As hepatites víricas supoñen a causa máis frecuente de elevación de aminotransferases, constituíndo máis do 90% dos casos de hepatite aguda, aínda que deben investigarse outras causas.
Con valores inferiores a 1000 UI/L a hipertransaminasemia aguda pode ser debida ao consumo de alcohol ou certos fármacos, colanxite, enfermidade de Wilson, hepatite autoinmune, hepatite por CMV, VEB e VHS, como tamén hepatite por xermes infrecuentes (Brucella, febre Q, Leptospira etc).
Procedemento
Se un paciente presenta hepatite aguda, considérase primeiramente que esta se debe a un consumo de alcohol, unha inxesta de medicamentos ou ten unha orixe vírica, polo que se utilizan os marcadores serolóxicos de infección viral por virus hepatotrópicos clásicos (anticorpo anti-HA IgM, HBs Ag, anticorpo anti-HBc IgM e anticorpo anti-VHC). Se estas probas son negativas, pásase a realizar outras para descartar causas menos comúns de hepatite aguda, enfermidades hepáticas crónicas (sobre todo enfermidade de Wilson e hepatite autoinmune) ou patoloxía biliar, polo que se realiza unha ecografía abdominal. (Ver probas na táboa).
Será preciso derivar o paciente ao especialista cando se detecte unha insuficiencia hepática aguda, na presenza dun diagnóstico de hepatopatía de etioloxía pouco frecuente, cando haxa a posibilidade de instaurar un tratamento específico (por exemplo: antivirais) ou se a hepatopatía crónica se considera de gravidade e considérase necesario realizar un transplante. (Ver esquema: Hipertransaminasemia aguda).
Cando se produce unha curación destas enfermidades vólvese gradualmente aos valores normais de transaminases en sangue. Mais cando o dano hepático se estableceu de modo crónico ou se produciu unha rotura notable de células hepáticas, con transformación cirrótica, a baixada das transaminases non indica curación senón que é sinal de que xa non hai máis células hepáticas que vertan estes encimas no sangue.
Hipertransaminasemia prolongada
miniatura|Hipertransaminasemia prolongada A elevación das transaminases inferior a dez veces o valor normal cunha duración superior a seis meses, é a situación máis frecuente na práctica clínica. Detéctanse moitos casos de maneira accidental en pacientes asintomáticos (sen síndromes de enfermidade hepática ou biliar) por medio de analíticas rutineiras, doazóns sanguíneas, estudos preoperatorios etc. Entre o 1-4% da poboación asintomática pode presentar elevación sérica de transaminases.
As causas hepáticas poden ser un abuso de fármacos, hepatite crónica B, esteatose hepática e esteatohepatite non alcohólica, hepatite autoinmune, hemocromatose, enfermidade de Wilson, déficit de alfa 1-antitripsina, aínda que as máis frecuentes son o abuso de alcohol, esteatose e a hepatite polo virus C. As causas non hepáticas son a enfermidade celíaca, enfermidades hereditarias do músculo, enfermidades musculares adquiridas, exercicio extenuante, patoloxía tiroide e suprarrenal e enfermidade inflamatoria intestinal crónica.
Procedemento
Se as alteracións analíticas persisten nun novo control analítico, cómpre iniciar unha investigación sistematizada das distintas causas hepáticas. Realízanse varias probas que inclúen a da bilirrubina, GGT, FA (encimas hepáticas que poden ser útiles á hora de orientar a etioloxía do proceso, por exemplo cara a unha patoloxía colostática), glicemia, colesterol e triglicéridos, hemograma, tempo de protrombina, proteinograma e determinación de inmunoglobulinas, marcadores de infección viral crónica, ferro e ferritina e transferrina plasmáticos, así como a realización dunha ecografía abdominal. (Ver esquema: Hipertransaminasemia prolongada).
Se aínda así non se dispón dun diagnóstico terase en conta que a causa poidan ser enfermidades non hepáticas. Se tampouco se detecta a causa, será necesario un seguimento clínico e analítico.
Cando se considere a posibilidade dun tratamento específico (por exemplo: antivirais), ou se a hepatopatía crónica se considera de gravidade e se ve necesario realizar un trasplante considerarase derivar o paciente ao especialista.
A Eirexe, Covelas, Castroverde
A Eirexe é un lugar da parroquia de Covelas no concello lugués de Castroverde na comarca de Lugo.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Passo do Verde, distrito de Santa Maria
Límites
Limítase cos distritos de Arroio do Só, Pains, Santa Flora, e, cos municipios de Formigueiro e São Sepé.
Barrios
O distrito está dividido nos seguintes barrios:
Life is Peachy
Life is Peachy é o segundo álbum da banda de nu metal KoЯn. Foi editado en 1996 por Immortal/Epic Records e saíu á venda en Estados Unidos o 15 de outubro dese ano.
Frode Grodås
Adestrador
Estudou na Escola de Ciencias do Deporte de Noruega, e logo de retirarse como xogador adestrou o HamKam desde o 1 de decembro de 2005. Tras unha mala tempada o HamKam descendeu da Tippeligaen e o club despediuno o7 de novembro de 2006.
En decembro de 2006, Grodås asinou un contrato de tres anos co Lillestrøm como adestrador de porteiros, e tamén actuou como terceiro gardameta do club, e así en xuño de 2007 cando o primeiro porteiro Heinz Müller quedou suspendido por darlle a Geir Ludvig Fevang no seu xeonllo esquerdo. Por mor disto, Grodås sentou no banco de reservas durante o partido co Sandefjord. En 2010 tras rematar o seu contrato co Lillestrøm converteuse en adestrador de porteiros da selección nacional norueguesa.
Xulio Cribeiro
Julio Cribeiro García, nado en Cedeira en 1959, é un médico e político galego do PPdeG primeiro e de Progresistas por Moeche despois.
Traxectoria
Médico. Nas eleccións municipais de 1995 encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía de Moeche e foi elixido alcalde con maioría absoluta. Continuou como alcalde nas sucesivas eleccións, sempre con maioría absoluta. O 24 de abril de 2008 presentou a renuncia como alcalde e tamén como concelleiro premido pola moción de censura que formularan os seus propios compañeiros de partido e un concelleiro do PSdeG-PSOE, sendo elixido alcalde o seu número dous Julio López Romeo. Foi acusado de malversación de fondos públicos e declarado non culpable por un xurado popular cuxo veredicto foi ratificado polo TSXG. Nas municipais de 2011 encabezou a candidatura de Progresistas por Moeche e na sesión de investidura apoiou a elección do candidato do PPdeG. Despois de apoiar ao PP, en 2014 conseguiu forzar a dimisión do alcalde López Romeo e converterse no novo alcalde co apoio do seu grupo e mais do PP, regresando á formación conservadora. Perdeu a alcaldía nas municipais de 2015 en favor do BNG, que logrou a maioría absoluta.
A Cerca, Aguiño, Ribeira
A Cerca é un lugar da parroquia de Aguiño no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 9 habitantes (5 homes e 4 mulleres).