cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Júlio Dantas
Traxectoria
Foi un dos fundadores da Sociedade de Escritores e Compositores Teatrais Portugueses, a SECTP, da que foi o primeiro presidente. Aquela sociedade deu orixe á Sociedade Portuguesa de Autores (SPA).
Contrariando o estereotipo de conservadorismo ligado á súa imaxe pública, quebrou coa tradición e resistiu á presión social da época: casou civilmente, a 30 de maio de 1942, con Maria Isabel Penedo Cardoso e Silva, da cal non tivo descendencia, e rexeitou un funeral católico, manténdose fiel ás súas conviccións anticlericais dos inicios do século XX.
Júlio Dantas é lembrado na súa cidade natal, Lagos, por un busto, localizado en Santo Amaro, na área envolvente ao Mercado Novo, dando tamén o nome á biblioteca pública da cidade. É tamén patrón da Escola Secundaria Júlio Dantas, a principal escola pública de ensino secundario daquela cidade.
A Ceia dos Cardeais
Este orixinal de Júlio Dantas foi encomendado polo Vizconde S. Luiz Braga e escrito a propósito para a festa artística de João Rosa, tendo, posteriormente, coñecido grande éxito con máis de 50 edicións en portugués e varias traducións noutras linguas. Foi, tamén, representado un pouco por toda a Europa, ben como na América do Sur. A peza nun acto, escrita en verso alexandrino, está composta, esencialmente, por tres grandes monólogos proferidos por tres cardeais, un portugués, un francés e un español, que, nunha luxosa sala do Vaticano setecentista, saborean unha riquísima cea e recordan os seus amores de mocidade.
Acio
miniatura|dereita|150px|Esquema dun acio O acio (do termo latino acinus ) é un tipo de inflorescencia indefinida, caracterizado por presentar un eixo ou raque que medra indefinidamente mentres que aos costados prodúcense as xemas florais pediceladas que se abren a medida que aquel se desenvolve. A floración prodúcese en sentido acrópeto, é dicir, ábrense antes as flores inferiores do eixo e a maduración progresa cara ao ápice da inflorescencia. miniatura|esquerda|200px|Acio en [[Barbaraea vulgaris]]
O resto dos tipos de inflorescencias de tipo acio simples (espiga, amento, umbela etc.) pódense derivar facilmente desta estrutura. A inflorescencia composta formada por un acio de acios (acio composto) recibe o nome de panícula, como na vide. Popularmente a inflorescencia e a infrutescencia da vide coñécese como acio ou cacho.
Borrigueiro, A Portela, Rodeiro
Borrigueiro é un lugar da parroquia da Portela, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o IGE, en 2011 tiña 3 habitantes (1 home e 2 mulleres), o que supón unha diminución con respecto ao ano 1999 cando tiña 5 habitantes.
O Touredo, Bóveda, Begonte
O Touredo é un lugar da parroquia de Bóveda no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá.
Sofía Leonor de Saxonia
Sofía Leonor de Saxonia, nada en Dresden o 23 de novembro de 1609 e finada en Darmstadt o 2 de xuño de 1671, foi unha nobre alemá pertencente á Casa de Wettin. Foi condesa de Hesse-Darmstadt polo seu matrimonio con Xurxo II de Hesse-Darmstadt.
Traxectoria
Sofía Leonor era a filla máis vella do elector Xoán Xurxo I de Saxonia (1585-1656) e da súa segunda esposa, a princesa Madalena Sibila de Prusia (1586-1659), filla do duque Alberte Frederico de Prusia e de María Leonor de Cleves (1550-1608).
Casou a comezos da Guerra dos Trinta Anos, o 1 de xullo de 1627, no castelo Hartenfels en Torgau co landgrave Xurxo II de Hesse-Darmstadt (1605-1661), cando tiña dezasete anos. Con motivo da voda foi estreada a primeira ópera alemá, Traxicomedia de Dafn por Heinrich Schütz. Esta tradición continuou en Europa.
Porin jäähalli
O Porin jäähalli ou Isomäen jäähalli é un pavillón deportivo da cidade de Pori, Finlandia. O uso principal do pavillón é a práctica do hóckey sobre xeo, xogando os seus partidos como local o Porin Ässät, equipo que compite na máxima categoría do hóckey sobre xeo finlandés, a SM-liiga.
O pavillón está situado no distrito de Isomäki e foi construído en 1964, aínda que non foi ata 1971 cando se inaugurou a pista de xeo. Dende a súa construción experimentou diversos procesos de reforma en 1979, 1986–87, 1996 e 2000.
Departamento de Santa Cruz
200px|miniatura|Localización do departamento en Bolivia dereita|200px|miniatura|Departamentos de Bolivia
O departamento de Santa Cruz é un dos nove departamentos nos que se divide administrativamente o territorio de Bolivia. A súa capital é a cidade de Santa Cruz de la Sierra.
Provincias
O departamento está dividido en 15 provincias:
Les Borges del Camp
Les Borges del Camp é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Baix Camp.
The Reef
The Reef é un filme australiano de terror dirixido por Andrew Traucki que foi estreado no 2010.
Sinopse
Un grupo de amigos está navegando pola Gran barreira de coral en Australia (a máis grande do mundo) con rumbo a Indonesia, cando a súa embarcación afunde e deciden nadar ata a costa todos xuntos. Nestas aparece unha quenlla branca e comeza a perseguilos.
Coreixas, A Portela, Rodeiro
Coreixas é un lugar da parroquia da Portela, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o IGE, en 2011 tiña 25 habitantes (11 homes e 14 mulleres), o que supón unha diminución con respecto ao ano 1999 cando tiña 38 habitantes.
San Xoán do Alto, Lugo
San Xoán do Alto é unha parroquia do concello de Lugo na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 158 habitantes, deles 80 eran homes e 78 eran mulleres, o que supón unha diminución de 0 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
O bosque dos raposos aforcados
O bosque dos raposos aforcados  (en Hirtettyjen kettujen metsä) é unha novela do escritor finlandés Arto Paasilinna do ano 1983.
En 2006 foi traducida ao galego por Tomás González Ahola e publicada pola editorial Rinoceronte, sendo o primeiro libro que se traduce do finés ao galego. Foi reeditado en 2018.
Argumento
Oiva Juntunen é un ladrón finlandés que consegue roubar varios quilos de ouro ao goberno de Noruega. Mentres os seus cómplices están na cadea, el leva unha vida de luxo e sen reparar en gastos. Cando estes saen e lle van reclamar a súa parte, Juntunen decide fuxir co botín á Laponia finlandesa. A pesar do recóndito do seu agocho, coñece a Remes, un militar alcólico co que acabará facendo boas migas.
Alireza Panahian
Alireza Panahian (tamén coñecido como Alí-Reza Panahian), nado en Teherán en 1965, é un influente clérigo xiíta iraniano.
Traxectoria
El é un ḥujjatu l-Islām (en lingua árabe حجة الإسلام), é dicir, posúe un título honorífico que significa "autoridade sobre o islam" ou "proba do islam". Tamén é xefe do grupo "think tank for universities" formado polo líder supremo Ali Khamenei. En febreiro de 2011 estaba entre os setenta oficiais de alto rango da República Islámica que crearon unha organización chamada "Ammar" ou "Cuarteis Ammar", que pediron o xuízo e a execución dos antigos candidatos presidenciais e líderes das protestas do Movemento Verde Iraniano Mir-Hossein Mousavi e Mehdi Karroubi.
Raja News enumeronouno como un dos "alumnos, confidentes e compañeiros políticos" achegado ao líder conservador Aiatolá Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi.
Panahian tamén dirixiu o "Seminario da Unidade Islámica" de 2010, en Lahore, Paquistán sobre o carácter do profeta Mahoma e a unidade islámica.
Vilariño, Bóveda, Begonte
Vilariño é un lugar da parroquia de Bóveda no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2011 tiña 42 habitantes (21 homes e 21 mulleres).
Pectínidos
A familia dos pectínidos (Pectinidae), é unha familia de moluscos bivalvos, da orde dos ostreidos, suborde dos pectininos e superfamilia dos pectinoideos.
As súas especies, coñecidas popularmente como vieiras (en galego, portugués e castelán, en inglés scallops), emparentadas de preto coas ameixas e as ostras, viven en augas pouco profundas da maior parte dos mares, sobre bancos de area limpa e firme preto da costa, até os100 m de profundidade. Son hermafroditas, e maduran primeiro as gónadas masculinas.
Estevo Ladislau II de Serbia
Ladislau (en alfabeto cirílico Стефан Владислав II) ou Estevo Ladislau II naceu en 1280 e finou en 1325. Foi un monarca serbio da dinastía Nemánica. Derradeiro rei da Sirmia (1316-1325), era pretendente ao trono do Reino de Serbia.
Pectínidos
Debido á súa ampla distribución, as cunchas de vieira son comúns nas praias e, a miúdo, son de cores brillantes, o que as converte nun obxecto popular para recolectar entre os amantes da praia e os turistas. Estas cunchas tamén teñen un lugar importante na cultura popular, incluído o simbolismo relixioso.
Estevo Ladislau II de Serbia
Fillo do rei Estevo Dragutin, debería de suceder no trono ao seu tío Milutino, mais aquel designou ao seu propio fillo Estevo Uroš III Dečanskii como o seu sucesor.
Pectínidos
As máis coñecidas en Europa son a zamburiña (Chlamys varia), Pecten maximus, propia das costas do Atlántico occidental, e Pecten jacobaeus, endémica do mar Mediterráneo. Ambas as especies, segundo algúns autores, poden seren conespecíficas, porque, aínda que a segunda ten unha área de distribución moito máis restrinxida, nalgunhas partes coiciden, e prodúcense fenómenos de hibridación.
Estevo Ladislau II de Serbia
En 1323, Dečanski declarou a guerra ao seu primo Ladislau, que aínda posuía as terras de Dragutino. Só tres anos máis tarde, en 1326, é cando Dečanski atacou. Ladislau fuxiu en Hungría e seus pais, en Ragusa, malia pouca resistencia, depoñen as armas.
Pectínidos
Descrición
A familia foi descrita en 1815 polo naturalista estadounidense de orixe franco-xermana-italiana Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz, na súa obra Analyse de la Nature ou tableau de l'univers et des corps organisés, editada en Palermo.
Etimoloxía
O nome científico Pectinidae está formado, como é usual, sobre a base da raíz do nome do seu xénero tipo, Pecten, coa adición do sufixo do latín científico -idae, poropio dos nomes das familias de anmais.
Clasificación
Na actualidade (2020) na familia recoñécense de 26 a 30 xéneros, segundo os autores.
Segundo o ITIS
Porén, o ITIS recoñece só os seguintes xéneros (sen indicación de subfamilias):
Distribución e hábitat
As vieiras habitan en todos os océanos e mares do mundo, sendo o maior número de especies as que viven na rexión Indo-pacífica. A maioría das especies viven en augas relativamente pouco profundas, desde a liña das mareas baixas até os 100 m, pero algunhas prefiren augas moito máis profundas. Aínda que algunhas especies só viven en ambientes moi restrinxidos, a maioría son oportunistas e poden vivir nunha ampla variedade de condicións. As vieiras poden atoparse vivindo dentro, enriba ou baixo rochas, corais, cascallos, herbas mariñas, algas, area ou lama. A maioría das especeis comezan a súa vida como xuvenís bisais, é dicir, provistos de biso, que algunhas conservan ao longo de toda vida, mentres que outras convértense en adultos autónomos.
Anatomía e fisioloxía
Hai moi poucas variacións na disposición interna de órganos e sistemas dentro da familia das vieiras e pódese aplicar para a anatomía de calquera especie de vieira dada.
Orientación
360px|miniatura|Diagrama anatómico de [[Argopecten irradians coa valva esquerda (é dicir, superior) eliminada; a anterior está á esquerda, a posterior á dereita]] A cuncha dunha vieira está composta, como en todos os bivalvos, por dúas valvas, unha esquerda e outra dereita, divididas por un plano de simetría. A maioría das especies de descansan sobre o fondo detiadas sobre a súa valva dereita e, en consecuencia, esta adoita ser máis profunda e empenada que a valva esquerda (é dicir, a superior), que en moitas especies é case plana. Coa charneira entre as dúas valvas orientadas cara á parte superior, un lado correspóndese coa parte morfolóxica anterior ou frontal do animal, o outro é o posterior, a charneira é a rexión dorsal ou traseira (superior) e a parte inferior corresponde á ventral. Porén, como moitas cunchas de vieira son máis ou menos bilateralmente simétricas ("equival vas"), así como simétricas de diante a atrás ("equiláteras"), para determinar de que xeito se atopa "deitado" un determinado animal requírese información detallada sobre as súas valvas.
Valvas
A cuncha das vieiras, como as de todos os bivalvos, consta de dúas valvas de forma similar, cunha liña de charneira recta ao longo da parte superior, sen dentes, e que dá lugar a un par de "ás" planas, ou "orellas" (ás veces chamadas "aurículas", como as dúas cámaras do corazón) a cada lado do seu punto medio, unha característica que é única e que aparece en todas as vieiras adultas.
miniatura|200px|esquerda|Diagrama dunha vieira coas dúas valvas de diferentes tamaños, no sedimento do fondo mariño: a valva dereita (que se ve na parte inferior) é moito máis abombadada que a esquerda, o que permite que o animal apareza menos visíbel para os [[depredadores.]]
As vieiras con valvas estriadas teñen a vantaxe da resistencia arquitectónica subministrada por estas cristas chamadas costelas, aínda que son algo custosas en termos de peso e masa. Unha característica única da familia dos pectínidos é a presenza, nalgún momento durante o ciclo de vida do animal, dunha característica distintiva e taxonomicamente importante, unha estrutura en forma de peite denominadada ctenolio ou ctenolium (substantivo do latín científico derivado do diminutivo do grego antigo κτείς kteís, "peite") situado no bordo anterior da valva dereita ao lado da marca que queda da xuvenil glándula do biso. Aínda que moitas vieiras perden esta característica a medida que se converten en adultos que se desprazan libremente, todas as vieiras teñen un ctenolio nalgún momento da súa vida, e ningún outro bivalvo ten unha característica análoga. O ctenolio encóntrase só nas vieiras modernas; os seus antepasados, os entolíidos, non o posuían.
Sistema muscular
miniatura|230px|Vieira viva aberta mostrando a súa anatomía interna: a parte circular de cor alaranxado pálido é o músculo adutor; a parte curva alaranxada máis escura é "coral", termo culinario denominar as [[ovas ou bragadas.]]
Ollos
miniatura|230px|esquerda|Os [[ollos dos pectínidos son visíbeis en forma de puntos escuros no bordo do manto, como nesta vieira coas valvas entreabertas.]] As vieiras teñen unha gran cantidade (até 200) de pequenos ollos (de aproximadamente 1 mm de diámetro) dispostos ao longo do bordo dos seus mantos. Estes ollos representan unha innovación particular entre os moluscos, xa que se basean nun espello parabólico cóncavo de cristais de guanina para enfocaren e reflectiren a luz en lugar dunha lente como a de moitos outros tipos de ollos. Ademais, estes ollos posúen unha retina de capa dupla; a retina externa responde máis fortemente á luz, e a interna á escuridade. Aínda que estes ollos non poden resolver as formas con alta fidelidade, a sensibilidade combinada de ambas as retinas á luz que chega ao ollo e á luz reflectida polo espello, outórgalle ás vieiras unha definición de contraste excepcional, así como a capacidade de detectaren patróns cambiantes de luz e movementos.
As vieiras basean principalmente nos seus ollos un a xeito de sistema de detección de ameazas de "alerta temperá", escaneando ao seu redor en busca de movementos e sombras que poderían indicar da presenza de depredadores. Ademais, algunhas vieiras alteran o seu comportamento de natación ou alimentación en función da turbidez ou a claridade da auga, ao detectaren o movemento de partículas na columna de auga.
Aparello dixestivo
As vieiras son organismos filtradores e aliméntanse de plancto e de partículas de materia orgánica suspendidas na auga. A diferenza de moitos outros bivalvos, carecen de sifóns. A auga móvese sobre unha estrutura filtrante, onde as partículas de comida quedan atrapadas no mucus. Logo, os cilios da estrutura moven o alimento cara á boca. Despois, este dixíerese na glándula dixestiva, un órgano ás veces chamado impropiamente "fígado", e que comprende parte do esófago, do intestino e todo o estómago. Os refugallos pasan a través do intestino (que, como notros moitos moluscos, entra e sae do corazón do animal) e sae polo ano.
Sistema nervioso
miniatura|400px|Mapa neural dunha [[vieira.]]
Como todos os bivalvos, as vieiras carecen dun verdadeiro cerebro. En cambio, o seu sistema nervioso está controlado por tres pares de ganglios situados en varios puntos ao longo da súa anatomía: os ganglios cerebrais ou cerebropleurais, os ganglios pedais (do pé e os ganglios viscerais ou parietoviscerais. Todos son de cor amarelada. Os ganglios viscerais son, con moito, o máis grande e extenso dos tres pares, e preséntanse como unha masa case fusionada cerca do centro do animal; proporcionalmente, estes son os conxuntos de ganglios máis grandes e intricados de calquera bivalvo moderno. Deles irradian todos os nervios que conectan os ganglios viscerais co anel nervioso circunpalial, que se enrola ao redor do manto e se conecta con todos os tentáculos e os ollos da vieira. Este anel nervioso está tan ben desenvolvido que, nalgunhas especies, pode considerarse lexitimamente como un ganglio adicional.
Edicto de Rothari
O edicto de Rothari é proclamado en 643 no reino longobardo de Italia ante a asemblea dos homes libres, que a aproban segundo o costume golpeando a súa lanza no seu escudo. Promulgouno o rei Rotario (ou Rothari), que lle deu nome.
Pectínidos
Sistema nervioso
Os ganglios viscerais tamén son a orixe dos nervios branquiais que controlan as branquias das vieiras. Os ganglios cerebrais son o seguinte grupo de ganglios máis grande, e encóntranse separados entre si a unha distancia significativa dorsal aos ganglios viscerais. Únense aos ganglios viscerais mediante longos conectores cerebro-viscerais, e entre si a través dunha comisura cerebral que se estende dorsalmente nun arco ao redor do esófago. Os ganglios cerebrais controlan a boca da vieira a través dos nervios palpatorios, e tamén se conectan aos estatocistos, que axudan ao animal a percibir a súa su posición no contorno circundante. Están conectados aos ganglios pedais mediante conectivos curtos. Os ganglios pedais, aínda que non están fusionados, están situados moi cerca o un do outro cerca da liña media. Desde etes ganglios, a vieira proxecta os nervios do pé que controlan o movemento e as sensacións do seu pequeno pé.
Edicto de Rothari
O Edicto de Rothari dota de privilexios ás asociacións profesionais (ministeria), entre elas a dos magistri comanici ou mestres de Côme (construción).
Pectínidos
Locomoción
Porén, a maioría das vieiras son de vida libre e poden nadar con breves e veloces movementos para escaparen dos depredadores (principalmente estrellas de mar) abrindo e pechando rapidamente as súas valvas. De feito, todo o relacionado coa súa característica forma da cuncha (a súa simetría, estreiteza, superficie lisa e/ou estriada, charneira pequena e flexíbel, poderoso músculo adutor e bordo continuo e uniformemente curvado) facilita dita actividade. Moitas veces fan isto en varios segundos antes de pechar a cuncha por completo e afundirse de novo no fondo da súa contorna. As vieiras poden moverse a través da columna de auga xa sexa cara a adiante (ventralmente), o que se denomina natación, ao succionaren auga a través do espazo entre as súas valvas, unha área chamada "abertura", e expulsala a través de pequenos buratos cerca da liña da charneira, chamados "aberturas de exhalación", ou cara a atrás (dorsalmente), o que se denomina salto, ao expulsaren a auga da mesma maneira que entrou (é dicir, ventralmente). Unha vieira saltadora xeralmente aterriza no fondo do mar entre cada contracción das súas válvas, mentres que unha vieira que nada, faino na columna de auga na maioría ou en todas as súas contraccións e percorre unha distancia moito maior, aínda que rara vez a máis de 1 m no fondo mariño, e poucas veces a unha distancia de máis de 5 m).
Tanto os movementos de salto coma os de natación requiren moita enerxía, e a maioría das vieiras non poden realizar máis de catro o cinco destes movementos seguidos antes de esgotarse por completo e requirir varias horas de descanso. Se unha vieira natatoria aterra sobre o seu lado esquerdo, é capaz de dar a volta cara ao seu lado dereito a través dun movemento similar a un aplauso chamado "reflexo de endereitamento". Dise que as supostas "vieiras cantantes" emiten un son suave e audíbel ao axitaren as súas valvas baixo a auga (aínda que, se isto sucede o non, está suxeito a debate). Algunhas vieiras poden estender o seu pé entre as valvas, e ao contraeren os músculos deste, poden escavaren na area.
Reprodución e ciclo vital
A familia dos pectínidos é infrecuente no sentido de que algúns dos seus membros son dioicos (machos e femias están separados), mentres que outros son hermafroditas simultáneos (ambos os sexos etán no mesmo indivuduo), e algúns son hermafroditas protoándricos (é dicir, que comezan a súa vida adulta sendo machos para convertérense despois en femias). As ovas vermellas son as da femia, e as brancas as dos machos. Os espermatozoides e os óvulos libéranse libremente na auga durante a temporada de reprodución e os óvulos fecundados (ovos) afúndense até o fondo mariño. Despois de varias semanas, o ovos eclosionan e as larvas, versións en miniatura e transparentes dos adultos, desprázanse no plancto até que volven a asentarse no fondo para creceren, polo xeral uníndose por medio de fíos do biso. Algunhas especies, como as do xénero Argopecten, do Atlántico, teñen unha vida curta, mentres que outras poden viviren 20 anos ou máis. A idade destes animais moitas veces pódese inferir dos "aneis de crecemento", os aneis concéntricos das cunchas.
Á idade de dous anos, polo xeral, alanzan a madurez sexual, pero non contribúen significativamente á produción de ovos até os catro anos. Como qudou dito, o proceso da reprodución ten lugar externamente despois da desova, na que os óvulos e os espermatozoides se liberan na auga. As vieiras femias son moi fecundas, capaces de produciren centos de millóns de óvulos ao ano. A desova xeralmente ocorre entre o final do verán e o principio do outono, aínda que a desova en primavera tamén pode ter lugar no Atlántico norte nas costas que van desde Massachusetts até Carolina do Norte.
Mutualismo
Algunhas vieiras con frecuencia levan epibiontes, é dicir, organismos sésiles que vive enriba doutro ser vivo, como esponxas ou arneiros, nas súas cunchas. A relación das esponxas coas vieiras caracterízase como unha forma de mutualismo, porque a esponxa dálle protección e camuflaxe interferindo coa súa adhesión a acción depredadora das estrelas de mar. A adhesión de esponxa protexe, por exemplo, a Chlamys hastata, especie que vive na costa oriental de Norteamérica, dese o golfo de Alasca até San Diego, en California do asentamento de larvas de arneiros, que serve como protección contra os epibiontes que aumentan a susceptibilidade aos depredadores. Polo tanto, o asentamento de larvas de arneiros ocorre con maior frecuencia en cunchas sen esponxas que as protexidas por esponxas.
miniatura|200px|Perla dunha vieira
De feito, a incrustación de arneiros inflúe negativamente na natación de C. hastata. Aqueles espécimes que nadan con incrustación de arneiros requiren máis enerxía e mostran unha diferenza detectábel no gasto de enerxía anaeróbica que aqueles sen incrustacións. En ausencia de incrustacións de arneiros, as vieiras nadan significativamente máis tiempo e alcanzan maiores distancias.
Perlas
Algunhas vieiras ocasionalmente producen perlas, aínda que estas non teñen a acumulación de capas translúcidas ou nácara características das perlas das ostras perlíferas, a xeralmente carecen do seu brillo e iridiscencia. Poden seren opacas, pequenas e de diferentes cores, pero hai excepcións que son prezadas polas súas calidades estéticas.
Filoxenia
miniatura|200px|Vieira fósil do xénero [[Chlamys. Formación de Nicosia (Plioceno) de Chipre.]]
A historia fósil das vieiras é rica en especies. Os primeiros rexistros coñecidos de vieiras verdadeiras (aquelas que preentan ctenolio) encontráronse desde o período Triásico, hai máis de 200 millóns de anos.
As primeiras especies dividíronse en dous grupos, un cun exterior case liso: Pleuronectis von Schlotheim, 1820, mentres que o outro tiña costelas radiais e aurículas: Praechlamys Allasinaz, 1972.
Os rexistros fósiles tamén indican que a abundancia de especies dentro dos pectínidos variou moito co tempo. A dos pectínidos  era a familia de bivalvos máis diversa na era Mesozoica, pero o grupo case desapareceu por completo ao final do período Cretáceo. Os sobreviventes especializárone rapidamente durante a era terciaria. Rexistráronse case 7 000 nomes de especies e subespecies de pectínidos fósiles e recentes.
Relacións filoxenéticas
No cladograma que se expón a continuación, baseado na filoxenia molecular, utilizáronse marcadores xenéticos mitocondriais (12S, 16S) e nucleares (18S, 28S e H3), segundo Yaron Malkowsky e Annette Klussmann-Kolb en 2012.
Relacións cos humnanos
miniatura|upright=0.7|As "redes de perlas" adoitaban usarse para o crecemento dos xuvenís na [[acuicultura das vieiras.]]
Acuicultura
A acuicultura de vieiras é a actividade comercial consistente en cultivar vieiras xuvenís até que alcancen un tamaño comercializábel e poidan venderse como un produto de consumo humano. Ests vieiras xuvenís salvaxes foron recolectadas para facelas crecer en catividade no Xapón xa en 1934. Porén, os primeiros intentos de cultivar completamente as vieiras en granxas non se rexistraron até os anos 1950-1960. Tradicionalmente, a pesca de vieiras silvestres era a práctica preferida, xa que a acuicultura pode ser moi custosa. Porén, a diminución en todo o mundo das poboacións de vieiras salvaxes produciu o crecemento da acuicultura. A nivel mundial, esta industria está hoxe ben establecida, cunha produción anual rexistrada de máis de 1 200 000 de toneladas métricas de aproximadamente 12 especies. A China e o Xapón representan aproximadamente o 90 % desta produción.
Existen diferentes graos de intensidade na acuicultura para diferentes especies de vieiras. As especies cultivadas poden dividirse en varias caregorías: as que están comercialmente ben establecidas, as que están nas primeiras etapas comerciais, as que están en desenvolvemento ou en etapas experimentais e outras que se supón que poden seren obxecto de cultivo.
Pesca de espécimes salvaxes
miniatura|210px|esquerda|Placopecten magellanicus. Con moito, a maior pescaría de vieiras silvestres é a de Placopecten magellanicus, que se encontra no nordeste dos Estados Unidos e no leste do Canadá. A maior parte do resto da produción mundial de vieiras é a do Xapón e a China.
As vieiras para a acuiucltura colléitanse máis comunmente utilizando dragas de vieira ou redes de arrastre de fondo. Porén, recentemente, as vieiras colleitadas por mergulladores, capturadas a man no fondo do océano, chegaron xa ao mercado.
A diferenza das vieiras capturadas por dragas ou redes no fondo do mar, as vieiras recollidas por mergulladores tenden a seren menos areosas, ademais de seren máis favorábeis para o medio ambiente, xa que este método de recolección non causa danos á fauna e á flora submarinas.
Sustentabilidade
A pescaría de vieiras en Nova Zelandia diminuíu desde unhas capturas de 1 246 t en 1975 a 41 t en 1980, momento no que o goberno ordenou o peche da pescaría. A sementeira por dispersión na década de 1980 axudou a recuperar a poboación, e as capturas na década de 1990 foron de até 684 t.
A área da baía de Tasmania estivo pechada á recolección comercial de vieiras de 2009 a 2011 debido a unha diminución das capturas. A captura comercial reduciuse a 22 t en 2015, e a pescaría pechouse novamente. As principais causas da diminución parecen ser a pesca, os efectos climáticos, as enfermidades, os contaminantes e a escorrgadura de sedimentos da agricultura e a silvicultura.
A "Royal Forest and Bird Protection Society" de Nova Zelandia enumera as vieiras como "a peor opción" na súa guía de peixes e especies de mariscos sustentábeis.
Na costa leste dos Estados Unidos, nos últimos 100 anos, as poboacións de vieiras diminuíron en gran medida debido a varios factores, pero probabelmente se deba principalmente á redución dos pastriros mariños (aos que se adhiren as larvas das vieiras) causado por un maior desenvolvemento costeiro e as escorrgaduras de nutrientes concomitante. Outro posíbel factor é a redución dos tiburóns poa sobrepesca. Unha variedade de tiburóns adoitaba alimentarse de raias, que son os principais depredadores das vieiras da zona. Coa redución da poboación de tiburóns, nalgúns lugares case eliminadoe, as raias quedaron libres para alimentarse de vieiras até o punto de diminuír considerabelmente o seu número.
Pola contra, a vieira Placopecten magellanicus está en niveis historicamente altos de abundancia despois da recuperación da sobrepesca.
Como alimento
miniatura|Vieiras con [[Salsa (gastronomía)|salsa de viño]] As vieiras caracterízanse por ofreceren dous sabores e texturas nunha cuncha: a "carne", que é firme e branca, a as ovas, chamadas "coral", que son suaves e de cor alaranxado ou avermellado. Ás veces, nos mercados véndens vieiras xa preparadas na súa cuncha, con só a carne. Fóra dos EE. UU., a vieira a miúdo véndese enteira. No Reino Unido e Australia están dispoñíbeis con e sen coral.
Na cociña galega as vieiras fanse normalmente ao forno, con cebola, xamón e pan relado, e tamén en empanada; en tempos pasados, cando abundaban nas rías, preparábanse tamén salgándoas, rebozándoas con fariña de millo e fritíndoas en moito aceite de oliva.
Na xaponesa as vieiras poden servirse en sopa ou prepararse como sashimi ou suxi. Nun bar de suxi, o hotategai (帆立貝, 海扇) é a vieira tradicional en arroz, e mentres que a kaibashira (貝柱) pode levar vieiras, aínda que en realidade é o músculo adutor de calquera tipo de marisco, por exemplo  mexillóns, ostras ou ameixas. A vieira seca coñécese na cociña cantonesa como conpoy (乾瑤柱, 乾貝, 干貝).
As vieiras afumadas ás veces sérvense como aperitivo ou como ingrediente na preparación de diversos pratos e aperitivos.
Simbolismo da cuncha
miniatura|170px|[[Santiago o Maior por Carlo Crivelli, ca. 1480.]]
Cuncha de Santiago
A cuncha de vieira é o emblema tradicional de Santiago o Maior, e é moi popular entre os peregrinos que regresan polo Camiño de Santiago do santuario do apóstolo en Santiago de Compostela.
miniatura|esquerda|170px|Escudo co símbolo de Santiago. Igrexa do Bo Pastor (Rosemont, [[Pensilvania).]]
Os cristiáns medievais recollían unha cuncha de vieira mentres estaban en Compostela como evidencia ter feito a viaxe. A asociación de Santiago coa vieira probabelmente remóntase á lenda de que o apóstolo unha vez rescatou a un cabaleiro cuberto de vieiras. Unha versión alternativa da lenda sostén que mentres os restos de Santiago se transportaban a Galicia desde Xerusalén, o cabalo dun cabaleiro caeu á auga e emerxeu cuberto de cunchas.
De feito, en francés, o molusco mesmo, así como unha preparación popular en salsa de crema, se chama coquille St. Jacques (cuncha de Santiago). En alemán é o Jakobsmuscheln, literalmente "o marisco de Santiago". Curiosamente, o nome linneano Pecten jacobaeus dáselle á vieira mediterránea, mentres que a endémica de Galicia é Pecten maximus, debido ao seu maior tamaño.
A cuncha de vieira está representada na decoración das igrexas que levan o nome de Santiago, como a St James' Church, de Sydney, onde aparece en varios lugares, incluídos os mosaicos do piso do coro e do presbiterio. Cando se fai referencia ao apóstolo Santiago, móstrase unha valva da cuncha da vieira coa súa superficie exterior convexa. En contraste, cando a cuncha refire á deusa Venus (ver máis abaixo), móstrase coa súa superficie interior cóncava.
Cuncha de Santo Agostiño
miniatura|170px|Escudo de armas de [[Bieito XVI.]] Dise que Santo Agostiño de Hipona estando camiñando pola beira do mar, meditando sobre o misterio insondábel da Santísima Trindade viu a un neno que estaba usando unha ccncha para verter auga de mar nun pequeno brato da praia. Cando Agustiño lle preguntou que estaba a facer, o neno respondeulle: "estou baleirando o mar neste burato". Así comprendeu Agustño que o home nunca penetraría nas profundidades do misterio de Deus.
Insignia
miniatura|170px|Unha cuncha de vieira nun escudo de armas alemán. O símbolo da cuncha de vieira chegou á heráldica como unha insignia dos que estiveran en peregrinación a Compostela, aínda que máis tarde converteuse nun símbolo da peregrinación en xeral. Winston Churchill e Diana de Gales usárono, e figura no escudo de armas da familia Spencer, e tamén o levan no seu nescudo os dous fijos de Diana, os príncipes Guillerme de Cambridge e Henrique de Sussex; tamén, como vimos, o escudo de armas persoal do papa Bieito XVI inclúe unha vieira; outro exemplo é o apelido Wilmot, e tamén o de John Wesley (do que resulta que a cuncha de vieira úsase como emblema do metodismo). Porén, en heráldica non sempre teñen un significado simbólico invariábel, e hai casos de armas nas que ningún membro da familia peregrinou e a presenza da vieira é simplemente un xogo de palabras co nome do armíxero (como no caso de Jacques Coeur), ou por outros motivos. En 1988, o estado de Nova York, nos EE. UU. elixiu a vieira da baía (Argopecten irradians) como a súa cuncha estatal.
Símbolo da fertilidade
miniatura|170px|[[Venus Anadiómena, de Amisos, Século I a.C. – século I d.C.]] miniatura|250px|esquerda|O nacemento de Venus, de [[Botticelli. Galería Uffizi.]]
Ao longo da antiguidade, as vieiras e outras cunchas de bivalvos, simbolizaron o "principio feminino". Exteriormente, a cuncha pode simbolizar o "principio protector", e no interior, a "forza vital que durme dentro da Terra", e son numerosas as representacións da vaxina e a vulva na arte de todos os tempos.
Moitas pinturas de Venus, a deusa romana do amor e a fertilidade, incluíron unha cuncha de vieira na pintura para identificala. Isto é evidente na pintura de Botticelli (século XV), de inspiración clásica, O nacemento de Venus.
Unha lenda do Camiño de Santiago sostén que a ruta foi vista como unha especie de peregrinación de fertilidade, realizada cando unha parella moza desexaba ter descendencia. Crese que a cuncha de vieira foi levada orixinariamente, polo tanto, polos pagáns como símbolo de fertilidade.
Outras interpretacións
Alternativamente, a vieira aseméllase á posta do Sol, que foi o foco dos rituais celtas precristiáns da zona onde vivían..
Dise que as raíces precristiáns do Camiño de Santiago foron unha viaxe da morte céltica cara ao oeste, cara o sol poñente, que terminaba na "Fin do Mundo" (Fisterra), na Costa da Morte, o "Mar da Escuridade" (é dicir, o Abismo da Morte, o Mare Tenebrosum, nome en latín do océano Atlántico, que leva o mesmo nome da "civilización moribunda" da Atlántida).
Na arte moderna
Na praia de Aldeburgh, Suffolk, Inglaterra, hai unha escultura de aceiro de Maggi Hambling, chamada The Scallop (A vieira), erixida en 2003 como un monumento ao compositor Benjamin Britten, que tivo unha llonga relación coa cidade.
Umbela
150px|miniatura|esquerda|Esquema dunha umbela. 150px|miniatura|Umbela dunha especie de [[allo.]] Unha umbela, en botánica, é o termo utilizado para un conxunto de flores da que parten os pedicelos, iguais, do eixo central, con formato dun paraugas. Ou sexa, é unha inflorescencia en forma de paraugas.
Pode ser pseudoumbela cando parte de ou forman flores "falsas", como por exemplo, brácteas.
Pode ser simple ou composta.
O termo vén do latín umbra, que significa sombra, aplicado nalgunhas linguas, como italiano e inglés, para paraugas, ombrello e umbrella respectivamente.
Perros, A Portela, Rodeiro
Perros é un lugar da parroquia da Portela, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o IGE, en 2011 tiña 9 habitantes (5 homes e 4 mulleres), o que supón unha diminución con respecto ao ano 1999 cando tiña 19 habitantes.
Buíde, Carral, Begonte
Buíde é un lugar da parroquia de Carral no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2011 tiña 46 habitantes (22 homes e 24 mulleres).
Ligamento xenético
A ligamento xenético é a tendencia dos xenes que están situados nun mesmo cromosoma, que é maior canto máis próximos están, de herdarse xuntos durante a meiose. Os loci que están máis próximos entre si teñen menos probabilidade de quedaren separados en diferentes cromátides por causa do sobrecruzamento (recombinación) meiótico, polo que se herdarán xuntos, e dise que son xenes ligados. O ligamento xenético fai que non se cumpra a lei da distribución independente dos caracteres de Mendel. Estudando o ligamento de dous xenes pódese saber a súa posición relativa no cromosoma e elaborar un mapa de ligamento.
Introdución
Ao comezo dunha meiose normal, un par de cromosomas homólogas (chamado bivalente) entremestúranse e intercambian fragmentos cromosómicos, o que se chama sobrecruzamento e produce a recombinación xenética. O par sepárase e dá lugar a dous cromosomas cunha nova combinación de xenes que é diferente da combinación orixinal herdada dos pais. Por medio deste proceso de recombinación de xenes, os organismos poden producir descendencia con novas combinacións do material xenético materno e paterno que poden contribuír a mellorar a súa supervivencia.
Este intercambio de segmentos cromosómicos chamado sobrecruzamento, que dá lugar a unha recombinación de xenes, pode causar que os alelos que antes se encontraban no mesmo cromosoma se separen e acaban en distintas células fillas. Canto máis afastados se encontren no cromosoma eses dous alelos, maior é a posibilidade de que se produza un sobrecruzamento entre eles, e maior é a posibilidade de que os alelos acaben separados en distintos cromosomas.
A distancia relativa entre dous xenes pode calcularse fixándose nas características da descendencia para dous xenes ligados, e estimando a porcentaxe da descendencia na que os dous caracteres ligados non aparecen xuntos. Canto maior é a porcentaxe de descendentes que non mostran esas características, maior é a distancia á que se atopan no cromosoma eses dous xenes. Os xenes para os que esa porcentaxe é menor do 50% considérase que están ligados.
O ligamento xenético pode tamén entenderse avaliando as relacións entre os fenotipos. Entre individuos dunha poboación experimental ou especie, algúns fenotipos ou caracteres poden aparecer de modo totalmente aleatorio ou ben cunha correlación entre eles.
Cando aparecen de forma aleatoria o fenómeno é unha distribución independente. A distribución independente ten lugar cando os xenes que afectan aos fenotipos se encontran en diferentes cromosomas ou separados por unha gran distancia no mesmo cromosoma tal que a recombinación ocorre na metade das ocasións.
Cando hai unha correlación entre os fenotipos, considérase que existe ligamento xenético entre eles. Isto é unha excepción á distribución independente, e dáse cando os xenes aparecen un preto do outro no mesmo cromosoma. Este fenómeno causa que os xenes se herden normalmente xuntos. Os xenes herdados deste modo son xenes ligados, e denomínanse "grupos de ligamento". Por exemplo, na mosca da froita, os xenes que afectan a cor dos ollos e a lonxitude das ás hérdanse xuntos porque están próximos no mesmo cromosoma.
Descubrimento
O fenómeno do ligamento xenético descubrírono os xenetistas británicos William Bateson e Reginald Punnett pouco despois de que fosen redescubertas as leis de Mendel. A comprensión do ligamento xenético aumentou cos traballos de Thomas Hunt Morgan. A observación de Morgan de que a cantidade de recombinación entre os xenes ligados difire, levou á idea de que a frecuencia de recombinación podería indicar a distancia que separaba os xenes no cromosoma.
Alfred Sturtevant, que foi estudante de Morgan, foi o primeiro en idear os mapas xenéticos, tamén chamados mapas de ligamento. Sturtevant propuxo que canto maior é a distancia entre os xenes ligados, maior é a posibilidade de que as cromátides dos cromosomas homólogos realicen o sobrecruzamento na rexión entre os xenes. Contando o número de recombinantes é posible obter unha medida da distancia entre os xenes. Esta distancia exprésase en termos de unidades de mapa xenético (u.m.), ou centimorgans, e defínese como a distancia entre dous xenes no cal hai unha probabilidade dun 1% de recombinación na meiose. Unha frecuencia de recombinación (FR) do 1 % equivale, pois, a 1 m.u. ou 1 centimorgan. Pero esta equivalencia é só unha boa aproximación de pequenas porcentaxes; a maior porcentaxe de recombinantes non pode exceder do 50%, circunstancia que se dá cando os dous xenes están moi separados. Nesa situación, calquera sobrecruzamento orixinaría un intercambio de xenes, pero só un número impar de sobrecruzamentos (hai un 50% de posibilidades entre os sobrecruzamentos pares e impares) daría lugar a un produto meiótico recombinante. Unha interpretación estatística disto faise coa función de mapeo de Haldane, ou a de Kosambi, entre outras. Un mapa de ligamento créase medindo as distancias entre diversos caracteres que están presentes no mesmo cromosoma, evitando que haxa espazos baleiros significativos entre caracteres para evitar as inexactitudes que aparecen por causa da posibilidade de que haxa múltiples eventos de recombinación.
Mapa de ligamento
Un mapa de ligamento é un mapa xenético dunha especie ou poboación experimental que mostra a posición relativa dos seus xenes coñecidos ou marcadores xenéticos en termos de frecuencias de recombinación. Non mide distancias físicas específicas senón a posición dun xene con respecto a outros no cromosoma. Os mapas de ligamento son fundamentais para identificar a localización dos xenes que causan enfermidades xenéticas.
Un mapa xenético está baseado nas frecuencias de recombinación entre marcadores durante o sobrecruzamento entre cromosomas homólogos. Canta maior frecuencia de recombinación maior será a distancia entre dous marcadores xenéticos. Historicamente, os marcadores que se usaron inicialmente eran fenotipos detectables (produción de encimas, cor dos ollos etc.) derivados de secuencias codificantes de ADN; máis tarde, cando se confirmou e asumiu a existencia de secuencias de ADN non codificante como os microsatélites ou os polimorfismos de lonxitude de fragmentos de restrición (RFLPs) empezaron a utilizarse estes tamén.
Os mapas xenéticos axudan aos investigadores a localizar outros marcadores, como outros xenes, comprobando o ligamento xenético con outros marcadores xa coñecidos.
Miriámetro
Un miriámetro (de miríade + metro) é unha unidade de medida de lonxitude correspondente a dez mil (104) metros.
Ligamento xenético
Mapa de ligamento
Un mapa xenético non é un mapa físico (como un mapa de híbridos reducidos por radiación) ou un mapa de xenes.
Estimación da frecuencia de recombinación
O método do logaritmo en base 10 das probabilidades de Newton E. Morton ou método da puntuación LOD (Logarithm Of Odds), é unha proba estatística usada frecuentemente para as análises de ligamento en poboacións humanas, animais, e vexetais. A puntuación LOD compara a probabilidade de obter os datos observados na proba se os dous loci están ligados, coa probabilidade de que se observasen os mesmos datos simplemente por pura casualidade aleatoria. As puntacións LOD positivas indican a existencia de ligamento, e as negativas indican que o ligamento é menos probable. A análise de puntuacións LOD computerizadas é un modo simple de analizar pedigrees familiares complexos para determinar o ligamento entre os caracteres mendelianos (ou entre un carácter e un marcador, ou dous marcadores).
Para unha descrición en detalle pode verse esta publicación de Strachan e Read. O método resúmese da seguinte maneira:
A puntuación LOD calcúlase da seguinte maneira:
NR é o número de descendentes non recombinantes, e R é o número de descendentes recombinantes. A razón 0,5 do denominador significa que os alelos que non están ligados en absoluto (por exemplo, alelos en distintos cromosomas) teñen un 50% de posibilidades de recombinación, debido á súa distribución independente.
Theta (θ) é a fracción de recombinación, que é igual a R / (NR + R).
Por convención, unha puntuación LOD maior de 3,0 considérase evidencia de ligamento. Unha puntuación LOD de +3 indica unha probabilidade de 1000 a 1 de que o ligamento observado non ocorrese por casualidade. Unha puntuación LOD de menos de -2,0 considérase evidencia de que non hai ligamento. Aínda que é moi improbable que se obteña unha puntuación LOD de 3 nun só pedigree, as propiedades matemáticas da proba permiten combinar datos de varios pedigrees sumando as súas puntuacións LOD. É importante ter presente que este corte que se aplica tradicionalmente de LOD>+3 é arbitrario e que en certos tipos de estudos de ligamento, especialmente análises de caracteres xenéticos complexos con centos de marcadores, este criterio probablemente debería ser modificado a un punto de corte algo máis alto.
Frecuencia de recombinación
A frecuencia de recombinación é unha medida do ligamento xenético e utilízase na elaboración de mapas de ligamento. A frecuencia de recombinación (θ) é a frecuencia á cal ten lugar un só sobrecruzamento entre dous xenes durante a meiose. Un centimorgan (cM) é a unidade que representa a distancia á que se produce unha frecuencia de recombinación do 1%. Deste modo podemos medir a distancia xenética entre dous loci, baseándose na súa frecuencia de recombinación. Os dobres sobrecruzamentos non producirían recombinación e nin sequera poderiamos dicir que tivo lugar o sobrecruzamento. Se os loci que estamos analizando están moi próximos (menos de 7 cM) é moi improbable que se produza un dobre sobrecruzamento. Cando as distancias son maiores, a probabilidade dun dobre sobrecruzamento aumenta, polo que subestimaremos sistematicamente a distancia entre os loci.
Durante a meiose, os cromosomas distribúense aleatoriamente nos gametos, de modo que a segregación dos alelos dun xene é independente dos alelos doutro xene, tal como indica a lei da distribución independente dos caracteres de Mendel. Esta lei cúmprese para xenes situados en diferentes cromosomas, pero se están no mesmo cromosoma, non se cumpre sempre, xa que os xenes tenderán a herdarse xuntos.