cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
María Xosé Porteiro
Traxectoria
Naceu na capital de España de pai galego e nai asturiana. Pasou a súa infancia en Cuba ata que a súa familia se instalou en Vigo. É licenciada en Publicidade.
Traballou na emisora de radio La Voz de Vigo e no xornal El Pueblo Gallego. Dirixiu o espazo informativo A bisbarra en Radio Popular de Vigo (1981-1985). Como periodista e escritora publica na La Voz de Galicia, El País e Tiempo. Foi xefa do Departamento de Prensa do Concello de Vigo.
Concelleira polo PSdeG en Vigo, foi tenente de alcalde (1987-1991) e (2003-2006), deputada no Parlamento de Galicia (1989-1997) e no Congreso dos Deputados (2004-2007), onde foi voceira adxunta da comisión de exteriores. Desde o 1 de outubro de 2007 ata abril de 2009 foi delegada da Xunta de Galicia na Arxentina. Membro das Asembleas Parlamentarias do Consello de Europa. Desde xullo dese ano foi a directora do Museo del Ferrocarril de Madrid, posto que abandonou en 2010 para facerse cargo da dirección de Comunicación da Fundación Ferrocarriles Españoles.
En agosto do 2019 co apoio do Partido Popular e do Partido Socialista de Galicia é designada polo Parlamento galego como adxunta á Valedora do Pobo. Desde 2019 é coordinadora do Centro de Documentación en Igualdade e Feminismos do Consello da Cultura Galega (antes Comisión de Igualdade).
Presenta autores e autoras e realiza moderación como conferenciante de coloquios literarios no Club Faro de Vigo e no Centro de Documentación de Recursos Feministas de Vigo.
Como escritora de ficción histórica destaca Sándalo, unha novela onde a autora recolle douscentos anos de percorrido na historia colectiva.
Hazas
Hazas pode referirse a:
Palo Alto
Palo Alto é unha cidade do condado de Santa Clara, no estado de California (Estados Unidos). Atópase na Área da Baía de San Francisco, no extremo norte de Silicon Valley, preto da Universidade de Stanford. Moitas empresas de tecnoloxía, como Hewlett-Packard ou Xerox teñen a súa sede en Palo Alto.
Palo Alto fundouse en 1887 e o seu nome vén dunha sequoia xigante chamada 'el Palo Alto'. O nome foi asignado polo tamaño e a grande visibilidade da árbore na área da baía de San Francisco.
Tamén é o lugar onde naceu a primeira organización ciberactivista da historia, Computer Professionals for Social Responsibility, por posibles tentativas que induciran a guerras nucleares.
Camarasaurus
Camarasaurus era un xénero de dinosauro herbívoro cuadrúpede. Era o máis común dos saurópodos xigantes descubertos en América do Norte. Este fósil foi descuberto na formación Morrison de Colorado e Utah, e data do Xurásico Superior (dende o Kimmeridgian até o Tithonian), hai uns 155 a 145 millóns de anos. Os Camarasaurus presentaban unha distintiva forma cranial cun fociño romo e un cranio arqueado que era notablemente cadrado. Crese que podía viaxar en mandas, ou cando menos en grupos familiares.
O seu nome quere dicir "lagarto de cámara", referíndose ás cámaras ocas nas vértebras (do grego καμαρα/kamara que quere dicir "cámara abovedada", e σαυρος/sauros que quere dicir "lagarto").
Idade de Ferro
A Idade de Ferro é a época final do sistema de tres idades, precedida polas Idades de Pedra (Neolítico) e de Bronce. É unha era arqueolóxica na Prehistoria e na Protohistoria de Europa e do Oriente Próximo, e por analoxía tamén é usado para noutras partes do Vello Mundo. O sistema de tres idades foi introducido na primeira metade do século XIX para arqueoloxía europea en particular, pero na segunda metade dese século estendeuse tamén á arqueoloxía de Oriente Próximo. Como suxire o seu nome, é o período en que se desenvolveu a produción de ferramentas e armas mediante a metalurxia do ferro. O ferro é superior ao bronce en relación á dureza e abundancia de xacementos.
A duración da Idade de Ferro varía dependendo da rexión en cuestión. Está definida pola convención arqueolóxica, e a mera presenza de ferro fundido ou ferro forxado non é abondo para representar unha cultura da Idade de Ferro; máis ben, o termo implica que a produción de aceiro ao carbono estaba tan perfeccionada que era posible a produción masiva de ferramentas e armas superiores ás equivalentes en bronce. No antigo Oriente Próximo, esta transición prodúcese no chamado colapso da Idade de Bronce, no século -XII. A tecnoloxía espallouse axiña pola rexión do Mediterráneo e o sur de Asia. Tamén o fixo de xeito máis serodio en Asia central, o leste e centro de Europa, e aínda máis tarde na rexión do norte de Europa, arredor do ano -500.
A Idade de Ferro remata, segundo as convecións, co comezo do rexistro historiográfico. Isto non adoita representar unha diferenza clara no rexistro arqueolóxico. No antigo Oriente Medio remata co estabelecemento do Imperio Aqueménida no -550, (considerado histórico en virtude do rexistro de Heródoto) en Europa central e occidental remata coa conquista romana no século -I. A Idade de Ferro Xermánica de Escandinavia remata arredor do ano 800, co comezo da Era viquinga.
Cronoloxía
miniatura|150 px|Peza da idade de ferro.
Aínda na Idade de Bronce, un crecente número de obxectos de ferro fundido, distinguibles do ferro meteorítico pola falta de níquel, comexou a aparecer por toda Anatolia, Mesopotamia, o subcontinente indio, Levante, Mediterráneo e Exipto. Algunhas fontes propoñen que o ferro era un subproduto casual do refinamento do cobre, sen un proceso reproducible pola metalurxia da época.
A máis antiga produción sistemática e uso de utensilios de ferro comeza en Anatolia. Tamén existe unha teoría que a produción africana de ferro iniciou máis ou menos ó mesmo tempo, posiblemente até antes que en Anatolia. Porén descubertas recentes suxiren que o traballo do ferro aparece en Anatolia dende 2000 a. C.. A actual investigación arqueolóxica no val do Ganxes, atesta a produción de ferro dende 1800 a. C. Dende 1200 a. C., o ferro era amplamente utilizado no Oriente Medio, porén non suplantou en ningún momento o uso do bronce.
Xa se suxeriu que a falta de estaño fose o motivo do colapso da Idade de Bronce, coa interrupción do comercio no Mediterráneo por volta de 1300 a. C. que levaron á busca de metais alternativos. Existen evidencias nesta época de que varios obxectos de bronce foron reciclados e transformados en armas. Co uso máis difundido do ferro, foi desenvolvida a tecnoloxía necesaria para facer un aceiro inoxidable, facendo que o seu valor baixase. Como resultado, cando houbo estaño dispoñible novamente, o ferro xa gañara a preferencia na produción de armas e ferramentas, sendo barato o suficiente para substituír o bronce. O ferro sendo un material máis resistente e lixeiro, ofrecía vantaxes tecnolóxicas para as civilizacións que o adoptaban.
Porén, traballos arqueolóxicos máis recentes mudaron non soamente a cronoloxía, senón tamén as causas da transición do bronce para o ferro. Alén do que o ferro estaba a ser producido na India dende o 1800 a. C., varios sitios africanos posúen artefactos de ferro dende polo menos 1200 a. C., refutando a idea de que houbo unha única descuberta do ferro que despois se difundiu polo mundo.
Períodos
miniatura|dereita|300px|Mapa mostrando a distribución da cultura [[Cultura de Hallstatt|Hallstatt e La Tène. {{legend|#f6bc0a|O centro do territorio Hallstatt (sobre o 800 AdC) móstrase en amarelo escuro, }} {{legend|#d5c089|a eventual área de influencia da cultura Hallstatt (sobre o 500 AdC) en amarelo claro.}} {{legend|#80da34|O centro do territorio da cultura La Tène (450 AdC) móstrase en verde escuro, }} {{legend|#9bce9b|a eventual área de influencia da cultura La Tène (sobre o 50 AdC) móstrase en verde claro. }} ]] O período da Idade de Ferro divídese en dous:
Na Europa Central, a Idade de Ferro divídese en tres períodos:
Na Alemaña, os historiadores diferencian unha Idade de Ferro Prerromana e outra Romana (Cultura de Jastorf).
Na Península Ibérica a Idade de Ferro remata coa ocupación do territorio polo Imperio Romano.
Europa
A metalurxía do ferro foi introducida en Europa probablemente dende Asia Menor cara ó século X a. C., e estendeuse cara ó norte e o oeste durante os seguintes 500 anos. Considérase comunmente que a Idade de Ferro en Europa remata coa conquista romana.
Europa do leste
A Idade de Ferro comezou en Europa oriental a comezos do I milenio a. C. Na estepa póntico-caspia e o Cáucaso, a cultura de Koban, a cultura de Novocherkassk e a de Chernogorovka marcan a aparición da Idade de Ferro temperá entre o século X a. C. e o século IX a. C.. Contra o 800 a. C. xa se estaba expandindo cara a cultura de Hallstatt a través das migracións tracias-cimerias.
Xunto coas culturas de Chernogorovka e Novocherkassk, no territorio das actuais Rusia e Ucraína asóciase case maioritariamente a Idade de Ferro cos escitas, que a desenvolveron dende o século VII a. C.. A maioría dos restos da súa produción de ferro e industrias metalúrxicas entre os séculos século V a. C. e século III a. C. atopáronse preto de Nikopol (en Kamenskoe Gorodishche), no que se considera a rexión metalúrxica por excelencia da antiga Escitia.
Dende a cultura de Hallstatt, a Idade de Ferro desprázase cara o oeste seguindo a expansión celta do século VI a. C.. En Polonia, a Idade de Ferro chega á cultura lusaciana por esas datas, seguida nalgunhas áreas pola cultura pomerania. Ó longo dos anos, debatéronse as adscricións étnicas de moitas culturas da Idade de Ferro, xa que se adoita considerar que a zona é berce dos pobos xermánicos, bálticos e eslavos.
Europa central
En Europa central, a Idade de Ferro divídese polo xeral en Idade de Ferro Temperá (como a da Cultura de Hallstatt), entre o século IX a. C. e o 450 a. C., e a Idade de Ferro Serodia (como a da Cultura de La Tène), que comezou contra o 450 a. C.. En Alemaña, os historiadores adoitan diferenciar entre unha Idade de Ferro prerromana (La Tène) e outra romana (cultura de Jastorf).
Europa do oeste e sur
miniatura|150px|esquerda|Unha réplica dun tellado da Idade de Ferro, semellante aos das [[pallozas do Cebreiro.]]
En Italia, é probable que a tecnoloxía do ferro fora introducida por primeira vez pola cultura de Villanova, aínda que esta era propiamente unha cultura da Idade de Bronce. A Idade de Ferro propiamente dita comeza coa civilización dos etruscos, que acabou de súpeto coa conquista da súa última cidade, Volsinii, por parte da nacente República Romana no ano 260 a. C..
Na península ibérica atopamos a cultura de Tartessos, seguida cronoloxicamente polos iberos. A influencia dos celtas desprazados nas súas migracións desenvolveron na península unha nova cultura, os celtiberos. Namentres, na actual Francia aparecerían os pobos galos.
Nas illas británicas, a Idade de Ferro durou dende o século V a. C. até a conquista romana, e até ben entrado o século V nas zonas non romanizadas. Nelas atópanse tamén restos de clara influencia celta, o que permite concluír unhas raíces culturais comúns de orixe celta en todo o oeste de Europa. As estruturas defensivas datadas nesa época adoitan ser moi impresionantes, como os broch do norte de Escocia e os castros esparexidos no resto das illas.
Europa do norte
miniatura|250px|Os [[broch como o de Dun Carloway (Illa de Lewis, Escocia) son construcións da Idade de Ferro serodia.]] A Idade de Ferro divídese, segundo os historiadores da zona, nunha Idade de Ferro prerromana e unha Idade de Ferro romana, seguida por un período de migración. O norte de Alemaña e Dinamarca foron dominados pola Cultura de Jastorf, mentres que na zona máis ó sur de Escandinavia atopábase a moi semellante Idade de Ferro Gregan
As primeiras producións de ferro escandinavas facíanse mediante a recolleita manual de mineral de ferro. A península escandinava, Finlandia e Estonia conservan restos arqueolóxicos correspondentes a unha temperá produción de ferro a pequena escala, aínda que resulta imposible datala con seguridade.
Saint-Étienne-en-Coglès
Saint-Étienne-en-Coglès (en Sant-Stefan-Gougleiz) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Seoane, Aranga, Aranga
Seoane é un lugar da parroquia de Aranga no concello coruñés de Aranga na comarca de Betanzos. Tiña 35 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 17 eran homes e 18 mulleres.
Toponimia
O topónimo deriva do latín, San Xoán.
Petero Mataca
Petero Mataca, nado o 28 de abril de 1933 en Cawaci e finado o 30 de xuño de 2014 en Suva, foi arcebispo católico de Suva.
Traxectoria
Petero Mataca estudou no Colexio San Xoán de Levuka, e entrou en 1950 no Saint John Cawaci College de Ovalau. Foi ordenado sacerdote polo patriarca de Cilicia e Pro-Prefecto da Congregación para a Evanxelización dos Pobos, Gregorio Pedro XV Agagianian, o 19 de decembro de 1959 en Roma, xunto con outros 45 sacerdotes.
O papa Paulo VI nomeouno o 27 de agosto de 1974 bispo titular de Siminina e bispo auxiliar de Suva. Foi consagrado bispo polo arcebispo de Suva, George Hamilton Pearce.
O 10 de abril de 1976 o papa Paulo VI nomeouno arcebispo de Suva. Petero Mataca desenvolveu en 1975 un plan pastoral para Fidxi. Fundou un centro de catequese en Navesi e impulsou a construción de doce escolas secundarias en Vanua Levu e Viti Levu.
O papa Bieito XVI aceptou o 19 de decembro de 2012 a súa renuncia, en razón da súa elevada idade.
Consoante líquida
Unha consoante líquida é unha clase de consoantes que inclúe tanto ás consoantes laterais como ás consoantes vibrantes ou róticas.
Descrición
Tanto as laterais como as vibrantes teñen propiedades fonotácticas semellantes en moitas linguas, por tanto, resulta útil agrupalas nunha clase, a clase das líquidas. Por exemplo, en moitas linguas as líquidas son as consoantes que teñen unha maior liberdade de ocorrencia en grupos consonánticos. Nalgunhas linguas como o xaponés ou o coreano existe unha único fonema líquido que segundo o contexto se realiza como lateral ou como vibrante, é dicir, existen alófonos laterais e vibrantes dese fonema.
Entre as linguas do mundo o máis frecuente é que existan dúas líquidas en oposición /l/, /ɾ/, agás entre as linguas indíxenas de Norteamérica e as linguas aborixes de Australia. En Norteamérica, as linguas adoitan carecer de vibrantes e, pola contra, existe unha ampla variedade de laterais, aínda que frecuentemente son obstruíntes e non aproximantes. A maioría de linguas aborixes de Australia teñen un conxunto moi rico de líquidas, chegando algunhas linguas a ter sete líquidas diferentes (incluíndo dentais, alveolares, retroflexas, palatais e até tres vibrantes diferentes). Esta exuberancia de consoantes líquidas nas linguas australianas compensa amplamente o reducido número de vogais e a escaseza de fricativas nestas linguas.
Por outra banda, hai moitas linguas amazónicas e do leste de Norteamérica que carecen por completo de consoantes líquidas, e tamén algunhas poucas de Asia e África. As linguas polinesias tipicamente teñen unha única líquida, que pode ser unha lateral ou unha vibrante.
Media Indonesia
dereita
250px|miniatura|Oficina de [[m:id:Media Group|Media Group en Kebon Jeruk, Iacarta Occidental, Iacarta.]]
Fotón
O fotón é o cuanto de radiación electromagnética. Vén representado por unha función de ondas simétrica, polo que se di que é un bosón. Non posúe masa en repouso. Ten unha enerxía directamente relacionada coa súa frecuencia pola ecuación: E=hf. Ademais posúe un momento: p=m/c.
A disciplina da física que trata o seu comportamento de xeito rigoroso é a electrodinámica cuántica. Outras ramas da física abordan este tratamento en determinadas condicións que permiten aproximacións e a construción de modelos adecuados. Unha destas deriva do seu nome: a fotónica. É unha disciplina relacionada co estudo do seu comportamento no rango de frecuencias ópticas, especialmente os aspectos relacionados coa súa interacción coa materia, e que se pode considerar coma unha importante rama da óptica. Confúndese coa denominada optoelectrónica.
Sobre o nome
O termo foi usado por vez primeira por Gilbert Lewis nun artigo na revista Nature en decembro de 1926.
Fonteita
O topónimo galego Fonteita pode referirse a:
Wiglaf de Mercia
Wiglaf, finado c. 839, foi un rei de Mercia, reino situado no que hoxe constitúen as actuais Midlands inglesas, que gobernou entre 827 e 829 e desde 830 até a súa morte.
Traxectoria
A súa orixe familiar é incerta: os anos 820 foi un período no que houbo conflitos dinásticos no reino de Mercia polo que se descoñece a xenealoxía de varios reis desta época. O seu neto Wigstan foi considerado máis tarde como descendente de Penda de Mercia, polo que é posíbel que á súa vez Wiglaf tamén descendese de Penda, un dos reis de Mercia máis poderosos do século VII.
Wiglaf morreu sobre o 839 e probabelmente foi sucedido por Beorhtwulf, aínda que unha tradición rexistra que o seu fillo, Wigmund, reinou durante un breve período. Wiglaf foi enterrado en Repton, preto de Derby.
Contexto histórico
dereita|miniatura|443x443px|Mapa onde se mostran os principais reinos de [[Gran Bretaña sobre o ano 800.]] Mercia fora o reino anglosaxón dominante durante a maior parte do século VIII, sendo Offa, morto en 796, o rei máis poderoso do seu tempo. Coenwulf, quen ocupou o trono mercio pouco despois da morte de Offa, foi quen de manter a influencia de Mercia sobre os reinos de Kent, Anglia Oriental e Essex, e frecuentemente realizou incursións alén da muralla de Offa, no territorio de Gales. Con todo, a morte de Coenwulf en 821 marcou o inicio dun período no que o mapa político de Inglaterra foi redefinido drasticamente. Aínda que unha fonte do século XI afirma que o fillo de Coenwulf, Cynehelm, sucedeu brevemente ao seu pai no trono, o máis probábel é que quen sucedese a Coenwulf fose o seu irmán. Este reinou tan só dous anos antes de que fose deposto.
O seguinte rei, Beornwulf, non era de estirpe real, aínda que se fixeron conxecturas, baseándose na letra B inicial, que estaba relacionado cos posteriores reis Beorhtwulf e Burgred. Probabelmente a derrota do reino de Powys e a destrución do a fortaleza de Deganwy rexistradas na crónica galesa de Brut y Tywysogion en 823 levounas a cabo Beornwulf. Está claro que Mercia era aínda unha potencia militar naquel tempo. Con todo, en 825, Beornwulf foi derrotado por Ecgbryht de Wessex na batalla de Ellandun e morreu ao ano seguinte mentres dirixía unha infrutuosa campaña de invasión de Anglia Oriental. O seu sucesor, Ludeca, de liñaxe descoñecida, tamén invadiu Anglia Oriental, e do mesmo xeito que Beornwulf morreu durante a campaña en 827. Parece ser que estas derrotas próximas no tempo empeoraron as disensións dinásticas na autoridade real mercia. Fóra das fronteiras de Mercia, o reino de Wessex, no sur, era xa un reino poderoso e en expansión cando Wiglaf ascendeu ao trono.
Liñaxe
A liñaxe familiar de Wiglaf non se coñece con certeza. Existen dúas teorías principais que sobre a xenealoxía dos reis de Mercia deste período. Unha delas afirma que había dúas liñaxes da familia real que competiron polo trono. Por exemplo, a mediados do século VII, Penda puxo as provincias conquistadas baixo o control de familiares seus. Un wigheard, que asinou uns foros a finais do século VII, era probabelmente un membro da súa liñaxe. A outra teoría afirma que un número de grupos de familiares con poderes locais competirían pola sucesión. Os subreinos do Hwicce, o Tomsæche e o non identificado Gaini son exemplos deste tipo de poderes locais. As alianzas matrimoniais tamén puideron xogar o seu papel. Os magnates competidores, chamados nos "foros" dux ou princeps, poderían axudar ao ascenso dos distintos monarcas. Neste modelo, os reis mercios eran pouco máis que líderes da nobreza.
Unha tradición medieval preservada en Evesham recolle que Wigstan, o neto de Wiglaf, era descendente de Coenred, quen á súa vez era neto de Penda. Os avós de Wigstan foron Wiglaf e Coelwulf I; a tradición pode ser interpretada como que Wiglaf descendía de Penda, pero tamén podería ser que fose a esposa de Wiglaf, Cynethryth, quen descendese de Penda. O nome de Cynethryth coñécese grazas a dous foros de Wiglaf datados en 831 e 836, e a historiadora Pauline Stafford anota que o seu nome parece remontarse até a familia de Coenwulf se non a unha liñaxe real anterior, pero como o mesmo Wiglaf, non hai certeza respecto ao coñecido sobre a súa liñaxe. Na medieval Vida de San Wigstan menciónase unha conexión distinta, na que se afirma que as familias "B" e "W", facendo referencia ás iniciais dos nomes, estaban emparentadas.
Os descendentes coñecidos de Wiglaf inclúen ao seu fillo Wigmund e ao seu neto Wigstan, comparten ambos o "Wig-" inicial no seu nome; os nomes familiares aliterativos son frecuentes nas dinastías anglosaxoas e a miúdo significa que pertencían á mesma estirpe real. Entre outros posíbeis descendentes de Wiglaf inclúese ao último rei de Mercia, Ceolwulf II. Grazas a "foros" de Mercia de finais do século VIII e principios do IX, coñécense un bo número de duces ou praefecti (ealdorman) con nomes similares, como Wigbald, Wigberht, Wigcga, Wigferth e Wigheard, pero non hai evidencias, á parte da similitude nos nomes, que mostren que estes nobres eran parentes.
Primeiro reinado e derrota fronte a Wessex
miniatura|400x400px|Entrada para o ano 825 no manuscrito [C] da Crónica anglosaxoa, na que se narra o ascenso ao trono de Wiglaf.
A Crónica anglosaxoa cita o ascenso ao trono de Wiglaf na entrada do ano 827 (citado erroneamente baixo o ano 825). A entrada reza en inglés antigo,
En 829, Ecgbryht de Wessex invadiu Mercia con éxito e depuxo a Wiglaf. A consecuencia inmediata para Mercia da derrota de Beornwulf a mans de Ecgbryht en 825 na batalla de Ellendum fora a perda do control dos reinos surorientais de Kent, Sussex, Essex e Anglia Oriental. As desastrosas expedicións militares contra Anglia Oriental levadas a cabo por Beornwulf e Ludeca en 826 e 827 respectivamente confirmaron a perda do control de Mercia sobre ese reino. A vitoria de Ecgbryht sobre Wiglaf en 829 completou o seu dominio sobre o sur inglés, para, a finais do mesmo ano, recibir a submisión de Eanred de Northumbria en Dore, na fronteira setentrional de Mercia. Estes acontecementos conduciron ao escriba anónimo da Crónica anglosaxoa a describir a Ecgbryht como o oitavo bretwalda ou "Soberano de Britania".
Ecgbryht mantivo o control sobre Mercia até o ano 830. Mantívose no poder o suficiente tempo como para chegar a emitir moedas (cuñadas en Londres) coa lema "Rex M", referido a "Rex Merciorum", é dicir "Rei de Mercia".
Segundo reinado
dereita|miniatura|248x248px|Retrato imaxinario de Ecgberht de Mercia, quen desposuíu a Wiglaf do trono durante un breve período. Na Crónica aparece que no ano 830, Wiglaf volveu obter o reino de Mercia. Xeralmente, a volta ao trono de Wiglaf foi interpretada polos historiadores como unha indicación do final do señorío de Ecgbryht sobre Mercia. En particular, o historiador Frank Stenton argumentou que debido ás erratas da Crónica, é posíbel que Wiglaf recobrase o reino pola forza e que se Ecgbryht cedese o reino a Wiglaf, isto debería haberse mencionado. Como evidencia de que Wiglaf actuaba como gobernante independente naquel tempo tamén se citan uns foros de 836; estes rexistran un concilio en Croft, en Leicestershire, ao que asistiu o arcebispo de Canterbury e once bispos, entre os que se atopaban algúns dos bispos saxóns occidentais. Wiglaf refírese á asemblea como "os meus bispos, duces e maxistrados", indicando que non só recuperara o control sobre o seu territorio, senón que tiña certo nivel de autoridade sobre a igrexa do sur de Inglaterra. É significativo o feito de que Wiglaf aínda fose capaz de convocar tal grupo de persoas notábeis, os saxóns occidentais, xa que aínda que puidesen facelo, non celebraban tales concilios.
Essex, que fora unha dependencia de Mercia, podería volver a estar baixo o dominio mercio: un tal rei Sigeric dos saxóns orientais, descrito como ministro de Wiglaf, aparece como testemuña nuns foros de Hertfordshire nalgún momento entre 829 e 837. Cando aparentemente Ecgbryht perdeu o control da casa da moeda, Londres continuou sendo unha cidade mercia durante todo o segundo reinado de Wiglaf e mesmo despois deste. Parece ser que Berkshire tamén volveu estar baixo control de Mercia, aínda que é posíbel que isto non se producise até despois do reinado de Wiglaf. Talvez máis sorprendente, dado o poderío de Wessex, é o feito de que o territorio ao longo do curso medio de río Támesis que fora o corazón das terras do pobo Gewisse (o precursor do estado saxón occidental no século IX) quedase firmemente en mans de Mercia. No oeste, ou Wiglaf ou o seu sucesor, Beorhtwulf, conseguiron someter aos galeses ao control mercio nalgún momento anterior a 853, cando se rexistra unha rebelión contra Mercia.
Nuns foros de 831 promulgados en Wychbold, preto de Droitwich, Wiglaf declara que se trata de "o primeiro ano do meu segundo reinado"; é significativo que Wiglaf non fixese referencia Ecgbryht nestes foros, manifestando que había un ano que recobrara o poder, e recoñecendo a súa deposición momentánea. En Anglia Oriental, o rei Aethelstan cuñou moeda, posibelmente a principios de 827, pero é máis probábel que fose sobre 830, despois de que a influencia de Ecgbryht se vise reducida co retorno de Wiglaf ao trono de Mercia. En parte, esta demostración de independencia de Anglia Oriental non é sorprendente, xa que é probábel que Aethelstan fose o responsábel da derrota e morte de Beornwulf e de Ludeca nas súas respectivas campañas contra Anglia Oriental.
Outra explicación que se propuxo para tratar de explicar os acontecementos deses anos é que a fortuna de Wessex dependía en certa medida do apoio carolinxio. As redes comerciais dos francos e os renanos colapsaron nalgún momento dos anos 820 ou 830, e ademais, en febreiro de 830 estalou unha rebelión contra Ludovico Pío, o que sería o primeiro dunha serie de conflitos internos que tiveron lugar nos anos 830 e posteriores. Estas distraccións puideron reducir a capacidade de Ludovico para axudar a Ecgbryht. Segundo esta visión, a retirada do apoio franco tería provocado que Anglia Oriental, Mercia e Wessex atopasen un balance de forzas sen a dependencia de apoio exterior.
Con todo a recuperación de Wiglaf non foi completa. Efectivamente, a influencia de Ecgbryht reduciuse despois do ano 830, pero Mercia nunca logrou recuperar o control do sueste, a excepción posibelmente de Essex; quedando Anglia Oriental como reino independente. Parece ser que Wulfredo, o arcebispo de Canterbury en tempos da vitoria de Ecgbryht, permaneceu leal a Mercia: a súa cuñaxe de moeda finaliza cando empeza a cuñaxe de Ecgbryht en Kent; uns foros de 838 que mostran que Ecgbryht accedía a devolver propiedades á igrexa en Canterbury parecen evidenciar que tomara con anterioridade propiedades da igrexa. Aethelwulf, o fillo de Ecgbryht, foi rei de Kent durante o reinado do seu pai e o seu temor de que Mercia puidese seguir influíndo en Kent podería ser a razón pola que deu propiedades á igrexa de Christ Church en Canterbury.
Moedas e foros
As moedas do reinado de Wiglaf son moi raras. Pódese distinguir entre os tipos con retrato ou el; e destas, só dúas moedas sen retrato serían do segundo reinado de Wiglaf. Á parte destas, non hai ningunha outra evidencia de cuñaxe mercia de moedas até o reinado do sucesor de Wiglaf, Beorhtwulf, que empezou ao redor do ano 840. Isto mostraría que Wiglaf permaneceu suxeito ao dominio de Ecgbryht despois do ano 830, aínda que moitos historiadores consideran que Wiglaf recuperaría a súa independencia naquel tempo.
Do reinado de Wiglaf sobreviviron "foros"; estes eran documentos nos que se entregaba terras a seguidores ou membros do clero e eran outorgadas polos reis, quen tiñan o poder de conceder as terras. Un dos foros de Wiglaf, nos que se outorgan privilexios ao mosteiro de Hanbury no ano 836 non eximía aos monxes das obrigacións de construír murallas e defensas, indicando a súa preocupación polos asuntos defensivos. Os foros de Wessex non empezaron a mostrar estas exencións até o ano 846. Estas cláusulas explicábanse polo incremento da presenza viquinga en Britania: as incursións viquingas terían empezado polo menos a principios do ano 793, exércitos viquingos chegaron a Kent en 811 e desde 835 as incursións viquingas foron unha preocupación para os reis de Wessex.
Os foros de 836 tamén conteñen unha referencia temperá ao trinoda necessitas, o conxunto de tres obrigacións que os reis da época daban aos seus súbditos. Estas obrigacións consistían na construción de residencias reais, a obrigación de pagar o feorn, un alugueiro en comida, ao rei e prestar hospitalidade aos serventes do rei. Os privilexios outorgados eran uns gastos: Wiglaf e un ealdorman recibiron intereses en facendas e outro ealdorman recibiu seiscentos xilins de ouro. É talvez notábel que en común con moitos outros foros mercios do século IX, esta é unha concesión de privilexios en lugar de terras: o cronista Beda comentara a principios de século que excesivas concesións de terras aos mosteiros estaban a deixar aos reis sen terras para outorgar á nobreza e os reis de Mercia poderían estar a tomar medidas para paliar este problema.
Sucesión
Wiglaf foi enterrado en Repton, nunha cripta que aínda pode verse. A igrexa do mosteiro que se atopaba no lugar naquel tempo foi construída probabelmente por Aethelbald de Mercia para albergar o mausoleo real; neste lugar tamén foi enterrado Wigstan, o neto de Wiglaf. A bóveda e as columnas da cripta non son os orixinais e poderían datar do tempo de Wiglaf en lugar do de Aethelbald.
Franck Passi
Franck Passi, nado en Bergerac o 28 de marzo de 1966, é un exfutbolista e actual adestrador francés. Xogaba de centrocampista e actualmente adestra ó Chamois Niortais FC da Ligue 2 francesa.
Adestrador
En agosto de 2015, tras o despido de Marcelo Bielsa, Passi tomou o relevo de forma provisional e dirixiu ó Olympique de Marsella ata que a directiva contratou a outro adestrador. Repetiuse a situación en abril de 2016, desta vez substituíndo a Míchel, e chegou á final da Coupe de France de 2016, onde perder por 4-2 contra o Paris Saint-Germain FC. Estivo de substituto provisional de Míchel ata outubro de 2016, cando o Marsella contratou a Rudi García.
O 24 de xaneiro de 2019, tras a suspensión de Thierry Henry por parte do AS Monaco FC, Passi foi o adestrador provisional durante un partido contra o Dijon FCO, antes da fichaxe de Leonardo Jardim coma substituto de Henry.
En xaneiro de 2020, Passi converteuse en adestrador do Chamois Niortais FC da Ligue 2 francesa ata o remate da tempada, tras a marcha de Pascal Plancque.
Sensurrounded + B-Sides
Sensurrounded + B-Sides é o décimo álbum do artista xaponés Cornelius, lanzado o mercado no Xapón o 9 de setembro do ano 2008 baixo o selo Warner Music e producido por el mesmo.
Banjul
Banjul (a antiga Bathurst) é a capital de Gambia. Ten unha poboación de 34 125 habitantes (2007), aínda que coas zonas periféricas supera o medio millón (523 589 habitantes en 2003). Está situada sobre a illa de Banjul (antes illa de Saint Mary), no lugar onde o río Gambia desauga no Océano Atlántico.
Xeografía
Banjul está localizada sobre unha illa areosa construída, ao longo do tempo, polos depósitos arrastrados polo río Gambia até a súa foz. A vexetación maior, espontánea, está constituída por baobabs e bambús.
miniatura|dereita|275px|Climograma de Banjul O clima da cidade é de subtropical, con só unha estación chuviosa anual; as temperaturas son cálidas e estábeis ao longo de todo o ano. As medias mensuais non baixan dos 25 °C. O seu cálido clima durante todo o ano é debido ao deserto do Sáhara. O mes máis frío é agosto e o máis cálido é marzo.
Historia
No 1816, os británicos fundaron Banjul como un posto commercial e como base para suprimir o comercio de escravos. O 18 de febreiro de 1965, a cidade converteuse en capital do país trala declaración de independencia da República de Gambia. Foi chamada Bathurst in honra de Henry Bathurst, secretario do Despacho Colonial. En 1973 o nome foi africanizado como Banjul, que en mandé significa "illa dos bambús".
O 22 de xullo de 1994, Banjul foi escenario dun golpe de Estado militar no que o Presidente Dawda Jawara foi derrocado, e mudado polo aínda actual Presidente do país, Yahya Jammeh.
Economía
Banjul é a principal área urbana de Gambia, á par que é o centro económico e administrativo da nación. O traballo dos cacahuetes é a principal industria do país, e xunto con cera de abellas, madeira, aceite de palmeira e coiros, son os principais produtos que son exportados polo porto da capital.
Xene homeótico
En bioloxía evolutiva do desenvolvemento, os xenes homeóticos son xenes que regulan o desenvolvemento de estruturas anatómicas en varios organismos como os equinodermos, insectos, mamíferos e plantas. Esta regulación faise por medio da programación de varios factores de transcrición polos xenes homeóticos, e estes factores afectan a diversos xenes por medio de vías xenéticas regulatorias. Os xenes Hox son un importante exemplo de xenes homeóticos, pero hai tamén outros tipos de xenes homeóticos.
As mutacións en xenes homeóticos causan o desprazamento de partes do corpo, como o crecemento de antenas na parte posterior da mosca en lugar de na cabeza. As mutacións que orixinan esas localizacións ectópicas son xeralmente letais.
Tipos
Tamén inclúen os xenes que conteñen a MADS-box implicados no modelo ABC de desenvolvemento das flores. Ademais de nas plantas produtoras de flores, o motivo MADS-box está tamén presente noutros organismos como insectos, lévedos e mamíferos. Teñen varias funcións dependendo do organismo incluíndo o desenvolvemento das flores, a transcrición de protooncoxenes, e a regulación de xenes en células específicas (como as células musculares).
Malia que con frecuencia poden verse os termos xene homeótico e xene Hox usados indistintamente, en realidade non todos os xenes homeóticos son xenes Hox; os xenes MADS-box son tamén homeóticos, pero non son xenes Hox.
Drosophila melanogaster
miniatura|upright=1.7|Complexos de xenes selectores homeóticos na mosca do vinagre [[Drosophila melanogaster]]
Un dos organismos modelo mellor estudados en relación cos xenes homeóticos é a mosca do vinagre Drosophila melanogaster. Os seus xenes homeóticos aparecen no complexo Antennapedia (ANT-C) ou no Bithorax (BX-C) descubertos por Edward B. Lewis. Cada un destes complexos intervén nunha área diferente do desenvolvemento. O complexo antenapedia consta de cinco xenes, incluíndo Proboscipedia, e está implicado no desenvolvemento da parte frontal do embrión, formando os segmentos da cabeza e o tórax. O complexo bithorax consta de tres xenes principais e está implicado no desenvolvemento da parte traseira do embrión, concretamente o abdome e os segmentos posteriores do tórax.
Durante o desenvolvemento (que empeza no blastoderma embrionario), estes xenes exprésanse de forma constante para asignarlles estruturas e papeis a diferentes segmentos do corpo da mosca. Para Drosophila, estes xenes poden ser analizados usando a base de datos Flybase.
Investigación
Os xenes homeóticos foron moi investigados en diferentes organismos, o que serviu para ter unha comprensión básica de como as moléculas funcionan nas mutacións ou de como eses xenes afectan ao corpo humano. Cambiar os niveis de expresión dos xenes homeóticos pode ter un impacto negativo no organismo. Por exemplo, nun estudo, un fitoplasma patóxeno causou que os xenes homeóticos nunha planta con flor fosen regulados á alza ou á baixa significativamente. Isto orixinaba graves cambios fenotípicos como o ananismo, defectos nos pistilos, hipopigmentación, e o desenvolvemento de estruturas similares a follas na maioría dos órganos florais. Noutro estudo, atopouse que o xene homeótico Cdx2 actúa como un supresor de tumores. Nos niveis normais de expresión, este xene impide a tumoroxénese e o cancro colorrectal cando se expón a carcinóxenos; porén, cando Cdx2 non se expresaba ben, os carcinóxenos causaban o desenvolvemento do tumor. Estes estudos, xunto con moitos outros, mostran importancia dos xenes homeóticos incluso despois do desenvolvemento.
Toyota, Aichi
Toyota (豊田市, とよたし, Toyota-shi) é unha cidade na prefectura de Aichi, na zona de provincia histórica de Mikawa, na parte Tōkai da rexión de Chūbu, no Xapón. Poboación: 411.137 (2005).
Antigamente coñecida como Koromo, foi unha das principas produtoras de seda no Xapón. Sede de Toyota Motor, a cidade cambiou o seu nome en 1959
O concello de Toyota limita cos concellos de Seto, de Nagakute, de Nisshin, de Miyoshi, de Kariya, de Chiryū, de Anjō, de Okazaki, de Shinshiro, de Shitara (son da prefectura de Aichi); de Toki, de Mizunami, de Ena (son da prefectura de Gifu); e de Neba (da prefectura de Nagano).
Unificación Alemá
A Unificación Alemá foi un proceso iniciado a mediados do século XIX e finalizado en 1871, para a integración e posterior unificación de diversos estados xermánicos en só un: Alemaña. O proceso foi liderado polo primeiro ministro prusiano Otto von Bismarck, coñecido como o chanceler de ferro, e culminou coa formación do Segundo Reich (Imperio) alemán.
Antecedentes
A mediados do século XIX, o espazo territorial xermánico estaba constituído por diferentes reinos, ducados e cidades libres, que só tiñan en común a mesma lingua (o alemán) e a mesma base cultural. Nel, a hexemonía política era disputada polas súas dúas principais potencias: a Austria dos Habsburgos, que dominaba a Dieta (o Parlamento da Confederación Xermánica) e Prusia, gobernada polos Hohenzollern. No plano económico, o territorio xermánico aínda vivía, en liñas xerais, nunha estrutura feudal, en plena Idade Contemporánea; a excepción era Prusia, máis industrializada, con maior poder económico, que desde 1834 implantara a "Zollverein", unha Unión Alfandegueira Alemá entre os Estados da Confederación Xermánica.
Desde o inicio do século XIX o desexo da unidade nacional podía ser notado, principalmente nos medio académicos e literarios. Como exemplo, Freiherr vom Stein, en Prusia tentouse implantar un programa político inspirado nesa pretensión, porén acabou sendo afastado en 1808. Tras iso, Austria reimplantou a súa influencia e o nacionalismo alemán ficou inoperante até 1848, cando ocorreron diversas revolucións por toda Europa, a chamada "Primavera dos Pobos".
A Revolución de 1848 nos Estados Alemáns
miniatura|200px|esquerda|Revolta de [[19 de marzo de 1848 en Berlín.]]
A partir do movemento de febreiro de 1848, en Francia, que conduciu á abdicación de Luís Filipe I de Francia, os meses seguintes diversos Estados alemáns tamén se revolveron, rexistrándose manifestacións populares e un movemento a favor dun parlamento nacional elixido polo pobo, que elaborase unha nova constitución para unha Alemaña unificada.
No Imperio Austríaco, constituído por Austria e polos reinos da Hungría, de Bohemia, Lombardo-Veneto e de Galitsia (sur da actual Polonia), rexistrábanse tendencias separatistas entre as diversas minorías étnicas, que foran arbitrariamente reunidas baixo a Coroa Austríaca polo Congreso de Viena (1815). Sometidas a un réxime político absolutista, personificado polo primeiro ministro von Metternich, Austria-Hungría era unha rexión economicamente atrasada, onde no campo persistían os lazos de servidume, e nos centros urbanos, unha burguesía pouco numerosa controlaba as actividades económicas, suxeitando a pequena burguesia, os artesáns e os obreiros.
En marzo de 1848, así que as noticias do levantamento de febreiro en París, se tornaron coñecidas en Viena, a burguesia liberal uniuse á pequena burguesia e ao proletariado, promovendo manifestacións de rúa para reivindicar a ampliación do dereito de voto e a destitución de Metternich. Diante da radicalización do movemento, Metternich fuxiu para Inglaterra e o emperador Fernando I outorgou unha Constitución, coa cal esperaba baleirar a revolta. Non obstante, un novo levantamento en maio obrigar a convocar unha Asemblea Nacional, elixida por sufraxio universal masculino.
Poucos días tras as insurrecións en Viena, burgueses e obreiros de Berlín ergueron barricadas nas rúas, entrando en choque coas tropas do rei Frederico Guillerme IV de Prusia, que tamén foi a causa de autorizar a convocatoria dunha Asemblea Constituínte.
Soutullo, Aranga, Aranga
Soutullo é un lugar da parroquia de Aranga no concello coruñés de Aranga na Comarca de Betanzos. Tiña 34 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 18 eran homes e 16 mulleres.
Unificación Alemá
A Revolución de 1848 nos Estados Alemáns
En Viena, constatando que non conseguía máis controlar o pobo, a burguesia volveu atrás no seu apoio á revolución, optando por suxeitarse a un goberno fortemente centralizado a colocar en risco a súa posición económica. Coa unión da burguesia á aristocracia, o exército retomou a cidade, conseguindo sufocar a rebelión en outubro. O novo primeiro ministro, Schwarzenberg, disolveu a Asemblea Constituínte, forzando o emperador Fernando I a abdicar en favor de seu sobriño Francisco Xosé, que restaurou o Absolutismo.
Nas demais rexións do Imperio, as minorías nacionais, encoraxadas polos levantamentos de Viena e Berlín, mobilizáronse pola independencia. Na Bohemia (actual República Checa), en abril de 1848, foi convocado un Parlamento independente como primeiro paso para a formación dunha Asemblea Constituínte. En Hungría, o avogado Lajos Kossuth, líder do movemento autonomista, proclamou a República, en abril de 1849. Mais todas esas rebelións foron sufocadas polo exército austríaco que, no caso de Hungría, recorreu á axuda das tropas do tsar Nicolao I de Rusia.
As Revolucións de 1848 na rexión, mesmo sen logro, permitiron mostrar o camiño a ser seguido: un proceso de unificación liderado por Prusia mais non polos medios revolucionarios, e si pola Casa dos Hohenzollern.
A Unificación Alemá: a Prusia de Bismarck
miniatura|esquerda|150px|Otto von Bismarck o "Chanceler de Ferro" ([[1815-1898), responsábel da unificación do territorio alemán.]]
miniatura|Bismarck, Roon e Moltke.
O fracaso da Revolución de 1848, de intuitos unificadores, implicou a continuidade da fragmentación de Alemaña. Na década de 1850, os grandes señores de Prusia, detentores do poder político, mantiñan os seus privilexios -o monarca, receando unha nova revolución, resolveu manter a Constitución onde eses privilexios eran consagrados.
A partir de 1848, o ritmo de desenvolvemento do sector industrial e das cidades foi bastante acelerado e só a división política trababa o progreso do capitalismo. Tornábase indispensábel a unificación de Alemaña para proseguir o proxecto económico xermánico.
O liderado da unificación alemá ficou con Prusia pois este era o Estado alemán máis industrializado e con grande importancia política en Europa. Era tamén a maior potencia militar entre os estados alemáns. O seu desexo expansionista viña dalgunhas décadas atrás, de cando desexaba unificar os seus territorios occidental e oriental. Para este fin, foi creada a Zollverein, unha unión alfandegueira nos Estados da Confederación Xermánica, en 1834. A creación da Zollverein proporcionou á rexión un gran crecemento industrial e integración dos Estados, principalmente co desenvolvemento dunha rede ferroviaria interligando as diversas rexións do territorio xermánico.
Ao redor de 1850, Prusia xa superaba economicamente a Austria, mais o liderado político veu só en 1862, cando comezou a gobernar Prusia o rei Guillerme I, un apaixonado polas cuestións militares, que fixo unha reforma nas súas forzas armadas. Convocou, para axudalo, a Moltke, xefe de Estado-Maior, e Roon, como ministro da guerra. O exército de Prusia logo se transformou no mellor da Europa.
Un hábil político e diplomático de logro, Otto von Bismarck -que ocupara, entre outros cargos, o de embaixador en Rusia e en Francia- foi nomeado chanceler (primeiro ministro). Membro da aristocracia alemá e tamén favorábel a unha monarquía centralizada, Bismarck realizou unha política de alianza dos junkers (grandes propietarios e aristocratas) coa alta burguesia, e a través dela resolveu fortalecer a Zollverein, intensificando a integración dos Estados alemáns alén de modernizar o exército, sendo iso de grande importancia para as batallas que acontecerían os anos seguintes. Para levar a cabo a reforma militar, Bismarck prescindiu do Parlamento: "Os problemas de hoxe non se deciden con discurso, nin tampouco co voto das maiorías. Ese foi o grande erro de 1848 e 1849. Decídense con ferro e sangue".
Aproveitándose da estratexia de exaltación do espírito nacionalista, creou unha política de guerras contra inimigos externos e contra a ocupación das rexións alemás, o que axudou na expansión do territorio prusiano e, posteriormente, xermánico. Nun período de sete anos (1864 - 1871), tres guerras foron decisivas para a unificación dos Estados xermánicos: a guerra dos Ducados (1864), a guerra austro-prusiana (1866) e a guerra franco-prusiana (1870-1871).
A guerra austro-prusiana (1866)
En 1866, Prusia, coa axuda de Italia, tamén baixo proceso de unificación nacional, entrou en guerra contra Austria. A vitoria prusiana veu tras a batalla de Königgrätz, en Sadowa (3 de xullo de 1866). O día 23 de agosto de 1866, foi firmado o acordo de paz en Praga. Coa vitoria a Prusia expulsou a Austria de Alemaña.
No ano seguinte, Bismarck dividiu a Confederación en dous grupos de Estados; a Confederación do Norte e a do Sur, tendo como límite o río Main. A Confederación da Alemaña do Norte, loxicamente, ficou baixo o seu control, cos países (principados e cidades libres), luteranos, que a apoiaran na guerra austro-prusiana. Os catro Estados que formaban a Confederación do Sur, maioritariamente católicos, non conseguiron se consolidar nunha unidade. Estes Estados virían a negociar un pacto coa Confederación da Alemaña do Norte, segundo o cal, en caso de guerra con Francia, o rei de Prusia tornaríase xeneral dos exércitos xermánicos. A Confederación do Norte é a antecesora do posterior Imperio Alemán, que precisaba de moi pouco para se concretar: a guerra contra Francia.
A guerra franco-prusiana (1870-1871)
miniatura|esquerda|Napoleón III e Bismarck tras a batalla de [[Sedan.]]