cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adán cromosómico Y
Definición
O antepasado común máis recente cromosómico Y ou Adán cromosómico é o antepasado común máis recente dos cromosomas Y que se encontran actualmente entre os machos humanos vivos.
Debido a que a definición se refire á poboación "actualmente viva", a identidade do antepasado común máis recente e por extensión do Y-MRCA humano, depende do tempo (depende do momento que corresponda a "actualmente"). O antepasado común máis recente dunha poboación pode moverse cara adiante no tempo a medida que as liñaxes arcaicas dentro da pobaoción se van extinguindo: unha vez que unha liñaxe desaparece, está irremediablemnte perdida. Deste xeito, este mecanismo só pode cambiar o título do Y-MRCA cara adiante no tempo, é dicir, cara a tempos máis recentes. Un evento como ese podería deberse á total extinción de varios haplogrupos basais. O mesmo pode aplicarse aos conceptos de antepasados comúns máis recentes matrilineares e patrilineares: séguese da definición de Y-MRCA que tivo polo menos dous fillos varóns e que ambos tiveron liñaxes ininterrompidos que sobreviviron ata os nosos días. Se as liñaxes de todos excepto un destes fillos varóns se extingue, entón o título de Y-MRCA móvese cara a tempos máis recentes desde o restante fillo varón a través dos seus descendentes patrilineares, ata que se chega ao primeiro descendente que tivo polo menos dous fillos varóns que tiveron descendentes vivos patrilineares. O título de Y-MRCA non está fixado permanentemente a un só individuo e o Y-MRCA dunha poboación dada tería formado parte el mesmo dunha poboación que tivo, á súa vez,o seu propio e máis remoto Y-MRCA.
Aínda que o nome informal que se fixo popular de "Adán cromosómico Y" fai referencia ao Adán bíblico, isto non debería malinterpretarse como que implica que o portador do cromosoma era o único macho humano vivo durante ese tempo. Os seus outros machos contemporáneos poderían tamén ter descendentes vivos hoxe, pero non, por definición, soamente a través da descendencia patrilinear; noutras palabras, ningún deles ten unha liña de descendentes machos ininterrompida (fillos varóns de fillos varóns de fillos varons... de fillos varóns) que os conecten coas persoas actualmente vivas.
Pola natureza do concepto de antepasado común máis recente, estas estimacións só poden representar un terminus ante quem ("límite antes do cal"), ata que o xenoma de toda a poboación sexa examinado (neste caso, o xenoma de todos os seres humanos vivos).
Estimación da idade
As estimacións da idade do Y-MRCA depende fundamentalmente do haplogrupo existente coñecido máis arcaico en poboacións contemporáneas. En 2018 este é o haplogrupo A00 (descuberto en 2013). A estimación da idade baseándose neste, publicada en 2014–2015, está no período entre 160.000 e 300.000 anos, compatible co tempo de aparición e primeira dispersión do Homo sapiens.
Método
Ademais da tendencia de que o título de Y-MRCA cambie cara a un punto que está máis adiante no tempo, a estimación da secuencia de ADN do Y-MRCA, a súa posición na árbore xenealóxica de familia, o tempo cando vivía e o seu lugar de orixe, están todos suxeitos a futuras revisións.
Os seguintes eventos cambiarían a estimación de quen era o individuo designado como Y-MRCA:
O tempo en que viviu o Y-MRCA determínase aplicando un reloxo molecular aos cromosomas Y humanos. En contraste co ADN mitocondrial (ADNmt), que ten unha curta secuencia de 16.000 pares de bases e muta frecuentemente, o cromosoma Y é significativamente máis longo, de 60 millóns de pares de bases e ten unha taxa de mutación menor. Estas características do cromosoma Y fan que a identificación dos seus polimorfismos sexa máis lenta; como consecuencia, reduciron a exactitude das estimacións da taxa de mutación do cromosoma Y.
Os métodos de estimar a idade do Y-MRCA para unha poboación dos varóns humanos cuxos cromosomas Y foron secuenciados están baseados en aplicar as teorías de evolución molecular ao cromosoma Y. A diferenza dos autosomas, o cromosoma humano Y non se recombina a miúdo co cromosoma X durante a meiose, senón que usualmente é transferido intacto de pai a fillo varón; porén, pode recombinarse co cromosoma X nas rexións pseudoautosómicas nos extremos do cromosoma Y. As mutacións ocorren periodicamente no cromosoma Y e estas mutacións transmítense de macho a macho de sucesivas xeracións.
Pódense reconstruír as secuencias do ADN do cromosoma Y revertendo segmentos de ADN mutados á súa condición orixinal. O estado orixinal máis probable ou ancestral dunha secuencia de ADN determínase comparando secuencias de ADN humano coas de especies estreitamente relacionadas, xeralmente primates non humanos como os chimpancés e gorilas. Revertendo mutacións coñecidas nunha liñaxe de cromosomas, pode inferirse unha secuencia ancestral hipotética para o antepasado común máis recente, o Adán cromosomico Y.
Determinar a secuencia de ADN do Y-MRCA e o tempo no que viviu implica identificar as liñaxes do cromosoma humano Y que son máis diverxentes entre si, as liñaxes que comparten a menor cantidade de mutacións entre si cando as comparamos coas secuencias de primates non humanos nunha árbore filoxenética. O antepasado común das liñaxes máis diverxentes é, por tanto, o antepasado común de todas as liñaxes.
Historia das estimacións
As estimacións iniciais da idade do Y-MRCA publicadas na década de 1990 ían de 200.000 a 300.000 anos de antigüidade, Esas estimacións foron despois substancialmente revisadas cara abaixo (cara a tempos máis recentes), como en Thomson et al. 2000, que propuxo unha idade duns 59.000 anos. Este dato suxería que o Y-MRCA viviu uns 84.000 anos despois que a femia análoga, a mt-MRCA (o antepasado común máis recente matrilinear), que viviu hai 150.000–200.000 anos. Este dato tamén significa que o Adán cromosómico Y viviu nun momento moi próximo e probablemente despois da migración desde África, que se cre tivo lugar hai 50.000–80.000 anos. Unha explicación dada para esta discrepancia na profundidade das liñaxes patrilinear fronte á matrilinear era que as mulleres teñen unha mellor oportunidade de reproducirse que os machos debido á práctica da polixinia. Cando un individuo macho ten varias esposas, isto impide normalmente que outros machos da comunidade se reproduzan e transmitan os seus cromosomas Y ás seguintes xeracións. Por outra parte, a polixinia non impide que a maioría das mulleres da comunidade transmitan o seu ADN mitocondrial ás seguintes xeracións. Este éxito reprodutor diferencial de machos e femias pode levar a que persistan no futuro menos liñaxes dos varóns respecto aos das mulleres. Este menor número de liñaxes dos varóns é máis sensible a derivar e con maior probabilidade coalescería nun antepasado común máis recente. Isto podería explicar os datos máis recentes asociados co Y-MRCA.
O anuncio de Mendez et al. do descubrimento dunha liñaxe previamente descoñecida, o haplogrupo A00, en 2013, orixinou outro cambio nas estimacións da idade do Adán cromosómico Y. Os autores estimaron a separación dos outros haplogrupos hai 338.000 anos (intervalo de confianza ou IC do 95% de 237.000–581.000), pero despois Elhaik et al. (2014) datouna hai entre 163.900 e 260.200 anos (intervalo de confianza do 95% ou IC 95%), e Karmin et al. (2015) datárona hai entre 192.000 e 307.000 anos (IC 95%). O mesmo estudo informa que as poboacións non africanas converxen a un grupo de Y-MRCAs nunha fiestra de preto 50.000 (migración fóra de África), e hai un colo de botella para as poboacións non africanas hai uns 10.000 anos, interpretado como un reflexo de cambios culturais incrementando a variación no éxito reprodutivo dos machos (é dicir, un incremento da estratificación social) no Neolítico).
Árbore familiar
miniaura|700px|center|A raíz revisada da familia do cromosoma Y dey Cruciani et al. 2011 comparada coa de Karafet et al. 2008. Sábese agora que hai un haplogrupo (A00) fóra deste esquema. O grupo deseignado A1b aquí chñamase agora A0, e a denominación "A1b" úsase agora para o que aquí se chama A2-T.
A secuenciación inicial (Karafet et al., 2008) do cromosoma Y humano suxeriu que dúas liñaxes basais máis do cromosoma Y eran o haplogrupo A e o haplogrupo BT. O haplogrupo A encóntrase en baixas frecuencias en partes de África, pero é común entre certos grupos de cazadores-recadadores. As liñaxes dos haplogrupos BT representan a maioría das liñaxes do cromosoma Y africanas e virtualmente todas as liñaxes non africanas. O Adán cromosómico Y estaba representado na raíz destas dúas liñaxes. O haplogrupo A e o haplogrupo BT representaron as liñaxes do propio Adán cromosómico Y e dun dos seus fillos, que tiña un novo SNP.
Cruciani et al. 2011, determinaron que a bifurcación máis profunda na árbore do cromosoma Y atopábase entre dos subclados dos que se informara previamente do haplogrupo A, en vez de entre os haplogrupos A e BT. Posterioremnte, atopouse o grupo A00, fóra da árbore previamenrte elaborada. O rearranxo da árbore xenealóxica de familia do cromosoma Y implica que as liñaxes clasificadas como haplogrupo A non necesariamente forman un clado monofilético. O haplogrupo A, por tanto, refírese a unha colección de liñaxes que non posúe os marcadores que definen o haplogrupo BT, aínda que o haplogrupo A inclúe aos cromosomas Y relacionados máis distantemente.
As mutacións M91 e P97 distinguen o haplogrupo A do BT. Nos cromosomas do haplogrupo A, o marcador M91 consta dun tramo de 8 unidades de nucleobases T. No haplogrupo BT e nos cromosomas de chimpancé, este marcador consta de 9 unidades da nucleobase T (timina). Este padrón suxeriu que o tramo 9T do haplogrupo BT foi a versión ancestral e que o haplogrupo A formouse pola deleción dunha nucleobase. Os haplogrupos A1b e A1a foron considerados subclados do haplogrupo A, xa que ambos os dous posúen a M91 con 8Ts.
Pero de acordo con Cruciani et al. 2011, a rexión que rodea o marcador M91 é un punto quente mutacional tendente a sufrir mutacións recorrentes. É, por tanto, posible que o tramo 8T do haplogrupo A poida ser o estado ancestral de M91 e o 9T do haplogrupo BT pode ser o estado derivado que se orixina por unha inserción de 1T. Isto explicaría por que os subclados A1b e A1a-T, as ramas máis profundas do haplogrupo A, ambos os dous posúen a mesma versión do M91 con 8Ts. Ademais, Cruciani et al. 2011 determinaron que o marcador P97, que é tamén usado para identificar o haplogrupo A, posuía o estado ancestral no haplogrupo A pero o estado derivado no haplogrupo BT.
Orixe xeográfica probable
Como as estimacións actuais do TMRCA converxen coas estimacións da idade dos humanos anatomicamente modernos e son claramente previos á migración fóra de África, a hipótese da orixe xeográfica continúa sendo o continente africano.
De acordo con Cruciani et al. 2011, as liñaxes máis basais foron detectadas en África occidental, noroeste de África e África central, o que suxire a plausibilidade de que o Y-MRCA vivise na rexión xeral de "África central-noroeste".
Scozzari et al. (2012) están de acordo cunha situación plausible no "cuadrante noroeste do continente africano" para a aparición do haplogrupo A1b. O informe de 2013 do haplogrupo A00 atopado no pobo mbo do oeste do Camerún actual é tamén compatible con esta imaxe.
A revisión da filoxenia do cromosoma Y desde 2011 afectou as estimacións da orixe xeográfica probable do Y-MRCA e as estimacións da profundidade do tempo. Polo mesmo razoamento, os descubrimentos futuros de haplogrupos arcaicos hoxe descoñecidos en persoas vivas de novo poderían levar a máis revisións. En concreto, a posible presenza de entre o 1% e o 4% de ADN derivado dos neanderthais en xenomas euroasiáticos implica que o (improbable) evento do descubrimento dun só macho euroasiático vivo que presentase unha liña patrilinear neanderthal inmediatamente atrasaría o T-MRCA ("tempo do MRCA") a polo menos dúas veces a súa estimación actual. Porén, o descubrimento dun cromosoma Y neanderthal feito por Mendez et al. suxire a extinción das patriliñaxes neanderthais, xa que a liñaxe inferida da secuencia neanderthal está fóra do rango da variación xenética dos humanos contemporáneos. As cuestións da orixe xeográfica formarían parte do debate da evolución dos neanderthais a partir do Homo erectus.
To vlemma tou Odyssea
To vlemma tou Odyssea (en Το βλέμμα του Οδυσσέα) é un filme grego de 1995 dirixido por Theo Angelopoulos e protagonizado por Harvey Keitel, Maia Morgenstern e Erland Josephson. Foi escollido como candidato de Grecia para o Óscar ó mellor filme internacional na 68ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Sinopse
Un cineasta grego exiliado volve a Grecia e inicia unha viaxe a través dos destruídos Balcáns, coa intención de atopar vellos rolos de filmes dun cineasta pioneiro; unha viaxe tamén interior, que o leva a descubrir un mundo dividido polas guerras e as ideoloxías.
Esócidos
miniatura|240px|Boca en forma de pico de pato
Descrición
A familia foi descrita en 1815 polo naturalista, meteorólogo e arqueólogo estadounidense de orixe franco-xermana-italiana Constantine Samuel Rafinesque, na súa obra Analyse de la Nature ou tableau de l'univers et des corps organisés, publicada en Palermo.
O xénero fora descrito en 1758 por Linneo na 10ª edición do seu Systema Naturae.
Etimoloxía
O nome científico Esocidae está formado polos elementos Esoc- e -ĭdae. O primeiro é a raíz de esocis, xenitivo de esox, nome latino de Esox lucius, a especie tipo da familia, e o segundo é o sufixo do latín científico empregado para formar os nomes das familias de animais.
Especies
Na actualidade recoéncense* no xénero as seguintes 7 especies:
Bandeira da República de Sakha
A bandeira da República de Sakha (en Саха Өрөспүүбүлүкэтин былааҕа; Saqa Öröspüübülüketin Bılaağa) é unha bandeira étnica do pobo iacut e un símbolo oficial da república federal rusa, xunto co escudo de armas e o himno nacional da República de Sakha. A bandeira ten catro franxas horizontais. De arriba a abaixo, as raias son azul claro (3/4 do ancho da bandeira), branca (1/16), vermella (1/16) e verde (1/8). A bandeira úsase oficialmente como bandeira da República de Sakha dende o 14 de outubro de 1992. A franxa azul claro está cargada cun disco branco no centro. O diámetro do disco é 2/5 do ancho da bandeira.
Antes de 1992, a República de Sakha existía como a República Autónoma Socialista Soviética de Iacutia. Antes de 1937, a RASS de Iacutia utilizaba unha bandeira cun cantón azul que contiña a representación da aurora e o nome da república. Despois de 1937, a bandeira da RASS de Iacutia era idéntica á bandeira da RSFS rusa.
Ácido oxálico
O ácido oxálico é un composto orgánico coa fórmula C2H2O4. É un sólido branco cristalino que forma unha solución incolora en auga. A súa fórmula condensada é HOOCCOOH, que indica a súa clasificación como o ácido dicarboxilico máis simple.
A súa forza como ácido é moita maior que a do ácido acético. O ácido oxálico é un axente redutor e a súa base conxugada, denominada oxalato, é un axente quelante para catións metálicos. Normalmente, o ácido oxálico encóntrase en forma de dihirato coa fórmula C2H2O4·2H2O.
Aparece de forma natural en moitos aimentos, pero a súa inxestión excesiva ou o seu prolongado contacto coa pel poden ser perigosos.
O seu nome procede de que foi illado das plantas do xénero Oxalis.
Historia
A preparación de sales de ácido oxálico a partir de plantas coñécese polo menos desde 1745, cando o botánico e médico holandés Herman Boerhaave illou un sal da planta trevo acedo. En 1773, François Pierre Savary de Friburgo, Suíza illara ácido oxálico do seu sal do trevo acedo.
En 1824, o químico alemán Friedrich Wöhler obtivo ácido oxálico facendo reaccionar cianóxeno con amoníaco en solución acuosa. Este experimento pode representar a primeira síntese dun produto natural.
Preparación
Historicamente o ácido oxálico obtíñase exclusivamente usando cáusticos, cono o hidróxido de potasio ou de sodio, en serraduras. A pirólise do formiato de sodio (en último extremo preparado a partir de monóxido de carbono), leva á formación de oxalato de sodio, doadamente convertido en ácido oxálico.
Métodos de laboratorio
Aínda que pode comprarse facilmente, o ácido oxálico tamén se pode preparar directamente no laboratorio oxidando sacarosa usando ácido nítrico en presenza dunha pequena cantidade de pentóxido de vanadio como catalizador.
O sólido hidratado pode ser deshidratado con calor ou por destilación azeotrópica.
Unha electrocatálise por un complexo de cobre desenvolvida nos Países Baixos permite reducir dióxido de carbono a ácido oxálico; esta conversión usa dióxido de carbono como materia prima para xerar o ácido oxálico.
Estrutura
O ácido oxálico anhidro pode existir en forma de dous polimorfos; nun a formación de enlaces de hidróxeno ten como resultado unha estrutura de tipo cadea, mentres que o padrón de enlaces de hidróxeno no outro orixina unha estrutura de tipo laminar. Como o material anhidro é tanto ácido coma hidrófilo, utilízase en esterificacións.
Reaccións
O ácido oxálico é un ácido relativamente forte, malia ser un ácido carboxílico: O ácido oxálico sofre moitas das reaccións características doutros ácidos carboxílicos. Forma ésteres como o oxalato de dimetilo (punto de fusión de 52,5 a 53,5 °C). Forma un cloruro ácido chamado cloruro de oxalilo.
O oxalato, a base conxugada do ácido oxálico, é un excelente ligando para ións metálicos, por exemplo, o fármaco oxaliplatino.
O ácido oxálico e os oxalatos poden ser oxidados por permanganato nunha reacción autocatalitica.
Os valores do pKa do ácido oxálico varían na literatura desde 1,25-1,46 e 3,81-4,40. A 100ª edición do CRC, que saíu en 2019, dá valores de 1,25 e 3,81.
Biosíntese
Existen polo menos dúas vías para a formación mediada por enzimas do oxalato. Nunha das vías, o oxaloacetato, un compoñente do ciclo de Krebs, é hidrolizado a ácido acético polo encima oxaloacetase: Tamén se orixina da deshidroxenación do ácido glicólico, que se produce polo metabolismo do etilén glicol.
Presenza en alimentos e plantas
O oxalato de calcio é o compoñente máis común dos cálculos renais. Os primeiros investigadores illaron o ácido oxálico do trevo acedo (Oxalis). Membros da familia das espinacas e as brasicáceas (verza, brócoli, col de Bruxelas) son ricos en oxalatos, como tamén o trevo acedol e umbelíferas como o perexil. As follas de ruibarbo conteñen un 0,5% de ácido oxálico, e a planta Arisaema triphyllum contén cristais de oxalato de calcio. Igualmente, a Parthenocissus quinquefolia, unha planta rubideira decorativa común, produce ácido oxálico nas súas bagas e cristais de oxalato nos seus zumes internos en forma de ráfidos. As bacterias producen oxalatos pola oxidación de carbohidratos.
As plantas do xénero Fenestraria producen unha especie de fibras ópticas feitas de ácido oxálico cristalino para transmitir luz a sitios fotosintéticos subterráneos.
A carambola tamén contén ácido oxálico xunto con caramboxina. Os zumes de cítricos conteñen pequenas cantidades de ácido oxálico. Os froitos cítricos producidos en agricultura orgánica conteñen menos ácido oxálico que os producidos na agricultura convencional.
A formación de pátinas de oxalato de calcio naturais sobre certas estatuas de calcaria e mármore e monumentos propúxose que estaba causada pola reacción química da rocha carbonatada co ácido oxálico segregado por liques ou outros microorganismos.
Produción polos fungos
Moitas especies de fungos do solo segregan ácido oxálico, o que ten como resultado unha gran solubilidade de catións metálicos, un incremento da dispoñibilidade de certos nutrientes do solo, e a posible formación de cristais de oxalato de calcio.
Outros
O betume oxidado ou o exposto a raios gamma tamén contén ácido oxálico entre os seus produtos de degradación. O ácido oxálico pode incrementar a lixiviación de radioisótopos acondicionados no betume para a eliminación de residuos radioactivos.
Bioquímica
A base conxugada do ácido oxálico é o anión hidroxenoxalato, e a súa base conxugada (oxalato) é un inhibidor competitivo do encima lactato deshidroxenase (LDH). A LDH cataliza a conversión do piruvato a ácido láctico (produto final do proceso anaeróbico da fermentación) oxidando o coencima NADH a NAD+ e H+ ao mesmo tempo. Recuperar os niveis de NAD+ é esencial para a continuación do metabolismo enerxético anaerobio pola glicólise. Como as células cancerosas usan preferentemente o metabolismo anaerobio (efecto Warburg) a inhibición da LDH viuse que inhibe a formación e crecmento de tumores, polo que este podería ser un interesante tratamento para o cancro.
Aplicacións
Un 25% do ácido oxálico que se produce utilízase como mordente en procesos de tinguidura. Utilízase en lixivias, especialmente para a polpa de madeira. Tamñén se usa nos levedantes químicos e como un terceiro reactivo na análise de instrumentos de sílice.
Limpeza
As principais aplicacións do ácido oxálico son a limpeza e nas lixivias, especialmente na limpeza de óxido de ferro (como axente acomplexante do ferro). A súa utilidade nos axentes que eliminan o óxido débese a que forma sales hidrosolubles estables co ferro férrico, que son os ións ferrioxalato.
Metalurxia extractiva
O ácido oxálico é un importante reactivo en química lantánida. Os oxalatos de lantánidos hidratados fórmanse doadamente en solucións ácidas moi fortes en forma densamente cristalina facilmente filtrable libre de contaminación de elementos non lantánidos. A descomposición térmica destes oxalatos dá lugar aos óxidos, os cales son a forma máis normal en que se comercializan estes elementos.
Outros usos
miniatura|[[Abella do mel cuberta de cristais de oxalato]]
O ácido oxálico utilízano algúns apicultores como acaricida contra o ácaro varroa parasito das abella.
Utilízase tamén para limpar minerais.
Ás veces utilízase no proceso de anodizar o aluminio con ou sen ácido sulfúrico. Comparado coa anodización con ácido sulfúrico, estes recubrimentos son máis finos e mostran menor rugosidade superficial.
Toxicidade
O ácido oxálico en forma concentrada pode ter efectos nocivos por contacto e por inxestión. Non foi identificado como un mutáxeno ou carcinóxeno, aínda que hai un estudo que suxire que podería causar cancro; hai un posible risco de malformacións conxénitas no feto; pode ser daniño se se inhala e é extremadamente destrututivo dos tecidos das mucosas e do tracto respiratorio superior; daniño se se traga; nocivo e destrutivo para outros tecidos e causa queimaduras se se absorbe pola pel ou está en contacto cos ollos. Os seus síntomas e efectos inclúen unha sensación de queimadura, tose, espirro, larinxite, falta de respiración, espasmo, inflamación e edema da larinxe, inflamación e edema dos bronquios, pneumonite e edema pulmonar.
Nos humanos, o ácido oxálico inxerido ten unha LDLo (dose letal menor publicada) oral de 600 mg/kg. Informouse que a dose letal oral é de 15 a 30 gramos.
O oxalato pode entrar nas células, nas que causa disfunción mitocondrial.
A toxicidade do ácido oxálico débese a insuficiencia renal causada por precipitación de oxalato de calcio sólido, o principal compoñente dos cálculos renais. O ácido oxálico pode tamén causar dor articular debido á formación de precipitados similares nas articulacións. A inxestión de etilén glicol orixina como metabolito ácido oxálico, que tamén pode causar insuficiencia renal aguda.
Ciencia de datos
A ciencia dos datos, tamén coñecida como ciencia de datos ou data science en inglés, é un campo interdisciplinar de métodos, procesos e sistemas científicos para extraer información e coñecemento dos datos. Usando datos estruturados ou non estruturados (véxase minaría de datos), a ciencia de datos é un campo da ciencia que une a estatística, a informática e outros campos do coñecemento co obxectivo final de comprender e modelar un fenómeno. Dentro desta área podemos atopar outros subcampos como a aprendizaxe automática, a aprendizaxe profunda, a clasificación, a análise de clúster, a minaría de datos, as bases de datos ou a visualización de datos.
A ciencia de datos é unha nova metodoloxía enfocada a converter os datos en accións. Así, en lugar de basear as decisións na intuición, este campo ofrece ferramentas para optimizar a toma de decisións mediante o coñecemento e a análise de resultados. A ciencia de datos é unha ferramenta para informar, non para explicar.
Polo xeral, os pasos a seguir nestes procesos son: facerse unha pregunta, obter os datos, procesalos (límpalos, agrupalos, seleccionalos...), analizalos e, finalmente, tomar unha decisión e actuar.
Bandeira de Sardeña
A bandeira de Sardeña (en bandera de sa Sardigna, ou tamén bandera sarda, Sa pandhela de sa Sarđhinna) é un dos símbolos do pobo sardo e da illa de Sardeña, en Italia. Tamén é coñecida como a bandeira dos catro mouros ou simplemente catro mouros (en I quattro mori; en Sos bator moros e Is cuatru morus). Tamén foi a bandeira e o escudo históricos dos aragoneses, sendo daquela Sardeña parte do Imperio Español, e posteriormente do Reino de Sardeña da Casa de Savoia. Foi adoptado oficialmente pola rexión autónoma en 1950, sendo modificado en 1999, describíndoo como un "campo branco cunha cruz vermella e unha cabeza de mouro vendada que se enfronta ao polipasto (o bordo próximo ao mastro) en cada cuarto" (Lei Rexional do 15 de abril de 1999, n. 10, Art. 1).
A bandeira componse da cruz de San Xurxo e catro cabezas de mouros, que noutro tempo quizais non tivese a fronte vendada senón os ollos vendados e virada cara ao polipasto. Pero as imaxes xa ben conservadas do século XVI mostran claramente unha venda na fronte. A hipótese máis aceptada é que as cabezas representaban as cabezas de príncipes mouros vencidos pola Coroa de Aragón, xa que por primeira vez apareceron nos selos da Coroa de Aragón do século XIII, aínda que con barba e sen venda, ao contrario dos mouros da bandeira sarda, que aparecen por primeira vez nun manuscrito da segunda metade do século XIV.
First-foot
No folclore de Escocia, Norte de Inglaterra e illa de Mann, o first-foot (literalmente en inglés "primeiro pé", en ciad-chuairt, quaaltagh/qualtagh) é a primeira persoa que entra na casa dun fogar o día de Ano Novo e é visto como un portador de boa fortuna para o ano que vén. Prácticas semellantes tamén se atopan nas tradicións do ano novo grega, vietnamita e xeorxiana.
Orixe
As orixes do first-footing é incerta, aínda que pode haber unha conexión coa invasión viquinga das illas británicas: "Isto pode remontarse á época dos viquingos cando a chegada dun estraño louro na túa porta sería motivo de medo e alarma".
Sempre que se suprime un ritual público moitos continúan noutra data. Moitos costumes de primeiro pé (traer carbón, chamar ás portas, cantar en grupo "Auld Lang Syne" para pasar do vello ao novo) paralelos aos do Samaín, o ano novo celta, para o que se recollía combustible (carbón, leña...), e se recollía alimentos, recitando versos porta a porta, e acendendo un lume ritual para dar a benvida cruzando o limiar ao outro mundo."'Bastante grao de transferibilidade dos costumes ao longo do período entre Samhain... Nadal e Aninovo. Non está claro se isto representa unha tendencia natural a transferir celebracións que alegran os aburridos meses de inverno ou un esforzo relixioso concertado para disipar ou transformar festividades totalmente pagás, pero é probable que exista unha combinación de factores.'"
Norte de Inglaterra
A tradición do "primeiro pé" e como se realiza varía dun lugar a outro no norte de Inglaterra. Xeralmente, prefírese un varón alto e de pelo escuro sobre un home con cabelo claro ou incluso unha muller. Hai variacións rexionais sobre a cor do cabelo do primeiro pé, aínda que xeralmente deben ser masculinos. En Yorkshire e Humber, o first-foot debe ser de cabelo escuro, pero os de North York Moors deben ser de pelo claro.
Moitas veces espérase que traian agasallos simbólicos e que os habitantes da casa que visitan lles dean comida e bebida a cambio: "O 'first-foot' non entra na casa coas mans baleiras; calquera primeiro pé que chegue coas mans baleiras traerá mala sorte. Pola contra, o primeiro pé debe traer unha selección de agasallos para o fogar, que poden incluír; unha moeda de prata; 'shortbread' ou un bolo negro; sal; carbón; e unha bebida, xeralmente whisky. Representan a prosperidade, a comida, o sabor, a quentura da casa e o bo ánimo: o whisky úsase para brindar polo ano novo."
Escocia
A práctica do primeiro pé aínda é común en toda Escocia e varía dun lugar a outro como parte das celebracións de Hogmanay. A sorte que trae consigo o first-foot determinará a sorte da casa durante o resto do ano.
Xeralmente, o first-foot debe ser un varón alto e de pelo escuro que non estea xa na casa cando chega a media noite. En moitas áreas, o first-foot debe traer consigo agasallos simbólicos como carbón, moedas, whisky ou bolos negros (black bun). Comida e bebida entregarase ao first-foot e a calquera outro convidado. Moitas veces as mulleres e os homes de pelo claro ou vermello considéranse moi desafortunados. En Escocia, o first-foot foi tradicionalmente máis elaborado que en Inglaterra, implicando un entretemento posterior.
Illa de Man
Na Illa de Man a práctica do primeiro pé tamén foi unha longa tradición. AW Moore no seu libro Folclore of the Isle of Man describiu a práctica:
Tradicionalmente, os mozos visitaban as casas da súa zona local o día de Ano Novo. Recitaban un poema en lingua manx en cada casa e entón un neno de cabelo escuro era considerado afortunado para a casa e dáballe a mellor comida e bebida que tiñan que compartir os habitantes.
Benzón de ano novo en manés Ollick ghennal erriu as bleïn feer vie, Seihll as slaynt da’n slane lught thie. Bea as gennallys eu bio ry-cheilley, Shee as graih eddyr mraane as deiney. Cooid as cowryn, stock as stoyr. Palçhey phuddase, as skaddan dy-liooar. Arran as caashey, eeym as roayrt. Baase, myr lugh, ayns uhllin ny soalt. Cadley sauçhey tra vees shiu ny lhie, As feeackle y jargan, nagh bee dy mie.
Benzón de ano novo en inglés
A merry Christmas on ye, and a very good year, Long life and health to the whole household. Your life and mirth living together, Peace and love between women and men. Goods and wealth, stock and store, Plenty potatoes and enough herring. Bread and cheese, butter and beef, Death, like a mouse, in the stackyard of the barn. Sleeping safely when you lie, and the flea’s tooth, may it not be well.
Fóra das Illas Británicas
No folclore serbio, o polaznik, polažajnik, polaženik ou radovan, é a primeira persoa que visita á familia o día de Nadal. Do mesmo xeito que a tradición do "primeiro pé", espérase que a visita asegure a boa sorte e o benestar da casa no ano seguinte. Moitas veces escóllese un home ou un neno con antelación para a visita na mañá de Nadal.
Existen prácticas similares ao "primeiro pé" fóra das Illas Británicas. Por exemplo, en Suecia, onde ter un primeiro pé de pel clara e louro (ao revés que a tradición escocesa) considérase a maior benzón, mentres que as persoas máis escuras considéranse mala sorte. Nunha tradición grega semellante chamada pothariko, tamén chamada podariko (da raíz pod-, ou 'pé'), crese que a primeira persoa que entra na casa na Noitevella trae boa ou mala sorte. Moitos fogares a día de hoxe manteñen esta tradición e seleccionan especialmente quen entra primeiro na casa. Despois do primeiro pé, a señora da casa serve aos hóspedes con golosinas de Nadal ou dálles unha cantidade de diñeiro para asegurarse de que a boa sorte chegue no novo ano.
Unha tradición semellante existe en Xeorxia, onde a persoa se chama მეკვლე meḳvle (de კვალი ḳvali - 'paso', 'pegada', 'rastro'). Na lingua mingreliana, a persoa chámase მაკუჩხური maḳučxuri (de კუჩხი ḳučxi – 'pé'); e en lingua svan – მჷჭშხი məč̣šxi (de ჭიშხ č̣išx – 'pé').
Nissan Trade
O Nissan Trade é un vehículo comercial lixeiro que foi producido dende 1986 até 2001 por Nissan Motor Ibérica S.A., a filial española do fabricante xaponés Nissan. O Trade vendíase en versións furgoneta e chasis-cabina; os vehículos chasis-cabina foron producidos até 1998, namentres que as furgonetas foron fabricadas até 2001.
O Nissan Trade lanzouse ao mercado como unha versión renovada dos Ebro serie F / Trade, despois de que Nissan completase a adquisición do fabricante español Ebro. Estes vehículos —cuxa produción se iniciou en 1976— tamén tiñan sido vendidos pola marca española Avia, cos nomes Avia 1000, Avia 1250 e Avia 2000.
Historia
En 1976 os fabricantes españois Ebro e Avia (este último absorbido por Ebro) lanzaron ao mercado un novo vehículo comercial que levaba sendo deseñado por Aeronáutica Industrial S.A. (AISA) dende 1973, para substituír aos obsoletos Ebro F100 e F108. Avia vendeu o modelo coas denominacións 1000, 1250 e 2000, namentres que Ebro utilizou os nomes F260, F275, F350 e, posteriormente, Trade (un nome inglés que significa «comercio»). Todas estas versións de Ebro e Avia tiñan moi poucas diferenzas estéticas e eran propulsadas por motores Perkins diésel.
En 1979 Nissan comprou unha parte de Motor Ibérica, e máis tarde, en 1986, completou a adquisición e tomou o control da empresa. Após a compra do fabricante por parte de Nissan, as furgonetas e vehículos chasis-cabina Ebro / Avia continuaron en produción baixo a marca xaponesa, sendo reestilizados e vendidos co nome Nissan Trade. Os motores Perkins foron todos susbtituídos polos do fabricante nipón.
En 1989 e 1991 o modelo recibiu novos cambios estéticos; os últimos foron realizados polo deseñador Francisco Podadera. Os últimos cambios incluíron tamén un novo salpicadeiro, volante e espellos retrovisores, entre outros detalles.
En 1992 chegáronse a fabricar 21 000 unidades do Trade, e partir de 1993 foi producido para o mercado alemán.
En 1997 foi revisada a gama de motores para adaptarse á regulamentación de emisións Euro II, sendo aumentada a potencia, e tamén se realizaron algunhas melloras no equipamento; o illamento da cabina foi mellorado engadindo un tabique de insonorización, e realizouse tamén unha mellora do illamento do motor.
En 2001 saiu da fábrica a derradeira unidade do Nissan Trade, poñendo fin a unha produción que durou case 25 anos.
Versións
Namentres foi comercializado por Ebro e Avia, o modelo equipaba un motor Perkins 4.108 nas súas versións máis lixeiras e o Perkins 4.165 para as de maior capacidade. As versións con menor capacidade de carga tiñan tracción dianteira, namentres que as preparadas para un transporte máis pesado dispuñan de tracción traseira.
O Nissan Trade ofrecíase con dúas configuracións de carrozaría: furgoneta e chasis-cabina para carrozar. As versións furgoneta estaban dispoñíbeis con até nove prazas (Trade Combi), e tamén se vendía unha versión máis longa e alta denominada «Trade Largo». En canto á versión chasis-cabina, estaba dispoñíbel con cabina simple de tres prazas ou dobre de seis prazas.
Existiu ademais a versión Trade Van, que tiña un equipamento aínda máis sinxelo e dispuña de portas laterais de folla batente, en lugar de porta corredoira.
En Colombia o chasis do Trade utilizábase para fabricar microbuses, e para Exipto foi deseñada unha versión Combi 15 que era usada como microbús turístico.
Por mor do seu deseño e equipamento obsoletos (sen coxíns de seguridade e sen ABS nos anos 90), o Trade non foi moi popular nalgúns países europeos. Era un vehículo que, por mor da súa veteranía, non ofrecía un gran confort coma o de modelos dos anos 90 como a Renault Kangoo ou a segunda xeración do Renault Master, nin un gran número de equipos de serie ou opcionais. Porén, estaba dispoñíbel como opción a dirección asistida e era un vehículo mecanicamente fiábel.
A partir de 1993 estivo dispoñíbel unha versión cun motor turbodiésel de 2,8 litros e 86 CV de potencia.
En 1995 lanzouse unha versión cun motor de 3,0 litros turbodiésel con inxección directa, intercooler e 106 CV proveniente do Nissan Patrol.
John Berkey
John Berkey, nado o 13 de agosto de 1932 e finado o 29 de abril de 2008 en Excelsior, Minnesota foi un ilustrador e pintor estadounidense, coñecido polas súas obras realizadas para obras de fantasía e ciencia ficción.
Nissan Trade
Versións
En 1997 lanzouse unha versión propulsada por un motor turbodiésel de 2,5 litros con inxección directa e 75 CV.
John Berkey
Algunhas das súas obras de arte inclúen os carteis orixinais da primeira triloxía de Star Wars e o póster do remake de King Kong (1976). John produciu varias artes para a ciencia ficción e a fantasía espacial, con imaxes de naves e estacións espaciais. Está considerado un dos grandes artistas da historia da arte de ciencia ficción.
Nissan Trade
Versións
En 1998 finalizou a produción e venda das versións chasis-cabina, sendo substituídas polos camións lixeiros Nissan Cabstar. As versións furgoneta, porén, mantivéronse en produción até o ano 2001, sendo substituídas polas Nissan Interstar.
John Berkey
Primeiros anos
John naceu en Edgeley, Dakota do Norte, en 1932, pero pasou gran parte da súa infancia en Aberdeen, Dakota do Sur. Aos seis anos, a súa familia trasladouse a St. Joseph en Montana e finalmente a Excelsior en Minnesota. En 1950, formouse na escola secundaria e uniuse á Minneapolis School of Art.
Carreira
Na década de 1960, despois de traballar durante oito anos en Brown & Bigelow, unha axencia de publicidade de Minnesota e comezou a traballar como artista freelance. Pintou obras de arte para calendarios, ademais de crear escenas históricas da expansión cara ao oeste dos pioneiros mediante a construción de estradas e ferrocarrís.
John fixo portadas para varias revistas como Popular Mechanics, Omni, Science Fiction Age, Discover, TV Guide e National Geographic. O éxito das súas portadas de ciencia ficción elevou o seu nome no medio e fixo varias obras de arte para obras de Isaac Asimov, entre elas a de Caves of Steel, estreada en 1972, e para Ben Bova, Philip K. Dick, Robert Heinlein e Glen Cook, entre outros;
Pasamento
John morreu o 29 de abril de 2008, na súa casa de Excelsior, aos 75 anos, dunha insuficiencia cardíaca. Sobrevive a súa muller Damaris, coa que estivo casado durante 52 anos, e tres fillos, Brian, Kevin e John. A súa filla Sharon faleceu en 1997.
Gerardo Rodríguez Fernández
Gerardo Rodríguez Fernández, coñecido como Gerinaldo, nado no Barco de Valdeorras cara a 1904 e finado en Ourense o 11 de outubro de 1937, foi un carpinteiro e político galego.
Traxectoria
Veciño de Vilanova de Valdeorras. Militante do PCE, era presidente do Sindicato Obrero y Campesino de Vilanova. Logo do triunfo da Fronte Popular foi nomeado concelleiro do Barco de Valdeorras. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Foi xulgado en consello de guerra por rebelión o 5 de agosto de 1937 co seu irmán Francisco Rodríguez Fernández, e condenado á pena de morte. Foi executado no Campo de Aragón o 11 de outubro de 1937 xunto con José Fernández Pérez, Severino Nóvoa Gutiérrez, Enrique Nanín Ansias e José González Tesouro. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en xaneiro de 1938, e foi sancionado ao pago de 100 pesetas en 1941.
Vida persoal
Casou con Luisa Álvarez Fariñas, con quen tivo tres fillos.
Resende
O topónimo portugués Resende pode referirse a:
Erotas sti hourmadia
Erotas sti hourmadia (en Έρωτας στη χουρμαδιά) é un filme grego de 1990 dirixido por Stavros Tsiolis. Foi escollido como candidato de Grecia para o Óscar ó mellor filme internacional na 63ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
János Áder
Traxectoria
Áder creceu na cidade de Csorna en Győr-Moson-Sopron. Estudou Dereito durante cinco anos na Facultade de Dereito e Ciencias Políticas da Universidade Eötvös Loránd de Budapest.
Manuel Sueiro Iglesias
Manuel Sueiro Iglesias, nado en Limeres (Concello de Cerdedo) en 1890 e finado en Ourense o 31 de xaneiro 1962, foi un mestre e político galego.
Traxectoria
Sendo mozo marchou a Ourense para traballar de carpinteiro. Simultaneou o traballo cos estudos e en 1915 conseguiu o título de mestre. Marchou a Verín, onde fundou unha academia en 1919. Colaborou en Nuevo Támega. Trasladouse a Ourense e fundou a Academia General inspirada na Institución Libre de Enseñanza, que sería coñecida como Academia Sueiro. Na República afiliouse ao Partido Republicano Radical Socialista. Foi membro da Asociación de Trabajadores de la Enseñanza de Orense (ATEO) e colaborou na súa revista Escuela del Trabajo. Foi candidato do PRRS nas eleccións xerais de 1933 con Alfonso Pazos Cid e Eligio Núñez Muñoz, pero non resultaron elixidos. Foi nomeado vogal da Comisión provincial de Beneficencia en abril de 1936.
Cando aconteceu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 estaba en Limeres. Foi protexido polo cabo da Garda Civil de Cerdedo Avelino Sánchez, que lle aconsellou se agachara na súa casa xunto co seu fillo José. O 12 de agosto de 1936 chegaron ao cuarteliño de Cerdedo catro falanxistas de Ourense para levalo á cadea provincial, ao non aportar ningún documento non conseguiron que a Garda Civil os acompañara, evitando así o seu asasinato. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en xaneiro de 1937. Logo de dous anos protexido polos veciños e baixo supervisión do cabo Sánchez, chegou a Cerdedo a orde de detención e decidiu entregarse. Foi encarcerado o 28 de abril de 1938. Pasou uns meses na cadea de Ourense. Foi sometido a expediente de depuración que o inhabilitou para a docencia. Tamén lle incautaron a súa academia e a súa conta bancaria. Enfermo, estivo apartado da actividade docente. Morreu en Ourense en 1962.
Vida persoal
Casou con Carmen Martínez Padrón e foi pai de Francisco, José, Gerardo e Paz Sueiro Martínez.
Damien Inglis
Damien Roberto Inglis, nado o 20 de maio de 1995 en Cayenne, é un xogador de baloncesto francés que xoga no Valencia Basket da Liga ACB.
Traxectoria
O 4 de xuño de 2013, Inglis asinou un contrato de tres anos co Chorale Roanne Basket da LNB Pro A.
O 29 de decembro de 2017, Inglis asinou unha tempada co SIG Strasbourg da LNB Pro A, facendo 6.8 puntos e 3.1 rebotes por encontro. O 2 de outubro de 2018, Inglis asinou co CSP Limoges da LNB Pro A. Tras unha tempada no Limoges, Inglis chegou de volta ó Strasbourg asinando un contrato por un ano.
O 27 de xullo de 2020, asinou co AS Monaco Basket da LNB Pro A.
Basílica de Santo Estevo
Basílica de Santo Estevo pódese referir a:
Damien Inglis
Traxectoria
O 16 de novembro de 2021, Inglis asinou ata final de tempada co Bilbao Basket da Liga ACB.
O 23 de xullo de 2022, anunciouse a fichaxe de Inglis por unha tempada co CB Gran Canaria da Liga ACB.
Long Division
Long Division é o segundo álbum de estudio da banda estadounidense de indie rock Low, publicado o 23 de maio de 1995 a través do selo Vernon Yard Recordings.
Vicente Moret Bonillo
Vicente Moret Bonillo, nado en Valencia o 15 de xaneiro de 1962 é un científico, investigador e profesor aveciñado en Galicia.
Traxectoria
Licenciouse en ciencias químicas en 1984 e doutorouse en ciencias físicas en 1988 na Universidade de Santiago de Compostela. É catedrático na Universidade da Coruña, especialista en intelixencia artificial, informática biomédica e monitorización intelixente. Actualmente traballa en Computación Cuántica.
Basílica de Santo Estevo de Budapest
A Basílica de Santo Estevo (en Szent István-bazilika) é unha basílica católica neoclásica de Budapest. Leva o nome de Estevo I de Hungría, que foi o primeiro rei de Hungría.
Historia
A basílica comezou a construírse en 1851 e rematouse en 1905. O edificio é un dos máis altos de Budapest.
Los perros
Los perros (tamén coñecido como Mariana en Europa) é un filme chileno de 2017. É a segunda longametraxe da directora chilena Marcela Said, e conta cun guión escrito por ela mesma. Estreouse en maio de 2017 durante a Semana da Crítica no Festival de Cannes, e posteriormente presentouse con éxito en varios festivais internacionais, entre eles o Festival de Donostia, onde gañou o Primeiro Premio na sección Horizontes latinos. O 12 de setembro de 2018 foi escollido para representar a Chile na XXXIII edición dos Premios Goya.
Sinopse
Mariana é unha muller de clase alta chilena. Afeita ao dominio paterno e do seu esposo, recibe inxeccións para quedar embarazada. Pouco a pouco, esperta nela o desexo por un excoronel convertido no seu mestre de equitación, e descubrirá o rol que a súa familia xogou na ditadura chilena.
Club Arsenal de Ferrol
O Arsenal Club de Fútbol de El Ferrol foi un club de fútbol galego da cidade de Ferrol fundado en 1931 como República Football Club. En 1981 converteuse en filial do Racing Club de Ferrol baixo a denominación de Ferrol Atlético, ata a súa desaparición en 1993.
Historia
O club naceu na cidade de Ferrol, máis concretamente no barrio de Esteiro, en 1931 co nome de República Football Club .En 1936 tivo que cambia-lo nome por mor do novo réxime tralo golpe de Estado e elixiu o de Galicia Football Club. Para 1947 a situación do Galicia C.F. fixo que fora integrado nas seccións deportivas da Empresa Nacional Bazán. Esta integración trouxo un novo cambio de denominación, pasando a ser o Arsenal Club de Fútbol de El Ferrol, que foi simplificado en 1956 a Club Arsenal de El Ferrol.
En 1976 o club pasou a ser o filial do Racing de Ferrol e en 1981, co peche da empresa, o Racing fíxose cargo, disolvéndose o Arsenal nel baixo o nome de Ferrol Atlético, ata a súa desaparición en 1993.
Morde a bala
Morde a bala (en Bite the Bullet) é un filme estadounidense de 1975 escrito, producido e dirixido por Richard Brooks e protagonizado por Gene Hackman, Candice Bergen e James Coburn, xunto con Ian Bannen, Jan-Michael Vincent, Ben Johnson e Dabney Coleman.
Supermarine Nighthawk
O Supermarine P.B.31E Nighthawk foi un avión británico da primeira guerra mundial deseñado pola Pemberton-Billing antes de converterse en Supermarine Aviation Works Ltd. Tratábase dun caza nocturno anticepelíns operado por unha tripulación de tres a cinco homes cunha autonomía planeada de entre 9 e 18 horas. O prototipo voou en febreiro de 1917 con Clifford Prodger aos controis. Probou que non cumpría coa especificación prometida e non se construíron máis.
Deseño e desenvolvemento
O Nighthawk tiña ás de cuadriplano de seis vans e unha cola biplana con dúas derivas e dous temóns. A fuselaxe enchía o espazo entre a segunda e terceira ás; a cabina, que tamén tiña unha torreta á altura da á superior, estaba pechada e tiña calefacción.