cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Río Parga
Atravesa as parroquias de Rocha, Roimil, Carlín, Bra e Seixón (Friol), Mariz, Santa Locaia, Santo Estevo e San Breixo de Parga e Roca (Guitiriz), e Baamonde, Bóveda e San Martiño de Pacios (Begonte).
O Parga posúe diversas fontes, que veñen de drenar a vertente nororiental da Serra da Cova da Serpe e do Cordal de Montouto, ademais de recoller as augas do Cordal de Ousá.
Curso
miniatura|esquerda|Xunta dos ríos Parga e [[Río Ladra|Ladra.]] A súa cabeceira xorde da confluencia dos regatos Carral, A Fábrica e Fraga, preto da parroquia de Nodar (Friol), que descenden do Cordal de Vilarelle, formando un curso estable que comeza o seu percorrido por terras de Parga e Guitiriz. É neste último concello onde se lles une un dos seus afluentes principais, o río Boedo, cuxos nacentes recollen as augas do Cordal de Montouto, coa axuda dos seus numerosos afluentes. Máis adiante, preto xa de Baamonde, recibe pola súa esquerda ó Roca ou Requeixo.
Outros afluentes pola esquerda son os de Porta da Veiga, Portocando, Ponte Saltillo, Portoscarros, Ladroil, Blanqueño e Vilaflores; e pola dereita son o Lavandeira, Portaxesta, Portafontao, Sambreixo, Medo e Ameneiro.
Ao seu paso pola localidade de Baamonde, encóntrase unha praia fluvial ao lado dun muíño e unha presa que fai de piscina natural para os bañistas.
Afluentes
Cabeceiras do río Parga:
Afluentes do río Parga por orde, dende o nacemento ata a desembocadura:
Ponte de Oresund
A ponte de Oresund, (oficialmente Øresundsbron, nome híbrido dinamarqués/sueco), Øresundsbroen e Öresundsbron respectivamente nesas dúas linguas, liga ambas as dúas áreas metropolitanas da rexión de Oresund: a capital dinamarquesa, Copenhaguen, e mais a vila sueca de Malmö.
Historia e características
Foi inaugurada en 1999. A ponte posúe un dos meirandes vans centrais para pontes atirantadas do mundo, con 490 m. O piar máis alto mide 204 m. A lonxitude total da ponte é de 7.845 m, que vén sendo arredor da metade da distancia entre as ribeiras de Suecia e Dinamarca; o seu peso é de 82.000 toneladas. O resto da distancia cóbrese coa illa artificial de Peberholm (literalmente, illote da pementa) (4.055 m), chamado así en contraposición ao xa existente Saltholm (illote do sal) e despois un túnel (3.510 m) na ribeira dinamarquesa. A ponte ten unha altura libre de 57 metros para o paso de embarcacións. Porén, a maior parte dos paquebotes que circulan por Oresund fano a través do estreito de Drogden (onde se atopa o túnel).
Aproveitamento
Dispón de dúas liñas ferroviarias e sobre eles seis carrís de autoestrada. É a ponte combinada tren-estrada máis longa de Europa. A ruta internacional europea E20 pasa por ela. O transporte ferroviario é operado de xeito conxunto pola empresa sueca Statens Järnvägar (SJ) e a compañía dinamarquesa Danske Statsbaner (DSB). A frecuencia dos trens Malmö-Copenhaguen é de intervalos de 20 minutos, e o prezo é moito máis baixo cá peaxe cando se trata dun único viaxeiro, o que propicia que a xente que viaxa por negocios se decanten polo tren, que cruza o Oresund en 25 minutos.
Galería de imaxes
<Gallery> Ficheiro:Oeresundbruecke.jpg Ficheiro:Carte-Danemark-Suède-Øresundsbron.png Ficheiro:Oresund.ASTER.20040410.jpg Ficheiro:Oresund-tunnel exp.svg
Karthala
miniatura|dereita|250px|Localización do Karthala Karthala é un volcán africano considerado activo, cunha altitude de 2.361 metros. Está localizado na illa de Gran Comora, preto de Madagascar, no Océano Índico. Malia que a illa non ten sufrido grandes desfeitas nin destrucións, as frecuentes erupcións orixinaron a creación dunha caldeira de 3x4 quilómetros. Varias erupcións acontecidas no mes de abril de 2005 e en maio de 2006 puxeron fin a un longo período de calma.
Jérôme d'Ambrosio
Jérôme d'Ambrosio é un piloto belga de orixe italiano nado o 27 de decembro de 1985 en Etterbeek (Bélxica). Pilotou para Marussia Virgin Racing durante a tempada de Fórmula Un. Como resultado da prohibición por unha carreira recibida por Romain Grosjean no Gran Premio de Bélxica de 2012, d'Ambrosio substituíu o francés para o Gran Premio de Italia de 2012. Posteriormente pasou a competir na Fórmula E pilotando para Dragon Racing. D'Ambrosio logrou a súa primeira vitoria na Fórmula E en 2015 no 2015 Berlín ePrix, e unha segunda na 2016 México ePrix, como resultado da descualificación de Lucas di Grassi.
Fórmula Un
En xaneiro de 2010, D'Ambrosio presentouse como piloto de reserva de Renault F1, o 16 de setembro anuciouse que D'Ambrosio substituiria a Lucas di Grassi en Virgin en catro ocasións durante a práctica do venres: nos Grandes Premios de Singapur, Xapón, Corea e o Brasil. Na súa primeira práctica do venres en Singapur, finalizou 21º, dúas décimas detrás do seu compañeiro de equipo Timo Glock.
Virgin (2011)
miniatura| left | D'Ambrosio no [[Gran Premio de España de 2011]] O 21 de decembro de 2010, Virgin Racing confirmou que d'Ambrosio correría para o equipo en Nas súas 13 primeiras carreiras para o equipo, d'Ambrosio terminou 11 delas coas súas únicas retiradas en Malaisia debido a un problema coa electrónica do seu coche e en Italia debido a problemas co cambio. Os seus mellores finais foron dous 14º postos, en Australia e o Canadá. Na súa carreira de casa, o Gran Premio de Bélxica, finalizou 17º, superando ao seu compañeiro de equipo Timo Glock.
miniatura| right | D'Ambrosio no [[Gran Premio de Malaisia de 2011]] No garaxe de Virgin, d'Ambrosio era coñecido cariñosamente como 'Custard' (crema de ovo), pola palabra Ambrosia pegada na súa cabina cando comezou a facer probas para a tempada 2011 en Valencia. Ambrosia é unha famosa marca de crema de ovo e arroz con leite no Reino Unido.
D'Ambrosio terminou 24º na tempada no campionato de pilotos, por diante de Glock (cuxos mellores acabados foron un par de 15º lugares), pero foi substituído por Charles Pic para a tempada.
Lotus (2012-2013)
O 24 de xaneiro de 2012, anunciouse que d'Ambrosio podería actuar como piloto de reserva de Lotus F1 antes da tempada de 2012 e estarí presente en todas as carreiras da tempada, xunto cos pilotos Kimi Räikkönen e Romain Grosjean. Tamén fixo un traballo como comentarista de Sky Sports F1 para as sesións de práctica das carreiras de F1, GP2 e GP3 e na canle belga de fala francesa RTBF para as carreiras de F1.
D'Ambrosio fixo o seu debut en carreira para Lotus no Gran Premio de Italia de 2012; substituíu a Grosjean, quen fora suspendido por unha carreira por causar unha colisión múltiple na rolda anterior en Bélxica. Clasificouse no posto 16º, e comezou no posto 15º debido a unha penalización de 10 postos aplicada a Pastor Maldonado. Terminou no 13º lugar, na volta do líder, 76 segundos por detrás.
Blancpain Endurance Series
En 2014, d'Ambrosio pasou dos monoprazas aos GTs, uníndose a Bentley para competir cun Continental GT3 nas Blancpain Endurance Series xunto con Duncan Tappy e Antoine Leclerc.
Fórmula E (2014-presente)
En 2014-15, d'Ambrosio disputou a tempada inaugural do Campionato da FIA de Fórmula E co equipo Dragon Racing.
Lingua mochica
A lingua mochica, yunga ou yunka (muchik) é unha das linguas que se falaban na costa e parte da serra norte do Perú. Foi unha das linguas xerais do país na chegada dos conquistadores españois (século XVI) como o foron tamén o quechua, o aimará, o quingnam, o uru e o puquina.
Jérôme d'Ambrosio
2014-15
miniatura|D'Ambrosio no [[2014 Punta del Este ePrix]] D'Ambrosio terminou cuarto na clasificación do campionato de pilotos, logrando unha vitoria no Berlin ePrix despois de que o gañador da carreira inicial Lucas di Grassi fora descualificado por violar os regulamentos técnicos. Na parte final da tempada D'Ambrosio logrou tres dos mellores acabados nas últimas catro carreiras. D'Ambrosio foi o único piloto da grella en terminar todas as carreiras, completando todas as voltas de carreiras na tempada inaugural da Fórmula E. D'Ambrosio logrou 113 puntos en 2014-15, 61 dos cales foron acadados en tres das últimas catro carreiras. Dragon Racing terminou segundo no campionato por equipos superando ao equipo Abt na rolda final cun dobre podio.
Lingua mochica
O mochica amosa moitas características radicalmente diferentes das linguas quechuas e da lingua aimará, as dúas meirandes familias lingüísticas andinas, que si intercambiaron gran cantidade de léxicos. A investigación realizada por Alfredo Torero sobre esta lingua ten como fonte de datos principal a Gramática de la lengua yunga que escribiu en 1644 o sacerdote peruano Fernando de la Carrera Daza. Do mesmo xeito, toma en conta o Rituale seu Manuale Peruanum de Luis Jerónimo de Oré de 1607 con só seis páxinas sobre o mochica escritas por un autor anónimo (este manual recolle oracións e sermóns breves en varias linguas da época). Ademais, considérase tamén a lista de voces mochicas que elaborou o bispo Baltazar Martínez Compañón a finais do século XVIII e a obra de Ernst Middendorf, Das Muchik oder die Chimu-Sprache de 1892.
Jérôme d'Ambrosio
2015-16
miniatura| D'Ambrosio terminou terceiro no [[2015 Punta do Leste ePrix]] D'Ambrosio comezou ben a tempada co quinto en Beijing pero tivo problemas na cualificación nas dúas primeiras roldas contra Duval, quedando 10º e 8º, respectivamente. En Punta do Leste logrou a súa primeira pole na Fórmula E, con Duval xunto a el na primeira fila. Terminou a carreira en terceira posición, un posto por diante de Duval. O resultado moveuno ao terceiro lugar no campionato de pilotos, por detrás de Sébastien Buemi e di Grassi.
Lingua mochica
A comezos do século XXI, algunhas institucións lambayecanas como o capítulo local do INCe algúns colexios de Chiclayo comezaron programas de ensino desta lingua sobre a base da bibliografía rescatada polos investigadores, como a gramática de De la Carrera.
Zugarramurdi
Zugarramurdi é unha vila e concello que se atopa na provincia e comunidade autónoma de Navarra, no norte de España. Limita polo norte con Baztan e con Lapurdi.
Preto da vila están as covas de Zugarramurdi, un complexo cárstico adaptado para as visitas turísticas.
Canal de Berdún
Canal de Verdún (en aragonés: A Canal de Berdún) é un concello na comarca da Xacetania, na provincia de Huesca, comunidade de Aragón. Esténdese por unha área de 133.3 km² onde no ano 2007 vivían 417 habitantes. Encóntrase a 717 metros sobre o nivel do mar.
Demografía
Evolución da poboación de Canal de Verdún desde a década dos 20 ata agora:
Política
O repartimento de escanos quedou deste xeito:
Suesca
Suesca é un concello colombiano de Cundinamarca, situado na provincia de Almeidas, a 59 km ó nordés de Bogotá. A altitude media do concello é de 2584 m s. n. m., e o clima é tépedo, cunha temperatura media anual de 14.3 °C.
Toponimia
O topónimo «Suesca» deriva do muysc cubun (lingua muisca), e está formado por dous vocábulos: sue, que significa «ave», e hyca, que significa «rocha», ou «pedra», de modo que Suehyca, simplificado como Suesca, significa «Rocha das Aves».
Tierra (Tui)
Tierra foi un semanario editado en Tui en 1932.
Historia e características
Apareceu antes de abril de 1932. Aparecía os domingos. Estaba dirixido por Guillermo Vicente. Cesou a súa edición ese mesmo ano.
Suesca
Historia
En 1536, por mandato de don Pedro Fernández de Lugo, daquela gobernador de Santa Marta, Gonzalo Jiménez de Quesada emprendeu a súa expedición con miras a descubrir o nacemento do Río Grande da Madalena. Seguindo o curso do río, chegou a Tora de las Barrancas Bermejas (a actual Barrancabermeja); preto deste sitio atoparon un indíxena que lles falou das riquezas da Confederación Muisca e do bo clima das terras do interior. Entón abandonaron as terras do Magdalena e ascenderon pola Cordilleira Oriental, pasando por terras do que hoxe é o departamento de Boyacá, para entrar a Cundinamarca polos concellos de Susa, Guachetá, Lenguazaque, Cucunubá e Suesca.
O 14 de marzo de 1537, Jiménez de Quesada chegou a este último poboado e quedou marabillado pola bondade dos seus habitantes e pola beleza das súas impoñentes rochas, o mesmo que polo seu clima e a súa tranquilidade. En 1565 resolveuse e ordenou trasladar o casarío ó sitio onde hoxe se atopa, para evitar así as graves consecuencias que sufrían os indíxenas coas inundacións do río Funza (antigo nome do río Bogotá).
Orbiting Solar Observatory
miniatura|OSO 5. Orbiting Solar Observatory ou OSO foi unha serie de observatorios espaciais solares da NASA lanzados entre 1962 e 1969.
Características
Os satélites OSO eran observatorios espaciais adicados a estudar o Sol no rango do ultravioleta, os raios X e os raios gamma. Tamén estudou fontes galácticas nese rango de lonxitudes de onda.
Os satélites estaban deseñados cun sistema de dobre xiro que permitía apuntar algúns instrumentos con precisión ao Sol mentres que outros podían estudar outros obxectos. Os observatorios OSO descubrieron os Buratos coroais, fixeron as primeiras observacións orbitais da Gegenschein e estudaron por primeira vez desde órbita a coroa solar e os campos magnéticos solares e a súa relación coa actividade solar.
Construíronse oito satélites OSO, un dos cales (OSO B) foi destruído nunha explosión antes do lanzamento na que morreron varios técnicos. OSO C fallou en chegar a órbita debido a problemas no seu foguete lanzador, un Delta C.
Candice Bergen
Candice Patricia Bergen, nada en Beverly Hills o 9 de maio de 1946, é unha actriz estadounidense.
Con múltiples talentos, Candice foi tamén modelo de alta costura, xornalista, fotógrafa, escritora de obras de teatro e dun libro con súas memorias. Foi a primeira muller que presentou o programa de televisión Saturday Night Live, durante a temporada de estrea en 1975.
Traxectoria
Bergen naceu o 9 de maio de 1946 no Hollywood Presbyterian Hospital nos Ánxeles. A súa nai, Frances Bergen (de solteira Westerman), fora unha modelo de Powers coñecida profesionalmente como Frances Westcott. O seu pai, Edgar Bergen, era un famoso ventrílocuo, cómico e actor. Os seus avós paternos eras inmigrantes suecos que anglicanizaron o seu apelidos, orixinariamente Berggren.
Bergen criouse en Beverly Hills, California e asistiu á Harvard-Westlake School. De nena, ás veces era descrita como "a irmanciña de Charlie McCarthy" facendo referencia ao monicreque do seu pai, o que a irritaba.
Comezou a aparecer no programa radiofónico do seu pai con poucos anos, e en 1958, con once anos, apareceu co seu pai no programa de Groucho Marx You Bet Your Life, como Candy Bergen. Dixo que cando crecese quería deseñar roupa. Posteriormente asistiu á Universidade de Pensilvania, mais como logo recoñeceu non tomou a súa educación en serio e tras suspender dous cursos sobre arte e ópera, pedíronlle que abandonase. Finalmente recibiu un doutoramento honorífico desta universidade en maio de 1992.
Traballou como modelo antes de dedicarse á interpretación, aparecendo na portada de Vogue. Recibiu clases de interpretación no HB Studio de Nova York, comezando no cinema nos anos 60. A pesar das críticas dos seus primeiros filmes, foi candidata ao Globo de Ouro á mellor actriz secundaria no cinema e ao Óscar á mellor actriz secundaria polo filme Starting Over.
En 1982, despois do éxito de Gandhi, que recibiu oito Óscars, e en que ela fixo o papel da destacada fotógrafa Margaret Bourke-White, unha das poucas occidentais a compartiren a intimidade do líder indio durante a súa vida, Bergen pasou a traballar na televisión, actuando en diversas series. Alcanzou o seu maior éxito coa serie Murphy Brown, en que interpretaba a decidida reporteira televisiva do título, e pola cal recibiu cinco premios Emmy á mellor actriz de comedia.
Posteriormente volveu actuar no cinema, participando de Miss axente especial con Sandra Bullock ou en View from the Top do brasileiro Bruno Barreto. Na televisión, participou na serie Boston Legal na ABC.
Vida persoal
miniatura|Candice Bergen e a súa nai [[Frances Bergen na 62ª edición dos Óscar o 26 de marzo de 1990.]] Activista política, Bergen aceptou unha cita con Henry Kissinger. Durante os seus días de activismo participou nunha broma Yippie cando ela, Abbie Hoffman e outros lanzaron billetes de dólar no chan da bolsa de Nova York en 1967, levando ao seu pechamento temporal. En 1972 participou na recollida de fondos e na organización da campaña presidencial de George McGovern.
Bergen e o seu antigo mozo Terry Melcher viviron no 10050 Cielo Drive nos Ánxeles, que posteriormente foi ocupado por Sharon Tate e o seu marido Roman Polanski. Tate e outras catro persoas foron asasinadas na casa o 9 de agosto de 1969 por seguidores de Charles Manson. Houbo especulacións iniciais sobre se Melcher puido ser a vítima prevista, aínda que Melcher, o seu antigo compañeiro de piso Mark Lindsay e Vincent Bugliosi indicaron que Manson sabía que Melcher xa non vivía na casa nesa época.
Entre 1971 e arredor de 1975, Bergen mantivo unha relación co produtor e guionista de Hollywood Bert Schneider.
O 27 de setembro de 1980, casou co director de cinema francés Louis Malle. Tiveron unha filla, chamada Chloe Françoise, en 1985. A parella estivo casada ata o pasamento de Malle por cancro o día de acción de grazas de 1995. Bergen fala francés con fluidez.
Está casada co magnate inmobiliario e filántropo neoiorquino Marshall Rose dende 2000.
Amadeu Ferreira
Amadeu José Ferreira, nado en Sendim o 29 de xullo de 1950 e finado en Lisboa o 1 de marzo de 2015, foi un profesor, avogado e escritor portugués que traballou pola revitalización lingüística do mirandés.
Traxectoria
Formado academicamente no ámbito do Dereito, tamén publicou textos como Homicídio Privilegiado e Direito dos Valores Mobiliários, o seu traballo principal céntrase na lingua mirandesa. Na súa produción poética figuran Cebadeiros, Ars Vivendi / Ars Moriendi e Norteando. En prosa publicou La bouba de la Tenerie / Tempo de Fogo, Las Cuntas de Tiu Jouquin, Lhéngua Mirandesa - Manifesto an Forma de Hino e Ditos Dezideiros / Provérbios Mirandeses.
Traduciu obras de varios tipos ao mirandés. Traduciu as obras de Horacio, Virxilio e Catulo, e os clásicos da literatura portuguesa como Os Lusíadas de Luís de Camões, e Mensagem de Fernando Pessoa. Tamén traduciu os catro Evanxeos canónicos e dous volumes de Astérix.
Dentro do ámbito cultural e lingüístico, presidiu a Asociación da Lingua e Cultura Mirandesa (en mirandés: Associaçon de la Lhéngua i Cultura Mirandesa), así como a Academia de Letras de Trás-os-Montes. Tamén foi vicepresidente da Comisión do Mercado de Valores Mobiliarios portuguesa, membro do Consello Xeral do Instituto Politécnico de Braganza e profesor convidado da Facultade de Dereito da Universidade Nova de Lisboa. En 2004 foi nomeado comendador da Orde do Mérito da República Portuguesa. Foi deputado na II lexislatura da Asemblea da República.
Río Boedo, río Parga
O río Boedo é un afluente do río Parga, co que se une no mesmo municipio. Recolle as correntes dos seus diversos afluentes, que descenden do Cordal de Montouto e da serra da Cova da Serpe, na provincia de Lugo.
Amadeu Ferreira
Traxectoria
Faleceu de cancro na cidade de Lisboa, onde residiu desde 1981 ata a data da súa morte.
Río Boedo, río Parga
Fontes
O río Parga nace na aldea de Outeiro de Lea, na parroquia de Santa Mariña de Lagostelle, no concello de Guitiriz.
Percorrido
Percorre as parroquias de Santa Mariña de Lagostelle, Lagostelle, Mariz, Vilar e As Negradas.
Afluentes
O Boedo nace da confluencia dos regatos do Porto, Rexedoiro, Lentemil, Portovello e Landoeiras. Neste último está o encoro de Guitiriz. Recibe pola súa esquerda ó río Escadebas ou Forxá, co seu afluente o río Portaud, e os regatos Portillón e Revollón. Pola súa dereita úneselle as augas do río Mariz, o Tolda, o Ruxida de Curveiros e o Florida.
Kevin Martin (músico)
Kevin Martin é un músico, produtor musical e xornalista, a miúdo coñecido co alcume The Bug. Martin mudouse dende Weymouth a Londres arredor do ano 1990 e no presente viven en Berlín, Alemaña. A súa música mestura os xéneros de dub, jazzcore, hip hop, dancehall e dubstep.
Entre os seus proxectos musicais salientan GOD, Techno Animal, Ice, Curse of the Golden Vampire, Pressure, e máis recentemente, King Midas Sound (con Roger Robinson e Kiki Hitomi) e The Bug vs Earth.
George Hamilton Pearce
Traxectoria
Naceu en Boston (Massachusetts) e cursou os seus estudos básicos na Escola Primaria de Saint Columbkille de Brighton, para pasar posteriormente ao seminario menor Maryvale de Bedford, e finalmente ao College e Seminario dos maristas en Framingham. Foi ordenado sacerdote o 2 de febreiro de 1947 polo arcebispo Richard Cushing, e foi nomeado vigairo apostólico do arquipélago das Navegadores e bispo titular de Attalea in Pamphylia o 29 de febreiro de 1956. Foi consagrado bispo o 29 de xuño de 1956 en Boston polo mesmo Cushing.
O 21 de xuño de 1966 a Santa Sé elevou a vigairía apostólica a diocese, e Pearce converteuse no primeiro bispo de Apia. O 22 de xuño de 1967 foi nomeado o primeiro arcebispo de Suva (Fidxi). Retirouse o 10 de abril de 1976, e viviu dende entón en Providence (Rhode Island), onde dirixiu un grupo mariano de oración na catedral dos Santos Pedro e Paulo de Providence, co que visitou os santuarios marianos de Fátima, Lourdes e Međugorje. Finou en Providence o 30 de agosto de 2015.
Lingua caria
O cario é unha lingua indoeuropea, da rama luvita, pertencente ao extinto grupo anatolio, falada na rexión de Caria, no sur de Anatolia (a actual Turquía). Cara ao século -II ou un pouco máis tarde esta lingua sería substituída na zona polo grego.
Chuvia de animais
dereita|miniatura|250px|Ilustración humorística con choiva de cans e gatos A choiva ou chuvia de animais é un fenómeno meteorolóxico relativamente raro, que sucedeu nalgunhas cidades ao longo da historia. Os animais que acostuman caer do ceo son peixes e ras, e por veces paxaros. En certas ocasións os animais sobreviven á caída, principalmente os peixes. En moitos casos, no entanto, os animais morren conxelados e veñen completamente encerrados en bloques de xeo. Isto demostra que se transportaron a grandes altitudes, onde as temperaturas son negativas. A violencia deste fenómeno é palpábel cando a choiva non son animais senón soamente anacos de carne.
Lingua caria
Historia da lingua
A rexión de Caria estaba situada entre Licia e Lidia. O cario parece ser a lingua autóctona de Caria (gr. Καρία Karía) e o cario debeuse falar nela durante o durante o I milenio a. C. (os textos documentados abarcan catro séculos, do -IV ao -II), é posíbel que aínda algún tempo despois se seguise falando na rexión.
Chuvia de animais
As choivas de animais son un asunto recorrente na literatura e cinema. Por exemplo, no final do filme Magnolia, de Paul Thomas Anderson, preséntase unha famosa secuencia cunha "choiva de sapos".
Textos e lendas anteriores á Idade Media
Na literatura antiga abundan os testemuños de choiva de animais, ou de choivas de diversos obxectos, algúns deles orgánicos.
Lingua caria
Uso e distribución
Existen unha ducia de inscricións en alfabeto epicórico a maior parte curtas ou fragmentarias atopadas en Caria ou en obxectos procedentes desa rexión. A maior parte están datadas entre o século -IV e o -III. Existe ademais unha inscrición bilingüe en cario e grego procedente de Atenas, datada no século -VI. Con todo o maior número de textos en cario proceden de epitafios e grafitti deixados por mercenarios carios en Exipto, datados entre o século -VII e -V. O descubrimento dunha longa inscrición bilingüe en 1996 no sitio de Kaunos revolucionou o coñecemento que se tiña da lingua.
Chuvia de animais
Textos e lendas anteriores á Idade Media
Poderíase remontar ao Antigo Exipto se se dese crédito ao papiro exipcio de Alberto Tulli (cuxa propia existencia é controvertida ) e do cal se di que rexistraría fenómenos estraños, como o xurdimento daquilo que a literatura sobre fenómenos paranormais interpreta como un Ovni. De modo particular, rexístrase tamén a caída de peixes e paxaros do ceo.
Lingua caria
Clasificación
O cario é claramente unha lingua indoeuropea do grupo anatolio, e con características do subgrupo occidental (luvita-licio-cario), polo que o antigo luvita podería ser o seu antecesor.
Chuvia de animais
Textos e lendas anteriores á Idade Media
Na Biblia narrase como Xosué e o seu exército foron auxiliados por unha choiva de pedras que caeu sobre o exército amorita. A Biblia evoca outras intervencións celestiais deste tipo, como o xurdimento de ras, nunha das dez pragas do Exipto (Éxodo 8:5,6). No século IV a. C., o autor grego Ateneo menciona unha choiva de peixes que durou tres días na rexión de Queronea, no Peloponeso. No século I, o escritor e naturalista Plinio o Vello describiu a choiva de anacos de carne, sangue e outras partes animais. Finalmente, na Idade Media, a frecuencia do fenómeno en certas rexións levou as persoas a crer que os peixes nacían xa adultos nos ceos, e de seguida caían no mar..
Lingua caria
O alfabeto cario
O cario usaba un alfabeto propio, con algunhas semellanzas co grego. Como moitas escrituras antigas, escribíase indiferentemente de dereita a esquerda ou de esquerda a dereita, sen separación de palabras como norma. O desciframento, despois dos traballos de Ray (1981), Adiego e Schürr está case completado.
Chuvia de animais
Testemuños na época moderna
''Nota: esta lista non pretende ser exhaustiva. Simplemente, exemplifica algúns dos eventos máis significativos relacionados con este fenómeno.'' miniatura|dereita|290px|Gravado de O. Magnus, de [[1555, representando unha choiva de peixes.]] miniatura|dereita|300px|Choiva de peixes en Singapur (febreiro de 1861), de acordo coa descrición feita polos habitantes locais.
Lingua caria
Fonoloxía
Os intentos de descifrar a escritura do cario empezaron no século XIX, pero eses intentos estiveron infestados de numerosos erros e descoidos. Finalmente V. Shevoroshkin (1965) demostrou que se trataba dunha escritura alfabética, aínda que os valores fonéticos atribuídos seguían tendo importantes erros, Ray (1981) usando a evidencia das tumbas bilingües en cario e exipcio corrixiu erros e un traballo posterior de I.-J. Adiego e D. Schürr completaron o correcto descifrado.
Chuvia de animais
Testemuños na época moderna
Grazas á prensa escrita, na época moderna producíronse moitos testemuños, proferidos por un número importante de persoas, o que aumenta a súa plausibilidade. Indícanse algúns exemplos:
Lingua caria
Fonoloxía
Existen moitas incertezas referentes á interpretación fonética dalgúns signos do alfabeto cario, non hai seguridade de ata que punto algúns signos representan fonemas diferentes por iso preséntanse entre parénteses. A maior parte dos valores fonéticos establecéronse comparando inscricións bilingües en grego ou exipcio demótico. O seguinte inventario consonántico é o proposto por H. G. Melchert para o cario: ! !Bilabial !Dental !Alveolar !Palatal !Gutural !Glotal ! Oclusiva ! Africada ! rowspan=2| Fricativas ! Nasais ! Aproximantes
Gramática
A terminación de acusativo animado singular é -n (<pIE -m), a marca de nominativo é o morfo cero, mentres que -ś é algún tipo de terminación adxectiva usada para marcar posesión.
Chuvia de animais
Explicación científica
miniatura|200px|dereita|Un tornado pode ser o responsábel da captura de animais e a posterior caída a grandes distancias do seu lugar de orixe. Contrariamente á xeneralidade dos seus colegas contemporáneos, o físico francés André Marie Ampère considerou que os testemuños de choiva de animais eran verdadeiros. Ampère tentou explicar as choivas de sapos cunha hipótese que despois foi acepte e refinada polos científicos. Perante a Sociedade de Ciencias Naturais, Ampère afirmou que en certas épocas os sapos e as ras vagabundean polos campos en gran número, e que a acción dos ventos violentos pode capturalos e dispersalos a grandes distancias.
Máis recentemente, xurdiu unha explicación científica do fenómeno, que inclúe trombas mariñas. Os ventos que se acumulan son capaces de capturar obxectos e animais, grazas a unha combinación de depresión na tromba, e da forza exercida polos ventos dirixidos no seu sentido.
En consecuencia, estas trombas, ou mesmo tornados, poderán transportar animais a alturas relativamente grandes, percorrendo grandes distancias. Os ventos son capaces de recoller animais presentes nunha área relativamente extensa, e déixannos caer, en masa e de maneira concentrada, sobre puntos localizados. .
Máis especificamente, algúns tornados e trombas poderían secar completamente un pequeno lago, para deixar caer máis lonxe a auga e a fauna contida nesta, na forma de choiva de animais.
Esta hipótese aparece reafirmada pola natureza dos animais destas choivas: pequenos e leves, xeralmente xurdidos do medio acuático, como batracios e peixes. Tamén é significativo o feito de que, con frecuencia, a choiva de animais sexa precedida por unha tempestade. No entanto, hai algúns pormenores que non puideron explicarse. Por exemplo, que os animais por veces estean vivos mesmo despois da caída, e algúns en perfecto estado. Outro aspecto é o de que normalmente cada choiva de animais se manifeste cunha soa especie de cada vez, sen se mesturar case nunca nin incluír algas ou outras plantas. Como nota William R. Corliss:
miniatura|dereita|400px|Imaxe Doppler dun radar meteorolóxico en Texas que mostra a colisión dunha tempestade cun bando de morcegos en voo. A cor vermella indica que os animais se dirixen para a nube. Esta aparente anomalía poderíase explicar no caso dos paxaros, se a tromba atravesa un bando en particular que se atope en pleno voo, especialmente en épocas de migración.
A imaxe da dereita mostra un exemplo específico onde un grupo de morcegos é vítima dunha tormenta. A imaxe capturouse por un radar meteorolóxico do National Weather Service en Del Río, Texas, e ilustra como se pode prever o fenómeno en certos casos. Na imaxe, os morcegos están na zona de cor vermella, que corresponde aos ventos que se afastan do radar (o radar é o punto branco no canto inferior dereito), e entran no mesociclón asociado a un tornado (en cor verde). Este tipo de eventos ocorren frecuentemente con paxaros de modo inevitábel. En contraste, é máis difícil dar unha explicación plausíbel para os animais terrestres; unha parte do enigma persiste a pesar dos estudos científicos.
Explicacións antigas
Desde hai moito tempo, a ciencia ten descartado moitas das explicacións que se dan; considéranse exaxeradas, pouco viábeis ou non comprobábeis. En 1859, un testemuño dunha choiva de peixes na aldea de Mountain Ash, en Gales, enviou unha especie ao Xardín Zoolóxico de Londres. J. E. Gray, director do Museo Británico, declarou que "a luz dos feitos, o máis probábel é que se trate dunha partida: un dos empregados de Mr. Nixon baleiraron por riba del un balde cheo de peixes, e el pensou que caían do ceo".
Loxicamente, as choivas de animais estiveron sen explicación científica durante moito tempo, en canto se desenvolvían hipóteses que ían desde as tentativas lóxicas de explicar o fenómeno, ata ás máis absurdas. No século IV a.C., o filósofo grego Teofrasto negou a existencia de choivas de sapos, explicando simplemente que os sapos non caen durante a choiva, senón que esta última os fai saír da terra. No século XVI, Reginald Scot aventurouse a dar unha hipótese. Segundo el, "é certo que algunhas criaturas son xeradas de maneira espontánea, e non necesitan de pais. Por exemplo, (....) estas ras viñan de ningunha parte. Foron transportadas pola choiva. Estas criaturas nacen dos aguaceiros...." . No século XIX pensábase que a evaporación da auga levaba os ovos de ra para as nubes, onde eclosionaban e caían á terra nun chuvasco.
Explicacións contemporáneas alternativas
Entre as explicacións non científicas do fenómeno, atópanse as interpretacións sobrenaturais. Aínda así persisten quen alega intervencións de seres extraterrestres. Nas hipóteses sobrenaturais, que poden ser de natureza relixiosa, dependendo do tipo de obxecto ou animal que cae na terra, o fenómeno é perceptíbel e sería un castigo, como o caso das pedras que caeran sobre o exército amorita no Antigo Testamento, ou como un sinal providencial de bondade divina, cando se trata de animais comestíbeis.
Algunhas das hipóteses, imposíbeis de probar, son sobre a intervención de entes extraterrestres, e describen estes visitantes recoñecendo grandes cantidades de animais como lastro, para despois os deixar caer antes de abandonar o noso planeta. As choivas de sangue e carne estarían vinculadas a unha selección feita polos visitantes, para alixeirar os seus almacéns.
Igualmente esotéricas, hai hipóteses baseadas na existencia de varias dimensións e planos espazo-temporais. Estas hipóteses aceptan a priori a posibilidade do teletransporte, para tentar explicar o porqué de se atoparen os animais alí onde non deberían estar. O periodista Charles Hoy Fort propuxo algunhas destas hipóteses. Segundo Fort, existiu no pasado unha forza capaz de transportar os obxectos de modo instantáneo, que xa non se manifesta senón en accións desordenadas, como as choivas de peixes. Outra hipótese con forza ten por base a suposta existencia dun "mar superior dos Argazos", unha especie de reserva celestial que aspira e cospe os obxectos terrestres.
« It's raining cats and dogs »
Moitas linguas posúen igualmente expresións deste tipo, mais nada proba que estas expresións sexan inspiradas na realidade. Mesmo así, o galés ten unha expresión que se pode traducir por choven vellas e paus, en alemán hai choiva de cas e en polaco de ras.
Literatura e cinema
A documentación máis completa de choivas de animais débese ao xornalista Charles Hoy Fort (natural dos Estados Unidos) que consagrou a súa vida de xornalista aos fenómenos inexplicados. A Biblioteca nacional de Nova York conserva máis de 60.000 fichas feitas por este autor, das cales moitas sobre casos de choiva de animais. A Fortean Society, creada na súa homenaxe, continúa a busca de des fenómenos estraños por explicas.
No cinema, Paul Thomas Anderson levou á pantalla unha choiva de sapos no seu filme Magnolia. Asístese igualmente a unha choiva de peixes na primeira longametraxe do realizador francés Luc Besson, Le Dernier Combat, e na adaptación cinematográfica de Chapeau melon et bottes de cuir de Jeremiah Chechik.
No seu libro Sido, a novelista Colette cóntanos unha choiva de ras, quentadas:
En Le Capitaine Pamphile de Alexandre Dumas, a evocación da choiva de sapos nos xornais suscita un delirio imaxinativo dunha das personaxes:
Na súa novela titulada Kafka na beiramar, publicado en 2002, o escritor xaponés Haruki Murakami utiliza o fenómeno da choiva de peixes nun contexto novelesco mesturando Bildungsroman e sobrenatural.
Río Roca
O río Roca nace nas proximidades do monte Penas Pardas e o pico Suatorre, preto da parroquia dos Vilares, en Guitiriz. Tamén é coñecido co nome de Requeixo no seu tramo anterior á unión co río Parga.
Discorre por unha paisaxe eminentemente agraria, con numerosas praderías, bosques e monte baixo. Rega as parroquias do Buriz, Os Vilares e San Salvador de Parga, todas no mesmo concello de Guitiriz e desemboca na de Roca, preto da ponte de Santo Alberte. Pola dereita recibe as augas dos regatos de Porto de Lea e Casal; pola esqueda as de Porto Barroso, Porto Augalonga, Ponte Rigueira, Porto Moa e Illo.
Aceite de xirasol
miniatura|200px|Botella de aceite de xirasol O aceite de xirasol é un aceite de orixe vexetal que se extrae do prensado das sementes do capítulo da planta de xirasol, tamén chamada tornasol, mirasol ou catasol.
Tecnicamente trátase dun conxunto de graxas insaturadas, cardiosaludables (posúe cantidades moderadas de ácido oleico comparado co aceite de oliva), e fonte abundante de vitamina E. Considérase tamén un potente antioxidante.
Historia
É orixinaria de América, onde foi cultivada probablemente cara ao 1000 a. C. Desde alí os españois exportárona a Europa a principios do século XVI. O cultivo extensivo e documentado de xirasol en España comezou en 1964 na zona occidental de Andalucía, e na actualidade é o aceite de sementes máis consumido en España e talvez en Europa.
Culinario
Cabe dicir que o aceite de xirasol refinado (o que se compra nos supermercados), é de cor amarela tenue e carece de sabor e cheiro intenso, o "virxe" (sen refinar) de 1ª prensa, ten un aroma intenso moi agradable.
Os restos do procesado dos cariopses de xirasol (cascas e demais restos do procesado para o aceite), utilízanse como alimento para o gando.
Industrial
O aceite emprégase como combustible biolóxico para producir biodiésel de automóbiles con motor diésel. É unha alternativa viable ás gasolinas e, mellor aínda, aos gasóleos (xunto co aceite de colza e outros), aínda que con elevados efectos contaminantes, feito que contradí a opinión xeneralizada dos cidadáns. Este aspecto compróbase estudando a combustión do ácido oleico.
Composición de ácidos graxos
No mercado atópanse dispoñibles distintos tipos de aceite de xirasol: o normal, cun maior contido en ácido linoleico, e o alto-oleico, con contidos en ácido oleico que poden chegar até o 90%. Ademais, durante a última década as compañías de sementes desenvolveron variedades alto-saturado, que permiten o seu uso en fritura industrial, na fabricación de margarinas, bolería, xeados etc.
Un exemplo da composición de ácidos graxos do aceite de xirasol "normal", por cada 100g., é a seguinte:
Prexuízos
O aceite de xirasol ofrece varios beneficios ao corpo humano; con todo, tamén hai prexuízos que debemos coñecer:
Lobo parietal
[[Ficheiro:Lobes_of_the_brain_NL.svg|thumbnail|250px|Lobos cerebrais:
<font color="#0000FF">Azul: Lobo frontal
<font color="#6B8E23">Verde: Lobo temporal
<font color="#FF69B4">Rosa: Lobo occipital
<font color="#FFFF00">Amarelo: Lobo parietal]] O lobo parietal ou lóbulo parietal é un dos lobos cerebrais. Anatómicamente fica localizado no óso parietal, isto é, nas partes medias e laterais da testa. Trátase da área cerebral encargada especialmente de recibir as sensacións do tacto, calor, frío, presión, dor, e coordinar o equilibrio. Cando é lesionada, da anestesia no brazo e na perna do costado oposto, ás veces dores e epilepsias sensitivas, e desequilibrio. A lesión do lado esuqerdo da lesións na linguaxe, dificultade para ler e dificultade para realizar cálculos matemáticos.
Traballo social
Traballo social é unha profesión anteriormente coñecida como Asistencia Social. A definición adoptada na Reunión Xeral celebrada en Montreal, en xullo de 2000 pola FITS, e máis recentemente pola, Asociación Internacional de Escolas de Traballo Social (IASSW) é a seguinte:
"A profesión do traballo social promove o cambio social, a solución de problemas nas relacións humanas e o fortalecemento e a liberación das persoas para incrementar o benestar. Mediante a utilización de teorías sobre o comportamento humano e os sistemas sociais, o traballo social intervén nos puntos nos que as persoas interactúan co seu contorno. Os principios dos dereitos humanos e a xustiza social son fundamentais para o traballo social".
O profesional encargado de exercer esta profesión é o Traballador Social, anteriormente coñecido como Asistente Social.
As funcións primordiais deste profesional, Traballador Social, son:
Maya Deren
Eleanora Derenkowsky (en Елеоно́ра Деренко́вська), nada en Kíiv o 29 de abril de 1917 e finada en Nova York o 13 de outubro de 1961, foi unha directora de cinema, bailarina, coreógrafa, poeta e escritora ucraína nacionalizada estadounidense, coñecida como Maya Deren. Foi unha das principais realizadoras de cine experimental dos anos 40. Está considerada a nai do cinema underground, surrealista e de vangarda nos Estados Unidos. Os seus filmes inspíranse na psicanálise e no surrealismo. A súa obra Meshes of the Afternoon, premiada no Festival Internacional de Cannes, está considerada un dos filmes experimentais máis importantes e influentes do século XX. A curtametraxe de carácter feminista explora as imaxes do interior dunha muller, que nos seus soños ten un terror cara aos obxectos da súa vida cotiá.
Primeiros anos e educación
Maya Deren naceu en Kíiv, Ucraína. En 1922 despois dunha serie de pogromos antisemitas e polas simpatías do seu pai por Lev Trotski, a familia voou a Syracuse, Nova York. O pai acurtou o nome familiar a "Deren" pouco tempo despois de chegar a Nova York. Uniuse ao corpo de psiquiatras no “State Institute for the Feeble-Minded” en Syracuse. A súa nai mudouse a París para estar coa súa outra filla, mentres ela asistía á “League of Nations School” en Xenebra, Suíza dende 1930 ata 1933. En 1928, fíxose cidadá dos Estados Unidos de América.
Deren comezou os seus estudos de grao na Universidade de Syracuse, onde se uniu á “Trotskyist Young People's Socialist League”. A través da liga de mozos socialistas coñeceu a Gregory Bardacke, con quen casou aos 18 anos. Despois de graduarse en 1935 mudouse á cidade de Nova York. Ela e o seu esposo apoiaron varias causas socialistas na cidade. Graduouse da Universidade de Nova York. En 1939 divorciouse. Comezou estudos de mestría en literatura inglesa na New School for Social Research e completounos no Smith College.
Despois de graduarse no Smith, Deren regresou á New York’s Greenwich Village onde traballou como secretaria free-lance. En 1941 converteuse na secretaria persoal da coreógrafa Katherine Dunham e ao final dunha xira a compañía de danza detívose en Hollywood. Aí foi onde Deren coñeceu a Alexandr Hackenschmied, un fotógrafo e camarógrafo checo moi coñecido, quen se converteu no seu segundo esposo en 1942 e con quen compartiu a dirección dalgunhas das súas obras como directora cinematográfica.
Cinema
A autora definía as súas propias obras co termo "filmes de cámara", posto que aspiraban a chegar a un público non moi amplo, a un público intimista. Non aspiraban a exhibirse nos grandes cines, pero tampouco á marxinalidade. Os seus circuítos eran as universidades, museos etc., todo o que estaba en mans da arte pero ao que o cinema non accedera aínda.
En 1943, adoptou o nome de Maya Deren e nese mesmo ano comezou a facer unha película con Marcel Duchamp, The Witche's Cradle, a cal nunca se terminou, mais están dispoñibles as partes gravadas sen editar. Nese momento o seu círculo social incluía a André Breton, Duchamp, John Cage e Anaïs Nin.
O segundo filme que realizou foi At Land en 1944. Fixo tamén A Study in Choreography for the Camera en 1947. Ritual of Transfigured Time é o filme máis parecido en forma narrativa a Meshes in the Afternoon que neste caso explora o medo ao rexeitamento e a liberdade da expresión nun ritual de depuración.
En 1947 gañou tamén o Gran Premio Internacional por un filme en 16mm experimental por Meshes in the Afternoon no Festival Internacional de Cine de Cannes. Codirixido co seu marido, Alexander Hammid, a peza influíu especialmente en directores como Jean Cocteau, Luis Buñuel ou David Lynch. O filme foi adquirido polo MoMA de Nova York.
O filme Meditation on Violence foi realizado en 1948. Chao Li Chi foi o artista marcial que se encargou da acción, a cal é unha demostración de artes marciais chinesas que só é tocada unha vez na montaxe para engadir un salto do artista marcial a outro plano onde aparece máis ataviado e cunha espada. Este foi o primeiro filme de Deren que utiliza elementos da cultura afro-haitiana incluíndo dentro da música algúns tambores de Haití acompañados de frautas chinesas. Resulta moi interesante como precedente directo do que hoxe adoita chamarse world music.
En 1958 Deren en equipo coa Metropolitan Opera Ballet School creou The Very Eye of Night, o seu último filme concluído, onde un grupo de bailaríns se moven ao estilo de deuses gregos sobre un fondo de estrelas, aparentando estar libres da forza da gravidade.
Deren distribuía os seus propios filmes e promovíaos a través de clases e relatorios nos Estados Unidos, Canadá e Cuba. Tamén actuaba, montaba, escribía e dirixía as súas propias películas. A través da década dos 40 e os 50, Deren atacou a Hollywood polo seu monopolio artístico, político e económico sobre o cinema estadounidense. Dicía: "Fago os meus filmes co que Hollywood gasta en pintura de beizos", e queixábase de que Hollywood "foi un grande obstáculo para que o cinema se definise e desenvolvese como unha forma de arte creativa e fina". A súa posición sempre foi de oposición aos estándares e ás prácticas da industria fílmica de Hollywood. Deren fundou a Creative Film Foundation, fundación que xunto á colaboración con Cinema 16, dende 1956 ata 1961, se dedicou a premiar o traballo de cineastas independentes.
Deren tiña un grande interese polo vodú e grazas á bolsa Guggenheim puido financiar unha viaxe a Haití. Dunham, a directora da compañía de danza onde traballara anos atrás, realizara a súa tese sobre os bailes haitianos, o que influíu claramente nos intereses de Deren, quen non só filmou varias horas de rituais de vodú, senón que comezou a participar neles e adoptou a relixión. O seu libro Divine Horsemen: The Living God´s of Haiti e as súas horas de gravación documental foron organizadas e editadas vinte anos despois da morte de Maya polo seu terceiro marido, Teiji Itō e a súa esposa Cherel Itō.
Maya Deren tamén era escritora. O seu libro máis destacado foi Anagrama no que dá claves sobre a filosofía do seu cinema, de como todas as pezas teñen unha importancia fundamental no resultado.
Influencias
Está considerada como a nai do cinema underground nos Estados Unidos. O significativo da súa achega é que toda a súa carreira correu en paralelo á apertura de novas vías para o cine de vangarda. A súa obra serviu de bisagra entre as artes plásticas e o cinema. Maya Deren foi a primeira directora de cine estadounidense que visitou institutos e universidades para dar a coñecer o cinema experimental. Para comprender o conxunto da súa obra, é necesario considerar os tres alicerces fundamentais da súa formación artística:
Filmografía
O seu filme máis salientable é Meshes of the Afternoon de 1943, codirixido co seu entón esposo, Alexander Hammid. Nela parte do onírico no cine e a pintura europea e fai da muller a protagonista, interpretada por ela mesma.
Ángel Iglesias Rodríguez
Traxectoria
Chegou ao Celta de Vigo, xunto ao seu irmán José, na tempada 1932/33, daquela na Segunda División. Este primeiro ano Machicha converteuse no máximo goleador do equipo, con 12 tantos, compartindo dianteira con Ramón Polo e Nolete.
Da man do adestrador Ricardo Comesaña, na tempada 1935/36 o equipo acada o primeiro ascenso a Primeira División da súa historia. Porén ese mesmo ano tería lugar o golpe de estado militar que daría lugar á Guerra Civil Española, o que interrompeu as competicións deportivas oficiais, polo que o debut na máxima categoría tivo que agardar ata 1939.