cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Acidófilo (organismo)
Mecanismos de adaptación a ambientes ácidos
A maioría dos organismos acidófilos teñen mecanismos moi eficaces para bombear protóns fóra do espazo intacelular para manter o seu citoplasma a un pH próximo á neutralidade. Deste modo, as súas proteínas intracelulares non teñen que ter unha especial etabilidade en medios ácidos. Porén, algúns acidófilos, como Acetobacter aceti, si teñen citoplasmas acidificados e proteínas que evolucionaron cara á unha grande estabilidade en medios ácidos. Para comprender os mecanismos de estabilidade das proteínas nesas condicións, Acetobacter aceti está sendo moi estudado.
Os estudos realizados sobre estas proteínas adaptadas a pHs baixos revelaron algúns mecanismos xerais para acadar a estabilidade en medio ácido. Nas proteínas máis estables en ácido (como a pepsina e a proteína soxF de Sulfolobus acidocaldarius), obsérvase unha superabundancia de residuos ácidos que minimiza a desestabilización causada pola acumulación de cargas positivas. Outros mecanismos inclúen a minimización da accesibiidade ao solvente dos residuos ácidos ou a unión de cofactores metálicos. No caso especial da proteína NAPase da bacteria Nocardiopsis alba observouse a recolocación dunhas |pontes salinas sensibles ao ácido fóra das rexións que xogan un importante papel no proceso de despregamento da proteína. Neste caso de estabilidade cinética ao ácido, a duración da proteína conséguese nun amplo rango de pHs, tanto ácidos coma básicos.
Solbeira, A Manchica, A Merca
Solbeira  é un lugar da parroquia da Manchica no concello ourensán da Merca na comarca da Terra de Celanova. Tiña 82 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 33 eran homes e 49 mulleres.
Mauro Boselli
Mauro Boselli, nado en Buenos Aires o 22 de maio de 1985, é un futbolista arxentino. Xoga de dianteiro e o seu club actual é o Wigan Athletic.
Traxectoria
O 29 de xuño de 2010, a páxina web do Wigan de Inglaterra anunciou a súa contratación por un período de catro anos.
Xosé Agrelo Hermo
Xosé Agrelo Hermo, máis coñecido como Pepe Agrelo, nado en Barro (Noia) o 10 de abril de 1937 e finado en Santiago de Compostela o 21 de novembro de 2006, foi un escritor galego.
Traxectoria
Aos dez anos marcha para o Seminario de Santiago, e aos vinte e un, a punto de facerse sacerdote, abandona e marcha a Madrid. Desempeña diversos traballos e regresa a Noia, para facerse mestre. Impartiu aulas en Boiro, Outes, Torea, Esteiro e no IES As Insuas de Muros, onde foi director.
O seu afán de dinamización cultural e a súa vocación teatral levárono ao teatro escolar e afeccionado. Fundou e dirixiu os grupos teatrais: Talía de Noia (1962-66), Candea de Noia (1973-80), Agrocovo Teatro Infantil (1975-98), Xestruxo de Esteiro (1982-86) e O Xeito de Esteiro (2004).
Foi redactor xefe da revista Barbanza (1988-90), director de A Motora (1993), do comité de redacción da revista Alameda e director de publicacións da Editorial Toxosoutos.
Foi candidato ao Senado polo BN-PG en 1977 e ao Congreso en 1979, e concelleiro en Muros polo BNG de 1979 a 1987.
Incendio forestal de Pedrógão Grande en 2017
Características
No momento de se producir, converteuse no maior incendio forestal rexistrado en Portugal,, no máis mortífero da súa historia e no 11.º máis mortífero a escala mundial desde 1900.
O balance oficial contabilizou 65 mortos.
Bouzas, A Manchica, A Merca
Bouzas é un lugar da parroquia da Manchica no concello ourensán da Merca na comarca da Terra de Celanova.
Bellini
Bellini é un apelido italiano, lévano entre outros:
Antonio Benito Fandiño
Antonio Benito Fandiño Martínez, nado na parroquia de Santa María do Camiño (Santiago de Compostela) o 22 de xullo de 1779 e finado cara a 1834, foi un destacado liberal e escritor en lingua galega.
Traxectoria
Nado no seo dunha familia afidalgada procedente de Albixoi (Mesía). Levou unha vida axitada e turbulenta, debido á súa ideoloxía política. Debido ao seu desacordo coas autoridades civís e eclesiásticas, Fandiño comezou a colaborar con medios de difusión liberal, o cal lle custou varias estadías na cadea.
Durante a primeira delas (1810-1814) escribiu A casamenteira (1812), a primeira obra teatral do século XIX conservada. A partir de 1820, dirixiu El Heráclito Español y Demócrito Gallego. Colaborou tamén en Gazeta Marcial y Política de Santiago e Diario Cívico-Patriótico. Fandiño foi moi perseguido a partir do cambio político de 1823, máis tarde foi condenado a traballos forzados no canal de Castela. Cumpriu presidio en Valladolid.
En 1849, celebrouse unha homenaxe na súa honra en Ourense, con motivo do cal se publicou A Casamenteira.
Segundo Ricardo Carvalho Calero, Fandiño é tamén autor do Villancico que en la nochebuena del año 1812 cantaron los presos de la cárcel pública de Santiago (en castelán), unha Alborada, unha Moiñeyra e mais un Alalá (en galego).
The Family (filme de 2013)
The Family (estreado como Malavita e Cosa Nostra nalgúns países) é un filme franco-estadounidense dirixido por Luc Besson que foi estreado no 2013. Está protagonizado por Robert De Niro, Michelle Pfeiffer, Tommy Lee Jones, Dianna Agron e John D'Leo. Está baseado na novela francesa Malavita de Tonino Benacquista.
Xardinaxe
miniatura|[[Xardín francés no Pazo de Castrelos, Vigo.]] miniatura|Parte do [[parterre nun xardín inglés.]] A xardinaxe ou xardinaría é a práctica, arte ou actividade de cultivar ou coidar plantas como parte da horticultura. Dáse principalmente en xardíns con plantas ornamentais que se cultivan polas flores, a follaxe ou pola aparencia xeral. As plantas útiles, como as hortalizas de raíz, as de folla, as froitas, as herbas, cultívanse para alimentación, como colorantes, ou para uso medicinal ou cosmético. Porén en lingua galega, e en xeral nas linguas latinas, o termo xardinaxe só designa o eido ornamental, deixando o eido do cultivo de especies útiles e comestíbeis á olericultura, pomoloxía, fruticultura, ou horticultura en xeral.
A xardinaxe vai logo dende os pomares e bulevares, cun ou máis tipos diferentes de árbores, arbustos, ou herbáceas, até os xardíns residenciais, incluíndo céspedes, plantas en vasos e contedores, tanto de exterior coma interior. A xardinaría pode ser moi especializada, centrándose nunha soa especie ou cultivo, ou acoller un gran número de especies vexetais en plantacións mixtas. Ademais se envolve moito no cultivo intensivo das plantas, de xeito que se diferenza da agricultura ou do sector forestal.
Radio (medio de comunicación)
miniatura|Unha torre de radio. A radio é unha tecnoloxía que posibilita a transmisión de sinais mediante a modulación de ondas electromagnéticas. Estas ondas non requiren un medio físico de transporte, polo que poden propagarse tanto a través do aire coma do espazo baleiro.
Xardinaxe
Galicia salienta polos xardíns históricos dos pazos, influenciados pola xardinaxe moderna inglesa. Tamén polos xardíns, pomares e hortas nos eidos privados característicos do espallamento territorial do país onde se mesturan especies autóctonas e foráneas, froiteiras e ornamentais.
Radio (medio de comunicación)
Unha onda de radio orixínase cando unha partícula cargada (por exemplo, un electrón) excítase a unha frecuencia situada na zona de radiofrecuencia (RF) do espectro electromagnético. Outros tipos de emisións que caen fóra da gama de RF son os raios gamma, os raios X, os raios cósmicos, os raios infravermellos, os raios ultravioleta e a luz visible.
Xardinaxe
Historia
miniatura|Xardín forestal do horticultor [[Robert Hart en Shropshire, Inglaterra.]] O xardín forestal, un sistema de produción baseada en plantas para a alimentación, é a forma de xardinaxe non ornamental máis antiga do mundo. Os xardíns forestais orixináronse en tempos prehistóricos ao longo da beira dos ríos selvosos e ao pé dos outeiros húmidos das rexións monzónicas.
Radio (medio de comunicación)
Cando a onda de radio actúa sobre un condutor eléctrico (a antena), induce nel un movemento da carga eléctrica (corrente eléctrica) que pode ser transformado en sinais de son ou outro tipo de sinais portadoras de información. miniatura Aínda que se emprega a palabra radio, as transmisións de televisión, radio, radar e telefonía móbil están incluídas nesta clase de emisións de radiofrecuencia.
Xardinaxe
Historia
A medida que os pobos foron mellorando a contorna e o xeito de vida, fóronse identificando as especies arbóreas útiles (froiteiras, videiras, madeira...), desbotando as non útiles. Ás veces seleccionáronse e incorporáronse a hortas e xardíns especies foráneas, como é o caso do castiñeiro en Galicia.
Despois do xurdimento das primeiras civilizacións, os individuos máis ricos comezaron a crear xardíns con propósitos puramente estéticos. As pinturas das tumbas exipcias do 1500 antes de Cristo proban a existencia das primeiras hortas ornamentais e intentos de deseño da paisaxe; adoitan representar encoros con lotos arrodeados por ringleiras simétricas de acacias e palmeiras.
Radio (medio de comunicación)
Linguaxe radiofónica
Con esta denominación non nos referimos á linguaxe oral exclusivamente. A música, o ruído, silencio e os efectos especiais son parte tamén da linguaxe radiofónica.
Xardinaxe
Historia
Os xardíns ornamentais xa eran coñecidos no mundo antigo, o exemplo de máis sona é o dos desaparecidos Xardíns pénsiles da Babilonia, unha das Sete marabillas do mundo antigo, así coma patrimonio da humanidade; os romanos tamén gostaban dos xardíns e atrios.
Radio (medio de comunicación)
A locución
Como medio de comunicación, require unha forma de transmisión concreta. É fundamental para o comunicador radiofónico a súa voz, que é a súa ferramenta de traballo. O timbre, o ton, a intensidade, a entoación, o acento, a modulación, a velocidade e os intervalos son os matices que determinan o estilo da radio.
Xardinaxe
Historia
O deseño de xardíns remóntase ao antigo Exipto, onde os ricos empregábanos principalmente para se abeirar do sol. Os exipcios asociaban as árbores e os xardíns cos deuses; estes xardíns adoitaban estar coutados de valados ou sebes con palmeira en ringleiras. Entre as especies máis populares estaban as datileiras, os sicómoros, as figueiras, as amendoeiras e os salgueiros. Estes xardíns eran símbolo dun status social elevado. Ademais os antigos exipcios tiñan viñas, sendo o viño xa un distintivos das clases sociais acomodadas. Roseiras, papoulas, margaridas e lis eran tamén plantas comúns nestes verxeis.
Os asirios tamén foron coñecidos polos seus fermosos xardíns. Estes acostumaban ser largos e amplos, moitos usados para cazarías e outros para lecer. Alciprestes e palmeiras eran das árbores máis sonadas. Crese que cando o imperio asirio caeu Babilonia desenvolveuse coma un vizoso imperio cos xardíns pénsiles coma símbolo de fortaleza.
Radio (medio de comunicación)
A locución
É preciso unha boa vocalización e ler con naturalidade para no caer en erros de tipo gramatical e que se comprenda ben a mensaxe que se desexa transmitir.
Xardinaxe
Historia
Os xardíns da antiga Roma eran coñecidos polas súas estatuas e esculturas, sempre presentes na vida romana. Deseñábanse con sebes e videiras e contiñan gran cantidade de flores, coma Acanthus, centáureas (Centaurea cyanus), sasafrán (Crocus spp.), ciclames (Cyclamen spp.), xacintos (Hyacinthus orientalis), lis (Iris spp.), hedras, cantroxos, lirios (Lilium candidum), mirtas (Myrtus commun), amarelles, papoulas (Papaver rhoeas), romeu (Rosmarinus officinalis) e violas (Viola odorata). Os leitos de flores ou parterres xa eran populares nos atrios dos romanos máis podentes. miniatura|200px|Un xardineiro a traballar, 1607.
Radio (medio de comunicación)
Xéneros radiofónicos
A radio é o medio propio para unha entrevista, o debate ou un parladoiro. A adaptación dos xéneros periodísticos á radio caracterízase pola riqueza expresiva e o carácter persoal que se incorpora á mensaxe transmitida. As claves para unha boa comunicación son contidos concisos, claros e directos.
Xardinaxe
Historia
A Idade Media representa un período de declive no que se refire á xardinaxe. Despois da caída de Roma a xardinaxe tivo só o propósito de menciñar (cultivo de herbas medicinais), ou para enfeitar igrexas, altares e aras.
Radio (medio de comunicación)
Historia da radio
É imposible datar o nacemento da radio nun punto exacto e cada Estado vai intentar atribuírse a súa invención, aínda que a radio actual son un compendio de descubrimentos que fixeron moitas persoas independentemente. Así temos como posibles inventores a Aleksandr Stepánovich Popov, por Rusia; Nikola Tesla por Estados Unidos; Guglielmo Marconi polo Reino Unido, Julio Cervera por España, ou o padre Roberto Landell de Moura polo Brasil. O seu nacemento enmárcase no século XIX, aínda que anteriormente xa había métodos para comunicarse a distancia polo ar, por exemplo, coas pombas mensaxeiras ou cos sinais de fume, ou coa chamada telegrafía óptica, no século XVIII co telégrafo de J. Chappe. Destacar tamén a aparición da telegrafía eléctrica, en 1833, inventada por Samuel Morse, onde se enviaban mensaxes codificadas mediante cables consistentes en impulsos eléctricos. Por convenio o inventor da radio é o italiano Guglielmo Marconi, que en 1897 tivo unha experiencia telegráfica sen fíos no Reino Unido, pero o certo é que Marconi non podería conseguir resultados sen pretéritos descubrimentos científicos, de feito, a Suprema Corte Americana concedeulle a Nikola Tesla o mérito da creación da radio, tendo en conta que Marconi usara 19 patentes de Tesla no seu proxecto.
Xardinaxe
Historia
Os xardíns islámicos deseñáronse seguindo os modelos persianos e acostumaban estar choídos por valados ou muros e divididos en catro seccións con canles de auga. Adoitaban ter no centro do patio unha pía, un pequeno encoro ou un pavillón ornamental. Característico dos xardíns islámicos son os mosaicos e azulexos usados para decorar os s e fontenlas cos que se enfeitan os atrios.
Radio (medio de comunicación)
Historia da radio
Foron os avances no campo da ciencia os que posibilitaron o nacemento da radio. Sería imposible que se investigara a comunicación a distancia sen fíos sen que, en 1824, o físico escocés James Clerk Maxwell formulara a teoría das ondas electromagnéticas ou sen que o físico alemán, en 1888, Heinrich Hertz inventara un aparello que producía ondas de radio.
Xardinaxe
Historia
A finais do século XIII, europeos ricos comezaron a cultivar xardíns para lecer, para o cultivo de plantas medicinais e hortalizas. Choeron os xardíns con muros e valados para os abeirar de animais bravos e ter illamento. Nos dous séculos a seguir, comezou en Europa a sementeira de céspedes, arriates de flores e enreixados de roseiras e rubideiras. As froiteiras eran comúns nestes xardíns. Asemade xorden os xardíns dos mosteiros, cheos de flores e plantas medicinais, onde monxes e freires podían gozar da natureza e se relaxar.
Os xardíns dos séculos XVI e XVII era simétricos, proporcionados e equilibrados cunha aparencia máis clásica. Moitos deles deseñábanse arredor dun eixo central, ficando divididos en partes iguais son sebes de buxos e outras especies. Adoitaban ter leitos de flores dispostos en figuras xeométricas separadas polos buxos e carreiros de grixo ou pedrullo.
Radio (medio de comunicación)
Historia da radio
A aparición do teléfono tamén é xermolo da radio, así en 1876 Graham Bell patentou un aparato que transmitía a voz mediante fíos, canda outros coetáneos seus, como Antonio Meucci, en Italia, tamén fixo o mesmo ao seu xeito. Os primeiros programas de radio transmitíronse a través do teléfono, co chamado teatrófono.
Sa, Val de Sangorza, Agolada
Sa é un lugar da parroquia de Val de Sangorza, no concello pontevedrés de Agolada, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 20 habitantes (8 homes e 12 mulleres), o que supón unha diminución de 8 habitantes con respecto ao ano 2000.
Xardinaxe
Historia
Na Renacenza enfeitábanse con esculturas, topiaria e fontes que a miúdo tiñan chafarices con xogos de auga. No século XVII popularízanse en Inglaterra os knot gardens (literalmente xardíns de entrelazados), cheos de complexos deseños con labirintos de sebes. Comeza en Europa asemade o cultivo de novas flores coma os tulipáns, maravallas (Calendula officinalis) ou xirasois.
No século XVIII, os xardíns ficaron coma un privilexio reservado para as clases podentes. Os novos movementos paisaxistas, sempre encabezados en Inglaterra, tórnanos máis naturais, sen muros ou deseños xeométricos. Os xardíns deste tempo, acostuman ter grutas e furnas feitas con matos, pavillóns, quioscos, pontes, pontellas e toleiras coma imitacións de pequenos templos. Xa no século XIX os xardíns tórnanse accesíbeis ás clases medias dos países máis evolucionados, coma Inglaterra. En 1804 fórmase precisamente nese país a Horticultural Society (Sociedade hortícola). Os xardíns do XIX incorporan novas árbores de especies exóticas coma as araucarias (Araucaria araucana) ou as camelias. Os xardíns de rocallas tamén comezan no século XII.
Radio (medio de comunicación)
Historia da radio
Tamén foi un adianto moi grande a aparición do fonógrafo, capaz de gravar, almacenar e reproducir sons.
Xardinaxe
Historia
O século XX vén marcado por unha revolución artística en todos os eidos, tamén na xardinaxe, onde xorden innumerábeis estilos.
Radio (medio de comunicación)
Historia da radio
O primeiro uso masivo da radio deuse nos Estados Unidos, entre 1922 e 1923 aumentou o número de emisoras con licenza de 28 a 550. A idade de ouro da radio son os convulsos anos trinta, en tempos de entreguerras, onde os poderes se dan conta da importancia deste medio de comunicación, como medio práctico para vender as súas ideas. A súa primeira crise foi nos anos cincuenta, cando se mete no medio a televisión, provocando que a radio se especialice, parecéndose o resultado o que actualmente se dá, con, por exemplo, estacións de radios dedicadas só á música.
Xardinaxe
Historia
En Galicia a xardinaría formal xorde na Idade Moderna nos pazos cun estilo propio moi influenciado pola xardinaxe inglesa. A xardinaría colle folgos no século XIX co deseño de alamedas co desenvolvemento das grandes cidades coma Vigo e A Coruña, axeitando antigos campos de feiras e carballeiras en novos parques e xardíns urbanos.
Excluíndo os pazos e casas grandes, a xardinaxe popular non colle forma en Galicia até ben entrado o século XX. Anterior a estas datas o xardín galego só acollía especies útiles e comestíbeis: pomares de froiteiras, viñas, soutos ou hortas ocupaban o eido arredor da casa. Algún signo ornamental podía atoparse á beira das casas: hortensias, margaridas, roseiras, e pouco máis.
Radio (medio de comunicación)
Historia da radio
Actualmente temos a radio por internet, que marca un punto de inflexión na historia da radio, podéndose escoitar esta por diferido ou apoiarse noutros elementos que antes non podía.
Xardinaxe
Historia
Se ben nos espazos públicos, coma nos campos de feira xa se tiñan plantado especies para dar sombra, principalmente carballos que formaban as populares carballeiras que chegan aos nosos días; moitas delas convertidas en parques. Tamén salientan especies ornamentais nos adros das igrexas (principalmente oliveiras e teixos) e nos cemiterios (alciprestes e teixos).
O espallamento territorial característico de Galicia facilita que a meirande parte das casas teñan hoxe un xardín no seu eido. As condicións climáticas de Galicia (alta humidade e temperaturas pouco extremas) fan posíbel en boa parte do territorio o desenvolvemento de especies atlánticas, mediterráneas e incluso tropicais. Así atopamos unha desorde moi característica no xardín da casa galega de hoxe, onde se mesturan dende especies autóctonas até foráneas, e dende froiteiras a ornamentais; maceiras, videiras, carballos e roseiras conviven nun mesmo verxel con palmeiras, feixoas, oliveiras, camelias ou pradairos xaponeses...
Radio (medio de comunicación)
Historia da radio
O ano 2011, a UNESCO aproba a celebración do día 13 de febreiro como Día Mundial da Radio, co obxectivo de sensibilizar á sociedade da importancia da radio, promover e fomentar o acceso á información a través deste medio de difusión, e mellorar a cooperación entre emisoras no plano internacional. Escolleuse este día porque foi o 13 de febreiro de 1946 cando naceu a radio das Nacións Unidas.
Xardinaxe
Historia
Ver sección 'Galicia' deste artigo.
Radio (medio de comunicación)
Historia da radio en Galicia
A primeira radio en España foi Unión Radio en Madrid, creada en 1924, aínda que a que primeiro se rexistrou foi Radio Barcelona (EAJ-1). En Galicia, os primeiros pasos experimentais déronse en 1932 en Pontevedra e A Coruña. A primeira radio estable foi Radio Galicia, de Santiago de Compostela, en 1933. En 1934 xurdiron Radio Coruña, Radio Pontevedra e Radio Vigo e en 1935 Radio Ourense, Radio Lugo e Radio Ferrol. Todas estaban asociadas á Unión Radio (que se convertería na Cadena SER), menos Radio Ferrol que foi iniciativa da Falanxe, e os seus horarios de emisión inicialmente eran escasos, máis tendo en conta que os receptores eran moi caros. O mundo do galeguismo pronto a utilizou como medio para divulgar os seus ideais e, nun esforzo técnico, se chegaron a emitir en directo á emigración suramericana tanto o congreso de concellos a favor do Estatuto como a celebración da aprobación poucos días antes do golpe de estado.
Xardinaxe
Tipos
miniatura|Xardín de Santa Bárbara, en Braga, Portugal. miniatura|200px|Queipos florais pénsiles en Thornbury, South Gloucestershire, [[Inglaterra.]] A xardinaxe particular ou residencial dáse derredor da casa, no espazo coñecido coma eido. Malia que o xardín acostuma acharse no terreo á beira da residencia, tamén pode ficar na terraza ou eirado, nun patio, nun balcón, nunha solaina, nunha xardineira, nun corredor, nun invernadoiro, nun viveiro ou mesmo nun parladoiro ou na soleira dunha fiestra.
Radio (medio de comunicación)
Historia da radio en Galicia
Francisco Franco tamén comprendeu a importancia propagandística da radio como medio, e impuxo a censura na lingua e nos contidos. Con todo, emisoras ilegais ou estranxeiras chegarían a superar este obstáculo co tempo, como a BBC, con Francisco Fernández del Riego como figura destacada, e Radio Pirenaica, do PCE.
La Voz de Vigo (xornal)
La Voz de Vigo foi un xornal editado en Vigo entre 1908 e 1909.
Radio (medio de comunicación)
Ligazóns externas e frecuencias en Galiza das principais emisoras
om = onda media
La Voz de Vigo (xornal)
Historia e características
miniatura|[[Gumersindo Busto cos directores de Noticiero de Vigo e La Voz de Vigo en 1909.]] Apareceu a principios de febreiro de 1908. Estaba dirixido por Hermenegildo Calvelo. Diario liberal, era o órgano de propaganda urzaísta. Cesou a súa publicación en xullo de 1909.
Xardinaxe
Tipos
A xardinaxe tamén se dá en zonas verdes non residenciais, coma parques, xardíns públicos, xardíns botánicos, zoolóxicos, parques de atraccións, nos bulevares e avenidas, nas alamedas, ou nos xardíns de hoteis, factorías etc. Os xardineiros son os encargados de manter estes terreos.
Deputación Foral de Biscaia
miniatura|300px|Palacio da Deputación, en [[Bilbao.]] A Deputación Foral de Biscaia (en éuscaro: Bizkaiko Foru Aldundia, en castelán: Diputación Foral de Bizkaia) é o órgano de goberno do territorio histórico de Biscaia, no País Vasco (España).
Xardinaxe
Xardineiros
miniatura|200px|Xardineiro. miniatura|200px|[[Hendrick Danckerts, xardineiro real de John Rose e do rei Carlos II de Inglaterra, 1675.]] Un xardineiro é calquera persoa que participa da xardinaxe, posibelmente é un dos traballos máis vellos, que vai dende un simple hobby até un traballo profesional. A xardinaría implica o deseño de xardíns, o cultivo de pequenas hortas para se fornecer de alimentos: pomares, viveiro, alcouves, ou a propia profesión de coidado dun gran xardín.
Deputación Foral de Biscaia
Ademais das competencias ordinarias que exercen as deputacións provinciais das restantes provincias de España, a Deputación Foral de Biscaia exerce competencias específicas derivadas da súa natureza como territorio histórico do País Vasco, en virtude do seu Estatuto de Autonomía e da Lei de Territorios Históricos de 1983.
Xardinaxe
Xardineiros
Tamén pode se referir aos paisaxistas, enxeñeiros ou arquitectos, que acostuman ser principalmente deseñadores de áreas verdes, máis ca da parte hortícola.
Deputación Foral de Biscaia
A Deputación é o órgano executivo que depende das Xuntas Xerais de Biscaia (que é o órgano lexislativo).
Xardinaxe
Elementos
miniatura|Maceta con flores nunha rúa de [[Rianxo.]] A xardinaxe pode ser realizada tanto dende un punto de vista profesional coma de hobby; con fins estéticos, terapéuticos, ou como xeito de obtención de alimento.
Ademais das ferramentas de traballo no xardín, e da propia plantación, hai un grande abano de elementos e accesorios dispoñíbeis no mercado para que tanto o xardineiro profesional coma o principiante amosen a súa creatividade. Estes elementos axudan a enfeitar, decorar as diferentes áreas do xardín, dende vieiros ou carreiros até parterres ou pérgolas.
Deputación Foral de Biscaia
Deputado Xeral de Biscaia
Á fronte da Deputación Foral encóntrase o Deputado Xeral que é elixido polas Xuntas Xerais de Biscaia.
Deputados Xerais de Biscaia dende a Transición
a Nas eleccións de 2003 José Luis Bilbao foi elixido como cabeza de lista dunha coalición PNV-EA. Nas eleccións de 2007 e 2011 presentouse como cabeza de lista da candidatura do seu partido, o PNV.
Xardinaxe
Elementos
Os accesorios poden estar feitos de diferentes materiais coma cobre, pedra, madeira, bambú, vime, aceiro inoxidábel, arxila, vidro, formigón, ferro etc, polo que o clima onde estea o xardín ha determinar a escolla dun ou outro material para garantir unha maior vida útil do elemento.
Unha decoración cos elementos axeitados engade personalidade e beleza ao xardín, e, dependendo da situación, tamén achegará funcionalidade.
Os camiños, por exemplo, son funcionais para o mantemento do xardín, pero ademais poden ser un elemento decorativo se se cobren con diferentes materiais coma frouma ou arume, casca de piñeiro, estelas de madeira, grixo, ladrillos ou cachotes. Así mesmo no deseño son importantes os fondos que poden incluír muros, valados, ou sebes, que aportan privacidade á zona, agochan elementos ou vistas non desexadas, e salientan outras.
Os enreixados, pérgolas, parreiras e arcos aportan altura e se empregan para que as rubideiras gabeen. Cos enreixados créanse separación a xeito de xardíns verticais. As pérgolas aportan sombra nun camiño ou nunha mesa; denomínanse parras cando a especie plantada é unha videira. Mentres que os arcos adoitan situarse en camiños e entradas para decorar principalmente con roseiras e outras gateadoras, ademais de dar profundidade á paisaxe.
Tamén o alumeado é importante nos xardíns que se usan á noite. Os accesorios van dende candeas, lanternas, lámpadas de aceite, candís até farois, tochas, ou fachas.
Comedeiras, manxadoiras, bebedoiros, e bañeiras son boas opcións para convidar aos paxaros a encher o xardín. Poden estar feitos de madeira, mentres que os bebedoiros e bañeiras acostuman ser pías ou maseiras. Ademais aportan un bo punto estético. Tamén pendurar casetos nas árbores para que os paxaros aniñen é unha boa escolla.
A auga pode ser un elemento importante, que pode ir dende unha pía cun chafariz até unha lagoa. Encoros, poceiras e regueiros artificiais adoitan ser elementos típicos en xardíns de todos os estilos. Moitas veces inclúen pontellas e pasadoiros para atravesalos, especialmente nos xardíns xaponeses. As fontes poden ser de moi diversos estilos, dende os máis tradicionais aos máis modernos. Ademais de seren un elemento decorativo, teñen un efecto calmante no ambiente. As pozas poden estar feitas de fibra de vidro, material lixeiro e resistente, e contar cunha bomba impulsada cun panel solar.
Outros accesorios que poden personalizar os xardíns son as bólas de xardinaxe, gongs, figuriñas de gnomos, trasnos ou animais, cestos, testos, espeques, traveseiros do camiño de ferro, pequenos muíños etc.
O novo xardín particular galego ten elementos especiais e diferenciais, moitas das veces é unha transformación da antiga casa, onde o eido transfórmase en xardín, a horta e o pomar en arboredos ou zonas de céspede con piscina, a eira e o eirado en patios, parras en pérgolas de flores e rubideiras, a palleira e o alpendre en garaxe ou casas de verán. É por isto que elementos e ferramentas da antiga vida agrícola pasen a ser reempregados na xardinaxe moderna coma elementos decorativos: rodas do carro, candís, xugos ou cangas etc. O hórreo acostuma conservarse no novo xardín, incluso en ocasións son novos ou se trasladan dende outro lugar simplemente coma elemento decorativo. Nalgunhas ocasións a caixa de madeira desaparece e se empregan os esteos e tornarratos coma pezas decorativas do xardín, o mesmo que fan en Inglaterra cos pés (chamados staddles stones) dos seus antigos celeiros, moi semellantes aos hórreos, desaparecidos coa chegada da revolución industrial. Tamén é común atopar nos xardíns galegos pías de pedra coma floreiros ou fontes, antigos bebedoiros das galiñas, ou incluso grandes maseiras empregadas outrora coma manxadoiras dos porcos.
Nalgunhas ocasións aparecen as moas ou capas dos antigos muíños hidráulicos e até cruceiros coma elementos decorativos.
Viveiros e centros de xardinaría
Os viveiros e centros de xardinaría principalmente venden plantas, substratos, fertilizantes e agroquímicos, artigos diversos, ferramentas, maquinaria e accesorios de xardín, porén recentemente tamén comezan a vender artigos de lecer coma moblaxe, churrasqueiras, randeeiras, jacuzzis, agasallos, artigos para mascotas, roupa etc.
Comparación coa agricultura
A xardinaxe con fins estéticos é case tan vella coma a agricultura hortícola, porén ao longo da historia a maioría da xente preocupouse máis polas plantas útiles que pola estética. Mais a pequena escala é difícil distinguir a agricultura de subsistencia da xardinaxe. Unha cortiña de patacas para un labrego peruano ou para un irlandés podería describirse coma un xardín ou coma unha leira dependendo do punto de vista. En xeral o termo xardinaría ten máis connotacións estéticas ca produtivas, aínda que nos países desenvolvidos a tendencia é unha xardinaxe semiprodutiva (combinar a horta co xardín).
Con todo, o propósito produtivo nunha horta ou xardín privado pouco ten que ver coa escala produtiva da agricultura profesional. Por isto podemos considerar que as actividades agrícolas da meirande parte do rural galego, a pequena escala, non son senón xardinaxe. A agricultura dáse a grande escala, cunha motivación económica e produtiva, mentres que a xardinaxe faise a pequena escala, por pracer ou para producir unha pequena colleita para a familia ou a comunidade. En xeral o termo xardinaxe (gardening) mestúrase máis co de agricultura nos países anglosaxóns. miniatura|200px|A plantar nun xardín.
Outra diferenza é que a xardinaxe ou horticultura particular faise de xeito intensivo e caracterízase polo minifundismo (bocage) cun pequeno desembolso de diñeiro, un abonamento simple (esterco, estrume...), cunhas poucas ferramentas (legóns, sachos, fouciños, angazos, queipos, regadores, aspersores...). Pola contra a agricultura usa sistemas de rega, fertilizantes especiais, agroquímicos, maquinaria pesada. Aínda así a xardinaxe cada vez está máis especializada e tecnificada: maquinaria, cortadores de céspede automáticos, aspiradores de follas etc.
As máis das veces a agricultura a pequena escala ou xardinaxe é moito máis produtiva por unidade de terreo que a profesional. Na Unión Soviética, a metade da subministración de alimentos viña de pequenas hortas e das granxas colectivas promovidas polo goberno, malia seren pequenos cachos de terra. Algúns argumentan con isto a superioridade fronte ao capitalismo, xa que os labregos do comunismo conseguían a venda de toda a colleita. Outros consideran que foi a traxedia do comunismo, xa que se descoidaban as coutadas colectivas e se derivaban fertilizantes e auga para a rega do agro privado.
Ás veces tamén se emprega o termo agricultura de precisión para describir unha xardinaxe que usa unha tecnoloxía intermedia (máis que simples ferramentas tradicionais e algo menos que as grandes máquinas colleiteiras), especialmente na agricultura ecolóxica ou orgánica. Unha boa xardinaxe a pequena escala con hortas pode alimentar a unha aldea cunha poboación de 100 habitantes. Unha variante é a xardinaxe comunitaria, que ofrece pequenas hortas para cidadáns urbanos.
Xardinaxe coma arte
miniatura|Xardín en [[Mettingen, Alemaña.]] O deseño de xardíns considérase unha arte na maioría das culturas, diferenciándose da xardinaría, que só acostuma se referir ao coidado dos mesmos. O deseño de xardíns pode dividirse nunha temática moi variada: xardíns perennes, de bolboretas, salvaxes, xaponeses, acuáticos, tropicais, sombrizos. No Xapón, Samurais e monxes Zen dedicábanse acotío ao deseño de xardíns decorativos, ou habilidades como arranxos florais (coñecidos coma ikebana). Na Europa do século XVIII, moitas propiedades rurais foron redeseñadas por xardineiros converténdoas en xardíns formais ou parques paisaxistas; é o caso de Versalles en Francia ou Stowe, Buckinghamshire en Inglaterra.
Hoxe, os paisaxistas e deseñadores de xardíns continúan a producir deseños artisticamente creativos para espazos públicos e privados.
En Galicia o deseño paisaxístico e de xardíns está moi pouco desenvolvido.
Aspectos sociais
Os xardíns poden ser considerados un bo reflexo da sociedade. Isto vese ben en Galicia, onde a desorde e a falla de planificación da xardinaxe vai en par dun estilo arquitectónico denominado feísmo, propio dunha sociedade pouco desenvolvida, polo menos no eido estético.
Moitas veces a sociedade necesita de espazos verdes para se relaxar. Outras moitas, os parques son lugares de expresións sociais.
A xente adoita arrodear os seus terreos con sebes e xardíns para obter privacidade. En Galicia abúsase dos muros para conseguir un espírito de privacidade aínda maior. Especies axeitadas para as sebes serían o alfaneiro (Ligustrum vulgare), o estripeiro, a faia, o teixo, o alcipreste de Leyland (Cupressus x leylandii ), a tsuga (Tsuga sieboldii), a tuia (Thuja occidentalis), os Berberis, o buxo, o acivro, a camelia, o loendro, as forsythias e o cantroxo. A idea dun xardín sen valos, malia ser vantaxoso para a vida salvaxe, carece de privacidade.
O movemento Slow Food tense visto nalgúns países como un xeito de engadir nas escolas infantís clases de horticultura e xardinaxe en pequenas hortas, como xa ocorre nalgunhas escolas de Fergus, Ontario no Canadá.
Nos Estados Unidos de América e na Gran Bretaña, a produción de plantación e coidado de plantas ornamentais arredos das zonas residenciais chámanlle lasdcaping (paisaxismo), mentres que no resto dos países, incluíndo Galicia, adoita chamarse simplemente xardinaxe.
Tamén está a gañar popularidade o concepto de "xardinaxe verde" ("green gardening"), que, o mesmo que ocorre na agricultura ecolóxica profesional, implica o cultivo de plantas usando tan só fertilizantes e pesticidas ecolóxicos ou orgánicos, de xeito que se respecta máis o medio ambiente á vez que a saúde humana.
Pragas e pestes no xardín
miniatura|Home a aplicar [[pesticidas.]] Unha peste ou praga de xardín é xeralmente un insecto, planta ou animal que o xardineiro considera indesexábel na súa leira.
No caso das plantas denomínanse malas herbas ou herbas daniñas ou adventicias. Cómpre desfacerse delas co uso de herbicidas ou apañándoas manualmente, pola contra provocarán un dano nas plantas ornamentais, ou empeorarán o seu aspecto. No caso das hortas, diminúen as colleitas ou danan a calidade da froita. Posto que os xardineiros e horticultores poden ter diferentes finalidades, os organismos considerados coma pragas poden ser considerados dun xeito moi diferente duns a outros. Por exemplo, a planta chamada cinco chagas (Tropaeolum speciosum), aínda que é bonita e ornamental considérase daniña se comeza a medrar onde non se quere, tornándose planta invasora. Outro exemplo en céspedes poden ser os brións, ás veces imposíbeis de erradicar. Nalgúns prados os liques como Peltigera lactucfolia ou P. membranacea, poden ser difíciles de controlar e se consideran pestes.
Ademais pulgóns, arañas, lesmas, caracois, escaravellos, formigas e mesmo algúns paxaros, toupas ou gatos, considéranse pragas do xardín.
Hai diferentes xeitos de eliminar as pragas do xardín. A técnica depende da praga, o obxectivo final e mais da filosofía do xardineiro. Por exemplo, os caracois poderíanse eliminar con pesticidas químicos, orgánicos, apañándoos a man ou incluso co uso de plantas resistentes aos mesmos. Cómpre ter en conta que algúns bechos, como as xoaniñas ou algunhas aves son beneficiosas, e poden verse afectadas polo uso de pesticidas. Un exemplo é a toxicidade dos neonicotinoides, que poden ser fatais para as abellas do mel.
Galicia
miniatura|Xardín no [[Pazo de Castrelos, Vigo.]] A xardinaxe en Galicia remóntase a época castrexa coa aparición das primeiras hortas. As casas romanas trouxeron a xardinaxe ornamental aos primeiros patios. Na idade media tan só subsistiu nos claustros dos mosteiros, rexurdindo con forza na Idade Moderna nos pazos cun estilo propio moi influenciado pola xardinaxe inglesa, onde a pedra ten unha presenza especial, e colle folgos no século XIX co deseño de alamedas co desenvolvemento das grandes cidades.
Excluíndo os pazos e casas grandes, a xardinaxe popular non colle forma en Galicia até ben entrado o século XX. Anterior a estas datas o xardín galego só acollía especies útiles e comestíbeis coma xa comentamos anteriormente.
O espallamento territorial característico de Galicia, unido á bonanza climática, facilitan que a meirande parte das casas teñan hoxe un xardín que inclúe especies tropicais, mediterráneas e oceánicas. Malia que adoitan carecer dun estilo definido ou un deseño paisaxístico estudado, conta con elementos especiais e diferenciais con outras zonas de Europa e da península ibérica. Podemos dicir que é unha mestura entre a xardinaxe mediterránea e a inglesa ou atlántica.
Moitas das veces incorpóranse elementos da antiga casa e é a propia eira a que pasa a xardín; as antigas parras en pérgolas de rubideiras, ou o alpendre en garaxe. Ademais elementos e ferramentas da antiga vida agrícola pasen a ser reempregados na xardinaxe moderna coma elementos decorativos: rodas do carro, xugos. O hórreo acostuma conservarse no novo xardín, ou polo menos os esteos e tornarratos coma pezas decorativas. Tamén é común atopar nos xardíns galegos pías de pedra, moas dos antigos muíños hidráulicos, e até cruceiros.
Exemplos de xardinaxe en Galicia
Galicia conta con moi bos exemplos de xardíns formais, principalmente nas cidades, vilas e castelos. Pero a máxima e máis pura representación de xardín galego dáse nos pazos. A seguir algúns dos maiores exemplos de xardinaxe en Galicia.
miniatura|Xardíns no [[Pazo de Castrelos, Vigo.]]
Situado en Vigo, corresponde á antiga quinta do Pazo Quiñones de León, que pertenceu entre 1678 e 1918 á familia Gago de Mendoza Oca Sarmiento e Montenegro, dende Antonio Feliz Tavarés Ozores e Soutomaior até Fernando Quiñones de León e Elduayen, marqués de Valadares e de Mos. Hoxe pertence ao concello de Vigo. Salienta a superficie arborada de todo o parque, atravesado polo río Lagares, con árbores de interese, e dominando o plátano (Platanus x hispanica) como especie principal. Nos anos 90 do século XX ampliouse con acerto paisaxístico unha zona con varias lagoas e fontes. A horta traseira do pazo transfórmase a finais do século XIX, segundo parece coa firma lusa Jacintho de Mattos do Porto, ofrece cinco hectáreas con categoría de xardín histórico e unha ruta botánica de alto valor estético. Está dividido en cinco sectores: acceso, roseiras da parte superior, xardín francés, xardín inglés e bosque.
Orientados ao sur, todo o contraste entre os diferentes conceptos de xardín. Ao pé das fiestras, o racionalista: simétrico, estable e proporcionado no que salienta a escultura vexetal da sebe de buxos. Na parte baixa, o romántico inglés: estilo subxectivo, camiños imprevistos, especies de crecemento libre e elementos sacados do orientalismo como pavillóns e pagodes a escala. Destaca o paseo con dobre fileira de camelias chamado Paseo de Antonio Odriozola en honra do estudoso deste xénero. Conduce cara o viveiro e a cancha de tenis, que data da introdución deste deporte en Galicia cando na ría ancoraban naves inglesas. Asemade, atoparemos nesta zona estremeira do bosque unha liña dos eucaliptos plantados no ano 1872 e un orixinal pombal ergueito sobre un emerxente penedo, no cal cría unha colonia controlada de pombas zuras. Salientan moitos exemplares ornamentais, entre eles a camelia máis vella de Galicia, algúns Ficus, magnolias (Magnolia grandiflora), árbores das tulipas (Liriodendron tulipifera), faias, teixos, palmeiras, acacias etc.
Foi declarado Xardín Histórico e Ben de Interese Cultural en 1955.
miniatura|Xardíns no [[Castelo de Soutomaior.]] O xardín fica nunha coutada duns 16 mil metros cadrados que conta cunhas 200 especies botánicas. En 2012 obtivo, durante o Congreso Internacional da Camelia celebrado na cidade chinesa de Chuxiong, o recoñecemento coma Xardín de Excelencia Internacional, unha distinción única na península, o sétimo en Europa en acadar tal recoñecemento, do que só hai 18 exemplos no mundo; ademais de en Galicia, no Xapón, en Australia, en Italia, na Suíza, en Suráfrica, na China e nos Estados Unidos de América. A Sociedade Internacional da Camelia (SCI) valorou o peso da camelia nos xardíns do castelo, con 330 cultivares, 25 especies e 29 híbridos de camelias. Ademais posúe unha colección de camelias históricas do século XIX –entre elas o exemplar máis vulminoso de camelia do Xapón de Galicia. A Estación Fitopatolóxica do Areeiro, preto de Pontevedra leva programas de investigación sobre a camelia.
Salientan ademais 12 exemplares de árbores incluídas no Catálogo de Árbores Monumentais de Galicia, como algúns exemplares de castiñeiros con 800 anos de antigüidade.
miniatura|Encoro nos xardíns do [[Pazo de Oca, A Estrada.]]
O pazo, situado na parroquia de Santo Estevo de Oca, no concello da Estrada, constrúense entre os séculos XVII e o XVIII xunto a unha vella fortaleza medieval. Posúe os xardíns máis soados de todos os pazos galegos, con especies de árbores pouco frecuentes e, entre outros elementos, pombal, capela, pontellas e un encoro con parrulos e gansos. Algúns dos exemplares botánicos coma a Camellia reticulata (camelia reticulada) a Cryptomeria japonica (cedro do Xapón) ou as formacións de buxos e de tileiros figuran no catálogo de Árbores senlleiras de Galicia.
Áchase en Santa Cruz de Ribadulla, no concello de Vedra. O xardín do pazo teñen máis de 200 variedades de plantas, moitas delas árbores centenarias, estanques, bancos de pedra, así como o camiño das oliveiras en forma de cruz. O que fora presidente do Colexio de Farmacéuticos de Pontevedra Esteban Areses Vidal (1888-1984) dixo deste xardín en 1951: Alfonso Armada, o propietario actual, expresa, nun parágrafo revelador, o legado recibido, do que se converteu en celoso conservador:
Áchase en Bergondo (A Coruña). O xardín do pazo conta con exemplares botánicos de grande importancia, tres deles figuran no Catálogo de Árbores Senlleiras de Galicia: unérbedo, a pacana de Illinois Carya illinoensis, e os eucaliptos azuis. Ademais o grupo de Plátanos comúns figura no mesmo catálogo, na categoría de formacións senlleiras.
Xoia do patrimonio botánico de Galicia que conta cun arboredo de 54 hectáreas con máis de 1900 grandes exemplares de todo o mundo arrodea o romántico pazo. Ademais atopamos o herbario Merino. A primeira casa-granxa data do século XV, que foi restaurada até se converter na residencia estival do avogado e político galego Montero Ríos. Da vella casa só se conserva o pombal ameado de planta circular. O pazo actual é unha obra decimonónica do arquitecto Jenaro de la Fuente, cunha orixinal mestura de clasicismo modernista, con reloxo no canto de escudo, terraza superior, escalinata imperial, estatuas de inspiración clásica e grande fiestraxe acristalada que dotan os interiores de luz e lixeireza. O pazo de Lourizán, ademais dun lugar para o descanso, foi un centro de referencia política e social, onde se tomaron decisións de transcendencia un nacional. Dende os anos 40 pertence á Deputación de Pontevedra. En 1946 constitúese coma Escola Técnica Superior de Enxeñeiros de Montes; hoxe é un centro de investigacións forestais, mantendo conxunto o pazo e o predio, cunha flora de carácter monumental, conservando a estrutura do xardín herdeira da época de Montero Ríos.
Entre as especies, numerosas árbores autóctonas coma carballos, castiñeiros, bidueiros, videiras e outras foráneas coma cedros, araucarias, magnolias, camelias, alciprestes, ligustros ou palmeiras. A contorna vexetal fora realizada por especialistas franceses en xardinaxe, unha parte destinada ao cultivo da vide e outra a especies exóticas. A nómina de árbores monumentais amosa unha tendencia ao orientalismo. Así, por exemplo, no fermoso exemplar da árbore das pagodes na á dereita do edificio, ou no fento arborescente de Tasmania ou na elección no céspede ofiopogon ou herba Mondo.
A pedra e a auga xunto ás plantas outorgan ao predio esa fermosura dos xardíns dos pazos galegos. Entre o mobiliario os bancos e unha mesa de peza granítica, os celeiros, ou o pombal. Sen dúbida un dos elementos máis rechamangueiro do recinto é o grande invernadoiro de deseño modernista, único no país polas súas dimensións e fábrica de metal e vidro. Na parte traseira, xunta a estación meterorolóxica áchase un alpendre e un hórreo de oito pares de pés datado no ano 1798. Dende aquí parte un camiño cara ao bosque de variadas especies e enlaza cos vieiros avesedos do regato dos Trois que atravesa parte do predio. O circuíto por el conduce á parte máis agreste pero con recunchos de grande plasticidade visual alén do interese científico.
miniatura|Xardíns do [[Arquivo do Reino de Galicia, na Coruña]]
Véxase tamén
miniatura|[[Fabeiras plantadas na granxa Hayes Valley Farm, unha granxa escola comunitaria con terreos nos noiros dunha autoestrada de San Francisco (EUA).]]
San Bartolomé, Lanzarote
San Bartolomé é un municipio español pertencente á provincia das Palmas (Canarias). Está situado no centro da illa de Lanzarote. Neste municipio atópase o aeroporto da illa.