cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Flandres francés
Cultura franco-flamenga
Esta lingua clásica ensinouse nas escolas primarias da rexión ata a prohibición de 1853 pola Academia de Lille. Este decreto non se puxo nunca despois en dúbida. Algúns xogos flamengos, como o bourle, aínda son practicados nesta zona. A extensión lingüística dáse claramente a través dos topónimos: Dunkerque («igrexa da duna»), Brouckerque («igrexa do pantano») ou Hazebrouck («pantano da lebre»).
Na actualidade o neerlandés ensínase nalgunhas escolas e órganos colexiados nun curso dunha 1 hora por semana.
O Estado francés non recoñece a lingua flamenga como lingua rexional, malia os 100.000 cidadáns franceses que falan ou comprenden esta lingua. A solicitude de tal recoñecemento pediuse ante Luc Ferry pero esta foi denegada xa que o flamengo non é máis que un compoñente do neerlandés, lingua estranxeira. A comunidade flamenga mobilízase para preservar o seu patrimonio cultural.
Literatura
A obra do escritor de Dunkerque Michel de Swaen recoñécese aínda hoxe día no conxunto do espazo neerlandófono como unha das máis importante da literatura flamenga.
Teatro
O Teatro popular para o Flandres francés de Flor Barbry é unha sociedade teatral neerlandófona que dá representacións no Flandres Occidental e Flandres francés dende 1954.
Extensión histórica
Flandres francés designa tamén:
Este pasou baixo soberanía borgoñoa e logo española. O territorio dos distritos actuais de Lille, Douai e Dunkerque cedeuse progresivamente a Francia durante o reino de Luís XIV polo tratado dos Pireneos en 1659, polo Tratado de Aquisgrán en 1668 e polo Tratado de Nimega en 1678.
Invadida en 1791 polos austríacos, estivo ocupado malia a heroica resistencia dos lileses; Pichegru renovouno en 1793.
Hoxe en día o Flandres francés non ten a menor institución política ou administrativa propia, se non está por medio do intercommunalité cos "Países" (leis Chevènement - Voynet) onde o nome "Flandres" aparece. Dous "países" así se realizaron recentemente; o País Muíños de Flandres e o País Corazón de Flandres.
Maceda, Palas de Rei
San Miguel de Maceda é unha parroquia do concello de Palas de Rei na comarca da Ulloa, na provincia de Lugo. No ano 2011 tiña 61 habitantes, deles 28 eran homes e 33 eran mulleres, o que supón un aumento de 8 habitantes en relación ao ano 2007.
Agüeiros, San Fiz de Paz, Outeiro de Rei
Agüeiros é un lugar da parroquia de San Fiz de Paz no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 8 habitantes (4 homes e 4 mulleres).
O Coto, O Mosteiro, Ortigueira
O Coto é un lugar da parroquia do Mosteiro no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Non ten habitantes desde hai máis dunha década segundo datos do Instituto Galego de Estatística.
Alboka
miniatura|200px|Alboka A alboka é un instrumento musical vasco tradicional, fabricado mediante un proceso manual. Está formado por dous cornos, o corpo de madeira e dous tubos que poden ser de diversos materiais. Por último, dispón de dúas fitak de lingüeta sinxela de cana, que se encargan de crear o son.
O seu son é semellante ao da gaita e, ao igual que esta, o son non é interrompido. O método utilizado para tocala é o da insuflación continua, co cal metendo aire na boca conséguese respirar sen deixar de tocar.
Hunspell
O Hunspell é un corrector ortográfico e analizador morfolóxico desenvolvido para idiomas con morfoloxía rica, palabras compostas e codificacións de caracteres complexos. Foi creado orixinalmente para o húngaro. Ten como base o MySpell e é compatíbel cos dicionario do MySpell. É software libre e úsano LibreOffice e Firefox.
Augustin de Saint-Aubin
Augustin de Saint-Aubin, nado o 3 de xaneiro de 1736 en París e finado na mesma cidade o 9 de novembro de 1807, foi un ilustrador e gravador francés.
Traxectoria
Fillo de Gabriel-Germain de Saint-Aubin (1696-1756), bordador da corte real, tamén os seus irmáns Gabriel-Jacques de Saint-Aubin, Charles-Germain de Saint-Aubin e Louis-Michel de Saint-Aubin foron igualmente respectados artistas.
Aprendeu gravado co seu irmán e logo estudou con Etienne Fessard, Nicolas-Henri Tardieu e Laurent Cars. Realizou múltiples ilustracións para o Journal de musique de M. Lagarde, para representacións de teatro, catálogos de venda, libros ou mesmo o gabinete de historia natural do duque de Chevreuse. Foi un artista moi prolífico, con arredor de 3000 obras, moitos retratos debuxados; dos seus gravados salientan os baseados en retratos de Charles-Nicolas Cochin o Novo.
Entrou na Real Academia de Pintura en 1775. En 1777 recibiu o nomeamento de gravador do rei e da súa biblioteca.
Seguindo os criterios da Asemblea Nacional, con Pierre-Joseph Lorthior e Nicolas-Marie Gatteaux realizou as emisións de asignados de 200, 300 e 1000 libras creados polas leis do 16 e 17 de abril de 1790.
Fuad Abdurahmanov
Fuad Abdurahmanov (en azarí: Fuad Həsən oğlu Əbdürəhmanov), nado en Nukha (daquela Imperio Ruso) o 11 de maio de 1915 e finado en Bakú (daquela (RSS de Acerbaixán) o 15 de xuño de 1971, foi un escultor e pintor azarí da era soviética.
Traxectoria
Fuad Abdurahmanov naceu na familia de Hasan Jafar oglu Abdurahmanov, un funcionario civil local durante a era tsarista. Estudante do Escola do Estado de Belas Artes de Acerbaixán de 1929 a 1932. Estudou con Ilya Repin e M. G. Manizer en Leningrado de 1935 a 1939 (pintura, escultura e arquitectura). Comezou a expoñer en 1934. De 1942 a 1948, foi profesor na Escola de Artes de Acerbaixán.
As súas obras foron expostas na India, Xapón, Bulgaria e Iugoslavia.
Auga mineral
A auga mineral é a auga de manancial que contén substancias minerais disoltas. Estes minerais alteran o seu sabor ou danlle un valor terapéutico. Sales, compostos sulfurados e gases están entre as substancias que poden estar disoltas na auga. A auga mineral pode ser preparada ou pode producirse naturalmente.
Tradicionalmente, a auga mineral era usada ou consumida directa do seu illó, o que comunmente se coñecía como tomar as augas ou tomar a cura, e devanditos sitios eran referidos como termas, balnearios (spa), baños ou augas. Frecuentemente, un activo centro turístico medraría ao redor dun sitio de augas minerais (aínda en tempos antigos, como Bath). Tales desenvolvementos turísticos resultaron en vilas termais e hoteis balnearios.
En tempos modernos, é moito máis común que as augas minerais sexan embotelladas na fonte e distribuídas para o seu consumo. Existen máis de 3.000 marcas de auga mineral dispoñíbeis comercialmente a nivel mundial.
Contidos minerais
miniatura|271x271px|Auga mineral lixeiramente carbonatada. miniatura|Fonte de auga ferruxinosa. Segundo o seu contido mineral a auga clasifícase como:
Mineralización moi feble: O seu residuo seco (minerais totais presentes) é de até 50 mg/l.
Mineralización feble: Son aquelas que conteñen menos de 500 mg/l.
Mineralización forte: Contén máis de 1500 mg/l de residuo seco.
Bicarbonatada: Contén máis de 600 mg/l de bicarbonatos.
Sulfatada: Contén máis de 200 mg/l de sulfatos.
Clorurada: Ten máis de 200 mg/l de cloruro.
Cálcica: Contén máis de 150 mg/l de calcio.
Ferruxinosa: Contén máis de 1 mg/l de ferro.
Ácidulada: Contén máis de 250 mg/l de CO2.
Sódica: Ten un contido maior a 200 mg/l de sodio.
Magnésica: O seu contido supera os 50 mg/l de magnesio.
Fluorada: Contén máis de 1 mg/l de fluoruro.
Industria
A auga mineral natural na actualidade está a ser utilizada como un produto de luxo xa que, ademais das diferentes orixes e formas de extracción, a industria está a aproveitar para darlle un toque de exclusividade a través das súas botellas de deseño.
Controversia
Moitas empresas dedicadas á extracción, fabricación e explotación deste recurso natural, están a dar falsos testemuños da orixe, propiedades e clasificación específica do seu produto. Algunhas empresas poden denominar o seu produto como auga natural mineral, sendo que en realidade están embotellando "auga purificada", habendo gran diferenza entre estas.
Värttinä
Värttinä (en finés signfica fuso) é un grupo folk finlandés formado por Sari e Mari Kaasinen na cidade de Rääkkylä (Finlandia) a principios de 1983. Dende aquela a agrupación sufriu numerosos trocos. Värttinä saltou á fama en 1991 co seu disco Oi Dai.
Actualmente o grupo está formado por tres voces femininas e seis instrumentos acústicos. As súas vocalistas cantan no dialecto finés de Carelia e conforme ao estilo ancestral da rexión, se ben actualizado e con moitos matices de formas contemporáneas diversas. Un dos últimos proxectos do grupo foi a colaboración con A. R. Rahman na composición do musical de O Señor dos Aneis, que foi estreado en Toronto o 23 de marzo de 2006.
A canción Matalii ja mustii do disco Seleniko converteuse nun grande éxito ao aparecer no popular programa infantil estadounidense Arthur.
Unha loira moi legal 2
Unha loira moi legal 2 (en Legally Blonde 2: Red, White & Blonde) é un filme estadounidense dirixido por Charles Herman-Wurmfeld que foi estreado no 2003. É a secuela do filme de 2001 Unha loura moi legal. Estreouse en galego a través da TVG o 10 de decembro de 2011.
Winnipeg Jets
Os Winnipeg Jets son un equipo profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Winnipeg (Canadá) que actualmente compite na National Hockey League (NHL).
O equipo naceu na cidade estadounidense de Atlanta como Atlanta Thrashers en 1999, antes de ser comprado polo grupo canadense True North Sports & Entertainment Limited e relocado en 2011 na capital de Manitoba. O seu nome fai referencia ao primeiro equipo da cidade, que en 1996 se mudou a Arizona, para converterse nos Phoenix Coyotes.
Gaspar Rodríguez Rodríguez
Gaspar Rodríguez Rodríguez, nado en Redes (Ares) en 1835 e finado en Ferrol o 16 de marzo de 1884, foi un médico, escritor e político galego.
Traxectoria
Fillo de Patricio Rodríguez Díaz de Pontedeume, maxistrado en Valladolid, e Ángela Rodríguez Coucillas de Redes. Liberal e progresista, estivo implicado na conspiración de 1866 para derrocar a Isabel II, tendo que exiliarse en Inglaterra e despois en París. Foi vicepresidente da Xunta Revolucionaria de Ferrol de 1868. Foi elixido deputado polo distrito da Coruña en 1869, polo distrito de Ortigueira entre 1871 e 1873, e deputado polo distrito de Pontedeume en 1884, substituíndo ao seu irmán. Foi director xeral de Instrución Pública.
Venda Nova, Vilaster, Quiroga
Venda Nova é un lugar da parroquia de Vilaster no concello lugués de Quiroga, na comarca de Quiroga. Segundo o IGE, en 2013 non tiña habitante algún.
Crustáceos
Os crustáceos (Crustacea) son un extenso subfilo de artrópodos, con máis de 67 000 especies (e sen dúbida aínda faltan por descubrir até cinco ou dez veces este número).
O subfilo inclúe varios grupos de animais tan coñecidos como as lagostas, as centolas, os camaróns, os cangrexos, as nécoras e os percebes.
Constitúen un dos grupos zoolóxicos con maior éxito biolóxico, tanto polo número de especies viventes como pola diversidade de hábitats que colonizan; dominan os mares, como os insectos dominan a terra.
A ciencia que estuda os crustáceos coñécese como carcinoloxía.
Características xerais
miniatura|240px|[[Krill (Meganyctiphanes norvegica), un crustáceo típico.]] miniatura|240px|Estrutura corporal do krill. Como característica propia e definitoria do grupo podemos citar a presenza, nalgunha etapa da súa vida, da larva nauplio, provista dun ollo naupliano que pode ser substituído máis tarde por dous ollos compostos, pedunculados ou non.
O corpo adoita dividirse en cabeza, tórax e abdome. A fusión de segmentos é común e, ás veces, a cabeza e o tórax están fundidos no que se denomina cefalotórax.
A súa reprodución é sexual e todos, excepto o grupo dos Cirripedia (percebes), son de sexos separados. Durante o seu desenvolvemento pasan por varios estados larvarios e, cando son adultos, por períodos de écdise (muda) e intermuda para poderen madrar.
Corpo
O tamaño dos crustáceos é moi variábel, oscilando entre menos de 100 μm e os 4 m de envergadura do cangrexo araña do Xapón, Macrocheira kaempferi.
O corpo está formado por un número variábel de metámeros ou segmentos intercalados entre o acron e o telson, máis de 50 en grupos primitivos como os dos cefalocáridos, diplostráceos e notostráceos; a tendencia evolutiva xeral é cara á perda de metámeros; os malacostráceos teñen 19 ou 20, e os cladóceros e ostrácodos non máis de 10.
O corpo está dividido normalmente en tres tagmas ou rexións: céfalon (cabeza), tórax ou pereion e pleon ou abdome, aínda que normalmente os primeiros segmentos do tórax se unen á cabeza formando o que se coñece como cefalotórax. miniatura|500px|center|Anatomía dun [[malacostráceo.]]
Apéndices
miniatura|220px|Apéndice birrámeo de tipo estenopodial de [[Triops. 1-5: enditos; 6: endopodio; 7: exopodio; 8: epipodio; 9: protopodio.]] Posúen 5 pares de apéndices: 2 pares de antenas, un par de mandíbulas e dous pares de maxilas. Todos os tagmas posúen apéndices; nas formas primitivas tenden a seren similares entre si, mentres que nas máis evolucionadas se transforman e se adaptan para funcións específicas. Excepto o primeiro par de antenas (anténulas), os demais apéndices son birrámeos, polo menos en estado embrionario. Este tipo de apéndice posúe unha zona proximal de tres artellos (ás veces reducidos a dous ou a un) chamada protopodio ou simpodio, na que se articulan dúas ramas, unha principal interna (endopodio ou endopodito) e outra secundaria externa (exopodio ou exopodito); o protopodio posúe a miúdo expansións denominadas exitos, situadas na parte externa, e enditos, ademais de epipodios foliáceos con función respiratoria. Nalgúns casos ditas expansións desenvólvense considerabelmente e adquiren o papel preponderante do apéndice; por exemplo, os grandes enditos das mandíbulas, denominados gnatobases, encárganse de mastigar o alimento. O exopodio desaparece nos decápodos, cuxos apéndices teñen, por tanto, aparencia unirrámea. O segundo par de antenas, específico dos crustáceos, quizais represente os apéndices dun segmento do tronco que se fusionou coa cabeza ancestral.
Os apéndices dos crustáceos, a pesar da súa gran diversidade, responden a dous tipos estruturais básicos:
Segmentos
O número de segmentos do tronco varía dun grupo a outro entre os crustáceos, e depende do grao de fusión e da consolidación que tivo lugar no pasado. O tórax en moitos crustáceos está cuberto polo cacho que se desenvolve a partir dunha prega da epiderme e polo exoesqueleto que se estende posteriormente desde a cabeza e se fusiona coa porción dorsal dos segmentos torácicos. Os apéndices dos crustáceos son birrámeos, pero a maior parte dos artrópodos terrestres posúen apéndices unirrámeos. É posíbel que o apéndice unirrámeo evolucionara a partir do birrámeo por perda dunha rama cando os artrópodos se converteron en terrestres. Destacan catro entre os mesmos: ostrácodos, copépodos, anfípodos e isópodos.
Céfalon ou cabeza
miniatura|220px|Cabeza dun [[anomuro.]] Como nos demais mandibulados (Mandibulata), a cabeza dos crustáceos componse de cinco metámeros ou segmentos (seis para algúns autores, ) máis ou menos fusionados, máis o acron. Os terxitos destes cinco segmentos fusiónanse entre si para formar un todo continuo chamado escudo cefálico ou cacho.
Moitas veces, os primeiros segmentos torácicos fusiónanse co céfalon e os seus apéndices actúan como pezas bucais adicionais denominadas maxilípedos. Os terxitos destes segmentos tamén se fusionan entre si, e co cacho, para formar o cefalotórax, aínda que este termo é ás veces usado só no caso de que recubra todo o tórax, como nos eucáridos (é o que popularmente se denomina cacho).
Tórax e pereion
O tórax posúe un número variábel de segmentos ou toracómeros; na maioría dos grupos consta de oito, aínda que este número pode oscilar entre tres (nos ostrácodos) e once (nos notostráceos); cada toracómero posúe un par de apéndices chamados toracópodos. Cando os primeiros segmentos torácicos se fusionan coa cabeza, o conxunto de segmentos non fusionados recibe o nome de pereion, cada un de sus segmentos, pereionito ou pereiómero e os seus apéndices, pereiópodos. Como se dixo, os primeiros toracópodos teñen tendencia a transformarse en apéndices bucais auxiliares (maxilípedos) e serven para a manipulación do alimento. Os demais toracópodos (pereiópodos) adoitan relacionarse coa locomoción (nadar ou camiñar). Nalgúns grupos, como nos peracáridos, as femias gardan os ovos entre os pereiópodos, nunha especie de marsupio.
Abdome ou pleon
O número de metámeros e apéndices do pleon é moi variábel, desde un (en ostrácodos) até 22 en notostráceos (sen contar o telson). En moitos grupos o número de segmentos é de seis. Os cirrípedes carecen de pleon. Os segmentos do pleon denomínanse pleómeros.
Anatomía interna
O sistema nervioso dos crustáceos é parecido ao dos anélidos, cun ganglio cerebral, un anel nervioso ao redor da farinxe e un par de cordóns nerviosos na rexión ventral, con ganglios en cada segmento.
Igual que en todos os demais artrópodos, os crustáceos son eucelomados, ou sexa, posúen un celoma formado por esquizocelia (como en todos os protóstomos), pero neste subfilo o celoma está moi reducido e normalmente só contén os sistemas reprodutor e excretor.
Os residuos metabólicos, recollidos polo sangue e presentes no hemocele, son excretados polas glándulas verdes ou antenais, situadas no cefalotórax e que se abren nos poros excretores, localizados preto das insercións das antenas.
Os crustáceos teñen un sistema circulatorio aberto: o sangue (ou hemolinfa) baña os órganos internos —que se encontran nunha cavidade denominada hemocele— e é bombeado para dentro e fóra do corazón a través de orificios chamados ostíolos. As especies menores respiran por difusión dos gases a través da superficie do corpo, pero as maiores posúen branquias, localizadas nas patas anteriores.
Alimentación
Existe unha gran variedade de hábitos alimenticios nos crustáceos, podendo ser filtradores de materia orgánica en suspensión, carnívoros, herbívoros ou saprófagos. Comunmente, determinados apéndices torácicos adaptáronse á recolección de alimento, depredación ou consumo de material en suspensión. A boca é ventral e o tracto dixestivo case sempre recto.
Excreción
A excreción faise mediante glándulas antenais ou glándulas verdes, xunto coas glándulas maxilares; son glándulas de igual estrutura e función, diferindo só na posición en que abren os seus poros. Tamén existen nefrocitos, que son células que fagocitan as excretas e degradádanas intracelularmente. A principal excreta nitroxenada producida é o amoníaco.
Reprodución
Durante a cópula, o macho transfire á femia unha cápsula cos espermatozoides, denominada espermatóforo, que ela abre cando libera os óvulos; o espermatóforo está depositado na espermateca, que é unha especie de receptáculo seminal. Os ovidutos nalgúns grupos conectan directamente coas espermatecas, e usan as súas aberturas como gonóporos. A cópula pode estar precedida por comportamentos de cortexo, principalmente nalgúns decápodos: por exemplo, o cangrexo ermitán macho suxeita á femia cun quelípodo e a bate co outro aproximándoa, ou empuxándoa para adiante e para atrás. Os individuos do outro sexo tamén poden atraerse por medio de feromonas.
Os ovos son centrolecitos; neste tipo de ovo, o núcleo está circundado por unha pequena "illa" de citoplasma non xemado no medio dunha gran masa de xema. Os ovos son moitas veces incubados pola femia até que o embrión está totalmente formado, non sendo pouco común encontrar camaróns e cangrexos con ovos prendidos ás patas abdominais. Os ovos xeralmente liberan larvas chamadas nauplio, que son peláxicas, formando parte do zooplancto.
Clasificación
A clasificación dos crustáceos foi tradicionalmente moi intricada e mesmo labiríntica.
O nome crustáceos data das primeiras obras describían a estes animais, como as de Pierre Belon e Guillaume Rondelet, pero este nome non foi utilizado por algúns autores posteriores, como o mesmo Carl von Linné, que incluíu aos crustáceos entre os Aptera na décima edición do seu Systema Naturae. O primeiro traballo válido desde o punto de vista da nomenclatura que utilizou o nome "crustáceos" foi o de Morten Thrane Brünnich, Zoologiæ Fundamenta, en 1772, aínda que tamén incluíu aos quelicerados Chelicerata no grupo.
O subfilo Crustacea comprende unhas 67.000 especies, pero este número podería ser de 10a 100 veces maior, pois son innumerábeis as especies por descubrir. Aínda que a maioría dos crustáceos son pequenos, a súa morfoloxía varía moito e o grupo inclúe tanto ao artrópodo máis grande do mundo, o cangrexo araña xaponés, Macrocheira kaempferi, de 4 m de envergadura, e a máis pequena, Stygotantulus stocki, de 0,1 mm de lonxitude. A pesar da súa diversidade de formas, os crustáceos están unidos pola forma larvaria especial coñecida como o Nauplis (nauplio).
As relacións exactas dos crustáceos con outros taxons non están aínda completamente aclaradas na actualidade (abril 2012). Estudos baseados na morfoloxía conduciron á hipótese da Pancrustacea, na que se supoñía que os crustáceos e os hexápodos (Hexapoda), os insectos e pequenos grupos semellantes, eran grupos irmáns. Pero estudos máis recentes utilizando secuencias de ADN suxiren que os grupos dos crustáceos e os hexápodos son parafiléticos, situándose dentro dun clado maior, Pancrustacea.
Aínda que a clasificación dos crustáceos foi moi variábel, o excelente traballo de Martin & Davis (2001): puxo un pouco de orde a tan intricado grupo; ditos autores recoñecen seis clases, algunhas subdivididas en subclases: miniatura|180px|Abludomelita obtusata, un afípodo. miniatura|180px|[[Porcellio scaber, un isópodo terrestre.]] miniatura|180px|[[Lepas anserifera, un percebe.]]
Clase Branchiopoda Clase Remipedia Clase Cephalocarida Clase Maxillopoda Clase Ostracoda Clase Malacostraca
Lautaro
Lautaro (en mapuche: "Lef-Traru"; que é o nome en lingua mapuche da ave falconiforme Caracara plancus), finado o 29 de abril de 1557, foi un toqui mapuche coñecido por liderar a resistencia indíxena contra conquista española en Chile e desenvolveu as tácticas que continuarían a empregar os mapuches dureante a longa guerra de Arauco. Lautaro foi capturado polas forzas españolas sendo moi novo, e pasou a súa mocidade como servo persoal de Pedro de Valdivia, mais escapou en 1551. De novo entre a súa xente foi declarado toqui e liderou os guerreiros mapuches nunha serie de vitorias contra os españois, culminando na batalla de Tucapel en decembro de 1553, onde Pedro de Valdivia foi asasinado. Unha vaga de tifo, secas e fames evitaron que os mapuches tomaran máis accións para expulsar os españois durante os anos 1554 e 1555. Entre 1556 e 1557, un pequeno grupo de mapuches comandados por Lautaro tentaron chegar a Santiago para liberar a rexión do Chile central do goberno español. O intento de Lautaro rematou en 1557 cando foi asasinado nunha emboscada polos españois.
Hoxe en día, Lautaro é considerado polos mapuches e polos chilenos non mapuches como un símbolo de resistencia contra a conquista estranxeira, contra a servidume e a crueldade.
Carqueixa
A carqueixa ou lavacuncas, Genista tridentata ou Chamaespartium tridentatum, é unha especie de planta fanerógama arbustiva da familia das fabáceas pertencente ao xénero Genista.
Con moito ramallo, rastreiro, de flores amarelas, e cunha especie de ás características que percorren o caule e que forman en cada nó tres pequenos dentes. Atribúenselle moitas propiedades medicinais en Galicia.
Cómpre non confundila coa chamada carqueixa boieira (Halimium lasianthum ou Halimium alyssoides).
Descrición
A especie foi descrita en 1753 por Linneo na páxina 710 da súa obra Species Plantarum.
Sinónimos
Coñeceuse tamén polos sinónimos:
Cacaracterísticas
Gamallo carente de follas que pode acadar o metro de altura, inerme. Talos con aspecto artellado con divisións que semellan cotobelos, percorridos por dúas ás onduladas, coriáceas e ásperas ao tacto e rematados nunha estrutura dentada con dous nervios ben marcados. Flores curtamente pediceladas, reunidas en cimas terminais subcorimbosas, mestas. Cáliz moi tomentoso, co labio inferior máis longo. Corola pubescente, de cor amarelo-alaranxado; estandarte máis ou menos tomentoso na súa face dorsal. Dez estames, soldados. Legume de 9–14 mm, oblonga, pilosa, o que lle dá un certo brillo, e comprimida lateralmente. Sementes con estrofíolo. É unha planta moi pirófita, que torna a agromar de xeito doado tras os lumes. Florece dende finais do inverno e ao longo da primavera.
Distribución e hábitat
Áchase na metade occidental da Península Ibérica e norte de Marrocos. A súa área peninsular abrangue desde Asturias, Cantabria até Andalucía occidental, incluíndo Portugal ambas as dúas Castelas e mais Estremadura. En Galicia é común en todo o territorio, sendo máis frecuente nas zonas cun clima con influencia mediterránea. Forma parte das matogueiras xunta especies coma estevas, uces (uceiras), toxos ou queiroas, así coma de formacións degradadas de cerquiño (Quercus pyrenaica), sobreiras ou piñeiros, sobre solos silíceos e pobres dende o nivel do mar até os 1.700 msnm. Non atura ben a aridez. En Marrocos medra en zonas baixas do Rif central silíceo.
Etimoloxía
O termo galego carqueixa, (antes carqueija ; en portugués carqueja, en leonés carquexa, en asturiano carqueixa ), por carecer de follas propiamente ditas, e ter unhas formacións semellantes á folla dun carballo, podería vir, o mesmo que os termos galegos cerquiño e cerqueira, da voz latina Quercus (carballo).
Usos
É unha planta recoñecida en Galicia e todo o noroeste peninsular por ser moi medicinal, tamén na provincia de Zamora e en León. Atribúeselle propiedades diuréticas, emolientes, así como contra a tose, a reuma, a artrose, dores de barriga, arrefriados, e a gota. Xa frei Martín Sarmiento, grande estudoso da botánica e da lingua galega, no século XVIII, loaba o valor desta planta no seu libro Disertación sobre las virtudes maravillosas y uso de la planta llamada carqueixa.
Sarmiento agradecía a Deus que criase a carqueixa (daquela grafada coma carqueija) nesta terra (Galicia). Recomendaba as fretas e baños da súa cocedura nas pernas e pés, os riles. Baixa o inchazo dos pés e pernas facendo pediluvios. Tamén dicía que era útil para fregar a louza e o chan; para prender o lume, chamuscar o porco etc.
Tamén se ten empregado en infusión. O recendo é grato e o sabor nada repugnante. Para beber cócese coma o té e bótaselle un chisco de azucre.
Sarmiento dicía que había unha variedade da planta, chamada carqueija boieira, que medra en lugares máis areentos e secos que a normal, a cal, despois de seca, usábase como combustíbel e tamén, por mor da aspereza das súas follas, como estropallo para limpar a louza:
Cando a carqueixa está tenra, as ovellas consómena. Tense usado noutrora para estrume, e leito do gando. Nalgunhas comarcas, na matanza, despois de chamuscar o porco con palla para tirarlle as sedas, rozábase a pel a eito coa carqueixa para limpala.
Información etnobotánica
Trátase dun vexetal moi coñecido a nivel popular, con numerosos refráns como o leonés a seguir, alegórico da súa relación fenolóxica co preñazo da loba:
Mar adiante
Mar adiante é unha obra narrativa de María Victoria Moreno, publicada por Ediciós do Castro en 1973, subtitulada Historias de nenos pra nenos. Fixo as ilustracións do libro a autora e a cuberta Carmen Arias.
Carqueixa
Información etnobotánica
''Carqueixa brotada, lloba preñada. Carqueixa florida, lloba parida''.
Mar adiante
A pesar de que todas as historias do libro teñen un nexo común -o barco escola que parte de Portosouril- poden verse como historias diferentes. A idea principal é que o ensino pode cambiar, a escola debe basearse na observación e na experiencia integrando a realidade dos nenos e nenas.
Amiadoso, San Martiño de Pazó, Allariz
Amiadoso é un lugar da parroquia de San Martiño de Pazó, no concello ourensán de Allariz, na Comarca de Allariz - Maceda. Segundo o IGE, en 2013 tiña 61 habitantes (33 homes e 28 mulleres).
Mar adiante
Trama
Unha mestra conta en primeira persoa que traballou nun colexio moi grande nunha gran cidade e que unha vez a chamaron para poñer escola nun barco, o Arroás. Ao volver ao colexio non lle creron o do barco, por iso escribiu a historia "pra vosoutros, rapaces".
Miguel é un vello mariñeiro que aprendeu a facer barcos en Portosouril. Fixo moitos e tamén o ARROÁS, que na varanda poñía en letras azuis "ESCOLA" para que os nenos non choren na escola, para que saiban que as gaivotas non comen nenos e para que aprendan que o mar é o máis fermoso do mundo. A cousa viña de que o mestre, ao non saberen a táboa do sete, dixéralles que se ao día seguinte non a sabían irían todos ao mar cos libros amarrados ao pescozo e os comerían as gaivotas e os peixes.
Parte o Arroás, deixa atrás a aldea e lémbrase a historia dun naufraxio de cando Xosé do Outeiro, chamado don Anaco:
Os nenos contan contos e vai ser Sara quen fale de Mariquiña e o lobo: as xentes da comarca ó saberen esta historia comezaron a tratar os lobos con máis respecto.
Cambia o tempo, os tripulantes cantan cancións, dialogan cos paxaros e estes contan as súas historias.
Mirando para o Luceiro, Tino cóntalles aos nenos a historia dos vagalumes, os da terra e os do ceo.
É véspera de Nadal. Como facer a árbore? Lola camiña sobre a auga e vai traendo materiais para montala. Logo queda durmida e xa non esperta e os nenos pensan agasallos para ela.
O barco volve a terra, a mestra ao seu colexio, os nenos foron contarlle ao mestre que as gaivotas non comen nenos e Lola ficou no mar: Se vós queredes atopala, procurade no ronsel da lúa e veredes unha velliña delgada e souril camiñando sobor da iauga.
Personaxes
Coma noutros libros seus, a autora coloca nomes de persoas achegadas no relato.
Xosé Luís é o nome do seu marido. Suso, o poeta, semella ser o seu amigo Xesús Rábade Paredes. Lola, a cociñeira, fai referencia á señora que traballaba no bar que estaba debaixo da súa vivenda. Nos nenos e nenas da escola están os nomes dos fillos do seu amigo Xesús Alonso Montero.
Marzá, Palas de Rei
Santa María de Marzá é unha parroquia do concello lugués de Palas de Rei na comarca da Ulloa, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 104 habitantes, deles 54 eran homes e 50 eran mulleres, o que supón unha diminución de 4 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Pobo macedonio
Os macedonios (en Македонци; Makedonci) son un grupo étnico eslavo que habita na rexión histórica de Macedonia. Falan a lingua macedonia, que pertence á familia de linguas eslavas meridionais. Arredor de dous terzos de tódolos macedonios étnicos habitan en Macedonia do Norte, con pequenas comunidades noutros países.
Exército Popular de Corea
dereita|250px
O Exército Popular de Corea (en coreano, 조선인민군) encárgase da defensa de Corea do Norte e polo seu tamaño está considerado o cuarto máis grande do mundo, con máis dun millón de militares en activo e outros 4,7 millóns na reserva. Componse polas Forzas terrestres, a Mariña, a Forzas Aéreas, o 2º Corpo de Artillería e a Forza Especial de Operacións. Kim Jong-il é o Comandante Supremo do Exército Popular de Corea e xefe da Comisión Nacional de Defensa.
Algúns estudos afirman que Corea do Norte é o país máis militarizado do mundo. Estímase que o gasto anual ascende a máis de 5000 millóns de dólares (en torno ao 25% do PIB), dos cales máis da metade están destinados aos programas de desenvolvemento nuclear e de mísiles. Corea do Norte podería ter 3 cabezas nucleares e varios centenares de mísiles balísticos con alcance superior aos 1000 quilómetros.
En 1978 Kim Il-sung decretou que o Día do Exército sería trasladado do 8 de febreiro ao 4 de abril. A nova data trataba de honrar a creación da guerrilla anti-xaponesa en 1934.
Historia
As orixes do Exército Popular de Corea remóntanse ao ano 1939 co Exército de Voluntarios Coreanos formado en Yenan (China), co obxectivo de contrarrestar a presenza do Imperio do Xapón en Manchuria. Devandita forza, que roldaba os 1000 homes, contaba con apoio e asesoramento de comunistas chineses.
Logo da Segunda Guerra Mundial, as forzas soviéticas que ocupaban a península de Corea ao norte do paralelo 38 ordenaron o desarmamento e desaparición de todas as forzas de resistencia locais que operaban contra o Exército Imperial Xaponés.
উত্তর কোরিয়ার সামরিক বাহিনী
Adobe Inc.
Adobe Inc. é unha empresa de software con sede en San José (California, Estados Unidos) fundada en decembro de 1982 por John Warnock e Charles Geschke. Destaca no mundo do software polos seus programas de edición de páxinas web, vídeo e imaxe dixital. Adobe xogou un rol significativo no comezo da revolución da autoedición cando Apple comezou a utilizar PostScript para a súa liña de impresoras LaserWriter en 1985.
Historia
A finais dos anos 80, logo de que o Postscript comezase a popularizarse, Adobe lanzou ao mercado Adobe Illustrator, que pronto se converteu nun dos programas indispensables para os profesionais gráficos. A principios dos 90, saíu a primeira versión de Photoshop que eventualmente sería un dos programas insignia da empresa e un dos seus produtos máis vendidos.
Acrobat e o formato PDF tardaron en atopar o seu lugar no mercado, pero a medida que as aplicacións ían integrándose máis as vantaxes do PDF fóronse facendo máis evidentes e actualmente é o estándar no que a intercambio de documentos dixitais respecta.
Adobe non conseguira desenvolver unha aplicación DTP, e polo tanto adquiriu Aldus en 1994, que producía Pagemaker, para competir con QuarkXPress, pero isto non foi suficiente e en 1999 foi presentado InDesign, que progresivamente foi ocupando lugares antes exclusivos de Quark, aínda que aínda non supera o seu market share.
No ano 2005 Adobe comprou Macromedia, coñecida empresa de software distribuidora dos programas Flash, Dreamweaver, Director, Fireworks, e Freehand entre outros.
Produtos e tecnoloxías
Adobe produce aplicacións de nivel profesional destinadas ao retoque fotográfico (Photoshop), debuxo vectorial (Illustrator), maquetaxe (InDesign), edición de vídeo (After Effects, Premiere), documentos dixitais (Acrobat), contido web e multimedia (Dreamweaver e Flash), entre outros. Coa adquisición de Macromedia en 2005, Adobe ampliou os produtos que ofrecía con aplicacións e tecnoloxías que se complementaban coas que xa posuía. Adobe tamén é distribuidor de tipografías dixitais.
Un dos principais méritos da empresa foi a creación da linguaxe Postscript, que é a linguaxe que usan as impresoras láser para imprimir correctamente. Un dos desenvolvementos máis coñecidos de Adobe é o formato PDF (Portable Document Format) e Adobe Acrobat, programa que traballa con ese formato, e distribúese en diferentes versións: Adobe Reader (só permite ler PDF e é gratuíto) e Adobe Acrobat (comercialízase en edicións estándar e profesional), que permite crear documentos e outras numerosas opcións sobre o formato. Na actualidade Adobe é o distribuidor do Flash Player, creado por Macromedia, e encargado do desenvolvemento do formato SWF.
Os seus produtos pódense adquirir por separado ou en paquetes que inclúen varias aplicacións que se integran entre se, como o Adobe Creative Suite, Adobe Production Studio e Adobe Studio 8.
Seoane, O Mosteiro, Ortigueira
Seoane é un lugar da parroquia do Mosteiro no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Non ten habitantes desde hai máis dunha década segundo datos do Instituto Galego de Estatística.
Toponimia
O topónimo deriva do latín, San Xoán.
Chancela
O topónimo galego A Chancela pode referirse a:
Ceawlin de Wessex
Traxectoria
Fillo de Cynric de Wessex, e neto de Cerdic de Wessex, quen é considerado como o primeiro Rei de Wessex.
Non existen moitos datos concretos acerca do seu reinado, pero é posíbel que neses anos Wessex vise expandirse o seu territorio. Isto concorda co historiador Beda, quen na súa obra Historia ecclesiastica gentis Anglorum recoñece a Ceawlin como un do oito bretwaldas, que é o nome que os anglosaxóns lles daban a aqueles monarcas que lograran unha supremacía temporal sobre os demais reinos.
Ceawlin morreu en 593 e fora deposto o ano anterior, posibelmente polo seu sucesor, Ceol.
Arenys de Mar
Arenys de Mar é un municipio español da provincia de Barcelona, en Cataluña, pertencente á comarca do Maresme. Segundo datos do INE tiña 14.688 habitantes en 2010.
Xeografía
miniatura|esquerda|200px|Rúa "La Riera" en Arenys Arenys de Mar está situado no litoral da Costa Brava, entre Caldes d'Estrac e Canet de Mar, ao pé do Parque Natural do Montnegre e o Corredor.
Dista cerca de 40 km de Barcelona. Arenys de Mar está ligada á estrada nacional N-II, á autoestrada C-32 e á rede ferroviaria local (Rodalies, liña C-1). Dista 40 km do aeroporto internacional de Xirona e 56 km do Aeroporto de Barcelona.
Historia
Arenys del Mar naceu no século XIV como barrio costeiro da localidade veciña de Arenys de Munt. Foi obxectivo das correrías dos piratas bérberes, polo que se construíron parta protexer o lugar fortificacións, como 13 torres defensivas. En 1599 obtivo o título de cidade, constituíndose en municipio.
No transcurso do século XVII a poboación veuse decimada por causa da epidemia de cólera do ano 1653. Arenys de Mar tivo unha certa importancia como porto comercial durante os séculos XVIII e XIX, por ser único porto ben dotado existente na costa setentrional da provincia de Barcelona.
Economía
Arenys é meta de turismo de praia (tén a sonada praia del Cabaió) e cultural, polas súas fortificacións, o museo, o porto e mesmo polo mito de Sinera, creado polo grande poeta catalán Salvador Espriu, que tanto amou esta terra.
Sitios de interese
200px|miniatura|A igrexa de Santa Maria. Salienta a igrexa de Santa Maria d'Arenys, obra de Pau Costa (1685) e a edificación de estilo modernista que acolle o mercado.
Universidade Bocconi
A Universidade Comercial Luigi Bocconi é unha universidade privada en Milán, Italia, especializada no ensino da economía. Foi fundada o 10 de novembro de 1902 por Ferdinando Bocconi, propietario dos almacéns Bocconi, que foron posteriormente vendidos a dous das familias máis ricas de Milán que, coa axuda do poeta italiano Gabriele D'Annunzio, convertéronos nos actuais grandes almacéns "La Rinascente". Ferdinando fundou a universidade co nome do seu fillo Luigi, morto na Batalla de Adua (Etiopía) en 1896.
Historia
A Universidade Bocconi é unha das primeiras universidades do mundo en ofrecer unha licenciatura en Economía e a primeira de Italia. Desde a súa fundación a Universidade defendeu o liberalismo, o pluralismo e o progreso social e económico. Hoxe en día, é unha universidade de nivel internacional en economía, negocios e dereito. Dedícase tamén á investigación obtendo fondos de institucións nacionais e internacionais sendo un nodo importante da rede de universidades de economía e negocios. Conta cun programa de intercambio co Dartmouth College e a Universidade de Nova York.
Características institucionais
O actual reitor é Gianmario Verona e o presidente é Mario Monti.
A pesar do custo máis ben elevado respecto da media italiana, a Bocconi é unha organización sen beneficios, é dicir, as taxas universitarias reinvístense totalmente na actividade didáctica, de investigación e na organización de eventos, cursos... A universidade organiza estancias empresariais de tres meses de duración tras a conclusión da especialización e conta coa SDA Bocconi School of Management -unha das máis importantes escolas de negocio de Europa, fundada en 1971.
Edificios
O campus da Universidade Bocconi en Viale Bligny, ademais de comprender os antigos edificios de vía Sarfatti, a Igrexa de San Ferdinando e a Biblioteca, inclúe os novos edificios: o "Velodromo", un edificio oval de catro pisos proxectado por Ignazio Gardella, para un total de 4500 prazas, o Centro Lingüístico, o SEDIN e a Scuola di Direzione Aziendale. O 31 de outubro de 2008, foi inaugurado o Edificio Roentgen, proxectado do estudo Grafton Architects (integrado por Yvonne Farrell e Shelley McNamara). O edificio obtivo o Premio World Building of the Year no World Architecture Festival de Barcelona. Amais, contan cunha segunda aula magna de 1000 postos.
Raíz (homónimos)
A palabra raíz, derivado do latín rādix, -īcis "raíz" (dunha árbore), "pé" (dunha montaña), "orixe", ten varios significados, todos eles derivados do termo botánico e que se adoptaron noutras áreas do coñecemento:
Colo volcánico
miniatura|O [[pico Cão Grande, colo volcánico na illa de São Tomé (San Tomé e Príncipe), que se eleva máis de 300 m sobre os arredores.]] miniatura|A [[Torre do Demo está formada por unha antiga cheminea volcánica onde o arrefriamento da lava deu orixe á aparición de columnas basálticas.]] miniatura|Capela de [[Aiguilhe|Saint Michel d'Aiguilhe, cuxa construción se iniciou en 969, preto de Le Puy-en-Velay en Francia. O colo volcánico elévase uns 85 m por riba dos arredores.]] Un colo volcánico, pitón volcánico ou neck é unha forma do relevo de forma máis ou menos cilíndrica de orixe volcánica que se crea cando a lava endurece dentro dun conduto de alimentación dun volcán por onde ascende a lava, e despois o volcán é erosionado. A súa estrutura é resistente á erosión, polo que unha vez que o cono volcánico se erosiona, este colo permanece como unha agulla ou columna relicta do cono desaparecido. Frecuentemente é o único resto que queda dunha antiga cheminea volcánica.
Non se deben confundir os colos volcánicos cos tapóns volcánicos que aparecen nalgúns volcáns activos e non erosionados, como é frecuente nos de tipo peleano, que teñen un tapón que tapa o cráter, que pode ser agudo (tipo pitón) ou abovedado (domo volcánico). Cando estes volcáns fan erupción a presión interior pode facer rebentar este tapón orixinando unha erupción na que se forman grandes nubes de piroclastos.
Exemplos notables
A Torre do Demo, en Wyoming (Estados Unidos) é, probablemente, o exemplo máis característico e ben conservado dun neck ou colo volcánico e, ao estar formado por basalto, ten grandes columnas basálticas.
Nos arredores de Rhumsiki, no Camerún, hai varias decenas de colos volcánicos.
O castelo de Edimburgo está asentado sobre un colo volcánico, coñecido como Castle Rock (rocha do castelo).
Bursaphelenchus
Bursaphelenchus é un xénero de vermes nematodos da orde dos afelénquidos.
A maioría das súas especies son micrófagos obrigados, pero algúns aliméntanse de madeira, con dúas especies, Bursaphelenchus cocophilus e o nematodo do piñeiro (B. xylophilus), que son economicamente significativas como pragas das palmeiras e dos piñeiros. Dado que as especies deste xénero adoitan seren difíciles de distinguir entre si, excepto por nematólogos adestrados con acceso a microscopios ou análises de secuencias de ADN, o xénero completo está sometido a corentena nalgúns países. Porén, estes nematodos establécense como organismos modelo para a bioloxía, a ecoloxía e a xenética do desenvolvemento dos nematodos.
No ano 2009, coñecíanse, segundo os autores, entre 70 e 90 especies no xénero. Porén, descríbense frecuentemente novos taxons.
Ecoloxía
O xénero Bursaphelenchus contén unha única especie hermafrodita, B. okinawaensis, e máis de 100 especies gonocorísticas descritas. Algunhas especies ás veces son beneficiosas cando reducen a carga de fungos no interior da madeira, pero cando consomen o tecidos vexetais son coñecidas por causar a morte de árbores.
Trufa (homónimos)
O termo trufa pódese referir a:
Bursaphelenchus
Ecoloxía
Estes nematodos son foréticos, e dispérsnse entre as arbores cando as súas larvas dauer son transportadas por insectos. As especies implicadas inclúen diversos tipos de escaravellos e de abellas que aniñan no chan. Non se coñecee ben o proceso de formación da larva dauer, pero é de interese investigalo porque é importante nas epidemias de enfermidades dos vexetais causadas por estes nematodos, como a o nematodo do piñeiro.
Algunhas especies seleccionadas
O xénero Bursaphelenchus inclúe, entre outras, as seguintes especies:
Cromoplasto
miniatura|dereita|250px|Interconversións dos distintos tipos de plastos. Os cromoplastos son un tipo de plastos encargado da síntese e almacenamento de pigmentos. Estes orgánulos, como todos os plastos, son típicos de especies fotosintéticas eucarióticas.
Características
Atópanse cromoplastos, no senso habitual do termo, en órganos coloreados das plantas, como poden ser os froitos e, en moitos casos, os pétalos, e a eles débense as cores distintivas deses órganos, asociadas cunha acumulación masiva neles de pigmentos carotenoides. Pero hai que sinalar que nalgúns casos os pigmentos están acumulados en vacúolos e non en cromoplastos, como pasa cos pigmentos antocianos que lle dan cor a moitas flores.
Os cromoplastos sintetizan e almacenan pigmentos tales como o caroteno laranxa, ou as xantofilas amarelas e varios outros pigmentos; e a súa cor varía dependendo dos pigmentos que contén. O principal papel evolutivo que desempeñan os cromoplastos seguramente é atraer aos animais polinizadores e dispersores de sementes coas cores rechamantes das flores e froitos. Os cromoplastos permiten a acumulación de grandes cantidades de compostos insolubles en auga (carotenoides) en tecidos acuosos da planta.
Nos cloroplastos fotosintéticos os carotenoides tamén existen e úsanse como pigmentos accesorios na captación de luz na fotosíntese (os principais son as clorofilas), xa que incrementan a eficacia na captación de luz nos fotosistemas. O cambio de cor das follas en outono débese á perda das clorofilas verdes que enmascaraban os carotenoides que estaban xa presentes na folla, sen que se sinteticen cantidades importantes de novos carotenoides. Por tanto, o cambio nos pigmentos dos plastos asociados coa senescencia das follas é diferente da conversión activa de pigmentos observada nos cromoplastos de froitos e flores.
Os cromoplastos orixínanse a partir da transformación de cloroplastos, que perden a clorofila e acumulan carotenoides, como sucede durante a maduración de moitos froitos (tomate, laranxa), mais tamén poden orixinarse a partir de proplastidios indiferenciados. Nalgúns casos o cromoplasto pode converterse en cloroplasto, como sucede na parte superior das raíces de cenoria que quedan expostas á luz.
Hai catro tipos de cromoplastos clasificados segundo a súa estrutura: