cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paco Buyo
Mallorca
No verán de 1975 foi traspasado por 100.000 pesetas ao Mallorca, onde asinou un contrato por un millón de pesetas en tres anos. O contrato incluía un traballo polas tardes como ourive nunha xoiería. No equipo xuvenil do club mallorquín xogou só 12 encontros, debido a unha lesión e a que estivo concentrado coas seleccións balear e española xuvenís.
Deportivo da Coruña
No verán de 1976 regresou a Galicia, fichando polo Deportivo da Coruña, que estaba interesado nel dende había anos. Xogou un amigable nas filas do Fabril, pero deseguido entrou no primeiro equipo, facéndose co posto de porteiro titular. Debutou co Deportivo nun partido amigable contra o Ourense na Rúa, que acabou con vitoria coruñesa por 1-0, con gol de Castro.
O seu debut oficial produciuse na primeira xornada da tempada 1975/76 da Segunda División, no empate a cero goles contra o Castellón no Estadio de Castàlia, onde foi o mellor do seu equipo. Foi titular en todos os partidos desa tempada, na que o Deportivo acabou 11º, despois de que pasaran polo banco ata catro adestradores diferentes (Rial, Cheché Martín, José López e Arza). Continuou como titular indiscutible nos seguintes anos, permanecendo na entidade coruñesa ata 1980, cunha paréntese dunha tempada (1978–79) na que foi cedido ó Huesca mentres realizaba o servizo militar en Jaca. Xogou un total de 130 partidos oficiais nas súas catro tempadas co Deportivo.
Sevilla
Na tempada 1980–81 deu o salto á Primeira División, fichando polo Sevilla, e acadando enseguida a titularidade. Xogou durante seis tempadas no club sevillano, sendo o porteiro titular tanto con Miguel Muñoz no banco, como co seu substituto, Manuel Cardo. Os demais porteiros que militaron no club durante ese tempo, como Paco ou Villalba, apenas xogaron algúns partidos fronte á dura competencia de Buyo. Disputou un total de 248 partidos oficiais co club andaluz, co que debutou en competición europea, ao disputar dúas edicións da Copa da UEFA.
Real Madrid
A súa indiscutible titularidade e bo facer no Sevilla fixeron que se fixase nel o Real Madrid, que se fixo cos seus servizos en 1986. Debutou o 28 de xullo nun amigable contra a Cultural Leonesa e disputou todos os partidos da tempada, quitándolle o posto de titular aos dous gardametas que o compartiran na tempada anterior, o vasco Ochotorena e o tamén galego Agustín. O 17 de outubro de 1986 debutou na Copa de Europa, no partido de ida dos dezaseisavos de final contra o Young Boys en Wankdorf, que rematou con vitoria suíza por 1-0. Tivo unha destacada actuación no partido de volta dos oitavos de final contra a Juventus de Platini e Laudrup no estadio Comunale de Turín, onde detivo dous lanzamentos na quenda de penaltis, sendo o artífice da clasificación para cuartos. O equipo branco, adestrado por Leo Beenhakker, chegou ese ano ás semifinais, onde foi eliminado polo Bayern de Múnic, mentres que na liga proclamouse campión por diante do FC Barcelona.
Durante a seguinte década disputou ata 454 partidos oficiais co Real Madrid, onde recibiu o alcume de "San Francisco de Betanzos", sendo o cancerbeiro titular ata 1996, por diante de todos os gardametas que pasaron nese tempo polo club como Cañizares, Lopetegui, Jaro, Juannmi ou Contreras. Finalmente perdeu a titularidade na súa derradeira tempada como futbolista, na 1996/97, onde o adestrador Fabio Capello preferiu ao alemán Bodo Illgner. Ao remate da tempada colgou as luvas pero continuou no Real Madrid como adestrador na canteira.
Durante os seus 11 anos no club branco conquistou un total de seis ligas, dúas Copas do Rei e catro Supercopas, e gañou dúas veces o Trofeo Zamora, nas tempadas 1987/88 e 1991/92. Sumou un total de 542 partidos en Primeira División, entre o Sevilla e o Real Madrid, sendo o primeiro xogador en acadar a cifra de 500 partidos. É o quinto xogador con máis partidos na máxima categoría, superado só por Andoni Zubizarreta, Joaquín, Raúl e Eusebio Sacristán.
Selección nacional
Durante a súa etapa de xuvenil formou parte da selección coruñesa, coa que gañou o Campionato Galego, e tamén da selección galega xuvenil, adestrada por José Ramón Lamelo, onde coincidiu con xogadores como Castillo, Blach, Lucho, Nando ou Traba. Na súa etapa en Mallorca xogou coa selección balear xuvenil.
Militaba no Sevilla FC cando acadou, en 1983, a internacionalidade absoluta con España, defendendo as cores da selección no histórico 12-1 contra Malta que lle deu o pase ao equipo vermello para a Eurocopa de 1984. Foi convocado para esa Eurocopa, na que España chegou ata a final, sendo suplente de Luis Arconada, e tamén para a de 1988, onde tamén foi suplente, esta vez de Andoni Zubizarreta. Non era do agrado do seleccionador Javier Clemente, polo que disputou só 7 partidos coa selección, o último deles en 1992 contra os Estados Unidos.
Como adestrador
Trala súa retirada como futbolista en 1997, pasou a adestrar os xuvenís do Real Madrid, obtivo o título de adestrador nacional. Na tempada 1999/00 adestrou o Real Madrid C en Terceira División, acadando a segunda praza final. Na tempada seguinte pasou ao Real Madrid B, na Segunda División B, co que quedou sétimo, lonxe do obxectivo do ascenso, polo que o presidente Florentino Pérez rescindiu o seu contrato. En 2008 adestrou o filial do Real Jaén, o Jaén B.
Ademais foi comentarista de partidos de fútbol para varias canles de televisión, como TVE ou Al Jazeera, e é un habitual das tertulias futbolísticas televisivas.
Recoñecementos
En 1997 o ministro de Traballo Javier Arenas entregoulle a Medalla ao Mérito no Traballo. En 2014 a Xunta de Galicia concedeulle a medalla ao Mérito Deportivo, xunto a outros 34 deportistas galegos.
Familia
O seu fillo David Buyo, tamén futbolista, xoga como defensa e milita dende 2017 no Racing Vilalbés.
San Xoán de Paluezas, Borrés
San Xoán de Paluezas (en castelán e oficialmente: San Juan de Paluezas) é unha localidade do concello de Borrés, na comarca do Bierzo. Tiña en 2015 unha poboación de 90 habitantes.
As festas celébranse a primeiros de xuño na honra á Virxe da Estrela.
Os Castros, Candia, Abadín
Os Castros é un lugar da parroquia de Candia, no concello lugués de Abadín, na comarca da Terra Chá. Tiña 12 habitantes en 2015 (6 homes e 6 mulleres) segundo datos do IGE. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010 cando tiña 14 habitantes (6 homes e 8 mulleres).
Leobalde, Tordoia
San Cristovo de Leobalde é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Tordoia. Segundo o INE en 2022 tiña 106 habitantes (53 mulleres e 53 homes), distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 147 habitantes.
Ezequiel Abente y Lago
Ezequiel Abente y Lago nado en Corcubión o 3 de abril de 1841 e finado o 17 de decembro de 1923, foi un médico e militar galego.
Traxectoria
O seu pai Leandro Abente Chans era médico e traballaba en Muxía onde vivía a familia. A familia era orixinaria de Anllóns. Na familia tamén o seu curmán foi médico Isidro Pondal Abente, que fora director do Balneario de Mondariz durante a época dourada. Tamén da familia era o xeoquímico Isidro Parga Pondal o que fora un dos científicos máis importantes de Galiza. miniatura|Hospital Abente y Lago. Ezquiel tiña nove irmáns, seis homes e tres mulleres. Estudou medicina na Universidade de Santiago de Compostela entre 1857 e 1863 obtendo notas de sobresaínte en case tódalas materias. Licenciado entrou no Corpo de Sanidade Militar en 1864, como segundo Axudante médico do Batallón de Cazadores de Tarifa, destinado en Burgos, e do Peñón de Vélez de la Gomera. Ocupou diversos postos e destinos por toda España ata que foi finalmente destinado á Coruña onde se fixo cargo do hospital militar da Coruña e da súa organización durante a repatriación dos soldados que volvían da Guerra de Cuba.
En 1996 o Hospital Militar da Coruña foi bautizado co seu nome pasando a chamarse Hospital Abente y Lago.
There Will Be Blood
There Will Be Blood é un filme estadounidense escrito e dirixido por Paul Thomas Anderson que foi estreado no 2007. Está protagonizado por Daniel Day-Lewis e Paul Dano. O filme foi inspirado pola novela de Upton Sinclair Oil!. Conta a historia dun mineiro que se converte en petroleiro (Day-Lewis) e a súa procura de riqueza durante o boom do petróleo no sur de California a finais do século XIX e comezos do XX. Kevin J. O'Connor, Ciarán Hinds e Dillon Freasier tamén aparecen no filme.
There Will Be Blood recibiu a aclamación do público, louvando especialmente a actuación de Day-Lewis como Daniel Plainview. Outras cualidades do filme, como a súa fotografía, a dirección e o guión tamén foron ben acollidas e recibiron premios e nomeamentos. O filme foi nomeado a oito premios na 80ª edición dos Oscar, gañando o Oscar ó mellor actor para Day-Lewis e á mellor fotografía para Robert Elswit.
There Will Be Blood está amplamente considerado como un dos grandes filmes da década de 2000, e está entre os postos máis altos dos mellores filmes do século XXI segundo as enquisas Sight & Sound do British Film Institute.
Concilio Cadavérico
miniatura|300x300px|Jean-Paul Laurens, "O Papa Formoso e Estevo VI", 1870) O Concilio Cadavérico (tamén denominado o «Xuízo do Cadáver», «Sínodo do Terror» ou «Sínodo do Cadáver»; en latín Synodus Horrenda) é o nome comunmente dado ao xuízo eclesiástico póstumo do Papa Formoso, celebrado na Basílica de San Xoán de Letrán de Roma en xaneiro de 897. O xuízo foi conducido polo papa Estevo VI, que sucedera a Bonifacio VI, cuxo breve pontificado tomara a substitución ao de Formoso. Esteban acusou a Formoso de perxurio e de acceder ao papado ilegalmente. Ao final do xuízo, Formoso foi declarado culpable e o seu papado foi declarado retroactivamente nulo. O Sínodo do Cadáver é lembrado como un dos episodios máis estrafalarios da historia do papado.
Historia
O mesmo ano da morte de Formoso, subiu ao trono pontificio Bonifacio VI co apoio de Lamberto de Spoleto, quen volvera a tomar o control de Roma ao caer enfermo Arnulfo de Carintia e verse obrigado a abandonar Italia. Lamberto, xunto á súa nai Agiltrude, impulsou a realización dun xuízo contra o Papa defunto, que non apoiara á familia Spoleto nas súas reivindicacións políticas.
Estevo VI, sucesor de Bonifacio VI (quen morrera ao pouco de ser elixido papa), ordenou, nove meses despois da morte de Formoso, exhumar o seu cadáver e sometelo a xuízo nun concilio que reuniu a tal fin.
En devandito concilio, celebrado baixo a presidencia de Estevo VI, procedeuse a revestir o cadáver de Formoso dos ornamentos papais e sentóuselle nun trono para que escoitase as acusacións. A principal destas foi que sendo bispo dunha diocese, a de Porto, e a abandonou para ocupar como papa a diocese de Roma.
miniatura|dereita|O papa Formoso aparece incluído na listaxe de pontífices da [[Basílica de San Pedro.]]
Achado culpable, declarouse inválida a súa elección como papa e anuláronse todas os actos e ordenacións do seu papado. A continuación desposuíuse ao cadáver das súas vestiduras, arrancáronlle da man os tres dedos con que impartía as bendicións papais e os seus restos foron depositados nun lugar secreto, onde permaneceron varios meses até a entronización de Teodoro II, (cuxo pontificado tan só durou 20 días, aínda que a rehabilitación de Formoso iniciouse co papa Romano) cando foron restituídos á Basílica de San Pedro.
En 1464 o cardeal Pietro Barbo, ao ser elixido papa, tivo que ser disuadido de levar o nome de Formoso II, para no seu lugar levar o de Paulo II.
Parque-xardín botánico e carballeira de Caldas de Reis
O Parque-xardín botánico e carballeira de Caldas de Reis é un xardín botánico situado de xeito linear nas marxes do río Umia, coincidindo co paso do camiño portugués, en Caldas de Reis, Pontevedra.
Historia
miniatura|upright|Caldas de Reis: Carballeira A súa historia remóntase ao ano 1863, cando estaban en todo o seu auxe os balnearios de augas termais, o que impulsou o proxecto dunha alameda en Caldas, que vinte anos despois era o Parque-Xardín e Carballeira. Recibiu o Premio Gran de Área 2012 do Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia outorgado conxuntamente ao concello, como promotor e ao estudo de arquitectura "Cerreda y Lorenzo Arquitectos".
Servizo
Amais do seu contido natural, este espazo emprégase como lugar de encontro de diversos actos ao longo do ano, un exemplo son as festas patronais e sobre todo o festival de musical Cultura Quente e Kaldarte.
Linguaxe
miniatura|[[Arnold Lakhovsky, A conversa (1935).]] A linguaxe (do provenzal lenguatge e do latín lingua) é a capacidade do ser humano para se comunicar mediante un sistema de signos ou lingua. Non se debe confundir con lingua ou idioma, que é a representación concreta desta capacidade, manifestada na existencia das linguas naturais. Ás veces o termo esténdese ás linguaxes que os humanos usan para comunicarse, ademais da linguaxe falada, como a lingua de sinais. Utilízase tamén linguaxe na matemática e na informática para designar as linguaxes formais ou artificiais, incluíndo as linguaxes de programación).
Unha linguaxe é un sistema de comunicación estruturado para o que existe un contexto de uso e certos principios combinatorios formais. Existen contextos tanto naturais como artificiais.
Desde un punto de vista máis amplo, a comunicación indica unha característica común aos humanos e a outros animais (animais non simbólicos) para expresar experiencias mediante o uso de sinais e sons rexistrados polos órganos dos sentidos. Os seres humanos desenvolven unha linguaxe simbólica complexa que se expresa con secuencias sonoras e signos gráficos. Pola súa banda, os animais comunícanse a través de signos sonoros, olfativos e corporais que en moitos casos distan de ser sinxelos.
Aínda que case ata finais do século XX establecíase taxativamente unha diferenza absoluta entre a linguaxe humana e a comunicación animal, a acumulación de gran cantidade de estudos undefined (especialmente etolóxicos) suxiren que moitos animais non humanos, especialmente con áreas cerebrais corticales desenvolvidas (bonobos, chimpancés e outros primates, así como cetáceos —especialmente delfínidos—, aves —especialmente papagaios, corvos, pombas—, elefantes, cans, gatos, equinos, etcétera) posúen formas de comunicación bastante máis complexas, e máis próximas á linguaxe humana que o suposto por Ivan Pavlov e os reflexos condicionados ou os condutistas anglosaxóns, que reducían as actividades psíquicas a un mero circuíto reflicto mecanicista de estímulo-resposta. En rigor, Pavlov non era tan mecanicista, pero supoñía á linguaxe dos animais non humanos como correspondente a un condicionamento clásico ou primeiro sistema de sinais (baseado principalmente no estímulo-resposta, tras a reiteración dun estímulo que se asocia unha «recompensa», que implica ao circuíto de premio-recompensa, ou á ausencia da mesma que xera un hábito ou habitus, condicionamento que é tamén común á inmensa maioría dos humanos), mentres que para o ser humano Pávlov supón un segundo sistema de sinais, que é un salto cualitativo respecto ao primeiro e que é a linguaxe humana, que é heurístico ao estar aberto respecto ao ciclo de estímulo-resposta.
A facultade da linguaxe non é o resultado dun aprendizaxe, senón que é conxénita, é dicir, nace co ser humano. Ademais, preséntase de igual maneira en todos os seres humanos, independentemente do momento histórico e do lugar xeográfico, é dicir, é universal. As linguas poden aprenderse e esquecerse, pero a capacidade da linguaxe, non.
A linguaxe é un conxunto de signos e símbolos. Un signo é un fenómeno relacionable con outro fenómeno. Por exemplo, a febre é un signo dunha enfermidade, a caída de neve é un signo da estación de inverno, un camión de bombeiros coa súa sirena é un signo de incendio.
Un símbolo é un fenómeno, algo que ocorre que a mente relaciona con outro fenómeno. Por exemplo, un polgar abaixo simboliza algo negativo, a luz vermella dun semáforo cunha mensaxe de deterse. O elemento que distingue un símbolo dun signo é o carácter deliberativo da súa relación. Os signos que se establecen deliberadamente chámanse símbolos.
Da linguaxe humana ocúpase a ciencia denominada lingüística. A linguaxe é tamén o obxecto de estudo de numerosas disciplinas, como a psicolingüística, a sociolingüística ou a filoloxía.
Características das linguas naturais
Varios autores redactaron listas de características definitorias do que é unha lingua natural, algunhas das cales están presentes na comunicación animal e nos linguaxes formais. Con todo, só as linguas naturais teñen os quince trazos de Hockett e, por tanto, esta lista caracteriza o que é unha lingua natural.
Entre os trazos máis definitorios están a arbitrariedade (da relación entre o signo e o significado), a produtividade (que permite producir novas mensaxes nunca antes realizados) e a estrutura xerárquica (segundo a cal, as linguas humanas posúen regras ou principios sintácticos e gramaticais, polo que as producións non son aleatorias).
As linguas que concretan a facultade humana da linguaxe comparten unha serie de características:
A conduta lingüística nos humanos non é de tipo instintivo, senón que debe ser adquirida por contacto ou transmisión con outros seres humanos, especialmente durante os primeiros anos de vida, doutro xeito prodúcense casos de nenos e nenas ferais. A estrutura das linguas naturais, que son o resultado concreto da capacidade humana de desenvolver linguaxe, permite comunicar ideas e emocións por medio dun sistema de sons articulados, mediante o cal se fai posible a relación e o entendemento entre individuos. A linguaxe humana posibilita a expresión do pensamento e a exteriorización dos desexos e afectividade mediante signos inicialmente sonoros/acústicos e, moi posteriormente na xénese da linguaxe, signos baseados no par significante/significado. A inicios do século XX, Ferdinand de Saussure consideraba analogos ou perfectamente correspondentes ao par significante/significado, e logo Jacques Lacan considerou que baixo o significante «hai nada» xa que o significado de cada signo humano discorre («baixo» a censura do inconsciente) tras o desexo nunha cadea metonímica na cal os significantes constantemente cambian de significado; Lacan considerou que a relación analoga ou exactamente correspondente de significante/significado só dáse na linguaxe dos animais non humanos.
A reflexión que Ludwig Wittgenstein emprende sobre a linguaxe condúceo a recoñecer, primeiro, que todo linguaxe implica unha forma de vida; existe por tanto unha estreita relación entre a linguaxe e as condicións da existencia humana. En segundo lugar Wittgenstein achega a linguaxe á acción ao sinalar que o significado de toda palabra estalle conferido polo seu uso, pola particular maneira de como é utilizada por quen fai uso dela. Iso confírelle un argumento adicional á defensa da linguaxe ordinaria. Pero o máis importante é o terceiro trazo: Wittgenstein utiliza o camiño da linguaxe para penetrar os problemas da ética, do sentido de vida dos seres humanos.
A linguaxe humana foi cualificada como unha linguaxe principalmente verbal en contraposición á comunicación non verbal. A linguaxe verbal denomínase así porque está constituído por palabras (en latín: verba) é dicir, formado a partir de unidades discretas (por exemplo os fonemas) ordenadas desde o intelecto como se observa nun diálogo ou nunha conversación; segundo o esquema de R. Jakobson requírese un emisor (ou locutor) polo menos un mensaxe, un contexto, unha canle ou medio (aire por onde se propaga a voz, papel onde se escribe, ondas electromagnéticas, etc.), un código e obviamente un receptor ou alocutor. A este esquema de Jakobson, que parece ter as súas orixes nos esquemas triangulares de Peirce, adóitaselle engadir o ruído que pode modificar o esquema. Paralelo á linguaxe verbal, e existente xa en animais non humanos, débese sempre ter en conta ao linguaxe paraverbal caracterizado pola mímica, os xestos, os acenos e mesmo as expresións corporais, especialmente faciais, de orixe instintivo: por exemplo a case vexetativa e instintiva expresión facial de noxo pode mímicamente transformarse en expresión xa intencionada de desgusto ou cólera.
A capacidade humana para a linguaxe, tal como reflíctese nas linguas naturais, é estudada pola lingüística. Hai unha progresión histórica das linguas naturais desde o fala, daquela a escritura e, finalmente, a comprensión e explicación da gramática. Desde o punto de vista social e histórico, a linguaxe humana dou lugar a idiomas que viven, morren, múdanse dun lugar a outro, e cambian co paso do tempo. Calquera idioma que deixa de cambiar ou de desenvolverse é categorizado como lingua morta. Pola contra, calquera idioma polo feito de non ser unha lingua morta, e formar parte das linguas vivas ou modernas, está a sufrir continuamente reaxustes que acumulativamente son os responsables do chamado cambio lingüístico. A linguaxe humana adóitase subdividir, a partir das teses de F. de Saussure, en fala e lingua, en todo caso en ambas as dimensións da linguaxe sempre han de considerarse a sincronía (que pode definirse como o uso contemporáneo [do locutor ao alocutor] da linguaxe humana) e da diacronía (que pode definirse como a case continua modificación da linguaxe humana evolucionando ao longo do tempo).
Facer unha distinción en principio entre un idioma e outro é polo xeral imposible. Por exemplo, hai algúns dialectos do alemán que son similares a certos dialectos do neerlandés. A transición entre as linguas dentro da mesma familia lingüística ás veces é progresiva.
Hai quen fai un paralelismo coa bioloxía, onde non é posible facer unha distinción ben definida entre unha especie e a seguinte. En calquera caso, o desafío real pode ser o resultado da interacción entre as linguas e as poboacións (ver dialecto ou August Schleicher). Os conceptos de Ausbausprache, Abstandsprache e Dachsprache utilízanse para facer distincións máis refinadas sobre os graos de diferenza entre as linguas ou dialectos. Ao parecer na linguaxe humana é fundamental a posibilidade da metáfora (substituír unha imaxe -especialmente unha imaxe acústica- por outra mercé a unha semellanza aínda que non haxa relación de contigüidade) tal cal o demostra Roman Jakobson ao estudar as afasias usando os criterios de sintagma e metonimia establecidos por Ferdinand de Saussure: unhas afasias serían metonímicas ou sintagmáticas e outras serían metafóricas ou paradigmáticas; Jakobson observa a coalescencia entre isto e a tese proposta por Sigmund Freud de esvaramento e condensación na actividade onírica, respectivamente e Lacan nos seus estudos parece comprobalo ao considerar que o inconsciente está estruturado como unha linguaxe, onde unha metáfora paterna é fundamental para establecer ao suxeito desalienado  da máscara ou persoa que é o imaxinario ego, a partir disto segundo estas opinións é que o Homo sapiens está capacitado para ter un principio de realidade e unha linguaxe articulada coherente e altamente heurística nunha «cadea metonímica». En cambio, segundo Lacan, os animais non humanos existentes atópanse restrinxidos a o imaxinario aínda que o imaxinario -e polo tanto a linguaxe- dos animais non humanos, segundo Lacan, correspóndense con o real en lugar do apego á en parte ficcional ou eidética realidade en que se desempeña o animal humano; isto é: os animais intelixentes non humanos parece que teñen linguaxes aparentemente non articulados que se corresponden co fáctico do ambiente en que viven mentres que os humanos ao oscilar entre os rexistros do imaxinario e o real a través do rexistro do simbólico (ou linguaxe simbólica humana) pode caer en fantasías con todo as fantasías permítenlle enxeño e unha alta capacidade de adaptación evolutiva mediante a inventiva que ten por principal medio precisamente á linguaxe simbólica.
Concepto
Unha linguaxe é un sistema de signos utilizado polos organismos dunha mesma especie para a comunicación. En particular, sistema de signos vocais, linguaxe verbal que é empregada para a comunicación interhumana.
Unha linguaxe é un código que serve para representar, expresar e comunicar ideas, pensamentos, sentimentos, desexos ou para indicar unha conduta. Non obstante, as palabras acompáñase en moitos casos de xestos, mímica e actitudes que imprimen un determinado contido á mensaxe, como por exemplo: intención amigable, agresiva, dúbida etc., e en moitos casos bastan para expresar intencións, humor, dúbidas etc. (ver o artigo sobre paralingüística).
A linguaxe é unha clase especial dos sistemas de signos, a adquisición e utilización dos cales é unha característica definitoria do xénero humano. O individuo aprende a usar a linguaxe a través da súa experiencia. O xeito de combinar os sons para formar palabras, e estas para formar frases coas que expresa o coñecemento, está determinado por un sistema de regras. O número de elementos e regras é limitado e finito; así a todo, o número de posibles combinacións de elementos (número de frases da lingua) é limitado e infinito; é o que Noam Chomsky denomina "creatividade lingüística".
O lingüista Ferdinand de Saussure distinguiu entre ‘'langue'’ ("lingua", sistema lingüístico abstracto, como lingua específica e concreta), '‘parole'’, ("fala", como proceso actual que se move no marco dunha ‘'langue'’, é dicir, fai referencia á fala, ó acto de falar; é a conduta verbal manifesta); e ‘'langage'’, ("linguaxe", capacidade lingüística xeral, como posibilidade de producir ou empregar a ‘'langue'’ e a '‘parole'’; é a facultade xeral do home para falar). Esta distinción correspóndese coa que fan Mc Neill e Chomsky entre competencia e actuación lingüística. A competencia representa o coñecemento que un falante posúe da súa lingua nativa para poder comprender algunha das infinitas sentenzas gramaticais da lingua; a execución é a expresión da competencia ó falar ou escoitar a fala. A diferenza radica, entón, na distinción entre coñecemento lingüístico e conduta lingüística, é dicir, entre o que o falante sabe e o que fai.
Dende o punto de vista lingüístico, o interese céntrase no plano da competencia, na construción de modelos e descricións estruturais da linguaxe.
Dende o punto de vista psicolóxico, o interese céntrase na conduta ou execución, no xeito en que a competencia se pon en marcha en situacións concretas, nos mecanismos psicolóxicos e fisiolóxicos subxacentes á execución lingüística. A linguaxe é obxecto de diferentes ciencias: lingüística, filosofía, socioloxía, bioloxía, psicoloxía etc. A psicoloxía da linguaxe aborda o uso lingüístico que realiza o individuo (performance) e interprétao en tódalas súas variantes como conduta.
A performance lingüística configúrase, ademais, por diversos procesos paralingüísticos organizados xerarquicamente: pausas, acentuación, prosodia etc.
A teoría da gramática xenerativo transformacional de Chomsky fortaleceu a relación entre a lingüística e a psicoloxía. A psicoloxía da linguaxe ten como obxecto, a partir dos presupostos da lingüística, a análise teórica e empírica de como o usuario da linguaxe elabora e manexa (psicolingüística) esa organización xerárquica estratificada (fonema, articulema, grafema, morfema, palabra, frase, oración etc.) en conduta lingüística receptiva e produtiva do sistema lingüístico, así como as expresións lingüísticas que del nacen.
A realización da linguaxe depende do coñecemento dos seus elementos e do conxunto de regras que especifican a súa utilización e aplicación a condutas concretas da fala. A produción depende da aplicación dun conxunto de regras que especifican como utilizar ese material verbal para comunicar algo. Estas regras actúan sobre os elementos fundamentais da cadea comunicativa: emisor, código e receptor.
A linguaxe, pola súa vez, está baixo o control de determinadas zonas do córtex cerebral. Considérase, en xeral, que a función lingüística se estrutura no hemisferio dominante (esquerdo para as persoas destras). No plano periférico, é necesario o funcionamento do aparato auditivo, que posibilita a percepción das mensaxes externas e o control da propia emisión e dos órganos fono-articulatorios que permiten producir emisións sonoras. Por outra banda, debido á íntima relación entre linguaxe e pensamento, desenvolvemento social e afectivo, aprendizaxe e cultura, os trastornos nun ámbito teñen repercusións nos outros.
Linguaxe humana
A función biolóxica e cerebral da linguaxe é aquilo que máis profundamente distingue o home dos outros animais. Podemos considerar que o desenvolvemento desta función cerebral ocorre en estreita ligazón coa bipedia e a libertación da man, que permitiron o aumento do volume do cerebro, a par do desenvolvemento de órganos fonadores e da mímica facial.
Debido a estas capacidades, para alén da linguaxe falada e escrita, o home - aprendendo pola observación de animais - desenvolveu as linguaxes de sinais, non só para mellorar a comunicación entre xordos e mudos, mais tamén para utilizar en situacións especiais, como no teatro e entre navíos ou persoas que se atopan fóra do alcance do oído, mais que se poden observar entre si.
Linguaxe e comunidade
Os seres humanos son os seres sociais que posúen a maior competencia comunicativa coñecida, competencia que está baseada nunha peculiar linguaxe, pois a linguaxe é a capacidade que teñen para se comunicaren. Resulta evidente a interrelación que une os conceptos linguaxe e sociedade: A linguaxe precisa da concreción dunha comunidade para a súa materialización, e a sociedade da lingua para a súa realización comunitaria.
A linguaxe é a capacidade humana que permite comunicar pensamentos e vivencias. Inda que innata, é unha capacidade que debe ser desenvolvida en comunidade. A comunidade é un grupo social con intereses comúns que emprega a linguaxe, a capacidade comunicativa, para establecer ligazóns que permitan arraigarse.
A confluencia da capacidade que temos para nos expresar (linguaxe) e as comunidades ás que pertencemos ten como produto a lingua, o idioma concreto.
A confluencia de linguaxe e comunidade maniféstase na lingua e en concreto:
Taxonomía das linguas
As linguas do mundo foron agrupadas en familias de linguas que teñen semellanzas. Os maiores grupos hoxe en día son as linguas indoeuropeas as afroasiáticas e as sino-tibetanas.
Linguaxes construídas
Unha das moitas linguas planeadas que existen, o esperanto, foi creada por L. L. Zamenhof. O Esperanto é unha compilación de varios elementos de diferentes linguas humanas cuxa intención é de ser unha lingua universal de doada aprendizaxe, de xeito que proporcione a toda a poboación humana unha forma máis fácil e democrática de se comunicar.
Outras linguas artificiais, cada vez máis exploradas e coñecidas hoxe en día, son as criadas por J. R. R. Tolkien, autor dos libros da serie O Señor dos Aneis. Segundo o propio autor, el creou todo un mundo de aventuras para ter un contexto e un lugar propio onde inserir as linguas que creara.
O número de linguas artificiais, xeralmente chamadas conlangs (palabra que vén do inglés constructed language, "lingua construída") ten vindo a aumentar cada día. Hai varios sites en Internet que afondan no tema, contendo listas e breves introducións a centenas ou mesmo millares de linguas artificiais. A maioría das persoas que se dedica ao fenómeno, os chamados conlangers, fan parte dunha lista de distribución de correos electrónicos: a CONLIST.
Linguaxes dos animais
Denomínase linguaxe animal aos sinais que algunhas especies de animais intercambian, os lingüistas non os consideran linguas, senón comunicación animal, pois tal comunicación difire substancialmente en canto aos seus principios básicos do que é propiamente un idioma, a cal se atopa soamente nos humanos.
Nalgunhas publicacións indicouse de casos de animais aos que lles aprenden certas características das linguas humana. Así, ensínanlle signos baseados na linguaxe de signos a chimpancés, gorilas e orangutáns; porén, en ningún casos deron aprendido gramática.
Revolución Cubana
A expresión Revolución Cubana designa ao movemento revolucionario que comezou coa insurxencia que se opuxo á ditadura de Fulgencio Batista. Posteriormente este nome pasou a definir un período histórico tralo seu triunfo o 1 de xaneiro de 1959, por varias forzas insurxentes, entre as que predominaba amplamente o chamado Exército Rebelde do Movemento 26 de Xullo comandado por Fidel Castro, o seu irmán Raúl e outros. A caída de Batista conduciu á formación dun goberno revolucionario presidido inicialmente polo avogado Manuel Urrutia Lleó como presidente e José Mirou Cardona como primeiro ministro, quen serían desprazados pouco despois nunha campaña intelixentemente organizada por Fidel Castro e que puxo todo o poder nas súas mans. Logo foi tomando progresivamente unha explícita orientación socialista que tanto os seus dirixentes como os seus detractores cualificaron como de tendencia comunista.
Linguaxe
Linguaxe acústica
As ondas sonoras poden variar axiña de altura e intensidade. Serven para transmitir unha ampla gama de información. Estes sinais viaxan en todas as direccións e o receptor localízaas doadamente.
Revolución Cubana
miniatura|550px|Mapa de Cuba
Linguaxe
Linguaxe acústica
Por exemplo, os monos que ulan e algunhas aves, ras e sapos posúen grandes sacos vocais que aumentan considerablemente os sons que emiten. Nos caso dos sapos, emiten un son para atraer á femia e outro para "avisar" a outros que el tamén é macho. As cigarras que cantan son machos, e fano para atraer ás femias. Os pitos emiten sons de distinta intensidade onde avisan á galiña distintas situacións (se están a seren asustados ou se teñen fame ou frío). Os crocodilos, cando están por nacer, emiten sons co que avisan á súa nai e ela destapa o niño subterráneo para que os pequenos poidan subir á superficie.
Linguaxe visual
Moitos animais diferentes usan estes sinais, que se poden acender e apagar nun instante, aínda que polo xeral son útiles en determinadas horas do día. Adoitan ser rechamantes ou consistir en movementos bruscos. Unha das poutas do cangrexo violinista macho é maior que a outra, ten cores fortes e sacódea para atraer ás femias. As cores e deseños das ás das bolboretas e dos machos de moitas aves atraen ás súas compañeiras en distancias curtas. Cando voan pola noite, os lampíridos machos producen escintileos luminosos con sinais característicos, mentres que as femias responden cos seus escintileos desde o chan.
Notas
<references group="n."/>
Baía de Cádiz
250px|miniatura|Vista aérea da baía. A Baía de Cádiz é o entrante que o Océano Atlántico fai na costa xunto á cidade de Cádiz. Os municipios cuxos termos delimitan o arco da baía son Rota, El Puerto de Santa María, Puerto Real, San Fernando e Cádiz. Nela desembocan o río Guadalete, o Iro e o río Salado de Rota. Por ela discorren o caño de Sancti Petri e o río San Pedro, ademais de presentar grandes extensións de marismas e lagoas. Gran parte da baía está protexida baixo a figura xurídica do Parque Natural da Baía de Cádiz.
Frodo Bulseiro
Frodo Bulseiro (Frodo Baggins no orixinal), é un dos personaxes principais da novela O Señor dos Aneis de John Ronald Reuel Tolkien. Chamado "o portador do anel", este hobbit foi o encargado de levar o Anel Único ata o Orodruin (chamado en lingua común Monte do Destino) para destruílo. Posteriormente, deixou a Terra Media nun navío que o levou, xunto a Gandalf o branco, ás Terras Imperecedoiras.
Traxectoria
O hobbit Frodo Bulseiro, fillo de Drogo Bulseiro e Prímula Brandigamo, naceu o 22 de setembro do ano 2968 da TI. Pasou a súa infancia en Brandilar, vivindo coa familia de súa nai.
Os pais de Frodo morreron cando este tiña 12 anos, nun accidente mentres navegaban nun bote. As causas do accidente son incertas: todo parece indicar que Drogo acabara de cear, e o seu peso fixo afundir a embarcación, se ben algúns pensan que o hobbit empurrou á esposa á auga, e esta agarrouno con ela.
No ano 2989 TI, Frodo é adoptado polo seu tío Bilbo Bulseiro, e marcha a vivir con el a Vila Bulsa. Moi pronto Bilbo realiza os trámites necesarios para converter a Frodo no seu herdeiro, o que causa malestar nos Sacovila-Bulseiro, que agardaban ser os donos de Vila Bulsa cando Bilbo morrese.
O 22 de setembro do ano 3001, Frodo cumpre a maioría de idade (que entre os hobbits é de 33 anos), e pasa á posesión oficial da herdanza de Bilbo. Ese mesmo día, Bilbo cumpre 111 anos e abandona a comarca e viaxa a Valfendido a pasar os seus días alí. Entre a herdanza que Bilbo deixou a Frodo atópase o Anel Único. Gandalf dálle unha leve explicación sobre o poder deste obxecto, e pídelle a Frodo que evite ó máximo o seu uso.
A partir do 3004 TI, Gandalf comeza a facerlle visitas periódicas a Frodo para ter o Anel vixiado. En 3008 TI, Gandalf realiza a súa última visita a Frodo. Para entón, Gandalf xa ten a certeza de que o anel de Frodo é o Anel Único, e advírtelle sobre o perigo que corre ó ter ese anel. Así, acórdase que Frodo viaxará a Valfendido, e levará o Anel ata alí.
O 23 de setembro de 3018, Frodo abandona Vila Bulsa xunto con Merri, Pipin e Sam, internándose no Bosque Vello. Alí, o grupo de hobbits coñece a Tom Bombadil, quen lles brinda a súa axuda para saír da fraga.
O 29 de setembro chegan a Prebe. Na pousada onde pernoctan esa noite, O Poni Rampante, agardábaos Aragorn, quen nese momento preséntase como Alancadas. Gandalf deixáralles unha nota co pousadeiro onde lles informaba que Aragorn os acompañaría ata Valfendido, e o grupo abandona Prebe ó día seguinte.
En Valfendido ten lugar o Consello de Elrond, coa participación de representantes de tódalas razas. A solicitude súa, encoméndaselle a misión de levar o Anel Único ó Monte do Destino e guindalo alí para que sexa destruído. Para axudalo nesta tarefa, establécese A Irmandade do Anel, de 9 membros.
Os membros da Irmandade do Anel son: Gandalf o Gris, Aragorn herdeiro de Elendil, Boromir do reino de Gondor, Legolas fillo de Thranduil, Gimli fillo de Glóin, Merri, Pipin, Sam Gamllí e Frodo Bulseiro como Portador do Anel.
Segundo a novela, Frodo non morreu, senón que se lle concedeu como graza especial, por ser Portador do Anel, poder ir ás Terras Imperecedoiras. Deste modo, abandonou a Terra Media para sempre, no mesmo barco en que o fan Elrond, Galadriel, Bilbo e Gandalf, con destino a Tol Eressëa.
Galería de imaxes de faros de Galicia
Galería de imaxes de faros de Galicia.
Revlon
Revlon é unha empresa estadounidense de cosmética, coidado da pel, perfumaría e coidado persoal fundada en 1932.
Comarca da Coruña
miniatura|Concellos da Comarca da Coruña 1.Abegondo 2.Arteixo 3.Bergondo 4.Cambre 5.Carral 6.A Coruña 7.Culleredo 8.Oleiros 9.Sada miniatura|Aneis metropolitanos da Coruña. A comarca da Coruña é unha comarca galega situada na provincia da Coruña e a súa capital é A Coruña. Limita ao norte co océano Atlántico, ao sur coa comarca de Ordes, ao leste coa comarca de Betanzos e ao oeste coa comarca de Bergantiños.
Abarca unha superficie de 469,78 km², e no 2020 tiña 406.873 habitantes distribuídos en nove concellos: Abegondo, Arteixo, Bergondo, Cambre, Carral, A Coruña, Culleredo, Oleiros e Sada.
Territorio e superficie
No ano 2020, o concello máis densamente poboado, o da Coruña, acumula 6.545,18 habitantes/km² nos seus 37,83 km² de extensión, o que lle confire o título de concello con maior densidade de poboación de Galicia. Tamén a comarca da Coruña é a máis densamente poboada de toda Galicia cunha densidade de poboación de 866,09 persoas por quilómetro cadrado.
Poboación
A comarca da Coruña é a segunda comarca máis poboada de Galicia por detrás da comarca de Vigo. Os datos sobre a súa demografía mostrados nesta sección proveñen do Instituto Galego de Estatística.
Indicadores demográficos
==== Evolución nos últimos lustros ====
Inmigración
(Fonte: IGE - Instituto Galego de Estatística)
Barbara Cartland
Dame Mary Barbara Hamilton Cartland, DBE, nada en Edgbaston (Birmingham) o 9 de xullo de 1901 e finada en Hatfield (Hertfordshire) o 21 de maio de 2000, foi unha novelista inglesa que escribiu novelas románticas, unha das autoras máis vendidas, así como unha das máis prolíficas e do século XX. As súas 723 novelas foron traducidas a 38 linguas e continúa a aparecer no Libro Guinness dos Récords como a autora con máis novelas publicadas nun só ano, en 1976. Como Barbara Cartland é coñecida por escribir novelas románticas, mais tamén escribiu libros co seu nome de casada, Barbara McCorquodale e brevemente co pseudónimo de Marcus Belfry. Ademais escribiu obras de teatro, música, versos, artigos e operetas, e foi unha destacada filántropa. Ela mesma indicou que vendera máis de 750 millóns de exemplares, aínda que outras fontes estiman as vendas dos seus libros en máis de dous mil millóns de exemplares.
Foi tamén unha celebridade que aparecía con frecuencia en eventos televisivos, vestida de cor rosa e falando do amor, a saúde e os problemas sociais.
Traxectoria
O seu pai morreu nunha batalla en Flandres durante a primeira guerra mundial. A súa enérxica nai abriu unha tenda de roupa para manter a Barbara e os seus dous irmáns, Anthony e Ronald, ambos mortos en batalla en 1940, durante a segunda guerra mundial.
Barbara foi educada en Malvern Girl's College e en Abbey House, unha institución educativa de Hampshire. Despois foi xornalista de sociedade e escritora de ficción romántica. Cartland admitiu que a inspirou moito Elinor Glyn, unha autora eduardiana, á que idolatrou e chegou a coñecer.
Traballando como columnista para o London Daily Express, Cartland publicou a súa primeira novela Jigsaw (1925), que foi un éxito de vendas. Comezou a escribir pezas picantes, como Blood Money (1926). Nos anos 20 xa era coñecida na sociedade londiniense, pola súa beleza, enerxía e festas, ademais de pola súa elegancia. Facíalle os vestidos Sir Norman Hartnell, que fixo logo vestidos á raíña Isabel II.
Converteuse nunha estrela dos medios nos anos 90, presentándose en televisión cos seus vestidos rosas e chapeus de plumas, falando do amor, o matrimonio, a política, a relixión, a saúde e a moda. Era publicamente contraria á eliminación da oración nas escolas estatais e criticaba a infidelidade e o divorcio, así como o sexo antes do matrimonio.
Barbara morreu aos 98 anos, e o seu corpo, como pedira, foi enterrado na súa propiedade de Hatfield, baixo unha árbore plantada pola raíña Isabel II.
Matrimonios e relacións
Segundo o obituario do The Daily Telegraph o 22 de maio de 2000, Cartland estivo prometida cun oficial, rompendo o compromiso. Estivo casada, entre 1927 e 1933, con Alexander George MacCorquodale (falecido en 1964), un oficial da armada e herdeiro dunha fortuna. A súa filla, Raine MacCorquodale (nada en 1929), casou con Lord Edward Spencer, pai de Diana Spencer. Despois dun escandaloso divorcio, en 1936 Barbara casou co primo do seu exmarido, Hugh MacCorquodale, un ex-oficial militar (falecido en 1963). Tiveron dous fillos, Ian e Glen.
Barbara tivo unha longa amizade con Louis Mountbatten, primeiro conde Mountbatten de Birmania (tío do príncipe Filipe, Duque de Edimburgo), cuxa morte en 1979 foi para Barbara "a maior tristeza da súa vida". Mountbatten acompañou a Cartland en varios traballos de institucións de caridade e mesmo axudou a Cartland a escribir Love at the Helm, que ten carácter naval e histórico. O Mountbatten Memorial Trust, establecido polo sobriño-neto de Mountbatten, o príncipe Carlos de Gales tralo asasinato do comandante en Irlanda, foi o receptor do diñeiro obtido en vendas do seu libro na súa exhibición de 1980.
Cartland criticou o divorcio da falecida Diana Spencer, filla do seu xenro, o que causou un distanciamento entre ambas, reconciliándose pouco tempo antes do accidente automobilístico fatal que matou a Diana en 1997.
Influencia política
Despois da morte do seu irmán Ronald, un popular membro do parlamento durante a segunda guerra mundial, publicou a biografía del cun prefacio do primeiro ministro Sir Winston Churchill. A guerra marcou o inicio dunha vida dedicada ao benestar civil e político para Cartland, que serviu en Oficio de Guerra. En 1953 foi nomeada comendadora da Venerable Orde de San Xoán polos seus servizos.
En 1955, Cartland foi nomeada conselleira do Consello Municipal de Hertfordshire como membro do Partido Conservador do Reino Unido, cargo que ocupou durante nove anos. Durante este tempo loitou, con bos resultados, por diversos temas sociais.
Recoñecementos
O Libro Guinness dos Récords recoñeceuna como a autora con máis novelas publicadas en 1976. En 1983, Barbara Cartland entrou no Who's Who británico. As súas 723 novelas traducíronse a máis de 36 linguas, e Cartland declarou que escribía un libro cada dúas semanas.
Simon Poulsen
Simon Busk Poulsen, nado o 7 de outubro de 1984 en Sønderborg, é un futbolista dinamarqués. Xoga de defensa e actualmente non ten equipo.
Rodiño Grande, Sergude, Boqueixón
Rodiño Grande é un lugar da parroquia de Sergude no concello coruñés de Boqueixón, na comarca de Santiago. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 86 habitantes (39 homes e 47 mulleres).
Vasil Levski
Infancia e mocidade
esquerda|miniatura|Entrada da casa natal de Vasil Levski en [[Karlovo. Construída no século XVIII e reconstruída en 1933, é un museo dende 1937. ]] Vasil Levski, naceu na cidade de Karlovo, un próspero centro industrial na época, o 18 de xullo de 1837. Os pais de Vasil Kunchev, Ivan Kunchev e Gina Kuncheva (de solteira Karaivanova), eran de familias de clérigos e artesáns, e representaban a clase media emerxente búlgara. Eminente e activo artesán local, Ivan Kunchev faleceu en 1844. Vasil tivo dous irmáns máis novos, Hristo e Petar, e dúas irmás máis vellas, Yana e Maria, que faleceu na infancia.
Despois de acabar a escola, ordenouse no mosteiro de Sopot como diácono co nome de Ignatii, razón pola que a miúdo recibiu posteriormente o alcume de "O diácono" (Дякона, Dyakona). Sen abandonar a relixión (sempre se refería a Deus nos seus escritos) no ano 1861, baixo as influencias de Georgi Sava Rakovski, decidiu entregarse por completo á idea revolucionaria de liberar Bulgaria dos otománs.
No ano 1862 Levski viaxou a Serbia para alistar voluntarios na Lexión búlgara organizada por Rakovski. Adoptou o pseudónimo "Levski" ("como o león") durante este período. Cóntase a anécdota de que o adoptou mentres realizaba un exercicio físico de adestramento militar, durante o que saltou unha distancia tan grande que os seus compañeiros afirmaron que saltaba coma un león. Entre os anos 1862 e 1868 participou en todos os ataques armados dos búlgaros contra o Imperio Otomán.