cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baía de James
Xeografía
Centos de ríos desembocan na baía de James. A xeografía da zona fai que moitos teñan características similares. Tenden a ser moi anchos e pouco profundos preto da baía (nas terras baixas de baía James), mentres que no curso alto son máis estreitos e escarpados (xa que corren sobre o escudo Canadense).
A foca anelada son comúns en partes da baía de James e vense osos polares cazando as focas como presas. As belugas dentro da baía de James poden ser distintas das atopadas na baía de Hudson.
Baía de Hannah
A baía de Hannah é a baía máis meridional da baía de James. Aquí os ríos Kesagami e o Harricana flúen cara a baía de James. Cerca de 238 km² están protexido baixo a Migratory Birds Convention Act do Canadá como o Hannah Bay Bird Sanctuary. Este santuario tamén foi designado como un humedal de importancia internacional baixo a Convención de Ramsar desde maio de 1987.
As ribeiras nesta área son unha mestura de humeais costeiros, area e salinas, augas estuarinas, marismas intermareais, lagoas de auga doce, pantanos e turbeiras boscosas. Estes elementos acollen abundancia de vida salvaxe.
Anil
Anil ou índigo é a cor da luz entre 440 e 420 nanómetros de lonxitude de onda, localizada entre o azul e o violeta. Así como moitas outras cores (como laranxa, rosa e violeta), a orixe do nome provén dun obxecto natural - a planta Índigo. Pola etimoloxía, do árabe annir e do persa nil (Índigo).
O anil non é unha cor primaria, nin aditiva, nin subtractiva. Foi bautizada e definida por Isaac Newton cando o físico inglés dividiu o espectro óptico (que é, como se sabe, un continuo de frecuencias). El distinguiu sete cores para asocialas aos planetas entón coñecidos, días da semana, notas na oitava e outras listas con sete elementos.
O ollo humano é relativamente insensíbel á frecuencia do anil, tanto que moitos non conseguen distinguilo do azul ou do violeta. Por esa e outras razóns, moitos (entre eles, Isaac Asimov) defenden que o anil non se debe considerar unha cor propiamente dita senón unha variación do azul ou do violeta.
Jõgeva
Jõgeva é unha cidade de Estonia centro administrativo do condado de Jõgeva, cunha poboación de 6.327 habitantes en 2008.
Alianza Patriótica para el Cambio
A Alianza Patriótica para o Cambio (APC) foi unha coalición política de partidos de Paraguai, que obtivo a presidencia do estado no 2008, despois de 61 anos no posto o Partido Colorado. Fernando Lugo foi o presidente electo o 20 de abril do 2008 pola APC.
Juventud Patriótica para el Cambio (JPC)
É o órgano xuvenil da Alianza que aglutina ás xuventudes de todos os seus partidos e movementos.
Apollo 11
miniatura|200px|Engalaxe do Apollo XI. O Apollo 11 foi unha misión espacial tripulada dos Estados Unidos cuxo obxectivo foi lograr que un ser humano camiñase na superficie da Lúa. A misión enviouse ao espazo o 16 de xullo de 1969, aluando o 20 de xullo dese mesmo ano e ao día seguinte logrou que 2 astronautas (Armstrong e Aldrin) camiñasen sobre a superficie lunar. O Apollo 11 foi impulsado por un foguete Saturno V desde a plataforma LC 39A e lanzado ás 13:32 UTC do complexo de cabo Kennedy, en Florida (EUA). Oficialmente coñeceuse á misión como AS-506. A misión está considerada como un dos momentos máis significativos da historia da Humanidade e a Tecnoloxía.
Tripulación
A tripulación do Apollo 11 estaba composta polo comandante da misión Neil A. Armstrong, de 38 anos; Edwin E. Aldrin Jr., de 39 anos e piloto do LEM, alcumado Buzz; e Michael Collins, de 38 anos e piloto do módulo de mando.
Tecnoloxía de transmisión
A retransmisión de imaxes dende a superficie da Lúa representou un reto técnico que había que lle sumar ó envío dos sinais de control e coordinación a e dende a Lúa e a e dende o módulo en órbita. Para logralo, necesitouse dende o deseño de novas cámaras para o módulo no chan, a cargo de Westinghouse, e para o módulo en órbita, a cargo de RCA Corporation, para resistir as condicións da viaxe, a máis de reconverter o sinal dende 320 liñas e 10 imaxes por segundo (frames per second, FPS) a 525 e 30 FPS da televisión comercial daquela.
Outros detalles
A denominación das naves, privilexio do comandante, foi Eagle para o módulo lunar e Columbia para o módulo de mando.
O comandante Neil Armstrong foi o primeiro ser humano que pisou a superficie da Lúa, o 20 de xullo de 1969 ás 2:56 (hora internacional UTC) ao sur do Mar da Tranquilidade (Mare Tranquillitatis), seis horas e media despois de aluar. Este fito histórico retransmitiuse a todo o planeta desde as instalacións do Observatorio Parkes (Australia). Inicialmente o paseo lunar ía ser retransmitido a partir do sinal que chegase á estación de seguimento de Goldstone (California, Estados Unidos), pertencente á Rede do Espazo Profundo, pero ante a mala recepción do sinal optouse por utilizar o sinal da estación Honeysuckle Creek, próxima a Camberra (Australia). Esta retransmitiu os primeiros minutos do paseo lunar, tralos cales o sinal do observatorio Parkes foi utilizado de novo durante o resto do paseo lunar. As instalacións do MDSCC en Robledo de Chavela (Madrid, España) tamén pertencentes á Rede do Espazo Profundo, serviron de apoio durante toda a viaxe de ida e volta.
O 24 de xullo, os tres astronautas lograron unha perfecta amaraxe en augas do Océano Pacífico, pondo fin á misión.
Pallarega
Unha pallarega é un pallar, o lugar no que se garda a herba seca e a palla, xunto cos apeiros e o carro, ou tamén o terreo que logo da sega fica cuberto das canas do cereal. Como topónimo, pode referirse a:
Touciño
240px|miniatura|Touciño (arriba) e touciño entrefebrado (debaixo).
O touciño ou lardo é a graxa que ten o porco debaixo da pel, particularmente a do abdome e a do lombo. O sinónimo lardo úsase especialmente para referirse ao touciño do xamón. miniatura|Touciño entrefebrado (beicon). É un produto cárnico que comprende a epiderme e as capas de tecido adiposo que se encontran baixo dela, na derme. Fundido, obtense a manteiga de porco.
Ás veces está entrefebrado, é dicir, que ten febras de carne ou magro. Daquela adoita chamarse touciño entrefebrado, bacon, ou beicon. .
É un alimento de gran valor enerxético, unhas 9 kcal/g (37,7 kJ/g).
Etimoloxía
Semella que a súa orixe está no latín tucca ‘caldo manteigoso’, que daría lugar a tuccetum ‘carne salgada’ e no latín vulgar a *tuccinum (lardo).
Consumo
200px|miniatura|[[Dátiles con beicon.]] En Galicia adoita encontrarse nos mercados (e consumirse) fresco ou conservado salgado e, modernamente, na industria, afumado (especialmente o béicon).
O touciño pode comerse cru, frito, asado, grellado ou formando parte do cocido, ou utilizado como ingrediente coadxuvante na saborización de pratos (por exemplo, nos arroces e nas pizzas). Así mesmo úsase para envolver pezas de carne en asados, especialmente de aves de caza, ou salchichas ou dátiles en tapas.
Just Fontaine
Just Fontaine, nado en Marrakech (daquela pertencente ao Marrocos Francés) o 18 de agosto de 1933 e finado en Tolosa (Francia) o 1 de marzo de 2023, foi un futbolista francés.
Traxectoria
Ten a marca de máis goles anotados nun mesmo mundial, 13 goles no Mundial de Fútbol Suecia 1958. Na clasificación de máis goles en total figura no cuarto posto, detrás de Gerd Muller con 14, Ronaldo con 15 e Miroslav Klose con 16 goles.
Fontaine comeza a súa carreira no USM Casablanca, onde xoga entre 1950 e 1953. o Nice reclútao ese mesmo ano, onde xogará ata 1956 e anotará 44 goles. Rematará no Stade de Reims substituíndo a Raymond Kopa e con 121 goles en seis tempadas. En total, na liga francesa marcou 165 goles en 200 encontros, e gañou dúas veces o campionato, en 1958 e 1960.
Coa selección francesa, os seus números son aínda máis impresionantes. No seu debut o 17 de decembro de 1953 anota 3 goles contra Luxemburgo, rematando o encontro en 8-0. En total coa escuadra nacional marcou 30 goles en 21 partidos, entre eles os 13 do mundial de 1958. Segundo conta o propio Fontaine, neste torneo tirou dezasete veces a porta: trece goles, tres paradas dos porteiros e un remate fóra.
Fontaine xogou o seu derradeiro encontro en xullo de 1962, obrigado a retirarse por mor dunha lesión recorrente.
Porco
O porco (tamén coñecido como cocho, marrán, chino ou quino ) é un mamífero tipicamente doméstico, de nome científico Sus scrofa, aínda que algúns autores danlle o nome de Sus domesticus (ou Sus scrofa domesticus) para o diferenciar do porco bravo ou xabarín, ao cal se lle atribúe o nome de Sus scrofa.
Historia
O porco domesticouse hai uns 5.000 anos. Chegou a Europa dende Turquía, e hai probas da súa domesticación no sitio arqueolóxico de Çayönü. Aínda que hoxe neste país este animal non aparece na gastronomía tradicional debido a ser agora un país islámico e esa relixión prohibe o consumo deste mamífero. Non existe en estado salvaxe na natureza.
En Galicia, a crianza do porco goza de gran tradición. Isto demóstrase na popular matanza do porco de San Martiño ou a fama de xamóns coma o de Lalín ou o da Cañiza.
Utilidade
O porco críase sobre todo pola súa carne, ben para ser consumida fresca, en salazón ou transformada en embutidos ou outros produtos cárnicos. Entre outros, do porco saen o lacón, o xamón, o touciño ou o chourizo. Este é o seu uso principal sobre todo na cría tradicional doméstica. Pero o porco fai bo o que se di del e ten outros moitos usos:
Amais diso, tradicionalmente, sobre todo en Italia, usábase o porco para buscar trufas. O seu olfacto permítelle detectalas e co fociño e as patas foza ata atopalas.
Produción
miniatura|dereita|Bacoriños nunha granxa. Os porcos críanse en numerosos países, aínda que os maiores consumidores de porco a nivel mundial están en Asia. Existe un importante comercio internacional e mesmo intercontinental de porcos e de carne de porco. Aínda que a China ten a meirande produción en termos absolutos, precisa importar grandes cantidades para satisfacer a demanda, que se ten incrementado notabelmente ao longo do seu desenvolvemento como potencia económica. Os principais exportadores de porco son os Estados Unidos, a Unión Europea e o Canadá. Por exemplo, a produción canadense foi de 22,8 millóns de porcos no ano 2008 e máis da metade foi exportada a 143 países.
Porco celta
miniatura|dereita|Dous [[porco vietnamita|porcos vietnamitas.]] miniatura|dereita|[[Porco celta.]] A raza de porco celta é unha variedade que até comezos do século XX era a maioritaria en Galiza. Despois de estar a piques de desaparecer durante os anos oitenta, en 1999 púxose en marcha a Asociación de Criadores de Gando Porcino Celta. O apoio público coa creación dun rexistro da raza e a difusión das cualidades deste animal está a favorecer o rexurdimento da cabana maioritaria en Galiza, antes de se ver desprazada por novas razas que ofrecían un maior crecemento.
Outras razas: Berkshire, porco ibérico, porco tamworth, porco vietnamita e porco galés.
O porco na cultura popular
Miss Piggy, Babe e Porky Pig son personaxes moi coñecidos no mundo audiovisual. Os tres porquiños, Piglet de A. A. Milne, Wilbur da novela Charlotte's Web, The Sheep-Pig, Zhu Bajie ou Napoleón do libro A revolta dos animais, son exemplos de porcos famosos na literatura.
En Galicia
O porco e os seus produtos constitúen un importante elemento na gastronomía galega. Así, non pode estrañar que estea presente en numerosas festas gastronómicas repartidas por toda Galicia:
Tampa-Fort Brooke, Florida
Tampa-Fort Brooke foi unha área do censo rexistrada pola Oficina do Censo dos Estados Unidos no censo de 1850 co título de Tampa, incluíndo Fort Brooke. Creaouse para unir Tampa e Fort Brooke, que eran dúas entidades separadas. A poboación rexistrada foi de 974 persoas. Tampa, non apareceu como unha cidade independente no censo ata 1870, no que tiña unha poboación de 796 habitantes. Fort Brooke tampouco apareceu de forma separada ata o 1890, cando a vila rexistrou unha poboación de 448 persoas. Fort Brooke foi anexionado por Tampa en 1907.
Carya illinoinensis
miniatura|Inflorescencia masculina pénsil. miniatura|Noces pacana enteiras, en dehiscencia incipiente e aberta. miniatura|Noz pacana enteira. miniatura|Anatomía interna dunha noz aberta. miniatura|Noz aberta sen a súa semente, evidenciando restos do tabique principal de separación inter-cotiledóns e o tabique duplo parcial perpendicular ao cotiledón. miniatura|Noz pacana: trima aberta sen o seu epicarpo nin mesocarpo, cun dos dous cotiledóns da semente in situ no seu endocarpo pétreo e o outro separado e solto.
Descrición
É unha árbore caducifolia e monoica que pode superar os 40 m de altura, de casca cinsenta clara ou parda e cuberta de escamas ou exfoliacións laminares. As follas, imparipinnadas, xeralmente glabras ou con pelos simples curtos, miden 40–70 cm e teñen 7-17 folíolos peciolados ovalo-lanceolados, habitualmente falcados, de 2-16 por 1–7 cm, de ápice agudo, base asimétrica e marxe finamente aserrada. Os amentos (candeas) pénsiles masculinas están compostos por numerosas flores con estames escasamente pilosos e miden uns 20 cm de longo co rabo cuberto de tricomas glandulares. Inflorescencias femininas en espigas terminais pauciflores. Froito drupáceo en trima (drupa involucrada) de cor marrón, ovoide-elipsoide, non comprimido, de 2-6 por 1,5–3 cm con involucro áspero de 3–4 mm de espesor, dehiscente case até a súa base en 4 valvas. A noz, indehiscente, ten cor exterior canela, coa superficie macía e brillante, asucada por riscos lonxitudinais anastomosados pouco marcados e de cor máis clara; ten forma ovoide, casca de espesor milimétrico e 4-5 costelas de pouco relevo e que non se corresponden cos tabiques internos, mais coas suturas de dehiscencia da envoltura da noz (mesocarpo e epicarpo, ou sexa o nauco). Arrodea unha semente sen endospermo, engurrada e lobulada, de cor parda clara con tons dourados e finamente puntuada de marrón máis escuro, con 2 sucos lonxitudinais separados por unha crista e que corresponden a un tabique duplo, moi incompleto, perpendicular ao tabique principal completo, de consistencia pergaminoide, que separa os dous cotiledóns.
Distribución e hábitat
Sería unha especie nativa do sueste dos Estados Unidos (Indiana [sur e leste] Illinois, Iowa [sueste], Kansas [sueste], Missouri, Oklahoma, Arcansas, Kentucky [oeste], Louisiana, Mississippi [oeste], Tennessee, Texas) e México (Coahuila, Nuevo León, Tamaulipas, Guanajuato, Xalisco, Oaxaca, Veracruz). Introducida en Malta e leste dos Estados Unidos e cultivada en Suráfrica, Acerbaixán, China, Australia, Ucraína, Brasil e outros países de América do Sur. Por exemplo, na Arxentina foi introducida dende os Estados Unidos a finais do século XIX polo presidente Domingo Faustino Sarmiento, para elevar a produción das illas do Delta do Paraná. No Perú foi levada durante a época do vicerreinado.
O seu hábitat natural nos seus países de orixe sitúase ao longo dos ríos, as chairas de alagamento e en solos ben drenados. Florece na primavera en altitudes comprendidas entre o nivel do mar e os 600m, excepcionalmente 1000m,
No sur de España, semella que comeza a se naturalizar nalgunhas zonas da Alpujarra granadina e maila Axarquía almeriense.
Produción
Estados Unidos, ademais de ser o lugar de orixe desta árbore, é tamén o maior produtor mundial, acaparando máis do 60% da produción anual (2012-2013).
Nota: "outros países" inclúe á Arxentina, Brasil, China, Israel, Perú,...
Exemplar senlleiro en Galiza
A Carya illinoinensis do Pazo de Mariñán, en Bergondo (A Coruña) figura no Catálogo de Árbores Senlleiras de Galiza.
Híbridos
A especie hibrida con:
Curiosidade
A especie é a árbore emblema oficial do estado de Texas.
San Breixo, Palas de Rei
Santa María de San Breixo é unha parroquia do concello de Palas de Rei na comarca da Ulloa, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 60 habitantes, deles 28 eran homes e 32 eran mulleres, o que supón unha diminución de 3 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Jane Grey
Lady Jane Grey, nada arredor de 1537 e finada en Londres o 12 de febreiro de 1554, coñecida tamén Lady Jane Dudley tralo seu matrimonio e como "a Raíña dos Nove Días", foi unha nobre inglesa e de facto a raíña de Inglaterra e Irlanda entre o 10 e o 19 de xullo de 1553.
Jane era a bisneta de Henrique VII a través da súa filla María, e era curmá de Eduardo VI. Recibiu unha excelente educación humanista e reputación como unha das mozas máis educadas da súa época. En maio de 1553, casou con Lord Guildford Dudley, un dos fillos máis novos do ministro xefe de Eduardo, John Dudley, duque de Northumberland. En xuño dese ano, Eduardo VI escribiu o seu testamento, nomeando a Jane e o seu home como sucesores da coroa, en parte porque a súa medio irmá María era católica romana, mentres que Jane era protestante e apoiaría a reformada Igrexa de Inglaterra. O testamento nomeaba as súas medio irmás María e Isabel ilexítimas e apartábaas da súcesión, trastocando as súas reclamacións baixo a Terceira Acta de Sucesión.
Trala morte de Eduardo, Jane foi proclamada raíña o 10 de xullo de 1553 e agardou pola coroación na torre de Londres. O apoio a María creceu moi rapidamente, e moitos dos seguidores de Jane abandonárona. O Privy Council of England cambiou supetamente de bando e proclamou a María raíña o 19 de xullo de 1553, depoñendo a Jane. O seu principal apoio, o duque de Northumberland, foi acusado de traizón e executado pouco menos dun mes despois. Jane mantívose prisioneira na torre e foi acusada de alta traizón en novembro de 1553, o que supuña sentenza de morte, aínda que inicialmente se lle perdoou a vida. Porén, o pai de Jane, Henry Grey, 1.º duque de Suffolk, formou parte da rebelión de Wyatt contra a intención da raíña María de casar con Filipe II de España, e Jane foi considerada como unha ameaza á coroa. Ela e o seu marido foron executados o 12 de febreiro de 1554.
Primeiros anos e educación
Jane recibiu unha educación humanista, estudando latín, grego e hebreo con John Aylmer, e italiano con Michelangelo Florio. Pola influencia do seu pai e dos seus titores, converteuse nunha protestante entregada e mantivo correspondencia co reformador de Zúric Heinrich Bullinger.
Jane prefería os libros que as festas de caza e consideraba a súa estrita educación, típica da época, como severa. Disque se queixou ao estudoso visitante Roger Ascham, que a atopou lendo a Platón:
A principios de febreiro de 1547, Jane foi enviada a vivir na casa do tío de Eduardo VI, Thomas Seymour, que axiña casou coa viúva de Henrique VIII, Catherine Parr. Jane viviu coa parella ata a morte de Catherine no parto en setembro de 1548.
Contratos de matrimonio
Lady Jane actuou como dolente principal no funeral de Catherine Parr; Thomas Seymour amosou interese en continuar a mantela na súa casa, e volveu alí por uns dous meses antes de que fose arrestada a finais de 1548. O irmán de Seymour, o Lord Protector, Edward Seymour, 1.º duque de Somerset, sentiuse ameazado pola popularidade de Thomas co rei mozo Eduardo. Entre outras cousas, Thomas Seymour foi acusado da proposición de Jane como moza do rei.
No curso da subseguinte perda de dereitos e execución de Thomas Seymour, o pai de Jane era afortunado por continuar por tempo sen problema. Tralo seu cuarto interrogatorio polo King's Council, propuxo a súa filla como moza do fillo máis vello do Protector, Lord Hertford. Porén, non saíu nada disto e Jane non foi comprometida ata a primavera de 1553, e o seu prometido foi Lord Guildford Dudley, fillo de John Dudley, 1.º duque de Northumberland. O duque, Lord presidente do King's Council dende 1549, era o home máis popular do país. O 25 de maio de 1553, a parella casou en Durham House nunha voda tripla, en que a irmá de Jane, Catherine se uniu co herdeiro do conde de Pembroke, Lord Herbert, e Katherine, irmá de Lord Guildford casou con Henry Hastings, herdeiro do conde de Huntingdon.
Reclamación e acceso ao trono
miniatura|"My devise for the Succession" por [[Edward VI. Este testamento manuscrito foi a base para a carta que declaraba a Lady Jane Grey como sucesora á coroa. O autógrafo de Eduardo amosa a súa alteración do texto, de "L Janes heires masles" a "L Jane and her heires masles". Inner Temple Library, Londres.]] A Terceira Acta de Sucesión de 1544 restaurou as fillas de Henrique VIII, María e Isabel, á liña sucesoria, aínda que seguían a ser consideradas ilexítimas. Ademais, a acta autorizaba a Henrique VIII a alterar a sucesión mediante o seu testamento. Este reincorporou á sucesión os seus tres fillos, e entón declarou que se ningún deles deixaba descendentes, o trono pasaría aos herdeiros da súa irmá máis nova, María, o cal incluía a Jane. Por motivos descoñecidos, Henrique excluíu a nai de Jane, Frances Grey, da sucesión, e tamén pasou por riba das reclamacións dos descendentes da súa irmá máis vella, Margarida, que casara dentro da casa real escocesa.
María e Isabel foran nomeadas ilexítimas por decreto durante o reinado de Henrique VIII despois de que os matrimonios de Catarina de Aragón e Ana Bolena fosen declarados nulos. Cando Eduardo VI estaba a falecer aos quince anos a finais do verán de 1553, a súa medio irmá católica María era aínda a súa presunta herdeira. Non obstante, Eduardo, nun testamento manuscrito ("My devise for the Succession") escrito a principios do mesmo ano, restrinxira a sucesión ao varón (non existente) descendente de Frances Brandon e das súas fillas, antes de nomear a súa filla protestante, "Lady Jane and her heirs male" como os seus sucesores, probablemente en xuño de 1553; a intención era asegurar o seu legado protestante, pasando por riba de María, que era católica. A decisión e Eduardo de nomear a Jane Grey posiblemente fose instigada por Northumberland.
Eduardo VI en persoa supervisou a copia do testamento que foi finalmente emitido o 21 de xuño e asinado por 102 notables, entre eles a totalidade do Privy Council, pares, bispos, xuíces e concelleiros de Londres. Eduardo tamén anunciou a súa intención de que a "declaración" pasase polo parlamento en setembro, e foron preparadas as ordes necesarias. miniatura|esquerda|270px|A coroa ofrecida a Lady Jane Grey, imaxinada na década de 1820. Guildford e Jane están no centro O rei morreu o 6 de xullo de 1553, pero a súa morte non foi anunciada ata catro días máis tarde. O 9 de xullo Jane foi informada de que agora era raíña, e de acordo coas súas propias palabras, aceptou a coroa con reticencia. O 10 de xullo foi proclamada oficialmente como raíña de Inglaterra, Francia e Irlanda despois de que fora levada a unha residencia segura na torre de Londres, onde os monarcas ingleses adoitaban residir no tempo previo á coroación. Jane rexeitou nomear rei o seu marido porque requiriría unha acta do parlamento. Só aceptaría nomealo duque de Clarence.
Northumberland iniciou unha serie de tarefas clave para consolidar o seu poder trala morte de Eduardo. Principalmente, tiña que illar e, idealmente, capturar a María Tudor para evitar o apoio crecente. En canto María estivo segura da morte de Eduardo, abandonou a súa residencia en Hunsdon e marchou a East Anglia, onde comezou a reunión de apoios. Northumberland marchou de Londres con tropas o 14 de xullo para capturar a María. O Privy Council cambiou a súa alianza e proclamou a María raíña en Londres o 19 de xullo. O consenso histórico asume que isto foi en recoñecemento do enorme apoio da poboación cara a María. Con todo, non hai evidencias claras disto fóra de Norfolk e Suffolk, onde Northumberland menospreciara a rebelión de Kett; polo tanto, onde a princesa María buscara refuxio. Máis ben, parece que Henry FitzAlan, 19.º conde de Arundel, a quen Northumberland arrestara dúas veces como aliado de Somerset antes de rehabilitalo, organizou un golpe de estado no Privy Council durante a ausencia de Northumberland.
Jane adoita ser chamada a Raíña dos Nove Días, aínda que se se data o seu reinado dende o momento da morte de Eduardo o 6 de xullo de 1553, a súa duración sería uns días máis longa. O 19 de xullo de 1553, Jane foi encarcerada nos apartamentos de Tower's Gentleman Gaoler's, e o seu marido na torre Beauchamp. O duque de Northumberland foi executado o 22 de agosto de 1553. En setembro, o parlamento declarou a María sucesora e revogou a proclamación de Jane por usurpadora.
Xuízo e execución
Referida polo xulgado como Jane Dudley, esposa de Guildford, Jane foi acusada de alta traizón, igual que o seu marido, dous dos seus irmáns, e o anterior arcebispo de Canterbury, Thomas Cranmer. O seu xuízo, por unha comisión especial, tivo lugar o 13 de novembro de 1553, en Guildhall na cidade de Londres. A comisión foi presidida por Sir Thomas White, Lord Maior de Londres, e Thomas Howard, 3.º duque de Norfolk. Outros membros eran Edward Stanley, 3.º conde de Derby e John Bourchier, 2.º conde de Bath. Como se esperaba, todos os acusados foron atopados e sentenciados a morte. A culpa de Jane, de asumir traizoeiramente o título e o poder do monarca, foi evidenciada por unha serie de documentos que asinou como "Jane the Quene". A súa sentenza foi "ser queimada viva en Tower Hill ou decapitada segundo a Raíña prefira" (a fogueira era o castigo tradicional inglés por traizón cometida por mulleres). O embaixador imperial informou ao Carlos V, que a súa vida fose perdoada. miniatura|esquerda|Carta oficial de Lady Jane Grey asinada como "Jane the Quene". [[Inner Temple Library, Londres.]] A rebelión de Thomas Wyatt o Novo en xaneiro de 1554 contra os plans de matrimonio da raíña María con Filipe II de España selaron o destino de Jane. O seu pai e os seus dous irmáns uníronse á rebelión e entón o goberno decidiu continuar o veredito contra Jane e Guildford. A súa execución foi programada para o 9 de febreiro de 1554, mais foi posposta tres días para darlle a oportunidade a Jane de converterse ao catolicismo. María enviou o seu capelán John Feckenham a Jane, que inicialmente non estaba compracida por iso. Aínda que non se esforazaría en "salvar a súa alma", fíxose amigo del e permitiulle que a acompañase ao cadafalso.
miniatura|300px|Execución de Lady Jane Grey, polo pintor francés [[Paul Delaroche, 1833. National Gallery, Londres.]] Na mañá do 12 de febreiro de 1554, as autoridades levaron a Guildford dos seus cuartos na torre de Londres ao lugar de execución pública en Tower Hill, onde foi decapitado. Un carro cun cabalo levaron os seus restos de volta á torre, pasando polos cuartos onde Jane estaba. Ver o cadáver do seu marido volver, dise que Jane exclamou: "Oh, Guildford, Guildford". Foi entón levada á torre verde, dentro da torre, para a súa decapitación.
Segundo o que se conta da súa execución na anónima Chronicle of Queen Jane and of Two Years of Queen Mary, que forma a base do retrato de Raphael Holinshed, Jane deu un discurso segundo ascendía ao cadafalso:
Mentres admitir a acción era considerado ilegal, declarou que "I do wash my hands thereof in innocence". Jane recitou entón o Salmo 51 (Ten misericordia de min, oh Deus) en inglés, e deu as súas luvas e pano á súa doncela. O verdugo pediulle o seu perdón, que ela garantiu, suplicando: "Prego para que me despache rapidamente". Referíndose á súa cabez, pediu, "Quitaraa antes de que eu me deite?", e o verdugo respondeu: "Non, señora". Entón ela tapou os seus ollos. Jane non logrou atopar o toro coas súas mans, e berrou, "Que debo facer? Onde está?" Probablemente Sir Thomas Brydges, vicetenente da Torre, axudouna a atopar o camiño. Coa súa cabeza no bloque, Jane dixo as últimas palabras de Xesús no Evanxeo de Lucas: "Señor, nas súas mans encomendo o meu espírito!"
Jane e Guildford foron enterrados na capela da igrexa de San Pedro ad Vincula na parte norte da Tower Green. Non se levantou ningún memorial na súa tumba. O pai de Jane, o duque de Suffolk, foi executado once días despois, o 23 de febreiro de 1554. A súa nai, a duquesa de Suffolk, casou co seu Master of the Horse e chamberlain, Adrian Stokes, en marzo de 1555 (non, como se dixo, tres semanas despois da execución do seu marido). Foi perdonada completamente por María e permitíuselle vivir na corte coas súas dúas fillas superviventes. Morreu en 1559.
Legado
miniatura|Miniatura dun retrato dunha moza que probablemente sexa Lady Jane Grey. "The traitor-heroine of the Reformation", como a chamou Albert Pollard, tiña só 16 ou 17 anos cando foi executada. Durante e tralas persecucións protestantes, Jane foi vista como unha mártir protestante por moito tempo, aparecendo en varias edicións do Book of Martyrs (Actes and Monuments of these Latter and Perillous Dayes) de John Foxe. A historia de Lady Jane creceu ata proporcións lendarias na cultura popular, dando lugar a biografías románticas, novelas, obras de teatro, pinturas e filmes, dos que o máis popular foi a produción de 1986 de Lady Jane, protagonizado por Helena Bonham Carter.
Jane Grey é a única monarca inglesa dos últimos cincocentos anos da que non se conservan retratos contempóraneos probados. Pensouse que unha pintura da National Portrait Gallery de Londres era de Jane, mais en 1996 confirmouse que era Catherine Parr, viúva supervivente de Henrique VIII, coa que Jane viviu un tempo. Un retrato que algúns expertos cren que é de Jane apareceu nun fogar privado en 2005. Pintado de 40 a 50 anos trala morte de Jane, o "retrato Streatham" (chamado así pola parte de Londres na que estivo durante décadas) mostra unha moza cun vestido vermello adornada con xoias e cun libro de pregarias. O historiador e especialista nos Tudor, o Dr. David Starkey é escéptico, "é unha pintura horrorosa e non hai absolutamente ningunha razón para supor que ten algo que ver con Lady Jane Grey". Outro retrato, unha miniatura, foi mostrado nos medios de comunicación en 2007 por Starkey que afirma que cun "90 por cento de certeza" é de Lady Jane Grey. Esta pintura foi descuberta no Yale Center for British Art dos Estados Unidos.
Xosé Otero Otero
Xosé Otero Otero, nado na Cruz (Taragoña, Rianxo) o 1 de abril de 1893 e finado en Buenos Aires en 1984, foi un xornalista e dramaturgo galego.
Traxectoria
Era o maior de sete irmáns. Asistiu á escola ata os doce anos, e foi alumno avantaxado. Emigrou á Arxentina aos dezaseis anos. Con 20 anos volveu a Galicia para facer o servizo militar, e estivo catro anos coma mariñeiro no acoirazado España. Ao rematar casou en Taragoña con María Lorenzo, retornando a Arxentina. Foi secretario da Sociedad Ayuntamiento de Rianjo y Taragoña -unificadas- e redactor durante moitos anos da revista bonaerense Rianxo editada pola sociedade. Como dramaturgo estreou as pezas Ideas novas (1926) e O Moucho. Asemade publicou a peciña O feitizo da gaita (Revista Rianxo, nº 3, setembro do 1950).
Triacastela, Triacastela, Triacastela
É a capital do concello ao cal lle dá nome.
Memorial (álbum de Russian Circles)
Memorial é o quinto álbum da banda estadounidense de rock instrumental Russian Circles, publicado o 29 de outubro de 2013 a través do selo Sargent House. Memorial foi producido por Brandon Curtis (Secret Machines, Interpol), que xa producira os dous anteriores discos do grupo, Empros (2011) e Geneva (2009).
Concrete and Gold
Concrete and Gold é o noveno álbum de estudio da banda estadounidense de rock alternativo Foo Fighters, publicado o 15 de setembro de 2017 a través do selo RCA Records. Foi producido por Greg Kurstin. Descrito polo grupo como un álbum onde "os extremos do hard rock e as sensibilidades pop chocan", Concrete and Gold preocúpase polo futuro dos Estados Unidos dende o punto de vista do líder da banda, Dave Grohl, coa caldeada atmosfera das eleccións de 2016 e a presidencia de Donald Trump citados como principais influencias por Grohl.
Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols
Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols foi o primeiro e único álbum de estudio da lendaria banda punk The Sex Pistols. A día de hoxe é considerado un dos traballos musicais máis influentes do punk e o rock and roll en xeral. A tradución máis axeitada ó galego do título do disco sería Impórtanos un collón, aquí están os Pistolos ou ''Impórtanos uns collóns, aquí están os Sex Pistols".
En abril do ano 2016 a revista Rolling Stone colocouno no posto 3 da súa lista dos 40 mellores álbums de punk de todos os tempos.
Historia
O álbum foi editado no Reino Unido o 28 de outubro de 1977 pola discográfica Virgin Records causando inmediatamente controversia pola inclusión da palabra "Bollocks" (testículos en inglés británico) no título. Decontado, iniciáronse accións legais para censurar o nome e prohibir a exhibición do álbum nas tendas de discos, como xa fixera o dono de Virgin Records Richard Branson no seu local de Nottingham. O 24 de novembro de 1977, o avogado defensor de Branson e os Pistols, John Mortimer, logrou demostrar ó xurado que a palabra "bollocks" era un uso lexítimo en inglés antigo para dicir crego, polo cal, simplemente non tiña ningún sentido no contexto do título. Ante a validez do argumento de Mortimer o xurado sentenciou que:
Porén, moito maior foi a controversia xerada polas letras de Anarchy in the U.K. e God Save the Queen, así como a arte de portada de Jamie Reid para o sinxelo desta última. Ámbalas dúas cancións foron marcadas como insultos á sociedade civil e á monarquía e particularmente God Save the Queen cara á raíña Isabel II. Ante isto, o vocalista Johnny Rotten e o guitarrista Steve Jones insistiron en afirmar que o ataque non era cara á raíña en particular senón contra o goberno británico en xeral. De calquera maneira, a controversia non fixo máis que aumentar as vendas do álbum.
Outra canción que causou un gran balbordo no Reino Unido foi Pretty Vacant, porén neste caso non pola súa letra senón pola peculiar pronunciación de Johnny Rotten na palabra "vacant". A súa esaxerada acentuación na sílaba "cant" emulaba foneticamente á palabra "cunt" (un vulgarismo inglés para dicir vaxina, traducible ó galego como "cona"). A pesar das suspicacias, Rotten nunca admitiu que esa fose a súa intención.
Never Mind the Bollocks tamén marcou un punto de inflexión no punk rock pola produción musical. O produtor Chris Thomas esmerouse en traballar o son clarificándoo e agregando guitarras ás gravacións orixinais en lugar de lanzar o álbum coa música sen refinar como era característico nos grupos do xénero. Este asunto causou certo rexeitamento por parte dalgúns sectores do mesmo.
Moitas versións anteriores dos temas foran emitidas no Bootleg Spunk, editado pouco antes do lanzamento de Never Mind the Bollocks.
Listaxes e influencia
Never Mind the Bollocks chegou axiña ó número 1 na listaxe británica de álbums máis vendidos, con todo, na listaxe estadounidense de Billboard só chegou ó número 106. En 1998, os lectores da Revista Q votárono como mellor álbum da historia, mentres que en 2000 a mesma revista o colocou no número 10 na súa listaxe dos 100 mellores discos británicos de tódolos tempos. En 2001, a canle VH1 colocouno no número 17 nunha listaxe similar. Pola súa banda, Rolling Stone calificouno en 1987 como o segundo álbum máis importante dos últimos 20 anos, por detrás de Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band de The Beatles e posicionouno no número 41 na súa listaxe dos 500 mellores álbums de tódolos tempos de 2003. Finalmente, os lectores de Kerrang! calificárono como o mellor álbum da historia do punk.
En xeral, gran parte dos críticos e músicos consideran a Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols como un dos discos máis importantes da historia do punk rock.
Lista de temas
Tódolos temas son atribuídos como composición conxunta da banda. As letras son todas obra de Johnny Rotten agás "Pretty Vacant" (Glen Matlock) e "Seventeen" (Steve Jones).
Lado 1
Kawasaki, Kanagawa
Kawasaki (川崎市, かわさきし, Kawasaki-shi) é un concello xaponés da prefectura de Kanagawa. Está situado ao sur da rexión de Kanto, na parte leste da illa de Honshu. Ten 142,7 km² de superficie e unha poboación de 1 399 401 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 233 hab./km².
O concello de Kawasaki limita cos concellos de Iocoama (da prefectura de Kanagawa); Machida, Tama, Inagi, Chōfu e Komae, e cos barrios de Setagaya e Ōta (da prefectura de Toquio).
Refoxos, Loureza, Oia
Refoxos é un lugar da parroquia de Loureza, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño. Segundo o IGE, en 2022 tiña 42 habitantes (20 homes e 22 mulleres).
Pobo malaio
O pobo malaio (en orang melayu, en jawi: أورڠ ملايو) é un grupo étnico que habita a península Malaia e o arquipélago Malaio e por emigración esparexeuse a outras rexións. É o principal grupo étnico de Malaisia, Brunei, Timor Leste, Filipinas e Madagascar, e forma unha minoría importante en Indonesia, Singapur, sur de Tailandia e Suriname. Os malaios comprenden aproximadamente 327.500.000 persoas.
Solaris
Solaris pódese referir a:
En tecnoloxía:
En literatura:
Curragh Camp
O Curragh Camp ou Campa an Churraigh en irlandés é unha base e escola militar irlandesa situada na chaira de Curragh, no Condado de Kildare (Irlanda). É o principal centro de adestramento do Exército de Irlanda. Foi fundado en 1855 e ao longo da súa historia foi empregado como campo de internamento de republicanos (en particular membros do IRA e do PIRA) durante a Guerra Civil Irlandesa e o Conflito Norteirlandés.
Comarcas de Biscaia
250px|miniatura|As sete comarcas de Biscaia As comarcas de Biscaia son unha división interna do territorio histórico de Biscaia, no País Vasco, pero que non constitúen unha división administrativa oficial.
Hai sete comarcas constituídas polos catro vales do baixo Nervión e Asua, Butron, Oca e Ibaizabal, as Encartaciones no extremo occidental da provincia, as cuncas dos ríos Lea e Artibai e o restante conxunto de terras en Áraba.
Áreas funcionais
frame|Áreas funcionais de [[Biscaia, definidas nas Directrices de Ordenación do Territorio.]] Prescindindo igualmente dos límites provinciais, o País Vasco está dividido nas Directrices de Ordenación do Territorio que entraron en vigor o 12 de febreiro de 1997 nas chamadas Áreas funcionais. As que se atopan dentro do territorio de Biscaia son:
Elena Poniatowska
Hélène Elizabeth Louise Amélie Paula Dores Poniatowska Amor, nada en París o 19 de maio de 1932, coñecida profesionalmente como Elena Poniatowska, é unha escritora, xornalista e activista mexicana nada en Francia.
A súa obra literaria ten unha marcada orientación social e política na cal destacan as súas crónicas baixo a fórmula, que se veu a denominar, de polifonía testemuñal. O seu traballo máis recoñecido é A noite de Tlatelolco, unha colección de recontos sobre o masacre na Praza de Tlatelolco durante o 2 de outubro de 1968. Recibiu multitude de recoñecementos e premios internacionais e nacionais, entre os que destaca o Premio Cervantes no ano 2013.
A Asociación de Escritores en Lingua Galega decidiu outorgarlle o galardón de “Escritora Galega Universal” en 2009 e foille entregado polo presidente da asociación, Cesáreo Sánchez Iglesias, na Feira do Libro de Guadalaxara (México).
Traxectoria
Filla do príncipe Jean E. Poniatowski — Jean Jose Evremond Sperry Poniatowski e da mexicana María das Dores Amor Escandón, (coñecida como Paula Amor), Elena Poniatowska Amor naceu en Francia o 19 de maio de 1932 co nome de Hélène Elizabeth Louise Amélie Paula Dores Poniatowska. A súa nai nacera en 1913 en México no seo dunha familia porfiriana exiliada tras a Revolución mexicana. O seu avó, o príncipe Andreas, era tataraneto do príncipe Kazimierz Poniatowski, irmán de Estanislau II Poniatowski, rei da República das Dúas Nacións, país que era unha monarquía electiva e non hereditaria; a súa avoa paterna era estadounidense. Polo lado materno ten ascendencia rusa. esquerda|miniatura|Poniatowska en [[2008]] É sobriña da poeta mexicana Pita Amor (1918-2000); a súa familia conta con antepasados ilustres como un arcebispo, un músico e algúns escritores máis. Debido ás súas ideas e ascendencia, coñécese tamén como A Princesa Vermella.
Infancia e estudos
A familia de Elena Poniatowska emigrou de Francia a México, como consecuencia da Segunda Guerra Mundial. Elena chegou aos dez anos de idade coa súa nai e a súa irmá Sofía (Kitzya) á Cidade de México. Mentres, o pai continuaba combatendo para reunirse con elas acabada a contenda.
En México, cara a dúas, ambas as nenas aprenderon o español da súa nana Magdalena Castelo. Continuou os seus estudos de primaria no Windsor School e estudou un ano no Liceo de México; mantivo o seu nivel de francés polas clases que lles impartía a profesora Betie Sauve e aprendeu, xunto á súa irmá, piano e danza. Jan, o irmán máis novo de Elena e Sofía, naceu en 1947.
En 1949, foi enviada aos Estados Unidos para estudar, primeiro internada nun colexio católico de Filadelfia, o Convento do Sacro Corazón de Eden Hall (Torresdale, Pensilvania), e despois no Manhattanville College de Nova York.
Primeiros traballos
De volta en México, Poniatowska estudou taquimecanografía para despois traballar como secretaria bilingüe, pero nunca fixo o bacharelato. Logo decidiu dedicarse ao xornalismo. Comezou en 1953 a súa carreira xornalística. Traballou primeiro no xornal Excélsior, onde asinaba as súas crónicas como Hélène. Nas súas primeiras entrevistas, visitou á cantante Amália Rodrigues, Manuelita Reyes, a pintora María Izquierdo, o escritor Juan Rulfo e á actriz Dolores del Río. Publicou, durante un ano, unha entrevista cada día. Nesa época empezou a interesarse por cuestións sociais e polo papel da muller mexicana.
En 1954, segundo testemuñou en 2019 sufriu unha violación por parte do escritor mexicano Juan José Arreola, que a deixou embarazada.
En 1955, comezou a súa colaboración nas periódico Novedades, que continuaría durante toda a súa vida. Escribiu para o xornal La Jornada. As súas entrevistas a autores mexicanos e estranxeiros alcanzaron grande éxito, e máis tarde algunhas delas reuníronse en Palabras cruzadas (1961) e en Todo México (1990). Poniatowska escribiu en numerosas publicacións, tanto mexicanas como internacionais. Este ano no que empezan ditas colaboracións naceu en Roma o seu primeiro fillo, Emmanuel. En 1957, recibiu unha bolsa do Centro Mexicano de Escritores para novos creadores e, en 1959, entrevistou ao astrofísico mexicano Guillermo Haro, con quen contraeu matrimonio en 1968. Un emprego que marcaría a súa traxectoria literaria é o traballo que comezou en 1962 como asistente do antropólogo Óscar Lewis, un dos fundadores da escritura testemuñal.
O primeiro libro de ficción que publicou foi Lilus Kikus en 1962, unha colección de contos, seguida en 1963 por Todo empezó el domingo. En 1965 viaxou a Polonia coa súa nai, e desde alí enviou a Novedades unha serie de crónicas nas que "cuestionaba o sentido de moral establecido, o de xustiza e en xeral, o absurdo da vida". dereita|miniatura|299x299px|Asinando libro sobre Mariana Yampolsky no Museo de Arte Popular en [[2012.]] En 1964, escoitou a unha muller gritar desde a azotea dun edificio da Cidade de México. Era Josefina Bórquez (1900-1988), a lavandeira que lle descubrirá o inframundo da capital. Elena empezou a reunirse con ela cada mércores para entrevistala. Das notas dos seus diálogos nacerá Hasta no verte Jesús mío(1969).
Recoñecemento internacional
O recoñecemento internacional veulle cos seus libros de testemuños: Hasta no verte Jesús mío, e La noche de Tlatelolco (1971), acerca da matanza ocorrida o 2 de outubro de 1968 na praza das Tres Culturas.
No ano daquela traxedia nacional, Poniatowska casou co astrofísico mexicano Guillermo Haro (1913-1988), con quen tivo dous fillos máis: Felipe en 1968 e Paula en 1970. Poucos meses despois, morreu o seu irmán Jan nun accidente automobilístico e o pai da escritora, que polo impacto emocional, faleceu ao pouco tempo. En 1988 morre Guillermo Haro, o seu marido. O 19 de setembro de 1985, un terremoto azouta á Cidade de México, durante o cal Poniatowska redactaría artigos que formarán máis adiante unha crónica colectiva publicada en 1988 co título Nada, nadie, las voces del temblor.
Ademais das súas obras, Poniatowska realizou variadas actividades como visitar numerosas universidades en Estados Unidos e Europa, colaborar con varias publicacións, escribir prólogos, participar en presentacións de libros, realizar curtas cinematográficas, ser membro da xunta editorial da revista feminista Fem e cofundadora do Editorial Siglo XXI e da Cineteca Nacional.
A pesar das súas orixes aristocráticas, Poniatowska foi politicamente de esquerda e unha defensora dos dereitos humanos que influíu cos seus puntos de vista sobre os sectores intelectuais máis prominentes de México. Como di a editorial Alfaguara, é unha «xornalista e escritora comprometida» que «a miúdo puxo a súa pluma ao servizo das causas máis xustas».
Nas eleccións presidenciais de 2006, apoiou a Andrés López, o candidato da Coalición Polo Ben de Todos, quen foi presidente do Partido da Revolución Democrática (PRD). Ante a crítica dalgúns sectores, 24 destacados escritores estranxeiros, entre os que figuraba o premio Nobel 1998 José Saramago, asinaron unha carta no seu apoio. Ese mesmo ano, participou en xullo, xunto con outros intelectuais, na sinatura dun despregado que condenaba os ataques israelís ao Líbano.
A partir de 2007, o goberno da Cidade de México, a través da Secretaría de Cultura, instaurou o Premio Iberoamericano de Novela Elena Poniatowska, dotado de 500 000 pesos. O gañador da primeira edición deste certame foi o novelista e licenciado en filosofía mexicano Álvaro Uribe, pola súa novela Expediente del atentado.
En 2011 creouse a Fundación Elena Poniatowska cos obxectivos de organizar, difundir e preservar o arquivo histórico da escritora e a súa familia, apoiar aos grupos sociais que retratou na súa obra e promover o debate público sobre a cultura mexicana. En 2013 foi galardoada co Premio Cervantes. Poniatowska é a primeira escritora mexicana en obter o galardón e a cuarta muller nos 38 anos de historia deste premio. Ademais, o seu é o quinto Cervantes que recibe un autor ou autora de México.
Descrición da súa obra
A obra de Poniatowska foi descrita, segundo o mesmo xurado do Cervantes, como «unha brillante traxectoria literaria en diversos xéneros, de maneira particular na narrativa e na súa dedicación exemplar ao xornalismo. A súa obra destaca polo seu firme compromiso coa historia contemporánea. Autora de obras emblemáticas que describen o século XX desde unha proxección internacional e integradora. Elena Poniatowska constitúe unha das voces máis poderosas da literatura en español destes días».