cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erupción límnica
Unha erupción límnica (tamén chamado fenómeno do lago explosivo) é unha estraña catástrofe natural, no cal o dióxido de carbono entra en erupción de súpeto dende o fondo dun lago, asfixiando á fauna, ao gado e aos seres humanos. Tal erupción tamén pode orixinar tsunamis no lago na medida que o CO2 sobe á superficie desprazando á agua. Esta sorte de erupcións son máis propensas, segundo os estudosos, en lugares de actividade volcánica e de corrementos de terras e certas explosións poden desencadear unha erupción límnica.
Os científicos determinaron non hai moito que as erupcións límnicas e as erupción volcánicas, aínda que están indirectamente relacionadas, son realmente distintos tipos de desastres naturais.
Casos na historia
Este fenómeno só foi observado dúas veces. A primeira vez foi no lago Monoun do Camerún en 1984, que causou a asfixia e morte de 37 persoas que vivían nas proximidades do lago. O segundo caso foi unha infernal erupción acontecida no tamén camerunés Lago Nyos en 1986, na que se liberou máis de oitenta millóns de metros cúbicos de dióxido de carbono e matou a case 1800 persoas, por asfixia.
Debido á natureza do evento, é difícil nomear outros casos, mais, o Lago Kivu que comparten Ruanda e a República Democrática do Congo, contén grandes cantidades de CO2 disolto. O profesor Robert Hecky, da Universidade de Míchigan tomou sedimentos de mostra do Lago Kivu e chegouse ao resultado de que aproximadamente cada mil anos, os seres vivos que moran no lago extínguense.
Causas
Para que se produza unha erupción límnica, un lago ten que estar saturado cun gas. Nos dous casos coñecidos, o maior compoñente era o dióxido de carbono, que proviña do gas volcánico emitido baixo o lago. Antes que un lago estea saturado, é dicir, antes da erupción, o lago co CO2 disolto compórtase coma unha bebida gasosa. Tanto na gasosa coma no lago, o gas disólvese moito máis rápido segundo máis presión teña, esta é a razón pola cal as burbullas nunha botella se forman só despois que aberta. No caso dos lagos, o seu fondo posúe unha maior presión (a máis profundidade, máis presión). Isto quere dicir que enormes cantidades de CO2 poden ser disoltas nos lagos grandes e profundo. Ademais, o CO2 disólvese máis rápido en auga fría, como é a do fondo dun lago grande. Máis por moi grande que sexa o lago, a diferenza de temperatura duns poucos graos non é determinante, polo que o factor da presión é o principal.
Unha vez que o lago estea saturado de CO2, atópase nun punto crítico e moi inestábel, e unha mínima variación abonda para que se desencadee a erupción. No caso de 1986 do Lago Nyos, os aluvións foron os supostos iniciadores, pero unha erupción volcánica, un terremoto, ou incluso unha tormenta poden ser os detonantes. En calquera caso, o axente que provoca a erupción fai unha modificación nalgunha parte das augas saturadas da superficie do lago, onde a presión propia do lago non dá mantido ao CO2 dentro da solución. E entón, comezan a formarse burbullas, e a agua ascende na flotabilidade do lago, onde incluso máis CO2 é liberado. Este proceso forma unha columna de gas. Neste punto, a auga do fondo desta columna ascende por succión, perdendo o CO2. Esta erupción solta CO2 ao ar, e despraza a auga formando un tsunami.
Só os lagos profundos, estables, tropicais e volcánicos como o Lago Nyos, son propensos ás erupción límnicas. Debe ser o bastante fondo para posuír a suficiente presión que manteña a cantidade axeitada de CO2 na solución. Tamén a temperatura do lago debe variar entre primavera e inverno, para que a auga do fondo do lago se mesture coa da superficie, e deste xeito o CO2 suba e chegue a onde a presión é demasiado baixa como para permanecer na solución e escape á atmosfera. O perigo permanente de erupción vén dado pola existencia dunha fonte de CO2.
Consecuencias
Ocorrido o fenómeno do lago explosivo, unha gran nube de CO2 fórmase sobre a superficie do lago. Esta, nube de CO2 ao ser máis denso que o aire, tende a permanecer a baixa altitude, empuxando ao aire respirábel sobre el. Así pois, as zonas limítrofes aos lagos atéiganse de CO2 e os seres vivos envelénanse, o CO2 acidifica os fluídos humanos. Como as vítimas fan esforzo por respirar, en realidade acaban facéndose máis dano a si mesmas pola inhalación do CO2.
No Lago Nyos, a nube de gas descendeu do lago a unha aldea próxima na que se estableceu, matando a case toda á súa poboación. Nesta erupción, algunhas persoas faleceron a máis de 25 quilómetros de distancia do lago. O cambio de cor da pel dalgúns cadáveres fíxolle pensar aos científicos que a nube de gas podería ter contido un ácido disolto, como cloruro de hidróxeno. Millares de animais salvaxes e bovinos tamén morreron asfixiados, pero non se contabilizaron. A vexetación non foi maiormente afectada, agás aquela adxacente ao lago. Aí a vexetación foi arrasada por un tsunami de cinco metros de alto orixinado na erupción límnica.
Posíbel solución: Desgasificar os lagos
Aínda non hai un modelo de solución á erupción, pero hai unha proposta para previr este tipo de catástrofes, que é a desgasificación dos lagos afectados. Un equipo de científicos franceses empezaron a experimentar no lago Monoun e no Nyos en 1990, usando sifóns para desgasificar as augas dun xeito controlado. Colócase un tubo verticalmente no lago cunha boqueira na superficie das augas. A auga saturada de CO2 entra polo fondo do tubo e sobe por el. A presión máis baixa na superficie permite que o gas saia da solución en forma de burbullas. A auga desgasificada actúa como unha bomba, aspirando máis auga do fondo do tubo, polo que o fluxo é continuo e autónomo. Este é o mesmo proceso que ocorre nunha erupción natural, mais neste caso contrólase mediante o diámetro do tubo.
Cada tubo ten unha capacidade limitada de bombeo, polo que se requiren varios para desgasificar unha fracción significativa das augas profundas do lago e manter o lago seguro. Estas augas son lixeiramente ácidas debido ao CO2 disolto, que causa corrosión nos tubos e precisa dunha atención electrónica constante. Existe tamén o temor de que o CO2 dos tubos poida permanecer na superficie do lago formando unha delgada capa de aire irrespirable, causando problemas na fauna.
En xaneiro do 2001, un só tubo foi instalado no lago Nyos. Un segundo tubo instalouse no lago Monou a finais do 2002. Crese que dous tubos son suficientes para previr un incremento nos niveis de CO2, removendo aproximadamente a mesma cantidade de gas que naturalmente entraría no fondo do lago.
Perigo potencial do Lago Kivu
miniatura|Vista satélite do Lago Kivu O lago Kivu non é so dúas mil veces máis grande que o Nyos, senón que ademais se sitúa nunha área máis densamente poboada, con máis de dous millóns de persoas vivindo nas súas beiras. Afortunadamente, non ten unha grande saturación de CO2 aínda. Se a auga se saturase, poñeríase en grave perigo a vida humana e animal, xa que está localizado preto o monte Nyiragongo, un volcán activo que fixo erupción en xaneiro de 2002. O lago tamén está nunha zona de constante actividade sísmica.
A desgasificación do Lago Kivu, de modo similar que o lago Monoun e o Nyos, non foi aínda posta en marcha, debido a que o tamaño do lago e o volume do gas significa custos de operación moi elevados, de millóns de dólares. Non se iniciou un plan para reducir o perigo potencial que posúe o lago Kivu.
Fondo de Vila, Pardavedra, A Bola
Fondo de Vila é un lugar da parroquia de Pardavedra no concello ourensán da Bola na comarca da Terra de Celanova. Tiña 6 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 4 eran homes e 2 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).
Fontao, Brates, Boimorto
Fontao é un lugar da parroquia de Brates no concello coruñés de Boimorto na comarca de Arzúa. Tiña 17 habitantes no ano 2018 segundo datos do INE, dos cales 11 eran homes e 6 eran mulleres.
O Rodeiro, Seavia, Coristanco
O Rodeiro é un lugar da parroquia de Seavia no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 28 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 17 homes e 11 mulleres.
Sinal da cruz
miniatura|Persoas facendo o sinal da cruz. O sinal da cruz (do latín: signum crucis) é un xesto ritual empregado por diversos grupos ou pólas do cristianismo (igrexas ortodoxas orientais, catolicismo, anglicanismo, luteranismo e en certos rituais no metodismo, presbiterianismo e nas igrexas reformadas). Esta bendición realízase mediante o trazado dunha cruz vertical sobre o corpo coa man dereita, a miúdo acompañada pola recitación oral ou mental dunha fórmula trinitaria. Tamén se usa en diversas expresións de sincretismo relixioso, influenciadas polo cristianismo. Neste eido, ás veces atribúeselle connotacións máxicas. As denominacións cristiás formais asígnanlle ó xesto diversos propósitos:
A man na cultura popular galega
A seguir recóllese a pegada da man na cultura popular galega, na etnografía e na literatura de transmisión oral.
Lingua galó
A lingua galó é unha lingua romance (por tanto, derivada do latín) pertencente ao grupo galorrománico, subgrupo de oïl. Algúns lingüistas tamén a denominan britorromance. Xunto co bretón, da familia das linguas celtas, o galó é unha das dúas linguas propias da Bretaña.
A man na cultura popular galega
miniatura|300px|Ser quen de matar unha toupa coa man proporciona poderes curadores Crese que quen é quen de matar unha toupa coa man alcanza poderes para curar certas enfermidades. A persoa que tal fixo poderá cura-la dor de moas con só tocar -con esa man- a cara do doente. En Castroverde (Lugo) cren que poderá cura-los cólicos fregando no ventre coa man. En Cualedro (Ourense) houbo unha curandeira que curaba o coxo (o herpes) porque matou tres toupas, cada unha de tres puñadas.
Lingua galó
O galó fálase tradicionalmente na parte oriental da Bretaña (nos seus límites históricos), así como en boa parte do departamento de Mayenne e no noroeste do de Maine-et-Loire (Alto Anjou).
A man na cultura popular galega
Os distintos etnógrafos que recollen estas crenzas difiren no método. Lis Quibén di que, para ben ser, hai que aperta-la toupa coa man ata que afogue; Rodríguez López matiza que ha facelo coa man dereita, única que pode conseguir eses poderes.
Lingua galó
Dentro do dominio de oïl, o galó encádrase tipolóxica e xeograficamente na súa área occidental e, por tanto, comparte numerosas características co normando e o pictevino-santonxés.
Comparativa léxica
miniatura|Sinal en galó no metro de Rennes
A man na cultura popular galega
Chámase man aberta (ou, simplemente, aberta) a que sofre unha distensión muscular por cousa dun esforzo. Segundo Rodríguez González, para curala hai que ata-las dúas mans cuns xuncos, e unha muller que tivese xemelgos corta-la atadura cunha machada.
Chámase zurdo, manicho ou esquerdeiro á persoa que usa preferentemente a man esquerda, en contraposición ós destros. Manco, coto ou toco é aquel a quen lle falta unha man (ou un brazo).
Refraneiro
miniatura|300px|Mans frías e corazón quente, namoro de repente miniatura|300px|Mans que non dades ¿qué esperades?
Jesús Huerta de Soto
Jesús Huerta de Soto, nado en Madrid en 1956, é un economista español da escola de Viena e doutor en Dereito (1984) e en Ciencias Económicas e Empresariais (1992).
Traxectoria
Obtivo dous títulos de doutor: en Dereito, en 1984, e en Ciencias Económicas e Empresariais, en 1992, ambos pola Universidade Complutense de Madrid. Foi alumno tamén da Universidade Stanford na que obtivo o título de MBA. Profesor de Economía Política na Facultade de Dereito da Universidade Complutense de Madrid desde 1979, actualmente é catedrático na Facultade de Ciencias Xurídicas e Sociais da Universidade Rei Xoán Carlos. En 1983 obtivo o Premio Extraordinario de Economía Rei Xoán Carlos, sendo o economista máis novo en obtelo.
Huerta de Soto, ademais, pertence ao Instituto Ludwig von Mises, ao equipo de dirección da Sociedade Mont Pelerin, ao consello editorial do Quarterly Journal of Austrian Economics e é co-fundador da Sociedade para o Estudo da Acción Humana. Tamén colabora co Instituto Juan de Mariana de Madrid.
Galardóns
En febreiro de 2005 recibiu o Premio Adam Smith outorgado anualmente polo Centro para a Nova Europa (CNE) pola súa obra científica, de recoñecemento internacional, e as súas achegas á teoría austríaca do ciclo económico no seu libro "Dinero, crédito bancario y ciclos económicos".
Manuel Pesqueira
Manuel Pesqueira Salgado, nado en Lantañón (Paradela, Meis) o 7 de decembro de 1911 e finado en Pontevedra o 7 de febreiro 1988, foi un pintor galego.
Traxectoria
miniatura|Escola Municipal de Artes e Oficios de Vigo. Atraído pola pintura. Trasladouse a Pontevedra aos 16 anos para estudar maxisterio, onde coñeceu a Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, Carlos Maside e Arturo Souto. Vinculouse ás Irmandades da Fala, despois simpatizou co Partido Galeguista e colaborou en A Nosa Terra. En 1933 fixo a súa primeira exposición en Pontevedra. Marchou á Escola Municipal de Artes e Oficios de Vigo e despois a Madrid. Coa vitoria do Frente Popular foi concelleiro de Meis polo Partido Galeguista. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 sufriu varios intentos de agresión de falanxistas, polo que se enrolou na Lexión. Foi combatente na Guerra civil e ferido na fronte de Aragón en 1938, resultou co brazo dereito inutilizado. En 1939, no hospital de Vilagarcía de Arousa, comezou a pintar coa man esquerda. Viviu en Vilagarcía onde casou en 1942 e despois trasladouse á Coruña.
En 1951 o Centro Gallego de Buenos Aires organizou unha exposición colectiva na Sala Velázquez na que participaron, ademais de Manuel Pesqueira, Laxeiro, Isaac Díaz Pardo, Carlos Maside e Xulia Minguillón. Expuxo en Madrid, Santiago de Compostela, Vigo e París (1984).
Vida persoal
Casou con Carmen Collazo Grela en 1942, e foi pai de José e Manuel Pesqueira Collazo.
Guillermo Cabrera Infante
Guillermo Cabrera Infante, nado en Gibara, Cuba, o 22 de abril de 1929 e finado en Londres o 21 de febreiro de 2005, foi un escritor e guionista cubano, que despois de exiliarse do seu país obtivo a cidadanía británica. Obtivo o Premio Cervantes 1997.
Traxectoria
Naceu o 22 de abril de 1929 en Gibara (nese entón provincia de Oriente, agora Holguín). Era o fillo máis vello do xornalista Guillermo Cabrera e de Zoila Infante, ambos os dous militantes comunistas e fundadores da organización do partido en Gibara, razón pola cal foron arrestados con Cabrera Infante, quen entón, aos sete anos de idade, pasaría varios meses en prisión. De orixe canaria (os seus antepasados eran da Palma), en 1941 trasladouse coa súa familia á Habana.
Aos 19 anos, escribiu, produto dunha aposta, unha parodia de El Señor Presidente de Miguel Ángel Asturias, que levou a Bohemia. Para o seu asombro, a revista publicouna (1948) e, segundo Cabrera Infante, “o que ocorreu entón, cambiou a miña vida definitivamente”. Iniciou estudos de Medicina, que deixou para pasar a Xornalismo en 1950, pois xa empezaba a descubrir que as súas afeccións, a literatura e o cine, serían as paixóns ás que dedicaría a súa vida.
En 1952 os censores do réxime de Fulgencio Batista atoparon a Cabrera culpable de incorporar obscenidades nun conto que escribira ese ano. Como castigo, prohibíuselle publicar co seu nome, asunto que foi resolto mediante o uso do pseudónimo G. Caín, unha contracción dos seus apelidos. En 1954, converteuse en crítico cinematográfico de revísta Carteles na que asinaba co seu pseudónimo (que utilizaría posteriormente nalgún dos seus guións) e coa que colaboraría até 1960. Nas postrimerías da década dos cincuenta, Cabrera Infante escribiu a maior parte das historias que serían compiladas máis tarde en Así en la paz, como en la guerra.
Casou con Marta Calvo (1934) en 1953 e tivo con ela dúas fillas (Ana, en 1954 e Carola, en 1958). Con todo, cinco anos máis tarde coñeceu á actriz cubana Miriam Gómez, coa que casou o 9 de decembro de 1961 tras divorciarse da súa primeira muller.
Tras a chegada ao poder de Fidel Castro en 1959, Cabrera Infante, que apoiara a Revolución cubana, foi nomeado director do Consello Nacional de Cultura, executivo do Instituto do Cine e subdirector da diario Revolución (actual Granma), encargándose do seu suplemento literario, Lunes de Revolución, no que pretendía levar a cabo os soños de liberdade e desenvolvemento cultural da revolución. Con todo, as súas relacións co réxime pronto se deterioraron, debido ao curto que Orlando Jiménez Leal e o seu irmán, Alberto "Sabá" Cabrera Infante (1933-2002), rodaron a finais de 1960. A curta P.M., a cal, sen unha estrutura definida, describía as maneiras de divertirse dun grupo de habaneiros durante un día de finais de 1960, foi prohibido nao ano seguinte por Castro. Estalou a polémica nas páxinas de Lunes de Revolución, ata que o suplemento foi suprimido (1961). A lúa de mel da revolución cubana cos intelectuais tocaba ao seu fin. No seu discurso do 30 de xuño de 1961 (Palabras a los intelectuales), Fidel Castro pronunciou a súa soada frase Dentro de la Revolución todo; contra de la Revolución, nada.
En 1968 publicou nesa cidade a súa primeira novela de repercusión, Tres tristes tigres —TTT, como el a chamaba—, que orixinariamente se denominou Ella cantaba boleros. Tratábase dunha versión, notablemente retocada, do seu anterior traballo Vista del amencer en el trópico (premio Biblioteca Breve 1964 de Seix Barral). Caracterízase polo uso enxeñoso da linguaxe introducindo coloquialismos cubanos e constantes chiscadelas e referencias a outras obras literarias. Nela relata a vida nocturna de tres mozos na Habana de 1958. En Cuba, a obra foi tachada de contrarrevolucionaria e Cabrera, expulsado da Unión de Escritores e Artistas, foi cualificado de traidor. Crítico implacable do réxime castrista, nunca regresou a Cuba e negouse a que as súas obras Tres tristes tigres e A Habana para un infante defunto fosen publicados dentro da liña de edición de emigrados do Ministerio de Cultura.
A principios dos anos 1970 instalouse en Hollywood para dedicarse ao mundo do cine como guionista, con discreto éxito. Traballou para a película Bajo el volcán, de John Huston, baseada na novela de Malcolm Lowry. Dous anos máis tarde colaborou moi de cerca coa investigadora e tradutora de literatura latinoamericana Suzanne Jill Levine, quen, xunto con Donald Gardner, traduciu Tres tristes tigres, que se publicou co título de Three Trapped Tigers. En 1979 obtivo a cidadanía británica. Ese mesmo ano publica a súa segunda obra máis recoñecida, a novela autobiográfica La Habana para un infante difunto.
Exerceu tamén como profesor nas universidades de Virxinia e de Virxinia Oeste e conferenciante noutras universidades americanas, como a de Oklahoma.
Estilo
O seu estilo caracterízase polas continuas conmutacións, paronomasias, agudezas, uso do hipérbato e translacións idiomáticas, coas que tenta imitar o ritmo sincopado do jazz; polo dominio dos rexistros coloquiais da lingua cubana, por un espléndido sentido do humor e por unha gran cultura, manifesta na abundante intertextualidade dae que fan gala os seus textos.
En virtude destes atributos, o crítico Enrico Mario Santí chegou a declarar que Cabrera Infante encarnaba, como ningún outro escritor, o estilo literario da nación cubana, xa que o seu sentido do humor, o "choteo" cubano, reflectía un modo de ser moi arraigado na literatura e a vida da illa. Tamén Fernando Savater aludiu a esta característica da súa obra: "Guillermo Cabrera Infante cultivou no máis alto grao o sentimento cómico da vida: pero non como oposto ao sentimento tráxico, senón como unha variante que o agrava ao purificarle do superfluo patetismo da seriedade".
Tamén é autor de poemas visuais. A súa influencia é visible na obra de autores doutras xeracións, como en La guaracha del Macho Camacho do portorriqueño Luís Rafael Sánchez ou en Última rumba en la Habana do cubano Fernando Velázquez Medina.
Despois da súa morte
Pero para o filósofo e narrador Fernando Savater, "esta publicación non é máis que a típica xogada dos burócratas das ditaduras moribundas, que tentan botar o lazo a escritores e artistas relevantes da disidencia" e "finxen un recoñecemento tardío aos seus méritos enxalzando os seus logros creativos para mellor agochar a súa oposición ao réxime, que queda soslaiado como algo circunstancial e menor". "Tal é a operación que pretenden hoxe levar a cabo os xestores do castrismo case póstumo coa figura intelectual do autor que de modo máis duradeiro, insubornable e consciente encarnou a denuncia da ditadura caribeña: Guillermo Cabrera Infante", escribe Savater, quen di que nese libro "o máis chocante non son as presenzas, senón unha gran ausencia". "Falta a voz esencial da compañeira constante e máis intima colaboradora do escritor, Miriam Gómez. Cantos coñecemos a Guillermo non podemos lembralo nin imaxinalo sequera sen Miriam. Foi a primeira lectora de todas e cada unha das súas páxinas, a destinataria de moitas e a mecanógrafa que puxo en limpo a maioría. Agora é ela quen se encarga con amoroso coidado de preparar para a edición as súas obras póstumas, así como de xestionar o resto dos seus escritos, tras rexeitar ofertas sospeitosamente xenerosas do oficialismo cubano, probablemente máis desexoso de enterrar eses libros que o comprometen que de sacalos á luz. A ausencia de Miriam desa tese é máis significativa, máis devastadoramente significativa sobre ela que todos os testemuños recolleitos alí". Savater conclúe que a edición do citado ensaio "é o abrazo do oso, o abrazo doloso que o castrismo agonizante quere dar ao seu incansable opositor para aproveitarse do seu nome".
En 2012, Galaxia Gutenberg/Círculo de Lectores comezou a publicar as Obras completas de Cabrera Infante, que constarían de 8 ou 9 tomos preparados por Toni Munné en estreita colaboración con Miriam Gómez.
RMS Olympic
O RMS Olympic foi o primeiro transatlántico da clase Olympic deseñado por Alexander Carlisle e Thomas Andrews e construído polos estaleiros Harland and Wolff de Belfast para a White Star Line. Foi o barco irmán dos afundidos Titanic e Britannic, que ao contrario que estes, serviu durante moito tempo (desde 1911 ata 1935) e por iso foi coñecido como "Old Reliable" (Vello confiable).
Comezos
miniatura|esquerda|150px|Máquinas de tripla expansión do Olympic, antes de ser montadas. miniatura|esquerda|150px|O Olympic despois de ser lanzado ao mar, en outubro de 1910. A quilla foi posta no estaleiro Harland and Wolff o 16 de decembro de 1908, e foi botado ao mar o 20 de outubro de 1910 mentres o seu xemelgo, o Titanic, estaba nun avance dun 30%. O Olympic foi o primeiro da súa clase en completarse, e foi comisionado en maio de 1911. Con 30 metros máis de eslora que os seus libares máis próximos, o Lusitania e o Mauretania da Cunard Line, o Olympic ostentou o título de barco máis grande do mundo na súa época. Realizou a súa viaxe inaugural o 14 de xuño de 1911, e nesta viaxe consumiu 650 toneladas de carbón cada 24 horas cunha media de velocidade de 21,7 nós, comparado ás 1000 toneladas de carbón cada 24 horas que consumían o Lusitania e o Mauretania. O seu primeiro capitán foi Edward John Smith, quen o comandou desde xuño de 1911 ata o 30 de marzo de 1912, para tomar logo o seu último mando no Titanic nas súas probas de mar e na viaxe inaugural. O Olympic e o Titanic anunciaban a era dos súper transatlánticos. O Olympic era case tan luxoso coma o seu irmán o Titanic, desprazaba 1004 toneladas menos que este e era máis sobrio, ademais, a cuberta de paseo A era completamente aberta, a diferenza da cuberta A do Titanic que era pechada nun 50% (un arranxo de último momento polo seu construtor Thomas Andrews, quen desexaba que os pasaxeiros puideran desfrutar dunha cuberta de paseo protexida das frías tormentas do Atlántico norte). miniatura|O Olympic sometido a probas de navegabilidade no [[mar de Irlanda, c. maio/xuño de 1911.|alt=]] miniatura|190x190px|Fotografías que documentan os danos que sufriu o Olympic (esquerda) e o Hawke (dereita) despois da súa colisión.
O 20 de setembro de 1911, o Olympic tivo un incidente cun buque de guerra, o HMS Hawke, que acercóuselle demasiado (atraído pola turbulencia xerada polo Olympic) e golpeou o seu casco abrindo un gran burato nos camarotes de terceira clase polo lado de estribor, motivo polo que tivo que volver a Belfast para ser arranxado.
Desastre do Titanic
O 14 de abril de 1912, o Olympic, baixo o mando de Herbert Haddock, recibiu os sinais de socorro do seu irmán o Titanic, pero estaba a 500 millas de distancia polo que non puido prestar axuda.
Logo da traxedia do Titanic, o Olympic tivo que ocuparse da tarefa de recoller os botes salvavidas do Titanic, que foran recuperados polo RMS Carpathia e deixados en Nova York. Estes botes foron, unha vez que se lles quitou o nome "TITANIC"; empregados para aumentar a capacidade de salvamento do Olympic.
Primeira guerra mundial
alt=|miniatura|205x205px|O Olympic coa pintura de camuflaxe.|esquerda Ó comezo da primeira guerra mundial foi confiscado pola Royal Navy, o seu nome cambiouse a HMT (His Majesty's Transport) Olympic, foi pintado de camuflaxe antisubmarino e serviu coma transporte de tropas. O Olympic xuntouse co seu irmán mais novo, o HMHS Britannic, que servía como barco hospital no mar Mediterráneo para transporte de feridos. Logo comenzou a transportar tropas canadenses e a finais de 1916 xa completara as 10 viaxes entre Canadá e Europa. Máis tarde faría o traxecto Estados Unidos - Europa coa mesma finalidade.
En outubro de 1914, rescatou aos tripulantes do HMS Audacious, un barco de guerra británico afundido a causa do choque cunha mina.
O 12 de maio de 1918, afundiu o submarino alemán SM U-103, que lle atacara lanzándolle un torpedo que fallou, ao comprobar isto emerxeu coa idea de atacar o buque a canón, pero o capitán do Olympic, Bertram Fox Hayes, constituíu manobrar, arremeteu e afundiu o submarino.
Rematada a guerra en novembro de 1918, máis tarde regresou a Belfast en agosto de 1919 para a súa restauración, e volveu ao servizo de liña en 1920.
Últimos anos de servizo e despezamento
miniatura|170px|O Olympic (esquerda) e o [[RMS Mauretania|Mauretania (dereita) en Southampton en 1935 agardan a súa última viaxe ao seu despezamento.]] Nos últimos anos da súa carreira, o Olympic tivo un incidente moi grave. O 15 de maio de 1934, debido á néboa ese día, chocou contra o buque-faro Nantucket LV-117, matando a sete dos seus once tripulantes.
Non obstante, chamóuselle o "Vello Confiable" (alcume para atraer pasaxeiros), e despois de 24 anos de servizo, realizou a súa última viaxe a Nova York en marzo de 1935.
Debido aos seus anos e baixo financiamento, o Olympic foi retirado do servizo e foi vendido por 100.000 £ a Sir John Jarvis para comezar a ser despezado parcialmente en Jarrow (Inglaterra), sendo remolcado ao estaleiro de Thomas W. Ward en outubro dese mesmo ano. En 1937, os seus restos foron remolcados ata Inverkeithing (Escocia) para ser finalmente desmantelados.
Poghos Marowshean
Poghos Marowshean (en Պօղոս Մարուշեան, Pòġos Marowšean (ISO 9985) ), nado en Constantinopla o 16 de maio de 1776 e finado o 3 de agosto de 1846, foi un eclesiástico católico armenio, arcebispo de Constantinopla dende 1838 até o seu pasamento.
Traxectoria
O 19 de agosto de 1832 foi nomeado arcebispo coadxutor de Constantinopla e arcebispo titular de Chalcis in Syria. Recibiu a consagración episcopal de mans do prefecto da Congregación para a Propagación da Fe Carlo Maria Pedicini, e tendo como co-consagradores principais a Giovanni Giacomo Sinibaldi e a Costantino Patrizi Naro.
O 9 de abril de 1838 sucedeu como arcebispo de Constantinopla a Anton Nowrichean. Tivo como coadxutor a Anton Hasownean. Durante o seu pontificado o seminario arcebispal foi destruído no incendio de 1839. Finou o 3 de agosto de 1846.
Gediminas Žylė
Gediminas Žylė, nado o 24 de novembro de 1988 en Vilnius, é un xogador profesional de baloncesto lituano.
Traxectoria
O 30 de xullo de 2015, anunciouse a fichaxe de Žylė polo Básquet Coruña da Liga LEB Ouro. Tras unha segunda parte da tempada moi notable, o club coruñés anunciou a renovación de Žylė por unha tempada máis. Nesta segunda tempada, Žylė acadou 11.1 puntos e 3.8 rebotes por encontro.
Para a tempada 2017/18, Žylė asinou co Iberostar Palma da LEB Ouro, facendo 10.1 puntos e 4.2 rebotes por partido. A tempada seguinte, Žylė fichou polo Club Melilla Baloncesto, pero en maio de 2019 mancouse o tendón rotuliano do xeonllo esquerdo e despediuse da tempada.
Tras máis dun ano de recuperación do seu xeonllo, Žylė volveu ó Básquet Coruña para a tempada 2020/21.
Calo, Calo, Vimianzo
Calo é un lugar da parroquia do Calo no concello coruñés de Vimianzo na comarca da Terra de Soneira. Tiña 112 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 57 homes e 55 mulleres.
Gay-friendly
miniatura|Club gay en Puerto Vallarta ([[Xalisco).]] A expresión inglesa gay-friendly (traducida ó galego como simpatizante LGTB) fai referencia a lugares, políticas, persoas ou institucións que buscan activamente crear unha contorna amigable cara á xente GLBT. Este é un concepto moi estendido nos últimos anos do século XX nos Estados Unidos e actualmente está estendido o seu uso en moitos países.
Lugares gay-friendly
Algúns lugares son historicamente considerados gay-friendly: cidades como Ámsterdan ou San Francisco, barrios como o Soho en Londres, o Village neoiorquino, illas gregas como Mykonos ou Lesbos, Eivisa, Sitges ou máis recentemente os barrios de Chueca en Madrid ou o Gayxample en Barcelona.
A maioría das cidades contan con locais de ocio ou tendas consideradas gay-friendly. Ás veces, un xeito empregado por estes lugares para seren recoñecidos como tal é mostrando un adhesivo coa bandeira multicolor nun lugar visible.
Estación de Oza dos Ríos
Oza dos Ríos é unha estación de tren de Adif situada na vila de Oza, no concello de Oza-Cesuras, provincia da Coruña. Ten servizos de media distancia operados por Renfe.
Situación ferroviaria
A estación atópase no punto quilométrico 515,3 da liña férrea de ancho ibérico que une León e A Coruña, entre as estacións de Cesuras e Betanzos-Infesta. O tramo é de vía única e está sen electrificar.
Historia
A estación foi inaugurada o 10 de outubro de 1875 coa o apertura do tramo A Coruña-Lugo da liña férrea que pretendía unir Palencia coa Coruña. A Compañía dos Ferrocarrís de Asturias, Galicia e León foi a encargada das obras. Dita compañía creouse para continuar coas obras iniciadas por Noroeste e xestionar as súas liñas ante a quebra da mesma. Con todo a situación financeira desta última tamén se volveu rapidamente delicada sendo absorbida por Norte en 1885. En 1941, a nacionalización do ferrocarril en España supón a desaparición desta última e a súa integración na recentemente creada Renfe.
Media distancia
Actualizado a 18 de xuño de 2016.
Trofeo Teresa Herrera Feminino
O Trofeo Teresa Herrera Feminino é un torneo de fútbol feminino de carácter amigábel que ten lugar cada ano na cidade da Coruña, desde 2013.
Historia
O torneo naceu en 2013, organizado polo Concello da Coruña, como a versión feminina do histórico Trofeo Teresa Herrera que levaba disputándose dende 1946. A primeira edición enfrontou a dous equipos coruñeses, o Victoria CF e o Orzán SD, o 7 de outubro de 2013 no campo Rodrigo García Vizoso da Grela. Gañou por 3 goles a cero o Victoria, que revalidou o título ao ano seguinte fronte ao Boavista FC portugués, xa en Riazor.
En 2015 participou por primeira vez un equipo da Primeira División, o Rayo Vallecano, que goleou por 7-0 ao Victoria CF. Ao ano seguinte a gran novidade foi o Deportivo da Coruña Feminino, unha sección do club que se acababa de recuperar despois de décadas de ausencia. As branquiazuis conseguiron o título despois de derrotar na quenda de penaltis ao Villarreal. En 2017 e 2018 as vencedoras foron as xogadoras do Athletic de Bilbao, derrotando pola mínima nas dúas ocasións ao Deportivo, que caeu tamén en 2019 fronte ao UD Granadilla Tenerife (1-5).
En 2020 a pandemia de COVID-19 paralizou as competicións deportivas en case todo o mundo e cando estas regresaron fixérono a porta pechada ou con importantes restricións de capacidade. Con esta situación parecía que o ano remataría sen Teresa Herrera, pero en decembro anunciouse que, ao igual que o trofeo masculino, o feminino celebraríase o día 20, entre o Victoria CF e o Deportivo Feminino B, debido a que o primeiro equipo tiña partido de liga. O triunfo foi para o filial branquiazul despois de empatar a un gol e chegar aos penaltis.
Celeiros, San Vitoiro da Mezquita, A Merca
Celeiros é un lugar da parroquia de San Vitoiro da Mezquita no concello ourensán da Merca na Comarca da Terra de Celanova. Tiña 4 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 1 era home e 3 mulleres.
Nogaredo, Brates, Boimorto
Nogaredo é un lugar da parroquia de Brates no concello coruñés de Boimorto na comarca de Arzúa. Tiña 52 habitantes no ano 2018 segundo datos do INE, dos cales 26 eran homes e 26 eran mulleres.
Manohla Dargis
Manohla Dargis, nada en 1961 é a principal crítica cinematográfica de The New York Times, xunto con A.O. Scott. Foi anteriormente crítica principal para Los Angeles Times, editora e crítica da sección de cine na Weekly e crítica de cine en The Village Voice, onde comezou a súa carreira en 1987. Escribiu para diversas publicacións, entre as que se inclúen Film Comment e Sight and Sound. Escribiu a monografía sobre o filme de Curtis Hanson: L.A. Confidential, para o British Film Institute e ten unha entrada en American Movie Critics: An Anthology From the Silents Until Now, un libro editado por Phillip Lopate e publicado pola editorial Library of America. Dargis creceu no East Village de Manhattan e mostrou o seu temperán amor pola cinematografía a través da asistencia regular ó St. Mark’s Cinema e ó Theater 80. Está casada co restaurador Lou Amdur.
As Casas Novas, Dumpín, Castro de Rei
As Casas Novas é un lugar da parroquia de Dumpín no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 22 habitantes (12 homes e 10 mulleres).
Juan Pardo
Juan Ignacio Pardo Suárez, nado en Palma o 11 de novembro de 1942, é un cantante galego de orixe mallorquina, máis coñecido como Juan Pardo.
Primeiros anos
Aínda que é mallorquín de nacemento, Juan Pardo criouse en Ferrol, Galiza. O seu pai, almirante da Armada, quería que Juan ingresara na Escola Naval, pero foi rexeitado porque é daltónico. Estudou no colexo Tirso de Molina, dos Padres Mercedarios, en Ferrol.
Matrimonio e fillos
Estivo casado coa cubana Emy de la Cal (1970-1983), con quen tivo dúas fillas: Teba Pardo (nada en 1971) e Lys Pardo (nada en 1975).
In Plenty and In Time of Need
In Plenty and In Time of Need é o himno nacional de Barbados. Foi escrito por Irving Burgie (1926-) e a música é obra de C. Van Roland Edwards (1912–1985). A canción foi adoptada oficialmente cando se tornou independente en 1966.
Juan Pardo
Traxectoria
A súa carreira profesional comezou nos Vándalos. Logo formou parte do grupo Los Pekenikes (1963). Máis tarde foi cantante en Los Brincos (1965). Aquí coñeceu a Antonio Morales, que 2 anos máis tarde marcharon do grupo e formaron o dúo Juan y Junior.
As súas discrepancias con Junior levaron á disolución do grupo comezando a súa carreira en solitario en 1969. Ninguén logrou superalo na lista de éxitos dese ano con "La charanga". Ten cancións en galego.
In Plenty and In Time of Need
Letra
In plenty and in time of need
When this fair land was young
Juan Pardo
Traxectoria
Juan Pardo dedicou unha gravación enteira á literatura galega no disco titulado Galicia, miña nai dos dous mares. Tendo en conta que se editou nunha época tan convulsa como mediados dos setenta, o traballo sorprendía pola claridade temática de cancións como "A fala e falade galego", baseado nunha poesía de Eduardo Pondal, "Na morte de Castelao" con versos de Ramón Cabanillas e incluso unha versión do Himno galego. Moi diferente dos seus inicios como estrela do pop estatal.
Varios cantantes de fala hispana gravaron os seus éxitos, como a española Rocío Jurado (coa que gravou a dúo, a súa canción "¿Por que me habrás besado?"), Yolanda Del Río, Manolo Galván etc. Entre as súas cancións, atópanse: "Abrazadito a la luna", "Gallo de pelea" ou "Anduriña". Ademais de cantante, é produtor e compositor.
In Plenty and In Time of Need
Letra
Our brave forefathers sowed the seed
From which our pride has sprung
A pride that makes no wanton boast
Of what it has withstood
That binds our hearts from coast to coast
The pride of nationhood
Refrán:
We loyal sons and daughters all
Do hereby make it known
These fields and hills beyond recall
Are now our very own
We write our names on history's page
With expectations great
Strict guardians of our heritage
Firm craftsmen of our fate
The Lord has been the people's guide
For past three hundred years.
With Him still on the people's side
We have no doubts or fears.
Upward and onward we shall go,
Inspired, exulting, free,
And greater will our nation grow
In strength and unity. Refrán
Pobo quileute
Os quileutes, tamén coñecidos como quillayute, son un pobo indíxena americano que habita no oeste do estado de Washington, nos Estados Unidos, e cuxa poboación actual rolda as 2000 persoas. Son unha tribo recoñecida federalmente que reside na Reserva Quileute.
O pobo quileute foi recluído na reserva india Quileute logo de asinar o tratado de Quinault en 1855. A súa reserva atópase na parte suroeste do condado de Clallam, Washington, na desembocadura do río Quillayute na costa do Pacífico. O principal centro de poboación da reserva é a comunidade de La Push, Washington. Segundo o censo de 2000 arredor de 371 persoas viven dentro da reserva, a cal ten unha área de 4.061 km².
miniatura|200px|Reserva quileute.
Pardavedra, Pardavedra, A Bola
Pardavedra é un lugar da parroquia de Pardavedra no concello ourensán da Bola na comarca da Terra de Celanova. Tiña 24 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 14 eran homes e 10 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 25 habitantes (14 homes e 11 mulleres).
Magro, Calo, Vimianzo
Magro é un lugar da parroquia de Calo no concello coruñés de Vimianzo na comarca da Terra de Soneira. Tiña 30 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 13 homes e 17 mulleres.
Por este lugar pasa a 4ª etapa da ruta de sendeirismo do Camiño dos Faros.
Canon EOS-1Ds
miniatura|dereita|Corpo dunha cámara Canon EOS-1Ds
A Canon EOS-1Ds é unha cámara dixital profesional de fotograma completo DSL feita por Canon e que saíu ó mercado o 24 de setembro de 2002. Conta cun sensor CMOS de 11,1 megapíxeles. Ten dous modos de auto foco e unha opción de enfoque manual. As dimensións son 156 milímetros de longo, 157.6 milímetros de alto e 79.9 milímetros de fondo, pesa 1.265 gramos. Ten unha conexión Firewire que permite unha velocidade de 50 Mbps no proceso de transferencia das imaxes ó ordenador.
Barán, Paradela
San Pedro de Barán é unha parroquia do concello de Paradela na comarca de Sarria, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 129 habitantes, deles 64 eran homes e 65 eran mulleres, o que supón unha diminución de 2 habitantes en relación ao ano anterior, 2006. En 2021 tiña 114 habitantes segundo o INE.
Patrimonio
O Castro de Barán, onde se atoparon valiosos restos en 1930.
A igrexa parroquial de San Pedro de Barán é barroca do século XVIII. No lintel aparece a data de 1786. O retablo maior é do século XVI. A nave é a dúas augas, con entaboado abovedado; o frontispicio esvelto, porta alintelada, ventanal cadrado, espadana a dous vans protexidos por balaustrada de granito e acripterios elegantes. Ten unha pía bautismal con gallóns oblicuos.
Juan Miguel Diz Guedes
Juan Miguel Diz Guedes, nado en Tui o 24 de outubro de 1953, é un político galego.
Traxectoria
Licenciado en dereito, foi alcalde de Tui (1987-1990) por Unión Tudense, deputado no Parlamento de Galicia (1990-1996) polo PPdeG, conselleiro de Xustiza e Interior (1993-1996). En maio de 1996, foi designado Delegado do Goberno en Galicia, cargo que exerceu ata que foi nomeado, en xuño do 2000, conselleiro sen carteira para Relacións Institucionais. Desencadeada a denominada crise das vacas tolas, asumiu a titularidade da Consellería de Política Agroalimentaria e Desenvolvemento Rural (2001-2004) tras o cesamento de Cástor Gago. Regulou as agrupacións de defensa sanitaria gandeira en Galicia (Decreto 91/2001 de 19 de abril), redactou o proxecto de lei polo que se regula a promoción e defensa da calidade agroalimentaria, reformou a Lei de Concentración Parcelaria mediante a Lei 1/2001, do 10 de setembro, aumentou a superficie cualificada para proxectos de agricultura ecolóxica, elaborou a Estratexia galega de desenvolvemento rural cubrindo a totalidade do territorio con programas xestionados por grupos de acción local coa Axencia Galega de Desenvolvemento Rural, creada durante o seu mandato, e formulou o Programa de Investigación e Desenvolvemento Agrario
Continuou a súa actividade política en Tui, e foi elixido concelleiro nas eleccións municipais de 2007 por Tudense Unidos Independentes, manténdose na corporación ata 2011. En 2018 afiliouse a Cidadáns, e nas municipais de 2019 foi elixido concelleiro na lista electoral dese partido, encabezada por el. En xuño de 2020 anunciou que deixaba a vida política por motivos persoais.
Linguas indoeuropeas
[[Ficheiro:Indo-European branches map.svg|miniatura|350px|Distribución actual das linguas indoeuropeas en Eurasia:
]] En lingüística, desígnase por linguas indoeuropeas a unha familia de linguas que teñen unha orixe común, o protoindoeuropeo, que se falou alá polo 5000 a.C. (moito antes da invención da escrita) nun territorio próximo ao mar Negro. Agrupan preto dun milleiro de linguas faladas hoxe en día por tres mil millóns de individuos en todos os continentes (sobre un 40-45% da poboación mundial.
O indoeuropeo é unha familia lingüística ampla que engloba a maior parte das linguas europeas antigas e actuais. Ten este nome porque a rexión xeográfica na que se teñen desenvolvido estas linguas esténdese desde a Europa ata a India setentrional. Son preto de 450 linguas, faladas actualmente por 3.000 millóns de persoas en todo o mundo. Este termo, orixinalmente lingüístico, aplícase tamén á cultura da que se cre que parten todas estas linguas, e que se localiza na rexión do mar Negro arredor do V milenio a.C.
A existencia desta familia lingüística propúxose a finais do século XVIII. William Jones, un xuíz británico na India, observou as semellanzas consistentes que se daban entre o sánscrito, o grego, o persa e o latín. Estimouse que estas afinidades só se podían deber a unha orixe común. Á lingua da que derivaban chamóuselle primeiro indoxermánico, durante un tempo indoario e finalmente indoeuropeo, conforme se ampliaba o número de linguas que mostraban esas semellanzas sistemáticas. Cando a arqueoloxía sacou á luz textos escritos en linguas anteriormente descoñecidas, como as anatolias e as tocarias, probouse que tamén compartían este parentesco común.
As linguas indoeuropeas son xeralmente clasificadas en grandes grupos pero unha das distincións máis importantes concirne á oposición entre as linguas satem no leste (grupos baltoeslavo, indoiranio e armenio) e as linguas centum no oeste (grupos grego, itálico, céltico e xermánico), en razón do diferente tratamento dos sons velares en preindoeuropeo. Á parte están os grupos anatolio, tocario e albanés. Esta división entre centum e satem é a clásica dentro da gramática histórica, aínda que hoxe a tendencia é a non tela en conta.
miniatura|300px|Linguas indoeuropeas
O indoeuropeo
Chámase indoeuropeo común, ou simplemente indoeuropeo (abreviado habitualmente como IE) a unha lingua prehistórica reconstruída a partir da comparación entre as linguas antigas e actuais das que estas proveñen. O indoeuropeo, que nunca foi escrito, é a lingua suposta que está nas orixes de todas as linguas indoeuropeas. O método que permitiu reconstruír esta protolingua repousa esencialmente sobre a lingüística comparada, na que a fonética histórica ten un papel fundamental.
A descuberta deste grupo débeselle a Marcus Zuerius van Boxhorn, aínda que o seu traballo non chamou a atención dos seus contemporáneos e o mérito recae sobre William Jones.
O pobo
O adxectivo indoeuropeo serve tamén para designar os pobos que utilizaban as linguas indoeuropeas, e en concreto os pobos da Antigüidade (como os hititas, os gregos, os arios ou indoiranios, os celtas etc).
Sobre a localización do pobo prehistórico que falaba o indoeuropeo común non hai un acordo xeralmente admitido. As teses mellor argumentadas son as seguintes:
A tese de Marija Gimbutas goza hoxe en día de maior aceptación debido a que:
Reconstrución do indoeuropeo
Non se pode reconstruír máis do que un esqueleto da lingua na súa fonoloxía, léxico e morfoloxía, principalmente. As investigacións actuais tentan recuperar determinados puntos de sintaxe e de poética e non unha descrición precisa. Dado que non fican restos documentais de ningún tipo, todas as reconstrucións son hipotéticas e por esa razón as formas do indoeuropeo débense escribir precedidas dun asterisco, que indica o seu carácter suposto e non testemuñado.
Existen varias maneiras de notar os étimos segundo o seu grao de precisión. Por exemplo, a palabra que significa "nai" pódese escribir como *mātēr ou, con máis precisión (e seguindo as teses laringalistas), méħ2tēr (ou ben, con outras convencións tipográficas, méH2tēr, méh2tēr). Isto resulta máis claro co étimo de "sol": séh2-ul, *séħ2-ul, *sāul- etc.