cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Macroscelídeos
A dos macroscelídeos (Macroscelidea) é unha orde de mamíferos placentarios afroterios coñecidos vulgarmente como musarañas elefante.
Comprende 16 especies vivas agrupadas en 4 xéneros nunha única familia actual, a dos macroscelídidos (Macroscelididae).
Son pequenos animais cun fociño longo e patas traseiras alongadas, que viven no solo e se alimentan principalmente de insectos. Todas as especies da orde habitan no continente africano.
Antigamente incluíanse na orde dos insectívoros, hoxe en desuso, xunto aos ourizos, musarañas e toupas.
Características
As musarañas elefante teñen un certo parecido coas musarañas, pero son de maior tamaño. Alcanzan unha lonxitude corporal de 10 a 31 cm e teñen unha cola de 8 a 25 cm de longo. O seu peso varia entre os 25 e os 280 g. Porén, os máis grandes rincocións (Rhynchocyon) poden alcanzar un peso de até 700 g.
A pelaxe no dorso varía, dependendo do seu hábitat, desde un gris amarelado até un café avermellado. Os rincocións e o petródomo (Petrodromus tetradactylus) teñen, ademais, raias e manchas na pelaxe. A superficie ventral é dunha cor máis clara, maioritariamente branca ou gris clara.
Estes animais teñen ollos grandes e redondos, e un fociño móbil moi alongado en forma de trompa.
Teñen as patas longas e delgadas. As patas traseiras son máis longas que as dianteiras. Os dedos polgares son moi pequenos ou faltan completamente. As patas traseiras están concibidas para avanzar a saltos. Como moitos outros mamíferos, as musarañas elefante páranse e camiñan apoiándose nos dedos das súas patas (dixitígrados).
Posúen unha longa cola, case pelada, que ten certo parecido á dunha rata.
As musarañas elefante marcan o seu territorio coas secrecións que producen coas glándulas odoríferas da parte inferior da cola, e con outras glándulas situadas nas patas, peito e ano.
As femias teñen de dous a tres pares de mamas.
Orde
A orde foi fundada en 1956 polo zoólogo británico Percy M. Butler (1912 - 2015).
Etimoloxía
Os nomes da orde, e da familia, derivan do nome do seu xénero tipo, Macroscelides, coas desinencias do latín científico -idea e ´-ídae, respectivamente (ambos os elementos derivan do grego antigo εἴδος eídos, "aspecto", "aparencia", "forma").
Clasificación
A orde, e a súa única familia comprende actualmente 16 especies divididas en 4 xéneros:
Distribución e hábitat
As musarañas elefante só se encontran no continente africano, principalmente en África central, oriental e meridional. A súa área de distribución esténdese desde Somalia, o sur do Sudán e a República Democrática do Congo até Suráfrica. Só unha especie, o asarfif ou musaraña elefante norteafricana (Elephantulus rozeti), vive no noroeste do continente, entre Marrocos e Libia.
Estes animais habitan nunha gran variedade de hábitats, desde desertos e terreos rochosos até sabanas e selvas tropicais.
Beagle
miniatura|250px|Can beagle. O beagle é unha raza de can de caza orixinaria do Reino Unido coas patas musculosas, orellas longas e pelaxe sueva e curto. O nome da raza ten dúas posibles orixes. Por unha banda é considerada unha derivación da palabra celta beag que significa "pequenos", mentres que por outra banda se di que provén da palabra francesa begueule que significa "abrir boca", quizais, en referencia ó balbordo que produce en grupo. Son cans de caza creados para perseguiren as presa no campo, o que os converte en animais enerxéticos, independentes, extravertidos e teimosos. Malia que os cans tipo beagle existen dende hai máis de 2 500 anos, a raza moderna foi desenvolvida na década de 1830 a partir de varias razas.
Son beagles notables o can Snoopy, protagonista da serie de banda deseñada Peanuts de Schultz, considerado o beagle máis famoso do mundo, e Gromit (animación stop motion).
Historia
Cans semellantes ós modernos beagles poden rastrexarse até a Antiga Grecia no século -V. Xenofonte de Atenas, nado no -430, na súa Cynegeticus fai referencia a un can de caza que emprega o seu olfacto para perseguir lebres. Os cans de caza pequenos son mencionados nas Leis do Bosque de Canuto o Grande que os eximía da ordenanza que obrigaba a mutilar un pé a todos os cans quen de cazar cervos deberían ter un pé mutilado. De seren xenuínas, estas leis confirmarían que os cans tipo beagle estaban presentes en Inglaterra antes de 1016, pero crese que estas leis foron escritas na Idade Media para darlle un senso de antigüidade e tradición ás Leis do Bosque.
Ortoá
O topónimo galego Ortoá  pode referirse a:
IFA Premiership
A IFA Premiership (coñecida por razóns de patrocinio como Carling Premiership e moitas veces referida como Irish League) é a máxima competición de fútbol profesional en Irlanda do Norte. A competición é organizada pola Asociación Irlandesa de Fútbol. Substitúe dende o 2008 á Irish Premier League, anterior campionato do país e segunda liga máis antiga do mundo por detrás da Scottish Premier League.
Trátase da primeira liga da illa de Irlanda, sendo a súa primeira edición en 1890. En 1921 pasou a ser a liga de Irlanda do Norte cando a República de Irlanda se independizou e pasou a disputar a Liga do Estado Libre (actual League of Ireland Premier Division). No campionato norteirlandés permaneceron tódolos clubs do país ata 1972, cando o Derry City F.C. abandonou o seu esquema para pasar en 1984 a xogar a liga irlandesa.
Ao longo da súa historia o campionato contou cunha presenza maioritaria de equipos de Belfast, e catro formacións (Linfield, Glentoran, Cliftonville e Lisburn Distillery) teñen disputado tódalas tempadas. O equipo que máis veces gañou a competición foi o Linfield, cun total de 49 títulos.
Formato
A tempada da liga norteirlandesa celébrase dende agosto ata maio, do mesmo xeito que a meirande parte dos campionatos británicos. A competición dispútase nun formato de tres voltas entre os 12 equipos que forman a primeira categoría, cunha puntuación en base ás regras da UEFA, con 3 puntos para o vencedor, ningún para o perdedor e 1 en caso de empate. Ao finalizar as tres roldas, os seis primeiros clasificados xogan entre si a unha soa volta, mentres que os seis últimos fan o mesmo. En total, cada equipo disputa 38 partidos ao finalizar a tempada.
O equipo que finaliza na primeira posición proclámase campión de Liga, mentres que o último descende á segunda categoría, de carácter semiprofesional e coñecida como IFA Championship. Se dous equipos empatan a puntos, prodúcese un desempate mediante a diferenza de goles ou, só en caso de persistir, polo maior número de goles anotados. O penúltimo clasificado disputa un partido de promoción fronte ao segundo clasificado da segunda categoría. Amais, para manter a praza na máxima categoría é preciso cumprir unha serie de requirimentos que certifiquen a viabilidade da formación.
O campionato sempre se disputou nos meses dende outono ata primavera, a diferenza do campionato da República de Irlanda que se disputa nos meses de verán. Os partidos adoitan xogarse os sábados pola tarde, con encontros ocasionais os venres e mércores, e son tradicionais as xornadas nas festividades dos Bank holiday: o 26 de decembro (Boxing Day), Aninovo, e xoves de Pascua.
Competicións europeas
O campión de liga clasifícase para a UEFA Champions League, e parte dende a primeira fase da rolda de clasificación. O segundo clasificado xoga a UEFA Europa League a partir da primeira rolda de clasificación, mentres que o campión da Copa de Irlanda do Norte faino dende a segunda rolda de clasificación. Amais, os dous primeiros clasificados xogan a Setanta Cup que enfronta aos mellores equipos de Irlanda do Norte contra os mellores da República de Irlanda.
Historia
O fútbol chegou á illa de Irlanda en 1878, cando dous equipos escoceses, o Queen's Park e o Caledonians, disputaron un partido de fútbol no campo de crícket de Ballynafeigh, en Belfast. Dous anos despois, o 18 de novembro de 1880, fundouse no Queens Hotel de Belfast a Asociación Irlandesa de Fútbol (IFA), cuxo primeiro secretario foi John M. McAlery.
Logo de organizarse distintos partidos non oficiais, a Asociación comezou o 9 de abril de 1881 o primeiro campionato oficial, o torneo de Copa. Tamén se disputou o primeiro partido oficial da selección irlandesa fronte a Inglaterra, cunha avultada derrota por 13-0. Finalmente, en 1890 constituíuse o primeiro campionato de liga profesional da illa, unha semana despois de constituírse a liga escocesa. O torneo denominouse Liga Irlandesa (Irish League), contou con oito equipos de Belfast e arredores, e o seu primeiro campión foi o Linfield FC.
Nas seguintes tempadas, houbo un claro dominio dos equipos de Belfast, e non foi ata 1952 cando un equipo que non era desa cidade, o Glenavon FC de Lurgan, se proclamou campión. O campionato non foi alleo ao conflito de Irlanda do Norte e o Derry City F.C., campión en 1965, renunciou á liga tras prohibírselle xogar no seu campo, o Brandywell Stadium, por razóns de seguridade, pasando a competir a partir de 1984 na liga da República de Irlanda.
A partir de 1995 introduciuse unha segunda división, formada por equipos afeccionados e semiprofesionais, polo que o campionato dividiuse en dúas partes: a Premier e a First Division. Non obstante, a deterioración do nivel do fútbol irlandés provocou que no 2003 a IFA se fixera cargo dos campionatos de liga, unindo a tódolos equipos profesionais nunha única división formada por 16 clubs e creando categorías intermedias.
Reestruturación do campionato
No 2008 a Asociación Irlandesa de Fútbol anunciou unha reestruturación do campionato profesional a partir da tempada 2008-09. O torneo pasou a denominarse IFA Premiership, reduciu o número de participantes a 12 clubs, e modificaba os requirimentos para poder optar a unha praza na máxima categoría. Amais de basearse na tempada 2007-08, a federación tomou os datos de cada equipo nas dúas tempadas anteriores para escoller quen comezaban dende a primeira división.
Amais, a IFA outorgaba distintos puntos a cada equipo en base a varios criterios: resultados deportivos en competicións nacionais, internacionais e plans deportivos (450 puntos), apoio de institucións e finanzas (200 puntos), infraestruturas e estadio (150 puntos), persoal (100 puntos), planificación económica e asistencia ao campo (50 puntos cada un). A Federación foi moi escrupulosa cos prazos, ata o punto de que o Portadown FC foi descendido á segunda categoría por entregar a documentación con media hora de atraso. O primeiro campión baixo o novo sistema foi o Glentoran FC.
Títulos
Na tempada 1905-06, Cliftonville e Distillery tiveron que compartir o campionato de liga ao empatar na clasificación e en dous partidos de playoff polo título.
Medios
A Asociación Irlandesa de Fútbol mantén acordos coa televisión por cable Sky Sports para a retransmisión dos partidos de liga ata 2012. Amais, as canles en aberto UTV e BBC (na súa desconexión rexional) emiten amplos resumos dos partidos e programas especiais sobre o campionato. Ao negociar a federación norteirlandesa coas televisións, os clubs están obrigados a formar un grupo común de negociación.
Patrocinio
O actual patrocinador da liga é Carling, unha marca de cervexa. A empresa paga 80.000 libras esterlinas cada ano por dar o seu nome ao campionato.
Linguas algonquinas
As linguas algonquinas son unha subfamilia das linguas indíxenas de América que inclúe moitas das linguas da familia álxica. É preciso distinguir o nome da familia da lingua algonquina próxima á lingua ojibwa (Chippewa), que forma parte da familia. O termo "algonquino" podería derivar da verba da tribo maliseet elakómkwik (pronunciada ɛlæˈɡomoɡwik), "son os nosos parentes/aliados". Varias linguas algonquinas extinguíronse.
O territorio dos falantes algonquinos abranguía dende a costa leste de América do Norte até as Montañas Rochosas. A protolingua da cal descenden tódalas pólas da familia, o protoalgonquino, falouse hai 2.500 ou 3.000 anos. Non existe consenso científico sobre o territorio no cal se falou esta protolingua.
División
A seguinte lista é unha clasificación das linguas segundo Goddard (1996) e Mithun (1999). As extintas están marcadas cunha †.
Antonio Mourelos
Antonio Mourelos Vázquez, nado en Lugo o 12 de xullo de 1959, é un actor galego de cine, dobraxe e televisión. En 2011 foi elixido presidente da Academia Galega do Audiovisual.
Acadou o Premio Mestre Mateo á mellor interpretación masculina secundaria en 2003 e 2012.
Xunta Democrática
Xunta Democrática foi un organismo creado en 1975 polo Partido Comunista de Galicia (PCG) como reflexo da Junta Democrática promovida polo PCE no ámbito estatal.
Non conseguiu apoios entre outras forzas e integrouse posteriormente na Táboa Democrática de Galicia. Tivo un programa reformista, defendendo a necesidade de que a monarquía se sometese a referendo.
Enfermidade polo virus Marburg
A enfermidade polo virus Marburg (ICD-10), tamén chamada febre hemorráxica de Marburgo é unha febre hemorráxica viral causada polos virus Marburg (MARV) e Ravn (RAVV), pertencentes á especie Marburg marburgvirus. Os síntomas clínicos da febre de Marburgo son case indistinguibles dos da enfermidade polo virus Ebola. O nome da enfermidade e a do virus derivan da cidade alemá de Marburgo, onde se deron os primeiros casos da doenza.
Signos e síntomas
Os estudos máis detallados da frecuencia, comezo e duración dos signos e síntomas da enfermidade polo virus Marburg realizáronse entre 1998–2000 durante o gromo debido conxuntamente aos virus MARV e RAVV. As manifestacións hemorráxicas típicas desta doenza son erupcións maculopapulares, petequias, púrpura, equimoses, e hematomas (especialmente arredor dos lugares onde se practicaron inxeccións). Porén, estas hemorraxias non orixinan unha hipovolemia e non son a causa da morte, xa que esta se debe a unha síndrome de disfuncións orgánicas múltiples causadas pola redistribución de fluídos, hipotensión, coagulación intravascular diseminada e necrose de tecidos focal.
As fases clínicas da febre hemorráxica de Marburgo descríbense a continuación, pero as fases poden solaparse debido á variabilidade entre casos.
Causas
A enfermidade polo virus Marburg está causada por dous virus chamados virus Marburg (MARV) e virus Ravn (RAVV) clasificados na especie Marburg marburgvirus, xénero Marburgvirus, familia Filoviridae, orde Mononegavirales.
Os marburgvirus son endémicos de terras boscosas áridas de África ecuatorial. A maioría das infeccións por marburgvirus foron repetidamente asociadas con persoas que visitaban covas naturais ou traballaban en minas. En 2009, illáronse MARV e RAVV infecciosos de morcegos da froita exipcios da especie Rousettus aegyptiacus capturados en covas. Este illamento suxire fortemente que os morcegos da froita do Vello Mundo están implicados no mantemento natural dos marburgvirus e que a visita de covas ou minas onde viven morcegos é un factor de risco para as infeccións por marburgvirus. Son necesarios máis estudos para establecer con seguridade se os morcegos Rousettus aegyptiacus son os hóspedes reais ou se son só hóspedes intermedios que foron infectados por outros animais. Outro factor de risco é o contacto con primates non humanos, aínda que só un gromo desta febre hemorráxica (o de 1967) se debeu ao contacto con monos infectados. Finalmente, outro importante factor de risco é o contacto sen protección con pacientes que teñan a enfermidade, polo que os traballadores sanitarios deben usar un equipamento protector persoal axeitado.
A diferenza do que ocorre coa enfermidade polo virus Ebola, que foi asociada con períodos de fortes precipitacións despois de períodos longos de seca, os factores que inician o espallamento dos marburgvirus nas poboacións humanas non están descritos aínda.
Diagnose
A enfermidade polo virus Marburg é clinicamente indistinguible da enfermidade polo virus Ebola, e ademais pode confundirse doadamente con moitas outras doenzas frecuentes en África ecuatorial, como poden ser outras febres hemorráxicas virais, malaria falciparum, febre tifoide, shigellose, enfermidades rickettsiais como o tifo, cólera, septicemias por bacterias gramnegativas, borrelioses como a febre recorrente ou a enterite por cepas de Escherichia coli produtoras de verotoxina. Outras doenzas infecciosas que deberían incluírse nunha diagnose diferencial son a leptospirose, febre de Tsutsugamushi, peste bubónica, febre Q, candidiase, histoplasmose, tripanosomíase, leishmaníase visceral, varíola hemorráxica, sarampelo e hepatite viral. Enfermidades non infecciosas que se poden confundir coa enfermidade polo virus Marburg son a leucemia promielocítica aguda, síndrome urémica hemolítica, envelenamentos por picadas de serpes, deficiencias de factores de coagulación/trastornos plaquetarios, púrpura trombocitopénica trombótica, telanxiectasia hemorráxica hereditaria, enfermidade de Kawasaki, e mesmo intoxicación por warfarina. O indicador máis importante que pode levar a sospeitar que un paciente ten a enfermidade polo virus Marburg é o seu historial, especialmente o seu historial de viaxes e o ocupacional (países que visitou, se estivo en covas) e a exposición do paciente á vida salvaxe (exposición a morcegos ou excrementos de morcegos). A enfermidade polo virus Marburg pode confirmarse illando os marburgvirus ou detectando os seus antíxenos ou ARNs xenómicos ou subxenómicos en mostras de soro sanguíneo dos pacientes durante a fase aguda da doenza. O illamento dos marburgvirus realízase xeralmente inoculándoos en células da liña celular Vero E6 epitelial renal de monos Chlorocebus aethiops ou en cultivos celulares MA-104 ou por inoculación de células SW-13 de carcinoma adrenal huimano, todas as cales reaccionan á infección con característicos efectos citopáticos. Os filovirións poden visualizarse doadamente e identificarse en cultivos celulares por microscopia electrónica debido á súa característica forma filamentosa, pero o microscopio electrónico non pode diferenciar entre os distintos filovirus, a pesar que haxa entre eles pequenas diferenzas en tamaño. Utilízanse ensaios de inmunofluorescencia para confirmar a presenza de marburgvirus nos cultivos celulares. Durante un gromo, o illamento do virus e a microscopía electrónica con frecuencia non son factibles. Os métodos de diagnóstico máis comúns son nese caso o uso da RT-PCR    xunto coa captura de antíxenos por ELISA,   que pode realizarse no campo en hospitais móbiles e en laboratorios. Non se utilizan xa os ensaios de inmunofluorescencia indirecta nas análises no campo.
Prevención
Actualmente non hai vacinas aprobadas contra a enfermidade polo virus Marburg. Desenvolvéronse e probáronse varias vacinas en modelos animais. Delas as que teñen mellores perspectivas de funcionar son as vacinas de ADN e as baseadas en replicóns do virus da encefalite equina venezolana, virus Indiana da estomatite vesicular (VSIV) ou en partículas similares a filovirus (VLPs), xa que todos estes candidatos puideron protexer a primates non humanos da enfermidade inducida polos marburgvirus. As vacinas de ADN iniciaron xa ensaios clínicos. Os marburgvirus son moi infecciosos, pero non moi contaxiosos. Os marburgvirus non se transmiten por medio de aerosois durante os gromos naturais. Como non hai vacinas, a prevención depende principalmente da modificación de comportamentos, o uso de equipamento protector persoal axeitado e a esterilización/desinfección.
Durante os gromos
Como os marburgvirus non se transmiten por aerosois, o mellor método de prevención durante os gromos é evitar o contacto directo coa pel dos pacientes, ou coas súas excrecións e fluídos corporais, ou con materiais e utensilios que estean posiblemente contaminados. Os pacientes deberían ser illados. O persoal médico debería de estar adestrado especificamente e aplicar técnicas de barreira estritas de enfermaría (máscaras faciais desbotables, luvas, lentes e batas en todo momento). Os rituais de enterramento tradicionais, especialmente os que requiren o embalsamemento dos corpos, deberían ser desaconsellados e modificados, idealmente coa axuda dos curandeiros tradicionais locais.
No laboratorio
Os marburgvirus son patóxenos do grupo de risco 4 da OMS, polo que hai que usar con eles bioseguridade de nivel 4. Os investigadores de laboratorio deben estar debidamente adestrados nas prácticas dese nivel de bioseguridade e usar o equipamento persoal protector debido.
Tratamento
Actualmente non hai un tratamento efectivo contra a enfermidade causada polos marburgvirus. O tratamento que se aplica é principalmente de mantemento e inclúe minimizar os procedementos invasivos, equilibrar os fluídos e electrólitos corporais para contrarrestar a deshidratación, administrar reguladores da coagulación axiña que empece a infección e previr ou controlar a coagulación intravascular diseminada, administrar procoagulantes nos períodos finais da infección para controlar as hemorraxias, manter os niveis de oxíxeno, tratar as dores, e administrar antibióticos ou antimicóticos para tratar infeccións secundarias. Experimentalmente, o virus Indiana da estomatite vesicular (VSIV) recombinante que expresa a glicoproteína do MARV foi utilizado con éxito en modelos de primates non humanos como unha medida de profilaxe post-exposición. Novas e prometedoras terapias experimentais están fundamentadas no uso de tecnoloxías antisentido: oligómeors fosforodiamidato morfolino (PMOs) que teñen como diana o xenoma do MARV, e que puideron previr a doenza en primates non humanos.
Prognóstico
A prognose é xeralmente mala, xa que a taxa de mortalidade de todos os gromos de enfermidade polo virus Marburg ata agora é do 59%. Se un paciente sobrevive, a recuperación pode ser rápida e completa, ou prolongarse con secuelas como orquite, hepatite, uveíte, parotite, descamación ou alopecia. O MARV pode persistir nalgúns superviventes e pode ser reactivado e causar unha repunta secundaria ou transmitirse polo esperma, causando casos secundarios de infección e enfermidade.
Algúns gromos son especialmente virulentos. Por exemplo, das 252 persoas que contraeron o virus Marburg durante o gromo de 2004–2005 dun serotipo especialmente virulento en Angola, 227 faleceron, o que dá unha taxa de mortalidade do 90%. Pero normalmente a mortalidade non é tan elevada.
Aínda que todos os grupos de idade son susceptibles de infección, os nenos raramente se infectan. Na epidemia do Congo de 1998–2000, só o 8% dos casos eran nenos de menos de 5 anos.
Casos de 1975
En 1975, foi infectado polo MARV un turista australiano que estaba en Rhodesia (hoxe Zimbabwe). Foi levado a un hospital de Johannesburgo, Suráfrica, onde morreu. A súa noiva e unha das enfermeiras que o atenderon tamén se infectaron co MVD, pero sobreviviron.
Casos de 1980
Unha infección polo MARV ocorreu en Kenya en 1980. Un enxeñeiro eléctrico francés que traballaba nunha fábrica de azucre de Nzoia (preto de Bungoma) na base do Monte Elgon (onde está a cova Kitum), foi infectado por causas descoñecidas e morreu pouco despois no hospital de Nairobi. O médico que o atendeu contraeu tamén a enfermidade polo virus Marburg, pero sobreviviu.
Caso de 1987
En 1987, houbo un só caso letal por infección co MARV nun mozo danés de 15 anos que pasaba as súas vacacións en Kisumu, Kenya, e que visitara a cova Kitum do Monte Elgon antes de viaxar a Mombasa, onde empezou a desenvolver os síntomas. Morreu no hospital de Nairobi.
Infección nun laboratorio en 1988
En 1988, un investigador infectouse el mesmo por accidente co MARV ao pincharse coa agulla dunha xiringa que fora utilizada para inocular coellos de Indias, e morreu. O accidente ocorreu na Asociación de Produción Científica "Vektor" da URSS (hoxe chamada Centro de Investigación Estatal de Viroloxía e Biotecnoloxía VECTOR de Rusia) en Koltsovo. Publicouse moi pouca información sobre este caso porque os experimentos que realizaba o investigador eran clasificados.
Infección nun laboratorio en 1990
Outro accidente de laboratorio ocorreu tamén no mencionado centro de investigación "Vektor" da URSS, no cal un científico contraeu a enfermidade polo virus Marburg por causas descoñecidas.
Gromo de 1998–2000
Un gromo importante de enfermidade polo virus Marburg ocorreu entre mineiros de ouro ilegais que traballaban nos arredores da mina Goroumbwa en Durba e Watsa, na República Democrática do Congo e que durou desde 1998 a 2000. No gromo cocircularon o MARV e o RAVV causando 154 casos de febre hemorráxica e 128 mortes. O gromo acabou cando se inundou a mina.
Gromo de 2004–2005
A inicios de 2005, a OMS empezou a investigar un gromo de febre hemorráxica viral en Angola, que estaba centrado na provincia de Uíge do nordeste do país pero tamén afectou a outras provincias. O goberno de Angola pediu axuda internacional, pola escaseza de médicos e de material de protección axeitado, no hospital provincial inicialmente afectado non tiñan electricidade nin auga, as infraestruturas viarias estaban en pésimo estado despois de moitos anos de guerra civil, e o terreo estaba minado. Nun hospital de Luanda instalouse unha unidade de illamento para tratar ás persoas infectadas traídas das provincias, pero, como a enfermidade tiña con gran frecuencia o resultado de morte, algunhas persoas vían aos hospitais e médicos con desconfianza e tratáronos con hostilidade. Por exemplo, as instalacións de illamento especialmente equipadas que se montaron no hospital provincial de Uíge, no centro do gromo, estiveron baleiras durante boa parte da epidemia, porque os doentes non acudían. A OMS viuse forzada a aplicar o que se chamou "estratexia de redución de danos", que consistía en distribuír desinfectantes entre as familias afectadas que non querían ir ao hospital. Como consecuencia de toda esta situación, das 252 persoas que contraeron a doenza, morreron 227.
Casos de 2007
En 2007, catro mineiros infectáronse con marburgvirus no distrito de Kamwenge, Uganda. O primeiro caso apareceu en xullo de 2007 e morreu poucos días despois da súa hospitalización. Comprobouse que o home falecido tivera estreito contacto con dous colegas, que experimentaran síntomas da infección antes do comezo do gromo. Eses dous homes foran ingresados nun hospital en xuño e sobreviviran, e probouse que a infección se debía ao MARV. Unha cuarta persoa desenvolveu síntomas en setembro e comprobouse que estaba infectado co RAVV, e tamén sobreviviu.
Casos de 2008
En xullo de 2008, o Instituto Nacional dos Países Baixos para a Saúde Pública e Medio Ambiente informou que unha muller holandesa, que visitara a cova Python no Bosque de Maramagambo en Uganda durante as súas vacacións padecía a enfermidade polo virus Marburg por infección co MARV, e fora ingresada nun hospital holandés. A muller morreu no hospìtal de Leiden ese mesmo mes. O ministro de Sanidade de Uganda pechou esa cova despois deste caso. En xaneiro dese ano un médico de enfermidades infecciosas notificou ao departamento de Saúde Pública e Medio Ambiente de Colorado, EUA, que unha muller norteamericana que volvera de Uganda fora hospitalizada por causa dunha febre de orixe descoñecida, pero naquel momento as probas deran negativo para a febre hemorráxica viral, e a muller fora dada de alta. Pero despois da morte da paciente holandesa e do descubrimento de que a muller estadounidense tamén visitara a cova Python, fixéronse análises máis completas, que demostraron que tiña anticorpos contra o MARV e ARN de MARV.
The Blind Leading the Naked
The Blind Leading the Naked é o terceiro álbum da banda estadounidense de folk punk Violent Femmes, publicado no ano 1986 a través do selo Slash Records. Foi producido por Jerry Harrison de Talking Heads e o seu título é un xogo co idiotismo "the blind leading the blind."
The Blind Leading the Naked foi o primeiro disco do grupo en entrar nas listas da Billboard, acadando o número 84, e o único en entrar nas listas británicas.
Carlos V, Sacro Emperador Romano-Xermánico
miniatura|dereita|210px|"[[O Emperador Carlos V a cabalo en Mühlberg"; cadro realizado por Tiziano no ano 1548, trala batalla de Mulberg.]] miniatura|300px|O Imperio europeo de [[Carlos I de España|Carlos V foi a máxima expresión tanto de acumulación de poder como de diseminación territorial. En distintas cores, a herdanza da súa avoa materna, Isabel a Católica (azul), do seu avó materno, Fernando o Católico (laranxa), da súa avoa paterna, María de Borgoña (morado), e do seu avó paterno Maximiliano de Habsburgo (verde). O territorio de Milán non é herdado, senón conquistado en disputa con Francia, aínda que teoricamente tributario do Sacro Imperio, que obtivo por elección. Non hai que esquecer os territorios extraeuropeos que están en proceso de descubrimento e conquista.]]
Carlos V, Sacro Emperador Romano-Xermánico, tamén coñecido como Carlos V de Habsburgo, Carlos V de Flandres, Carlos I de Habsburgo ou Carlos I de España e V de Alemaña, nado no palacio Prinsenhof de Gante o 24 de febreiro de 1500 e finado no mosteiro de Yuste o 21 de setembro de 1558, foi fillo de Filipe o Fermoso de Habsburgo e de Xoana, a Tola. Reinou nas Coroas de Castela e Aragón moi novo, aos 16 anos, de 1516 a 1556, e posuíu a coroa imperial alemá de 1519 a 1558.
Mocidade
A súa infancia transcorreu na corte flamenga baixo as ensinanzas de Adriano de Utrecht. No 1515 fíxose cargo dos Países Baixos, e un ano despois, dos reinos da Coroa de Castela. A política matrimonial dos seus avós, os Reis Católicos, a morte do seu pai e a incapacidade da súa nai concedéronlle a herdanza de catro dinastías.
Do seu avó Maximiliano I de Habsburgo recibiu os territorios centroeuropeos de Austria e os dereitos ao Imperio, da súa avoa María de Borgoña herdou os Países Baixos, de Fernando o Católico recibiu o reino de Aragón, contando tamén tódalas posesións no mediterráneo deste reino, e da súa avoa Isabel a Católica, a Coroa de Castela, Canarias, diversas prazas no norte de África e toda a América xa conquistada.
No 1516 obtivo, polo tanto o goberno das coroas de Castela e Aragón, e dous anos despois, en 1519, logrou coroarse emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico.
Foi mal acollido en Castela pola súa xuventude, pero sobre todo por ser estranxeiro (pois recibira unha educación flamenga) e ter conselleiros tamén estranxeiros. Este malestar conduciu ó levantamento Comuneiro (1520-1521), insurrección das principais cidades castelás, que foron derrotadas en Villalar e se someteron ao novo monarca.
Tamén houbo revoltas en Valencia: os alzamentos das Xermanías, que protestaron contra o poder da nobreza e dos mouriscos, e que foron tamén esmagados. Sobredita insurrección durou dende 1521 a 1524.
As guerras de Carlos V
miniatura|dereita|300px|Dominios de Carlos V en Europa, coloreados en verde.
O conflito que xa había dende os tempos dos reis Católicos entre franceses e castelán-aragoneses endureceuse ó sentirse este país cercado polas posesións do emperador Carlos. No 1521 Carlos retirou as aspiracións francesas de se faceren con Navarra. O rei de Francia Francisco I ocupou o Milanesado, pero foi derrotado e feito prisioneiro en Pavía por tres soldados do exército español: o vasco Juan de Urbieta, o galego Afonso Pita da Veiga e o granadino Diego Dávila. Prometeu entón retirarse de Milán e entregar Borgoña ó emperador, mais incumpriu as súas promesas e retomou o conflito.
Na paz de Crépy (1544), Francisco I recoñeceu a soberanía do emperador Carlos sobre Artois e Flandres, retirando tamén as súas aspiracións sobre Milán e Nápoles, namentres que Carlos V abandonaba Borgoña.
Nese período loitou tamén contra os turcos, conténdoos en Austria e atacándoos polo Mediterráneo oriental. No norte de África conquistou Tunes (1535), pero fracasou na toma de Alxer (1541), o que afianzou as posicións berberiscas.
A Reforma protestante
A Reforma de Martiño Lutero levou á desaparición da unidade relixiosa de Europa occidental e central, o que fixo perder poder a Carlos V ó ser dividido o Sacro Imperio entre católicos e reformados.
Carlos V tentou reunir a representantes da Reforma e da Igrexa católica, mais o papa, que temía que Carlos V se volvese demasiado poderoso se atinxía centralizar de novo o Imperio Alemán, impediuno ó se mostrar indiferente.
Entón, Carlos V decidiu actuar militarmente. Algúns príncipes alemáns reformados formaron a Liga de Esmalcalda para loitaren contra o poder imperial, pero foron derrotados en Mulberg (1547) polo propio monarca. Non obstante, Carlos V non logrou con esta vitoria a unidade política nin relixiosa no Sacro Imperio.
Abdicación
Consciente do seu fracaso ó non lograr impedir a división relixiosa de Europa, o monarca decidiu abdicar. Concedeu ó seu fillo Filipe, o cal se nomeou Filipe II, os Países Baixos (1555) e Castela (1556) aínda que conservou o título imperial ata setembro de 1556.
O emperador Carlos retirouse ó mosteiro de Yuste en 1556, onde morreu dous anos despois.
Descendencia
Desde 1504 estaba comprometido coa filla de Luís XII de Francia, Claudia de Francia, que máis tarde terminaría casada con Francisco I de Valois. No entanto casou con súa prima a Infanta Sabela de Portugal (1503-1539), filla de Manuel I, naceron sete fillos:
Ademais destes, tivo sete fillos ilexítimos:
Atlas F
Atlas F, tamén coñecido co código SM-65F e HGM-16F, foi un mísil balístico intercontinental usado tamén como lanzador orbital pertencente á familia de foguetes Atlas, formada en primeiro lugar por mísiles e máis tarde por foguetes espaciais. Foi a última versión operativa do mísil.
Características
O Atlas F foi o último Atlas operativo como mísil e foi despregado entre 1961 e 1966. Era basicamente un Atlas E modificado (principalmente na maneira en que era enchido de propelente) para poder ser almacenado e protexido en silos en lugar de en caixóns máis ou menos expostos, como nas versións anteriores, o que permitía telo operativo máis segura e rapidamente. O Atlas como mísil quedou obsoleto ante a chegada do máis moderno LGM-30 Minuteman a principios de 1963. As versións modificadas para lanzamentos espaciais usaban guiado por radio (en lugar de guía inercial como nos mísiles), semellante ao dos Atlas D, e novos ordenadores de estado sólido con interface directa ao radar do foguete. Algúns foguetes Atlas usarían partes escollidas tanto do Atlas E como do Atlas F para acomodarse a misións espaciais concretas e algúns dos Atlas F foron dotados do módulo MSD (Multiple Satellite Dispenser) para lanzar tripletes de satélites de recoñecemento NOSS 1.
Atlas F Agena D
O Atlas F/Agena D consistía nun Atlas D cun foguete Agena D como segunda etapa. A combinación foi usada unha soa vez, con éxito, para lanzar o satélite Seasat 1 o 27 de xuño de 1978 desde a base de Vandenberg.
Atlas F MSD
O Atlas F MSD foi unha variante cunha segunda etapa MSD. Foi lanzada tres veces, as tres con éxito, entre 1976 e 1980.
Atlas F OIS
O Atlas F OIS usou unha segunda etapa OIS (coñecida tamén como Star 27). Foi lanzada unha única vez, con éxito, o 24 de febreiro de 1979.
Atlas F SVS
Lanzáronse sete Atlas F SVS entre 1977 e 1980, todos con éxito, usando unha segunda etapa Star 37E, coñecida tamén como SVS-1.
Atlas F Trident
Lanzáronse 17 Atlas F Trident entre 1967 e 1971, con dous fallos, usando unha segunda etapa Trident. Todos foron utilizados en misións suborbitais para probar vehículos de reentrada atmosférica.
Atlas F PTS
O único Atlas F PTS lanzouse o 14 de xullo de 1974 con éxito. Usaba unha segunda etapa PTS (tamén coñecida como Star 37E).
Fibrilación auricular
Base fisiopatolóxica
A fibrilación débese a unha aurícula patolóxica, cuxa causa pode ser unha cardiopatía isquémica ou unha insuficiencia cardíaca. Neste último caso hai unha distensión auricular excesiva que provoca a malfunción atrial. Para tratar de compensalo a aurícula incrementa o ritmo de contracción, pudendo chegar ata os 300 latidos por minuto.
Factores de risco
Os antecedentes de cardiopatía isquémica, a hipertensión arterial e a insuficiencia cardíaca predispoñen á fibrilación auricular.
Consecuencias
A fibrilación auricular per se non é mortal, xa que "unicamente" provoca un descenso aproximado do 20% do volume minuto. O corazón segue funcionando e mantendo un bombeo aceptable. Non obstante, a fibrilación auricular é a primeira causa de trombose. O sangue remansado nas aurículas é propenso a formar trombos e dispersarse polo resto do organismo. Estas formacións poden saír do corazón e producir oclusións vasculares en diversos territorios. O impacto nas arterias xera unha isquemia secundaria, e polo tanto a necrose dos tecidos. O impacto do trombo nas arterias do membro inferior produce unha isquemia da zona afectada. Nalgúns casos, o trombo atasca algunha arteria dixestiva, coma a arteria mesentérica inferior, ocasionando unha isquemia intestinal. Non obstante, unha das consecuencias máis comúns e graves e o atasco da circulación cerebral, causando un ictus.
Diagnóstico
O diagnóstico é electrocardiográfico, presentando ausencia das ondas P auriculares, arritmia, con ondas f. Non se observa intervalo PR, e o complexo QRS pode ser ancho ou estreito, mesmo asociarse a un bloqueo de póla.
Tratamento
O tratamento inicial busca restaurar o circuíto eléctrico atrial. Para iso poden empregarse medidas farmacolóxicas ou eléctricas:
Cando a reversión do ritmo non se dá conseguido ou cando está contraindicada por outras patoloxías, entón debe administrarse anticoagulación:
Tom McCarthy
Thomas Joseph "Tom" McCarthy, nado en Nova Jersey o 7 de xuño de 1966 é un actor, director e guionista estadounidense.
Traxectoria
McCarthy criouse en New Providence, New Jersey. Estudou no Boston College e na Yale School of Drama. Como actor protagonizou Bandeiras de nosos pais e a temporada final de The Wire. Debutou en Broadway en 2001 con Noises Off!.
Vitalogy
Vitalogy é o terceiro álbum de estudio da banda estadounidense de rock alternativo Pearl Jam, editado o 6 de decembro de 1994 a través do selo Epic Records. Pearl Jam compuxo e gravou Vitalogy durante a xira do seu anterior traballo, Vs..
Listaxe de cancións
Todas as letras escritas por Eddie Vedder e a música composta por Dave Abbruzzese, Jeff Ament, Stone Gossard, Mike McCready e Vedder agás onde se indique.
Vela (tea)
miniatura|Vela en movemento Unha vela é toda superficie —xeralmente unha peza de tea ou lámina de material plástico— utilizada para propulsar unha embarcación mediante a acción do vento sobre ela. O conxunto de todas as velas da embarcación forma o velame, que é parte do que se denomina o aparello da embarcación.
Historia
miniatura|Birreme grego. A orixe das velas é moi antigo, quizais case tanto como a navegación. No antigo Exipto atribuíaselle a súa invención á deusa Isis, á que cando buscaba ao seu fillo, co obxecto de apresurar máis a viaxe, ocorréuselle elevar un pau no medio da embarcación e pór nel un lenzo capaz de recibir o vento. Para os gregos foron dous os inventores: Dédalo cando se escapou do labirinto de Creta, ou Eolo, deus dos ventos.
A figura e material das velas variou moito. Fixéronse de figura redonda, triangular e cadrada. Os exipcios facíanas coa cortiza do papiro. En tempos de Xulio César os bretóns tiñan velas de coiro. Os romanos empregaban o liño, e algúns pobos o esparto e os xuncos. Os chineses usan velas suxeitas por canas. Tamén se fabricaron velas de algodón ou de cánabo forte. De cánabo eran as velas coñecidas como "olonnes" que deron orixe no século XV ao termo "lona".
No século de Homero, os gregos empregaban xa velas de liño, aínda que nun principio só se servían delas cando os ventos eran favorables. Algunhas veces tinguían as velas de cor azul, e por luxo chegaron ao extremo de tinguilas de púrpura. Ás veces tinguíanas en forma de pequenos cadros, segundo se deduce dunha pasaxe de Plinio o Vello.
Tipos de vela
miniatura|Vela latina. Unha clasificación xeral, sería: Atendendo aos dous tipos principais pode ser de dúas clases: de coitelo ou áuricas e cadradas ou cuadras. O primeiro grupo comprende:
Vela cuadra
miniatura|Vela cuadra As velas cuadras denomínanse especificamente segundo a súa disposición sobre o pau. Por orde ascendente denomínanse: Os sobrexoanetes ou sobrepericos adoitan ser as últimas velas da embarcación; só se largan con ventos débiles. Tamén con airexiña ou por medio de pequenas vergas e botalóns van largadas, a guisa de á das vergas principais, as rastreras, todas cuadrangulares. De igual natureza é a boneta, engadida á parte inferior dunha vela de coitelo, e a de baticulo, largada ao grátil de sotavento da cangrexa de popa.
Nomenclatura xeral
miniatura|Vela bermudana ou marconi.
Carlos Soria
Carlos Soria pode facer referencia a:
Tom Waits
miniatura|dereita|Tom Waits en [[Praga en 2008.]] Thomas Alan Waits nado en Pomona (California) 7 de decembro de 1949 é un cantautor, compositor e actor americano. Famoso polas súas cancións de ton áspero inspiradas en escritores da xeración beat, en especial Jack Kerouac e Charles Bukowski.
Pastor Núñez Cariño
Pastor Núñez Cariño, coñecido como Pichoneta, nado na Pobra do Caramiñal o 18 de setembro de 1911 e finado no mesmo concello o 17 de xuño de 2000, foi un mariñeiro e político galego.
Traxectoria
Membro da UGT e afiliado á Agrupación Socialista da Pobra do Caramiñal. Logo do triunfo da Fronte Popular en febreiro de 1936 foi nomeado concelleiro da Pobra do Caramiñal. Foi administrador de consumos da Pobra do Caramiñal. Logo de golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 logrou evadirse de Galicia na lancha San José nº 2. En Portugal foi internado no forte de Cascais, en Caxía, onde permaneceu tres meses ata embarcar no Nyassa con rumbo ás colonias portuguesas e que finalmente o levou a Tarragona onde desembarcou para incorporarse á Mariña republicana onde combateu ata o remate da guerra. Foi procesado polo xulgado de Noia no sumario 14/1937 sobre malversación de caudales. Foi xulgado en Ferrol por rebelión e declarado en rebeldía.
Cando rematou a guerra saíu coa Mariña de Guerra e en alta mar mandáronlle un cable ao Goberno francés pedíndolle dereito de asilo. Francia enviounos a Tunisia. Desembarcou en Bizerta con Antonio Ferreirós Martínez e foron internado nun campo de concentración preto da fronteira con Libia. Viviu en Tunisia ata 1958, cando regresou a Pobra do Caramiñal debido á morte da súa nai. Foi denunciado á Garda Civil por un veciño e tivo que volver a Tunisia, onde traballou nunha fábrica de conservas ata a súa xubilación en 1978. Retornou definitivamente a Pobra do Caramiñal onde finou en 2000.
Finados en 2017
Esta é unha listaxe de persoas de sona que finaron ao longo de 2017. Primeiro lístanse as personalidades internacionais, e a continuación as personalidades galegas, ordenadas por data de falecemento. A lista recolle, por esta orde, data de falecemento, nome, idade ao falecer, profesión ou motivo de sona, nacionalidade de orixe e causa da morte.
Para unha listaxe ordenada alfabeticamente, véxase a categoría "Finados en 2017".
Caulobacter crescentus
miniatura|300px|dereita|Formas de Caulobacter. Caulobacter crescentus é unha especie de bacterias gramnegativas, oligotróficas amplamente distribuídas en augas de lagos e correntes. Caulobacter é un importante organismo modelo para estudar a regulación do ciclo celular, división celular asimética, e diferenciación celular. As células fillas de Caulobacter presentan dúas formas moi diferentes. Unha das células fillas é unha célula móbil "nadadora" que ten un só flaxelo nun polo celular que lle permite nadar e moverse por quimiotaxe. As outras células fillas, chamadas células "pedunculadas" ou con talo que presentan un talo de estrutura tubular que sae dun polo que ten un material adhesivo no seu extremo, grazas ao cal estas células pedunculadas poden adherirse ás superficies. As células nadadoras diferéncianse a células pedunculadas despois dun curto período de motilidade. A replicación do cromosoma e a división celular só ocorre no estado de célula pedunculada. O seu nome débese a que ten talo (caulo) e forma de crecente (crescentus). A crescentina é unha proteína que lle fai adoptar a súa forma.
Cepas
No laboratorio, os investigadores distinguen entre C. crescentus cepa CB15 (a cepa illada orixinalmente da auga doce de lagos) e a cepa NA1000 (a cepa experimental principal). Na cepa NA1000, que derivou da cepa CB15 na década de 1970, as cepas pedunculadas e as células predivisionais poden ser separadas fisicamente no laboratorio a partir de células nadadoras, mentres que os tipos de células da cepa CB15 non poden ser separadas fisicamente. As células nadadoras illadas poden despois crecer como un cultivo de células sincronizadas. Un estudo detallado do desenvolvemento molecular destas células a medida que progresan no ciclo celular permite aos investigadores comprender a regulación do ciclo celular de Caulobacter con grande detalle. Debido a que esta capacidade está fisicamente sincronizada, a cepa NA1000 converteuse na cepa experimental predominante de Caulobacter en todo o mundo. Foron acumulándose diferenzas fenotípicas adicionais entre as dúas cepas debido a presións selectivas sobre a cepa NA1000 no ambiente de laboratorio. As bases xenéticas das diferenzas fenotípicas entre as dúas cepas orixínanse por polimorfismos de inserción/deleción, regulatorios e codificantes en cinco loci cromosómicos. "C. crescentus" é sinónimo de "Caulobacter vibrioides".
Xenómica
O xenoma de Caulobacter CB15 ten 4 016 942 pares de bases nun só cromosoma circular que codifica 3.767 xenes. O xenoma contén moitos clusters de xenes que codifican proteínas esenciais para a supervivencia nun hábitat pobre en nutrientes. Tamén inclúe xenes implicados na quimiotaxe, o funcionamento dos canais da membrana externa, a degradación de compostos cíclicos aromáticos, e a degradación de fontes de carbono de orixe vexetal, ademais de moitos factores sigmas con funcións extracitoplasmáticas, que lle dan a capacidade de responder a un amplo rango de flutuacións ambientais. En 2010, secuenciouse o xenoma da cepa Caulobacter NA1000 e identificáronse todas as diferenzas coa cepa CB15 de "tipo salvaxe".