cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quebec
O réxime británico (1763-1867)
Até 1766, os británicos loitaron contra as tribos amerindias aliadas á Francia que rebelábanse baixo a dirección do xefe Pontiac. Para evitar que os problemas das colonias americanas se estendesen ó Canadá, o goberno británico decide pasar a ser máis aberto cos canado-franceses e revoga a Proclamación Real que, entre outras cousas, facía da relixión anglicana a única relixión oficial. En 1774 redactouse o Acta do Quebec que viña a atenuar as veleidades de asimilación de 11 anos antes e establecía os dereitos do pobo canadense, incluída a lingua francesa, o dereito civil e a relixión católica e que ampliaba o territorio da provincia.
miniatura|dereita|[[Louis-Joseph Papineau cara a 1852]] En 1834, membros do Partido Patriota (Papineau, Elzéar Bédard e Augustin-Norbert Morin) redactaron e presentaron, a título de programa político e de reivindicacións, 92 resolucións que expresaban unha verdadeira perda de confianza nas institucións monárquicas británicas. Para paliar ese poder abusivo monárquico sobre os canadenses franceses, Papineau e o seu Partido reclamaban un goberno responsable elixido que controlaría as rendas e elaboraría as leis do Baixo Canadá. En 1835, Lord Gosford chega a Quebec para tentar vincularse rapidamente cos patriotas, tendo recibido este mandato. Pero en 1837, esgotadas tódalas estratexias pacíficas e ante unha negativa categórica de Londres a considerar as 92 resolucións, o Partido Patriota amósase a favor dunha rebelión armada. Simultaneamente, algúns británicos rebeldes do Alto Canadá aspiraban ás mesmas reivindicacións, ou sexa, obter gobernos responsables (xente elixida que tomase as decisións no canto dun goberno imposto por Londres). O Baixo Canadá tomou as armas, tendo á súa testa a Louis-Joseph Papineau (deputado nacionalista e xefe do Partido Patriota). O Alto Canadá rebélase baixo as ordes de William MacKenzie. Estas dúas revoltas foron esmagadas por Londres.
A derrota dos patriotas marca o fin da influencia do liberalismo na sociedade quebequesa. O fracaso do levantamento baixocanadense impediu ó pobo desenvolverse: o acceso ás novas terras era problemático para os canadenses franceses, xa que estaban monopolizadas pola Family Compact así como o comercio coa Metrópole colonial. E entón cando comeza o grande movemento de emigración dos francocanadenses aos Estados Unidos que marca o século XIX.
Lord Durham foi enviado por Londres para facer unha investigación. No seu famoso informe (o informe Durham), recomenda proceder á asimilación integral da colectividade canadense-francesa para unha unificación dos dous Canadás e a adopción dun goberno responsable. O Acta de Unión de 1840 foi votado en Londres. Dáballe ó Alto Canadá o mesmo número de deputados que ó Baixo Canadá e facía do inglés a súa lingua oficial. O Canadá unido contaba entón con 500,000 anglofalantes e 600,000 francófonos. O Alto Canadá anglofalante e pouco poboado converteuse en igual do Baixo Canadá francófono máis poboado, o que satisfacía ás intencións asimilistas dos británicos. Lord Durham preveu que os anglófonos serían pronto máis numerosos e que dominarían así a Asemblea. Gradualmente, os anglófonos adoptaron o nome de Canadenses (que os habitantes de orixe francesa empregaban dende o século XVII). Polo tanto, eles comezaron a ser chamados « Canadenses franceses ».
Os problemas políticos continuaron, acadando un novo paroxismo en 1849, mentres que é incendiado o Parlamento do Canadá situado en Montreal dende 1843. O goberno vai votar unha lei para restablecer os dereitos dos franceses e compensar as vítimas inocentes dos conflitos de 1837 a 1838, o que enfurece os extremistas británicos. O parlamento variou entre Quebec e Toronto até 1867.
A federación canadense (1867)
Por mor dun acordo entre o partido conservador de John Alexander MacDonald e o partido liberal de George Brown, apoiados por George-Étienne Cartier, a Acta da América do Norte británica crea a confederación canadense, que foi proclamada o 1 de xullo de 1867 e á cal únense Novo Brunswick e Nova Escocia. Derivará nunha segunda división administrativa que forma as provincias do Quebec e de Ontario.
Rexións administrativas
O Quebec está dividido en 17 rexións administrativas:
Linguas
O Quebec distínguese das outras provincias canadenses polo feito que o francés é a única lingua oficial, mentres que no resto do Canadá predomina o inglés. O francés ademais de lingua oficial e a lingua común, comprendida e falada polo 95 % da poboación,. En 2011, o 79 % dos quebequeses tiñan o francés como lingua materna. O inglés é a lingua materna dun 8,3 % da poboación, e o 71 % da poboación anglo-quebequesa son bilingües. Ademais do francés e o inglés once pobos autóctonos manteñen as súas linguas.
O Quebec fai que o Canadá sexa o segundo país francófono de orixe europea despois de Francia e antes de Bélxica.
Francés
O francés é a lingua oficial do Quebec. O francés quebequés é a variante do francés máis utilizada polo conxunto da poboación. A Oficina Quebequesa da Lingua Francesa é o órgano encargado de aplicar a política lingüística xunto co Consello Superior da Lingua Francesa e a Comisión de Toponimia do Quebec. As súas recomendacións intégranse do debate sobre a norma do francés quebequés e aparecen no Grand Dictionnaire terminologique (GDT), o Banque de dépannage linguistique e as diversas obras normativas. Polas súas recomendacións lingüísticas, o GDT loita contra a invasión do franglais na lingua francesa. A partir da década de 1970, a investigación científica está asegurada polas organizacións universitarias, como o Trésor de la langue française au Québec e o grupo Franqus.
Os colonos franceses que se estableceron na Nova Francia procedían en gran parte das provincias francesas do oeste e do norte. Xeralmente falaban diversas linguas da familia das linguas de oïl que se foron homoxeneizando e deu paso ao francés quebequés, moi influído polo francés oficial. Entre 1663 e 1673 a chegada dunhas 800 mulleres novas, coñecidas como Fillas do Rei, maioritariamente orfas e educadas en orfanatos no denominado na época français du roy contribuíu ao afrancesamento da lingua dos colonos. A proximidade dos falantes das linguas amerindias, sobre todo da familia lingüística algonquina, cos colonos posibilitou a adaptación ao francés das realidades do Novo Mundo descoñecidas no Vello Continente
A conquista británica de 1759 supuxo a ruptura dos lazos con Francia, e o francés falado no Quebec separouse do francés falado na metrópole, mantivo particularidades das antigas linguas de oïl que desapareceron en Francia e creou tamén unha terminoloxía propia, á vez que a lingua dos novos conquistadores ingleses influenciaba e ameazaba o francés quebequés, á vez que aparecían novas variedades rexionais como o beauceron, chaouin, gaspésien, jeannois, joual, magoua, outaouais, saguenéen etc.
Inglés
miniatura|A situación lingüística no Quebec de 1844 a 2006 O inglés canadense é a lingua materna 650 000 quebequeses (8,3 % da poboación), denominados Angloquebequeses, constitúen o segundo grupo lingüístico en importancia do Quebec. Para alén 50 000 (0,7 % da poboación) consideran tanto o francés como o inglés a súa lingua materna,.
O inglés apareceu no territorio quebequés a partir de 1760 tras a conquista británica, instándose os primeiros comerciantes ingleses e escoceses nas cidades de Quebec e de Montréal. Despois de 1784, os lealistas procedentes das colonias independizadas aumentaron considerablemente o número de anglófonos no territorio quebequés, establecéndose principalmente nas rexións menos poboadas Tras a proclamación da Lei de Unión de 1840 chegou ao territorio quebequés unha inmigración masiva das illas británicas, que trouxo tamén falantes das linguas célticas insulares. A influencia do inglés e as repitidas tentativas de asimilación lingüística tiveron un forte impacto na cultura de lingua francesa do Quebec. No século XXI os angloquebequeses residen principalmente no oeste da illa de Montréal (West Island), o centro de Montreal e o Pontiac.
Linguas alófonas
Segundo o censo de 2006, no Quebec había 886 280 falantes de linguas alófonas, o 11,9 % da poboación que fala linguas diferentes ao inglés, non obstante adoitan falar francés no fogar, o 51 %, e o 71 % dos que chegaron despois de 1971.
En Montréal, os falantes de italiano, grego, haitiano, español, árabe e chinés constitúen os grupos máis importantes.
Linguas autóctonas
A poboación alófona inclúe 264190 falantes de linguas autóctonas, o 3,6 % da poboación do Quebec.
Existen tres familias de linguas autóctonas, as linguas transmítense particularmente ben no Quebec, cun índice de continuidade lingüística de 0,92. miniatura|Sinal de estrada multilingüe: [[Lingua cree|cree, inglés e francés en Mistissini.]]
Festival de Eurovisión 2003
O XLVIII Festival da Canción de Eurovisión tivo lugar o 24 de maio en Letonia, e os presentadores foron Marie N, gañadora do ano anterior, e Renars Kaupers, do grupo Brainstorm, que representou a Letonia no Festival de Eurovisión 2000. Sertab Erener, a intérprete de Turquía foi a gañadora do certame coa canción "Everyway That I Can".
Foi o último festival que se celebrou nunha única noite, a partir de 2004 e ata 2007, celebrábase en dúas noites e dende 2008 celébrase en tres. A lista de participantes de 2003 foi a última afectada polo sistema de relegacións. En concreto seis países relegados na edición de 2002 regresaron ao concurso, e a estes uniuse a Ucraína, que participou por primeira vez.
Festival
Fonte:
Linguas
Dos 26 temas participantes, 15 foron interpretados integramente en inglés. Dos restantes 9, catro foron cantados na súa lingua oficial. Bosnia e Hercegovina, Croacia, Israel e Portugal mesturaron a súa lingua co inglés. Ucraína o inglés co castelán, e Polonia mesturou o alemán, o polaco e o ruso. Bélxica achegou a primeira canción cantada integramente nunha lingua imaxinaria na historia do festival.
Joseph Lister
Joseph Lister, 1º Barón de Lister OM FRS PC, nado en Upton (Essex) o 5 de abril de 1827 e finado en Walmer (Kent) o 10 de febreiro de 1912, coñecido como Sir Joseph Lister, Bt, foi un cirurxián inglés.
Nacido nunha próspera familia cuáquera de Upton, Essex, os seus pais foron Joseph Jackson Lister (un dos pioneiros no uso do microscopio composto) e Isabella Harris.
Traxectoria
En marzo de 1867, xa médico-cirurxián, tivo a brillante idea de xuntar a proposta exitosa de Semmelweis cos recentemente adquiridos coñecementos de Louis Pasteur. Até os estudos de Lister sobre os antisépticos a maioría da xente cría na teoría das miasmas, que se encontrarían no aire, como as responsábeis das infeccións.
Joseph Lister decatouse de que a putrefacción das feridas cirúrxicas causaba unha alta mortalidade nos hospitais. Coñecedor dos traballos de Louis Pasteur sobre que a fermentación e a putrefacción podían ocorrer en condicións anaeróbicas se había alí microorganismos, para evitar infeccións experimentou co terceiro método de loita contra es infeccións proposto por Pasteur, que era o método químico.
Mentres traballaba no Glasgow Royal Infirmary, desenvolveu mediante a utilización da calor a práctica cirúrxica da asepsia, e tamén a da antisepsia, mellorando notabelmente a situación postoperatoria dos pacientes. Introduciu con éxito o ácido carbólico (actualmente denominado fenol) para esterilizar os instrumentos cirúrxicos, limpar as feridas e lavar as mans dos cirurxiáns.
Lister publicou en The Lancet un artigo no que propoñía a orixe bacteriana da infección nas feridas e métodos para loitar contra ela, especialmente o uso do fenol. O efecto foi espectacular; os procedementos cirúrxicos que antes eran case unha sentenza de morte por infección, convertéronse en rutina.
En 1870 os métodos antisépticos ideados por Lister usáronse amplamente na guerra franco-prusiana salvando a vida de miles de soldados prusianos. En 1878, Robert Koch, o descubridor do bacilo da tuberculose, demostraría a utilidade de expandir o uso das medidas de hixiene e esterilización na roupa e no instrumental cirúrxico.
Grazas ao descubrimento dos antisépticos, Lister contribuíu a reducir en gran medida o número de mortes por infeccións contraídas no quirófano despois de que os pacientes foran sometidos a intervencións cirúrxicas.
Faleceu aos 85 anos.
Penacova, Portugal
miniatura|250px|Vista xeral. miniatura|250px|Escudo de Penacova. Penacova é unha vila portuguesa no distrito de Coímbra, rexión Centro e subrexión do Baixo Mondego, co cerca de habitantes.
É sede dun municipio que abarca unha superficie de, e ten unha poboación de habitantes (2011),
O municipio está subdividido en 8 freguesías:
Tomás de Zumalacárregui
Tomás de Zumalacárregui y de Imaz, nado en Ormaiztegi en 1788 e finado en Zegama en 1835, coñecido popularmente Tío Tomás, foi un militar español que chegou a xeneral carlista durante a primeira guerra carlista.
Penacova, Portugal
miniatura|250px|esquerda|Freguesías e Penacova.
Tomás de Zumalacárregui
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia moi modesta, penúltimo dos once fillos do matrimonio formado por Francisco Antonio Zumalacárregui Múgica, escribano real, e Ana María Imaz Altolaguirre. Quedou orfo de pai aos catro anos e a súa nai decidiu ir vivir a Iriarte-Erdikoa, onde realizou os seus estudos elementais. En 1801 marchou a Idiazábal para formarse na práctica da escribanía e en 1804 instalouse en Pamplona para proseguir cos seus estudos.
En 1808, ao comezar a guerra de independencia marchou a Zaragoza para alistarse, participou no primeiro sitio da cidade, na batalla de Tudela e no segundo sitio de Zaragoza, tras ser feito prisioneiro conseguiu escapar, uníndose ao grupo de Gaspar de Jáuregui (El Pastor), pero persoa estrita e moi relixiosa, non se adaptou á vida desordenada da guerrilla polo que se incorporou ás forzas regulares en canto puido, concretamente ao primeiro batallón de Gipúscoa co rango de oficial, e en 1812 recibiu o grao de capitán. Tras a guerra permaneceu no exército e foi arquiveiro da Capitanía Xeneral do País Vasco.
Penacova, Portugal
O municipio está limitado ao norte polos municipios de Mortágua e Santa Comba Dão (Distrito de Viseu), ao leste por Tábua, ao sueste por Arganil, ao sur por Vila Nova de Poiares, ao oeste por Coímbra e ao noroeste por Mealhada (Distrito de Aveiro).
Tomás de Zumalacárregui
Traxectoria
Home de ideas absolutistas, durante o trienio liberal, foi apartado do servizo activo, púxose ás ordes de Quesada, un dos militares realistas sublevados, combateu cos Cen Mil Fillos de San Luís en Aragón e ascendeu a tenente coronel, tras a restauración de Fernando VII no trono de España e a volta do absolutismo en 1823 formou parte da comisión militar para a represión dos delitos políticos e en 1829 ascendeu a coronel e en 1832 ocupou o posto de gobernador militar de Ferrol, enfrontado coas autoridades navais da localidade solicitou a licenza ilimitada e marchou a Pamplona.
Penacova, Portugal
O concello conta con tres localidades con estatuto de vila: Penacova, Lorvão e São Pedro de Alva.
Tomás de Zumalacárregui
Primeira guerra carlista
Tras a morte de Fernando VII marchou a La Berrueza (Navarra) e uniuse á sublevación carlista baixo o mando de Iturralde e Sarrasa. O 14 de novembro de 1833 os sublevados elixiron en Estella como xefe militar a Zumalacárregui, e comezou a organizar dende o nada en moi pouco tempo un eficaz continxente militar, equipándoo con armas tomadas aos exércitos cristinos nos campos de batalla ou en ataques contra fábricas ou convois, e consciente da súa inferioridade numérica e armamentística reproduciu a táctica guerrilleira que coñecía dende a guerra de independencia, amparándose no accidentado do relevo e no apoio de gran parte da poboación civil. O 7 de decembro de 1833 as deputacións de Biscaia e Álava convertérono no xefe das súas tropas. Durante o ano 1834 conseguiu a vitoria na maioría das accións militares, mesmo chegando a provocar a dimisión de Rodil no mando do exército cristino, pero na batalla de Mendaza a fins dese ano saíu derrotado e na batalla de Arquijas optou pola retirada.
Penacova, Portugal
Penacova pertence ao bispado e distrito administrativo de Coímbra.
Tomás de Zumalacárregui
Primeira guerra carlista
Pero en marzo e abril de 1835, coa acción de Larremiar contra Francisco Espoz y Mina e a acción de Artaza contra Gerónimo Valdés, desfixo a tropa cristina que se viu na obriga de retirarse do País Vasco e Navarra, conservando tan só gornicións nas capitais de provincia e nalgunhas cidades da costa. Animado polos seus éxitos militares e pola necesidade de obter financiamento e recoñecemento internacional puxo sitio a Bilbao o 10 de xuño de 1835, o 15 de xuño mentres facía unha rolda de recoñecemento unha bala perdida deulle nunha perna, os seus homes trasladárono a Zegama e morreu o 24 de xuño de 1835, seguramente de septicemia.
Penacova, Portugal
Os habitantes de Penacova denomínanse penacovenses.
O 17 de xullo, día do nacemento do Presidente da República António José de Almeida, é a festa local de Penacova. E a súa padroa é Nosa Señora da Asunción.
Penacova tamén é coñecida como a capital da lamprea.
Penang
A illa de Penang atópase no estado de Penang, Malaisia.
A illa é a cuarta maior do país, cunha área de 295 km². É tamén a illa máis poboada do país, cunha poboación estimada de 678.000 habitantes. Está conectada coa Malaisia peninsular pola ponte Penang, que comeza en Gelugor, na illa, e remata en Perai, no continente. A parte continental do estado de Penang é coñecida como Seberang Perai (antes coñecida como lProvincia Wellesley) e, coa illa de Penang e outras pequenas illas, forma o estado de Penang.
A illa está dividida en dous distritos administrativos: Illa Penang Suroeste e Illa Penang Nordés.
A parte leste da illa que dá á provincia continental de Wellesley está altamente urbanizada; a parte oeste serve como pulmón verde, xeralmente menos desenvolvida e máis accidentada.
Lingua galaica
O galaico, tamén coñecido como hispano-celta do noroeste, foi unha lingua celta (do tipo Q) ou un grupo de linguas e dialectos, emparentados co celtibérico, falada a comezos da era cristiá no cuadrante noroeste da península Ibérica, máis especificamente entre a costa atlántica do oeste e o norte e unha liña imaxinaria que corta a península de norte a sur, ligando as actuais cidades de Oviedo e Mérida. Así como ocorre co ilirio e o lígur, o corpus que se conserva está composto de palabras illadas e frases curtas atopadas en inscricións locais (en latín) ou glosadas por autores clásicos, xuntamente con onomástica (antropónimos, etnónimos, teónimos, topónimos) tamén atopada en inscricións, ou que sobreviviu até o presente en nomes de lugares, ríos ou montes. Diversas palabras de orixe céltica tamén foron preservadas polas linguas románicas locais (entre elas, o galego), e é probable que fosen herdadas destes dialectos celtas-Q.
Distintividade
Tanto Pomponio Mela coma Plinio o Vello escribiron sobre as poboacións celtas e non celtas de Gallaecia e Lusitania. Algúns autores modernos especularon sobre a posibilidade de que ámbalas rexións compartisen unha mesma lingua céltica, mentres que outros autores sinalan dificultades non resoltas dentro desta hipótese, como as características fonéticas incompatíbeis das dúas rexións, como a preservación de *p- e o reflexo inconsistente das consoantes líquidas silábicas. A evidencia filoxenética amosa que a lingua galaica, se ben comparte algunhas características co celtibero, ten evolucións fonéticas que o diferencian do celtibero.
Revitalización
A comezos do século XXI diversos movementos culturais amosaron interese en rescatar a tradición lingüística galaica. Algúns chegaron a propoñer revivir a lingua a través da reconstrución lingüística, baseándose nas evidencias existentes e en linguas celtas como o antigo irlandés ou o reconstruído protocelta. Unha das aspiracións deses movementos culturais é a creación dun dicionario atebivota formado por palabras do galaico. Eses traballos foron apoiados pola Liga Céltiga Galaica, que ademais promove o intercambio con outros movementos pancélticos como a Liga Céltica, aínda que esta última só recoñece movementos ligados a linguas celtas vivas.
A Casanova, Os Casás, Cerdido
A Casanova é un lugar da parroquia dos Casás no concello de Cerdido na provincia da Coruña. Tiña 8 habitantes no ano 2016 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 5 homes e 3 mulleres, o que supón unha diminución en relación ao ano 2007 cando tiña 10 habitantes.
O último samurai
O último samurai (en The Last Samurai) é un filme americano dirixido e co-producido por Edward Zwick, quen tamén co-escribiu o guión baseado na historia de John Logan. Está protagonizado por Tom Cruise (tamén é produtor) no papel do soldado americano Nathan Algren, cuxos conflitos persoais e emocionais o porán en contacto cos guerreiros samurai durante a Restauración Meiji do Xapón entre 1876 e 1877. Tamén interveñen no filme os actores Ken Watanabe, Shin Koyamada, Tony Goldwyn, Hiroyuki Sanada, Timothy Spall, e Billy Connolly. O argumento do filme está inspirado na Rebelión Satsuma de 1877 levada a cabo por Saigō Takamori, nas historias de Jules Brunet, un capitán da armada francesa que loitou a carón de Takeaki Enomoto na anterior Guerra Boshin e en Frederick Townsend Ward, un mercenario estadounidense que axudou a occidentalizar o exército chinés mediante a formación da Ever Victorious Army.
Estreouse en galego na TVG o 30 de xaneiro de 2008.
Sinopse
1870. O capitán Nathan Algren é un home sen obxectivos. As batallas que librou noutro tempo parecen agora distantes e inútiles. Arriscou a súa vida na Guerra Civil Estadounidense e nas campañas contra os indios, pero, dende entón, o mundo cambiou radicalmente: o pragmatismo substituíu ó valor, o interese persoal ocupou o lugar do sacrificio, e o honor é unha palabra doutro tempo. Nun país afastado, outro soldado ve como o seu modo de vida está a piques de desintegrarse. É Katsumoto, o último líder dunha antiga caste de guerreiros, os venerados samurais, que adicaron as súas vidas a servir ó emperador e ó seu país.
Emilio Pérez Vilariño
Emilio Pérez Vilariño, coñecido como Emilio ou Claudio Feas, nado en Santa María de Lurdes (Curtis) e finado en Fisteus o 5 de xaneiro de 1951, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Traxectoria
Militante da CNT, desertou do Rexemento de Cabalería da Coruña en 1941. Botouse ao monte en 1942 e integrouse no grupo de Benigno Andrade García. En maio de 1946 o grupo, composto por Benigno Andrade, Emilio Pérez, Francisco Cousillas Pombo, Manuel Pena Camino e Lisardo Freijo López, pertencía á IV Agrupación de Manuel Ponte Pedreira na zona central da provincia da Coruña. Foi acusado pola Garda civil de participar no ataque ao cuartel de Vimianzo en novembro de 1946 e de executar ao cura de Viós (Abegondo). O 21 de abril de 1947 durante un enfrontamento preto do Fontao onde foron mortos Manuel Ponte Pedreira, Manuel Díaz Pan e Manuel Rodríguez Suárez, Emilio logrou escapar, vestido como un labrego, con Juan Couto Sanjurjo. Despois de permanecer oculto uns meses en Ourense, converteuse en 1948 en adxunto de Francisco Rey Balbís, o novo comandante da IV Agrupación. Reclamado polo xuíz militar de Santiago de Compostela en novembro de 1948 xunto con José María Castelo Mosquera, Francisco Paz Fornos e Manuel Ramiro Souto. Cercado pola Garda civil, foi morto o 5 de xaneiro de 1951 en Fontá (Fisteus, Curtis).
The Agent Intellect
The Agent Intellect é o terceiro álbum de estudio da banda estadounidense de post-punk Protomartyr, publicado o 9 de outubro de 2015 a través do selo Hardly Art. O primeiro sinxelo do disco, "Why Does It Shake", foi editado o 14 de xullo de 2015, xunto co anuncio formal do título do álbum, data de lanzamento, portada e listaxe de cancións. O 25 de agosto a banda editou o segundo sinxelo do álbum, "Dope Cloud", e o 28 de setembro publicou o terceiro, "I Forgive You".
Pomacéntridos
miniatura|dereita|350px|Pomacentrus pavo Os pomacéntridos (Pomacentridae) son unha familia de peixes mariños incluída na suborde Labroidei, da orde dos Perciformes.
A denominación da familia deriva do grego poma, cobertura (en referencia ó opérculo), e kentron, aguillón, pola liña puntiaguda que presentan na marxe do opérculo.
Morfoloxía
Alcanzan tamaños máximos de 35 cm.
Hábitat e bioloxía
Son especies de mares tropicais e temperados do Indopacífico, raramente de augas salobres.
É característico o seu sedentarismo e forte territorialidade, o que, unido ás chamativas cores dalgunhas especies, fai que sexan moi apreciados en acuarioloxía.
Taxonomía
A familia pomacéntridos divídese en 28 xéneros e 321 especies (FishBase).
Os dez mandamentos
Os dez mandamentos (en The Ten Commandments) é un filme épico e relixioso estadounidense de 1956 producido, dirixido e narrado por Cecil B. DeMille rodado en VistaVision (color de Technicolor), e estreado por Paramount Pictures. Está baseado na novela de 1949 Prince of Egypt de Dorothy Clarke Wilson, a novela de 1859 Pillar of Fire de J. H. Ingraham, a novela de 1937 On Eagle's Wings de A. E. Southon, e o Libro do Éxodo. Os dez mandamentos é unha versión dramatizada da historia bíblica de Moisés, un príncipe exipcio adoptado que se converte no libertador do seu verdadeiro pobo, os hebreos, e lidéraos no Éxodo cara ó monte Sinaí, onde recibe de Deus os Dez mandamentos. O filme está protagonizado por Charlton Heston no papel principal, Yul Brynner como Ramsés, Anne Baxter como Nefertari, Edward G. Robinson como Datán, Yvonne De Carlo como Séfora, Debra Paget como Lilia e John Derek como Xosué; ademais tamén aparecen Cedric Hardwicke como Seti, Nina Foch como Bithiah, Martha Scott como Iochabel, Judith Anderson como Memnet e Vincent Price como Baka, entre outros.
Filmado en localizacións de Exipto, como o monte Sinaí e a península do Sinaí, o filme foi unha das derradeiras e máis exitosas obras de DeMille. É un remake parcial do filme mudo homónimo de 1923, e conta cun dos meirandes escenarios xamais creados para un filme. Estreouse nos cinemas dos Estados Unidos o 8 de novembro de 1956, e no momento da súa estrea, foi o filme máis caro xamais feito.
Sinopse
Moisés, acabado de nacer, é recollido do río pola filla do faraón, Bitia. Ela adóptao e críao na corte real. Cando Moisés medra, gaña o aprecio do faraón Seti, pai de Nefertari, e de Ramsés, o que desgusta a este, o futuro Ramsés II. Mais Moisés un día descobre a súa orixe hebrea e coñece a súa verdadeira familia, o que o leva a deixar a súa vida como príncipe, converténdose en escravo.
Moisés salva da morte outro escravo, Xosué, ao matar o cruel e abusivo arquitecto Baka, e é expulsado de Exipto polo faraón. Ten que cruzar o deserto para chegar a terras dos pastores de Madián, e convértese en pastor e forma unha familia con Séfora, filla de Xetró, un dos xeques de Madián.
Mais o desexo de Deus é que libere os hebreos da escravitude, e un día chama a Moisés por medio dunha matogueira ardendo e revélalle a súa palabra. Moisés regresa a Exipto, onde Ramsés, casado con Nefertari, se converteu no faraón trala morte do seu pai. Moisés pídelle que libere o seu pobo, mais ante a negativa do faraón fai caer as dez pragas preparadas por Deus. Só a última, que provoca a morte dos primoxénitos de Exipto e polo tanto o seu, fai que Ramsés ceda.
Cando os xudeus de Exipto escoitan a revelación de Deus, Moisés guía o seu pobo cara ao deserto despois da noite en que o Anxo da Morte quitou a vida dos primoxénitos. Porén, Ramsés vese influído pola súa esposa Nefertari, que endurece de novo o seu corazón e decide acabar cos hebreos. Mais grazas ao poder divino, Ramsés perde todo o seu exército no mar Vermello, cubríndoo coas augas. Ramsés comprende entón que o Deus de Moisés é o verdadeiro Deus.
Entrerríos
O topónimo Entrerríos pode facer referencia a:
Urraca de Portugal
Urraca de Portugal ou Orraca de Portugal, tamén coñecida como Urraca de Borgoña e Urraca Henriques, nada en Coímbra en 1150, e finada en 1211 en Valladolid,  foi unha infanta de Portugal e raíña consorte de León e Galicia polo seu matrimonio co rei Fernando II de León e Galicia.
Era filla de Afonso Henriques, primeiro rei de Portugal, e da súa esposa, a raíña Mafalda de Savoia. Foi irmá, entre outros, do rei Sancho I de Portugal.
Foi a nai do rei Afonso IX de León e Galicia e avoa de Fernando o Santo, rei de Castela e León.
Traxectoria
Urraca naceu en Coímbra, no ano 1150. Antes do nacemento de Urraca, os reis tiveran un fillo varón, Henrique, que morreu moi novo, con 10 anos de idade.
Na época na que Urraca naceu, a atribución dos nomes dos infantes era feita segundo unha norma. O usual era que se o primoxénito fora un neno recibise o nome do avó paterno, mentres que se era unha nena recibía o da avoa. Cos segundos fillos o criterio era o mesmo, apenas coa diferenza de seren os nomes dos avós maternos.
A pesar diso, a primeira filla de Mafalda e Afonso recibiu o nome da irmá deste último, Urraca Henriques, infanta de Portugal, casada co nobre galego Vermudo Pérez de Traba.
miniatura|205px|esquerda|Estatua de Urraca na Porta da [[Catedral de Tui.]]
Urraca casou en maio ou xuño de 1165, aos 15 anos de idade, con Fernando II de León e Galicia, de 28 anos, fillo de Afonso VII, rei de Galicia, León, Castela e Toledo, o Emperador, e Berenguela de Barcelona, que era seu primo en segundo grao, xa que os seus pais, Afonso I Henriques e Afonso VII, respetivamente, eran primos carnais e as súas avoas paternas, Teresa de León e Urraca de León, medias irmás.
Este casamento inaugurou os varios enlaces matrimoniais que o reino de Portugal estableceria cos restantes reinos ibéricos, seus veciños. O matrimonio tivo un único fillo, o infante Afonso, futuro Afonso VII de Galicia e León, nacido en Zamora o 15 de agosto de l171, cuxa lexitimidade foi cuastionada cando o casamento dos pais foi disolvido polo papa Alexandre III en 1175, e os contraentes foron forzados a separarse. Esta anulación debeuse á proximidade de parentesco entre o matrimonio.
O 25 de maio de 1176, Urraca doou varias terras e vilas á dita Orde de San Xoán onde ingresara, probabelmente coincidindo co seu ingreso. Entre elas estaban Castroverde de Campos e Mansilla en León, e Salas e San Andrés (en Samartín del Rei Aurelio en Asturias.
Urraca asistiu á coroació do seu fillo Afonso como Afonxo IX de Galicia e León, e o 4 de maio dse ano xa confirmaban xuntos os privilexios concedidos polo defunto rei á Orde de Santiago. Isto podería probar o seu regreso á Corte, despois de anos afastada pola disolucón do seu matrimonio. Urraca aparece por última vez nun documento de 1211, cando doou a vila de Castrotorafe á catedral de Zamora, tamén parte do dote que seu o marido lle dera cando casaran en 1165.
Descendencia
miniatura|200px|Capella de Dona Urraca na Igrexa de Santa María de Wamba onde recibiu sepultura. Froito do seu matrimonio co rei Fernando II de Galicia e León, fillo de Afonso VII o Emperador, naceu un fillo:
Sepultura
Despois da súa defunción, o cadáver da raíña Urraca de Portugal recibiu sepultura no Mosteirio de Santa María de Wamba, que pertencía á Orde de San Xoán de Xerusalén.
No interior da igrexa de Santa María de Wamba, que formou parte dun mosteiro desaparecido na actualidade, encóntrase a chamada "Capela da Raíña" onde se colocou un epitafio, posterior á defunción da raíña, no que se relata que a raíña Urraca de Portugal recibiu sepultura en dita igrexa.
Ieti
miniatura|250px|Recreación dun Ieti. O Ieti, Yeti (do tibetano གཡའ་དྲེད, yeh-teh) ou Abominábel Home das Neves ou segundo os lamas do Himalaia Migu, é o nome que se dá a unha criatura mítica (un críptido) que supostamente vive nas zonas boscosas da rexión do Himalaia, e que se interpreta como un simio xigante bípede emparentado co Pé Grande norteamericano (bigfoot ou sasquatch, outra criatura misteriosa, que viviría nos Estados Unidos ou no Canadá).
Segundo a lenda os ietis serían descendentes dun rei mono que casou cunha ogra. Pero até hoxe, ninguén conseguiu unha proba da súa existencia, contándose só con moitos relatos que o describen. O rexistro visual máis famoso ocorreu co explorador Anthony Wooldridge en 1986. El estaba acampado nas montañas do norte da India, e vería o ieti a algúns metros do campamento. Segundo el, o ieti permanecería inmóbil durante 45 minutos. Despois de que o lugar fora examinado, descubriuse que o ieti avistado non era máis que unha pedra coberta de neve. Anthony Wooldridge admitiu que se enganara.
O goberno do Nepal declarou oficialmente, en 1961, que o ieti existe.
Segundo se di, mide 2 metros de altura, como o seu parente o bigfoot, e tamén se relatou que posúe o mesmo cheiro fétido, característicos das criaturas citadas en varias civilizacións, como o mapinguari, na Amazonia, o sasquach, no Canadá, o bigfoot nos Estados Unidos, Skunk Ape en Florida e o rang Pendek, en Indonesia; todos eles teñen existencia non confirmada.
Investigacións
Os que cren na súa existencia considérano un parente distante do orangután e descendente do Ramapithecus que habitou na cordilleira do Himalaia hai millóns de anos; e que polas características que presentaría, posibelmente estea emparentado co Pé Grande e o Wendigo. Porén, non existen probas concluíntes da existencia deste primate. Incluso outras investigacións relacionan ao ieti cos osos.
En 1936, o xeólogo suízo Augusto Gansser efectuou unha viaxe de exploración durante 8 meses ao Garhwal, entre o Nanga Parbat e o Everest, no corazón do Himalaia. Tivo entón noticia deste ser, mítico ou real: o ieti.
En abril de 1942, Slavomir Rawicz, polaco prisioneiro dos rusos que fixo o camiño cara á India setentrional despois de evadirse do gulag siberiano, dezaoito meses máis tarde, cando cruzaba algunha parte da fronteira do Tíbet e o Sikkim viu dúas criaturas cuxa silueta recordaba "a un oso ou a un deses grandes simios do tipo do orangutan". Esta información apareceu nun relato controvertido (que serviu, en parte, para escribir o guión da película de Peter Weir (2010) The way back) e cuxa versión francesa foi publicada en 1957.
Se o ieti xa foi mencionado en Europa desde o século XIX, foron as fotos de supostas pegadas traídas pola expedición Shipton ao Everest, en 1951 as que o revelaron ao público xeral occidental.
En 1973 o montañeiro, xornalista e avogado español César Pérez de Tudela afirmou ter avistado, na baixada do Annapurna, o ieti.
En marzo de 1976, a 5.300 metros de altitude, no Rolwaling (Himalaia do Nepal), René de Milleville fotografou unha pegada de pasos na neve moi nidios. Tería a ocasión de comunicar numerosos relatos de aldeáns nepalís testemuñando ter visto o ieti. Daquela, René de Milleville puxo a disposición do Museo nacional de historie natural de París cabeleiras atribuídas ao ieti. Michel Tranier estudou estes pelos e considerou que pertencían a "un primate rubio próximo ao orangután", pero distinto deste último.
En xullo de 1986, nun val perdido do Himalaia, Reinhold Messner ve por premeira vez unha criatura impactante que lle recorda os relatos dos sherpas sobre o ieti. miniatura|250px|dereita|O [[Dhaulagiri, onde explorou o grupo xaponés de Yoshiteru Takashi.]] En 1997, como outros occidentais antes deles, dous aventureiros franceses, Alexandre Poussin e Sylvain Tesson, descubriron, franqueando o Bobang pass na Caxemira india, misteriosas pegadas na neve que non serían, segundo eles, nin as dun home, nin as dun oso. .
En 2008 un grupo de investigación xaponés encabezado polo científico Yoshiteru Takashi, líder do proxecto ieti nipón, percorreu durante 42 días a rexión da alta montaña Dhaulagiri IV, deixando constancia de que fotografaron presuntas pegadas duns 45 cm de lonxitude do misterioso primate.
Takashi asegura que volverá a Nepal e ao Tíbet durante os próximos anos e non deixará o proxecto até que o seu grupo obteña probas fidedignas da existencia do ser lendario máis buscado do planeta. .
En 2013, un grupo de científicos das universidades de Oxford e de Lausana fixeron un chamamento a aquelas persoas que dicían ter restos destas criaturas. Fíxose unha análise do ADN mitocondrial do xene 12S RNA en mostras de pelo dun animal descoñecido procedentes de Ladakh no norte da India ao oeste do Himalaia e doutras procedentes de Bután. Estas mostras foron comparadas coas que hai no GenBank, a base de datos de secuencias xenéticas do NIH (Instituto Nacional de Saúde) dos EUA, e coincidiron cunha mostra dunha mandíbula dun antigo oso polar atopado en Svalbard, Noruega, que tiña unha antigüidade de entre 40.000 a 120.000 anos. O resultado suxire que, desbotando falsificacións de mostras ou contaminación das mesmas, os osos desas rexións poden ser o chamado ieti. O profesor de xenética evolutiva da Universidade de Cambridge Bill Amos dubidaba que as mostras fosen dun oso polar do Himalaia, pero estaba “convencido nun 90% de que hai un oso naquelas rexións que se confunde cun ieti”. O profesor Bryan Sykes, cuxo equipo realizou a análise das mostras na Universidade de Oxford ten a súa propia teoría. El cre que as mostras poden proceder dunha especie híbrida de oso procedente dun cruzamento entre oso pardo e oso polar. Sykes dixo na BBC:
Características e variantes rexionais
O ieti sería un primate veludo, cunha cara que recordaría á dun home. A súa estatura sería de entre 1,50 a 3,75 metros. A súa marcha bipede asemellaríase máis á dun úrsido que á dun primate. Isto está en contradición co feito de que as pegadas supostas puideron seguirse ao longo de grandes distancias; un oso non pode, en efecto, marchar de pé máis que algúns metros.
A existencia de seres simiescos lendarios está referenciada en numerosas rexións do mundo:
Interpretacións
Para a maior parte dos científicos, antropólogos ou sociólogos, o ieti é unha criatura lendaria relevante da mitoloxía dos grupos humanos do Himalaia. Os argumentos contra a súa existencia real, como da maior parte dos outros críptidos, son numerosos:
As hipóteses concernentes á orixe e a natureza do ieti son numerosas. Unha delas faino descender dun gran simio que se achou na China do sur no Plistoceno, o xigantopiteco. Outros relaciónano con primates fósiles da India ou co orangután, e algúns co home de Neandertal.
Segundo Bernard Heuvelmans, doutor en zooloxía da Universidade libre de Bruxelas, as tradicións que xiran o redor do home das neves poderían levar a tres tipos de primates cuxas áreas de distribución superpóñense ás veces.
Fóra das numerosas testemuñas, os principais indicios que parecen acreditar a tese da existencia do ieti son as pegadas de pasos característicos na neve, excrementos nos que o estudo parasitolóxico revelaría a presenza de especies de Parasitos intestinais aída descoñecidos e pelos dos que o estudo por un científico do Museo nacional de historia natural de Francia parecen indicar que proveñen dun primate próximo ao orangután.
Certos criptozoólogos como Richard D. Nolane pensan que o xigantopiteco sería verosibelmente o devanceiro probábel do ieti e do Bigfoot, o equivalente norteamericano do ieti: o xigantopiteco atravesaría o estreito de Bering para alcanzar o continente americano.
Segundo estas crenzas, existirían en Asia tres especies de ietis. Unha destas especies correspondería aos "homes salvaxes" (principalmente na China). Segundo Bernard Heuvelmans e Boris Porchnev, trataríase de homes de Neandertal que terían sobrevivido ou, segundo outros autoures, serían representantes da especie Homo erectus ou Homo sapiens que evolucionaría paralelemente á nosa especie. Este problema aproximaríase ao estudo de Marie-Jeanne Koffman sobre o Almasty do Cáucaso.
Supostas reliquias do ieti nos mosteiros budistas
miniatura|250px|Suposto [[coiro cabeludo dun ieti, no mosteiro de Khumjung, no Nepal.]] Nalgúns mosteiros do Nepal consérvanse restos supostamente pertencentes ao ieti, pero que posteriormente se demostrou que son dun tipo de cabra local. Por outra banda é moi dubidosa a existencia de simios de semellante tamaño.
O Chuchuna
O chuchuna é a versión rusa do ieti. Habitaría supostamente no frío eterno de Siberia e, o mesmo que o ieti e o Pé Grande, dise que sería moi difícil de ver.
S. Nikolayev (membro directivo da Academia Yakutiense) propuxo como explicación que os chuchunas serían uns dos últimos superviventes dos aborixes paleoasiáticos siberianos, que buscaron refuxio nas rexións máis inaccesíbeis dos ríos Yana e Indigirka.
Loftus Versfeld
O Loftus Versfeld é un recinto deportivo situado en Pretoria, Suráfrica. Ten unha capacidade para 51.762 espectadores e todas as localidades son de asento. O estadio leva o nome de Robert Owen Loftus Versfeld, o fundador dos deportes organizados en Pretoria.
Co paso dos anos o estadio foi sometido a diversos cambios de nome debido aos seus diferentes patrocinadores, aínda que os locais sempre se referiron á cancha como Loftus Versfeld. Entre o 11 de xuño de 1998 e o 4 de febreiro de 2003, o estadio foi denominado oficialmente Minolta Loftus, para deixar paso a partir do 5 de febreiro de 2003 ao Securicor Loftus. O 1 de setembro de 2005, o proceso do cambio de nome finalizouse cando Vodacom converteuse no patrocinador e restableceu o nome orixinal de Loftus Versfeld.
Historia
A situación do estadio foi utilizado por primeira vez para o deporte en 1906, e o terreo foi chamado simplemente Eastern Sports Ground. A primeira estrutura de formigón foi erixida alí polo Concello en 1923. A estrutura orixinal só podía acomodar 2.000 espectadores, e non dispuña de infraestruturas apropiadas. En 1928 levantáronse vestiarios e aseos, debido en gran medida á xira que realizarían os All Blacks por Suráfrica ese mesmo ano.
Cando o Sr. Loftus Versfeld morreu repentinamente en maio de 1932, cambiouse o nome de Eastern Sports Ground polo seu como homenaxe a un home que fixo moito para desenvolver o deporte na zona. O estadio foi coñecido como Loftus Versfeld Stadium desde entón. Actualizouse en varias ocasións, a última en 1984, cando o Pavillón Norte recibiu unha remodelación.
Partidos
miniatura|270px|Interior do estadio. O Cape Town Stadium albergou durante o campionato seis encontros: cinco encontros da fase de grupos e un de oitavos de final. Os partidos foron os seguintes:
Fodiña
A fodiña é un xogo de cartas de orixe brasileira (Fodinha) se ben por mor dos nenos coñécese como "vidas" en Galicia e como "sodinha" no Brasil.
A baralla e os xogadores
Pode ser xogado entre 2 e 7 xogadores, aínda que se recomenda que o número de participantes sexa igual ou superior a 4 .Pode xogarse coa baralla española ou coa francesa eliminando os 8, 9 e 10, de xeito que as barallas restantes sexan 40. En Galicia a carta de máis valor adoita ser o rei ou K, e a de menor valor o As. Porén, no Brasil a orde de cartas de menor a maior valor é: 4-5-6-7-Q-J-K-A-2-3
O xogo
O xogo inicia cunha persoa que baralla as cartas e reparte unha carta a cada xogador. Após esta rolda, o xogador da súa dereita, baralla e reparte 2 cartas, Isto repétese até que se atinxa o número máximo de cartas posibles na man dos xogadores. Ao atinxir o máximo, volve ser distribuída só unha carta.
Ao recibir cadansúa carta, cada xogador debe ollala. Despois, o xogador da dereita do repatidor intenta adiviñar o número de bazas que vai levar ao final da rolda. Despois del, o participante da súa dereita, e así sucesivamente. A suma total das bazas que cren que van levar todos os xogadores nunha rolda non pode ser igual ao número de cartas na man dos xogadores, co fin de asegurar que ao final da rolda, algún xogador erre na súa predición. Vexamos un exemplo nun caso de 4 xogadores nunha rolda de 3 cartas na man.
Nas roldas nas que o número de cartas na man do xogador for "1", este non pode mirar a súa propia carta. Debe colocar a carta na súa testa de xeito que o resto dos xogadores poidan vela e así intentar predicir se fan ou non esa baza. Nesta rolda, a suma total das bazas si pode ser igual ao número de cartas na man.
Ao final de cada rolda, o valor da diferenza entre o resultado dun xogador coa súa predición, convértese no número de vidas que lle é restado a cada xogador.
Cartas co mesmo valor
Aquí observamos unha diferenza entre a modalidade galega e a brasileira. En Galicia se dúas ou máis cartas son repetidas, a carta botada máis tarde será a que gañe por riba das outras. Non obstante no Brasil, cando coinciden dúas cartas do mesmo valor, estas dúas cartas son anuladas. Vexamos un exemplo para entender a diferenza entre estas modalidades (en letra grosa a carta que comeza a quenda).
Perda de vidas
Como dixemos antes, o valor absoluto da diferenza entre o resultado prognosticado e o real descóntase das vidas do xogador en cuestión. O número de vidas de cada xogador debe acordarse ao comezo de cada partida. Con todo, o número de vidas adoitan ser 3 ou, sobre todo, 5. O xogador que perda todas as súas vidas, queda eliminado e perde o dereito a seguir xogando. Vexamos un exemplo dunha rolda de 3 cartas con 4 xogadores na modalidade galega (en letra grosa a carta botada polo xogador que empeza o Quenda).
Wolf Vostell
Wolf Vostell, nado en Leverkusen o 14 de outubro de 1932 e finado en Berlín o 3 de abril de 1998, foi un artista alemán.
Traballou con varios medios e técnicas como pintura, escultura, instalación, happening, fluxus e vídeo. É considerado un dos artistas alemáns máis influentes da segunda metade do século XX.
Órgano de Tömösvary
miniatura|Órgano de Tömösvary de [[Necator americanus, un diplópodo.]] miniatura|Órgano de Tömösváry, sinalado coa [[Seta|frecha, na cabeze dun sínfilo, xusto na base dunha antena.]]
Os órganos de Tömösvary son órganos sensoriais pares exclusivos dos miriápodos e os colémbolos.
Situados na base das antenas, a súa función exacta non foi aínda dilucidada de maneira adecuada. Sinaláronse diversas funcións para ditos órganos: detectores de substancias químicas (olfacto), presión, humidade, ou vibracións (audición).
Este órgano foi descrito por primeira vez en 1883 polo miriapodólogo húngaro Ödön Tömösváry (1852-1884).
Ulises
miniatura|Ulises e [[Penélope.]]
Ulises ou Odiseo é un personaxe da literatura grega que aparece nas obras de Homero A Ilíada e, sobre todo, A Odisea, da que é o personaxe principal. É rei de Ítaca.
Historia
Odiseo (na Grecia) ou Ulises (en Roma) é unha figura á parte en Troia. É un dos máis ardidos guerreiros de toda a epopea grega en Troia, e mesmo despois dela, cando retorna da súa longa viaxe ao seu reino, Ítaca, unha das numerosas illas gregas.
Heroe grego, Odiseo era rei de Ítaca e fillo de Laertes. Ao principio, cortexou a Helena, mais, en vista do grande número de pretendentes, acabou por auxiliar a Tíndaro, pai adoptivo de Helena, na escolla do pretendente. Esa escolla recaeu sobre Menelao, e daquela o de Ítaca casou con Penélope. De aí a amizade existente entre Menelao, seu irmán Agamenón, e Odiseo.