cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eduardo Pondal
Traxectoria
Ao rematar a carreira en 1860, exerce como médico militar da Armada Española en Ferrol. En 1861 obtivo praza no Corpo de Sanidade Militar ao aprobar a oposición en Madrid. Porén, tras conseguir un posto na fábrica de armas de Trubia (Asturias), abandonou de maneira definitiva a profesión médica e retornou á casa paterna. O 2 de xullo de 1861 celebráronse na Coruña os primeiros Xogos florais de Galicia, no que Pondal participou con A campana d'Anllóns, o seu primeiro poema en galego, que se publicou ao ano seguinte no Álbum de la Caridad.
Pondal apenas exerceu a medicina. Retirouse axiña á súa casa paterna e alí viviu, con frecuentes viaxes a Santiago de Compostela e á Coruña. Nesta última cidade visitaba habitualmente a imprenta-libraría de Uxío Carré Aldao, bautizada por Celso García de la Riega como "Cova Céltica". Alí mantiñan un parladoiro, entre outros, Andrés Martínez Salazar, Manuel Murguía, Florencio Vaamonde Lores, Evaristo Martelo Paumán e Manuel Lugrís Freire. Alí accedeu a través de Murguía aos poemas ossiánicos de James Macpherson. Será entón cando Pondal asuma o papel de "bardo" da nación galega. 200px|esquerda No ano 1877 saíu do prelo Rumores de los pinos, un conxunto de vinte e un poemas en galego e castelán que serviu de base a Queixumes dos pinos (1886). Esta obra recuperou da versión bilingüe as composicións en galego, incluíu aínda algúns dos poemas en español agora traducidos e tivo ampliacións nas edicións posteriores. Un fragmento d' "Os Pinos", poema xurdido das sucesivas reelaboracións de "Rumores de los pinos", constituíu o himno galego, ao que Pascual Veiga lle puxo música. miniatura|Placa no lugar onde morou os derradeiros anos na Coruña A saudade de Pondal, poeta da liberdade, que ansiaba levantar un pobo, orientouse cara a un pasado que el imaxinaba libre e independente, e que o seu impulso lírico ansiaba reconquistar. A poesía de Pondal propoñíase, entón, renovar a historia. Como do pasado céltico non quedaban máis que vagos vestixios, Pondal esforzouse en adiviñalo, guiándose polos poemas de Ossian, por algunhas citas do Lebor Gabála Érenn e polas investigacións de Murguía. Creou así un mito fragmentario, distante da historia, indeterminado, arredor de dous arquetipos: o Heroe e o Bardo. Trátase dun pasado de gran beleza e dunha forza de suxestión extraordinaria.
Eduardo Pondal finou no hostal "La Luguesa", na rúa Juana de Vega da Coruña, no mediodía do 8 de marzo de 1917. Sufría unha cegueira moi avanzada e crises mentais cada vez maiores. Os seus restos xacen no Cemiterio de Santo Amaro da Coruña.
Premio María Josefa Wonenburger Planells
O Premio María Josefa Wonenburger Planells é un galardón con carácter anual creado en 2007 pola Unidade de Muller e Ciencia de Galicia da Xunta de Galicia para recoñecer os traballos pioneiros de científicas galegas salientables na súa área de coñecemento.
Palma, distrito de Santa Maria
Palma é un dos dez distritos en que se divide a cidade de Santa Maria, no estado brasileiro do Río Grande do Sur.
Eduardo Pondal
Obra
Tamén é interesante como poeta lírico. Xunto coa natureza, e as paisaxes da súa terra natal (a comarca de Bergantiños), o amor é outra das claves da súa poesía.
Palma, distrito de Santa Maria
Límites
Limítase cos distritos de Arroio do Só, Arroio Grande, Pains, Sede, e, cos municipios de Restinga Seca e Silveira Martins.
Premio María Josefa Wonenburger Planells
O premio leva o nome da matemática galega María Josefa Wonenburger Planells, xa que foi pioneira e referente feminino internacional no eido das ciencias.
Premiadas
Está é a lista das premiadas
Outros artigos
María Wonenburger
Palma, distrito de Santa Maria
Barrios
O distrito está dividido nos seguintes barrios:
Eduardo Pondal
Obra
Utilizou unha lingua aristocratizante, fuxiu do coloquial e incorporou no seu léxico e na súa sintaxe numerosos cultismos. Para isto serviuse dos seus profundos coñecementos das linguas clásicas e en ocasións botou man tamén da lingua portuguesa. É famosa a súa frase no leito de morte: "déchedesme unha lingua de ferro i eu douvos unha lingua de ouro".
miniatura|300px|Placa na praza Maior de Lugo.
Himno galego
En 1890 o músico Pascual Veiga pedíralle unha letra para unha obra que pretendía presentar a un certame na Coruña. Eduardo Pondal compuxo para a ocasión o poema "Os Pinos", do cal as dúas primeiras estrofas formaron parte da letra da melodía de Veiga. Aínda que a obra non chegou a estrearse, o poema aparecerá publicado ese mesmo ano nun folleto do certame, así como en xornais galegos da emigración cubana. En 1907, xa finado Veiga, a súa composición foi estreada nunha homenaxe a el na Habana. Dende entón, é considerada como o Himno de Galicia. En 1981 foi recoñecida como himno oficial polo Estatuto de autonomía de Galicia.
Dende 1935 (edición da Real Academia Galega) ese poema integrouse, xunto con outros inéditos, nas edicións de "Queixumes dos Pinos".
Obra publicada en vida
miniatura|200px|Queixumes dos pinos, 1886, [[Biblioteca Gallega.]]
Significado
O significado político da obra de Pondal foi obxecto de moitas teorías e discusións. Por unha banda, é indiscutíbel que apela a conceptos raciais para devolverlle o orgullo ao pobo galego e para menosprezar Castela, á que considera invasora do país. Porén, o seu ideario político sempre estivo máis próximo a un socialismo emerxente, como demostra a súa participación no banquete de Conxo e o seu compromiso estético coa idea da liberdade. No momento histórico en que se desenvolveu a súa obra, as teorías raciais non só non foron desacreditadas, senón que eran profusamente empregadas polo romanticismo europeo como unha expresión do Volksgeist ("o espírito do pobo" en lingua alemá), especialmente nos países que vivían un conflito nacional.
Por outra banda, o seu ideario en relación coa cuestión territorial semellaba máis próxima a un iberismo federal ca a un nacionalismo galego aínda emerxente. Pondal expresa repetidamente o seu sentimento de irmandade con Portugal e a súa simpatía polo catalanismo. De feito, "Os Eoas" fala dunha xesta, o descubrimento do mundo, que incumbe todos os pobos ibéricos.
No que atinxe á crítica da misoxinia na súa obra, María Xosé Queizán publicou o ensaio Misoxinia e racismo na poesía de Pondal en 1998. A autora conclúe que, alén do formalismo da súa obra, da creación mitolóxica e da exaltación da terra galega, os textos de Pondal transmiten, en efecto, unha ideoloxía sexista e racista fortemente polémica.
Recoñecementos
En 1965, a Real Academia Galega dedicoulle o terceiro Día das Letras Galegas, tras Rosalía de Castro (1963) e Castelao (1964).
En Galiza hai seis centros de ensino que levan o seu nome: O Colexio Eduardo Pondal (concertado) de Cangas, o CEIP Eduardo Pondal e o IES Eduardo Pondal de Ponteceso, o IES Eduardo Pondal de Santiago de Compostela, o CEIP Eduardo Pondal de Vigo e o Centro Público de Educación e Promoción de Adultos (EPAPU) Eduardo Pondal da Coruña.
Quecemento global
miniatura|upright=1.3|Cambio térmico nos últimos 50 anos. Temperatura global media en 2014-2018 comparada coa media basal entre 1951 e 1980, segundo o [[Instituto Goddard de Estudos Espaciais da NASA.]]
O quecemento global é o aumento a longo prazo da temperatura media da atmosfera terrestre e dos océanos. É un aspecto primordial da mudanza do clima actual, segundo a medición directa da temperatura e varios efectos do quecemento. O consenso científico do quecemento global afirma que a temperatura se elevou desde final do século XIX debido á actividade humana, principalmente polas emisións de dióxido de carbono que incrementaron o efecto invernadoiro. Predí, ademais, que as temperaturas continuarán subindo no futuro se continúan as emisións de gases de efecto invernadoiro.
Con frecuencia, os termos quecemento global e cambio climático úsanse indistintamente, pero, de forma máis precisa, o quecemento global refírese ao incremento gradual, observado ou proxectado, das temperaturas na superficie terrestre, mentres que o cambio climático é máis preciso cientificamente para describir os diversos efectos no clima, como o clima extremo, as tormentas e os cambios nos padróns de precipitacións, a acidificación dos océanos e o nivel do mar, sen entrar en discusións sobre a súa causa. En cambio para indicar a existencia de influencia humana, ás veces emprégase o termo cambio climático antropoxénico. Se ben houbo períodos prehistóricos de quecemento global, varios dos cambios observados desde mediados do século XX non teñen precedentes desde décadas a milenios. .
Frecuentemente a discusión céntrase na temperatura, pero o quecemento global ou calquera tipo de cambio climático implican cambios noutras variables: as precipitacións globais e os seus patróns, a cobertura de nubes e todos os demais elementos do noso sistema atmosférico veranse afectados pola diminución da emisión de radiación infravermella para o espazo, debido ós cambios nas concentracións de gases de efecto invernadoiro no ambiente.
O corpo multigobernamental e científico encargado da súa análise global é o Grupo intergobernamental sobre o cambio climático, (GICC) Unha das súas liñas de acción máis visibles é o Protocolo de Quioto, que promove unha redución de emisións contaminantes (principalmente gas de efecto invernadoiro) por parte dos países industrializados. En 2022 foi publicado o Sexto informe do Grupo intergobernamental sobre o cambio climático sobre o quecemento global e o cambio climático causado pola actividade humana.
No final da década de 2010 o quecemento global xerou diversos movementos de petición de acción, como a folga escolar polo clima, a máis de impulsar partidos ecoloxistas en diversas eleccións, nun movemento de alcance global.
Opinión científica
Xa que se trata dunha cuestión tan importante, os gobernos necesitan predicións da tendencia futura dos cambios globais, de maneira que poidan tomar decisións políticas para evitar efectos non desexables. o GICC está estudando o quecemento global, pero non se encarga da investigación mesma, senón de divulgar o material de investigación publicado. Os seus informes reflicten o consenso científico.
No 2019 novos estudos agravan a situación para o futuro, con proxeccións para fin do século XXI de quecemento de ata 7 °C de media aínda con accións para diminución da produción de dióxido de carbono.
O quinto e o sexto informe confirmaron e aprofundaron na evidencia sobre o aquecemento e o cambio climático antropoxénico.
Teorías e obxeccións
O debate superou o ámbito das revistas científicas para invadir a área pública. Algúns políticos chegan a convertelo en tema das súas campañas electorais, como Al Gore, autor de Earth in the Balance (‘A Terra no balance’). Porén, o quecemento global é algo que se ten máis en conta na Unión Europea. miniatura|dereita|200px|En verde, países que asinaron o [[Protocolo de Quioto no 2009]]
Os propoñentes da teoría do quecemento global expresan unha ampla gama de opinións. Algúns simplemente recoñecen a realidade dos incrementos de temperatura observados. Outros apoian medidas como o Protocolo de Quioto, que tentan ter certo efecto sobre o clima futuro e levar eventualmente a medidas posteriores. Outros pensan que o dano ambiental terá un impacto tan serio que deben darse pasos inmediatamente para reducir as emisións de CO2, a pesar dos custos económicos para as nacións avanzadas, como os Estados Unidos (que produce maiores emisións de gases de efecto invernadoiro ca calquera outro país, en termos absolutos, e é o segundo maior emisor per cápita despois de Australia). Hai climatólogos que apoian este punto de vista.
Rexistros de temperatura
dereita|miniatura|330px|Variación da temperatura desde [[1860 ata o ano 2020]] O período sobre o que o quecemento pode observarse varía segundo o enfoque: ás veces desde a Revolución Industrial, outras desde o comezo dun rexistro histórico global de temperatura ó redor de 1860; ou sobre o século XX, ou os 50 anos máis recentes.
Nos últimos 20.000 anos o suceso máis importante é o final da Idade do xeo, hai aproximadamente 12.000 anos. (Ver Grida.no/climate/). Desde entón, a temperatura permaneceu relativamente estable, inda que con varias flutuacións, como por exemplo o Período de Quentamento Medieval (ou Pequena Idade de Xeo). Durante o século vinte a temperatura incrementouse en aproximadamente 0,4 a 0,8 °C.
As temperaturas na troposfera inferior incrementáronse entre 0,08 e 0,22 °C por década desde 1979 (ver Medicións de temperatura por satélite). O aumento da temperatura non segue unha lei lineal, senón que presenta flutuacións debidas á variabilidade natural, sendo a máis notable delas o fenómeno de El Niño. Durante o mesmo período as temperaturas na superficie terrestre mostran un incremento de aproximadamente 0,15 °C por década. (ver GHCC.MSFC.nasa.gov/).
Teorías para explicar o cambio de temperatura
O sistema climático varía de dúas formas: a través de procesos naturais internos e en resposta a forzamentos externos. Entre os primeiros destacan as emisións volcánicas, así coma os gases de efecto invernadoiro, e entre os segundos inclúense cambios na órbita da Terra ó redor del Sol (Teoría de Milankovitch), a propia actividade solar. (Ver Cambio climático para unha discusión máis en profundidade sobre as causas que forzan estes procesos).
Os especialistas en climatoloxía aceptan que a Terra se quentou recentemente.
Teoría dos gases do efecto invernadoiro
A hipótese de que os incrementos ou descensos en concentracións de gases de efecto invernadoiro poden dar lugar a unha temperatura global maior ou menor foi postulada extensamente por primeira vez no final do s. XIX por Svante Arrhenius (químico sueco laureado co Premio Nobel de 1903), como un intento de explicar as eras glaciares. Os seus coetáneos refugaron radicalmente a súa teoría.
A teoría de que as emisións de gases de efecto invernadoiro están contribuíndo ó quecemento da atmosfera gañou moitos adeptos na comunidade científica durante o último cuarto de século. O GICC, que se fundou para avaliar os riscos dos cambios climáticos inducidos polos seres humanos, atribúe do quecemento recente ás actividades humanas. A Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos (National Academy of Sciences) tamén apoiou esa teoría.
Hai moitos aspectos sutís nesta cuestión. Os científicos atmosféricos saben que o feito de engadir dióxido de carbono (CO2) á atmosfera, sen efectuar outros cambios, tenderá a facer máis cálida a superficie do planeta. Pero hai unha cantidade importante de vapor de auga (humidade, nubes) na atmosfera terrestre, e a auga é un gas de efecto invernadoiro. Se a adición de (CO2) á atmosfera cambia os procesos que regulan a cantidade de vapor de auga na atmosfera terrestre, isto podería ter un efecto profundo no clima: máis vapor de auga significa máis calor. miniatura|dereita|350px|Emisións de CO2 dende o ano [[1800 ó 2000]] O papel das nubes é tamén crítico. As nubes teñen efectos contraditorios no clima. Calquera persoa notou que a temperatura cae cando pasa unha nube nun día solleiro do verán, que doutro modo sería máis caloroso. É dicir: as nubes arrefrían a superficie reflectindo a luz do Sol de novo ó espazo. Pero tamén se sabe que as noites claras de inverno tenden a ser máis frías cás noites co ceo cuberto. Isto débese a que as nubes tamén devolven algo de calor á superficie da Terra, se o CO2 cambia a cantidade e distribución das nubes podería ter efectos complexos e variados no clima.
Á vista disto, non é correcto imaxinar que existe un debate entre os que "defenden" e os que "se opoñen" á teoría de que a adición de CO2 á atmosfera terrestre dará como resultado que as temperaturas terrestres medias serán máis altas; o debate céntrase sobre o que serán os efectos netos da adición de CO2, e en se os cambios en vapor de auga, nubes e demais poderán compensar e anular este efecto de quecemento. O quecemento observado na Terra durante os últimos 50 anos parece estar en oposición coa teoría dos escépticos de que os mecanismos de autoregulación do clima compensarán o quecemento debido ó CO2.
Os científicos estudaron tamén este tema con modelos computarizados do clima. Estes modelos acéptanse pola comunidade científica como válidos soamente cando demostraron poder simular variacións climáticas coñecidas, como a diferenza entre o verán e o inverno, a Oscilación do Atlántico Norte ou El Niño. Encontráronse universalmente que aqueles modelos climáticos que pasan estes test tamén predín sempre que o efecto neto da adición de CO2 será un clima máis cálido no futuro, incluso tendo en conta todos os cambios no contido de vapor de auga e nas nubes. Porén, a magnitude deste quecemento predito varía segundo o modelo, o cal probablemente reflicte as diferenzas no modo en que os diferentes modelos representan as nubes.
Os escépticos respecto ó quecemento global din que os modelos son inexactos, pero foron incapaces de producir un modelo de clima que non prediga que as temperaturas se elevarán no futuro. É dicir, a teoría dos escépticos de que os sistemas de retroalimentación do clima eliminarán calquera efecto quentador atribuíble ó CO2 non se basea nas observacións nin en ningún modelo crible. esquerda As industrias que utilizan o carbón como fonte de enerxía, os tubos de escape dos automóbiles, as chemineas das fábricas e outros subprodutos gasosos procedentes da actividade humana contribúen con cerca de 22.000 millóns de toneladas de dióxido de carbono (correspondentes a 6.000 millóns de toneladas de carbón puro) e outros gases de efecto invernadoiro á atmosfera terrestre cada ano. A concentración atmosférica de CO2 incrementouse ata un 31% por encima dos niveis pre-industriais, desde 1750. Esta concentración é considerablemente máis alta ca en calquera momento dos últimos 420.000 anos, o período do cal puideron obterse datos fiables a partir de núcleos de xeo. Crese, a raíz dunha evidencia xeolóxica menos directa, que os valores de CO2 estiveron a esta altura por última vez hai 40 millóns de anos. Ó redor de tres cuartos das emisións antropoxénicas de CO2 á atmosfera durante os últimos 20 anos débense ó uso de combustibles fósiles. O resto é predominantemente debido a usos agropecuarios, en especial deforestación (ver Grida.no/climate/ipcc_tar ). dereita|222px|CFCs Os "gases de efecto invernadoiro" toman o seu nome do feito de que non deixan saír ó espazo a enerxía que emite a Terra, en forma de radiación infravermella, cando se quenta coa radiación procedente do Sol, que é o mesmo efecto que producen os vidros dun invernadoiro de xardinería.
O efecto invernadoiro natural que suaviza o clima da Terra non é cuestión que se inclúa no debate sobre o quecemento global. Sen este efecto invernadoiro natural as temperaturas caerían aproximadamente 30 °C., os océanos poderían conxelarse, e a vida, tal como a coñecemos, sería imposible. Para que este efecto se produza, son necesarios estes gases de efecto invernadoiro, pero en proporcións adecuadas. O que preocupa ós climatólogos é que unha elevación desa proporción producirá un aumento da temperatura debido á calor atrapada.
Os incrementos de CO2 medidos desde 1958 en Mauna Loa mostran unha concentración que se incrementa constantemente. De feito, é evidente que o incremento é máis rápido do que sería un incremento lineal. O 21 de marzo do 2004 informouse de que a concentración acadou 376 ppm (partes por millón). Os rexistros do Polo Sur mostran un crecemento similar.
O quecemento global no pasado
Os xeólogos cren que a Terra experimentou un quecemento global durante o Xurásico temperán con elevacións medias de temperatura que chegaron a 5 °C. As investigacións efectuadas pola Universidade Aberta (Open University) publicadas na revista Geology (n.º 32, páx. 157–160, 2004 (Open.ac.uk/Earth-Sciences)indican que isto foi a causa de que se acelerase a erosión das rochas ata nun 400%, un proceso que supuxo que tardasen 150.000 anos en volver aos valores de dióxido de carbono a niveis normais. Posteriormente produciuse tamén outro episodio de quecemento global coñecido como máximo térmico do Paleoceno-Eoceno.
Feitos
Está comprobado o aumento da temperatura media global, de xeito acelerado a comezos do século XXI, cos efectos correspondentes, como a elevación do nivel do mar ou a diminución da capa de xeo do planeta. Así, en outubro de 2019 deuse un episodio máis de separación dun iceberg xigante da plataforma de xeo Amery na Antártida. O sexto informe de avaliación do GICC reforza o consenso científico en que a actividade humana é causante do aumento da frecuencia e intensidade de fenómenos meteorolóxicos extremos como vagas de calor, secas, inundacións e choivas torrenciais, e prevese que estes eventos continúen a empeorar e aumentar o seu impacto na sociedade. As ameazas de diferentes impactos combinados están clasificadas máis altas que nos informes anteriores.
Modelos climáticos
Os modelos climáticos máis recentes dan unha simulación dos cambios globais de temperatura no século XX. As simulacións non atribúen inequivocamente o quecemento que ocorreu desde 1910 ata 1945 a variacións naturais ou a forzamentos antropoxénicos. Tódolos modelos mostran que o quecemento habido entre 1975 e 2000 é en gran medida antropoxénico.
A maioría dos científicos concorda en que hai procesos climáticos importantes que están incorrectamente explicados nos modelos climáticos, pero non pensan que outros modelos mellores poidan cambiar a conclusión sobre a orixe do quecemento global actual (fonte GICC). Segundo un estudo publicado en 2021 na revista Nature Communications, a maioría dos modelos sobre cambio climático usados para proxectar escenarios futuros subestiman a gravidade dos impactos.
Véxase tamén: modelo climático.
Efectos potenciais
miniatura|dereita|290px|[[Central térmica das Pontes de García Rodríguez]] Moitas organizacións públicas e privadas, gobernos e persoas están preocupados por que o quecemento global produza danos globais no medio ambiente e a agricultura. Isto é materia de controversia, pois aínda que se acusa a grupos ecoloxistas de esaxerar os danos posibles, os científicos infravaloraron a dimensión do problema para non ser tachados de alarmistas. Grupos próximos á industria cuestionaron os modelos climáticos e as consecuencias do quecemento global -e subvencionaron estudos que minimizaban a contaminación-. Os modelos dos anos 70 resultaron ser moi precisos sobre o quecemento que aconteceu nas décadas seguintes.
Debido ós efectos potenciais na saúde humana e na economía, e debido o seu impacto no ambiente, é motivo de gran preocupación. Certos procesos relaciónanse co quecemento global: diminución da capa de neve e dos glaciares, elevación do nivel dos mares e cambios meteorolóxicos son consecuencias que poden influír nas actividades humanas e nos ecosistemas. Algunhas especies poden ser forzadas a emigrar dos seus hábitats para evitar a súa extinción debido ás condicións cambiantes, mentres outras especies poden estenderse. Poucas das ecorrexións terrestres poden esperar non resultar afectadas.
miniatura|290px|esquerda|Elevación do nivel dos mares, medido en 23 estacións fixas, entre [[1900 e 2000]] Os mares estanse elevando entre 1 e 2 centímetros por década, e algunhas nacións do Océano Pacífico, como Tuvalu están traballando nos detalles da súa esperada eventual evacuación. O quecemento global dá lugar a elevacións do nivel mariño debido a que a auga dos mares se expande cando se quenta, ademais de que se produce un aumento da cantidade de auga líquida procedente do adelgazamento dos casquetes polares, do xeo mariño e da redución dos glaciares. En palabras do TAR do GICC: "Prevese que o nivel medio global do mar se elevará entre 9 e 99 cm entre 1990 e 2100. [...] Isto é debido primariamente á expansión térmica e á perda de masa dos glaciares e casquetes polares.
Á medida que o clima se faga máis cálido, a evaporación se incrementará. Isto causará un aumento das precipitacións chuviosas e máis erosión. Moita xente pensa que podería resultar un tempo meteorolóxico máis extremo conforme progrese o quecemento global. O TAR do GICC di: "prevese que a concentración global de vapor de auga e as precipitacións se incrementarán durante o século XXI. Para a segunda metade do século XXI é probable que as precipitacións se incrementen nas latitudes medio-altas e na Antártida no inverno; nas baixas latitudes haberán tanto incrementos como decrecementos rexionais segundo diferentes áreas. Na maioría das áreas serán probables variacións anuais e espérase un incremento nas precipitacións".
Hoxe témese que o quecemento global sexa capaz de desencadear cambios bruscos masivos de temperatura. A corrente do Atlántico Norte data da época do desxeo da última glaciación (hai 14.000 anos). Hai 11.000 anos esa corrente sufriu unha interrupción que durou 1.000 anos. Isto provocou a pequena glaciación coñecida como Joven Dryas (o nome dunha flor silvestre alpina) que durou 900 anos no noroeste de Norteamérica e o norte de Europa.
(Véxase discusión sobre a teoría do caos para ideas relacionadas.)
O quecemento global modificará a distribución da fauna e flora do planeta. Ese feito comportará a extensión de enfermidades das que algúns destes animais son portadores. Tal é o caso da malaria, o dengue ou a febre amarela cuxos vectores son certas especies de mosquitos que habitan principalmente en zonas tropicais.
Así a todo, o quecemento global tamén pode ter efectos positivos, xa que as maiores temperaturas e maiores concentracións de CO2 poden mellorar a produtividade dos ecosistemas. Os datos achegados por satélites mostran que a produtividade do hemisferio norte incrementouse desde 1982. Por outro lado, un incremento na cantidade total da biomasa producida non é necesariamente bo, xa que pode diminuír a biodiversidade inda que florezan un pequeno número de especies. Similarmente, desde o punto de vista da economía humana, un incremento na biomasa total pero un descenso nas colleitas podería ser unha desvantaxe. Ademais, os modelos do GICC predín que unhas concentracións maiores de CO2 poderían simplemente espolear a flora ata un punto, xa que en moitas rexións os factores limitantes son a auga e os nutrientes, non a temperatura ou o CO2; tras ese punto, incluso inda que os efectos invernadoiro e do quecemento continuasen, podería non haber ningún incremento compensatorio en crecemento.
Outro punto posible de discusión está en como incidirían os efectos do quecemento global no equilibrio económico humano norte-sur: se produciría un aumento da desertización dos países áridos e semiáridos, se se produciría un clima máis benigno nos países fríos ou se o efecto sería diferente.
A relación entre o quecemento global e a deplección de ozono
Inda que si se menciona frecuentemente na prensa popular unha relación entre o quecemento global e a deplección de ozono, esta conexión non é forte. Existen tres áreas de enlace:
Sporting Villanueva Promesas
Estadio
O Sporting Villanueva xoga os seus partidos no Estadio Municipal de Villanueva del Fresno, con capacidade para 3.000 espectadores.
A Gaiteira, Liáns, Oleiros
A Gaiteira é un lugar da parroquia de Liáns no concello de Oleiros, na provincia da Coruña.
Jean-Louis Barrault
Jean-Louis Barrault, nado en Le Vésinet en 1910 e finado en París en 1994, foi un mimo, actor e director de teatro e cinema francés.
Traxectoria
Estudou co mimo francés Etienne Decroux e debutou no Théâtre de l'Atelier en 1931. En 1935 fundou a súa propia compañía. Actou en filmes como Les beaux jours (1935), Jenny (1936), Sous les Yeux d'occident (1936) ou Farinet ou l'or dans la montagne (1938).
En 1940 casou coa actriz Madeleine Renaud, coa que en 1944 tivo unha filla, a tamén actriz Marie-Christine Barrault. En 1947 fundou a Compagnie Renauld-Barrault que actuaba no Théâtre Marigny e coa que realizou xiras por América do Sur. En 1959 asumiu a dirección do estatal Théâtre de France
A Canosa, Lires, Cee
A Canosa é un lugar da parroquia de Lires no concello coruñés de Cee na comarca de Fisterra. Tiña 66 habitante no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, 33 homes e 33 mulleres
IES As Telleiras
Ata a súa construción en 1985 o estudantado de Narón tiñan que marchar ao concello veciño de Ferrol ou a outros concellos para facer os seus estudos de bacharelato. O centro, construído na estrada de Cedeira, foise ampliando cos anos con máis edificios e instalacións. Xunto a el construíuse o centro de ensino de formación profesional Terra de Trasancos. Neste centro tamén se organizan actividades culturais xunto co Concello de Narón.
Imperium (serie de televisión)
Imperium foi unha serie de televisión española emitida por Antena 3 entre o 5 de setembro e o 11 de outubro de 2012. Igual que a súa predecesora Hispania, la leyenda, está producida por Bambú Producciones e ambientada no século II a.C. Contou cun presuposto duns 20 millóns de euros.
A primeira e única tempada ten 6 capítulos. Inicialmente, estaban previstos 13 episodios, pero a cadea acordou finalmente rodar só 6 episodios para observar os datos en audiencia. O 11 de outubro a cadea española Antena 3 puxo punto e final para a serie debido á baixa audiencia, menos da que se esperaba considerando a gran mercadotecnia que se fixo dela.
Argumento
Galba é un home poderoso e respectado en Roma. Conta co apoio dos senadores máis importantes, encabezados polo senador Quinto... e por iso encargáronlle unha última campaña; acabar coa resistencia de Numancia. Galba parte cara alí convencido da súa vitoria e de que iso lle outorgará, ao seu regreso, o recoñecemento definitivo. Pero regresa da campaña en Numancia derrotado, humillado... Os hispanos acabaron co seu exército. Galba perdeu a súa honra e, sobre todo, o seu poder en Roma. E non foi casual; alguén lle traizoou.
Galba non está disposto a renderse; a súa familia, os Sulpicio, ha de volver ocupar o lugar que merece en Roma, e para iso está disposto a facer calquera cousa, ata a empezar unha nova guerra con aqueles que lle fixeron caer. Non sabe que un erro do seu pasado perséguelle. Un erro que ten nome de muller: Cora. Unha muller que, para salvar ao seu pai, está disposta a pactar cos seus maiores inimigos, un home empeñado en recuperar a gloria perdida e unha familia que quere controlar toda Roma.
Lista de estados dos Estados Unidos de América por poboación
Esta é unha lista dos estados dos Estados Unidos de América por poboación segundo a estimación censual realizada pola Oficina do Censo dos Estados Unidos de América para 2019.
Coñac
miniatura|Cognac Braastad XO O coñac (en francés: cognac) é un tipo de brandy que se elabora a partir do viño de uva branca das cepas cultivadas nos arredores da cidade de Cognac, zona relativamente cálida do departamento francés de Charente, cun proceso específico de destilación e selección das uvas.
A calcaria do chan contribúe á calidade do coñac, debendo o seu sabor e fragrancia aos métodos de destilación e maduración de polo menos dous anos en cubas de carballo. A cidade de Cognac é unha das tres rexións con denominación de orixe europeo para elaborar brandy. As outras dúas son Armagnac e Jerez de la Frontera.
Dommartin, Ain
Dommartin é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Xacob
miniatura|250px|dereita Xacob foi un dos patriarcas hebreos, segundo as narracións da Xénese (ou Bereshit en hebreo). Ten como nome alternativo Israel.
Xacob foi pai de doce fillos e unha filla, das súas catro mulleres. Os doce fillos son os que formaron as coñecidas tribos de Israel. Esta estirpe organizouse por Hebrón e Nablús en cooperativas agrarias. Adicándose principalmente ó pastoreo de ovellas. A seguinte historia na que o patriarca participa é a que conta como o seu fillo Xosé foi vendido polos seus irmáns como escravo a Exipto. Xosé consegue facerse co cargo de vicerrei no goberno do rei de Exipto, perdoa aos seus irmáns e trae a súa familia para Exipto, para fuxir da fame de Canaán, o cal constitúe o final do libro da Xénese.
Aponeurose
Unha aponeurose''' é unha capa fibrosa que recobre algúns músculos e tendóns. Teñen unha cor prateada, brillante. Son facilmente despregables do tecido que recobren. As aponeuroses están máis presentes na rexión ventral do abdome, na rexión dorsal e lumbar. Tamén na palma da man e na planta do pé.
Antínoo
miniatura|Busto de Antínoo da [[Vila Adriana, en Tívoli. Actualmente no Louvre.]]
Antínoo ou Antinoo (en grego Aντίνοος, latinizado como Antinous) nado en Bitinio-Claudiópolis, Bitinia o 27 de novembro de entre os anos 110 e 115 e finado no río Nilo, xunto a Besa, o 30 de outubro do 130, ou pouco antes, foi un mozo de gran beleza, favorito e amante do emperador romano Hadriano. Trala súa morte foi deificado e rendéuselle culto. Moitos dos retratos que se fixeron del conserváronse ata os nosos días. Desde o Renacemento ata a actualidade, Antínoo foi moi representado na arte, especialmente na escultura, e a súa enigmática figura captou a atención de numerosos artistas.
Vida e lenda
miniatura|Busto de mármore de Hadriano, do século II. Actualmente no [[Palazzo dei Conservatori.]] Aínda que Antínoo é en realidade un personaxe moi pouco coñecido, o seu significado actual non depende tanto dos acontecementos da súa vida como do seu enaltecemento posterior, do que chegaron numerosos testemuños ata os nosos días. Xa na Antigüidade, os poucos datos auténticos acerca da súa vida combináronse con lendas. A fascinación que ata hoxe exerce Antínoo baséase, fundamentalmente, na súa relación co emperador Hadriano e nas numerosas obras de arte que foron creadas na súa memoria. A personalidade que subxace ós escasos datos e ás obras de arte non puido ser reconstruída mediante a investigación histórica.
Sábese con certeza que Antínoo naceu en Bitinio-Claudiópolis, cidade da rexión de Bitinia, no noroeste de Asia Menor, entre os anos 110 e 115. Nunha das súas viaxes (Hadriano é coñecido na historia como "o emperador viaxeiro"), o emperador quedou impresionado polo belo adolescente. Na actualidade non pode precisarse se o primeiro encontro entre os dous produciuse xa durante a primeira estancia de Hadriano en Bitinia, en 121, ou en 123/124. Desde o momento do seu encontro, e até a súa morte, Antínoo acompañou ó emperador en todas as súas viaxes.
Durante toda a súa vida, Hadriano aspirou ó ideal de vida grego. Segundo a visión que do mesmo tiñan os romanos, deste ideal de vida formaba parte a pederastia, na cal o home adoptaba o papel de mentor do neno en todos os aspectos da vida. A tradición cristiá e a interpretación moderna da pederastia redúcena xeralmente ó seu compoñente sexual. Doutra banda, sábese que o emperador estaba descontento do seu matrimonio coa súa esposa Vibia Sabina.
Sobre a natureza precisa das relacións entre Antínoo e Hadriano a información é moi escasa. O poeta Páncrates de Alexandría, contemporáneo de Hadriano, fai referencia a un feito que tivo lugar no deserto de Libia. Segundo este autor, Hadriano deu morte a un león cunha xavelina pouco antes de que atacase a Antínoo. No lugar en que o sangue do león pingou sobre a area, xurdiría a "flor de Antínoo", o antinóeios (flor de loto de cor vermella). É imposible saber se o acontecemento se basea nun feito que tivo lugar realmente ou se se trata simplemente dun engadido posterior para embelecer a vida do personaxe.
Tamén as circunstancias da temperá morte de Antínoo están mesturadas con lendas. Está firmemente establecido que o mozo caeu ó río Nilo o 30 de outubro de 130 ou pouco antes, preto da cidade de Bica, no Exipto medio, e afogouse ante a mirada de Hadriano. Dión Casio e Aurelio Víctor, que escribiron en data moi posterior, explican que as circunstancias da súa morte non estaban claras. Segundo unha das versións recollidas polos historiadores, a morte de Antínoo foi un accidente. Segundo outra versión, Antínoo sacrificouse polo emperador, para asegurarlle, mediante este sacrificio, unha vida longa e afortunada. Antínoo sabería por un astrólogo que o seu suicidio brindaría ó emperador a posibilidade de seguir vivindo despois do prazo que lle fora asignado polos fados. O autor da biografía de Hadriano na Historia Augusta (unha recompilación de biografías de emperadores escrita na Antigüidade Tardía, cuxos datos deben ser utilizados coa maior precaución) insinúa a posibilidade de que Antínoo puidese decidir suicidarse para escapar ás proposicións sexuais de Hadriano. Retrospectivamente, non pode tampouco descartarse a hipótese dunha intriga de palacio. A esposa de Hadriano non debeu quedar demasiado aflixida pola morte do seu competidor.
Culto relixioso e xuízos sobre Antínoo na Antigüidade
Inmediatamente despois da súa morte, posiblemente mesmo desde o mesmo día en que esta tivo lugar, Hadriano, profundamente doído, comezou o enaltecemento do seu mozo compañeiro. No mesmo escenario do infortunado acontecemento, a beiras do Nilo, no Exipto Medio, ordenou levantar, segundo o modelo helenístico, a cidade de Antinoópolis ou Antínoe. A cidade e os seus habitantes recibiron do emperador privilexios e favores moi pouco usuais. Na mesma cidade levantouse tamén, posiblemente, o monumento funerario do favorito imperial. A construción é mencionada nunha inscrición xeroglífica sobre un obelisco hoxe situado en Roma. Probablemente o obelisco estaba orixinalmente situado tamén en Antinoópolis, e simbolizaba o lugar do renacemento do falecido, segundo as crenzas do Antigo Exipto.
miniatura|Antínoo como [[Osiris (deus)|Osiris. Achado na Vila Adriana; hoxe no Louvre.]] miniatura|Relevo que mostra a Antínoo como [[Dioniso, hoxe no Palazzo Massimo alle Terme.]]
Inmediatamente despois da morte do mozo, comezou a súa adoración como divindade ou, polo menos, como heroe. Os cultos a Antínoo establecéronse sobre todo nas provincias orientais do Imperio Romano, de forte sinal grego (nas provincias occidentais do imperio tamén se podía atopar ese tipo de adoración, pero nunca conseguiu establecerse con tanta forza). Isto debeuse a varias razóns. Xa desde o período helenístico existía a tradición de deificar a algúns homes despois da súa morte. Ademais, varias cidades gregas desexaban afagar con iso ó emperador amigo dos gregos. Antínoo foi asociado ou identificado con deuses como Dionisos. En Exipto, a súa identificación con Osiris tivo un significado especial. Só a morte por afogamento durante a crecida sacra do Nilo xa implicaba para os exipcios a exaltación: tamén o deus Osiris afogouse no Nilo, de acordo coa mitoloxía exipcia, polo cal a consagración do mozo como "Osiris-Antínoo" ou "Osirantínoo" non foi tan sorprendente. Como o gran deus, despois da súa deificación, Antínoo podía recibir pregarias e curar aos enfermos.
En moitas das cidades do Imperio comezou, pouco despois da morte de Antínoo, a construción de templos e a institución de sacerdocios para o seu culto. Na súa honra organizáronse unhas competicións musicais e deportivas, similares aos Xogos Panhelénicos, as Panateneas e os Tolemaicos, as Antinóeia. Ademais de Antinoópolis e da cidade natal de Antínoo, Bitinio-Claudiópolis, foron centros do culto da nova deidade as cidades de Alexandría, en Exipto, e Mantinea, na rexión grega de Arcadia, así como Lanuvium, no Lacio. Alí celebrábanse cada catro anos os Grandes Xogos de Antínoo. Por todo o Imperio descubríronse inscricións na súa honra, ademais de en Roma, por exemplo en Lanuvium e en Tívoli. En numerosos lugares erixíronse estatuas e cuñáronse moedas coa efixie do defunto. O filósofo Numenio de Apamea escribiu ó emperador unha Consolatio e os poetas Mesomedes, Ateneo e Páncrates compuxeron poemas sobre Antínoo. Ademais hai constancia doutro poema de autor descoñecido. Probablemente o punto máis alto na exaltación do mozo de Bitinia chegou cando se deu o seu nome a unha constelación.
Representacións na arte antiga
miniatura|esquerda|Antínoo como [[Aristeo, descuberto no século XVII en Roma, hoxe no Louvre.]] Aínda que era bastante infrecuente que persoas que non pertencían á familiaimperial fosen honradas de modo tan particular, existen aínda hoxe moi numerosos retratosde Antínoo. Isto é extraordinario sobre todo porque o seu culto mantívose no seu apoxeo só durante os poucos anos que mediaron entre a súa morte e a de Hadriano (130-138). Non está claro se Antínoo foi retratado durante a súa vida: en calquera caso, o feito é que todos os retratos conservados son posteriores á súa morte. Só no que se refire a esculturas exentas, consérvanse na actualidade uns 100 retratos de Antínoo, aos que hai que engadir unhas 250 representacións en moedas e, ademais, as súas aparicións en obras de arte menores (xoias, camafeos, bronces e similares). Aínda que Antínoo non desempeñaba ningún cargo público e por tanto só podía ser considerado un particular, os seus retratos non teñen as características dos retratos privados. Ademais de polo seu elevado número, as obras son sorprendentes pola súa variedade iconográfica.
Só poden atoparse paralelos nos retratos imperiais romanos. Os diferentes tipos de retrato, tanto na escultura como na numismática, combinan diferentes aspectos da propaganda imperial.
Escultura
As imaxes de Antínoo foron modelos a imitar para a retratística de personaxes novos durante o século II. Moitas esculturas realizadas ó longo do devandito século tomaron como referencia os retratos de Antínoo. Esta é unha das razóns polas cales non sempre é posible identificar con seguridade os retratos de Antínoo.
As esculturas caracterízanse polos seus trazos suaves, un tanto redondeados. Os beizos son grosos, pero a boca non é moi grande. O nariz é moi recta, e as cellas curvadas. A mirada é xeralmente algo ausente e, sobre todo, melancólica.
Aínda que os rostros das estatuas son moi parecidos entre si, en canto ó resto do corpo existiron grandes variacións. Supúxose que o prototipo do que derivan as copias baséase nunha estatua do "estilo severo" da primeira etapa do clasicismo grego. Pode ser que ese prototipo sexa a escultura coñecida como "Apolo do Tíber". Do modelo clásico terían tomado varias estatuas, por exemplo, a posición ergueita, o xiro da cabeza, e as proporcións, sobre todo do torso. Con todo, os retratos conteñen tamén elementos que eran habituais en época de Hadriano. As formas son máis anchas e máis redondeadas, a frontalidade é moi acentuada e o torso está completamente ergueito. En canto ó anterior, os retratos deste tipo concordan coas tendencias máis clasicistas da escultura da época de Hadriano. É evidente nestes retratos a fusión entre elementos do clasicismo e da escultura da época de Hadriano: téntase conxugar o ideal da beleza xuvenil no retrato clasicista condetalles naturalistas. Mentres que os artistas gregos do período clásico non realizaban xeralmente verdadeiros retratos, senón imaxes idealizadas, aquí estas imaxes de beleza ideal asócianse cos verdadeiros trazos do defunto.
A miúdo as estatuas posuían os atributos das divindades coas cales Antínoo debía ser identificado ou fusionado. Ademais de Dioniso e Osiris, estes foron, por exemplo, Apolo, Hermes e Vertumno.
Numismática
Desde o ano 133/34 cuñáronse en diversas cidades do Oriente grego moedas co retrato de Antínoo. Da parte occidental do Imperio, e mesmo da capital, Roma, non se coñecen moedas nas que apareza o mozo bitinio. As moedas poden datarse de forma relativamente precisa, xa que nas cuñadas en Exipto figura a data local. As últimas cuñaxes están documentadas no ano da morte do emperador (138). Pode afirmarse, por tanto, que foron cuñadas moedas coa efixie de Antínoo durante un período máximo de cinco anos. Isto demostra, unha vez máis, o grande que debeu ser a dor de Hadriano, ou a veneración polo mozo no Oriente, xa que en tan curto período cuñáronse 250 moedas diferentes. Xeralmente, os anversos estaban reservados ó emperador, membros da familia imperial ou divindades. Antínoo foi por tanto unha particular excepción, que estaba xustificada, con todo, pola súa apoteose.
As cuñaxes de moedas de Antínoo tiveron diversos centros, entre os que destacan a rexión de Arcadia, en Grecia, Bitinia, en Asia Menor, e Alexandría, en Exipto. Ademais, emitíronse moedas de elevada calidade en Esmirna. As moedas cuñáronse exclusivamente en bronce. Poden distinguirse tres tipos diferentes. En primeiro lugar existiron moedas de gran tamaño, con retratos finamente traballados, que teñen case a aparencia de medallas. O segundo tipo corresponde a moedas máis pequenas e ordinarias. No terceiro intégranse moedas de moi pequeno tamaño e de inferior calidade. Xeralmente, as moedas mostran no seu anverso a cabeza ou o busto de Antínoo. Na inscrición este é identificado como heroe ou como deus. As moedas de Alexandría e Tarso omiten esta inscrición, e sinalan a condición divina do defunto mediante unha coroa HemHem ou unha estrela, símbolo da natureza divina do personaxe reproducido.
miniatura|[[Tesela de chumbo romana cuñada en Alexandría. Anverso: Antínoo coa coroa HemHem e a lúa crecente. Reverso: Serapis con Kalathos e cetro.]]
A uniformidade dos anversos contrasta coa maior variedade iconográfica dos reversos. Nas moedas cuñadas en Kyme, en Asia Menor, aparece Atenea Promacos na cara posterior; nas emitidas en Tarso, Dioniso cabalgando sobre unha pantera, unha pantera soa ou o deus río local Cidno. En Nicópolis peséntase unha vista dos edificios e as portas da cidade ou un touro; este animal está tamén presente nas cuñaxes de Mitilene.
En Arcadia atópase un touro nos reversos, e en Delfos un trípode. Máis escasas son as referencias directas a Antínoo. Na súa cidade natal vese á beira dun boi á carreira, caracterizado como Antínoo-Hermes; en Tarso aparece como Dioniso-Osiris.
Lommel
Lommel é un concello e cidade da provincia belga de Limburgo. En 2018 tiña 34.044 habitantes.
Antínoo
Numismática
Non en último lugar, estas cuñaxes deberon atraer a benevolencia doemperador, asegurándolle a lealdade das cidades. Os fundadores das cidades son a miúdo mencionados nas moedas cuñadas nelas, o que responde probablemente a unha intención propagandística. Ademais das moedas, cuñáronse teselas de chumbo.
Lommel
Ademais de cidade residencial Lommel tamén ten varias reservas da natureza, como De Watering, o Sáhara de Lommel, e numerosos bosques e uceiras. Lommel é a terceira cidade comercial de Limburgo. É unha zona de extracción de area para a industria do vidro. Algunhas canteiras de area foron transformadas en reservas da natureza e áreas recreativas, incluído o Sáhara de Lommel.