cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lingua chinesa
Chinés antigo e medio
Estes traballos definen as categorías fonolóxicas, mais non se sabe con certeza os sons que representan. Os lingüistas identificaron algúns sons comparando as categorías con pronuncias das variedades modernas de chinés e préstamos do chinés noutras linguas, como o xaponés, o vietnamita e o coreano. O sistema resultante é moi complexo e cun número moi grande de consoantes e vogais, mais seguramente non se distinguían todas elas nun só dialecto, senón que representaba un diasistema que recollía os estándares do norte e o sur no século VI para poder ler os clásicos.
Auxe dos dialectos do norte
Até mediados do século XX, a meirande parte da poboación do sur da China só falaba a súa lingua local. Por este motivo, durante a época da Dinastía Ming e da Dinastía Qing, os oficiais tiñan que encargarse da administración do imperio usando unha lingua común baseada nos dialectos do mandarín, coñecida como Guānhuà (官話, literalmente "lingua dos oficiais"). Durante este tempo, esta lingua foi usada como koiné e estaba baseada nos dialectos falados na zona de Nanjing, pero non se correspondía cun dialecto único e concreto. Cara a metade do século XIX, o dialecto de Pequín converteuse no dominante e foi esencial para calquera tipo de negocio nos tribunais imperiais.
Variedades
O sinoloxista Jerry Norman estimou que existen centos de variedades inintelixíbeis de chinés. Esas variedades forman un continuo dialectal cuxas diferenzas medran a medida que aumenta a distancia entre elas. Xeralmente, as áreas montañosas do sur da China amosan unha diversidade lingüística meirande que na chaira do norte da China. Nalgunhas zonas do sur, o dialecto principal dunha cidade só é comprensíbel para os seus veciños máis próximos. Por exemplo, a cidade de Wuzhou atópase a 190 km río arriba de Guangzhou, pero a variedade de cantonés falada alí é máis semellante á de Guangzhou que á de Taishan, a 95 km ao suroeste de Guangzhou. En zonas da provincia de Fujian, as falas dos condados veciños ou mesmo vilas poden ser inintelixíbeis entre elas.
Até finais do século XX, os emigrantes chineses ao sur de Asia e América do Norte procedían das áreas costeiras do sur do país, onde se fala min, hakka e cantonés. A maioría dos inmigrantes chineses de América do Norte falan o dialecto de Taishan.
Clasificación
miniatura|280px|As distintas linguas chinesas da [[China e Taiwán.]] Número de falantes nativos (incluíndo todos os países):
As variedades locais de chinés adóitanse clasificar en sete grupos dialectais de acordo coa diferente evolución dende o chinés medio:
A clasificación do lingüista Li Rong, que foi empregada no Language Atlas of China (1987), distingue outros tres grupos máis:
Algunhas variedades quedan aínda sen clasificar, entre as que se atopan o dialecto de Danzhou (falado en Danzhou na illa de Hainan), o Waxianghua (falado no oeste de Hunan) e o Shaozhou Tuhua (falado no norte de Guangdong).
Escrita
A ortografía chinesa baséase en caracteres ou hanzi, que se escriben en bloques rectangulares imaxinarios. Tradicionalmente escribíanse en columnas verticais que se debían ler de arriba a abaixo e de esquerda a dereita. Os caracteres chineses son morfemas independentes dos cambios fonéticos. Por exemplo, o carácter 一 ("un") lese yī en chinés estándar, jat1 en cantonés e chi̍t/it en hokkien. O vocabulario das principais variantes chinesas é moi diverxente e tamén existen "caracteres dialectais" que se empregan nas diversas variantes en situacións coloquiais de chinés escrito. Por exemplo, os caracteres 冇 e 係 do cantonés e a lingua hakka son considerados arcaicos e non se usan na escrita do chinés estándar.
Na provincia de Hunan, as mulleres de certas áreas escriben a súa lingua local mediante un silabario derivado dos caracteres chineses chamado Nüshu.
A lingua dungan, ás veces considerada un dialecto do mandarín, escríbese co alfabeto cirílico e no pasado escribíase co alfabeto árabe. O pobo dungan é de relixión musulmá e vive principalmente en Casaquistán, Kirguizistán e Rusia.
Caracteres chineses
Os caracteres modernos desenvolvéronse a partir da escrita kaishu. Existen varios estilos de escrita na caligrafía chinesa, entre os que se inclúen a escrita de selo, a escrita en cursiva e a escrita clerical. Os artistas de caligrafía poden empregar os caracteres tradicionais ou os simplificados, mais adóitanse usar os primeiros para a arte tradicional.
Existen dous sistemas de uso para os caracteres chineses. O primeiro é o sistema tradicional, que aínda se usa en Hong Kong, Taiwán, Macau e as comunidades chinesas no estranxeiro, agás Singapur e Malaisia. Tomou forma a partir dos caracteres estandarizados que datan da derradeira dinastía Han. O segundo é unha simplificación da escrita chinesa que se introduciu na República Popular da China en 1954 para facilitar a alfabetización masiva da poboación.
Homófonos
O chinés estándar ten menos de 1 700 sílabas diferentes pero uns 4 000 caracteres escritos de uso común, polo que moitos deles son homófonos. Por exemplo, tódolos seguintes caracteres (non necesariamente palabras) pronúncianse jī: 鸡／雞 galiña, 机／機 máquina, 基 básico, 击／擊 golpear, 饥／饑 fame e 积／積 acumular. Na oralidade, o significado da sílaba está determinado polo contexto. Os falantes poden clarificar que caracteres están a empregar ofrecendo palabras ou frases a modo de exemplo: 名字叫嘉英，嘉陵江的嘉，英國的英 Míngzi jiào Jiāyīng, Jiālíng Jiāng de jiā, Yīngguó de yīng – "O meu nome é Jiāyīng, 'Jia' como o 'río Jialing' e 'ying' como en 'Inglaterra'."
As variedades meridionais como o cantonés ou o hakka preservaron máis rimas de sílabas e tamén teñen máis tons. Algúns dos exemplos anteriores do mandarín jī teñen unha pronuncia distintan en cantonés (romanizado usando o jyutping): gai1, gei1, gei1, gik1, gei1 e zik1 respectivamente.
Fonoloxía
A estrutura fonolóxica da cada sílaba consiste nun núcleo vocálico (que pode ser monotongo, ditongo ou mesmo tritongo en certas variedades), precedido por unha marxe (unha consoante, ou unha consoante cunha semivogal; a ausencia de marxe tamén é posíbel), e seguido (de xeito opcional) por unha marxe de pechazón cunha consoante. Tódalas sílabas posúen ton. Hai algúns casos nos que a vogal non ten función de núcleo. Un exemplo témolo no cantonés, onde as consoantes nasais e  poden constituír por si soas unha sílaba.
En calquera das variedades do chinés as sílabas adoitan ser abertas (polo que non teñen marxe de pechazón), pero as sílabas con peche só poden rematar en, , , , , , ou. A maioría das variedades admiten ese peche de sílaba, mentres que outras como o mandarín estándar está limitado a, e.
O número de sons en cada unha das linguas difire, pero compartiron unha tendencia á redución de sons dende o chinés medio. Os dialectos do mandarín experimentaron unha redución moi forte de sons, polo que amosan moitas máis palabras multisilábicas que calquera das outras variedades. O número total de sílabas nalgunhas variedades é de máis de mil incluíndo os diferentes tons. Se se descartan os tons, as combinacións de sílabas redúcense moito (só entre 398 e 418).
Tons
Tódalas variedades do chinés empregan tons para distinguir as palabras. Algúns dialectos do norte da China teñen só tres tons, mentres que os dialectos do sur chegan a ter entre seis e dez tons. O dialecto de Shanghai é unha excepción xa que o seu rexistro de tons reduciuse a un sistema de dous acentos tonais semellantes aos que se usan no xaponés moderno.
Un exemplo moi común para ilustrar o sistema de tons no chinés é o da pronuncia da sílaba ma cos catro tons diferentes do chinés estándar (ademais do neutro). Os tons tamén están exemplificados nas seguintes cinco palabras chinesas.
O cantonés estándar, pola súa banda, ten seis tons en sílabas abertas e tres en sílabas que rematan con pausas:
Deucalión
miniatura|300px|Deucalión e Pirra (gravado para unha Metamorfosis de Ovidio, 1589) Na mitoloxía grega, Deucalion era o fillo de Prometeo e de Clímene. Casou con Pirra (á súa vez, curmá súa), filla de Epimeteo e Pandora (a primeira muller creada polos deuses). Deucalión está estreitamente conectado co mito de inundación na mitoloxía grega.
Zeus decidiu castigar á humanidade por considerala unha raza viciosa, e acabar coa chamada Idade de Bronce provocando un gran diluvio. Só quixo salvar a dous xustos: Deucalión e Pirra. Por consello de Prometeo, Deucalión construíu unha gran arca, almacenou todo o necesario e embarcouse con Pirra. Zeus fixo caer unha copiosa chuvia que anegou a maior parte da Hélade, de xeito que pereceron tódolos homes, excepto uns poucos que se refuxiaron no cume das montañas próximas.
Rematado o diluvio e logo de nove días e nove noites navegando, a nave tocou terra firme no Parnaso. Ó desembarcar ofreceu un sacrificio a Zeus e este prometeulles, a través de Hermes, cumprir o que desexaren, e o que Deucalión pediu foi ter compañeiros, ter outros homes con el. Zeus aceptou e ordenoulles que botaran os ósos da súa nai por riba dos ombros, ante o que Pirra se espantou por consideralo unha impiedade. Pero Deucalión comprendeu que se refería ós ósos da Terra nai, é dicir, pedras, e collendo as pedras que atopaban no chan lanzáronas sobre o ombro, cara atrás, e as pedras se converteron en xente: das que lanzaba Deucalión naceron homes e das que lanzaba Pirra, mulleres.
Deucalión e Pirra tiveron dous fillos, Helen (algúns din que foi enxendrado por Zeus) e Anfictión (que reinou sobre Ática), e unha filla, Protoxenia, que tivo un fillo con Zeus (ou con Locro), Aetlio; algunhas fontes engaden unha segunda filla: Melantea. Helen, a partir do seu nome, chamou helenos ós que antes se chamaban gregos.
Illas Crozet
dereita|200px|miniatura|Proxección ortográfica centrada sobre as Illas Crozet
Freia
miniatura|dereita|Freia Freia, tamén chamada Freyja é a deusa nórdica do amor e da fertilidade. Tamén é a muller do deus Óðr.
Illas Crozet
As Illas Crozet (Francés: Îles Crozet ou oficialmente Archipel Crozet) son un arquipélago subantártico composto por varias illas pequenas, e situadas na parte sur do Océano Índico. Forman parte dos Territorios Austrais Franceses.
Freia
Nomes
Existen dúas grafías para o nome desta deusa: “Freyja” e “Freya”, usadas indistintamente nas diferentes linguas xermánicas e escandinavas. En castelán, porén, a forma normalmente utilizada é a segunda, “Freya”. En galego, pódese utilizar a forma alternativa “Freia”, que respectando a fonética orixinal da palabra, adecúase máis a unha grafía propiamente galega. O seu nome significa “A Señora”.
Historia
Freia é, como tódolos Vanes, unha deusa da fertilidade, e, como seu irmán Frey, deusa do amor. Así mesmo, a máis fermosa de entre as deusas tamén é considerada deusa da sensualidade, a sexualidade e a riqueza, personificando as forzas sagradas da vida. Polas súas características, tamén se lle considera a deusa protectora da primavera e de tódalas criaturas asociadas a ela: as flores, as andoriñas, os cucos, as fadas e elfos, a música etc.
Tamén é unha gran maga, experta na lectura das runas máxicas, os transos e o lanzamento de conxuros, sabedoría que transmitiu ó resto dos deuses, e en particular, a Odín, a quen se di que lle ensinou a arte do Seidr. A estreita relación entre Odín e Freia queda máis patente aínda se temos en conta que esta última é tamén considerada líder das Valkyrias, e neste rol, repártese ás medias con Odín os heroes mortos en batalla, sendo polo tanto asociada tamén en certo modo á morte.
Illas Crozet
Xeografía
O arquipélago está composto de 6 illas, a maior parte delas volcánicas, máis un grupo de illotes e rochas formando un arco. A seguinte táboa lista as seis principais illas, ordenadas pola localización xeográfica (de Oeste a Leste):
Freia
Xenealoxía
Filla do deus do vento e dos mares Njord e da xiganta Skadi, é irmá de Frey e a muller do seu amado, pero a miúdo ausente deus viaxeiro Orlorval.
Atributos
Freia, a fermosa deusa, é a miúdo representada cunha longa cabeleira loira, montada no seu carro tirado por dous gatos dos bosques (máis en concreto, gatos da raza chamada “Bosque de Noruega”). O seu símbolo é o colar “Brisingamen”, forxado polos ananos con estrelas. Tamén é coñecida por chorar lágrimas de ouro que se transforman en ámbar, pedra que a simboliza e que, ademais, é denominada tamén “lágrimas de Freia”. Entre as súas posesións destaca, á parte do seu carro, un manto máxico de plumas que a converte en falcón.
Illas Crozet
Xeografía
dereita|350px|miniatura|Mapa das Illas Crozet
Subgrupos
Os grupos Oriental e Occidental están situados a 94´5 km do outro (desde a Illa dos Pingüíns a Illa da Posesión).
Clima
As Illas Crozet non son glaciales hoxe en día. A precipitación media anual é de 2000 mm. Chove de media 300 días ao ano, e os ventos de máis de 100 km/h ocorren 100 días ao ano. As temperaturas soben de 18º C no verán, mentres que no inverno raramente baixan de 5 °C.
Historia
Ao principio do Século XIX as illas eran visitadas frecuentemente por cazadores de focas, ao momento que as focas foron practicamente exterminadas en 1835. Logo disto, a caza de baleas foi a actividade máis común nas illas, especialmente por parte de baleeiros de Massachusetts.
Os afundimentos de barcos foron frecuentes nas Illas Crozet. O barco cazador de focas británico Princess of Wales afundiuse en 1821, e os sobreviventes pasaron dous anos nas illas. En 1887 o buque francés Tamaris afundiuse na Île des Cochons. Os sobreviventes ataron unha nota na pata dun petrel xigante, o cal foi atopado sete meses máis tarde en Fremantle. Desafortunadamente, a tripulación nunca foi atopada. Dado que os afundimentos de barcos ao redor das illas eran moi comúns, a Armada Real británica enviaba un barco cada certo número de anos en busca de sobreviventes.
Orixinalmente, Francia administrou as illas como unha dependencia de Madagascar. En 1955 foron transferidas á xurisdición dos Territorios Austrais Franceses. En 1961 estableceuse a primeira estación científica, e en 1963 a estación permanente Albert Faure, en Porto Albert en Île de la Possession (Albert Faure foi o primeiro director da estación). A estación está habitada por entre 18 e 30 persoas, dependendo da estación. leva a cabo investigación meteolóxica, biolóxica e xeolóxica, e mantense un sismógrafo.
Bioloxía
Nas Illas Crozet pódense atopar 4 especies de pingüíns. O máis común é o pingüín Macaroni, cuns 2 millóns de parellas, e o pingüín emperador. Tamén hai pingüíns Rockhopper e unha pequena colonia de pingüíns Papúa (Gentoo).
Juan Bautista Garra Olañeta
Juan Bautista Garra Olañeta, nado en Santiago de Compostela o 11 de novembro de 1831 e finado en Ponteareas o 19 de xuño de 1905, foi un industrial e empresario galego.
Traxectoria
Fillo de Juan Garra Arriaga, curtidor francés, e María Antonia Olañeta Bascarán, vasca, naceu en Santiago de Compostela. Instalouse en Ponteareas, onde fundou as fábricas de curtidos La Perillana e La Castiñeira en 1872. Apoiou a José Ramón Bugallal. En 1902 cedeu ao seu fillo Rafael Garra Castellanzuelo a ferretería La Perillana. Finou en Ponteareas aos 74 anos. A familia continuou cos negocios coa denominación Viuda e Hijos de Garra.
Vida persoal
Casou con Francisca Castellanzuelo Alfaya, que finou en 1922, e foi pai de Amado, Emilio e Camila Garra Castellanzuelo, que casou con Wenceslao González Jimeno; foi avó de Wenceslao González Garra.
Mâcon
Mâcon é unha cidade de Francia, capital do departamento de Saona e Loira, na rexión da Borgoña. É capital tamén de distrito e de cantón.
Cimadevila, Brandeso, Arzúa
Cimadevila (provén de cima + de + vila, do latín Cyma, 'lugar situado na parte de arriba da vila' ) é un lugar da parroquia de Brandeso no concello coruñés de Arzúa na Comarca de Arzúa. Tiña 15 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 7 eran homes e 8 eran mulleres.
Mâcon
O seu termo municipal ten 27 km2, cunha poboación de 36.068 habitantes en 2007. Está sita a beiras do río Saona (afluente do río Ródano), entre a rexión de Bresse, ao leste, e os montes do Beaujolais, a oeste.
Entre os seus monumentos compre salientar Catedral de Saint-Vincent, o Museo de Belas Artes (antigo convento das ursulinas) e o pazo ou hôtel de Senecé (Museo Lamartine).
Corvo mariño grande
thumb| Phalacrocorax carbo O corvo mariño grande ou corvo mariño real (Phalacrocorax carbo) é unha especie de corvo mariño que se atopa en calquera extensión grande de auga dentro da súa área de distribución mundial, incluíndo lagos, ríos, esteiros e augas costeiras. Aniña en gran parte das costas do Océano Atlántico, sobre todo en Europa e Norteamérica.
Descrición
O corvo mariño grande é un paxaro negro duns 77–94 cm de longo e 121–149 cm de envergadura. Ten unha cola longa e a gorxa amarelenta. Os adultos locen plumas brancas nas patas durante a estación de cría. En Europa pode distinguirse do seu parente o corvo mariño cristado polo seu maior tamaño, constitución máis robusta, peteiro máis groso, carece de crista e a cor das súas plumas é escura, sen reflexos verdosos. En Norteamérica distínguese do corvo mariño orelludo porque tamén é máis grande e pesado e a gorxa deste último ten unha cor amarela máis intensa.
Cando cría, ostenta manchas brancas nos francos e a cabeza e un lustre brillante na súa plumaxe escura. A ton é máis ben parduzca en xuvenís e inmaturos, coas partes inferiores claras.
Radmilla Cody
Radmilla A. Cody é unha cantante, modelo e activista antiviolencia doméstica navajo, que foi Miss Navajo dende 1997 até 1998.
Traxectoria
Cody naceu no seo do clan Tłʼááshchíʼí da Nación Navajo. O seu pai é afroamericano. Foi criada nunha área rural da Nación Navajo pola súa avoa materna, falante de navajo. Nunha entrevista con Vermont Public Radio, Cody lembrou un momento no que a súa avoa se anoxou con ela cando falou en inglés, que, segundo a súa avoa, non é máis que "walla walla walla." As tarefas diarias incluíron o pastoreo de ovellas e ocasionalmente a teceduría. Cody lembrou esa época como relativamente solitaria o cal lle deu tempo para practicar as súas habilidades de canto sendo a súa "primeira audiencia as ovellas". Debido a que a súa avoa se converteu ó cristianismo, os coros cristiáns da igrexa local foron unha grande influencia para ela.
Corvo mariño grande
Distribución
Existen varias subespecies:
Costumes
O corvo mariño grande aniña principalmente nos cantís da costa ou en árbores, que en ocasións son destruídas polos desfeitos dos paxaros, e ocasionalmente en terra dentro. Pon 3-4 ovos nun niño construído con algas, herbas e excrementos.
Eminentemente piscívoro, aliméntase dun amplo abano de especies, entre elas as anguías, que ocupan unha parte considerable na súa dieta nas áreas onde está presente. Nada co seu corpo sobresaíndo pouco da auga, dexergando con frecuencia baixo a superficie para localizar os peixes. Depreda sobre as especies máis nadadoras e diúrnas, ás que persegue nadando ou, máis frecuentemente, mergullándose. Pode mergullarse a profundidades considerables, pero non adoita afastarse da costa. Permanece mergullado unha media de 20-30 segundos. Devora as súas capturas na superficie. Ás veces cooperan varios individuos para acurralar conxuntamente ás súas presas.
Corvos mariños e humanos
Moitos pescadores consideran ao corvo mariño un competidor. Por esta razón foi cazado case ata a extinción no pasado. Grazas aos esforzos conservacionistas o seu número incrementouse. Actualmente hai uns 450.000 exemplares adultos na Europa Occidental. En ocasións os pescadores chineses atan tiras de coiro ao redor do pescozo dos corvos, o bastante apertadas para impedirlles engulir ás súas presas e lévanos nas súas embarcacións. Os corvos mariños cazan aos peixes pero non poden engulilos, e deste xeito os pescadores poden retirárllelos peixes obrigándolles a abrir o peteiro.
Notas
<References/>
Subrexión de Oulu
miniatura|200px|Localización da subrexión de Oulu en Finlandia. A subrexión de Oulu (en finés Oulun seutukunta) é unha das sete subdivisións da rexión de Ostrobotnia do Norte. En 2017 tiña unha poboación de 247 023 habitantes.
Ville Ritola
Vilho "Ville" Eino Ritola, nado o 18 de xaneiro de 1896 en Peräseinäjoki e finado o 24 de abril de 1982 en Helsinqui, foi un atleta finlandés especializado en carreiras de longa distancia. Integrante do fabuloso grupo de atletas de Finlandia coñecido como Flying Finns (Finlandeses Voadores), con Paavo Nurmi, Hannes Kolehmainen, Albin Stenroos e o propio Ritola, quen era coñecido co alcume "O lobo de Peräseinäjoki", que durante os anos 20 do século XX dominaran os eventos de medio fondo e fondo no atletismo dos Xogos Olímpicos.
Subrexión de Oulu
Poboación
A seguinte táboa amosa a tendencia demográfica da subrexión cada cinco anos dende 1980.
Ville Ritola
Ritola emigrou para os Estados Unidos aos 17 anos, para unirse a sete irmás que emigraran anos antes e alá uniuse ao "Club de Atletismo Finlandés-Americano", onde comezou a adestrar xunto ao grande campión finlandés Hannes Kolehmainen, que se mudara para os Estados Unidos logo dos Xogos Olímpicos de 1912. Kolehmainen tentou convencelo de que se integrara no equipo finlandés para os Xogos de Antuerpen de 1920, mais Ville non aceptou, acreditando que aínda non estaba preparado para disputar con éxito unha competición do nivel dunha Olimpíada.
En 1924, participou brillantemente nos Xogos Olímpicos de París, conquistando catro medallas de ouro e dúas de prata. Tendo como sombra no equipo o grande Paavo Nurmi, Ritola venceu nos 10.000 m (Nurmi non participou) con media volta de vantaxe sobre os adversarios e superando en 12s o seu propio récord mundial. Tres días despois vencería nos 3.000m obstáculos chegando 75 m por diante do segundo clasificado. Ó día seguinte competiu co seu compatriota Nurmi nos 5.000 m conquistando a medalla de prata e nos seguintes días conquistaría xunto co seu equipo dúas medallas de ouro no campo a través e nos 3.000 m por equipos.
Nas súas dúas participacións olímpicas Ritola sumara cinco medallas de ouro e tres de prata. Como curiosidade, nunca participou nos campionatos de Finlandia, pola contra si o fixo nos dos Estados Unidos, país onde residía, e onde acadou numerosos títulos ao longo dos anos 20. Logo dos Xogos de Amsterdam, Ville Ritola abandonou o atletismo e volveu ao seu país natal en 1971, morrendo en Helsinqui o 24 de abril de 1982, aos 86 anos de idade.
A súa carreira e a fantástica aceleración que tiña no final das carreiras deixando subitamente atrasados aos seus rivais, inspirou unha expresión coloquial usada en finlandés, "Ottaa ritolat", é dicir, "facer un Ritola", que significa, saír abruptamente e rapidamente dalgún lugar.
Tyrone
Tyrone pódese referir a:
A Veiga (homónimos)
O topónimo A Veiga pode referirse a:
José Ángel Vázquez Barquero
José Ángel Vázquez Barquero, nado en Ourense en 1960, é un político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Licenciouse en Económicas na Universidade Complutense e é profesor na Facultade de Ciencias Empresariais e Turismo do Campus de Ourense da Universidade de Vigo. Foi vicerreitor de innovación educativa e estudantes da Universidade de Vigo (1995-1998) e director xeral de Emprego e Promoción Económica do Concello de Ourense (2007-2011). Nas eleccións municipais de 2011 saíu elixido concelleiro e nas primarias do seu partido para a elección do candidato á alcaldía de Ourense nas municiapais de 2015 venceu ao exsecretario xeral Pachi Vázquez.
Tyrone Power
miniatura|dereita|150px|Tyrone Power en [[1946]]
Tyrone Edmund Power Jr., nado en Cincinnati o 5 de maio de 1913, finado en Madrid o 15 de novembro de 1958, foi un actor estadounidense.
Filmografía
miniatura|dereita|150px|Tyrone Power en [[1938]]
Historia da lingua
Historia da lingua pode referirse a:
1632
Outros
Historia ano a ano
Pavillón dos Remedios
O pavillón dos Remedios é un complexo deportivo de Ourense, o máis importante e amplo da cidade. Está situado a carón da capela dos Remedios.
Características
Permite a práctica de deportes como natación e natación sincronizada (ten dúas piscinas, de 50 e 25 metros), baloncesto, balonmán, fútbol sala, patinaxe, ximnasia ou ximnasia rítmica.
Está xestionado polo Consello Municipal de Deportes de Ourense, empresa pública dependente do concello.
Gramática elemental del gallego común
Gramática elemental del gallego común é unha gramática da lingua galega de Ricardo Carballo Calero publicada pola Editorial Galaxia en 1966.
Proxección
A profesora Pilar Vázquez Cuesta sinalou xa a súa importancia ao pouco de publicarse: Nos primeiros anos reeditouse en 1968 (2ª), 1970 (3ª), 1974 (4ª), 1976 (5ª n.v. e 6ª), 1979 (7ª).
Esta obra de Carballo Calero está citada como fonte na bibliografía de moitos estudos sobre a lingua galega, como na Gramática galega (1986) ou na Gramática da lingua galega I (1998)
Midcourse Space eXperiment
MSX (acrónimo de Midcourse Space eXperiment) foi un proxecto da BMDO (Ballistic Missile Defense Organization, Organización de Defensa de Mísiles Balísticos) co propósito principal de recoller datos nun amplo intervalo de lonxitudes de onda (desde o ultravioleta ao infravermello) para demostrar a factibilidade de descubrir e seguir mísiles balísticos durante a súa fase de voo de cruceiro. Ademais os instrumentos de a bordo foron utilizados para realizar estudos aeronómicos (estudando as abundancias de ozono, clorofluorocarbonos, dióxido de carbono e metano) e aurorais.
Características
MSX estaba composto por tres seccións de 1,5 x 1,5 m de lado que albergaban a electrónica, o hidróxeno sólido a unha temperatura de 8,5 K para arrefriar os detectores e os tres instrumentos de observación. Os datos recollidos eran procesados en tempo real polo OSDP (On-board Signal and Data Processor) para detectar e seguir os sinais xerados polos instrumentos. Ademais posuía sensores para medir a contaminación e degradación do rendemento dos instrumentos principalmente por procesos de desgasificación, e liberou varias esferas de 2 cm de diámetro para calibrar os instrumentos.
A nave estabilizábase nos tres eixos cunha precisión de 0,01 graos usando volantes de inercia. Era capaz de almacenar ata 108 Gb de datos e comunicábase con terra en banda X mediante antenas orientables e cun ancho de banda de 2 kbps en subida e 25 Mbps en baixada. Os dous paneis solares do satélite xeraban ata 1200 vatios de potencia que alimentaban baterías de hidruro de níquel.
O satélite foi insertado nunha órbita inicial de 908 km de perixeo e 913 km de apoxeo, cunha inclinación orbital de 99,4 graos e un período orbital de 102,9 minutos. Deixou de funcionar en xuño de 2008.
Instrumentos
MSX levaba tres instrumentos a bordo:
Irene Escolar
Irene Escolar Navarro, nada en Madrid o 19 de outubro de 1988, é unha actriz española, gañadora do Goya a mellor actriz revelación en 2015.
Premios e candidaturas
2015
O Freixal, Sofán, Carballo
O Freixal é un lugar da parroquia de Sofán no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Tiña 34 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 20 homes e 14 mulleres.
Metil xasmonato
As plantas producen ácido xasmónico e metil xasmonato en resposta a moitos estreses bióticos e abióticos (en particular, o herbivorismo e as feridas), que se acumulan nas partes danadas da planta. O metil xasmonato pode utilizarse para enviar sinais nos sistemas de defensa da planta atacada ou pode espallarse por contacto físico ou a través do aire para producir unha reacción defensiva noutras plantas próximas aínda ilesas. As plantas que aínda non foron danadas absorben o metil xasmonato transportado polo aire a través dos seus estomas ou por difusión a través do citoplasma das células das follas. Por tanto, un ataque de herbívoros sobre unha planta causa que produzan metil xasmonato tanto para a defensa interna da propia planta coma para usalo como composto sinalizador que chegará a outras plantas.
O metil xasmonato pode inducir á planta a producir moitos tipos de compostos químicos defensivos como as fotoalexinas (antimicrobianas), nicotina ou inhibidores das proteinases. O metil xasmonato activa os xenes dos inhibidores das proteinases (unha reacción defensiva típica das plantas) por mediación dunha vía de transdución de sinais mediada por receptor. Os inhibidores das proteinases interfiren cos procesos dixestivos dos insectos herbívoros e desaniman ao insecto a volver comer esa planta outra vez.
O metil xasmonato utilizouse para estimular a produción dos condutos resiníferos por causas traumáticas nos piñeiros Pinus contorta. Isto pode utilizarse como defensa contra moitos insectos herbívoros a modo de vacina.
O metil xasmonato é tamén unha hormona vexetal implicada no enrolamento dos gabiáns, floración, maduración de froitos e desenvolvemento das sementes. Un incremento desta hormona afecta ao tempo de floración, morfoloxía das flores e ao número de flores abertas. O metil xasmonato induce a actividade encimática de formación de etileno, que aumenta a cantidade de etileno ata o nivel necesario para a maduración dos froitos.
O aumento das cantidades de metil xasmonato nas raíces das plantas inhibe o seu crecemento. Suponse que os niveis incrementados de metil xasmonato activan xenes que previamente non se estaban expresando nas raíces, o que causa a inhibición do crecemento.
O metil xasmonato induce a liberación de citocromo c nas mitocondrias de células cancerosas, o que orixina a súa morte, pero non dana ás células normais. Máis especificamente pode causar a morte celular en células de leucemia leucocítica crónica (CLL) de pacientes humanos que foron tratadas en cultivo celular con metil xasmonato. O tratamento de linfocitos de sangue normal illados non orixina a súa morte celular.
Manuel García Amoedo
Manuel García Amoedo, nado en Vilaboa, foi un canteiro e político galego.
Traxectoria
Canteiro. Socialista, era membro da sociedade agraria de Vilaboa. Tocaba o fliscorno na banda de Paredes. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte da Costa con Emilio Conde Conde. Buscado pola garda cívica, a familia construíulle un tobo na corte da casa onde estivo agochado até o remate da Guerra civil. Coa publicación do bando do gobernador civil Manuel Gómez Cantos para que os fuxidos que non tivesen as mans manchadas de sangue se presentase para regular a súa situación, presentouse xunto con Antonio Vidal Vilas agochado en Paredes. Durante unha época tivo que presentarse cada quince días ante a Garda Civil. Finalmente, en outubro de 1940, foi detido en Marín xunto a Manuel Mata del Río, Juan Cal Conde, José Cerqueiro Regueira e Manuel Pérez Curra. Xulgado en Pontevedra, foi condenado a prisión. Cumpriu a condena na prisión de Pontevedra.
Ludwig Schnorr von Carolsfeld
Ludwig Schnorr von Carolsfeld, nado o 2 de xullo de 1836 en Múnic (daquela no Reino de Baviera e actualmente en Alemaña) e finado o 21 de xullo de 1865 en Dresde (daquela no Reino de Saxonia e actualmente en Alemaña), foi o primeiro Heldertenor (tenor heroico) alemán, sendo o primeiro en encarnar a Tristan na ópera de Richard Wagner Tristan und Isolde. A súa prometedora carreira foi interrompida por unha grave enfermidade que o mataría aos 28 anos de idade, logo de tan só catro representacións do papel de Tristán.
Traxectoria
Ludwig Schnorr von Carolsfeld naceu en Múnic. Era fillo do famoso pintor Julius Schnorr von Carolsfeld. Posteriormente, converteuse en alumno da Kreuzschule de Dresde, onde se encontraba o Dresdner Kreuzchor (coro). Isto puido influír na súa decisión de non seguir a tradición familiar de converterse en pintor profesional e estudar canto no seu lugar, tomando clases de canto no Conservatorio de Leipzig.
Realizou o seu debut en 1858 en Karlsruhe, e en 1860 tamén cantou na Semperoper de Dresde e na Bayerische Staatsoper de Múnic, na ópera de Bellini Norma e na de Weber Der Freischütz. Pronto adquiriu fama como cantante intelixente e dedicado, cunha voz forte que o levou a protagonizar óperas de Richard Wagner e Giuseppe Verdi.
En 1860, Schnorr casou coa soprano dinamarquesa Malvina Garrigues, que era dez anos maior e que reduciu as súas aparicións en escena para apoiar a prometedora carreira do seu home.
O rei Luís II de Baviera escoitou o tenor encarnando a Lohengrin na ópera homónima de Wagner en 1861. Dise que esta representación foi unha da serie de representacións que converteron ao rei nun fervente partidario de Wagner e a súa música.
En 1862, Schnorr e a súa muller coñeceron a Wagner en Biebrich, cerca de Wiesbaden; Wagner propúxolles que cantasen pasaxes da súa nova ópera, Tristan und Isolde, mentres que el os acompañaría ao piano. Aparentemente, o compositor quedou impresionado co resultado.
Un intento de representar a ópera en Viena fracasou logo de 70 ensaios, entre outras cousas porque o tenor residente non era capaz de dominar o esixente papel de Tristan. Foi entón cando Wagner chamou a Schnorr von Carolsfeld e á súa muller para encarnar a Tristan e Isolde, o rei Ludwig patrocinou o renovado intento de montar a ópera, que finalmente se estreou en Múnic o 10 de xuño de 1865, aínda que a ópera recibiu críticas mixtas, con algúns críticos que a xulgaron como "indecente".
Seis semanas e catro representacións de Tristan und Isolde despois, o cantante morría en Dresde, tan só 19 días antes do seu 29º aniversario. A súa morte prematura e misteriosa fixeron del unha lenda, e con frecuencia foi atribuída ao enorme esforzo que requiría o papel de Tristan (un papel que infrinxiu un esforzo inédito ata ese momento dentro do xénero lírico). En realidade, non obstante, foi debido a complicacións reumáticas que causaron un ictus do que o tenor non se puido sobrepoñer.
Logo da morte do seu home, Malvina non foi capaz de continuar a súa carreira e retirouse dos escenarios.
250px|miniatura|Tumba de Ludwig Schnorr von Carolsfeld en Dresde. Está enterrado xunto a seu pai no cemiterio de Santa Anne de Dresde.
Sabor a ti
Sabor a ti foi un programa de variedades da Televisión de Galicia.
Desenvolvemento
O programa dirixido por Ghaleb Jaber e presentado por Silvia Jato consitía en actuacións musicais, entrevistas, un concurso a cargo de Víctor Bouzas e unha sección de humor protagonizada por Monnty.
Valar
Os Valar (singular: vala) son unha raza de seres pertencentes á saga de J. R. R. Tolkien O Señor dos Aneis. O seu nome significa "Os que teñen Poder", "Os Poderes".
Reciben este nome os grandes Ainur que entraron en Eä no Comezo dos Tempos, e que logo serían os gardiáns e soberanos de Arda
Outros nomes
Os Valar son tamén denominados: Os Grandes, Os Rexentes de Arda, Señores de Valinor e Señores de Occidente, entre outros.
Teocentrismo
O teocentrismo (do grego θεóς, theos, "Deus"; e κέντρον, kentron, "centro") é a doutrina segundo a cal Deus é o centro do Universo, todo foi creado por El, é dirixido por El e non existe ningunha razón máis que o desexo de Deus sobre a vontade humana.
O teocentrismo abarca todo o que existe, ata a razón científica, xa que todo explícao pola vontade divina e mística de Deus. Foi a corrente que predominou na Idade Media e que máis tarde se converteu en antropocentrismo (o home é o centro do universo).
Foi un concepto central no pensamento de principios da éra cristiá e a Idade Media ata o período do Renacemento, a partir de cando se empezou a concibir a Deus como un factor pero non como causa única do mundo.
Casey Affleck
Caleb Casey McGuire Affleck-Boldt, nado en Falmouth (Massachusetts) o 12 de agosto de 1975 é un actor e director estadounidense máis coñecido como Casey Affleck.
Durante as décadas de 1990 e 2000 interpretou papeis secundarios en grandes producións como Good Will Hunting (1997) e Ocean's Eleven (2001), amais de en filmes independentes de éxito como Chasing Amy (1997). En 2007 a súa carreira como actor colleu pulo cando foi recoñecido pola crítica polos seus traballos en Gone Baby Gone e O asasinato de Jesse James a mans do covarde Robert Ford, pola que foi candidato ao óscar ao mellor actor secundario.
É o irmán máis novo do actor e director Ben Affleck, co que colaborou en varias ocasións.
Ramón Otero Túñez
Ramón Otero Túñez, nado en Santiago de Compostela o 23 de xuño de 1925, e finado na mesma cidade o 9 de febreiro de 2010, foi un historiador da arte e catedrático de universidade galego.
Formación
Licenciouse en Filosofía e Letras, con premio extraordinario, na Universidade de Santiago de Compostela en 1946, e iniciou a especialidade de Historia da Arte baixo a dirección de Calixto García Seoane, doutorándose en 1950 na Universidad Central de Madrid coa tese "La imaginería en Santiago de Compostela", dirixida por Francisco Javier Sánchez Cantón.
Labor docente
En 1949 gañou por oposición a praza de profesor adxunto de Historia da Arte da Universidade de Santiago, cargo que logo desempeñou na Universidade de Madrid, ao lado de Sánchez Cantón. Tamén exerceu a docencia en Norteamérica (1962-1963). Neste último ano obtivo o número un nas oposicións a cátedras de Historia da Arte, exercendo durante un curso na Universidad de Murcia, trasladándose no curso seguinte á de Santiago, na que permaneceu até a súa xubilación.
Na Universidade de Santiago
Otero Túñez foi director do Departamento de Historia da Arte da Universidade desde a súa constitución en 1967, secretario do Secretariado de Publicacións da Universidade (1953-1960), decano da Facultade de Filosofía e Letras (1967-1974), e primeiro decano da nova Facultade de Xeografía e Historia (1975-1980).
Outros cargos
Foi colaborador do Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento, do CSIC, e secretario do Centro de Estudo Xacobeos, entidade dependente da Arquidiocese de Santiago, e incorporado ao Patronato Marcelino Menéndez Pelayo do CSIC.
Labor de investigación
Con Ramón Yzquierdo Perrín investigou o Coro pétreo do Mestre Mateo da nave maior da Catedral de Santiago de Compostela, traballo que permitiu a reconstrución da maior parte do cadeirado alto nunha nova sala do Museo catedralicio, tarefa que se desenvolveu en varios anos.
Recoñecementos
Otero Túñez foi membro correspondente da Real Academia de Belas Artes de San Fernando, da Real Academia de Belas Artes de Santa Isabel de Hungría de Sevilla e da Academia Nacional de Belas-Artes de Lisboa, e membro de número da sección de escultura da Real Academia Galega de Belas Artes.
En 1974, Ramón Otero Túñez foi galardoado coa medalla de ouro da Facultade de Filosofía e Letras da Universidade de Santiago.
Con motivo da súa xubilación publicáronse dous libros na súa homenaxe:
Obras
Otero Túñez publicou catorce artigos en revistas, trinta e cinco artigos en obras colectivas, e sete libros, ademais de dirixir sete teses de doutorammento.
A Gándara, Sofán, Carballo
A Gándara é un lugar da parroquia de Sofán no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 13 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 9 homes e 4 mulleres.
Nesta aldea sitúase o centro educativo CEIP Gándara - Sofán, onde se imparten estudos de Educación Infantil e Primaria, sendo o único colexio de toda a parroquia de Sofán.
Marlee Matlin
Marlee Beth Matlin, nada en Morton Grove, Illinois o 24 de agosto de 1965 é unha actriz estadounidense de cinema e televisión. É a única intérprete xorda que gañou un Oscar e a gañadora máis nova do Oscar á mellor actriz.
Traxectoria
Matlin perdeu o oído dereito e o 80 % do esquerdo aos dezaoito anos, probablemente por un problema conxénito.
Fixo a súa primeira intervención teatral con sete anos nun grupo infantil, ICODA, cos que continuaría traballando. Alí foi descuberta polo actor Henry Winkler.
Debutou no cinema co papel protagonista de Fillos dun deus menor, que a levou a gañar o Oscar e o Globo de Ouro. A partir dese momento a súa carreira principal foi na televisión, participando en series coma Reasonable Doubts, Picket Fences e The West Wing.
Programa de presentacións
As presentacións son ficheiros que se poden usar para mostrar información visualmente de maneira atractiva diante dun auditorio. Constan de “páxinas”, chamadas diapositivas, que poden incluír texto, imaxes, vídeos, animacións, sons, vínculos etc. Á presentación, especialmente cando se fai utilizando un canón de vídeo, tamén se lle chama “diaporama”.
Un programa de presentacións é unha aplicación informática deseñada para crear diaporamas. De entre as máis coñecidas destacan PowerPoint, incluída no pacote ofimático Office (de Microsoft) e Impress (incluída no pacote informático LibreOffice). Popularmente a estas presentacións tamén se lles chama "powerpoints".
Isabel Rodríguez Mate
Isabel Rodríguez Mate é unha historiadora e profesora galega que ten no seu legado diversas contribucións aos estudos feministas e de xénero.
Traxectoria
En 2016 doutorouse en Ciencias Políticas pola Universidade de Santiago de Compostela, licenciada en Historia e DEA en Estudos Contemporáneos. Na súa tese Xénero, ordenamento xurídico e acción social (1812-1981), dirixida por Isabel Diz Otero ,analízanse as actuacións promovidas polo descontento fronte aos agravios xurídicos que afectaban ás mulleres galegas, nun marco temporal que comprende desde os albores do proceso de construción do sistema liberal no Estado español até a Transición política en Galiza após a morte de Francisco Franco.
Obras
Coordinou a investigación e selección de documentos da obra 22 Documentos do feminismo galego editada pola Fundación Galiza Sempre no 2010.
Realizou o guión, investigación e documentación da exposición itinerante (levada, entre outros lugares, á Coruña, Vigo, Lugo, Ourense, Porriño, Allariz ou Foz) organizada pola Fundación Galiza Sempre titulada Feminismo galego, cambios sociais e dereitos das mulleres.
Escribiu os estudos: ''Eles libres e iguais, elas obedientes pola graza de Deus e A participación política das mulleres galegas no primeiro terzo do século XX. O galeguismo''; así como diversos artigos ou colaboracións en revistas de carácter histórico e feminista.
Cistanche phelypaea lutea
Este artigo trata sobre a planta do xénero Cistanche, para a planta do xénero Silybum, véxase artigo Cardo de Santa María.
miniatura|Cistanche phelypaea, especie que, en Galicia, só se atopa no Complexo Umia-O Grove
O coutiño ou cardo leiteiro (Cistanche phelypaea subsp. lutea) é unha planta parasita, desprovista de clorofila, da familia das Orobancáceas, que medra en terreos areosos e salinos, como as beiras das marismas. Cómpre ter en conta que tamén recibe o nome vulgar de cardo leiteiro o cardo de Santa María.
O nome xenérico procede do grego kisthós, pola relación co xénero Cistus que, na súa acción parasita, afoga; e o específico phelypaea en honor do científico francés Louis Phélypeaux (1643-1727).
Descrición
O talo é robusto e carnoso, máis groso na base, cunha altura de ata 40 cm, erecto e non ramificado, dunha cor desde o gris ata o amarelo pálido ou sucio. As follas son tamén carnosas e glabras, de forma oval-lanceolada, de cor gris ou amarelada, a modo de escamas envolvendo o talo.
Florece entre febreiro e maio. As flores agrúpanse en inflorescencias apertadas, cilíndricas, zigomorfas A corola é de forma acampanada e tubular formada por 5 pétalos soldados, case iguais, de cor amarela e ás veces cos bordos violáceos. O froito é en cápsula ovoide, dehiscente e con dúas valvas; produce un alto número de sementes de forma case esféricas.
Hábitat
Como se trata dunha planta sen clorofila só pode medrar como parasita de plantas leñosas quenopodiáceas, mediante unha adaptación das súas raíces en haustorios que penetran nas raíces do hospedador, do que absorben os nutrientes.
Aproveitamento
Aínda que en Galicia non se lle dá uso ningún, en África cómense os talos tenros a modo de espárragos. Da base do talo, subterránea, obtense unha fariña comestible tralo seu desecamento. Esta mesma parte da planta úsase tamén como afrodisíaca. Atribúenselle propiedades antidiarreicas e diuréticas.
Economía de Palau
A economía de Palau depende fortemente do turismo, da agricultura de subsistencia e da pesca. O goberno é o principal empregador da forza de traballo, confiando fortemente na axuda financeira dos Estados Unidos.
A moeda do país é o dólar americano.
Sopa boba
Coñécese como sopa boba o conxunto de guisos mesturados, que restaban dos alimentos dos comensais dunha pousada, bar, convento ou algún lugar de repouso; noutras palabras, eran os restos do menú diario que se lles daba aos chamados sopistas, a cambio dalgunha peza musical, verso ou troba. Desta forma de vida provén a expresión vivir á sopa boba, que se di a aquel que vive sen esforzo ou a expensas doutro.
Shoah (filme)
Shoah é un filme documental francés de 1985 sobre o Holocausto, dirixido por Claude Lanzmann. Ten unha duración de nove horas e tomou 11 anos en ser rodado. O filme presenta as entrevistas de Lanzmann a superviventes, testemuñas e perpetradores do Holocausto durante as visitas ós lugares do exterminio en Polonia, incluíndo campos de exterminio.
Estreado en París en abril de 1985, Shoah conseguiu a aclamación da crítica e numerosos galardóns de prestixio, incluíndo o Premio do Círculo de Críticos de Nova York ó mellor filme de non ficción, e o BAFTA ó mellor documental. Simone de Beauvoir describiuno como unha "auténtica obra mestra", mentres que o documentalista Marcel Ophüls considerouno "o mellor documental sobre a historia contemporánea xamais feito". O filme non foi ben recibido en Polonia e o goberno polaco argumentou que acusaba a Polonia de "complicidade co xenocidio nazi".
Elaine May
Elaine Iva May (de solteira Berlin), nada en Filadelfia o 21 de abril de 1932, é unha guionista, directora de cinema, actriz e cómica estadounidense. Logrou o recoñecemento na década de 1950 polas súas rutinas de comedia improvisada con Mike Nichols e máis adiante emprendeu unha carreira como directora e guionista.
Traxectoria
Despois de estudar actuación coa recoñecida actriz e profesora de teatro Maria Ouspensakaya nos Ánxeles, mudouse a Chicago en 1955 e converteuse en membro fundadora de Compass Players, un grupo de teatro improvisado. May comezou a traballar con Mike Nichols, que tamén formaba parte do grupo, e xuntos comezaron a escribir e interpretar os seus propios sketches de comedia, que foron enormemente populares. En 1957 ambos abandonaron o grupo para formar o seu propio grupo escénico, Nichols and May, na cidade de Nova York.