cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Literatura galega do século XX
A narrativa a partir da posguerra
Os tres grandes narradores en lingua galega renovadores da prosa galega (á marxe da nova narrativa galega) serán Álvaro Cunqueiro, Eduardo Blanco Amor e Ánxel Fole. Trátase de tres grandes narradores, cultivadores de correntes diferentes. Así, pódese dicir do primeiro que se movía como prosista dentro do realismo máxico (ex. Merlín e familia), o segundo na tendencia do socialrealismo (ex. A esmorga) e, o terceiro, combinaría as características do conto popular coa narrativa culta (ex. Á lus do candil). Ademais, tamén Rafael Dieste contribuíu á renovación prosística cos seus contos Dos arquivos do trasno.
145px|dereita|miniatura|[[Franz Kafka influíu na nova narrativa galega.]] A partir da aparición da devandita colección Illa Nova da editorial Galaxia, iranse coñecendo novos autores en prosa e en lingua galega. A maior parte deles encadraríanse dentro do movemento da nova narrativa galega. Inspirada no nouveau roman francés, os escritores que se moven dentro desta tendencia posuíran unha serie de características comúns, sendo algunhas delas as enumeradas a seguir:
Por outra parte, non existe un criterio unificado á hora de delimitar que autores pertencerían a este movemento. Así e todo, acostúmanse clasificar como membros da Nova Narrativa Galega os seguintes: Xosé Luís Méndez Ferrín (Percival e outras historias), Carlos Casares (Xoguetes para un tempo prohibido), Camilo Suárez-Llanos (Camilo Gonsar, Cara a Times Square), Xohán Casal, Xohana Torres, María Xosé Queizán (A orella no buraco) e Gonzalo Rodríguez Mourullo (Memorias de Tains).
Contemporáneo a estes autores é Xosé Neira Vilas, mais encádrase fóra da Nova Narrativa porque presenta unha narrativa máis tradicional e incide en temas como o mundo rural e a emigración. As súas Memorias dun neno labrego (1961) desenvolven o tema do neno labrego de posguerra.
A poesía a partir da posguerra
Como se viu anteriormente, o primeiro libro de poesía da posguerra publicado en Galiza foi Cómaros verdes (1947), de Aquilino Iglesia Alvariño.
Segundo indica Xosé Luís Méndez Ferrín, no seu libro De Pondal a Novoneyra (1984), o caso da literatura galega posterior á guerra civil é anómalo, posto que agromarán asemade tres xeracións diferentes que non rompen esteticamente as unhas coas outras. Estas serían:
miniatura|150 px|[[Manuel María, o poeta da Terra Chá.]] Aínda así, débese especificar que tres compoñentes da xeración de 1936 xa publicaran poesía con anterioridade ao alzamento antirrepublicano: Álvaro Cunqueiro, Aquilino Iglesia Alvariño e Ricardo Carballo Calero. Tamén pertencen a esta xeración Xosé María Díaz Castro, o propio Celso Emilio Ferreiro e moitos outros (Emilio Pita, Xosé María Álvarez Blázquez e seu irmán Emilio, Guerra da Cal, Pura Vázquez, María Mariño etc.). Os autores da xeración do 36 foron educados nun ambiente de maior liberdade da que permitía o réxime franquista, o cal se verá reflectido na súa obra.
Os membros da Promoción de Enlace (Luz Pozo Garza, Antón Tovar, Manuel Cuña Novás...) medraran nun medio adverso cultural e lingüisticamente, polo que comezarán a súa produción poética en español. As carencias formativas e de referentes europeos estarán presentes na súa poesía.
Non acontecerá o mesmo cos membros da Xeración das Festas Minervais ou tamén chamada Xeración dos 50: Xosé Luís Méndez Ferrín, Bernardino Graña, Xosé Luís Franco Grande, Uxío Novoneyra, Xohana Torres, Manuel María, Antón Avilés de Taramancos, Salvador García-Bodaño... Esta xeración, igual que xa fixera no seu tempo o grupo Nós, intentará conectar novamente a súa produción literaria coa europea.
Por outra parte, as dúas correntes dominantes nesta etapa na poesía galega son:
O teatro a partir da posguerra
Nos anos inmediatamente posteriores a 1939, o teatro galego camiñará polos mesmos vieiros que andara durante a ditadura de Miguel Primo de Rivera (1923-1930) ou, o que é o mesmo, o folclorismo e o ruralismo serán de novo as notas dominantes. Na década de 1940, chegarase mesmo a ver como os coros populares (é dicir, os encargados das representacións) se apropian dos textos dos autores que poderían resultar perigosos para o réxime franquista (ou, o que é o mesmo, estas obras serán representadas sen anunciar o nome dos seus autores). Durante a década de 1950 vese unha certa produción teatral, que pretende continuar co teatro da época das Vangardas. A profesora Laura Tato, no seu traballo "O teatro desde 1936" (2001), albisca unha outra liña, a do teatro de "anguria existencial", que neste artigo se relaciona coa Escola da Tebra da poesía.
A partir da década de 1960, a recuperación cultural influirá na normalización teatral. E isto non só se reflectirá na celebración xa arriba mencionados Certame de Teatro do Miño (1960) e dos Premios de Teatro Castelao) (1963-1965). En 1965, a través do Agrupación Cultural O Facho, xurdirá o Grupo de Teatro O Facho, dirixido por Manuel Lourenzo. Dous anos despois, en 1967, o propio Manuel Lourenzo porase, como cofundador, a cargo do Grupo de Teatro Circo, o cal recibe este nome por xurdir do Círculo de Artesáns da Coruña. Con estes dous grupos, pódese dicir que nace o chamado teatro independente en Galicia, o cal pretendía devolverlle o teatro ao pobo, sen renunciar a posíbeis innovacións nin aos rigores estéticos e formais. Cabe especificar que, a diferenza do caso español, o teatro independente galego nace nas rúas, non nas universidades, o que favorece a súa difusión.
miniatura|240px|[[Mostra Internacional de Teatro de Ribadavia.]] Como consecuencia do auxe do teatro independente, xorden en Ribadavia as Mostras de Teatro Abrente de Ribadavia, así denominadas por seren organizadas pola Agrupación Cultural Abrente. As oito edicións destas mostras, celebradas entre 1973 e 1980, gozaron dun importante éxito de público. Nelas participarán ou daranse a coñecer os integrantes da primeira xeración de dramaturgos profesionais en lingua galega, o grupo Abrente, cuxos máximos representantes son Manuel Lourenzo, Euloxio R. Ruibal, Francisco Taxes e Roberto Vidal Bolaño.
Outros dramaturgos destacados dos anos 60 e 70 foron Álvaro Cunqueiro, Daniel Cortezón, Xohana Torres e Bernardino Graña. Cunqueiro fai coa peza Don Hamlet unha recreación da coñecida obra de Shakespeare. Daniel Cortezón propón unha revisión da historia de Galiza, desde unha óptica nacionalista: Prisciliano (1970), Os irmandiños (1977) ou Pedro Madruga (1981) son algunhas das súas obras teatrais. Xohana Torres trata os temas do exilio en A outra banda do Iberr (1968) e das expropiacións de terras en Un hotel de primeira sobre o río (1968). Bernardino Graña desenvolve técnicas do cine policial en 20 mil pesos crime (1962).
No ano 1973 a Agrupación Cultural O Facho da Coruña comeza a convocar un concurso de teatro infantil, no cal gañan autores como Carlos Casares (As laranxas máis laranxas de todas as laranxas, Manuel Lourenzo (gañador en tres ocasións) e Ana María Fernández Martínez e Xoán Babarro (Grande invento para saír do aburrimento, 1983), entre outros.
A partir do ano 1984, como continuación das mostras teatrais xa existentes de Ribadavia, comeza a Mostra Internacional de Teatro de Ribadavia, que se asenta nesta localidade con grande éxito de público, onde durante unha semana se realizan obradoiros, encontros e sobre todo representacións teatrais en galego (ademais doutras linguas como castelán, portugués ou mesmo italiano).
A poesía de finais do século XX
miniatura|esquerda|130px|[[Méndez Ferrín foi proposto para o Premio Nobel.]] Na década de 1970, concretamente a partir de 1975, comezarán a abrollar colectivos poéticos que continuarán coa recuperación cultural iniciada no decenio anterior. O primeiro en xurdir será o Grupo Rompente, que pretendía, sen renunciar ao formalismo, unha conxunción entre a poesía intimista e social. Outro grupo destacado sería Cravo Fondo (1977) (formado por Xavier Rodríguez Barrio, Ramiro Fonte e Xesús Rábade Paredes, entre outros), que, tomando a metáfora da obra ferriniana, buscaba como estética a conxunción entre a "pólvora e a magnolia". Grupos sobranceiros desta época tamén foron Loia, Dolmen, Alén...
Por outra parte, tense afirmado que a renovación da poesía galega nesta altura veu da man da publicación do poemario de Xosé Luís Méndez Ferrín Con Pólvora e Magnolias (1976) e do libro de Arcadio López-Casanova Mesteres (1976). Realmente, Mesteres publicouse en Valencia e a Galiza naquela altura só chegaron dous exemplares desta obra, polo que a súa difusión foi moi reducida. Ademais, hai quen aprecia en Ferrín a influencia do último Álvaro Cunqueiro e, o profesor Luciano Rodríguez Gómez ve en López-Casanova a de Aquilino Iglesia Alvariño. Tamén hai quen apunta a obra de Alfonso Pexegueiro Seraogna (1976) como "aguillón" desta mudanza, mais este poemario non abandona de todo a tendencia socialrealista. miniatura|145px|[[Yolanda Castaño.]] Os autores da promoción dos oitenta serán os primeiros nos que se aprecie unha clara mudanza estética con respecto á poesía anterior. Estes escritores moveranse sobre todo na estela do culturalismo: (erotismo, mundos míticos, simboloxía das cores...), cunha moito menor presenza da liña social. A apertura temática e estilística aparece reflectida, entón, na obra de autores como Ramiro Fonte, Manuel Forcadela, Xavier R. Baixeras, Román Raña, Lino Braxe, Antón Reixa, Pilar Pallarés, Lois Pereiro, Chus Pato, Xosé María Álvarez Cáccamo, Xavier Rodríguez Barrio, Miguel Anxo Fernán-Vello, Ana Romaní, Claudio Rodríguez Fer, Luísa Villalta, Henrique Rabunhal, Francisco Salinas Portugal, Gonzalo Navaza...
Por último, tense falado dunha promoción dos noventa, conformada polos autores que se deron a coñecer no decenio pasado. Realmente, a distinción entre a promoción dos oitenta e a promoción dos noventa responde a un criterio xeracional, posto que non existe unha grande diferenza entre a obra dos poetas da unha ou da outra promoción. Si se aprecia, a partir de 1990, unha maior presenza da poesía feminina. Algúns autores destacados deste grupo xeracional son Yolanda Castaño, Olga Novo, Emma Couceiro, Enma Pedreira, María Lado, Lucía Aldao, Estíbaliz Espinosa, Marica Campo, Fran Alonso, Rafa Villar, Miro Villar, Estevo Creus, Eduardo Estévez, Celso Fernández Sanmartín...
A narrativa de finais do século XX
miniatura|150px|[[Manuel Rivas é un dos autores actuais máis lidos.]] Aínda que o elemento simbólico continuará a ser empregado, o seu uso será cuantitativamente menor nesta época. De todos os xeitos, máis aló dos límites que se veñen trazando para a Nova Narrativa, aínda cara a finais dos 70 rexistramos un conxunto de obras e autores -Xavier Alcalá, Rei Ballesteros, o propio Méndez Ferrín- que apuran as posibilidades abertas.
A partir de 1980, non obstante, rexistramos ao tempo un retorno aos xeitos máis tradicionais de narrar sen por iso renunciar ao emprego de técnicas novas e, sobre todo, a unha grande apertura temática coa exploración de apartados ata aquel momento descoñecidos pola prosa de ficción galega. Doutra parte, a procura dunha "literatura de quiosco" continúa a ser unha clave fundamental para entender este período.
miniatura|150px|[[Marilar Aleixandre.]] Aínda que resulta dificultoso establecer liñas dominantes, é posible salientar as seguintes tendencias:
Narradores destacados desta época son, entre outros, Manuel Rivas, Suso de Toro, Carlos G. Reigosa, Xosé Carlos Caneiro, Xurxo Borrazás, Marilar Aleixandre, Xavier Docampo, Agustín Fernández Paz, Paco Martín, Tucho Calvo, Darío Xohán Cabana, Fina Casalderrey...
miniatura|145px|[[Agustín Fernández Paz é un dos escritores máis lido e traducido.]] Pódese establecer unha clasificación dos escritores en prosa por promocións:
O teatro de finais do século XX
miniatura|140px|esquerda|[[Cándido Pazó, autor, director, actor e narrador.]] Nesta época, no xénero teatral, sucederá un feito ben curioso. Se na poesía e na narrativa as mudanzas estéticas virán dadas polos autores das novas xeracións, no teatro serán os dramaturgos do grupo Abrente os auténticos artífices do cambio. Finalizadas as Mostras de Teatro Abrente de Ribadavia en 1980, e coa aprobación do Estatuto de Autonomía nese mesmo ano, ábrese un novo marco para a creación teatral. Nese mesmo ano, aparecería na Coruña a Sala de Teatro Luís Seoane, a primeira sala de teatro estábel de Galiza, clausurada en 1988. En 1984, financiado pola Xunta de Galicia, e cun orzamento inicial de 25 millóns de pesetas, fúndase o Centro Dramático Galego(CDG). Iníciase, polo tanto, a etapa do teatro institucional. En 1989, aparecería o Instituto Galego das Artes Escénicas e Musicais (IGAEM).
Aínda así, pese á existencia deste teatro institucional, os grupos afeccionados seguirán a dominar no panorama dramático galego. De feito, a profesora Laura Tato, no seu traballo O teatro actual (1998), afirma que, na primeira metade da década de 1990, Galiza só contaba con catro compañías profesionais á marxe do CDG. Derivado desta situación, chégase a tesituras realmente kafkianas. Así, por pór un exemplo, un dos dramaturgos e actores máis experimentados, Manuel Lourenzo, engrosou, ata a súa aparición nunha coñecida serie televisiva (Mareas vivas), a listaxe de afeccionados.
Debemos sinalar tamén que os premios de teatro axudan a normalizar a creación teatral, entre os que podemos mencionar: o Álvaro Cunqueiro da Xunta de Galicia, o Rafael Dieste da Deputación da Coruña e mesmo os Premios Compostela de Teatro do xornal El Correo Gallego. Algúns dos premiados foron Vicente Montouto, Eduardo Alonso ou Xan Cejudo (mellor director 1990), entre outros.
miniatura|200px|Teatro de monicreques. É salientábel tamén o asentamento do teatro infantil e xuvenil, que actualmente goza de boa saúde, especialmente o teatro de monicreques. Algunhas compañías de marionetas destacadas son Tanxarina títeres e marionetas, Títeres Cachirulo, Títeres Falcatrúa... E entre as compañías de teatro galegas podemos mencionar Ollomoltranvía, Teatro do Atlántico, Uvegá Teatro, Teatro do Noroeste, Ancora Teatro, Teatro do Aquí, Matarile, Chévere, Teatro do Morcego, Sarabela Teatro... Canto aos novos creadores, está xeralmente admitida a existencia dunha promoción dos oitenta e mais dunha promoción dos noventa. A pesar disto, non todos os estudosos teatrais coinciden en fixar os mesmos límites para o inicio e a fin das mesmas. Son novos autores desta fin de século, entre outros: Henrique Rabunhal, Miguel Anxo Fernán-Vello, Xesús Pisón, Raúl Dans, Cándido Pazó, Gustavo Pernas Cora, Miguel Anxo Murado, Quico Cadaval, Lino Braxe, Marcos Orsi, Ana Vallés, Inma Antonio Souto, Xosé Luís Sendón...
O ensaio de finais do século XX
O ensaio non tivo moita actividade, aínda que aparecen signos de recuperación coa aparición de autores especializados na historia como Ramón Máiz, Xusto González Beramendi, Pegerto Saavedra, Xosé Ramón Barreiro ou Ramón Villares. Debemos mencionar que a oferta vaise incrementando nos últimos anos, xurdindo editoriais especializadas (Andavira Editora -textos técnicos e universitarios-, Edicións Lea -medios de comunicación, deportes e mar-, Edicións Lóstrego -biografía e ensaio científico-, Ouvirmos -música e patrimonio-...), ademais das coleccións ensaísticas das editoriais que publican en galego (destacando neste xénero Galaxia, Xerais, Sotelo Blanco, Edicións do Castro, Edicións A Nosa Terra, Edicións do Cumio, Laiovento, Baía...)
miniatura|150px|[[Henrique Monteagudo.]] Os eidos nos que o ensaio concentra unha grande actividade son os da lingua e literatura galegas con obras como Problemas da língua galega (1981) e Da fala e da escrita (1983) de Ricardo Carballo Calero, ''Informe(s) sobre a lingua galega. Presente e pasado (1991) de Xesús Alonso Montero, De Pondal a Novoneyra (1984) de Xosé Luís Méndez Ferrín, Língua e sociedade na Galiza (1993) de Manuel Portas, Literatura galega (1994) de Anxo Tarrío, Historia social da lingua galega (1999) de Henrique Monteagudo e o Diccionario da literatura galega'' (1995-2003) coordinado por Dolores Vilavedra, entre outros.
Tamén cabe salientar dous autores que orientaron a súa produción cara o ensaio teolóxico e antropolóxico: Andrés Torres Queiruga, quen escribiu obras como Nova aproximación a unha filosofía da saudade (1981); e Xosé Chao Rego, autor de traballos sobre a identidade galega como Eu renazo galego (1983) e Para comprendermos Galicia (1987).
Compresor pneumático
O compresor pneumático é un tipo de compresor de pistón que colle aire da atmosfera e o comprime. Existen dous tipos de compresores pneumáticos de pistón:
Lema, Arzúa
San Pedro de Lema é unha parroquia que se localiza no centro do concello de Arzúa na comarca de Arzúa. Segundo o IGE en 2013 tiña 185 habitantes (99 mulleres e 86 homes) distribuídos en 10 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 210 habitantes.
14 de setembro
O 14 de setembro é o 257º día do ano do calendario gregoriano e o 258º nos anos bisestos. Quedan 108 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px| Eduardo Blanco Amor. miniatura|100px| Alexander von Humboldt.
Mortes
miniatura|100px| Dante Alighieri. miniatura|100px| Isadora Duncan.
Notas
Os 366 días do ano
A Encrucelada
O topónimo galego A Encrucelada é un hodónimo referido a un cruzamento de camiños. Pode referirse a:
Anna María Martínez Sagi
Anna María Martínez Sagi, nada en Barcelona o 16 de febreiro de 1907 e finada en Moià o 2 de xaneiro de 2000, foi unha xornalista, poetisa e feminista catalá.
Traxectoria
De raíces na alta burguesía catalá, estudou en castelán e francés. Chegou a ser campioa de España de lanzamento de xavelina e foi a primeira muller en participar na directiva do Fútbol Club Barcelona, en 1934, encargada de montar unha sección feminina.
Durante a guerra civil exerceu de xornalista na fronte de Aragón. Ó remate da contenda, fuxiu primeiro a Francia, onde recalou en París e logo en Chartres e rematou uníndose á resistencia antinazi e despois ós EUA, onde deu clases na Universidade de Illinois.
Volveu a España nos anos setenta, residindo en Moià ata a súa morte, totalmente esquecida.
Procónsul (primate)
Proconsul foi un xénero da orde dos primates que viviu durante o Mioceno en África, cunha datación de entre 18 e 14 millóns de anos de antigüidade. Os primeiros restos deste espécime descubríronse en 1909 en Kenya, con todo o descubrimento máis importante débese a Mary Leakey en 1948 nas proximidades do lago Vitoria. O procónsul combina trazos dos simios e dos monos. Carecían de cola, o volume do seu cerebro era semellante ao dos actuais xibóns, tiñan brazos longos que probablemente usaban para abalarse por entre as árbores e presentaban un diformismo sexual moi acusado. Pola súa dentame, con caninos grandes e molares pequenos, pénsase que se alimentaba de froitas, que quizais podía complementar con pequenos animais. Débelle o nome Arthur Hopwood que en 1933 cuñou o termo xa que se cría na época falsamente que estes primates eran antecesores dos chimpancés e Cónsul era como se coñecía xenericamente os chimpancés que actuaban nos circos.
George e Martha
George e Martha (1999) é unha serie canadense de debuxos animados baseada no libro escrito e ilustrado por James Marshal e co-producida con Maurice Sendak. A serie xira en torno ás vidas de dous hipopótamos, George e Martha, que son os mellores amigos entre si e que conviven coutros animais da veciñanza. Producido por Nelvana e estreada na canle YTV no Canadá, a serie de televisión consta de dúas tempadas cun total de 26 episodios.
En Galiza a serie foi emitida dentro do contedor xuvenil Xabarín Club da TVG. A serie sería emitida tamén o 2 de febreiro do 2009 na estrea da nova canle G2.
Dobraxe
!width="175"|Personaxe !width="175"|Voz galega !width="175"|Voz orixinal
Rally San Froilán de 1993
O Rally San Froilán de 1993 foi a 15ª edición de dito rally. Foi puntuable para a tempada 1993 do Campionato de Galicia de Rally, así como para o Campionato de España de Rallys. Celebrouse entre o 9 e o 11 de xullo de 1993 e o vencedor foi o piloto catalán Mia Bardolet.
Seymour Martin Lipset
Seymour Martin Lipset, nado en Nova York o 18 de marzo de 1922 e finado en Arlington o 31 de decembro de 2006, foi un sociólogo e politicólogo estadounidense especializado na socioloxía política e que tamén estudou a organización das organizacións sindicais, a estratificación social, a opinión pública e a socioloxía da vida intelectual, tamén escribiu amplamente sobre as condicións para a democracia desde unha perspectiva comparada
Traxectoria
Fillo de inmigrantes xudeus rusos, graduouse no City College of New York, onde militou en organizacións da esquerda antiestalinista e chegou a ser o presidente nacional da Liga da Mocidade Socialista, mocidades do Partido Socialista, forza que deixou en 1960, describíndose desde entón como centrista, fortemente influenciado por figuras como Alexis de Tocqueville, George Washington, Aristóteles e Max Weber. En 1949 doutorouse en socioloxía na Universidade de Columbia in 1949 e xa antes dera clases na Universidade de Toronto, e posteriormente nas universidades de Columbia e Berkeley. Foi profesor de ciencias políticas e socioloxía na Universidade Stanford (1975–1990) e profesor de goberno e socioloxía na Universidade Harvard.
Lipset foi membro da Academia Nacional de Ciencias e foi a única persoa en ser presidente tanto da American Sociological Association (1992–93) como da American Political Science Association (1979–80), e mais foi tamén presidente da International Society of Political Psychology, a Sociological Research Association, a World Association for Public Opinion Research e a Society for Comparative Research e da Sociedade Paul F. Lazarsfeld en Viena.
Lipset foi un activista en diferentes causas, foi director do United States Institute of Peace, membro do consello de goberno do Albert Shanker Institute, copresidente do Comité para unha UNESCO Efectiva e conselleiro do National Endowment for the Humanities, the National Humanities Institute, o National Endowment for Democracy e o American Jewish Committee. Foi presidente de American Professors for Peace in the Middle East, xefe do B'nai B'rith estadounidense. Traballou durante anos en procurar unha solución para o conflito palestino-israelí.
Elefante de guerra
miniatura|250px|Os [[elefantes usábanse para cargar contra o inimigo e sementar o terror nas filas contrarias. A súa grosa pel facía difícil que se os puidese ferir ou matar.]]
Maria Mercè Roca
Maria Mercè Roca i Perich, nada en Portbou (Provincia de Xirona) o 19 de xullo de 1958, é unha escritora e política catalá.
Elefante de guerra
Os elefantes de guerra foron unha arma importante, aínda que non demasiado frecuente, na historia militar da Antigüidade. Eran empregados normalmente para cargar contra o inimigo, para esmagar ós soldados ou romper as súas liñas. Podíanse usar tanto elefantes machos como femias. Os machos son animais meirandes, pero a miúdo pola súa agresividade e o seu nerviosismo (sobre todo en época de apareamento) non era doado manexalos.
Historia
Dende Oriente, o uso militar dos elefantes pasou ó Imperio persa, onde foron empregados en varias campañas. Posiblemente a batalla de Gaugamela, que enfrontou, o 1 de outubro de -331, ó rei persa Darío III con Alexandre Magno fose o primeiro contacto dun exército europeo cos elefantes de guerra. Os quince animais, situados no centro das liñas persas, causaron entre os soldados macedonios unha impresión tal que Alexandre sentiu a necesidade de facer un sacrificio ó deus grego do medo, Fobos, a noite anterior á batalla. Gaugamela foi o maior dos éxitos de Alexandre, pero os elefantes inimigos impresionárono ata o punto de que, nas súas campañas posteriores, incorporounos ó seu propio exército. Cinco anos despois, na batalla de Hidaspes contra o rei Poros, Alexandre sabía perfectamente como enfrontarse ós elefantes en combate, se ben aínda non contaba con elefantes entre as súas filas. Poros, que gobernaba o Punjab utilizou 200 elefantes na batalla, que puxeron en problemas a Alexandre, aínda que logrou saír vitorioso.
Por entón, o reino de Magadha, situado ó leste da India e Bengala, contaba con 6.000 elefantes de guerra. O monarca Chandragupta Maurya chegaría a ter máis tarde 9.000 elefantes. Este número era moito maior que cos que se enfrontara ata entón, o que afectou a moral dos homes de Alexandre e, en parte, foi a razón de que non seguise coa conquista da rexión.
Grazas ó seu éxito nas batallas, o uso militar dos elefantes estendeuse polo mundo. Os sucesores de Alexandre, os Diádocos, utilizaron centos de elefantes nas súas campañas. Os exipcios e cartaxineses iniciaron o adestramento de elefantes africanos para a guerra, ó igual que os númidas e os kushitas. A especie elixida foi o elefante do norte de África, que acabaría extinguido a causa da súa explotación. O elefante africano de sabana, maior que o de bosque, era moito máis difícil de controlar, e soamente foi usado en contadas ocasións. Os elefantes que empregaron os exipcios na batalla de Rafia en -217 eran menores que os seus contrincantes asiáticos e, porén, déronlles a vitoria fronte a Antíoco III Megas de Siria. miniatura|250px|Miniatura medieval armenia que representa ós elefantes do [[Imperio sasánida na batalla de Avarayr.]]
Na historia de Sri Lanka aparecen os elefantes como monturas dos reis que dirixían ós seus homes no campo de batalla. O elefante Kandula foi a montura do rei Dutthagamani (-200) e "Maha Pabbata" a montura do rei Elahara no seu histórico encontro na batalla.
Plinio o Vello (-45), un dos grandes historiadores romanos, no libro 6 dos seu 37 volumes de historia di que Megástenes recollera a opinión de Onesícrito de que os elefantes de Sri Lanka eran máis grandes, feros e mellores para o combate que calquera outro. Por iso e pola proximidade dos elefantes ó mar, Sri Lanka comezou a explotar un lucrativo negocio de venda de elefantes. Mesmo en tempos de paz utilizábase o esmagamento por elefante para dar morte a traidores e outros criminais.
En Europa, os elefantes usáronse contra a República romana por Pirro na batalla de Heraclea, en -280, e polo xeneral cartaxinés Aníbal durante a segunda guerra púnica. Os elefantes que Aníbal guiou a través dos Alpes, aterraron ás lexións romanas. Porén, os romanos atoparon un modo de contrarrestar o efecto devastador da carga dos elefantes. Na batalla de Zama (-202), a carga dos elefantes resultou inútil cando os manípulos romanos se fixeron a un lado e os permitiron pasar. Século e medio despois, na Batalla de Tapso (-46), Xulio César armou ós soldados da Lexión V con machadas para ferir as patas dos elefantes. A lexión foi quen de resistir o ataque e o elefante converteuse en adiante no seu símbolo. A Batalla de Tapso foi a derradeira vez que os elefantes tiveron un uso militar en Occidente.
Dicíase que os porcos eran a arma máis efectiva contra os elefantes. Plinio o Vello comenta que "os elefantes se asustan co menor chío dun cocho" (VIII, 1.27). O sitio de Megara foi roto cando os megarenses verteron aceite sobre unha piara de porcos, prendéronlles lume e botáronos contra os elefantes de guerra inimigos. Os elefantes desbocáronse, espantados polos sons dos porcos chameantes.
O Imperio parto utilizou ocasionalmente os elefantes de guerra nas súas batallas contra o Imperio romano, pero a súa importancia foi moito maior en tempos do Imperio sasánida. Os sasánidas empregaron a estas bestas en moitas das súas campañas contra os seus inimigos occidentais, sendo unha das máis memorables a Batalla de Avarayr, na que os elefantes do Imperio causaron o pánico e esmagaron ós rebeldes armenios. Outro exemplo é a Batalla de Kadesia, onde interviron gran número de elefantes.
Na Idade Media, rara vez se usaron elefantes de guerra en Europa. Carlomagno posuía un elefante, Abul-Abbas, regalo do califa abásida Harún al-Raschid, e levouno consigo nas súas campañas en Dinamarca en 804. Tamén Frederico II Hohenstaufen tivo a oportunidade de capturar un elefante en Terra Santa no marco das cruzadas, para logo chegar a utilizalo na toma de Cremona de 1214.
240px|miniatura|Baixorrelevo [[camboxano onde se representa un antigo exército que inclúe un elefante de guerra.]]
En Oriente, en cambio, o uso militar dos elefantes continuou. Grazas ós elefantes dun sultanato indio, case se puxo fin ás conquistas de Tamerlán. En 1398, o exército de Tamerlán enfrontouse en batalla a máis dun centenar de elefantes, e estivo a piques de ser derrotado polo medo que se espallou entre os seus soldados. As crónicas históricas relatan que os turcos venceron grazas a unha enxeñosa estratexia: Tamerlán ordenou que se cargasen camelos con feixes de palla ás que se prendeu lume. O fume asustou ós animais, que correron cara as filas inimigas, onde asustaron á súa vez ós elefantes indios; estes abandonaron as súas posicións e cargaron contra o seu propio exército na fuxida. Outra crónica da mesma campaña, escrita por Ahmed ibn Arabshah, relata que Tamerlán cubriu o campo de batalla con puntais de ferro xigantes que impediron a carga dos elefantes. Posteriormente, Tamerlán incorporou estes animais ó seu exército e serviuse deles nas campañas contra os turcos otománs en Anatolia.
Está documentado que o rei Rajasinghe I empregou unha falanxe de 2.200 elefantes durante o asedio da fortaleza portuguesa de Colombo (Sri Lanka) en 1558. O adestramento dos elefantes e os seus mahouts na illa correspondía en exclusiva ó clan Kuruwe.
Porén, coa extensión do uso da pólvora no século XV, as cargas de elefantes de guerra comezaron a volverse obsoletas, xa que podían ser abatidos doadamente cun disparo de canón. Durante a guerra de Secesión de Estados Unidos, o rei de Siam ofreceulle o servizo dos seus animais ó presidente Abraham Lincoln, cousa que este rexeitou. miniatura|esquerda|250px|Durante a [[primeira guerra mundial os elefantes trasladaban equipamento pesado. Este traballaba nun almacén de munición en Sheffield.]]
Maria Mercè Roca
Traxectoria
Nada no seo dunha familia obreira, de moza marchou a estudar a Xirona, onde acabaría fixando a súa residencia. A pesar de non completar os estudos de Filoloxía Catalá, exerceu moitos anos a docencia do catalán. A mediados da década de 1980 incorporouse ao panorama literario gañando o premio Víctor Català. Continuaría a actividade literaria cunha abundante produción de contos, novelas e o guión do serial televisivo Secrets de família, emitido por TV3. A súa carreira non estivo exenta de recoñecementos, en forma de premios literarios e de traducións das súas obras ao castelán, ao vasco, ao francés, ao alemán e ao neerlandés.
Activa en política, foi deputada ao Parlamento de Cataluña desde 2003 até 2010 coa Associació Catalunya 2003, integrada en Esquerra Republicana de Catalunya.
A Capela, Meirás, Valdoviño
A Capela é un lugar da parroquia de Meirás no concello coruñés de Valdoviño na comarca de Ferrol. Tiña 47 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 27 homes e 20 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 1999 cando tiña 41 habitantes.
Adam Kasper
Adam Kasper é un produtor musical e enxeñeiro de son estadounidense procedente da zona de Seattle. Ten traballado con artistas como Cat Power, Pond, Seaweed, The Tragically Hip, Truly, Mudhoney, Nirvana, Foo Fighters, Queens of the Stone Age, R.E.M., Soundgarden e Pearl Jam.
Grizzly Bear
Grizzly Bear é unha banda estadounidense de indie rock formada en Brooklyn, Nova York no ano 2002. O grupo está composto por Edward Droste (voces, teclados, omnichord), Daniel Rossen (voces, guitarra, banjo, teclados), Chris Taylor (baixo, coros, varios instrumentos, produtor) e Christopher Bear (batería, coros).
A banda emprega instrumentos tradicionais e electrónicos, e o seu son categorizouse como pop psicodélico, folk rock e música experimental, destacando o uso de harmonías vocais.
Druída
Os druídas eran unha elevada clase social dentro das tribos celtas, desempeñaban funcións relixiosas, médicas e de ensino. Os privilexios dos que gozaban (non tomaban parte nas guerras e estaban exentos do pagamento dos impostos) atraían moitos rapaces da nobreza gala para tomaren o ensino necesario e convertérense en druídas. Os coñecementos transmitíanse oralmente durante unha aprendizaxe de vinte anos na que estudaban a natureza e os rituais celtas.
Historia
Descoñécese a etimoloxía da palabra "druída", mais Plinio o Vello relacionábaa co termo grego drus (aciñeira); non obstante, actualmente os historiadores cren que o máis probable é que proceda do termo celta dru-uid-es, que significa "os moi sabios".
A romanización e posteriormente o cristianismo perseguiron os druídas ata que acabaron por disolver a relixión celta, da cal os druídas eran os principais depositarios.
The Golden Band
The Golden Band é un álbum de estudio da banda estadounidense de indie rock The American Analog Set, publicado o 6 de xullo de 1999 a través do selo Emperor Jones.
Harry Lindbladin muistopalkinto
O Harry Lindbladin muistopalkinto (en galego Trofeo Memorial Harry Lindblad) é un trofeo de hóckey sobre xeo entregado anualmente ao campión da liga regular da Liiga, a máxima competición de hóckey sobre xeo en Finlandia. O Harry Lindbladin muistopalkinto é o equivalente ao Presidents' Trophy da National Hockey League (NHL). O trofeo é entregado dende que a liga se profesionalizou, a tempada 1975-76.
Recibe o seu nome en honor ao ex xogador e presidente da Suomen jääkiekkoliitto (Federación Finlandesa de Hóckey sobre Xeo) Harry Lindblad.
Gran Premio do Xapón de 2015
Hamilton gañou a carreira, despois de superar a Rosberg na saída, que caeu ao cuarto lugar, pero recuperouse para terminar segundo. A distancia de Rosberg do campionato de pilotos, por tanto, aumentou a 48 puntos. Sebastian Vettel terminou terceiro para Ferrari.
Antecedentes
Por terceiro ano consecutivo, Pirelli optou por traer os seus dous compostos de seco máis duro para esta carreira, o composto duro de Bandas laranxa como a selección "prime", mentres que o composto medio con bandas brancas como a selección "option". Os dous pneumáticos de mollado, os pneumáticos intermedios con bandas verdes e os azuis par moi mollado, tamén estarán dispoñibles para o seu uso, en caso de choiva. Pirelli aduciu a natureza da pista e as altas cargas de enerxía laterais experimentadas nas curvas, en particular 130R, se toma co acelerador pisado a fondo e a máxima velocidade nas carreiras en seco, como razóns para utilizar os pneumáticos máis duros. O fornecedor espera unha diferenza de rendemento de 0´6-0´8 segundos por volta entre os dous compostos.
O Gran Premio do Xapón é un dos dous eventos que teñen unha singular zona de DRS similar ao do Mónaco. A zona de DRS en Suzuka estará no lugar tradicional, na recta de meta entre a curva 18 e a curva un, co punto de detección xusto antes do complexo do Casino Triange.
O piloto de Force India Nico Hülkenberg tivo unha penalización de tres posicións na grella tras ser considerado culpable dun choque co piloto de Williams Felipe Massa na carreira anterior en Singapur.
Esta será a primeira carreira do Gran Premio do Xapón logo do mortal accidente de Jules Bianchi na edición anterior, Bianchi sucumbiu as feridas nove meses despois do accidente. O equipo Manor Marussia anunciou que ían conmemorar a ocasión dun xeito "moi privado". Como consecuencia do accidente, os organizadores do Gran Premio do Xapón instalaron un guindastre de grandes dimensións no lugar no que Bianchi chocou co tractor. O equipamento do equipo Lotus chegou tarde a Suzuka, mentres os membros do equipo tampouco puideron acceder a súa unidade de hospitalidade logo dos problemas de liquidez que provocou que non a pagaran a tempo. Xa que logo, o equipo viuse obrigado a buscar a hospitalidade doutros equipos para o xantar o xoves.
Práctica libre
Polo regulamento para a tempada de 2015, celebráronse tres quenllas de práctica; houbo dúas sesións de 1´5 horas o venres e outra sesión dunha hora antes da cualificación do sábado. Na primeira práctica, Carlos Sainz logrou o mellor tempo con 1m49.434s en condicións de choiva, ao redor de medio segundo por diante do segundo clasificado, Daniil Kvyat. Oito pilotos optaron por non establecer un tempo, con queixas sobre aquaplaning na última etapa da sesión. Os primeiros cincuenta minutos da sesión viron a maioría dos condutores só fixeron voltas de proba. Mentres que as primeiras voltas cronometradas establecéronse cos pneumáticos de mollado, os dous Williams foron os primeiros en saír con pneumáticos intermedios. Nico Rosberg correu coa unidade de potencia que utilizara brevemente no Gran Premio de Italia antes de cambiala debido a unha fuga de refrixerante. cambiou de novo á que utilizou na carreira anterior en Singapur para o resto da fin de semana. Jolyon Palmer de novo substituíu a Romain Grosjean no Lotus, pero non fixo unha volta cronometrada.
Cando a choiva cesou a principios da segunda sesión, a pista aínda estaba húmida e inicialmente todos os pilotos montaron pneumáticos intermedios. Daniil Kvyat finalmente marcou o mellor tempo en 1m48.277s, apenas 0´023s por diante de Nico Rosberg, con Lewis Hamilton terceiro, con medio segundo sobre Kvyat. Sainz, o máis rápido na primeira práctica, escoitou "ruídos estraños" na súa unidade de potencia, pero finalmente terminou no sétimo posto. Felipe Massa foi o único piloto de Williams en correr, xa que Valtteri Bottas gardou os pneumáticos de choiva. Logo de máis de media hora, comezou a chover de novo e varios pilotos saíron a facer un tempo cos pneumáticos de mollado. Isto incluíu a Fernando Alonso, que fora obrigado a esperar corenta minutos para iniciar a súa proba debido a un problema non especificado coa unidade de potencia.
A terceira sesión do sábado levouse a cabo en condicións secas. Os dous pilotos de Mercedes Nico Rosberg e Lewis Hamilton marcaron os mellores tempos, sendo o primeiro ao redor de tres décimas de segundo máis rápido que o segundo. O Red Bull de Daniel Ricciardo foi terceiro, medio segundo detrás do tempo de Rosberg de 1m33.995s. Kvyat no outro Red Bull non tivo unha boa sesión, terminando undécimo. Detrás de Ricciardo, ambos Williams quedaron por diante dos dous Ferrari.
Cualificación
Do mesmo xeito que na Q1, os dous Mercedes tamén estableceron os tempos máis rápidos da Q2. Verstappen non puido continuar, polo que só catro dos coches que participaban na Q2 debían ser eliminados. Eses foron Hülkenberg, o segundo Toro Rosso de Sainz, Pastor Maldonado e Fernando Alonso, quen dixo que a súa volta probablemente fora mellor que fixera nunca nese circuíto.
Os dez pilotos que disputaron a Q3 pola pola pole position foron os dous pilotos de Mercedes, que estableceron os tempos máis rápidos, unha vez máis, con Rosberg superando compañeiro de equipo Hamilton por só 0´076 segundos. Valtteri Bottas colocou o seu Williams terceiro, mentres que Massa perdeu cuarto posto na grella en favor do Ferrari de Sebastian Vettel, debido a un erro cara ao final da volta. Detrás de Massa, Kimi Räikkönen logrou o sexto lugar, coa que describiu como unha volta de "mediocre". As posicións mantivéronse sen cambios no final da quenda porque os pilotos non puideron mellorar os tempos de volta porque Daniil Kvyat estrelouse contra as barreiras na curva dez e sacouse a bandeira vermella. Tocou a herba cando viraba, e o seu coche envorcou co impacto, pero Kvyat saíu ileso. Como só quedaban 36 segundos da quenda logo da bandeira vermella, foi imposible establecer novas voltas rápidas. Lewis Hamilton quedou decepcionado, xa que era décima e media máis rápido que o seu compañeiro de equipo na súa segunda volta rápida cando sacaron as bandeiras vermellas.
Barco fantasma
Barco fantasma (en Ghost Ship) é un filme estadouidense-australiano de 2002 dirixido por Steve Beck. Está protagonizado por Gabriel Byrne, Julianna Margulies, Ron Eldard, Desmond Harrington, Isaiah Washington e Karl Urban. O filme conta a historia dun grupo de remolcadores marítimos no mar de Bering que descobren un misterioso barco que desapareceu en 1962.
Estreouse en galego o 16 de xullo de 2009 a través da TVG.
Ausiàs March
miniatura|Táboa de San Sebastián ([[século XV) atribuída a Jacomart da Colexiata de Xàtiva, onde antes se pensaba que estaba retratado Ausiàs March.]] Ausiàs March, nado en Gandia en 1397 e finado en Valencia en 1459, foi un poeta e cabaleiro valenciano medieval. Orixinario dunha familia da pequena nobreza con afeccións poéticas. Foi un dos poetas máis importantes do Século de Ouro valenciano e da literatura catalá.
Traxectoria
Fillo do tamén cabaleiro e poeta Pere March, naceu en Gandia ao redor de 1397 (aínda que algunhas versións sosteñen que naceu en Beniarjó, vila próxima a Gandia). De mozo participou nas expedicións que o rei Afonso V o Magnánimo realizou polo Mediterráneo.
Foi Señor de Beniarjó, Pardines e Vernissa, e falcoeiro maior de Afonso V. Foi armado cabaleiro en 1419. Participou na expedición de Afonso V a Córsega e Sardeña, e noutras expedicións contra os piratas do Mediterráneo. En 1425 retirouse ás súas posesións valencianas, instalándose en Gandia en 1428. De notar é neste período a súa relación persoal e literaria co príncipe Carlos de Viana, herdeiro ao trono de Navarra.
miniatura|Tumba de Ausiàs March na [[Catedral de Valencia.]]
A partir dos vinte e sete anos xa non sairía da súa terra; primeiro en Gandia, onde administraba as súas propiedades; e despois en Valencia, onde tivo unha vida moi movida e desordenada. Comeza a escribir en 1430. Tres anos máis tarde, o infante Xoán, Duque de Gandia, confirma os seus privilexios como señor feudal.
Ausiàs March morreu o 3 de marzo do ano 1459 en Valencia, deixando cinco fillos bastardos pero ningún lexítimo. Foi enterrado na catedral de Valencia, onde aínda pode verse a súa laxa sepulcral, preto da Porta da Almoina.
Obra
Ausiàs March abandona a tradición da poesía trobadoresca e a súa retórica brillante, máis artificiosa e distante, o que lle permite a expresión da íntima meditación persoal dun home-poeta que aparece desapercibido de toda ficción e disposto a falarnos de todo aquilo que lle obsesiona: o amor, as relacións do home con Deus, a dor e a morte, o pecado e a virtude. Estes problemas son reais e persoais, do mesmo xeito que o son as mulleres que aparecen (xa non é a idealizada "midons" (a miña dona) dos provenzais), que xa non son Beatrices nin Lauras distantes e platónicas, puras ideas con nome propio, senón mulleres reais, cos seus vicios e virtudes, que son amadas ou odiadas por razóns concretas e non por un afán de idealización.
A obra de March está constituída por cento vinte e oito poemas. En 1539 recompiláronse 46 das súas composicións en Valencia. A maioría de estudosos decántanse por clasificaren a súa obra en ciclos temáticos. De feito, cada un destes ciclos forma unha unidade de sentido, e obsérvase unha evolución formal e conceptual nos diferentes ciclos, polo que se chegou a considerar a súa obra completa como un inmenso poema.
Os cantos de amor
O autor só manterá da poesía trobadoresca o feito de dedicar os seus poemas a unha muller, á que se refire mediante unha senhal para esconder o seu verdadeiro nome. Podemos dividir estes cantos en cinco sinais que representan cinco etapas da vida do autor.
Os cantos de morte
O tema da morte non é exclusivo deste ciclo, formado só por seis poemas dedicados a carpir a morte dunha soa muller, sen usar "senhal". A destinataria parece ser a súa segunda esposa, Joana Escorna. O poeta, cunha sinceridade moi humana reflexiona sobre os temas máis comúns que a morte dunha muller amada pode ocasionar: o destino da alma, a dor pola súa ausencia e o recordo do pasado. O poeta séntese, mesmo, culpábel. da morte da súa muller.
Estilo
March afástase de todo preciosismo e adecúa o estilo ao tema que trata: culto e conciso nos poemas filosóficos, pero sen renunciar aos xiros populares e o ton desenvolvido cando a situación o require. O verso predominante ao longo de toda a súa obra é o decasílabo en coplas cruzadas ou encadeadas. Utiliza un valenciano moi depurado, desapercibido por vez primeira de provenzalismos que até entón poboaban a tradición poética catalá.
Métrica
A estrutura das súas obras segue os canons provenzais, por exemplo versos decasílabos en dous hemistiquios cesurados na cuarta sílaba, agrupados en estrofas de oito versos coa presenza dunha tornada final que contén o "sinal" (pseudónimo).
Importancia de Ausiàs March
Ausiàs March é probablemente o home de letras máis recoñecido da literatura medieval en catalán. Este xuízo apóiase no seguinte:
Maroxo, Arzúa
Santa María de Maroxo é unha parroquia que se localiza no sur do concello coruñés de Arzúa na comarca de Arzúa. Segundo o padrón municipal de 2018 tiña 74 habitantes (43 homes e 31 mulleres) distribuídos en 10 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 126 habitantes.
Sergio Vences Fernández
Sergio Vences Fernández, nado en Lama Má (Baños de Molgas) o 22 de setembro de 1936 e finado o 20 de decembro de 2012, foi un filósofo e escritor galego.
Traxectoria
Doutor en Filosofía e Letras pola Universidade Complutense de Madrid, foi lector de español nas universidades de Colonia e Duisburgo (1969-1983), e redactor para a Deutsche Welle (Radio Nacional de Alemaña para o Exterior). Foi profesor de Filosofía na Universidade de Santiago de Compostela (1974) e en 1975 profesor de Literatura española na Escola Universitaria de Tradutores e Intérpretes da Universidade de Colonia. Incorporouse en 1983 como profesor na USC e en 1990 pasou á Universidade da Coruña. Colaborou en Romanische Forschungen, Papeles de Son Armdans, Argumentos, La Nueva España, La Voz de Galicia, El Correo Gallego e El Ideal Gallego. Traduciu a Dietrich Bonhoeffer, Frederik Hetmann e Edmund Husserl.