cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Camiño do Norte
27ª etapa: Ribadeo - Lourenzá
Segue, tras cruzar o río Puxigo, por San Xusto de Cabarcos, tamén con albergue e unha igrexa fundada antes do ano 900. Tras unha última subida alcanza o concello de Lourenzá, onde destaca o Mosteiro de San Salvador, fundado no ano 969 polo conde santo Osorio Gutiérrez. No século XII pasou a pertencer á orde de San Bieito, e en 1505 integrouse na congregación de San Benito de Valladolid. Como tantos outros, pechou e entrou en ruína a partir da desamortización de Mendizábal de 1835.
28ª etapa: Lourenzá - Abadín
Mondoñedo foi sé episcopal desde 1112, cando a raíña Urraca a trasladou desde San Martiño de Mondoñedo a Vilamaior do Val de Brea, ou Valibria, a actual Mondoñedo. Aínda que en 1182 foi trasladada a Ribadeo, en 1230 regresou a Mondoñedo. A catedral iniciouse en 1219 e consagrouse (a cabeceira) en 1246, para finalizarse no século XIV.
A partir de Mondoñedo, o resto da etapa é un suave pero continuo ascenso durante máis de 15 km que esixe un verdadeiro esforzo ó peregrino; ademais, non atopará posibilidade de servizos ata chegar a Abadín. O Camiño pasa polos lugares de Barbeitas, Maariz, Paadín, A Casavella e O Pacio, todos lugares de Santiago de Mondoñedo. Segue logo máis ou menos paralelo ó leito do río Masma ata chegar a Lousada e entrar no concello de Abadín, por San Martiño de Galgao, onde pasa xunto á ermida de San Cosme da Montaña; Quende, e Gontán, con albergue de peregrinos, para chegar inmediatamente a Abadín.
29ª etapa: Abadín - Vilalba
miniatura|esquerda|A Ponte vella de Martiñán O Camiño entra agora na Terra Chá, o que significa un trazado sen complicacións orográficas. Segue basicamente paralelo á estrada N-634 aínda que afastado dela.
Comeza cruzando o rego Abadín por Ponterroxal e pasando por diversos lugares da parroquia de San Pedro de Candia. Segue polo Barral e entra na parroquia de Corvelle e o lugar de Viladónega.
En Vilalba destaca a Torre dos Andrade, unha torre de homenaxe, octogonal, único resto que se conserva da construción orixinal dos séculos XIV e XV, e hoxe destinada a parador de turismo. Na última planta consérvase a figura dun xabaril, símbolo icónico dos Andrade. Tamén a igrexa de Santa María, do século XIX pero construída sobre unha anterior románica. A cidade conta tamén cun Museo Arqueolóxico con numerosos restos das culturas neolítica, megalítica e castrexa.
30ª etapa: Vilalba - Baamonde
miniatura|275px|A Ponte de Sa. Nova etapa chá e seguindo a dirección da N-634 e da autovía A-6, que haberá que cruzar varias veces. A ruta comeza cruzando o río Magdalena pola Ponte dos Pasos e segue o leito do mesmo ata a Ponte Rodríguez, onde cruza o río Trimaz (afluente do Ladra) e, máis adiante, por San Xoán de Alba e Ponte de Sa, onde cruza o río Labrada por unha ponte medieval.
A seguir, entra por un momento no concello de Guitiriz a través dos lugares das Penas, Casas Novas e Ferreira, todos na parroquia de San Pedro de Pígara. Entra por fin no concello de Begonte, por A Rega para chegar ó pouco a Baamonde, con albergue de peregrinos e tódolos servizos.
Baamonde é hoxe un importante nó de comunicacións, tanto por ser o punto onde conflúe a Autovía A8, Autovía do Cantábrico, coa A-6, Autovía do Noroeste, como pola liña ferroviaria Palencia-A Coruña. Aquí destaca a igrexa parroquial dedicada a Santiago, románica de transición do século XIII cun calvario no adro, e a Casa-Museo do escultor Víctor Corral, natural desta localidade. Especialmente destacable é a capela que este esculpiu no tronco dun castiñeiro de 500 anos de antigüidade, a carón da igrexa.
31ª etapa: Baamonde - Sobrado
miniatura|esquerda|200px|Albergue de peregrinos no Mosteiro de Sobrado. A diferenza das anteriores, esta etapa comprende varios ascensos pero o peor é a súa lonxitude, pouco máis de 40 km, que pode facer aconsellable partila en dúas facendo noite en Miraz, onde se abre o único albergue intermedio desta longa etapa. Máxime tendo en conta que a partir deste punto case todo o resto da etapa é costa arriba.
A ruta comeza camiñando pouco máis de 2 km pola beiravía da vella N-VI ata entrar, de novo, no concello de Guitiriz, e desviarse para cruzar o río Parga sobre unha ponte gótica. A partir deste punto restan 100 km ata Santiago de Compostela, a distancia mínima necesaria para obter a Compostela tras finalizar a peregrinación. Pasa ó pé da capela do Santo Alberte (no lugar de Santo Alberto), gótica do século XIV, e segue polos lugares do Rego da Viña, Bandoncel e A Eirexe.
Segue por Digañe e A Raposeira, para chegar ó pouco a Carballedo, onde o peregrino pode tomar un descanso nunha área de apoio de recente creación. Segue o lugar de Aldar.
Logo cruza os lugares do Outeiro, As Laxes, A Braña, Portolamas e A Devesa.
Pasa polos lugares de Vilariño, O Mesón, A Esgueva e Muradelo. Segue por Guitizá e bordea a lagoa de Sobrado para continuar pola Porcariza e A Carreira, para chegar por fin ó Mosteiro de Santa María de Sobrado dos Monxes, onde se cuñan as credenciais e dispón de albergue de peregrinos.
En Sobrado destaca, por suposto, o mosteiro cisterciense, referenciado xa desde o século X aínda que o edificio e anexos que hoxe se conservan se levantaron a partir de finais do século XV.
miniatura|200px|Ó peregrino, en Arzúa.
32ª etapa: Sobrado - Arzúa
A última etapa do Camiño, antes de confluír co Camiño Francés, non ten ningunha dificultade. Comeza atravesando os lugares da Pontepedra e Vilarchao, da parroquia de San Pedro da Porta de Sobrado; e mais O Peroxil, Castro, A Casanova, Froxa e Madelos, da parroquia de Carelle, Sobrado.
Segue polo concello de Boimorto polo lugar das Corredoiras, e por Boimil e o propio núcleo de Boimorto, cuxa igrexa parroquial está dedicada ó Apóstolo Santiago. Fronte á casa do concello de Boimorto exponse un miliario do século III, atopado en 1989, e que formaba parte dun ramal secundario da Vía Nova que unía Bracara Augusta (Braga) e Asturica Augusta (Astorga).
Continúa pola parroquia de Sendelle, cuxa igrexa parroquial de Santa María, do século XII, mostra unhas interesantes pinturas no seu interior que representan A Última Cea e o Xuízo Final; e os lugares do Vilar e As Galiñeiras, para chegar por fin ó concello de Arzúa.
Aquí pasa por Viladavil, O Castro, Casaldoeiro e O Viso, e inmediatamente entra en Arzúa, onde os peregrinos que percorreron o Camiño do Norte se unirán cos que viñan polo Camiño Francés para facer xuntos os quilómetros que quedan para chegar a Santiago de Compostela.
En Arzúa quedan as ruínas do que foi albergue de peregrinos pobres no século XV, no antigo convento da Magdalena. Na igrexa parroquial, dedicada a Santiago, poden verse dúas imaxes do apóstolo, representado como peregrino e como matamouros.
Marqués de Sade
miniatura|190px|Retrato do Marqués de Sade por [[Charles-Amédée-Philippe van Loo (1761).]] Donatien Alphonse François de Sade, máis coñecido polo seu título de Marqués de Sade e chamado polo seus admiradores "o Divino Marqués". Naceu en París o 2 de xuño de 1740, e morreu en Charenton-Saint-Maurice, Val-de-Marne, o 2 de decembro de 1814. Foi un aristócrata, escritor e filósofo francés, autor de varias novelas que aúnan os relatos pornográficos coa exposición dun sistema filosófico materialista e ateo. A súa filosofía é a da liberdade extrema, sen o freo da moral, a relixión ou as leis, coa busca do pracer persoal como principio máis elevado. Escribiu a maior parte das súas obras durante os 29 anos da súa vida que pasou en prisión. Do seu nome procede a palabra sadismo.
Infancia e adolescencia
Sade naceu no Hôtel Condé en París, no seo dunha antiga familia aristocrática. Era fillo do conde Jean-Bastiste François Joseph de Sade e da súa esposa, Marie-Eléonore de Maillé de Carman, dama de compañía da princesa de Condé. Educouse en Provenza, na abadía de Saint Léger d'Ebruil baixo a tutela do seu tío, o abade de Sade, erudito e libertino, biógrafo de Petrarca e correspondente de Voltaire, que máis tarde sería arrestado nun bordel. En 1750 regresou a París, onde estudou no Instituto Louis-le-Grand, dirixido polos xesuítas e dedicado especialmente ós fillos de aristócratas. Seguiu a carreira militar e participou na guerra dos Sete Anos, onde acadou o grao de capitán. Foi desmobilizado en marzo de 1763, instalándose no castelo familiar, en Lacoste (Vaucluse). Quixo casar coa señorita de Laurais, castelá de Vacqueyras, pero a súa familia opúxose e arranxou o seu matrimonio, o 17 de maio de 1763, con Renée-Pélagie de Montreuil, filla dun rico maxistrado con poderosas relacións na corte. O matrimonio tivo dous fillos, Louis-Marie e Donatien-Claude-Armand, e unha filla, Madeleine-Laure.
Escándalos e encarceramento
Nos anos seguintes protagonizou unha vida de libertinaxe, con repetidos abusos a prostitutas mozas e empregados de ambos sexos no seu castelo en Lacoste, en ocasións incluso coa axuda da súa esposa. O seu comportamento caprichoso incluía un amorío coa irmá da súa esposa, que fora vivir ó castelo.
Só cinco meses despois do matrimonio, o 29 de outubro de 1763, foi encarcerado por primeira vez, no castelo de Vincennes por excesos nun prostíbulo. Quedou en liberdade quince días despois, pero foi obrigado a instalarse fóra de París, no castelo de Échaffars, en Normandía, propiedade da familia da súa esposa. Regresou a París en 1764. Durante os anos seguintes tivo varias amantes.
En 1767 morreu o seu pai, legándolle varios feudos, así como o título de conde de Sade. Porén, preferiu seguir utilizando o seu título de marqués, que xa fora utilizado pola súa familia, aínda que nunca se constituíu legalmente o marquesado de Sade. O seu primeiro fillo, Louis-Marie, naceu o 27 de agosto dese ano. Por entón a súa reputación de libertino estaba xa solidamente establecida, e era obxecto de vixilancia policial desde 1764.
En 1768 foi acusado pola mendiga Rose Keller de atraela con enganos á súa casa de Arcueil, onde a flaxelou. Sade foi retido no castelo de Saumur, desde onde foi despois trasladado a Pierre-Encise, cerca de Lión e, posteriormente, á Conciergerie de París. Estivo en prisión uns tres meses.
Despois dun episodio en Marsella, onde varias prostitutas foron intoxicadas coa supostamente afrodisíaca mosca española (ninguén morreu), foi sentenciado a morte por sodomía e envelenamento en 1772 pero fuxiu a Italia. Foi executado en efixie en Aix-en-Provence o 12 de setembro. Volveu ser detido pouco despois, o 8 de decembro, en Chambéry (Savoia) —entón parte do reino de Sardeña— por orde do rei de Sardeña, e foi recluído no castelo de Miolans. Logrou evadirse de alí e regresou a Francia, onde se instalou de novo no seu castelo de Lacoste en 1773. A súa sogra, que se convertera na súa máis férrea inimiga, obtivo unha lettre de cachet, que implicaba prisión incondicional por orde directa do rei, para lograr o seu arresto.
Regresou a París en 1777 e o 13 de febreiro dese ano foi finalmente arrestado e encarcerado no calabozo de Vincennes. Exitosamente apelou en contra da súa sentenza de morte en 1778, pero debeu permanecer encarcerado a causa da lettre de cachet. Fuxiu e regresou a Lacoste, pero volveu ser capturado pouco despois e ingresado de novo en Vincennes. En prisión, comezou a escribir. Alí coñeceu a Honoré Gabriel Riqueti que tamén escribía relatos eróticos, pero a ningún dos dous lle agradaba o outro.
En 1784 pechouse a prisión de Vincennes, e Sade foi trasladado á Bastilla, en París. O 2 de xullo de 1789, gritou desde a súa cela á xente que estaba fóra que ían a degolar ós prisioneiros, provocando disturbios e incitando á Revolución. Dous días despois, foi levado ó manicomio de Charenton, onde ingresou. A toma da Bastilla, feito que desencadeou a Revolución francesa, ocorreu o 14 de xullo, cando Sade non se encontraba xa alí. Estaba traballando na súa obra magna, Les Cent Vingt Journées de Sodome ou l’École du libertinage e entrou nun estado de desesperación ó perder os seus manuscritos durante o traslado. Con todo, puido volver a escribir a obra.
Foi liberado de Charenton en 1790, despois de que a nova asemblea nacional constituínte abolise a lettre de cachet. A súa esposa conseguiu o divorcio tempo despois. Sade quedou nunha difícil situación económica.
A Revolución
Durante o seu período de liberdade (comezos de 1790), publicou anonimamente varios libros. Entre 1790 e 1791 estreou algunhas obras de teatro en diversos escenarios parisienses. Coñeceu a Marie-Constance Quesnet, ex-actriz e nai dun neno de seis anos, que fora abandonada polo seu esposo; Constance e Sade estarían xuntos o resto da súa vida. Desde a súa estancia en prisión, Sade padecía unha extrema obesidade, acompañada de graves problemas respiratorios.
Adaptouse axiña á nova situación política que seguiu á Revolución Francesa. Facéndose chamar "cidadán Sade", chegou a desempeñar varios cargos públicos malia a súa orixe aristocrática. Escribiu varios panfletos políticos. Membro dun tribunal, cando a familia da súa antiga esposa se presentou fronte a el, deulles un trato favorable, aínda cando foran os responsables de tódolos anos que pasara en prisión. Incluso foi electo para a Convención Nacional, onde representou á extrema esquerda.
Aínda que aterrorizado polo Reinado do Terror, en 1793 escribiu un eloxio de admiración a Jean-Paul Marat para asegurar a súa posición. Logo renunciou ós seus cargos, foi acusado de "moderantismo" e encarcerado durante cerca dun ano. Escapou por pouco da guillotina (probablemente por un erro administrativo) e foi liberado en outubro de 1794, logo de que coa execución de Robespierre concluíra definitivamente o Reinado do Terror. Esta experiencia probablemente confirmou o seu odio de toda a vida á tiranía estatal e especialmente á pena de morte.
O feito de que, por erro, aparecese nas listas dos emigrados, foi aproveitado pola súa esposa e o seu fillo Donatien-Claude-Armand para apoderarse de tódolos seus bens. En 1796 tivo que vender o seu castelo en Lacoste, que fora saqueado en 1792 (as ruínas foron adquiridas en 1990 polo deseñador Pierre Cardin, organizador na actualidade de festivais regulares de teatro no lugar, ademais de eventos sociais).
Últimos Anos
En 1800, Sade publicou Zoloé, presentado como obra anónima, na que facía referencia, por medio de anagramas como d'Orsec (Corse= o Corso), a Napoleón Bonaparte e o seu contorno. Isto valeulle, en 1801, unha orde de detención ditada polo entón Primeiro Cónsul.
Foi arrestado na oficina do seu editor e encarcerado sen xuízo, primeiro na prisión de Sainte-Pélagie e logo, acusado de intentar corromper ós seus novos compañeiros de cela, no forte de Bicêtre. A instancias da súa familia foi declarado demente en 1803 e trasladado unha vez máis ó manicomio de Charenton. A súa ex-esposa e fillos ocupáronse de pagar os gastos de manutención.
Permitiuse que Constance vivise con el en Charenton. O liberal director da institución, o abade de Coulmier, animouno a que representara varias das súas obras con algúns dos reclusos como actores, para ser presentadas ó público parisiense.
Sade comezou un amorío con Madeleine Leclerc, unha empregada de trece anos de Charenton. A relación durou catro anos, ata a morte de Sade o 2 de decembro de 1814. Deixou escrita a súa última vontade: desexaba ser enterrado na súa terra de Malmaison, sen cerimonias, e nun outeiro de árbores, pedindo que se plantasen landras sobre ela para que "... as pegadas da miña tumba desaparezan da superficie da terra, como me xacto de que a miña memoria debe borrarse da mente dos homes". Porén, foi enterrado en Charenton. O seu cranio foi exhumado posteriormente para estudos frenolóxicos. O seu fillo queimou tódolos seus manuscritos inéditos, incluída unha obra en varios volumes, Les Journées de Florbelle.
Obra
Moitas das obras de Sade conteñen explícitas —e decotío repetitivas— descricións de violacións e innumerables perversións, que en moitas ocasións inclúen violencia e mesmo chegan a traspasar os límites do posible. Os libertinos que protagonizan as obras de Sade fundan a súa filosofía nun resolto desprezo das normas morais e no odio á ética relixiosa. Na natureza, afirman, o forte gaña e o débil perde. Polo tanto tódalas leis e éticas, deseñadas como son para protexer ó débil, son vistas como contranaturais.
miniatura|dereita|230px|Ilustración nun impreso holandés de Juliette, c. 1800 En 1782, mentres estaba en prisión, escribiu o relato curto Dialogue entre un prêtre et un moribond, no que expresa o seu ateísmo mediante o diálogo entre un sacerdote e un vello moribundo, que convence ó primeiro de que a súa vida piadosa foi un erro.
A novela Les Cent Vingt Journées de Sodome ou l’École du libertinage, escrita en 1785, aínda que non terminada, cataloga unha ampla variedade de perversións sexuais perpetradas contra un grupo de adolescentes escravizados. É o traballo máis gráfico de Sade. Crese que o manuscrito se perdeu durante o asalto á Bastilla. A obra non se publicou ata 1904.
En 1787, Sade escribió Les Infortunes de la vertu, unha primeira versión de Justine ou les Malheurs de la vertu, que foi publicada en 1791. Describe as desgrazas dunha rapaza que elixe o camiño da virtude e que non obtén outra recompensa que os repetidos abusos ós que é sometida por varios libertinos. Sade escribiu tamén Histoire de Juliette (1798), que narra as aventuras da irmá de Justine, Juliette, que elixe rexeitar as ensinanzas da igrexa e adoptar unha filosofía hedonista e amoral, o que lle proporciona unha vida chea de éxito.
En Aline et Valcour, ou le Roman philosophique (escrito en 1786 e publicado en 1795) contrasta un brutal reino africano co relato da illa de Tamoe, un utópico paraíso. Este foi o primeiro libro que Sade publicou co seu verdadeiro nome.
En 1800 publicou unha colección de catro volumes de relatos titulada Les Crimes de l'amour, Nouvelles héroïques et tragiques. Na introdución, Ideas sobre as novelas, dá un consello xeral ós escritores, e fai tamén referencia ás novelas góticas, especialmente a O monxe de Matthew Gregory Lewis, que considera superior ó traballo de Ann Radcliffe. Un dos relatos da colección, Florville et Courval, está considerado tamén como pertencente ó xénero "gótico". É a historia dunha moza que, contra a súa vontade, termina enredada nunha intriga incestuosa.
Mentres estaba encarcerado novamente en Charenton, escribiu tres novelas históricas: Adelaide de Brunswick, Isabel de Baviera e La Marquise de Gange.
Tamén escribiu varias obras de teatro, se ben a maior parte delas permaneceron inéditas. Le Misanthrope par amour ou Sophie et Desfrancs foi aceptada pola Comédie-Française en 1790, e Le Comte Oxtiern ou les effets du libertinage foi representada no Teatro Molière en 1791.
Conserváronse e publicáronse varias das cartas que escribiu á súa esposa desde prisión. Algunhas delas amosan unha estraña e paranoica obsesión co significado oculto dos números.
Novelas e contos
240px|miniatura|dereita|Justine ou les Malheurs de la vertu
Textos perdidos ou destruídos
Nota: Zoloé et ses deux acolythes foi impresa en 1867 baixo o nome de Sade, pero seguramente non é o autor.
Recepción da súa obra
Numerosos artistas, especialmente os preocupados pola sexualidade, foron repelidos ou atraídos pola obra de Sade.
A principios do século XX o poeta Guillaume Apollinaire editou as obras do marqués de Sade, ó que consideraba "o espírito máis libre que existira xamais". Os surrealistas reivindicárono, considerándoo un dos seus principais precursores.
En Francia un gran número de intelectuais prestaron atención á figura de Sade despois da Segunda Guerra Mundial: Pierre Klossowski (Sade mon prochain, 1947), Georges Bataille (A literatura e o mal), Maurice Blanchot (Sade et Lautréamont, 1949), Roland Barthes e Jean Paulhan entre outros. Gilbert Lély publicou en 1950 a primeira biografía rigorosa do autor.
Simone de Beauvoir no seu ensaio Faut-il brûler Sade?, aparecido en Les Temps modernes, en decembro de 1951 e xaneiro de 1952, e outros escritores, intentaron localizar vestixios dunha filosofía radical de liberdade nos traballos de Sade, precedendo ó existencialismo nuns 150 anos.
Un dos ensaios en Dialéctica da Ilustración (1947) de Max Horkheimer e Theodor Adorno titúlase "Juliette, ou a Ilustración e a moral", e interpreta o comportamento da Juliette de Sade como unha personificación filosófica da Ilustración. Do mesmo modo, o psicanalista Jacques Lacan postula no seu ensaio "Kant avec Sade" que a ética de Sade foi a conclusión complementaria do imperativo categórico postulado orixinalmente por Immanuel Kant.
Andrea Dworkin veía a Sade como o exemplar pornógrafo que odia á muller, apoiando a súa teoría na que a pornografía inevitablemente guía cara á violencia en contra da muller. Un capítulo do seu libro Pornography: Men Possessing Women (1979) está dedicado á análise de Sade. Susie Bright afirma que a primeira novela de Dworkin Ice and Fire, rica en violencia e abusos, pode ser interpretada como unha versión moderna de Juliette.
Películas
Non é de estranar que a vida e as escrituras de Sade sexan irresistibles para os directores de cine. Mentres que hai numerosas películas pornográficas baseadas nos seus temas, aquí se amosan algunhas das películas máis recoñecidas baseadas na súa historia ou nos seus traballos de ficción.
Cuarteirón
Cuarteirón pódese referir a:
John Cage
John Cage, nado nos Ánxeles (California) o 5 de setembro de 1912 e finado en Nova York o 12 de agosto 1992, foi un compositor e instrumentista estadounidense.
Traxectoria
Estudou xunto aos compositores estadounidenses Henry Cowell e Adolph Weiss e revolucionou a música contemporánea dotándoa dunha linguaxe caótica, continuando a traxectoria de Edgar Varèse e Charles Ives. Unha das súas influencias foi o Zen, o cal conduciulle no referente á música a usar silencios interminables, sons desconectados, casuais e atonales cun volume, duración e timbre aleatorios. A pesar do controvertido da súa obra, non se pode negar que se trata dun dos creadores máis revolucionarios e influentes dos últimos tempos.
En ocasións deixaba que o azar elixise as súas composicións. Por exemplo, chegou a usar un método segundo o cal perforábase unha folla de papel nos lugares nos que se atopaba algunha imperfección, para logo mediante un papel transparente ía calcando estas marcas sobre un pentagrama.
Xa na década dos 30 comezou os seus primeiros traballos demostrando talento para ritmos imposibles e invencións como o seu sistema de vinte e cinco tons. Usou distorsións para os seus [instrumentos chegando a declarar: "Creo que o uso de ruídos na composición musical irá en aumento ata que cheguemos a unha música producida mediante instrumentos eléctricos, que porá á disposición da música calquera son e todos os sons que o oído poida percibir. Explóranse os medios fotoeléctricos, o filme e diversas mecanismos para a produción de música". Durante os últimos anos desta década Cage inventou o piano preparado, ao cal inseriulle no encordado unha serie de parafusos, porcas e anacos de goma e madeira que dotaban o instrumento dunha variedade nova de posibilidades sonoras. Seguramente a composición máis innovadora de entre as que compuxo para este piano preparado é unha unha suite que dura 69 minutos chamada Sonatas and Interludes (1946-1948).
Cage usaba o termo "música non-intencional" para algunhas das súas obras. Un exemplo é 4'33" (1952), cuxa partitura específica que o intérprete non executará son algún no seu instrumento durante os 4 minutos e 33 segundos que dura a obra. A primeira interpretación da mesma foi a cargo do pianista David Tudor.
En 1989 foi galardoado co Premio Kyoto (Premio da Fundación Inamori, Kyoto).
Pobo dani
Os dani, tamén escrito ndani, son un grupo étnico papúa das terras altas centrais de Nova Guinea Occidental, en Indonesia. Son unha das tribos máis numerosas das terras altas, e un dos grupos étnicos máis coñecidos de Papúa, xa que o turístico val de Baliem é unha área onde son predominantes. "Ndani" é o nome que o pobo moni lle dá os habitantes do val, e ese é o nome que recibiron dende 1926, cando a expedición do Goberno Colonial Smithsonian Institution-Dutch liderada por Matthew Stirling visitou ós moni.
O Brixeo
O topónimo galego O Brixeo pode referirse a:
Organización Revolucionaria de Trabajadores
A Organización Revolucionaria de Trabajadores (ORT) foi un partido político español, fundado en 1969 a partir da organización católica Acción Sindical de Trabajadores. A súa liña ideolóxica era marxista-leninista de liña maoísta. José Sanroma Aldea (camarada Intxausti) foi elixido como primeiro secretario xeral.
Logo da morte de Franco, a ORT non foi legalizada canda as outras forzas políticas, e non puido concorrer co seu nome ás eleccións xerais de 1977 e presentouse co nome de Agrupación Electoral de los Trabajadores. Nas eleccións municipais de 1979 presentouse como Candidatura de los Trabajadores e conseguiu unha concelleira en Madrid, Paquita Sauquillo. Nese ano fusionouse co Partido del Trabajo de España (PTE) para crear o Partido de los Trabajadores de España, de breve existencia.
Juan Diego Botto
Juan Diego Botto Rota, nado en Buenos Aires o 29 de agosto de 1975, é un actor hispano-arxentino. É fillo da actriz e produtora arxentina Cristina Rota.
A Torre, Matasueiro, Outes
A Torre é un lugar da parroquia de Matasueiro no concello coruñés de Outes. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 15 habitantes (6 homes e 9 mulleres).
Trátase dun pequeno núcleo de 7 ou 8 casas situado ao carón da igrexa parroquial. Alí atópanse as ruínas dunha fortaleza medieval, chamada polos veciños A Torre Grande e tamén Torre dos mouros e que aínda conserva un arco de estilo gótico.
Merouces, Mondariz, Mondariz
Merouces é un lugar da parroquia de Mondariz, no concello pontevedrés de Mondariz, na comarca do Condado. Tiña 36 habitantes no ano 2013 segundo datos do IGE, dos cales eran 21 homes e 15 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 50 habitantes.
Os Enxertados
O topónimo galego Os Enxertados pode referirse a:
O Meixonfrío, Entrecruces, Carballo
O Meixonfrío é un lugar da parroquia de Entrecruces no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 17 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 10 homes e 7 mulleres.
O Brixeo, As Pontes de García Rodríguez, As Pontes de García Rodríguez
O Brixeo é un lugar da parroquia das Pontes de García Rodríguez no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do INE, no ano 2014 tiña 99 habitantes dos cales 53 eran homes e 46 eran mulleres.
José Tarrío
José Tarrío García, finado en Santiago de Compostela o 24 de marzo de 1894, foi un xornalista e político galego.
Traxectoria
Procedente do tradicionalismo, en novembro de 1890 integrouse no Comité Central Regionalista presidido por Manuel Murguía e ao ano seguinte formou parte da Asociación Regionalista Gallega. Foi elixido concelleiro en Santiago de Compostela nas eleccións municipais de 1891. Fundou e dirixiu a revista La Pequeña Patria con Enrique Labarta Pose e colaborou en La Patria Gallega.
Casou con Dolores Martínez Martínez.
A Pereiriña, Entrecruces, Carballo
A Pereiriña é un lugar da parroquia de Entrecruces no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 19 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 9 homes e 10 mulleres.
Acción (Santiago de Compostela)
Acción foi un periódico editado en Santiago de Compostela en 1936.
Historia e características
Subtitulada Órgano de la Juventud de Acción Popular, apareceu o 12 de febreiro de 1936. Órgano da JAP, entre os seus colaboradores figurou Eugenio Vázquez Gundín. Só se conserva o primeiro número.
Arsenio Díaz del Río
Arsenio Víctor Díaz del Río Arias-Salgado, nado en Cative (Filipinas) o 19 de decembro de 1876 e finado en Ferrol o 15 de abril de 1953, foi un militar e político galego.
Traxectoria
Naceu en Filipinas onde estaba destinado o seu pai, o inspector xeral do Corpo de Infantería de Mariña Víctor Díaz del Río de Castro. Tenente coronel de Infantería de Mariña. Foi propietario e director da Academia San José de preparación para o ingreso nas academias militares. Cando estala a sublevación do 18 de xullo de 1936 estaba en Madrid. Logrou fuxir a Francia. Regresou a Ferrol en 1939 e volveu traballar na academia. O 27 de setembro de 1947 foi nomeado alcalde de Ferrol. Permaneceu no posto até o 20 de marzo de 1950.
Príncipe de Xirona
thumb|150px|Escudo de armas do Príncipe de Xirona
O título de Príncipe de Xirona provén da Coroa de Aragón, concretamente do ano 1351, en que o rei Pedro IV de Aragón nomeou o seu herdeiro e outorgoulle o título de Duque de Xirona, o cal abarcaba territorios dos condados de Xirona, Besalú, Empúries e Osona.
Actualmente o título de Princesa de Xirona é ostentado por Leonor de Borbón, tamén Princesa de Asturias e Viana, e herdeira á Coroa española.
Historia
No volume I das Constitucións e outros dereitos de Cataluña (Constitucions i Altres Drets de Catalunya) dentro do apartado de xenealogía dos Reis de Aragón e Condes de Barcelona cítase que Xoán I de Aragón, fillo de Pedro IV de Aragón, tivo un fillo, Xaime, ao que concederon o título de Delfín de Xirona.
O 19 de febreiro do 1416, o rei Fernando I de Antequera considerou que o título de duque era insuficiente, e enalteceuno erixindo o Principado de Xirona.
O primeiro Príncipe de Xirona foi o futuro Afonso V de Aragón, por ser o herdeiro da Coroa de Aragón, quedando o título ligado á condición de herdeiro da Coroa de Aragón, e logo, cos Austria, á de España. Afonso V foi o único que asumiu o título, nunha cerimonia oficial celebrada en Zaragoza.
O título seguiu ligado á condición de herdeiro da Coroa de Aragón primeiro, e logo á de España ata a Guerra de Sucesión, por mor da cal, e en aplicación dos decretos de Nova Planta, o título deixa de ser utilizado polo herdeiro da Coroa de España.
Don Juan de Borbón, conde de Barcelona e Xefe da Casa Real Española no exilio, decide que o seu fillo Xoán Carlos utilice o título de Príncipe de Xirona no seu pasaporte. En 1961, no comunicado da Casa Real do Compromiso de Xoán Carlos de Borbón con Sofía de Grecia, noméase ao entón príncipe como Príncipe de Asturias, Xirona e Viana, recuperando así Don Juan a tradición dos Austria.
Casa Grande de Lamela
Escudos do I Morgado da Casa Grande de Lamela|300px|miniatura A Casa Grande de Lamela ou Lemavia é unha Casa Señorial situada no lugar de Lamela, na parroquia de Martín, no concello de Bóveda, arciprestado de Santalla de Rei, na antiga rexión da Somoza Maior de Lemos, a uns 12 km ó norte de Monforte de Lemos.
Historia
O 20 de abril de 1809, Manuel Joseph Martín López de Prado Rodríguez-Varela liderou o alzamento contra o Sexto Exército Francés e o seu caudillo, o Mariscal Michel Ney. Os guerrilleiros galegos foron masacrados. Estímase que uns 1.500 civís foron exterminados na represión posterior, mais grazas a esta acción os franceses tiveron que renunciar á reconquista de Vigo. Manuel foi executado, perdendo a Casa Grande o seu VIII Morgado.
Propiedades
Amasou unha considerable superficie de terras, chegando a ser a maior propiedade en coto redondo do concello de Bóveda: 60 hectáreas para o coto de Lamela e 24 para o de Marzán.
As súas terras están regadas polo río Cabe, afluente do Sil, que nace no veciño concello do Incio. Abundan os bosques de carballos (Quercus robur, Quercus pyrenaica) e castiñeiros (Castanea sativa), con exemplares de até 500 anos de idade.
A pesar das Leis Desvinculadora de 1820, os bens da Casa permanecen indivisos na actualidade.
Descrición
Trátase dunha grande casa señorial típica da alta fidalguía galega, acondicionada para a residencia de varias ducias de familiares. Ten unha fachada realizada en cantería de pedra, grandes fiestras e balconada, numerosos cuartos abertos a un patio central interior, solaina e un grande xardín. Conta tamén cunha capela pegada, cabaleirizas, hórreo, adega e pombal nas proximidades. O escudo de armas, de grandes dimensións, foi trasladado ó Museo de Lugo.
Peculiaridades
Destaca a súa enorme biblioteca e arquivo, resultado de case seis séculos de continua habitación.
Fiúnte, Cabalar, A Capela
Fiúnte é un lugar na parroquia de Cabalar no concello da Capela, na comarca do Eume, na provincia da Coruña. No ano 2010 tiña 5 habitantes segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, deles 3 eran homes e 2 eran mulleres.
20 centímetros
20 centímetros é unha película española dirixida por Ramón Salazar.
Argumento
Quere cambiar de sexo con todas as da lei, mais no seu DNI aparece o seu nome masculino. Ademais Marieta sofre de narcolepsia e dórmese en calquera sitio.
Nese momentos nos que Marieta dorme, a película é un musical, con referencias a Tómbola de Marisol ou ao dúo infantil "Enrique y Ana".
Marieta é prostituta, e aínda que lle vai ben nese traballo coa axuda de 20 centímetros de pene que a ela lle dá noxo, o peor problema teno cando o seu amado mostra máis interese polos 20 centímetros que posúe que por intentala realizar como muller heterosexual.
O Campo da Cova, As Pontes de García Rodríguez, As Pontes de García Rodríguez
O Campo da Cova é un lugar da parroquia das Pontes de García Rodríguez no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do IGE, no ano 2014 tiña 8 habitantes dos cales 4 eran homes e 4 eran mulleres.
Tenerife
Tenerife é unha illa situada no Océano Atlántico fronte ás costas africanas, e que pertence á Comunidade Autónoma das Canarias (España). Xunto coas illas de La Palma, La Gomera e El Hierro conforma a provincia de Santa Cruz de Tenerife. Cunha poboación de 904.713 (2018) habitantes é a illa máis poboada das illas Canarias e de España. Santa Cruz de Tenerife é a capital e a sede do Parlamento das Illas Canarias e Cabido de Tenerife. San Cristóbal de la Laguna foi declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO e é a súa sede na Universidade de La Laguna (a primeira universidade das Canarias). O volcán Teide, cos seus 3.718 metros é a máis elevada en España e no volcán a terceira maior do mundo a partir da súa base. O Teide e todo o parque nacional son tamén Patrimonio da Humanidade desde 2007.
Descrición
miniatura|Vista 3D de Tenerife. A súa orografía é abrupta e volcánica, produto de sucesivas erupcións ao longo da historia (a máis recente foi o Chinyero en 1909). É a illa máis poboada e extensa das Canarias, con 2.034,38 km² de superficie. Os seus 908.555 habitantes (2012) convértena ademais na illa máis poboada de España.
Situación e extensión
Tenerife é a maior das sete illas que compón o Arquipélago Canario. Está situada entre os paralelos 28 e 29 N e os meridianos 16 e 17 O, lixeiramente ao norte do Trópico de Cáncer, e ocupa unha posición central entre as illas de Gran Canaria, La Gomera e La Palma.
A illa atópase a un pouco máis de 300 km do continente africano e a uns 1.000 km da Península Ibérica. Ten 2.034 km² de superficie e unha forma triangular, alzándose no seu centro o Teide.
Paisaxe e orografía
miniatura|esquerda|250px|Panorámica do Macizo de Anaga. Tenerife é unha illa de orixe volcánica, cuxa formación comezou a xestarse no fondo oceánico hai uns 20-50 millóns de anos (m.a.). Tras longo tempo de acumulación de materiais o nacemento da illa produciuse no final do Mioceno (Era Terciaria). Hai sete millóns de anos emerxeron as zonas de Teno, Anaga e Macizo de Adeje, na que se denomina Serie Basáltica Antiga ou Serie I. Constituíronse deste xeito tres illas cronolóxica e estratigraficamente distintas nos extremos oeste, leste e sur da actual Tenerife. Fai aproximadamente 3 m.a. comeza un segundo ciclo volcánico (Formacións Postmiocenas ou Series Recentes II, III e IV), moito máis intenso, que incorpora elementos na zona central da illa, a cal tamén emerxe e unifica nun só aos tres edificios anteriormente descritos. A estrutura conformada nese momento recibe o nome de Edificio pre-Cañadas, sobre cuxos restos se erixiría máis tarde o Edificio Cañadas I. Este ultimou experimentou diversos colapsos e emitiu unha gran variedade de materiais explosivos que deron lugar ás chamadas Bandas do sur (sur-sueste actual). Posteriormente, sobre as ruínas deste complexo xurdiría o Edificio Cañadas II, xa por encima dos 2.500 metros, tamén con intensos procesos explosivos. Fai ao redor de 1 m.a. iniciouse a construción da Cordilleira Dorsal, cun vulcanismo do tipo físgoa, a partir dos restos dos edificios xa parcialmente desmantelados da Serie I. A Cordilleira Dorsal é a de maior altitude e longo do Arquipélago Canario, con 1.600 metros de altura e 25 quilómetros de lonxitude. Neste mesmo espazo cronolóxico (hai 800.000 anos) teñen lugar dous deslizamientos gravitacionais que motivaron a aparición dos vales de La Orotava e Güímar.
miniatura|250px|dereita|[[Teide, o terceiro maior volcán do mundo.]]
Finalmente, xa en tempos máis próximos (200.000 anos), comezan as erupcións que levantarían o Edificio Pico Vello-Teide no centro da illa, sobre a Caldera das Cañadas. O Pico do Teide, o terceiro volcán máis grande do planeta, é por antonomasia o símbolo de Tenerife e das Canarias. A súa situación central, as súas importantes dimensións, a súa silueta e a súa paisaxe nevada, dótano dunha singular personalidade. Xa os aborixes o consideraban lugar de culto e adoración.
miniatura|esquerda|250px|Montaña Vermella ao fondo, Praia da Tejita.
Desde 1954 o Teide e todo o circo do seu ao redor (aínda que houbo unha ampliación posterior dos seus límites), está declarado como Parque nacional. Ademais, desde xuño de 2007 está incluído, pola UNESCO, dentro dos espazos Patrimonio da Humanidade como Ben Natural.
A abrupta orografía insular e a súa variedade de climas dan como resultado un territorio de múltiples paisaxes e formas, desde o Parque Nacional do Teide coa súa amálgama de cores froito das sucesivas erupcións volcánicas, ata os Cantís dos Xigantes coas súas paredes verticais, pasando por zonas semidesérticas con plantas resistentes á sequidade no sur, ou por ambientes de carácter soamente volcánico como é o Malpaís de Güímar. Tamén conta con praias naturais como a d'O Médano, con paraxes protexidas na súa contorna como Montaña Vermella e Montaña Pelada, vales con cultivos tropicais e subtropicais, boscosas paraxes de laurisilva nos macizos de Anaga e Teno con profundos e escarpados barrancos e extensos bosques de piñeiros por encima desta última formación vexetal.
miniatura|dereita|200px|Imaxe desde o espazo de Tenerife.
Flora e fauna
A illa de Tenerife, a pesar da súa reducida superficie, goza dunha diversidade ecolóxica que é consecuencia dunhas condicións ambientais especiais, xa que a accidentada orografía reinante modifica localmente as condicións climáticas xenerais, orixinando unha exquisita variedade de microclimas. Esta vasta existencia de microclimas e, polo tanto, de hábitats naturais, faise manifesta na vexetación insular, constituída por unha flora rica e variada (1400 especies de plantas superiores), entre as que destacan numerosos endemismos canarios (200) e tinerfeños (140). Ao concentrar este patrimonio vexetal dunhas 140 especies exclusivas, a illa de Tenerife mostra a maior relación de endemismos florísticos da denominada Macaronesia. Ademais, a diferente composición química dos diversos materiais volcánicos que constrúen o edificio insular, sempre baixo a acción combinada dos factores climáticos, dan lugar a unha gran diversidade de chans. A conxunción destes axentes determina a presenza de múltiples hábitats que albergan numerosas comunidades de plantas e animais que constitúen os singulares ecosistemas de Tenerife.
O estudo da flora e a fauna tinerfeña pode realizarse dun modo máis ordenado se é clasificada segundo os diferentes pisos ecolóxicos nos que se divide o terreo da illa. Devandita división atende especialmente á orientación norte ou sur das vertentes da illa e por suposto á altitude: miniatura|esquerda|230px|Gallotia Galloti, especie endémica de Tenerife. miniatura|dereita|260px|Tajinaste vermello.
Tamén existe unha extensa fauna mariña, entre a que destacan vellas, meros, abades, sabogas, samas ou pragos, xunto coa tartaruga boba e as colonias permanentes de baleas e golfiños que habitan o litoral sur da illa. Tenerife posúe un inventario faunístico que ascende a 56 especies de aves, 13 de mamíferos terrestres, 5 de réptiles, varios miles de invertebrados, 2 de anfibios e 400 de peixes ademais dalgunhas especies de tartarugas mariñas e cetáceos.
Clima
Tenerife coñécese internacionalmente como a "illa da eterna primavera". A atribución desta denominación climática prodúcese en gran medida grazas aos ventos alisios, cuxa humidade, principalmente, se condensa nas zonas de medianías do norte e nordeste insular, constituíndo amplos mares de nubes que se dispón preferentemente entre os 600 e 1.800 metros de altura; outro factor que inflúe na suavidade do clima das Illas con respecto ao que por latitude correspondería (Deserto do Sáhara), é a corrente mariña fría das Canarias, que arrefría a temperatura das augas que bañan as costas e praias insulares con respecto á ambiental. Para rematar, a propia orografía tinerfeña tamén habería que tela en conta nesta terna de axentes encargados de facer realidade o anteriormente citado slogan.
miniatura|250px|dereita|Masca.
Outro exemplo de contraste climático atopariámolo na cidade de Santa Cruz con respecto á cidade da Laguna. Municipios unidos fisicamente pero distanciados en canto a condicións climáticas. Xeralmente Santa Cruz ten durante todo o ano un clima cálido con temperaturas sensiblemente superiores ás que se gozan na contigua La Laguna, onde frecuentemente fai máis frío e existe maior probabilidade de precipitacións.
O norte e o sur de Tenerife posúen igualmente diferentes características climáticas. En barlovento rexístrase un 73% das precipitacións totais ademais, a humidade relativa do aire é superior e a insolación inferior. Os máximos pluviométricos rexístranse en barlovento a unha altitude media entre 1.000-1.200 metros, case exclusivamente nos montes de La Orotava. Pero quizais sexa máis significativo que todo o norte da illa careza dun espazo no que a pluviosidade media sexa inferior aos 250 mm anuais. En cambio, na vertente sur da illa os valores pluviais son substancialmente menores. Os únicos redutos do sur que se salvan desta situación son Masca e Güímar, probablemente debido ás súas características físicas que posibilitan unha maior presenza do alisio.
A modo de anécdota é interesante saber que os médicos europeos, sobre todo ingleses e holandeses, do pasado século XIX eloxiaban o clima do norte de Tenerife, e recomendábano aos seus pacientes para aliviar doenzas da idade e do aparello circulatorio.
A auga
O chan volcánico de Tenerife, xeralmente de carácter poroso e permeable é motivo para que unha considerable fracción da auga procedente da choiva, unida a aquela produto de condensacións en zonas boscosas e á proveniente do desxeo dos cumes máis elevados da illa, infíltrese no subsolo. A construción de encoros e presas como principais métodos de obtención de auga esta desaconsellada debido ás mencionadas condicións xeolóxicas, que non permiten o almacenamento do prezado líquido en superficie, así como á irregularidade das precipitacións. Deste xeito, a maior parte da auga (90%) procede de pozos e principalmente de galerías, importantes sistemas que serven para extraer o recurso hídrico do acuífero. Tenerife dispón na actualidade de máis dun milleiro de galerías perforadas.
Organización política anterior á conquista
O nome orixinal guanche da illa era Achinet ou Chenet. Uns cen anos antes da conquista, existía un mencey chamado Tinerfe o Grande, fillo do Mencey Sunta. Tinerfe tiña o seu corte en Adeje ata que os seus nove fillos se rebelaron e se repartiron a illa en 9 menceyatos e 2 achimenceyatos independentes (chamados "capitanías" polos conquistadores). Os menceyatos e os seus menceys (por orde de descendencia) foron os seguintes:
Tamén se atopaba o Achimenceyato de Punta del Hidalgo gobernado por Aguahuco (o "Hidalgo pobre", fillo ilexítimo do Gran Tinerfe) e Zebenzui.
Conquista
Coñecida polos romanos como Nivaria (do latín nix, nivis, "neve"), en clara referencia ás neves pousadas sobre o volcán coñecido como o Teide. O nome da illa tamén garda relación co volcán, xa que foi posto polos benehaoritas (aborixes da Palma): "Tene-" (montaña) "-ife" (branca), a castelanización do nome provocou que se engadise unha -r para unir ambas as palabras quedando Tenerife. Para os nativos de Tenerife, a illa era coñecida como Chenech, Chinech ou Achinech.
Tenerife, no momento da súa conquista, compúñase de nove menceyatos, nome polo que se coñecía os pequenos reinos guanches. Con todo, as forzas militares da Coroa de Castela, baixo o mando do Adiantado ("gobernador militar") Alonso Fernández de Lugo, sufriron unha derrota ás mans dos guanches na primeira Batalla de Acentejo en 1494. Os guanches, superados pola tecnoloxía e polas novas enfermidades, ás cales non eran inmunes, caeron fronte ás tropas da Coroa de Castela o 25 de decembro de 1495.
Como no resto das Illas, os aborixes foron escravizados e unha boa parte da poboación indíxena sucumbiu ás enfermidades importadas, ao mesmo tempo en que os inmigrantes provenientes de protectorados do Imperio Español (Portugal, Flandres, Italia, Alemaña) se asentaban na illa. Os bosques de piñeiro canario de Tenerife foron cortados para deixar paso ao cultivo da cana de azucre en 1520. En séculos sucesivos, a economía da illa centrouse no cultivo doutras materias tales como a vide e a cochinilla para facer as tinguiduras, así como o plátano.