cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Galiciencia
Edicións
En 2015 celebrouse a décima edición, do 18 ó 20 de novembro. Incorporouse unha sección de proxectos de primaria, que só son expostos durante unha mañá: 10 o mércores 18, 10 o xoves 19 e 2 o venres 20. As actividades incluíron talleres sobre a luz a diversos niveis, incluíndo a luz láser, e exposicións: Galiciencia, 10º aniversario e Un universo de luz.
A XI edición tivo lugar os días 16,17 e 18 de novembro de 2016.
A de 2017 foi a última edición celebrada en novembro. A temática elixida foi a astronomía.
A edición de 2018 tivo lugar entre o 9 e o 11 de maio. A temática elixida foi o cambio climático. Participaron 50 proxectos de secundaria e 27 de primaria. É a primeira edición na que a mostra non se fai en novembro. Ganou o primeiro premio o Proxecto Rebinxe.
O Outeiro, Abeledo, Abadín
O Outeiro é un lugar da parroquia de Abeledo no concello de Abadín na provincia de Lugo. Tiña 3 habitantes en 2015 (1 home e 2 mulleres) segundo datos do IGE, os mesmos habitantes que en 2013 e un máis que en 2003.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Kalidon
Kalidon (tamén coñecida como Spinalonga) é unha pequena illa no leste de Creta a poucos metros da vila de Plaka. Ocupada polos venecianos en 1579 construíron unha fortaleza sobre as ruínas dunha antiga acrópole. Pasou ao Imperio Otomán en 1715. Entre 1903 e 1957 foi unha leprosaría. Actualmente a illa está deshabitada.
Orixe do nome
Segundo os documentos de Venecia, o nome da illa orixinouse na expresión grega stin elounda (que significa "cara a Elounda"). Os venecianos non podían entender a expresión que se familiarizou utilizando a súa propia lingua, e chamárona Spina longa (Espiña longa), unha expresión que tamén foi mantida polos aldeáns. Os venecianos inspiráronse para esta expresión polo nome dunha illa preto de Venecia, chamada polo mesmo nome e que hoxe se coñece como a illa da Giudecca.
Historia
Olous, e en consecuencia á rexión en xeral, se despoboou a mediados do século VII, debido ás incursións dos piratas árabes no Mediterráneo. Olous permaneceu deserta ata mediados do século XV cando os venecianos comezaron a construír salinas nas augas pouco profundas e salgadas do golfo. En consecuencia, a rexión adquiriu un valor comercial e sistematicamente comeza a habitarse. Este feito, en combinación coa ameaza de Turquía de utilizar a pólvora con fins bélicos, sobre todo logo da ocupación de Constantinopla en 1453, e os continuos ataques de piratas, obrigou aos venecianos a fortificar a illa.
Ademais, en 1579 a República de Venecia construíu unha fortaleza en Spinalonga sobre as ruínas dunha acrópole. Mantívose o control da illa ata que o Imperio Otomán tomou posesión dela en 1715.
A illa utilizouse posteriormente como unha leprosaría, de 1903 a 1957. É notable por ser unha das últimas leprosarías activas en Europa. O último habitante, un sacerdote, abandonou a illa en 1962. Tratábase de manter a tradición relixiosa da igrexa ortodoxa grega, na que unha persoa enterrada debe ser conmemorado aos 40 días, 6 meses, 1, 3 e 5 anos logo da súa morte. Outras leprosarías, que sobreviviron a Spinalonga inclúen Tichilesti no leste de Romanía, Fontilles en España e Talsi en Letonia. A partir de 2002, poucos lazaretos permanecen en Europa.
Hai dúas entradas a Spinalonga, sendo unha a entrada dos leprosos, un túnel coñecido como a Porta de Dante. Esta chámase así porque os pacientes non sabían que ía pasar con eles unha vez que chegaban. Con todo, unha vez na illa recibian alimentos, auga, atención médica e os pagos da seguridade social. Anteriormente, tales servizos non estaban dispoñibles para os enfermos de lepra de Creta, xa que na súa maioría vivían nas covas da zona, lonxe da civilización. miniatura|250px|Illa de Spinalonga.
Os Pasandellos, Abeledo, Abadín
Os Pasandellos é un lugar da parroquia de Abeledo no concello lucense de Abadín. Tiña 5 habitantes en 2015 (2 homes e 3 mulleres) segundo datos do IGE, os mesmos habitantes que en 2013 (2 homes e 3 mulleres) e 2003.
Kalidon
Spinalonga hoxe
Hoxe en día, a illa deshabitada é unha das principais atraccións turísticas de Creta. Ademais da leprosaría abandonada e a fortaleza, Spinalonga é coñecida polas súas pequenas praias de croios. A illa pódese acceder facilmente desde Elounda e Agios Nikolaos. Saen barcos turísticos de ambas cidades diariamente. Non hai aloxamentos en Spinalonga, é dicir, todos os tours duran só unhas horas. As saídas en barco desde Elounda tardan aproximadamente quince minutos mentres que as viaxes con saída en Agios Nikolaos poden tardar case unha hora.
Candeda, A Veiga
San Miguel de Candeda é unha parroquia que se localiza no concello da Veiga. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 18 habitantes (10 homes e 8 mulleres), distribuídos en 1 entidade de poboación, o que supón o mantemento con relación relación ao ano 1999 cando tamén tiña 18 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 11 habitantes, sendo 7 homes e 4 mulleres.
Banwa
Banwa é unha provincia de Burkina Faso, localizada na rexión de Boucle du Mouhoun. A súa capital é a cidade de Solenzo.
Departamentos
miniatura|esquerda|Departamentos de Banwa. A provincia de Banwa divídese en 7 departamentos:
Valence, Drôme
Valence (Valença en occitano), tamén chamada Valence-sur-Rhône, é unha cidade do sueste de Francia, capital do departamento de Drôme (26), na beira esquerda do río Ródano. A poboación do concello (commune) era de 66.568 habitantes en 2007. miniatura|centro|600px|Valence vista desde o río
Xeografía
A cidade desenvolveuse, historicamente, sobre catro terrazas fluviais do Ródano, aínda que a máxima altura é de apenas 109 m sobre o nivel do mar. As dúas terrazas máis achegadas ao río corresponden ao núcleo máis antigo e as outras dúas ao casco urbano máis moderno.
Economía
É unha cidade industrial e, sobre todo, de servizos. Segundo datos de 2005, o 76,5 % da poboación activa traballaba no sector servizos; o 22,6 % no sector industrial e a construción e só un 0,9 % estaba inscrita no sector agrario. As industrias principais de Valence son agroalimentarias, téxtiles, metalúrxicas, de construcións mecánicas e electrónicas.
Monumentos
Valence é unha cidade monumental da que se poden destacar varios pazos e mansións, entre outros: Entre os edificios relixiosos sobresaen: Outra serie de monumentos son máis recentes, como: O Museo de Belas Artes foi creado en 1850 e instalado no antigo pazo bispal en 1911.
Ademais a cidade conta cun total de 40 km de canles, algúns orixinarios da Idade Media, dos cales 8 km poden ser usados como rutas de paseo.
Código de barras
O código de barras é un código baseado na representación mediante un conxunto de liñas paralelas verticais de distinto grosor e espazado que no seu conxunto conteñen unha determinada información. Deste xeito, o código de barras permite recoñecer rapidamente un artigo nun punto da cadea loxística e así poder realizar inventario ou consultar as súas características asociadas. Actualmente, o código de barras está implantado masivamente de forma global.
A correspondencia ou mapeo entre a información e o código que a representa denomínase simboloxía. Estas simboloxías poden ser clasificadas en dous grupos atendendo a dous criterios diferentes:
Estrutura
miniatura|500px|centro
As Regas, Abeledo, Abadín
As Regas é un lugar da parroquia de Abeledo no concello de Abadín na provincia de Lugo. Tiña 12 habitantes en 2015 (seis homes e seis mulleres) segundo datos do IGE. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2013 cando tiña 16 habitantes (8 homes e 8 mulleres).
Josef Bican
Josef "Pepi" Bican, nado en Viena o 25 de setembro de 1913 e finado o 12 de decembro de 2001, foi un dos grandes futbolistas austríacos e checoslovacos de tódolos tempos. Gañou cinco veces a Bota de Ouro.
Xuventude
A súa nai traballaba na cociña dun restaurante. O pouco que gañaba non daba para comprar unhas botas, así que Josef comezou a xogar ao fúbol descalzo. Isto curiosamente fixo que logo desenvolvera moita habilidade no manexo do balón.
Bican asistía á escola Jan Amos Komensky, unha escola checa de Viena. Aos 12 anos comeza a xogar para os xuvenís do Hertha Viena. Cando chega ós 18 anos, é fichado polo Rapid Viena, que nese entón era un dos grandes clubs da cidade.
Unha das poucas veces que a súa nai foi ve-lo xogar co Rapid, anoxouse moito cunha falta que lle fixeran ó seu fillo, e, tras saltar dende a bancada paraugas en man, comezou a bater no opoñente de Josef.
Entre as súas virtudes destacou sobre todo a súa velocidade: era quen de correr os 100 metros en 10,8 segundos, que constituiría unha magnífica marca no atletismo da época.
Seleccións
O 29 de novembro de 1933 con 20 anos e 64 días fai o seu debut coa selección austríaca, nun encontro contra a Escocia que rematou 2-2.
Ao ano seguinte, participou con Austria no Mundial de Fútbol Italia 1934, chegando ata as semifinais. No encontro polo terceiro posto perderon coa Alemaña por 3-2.
En 1937 Josef Bican deixa a cidade de Viena para xogar co Slavia Praga. Alí converteuse en cidadán checoslovaco.
Non puido disputar o mundial de 1938 por un erro burocrático, mais si fixo diversas aparicións coa seleccion checoslovaca. Tamén xogou varios encontros con Bohemia e Moravia. En total, 29 goles en 34 encontros internacionais. O seu derradeiro encontro de seleccións foi en 1949 con Checoslovaquia e contra Bulgaria. Perderon por 3-1.
A Posguerra
Despois da segunda guerra mundial algúns dos mellores clubs de Europa andaban tentando facerse cos servizos de Bican. A Juventus ofreceulle unhas magníficas condicións mais el desestimounas por mor duns rumores que dicían que os comunistas estaban a piques de chegar ó poder en Italia. Decidiu ficar en Praga e, curiosamente, os comunistas chegaron ao poder alí en 1948. Bican rexeitou unirse ao Partido Comunista, tal coma rexeitara unirse ao Partido Nazi.
Bican tentou de mellorar as súas relacións cos comunistas fichando polo Vitkovice Zelezarna. En 1951 foise para o Hradec Králové pero o 1 de maio de 1953 o Partido Comunista obrigouno a abandonar o club e a cidade. Volvería entón ao Slavia Praga, onde ficou ata 1955, retirándose do fútbol con 42 anos.
Cando Pelé estaba a piques de chegar aos 1000 goles moitos xornalistas andaban á procura doutro xogador que tivera superado o millar. E así apareceu o nome de Bican, que sostiña ter anotado 5000 goles. Cando lle preguntaron por que non falaba nunca do asunto, Bican respondeulles: "Quen me vai crer se digo que marquei cinco veces máis goles que Pelé?". Esta cifra semella excesiva e a única fonte documentada son os goles que anotou en liga e coas seleccións (ver táboa abaixo).
Josef "Pepi" Bican pasou os seus derradeiros meses nun hospital, aqueixado de problemas de corazón. Morreu aos 88 anos de idade.
Estatísticas
Foi 12 máximo anotador de liga na súa carreira e 5 veces Bota de Ouro.
FIRST Lego League
miniatura|dereita|Lego Mindstorms RCX miniatura|dereita|Kit de robots Lego A FIRST Lego League, ou FLL ("Liga de Lego da FIRST") é unha competición para os primeiros niveis do ensino secundario promovida pola organización FIRST, fundada en 1989 para desenvolver camiños que animen ao estudantado a interesarse pola enxeñaría e a tecnoloxía. Cada ano a competición céntrase nun tema diferente relacionado coas ciencias. Os estudantes procuran solucións aos diversos problemas que se lles presentan e reúnense en competicións rexionais para compartir os seus coñecementos e mostrar as súas descobertas.
A Liga de Lego da FIRST utiliza os Lego Mindstorms para construír pequenos robots autónomos que se desprazan polos campos de xogo oficiais (un tapete con obxectos colocados encima) e levar a cabo as tarefas que se lles asignen. A organización resulta da colaboración entre a FIRST e o Grupo Lego.
Kossi
Kossi é unha provincia de Burkina Faso localizada na rexión de Boucle du Mouhoun. A súa capital é a cidade de Nouna.
Heptosa
miniatura|Estrutura da [[sedoheptulosa, unha heptosa importante.]] Un heptosa é un monosacárido de sete átomos de carbono coa fórmula c7H14O7. As heptosas derivadas sedoheptulosa-7-fosfato e sedoheptulosa-1,7-difosfato interveñen na ruta da pentosa fosfato e no ciclo de Calvin da fotosíntese. As heptosas da serie D poden atoparse nos lipopolisacáridos das paredes bacterianas.
As heptosas poden ter un grupo aldehido (aldoheptosas), situado no carbono 1, ou un grupo cetona (cetoheptosas ou cetoheptulosas), situado no carbono 2 ou máis raramente no 3, 4 ou 5.
Aldoheptosas
Teñen cinco carbonos asimétricos, polo que forman 16 pares de enantiómeros. Salientaremos as seguintes:
500 px|centro
Cetoheptosas
As cetoheptosas posúen catro átomos de carbono asimétricos e forman 8 pares de enantiómeros. As cetoheptosas coa función cetona en posición 2 son:
500 px|centro
Cancioneiro (Blanco Amor)
Cancioneiro é unha obra de poesía de Eduardo Blanco Amor publicada en Buenos Aires (Arxentina) en 1956 por Galiza Editora. Foi reeditada por Galaxia en 1980 en Poemas galegos.
Características
Blanco Amor inclúe unha longa xustificación (como tamén fixo en libros da narrativa e do teatro) na que repasa a poesía galega e entre outras cousas di:
Para Carlos L. Bernárdez: ''Cancioneiro non é un libro unitario con poemas moi diversos na métrica e nos temas. As referencias formais seguen a ser o influxo musical, neopopularismo, cunha maior presencia de alusión ao mundo trobadoresco como se reflecte no título dunha das partes, "Canzóns de amigo". Salientan os poemas que reflecten un intimismo máis radical, nos que aparece a soidade humana, a experiencia vital, o paso do tempo. ''
Contido
1. Cancioneiro
2. Canzóns de amigo
3. Os nocturnos
5. Obxectos líricos
6. Canzóns pra cantar
7. Baladas dos arbres amigos e dos arbres expulsados
Baño turco
miniatura|dereita|Baño turco en Valencia. O baño turco ou hammam é unha modalidade de baño de vapor que inclúe limpar o corpo e relaxarse. Desempeñaron un importante papel nas culturas do Medio oriente como punto de reunión social, ritual de hixiene e como elementos arquitectónicos. Os europeos coñecéronos polos seus contactos cos otománs e en Europa Oriental foron populares durante a Era Victoriana.
Historia e características
O proceso de tomar un baño turco é unha variante húmida dunha sauna, pero está máis relacionado coas prácticas de baño dos romanos. Tomar un baño turco primeiro esixe a relaxación nun cuarto (coñecido como cuarto morno) quentado cun fluxo continuo de aire quente que permite que o bañista respire libremente. Logo, pasan a un cuarto aínda máis quente (coñecido como cuarto quente) antes de mergullarse nunha piscina fría. Despois de facerse un lavado completo de corpo e recibir unha masaxe; finalmente retíranse ao cuarto de arrefriado para un período de relaxación. A imaxe inferior mostra os Baños do Almirante, un edificio de estilo mudéxar construído en 1313, situado xunto ao Palacio dos Almirantes de Aragón, no centro urbano de Valencia.
Os baños turcos foron unha continuación dos baños romanos que persistiron na cultura oriental e popularizáronse sobre todo co Imperio Otomán. Aos europeos que visitaron estes países gustáronlles os baños turcos e leváronos" a Europa onde se popularizaron.
Os baños turcos foron introducidos nas Illas Británicas por David Urquhart, diplomático e, ocasionalmente, membro do Parlamento de Stafford, quen por razóns políticas e persoais desexaba popularizar a cultura turca. En 1850 escribiu The Pillars of Hercules, un libro sobre as súas viaxes a España e Marrocos durante 1848, no cal describe o sistema de quecemento do aire dos baños usados alí, e no Imperio otomán, os que foran moi populares na época romana con lixeiros cambios.
En 1856, Richard Barter, lendo o libro de Urquhart e traballado con el na construción dos baños, abriu o primeiro baño turco moderno en Gran Bretaña no Establecemento de Hidroterapia de St. Ann preto de Blarney, County Cork, Irlanda. Ao ano seguinte, o primeiro en Inglaterra desde a época romana abriuse na Cidade de Manchester, e a idea expandiuse rapidamente no norte de Inglaterra. Chegou a Londres en xullo de 1860 cando Roger Evans, membro do Comité de Estranxeiros dos Asuntos de Urquhart, abriu un na rúa 5 Bell, preto de Arco de Mármore.
Durante os seguintes 150 anos, abríronse en Gran Bretaña ao redor de 600 baños máis, e outros similares noutras cidades do Imperio Británico. O Dr. John Lle Gai Brereton, que dera consello médico aos bañistas do baño localizado en Bradford do que era dono o Comité de Estranxeiros dos Asuntos de Urquhart, viaxou a Sídney (Australia) e abriu un propio na rúa Spring en 1859, mesmo antes de que se instalasen en Londres. Canadá abriu un en 1869, e o primeiro en Nova Zelandiaa abriuse en 1874. A influencia de Urquhart sentiu mesmo fose do Imperio cando en 1863, o Dr. Charles Shepard inaugurou o primeiro nos Estados Unidos na rúa Columbia número 63, nos altos de Brooklyn, Nova York.
Hoxe existen preto de vinte baños turcos abertos nas Illas Británicas, aínda que os baños de aire quente aínda prosperan nas variantes de baños de vapor rusos e sauna finesa. Ultimamente prosperan en todas as culturas occidentais como outra das actividades de relax e culto ao corpo, levados pola onda de moda dos "spas" e os balnearios urbanos das capitais.
Inglés aborixe australiano
O inglés aborixe australiano (en Australian Aboriginal English, AAE) é o dialecto do inglés australiano empregado por unha gran parte da poboación aborixe australiana. Componse de diferentes variedades que se desenvolveron en diferentes partes de Australia. Estas variedades son un diverso continuum que vai dende formas lixeiras, achegadas ó inglés australiano estándar, a formas máis diferenciais, achegadas ó crioulo australiano. Diferéncianse no acento, gramática, palabras e significados, así como o uso da lingua. O inglés australiano non debe ser confundido co crioulo australiano, que é unha lingua diferente do inglés falada por 30 000 persoas en Australia. Os falantes tenden a cambiar o seu rexistro lingüístico entre as diferentes variedades do inglés aborixe dependendo do interlocutor, xa que é máis semellante ó inglés australiano cando se dirixen a persoas non indíxenas.
Moitos dos trazos do inglés aborixe son comúns a outras linguas crioulas de países achegados, como o tok pisin en Papúa Nova Guinea, o pijin das Illas Salomón, e o bislama en Vanuatu.
Soajo
Soajo é unha vila e freguesía portuguesa do concello de Arcos de Valdevez, cunha superficie de 59,1 km² e con 670 habitantes (en 2021). A densidade de poboación é de 11,34 hab/km².
Ozonosfera
miniatura|dereita|Furado na capa de ozono o 17 de setembro de 2001. Imaxe da [[NASA.]] A ozonosfera é unha capa da estratosfera, situada entre 16 a 30 quilómetros de altitude e de preto de 20 km de espesura, na cal está preto do 90% do ozono atmosférico.
Soajo
Foi vila e sede de concello entre 1514 e mediados do século XIX. Estaba constituído polas freguesías de Ermelo, Gavieira e Soajo. En 1801 tiña 2 054 habitantes e en 1849 tinha 3 159.
Ozonosfera
Características
Os gases na ozonosfera son tan raros que, de comprimilos á presión atmosférica ao nivel do mar, a súa espesura non superaría os 3 milímetros.
Soajo
Foi relegada á categoría de vila o 12 de xuño de 2009.
Ozonosfera
Características
As radiacións electromagnéticas emitidas polo Sol traen enerxía á Terra, entre as cales están a radiación infravermella, a luz visible e unha mestura de radiacións e partículas, moitas destas nocivas.
Gran parte da enerxía solar é absorbida ou reflectida pola atmosfera; se chegase na súa totalidade á superficie do planeta, este esterilizaríase.
Soajo
Lagoas
miniatura|Unha lagoa no río Adrão, Soajo. Ao longo do río Adrão entre outros, fórmanse varias lagoas pequenas que son usadas como área de baño.
Ozonosfera
Características
A ozonosfera é unha das principais barreiras que nos protexe dos raios ultravioleta. O ozono deixa pasar só unha pequena parte dos raios ultravioleta.
Cando o osíxeno molecular da alta atmosfera sofre interaccións debido á enerxía ultravioleta procedente do Sol, acaba dividíndose en osíxeno atómico; o átomo de osíxeno e a molécula do mesmo elemento únense debido á reionización, e acaban formando a molécula de ozono cuxa composición é O3. A ozonosfera saturada de ozono funciona como un filtro onde as moléculas absorben a radiación ultravioleta do Sol e, debido a reaccións fotoquímicas, atenúase o seu efecto.
Como se forma o ozono
O ar que nos rodea contén aproximadamente un 20% de osíxeno. A molécula de osíxeno pode ser representada como O2, ou sexa, dous átomos de osíxeno quimicamente ligados. De forma simplista, é o osíxeno molecular que respiramos e unido aos alimentos que nos dá enerxía. A molécula de ozono é unha combinación molecular máis rara dos átomos de osíxeno, sendo representada como O3. Para a súa creación é necesaria unha certa cantidade de enerxía, como por exemplo un trebón.
Supoñamos que teñamos un baleirado de alta tensión nun determinado circuíto eléctrico hipotético (ou unha descarga atmosférica, outro exemplo). No momento da pasaxe do arco voltaico polo ar temos unha liberación de enerxía. Logo:
O2 + enerxía -> O + O
Sólido platónico
En xeometría e nalgunhas antigas teorías físicas, un sólido platónico é un poliedro convexo con:
Ozonosfera
Como se forma o ozono
Os átomos de osíxeno libres na atmosfera son reactivos quimicamente, logo deberán se combinar con moléculas próximas para se estabilizar.
Sólido platónico
Reciben este nome na honra do filósofo grego Platón. Os cinco sólidos platónicos son coñecidos desde a antigüidade clásica e a proba de que son os únicos poliedros regulares pode ser encontrada nos Elementos de Euclides.
Ozonosfera
Como se forma o ozono
Imaxinemos que teñamos adxacentes aos átomos libres de osixeno moléculas de osixeno e outras calquera. Chamemos as segundas M (de molécula).
Logo teremos:
O + O2 + M -> O3 + M
Traducindo: Un átomo libre de osíxeno cunha molécula de osíxeno e unha molécula calquera son transformados en Ozono e unha molécula calquera.
Aquela molécula calquera non é consumida pola reacción, porén é necesaria para que poida se realizar. Na verdade M é un catalizador, pode ser no caso da atmosfera da Terra o nitróxeno molecular (N2), onde M=N2, por exemplo.
Polo tanto, esta é unha das formas máis comúns de se producir ozono. Outras serían fornos industriais, motores de automóbiles, entre outros, que producen o gas. Na baixa atmosfera o ozono é reactivo e contribúe á polución atmosférica industrial, sendo considerado un veleno.
Os fluídos de refrixeración
Ata a década de 1920 o fluído utilizado para o quecemento e arrefriamento era o amonio ou dióxido de xofre, gases velenosos e que causan un cheiro desagradable. No caso de ser baleirado poden ocasionar envelenamento naquelas persoas que se encontren próximos aos equipos de refrixeración. Iniciouse entón a investigación para atopar un gas substituto que fose líquido en condicións ideais, circulase no sistema de refrixeración e, en caso de ser baleirado, non causase danos nos seres vivos.
A industria química
As investigacións da industria química concentráronse nun gas que non fose velenoso, inflamable, oxidante, non causase irritacións nin queimaduras, non atraese insectos. En suma, debería ser un gas estable e perfecto.
Nas indagacións foron testados diversos gases e fluídos, sendo escollidas un tipo de substancias que se chaman Clorofluorcarbonos, ou CFC.
Os CFCs, ou clorofluorcarbonos
Os CFCs son compostos dun ou algúns átomos de carbono ligados a átomos de cloro ou flúor.
Un exemplo de CFC:
Cl   | Cl-C-Cl |   F
O freon da DuPont
O máis coñecido CFC é fabricado pola empresa DuPont, cuxa marca rexistrada é Freon. Durante anos os CFCs foron usados e liberados libremente na atmosfera. Non se coñecían os danos que poderían estar causando na alta atmosfera, pois eran gases considerados extremadamente seguros e estables.
A expansión atmosférica dos CFCs
No final da década de 1960 eran liberadas en torno dun millón de toneladas de CFCs por ano.
As formas de liberación do gas son diversas, a máis coñecida é polos aerosois que utilizan o CFC como propelente. Unha vez liberado na atmosfera, o propulsor comeza a se espallar pola atmosfera libre e levado por convección sobe ata a alta atmosfera sendo espallado por todo o planeta. Os CFCs son gases considerados inertes cuxa reacción depende de condicións moi peculiares.
O encontro dos CFCs co ozono
Na alta atmosfera existen correntes de ar en alta velocidade, as Jet streams, moi poderosas, cuxa dirección é horizontal. Estas espallan os gases da rexión en todas as direccións.
A capa de ozono atópase en torno de 25-26 quilómetros de altitude aproximadamente. A enerxía solar en lonxitude de onda ultravioleta forma as moléculas de ozono. O proceso dáse cando se dividen algunhas moléculas de osíxeno en átomos osíxeno libre, recombinándoas ás moléculas de osíxeno a través da radiación ultravioleta.
Aquelas moléculas de ozono flotando na alta atmosfera acaban atopando as moléculas de CFC. O Clorofluorcarbono é unha molécula estable en condicións normais de temperatura e presión atmosférica, porén, excitado pola radiación UV, acábase desestabilizando e ceiba o átomo de cloro.
O cloro e o ozono
O átomo de cloro é un catalizador poderoso que destrúe as moléculas de ozono, permanecendo intacto durante todo o proceso. Unha vez na alta atmosfera, o cloro leva moitos anos para descender á baixa atmosfera. Neste período, cada átomo de cloro destruirá millóns de moléculas de ozono.
A reacción de destrución do ozono é bastante simple, unha vez que esta molécula é extremadamente reactiva na presenza de radiación UV e Cloro:
O2 + Enerxía UV -> 2 O 2 Cl (do CFC) + 2 O3 -> 2 ClO + 2 O2 2 ClO + 2 O (rexenerando o Cl) + 2 O2
Logo, a resultante da reacción é:
2O3 -> 3O2
Isto significa que tiñamos tres moléculas de osíxeno xeradas e os átomos de cloro rexeneráronse para destruír dúas moléculas máis de ozono cada vez, e así sempre, infinitamente, ata caer o cloro.
O furado na capa de ozono
O ozono na ozonosfera actúa de filtro para as radiacións ultravioletas (UV)
A capa de ozono sofre variacións periódicas nos contornos polares. O seu agravamento debido á liberación de compostos químicos na atmosfera fixo que ditas oscilacións aumentasen, diminuíndo a cantidade de ozono ata chegar a falar do buraco de ozono. Para tentar mellorar a situación e evitar os seus efectos catastróficos ó non evitar o paso de determinadas radiacións por falta da cantidade de ozono abondo, no 1987 asinouse o protocolo de Montreal, que marcou unha inflexión neste fenómeno, se ben non está corrixido. Así, o buraco correspondente no 2020 no hemisferio sur é un dos meirandes e profundos dos que se ten rexistro.
A consecuencia inmediata da exposición prolongada á radiación UV é a dexeneración celular que ocasionaría un cancro de pel nos seres humanos de pel clara. As persoas de pel escura non están libres dese cancro, a diferenza é soamente o tempo de exposición. Ata o final da década de 1990, os casos de cancro de pel rexistrados debido ao furado na capa de ozono tiveron un incremento de 1000% en relación á década de 1950. Algúns desinformados e principalmente aqueles defensores das industrias fabricantes de CFCs, din que este aumento foi debido á melloría da tecnoloxía de recollida de dados, e que os danos son moito máis pequenos dos que os expoñen os científicos atmosféricos.
O furado da capa de ozono ten implicacións moito maiores que o cancro de pel nos humanos. As moléculas orgánicas expostas á radiación UV teñen alteracións significativas e forman ligazóns químicas nocivas aos seres vivos. A radiación UV atinxe en especial o fitoplancto que habitan a superficie dos océanos e morren pola súa acción.
A capa de ozono pasou a estar controlada polos satélites, como o Copernicus Sentinel 5P da ESA.
O fitoplanctos e a cadea alimenticia
As medicións das poboacións deses organismos microscópicos baixo o radio de acción do furado da capa de ozono demostraron unha redución do 25% desde o comezo do século XXI ata o ano de 2003, nas augas mariñas antárticas. A morte destes microorganismos causa unha redución da capacidade dos océanos en extraer o dióxido de carbono da atmosfera, contribuíndo así ao quentamento global. Coa morte do fitoplancto, o zooplancto non sobrevive. Sen zooplancto, o krill deixa de existir, diminuíndo a poboación dos peixes dos océanos, e así sucesivamente. Logo, a ozonosfera é primordial para que haxa vida no planeta Terra.
Lugares de Begonte
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Begonte.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Begonte
Gustavo Ramudo Lamas
Gustavo Ramudo Lamas, nado en Vilalba o 16 de agosto de 1901 e finado en Madrid o 17 de novembro de 2000, foi un perito mercantil e xornalista galego.
Traxectoria
Colaborou en Galicia Pintoresca e Suevia foi redactor xefe de Aurora. Foi profesor mercantil.
Vida persoal
Casou con Maruja Campos Aillo en 1941.
Drôme
Drôme é o departamento número 26 de Francia, localizado na rexión de Auvernia-Ródano-Alpes. O departamento tira o seu nome do río Drôme, afluente do río Ródano, duns 110 km de longo.
Historia
O departamento foi creado durante a Revolución francesa, o 4 de marzo de 1790 en aplicación da lei do 22 de decembro de 1789, a partir dunha parte da provincia do Delfinado.
Xeografía
Drôme forma parte da rexión de Auvernia-Ródano-Alpes. Linda cos departamentos de Ardèche, Isère, Alpes Altos, Alpes da Alta Provenza e Vaucluse.
Os límites do departamento foron moitas veces modificados tras a anexión do Comtat Venaissin en 1792 despois da creación do departamento de Vaucluse en 1793. As cidades de Carpentras e Valréas, sobre todo, formaron parte de Drôme de forma efémera. Estas modificacións crearon un enclave en Vaucluse (cantón de Valréas) en Drôme, o meirande enclave deste tipo en Francia.
Kimberley, Australia Occidental
miniatura|230px|Localización de Kimberly. A rexión de Kimberley é unha das nove rexións de Australia Occidental (Western Australia). Abrangue o sector norte de Australia Occidental e está limitada: ó oeste, polas costas que baña o océano Índico; ó norte, polo mar de Timor; ó leste, co Territorio do Norte; e nó sur, atópanse os desertos Gran Deserto Areoso e Tanami.
A rexión foi denominada na honra de John Wodehouse, 1.er Conde de Kimberley, quen foi Secretario de Estado para as Colonias dende 1870 a 1874 e dende 1880 a 1882.
Historia
En 1837, co apoio da Royal Geographical Society, os tenentes George Grey e Franklin Lushington, cun grupo de 12 homes navegaron no schooner Lynher dende Cidade do Cabo chegando á baía de Hanover o 2 de decembro de 1837. O grupo internouse terra dentro o 19 de xaneiro de 1838. Tanto os líderes como os homes carecían por completo de experiencia, o avance viuse demorado por inundacións na rexión, deberon abandonar numerosas provisións, e o grupo dividiuse numerosas veces a pesar da presenza de gran cantidade de aborixes que lles eran hostís. O 11 de febreiro, Grey enfermou de gravidade, pero logo de dúas semanas continuou a exploración. O grupo descubriu e nomeou o río Gairdner, o río Glenelg, as cordilleiras Stephen e Whately e o monte Lyell antes de regresar á baía Hanover en abril. Foron recollidos polo Beagle e o Lynher e levados a Mauricio para recuperarse.
Xigante Og
miniatura|Leito de Og segundo descrición no [[Deuteronomio]] O xigante Og é un personaxe mitolóxico xudeu, era rei de Baixan, un dos reinos de xigantes, que segundo a versión xudía do Antigo Testamento situábanse nas beiras do río Xordán.
Personaxe
No Berakot, un dos tratados do Talmud descríbese a súa morte a mans de Moisés. Og ergueu sobre a súa cabeza unha montaña duns doce quilómetros cadrados para lanzala sobre os israelitas que chegaban á Terra Prometida dende Exipto. Porén Deus intercedeu, e enviou formigas que desfixeron a montaña, que caeu sobre o seu pescozo. Posteriormente Moisés lanzoulle unha lanza nun nocello impedindo a súa fuxida e provocándolle a morte debido ó peso da montaña.
Pobo arrente
miniatura|308x308px|Neno arrente xogando cun escudo. Os arrente, arrernte, arunta ou aranda (əraɳɖa) son un pobo aborixe do centro-norte de Australia que habita na contorna da cordilleira MacDonnell. O seu territorio abrangue uns 110 km de leste a oeste e 330 km de norte a sur, pero actualmente moitos deles viven en Sydney ou Melbourne, preto do mar. Falan unha lingua pama.
Holyrood
miniatura|250px|Vista de Holyrood. Holyrood (Halyruid, Taigh an Ròid) é unha área da cidade de Edimburgo, a capital de Escocia. O nome procede dunha anglización do termo escocés Haly Ruid (Santa Cruz).
Pobo arrente
Os arrente están divididos en seis subgrupos, cada un deles co seu territorio particular. O grupo denominado central vive arredor de Alice Springs. Cada subgrupo está dividido en pequenas familias ou clans familiares rexidos por un sistema autoritario baseado nos matrimonios entre clans.
Historia
Os arrente consideran que viven neste lugar dende fai corenta mil anos, en que xurdiron do Tempo do Soño. En 1860, os colonos ingleses ocupan a terra dos seus antergos, 72 anos despois da ocupación do leste de Australia. En 1872, o telégrafo entre Adelaida e Darwin corta o país dos arrente pola metade. Na década de 1880 prodúcense repetidas masacres entre os indíxenas que loitan por defender as súas terras. Na década seguinte prodúcense traslados de aborixes para evitar enfrontamentos cos colonos. Até os anos noventa do século seguinte non se recoñecerán os títulos de propiedade dos indíxenas.
Holyrood
Localización
Atópase xusto ao leste do centro da cidade, no fondo coa costa da Milla Real, a principal arteria histórica da cidade, que precisamente comunicaba o Castelo de Edimburgo co Palacio de Holyroodhouse, a residencia dos monarcas británicos en Escocia.
Néstor Rego
Néstor Rego Candamil, nado no Vicedo o 2 de abril de 1962, é un profesor e político galego do Bloque Nacionalista Galego, actual secretario xeral da Unión do Povo Galego. Nas eleccións xerais do 10 de novembro de 2019 foi elixido deputado do Congreso pola circunscrición da Coruña.
Holyrood
Interese
Holyrood foi nun tempo unha vila separada do Canongate, o centro histórico de Edimburgo, ata 1856. Na actualidade Holyrood acolle o Palacio de Holyroodhouse, a sede do Parlamento escocés, a abadía de Holyrood e un museo temático científico, especializado en xeoloxía, chamado Our Dynamic Earth. Polo demais, a área está chea de vivendas residenciais e de edificios gobernamentais.
Néstor Rego
Faceta política
Ingresou en Estudantes Revolucionarios Galegos (ERGA) en 1977. Entrou no BNG como representante de ERGA en 1982. Foi fundador dos Comités Abertos de Faculdade (CAF).
En 1995 foi elixido concelleiro de Santiago de Compostela. En 1999 entrou no goberno municipal, asumindo a Concellaría de Medio Ambiente e Servizos. Nas municipais de 2003 encabezou a lista do BNG ao concello. Grazas a un pacto de goberno co PSdeG-PSOE, foi tenente de alcalde e concelleiro de Cultura. En maio de 2008 dimitiu de todos os seus cargos no concello aducindo razóns estritamente persoais e regresou á docencia.
Foi escollido para encabezar a candidatura do BNG na provincia da Coruña para as eleccións xerais de abril de 2019, sen conseguir escano. Seis meses despois volveu repetir posto nas eleccións xerais de novembro. Nesas eleccións o BNG logrou case 58.000 votos pola provincia da Coruña, de maneira que Néstor Rego logrou o último escano en disputa nesa circunscrición.
Actividade como deputado
Néstor Rego tomou posesión do seu escano o 3 de decembro, na sesión de Constitución da XIV lexislatura.
A lexislatura comezou marcada polas negociacións para constituír un goberno encabezado por Pedro Sánchez, líder do PSOE. Néstor Rego afirmou desde o primeiro momento a súa disposición a chegar a un acordo que permitise investir ao candidato socialista. O acordo asinouse o 3 de xaneiro de 2020, de xeito que o BNG votou a prol de Pedro Sánchez no debate de investidura que se celebrou entre o 4 e o 7 de xaneiro.
O acordo de investidura entre o BNG e o PSOE recollía, entre outros aspectos, a transferencia da AP-9 á Xunta de Galicia, o saneamento das rías, a mellora da rede ferroviaria galega ou un plan de emprego industrial.
Desde o comezo da actividade ordinaria do Congreso, Rego presentou propostas sobre o mantemento do emprego industrial nas Pontes, a defensa do galego ou a situación da liña ferroviaria Ferrol-Betanzos.
The Sonics
The Sonics é un grupo de garage rock que xurdiu durante a vaga de grupos de rock na costa do Pacífico estadounidense a principios e mediados dos anos sesenta. Foron pioneiros deste subxénero xunto con outras bandas como The Kingsmen, The Wailers, The Drastics ou The Dynamics. Este movemento serviu como base da recoñecida escena musical da área de Seattle, que perdura ata os nosos días.
O son de The Sonics é bastante máis ruidoso, cru e brutal que o de calquera outro grupo contemporáneo seu. Pese a que tiñan unha formación bastante clásica en canto aos instrumentos, conseguiron o seu son identificativo mediante apaños salvaxes de temas coñecidos, letras provocativas e o uso habitual de guitarras eléctricas distorsionadas ata o máximo posible.
Xénero
As primeiras letras de The Sonics estaban en consonancia coa cultura xuvenil e adolescente dos anos sesenta (mozas, surf, coches, guitarras), pero tamén incluían temas de aspectos máis escuros e provocadores como a estricnina, as bruxas, os psicópatas ou o Demo ( nas cancións Strychnine, The Witch, Psycho ou Hei's waiting).
Membros
A formación clásica de The Sonics (a que gravou Here are The Sonics) era:
Murgás
O topónimo galego Murgás pode referirse a:
Murgás, Beseño, Touro
Murgás é un lugar da parroquia de Beseño, no concello de Touro. Segundo o INE tiña 3 habitantes no 2010, dous homes e unha muller. O lugar é veciño de Murgás de Turces.
Veo de manivelas
miniatura|O veo de manivelas, illado, cos moentes da [[biela (onde se liga a biela) destacados.]] miniatura|Veo de manivelas (vermello), pistóns (gris) nos seus cilindros (azul) e volante de inercia (negro) O veo de manivelas ou cegoñal é a árbore de transmisión dunha máquina, que recolle o movemento transmitido polas bielas e cédeo a unha transmisión ou carga. Ten forma de eixo con cóbados e contrapesos que, aplicando o sistema do mecanismo biela-manivela, transforma o movemento rectilíneo alternativo en rotatorio e viceversa.
O veo de manivelas é unha parte esencial nos motores alternativos, nos cales o movemento linear dos pistóns dentro dos cilindros transmítese ás bielas e transfórmase nun movemento rotatorio do eixo que, á súa vez, transmítese ás rodas e outros elementos como un volante de inercia. O veo de manivelas é un elemento estrutural do motor.
Normalmente fabrícanse de aliaxes capaces de soportar os esforzos aos que se ven sometidos e poden ter perforacións e condutos para o paso de lubricante. Hai diferentes tipos de veos de manivelas; existen de tres apoios, de cinco apoios etc., dependendo do número de cilindros que teña o motor.
Provincia de Xaén
A provincia de Xaén (en castelán: Jaén) é unha das oito provincias que conforman a comunidade autónoma de Andalucía. A súa capital é Xaén.
A súa superficie é de 13.498 km². A súa poboación é de 660.284 habitantes (2005, INE), dos cales, preto dunha sexta parte viven na capital, e a súa densidade de poboación é 48,01/km². Está composta por 97 concellos, entre os cales destacan, xunto coa capital, Linares, Úbeda, Baeza, Andújar, Martos, Bailén, Cazorla e Alcalá la Real.
Comarcas
miniatura|230px|[[Comarcas de Xaén|Comarcas da provincia de Xaén]]
Xeografía
Na serra de Cazorla, en Pontones, nace o río Segura, mentres que no Canellón de las Fuentes, no termo municipal de Quesada, nace o río Guadalquivir. Aínda que é unha das provincias españolas menos coñecidas polos turistas, ten moitos lugares interesantes que visitar.
Xaén ten, xunto a outras paraxes naturais protexidas, catro Parques Naturais:
A provincia conta tamén con dúas importantes cidades renacentistas: Úbeda e Baeza, que foron recentemente declaradas Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. A provincia de Jaén é a maior produtora mundial de aceite de oliva. Polo que gran parte da economía xienense baséase no monocultivo da Oliveira.
Santa María de Cayón
O municipio limita ao norte con Villaescusa e Penagos, ao leste con Miera, ao sur con Villafufre e Saro e ao oeste con Castañeda e Santiurde de Toranzo.
Demografía
miniatura|300px|Val de Santa María de Cayón.|dereita Fonte: INE
Pistón
miniatura|dereita|Compoñentes dun [[motor a catro tempos. (E) Árbore de levas de exhaustión, (I) árbore de levas de admisión, (S) Buxía, (V) Válvulas, (P) Pistón, (R) Biela, (C) Cambota, (W) Refrixeración por auga.]] Un pistón ou émbolo é unha peza móbil dunha máquina, con forma cilíndrica e que se despraza ao longo dun cilindro.
Se a máquina é un motor, o movemento do émbolo transforma a presión que existe na cámara (de combustión nun motor de combustión interna, de expansión nunha máquina de vapor), en movemento alternativo, que xeralmente despois será convertido polo mecanismo de biela-manivela en movemento rotativo na cambota. Se a máquina é un compresor, transforma o movemento rotativo en enerxía comunicada a un fluído.
Slackline
miniatura|Estudante practicando slackline na Universidade de Cambridge O slackline é un deporte de equilibrio no que se utiliza unha fita que se engancha entre dous puntos fixos, normalmente árbores, e ténsase. A diferenza do funambulismo, que esixe que o cable estea totalmente tenso, camíñase sobre unha fita plana de nailon ou poliéster flexible. Na corda frouxa camíñase sobre unha corda sen tensar. No slackline a fita é lixeiramente elástica, o que permite efectuar saltos e movementos máis dinámicos, mesmo posturas de ioga ou acrobáticas, e a tensión da fita pódese axustar segundo o nivel de experiencia do usuario ou a modalidade.
Modalidades
Existen varias modalidades de slackline, a máis común é o "trickline", coa fita situada a pouca distancia do chan e bastante tensada, nesta modalidade practícanse saltos e trucos. A modalidade "waterlining" realízase sobre a auga. A "slackline Ioga" utiliza posturas e movementos tradicionais do ioga. A modalidade máis extrema é o "highline" con fitas situadas a máis de 20 metros de altura, esta modalidade require un equipo especial e experiencia en seguridade e montaxe. O "urbanlining" practícase en zonas urbanas, como parques ou rúas, e combina os outros tipos de slackline. miniatura|Practicando a modalidade "highline" no Parque Nacional de Yosemite
Historia
A súa orixe está nunha parella de escaladores do Val de Yosemite, en California, nos primeiros anos da década de 1980. Adam Grosowsky e Jeff Ellington comenzaron a camiñar por cadeas frouxas e cables preto dos aparcadoiros como forma de adestramento. Co tempo empezaron a utilizar o seu propio material de escalada para camiñar sobre el. A práctica fíxose popular entre os escaladores do val, e despois espallouse polo resto do país e o mundo.
Mouhoun
Mouhoun é unha provincia de Burkina Faso, localizada na rexión de Boucle du Mouhoun. A súa capital é a cidade de Dédougou.
Departamentos
miniatura|esquerda|Algúns departamentos da provincia. A provincia divídese en sete departamentos:
Xilosa
A xilosa (/ksilósa/) é un monosacárido (azucre simple) de cinco carbonos (pentosa) cun grupo aldehido (aldosa). Foi illado por primeira vez da madeira por Koch en 1881, de onde lle vén o nome, xa que en grego xylos (ξυλος) significa madeira. É o precursor da hemicelulosa, un dos principais constituíntes da biomasa vexetal. É un azucre redutor.
Estrutura
A fórmula química da xilosa de cadea aberta é HOCH2(CH(OH))3CHO. O hemiacetal cíclico pode aparecer en dúas formas isómeras: piranosa, que forma aneis de seis membros, e furanosa, que forma aneis de cinco membros e ten un carbono fóra do anel. Cada unha destas formas pode orixinar anómeros segundo a orientación do grupo hidroxilo (OH) do carbono anomérico.
A xilosa na natureza
A xilosa é o monómero básico na estrutura da hemicelulosa, molécula que supón un 30 % da materia vexetal. A xilosa atópase nos embrións da maioría das plantas comestibles.
A xilosa é tamén o primeiro sacárido que se engade á serina ou treonina na O-glicosilación dos proteoglicanos, polo que é o primeiro sacárido que intervén na ruta biosintética da maioría dos polisacáridos aniónicos, como o heparán sulfato e a condroitín sulfato, ambos os dous glicosaminoglicanos.
Aplicacións
En veterinaria, a xilosa úsase para comprobar a mala absorción administrándoa disolta en auga ao paciente despois dun período de xexún. Se a xilosa se detecta no sangue ou na urina poucas horas despois, significa que foi absorbida nos intestinos. A redución da xilosa por hidroxenación catalítica produce xilitol, que se usa como edulcorante alimentario baixo en calorías e que non produce carie dental.
A oxidación do grupo aldehido do carbono 1 da xilosa orixina o ácido xilónico.
A Reboira, Abeledo, Abadín
A Reboira é un lugar da parroquia de Abeledo no concello de Abadín na provincia de Lugo. Tiña 4 habitantes en 2015 (1 home e 3 mulleres) segundo datos do IGE, os mesmos habitantes que en 2013 (1 home e 3 mulleres) e dous menos que en 2003.
Delfinado
dereita|150px|Mapa do Delfinado O Delfinado é unha antiga provincia francesa, que se corresponde aproximadamente cos departamentos de Isère, Drôme e Alpes Altos.
As súas capitais sucesivas foron Vienne, Valence e Grenoble.
O Delfinado foi primeiramente un estado independente, formando parte do Sacro Imperio Romano-Xermánico. O seu soberano levaba o título de delfín de Viennois. O derradeiro delfín independente, Humberto II, sen herdeiro, vendeu a súa provincia ó rei Filipe VI de Francia, o 30 de marzo de 1349, polo tratado de Romans. A partir daquela, o Delfinado converteuse en posesión do herdeiro ao trono de Francia, que levará o título de delfín.
Luís XI de Francia foi o primeiro delfín en residir na súa provincia e en gobernala.
O Dauphiné libéré é un xornal con sede en Grenoble e que se difunde por toda a rexión de Ródano-Alpes e no norte da de Provenza-Alpes-Costa Azul.
Stade de Reims Champagne
O Stade de Reims é un club de fútbol francés da cidade de Reims, en Champaña-Ardenas. Foi fundado en 1911 e compite na Ligue 1.