cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oleg Blokhin
Polémica racista en 2006
O 22 de febreiro de 2006 nunha entrevista (en ruso)na páxina de deportes ucraína sport.com.ua, Blokhin fixo as seguintes declaracións: "Cantos máis ucraínos xoguen na liga nacional, máis exemplos para os rapaces. Que aprendan de Shevchenko ou Blokhin e non dalgún Zumba-Bumba ó que baixaron dunha árbore, lle deron dous plátanos a agora xoga na liga ucraína. [...] Lembro cando eu xogaba ó fútbol; se perdiamos un encontro non era doado camiñar polas rúas de Kiev - Había moitos amigos aí fóra que podían darche unha boa malleira. Pero que sentido ten baterlle a un estranxeiro? De acordo, ti bates nel - o seguinte que fará será colle-las maletas e marchar."
O Abelar, Curtis, Curtis
O Abelar é un lugar da parroquia de Curtis no concello coruñés de Curtis da comarca de Betanzos. Segundo o INE en 2018 tiña 15 habitantes (8 homes e 7 mulleres). Este lugar dista da capital do concello 1 quilómetro.
O fitónimo O Abelar refírese á abelá, o froito da abeleira.
Axencia Galega de Noticias
miniatura|Logo. A Axencia Galega de Noticias (AGN) é unha axencia informativa xeralista. A súa sede está en Santiago de Compostela, mais forma parte do Grupo El Progreso, con sede en Lugo. Outro grupo de comunicación, o ourensán La Región, ten tamén parte do capital da axencia.
Calumma brevicorne
Calumma brevicorne é unha especie de camaleón endémica de Madagascar.
Paredros
Paredros (transcrición do grego antigo πάρεδρος, páredros) é un substantivo ou adxectivo que significa literalmente «sentar cerca», «que está sentado á beira». Traducido como asesor, na antiga cultura grega representaba a función de axuda nunha institución política.
Calumma brevicorne
Descrición
Esta especie de camaleón ten un corpo compacto, membros flexibles, pés de agarre e unha cola prénsil que lle permite desprazarse polas pólas no seu hábitat arborícola.
Paredros
Atenas
Nos séculos -V e -IV, foron nomeados arcontes epónimos e arcontes basileus suplentes. A súa posición era de carácter oficial, xa que estaban suxeitos á dokimasia. Cada un dos dez eúthynoi da Bulé que había no século -IV, tiña dous asesores cuxo traballo comezaba despois de que fosen presentadas as denuncias. Desde -418/-417 eran dez os asesores do hellenotamiai pagos polo erario público.
Esparta
En Esparta foron os éforos os paredros dos reis para os asuntos legais.
Exipto
No Exipto helenístico os paredros actuaban como conselleiros consultivos de cada un dos xuíces, como membros dos tribunais. Existiron entre os séculos -I e III.
Mar
O mar é un gran corpo de auga salgada rodeado por terra en parte ou na súa totalidade. Máis amplamente, mar - como un artigo definido - é o sistema interconectado de augas dos océanos, considerando estes un océano global e o conxunto das varias divisións oceánicas principais. O mar modera o clima da Terra e desempeña importante papel nos ciclos da auga, do carbono e do nitróxeno. Aínda que foi canle para viaxes e exploracións desde a prehistoria, o seu estudo científico contemporáneo, a oceanografía, data da expedición Challenger británica, durante a década de 1870. O mar está, por convención, dividido en cinco grandes seccións oceánicas, entre elas as catro instituídas pola OHI, que son o Atlántico, Pacífico, Índico e Ártico, máis o Antártico , seccións menores de segunda orde, como o Mediterráneo, son coñecidos como mares, así mesmo o termo tamén se usa para grandes lagos salinos que non teñen saída natural, como o mar Caspio, o mar de Aral e máis o mar Morto.
Debido o actual estado da deriva continental, o hemisferio norte configúrase cunha división equitativa entre a terra e o mar (cunha proporción de 2:3), mentres que no hemisferio sur é predominantemente oceánico (1:4,7). A salinidade en mar a fóra é, en xeral, de aproximadamente o 3.5% da masa, non obstante iso varia en augas pechadas, na proximidade da desembocadura de grandes ríos ou a grandes profundidades. Preto do 85% dos sólidos en mar aberto son cloruro de sodio. As correntes de augas profundas xorden a partir de diferenzas salinas e de temperatura; as correntes de superficie, á súa vez, están formadas polo rozamento das ondas producidas polos ventos e mareas. Os cambios na altura do nivel do mar orixínanse a partir da gravidade da Lúa e do Sol. As correntes mariñas son atribuída ás masas de terra de superficie e submarinas así como a rotación da Terra (Forza de Coriolis).
Antigos cambios nos niveis mariños provocaron a formación de plataformas continentais, áreas planas próximas á terra. Estas augas son ricas en nutrientes, e abundantes en vida, provendo aos humanos de materias esenciais para a súa alimentación -sobre todo peixes, pero tamén mariscos, mamíferos e macroalgas, por exemplo- que se recollen tanto en estado salvaxe como cultivados en viveiros. En áreas tropicais moi diversas os mares rodean grandes arrecifes de coral. A caza de baleas foi unha actividade moi común, pero a redución das cifras destes animais induciu a aparición de esforzos internacionais de conservación e unha consecuente moratoria á maior parte da caza comercial. A oceanografía estableceu que non toda a forma de vida marítima está restrinxida a augas de superficie iluminada polo Sol; mesmo a grandes profundidades e presión, os nutrientes que flúen de fontes hidrotermais manteñen o seu propio e único ecosistema. A vida pode que comezara alí neses lugares, xa que os microorganismos acuáticos están xeralmente acreditados como o grande evento de osixenación da atmosfera terrestre. Crese que tanto vexetais como animais terían evolucionado a partir dos mares.
En 1978, a Organización Marítima Mundial proclamou o 17 de marzo como o Día Mundial do Mar, tamén denominado como Día Marítimo Mundial. O obxectivo da celebración é concienciar á sociedade sobre os problemas que afectan ós mares, para así buscar solucións conxunta ós mesmos.
Definición
miniatura|esquerda|O océano interconectado e as súas diferentes divisións. miniatura|Vista de satélite do [[estreito de Xibraltar onde se pode ver a separación do mar Mediterráneo co océano Atlántico]] A definición comparativa de mar como extensión de auga salgada menor que o océano establece unha clasificación das extensións de auga salgada na que os océanos serían as maiores extensións e virían logo, de diferentes tamaños, os mares. Os mares diferéncianse principalmente polo contacto co océano, podendo ser abertos ou pechados: se está rodeado case totalmente por terra, como o Mar Negro, fálase de mar continental, mentres que se está moi aberto, como o mar da China, fálase de mar litoral.
A distinción entre mar e océano obedece a diversas causas, sobre todo cando se fala de mares abertos en que adoita distinguirse atendendo á situación xeográfica, xeralmente situado entre dúas masas terrestres ou, ás veces, as menos, á posición da plataforma continental. Algúns exemplos disto son os seguintes: o mar do canal da Mancha comunica co océano Atlántico polo mar Céltico, pero distínguese pola súa posición entre a costa sur de Inglaterra e a costa norte de Francia. Outro caso moi claro é o mar Mediterráneo, que comunica co océano Atlántico polo estreito de Xibraltar e distínguese claramente por estar situado entre Europa, Asia e África, xa que ten unhas condicións marítimas moi diferentes:temperaturas, fauna flora, e mareas de diferente amplitude. Outro mar aberto, neste caso o mar dos Argazos, (creado polas correntes que forman o xiro oceánico do Atlántico Norte) coa súa acumulación de algas ao longo da Florida, distínguese do océano Atlántico de forma totalmente arbitraria.
A Organización Hidrográfica Internacional (IHO-OHI) é a máxima autoridade mundial que define os mares e os seus límites. O documento actual de definición é a publicación especial S-23, Limits of oceans and seas (Límites de océanos e mares), 3a edición, 1953. Unha nova edición do 1986 non foi aínda aprobada debido a discusións nominais (tales como a referida ao mar do Xapón).
Dita publicación non establece diferenzas entre océanos e mares, senón que se limita a enumerar todos os océanos e mares do mundo, asignándolles un número, chegando ata o 66, aínda que como utiliza ás veces números con letra, en realidade son 73. Son un total de 6 océanos (o Atlántico e o Pacífico están divididos cada un en dous, Norte e Sur) e 67 mares, deles dous divididos en dúas concas, a do mar Mediterráneo e a do mar da China.
Algúns mares teñen mares interiores (que se numeran cunha letra minúscula) como o Báltico (3), o Mediterráneo (8) e o Arquipélago da India Oriental (13). A publicación considera ademais de océanos e mares, golfos, baías, canles e estreitos, e moitas veces, non resulta moi claro cal é o criterio utilizado, xa que ás veces é o simple uso desde tempos pasados.
Clases de mares
Existen tres categorías de mares: mares litorais (ou costeiros), mares continentais e mares pechados.
Mares litorais
Os mares litorais ou costeiros poden ser considerados como golfos, moi grandes e amplamente abertos, dos océanos. Non están separados destes por ningún limiar submarino; no entanto distínguense deles por ser, de medía, menos profundos, pola maior amplitude das mareas e pola temperatura máis elevada das súas augas. Son mares litorais o mar de Beaufort no océano Ártico, o mar de Noruega no Atlántico ou o mar de Omán no Índico, entre outros.
Chámase mar epicontinental ao que se asenta sobre unha plataforma continental co seu leito submarino a unha profundidade media de 200 m ou menos; exemplos deste tipo son o mar do Norte, ou o mar Arxentino. Durante o punto máximo das glaciacións, os mares epicontinentais desaparecen, pasando a ser só chairas dos continentes arredores.
Mares continentais
Os mares continentais, entre os cales destaca o mar Mediterráneo, deben o seu nome ao feito de acharse enteiramente situados dentro dos continentes, aínda que comunicados cos océanos por un estreito cuxa escasa profundidade crea un limiar que dificulta os intercambios; estes prodúcense, no entanto, en forma de correntes de compensación e de descarga. Entre os mares continentais e o océano existen diferenzas de temperaturas e de salinidade que chegan a ser considerables. As súas mareas son de tan escasa amplitude que pasan desapercibidas. Ademais do Mediterráneo, son mares continentais o mar Báltico, o mar Negro e o mar do Xapón. miniatura|[[Mar Caspio exemplo de mar pechado, Bakú]]
Mares pechados
Os mares pechados ou interiores adoitan ocupar extensas depresións endorreicas. Corresponden a lagos moi grandes, de auga máis ou menos salgada, entre os cales destacan o mar Morto, o mar Caspio e o mar de Aral.
Ciencía física
miniatura|esquerda|alt=Jack Smidt. Fotografía AS17-148-22727 da NASA. 7 de dezembro de 1979.|[[A bóla azul|The Blue Marble  na súa representación orixinal (de punta-cabeza), mostrando a confluencia entre os océanos Índico e Atlántico no cabo da Boa Esperanza.]]
A Terra é o único planeta coñecido que ten auga líquida na súa superficie e, polo tanto, o único que ten mares, aínda que Marte esta dotado de auga en estado sólido nos seus casquetes de xeo permanentes así como vapor na súa atmosfera, pero ademais cabe a posibilidade da existencia de planetas similares á Terra noutros sistemas, onde tamén poden existir mares e océanos. A orixe da auga na Terra aínda é incerta; aínda que, visto desde o espazo exterior, o planeta parece unha "bóla azul" con varios compoñentes, entre océanos, casquetes de xeo e nubes. Estímase que hai de mar, volume representativo de aproximadamente o 97.2 por cento da auga coñecida, e cobre máis do 70 por cento da súa superficie. Con todo, ao redor do 2,15% da auga da terra esta conxelada e atópase nos mares de xeo que cobren o océano Ártico, nas capas de xeo da Antártida e nos seus arredores, ademais de varios glaciares e en depósitos superficiais de todo o mundo. O resto, ao redor do 0,65%, esta en depósitos subterráneos ou nas diversas etapas do ciclo da auga, que contén a auga doce atopada e utilizada pola maioría da vida terrestre: no vapor do ar nas nubes na súa choivas, así como nos lagos e ríos formados de forma espontánea e nos fluxos de auga que volven o mar. Tomando nota de tal dominio e da influencia do mar no planeta, o escritor británico Arthur C. Clarke dixo unha vez que a Terra sería mellor chamala "Océano". O estudo científico da auga no planeta e o seu ciclo chámase hidroloxía sendo a hidrodinámica a que se dedica o estudo da física da auga en movemento. As investigacións recentes sobre o mar en particular son froito da oceanografía. Estas foron iniciadas dende as inquedanzas sobre as formas das corrente oceánicas, pero desde entón, expandiose nun campo máis grande e multidisciplinado: Esa vertente científica estuda, por exemplo, as propiedades da auga do mar; das ondas, mareas e correntes; mapea litorais e analiza solos oceánicos; ademais de investigar a vida mariña. O subcampo que trata sobre o movemento do mar, as súas forzas e forzas nel actuantes é coñecido como oceanografía física. A bioloxía mariña (ou oceanografía biolóxica) estuda as plantas, animais e outros organismos habitantes dos ecosistemas mariños. Nese grupo de subcampos, tamén está a oceanografía química, relacionada co comportamento de elementos e moléculas nos océanos, en particular o ciclo do carbono e o papel do dióxido de carbono en crecente acidificación das augas do mar. As xeografías mariña e marítima disertan sobre as formas e formacións dos grandes corpos de auga, mentres que a xeoloxía mariña (ou oceanografía xeolóxica) prové as evidencias da deriva continental e da composición e estrutura da Terra, clarificando o proceso de sedimentación e asiste o estudo do vulcanismo e da sismoloxía.
Auga do mar
miniatura|esquerda|alt=Mapa global de salinidade (agosto – setembro, 2010 e 2011) producido polo satélite SMOS, da Axência Espacial Europeia, lanzado no 2012.|Medias globais da salinidade da superficie oceánica, medidas polo [[satélite artificial|satélite SMOS, da Axencia Espacial Europea, en 2011. O índice salino varía do 32 ‰ (azul) a 38 ‰ (vermello).]]
A auga do mar é, por regra xeral, salgada; durante millóns de anos, a choiva formou cursos de auga que foron disolvendo lentamente rochas de todos os períodos xeolóxicos, nas cales o sal común atópase en abundancia. Eses cursos de auga desembocaban no mar. Como todos os ríos corren para o mar, el ficou con case todo o sal. O termo úsase nun senso menos xeográfico para designar unha parte do océano, como mar tropical ou auga do mar referíndose ás augas oceánicas. Aínda que o nivel de salinidade pode variar, aproximadamente o 90% da auga oceánica ten de 34 a 35 g de sólidos disoltos por litros, que produce unha medida de solución salina do 3,4 o 3,5%. Con todo, para a fácil descrición de pequenas diferenzas, os oceanógrafos indican usualmente ese índice en por mil (‰) ou partes por mil no canto de porcentaxe. Tales estimacións sobre as augas da superficie do hemisferio norte son xeralmente próximas á marca do 34 ‰, mentres que o 35 ‰ é a media no hemisferio sur. Os solutos oceánicos proceden tanto do fluxo dos ríos como do fondo do mar, sendo estable a súa composición relativa: sodio (Na) e cloruro (Cl) constitúen preto de 85% e o restante divídese entre magnesio (Mg), calcio (Ca), sulfato (SO₄), carbonato (CO₃) e bromuro. A falta de contaminación, a auga do mar non sería prexudicial para beber, salvo que é demasiado salina; similarmente, non é posible usala para irrigación da maior parte das plantas sen a anterior desalinización.
A cantidade de luz do día que penetra no mar depende do ángulo do Sol, do clima, e da turbidez. Gran parte da luz que alcanza a superficie marítima é refletida por esta e as lonxitudes de onda de espectro vermello son absorbidas nos primeiros metros de profundidade da superficie. Os amarelos e verdes atinxen maior profundidade e os azuis e violetas poden penetrar mil metros ou máis. A cantidade de osíxeno presente na auga mariña depende principalmente da temperatura e dos organismos fotosintéticos nela presentes, en particular nas algas, no fitoplancton e nas plantas como a herba mariña. Durante o día, as súas actividades de fotosíntese producen osíxeno, que se disolve no medio acuoso salino e é consumido polos animais mariños. A saturación dese osíxeno é máis baixa durante a noite e moito máis baixas no mar profundo. Por baixo dunha profundidade de aproximadamente 200 m, non hai suficiente luz para o desenvolvemento fotosintético e consecuentemente pouco osíxeno disolto. Aínda máis abaixo, desta profundidade, as bacterias anaerobias descompoñen a materia orgánica caída das capas superiores, producindo sulfuro de hidróxeno (H₂S). Pensase que o quecemento global reducira o osíxeno, tanto das capas da superficie como das profundas, no transcurso da diminución da solubilidade producida polo aumento da temperatura e da estratificación oceánica.
Cor da auga do mar
A auga do mar é transparente aínda que, cando ollamos o mar, parece azul, verde ou ata cincento. A cor muda de acordo coa cor do ceo, que se reflicte nel. Tamén depende da cor da terra ou das algas transportadas polas súas augas. A partir dunha certa profundidade, as cores comezan a desaparecer: a primeira en facelo é a vermella, aos seis metros. Despois, aos quince, tamén a amarela. Ata chegar a un punto en que só se ve o azul.
Ondas
miniatura|O mar segundo o vento e as ondas miniatura|O mar arremete contra os [[arrecifes.]] As ondas oceánicas son oscilacións causadas polo rozamento do aire en movemento sobre a superficie marítima. Este rozamento traslada enerxía e forma ondas de superficie na auga perpendiculares á dirección do vento. A parte superior da onda é coñecida como "crista" e a base é chamada "val". A distancia entre dúas cristas é a lonxitude da onda. Estas ondas formanse mecanicamente xa que a medida que se aproximan unhas a outras, as moléculas de auga dunha determinada posición elévanse e segundo van pasando baixan, trazando un camiño máis ou menos circular. A enerxía transita pola superficie e non supón un movemento horizontal da propia auga. O estado do océano é determinado polo tamaño de tales ondas, que, na superficie libre, depende da velocidade do vento e do fetch ("fetch" é a lonxitude rectilínea máxima dunha gran masa de auga superficial que é uniformemente afectada na dirección e forza do vento). As ondas pequenas son chamadas ondas capilares. Co bater de ventos, máis fortes e prolongados, nas cristas elevadas das ondas capilares, formanse ondas grandes e irregulares. En tal escenario, estas ondas alcanzan a súa altura máxima cando o ritmo no que elas viaxan case concide coa velocidade do vento e, co tempo, chegan a separarse en poderosas ondas longas, cunha dirección e lonxitude de onda común. Estas ondas son particularmente comúns nos Roaring Forties do hemisferio sur, onde o vento sopra continuamente. Cando os refachos do vento amainan, as ondulacións desaparecen facilmente debido á diminución da tensión superficial da auga, pero o mar e as ondas só diminuen lentamente pola gravidade e a interferencia destrutiva doutras ondas. A interferencia construtiva, con todo, pode provocar ondas xigantes individuais moito máis grande que as formadas normalmente. A maioría das ondas teñen menos de 3 metros de altura aínda que é normal durante tormentas fortes duplicar ou triplicar esa altura construcións feitas nas augas distantes da costa, tales como as plataformas de enerxía eólicas mariñas e as de petróleo, empregan estas medidas para a computación das ondas centenarias, un tipo especial de ondas contra as que estes equipos non están deseñados para resistir. Documentaronse ondas que alcanzaron alturas de máis de 25 metros.
Polbo á feira
Era un prato moi común nunha época en que os transportes eran moi lentos e o peixe fresco só estaba dispoñíbel preto da costa, porén o polbo seco (como o bacallau ou o congro) chegaba a todas partes.
Mar
Ondas
Segundo as ondas se aproximan a costa móvense en augas menos profundas que fan que muden o seu comportamento. O aproximarse dende un determinado ángulo, poden desviarse ou chocar contra rochas e promontorios. Cando as ondas alcanzan o punto onde as súas moléculas oscilantes máis profundas entran en contacto co chan oceánico, a fricción inicia o seu proceso de desaceleración. Este fenómeno "poxa" as cristas preto unha das outras polo que aumenta a altura das ondas. No momento en que a porción da altura coa lonxitude de onda supera 1:7, "rompen", formando nunha masa de auga espumante. Unha capa desa auga corre sobre a área de praia e retraese de volta ao mar por influencia da gravidade.
Polbo á feira
Ingredientes
miniatura|Polbo e empanada.
Preparación
O tradicional é comelo con escarvadentes. Acompáñase, ás veces, de patacas cocidas que se se cocen na propia auga do polbo adquiren unha coloración rosada.
Mar
Mareas
As mareas son o aumento e a diminución do nivel da auga experimentada polos mares e océanos en resposta ás influencias gravitatorias da Lúa e o Sol así como dos efectos da rotación da Terra. En calquera lugar dado, a auga sobe no transcurso do ciclo das mareas ata unha altura máxima coñecida como "marea alta ou chea" antes de que retorne de novo a un nivel mínimo "marea baixa". Co recuar da marea, móstranse áreas da zona intremareal ou franxa do litoral somerxible. A diferenza de altura entre as mareas alta e baixa é a amplitude da marea. Os macaréus poden ocorrer nas bocas de ríos, onde o vigor da marea entrante o subir "empuxa" ondas da auga do mar río arriba contra a corrente. En Hangzhou, na China, por exemplo, un macaréu pode alcanzar ata 9 m de altura e viaxar a uns 40 km por hora.
A maioría dos lugares experimentan dúas mareas altas cada día, que se producen a intervalos de aproximadamente 12 horas e 25 minutos, este é a metade do período que lle leva á Terra facer unha rotación completa e volver a ter a Lúa na súa posición anterior respecto dun observador. A masa da Lúa é duns 27 millóns de veces máis pequena que o Sol, pero esta está 400 veces máis preto da Terra. A forza de marea decrece rapidamente coa distancia do axente, de forma que a Lúa esta dotada de dúas veces máis influencia sobre ese efecto que o Sol. Unha protuberancia fórmase no océano no lugar onde o planeta está máis próximo o seu satélite natural, sendo este tamén o punto onde o efecto da gravidade, e polo tanto a atracción, da Lúa é máis forte. No lado oposto do globo, a forza lunar ten a súa influencia máis feble, o que causa, do mesmo xeito, a formación doutra protuberancia. Tales protuberancias xiran arredor da Terra ao mesmo tempo que a Lúa. Cando o Sol, a Lúa e a Terra se aliñan durante as lúas chea ou nova, o efecto combinado da como resultado mareas máis altas "mareas vivas". En contraste, cando o Sol está a 90 ° da Lúa visto desde a Terra, o efecto gravitacional combinado nas mareas é correspondentemente reducido, causa das mareas baixas ou "mareas mortas".
Durante as mareas os fluxos de auga do mar son detidos pola inercia que ademais poden verse afectados polas masas de terra. En lugares como o golfo de México, onde a terra restrinxe o movemento das protuberancias, só pode ocorrer unha serie de mareas cada día, constituída esta pola secuencia de marea alta e baixa.Preto da costa dunha illa, pode haber un ciclo diario complexo con catro mareas altas. Os estreitos insulares en Calcis, Eubea, por exemplo, experimentan fortes correntes que abruptamente cambian de dirección, en xeral catro veces ao día, pero posiblemente ata doce veces cando a Lúa e o Sol están separados en noventa graos.
Onde se forman baías ou estuarios en forma de funil, a amplitude da marea pode ter maior alcance. Na baía de Fundy, no Canadá, por exemplo, pode pasar por mareas vivas de 15 m. Aínda que esta sexa regular e previsíbel, a altura da mareas altas pode ser rebaixada por ventos que flúen do océano e elevada por ventos costeiros. As altas presións no centro de anticiclóns empurra as augas cara abaixo e está asociada con mareas anormalmente baixas, mentres que a presión atmosférica baixa pode causar mareas moi altas. Unha marea ciclónica pode ocorrer cando os ventos fortes empurran a auga do mar contra a costa nunha zona pouco profunda e isto, xunto cun sistema de baixas presións, pode elevar a superficie do mar na marea alta dramaticamente. En 1900, Galveston, nos Estados Unidos, por exemplo, experienciou unha recua de ondas de 5 m (15 pés) durante o paso dun furacán que devastou a localidade, matando máis de 3 500 persoas e destruíndo 3 636 vivendas.
Bacías
A terra está composta por un núcleo magnético central, un manto principalmente líquido e unha capa ríxida externa, ou litosfera, que está composta por unha cortiza rochosa e a capa externa sólida do manto. A cortiza debaixo da terra é coñecida como a codia continental, mentres que baixo o mar abisal chámase codia oceánica. Esta última está feita de basalto relativamente denso e ten un espesor de entre 5–10 km (3-6 millas). A litosfera é unha capa relativamente moi delgada que esta fragmentada nunha serie de placas ou baldosas que se desprazan sobre un manto fluído (astenosfera), máis débil e máis quente. No medio do océano, o magma é constantemente empuxado desde o fondo a través das placas adxacentes, formando as cristas oceánicas, onde as correntes convectivas entre o manto tenden a separar as dúas placas adxacente. Paralelamente a estas cristas e máis preto das costas, unha placa oceánica pode deslizarse debaixo doutra nun proceso coñecido como a subdución. Durante este proceso fórmanse fosas submarinas profundas xa que o proceso vén acompañado de fricción mentres as placas se amolan unhas as outras. O movemento dá lugar a sacudidas, que á súa vez poden causar terremotos. Así mesmo a calor que produce e o magma é forzado cara arriba, creando montañas subacuáticas, algunhas das cales se transforman en illas volcánicas. Preto dalgúns límites terrestres, as placas oceánicas pouco densas deslizanse por baixo das placas continentais e fórmanse novas trincheiras de subdución. Durante este fenómeno, as placas continentais desfiguranse, provocando a formación de montañas superficiais e actividade sísmica.
A fosa máis profunda da Terra é a foxa das Marianas, que se estende uns 2.500 quilómetros ao longo do fondo do mar. Está fosa esta preto das Illas Marianas, arquipélago de carácter volcánico situado no Pacífico occidental. Aínda que as súas medidas son só 68 km de ancho, o seu punto máis profundo é de 10.994 metros (case 7 millas) por debaixo da superficie do mar. Unha fosa aínda máis longa corre ao longo da costa do Perú e Chile, alcanzando unha profundidade de 8 065 m (26 460 pés) e esténdese por aproximadamente 5 900 km (3 700 millas). Esta fosa atópase onde a placa oceánica de Nazca se desliza baixo a placa continental de Suramérica, estando asociada coa actividade volcánica ascendente da cordilleira dos Andes.
Costas
A zona onde a terra atópase co mar coñécese como costa. A parte entre as mareas vivas máis baixas e o límite alcanzado polas ondas chámase ribeira. A praia é a acumulación de area ou grava na costa. Unha cabeceira, ou promontorio, é unha elevación de terra proxectado cara o mar que, cando ten grande extensión, recibe o nome de cabo. O retroceso dunha costa, especialmente entre dous promontorios, é unha baía; unha pequena baía cunha entrada estreita chámase enseada; Por outra banda, unha gran baía ou un mar en forma de baía ten a denominación de golfo. O litoral está afectado por varios factores, incluíndo a forza das ondas que chegan á costa, a pendente da costa, a composición e dureza das formacións rochosas costeiras, a pendente da ladeira do mar e os cambios no nivel da terra como consecuencia de elevación ou submersión local. Normalmente, as ondas desprázanse cara á costa a unha velocidade de seis a oito por minuto. Tales ondas son coñecidas como construtivas e tenden a mover os sedimentos e outros materiais do mar á praia, ademais de ter pouco efecto erosivo. As ondas de tormentas que chegan á terra en rápida sucesión son coñecidas por ser destrutivas, xa que trasladan os sedimentos desde a praia ao mar. Baixo a súa influencia, a area e as pedras da praia móense xuntas e desgástanse. Coa marea alta, o poder dunha onda de tormenta que impacta o pé dun cantil ten un efecto devastador, xa que o aire nas gretas e fendas comprímese e logo expándese rapidamente coa liberación de presión. Ao mesmo tempo, a area e os seixos teñen un efecto erosivo ao ser guindados contra as rochas. Isto tende a socavar o cantil, e os procesos normais de meteorización, como a acción das xeadas, provocando unha maior destrución. Gradualmente, desenvólvese unha plataforma de corte de ondas ao pé do cantil e isto ten un efecto protector, reducindo a erosión das ondas.
Os materiais arrancados das marxes serán eventualmente trasladados ao mar, onde están suxeitos a desgaste debido ao fluxo de correntes paralelas á costa, que limpan as canles e transportan depósitos e sedimentos lonxe do seu lugar de orixe. Os sedimentos transportados ao mar polos ríos deposítanse no fondo do mar facendo que se formen deltas nos estuarios. Todos estes materiais móvense dun lado a outro baixo a influencia das ondas, as mareas e as correntes. Interferindo nestes fenómenos para a conveniencia humana, como por exemplo coa dragaxe que é un método de enxeñería que elimina a materia depositada no fondo mariño e afonda as canles, pódense producir efectos inesperados noutros lugares da costa. É unha actividade común aos gobernos planificar accións preventivas contra as inundacións mediante a construción de diques, quebraondas, embarcadoiros, entre outras defensas contra o mar. En Gran Bretaña, por exemplo, a barreira do Támese protexe efectivamente a Londres do efecto das tormentas, mentres que o fracaso dos diques e encoros arredor de Nova Orleáns durante o furacán Katrina creou unha crise humanitaria nos Estados Unidos. A recuperación de terras en Hong Kong tamén permitiu a construción do aeroporto internacional de Hong Kong a través do nivel e expansión de dúas illas máis pequenas.
Nivel do mar
Durante a maior parte do tempo xeolóxico, o nivel do mar foi maior do que é hoxe. O principal factor que afecta o nivel do mar ao longo do tempo é o resultado dos cambios na cortiza oceánica, e espérase que a tendencia á baixa continúe a moi longo prazo. No último máximo glacial, hai uns 20.000 anos, o nivel do mar estaba 120 m por baixo do nivel actual. No entanto polo menos durante os últimos 100 anos, o nivel do mar foi aumentando a unha taxa media de aproximadamente 1,8 mm ao ano. A maior parte deste aumento pode imputarse a un aumento da temperatura do mar e á lixeira expansión térmica, resultado destes fenómenos, nos 500 m superiores da auga mariña. As contribucións adicionais, nunha cuarta parte do total, proveñen de fontes de auga na terra, como a fusión da neve e dos glaciares e a extracción de auga subterránea para o rego e outras necesidades agrarias e humanas. Espérase que a tendencia á alza do quecemento global continúe ata polo menos a finais do século XXI.
Ciclo da auga
miniatura|Ciclo hidrolóxico O mar xunto co Sol desempeña un papel clave no ciclo hidrolóxico, xa que a maior parte da auga que se evapora (86%) é do océano; esta viaxa a través da atmosfera en forma de vapor, condénsase e cae como chuvia ou neve, mantendo así a vida na terra, na súa maior parte (78%) volta ao mar. Mesmo no deserto de Atacama, onde a chuvia é escasa, densas nubes de néboa coñecidas como camanchaca son arrastradas polo vento desde o mar e axudan a soster a vida vexetal.
Na Asia Central e outras grandes masas de terra, hai concas endorreicas que non teñen saída ao mar, separadas do océano por montañas ou outros accidentes xeolóxicos naturais que impiden que a auga drene. O mar Caspio é o maior deles. A súa afluencia principal provén do río Volga, non hai fluxo de saída e a evaporación da auga faino salino a medida que se acumulan os minerais disoltos no fondo do mar. O mar de Aral, en Casaquistán e Uzbekistán, e o lago Pyramid, no oeste dos Estados Unidos, son outros exemplos de grandes corpos de auga salina interiores sen drenaxe. Algúns lagos endorreicos son menos salgados, pero todos son sensibles ás variacións na calidade da auga entrante.
Ciclo do carbono
miniatura|Ciclo oceánico do carbono; fonte: [[Grupo intergobernamental sobre o cambio climático]] Os océanos conteñen a maior cantidade de carbono de ciclo activo no mundo e só son superados pola litosfera na cantidade de carbono que almacenan. A capa superficial dos océanos contén grandes cantidades de carbono orgánico disolto que se intercambia rapidamente coa atmosfera. A concentración de carbono inorgánico disolto nas capas profundas é aproximadamente un 15% máis alta que a da capa superficial e permanece alí durante períodos de tempo moito máis longos. A circulación termohalina intercambia carbono entre estas dúas capas.
O carbono ingresa no océano a medida que o dióxido de carbono atmosférico disólvese nas capas superficiais e convértese en ácido carbónico, carbonato e bicarbonato:
Tamén pode ingresar a través dos ríos como carbono orgánico disolto e é convertido polos organismos fotosintéticos en carbono orgánico. Este pode intercambiarse ao longo da cadea alimentaria ou precipitarse nas capas máis profundas e ricas en carbono como tecido brando morto ou en cunchas e ósos como carbonato de calcio. Circula nesta capa durante longos períodos de tempo antes de depositarse como sedimento ou regresar ás augas superficiais a través da circulación termohalina.
Acidificación
miniatura|Variación do [[pH na superficie dos océanos provocado polo CO2 de orixe antrópico entre os anos 1700 e os anos 1990]] A auga de mar é lixeiramente alcalina e tivo un pH medio de aproximadamente 8.2 nos últimos 300 millóns de anos. Máis recentemente, as actividades antropoxénicas aumentaron constantemente o contido de dióxido de carbono da atmosfera; Os océanos absorben ao redor do 30-40% do CO2 agregado, formando ácido carbónico e baixando o  pH (agora por baixo de 8.1 ) a través dun proceso chamado acidificación oceánica. Espérase que o pH alcance 7,7 (o que representa un aumento de 3 veces a concentración de ións de hidróxeno) para o ano 2100, que é un cambio significativo en tan só un século.
Un elemento importante para a formación de material esquelético nos animais mariños é o calcio, pero o carbonato de calcio vólvese máis soluble coa presión, polo que os depósitos e esqueletos de carbonato disólvense por baixo da súa profundidade de compensación. O carbonato de calcio tamén se volve máis soluble cun pH máis baixo, polo que é probable que a acidificación do océano teña efectos profundos nos organismos mariños con cunchas calcáreas, como as ostras, ameixas, ourizos de mar e corais, debido a que a súa capacidade para formar cunchas reducirase, e a profundidade de compensación do carbonato elevarase máis preto da superficie do mar. Os organismos planctonicos afectados incluirán aos moluscos en forma de caracol coñecidos como pterópodos e ás algas unicelulares chamadas cocolitóforos e foraminíferos. Todos estes son partes importantes da cadea alimentaria e unha diminución no seu número terá consecuencias significativas. Nas rexións tropicais, é probable que os corais se vexan gravemente afectados, xa que se lle fai máis difícil construír os seus esqueletos de carbonato de calcio, que á súa vez afectan negativamente a outros habitantes dos arrecifes. A taxa actual de cambio na química do océano parece non ter precedentes na historia xeolóxica da Terra, polo que non está claro como de ben poderán adaptarse os ecosistemas mariños ás condicións cambiantes do futuro próximo. De particular preocupación é a forma en que a combinación de acidificación cos estresores adicionais esperados de temperaturas máis altas e niveis de osíxeno máis baixos impactarán nos mares.
Vida no mar
miniatura|As [[candorcas son superdepredadores mariños. Cazan practicamente calquera cousa, incluso túnidos, tiburóns e focas máis pequenas. Con todo, os océanos están vivos con formas de vida mariña menos obvias, pero igualmente importantes, como as bacterias.]]
Os océanos albergan unha gran diversade de formas de vida que o utilizan como hábitat. Dado que a luz solar ilumina só as capas superiores, a maior parte do océano está na escuridade permanente. Como as diferentes zonas de profundidade e de temperatura proporcionan hábitat para un conxunto único de especies, a contorna mariña no seu conxunto abarca unha inmensa diversidade de vida.
Os hábitats mariños varían desde as augas superficiais ata as fosas oceánicas máis profundas, incluídos os arrecifes de coral, os bosques de algas, as pradarías mariñas, os pozas de marea, fondos mariños lodosos, areosos e rochosos, e a zona peláxica aberta. Os organismos que viven no mar varían desde baleas de 30 metros de longo ata fitoplancto microscópico así como zooplancto, fungos bacterias e virus, incluídos os bacteriófagos mariños recentemente descubertos que viven parasitariamente dentro de bacterias. A vida mariña xoga un papel importante no ciclo do carbono, xa que os organismos fotosintéticos converten o dióxido de carbono disolto en carbono orgánico e isto é economicamente importante para os humanos ao proporcionar peixe para o seu uso como alimento.
A vida pode orixinarse no mar e todos os principais grupos de animais están representados alí. Os científicos difiren en canto a onde xurdiu a vida no mar: o temperán experimento de Miller e Urey suxería unha sopa química diluída en augas abertas, pero as evidencias máis recentes apuntan ás augas termais  volcánicas, aos sedimentos de arxila de gran fino ou ás  fumarolas negras de augas profundas, todos eles ambientes que proporcionarían protección contra a radiación  ultravioleta daniña que non era bloqueada pola atmosfera da Terra primitiva.
Hábitats mariños
miniatura|Os [[arrecife de coral|arrecifes de coral proporcionan hábitats mariños para esponxas tubulares, que á súa vez se converten en hábitats mariños para peixes]] Os hábitats mariños pódense dividir:
Os arrecifes de coral, os chamados «bosques tropicais do mar», ocupan menos do 0.1% da superficie oceánica do mundo, pero os seus ecosistemas inclúen o 25% de todas as especies mariñas. Os máis coñecidos son os arrecifes de coral tropicais como a Gran Barreira de Coral de Australia, pero os arrecifes de auga fría albergan unha ampla gama de especies, incluídos os corais (só seis dos cales contribúen á formación de arrecifes).
Algas e plantas
miniatura|[[Fucus spiralis na praia de Boa, Noia]] Os produtores primarios mariños —plantas e organismos microscópicos no plancto— están amplamente estendidos e son esenciais para o ecosistema. Estimouse que a metade do osíxeno do mundo é producido polo fitoplancto e ao redor do 45% da produción primaria de material vivo do mar é achegada polas diatomeas. As algas moito maiores, comunmente coñecidas como macroalgas, son importantes a nivel local; o sargassum forma derivas flotantes, mentres que o kelp forma bosques de fondos mariños. As plantas con flores en forma de herbas mariñas crecen en especies de "praderías" areosas de augas pouco profundas, os mangleirais alíñanse na costa nas rexións tropicais e subtropicais e as plantas tolerantes o sal prosperan nas marismas salinas regularmente inundadas. Todos estes hábitats son capaces de illar grandes cantidades de carbono e manter un rango biodiverso de vida animal cada vez máis grande.
A luz só pode penetrar os 200 m superiores, polo que esa é a única parte do mar onde poden crecer as plantas. As capas superficiais a miúdo son deficientes en compostos de nitróxeno bioloxicamente activos. O ciclo do nitróxeno mariño consiste en transformacións microbianas complexas que inclúen a fixación do nitróxeno, a súa asimilación, a nitrificación, anammox e desnitrificación. Algúns destes procesos teñen lugar en augas profundas, de modo que onde hai unha corrente de augas frías, e tamén preto dos estuarios onde hai nutrientes de orixe terrestre, o crecemento das plantas é maior. Isto significa que as áreas máis produtivas, ricas en plancto e, por tanto, tamén en peixes, son principalmente costeiras.
Animais e outra vida mariña
miniatura|Un [[Lactoria fornasini|peixe espiño]] Hai un espectro máis amplo de taxons de animais superiores no mar que na terra, moitas especies mariñas aínda non se descubriron e o número coñecido pola ciencia aumenta anualmente. Algúns vertebrados como as aves mariñas, as focas e as tartarugas mariñas regresan á terra para reproducirse, pero os peixes, os cetáceos e as serpes mariñas teñen un estilo de vida completamente acuático e moitos phyla de invertebrados son completamente mariños. De feito, os océanos están cheos de vida e proporcionan moitos microhábitats diferentes. Unha destes é a película de superficie que, aínda que se move polo movemento das ondas, proporciona un ambiente rico e alberga bacterias, fungos, microalgas, protozoos, ovos de peixes e varias larvas.
A zona peláxica contén macro e microfauna e unha miríade de zooplancton que derivan coas correntes. A maioría dos organismos máis pequenos son as larvas de peixes e invertebrados mariños que liberan os seus ovos en grandes cantidades porque a posibilidade de que un embrión sobreviva ata a madurez é mínima. O zooplancton aliméntase do fitoplancto e entre si, e forma unha parte básica da complexa cadea alimentaria que se estende a través de peixes de diversos tamaños e outros organismos nectónicos ata os grandes luras, os tiburóns, as marsopas, os golfiños e as baleas. Algunhas criaturas mariñas realizan grandes migracións, xa sexa a outras rexións do océano de forma estacional ou migracións verticais diariamente, a miúdo ascendendo para alimentarse pola noite e descendendo a un lugar seguro durante o día. Os barcos poden introducir ou propagar especies invasoras a través da descarga de auga de lastre ou polo transporte de organismos que se acumularon como parte da comunidade de incrustacións nos cascos dos buques.
A zona demersal soporta moitos animais que se alimentan de organismos bentónicos ou que buscan protección contra os depredadores, xa que o fondo mariño proporciona unha variedade de hábitats en, ou debaixo, da superficie do substrato que utilizan as criaturas adaptadas a estas condicións. A zona mareal, coa súa exposición periódica ao aire deshidratante, é o fogar de percebes, moluscos e crustáceos. A zona nerítica ten moitos organismos que necesitan luz para prosperar. Aquí, entre as rochas incrustadas de algas viven esponxas, equinodermos, vermes poliquetos, anemones de mar e outros invertebrados. Os corais a miúdo conteñen simbiontes fotosintéticos e viven en augas pouco profundas onde penetra a luz. Os extensos esqueletos calcáreos que estes espelen acumúlanse nos arrecifes de coral que son unha característica importante do fondo mariño. Estes proporcionan un hábitat biodiverso para os organismos que viven nos arrecifes. Hai menos vida mariña no fondo dos mares máis profundos, pero a vida mariña tamén florece ao redor das montañas submarinas que se elevan desde as profundidades, onde os peixes e outros animais congréganse para desovar e alimentarse. Preto do fondo mariño viven peixes demersais que se alimentan principalmente de organismos peláxicos ou invertebrados bentónicos. A exploración das profundidades do mar mediante sumerxibles revelou un novo mundo de criaturas que viven no fondo do mar que os científicos non sabían que existían anteriormente. Algúns como os detritívoros dependen do material orgánico que cae ao fondo do océano. Outros se agrupan ao redor de respiraderos hidrotermais de augas profundas onde os fluxos de auga ricos en minerais emerxen do fondo mariño, soportando comunidades cuxos produtores primarios son bacterias quimioautotróficas oxidantes de sulfuro, e cuxos consumidores inclúen bivalvos especializados, anemóns de mar, percebes, cangrexos, vermes e peixes,que a miúdo non se atopa en ningún outro lugar. Unha balea morta que se afunde no fondo do océano proporciona alimento para un conxunto de organismos que tamén dependen en gran medida das accións das bacterias redutoras de xofre. Devanditos lugares soportan biomas únicos onde se descubriron moitos novos microbios e outras formas de vida.
Historia da navegación e exploración
miniatura|O 12 de outubro de 1492, [[Cristovo Colón descubriu as Américas para o rei de España (pintura de 1893)]] Os humanos viaxarón polos mares desde a primeira vez que construíron embarcacións marítimas. Os mesopotámicos usaban betume para calafetar e así garantir a estanquidade dos seus botes construídos en cana, máis a diante comezarón a usar velas con mastros. Cara o, os austronesios en Taiwán comezaron a estenderse polo sueste marítimo de Asia. Posteriormente, os pobos "lapita" austronesios mostraron grandes fazañas de navegación, chegando desde o arquipélago Bismarck ata lugares tan afastados como as illa Fidxi, Tonga e Samoa. Os seus descendentes continuaron viaxando miles de millas entre pequenas illas en canoas con balancín, e no proceso atoparon moitas illas novas, incluíndo Hawai, Illa de Pascua (Rapa Nui) e Nova Zelandia.
Os antigos exipcios e fenicios exploraron o mar Mediterráneo e o mar Vermello co exipcio Hannu chegando á península arábiga e á costa africana ao redor do. No I milenio a. C., os fenicios e os gregos estableceron colonias en todo o Mediterráneo e no mar Negro. Ao redor do, o navegante cartaxinés Hanno deixou un detallado periplo dunha viaxe polo Atlántico que chegou polo menos ao Senegal e posiblemente ata o monte Camerún. No período medieval temperán, os viquingos cruzaron o Atlántico Norte e mesmo poderían chegar ás franxas do nordés de América do Norte. Os novgorodianos tamén estiveran navegando polo mar Branco desde o século XIII ou antes. Mentres tanto, os mares ao longo da costa oriental e do sur de Asia foron utilizados polos comerciantes árabes e chineses. A dinastía chinesa Ming tiña, a principios do século XV, unha frota de 317 barcos con 37000 homes baixo o mando de Zheng He navegando polos océanos Índico e Pacífico. A finais do século XV, os mariñeiros da Europa occidental comezaron a realizar viaxes máis longas de exploración en busca de comercio. Bartolomeu Dias rodeou o cabo de Boa Esperanza en 1487 e Vasco da Gama chegou a India a través do Cabo en 1498. Cristovo Colón partiu de Cádiz en 1492, tentando chegar ás terras orientais da India e o Xapón polos novos medios de viaxar cara ao oeste. No seu lugar, tocou terra nunha illa no mar Caribe e uns anos máis tarde, o navegante veneciano Giovanni Caboto chegou a Terra Nova. O italiano Amerigo Vespucci, por quen foi nomeada América, explorou a costa suramericana en viaxes realizadas entre 1497 e 1502, descubrindo a desembocadura do río Amazonas. En 1519, o navegante portugués Fernando de Magallanes dirixiu a primeira expedición para navegar ao redor do mundo. miniatura|O mapamundi de [[Gerardus Mercator de 1569. A costa do vello mundo está representada con bastante precisión, a diferenza da das Américas. As rexións en latitudes altas (Ártico, Antártico) están moi ampliadas nesta proxección.]]
Con respecto aos mapas, vitais para a navegación, Tolomeo trazou no século II un mapa de todo o mundo coñecido desde as "Insulas Fortunatae", Cabo Verde ou Canarias, cara ao leste ata o golfo de Tailandia. Este mapa usouse en 1492 cando Cristovo Colón emprendeu as súas viaxes de descubrimento. Posteriormente, Gerardus Mercator fixo un mapa práctico do mundo en 1538, cunha proxección de mapa que convenientemente volvía rectas as liñas de rumbo. No século XVIII fixéronse mellores mapas e parte do obxectivo de James Cook nas súas viaxes era seguir cartografiando o océano. O estudo científico continuou cos rexistros en profundidade do Tuscarora, a investigación oceánica dos viaxes do Challenger (1872-1876), o traballo dos mariñeiros escandinavos Roald Amundsen e Fridtjof Nansen, a expedición de Michael Sars en 1910, a expedición alemá de meteoritos de 1925, o traballo de recoñecemento antártico do Discovery II en 1932, e outros desde entón. Ademais, en 1921, creouse a Organización Hidrográfica Internacional, que constitúe a autoridade en topografía hidrográfica e cartografía náutica.