Xuetas
Desde a posguerra europea ata hoxe (1945-?)
O prexuízo anti-xueta empezou desaparecer irreversiblemente coa implantación dun modelo económico baseado na explotación industrial do turismo a partir dos anos 50, causante de grandes cambios demográficos e do crecemento urbano que alterou definitivamente a estrutura social tradicional e o modelo de implantación grupal no territorio, cousa que fixo evolucionar o grupo de "comunidade estruturada" a "categoría social consciente" das súas orixes, que se manifesta con múltiples aspectos, os máis significativos dos cales é a progresiva desaparición dos matrimonios endogámicos; en Palma dun 85% en 1900 a un 20% en 1965, e na actualidade practicamente inexistentes. Pero aínda no ano 1966, a publicación do ensaio histórico ''Els descendents dels jueus conversos de Mallorca. Quatre paraules de la veritat'' (Os descendentes dos Xudeus Conversos de Mallorca. Catro palabras da verdade), de Miquel Forteza i Pinya, irmán do alcalde Guillem, provocou a última gran polémica popular sobre a cuestión xueta. Nel difundíronse os achados de Baruch Braunstein no Arquivo Histórico Nacional de Madrid, publicados nos Estados Unidos no ano 1936, que demostraban que en Mallorca as condenas a xudaizantes afectaran a máis de 200 apelidos mallorquinos. Neste momento pódese situar simbolicamente o feito de arrombar ao ámbito privado as actitudes discriminatorias, desaparecendo, practicamente as súas expresións públicas. Tamén a publicación de Forteza deu inicio a unha exitosa liña editorial na propia illa, continuada actualmente, que xerou ducias de libros que tratan o tema dende distintas perspectivas e que converteu a cuestión xueta nun dos temas máis estudados pola historiografía mallorquina. A liberdade de culto privado establecida polas leis do final do franquismo posibilitou certo contacto co xudaísmo e propiciou nos anos 60 certos movementos de aproximación que non se concretaron alén do caso de Nicolau Aguiló, que en 1977 emigrou a Israel e volveu ao xudaísmo co nome de Nissan ben Avraham obtendo posteriormente o título de rabino. En todo caso, o xudaísmo e os xuetas tiveron unha relación de certa ambivalencia polo feito de tratarse de xudeus de tradición cristiá, feito non contemplado polas autoridades políticas e relixiosas de Israel, que parecen dar importancia ao feito de ser de tradición cristiá mentres que para os xuetas interesados nalgunha forma de aproximación, a súa existencia diferenciada só se explica polo feito de ser xudeus. Quizais esta dualidade explica a existencia dun culto sincrético xudeocristián denominado cristianismo xueta, por outra banda moi minoritario, predicado por Cayetano Martí Valls. Un feito importante, coa chegada da democracia, foi a elección en 1979 de Ramón Aguiló, alcalde socialista de Palma ata 1991. A súa elección por votación popular pódese considerar a principal evidencia do declive da discriminación, ratificada por algún outro caso como o de Francesc Aguiló i Pons, alcalde nacionalista de esquerdas de Campanet dende 1987 a 2007. Todo iso, non obstante, non implica a eliminación completa de condutas de rexeitamento, como indica unha enquisa realizada entre os mallorquinos pola Universidade das Illas Baleares en 2001, na que un 30% afirmou que non casaría nunca cun/unha xueta e un 5% declarou que non desexa nin ter amigos xuetas, cifras que, a pesar de ser elevadas quedan matizadas pola maior idade dos que se posicionan en favor da discriminación. Nos últimos anos creouse a asociación ARCA-Llegat Jueu, o grupo de investigación Memòria del Carrer, o Instituto Rafel Valls, de carácter relixioso, a revista Segell e a cidade de Palma integrouse na Rede de Xuderías. Todo iso implica empezar a pasar dunha actitude de agochamento á expresión dunha realidade plural que se manifesta con naturalidade.