cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ngerulmud
Etimoloxía
Ngerulmud deriva do Palauano que significa "lugar do peixe fermentado" ("mud" é o nome nativo para o Centropyge tibicen, o peixe anxó anano). Antes de ser elixida como a sede da nova capital, Ngerulmud foi o nome dado a un grande outeiro á vista do océano no que as mulleres se reunian comunalmente para ofrecer peixes anxos fermentados aos deuses.
Historia
A anterior capital de Palau estaba situada provisionalmente en Koror. A constitución do país, ratificada en 1979, ordenou ao Congreso Nacional de Palau a establecer unha capital permanente en Babeldaob no prazo de dez anos desde a data de entrada en vigor da constitución. A planificación da nova capital comezou en 1986, cando se asignou un contrato para a construción do complexo do capitolio a unha empresa de arquitectura con sede en Hawai, Architects Hawaii Ltd. (AHL), que anteriormente deseñara o complexo do capitolio dos Estados Federados de Micronesia, situado en Palikir. O progreso foi lento, xa que Palau carecía de enxeñeiros e arquitectos e a maior parte dos materiais de construción tiveron que importalos.
Non se comezou a traballar ata principios dos anos 2000, cando Palau conseguiu un préstamo de 20 millóns de dólares de Taiwán como parte dos esforzos para mellorar as relacións entre os dous países e as relacións para asegurar o recoñecemento diplomático de Taiwán de Palau. Que contén edificios separados para o Olbiil era Kelulau (lexislatura do país), e tamén as ramas xudicial e executiva, conectadas a través dunha praza central aberta, o complexo custou 45 millóns de dólares estadounidenses e foi inaugurado o 7 de outubro de 2006, ante máis de 5.000 persoas. Os funcionarios gobernamentais trasladaron as súas oficinas desde Koror a Ngerulmud pouco despois.
Un artigo de 2013 no The Wall Street Journal informou que o edificio do capitolio, que "inadeucado para o clima local", endeudara a Palau, e unha falla no sistema de ventilación causara unha infestación de mofo. En abril de 2013, a oficina de correos de Ngerulmud pechou definitivamente, como parte das medidas de redución de custos postas en marcha polo director, Tommy Sinsak. Creárase en decembro de 2011, tras unha 'Olbiil era Kelulau' resolución, e era unha das dúas do país (a outra está en Koror). Durante os seus 16 meses operando, os gastos superaron os 30.000 dólares estadounidenses, mentres que os ingresos, principalmente por selos, foron inferiores aos 2.000 dólares. Ngerulmud é o único asentamento en Palau que ten o seu propio código postal (96939), co resto do país usando 96940, o Servizo Postal dos Estados Unidos presta servizos a Palau como parte do Tratado de Libre Asociación cos Estados Unidos.
En xullo de 2014, Ngerulmud acolleu a apertura oficial do 45º Foro das Illas do Pacífico. Non obstante, a maioría dos eventos no foro tiveron lugar en Koror, co retiro dos líderes en Peleliu. En febreiro de 2016, Ngerulmud acolleu o 16º Cumio de Presidentes de Micronesia, ó que asistiron os presidentes de Palau, as Illas Marshall e os Estados Federados de Micronesia.
Dorothy Crowfoot Hodgkin
Dorothy Crowfoot Hodgkin, nada no Cairo o 12 de maio de 1910 e finada en Ilmington o 29 de xullo de 1994, foi unha química británica. Recibiu o Premio Nobel de Química polo seu traballo en cristalografía.
Traxectoria
miniatura|Orde do mérito que lle concederon. Estudou química en Oxford e Cambridge antes de comezar as súas investigacións no Somerville College de Oxford en 1936, posto que mantivo ata 1977. Foi unha pioneira na cristalografía de raios X, descubrindo a estrutura química da penicilina nos anos 40 do século pasado (o que permitiu a súa fabricación sintética) así como a da vitamina B12 e a insulina, esta última tras unha longa investigación de 34 anos. No 1960 foi nomeada Wolfson Research Professor na Royal Society e no 1976 foi medalla Copley pola mesma institución. No 1964 accedeu á Orde do Mérito, no lugar deixado vacante por Winston Churchill.
Justine Henin
Justine Henin, nada en Liexa o 1 de xuño de 1982, é unha tenista belga retirada, coñecida polo seu estilo de xogo sobre todas as superficies e por ser unha das poucas xogadoras en realizar o revés cunha soa man. Estivo un total de 117 semanas como número un do mundo en 2003, 2006 e 2007. Henin, procedente dun país cun éxito limitado no mundo do tenis, axudou a establecer Bélxica como forza líder no tenis feminino xunto con Kim Clijsters, e levou o seu país a gañar a súa primeira Fed Cup en 2001.
Henin gañou sete títulos individuais de Grand Slam, gañando o Torneo de Roland Garros en 2003, 2005, 2006 e 2007, o US Open en 2003 e 2007 e o Aberto de Australia en 2004. En Wimbledon, foi finalista en 2001 e 2006. Tamén gañou a medalla de ouro individual nos Xogos Olímpicos de 2004. En total gañou 43 títulos individuais da WTA.
Jeanne Dumée
Jeanne Dumee, finada en 1706, foi unha astrónoma francesa.
Traxectoria
Manifestou pronto o seu gusto pola ciencia. Casou nova e quedou viúva ós dezasete anos, dedicándose entón á astronomía. Escribiu Discusión da opinión de Copérnico sobre o movemento da Terra (1680), que non chegou a editarse e se conserva manuscrito na Biblioteca Nacional Francesa. Nel expón as ideas de Galileo e Copérnico, declarándose en cambio partidaria das de Descartes.
Elisabeth Knight Britton
Elisabeth Knigth Britton, nada en Nova York o 9 de xaneiro de 1858 e finada no Bronx o 25 de febreiro de 1934, foi unha botánica e escritora estadounidense, que contribuíu ó coñecemento dos musgos.
Traxectoria
Elizabeth Knight creceu en Cuba, onde a súa familia tiña unha plantación de azucre. Asistiu a colexios en Cuba e Nova York e en 1875 graduouse na Escola Normal. Durante 10 anos traballou nese mesmo centro, e durante este tempo construíu unha reputación como botánica afeccionada. Cara a 1883 especializouse en brioloxía, o estudo dos musgos, e publicou o seu primeiro artigo nese campo.
En agosto de 1885 casou con Nathaniel L. Britton, xeólogo. Nathaniel pronto se volveu cara á botánica, facendo conxuntamente con el varios viaxes para recollida de campo nas indias occidentais. En 1886-1888 foi editora do Bulletin of the Torrey Botanical Club, do que foi membro dende 1879. Coa axuda prestada polo Club e outras persoas interesadas, o matrimonio liderou a creación dun xardín botánico en Nova York. O New York Botanical Garden foi rematado no 1891, e no 1896 Nathaniel Britton foi o primeiro director da institución. O herbario de Columbia foi transferido alí en 1899, e Elisabeth tomou ó seu cargo, de xeito non oficial, a colección de musgos do departamento de botánica de Columbia e de xeito gradual foi construíndo unha impresionante colección, incrementada pola compra da xa recollida polo suízo August Jaeger no 1893. No 1912 outorgóuselle o cargo de xeito honorario.
Outras actividades
De xeito paralelo desenvolveu outras actividades. Así, en 1902 fundou a 'Wild Flower Preservation Society of America', sociedade americana para a preservación da flora salvaxe, da que foi en diferentes períodos secretaria e tesoureira. A través da sociedade e diversas publicacións liderou movementos que lograron salvar diferentes flores en perigo ó longo dos Estados Unidos. De 1916 a 1919 foi presidente da Sullivan Moss Society, que axudara a fundar en 1898 e que no 1949 pasou a ser a American Bryological Society. Publicou 346 artigos científicos entre 1881 e 1930, e ten 15 especies e 1 xénero de musgos (Bryobrittonia) que levan o seu nome.
Casa da Moeda de Stuttgart
A Casa da Moeda de Stuttgart (en alemán Staatliche Münze Stuttgart ou, máis formalmente, Staatliche Münze Baden-Württemberg Standort Stuttgart; "Casa da Moeda Estatal de Baden Württemberg en Stuttgart") é unha das cinco fábricas de moeda estatais activas en Alemaña, situada en Stuttgart, e depende das autoridades de Facenda do Estado de Baden-Württemberg. As outras cecas do país teñen as súas sedes nas cidades de Berlín, Hamburgo, Múnic e Karlsruhe.
Desde 1871, a marca de ceca da Casa de Moeda de Stuttgart é a letra F.
Na planta de Stuttgart prodúcese o 38 % de todas as moedas que Alemaña cuña para a súa posta en circulación na Eurozona. Inclúense aquí as moedas conmemorativas autorizadas para as casas de moedas alemás e unha moeda conmemorativa anual con valor de 10 euros emitida exclusivamente na ceca de Stuttgart. Cun cadro de persoal de 63 persoas, en Stuttgart cúñanse ata dous millóns de moedas diariamente.
Historia
esquerda|miniatura|120px|10 [[Marco alemán|marcos de 1998 coa marca de ceca F da Casa de Moeda de Stuttgart]]O 17 de xaneiro de 1374, o emperador Carlos IV outorgoulle ao conde Everardo II de Württemberg o dereito da cuñaxe de moeda e a ceca establecida para tal efecto en Stuttgart converteuse na principal das existentes en Württemberg.
A aparición da letra F como marca de ceca non se produciu ata 1871, cando o Imperio Alemán, que se acababa de instaurar, tomou o control de todas as casas de moeda que daquela existían no seu territorio e lle asignou a cada unha delas unha letra correlativa.
miniatura|120px|20 [[euros conmemorativos de 2013 coa marca de ceca F]]
En 1998 as casas de moeda de Karlsruhe e de Stuttgart fusionáronse baixo a denominación de Staatliche Münzen Baden-Württemberg (Casas da Moeda Estatais de Baden-Württemberg). Con todo, ambas as fábricas manteñen as súas marcas de ceca históricas: un F para Stuttgart e un G para Karlsruhe.
Os edificios da ceca
esquerda|miniatura|[[Debuxo da sede da Casa da Moeda de Stuttgart entre 1844 e 1967]]
Durante séculos, Casa da Moeda de Stuttgart situouse nun pequeno edificio no centro da cidade, preto da Marktplatz e do antigo castelo, feito que deu lugar á existencia da actual Münzstraße (Rúa da Casa da Moeda) nas inmediacións.
En 1844, as instalacións da ceca trasladáronse a un novo edificio no número 19 da Neckarstraße, mandado construír para o efecto polo rei Guillerme I. Durante a segunda guerra mundial este edificio resultou gravemente danado e, logo dunha rápida reparación, continuou a servir como casa de moeda ata 1967.
A partir desa data, a Casa da Moeda de Stuttgart trasladouse a unha nova localización en Reichenhaller Straße no populoso distrito de Bad Cannstatt, nun edificio que conta cunha superficie útil de 6.000 metros cadrados.
Louise du Pierry
Louise Elizabeth Felicite Pourra de la Madeleine du Pierry, nada en 1746 e finada en 1789, foi unha astrónoma francesa e, segundo as crónicas oficiais, foi a primeira muller que se recolle que foi profesora na Sorbona de París: en 1789 impartiu cursos públicos de astronomía para mulleres na Sorbona -Cours d astronomie ouvert pour les dames et mis à leur portée-. Estudou astronomía con Joseph-Jérome Lalande, director do observatorio de París, quen lle chegou a adicar o seu libro "Astronomie des dames" (1790) -no que se recopilaban os cursos impartidos en 1789- afirmando que:"«... elle représente un modèle pour toutes les femmes à cause de ses hautes qualités intellectuelles. »""'...ela representa un modelo para tódalas mulleres debido ás súas altas cualidades intelectuais'."
Eduardo Brea Cajide
Eduardo Brea Cajide, nado en Besexos (Vila de Cruces) en 1903 e finado en Pontevedra o 26 de xaneiro de 1937, foi un político galego.
Traxectoria
Co triunfo do Frente Popular foi nomeado concelleiro de Carbia. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e trasladado a illa de San Simón, a espera de xuízo. Xulgado en Pontevedra en consello de guerra o 9 de xaneiro por rebelión xunto con outros 18 republicanos de Carbia, foi condenado a pena de morte. Foi executado en Pontevedra o 26 de xaneiro de 1937 ás 17:30 con Primo López Rivadulla, Antonio Gómez López e Manuel Sarmiento Debén.
Lingua chócue
Outros nomes
O chócue ten varios nomes alternativos, sendo coñecido tamén, ademais de pola forma vernácula côkwe, por chokwe, ciokwe, djok, kioko, quioco, tchokwê, shioko, tchocué, tshokwe e tschiokloe.
Distribución e falantes
En 1991 en Angola falábano unhas 456 000 persoas, localizadas no nordeste, o sur e o norte de Lunda, no leste de Bié, o oeste do Moxico, na rexión central de Cuando Cubango, en Cunene e en Malanje. Na provincia de Luanda, a capital, é máis falado no municipio de Viana.
Esta lingua só está oficiamente recoñecida en Angola, onde é usada como lingua franca no leste do país. Nese ano aproximadamente medio millón falábana na República Democrática do Congo, e tan só uns 44 200 en Zambia, en 1986, Neste último país, no ano 2000 os falantes reducíranse a 20 000.
É unha das principais linguas nacionais de Angola, tendo o Instituto de Línguas Nacionais de Angola estableceu unhas nomas ortográficas básicas para estandarizaren esta lingua para súa mellor divulgación e utilización.
Manuel Ferreirós Espinosa
miniatura|300px|[[Seminario de Estudos Galegos|SEG en 1934: Entre outros: Otero Pedrayo, Iglesias Vilarelle, Parga Pondal, Ferreiro Panadeiro, Fernández Osorio, Fernández Cochón, Vicente Risco, González García-Paz, Antón Taboada Roca, Paulino Pedret, Xesús Carro, Antón Fraguas, Xohán Ledo, Isla Couto, Ferreirós Espinosa, López Cuevillas e Ramos Colemán]] Manuel Ferreirós Espinosa, nado en Pontevedra e finado na fronte de Teruel o 16 de febreiro de 1938, foi un avogado e investigador galego.
Traxectoria
Fillo de Manuel Ferreirós Oca e María del Carmen Espinosa Cervela, e neto de Laurentino Espinosa Valladares. Estudou no Colexio Balmes de Pontevedra e obtivo o título de bacharel universitario na sección de letras pola Universidade de Santiago de Compostela en 1930. Fixo Dereito na Universidade de Santiago de Compostela e rematou a careira en Madrid. Membro do Seminario de Estudos Galegos, participou en varias das súas campañas. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi alférez de artillería e defensor dos republicanos en varios consellos de guerra en Pontevedra. Era membro da Juventud de Acción Católica e estaba afiliado a Falange Española Tradicionalista y de las JONS. Ascendeu a tenente en xuño de 1937, e marchou á fronte de guerra. Tenente de Complemento de Artillaría, estaba ao mando da Segunda Batería do 15 Rexemento Lixeiro na posición de Corral Blanco na fronte de Teruel cando foi atacada polos republicanos o 15 de febreiro de 1938 sendo gravemente ferido. Finou ao día seguinte. Recibiu a Medalla Militar a título póstumo en novembro de 1938.
Obstetricia
miniatura|300px|Monitor amosando unha ecografía dunha gravidez de 12 semanas, no [[Centro de especialidades Coia.]] A obstetricia (ou tocoloxía), palabra que chega do verbo latino obstare "agardar, estar á espera", é unha rama das ciencias da saúde que se ocupa do embarazo, parto e puerperio, comprendendo tamén os aspectos psicolóxicos e sociais da maternidade. As profesionais da saúde especializadas en atender os partos normais chámanse matronas, comadroas ou parteiras.
Ninguén coma min
Ninguén coma min, co subtítulo Autobiografía dun tirano, é un álbum escrito polo galego Ignacio Chao e ilustrado pola artista catalá Eva Sánchez. Publicouno a editorial pontevedresa Kalandraka, na súa colección "Maremar", en xaneiro de 2020.
Foi escollido para o catálogo White Ravens de 2021 como unha das mellores obras da literatura infantil e xuvenil dese ano.
Historia e características
Tras recibir unha mención na XI edición do Premio Compostela de Álbum ilustrado, a obra comercializouse ao mesmo tempo en tres linguas: en galego (lingua orixinal), en castelán -intitulada Nadie como yo- e mais en catalán -Ningú com jo-.
Trátase dunha "metáfora sobre o poder que, a través da figura dun porco, presenta un tirano que repasa a súa traxectoria vital"; en canto ás ilustracións, consonte a presentación editorial, son "figurativas, cun hábil tratamento cromático e de gran detallismo técnico, xogan co simbolismo dos personaxes -ratas, raposos, monos, voitres- e destacan pola agresividade das escenas humanizadas." .
Leis de Kepler
miniatura|300px| Ilustración das tres leis de Kepler, con dúas órbitas planetarias. (1) As órbitas son elípticas, con puntos focais ƒ1 e ƒ2 referidos ao primeiro planeta, ƒ 1 e ƒ 3 ao segundo planeta. O Sol situado no punto focalƒ1. (2) Os dous sectores con sombra A1 e A2 representan a mesma superficie e tempo do planeta 1 cubrindo o segmento A1 e cubrindo o segmento A2. (3) O tempo total da órbita para os planetas 1 e 2 esta nunha proporción a13/2 : a23/2.
As leis de Kepler son unhas formulacións redactadas por Johannes Kepler logo dunha análise meticulosa dos excelentes datos astronómicos obtidos por Tycho Brahe. As leis son relativas ao movemento planetario, sobre a traxectoria seguida polos planetas arredor do Sol, a seguir:
miniatura|250px|Segunda Lei de Kepler
Estas leis, obtidas para os planetas arredor do Sol, aplícanse a outros corpos astronómicos que se atopan en mutua influencia gravitatoria só co cambio da constante, relacionada só co corpo central, como o sistema formado pola Terra e a Lúa.
O modelo de Kepler é heliocéntrico. O seu modelo foi moi criticado pola falta de simetría que constaba no feito de o Sol ocupar un dos focos da elipse e o outro simplemente encherse co baleiro.
O modelo da mecánica celeste de Brahe é moi curioso pois coloca os planetas orbitando ao Sol e este orbitando á Terra, o que o torna ao mesmo tempo xeocéntrico e heliocéntrico.
Formulación de Newton da 3ª lei de Kepler
Kepler deduciu as súas leis a partir de observacións astronómicas precisas obtidas por Tycho Brahe e, aínda que sabía que explicaban o movemento planetario observado, non entendía as razóns deste comportamento. A presentación de Kepler incorporaba unha gran cantidade de detalles e incluso especulacións metafísicas. Foi Isaac Newton quen recuperou dos escritos de Kepler a formulación matemática precisa das leis. Newton foi quen de relacionar estas leis cos seus propios descubrimentos, dando un sentido físico preciso a leis empíricas. O estudo de Newton das leis de Kepler conduciu á súa formulación da lei da gravitación universal.
A formulación matemática de Newton da terceira lei de Kepler é:
onde P é o período orbital, a o semieixe maior da órbita, m1 e m2 as masas do corpo central e o corpo orbitante respectivamente e G unha constante denominada Constante da gravitación universal, cuxo valor marca a intensidade da interacción gravitatoria e o sistema de unidades a utilizar para as outras variables desta expresión.
Catherine Green
Catherine Green, nada en Block Island, Rhode Island, o 17 de febreiro de 1755 e finada en Cumberland Island, Xeorxia, o 2 de setembro de 1814, foi unha inventora norteamericana.
Traxectoria
Traballou na investigación da produción de algodón, inventando a 'cotton gin', que facilitou o proceso de fiado e aumentou grandemente as cantidades de algodón tratadas. Foi patentada por Eli Withney, a quen se lle asigna na maioría dos casos a autoría.
Ortigueira, Ortigueira
Santa Marta de Ortigueira é unha parroquia do concello de Ortigueira, capital do concello. Segundo o IGE en 2013 tiña 1.584 habitantes (829 mulleres e 755 homes) nunha única entidade de poboación, o que supón un descenso en relación ao ano 1999 cando tiña 1.810 habitantes.
Xeografía
Co paso do tempo a vila foi medrando ao longo da estrada AC-862 e na actualidade segue o abandono da antiga localización. Quedan algúns vestixios desta vella localización, no barrio do Ponto ao pé do Campo da Torre, que remataba na ribeira sur, hoxe convertida en peirao axardinado e porto deportivo.
Patrimonio
No cume do pequeno monte chamado Campo da Torre localízase un dos catorce castros que existían na contorna da ría de Ortigueira, e sobre el ergueuse arredor do século XII un castelo-fortaleza, que segundo unha relación de defensas do século XVIII, podía acoller preto de 800 soldados. No lugar que ocupaba a torre deste castelo constrúese un muíño de vento aló polo 1890, que na actualidade foi reconstruído na súa totalidade. Deste lugar só queda algún vestixio dun muro castrexo que arrodeaba un foxo duns 100 metros de diámetro.
A igrexa parroquial dedicada a Santa Marta, forma parte do convento de San Domingos, que foi erguido no século XVIII sobre outro anterior do século XIV. Hoxe o conxunto conventual alberga a igrexa parroquial e as instalacións administrativas do concello arredor do claustro, ademais dun pequeno teatro de mediados do séc. XIX. Do interior desta igrexa de planta de cruz latina, destaca o retablo do altar maior, obra do mestre compostelán Juan Domínguez Estivada, que combina barroco, neoclásico e rococó. No seu centro atópase a imaxe do San Domingos, fundador da orde que habitou estes conventos. Este mesmo retablista tamén foi o artífice doutro notable retablo da igrexa, o da Virxe do Rosario de estilo renacentista. No claustro do convento, no que foran as bodegas e almacén da leña do convento, está o Teatro de Beneficencia, restaurado e punto de encontro da actividade cultural da vila.
No actual barrio do Ponto está o antigo hospital de peregrinos, o hospital de San Roque, e tamén había outro no barrio da Madalena, que era un dos camiños de acceso á vila. Se daquela estaban extramuros, hoxe un está dedicado a diversos servizos municipais, e do outro fica unha pequena capela na honra de Santa María Madalena.
Dous edificios tamén singulares que están moi ligados á vila son o antigo asilo Dolores Díaz Dávila e o Grupo Escolar, que pertencen ámbolos dous á parroquia de Luama.
Patrimonio inmaterial
A ceba do Santísimo era un costume que existía na parroquia de celebrar unha poxa o día de Reis no adro da igrexa para adxudicar ao mellor ofertante o dereito de apañar as algas ou argazo da beiramar da vila nos domingos e demais días festivos do ano, co obxecto de dedicar os seus produtos en venda a soster o alumeado permanente do Santísimo na citada igrexa e a custear a festa do Corpus Christi. Supón García Ramos que esta concesión exclusiva debe proceder dun dos privilexios outorgados á vila por Afonso X o Sabio, pois os demais días da semana as algas mariñas son apañadas libremente polos veciños para o adubo das leiras, como se fai durante todo o ano no resto del litoral galego.
Víctor Mollejo
Víctor Mollejo Carpintero, nado en La Villa de Don Fadrique (Toledo) o 21 de xaneiro de 2001, é un futbolista español. Xoga de centrocampista no Real Zaragoza, cedido polo Atlético de Madrid.
Traxectoria
Comezou a xogar ao fútbol no CD Villa do seu pobo natal e aos 12 anos entrou na canteira do Atlético de Madrid. Foi subindo polas diferentes categorías inferiores do club e no verán de 2017, con 16 anos, fixo a pre-tempada co primeiro equipo. Ese verán debutou nun partido amigable contra o Leganés en Butarque, sendo o primeiro futbolista nacido no século XXI en vestir a camiseta do Atlético.
Na tempada 2017/18, xogando co equipo xuvenil, proclamouse campión do seu grupo da División de Honra, da Copa de Campións e da Copa do Rei Xuvenil. Na tempada seguinte debutou co filial na Segunda División B e xogou a Liga Xuvenil da UEFA co equipo sub-19.
O 19 de xaneiro de 2019, aínda con ficha do filial e dous días antes de cumprir os 18 anos, debutou co primeiro equipo en partido oficial, dándolle entrada o adestrador Simeone no minuto 72 da xornada 20 da Primeira División contra o Huesca no Alcoraz, substituíndo a Koke.
O 2 de setembro de 2019 fichou polo Deportivo da Coruña, cedido polo Atlético de Madrid até o final da temporada. Xogou 38 partidos, 28 deles como titular, e marcou seis goles. Con todo, viviu unha tempada convulsa no club galego, con tres adestradores diferentes, a irrupción da pandemia de COVID-19 e finalmente o descenso á Segunda División B.
Na primeira metade da tempada 2020/21 o Atlético cedeuno ao Getafe CF. Con todo, nos cinco meses que militou no equipo de Bordalás disputou só 71 minutos, polo que en febreiro deixou o club madrileño e foi cedido ao Mallorca, de Segunda División. No equipo de Luis García tampouco dispuxo de moitos minutos, actuando en 10 partidos, a maioría como suplente. Con todo, marcou dous goles, contra Lugo e Tenerife, e contribuíu ao regreso do club balear á máxima categoría.
Selección española
Foi internacional coa selección española nas categorías sub-16, sub-17, sub-18 e sub-19, proclamándose campión de Europa con esta última, no torneo celebrado en Armenia en 2019.
Palmarés
Selección española
Ellen Eglui
dereita|miniatura|Secadora manual.
Ellen Eglui foi unha inventora estadounidense de Washington de finais do século XIX que inventou os escoadoiros para a roupa das lavadoras. No ano 1888 vendeu a súa patente por dezaoito dólares. Motivos aducidos: ''Son unha muller negra, e se fose coñecido que unha muller negra patentou o invento, as señoritas brancas non comprarían o escoadoiro; eu estaba horrorizada de ser coñecida pola miña cor, unha vez introducida no mercado. É a única razón''
Linda B. Buck
Linda Diane Brown Buck, nada en Seattle, Washington o 29 de xaneiro de 1947, é unha médica e científica estadounidense coñecida polos seus traballos sobre o sistema olfactivo.
Traxectoria
Recibiu o seu Bachelor of Science en Fisioloxía e Microbioloxía en 1975 da Universidade de Washington, Seattle e o grao de doutora (Ph.D.) en Inmunoloxía en 1980 na Universidade de Texas Southwestern Medical Center, Dallas. Fixo o seu traballo pos-doutoral na Universidade de Columbia con Axel. O tema da súa investigación baseouse en como as feromonas e os cheiros se detectan no nariz e son interpretados polo cerebro, pois descubriron unha familia de xenes implicada no control da produción de receptores especializados. Premiada co galardón Lewis S. Rosentiel (1997) polo seu traballo na investigación médica básica.
É membro da Academia Nacional das Ciencias desde o ano 2003. Obtivo xunto a Richard Axel o Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina de 2004 polos seus traballos sobre os receptores olfactivos.
Actualmente (2004), traballa no Departamento de Neurobioloxía da Universidade Harvard e no Centro Fred Hutchinson, tamén en Boston.
Manuel Molezún
Manuel Suárez-Pumariega Molezún, coñecido como Molezún, nado o 19 de novembro de 1920 na Coruña e morto o 31 de xaneiro de 2001, foi un atleta, médico, mestre e pintor galego.
Traxectoria
Nacido na Coruña, aos 8 anos trasladouse a Madrid coa súa familia, pero coa chegada da guerra civil regresou a Galicia, finalizando o bacharelato no Eusebio da Guarda. Posteriormente volveu a Madrid, onde estudou Medicina na universidade.
Atletismo
Foi campión de España de 110 metros valados en 1942, 1947, 1948 e 1949, e estivo en posesión da mellor marca española da especialidade entre 1948 e 1950. Ademais das probas de valados competiu en salto de lonxitude e salto de altura, proclamándose nesta última campión de España en 1948.
Representou a España nos Xogos Olímpicos de Londres de 1948 correndo os 110 metros valados, e converténdose así no primeiro atleta galego en participar nuns Xogos Olímpicos. Quedou terceiro (de cinco) na súa serie, na que se clasificaban só os dous primeiros atletas, e o ouro acabou sendo para o americano William Porter.
Pintura
Exerceu como médico en Madrid ata 1955, cando deixou a medicina para centrarse na pintura. Xa dous anos antes tiña recibido o Gran Premio da X Trienal de Milán pola súa montaxe do pavillón español, en colaboración co seu curmán Ramón Vázquez Molezún e con Amadeo Gabino. En 1956 gañou a Medalla de Ouro da I Biennale Christlicher Kunst Der Gegenwart de Salzburgo, polas súas vidreiras de formigón. Realizou pinturas murais e vidreiras en numerosos edificios públicos, como a Fundación Juan March, as igrexas dos Sagrados Corazóns e da Ventilla de Madrid, ou o pavillón español na Feira Mundial de Nova York de 1964.
Expuxo a súa obra de xeito habitual en Galicia, España e no estranxeiro e foi considerado un dos máximos representantes da pintura de abstracción xeométrica e un dos artistas galegos contemporáneos de máis sólida reputación internacional. Na súa última etapa a súa obra evolucionou cara a unha tímida figuración vinculada ós epígonos do cubismo. A súa obra está presente na colección da Fundación Unión Fenosa, no Centro Galego de Arte Contemporánea, no Museo de Arte Abstracta de Cuenca, e no Centro de Arte Raíña Sofía de Madrid. Ademais foi profesor da Facultade de Belas Artes da Universidade Complutense de Madrid.
Familia
Casou coa pintora neerlandesa Joos de Wolff Peereboom, coa que tivo dúas fillas.
Casas da Moeda Estatais de Baden-Württemberg
Casas da Moeda Estatais de Baden-Württemberg (en alemán: Staatliche Münzen Baden-Württemberg –SMBW–) é a denominación da entidade resultante da fusión, en 1998, da Casa da Moeda de Stuttgart e da Casa da Moeda de Karlsruhe, con sedes en senllas localidades do Estado alemán de Baden-Württemberg.
Tras a fusión, a nova entidade produce arredor do 40 % das moedas alemás do sistema do euro, tanto as de curso legal como as destinadas ao coleccionismo e ao investimento.
Staatliche Münzen Baden-Württemberg foi elixida por Letonia para a produción das súas moedas de euro desde a súa entrada na Eurozona o 1 de xaneiro de 2014. A licitación para a cuñaxe dos euros letóns fixérase pública o 20 de setembro de 2012, e o 10 de decembro dese mesmo ano anunciouse a adxudicación do contrato á institución alemá.
A produción das primeiras moedas comezou xa en xullo de 2013, aínda que todas amosan a data da súa posta en circulación (2014). A repartición entre as cecas foi: 1 céntimo, 10 céntimos e 1 euro, na ceca de Karlsruhe, e o resto de valores na de Stuttgart. Nos anos seguintes, entre 2015 e 2018, as cuñaxes para Letonia centralizáronse na ceca de Stuttgart.
Diplodus
miniatura|250px|[[Diplodus cadenati (Para moitos autores Diplodus sargus cadenati).]] miniatura|250px|[[Cardume de Diplodus cervinus.]] miniatura|250px|[[Diplodus puntazzo fotografado na illa de Elba, Italia.]] Diplodus é un xénero de peixes actinopterixios da orde dos perciformes e familia dos espáridos.
Descrición
O xénero foi descrito en 1810 polo naturalista estadounidense de orixe franco-xermana-italiana Constantine Samuel Rafinesque-Schmaltz, na súa obra: Indice d'ittiologia siciliana; ossia, catalogo metodico dei nomi latini, italiani, e siciliani dei pesci, che si rinvengono in Sicilia disposti secondo un metodo naturale e seguito da un appendice che contiene la descrizione de alcuni nuovi pesci siciliani. Messina: G. del Nobolo.
Etimoloxía
O primeiro elemento deriva do grego antigo διπλόος diplóos, "duplo", "duplicado", "dobrado", e, o segundo, tamén do grego antgigo ὀδούς odoús, "dente". Literalmente: "os de dentes duplicados", en referencia aos dous tipos de dentes que posúen estes peixes, incisivos e molares.
Sinónimos
Ademais de polo nome que lle impuxo Rafinesque, e que é o actualmenté válido, o xénero tamén se coñeceu polos seguintes sinónimos:
Especies
Na actualidade (2020), segundo o World Register of Marine Species, recoñécense as especies:
Porén, o Sistema Integrado de Información Taxonómica só recoñece as seguintes:
En Galicia
No litoral galego están presentes as seguintes especies:
Unha nova especie galega
Moi poucas veces chega ás lonxas galegas (e do resto do noroeste español) un espécime fresco de sargo bicudo (Diplodus puntazzo). Pero en agosto de 2022 chegou á de Burela un, que foi identificado como o sargo común (Diplodus sargus) aínda que, por suposto, se sabía que non o era e que, máis tarde, confirmou un biólogo especializado en especies mariñas raras á empresa comercializadora que o comprou. Supoñen os que o estudaron que chegou tan ao norte debido ao quecemento global, que eleva a temopreatura do mar; polo seu tamaño e porque pesaba 1,5 kg deduciron que debía levar xa tempo na Mariña lucense, obnde foi pescado o 22 de agosto deste ano. O comprador doouno para a investigación.
La Ilustración Gallega y Asturiana
La Ilustración de Galicia y Asturias, despois coñecida como La Ilustración Gallega y Asturiana e finalmente como La Ilustración Cantábrica foi unha revista ilustrada editada en Madrid entre 1878 e 1882.
Traxectoria
O propietario foi Alejandro Chao Fernández, a parte literaria estaba dirixida polo intelectual galeguista Manuel Murguía e a artística por José Fernández Cuevas (1844-1923) e administrada por Luis Taboada. Tratouse dunha publicación multilingüe, editada en galego, asturiano e castelán.
O primeiro número, co primeiro dos títulos sinalados, saíu o 15 de xuño de 1878 e así seguiu saíndo durante ese ano. O 10 de xaneiro de 1879 aparece co título de La Ilustración Gallega y Asturiana, pasando de ter unha periodicidade quincenal a decenal. Máis tarde, o 8 de xaneiro de 1882, pasa a denominarse La Ilustración Cantábrica, deixando de publicarse, definitivamente, ese mesmo ano.
Nela publicaron textos autores como Rosalía, Eduardo Pondal ou Curros Enríquez. Amais, nas súas páxinas saíu a primeira novela en galego, Majina ou a filla espúrea, de Marcial Valladares.
Sistema urinario
O sistema, aparato -ou aparello- urinario é o conxunto de órganos dos animais multicelulares que teñen como función a expulsión dos diferentes produtos de refugallo que se producen a consecuencia do metabolismo celular nos distintos órganos e tecidos corporais, evitando que alcancen concentracións tóxicas. Por compartir órganos co aparato reprodutor estudouse conxuntamente baixo a denominación de xenitourinario.
Adoita identificarse co aparato excretor, pero cómpre ter presente que no corpo existen outros órganos excretores, como as glándulas sudoríparas, o fígado ou os pulmóns. Aínda así, estes órganos cumpren outras funcións que son prioritarias polo que se estudan dentro da anatomía da pel, do aparato dixestivo ou do aparato respiratorio, reservando para a anatomía do aparato urinario o conxunto de órganos que teñen como única -ou principal- función a excreción de substancias tóxicas.
Estrutura
Na pelve renal ábrese o uréter, que recolle a urina, conducíndoa cara a vexiga urinaria, onde se acumula grazas ás paredes distendibles de que dispón (no ser humano pode chegar a acumular 500 ml). A micción, acto voluntario de expulsión da urina, realízase pola apertura do esfínter que pecha a uretra e ten como consecuencia o baleirado case completo da vexiga.
Ariarates
Ariarathes (en grego antigo: Ἀριαράθης) foi o nome de varios sátrapas e reis helenísticos de Capadocia, reino antigo de Anatolia entre os séculos IV e I a.C. Son os seguintes:
Carballo americano
Distribución
esquerda|miniatura|200px|Aspecto xeral É nativo do norte de América, especialmente no nordés dos Estados Unidos e sueste do Canadá. Medra bravo dende o norte dos Grandes Lagos, o leste de Nova Escocia, até o sur de Xeorxia, en xeral en zonas con bos solos, lixeiramente acedos. Nos Estados Unidos adóitaselle chamar carballo rubio do norte, para distinguilo do carballo rubio do sur: o Quercus falcata, ao que tamén lle chaman carballo hispano. Introduciuse no centro de Europa hai máis de dous séculos con fins ornamentais. No norte de España é unha especie cada vez máis empregada en reforestación. As repoboacións de maior idade e extensión áchanse no País Vasco, Navarra e Cantabria. Adáptase igualmente moi ben ás condicións climáticas de Galicia, pólo que, nos últimos anos, estase plantando a eito, tanto como ornamental póla beleza da súa follaxe outonal encarnada, como en usos forestais pola calidade da súa madeira e crecemento máis rápido en comparación co carballo bravo (Quercus robur). En condicións óptimas, medra axiña, e sos 10 anos pode acadar os 5–6 m de alto.
Hábitat
Desenvólvese sobre solos de natureza silícea ou calcaria, sempre que estean descarbonatados pola abundancia de choivas polo menos até os 30–40 cm de profundidade. Considérase menos esixente en nutrientes cós carballos autóctonos. Os solos óptimos para o seu desenvolvemento son os profundos, con máis de 70 cm dispoñíbeis para o desenvolvemento das raíces, frescos e ben drenados (texturas franco-areosas), aínda que tolera solos areentos moi drenados. Os solos hidromorfos ou compactos non lle conveñen, xa que é sensíbel á falta de osixenación das raíces. Atura os solos acedos mellor cós carballos do país, porén, desde logo, non tanto como o bidueiro. Considerado de media sombra, tolera unha certa cuberta nos primeiros anos, mais require progresivamente máis luz ao aumentar a súa idade, facéndose marcadamente fototrópico, o que orixina pólas grosas orientadas cara aos ocos na cuberta de copas.
Descrición
esquerda|miniatura|200px|Follas rubias do carballo americano no outono
Árbore caducifolia que acada os 28 m, e excepcionalmente os 43 m de altura, e con diámetros de toro tamén salientábeis que van até os 2 m. A copa é inicialmente coniforme, tornándose ampla e arredondada cos anos; as pólas son rectas, con tendencia a presentar fustes de má conformación cando non se practicaron os coidados silvícolas necesarios, aínda que con menos tendencia que o carballo bravo. O sistema radical é forte e profundo. É menos lonxevo cós carballos autóctonos, pero pode chegar aos 500 anos, de feito atopouse un exemplar vivo de 326 anos de idade en 2001 por Orwig et al.
Recoñécese ben pola súa casca, que conta con cristas que semellan ter raias brillantes no centro.
As follas son alternas, cun pedúnculo de 2 a 5 cm de longo; lámina foliar de perfil elíptico, de 10–25 cm de longo, 5–15 cm de ancho, base redonda, bordo sinuoso, con 7 ou 9 lóbulos, con dentes con arestas (a diferenza dos carballos galegos), aguzados e irregulares; seos redondos, que case nunca chegan en profundidade ata o nervio da folla, cara verde escura mate, revés máis claro; toman unha intensa cor vermella antes de caer.
As flores áchanse distribuídas monoicamente. As masculinas atópanse en amentos longos, soltos, de cor verde amarela. As femininas aparecen individuais ou en parellas, sésiles ou de pedúnculo moi curto, pequenas e insignificantes.
miniatura|dereita|[[Landras de carballo americano.]]
O froito é unha landra ovada e achatadas, de até 2,5 cm de longo, soas ou de dúas en dúas, sésiles ou cun pedúnculo curto e vigoroso; cúpula (cascabullo) plana que rodea pouco menos da terceira parte da landra de cor parda avermellada. No primeiro ano, o froito soamente ten o tamaño dun chícharo e madura no outono do segundo ano (aos 18 meses da polinización). Como os demais carballos, non frutifica até idades algo avanzadas (uns 30 anos). A landra é moi acre. A pesar de ser displicente, adóitana comer cervos, esquíos e algunhas aves.
Usos
O carballo americano é un dos carballos máis apreciados para a produción de madeira nos Estados Unidos, aínda que tamén se está a usar en Europa. A Madeira ten un gran valor. Ás veces véndese madeira de inferior calidade doutros carballos vermellos facéndoa pasar pola do carballo americano. Estes son principalmente o carballo negro americano do leste (Quercus velutina), o carballo escarlata (Quercus coccinea), o carballo palustre Americano ou carballo dos pantanos (Quercus palustris), o carballo rubio dos pantanos (Quercus shumardii), o carballo rubio do sur ou carballo hispano (Quercus falcata). Os usos na construción inclúen chans, chapas, molduras interiores e mobles. A madeira non é valida para usos exteriores ou construción de barcos, xa que o gran é tan aberto que a auga pode penetrar a fibra.
Silvicultura
miniatura|esquerda|Carballo americano coas cores do outono. A densidade de plantación adoita ser baixa, duns 600 a 800 pés/ha; isto leva case sempre ao fracaso, ao non dispor logo dun número de pés de abondo para seleccionar os máis axeitados. En todo caso, se se opta por densidades baixas, resulta fundamental usar plantas de gran calidade, con posteriores tallas de formación moi frecuentes. As densidades elevadas –arredor de 1500 a 2000 pés/ha– semellan axeitadas para contar cunha maior base de selección. As plantas serán dun ou dous zumes, a raíz núa, repicadas e con sistema radical fasciculado. É un erro frecuente o uso de plantón de excesiva altura (2 metros) e con sistema radical moi reducido. A planta é bastante sensíbel a un manexo inadecuado e especialmente á plantación en solos lamentos. É moi sensíbel á competencia, sobre todo á herbácea, polo que son recomendábeis as rozas posteriores á plantación. A planta é moi atacada pola fauna brava, polo que require sempre algún xeito de protección. É unha especie sensíbel ás xeadas serodias, que lle provocan bifurcación, defecto que tamén pode derivar das características propias dos carballos, que adoitan presentar varias xemas no extremo do crecemento. Estas xemas adoitan dar lugar a forquillas ou pólas grosas con tendencia vertical. A dominancia apical é, polo xeral, pouco intensa. As tallas de formación serán moderadas e progresivas, por mor á falta de rixidez do talo das árbores novas, que fai que poida curvarse polo peso das follas. Normalmente o crecemento do ano recupera facilmente a rectitude, pero non a parte baixa do talo. Por outra banda, do mesmo xeito có resto dos carballos, o americano reacciona ante unha redución da altura da copa viva mediante a emisión de gomos chupóns, sendo necesario, polo menos, manter un 50% da altura total con folla.
Ariarates III de Capadocia
Ariarates III (en grego: Aριαράθης) foi un gobernante de Capadocia no 280 a.C., despois rei de Capadocia no 255 a.C., que morreu ao redor do 220 a.C.
Bruno Latour
Bruno Latour, nado en Beaune o 22 de xuño de 1947 e finado o 9 de outubro de 2022, foi un filósofo da ciencia, antropólogo e sociólogo francés. Foi recoñecido especialmente polo seu traballo no campo dos estudos da ciencia e da tecnoloxía (STS). Tras dar clases na École des Mines de París (Centre de Sociologie de l'Innovation) entre 1982 e 2006, converteuse en profesor do Institut d'études politiques de París (2006–2017), onde foi o director científico do Sciences Po Medialab. Retirouse de varias actividades da universidade en 2017. Foi tamén Centennial Professor na Escola de Economía de Londres.
Ariarates III de Capadocia
Traxectoria
Ariarates III era fillo de Ariamnes II, rei de Capadocia, e neto de Ariarates II. Durante do reinado do seu pai, foi asociado ao poder e reinaron xuntos. Polo 255 a.C. amosou a súa independencia pois foi primeiro monarca de Capadocia en autoproclamarse rei (en grego, basileus).
Bruno Latour
Latour foi máis coñecido polos seus libros Nous n'avons jamais été modernes : Essai d'anthropologie symétrique (1991), Laboratory Life (con Steve Woolgar, 1979) e Science in Action (1987). Aínda que os seus estudos sobre a práctica científica estiveron nun momento asociados coas achegas do construcionismo social á filosofía da ciencia, Latour diverxeu significativamente destas achegas. É coñecido por renunciar á división subxectivo/obxectivo e redesenvolver a contribución do traballo práctico. Latour dixo en 2017 que estaba interesado en axudar a reconstruír a confianza na ciencia e que algunhas das autoridades da ciencia necesitaban ser reconquistadas. Xunto con Michel Callon e John Law, Latour foi un dos principais desenvolvedores da teoría do actor-rede (ANT), unha achega construcionista influída pola etnometodoloxía de Harold Garfinkel, a semiótica xenerativa de Algirdas Julien Greimas, e a socioloxía do rival de Émile Durkheim, Gabriel Tarde.
Ariarates III de Capadocia
Traxectoria
O seu pai, Ariamnes II, pretendeu establecer unha alianza casando ao seu fillo Ariarates coa filla de Antíoco II Theos, rei de Siria, Estratónice. Este casamento produciuse durante a Terceira guerra siria, reinando xa Seleuco II Calinico, irmán de Estratónice. Porén, Ariarates, xunto con outros monarcas, como Mitrídates II do Ponto e Ziaelas de Bitinia, apoiaron a Antíoco Hiérax durante a "guerra fratricida" que enfrontou a este último contra o seu irmán, Seleuco II, na que saíron derrotados.
Bruno Latour
As monografías de Latour valéronlle o décimo posto entre os autores máis citados nas humanidades e as ciencias sociais en 2007. Latour esforzouse en anticipar os retos e problemas do clima, afirmando que "Necesitaríanse cinco planetas para seguir vivindo como nós"
Ariarates III de Capadocia
Traxectoria
Porén, durante o seu reinado anexionouse o territorio de Cataonia; aínda que tamén se especula coa posibilidade de que recibise ese territorio trala súa unión con Estratónice, froito da cal naceu o seu sucesor Ariarates IV.
Bruno Latour
Traxectoria
Bruno Latour naceu en Beaune, Francia, en 1947. Estudou filosofía baixo a influencia de Michel Serres. Interesado pola antropoloxía, ingresou no Institut de Recherche pour le Développement e realizou o seu traballo de campo en Abidjan (Costa do Marfil). Despois amosou interese pola actividade científica. Como resultado dunha investigación etnográfica no Instituto Salk (La Jolla, California), publicou en 1979 Laboratory Life, que coescribiu con Steve Woolgar.
Ariarates III de Capadocia
Traxectoria
A súa cronoloxía como a dos tres gobernantes anteriores a el é incerta, pois hai autores que o enumeran como Ariarates IV.
Bruno Latour
Traxectoria
En 1984 publicou Les Microbes: Guerre Et Paix, un repaso da vida e a obra de Louis Pasteur e o seu descubrimento dos microbios. En adiante, os seus libros foron fundamentalmente teóricos (Science in Action, Pandora's Hope: An Essay on the Reality of Science Studies, onde expón o fenómeno da caixanegrización), sendo un pensador clave da teoría do actor-rede.
Latour foi tamén organizador de exposición de arte de éxito no Zentrum für Kunst und Medientechnologie en Karlsruhe, Alemaña, incluídas "Iconoclash" (2002) e "Making Things Public" (2005). En 2005 recibiu a cátedra Spinoza de Filosofía da Universidade de Amsterdam.
Premios e honras
Foi nomeado doutor honoris causa polas universidades de Lund, Lausanne e Montreal e recibiu a medalla de honor do Instituto de Estudos Avanzados da Universidade de Boloña. En 2013 foille concedido o Premio Holberg.
Ernesto Pampín Gontán
Ernesto Pampín Gontán, nado en Loño (Vila de Cruces) cara a 1935 e finado na mesma parroquia o 16 de setembro de 2014, foi un político galego.
Traxectoria
Comerciante en Arteixo. Nas primeiras eleccións democráticas encabezou a candidatura da UCD á alcaldía de Arteixo e foi elixido alcalde. Deuse de baixa en UCD en 1982 e foi forzado a dimitir como alcalde en setembro dese ano. Posterieormente integrouse no CDS e foi concelleiro en Arteixo por esta formación. Finou en Loño aos 79 anos.
Vida persoal
Casou con Pilar Pampín Gil.
Santuario da Nosa Señora dos Remedios
O nome de Santuario dos Remedios pode referirse a varios templos coa advocacións da Nosa Señora dos Remedios:
Gertrude Elion
miniatura|Gertrude Elion Gertrude Belle Elion, nada en Nova York o 23 de xaneiro de 1918 e finada en Chapel Hill o 21 de febreiro de 1999, foi unha bioquímica estadounidense.