cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brucelose
Historia
miniatura|300px|[[David Bruce (centro), xunto aos membros da Comisión da Febre Mediterránea (Brucelose)]] miniatura|300px|O laboratorio no que [[Themistocles Zammit e a Comisión da Febre Mediterránea levaron a cabo a investigación sobre a brucelose desde 1904 ata 1906. O laboratorio está situado en Castellania, na Valeta, Malta.]]
A enfermidade, inicialmente coñecida como febre de Malta, chamou a atención dos oficiais médicos británicos en Malta na década de 1850, durante a guerra de Crimea. Jeffery Allen Marston (1831–1911) describiu o seu propio caso coa enfermidade en 1861. A relación causal entre o organismo e a enfermidade estableceuna por primeira vez en 1887 o microbiólogo David Bruce. O axente que Bruce identificou como o causante foi clasificado coma un coco. O primeiro nome que recibiu a bacteria foi o de Micrococcus melitensis (hoxe Brucella melitensis).
En 1897, o veterinario danés Bernhard Bang illou un bacilo como axente causante do aumento de abortos espontáneos en vacas, doenza que se denominou "enfermidade de Bang". Porén, nesa época non se sabía que este bacilo tivese algo que ver coa febre de Malta.
O científico e arqueólogo maltés Themistocles Zammit identificou o leite de cabra non pasteurizado como o principal factor etiolóxico causante da febre ondulante en xuño de 1905.
A finais da década de 1910, a bacterióloga americana Alice C. Evans estudou o bacilo de Bang e descubriu que era practicamente indistinguible do coco de Bruce. Parecía tratarse do mesmo microorganismo, xa que, en realidade, as brucelas son cocobacilos. Seguidamente, Evans empezou a considerar se moitos dos casos diagnosticados nos Estados Unidos dunha enfermidade febril vagamente definida eran de feito causados por beber leite non pasteurizado. Durante a década de 1920, defendeuse esta hipótese e comprobouse o risco na transmisión desta doenza que supoñía o leite non pasteurizado contaminado coas hoxe chamadas B. melitensis e B. abortus. A doenza era moitas veces non diagnosticada e non tratada ou era mal diagnosticada, pero nalgúns casos era febril e dolorosa e mesmo mortal. Este avance en bacterioloxía supoxo grandes e custosos cambios para a industria láctea norteamericana para mellorar a seguridade alimentaria dos seus produtos, entre os cales estaban realizar sempre unha pasteurización e extremar os estándares de limpeza nas granxas leiteiras e na manipulación do leite. A implantación destas medidas atrasouse un pouco polas reticencias da industria ante os maiores custos, pero as novas regras hixiénicas acabaron impoñéndose e converténdose na norma.
Gliceraldehido-3-fosfato deshidroxenase espermatoxénica
Este encima da familia das gliceraldehido-3-fosfato deshidroxenases xoga un importante papel no metabolismo. Como o seu encima similar das células somáticas, este encima específico do esperma funciona dependendo da nicotinamida adenina dinucleótido para quitar hidróxeno e engadir fosfato ao gliceraldehido 3-fosfato para formar así 1,3-bisfosfoglicerato. Durante a espermatoxénese, este encima pode ter un importante papel na regulación do cambio entre diferentes vías metabólicas produtoras de enerxía, e é necesario para a motilidade dos espermatozoides e a fertilidade masculina.
Brucelose
Historia
Nas décadas posteriores aos traballos de Evans, descubriuse que este xénero de bacterias, que recibiu o nome de Brucella en honra de Bruce, comprendía varias especies de variada virulencia. O nome "brucelose" foi gradualmente substituíndo os nomes do século XIX de febre mediterránea e febre de Malta. Outros nomes antigos que se lle teñen dado á brucelose son: febre de Crimea, febre de Chipre, febre de Xibraltar, febre das cabras, febre italiana e febre napolitana.
En 1989, os neurólogos descubriron en Arabia Saudita a "neurobrucelose", que é unha complicación neurolóxica da brucelose.
Guerra bacteriolóxica
As especies de Brucella foron utilizadas para preparar armas biolóxicas en varios países a mediados do século XX. En 1954, B. suis converteuse no primeiro axente preparado como arma biolóxica nos Estados Unidos e conservado no arsenal de Pine Bluff, Arkansas. Este arsenal foi destruído en 1971–72 cando se suspendeu o programa de armas biolóxicas.
O programa experimental de guerra bacteriolóxica dos Estados Unidos tamén se centrou noutros tres axentes da brucelose, os da:
Epidemioloxía
A incidencia e prevalencia da brucelose é maior na rexión do mar Mediterráneo, Asia Occidental, algunhas partes de África e América (Costa Rica, os Estados Unidos, México, o Brasil, o Perú, Colombia, o Uruguai e a Arxentina). A prevalencia é moi variable entre eles (desde menos de 0,01 ata máis de 200 por 100 000 habitantes). Analogamente, hai países cunha taxa de incidencia relativamente moi alta (o Perú, Kuwait e partes de Arabia Saudita), o que contrasta coa baixa incidencia noutras áreas con presenza endémica da brucela no seu gando, todo o cal pode explicarse por niveis diferentes de vixilancia epidemiolóxica, ou diferentes métodos de utilización dos animais e alimentos, ou diferenzas no contacto entre os seres humanos e os animais.
B. melitensis é a especie máis difundida seguida de B. abortus e B. suis. Os animais infectados excretan gran cantidade de bacterias nos tecidos de abortos, no leite e tamén nas secrecións xenitais, contaminando o chan, os currais, a palla das camas, e a auga de regatos, canles e pozos. A brucela pode sobrevivir no medio ambiente durante períodos relativamente longos. Nas feces ata 100 días, na terra do chan ata 80 días e en ambientes xeados a súa supervivencia pode prolongarse durante meses.
O contacto directo permite as bacterias entrar no organismo por feridas na pel, o a conxuntiva ocular, ou a mucosa nasal. A fonte principal destas infeccións é a manipulación de animais infectados ou os seus produtos, afectando desta maneira a veterinarios, matachíns, investigadores de laboratorio e coidadores de animais. Pola vía inhalatoria as bacterias entran pola mucosa nasal. A fonte principal de bacterias que ingresan por esta vía son aerosoles en laboratorios con mostras contaminadas, vacinas vivas, aerosoles en cortes de animais e las, afectando a persoal de laboratorio, traballadores da la e limpadores de cortes. Por último, a vía parenteral, dáse principalmente por inoculación accidental en laboratorios, ou en ambientes de traballo veterinario, e tamén pode darse a contaminación de transfusións que poden afectar a calquera persoa. En países desenvolvidos é unha doenza tipicamente laboral, na que as persoas máis expostas son veterinarios, traballadores do campo e da industria da carne.
Algúns dos reservorios naturais son os bovinos (B. abortus), caprinos (B. melitensis), ovinos (B. melitensis e B. ovis), porcos (B. suis), cánidos (B. melitensis, B. abortus, B. canis e B. suis) e mamíferos mariños,  pero atopáronse brucelas nunha gran cantidade de mamíferos tan diversos como pequenos roedores e camélidos. Cómpre salientar que a bacteria nos animais tamén causa a enfermidade, aínda que pode que con distinta sintomatoloxía, dependendo do hóspede e a especie de brucela en cuestión.
Etioloxía
O xénero Brucella está constituído por bacilos ou cocobacilos gramnegativos pequenos, sen mobilidade, aerobios estritos, sen cápsula, que non forman esporas. Descríbense seis especies clásicas, as cales se diferenciaron baseándose nas súas características antixénicas e o seu hospedador animal preferencial: B. melitensis (ovella, cabra, camelo); B. abortus (vaca, búfalo, camelo, iac); B. suis (porco, lebre, reno, roedores, caribú); B. canis (can); B. neotomae (roedores) e B. ovis (ovellas).
Na década do 2000 describíronse catro especies adicionais de Brucella: B. ceti e  B. pinnipedialis son brucelas que se hospedan en cetáceos e focas, respectivamente; B. microti é a especie que se hospeda en raposos vermellos e roedores de campo; e B. inopinata, illada o ano 2009 dunha infección nun implante mamario dunha paciente de 71 anos.
A infección en humanos prodúcese por B. melitensis, B. abortus, B. suis e B. canis, e a especie máis virulenta é B. melitensis (10 a 100 bacterias poden infectar unha persoa) e causan o cadro clínico máis grave. B. canis é a menos virulenta. A secuenciación dos xenomas das especies de Brucella revela que posúen unha moi alta identidade de secuencias dos xenomas de todas as especies (maior do 90 %). Isto é materia de estudo, xa que non se sabe cales son os determinantes xenéticos que fan que unha especie de Brucella teña preferencia por un determinado hospedador ou sexa avirulenta para o ser humano. Tamén posúen alta identidade de xenomas con outros Rhizobiales como Ochrobactrum, un patóxeno humano facultativo, con Rhizobium, un simbionte de plantas leguminosas e Agrobacterium, un patóxeno de plantas, entre outros. A particularidade é que en todos estes casos, estas bacterias residen dentro da célula eucariota, tanto animal coma vexetal, e son un simbionte patóxeno.
No ser humano os axentes máis frecuentes son B. mellitensis nun 98 % e B. abortus nun 2 %.
Patoxenia
A brucela é un patóxeno intracelular facultativo, o cal impide a acción habitual dos antibióticos e da actividade dos anticorpos sobre ela, facendo da súa infección un estado crónico, multiplicándose nunha gran variedade de células eucariotas tanto fagocíticas coma non fagocíticas.
As diferentes especies de Brucella clasifícanse habitualmente como lisas (S) ou rugosas (R), segundo a colonia que formen. Dentro das primeiras encóntranse B. abortus, B. melitensis, B. suis e B. neotomae e dentro das segundas B. ovis e B. canis. As cepas lisas son as máis virulentas e a súa estrutura é semellante á dalgunhas enterobacterias (Yersinia enterocolitica, Salmonella landau, Pseudomonas maltophilia, Escherichia coli).
A brucela presenta particularidades desde o punto de vista patoxénico.
Resposta inmune
Ao entrar a brucela no organismo, induce unha resposta inmune a través da activación de neutrófilos, macrófagos e as vías clásica e alternativa do sistema do complemento, aínda que existe controversia neste último punto.
A estrutura antixénica da bacteria determina a súa resistencia á lise. As envolturas celulares bacterianas (membrana interna, espazo periplásmico e membrana externa) distínguense das doutras bacterias gramnegativas por ser máis resistentes á acción de deterxentes, ao EDTA, á acción de polimixina B, á proteólise de encimas, así como á dixestión da lisozima.
Síntomas
Os picos de febre alta a miúdo ocorrren cada tarde. O nome de febre ondulante utilízase con frecuencia para describir esta enfermidade porque a febre sobe e baixa en ondadas.
A enfermidade pode ser crónica ou durar anos.
Cadro clínico
En xeral, o diagnóstico é difícil, porque a doenza pode manifestarse de diversas formas dependendo do sistema afectado (gastrointestinal, respiratorio, cutáneo ou neurolóxico).
O período de incubación pode durar entre unha a seis semanas, mais pode estenderse por meses. A media é de dous a catro semanas.
O inicio das manifestacións clínicas da forma aguda caracterízase por cefalea, febre, artralxias, mialxias e diaforese (suoración profusa) de predominio nocturno. As manifestacións clínicas dependen da vía de transmisión do organismo, polo que pode parecerse practicamente a calquera infección; por exemplo, se a vía de transmisión é respiratoria, o paciente cursa cun cadro de pneumonía; se entra pola pel as manifestaciós inclúen celulite e linfoadenopatía rexional; se entra polo sistema dixestivo, pola inxestión de alimentos contaminados, principalmente leite e os seus derivados, preséntanse síntomas gastrointestinais e posteriormente sistémicos. Os microorganismos poden diseminarse a outros tecidos por vía sanguínea, principalmente fígado, bazo, sistema esquelético e medula ósea. Isto maniféstase por unha hepatomegalia e unha esplenomegalia, así como nas complicacións máis frecuentes que son espondilite, sacroileíte e artrite.
A evolución da enfermidade dependerá da resposta inmune do hospedador, principalmente da resposta inmune celular.
A forma crónica, definida como de máis dun ano de evolución, cursa con mialxias, fatiga, artralxias e depresión. É moi rara nos nenos, e afecta predominantemente a adultos sobre os trinta anos de idade. Asóciase a infeccións por B. melitensis, a brucela máis virulenta para os humanos.
Diagnóstico
Diagnostícase xeralmente mediante a detección de anticorpos específicos contra Brucella en sangue por seroaglutinación. Tamén por illamento do patóxeno por hemocultivo. Co advimento das tecnoloxías do ADN nas últimas décadas estase a utilizar para o diagnóstico a reacción en cadea da polimerase, a cal é altamente específica e mesmo serve para distinguir entre as diferentes especies de Brucella, pero o seu custo fai que a seroaglutinación siga sendo a técnica máis utilizada.
Diagnóstico microbiolóxico
Cultivo bacteriolóxico do microroganismo: Pode illarse a partir de sangue, medula ósea, urina, bile, líquido cefalorraquídeo (LCR), exsudados e material de biopsias. Nas infeccións recentes, o hemocultivo ten un resultado positivo no 100 % dos casos, e nas formas crónicas, o illamento é bastante difícil. O crecemento das brucelas é lento.
Probas e exames
O médico examina o paciente e faille preguntas sobre os seus síntomas e se estivo en contacto con animais ou se consumiu produtos lácteos que puidesen non estar pasteurizados.
Os exames que se poden realizar son:
Aglutinación
Estratexia para a realización das probas serolóxicas:
Resultados normais
Un resultado normal (negativo) xeralmente significa que o paciente examinado non estivo en contacto coa bacteria que causa a brucelose. Porén, é posible que este exame non detecte a enfermidade nunha etapa temperá. O médico pode solicitarlle ao paciente que regrese para facer outro exame en 10 días a 3 semanas.
A infección por outras bacterias como Yersinia, Francisella e Vibrio, igual que certas vacinas, poden dar lugar a falsos positivos.
Os rangos dos valores normais poden variar lixeiramente entre diferentes laboratorios. Algúns utilizan diferentes medicións ou analizan mostras distintas. Un resultado anormal (positivo) xeralmente significa que o paciente estivo en contacto coa bacteria causante da brucelose. Porén, este resultado positivo non significa que teña unha infección activa. Normalmente, a proba repítese pasadas unhas semanas para ver se o resultado do exame se incrementa. É moi probable que este aumento sexa un signo dunha infección real.
Tratamento
As tetraciclinas son en xeral efectivas contra a maioría das cepas de Brucella; porén, dado que estes fármacos son bacteriostáticos, as recidivas son frecuentes despois do tratamento inicial. A combinación de tetraciclina con estreptomicina ou xentamicina mostrou ser máis eficaz. Hai que ter precaución coas pacientes embarazadas e cos nenos. As terapias a longo prazo con doses altas de trimetropim-sulfametoxazol demostraron ser unha boa alternativa, e a adición de rifampicina ten utilidade en casos de enfermidade do sistema nervioso central.
Prevención e control
O control da brucelose humana baséase en: A vacinación humana non ten un rol preponderante na prevención da brucelose, aínda que foi utilizada en varios países. Os seus resultados foron pouco eficaces, e, no caso das vacinas vivas, os efectos adversos foron significativos. O control da brucelose animal e a redución na exposición humana a esta limitou o desenvolvemento de vacinas contra a brucelose humana; porén, a súa importancia como patóxeno laboral e o uso potencial de Brucella como axente de bioterrorismo, motivou a investigación e desenvolvemento de vacinas atenuadas que combinen unha estimulación inmunitaria máxima con efectos adversos mínimos.
Prevención
A forma máis importante de reducir o risco de brucelose é unicamente comer produtos lácteos, como queixos e leite, debidamente pasteurizados. As persoas que manipulan carne deben utilizar lentes protectoras e roupas protectoras e protexer calquera ferida na pel dunha infección.
A detección de animais infectados controla a infección de raíz. Existen vacinas para o gando, pero non para os seres humanos.
Brucelose noutros animais
300px|miniatura|Mapa da incidencia da enfermidade causada por infeccións de B. melitensis en animais en Europa durante a primeira metade de 2006 {{legend|#AADE00|nunca se informou de casos}} {{legend|#EFED00|non se informou de casos nese período}} {{legend|#FF8800|con enfermidade clínica confirmada}} {{legend|#FF1100|con infeccións confirmadas}} {{legend|#C0C0C0|sen información}} As especies de brucelas que infectan outros animais son B. abortus (a vacas, bisontes e cervos uapitís), B. canis (cans), B. melitensis (cabras e ovellas), B. ovis (ovellas) e B. suis (caribú e porcos). Tamén se illaron especies de Brucella de doutros animais silvestres, incluídos de animais mariños (cetáceos e pinnípedes).
Vacúns
Os machos poden tamén albergar a bacteria nos seus tractos reprodutores, principalmente nas vesículas seminais, ampolas dos condutos deferentes, testículos e nos epidídimos.
Cans
O axente causante de brucelose en cans é B. canis, que se transmite a outros cans durante a reprodución e por contacto con fetos abortados. A brucelose pode transmitirse aos humanos se estiveron en contacto con tecidos abortados ou seme dos cans infectados. A bacteria nos cans infecta normalmente os xenitais e o sistema linfático, pero pode espallarse aos ollos, riles e discos intervertebrais. A brucelose nos discos intervertebrais é unha causa posible de discoespondilite. Os síntomas de brucelose en cans inclúen abortos nas femias e inflamación escrotal e orquite en machos. A febre non é común. A infección no ollo pode causar uveite, e a infección dos discos intervertebrais pode causar dor ou debilidade. Facer análises sanguíneos aos cans antes da reprodución pode previr o espallamento da doenza. Trátase con antibióticos, pero é difícil de curar.
Animais silvestres acuáticos
A brucelose en cetáceos é causada por B. ceti. Descubriuse primeiramente no feto abortado dun golfiño Tursiops. A estrutura de B. ceti é similar á das Brucella dos animais terrestres. B. ceti detectouse nas dúas grandes subordes dos cetáceos, Mysticeti e Odontoceti. Crese que B. ceti se transfire dun animal a outro durante a reprodución, alimentación materna, fetos abortados, tecidos placentarios, da nai ao feto, ou desde peixes reservorios. A brucelose é unha enfermidade reprodutiva, polo que ten un impacto extremadamente negativo na dinámica das poboacións dunha especie. Foi identificada en catro das 14 familias de cetáceos, pero os anticorpos foron atopados en sete familias, polo que parece ser unha bacteria común entre eles, aínda que poucos chegan a enfermar ou morrer. Certas especies e xéneros son máis propensas a esta infección, como Phocoena phocoena, Stenella coeruleoalba, Lagenorhynchus, Tursiops, Delphinus e Balaenoptera acutorostrata. Os golfiños e as toniñas é máis probable que se infecten que as baleas. Porén, B. ceti ten unha baixa taxa de infección en humanos.
Animais silvestres terrestres
Diversas cepas do axente da brucelose poden infectar múltiples animais silvestres, como o uapití (Cervus canadensis), bisonte (Bison bison), búfalo africano (Syncerus caffer), xabaril europeo (Sus scrofa), caribú (Rangifer tarandus) ou alce (Alces alces). Non se desenvolveu ningunha vacina axeitada para as poboacións silvestres.
Os cazadores están en risco de exposición á brucelose ao estar en contacto cos animais silvestres que cazan, ao tocar as feridas dos animais ou ao inhalar a bacteria ao limpar a caza ou ás veces ao consumir caza pouco cociñada.
Sonia Ramos Piñeiro
Sonia Ramos Piñeiro, nada en Lugo en 1969, é unha funcionaria e política galega
Traxectoria
Licenciouse en Dereito pola Universidade Pontificia de Comillas. Ingresou no corpo superior de administradores civís, e en 2000 foi nomeada no segundo goberno de José María Aznar subdirectora xeral da Función Pública local. En 2004, coa chegada ao poder do PSOE incorporouse como subdirectora xeral de Axudas ás Vítimas do Terrorismo e de Atención Cidadá, onde permaneceu durante oito anos. En 2012 foi escollida por Jorge Fernández Díaz, o novo ministro de Interior, para a dirección xeral de Apoio ás Vítimas do Terrorismo.
Alba Galocha
Alba Galocha Vallejo, nada o 17 de xaneiro de 1990 en Santiago de Compostela, é unha modelo, actriz e blogger galega.
Traxectoria
O seu pai é profesor de deseño gráfico na Universidade de Santiago de Compostela e a súa nai traballa como produtora. En 2008 trasladouse a Madrid e comezou a estudar deseño de moda no Istituto Europeo di Design. En 2010 comezou a súa carreira como modelo ao protagonizar o catálogo da marca española Malababa e en 2011 abriu o seu propio blog de moda para Vogue.es chamado Tea Time.
Aínda que é relativamente baixa (mide 1,71 m) en comparación con outras modelos, en 2012 recibiu o premio á "mellor modelo" na semana da moda de Madrid. Unha foto dela co actor Hugo Silva saíu na portada da edición de setembro da revista española Vanidad. Entre 2013 e 2014 foi imaxe para marcas como Loewe e Louis Vuitton. Tamén actuou en varias películas españolas. Foi fotografada para as revistas Self Service e Jalouse.
Circuíto de Guadarrama
Gran Premio de España de 1913
O Gran Premio de España de 1913 organizouno o RACE sendo o promotor Afonso XIII. O trazado transcorría polas localidades de La Granja, Navacerrada, cruce da estrada da estación de Villalba a Segovia coa de Madrid a A Coruña, Guadarrama, Alto del León, San Rafael, Revenga, Segovia e La Granja cun total de 309 km de lonxitude. O vencedor foi Don Carlos de Salamanca a bordo dun Rolls-Royce de 40 cv de potencia, que completou nun tempo de tres horas, trinta e catro minutos e once segundos. A proba non se volveu a realizar ata 1923, xa no circuíto de Sitges-Terramar.
XII Horas de Guadarrama
Na década de 1920 celebráronse alí durante varios anos as XII Horas de Guadarrama, que quizais foi a primeira proba de resistencia de España antes das celebradas en Lasarte. Motos, sidecars e autociclos competiron nesa proba sen pechar o tráfico rodado durante o transcurso da proba. O trazado utilizado foi o mesmo que en 1913, só que sen pasar por Segovia e trasladando a meta de San Ildefonso ata Guadarrama.
Manuel Carrasco i Formiguera
Manuel Carrasco i Formiguera, nado en Barcelona o 3 de abril de 1890 e finado en Burgos o 9 de abril de 1938, foi un político e avogado catalán, líder democristián e nacionalista catalán.
Traxectoria
Estudou na Universidade de Barcelona, onde se doutorou e especializou en dereito mercantil. Interesado na docencia, posteriormente foi profesor na Escola de Altos Estudos Comerciais, centro dependente da Mancomunidade de Cataluña.
Acción política
Foi militante da Joventut Nacionalista da Lliga Regionalista e no ano 1920 entrou como concelleiro na corporación barcelonesa. Participou na función de Acció Catalana (1922) e nese ano creou L'Estevet, semanario nacionalista onde se publicaron unhas caricaturas críticas coa ditadura de Primo de Rivera que o levaron á prisión.
No ano 1930 participou no Pacto de San Sebastián representando Acció Catalana, e no ano 1931 ao se proclamar a República foi nomeado Conseller de Sanitat i Beneficència do goberno de Cataluña (1931-1932) baixo a presidencia de Francesc Macià. Meses despois foi elixido deputado nas Cortes españolas nas eleccións xerais pola circunscrición de Xirona, cesando en outubro de 1933, alí destacou pola súa defensa da integridade do Estatut de Núria e a liberdade relixiosa. O ano 1932 resultou expulsado de Acció Catalana xunto con outros destacados membros do sector católico e ingresou na Unió Democràtica de Catalunya, creada pouco antes.
Condena a morte
Iniciada a Guerra civil (1936) Carrasco i Formiguera mantívose leal á República sen perder a súa ideoloxía democristiá, feito que lle vale ser perseguido por sectores anarquistas e comunistas do bando republicano, esta situación fórzao a trasladarse a Euskadi, onde colabora co goberno do lehendakari Aguirre.
Coa conquista franquista de Guipúscoa no mes febreiro de 1937, Carrasco i Formiguera decidiu tornar a Cataluña para recoller á súa familia e en marzo atravesou Francia coa súa familia, embarcando en Baiona cara a Bilbao, mais a mariña franquista interceptou o seu navío, o Galdames, e foi encarcerado. Trasladado a Burgos foi condenado a morte nun xuízo sumarísimo realizado o 8 de agosto de 1937.
A execución da sentenza non se produciu ata o 9 de abril de 1938 tras xestións do Vaticano para impedila. Segundo diversos autores, a execución ordenouna persoalmente Franco, en reacción á protesta de diversos gobernos estranxeiros, entre os cales se inclúe o Vaticano contra os bombardeos pola aviación franquista de obxectivos civís.
A súa viúva, Pilar Azemar i Puig de la Bellacasa, tamén militante da UDC, mantivo vivo o facho dos ideais do seu marido e promoveu desde 1976 a rehabilitación da súa figura. O 25 de setembro de 2005 o Congreso dos Deputados a proposta de CIU anulou o Consello de Guerra que o condenara a morte.
Men Rodriguiz Tenoiro
Men Rodriguiz Tenoiro (tamén Men Rodriguiz Tenoiro ou Tenoyrio) foi un nobre e trobador do século XIII e comezos do século XIV, activo nas cortes de Afonso X e Sancho IV.
Traxectoria
Aínda que naceu en Castela, a súa familia provén de Pontevedra. Carolina Michaëlis propón que a súa liñaxe procede de Afonso IX. Recibiu de Afonso X posesións en Xerez da Fronteira ao redor de 1266, posteriormente tivo presenza e ocupou algúns cargos na cidade de Sevilla, onde seguiu residindo e contribuíndo a súa defensa en tempos de Sancho IV. Trala morte de Sancho IV, tomou parte polo infante Pedro, chegando a ser nomeado adiantado e posteriormente xuíz de apelación. Despois de 1315 non é mencionado en ningún documento.
Seu irmán Ruy Pérez Tenorio asasinou ao tamén trobador Pai Gómez Chariño.
Obra
Consérvanse sete obras e outras seis son de dubidosa autoría. Das sete obras: cinco son cantigas de amigo, outra de escarnio e maldicir, ademais dunha tenzón con Juião Bolseiro. As seis atribuídas son cinco cantigas de amor e unha de escarnio.
José Froilán González
Traxectoria
Froilán debutou na F1 no Gran Premio de Mónaco en 1950 conducindo un Maserati coa escudería Achille Varzi. En 1951 mudouno por un Talbot-Lago, participando nun par de carreiras antes de pasar ao equipo da Ferrari. Nesa tempada conseguiu 27 puntos, clasificándose terceiro da xeral cunha vitoria no GP de Gran Bretaña. En 1952 volveu ao Maserati finalizando en 1953 sexto con 13.5 puntos. En 1954 volve de novo aos mandos dun Ferrari, esa foi a súa mellor tempada quedando segundo con 26.64 puntos. En 1955 seguiu na Ferrari pero só tivo dous puntos en toda a tempada. Na tempada 1956 deixou a Ferrari para volver ao Maserati pasándose ao final da tempada a un Vanwall, sen acadar punto ningún. En 1957 volveu á Ferrari, mais non puido repetir éxitos pasados. Retirouse en 1960.
Eduardo Lence-Santar
Traxectoria
dereita|miniatura|Placa na súa casa natal.
Pasou os seus primeiros anos en Portomarín e Sarria, e volveu a Mondoñedo en 1901. Arquiveiro municipal do concello de Mondoñedo, foi nomeado cronista da cidade en 1917, sendo o primeiro en exercer este cargo. Foi un dos fundadores da Irmandade da Fala mindoniense en 1917 e un dos asinantes do manifesto da I Asemblea Nacionalista convocada polas Irmandades da Fala. Dirixiu Mondoñedo e colaborou en periódicos de Galicia e da Habana e Bos Aires como La Voz de Mondoñedo, Vallibria, El Eco de Vivero, El Compostelano, El Eco de Santiago, El Ideal Gallego, El Regional e El Eco de Galicia.
Susana Ladra
Susana Ladra González, nada en Santiago de Compostela en 1984, é unha enxeñeira informática profesora e investigadora na Universidade da Coruña. En 2020 foi galardoada co IV Premio Ada Byron Joven da Universidad de Deusto.
Traxectoria
Susana é experta en algoritmos para mellorar as buscas de información en Internet. As súas liñas de investigación desenvólvense na contorna da compresión de datos, a análise de algoritmos e estruturas de datos para bioinformática, bases de datos, minería de datos e recuperación de información. Lidera o proyecto BIRDS financiado pola acción Marie Sklodowska-Curie do programa europeo Horizonte 2020.
Roy Lichtenstein
Roy Lichtenstein, nado en Nova York o 27 de outubro de 1923 e finado na mesma cidade o 29 de setembro de 1997, foi un pintor, artista gráfico e escultor estadounidense, unha das figuras máis reprentativas do Pop Art, e recoñecido especialmente polas súas interpretacións a grande escala da arte do cómic.
O nome de Roy Lichtenstein está moi cotizado nas poxas. O 15 de maio de 2013 unha das súas obras, Woman with flowered hat, foi adxudicada na casa Christie's de Nova York por máis de 43 millóns de euros.
Traxectoria
Obtivo o doutorando en Belas Artes pola Universidade Estatal de Ohio no ano 1949. Os seus primeiros traballos eran de estilo expresionista abstracto, pero máis aló de 1957 comezou a experimentar con imaxes collidas dos cómics que atopaba nos papeis de envolve as gomas de mascar, libremente interpretadas e mesturadas con imaxes sacadas dos cadros do Vello Oeste doutro artista estadounidense, Frederick Remington. A partir de 1961 dedicouse por completo a producir arte mediante imaxes comerciais de produción masiva.
As súas historietas de cómics, como Good Morning, Darling (1964, Galería Leo Castelli, Nova York), son ampliacións dos personaxes dos debuxos animados, reproducidas á man, coa mesma técnica de puntos e as mesmas cores primarias e rechamantes que se utilizaban para imprimirlos.
As súas últimas obras, entre as que se atopan as reproducións de personaxes moi populares da novela rosa, paisaxes estilizadas e copias de postais de templos clásicos, amosan a súa influencia de Henri Matisse e Pablo Picasso.
Tamén as súas esculturas recrean os efectos dos cómics. Realizou, tamén, obras en cerámica.
No ano 1993 o Museo Guggenheim de Nova York expuxo unha retrospectiva da súa obra que viaxou por moitos outros países.
Pierre Firmin Bédat
Pierre Firmin César Auguste Bédat, nado o 11 de marzo de 1774 en Baiona, onde finou en 1851, foi un militar francés.
Xefe de escuadrón e coronel das tropas de Napoleón, foi nomeado por Napoleón I Baron de Empire o 9 de marzo de 1810. Foi tamén beneficiario en Westfalia e nomeado cabaleiro da Lexión de Honra.
Roy Lichtenstein
Traxectoria
Lichtenstein faleceu de pneumonía en 1997 na Universidade de Nova York Medical Center, onde estivera hospitalizado durante varias semanas.
Pierre Firmin Bédat
Durante a guerra da independencia española estivo en Galicia baixo o mando do xeneral Soult, tendo acampado en Pontedeume co seu escuadrón de cabalería desde o 20 de xaneiro ao 2 de febreiro de 1809.
Pierre Bédat tivo dous fillos: Adèle, nada en 1796, e Pierre Marie Adolphe nado en 1800.
Outros artigos
Historia de Pontedeume
Moeda bizantina
miniatura|[[Nomisma|Sólido de Xustiniano II. No anverso, un busto de Cristo; no reverso, o emperador sostendo un globo coa palabra PAX.]] miniatura|190px|[[Semissis de Anastasio I]] miniatura|170px|[[Tremissis de Xustino I]]
Coñécese como moeda bizantina a moeda utilizada na parte oriental do Imperio Romano logo da caída de Roma en 476, con base en dous tipos principais: o sólido, de ouro, que pasa a ser chamado nomisma (o grego substitúe o latín como lingua da Administración), e diversas pezas de bronce. A moda de prata, ausente no inicio do Imperio Bizantino por mor da dificultade de fixar a súa paridade co ouro, fixo a súa aparición a finais do imperio.
Este sistema monetario, no que o nomisma ou sólido bizantino será substituído polo hyperpyron baixo Aleixo I Comneno, continuou cunha relativa estabilidade ata a caída de Constantinopla, en 1453, coa excepción da derradeira etapa do imperio, cando a desvalorización da moeda de ouro obrigou a substituír a moeda deste metal polas de prata e a crear novos valores de cobre.
Iconografía
As primeiras moedas bizantinas suxeitábanse á tradición iconográfica romana, amosando nos anversos o busto do emperador de perfil e no reverso algunha escena que se conmemoraba. Mais o emperador pasou axiña a representarse de fronte nos anversos, entanto que as escenas pagás dos reversos se substituían por símbolos cristiáns como unha cruz, a Vitoria ou un anxo.
Baixo Xustiniano II (705-711) revertiuse esta práctica, coa aparición do busto de Cristo nos anversos e un retrato do emperador de fronte, de corpo enteiro ou só o busto, nos reversos. A primeira aparición de Cristo sobre unha moeda fora xa en tempos do emperador Marciano (450-457), pero non chegara a se converter en regular.
A práctica comezada baixo Xustiniano II recuperouse ao final do período iconoclasta e, con variacións, permaneceu como norma ata o final do imperio.
O sólido bizantino e o nomisma
dereita|miniatura|[[Sólido (moeda)|Sólido bizantino ou nomisma de Irene e o seu fillo Constantino VI, cuñada entre 793 e 797]] dereita|miniatura|[[Tetarteron|Tetarteron nomisma de Nicéforo II Focas]] dereita|miniatura|[[Nomisma|Histamenon nomisma de Nicéforo II Focas]] miniatura|120px|[[Besante chipriota a nome de Hugo I (1205-1218)]]
Cuñado por primeira vez no obradoiro monetario de Trier cara a 310, o sólido foi unha moeda de ouro creada por Constantino I (306-337) para financiar o seu exército, en substitución do áureo, que fora ata entón a moeda de ouro do Imperio. A finais do século IV equivalía a 1/72 libra, cunha pureza de 24 quilates de ouro e un peso 4,5 gramos. Coa nova denominación de nomisma, permaneceu como base do sistema monetario bizantino durante dez séculos e, mesmo, mantivo a súa vixencia durante un longo tempo de no norte de África e nos países da conca Mediterránea.
Nicéforo II Phocas (963-969) emprendeu numerosas campañas contra os Árabes e, para as financiar, creou unha nova variedade do nomisma,denominda tetarteron nomisma, que se utilizaba nas transaccións comerciais á par que o nomisma tradicional, aínda que 1/12 máis lixeiro. Para distinguir as dúas variedades, pasou a denominarse histamenon nomisma ao nomisma estándar. Algúns investigadores numismáticos teñen apuntado a posibilidade de que esta redución lle conferise ao nomisma un peso semellante ao do dinar fatimida, para facilitar o seu uso no comercio internacional. O tetarteron foi usado ata 1092, cando foi substituído por unha moeda de cobre do mesmo nome que circulou ata mediados do século XIII.
Isocromosoma
miniatura|300px|dereita|Formación dun isocromosoma: pérdese un brazo, e o que queda está duplicado de forma especular, orixinando dous brazos iguais e simétricos. O individuo afectado será trisómico para o brazo longo e monosómico para o brazo curto. En xenética, un isocromosoma é un cromosoma anormal no que se perdeu un brazo e o outro está duplicado de forma especular, dando lugar a unha monosomía parcial debido ao brazo perdido, e á vez a unha trisomía parcial, debido ao brazo duplicado (imaxe).
Moeda bizantina
O sólido bizantino e o nomisma
Se o nomisma "pesado" e o nomisma "lixeiro" tiñan nos seus inicios unha mema aparencia, baixo Basilio II (976-1025) caracterizaron na súa forma as súas diferenzas: mentres que o tetarteron nomisma pasou a ter un tamaño menor, o histamenon nomisma fíxose máis grande e máis groso. Baixo o emperador Constantino VII (1025-1028) ampliáronse as diferenzas: o tetarteron pasou a ter un diámetro de 18 mm e un peso de 3,98 gramos, mentres que o histamenon alcanzou un diámetro de 25 mm e adquiriu unha forma cóncava, denominada "scyphate" (o nomisma orixinal, previo á diferenciación, tiña un diámetro de 20 mm). Esta peculiar forma foi ampliada posteriormente ás moedas bizantinas de electro (aliaxe de ouro e prata) e de billón (aliaxe de prata e cobre). Ata o comezo do século XI, o nomisma (tanto o histamenon coma o tetarteron) mantivo unha pureza case uniforme, cun contido de ouro de entre 23 e 23,5 quilates. A partir do emperador Miguel IV (1034-1041), nado nunha familia de cambistas en Paflagonia (e que exerceu este oficio antes de casar coa emperatriz Zoe), houbo unha desvalorización progresiva da moeda bizantino, debida á diminución do seu contido en ouro. Dunha pureza de 21 quilates (87,5 % de pureza) con Constantino IX (1042-1055), baixou a 18 quilates (75 % de pureza) con Constantino X (1059-1067), a 16 quilates (66,7% de pureza) con Romano IV (1068-1071), a 14 quilates (58 % de pureza) con Miguel VII (1071-1078), a 8 quilates (pureza do 33 %) baixo Nicéforo III (1078-1081) e preto de 0 quilates durante a primeira parte do reinado de Aleixo I (1081-1118).
Isocromosoma
Orixínanse durante a meiose ou mitose, cando a división do centrómero se produce segundo o plano transversal en vez do vertical. Como consecuencia, un dos brazos do cromosoma orixinal pérdese e os brazos do isocromosoma resultante son xeneticamente idénticos entre si pero en sentido inverso.
Moeda bizantina
O sólido bizantino e o nomisma
O termo besante (do francés antigo: besant) utilizouse en Europa Occidental durante a Idade Media, sobre todo entre os séculos X e XIII, para designar varias moedas de orientais e da área mediterránea, de ouro, derivadas do sólido bizantino e do nomisma, entre elas o hyperpyron.
O hiperpyron
dereita|miniatura|[[Hyperpyron de Manuel I Comneno, cuñado nun disco cóncavo ("scyphate")]] Durante a segunda parte do seu reinado, Aleixo I procedeu a unha reforma radical do sistema monetario. O nomisma desaparece nas súas dúas variedades (histamenon e tetarteron) e substitúese por unha nova moeda de ouro, o hyperpyron, cunha pureza do 90 %, un peso de 4,45 gramos e un diámetro lixeiramente menor co do vello nomisma.
O hyperpyron permaneceu en circulación ata a caída de Constantinopla en 1453. Con todo, desvalorizouse significativamente ata que, no reinado conxunto de Xoán V (1347-1353) e Xoán VI (1347-1353), deixou de ser cuñado.
Isocromosoma
Non se determinou de forma precisa como se forman os isocromosomas, pero describíronse dous mecanismos:
Moeda bizantina
Sistema de prata
dereita|miniatura| [[Siliqua de Xoviano (363-364)]] dereita|miniatura|[[Hexagrama (moeda)|Hexagrama de Constante II e Constantino IV]] dereita|miniatura| Reprodución do primeiro [[miliaresion emitido polo emperador iconoclasta León III, para celebrar a coroación do seu fillo Constantino V. É salientable a ausencia de figura humana, substituída pola cruz.]] dereita|miniatura|[[Aspron|Aspron trachy de Andrónico I Comneno (1183-1185)]] dereita|miniatura|Exemplar de [[basilikon, con Cristo sedente e as imaxes de Andrónico II e Miguel IX sostendo un lábaro entre eles, coa lenda: ΘΕΕ ΒΟΗΘΕΙ AYTOKPATOPEC PWMAIWN ("Deus axuda os emperadores dos romanos").]] miniatura|[[Stavraton de Xoán V Paleólogo]]
Durante un longo tempo, a prata non xogou máis ca un papel subalterno no sistema monetario bizantino, debido a que o valor deste metal flutuaba constantemente en relación ao do ouro.
A siliqua
A siliqua (lat. siliqua) foi unha pequena moeda romana de prata cuxa cuñaxe comezou no século IV da nosa era. Creada baixo o reinado de Constantino I para reestruturar un sistema monetario que databa de Augusto, o siliqua, que recibiu o nome de keration (plural keratia) no Imperio Bizantino, tiña un peso de 2,24 gramos de prata, a metado do sólido de ouro.
O hexagrama
O emperador Heraclio (610-641) fixo bater en 615 unha moeda de prata chamada hexagrama (grego: ἑξάγραμμα, hexagramma) para atender as necesidades da súa guerra contra o Imperio Sasánida. Con este fin, utilizou pratos e bandexas de prata confiscados en igrexas. Cun peso de 6,84 gramos, valía  1/12 de sólido de ouro, e chegou as ser utilizado baixo o seu sucesor, Constante II, pero foi gradualmente eliminado da circulación a partir de Constantino IV (668-685).
Isocromosoma
Nos humanos, os isocromosomas están asociados a certas enfermidades. Así, por exemplo, preséntanos algunhas nenas con síndrome de Turner, provocado polo isocromosoma do brazo longo do cromosoma X (o isocromosoma máis común descrito); nos pacientes coa síndrome de Pallister-Killian, provocado polo isocromosoma do brazo curto do cromosoma 12; e nalgúns tumores. O isocromosoma do brazo longo do cromosoma 17 e o isocromosoma do brazo longo do 14 están asociados a certos tipos de tumores sólidos e tumores hematolóxicos malignos. Tamén se describiu o isocromosoma do brazo curto do cromosoma 18.
Tratado de Perth
O Tratado de Perth de 1266 puxo fin á guerra noruegués-escocesa que tivo lugar baixo o reinado de Magnus VI de Noruega, e Alexandre III de Escocia, polo dominio das Illas Hébridas, a Illa de Man e Caithness.
Moeda bizantina
O miliaresion
Baixo León III (717-741) apareceu unha nova moeda de prata chamada miliaresion, chamada así porque nos seus inicios tiña o valor de 1.000 nummi de cobre. Foi emitida para celebrar a coroación do seu fillo Constantino como co-emperador en 720. Estas pezas estaban cuñadas sobre dirhams árabes e valían 1/12 de nomisma.
O aspron
A reforma de Aleixo I, caracterizada pola introdución do hyperpyron, trouxo tamén unha moeda de electro denominada aspron ou aspron trachy, que valía un terzo do hyperpyron e contaba con aproximadamente un 25 % de ouro e un 75 % de prata. Paralelamente, emitiuse o aspron de billón, valorado na corentaeoitoava parte do hyperpyron, cun 7 % de prata, e o tetarteron de cobre e o noummion, con valores de 18 e 36 unidades, respectivamente, en cada aspron.
María Castaña
María Castaña,    Maricastaña  ou María Castiñeira, nada en Cereixa (A Pobra do Brollón), foi unha fidalga galega de finais século XIV, que liderou unha revolta contra o poder eclesiástico. miniatura|page=147|España Sagrada, t. XLI, [[1798. Nas pp. 126-127 aparece o texto sobre María Castaña.]]
Traxectoria
Debía ser filla dos señores do couto de Cereixa. Viviu na cidade de Lugo e era a muller de Martín Cego, quizais descendente de Roi Cego, un dos cincuenta homes bos, os mellores de si, os cales, no nome do Concello, lle fixeron homenaxe e xuramento ó bispo Arias en 1295. No ano 1386, reinando Xoán I de Castela, dirixiu unha revolta contra a opresión do bispo de Lugo, Pedro López de Aguiar (1349-1390), que obrigaba os lucenses a facer fronte a elevados impostos, e coa axuda dos seus cuñados (ou fillos, segundo outras fontes) matou a Francisco Fernández, mordomo do bispo.
O padre Risco na súa obra "España sagrada", tomo XLI (1798) afirma que o 18 de xuño de 1386 María Castaña, muller de Martín Cego, Gonzalo e Alfonso Cego confesaron que lle fixeran moitas inxurias á Igrexa de Lugo e terlle dado morte ao mordomo do bispo. Sufocada a revolta, María Castaña e os dous cuñados (ou fillos) foron obrigados a doar os seus bens á Igrexa, entre eles as posesións en couto de Cereixa e mil marabedís. miniatura|[[El Heraldo Gallego (1874)|El Heraldo Gallego, n.º 383, 1880.]]
Moeda bizantina
O basilikon
O basilikon foi introducido no sistema monetario cara a 1304 ou 1307 polo emperador Andrónico II Paleólogo (1282-1328), como unha imitación directa do ducado veneciano de prata (ou grosso) principalmente para o pagamento aos mercenarios da Compañía Catalá nas campañas contra os turcos.
O basilikon era de prata de gran pureza (920 milésimas), cuñado nun disco plano e non cóncavo, como no caso doutras moedas bizantinas. O seu peso oficial era de 2,2 gramos e o seu valor era o da doceava parte do hyperpyron, moeda que funcionaba como padrón para as equivalencias de todas as moedas de prata bizantinas, desde o hexagrama ao miliaresion. No entanto, a equivalencia real no mercado era inferior e flutuou en función da variación do prezo da prata (entre 12 e 15 pezas por cada hyperpyron). Coñécese tamén a cuñaxe de moedas de medio basilikon.
María Castaña
Cultura popular
María Castaña é unha figura histórica e lendaria coñecida en toda a Península Ibérica co nome de Maricastaña. Tamén é protagonista de textos literarios. É frecuente aludir a ela para referirse ao pasado remoto.
Moeda bizantina
O stavraton
Durante a derradeira etapa da moeda do Imperio Bizantino, as emisións en ouro volvéronse moi descontinuas e, a partir dunha nova reforma do sistema monetario que tivo lugar en 1367, baixo Xoán V Paleólogo, apareceu unha nova moeda de prata cunha emisión regular, chamada stavraton, en substitución do anterior basilikon, da que se cuñou a unidade, a metade, un oitavo e un dezaseisavo. Esta moeda era no seu momento a de máis valor do sistema, cun valor da metade do hyperpyron, cando este xa non estaba en circulación. O peso inicial do stavraton era de 8,5 gramos, aínda que máis tarde baixou a 7,4 gramos.
O nummus e o follis de 40 nummi
miniatura|esquerda|Moeda de 40 [[nummus (K) de Anastasio I, cuñado entre 512 e 517]] Cara a 294, durante a tetrarquía, apareceu unha nova moeda de bronce: o nummus (plural nummi). Tratábase dunha pequena peza cun diámetro de entre 8 e 10 mm, e cun peso de 0,56 g, dotada dun valor teórico de 1⁄7200 sólidos de ouro, aínda que na realidade oscilou entre 1⁄6000 e 1⁄12000, segundo a época.
Aínda que cumpría unha moeda para as transaccións máis cotiás, o seu escaso valor fixo, no entanto, que o nummus tivese pouco uso. Así as cousas, o emperador Anastasio I, coa reforma, interrompeu a circulación das pezas dun nummus e introduciu múltiplos con denominacións de corenta unidades (tamén coñecido como o follis), de vinte (semifollis) e de dez (decanummium, δεκανούμμιον). O seu valor estaba representado polo numeral grego : M = 40; K = 20; I = 10; E = 5.
No século VII, a peza de 40 nummi ou follis era a única que mantiñ a súa existencia, aínda que o seu volume en circulación se reducira consoiderablemente. Xustiniano II (685-695 e 705-711) intentou restablecer o seu volume equiparándoo co que había en tempos de Xustiniano I, pero de camiño se reduciu novamente. Ata entón, aqueles follis amosaban no anverso o retrato do emperador, mais a partir do século X batéronse pezas anónimas co busto de Cristo coa lenda XRISTUS / BASILEU / BASILE ("Cristo, rei dos reis).
María Castaña
Cultura popular
En 1986 o concello de Lugo propuxo o seu nome para unha rúa da cidade, pero a proposta rexeitouse. Con todo, e en parte polo labor pedagóxico do profesor e investigador Isidoro Rodríguez Pérez, que colaborou na creación da asociación María Castaña, no ano 2000 púxoselle o nome da fidalga a unha das rúas extramuros da cidade. Así mesmo, o concello da Pobra do Brollón adicoulle o nome dunha pequena rúa sen saída.
Isocromosoma
Os individuos portadores de isocromosomas poden ter descendentes con maior número de cromosomas do normal.