cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Holoceno
Breve historia
A agricultura tiña un impacto importante; os seres humanos comezaron a modificar os ecosistemas terrestres e mariños como nunca antes o fixeran. Os excedentes de alimentos e a crecente división do traballo permitiron que xurdisen as castas gobernantes e as sacerdotais. Isto conduciu ás primeiras grandes civilizacións, como a Sumeria en Oriente Medio, entre 4000 e 3000 a. C., a do Antigo Exipto no val do Nilo ou a do val do río Indo.
Contra 3000 a. C., o hinduísmo, unha das relixións máis antigas, que aínda se practica hoxe en día, comezou a tomar forma. Xurdiron máis relixións e varias foron perseguidas ou prohibidas, como a do Antigo Exipto.
A invención da escritura permitiu organizarse mellor a sociedades cada vez máis complexas: o mantemento de rexistros e os seus arquivos serviron como almacén de información incrementando a transmisión da súa cultura, coñecementos e o seu control. Os seres humanos xa non tiñan que utilizar todo o seu tempo en velar pola súa supervivencia, e a educación propiciou a busca do coñecemento e a sabedoría. Xurdiron diversas disciplinas, incluíndo as ciencias, aínda que en forma incipiente. Novas civilizacións apareceron, comerciando pacificamente entre elas ou participando en guerras pola conquista de territorios e recursos. Xurdiron os primeiros imperios no Medio Oriente, Exipto, a India e a China. Posteriormente en Grecia, Roma e Bizancio.
En Europa, tras a escuridade da Idade Media, xurdiu o Renacemento en Italia (século XIV) achegando grandes avances á arte e á ciencia. Houbo importantes cambios relixiosos (Reforma protestante).
A comezos da década dos anos 1500, a civilización europea comezou a experimentar os cambios que conduciron á revolución científica e á industrial: os europeos comezaron a exercer unha dominación política e cultural sobre as sociedades humanas de todo o planeta.
De 1914 a 1918 e de 1939 a 1945 a maioría das nacións do mundo estiveron envoltas nas guerras mundiais. Creada despois da primeira guerra mundial, a Sociedade de Nacións foi un primeiro paso cara a un goberno mundial; despois da segunda guerra mundial foi substituída pola ONU. En 1992, varios países europeos asociáronse para formaren a Unión Europea.
Coa mellora do transporte e as telecomunicacións, a economía e os asuntos políticos das nacións de todo o mundo fixéronse cada vez máis interdependentes. Esta globalización produciu con frecuencia a discordia ou periódicas crises económicas multinacionais, aínda que tamén un maior intento de colaboración internacional.
Maroxo
O topónimo galego   pode referirse a:
Eurocopa de Fútbol de 1984
A Eurocopa da UEFA de 1984 (en francés: UEFA Championnat Européen de Football France 1984) foi a sétima edición do campionato europeo de seleccións de fútbol absolutas organizado pola UEFA. A fase final do torneo foi celebrada en Francia, por segunda ocasión, entre os días 12 e 27 de xuño. O campionato foi gañado por Francia, que bateu na final a selección de España por dous goles a cero.
Amor meu, axúdame
Estreouse en galego o 23 de novembro de 1995 a través da TVG.
Icona Pop (banda)
Icona Pop é un dúo sueco de synthpop con influencias do electro house, punk, e indie pop. Formouse no ano 2010 e está conformado por Aino Jawo e Caroline Hjelt. Tamén adoitan presentarse coma disc jockeys.
Simon Vroemen
Acadou o récord de Europa en Mónaco en 2002, con 8 minutos, 6 segundos e 91 centésimas, acadado en Mónaco. Ese mesmo ano gañou a medalla de prata no Campionato de Europa de Atletismo de Múnic, por detrás do campión, o español Antonio David Jiménez. En 2004, o atleta francés Bouabdellah Tahri igualou o seu mellor rexistro europeo.
Posteriormente, logo do Campionato do Mundo de Atletismo de 2005, Vroemen rexeitou a posibilidade de ocupar o papel de lebre no intento de acadar a mellor marca mundial para Saif Saaeed Shaheen no Memorial Van Damme de Bruxelas, para se centrar na súa carreira individual. Deste xeito, acadou un novo récord europeo cunha marca de 8 minutos, 4 segundos e 95 centésimas.
Lingua protogrega
thumb|400px|Famoso comezo da [[Ilíada de Homero no que se canta a cólera de Aquiles, fillo de Peleo. A datación do texto e a existencia do autor son controvertidas, pero en todo caso son do s. IX ó VI a. de C.]] A prehistoria do grego refírese ao período transcorrido entre os inicios da diferenciación do protoindoeuropeo ata os primeiros testemuños escritos en grego antigo, a última fase da prehistoria do grego coincide, xa que logo, co proceso de helenización de Grecia.
Das estepas de Asia a Grecia
Dentro da cultura occidental a lingua grega ha ter un impacto cultural moi considerábel, chegando a ser a principal fonte de neoloxismos en léxico. Desde o punto de vista histórico e filoxenético o grego clásico e as outras formas de grego son linguas indoeuropeas resultado da evolución a partir do protoindoeuropeo ou, mellor dito, o complexo de linguas indoeuropeas que desde o V milenio a. n. e. foron traídas por pobos seminómades a Europa (probabelmente procedente das chairas que se estenden dos Urais aos montes Tianshan, que pechan o paso ao Xingiang e a Mongolia interior (hoxe dentro da China).
As datas son discutidas, pero en todo caso é claro que cara ao -3500 pobos de fala indoeuropea colonizaron os Balcáns. Polo que usualmente acéptase que a colonización de Grecia polos pobos helénicos debeu empezar cara ao -2000, desde o norte da península grega cara ao sur e a través do estreito do Bósforo. Conxectúrase que outros grupos que viraron ao sur, seguirían unha ruta bordeando o Cáucaso cara a Anatolia, seguindo algunhas logo cara ao Irán e a India. Outras aínda se dirixiron independente cara ao leste, alén do Tianshan, á depresión do Tarim, no actual Xinjiang, onde posteriormente naceu a lingua tocaria.
Os indoeuropeos deixaron como pegadas do seu paso os seus kurgáns ou túmulos sepulcrais que conteñen esqueletos humanos á beira de cabalos, sobre unha capa de ocre. Os seus lugares fortificados (o de Vucedol ao leste de Croacia, de cara a o ano -3000, por exemplo). Desde o cuarto milenio tiñan unha cultura do bronce e carros tirados por cabalos, que eran instrumentos de transporte e de guerra.
Hai que pensar que o dialecto indoeuropeo do que logo xurdiu o grego, entre outras linguas, é dicir, o que tamén é chamado indoeuropeo III, falouse ao norte do Mar Negro e ao sur dos Cárpatos en torno ao ano -3000
Non son os máis antigos indoeuropeos, pois tamén o eran o grupo de pobos que, por esas datas, arrastraba aos futuros pobos tracofrixio e armenio e que tamén penetrou cara ao sur, sen dúbida bordeando o Mar Caspio pola chaira de Gorgan, dando orixe ao indoiranio, testemuñado xa en Babilonia, en Anatolia (Mitanni) e en Palestina e Siria cara á metade do segundo milenio, nin máis nin menos que o grego en Grecia. A expansión cara a Europa desde os Balcáns foi máis recente.
Dentro de todo este conxunto de linguas, o grego e o indoiranio están moi emparentados, pero tamén coinciden en trazos comúns co tocario e as linguas de Europa. Ademais coñecemos en Anatolia varias linguas moito máis arcaicas, que se separaron sen dúbida en data algo anterior: as chamadas «taboíñas capadocias», de Kültepe e outros lugares, as máis antigas de cara ao -2000, testemuñan a existencia destoutras linguas, que logo se chamaron hitita, luvita etc., desde fins do III milenio a. C.. É o indoeuropeo II, previo ao III, do que descenden as linguas indoeuropeas de Europa, o Irán e a India, tamén o tocario.
Dentro deste grupo III, linguas europeas como o eslavo, o xermánico, o latín e o celta pertencen ao que chamamos ΙΕ ΙΙΙΒ: son máis recentes que o grego, traco-frixio, armenio e indoiranio, que veñen do IE IIΙΑ. As súas «linguas comúns» poden datarse, o máis cedo, cara ao ano -1000; o cal non impide que haxa antes indoeuropeos en Europa, procedentes das anteriores vagas. Concretamente, os que deixaron a súa pegada na hidronimia europea estudada por Hans Krahe e outros (tampouco tan antiga, manexa xa a oposición de masc. e fem.); e, quizais os «pelasgos», dos que se propuxo achar pegadas na toponimia prehelénica de Grecia e en préstamos no grego.
La Voz de Breogán
Historia e características
Subtitulado Órgano Oficial de Juventud de Galicia, apareceu o 1 de decembro de 1957. Editado pola Xuventude de Galicia, tiña a Fernando Toucedo como editor e Avelino Abuín de Tembra era o redactor xefe. Entre os seus colaboradores figurou Ramiro Vidal Carrera.
Lingua protogrega
Das estepas de Asia a Grecia
O feito é que a maior parte dos investigadores coinciden en que o pobo grego ingresou en Grecia desde o norte en torno ao ano -2000; pénsase que un dos seus dialectos, o dorio, penetrou máis tarde, en torno ao ano -1200. En realidade é un feito seguro que a invasión foi de norte a sur no Irán, India, Anatolia, Grecia, Italia e Península Ibérica e todo indica que, doutra parte, Europa sufriu invasións de leste a oeste e Asia de oeste a leste (a dos tocarios).
En época histórica continuaron as invasións indoeuropeas desde Asia Central cara ao sur: casitas (en Babilonia, s. -XV), cimerios (Asia Menor, século -VII), kusáns (India, século -I), partos (Irán, s. II); e cara ao oeste (escitas). E que, en Europa, os movementos de pobos indoeuropeos (eslavos, xermanos e celtas) cara ao oeste e o sur chegan a plena época histórica.
Así pois, os indoeuropeos partiron dun lugar intermedio, as chairas da Asia central. Os testemuños lingüísticos, arqueolóxicos e históricos coinciden. É o mesmo que sucedeu noutras invasións de nómades asiáticos, dos hunos aos turcos e os mongois e os demais.
Entre a hipótese que postula as chairas do norte do Mar Negro e a que propón as do leste dos Urais téndese hoxe, pois, a aceptar a última. O norte do Mar Negro, onde hai tantas pegadas dos indoeuropeos antes dos Balcáns, foi simplemente unha etapa intermedia ou un lugar de paso. De alí procedería, concretamente, a horda que, separada xa da parte da mesma que levou cara ao leste e logo cara ao sur o indoiranio, trouxo a Europa a gregos, tracofrixios e armenios.
Diversas teorías
Obras de Marija Gimbutas como as de 1974 e 1989 describen a cultura da «vella Europa», coñecida por xacementos como os de Cucuteni, Starčevo e Vinča, entre outros: unha civilización neolítica, agraria e coñecedora da cerámica, tamén do cobre. Véxase tamén Francisco Villar (1996a, p. 73 ss.) sobre esta cultura e a ocupación indoeuropea.
Para a historia anterior do problema da expansión indoeuropea (hipótese que parten de Xermania, Lituania, Escandinavia, a zona danubiana-centroeuropea, os Balcáns, Ucraína etc.) e para os seus argumentos F. Villar (1996a, p. 28 ss). Alí pode verse como as antigas argumentacións sobre unha orixe nórdica dos indoeuropeos, a partir dos nomes do «salmón», o «bidueiro» etc., están hoxe desbotadas.
En Villar (1996a, p. 56 ss.) pode verse a crítica da hipótese do arqueólogo británico Colin Renfrew (1987, tradución ao español de 1990) segundo a cal a indoeuropeización de Europa é, simplemente, a súa neolitización (sen necesidade de invasión) a partir dun grupo descubridor da agricultura, en Anatolia, no sétimo milenio; véxase unha crítica paralela en Juan José Moralejo (1990, p. 274 ss.) e outra en Javier de Hoz (1992). Ignora, sen máis, todos os datos lingüísticos, e adhírese á moda que rexeita, contra toda a experiencia histórica, as migracións de pobos. O que haxa difusión cultural sen migración non exclúe que haxa tamén migracións, infinitas veces testemuñadas. Contra esta moda (sostida, tamén, entre outros, por Calvert Watkins en A. Giacalone - P. Ramat ). Polo demais, a identificación de agricultura e influxo indoeuropeo é pura arbitrariedade apriorística.
Outra hipótese recente é a repetidamente sostida por Th. V. Gamkrelidze - V. V. Ivanov (ultimamente no seu libro de 1995), segundo a cal a área orixinaria dos indoeuropeos estaría na cultura de Halaf, na alta Mesopotamia, entre os milenios cuarto e quinto a. C.. Os argumentos de préstamos culturais (carro de guerra e cabalo, metalurxia) e léxicos (do semítico e kartvélico, si son certos) non esixen esa localización, poden haberlles chegado ao norte do Cáucaso; tampouco os posibles trazos comúns (léxicos, unha vez máis) de grego e iranio, grego e tocario. Os argumentos propiamente lingüísticos (morfolóxicos) apenas son tidos en conta.
En realidade, o feito de que o IE presente préstamos tanto do caucásico do norte como do uralio, fai practicamente segura a localización dos indoeuropeos, nun momento dado, na zona do río Volga (cf. H. Haarmann 1996 (propón o quinto milenio a. C.).
Polo demais, Th. V. Gamkrelidze e V. V. Ivanov admiten a separación temperá dunha rama anatolia do IE. O que non pode aceptarse das súas ideas é a migración dos gregos (menos os dorios, que haberían ir polo continente) de Anatolia a Grecia (p. 798 ss.), hipótese sostida xa antes por V. Pisani. A realidade do grego común e a súa relación coas linguas indoiranias esixe a existencia dun continuo do Turquestán ao Norte do Mar Negro e máis ao oeste. Por outra banda, existen datos sobre incursións e asentamentos dos gregos micénicos en Asia no segundo milenio (a guerra de Troia entra neste contexto), non de movementos de Asia a Europa. Sobre a expansión micénica pode verse; e sobre a guerra de Troia vista nesta perspectiva, coincide coa tese da existencia dun indogrego, segundo el nado na rexión do Volga inferior e roto despois.
Como fai ver ben Villar, as tres patrias que hoxe se propoñen para os indoeuropeos non están moi distantes: están en torno ao Cáucaso, a un ou outro lado do mesmo. Tanto os argumentos lingüísticos como os arqueolóxicos están a favor da primeira hipótese. En todo caso, que a invasión que trouxo aos gregos a Grecia chegou desde o norte cara ao ano -2000, parece seguro.
A máis recente discrepancia parece ser a de R. Drews (1989), para quen as tumbas do círculo interior de Micenas, de cara ao -1600, corresponderían aos primeiros gregos.
Para outras propostas anteriores dunha datación recente da chegada dos gregos, e a súa refutación, véxase M. Sakellaríou (1980, p. 32 ss.). Aínda que en realidade non hai argumentos lingüísticos absolutamente válidos para elixir entre o -2000 e o -1600 para fechar a chegada dos gregos, a arqueoloxía inclínase pola primeira data (cf. Adrados 1998b).
Aquí pode verse tamén a crítica dunha invasión doria separada, idea como se sabe de John Chadwick (1973, 1985), contra a que tamén se dan argumentos en Adrados (1998b).
Pola contra non parecen totalmente aceptábeis as teses (sen argumentación lingüística algunha) de A. Häusler, que actualiza a vella tese alemá da orixe dos indoeuropeos na chaira da Europa oriental: nega calquera relación desta coa cultura das estepas do norte do Mar Negro. Nunha longa serie de traballos esfórzase por negar movementos de pobos e culturas en Alemaña e Grecia e calquera relación cos indoeuropeos das culturas da cerámica de cordas e das machadas de combate, no leste de Europa, das tumbas e ronseis de Micenas, do carro de guerra e o cabalo en diversos lugares etc.
Todo sería indíxena (evolución in situ) ou procedente de Asia Menor. Pero aínda que o carro de guerra e o cabalo veñan de alí na orixe, isto non empece á hipótese da súa extensión entre os indoeuropeos; e a relación dos kurgáns indoeuropeos con túmulos funerarios como os dos escitas en Ucraína, os de Tracia (Kasanlak etc.), Macedonia (Vergina) e Frixia (Gordión), por non falar do tesouro de Atreo e demais, non é negábel.
O léxico cultural herdado
O grego é considerado unha lingua razoabelmente conservadora en certos aspectos, como o sistema vocálico, idéntico ao reconstruído para o protoindoeuropeo. Por iso o grego é importante para reconstruír as laringais do indoeuropeo ou o sistema de apofonía. En gramática obsérvanse características comúns ao indoiranio e ao armenio, que probabelmente son innovacións e non se remontan ao protoindoeuropeo.
Supostamente as linguas gregas herdaron a maior parte do seu vocabulario cultural de formas léxicas que reflicten adecuadamente o tipo de cultura indoeuropea reconstruída a partir das evidencias lingüísticas. Entre o vocabulario grego que reflicte aspectos culturais supostamente herdados dos protoindoeuropeos están:
Tamén os nomes do deus do ceo (Ζεύς), os animais domésticos (ταῦρος, βοῦς, σῦς, ὄις, κύων etc.), a cebada (ζειαί) e o 'mel' (μέλι) e os dos medios de transporte e guerra (ἵππος ‘cabalo’, κύκλος ‘roda’, ὄχος ‘carro’).
Algunhas palabras indoeuropeas que entraron en grego, por exemplo a do ‘touro’, a do ‘león’ (λέων), a do ‘viño’ (οἶνος), quizais mesmo a do ‘cabalo’ son, probabelmente, «palabras viaxeiras» que ben o IE, ben o grego, tomaron de complexos culturais do Medio Oriente. Atópanse paralelos en linguas non indoeuropeas (sumerio, kartvélico, semítico etc.). Desde o punto de vista do grego son, xa, palabras indoeuropeas.
Luís I de Provenza
Orixes familiares
Naceu o 23 de xullo de 1339, sendo o segundo fillo varón do rei Xoán II de Francia e de Xudit de Bohemia.
Mocidade
esquerda|miniatura| Escudo dos [[Condado de Anjou|duques de Anjou ]] Por petición súa, en xuño de 1374 un exército castelán e francés cercou Baiona, un punto clave de comunicación entre o Reino de Navarra e o Reino de Inglaterra. Os casteláns cercaron por mar e por terra, pero a resistencia da cidade e a falta de colaboración francesa obrigaron a levantar o asedio.
Subida ao trono
Á morte do seu irmán, o rei Carlos V de Francia, en 1380 presidiu o consello de rexencia, sendo rexente do seu sobriño, Carlos VI de Francia, ata 1382. Deixou Francia para converterse en rei de Nápoles á morte da raíña Xoana I de Nápoles, que o adoptara en 1380 como sucesor do seu reino.
Esta sucesión anómala fixo que Luís I só puidese herdar o condado de Provenza, deixando o Reino de Nápoles en mans do segundo primo da raíña Xoana Carlos III de Nápoles. Pero o 30 de agosto de 1383 Luís I tomou o título de rei de Sicilia, sendo rei de Nápoles e de Xerusalén, o que supuxo unha dualidade de reis no reino de Nápoles.
Matrimonio e descendentes
Casou con María Châtillon-Blois, filla de Carlos de Blois e Xoana de Penthièvre, en 1360. Deste matrimonI naceron tres fillos: Sucedeuno o seu segundo fillo Luís II de Anjou, que loitou contra os seus curmáns Anjou-Durazzo polo Reino de Nápoles.
Valouta
dereita|miniatura|200px|Vista xeral. dereita|miniatura|200px|Igrexa parroquial. miniatura|Enrasado coa técnica da paleta.
Valouta (oficialmente Balouta, en castelán) é unha aldea do concello leonés de Candín, na comarca do Bierzo. A Valouta pertence, canda o resto do concello de Candín, ao ámbito lingüístico do galego oriental. O galego de Candín denomínase dialecto ancarés. En 2020 tiña 19 habitantes.
O territorio da Valouta atópase ao noroeste da provincia de León, nos lindes coas de Lugo (Galicia) e Asturias. Esténdese rodeado de suaves elevacións cuxas ladeiras se manteñen verdes durante os meses de verán. A Valouta foi até finais do século XX o máximo expoñente das ancestrais vivendas chamadas pallozas. A arquitectura ten mudado co tempo, mais segue a ser o lugar de León onde máis casas-palloza se conservan.
Pertence ao partido xudicial de Ponferrada e dista 18 km do núcleo de Candín, capital do concello, a onde se accede a través do porto de Ancares (coñecido tamén como porto Vello de Antero ou da Madalena) a máis de 1600 msnm. A Valouta está situada na confluencia de tres regatos (río de Santadores, regueiro de Arneiroso e río do Acevalón) que dan orixe ao río Valouta, pertencente á conca fluvial do río Navia (vertente cantábrica). Xa que logo, A Valouta, ao igual que Suárbol, está orientada cara a Galiza. O seu territorio está limitado polo sur por un contraforte da serra de Ancares chamado serra Bruteira, que o separa da parte do concello correspondente ao Val de Ancares (conca do Sil-vertente atlántica). Polo norte levántase a serra do Mingatón, alén da cal está Asturias. A saída natural do val, río Valouta abaixo, leva ao concello galego de Navia de Suarna. En 1984 solicitouse que fose recoñecido como Ben de Interese Cultural (BIC).
Urbanismo
A arquitectura de Valouta corresponde ao modo de vida peculiar dos seus habitantes e estivo dende os seus comezos adaptada ás necesidades e ocupacións dos mesmos. A economía baséase na agricultura e gandaría, que en xeral responden ao autoconsumo.
O tipo tradicional de vivenda foi a palloza e consérvanse fotografías moi antigas —algunha de 1915 feita polo antropólogo Julio Caro Baroja— en que pode verse como a localidade estaba inzada de pallozas e outros teitos auxiliares. Noutras fotografías máis recentes, de 1975, tamén pode verse que aínda había un número importante destas construcións. Existen ademais casas edificadas en pedra e con tellado de lousa, a maioría aproveitando unha antiga palloza reconvertida. En calquera caso, Valouta presenta unha arquitectura popular sen contaminar.
Palloza
Nesta zona as pallozas son de liñas arredondadas, acomodándose ao desnivel do terreo. Algunhas son bastante grandes, chegando a medir máis de 10 m de longo e os seus muros -duns 2 m de alto- son de pedra calcaria de lousa. A cuberta é a catro augas teitada con palla de centeo coa técnica à paleta e rematan a cumeira ou cume dunha maneira moi orixinal facendo un trenzado cos cugulos de palla que ademais de ser un elemento útil, resulta atractivo. Este trenzado é dobre nas cabeceiras dos testeiros que é onde o vento azouta máis e hai máis perigo de deterioración. Por enriba é costume colocar unhas laxas planas de lousa para maior suxeición. Nun dos costados alongados ábrense os vans que son dúas portas de acceso á vivenda e de entrada á corte. O armazón é de madeira, ennegrecida polo fume ao longo dos anos.
No interior consérvase mobiliario antigo e aveños en bastantes casas. Outras foron cambiadas para uso exclusivo de palleira ou corte e os seus habitantes mudáronse a outra casa próxima, tamén de pedra pero con tellado de lousa, aproveitando as comodidades modernas. O mobiliario e aveños conservados consisten en escanos, maseras, garmalleiras ou pregancias (cadeas para guindar o pote), ferramentas para fabricar zocas, mallos, paletas de teitar, candeleiros (artefacto para iluminar) ,e brabanzóns para abater xabaríns.
Soutullo
Cando falamos de Soutullo podémonos referir a:
Valouta
Hórreos
No ano 2013 só quedaba un hórreo ao uso, teitado con palla de centeo. O edificio álzase sobre catro paredes construídas de pedra louseña. Nunha delas ábrese unha porta que dá acceso ao espazo onde se gardan algúns apeiros ou ás veces o carro ou mesmo un tractor. O hórreo aséntase sobre catro patas de madeira chamadas pegollos. Sobre as patas hai unha laxa ou moa que evita a escalada dos roedores. Entre o chan do hórreo e o teito do almacén de pedra hai un pequeno espazo de ventilación chamado camaranchón que ás veces se aproveita para colocar as restras de millo á espera do secado. O teito é de palla de centeo feito coa técnica à paleta, cun acabado infrecuente no cume: trátase dun trenzado de palla ben anoado que proporciona un aspecto artístico. Na súa orixe a cúspide non estaba cuberta co clásico sombrerete de metal que mostra neste ano de 2013.
Outros edificios de interese
O lugar ten unha igrexa dedicada a Santiago, con algunhas imaxes valiosas. Hai unha casa antiga que ostenta un escudo nobiliario. Consérvanse as ruínas dunha antiga trampa para lobos (con cebo vivo) coñecida no lugar como Corralón dos Lobos.
Blue1
Blue1 Ltd (finés: Blue1 Oy) é unha aeroliña finesa propiedade do grupo SAS Group, cun centro de operacións no aeroporto de Copenhaguen. Blue1 voa a uns 20 destinos en Finlandia, Escandinavia e o resto de Europa. No ano 2009 transportou a uns 1,4 millóns de pasaxeiros. A aeroliña foi membro da alianza Star Alliance e ten a súa sede en Vantaa.
IFBA
Coas siglas IFBA podemos referirnos a:
Bert Patenaude
Bert Patenaude, nado o 4 de novembro de 1909 en Fall River (Massachusetts) e finado o 4 de novembro de 1974 foi un futbolista estadounidense que xogaba na demarcación de dianteiro centro.
Traxectoria
Comezou a xogar profesionalmente no J & P Coats, pasando despois polo Fall River e o Yankees antes de rematar a súa carreira no NY Giants.
Tamén xogou coa Selección de fútbol do seu país, disputando o Mundial de Fútbol Uruguai 1930, no que aínda que non está claro é considerado o primeiro xogador en marcar un hat-trik na Copa do Mundo, adiantando por días ao arxentino Guillermo Stábile e ao galego José Pedro Cea.
Marrás
O topónimo galego Marrás pode referirse a:
Goniomma hispanicum
Goniomma hispanicum é unha especie de insecto himenóptero, máis especificamente de formiga, pertencente á familia Formicidae.
Amplamente distribuída a través do norte de África e o sur de Europa, incluída Galicia.
Marvin Minsky
Marvin Lee Minsky, nado en Nova York o 9 de agosto de 1927 e finado en Boston o 24 de xaneiro de 2016, foi un científico estadounidense considerado un dos pais das ciencias da computación e cofundador do laboratorio de intelixencia artificial do Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts ou MIT.
Marrondo
O topónimo galego Marrondo pode referirse a:
Instituto Federal da Bahia
miniatura|IFBA
O Instituto Federal de Bahia (en portugués: Instituto Federal da Bahía) é un dos centros brasileiros de excelencia no ensino e na investigación e está entre as mellores institucións de Baía.
A universidade está situada principalmente na cidade de Salvador. É unha das grandes responsables da formación da elite intelectual brasileira.
Fulmarus glacialoides
Fulmarus glacialoides é unha especie de ave mariña procelárida do hemisferio sur do xénero Fulmarus, o cal comparte co fulmar do hemisferio norte Fulmarus glacialis.
É principalmente de cor gris clara por riba e branca por debaixo cunha distintiva mancha branca na á. Reprodúcese nas costas da Antártida e nas illas que a rodean, movéndose ao norte en inverno. Aniña en colonias en cantís, e pon un só ovo nun saínte ou oco do cantil. Come krill, peixes e luras que captura na superficie da auga.
Descrición
É unha ave bastante grande e voluminosa, cunha lonxitude entre 45 e 50 cm e unha envergadura alar de 110 a 120 cm. O macho ten un peso medio de 795 g e a femia, que é menor, de 740 g. Estes pesos increméntanse ata os 1005 e 932 g ao principio dunha quenda de incubación de ovos. A lonxitude dunha á do macho é de 34 cm, a lonxitude do peteiro é de 44,6 mm, a lonxitude do tarso é de 52,1 mm e a lonxitude da cola de 12,4 cm. A femia ten unha á que mide 33,9 cm, un peteiro de 43 mm, un tarso de 51,5 mm e unha cola de 12,1 cm.
Xeralmente son silenciosos pero poden producir chamadas altas grallando, que emiten no niño ou nas bandadas de alimentación. As aves en cortexo producen chamadas baixas grallando de forma gutural e rumbante.
Taxonomía
A especie foi descrita primeiramente en 1840 polo naturalista escocés Andrew Smith baseándose nun espécime recollido no cabo de Boa Esperanza. Orixinalmente recibiu o nome binomial de Procellaria glacialoides, mais despois foi trasladada ao xénero Fulmarus xunto co seu parente próximo do norte F. glacialis. Os datos moleculares suxiren que as dúas especies diverxeron durante o Plistoceno.
Distribución
Hai colonias desta especie en varias illas que rodean a Antártida, como as illas Sandwich do Sur, Orcadas do Sur, Shetland do Sur, Bouvet e de Pedro I. Tamén se reproduce en varios lugares das costas continentais da Antártida.
No mar, aparece principalmente ao longo do límite das placas de xeo flotantes en verán con temperaturas da auga de −1,5 a 0,5 °C. En inverno, regularmente chega máis ao norte ata uns 40° S de latitude. Aparece aínda máis ao norte nas augas frías como as da corrente de Humboldt, chegando ata o Perú. Poden verse en pequenas cantidades nas costas de Suráfrica, no sur de Australia e Nova Zelandia. Moitas destas aves poden ser arrastrads ás praias despois das tormentas. Hai varios informes non confirmados da súa aparición na costa oeste de América do Norte.
É unha especie común cunha poboación de polo menos 4 millóns de individuos. Aproximadamente un millón de parellas reprodúcense nas illas Sandwich do Sur. A especie non se considera en risco de extinción e está clasificada como en status "pouco preocupante" por Birdlife International.
Comportamento
esquerda|miniatura|En voo.
Reprodución
miniatura|Ovo de Fulmarus glacialoides
As colonias reprodutoras poden contar con centos de aves e están situadas en cantís en áreas libres de xeo ás que as aves chegan en outubro. A exhibición de cortexo consiste en que a parella se sitúa unha a carón da outra mentres emiten vocalizacións, moven as cabezas e peteiran e acicálanse unhas a outras. O niño é unha depresión escarvada pouco fonda forrada con pequenas pedras. Constrúeno nun lugar abrigado do vento sobre un saínte ou pendente de derrubios ou nun oco. Poñen un só ovo branco a finais de novembro ou principio de decembro, que mide 76×51 mm e pesa uns 103 g. É incubado durante 45 días e ambos os proxenitores fan quendas que duran de 3 a 9 días. O penuxe das crías é inicialmente branco agás un ton gris azulado no manto. O segundo conxunto de penuxe é gris na parte superior e flancos, mentres que o resto da parte inferior e fronte permanecen brancas. As crías empluman aos 52 días de vida. O mal tempo pode causar unha alta mortalidade entre os ovos e polos e ademais son depredados por papamerdas e Chionis. O éxito reprodutor aumenta a medida que os pais maduran, mellorando desde só o 48% á idade de 6 a 8 anos ata o 87% á idade de 18 a 20 anos.
Alimentación
Os fulmares austrais reúnense con frecuencia en bandadas, a miúdo con outras especies de aves mariñas como os Daption capense, cando hai unha concentración de alimento como un banco de krill ou arredor dos barcos baleeiros e arrastreiros. O krill e outros crustáceos son o compoñente máis importante da dieta pero a especie tamén se alimenta de pequenos peixes como Pleuragramma antarcticum e luras como Psychroteuthis, Gonatus e Galiteuthis. O alimento recólleno normalmente na superficie da auga, pero ás veces poden tamén megullarse.
Peterhead
Peterhead (Ceann Phàdraig, Peterheid) é unha vila de Aberdeenshire, Escocia. É a localidade máis poboada de Aberdeenshire (administración municipal á que non pertence a cidade de Aberdeen), cunha poboación de 18.537 habitantes segundo o censo de 2011.
Peterhead constitúe o asentamento máis ao leste de Escocia coa excepción das illas do Mar do Norte.
Historia
Peterhead foi fundada por pescadores. En 1593 a construción do primeiro porto, Port Henry, animou o desenvolvemento de Peterhead como porto pesqueiro e estabeleceuno como base para o comercio.
Mosteiro de San Salvador de Lourenzá
En 1974 o conxunto foi declarado Ben de Interese Cultural. Acolle a Casa Consistorial de Lourenzá.
Historia
Osorio Gutiérrez, alcumado o Conde Santo, era membro da nobreza altomedieval e recibiu herdanzas do seu pai, Gutierre Osóriz, e do seu tío, Nuno Osóriz, que tiñan amplas posesións na rexión. O 17 de xuño de 969 firmouse a carta de fundación, e o mosteiro adscribiuse á orde de San Bieito. Cando o conde enviuvou ingresou na comunidade de monxes, e xa con idade avanzada viaxou como peregrino a Terra Santa, de onde trouxo o seu propio sartego. Morreu ao pouco do seu regreso, e foi soterrado neste lugar.
Trala Desamortización de Mendizábal en 1835 o mosteiro foi deshabitado e a biblioteca foi desmantelada. En 1878 o claustro maior sufriu un importante incendio. En 1910 chegou ao cenobio unha comunidade de monxes que creou un priorado dependente do mosteiro de Samos. Os novos hóspedes restauraron as partes abrasadas, retellando e recuperando o xardín do claustro. En 1942 a comunidade disgregouse, e o mosteiro pasou a ser seminario menor da diocese de Mondoñedo. En 1970 o edificio pasou a ser sede do concello.
Arquitectura
O pequeno cenobio orixinal foise transformando co tempo, e xa non quedan vestixios da súa arquitectura románica e gótica logo das reformas do século XVII. Entre 1637 e 1650 o arquitecto Juan de Villanueva construíu o claustro maior, que consta de cinco arcos en cada panda, separados por pilastras dóricas. En 1644 o mestre de obras frei Benito Escobar contratou o mestre canteiro Domingo de Castro para edificar os arcos, pilastras e antepeitos do Miradoiro, que xa non se conserva.
Entre 1648 e 1650 estivo como mestre de obras Francisco López Rosillo. Nesa época construíuse a fachada, en ángulo recto coa igrexa. A parte principal que serve de entrada ten dous corpos flanqueados por columnas que descansan sobre ménsulas moi sobresaíntes. A porta de acceso está limitada por un arco deprimido. O segundo corpo presenta un gran balcón con varandas de ferro. O muro que rodea a porta ten decoración de almofadado. Remata o conxunto un frontón barroco semicircular, cun escudo no centro coas armas do conde Osorio.
Ao longo da á da fachada ábrese unha serie de ventás separadas por pilastras que reforzan o muro, rematadas por pináculos con forma de obelisco. No interior do edificio consérvase a escaleira que daba acceso desde a portería á cámara abaical, biblioteca e outras dependencias.
Ten dous claustros: o principal, barroco e moi austero, e o claustro menor, onde está o pozo do Santo. Había a crenza de que as súas augas eran milagrosas e curativas, e os peregrinos usábana para beber e levala para a viaxe.
Igrexa
miniatura|Fachada da igrexa. O templo actual construíuse a mediados do século XVIII. Iniciouse en 1735 seguindo as trazas do monxe Juan Vázquez de Samos, que despois alterou Fernando de Casas Novoa, deseñando ademais a fachada e dirixindo as obras das naves ata o cruceiro. É de pedra de granito procedente de Burela. Coñécese o proceso de construción grazas ao manuscrito conservado no propio mosteiro, escrito por frei Benito Ponte. O edificio ten planta de cruz latina, tres naves e cúpula sobre o cruceiro. A nave central é ancha e luminosa e nos seus laterais ábrense pequenas capelas para o culto.
Considérase a fachada como un precedente da fachada da catedral de Santiago de Compostela. A portada é de tres corpos e aos lados érguense as dúas torres (a do lateral suroeste está sen rematar). O primeiro corpo ten catro grandes columnas, dúas a cada lado da porta. Nos intercolumnios hai imaxes de San Bieito e Santa Escolástica, e sobre a porta hai unha imaxe da Asunción. No segundo corpo, nun oco limitado por columnas, está a imaxe do Salvador. O terceiro corpo ocúpao unha ventá rectangular con frontón curvo e columnas aos lados. Sobre o terceiro corpo levántase o remate cun nicho onde se garda a imaxe do Conde Santo vestido de peregrino palmeiro, en referencia á súa viaxe a Xerusalén. Enriba hai un frontón curvo, e sobre el a imaxe da Fe.
Ted Turner
Robert Edward Turner III, nado o 19 de novembro de 1938 en Cincinnati, Ohio, Estados Unidos, é un empresario, investidor, terratenente, directivo empresarial e magnate estadounidense dos medios, coñecido entre outras cousas, por ser o fundador da cadea internacional de noticias CNN, entre outras empresas xornalísticas e comerciais. Igualmente é un recoñecido filántropo, sendo o seu máis notorio proxecto, a súa doazón de US$ 1,000 millóns, para as diferentes causas das Nacións Unidas, dando como resultado a creación da «Fundación das Nacións Unidas», na cal serviu como presidente. A súa imaxe social aumentou coa súa participación no mundo do deporte, financiando equipos profesionais de béisbol e baloncesto, así como co seu matrimonio coa coñecida actriz Jane Fonda en 1991.
Mosteiro de San Salvador de Lourenzá
Igrexa
Na sancristía consérvase un relicario do século XVII con dous bustos en madeira policromada que representan cada un un santo, coa reliquia correspondente no seu interior.
Ted Turner
Infancia e mocidade
Naceu na cidade de Cincinnati, Ohio, fillo de Florencia e Robert Edward Turner II. Cando tiña nove anos, a súa familia trasladouse a Savannah, Xeorxia. Asistiu á Escola McCallie, unha escola preparatoria privada para mozos en Chattanooga, Tennessee.
Mosteiro de San Salvador de Lourenzá
Retablo maior
O retablo maior é neoclásico, obra de Ventura Rodríguez. Consta de banco, un só corpo e tres vías separadas por columnas de dúas en dúas, estriadas e que rematan en capiteis corintios. Sobre as columnas descansa un friso moi decorado con grilandas e cabezas de anxos, e sobre el un frontón triangular en cuxo vértice pode verse a figura de Deus Pai rodeado de anxos. No centro do retablo está a imaxe do Salvador, con Pedro e Paulo aos costados. Toda a estrutura foi pintada e dourada por Juan Bernardo del Río en 1789.
Ramón Baltar Domínguez
Ramón Baltar Domínguez, nado en Santiago de Compostela o 10 de abril de 1902 e finado na mesma cidade o 8 de setembro de 1981, foi un médico galego.
Mosteiro de San Salvador de Lourenzá
Capela da Nosa Señora de Valdeflores
Nesta capela está o sartego do conde Osorio. É unha peza de mármore do século XI, entre xaspe branco e cárdeno con vetas azuis. No frontal e os costados ten unha decoración xeométrica sinxela e no centro ten labrado un crismón. Apóiase nunhas robustas columnas cadradas e moi decoradas. Crese que o trouxo o propio Conde da súa peregrinación a Terra Santa e que chegou a Galiza por mar, nunha lenda similar á chegada do corpo de Santiago o Maior.
Ramón Baltar Domínguez
Traxectoria
miniatura|Voda de Ramón Baltar e Emma Tojo, 1928. Fillo de Ángel Baltar Cortés, estudou Medicina en Compostela. Foi profesor axudante de Anatomía, Patoloxía e Cirurxía na Facultade de Medicina da USC. Traballou desde 1928 como cirurxián no Hospital Real de Santiago. Dende a morte do seu pai dirixiu o Sanatorio Baltar (1934-1963) e o Gran Hospital (1940). Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi mobilizado como capitán médico asimilado para traballar como cirurxián nos hospitais da vangarda da fronte no bando franquista. Cómpre sinalar que concederlles o grao de capitán era o que se facía con catedráticos e médicos de alto prestixo. Inicialmente non tivo problemas, pois foi acusado polo Servizo de Información Militar de Burgos de ser "cotizante del Socorro Rojo, izquierdista y propagandista del Frente Popular. Tenido comúnmente por masón". Conseguiu saír sobresido grazas ás testemuñas que presentou. Pero en 1939 foi novamente sancionado coa inhabilitación perpetua para todo tipo de cargos directivos e de confianza.
Plesiomorfía
En bioloxía sistemática e, en particular, en cladística, o termo plesiomorfía refírese ao estado ancestral ou primitivo dun carácter.
Ramón Baltar Domínguez
Traxectoria
Ao rematar a guerra volveu exercer a docencia na Facultade de Medicina. Deu apoio médico a fuxidos, guerrilleiros e represaliados da comarca de Santiago. No seu Sanatorio fixéronselle radiografías ao guerrilleiro Foucellas en marzo de 1945 despois de terse ferido fortuitamente coa súa arma, e ser inicialmente atendido en Ordes e Tordoia. En 1947 foi encarcerado breves días en Vigo xunto co médico Ulpiano Villanueva, acusados de contribuír ao Socorro Rojo Internacional aínda que, en realidade, estaban vinculados á Unión de Intelectuales Libres. Saíron libres axiña. A súa relación co franquismo foi a dun liberal con certa controversia xa que ocupou cargos de dirección a pesar dos problemas que tivo coa ditadura. Gañou a oposición a profesor da Sala de Cirurxía da Beneficencia Provincial e foi nomeado decano do corpo médico desa entidade (1952). Recibiú nos anos sesenta a gran cruz o mérito da Beneficencia. Foi presidente da Sociedade Española de Cirurxía (1965). Publicou libros relacionados coa medicina e a historia e investigou a relación entre Castelao e a medicina, como reflicten o artigo "Castelao médico" e o volume Castelao ante la medicina, la enfermedad y la muerte.
Mosteiro de San Salvador de Lourenzá
Capela da Nosa Señora de Valdeflores
Os peregrinos que acudían ao mosteiro imploraban protección ao conde santo, mesmo despois de morrer. Rezaban unha oración ante o sepulcro ao tempo que introducían os dedos por dous orificios da parte inferior, ata tocar a caixa de madeira onde descansaba o corpo.
Ted Turner
Infancia e mocidade
En marzo de 1963 suicidouse o seu pai, Turner paso a ser presidente e director executivo de Turner Advertising Company cando tiña 24 anos ao seguinte mes deste suceso, converteu á empresa nunha empresa global. Para o momento en que Turner toma a directiva da compañía en 1963, esta valía US$ 1 millón. Entón, decidido a expandir a empresa familiar. A finais de 1960, Turner comezou a comprar estacións de radio do sur.
Ramón Baltar Domínguez
Vida persoal
Casou en 1928 con Emma Tojo Sieyro, con quen tivo doce fillos, entre eles Luís, Rafael, Fernando, Alberto e Asunción Baltar Tojo, esta última casou con Xerardo Fernández Albor.
Plesiomorfía
O concepto oponse ao de apomorfía, que é o estado derivado de dito carácter.
Ted Turner
Carreira comercial
En 1969, vendeu as súas estacións de radio para comprar unha canle de televisión en Atlanta, denominado como WJRJ, Canle 17, para logo cambiar o distintivo a WTCG. Nese momento, as estacións de UHF fixo ben só estaban nos mercados sen estacións VHF. Inicialmente, a estación correu vellas películas dos anos 1930, 1940 e 1950, xunto cos debuxos animados de teatro e comedias moi vellos e vellos programas de drama.
En 1976, o FCC permitiu a WTCG de Turner utilizar un satélite para transmitir contido aos provedores de televisión por cable locais en todo o país. O 17 de decembro de 1976, a televisora WTCG paso a ser unha "superestación" coa transmisión de deportes populares a baixo prezo e programas de entretemento (como vellas películas, reposicións de comedias de situación e debuxos animados) vía satélite cara ás redes de televisión por cable de todo o país, unha innovación moi rendible que acelerou o desenvolvemento desta forma de transmisión nos Estados Unidos. Como se desenvolveron os sistemas de cable, moitos levan á súa estación a mellorar os seus horarios. Isto aumentou os seus espectadores e a publicidade. Os subscritores finalmente chegaron a ser dous millóns de subscritores e o valor neto de Turner elevouse a $ 100 millóns. Grazas a isto compráronse 5,000 acres (20 km2 de plantación) en Jacksonboro, Carolina do Sur, por $ 2 millóns.
Plesiomorfía
Por exemplo, o quiridio (mans e pés con cinco dedos) é a condición ancestral das extremidades dos primitivos tetrápodos e é, por tanto, unha plesiomorfía.
Ted Turner
Carreira comercial
En 1978, Turner chegou a un acordo cunha estación de radio operada por estudantes en o MIT, para obter os dereitos do sinal da chamada WTBS por $50.000 desbastares. Isto permitiu a Turner reforzar a imaxe de marca da súa "Super-estación" usando o acrónimo TBS; Turner Communications Group foi renombrado como Turner Broadcasting System e WTCG foi renombrado como WTBS.
Plesiomorfía
A partir de dita condición primitiva, xurdiron diversos estados apomórficos, como as extremidades cun só dedo dos cabalos, as aletas dos cetáceos ou a atrofia das patas nas serpentes.
Ted Turner
Carreira comercial
En 1980 creou Cable News Network (CNN), a primeira emisora de televisión cunha programación orientada exclusivamente a emitir noticias durante as vinte e catro horas do día. Coa creación de CNN, Turner revoluciona a industria dos medios de comunicación, ao crear un formato dedicado exclusivamente ás noticias, cun equipamento e infraestrutura, que lles permitiu cubrir centenares de grandes feitos a nivel nacional e internacional como o Accidente do transbordador espacial Challenger ou a Guerra de Golfo Pérsico.
Plesiomorfía
As plesiomorfías non deben utilizarse para definir grupos monofiléticos (clados). O feito de compartiren un ou máis caracteres plesiomórficos non xustifica a creación de taxons.
Ted Turner
Carreira comercial
Despois dun intento errado para adquirir CBS, en 1985, Turner comprou a produtora MGM/UA (Metro Goldwyn Mayer/United Artists) de Kirk Kerkorian en 1986 por $ 1.5 mil millóns, para despois vendela, quedándose unicamente cos seus arquivos cinematográficos.
Plesiomorfía
Así, durante décadas, os animais diblásticos (cnidarios e ctenóforos) agrupáronse no filo celentéreos polo feio de posuír só dúas follas embrionarias, ectoderma e endoderma; pero considérase que esta é a condición ancestral dos primitivos eumetazoos e, non existindo ningún carácter apomórfico que reúna a cnidarios e ctenóforos, é inadecuado formar un taxon con ambos os grupos sobre esa base.
A aparición dunha terceira folla embrionaria (o mesoderma) é unha apomorfía (novidade evolutiva) e, por tanto, si se xustifica agrupar a todos os animais triblásticos (con mesodermo, ademais de ectoderma a endoderma).
Ted Turner
Carreira comercial
A mediados da década de 1980, Turner converteuse nunha forza para a coloración das películas en branco e negro. En 1985, a película Ianqui Dandy converteuse na primeira película en branco e negro redistribuído a cor despois de coloración por computador. A pesar da oposición dos afeccionados ao cine, estrelas e directores, a película gañou máis dun sector do público.
Plesiomorfía
Etimoloxía
O termo plesiomorfía está formado polos elementos do latín científico plesio- e -morfía, tirados das voces do grego antigo πλησίος plēsios, "veciño", e μορφή morphḗ, "forma".
Ted Turner
Carreira comercial
En 1988, introduciuse Turner Network Television (TNT) con O que o vento. TNT, inicialmente mostraba máis vellas películas, programas de televisión e programas orixinais xunto con novas reposicións. TNT utiliza a World Championship Wrestling (WCW) para atraer a un público máis amplo, despois que esta fose comprada por el en 1989. WCW foi a principal competidora durante os anos 90 na promoción de loita libre profesional estadounidense xunto á WWE. En 2001, en ​​virtude de AOL Time Warner, foi vendida á Federación Mundial de Loita Libre.
O 1 de outubro de 1992 lanzaríase unha das cadeas de debuxos animados máis recoñecidos no mundo, Cartoon Network. A biblioteca de MGM, que incluía propiedades de Warner Bros., incluíndo os primeiros Looney Tunes e Merrie Melodies e tamén os debuxos animados de Popeye de Fleischer Studios e Famous Studios e United Artists, se converterían no núcleo da canle nos seus primeiros anos. Un ano antes, as empresas de Turner compraron Hanna-Barbera co seu contido adicional.
En 1994 lanzouse Turner Classic Movies, que transmite as maiores películas de antigüidade de MGM, Warner Bros., e as bibliotecas RKO.
Vida persoal
Turner tese casado e divorciado tres veces: con Judy Nye (1960-1964), Jane Shirley Smith (1965-1988), e a actriz Jane Fonda (1991-2001). Ten cinco fillos.