cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Medio dólar colombino
Comercialización e uso
miniatura|350x350px|Cheque utilizado para o pagamento do primeiro medio dólar colombino comercializado. Ellsworth recortou un artigo que criticaba a nova moeda e envioullo a Barber e a Warner. Barber respondeu enfadado cunha réplica de cinco páxinas e suxeriu que os xornais de Chicago non publicasen "as opinións de persoas que demostran tanta e tan deplorable ignorancia". Warner reaccionou con resignación e argumentou que non vira aínda a nova moeda, aínda que "aposto a que non se parece ao modelo". A principal obxección dos críticos foi que Barber fixera un relevo menos pronunciado que o da insignia de Warner para se asegurar de que as novas moedas tivesen os mesmos estándares das restantes en circulación e que se puidesen empillar axeitadamente. O críticos consideraron isto innecesario, xa que as moedas ían ser máis ben recordos e non tanto moedas circulantes.
Emitíronse algunhas moedas cun brillo e un acabamento especiais, a modo de probas numismáticas, por suxestión de Barber e o superintendente Bosbyshell. Decidiuse que fosen repartidas entre Ellsworth e o presidente da Compañía, Higinbotham. Estas probas numismáticas de 1892 foron as cen primeiras e as números 400, 1.492 e 1.892. O número total de moedas nesa condición excepcional datadas en 1893 non se coñece: na obra A Guide Book of United States Coins, de Richard S. Yeoman, apúntase que se fixeron de tres a cinco probas con esa data. Pola súa banda, a numismática Ira Goldberg, nun artigo de 2011, asegura que foron menos de dez. A primeira destas probas numismáticas con data de 1893 pasou ás mans da Sociedade Histórica de Chicago.
A Casa da Moeda considerou oportuno incluír o medio dólar colombino nos nas series anuais de probas numismáticas que comercializaba para os coleccionistas, pero naqueles tempos estas series vendíanse só uns centavos por riba do seu valor facial. Cómpre ter en conta que o medio dólar colombino se vendía individualmente por un dólar, co que a inclusión nas series anuais suporía unha desvalorización no mercado. Finalmente, as autoridades da ceca decidiron non incluílo nas series de moedas de proba para evitar ese problema.
esquerda|miniatura|Extracto do [[Publicidade|anuncio publicado por funcionarios da Exposición nos xornais dos Estados Unidos.]] Logo do millón de moedas que, aproximadamente, se cuñaron en 1892, co comezo do novo ano as novas moedas foron xa datadas en 1893, ano en que a produción chegou ata arredor de catro millóns de pezas. A cantidade total de medios dólares colombinos foi de 5.002.105, o que excedía a cantidade autorizada. En febreiro de 1893, as vendas caeron notablemente. A Compañía da Exposición depositou 2.000.000 de moedas de medio dólar nos bancos de Chicago para asegurar os préstamos. En marzo, o Congreso incautouse de 1.141.700 destas moedas para cubrir os custos adiantados polo Goberno.
Durante a exposición promocionouse a venda dos medios dólares colombinos de diferentes xeitos. Entre outras cousas, construíuse con estas moedas unha maqueta do edificio do Tesouro de Washington que medía 6,1 m de longo e 1,2 m de alto. As moedas podían ser compradas alí pero entregaríanse cando a exposición terminase. Cando a exposición pechou, en outubro, quedou unha gran cantidade de moedas en poder dos organizadores da exposición, do Tesouro e dos bancos de Chicago. Soamente se venderon 358.645 moedas ao prezo dun dólar.
Logo do pechamento da exposición, xurdiu a cuestión de que facer coas 4.600.000 moedas que non se venderan. Os organizadores non querían que pasasen a ser diñeiro corrente, para preservar o prezo especial pagado polos que as adquiriran. As moedas restantes da Compañía da Exposición foron reenviadas á Casa da Moeda, onde se fundiron: as taxas nese concepto foron perdoadas mediante unha lei do Congreso. As moedas que tiña o Tesouro ofrecéronse en venda ao seu valor nominal a partir de outubro de 1894 e no momento en que os compradores comezaron a escasear foron postas en circulación. Tamén entrou en circulación o millón de moedas que tiñan os bancos de Chicago. Aínda que se fundiron 2.501.700 pezas (todas coa data de 1893), o resto quedou nas mans do público. O comerciante de moedas e historiador da numismática Q. David Bowers indica que cando el empezou, sendo novo, a coleccionar moedas, na década de 1950, as pezas colombinas estaban entre as máis comúns do século XIX que se mantiñan en circulación. Na década de 1930 as moedas que se conservaban novas, sen mostras de circulación, pasaron a venderse polo prezo orixinal dun dólar. Os prezos empezaron a subir cando a moeda de prata foi substituída por outra de metal común na década de 1960. Na edición de 2018 do catálogo de Yeoman, as moedas en estado de conservación "case sen circular", con pouco sinal de uso, estaban valoradas en 25 dólares e as moedas totalmente inalteradas e en condicións excepcionais poderían chegar mesmo aos 700 dólares.
Unha razón da escaseza de vendas e do mal estados de moitos dos exemplares que se conservan é que cando a exposición estaba aberta empezou o que se coñece como Pánico de 1893, unha das peores crises na historia dos EEUU. Os cincuenta centavos que se pagaban de prima na compra da moeda podían supor a diferenza entre a comida dunha familia enteira ou a falta de alimento. Foi frecuente que os que compraran medios dólares colombinos antes da crise decidiran gastar esas moedas en lugar de gardalas como recordo.
O home que era Xoves
O home que era Xoves (título orixinal en inglés The Man Who Was Thursday: A Nightmare) é unha novela de G. K. Chesterton, publicada en 1908. Foi traducida ao galego por Marta Verán Pais e publicada por 2.0 editora en 2010. Está ambientada en Londres e contextualizada no mundo do anarquismo de comezos do século XX.
Trama
Gabriel Syme é un poeta londiniense, recrutado por un destacamento contra-anarquista de Scotland Yard. Logo dunha fonda discusión con Lucian Gregory, un poeta anarquista de Saffron Park, Gregory leva a Syme a unha reunión de anarquistas locais. Alí, o axente Syme válese do seu enxeño para ser elixido representante local no Consello Europeo Central do Anarquismo. Este consello está formado por sete homes, cada un dos cales adopta como alcume o nome dun día da semana, e Syme ocupa o lugar do Xoves. O presidente do consello, Domingo, é un home de gran tamaño que atemoriza e atrae a un tempo ao resto dos membros.
Na reunión acórdase levar a cabo un atentado terrorista en París contra o tsar de Rusia. No seu afán para desbaratalo, Syme descobre que, agás o presidente, os outros membros do Consello son tamén detectives encubertos de Scotland Yard, e que foron enganados por Domingo para loitaren entre eles en vez de combater o anarquismo.
Aethelthryth
Æthelthryth ou Æðoþryð (Exning, Suffolk, c. 636 – Ely, 23 de xuño de 679) é o verdadeiro nome da popular santa anglosaxoa Etheldreda (Audrey e demais variantes), habitualmente coñecida en contextos relixiosos. Foi unha princesa de Anglia Oriental, raíña de Fens e abadesa de Ely no condado inglés de Cambridgeshire.
Vida
Æthelthryth naceu probablemente en Exning, preto de Newmarket en Suffolk. Foi unha das catro fillas do rei Anna de Estanglia (morto c. 653), todas elas fundadoras de abadías.
Æthelthryth casou por primeira vez (c. 652) con Tondberct, príncipe dos Gyrwe meridionais ou "fenmen" (gyr, inglés antigo para "fen", "terreo" en español) (f. 655). Porén, conseguiu convencer ao seu marido para manter o voto de virxindade perpetua que realizara previo ao matrimonio. Á súa morte en 655, Æthelthryth retirouse á illa de Ely, que lle foi outorgada en morgengabe por Tondberct.
Æthelthryth volveu casar en 660, esta vez con Ecgfrith, rei de Northumbria, por razóns políticas. Pouco despois do ascenso de Ecgfrith ao trono no ano 670, Æthelthryth fíxose monxa. Este feito posibelmente fose o causante da disputa de Ecgfrith con Wilfrid, arcebispo de York. Dise que a pesar de que Ecgfrith inicialmente consentiu que Æthelthryth mantivese a súa virxindade, cara ao ano 672 quixo consumar o seu matrimonio e mesmo tentou subornar a Wilfrid para que este usase a súa influencia sobre a raíña a tal propósito. Fracasando no seu intento, o rei tentou que a raíña deixase a súa clausura pola forza. Æthelthryth fuxiu de Ely con dúas monxas leais e conseguiu evadir a súa captura grazas, en parte, á milagrosa subida da marea. Algunhas versións da lenda relatan que interrompeu a súa fuxida en "Stow" e refuxiouse baixo unha milagrosa árbore que creceu do seu bastón plantado na terra. "Stow" chegou a coñecerse como "Stow de Santa Etheldreda" cando se erixiu unha igrexa para conmemorar este feito. (É probábel que se refira a outro "Stow", preto de Threekingham). Ecgfrith casou posteriormente con outra muller, Eormenburg, e expulsou a Wilfrid do seu reino en 678. Segundo a Crónica Anglosaxoa, Æthelthryth fundou o mosteiro en Ely en 673, que quedaría destruído durante a invasión danesa de 870.
Legado
Bede conta como, tras a súa morte, os restos de Æthelthryth foron desenterrados pola súa irmá e sucesora, a abadesa Sexburga de Ely, e enterrada nun cadaleito de mármore branco de Cambrigde. Dita irmá, a sobriña de Æthelthryth e a súa sobriña neta, todas princesas e dúas delas reinas viúvas (de Kent e Mercia), sucedérona como abadesas de Ely. En Ely Place, Holborn, Londres, existe unha Igrexa de Santa Etheldreda, dedicada a ela. Orixinalmente era parte do palacio dos bispos de Ely. Tras a reforma anglicana, o palacio foi empregado polos embaixadores españois, permitindo que continuase o culto católico na igrexa.
A versión popular do nome de Æthelthryth foi Santa Awdrey, orixe da palabra inglesa tawdry ("charramangueira" en galego). Os seus devotos levaban modestos adornos de encaixe na feira anual celebrada no seu nome en Ely. A medida que os anos pasaron, estes adornos empezaron a ser vistos como antigos e de pouca calidade, especialmente no século XVII, cando os puritanos ingleses comezaron a renegar de calquera tipo de roupa de encaixe.
O himno 'Aethelthryth' por Beda.
Amorodos salvaxes
Amorodos salvaxes (en Smultronstället) é un filme sueco escrito e dirixido por Ingmar Bergman que foi estreado en 1957. Está protagonizado por Victor Sjöström, na súa última aparición na gran pantalla, que interpreta un vello que lembra o seu pasado. Ademais tamén aparecen actores habituais nos filmes de Bergman, como Bibi Andersson, Ingrid Thulin e Gunnar Björnstrand. Max von Sydow tamén aparece interpretando un pequeno papel. Bergman escribiu o guión mentres estaba hospitalizado. O filme explora temas filosóficos como a introspección e a existencia humana, e está considerado unha das mellores obras de Bergman.
Sinopse
O profesor de medicina Isak Borg diríxese coa súa nora Marianne de Estocolmo a Lund para recibir o grao de honra da universidade de Lund polos seus 50 anos de carreira. No camiño, rememora os principais momentos da súa vida, temendo a morte que se aproxima. Coñece diversas persoas na estrada, como Sara e os seus compañeiros de viaxe, Viktor e Anders, que se dirixen a Italia, ou unha parella que fai lembrar a Borg a súa propia vida e matrimonio e cos que case teñen un accidente de tráfico.
Rhodri Molwynog
dereita|miniatura|220x220px|Un mapa de Gwynedd mostrando o seu cantrefs. Rhodri Molwynog ("Rhodri o calvo e gris"; morto c. 754), tamén coñecido como Rhodri ap Idwal ("Rhodri fillo de Idwal") foi rei de Gwynedd no século VIII. Está listado como Rei dos Britanos polos Anais de Gales.
Esta era na historia de Gwynedd é moi escura e, dado a carencia da información fiable dispoñible, varias historias serias sobre o Gales medieval non mencionan a Rhodri en absoluto, mentres outras menciónao só de paso, citando a entrada non datada dos Anais de Gales que rexistra a súa morte. A reconstrución de Phillimore sitúa esta entrada no ano 754. Os anais non mencionan a morte dun rei anterior nun marco de tempo razoable, así que a data da súa coroación non é coñecida, nin o nome do seu predecesor.
Rhodri tamén aparece en xenealoxías como as do Jesus College MS 20 (onde está descrito como o fillo de Idwal Iwrch fillo de Cadwaladr Fendigiad ) e as Harleian genealogies (onde está descrito como o fillo de Tutgual fillo de Cadwaladr). Porén, queda pouco claro até que punto as xenealoxías recollían a liñaxe das dinastías de Cunedda, independentemente de se os seus membros gobernaban ou recollían os gobernantes sen ter en conta se pertencían ou non a póla principal da dinastía.
Os Anais de Gales mencionan unha guerra en Cornualla ó redor do ano 722 sen dar os nomes dos individuos implicados. O Brut y Saeson di que en 721 houbo unha guerra extensa entre Rhodri Molwynawg e os saxóns en Cornualla". O Brut Aberpergwm tamén rexistra este acontecemento pero, mentres foi aceptado por unha época polos editores do Myvyrian Archaiology, Thomas Stephens demostrou que se trataría dunha máis das moitas falsificacións de Iolo Morganwg.
O Rotri mencionado nos Anais ás veces foi erroneamente identificado como gobernante de Alt Clut (moderno Dumbarton Rock), o reino britano posteriormente coñecido como Strathclyde.
Josefa María Barrera Izaguirre
Josefa María Barrera Izaguirre, nada como María del Carmen en Ferrol en 1881 e finada mártir o 18 de novembro de 1936, foi unha relixiosa católica galega, beata da Igrexa católica.
Traxectoria
Naceu en Ferrol en 1881. O 15 de outubro de 1918 entrou no primeiro mosteiro da Visitación en Madrid, das salesas, tomando o nome relixioso de Josefa María. Cando a comunidade marchou a Oronoz-Mugairi (Navarra), ela permaneceu en Madrid xunto a outras seis irmás da súa orde.
O 18 de xullo de 1936 deixaron o mosteiro e agocháronse nun piso na cidade. Logo de sufrir varios rexistros, foron denunciadas por relixiosas, e o 18 de novembro foron detidas e posteriormente fusiladas.
Culto
Foi beatificada por Xoán Paulo II na basílica de San Pedro o 10 de maio de 1998, xunto a outras nove relixiosas (dúas irmás corazonistas, seis salesas, e unha carmelita descalza).
Dionisio Pereira
Dionisio Pereira González, nado na Coruña o 26 de maio de 1953, é un economista e historiador galego.
Carballeira (homónimos)
Unha carballeira é un lugar poboado por carballos. Como topónimo pode referirse a:
Dionisio Pereira
Traxectoria
Licenciado en Ciencias Económicas pola Universidade de Santiago de Compostela. Xunto con A. Martínez, Manuel González Probados e X. Castro formou o Colectivo de Historia Xerminal. En 1994 foi elixido primeiro presidente da Federación Galega pola Cultura Marítima e Fluvial, nacida o ano anterior en Ribeira. Entre 2006 e 2013 participou no proxecto Nomes e Voces das universidades galegas.
No ano 2007 viuse envolto nun proceso xudicial a raíz dunha denuncia de familiares de Manuel Gutiérrez Torres, alcalde do Concello de Cerdedo desde 1950 e xefe local da Falanxe nos días despois do golpe militar que iniciou a guerra civil. Esixíaselle a Dionisio Pereira que se retractase dunha frase publicada no libro A IIª República e a Represión franquista no Concello de Cerdedo (2006):
Malia que utilizou a palabra "presunto", e que tiña diversas fontes que corroboraban o dito, e malia que recibiu múltiples manifestacións de apoio, a familia do falanxista decidiu seguir adiante coa denuncia, que finalmente se viu desestimada polo Tribunal, sentando un importante precedente e deixando claro que o historiador contaba con fontes sólidas que apoiaban o seu estudo. Malia que a familia do alcalde presentou un recurso ante a Audiencia Provincial de Pontevedra, este foi desestimado en abril de 2009.
Obra en galego
miniatura|dereita|Dionisio Pereira na XXVII [[Semana Galega da Filosofía.]]
División administrativa
miniatura|O territorio de cada estado divídese en distintos niveis de demarcacións administrativas.
Os termos división administrativa, política administrativa, demarcación administrativa, subdivisión administrativa, entidade subestatal, entidade subnacional e outros similares aplícanse de maneira xenérica para designar as entidades políticas que funcionan como demarcacións ou divisións do territorio de cada estado, realizadas con carácter formal para o seu organización territorial, e as institucións que as administran. Créanse e funcionan a distintos niveis, desde o superior ou rexional ata o inferior ou local, pasando por niveis intermedios (provincial, comarcal, etcétera). As divisións de carácter político-administrativo poden coincidir ou non coas que se realizan para outros fins (militares, eclesiásticos, xudiciais) ou coas que se realizan en estudos xeográficos (geocoras).
A Unión Europea considera tres niveis de divisións administrativas, inferiores aos estados membros e superiores aos concellos, denominadas NUTS (Nomenclatura das unidades territoriais estatísticas). Tamén existen os conceptos de eurorrexión (transfronteiriza entre estados membros) ou o de rexión ultraperiférica (as xeograficamente afastadas do continente europeo, pero pertencentes a un país membro).
O termo xenérico utilizado para identificar á entidade estatal ou nacional á que tales demarcacións pertencen pode ser moi diverso. Á súa condición de entidade xeográfica ("país") ou política ("estado" ou "nación", conceptos-termos de moi complexa identificación ou diferenciación), engádese a súa forma de estado en canto á relación ou articulación que se establece entre territorio, poboación e poder (Estado unitario, Estado complexo, Estado composto, Estado rexional ou das autonomías, Estado integral, federación, confederación, unión, imperio, mancomunidade e moitas outras).
Anastasio Somoza Debayle
Anastasio Somoza Debayle, nado en León (Nicaragua) o 5 de decembro de 1925 e finado en (Asunción) Paraguai, o 17 de setembro de 1980, foi un político e militar nicaraguano, presidente do seu país entre 1967 e 1972, e entre 1974 e 1979. Como xefe da Garda Nacional, mantivo o poder efectivo durante o período intermedio. Foi o último membro da familia Somoza que exerceu o poder, tras o seu pai e o seu irmán, unha dinastía de ditadores que comezou en 1934.
Esabanda, Santa Cruz de Moeche, Moeche
Esabanda é un lugar da parroquia de Santa Cruz de Moeche no concello Coruñés de Moeche na comarca de Ferrol. Tiña 10 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 5 homes e 5 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 1999 cando tiña 8 habitantes.
Anastasio Somoza Debayle
Traxectoria
Anastasio Somoza Debayle foi o terceiro fillo de Anastasio Somoza García (chamado "Tacho"), que se converteu en Presidente de Nicaragua en 1936, e de Salvadora Debayle de Somoza. Sendo o máis xove dos Somoza foi educado en Florida e Long Island antes de graduarse na Academia Militar de West Point en 1946. Ao ano seguinte, foi nomeado polo seu pai xefe da Garda Nacional, que era o ente represivo e de sostén do réxime somocista. En decembro de 1950 casa por conveniencia coa súa prima Hope Portocarrero Debayle, con quen tivo cinco fillos: Anastasio, Carolina, Roberto, Carla e Julio.
Tras o asasinato do seu pai en 1956, o maior dos Somoza, Luis Somoza Debayle, accedeu á presidencia. En 1967, pouco despois da morte do seu irmán, Anastasio Somoza foi elixido presidente por primeira vez. Tivo que deixar o cargo en 1972 a causa dunha lei que impedía a reelección inmediata.
O 23 de decembro daquel mesmo ano, un terremoto devastou a capital da nación, Managua, deixando máis de dez mil mortos e practicamente destruíndo o centro da cidade. Declarouse a lei marcial, convertendo a Somoza, en tanto que xefe da Garda Nacional, no dirixente de facto do país. Posteriormente descubriuse que a familia Somoza lucrárase coa maior parte da axuda internacional ofrecida tras o terremoto.
A pesar de todo, Somoza foi elixido presidente nas eleccións de 1974, o seu interese en seguir manténdose no poder e a represión á poboación provocou a perda do apoio dos sectores antes aliados, como a oligarquía, Estados Unidos e a Igrexa católica. A finais dos setenta, grupos defensores dos dereitos humanos denunciaban as violacións destes, cometidas polo seu goberno. De setembro do 1978 ata o 17 de xullo de 1979, el e o seu fillo Anastasio Somoza Portocarrero provocaron unha guerra civil, ordenando o asasinato de civís e o bombardeo con artillería e avións das cidades principais de Nicaragua que caeran en mans do levantamento popular dirixido polas forzas sandinistas. Baixo o liderado de pai e fillo, a Garda Nacional asasinou a 50.000 cidadáns nicaraguanos.
Fin do réxime de Somoza
A madrugada do 17 de xullo de 1979 fuxiron a Miami poñendo fin ao réxime somocista. Pouco tempo despois Anastasio Somoza Debayle conseguiu refuxio en Paraguai grazas ao ditador dese país Alfredo Stroessner. Foi asasinado o 17 de setembro do ano seguinte en Asunción por forzas do Exército Revolucionario do Pobo. Divorciárase da súa primeira esposa e vivía coa súa amante de moitos anos: Dinorah Sampson.
Anna van der Breggen
Anna van der Breggen, nada en Zwolle o 18 de abril de 1990, é unha directora deportiva e ex-ciclista profesional dos Países Baixos.
Traxectoria
Gañou a medalla de ouro nos Xogos Olímpicos de Río 2016 na proba de ruta, o campionato do mundo da especialidade no 2018 e por dúas veces o Giro Rosa (2015 e 2017) que é a proba por etapas mais destacada do calendario feminino.
Retirouse no 2021 e pasou a traballar como directora deportiva dentro da estrutura do SD Worx.
Líncora
O topónimo galego Líncora pode referirse a:
Camiñando entre serpes
Camiñando entre serpes é o sétimo álbum de estudio da banda galega de rock Zënzar.
Foi publicado en 2015.
Godofredo II da Bretaña
Godofredo II da Bretaña (en Jafrez; en Galfridus, en anglonormando: Geoffroy) naceu en Londres, o 23 de setembro de 1158, e morreu en París o 19 de agosto de 1186. Era o cuarto fillo home de Henrique II de Inglaterra, duque de Normandía e conde de Anjou, e da súa esposa Leonor de Aquitania. Foi duque da Bretaña en nome da súa prometida Constanza da Bretaña.
Traxectoria
O duque da Bretaña Conan IV subtraeu o poder ó seu titor Eon de Porhoët grazas ó apoio do rei de Inglaterra. Pero esta rivalidade, así como a intervención de Henrique II, provocaron as rebelións sucesivas de moitos das súas vasalos, dirixidos por Eon e os príncipes de León. Proclamado duque en 1156, tivo que abdicar en 1166 cando Henrique II invadiu a Bretaña e, á cabeza dunha armada, arrasou as vilas insurrectas. Para controlar mellor a Bretaña, Henrique II comprometeu dous nenos: o seu fillo Godofredo (13 anos), e a herdeira Constanza (10 anos), filla de Conan IV. Henrique II fíxose nomear rexente do ducado até a maioría de idade de Godofredo.
Morte
O matrimonio de Godofredo e Constanza produciuse en xullo de 1181, pero o poder efectivo de Godofredo foi breve porque faleceu accidentalmente durante un torneo no que participou, en París (Francia) —onde se refuxiou logo de rebelado contra o seu pai, o rei Henrique II—, o 19 de agosto de 1186, ós 27 anos de idade, sendo enterrado na Catedral de Notre Dáme. Porén, tivo tempo de ordenar a redacción, por unha asemblea de xuristas (1185), dun texto xurídico, Assise au Comte Geoffroy, mediante o cal trataba de limitar a división dos grandes feudos, o que lle valeu o favor dos baróns.
Descendencia
Do seu matrimonio naceron 3 fillos:
Legado
O novo rei de Inglaterra, Ricardo Corazón de León, continuou coa política paterna de suxeición da Bretaña e apresou á duquesa en 1197 en Carhaix. Os bretóns reaccionaron e derrotaron á súa armada, motivo polo cal Artur I da Bretaña foi confiado ó rei de Francia, Filipe Augusto, a fin de garantir a súa seguridade.
Carantos, Oca, Coristanco
Carantos é un lugar da parroquia de Oca, no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 51 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 26 homes e 25 mulleres.
Viviparidade
miniatura|200px|[[Tigre (Panthera tigris), exemplo de animal vivíparo.]] A viviparidade (do latín vivus, "vivo", e parire, "parir") é un tipo de reprodución dos animais, na que as crías nacen vivas, e que tamén se aplica á de certos vexetais.
Animais
miniatura|200px|[[Macropus giganteus, un marsupial, vivíparo non placentario.]] Chámase vivíparo a todo aquel animal que retén os ovos dentro do corpo da nai, onde o embrión se desenvolve nunha estrutura especializada dentro do ventre da femia, onde recibirá o alimento e o oxíxeno necesarios para formar os seus órganos e para crecer e madurar até o momento do nacemento, parindo as crías vivas. Este tipo de reprodución é común no reino animal, ocorrendo dalgún modo en case todos os filos.
Porén, algúns zoólogos usan a palabra vivíparo só para a situación que se dá en case todos os mamíferos, en que o embrión, despois da fecundación, se desenvolve nunha estrutura especial, a placenta, que se fixa á parede do útero da nai e serve para o intercambio de alimentos e materiais de refugallo entre a nai e o embrión. Esta forma máis avanzada de viviparismo nos animais chámase viviparismo placentario, que se dá na maior parte dos mamíferos (os chamados por iso placentarios ou placentados (euterios). A excepción son os monotremas, que poñen ovos como as aves, e os marsupiais, que carecen de placenta, polo que as femias paren o feto nun estado moi prematuro, polo que este debe continuar o seu desenvolvemento nunha bolsa exterior chamada marsupio. As femias que paren crías vivas, pero que non teñen placenta, denomínanse daquela ovovivíparas.
Realmente, encóntranse todos os graos intermedios de desenvolvemento de condicións vivíparas a partir das ovíparas. En moitos animais os ovos non pasan ao exterior do corpo da nai inmediatamente despois de seren fecundados (os óvulos) e de recibiren as súas membranas. Neste sentido, son tamén vivíparos algúns réptiles, peixes, anfibios urodelos e moitos invertebrados. Algunhas especies de cascudas reteñen os ovos dentro do corpo durante algún tempo antes de poñelos, e moitos nematodos, particularmente os parasitos, reteñen os ovos até que están case listos para eclosionar; tales ovos denomínanse ovos embrionados. miniatura|200px|[[Periplaneta americana, unha cascuda moi frecuente nas casas.]]
Hai outros casos que se denominan viviparidade facultativa; por exemplo, algunhas cascudas, se as circunstancias son apropiadas, poñen os seus ovos, pero, se non poden facelo, retéñenos dentro do corpo até que eclosionan. Nalgúns insectos o ovo non recibe unha casca, senón que se desenvolve no corpo da nai, a miúdo envolto nunha masa de tecido fixada á parede do aparello reprodutor da nai, a través do cal o embrión absorbe o alimento e o oxíxeno e evacúa os materiais de refugallo; isto aseméllase moito á situación dos mamíferos placentados. Noutros casos, como o da mosca tse-tse, o ovo eclosiona no útero na nai dando lugar a unha larva que se alimenta dunha secreción leitosa producida por glándulas situadas no útero; cando a larva está totalmente desenvolvida, a nai deposítaa nalgún lugar conveniente, onde se converte en pupa e, máis tarde, en adulto. Vemos, por tanto, que existen todos os niveis de viviparidade, usando o termo en sentido amplo.
Vexetais
miniatura|200px|[[Poa alpina, unha das especies de plantas que presenta falsa viviparidade.]]
No caso dos vexetais o termo só pode apilcarse en sentido estrito ás plantas cuxos embrións non quedan nun estado de vida latente dentro da semente, senón que xerminan e proseguen o seu desenvolvemento antes de separarse da planta nai, desprendéndose desta nun estado moi avanzado do desenvolvemento, como se observa en moitas plantas do mangleiral. En realidade, neste caso, non chega a formarse a semente, porque a fase de vida latente do embrión, que a caracteriza, falta por completo; a plántula sóltase da nai xa formada, ou polo menos considerablemente desenvolvida.
Nos casos en que a plántula procede de órganos de multiplicación vexetativa, como xemas adventicias, bulbilos etc., como na chamada poa vivípara (Poa alpina L.), en Polygonum viviparum L. ou en certas agaváceas, trátase realmente dun fenómeno de falsa viviparidade.
Vilazanche, Santa Cruz de Moeche, Moeche
Vilazanche é un lugar da parroquia de Santa Cruz de Moeche no concello Coruñés de Moeche na comarca de Ferrol. Tiña 13 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 5 homes e 8 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 1999 cando tiña 12 habitantes.
Antonio González y González
Antonio González y González, nado en Valencia del Mombuey (Badaxoz) o 15 de xaneiro de 1792 e finado en Madrid o 30 de novembro de 1876, foi un político e avogado español. O rei concedeulle o título de marqués de Valdeterrazo.
Traxectoria
Uniuse aos batallóns de voluntarios das universidades para loitar na Guerra da Independencia. Coa restauración absolutista en España (Fernando VII) e a derogación da Constitución española de 1812, exiliouse a América onde comezou unha relación con Baldomero Espartero que lle axudou a volver a península no ano 1834. Durante a minoría de idade de Isabel II foi elixido senador pola provincia de Huelva en 1837, e ininterrompidamente dende 1834 a 1854, deputado, exercendo como un dos redactores da Constitución de 1837. Ministro de Xustiza en 1840, coa chegada de Espartero ao goberno foi nomeado Presidente do Consello de Ministros por dúas ocasións. Foi embaixador de España en Londres. En 1846 foi designado como senador vitalicio e Presidente desta cámara en 1847. En 1876, pouco antes da súa morte, foi elixido senador pola provincia de Almería.
Equisetáceas
As equisetáceas (Equisetaceae) son unha familia monotípica (cun só xénero vivente, Equisetum) de plantas vasculares que se reproducen por esporas, xeralmente chamadas rabos de cabalo, entre outros nomes.
Equisetum é o único xénero vivente de todas as equisetópsidas, as cales teñen un extenso rexistro fósil entre o Devoniano e o Carbonífero. As equisetáceas son morfoloxicamente moi distintivas, cun talo con estriacións, follas reducidas dispostas en verticilos e follas fértiles transformadas en esporanxióforos unidas en estróbilos terminais. Este xénero consta de 15 especies agrupadas en dous subxéneros e unha especie adicional (Equisetum bogotense Kunth, a única suramericana), que é irmá das outras 14. As especies dentro de cada subxénero hibridan doadamente.
Ademais, hai algunhas especies fósiles que non se poden asignar ao xénero moderno. Equisetites é un taxon artificial no que se xuntan toda clase de rabos de cabalo grandes do Mesozoico; case son seguridade é parafilético.
Caracteres
Os talos (caules) son fotosintéticos, crecen a partir dun rizoma subterráneo mediante un meristema que consta dunha célula apical piramidal que se divide en tres direccións.
As follas (eufilos reducidos) son moi pequenas (menos de 2 cm de longo normalmente) e teñen aspecto escamoso, dispóñense arredor do talo de forma verticilada (máis de dúas follas no mesmo nó) e son connadas (están soldadas entre si pola súa base), formando unha vaíña ou coroa que ás veces está máis ou menos engrosada. As follas só son fotosintéticas ao principio. Só teñen un feixe vascular non ramificado.
As equisetáceas son plantas homospóricas (todas as esporas son iguais). Nas plantas homospóricas en xeral, as esporas posúen a capacidade de producir gametófitos con capacidade de orixinar gametos masculinos e femininos (é dicir, as esporas producen gametoófitos hermafroditas). Porén, existe unha controversia sobre se os gametófitos das equisetáceas son hermafroditas ou non. Algúns gametófitos producen só anteridios (que producen gametos masculinos), outros gametófitos producen só arquegonios (que orixinan gametos femininos). Segundo Judd et al. (2002), polo menos os gametófitos "femininos" vólvense bisexuais máis tarde.
Os gametófitos son verdes e superficiais.
Os anteridios producen unha gran cantidade de espermatozoides multiflaxelados. A morfoloxía dos espermatozoides liga claramente as equisetáceas coas demais monilófitas.
O número de cromosomas é x = 108.
Sistemática
Tanto a morfoloxía coma as análises moleculares de ADN (feitos sobre as secuencias plastídicas rbcL, trnL-F, rps4) indican que os fentos e rabos de cabalo son monofiléticos (Pryer et al. 2001 e 2004, Des Marais et al. 2003, Guillon 2004).
O xénero único desta familia está composto por dous subxéneros, a hibridación é frecuente entre especies do mesmo subxénero mais non entre especies de subxéneros diferentes. As análises moleculares de ADN feitos sobre as 15 especies (baseados nunha análise combinada de dous marcadores no cloroplasto, trnL-F e rbcL), indica unha forte concordancia coa monofilia dos dous subxéneros. Dun só dos resultados resultou unha concepción nova: a especie suramericana, Equisetum bogotense, que non pertence a ningún dos dous subxéneros senón que máis ben é irmá das outras 14 especies.
A análise combinada de morfoloxía e secuencias de ADN (das secuencias cloroplastídicas rbcL, atpB, rps4, e da secuencia nuclear para a subunidade pequena de ADNr) situárono como un clado irmán das marattiáceas e dos fentos leptosporanxiados, formando entre os tres un clado irmán de Ophioglossaceae e Psilotaceae (Pryer et al. 2001 e 2004 Os caracteres morfolóxicos que inclúen Equisetum co resto dos fentos no clado Monilophyta son a morfoloxía dos espermatozoides (Renzaglia et al. 2000 e caracteres das raíces (Kato 1983). O cladograma resultante é o que mostra o seguinte gráfico:
Taxonomía
A clasificación máis actualizada ata o xénero é a de Christenhusz et al. 2011 (baseada en Smith et al. 2006, 2008); que tamén proporciona unha secuencia liñal das licófitas e monilófitas.
Clasificación sensu Smith et al. 2006
Clados e taxons superiores: Plantae (clado), Viridiplantae, Streptophyta, Streptophytina, Embryophyta, Tracheophyta, Euphyllophyta, Monilophyta, Clase Equisetopsida, Orde Equisetales, familia Equisetaceae, xénero Equisetum.
Equisetum provén do latín equus (cabalo) e seta (seda, pelo).
Nome vulgar: rabo de cabalo.
Circunscrición: dous subxéneros, que ás veces son considerados coa categoría de xénero, e unha especie suramericana, Equisetum bogotense, que é irmá de todo o resto:
Outras clasificacións
Nas clasificaciónss máis tradicionais como a de Engler, ao teren as follas reducidas, parecidas a microfilos, o clado foi consoderado como un clado de pteridofitas primitivas, e asignóuselle a súa propia clase, considerado máis recente que os psilotos (que teñen as follas aínda máis reducidas), e máis antigo que os demais fentos.
Con tantos caracteres inequívocos (a morfoloxía do talo, as follas verticiladas, os esporanxióforos) o clado foi rapidamente recoñecido como tal, polo que a circunscrición (é dicir, os subtaxons dos que está composto) non variou. A clasificación sensu Engler é a seguinte:
Ecoloxía
miniatura|300px|Grupo de equisetos en Vilalonga (Sanxenxo) Están amplamente distribuídas. Encóntranse en todo o mundo excepto en Australia, Nova Zelandia e a Antártida. O maior número de especies viven entre os 40º e os 60º de latitude norte.
Son plantas herbáceas, rizomatosas e perennes. Teñen morfoloxía bambusoide (aínda que non están emparentadas cos bambús). Os talos normalmente son de menos de 1 metro de altura, pero poden chegar aos 8 metros en E. giganteum. Talos de 2 a 4 cm de diámetro.
Evolución
Algúns membros do clado das equisetópsidas teñen talos que chegaron ata os 20 metros de altura, pero extinguíronse no Carbonífero tal como as licófitas xigantes dese tempo.
Os primeiros fósiles claramente asignables á liñaxe das equisetáceas (claros antepasados de Equisetum) son do Eoceno (hai uns 54-38 millóns de anos), pero o xénero pode estenderse ata o Permiano, hai máis de 300 millóns de anos.
Usos
A sílice presente nos talos fainos bos para esfregar, e os colonos de Norteamérica usábanos para esfregar os utensilios de cociña, unha práctica que aparentemente deu orixe a un dos nomes vulgares desa planta en inglés, scouring rush ('xunco para esfregar').
O Equisetum giganteum e outras equisetáceas son amplamente utilizadas como plantas medicinais, utilizándose a súa parte aérea como diurético. Na Arxentina Equisetum giganteum é unha planta medicinal oficial, xa que posúe unha monografía na Farmacopea Nacional Argentina VI Edición. É unha planta que crece na maioría dos terreos húmidos, pantanosos e zonas con augas estancadas de Asia, Europa, América do Norte e África. Trátase dunha descendente directa das plantas prehistóricas que crecían de maneira impoñente ata case a altura das árbores máis altas dos nosos días, e mantén a maioría das características daquelas épocas, coa excepción do tamaño.
Richard Parkes Bonington
miniatura|Richard Parkes Bonington. Richard Parkes Bonington, nado en Arnold o 25 de outubro de 1802 e finado en Londres o 23 de setembro de 1828, foi un pintor romántico británico de paisaxes.
Araúxo (uva)
miniatura|Unha copa de viño da variedade araúxo, amosando a típica cor púrpura Araúxo é unha caste de uva de Vitis vinifera (videira) tinta autóctona da Rioxa, de tamaño mediano, forma esférica e tona grosa de cor negra azulada, de maduración temperá e cultivo moi estendido, utilizada especialmente para a elaboración dos viños das denominacións de orixe Rioxa, Ribera del Duero, A Mancha, Navarra e Valdepeñas. É, polo tanto, unha das castes máis coñecidas da Península Ibérica. Orixinaria do norte de España, cos nomes de tempranillo, cencibel e tinto del país, tamén é moi cultivada en Portugal, onde é xeralmente coñecida como aragonez, ou tinta roriz na rexión do Douro. En Cataluña coñécese co nome vulgar de ull de lebre.
É unha caste moi adaptable a diferentes climas e solos, por iso o seu cultivo aumentou e foi difundido a outras rexións como as portuguesas de Dão e Alentexo, onde se adaptou particularmente ben, Ribatexo e Estremadura.
As condicións ideais de cultivo son os climas quentes e secos, para que a produción sexa menor e os bagos máis concentrados. Esta caste orixina viños de elevado contido alcólico, de baixa acidez e indicados para envellecer, sendo moi resistentes á oxidación.
É a maior constituínte dos mellores Riojas e Ribera del Duero (España). Ten un nariz de coiro lene e pode ter gusto de amorodos maduros. O nome castelán tempranillo, vén da palabra castelá temprano, que significa cedo, e a súa maior vantaxe é que madurece logo.
Produción no Vello mundo
miniatura|Cepas da variedade "araúxo", nunha adega da [[D.O. Ribera del Duero, Viña Sastre.]] miniatura|Vides de araúxo no Garraf, rexión do Penedès. O araúxo é a uva española por excelencia e a máis coñecida fóra de España. Considérase orixinaria do norte de España, en concreto de Rioxa, e o su cultivo atópase estendido por practicamente todo o territorio. Segundo a Orde APA/1819/2007, pola que se actualiza o anexo V, clasificación das variedades de vide, do Real Decreto 1472/2000, de 4 de agosto, polo que se regula o potencial de produción vitícola, a araúxo é variedade recomendada nas comunidades autónomas de Murcia (Cencibel), Navarra, País Vasco, A Rioxa, País valenciano (Cencibel, tinto fino), Cataluña (Ull de llebre), Estremadura (cencibel, tinto fino), Madrid (cencibel, tinto fino), Aragón (cencibel), Castela-A Mancha (cencibel) e Castela e León (tinta del país, tinto fino, tinta de toro). Está autorizada en: Andalucía, Baleares, Canarias, Cantabria (Tinto de Toro) e Galiza. A morisca é variedade autorizada en Estremadura.
As dúas rexións principais que cultivan araúxo son A Rioxa, e Ribera del Duero. Araúxo é a principal compoñente dunha mestura típica da Rioxa e constitúe o 90-100% dos viños Ribera del Duero. Cantidades significativas cultívanse igualmente nas rexións do Penedès, Navarra e Valdepeñas. Está presente en practicamente todas as denominacións de orixe, destacando as seguintes: Almansa, Calatayud (4%), Campo de Borja (11%), Cariñena (15%), Cigales, Conca de Barberà, Costers del Segre, Jumilla, La Mancha, Méntrida, Navarra (15%), Penedès, Rioja, Ribera del Duero, Somontano, Valdepeñas (13%) e Viños de Madrid (5%).
Fóra de España, a uva ten un importante papel na produción de viños de dúas rexións de Portugal, Alentexo Central e Douro. No Alentexo Central coñécese como aragonêz e se usa en mesturas de viño de mesa de calidade variábel, mentres que no Douro coñécese coma tinta roriz e se usa principalmente en mesturas para facer viño do Porto.
Produción do Novo Mundo
A variedade cultívase amplamente na Arxentina, Chile, Perú; en 2005 as adegas Vista Alegre lanzaron un tempranillo crianza que goza das preferencias dos enófilos "Tempranillo crianza" e México produce viños finos como Tempranillo Arcilla. Introduciuse no Uruguai en 1994 pola adega Los Cerros de San Juan, onde a primeira colleita comercial tivo lugar en 1999. Ferméntase en bocois de carballo americano. Hai tamén algunhas plantacións na República Dominicana.
O araúxo chegou a California (entre o século XIX e o XX) co nome de valdepeñas e cultivouse en Valle Central. Posto que o clima do val non era o ideal para esta uva, resultoulle difícil prosperar. Non podía alcanzar o seu verdadeiro potencial e cando se usaba era como uva para mestura jug wine Posteriormente, California comezou a usar esta variedade de novo para elaborar bos viños. O bago foi levado a Oregón por Earl Jones de Abacela Vineyards and Winery no Val de Umpqua. Araúxo é a principal variedade de Abacela e tamén se ten producido en Novo México, onde Viñedos Tularosa foi a primeira adega que etiquetou o viño coma Tempranillo en 2001.
Araúxo cultívase tamén en moitas rexións vinícolas australianas, incluíndo Val McLaren, os outeiros de Adelaida e a rexión Geographe de Australia Occidental. Hai actualmente máis de 100 adegas australianas a facer viño con esta variedade.
Valentín Ferraz
Valentín Ferraz y Barrau, nado en Anciles, Huesca o 14 de febreiro de 1792 e finado en El Escorial, Madrid, o 31 de agosto de 1866, foi un militar e político español, que chegou a ocupar importantes cargos na España isabelina, incluído o de Presidente do Consello de Ministros.
Ingresou como cadete no rexemento de cabalería Dragones del Rey aos 15 anos, e grazas á súa participación en importantes campañas militares en España e o Perú ascendeu a tenente xeneral (1816). Foi deputado e senador, entre 1835 e 1840 ocupou o cargo de Ministro da Guerra. Partidario de Espartero, ocupou o cargo de Presidente do Consello de Ministros entre o 12 e o 28 de agosto de 1840. Foi alcalde de Madrid durante o Bienio Progresista, e ao morrer, foi enterrado na sacramental de san Isidro e se lle adicou unha importante rúa.
Engativá
miniatura|250px|Mapa de Engativa no Distrito Capital. Engativá é unha área da cidade de Bogotá, oficialmente denominada localidade, en Colombia.
Engativá foi un antigo concello do departamento de Cundinamarca. As súas orixes remontan á época precolombiana. O seu nome en chibcha significa cacique de Inga. Hoxe forma parte do distrito capital de Bogotá e atópase ao oeste da cidade, ao pé dos ríos Salitre e Bogotá.
En Engativá atópase o aeroporto El Dorado.
Dolores Cacuango
Dolores Cacuango Quilo, nada en Cayambe o 26 de outubro de 1881 e finada en Yanahayco o 23 de abril de 1972, foi unha activista ecuatoriana pioneira no campo da loita polos dereitos dos indíxenas e labregos no seu país, tamén coñecida como Mamá Dulu. Fundou en 1944 a Federación Ecuatoriana de Indios (FEI) coa axuda do Partido Comunista de Ecuador e en 1946 xunto a Luisa Gómez de la Torre a primeira escola bilingüe (quechua-español). É unha das referentes máis coñecidas da esquerda ecuatoriana e unha das referentes do feminismo ecuatoriano a principios do século XX xunto a Tránsito Amaguaña.
Traxectoria
Unha das influencias na vida política de Cacuango foi Juan Albamocho, un indíxena que solía disfrazarse de mendigo e pedir caridade, sentaba ao pé dos despachos dos avogados e escoitaba o que conversaban. Unha tarde, Albamocho regresou á súa comunidade en Cayambe e exclamou berrando "Si houbo lei para os indíxenas". Dende entón, a comunidade indíxena desexaba coñecer os seus dereitos, para poder defenderse dos continuos maltratos dos tenentes políticos e dos curas parroquiais.
A súa primeira acción que a situou no liderado indíxena foi a principios de 1926 cando Dolores tiña xa 44 anos. Foi no contexto dunha rebelión popular en Cayambe dirixida polo indio Jesús Gualavisí e impulsada polo Sindicato de Traballadores Campesiños de Juan Montalvo. Dolores formaba parte dun grupo de mulleres que promoveron folgas en distintas facendas da zona. Destacou pola súa capacidade de condución e os seus discursos pronunciados en quechua e en castelán.​
En 1927 casou con Luis Catucuamba, foron vivir a Yanahuayco, próximo a Cayambe. Traballaron na agricultura e tiveron nove fillos; oito deles morreron a curta idade por doenzas intestinais causadas pola falta de hixiene e salubridade da zona. O único fillo que sobreviviu foi Luis Catucuamba. En 1946 chegou a ser educador de indíxenas na súa vila natal, pois a súa nai quixo que axudase o seu pobo.
Os últimos anos de Cacuango foron penosos. Perdeu forzas, sufriu paraplexía, perdeu peso, estaba cansa e deixou de visitar as comunidades e organizacións. Faleceu en 1971 con 89 anos. No momento do seu pasamento acompañábana o seu esposo, o seu fillo, a súa nora e a súa amiga María Luisa.
Activismo
Dolores Cacuango foi unha activa impulsora da fundación de escolas bilingües en colaboración con Luisa Gómez de la Torre; fundou en 1946 a primeira escola bilingüe (quechua-español).
No ámbito político, en 1944 participou na creación da primeira organización indíxena en Ecuador que se denominou Federación Ecuatoriana de Indígenas (FEI) auspiciada polo Partido Comunista del Ecuador; aquí ocupou a secretaría xeral.
Ademais, liderou a apertura de escolas sindicais en Cayambe e, xunto a Rosa Lema, foi unha das mulleres de orixe indíxena máis recoñecidas no seu país a finais da década de 1940.
A Reforma Agraria foi ditada en outubro de 1973 co obxectivo de facer algunhas reformas no réxime de posesión e usufruto da terra, para deter a ofensiva dos campesiños rebeldes e precautelar a produtividade das facendas. Esta procuraba a integración nacional, transformación das condicións de vida do campesiñado, redistribución do ingreso agrícola e organización dun novo sistema social de empresa de mercado. A reforma agraria marcou o inicio dun proceso de “territorialización” sobre un importante espazo rural situado no Cantón Cayambe, provincia de Pichincha. Dolores Cacuango dentro deste proceso foi unha figura clave que liderou a varios mozos indíxenas na rebelión contra o poder dos facendados e dos seus administradores e mordomos.