cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fay Wray
Infancia e mocidade
A familia de Wray tiña orixes mormoas e era descendente do colono William Pynchon, fundador da cidade de Springfield, Massachusetts. Naceu nun rancho próximo a Cardston, Alberta, no Canadá, cuarta dos seis fillos de Joseph Heber Wray (1861-1930), proveniente de Kingston upon Hull, Yorkshire, e Elvina Marguerite Jones (1870-1938), orixinaria de Salt Lake City, Utah. A súa familia regresou aos Estados Unidos cando Fay contaba con tres anos e trasladouse a Salt Lake City en 1912, e posteriormente a Lark, Utah, en 1914. En 1919, cando os seus pais se separaron, Fay e os seus irmáns volveron coa súa nai a Salt Lake City debido á epidemia de gripe estendida a fianis da primeira guerra mundial que lle custou a vida a unha das irmás de Fay en 1918. Máis tarde trasladáronse a California, onde Fay asistiu á Hollywood High School.
Comezos da carreira
En 1923, Wray apareceu no seu primeiro filme cando debutou con apenas dezaseis anos nunha curtametraxe histórica patrocinada por un xornal local. Ao longo da década de 1920, conseguiu o papel principal no filme mudo The Coast Patrol (1925) así como outros breves traballos para os estudos de Hal Roach, en que permaneceu seis meses (despois de traballar brevemente cos estudos Century).
En 1926, a Western Association of Motion Picture Advertisers, unha organización estadounidense de cinema, seleccionou a Wray como unha das WAMPAS Baby Stars, un grupo de mulleres escollidas por seren as máis prometedoras do panorama cinematográfico do momento. A actriz atopábase nese momento baixo contrato de Universal Studios, na súa maioría como coprotagonista de westerns de baixo orzamento. miniatura|180px|A actriz contra 1930 O ano seguinte asinou un contrato con Paramount Pictures para realizar unha serie de filmes xunto a Gary Cooper e Jack Holt, das que destacou The Texan (1930). En 1928, o director Erich von Stroheim seleccionouna para encabezar o elenco feminino principal do filme The Wedding March, estreado por Paramount tras unha rodaxe extensa e difícil que destacou polo seu alto orzamento e os valores de produción. Aínda que foi un fracaso financeiro, deulle o seu primeiro papel como protagonista. O melodrama foi dirixido e protagonizado por von Stroheim no papel dun príncipe vienés incapaz de escoller entre a muller que amaba (Wray no papel de Mitzi) por unha rapariga rica que podía asegurar o seu futuro. A actriz comentou a The Guardian en 1998: «Nunca tiven outro director tan xenial como Stroheim... O seu talento era unha capacidade infinda polo coidado dos detalles... E aínda que se trataba dun filme mudo, insistiu en que os actores debían dicir liñas precisas». A actriz sempre creu que se continuase a traballar con von Stroheim, a súa carreira tomaría un rumbo e unha calidade distintas. Asombrouse cos seus métodos de traballo e chegou a estar namorada del, mais cando comezou a demostrar os seus sentimentos, as insinuacións de von Stroheim intimidárona. Permaneceu en Paramount ata 1929 para realizar máis dunha ducia de filmes e mesmo continuou a traballar durante a transición do cinema mudo ao sonoro.
Filmes de terror e King Kong
miniatura|esquerda|250px|Fay Wray e [[Joel McCrea en The Most Dangerous Game (1932)]] Despois de abandonar a Paramount, Wray asinou contratos con varias compañías cinematográficas. Foi baixo estes acordos cando foi lanzada como actriz de filmes de terror, como en The Vampire Bat (1933), Doctor X (1932) ou Mystery of the Wax Museum (1933), que lle valeron o alcume de «a Raíña do Berro». Con todo, os seus filmes máis destacados estreáronse cando traballou baixo o selo da RKO Radio Pictures. O seu primeiro filme para esta compañía foi The Most Dangerous Game (1932), unha adaptación da historia breve de Richard Connell coprotagonizada por Joel McCrea. As tomas —na súa maioría pola noite— foron realizadas nos mesmos estudos empregados durante o día para as secuencias da Illa Caveira de King Kong. Wray e Robert Armstrong participaron en ambos os filmes.
The Most Dangerous Game foi seguido polo filme máis lembrado de Wray, King Kong, estreado no Radio City Music Hall e no Roxy Theatre. De acordo con Wray, Jean Harlow era a actriz escollida inicialmente por RKO pero non estivo dispoñible debido a que MGM a puxera baixo contrato exclusivo durante a preprodución do filme. O director Merian C. Cooper ofreceulle a Wray facer o papel de Ann Darrow, a cativa de Kong, cun soldo de 10 000 dólares por dez semanas de traballo. A actriz lembrou como Cooper «chamoume á súa oficina e mostroume bosquexos dunha selva. Despois díxome: "Vas traballar co galán máis alto e escuro de Hollywood". Ben, eu pensei que me falaba de Clark Gable. Porén, despois mostroume o debuxo dun simio xigantesco, do tamaño do edificio do Empire State, e díxome: "Este é o teu galán"». O filme foi un éxito comercial e Wray, que só viu King Kong catro veces, sentiuse orgullosa de que o seu labor salvase RKO da bancarrota. O filme recadou 90 000 dólares durante os catro primeiros días, unha cifra sumamente elevada se se ten en conta que os Estados Unidos estaban a se restablecer da crise de 1929 e as entradas cinematográficas custaban 15 centavos. O filme permaneceu ligado por sempre á carreira de Wray, que ademais foi eloxiada pola crítica pola súa combinación de sensualidade, vulnerabilidade e capacidade para berrar.
Wray lembrou que a parte máis perigosa da rodaxe de King Kong foi cando sentiu que estaba a piques de caer debido á tendencia da man do gorila xigante a afrouxar as súas mans mentres estaba suspendida moi por riba dos estudos de filmación. Nesa escena implorou ao director Merian C. Cooper que a baixase ao chan para descansar uns minutos antes de ser asegurada unha vez máis na man e elevala de novo.
Doutra banda, Wray pasou un día enteiro gravando de forma adicional berros estridentes e lastimosos que un editor inseriu posteriormente na banda sonora e que mesmo foron empregados para outros filmes de terror. Ao preguntarlle como foi capaz de reproducir eses berros, respondeu: «Fíxenme crer a min mesma que a esperanza de rescate máis próxima posible estaba polo menos a unha milla de distancia».
Wray manifestou nunha entrevista de 1993 que chegou a sentir que Kong «foi algo moi especial para moitos, pero tamén para min. Aínda que tiña unha forza tremenda e o poder de destruír, algún tipo de instinto fíxolle apreciar o que vía como tan fermoso». Tamén manifestou que o filme «pode afectar os homes de todas as idades. Recentemente, un neno de 6 anos de idade, díxome: "Estiven esperando a metade da miña vida para coñecela"». Nunha entrevista de 1987, Wray confesou que recibira un guión para interpretar un pequeno papel no remake de 1976 de King Kong, en que Jessica Lange era a protagonista. O columnista Roderick Mann manifestou o mesmo ano que «o King Kong orixinal era tan extraordinario, tan cheo de imaxinación e efectos especiais que nunca será igualado».
Carreira posterior
Wray probou a escribir obras teatrais en 1939 e colaborou con Sinclair Lewis na peza Angela is 21, que foi adaptada para o cinema por Universal como This Is the Life en 1944, mais o seu esforzo apenas tivo un lixeiro éxito. O mesmo ocorreu cando protagonizou en Broadway Nikki e The Brown Danube en 1931 ou cando apareceu en Golden Wings e Mr. Big en 1941. Seguiu a ser protagonista de varios filmes, aínda que na década de 1940 as súas aparicións se fixeron menos frecuentes. Retirouse da interpretación en 1942 despois de contraer matrimonio en segundas nupcias. Con todo, debido a algúns problemas económicos, continuou a súa carreira como actriz durante o seguintes tres décadas, en que traballou no cinema e de forma frecuente na televisión.
miniatura|esquerda|270px|Fay Wray e Paul Hartman en The Pride of the Family (1953) Wray foi escollida para a comedia de situación producida por ABC durante 1953-54, The Pride of the Family, no papel de Catherine Morrison. Paul Hartman interpretou o seu marido, Albie Morrison, mentres que Natalie Wood e Robert Hyatt interpretaron os seus fillos, Ann e Junior Morrison respectivamente. Tamén apareceu en tres episodios do drama xudicial Perry Mason, o primeiro dos cales, The Case Of The Prodigal Parent, saíu ao aire o 7 de xuño de 1958. Un ano despois interpretou a Tula Marsh no episodio The Second Happiest Day da serie antolóxica Playhouse 90 da CBS. No mesmo ano interveu no episodio de Alfred Hitchcock Presents titulado The Morning After.
En 1960 apareceu como Clara no episodio Who Killed Cock Robin? da serie de detectives da ABC, 77 Sunset Trip. En 1963 interpretou a Mrs. Brubaker no episodio You're So Smart, Why Can't You Be Good? de The Eleventh Hour, un drama médico sobre a psiquiatría producido por NBC. Terminou a súa carreira como actriz co telefilme Gideon's Trumpet (1980) con Henry Fonda aínda que continuou a escribir obras de teatro que se produciron en teatros rexionais.
En 1989 publicou unha autobiografía titulada By the Other Hand. Durante os seus últimos anos, Wray continuou a realizar aparicións públicas e mantivo unha vida activa para a súa idade, ata o punto de que con noventa anos conducía o seu automóbil. Foi así como o director James Cameron se achegou para ofrecerlle o papel de Rose Calvert en Titanic (1997), con Kate Winslet na versión nova da personaxe. Porén, Wray, que entón tiña noventa anos, rexeitou o papel alegando que «sería unha experiencia tortuosa». O rol foi outorgado a Gloria Stuart, tres anos máis nova que Wray. Titanic obtivo once premios Óscar e posteriormente Stuart dixo que era unha das poucas actrices que «estaba dispoñible, non era alcohólica, reumática, nin se estaba esboroando». Wray foi convidada especial na 70.ª edición dos premios da Academia, onde o presentador da cerimonia, Billy Crystal, a anunciou como «a beleza que cativou a besta». Foi a única actriz de Hollywood dos anos 1920 que estivo presente esa noite. En xaneiro de 2003, con 95 anos, Wray asistiu ao Festival Internacional de Cine de Palm Beach para alentar o documental de Rick McKay en que participara, Broadway: The Golden Age, polo que foi galardoada cun premio Legend in Film. Durante a súa etapa final tamén visitou o edificio Empire State con frecuencia; en 1991 foi a convidada de honra no 60.º aniversario da construción e tamén en maio de 2004, menos de tres meses antes da súa morte. A actriz escribiu nas súas memorias: «Doutra banda, cada vez que chego a Nova York e vexo o perfil da cidade e a exquisita silueta do Empire State, o meu corazón latexa con maior rapidez. En realidade, gústame esa sensación». A súa última aparición pública tivo lugar en xuño de 2004 durante unha celebración no restaurante Sardi na cidade de Nova York despois da estrea do filme documental en que participara.
Morte
miniatura|190px|Tumba de Fay Wray no Hollywood Forever Cemetery En 2004, o director Peter Jackson ofreceulle realizar un pequeno cameo no remake de King Kong que dirixiu en 2005. Wray reuniuse con Naomi Watts, que ía interpretar o papel de Ann Darrow, e declinou cortesmente a proposta. Con todo, animou a Watts borboriñándolle: «Ann Darrow está en boas mans». Antes de que comezase a rodaxe, Wray faleceu de causas naturais mentres durmía o 8 de agosto de 2004 no seu apartamento da Quinta Avenida de Manhattan aos 96 anos. O seu amigo Rick McKay dixo que se esvaeceu silenciosamente coma se fose durmir». Foi enterrada no Hollywood Forever Cemetery en California.
Dous días despois da súa morte, as luces do Empire State foron apagadas durante quince minutos na súa memoria.
Vida persoal
Wray casou tres veces, cos escritores John Monk Saunders (1897-1940) e Robert Riskin (1897-1955) e o neurocirurxián Sanford Rothenberg (1919-1991). Tivo tres fillos nos seus dous primeiros matrimonios: Susan Saunders (n. 1936), Robert Riskin Jr. (n. 1943, propietario da tenda de guitarras McCabe) e Victoria Riskin (n. 1946, presidenta do Writers Guild of America, West). Tamén mantivo un longo romance con Clifford Odets e foi cortexada por Sinclair Lewis.
O seu primeiro esposo, John M. Saunders, foi guionista dos filmes Wings e The Dawn Patrol. Estiveron casados dende 1928 a 1939 e confesou que «tiña esta cuestión na súa vida de vivir perigosamente e morrer nova». Saunders era mullereiro, alcohólico e drogadicto. Wray divorciouse despois de que lle inxectase drogas mentres durmía. Finalmente Saunders vendeu a súa casa e os seus mobles, gardou os cartos e desapareceu por un tempo coa filla pequena de ambos, Susan, que foi recuperada máis tarde por Wray nun hotel neoiorquino. Durante os once anos que permaneceron casados, cada un gañou medio millón de dólares mais nada quedou deles. Saunders aforcouse en 1940 tras un período de enfermidade.
O seu segundo marido, Robert Riskin, co que estivo casada dende 1942 a 1955, escribiu as comedias de Frank Capra It Happened One Night e Mr. Deeds Goes to Town. En 1950, Riskin padeceu unha seria apoplexía e debeu ser internado nun sanatorio, período en que Wray o acompañou ata a súa morte cinco anos despois.
Durante a súa estadía en California, cando Wray contaba con 14 anos, estivo acompañada durante un breve lapso polo mozo dunha das súas irmás, o fotógrafo William Mortensen (1897-1965), quen lle confesou o seu amor e manifestoulle que tiña sentimentos firmes por ela que non experimentara nunca coa súa irmá. Nunha ocasión, Mortensen tomou fotografías artísticas de Wray na praia e estas chegaron á súa nai, Elvina, que chegou alporizada a California para esixir unha explicación. Un dos irmáns de Wray, Joseph, foi internado nun sanatorio debido a un trastorno mental pero escapouse e suicidouse lanzándose ás vías do tranvía en Stockton, California, o 4 de xuño de 1928. Os seus outros irmáns foron Victor, Richard, Vaida e Willow.
78
Outros
70er
Alicerces do islam
Os alicerces do islam (en árabe, أركان الإسلام arkān al-islām) constitúen os preceutos fundamentais desta relixión, obrigatorios para todos os musulmáns. Son cinco: profesión de fe, oración, esmola, xaxún e peregrinación á Meca.
A profesión de fe
A shahada ou profesión de fe (شهادة [šahāda], ‘testemuño’) é o primeiro e máis importante dos piares do islam. Condensa o esencial da doutrina islámica na breve frase «non hai máis divindade que Deus e Mohammad é o mensaxeiro de Deus» (traducida ás veces erroneamente como «non hai máis deus que Alá e Mahoma é o seu profeta»), lema do islam que aparece en cantidade de motivos decorativos, estandartes e bandeiras (como por exemplo a de Arabia Saudita).
A profesión de fe propiamente dita, é dicir, o proceso ritual mediante o que unha persoa profesa a súa adhesión ao islam é unha frase algo máis longa, pronunciada sempre en árabe, que inclúe a anterior e di:
Mediante esta fórmula o musulmán proclama a unidade e a unicidade divina. A unidade, porque declara que hai unha única divindade e a unicidade pois declara que dita divindade é esencialmente unha, é dicir, que non ten asociadas outras figuras divinas. A unidade divina marca a distancia respecto ao politeísmo, maioritario na Arabia preislámica, mais presente para moitos musulmáns tamén no cristianismo a través do culto aos santos, mentres que o concepto de unicidade ou tawhid, que é central no islam, marca a distancia respecto a crenzas como o da Trindade cristiá.
A crenza sincera na shahada basta para ser considerado musulmán. A súa pronunciación ante testemuñas, tras unha ablución, constitúe todo o ritual necesario para converterse ao islam. Aínda que, de acordo coa doutrina islámica, por si soa non abonda para conducir ao crente ao Paraíso, senón que é necesario o cumprimento das obrigacións dos outros catro alicerces.
A oración
A oración ou salá (صلاة [ṣalāt], ‘pregaria, acto de devoción’) é o segundo alicerce do islam. Cada musulmán debe rezar cinco veces ao día en dirección á Meca.
Antes de rezar, o musulmán debe efectuar as ablucións. A ablución menor, que é a habitual, consiste no lavado de cara, mans, cabeza e pés. A ablución maior, requirida nalgúns casos, consiste no lavado completo do corpo. As mesquitas teñen un lugar, xeralmente un patio, onde realizar este lavado ritual. En caso de non dispoñer de auga, pode practicarse a chamada «ablución seca», refregándose con area limpa.
Non é necesario efectuar o rezo na mesquita, pois o islam considera toda a terra igualmente sagrada. Acódese á mesquita cando se quere realizar a oración colectivamente, sobre todo nas sextas feiras e en determinadas data especiais. Para rezar, os musulmáns descálzanse fóra das mesquitas, e logo sitúanse sobre unha alfombra especial ou un anaco de tea ou outro material que a substitúa.
A oración faise en dirección á Meca, centro espiritual do islam, e dentro desta, cara a Kaaba, templo situado no centro da mesquita maior da cidade. A dirección cara a cal se mira ao rezar chámase en árabe al quibla (قبلة), palabra que derivaría en «alquibla». Nas mesquitas, un nicho indica a dirección da quibla, e fóra desta o crente ten que buscar a dirección aproximada guiándose polos puntos cardinais. Nos primeiros tempos do islam, con Mahoma vivo, orábase mirando cara Xerusalén.
A oración consiste na recitación de determinadas fórmulas e versículos do Corán, acompañada dunha serie de inclinacións.
A esmola
A esmola ou azaque (زَكاة [zakāt]; probidade) é o terceiro alicerce do islam. O Corán refírese a esta en máis de 80 ocasións.
Os musulmáns deben dar cada ano unha esmola ás persoas máis pobres da súa comunidade, empezando por familiares e veciños. A cantidade do azaque establécese idealmente nunha corentava parte dos aforros (é dicir, un 2,5%) sempre e cando estes superen determinada cantidade. A esmola pode facerse en diñeiro e en especie: non só as rendas económicas son computables, senón tamén o gando, as mercancías, os minerais, os froitos e os cereais.
As finalidades da esmola son, segundo a doutrina musulmá, limitar a acumulación de riquezas, purificar a alma da avaricia e a cobiza, axudar aos pobres e necesitados, crear espírito de comunidade e axudar á creación de obras de utilidade pública como escolas ou hospitais.
Os beneficiarios das dádivas son, en primeiro lugar, as persoas incapaces de asegurar a súa subsistencia. Tamén se benefician da mesma os recadadores da propia esmola, polo traballo realizado; as persoas convertidas recentemente ao islam, sobre todo se teñen certa influencia no seu contorno; as persoas endebedadas incapaces de facer fronte ás súas débedas; os musulmáns que están lonxe dos seus fogares e non teñen medios para volver e, cando existía a escravitude, os escravos, pois coa esmola mercaban a súa liberdade.
O xaxún
O xaxún ou sawm (صَوْم [ṣawm]) do mes de ramadán, é o cuarto alicerce do islam e unha das características do islam máis coñecidas. A palabra «ramadán» designa, fóra da lingua árabe, máis o propio xaxún que o mes.
O xaxún recoméndase durante outros momentos do ano, pero durante o ramadán é estritamente obrigatorio para todo o que poida realizalo. Efectúase durante todos os días do mes dende a saída até a posta de sol. Modifica sensiblemente a vida dos musulmáns mentres dura: vívese máis de noite e a xente xúntase para compartir a ruptura do xaxún. Moitos emigrantes musulmáns volven aos seus países de orixe para facelo xaxún canda os seus, en parte, porque consideran que o xaxún é máis duro se se está nun medio non musulmán. Tamén cambia a alimentación e prepáranse alimentos específicos de gran aporte enerxético.
Ten sete condicións:
Están exentos de cumprir co xaxún os enfermos, os viaxeiros e as embarazadas.
A peregrinación á Meca
O hajg ou hayy ( حَجّ ḥaǧǧ) é o quinto piar do islam. O musulmán debe peregrinar polo menos unha vez na vida á cidade da Meca, sempre e cando teña os medios económicos e as condicións de saúde necesarias.
Realízase durante o mes de du-l-higga (ذو الحِجّة ḏū al-ḥiǧǧa: ‘o da peregrinación’, duodécimo do calendario musulmán. Existen peregrinacións menores que poden facerse noutros momentos.
Normalmente os peregrinos aproveitan a peregrinación para facer a continuación unha visita á cidade de Medina, onde están enterrados Mahoma e outros fundadores do islam.
As persoas que realizaron a peregrinación poden usar logo o tratamento honorífico de حَاجّ [ḥāǧǧ] ou حَاجِّي [ḥāǧǧī] (‘peregrino’) anteposto ao nome.
1638
Outros
Historia ano a ano
Asociación Cultural Cultura do País
Asociación Cultural Cultura do País, con base en Lugo, ten por obxecto a promoción da cultura propia de Galiza desde unha perspectiva autocentrada, desde a recuperación das tradicións populares até a posta en valor de feitos históricos, personaxes, celebracións e acontecementos da cultura galega, tendo coma principal bandeira a defensa da lingua galega coma elemento simbólico e crucial na conformación da cultura da Galiza.
Descrición
O nome "Cultura do País" vén dado pola situación actual de procesos globalizadores que impoñen modelos culturais estereotipados e de orixe foránea, e pretende que se creen actividades culturais harmoniosas co contorno social que rodea á asociación, que permitan o mantemento de formas culturais propias da Galiza, que reflictan unha identidade propia.
Entre os obxectivos da asociación están os de recuperar e dar a coñecer textos básicos do pensamento galego, creando un espazo de reflexión non só sobre a identidade galega senón tamén da súa incarnación na definición dun concepto de cidadanía galega.
Actividades
Organización de charlas-coloquio, obradoiros e actos públicos con persoas destacadas da cultura e especialistas de distintos eidos de traballo cultural. Tamén se poñen en marcha ferramentas de comunicación social monolingües en galego instaladas nas novas tecnoloxías para a difusión da cultura galega e das actividades da asociación entre toda a poboación.
Arde Lucus
No ano 2012, a Asociación Cultural Cultura do País adhírese á iniciativa de Trebas Galaicas, consistente na instalación do Castro do Medulio durante a festa do Arde Lucus e participou nas actividades que se celebraron nese espazo para reivindicar o pasado celta e a existencia dunha cultura galaica previa á ocupación romana. A comitiva desta asociación uniuse á de Trebas Galaicas para recrear o asedio do Monte Medulio, resistindo con firmeza a acometida romana.
Festa Dandi
Celebración na que a asociación conmemora o aniversario da Primeira Asemblea Nacionalista, que tivo lugar en Lugo o 18 de novembro de 1918. Entre os actos relacionados con esta actividade adóitase incluír unha ofrenda floral diante do Hotel Méndez Núñez, unha das sedes da Asemblea.
A xornada acostuma a rematar coa actuación dun grupo musical, acto no que os participantes acoden caracterizados simulando a época arredor de 1918, xeralmente faise un concurso no que se premia a aquelas persoas que acudan á festa cos mellores vestidos de estética dandi dos anos 20.
Festival de Noso
Festival de música organizado con motivo das celebracións do San Froilán co fin de promover a cultura musical galega, que se leva a cabo nos xardíns do Museo Provincial de Lugo.
Na primeira edición do festival (2011) actuaron os grupos Cabraret, Labregos do Tempo dos Sputniks e Medomedá. Contando con David Lombao (xornalista) como presentador do evento. Na segunda edición participaron os John Deeres. A cuarta edición do Festival de Noso compuxérona Sonoro Maxín e Familia Caamagno.
Letras Galegas
Con motivo do Día das Letras Galegas, esta asociación organiza actividades dedicadas a poñer en valor a lingua galega.
Noite da lusofonía
O 12 de maio do 2011 tivo lugar a celebración da primeira edición da noite da lusofonía "Noite Angolana", que se organizou conxuntamente entre a Associaçom Galega da Língua (AGAL) e a Asociación Cultural Cultura do País, coa colaboración así mesmo da Escola Oficial de Idiomas (EOI) de Lugo.
Na primeira edición optouse por dedicarllo a Angola, un país africano no que a lingua portuguesa se estende a preto dun 70% da poboación, froito da colonización portuguesa. No acto levouse a cabo un recital de poesía angolana ó que seguiu a actuación da cantante angolana Aline Frazão.
A segunda Noite da Lusofonía celebrada en colaboración co Departamento de Portugués da EOI, elixiuse dedicarlla a Portugal polo que se enmarcou entre dous acontecementos: o 25 de abril, data da Revolución dos Cravos e mais o 40º Aniversario do concerto do Zeca Afonso en Lugo en 1972. O acto que se titulou "Portugal: Abril Sempre" contou coa actuación do lisboeta Gonçalo Guerreiro, quen presentou unha sesión de fado electrónico.
Ruta Ultreia Mocidade e Patrimonio
Esta actividade ten como obxectivo ligar o activismo xuvenil coa defensa e dignificación do patrimonio histórico galego.
Ruta ata Adai "Na procura da fraga sagrada de Lugh"
Ruta ata o complexo arqueolóxico de Adai, onde varios elementos presentan reminiscencias do que podería ser a orixe da cidade de Lugo: lo latín Lucus, que fai referencia a unha fraga sagrada ou a un santuario silvestre, con clara referencia ó deus celta Lugh. Alí atópase unha estrutura desas características - a Pena Fita-, que ben podería ser a que deu nome á cidade. Arredor deste espazo pódense atopar, nun radio inmediato, varias pegadas da cultura galaica previa á ocupación romana: unha cista, o Castrillón, petróglifos, ...
Death to 2020
Death to 2020 é un falso documental británico de 2020 dos creadores de Black Mirror, Charlie Brooker e Annabel Jones. Foi creado como unha produción orixinal de Netflix baixo a compañía Broke and Bones. O filme recolle os testemuños de personaxes ficticios que relatan os eventos ocorridos nos Estado Unidos e no Reino Unido durante o ano 2020, incluíndo a pandemia de COVID-19 e as eleccións presidenciais estadounidenses. Estreouse en Netflix o 27 de decembro de 2020. O falso documental recibiu valoracións polo xeral negativas, con críticas ao seu humor, considerado obvio. Porén, algunhas interpretacións foron eloxiadas.
A Corredoira, Sofán, Carballo
A Corredoira é un lugar da parroquia de Sofán no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Segundo o IGE en 2019 tiña dous habitantes (dous homes).
Topónimo
O topónimo Corredoira fai referencia a un camiño para carros.
397
Outros
Historia ano a ano
María Gallego Abeledo
Traxectoria
O seu pai Manuel Gallego Durán e o seu tío Antonio Gallego Durán foron asasinados polos franquistas en 1936. Xunto cos seus irmáns Josefa, Clementina e Juan Gallego Abeledo, coñecidos como Os Buzos, incorporouse á guerrilla. Comezou colaborando cos fuxidos facendo todo tipo de traballos. Cando a presión se fixo insoportable integrouse coa súa irmá Josefa na IV Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia. Foi a compañeira de Francisco Rey Balbís. Foi comisaria política do destacamento Enrique Líster da IV Agrupación. Pasou tempo agochada coa súa irmá Josefa e outros guerrilleiros no refuxio de Goente (As Pontes de García Rodríguez). Atravesou os Pirineus en 1950 co seu compañeiro Moncho e pasou a Francia. En 1951 regresou a Galicia coa consigna de trasladar a Francisco Martínez Leira a Francia, pero este negouse. En París fixo de enlace entre os comunistas franceses e españois. Morreu en Blanc-Mesil-Argenteuil (Val do Oise) en 1962 a consecuencia dun cancro.
Fanny Elssler
miniatura|Fanny Elssler como Sarah Campbell no ballet 'La Gypsy', en Her Majesty's Theatre en Londres, 1839 Franziska Elßler, nada en Viena o 23 de xuño de 1810 e finada na mesma cidade o 27 de novembro de 1884, foi unha bailarina austríaca do periódo romántico, coñecida como Fanny Elssler.
Traxectoria
miniatura|esquerda|Fanny Elssler como Florinda en La Cachucha do ballet de Coralli/Gide de 1836 Le Diable boiteux. París, 1836 Elssler naceu en Gumpendorf, barrio de Viena. O seu pai Johann Florian Elssler era un empregado de segunda xeración de Nicolao I, príncipe Esterházy. Tanto Johann como o seu irmán Josef foron empregados como copistas para o Kapellmeister do príncipe, Joseph Haydn. Johann chegou a ser valet de Haydn, serviuno de axudante e estivo presente na morte de Haydn.
O seu éxito en Nápoles, no que Fanny contribuíu máis que a súa irmá, levounas a un contrato en Berlín en 1830. Foi o inicio dunha serie de triunfos para a beleza e talento para a danza de Fanny. Tras cativar os corazóns en Berlín e Viena, e inspirar o ancián estadista Friedrich von Gentz cunha paixón remarcable, viaxou a Londres, onde recibiu unha grande amabilidade de Mr. e Mrs. Grote, que practicamente adoptaron á rapaza que naceu tres meses despois da chegada a Inglaterra.
En setembro de 1834, Elssler apareceu co Ballet du Théâtre da Académie Royale de Musique (na actualidade, ballet da Ópera de París), un paso que agardaba con certas dúbidas debido á supremacía de Marie Taglioni nese escenario. Con todo, Elssler e Taglioni eran bailarinas excepcionalmente diferentes, e a dirección da Ópera viu unha oportunidade de provocar controversia contratando a Elssler. Taglioni era coñecida como ballonné, representada pola lixeireza dos seus saltos. Elssler, pola contra, distinguíase pola súa precisión no baile, interpretando saltos pequenos e rápidos. O tipo de baile de Elssler era coñecido como danse tacquetée. Os resultados das súas interpretacións, non obstante, foron outro triunfo para Elssler, e eclipsaron temporalmente a Taglioni. Taglioni, aínda que mellor artista, non podía competir polo momento coa fascinación da acabada de chegar. Foi notoria a súa interpretación da española Cachucha, do ballet de Coralli e Gide Le Diable boiteux (1836), na que Elssler superou todas as súas rivais. As súas interpretacións de Cachucha estaban cheas de lume e sensualidade. O poeta Théophile Gautier chamouna a bailarina "pagá" polas súas actuacións en Cachucha, en contraposición con Taglioni, a bailarina "cristiá". O éxito de Elssler e de Cachucha levou a demanda de máis coreografías de sabor nacional específico. Estas danzas fixéronse moi populares, e Elssler engadiu unha cracovienne polaca e unha tarantella italiana ao seu repertorio. A súa imaxe adoitaba identificarse co satén rosa e o encaixe negro da carnosa e sensual bailarina española, en contraste coas representacións de Taglioni como a recatada sílfide de branco. Elssler non só posuía técnica, senón que a súa interpretación dramática era excepcional. As súas actuacións nos grandes ballets románticos como La Sylphide, Giselle e La Esmeralda, retrataban aspectos máis intensos que nas súas personaxes anteriores. Isto valeulle a Elssler un lugar entre as bailarinas de máis talento do período.
En 1840 viaxou xunto coa súa irmá a Nova York para unha xira preparada por Henry Wikoff, e tras dous anos de éxitos volveron a Europa. Durante a súa estadía en Nova York, foi acompañada por John Van Buren, fillo do presidente dos Estados Unidos, Martin Van Buren. Durante os seguintes cinco anos, Elssler actuou en Alemaña, Austria, Francia, Inglaterra e Rusia. En 1845, foi invitada a actuar xunto coas súas rivais Marie Taglioni, Carlotta Grisi e Fanny Cerrito en Londres en Pas de Quatre, de Jules Perrot, pero declinou a invitación. Ese mesmo ano, tras amasar unha fortuna, retirouse do escenario e estableceuse preto de Hamburgo. Uns anos máis tarde a súa irmá Theresa contraeu matrimonio morganático co príncipe Adalbert de Prusia, e recibiu o título de baronesa von Barnim. Theresa quedou viúva en 1873 e faleceu o 19 de novembro de 1878. Fanny Elssler finou en Viena o 27 de novembro de 1884.
Legado
Elssler foi interpretada por Lilian Harvey no filme alemán Fanny Elssler, de 1937.
79
Acontecementos
miniatura|esquerda|225px|Vista xeral de Pompeia co [[Monte Vesuvio|Vesuvio ao fondo]]
Outros
70er
O Cotomil, Sofán, Carballo
O Cotomil é un lugar da parroquia de Sofán no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Tiña 3 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 2 homes e 1 muller.
Forcalquier
Forcalquier é unha comuna do departamento de Alpes-de-Haute-Provence, da rexión Provence-Alpes-Côte d'Azur, Francia. Tiña 4.650 habitantes en 2004.
Imperio dos Cen Días
O período coñecido como os Cen Días (en francés: Cent-Jours), ou Campaña de Waterloo, comprende desde o 20 de marzo de 1815, data do regreso de Napoleón a París desde o seu exilio na illa de Elba, ata o 28 de xuño de 1815, data da Segunda Restauración de Luís XVIII como rei de Francia. Este período pon fin ás chamadas Guerras Napoleónicas, así como ao Imperio Francés de Napoleón Bonaparte.
Esta expresión foi empregada por primeira vez polo prefecto de París, o Conde de Chabrol, no seu discurso de benvida ao rei, e se emprega tamén para referirse á guerra da Sétima Coalición. Este período coñeceu o último dos conflitos do longo período napoleónico, e tanto o Reino Unido como Rusia, Prusia, Suecia, Austria e algúns estados alemáns declararon no Congreso de Viena ao Emperador francés fora da lei e non o recoñeceron como líder da nación francesa, aliándose na súa contra.
O retorno do Emperador
esquerda|miniatura|200px|«O Gran Piar do Triunfo», un póster satírico sobre o regreso de [[Napoleón desde Elba.]]
Unha vella anécdota serve como exemplo ilustrativo do carisma e a personalidade de Napoleón: O seu exército se enfrontaba ás tropas enviadas polo rei para detelo; os homes de cada bando formaban en liñas e se preparaban para disparar. Antes de iniciarse o ataque, Napoleón camiñou cara ao centro de ambas as dúas forzas, encarando aos homes do rei e abrindo a súa pecheira mentres dicía: «¡Se algún de vós é capaz de disparar ó seu emperador, que o faga agora!» Pouco máis tarde, todos os homes se unían á súa causa. Tamén é coñecida a que refire as pintadas aparecidas en París, que dicían: «Xa teño suficientes homes Luís, non me envíes máis. Asinado Napoleón», que expresaba o sentir na capital desde antes da chegada do Emperador.
Napoleón non se deixou enganar polo entusiasmo que despertaba nas provincias e en París. Sabía que só a ansia de cambio e o desprezo cara o vello rei e os seus cobizosos cortesáns lle conduciran a esta vitoria. Instintivamente sabía que se ía a enfrontar cunha nova Francia que non toleraría o despotismo.
Waterloo
O inicio da batalla de Waterloo, o 18 de xuño de 1815, demorouse durante bastantes horas mentres Napoleón agardaba a que o campo de batalla se secara da choiva da noite anterior. As últimas horas da tarde, o exército francés non conseguira expulsar as forzas aliadas de Wellington do outeiro onde se fortaleceron. Unha vez que os prusianos chegaron, atacando o flanco dereito francés en número cada vez maior, o punto clave da estratexia de Napoleón de dividir aos exércitos inimigos fallara, e o seu exército era empurrado das súas posicións polo avance combinado dos aliados. Ó día seguinte, a batalla de Wavre rematou cunha vitoria francesa que non serviu para nada. O exército xa non tiña a forza necesaria para resistir ás forzas aliadas combinadas, polo que se retiraron cara París.
A caída do Emperador
miniatura|dereita|200px|[[Napoleón, por Andrea Appiani (1805).]] Ao chegar a París, tres días despois de Waterloo, Napoleón aínda mantiña a esperanza de preparar a resistencia nacional, pero o ambiente das cámaras e a opinión pública llo impediu. El mesmo e máis Lucien Bonaparte estaban sós na crenza de que, disolvendo as cámaras e declarando a ditadura de Napoleón poderían salvar a Francia dos exércitos das potencias que se aproximaban a París. O propio Davout, ministro da guerra, advertiu a Napoleón de que o destino de Francia só atopaba nas cámaras, o cal era verdade.
Anselmo de Canterbury
Anselmo de Canterbury, nado en Aosta cara ao 1033 e finado en Canterbury o 21 de abril de 1109, foi un filósofo e teólogo medieval de orixe italiana, nomeado arcebispo de Canterbury en 1093.
Traxectoria
Converteu a abadía de Bec (Normandía) do que era abade dende o 1059, nun centro cultural de grande importancia. Forzado a se exiliar polo rei de Francia, converteuse en arcebispo de Canterbury, enfrontouse ao rei Guillerme II de Inglaterra na defensa dos intereses da Igrexa. En 1720 foi recoñecido como santo polo papa Clemente XI, celebrándose o seu día o 21 de abril.
Escribiu gran número de obras teolóxicas e metafísicas que tiveron grande influencia na súa época. Foi o creador da escolástica e do argumento ontolóxico que pretendía probar racionalmente a existencia de Deus. Defendeu a Inmaculada Concepción de María.
A Cruz, Malvas, Tui
A Cruz é un lugar da parroquia de Malvas, no concello pontevedrés de Tui, na comarca do Baixo Miño. Segundo o padrón municipal de habitantes do Instituto Galego de Estatística no ano 2019 tiña 75 habitantes (33 homes e 42 mulleres), un descenso de 6 habitantes respecto ao ano 1999.
Patrimonio
Neste lugar está o centro tradicional da parroquia, que inclúe os seguintes elementos patrimoniais:
1637
Outros
Historia ano a ano
Lingua kalanga
O kalanga, ou tjiKalanga (en Cimbabue), é unha lingua bantú falada polo pobo kalanga de Botswana e Cimbabue. Ten un grande repertorio de fonemas, incluíndo palatais, velares, aspiradas e murmuradas, así como sibilantes asubiadas.
O kalanga está recoñecido como lingua oficial segundo a Constitución de Cimbabue de 2013, e é ensinada nas escolas das áreas onde se fala.
Agathonisi
Agathonisi (grego: Αγαθονήσι) é unha pequena illa grega e unha comunidade (Κοινότητα Αγαθονησίου) situada no punto máis setentrional da prefectura do Dodecaneso en Grecia. Está rodeado por moitas illas máis pequenas e é o fogar de dúas vilas, ámbolas dúas no interior; Megalo Chorio ( "Gran Aldea"), e Mikro Chorio ( "Pequena Aldea"). O único porto da illa é Agios Georgios (San Xurxo), que consiste nun par de hoteis. A illa tamén é coñecida localmente como Gaidaro, ou polo seu antigo nome Tragea.
O punto máis alto da illa é de 209 metros sobre o nivel do mar. Este pico atópase preto de Mikro Chorio. A illa ten unha superficie de 13´5 km².
O censo da illa en 1981 mostrou que estaba poboada por 133 persoas. En 1991, outro censo mostrou que a poboación descendera a 112. No censo de 2001 aumentara de novo a 158 residentes, 144 dos cales vivían en Megalo Chorio, e só 14 en Mikro Chorio. A Comunidade de Agathonisi, que inclúe os illotes deshabitados de Glaros, Kounéli, Nera, e Psathonísio, ten unha superficie combinada de 14´500 km ².
Laura Tohe
Laura Tohe, nada en 1952 é unha poetisa e autora navajo. É unha poeta laureada da Nación Navajo durante 2015–2019, despois de Luci Tapahonso, e é profesora emérita de inglés na Universidade Estatal de Arizona.
Tohe naceu en Fort Defiance, Arizona, filla dun code talker navajo. Conseguiu a súa licenciatura na Universidade de Novo México en 1975, o seu máster na Universidade de Nebrasca en 1985, e o seu doutoramento na Universidade de Nebrasca en 1993. Afiliouse á Universidade Estatal de Arizona dende 1994.
Iconostasio
miniatura|Iconostasio da Catedral da Anunciación no [[Kremlin de Moscova, o traballo de Theófanes o grego, (1405).]] O iconostasio é unha zona nas igrexas cristiás do rito bizantino, particularmente ortodoxo, que separa, mediante unha parede de madeira ou metal o altar onde se leva a cabo a celebración polo clero oficiante (que inclúe o santuario ou presbiterio, a prótese e o diaconicon) do resto da igrexa onde está o coro, o clero non oficiante e os fieis. Nesa cancela adoita colocarse diferentes tipos de pinturas ou iconas que lle dan o nome.
A palabra provén do grego antigo εἰκονοστάσι (-ον) (eikonostási (-a)), aínda en uso común en Grecia e Chipre, que significa "iconas en pé". Arquitectonicamente, comezou sendo unha cancela pero foi evolucionando e gañando altura até configurar o templon bizantino, nun proceso rematado no século XV.
Non é un muro senón unha separación para ocultar o altar que permite o acceso mediante unha regulamentación moi precisa, porque representa o acceso ao mundo divino. Costa de 3 portas: pola central, Porta Santa ou Porta Real, só pode pasar o sacerdote cos ornamentos litúrxicos ou para o bispo, mentres polas laterais pasan os diáconos durante os oficios, polo que están decoradas con anxos ou santos diáconos. Cando está aberta permite ver o altar, e cando non hai culto está pechada. É un espazo pechado para os laicos, agás se teñen algunha función (servidores etc.)
Brenda Fricker
Brenda Fricker, nada en Dublín o 17 de febreiro de 1945 é unha actriz irlandesa.
Traxectoria
De adolescente quixo seguir os pasos do seu pai no xornalismo. Antes de converterse en actriz foi axudante do editor de arte de Irish Times, coa esperanza de chegar a ser reporteira. Aos dezanove anos fíxose actriz "por casualidade", debutando nun pequeno papel sen acreditar en Of Human Bondage (1964), baseado na novela homónima de W. Somerset Maugham. Tamén apareceu en Tolka Row, primeira telenovela irlandesa.
En 1977 interpretou unha enfermeira na serie Coronation St e fíxose popular no Reino Unido por outro papel de enfermeira, Megan Roach no drama da BBC One Casualty, papel que abandonou en decembro de 1990 tras 65 episodios.
Fricker acadou gran recoñecemento internacional cando gañou o Oscar á mellor actriz secundaria por interpretar a nai de Christy Brown en O meu pé esquerdo. Volveu traballar co director Jim Sheridan en The Field (1990). Tras estes filmes continuou o seu traballo na televisión e participou en filmes de Hollywood, como Home Alone 2: Lost in New York.
En xullo do 2014 retirouse da interpretación.
80
Europa
miniatura|175px|Recreación debuxada da eolípila
Sergi Pàmies
Sergi Pàmies, nado en París en 1960, é un escritor, xornalista, tradutor e crítico en lingua catalá.
Traxectoria
É fillo da escritora Teresa Pàmies e de Gregorio López Raimundo.
Autor de diversos contos e novelas traducidos a diversos idiomas. Traduciu ó catalán obras de Guillaume Apollinaire, Agota Kristof, Jean-Philippe Toussaint, Frédéric Beigbeder e Daniel Pennac.
Gran Premio de Bélxica de 1963
Resultados do Gran Premio de Bélxica de Fórmula 1 de disputado en Spa-Francorchamps o 9 de xuño de 1963.
Hémera
miniatura|250px|Hémera, por William-Adolphe Bouguereau (1884)
Hémera ou Hemera, na mitoloxía grega, era unha das deusas primordiais (Protogonos), a personificación feminina do Día. Na mitoloxía romana recibía o nome de Dies.
Gran Premio de Bélxica de 1963
Foi a segunda carreira da tempada de Fórmula Un de. Jim Clark gañou a carreira en condicións extremadamente húmidas e chuviosas. Logo de iniciar oitavo na grella Clark pasou a todos os coches diante del, incluíndo o primeiro líder Graham Hill. Cando ían 17 voltas na carreira, a choiva caía con máis forza que nunca, Clark non rodou só todo o circuíto, Bruce McLaren foi o único que rematou na mesma volta, pero a case cinco minutos por detrás. Esta sería a primeira das sete vitorias de Clark e o Team Lotus ise ano.
Xunta Suprema do Reino de Galicia
miniatura|Mapa do [[reino de Galicia, 1784.]] miniatura|[[Fernando VII, por Francisco de Goya, ca. 1815.]]
O Cotote, Sofán, Carballo
O Cotote é un lugar da parroquia de Sofán no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Tiña 8 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 5 homes e 3 mulleres.
Xunta Suprema do Reino de Galicia
A Xunta Suprema do Reino de Galicia foi unha institución vixente en 1808 no marco da guerra da Independencia española para cubrir a ausencia de poder tralo apresamento do rei Fernando VII.
A Idade Contemporánea ábrese en Galicia coa epopea da guerra da Independencia, na que todo o país se converteu nunha guerrilla contra o invasor francés. A Igrexa entregouse en favor da loita; os clérigos colgaron hábitos e sotanas e empuñaron as armas, e os que por idade (ou pola súa pusilanimidade) quedaron na retagarda, apoiárona desde púlpitos e confesionarios. Os fidalgos, que se consideraban señores naturais dos seus súbditos campesiños, en poucas ocasións como nesta puideron exercer un liderado que lles permitise consolidar o prestixio das familias: os pazos foron cuarteis e almacéns onde os campesiños encontraban, desta vez, de todo, desde armas e municións até prórrogas para o pagamento das rendas. A burguesía das cidades marítimas, despois dunha inicial dúbida sobre que partido tomar, entregouse igualmente á causa achegando diñeiro, enviando os seus fillos ás escolas de cadetes e, sobre todo, asumindo (non desinteresadamente, é certo) as pesadas responsabilidades dunha burocracia militar e civil cada día máis complicada.
Todos colaboraron eficazmente; pero, sobre todo, estivo en primeira liña o campesiñado, que era a maioría da poboación. Quizais desde a gran guerra irmandiña nunca os campesiños galegos se entregaran tan vehementemente a unha causa coma nesta ocasión. A guerra foi, pois, unha epopea popular.
A cidade da Coruña foi, en maio de 1808, a primeira que se levantou en armas contra os franceses, cando os alarmantes rumores sobre a entrega das autoridades, e por tanto do país, a Napoleón inquietaron á poboación. Pouco despois alzouse a de Santiago e, a continuación, todas as demais cidades e vilas seguiron o exemplo das dúas principais urbes galegas, formando Xuntas de goberno que, a instancias da Coruña, acabaron confluíndo e integrando a Xunta Suprema do Reino de Galicia que actuou, durante menos dun ano, apenas seis meses, como soberana xa que, imposibilitado Fernando VII, preso e cativo en Francia, actuou, no seu nome, como o goberno dun reino independente.
Hémera
Era filla de Érebo (as Tebras) e Nicte (ou Nyx) (a Noite). Pero para Baquílides era filla de Nyx e Cronos, e Hixino faina filla de Caos e da Escuridade, xunto a Nicte, Érebo e Éter.
Pausanias confundeu a Hémera con Eos, cando di que secuestrou a Céfalo, a partir da observación do Pórtico Real de Atenas, onde se ilustraba o mito de Eos e Céfalo.
Xunta Suprema do Reino de Galicia
Articulación do poder político en Galicia a comezos do século XIX
miniatura|Escudo de armas do Reino de Galicia, na capa dunha Real Cédula de 1734.