cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cerdeira
Distribución
En Galiza adoita atoparse como árbore acompañante en bosques deciduos como touzas, fragas e bosques de ribeira. Abrangue, sobre todo, zonas de montaña da Galiza oriental onde existe un maior número de poboacións. No resto da comunidade autónoma áchase en forma de árbores illadas ou pequenas mouteiras. Amosa preferencia por zonas frescas e sombrías, nas proximidades de canles de ríos e nos fondos de val, amais de zonas de montaña.
Descrición
É unha árbore de crecemento medio e de gran volume, acadando entre 25–30 m de altura. Ten un fuste recto, coa casca lisa e anelada, de tonalidade avermellada. A copa é ampla, piramidal, máis ou menos alongada, formada por pólas diverxentes, erecto-patentes, inermes. É caducifolia; as follas son simples, aovadas a oblongas, coa marxe crenada ou dentada, lixeiramente acuminadas, e miden entre 7 e 12 cm de lonxitude e 3 a 5 de ancho. A face é glabra, e o envés liso ou pubescente. Preséntanse fasciculadas, ao extremo de franzas curtas; o pecíolo ten uns 5 cm de lonxitude, con dúas glándulas avermelladas na base do limbo.
As flores aparecen cando a árbore aínda non regromou, ou simultaneamente coas follas, de abril a maio no hemisferio norte. Son brancas, de entre 2 e 3 cm de diámetro; mostran cinco sépalos e outros tantos pétalos brancos obovados. Os estames son múltiples. As flores forman feixes (umbelas), formados por 2 a 6 unidades, en cuxa base hai unha coroa de brácteas. P. avium non se autopoliniza (aínda que se desenvolveron variedades especificamente a ese fin); a tarefa lévana a cabo as abellas. O estigma é receptivo dende a apertura da flor, e libera pole polo menos durante dous días.
O froito é unha drupa de cor vermella negrexada, máis ou menos clara, ou excepcionalmente amarela. Ë globosa ou lixeiramente oblonga; o endocarpo (carabuña) é esférico e liso. Madura cedo no ano, de sabor lixeiramente acedo nas variedades bravas, é moi prezado fresco e en conserva.
A madeira da cerdeira é densa, dura, pesada e de gran fino; apréciase en ebanistaría.
A carabuña ou óso contén cianuro de hidróxeno no seu interior, polo que a súa semente é altamente tóxica.
Cultivo
P. avium é bastante resistente, e naturalízase sen dificultade en bosques claros. É vulnerábel á seca e ás xeadas primaverais; medra mellor en áreas temperadas con invernos definidos. Presenta requirimentos de frío para unha axeitada durmancia e inicio da nova estación de crecemento. Estes requirimientos de frío son moi variábeis, segundo os cultivares: desde 500 a 1 300 horas de frío. Os maiores produtores de cereixas a efectos comerciais son Rusia, Estados Unidos, Alemaña, Italia, Francia e España.
Existen cultivares de cerdeira destinados a efectos ornamentais, con pólas pénsiles e flores dobres; son comúns en Europa e no Xapón.
Usos
Os froitos, polo seu sabor doce e as súas propiedades dixestivas, consómense directamente ou en marmelada. Tamén se usan, por fermentación, para facer o viño de cereixas. O kirsch é un licor de cereixa silvestre que se obtén por destilación.
A tisana feita cos rabos das cereixas ou das guindas emprégase na medicina tradicional polas súas propiedades diuréticas.
A madeira das cerdeiras é dura e de cor castaña clara, e úsase para a fabricación de mobles, aínda que ten o inconveniente da tendencia que ten a se curvar.
Tipos de cerdeiras
Amais da cerdeira común salientada, pódense distinguir tres variedades de cerdeiras na Península Ibérica :
Existen outras árbores do xénero Prunus que, aínda que propiamente non se poden considerar cerdeiras, son moi semellantes como o pau de san Gregorio (Prunus mahaleb L. e Prunus padus L. subespecie padus). (ver artigo Prunus).
Xenética
Esta especie é habitualmente diploide; a autoesterilidade prodúcese por un xene, coñecido como. Se o alelo do xene é contido no xogo de cromosomas do pole é igual a algún dos alelos presentes na flor femia, a fertilización non se produce. A produción de xenes s modificados que non presentan esta reacción leváronse a cabo recentemente, e existen cultivares autopolinizantes.
Taxonomía
Prunus avium foi descrita por Carl von Linné e publicado en Flora Suecica, Editio Secunda Aucta et Emendata 165, no ano 1755.
Nome común
Zreixeira, zreixal, xinxeira, xereixeira, guindeira, cireixón, cireixel, cireixeira, cireixal, cirdeira, cerreixón, cereixeiro, cereixeira, cereixal e cerdeira.
Francisco Menéndez Valdivieso
Francisco Menéndez Valdivieso, nado en Ahuachapán o 3 de decembro de 1830 e finado en San Salvador o 22 de xuño de 1890, foi un militar e presidente do Salvador entre 1885 e 1890.
Martín, Cabalar, A Capela
Martín é un lugar na parroquia de Cabalar no concello da Capela, na comarca do Eume, na provincia da Coruña. No ano 2010 tiña 18 habitantes segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, deles 7 eran homes e 11 eran mulleres.
Cadeia da Relação
A Cadeia da Relação (en Cadea da Relación) é un edificio histórico situado na cidade do Porto, en Portugal, clasificado como monumento nacional.
Instalacións anteriores
Creado o 27 de xullo de 1582, o Tribunal da Relación do Porto, por falta das instalacións propias, comezou por funcionar na Antiga Casa da Cámara, instalada na Rua de São Sebastião (Rúa de San Sebastián), no edificio que por este motivo, pasou tamén a ser coñecido por Pazo da Rolaçon. Uns anos máis tarde, o Tribunal foi transferido para o palacio dos Condes de Miranda, onde permaneceu ata o ano de 1608, no desaparecido Largo do Corpo da Guarda (Praza do Corpo da Garda), que ficaba na cima da rúa que aínda existe con esta denominación. Os xuíces eran obrigados a usar barba larga e a non facer visitas.
A Relación mantívose en actividade, sen sede propia, durante máis de vinte anos. Con efecto, foi só en 1603 que Filipe II ordenou que fose construída unha casa para recibir a Relación e a Cadea. Tamén esta sufría do mal do Tribunal: a falta de instalacións.
Andou, primeiro, pola Albergaria dos Palmeiros (1461), que ficaba preto da actual Rua de São João (Rúa de San Xoán); aparece referenciada en 1490 nunha cabana entre as rúas Chã das Eiras e de Santo António do Penedo, nunha arteria que aínda hai pouco se chamaba Travessa da Cadeia (Travesa da Cadea); despois instalouse (1504) nunha casa xunto á catedral e máis tarde nos baixos da Casa da Cámara.
A orde de Filipe II, con todo, só comezou a ser cumprida en xullo de 1606, cando baixo a dirección do corrixidor Manuel Sequeira Novais, as obras no Campo do Oliveiral foron iniciadas. Os traballos duraron tres anos e foron pagos, en gran parte, con diñeiros provenientes das remisións dos desterros para África. Isto é, quen era condenado a desterro para a 'costa de África' podía pagar unha determinada contía, rescatando a pena que cumpría acá.
Concurso
Un concurso é unha serie de probas ou preguntas que se lles realizan a uns participantes. O seu obxectivo é acadar a puntuación máxima, chegar á meta antes có resto,... dependento do tipo de concurso. Adoita haber un premio ou recompensa para o vencedor. Os concursos poden ser de tipo físico ou de tipo intelectual, e poden facer competir tanto a individuos, como a grupos ou institucións privadas ou públicas.
Cadeia da Relação
Instalacións anteriores
O edificio, considerado enorme, custou tanto diñeiro que durante o tempo da súa construción non foron feitas máis obras na cidade. Con todo, debe ter sido mal construído porque o 1 de abril de 1752, no Sábado Santo, esborrallou por completo e a Relación regresou ás instalacións da Cámara Municipal.
Cortadeira
A cortadeira, herba da Pampa, penacho da Pampa, plumeiro da Pampa ou carrizo da Pampa (Cortaderia selloana), é unha planta rizomatosa, que forma matas moi altas, endémica dos pastos do sur de Suramérica, nas pampas e na Patagonia.
Descrición
Medra en densa mata, que pode acadar 3 m de altura, con raíces profundas e amplas. As follas sempre verdes, longas e estreitas, duns dous metros de longo e até 2 centímetros de largura; con beiras moi afiadas e cortantes, de cor verde azuladas a gris prateadas. Flores en densa panícula branca de 30–90 cm de longo, sobre varas florais de 2–3 m de altura; con espigas de 15–25 mm cada unha, con 4-6 flores. Flores masculinas con 3 estames e un ovario rudimentario; as femininas cun ovario desenvolvido e dous estilos plumosos. Florece de setembro a outubro.
Foi nomeada por Alexander von Humboldt no 1818, e despois polo botánico alemán-brasileiro Friedrich Sellow (1789-1831), que participou en expedicións botánicas no interior do Brasil e estudou a flora de Suramérica.
A cortadeira como especie invasora
A cortadeira está considerada a sétima especie máis daniña da península Ibérica, e en lugares como Galicia, Cantabria, Asturias ou Euskadi xa ten consideración de praga.
En California ou Hawai a cortadeira tamén é unha especie invasora, e polas mesmas razóns en Nova Zelandia e en Suráfrica prohíbese a súa venda e propagación. Acostuma a medrar de xeito doado e ficar como monocultivo en zonas onde houbo movementos de terras. Pola contra cóstalle máis atopar espazo en bosques asentados, onde a súa presenza xeralmente é escasa e a propagación nesas condicións resúltalle difícil.
Posúe unha alta agresividade, tende a facerse dominante onde se establece e a desprazar a vexetación existente. Tamén pode comportarse como unha especie pirófita e favorecer a expansión de incendios forestais. É moi corrente en lugares urbanos, beiras das estradas, desmontes, cultivos abandonados, terreos removidos e outros, e vai ocupando cada vez máis espazos forestais periurbanos, zonas de bosques ou plantacións abertas.
Medidas de control da praga
No norte da península Ibérica as autoridades xa comezaron a tomar medidas para tentar frear a praga e controlar a expansión desta especie. miniatura|200px|Unha plántula, único momento posible para seren arrincadas coa man. miniatura|200px|A cortadeira é unha especie moi daniña fóra da súa orixe.
Comezouse a actuar contra o plumeiro da Pampa en zonas protexidas e vías de comunicación.
Aínda que as medidas en Galicia están sendo poucas, algúns colectivos comezaron a tomar medidas de control, por exemplo análises de distribución da planta.
En xeral un control efectivo da praga ha combinar, polo menos, medidas de control mecánicas e químicas. Isto estase a facer nas medianas e beiravías dalgunhas zonas da AP-9.
Cultivo e emprego
Foi introducida en Europa e Norteamérica como planta ornamental e, en menor medida, como forraxe. As flores, ao secaren, son moi empregadas en floraría.
Hai varios cultivares:
Emprégase para adornar floreiros, ás veces tinguida doutras cores, para iso córtase cando é nova e sécase boca abaixo. Non empregar no caso de ter alerxia ás gramíneas. Coas súas follas obtense celulosa. É planta medicinal como febrífugo infantil, diurética e sudorífera.
Castromelas
Castromelas é un castro situado en Foxado, Curtis.
Mantén unha forma irregular tendendo a elíptica. Mide no eixe maior de leste a oeste uns 75 metros e de norte a sur uns 50 metros. Sobre ela construíuse unha estrutura medieval xa derruída. Ten unha soa liña defensiva e foxo. Está situado nunha pequena elevación na chaira aproveitando o terreo.
Rosquilla
thumb|Rosquillas na [[Santuario da Nosa Señora do Corpiño|Romaría do Corpiño, en Lalín.]] thumb|Rosquillas de masa. thumb|Rosquillas fritidas en [[Asturias.]]
Unha rosquilla (diminutivo de rosca) é un doce de pequeno tamaño en forma de rosca pequena elaborado principalmente cunha masa de fariña, ovos e azucre, que se enforna ou frixe en aceite e vai cuberta de azucre derretido. Fanse con distintos tipos de masa, desde unhas masas máis ou menos esponxosas até masas de follado.
Un rosquilleiro ou rosquilleira é a persoa que fai ou vende rosquillas.
As rosquillas en Galicia
A primeira mención nun dicionario de lingua galega dunha rosquilla dáse en 1865, por Juan Manuel Pintos Villar, no seu Vocabulario gallego-castellano. Eladio Rodríguez describe en 1958 as rosquillas galegas, coma ''masa doce e delicada, que se forma en figura de roscas pequenas. Son famosas e teñen grande aceptación as rosquillas de Ribadavia, o mesmo as duras de améndoa envoltas en azucre solidificado, ca as brandas de fariña triga e ovo batido, que se recobren cunha masa de azucre''.
As rosquillas son uns dos doces máis propios da gastronomía de Galicia. Véndense normalmente en postos ambulantes nas festas, feiras, romarías, partidos e outros acontecementos, onde o seu consumo é case de obriga. Noutrora vendidas nun vime, hoxe véndense en paquetes de plástico; os procesos son industriais pero aínda son artesáns. Hoxe en día son famosas as rosquillas Ancla de Ponteareas e Cristaleiro de Gondomar. As rosquillas tradicionais son as rosquillas brancas ou de masa, feitas a base de masa de galleta, secas, ideais para tomalas soas ou molladas no leite ou no café; as rosquillas de masa de follado, molladas e brandas, elaboradas con masa de follado seguindo un proceso artesanal, os melindres; e os conguitos, o pequeno círculo central que resulta do corte das rosquillas. Na casa pódense facer rosquillas fritidas.
Noutros lugares
En moitos países existen variedades de forma e sabor moi semellantes á tradicional rosquilla galega.
A rosquilla é un doce tamén moi típico español. Ao contrario que en Galicia, onde se comen en calquera festa, adóitase comer na Semana Santa. A súa orixe remóntase ao antigo Imperio romano, época na que a súa receita estendeuse a boa arte de Europa e da conca mediterránea.
O dónut (en inglés doughnut ou simplemente donut) é unha rosquilla esponxosa famosa pola gran difusión que souberon darlle os departamentos de mercadotecnia de certas marcas norteamericanas.
Invertebrado
Un invertebrado é un animal desprovisto de columna vertebral. Pode ser unicelular ou pluricelular. Este termo non ten valor taxonómico, sendo definido por oposición ó vertebrados, que si o ten. Os artrópodos constitúen o meirande grupo de invertebrados por número de especies.
Hydra (xénero)
Hydra é un xénero de cnidarios da clase dos hidrozoos, orde dos antoatecados, suborde dos aplanulados, que é o tipo da familia dos hídridos, da que é o seu único representante.
Joan Sutherland
Dame Joan Alston Sutherland, nada en Sidney o 7 de novembro de 1926 e finada en Les Avents (preto de Montreux, Suíza) o 10 de outubro de 2010, foi unha soprano australiana de coloratura, notable pola súa contribución ao renacemento do bel canto dende finais da década de 1950 ata a década de 1980. Retirouse en 1990.
Inicios
Comezou a súa carreira en 1947 cantando en Sidney o papel principal de Dido and Aeneas, de Henry Purcell. Seguiu co repertorio barroco interpretando papeis de importancia en Samson de Händel e Judith de Goossens. En 1952 debutou en Europa cantando no Royal College of Music británico a Giorgetta de Il Tabarro de Puccini, e despois debutou na Royal Opera House, coa a primeira dama en Die Zauberflöte de Mozart. Esa interpretación foi un éxito e deseguido foi contratada para realizar máis papeis como Amelia en Un ballo in maschera, a sacerdotisa de Aida de Verdi, e mesmo a Clotilde de Norma xunto con Maria Callas no papel principal.
Demostrou a súa valía como soprano na condesa de Le nozze di Figaro, mais continuou a ter papeis secundarios como Lady Rich en Gloriana de Britten ou Frasquita en Carmen de Bizet.
Carreira
En 1954, realizou papeis máis consistentes en óperas como Aida ou Agatha, e tamén cantou a Antonia de Les contes d'Hoffmann, o cal resulta curioso debido a que tiña o rango de soprano coloratura, moito mellor para outra personaxe da obra, Olympia. Anos máis tarde gravou os catro papeis feminios da obra xunto a Plácido Domingo.
Cantou na temporada londiniense papeis importantes como a Micaela de Carmen, a Gilda de Rigoletto ou a Desdémona de Otello, de Verdi. Aínda que a súa carreira estaba centrada en Europa, cantou tamén nos Estados Unidos papeis como a Donna Anna de Don Giovanni, de Mozart. Con todo, o punto de inflexión da súa carreira foi Lucia di Lammermoor, que cantou en febreiro de 1959 en Londres nunha produción de Franco Zeffirelli baixo a batuta de Tullio Serafin. O enorme éxito da representación, converteuna nunha diva, sendo Lucia o papel máis demandado en trinta anos.
En 1959, firmou un contrato en exclusiva con DECCA, coa que fixo gravacións regulares de ópera. En 1961, debutou en La Scala de Milán con enorme éxito cantando Beatrice di Tenda de Bellini, e un anos despois tivo outro gran triunfo no mesmo lugar cantando Les Huguenots con Franco Corelli, Giulietta Simionato, Nicolai Ghiaurov e Fiorenza Cossotto. En 1962, cantou a Raíña da Noite de Die Zauberflöte no Covent Garden, o que lle seguiu Cleopatra en Giulio Cesare de Händel. Entre 1965 e 1974, fixo xiras por Australia coa súa propia compañía de ópera.
Sutherland foi dirixida por directores da importancia de John Barbirolli, Vittorio Gui, Erich Kleiber, John Pritchard (quen conduciu a súa primeira Lucia di Lammermmor en disco), Raymond Leppard, Nello Santi ou Antonino Votto. A partir de 1963, traballou case exclusivamente co seu marido, o director Richard Bonynge. Convencida de que no mundo da ópera a voz se queima rapidamente, cantou en Londres con grande éxito o papel de Lady Macbeth e debutou con Norma en Vancouver en 1963.
O binomio Sutherland-Bonynge, realizou en Philadelphia Fausto de Gounod e cantou La traviata e Norma no Teatro Colón de Buenos Aires. En 1966, estreouse con Marie, a soldado tamborileira de La fille du régiment de Donizetti, e máis tarde, con Lakmé na ópera homónima de Léo Delibes. Ese mesmo ano, debutou coa Euridice de Haydn en Viena. Meteuse totalmente no campo do bel canto coas producións en 1971 e 1972 de Maria Stuarda e Lucrezia Borgia en San Francisco e Vancouver.
Nos anos 1973 e 1974, debutou coa Rosalinde de Die Fledermaus e con Esclarmonde de Massenet en San Francisco. Realizou ademais en Vancouver, a Leonora de Il trovatore, e debutou en Die Lustige Witwe de Franz Lehár en San Francisco. Nos anos seguintes estreou óperas como Suor Angelica en 1977, ou Le Roi de Lahore o mesmo ano. Volveu interpretar a Rosalinde en Die Fledermaus e estreou Anna Bolena de Donizetti en 1984, tras interpretar Adriana Lecouvreur. O seu último debut cunha personaxe foi en 1985, cantando Hamlet de Ambroise Thomas.
Sutherland foi unha peza fundamental na carreira do mozo Luciano Pavarotti, a quen deu a oportunidade de protagonizar moitas das súas gravacións no período 1965-1975, como Lucia, La fille du régiment, Rigoletto, La traviata e Turandot onde o tenor gravou o seu primeiro "Nessun dorma". Tamén axudou a mezzosoprano Marilyn Horne coa que formou un dúo lendario entre outras en Norma e Semiramide.
Recoñecementos
Recibiu o rango de Dama do Imperio Británico DBE e a Orde Australiana ao Mérito. En 2004 recibiu o premio do Kennedy Center polo seu labor como cantante.
Hydra (xénero)
As súas especies, propias das augas doces e salgadas e coñecidas vulgaemente como hidras, son pequenos pólipos que miden tan só uns poucos milímetros, son depredadores, capturando pequenas presas do plancto cos seus tentáculos provistas de cnidocito, células urticantes. Son hermafroditas e reprodúcense tanto asexual como sexualmente.
Teñen un asombroso poder de rexeneración, ao que alude o seu nome, que provén da criatura da mitoloxía grega co mesmo nome, á cal, cando se lle cortaba unha das súas cabezas, crecían dúas no seu lugar.
Familia
A familia foi descrita en 1846 polo botánico, xeólogo e zoólogo estadounidense James Dwight Dana.
Especies
Na actualidade (2020) recoñécense no xénero as seguintes especies:
Reloxo Astronómico de Praga
miniatura|300px|O Reloxo Astronómico na Praza da Cidade Vella de Praga. O Reloxo Astronómico de Praga (en checo: Staroměstský orloj) é un reloxo astronómico medieval, localizado en Praga, capital da República Checa. Este reloxo foi montado na parede sur da Casa do Concello da praza principal da Cidade Vella. Constitúe unha das atraccións turísticas da cidade.
O reloxo está formado por tres compoñentes principais: o mostrador ou cuadrante astronómico, que representa a posición do Sol e da Lúa no ceo, alén de amosar varios detalles celestes; a ”Camiñada dos Apóstolos”, un espectáculo mecánico que se representa a cada cambio de hora coas figuras dos apóstolos e outras esculturas con movemento; e un calendario circular con medallóns que representan os meses (ou zodíaco, como aparece nalgúns textos).
Historia
A parte máis antiga do Orloj, composta polo reloxo mecánico é o mostrador astronómico, feito polo reloxeiro Mikulas de Kadan e Jan Sindel, máis tarde profesor de matemática e astronomía da Universidade de Charles, en 1410. Este reloxo é o terceiro do seu tipo. O primeiro foi construído en Padua en 1334.
Máis tarde (disque en torno de 1490) engádese o calendario circular. Ademais a fachada do reloxo foi decorada con esculturas góticas.
En 1552 foi reparado polo mestre-reloxeiro Jan Táborský, que tamén escribiu un relato sobre o mesmo onde menciona que Jan Huze, tamén coñecido como Hanus, fora o construtor do reloxo; información enganosa que non foi corrixida até o século XX.
Despois das reparacións de 1552, o reloxo parou de traballar e foi reparado moitas máis veces. No século XVII, engadíronse as estatuas móbiles. As figuras dos apóstolos, no cume, foron agregadas nunha gran reparación entre 1865 e 1866.
O reloxo sufriu moitos danos ao final da segunda guerra mundial cando os alemáns apuntaron fogo da artillaría á casa do concello. Toda a área foi queimada, xunto coas esculturas de madeira do Orloj, así como a face do calendario, de gran valor artístico, obra de Josef Manes. A máquina orixinal foi reparada e o reloxo volveu ao seu funcionamento normal en 1948.
Existen algunhas historias pouco realistas sobre a construción do reloxo astronómico. Por moito tempo, creuse que fora construído en 1490 polo mestre-reloxeiro Hanus e mailo seu asistente Jakub Čech. Outra historia ficticia di que o mesmo reloxeiro foi cegado para que non puidese construír outro reloxo semellante.
300px|miniatura|O cuadrante astronómico do reloxo.
O cuadrante astronómico
O cuadrante astronómico é a forma mecánica do astrolabio, instrumento moi usado na astronomía medieval. Doutro xeito, o cuadrante pode verse coma un planetario primitivo, que amosa o estado actual do Universo.
O fondo do cuadrante-mostrador representa o Planeta Terra (con Praga no centro) e o ceo e, na contorna, catro dos principais compoñentes móbiles: o anel zodiacal, máis interno e que circunda a representación do planeta, un anel rotatorio externo, unha icona que representa o sol e outra que representan a lúa.
As letras de ouro ultra-periféricas nun anel negro arredor do reloxo indican o Tempo Antigo Checo usando símbolos coñecidos como o numeral Schwabacher.
Fondo estacionario
O fondo estacionario representa a Terra e a visión local do ceo. O fondo azul, no centro, representa a Terra e o azul na parte de riba representa a parte do ceo que está enriba da liña do horizonte. As áreas vermellas e negras representan a porción celestial baixo a liña do horizonte. Durante o día, o sol móvese por riba da área azul. Durante o orto e o ocaso, móvese polas áreas avermelladas. A parte vermella ao oeste (esquerda) representa a aurora, así como a parte leste, á dereita, simboliza o horario do crepúsculo. Esas mesmas regras serven para a localización da lúa.
Os números romanos en dourado, no bordo máis externo do círculo azul, seguen a escala de 24 horas diarias e mostran o horario local de Praga (fuso horario centroeuropeo). As liñas douradas curvas, que dividen a parte azul do cuadrante en 12 partes, mostran os “horarios desiguais”. Eses horarios equivalen a un doceavo do tempo transcorrido entre a aurora e o solpor e varían na proporción na que o tempo de luz de cada día aumenta ou diminúe, conforme a época do ano.
O anel zodiacal
Na área interna do anel negro máis externo, hai outro anel móbil, que indica os signos do zodíaco e o movemento das estrelas. A pequena estrela dourada sinala o equinoccio de verán (no hemisferio sur é o mesmo día do equinoccio de inverno); o horario estelar pode lerse na escala cos números romanos.
A antiga escala de tempo checa
No extremo externo do reloxo, aparecen numerais dourados Schwabacher sobre un fondo negro, que indican o tempo antigo checo (ou "horas italianas"), coas medidas comezando en "1" no solpor. Ese anel móvese durante o ano para coincidir co horario do solpor.
Sol
O Sol dourado móvese arredor do círculo zodiacal, describindo unha elipse. O Sol xúntase co brazo que ten a man dourada, e xuntos amosan o tempo de tres xeitos diferentes:
Ademais, a distancia entre o Sol e o centro da esfera mostra o tempo entre o anoitecer e o amencer.
Lúa
O reloxo amosa, coma no caso do sol, o movemento da Lúa na elíptica aínda que a velocidade moito máis rápida. A esfera semi-prateada da Lúa mostra a fase lunar.
100px|miniatura|A estatua que representa a morte. 200px|miniatura|Enriba, está o galo que canta e embaixo as portas nas que os apóstolos aparecen.
O espectáculo da mudanza de horario
A mudanza da hora do reloxo acontece cun espectáculo que comeza coa estatua da morte virando o seu reloxo de area. Ao mesmo tempo, iníciase o desfile dos 12 apóstolos. A orde de aparición é a seguinte:
Na xanela esquerda:
Na xanela dereita:
A mudanza de horario prodúcese despois do carcarexo do galo que se atopa no bico do reloxo.
Outros detalles arquitectónicos da fachada
Hai algúns detalles arquitectónicos na fachada do reloxo que cómpre salientar. 300px|miniatura|Estatuas en torno ao cuadrante. Á esquerda, a Vaidade e a Avaricia. Á dereita, a Morte e o Turco (que representa a luxuria).
Estatuas
Na fachada do reloxo, alén dos apóstolos, hai outras oito estatuas, descritas a seguir.
Estatuas en torno ao cuadrante
Do lado esquerdo:
Do lado dereito:
É curioso que as figuras da Avaricia e da Luxuria sexan representadas coma un axiotista (orixinalmente xudeu, descaracterizado relixiosamente após a Segunda Guerra Mundial) e dun turco musulmán. Outra observación interesante é que a cambio de hora faina a morte.
Estas catro estatuas representan as catro maiores preocupacións cívicas da poboación praguense da época.
Estatuas debaixo do cuadrante
As figuras en torno do calendario son, da esquerda para a dereita, un cronista, un anxo, un astrónomo e un filósofo. Estas estatuas poden ser interpretadas como as catro fontes máis importantes da arte e da cultura praguense da época.
A roda-calendario
O calendario baixo o cuadrante do reloxo é unha réplica dunha pintura do revivalista checo Josef Mánes, producida en 1866.
Nesta peza está representado todo o coñecemento astronómico da época, así como doce escenas que representan as catro estacións climáticas que, ao mesmo tempo, celebran a vida rural da rexión da Bohemia
Gran Premio do Xapón de 2016
O Gran Premio do Xapón de 2016 (oficialmente coñecido como o 2016 Formula 1 Emirates Japanese Grand Prix), foi a décimo sétima carreira da tempada de Fórmula Un de. Celebrouse o 9 de outubro de 2016 no circuíto de Suzuka, en Suzuka, Xapón, foi a 17ª rolda da tempada e o 43º Gran Premio do Xapón.
O piloto de Mercedes Nico Rosberg chegou á rolda con vinte e tres puntos de vantaxe sobre o seu compañeiro de equipo Lewis Hamilton no Campionato Mundial de Pilotos. Mercedes tiña unha vantaxe de cento noventa e catro puntos máis no Campionato sobre Red Bull Racing no mundial de construtores. Rosberg comezou a carreira desde a pole e gañou a carreira, estendendo a súa vantaxe no campionato a trinta e tres puntos sobre Hamilton que terminou terceiro detrás de Max Verstappen. Mercedes asegurou o seu terceiro título de construtores consecutivo.
Antecedentes
Sebastian Vettel comezou a carreira cunha penalización de tres posicións a causa dunha colisión evitable na primeira volta da carreira anterior.
Pirelli levou ao GP do Xapón de Fórmula 1 os compostos para seco, duro (laranxa), medio (branco) e brando (amarelo), e para choiva os intermedios e extremos.
Carreira
Toda a grella monta o pneumático brando, agás os Williams de Valtteri Bottas e Felipe Massa, que decidiron montar o composto medio de Pirelli, e Kevin Magnussen e Jenson Button, que arrincarán con duros.
Na saída Nico Rosberg aguanta a primeira posición, con Max Verstappen segundo, pola terceira posición loitan Sergio Pérez e Daniel Ricciardo. Lewis Hamilton quedou cravado na saída e caeu ata a oitava praza. Na 5ª volta Sebastian Vettel adianta a Sergio Pérez. Na 10ª volta os dez primeiros eran Rosberg, Verstappen, Vettel, Pérez, Ricciardo, Räikkönen, Hamilton, Hulkenberg, Grosjean e Gutiérrez.
Na volta once Fernando alonso entra a cambiar pneumáticos e se reincorpora de último, na trece Nico Rosberg e os Ferraris de Sebastian Vettel e Kimi Räikkönen entran a boxes. Todos os pilotos montan o composto duro, de obrigatorio uso neste GP do Xapón. E, undercut de Max Verstappen, que consegue adiantar aos Ferraris. Na volta 20 as posicións eran Rosberg, Verstappen, Vettel, Hamilton, Ricciardo, Räikkönen, Pérez, Bottas, Hulkenberg e Massa.
O Penedo, Cabalar, A Capela
O Penedo é un lugar na parroquia de Cabalar no concello da Capela, na comarca do Eume, na provincia da Coruña. No ano 2010 estaba despoboado segundo datos do Instituto Nacional de Estadística.
Competición
A competición é a acción e efecto de competir ou enfrontamento deportivo.
Actividade deportiva na que dous ou máis grupos ou persoas xogan uns contra outros para ver quen é o gañador.
Castro do Porto
Castro do Porto é un castro de Curtis.
Aleixo III Anxo
Aleixo III Anxo (en grego: Αλέξιος Γ' Άγγελος o Alexios III Angelos), nado cara o 1153 e finado en 1211, foi un emperador bizantino, segundo fillo de Andrónico Anxo, sobriño de Aleixo I Comneno.
Traxectoria
En 1195, mentres o seu irmán Isaac II estaba de cacería en Tracia, Aleixo foi proclamado emperador polas tropas. Capturou a Isaac en Estáxira, en Macedonia, e desde entón mantívoo preso, malia que o seu irmán o liberou da súa prisión en Antioquía e lle outorgou moitos honores.
En compensación por este crime, e para asegurarse no seu posto como emperador, Aleixo tivo que repartir diñeiro con tanta liberalidade que chegou a baleirar o tesouro imperial, e concedeu tantos permisos aos oficiais do exército que case deixa indefenso o Imperio. Así consumou a ruína financeira do Estado. A capaz e activa emperatriz Eufrosina Ducas Camaterina intentou en balde manter o seu crédito e a súa corte; pero Vatatzes, o instrumento favorito dos seus intentos de reforma, foi asasinado por orde do propio emperador.
Polo leste, o Imperio estaba sendo invadido polos turcos selxúcidas; polo norte, os búlgaros e os valacos baixaban sen oposición a saquear as chairas de Macedonia e Tracia; mentres tanto, Aleixo malgastaba o tesouro público nos seus palacios e xardíns. Pronto vería chegar ao ameaza dun novo e máis temible perigo. En 1202 os príncipes occidentais que participaban na Cuarta Cruzada congregáronse en Venecia dispostos a iniciar unha nova cruzada. Aleixo, o fillo do deposto Isaac, escapara de Constantinopla e pediu axuda aos cruzados, prometéndolles, a cambio do seu apoio para destronar ao seu tío, o fin do cisma entre o Leste grego e o Oeste latino.
Os cruzados, que ata entón tiveran Exipto como obxectivo, decidiron cambiar a súa ruta e dirixirse a Constantinopla, ante a cal apareceron en xuño de 1203. Proclamaron emperador a Aleixo, como Aleixo IV tras convocaren aos cidadáns para que depuxesen ao seu tío. Aleixo III, atafegado, non tomou ningunha medida para resistir. O seu xenro, Teodoro Láscaris, que foi o único que intentou resistir, foi derrotado en Scutari, e así deu comezo o sitio de Constantinopla. O 17 de xullo, os cruzados, liderados polo ancián Dogo de Venecia Enrico Dandolo, escalaron as murallas e tomaron a cidade, saqueándoa. Durante a loita e carnicería que seguiu, Aleixo escondeuse no palacio, para, finalmente, cunha das súas fillas, Irene, e todos os tesouros que puido recompilar, fuxir nun bote e escapar a Develton en Tracia, deixando á súa muller, as súas demais fillas e o seu Imperio aos invasores. Isaac, sacado da súa prisión e investido de novo coa púrpura imperial, recibiu ao seu fillo Aleixo IV.
Pouco despois, Aleixo III, coa axuda de Murzuflo (o futuro Aleixo V Ducas), intentou recuperar o trono. Pero o intento non tivo éxito e, tras percorrer Grecia, rendeuse, xunto con Eufrosina (que mentres tanto se reuniu con el), a Bonifacio de Montferrato, que entón dominaba gran parte da península balcánica (o que formaba o Reino de Tesalónica). Tras deixar a súa protección, buscou axuda en Miguel I Ducas, déspota de Epiro, e despois viaxou a Asia Menor, onde o seu xenro Láscaris se acababa de establecer para resistir aos latinos.
Aleixo, aliado a Kay Khusrau I, o sultán de Rüm (tamén coñecido como sultán de Iconio ou Konya) esixiu a coroa de Láscaris, e ante o rexeitamento deste, marchou contra el. Pero Láscaris derrotouno e fíxoo prisioneiro. Aleixo foi enviado a un mosteiro en Nicea, onde morreu en data indeterminada.
Arancha Nogueira
Arancha Rodríguez Fernández, máis coñecida como Arancha Nogueira, nada en Ourense o 3 de setembro de 1989, é unha escritora galega.
Traxectoria
Licenciouse en Xornalismo, fixo un mestrado en Literatura comparada e Crítica Cultural e outro de Educación. Viviu en Madrid, Porto, Sevilla, Belfast e Santiago de Compostela. Formou parte da plataforma de crítica literaria feminista A Sega. Actualmente é profesora de lingua galega e literatura no ensino público.
Obras individuais
Publicou en antoloxías como o Diario de Escalofríos (2008), Cuaderno de Legados (2010) ou a Homenaxe a Manuel María (2017) e en revistas como Incendios (2011), o fanzine As Lurpias (Día da Matria 2014), o Boletín Galego de Literatura (2017) e en 2018 Ligeia.
Alessandro Gentile
Alessandro Gentile, nado o 12 de novembro de 1992 en Maddaloni, é un xogador profesional de baloncesto italiano que xoga no Aquila Basket Trento da Lega Basket Serie A. Cunha estatura de 2,00 metros pode xogar nas posicións de escolta e ala.
Traxectoria profesional
De 2007 a 2009, Gentile xogou nas categorías inferiores do Pallacanestro Treviso. En 2009 chegou ó primeiro equipo e na tempada 2009-10 xogou 24 partidos, facendo 3.4 puntos e 1.2 rebotes por encontro. En 2011 conseguiu o galardón ó mellor xogador da liga italiana de menos de 22 anos. O 14 de xuño de 2011, renovou o seu contrato co Treviso por tres anos.
En decembro de 2011, Gentile deixou o Treviso e asinou un contrato de tres tempadas co Olimpia Milano. En xuño de 2014, despois de que o Milano conseguira o seu 26º título de liga, Gentile foi elixido o mellor xogador das finais da liga.
O 26 de xuño de 2014, Gentile foi elixido na 53ª posición do Draft da NBA de 2014 polos Minnesota Timberwolves. Na mesma noite do Draft foi traspasado ós Houston Rockets.
O 30 de outubro de 2018 anunciouse a fichaxe de Gentile por unha tempada polo CB Estudiantes da Liga ACB.
Casa Lousada, San Martiño de Lanzós, Vilalba
Casa Lousada é un lugar da parroquia de San Martiño de Lanzós, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Elena Agra
Elena Agra Cambón foi unha xornalista galega.
Berinxia
miniatura|Localización de Berinxia. Berinxia, tamén chamada Ponte Terrestre de Bering - foi unha porción de terra firme, con aproximadamente 1600 km de norte a sur na súa máxima extensión, que xuntou Alasca e Siberia, onde neste momento se atopa o Estreito de Bering, durante as glaciacións.
Mundial de Fútbol de 1998
Elección da sede
Francia foi elixida o 2 de xullo de 1992 polo comité executivo da FIFA para ser a sede do Mundial de Fútbol de 1998, durante unha reunión mantida en Zürich, Suíza. Superaron á candidatura de Marrocos por 12 votos a 7. Suíza retirouse do proceso de selección xa que non puido reunir os requisitos da FIFA. Esta elección converteu a Francia no terceiro país en albergar dous Mundiais de Fútbol tras México e Italia. A primeira vez que o Mundial se disputou en Francia foi no ano 1938.
Berinxia
Tanto o Estreito de Bering, como o Mar de Chukchi ao norte e o Mar de Bering ao sur, son mares de pequenas profundidades e durante as glaciacións a auga do mar concentrouse nos casquetes polares e nas xeeiras, facendo baixar o nivel do mar e expondo os fondos mariños de pequenas profundidades. Outras pontes terrestres se formaran e desapareceran nos períodos interglaciais: hai 14 mil anos Australia estivo unida a Nova Guinea e a Tasmania e as Illas Británicas estiveron unidas a Europa.
Mundial de Fútbol de 1998
Clasificación
Catro países clasificáronse por primeira vez para o torneo: Croacia, Xamaica, Xapón e Suráfrica. O derradeiro equipo en clasificarse foi Irán, tras gañar a Australia no playoff entre a AFC e a OFC, o 29 de novembro de 1997.
Lista de participantes
As seguintes 32 seleccións clasificáronse para a fase final.
Berinxia
miniatura|esquerda|[[Mamut na Berinxia rusa.]]
Mundial de Fútbol de 1998
Calendario
Para máis información sobre cada encontro (aliñacións, trocos, sancións...) prema no resultado. Todos os horarios están en hora local.
Berinxia
A Ponte Terrestre de Bering foi importante porque permitiu a migración de seres humanos de Asia a América, así como varias especies de animais terrestres, incluíndo leóns e guepardos, que evolucionaron a especies endémicas de América do Norte, actualmente extintas, e exportando camélidos a Asia.
miniatura|Extensión máxima.
A medida que o clima se altera, tamén as condicións ambientais cambian, determinando que plantas e animais poden sobrevivir – a masa de terra pode funcionar, tanto como unha ponte, como constituíndo unha barreira, unha vez que, en períodos menos fríos, a chuvia e os glaciares alteran o solo e a orografía.
Pintura de Portugal
miniatura|280px|Nuno Gonçalves: Panel do Políptico de San Vicente, c. 1470 e 1480. Museo Nacional de Arte Antiga. A escaseza das reliquias pictóricas en Portugal anteriores ao século XV levou á formación dunha crenza de que neste país a pintura floreceu só a partir do Renacemento, porén, a ausencia de exemplos concretos non significa que as sociedades locais de tempos remotos, precursoras da formación do actual estado portugués, non practicasen esta arte, e ao contrario do que usualmente se supón, a pintura de Portugal ten unha tradición moi antiga. Infelizmente, por circunstancias diversas, a maioría das obras producidas ata mediados do período gótico desapareceron, e as poucas que sobreviven son por isto mesmo de extraordinaria rareza, sendo os únicos testemuños dunha liñaxe artística que data da prehistoria. A partir do Renacemento, de feito, coincidindo coa fase dos descubrimentos e do establecemento de diversas colonias máis alá do mar, as grandes riquezas que pasaron a afluír para a metrópole serviron como poderoso estímulo para a intensificación do intercambio cultural e comercial co resto de Europa e para un desenvolvemento acelerado e importante en todas as artes, beneficiándose loxicamente a pintura deste novo contexto. Desde entón a historia da pintura en Portugal está moito mellor documentada, e as súas obras consérvanse, hoxe, en diversos museos e coleccións privadas nacionais e estranxeiras.
Prehistoria e antigüidade
As pinturas prehistóricas que sobreviviron ao tempo están insertas xeralmente nun contexto relixioso, en monumentos funerarios, posiblemente posuíndo funcións máxicas e evocativas, representando os mortos, os deuses e elementos na natureza, típicos da arte das sociedades cazadoras e colectoras e despois agro-pastorís. Entre as máis importantes están o conxunto da Gruta do Escoural, con pinturas rupestres do Paleolítico, e o do Abrigo Pinho Monteiro, datado do Neolítico, que mostra un par de imaxes antropomórficas vestidas, portando capacetes de cornos e bastón, xunto con animais esquematizados, que se supón representaren divindades astrais xemelgas, os acólitos, relacionadas co amencer e ocaso e co deus do trono. Outro exemplo significativo é o da Anta pintada de Antelas, da Idade do Cobre, que consiste en padróns abstractos e figuras en negro e vermello. Segundo Mário Varela Gomes, esta iconografía deriva de dúas fontes posibles: unha de herdanza caucásica, derivada da chegada á Península Ibérica dos pobos indoeuropeos, e outra emparentada coa cultura do Oriente Próximo e do Mediterráneo oriental, producida polo contacto que había entre o Portugal prehistórico e estas rexións, corroborado por unha cantidade de obxectos arqueolóxicos de orixe oriental ou dela derivada que se acharon asociados, aínda que noutros materiais, máis resistentes á degradación.
A presenza de importantes e numerosas ruínas romanas en Portugal, onde se atoparon mosaicos de grande refinamento en bo estado, suxire que as elites locais durante o período de dominio romano teñan encomendado tamén pinturas e frescos para decoración de interiores, como era práctica en todo o imperio, pero infelizmente non sobreviviron exemplos concretos máis que en reducidos fragmentos. Na Casa dos Repuxos, nas ruínas da antiga Conímbriga, había ata os anos 1960 significativas mostras in situ de frescos, que en boa parte desapareceron nos anos seguintes por depredacións e outros problemas de conservación, pero no Museo Monográfico de Conímbriga aínda subsisten partes do que terían sido grandes paneis pintados con motivos de animais, candelabros, frisos e imitacións ilusionistas de elementos de arquitectura.
O amante de Lady Chatterley (filme de 1981)
O amante de Lady Chatterley (en Lady Chatterley's Lover) é un filme de 1981 dirixido por Just Jaeckin, e protagonizado por Sylvia Kristel e Nicholas Clay. É unha adaptación da novela homónima de 1928 escrita por D. H. Lawrence. Algúns críticos cren que Lady Constance Chatterley, o personaxe principal da novela, está inspirado en Lady Ottoline_Morrell.
Estreouse en galego o 12 de febreiro de 1993 a través da TVG.
Francisco Fandiño Piñeiro
Francisco Fandiño Piñeiro, coñecido como Chuco, nado en Salceda de Caselas en 1906 e finado en Tui o 9 de decembro de 1936, foi un labrego e político galego.
Marful, Lagoa, A Pastoriza
Marful é un lugar da parroquia de Lagoa no concello lucense da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 5 habitantes (2 homes e 3 mulleres).
Río Brosna
O río Brosna (en irlandés An Bhrosnach) é un río de Irlanda que flúe a través dos condados de Westmeath e Offaly.
Nace no Lago Owel, preto da vila de Mullingar, e ten unha lonxitude aproximada de 122 quilómetros. Verte as súas augas no río Shannon, o cal desemboca no Océano Atlántico.
Aleixo II Comneno
Aleixo II Comneno, nado en Constantinopla o 10 de setembro de 1169 e finado na mesma cidade o 24 de setembro de 1183, foi emperador bizantino entre 1180 e 1183.
Traxectoria
Era fillo do emperador Manuel I Comneno e de María de Antioquía, filla de Raimundo, príncipe de Antioquía.
Á morte de Manuel en 1180, María, que fora enclaustrada nun convento co nome de Xene, proclamouse a si mesma rexente e deixou ao seu fillo en mans dos seus conselleiros, que fomentaron nel todo tipo de vicios, mentres que ela apoiaba o goberno do protosebastos Aleixo (un curmán de Aleixo II), que era abertamente o amante de María. O novo emperador e os seus amigos intentaron formar un partido contra a emperatriz nai e o protosebastos, e así, a súa irmá María, esposa do césar Xoán (Renier de Montferrato) incitou varias revoltas nas rúas da capital.
O partido do novo emperador foi derrotado (2 de maio de 1182), pero Andrónico Comneno aproveitouse das desordes para facerse coa coroa, e así entrou en Constantinopla, onde foi recibido con honores case divinos, e depuxo aos rexentes. A súa chegada foi celebrada cun masacre de latinos na capital, sobre todo de mercadores venecianos, que Andrónico non fixo nada por evitar. Permitiu que Aleixo fose coroado, pero o obrigou a aceptar que fosen condenados a morte todos os seus amigos, ademais da súa nai, a súa irmá e o césar, e non lle permitiu que expresase a máis mínima opinión nos asuntos de Estado.
Monoblastozoos
Os monoblastozoos (Monoblastozoa) son un filo do reino animal de dubidosa existencia e aínda máis dubidosa filiación.
Baséase nunha única especie, Salinella salve, que foi descrita en 1892 por Johannes Frenzel nunha solución salina ao 2 % a partir de material procedente da auga de dúas minas de sal de Córdoba (Arxentina).
Segundo o autor do único rexistro publicado do organismo, o corpo de Salinella consta dunha capa única de células (ao que alude o nome de monoblastozoo) carecendo de tecidos e órganos. Máis organizado que os protozoos, trátase porén dun moi primitivo organismo pluricelular caracterizado por presentar as súas partes anterior e posterior diferentes, e por estar densamente ciliado, especialmente ao redor da "boca" e do "ano". Reprodúcese asexualmente por fisión transversal do corpo e, aínda que se sospeita que pode reproducirse sexualmente, non hai evidencias disto.
A esta especie outorgóuselle a categoría de filo por recoñecerse que o dos Mesozoa era demasiado diverso para ser un filo en si mesmo.
Redención Campesina
Historia e características
Subtitulado Semanario Social Anticaciquil, apareceu o 30 de decembro de 1919 como continuación de El Ideal Campesino. Dirixido por Domingo Carreira Botana, posteriormente foi substituído por Adolfo Gómez Portela, o propietario e xerente era Ricardo García Otero, párroco de Aríns. Proclamábase "defensor de los intereses agrícolas de Conjo, Ames y otros Ayuntamientos". De tendencia social-católica, publicábase con censura eclesiástica. Cesou a súa publicación no verán de 1920, e volveu aparecer o 27 de outubro. Publicou artigos sobre cuestións sociais e información sobre mitins e actividade societaria na bisbarra. Apareceron algúns contos en galego. J. M. Palomares afirma que seguía publicándose en 1921.