cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sincronía e diacronía
Sincrónico é equivalente a estático, diacrónico éo a evolutivo ou histórico. Son dúas perspectivas diferentes á hora de observar unha mesma realidade: o sistema nun momento dado e o sistema en desenvolvemento, inda que, se se ten en conta o carácter parcialmente innovador de todo acto lingüístico, só existe o aspecto diacrónico, mentres que o aspecto sincrónico é unha abstracción científica necesaria para estudar como funciona a lingua. Ó aspecto sincrónico correspóndelle a disciplina denominada gramática e que, en sentido amplo do termo, é a descrición do sistema da lingua; ó aspecto diacrónico correspóndenlle a gramática histórica e a historia da lingua.
Véxase tamén
Lingüística sincrònica Synchronie fa:تحلیل همزمان Sincronia Linguistica synchrona Diacronia Językoznawstwo synchroniczne Diacronia Anàlisi sincrònica Lingguwistikang sinkroniko 共时语言学
O Aruxo, Roupar, Xermade
O Aruxo é un lugar da parroquia de Roupar, no concello lugués de Xermade na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 5 habitantes, dos cales 3 eran homes e 2 eran mulleres.
Labirinto (canción de Pedro Madeira)
"Labirinto" é unha canción do cantante portugués Pedro Madeira do álbum Dá-me a tua mão. É a oitava canción do álbum.
Está composta totalmente, letra e música, por Pedro Madeira e ten unha duración de 3:59.
Pobo mura
O muras son un pobo indíxena que vive nas zonas central e oriental do estado do Amazonas, no Brasil, ó longo do río Amazonas dende Madeira até o Purus. Xogaron un importante papel na historia brasileira durante a época colonial e eran coñecidos pola súa forte determinación e resistencia á cultura portuguesa. Antigamente un pobo poderoso, foron derrotados polos seus veciños, os mundurucús, en 1788.
Ghil'ad Zuckermann
Ghil'ad Zuckermann (D.Phil. Oxford, Ph.D. Cambridge), nado en Tel Aviv, Israel, o 1 de xuño de 1971, é un lingüista, que fai contribucións á revitalización lingüística, contacto lingüístico e etimoloxía.
Zuckermann é profesor de lingüística e linguas en perigo de extinción na Universidade de Adelaida, Australia.
Campos, Melide
Santa María de Campos é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Melide. Segundo o padrón municipal de 2018 tiña 101 habitantes (50 mulleres e 51 homes) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 138 habitantes.
Gacela dorcas
A gacela dorcas (Gazella dorcas) é unha especie de gacela que habita nos desertos do norte de África dende Exipto até o Sáhara Occidental. A gacela dorcas mide uns 55 a 65 cm de alto, coa testa e o corpo dunha lonxitude de 90 a 110 cm e un peso de 15–20 kg. As numerosas subespecies habitan na vegetación das pradarías, estepas, desertos de montaña e en climas semidesérticos de África e Arabia. Arredor dunhas 35.000 - 40.000 existen na natureza. A gacela de Arabia extinguida na península arábiga considerouse previamente como unha subespecie da gacela dorcas.
Subespecies
miniatura|Gacela dorcas. Recoñécense as seguintes subespecies:
Alan Shugart
Alan Field Shugart, nado nos Ánxeles o 27 de setembro de 1930 e finado en Monterey (California) o 12 de decembro de 2006, foi un enxeñeiro, empresario e executivo de negocios estadounidense, cunha carreira que definiu a industria das unidades de disco modernas.
Traxectoria
Naceu nos Ánxeles e graduouse pola Universidade de Redlands, recibindo un grao de enxeñaría física.
Comezou a súa carreira en 1951 como enxeñeiro de campo en IBM. En 1955 pasou ao laboratorio de IBM en San Jose, onde traballou no IBM 305 RAMAC. Ascendeu a través dunha serie de postos cada vez máis importantes ata chegar a ser Direct Access Storage Product Manager, responsábel dos produtos para almacenamento en disco, o negocio máis rendíbel de IBM nesa época. Entre os grupos comandados por Shugart estaba o equipo que inventou o disco flexíbel.
Shugart uniuse a Memorex en 1969 como vicepresidente da súa división de equipos e liderou o desenvolvemento dos seus subsistemas de almacenamento en disco 3660 (compatibles con IBM 2314) e 3670 (compatibles con IBM 3330). O seu equipo tamén desenvolveu Memorex 650, un dos primeiros discos flexíbeis dispoñíbeis comercialmente.
Fundou Shugart Associates en febreiro de 1973 e resignou como CEO en outubro de 1974. A compañía foi adquirida máis tarde por Xerox. Entón, el e Finis Conner crearon Shugart Technology en 1979, que axiña cambiou o seu nome a Seagate Technology.
Con Shugart como CEO, Seagate converteuse na maior fabricante independente do mundo de unidades de disco e compoñentes relacionados. En xullo de 1998, Shugart dimitiu do seu posto en Seagate.
Shugart faleceu o 12 de decembro de 2006 en Monterey, California, de complicacións por unha cirurxía cardíaca que sufrira seis semanas antes.
Actividade política
En 1996, lazonu unha campaña sen éxito para elixir a Ernest, o seu can Bernese Mountain, para o Congreso. Shugart posteriormente escribiu sobre a experiencia no libro Ernest Goes to Washington (Well, Not Exactly). Apoiou unha iniciativa de voto fracasada en 2000 para dar aos votantes de California a opción de escoller "ningún dos anteriores" nas eleccións.
Castro, Melide
San Tomé de Castro é unha parroquia que se localiza no centro do concello de Melide. Segundo o padrón municipal de 2018 tiña 53 habitantes (25 mulleres e 28 homes) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 2004 cando tiña 50 habitantes.
Lingua mura
No presente, só 300 pirahã do pobo mura falan a variedade pirahã distribuídos en oito vilas.
Fraíz, Olives, A Estrada
Fraíz é un lugar da parroquia de Olives, no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Segundo o IGE do 2009 tiña 64 habitantes (35 homes e 29 mulleres), dous menos ca en 2008.
Neste lugar atópase a mámoa de Boi Morto.
Manuel Fraga Fentanes
Manuel Fraga Fentanes, nado en San Xurxo de Sacos (concello de Cotobade) o 26 de novembro de 1889 e finado no mesmo concello o 11 de agosto de 1936, foi un xastre e agrarista galego.
Traxectoria
Emigrou a Arxentina e instalouse en Buenos Aires como xastre. De volta a Galicia, pertenceu á Sociedade de Oficios Varios de San Xurxo de Sacos e foi tesoureiro da Sociedade de agricultores de San Xurxo de Sacos. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 marchou a unha casa-panadería dun amigo en Seixo (Marín) e permanece alí uns días ata que o seu fillo máis novo foi buscalo. Retornou a San Xurxo e foi citado ao cuartel da Garda Civil onde o obrigaron a asinar un papel en branco. A noite do 10 ao 11 de agosto catorce gardas cívicos irromperon na súa casa, rexistrárona na busca do estandarte da Sociedade de Agricultores que non atoparon, e levaron detido a Manuel. Asasinado, despois de escachizalo, botárano por un terraplén de máis de tres metros de altura. O seu cadáver apareceu preto da Ponte da Rocha. Foi soterrado en Tenorio porque non lle permitiron á familia levalo para o cemiterio de San Xurxo. Á súa muller Balbina rápanlle o pelo e prohíbenlle chorar en público. En 1948 permítenlle trasladar os restos de Manuel do cemiterio de Tenorio ao panteón de San Xurxo.
Vida persoal
Casou con Balbina Vilán Quinteiro e tivo tres fillos: Evangelina, Manuel e José Fraga Vilán.
Boteiro
miniatura|dereita|Boteiro de Vilariño de Conso. O boteiro é un personaxe do folclore de Galiza vinculado ás festas de entroido da comarca vianesa; está presente nos concellos de Viana do Bolo, Vilariño de Conso e A Gudiña. Agora ben, segundo a zona de procedencia, a súa vestimenta e comportamentos mudan.
Características
miniatura|dereita|Detalle das esquilas e das fitas da camiseta dun boteiro de Viana do Bolo. Leva unha máscara de peso considerábel feita de pel de cabra ou de cartón, de cor rosa con barba e bigote, sendo a variante vianesa a máis traballada, tallada en madeira de bidueiro e de cor negra; as dúas coroadas por unha gran pantalla de formas xeométricas adubiadas con fitas de moitas cores acostuman levar un pau.
O traxe está composto por :
Funcións
O boteiro é o líder da comitiva de entrudio coñecida como fulión. As súas funcións, a maiores de dar botes e carreiras como forma de animación, son:
Cómpre diferencialo do cigarrón, outro personaxe do entroido galego propio da Comarca de Verín.
Folladela, Melide
San Pedro de Folladela é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Melide. Segundo o padrón municipal de 2018 tiña 103 habitantes (49 mulleres e 54 homes) distribuídos en 13 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 148 habitantes.
Células HUAEC
As células HUAEC (do inglés Human umbilical artery endothelial cells ou células endoteliais de arteria umbilical humana) son células derivadas do endotelio das arterias do cordón umbilical. Estas células cultívanse e utilízanse como sistema modelo de laboratorio para o estudo da función e patoloxía de células endoteliais (por exemplo, na aterosclerose). As HUAECs teñen unha morfoloxía “pavimentosa”.
Liga de Defensa Xudía
200px|dereita|miniatura|A bandeira do grupo é a mesma que a do ilegalizado partido [[Kach.]] A Liga de Defensa Xudía (en inglés: Jewish Defense League) é unha organización creada en 1968 co declarado propósito de protexer os xudeus por calquera medio necesario. Xenófobos, isolacionistas e fundamentalistas, cravan unha forma radical de nacionalismo xudeu con chamamentos á violencia e ao extremismo.
Segundo o rabino Meir Kahane, as maiores organizacións xudías dos Estados Unidos fallaron en protexer os xudeus do antisemitismo.
En Francia
A Liga de Defensa Xudía francesa inspírase no grupo homónimo dos Estados Unidos, clasificado como terrorista desde 2001 polo FBI. O seu emblema (un puño cerrado sobre unha Estrela de David negra, con fondo amarelo) é, con excepción das cores, o mesmo que o do movemento de extrema dereita Kach, prohibido en Israel.
Chasma
Denomínase Chasma (plural: chasmata) na xeoloxía planetaria, as depresións (ou canóns) alargadas e normalmente bastante profundas que existen nos astros (exceptuando a Terra) do Sistema Solar.
Cascades, Burkina Faso
Cascades é unha das 13 rexións que ten Burkina Faso. A súa capital é Banfora. Foi creada o 2 de xullo de 2001. A súa poboación era de 524.956 habitantes no 2006, sendo a rexión menos poboada de Burkina Faso. Componse de dúas provincias: Comoé e Léraba.
esquerda|miniatura|300px|Mercado en [[Banfora]]
Tudo o que eu sempre quis
Tudo o que eu sempre quis é unha canción do cantante portugués Pedro Madeira do álbum Dá-me a tua mão. É a cuarta canción do álbum e é de xénero pop.
Está composta totalmente por Pedro Madeira e ten unha duración de 3:19. É unha das tres cancións do álbum compostas por Pedro Madeira xunto a "Deixa-me sentir" e "Labirinto".
Fraíz
O topónimo galego Fraíz pode referirse a:
Fácula
Normalmente na xeoloxía planetaria, reciben o nome de facula (plural: faculae, palabra procedente do latín que significa mancha, manchas), grandes manchas de albedo brillante que existen nos astros (exceptuando a Terra) do Sistema Solar.
Golán, Melide
San Xoán de Golán é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Melide. Segundo o padrón municipal de 2018 tiña 47 habitantes (23 mulleres e 24 homes) distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 87 habitantes.
Telecable
TeleCable é unha operadora de cable con sede no Principado de Asturias. É a marca utilizada por TeleCable de Asturias, S.A.U., empresa participada integramente pola Sociedade Promotora das Telecomunicacións en Asturias S.A., que á súa vez está controlada pola Caixa de Aforros de Asturias ao posuír o 91,90% das súas accións.
Diggi-Loo Diggi-Ley
"Diggi-Loo Diggi-Ley" é unha canción do grupo sueco Herrey's que gañou o Festival de Eurovisión 1984 representando a Suecia.
No festival celebrado en Luxemburgo, foi a canción interpretada no primeiro lugar. Ao final da votación recibía 145 puntos, sendo declarada gañadora. Foi un resultado sorprendente, xa que as destacadas para a vitoria nas apostas previas ó festival eran a canción italiana ("I treni di Tozeur", de Alice e Franco Battiato) e a irlandesa ("Terminal 3", de Linda Martin).
Herrey's gravaron tamén unha versión en inglés titulada Golden Shoes (zapatos dourados).
Raíces gregas
As raíces gregas son hoxe omnipresentes nas linguas occidentais modernas. O galego utilízaas para construción de palabras cultas e de neoloxismos. Proveñen de raíces gregas asociadas entre elas. Ás veces a deformación da lingua é tal que é difícil recoñecelas.
Velaquí uns exemplos de raíces que se atopan con certa frecuencia:
Abdul-Ahad Raban
Abdul-Ahad Raban (en عبد الأحد ربان), nado o 9 de abril de 1916 en Iraq e finado o 25 de xullo de 1998 en Aqra (Iraq), foi un relixioso caldeo, bispo de Aqra dende 1980 até o seu pasamento.
Traxectoria
Ingresou na Orde Antoniana de Santo Hormisdas dos Caldeos, e o 4 de xuño de 1950 foi ordenado sacerdote. Como sacerdote, participou nos traballos das sesións IIIª e IVª do Concilio Vaticano Segundo.
O 23 de abril de 1980 foi nomeado bispo de Aqra, recibindo a consagración episcopal no seguinte 15 de agosto de mans do patricarca Bulus Xaikhu. Finou no cargo en Aqra o 25 de xullo de 1998.
Televisão Independente
Televisão Independente (TVI) é unha cadea de televisión portuguesa de TDT. Foi a segunda canle privada de Portugal. Compite dirétamente coa SIC e RTP.
Historia
Coa liberalización dos medios de comuinicacións en Portugal, os medios de comunicación da igrexa católica poxaron por conseguir unha concesión de televisión privada. Dito grupo estaba formado por institucións como Rádio Renascença ou Universidade Católica Portuguesa, e contaba con accionistas como CLT e Antena 3.
No 1999, a Igrexa pon á venda a súa participación no canle, que foi comprada polo grupo de radios privadas Media Capital. Por outra parte, RTL Group quedou coa outra metade das accións. O novo propietario mudou a imaxe de TVI e modificou a grella con máis programas de produción propia e telenovelas. O éxito do espazo de telerrealidade Gran Irmán serviulle para consolidarse entre os espectadores portugueses, e en 2004 TVI converteuse no primeiro canle de televisión en audiencias do seu país, condición que matén desde entón.
Milladoiro
Milladoiro (do latín ) pode facer referencia a:
Chital
O chital (Axis axis) é unha especie de mamífero artiodáctilo da familia dos cérvidos. É orixinario de Asia. Durante toda a súa vida amosa manchas brancas sobre a súa coloración marrón. Estas manchas desaparecen trala infancia na maioría de especies de cérvidos.
Münzkabinett
A expresión Münzkabinett fai referencia a varios artigos:
Gabinete numismático
A expresión gabinete numismático fai referencia a varios artigos:
Grobas, Melide
Santa María de Grobas é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Melide. Segundo o padrón municipal de 2018 tiña 39 habitantes (22 homes e 17 mulleres) distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 66 habitantes.
Historia de Suecia
miniatura|280x280px|Vello mapa amosando Suecia durante o Imperio Sueco, 1648-1721 A historia de Suecia comeza cando a capa de xeo do norte comezou a retroceder. As primeiras pegadas de visitas humanas so de ao redor do ano 12000 a.C.
O estado sueco moderno formouse durante un longo período de unificación e consolidación. Os historiadores estableceron distintos estándares para cando pode considerarse completo (resultando en datas dende o século VI ata o XVI), pero un país unificado, co poder concentrado nunha dinastía monárquica e algunhas leis comúns estivo presente dende finais do século XIII. Nese momento Suecio estaba formado na maior parte do que hoxe é a parte sur do país (exceptuando Escania, Blekinge, Halland e Bohuslän), ademais de partes da actual Finlandia. Durante os séculos seguintes a influencia sueca expandiríase cara o norte e o leste, incluso se as fronteiras non estaban ben definidas ou non existían.
A finais do século XIV Suecia entrelazárase cada vez máis con Dinamarca e Noruega, uníndose finalmente na Unión de Kalmar. Durante o século seguinte unha serie de rebelións serviron para diminuír os lazos de Suecia coa unión, o que ás veces levou á elección dun rei sueco separado. O enfrontamento chegou ao seu clímax tras o baño de sangue de Estocolmo en 1520, unha execución en masa de nobres e burgueses orquestrada por Cristián II de Dinamarca. Un dos poucos membros das familias nobres máis poderosas non presente, Gustav Vasa, foi capaz de organizar unha nova rebelión e finalmente foi coroado rei en 1523. O seu reinado resultou duradeiro e marcou o final da participación de Suecia na unión.
Gustav Vasa alentou ademais aos predicadores protestantes, rompendo finalmente co papado e establecendo a igrexa luterana en Suecia, aproveitando as propiedades e riqueza da igrexa católica.
Durante o século XVII, tras gañar guerras contra Dinamarca-Noruega, Rusia e a Comunidade Polaco-Lituana, Suecia emerxeu como unha gran potencia tomando o control directo da rexión báltica. O papel de Suecia na guerra dos Trinta Anos determinou o equilibrio do poder político e relixioso en Europa. O estado sueco expandíuse enormemente, cara os modernos estados bálticos, cara o norte de Alemaña, e cara varias rexións que, a día de hoxe, son parte de Suecia.
Antes do final do século XVII formouse unha alianza segreda entre Dinamarca-Noruega, a Comunidade Polaco-Lituana, e Rusia contra Suecia. Esta coalición actuou ao principio do século XVIII cando Dinamarca-Noruega e a Comunidade Polaco-Lituana lanzaron ataques sorpresa contra Suecia. En 1721 Rusia e os seus aliados gañaron a guerra contra Suecia. Como resultado Rusia puido anexionarse os territorios suecos de Estonia, Livonia, Ingria, e Carelia. Este feito puxo o punto e final ao Imperio Sueco e paralizou o seu poder no mar Báltico.
Suecia uníuse á cultura da Ilustración nas artes, a arquitectura, a ciencia e a educación. Entre 1570 e 1800 o país experimentou dous períodos de expansión urbana. Finlandia foi perdida a Rusia nunha guerra en 1808-1809.
A principios do século XIX Suecia perdeu Finlandia e o resto dos seus territorios fóra da Península Escandinava. A derradeira guerra de Suecia foi a guerra sueco-noruega de 1814. Suecia venceu e forzou ao rei danés a cedelle Noruega. Noruega víuse na obreiga de entrar nunha unión persoal con Suecia que durou ata o ano 1905. Dende 1814 Suecia estivo en paz, adoptando unha política exterior non aliñada en tempos de paz e de neutralidade en tempos de guerra. Durante a primeira guerra mundial Suecia permaneceu neutral. A properidade despois da guerra proporcionou as bases para as políticas de benestar social características na Suecia moderna. Durante a segunda guerra mundial o país mantívose novamente neutral, evitando o destino da Noruega ocupada. Sweden foi un dos primeiro países que non participaron na guerra en unirse á Nacións Unidas (fíxoo en 1946).
Ademais disto, o país intentou manterse fóra das alianzas e permanecer oficialmente neutral durante toda a guerra fría; Suecia non se uníu á OTAN. O Partido Socialdemócrata gobernou durante 44 anos seguidos (1932-1976). As eleccións de 1976 levaron a unha coalición de partidos liberais e de dereitas ao poder. Durante a guerra fría Suecia sospeitaba das superpotencias, recoñecendo que as decisións tomadas por elas afectaban a países máis pequenos sen que sempre consultasen con eses países. Co final do conflito, esas sospeitas diminuíron pero Suecia prefería manterse non aliñado.
Prehistoria de Suecia
A prehistoria de Suecia comezou cando chegaron os seus primeiros poboadores, feito que ocorreu hai uns 14 000 anos. Considérase que a prehistoria rematou tras a era viquinga, ao redor do ano 1050. miniatura|326x326px|O lago Ancylus, hai 9 500 - 8 000 anos.
Mesolítico (10 000-4 000 a.C.)
Como moitos dos animais dos que dependían para alimentarse no Paleolítico desapareceron, os habitantes de Suecia durante o Mesolítico tiveron que depender da caza de animais pequenos e da pesca, que é unha das razóns polas que a esa época tamén se lle chama Idade da Caza. Grandes partes de Suecia estaban baixo as augas ou o xeo, e só as zonas cunha altura superior aos 75 metros estaban na superficie nese tempo. Debido á extensión do mar e á extinción dos animais da tundra, os recursos mariños foron de grande importancia para as culturas mesolíticas. Lagos como o Vänern e o Vättern son coleccións de auga do desxeo que teñen similitudes cos grandes lagos de América do Norte, e formáronse croios a través da fusión do xeo.
Desa época son os asentamentos máis antigos de Norrland: Aareavaara e Kangos no municipio de Pajala, e Dumpokjauratj no municipio de Arjeplogs (de hai 9 000-10 700 anos). Eses asentamentos parece que foron habitados por cazadores de renos que vivían preto do bordo de xeo interior e crese que chegarn dende o norte.
Neolítico (4000-1700 a.C.)
Outra onda de poboacións de cazadores chegou a Europa hai 5 000 anos e foron pastores esteparios de Rusia. Dende entón non houbo máis grandes migracións cara Europa ata os tempos modernos. Estes pobos trouxeron consigo a chamada cultura iamna centrada nas ovellas e na la, con novos deuses e cunha visión distinta da propiedade e a herdanza. Deron orixe á cultura da machada de batalla no sur de Suecia e Noruega, que foi o inicio dos dramáticos cambios da Idade de Bronce.
Astérix en Hispania
Astérix en Hispania (en Astérix en Hispanie) é o décimo cuarto volume da serie de banda deseñada Astérix, creada por René Goscinny (historia) e Albert Uderzo (ilustración). Foi publicado orixinalmente de xeito serializado na revista Pilote, nos números 498-519, en 1969.
Biomedicina
right|miniatura|150px|Parede do Instituto Biomédico da [[Universidade Federal Fluminense, no Brasil.]] Biomedicina é un termo que engloba o coñecemento e a investigación que é común aos campos da medicina e os doutras ciencias biolóxicas, como a bioquímica, a inmunoloxía, a química, a bioloxía, a histoloxía, a xenética, a embrioloxía, a anatomía, a fisioloxía, a patoloxía, a zooloxía, a botánica e a microbioloxía.
Historia de Suecia
Neolítico (4000-1700 a.C.)
Durante este período levantáronse varios monumentos megalíticos, como dolmens, tumbas de andadeiro e cistas.
Biomedicina
Procedementos
A biomedicina relaciónase coa práctica da medicina, e aplica todos os principios das ciencias naturais á práctica clínica, mediante o estudo e investigación dos procesos fisiopatolóxicos, considerando desde as interaccións moleculares até o funcionamento dinámico do organismo, a través das metodoloxías aplicadas na bioloxía, a química e a física.
Heriberto I de Vermandois
Heriberto ou Herberto I de Vermandois, nado ao redor do 850 e finado entre 900 e 907, foi señor de Péronne e de Saint-Quentin, conde de Soissons, conde de Vermandois e Meaux de 896 ata a súa morte. Era fillo de Pipino e polo tanto neto de Bernardo, rei de Italia.
Biomedicina
Procedementos
Deste xeito permite a creación de novos fármacos, menos tóxicos ou invasivos, e perfecciona o diagnóstico precoz de enfermidades e o tratamento destas.
Historia de Suecia
Neolítico (4000-1700 a.C.)
O esquí máis antigo do mundo, kalvträskskidan (o esquí de Kalvträsk), foi atopado na vila de Kalvträsk, ao suroeste de Skellefteå en Västerbotten, e data do ano 3 200 a.C.
Biomedicina
Premio Nobel de Medicina 2008 no Parlamento Europeo
Luc Montagnier estivo no Parlamento Europeo, o día 1 de abril de 2009, no ámbito da Conferencia dedicada ao "Futuro da investigación biomédica no século XXI". Nunha entrevista exclusiva ao sitio oficial do Parlamento Europeo, o médico francés referiu que «o principal obxectivo (da investigación científica do VIH) debe ser a creación dunha vacina terapéutica, non nos debemos centrar na vacina preventiva».
Historia de Suecia
Idade de Bronce (1700-500 a.C.)
Durante a Idade de Bronce aumentou significativamente o comercio internacional, o que pode deberse á domesticación dos cabalos. Isto puido levar á extracción de estaño dende Inglaterra. Este combinouse co cobre doméstico para producir bronce, usado para fabricar ferramentas e armas.
Bronce antigo (1700-1100 a.C.)
miniatura|260x260px|Amilladoiro de Uggarde, na illa de [[Gotland, o terceiro máis grande do país.|alt=]] Durante o primeiro Bronce antigo chegou a Sueca a chamada cultura dos túmulos, con enterramentos en grandes túmulos, storhögar, (en Escania e Småland) ou amilladoiros, gravrösen. Tamén trouxo consigo novas carruaxes e carros de guerra tirados por cabalos. O comercio xunto coas novas armas de broces fixeron aos xefes moi poderosos, como pode verse nos seus grandes túmulos. Principalmente importábase metal e sal, e exportábase ámbar. Ademais dos cabalos, os barcos eran moi importantes en Suecia, como pode verse nos petróglifos.
Bronce recente (1100-500 a.C.)
Durante o Bronce recente comezaron a ter lugar cambios de poder no Mediterráneo, onde os gregos, entre outros, equiparon aos soldados con armas de ferro en lugar de bronce. Porén os romanos equiparon aos oficiais con armas de bronce, pero non aos soldados de a pé. Isto levou a un cambio de poder, que levou á ruptura de relacións comerciais. En relación a isto chegou a cultura dos campos de urnas a Europa central. Porén, en Suecia, exitíu a Idade de Bronce e se seguiron construíndose túmulos en Escania e Småland. Despois dunha serie de cambios climáticos entre 850 e 500 a.C. o clima volveuse máis frío e húmido, moi semellante ao presente. A Idade do Bronce tamén rematou en Suecia e comezou a utilizarse o ferro en lugar do bronce ao mesmo tempo que os túmulos deixaron de levantarse. O bosque de abetos foi o dominante en Norrland dende entón, e a agricultura e o traballo dos metais chegaron a esa zona. A produción de bronce tivo lugar no norte de Norrland coa axuda de cerámica de amianto de tipo finés, que algúns invertigadores asociaron a unha cultura pre-saami.
Idade de Ferro (550 a.C.-1050 d.C.)
miniatura|506x506px|A densidade dos restos antigos dá unha indicación da densidade de poboación histórica. En Mälardalen e Bohuslän hai máis restos antigos por unidade de superficie. Durante a Idade de Ferro podíase producir metal domesticamente, o que significaba que as ferramentas de ferro, a diferenza dos obxectos de bronce anteriores, non estaban reservadas só para a elite. Ao inicio deste período comezaron a formarse novas estruturas sociais. En lugar de en grandes túmulos, os enterramentos producíanse en tumbas de urna, probablemente debido a que o poder dos líderes diminuíu. A primeira parte da Idade de Ferro foi case tan fría como o presente, o que levou á pobreza e á emigración. Dende a Idade de Ferro atópanse os contos de fadas e anotacións máis antigas conservadas en escritos europeos sobre Suecia, o que significa que se pode obter unha descrición moito mellor desta época que de períodos anteriores. O período divídese nunha Idade de Ferro máis antiga, que á súa vez consiste nunha Idade de Ferro prerromana e unha Idade de Ferro romana, e unha máis nova, tempos de migracións, rexurdimento e dos viquingos.
Idade de Ferro prerromana (550-1 a.C.)
Varias cousas indican que durante a Idade de Ferro prerromana Suecia estivo relativamente illada do mundo exterior, feito que cambiou un pouco ao final do período, de cando ocasionalmente poden atoparse achados de ouro o que pode indicar a reanudación das relacións comerciais co continente. O patrón de construción máis común da época son as casas unifamiliares. Hai poucos achados de cerámica do período, e trátanse de case o mesmo tipo de cerámica que a da Idade de Bronce, agás porque os recipientes eran algo máis finos, aínda que cara o final do período volvéronse máis grosos e faceteados. O maior cambio con respecto á Idade de Bronce é que os recipientes queimábanse en pozos, dándolle unha cor gris escura.
Cara o final do período a cultura saami tamén comezou a tomar forma. Desenvolveuse unha proto-lingua saami neste tempo, probablemente cunha orixe saami-finesa, que á súa vez procede dunha proto-lingua ugrofinesa. O antigo saami dividíuse a partir de entón en varias linguas.
No ano 0 Suecia tiña ao redor de 200 000 habitantes.
Idade de Ferro romana (1-375 d.C.)
A expansión do Imperio Romano e a proliferación das tribos xermánicas fixeron que os contactos aumentasen substancialmente nos séculos posteriores a Cristo. Entre outras cousas, os romanos enviaron expedicións cara o norte e no seu libro do ano 98 d.C. Xermania Publio Cornelio Tácito describe svioner, o que se interpretou como "suións" (suecos). Tácito continúa falando sobre os barcos dos suións e sobre que o home común non tiña dereito a portar armas en tempos de paz. Un dos barcos máis antigos atopados en Suecia é o Björkebåten, un caiuco datado inicialmente entre os anos 100 e o 200 d.C., aínda que a datación do Carbono-14 sitúao no 400 a.C.
Varios importantes elementos culturais chegaron a Suecia neste tempo, como por exemplo mellores ferramentas e melloras na agricultura, sen esquecer o alfabeto de 24 runa s máis antigo, que probablemente desenvolveuse a partir dos alfabetos do leste do Mediterráneo; porén, moitas das inscricións rúnicas máis antigas atopáronse en Escandinavia, entre elas o futhark máis vello do mundo da pedra de Kylver (Kylverstenen), atopada en Gotland.
Período das migracións (375-550)
O período das migracións comezou cando os Hunos invadiron gran parte de Europa. Non está claro canta poboación de Suecia estivo involucrada no caos xeneralizado, pero grazas a unha serie de achados de ouro dese tempo sábese que os suecos estiveron involucrados en certa medida. Tamén en Suecia e Noruega as cousas volvéronse máis preocupantes, o que levou á construción de varias fortificacións e a que parte da poboación emigrase. Estableceuse unha cidade comercial en Helgö, lo lago Mälaren. A principios do século VI reanudáronse certas tradicións da Idade de Bronce, como a tradición de Escania de construír grandes túmulos, que nese tempo tamén chegou a Bohuslän, Västra Götaland, Svealand e Mellannorrland. Estas zonas foron interpretadas como posibles pequenos reinos que posteriormente uniríanse e convertiríanse en Suecia. As zonas con máis achados son Gamla Uppsala e o pequeno reino de Ranrike en Bohuslän.
Era de Vendel (550-800)
miniatura|260x260px|Helmo do enterramento de Vendel A era de Vendel tomou o seu nome dos ricos achados do campo de tumbas de barcos de Vendel, ao norte de Uppsala. Neste período acumulouse unha considerable cantidade de riqueza ao redor de Gamla Uppsala, probablemente con cartos procedentes da mineiría e o comercio. Os barcos volvéronse cada vez máis importantes e os cabalos da Suecia da era de Vendel foron mencionados como particularmente bos. As tumbas de barcos fixéronse cada vez máis comúns como lugar de enterramento, e os enterramentos en túmulos foron decrecendo. As tumbas de barcos ao igual que os barcos de pedra, que xa existían dende a Idade de Bronce pero que se fixeron máis populares da era de Vendel e na era viquinga, mostran que as vías marítimas eran moi importantes. As tumbas de barcos da era de Vendel son ricas en achados e os contactos internacionais foron importantes.
O protonórdico era a lingua falada nos países nórdicos durante a Idade de Ferro romana, o períodp das migracións e a era de Vendel (aproximadamente 150-800 d.C.). Ao final do período do protonórdico (ca. 600-800 d.C.) a lingua cambiou moi rapidamente e orixinouse o nórdico antigo. Ao mesmo tempo o alfabeto rúnico de 24 letras foi substituído polo de 16 letras en toda Escandinavia, o que indica un grao de cooperación entre os reis.
As terminacións toponímicas suecas -hem, -land, -landa, -lösa e -löv orixináronse xeralmente no período das migracións ou noutros momentos da Idade de Ferro.
Era viquinga (800-1050)
miniatura|259x259px|Expedicións e asentamentos viquingosPracticamente non hai escritos suecos da era viquinga sobre o período, a excepción das inscricións rúnicas, e o que está dispoñible ou vén de fóra ou é dunha época posterior. Unha gran cantidade de información procede dunha biografía do primeiro misioneiro, Ansgar (801-865), de crónicas estranxeiras das viaxes viquingas, de sagas nórdicas e británicas, e de investigación arqueolóxica contemporánea.
Inicialmente había unha serie de pequenas comunidades e folklands que xuntas formaban un landskap. Neles o poder mantíñao en parte o pobo nalgunhas cousas, e en parte os xefes locais, ambos como órganos xudiciais. Dado que a colección de Suecia cara un estado unificado non foi probablemente implementada por completo ata a Idade Media, pode dicirse que a historia do país no sentido de estado sueco e poder estatal sueco comeza agora.
Unha serie de reis lendarios son mencionados na literatura de sagas tardía, pero só os reis da área da moderna Svealand mencionados en conexión co misioneiro Ansgar, como Björn, que o invitou a Birka, considéranse confirmados por unha fonte crible. O poder dos reis era moi débil, e era só durante as guerras cando tiñan un poder real, como comandar ao leidang (que apareceu no século XI), e mentres durou o paganismo para manter o Templo de Uppsala. Inicialmente non había ningún goberno nacional real. O reino era, de feito, só unha das asociacións persoais de congregacións autónomas do rei, que baixo a guía dos propios lexisladores manexaban os seus asuntos. Dende entón os campesiños prosperaron, ao aumentar a súa riqueza grazas ás expedicións viquingas, e a sociedade experimentou unha crecente estratificación social. No século XI comezou a división local en hundreds. Atopáronse edificios urbanos da era viquinga nos países nórdicos (locais comerciais permanentes), por exemplo na Uppåkra danesa, que despois se moveu a Lund, asó como en Köping en Öland, Birka e Gamla Uppsala en Svealand, e Paviken en Gotland. Fundáronse cidades nos países nórdicos ao final do século X, como por exemplo Lund, Sigtuna e Skara.
Atopáronse edificios de templos da era viquinga en Uppåkra e Uppsala. A relixión, que moito máis tarde chamouse Asatro, non parece que estivese organizada senón que se baseaba nun colectivo. O deus da morte e da guerra Odín era o mái popular entre as clases altas, mentres que o deus das treboadas Thor semella que era o máis popular entre as clases baixas. Tamén parece que os elementos das crenzas posteriores, como a crenza no tomtes ou nas almas en pena, estaban moi estendidos. O misioneiro Ansgar fundou unha congregación cristiá en Birka no ano 829 e construíu unha capela, pero no ano 936 non quedaba rastro da misión. O cristianismo sueco comezou primeiro en Västergötland, Escania e Jämtland. Atopouse un cemiterio cristián, construído a finais dos século IX, en Varnhem, alí onde se levantou no ano 1040 a igrexa de pedra sueca máis antiga coñecida fóra de Escania e o cristianismo se fixo permanente.
O primeiro rei de Svealand confirmado por fontes contemporáneas é Erik Segersäll, que pode ter sido o primeiro que reinou tanto sobre os suións como sobre os gautas. Gobernou dende aproximadamente o ano 970 e morreu no 995, e fundou a cidade de Sigtuna ao redor do 980. Despois gobernou o seu fillo, Olof Skötkonung, que foi un rei elixido sobre os suións e os gautas e foi o primeiro rei de Svealand que segundo as fontes contemporáneas foi bautizado e permaneceu como cristián. Tamén foi o primeiro rei en cuñar moedas en Suecia.
A lingua nórdica antiga dividíuse a principios da era viquinga no dialecto occidental, no oriental e no gútnico antigo. O dialecto oriental pode estudarse en fontes rúnicas suecas e danesas, que a finais da era comezaban a amosar pequenas diferenzas.
No ano 1000 Suecia tiña ao redor de 400 000 habitantes.
Alta Idade Media (1050-1250)
Durante a Alta Idade Media Suecia non tivo un goberno estatal estable ata a etapa final da formación nacional no século XVIII, aínda que os landskaps no val do Mälaren (Svealand) e ao redor do lago Vättern (Götaland) xeralmente estaban unidos baixo o mesmo rei. O período comezou con Emund o vello converténdose no rei sueco, o seu sucesor Stenkil converteuse despois no proxenitor da casa de Stenkil. Tras a súa morte houbo unha loita de poder entre a casa de Sveker e a casa de Erik que levou á morte das dúas familias en 1282 e 1250 respectivamente.
A Västgötalagen é a máis antiga das leis dos landskaps conservada, rexistrado ao redor de 1280. No século XVI Olaus Petri referíuse a un fragmento da lei agora desaparecido, a lei pagá, que é un exemplo das leis tradicionais locais máis antigas que existían antes da chegada das leis nacionais.
A cristiandade en Suecia comezou en Götaland. O final da cristianización dos suións levouse a cabo en Uppsala, cando os seus líderes se converteron. O último rei pagán repórtase que foi Blot-Sven. Crese que o templo de Uppsala foi queimado e demolido ao redor do ano 1087 por orde do rei Inge o vello, que abolíu o blót e ordenou que todos os suións fosen cristianizados.
A conversión dende o paganismo nórdico ao cristianismo foi un proceso complexo, gradual, e por momentos violento. A principal fonte temperá de influencia relixiosa foron Inglaterra debido ás interaccións entre os escandinavos e os saxóns en Danelaw, e os monxes misioneiros irlandeses. A influencia alemá foi menos obvia ao principio, a pesar dun intento misioneiro de Ansgar, pero foi emerxendo gradualmente como a forza relixiosa dominante na zona, especialmente despois da conquista normanda de Inglaterra. A pesar da estreita relación entre a aristocracia sueca e rusa, non hai evidencias directas de influencia ortodoxa, que puido deberse á barreira lingüística.
Ao redor do ano 1000 Olof Skötkonung converteuse no primeiro rei coñecido que gobernou tanto Svealand como Götaland, pero a historia posterior aínda é escura con reis cuxos períodos de rexencia e poder real non están claros. No século XII Suecia aínda estaba consolidándose coas loitas dinásticas entre os clans Erik e Sverker, que finalmente remataron cando un terceiro clan casou co Erik e fundou a dinastía Bjelbo no trono. Esta dinastía gadualmente consolidou unha Suecia anterior á Unión de Kalmar nun estado forte, e o rei Magnus IV tamén gobernou sobre Noruega e Escania. Tras a peste negra esta unión estaba severamente debilitada, e Escania perdeuse en favor de Dinamarca.
Rexión Centro, Burkina Faso
Centre (Centro en francés) é unha das 13 rexións administrativas de Burkina Faso. A súa poboación era de 1.523.980 habitantes no 2006, sendo a rexión máis poboada de Burkina Faso. A súa capital é Ouagadougou, que tamén serve como capital nacional. A rexión do Centro só posúe unha única provincia, Kadiogo, co mesmo tamaño e capital que a rexión.
Historia de Suecia
Alta Idade Media (1050-1250)
Durante o principio da Idade Media e estado sueco tamén se expadíu e ata controlar Norrland e Finlandia. Como ocorreu isto exactamente non está totalmente claro; algunhas das cruzadas para bautizar aos fineses que son mencionadas nalgunhas fontes non son consideradas históricas. O que está claro é que esa expansión xerou tensión cos estados rusos, unha tensión que continuaría ao longo de toda a historia sueca.
Rexión Centro, Burkina Faso
esquerda|miniatura|300px|Vista área de [[Ouagadougou]]
Historia de Suecia
Alta Idade Media (1050-1250)
Despois da peste negra e de loitas de poder internas en Suecia, a raíña Margarida I de Dinamarca unificou aos países nórdicos na Unión de Kalmar no ano 1397 coa aprobación da nobreza sueca. Porén, a tensión continua dentro dos países e dentro da unión levou gradualmente cara un conflito aberto entre os suecos e os dinamarqueses no século XV.
Suecia moderna (1523-1611)
miniatura|Gustav Vasa No século XVI Gustav Vasa loitou por unha Suecia independente, esmagando un intento de restaurar a Unión de Kalmar e sentando as bases da Suecia moderna. Ao mesmo tempo rompeu co papado e estableceu a igrexa luterana no país.
A desintagración final da Unión de Kalmar a principios do século XVI provocou unha longa rivalidade entre Noruega e Dinamarca por un lado e Suecia polo outro. Os bispos católicos apoiaran ao rei dinamarqués Cristián II, pero este foi derrocado por Gustav Vasa (1490-1560), e Suecia foi independente novamente. Gustav usou a reforma protestante para frear o poder da igrexa e converterse no rei used the Protestant Reformation to curb the power of the church and became Gustavo I en 1523. En 1527 persuadíu ao Riksdag de Västerås (formado por nobres, clero, burgueses e campesiños libres) para confiscar as terras da igrexa, que comprendían o 21% das terras de cultivo. Gustavo tomou aos reformistas luteranos baixo a súa protección e nomeou aos seus homes como bispos. Gustavo suprimiu a oposición aristocrática ás súas políticas e esforzos eclesiásticos de centralización.
Ra (deus)
Iconografía
Posúe o corpo dun home con cabeza de falcón e represéntase co disco solar.
Historia
Durante o período de Amarna, o faraón Akhenatón suprimiu o culto de Ra en favor dunha soa deidade solar Atón, o disco solar deificado, pero após a morte de Akhenatón restaurouse o culto a Ra como deus do sol.
Ramón Ferreiro Lago
Ramón Ferreiro Lago, nado en Mondoñedo o 20 de xaneiro de 1872 e finado no Carballiño o 25 de xullo de 1962, foi un avogado, escritor e xornalista galego.
Traxectoria
Fillo de Jesús Ferreiro Hermida e Pascuala de Lago Baamonde Montenegro Pérez Villarmea. Estudou dereito. Fundou en Valladolid a Revista Notarial de Castilla la Vieja (1898). Ingresou por oposición no notariado en 1907. Foi notario en Ledesma (1912), Belchite (1915), Cerdedo (1916), Rábade (1918) e Vilalba (1924), onde fundou a Unión Ciudadana Anticaciquil da que foi secretario. En 1925 pasou a ser notario de Lodosa (Navarra) e ao ano seguinte do Carballiño.
No Carballiño dirixiu os periódicos Hermandad (1928), Vanguardia Republicana (1931) e La Tribuna Forense Gallega. Colaborou en Faro Villalbés. Foi membro do Partido Republicano Gallego e despois integrouse en Izquierda Republicana da que foi elixido presidente no Carballiño. En novembro de 1934 pasou a desempeñar a notaría de Carballo.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi xulgado na Coruña por rebelión e o seu proceso foi sobresido. Foi novamente xulgado na Coruña en 1939 por inxurias ao xefe do Estado, acusado de insultar a Franco durante unha representación teatral, e novamente sobresido. No franquismo foi notario na Estrada (1940) e Sueca, onde se xubilou en 1947.
Finou no Carballiño o 25 de xullo de 1962.
Recoñecementos
Era cabaleiro da Orde de Afonso XII e comendador da Orde de Sabela a Católica.
Vida persoal
Casou con Concepción Rodríguez Meyre en 1906. Foi tío de Fernando, Ramón Ferreiro Rodríguez e de Julio García-Gabilán Ferreiro.
Accidente sen pegada
Accidente sen pegada (en Que la bête meure) é un filme franco-italiano dirixido por Claude Chabrol que foi estreado en 1969. A historia está baseada na novela de 1938 de Cecil Day-Lewis, escrita como Nicholas Blake, The Beast Must Die. O filme vendeu un total de 1 092 910 entradas en Francia.
Estreouse en galego o 18 de novembro de 2017 a través da TVG.
Carlos III
O nome de Carlos III pode referirse a diversos reis e pretendentes:
Veintegenarios en Alburquerque
Veintegenarios en Alburquerque é o sexto álbum de estudio do cantautor catalán Albert Pla, publicado en 1997.
O álbum, publicado por BMG como un falso directo, contou coas colaboracións de Fermin Muguruza, Manolo Kabezabolo e Robe Iniesta, entre outros.
Monte Pelée
O Monte Pelée ou Monte Pelair, volcán novo situado en Saint Pierre, na Martinica, causou en 1903 a máis devastadora erupción volcánica da que se ten coñecemento.
O efecto do fluxo piroclástico é tan devastador que en tres minutos exterminou a vila, e derreteu casas e predios. As persoas foron encontradas queimadas, e mortas debido ás explosións.
En verdade, dous meses antes da erupción xa se comezaba a percibir que houbera erros con respecto ao volcán, mentres, unha mestura de ignorancia e euforia impediran a evacuación da cidade, a saber:
Para se ter noción da forza volcánica, rexístrase que conseguiu lanzar pedras do tamaño dunha casa. Ninguén na cidade sobreviviu, con excepción dun único home, Ludger Cilbaris. Tratouse dun preso no cárcere e, xustamente por iso, zafouse da morte. De feito, as varias capas de parede que constituíron a súa "cela" filtraron as partículas de magma que forman parte do fluxo piroclástico. Aínda así, o "home marabilloso" (como ficou coñecido) sufriu serias queimaduras e, antes de ser encontrado, pasou catro días de agonía, fame e medo até ser encontrado por catro estudantes.
Granxa de Barreiros
A Granxa de Barreiros é un proxecto pedagóxico creado en 1948 por Antonio Fernández López (o maior dos fillos de Antón de Marcos) en Barreiros, na parroquia de Ortoá (Sarria).
Historia
A intención do empresario e filántropo lugués era crear unha escola de orientación agraria para mestres, de forma que integrasen a cultura galega e os ciclos da natureza na formación escolar. Tamén quería promover a creación de hortas escolares nas escolas públicas da provincia. O proxecto e os edificios da granxa foron deseñados polo arquitecto galego Manuel Gómez Román.
O seu primeiro director foi Avelino Pousa Antelo, que antes da guerra civil fora membro das Mocedades Galeguistas, facendo unha forte campaña a prol do Estatuto de Autonomía de 1936. Profundamente agrarista e cooperativista, en 1946 obtivera unha bolsa na Misión Biolóxica de Galicia que dirixía Cruz Gallástegui Unamuno en Salcedo (Pontevedra).
Desde 1948 até a súa morte a institución foi sostida por Antonio Fernández López. Na actualidade segue a funcionar, plenamente integrada nos plans educativos promovidos polo Colexio Fingoi de Lugo. Está xestionada polo Instituto Galego de Educación Medioambiental A Ponticela, baixo a dirección de Siña Fernández Puentes, filla do fundador.
Song Hye-rang
Song Hye-rang (성혜랑), nada en 1935, é unha escritora norcoreana.