cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gertrude Elion
Traxectoria
Procedente dunha familia de inmigrantes xudeus, Gertrude B. Elion foi unha bioquímica e farmacóloga norteamericana que recibiu o Premio Nobel de Medicina no 1988, xunto con George H. Hitchings e Sir James Black. Graduouse no Hunter College no 1937 e traballou como asistente de laboratorio, primeiro nun centro de ensino e logo con Hitchings nunha compañía farmacéutica. Nunca obtivo o título universitario.
Soa ou con Hitchings sintetizou moitos novos fármacos, usando novos métodos a partir da diferenciación bioquímica entre células normais e patóxenas para poder matar ou inhibir a reprodución de patóxenos particulares sen prexudicar as células do hóspede, o que a levarían a liderar o equipo que logrou o anti-SIDA AZT.
Os seus inventos inclúen:
Amais do Nobel, recibiu a Medalla Nacional de Ciencia dos Estados Unidos e o Lemelson-MIT Lifetime Achievement Award, sendo a primeira muller (1991) en entrar no National Inventors Hall of Fame.
Pobo chócue
miniatura|270px|Mapa étnico de Angola en 1970 (A área dos chócue e os lunda en cor parda).
O pobo chócue, ou chokwe,  é unha  etnia bantú que se concentra sobre todo no nordeste de Angola e nunha larga faixa que desde alá se estende até ao sur do país, pero tamén no extremo suroeste da República Democrática do Congo e no extremo noroeste de Zambia.
Émilie du Châtelet
Émilie de Breteuil, Marquesa de Châtelet, nada en 1706 e finada en 1749, foi unha física francesa.
Pobo chócue
Outros nomes
Nos tempos coloniais foron adoptadas diversas variantes, algunhas aportuguesadas, outras atribuídas aos pobos chócues, polo que poden aparecer citados na bibliografía como quiocos, chocué, ciokwe, djok, shioko, tchocué, tshokwe, tchokwe e tschiokloe.
Lingua
O idioma dos chócue é a lingua chócue, ou chokwe (ISO 639-3: cjk), pero moitos individuos falan hoxe outros idiomas como lingua franca: portugués en Angola (aínda que pouco fóra das cidades), francés na R. D. do Congo, e inglés en Zambia.
Émilie du Châtelet
Traxectoria
A filla do Barón de Breteuil naceu o 17 de decembro de 1706. Casou co Marqués do Chatelet-Lomont en 1725. Foi boa lingüista, música e matemática, e fondamente interesada na metafísica.
Pobo chócue
Historia
Historicamente, os chócue estiveron envoltos no colapso do reino Lunda e, no nordeste de Angola continúan a vivir nunha estreita cohabitación coa etnia lunda. A súa migración cara ao sur, onde moitas veces se estableceron algúns grupos en espazos non utilizados por outras etnias, continuou até mediados do século XX. A cohesión entre ambas as etnias debe moito a unha rede de autoridades tradicionais que inclúe o seu habitat nos países veciños. En termos económicos, a súa base continúa a ser a agricultura de subsistencia, así como a caza. Até o día de hoxe móstranse pouco abertos ao cristianismo, salvo cando pasan a establecerse en contextos urbanos.
Émilie du Châtelet
Traxectoria
Escribiu Institutions de physique (1740), Dissertation sur la nature et la propagation du feu (1744), Doutes sur les religions révélées, e no 1756 publicou unha tradución dos Principia Mathematica de Newton.
Pobo chócue
Historia
Os chócue implicáreonse pouco na guerra anticolonial e na guerra civil angolana. Despois da independencia de Angola, foron a única etnia que, nas dúas primeiras eleccións parlamentarias, conseguiu que foran elixidos deputados dun pequeno partido, o PRS (Partido de Renovação Social), que representa os seus intereses específicos.
Émilie du Châtelet
Vida persoal
Cando comezou a intimar con Voltaire estaba practicamente separada do seu marido. É considerada como unha pensadora orixinal, aínda que máis coñecida pola súa relación con Voltaire. En 1748, deixou a Voltaire por un soldado-poeta, Jean François de Saint-Lambert, oficial da garda do Rei Stanislaw I de Polonia. Morreu polas complicacións subseguintes ó nacemento do seu fillo o 10 de setembro de 1749.
Pobo chócue
Relixión
Na súa relixión tradicional, "Kalunga" é o creador e o poder supremo. Ademais, segundo as descricións etnográficas da primeira metade do século XX, existen os "mahamba", varios espíritos ancestrais (espíritos dos mortos) e espíritos da natureza, que se veneran e que se encontran en cultos dos poseídos. Os espíritos indutores dos cultos son, sobre todo, a serpente da fertilidade, o paxaro da fertilidade ("kajila") e o can sagrado (tamén o león, "kawa, muta" ou "tambwe"). A posesión exprésase nunha enfermidade, moitas veces nunha enfermidade nerviosa. Despois do diagnóstico, o sandador/adiviño coloca ao paciente nun estado de transo e realiza cerimonias que, nalgúns casos, van acompañadas de cantos e música de tambor. Un espírito ancestral especial é o espírito adiviñador ("ngombo"), do cal o adiviño —normalmente masculino— está posuído para practicar a súa actividade. O espírito "chikusa" é un espírito de máscara que subministra fertilidade e sorte na caza. "Kalamba" é unha mente que se sente esquecida e, polo tanto, pode causar unha enfermidade nas persoas para chamar a atención. Debe ser ofrendado, en imaxe, o nunha festa celebrada no seu honor. A estes espíritos tradicionais únense outros espíritos coloniais, como os europeos chamados "chindele". Os posuídos por el comenzan a bailar en transo cun coitelo e un garfo e ofrendan a comida europea (pan, viño ou augardente).
Émilie du Châtelet
Tradución de A fábula das abellas, de Mandeville
En 1736, Mme  du  Châtelet leu e traduciu A fábula das abellas de  Bernard  Mandeville. En realidade non realizou unha simple tradución, xa que omitiu algunhas seccións, engadiu material (indicándoo claramente) e escribiu un Prefacio no que expresou os seus puntos de vista sobre a posición das mulleres e en concreto defendeu a necesidade da educación feminina.
Dissertation sur la nature et la propagation  du  feu (1739)
En 1737 a Academia das Ciencias francesa propuxo como tema do seu premio anual a natureza e propagación do lume. Voltaire decidiu presentarse e discutiu o seu traballo con Émilie. Con todo, esta non estaba de acordo con algunha das ideas do filósofo, polo que comezou a elaborar o seu propio traballo sen contarllo. O traballo de Voltaire, que podía utilizar o laboratorio, era máis experimental, mentres que o de Émilie, que non podía facer experimentos, era máis  deductivo. Con todo, ambos os estudos compartían algúns trazos, como a influencia de Herman  Boerhaave e de Robert  Boyle e o rexeitamento do  cartesianismo ortodoxo. ​
A memoria sobre o lume de Émilie constaba de cento corenta páxinas e mostraba os seus estudos sobre os físicos anteriores. Nela utilizou os seus coñecementos sobre Leibniz, especialmente a distinción entre fenómenos e propiedades inseparables da substancia. Na segunda parte da memoria tratou as leis da propagación do lume, para o que tivo en conta os principios leibnizianos das forzas vivas. Nesta obra aparecían dúas importantes ideas obtidas só pola reflexión, sen apoio experimental: a atribución á luz e á calor dunha causa común, e a afirmación de que os raios de distintas cores non proporcionan o mesmo grao de calor.
Institutions de Physique (1740)
As Institutions de  Physique foi a obra que deu a coñecer a  Mme  du  Châtelet como intelectual e a que lle daría o recoñecemento do mundo científico. Aínda que *Émilie presentouna como unha introdución actualizada á física para o seu fillo Louis Marie  Florent, ​ en realidade tratábase dun amplo e profundo tratado que ofrecía o estado da física na súa época, e no que mostraba a súa posición respecto de Newton, pero tamén sobre  Leibniz, algo moi novo entre os científicos franceses. De feito, Leibniz non era moi valorado no seu medio intelectual, e o mesmo  Voltaire criticou o interese de Émilie por este autor. Con todo, ela apreciaba en Leibniz o seu modo de razoamento preciso e severo, así como o seu optimismo cósmico e intelectual que defendía un mundo perfecto e explicable  racionalmente. Émilie cría que podía facer comprensible as filosofías de Leibniz e de Newton e dalas a coñecer en Francia, onde o panorama intelectual estaba dominado polos  cartesianos ​ e por iso, inspirándose na  Monadoloxía, acolle a noción de  vis viva.
Mme du  Châtelet consideraba que a importancia que Newton outorgaba ao momento  (que se calcula multiplicando a masa pola velocidade) era excesiva. En cambio, defendía o concepto de vis viva de  Leibniz (que hoxe chamariamos enerxía  cinética), que se calcula como o produto da masa polo cadrado da velocidade. Desta maneira, opoñíase case heréticamente tanto ás posicións  newtonianas como ás  cartesianas, que adoptaran o momento como unha verdadeira medida do movemento.Inicialmente, apoiara a posición  newtoniana nunha nota do seu traballo sobre a natureza do lume, pero cando esta obra ía ser publicada pediu á Academia que eliminase a nota ou que incluíse unha fe de  erratas ao final. Como a Academia non fixo caso do seu requirimento, defendeu a súa posición nas Institutions de  physique. ​ O libro estivo suxeito a outra polémica: a provocada por König, a súa  preceptor nese momento e  leibniziano convencido, que reivindicou a autoría da obra aducindo que Émilie redactáraa a partir das leccións que el elaborara para explicarlle as teorías do filósofo alemán. Aínda que tanto Voltaire como  Maupertuis saíron na defensa da marquesa, no seu momento algúns creron a  König, como Frederico II ou  Mme de  Graffigny. ​ Aínda que na actualidade o libro carece de interese científico, na primeira metade do século XVIII tivo o mérito de entrar no debate entre  newtonianos,  leibnizianos e  cartesianos con coñecemento de causa e mostraba o profundo coñecemento da autora sobre a física da súa época. A obra valeulle ser nomeada membro da Academia das Ciencias de Bolonia en 1746.
Réponse à a lettre de  Mairan sur la question das  forces vives (1741)
As Institutions de  Phisique provocaron un debate entre Émilie e os partidarios de Descartes e a súa teoría, oposta tanto  ao concepto de forza viva de  Leibniz como á atracción de Newton. O debate iniciouno un membro da Academia, o físico cartesiano  Dortous de  Mairan, que publicou en París unha resposta á crítica de Émilie ao  cartesianismo. Á súa vez, a marquesa publicou unha nova resposta en Bruxelas, na que se reafirmaba nas súas opinións. Este foi o primeiro debate científico público entre un home e unha muller.
Discours sur le bonheur (1779)
O Discurso sobre a felicidade foi escrito entre 1745 e 1748, cando Mme  du  Châtelet e  Voltaire romperan a súa relación amorosa, aínda que seguían conservando unha gran amizade. Émilie apenas falou desta obra na súa correspondencia, a diferenza do que afacía facer, polo que se supón que gardou o texto e non pensou publicalo. Despois da súa morte, o texto pasou a mans de Saint- Lambert, o seu último amante, que pensou publicalo en 1762 xunto con obras doutros importantes autores referidas ao mesmo tema. Con todo, Louis Marie  Florent, o fillo de Émilie, impediuno, polo que a obra non viu a luz ata 1779. Este opúsculo, ademais de inscribirse na tradición do pensamento dos  libertinos franceses, no seu espírito  mundano e no seu  epicureísmo aristocrático representados por Sur lle  Bonheur de  Fontenelle, mostraba a influencia de obras de autores ingleses como as de Locke ou o Ensaio sobre o home de Alexander  Pope. ​
Principes mathématiques da philosophie  naturelle (1759)
En 1736, Mme  du  Châtelet e  Voltaire, que estudaran matemáticas e física co  newtoniano  Maupertuis anos atrás, retomaron estes estudos en  Cirey. Ela entón comezou a traducir do latín os Philosophiae  naturalis principia  mathematica de Newton para elaborar unha versión en francés comentada. ​ En 1745 retomou a tradución e o ano seguinte outorgóuselle o Privilexio Real para imprimila. Utilizou a terceira edición en latín dos Principía, que se publicou en Londres en 1726 por H.  Pemberton baixo a supervisión de Newton. Ademais, engadiu á tradución extensos comentarios e suplementos que facilitaban moito a comprensión. ​ Cando en 1749 soubo que estaba embarazada intuíu que o parto podería ter un final tráxico, polo que se apresurou a terminar o seu manuscrito, traballando contra reloxo. Conseguiu envialo á Biblioteca Real o mesmo día en que morreu, só seis despois do parto. ​ Unha parte desta obra publicouse en 1756 baixo a dirección de Clairaut cun prefacio escrito por  Voltaire,​ que máis tarde, en 1759, publicou a obra completa. É a única tradución completa da obra de Newton dispoñible en francés e considerada aínda a versión de referencia neste idioma.
Arameos
miniatura|dereita|[[Bandeira dos arameos.]] Os arameos son un pobo semítico nómade testemuñado desde o século XIV a.C. nos arquivos de Tell el-Amarna e despois nos de Ugarit, que se instalou no século XIII a.C. no norte de Mesopotamia, en Siria (Aram) e no Líbano. Aparecen na Biblia, onde se di que descendían de Aram, fillo de Sem.
Os arameos aparecen como tribos nómades, deambulando nas marxes do mundo cultivado e as estepas, onde poden atopar pastos para os seus rabaños de ovellas. Non poden internárense moito no deserto, pois só teñen ao burro como animal de carga.
Entre os séculos XI e IX a.C. foron penetrando en Siria, no curso medio e inferior do Éufrates, polo medio do Tigris e en dirección a Babilonia. Constitúense tamén pequenos estados: Bet-Adini, Lage, Bet-Bahiani (Tell-Halaf), Bet-Halupe ou Bet-Agusi en Mesopotamia e Soba, Bet Rejob, Maaká, Guesur, Samal ou Damasco en Siria.
Os arameos ignoraban a escrita e só os coñecemos por medio dos pobos aos que se enfrontaron, como os asirios.
Adibah Amin
Khalidah Adibah binti Amin, nada en Johor Bahru o 19 de febreiro de 1936, é unha escritora, columnista, docente e actriz malaisiana.
Traxectoria
Filla máis vella de Ibu Zain, un editor de revistas, e de Tan Sri Zainon Sulaiman, quen loitou pola independencia de Malaisia a través de Tunku Abdul Rahman. Estudou Literatura inglesa na Universidade de Malaia, licenciándose en 1957. Desde 1958 traballou como profesora, e en 1970 pasou a dirixir a Sekolah Menengah Sri Puteri, en Kuala Lumpur.
Nas décadas de 1970 e 1980 colaborou como columnista no New Straits Times, co pseudónimo de Sri Delima. As columnas foron reeditadas en forma de libro en 2009. Escribiu tres novelas en lingua malaia, e unha novela en lingua inglesa.
Obra
Tamén escribiu obras de teatro radiofónico e contos.
Alfabeto etrusco
O alfabeto etrusco consta de 26 letras (alfabeto modelo) das que catro nunca se empregaron (B C D O). Serve para transcribir o etrusco. Os textos máis antigos son abecedarios. O exemplo máis coñecido é o alfabeto de Marsiliana (século -VII), que comporta 26 letras das que cinco son vogais: 22 letras gregas de orixe fenicia e 4 letras propias do alfabeto grego (da variante chamada vermella).
Alfabeto de orixe eubea (unha variante vermella do alfabeto grego chamado clásico) que foi empregada polos latinos, que repectaron a mesma orde agás pola letra G, inventada polos romanos e que ocupou o lugar do Z, que non facía falta para a escritura do latín clásico, aínda que despois se retomou para os préstamos do grego e relegada ao final do alfabeto. As letras que non se empregaban en latín desapareceron (como Th, S, S', Ph, Kh e 8).
O lugar onde se tomou prestado este alfabeto é probabelmente a colonia grega de Ischia (Pitecusas), fronte a Cumas, a mediados do século -VII.
A B C (=[k]) D E F (=v) Z (=ts) H Th (como no inglés ten) I K L M N S O P S' (=sh?) Q R S T U X (=ś) Ph (como no inglés pen) Kh 8 (=f)
esquerda|miniatura|223x223px|Lenda etrusca PUPLUNA (Populonia) nunha [[moeda etrusca, reproducida por Giuseppe Micali. ]]
O alfabeto etrusco clásico chamado «neoetrusco» aparece sobre o -400 e presenta modificacións en relación ao alfabeto de Marsiliana d'Albegna (primeiro modelo de alfabeto sobre unha taboíña de marfil, destinada a ser un pendente):
Pódense notar tamén dous tipos de signos de puntuación:
Alfabeto
A seguinte táboa presenta os alfabetos etruscos arcaico e clásico, así como as letras equivalentes nos alfabetos grego e latino (cando existe correspondencia). Indícase ademais a pronuncia reconstruída:
Outros artigos
Lingua etrusca
Liz Chicaje
Liz Chicaje Churay, nada en 1982, é unha líder indíxena peruana que contribuíu significativamente á protección da selva e os ríos do Departamento de Loreto, no nordeste do Perú, salvagardando os dereitos do pobo yagua. Grazas ós seus esforzos, estabeleceuse o Parque Nacional Yaguas en 2018. En xaneiro de 2019 en Lima, foi galardoada co premio francoalemán polos dereitos humanos, sendo concedido polos embaixadores de Francia e Alemaña.
Traxectoria
Grazas ó seu traballo, en 2014 foi escollida presidenta de FECONA, unha federación de comunidades indíxenas ampiyacu, achegando unha oportunidade de colaboración con outras federacións indíxenas da rexión. Traballou pola preservación da área arredor dos ríos Napo, Putumayo e Amazonas na fronteira entre Colombia e o Brasil. Como membro do Comité de Categorización da Zona de Reserva Yagua, traballou pola creación do Parquer Nacional Yaguas, no cal as comunidades indíxenas poderín estar integradas e protexidas.
En 2017, o Ministerio de Medio Ambiente do Perú convidouna a participar na Conferencias das Nacións Unidas sobre o cambio climático. Ela presentou as súas propostas sobre o Parque Nacional Yaguas na conferencia de 2017 en Bonn, Alemaña.
Grazas ós seus esforzos, estabeleceuse o Parque Nacional Yaguas no ano 2018. En xaneiro de 2019, foi galardoada en Lima co premio francoalemán dos dereitos humanos entregado polos embaixadores de Francia e Alemaña.
Chicaje foi galardoada co Premio Medioambiental Goldman en 2021.
Poesía gallega contemporánea
'Poesía Gallega Contemporánea. Ensayo sobre literatura gallega' é unha obra de Ramón González-Alegre en lingua castelá, publicada pola Colección Huguin en 1954.
Características
O libro abrangue a poesía do segundo cuarto do século XX, desde 1925 até a publicación do volume. Está estruturada en 24 capítulos, dos cales os oito primeiros son unha visión xeral de aspectos da poesía galega que o autor considera destacados, e os dezaseis restantes están adicados a diferentes autores e autoras.
Edición
O ensaio foi o terceiro volume publicado na Colección Huguin, dirixida por Luciano del Río. O volume conta cun prólogo de Rafael Benítez Claros, unha introdución do propio autor, e unha nota de Luciano del Río.
O texto xurdiu a partir dunhas conferencias sobre poesía galega que deu o autor en 1952 nos cursos de verán que organizou a Asociación Cultural Iberoamericana da Coruña, do Instituto de Cultura Hispánica.
Alma Gallega
Alma Gallega foi o título de diversas publicacións periódicas vinculadas coa emigración galega:
Margaret E. Knight
Margaret E. Knight, nada en York, Maine, o 14 de febreiro de 1838 e finada o 12 de outubro de 1914, foi unha inventora estadounidense.
Traxectoria
Creou uns 90 inventos e 26 patentes, incluída unha máquina para fabricar bolsas de papel. Por este motivo foi chamada a 'raíña das bolsas de papel'. O seu primeiro invento patentouno á idade de 30 anos, aínda que se lle coñecen trebellos caseiros xa na súa xuventude, incluídos xoguetes para os seus irmáns. É considerada a 'Edison' feminina', abarcando o seu campo de invencións temas relacionados coa vestimenta, motores, prevención de accidentes nas fábricas, calzado, e outros.
A historia da 'raíña' é sinxela: despois comezar a traballar dende nena nunha fábrica de algodón, inventou o aparello para pregar, pegar e facer fondos cadrados para as bolsas, que anteriormente parecíanse ós sobres actuais, cun baixo aproveitamento do espazo interior. Fixo un modelo de madeira, pero necesitaba un en ferro para a patente. Un traballador na compañía que lle facía o modelo en ferro patentou a máquina e ella tivo que loitar legalmente ata consguir a patente en 1870. Ese mesmo ano fundou a súa propia e exitosa compañía, asociada cun home de negocios. A máquina orixinal inventada por ela para as bolsas está no Museo Smithsoniano en Washington.
Melpómene
miniatura|[[Hesíodo e a Musa, 1891 - Óleo sobre tea, Musee d'Orsay, París Gustave Moreau]] Melpómene foi unha das nove musas da mitoloxía grega. Era filla de Zeus e Mnemósine.
Era a musa da traxedia, a pesar de seu canto alegre. É representada cunha máscara tráxica e usando botas de coiro (coturnos), tradicionalmente usadas por actores tráxicos.
Acostuma levar unha navalla ou un bastón nunha man e unha máscara na outra. Na cabeza é presentada cunha coroa de ciprés.
Ferdinand von Zeppelin
Ferdinand von Zeppelin, nado en Constanza (Baden-Württemberg) o 8 de xullo de 1838 e finado en Berlín o 8 de marzo de 1917, foi un inventor alemán.
Traxectoria
Este xeneral de Cabalería serviu sucesivamente nos exércitos de Württenberg, Prusia e o Imperio Alemán. Ferdinand von Zeppelin entrou en contacto coa navegación aerostática durante a Guerra de Secesión americana (1861-65), na cal realizou varias ascensións en globo de observación para o exército do Norte. En 1890 abandonou o exército para dedicarse a desenvolver un globo ríxido dirixible con motor, que se coñecería co nome de Zeppelin.
Terminou o seu primeiro dirixible en 1900. Era de estrutura ríxida e serviu de prototipo para moitos modelos posteriores. O primeiro cepelín estaba formado por unha fileira de 17 cámaras de gas recubertas de tea encauchada e o conxunto ía encerrado nunha estrutura cilíndrica cuberta por unha tea de algodón de superficie uniforme. Tiña 128 m de longo, 12 m de diámetro e admitía un volume de hidróxeno de 11,3 millóns de litros. Controlábase con temóns a proa e a popa e tiña dous motores de combustión interna Daimler de 11 kW (15 CV), cada un dos cales impulsaba dous propulsores. Os pasaxeiros, a tripulación e o motor ían en dous góndolas de aluminio suspendidas diante e detrás. O primeiro destes dirixibles probouse na zona do lago Constanza en 1900, aínda con moitos problemas técnicos. Na primeira proba, o 2 de xullo de 1900, o dirixible transportou a cinco persoas, alcanzou unha altura de 396 m e percorreu unha distancia de 6 km en 17 minutos. En 1906 realizou unha viaxe de 24 horas por terras suízas, que empezou a espertar o entusiasmo tanto do público como do goberno alemán.
En 1909 Ferdinand von Zeppelin creou unha compañía de transporte aéreo de pasaxeiros mediante dirixibles (DELAG). Durante a I Guerra Mundial (1914-18) foron empregados máis de cen dirixibles polo exército e a mariña de Alemaña, tanto en tarefas de recoñecemento (cun papel importante na batalla de Xutlandia) como para o bombardeo aéreo do territorio inimigo (os alemáns bombardearon varios puntos de Inglaterra en 1915-17).
Así e todo, a súa lentitude, o seu tamaño e a súa fraxilidade facíaos moi vulnerables á artillería antiaérea, unha vez que esta fixo a súa aparición, polo que deixaron de empregarse para os bombardeos despois do fracaso dun ataque sobre Londres en 1917.
Morto nese mesmo ano, Ferdinand von Zeppelin non chegou a ver cumprido o seu soño de organizar voos transatlánticos, que se fixo realidade entre 1928 e 1937. Os dirixibles seguiron utilizándose con fins comerciais durante todo o período de entreguerras (ata 1940).
Gerty Theresa Cori
Gerty Theresa Cori, nada en Praga o 15 de agosto de 1896 e finada en St. Louis (Missouri) o 26 de outubro de 1957, foi unha bioquímica estadounidense.
Traxectoria
Gerty Theresa  Radnitz naceu no seo dunha familia xudea. O seu pai, Otto  Radnitz, foi un químico que se converteu en xerente dunha refinería de azucre despois de inventar un exitoso método de  refinación. A súa nai, que contaba entre os seus amigos a Franz Kafka, era unha muller culta e sofisticada. Realizou os primeiros estudos en casa con profesores particulares e posteriormente foi inscrita nun colexio para nenas, cando tiña 16 anos de idade decidiu que quería ser médico. Animada por un tío materno, profesor de Pediatría na universidade, estudou e aprobou o exame de admisión da universidade para asistir á escola de Medicina.
Foi admitida na Facultade de Medicina da Universidade alemá Carl Ferdinand en Praga en 1914 e obtivo o doutoramento en Medicina en 1920. Mentres estudaba na universidade coñeceu a Carl Cori, e​ casaron en 1920, despois de  graduarse, e  Gerty converteuse ao catolicismo, que era a relixión de Carl. Despois da voda mudáronse a Viena, Austria, onde Gerty pasou os seguintes dous anos traballando no  Children' s  Carolinen Hospital, mentres Carl traballaba nun laboratorio.​
Durante a súa estancia no hospital traballou na unidade de Pediatría e ademais levou a cabo investigacións no campo da regulación da temperatura, o comparativo de temperaturas antes e despois do tratamento de patoloxía tiroidea e publicou artigos sobre trastornos do sangue. A vida volveuse moi difícil despois da primeira guerra mundial, Gerty mesmo sufriu xeroftalmía, unha enfermidade dos ollos ocasionada por deficiencia de vitamina A, causada pola severa desnutrición que lle provocou a escaseza de alimentos. Estes problemas, xunto co crecente antisemitismo, contribuíron a que a parella decidise abandonar Europa.
Carreira nos Estados Unidos.
En 1922, emigraron aos Estados Unidos — Gerty seis meses despois de Carl, debido á dificultade para obter un emprego— para dedicarse á investigación médica no State  Institute  for  the  Study  of  Malignant  Diseases —Instituto Estatal para o Estudo de Enfermidades  Malignas, actualmente  Roswell  Park  Cancer  Institute— en  Búfalo, Nova York. En 1928, convertéronse en cidadáns naturalizados dos Estados Unidos.​
Aínda que eran desalentados a traballar xuntos en  Roswell, seguiron facéndoo, e especializáronse na investigación do metabolismo dos  carbohidratos. Estaban particularmente interesados en como se metaboliza a glicosa no corpo humano e nas hormonas que regulan este proceso.​ Publicaron cincuenta artigos mentres estiveron en  Roswell, presentaban en calidade de primeiro autor a quen fixera a maior parte da investigación para un determinado estudo. Gerty Cori publicou once artigos como único autor. En 1929, propuxeron o ciclo teórico que máis tarde lles fixo gañar o Premio Nobel, o ciclo de Cori.​ O ciclo describe a forma en que o corpo humano utiliza algunhas reaccións químicas no tecido muscular, para romper carbohidratos como o  glicóxeno—un derivado da glicosa— en ácido  láctico, mentres ao mesmo tempo sintetízanse outros. ​
Os Cori deixaron  Roswell despois de publicar o seu traballo sobre o metabolismo dos  carbohidratos. Algunhas universidades ofrecéronlle unha posición a Carl, pero negáronse a contratar á súa esposa. Durante unha das entrevistas, Gerty foi informada que se consideraba «pouco estadounidense» que unha parella de esposos traballase xuntos. En 1931, mudáronse a St Louis, Missouri, onde lle ofreceron a Carl un posto como investigador na Escola de Medicina da Universidade de Washington. A pesar dos seus antecedentes, a Gerty ofrecéronlle soamente un posto como investigadora asociada, cun soldo que correspondía á décima parte do que gañaba Carl,ademais advertíronlle que podía prexudicar a carreira do seu marido. ​ En 1943, foi nomeada profesora asociada de investigación en Bioquímica e Farmacoloxía. Meses antes de que gañase o Premio Nobel foi ascendida a profesor titular, cargo que ocupou ata a súa morte en 1957.​
Recoñecementos
Obtivo o Premio Nobel de Medicina en 1947 canda a Carl Ferdinand Cori, seu marido, pola súa descoberta da conversión catalítica do glicóxeno, tras o seu desenvolvemento profesional na Universidade de Washington en St. Louis (Missouri).
O cráter Cori na Lúa foi nomeado na súa honra.
Caroline Lucretia Herschel
Caroline Lucretia Herschel, nada en Hannover o 16 de marzo de 1750 e finada o 9 de xaneiro de 1848, foi unha famosa astrónoma alemá.
Traxectoria
No 1782 o seu irmán aceptou ser o astrónomo real de Xurxo III de Inglaterra. Carolina foi a súa asistente nas observacións, executando asemade os laboriosos cálculos relacionados con elas. A súa diversión principal era escrutar o ceo cun pequeno telescopio newtoniano. Foi así como detectou no 1783 tres nebulosas, e entre 1786 e 1797 oito cometas, en cinco dos que ten incuestionable prioridade, entre eles o Cometa Encke. O primeiro deles, descuberto o 1 de agosto de 1786, foi tamén o primeiro descuberto por unha muller. O ano seguinte comezou a ser asalariada real polo seu traballo de asistente, o que a converteu na primeira muller recoñecida oficialmente como científica. No 1797 presentou á Royal Society un índice de observacións de John Flamsteed, xunto cun catálogo de 561 estrelas omitidas accidentalmente no British Catalogue, e unha lista de erratas dese catálogo.
Volceu a Hannover no 1822 trala morte do seu irmán, pero xa non abandonou os seus estudos astronómicos, e no 1828 completou a redución comezada en xaneiro de 1800, de 2.500 nebulosas descubertas polo seu irmán. No 1828 a Royal Astronomical Society outorgoulle a medalla de ouro, e no 1835 elixiuna membro honorario. No 1846 recibiu a medalla de ouro do Rei de Prusia.
O asteroide 281 Lucretia foi nomeado polo seu segundo nome, e un cráter lunar no Sinus Iridium foi nomeado Caroline Herschel na súa honra.
Grupo parlamentario
Denomínase Grupo parlamentario en España, a cada un dos grupos formados polos membros do parlamento obtidos no Congreso dos Deputados procedentes dos diferentes partidos políticos.
Formación
As condicións para formar un Grupo Parlamentario están recollidas no regulamento do Congreso dos deputados e son as seguintes:
As formacións políticas que non cumpran estas condicións pasan a formar parte do Grupo Mixto
Financiamento
Os grupos parlamentarios reciben unha subvención fixa para todos, máis un plus en función do número de deputados. Esta subvención é xestionada polo grupo.
Funcións
Os grupos parlamentarios poden presentar emendas aos proxectos de lei, que son presentados polo goberno. Estas emendas poden ser á totalidade do proxecto, ou ao articulado, é dicir, a partes concretas do proxecto de lei
Grupos parlamentarios existentes na actualidade en España
Os seguintes grupos parlamentarios son os que actualmente existen en España nas Cortes Xerais na legislaura IX da democracia (2008-2012):
Ligazóns externas
Regulamento do Congreso dos Deputados
Organización non gobernamental
miniatura|Antigo hospital da [[Cruz Vermella en Vigo.]] Unha organización non gobernamental (máis coñecida pola súa sigla ONG), é unha entidade de carácter privado, con fins e obxectivos definidos polos seus integrantes, creada independentemente dos gobernos.
Xuridicamente adopta diferentes status, como o da asociación, fundación, e outras formas.
Ao conxunto do sector que integran as ONG denomínaselle de diferentes formas como sector voluntario, sector non lucrativo, sector solidario, economía social, terceiro sector, sector social, entre outras.
As ONG teñen un ámbito de acción que vai dende o nivel local ao internacional. Cobren unha gran variedade de temas e ámbitos que definen o seu quefacer, pero sempre dentro do que podemos denominar promoción do ben xeral. Ditos temas están relacionados coa acción humanitaria, saúde pública, investigación, desenvolvemento económico, desenvolvemento humano, cultura, dereitos humanos etcétera. Non tratan de substituír as accións dos Estados ou organismos internacionais nos seus correspondentes países senón de cubrir e axudar naquelas areas nas cales non existen políticas sociais ou económicas, ou ben cando estas políticas resultan insatisfactorias para algúns grupos da sociedade ou a sociedade no seu conxunto.
Os seus membros son voluntarios. Internamente poden ter un baixo ou alto grao de organización interna. O financiamento de actividades xeralmente provén de diversas fontes: - privados: persoas particulares (con apoio regular en forma de socios ou con doazóns puntuais) ou de empresas - públicos: de calquera administración, normalmente en forma de subvencións
Unha das ONG máis antigas é a Cruz Vermella, aínda que o termo ONG data de 1945, citado no artigo 71 da Carta das Nacións Unidas:
Ademais de participar no sistema das Nacións Unidas, tamén o fan a nivel dos Estados que correspondan en calidade de observadores, consultores, executantes de proxectos, como unha forma de presión social cidadá etc.
O Consello Económico e Social pasou de 41 ONG recoñecidas co status de consultivas en 1946 a unhas 2.350 ONG (2003). Número moito maior se se inclúen ás que actúan só a nivel local e rexional.
A nivel local poden ser creadas para axudar aos nenos da rúa, alfabetización, superación da pobreza, facilitar o acceso a vivenda e bens, realizar investigación social, educación popular, protección e conservación do ambiente, defensa dos dereitos dos consumidores, axuda social, promoción cultural, integración social, entre moitas outras.
Tipos de ONG
Entre os temas que preocupan ás ONG, pódese salientar:
Maria Winckelmann Kirch
Maria Margarethe Winckelmann Kirch, coñecida como Maria Margaret Kirch ou como Maria Winckelmann, nada en Panitzsch, próximo a Leipzig, o 25 de febreiro de 1670 e finada en Berlín o 29 de decembro de 1720, foi unha astrónoma alemá.
Traxectoria
Maria Winckelmann era filla dun ministro protestante que non lle deu educación formal. algo pouco frecuente na época. Grazas á actitude do seu pai puido ser educada nas artes e as letras, tanto por el como polo seu tío.
Mostrou un interese temperán pola astronomía, polo que se converteu en estudante, aprendiz e axudante de Christoph Arnold von Sommerfeld, coñecido polo alcume do paisano astrónomo, un astrónomo autodidacta que traballaba como granxeiro na cidade de Sommerfeld. Esta situación era habitual no século XVII, onde a práctica da astronomía tiña lugar a miúdo fora das universidades. De feito, neses anos, moitos dos grandes astrónomos non estudaron na universidade porque a astronomía estaba moito máis próxima á tradición artesanal, desenvolvida nos gremios e oficios, que ás disciplinas académicas como foi o caso a partir do século XX. Por medio de Christopher Arnold, María coñeceu a un dos astrónomos máis famosos do momento, Gottfried Kirch, co que casou anos máis tarde, en 1692. Unha vez casada, María deixou o observatorio de Arnold e continuou a súa formación xunto a seu esposo, embarcándose conxuntamente no estudo da astronomía e a observación do firmamento. No ano 1700 trasládanse a Berlín, onde Gottfried foi nomeado astrónomo oficial da Academia das Ciencias, a Berliner Akademie; o que lle permitiu a María traballar ―aínda que fose de maneira non oficial pero si recoñecida― como a súa axudante.
Nos primeiros tempos na Academia, María dedicou gran parte do seu tempo ao estudo dos astros, observando cada noite, a partir das 21:00 h, o firmamento. Grazas a esta observación constante e minuciosa dos ceos nocturnos, realizaron cálculos astronómicos para calendarios e almanaques con información das fases da lúa, a posta do sol, as eclipses e as posicións do Sol e outros planetas; o que constituía a verdadeira fonte de ingresos da Academia, que obtiña máis cartos coa venda de calendarios que coa asignación económica recibida da corte real de Prusia, polo que os astrónomos constituían un valioso activo para a Academia.
Planet of Sound
"Planet of Sound" é un sinxelo da banda estadounidense de rock alternativo Pixies, editado o 28 de maio de 1991 como parte do seu álbum Trompe le Monde.
Provincia da Habana
A provincia da Habana é unha provincia de Cuba, que comprende o territorio da capital do país, A Habana.
Historia
A Provincia da Habana creouse en 1878, sendo unha das 6 provincias nas que se dividiu a illa, aínda baixo o dominio colonial español. Na división política administrativa de 1976, na que o país quedou dividido en 14 provincias, a primeira provincia da Habana dividiuse en Cidade da Habana (capital) e A Habana, coas áreas que rodeaban a capital. A primeira delas integraba os territorios da rexión metropolitana da Habana, basicamente, os antigos municipios da Habana, Marianao, Guanabacoa, Regla, Santiago de las Vegas e Santa María del Rosario así como outras áreas adxacentes.
O 1 de agosto de 2010 a Asemblea Nacional decidiu outra modificación da organización territorial de Cuba, segmentando a entón coñecida como Provincia da Habana, chamada coloquialmente "Habana Campo" en dúas novas provincias, chamadas Artemisa, ao oeste, e Mayabeque, ao este, o que implicaba que, a partir do 1 de xaneiro de 2011 (data de entrada en vigor da devandita resolución), só hai unha provincia cubana chamada "de La Habana", en lugar de dúas; polo que tamén se acordou o cambio de denominación de "Provincia da Cidade da Habana" pola de "Provincia da Habana", sen necesidade de engadidos importantes, para distinguilo ou individualizalo. Ademais, tres municipios da provincia de Pinar del Río (Bahia Honda, Candelaria e San Cristóbal) foron trasladados á nova provincia de Artemisa.
Entre 1976 e 2010, a administración provincial da entón coñecida como Provincia da Habana tivo a súa sede no territorio da Provincia da Cidade da Habana, xa que carecía de capital propia.
Situación anterior (entre 1976 e 2010):
Maria Winckelmann Kirch
Rexeitamento académico
Maria Winkelmann solicitou un cargo de astrónoma asistente na Academia de Berlín, para o que estaba altamente cualificada. Por ser muller ―e polo tanto sen estudos universitarios― denegóuselle o cargo. Os membros da Academia de Berlín temeron establecer un mal exemplo ao contratar a unha muller. En vida non recibiu recoñecemento algún polo seu descubrimento do cometa. Tempo despois seu marido morre, en 1710, e volveulle a ser denegado o seu posto no observatorio. Maria Winkelmann non ingresou na Academia de Ciencias de Berlín a causa de argumentos como o que expón Jablonski nunha carta dirixida a Leibniz en 1710: "Debe vostede ser consciente de que a decisión que pronto haberá de tomar podería ser tomada como precedente. En principio somos da opinión de que este caso debe ser xulgado non só polos seus presentes méritos senón tamén como puidera selo en adiante, pois o que lle concedamos a ela podería servir de exemplo para o futuro".
Provincia da Habana
Historia
Situación actual (desde 2011):
Maria Winckelmann Kirch
Rexeitamento académico
María continuo traballando no observatorio do barón Krosigk ata o seu falecemento o 29 de decembro de 1720.
Mari Kiviniemi
Mari Johanna Kiviniemi, nada en Seinäjoki o 27 de setembro de 1968, é unha política finesa, presidenta do Partido do Centro e nomeada primeira ministra de Finlandia dende o 22 de xuño de 2010. ata o 22 de xuño de 2011.
My Wave
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Chris Cornell e Kim Thayil agás onde se indique.
Intimacy
Intimacy é o terceiro álbum de estudio da banda inglesa de indie rock Bloc Party editado o 21 de agosto do 2008 a través do selo Wichita. Foi gravado en dúas semanas en varios estudios de Londres e Kent durante o ano 2008 baixo a produción de Paul Epworth e Jacknife Lee. Acadou o número 8 na lista británica de álbum e entrou na Billboard 200 estadounidense no número 18.
Listaxe de cancións
Todos os temas por Bloc Party.
Annie Jump Cannon
Annie Jump Cannon, nada en Dover (Delaware) o 11 de decembro de 1863 e finada o 13 de abril de 1941, foi unha astrónoma estadounidense.
Traxectoria
Filla dunha nai que lle ensinou as constelacións e a animou nos seus estudos, e un pai armador e tamén dedicado á política. Estudou na universidade de Wellesley, na que se graduou no ano 1884 e na que aprendeu a facer espectrometrías. Despois estivo varios anos sen dedicarse á ciencia, situación que cambiou ó morrer a súa nai, pasando a dar clases de física en Wellesley e a estudar astronomía en Radcliffe.
Converteuse nunha experta no campo da fotografía e por ese motivo viaxou por toda Europa. Iso favoreceu que no 1896 participase nos primeiros experimentos de raios X nos Estados Unidos e que se incorporara ó grupo que os historiadores da ciencia chaman "Mulleres Pickering", mulleres contratadas por Edward Pickering, director do Observatorio do Harvard College, para efectuaren cálculos astronómicos, seguindo a idea baconiana de que o primeiro paso en ciencia é acumular feitos. A acumulación mantíñase grazas a un fondo establecido no 1886 por Anna Draper, viúva de Henry Draper, médico e astrónomo afeccionado.
Pickering concibiu o Henry Draper Memorial como un proxecto a longo termo para obter espectros de tantas estrelas como fora posible e indexar e clasificar estrelas polo seu espectro. As medidas eran dificultosas, pero o desenvolvemento dun esquema razoable de clasificación probou asemade ser un problema teórico tan difícil como a "acumulación de datos", como Pickering recoñeceu pouco a pouco.
A análise foi iniciada no 1886 por Nettie Farrar, que o deixou poucos meses despois para casar. A súa praza ocupouna Williamina Fleming, a primeira das "mulleres Pickering" en ser recoñecida pola comunidade astronómica. Fleming examinou o espectro de máis de 10.000 estrelas e desenvolveu un sistema de clasificación con 22 clases. O traballo continuouno Antonia Maury, que desenvolveu o seu propio sistema de clasificación, confuso en comparación co anterior, e Pickering non estaba moi de acordo coa insistencia de Maury na teoría (que hoxe chamariamos astrofísica) relativa a tal esquema.
Cannon publicou tamén catálogos de estrelas variables (incluídas 300 descubertas por ela). O seu traballo estendeuse por máis de corenta anos, durante os que as mulleres foron ganando aceptación na ciencia. Obtivo moitos "primeiros": primeira receptora dun doutoramento honorario en Oxford, primeira muller directora da Sociedade Astronómica Americana,... Foi tamén a primeira muller en recibir o doutoramento de astronomía pola universidade de Gronigen (Países Baixos) en 1921. No ano 1923 foi elixida unha das doce mulleres vivas máis prestixiosas do planeta. No 1931 recibiu o premio Draper da Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos.
En Harvard foi nomeada Conservadora das Fotografías Astronómicas en 1891, pero só en 1938, dous anos antes da súa xubilación, chegou a obter a praza como astrónoma.
Oh, Be A Fine Girl--Kiss Me! (Oh, se unha rapaza xeitosa—Bícame!) é unha frase que axudou a varias xeracións de astrónomos a aprender a clasificación espectral das estrelas, algo curiosamente feito por unha muller, no que se basea o diagrama de Herzsprung-Russell.
Recoñecementos
O cráter Cannon foille asignado en 1964.
Porro (música)
O porro é un dos variados aires musicais colombianos.
Contexto
Nacido e desenvolvido en Colombia, principalmente na rexión Caribe (departamentos de Córdoba, Sucre, Bolívar, Atlántico e Magdalena), despois foise estendendo a outros lugares. É un ritmo moi alegre e de festa, axeitado para o baile en parellas. Execútase en compás de 2/4 -o mesmo que o do pasodobre e o tango-, mais tamén hai defensores de que o seu verdadeiro compás é o 4/4 -o mesmo da samba-. Ambos se tocan no que se chama “compás partido”, que para algúns é o mesmo 2/4.
Época de ouro
O porro, na súa variante orquestrada, alcanzou unha ampla difusión nacional e internacional nas décadas dos 60 e 70, a cal estivo a cargo de recoñecidas agrupacións como Lucho Bermúdez, Pacho Galán, Juan Piña, Billos Caracas Boys, La Sonora Cordobesa, Pedro Laza y sus Pelayeros, entre outras.
Nesa época o porro entrou nas máis luxosas salas de baile dos clubs de toda Colombia e de varios países.
Uche Agbo
Uche Henry Agbo, nado en Kano o 4 de decembro de 1995, é un futbolista nixeriano. Xoga de centrocampista defensivo e o seu equipo actual é o Deportivo da Coruña.
Traxectoria
Comezou a xogar ao fútbol no Bai Boys da súa localidade natal ata que en 2010 trasladouse a Jalingo, a capital do estado de Taraba, para ingresar no Taraba FC.
Posteriormente pasou polo JUTH, do estado de Plateau, e polo Enyimba da cidade de Aba, antes de dar o salto ao fútbol europeo en 2013, fichando polo Udinese despois de realizar con éxito unha proba co club italiano.
En marzo do ano seguinte foi cedido ao Granada, cuxo propietario era o mesmo que o do Udinese, Giampaolo Pozzo. Alí comezou no equipo xuvenil e disputou catro partidos co filial, o Recreativo Granada, na Segunda División B, marcando un gol contra o Lucena. Na tempada 2014/15 xogou 29 partidos co Recreativo e debutou na Primeira División da man do adestrador Abel Resino, que lle deu uns minutos cara ao final do partido contra o Levante no Estadi Ciutat de València. Na tempada 2015/16 continuou no filial pero comezou a ser convocado de xeito máis habitual co primeiro equipo, co que disputou 10 encontros, 6 deles xa como titular.
Juan Carlos Moreno Cabrera
Juan Carlos Moreno Cabrera, nado en Madrid en 1956, é un lingüista español, concienciado coa diversidade lingüística e como tal denunciante do centralismo e o nacionalismo lingüístico.
Uche Agbo
Traxectoria
No 2016 foi traspasado ao Watford inglés, propiedade de Gino Pozzo, fillo de Giampaolo. Volveu ser cedido ao Granada, onde xa tivo ficha do primeiro equipo, converténdose nun habitual das aliñacións dos diferentes adestradores que tivo nesa campaña, na que o equipo acabou descendendo á Segunda División.
A continuación foi traspasado ao Standard de Liège da Primeira División de Bélxica, onde xogou unha campaña e media, debutando tanto na Liga de Campións como na Europa League.
Juan Carlos Moreno Cabrera
No ámbito académico español, é un dos referentes á hora de denunciar a discriminación lingüística que sofren as restantes linguas ibéricas fronte ao español, con diversos ensaios a ese respecto:
Uche Agbo
Traxectoria
En xaneiro de 2019 saíu cedido ao Rayo Vallecano de Míchel. Na 2019/20 foi cedido media tempada ao Sporting de Braga e a outra media ao Deportivo da Coruña, na Segunda División, con opción a ampliar a súa fichaxe unha tempada máis.
Juan Carlos Moreno Cabrera
Traxectoria
É catedrático de Lingüística Xeral á Universidade Autónoma de Madrid. Publicou varios artigos sobre a situación da diversidade lingüística mundial e formou parte do comité científico do Informe sobre as Linguas do Mundo da Unesco. Destaca pola súa posición política en oposición ao uso da lingua castelá nos territorios bilingües do Estado español.
Uche Agbo
Traxectoria
O seu debut co equipo galego produciuse na xornada 25, nun partido contra o Albacete no Carlos Belmonte. Disputou nove encontros, nunha tempada na que o equipo acabou descendendo a Segunda División B por segunda vez na súa historia. En setembro de 2020 asinou co Deportivo un contrato por catro tempadas. Na súa primeira tempada completa co club coruñés, xogou 19 partidos, 12 deles como titular.