cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sitio de entrada ao ribosoma interno
Historia
Estas secuencias foron descubertas en 1988 no ARN de poliovirus e do virus da encefalomiocardite nos laboratorios de Nahum Sonenberg e Eckard Wimmer. Descríbense como rexións internas dunha molécula de ARN que facilitan que se atraian o ARNm e o ribosoma eucariótico e, por tanto, permiten que teña lugar a iniciación da tradución. Este proceso acabou por ser coñecido como iniciación interna da tradución. Hipotetizouse que os elementos IRES teñen unha estrutura secundaria (ou mesmo terciaria) especial, pero ata agora non se informou da detección de características similares a nivel de estrutura primaria ou secundaria que sexan comúns a todos os segmentos IRES.
Cancro: A rexión 5' UTR da laminina-B1 presenta un IRES entre as posicións −293 e −1 augas arriba do codón de iniciación. [Petz 2011 ]
Localización
miniatura|dereita|300px|Xenoma do [[Poliovirus, que contén un IRES.]] É moi común que os IRES estean localizados na rexión 5' UTR dos virus de ARN, o que lles permite a tradución dos ARNs dunha maneira independente da carapucha 5'. Porén, os ARNm dos virus da familia Dicistroviridae posúen dous marcos de lectura abertos ou ORFs, e a tradución de ambos os dous está dirixida por dous IRES diferentes. Suxeriuse despois que algúns ARNm de mamíferos tamén teñen IRES. Crese que varios elementos IRES celulares están localizados en xenes que codifican ARNm implicados na supervivencia ante un estrés, e outros procesos fundamentais para a supervivencia. En 2009, informárase da existencia de 60 virus de animais e 8 virus de plantas que contiñan segmentos IRES e de 115 secuencias de ARNm que tamén os contiñan.
Activación
Os virus utilizan xeralmente os IRES como un medio para asegurarse que a tradución viral está activa durante os períodos de tempo nos que a tradución do hóspede está inhibida. Estes mecanismos de inhibición da tradución do hóspede son variados, e poden ser iniciados tanto polo virus coma polo hóspede, dependendo do tipo de virus de que se trate. Porén, no caso da maioría dos picornavirus, isto ten lugar por medio da clivaxe pola protease viral do factor de iniciación eIF-4G para que este non poida interaccionar con eIF-4E. A interacción entre estes dous factores de iniciación é necesaria para a formación do bucle desde a carapucha 5' do ARNm á cola poli-A 3', que é xeralmente necesario para a iniciación da tradución. O virus mesmo pode utilizar o eIF-4G para axudar á iniciación da tradución mediada por IRES.
A célula podería utilizar tamén IRES para incrementar a tradución de certas proteínas durante a mitose e a morte celular programada. Na mitose, a célula desfosforila o eIF-4E para que teña menos afinidade pola carapucha 5'. Como resultado, non se forma o bucle de preiniciación do ARNm, e a maquinaria traducional desvíase aos IRES do interior do ARNm. Moitas proteínas implicadas na mitose están codificadas por ARNm con IRES. Na morte celular programada, a clivaxe de eIF-4G, similar á realizada polos virus, fai diminuír a tradución. A falta de proteínas esenciais contribúe á morte da célula, como tamén a tradución de secuencias de ARNm con IRES que codifican proteínas implicadas no control da morte celular.
Mecanismo
Actualmente, o mecanismo de funcionamento dos IRES virais está mellor caracterizado que a dos IRES celulares, para os cales non se propuxo aínda un mecanismo claro. Os IRES relacionados co virus da hepatite C únense directamente á subunidade ribosómica de 40S eucariótica de tal modo que os seus codóns de iniciación queden situados no sitio ribosómico P. Estes IRESs non requiren os factores de iniciación eucarióticos eIF1, 1A, 4A, 4B, e 4E. Os IRES de picornavirus non atraen directamente á subunidade de 40S, senón que que o fan a través do sitio de unión de eIF4G de alta afinidade. Ademais, moitos IRES virais (e tamén os IRES celulares) requiren proteínas adicionais para mediar na súa función, denominadas factores que actúan en trans de IRES (ITAFs). O papel dos ITAFs no funcionamento dos IRES estase a investigar intensamente.
Detección
Comprobar se unha determinada secuencia de ARN ten actividade de IRES baséase no uso dun constructo reporteiro bicistrónico. Cando un segmento IRES se localiza entre dous marcos de lectura abertos reporteiros nunha molécula de ARNm eucariótica (un ARNm bicistrónico), pode dirixir a tradución da rexión codificante de proteínas de augas abaixo independentemente da estrutura da carapucha 5' unida ao extremo 5' da molécula de ARNm. Nesa configuración a célula pode producir ambas as proteínas. A primeira proteína reporteira localizada no primeiro cistrón é sintetizada polo modo de iniciación dependente da carapucha, pero a iniciación da tradución da segunda proteína é dirixida polo segmento IRES situado na rexión espazadora intercistrónica entre as rexións codificantes das dúas proteínas reporteiras. Porén, hai que ter varias prevencións á hora de interpretar os datos producidos usando constructos bicistrónicos reporteiros. Por exemplo, hai varios casos coñecidos de detección de segmentos IRES que eran incorrectas, e que máis tarde foron identificadas como rexións que contiñan promotores. Máis recentemente, os sitios aceptores de empalme situados en varios presuntos segmentos IRES foron identificados como responsables dunha aparente función de IRES en ensaios con reporteiros bicistrónicos.
Porta XI Ensino CB
O Porta XI Ensino, coñecido por motivos de patrocinio como Durán Maquinaria Ensino, é un equipo de baloncesto profesional feminino da cidade de Lugo (Galiza). Fundado en 1980, actualmente compite na Liga Feminina de Baloncesto (Liga Endesa), máxima categoría do baloncesto feminino español, e na Eurocup. O Ensino chegou por vez primeira á Primeira División no ano 1995, chegando en catro ocasións ás semifinais polo título de liga e sendo dúas veces subcampioas da Copa da Raíña. Tamén conseguiron dous títulos da Copa Galicia. O Ensino xoga os seus partidos como local no Pazo dos Deportes, recinto con capacidade para 6.000 espectadores.
Historia
O Club Deportivo Ensino naceu no seo da Asociación de Pais do Colexio da Compañía de María de Lugo en 1980. Con anterioridade, os seus equipos recibían o nome do Colexio, mais a partir desta data o club pasa a denominarse Club Deportivo Ensino. Na súa primeira temporada após a súa fundación, o equipo competiu na Segunda División Nacional cun equipo formado case na súa totalidade por xogadoras formadas na canteira do club. Alén diso, contaba con equipos en todas as categoría de formación. O club lucense permaneceu na categoría até a temporada 1986−87, na que, grazas ao segundo posto logrado na clasificación, conseguiu o ascenso á Primeira División "B". Nesta categoría permanecen durante tres temporadas, desde a 1987−88 até a 1989−90, ano no que descenden de categoría.
A temporada 1990−91 comeza co club de volta na Segunda División, mais esta vez conseguen regresar á Primeira "B" en tan só un ano. Tras catro temporadas nesta división, o club consegue na temporada 1994−95 por primeira vez o ascenso á máxima categoría do baloncesto español, a Liga Feminina, após a súa vitoria na fase de ascenso celebrada na Seu d'Urgell. Presidía o club Pilar Linares, sendo o seu adestrador Manel Sánchez. Foi precisamente baixo a presidencia de Pilar Linares Santamarina cando o club comeza a aspirar a outras metas, tentando facer un equipo competitivo que sexa quen de lograr algún título da máxima categoría.
Os resultados non tardaron en chegar da man de Juan Corral como adestrador. Na temporada 1998−99, o Ensino Universidade consegue finalizar a liga regular en primeiro posto, mais finalmente perden nas semifinais polo título ante o Halcón Viajes de Salamanca. O equipo chega ás semifinais de novo nas seguintes dúas temporadas da man de xogadoras como Catarina Pollini, Concepción Delgado, Silvia Crawley, Belén García, Begoña García Piñero, Ingrida Jonkute, Isabel Sánchez, Raquel Álvarez, Regina Gómez, Arantxa Novo ou Maiga Hamchetou. Alén dos bos resultados en liga, o equipo consegue ser dúas veces finalista da Copa da Raíña (1998 e 2002).
Tras dez temporadas consecutivas na máxima categoría, no ano 2005 e coincidindo co vinte e cinco aniversario da súa fundación, o club pasa por unha profunda renovación que levou consigo a mudanza do nome do club, que pasou a chamarse Porta XI Ensino (en referencia ás portas da Muralla de Lugo). Con todo, na seguinte temporada, o equipo na seguinte temporada o equipo finaliza no décimo cuarto lugar da Liga, descendendo tras once anos á Liga Femenina 2. Despois de once temporadas e cinco tentativas de ascenso nos play-offs, o equipo consegue regresar á elite na temporada 2017−18. Nesta campaña, o equipo ocupaba na xornada 11 o noveno posto do Grupo A cun balance de 5 vitorias por 6 derrotas. Con todo, a chegada o club de Claudia Calvelo, Margaret Roundtree, Arantxa Novo e Brittany Miller, levan ao Ensino a gañar 15 partidos de forma consecutiva en Liga Regular, que lle outorgaban o segundo posto. Na fase de ascenso en Valencia, o Ensino gaña os seus catro partidos (para un total de 19 vitorias consecutivas), conseguindo así o seu regreso á Liga Endesa.
Nomes
miniatura|Vista frontal do [[Pazo dos Deportes de Lugo|Pazo dos Deportes.]] Por motivo de patrocinio, o club tivo diversos nomes ao longo da súa historia:
Pavillón
O Ensino xoga os seus encontros como local no Pazo dos Deportes, un pavillón inaugurado en 1992, con capacidade para 6.500 espectadores. Á parte do Ensino, tamén xoga no recinto o Club Baloncesto Breogán, equipo de baloncesto masculino da cidade que compite na Liga ACB, máxima categoría do baloncesto estatal. Alén dos equipos de baloncesto, o pavillón é utilizado esporádicamente para a organización doutros eventos deportivos e culturais.
O Pazo atópase situado no barrio de Acea de Olga da cidade amurallada, no campus da Universidade de Santiago de Compostela, motivo polo cal é ás veces chamado "Pazo Universitario" ou simplemente "Universitario". Conta con pistas de squash, ximnasio e pistas polideportivas anexas. Ademais, conta cun pequeno pavillón anexo adicado ao baloncesto con dúas canchas. Nos arredores hai tamén unha piscina cuberta, pistas de atletismo e un campo de rugby. O aparcadoiro do recinto é tamén utilizado ás veces para a celebración de concertos ou outras actividades.
Mario Morán García
Traxectoria
Membro da UGT. Ingresou na Agrupación Socialista de Ribera de Arriba en 1931 e ao ano seguinte participou na constitución das Juventudes Socialistas da localidade, e foi elixido primeiro secretario. En outubro de 1934 foi detido pola súa participación no movemento revolucionario e sentenciado a vinte anos e un día de reclusión maior, cumprindo a condena no forte de San Cristóbal de Pamplona. Liberado logo da amnistía de febreiro de 1936, reintegrouse ao seu cargo de secretario das Juventudes Socialistas Na guerra civil formou parte do Batallón Ladreda e despois do Batallón 224. Ao caer Asturias en outubro de 1937 escapou ao monte co seu irmán Guillermo. O seu pai foi fusilado o 14 de abril de 1941, outro irmán foi asasinado pola Garda Civil catro meses despois e a súa nai e as súas dúas irmás estiveron presas e despois foron desterradas. En maio de 1940 formou parte da expedición de dezaseis compañeiros que partiron de Asturias con dirección a Portugal e logo de enfrontarse coa policía portuguesa tiveron que repregarse a Galicia.
En abril de 1942 participou na constitución da Federación de Guerrillas de León-Galicia nos montes de Ferradillo (Ponferrada). Formou parte do seu Estado Maior e foi xefe da II Agrupación Guerrilliera en Ourense até 1946. Colaborou en El Guerrillero co pseudónimo "Karenine". Non puido embarcar no barco fretado por Indalecio Prieto en outubro de 1948 e tivo que saír de España pola súa conta a través da fronteira francesa o 26 de decembro dese ano. Pasou un curto período en Francia, e despois trasladouse a México, onde formou parte da Agrupación Socialista Española, pero por desavinzas coa política de Indalecio Prieto acabou dándose de baixa. En México traballou como camareiro.
Coa fin da ditadura franquista visitou España e en 1985 participou na gravación dun programa da serie Vivir cada día de TVE titulado “Tres octubres”, onde relatou a súa experiencia guerrilleira.
Splicing alternativo
dereita|miniatura|350px|Dúas isoformas proteicas orixinadas por splicing alternativo. O splicing alternativo ou empalme alternativo é un proceso de procesamento do ARN que permite obter a partir dun transcrito primario de ARNm ou pre-ARNm distintas moléculas de ARNm maduras das que se orixinarán distintas proteínas. Este proceso ocorre principalmente en eucariotas, pero tamén pode observarse en virus.
Introdución
Ao transcribirse o ADN a ARNm obtense inicialmente un pre-ARNm ou ARNm inmaturo que contén intróns e exóns. Para que este pre-ARNm dea lugar a un ARNm maduro debe sufrir un proceso de maduración, que consiste, basicamente, en eliminar todos os intróns. Porén, os intróns e exóns non sempre están rixidamente determinados durante o splicing. A selección dos sitios de splicing lévana a cabo certos residuos de serina/arxinina de certas proteínas coñecidas como proteínas SR.
Tipos de splicing alternativo
dereita|miniatura|400px|Ilustración que recolle os catro tipos de splicing alternativo posibles. 1. Selección de promotores alternativos: este é o único método que dá lugar a un dominio N-terminal alternativo. Neste caso, cada promotor pode dar lugar a un xogo de exóns diferentes.
2. Selección de sitios de poliadenilación alternativos: este é o único método que dá lugar a un dominio C-terminal alternativo. Neste caso, cada sitio de poliadenilación pode dar lugar a un xogo de exóns diferente.
3. Retención de intróns: Neste caso mantéñense os intróns no transcrito en lugar de eliminalos. Estes intróns poden expresarse, dar lugar a un codón de parada ou cambiaren a pauta de lectura.
4. Splicing de exóns: Neste caso certos exóns son eliminados por splicing.
Importancia en xenética molecular
O splicing alternativo invalida a vella teoría “un xene unha proteína”, xa que é necesaria información adicional para decidir que polipéptido será sintetizado. Ao mesmo tempo este sistema permite almacenar a información de forma máis económica. Así, por exemplo, este sistema permite obter varias proteínas a partir dunha única secuencia de ADN.
Algúns investigadores suxeriron que este sistema permitiría obter novas proteínas cambiando os mecanismos de regulación. Tamén se suxeriu que este sistema permitiría unha evolución máis rápida.
Algúns opinan que os sitios alternativos de splicing son responsables da complexidad dos humanos; afirmando que os xenes humanos teñen máis sitios alternativos de splicing. Pero un estudo de David Brett e colaboradores pon isto en cuestión, xa que afirma que non existen diferenzas significativas entre o número de sitios de splicing alternativos de humanos comparados cos doutros animais. Actualmente o récord de sitios alternativos de splicing teno o xene Dscam de Drosophila con 38.000 variantes de splicing.
Eleccións
miniatura|dereita miniatura|dereita miniatura|dereita En política unha elección é o proceso democrático de carácter periódico no que a cidadanía designa os seus representantes nos órganos políticos ou de goberno. O período temporal entre eleccións denomínase lexislatura.
Eleccións en España
En España os órganos políticos ou de goberno son a administración estatal, a autonómica e a local. As eleccións teñen lugar mediante o sufraxio universal, e por medio de votación libre e secreta. Desde a Constitución española de 1978, e por virtude das súas leis de desenvolvemento, teñen dereito de voto (sufraxio activo) as persoas maiores de 18 anos e nacionalidade española. Non obstante, nas eleccións municipais poden votar os veciños maiores de idade orixinarios de calquera estado da Unión Europea, previamente censados.
Tipos de eleccións políticas
Eleccións lexislativas: Son as destinadas a designar ós representantes nas cámaras lexislativas do Estado (Cortes xerais) ou da Comunidade Autónoma. No que atinxe ás eleccións lexislativas estatais, poden ser eleccións ao Congreso dos deputados (os electos toman posesión da súa acta de deputado) ou eleccións ao Senado (designación de senadores). Nas eleccións autonómicas só se designan deputados para o parlamento, pois nas comunidades autónomas non hai sistema de representación bicameral. Eleccións locais: Son as destinadas a designar os representantes dos cidadáns en cada municipio. Os electos toman posesión do seu cargo de concelleiros.
Outras eleccións
En España, desde a entrada en vigor da constitución española, todos os órganos sociais de base colectiva, e carácter público, están sometidas a unhas normas para a designación dos seus órganos representativos. A regra é que o seu funcionamento ha ser democrático, polo que aqueles actos dos organismos sometidos a dereito público coma os colexios profesionais, que incumpran dita regra, poderán ser revisados en vía xurisdicional contencioso-administrativa.
Nas entidades do eido privado, civil ou mercantil, a cuestión non é de orde pública, aínda que xa por influencia do dereito romano, o seu funcionamento debe ser democrático, rexéndose pola vontade da maioría dos partícipes. Así, nas comunidades de propietarios, asociacións, sociedades etc. a designación dos representantes hase levar a efecto mediante regras contidas supletoriamente no código civil, rexendo sempre a regra da maioría. O incumprimento desa norma é revisable na xurisdición civil ordinaria.
Paracentrotus lividus
O ourizo de mar (Paracentrotus lividus) é unha especie de equinodermo da familia Parechinidae.
Descrición
Presenta unha casca aplanada ventralmente, ocasionalmente tamén no dorso. A súa coloración acostuma ser morada aínda que pode varíar e ser cor café escuro, castaño claro ou verde de oliveira. Ten un diámetro de até 7 centímetros. As pugas acostuman ser pouco numerosas e chegan a ser tan longas como o diámetro da casca.
Distribución
Distribúese polo mar Mediterráneo e o océano Atlántico oriental. Encóntrase os fondos costeiros rochosos, aínda que tamén en prados mariños do Mediterráneo.
Cybertron
No mundo de ficción dos Transformers, Cybertron é o planeta que constitúe o seu fogar. Nas series xaponesas é chamado Seibertron.
Comparativamente sería do tamaño de Saturno, aínda que en Transformers:The Movie Cybertron semella do tamaño da nosa Lúa.
O planeta consta de dúas lúas, as cales tamén teñen composición metálica. Nalgúns episodios dos cómics xaponeses, algúns transformers intérnanse por covas ata chegaren a zonas rochosas. Durante a guerra civil, as lúas quedaron como únicos refuxios dos Autobots (agás os que se perderon no Arca e chegaron á Terra).
Orixe
No principio dos tempos, no transcurso da loita primixénea entre Primus e Unicron. Chegan a saltar á nosa realidade e ó estaren moi igualados, Primus usa toda a súa enerxía para atraparse con Unicron en pequenos asteroides. Os dous deuses, ó seren consciencias vivas, desenvólvense neses asteroides que fican afastados todo o Universo un doutro. Unicron tórnase nun planeta máquina, un comedor de mundos. Ten a capacidade de transformarse nun ser antropomórfico de tamaño planetario.
Mentres que Primus converte o seu asteroide nun planeta mecánico vivo, pero no que non ten control. Do chan do planeta, Primus crea os Transformers, quen teñen a obriga de defenderen Cybertron do definitivo ataque de Unicron.
Segunda orixe
Nos cómics americanos da Marvel, tras o combate de todos os Transformers unidos contra Unicron. Cybertron comeza un proceso autodestrutivo con tormentas eléctricas e a vida faise imposible no planeta. Os Decepticons rompen a alianza de posguerra cos Autobots e foxen. Nunha hábil estrataxema, os dinobots conseguen naves para perseguiren os Decepticons. Logo de loitar e de revelarse o Derradeiro Autobot. Volven a Cybertron que non se estaba a autodestruír, senón que pasaba un proceso de metamorfose e autocuración.
Asociación Profesional de Xadrez
A Asociación Profesional de Xadrez (PCA) en inglés Professional Chess Association foi unha organización rival da FIDE creada por Garri Kasparov e Nigel Short pra organizaren e promoveren o seu propio Campionato do Mundo de xadrez, a entidade existiu dende 1993 ata 1996.
Creación
Nigel Short gañou no 1993 as eliminatorias do torneo de candidatos e clasificouse pra xogar polo Campionato do Mundo de xadrez contra Garri Kasparov.
As ofertas pra o mundial de xadrez deberan seren concordadas por tres partes, polo campión, polo aspirante e pola federación, iso conforme as regras da FIDE. Segundo Nigel Short e Garri Kasparov, o naqueles tempos presidente da FIDE Florencio Campomanes incumpriu as regras da FIDE simplemente ó anunciar que Manchester gañara as poxas das ofertas pra ser a sede do mundial. Cómpre notar que a FIDE recada unha parte considerábel dos seus ingresos coas contribucións dos mundiais.
A consecuencia diso, Kasparov e Short crearon a PCA nomeando a Bob Rice comisario, logo xogaron baixo a PCA o seu propio Campionato do Mundo en outubro do 1993. O duelo patrocinado polo xornal inglés The Times protagonizouse no edificio do Savoy Theatre en Londres. Kasparov venceu contundentemente por 12½ a 7½.
A FIDE anuloulle o título de Campión do Mundo a Kasparov e de paso organizou en contra outro Campionato do Mundo paralelo entre Anatoli Kárpov e Jan Timman, ambos foran eliminados por Short nas eliminatorias do torneo de candidatos. Kárpov gañou e proclamouse Campión do Mundo da FIDE. Por primeira vez na historia existiron dous campións do mundo ó mesmo tempo, o campión do mundo versión FIDE Anatoli Kárpov e o campión do mundo versión PCA Garri Kasparov.
Ciclo 1995
A PCA levou a cabo un torneo Interzonal e duelos de candidatos co mesmo estilo das clasificatorias da FIDE entre 1993 e 1995. A FIDE tamén tivo o seu propio ciclo e algúns dos xadrecistas xogaron o ciclo da FIDE e ó mesmo tempo tamén o da PCA. O torneo dos candidatos da PCA gañouno o indio Viswanathan Anand.
Desaparición e secuelas
A PCA perdeu o seu patrocinador principal Intel no 1996 e parou de existir pouco despois. Iso deixou a Kasparov sen capacidade de organizar un ciclo de clasificacións pra pór o seu propio título en xogo. Kasparov escolleu no ano 2000 arbitrariamente ó seu ex pupilo Vladímir Krámnik como contrincante pra o Campionato do Mundo. Ese comportamento deixou moi mal sabor no mundo do xadrez xa que o posto de aspirante correspondía a Aleksei Xírov por gañarlle no 1998 a Krámnik nun duelo sen perder ningunha partida.
Dese xeito creou Kasparov nepotismo, el mesmo culpou toda a súa vida á FIDE e á Unión Soviética polo mesmo. Así predicou auga e bebeu viño. Sexa como for, no 2000 encontraron como patrocinador a Braingames. Kasparov e Krámnik xogaron polo título ó cal chamaron Campionato do Mundo Clásico de xadrez. A idea de poñelo clásico xurdiu porque segundo eles se entendía que só un aspirante que gañase ó Campión do Mundo podería ser campión. Unha maneira algo esquizofrénica porque eles mesmos se desautorizaban do título, xa que pola mesma regra de tres, Bobby Fischer sería o Campión Clásico ata morrer no 2008.
Krámnik derrotou a Kasparov sen perder ningunha partida, de modo que Kasparov sería naqueles momentos o único Campión do Mundo na historia que foi destronado sen nin poder gañar unha partida, o que foi un rexistro histórico remarcábel. Máis aínda tendo en conta que Krámnik perdera dous anos antes tamén sen gañar unha partida nun enfrontamento contra Xírov.
Esgrima nos Xogos Olímpicos de 1928
100px|border|Esgrima Nos Xogos Olímpicos de 1928 celebrados en Ámsterdan realizáronse sete probas de esgrima, seis en categoría masculina i unha en categoría feminina.
Nacións participantes
Un total de 259 tiradores (232 homes e 27 mulleres) de 27 nacións competiron nos Xogos de Ámsterdan:
Escafoide (tarso)
O óso escafoide do tarso, tamén chamado navicular, é un óso humano que ocupa a parte interna da fileira distal do tarso. Presenta unha estrutura cuboide.
Lingua samoana
O idioma samoano (gagana Samoa) é unha lingua austronesia do grupo malaio-polinesio oriental, orixinaria de Samoa e falada principalmente nese país, na veciña colonia estadounidense de Samoa Americana e en Nova Zelandia.
Clasificación
O samoano é unha das linguas polinesias, grupo que teoricamente se orixinou a partir dunha lingua chamada protopolinesio. Crese que esta protolingua xurdiu na área de Fidxi, Tonga e Samoa arredor do 1500 a. C. e que un milenio despois ou algo máis tarde deuse a separación entre o prototónguico, lingua nai do tongano e o niuano e o protopolinesio nuclear, orixe á súa vez de todas as demais linguas do grupo. Os falantes destas protolinguas iniciaron a súa expansión cara ao leste desde Tonga e Samoa e alcanzaron primeiro a Polinesia Central (Illas da Sociedade, Illas Cook e as Marquesas); e uns séculos máis tarde continuaron as súas migracións e chegaron finalmente ás illas Hawai, a illa de Pascua e a Nova Zelandia.
De acordo co sistema de clasificación tradicional de linguas polinesias, o samoano forma parte das linguas samoicas que son unha das dúas pólas descendentes do protopolinesio nuclear. Segundo un sistema de clasificación revisado, proposto por Jeff Marck en "Topics in Polynesian language and culture history" (2000), o samoano descende do protoelliseano, que á súa vez sería unha das once ramas do protopolinesio nuclear e incluiría ademais o elliseano exterior e as linguas polinesias orientais.
Entre os cambios de son que presenta o samoano con respecto ás formas reconstruídas do propopolinesio atópanse a neutralización de /ɾ/ e /l/ nun único son /l/ e a mudanza de /k/ pola oclusiva glotal /ʔ/. Pola contra, permaneceu a fricativa /s/ que noutras linguas foi substituída por /h/.
Fonoloxía e escritura
Os fonemas do samoano son 16, 5 vogais e 10 consoantes. Escríbese cun alfabeto latino de 16 letras, unha para representar cada fonema: a, f, g, i, l, m, n, o, p, s, t, u, v e  ' . Adicionalmente existen as letras h, k e r para escribir préstamos doutras linguas.
As cinco vogais poden ser breves ou longas, no segundo caso márcanse cun macron ( ¯ ). Estas diferenzas de lonxitude vocálica teñen carácter fonético e permiten distinguir palabras.
A consoante nasal velar /ŋ/ escríbese cun g e a oclusiva glotal xorda /ʔ/ mediante o símbolo  ʻ . As demais letras representan os mesmos valores que teñen no Alfabeto Fonético Internacional.
A formación de sílabas é bastante restritiva pois, como en todas as linguas polinesias, as consoantes só poden estar no principio da sílaba e non poden estar en grupos. As vogais poden ir soas ou acompañadas dunha consoante e outra vogal. Segundo isto, as sílabas posibles son vogal, vogal-vogal, consoante-vogal e consoante-vogal-vogal.
O acento usualmente ponse na penúltima sílaba, aínda que existen varias excepcións: acentúase a última sílaba de palabras terminadas en vogal longa, en ditongo ou cando se desexa salientar un termo. Ademais as palabras compostas reteñen os seus acentos.
Xénero e número
No samoano non existe o xénero gramatical, que é unha división das palabras en clases frecuente en moitos idiomas e que non necesariamente coincide co xénero natural (sexo).
O sexo de persoas, animais e algunhas plantas indícase por medios léxicos, xa sexa usando termos diferentes (tane, "home", fafine, "muller") ou antepoñendo os adxectivos po'a, "macho" e fafine, "femia".
Nos pronomes persoais e posesivos existen tres gradacións de número: singular, dual e plural, que se indican mediante palabras diferentes para cada unha. En cambio, nos substantivos o singular e o plural sinálanse por medio de artigos e outros determinantes e non hai o dual propiamente dito.
Pronomes
Os pronomes persoais do samoano teñen tres persoas: primeira, segunda e terceira; tres gradacións de número: singular, dual e plural. Ademais, fai distinción entre primeira persoa inclusiva (o oínte forma parte dela) e primeira persoa exclusiva (o oínte non forma parte).
A.D. Cortegada
A Agrupación Deportiva Cortegada é un equipo de baloncesto feminino da localidade de Vilagarcía de Arousa (Galiza) fundado en 1987 e que actualmente compite na Liga Feminina 2, a segunda categoría do baloncesto feminino español.
Historia
A A.D. Cortegada ten as súas orixes no IES Miguel Ángel González Estévez do Carril, fundador do club e centro no que cursan os seus estudos boa parte das súas xogadoras.
O club foi fundado en 1987, consolidándose dende os seus inicios como un dos clubs máis preocupados polo traballo coa canteira coa intención de que Vilagarcía de Arousa contara cun equipo na máxima categoría do baloncesto feminino español. Na tempada 1996-97, o equipo sénior ascendeu á Liga Feminina, momento no que acadou a súa madurez e reforzou a súa estrutura para realizar un traballo coordinado de tódalas categorías. Con todo, a aventura do club vilagarcián na máxima categoría só durou un ano, xa que o equipo descendeu na tempada seguinte. Tras unha tempada na segunda categoría, a A.D. Cortegada ascendeu novamente á máxima categoría na tempada 1998-99, categoría na que ficou sete tempadas consecutivas ata o seu descenso na tempada 2004-05 tras finalizar na 13ª posición. Novamente a súa estadía na segunda categoría durou unha tempada, xa que o equipo se proclamou campión da liga e logrou o ascenso.
Na tempada 1999-2000 clasificouse por primeira vez na súa historia para disputar a Copa da Raíña en Valencia, clasificación que repetiría nas tempadas 2003-04, 2006-07 e 2007-08
Salientan tamén as súas dúas participacións de xeito consecutivo na EuroCup Women, a segunda competición de baloncesto feminino en Europa nas tempadas 2006-07 e 2008-09. Foi amais na estas dúas tempadas cando o club vilagarcián conseguiu a súa mellor clasificación na liga, acadando o 6º posto da táboa.
Na tempada 2009-10 produciuse o seu descenso de categoría, que novamente duraría un ano ao finalizar subcampioas da liga na tempada seguinte. A tempada 2010-11 foi a última que o equipo arousán competiu na máxima categoría, finalizando na 10ª posición e descendendo á segunda categoría.
Pascua
O termo Pascua pode estar referido a:
Eladio López Muñiz
Eladio López Muñiz, nado en 1909 finado en Lugo o 6 de novembro de 1967, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Estudou no colexio dos Maristas de Lugo e despois fixo Dereito na Universidade de Santiago de Compostela, licenciándose en 1932. Colaborou en Loita. Foi nomeado xuíz municipal do Páramo en agosto de 1934. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 afiliouse a Falanxe, e foi secretario provincial de Prensa e Propaganda. Foi secretario do concello de Castroverde. Posteriormente foi nomeado secretario provincial da Delegación de Abastecementos e Transportes, vicepresidente provincial de Obras Sindicais e vicepresidente do Club Deportivo Lugo. Era propietario da librería Excelsior de Lugo.
Vida persoal
Casou con María de la Concepción Rodríguez Regueiro en novembro de 1938, e foi pai de Eladio, Manuel e María Luisa López Rodríguez.
Sigrid Buschmann
Sigrid Buschmann, coñecida tamén como Sigrid Gelos ou como Sigrid Buschmann de Gelos, nada en Düsseldorf o 27 de abril de 1937 e finada en Bochum o 25 de xullo de 2011, foi unha lingüista alemá especializada nas áreas da lingüística e literatura española e portuguesa. É autora do único intento publicado de realizar un dicionario etimolóxico da lingua galega.
Traxectoria
Sigrid Buschmann estudou Lingüística Románica e Inglesa nas universidades de Bonn, Friburgo e Montevideo, entre os anos 1956 e 1964. Neste último ano graduouse na Universidade de Bonn. Nese mesmo ano comezou a traballar como axudante do profesor Harri Meier. Ao tempo foi preparando, e publicou no ano 1965, a súa tese que lle valeu o título de doutora, e que constituía unha aproximación etimolóxica á lingua galega, co título de "Beiträge zum etymologischen Wörterbuch des Galizischen" (Contribución ao Dicionario etimolóxico do Galego).
O seu traballo como axudante rematou en 1967. Nese ano entrou como profesora no Goethe-Institut de Montevideo, Uruguai, onde exerceu até o ano 1972. Os dous anos seguintes pasounos como investigadora nas universidades de Bonn e Colonia. No ano 1975 volveu para ao Goethe-Institut de Montevideo, do que regresou a Alemaña en 1982. Desde ese ano traballou como profesora no Instituto de Lingüística da Universidade Johannes Gutenberg de Maguncia-Germersheim am Rhein, até a súa xubilación en 2002.
O Dicionario Etimolóxico de Buschmann
As "Beiträge" de Buschmann, obra ambiciosa, seguían as pautas do Romanisches etymologisches Wörterbuch ou REW de Wilhelm Meyer-Lübke. Malpocadamente correspondía aos verbetes A-F, e aínda que parece que se prometía un segundo volume para o ano 1978, este non veu a luz. Incorporaba os resultados de dicionarios anteriores para o castelán e o portugués, alén das propias contribucións da autora, daquela aínda moi nova, e que desde entón semella que abandonou as investigacións sobre o galego. Porén a súa obra foi unha moi salientábel contribución aos estudos sobre o idioma galego, que por entón nin tan sequera contaba con dicionarios ordinarios científicos, pois os máis próximos no tempo como eran os de Leandro Carré Alvarellos e o de Eladio Rodríguez González non eran tal.
Vida persoal
Filla de Hermann Buschmann e Martha Buschmann (nacida Dehler). Casou co uruguaio Rafael Gelos, e foi nai de Rafael Gaston Gelos (n. 1969).
Illa de Ons
250px|miniatura|Illa de Ons dende o espazo. A Illa de Ons forma parte dun pequeno arquipélago formado por illas e illotes que se atopa na entrada da ría de Pontevedra. A illa de Ons, cos seus 5,5 km de lonxitude e 800 metros de anchura, é a illa máis extensa do Atlántico peninsular. A zona occidental é a máis escarpada, con abruptos cantís, en cambio a oriental é máis suave e conta con numerosas praias.
Ons conforma, xunto coas Cíes, Sálvora e Cortegada, o primeiro Parque Nacional de Galiza. Cabe destacar a súa arquitectura popular mariñeira e a súa gastronomía.
Situación e administración
Administrativamente pertence ó concello de Bueu, debido a motivos sociais e non de proximidade xeográfica, xa que os antigos colonos insulares procedían da comarca do Morrazo e, máis concretamente, do concello de Bueu, especialmente da parroquia de Beluso, onde reside aínda un importante continxente de insulares retornados a terra firme.
O concello de Sanxenxo sempre tivo pretensións sobre a illa baseándose en motivos xeográficos; de feito, trala creación dos concellos modernos no século XIX, a illa foi adscrita primeiramente ó concello de Sanxenxo, se ben hoxe en día é unha parroquia do concello de Bueu.
A illa atópase pechando a entrada da ría de Pontevedra, á que protexe dos fortes ventos do oeste e suroeste. As costas máis achegadas sitúanse, ó norte, na punta Faxilda (Noalla, Sanxenxo), a 3,8 km; Punta Abelleira (San Vicente do Grove, O Grove), a 5,7 km; o cabo Udra (Beluso, Bueu), a 8,3 km; e punta de Couso (O Hío, Cangas), a 8,4 km.
miniatura|esquerda|Buraco do Inferno, na costa occidental da illa.
Caracterización xeográfica
A illa de Ons forma parte dun arquipélago popularmente coñecido como As Ons. O arquipélago está composto ademais pola illa de Onza, situada ao sur, e por varios illotes esparexidos por todo o seu perímetro, entre os que se pode mencionar:
A illa ten 6 quilómetros de longo por 1,5 de ancho e 414 hectáreas de superficie. Esténdese do norte ao sur, en posición perpendicular á ría de Pontevedra.
A costa da illa diferénciase moito na súa ribeira oriental (a que mira á ría) e a occidental, aberta ao mar. Esta última está moi recortada, con dúas grandes enseadas (a de Bastián de Val ao norte e a de Canibeliñas ao sur) destacando nela numerosos illotes e farallóns; trátase dun litoral enteiramente formado por cantís. A costa oriental é rectilínea e relativamente baixa, e é alí onde se atopan a maioría das praias da illa e onde está o núcleo poboacional.
As praias da illa de norte a sur son, na costa oriental:
A orografía da illa é amesetada, cunha sucesión de elevacións de cumios chans que conforman páramos de toxo e carrasqueira. A máxima elevación atópase no Alto do Cucorno, vértice xeodésico de 118 metros de altura, xusto onde se sitúa o faro. Entre os outeiros aparamados ábrense pequenos vales que a miúdo coinciden coas enseadas que penetran na súa costa occidental. As outras elevacións da illa atópanse no Alto da Freitosa (97 metros) e no Alto da Altura (77 metros), ao sur; e no Alto da Cerrada (103 metros) e o de O Centolo (86 metros), ao norte.
No extremo sur de Ons atópase o Buraco do Inferno, unha furna cuxo teito se veu abaixo deixando unha sima duns 43 metros de fondo. Trátase dun dos atractivos turísticos máis coñecidos da illa, ao cal se asocian numerosas crenzas populares.
A illa carece de correntes de auga continuas mais a pesar diso é rica en abondosos regatos estacionais, en fontes e en acuíferos. Esta abundancia de auga doce foi un dos motivos que permitiron o establecemento de poboación estábel. Están catalogadas un total de 9 fontes e 7 mananciais; todas as aldeas que se espallan pola illa contan polo menos cunha fonte de auga potábel.
Clima
O clima de Ons, como o das Illas Cíes, acusa unha certa diferenza co resto das Rías Baixas, ao ser máis seco, máis soleado e máis ventoso. Non obstante, as precipitacións medias anuais da illa seguen sendo relativamente elevadas (1.200 mm). A temperatura media é de 14,6 °C. O seu clima adoita cualificarse como mediterráneo subhúmido cunha forte tendencia atlántica.
Poboación
No ano 2005 habitaban na illa permanentemente 61 persoas, observándose un enorme baixón poboacional con respecto a mediados do século XX, cando chegou a estar habitada por 530 persoas (ano 1953) no marco do plan de repoboación do Instituto Nacional de Colonización. Aínda así, os datos actuais supoñen tamén unha certa recuperación se os comparamos cos de finais da década de 1980 (en 1986 a illa contaba tan só con 16 habitantes).
As causas desta sangría demográfica hai que buscalas no propio illamento do enclave e nas consecuentes dificultades de comunicación co continente, a falta de servizos médicos e sanitarios, a dificultade de conseguir permisos para a construción de novas casas (ao que se une a imposibilidade de converterse en propietario), a falta de enerxía eléctrica, a pesar da instalación dun xerador que funcionaba soamente unhas poucas horas ao día (hoxe en día este problema está practicamente solucionado) etc.
No que fai ás emerxencias sanitarias, eran os propios veciños os que se encargaban de atendelas. Alén diso, tamén podía acontecer que os fareiros e as súas familias, polo feito de eles teren coñecementos en primeiros auxilios, fosen os encargados de prestar a atención necesaria. Os mesmos fareiros, ao seren técnicos en electrónica, podían contribuír a arranxar problemas eléctricos.
No verán, a maioría dos insulares que emigraron ao continente (sobre todo á península do Morrazo) regresan á illa para pasar a tempada estival nas súas casas da illa de Ons; moitos incluso regresan xa na primavera. Pódese afirmar, polo tanto, que a illa posúe maioritariamente unha poboación estacional, sendo moi baixo o número de veciños que permanecen nela todo o ano. A poboación de Ons pasa do medio millar durante o verán, e a isto hai que engadirlle os centos de visitantes diarios da illa e tamén os campistas que nela pernoctan.
Fauna
miniatura|Corvo mariño cristado. Entre a fauna destaca a colonia de corvo mariño cristado (Phalacrocorax aristotelis) que cría nos cantís máis inaccesíbeis, e cuxa poboación na illa representa xunto á das Illas Cíes o 25% da poboación mundial. Nos cantís e illotes da zona norte tamén habita a gaivota patiamarela (Larus cachinnans) e a gaivota escura (Larus fuscus). O arao dos cons (Uria aalge) desapareceu da illa nos anos 60; na actualidade, atópase en vías de extinción. En 1989 só quedaban 2 ou 4 parellas nas Illas Sisargas, 15 ou 20 no Illote Vilán de Fora (A Coruña) e 1 ou 2 nas Illas Cíes. Na illa de Ons tamén poden atoparse algunhas das poucas parellas de Choia biquivermella (Pyrrhocorax pyrrhocorax) que aniñan no litoral galego. Entre as aves rapaces destaca a presenza do miñato común (Buteo buteo), o gabián (Accipiter nisus), e o azor (Accipiter gentilis). Entre os réptiles destaca a serpe de escaleira (Elaphe scalaris) e o lagarto ocelado (Lacerta lapida). . Entre os anfibios salientar o sapo raxado e o tritón común.
Por outra parte, a illa é un importante enclave de descanso das aves migratorias, e os seus fondos mariños posúen unha gran riqueza.
Flora
miniatura|Herba de namorar. Aínda que no pasado probabelmente Ons contaba con masas arbóreas de bidueiros e de cerquiños (Quercus pyrenaica) na actualidade non queda case presenza delas, tan só algún bidueiro preto das fontes, debido ós incendios continuos consecuencia da histórica rebeldía dos insulares. A vexetación arbórea actual constitúena algúns piñeirais, un eucaliptal preto da praia de Melide, algunhas árbores froiteiras e algunha acacia. A maior parte da illa está cuberta por mato, principalmente toxo, tamén herba de namorar (Armeria maritima) e Angelica pachycarpa. Nas praias destacan dúas especies fixadoras de dunas: feo de praia (Ammofhila arenaria) e Agropyrum junceum.
A xesta de Ons (Cytisus insularis), descuberta no ano 2000 e descrita no 2001, é exclusiva da Illa de Ons. Esta xesta é o único endemismo botánico do Parque Nacional de Illas Atlánticas, polo tanto resulta a especie máis singular e característica da Illa e, tamén, do conxunto do Parque Nacional. Conta con toda unha serie de adaptacións específicas para o ambiente típico deste hábitat moi salino, ventoso e soleado e con pouco chan fértil, pois esta xesta prospera mesmo nos cantís occidentais.
Historia
A Illa xa estaba habitada na Idade de Bronce, como puxeron de manifesto os numerosos achados de materiais desta época atopados por toda a superficie da illa. Existen dous castros, o de Castelo dos Mouros e o da Cova da Loba; un sepulcro antropomorfo e restos do que puido ser un mosteiro.
miniatura|esquerda|Peirao de Ons. No século primeiro xa temos a primeira noticia sobre a illa: Plinio o Vello cítaa na súa descrición da Península Ibérica como insua Aunios. As seguintes referencias datan do ano 899, na que foi doada ao Cabido Compostelán polos reis Afonso III o Magno, Ordoño II e Afonso V.
miniatura|As illas de Ons e Onza no mapa da xurisdición da Lanzada incluído no [[Catastro de Ensenada, 1752.]] No século XVI aparece a familia Montenegro como dona da Illa, ao serlle cedida polo arcebispo Gaspar de Zuñiga Avellaneda, o que se pode comprobar polos documentos existentes no Museo de Pontevedra do foreiro pagador a Don Antonio Sarmiento Montenegro. Este asentamento viuse obrigado a fuxir a comezos do século XVII polas aterradoras incursións cara a costa dos corsarios norteños e piratas turcos. Con posterioridade foi pasada en herdanza ós descendentes de Montenegro, que gozaron da súa propiedade ata o ano 1810 cando a Xunta Provincial de Armamento e Defensa da provincia de Santiago ordena defender a entrada da Ría de Pontevedra. Para sufragar os enormes gastos, decidiuse dividir a Illa en Accións de Primeira Clase a aqueles que a quixesen traballar tendo que pagar un canon a modo de xuro.
miniatura|Praia na illa de Ons. Despois dos conflitos entre a Igrexa e a Nobreza pola súa posesión, esta saldouse a favor do Marqués de Valladares, o que permitiu a instalación dunha fábrica de salgadura nos arredores do peirao entre os anos 1835-1840. Isto produciu un cambio na economía da Illa. Trala decadencia da salgadura en 1929, foi cando tomou un novo rumbo, sendo vendida a Manuel Riobó por 250.000 pesetas, quen formou nela unha Sociedade Mercantil dedicada ao secado e comercialización do polbo e congro. Ata o ano 1936 gozou dunha década de benestar e prosperidade, xa que o gran número de polbos e o dominio dos insulares na arte da pesca e da dorna converteunos no principal punto de referencia cando se fala deste cefalópodo nas Rías Baixas.
En 1936, co comezo da guerra civil, o entón dono da illa, Didio Riobó, foi buscado e perseguido polas súas ideas políticas. A causa desta persecución tomou a decisión de suicidarse, quedando os insulares dende ese momento nunha situación de abandono e incerteza sobre o seu futuro e as súas propiedades.
miniatura|esquerda|Cartel co plano da illa. A Illa foi expropiada no ano 1940, polo Ministerio da Guerra, e foi pasando a través dos anos dun organismo a outro: Colonización, ICONA e Irida, ata que finalmente no ano 1984 foi transferida á Xunta de Galiza.
Hoxe constitúe un ben de dominio público, pero cunha situación veciñal aínda pendente de resolver, mentres que os veciños reclaman o dereito á propiedade das casas que eles e os seus antepasados construíron, o goberno autónomo adícase a realizar un estudo xurídico para solucionar esta insólita situación.
miniatura|Plano del Muelle qe. se esta construyendo en la Ysla de Ons 1780?
Atlas LV-3B
Atlas LV-3B, tamén denominado Atlas-D Mercury, foi o nome du foguete derivado do mísil Atlas e que foi usado no programa Mercury para lanzar cápsulas non tripuladas e tripuladas.
Características
O Atlas LV-3B foi, xunto co Redstone, un dos foguetes usados no programa Mercury, usado tanto para voos de proba non triuplados como para lanzamentos orbitais tripulados.
Ferreiriño abelleiro
O ferreiriño abelleiro ou sachatín (Parus major) é un paxaro da familia dos páridos (Paridae), o membro de maior tamaño da súa familia dos que habitan en Europa.
Descrición
O ferreiriño abelleiro mide uns 14 cm é ten unha envergadura de á entre 22,5–25,5 cm. Pesa uns 20 gramos. A cabeza e o colo son negros, as meixelas son brancas. Unha faixa de cor tamén negra, máis ancha no macho, atravésalle o peito, que, coma o ventre, é amarelo. Nas femias a cor amarela da parte inferior é máis mate.
O canto é moi variado e emprega formas que se atopan tamén noutros páridos. É, porén, máis alto e potente.