cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emilio ou Da educación
Pensamento
A idea de "natureza" fundaméntase en que todo o que provén dela é bondadoso, así como o propio individuo: "O home é bo por natureza, é a sociedade quen o previrte". O leito natural das cousas é o que debe guiar ao desenvolvemento do home dende o seu nacemento ata a súa vida adulta, conducindo ao rapaz a partir dos seus impulsos naturais e espontáneos que a experiencia diaria lle vai proporcionando, xa que todo o que provén da natureza é bo para el.
O autor formula que o crecemento e a formación do ser humano está na educación. Esta afirmación está confirmada coa propia evolución biolóxica do home, a cal pasa por diversas etapas complexas que permiten un correcto desenvolvemento físico e psíquico. El mesmo di que se o home non comezara por ser neno, a raza humana perecería porque non estaría educada.
Aquí posicionase a tese fundamental de Rousseau: A educación vennos da natureza, nunha relación entre o home e as cousas.
Formúlanse tres tipos de educación:
Esquema da obra
miniatura|esquerda|Jean-Jacques Rousseau meditating in the park at La Rochecordon de Alexandre Hyacinthe Dunouy. A obra está dividida en cinco libros, de acordo coas etapas do desenvolvemento infantil. Os tres primeiros abarcan a infancia de Emilio; o cuarto, a adolescencia; e o quinto, a educación da súa futura esposa, Sofía, considerada a "muller ideal" e tamén, a vida doméstica e social.
Desenvólvese nun escenario ideal, situado no campo e caracterizado pola sinxeleza de elementos estimulantes, onde introduce a un rapaz imaxinario e de clase social alta que Rousseau propón sen ningún tipo de problema físico nin mental. Deste xeito, demostra a súa teoría do método natural, defendendo a actividade física na natureza e o continuo contacto con esta.
Libro I (0 a 2 anos) e libro II (2 a 12 anos)
Na primeira parte, o autor desenvolve un modelo de educación para o rapaz ata os cinco anos. Destácase a importancia que ten atender a vida do rapaz nos seus comenzos e pronúnciase a favor de que a súa nai lle adique os coidados necesarios. Nesta etapa, amplía o sentido da liberdade para incluír a actividade e a experiencia, xa que son indispensables tanto como para a educación mental e emocional como para o crecemento. Deste xeito, establece certo número de normas de conduta, como por exemplo: ser demasiado tolerantes cos nenos, permitíndolles ter unha posición de dominio; afirma que hai que axudarlles, ben por falta de intelixencia, forza o calquera carencia que teñan, pero deixándolles certa liberdade. Nesta axuda, hai que limitarse só ao útil e real, sen concederlle ningún desexo nin fantasía sen razón, porque a fantasía non deriva da natureza e entorpecería o seu crecemento.
O autor ataca e educación moral que se leva a cabo na súa época. Opina que as nocións morais están fora do alcance da comprensión do rapaz antes dos doce anos. Por outra banda, hai aspectos morais que o mestre pode ensinar: nunca lle fagades aos vosos alumnos pedir perdón, non lle impoñades ningún castigo, que non reciba ningunha lección moral, debe recibilas da experiencia... Así desprovisto de toda moralidade nas súas accións, non pode facer nada que sexa moralmente malo nin que mereza castigo.
Rousseau cre que se deben evitar os concepto de deber e obediencia, educando en virtudes positivas como a amabilidade ou xenerosidade, estimuladas a través das palabras. Non había moitos coñecementos convencionais que o autor lle parecesen apropiados para esta fase, na que a súa finalidade non era aforrar tempo, senón perdelo, esperando unha maior madurez. A aprendizaxe que considera máis importante debe acumularse entre os doce e os quince anos.
Libro III (12 a 15 anos)
Nesta etapa, a clave está na utilización da curiosidade do rapaz. Educándoo na forma que el suxire, desenvolverá un interese moito maior que na etapa anterior. Xa non se contentará por coñecer o Sol como un simple obxecto, se non que estará impaciente por efectuar estudos cronolóxicos en profundidade.
O mestre debe efectuar as súas clases mediante a experiencia sensible, usando excursións ou prácticas como estímulo para os estudos teóricos. Oponse ás explicación a través dos libros ou longas explicacións do mestre. "Non fagades ao rapaz discursos que non poden entender. Nada de descricións, nada de figuras nin poesía." Dicía o propio autor no libro.
A Emilio permíteselle que descubra por el mesmo as solucións as súas propias preguntas, e o mestre non terá présa por corrixirllas. Incluso di Rousseau, que os nenos deben inventar os seus propios instrumentos de investigacións. Con isto, o seu obxectivo era lograr que un determinado tipo de persoas se interesasen pola adquisición de pensamento, por medio do enxeño e non polo teórico.
Considérase o libro Robinson Crusoe, de Daniel Defoe, un medio importante na educación de Emilio, xa que foi o primeiro que leu, e por moito tempo, foi a súa única lectura. Como dicía o autor:
Rousseau propón formar a unha persoa dotada dunha gran capacidade de comprensión e adquisición de coñecementos, con calidades persoais como a independencia e a rectitude de xuízo. Recomenda evitar as competicións e rivalidades entre eles.
Nesta fase, non figuran aínda as materias de historia, metafísica, moral nin nada que teña que ver coa estética como a poesía ou a pintura. A aprendizaxe dun oficio verase na seguinte etapa.
Libro IV (15 a 20 anos)
O oficio apréndese neste período. Neste punto, prodúcese unha ruptura radical respecto á educación impartida ata agora. Ata os 15 quince anos, realizáronse todos os esforzos posibles para restrinxir a visión de Emilio respecto ao mundo das cousas. De aquí en diante, destacarase a importancia do mundo dos individuos e das relacións recíprocas.
Rousseau manifesta preferencia polos historiadores e as literaturas clásicas e estima que xa é tempo de que o alumno entre en contacto con todos os mundos da poesía e do teatro.
A educación moral toma unha nova dirección cando chega a necesidade de explicar todo relativo ao sexo, que anteriormente estivo fóra dos seus plans de estudo, e orientar no campo das emocións. Unha vez máis destaca a superioridade dos exemplos concretos comparados co puro verbalismo. Recoméndase a claridade da linguaxe na materia e evitar os sermóns.
A relixión foi un dos temas que constitúe un dos campos nos que, segundo o autor, debe protexerse ao rapaz dun coñecemento prematuro. Emilio, aos 18 anos de idade, non sabe nada de Deus, pero é bo e está cheo de sentimentos sublimes.
Rousseau baséase en catro ideas:
Isto non é o fin do programa educativo de Emilio, xa que recomenda unha viaxe de dous ou tres anos antes de casar para que deste xeito, o mozo obteña os coñecementos en política e goberno, que lle permitirán regresar ao seu propio país coa comprensión necesaria para ser cidadán.
Libro V (Idade adulta)
miniatura|Le premier baiser de Pierre-Paul Prud'hon. Rousseau formula algunhas observacións sobre a educación de Sofía, futura esposa de Emilio. As súas opinión reflicten as actitudes do século XVIII sobre a educación feminina, onde se parte da idea de que a muller foi creada para o desfrute do home.
Recomenda unha educación que combine a filosofía do convento e a da escola. Sostén que a busca de verdades abstractas, de principios na ciencia, está máis alá do alcance da muller e, por conseguinte, os estudos para a futura esposa deberían ser absolutamente prácticos. A súa misión está en aplicar o descuberto polos homes respectando a súa autoridade e criterio; isto pode verse, por exemplo, no tema da relixión, onde as mulleres deben seguir a doutrina do home.
Ao autor de Emilio non lle gusta a idea de que os libros desempeñen un papel protagonista no proceso educativo; cando se trata da educación das mulleres, isto é aínda máis pronunciado.
Emilio e Sofía casan, teñen un fillo e o seu preceptor responsabiliza a Emilio da súa educación, completando así o ciclo formativo do seu alumno.
Cardiotoxicidade
A cardiotoxicidade é a toxicidade que afecta ao corazón. Dende un punto de vista estritamente toxicolóxico, o corazón é afectado especialmente polas substancias vasoconstritoras, vasodilatadoras e vasopermeabilizantes. Os trastornos da función cardíaca provocados polos axentes químicos consisten en alteracións da frecuencia cardíaca (cronotropismo), a contractilidade (inotropismo), a condución (dromotropismo) e a excitabilidade (batmotropismo).
Mecanismos xerais de cardiotoxicidade
Algúns dos mecanismos polos que se produce a toxicidade cardíaca son:
Interferencia da homeostase iónica
A función cardíaca depende dunha estrita regulación do funcionamento dos canais iónicos e da homeostase dos ións. Por conseguinte, calquera xenobiótico que altere os movementos ou a homeostase dos ións provoca unha reacción cardiotóxica que se manifesta principalmente por trastornos do ritmo cardíaco. Esta cardiotoxicidade pode producirse mediante un aumento do afluxo de Na+ (por exemplo con veratridina, batracotoxina ou aconitina), unha diminución da permeabilidade ó Na+ ( por exemplo con lidocaína, quinidina ou DDT), un bloqueo dos canais de K+ (por exemplo con aminopiridinas, antidepresivos tricíclicos ou fenotiazinas) ou mediante un aumento do fluxo de Ca2+ (por exemplo con catecolaminas, dixitálicos ou metilxantinas).
Alteracións do rego coronario
Unha destas alteracións é a contracción dos vasos coronarios inducida polos xenobióticos,que poden provocar vasoespasmos, e polo tanto isquemia aguda no miocardio. Outra das alteracións do rego coronario é a lesión por isquemia-reperfusión. Cando a causa nociva da isquemia se alivia, obtense a reperfusión do miocardio, que provoca unha lesión tisular que pode ser reversible ou permanente. As consecuencias da isquemia miocárdica son: acidose intracelular, inhibición da fosforilación oxidativa e esgotamento do ATP.
Estrés oxidativo
Durante a isquemia miocárdica e no momento da reperfusión fórmanse radicais de osíxeno reactivo relacionados con arritmias, atordamento e necrose do miocardio. Entre as principais especies de osíxeno reactivo crese que o radical hidroxilo é o máis tóxico. Certos xenobióticos como a doxorrubicina e o etanol desenvolven os seus efectos cardiotóxicos a través da formación destes radicais.
Fármacos
Os efectos cardiotóxicos dos fármacos que actúan sobre o sistema cardiovascular adoitan consistir nunha esaxeración da súa principal acción farmacolóxica sobre o corazón. Pola contra, outros axentes poden ser tóxicos para o corazón a través de mecanismos que non están relacionados necesariamente co uso terapéutico que se pretende nin cos seus efectos farmacolóxicos principais.
Glicósidos dixitálicos
Os efectos cardiotóxicos dos glicósidos dixitálicos son debidos ao aumento da concentración de Ca2+ intracelular. Os principais efectos secundarios destas substancias son: atraso da condución aurículo-ventricular, latidos ectópicos e bradicardia. Na sobredose pode aparecer taquicardia ventricular seguida, cando se agrava, de fibrilación ventricular.
Catecolaminas e simpaticomiméticos
A cardiotoxicidade inducida polas catecolaminas maniféstase por aumentos da frecuencia cardíaca, da demanda de osíxeno polo miocardio e da presión arterial sistólica. Estes efectos poden ir seguidos de hipoxia miocárdica e, se son o bastante graves, poden provocar lesións necróticas no corazón.
Antidepresivos tricíclicos
A acción cardiotóxica dos antidepresivos tricíclicos estándar é considerable, sobre todo en casos de sobredose, pois producen alteracións do electrocardiograma e morte súbita de orixe cardíaco. Debido ao bloqueo α-adrenérxico periférico, o efecto cardiovascular máis destacado é a hipotensión postural. Moitos efectos secundarios destes fármacos atribuíronse as súas accións anticolinérxicas e adrenérxicas, pero os tricíclicos tamén exercen accións tóxicas directas sobre o corazón, concretamente sobre os miocitos e sobre as células de Purkinje, onde deprimen as correntes de entrada do Na+ e de saída do K+.
Antipsicóticos
Hai moitos axentes antipsicóticos que teñen efectos intensos sobre o sistema cardiovascular e que producen especialmente hipotensión ortostática. Ademais, poden alterar a función cardiovascular actuando indirectamente sobre o sistema nervioso vexetativo e o sistema nervioso central, e directamente sobre o miocardio.
Anestésicos
A anestesia xeral por inhalación diminúe o gasto cardíaco, deprime a contractilidade e produce arritmias. Estes anestésicos poden tamén sensibilizar ao corazón aos efectos arritmoxénicos da adrenalina endóxena ou aos agonistas dos receptores β-adrenérxicos. Os anestésicos locais dificultan a transmisión dos impulsos nerviosos noutros órganos excitables, como o corazón e o sistema circulatorio.
Alcohol
miniatura|300px|Toxicidade do alcohol en distintos órganos. A intoxicación etílica aguda produce atraso na condución e descenso no limiar para entrar en fibrilación ventricular (excitación repetida e rápida dos ventrículos). No ser humano, o consumo prolongado de etanol asociouse a alteracións miocárdicas, arritmias e a un proceso coñecido como miocardiopatía alcohólica, cuxos síntomas poden ser análogos aos da insuficiencia cardíaca conxestiva. Os metabolitos do alcohol poden producir peroxidación dos lípidos dos miocitos cardíacos ou oxidación dos tioles das proteínas do citosol e da membrana. Porén, a OMS admite hoxe que a relación entre a inxesta de alcohol e as enfermidades cardiovasculares adopta forma de J, é dicir, que o risco para os abstemios é lixeiramente superior que para os bebedores moderados, e considerablemente inferior ao dos grandes bebedores.
Cocaína e anfetaminas
Aumentan a carga de traballo do corazón, o aumentar o ritmo cardíaco e a presión sanguínea. Son especialmente perigosos para persoas con anxina, hipertensión, arterioesclerose coronaria e enfermidades cerebrovasculares. A cocaína, ademais compórtase como un anestésico local, e enlentece a condución do impulso ao bloquear de xeito reversible as canles de Na+.
Toxinas de animais e plantas
Entre as toxinas que afectan ao corazón figuran as dos celentéreos, anémonas, actinias e corais, moluscos (conteñen un endecapéptido denominado eledoisina que por inxección produce depresión da contractilidade do miocardio), abellas (conteñen substancias proteicas que son potentes despolarizantes das membranas celulares do miocardio), e serpes (as toxinas son complexas mesturas de proteínas que provocan cardiotoxicidade por despolarización irreversible das membranas celulares).
Esteroides e hormonas afíns
No miocardio existen receptores para os esteroides, e o corazón é órgano diana para os efectos desas hormonas. Inclúen estróxenos (alteran a proliferación dos fibroblastos cardíacos), andróxenos (a doses altas provocan hipertrofia cardíaca e infarto de miocardio), e glicocorticoides (estimulan directamente a fibrose cardíaca, favorecen o crecemento hipertrófico e alteran a expresión de varios transportadores de íons).
Disolventes
Os disolventes industriais actúan a través do sistema nervioso, que é o responsable de regular a actividade eléctrica do corazón. Debido a súa elevada liposolubilidade, os disolventes poden atravesar as membranas celulares e alterar a súa fluidez, a transmisión de sinais e a fosforilación oxidativa. A súa influencia sobre a función cardíaca pode consistir tamén na liberación de certas hormonas circulantes, como as catecolaminas, vasopresina e serotonina. Dende un punto de vista xeral, os disolventes industriais teñen normalmente unha acción depresora sobre o sistema nervioso central e producen diminución da contractilidade miocárdica.
Metais pesados
O cadmio, o chumbo e o cobalto teñen efectos inotrópicos e dromotrópicos negativos e tamén poden producir hipertrofia cardíaca. Os efectos cardiotóxicos dos metais pesados atribúense a súa capacidade para formar complexos coas macromoléculas intracelulares e exercer efectos antagónicos sobre o Ca+2.
Molucas
As illas Molucas (Maluku) son unha provincia de Indonesia, sendo a súa cidade principal Ambón, situada nunha pequena illa do mesmo nome.O nome de Molucas provén dunha corrupción do portugués Malucas, ou sexa illas tolas, debido ás confusións que orixinaba a navegación ao redor deste arquipélago por iso na cartografía da época sinaláronse como "Ilhas Malucas". Como se comproba en textos españois da época o nome aparece en moitos textos como Malucos ou Malucas indistintamente. Por exemplo na carta en que o rei pide a Urdaneta que organice unha expedición. Filipe II determinou que había que explorar a ruta desde México ás illas Molucas e encargou da expedición de 2 naves. O rei encargou a Luís de Velasco, segundo vicerrei de Nova España, e ao frade agostiño Andrés de Urdaneta, que era familiar de López de Legazpi, que xa viaxara por eses mares, a expedición. A carta na que o rei pide a Urdaneta que se some á expedición di así:
Estas illas, tamén coñecidas como as Illas das Especias, ocupan unha importante rexión xeográfica entre Indonesia e as Illas de Nova Guinea, Melanesia e Micronesia e Polinesia.
Desde 1950 ata 1999 todas as illas Molucas eran unha soa provincia de Indonesia, pero en 1999 a parte norte (Maluku Utara) separouse do resto das Molucas (que manterían o nome Maluku).
As principais illas da provincia de Maluku Utara son:
Atópanse situadas no coñecido cinto de lume do Pacífico, polo que son frecuentemente afectadas por movementos sísmicos.
Estas illas fixéronse famosas durante os séculos XV e XVI, cando portugueses, españois, ingleses e holandeses, libraron batallas para controlalas, debido a que delas se obtiñan as tan prezadas especias que necesitaba Europa.
A súa economía baséase nos produtos do mar, pero tamén contribúen a explotación do níquel e o manganeso, o aceite e a madeira.
Outro dos sostenes da súa economía é o turismo, aínda que se viu fortemente entorpecido por unha guerra civil e relixiosa que se desatou en 1998 entre cristiáns e musulmáns, con gran cantidade de mortos en masacres, que provocou a intervención da comunidade mundial no ano 2000.
A súa flora e a súa fauna é moi similar á atopada en Nova Guinea ou Australia: marsupiais como o canguro e fermosas e coloridas aves. Afortunadamente grandes áreas das illas foron declaradas reservas naturais.
A forma máis común de chegar ás illas é por vía aérea e a comunicación entre as illas faise maiormente por mar. Esta provincia conta con 25 aeroportos e 79 portos, aínda que soamente con 4 km de camiños.
Historia
miniatura|dereita|300 px|Produción de perlas en Ceram Antes do século XV, indios, árabes e chineses chegaron a estas illas en busca das especias que, case exclusivamente, abastecían ao mundo. En 1511, os portugueses chegaron ás súas costas e estableceron a súa primeira fortaleza na illa de Ternate e comezaron co monopolio do envío a Europa das especias.
No ano 1519 Fernão de Magalhães comeza a aventura de chegar ás Molucas, situadas máis aló do límite do Tratado de Tordesillas, tratando de demostrar que estas illas pertencían a Castela e non a Portugal. En 1521, Magallanes cruzou o paso interoceánico que leva o seu nome, no extremo sur de América e tomou camiño cara ao noroeste. A expedición foi tocando terra en varias das illas das hoxe coñecidas como Filipinas. En moitas delas enfrontándose cos indíxenas. Nun deses enfrontamentos morreu Magallanes e o seu segundo, Juan Sebastián Elcano conseguiu completar a viaxe, chegando ás illas Molucas a fins de 1521, e volver a España desde as illas, en 1522, logo de dar a volta ao mundo navegando sempre cara ao oeste, sen atravesar os territorios dominados por Portugal. Tempo despois Elcano regresou ás Molucas, acompañando á Expedición de García Jofre de Loaísa, o novo Capitán xeneral e Gobernador das Molucas. Os españois crearon un forte na illa de Tidore.
Con todo, Portugal, que tiña posesións próximas ás Molucas, seguiu insistindo en que lle pertencían segundo o acordado no Tratado de Tordesillas de 1494. Para reafirmar as súas pretensións, España enviou unha forte expedición militar á zona en 1542. En 1606 España captura a fortaleza portuguesa de Ternate.
Tamén ingleses e holandeses tiveron pretensións sobre as illas, tendo en conta que xa se atopaban no gran continente insular, Oceanía.
En 1599 chegou a Molucas a Compañía Holandesa das Indias Orientais, comezando a tomar posesión de terras e poboados coa forza que dá o terror, arrasando a canto inimigo opuxéseselle. Cada intento de rebelión era salvaxemente reprimido. Tal era o terror dos habitantes que estaban dispostos a matar eles mesmos aos seus líderes para aplacar a ira do invasor. En 1655, os habitantes de Kelan capturaron e ofreceron aos holandeses o Príncipe de Ternate para poder salvar a súa cidade. A cidade foi salvada pero os habitantes sufriron as consecuencias coa perda da súa liberdade.
En 1663 os españois deixaron as illas ao abandonar a súa última fortaleza en Tidore nas Molucas do norte.
Fauna
A fauna é o conxunto de especies animais que habitan nunha rexión xeográfica, que son propias dun período xeolóxico ou que se poden atopar nun ecosistema determinado. A Zooxeografía ocúpase da distribución espacial dos animais. Esta depende tanto de factores abióticos (temperatura, dispoñibilidade de auga) como de factores bióticos. Entre estes sobresaen as relacións posibles de competencia ou de depredación entre as especies. Os animais adoitan ser moi sensibles ás perturbacións que alteran o seu hábitat; por iso, un cambio na fauna dun ecosistema indica unha alteración nun ou varios dos factores deste.
Fauna silvestre ou salvaxe
Distínguense diferentes tipos de fauna de acordo á orixe xeográfica de onde proveñen as especies que habitan un ecosistema ou biótopo.
Exemplos destes son:
Fauna doméstica
miniatura|dereita|300px|Estimacións dos principais animais domésticos no mundo (as galiñas e os galos -24 mil millóns- sáense da gráfica) miniatura|dereita|300px|Evolución de gando vacún en [[Castela e León, Galicia, Cataluña (as tres máis altas de España) e Portugal entre 1995 e 2004.]] A fauna doméstica, ou fauna sometida a domesticación, está constituída polas especies domésticas propiamente ditas, é dicir, aquelas especies sometidas ao dominio do home, que se habitúan a vivir baixo este dominio sen necesidade de estar encerradas ou suxeitas e que neste estado se reproducen indefinidamente, tendo este dominio como obxectivo a explotación da capacidade de diversos animais de producir traballo, carne, la, peles, plumas, ovos, compaña e outros produtos e servizos. Algúns destes animais son o can, o gato, a galiña e o galo, o porco, a vaca e o boi, a ovella, a cabra, o cabalo, o coello, o pato, o pavo, a llama, o búfalo, o camelo e o dromedario, o elefante ou a cobaia.
Rosa Chacel
Rosa Chacel Arimón, nada en Valladolid o 3 de xuño de 1898 e finada en Madrid o 27 de xullo de 1994, foi unha prolífica escritora en lingua castelá.
Traxectoria
Con 9 anos Chacel foi vivir coa súa avoa materna a Madrid, no barrio de Marabillas que anos despois glosará na súa obra homónima. A súa nai, mestra, duelle a formación elemental na casa, por mor da delicada saúde da nena. Chacel estudou debuxo con Fernanda Francés na Escola de Artes e Oficios da rúa da Palma e na Escola do Fogar e Profesional da Muller e ingresou máis tarde na Escola de Belas Artes de San Fernando, que deixou en 1918. Nese momento comezou a vincularse coa bohemia literaria dos cafés madrileños: Granja del Henar e a Botillería de Pombo, así como co Ateneo de Madrid.
Casou en 1921 co pintor Timoteo Pérez Rubio, con quen tivo un fillo, Carlos. Entre 1922 e 1927 o matrimonio residiu en Italia, grazas a unha bolsa obtida polo seu marido na «Academia de España» de Roma. En 1933 pasará seis meses soa en Berlín, superando a crise creativa creada pola morte da súa nai.
Nestes anos formativos recibiu a influencia de Proust, Joyce, Freud e Nietzsche. Entra por outra banda no círculo de Ortega y Gasset, e publica na Revista de Occidente dous relatos (Chinina Migone, de 1928, e Juego de las dos esquinas, de 1929) amais do ensaio Esquema de los problemas culturales y prácticos del amor (1931). Escritos seus aparecen tamén en La Gaceta Literaria.
Guerra civil
Ao estalar a Guerra Civil Española, Pérez Rubio alístase e Chacel asina o Manifesto dos intelectuais antifascistas, colabora coa prensa republicana e traballa como enfermeira. O agravamento da situación militar fai que se decida o envío ao exterior das obras do Museo do Prado, responsabilidade que se encarga a Pérez Rubio. Chacel e o seu fillo parten a Barcelona, Valencia e máis tarde a Francia, cunha breve estadía en Grecia, onde son hospedados por Nikos Kazantzakis.
Tras a caída da República, reúnese a familia, e trasládase ao Brasil, con breves estadías en Buenos Aires. O seu exilio resulta pouco prolífico no narrativo, mais a situación económica da familia é comprometida.
Regreso a España
Reside en Nova York cunha bolsa Guggenheim (1959-1961). A mellora financeira permítelle volver a España, onde permanece até 1963. Unha segunda viaxe de promoción literaria ten lugar en 1970. Instálase definitivamente en España en 1973 cunha bolsa da Fundación March para terminar Barrio de Marabillas, aínda que viaxa periodicamente a Río de Xaneiro, e radicase definitivamente tras a morte de Pérez Rubio en 1977. Esta última etapa é a máis fecunda desde o punto de vista literario.
Igrexa do Gesù
miniatura|Fachada de [[Giacomo della Porta da igrexa do Gesù, un precursor do barroco]]
A Igrexa do Gesù (en italiano, Chiesa del Sacro Nome di Gesù, ou Igrexa do Santo Nome de Xesús) situada na praza del Gesù en Roma, é a igrexa nai da Compañía de Xesús, coñecida coma os xesuítas, unha orde da Igrexa Católica. A súa fachada está recoñecida coma «a primeira verdadeiramente barroca» e foi o modelo de innumerables igrexas xesuítas en todo o mundo, especialmente no continente americano.
Legado
A igrexa do Gesù foi o modelo para varias igrexas da Compañía de Xesús por todo o mundo, comezando pola Catedral de Córdoba (Argentina) (1580), a igrexa de San Miguel de Múnic (1583-1597), a igrexa do Corpus Christi en Niasviž (1587-1593) e maila Igrexa da Compañía en Quito (1605). Varias parroquias comparten tamén o nome de igrexa do Gesù.
Pedro de Silva
Pedro de Silva Cienfuegos-Jovellanos, nado en Xixón o 18 de agosto de 1945, é un político socialista español. Foi presidente do Principado de Asturias entre 1983 e 1991.
Na súa xuventude, estudou no Colexio da Inmaculada de Xixón (promoción de 1962), da Compañía de Xesús. Coa chegada da democracia a España en 1975 funda o partido Democracia Socialista Asturiana (DSA), que máis tarde se integraría no PSP para acabar formando parte do PSOE en 1978. Nas xerais de 1982 foi cabeza de lista para o Congreso dos Deputados por Asturias, resultando elixido deputado e renunciando ao escano, meses despois, para encabezar a candidatura do PSOE á Xunta Xeral do Principado de Asturias nas eleccións autonómicas de maio de 1983.
O PSOE resultou vencedor nos comicios e Pedro de Silva foi investido Presidente do Principado de Asturias, cargo que revalidaría tras as eleccións de 1987. Non repetiu candidatura nas de 1991 e retirouse da política activa.
Tras a súa retirada da política, centrouse na política e na creación literaria, con habituais colaboracións en diversas publicacións periódicas e revistas.
OpenTrad
miniatura|Logo. OpenTrad é un tradutor automático en liña ou descargable realizado con código aberto aberto entre varias institucións, entre elas a Universidade de Vigo.
Permite a tradución entre o galego, castelán, catalán, portugués, francés e lingua inglesa. Na actualidade está en desenvolvemento, pero dependendo da dificultade do texto pode lograr rendementos altos, con pequenas necesidades de corrección.
A Moreira, Taboexa, As Neves
A Moreira é un lugar da parroquia de Taboexa, no concello pontevedrés das Neves. Segundo os datos do Instituto Galego de Estatística do 2021 ten 55 habitantes (29 homes e 26 mulleres).
Filipo II de Macedonia
dereita|miniatura|[[Moeda da Antiga Grecia|Moeda con imaxe de Filipo II de Macedonia.]]
Filipo II (en grego Φίλιππος), nado en Pela no 382 a.C. e finado no 336 a.C., foi un rei de Macedonia, o fillo máis novo de Amintas III.
Durante moitos anos Macedonia fora unha zona inestábel, cuxos reis se asasinaban uns aos outros para conseguiren o poder sobre todas as tribos. Con Filipo chegou o comezo dun grande Imperio. Filipo impuxo o poder sobre os demais e conseguiu que o seu pobo tirase partido da súa vantaxosa posición xeográfica. Segundo os historiadores, as fazañas de Filipo son grandiosas e son a apertura dun camiño de gloria que percorrería o seu fillo Alexandre Magno.
O exército
A súa primeira tarefa foi organizar un bo exército, competente, disciplinado e numeroso, capaz de se enfrontar cos máis grandes pobos daquel mundo coñecido, capaz de dominalo, como o fixo, ao longo de dous séculos. Filipo preparou o exército non con mercenarios, senón cos seus súbditos, para o posterior triunfo de Alexandre Magno, do mesmo xeito que Caio Mario preparou en Roma o exército que faría triunfar a César. O biógrafo grego Plutarco (c. 46-125) escribiría séculos despois esta coincidencia na súa grande obra Vidas paralelas.
O rei proporcionaba as armas:
Este exército compúñase de:
Para a loita no campo de batalla colocábanse en falanxe, que era a masa regular. A falanxe non era un invento de Filipo, xa existía entre os gregos, pero el soubo perfeccionala. A falanxe macedonia constaba de 16 filas de homes armados coa sarissa. Os das 6 primeiras filas sostiñan coas dúas mans a lanza tendida en dirección ao inimigo. Por diante deles ían asomando as lanzas das filas dos que estaban detrás, de maneira que a formación quedaba así:
As últimas filas sostiñan a súa lanza cara arriba, mantíñanse á expectativa e cubrían baixas. En caso necesario, as oito últimas filas facían fronte á beira oposta, volvendo as costas aos seus compañeiros. Entón formábase unha agrupación impenetrábel. A falanxe era unha masa pesada, de movementos lentos, que só podía manobrar en terreo chan. Para movementos rápidos, escalar alturas e atrincheiramentos, Filipo contaba con infantes que levaban un escudo pequeno e armas lixeiras.
Outra cuestión da que se ocupou o rei foi da maquinaria de guerra, que chegou a ser a máis completa que os historiadores coñezan ata agora. Empregábase para cercar cidades e constaba de catapultas (que lanzaban grandes pedras e tizóns acesos) e torres móbiles para alcanzar as murallas. Con este exército tan preparado e tan ben equipado Alexandre Magno puido realizar os soños do seu pai Filipo: conquistar Persia.
As vitorias
A súa campaña comezou polos arredores das terras de Macedonia. No -355 conquistou a cidade de Crenidas, (á que bautizou co seu nome chamándoa Filipos ou Filípolis) preto da costa do mar Exeo, na beira do río Hebro e alén da zona mineira do monte Panxeo. Desde esta cidade podía ter o control absoluto da produción de ouro e a partir dese momento, Filipo puido cuñar neste metal e deixar de lado a prata que patrocinaban outras cidades. No ano -349 invadiu a Península Calcídica e no -348 destruíu a súa principal cidade, Olinto. Seguiu cara ao sur e conseguiu ser o gobernador da rexión de Tesalia.
A primeira vitoria de Filipo no territorio dos gregos foi no ano -346 en que venceu á rexión de Focea (no centro da península grega). Esta vitoria deu a alerta xeral, aqueles bárbaros co seu rei á fronte debían ser tidos en conta. A partir deste momento, Macedonia foi admitida (aínda que non de moi bo grado) no consello de cidades, o que se chamaba Anfictionía, e Filipo aproveitou a súa posición na devandita Liga para dominar os asuntos de Grecia e ter o control do Oráculo de Delfos, de primordial importancia para calquera decisión militar ou política que fose preciso tomar.
No ano -338, Filipo, co seu grande exército, dirixiuse a Queronea (Beocia) e arrasou literalmente as hostes de Tebas e Atenas, que, aínda que inimigas, se aliaran temporalmente fronte a un inimigo común. Nesta batalla, o seu fillo Alexandre, de 18 anos de idade, tiña ás súas ordes 1.800 xinetes. Logo desta gran vitoria, Filipo comportouse sabiamente dando mostras de gran político; non humillou os vencidos mais impúxolles a paz do vencedor e deulles a coñecer os seus ambiciosos planos: invadir Asia e destruír o Imperio Persa.
O eterno rival de Filipo foi o ateniense Demóstenes, político e orador, que mantivo en odio perpetuo contra Filipo e Macedonia os seus concidadáns. Demóstenes ansiaba a guerra custase o que custar, malia a paz imposta, e cos seus discursos enervou e prolongou a inimizade de Atenas contra Macedonia. Son as famosas Filípicas, palabra que nos nosos días empregamos cando dicimos que alguén lle berra moito a outro.
Morte de Filipo
Para a voda organizáronse grandes festas en Pella (capital de Macedonia). Desde o amencer avanzaban en procesión solemne as estatuas dos doce deuses sentados en tronos luxosos moi adornados. Unha estatua facía a número trece: era a efixie do grande Filipo. Houbo un grande banquete e a continuación todos se dirixiron para o teatro para terminaren alí o agasallo. Chegou Filipo, que se vestira de branco para a ocasión, e cando se dispuña a entrar no recinto, abalanzóuselle un novo nobre macedonio e feriuno nun costado. Morreu ao instante alí mesmo. O asasino chamábase Pausanias (como o famoso xeneral do século -V e o famoso historiador do século II) e díxose entón que fora unha vinganza persoal. A verdade non se soubo nunca.
Os historiadores de todos os tempos barallaron moitas teorías sobre o caso. O primeiro que fixeron sempre foi preguntarse quen saía beneficiado coa morte de Filipo. Pero esta pregunta ten moitas réplicas. Varios personaxes puideron estar implicados:
Cada autor presenta a súa tese e as súas teorías, mais o asasinato de Filipo segue a ser un misterio para a Historia da Humanidade.
Eurípides
Eurípides (en grego, Εὐριπίδης), nado en Salamina en -480 e finado en Pella en -406, é un dos tres grandes poetas tráxicos gregos da antigüidade, xunto a Esquilo e Sófocles.
Traxectoria
A súa nai chamábase Klitonis ou Clito e o seu pai Mnesarco ou Mnesárquides. Durante a súa infancia tivo lugar a Segunda Guerra Médica, decisiva para os gregos e o mundo occidental. Parece ser que de raparigo foi copeiro dun grupo de danzantes, con clara significación relixiosa, polo que se supón que a súa educación foi a convencional da súa época. En 466 a. C. cumpriu dous anos de servizo militar. Odiaba a política e era amante do estudo, para o que posuía a súa propia biblioteca privada. Durante un tempo estivo interesado pola pintura, coincidindo co apoxeo do pintor Polignoto en Atenas. Tivo dúas esposas, chamadas Melito e Quérile ou Quérine. Foi amigo de Sócrates, o cal, segundo a tradición, só asistía ao teatro cando se representaban obras de Eurípides. En 408 a. C., decepcionado polos acontecementos da súa patria, implicada na interminable Guerra do Peloponeso, retirouse para a corte de Arquelao I de Macedonia, morrendo dous anos despois en Pella.
Obra
Pénsase que escribiu 92 traxedias, coñecidas polos títulos ou por fragmentos, pero consérvanse só 19 delas, das que unha, Reso, se considera apócrifa. A súa concepción tráxica está moi afastada da de Esquilo e Sófocles. As súas obras tratan de lendas e eventos da mitoloxía dun tempo afastado, moi anterior ao século V a. C. de Atenas, pero aplicables ao tempo en que escribiu, sobre todo ás crueldades da guerra. Os trazos diferenciais da súa obra son os seguintes:
Eurípides é coñecido principalmente por reformar a estrutura formal da traxedia ática tradicional, mostrando caracteres mulleres fortes e escravos intelixentes, e por satirizar moitos heroes da mitoloxía grega. As súas obras parecen modernas comparado cos dos seus contemporáneos, centrándose na vida interna e as motivacións dos seus personaxes dunha forma antes descoñecida para o público grego. A relación das súas obras conservadas é: miniatura|Estatua de Eurípides no Louvre.
Pensamento
A sociedade ateniense da época debatíase entre dúas opcións: a estabilidade dos valores conservadores, representada por Esquilo e Aristófanes, e o revisionismo racionalista, representado por Eurípides, Sócrates e os sofistas. A longa Guerra do Peloponeso contribuíu á derrota da primeira opción, ao comprobar que as vellas receitas de outrora non servían xa para o futuro. É notoria a animadversión de Aristófanes contra Eurípides, ao que ataca nas súas comedias, especialmente en As ras, As Tesmoforias, e As asembleístas, con chistes e alusións de intención malévola, como a presunta baixa extracción social da nai de Eurípides, á que cualifica como verduleira, cando a realidade era que pertencía a unha familia acomodada, segundo indican fontes serias como Filócoro. As razóns desta teima persecutoria poderían ser dúas:
O Prado, Vilaquinte, Carballedo
O Prado é un lugar da parroquia de Vilaquinte, no concello lugués de Carballedo, na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 6 habitantes, 3 mulleres e 3 homes.
Toponimia
O topónimo deriva do latín, co singnificado actual.
Clandestinidade
miniatura|340px|Emigrantes alemáns embarcan no Porto de Hamburgo rumbo aos Estados Unidos (ao redor de 1850) A Clandestinidade designa a situación en que unha persoa vive cando se atopa fóra da legalidade.
Características
Xeralmente, refírese a alguén que reside nun país que non é o seu, ao que ten chegado desde o seu lugar de orixe polos mais diversos motivos. Pode tamén referirse a alguén que tras cometer un acto criminal pase a ser considera un fuxido polas autoridades, e de tal feito pasa a vivir na clandestinidade.
En réximes ditatoriais, a clandestinidade é unha das poucas formas que restan para poder exercer a oposición ás políticas impostas polo partido no poder, subsistindo o individuo na meirande parte das veces nunha situación bastante precaria, non tendo dereito a documentos de identificación oficiais, ignorándose así a existencia do mesmo perante o Estado.
Disque o que é clandestino normalmente ten que selo ás agachadas, evitando caer no coñecemento público.
CB Atlético Guardés
O Club Balonmán Atlético Guardés, chamado por motivos de patrocinio Mecalia Atlético Guardés, é un equipo de balonmán feminino da Guarda, fundado en 1967. Dende a tempada 2013-14 xoga na División de Honra, a máxima categoría de balonmán feminino en España, competición que gañou nunha ocasión na tempada 2016-17. Dende o seu ascenso á máxima categoría ocupou os postos de cabeza da clasificación, conseguindo finalizar na quinta posición na tempada do seu debut. Xoga os seus partidos como local no Pavillón Municipal da Sangriña, con capacidade para 600 persoas.
Historia
As orixes do Atlético Guardés remóntanse á tempada 1967-68, cando un equipo feminino da man de Jose Carlos Rodríguez Barros comezou a xogar no Colexio P.P. Somascos da Guarda. Na tempada 1971-72 o equipo adoptou a denominación actual, ese ano competiu na terceira categoría provincial, na que finalizou na segunda posición, o que lle permitiu xogar a fase de ascenso, logrando subir de categoría. En segunda provincial permaneceu ata a tempada 1981-82, ano no que se proclamaron campioas da categoría e conseguiron o ascenso a primeira provincial, categoría na que permaneceron ata a tempada 1984-85, cando tras conseguir o campionato conseguiron o ascenso a segunda división nacional na fase de ascenso.
Na tempada 2011-2012 o Guardés ascendeu á División de Honor, a máxima categoría de balonmán feminino en España.
Na tempada 2014-15 repetiu participación europea, de novo na Recopa, enfrontándose na terceira rolda ao Byåsen Trondheim noruegués, co que perdeu o primeiro partido por 30-25 e no segundo, disputado ao día seguinte tamén na Sangriña, por 31-35.
A finais da tempada 2015-16, logo de que o equipo caera nas semifinais da Copa da Raíña, a entidade decidi non renovar a Manu Etayo (axudante de Jorge Dueñas na selección española absoluta) considerando que era o momento de pechar un ciclo. O substituto de Etayo foi o valenciano José Ignacio Prades.
O maior logro da historia do club chegou na tempada 2016-17, cando as xogadoras do primeiro equipo, dirixidas polo valenciano José Ignacio Prades, proclamáronse campioas da máxima categoría do balonmán español, a División de Honra, logo de derrotar na súa cancha ao Granollers por 28 goles a 20. Deste xeito o club guardés convertíase no segundo equipo galego en alzar o título da máxima competición española de balonmán feminino 55 anos despois de que a Sociedad Hípica da Coruña conseguírao na tempada 1961-62.
Pavillón
O Atlético Guardés xoga os seus partidos como local no Pavillón Municipal da Sangriña, un recinto con capacidade para 600 persoas. No verán de 2021 o pleno municipal da Guarda aprobou a remodelación do pavillón cun ornamento de 1,6 millóns de Euros. Esta remodelación afectaría á fachada, á creación dunha planta superior para o público, aos vestiarios, aseos, e pola que se mellorarían os accesos e a eficiencia enerxética.
Adestradores
miniatura|250px|[[Manu Etayo foi o adestrador do Guardés dende 2013 ata 2016.]]
Recoñecementos
O club guardés ten recibido ao longo da súa historia numerosos galardóns de distintas institucións:
Pazos, Boiro, Boiro
Pazos é un lugar da parroquia de Boiro no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 39 habitantes (20 homes e 19 mulleres).
Alphonse de Lamartine
Alphonse Marie Louise Prat de Lamartine, nado en Mâcon (Saona e Loira) o 21 de outubro de 1790 e finado en París o 28 de febreiro de 1869, foi un escritor e político francés.
Obras
miniatura|Alphonse de Lamartine, ca.1865.
A Penela, San Sadurniño, San Sadurniño
A Penela é un lugar da parroquia de San Sadurniño no concello coruñés de San Sadurniño, na comarca de Ferrol. Segundo o IGE, en 2011 tiña 11 habitantes (6 homes e 5 mulleres).
Toponimia
O topónimo é un diminutivo de pena (latín medieval derivado de ) co sufixo do latín vulgar -ella, unha "peneda pequena".
Georges Bataille
Traxectoria
A súa familia estableceuse en Champagne en 1901, o que lle permitiu comezar os seus estudos en Reims e despois en Epernay.
Bataille quería ser sacerdote e asistiu a un seminario católico, pero abandonou a fe cristiá en 1922. En moitas ocasións fala dos bordeis de París como as súas auténticas igrexas. Despois traballou como bibliotecario, o que lle deu certa liberdade para non tratar as súas ideas como traballo.
Fundador de numerosas publicacións e grupos de escritores, foi autor dunha obra abundante e diversa: lecturas, poemas, ensaios sobre numerosos temas (sobre o misticismo da economía, poesía, filosofía, as artes, o erotismo). Algunhas veces publicou con pseudónimos, e algúns dos seus textos foron censurados.
Foi membro, xunto a Roger Caillois e outros, do influente Colexio de Socioloxía de Francia entre a Primeira e Segunda guerras mundiais. As súas influencias principais foron Hegel, Freud, Marx, Marcel Mauss, o Marqués de Sade e Friedrich Nietzsche. A Nietzsche defendeuno nun coñecido ensaio contra a súa apropiación polos nazis.
Fascinado polo sacrificio humano, fundou unha sociedade secreta, Acéphale (sen cabeza), cuxo símbolo era un home decapitado, co obxectivo de poñer en marcha unha nova relixión, e planeaba sacrificar a un dos seus membros como inauguración, creando un lazo imborrabel de complicidade. Aínda que varias persoas se manifestaron dispostas a deixarse matar, ninguén estivo disposto a cometer o asasinato. Bataille ofreceu a tarefa a Roger Caillois, pero este negouse.
Tiña un gran talento interdisciplinario, e usou diversas influencias e diversos modos de discurso para crear a súa obra. A súa novela Histoire de l'œil, publicada baixo o pseudónimo de Lord Auch (literalmente, Lord "á merda"), foi inicialmente lida como pura pornografía, pero a interpretación da obra madurou co tempo ata revelar a súa considerable profundidade emocional e filosófica, características doutros escritores categorizados dentro da "literatura da transgresión". As imaxes da novela están construídas sobre unha serie de metáforas que fan referencia a conceptos filosóficos desenvolvidos no seu traballo: o ollo, o ovo, o sol, a terra, o testículo.
Tivo un gran papel nas revistas: Documents, (1929-1931); Acéphale, (1936-1939); Critique, fundada por el en 1946.
Foi relativamente ignorado na súa época, e desdeñado por contemporáneos como Jean-Paul Sartre polo seu apoio ao misticismo, pero despois da súa morte influíu a filósofos postestruturalistas como Michel Foucault e Jacques Derrida, e escritores como Philippe Sollers, todos eles afiliados á publicación Tel Quel. Tamén influíu no traballo de filósofos anglosaxóns como Crispin Sartwell.
Curutelo
O topónimo galego Curutelo pode referirse a:
Steatornis caripensis
Steatornis caripensis, é unha especie de ave caprimulxiforme da familia Steatornithidae orixinaria de Suramérica.
É a única especie do xénero Steatornis e da familia Steatornithidae, e a única ave fruxívora nocturna da orde, e unha das poucas aves, e a única nocturna, que navegan por ecolocación en condicións de baixa luz. Esta ave, provista do mecanismo de ecolocación e un potente olfacto, aliméntase na noite dunha gran variedade de froitas, o que a converte nunha especie case única.
The Bird Is the Most Popular Finger
"The Bird Is the Most Popular Finger" é o terceiro lanzamento da banda estadounidense Shellac. O título é unha parodia ao álbum The Pigeon Is the Most Popular Bird de Six Finger Satellite, e foi orixinalmente o título dun artigo sobre Shellac que apareceu na revista Alternative Press tras o lanzamento dos anteriores sinxelos do grupo. Trátase dun 7" con dúas cancións publicado o 22 de agosto de 1994 a través do selo Drag City. Foi o primeiro lanzamento de Shellac que non publicou Touch and Go Records.
María Teresa Barge
María Teresa Barge Bello, nada en 1961, é unha política galega. É alcaldesa da Bola dende 2003, pero con tres partidos distintos, entre o 2003 e 2007 con Iniciativa por A Bola, entre o 2007 e 2014 co BNG e dende o 2015 co PPdeG.