cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cúpula de Santa María del Fiore
Antecedentes posibles
Brunelleschi carecía de referencias tecnolóxicas á hora de resolver o problema da construción dunha cúpula gallonada; é dicir, unha bóveda de canón apuntado de planta octogonal, polo que tivo que inventar literalmente o procedemento construtivo empregado durante todo o seu proceso. Tódalas cúpulas que se propuxeron como modelos para realiza-la de Florencia eran de revolución (autoportante) ou realizadas con cimbras e reforzos, mentres que a de Santa Maria del Fiore non se baseaba nestes sistemas. A pesar da novidade da técnica finalmente empregada, formuláronse diversas hipóteses sobre as posibles fontes que puideron inspirar ao arquitecto: por unha banda, precedentes florentinos; por outra, as estruturas abovedadas da época romana e, finalmente, a tradición construtora de Persia.
Tradición florentina
Varios autores coinciden en que Brunelleschi tivo presente a xeometría e a técnica construtiva da cuberta do Baptisterio de San Xoán, realizada mediante unha cúpula de perfil apuntado de planta octogonal.​ Esta cúpula parte dun nivel inferior ao liña de coroación dos muros exteriores e está cuberta por unha cuberta octogonal piramidal de pedra. Entre a parte interior e os muros perimetrais de peche hai un desnivel de 1,25 metros de largo.​ Non obstante, para a súa construción non se utilizou a técnica de aparello en espiña de peixe.
Tradición romana
A hipótese da viaxe romana de Brunelleschi é xeralmente aceptada por todos os críticos, aínda que recentemente se sinala que, se se descarta que a orixe da cúpula do Duomo fose o Panteón, nada na obra do gran arquitecto debería estar necesariamente relacionado con elementos arquitectónicos que só eran visibles en Roma. A viaxe a Roma foi pois posíbel, pero non imprescindible para a formación dos cánones arquitectónicos brunelleschianos.
Tradición persa
Respecto da inspiración en Persia, tamén se ten suxerido que o arquitecto coñecera as técnicas construtivas dos mausoleos orientais por mor dos importantes intercambios comerciais existentes con Oriente Medio, aínda que esa influencia non está tan clara. Hai exemplos que poden ser comparables ás formas estruturais e á técnica da cúpula de Brunelleschi como a dobre cúpula, tamén, ergueita sen cimbras do mausoleo de Soltaniyeh, en Irán, construída entre 1302 e 1312, ou a construción dos muros en espiña de peixe dos antigos edificios selxúcidas do século X, ou as mesquitas posteriores de Isfahán e Ardistán. Non obstante, estes exemplos difiren substancialmente nos materiais empregados, no aparello mural e nas dimensións.
Influencias posteriores
Por outra banda, a cúpula de Santa Maria del Fiore tamén serviu de inspiración para construcións posteriores. Giuliano da Sangallo tomouno como modelo para a cúpula do Santuario da Santa Casa de Loreto no ano 1500, aínda que cun único casquete. A lanterna tamén se asemella á de Brunelleschi e foi construída por Giuseppe Sacconi en 1889. Tamén Antonio da Sangallo o Mozo estudou a cúpula para tomala como modelo para o seu proxecto de lanterna en San Pedro en Roma.
No 1546, Miguel Anxo analizou a estrutura da cúpula e reinterpretouna no seu proxecto para a cúpula de San Pedro, cara á parte superior onde se unían ámbolos dous casquetes e sostiñan a lanterna. Giorgio Vasari tomouno como exemplo para a basílica da Virxe da Humildade en Pistoya e no templo de Santo Estevo da Vitoria en Foiano della Chiana. No seu libro Le Vite dedicou boa parte dos seus escritos á biografía de Brunelleschi e á narración do proceso construtivo da cúpula. En Barberino Val d'Elsa, na localidade de Semifonte, atópase a capela de San Miguel Arcanxo, unha copia a escala 1:8 da cúpula de Brunelleschi, construída por Santi di Tito en 1597.
Frescos do interior da cúpula
miniatura|Interior da cúpula pintadas coa técnica do [[fresco representando escenas do Xuízo Final. As pinturas foron comezadas por Giorgio Vasari e rematadas, na súa maior parte, por Federico Zuccari e mailos seus colaboradores.]] Aínda que foi construída con técnicas innovadoras, a cúpula tivo sempre unha inspiración directa na do baptisterio de san Xoán, do que tomou o seu desenvolvemento e a súa forma octogonal. Igualmente, tamén tomaba do baptisterio, unha decoración interior con mosaico, e Brunelleschi realizou diversos bosquexos que os obreiros puideron utilizar na ornamentación da inmensa superficie interior da cúpula, de máis de 3.600 metros cadrados. Porén, a técnica do mosaico xa se usaba poucas veces naquela época e considerábase extremadamente cara. Ademais, tamén se preocupaba de que o aglutinante usado para fixar as teselas puidese aumentar o peso total. Este problema non parece moi importante no momento presente, coñecendo o enorme peso da cúpula (unhas 25.000 toneladas) e a súa resistencia, mais naquela época considerouse un motivo suficiente para abandona-lo proxecto en favor da decoración mediante a técnica do fresco.
Segundo o historiador Alessandro Parronchi, o arquitecto tiña pensado representar o Inferno e o Paraíso a partir da obra da Divina Comedia de Dante. As ilustracións do poema por Boticelli, a principios da década de 1470, poderían facer referencia a este proxecto.
Continuación con Zuccari
Sucedeuno Federico Zuccari, quen en poucos anos e segundo as súas propias palabras, case sen axuda, completou o inmenso ciclo figurativo coa pintura témpera, un dos máis grandes do mundo en superficie, e unha das obras mestras do manierismo. ​Entre as máis de 700 figuras, están representados 248 anxos, 235 almas, 21 personificacións, 102 personaxes relixiosos, 35 condenados, 13 retratos, 14 monstros, 23 nenos e 12 animais. ​ O propio pintor, no seu testamento, lembrou con orgullo ter concibido e rematado a obra, da que destacou especialmente ao gran Lucifer, de trece brazos florentinos de alto (uns 8,5 metros). Obviamente, fixo uso de moitos asistentes, entre os que estaba un rapaz novo, Domenico Cresti. As obras concluíron en 1579, apenas tres anos despois do inicio dos traballos.
Os contidos do ciclo foron os adoptados no Concilio de Trento, que revisara a doutrina católica medieval, ordenándoa con claridade. A cúpula estaba dividida en seis aneis concéntricos e oito franxas verticais. Na parte superior, a lanterna central está rodeada polos 24 profetas do Apocalipse, dispostos en grupos de tres personaxes en cada franxa. A partir de arriba, cada franxa vertical inclúe catro escenas representadas en cada un dos aneis, que se organizan de arriba a abaixo co seguinte esquema:
Na franxa oriental, fronte á nave central, os catro aneis convértense en tres para facer sitio ao gran Cristo en Maxestade, en contraste coa imaxe de Lucifer, situada na franxa oposta. O Cristo Xuíz, representado con gran hieratismo, sitúase entre a Virxe María e San Xoán Bautista. Debaixo delas están as tres virtudes teolóxicas: Fe, Esperanza e Caridade, seguidas a continuación por algunhas figuras alegóricas que representan ao Tempo e a Igrexa triunfal. Entre os elixidos, o pintor representou unha ampla galería de personaxes contemporáneos, como os mecenas da familia Medici, o emperador, o rei de Francia, Vasari, Borghini, Giambologna e outros artistas, incluído el e moitos dos seus parentes e amigos. Zuccari tamén engadiu a súa sinatura e a data.
En 1980 iniciouse un longo proceso de restauración dos frescos da cúpula de Santa Maria del Fiore, que se prolongou ata 1995.
Ignacio Castro
Ignacio Castro Rey, nado en Santiago de Compostela o 22 de agosto de 1952, é un filósofo, escritor, profesor e crítico de arte galego.
Traxectoria
Doutor en filosofía pola Universidade Autónoma de Madrid, traballa como profesor de Filosofía nun Instituto de ensino medio de Madrid. É colaborador habitual de varias revistas: Anthropos, Archipiélago, Sileno, Microfisuras.
Galería de imaxes de Foz
Galería de imaxes do concello de Foz na provincia de Lugo.
Touro de Osborne
miniatura|Touro de Osborne preto de [[Las Cabezas de San Juan (provincia de Sevilla).]]
Aínda que a función inicial era publicitaria, co paso do tempo e o arraigo cultural foi mudando, traspasando os límites da marca comercial da empresa, nun símbolo cultural de España. Existen reclamos similares, pero co nome do brandy Magno impreso sobre eles, nas estradas de México. En 2011 colocouse o primeiro touro de Osborne en terras africanas, na cidade de Melilla, visible desde Marrocos.
Historia
En 1956 a axencia Azor Publicidad realiza, por encargo do Grupo Osborne, o deseño dun símbolo que servise para representar o brandy Veterano en vallas publicitarias de estrada. O artista Manolo Prieto, director da axencia, foi quen propuxo a figura do touro bravo. Os primeiros carteis comezaron a colocarse en novembro de 1958. Estaban fabricados en madeira e medían 4 metros de altura. Tiñan os cornos pintados de branco e un rótulo que anunciaba a bebida. En 1961 os carteis comezaron a construírse en metal, xa que as condicións meteorolóxicas adversas danaban os de madeira. O seu tamaño aumentou até os 7 metros. En 1962 o seu tamaño pasou aos 14 metros de altura, logo dun cambio na normativa dos carteis publicitarios de estrada.
En xullo de 1988 a Ley Xeral de Estradas obrigaba a retirar a publicidade de calquera lugar visible desde as estradas estatais. Porén, os touros de Osborne mantivéronse. En setembro de 1994 publicouse o Regulamento Xeral de Estradas, que ordenaba retirar estes reclamos. Varias comunidades autónomas, numerosos municipios, asociacións culturais, artistas, políticos e xornalistas pronunciáronse a favor do mantemento dos reclamos. A Xunta de Andalucía pediu a súa catalogación como Ben Cultural e a Comunidade Foral de Navarra amparouse nunha Lei Foral para manter o touro existente no seu territorio. Nese mesmo ano foi declarado polo Congreso dos Deputados «patrimonio cultural e artístico dos pobos de España». . Isto provocou que en decembro de 1997 o Tribunal Supremo ditase sentenza a favor do mantemento dos touros de Osborne. Así, desde 1998 o touro de Osborne deixou de ser un símbolo estritamente comercial.
Está considerado un símbolo asociado ao nacionalismo español e á identidade de España, e recibe boicot por parte de movementos nacionalistas. Así, o único touro existente en Cataluña foi derrubado en numerosas ocasións. En 2008 o touro existente en Abavides (Trasmiras) foi pintado de laranxa nunha acción contra a simboloxía española. miniatura|Un dos cinco touros de Osborne de Galicia.
STS-117
STS-117 foi unha misión do transbordador espacial Atlantis lanzada o 8 de xuño de 2007 desde a rampla 39A do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Touro de Osborne
Distribución
esquerda|miniatura|Número de touros de Osborne por provincias. En 2011 existían 91 touros de Osborne. Existe unha concentración arredor do Marco de Xerez, nas provincias de Cádiz e Sevilla. O resto están dispersados de forma non sistemática: así, mentres que algunhas comunidades autónomas carecen deles (Cantabria, Cataluña, Ceuta e a Rexión de Murcia) ou teñen exclusivamente un (Baleares, Canarias, Melilla, Navarra e País Vasco), existen outras pequenas concentracións en torno a Asturias, Zaragoza ou Alacant.
STS-117
Características
STS-117, con sete astronautas a bordo, foi a última misión de importancia na construción da Estación Espacial Internacional. A tripulación estaba formada polo comandante Rick Sturckow, o piloto Lee Archambault e os especialistas de misión Patrick Forrester, John Olivas, Clayton Anderson, Jim Reilly e Steven Swanson.
Touro de Osborne
Distribución
En Galicia existen cinco touros de Osborne, situados en Abavides (Trasmiras) a carón da N-525 e da A-52; Feás (Aranga) a carón da N-VI; Petán (A Cañiza) xunto á N-120; Ponte Sampaio (Pontevedra) pegado á N-550; e Cadoalla (Becerreá) a carón da N-VI e da A-6.
STS-117
Características
O transbordador levou varias toneladas de subministracións e a tripulación instalou as vigas S3 e S4 cos seus correspondentes paneis solares. Tamén se montaron catro plataformas exteriores para experimentos. O voo fora programado inicialmente para outubro de 2003, pero debido á traxedia da misión STS-107 veuse atrasado.
Touro de Osborne
Folclore
A imaxe do touro de Osborne adoita aparecer noutros ámbitos á marxe do publicitario: aparece en adhesivo en coches, en recordos de viaxe (camisetas, gorras, chaveiros, cinceiros, postais...). En ocasións aparece sobreimpreso na bandeira española a modo de escudo, e é portado por seareiros en eventos deportivos.
STS-117
Características
O transbordador volveu a terra na base Edwards da Forza Aérea (California) debido a mal tempo en Cabo Cañaveral o 22 de xuño de 2007.
Touro de Osborne
Propiedade industrial e intelectual
Dado que é un logotipo comercial, ningunha empresa allea ao Grupo Osborne pode reproducir a imaxe do touro sen unha autorización. En setembro de 2005 unha xuíz penal de Sevilla absolveu varios comerciantes acusados do seu uso ilegal en artigos de agasallo destinados a persoas que ven na figura do touro un símbolo nacional e non a marca concreta dunha empresa. Porén, a Audiencia Provincial de Sevilla revogou a primeira sentenza en xaneiro de 2006, condenando aos comerciantes, aclarando que a carga cultural e simbólica que o touro de Osborne indubidablemente ten, non podía implicar un desapoderamento dos dereitos de autoría sobre a imaxe.
Mathews
Mathews pódese referir a:
Subrexións portuguesas ordenadas por poboación
Esta é unha lista das subrexións estatísticas portuguesas (NUTS III) ordenadas por poboación sen incluír os territorios insulares:
Landra
Etimoloxía
A orixe da palabra landra é descoñecida, se ben podería ser preindoeuropeo, anterior ás linguas celtas e mais ao latín, xa que en éuscaro landare significa froito. Outra teoría aproxima landra ao latín glans glandis, con caída do g inicial; mesmo a palabra glande está definida como froito do carballo. De onde tamén derivaría o termo francés: gland e o asturiano: llande. A palabra belota, tamén usada en Galicia, ou a variante portuguesa bolota, poderían ser vocábulos de orixe árabe: ballūṭa (aciñeira) ou grega: βαλανωτή, ballanus (glande ou testa do membro viril).
Descrición
A landra é un froito anual, aquenio con forma oval lustroso e de cor verde que se torna parda no outono, entre 2 e 4 cm de longo e 0,8 a 1,8 cm de diámetro. Está cuberta polo cascabullo, un carapucho formado por unha casca dura e unida á árbore pola parte posterior por unha especie de carapucho con escamas ovado triangulares imbricadas e máis ou menos soldadas entre elas. O endocarpo é glabrescente.
Usos
A landra de carballo é consumida por distintos animais bravos como xabarís, esquíos etc., de aí a importancia ecolóxica do carballo. Tamén se emprega como alimento para os porcos. Tense falado que os pobos castrexos: galaicos e ástures empregaban a fariña de landras para facer pan antes da chegada dos romanos, porén é unha hipótese non documentada.
As dúas especies de aciñeiras dan dous tipos distintos de landras: a landra agre (Quercus ilex subsp. ilex) e a landra doce (Quercus ilex subsp. ballota); ambas recóllense para penso dos cochos. Na Estremadura e en Andalucía os cochos pastan pola devesas aproveitando as landras caídas, mentres as cabras frecuentemente aganchan polas árbores buscándoas. Os vacceos e outros pobos do centro da Iberia prerromana obtiñan fariña panificábel delas.
Portaavións
miniatura|Vista aérea do portaavións USS Franklin D. Roosevelt (CV-42) da U.S. Navy, no mar Mediterráneo, en 1976/77. Un portaavións é buque de guerra deseñado para transportar e operar avións de recoñecemento ou combate, de xeito que serve como base aérea móbil.
Os primeiros modelos eran buques acoirazados adaptados para embarcaban un pequeno número de hidroavións, e foron empregados na primeira guerra mundial. A súa importancia foi recoñecida e nas seguintes décadas construíronse xa modelos deseñados especificamente para realizar funcións de transporte, aterraxe e engalaxe de aeronaves. Durante a segunda guerra mundial tiveron un papel protagonista na estratexia naval, sobre todo no Océano Pacífico. Na actualidade existen diversos tipos de portaavións, segundo o seu tamaño, o tipo de avións que pode operar ou a función para a que foi deseñado. Adoitan navegar coa compaña de varios buques, formando un grupo naval do cal é o buque de mando.
O número de portaavións en servizo no mundo non supera as 20 unidades:
Dous destes 20 portaavións foron construídos en Ferrol, o español Juan Carlos I (L-61) e mailo tailandés HTMS Chakri Naruebet. Un terceiro tamén foi construído nos mesmos estaleiros, o xa retirado Príncipe de Asturias (R-11).
Thomas Mathews
Thomas Mathews (1676-1751), foi un almirante británico.
Mathews naceu en Llandaff, era fillo do coronel Edward Mathews e neto por parte de nai de Thomas Armstrong (1624-1684) (executado en 1684 por traizón debido á súa participación no Complot de Rye House). Mathews entrou na armada e promocionou a tenente en 1699 e a capitán en 1703.
Durante a Guerra da Cuádrupla Alianza (1718-20) comandou o Kent na frota de George Byng, participou na Batalla de Cape Passaro en 1718, e entre 1722 e 1724 estivo ó mando dunha pequena escuadra encargado de expulsar os piratas da costa de Malabar.
Volveu ó servizo activo en marzo de 1741, ó recibir o mando da frota do Mediterráneo e plenipotenciario diante o rei de Sardeña e doutras cortes italianas. Mathews non tiña experiencia diplomática e levábase mal co segundo ó mando, Richard Lestock. En 1742 Mathews enviou unha pequena escuadra a Nápoles para asegurarse a neutralidade de Carlos III, futuro rei de España, comandábaa o comodoro, William Martin, este rexeitou negociar e deulle ó rei media hora para lle enviar unha resposta.
En xuño dese ano destruíu unha escuadra de galegóns españois, que se refuxiara na baía de Saint Tropez. En febreiro de 1744 tivo lugar a Batalla de Toulon, 30 navíos británicos ás ordes de Mathews atacaron unha frota hispanofrancesa, que concluíu nunha derrota británica, Mathews quedou apartado do servizo e no xuízo que se celebrou en 1746 quedou definitivamente apartado do mando por fallar en perseguir o inimigo e levar á súa frota á acción dun xeito confuso.
Pablo Daniel Osvaldo
Pablo Daniel Osvaldo, nado en Buenos Aires o 12 de xaneiro de 1986, é un futbolista arxentino nacionalizado italiano. Xoga de dianteiro e o seu actual equipo é o AS Roma.
Traxectoria
Este dianteiro criado na Arxentina pero que alcanzou a súa madurez futbolística no fútbol italiano alcanzou notoriedade na última data da tempada pasada, xa que cun gol seu de chilena clasificou á Fiorentina para a Liga de Campións.
No seu país de orixe xogou nas divisións inferiores de Lanús e Banfield, ata chegar a Huracán, onde finalmente debutou na segunda división do fútbol da Arxentina.
Desde alí chegou ao Atalanta e posteriormente tivo un paso fugaz polo Lecce ata chegar á Fiorentina, totalizando 24 goles en 47 encontros entre todos eles en Italia.
Jenifer Casal Vidal
Traxectoria
A súa primeira participación internacional foi en 2014 no Campionato Mundial de Piragüismo en Augas Tranquilas, onde chegou á final e quedou novena no C2 500 metros, con Raquel Rodríguez como compañeira. No Europeo de 2015, celebrado en Račice (República Checa) finalizou quinta no C2 500.
Pablo Daniel Osvaldo
Traxectoria
Co RCD Espanyol tenia unha opción de compra próxima aos cinco millóns de euros, que podía executar antes do 30 de xuño de 2010 no caso de que o rendemento do dianteiro fose satisfactorio nos meses de competición que restaban. Ao non conseguir facer a fichaxe o Espanyol, este conseguiu a súa cesión por outra tempada. Con todo, o día 31 de agosto de 2010 o RCD Espanyol fixo efectivo o pago dos 5 millóns para facerse en propiedade do xogador, asinando un contrato por 5 anos.
Jenifer Casal Vidal
Traxectoria
En 2018, finalizou oitava no Europeo de maratón en Croacia e sexta no Mundial en Montemor-o-Velho, ambas ocasións en C1. En 2019 gañou o ouro na Copa de España de Piragüismo Maratón, mentres que finalizou sexta no Europeo en Francia e quinta no Mundial da China.
Ácido palmítico
O ácido palmítico, ou ácido hexadecanoico, é un ácido graxo saturado de 16 carbonos cun grupo carboxilo (COOH). É un dos ácidos graxos saturados máis comúns, que se encontra en animais e plantas. É moi abundante na graxa animal. A súa fórmula molecular é CH3(CH2)14COOH. O seu punto de fusión é de 62,9 °C. O seu nome débese a que é un compoñente principal dos aceites de palma extraídos da árbore da palma (aceite de palma ou de coco). Os palmitatos son os sales e ésteres do ácido palmítico. O anión palmitato é a forma na que se encontra o ácido a pH básico.
Distribución e produción
O ácido palmítico aparece principalmente esterificado en triglicéridos, especialmente no aceite de palma e no sebo animal. O cetil éster do ácido palmítico, o cetil palmitato, aparece no espermaceti dos cetáceos. Foi descuberto por Edmond Frémy en 1840, no aceite de palma saponificado.
O ácido palmítico prepárase tratando graxas e aceites con auga a alta presión e temperatura (por riba de 200 °C), o que orixina a hidrólise dos triglicéridos. A mestura resultante é despois destilada.
Bioquímica
O exceso de carbohidratos do corpo é convertido en ácido palmítico. O ácido palmítico é o primeiro ácido graxo producido durante a síntese de ácidos graxos e a partir del fórmanse ácidos graxos de cadea máis longa. O palmitato actúa como un inhibidor por retroalimentación da acetil-CoA carboxilase (ACC), a cal é a responsable de converter a acetil-CoA en malonil-CoA. Este encima utilízase para engadir carbonos á cadea hidrocarbonada do ácido en crecemento, e ao estar inhibido impide a formación de máis palmitato. En bioloxía, algunhas proteínas son modificadas pola adición dun grupo palmitoíl nun proceso chamado palmitoilación. A palmitoilación é importante para a localización en membranas de moitas proteínas.
Aplicacións
O ácido palmítico é utilizado principalmente para producir xabón, cosméticos, e como axentes utilizados para que non se peguen os produtos aos moldes. Para estas aplicacións, o ácido palmítico é neutralizado con hidróxido de sodio orixinando palmitato sódico. A ruta máis común para producir palmitato sódico é a saponificación, na cal o aceite de palma, trátase con hidróxido de sodio (en forma de sosa cáustica), que causa a hidrólise dos grupos éster. Este procedemento rompe os ésteres do aceite liberando glicerol e palmitato sódico.
Como é barato e inocuo, o ácido palmítico e o seu sal sódico ten ampla aplicación na preparación de alimentos. O palmitato sódico está permitido como aditivo natural en produtos orgánicos.
Utilízase nas pinturas ao óleo. Como é saturado non pode polimerizar e endurecer en contacto co osíxeno do aire (a diferenza doutros insaturados). Permanece sólido e mol e reacciona co ácido esteárico como plastificante dos aglutinantes oleosos polimerizados, asegurando a elasticidade necesaria para a boa conservación das pinturas ao óleo ao longo do tempo.
A hidroxenación do ácido palmítico rende cetil alcohol, que se utiliza para producir deterxentes e cosméticos.
Recentemente, un fármaco antipsicótico de acción prolongada, a paliperidona palmitato (comercializado como INVEGA Sustenna), utilizado no tratamento da esquizofrenia, foi sintetizado utilizando o éster do palmitato como un medio transportador de longa acción inxectado intramuscularmente. O método subxacente neste proceso de administración do fármaco é similar ao utilizado co ácido decanoico para distribuír medicacións de depósitos de longa acción, en particular, neurolépticos como haloperidol decanoato.
Napalm
Durante a Segunda Guerra Mundial combináronse os sales de aluminio do ácido palmítico e ácido nafténico para producir concentrado de napalm (alumino naftenato e alumino palmitato). Posteriormente, utilizáronse outras variedades de napalm con outra composición.
Efecto na dieta
Segundo a Organización Mundial da Saúde, hai probas "convincentes" de que o consumo de ácido palmítico incrementa o risco de desenvolver doenzas cardiovasculares, situándoo a este respecto no mesmo nivel de evidencia cós ácidos graxos trans. O informe non cita ningún estudo que realmente fundamente unha ligazón entre o consumo de ácido palmítico e os resultados dos pacientes. Outros estudos mostran que o ácido palmítico non ten efecto hipercolesterelémico se o consumo simultáneo de ácido linoleico, un ácido graxo esencial, é maior do 4,5% da enerxía total. Por outra parte, demostrouse que, se a dieta contén ácidos graxos trans, os efectos para a saúde son negativos, e causan un incremento do colesterol LDL e un decrecemento do HDL.
O retinil palmitato é un antioxidante e unha fonte de vitamina A que se engade ao leite desnatado para substituír o contido vitamínico qe se perde durante o proceso de desnatado. O palmitato está unido á forma alcohólica da vitamina A (retinol), para producir vitamina A estable no leite.
Kawanishi E7K
O Kawanishi E7K foi un hidroavión xaponés de recoñecemento dos anos 30. Os Aliados asignáronlle o nome en clave Alf durante a segunda guerra mundial.
Silverio Cañada
Silverio Cañada Acebal, nado en Xixón en 1932 e finado en Oviedo o 19 de maio de 2002, foi un editor asturiano.
Traxectoria
Fundador, en 1967, da editorial Júcar, as súas maiores empresas foron a Gran Enciclopedia Asturiana e a Gran Enciclopedia Gallega.
Vida persoal
Pai de tres fillos, un deles, Silverio Cañada Estébanez, adícase tamén ao mundo editorial.
Premio de Narrativa Silverio Cañada
No ano 2010 creouse o Premio de Narrativa Silverio Cañada, na súa memoria.
H.
"H." é un sinxelo da banda estadounidense de metal progresivo Tool, editado como segundo sinxelo do seu álbum Ænima en marzo de 1997. Acadou o número na lista estadounidense Mainstream Rock Tracks. O seu título mentres traballaban nela era "Half Empty".
Anschluss
miniatura|dereita|Mapa do [[Terceiro Reich no que se inclúe a súa expansión ata 1943.]] Anschluss é unha palabra alemá que, nun contexto político, significa «unión», «reunión» ou «anexión». Foi usada para referirse á fusión de Austria e a Alemaña nazi nunha soa nación, o 12 de marzo de 1938 como unha provincia do Terceiro Reich, pasando de Österreich a Ostmark («Marca do Leste»). Esta situación durou ata o 5 de maio de 1945, cando os Aliados ocuparon a provincia alemá de Ostmark. O goberno militar aliado terminou en 1955, cando se constituíu o novo Estado de Austria.
Os sucesos do 12 de marzo de 1938 enmárcanse nos anhelos expansionistas de Adolf Hitler para Alemaña. Foron precedidos pola devolución do Sarre en 1935, tralo plebiscito que puxo fin ao control da Sociedade de Nacións que o Tratado de Versalles encomendoulle por un período de quince anos a Francia; e seguidos pola crise dos Sudetes, a ocupación do resto de Checoslovaquia tralos acordos de Múnic, e a invasión de Polonia que, finalmente, supuxo o detonante da segunda guerra mundial.
Antecedentes
miniatura|O chanceler Dollfuss en [[Xenebra, Suíza|Xenebra, 1933.]] A idea de unión con Alemaña xurdira no século XIX e rexurdira trala primeira guerra mundial, malia que os tratados de paz o prohibían. A estabilización económica dos anos vinte diminuíu o atractivo da unión dos dous países. A Gran Depresión, con todo, volveu presentar o anschluss como unha posible solución á crise. O intento de unión aduaneira, emporiso, fracasou.
O Anschluss foi precedido por un período de crecente presión política sobre Austria, exercida por Alemaña, esixindo a legalización do partido nazi e, máis adiante, a súa participación no goberno. O 13 de setembro de 1931, a milicia dos socialcristianos intentou en balde tomar o poder polas armas.
Malia ser o partido máis votado nas eleccións de abril de 1932, os nazis non obtiveron a maioría absoluta, polo que pasaron á oposición. Os nazis austríacos lanzáronse a unha estratexia de tensión e recorreron ao terrorismo. O chanceler socialcristiano Engelbert Dollfuss decidiu en 1933 gobernar por decreto, disolver o Parlamento, o partido comunista, o partido nacionalsocialista e a poderosa milicia socialdemócrata, a Schutzbund. O seu réxime adquiriu un ton fascista con preferencia cara aos modelos adoptados previamente por Benito Mussolini e baseado no catolicismo tradicional, polo cal recibiu o nome de austrofascismo. Dollfuss reprimiu aos socialdemócratas que desexaban salvar a democracia, xa fóra pola man de Dollfuss ou pola dos nazis.
A dura represión da policía tras unha insurrección socialista en Linz en febreiro de 1934 causou entre 1000 e 2000 mortos. Os socialdemócratas se exiliaron. Namentres, os nazis austríacos reforzáronse e organizado, esixindo un fascismo máis xermánico e subordinado a Alemaña. No seu afán de tomar o poder lanzaron unha errada revolta e asasinaron o chanceler Dollfuss o 25 de xullo de 1934 no edificio do goberno en Viena, pero o seu golpe de Estado fracasou. O Exército austríaco non se uniu á rebelión, mentres que os seguidores austrofascistas de Dollfuss lograron illar e reducir ás bandas de nazis armados que intentaron organizarse.
Hitler tivo coñecemento de que a viúva e os fillos do asasinado Dollfuss achábanse nese momento como hóspedes do ditador italiano Benito Mussolini. Precisamente, cando Mussolini soubo o acontecido a Dollfuss en Viena, o 26 de xullo ordenou mobilizar tropas italianas na fronteira alpina con Austria, ameazando con intervir militarmente para soster aos sucesores de Dollfuss en caso necesario. Hitler non contaba entón coa Wehrmacht en toda a súa forza nin baixo control total do nazismo, e aínda nese caso tampouco desexaba un conflito cun réxime ideoloxicamente tan próximo como a Italia fascista, polo cal abstívose de enviar tropas para apoiar aos nazis austríacos.
Convocatoria do plebiscito
Desexoso de evitar unha perda paulatina do poder e esperando poder solicitar a axuda europea contra Alemaña, o chanceler decidiu o 1 de marzo levar a cabo un plebiscito o domingo 13. A pregunta non incluía a aceptación da anexión alemá, senón que se limitaba a solicitar o apoio do votante ao mantemento dunha «Austria unida, cristiá, social, independente, alemá e libre». Os preparativos comezaron en segredo o día 5 de marzo e Von Schuschnigg comunicou o plan a Seyss-Inquart o 8, encarecéndolle que non o divulgase ata o día seguinte, cando tiña pensado anuncialo oficialmente. Aínda que Seyss-Inquart mantivo a súa promesa, nacionalsocialistas austríacos que traballaban na Administración estatal decatáronse do plan e comunicárono a Berlín.
Forzado polos feitos, Von Schuschnigg anunciou un referendo o mércores 9 de marzo de 1938 para determinar a independencia ou a unión con Alemaña, para así beneficiarse da lexitimidade popular e mostrar as intencións expansionistas de Hitler. Respecto ao referendo, Schuschnigg, de acordo co presidente Miklas, fixou en 24 anos a idade mínima para votar, evitando a participación masiva de mozas desempreagdos que constituían a maior reserva de militantes nazis de Austria. A data da consulta popular sería o domingo 13 de marzo. Cando Hitler decatouse das intencións de Schuschnigg entrou en furia e ordenou aos nazis austríacos pasar á acción para evitar que se celebre tal referendo. Mentres que en Austria, a noite do 9 de marzo, os nacionalsocialistas esixiron que se abrogara o artigo 88 do Tratado de Saint-Germain-en-Laye que impedía a unión con Alemaña para permitir a votación, Hitler enviaba a un representante persoal para evitar o plebiscito se non incluía claramente a opción da anexión con Alemaña. Non se puxo en marcha acción violenta algunha, en espera de que o novo ministro de Asuntos Exteriores, Ribbentrop, que se achaba en Gran Bretaña, informase sobre a actitude desta a unha eventual intervención alemá no país veciño. O 10 chegou a confirmación de que, se o conflito limitábase ás dúas nacións, o Reino Unido non interviría en favor dos austríacos.
Antes de que o referendo fose posible, os nazis austríacos lanzaron unha onda de ataques violentos contra as entidades gobernamentais mentres que a policía austríaca (en mans de Seyss-Inquart) foi neutralizada e impedíuselle calquera oposición. Alemaña pechou as fronteiras e empezou a mobilizar as súas tropas, mentres que os nazis austríacos abstíñanse de repetir o intento de golpe de Estado de catro anos antes contra Dolfuss: agora creaban o caos en todo o país con violencia de toda clase (incendios, saqueos, destrución de oficinas públicas), para xerar unha situación de caos e provocar unha verdadeira guerra civil contra socialdemócratas e católicos. Mentres tanto, Hitler decidía a invasión alemá de Austria e discutía co Estado Maior da Wehrmacht os plans necesarios, perfilados apresuradamente ao longo do día 10.
A mañá do día 11, Seyss-Inquart recibiu unha carta de Hitler na que lle informou dos preparativos militares que se estaban levando a cabo e reclamando a anulación do plebiscito antes do mediodía. Acudiu a ver ao chanceler na sede do Goberno e rogoulle que aceptase as condicións de Hitler; como a entrevista alargouse, os nazis outorgaron unha prórroga para obter a resposta do Goberno austríaco ata as dúas da tarde. Ás esixencias do chanceler alemán uníronse pronto as do partido en Austria: Von Schuschnigg debía atrasar a votación tres semanas ou arriscarse a que os nacionalsocialistas tomasen o poder pola forza.
miniatura|Policías de fronteira alemáns e austríacos desmontan conxuntamente un posto limítrofe o 15 de marzo de 1938. Ao amencer do venres 11 de marzo as mocidades nazis, agora armadas e disciplinadas, constituíronse nunha milicia que tomaba os edificios gobernamentais por todas as cidades principais de Austria con apoio de axentes da Gestapo infiltrados inclusive na mesma capital austríaca. Ante a ameaza dunha revolta armada masiva patrocinada por Alemaña, o chanceler Schuschnigg trataba de buscar apoio no Reino Unido ou Francia para deter a agresión alemá pero ningún destes gobernos mostrou intención algunha de intervir.
O presidente Wilhelm Miklas recibiu un ultimato do propio Hitler ás 12:00 do venres 11 de marzo, esixíndolle que deixase sen efecto o referendo ordenado por Schuschnigg e dándolle un prazo de dúas horas que vencía supostamente ás 13:00 debido a unha demora alemá en facer chegar a mensaxe. Miklas discutiu a situación con Schuschnigg pero non aceptou deixar sen efecto o referendo xa convocado e planificado.
Claudicación austríaca
O Goberno austríaco reuniuse ás dúas da tarde e Von Schuschnigg aceptou anular o plebiscito, aínda que non convocar un novo tres semanas despois, como reclamaban os nazis austríacos. Ás 14:45, Göring telefonou a Seyss-Inquart para rexeitar as concesións, que tachou de insuficientes; pouco despois, volveu chamalo para indicar que Hitler esixía a renuncia do Goberno enteiro. Cando se lle comunicou a nova condición a Von Schuschnigg ás 15:30, este presentou a dimisión ao presidente.
Ao mesmo tempo que se reunía o Consello de Ministros austríaco, Hitler aprobaba os plans de invasión. Dúas horas máis tarde, cando se soubo da aquiescencia de Von Schuschnigg ás esixencias alemás, detivéronse os preparativos militares.
Mentres, unha nova mensaxe alterou o curso dos acontecementos, pois ás 15:30 Hitler enviou outro ultimato a Miklas esixindo nada menos que destituísese a Kurt Schuschnigg como chanceler e nomeásese no seu lugar ao nazi austríaco Seyss-Inquart. Miklas negouse expresamente e nas horas que seguiron buscouse a outro líder político xa que Schuschnigg renunciara. Ás 17:00, dirixentes nazis austríacos volveron reclamar a formación dun gabinete con Seyss-Inquart á cabeza, ameazando coa invasión ás 20:00 se o presidente seguía negándose a aceptar ás 19:30. Aínda que o agregado militar alemán indicou que efectivamente cento cincuenta mil soldados estaban listos para invadir o país se Miklas non encargaba o Goberno a Seyss-Inquart, o presidente rexeitou altivamente a intimidación. Pese aos seus esforzos, Miklas non logrou que ningún outro líder político ou militar austríaco aceptase o cargo de chanceler e ás 17:00 recibiu unha nova mensaxe de Hermann Goering: Hitler esixía que a designación de Seyss-Inquart fose realizada, como moi tarde, ás 19:30, o que coincidía co que esixían os seus correlixionarios austríacos. Anunciou ademais a presentación de novas condicións.
Ás 18:00, Seyss-Inquart recibiu dun enviado de Berlín o texto dun telegrama que debía enviar, anunciando o seu nomeamento como presidente do Goberno e solicitando axuda alemá para acabar cos disturbios, pero negouse a facelo, alegando que non era aínda presidente e que non existían disturbios que requirisen a intervención militar alemá. O enviado e Seyss-Inquart acudiron entón a visitar ao presidente, que de novo negouse a aceptar a este como primeiro ministro. Ás 19:00, Von Schuschnigg declarou que ía anunciar de xeito público a súa dimisión.
Pola súa banda, Kurt Schuschnigg estaba disposto a renunciar ao seu posto se fose necesario para evitar unha invasión alemá. Vendo a situación case perdida, líderes da Fronte Patriótico de Dollfuss parten ao exilio esa mesma tarde. Finalmente Schuschnigg decide tomar a iniciativa e pronuncia un emotivo discurso radiofónico ás 19:47 despedíndose do pobo austríaco e presentando a súa renuncia ao cargo de chanceler mentres alegaba que «fixo todo o posible por salvagardar a independencia do país». Schuschnigg termina a alocución coa frase Gott schütze Österreich (en alemán, «Deus protexa a Austria»).
Pese á renuncia de Schuschnigg, o presidente Miklas aínda se nega a lexitimar a proxectada invasión alemá nomeando un nazi como chanceler, aínda cando ás 20:00 as rúas de Viena xa están practicamente dominadas polos nazis austríacos, dedicados a impoñer a súa autoridade pola forza e a colgar bandeiras nazis ou decorar con esvásticas a bandeira de Austria nos edificios públicos. Mentres os dirixentes nazis austríacos ordenaban aos seus seguidores tomar o poder ao cumprirse a hora sen que o presidente aceptase as súas condicións, Seyss-Inquart falaba por teléfono con Göring para informarlle da situación. Este indicou que ía ordenar a invasión de Austria e que calquera resistencia xulgaríanse en consellos de guerra.
miniatura|dereita|Tropas alemás entran en Viena o 14 de marzo de 1938
Ao transcorrer a noite, e sen recibir noticias de Viena sobre a designación de Seyss-Inquart como chanceler austríaco, Hitler entrou en furia e ordenou ás tropas da Wehrmacht proceder coa invasión de Austria ás 22:00 do 11 de marzo, Hitler ordena tamén a falsificación dun telegrama supostamente enviado por Seyss-Inquart desde Viena como novo chanceler e onde este xefe nazi pedía axuda a Hitler para restablecer a orde en Austria. Hitler xa non estaba conforme só coa renuncia de Schuschnigg, e sostivera que Miklas tamén debería renunciar ao seu cargo.
A media noite, Miklas cedeu finalmente e aceptou nomear a Seyss-Inquart chanceler interino, aínda que toda medida gobernamental debía aprobala o presidente. Seyss-Inquart solicitou entón a Berlín que detivese a invasión, xa que a mobilización das SA e as SS austríacas e a decisión de Miklas e Von Schuschnigg de aceptar todas as condicións alemás facíana innecesaria. Espertaron a Hitler para comunicarlle o rogo de Seyss-Inquart, que rexeitou.
Mentres tanto os nazis austríacos seguían a súa campaña de destrucións e revoltas contra o goberno, sementando a desorde. Á media noite do 11 de marzo, os nazis austríacos ocuparan case todos os edificios gobernamentais de Viena, arrestando aos líderes políticos anti-nazis que puideron achar, contando coa colaboración de policías e recrutas de simpatías nazis.
Intervención alemá
Ás dez da mañá, o novo Executivo austríaco xurou a Constitución. De novo, o novo chanceler solicitou infrutuosamente que se detivese a invasión. Ao non conseguilo, acudiu a Linz a atoparse con Hitler. Solicitou que se permitise a unidades austríacas entrar en territorio alemán, para dar unha aparencia de unión á invasión, ao que o mandatario alemán accedeu. Ao mediodía, o novo Goberno austríaco, que xa rescindira unilateralmente o artigo 88 do tratado de paz que impedía a unión con Alemaña, promulgou un decreto que ratificaba a anexión. Ao mesmo tempo, as primeiras tropas alemás alcanzaban a capital austríaca. Miklas dimitiu e nomeou presidente interino ao chanceler, pero negouse a asinar o decreto de anexión aprobado por este.
Hitler mesmo cruzou a fronteira austríaca o sábado 12 de marzo ás 16:00, dirixíndose a Braunau am Inn, a súa localidade natal, e máis tarde a Linz. O recibimento entusiasta da poboación austríaca ás tropas alemás sorprendeu ata ao líder nazi Hermann Göring, que chegou a Viena o domingo 13 de marzo para coordinar con Seyss-Inquart os detalles de tómaa do poder polos nazis. Hitler chegou a Viena o 14, aclamado por unha enorme multitude. A culminación foi a chegada de Hitler a Viena o martes 15 de marzo, declarando a anexión de Austria a Alemaña na Heldenplatz vienesa ante 250 000 simpatizantes.
Plebiscito
miniatura|180px|Papeleta en branco que di: «Estás de acordo coa reunificación de Austria co Imperio Alemán efectuada o 13 de marzo de 1938 e votas en favor da lista do noso [[Führer Adolf Hitler?». O círculo maior é para o «si» e o pequeno para o «non».]] Trala ocupación alemá, estableceuse a supresión da Primeira República de Austria, a conversión de Austria (Österreich en alemán, literalmente Imperio Oriental) na provincia de Ostmark (en alemán Marca Oriental) e a designación de Arthur Seyß-Inquart como gobernador xeral (abolindo o posto de chanceler). Hitler, para lexitimar os eventos de marzo de 1938, anunciou un plebiscito para o 10 de abril de 1938, menos dun mes logo da anexión, que serviría para dar validez ao Anschluss.
Electricidade
miniatura|250px|esquerda|Centro de distribución, na entrada de Padrón desde Santiago. miniatura|250px|dereita|Enchufe [[Schuko de tres entradas.]] miniatura|dereita|250px|Catenaria nunha paisaxe urbana. A electricidade é un termo xeral que abrange unha variedade de fenómenos resultantes da presenza e do fluxo de carga eléctrica. Estes inclúen moitos fenómenos facilmente recoñecibles, tales como o relampo, a electricidade estática, e as correntes eléctricas dos cableados. Alén diso, é a propiedade da materia que se basea no movemento das cargas eléctricas que produce un desequilibrio entre as mesmas. Está vinculada por tanto co estado dos átomos do material considerado. Constitúe un dos xeitos en que se pode manifestar a enerxía, e dá lugar a múltiples fenómenos de toda índole (caloríficos, mecánicos, luminosos...). Os fenómenos eléctricos están incluídos, xunto cos magnéticos, no campo do electromagnetismo.
Anschluss
Plebiscito
A unión con Alemaña tivo o apoio do 99.73 % do electorado. Non houbo campaña posible a favor do «non», pois inmediatamente trala anexión foran detidas 70 000 persoas en poucos días: xudeus, socialdemócratas e comunistas, así como toda a cúpula política da Primeira República de Austria, entre os que estaban coñecidos líderes políticos como Richard Schmitz, Leopold Figl, Friedrich Hillegeist e Franz Olah. O censo electoral deixou fóra a 400 000 cidadáns (un 10 % dos votantes potenciais), maioritariamente esquerdistas e xudeus. Como curiosidade, en Innervillgraten, unha pequena poboación onde a votación non estivo custodiada pola Wehrmacht, o resultado foi dun 95 % de votos contrarios á anexión.
Electricidade
Dise que un material é electricamente neutro cando as cargas están presentes no seu interior en cantidades iguais. Entón non manifesta características eléctricas a nivel macroscópico. Atópase en estado positivo cando hai diferenza entre o número de protóns e de electróns, tendo máis cargas positivas (protóns) por perda de electróns, e negativo cando os electróns aparecen en maior cantidade por telos gañado o material.
Estes estados dan lugar á súa vez á aparición de forzas eléctricas atraentes ou repulsivas, dependendo do signo dunhas e outras cargas: cargas de igual signo repélense e cargas de distinto signo atráense. A intensidade destas forzas é maior que a das forzas gravitatorias e pódense crear á vontade mediante distribucións axeitadas de carga, que dan lugar á aparición dun campo eléctrico ó seu arredor o que produce a interacción antedita se outra carga se mete en dito campo. A extensión de ditos campos é ilimitada, pois pola lei de Coulomb o campo abrangue ata o infinito, se ben non se considera en xeral así debido á pouca intensidade do campo cando nos afastamos moito da carga que o produce, e tamén debido a que se mestura (compón) con outros campos. O libre desprazamento de electróns no interior do material (por ex.,un metal) provoca a aparición da denominada corrente eléctrica, orixe de efectos físicos como o chamado "efecto Joule" (calórico), a electrólise (químico) ou a indución magnética (magnético).
Anschluss
Consecuencias
A resposta internacional ao Anschluss foi bastante morna: os países aliados da primeira guerra mundial soamente presentaron protestas diplomáticas, sen tomar accións concretas que reverteran a situación, malia que eran, como establecía de xeito específico o Tratado de Versalles, os responsables de impedir a unión política entre Austria e Alemaña. Reino Unido sostivo que os eventos do Anschluss eran irreversibles, aínda recoñecendo que Hitler violentara o tratado de paz. Francia expresouse en similares termos e abstívose de pedir boicot algún contra Alemaña por esta acción. México protestou oficialmente contra o comportamento de Alemaña a través do seu representante na Sociedade de Nacións, Isidro Fabela, con maior dureza que a expresada polos países europeos.
Dentro de Austria, o Anschluss atopou forte resistencia nos opositores ao nazismo, pero foi asumido como unha situación política inevitable pola maioría da poboación. Os líderes relixiosos católicos e protestantes pediron aos seus fieis non opoñerse activamente á nazificación de Austria por temor a desencadear un conflito sanguento. O cardeal e arcebispo de Viena, Theodor Innitzer, antigo ministro de Asuntos Sociais do terceiro gabinete do chanceler Johann Schober, afirmou: «Os católicos vieneses debemos dar grazas ao Señor pola forma incruenta en que ocorreu este gran cambio político e orar por un gran futuro para Austria. De máis está dicir que, desde agora en diante, todo o mundo debe obedecer as ordes das novas institucións».
Electricidade
Historia da electricidade
O fenómeno da electricidade foi estudado desde a antigüidade, mais o seu estudo científico sistemático iniciouse nos séculos XVII e XVIII. A finais do século XIX os enxeñeiros lograron aproveitala para uso doméstico e industrial. A rápida expansión da tecnoloxía eléctrica converteuna en piar básico da sociedade industrial moderna.