cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Especiación simpátrica
A especiación simpátrica (ou simpátrida) é o proceso de especiación polo cal evolucionan novas especies a partir de poboacións dunha soa especie ancestral que habitan xuntas na mesma rexión xeográfica. En bioloxía evolutiva e bioxeografía, simpátrico e simpatría son termos que se refiren a organismos cuxas áreas de distribución se solapan ou son idénticas, polo que aparecen xuntos en polo menos algúns sitios. Se estes organismos están estreitamente relacionados (por exemplo, especies irmás), esa distribución pode ser o resultado de especiación simpátrica. Etimoloxicamente, simpatría deriva das raíces gregas συν, sin ('xunto', 'con') e πατρίς, patris ('patria', 'terra natal'). O termo foi inventado por Poulton en 1904, que explicou a derivación.
A especiación simpátrica é unha das tradicionais categorías xeográficas do fenómeno da especiación. A especiación alopátrica é a evolución de distintas especies a partir de poboacións xeograficamente illadas dunha soa especie. Neste caso a diverxencia está facilitada pola ausencia de fluxo xénico, que de habelo tende a manter as poboacións xeneticamente similares. A especiación parapátrica é a evolución de poboación xeograficamente adxacentes en distintas especies. Neste caso, a diverxencia ocorre a pesar de que haxa un limitado cruzamento entre as poboacións diverxentes nos puntos onde están en contacto. Na especiación simpátrica, non hai restricións xeográficas para que as poboacións se xunten e crucen. Estas categorías son casos especiais dunha segregación espacial continua de grupos diverxentes, que vai desde cero (simpátrica) a completa (alopátrica).
En organismos eucariotas multicelulares a especiación simpátrica crese que é un proceso pouco común pero posible, mediante o cal a diverxencia xenética (por medio do illamento reprodutivo) de varias poboacións dunha soa especie parental que habitan na mesma rexión xeográfica dá lugar á creación de novas especies. Porén, nas bacterias, o proceso análogo (definido como "a orixe de novas especies de bacterias que ocupan nichos ecolóxicos definibles") podería ser máis común porque as bacterias están menos restrinxidas polos efectos homoxeinizadores da reprodución sexual e son proclives a experimentar cambios xenéticos comparativamente drásticos e rápidos por medio de transferencia horizontal de xenes.
Probas
miniatura|esquerda|Comparación entre distintos tipos de [[especiación: alopátrica, peripátrica, parapátrica e simpátrica.]]
Varios modelos tratan de explicar este tipo de especiación. O máis usado baséase nun modelo de selección disruptiva e foi proposto por John Maynard Smith en 1966. Maynard Smith suxeriu que, en determinadas condicións, os individuos homocigotos poden ter unha maior fitness que os heterocigotos para certo trazo. Baixo selección natural o homocigose será favorecida sobre a heterocigose, o que finalmente conduce á especiación. A diverxencia simpátrica podería tamén ser o resultado do conflito sexual.
A disrupción pode tamén ocorrer en múltiples trazos de xenes. O pimpín Geospiza fortis mostra diverxencia na poza xenética nunha poboación da illa de Santa Cruz (Galápagos). A morfoloxía do peteiro pode ter dous tamaños ideais distintos, mentres que os individuos intermedios sofren selección en contra. Algunhas características (denominadas trazos máxicos) como a morfoloxía do peteiro poden causar especiación porque tamén afectan a sinais de apareamento. Neste caso, diferentes fenotipos de peteiros poden dar lugar a distintas vocalizacións das aves, constituíndo unha barreira para o intercambio xenético entre pozas xenéticas.
Un sistema parecido preséntase nos morcegos ferradura, nos cales a frecuencia do chío de ecolocación parece ser un trazo máxico. Nestes morcegos, o compoñente da frecuencia constante do chío non só determina o tamaño da presa senón que tamén funciona en aspectos da comunicación social. Estudos feitos no morcego da especie Rhinolophus philippinensis mostran que os cambios abruptos na frecuencia do chío entre morfos simpátricos está correlacionada co illamento reprodutivo. Outra circunstancia ben estudada da especiación simpátrica dáse en insectos que se alimentan de máis dunha especie de planta hóspede. Neste caso, os insectos acaban por especializarse a medida que loitan por superar os diversos mecanismos de defensa das plantas.
Rhagoletis pomonella (un díptero cuxa larva ataca as mazás) pode estar actualmente experimentando especiación simpátrica ou, con máis precisión, heteropátrica. A especie presenta dúas razas. A raza que come mazás desta especie parece que xurdiu espontaneamente a partir da raza que se alimentaba dos estripeiros no período entre os anos 1800–1850, despois de que se introducisen as maceiras en Norteamérica. Agora a raza que se alimenta de mazás xa non se alimenta normalmente do froito dos estripeiros, e a raza que se alimenta dos estripeiros non se alimenta normalmente de mazás. Isto pode ser un primeiro paso cara ao xurdimento dunha nova especie. Algunhas formigas parasitas puideron evolucionar por especiación simpátrica. Os hábitats homoxéneos e relativamente illados como lagos en cráteres e as illas están entre as mellores localizacións xeográficas nas cales se pode demostrar a especiación simpátrica. Por exemplo, os peixes cíclidos do lago Nicaragua comprenden nove especies descritas e ducias aínda sen describir que evolucionaron por especiación simpátrica nese lago de cráter.
A alga verde mariña Monostroma latissimum tamén mostra especiación simpátrica nas illas do sueste do Xapón. Aínda habendo panmixia, a filoxenia molecular feita usando intróns nucleares revelou unha abraiante diversificación na poboación.
Os cíclidos africanos tamén ofrecen probas de especiación simpátrica. Mostran unha gran cantidade de diversidade nos grandes lagos de África. Moitos estudos apuntan á selección sexual como un modo de manter o illamento reprodutivo. A elección das femias con respecto á coloración dos machos é un dos modos máis estudados de selección sexual en cíclidos africanos. A elección das femias dáse nos cíclidos porque a femia fai a maior parte do traballo para criar á proxenie, mentres que o macho gasta pouca enerxía na descendencia. Ela exerce un nesgo sensorial cando escolle machos elixindo aqueles que teñen cores similares aos dela ou os que son máis rechamantes. Isto contribúe a manter a especiación simpátrica nos lagos. Os cíclidos tamén usan comunicación reprodutora acústica. O cíclido macho axítase facendo unha exhibición ritual ante a femia, que produce un certo número de pulsos e períodos de pulsos. A elección das femias de bos xenes e o nesgo sensorial é un dos factores decisivos neste caso, seleccionando as chamadas que están dentro da súa especie e que dan a mellor vantaxe de fitness para incrementar a supervivencia da descendencia. A competición entre machos é unha forma de selección intrasexual e tamén ten un efecto sobre a especiación dos cíclidos africanos. A loita ritual entre machos establece cales machos van ser os de maior éxito no apareamento. Isto é importante na especiación simpátrica porque as especies con machos similares poden estar competindo polas mesmas femias. Podería haber unha vantaxe de fitness para un fenotipo que podería permitir a unha especie invadir a outra. Os estudos realizados mostran este efecto en especies que son xeneticamente similares, teñen a capacidade de cruzarse, e mostran variacións fenotípicas na cor. O desprazamento de carácter ecolóxico é outro medio de especiación simpátrica. En cada lago hai diferentes nichos que unha especie pode ocupar. Por exemplo, as diferentes dietas e profundidades da auga poderían axudar a manter o illamento entre especies no mesmo lago.
A alocronía ofrece algunhs evidencias empíricas de que a especiación simpátrica está tendo lugar, e hai moitos exemplos de especies alocrónicas que xurdiron recentemente (taxons irmáns).
Os eventos de especiación simpátrica son moito máis comúns en plantas, xa que tenden a desenvolver múltiples conxuntos de cromosomas homólogos, o que ten como resultado unha condición chamada poliploidía. A descendencia poliploide ocupa o mesmo ambiente que as plantas parentais (por tanto, hai simpatría), pero está reprodutivamente illada.
Un raro exemplo de especiación simpátrica en animais é a diverxencia das formas de candorca "residente" e "errante" no noroeste do Pacífico. As candorcas residentes e errantes habitan nas mesmas augas, pero evítanse entre si e non se producen cruzamentos entre os dous tipos. As dúas formas cazan diferentes especies de presas e teñen diferentes dietas, comportamentos vocais, e estruturas sociais. Algunhas das diverxencias entre as especies poderían ser resultado tamén de contrastes en microhábitatas. Crese que ocorreu un pescozo de botella poboacional hai uns 200.000 anos que reduciu moito o tamaño da poboación daquela época e a varianza de xenes, que permitiu despois que xurdiran varios ecotipos.
O furón bravo europeo (Mustela putorius) mostra un raro fenotipo escuro similar ao do visón europeo (Mustela lutreola), que está influenciado directamente por peculiaridades dos regatos forestais.
Controversia
Durante certa época foi difícil probar que a especiación simpátrica era posible, porque era difícil observala en proceso. Algúns crían, encabezados por Ernst Mayr, que a teoría da evolución por selección natural non podía explicar como podían xurdir especies a partir doutra se as subespecies podían cruzarse. Pero desde o apoxeo das teorías de Mayr nas décadas de 1940 e 1950, propuxéronse mecanismos que explican como pode ocorrer a especiación a pesar de que haxa cruzamento entre as poboacións, tamén chamado fluxo xénico. E mesmo máis recentemente estudáronse empiricamente exemplos concretos de diverxencia simpátrica. O debate agora céntrase na frecuencia con que se da na natureza a especiación simpátrica e canta diversidade da vida se debe a ela.
Municipalidade de Tølløse
Tølløse foi un municipio do condado Vestsjællands, Dinamarca que como consecuencia da Kommunalreformen (reforma municipal) do 1 de xaneiro de 2007 deixou de existir. O municipio cubría unha área de 126 km², e tiña unha poboación total de 9.832 habitantes (2005). O seu último alcalde foi Poul Erik Jensen, membro de Det Radikale Venstre). A cidade principal e o sitio do seu consello municipal é a cidade de Tølløse. Combinouse cos municipios de Holbæk, Jernløse, Svinninge e Tornved para formar a nova municipalidade de Holbæk que ten unha área de 583 km² e unha poboación total de 66.611 habitantes (2005). O novo municipio pertence á nova rexión de Sjælland.
Especiación simpátrica
Historia
Ernst Mayr, un famoso biólogo evolutivo alemán do século XX argumentou que a especiación non podía ocorrer sen illamento xeográfico e, por tanto, reprodutivo. Consideraba que o fluxo xénico é o resultado inevitable da simpatría, que se sabe que suprime a diferenciación xenética entre as poboacións. Deste modo, el cría que debía de haber unha barreira física, polo menos temporalmente, para que se orixinase unha nova especie. Esta hipótese foi a causa de moitas controversias sobre a posibilidade de que houbese especiación simpátrica. A hipótese de Mayr foi popular e bastante influente durante un tempo, pero agora é amplamente posta en dúbida.
O primeiro en propoñer o que agora é a hipótese máis xeneralizada sobre o modo en que se pode producir a especiación simpátrica foi John Maynard-Smith, que presentou a idea da selección disruptiva. Consideraba que se dous nichos ecolóxicos están ocupados por unha soa especie, a selección diverxente entre os dous nichos podería finalmente causar o illamento reprodutivo. Adaptándose para ter a fitness máis alta posible nos distintos nichos, poden xurdir dúas especies a partir dunha mesmo se permanecen na mesma área ou se aparean aleatoriamente.
Definición de simpatría
Investigar a posibilidade da especiación simpátrica require establecer unha definición, especialmente no século XXI, no que se utilizan modelos matemáticas para investigar ou predicir os fenómenos evolutivos. Gran parte da controversia sobre a especiación simpátrica podería fundamentarse só nunha discusión sobre o que é realmente a especiación smpátrica. O uso de diferentes definicións polos investigadores é un grande impedimento para o progreso empírico na materia. A dicotomía entre a especiación simpátrica e alopátrica xa non se acepta na comunidade científica. É máis útil pensar nun continuo, no que hai niveis sen límites claros de solapamento xeográfico e reprodutivo entre as especies. Nun extremo dese continuo está a alopatría, na cal o solapamento entre as especies é cero (non hai fluxo xénico), e no outro extremo está a simpatría na que as áreas de distribución das especiesse se solapan totalmente (máximo fluxo xénico), pero hai tamén situacións intermedias.
As varias definicións de especiación simpátrica poden distribuírse en dous tipos: definicións baseadas na bioxeografía, ou na xenética de poboacións. Como concepto estritamente xeográfico, a especiación simpátrica defínese como a diverxencia dunha especie en dúas de modo que as áres de distribución das dúas especies nacentes se solapan completamente (esta definición non é suficientemente específica sobre a poboación orixinal como para ser útil nos modelos.
As definicións baseadas na xenética de poboacións non son necesariamente de natureza espacial ou xeográfica, e poden ás veces ser máis restritivas. Estas definicións teñen que ver coa demografía da poboación, incluíndo as frecuencias alélicas, selección, tamaño de poboación, a probabilidade dun fluxo xénico baseado na proporción de sexos, ciclos vitais etc. A principal discrepancia entre estes dous tipos de definicións adoita ser a necesidade de “panmixia”. As definicións de xenética de poboacións de simpatría requiren que o apareamento estea disperso aleatoriamente, ou que sexa igual de probable que un individuo se aparee con calquera das subespecies, tanto nunha área coma noutra, ou nun novo hóspede coma noutro nacente: isto tamén se coñece como panmixia. As definicións de xenética de poboacións, tamén chamadas definicións non espaciais, requiren a posibilidade real de que haxa apareamento aleatorio, e non sempre concordan coas definicións espaciais sobre o que é a simpatría.
Por exemplo, a microalopatría, tamén chamada macrosimpatría, é unha condición na que hai dúas poboacións cuxas áreas de distribuciónse se solapan completamente, pero o contacto entre as especies é impedido porque ocupan nichos ecolóxicos completamente diferentes (como os animais diúrnos e nocturnos). Isto pode ser causado con frecuencia por parasitismo específico de hóspede, que causa unha dispersión parecida a un mosaico ao longo da paisaxe. A microalopatría está incluída na simpatría segundo as definicións espaciais, mais, como non satisfai a panmixia, non é considerada simpatría segundo as definicións de xenética de poboacións.
Mallet et al. (2002) coidan que a nova definición non espacial carece da capacidade de resolve o debate sobre se a especiación simpátrica aparece regularmente na natureza. Suxiren usar unha definición espacial, pero unha que inclúa o papel da dispersión, tamén chamado rango de rolda (cruising range), para representar máis axeitadamente a posibilidade de fluxo xénico. Consideran que esta definición debería ser útil para as modelizacións. Tamén afirman que con esta definición, a especiación simpátrica parece plausible.
Estado actual da controversia
A teoría evolutiva e os modelos matemáticos predixeron algúns mecanismos plausibles para a diverxencia de especies sen que exista unha barreira física. Ademais, agora realizáronse varios estudos que identificaron que a especiación ocorreu ou esta ocorredo con fluxo xénico (ver antes a sección "evidencias"). Os estudos moleculares indicaron que, nalgúns casos nos que non hai posibilidade de alopatría, as especies continúan a diverxir. Un deses exemplos é un par de especies de palmas do deserto illadas. Existen dúas especies destas palmas distintas pero estreitamente emparentadas na mesma illa, pero ocupan dous tipos de solo distintos que se encontran na illa, cada un cun balance de pH totalmente distinto. Como é típico das palmas lanzan o seu pole ao aire e poden cruzarse libremente, pero o feito é que a especiación xa ocorreu, así que non producen híbridos viables. Isto é unha forte evidencia de que, polo menos nalgúns casos, as especies totalmente simpátricas realmente experimentan selección diverxente debido á competición, neste caso por un tipo de solo.
Este e algúns outros exemplos concretos máis atopados, son aínda poucos, polo que non din moito sobre a frecuencia con que actúa realmente a simpatría na especiación nun contexto máis típico. Agora o traballo pendente é atopar probas de que a diverxencia simpátrica ocorre en hábitats non illados. Non se sabe canta da diversidade da Terra se debe á especiación simpátrica. Algúns aínda din que a panmixia debería facer máis lenta a diverxencia, e así a especiación simpátrica debería ser posible pero rara. Mentres, outros afirman que moita da diversidade da Terra podería deberse á especiación sen illamento xeográfico. A dificultade de soster a hipótese da especiación simpátrica foi tradicionalmente que sempre se podería inventar un escenario alopátrico, e eses poden ser difícil de descartar; pero as modernas técnicas de xenética molecular poden utilizarse para apoiar a teoría.
Volvendo ao exemplo dos peixes cíclidos africanos xa comentado, en 2015 os peixes cíclidos dun pequeno lago cráter de África foron observados no proceso de especiación simpátrica usando métodos de secuenciación do ADN. Un estudo encontrou unha complexa combinación de separación ecolóxica e preferencia pola elección de parella que permitiron que dous ecomorfos se separasen xeneticamente mesmo en presenza dalgúns intercambios xenéticos.
Chris Mullin
Christopher Paul "Chris" Mullin, nado o 30 de xullo de 1963 en Brooklyn, Nova York, é un ex xogador e adestrador profesional de baloncesto estadounidense que desenvolveu toda a súa na National Basketball Association (NBA). Foi seleccionado no sétimo posto primeira rolda do Draft da NBA polos Golden State Warriors en 1985, equipo no que pasou a maior parte da súa carreira e que retirou o seu dorsal 17 na súa honra. Alén do equipo californiano, xogou durante tres temporadas nos Indiana Pacers. Actualmente é o adestrador do equipo da NCAA da Univerisidade de St. John's. Cino veces All-Star, foi incluído por partida dobre no Basketball Hall of Fame: en 2010 como membro do Dream Team e en 2011 pola súa carreira individual. Coa selección dos Estados Unidos gañou dous ouros olímpicos, en 1984 e en 1992.
Universidade
Xogou durante catro tempadas cos "Red Storm" da Universidade de St. John's, cos que fixo unha media de 19,5 puntos, 4,1 rebotes e 3,6 asistencias por partido. Foi elixido as súas tres últimas temporadas como xogador do ano da Big East Conference, as dúas últimas compartindo o galardón con Patrick Ewing. Foi elixido ademais no segundo quinteto All-America en 1984 e no primeiro en 1985. Na súa última tempada gañou ademais o Premio UPI ao Baloncestista Universitario do Ano, o Trofeo Oscar Robertson e o Premio John R. Wooden.
Profesional
Mullin foi elixido na sétima elección da primeira rolda do Draft da NBA de 1985, polos Golden State Warriors. Mullin xogou no equipo de Oakland desde a temporada 1985-86, até a tempada de 1996-97, cando foi contratado polos Indiana Pacers (onde xogou desde 1997 até o 2000), Mullin retirouse do baloncesto na tempada 2000-01, xogando novamente para os Warriors. Durante 5 tempadas consecutivas, Mullin fixo unha media de 25 ou máis puntos e 5 rebotes por partido. Foi 5 veces elixido para o All-Star Game, e foi dúas veces gañador da medalla de ouro olímpica, unha co equipo olímpico afeccionado nos Ánxeles 1984 e a outra en Barcelona 1992, co equipo denominado Dream Team. En abril de 2004, Mullin foi nomeado vicepresidente de operacións baloncestísticas dos Warriors, posición da cal foi relevado en 2009 polo técnico asistente do equipo, Larry Riley. Desde o ano 2015 e adestrador dos "Red Storm" de St. John's.
Disney Channel
Disney Channel é unha canle internacional de The Walt Disney Company, que emite en gran parte do mundo.
Torrecilla del Monte
Torrecilla del Monte é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 82 habitantes (INE 2012).
Disney Channel
A súa programación está destinada ao público infantil e xuvenil. Emite como canle de pago en todos os países, excepto en España, onde o 1 de xullo de 2008, comezou a emitir en aberto na TDT.
Década dos 80
A canle iniciou as súas transmisións o 18 de abril de 1983 nos Estados Unidos, como canle de pago nas redes de cable. O seu primeiro programa emitido foi "Good Morning, Mickey!". Dende o seu inicio de transmisións ata decembro de 1986 era unha canle con transmisión de 18 horas; entre as 07:00 e as 01:00. A partir de 1986 comezou a emitir as 24 horas do día. En 1989 a canle lanza ao aire "The All-New Mickey Mouse Club", un programa musical que emitiuse ata mediados de 1996, conformado por nenos, algúns dos cales se converteron en famosos cantantes, como Christina Aguilera, Britney Spears e Justin Timberlake. Tamén nos seus primeiros anos a canle emitiu series como Los Mapaches, Paddington Bear e Five Mile Creek.
Década dos 90
No inicio da década de 1990, a canle limitouse a emitir series e películas clásicas de Disney, ademais dalgunhas series e películas orixinais, e tamén, neste tempo, emitiu series animadas como Los Osos Gummi, Patoaventuras, Chip y Dale al Rescate, Aventureros del Aire, Bonkers e Aladdín. No 1995, a canle era visto por máis de 8 millones de hogares en Estados Unidos. Ese mesmo ano, a canle é lanzado en Reino Unido. En 1997, a programación cambia por completo. Lánzanse 3 bloques diferenciados, un Playhouse Disney, dirixido ao público preescolar, que posteriormente pasaría a ser unha canle independente, Zoog Disney, para o público preadolescente e xuvenil e Vault Disney, adicado aos clásicos da compañía. En 1998, comezaron a producirse as "Disney Channel Original Series" (Series Orixinais Disney Channel) e "Disney Channel Original Movies" (Películas Orixinais Disney Channel). Ese ano tamén foi lanzada a canle irmán Toon Disney, adicado unicamente á animación, así como Disney Channel España.
Século XXI
No ano 2000, foi lanzada Disney Channel Latinoamérica, para o mercado suramericano, como canle premium, pasando en 2004 a ser unha canle básica. No Brasil, Disney Channel tivo o nome "Disney Weekend" de 1997 a 2001.
En setembro de 2002 a versión americana volve ser modificada. A programación clásica coñecida como "vintage", emitida en Vault Disney, é descontinuada. Nese momento añádense películas en prime time, de programación orixinal e externa. A canle tamén inicia a produción de series non animadas. O logo Zoog Disney foi cambiado ao logo actual o seguinte mes. En 2004, Anne Sweeney tomou o control de Disney-ABC Television, cambiando radicalmente a imaxe da canle, adicándoo a etapas diferentes.
Dende 2007, Disney Channel, está lanzando versións en Alta Definición, en varios países do mundo, como Estados Unidos, Reino Unido e Latinoamérica.
En 2008, The Walt Disney Company Iberia entrou no accionariado de "Sociedad Gestora de Televisiones Net TV", unha das 6 concesionarias da TDT en España, conseguindo a xestión dunha das canles do multiplex, e convertendo, o 1 de xullo de 2008 a Disney Channel España na única cadea Disney Channel en aberto do mundo.
O asasino que hai en min
O asasino que hai en min é unha novela negra en lingua inglesa do escritori estadounidense Jim Thompson, publicada en 1952 por Fawcett Publications co título orixinal de The Killer Inside Me. Na introdución da antoloxía Crime Novels: American Noir of the 1950s aparece descrita como "unha das novelas de crime máis apaixonantes e intransixentes xamais escritas" Foi traducida ao galego por Eva Almazán e publicada en 2012 por Rinoceronte Editora.
Trama
Lou Ford é un oficial do shériff nunha pequena cidade de Texas. Ford parece ser un policía habitual da cidade pequena, cunha vida anódina. Mais por baixo desa fachada é un astuto sociópata e depravado, con gustos sexuais sádicos. Malia ter unha relación estable coa profesora Amy Stanton, amiga da infancia, leva unha relación sadomasoquista coa prostituta Joyce Lakeland. Ford describe esta relación como "desbloquear a doenza" que o afecta desde adolescente, cando abusou sexualmente dunha nena, un crime polo cal o seu irmán máis novo adoptivo Mike foi culpado para evitar que Lou fose a prisión. Logo de pasar polo cárcere, Mike faleceu nun accidente laboral traballando para o magnate local da construción, Chester Conway, e Lou sospeita que Mike foi asasinado por non querer cumprir coas directrices do seu patrón.
Para vingarse de Chester Conway, Lou e Joyce fan chantaxe a Elmer Conway, o fillo do construtor, para evitar que se saiba que este tamén mantén unha relación coa prostituta. Porén, Lou dálle unha tunda a Joyce e dispara a Mike, simulando que se mataron entre eles. O avogado Howard Hendricks sospeita de Lou tras velo preto do lugar do crime, e o shériff Bob Maples comeza a investigar. Deteñen a Johnnie Pappas, un rapaz amigo de Lou que traballaba nunha estación de servizo, e a quen Lou dera un billete marcado de 20 dólares que á súa vez a el lle dera Elmer como pagamento da chantaxe. Para evitar que Johnnie Pappas o incrimine, Lou mátao e simula que o rapaz se suicidou nos calabozos da comisaría, abafado pola culpa. Porén, o avogado, o shériff e o o deputado Jeff Plummer seguen desconfiando. Lou e Amy, a súa moza, fan plans para escaparen da cidade e casar a escondidas, xa que por mor da moral imperante aínda non puideran facer pública a súa relación.
Un vagabundo que anteriormente fora ferido por Lou intenta facerlle chantaxe, dicíndolle que escoitou unha conversa que o incrimina. Cita o vagabundo na súa casa na noite en que ten pensado marchar con Amy, pero de novo simula un crime: de varios golpes deixa a Amy ferida de morte, e comeza a perseguir o vagabundo pola cidade acusándoo de violador. Plummer mata o vagabundo na persecución, e Lou é sedado e levado ao hospital. Plummer e Hendricks visitan a Lou no hospital, agora xa convencidos de que foi el o autor dos asasinatos, e dinlle a Lou que o shériff Bob Maples se suicidara, convencido da culpa de Lou. Móstranlle unha carta que Amy escribira e que tiña intención de darlle durante a súa fuga, na que sutilmente lle pide que lle aclare se está metido nalgunha lea. Lou nega que a carta sexa incriminatoria, pero Plummer e Hendricks ingrésano nun psiquiátrico, onde o torturan sen éxito obrigándoo a escoitar a voz de Johnnie e a ver imaxes de Amy.
Finalmente o avogado de Lou libérao, se ben non pode sacar a Lou da cidade. Lou acepta o seu destino e reflexiona sobre o seu pasado, chegando á conclusión de que o seu odio e a súa violencia, especialmente cara ás mulleres, se deberon a un incidente da infancia no que a súa antiga ama de chaves abusou del para vingarse do pai de Lou, médico con quen ela estaba infelizmente involucrada nunha relación sadomasoquista. Este incidente levouno a abusar das mulleres, o que levou á súa demencia precoz. Sabendo que o seu destino está marcado, Lou organiza o seu final. Enche a súa casa con alcohol e candeas, sabendo que vai ser visitado. Plummer e Hendricks chegan á vivenda cun equipo de policía e mais con Joyce, quen non falecera, se ben está gravemente ferida e irrecoñecible. Joyce asegúralle a Lou que non o delatou, e el afirma o seu afecto por ela antes de apuñalala. A policía dispara contra Lou e mátao, pero os disparos provocan unha grande explosión na casa.
Narración
A obra está narrada en primeira persoa. A trama está ambientada en Central City, unha vila ficticia de Texas, en 1952.
Adaptacións
A obra foi levada ao cinema dúas veces. The Killer Inside Me, dirixida en 1976 por Burt Kennedy con Stacy Keach como Lou Ford e Tisha Sterling como Amy Stanton, e The Killer Inside Me, dirixida en 2010 por Michael Winterbottom con Casey Affleck e Jessica Alba.
David Mitchell (escritor)
David Mitchell, nado en Southport, Merseyside, en xaneiro de 1969, é un novelista inglés. Das súas catro novelas dúas foron propostas para o Booker Prize.
Traxectoria
David Mitchell estudou Literatura inglesa e norteamericana na Universidade de Kent. Viviu en Sicilia, Hiroshima (onde ensinou inglés durante oito anos e coñeceu a súa esposa). Na actualidade vive en Cork, Irlanda.
O Tendedeiro, Noal, Porto do Son
O Tendedeiro é un lugar da parroquia de Noal no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia.
Onomasioloxía
A onomasioloxía é unha disciplina lingüística, a medio cabalo entre a semántica e a lexicoloxía, que trata sobre a análise do léxico dunha lingua partindo do significado.
A agrupación non se centra só en restras de sinónimos, senón en abranguer o campo semántico en toda a súa extensión de cada palabra importante dentro da lingua. Normalmente son obras de perspectiva onomasiolóxica os dicionarios conceptuais, os dicionarios analóxicos, os dicionarios ideolóxicos e algúns dos chamados dicionarios inversos (non todos, pois o mesmo termo se usa tamén para os dicionarios de rimas ou morfolóxicos).
Aplicación
O seu uso máis básico é didáctico: ensinar á aprendizaxe polo método máis efectivo, que é o situacional. No canto de estudar longas listas de palabras coas súas equivalencias, permite a interiorización dun idioma dende o significado.
Pero a súa utilidade non se reduce ó eido aplicado. Na lingüística teórica permite recoñecer elementos fundamentais de variadas partes da gramática tradicional:
Extensión
A onomasioloxía pode non aplicarse só ó léxico: de feito, a implementación onomasiolóxica da fraseoloxía vai sendo cada vez máis habitual nos estudos centrados na lingua galega, como se pode comprobar con:
Exemplos concretos
Son coñecidos os estudos antropolóxicos decimonónicos e posteriores sobre a terminoloxía do carro, o hórreo, a vendima, o porco ou a vaca (por exemplo, por parte de Xaquín Lorenzo) que investigaban (e usaban necesariamente) o léxico referido ó tema en cuestión: as partes, as metonimias, os actantes, axentes e argumentos, os procesos, as accións e os verbos, as características e os atributos e os adxectivos ou adverbios de cada un destes elementos da identidade galega. A onomasioloxía actual pretende depender menos do tema e a perspectiva e ser máis sistemática. Mentres os campos semánticos se restrinxen só a sinónimos, cohipónimos, hiperónimos e hipónimos cos que mantén un forte vencello semántico, a onomasioloxía ábrese á solidariedade semántica, e aparecerían, por exemplo, nunha mesma categoría:
Outro exemplo perfecto é a propia Galipedia. Os motores xeradores das wikipedias permiten agrupar as distintas páxinas ou definicións en categorías, que non responden en realidade máis que ós grupos onomasiolóxicos das obras lexicográficas.
Lingua galega
En galego contamos xa cunha obra iniciática, voluntariosa e voluminosa, o Diccionario conceptual galego (1997) de Manuel Quintáns Suárez (ISBN 84-86614-77-5), que en 8 tomos estrutura o léxico galego con intención didáctica. Debido á enorme ambición e volume lexicográfico ós que se dedican este esforzo editorial, a obra non queda máis que en boas intencións, pois a obra presenta máis calidade estética que de contidos e estrutura.
Lingua castelá
Un valioso traballo de análise onomasiolóxica é o Diccionario ideológico de la lengua castellana (1959) feito por Julio Casares durante 25 anos (ISBN 84-252-0126-8). Dividido en tres partes, a terceira das cuais é un dicionario normativo habitual con certas palabras marcadas nas definicións, dedica case a metade das páxinas a desenvolver os campos léxicos (aproximadamente 6000) e 38 táboas a unha estruturación do universo léxico do castelán.
Non é o único: a editorial catalá Biblograf publicou en 1995 o ''VOX. Diccionario ideológico de la lengua española'', cunha estrutura similar nesas tres partes e mais un índice alfabético máis manexable de referencias ás categorías de cada lema.
Tanto un coma outro presentan tamén un cadro sinóptico xeral que curiosamente permite malpensar porque se denominaron dicionarios ideolóxicos e non conceptuais, sobre todo no caso do de Julio Casares: as primeiras dúas gallas son Deus fronte a Universo, subdividíndo logo a segunda en moitas das coñecidas disciplinas científicas na nosa época.
Porén, outros dicionarios chámanse de ideas afíns. Respecto a estes cómpre mencionar o Diccionario de ideas afines de 1991 feito por Fernando Corripio (Barcelona: Editorial Herder. ISBN 84-254-1515-2), que nas súas 912 páxinas estrutura os seus encabezados por acepcións, incluíndo tamén remisións internas e mesmo nomes propios.
Lingua portuguesa e brasileiro
Un bo dicionario editado no territorio europeo é o ''Dicionario Mais. Da idéia às palavras'' (1997) de Maria do Rosário Paiva Boléo e Patricia Bartoli-Berti (imaxe aquí, contra o final da páxina). Tamén coñecido é o Dicionário geral e analógico da lingua portuguesa en tres tomos (1948, 1952, 1958), póstumo de Artur Bívar e coordinado por Manuel dos Santos Ferreira e Maria Vitorio dos Santos Ferreira.
A tradición onomasiolóxica estivo moi asentada en Suramérica e estes son algúns exemplos demostrativos:
Lingua inglesa
Aínda que de peto, en inglés é interesante o Roget's Thesaurus de Betty Kirkpatrick (ISBN 0-14-051399-X), continuado polo Roget's II - The new Thesaurus (ISBN 0-395-35605-9).
Illa Ginger
A Illa Ginger (inglés Ginger Island) é unha illa do arquipélago das Illas Virxes Británicas no Mar Caribe pertencentes ao Reino Unido.
Xeografía
A illa Ginger atópase no Mar Caribe a 10 km ao sueste da illa principal de Tórtola.
A illa é de orixe volcánico e ten unha superficie de aproximadamente 2 km². A costa nordeste é moi escarpada e rochosa. A altura máxima é duns 350 metros sobre o mar.
A illa non ten poboación residente.
A illa só se pode chegar por barco, e é un lugar de excursión moi popular, especialmente para o mergullo.
Historia
A illa Gonger descubriuse en 1493 por Cristovo Colón, durante a súa segunda viaxe ao Novo Mundo.
En 1672 a illa incorporouse á colonia británica de Antiga.
O turismo é a única fonte da illa de ingresos.
1082
Mortes
Historia ano a ano
Eduardo Sanjurjo
O nome Eduardo Sanjurjo pode referirse a:
Voo 845/26 de Pan Am
O voo 845/26 de Pan Am era un servizo entre o aeroporto de Seattle-Tacoma e Sydney, Australia, con escalas en Portland e Honolulu. O día 26 de marzo de 1955 o Boeing 377 Stratocruiser que operaba a segunda parte do voo, chamado Clipper United States e con rexistro N1032V, perdeu o motor número 3 en voo a uns 56 km da costa de Oregon causando a perda de control. O avión tivo que amarar no océano Pacífico.
O avión flotou durante vinte minutos antes de afundirse a 1 600 metros de profundidade. Unhas dúas horas despois de que o avión amarase, o transporte de ataque da Armada dos Estados Unidos USS Bayfield (APA-33) chegou ao lugar e rescatou os 19 superviventes. Catro persoas morreron no accidente.
A causa probable probable foi o fallo da hélice do motor 3 que causou que o motor se soltase e o aparello se volvese incontrolable.
A experiencia axudou a evitar vítimas mortais noutra amaraxe no ano seguinte, cando o voo 6 de Pan Am amarou entre Honolulu e San Francisco.
Condado de Luna
Condado de Luna pode referirse a:
Xío, Noal, Porto do Son
Xío é un lugar da parroquia de Noal no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia.
Distrito Kalangala
miniatura|Localización do distrito en Uganda
La Savina
thumb|Faro de La Savina La Savina é un núcleo urbano que se atopa no norte da illa de Formentera. Está situado na parte norte do Estany des Peix e nel encóntrase o porto que une Formentera con Eivissa e, nalgúns meses do ano, con Dénia.
Distrito Kalangala
Kalangala é un distrito do sur da Rexión Central de Uganda. O distrito corresponde coas Illas Ssese do Lago Vitoria e non ten superficie na propia terra principal de Uganda. Como os demais distritos, é chamado así pola súa capital, Kalangala, que se atopa na Illa Bugala, a maior das Illas Ssese.
Limita cos distritos de Mpigi e Wakiso polo norte, co Distrito Mukono polo nordeste e leste, coa República de Tanzania polo sur, co Rakai polo suroeste, co Distrito Masaka polo oeste e co Distrito Kalungu polo noroeste.
Cobre unha área de 9066,8 km2, dos cales só 432,1 km2 (4.8%) son terra e o resto é auga. Componse de 84 illas esparexidas polo noroeste do Lago Vitoria, das cales se atopan habitadas 43. A maior das illas, Bugala, posúe unha área de 296 km2, o 68.5% do terreo do distrito.
La Savina
É un porto que dispón de peiraos pegados, un peirao destinado á industria pescadora de Formentera e de dous clubs náuticos. O dique de Formentera mide 280 metros e dispón de múltiples puntos para que as embarcacións de maior tamaño e goza dunha moderna estación marítima.
Distrito Kalangala
O censo do 2002 estimaba a súa poboación en 34.800 habitantes.
Os tres piares da economía do distrito son a pesca, o turismo e a agricultura.
1083
Mortes
Historia ano a ano
Amear, Bidueiros, Dozón
Amear é un lugar da parroquia de Bidueiros, no concello pontevedrés de Dozón, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 46 habitantes (23 homes e 23 mulleres), o que supón unha diminución de 17 habitantes con respecto ao ano 2000.
Manuel Xestoso
Manuel Xestoso González, nado en Santa Cruz de Tenerife en 1966 é un escritor, tradutor e crítico galego.
Traxectoria
Traballou en editoriais galegas e españolas, foi xornalista cultural en A Nosa Terra e colaborou en Grial, Faro de Vigo, Sermos Galiza e na Revista Galega de Teatro, da que é subdirector. Tamén é redactor de Nós Diario no que realiza numerosas entrevistas.
Cabazo
O termo cabazo pódese referir:
Bustiguillade, Ribasieira, Porto do Son
Bustiguillade é un lugar da parroquia de Ribasieira no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 6 habitantes (4 homes e 2 mulleres).
PlayStation 3
miniatura|dereita|250px|Logo da PS3. miniatura|dereita|250px|Imaxe dunha PS3. A PlayStation 3 ou PS3 é a terceira videoconsola de Sony Computer Entertainment e sucesora da PlayStation 2 como parte da serie PlayStation. As datas de lanzamento foron o 11 de novembro de 2006 no Xapón, o 17 de novembro de 2006 en América do Norte e América do Sur e o 23 de marzo de 2007 en Europa e Oceanía.
Torregalindo
Torregalindo é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 133 habitantes (INE 2012).
Leis Pontevedra FS
O Leis Pontevedra FS é un equipo de fútbol sala fundado en 1980. Actualmente xoga na Primeira División Nacional A da LNFS.
Na tempada 2006-2007 clasificouse para o play-off á División de Honra e conseguiu por primeira vez o ascenso tras derrotar o Manacor FS en tres dos catro partidos xogados.
Cadro de xogadores da tempada 2008-2009
Adestrador: 20px|Galicia José Miguel Esperón Chapela
Palmarés
Tempada 2006/2007: ascenso á máxima categoría do fútbol sala español.
Negros
O topónimo Negros pode referirse a:
1084
Mortes
Historia ano a ano
Método Montessori
A pesar de que existe unha ampla gama de prácticas baixo o nome "Montessori", a "Association Montessori Internationale" (AMI) e o "American Montessori Society" (AMS) cita estes elementos como esenciais:
Historia
alt=A wide brick building with dormer windows projecting from its roof and a white wooden wing on the left, seen from slightly downhill|miniatura|A Mansión Edward Harden en [[Sleepy Hollow, New York|Sleepy Hollow, Nova York, foi a primeira Escola Montessori americana en 1911.]] Maria Montessori empezou a desenvolver a súa filosofía e métodos en 1897, asistindo a cursos de pedagoxía na Universidade de Roma e lendo a teoría educativa dos últimos douscentos anos. En 1907, abriu a súa primeira aula, a "Casa dei Bambini", ou a casa dos nenos, nun edificio construído en Roma. Dende o inicio, Montessori baseou o seu traballo nas súas observacións de nenos e experimentación co ambiente, materiais, e as leccións dispoñibles para eles. Ela frecuentemente se refire ao seu traballo como "pedagoxía científica". En 1901, Maria Montessori coñeceu a Alice e Leopold Franchetti, de Città di Castello, e atoparon moitos puntos en común entre os seus traballos. Montessori foi convidada a impartir o seu primeiro curso para profesores e a montar unha "Casa dei Bambini" en "Villa Montesca", a casa dos Franchetti en Città di Castello. Maria Montessori decidiu mudarse a Città di Castello, onde viviu durante dous anos e onde mellorou a súa metodoloxía xunto con Alice Franchetti. Naquel período, Maria Montessori publicou o seu libro en Città di Castello. Os señores Franchetti financiaron a publicación do libro e a metodoloxía chamouse "Método Franchetti-Montessori", até que os fascistas ordenaron eliminar o nome da baronesa do Método porque era xudía. Alice Franchetti morreu en 1911 aos 37 anos.
O método Montessori chegou aos Estados Unidos en 1911 e foi amplamente coñecido en educación e en publicacións populares. Con todo, houbo un conflito entre o método Montessori e o modelo educativo americano. Foi especialmente crítica a publicación en 1914 dun artigo, The Montessori System Examined escrito polo influente profesor William Ouviu Kilpatrick, feito que limitou a difusión das súas ideas; e perdeu forza contra 1914. O método Montessori regresou aos Estados Unidos en 1960 e dende entón estendeuse por miles de escolas. María Montessori continuou difundindo o seu traballo durante toda a súa vida, desenvolvendo un modelo que abrangue o desenvolvemento psicolóxico dende o nacemento ata os 24 anos de idade, así como as aproximacións educativas para nenos de 0 a 3, 3 a 6, e de 6 a 12 anos. Escribiu e conferenciou sobre o desenvolvemento de nenos de 12 a 18 anos e máis aló, pero estes programas non foron desenvolvidos durante a súa vida.
O método Montessori tamén se estendeu á India cando Maria Montessori pasou un tempo alí durante a segunda guerra mundial.
Teoría do método Montessori
miniatura|Unha aula Montessori en [[Indiana.]] O método Montessori é fundamentalmente un modelo de desenvolvemento humano e unha aproximación educativa baseada naquel modelo. O modelo ten dous principios básicos. Primeiro, os nenos e adultos participan na auto-construción psicolóxica mediante a interacción co seu medio. Segundo, os nenos, especialmente os menores de seis anos, teñen un camiño de desenvolvemento psicolóxico innato. Baseado nas súas observacións, Montessori creu que nenos con liberdade para escoller e actuar dentro dun ambiente preparado segundo o seu modelo actuarían espontaneamente de xeito óptimo para o seu desenvolvemento.
Montessori viu características universais e innatas na psicoloxía humana que o seu fillo e colaborador Mario Montessori identificou como "tendencias humanas" en 1957. Hai algún debate sobre a lista exacta,  máis o seguinte identificouno claramente: No enfoque Montessori, estas tendencias humanas son vistas como o camiño do comportamento en cada etapa de desenvolvemento, e a educación debe responder a e facilitar a súa expresión.
O método educativo de Montessori aboga pola libre actividade dentro dun "ambiente preparado", o que significa un ambiente educativo adaptado ás características humanas básicas, ás características específicas dos nenos de diferentes idades, e para as personalidades individuais de cada neno. A función do medio é axudar e permitir que o neno desenvolva independencia en todas as áreas de acordo ás súas directivas psicolóxicas internas. Ademais de ofrecer acceso a materiais Montessori apropiados á idade dos nenos, o medio debe ter as seguintes características:
Planos de desenvolvemento
Montessori observou catro períodos distintos, ou "planos", no desenvolvemento humano, que se estende dende o nacemento ata os seis anos, de seis a 12, de 12 a 18 e de 18 a 24. Veu diferentes características, modos de aprendizaxe, e as ordes do desenvolvemento activo en cada un destes planos, e atopou enfoques educativos específicos para cada período.
O primeiro plano esténdese dende o nacemento ata ao redor dos seis anos de idade. Durante este período, Montessori observou que o neno experimenta un desenvolvemento físico e psicolóxico relevante. O primeiro plano é visto como os cimentos; o neno é un explorador sensorial e aprendiz dedicado ao labor do desenvolvemento da auto-construción psicolóxica e á construción da independencia funcional. Montessori presentou varios conceptos para explicar este traballo, incluíndo a mente absorbente, períodos sensibles, e normalización.
Mente absorbente: Montessori describe o comportamento dos nenos pequenos de asimilar sen esforzo os estímulos sensoriais do seu contorno, incluída a información dos sentidos, a linguaxe, a cultura e o desenvolvemento de conceptos co termo "mente absorbente" do neno pequeno. Ela cre que isto é unha característica única do primeiro plano, e que se desvanece a medida que o neno se acerca aos seis anos.
Períodos sensibles: Montessori tamén observou e descubriu períodos de especial sensibilidade aos estímulos particulares durante este tempo que chamou os "períodos sensibles". Na educación Montessori, o contorno da aula responde a estes períodos fabricando materiais e actividades apropiadas dispoñibles mentres que os períodos están activos en cada neno. Ela identificou os seguintes períodos coas correspondentes duracións: Normalización : Por último, Montessori observou en nenos de tres a seis anos un estado psicolóxico que ela denomina "normalización". A normalización débese á concentración e ao enfoque na actividade que serve ás necesidades de desenvolvemento do neno, e caracterízase pola capacidade de concentración, así como "a disciplina espontánea, traballo continuo e feliz, sentimentos sociais de axuda e compaixón polos demais."
O segundo plano de desenvolvemento esténdese dende ao redor dos seis anos ata os doce anos de idade. Durante este período, Montessori observou cambios físicos e psicolóxicos nos nenos, e desenvolveu un ambiente de clase, leccións e materiais para responder a estas novas características. Fisicamente, observouse a perda dos dentes de leite e o alongamento das pernas e torso ao comezo do plano e un período de crecemento uniforme posterior. Psicoloxicamente, observou o "instinto de rabaño", ou a tendencia a traballar e socializar en grupos, así coma os poderes da razón e da imaxinación. Ela cría que o traballo do segundo plano dos nenos é a formación da independencia intelectual, do sentido moral e da organización social.