cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Distribución exponencial
Cálculo de variables aleatorias
ou, dado que (1-u) é tamén unha variable aleatoria con distribución U(0,1), pode empregarse a versión máis eficiente:
Relacións con outras distribucións
A suma de k variables aleatorias independentes de distribución exponencial con parámetro \lambda é unha variable aleatoria de distribución gamma.
O Outeiro, Barrañán, Arteixo
O Outeiro é un lugar da parroquia de Barrañán no concello coruñés de Arteixo na comarca da Coruña.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Ciencia
Simulación
A "simulación" é a "reprodución artificial" do funcionamento dun aparello, dunha máquina, dun sistema, dun fenómeno, coa axuda dunha maqueta ou dun programa informático, con fins de estudo, de demostración ou de explicación". . Está directamente ligada á utilización da informática desde mediados do século XX. Existen dous tipos de simulacións: miniatura|dereita|Simulación dunha colisión de partículas.
Publicación. Literatura científica
A publicación científica é, pois, a validación de traballos pola comunidade científica. É tamén o lugar de debates contraditorios a propósito de asuntos polémicos ou de discusións de métodos.
As publicacións destacadas enriba son xeralmente as únicas que se consideran para a avaliación dos investigadores e os estudos bibliométricos, até tal punto que o adaxio publish or perish (publicar ou perecer) está totalmente fundado.
A cienciometría é, en efecto, un método estatístico que se aplica ás publicacións científicas. Utilízano os organismos e entidades que financian a investigación como intrumento para a avaliación. As políticas orzamentarias desenvolvidas nos laboratorios e nas unidades de investigación dependen tamén frecuentemente destes indicadores cientométricos.
Epistemoloxía, ou filosofía das ciencias?
O termo "epistemoloxía" substitúe ao de filosofía das ciencias ao principio do século XX. Trátase dun neoloxismo construído por James Frederick Ferrier, na súa obra Institutes of metaphysics (1854). A palabra está composta coa raíz epistemo- do termo grego επιστήμη, epistéme, que significa "ciencia, no sentido de saber e de coñecemento" e o sufixo loxía, do grego λόγος, lógos, que significa "discurso". Ferrier opono ao concepto antagonista da "agnoioloxía", ou teoría da ignorancia. O filósofo analítico Bertrand Russell empregouno de contado, no seu Ensaio sobre os fundementos da xeometria en 1901, baixo a definición de análise rigorosa dos discursos científicos, para examinar os modos de razoamento no que actúan e describir a estrutura formal das súas teorías. Noutras palabras, os epistemólogos céntranse na marcha do coñecemento, dos modelos e as teorías científicas, que presentan como autónomas con relación á filosofía.
Jean Piaget propoñía definir a epistemoloxía como a "primeira aproximación como o estudo da constitución dos coñecementos válidos", denominación que, segundo Jean-Louis Le Moigne, permite formular as tres grandes cuestións da disciplina:
Para o premio Nobel de física Steven Weinberg, autor de Le Rêve d'une théorie ultime (1997) a filosofía das ciencias é inútil porque non axudou nunca a avanzar o coñecemento científico.
Interrogantes da epistemoloxía
Ligada á teoría do coñecemento, a epistemoloxía trata de explicar e de racionalizar un conxunto de cuestións filosóficas. A ciencia progresa de maneira fundamentalmente descontinua, e os cambios das presentacións dos sabios, tamén chamados "paradigmas científicos", segundo a expresión de Thomas Kuhn, están igualmente no núcleo dos interrogantes epistemolóxicos.
Entre estas cuestións centrais da epistemoloxía distínguense:
Moitos filósofos ou epistemólogos interrogaron así a natureza da ciencia e en primeiro lugar a tese da súa unicidade. O epistemólogo Paul Feyerabend, en Contre la méthode, foi un dos primeiros, nos anos 1960, en rebelarse contra as ideas recibidas con respecto á ciencia e a relativizar a idea demasiado simple de "método científico". Expuxo unha teoría anarquista do coñecemento avogando pola diversidade das razóns e das opinións, e explica en efecto que "a ciencia está moito máis próxima ao mito do que unha filosofía científica está disposta a admitir". O filósofo Louis Althusser, que seguiu unha traxectoria sobre esta cuestión desde unha perspectiva marxista, di que: "todo científico está afectado por unha ideoloxía ou por unha filosofía científica" que el chama "filosofía espontánea dos sabios" (P.S.S) ). Dominique Pestre dedícase a mostrar a inutilidade dunha distinción entre "racionalistas" e "relativistas", en Introduction aux Sciences Studies.
Grandes modelos epistemolóxicos
A historia das ciencias e da filosofía produciu numerosas teorías sobre a natureza e o alcance do fenómeno científico. Existe tamén un conxunto de grandes modelos epistemolóxicos que pretenden explicar a especificidade da ciencia. O século XX marcou un xiro radical. Moi esquematicamente, ás primeiras reflexións puramente filosóficas e frecuentemente normativas xuntáronse reflexións máis sociolóxicas e psicolóxicas, despois aproximacións sociolóxicas e antropolóxicas nos anos 1980, e despois en fin aproximacións fundamentalmente heteroxéneas a partir dos anos 1990 cos Science studies. O discurso será igualmente interrogado pola psicoloxía coa corrente do construtivismo. Finalmente, a epistemoloxía interésase pola "ciencia en acción" (expresión de Bruno Latour), é dicir, en traballar o cotián e non só a natureza das cuestións teóricas que produce.
Cartesianismo e racionalismo
miniatura|175px|René Descartes. O racionalismo é unha corrente epistemolóxica nacida no século XVII e para a cal "todo coñecemento válido provén, sexa exclusivamente, sexa esencialmente, do uso da razón". Autores como René Descartes (fálase entón de cartesianismo), ou Leibniz, fundan as bases conceptuais deste movemento que pon diante o razoamento en xeral e máis particularmente o razoamento dedutivo tamén chamado analítico. Trátase pois dunha teoría do coñecemento que postula a primacía do intelecto. A experimentación ten un estatuto particular: non serve máis que para validar ou refutar as hipóteses. Dito doutro xeito, a razón é suficiente para discernir o verdadeiro do falso no razoamento racionalista. Os racionalistas toman así como exemplo o célebre episodio do diálogo de Platón, onde Sócrates proba que un mozo escravo iletrado, etapa por etapa e sen a súa axuda, pode refacer e redemostrar o teorema de Pitágoras.
O racionalismo, sobre todo o moderno, pondera o poder das matemáticas sobre as outras ciencias. As matemáticas representan en efecto o medio intelectual, demostrando que o intelecto e a razón poden pasar da observación e da experiencia. Xa Galileo explicaba en 1623 na súa obra O ensaiador (Il Saggiatore, en italiano) —que é igualmente unha demostración de lóxica—, que
Empirismo
miniatura|175px|[[Isaac Newton.]] O empirismo postula que todo coñecemento provén esencialmente da experiencia. Representado polos filósofos ingleses Roger Bacon, John Locke e George Berkeley, esta corrente postula que o coñecemento se funda na acumulación de observacións e de feitos mensurábeis, das que se poden extraer leis por un razoamento indutivo (tamén chamado sintético), indo en consecuencia do concreto ao abstracto.
No empirismo, o razoamento é secundario mentres que a observación é primaria. Os traballos de Isaac Newton testemuñan un método empírico na formalización da lei da gravidade.
O positivismo de Auguste Comte
Auguste Comte distingue tres etapas históricas: na etapa teolóxica, o espírito do home trataba de explicar os fenómenos naturais por axentes sobrenaturais. Na etapa metafísica, a explicación fúndase nas forzas naturais pero aínda personificadas (a teoría do éter, por exemplo). Coa etapa positiva, o espírito non busca explicar os fenómenos polas súas causas, senón que se edifica polos feitos constatábeis e mensurábeis. O personaxe de Newton é, para Comte, revelador desta "marcha progresiva do espírito humano.
Crítica da indución de Mach
Inventor da medida da velocidade de propagación do son, Ernst Mach desenvolve un pensamento epistemolóxico que influiría notabelmente en Albert Einstein. En La Mécanique, exposé historique et critique de son développement Mach desvela a concepción mitolóxica que alimenta as representacións mecanicistas da súa época, que acabarán no conflito entre os espiritualistas e os materialistas. Pero a crítica de Mach descansa sobre todo no método da indución, pendente da dedución. En La Connaissance et l'erreur (1905), Mach explica que o traballo do sabio implica sobre todo as relacións dos obxectos estudados entre eles, e non na súa clasificación. A marcha da investigación é ante todo mental, conclúe Mach: "Antes de comprender a natureza, cómpre aprender na imaxinación, para dar aos conceptos un contido intuitivo vivente". Ademais, Mach defende a idea de que a ciencia é simbólica, tese que retoma Karl Pearson na Grammaire de la science (1892) e que explica que a ciencia é "unha escenografía conceptual". Mach anuncia que só o método empírico é científico:
Refutabilidade de Karl Popper e os "programas de investigación científica" de Imre Lakatos
O filósofo austríaco Karl Popper (1902 - 1994) revoluciona a epistemoloxía clásica propoñendo unha nova teoría do coñecemento, en 1959, coa Lóxica do descubrimento científico.
Dá á epistemoloxía novos conceptos e ferramentas de exame, como a falsifiabilidade (capacidade dunha teoría científica de someterse a un método crítico severo) ou a infalibilidade (que define a contrario as teorías metafísicas, psicanalíticas, marxistas, astrolóxicas). Propón tamén ver na refutabilidade o criterio que permite distinguir a ciencia da non-ciencia. Un enunciado é así "''empiricamente informativo, só se é verificábel ou falsifiábel, é dicir, se é posíbel, polo menos en principio, que certos feitos poidan contradicilo". Porén, Popper admite que os enunciados non refutábeis poden ser heurísticos e ter un sentido (é o caso das ciencias humanas).
O pensamento de Imre Lakatos (1922 - 1974) está na mesma liña que o de Popper. É o creador da noción de "programas de investigación científica" (P.I.C.), que é un corpus de hipóteses teóricas ligado a un plan de investigación no seo dun dominio particular (un "paradigma") como a metafísica cartesiana, por exemplo. Lakatos, aínda que foi alumno de Karl Popper, opónselle no punto da refutabilidade. Un programa de investigación está, segundo el, caracterizado á vez por unha heurística positiva (o que hai que buscar e coa axuda de que método) e unha heurística negativa (as hipóteses son inviolábeis).
"Ciencia normal" de Thomas Kuhn
Os traballos de Thomas Kuhn marcan unha ruptura fundamental na filosofía, na historia e na socioloxía das ciencias. Repasa a historia da ciencia, e rexeita unha concepción fixista nela. Na súa principal obra sobre esta materia, La Structure des Révolutions Scientifiques (publicada en inglés en 1962) di que "é difícil considerar o desenvolvemento cientifíco como un proceso de acumulación, porque é difícil illar os descubrimentos e os inventos individuais".
engade, cualificando estas bases prácticas de paradigmas científicos (como por exemplo a luz considerada como un corpúsculo, despois como unha onda, e despois en fin como unha partícula). Estes "episodios extraordinarios" son como "revolucións científicas" (como as achegadas por Isaac Newton, Nicolás Copérnico, Lavoisier, ou Einstein): todos eles cambian un paradigma dominante. O estado dunha ciencia, dos coñecementos, dos paradigmas, nun período dado constitúe a "ciencia normal" que é segundo Kuhn
Construtivismo
O termo construtivismo xurdiu a principios do século XX co matemático holandés Brouwer, que o utilizou para caracterizar a súa posición sobre a cuestión dos fundamentos das matemáticas como disciplina mestra.
Pero é sobre todo Jean Piaget quen fai ao construtivismo a súa principal achega coa publicación en 1967 da enciclopedia da Pléiade e sobre todo do artigo Logique et connaissance scientifique, que opera, segundo Jean-Louis Le Moigne, un "renacemento do construtivismo epistemolóxico, notabelmente a partir dos traballos de Bachelard". Porén, segundo Ian Hacking, Kant foi o "gran pioneiro da construción". miniatura|Jean Piaget.
Iuri Malishev
Iuri Vasilievich Malishev, nado en Nikolaevsk, Volgogrado, o 27 de agosto de 1941 e finado o 8 de novembro de 1999, foi un cosmonauta soviético que formou parte das misións Soiuz T-2, Soiuz T-11 e Soiuz T-10.
Ciencia
Construtivismo
Rexeitando o empirismo, a epistemoloxía construtivista postula que o coñecemento faise no medio dunha dialéctica do suxeito ao obxecto e do obxecto ao suxeito, nun ir e vir experimental.
Influencia da ciencia na sociedade
O desenvovemento moderno da ciencia avanza en paralelo co desenvolvemento tecnolóxico, e ambos os campos impúlsanse mutuamente. Dado o carácter universal da ciencia, a súa influencia esténdese a todos os campos da sociedade, desde o desenvolvemento tecnolóxico, aos modernos problemas de tipo xurídico relacionados con asuntos da medicina ou a xenética, e temas con implicacións morais, como o desenvolvemento das armas nucleares e a clonación, por citar só algúns casos.
Porén, desde o mundo académico percíbese un afastamento entre ciencia e sociedade. En ocasións, a investigación científica permite abordar temas de gran sona social como o Proxecto Xenoma Humano. É importante, por tanto, que a divulgación científica chegue a toda a sociedade. Para iso, ademais dos científicos, os medios de comunicación e os museos teñen un papel de vital importancia.
Iuri Malishev
Traxectoria
Malishev graduouse na Academia Superior da Forza Aérea Chuguyev en 1963 e logo na Academia Militar Iuri Gagarin en 1977.
Ciencia
Influencia da ciencia na sociedade
A ciencia practícase en universidades e outros institutos científicos, así como no campo, pero tamén se practica por afeccioados, que tipicamente se encadran na parte de observación da ciencia. Os traballadores de laboratorios de investigación de corporacións ou empresas tamén practican ciencia, a pesar de que os seus resultados son xeralmente considerados segredo de mercado e non son publicados en revistas públicas. Os científicos de corporacións e os universitarios xeralmente cooperan, os últimos centrándose en investigacións básicas e os primeiros aplicando os achados daqueles nunha tecnoloxía específica que sexa de interese para a súa compañía. Persoas implicadas no campo da educación da ciencia argumentan que o proceso da ciencia se realiza por todos os individuos cando aprenden sobre o seu mundo. miniatura|esquerda|Campus sur da [[Universidade de Santiago de Compostela.]] miniatura|O Globo da Ciencia e da Innovación, no [[CERN.]]
Iuri Malishev
Traxectoria
Foi seleccionado como cosmonauta en maio de 1967, adestrando ata agosto de 1969 e participando nas misións Soiuz T-2, Soiuz T-11 e Soiuz T-10. Pasou un total de 11,83 días no espazo.
Ciencia
Influencia da ciencia na sociedade
Os métodos da ciencia practícanse en moitos lugares para acadar metas específicas. Por exemplo:
A ciencia ao servizo da humanidade: o progreso
O termo de progreso vén do latín progressus, que significa "acción de avanzar". Segundo esta etimoloxía o progreso designa un paso a un grao superior, é dicir, a un estado mellor, que participa na melloría económica da sociedade. A civilización fúndase así, no seu desenvolvemento, nunha serie de progresos, entre eles o progreso científico. A ciencia sería, ante todo, un medio para procurar a felicidade da humanidade, sendo o motor do progreso material e moral. miniatura|300px|dereita|[[Albert Einstein e Robert Oppenheimer. A utilización militar da tecnoloxía nuclear supuxo un dilema para estes dous científicos.]]
Esta identificación da ciencia co progreso é moi antiga, remontándose aos fundamentos filosóficos da ciencia. . Esta tese é distinta da ciencia chamada pura (en si mesma), e establece o problema da autonomía da ciencia, en particular na súa relación co poder político. As cuestións éticas tamén limitan esta definición da ciencia como un progreso Algúns descubrimentos científicos teñen aplicacións militares ou incluso poden ser letais, a pesar de ter un uso en principio benéfico
Segundo os usuarios da ciencia como medio de melloría da sociedade (entre eles, Ernest Renan ou Auguste Comte están entre os máis representativos), o progreso ofrece:
A tese da ciencia pura postula, pola súa parte, que a ciencia é ante todo, o propio do humano, o que fai do home un animal diferente dos outros. Nunha carta do 2 de xullo de 1830 dirixida a Legendre, o matemático Charles Gustave Jacob Jacobi escribe así, a propósito do físico Joseph Fourier: Outras correntes de pensamento como o cientifismo contemplan o progreso baixo un ángulo aínda máis utilitarista.
Finalmente, correntes aínda máis radicais afirman que a ciencia e a técnica permitirán superar a condición ontolóxica e biolóxica do home. O transhumanismo ou o extropismo son, por exemplo, correntes de pensamento que consideran que o fin da humanidade é deixar atrás as inxustizas biolóxicas (como as enfermidades xenéticas, grazas ao xenio [talento] xenético) e sociais (polo racionalismo), e que a ciencia é o único medio que o pode conseguir. En oposición, as correntes tecnófobas rexeitan a idea dunha ciencia salvadora e sinalan, pola contra, as desigualdades sociais e ecolóxicas, entre outras, que xera a ciencia.
Ciencia e pseudociencias
Unha pseudociencia (do grego ψευδής, pseudḗs, 'falso', 'farsante', 'mentireiro') é unha maneira de pesar, ou de razoar, pretendidamente científica pero que non respecta os canons do método científico, entre eles o da refutabilidade.
miniatura|200px|esquerda|A [[astroloxía está considerada como unha pseudociencia.]] Este termo, de connotación normativa, utilízase co fin de denunciar certas disciplinas para desmarcalas dos razoamentos de carácter científico recoñecido.
Foi no século XIX, (baixo a influencia do positivismo de Auguste Comte, do cientifismo e do materialismo) cando se excluíu do ámbito da ciencia todo o que non é verficábel polo método experimental. Un conxunto de criterios explica por que unha teoría pode clasificarse como pseudociencia. Karl Popper relega tamén a psicanálise ao rango de pseudociencia, ao mesmo nivel que, por exemplo, a astroloxía, a frenoloxía ou a adiviñación.
O criterio de Popper é, porén, contestado por certas disciplinas; pola psicanálise, por exemplo, porque que a psicanálise non pretende ser unha ciencia exacta. Por outra parte, Popper foi, no seu sistema, bastante ambiguo sobre o estatuto da teoría da evolución.
Os escépticos, como Richard Dawkins, Mario Bunge, Carl Sagan, Richard Feynman ou aínda James Randi consideran toda pseudociencia como perigosa.
Na definición de ciencia, ao principio deste artigo, resáltase explicitamente que non se admiten, por principio, entidades e causas sobrenaturais como elementos responsábeis de fenómenos naturais ou sociais, pois, neste caso, habería un lapso na causalidade inherente ao método científico (e ao mundo natural), estando entón as relacións causa-efecto suxeitas ás vontades imprevisíbeis das entidades e forzas sobrenaturais, non sendo as mesmas, por tanto, verificábeis ou falseábeis polo propio método científico, espiña dorsal do que se chama por principio ciencia.
Ciencia e protociencia
Se o termo normativo pseudociencia separa as verdadeiras ciencias das falsas ciencias, o termo protociencia (do grego πρῶτος, protos, 'primeiro', 'inicial') inscribe os campos de investigación nun continuum temporal: é protocientífico o que podería, no porvir, integrarse na ciencia, ou non integrarse.
Ciencia ou técnica?
A técnica (do grego τέχνη, téchnē, que significa arte, ofício) "refírese ás aplicacións da ciencia, do coñecemento científico ou teórico, nas realizacións prácticas e nas producións industriais e económicas". A técnica cobre así o conxunto dos métodos de fabricación, de mantemento, de xestión, de reciclaxe, e de eliminación dos refugallos, que utilizan métodos procedentes de coñecementos científicos ou simplemente métodos ditados pola práctica de certos oficios e innovacións empíricas. Pódese entón falar de arte, no seu sentido primeiro, ou de ciencia aplicada. A ciencia é, por outro lado, un estudo máis abstracto. Así a epistemoloxía examina especialmente as relacións entre a ciencia e a técnica, como a articulación entre o abstracto e o oficio. Non obstante, historicamente, a técnica veu primeiro. "O home foi homo faber, antes de ser homo sapiens", explica o filósofo Bergson. Contrariamente á ciencia, a técnica non ten por vocación interpretar o mundo, simplemente está para transformalo, a súa vocación é práctica, e non teórica.
A técnica frecuentemente considérase como se formase parte integrante da historia das ideas ou da historia das ciencias. Porén, é efectivamente necesario admitir a posibilidade dunha técnica non-científica, isto é, evolucionando fóra de calquera corpo científico o que se resume nas palabras de Bertrand Gille: "o progreso técnico só se fai por unha suma de erros que acabaron nalgúns espectaculares éxitos". A técnica, na acepción de coñecemento intuitivo e empírico da materia e as leis naturais, é así a única forma de coñecemento práctico.
Artes e ciencia
miniatura|175px|dereita|A expulsión de Adán e Eva do Xardín do Edén, antes e despois da súa restauración.
Hervé Fischer fala, no libro A sociedade no diván (2007), dunha nova corrente artística que usa a ciencia e os seus descubrimentos como inspiración, como as biotecnoloxías, as manipulacións xenéticas, a intelixencia artificial, a robótica.
Alén diso, o tema da ciencia foi frecuentemente a orixe de cadros ou de esculturas. O movemento futurista, por exemplo, considera que o campo social e cultural deben racionalizarse.
Por último, os descubrimentos científicos axudan aos peritos en arte:
Divulgación ou vulgarización científica
A divulgación científica é unha importante tarefa que levan a cabo escritores, científicos, museos e, tamén, de xeito ocasional, pero cada día con máis frecuencia, os medios de comunicación. miniatura|200px|esquerda|Unha demostración dunha experiencia na [[Gaiola de Faraday no museo Palais de la découverte, París.]]
A comprensión da ciencia polo gran público é obxecto de estudos; os autores falan de Public Understanding of Science, expresión consagrada na Gran Bretaña; Science literacy, nos Estados Unidos) ou culture scientifique en Francia. Nós non posuímos un termo específico, pero basta cos xenéricos e internacionalmente aceptados divulgación científica ou vulgarización científica.
Segundo os senadores franceses Marie-Christine Blandin e Ivan Renard a divulgación científica é un dos principais vectores da democratización e da xeralización do saber.
En varias democracias, a vulgarización da ciencia dáse mediante variados proxectos que mesturan diferentes actores económicos, institucionais e políticos. En Francia, a Educación Nacional ten a misión de sensibilizar aos alumnos cara á curiosidade científica, a través de conferencias, de visitas regulares ou de talleres de experimentación. A Cité des sciences et de l'industrie é un establecemento público que pon á disposición de todos exposicións sobre os descubrimentos científicos, mentres que o Centre de culture scientifique, technique et industrielle ten por misión "favorecer os intercambios entre a comunidade científica e o público". Futuroscope, Vulcania e o Palais de la découverte'' son outros exemplos de dispoñibilidade de coñecementos científicos.
Nos últimos anos en España iniciáronse iniciativas como as citadas máis arriba, sendo pioneira neste aspecto a cidade galega da Coruña, coa inauguración, no ano 1985, da Casa das Ciencias, un museo cultural de carácter científico, localizado no Parque de Santa Margarida.
Baixo o lema "prohibido non tocar", e cualificado por Umberto Eco como "o museo máis formidábel do mundo", contén, entre outras cousas, módulos para experimentar fenómenos sorprendentes, unha incubadora onde se ven nacer pitos de galiña, exposicións, e un planetario (o segundo instalado en España) que ofrece programas en directo e pregravados.
O primeiro presidente dos "Amigos de los Museos Científicos Coruñeses (=mc2)", Manuel Toharia, inspirouse neles para crear e dotar de contido os "Museos de la Ciudad de las Ciencias de Valencia", coa que se intercambian periodicamente módulos de exposicións.
Estes museos coruñeses teñen cada ano un importante número de visitas de escolares de toda España.
A vulgarización concretízase, en consecuencia, a través das institucións e dos museos, pero tamén, de acordo con Bernard Schiele no libro Les territoires de la culture scientifique, a través das animacións públicas, como a Nuit des étoiles (Noite das estrelas), de revistas e de personalidades científicas destacadas.
Cientifismo ou relixión da ciencia
O cientifismo, tamén chamado cientificismo, e unha ideoloxía que xurdiu no século XVIII, segundo a cal o coñecemento científico permitiría escapar da ignorancia e, por conseguinte, de acordo coa fórmula de Ernest Renan no libro L'avenir de la science (O futuro da ciencia), de "organizar cientificamente a humanidade".
Trátase, pois dunha fe na aplicación dos principios da ciencia en todos os dominios. Para varios detractores, hai unha verdadeira relixión da ciencia, particularmente no Occidente. Baixo acepcións menos técnicas, o cientifismo pode ser asociado á idea de que só os coñecementos cientificamente establecidos son verdadeiros. Pode tamén causar un certo exceso de confianza na ciencia que a transformaría en dogma. A corrente do escepticismo científico, que se inspira no escepticismo filosófico, tenta aprehender eficazmente a realidade mediante enquisas e experiencias que se apoian no método científico, e que ten como obxectivo contribuír á formación e cada individuo dunha capacidade de apropiación crítica do saber humano, sendo, neste sentido, unha forma de cientifismo.
Para certos epistemólogos, o cientifismo aparece de moitas formas. Robert Nadeau, apoiándose nun estudo realizado en 1984, considera que a cultura escolar está constituída por clichés epistemolóxicos que formarían unha especie de mitoloxía dos tempos modernos que non sería máis que unha modalidade de cientifismo. Estes clichés inclúen a historia da ciencia, resumida e reducida aos descubrimentos que marcan o desenvolvemento da sociedade, e as ideas que consideran que as leis, e máis xeralmente os coñecementos científicos, son verdades absolutas e últimas, e que as probas científicas son non menos absolutas e definitivas, pero que, de acordo con Thomas Kuhn, non cesan de sufrir revolucións e inversións.
Por último, foi sobre todo a socioloxía do coñecemento, entre os anos 1940 a 1970, quen puxo termo á hexemonía do cientifismo. Os traballos de Ludwig Wittgenstein, Alexandre Koyré e Thomas Kuhn, sobre todo, demostraron a incoherencia do positivismo. As experiencias non constitúen, en efecto, probas absolutas das teorías, e os paradigmas están destinados a desapareceren.
Ciencias ao servizo da ideoloxía e da guerra
Durante a primeira guerra mundial, as ciencias foron utilizadas polos Estados co fin de desenvolver novas armas químicas, e promoveron novos estudos balísticos. Tivo lugar o nacemento da chamada economía de guerra, que se apoia sobre métodos científicos. O OST, ou Organización Científica do Traballo, de Frederick Winslow Taylor, é un esforzo para mellorar a produtividade industrial grazas á ordenación das tarefas facilitada especialmente pola cronometraxe.
Porén, foi durante a segunda guerra mundial cando a ciencia pasou a utilizarse para fins militares. As armas secretas da Alemaña nazi, como o V2 ou o radar están no centro dos descubrimentos desta época.
Numerosas disciplinas nacen en principio no campo militar, como a criptografía informática ou o desenvolvemento da bacterioloxía para a súa aplicación á guerra biolóxica. Amy Dahan e Dominique Pestre explican así, a propósito deste período de investigacións desenfreadas, que se trata dun réxime epistemolóxico específico. Comentando o seu libro, Loïc Petitgirard explica: "Este novo réxime de ciencia está caracterizado pola multiplicación de novas prácticas e relacións sempre máis estreitas entre ciencia, Estado e sociedade." A concepción deste chamado entón complexo militar-industrial aparece en relación moi íntima coa política. miniatura|300px|O [[láser é en orixe un dos descubrimentos militares.]]
A partir de 1945, coa constatación do aumento das tensións debido á oposición dos bloques capitalista e comunista, a guerra vólvese en si mesma o obxecto da ciencia: a polemoloxía.
A socioloxía das ciencias interésase así, a partir dos anos 1970, pola influencia do contexto macro-social sobre o espazo científico. Robert King Merton mostrou, en Elementos da teoría e do método sociolóxico (1965) as relacións estreitas entre o desenvolvemento da Royal Society, fundada en 1660, e a ética puritana dos seus autores. Para el, a visión do mundo protestante da época permitiu o crecemento do campo científico.
Ciencia e relixión
O pensamento relixioso e o pensamento científico perseguen obxectivos diferentes, mais non opostos. A ciencia procura saber como o universo existe e funciona desta maneira. A relixión procura saber por que o universo existe e funciona desta maneira. Os conflitos entre a ciencia e a relixión prodúcense cando un dos dous pretende responder as cuestións atribuídas ao outro.
Porén, para os sociólogos e os etnólogos, como Emile Durkheim, a fronteira que separa a ciencia do pensamento relixioso non é impermeábel. No libro Nas formas elementais da vida relixiosa (1912), Durkheim mostra que os cadros de pensamento científico como a lóxica ou as nocións de tempo e de espazo teñen a súa orixe nos pensamentos relixiosos e mitolóxicos. miniatura|esquerda|300px|Galileo perante a [[Inquisición romana. Óleo de Cristiano Banti (1857).]]
Con todo, a pesar deste parentesco, os discursos científico e teolóxico frecuentemente chocaron na historia. No cristianismo, o proceso de Galileo Galilei, en 1633, marca o divorcio do pensamento científico e o pensamento relixioso, iniciado pola execución de Giordano Bruno en 1600. O Concilio de Nicea de 325 instaurara na Igrexa o argumento dogmático segundo o cal Deus creara o ceo e a terra en sete días. Porén, as explicacións científicas foran posíbeis a partir deste credo, que non se pronunciaba sobre a creación do mundo.
Esta lagoa teolóxica permitiu certa actividade científica até a Idade Media, entre as cales a principal foi a da astronomía. O Concilio de Trento (1545-1563) autorizou ás comunidades relixiosas a efectuar investigacións científicas.
Se o primeiro paso a prol do heliocentrismo (que sitúa a Terra en rotación ao redor do Sol) deuno Nicolás Copérnico, Galileo enfróntase coa posición da Igrexa a favor de Aristóteles, e por conseguinte, do xeocentrismo. Foi necesario esperar a que Johannes Kepler prolongara os traballos de Galileo e de Tycho Brahe para facer aceptar o movemento da Terra. A separación definitiva entre ciencia e relixión consúmase no século XVIII, durante a Ilustración.
No século XIX os científicos afirman que a ciencia é a única que pode explicar o universo e que a relixión, din algúns, é o opio do pobo, como diría máis tarde Karl Marx, que fundou a visión materialista. Os éxitos científicos e técnicos, que melloran a civilización e a calidade de vida, súmanse ao progreso científico e baten de fronte cos dogmas relixiosos na súa totalidade.
As teorías da física (principalmente a teoría cuántica) e da bioloxía (coa teoría da evolución de Charles Darwin), os descubrimentos da psicoloxía (para a cal o sentimento relixioso é un fenómeno interno ou mesmo neurolóxico), superan as explicacións místicas e espirituais.
No século XX, a confrontación dos partidarios da teoría da evolución cos creacionistas, frecuentemente procedentes das correntes relixiosas máis radicais, cristalizan o difícil diálogo da fe e da razón. "O proceso do mono" (a propósito da "ascendencia" do home) ilustra así un debate permanente na sociedade.
Por último, algúns filósofos e epistemólogos interróganse sobre a natureza da relación entre as dúas institucións. O paleontólogo Stephen Jay Gould, en Que Darwin sexa! fala de dous maxisterios, cada un permanecendo mestre do seu territorio mais sen entremeterse nos asuntos do outro, mentres que Bertrand Russell menciona na súa obra Ciencia e relixión os conflitos entre os opoñentes.
A comunidade científica internacional
A comunidade científica está formada polo corpo total de científicos, as súas relacións e as súas interaccións. Adoita dividirse normalmente en subcomunidades, cada unha traballando nun campo particular da ciencia (por exemplo, existe unha comunidade de entomólogos dentro do campo da zooloxía).
Os membros da mesma comunidade non necesitan traballar en conxunto. A comunicación entre os membros establécese pola diseminación de traballos de investigación e hipóteses a través de artigos en revistas científicas, que son revisadas por pares, ou asistindo a congresos e outros tipos de reunións onde se presentan as novas investigacións, se intercambian ideas e son debatidas.
Mala
miniatura|dereita|220px|Mala. O mala (rosario budista) é un contador que, coma no cristianismo, no hinduísmo ou no islam, ten a finalidade de levar a conta das oracións ("mantras" neste caso) recitadas. É un modo sinxelo de centrar a atención na recitación sen distraerse; por outra banda, serve para acoutar un tempo de recitación a un número concreto de mantras (segundo a práctica que se estea a facer).
Ciencia
A comunidade científica internacional
Existen tamén moitos métodos informais de comunicación de traballos científicos, así como de resultados, aínda que a verdadeira validez e importancia de cada un dependerá de cada subcomunidade.
Organizacións científicas internacionais, como o International Council for Science, instituíronse para promover a cooperación entre as comunidades científicas de diferentes países. Máis recentemente, axencias gobernamentais influentes creáronse para dar soporte á investigación científica, incluíndo a National Science Foundation nos Estados Unidos.
Outras organizacións inclúen as academias de ciencias de varios países e institucións como a Deutsche Forschungsgemeinschaft en Alemaña, o Centre national de la recherche scientifique en Francia, o CSIC en España, a Academia de Ciencias de Rusia, o CSIRO en Australia e a CONICET na Arxentina,
Mala
Descrición
O mala consta de 108 contas, enfiadas por tres fíos de tea entrelazados e atados polos extremos. No extremo no que se fai o nó, situáse unha conta meirande que as demais cun penacho de fíos que permite saber, mediante o tacto, cando se chega ao fin dunha volta (tamén é consierada como a representación do Guru ou mestre).
A razón pola que consta de 108 bólas ten diversas explicacións.
Tamén existen malas de 22 e 27 contas. Polo que non é imprescindible que conte con 108. As contas son circulares e de diversos materiais: aínda que, tradicionalmente, fanse de sementes de árbore de bodhi, sándalo vermello (os máis comúns), óso, cristais, pedras preciosas ou doas, (tamén existen de chumbo e outros metais). Aínda que a maioría son homoxéneos no seu material, nalgúns intercálanse contas doutras cores, co fin de dividilos en catro seccións de 27, 54 e 81; ou co fin de levar a cabo recitacións litúrxicas concretas: 10, 21, 25, 27, 42, 54, 60, 100.
Que se recita co mala?
Principalmente recítase un mantra por cada conta. Os mantras son oracións ou palabras de poder, que teñen como fin transformar a mente e disipar as impurezas que hai nela aumentando o potencial da mente pura. A súa recitación continuada pódese utilizar para meditar, purificar etc... Esta actividade ten como obxectivo a mente de cada quen, e non se dirixe a ningures máis que á mente. A recitación, non obstante, pode axudar tamén polo mérito, acadando a purificación e liberación dos demais seres vivos sentintes. Existe un gran número de mantras, e cada cal pode estar ligado a unha práctica concreta nun contexto litúrxico concreto ou ben pode ser usado en calquera momento. O mantra máis común entre os budistas é: OM MANI PEME HUNG, chamado mantra de Chenrezig (Avalokiteshvara) ou mantra da compaixón.
Modo de recitado
Recítase en voz alta ou movendo os beizos, colléndoo coa man esquerda e pasándoo cara o interior, por cada mantra, unha conta; ó chegar a última conta, dáselle a volta e vólvese a recitar pasando na dirección inversa (por onde se rematou).
Venda de malas
Actualmente é moi común atopar malas á venda como obxectos de bixutería e xoiería, tamén en tendas de esoterismo ou de natureza etc. Aínda que estruturalmente é igual ca un colar e cadaquén lle pode dar o uso que desexe, para os budistas trátase dun obxecto ritual de grande importancia por con el se recitar mantras sagrados e palabras de poder; de aí que, para moitos practicantes, esta comercialización e uso indebido sexa unha falta de respecto ás súas crenzas. Así a todo, o carácter moral do budismo tampouco invita a censurar ou atacar esta práctica comercial.
Ciencia
A comunidade científica internacional
Sociedades científicas para a comunicación e promoción de ideas e experimentacións científicas existiron xa desde o período do Renacemento. A máis antiga institución que aínda existe actualmente é a Accademia dei Lincei en Italia. As academias de ciencias nacionais son institucións especiais que existen en varios países, comezando pola inglesa Royal Society instituída en 1660 e a francesa Académie des Sciences, desde 1666.
Do sabio ao investigador
miniatura|dereita|O físico [[Hans Bethe recibindo o premio Nobel en 1967, pola súa contribución á teoría das reaccións nucleares.]]
Se a ciencia é ante todo un asunto de método, depende tamén moito do estatuto dos que a fan. O devanceiro do investigador é, na Antigüidade, o escriba.
O termo "sabio" non aparece até o século XVII, distinguíndose do clérigo e do humanista.
Desde aquela comeza a industrialización da produción de investigadores, que aceleraría a especialización do saber. Despois da segunda guerra mundial, son os institutos de investigación e os organismos gobernamentais os que dominan, a través da figura do investigador funcionario.
Os sociólogos e antropólogos Bruno Latour, Steve Woolgar, Karin Knorr-Cetina ou aínda Michael Lynch estudaron o espazo científico, os laboratorios e os investigadores. Latour está en particular interesado na produción do discurso científico, que semella seguir un proceso de estabilizacións progresivas, o que permite aos enunciados adquirir credibilidade, mentres que Jean-François Sabouret e Paul Caro, en ''Chercher. Jours après jours, les aventuriers du savoir'' presentan retratos de investigadores de todos os dominios que traballan día a día.
Investigación
O termo investigación científica designa en primeiro lugar o conxunto das accións emprendidas con vistas a producir e desenvolver os coñecementos científicos. Por extensión metonímica, a investigación científica designa igualmente o cadro social, económico, institucional e xurídico destas accións.
Na maioría dos países que financian a investigación, esta é unha institución independente, ou unha instancia ministerial (como en España ou en Francia, onde forma parte dun Ministerio —de Investigación ou de Educación, segundo os casos— porque constitúe unha vantaxe xeopolítica e social importante para un país.
O premio Nobel (existe un para cada disciplina científica —á parte dos de Literatura e da Paz—) recompensa tamén á personalidade científica que contribuíu máis, polas súas investigacións e as do seu equipo, ao desenvolvemento dos coñecementos.
Os "Science studies" son unha corrente recente que agrupa os estudos interdisciplinares das ciencias.
Auxe moderno da pseudociencia
En contra da ciencia formal e o método científico, as sociedades humanas desenvolveron dende antigo un sistema de crenzas máxicas ou míticas. En ocasións chámaselles Ciencias ocultas ou alternativas: coñecementos e prácticas misteriosas que dende a antigüidade pretenden dominar os segredos da natureza. Non seguen o método científico polo que non son recoñecidas como disciplinas científicas e son consideradas en xeral como pseudociencias. Entre as máis populares en Occidente está a astroloxía.
Unha área de estudos, ou de especulación, enmascarada como ciencia como unha tentativa de alegar unha lexitimidade, que doutro modo non sería posíbel conseguir, é ás veces chamada pseudociencia, ciencia das fronteiras, ou ciencia alternativa. Outro termo, ciencia lixo, úsase ás veces para describir hipóteses ou conclusións científicas que, aínda que poidan ser lexítimas por si só, pénsase que se usan para dar soporte a unha posición que non se ve como lexítima pola totalidade das evidencias. Unha gran variedade de propagandas comerciais, que van desde unha simple campaña publicitaria até simplemente unha fraude, poden entrar nesta categoría.
Ás veces unha investigación pode caracterizarse como "ciencia ruín", unha investigación que é ben intencionada, pero que é vista como incorrecta, obsoleta, incompleta, ou cunha exposición moi simplificada de ideas científicas.
O termo fraude científica refírese a situacións en que os investigadores intencionadamente presentan incorrectamente as súas informacións. Os científicos son homes como os demais, e algúns enganan por varias razóns: para salvar dificultades na súa investigación, por diñeiro (para poder financiar investigacións, proxectos, institucións, ou por mero afán de lucro, grazas ao cobro de patentes), ou para acadar fama e prestixio. A fraude científica nos últimos tempos pasou a ser un feito bastante habitual, o que fixo necesario establecer, para combatelo, comisións investigadoras especializadas.
Os medios de comunicación e o debate científico
Os medios de comunicación enfrontan algúns problemas á hora de escoller o máis correctamente posíbel cal das alegacións científicas posúe maior credibilidade dentro da comunidade científica. Determinar o forte que é cada un dos bandos do debate científico require un coñecemento considerábel sobre o asunto. miniatura|150px|Edwina Currie en 2009.
Poucos xornalistas posúen un coñecemento científico real, e mesmo reporteiros especializados no asunto, que saben moito sobre determinada cuestión científica, poden saber pouco sobre outras cuestións que, de súpeto, precisan cubrir.
Críticas filosóficas
O historiador Jacques Barzun designou a ciencia como "unha fe tan fanática como calquera outra na historia", e alertou contra o uso do pensamento científico para invalidar consideracións sobre o significado da existencia humana.
Algúns pensadores recentes, como Carolyn Merchant, Theodor Adorno e E. F. Schumacher, consideran que a revolución científica no século XVII cambiou o centro de atención da ciencia, de estudar e entender a natureza ou sabedoría, pasou a estudar cuestións sobre a manipulación da natureza, e que este novo enfoque da ciencia leva inevitabelmente á manipulación das persoas.
O psicólogo Carl Jung cría que a pesar de que a ciencia intentaba entender toda a natureza, o método experimental usado imporía cuestións artificiais e condicionais que proporcionarían só respostas parciais. David Parkin chegou a comparar a presenza epistemolóxica da ciencia coa adiviñación. Suxeriu que, así como a adiviñación é un medio epistemolóxico específico para conseguir introspección nunha cuestión dada, a propia ciencia pode ser considerada unha forma de adiviñación.
Varios académicos fixeron críticas en relación coa ética na ciencia. No libro Science and Ethics, por exemplo, o filósofo Bernard Rollin examinou a relevancia da ética para a ciencia, e argumenta a favor de facer da educación en ética parte do adestramento científico.
Piéridos
Os piéridos (Pieridae) son unha ampla familia de lepidópteros do clado Ditrysia. Comprende uns 84 xéneros e máis de 1.100 especies, a maioría de América tropical e o Sueste asiático, mais tamén hai especies en Europa.
Características
As especies máis comúns caracterízanse pola súa coloración branca ou amarelo-sulfúrea, a miúdo con manchas negras, pero existen especies negras, vermellas, laranxas e con patróns rechamantes e complexos. Presentan dimorfismo sexual, que se observa con frecuencia no patrón alar.
Os piéridos na vea radial das ás anteriores teñen 3 ou 4 ramas, raramente 5. As patas anteriores de ambos os sexos están ben desenvolvidas, a diferenza de Nymphalidae, e as uñas tarsais son bífidas, a diferenza de Papilionidae.
Nomenclatura e clasificación
William Swainson foi o que empregou o nome Pieridæ por primeira vez en 1820 para distinguir unha familia de bolboretas, mencionando algunhas especies e xéneros que considera característicos da mesma, e logo delimítaa máis formalmente en 1827.
miniatura|Ilustración orixinal da obra de Swainson, onde se menciona por primeira vez o nome Pieridae para unha familia de bolboretas. Na lámina: [[Enantia melite, subfamilia Dismorphiinae.]]
A pesar diso, o nome Pieridae atribúese oficialmente a Duponchel (1835). Duponchel utiliza o nome Pierides, tomado da mitoloxía grega, nunha das súas obras (arredor de 1832), e logo en forma latinizada como Pieridae en tomos publicados posteriormente (arredor de 1835).
A familia Pieridae subdivídese en catro subfamilias: