cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Redmond
Líder do Partido Parlamentario Irlandés
A partir de 1891 liderou a facción pro-Parnell do partido, logo da morte deste último; e cando o partido se reunificou en 1900, foi elixido como o seu presidente. A súa loita por establecer que o Home Rule fora aprobado estendeuse ata 1911, cando o parlamento británico aprobouno logo de catro proxectos fracasados. Con todo, esta situación foi fortemente rexeitada polos irlandeses protestantes, que temían ao dominio dun estado católico e un desequilibrio da situación económica debido ao carácter predominantemente agrícola de Irlanda.
Declive político
Este último feito, promovido por unha minoría católica que procuraba a independencia total, e a forte represión británica -tódolos líderes do Alzamento foron executados como traidores e o alistamento no exército fíxose obrigatorio- prenderon no nacionalismo irlandés e deron unha forza inesperada ao Sinn Féin, un partido que non tivera que ver co movemento, pero que ante a opinión pública era o referente dos nacionalistas católicos. O seu líder, Éamon de Valera, xurdiu entón como o líder de Irlanda na súa loita independentista. En 1918 o Sinn Féin obtivo a maioría nas eleccións xerais e proclamou a independencia unilateral de Irlanda, establecendo a República de Irlanda.
No entanto, Redmond non acadou a vivir o colapso do partido polo cal loitara toda a súa vida. Finou en marzo de 1918 e foi sucedido na dirección do movemento por John Dillon. É considerado un heroe por moitos debido ao seu compromiso coa non violencia nun período convulsionado e moi polarizado da política irlandesa.
Ramiro Díaz Baliño
Ramiro Díaz Baliño, nado na Coruña o 15 de maio de 1902 e finado na mesma cidade o 18 de abril de 1973, foi un comerciante e siluetista galego, irmán de Camilo Díaz Baliño.
Até a guerra civil
Os irmáns Díaz Baliño demostraron ser unha familia con innegables calidades artísticas, que abrangueron diversas artes: escultura, pintura, escenografía, cartelismo, deseño... Porén, Ramiro decidiuse por unha disciplina que, aínda que practicada desde comezos do século XVIII e precursora do fisionotrazo, á súa vez antecedente conceptual da fotografía, non gozaba da reputación daqueloutras: o siluetismo, emparentado co retrato en miniatura. Non obstante, acadou ao longo da súa carreira un certo éxito e unha depurada técnica. O soporte sobre o que traballou foi tanto a madeira como o papel. Neste sentido, o obxecto das súas representacións foron non só retratos (bustos, torsos ou figuras completas), senón tamén paisaxes dunha certa beleza. As persoas que representaba, como mandan os canons do siluetismo, mostrábanse de perfil, tamén desenvolvendo accións cotiás. O artista que desenvolve esta arte persegue unha certa profundidade na interpretación do obxecto retratado, o que lle afasta do esquematismo e o achega polos seus trazos simples a manifestacións como a caricatura.
A primeira exposición da que se ten noticia é a inaugurada o 11 de xaneiro de 1934 na Sociedade Filharmónica da Coruña, de siluetas en madeira. Presentou cento unha imaxes de personalidades ben coñecidas na cidade, como Arturo Osuna (director da revista madrileña Gráfico), Alejandro Barreiro Noya (director de La Voz de Galicia), José Martínez Pereiro (director de El Ideal Gallego), Ricardo Camino Calvo (pintor), José Seijo Rubio (pintor), Manuel Abelenda Zapata (pintor), Senén Constenla (cóengo), Pedro Barrié de la Maza (empresario), Fernando Martínez Morás (xeógrafo e presidente da Asociación da Prensa), Arcadio Vilela Gárate (xornalista) e César Alvajar Diéguez (xornalista), entre outros. Foi cualificado neste primeiro encontro co público como «excelente artista» cun «gran temperamento artístico», vendendo a meirande parte das obras. A crónica sinalaba que «nuns segundos perfila sobre a madeira, e de corpo enteiro a todo o que o desexe, e se isto é difícil polo exacto parecido das siluetas en tan pouquiño tempo, elo tamén o recortado da táboa que ten de facer con exquisito coidado».
Meses despois, inaugurou o 1 de setembro unha nova exposición nos locais do xornal vigués Faro de Vigo, no que, necesariamente por ter vendido todo o feito para a exposición coruñesa, tivo que presentar novas pezas, moitas delas retratos de personaxes locais ben coñecidos, acadando novamente un notable éxito de público. Contiña uns setenta retratos e unha decena de paisaxes, e outros "asuntos galegos" e foi clausurada o 10 de setembro. Sen dúbida a novidade (recobrada) do xénero artístico que Ramiro Díaz desenvolvía movía a curiosidade do público, porén a isto engadíaselle unha excelente capacidade de chegar a captar as características esenciais da persoa retratada, determinando que a crítica coeva falara de que as súas siluetas manifestaban o relevo da psicoloxía persoal do retratado. Foron máis de duascentas as pezas que finalmente executou en Vigo, salientándose as pezas que representaron ao alcalde Ángel Campos Varela, Alfredo Pérez Viondi (político e presidente do Casino de Vigo), novamente aos pintores Ricardo Camino e Manuel Abelenda e o director de La Voz de Galicia, Alejandro Barreiro, así como ao seu pai, Germán Díaz, e a súa irmá Lolita Díaz Baliño. Entre as paisaxes cabe nomear "O cruceiro", "O convento" (coreado), "Noite de lúa" e "Camiño da igrexa". O tamén pintor Modesto Prieto Camiña dedicoulle unha apaixonada crítica e mesmo un poema tras o peche do Salón del Faro de Vigo. Desta exposición consérvase unha fotografía tomada por Jaime Pacheco e publicada en Vida Gallega.
En xullo de 1935 participou, dentro da Sala Quinta, no II Certame do Traballo de Galicia, celebrado como o primeiro en Ferrol. Nesta edición tamén se presentaron a concurso os seus irmáns Camilo, Indalecio e Lolita. Obtivo, novamente, moitos eloxios e numerosos encargos. Entre outros traballos, fixo siluetas dos comisarios do certame e outro moi celebrado pola súa boa factura e profundidade de Valle-Inclán, que visitaba nese momento a feira. Para cumprir cos encargos, foi e volveu repetidas veces da Coruña a Ferrol. Finalmente, o 18 de agosto obtivo un Diploma de Honor dentro da "Sección de caricaturas metálicas e siluetas en madeira" (Sección VI), mentres os seus irmáns Camilo e Lolita acadaron cadanseu terceiro premio na sección de Pintura, e Indalecio obtivo outro Diploma de Honor na de Talla.
Silencio e derradeiras exposicións
Durante o subseguinte período bélico e os primeiros anos de represión non chegaron novas sobre Ramiro Díaz Baliño. O seu irmán Camilo foi "paseado" en xullo de 1936, mentres o seu irmán Gonzalo participaba nas Brigadas de Investigación e Vixianza franquistas. Pola súa banda, Lolita e Indalecio puideron continuar coas súas exposicións.
Este alongado silencio artístico semella que foi consciente e, seica, obrigado polas circunstancias políticas. Por fin, o 18 de marzo de 1949 inaugurou unha nova exposición de siluetas súas no local da Asociación de Artistas da Coruña, contando coa presenza do alcalde da cidade, Alfonso Molina, e acadando novamente un notable éxito. Nesta ocasión, ademais, xunto ás siluetas en madeira, presentou debuxos, tamén ben aceptados.
Pasaron seis anos ata que o siluetista Díaz Baliño deu novas mostras da súa arte. Semella que durante este tempo presentaba regularmente en escaparates de comercios e outros locais exemplos da súa obra, co obxectivo de obter ingresos, aínda que fosen ocasionais. A principios de xullo de 1955 a Compañía de Comedias de María Jesús Valdés e José María Mompín achegouse ao Teatro Colón da Coruña para representar a obra de Graham Greene "O cuarto de estar" (The living room, 1953), adaptada por Álvaro de Zárate. Participaban no elenco a propia María Jesús Valdés (Premio Nacional de Teatro en 1954 e Medalla de Ouro das Belas Artes e de Valladolid), Adela Carbone (Medalla de Ouro das Belas Artes) e Mariano Asquerino (Premio Nacional de Teatro de 1953), entre outros actores, estando dirixidos por Luis Alonso (Premio Nacional de Teatro en 1955). Aproveitando a presenza de Asquerino e Valdés na cidade herculina, Ramiro Díaz fíxolles senllas siluetas, que ficaron expostas nun comercio da rúa Real. Quizais o cónsul da República de Venezuela, Eliseo Delgado Hidalgo (coñecido crítico taurino durante un cuarto de século, que asinaba co alcume de "El Conde Federico"), viu esta pequena exposición no escaparate do comercio e gustoulle. O caso é que apenas un mes despois comunicouse que Díaz Baliño ía marchar ao país suramericano pensionado polo Goberno daquel país, o primeiro galego en obter esa distinción, para facer unha xira a partir do mes de outubro. Non se coñece se, efectivamente, o siluetista emprendeu esta viaxe, aínda que si fixo unha exposición de despedida na Coruña.
Por tanto, a derradeira exposición da que se ten noticia é a que se levou a cabo nas salas do ecléctico edificio d'A Terraza, sendo inaugurada o 14 de setembro de 1955. Presentou nesta ocasión cento cincuenta e cinco retratos e unha trintena de paisaxes, que elaborou superpoñendo varias siluetas de madeira e conseguindo así un certo efecto de relevo e profundidade. Nesta ocasión non pintou a obra exposta doutras cores que non fose o negro. Como en tódalas ocasións previas, atribuíuselle unha sorprendente capacidade para afondar na psicoloxía do retratado a través do, aparentemente, inane retrato en silueta. O 21 de setembro as pezas foron substituídas por outras novas, o que da conta do éxito acadado nas vendas, ata a súa clausura.
Ramiro Díaz Baliño faleceu o 18 de abril de 1973, cando contaba 70 anos de idade. Foi Díaz Baliño un consumado mestre do siluetismo, arte na que non tivo rival nin foi quen de crear escola, sendo consideradas as súas orixinais obras a metade de camiño entre a xenialidade e a mera curiosidade.
Familia e vida persoal
En decembro de 1923 comprometeuse con Josefina (Pepita) Varela Pardo, coa que casou na igrexa de San Xurxo da Coruña o 27 de xaneiro de 1924. Dela tivo dous fillos: María Dolores (nada en decembro de 1924) e Ramiro (nado en 1931).
George Follmer
George Follmer, nado en Phoenix (Arizona) o 27 de xaneiro de 1934 é un expiloto de automobilismo estadounidense.
Traxectoria
A súa familia mudouse a California cando era só un bebé. Follmer comezou a súa carreira cun Volkswagen Beetle competindo en Gymkhanas nos aparcadoiros de San Gabriel Valley no Sur de California.
Follmer correu na serie do campionato USAC nas tempadas de 1967-1971 e 1974, con 25 carreiras profesionais, incluíndo as carreiras das 500 Millas de Indianápolis de 1969 a 1971. Terminou entre os dez primeiros 11 veces, coa súa única vitoria en 1969 no Phoenix International Raceway. O seu mellor final nas 500 Millas de Indianapolis foi en 1971. Comezou 29º e terminou na 15ª posición pilotando o Offy turbo de Grant King Racer.
En 1973, Follmer competiu na Fórmula 1 co equipo Shadow de Don Nichols. Participou no seu primeiro Gran Premio, no Gran Premio de Suráfrica de 1973, á idade de 39 anos e 1 mes, converténdose no debutante máis vello da F1 desde a década de 1950, unha distinción que aínda mantén. Nas 13 carreiras do Campionato, os seus mellores resultados foron un podio, 3º no Gran Premio de España de 1973 e 6º en Suráfrica, o que lle outorgou o posto décimo itavo no Campionato de Pilotos con cinco puntos. Tamén competiu en varias carreiras fora do campionato.
thumbnail|left | AMC Javelin de Follmer de 1968 Follmer tamén tivo éxito noutras series de carreiras. En 1965 gañou o United States Road Racing Championship da SCCA. Follmer gañou dúas carreiras no SCCA Continental Championship de 1970 para os coches de Fórmula A, colocándose sexto na clasificación. Gañou o campionato Trans-Am en 1972, gañando catro carreiras cun AMC Javelin e 1976, pilotando un Porsche 934 Turbo.
Follmer competiu na serie NASCAR na Winchester Cup en 1974, con 13 aparicións das 30 carreiras. Logrou tres acabados no top 5 e unha pole position. En 1974 e 1975, correu a International Race of Champions, onde gañou unha carreira.
En 1977 regresou á resucitada Can-Am, acabando sexto en 1977 e o quinto en 1978.
Logo da súa retirada, regresou ás carreiras nas 24 Horas de Le Mans de 1986, obtendo un prestixioso terceiro posto cun Porsche 956.
Aínda que se retirou da competición profesional dos deportes de motor, Follmer aínda compite en carreiras de época, moitas veces pilotando os mesmos coches nos que competiu durante o seu apoxeo.
Ademais da súa andaina nas carreiras, Follmer tamén posuía un concesionario Porsche-Audi-Subaru en Pomona, California, e posteriormente mudouse a Montclair, California, desde 1977 ata 1990.
NASCAR
(key) ( Bold – Pole position awarded by qualifying time. Italics – Pole position earned by points standings or practice time. * – Most laps led. )
International Race of Champions
(clave) ( Grosa – Pole position. * – Máis voltas liderando. )
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
The Purge
The Purge é un filme estadounidense dirixido e escrito por James DeMonaco que foi estreado no 2013. Está protagonizado por Ethan Hawke e Lena Headey. O filme está ambientado no 2022, cando os Estados Unidos se converteron nunha "nación renacida", cos índices de desemprego e criminalidade máis baixos da historia, debido a que o goberno instituíu un período de 12 horas anual coñecido como "a Purga", durante o cal toda actividade criminal (incluíndo asasinatos, roubos, violacións etc.) son legais. As únicas regras durante a Purga son que os oficiais do goberno de clasificación "10 ou superior" teñen inmunidade e que non está permitido usar armas por riba da "Clase 4" (como bombas de destrución). A Purga está deseñada para actuar como unha catarse para o pobo americano, coa cal poder desfacerse de todas as cousas negativas que gardan durante o ano.
Sinopse
Ano 2022. Nunha futura sociedade distópica, o réxime político vixente, chamado Novos Pais Fundadores de América, decidiron como medida catárquica implantar a "purga anual", unha regra pola que unha noite de cada ano pódese cometer calquera crime, incluíndo asasinatos e violacións, sen ter que facer fronte ás consecuencias nin responder ante a xustiza. Así, cando as viciadas novas regras do mundo exterior ameacen a súa casa, os membros dunha familia acomodada verán a súa vida en perigo logo de deixar entrar na súa casa a un indixente que estaba a ser perseguido polos seus "cazadores".
Hórreo tipo Tui
O hórreo tipo Tui é un tipo de hórreo galego que se atopa nunha reducida zona nas proximidades de Tui, á beira dereita do río Miño. Coexiste con outras tipoloxías de hórreo de madeira ou mixtos.
Morfoloxía
Ten unha cámara ancha e longa sostida por grosos esteos cadrados coroados por rateiras por parellas. Os panos da cámara están formados por doelas horizontais.
A Ganduma, Torás, A Laracha
A Ganduma é un lugar da parroquia de Torás no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 7 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 3 homes e 4 mulleres.
Hórreo tipo Tui
Morfoloxía
É moi singular a solución da cuberta, que ten dúas augas de igual pendente e acusado beiril, pero asimétricas. Un dos faldróns prolóngase sobre o costal contrario a aquel no que está a porta, ata sobresaír dous ou tres metros. Forma un alpendre que se sostén sobre pequenas tesoiras que descansan sobre unha trabe soportada por dous pés dereitos, que á súa vez están coroados por tornarratos tamén. Entre estes pés unha parede baixa pecha o espazo, que normalmente é utilizado para gardar a leña. Sobre os penais o beiril sobresae notablemente e vai sostido por escoras a modo de ménsula.
Félix Porto Serantes
Traxectoria
Afincado en Muxía coa súa muller, foi Secretario de Gandería de Unións Agrarias. Foi candidato do PSdeG-PSOE en Muxía en 1999 e 2003, sendo a principal forza da oposición. Foi deputado provincial entre 1999 e 2003. Presentouse de novo ás eleccións municipais de 2007 e nesta ocasión gañou e foi elixido alcalde co apoio do BNG. Nas municipais de 2011 e 2015 foi reelixido alcalde con maioría absoluta.
Nas eleccións municipais de 2019 optou por non presentarse á reelección, para centrarse no seu traballo en Unións Agrarias, concorrendo polo PSdeG Iago Toba Campaña, que acadou a alcaldía con maioría absoluta.
Hórreo tipo Tui
Construción
A suspensión é resolta por esteos de pedra de sección notable, como de pedra son as rateiras que os coroan. Sobre eles vai a grade formada por catro trabes de madeira escuadradas, ensambladas nos extremos e pouco saíntes. As doelas que conforman os panos da cámara van cravadas en barrotes verticais numerosos e próximos uns aos outros.
Daniel Studi
Daniel Michael Studi, nado o 4 de xullo de 1976 en Oklahoma, é un actor amerindio fillo do tamén actor de orixe cherokee Wes Studi. Foi educado do xeito dos cherokee, e para coñecer e respectar as tradicións das distintas tribos nativas americanas. Isto foi inestimable para a dobraxe do filme de animación de DreamWorks Spirit: Stallion of the Cimarron (2002).
Tamén actuou previamente xunto ó seu pai no telefilme Crazy Horse.
Eugenia Osterberger
Prudencia Eugenia Juana Osterberger Luard, coñecida simplemente como Eugenia Osterberger, nada en Santiago de Compostela o 20 de decembro de 1852 e finada en Niza o 8 de febreiro de 1932, foi unha compositora galega do romanticismo. Filla dunha coruñesa e un gravador e litógrafo alsaciano, Eugenia Osterberger pronto amosou interese pola música, aprendendo dende nena a tocar o piano. Anos despois do seu regreso de formarse en Francia casou co enxeñeiro francés Francisco Saunier e instalouse na cidade da Coruña. Na cidade herculina Osterberger mantivo relación non só con destacadas personalidades da música galega do seu tempo, senón tamén da literatura, como Emilia Pardo Bazán, integrándose na sociedade El Folk-Lore Gallego, que presidía a propia Emilia. Polas súas achegas no campo da música foi nomeada membro correspondente da Real Academia Galega cando esta se fundou en 1906. En 1908 trasladouse coa súa familia á cidade de Niza, onde residiu ata a súa morte.
A súa obra, en boa parte descoñecida, foi publicada pola editorial de Canuto Berea na Coruña (editando obras puramente instrumentais), F. Laurens en París e as editoriais de Benito Zozaya e Casa Dotesio en Madrid. As poucas obras coñecidas da compositora compostelá inclúen obras para piano só e cancións de salón para voz e piano. Ademais de destacar a súa produción musical, Eugenia Osterberger participou en diversas iniciativas de dignificación da cultura galega.
Canto menos durante os anos que residiu na Coruña cómpre salientar tamén a súa actividade pedagóxica, contándose entre as súas alumnas Pilar Castillo, quen logo sería unha pianista recoñecida internacionalmente e que posiblemente ocupou a cátedra de piano en Madrid.
Primeiros anos e formación
miniatura|esquerda|Eugenia Osterberger foi bautizada na capela da Corticela, onde anos máis tarde casaría con Francisco Saunier. Prudencia Eugenia Juana Osterberger Luard naceu o 20 de decembro de 1852 en Santiago de Compostela, sendo bautizada ao día seguinte na capela de Santa María a Antiga da Corticela. O seu pai, Jorge Osterberger, era un destacado gravador e litógrafo alsaciano que anos atrás se instalara na cidade da Coruña para traballar co prateiro, gravador e fotógrafo suízo Enrique Luard Falconier. Pouco despois de instalarse na cidade herculina, Jorge Osterberger casou con Emilia Luard Álvarez, filla do seu patrón e de Bernarda Álvarez Gondovia, nada en Monforte de Lemos. O matrimonio tivo dúas fillas: Elisa e Eugenia.
Criada nun ambiente cosmopolita e de sensibilidade artística, tivo acceso a unha formación intelectual e artística máis completa do que era habitual na formación feminina na época. Axiña Eugenia amosou a súa paixón pola música, se ben non se sabe moito da súa primeira formación musical, desenvolvida na súa cidade natal, e antes de cumprir os nove anos tivo o seu primeiro piano, que o seu tío Justo Luard adquirira na tenda do que sería o seu provedor de partituras dende aquela, Canuto Berea. Na elección do instrumento participou o organista da Catedral de Santiago de Compostela Mariano Tafall, que posiblemente fose o mestre da nena. Pola correspondencia entre Manuel Martí e Canuto Berea pode deducirse que Eugenia era alumna de Martí no momento en que a súa familia adquiriu o piano, e que nese momento estaba o suficientemente "adiantada" e tiña cualidades suficientes como para que a súa familia investise unha suma de cartos considerable en mercarlle un piano.
Anos máis tarde, a preocupación por darlle unha educación coidada á súa filla levou a súa familia a mandala estudar á localidade francesa de Juilly (Seine-et-Marne), a uns 30 quilómetros de París, onde uns anos antes o Abade Bautain reabrira unha escola fundada en 1638 e creara o colexio feminino rexido por monxas da orde das Dames de Saint Louis. A súa formación francesa permitiríalle posteriormente gañar o seu sustento, dando clases de francés ou música, sen necesidade de casar.
Profesora de francés e música
miniatura|Cualidades de Eugenia comentadas no xornal El Diario de Santiago. Grazas á correspondencia mantida con Canuto Berea sábese que en 1874 regresara a Galicia, vivindo na casa dos seus pais na súa cidade natal e que mercaba partituras no almacén do músico e empresario coruñés. Ao seu regreso adicouse de xeito vocacional á música, e deu clases de francés, como se pode ver nun anuncio publicado no El Diario de Santiago o 19 de outubro de 1875 no que di:
Na mesma páxina, a seguinte nota falaba das outras cualidades de Eugenia, entre as que salientaba ser unha "excelente profesora de piano":
miniatura|esquerda|A Rúa Nova de Santiago de Compostela. No número 4 desta rúa estaba a casa familiar de Eugenia Osterberger. Semella probable, polo tanto, que a súa intención non era unicamente dar clases de francés, senón que xa daba clases de piano, e que procuraba unha independencia económica.
Na súa correspondencia dese ano con Canuto Berea fai alusión á súa delicada saúde. Nunha carta sen datar, pero posiblemente escrita no verán de 1875, sinala que ese ano non podería visitar A Coruña logo de pasar un mal inverno e atopándose moi feble, motivo polo cal os médicos lle recomendarían o aire do campo e se trasladaría a Betanzos. Nesa carta pode apreciarse a súa relación máis íntima coa música, que non era para ela un simple entretemento, xa que nela lle pide un piano de alugueiro e pídelle que de estar conforme co prezo llo envíe axiña, xa que sen el "fico e ficarei sempre un corpo sen alma, un espírito sen alento". Tamén na mesma carta fai referencia a tres obras que estaba a compoñer e que lle enviaría unha vez estivesen finalizadas: unha sonata, un impromptu e un terceto. Os problemas de saúde da compositora serían unha constante ao longo da súa vida. Hai máis alusións á súa delicada saúde na súa correspondencia, como nunha carta dirixida de novo a Canuto Berea tres anos máis tarde, en 1878, na que de novo lle pedía un piano de alugueiro para a súa estadía en Carballo, onde se dirixira para recibir un tratamento termal. Posiblemente a súa situación económica ese ano fose precaria, xa que na carta lle explicaba a Berea que non dera clases ese curso. Aínda que se descoñece que tipo de doenza podía padecer, nunha segunda carta a Berea solicitándolle de novo un piano para a súa estadía en Carballo sinala:
Casamento e traslado á Coruña
miniatura|esquerda|Eugenia Osterberger relacionouse con destacadas personalidades da música galega do seu tempo, como [[Canuto Berea Rodríguez|Canuto Berea, quen editou tamén obras súas.]] O 20 de outubro de 1879, dous meses antes de cumprir os 27 anos e xa nun mellor estado de saúde, Eugenia Osterberger casou en Santiago de Compostela, na mesma igrexa na que fora bautizada, co enxeñeiro francés Francisco Saunier Goubard, que daquela traballaba na fábrica do gas compostelá situada nos Agros da Carreira. Pouco despois, en 1880, a parella trasladouse á cidade da Coruña, onde fora nomeado director da fábrica do gas, instalándose inicialmente na rúa do Socorro. O mesmo ano do seu traslado á Coruña naceu Jorge, o primeiro dos fillos do matrimonio. Nesa época os padróns atribuíronlle como profesión "a súa casa" ou "ningunha", como adoitaba pasar coas mulleres casadas, se ben determinados detalles apuntan a que seguiu a dar clases de música a algún alumno amais de aos seus fillos.
Durante os anos que viviu na Coruña, Eugenia Osterberger ocupou un lugar de consideración na burguesía herculina, tanto pola posición económica e social do seu marido como polo prestixio da súa familia materna e a súa propia capacidade, inclinación artística e cultura. A compositora participou activamente na vida cultural e social da cidade e mantivo relación coas familias francófonas afincadas na cidade. Na última década do século XIX o seu marido foi nomeado vicecónsul de Rusia, ampliándose o seu círculo de amizades, recibindo con frecuencia na súa casa aquelas persoas que formaban parte do corpo consular establecido na cidade.
Na cidade herculina Osterberger e o seu marido participaron activamente en actividades solidarias mediante donativos económicos ou achegas de obxectos para poxas. A compositora compostelá participou especialmente e de xeito permanente en iniciativas de carácter progresista como as colonias escolares. Posiblemente esta tendencia progresista estea relacionada coa súa propia educación e coa liña do seu círculo familiar, xa que o seu avó materno (Enrique Luard Falconier), o seu marido, e o irmán deste, eran ou foran masóns. De feito, cando a cidade da Coruña decidiu formar un Padroado das Colonias Escolares en 1903, Eugenia Osterberger foi nomeada secretaria nunha directiva na que tamén se encontraban Evi Zacharías como presidenta e Emilia Pardo Bazán como presidenta honoraria.
Sábese que tanto Eugenia Osterberger como o seu home se implicaron de cheo na Liga Gallega, celebrándose en 1898 no seu chalé a entrega do título de socia honoraria da institución a Sofía Casanova, que ademais se aloxou alí xunto coa súa familia. Días despois do acto a Revista Gallega recollía a crónica, na que sinala a participación activa de Eugenia Osterberger ao piano e cantando, salientando a interpretación dalgunha obra propia e o seu talento na interpretación:
miniatura|dereita|Sofía Casanova e Eugenia Osterberger mantiveron unha relación de amizade. Polos títulos das obras mencionadas pode apreciarse a preferencia da compositora pola melodía galega e a música tradicional.
Ese mesmo ano, Sofía Casanova adicoulle o seu poema Al fondear en la Coruña la Escuadra francesa coas palabras:
Eugenia Osterberger continuou a súa actividade compositiva logo do cambio de século, difundíndose a súa obra por outros países como a Arxentina, onde en decembro de 1907 a revista Región Galaica de Buenos Aires agradecía o envío de 25 exemplares da súa obra "Cantigas y melodías gallegas", adicada ao Centro Gallego de Buenos Aires, así como outras obras compostas por ela, entre as cales cita unha "Muiñeira" e unha "Melodía Gallega". Tamén seguiu desenvolvendo unha certa actividade concertística, sempre ligada a fins caritativas. A súa actividade docente na época aparece reflectida na prensa da época, citando como alumna súa Pilar Castillo, que posteriormente sería unha destacada pianista e que en 1904 recibía clases de piano da compositora compostelá.
Canto menos nos últimos anos que permaneceron na cidade, o matrimonio tiña costume de organizar reunións na súa casa nas que ademais de conversar, líase poesía e interpretábase música. Estas reunións foron noticia na prensa da época e a elas asistían destacadas personalidades como o tenor Ignacio Varela.
Traslado a Niza e últimos anos
En 1908, logo de residir durante 27 anos na cidade herculina, Eugenia Osterberger e Francisco Saunier abandonaron definitivamente A Coruña e trasladáronse á cidade francesa de Niza. Se ben non se atopan moitos datos das actividades que a compositora realizou na cidade francesa, sábese que o tipo de vida social que levaba en Niza non era moi distinto do que levaba na cidade herculina.
Osterberger seguiu compatibilizando o seu rol de esposa, nai e avoa co seu labor compositivo, escribindo novas obras e participando noutras de varios autores publicadas para pianistas. Posiblemente foi en Niza onde coñeceu o compositor de orixe ucraína Fedir Stepanovych Yakymenko, quen lle adicou unha obra para piano titulada Chant printanier. Outro músico da época co que tivo relación foi o italiano Gabriel Bonincontro, quen lle adicou a súa obra para piano ''Holé! Zagala. Le plus brillant paso doble e arranxou para quinteto de corda e piano e orquestrou Mignardises'', que Osterberguer compuxera para clavicémbalo.
Con todo, non todos os anos que a familia viviu na Costa Azul foron felices, xa que co estalido da primeira guerra mundial, e do mesmo xeito que boa parte das familias francesas, sufriron amarguras e viron partir á fronte os seus fillos e xenros. Pouco antes de finalizar a contenda, o 11 de setembro de 1918, finaba no seu domicilio de Niza aos 65 anos Francisco Saunier Goubard. Logo da morte do seu marido Eugenia Osterberger continuou vivindo na cidade francesa ata a súa morte o 8 de febreiro de 1932. Na súa acta de defunción consta como cidadá francesa, aínda que nada en Santiago de Compostela.
Redescubrimento da súa figura
A figura de Eugenia Osterberger permaneceu esquecida durante máis de cen anos ata que a investigadora Rosario Martínez atopou casualmente o nome da compositora nun artigo sobre Sofía Casanova. A partir dese momento comezou unha investigación que reconstruíu a vida da compositora e redescubriu 14 das súas obras, que serían estudadas e analizadas pola musicóloga Beatriz López Suevos. Os primeiros traballos sobre Osterberger publicáronse en 2013.
Este esquecemento posiblemente fora debido ao seu apelido e a estar casada cun francés, o que puido levar aos estudosos da música galega a pensar que non era galega senón unha estranxeira que vivira algunha vez en Galicia. Para Rosario Martínez, outro factor do descoñecemento da figura de Eugenia Osterberger sería o propio feito de ser muller, xa que tivo que criar nove fillos, e a profesión de compositora non se consideraba algo "decoroso" para unha muller do seu tempo, o que fixo que nunca se puidese adicar á música de xeito profesional, e sinala que na época:
O 22 de novembro de 2017 presentouse no Paraninfo da Universidade de Santiago de Compostela o libro ''Eugenia Osterberger. A compositora galega da Belle Époque'' nun acto no que a soprano Susana de Lorenzo interpretou algunhas obras da compositora compostelá. O libro presenta ademais un CD cunha selección das obras recuperadas interpretadas pola propia Beatriz López Suevos ao piano e a soprano Susana de Lorenzo, nas que se incluíron as obras vocais compostas na Coruña e Le Rouet de Grand'maman (Fileuse) para piano só.
Foi homenaxeada en xullo de 2018 no IKFEM.
Obra
A súa obra, en boa parte descoñecida, foi publicada pola editorial de Canuto Berea na Coruña (editando obras puramente instrumentais), F. Laurens en París e as editoriais de Benito Zozaya e Casa Dotesio en Madrid. As poucas obras coñecidas da compositora compostelá inclúen obras para piano só e cancións de salón para voz e piano. A obra de Eugenia Osterberger encóntrase distribuída en diversos arquivos e bibliotecas en España e Francia: o Fondo Cartelle da Biblioteca Municipal de Estudos Locais da Coruña, o Fondo Berea do Arquivo da Deputación da Coruña, na Real Academia Galega de Belas Artes, no Arquivo do Círculo das Artes de Lugo, na Biblioteca Carlos Martínez Barbeito da Fundación Barrié, no Real Conservatorio Superior de Música de Madrid, na Biblioteca Nacional de España, na Biblioteca de Castela e León, no Archivo Histórico de Unión Musical Española, e na Biblioteca Nacional de Francia. Con todo, descoñécese a dimensión real da súa obra, xa que logo do estudo realizado por Beatriz López-Suevos e Rosario Martínez apenas se coñecían unhas poucas ducias de composicións, unha das cales tiña o número de opus 158.
Eugenia Osterberger contribuíu á creación dunha música académica galega de raíz popular, cunha obra composta principalmente para piano solista e cancións ou melodías galegas para voz e piano. Segundo Rosario Martínez, a obra de Osterberger "está á mesma altura que a dos compositores varóns do seu tempo, como Baldomir ou Chané", situándoa mesmo nun nivel superior á música do propio Chané ou Xoán Montes, xa que nas propias palabras de Rosario Martínez "fixo música doutros estilos máis europeos que eles non fixeron". A formulación da produción de Osterberger, do mesmo xeito que a deles, ten como punto de partida a reivindicación e recuperación da cultura propia en diálogo coas correntes europeas do seu tempo. En palabras de Martínez: "Recuperan o autóctono, o noso, mais nunha cultura que emana do Romanticismo". A música de Osterberger está moi inspirada polos estilos que nese momento estaban máis de moda en Europa, se ben a compositora compostelá procurou nas letras das súas composicións vocais a raíz popular e tradicional da súa Galicia natal.
Obras para piano só
miniatura|Portada de Le Rouet de Grand'maman (Fileuse) (1904). As súas obras para piano só escritas na súa etapa coruñesa están destinadas ao consumo doméstico, isto é, son obras abordables por intérpretes diletantes ou afeccionados, nas que se incluirían pezas líricas e danzas populares, así como pezas de carácter (nocturnos, baladas, impromptus, berceuses...).
Osterberger compuxo canto menos tres valses: Lucia (valse de salón), Les Hirondelles (valse de salón) e Insinuante (valse lento). Os tres comezan cunha introdución lenta que dá paso ao valse, mais no primeiro a compositora opta por darlle variedade rítmica, en Les Hirondelles realza o aspecto melódico, mentres que con Insinuante inclínase por un valse-boston, o que demostra o coñecemento que tiña Eugenia Osterberger das modas.
Na obra Le Rouet de Grand'maman (Fileuse) Op. 148, pode apreciarse a influencia de dúas obras moi populares no século XIX: o lied de Franz Schubert Gretchen am Spinnrade e a romanza sen palabras de Felix Mendelssohn La fileuse. Do mesmo xeito que nesas dúas pezas, na fileuse de Osterberger o acompañamento en corcheas da man esquerda representa o xiro e movemento continuo da roca, por outra banda, o ostinato da primeira nota grave sostida en cada compás convértese no pedal da roca e impulsor do movemento. A influencia dos grandes compositores románticos tamén pode apreciarse na súa Méditation (Nocturne), na que Osterberger escolle un acompañamento homofónico para resaltar a melodía, como fixera Frédéric Chopin.
Hai constancia de que a súa Pavana Louis XIII, orixinal para piano só, foi arranxada para banda e que foi unha das súas obras máis interpretadas precisamente nesa versión, aínda que se descoñece se a orquestración para banda foi feita pola propia compositora ou por Ricardo Quiroga, director da Banda do Rexemento de Isabel a Católica, que interpretou a peza en público canto menos en dúas ocasións en 1907.
Obra vocal
Na produción vocal de Eugenia Osterberger, a compositora amosa a súa preferencia por unha poesía lírica e intimista, moi na liña do gusto das personalidades da literatura do Romanticismo. Polo que respecta á estrutura destas composicións, adoitan alternar preludio-sección vocal- interludio-sección vocal- interludio-sección vocal-posludio.
Composicións italianas e francesas
A obra vocal de Eugenia Osterberger consta fundamentalmente de melodías galegas, se ben tamén hai dúas composicións italianas e cancións francesas. Na súa etapa coruñesa só hai dúas composicións vocais que non corresponden ao xénero da melodía galega, senón a composicións italianas: M'ami dicesti, Op. 158 e Ove sei? A primeira delas é unha aria na liña das arias operísticas do século XIX, mentres que a segunda non indica xénero, senón que segue a tradición da canción italiana derivada de autores como Paolo Tosti e que tamén se denominaría "canción de salón".
As súas cancións francesas inclúen Les Roses de Saadi (París, 1922), Solitude, mélodie romantique (París, 1923), Amour est mort! (París, 1922) e Simple Histoire (París, 1922). En Les Roses de Saadi presenta unha linguaxe harmónica máis avanzada que a das súas composicións coruñesas. Amour est mort! está inspirada nun poema de André Rastier, marido da súa filla Rosina, e salienta o feito de que cada vez que a voz di "Amour est mort!" faino cunha entoación distinta. Simple Histoire está adicada á súa filla Rosina e está encadrada no xénero da mélodie, aínda que podería encadrarse no do romance polo seu marcado carácter narrativo como pola preponderancia do texto e o canto sobre o acompañamento.
Melodías galegas
O xénero da melodía galega, cuxos precedentes serían o lied alemán e a mélodie francesa, chegou a ter tanta repercusión e prestixio que os contemporáneos de Eugenia Osterberger deben boa parte da súa fama a este xénero. Eugenia Osterberger non foi unha excepción e compuxo un número significativo de pezas neste xénero, aínda que se ben Canuto Berea era o principal editor destas composicións nunca chegou a editar ningunha melodía galega da compositora compostelá. En 2017 recuperáranse un total de catro melodías galegas máis outras catro recollidas nas súas Cántigas y Melodías Gallegas xunto con outras catro coplas populares ás que poría música nese caderno.
En xeral, as melodías galegas de Osterberger presentan un acompañamento sinxelo, que no caso de ''Ausencia. Melodía gallega'' por exemplo, actúa a modo de bordón. É frecuente o emprego do compás de 6/8, presente por exemplo en ''Ausencia. Melodía gallega, en ¡Adiós Galicia! ou en Neve''. Unha estrutura rítmica recorrente é o acompañamento co típico ritmo galego de corchea con punto-semicorchea-corchea, que pode verse tanto en ¡Adiós Galicia! (se ben a parte central cambia a 3/4) como en Neve. En Cántigas y Melodías Gallegas preséntase sempre un preludio pianístico no que a compositora procura unha sonoridade asociada á música galega como roncóns de gaita, pequenos aturuxos ou xiros melódicos tradicionais. Esta idea do preludio pianístico pode verse tamén en Neve, neste caso a modo de cantilena, que nos traslada a austeridade da peza.
Como mostra da importancia deste xénero cabe salientar que o 14 de novembro de 1899 o xornal El País informou da publicación de ¡Adiós Galicia!:
A melodía galega ¡Adiós Galicia!, con letra do médico e poeta masidao Manuel Lois Vázquez, é hoxe o himno do concello ourensán de Maside.
T'amo, unha composición bilingüe
T'amo é unha obra para piano e voz na que a compositora tomou un texto en castelán, neste caso de José Zorrilla. O texto está extraído da obra Gnomos y Mujeres do escritor valisoletano, obra que na segunda parte (Mujeres) iníciase cunha extensa alegación en verso a favor da dignidade da muller e que continúa cunha serie de poemas adicados a diferentes mulleres, entre eles "Yo te amo". Nesta obra Eugenia Osterberger adapta e traduce ao francés o texto en castelán, posiblemente como agasallo á dedicataria da obra, Mme. de Servoules, a muller de M. Louis Richaud de Servoules, vicecónsul destinado na Coruña en outubro de 1885.
Pola portada da partitura pode supoñerse que a obra foi publicada na Coruña o 15 de abril de 1886, e chama a atención o curto lapso de tempo entre a publicación de Gnomos y Mujeres e a desta composición, publicada en Madrid ese mesmo ano. A partitura foi localizada na Biblioteca de Castela e León.
Na obra, denominada "Romance", predomina a estrutura narrativa con interludios pianísticos entre as tres seccións. Cada unha destas tres seccións nas que interveñen o piano e a voz presentan dúas estrofas, en castelán e francés, para ser interpretadas en cada caso, ou o texto en francés repetindo o texto en castelán.
Obra camerística
En 2017 tan só se localizara unha obra camerística de Eugenia Osterberger, a Mélodie Espagnole (Sentimentale), escrita para violonchelo e piano. Con todo, é probable que a súa produción camerística sexa maior, xa que na súa correspondencia con Canuto Berea dende Betanzos hai alusións a outras obras que serían enviadas para que o compositor e empresario dese a súa opinión:
Porén, ningunha destas tres composicións foi encontrada.
Polo que respecta á Mélodie Espagnole (Sentimentale), trátase dunha composición breve (catro páxinas a parte de piano e unha a de violonchelo) escrita na cidade da Coruña en 1890 e que posiblemente foi editada pola propia compositora, xa que nela non figura ningunha editorial. Está adicada a M. Tondu, posiblemente un editor francés que iniciara a súa actividade en 1854, e que en 1853 escribira un método de transposición que Eugenia puido coñecer durante os seus anos de formación en Francia.
Eugenia Osterberger e a intelectualidade galega do seu tempo
miniatura|Emilia Pardo Bazán en 1894. Osterberger mantivo relación non só con destacadas personalidades da música galega do seu tempo, senón tamén da literatura, como Emilia Pardo Bazán. Na Coruña de finais do século XIX residía unha importante elite cultural preocupada pola salvagarda da lingua e a tradición propias de Galicia. Eugenia Osterberger non foi allea a esta inquedanza, compoñendo obras inspiradas en poemas de personalidades participantes nesta corrente e que empregaron a lingua galega. Osterberger chegaría a integrarse na sociedade El Folk-Lore Gallego, que presidía a propia Emilia Pardo Bazán. Polas súas achegas no campo da música foi nomeada membro correspondente da Real Academia Galega cando esta se fundou en 1906.
Cómpre salientar a súa relación coa escritora e xornalista Sofía Casanova, quen lle adicou o seu poema Al fondear en la Coruña la Escuadra francesa e coa que mantivo correspondencia. Ademais Sofía Casanova posiblemente levou con ela as partituras desas obras de Eugenia Osterberger e outras doutros músicos galegos para difundir a súa obra en Polonia tocándoas o seu cuñado Josef Lutosławski, pai do que sería o famoso compositor e director polonés Witold Lutosławski. A relación de amizade entre a compositora e a escritora ponse de manifesto nunha carta publicada en La Voz de Galicia o 9 de setembro de 1898 na que Sofía Casanova se laiaba polo desastre de 1898 e na que se aprecia o seu mutuo afecto.
Pola súa participación na Liga Gallega, Osterberger tamén mantivo contacto con figuras notables do Rexurdimento como Manuel Murguía, Eduardo Pondal ou Andrés Martínez Salazar, que asistirían á despedida de Sofía Casanova celebrada na casa de Eugenia Osterberger, na que lle ofreceran á escritora e xornalista coruñesa un artístico pergameo.
Véxase tamén
125px|dereita
Rego Traveso, Borraxeiros, Agolada
Rego Traveso é un lugar da parroquia de Borraxeiros, no concello pontevedrés de Agolada, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 14 habitantes (8 homes e 6 mulleres), o que supón unha diminución de 1 habitante con respecto ao ano 2000.
Chauvigné
Chauvigné (en Kelvinieg, en galó: Chauveinyaé) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Full Metal Jacket
Full Metal Jacket é a penúltima película de Stanley Kubrick baseada na novela The Short-Timers de Gustav Hasford, contén a súa visión moi persoal do conflito de Vietnam. A película foi aclamada pola crítica e o público, a pesar da súa notable dose de violencia.
Sinopse
A cinta está claramente dividida en dúas partes: a primeira no campo de adestramento dun pelotón do Corpo de Marines dos Estados Unidos que se preparan para a guerra; a segunda é xa propiamente o campo de batalla en Vietnam. No primeiro segmento de película, Kubrick céntrase en tres personaxes: o sarxento Hartman (interpretado, cunha extensa e ofensiva linguaxe, polo militar real R. Le Ermey) e os soldados Pyle (Vincent D'Onofrio) e Joker (Matthew Modine), o primeiro un cadete gordo e torpe. Na segunda parte, os soldados, feitos "máquinas para matar", atópanse xa na guerra, sendo Joker un correspondente de guerra.
Comentarios
Con referencias ás películas de John Wayne, á cultura pop norteamericana da década de 1960 e ata ó club de Mickey Mouse, Kubrick converteu Full Metal Jacket nunha película de culto. Estreada só uns meses logo da tamén épica de Vietnam, Platoon de Oliver Stone, a película céntrase máis nos personaxes e nas súas relacións. A cámara segue incesantemente o sarxento en toda a primeira metade da cinta, dando un toque de realismo á posta en escena. A cámara en man tamén segue os soldados na segunda parte, mentres se enfrontan a un desapiadado francotirador.
Orixe do título
O título orixinal Full Metal Jacket fai referencia ó tipo de munición habitual nas armas persoais de guerra, como rifles de asalto, pistolas, e metralladoras. É a típica bala redondeada usada en armas curtas, como 9 mm ou cal. 38; ou ben puntiaguda como o calibre 7.62×51mm OTAN, munición do M-14 e o M-16 usados polo Exército dos Estados Unidos en Vietnam, co que na sociedade dos Estados Unidos, tan habituada ó uso de armas e familiarizados con estas, o título é unha "chiscadela" que xa dá pistas do contido da película.
Cocos
miniatura|300px|Vista das estatuas dos cocos e igrexa de San Roque en Ribadeo. Os Cocos son dous bonecos das romarías de Ribadeo caracterizados polos seu gran tamaño (uns 3,50 m de altura) e mais por estar construídos e vestidos arredor dunha armazón de madeira (na actualidade, metal) para seren transportados por persoas situadas no seu interior. Os Cocos son a parella figurada máis representativa de Ribadeo. Tense constancia deles polo menos dende que en 1870 foran doados os cartos para a súa construción (960 reais de billón) por Xosé María Iglesias, segundo parece para contribuír o maior recoñecemento das festas do Carme, que naqueles tempos eran tanto ou máis importantes que as patronais de setembro. Foron empregados nos esqueletos e traxes 917 Rs. Dende o ano 2006, os Cocos están reproducidos na praciña de San Roque da vila, dando a benvida a todos os visitantes a Ribadeo.