cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ámbar birmano
Explotación moderna e controversia
miniatura|Mineiros escavando e escollendo ámbar birmano en Noije Bum no val de Hukawng, fotografía non datada|alt= Leeward Capital Corp, unha pequena compañía mineira canadense, controlou o depósito desde a metade da década de 1990 ata o 2000, aínda que a historia da explotación durante a década do 2000 é menos clara. O Exército para a Independencia de Kachin (KIA), un grupo rebelde armado que trata de conseguir a secesión da provincia de Kachin de Myanmar, controlou a área durante a primeira metade da década de 2010. Durante os primeiros anos desa década a produción incrementouse rapidamente. As condicións de traballo nas minas describíronse como extremadamente inseguras, con pozos de 100 m de profundidade cun ancho apenas suficiente para que unha persoa se arrastrase por eles e sen indemnizacións en caso de accidente. O ámbar controlado polo KIA exportábase con numerosas licenzas, impostos, restricións sobre o movemento dos traballadores e subhastas forzadas. O principal mercado de ámbar de Myanmar é Myitkyina. A maioría do ámbar era levado de contrabando á China, principalmente para xoiaría, con estimacións de arredor de 100 toneladas que pasaban polo principal mercado de Tengchong, Yunnan en 2015, cun valor estimado entre cinco e sete mil millóns de yuans. O ámbar birmano estimábase que supoñía o 30% do mercado de pedras preciosas de Tenchong (o resto era xade de Myanmar), e foi declarado unha das oito principais industrias da cidade polo goberno local. A presenza de veas de calcita é un factor importante para determinar a calidade de xema das pezas, e as pezas cun gran número de veas teñen un valor bastante máis baixo. En xuño de 2017 o Tatmadaw (exército de Myanmar) fíxose co control das minas do KIA.
Varias organizacións de noticias en 2019 informaron que as vendas de ámbar axudaban a financiar o confito de Kachin. O interese por esta discusión orixinouse en marzo de 2020 despois da descrición que recibiu moita publicidade do lagarto Oculudentavis, que foi portada na revista Nature. O 21 de abril de 2020, a Sociedade de Paleontoloxía de Vertebrados (SVP polas súas siglas en inglés) publicou unha carta de recomendación a editores de xornais pedindo “unha moratoria na publicación de calquera espécime fósil mercado de fontes de Myanmar despois de xuño de 2017 cando o exército de Myanmar empezou a súa campaña para facerse co control da minaría do ámbar”. O 23 de abril de 2020 a Acta Palaeontologica Polonica afirmou que non aceptaría artigos sobre material de ámbar birmano recollido desde 2017 en adiante, despois de que o exército birmano tomase control do depósito, requirindo "certificación doutras evidencias demostrables de que foron adquiridos antes da data tanto legalmente coma eticamente". O 13 de maio de 2020, o Journal of Systematic Palaeontology publicou un editorial afirmando que xa non consideraría a publicación de artigos baseados todo ou en parte en material de ámbar birmano, sen importar se eran coleccións históricas ou non. O 30 de xuño de 2020 publicouse unha declaración da Sociedade Paleoentomolóxica Internacional en resposta á SVP, criticando a propostalde prohibir as publicacións sobre material de ámbar brimano. En agosto de 2020 publicouse un comentario duns 50 autores en PalZ respondendo á declaración da SVP. Os autores manifestaban o seu desacordo coa proposta dunha moratoria, dicindo que poñer o foco no ámbar birmano era "arbitrario" e que "a recomendación da SVP dunha moratoria sobre o ámbar birmano afecta a investigación de fósiles non vertebrados moito máis que a investigación de fósiles de vertebrados e claramente non representa esta parte da comunidade paleontolóxica."
A conclusión de que o ámbar birmano estaba financiando o Tatmadaw (exército birmano) foi discutido por George Poinar e Sieghard Ellenberger, que atoparon que a subministración de ámbar colapsou despois da toma en 2017 das minas polo Tatmandaw, e que a maioría do ámbar actualmente en circulación en mercados chineses fora extraído antes de 2017. Un relato aparecido en Science en 2019 afirmaba que: "dous antigos propietarios de minas, falando a través dun intéprete nunha entrevista telefónica, din que os impostos foran aínda maiores desde que as tropas do goberno tomaron control da área. Ambos os dous pecharon as súas minas cando se volveron non rendibles despois da toma do poder do goberno, e case todas as minas profundas están agora sen actividade, o que os tratantes de alí corroboraban. Soamente as minas pouco profundas e quizais unhas poucas operacións secretas están aínda funcionando." Houbera uns 200.000 mineiros traballando nas minas do val de Hukawng antes de seren tomadas polo Tatmadaw, que baixaron a 20.000 ou menos despois das operacións militares. Adolf Peretti, un xemólogo que pertence a un museo con espécimes de ámbar birmano, sinalou que a prohibición de 2017 suxerida polo SVP non tivo en conta que a exportación de ámbar birmano antes de 2017 estaba tamén financiando o conflito interno en Myanmar debido ao control polo KIA. Gran parte do corte de ámbar desde 2017 fixérase en campos de refuxiados desprazados internamente, baixo condicións humanitarias e non de conflito.
Outros ámbares de Myanmar
Hai outros depósitos de ámbar en varias rexións de Myanmar, con depósitos no distrito de Shwebo da rexión de Sagaing, nos distritos de Pakokku e Thayet da rexión de Magway e no distrito de Bago da rexión de Bago. A diferenza do depósito de Hukawng, estes depósitos produciron menos cantidade de ámbar.
Racismo ambiental
miniatura|260x260px|Fotografía de 1892 dunha pila de cranios de [[bisonte americano en Detroit (MI) esperando ser moídos para facer fertilizante ou carbón vexetal. O Exército dos Estados Unidos alentou as cazarías masivas de bisonte americano para obrigar aos nativos americanos a abandonar as súas terras tradicionais e trasladarse a reservas máis ao oeste. Isto considérase un exemplo temperán de racismo ambiental. ]] O racismo ambiental é un termo utilizado para describir a inxustiza ambiental. Aplícase a como minorías étnicas están sometidas a unha exposición a contaminantes desproporcionada ou a como se lles denega o acceso a certos recursos naturais, como aire limpo, auga potable e outros beneficios ecolóxicos.
No contexto internacional, a marxinación ambiental describe as relacións ecolóxicas desfavorecidas entre as nacións industrializadas e o Sur Global, asociándose ao colonialismo, o neoliberalismo e a globalización. O racismo ambiental inclúe a exposición a residuos tóxicos, inundacións, contaminación pola extracción de recursos naturais e industriais, carencia de bens esenciais ou a exclusión da administración e toma de decisións sobre as terras e os recursos naturais locais.
Calliostoma laugieri
Calliostoma laugieri é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Charles Payraudeau en 1826.
Anfílocos
Os anfílocos (en Amphiloci) eran unha antiga tribo celta de Gallaecia, un pobo galaico bracarense cuxo territorio non puido ser definido, mais que puido ter habitado en Xunqueira de Ambía, en base á raíz do seu nome ("amb"). Tamén se especula sobre outros posibles lugares de localización no norte do actual Portugal en Ambarao ou Ambraes, preto de Marco de Canaveses, e Ambroes, a carón de Felgueiras.
Asghar Leghari vs. Federación de Paquistán
miniatura|Grandes inundacións en Paquistán en 2010. Asghar Leghari vs. Federación de Paquistán foi un caso de 2015 do Tribunal Superior de Lahore que ditaminou que o goberno estaba a violar a Política Nacional de Cambio Climático de 2012 e o Marco para a Aplicación da Política de Cambio Climático (2014-2030) ao non cumprir cos obxectivos establecidos polas políticas. En resposta, requiriuse a formación dunha Comisión de Cambio Climático para axudar a Paquistán a cumprir os seus obxectivos climáticos.
Antecedentes
Asghar Leghari, estudante de dereito na rexión de Punjab de Paquistán, tiña os seus cultivos e os dos seus veciños ameazados pola escaseza de auga e as tormentas que se intensificaron polo cambio climático. Presentou unha petición dicindo que os seus dereitos fundamentais foron violados polo descoido da política de cambio climático.
Escribiu que o goberno mostrara "inacción, demora e falta de seriedade" ante os desafíos que expón o cambio climático. Leghari pensou que esta inacción ameazaba a seguridade alimentaria, hídrica e enerxética da nación.
Anteriormente, a política de cambio climático deixábase ás provincias individuais. Con todo, un estudo da Universidade de Ciencias da Xestión de Lahore e o WWF atopou que ningunha provincia tiña unha política en vigor.
Decisión
Ditaminouse que o goberno necesitaba facer cumprir a política de 2012. O xuíz Syed Mansoor Ali Shah, do Tribunal Superior, dixo que o cambio climático "parece ser a ameaza máis grave que enfronta Paquistán". O xuíz requiriu que todos os departamentos designasen a unha persoa para garantir que as políticas se aplicaran e crear unha lista de "puntos de acción" antes do 31 de decembro de 2015.
A decisión tamén creou unha Comisión de Cambio Climático, integrada por ONG, expertos técnicos e representantes dos ministerios para facer un seguimento do progreso do goberno.
Calliostoma occidentale
Calliostoma occidentale é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Jesse Wedgwood Mighels en 1842.
Bomber Man World
Bomber Man World (ボンバーマンワールド) é un videoxogo de 1992 lanzado por Irem baixo a licenza de Hudson Soft para arcade. Forma parte da serie Bomberman. É o segundo xogo de Bomberman lanzado para arcades, sendo precedido por Bomberman (1991), que tamén foi distribuído por Irem.
O xogo chamouse New Atomic Punk - Global Quest ou Atomic Punk 2 en América do Norte, e New DynaBlaster - Global Quest en Europa. A versión de América do Norte tamén se chamou Atomic Punk 2, mais amosa o texto New Atomic Punk - Global Quest no xogo.
Acollida
No Xapón, Game Machine clasificou Bomber Man World no seu número do 15 de xullo de 1992 como o décimo xogo de arcade máis exitoso do mes, superando aos títulos como King of the Monsters 2 e Football Frenzy. En América do Norte, RePlay declarou o xogo como o oitavo xogo de arcade máis popular do mes en outubro de 1992. Play Meter tamén enumerou o título como o cuadraxésimo sexto xogo de arcade máis popular da época.
O xogo recibiu valoracións positivas da crítica. Gary Harrod da revista británica Sinclair User eloxiou as imaxes e o xogo, afirmando que "este pode ser un xogo de fórmula sinxela, pero aínda así é divertido xogar". Andreas Knauf da revista alemá Video Games deu unha opinión positiva do xogo. GamesMaster tivo unha opinión mixta.
Wayne Gretzky
Wayne Douglas Gretzky, nado en Brantford, Ontario, o 26 de xaneiro de 1961 é un xogador e adestrador de hóckey sobre xeo canadense retirado. Xogo vinte temporadas na National Hockey League (NHL) con catro equipos entre 1979 e 1999. Alcumado "The Great One" ("O Grande"), foi chamado "o mellor xogador de hóckey da historia" por moitos xornalistas, xogadores e a propia NHL. Gretzky é o máximo anotador da NHL, con máis goles e asistencias que ningún outro xogador. É o único xogador que logrou máis de 200 puntos nunha única temporada, feito que acadou en catro ocasións. Ademais, Gretzky superou os 100 puntos en dezaseis temporadas como profesional, catorce delas consecutivas. No momento da súa retirada en 1999, tiña 61 marcas da NHL.
Traxectoria
Trala súa retirada en 1999, foi incluído inmediatamente no Hockey Hall of Fame, o máis recente xogador que non tivo o período de espera. A NHL retirou o seu número 99, o que o converteu no único xogador que recibiu esa honra. Gretzky foi un dos seis xogadores votados pola International Ice Hockey Federation's (IIHF) para o equipo Centennial All-Star. Durante os Xogos Olímpicos de Inverno de 2002, Gretzky converteuse en director executivo da selección canadense masculina de hóckey, que obtivo a medalla de ouro. En 2000, converteuse en dono parcial dos Phoenix Coyotes, e tralo lockout da NHL de 2004–05 no adestrador xefe do equipo. En 2004 foi incorporado ao Ontario Sports Hall of Fame. En setembro de2009, despois da bancarrota dos Phoenix Coyotes, Gretzky dimitiu como adestrador e renunciou á súa propiedade. En outubro de 2016 pasou a ser socio e vicedirector do Oilers Entertainment Group.
María Asunción Català
María Assumpció Català i Poch, nada en Barcelona o 14 de xullo de 1925 e finada no mesmo lugar o 3 de xullo de 2009, foi unha profesora, matemática, e astrónoma española, que se dedicou á docencia dende 1952 até 1991.
Comezou como axudante da Sección de Astronomía do Seminario Matemático de Barcelona, ligado ao Padroado de Afonso X o Sabio do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC). Posteriormente, traballou no Instituto Henri Poincaré e tamén colaborou coa cátedra especial de Tecnoloxía da Universidade Politécnica de Cataluña.
En 1970, converteuse na primeira muller que obtivo o doutoramento en Ciencias no Departamento de Matemáticas da Universidade de Barcelona (UB), cunha tese que se titulaba Contribución ao estudo da dinámica dos sistemas estelares de simetría cilíndrica. Ademais, levou a cabo observacións sistemáticas de manchas solares, cálculo de órbitas e eclipses durante máis de trinta anos e dirixiu once teses de licenciatura e sete teses doutorais.
Representou durante 15 anos a España na Comisión 46 da Unión Astronómica Internacional sobre o ensino da astronomía e, dende 1997 até o seu falecemento no ano 2009, foi asesora científica na sección de astronomía da edición española da revista National Geographic.
Xubilouse en 1984, pero continuou asistindo a eventos como as reunións semestrais da Sociedade Española de Astronomía, o que a mantivo en contacto coas comunidades astronómicas e universitarias.
Infancia
O seu pai, Albert Català, traballaba na banca e a súa nai, Assumpció Poch, era mestra, pero deixou de traballar en canto contraeu matrimonio. Català i Poch foi a maior de cinco descendentes, catro fillas e un fillo, que tivo o matrimonio.
Debido ao traballo do pai, toda a familia mudouse a Montblanch cando Català aínda era pequena. No entanto, aínda que iniciou os seus estudos alí, continuou a súa educación primaria nas Escolas Católicas do Sacro Corazón e María Inmaculada de Barcelona, xa que volveron pouco despois de terse trasladado.
Estudos superiores
Cando acabou a Guerra Civil, cursou o Bacharelato no Instituto Poeta Maragall e en 1947 empezou a carreira na UB. Que unha muller estudase naquela época era algo excepcional, con todo, o pai de Català quería que tanto os seus fillos como as súas fillas tivesen a oportunidade de facer o que quixesen.
No entanto, foi o tío avó dos irmáns o que lles ensinou as curiosidades do universo. Jaume Poch i Garí era catedrático de Xeografía, e lle apaixonaba a astronomía. O profesor levaba aos seus sobriños netos á montaña e ensináballes a situarse buscando os puntos cardinais ou a pescudar a hora do día mirando a sombra das ramas e, cando se facía de noite, mostráballes os segredos do universo. Máis tarde Poch i Garí dáballe a María Asunción Català, cando xa estaba no instituto, problemas astronómicos e filosóficos para que os resolvese. Desta forma, transmitiulle a Català a súa paixón por esta rama da ciencia e polas estrelas.
Cando Català comezou na UB, a única carreira na que se podía estudar Astronomía era a de Matemáticas e, naquel tempo, tan só había cinco mulleres estudándoa. Con todo, o número de mulleres estudantes foi diminuíndo conforme a carreira ía avanzando e, cando Català estaba no terceiro curso, era a única estudante. En 1953 licenciouse e continuou cos seus estudos preparándose o doutoramento. A situación económica precaria da posguerra, xunto coa vontade de seguir a tradición familiar, fixeron que se presentase ás oposicións a profesora de secundaria de Matemáticas, unha profesión que exerceu durante doce anos, dende 1963 até 1975, no Instituto Infanta Isabel de Barcelona.
En 1971, aprobou a súa tese doutoral, o que a fixo a primeira muller que conseguiu o doutoramento en Matemáticas na UB e, nese mesmo ano, comezou a traballar como profesora no Departamento de Astronomía da UB.
Carreira profesional
Empezou a traballar mentres asistía ás clases e preparaba o traballo cara a conseguir o seu doutoramento. Entre 1952 e 1970 traballou na Facultade de Ciencias da UB como axudante de clases prácticas das materias Astronomía Xeral e Topografía, Astronomía Esférica e Xeodesia, Matemáticas, Matemáticas Especiais, Ampliación de Matemáticas para químicos e Mecánica Racional con nocións de Mecánica Celeste.
Por outra banda, foi a encargada da Facultade de Ciencias da UB durante os cursos 1957-1958 e dende o 1968 até o 1971. Entre 1960 e 1974 foi profesora adxunte na Facultade de Ciencias e dende 1965 a 1967, foi profesora de Matemáticas na Facultade de Farmacia.
Dende 1971 até o comezo dos anos 80, colaborou coa Cátedra Especial de Tecnoloxías do Espazo da Universidade Politécnica de Cataluña impartindo clases de Astrodinámica e Mecánica Celeste.
En 1975 empezou a traballar como profesora adxunte numeraria na Facultade de Física da UB, despois de aprobar as oposicións para traballar como profesora de Astronomía. Este posto fixo que se convertese na primeira astrónoma que traballaba como profesora numeraria nunha universidade española. Por outra banda, entre 1982 e 1984, traballou alí como profesora agregada ensinando Astronomía, Astrofísica, Geofísica e Geodesia; esta última cando se renovou a súa impartición na Facultade de Astronomía e Meteorología da UB, o que a fixo colaborar cientificamente co Instituto Cartográfico de Cataluña. Nesta universidade traballou ata que se xubilou con 65, que era a idade de xubilación estipulada pola lei naquela época.
Paralelamente, a doutora impartiu seminarios específicos e cursos monográficos sobre astronomía e, tamén, traballou no labor de visibilización da muller no campo da astronomía, formando parte de Ella es astrónoma, un grupo que se creou para reivindicar o papel da muller na astronomía, e participando xunto con outras astrónomas en Mujeres en las estrellas, unha canle de televisión da UNED.
Ademais de ser profesora, tanto de secundaria como de universidade, tamén tivo cargos en importantes organizacións internacionais e nacionais. Por exemplo, foi membro da Unión Astronómica Internacional (UAI) dende 1976 e, durante 15 anos; e a representante española da Comisión 46 para o ensino da astronomía desta asociación. Por outra banda, foi membro da Sociedade Astronómica Europea, a Sociedade Española de Astronomía, a Sociedade Catalá de Historia da Ciencia e a Técnica e da Sociedade Catalá de Matemáticas. Tamén tivo o privilexio de formar parte do Grupo de Investigación de Historia das Ciencias dende 1978 e, dende 1985, do Instituto Millàs Vallicrosa de Historia da Ciencia Árabe. Ademais, dende 1997, foi asesora científica da Sección de Astronomía da edición española de National Geographic.
Así mesmo, foi membro da Comisión de Ensino de Astronomía que creou a Direcció General de Batxillerat e que promoveu o Departamento de Física da Terra e Cosmológica da UB en 1983.
Outro dos trazos que describe a súa carreira profesional é o seu traballo coa ciencia médica e árabe, así como o material de estudo que creou en forma de libros e apuntamentos, como Apuntamentos de Astronomía, que foi utilizado por xeracións de astrónomos e que segue sendo utilizado aínda.
Xubilouse en 1990.
Carreira investigadora
En 1954, Català recibiu unha bolsa do CSIC para que investigase na astronomía de posición, con cálculo e rectificación de órbitas de cometas. Ademais, no Ano Xeofísico Internacional (1957-1958), traballou en astronomía observacional, cálculo e rectificación de órbitas de cometas e observación diaria de manchas e protuberancias solares no Observatorio da Cátedra de Astronomía da UB, en colaboración co Observatorio Astronómico Nacional. Estas colaboracións investigadoras tiveron importantes resultados, como o descubrimento da radiación do cinto de Van Allen e o lanzamento do primeiro satélite Sputnik I.
Entre 1974 e 1990, ademais de investigar sobre a astronomía de posición, traballou no estudo da dinámica dos sistemas estelares.
En 1978, recibiu a bolsa Ajut per ao Foment da Investigació na Universitat. Esta bolsa permitiulle investigar no campo da astronomía de posición, as eclipses, os cálculos de ocultacións e tránsitos, a dinámica dos sistemas estelares e a dinámica galáctica. Ao mesmo tempo, entre 1976 e 1979, visitou por motivos laborais o Instituto Henri Poincaré dentro do Programa de Cooperación Científica Hispano Francesa, a Universidade de París VI.
Català investigou a estrutura da nube de Oort de cometas no Observatoire de Meudon e tamén tivo a oportunidade de formar parte de diferentes proxectos subvencionados, por exemplo, do proxecto da Axencia Espacial Europea Selección e determinación de posicións de estrelas e planetas como apoio ao satélite astrométrico Hipparcos.
Á parte do seu labor investigador, tamén nos deixou estudos sobre a ciencia árabe, como As obras matemáticas de Maslama de Madrid (1965), Arquímedes árabe: o tratado dos círculos tanxentes (1968) e Dous tratados do Arquímedes árabe: tratado dos círculos tanxentes e o libro dos triángulos (1971).
Caja San Fernando
Caja de Ahorros Provincial San Fernando de Sevilla y Jerez, máis coñecida como Caja San Fernando, foi unha caixa de aforros con sede social en Sevilla, creada en 1993 e desaparecida en 2007.
Historia
Foi creada en 1993 tras a fusión da Caja de Ahorros Provincial San Fernando de Sevilla e a Caja de Ahorros de Jerez. A primeira fora fundada en 1834 polo Conde de Villacreces en Jerez de la Frontera (Cádiz), e considérase a máis antiga de España. A Caja de Ahorros Provincial San Fernando de Sevilla foi fundada pola Deputación de Sevilla o 19 de abril de 1930. O18 de maio de 2007 Caja San Fernando fusionouse con El Monte de Piedad, formando Cajasol, que en 2012 foi absorbida por CaixaBank.
Posuía máis de 360 sucursais e 2000 persoas empregadas, especialmente nas provincias occidentais de Andalucía, se ben tiña sucursais en todas as capitais de provincia da rexión e mais en Madrid.
Patrocinios
Era patrocinadora do equipo de baloncesto CB Sevilla, tras o apoio económico ao club da Deputación de Sevilla.
Eduardo Gómez Requejo
Eduardo Gómez Rodríguez Requejo, coñecido como Eduardo Gómez Requejo, nado en Sarria, foi un político galego.
Traxectoria
Despois do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi nomeado xefe local da Falange de Sarria o 24 de xullo. Foi xulgado xunto a Mario González Zaera por traizón na causa 1176/36. En 1938 foi novamente xulgado con González Zahera e Luis López López, ex xefe local de Falange de Paradela, na causa 1/38, acusados de actividade conspiradora contra Franco, co obxectivo de minar a autoridade deste e atentar contra a súa persoa para conseguir a hexemonía de Hedilla; foron condenados a morte, pero as sentenzas foron conmutadas polas de reclusión a perpetuidade. Tamén acusado de homicidio por imprudencia e lesións, foi xulgado na Audiencia de Lugo o 20 de maio de 1937. Considerado como indutor do asasinato de Manuel Saco Rivera o 28 de agosto de 1938, foi detido xunto con Manuel Díaz López "Chaquetón" e Manuel Castro Castro "Eirexalba" e ingresou no cárcere de Lugo. Franco concedeulle o indulto polo primeiro aniversario da vitoria, en abril de 1940. En outubro de 1941 un novo decreto de Franco ordenaba remitirlle as penas. Traballou na Organización Sindical como oficial do Corpo Técnico Administrativo destinado no Sindicato Nacional da Construción, Vidro e Cerámica, e xubilouse en 1966.
Belén Riveiro
Belen Riveiro Rodríguez, nada en Cerdedo-Cotobade en 1983, é unha profesora e investigadora galega.
Traxectoria
É profesora da Escola de Enxeñería Forestal da Universidade de Vigo desde 2012, titular e acreditada a catedrática desde 2021, no departamento de Enxeñaría dos Materiais, Mecánica Aplicada e Construción, área de Área de Mecánica de Medios Continuos e Teoría de Estruturas. É Investigadora do Grupo de Xeotecnoloxías Aplicadas do Cintecx, o Centro de investigación en Tecnoloxías, Enerxía e Procesos Industriais da mesma universidade. Ten traballado na aplicación das xeotecnoloxías á monitorización e inspección da condición estrutural das infraestruturas, así como no desenvolvemento de novos métodos de avaliación estrutural mediante o uso de intelixencia artificial.
En 2017 a Real Academia de Ingeniería outorgoulle a Medalla Juan López Peñalver. En 2022 foi a gañadora da primeira edición dos "Premios Nacionales de Investigación para Jóvenes" (galardóns convocados polo Ministerio de Ciencia e Innovación para distinguir o mérito de investigadoras e investigadores menores de 40 anos que estean desenvolvendo un labor relevante recoñecido internacionalmente) na categoría de enxeñaría e arquitectura, Premio Nacional Matilde Ucelay. Segundo o xurado foi recoñecida "pola orixinalidade e impacto das súas investigacións, que radican na combinación de diferentes disciplinas para dar solución a retos actuais da enxeñaría estrutural". O financiamento do proxecto procede dunha das Bolsas Leonardo a Investigadores Novos e Creadores Culturais 2021 da Fundación BBVA para desenvolver unha liña de investigación no uso da intelixencia artificial para diagnóstico estrutural e anticipación de colapso de pontes en servizo.
É coautora de 51 artigos publicados en revistas internacionais indexadas no Journal Citation Reports (JCR). Co-autora de 7 patentes, 4 delas en explotación.
Lingua yaqui
A lingua yaqui (ou hiaki), coñecida localmente como yoeme ou yoem noki, é unha lingua nativa americana da familia uto-azteca. Fálana uns 20.000 membros do pobo yaqui, no estado mexicano de Sonora e alén da fronteira en Arizona, nos Estados Unidos. É parcialmente intelixible coa lingua mayo, tamén falada en Sonora, e xuntas compoñen o grupo de linguas cahitas.
Revitalización e ensino da lingua
En 2009, o Consello Tribal Pascua Yaqui e a Universidade de Arizona colaboraron nun programa no que os anciáns das tribos ensinan a lingua yaqui ás familias. A partir de 2010, estaba en marcha un proxecto de revitalización na universidade, "usando cintas de hai 30 anos gravadas pola membro da tribo Maria Leyva". A partir de 2012, "Calquera material didáctico, ferramentas, leccións, arquivos sonoros, etc.", no sitio web da Tribo Pascua Yaqui estaba "restrinxido só a 'Membros inscritos tribalmente'".
Caliborcia
A caliborcia ou mexacán, Heracleum sphondylium, é unha planta bienal natural de Europa, excepto Islandia e Asia. Está moi estendida por pradarías e pasteiros, xunto a estradas, sebes e bosques. miniatura|Ilustración
Descrición
Herba moi robusta bienal ou perenne de vida curta. Ten o talo oco e alcanza os 6 a 12 dm de altura con follas pinnadas e pelosas, divididas en 5-7 lóbulos agudos ou compostos por 3-5 segmentos; ten umbelas dobres de até 20 cm de diámetro de flores brancas. Froitos pequenos elíptico a redondeado aplanado, glabro, amplamente alado. Florece a final de primavera e no verán.
Usos
Heracleum sphondylium contén como ingredientes activos un zume irritante (furanocumarina) e un aceite esencial, que pode ser utilizado na medicina herbal como hipotensor, estimulante e dixestivo. Pódese preparar como infusión, decocción ou tintura.
Na cociña pódense preparar os brotes en ensaladas. As sementes pódense facer macerar en alcol para preparar un licor agradable.
En Europa do Leste as follas ferméntanse para obter un tipo de cervexa (o parst ou bartsch).
Taxonomía
Heracleum sphondylium foi descrita por Carl Linné e publicada en Species Plantarum 1: 249. 1753.
Número de cromosomas de Heracleum sphondylium (Fam. Umbelliferae) e taxóns infraespecíficos = Heracleum sphondylium L.
Propiedades
miniatura|Flores.
Carlos Vieitez Fernández
Carlos Vieitez Fernández, nado en Xil (Meaño), é un político galego do PPdeG.
Iago López
Iago López Carracedo, nado en Castro de Ribeiras de Lea o 6 de abril de 1999, é un futbolista galego. Xoga de lateral dereito no Mirandés, da Segunda División
Traxectoria
No verán de 2018 fichou polo Peralada, filial do Girona, na Segunda División B. Disputou 29 encontros e anotou dous goles esa tempada, na que o equipo acabou descendendo, e comezou a adestrar co primeiro equipo.
O 19 de agosto de 2019 anunciouse a súa cesión por unha tempada á UD Logroñés, tamén da Segunda División B. Xogou 17 partidos da liga regular durante a tempada 2019/20, nos que anotou un gol (fronte ao Haro), contribuíndo a que o seu equipo acabase campión de grupo. Xogou tamén o partido de volta da promoción de ascenso contra o Castellón, no que a UD Logroñés acabou logrando o pase á Segunda División na quenda de penaltis.
En agosto de 2020, o Girona renovou ao xogador ata xuño de 2022 e volveuno ceder ao Logroñés para a tempada 2020/21 na Segunda División. Debutou na categoría de prata na primeira xornada contra o Sporting de Gijón no Molinón, e foi titular en case todos os partidos da campaña, na que o equipo rioxano acabou descendendo.
En xullo de 2021 fichou polo Mirandés, tamén de Segunda División.
Kissy Chandiramani
Kissy Chandiramani Ramesh, nada o 8 de marzo de 1979 en Ceuta, é unha política española. Membro do goberno autónomo de Ceuta, formou parte brevemente do grupo parlamentar do Partido Popular (PP) no Congreso dos Deputados en 2019.
Traxectoria
É membro da comunidade hindú de Ceuta. Obtivo unha licenciatura en Dereito na Universidade San Pablo CEU e licenciouse en dereito da Unión Europea na Sorbona. Traballou nun bufete de avogacía e nunha oficina do BBVA. Despois de concorrer no posto 12 da lista do Partido Popular (PP) ás eleccións locais de 2003, entrou na Asemblea de Ceuta en 2003. Foi nomeada conselleira de Economía, Finanzas e Función Pública do Goberno Autónomo de Ceuta en 2017.
Tras ser Juan Bravo Baena nomeado Conselleiro de Economía da Xunta de Andalucía, Kissy tomou posesión do escano deste por Ceuta no Congreso dos Deputados o 12 de febreiro de 2019. Converteuse así na "primeira deputada do Congreso de orixe hindú". Tomou posesión de novo como conselleira de Economía, Finanzas e Función Pública en Ceuta en marzo de 2020.
Concello de Lessebo
Lessebo é un municipio sueco (kommun) do condado de Kronoberg. A súa capital é Lessebo, pero Hovmantorp é a área urbana máis grande do municipio. A estrada nacional 25 entre Kalmar e Växjö atravesa Lessebo. En xuño do ano 2022 a poboación do concello era de 8 554 habitantes.
O concello atópase no leste do condado e limita ao sur co municipio de Tingsryd, ao oeste co de Växsjö, e ao norte co de Uppvidinge, os tres en Kronoberg, e tamén cos municipios de Emmaboda e Nybro ao leste, os dous no condado de Kalmar.
Murchisonella africana
Murchisonella africana é unha especie de molusco gasterópodo da subclase dos heterobranquios, infraclase dos alogasterópodos, superfamilia dos murquisoneloideos, e familia dos murquisonélidos, unha das integradas no xénero Murchisonella.
A especie foi descrita en 2013 polos malacólogos españois Anselm Peñas e Emilio Rolán, na páxina 24 do seu traballo "Revision of the genera Murchisonella and Pseudoaclisina (Gastropoda, Heterobranchia, Murchisonellidae)", publicado en Vita Malacologica 11: 15-64, a partir de espécimes achados na illa do Príncipe (San Tomé e Príncipe).
Callumbonella suturalis
Callumbonella suturalis é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Philippi en 1836.
Lingua mayo
A lingua mayo é parcialmente intelixible coa lingua yaqui, e a división entre as dúas linguas é máis política, pola división histórica entre os pobos yaqui e mayo, ca lingüística. A programación radiofónica tanto en mayo como en yaqui corre a cargo da estación XEETCH da CDI, que emite dende Etchojoa, Sonora.
Calliostoma zizyphinum
Calliostoma zizyphinum é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Carl von Linné en 1758.
Murchisonella mediterranea
Murchisonella mediterranea é unha especie de molusco gasterópodo da subclase dos heterobranquios, infraclase dos alogasterópodos, superfamilia dos murquisoneloideos, e familia dos murquisonélidos, unha das integradas no xénero Murchisonella.
A especie foi descrita en 2013 polos malacólogos españois Anselm Peñas e Emilio Rolán, na páxina 27 do seu traballo "Revision of the genera Murchisonella and Pseudoaclisina (Gastropoda, Heterobranchia, Murchisonellidae)", publicado en Vita Malacologica 11: 15-64, a partir de espécimes achados na costa de Silifke, no sur de Turquía.
Kathy Lueders
Kathryn (Kathy) Lueders é unha enxeñeira estadounidense, directora  dos programas tripulados da Nasa desde o 12 de xuño de 2020. Anteriormente foi directora do  programa de tripulacións comerciais da NASA.
Traxectoria
Na universidade, Lueders estudou para traballar en Wall Street. Durante o seu último ano, quixo cambiar a unha carreira de enxeñaría. Despois de casar e ter fillos, volveu á universidade e "obtivo varios títulos en enxeñaría".
Lueders obtivo a súa licenciatura en Administración de Empresas en finanzas na Universidade de Novo México. Tamén ten unha licenciatura e unha mestría en enxeñaría industrial da Universidade Estatal de Novo México.
A carreira na NASA
Lueders comezou a súa carreira na NASA en 1992 no laboratorio de propulsión da Instalación de Probas de White Sands. Foi a segunda muller en traballar na instalación, Lueders comezou como xerente de depósito do programa do Transbordador Espacial Sistema de Manobras Orbitais e Sistemas de Control de Reacción. Tamén ocupou varios cargos directivos na Oficina do Programa da Estación Espacial Internacional no Centro Espacial Johnson da NASA en Houston, Texas.
Linguas corachol
As linguas corachol son linguas mesoamericanas, e amosan moitos dos trazos definidos pola área lingüística mesoamericana, ou sprachbund.
Ihya’ Ulum al-Din
O renacemento das ciencias relixiosas; en árabe, احياء علوم الدين‎‎, transliterado: Iḥyā′ 'Ulūm al-Dīn') é un libro do século XI escrito polo teólogo persa Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad al-Ghazali.  O libro foi escrito en árabe e está baseado na experiencia relixiosa persoal do autor. Considérase unha das súas obras principais, e tamén unha introdución clásica ao camiño do piadoso musulmán cara a Deus. Orixinalmente abrangue máis de 40 volumes, aborda os principios e prácticas do islam e demostra como estes poden ser a base dun pensamento relixioso, mantendo así os máis altos niveis de sufismo. O libro Kimiyā al-Sa'ādat (A alquimia da felicidade) é erroneamente considerado por algúns como unha reescritura desta obra. Kimyā al-Sa'ādat é máis breve que isto, pero Ghazali dixo que escribiu O renacemento das ciencias relixiosas para reflectir a natureza destas últimas, así como outros escritos teolóxicos.
Lécito
miniatura| Lécitos do s. [[Século -V|V-IV a. C., Museo de Prehistoria de Valencia]] O lécito, lecito, lecithus ou lekhytos, (do grego λήκυθος — lekythos) é un vaso grego antigo usado para almacenar aceites perfumados destinados ao coidado do corpo. Os lécitos úsanse a miúdo ademais como recipientes funerarios. A forma característica do lécito é xeralmente cilíndrica, delgada, cunha soa asa e un pescozo fino, para controlar a dosificación do aceite, ou con forma ovalada (lécito é tamén a xema do ovo, e a lecitina do ovo provén da mesma raíz).
O inicio da produción de lecitos prodúcese aproximadamente no século VII a. C. A forma típica consolídase durante o período da cerámica de figuras negras na rexión do Ática, no século VI a. C.
Calma glaucoides
Calma glaucoides é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Joshua Alder e Albany Hancock en 1854.
KITSAT 1
KITSAT 1, (acrónimo de Korean Institute of Technology Satellite 1), coñecido tamén como OSCAR 23, foi un satélite artificial de Corea do Sur lanzado o 10 de agosto de 1992 mediante un foguete Ariane 4 desde o Centro Espacial de Kourou.
Características
KITSAT 1 foi un satélite desenvolvido polo Instituto Coreano de Tecnoloxía e Surrey Satellite Technology. Usaba o bus Microsat-70, con forma de caixa de 35 x 35 x 67 cm e unha masa de 48,6 kg. Estaba recuberto de células solares para producir enerxía eléctrica e estabilizábase mediante gradente gravitatorio grazas a un mastro despregable.
O satélite levaba as seguintes cargas a bordo:
Avobriguenses
Os avobriguenses (en Aobrigens) eran unha antiga tribo celta de Gallaecia, un pobo galaico bracarense que habitaban na desembocadura do Miño ou no val do río Támega. Segundo Pomponio Mela, os avobriguenses tiñan como principal centro urbano "Adrobica".
Padrón dos pobos
miniatura|dereita|200px|[[Padrón dos pobos.]] O nome deste pobo aparece no padrón dos pobos, unha columna conmemorativa da construción da ponte romana de Chaves (Portugal), colocada sobre da mesma obra, que salva o río Támega. A epígrafe dedicatoria contén unha lista de dez dos pobos indíxenas galaicos bracarenses (citados como civitates no orixinal) da Gallaecia que colaboraran no erguemento da citada ponte.
Epígrafe
IMP CAES VESP AVG PONT / MAX TRIB POT X IMP XX PROCOS IX / IMP VESP CAES AVG F PONT TRIB / POT VIII IMP XIIII COS VI / ... / C CALPETANO RANTIO QUIRINALI VAL FESTO LEG AVG PR PR / D CORNELIO MECIANO LEG AVG / L ARRVNTIO MAXIMO PROC AVG / LEG VII GEM FEL / CIVITATES X / AQUEFLAVIENSES AOBRIGENS / BSALI COELERNI EQUAESI / INTERAMICE LIMICI AEBISOC / QUARQUERNI TAMAGANI
Khan (título)
Diferenza entre Khagan e Khan
Khagan significa "Khan dos Khans" ou "Gran Khan" pero moitas veces é (incorrectamente) acurtado a Khan. Isto é semellante a como o persa Shahanshah "Rei de Reis", adoita chamarse simplemente Shah. Xenxis Khan tamén foi chamado o "Gran Khan" como o otomán Padishah foi chamado o "Gran Sultán". Os Khans gobernan sobre os Khanatos. Os khagans gobernan sobre os khaganatos.
Nome
Khan do túrquico khān, ás veces transcrito kän. Khan é un apelido popular do sur de Asia (p. ex Salman Khan). Hoxe en día ten moitos significados equivalentes como comandante, líder ou gobernante. Ás veces tradúcese como rei ou príncipe, aínda que khan é un pouco diferente). Orixinalmente os khans dirixían pequenas tribos.
Variacións
Houbo diversas variacións sobre o título usado nos tempos modernos. Khan Bahadur ou Khan Sahib era un título de honra, concedido pola India aos musulmáns que fixeran grandes actos de valor ou servizo á nación ou ao goberno. A contraparte hindú deste título foi Rai Bahadur ou Rai Sahib. Este título normalmente outorgábase ademais doutros premios e condecoracións e engadíase antes ou despois do nome real dunha persoa como prefixo ou sufixo.
Imperio mongol
miniatura| Imperio mongol, gobernado por Xenxis Kan Foi usado polos mongois no seu Imperio mongol.
O título "Khan" fíxose ben coñecido cando os mongols Temüjin conquistou a maior parte de Eurasia e formou o Imperio mongol. Foi o maior imperio terrestre que o mundo viu. A miúdo chámase Kan Xenxis Kan, pero o seu verdadeiro título era khagan. O imperio mongol ramificouse no Ilkhanato de Persia e no Khaganato Chagatai de Asia Central.
Bruno Ninaber van Eyben
Bruno Ninaber van Eyben, nado en Boxtel, Brabante do Norte, o 3 de novembro de 1950, é un xoieiro e enxeñeiro industrial neerlandés coñecido por ser o autor do deseño do anverso das moedas do euro dos Países Baixos.
Calyptraea chinensis
Calyptraea chinensis é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Carl von Linné en 1758.
Bruno Ninaber van Eyben
Traxectoria
Ninaber é fillo do artista Antonius Cornelius (Toon) Ninaber van Eyben (1896-1977) e de Carla Hoyng (1910-1975).
Bruno Ninaber van Eyben graduouse en 1971 dos seus estudos artísticos superiores no Instituto das Artes en Maastricht, na especialidade de deseño de xoiaría, e estableceuse como creador autónomo. Na década de 1970 deseñou obxectos como un reloxo de pulseira (1973), un colgante con reloxo (1976) e un sistema de alumeamento fluorescente (1977).
Suceso Portales
María Suceso Portales Casamar, nada en Zahínos (Badaxoz) o 4 de marzo de 1904 e finado en Sevilla o 23 de xaneiro de 1999, foi unha anarcofeminista estremeña. Destacou por participar en Mujeres Libres, organización dedicada á liberación das mulleres, e sobre todo na revista homónima. Ademais militaba en Juventudes Libertarias e na Confederación Nacional do Traballo.
Bruno Ninaber van Eyben
Traxectoria
Entre outros museos relevantes, algunhas das súas obras forman parte das coleccións do Rijksmuseum de Ámsterdam, do MOMA de Nova York e da Neue Sammlung, de Múnic.
Suceso Portales
Traxectoria
Traballou como modista e desde 1934 estivo activa no movemento anarcosindicalista. En 1936 colaborou no proceso da colectivización e participou no periódico Mujeres Libres. Cando estalou a Guerra Civil Española trasladouse a Guadalaxara, onde foi propagandista e asesora do campesiñado. Portales consideraba a guerra «un momento de dobre ruptura: da erradicación do "privilexio de clase" e da supremacía da "civilización masculina"». O 20 de agosto de 1937 participou no I Congreso de Mulleres Anarquistas Confederadas e na organización da Granxa-Escola Sant Gervasi. En outubro dese ano tamén participou na Conferencia Nacional de Mujeres Libres en Barcelona.Destacou a participación de Suceso Portales na prensa, no periódico da agrupación. No artigo «Necesitamos una moral para los dos sexos» plasma os ideais de Mujeres Libres. Chegou a expresar nunha das editoriais:
Bruno Ninaber van Eyben
Traxectoria
En 1980 Ninaber foi o artista escollido pola Real Casa da Moeda dos Países Baixos para o deseño da derradeira serie de moedas con valor facial en floríns, a nome da raíña Beatriz, que estiveron en circulación desde 1982 ata a chegada do euro en 2002. Así mesmo, foi o gañador do cuncurso para o deseño dos anversos nacionais das moedas circulantes da serie do euro dos Países Baixos.
Suceso Portales
Traxectoria
O fin da guerra en 1939 sorprendeuna no porto de Alacant, de onde conseguiu fuxir xunto a outras 183 persoas a Gran Bretaña a bordo do Galatea, pensando que meses máis tarde se retomaría a confrontación en España. Estabeleceuse un tempo no fogar da familia Peggy Spencer, en Londres, onde participou en diversas publicacións libertarias e contactou cos resistentes do interior. En Londres participou en todas as manifestacións que se organizaban contra o franquismo (entre elas as que tiveron lugar durante as visitas dos ministros Fernando María Castiella en 1960 e Manuel Fraga en 1963).
Bruno Ninaber van Eyben
Traxectoria
Bruno Ninaber van Eyben estableceu en 1971 o seu propio estudio na cidade surholandesa de Delft, co nome de Studio Ninaber, e en 2009 inaugurou unha delegación do Studio Ninaber en Alemaña. Ademais, en 1985 creou a consultoría internacional de deseño n|p|k Industrial Design xunto con dous socios (Ninaber/Peters/Krouwel).
Suceso Portales
Traxectoria
En 1962 contactou con antigas compañeiras libertarias exiliadas en Francia e volveron editar o periódico Mujeres Libres, portavoz da Federación do Movemento Libertario Español no exilio. Lanzaron unha edición especial denominada Mujeres Libres en el Exilio. En 1972 instalouse en Montadin, onde vivía Sara Berenguer, e encargouse da edición da revista até 1976.
Bruno Ninaber van Eyben
Traxectoria
Desde o 1 de xullo de 2003, é profesor de Deseño na Facultade de Enxeñaría do Deseño Industrial da Universidade de Tecnoloxía de Delft.
Suceso Portales
Traxectoria
Tras a morte de Francisco Franco volveu a España e organizou, xunto con Saturnino Mauricio, a CNT. Na década de 1980 instalouse en Novelda e colaborou na reconstrución de Mujeres Libres. O último acto no que participou foi en 1996, no 60º aniversario da fundación de Mujeres Libres. Posteriormente mudouse a Sevilla, onde morreu con 94 anos o 23 de xaneiro de 1999.
Lingua cora
A lingua cora é unha lingua indíxena de México da familia uto-azteca, falada por aproximadamente 30.000 persoas do pobo cora, os cales se chaman a si mesmos naáyarite. Os cora habitan na serra norte do estado mexicano de Nayarit, o cal recibe o nome dos seus habitantes indíxenas. Unha parte significativa dos falantes de cora formaron unha comunidade de expatriados ao longo da parte suroeste de Colorado, nos Estados Unidos. O cora é unha lingua mesoamericana e amosa moitos dos trazos definidos pola área lingüística mesoamericana. Segundo a Lei Xeral de Dereitos Lingüísticos dos Pobos Indíxenas, o cora está recoñecido como "lingua nacional", xunto coas outras 62 linguas indíxenas do país e o castelán, os cales teñen a mesma validez legal en México.
Pintor Haimon
O pintor Haimon foi un pintor e debuxante grego anónimo do século V a. C., O seu nome é descoñecido, pero as características individuais do estilo suxiren a existencia dunha personalidade artística única. O seu obradoiro foi especialmente produtivo, e máis de 600 dos seus vasos sobreviviron.
Nome historiográfico
miniatura| [[Lécito obra do pintor Haimon. Tres amazonas e Heracles. Museo de Arte Walters .|esquerda|277x277px]] Moitos oleiros e pintores da Grecia antiga eran anónimos, as sinaturas eran confusas ou mesmo é diíficl para a historiografía grega determinar se un mesmo mesmo artista era á vez autor da peza cerámica e da pintura.
O pintor Haimon foi chamado así por C. H. E. Haspels e John Beazley por mor dun tema recorrente na súa pintura de vasos de figuras negras: a Esfinxe e a súa vítima, a última das cales, segundo a un mito grego -era Haimon.
Obras
Este pintor especializouse principalmente en lekythoi e estivo moi relacionado con outros pintores de vasos atenienses contemporáneos.
Moutier
Moutier (antigo nome en alemán, Münster) é unha comuna suíza do cantón de Berna, situado no distrito administrativo do Xura bernés.
En 2021, os cidadáns de Moutier deciden unirse ao cantón de Xura, mais este cambio non debería entrar en vigor antes do 2026.
Xeografía
Moutier está situado no centro do arco do Xura entre as cidades de Biel/Bienne e Delémont. A cidade atópase na intersección dun sinclinal (Petit-Val e Grandval) e de dúas cluses (Canóns de Court e Canóns de Moutier). O punto máis alto da comuna culmina a 1270 m, no Graiteri. Os outros puntos altos localízanse a 1037 m e a 1000 m no Monte Girod e no Monte Raimeux respectivamente. A comuna abranga unha superficie de 1958 hectáreas.
O río Birs que atravesa Grandval de sur a norte, perpendicularmente á cordilleira do Xura, forma importantes canóns río arriba (Canóns de Court a través dos anticlinais de Graiteri) e río abaixo de Moutier (Canóns de Moutier a través dos anticlinais do Monte Raimeux). Estes canóns están recoñecidos como un lugar xeolóxico de importancia europea, mentres que o bosque de Raimeux é considerado polas autoridades do cantón de Berna como unha reserva natural a protexer.
Moutier forma parte da rexión turística Jura & Trois-Lacs, que comprende os arredores da cordilleira do Xura e dos lagos de Neuchâtel, Biel/Bienne e Morat.