cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Val do Loira
Xeografía e clima
O clima é favorable a maior parte do ano, o río adoita actuar como unha liña de demarcación no tempo de Francia entre o clima do norte e o do sur. O río ten un efecto significativo no mesoclima da rexión, engadindo algúns graos de temperatura. O clima pode ser fresco con xeadas primaverais, mentres que os meses de colleita de viño poden ter choiva. Os veráns son calorosos, porén, as influencias do Atlántico moderan a temperatura con brisas.
Temperatura, precipitacións e tempo medio de insolación en Angers (Anjou):
Viño
left|thumb|300 px|Viñedos no Val do Loira A Rexión vitivinícola do Val do Loira é unha das zonas de produción de viño máis coñecidas do mundo e inclúe varias rexións de viños franceses situadas ao longo do río, desde o Muscadet na costa Atlántica ata as rexións de Sancerre e Pouilly-Fumé xusto ao sueste da cidade de Orléans no centro-norte de Francia. Os viños do Loira tenden a mostrar unha froitosidade característica con sabores frescos e nítidos.
Cultura
thumb|[[Château de Valençay]] O 2 de decembro de 2000, a UNESCO engadiu a parte central do val fluvial, entre Chalonnes-Sur-Loire e Sully-sur-Loire, á súa lista de Patrimonio da Humanidade. Ao escoller esta área que inclúe os departamentos franceses de Loiret, Loir-et-Cher, Indre-et-Loire e Maine-et-Loire, o comité dixo que o Val do Loira é: "unha paisaxe cultural excepcional, de gran beleza, comprende cidades e vilas históricas, grandes monumentos arquitectónicos, os châteaux, e terras que foron cultivadas e moldeadas por séculos de interacción entre as poboacións locais e o seu medio físico, en particular o propio Loira."
Os Cancioneiros do Val do Loira son ​​un grupo relacionado de cancioneiros atribuídos aos compositores do Val do Loira e son os primeiros exemplos que se conservan dun novo xénero que ofrecía unha combinación de palabras, música e iluminacións.
Unha nova oferta de Arte Contemporánea está a desenvolverse ao longo do río Loira desde Montsoreau ata Orleans con lugares como Château de Montsoreau-Museo de Arte Contemporánea, CCCOD Tours, o Domaine Régional de Chaumont sur Loire e o Frac Centre Orléans. Son unha rara asociación da arquitectura renacentista co Arte contemporánea.
Arquitectura
thumb|[[Orléans]] thumb|[[Tours]] thumb|[[Angers]] O patrimonio arquitectónico das cidades históricas do val é notable, especialmente os seus castelos, como o Château de Montsoreau, Château d'Amboise, Château d'Azay-le-Rideau, Castelo de Chambord, Château de Chinon, Château du Rivau, Château d'Ussé, Château de Villandry e Chenonceau. Os castelos, con máis de trescentos, inclúen os necesarios castelo fortificacións construídos no século X pero tamén o esplendor dos construídos medio milenio despois. Cando os reis franceses comezaron a construír aquí os seus enormes castelos, a nobreza, non querendo nin ousando estar lonxe da sede do poder, seguiu o exemplo. A súa presenza no exuberante e fértil val comezou a atraer aos mellores deseñadores de paisaxes. Ademais dos seus moitos castelos, os monumentos culturais ilustran en grao excepcional os ideais do Renacemento e da Idade da Ilustración sobre o pensamento e o deseño de Europa occidental. Moitos dos castelos deseñáronse para construírse no cumio dos outeiros, un exemplo diso é o Château d'Amboise. Moitos dos castelos tiñan igrexas moi detalladas e caras nos terreos, ou dentro do propio castelo.
O Château de Montsoreau é o único castelo que se construíu no leiro do río Loira, tamén é o único que está totalmente dedicado á arte contemporánea.
Economía
A Comisión Europea informou de que en 2016, tres categorías representaban a maior parte da economía da rexión de Pays-de-la-Loire: os servizos (incluído o turismo) proporcionaban o 66,7 % do emprego, a industria o 26,5 % e a agricultura o 3,9 %. A taxa de paro era do 8,8%. En 2015, a rexión ocupaba o oitavo lugar en Francia en termos de rendemento económico producindo o 5,0% do produto interior bruto. Entre os sectores económicos importantes figuraban os produtos de coiro, o téxtil, os estaleiros/construción e a aeronáutica, a agricultura e a transformación de alimentos, así como a industria dos plásticos. A CE non elaborou un informe para a rexión máis grande do Val do Loira.
En abril de 2019, a sección de viaxes de The Guardian incluíu unha localización do Val do Loira na súa lista de 20 das vilas máis fermosas de Francia: Montrésor, "unha aldea de conto de fadas cunha rica historia" evidenciado por "o mercado de la, o Halle de Cardeux, ... o Logis du Chancelier do século XVI, ... un paseo á beira do río, Balcons de l'Indrois, [e] ... Ponte Jardinier".
Segundo un informe de 2017 da CNN, os 42 castelos que integran o Patrimonio da Humanidade da UNESCO reciben máis de 3,3 millóns de visitantes ao ano. O xornal Telegraph (2014) incluía os seguintes castelos principais para turistas: Chinon, Cité royale de Loches, Chaumont, Blois, Meung, Chenonceau, Rivau, Lemeré, Amboise, Clos Lucé, Amboise, Chambord, Villandry e Valençay.
Chao de Vilarín, Vilaquinte, Cervantes
Chao de Vilarín é un lugar da parroquia de Vilaquinte no concello lucense de Cervantes na comarca dos Ancares. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 3 habitantes, 3 homes.
Músculo liso vascular
miniatura|Diagrama que mostra a localización das células do músculo liso vascular. miniatura|Células do músculo liso vascular illadas da [[aorta humana, crecendo e formando unha monocapa en cultivo celular.]] O músculo liso vascular é o tipo de músculo liso que forma a maior parte da parede dos vasos sanguíneos.
Innervación
O músculo liso vascular está innervado polo sistema nervioso simpático por medio de receptores adrenérxicos (adrenoceptores). Os tres tipos presentes son: alfa-1, alfa-2 e receptores adrenérxicos beta-2. O principal agonista endóxeno destes receptores é a noradrenalina (ou norepinefrina).
Función
As arterias teñen maior cantidade de músculo liso nas súas paredes que as veas, polo que a súa parede é tamén máis grosa. Isto é porque teñen que levar o sangue bombeado polo corazón a todos os órganos e tecidos que necesitan sangue oxixenado. O recubrimento interno endotelial de ambos os vasos é similar.
A excesiva proliferación de células de músculo liso vascular contribúe á progresión de condicións patolóxicas, como a inflamación vascular, formación de placas, aterosclerose, restenose e hipertensión pulmonar. Estudos recentes mostraron que a maioría das células dunha placa aterosclerótica, que son a causa predominante de ataque ao corazón e moitas apoplexías, son células derivadas das células musculars lisas vasculares.
Brian L. Roberts
Brian L. Roberts, nado en Filadelfia o 28 de xuño de 1959, é un empresario multimillonario estadounidense, presidente e CEO de Comcast, unha empresa norteamericana que ofrece produtos e servizos de cable, entretemento e comunicacións que fundou seu pai, Ralph J. Roberts.
Síndrome de Dióxenes
A síndrome de Dióxenes é un trastorno do comportamento que se caracteriza polo total abandono persoal e social, así como polo illamento voluntario no propio fogar e a acumulación nel de grandes cantidades de lixo e desperdicios domésticos. Afecta, xeralmente, a persoas de avanzada idade que viven soas.
Brian L. Roberts
Traxectoria
Roberts naceu no seu dunha familia xudía en Pensilvania, fillo de Ralph J. Roberts, o fundador de Comcast Corporation, e de Suzanne (de solteira Fleisher), unha antiga actriz e dramaturga. Seu avó materno, Alfred W. Fleisher, fora un investidor inmobiliario e filántropo que apoiou a reforma penitenciaria. Roberts formouse na Germantown Academy e obtivo unha licenciatura en Ciencias na Wharton School da Universidade de Pensilvania en 1981, e inmediatamente comezou a traballar no seo da empresa familiar.
Síndrome de Dióxenes
En 1960 realizouse o primeiro estudo científico deste padrón de conduta, e en 1975 bautizouse co nome de «síndrome de Dióxenes». Esta denominación fai referencia a Dióxenes de Sinope, filósofo grego que adoptou e promulgou até o extremo a independencia das necesidades materiais e os ideais de privación (o que se coñece como cinismo clásico); emprégase esta denominación porque Dióxenes só levaba consigo o estritamente necesario e, polo tanto, coincide coa conciencia das persoas que sofren esta síndrome xa que cren que todo o que almacenan ou gardan é ou será necesario nalgún momento.
Descrición
A persoa que sofre deste trastorno caracterízase polo seu illamento social, chegando a recluírse no propio fogar, ademais de desatender absolutamente a limpeza do mesmo e da hixiene persoal.
Síntomas
Tales comportamentos adóitanse atopar en persoas de avanzada idade, aínda que tamén ocorre en xente nova. En xeral son persoas que se senten soas, ou que non superaron a morte dun cónxuxe ou familiar moi próximo, ou presentan cadros depresivos. Nalgúns casos as penurias económicas poden alentar este comportamento, aínda que non é un factor clave. En definitiva, é a soidade o principal factor que desencadea este trastorno.
Unha das peculiaridades desta síndrome, é que cando son dúas as persoas de idade avanzada que conviven xuntas, unha delas pode arrastrar á outra a esta situación.
Brian L. Roberts
Traxectoria
En febreiro de 1990 Roberts sucedeu a seu pai como presidente de Comcast Corporation con 31 anos. Roberts exerceu como presidente da National Cable & Telecommunications Association (NCTA) de 1995 a 1996, coincidindo coa entrada en vigor da lei desreguladora de Telecomunicacións de 1996. Entre 2005 e 2007 foi presidente do consello de administración da NCTA.
Síndrome de Dióxenes
Síntomas
Este trastorno, que esconde importantes alteracións psiquiátricas, afecta en España a 17 pacientes por cada 10 000 ingresos hospitalarios.
Un dos factores máis importantes no crecemento do número de casos que manifestan este trastorno é o progresivo aumento do número de anciáns que viven sós.
Brian L. Roberts
Traxectoria
En 2000, Roberts adquiriu AT&T Broadband por 53 200 millóns de dólares en accións e asumiu a súa débeda, ese acordo permitiulle a Comcast converterse no maior operador de cable do mund e en 2009 Comcast fíxose con NBCUniversal.
Síndrome de Dióxenes
Tratamento
O tratamento debe empezar pola detección dos casos de risco, o ingreso nun Hospital Xeral ou Unidade de Xeriatría, e a abordaxe dos trastornos médicos. É indispensable un diagnóstico para saber cal é a patoloxía de base que xera este comportamento.
Brian L. Roberts
Traxectoria
En 2021 Roberts ingresou polos seus cargos en Comcast 34 millóns de dólares e en 2022 calculábase o seu patrimonio neto en 1,3 mil millóns de dólares.
Síndrome de Dióxenes
Tratamento
Débense adoptar as medidas de protección social pertinentes, evitando unha recaída do paciente ás súas condicións previas de vida. Nalgúns casos é preciso tratar a patoloxía psiquiátrica asociada (depresión, delirios crónicos). Se non é posible asegurar a convivencia ou situar o paciente nunha institución social, é preciso facer un seguimento crónico, visitas domiciliarias, e traballo coordinado dos servizos sanitarios (psicólogo, médico, enfermeiro e terapeuta ocupacional) e sociais (traballador social).
Brian L. Roberts
Actividade deportiva
Xogador de squash, Roberts xogou durante a súa etapa universitaria na Ivy League e tras a súa graduación competiu nos Xogos Macabeos en Israel, gañou co equipo dos Estados Unidos medallas de prata en 1981, 1985 e 1997, de ouro en 2005 e de novo prata en 2009. O 21 de outubro de 2012 Maccabi USA homenaxeouno como unha "Lenda dos Macabeos".
Síndrome de Dióxenes
Tratamento
O maior obstáculo para tratar estes pacientes é que eles non teñen plena conciencia do seu problema e adoitan rexeitar calquera axuda social. Se non están incapacitados por motivo dalgunha enfermidade psiquiátrica de base ou unha demencia, non poden ser ingresados nunha residencia sen o seu consentimento, co que terminan volvendo ao seu tipo de vida anterior. Con todo, non deben aforrarse esforzos para tratar con terapia estes pacientes co fin de que tomen conciencia do seu trastorno e aprendan a importancia de ter non só unha hixiene persoal adecuada senón unha contorna libre de lixo e espécimes que lles poden causar moitas enfermidades a eles mesmos, á súa familia e veciños.
O comportamento insociable ou de illamento voluntario son factores de risco que lle poden indicar á familia a presenza desta desorde nun dos seus membros. Como en moitas ocasións estas persoas rexeitan a axuda da súa familia e amigos, chegouse a debater se se trata realmente dunha enfermidade ou dun estilo de vida.
Brian L. Roberts
Política
Roberts foi copresidente fundador de Filadelfia 2000, o comité anfitrión non partidista da Convención Nacional Republicana de 2000. O Pennsylvania Report incluíu a Roberts na listaxa de 2003 dos persoeiros máis poderosos na política de Pensilvania, e sinalou a súa influencia co gobernador de Pensilvania, Ed Rendell.
Dende 2006 doou máis de 76.000 dólares a candidatos demócratas e 13.500 dólares a republicanos. En decembro de 2009 escribiu unha carta ao presidente Barack Obama para darlle o seu apoio á Lei de protección do paciente e atención accesible.
Roberts está considerado próximo ao Partido Demócrata e apoiou a Hillary Clinton nas eleccións presidenciais dos Estados Unidos de 2016.
A Salty Dog
A Salty Dog é o terceiro álbum de estudio da banda inglesa de rock Procol Harum, publicado en abril de 1969 a través dos selos Regal Zonophone Records e A&M Records.
Vilaquinte, Vilaquinte, Cervantes
Vilaquinte é un lugar da parroquia de Vilaquinte no concello lucense de Cervantes na comarca dos Ancares. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 6 habitantes, dos cales 5 eran homes e 1 era muller.
Günther Rall
Günther Rall, nado en Gaggenau o 10 de marzo de 1918 e finado en Bad Reichenhall o 4 de outubro de 2009, foi un militar alemán.
Período nazi
Rall foi un piloto da Luftwaffe do III Reich que tivo 275 vitorias en combate, o terceiro as máis exitoso da historia da aviación bélica na Segunda guerra mundial.
Despois da Segunda guerra mundial
Na posguerra, Rall continuou a súa carreira militar na RFA sendo Inspector da Luftwaffe (do 1 de xaneiro de 1971 ao 31 de marzo de 1973), tenente xeneral da Bundeswehr e foi agregado militar da OTAN.
Escribiu as súas memorias no libro Mein Flugbuch ("O meu libro de voo"), publicado en 2004.
Acacia longifolia
Acacia longifolia é unha especie de árbore perenne amplamente cultivada, en todo o mundo. En Galicia está catalogada como especie exótica invasora. miniatura|354x354px|Acacia longifolia (Andr.) Willd.
A Bazoca, O Piñeiro, Covelo
A Bazoca é un lugar da parroquia do Piñeiro, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Acacia longifolia
Descrición
A Acacia longifolia preséntase como un arbusto ou árbore que pode alcanzar unha altura de ata 8 m. Ten unha cortiza lisa a finamente fisurada e unhas ramas glabras que se inclinan cara ao vértice. Como a maioría das especies de acacia, ten filodios en lugar de follas verdadeiras. Os filodios glabros perennes son na súa maioría rectos pero ocasionalmente lixeiramente curvados cunha lonxitude de 4-20 cm e un ancho de 4-30 mm e teñen numerosas veas lonxitudinais prominentes. Florece entre xuño e outubro na súa zona natal, producindo inflorescencias solitarias que medran soas ou en parella nas follas do filodio en talos de menos de 2 mm de lonxitude. As espiñas cilíndricas das flores miden entre 2 e 4,5 cm de longo e están bordeadas de flores amarelas pálidas a amarelas brillantes. Despois da floración, fórmanse vainas de sementes finamente coriáceas a firmes como papel, que están rectas ou ben retorcidas e levantadas e contraídas entre cada semente. As vainas adoitan ter entre 4 e 15 cm de longo e 2,5 a 6 mm de grosor e son bastante fráxiles cando secan.
Usos
Prevención de erosión de chan, alimento (flores, sementes, vainas), tintura amarela (de flores), e verde (de vainas), madeira. A súa cortiza ten limitado uso en taninado, primariamente para fibras de ovellas. A. longifolia medra moi rapidamente, alcanzando 7-10 m en 5-6 anos. É moi usado en áreas costeiras sen moitas xeadas fortes.
Universidade de Erlangen-Núremberg
miniatura|350px|Fachada do Kollegienhaus, un dos edificios máis antigos da Universiade de Erlangen-Núremberg A Universidade de Erlangen-Núremberg (en alemán, Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg), é a universidade das cidades de Erlangen e Núremberg, en Baviera (Alemaña).
Olmos, Vilaquinte, Cervantes
Olmos é un lugar da parroquia de Vilaquinte no concello lucense de Cervantes na comarca dos Ancares. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 9 habitantes, dos cales 6 eran homes e 3 eran mulleres.
Acacia longifolia
Taxonomía
Acacia longifolia foi descrita por (Andrews) Willd. e publicada en Species Plantarum. Editio quarta 4(2): 1052. 1806.
Universidade de Erlangen-Núremberg
É a segunda universidade mais importante de Baviera, con cinco facultades, 265 cátedras e, actualmente, cuns 40.000 estudantes, dos cales dous terzos estudan en Erlangen e un terzo en Núremberg.
Acacia longifolia
Taxonomía
Acacia: nome xenérico derivado do grego ακακία (akakia), que foi outorgado polo botánico grego Pedanius Dioscorides (90-40 a. C.) para a árbore medicinal A. nilotica no seu libro De materia Medica (Acerca da materia mediciñal).​ O nome deriva da palabra grega, ακις (akis ‘espiñas’).​ As espiñas atópanse nas especies de acacias africanas,​ xa que as australianas normalmente carecen delas.
longifolia: epíteto latino que significa "con grandes follas".
Universidade de Erlangen-Núremberg
Actualmente o seu reitor é o Prof. Dr. Karl-Dieter Grüske.
Historia
A universidade foi fundada en 1742 en Bayreuth por Federico III de Brandeburgo-Bayreuth, margrave de Brandeburgo-Bayreuth, e foi trasladada a Erlangen en 1743. Seu fundador (a quen se lle rende honor no nome oficial da institución) brindou un apoio importante á institución nos seus primeiros pasos.
Desde a súa creación, a universidade foi unha institución protestante, que se foi secularizando de forma paulatina. Durante a era nazi, a universidade foi unha das primeiras en ter unha maioría de afiliados ao partido nazi no consello estudiantil.
En 1961 o Colexio de Negocios de Núremberg fusionouse coa Universidade de Erlangen, resultando na actualidade unha universidade dividida en dúas cidades. En 1966 inauguroude unha facultade técnica, e o colexio pedagóxico de Núremberg pasou a formar parte da universidade en 1972.
Facultades
miniatura|350px|Este palacio no centro de Erlangen, coñecido popularmente como o Schloss, alberga a gran parte da administración da universidade En febreiro de 2007 o goberno da universidade aprobou unha reestruturación en cinco facultades. Desde outubro dese ano a universidade está formada por:
Kim (novela)
Kim é unha coñecida novela do escritor inglés Rudyard Kipling, galardoado co premio Nobel de Literatura. Foi publicado por primeira vez en 1901. Se ben algunhas obras de Kipling como O libro da selva e numerosos contos foron traducidos á lingua galega, a data de 2023 Kim non conta con tradución en galego.
Fondo
O libro está ambientado despois da segunda guerra anglo-afgá que rematou en 1881, pero antes da Terceira, probabelmente no período 1893–1898. A novela destaca pola súa detallada imaxe das xentes, a cultura e as diversas relixións da India.
Trama
A novela conta a historia dun mozo orfo irlandés, Kimball O'Hara, máis coñecido como Kim. Vive na India Británica e criouse pola súa ayah (nodriza) na antiga cidade punjabi de Lahore (agora en Paquistán). Kim coñece a un lama budista e ten moitas aventuras emocionantes, viaxando pola Grand Trunk Road.
A trama de Kim é unha conxunción exótica de misticismo oriental, espionaxe e aventura ambientada na India colonial británica. A partir do momento en que Kim coñece ao lama budista, a súa vida toma un rumbo completamente novo. Este lama, que está en busca da "Roda da Vida", convértese nunha figura paterna para Kim e establece un contraste poético coa realidade política e social da India colonial.
Kim, coa súa educación nas rúas de Lahore, posúe habilidades que o converten nun candidato ideal para ser espía. Mahbub Ali, un espía ao servizo do Imperio Británico, e o Coronel Creighton, un oficial do servizo secreto británico, adoutrínan a Kim no 'Gran Xogo', a loita estratéxica entre Gran Bretaña e Rusia pola influencia en Asia Central. Kim resulta ser un talentoso estudante, e ao longo da novela desempeña diversas misións secretas.
No entanto, malia as súas aventuras no mundo da espionaxe, Kim sempre volve ao lama, que personifica a busca espiritual e a renuncia ao mundo material. A través da súa relación con el, Kim emprende a súa propia busca espiritual, procurando un equilibrio entre a vida mundana e a espiritualidade.
Ademais, Kipling retrata de maneira vívida a diversidade cultural, racial e relixiosa da India colonial. A través das interaccións de Kim con personaxes como o astuto Lurgan-sahib e o erudito Hurree Chandar Mukerjee, Kipling explora as complexidades do 'Raj', cunha profunda comprensión do seu pobo e cultura.
Visión crítica
Kim é unha das obras máis recoñecidas de Kipling, proporcionando un retrato vívido da India e o Raj británico, e incorporando elementos do "Great Game" de espionaxe que se xogou alí entre o Imperio Británico e Rusia no século XIX.
Kim non é só unha novela de aventuras e espionaxe; é tamén unha meditación sobre a identidade, o pertencemento e a busca de sentido na vida. A través da súa obra máis importante, Kipling fai un retrato detallado e colorido da India do século XIX, mostrando unha comprensión íntima do país que lle serviu de inspiración.
O Cabo, O Piñeiro, Covelo
O Cabo é un lugar da parroquia do Piñeiro, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Elizabeth Fry
Elizabeth Fry (de solteira Gurney), nada en Norwich o 21 de maio de 1780 e finada en Ramsgate o 12 de outubro de 1845, foi unha reformista de prisións e social, filántropa e cuáquera inglesa. Fry foi unha das principais impulsoras da nova lexislación para mellorar o tratamento das persoas presas, especialmente das mulleres, e como tal foi chamado o "anxo das prisións". Foi fundamental na Gaols Act de 1823 que obrigaba á segregación por sexo das prisións e gardas femininas para reclusas para protexelas da explotación sexual. Fry gardou extensos diarios en que é explícita a necesidade de protexer as prisioneiras contra a violación e a explotación sexual.
Vilarnovo, Vilaquinte, Cervantes
Vilarnovo é un lugar da parroquia de Vilaquinte no concello lucense de Cervantes na comarca dos Ancares. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 5 habitantes, dos cales 3 eran homes e 2 eran mulleres.
Elizabeth Fry
Traxectoria
Elizabeth Gurney naceu en Norwich, condado de Norfolk, Inglaterra, nunha familia de cuáqueros. Motivada pola lectura dos evanxeos, desde a súa adolescencia interesouse polos pobres, os enfermos e os prisioneiros. Con vinte anos, casou con Joseph Fry; a parella tivo once fillos en dezaseis anos.
En 1812 quedou horrorizada polo que viu nunha visita ao cárcere de Newgate. O día seguinte, volveu, levando comida e roupa aos prisioneiros. Despois, tras un período de dificultades familiares, especialmente económicas, regresou ao cárcere en 1816 e estableceu alí unha escola para nenos encarcerados cos seus pais.
En 1817 converteuse nun membro clave dunha organización que axudaba os prisioneiros e os seus fillos e comezou a ser coñecida. Traballou para mellorar o tratamento dos presos deportados a Australia. A súa influencia estendeuse a Francia, Prusia e Rusia. En 1818, informou á Cámara dos Comúns das condicións de vida nas prisións británicas, converténdose na primeira muller que falou perante o parlamento británico.
Tamén axudou as persoas sen fogar, establecendo un "refuxio nocturno" despois de ver o cadáver dun neno durante o inverno de 1819-1820.
O seu traballo viuse restrinxido pola bancarrota do seu marido en 1828, mais iso non lle impediu continuar. En particular, foi a Francia onde, en 1839, recibiu a autorización oficial para visitar todos os cárceres para facer unha descrición detallada. Foi durante a súa xira por Francia cando se detivo en Congénies, no Gard, para coñecer a comunidade cuáquera local.
Legado
O fundador da Cruz Vermella, Henri Dunant, escribiu nas súas memorias que ademais de Harriet Beecher Stowe e Florence Nightingale, Elizabeth Fry influíu nel a través do seu traballo para a mellora da vida nos cárceres.
En 1952, a oficina de correos alemá presentou un selo postal co seu retrato; o seu valor de 4+2 Pfennig incluía unha recarga de caridade. En conmemoración dos seus logros, foi representada no billete de 5 libras esterlinas do Banco de Inglaterra, en circulación entre 2002 e 2016.
Poisonous Roses
Poisonous Roses (en ورد مسموم; Ward Masmoum) é un filme exipcio de 2018 dirixido por Fawzi Saleh. Foi escollido como candidato de Exipto para o Óscar ó mellor filme internacional na 92ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Sinopse
Dous irmáns viven nun empobrecido distrito do Cairo coa súa nai, coa cal teñen unha unha estraña relación.
Código xenético expandido
Un código xenético expandido é un código xenético modificado artificialmente no cal un ou máis codóns específicos foron reasignados para codificar un aminoácido que non está entre os 22 aminoácidos proteinoxénicos comúns codificados naturalmente.
Os elementos clave para crear un código xenético expandido son:
A expansión do código xenético é un eido de investigación da bioloxía sintética, unha disciplina de bioloxía aplicada que ten como fin modificar por enxeñaría os sistemas vivos para propósitos útiles. A expansión do código xenético enriquece o repertorio de ferramentas útiles dispoñibles pola ciencia.
En maio de 2019 os investigadores, nun esforzo notable, informaron da creación dunha nova forma sintética (posiblemente artificial) de vida viable, unha variante da bacteria Escherichia coli, reducindo o número natural de 64 codóns no xenoma bacteriano a 61 codóns, dos cales 59 se usaron para codificar 20 aminoácidos, para o cal eliminaron dous dos seis codóns que codifican a serina e un dos tres codóns de stop.
Introdución
miniatura|300px|O [[código xenético natural dos seres vivos. Coa expansión do código xenético preténdese variar o significado dalgún dos codóns para que codifique un aminoácido diferente do natural que lle corresponde.]] É salientable que o código xenético de todos os organismos vivos sexa esencialmente o mesmo, de modo que todos os seres vivos usan a mesma ’linguaxe xenética’ para 'escribir' as súas variadas informacións xenéticas. En xeral, a introdución de novos aminoácidos non naturais funcionais nas proteínas das células dos seres vivos rompe esa universalidade da linguaxe xenética, o cal idealmente podería levar a crear formas alternativas de vida. As proteínas prodúcense grazas ás moléculas do sistema traducional, que descodifican as mensaxes dos ARN creando unha cadea de aminoácidos. A tradución da información xenética contida no ARN mensaxeiro (ARNm) a unha proteína é catalizada polos ribosomas. Os ARN transferentes (ARNt) utilízanse como claves para descodificar o ARNm ao polipéptido codificado. O ARNt recoñece un codón específico de tres nucleótidos no ARNm por medio dunha secuencia complementaria chamada anticodón que ten nun dos seus bucles. Cada codón de tres nucleótidos (triplete) é traducido a algún dos vinte aminoácidos naturais habituais nas proteínas. Hai polo menos un ARNt para cada codón, e ás veces múltiples codóns codifican o mesmo aminoácido, o que se chama dexeneración do cçodigo xenético. Moitos ARNts son compatibles con varios codóns. Un encima chamado aminoacil ARNt sintetase une covalentemente o aminoácido ao ARNt apropiado. A maioría das células teñen unha sintetase diferente para cada aminoácido (hai 20 sintetases ou máis). Por outra parte, algunhas bacterias teñen menos de 20 aminoacil ARNt sintetases, e introducen os "aminoácidos perdidos" por modificación dun aminoácido estruturalmente relacionado por medio dun encima aminotransferase. Unha característica aproveitada na expansión do código xenético é que a aminoacil ARNt sintetase a miúdo non recoñece a zona do anticodón, senón outra parte do ARNt, o que significa que se o anticodón mutase a codificación dese aminoácido cambiaría a un novo codón. No ribosoma a información do ARNm é traducida a aminoácidos específicos cando o codón do ARNm coincide co anticodón complementario dun ARNt, e o aminoácido unido engádese á cadea polipeptídica en crecemento. Cando se libera do ribosoma, a cadea polipeptídica sofre un pregamento orixinando unha proteína funcional.
Para incorporar un novo aminoácido ao código xenético cómpren varios cambios. Primeiro, para unha tradución con éxito dun novo aminoácido, o codón ao cal se asigna o novo aminoácido non pode xa codificar un dos 20 aminoácidos naturais. Xeralmente, utilízase un codón sen sentido (codón de stop) ou un codón de catro bases (os normais son de tres bases ou tripletes). Segundo, é necesario un novo par de ARNt e aminoacil ARNt sintetases, estes chámanse o conxunto ortogonal. O conxunto ortogonal non debe interferir cos conxuntos de ARNt e sintetases, pero debe seguir sendo compatible funcionalmente co ribosoma e outros compoñentes do aparato de tradución. O sitio activo da sintetase é modificado para que acepte só o novo aminoácido. Habitualmente, críbase unha biblioteca de sintetases mutantes buscando unha que cargue o ARNt co aminoácido desexado. A sintetase é modificada tamén para que recoñeza soamente o ARNt ortogonal. O par formado polo ARNt e a sintetase adoita ser modificado por enxeñaría noutras bacterias ou en células eucariotas.
Nesta área de investigación, os 20 aminoácidos proteinoxénicos codificados denomínanse aminoácidos estándar ou alternativamente canónicos ou naturais, mentres que os aminoácidos engadidos son denominados aminoácidos non estándar (NSAAs), non naturais. Non obstante, hai que matziar o uso dos termos aminoácido natural e non natural, porque, por exemplo, a fosfoserina é un aminoácido que aparece de forma natural nas proteínas como unha modificación postraducional, pero non se introduce na proteína directamente na tradución porque ningún codón a codifica (é un aminoácido non proteinoxénico); porén, á fosfoserina pode asignárselle experimentalmente un codón (por expansión do código xenético) e dese modo si sería introducida directamente na tradución. Hai outros aminoácidos usados na expansión do código xenético que non aparecen nunca na natureza.
Aminoácidos non estándar
miniatura|800px|A tirosina e algunhas variantes sintéticas da tirosina usadas para o etiquetado de proteínas. Sintetizáronse diferentes variantes da tirosina e poden ser incorporados nas proteínas usando un código xenético expandido. As variantes mostradas aquí son todas utilizadas para ligazóns químicas ou fotoquímicas. Isto significa que o aminoácido incorporado reacciona especificamente con un grupo químico determinado (como [[hidrazidas, aminas, azidas ou tiois ou pode ser activado por luz UV para estableces enlaces crzados con outros aminoácidos.]] O primeiro elemento do sistema é o aminoácido que se engadiu ao código xenético dunha certa cepa de organismo.
Engadíronse uns 71 aminoácidos non estándar a diferentes cepas de E. coli, lévedos ou células de mamíferos. Debido a detalles técnicos (síntese química máis doada de aminoácidos non estándar, menos interacción e evolución máis fácil da aminoacil-ARNt sintetase), os aminoácidos non estándar son xeralmente máis grandes que os estándar e a maioría adoita ter un núcleo defenilalanina pero cunha gran variedade de substituíntes diferentes. Isto permite un gran repertorio de novas funcións, como as seguintes: funcionar como etiquetas (ver figura), funcionar como reporteiros fluorescentes (por exemplo, a dansilalanina) ou para producir proteínas traducionais en E. coli con modificacións postraducionais eucariotas (por exemplo, fosfoserina, fosfotreonina e fosfotirosina).
O traballo pioneiro fíxoo Rolf Furtner, que sen axuda de ninguén usou o par ARNtPhe/PheRS de lévedo para incorporar p-iodofenilalanina a E.coli.
Os aminoácidos non naturais incorporados ás proteínas comprenden os seguints tipos:
A dispoñibilidade de aminoácidos non estándar require que o organismo os importe do medio ou os biosintetice. No primeiro caso, o aminoácido non natural sintetízase quimicamente primeiro na súa forma L opticamente pura. Despois, engádese ao medio de crecemento da célula. Unha biblioteca de compostos é xeralmente probado para o seu uso na incorporación dos novos aminoácidos, pero isto non é sempre necesario; por exemplo, varios sistemas de transporte poden manexar aminoácidos non naturais con cadeas laterais apolares. No segundo caso, cómpre preparar por enxeñaría unha vía biosintética, por exemplo, unha cepa de E. coli que biosintetiza un novo aminoácido (p-aminofenilalanina) a partir de fontes de carbono básicas e inclúeo no seu código xenético. Outro exemplo: a produción de fosfoserina, un metabolito natural, e consecuentemente necesita a alteración da súa vía para incrementar a súa produción.
Asignación de codóns
Outro elemento do sistema é un codón ao que asignar o aminoácido novo.
Supresión do codón ámbar
A posibilidade de reasignar codóns foi feita realidade por Normanly et al. en 1990 cando unha cepa mutante viable de E. coli leu o codón de stop UAG ("ámbar") como un aminoácido. Posteriormente, no laboratorio de Schultz, utilizaron a ARNtTyr/tirosil-ARNt sintetase (TyrRS) da arquea Methanococcus jannaschii para introducir unha tirosina en vez do STOP, o valor normal do codón ámbar. Isto conseguiuse debido ás diferenzas entre as sintases bacterianas endóxenas e a sintase ortóloga arqueana, que non se recoñecen unha á outra. Seguidamente, o grupo fixo evolucionar o par ARNt/sintase ortogonal para utilizar o aminoácido non estándar O-metiltirosina. A isto seguiu o aminoácido máis grande naftilalanina e a benzoilfenilalanina formadora de fotoenlaces cruzados, o cal probaba a potencial utilidade do sistema.
O codón ámbar é o codón menos usado en Escherichia coli (0,03%), pero facer que se lea ten como resultado unha perda substancial de fitness. De feito, un estudo atopou que había polo menos 83 péptidos afectados de forma importante pola lectura a través do codón Ademais, o etiquetado era incompleto. Como consecuencia, fixérase que varias cepas reduciran o número destes codóns, incluíndo a eliminación de todos os codóns ámbar do xenoma. Na maioría das cepas de E. coli K-12 hai 314 codóns UAG de stop. En consecuencia, dedicouse unha enorme cantidade de traballo á substitución destes codóns. Unha estratexia da que foi pioneiro o grupo do Profesor George Church de Harvard, consistía en utilizar as técnicas MAGE e CAGE: isto dependía dunha transformación múltiple e a subseguinte recombinación das cepas para eliminar todos os codóns UAG, a última parte presentada como un punto dubidoso nun primeiro artigo, pero isto foi despois superado. Isto orixinou unha cepa de E. coli C321.ΔA, que carece de todos os codóns UAG e o factor de liberación 1 (RF1). Isto fíxose substituíndo todos os codóns UAG por outro codón de stop distinto e despois usando UAG, que quedaba libre como codón, para a introdución dun aminoácido non estándar; deste xeito non se afectaba a fitness, porque os codóns de stop seguían funcionando nas súas posicións, aínda que substituídos por outro codón de stop diferente. Isto permitiu realizar un experimento con esta cepa para facela "adicta" ao aminoácido bifenilalanina ao facer evolucionar varios encimas clave para que sexa requirido estruturalmente, poñendo así o seu código xenético expandido baixo selección positiva.
Reasignación de codón raro con sentido
Ademais do codón ámbar, tamén se considerou o uso de codóns con sentido raros (pouco frecuentes no xenoma). O codón AGG codifica a arxinina, pero unha cepa foi modificada con éxito para facer que codifique a 6-N-aliloxicarbonil-lisina. Outro candidato é o codón AUA da isoleucina, que é pouco común. Ao anticodón do ARNt AUA introducíuselle unha base especial, a lisidina. A deleción da sintase (tilS) foi posible grazas á substitución do ARNt nativo polo de Mycoplasma mobile (sen lisidina). A fitness reducida é un primeiro paso para empurrar a cepa a perder todos os codóns AUA, o que permite usar este codón para a expansión do código xenético.
Codóns de catro bases (cuadrupletes)
Aínda o código xenético está baseado en codóns de tres bases (tripletes) na natureza, a mutación de desprazamento da pauta de lectura +1 é un proceso natural que permite o uso de secuencias de catro nucleótidos (codóns cuadrupletes) para codificar un aminoácido. Desenvolvementos recentes na enxeñaría do código xenético tamén mostraron que o codón cuadruplete podería usarse para codificar aminoácidos non estándar en condicións experimentais. Isto permitiu o uso simultáneo de dous aminoácidos non naturais, a p-azidofenilalanina (pAzF) e a N6-[(2-propiniloxi)carbonil]lisina (CAK), que establecen enlaces cruzados entre si por cicloadición de Huisgen. A descodificación de cuadrupletes en cepas de tipo salvaxe non recodificadas é moi ineficaz. Isto débese a que a interacción entre os ARNt preparados por enxeñaría con complexos ternarios ou outros compoñentes da tradución non é tan favorable e forte coma con elementos de tradución endóxena da célula. Este problema pode superarse modificando por enxeñaría especificamente e facendo evolucionar un ARNt que poida descodificar codóns cuadrupletes en cepas non recodificadas. Up to 4 different quadruplet orthogonal tRNA/tRNA synthethase pairs can be generated in this manner. Quadruplet codon decoding approach has also been applied to the construction of an HIV-1 vaccine.
Par ARNt/sintetase
Outro elemento clave é o par ARNt/sintetase.
O conxunto ortólogo da sintetase e o ARNt pode ser mutado e cribado por evolución dirixida para cargar o ARNt cun aminoácido diferente, incluso novo. As mutacións no plásmido que contén o par poden introducirse por PCR proclive ao erro ou por cebadores dexenerados para o sitio activo da sintetase. A selección implica múltiples roldas dun proceso en dous pasos, no que o plásmido se transfire en células que expresan un encima cloranfenicol acetil transferase cun codón ámbar prematuro. En presenza de cloranfenicol tóxico e do aminoácido non natural, as células superviventes anularán o codón ámbar usando o ARNt ortogonal aminoacilado co aminoácido estándar ou o non natural. Para eliminar o primeiro deles, insírese o plásmido nas células cun xene barnase (tóxico) cun codón ámbar prematuro pero sen o aminoácido non natural, eliminando todas as sintases ortogonais que non recoñecen especificamente o aminoácido non natural. Ademais de recodificar o ARNt a un codón diferente, pode ser mutado para recoñecer un codón de catro bases, o que permite opcións adicionais de codificación libre. O aminoácido non natural introduce, como resultado, diversas propiedades fisicoquímicas e biolóxicas para utilizalas como ferramenta para explorar a estrutura das proteínas e a súa función ou para crear proteínas novas ou melloradas para propósitos prácticos. miniatura|700px|esquerda|Desenvolvéronse varios métodos de seleccionar sintetases que acepten só o aminoácido non natural. Un deles é o uso dunha combinación de selección positiva e negativa.
Conxuntos ortogonais en organismos modelos
Os pares ortogonais de sintetases e ARNts que funcionan para un organismo poden non funcionar para outro, xa que a sintetase pode aminoacilar incorrectamente ARNts endóxenos ou o propio ARNt pode ser aminoacilado incorrectamente por unha sintetase endóxena. Como resultado, os conxuntos creados ata agora son distintos entre os diferentes organismos.
En 2017 informouse dun rato modificado por enxeñaría cun código xenético expandido que podía producir proteínas con aminoácidos non naturais.
Ribosomas ortogonais
Igual que os ARNt e as aminoacil ARNt sintetases ortogonais (aaRSs), os ribosomas ortogonais foron preparados por enxeñaría para que traballen en paralelo aos ribosomas naturais, sen interferírense. Os ribosomas ortogonais idealmente usan diferfentes trasncritos de ARNm que os dos ribosomas naturais e finalmente deberían operar sobre un conxunto diferente de ARNts. Isto debería reducir parte da perda de fitness que actualmente aínda se orixina polo uso de técnicas como a supresión do codón ámbar. Ademais, os ribosomas ortogonais poden ser mutados e optimizados para tarefas particulares, como o recoñecemento de codóns cuadruplete. Tal optimización non é posible ou moi desvantaxosa para os ribosomas naturais.
O Cabo, A Lamosa, Covelo
O Cabo é un lugar da parroquia da Lamosa, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Código xenético expandido
o-Ribosoma
En 2005 publicáronse tres conxuntos de ribosomas, que non recoñecen o ARNm natural, senón que traducen unha poboación separada de ARNm ortogonal (o-mRNA). Isto conseguiuse cambiando o recoñecemento da secuencia do ARNm, a secuencia de Shine-Dalgarno, e a secuencia de recoñecemento correspondente no ARNr 16S do ribosoma, a denominada secuencia anti-Shine-Darlgarno. Deste xeito, segue sendo posible o apareamento de bases, que normalmente se perde se unha das secuencias muta. Porén as mutacións no ARNr 16S non estaban limitadas aos nucleótidos con apareamento de bases obvio da secuencia anti-Shine-Darlgarno clásica.
Ribo-X
En 2007 o grupo de Jason W. Chin presentou un ribosoma ortogonal, que foi optimizado coa supresión do codón ámbar. O ARNr 16S mutouse de tal maneira que se unise ao factor de liberación RF1 con menos forza do que o fai o ribosoma natural. Este ribosoma non eliminaba o problema da diminución da fitness da célula causada pola supresión de codóns de stop nas proteínas naturais. Porén, por medio da mellora da especificidade aumentaron significativamente o rendemento da proteína diana sintetizada correctamente (de ~20% a >60% para a supresión dun codón ámbar e de <1% a >20% para dous codóns ámbar).
Ribo-Q
En 2010 o grupo de Jason W. Chin presentou unha versión máis optimizada de ribosoma ortogonal. O Ribo-Q é un ARNr 16S optimizado para recoñecer ARNts, que teñen anticodóns cuadruplete que recoñecen os codóns cuadruplete, en vez dos codóns triplete naturais. Con esta estratexia o número de posibles codóns sobe de 64 a 256. Mesmo tendo en conta unha variedade de codóns de stop, poderían potencialmente ser codificados deste modo máis de 200 aminoácidos diferentes.
Grampado do ribosoma
Consiste en deseñar un ARN ribosómico que se una covalentemente ás subunidades do ribosoma por medio dunha grampa de ARN, que manterá ambas as subunidades unidas. Os ribosomas ortogonais descritos antes estaban todos enfocados a optimizar o ARNr 16S. Ata agora, este ARNr 16S optimizado era combinado con subunidades maiores ribosómicas naturais para formar ribosomas ortogonais. Se o ARNr 23S, o principal compoñente de ARN da subunidade ribosómica maior, ten que ser optimizado tamén, hai que ter a certeza de que non hai interacción na ensamblaxe dos ribosomas ortogonal e natural. Para asegurar que o ARNr 23S optimizado só se forma nos ribosomas con ARNr 16S optimizado, os dous ARNr foron combinados nun só transcrito. Inserindo a secuencia para o ARNr 23S (a grampa) nunha rexión bucle da secuencia do ARNr 16S, ambas as unidades seguen adoptando pregamentos funcionais. Como os dous ARNr están ligados e así en constante proximidade, únense preferentemente entre si, non a outras subunidades ribosómicas que floten libremente no medio.
Centro de peptidil transferase modificado por enxeñaría
En 2014 descubriuse ao alterar o centro peptidil transferase do ARNr 23S, que os ribosomas podían crearse para funcionar con poboacións de ARNt ortogonal. O extremo 3’ dos ARNt está universalmente conservado para ser sempre CCA. Os dous nucleótidos de citosina aparéanse cos dous de guanina do ARNr 23S para que o ARNt se una ao ribosoma. Esta interacción cómpre para garantir a fidelidade traducional. Porén, ao co-mutaren os nucleótidos que se van unir dunha maneira que aínda permita que se poidan aparear, a fidelidade traducional pode conservarse. O extremo 3’ do ARNt é mutado de CCA a CGA, mentres que dous nucleótidos de citosina nos sitios A e P dos ribosomas están mutados a nucleótidos de guanina. Isto fai que estes ribosomas non acepten os ARNt naturais como substratos e que estes ARNt non poidan ser usaos como substratos polos ribosomas naturais.
Para usar estes ARNt con efectividade, terían que ser aminoacilados por encimas aaRSs ortogonais específicas. A maioría das aaRSs naturais recoñecen o extremo 3’ do seu ARNt correspondente. Aínda non se dispón de aaRSs para estes ARNt mutados no extremo 3'. Ata agora, este sistema só se viu que funcionase nunha tradución in vitro (libre de células) onde a aminoacilación do ARNt ortogonal se conseguía usando os chamados “flexicimas”. Os flexicimas (ou flexizimas) son ribocimas con actividade de aminoacilación de ARNt.
Aplicacións
Cun código xenético expandido os aminoácidos non naturais poden ser xeneticmente dirixidos a calquera sitio que se elixa na proteína de interese. A alta eficiencia e fidelidade deste proceso permite un mellor control da situación da modificación en comparación coa modificación de proteínas postraducional, que, en xeral, afecta a todos os aminoácidos do mesmo tipo, como todos os grupos tiol da cisteína e o grupo amino da lisina. Ademais, un código xenético expandido permite que as modificacións se leven a cabo in vivo. A capacidade de dirixir a un sitio específico dunha proteína compostos químicos sintetizados no laboratorio permite realizar moitos tipos de estudos que doutro odo serían extremadamente difíciles, como:
Futuro
A expansión do código xenético está aínda na súa infancia. A actual metodoloxía normalmente usa só un aminoácido non estándar á vez, mentres que idealmente se poderían utilizar moitos. De feito, o grupo de Jason Chin bateu recentemente a marca ao recodificar xeneticamente unha cepa de d E.coli que podía incorporar simultaneamente ata 4 aminoácidos non naturais. Ademais, houbo desenvolvementos de software que permiten a combinación de ribosomas ortogonais e pares ARNt/RS non naturais para mellorar o rendemento de proteína e a fidelidade.