cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
7 ensayos sobre Rosalía
Domingo García Sabell
A luz refírese ao deslumbramento* literario, mais a sombra non é algo negativo, senón a simple falta de luz. En Rosalía, esa falta de luz pode reflectirse na ausencia paterna ou na súa predestinación humana, mais desde esta sombra é capaz de fuxir e encontrar a luz do mundo que ela quere.
En "Negra Sombra" atópase a esta Rosalía cunha forma diferente de mirar ao mundo en relación á xente da súa época. "Libre para hacerse a sí misma, más intimamente libre que nadie eligió la vida auténtica y desechó la inauténtica"
Jacinto de Prado Coelho
"O classico e o prazenteiro en Rosalía" aporta unha visión crítica aos temas e ao simbolismo na obra rosaliana.
Ataca á crítica, que non soubo ver a parte alegre dos cantares, xa que so se centrou na morriña dunha moza que sufría por unha patria. A súa alegría e contento móstranse na natureza, deixándoa bailar e aportando trazos que axudan a crear unha natureza idealizada.
Afonda nos temas negativos falando do simbolismo, máis concretamente dos ríos, do mar que, segundo Bouza Brey na súa tese en Cuadernos de Estudios Gallegos, estes elementos levan ao abismo, ao suicidio, mais para Prado Coelho non amosan negatividade xa que "o valor simbólico da auga reside na pureza".
Celestino Fernández de la Vega
No seu ensaio "Campanas de Bastabales", móstrase a incomprensión do autor polo silencio ao que estivo sometido a obra de rosaliana e o seu desconcerto ante esta situación de indiferenza que provocaba Rosalía en autores interesados pola literatura española e en recompilar aos escritores desta o que xustifica, máis adiante, co tempo no que viviu a escritora.
Autores como Azorín ou Mary Pierre Tyrrell, reivindicaron a importancia de Rosalía como unha das poetas máis significativas das culturas galega e española.
Considera tamén á poeta, como unha poeta de angustia.
Ramón Piñeiro
Con "Saudade en Rosalía" explícasenos a pegada que Rosalía de Castro deixou en Galicia, a súa loita por facer do galego unha lingua digna e o seu sentir cos pobos galegos.
"A súa voz puido espresar a door de todos, que sentía en sí mesma, e isto valeulle a espontánea devoción popular que para sempre estará acesa alí onde esteña a bater un corazón galego. Rosalía ten sido, ninguén poderá negarllo, unha das outas e puras voces que expresaran o sentimento da door, tanto da door absoluta, filosófica, entendida como interpretación da vida, como da door do pobo galego: dos segadores, dos emigrantes, das viudas de vivos e mortos, da soidade da terra etc.[...]"
Ademais, fala da soidade como un sentimento inherente a Rosalía e, a raíz disto, explica as dúas dimensións polas que se guía o home: "a soedade intima i-a da trascendencia comunicativa". É dicir, o mesmo tempo que sabe vivir en soidade é capaz de se abrir ao mundo e deixar esa soidade de lado.
Xoán Rof Carballo
En "Rosalía, anima galaica", Rof Carballo mostra a Rosalía como unha autora comprometida con todos os aspectos que envolven a Galicia. Compara a poesía rosaliana cunha vagabundaxe no que a escritora non atopa nos seus escritos o que realmente busca. Ademais, declara que tanto nas almas galegas como no subconsciente do pobo galego hai non só certa queixa permanente senón unha compracencia no sufrimento para explicar a personalidade de Rosalía, a que xustifica coa ausencia da figura paterna no contorno familiar da autora.
Abadín
Abadín é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca da Terra Chá. Segundo o IGE en 2014 tiña 2.646 habitantes. (2.896 no 2009, 3.141 no 2006, 3.201 no 2005, 3.256 no 2004). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «» ou «».
Xeografía
O concello, de 196 km², está situado ao nordeste da Terra Chá, e abrangue 19 parroquias e 194 entidades de poboación. Supón o 0,66% de Galiza, o 1,99% da provincia e o 10,75% da comarca de Terra Chá. En extensión, é o duodécimo termo municipal máis grande dos 67 que forman a provincia de Lugo. Limita ó norte cos concellos de Alfoz e O Valadouro, ó sur con Cospeito, ó leste con Mondoñedo e A Pastoriza, e ó oeste con Vilalba e Muras.
Está atravesado pola serra do Xistral, a Cordal de Neda e os ríos Labrador e Abadín. O punto máis elevado é Lombo Pequeno con 1 027 m.
No concello destacan as serras de Cordal de Neda, Toxoso, Tremoal, Coto da Cal e A Fraga de Vigas xunto coas montañas de Costa do Sol e O Picouto. O monte Neda constitúe un vértice xeodésico para o Mapa Topográfico Nacional. miniatura|esquerda|Montouto, serra do Xistral. Estas son as principais elevacións por parroquia: O monte de Argán (585 m) está no límite das parroquias de Moncelos, Corvite, Vilarente e A Graña.
A paisaxe de Abadín está configurada por un fértil val interior cruzado polos ríos Ouro, Labrada ou Labrador, Abadín, Pontiga, Santandrea, Pedrido, Anllo, Arnela e Fraga Vella (na súa maioría son regatos).
A temperatura media anual é suave, arredor de 10,8 °C. As precipitacións son elevadas, e roldan os 1.799 mm./ano. Os invernos son fríos e chuviosos cunha temperatura mínima media arredor dos 6 °C, e os veráns secos e suaves. O clima dominante é de tipo oceánico-continental.
Demografía
miniatura|Parroquias. No seguinte gráfico, apréciase a evolución da poboación no último século
O índice de crecemento da poboación con respecto ós censos de 1900 e 1970, é case nulo. A emigración, entre 1890 e 1925, foi principalmente cara a América, case toda para Cuba e a Arxentina. Coma en moitos outros sitios, nos seguintes anos cambiou cara a Europa, Francia, Suíza e Inglaterra (1930 ó 1975).
As entidades de poboación que hai en Abadín son un total de 194 sendo as máis habitadas as de Abadín e Gontán.
Como se pode ver na táboa anterior, o concello mantén unha evolución demográfica negativa, debido ás altas taxas de mortalidade, á feble natalidade e á forte emigración.
O Lapido, San Pedro de Muro, Porto do Son
O Lapido é un lugar da parroquia de San Pedro de Muro no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 3 habitantes (3 homes e ningunha muller).
Abadín
Historia
Do período paleolítico fican pegadas en Xestido-O Catadoiro, na parroquia de Labrada. Existen dolmens e mámoas en Pena Abaladoira e, tamén, na mesma parroquia, Petitone, amais do dolmen de Romariz.
A presenza romana pódese constatar nos pedregais auríferos consecuencia dos traballos da extracción de ouro. O termo municipal de Abadín formou parte dunha xurisdición na que estaban o señoríos de Baroncelle, Costa da Monte e Vilarente. Coma outras terras do bispado mindoniense, está vinculado historicamente á chegada dos británicos insulares nos séculos V e VI, como data a sinatura do Bispo Mailoc da Diocese de Britonia no Segundo Concilio de Braga no 572.
Aparece documentado o arciprestado de Baroncelle nunha doazón de Afonso VII, do "astrum Baroncelli do ano 1132. O que posiblemente motive que no ano 1207, Romeo, abade de Lourenzá, lle dese permiso a dez veciños para explotar o territorio de Choi en Romariz. Pero consta que xa existe un documento dos monxes de Meira con data do 3 de decembro de 1254, no que o abade Hemerico dá carta de poboación á Granxa de Vilarente en favor dos seus 54 veciños e sinalando os tributos que tiñan que pagar, elixindo en concello sete veciños e, entre eles, o abade escollería un para alcalde.
Visto que houbo interferencias entre Meira e Lourenzá polo cobro das gabelas e rendas, unha delegación común dos mosteiros presidida por un abade que cobraba os décimos e tributos ditatorialmente, ao que chamaban con retranca 'O Abadín'. Contra o 1500 destaca a familia Luaces, a un de cuxos membros lle foi concedida carta de nobreza en 1515. Pero non é ata o 18 de maio de 1562, cando Filipe II expide unha real cédula autorizando a venda do couto de Abadín a Luís Luaces polo Cabido de Mondoñedo coa súa xurisdición civil e criminal, co señorío de soga e coitelo e con bens como a casa e torre de Abadín (hoxe desaparecidas pero nelas estiveron o Concello e o xulgado ata 1897), a torre e casa de Vilacendoi, o lugar de Vilamor coa súa torre etc. e que abrangue os señoríos de Baroncelle, Costa da Morte e Vilarente. As regalías dos Luaces mantéñense ata o século XIX e as novas que se teñen deste concello están sempre vinculadas a esta familia.
En 1833 pasa a depender da provincia de Lugo, ao desaparecer a provincia de Mondoñedo, da que formaba parte.
Toponimia
Segundo J. M. Piel, o topónimo procede de Abbatini, quizais relacionado coa súa pertenza afastada ás abadías de Meira ou Lourenzá. Fernando Cabeza Quiles coincide con esta teoría de (vila) Abbatini, "vila de Abbatinus", nome persoal latino, localizándoo como testemuña dun documento de 1195 e tamén existe un documento dos monxes de Meira con data do 3 de decembro de 1254.
Outra teoría máis improbable é que puidese proceder dos descendentes do fundador do reino de Taifas en Sevilla, Abul Kasin al Abad I, creador da dinastía dos Abbásidas.
Patrimonio
No concello de Abadín hai gran cantidade de mostras arqueolóxicas e arquitectónicas que van dende os restos de sitios arqueolóxicos da época megalítica e castrexa ata importantes edificacións civís e eclesiásticas de distintas épocas.
Patrimonio arqueolóxico
Os principais restos prehistóricos son a mámoa de Romariz, os castros de Os Castros, Fraiás-Terraxis (Moncelos), Abeledo e Romariz, as penas Abaladoira e Petitore, e os monumentos megalíticos de Fanoi.
Patrimonio arquitectónico
Hai distintas mostras no campo relixioso de igrexas parroquiais con restos románicos, como a igrexa de Santa María de Abadín (datada no século XII, aínda que a capela é do século XVI, en estilo gótico isabelino, co escudo da casa de Luaces, unhas estrelas e unha media lúa no alto da fachada), a igrexa de San Bertomeu de Cabaneiro (século XII) ou a igrexa de San Xoán de Romariz (posiblemente do século XIII). Hai tamén outras igrexas do século XVI de estilo renacentista, a igrexa de Santa María de Moncelos e a igrexa vella de Santa María de Montouto.
Hai tamén numerosas mostras de arquitectura popular reflectida nos numerosos cruceiros, petos de ánimas e capelas que salpican o municipio. Consérvanse dúas pontes medievais, ambas as dúas en Romariz. Tamén teñen valor os numerosos cruceiros espallados en todas as parroquias, pero especialmente na de Corvite.
Con respecto á arquitectura civil e militar quedan restos de pazos e casas grandes, como o pazo de Cernada (Santa María de Graña), pazo da Roxoa (en Castromaior, cunha importante fachada datada a principios do século XVI), pazo Torre de Escourido ou a Casa reitoral de Labrada (século XIX).
Festas e celebracións
A feira faise o primeiro e o terceiro sábado do mes en Gontán. Tamén se organiza a Feira de Santos de Abadín, celebrada nos primeiros días de novembro, é coñecida en toda Galicia.
As principais festas que se celebran no concello son:
Tradición oral
En Abadín hai unha gran tradición etnográfica, abundan as lendas históricas como a que relata a orixe árabe da parroquia de Aldixe, a das "ruínas do mosteiro" de Abadín das que se supón que quedan restos do mencionado mosteiro cerca da igrexa parroquial ou a do Castelo de Portela que se considera un altar de sacrificios celta. Dentro das lendas populares hai moitos ditos relatados con máis ou menos profundidade, como a Pena oscilante de Castromaior da que se din que era utilizada polos celtas para dar a coñece-la fidelidade das mulleres. Outra lenda popular é a que conta que Santiago dende o Monte Argán dixo: "Este é o Monte do Ceo" e de aí ven o nome de Moncelos, parroquia de Abadín.
Símbolos
O concello ten como motivo principal do seu escudo unha torre e dúas flores de lis en campo de azur. Ó timbre, coroa de duque.
Sector primario
Abadín é un concello netamente agrario, á maior parte da poboación activa dedícase a actividades agrícolas ou gandeiras. A gandería bovina oriéntase á obtención de leite, mentres o gando ovino e caprino vive en semiliberdade nas montañas.
Gandería
O sector primario ten unha gran transcendencia na economía municipal; as explotacións agrarias no 1995 eran 1.148, dedicando 4.081 hectáreas a pasteiros permanentes para a importante gandaría sobre todo a bovina que en 1995 tiña 6.895 animais, seguíndolle a gran distancia o gando ovino con 146 e o caprino con 62, estes dous derradeiros en réxime de semiliberdade.
Silvicultura
Con respecto á explotación forestal do municipio, é unha actividade que ocupa con arboredo o 70% da superficie total do concello da cal aproximadamente a metade corresponde o monte madeireiro integramente. En canto o sector secundario, hai un complexo industrial de Lácteos Lorán (residente en Gontán) dedicado á fabricación de queixo que se nutre da mellor materia prima existente nos arredores. No campo das empresas familiares poden situarse varios talleres e viveiros de plantas e árbores diversos. O sector servizos aglutínase na capital municipal arredor da súa principal vía de comunicación.
Deporte
Entre as abundantes actividades de ocio pódese facer sendeirismo polas múltiples sendas e camiños do concello; tamén pasa por Abadín a ruta da costa do camiño de Santiago.
Cerro-Amate
250px|miniatura|Situación do distrito de Cerro-Amate na cidade de [[Sevilla.]] Cerro-Amate é un dos once distritos en que está dividida para efectos administrativos a cidade de Sevilla, capital da comunidade autónoma de Andalucía, en España.
Está situado no leste do municipio. Limita ao sur co municipio de Alcalá de Guadaíra e o distrito Sur; ao norte cos distritos de San Pablo-Santa Justa e Este-Alcosa-Torreblanca, distrito este último co que tamén limita polo leste; e ao oeste co distrito Nervión.
O Carballo, Dozón, Dozón
O Carballo é un lugar da parroquia de Dozón, no concello pontevedrés de Dozón, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 3 habitantes (1 home e 2 mulleres), o que supón unha diminución de 6 habitantes con respecto ao ano 2000.
Three Billboards Outside Ebbing, Missouri
Three Billboards Outside Ebbing, Missouri é un filme británico-estadounidense de 2017 escrito, dirixido e producido por Martin McDonagh. Está protagonizado por Frances McDormand, que interpreta unha nai que publica uns anuncios nuns carteis da estrada para chamar a atención sobre o asasinato sen resolver da súa filla. Woody Harrelson, Sam Rockwell, John Hawkes e Peter Dinklage aparecen nos papeis secundarios. O filme estreouse nos Estados Unidos o 10 de novembro de 2017, e no Reino Unido o 12 de xaneiro de 2018, a través Fox Searchlight Pictures; conseguiu unha recadación de $153 millóns en todo o mundo.
Na 90ª edición dos Óscar, gañou o premio de mellor actriz (McDormand) e mellor actor secundario (Rockwell); tivo un total de sete nomeamentos, entre os que están o de mellor filme, mellor guión orixinal e mellor actor secundario (Harrelson). Na 90ª edición dos Globos de Ouro, gañou os premios mellor filme dramático, mellor actriz – Drama (McDormand), mellor actor secundario (Rockwell) e mellor guión orixinal.
Torneiros, Torneiros, Allariz
Torneiros é un lugar da parroquia de Torneiros no concello ourensán de Allariz na comarca de Allariz - Maceda. Tiña 44 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales 24 eran homes e 20 mulleres.
Orda (filme de 2012)
Orda (en Орда; ou tamén titulado Святитель Алексий: Svjatitelj Alexij) é un filme histórico ruso de 2012 dirixido por Andrei Proshkin e escrito por Yuri Arabov. O filme está baseado de maneira ficticia en como Aleixo de Moscova curou a Taidula Khatun, a nai do khan da Horda de Ouro Jani Beg, da súa cegueira.
Lingua
A maioría dos diálogos de Orda están en lingua karachai-balkar. Os realizadores consideraron que o karachai-balkar é a lingua máis achegada ó kipchak falado no século XIV pola Horda de Ouro. Porén, ningún dos actores de orixe turca son falantes nativos da lingua, xa que Dakayarov, Lovov e Yegorov son iacuts, e Hairullina é tártaro do Volga.
Lightning Bolt
Lightning Bolt é un dúo de noise rock estadounidense procedente de Providence, Rhode Island, composto por Brian Chippendale na batería e nas voces e Brian Gibson no baixo. O grupo formouse no ano 1994 cando os seus membros, por aqueles tempos un trío, asistían á Rhode Island School of Design. A banda asinou co selo Load Records en 1997, e editou o seu álbum de estrea ese mesmo ano.
En total, Lightning Bolt leva editados sete álbums de estudio, varios sinxelos en vinilo e ten aparecido nun feixe de recompilatorios. Lightning Bolt son coñecidos polos seus directos, onde adoitan a tocar no chan en vez de nun escenario, co público ao redor deles cun son excesivamente alto e agresivo. A banda foi incluída no oitavo lugar da lista de Metacritic dos mellores artistas da década de 2000-09.
Juan Antonio Bardem
Juan Antonio Bardem Muñoz, nado en Madrid o 2 de xuño de 1922 e finado na mesma cidade o 30 de outubro de 2002 foi un director de cinema e guionista español.
Traxectoria
Era fillo dos actores Rafael Bardem e Matilde Muñoz Sampedro e irmán de Pilar Bardem. Foi o pai do director Miguel Bardem e o músico Juan Bardem e tío dos actores Javier e Carlos Bardem.
Aínda que era fillo de actores non se relacionou con ese mundo desde un principiou, senón que se graduou como enxeñeiro agrónomo. Foi posteriormente, cando estudou cinema no Instituto Investigaciones y Experiencias Cinematográficas, cando decidiu dedicarse ao mundo do celuloide. Nesa época naceu a súa amizade e colaboración con Luis García Berlanga. Esa relación frutificou no filme Esa pareja feliz, que ambos codirixiron e continuou en Bienvenido, Mister Marshall, de 1953, na que foron coguionistas e contaron coa contribución adicional de Miguel Mihura nos diálogos.
En 1953 comezou a dirixir os seus propios filmes, dos que destacan Muerte de un ciclista (1955, Premio da Crítica internacional no Festival de Cannes) e Calle Mayor (1956, Premio da Crítica no Festival de Venecia).
A pesar destes éxitos internacionais, Bardem tivo problemas en España coa censura, debido á súa militancia no Partido Comunista de España e nas décadas de 1960 e 1970 apenas pode desenvolver o seu traballo cinematográfico no seu país. É o máis politizado dos Tres Bes do cinema español (Bardem, Berlanga e Buñuel).
Os seus filmes posteriores non recibiron o apoio da crítica, con excepción de El puente (1977), no que intentaba desfacer o discurso cinematográfico do landismo.
Malaria
O primeiro intento dunha vacina sintética contra a malaria foi realizado en 1997 polo equipo de Manuel Elkin Patarroyo. Os resultados foron desiguais, alcanzando en Suramérica unha eficacia máxima do 28%. A día de hoxe, a Organización Mundial da Saúde ten catalogada a esta vacina como «inactiva». Prometedores resultados anunciáronse en agosto de 2013, cando os xornais fixéronse eco de que unha vacina na fase I de estudo, alcanzaba unha eficacia dun 100%.
En maio de 2007, a Organización Mundial da Saúde decidiu conmemorar o Día Mundial da Malaria o 25 de abril de cada ano.
Plasmodium
O ciclo de vida do plasmodio é complexo. Os esporozoítos son unhas formas que existen nas glándulas salivares do mosquito anófele, sendo inxectados no sangue da vítima humana. De aí, os esporozoítos invaden o fígado, onde, na forma xigante multinucleada de esquizontes, reprodúcense asexualmente, xerando merozoítos - as formas invasoras dos glóbulos vermellos (hemacias ou eritrocitos). Invaden estas células por receptores diferentes para cada especie, de onde se explica a súa preferencia por subpoboacións de eritrocitos. Dentro do eritrocito, o plasmodio non se detecta polo sistema inmunitario, cesando as manifestacións clínicas. No eritrocito, o plasmodio divídese asexuadamente ata que, debido ao número excesivo de merozoítos, o eritrocito rebenta. Nese momento volve haber febre e outros síntomas, porque os merozoítos e as substancias químicas por eles producidas dentro do eritrocito son dispersadas na corrente sanguínea e identificadas polos leucocitos. Estes producen citocinas (especie de hormonas) cando identifican os invasores. Febre violenta, tremores, malestar, dores, son algúns dos efectos da estimulación no cerebro pola citocina IL-1 (a temperatura alta é producida polos tremores musculares e causa malestar, mais inhibe a multiplicación de microorganismos, que prefiren 37 °C). Eses merozoítos invaden entón novas hemacias, multiplicándose cada vez máis en cada ciclo. Algúns transfórmanse en gametontes que se zugan, xuntamente co sangue, por outros mosquitos. Os gametos masculino e feminino fúndense no corpo do mosquito, dando orixe a un cigoto, que se multiplica en novos esporozoítos, que migran para as glándulas salivares do insecto hóspede. Esta fase de reprodución sexual permite unha maior variabilidade xenética, o que explica que un individuo afectado non desenvolve sempre resistencia eficaz a outras estirpes.
O parasito produce e secreta proteínas que se fixan na membrana celular do eritrocito infectado e que se ligan a outras proteínas producidas polo endotelio dos vasos sanguíneos. Así o eritrocito hóspede adhírese á parede do vaso, evitando o paso polo bazo, un centro importante da filtración inmunolóxica do sangue no que son destruídos moitos eritrocitos infectados. A propensión dos eritrocitos infectados a se concentraren nos vans pode levar á oclusión dos pequenos vasos, con hemorraxias e infartos, especialmente na malaria causada por P. falciparum. Estas proteínas non son útiles para a formación de anticorpos específicos, porque o parasito posúe xenes para máis de 50 variedades coa mesma función, cando os anticorpos contra esas proteínas comezan a ser producidos xa a maior parte dos parasitos está a usar outra variedade.
Transmisión
dereita|miniatura|Femia de [[mosquito anófele alimentándose de sangue humano]] A malaria é transmitida pola picada das femias de mosquitos do xénero Anopheles. A transmisión xeralmente ocorre en rexións rurais e semirurais, mais pode ocorrer en áreas urbanas, principalmente nas súas periferias. En cidades situadas en lugares cuxa altitude sexa superior a 1.500 metros, no entanto, o risco de adquisición de malaria é pequeno. Os mosquitos teñen maior actividade durante o período nocturno, do solpor ao amencer. Contamínanse ao picar aos portadores da doenza, tornándose o principal vector de transmisión desta para outras persoas. O risco maior de adquisición de malaria é no interior das habitacións, aínda que a transmisión tamén poida ocorrer ao ar libre.
O mosquito da malaria só sobrevive a temperaturas mínimas maiores que 15 °C, e só atinxe número suficiente de individuos para a transmisión da doenza en rexións con temperaturas mínimas de preto de 20-30 °C e humidade alta. Soamente pican ao ser humano os mosquitos femias, que se alimentan de sangue, mentres que os machos viven dos zumes de plantas. As larvas desenvólvense en augas paradas, principalmente durante as estacións de choivas abundantes.
Progresión e síntomas
miniatura|[[Glóbulo vermello atacado polo Plasmodium vivax]] A malaria causada por P.falciparum caracterízase no inicio por síntomas inespecíficos, como dores de cabeza, fatiga, febre e náuseas. Estes síntomas poden durar varios días (seis para P.falciparum, varias semanas para as outras especies).
Máis tarde aparecen accesos periódicos de calafríos e febre intensos que coinciden coa destrución masiva de hemacias e coa descarga de substancias inmunoxénicas tóxicas na corrente sanguínea ao fin de cada ciclo reprodutivo do parasito. Estas crises paroxísticas, máis frecuentes ao caer da tarde, inícianse con subida da temperatura ata 39-40 °C. Son seguidas de palidez da pel e tremores violentos durante preto de 15 minutos a unha hora. Despois cesan os tremores e seguen dúas a seis horas de febre con 41 °C, terminando con pel avermellada e suores abundantes. O doente séntese perfectamente ben despois e ata a crise seguinte, dous a tres días despois. Se a infección for de P. falciparum, a denominada malaria maligna, pode haber síntomas adicionais máis graves como choque circulatorio, síncopes (desmaios), convulsións, delirios e crises vaso-oclusivas. A morte pode ocorrer en cada crise de malaria maligna. Pode tamén ocorrer a chamada malaria cerebral: a oclusión de vasos sanguíneos no cerebro polos eritrocitos infectados causa déficit mentais e coma seguidos de morte (ou déficit mental irreversíbel). Polas mesmas razóns tamén ocorren danos renais e hepáticos graves. As formas causadas polas outras especies ("benignas") en xeral son soamente debilitantes, raramente ocorrendo a morte.
Os intervalos entre as crises paroxísticas son diferentes segundo a especie. Para as especies de P. falciparum, P. ovale e P. vivax, o ciclo da invasión de hemacias por unha xeración, multiplicación interna na célula, lise (rebentamento da hemacia) e invasión pola nova xeración de máis hemacias dura 48 horas. Normalmente hai accesos de febre violenta e tremores no día 1, e pasados 48 horas xa no día 3 etc, clasificándose como malaria ternaria. A infección polo P. malariae ten ciclos de 72 horas, dándose no día 1, despois no día 4 etc., constituíndo a malaria cuaternaria. A detección precoz de malaria cuaternaria é importante porque este tipo non pode ser debido a P. falciparum, sendo polo tanto menos perigoso.
Os síntomas crónicos inclúen a anemia, cansazo, debilitación con redución da capacidade de traballo e da intelixencia funcional, hemorraxias e infartos de incidencia moi aumentada, como infarto do miocardio e AVCs (especialmente con P. falciparum).
Se non se diagnostica e trata, a malaria maligna causada polo P. falciparum pode evolucionar axiña, resultando en morte. A malaria "benigna" das outras especies resulta en debilitación crónica e máis raramente en morte.
Epidemioloxía
É unha das doenzas máis importantes para a humanidade, debido ao seu impacto e custos, e constitúe un fardo extremadamente pesado para as poboacións dos países afectados, principalmente en África, incomparábel aos custos sociais de calquera doenza occidental. A malaria existe potencialmente en todas as rexións onde existen homes e mosquitos anófele en cantidade suficiente, o que inclúe todas as rexións tropicais de todos os continentes e moitas rexións subtropicais. Hoxe en día, África é particularmente afectada, quedando indemnes só o Norte e mais Suráfrica. Na América existe en toda a rexión central (México e os países do istmo), no Caribe e mais no norte da América do Sur. Na Asia está presente en todo o subcontinente indio, Medio Oriente, Irán, Asia central, Sueste asiático, Indonesia, Filipinas e sur da China. A malaria erradicouse no século XX da rexión mediterránea, incluíndo o sur de Europa: Portugal, España, Italia, sur da Francia e Grecia; e no Sur e Oeste dos EUA. Así e todo, hai case 3 mil millóns de persoas (ou sexa, metade da humanidade) en rexións endémicas, en máis de 100 países.
Prevención
dereita|miniatura|Durmir cuberto por rede anti-mosquito protexe significativamente contra a malaria A mellor medida é a erradicación do mosquito anófele. Ultimamente, o uso de insecticidas potentes mais tóxicos, prohibidos no occidente, aumentou porque os riscos da malaria son moi superiores aos do insecticida. O uso de redes contra mosquitos é eficaz na protección durante o sono, cando ocorre a gran maioría das infestacións. As cremas repelentes de insectos tamén son eficaces, pero máis caros que as redes. A roupa debe cubrir a pel núa o máis completamente posíbel de día. O mosquito non ten tanta tendencia para picar a cara ou as mans, onde os vasos sanguíneos son menos accesíbeis, canto as pernas, os brazos ou o pescozo.
A drenaxe de pantanos e outras augas paradas é unha medida de saúde pública eficaz.
Diagnóstico
miniatura|O frotis de sangue é o test [[gold standard para o diagnóstico da malaria.]] miniatura|Formas aneladas e [[gametócitos de Plasmodium falciparum no sangue humano.]] Debido á natureza non específica da manifestación dos síntomas, o diagnóstico da malaria en áreas non endémicas require un alto grao de sospeita, que podería estar provocada por algún dos seguintes feitos: historial recente de viaxes, bazo agrandado, febre, baixo número de plaquetas no sangue, e niveis de bilirrubina no sangue máis altos dos normais combinados cun nivel normal de leucocitos. Informes de 2016 e 2017 suxiren altos niveis de sobrediagnóstico debido a insuficientes ou inadecuados tests de laboratorio.
A malaria confírmase normalmente co exame microscópico dun frotis de sangue ou por tests de diagnóstico rápido (RDT nas súas siglas en inglés) baseados en antíxenos. Nalgunhas zonas, os RDT necesítanse para poder distinguir se os síntomas da malaria son causados por Plasmodium falciparum ou por outras especies de parasitos e, en consecuencia, as estratexias de tratamento poden diferir a infeccións non-P. falciparum. A observación polo microscopio dos frotis de sangue é o método máis comunmente usado para detectar o parasito da malaria. En 2010 examináronse arredor de 165 millóns de frotis de sangue para malaria. A pesar de estar moi estendido, o diagnóstico por microscopio ten dous importantes inconvenientes: moitos postos sanitarios, especialmente no rural, non están equipados para realizar o test, e a precisión dos resultados depende tanto da habilidade da persoa que examina o frotis de sangue como dos niveis do parasito no sangue. A sensibilidade do frotis de sangue varía desde un 75-90% en condicións óptimas, ata un baixo 50%. Os RDT dispoñibles comercialmente son frecuentemente máis precisos que o frotis de sangue para predicir a presenza dos parasitos da malaria, pero dependendo do fabricante son moi variables no diagnóstico da sensibilidade e especifidade, e son incapaces de dicir cantos parasitos hai.
Nas rexións onde as probas de laboratorio están facilmente dispoñibles, debería sospeitarse de ter malaria e facerlle o test a calquera persoa que non se encontre ben e que estivera nunha área onde a malaria é endémica. En áreas que non poden permitirse probas de diagnóstico de laboratorio, chegou a facerse común o uso só do historial de febre como indicador para o tratamento da malaria, de aí o dito común de "febre igual a malaria a non ser que se comprobe o contrario". Un inconveniente desta práctica é o sobrediagnóstico da malaria e a mala xestión da febre non malaria, que gasta recursos limitados, erosiona a confianza no sistema sanitario, e contribúe á resistencia aos medicamentos. Aínda que se desenvolveron tests baseados na reacción en cadea da polimerase, no ano 2012 non eran moi usados en zonas onde a malaria é común, debido á súa complexidade.
Tratamento
dereita|miniatura|Cinchona contendo quinina, o primeiro antimalárico A malaria maligna, causada polo P.falciparum é unha urxencia médica. As outras malarias son doenzas crónicas.
O tratamento farmacolóxico da malaria baséase na susceptibilidade do parasito aos radicais libres e substancias oxidantes, morrendo en concentracións destes axentes inferiores ás mortais para as células humanas. Os fármacos usados aumentan esas concentracións.
A quinina (ou o seu isómero quinidina), un medicamento antigamente extraído da casca da Cinchona, aínda se usa no seu tratamento. Porén, a maioría dos parasitos xa é resistente ós seus efectos. Foi suplantada por drogas sintéticas máis eficientes, como quinacrina, cloroquina, e primaquina. É frecuente o uso de cocktails (mesturas) de varios destes fármacos, pois hai parasitos resistentes a calquera deles por si só. A resistencia torna a cura difícil e cara.
Algunhas vacinas están en desenvolvemento.
Efectos xenéticos nas poboacións afectadas
A anemia falciforme é unha doenza xenética recesiva (os dous alelos do xene en causa teñen de estar mutados) que ocorre nas mesma rexións de alta incidencia de malaria. Así e todo, os portadores da deficiencia (con só un alelo mutado e o outro normal), teñen altas taxas de supervivencia á malaria, sendo en parte resistentes a ela.
Outros portadores de doenzas xenéticas, como algunhas talasemias, ou deficiencias no xene da encima glicosa-6-fosfato dehidroxenasa, existentes no Mediterráneo tamén poderán ser o produto de selección natural positiva dos portadores debido á maior resistencia ao parasito. Algunhas desas mutacións aumentan os radicais libres nas hemacias, aos cales é susceptíbel o parasito.
Historia
Os seres humanos teñen sufrido malaria desde hai 50.000 anos. O baixo número anterior de casos en humanos, en comparación cos elevados índices noutros animais, implicaba que os mosquitos que se alimentan dos outros animais fosen moito máis frecuentes que o anófele, que ten predilección polos humanos. Só o inicio da agricultura, hai 10.000 anos (nalgunhas rexións, noutras só hai 5.000 anos) e co crecemento da poboación e destrución dos ambientes naturais deses outros animais e os seus mosquitos, permitiu que as poboacións de anófele se expandisen en número, iniciándose a verdadeira epidemia de malaria que existe hoxe.
A malaria foi unha das doenzas que máis atinxiron o Imperio romano e a súa base de poboación e económica, contribuíndo á súa caída.
Admítese que a malaria foi unha das principais razóns da lenta penetración dos europeos no interior da África cando a época colonial.
Na América do Sur, os nativos (indios) dos Andes e outros tiñan usado desde tempos inmemoriais a casca da árbore da Cinchona para tratar a malaria, así como os chineses xa usaban a planta Artemisa (unha "nova" droga antimalárica revolucionaria "descuberta" só recentemente). En 1640 o español Juan del Vego usou a tintura da casca da cinchona para tratar con éxito a malaria. En 1820 os franceses Pierre Pelletier e Joseph Caventou extraeron con éxito a quinina, o principio activo antimalárico, da tintura.
O italiano Giovanni María Lancisi foi quen, en 1717, notando que eran os habitantes dos pantanos os que máis sufriron da doenza, renomeou o paludismo como malaria, significando "malos ares".
Co desenvolvemento da quinina (hoxe a resistencia do parasito é case universal debido ao mal uso), o primeiro fármaco antimalárico, os europeos puideron sobrevivir en gran número no interior africano, dando finalmente orixe, no fin do século XIX, á carreira polas colonias africanas e partición do continente entre Portugal, Reino Unido, Francia, Alemaña, Bélxica, Italia e España.
O causante da malaria, o Plasmodium, foi descuberto polo médico do Exército francés, Charles Louis Alphonse Laveran, traballando na Alxeria, que recibiu o Premio Nobel da Fisioloxía e Medicina polo seu traballo, en 1907.
A existencia de malaria e outras doenzas debilitantes como a Enfermidade do sono é, segundo moitos especialistas, a razón da falta de desenvolvemento de moitas civilizacións (houbo aínda así algunhas) preeminentes na África ao sur do Sáhara. África, como berce da humanidade, é tamén o berce de moitos parasitos e doenzas infecciosas humanas, moitas das cales non existen en ningún outro lado. O custo económico e social da malaria e outras doenzas africanas é inimaxinábel para un occidental ou mesmo un americano ou asiático da rexión tropical. Espérase que co desenvolvemento futuro de medicamentos e terapias eficaces contra a malaria así como outras doenzas, incluíndo a SIDA, o progreso económico e social dos africanos se acelere.
Mareantes Rugby Clube Pontevedra
Historia
250px|esquerda|miniatura|O equipo nun lance do xogo. O Mareantes R.C. foi fundado o 14 de marzo de 1988, como resultado dunha reunión celebrada no Estadio da Xuventude por veteranos de diferentes ligas e afeccionados pontevedreses. O nome elixido ten unha forte e profunda vinculación coa cidade.
Nas primeiras tempadas a fin primordial era a formación de novos xogadores desde idades temperás. Así xorde a escola de rugby, da que saíron a maior parte dos integrantes actuais do equipo.
A tempada 2000/01, tras tres anos sen equipos federados, foi un punto de inflexión. Elaborouse un equipo sénior con 22 xogadores, coa axuda de Caixanova, encadrado na 2ª División Autonómica. Culmina a tempada co ascenso á 1ª División Autonómica tras acabar á fronte da clasificación. A asistencia do público foi a máis alta da categoría, con case 100 persoas en varios dos encontros disputados no campo da Cidade Infantil Príncipe.
Na seguinte temporada o equipo sénior aséntase na categoría, se ben o máis importante é o aumento de fichas e a creación dun equipo na categoría cadete, que achegaría catro xogadores á selección galega.
Desde entón medrou o número de equipos nas diferentes categorías (xuvenís, infantís, sénior B, feminino...), así como o número de socios e afeccionados. Malia todo o principal problema é a falta dun estadio estable de xogo e adestramento, tendo que desprazarse por varios campos.
A Pedreira, San Pedro de Muro, Porto do Son
A Pedreira é un lugar da parroquia de San Pedro de Muro no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia.
Sucralosa
A sucralosa é un edulcorante coñecido co nome comercial de Splenda ®. Na Unión Europea, tamén co E 955. É unhas 600 veces máis doce que a sacarosa, case o dobre que a sacarina e catro veces máis doce que o aspartamo.
Pode usarse en pastelaría, e en produtos de longa vida. A inxesta diaria admisible é de 0-15 miligramos por quilogramo de peso corporal.
1960
Outros
Historia ano a ano
Xeranilxeraniol
O xeranilxeraniol é un alcohol diterpeno que xoga un papel en varios importantes procesos biolóxicos. É un intermediario na biosíntese doutros diterpenos e das vitaminas E e K. Utilízase na modificación postraducional chamada xeranilxeranilación. O xeranilxeraniol é unha feromona para diversos insectos, como o abesouro (Bombus).
O xeranilxeraniol é un potente inhibidor in vitro da bacteria Mycobacterium tuberculosis.
Chiesanuova
dereita|150px Chiesanuova é un castello (concello) de San Marino, a súa poboación en 2006 era de 1,029 habitantes. A súa extensión é de 5,46 km². Ten fronteiras cos municipios sanmarineses de San Marino e Fiorentino, e cos municipios italianos de Sassofeltrio, Verucchio e San Leo.
Didáctica, Metodoloxía e Materiais
Didáctica, Metodoloxía e Materiais foi unha colección de libros editados pola Dirección Xeral de Política Lingüística da entón Consellería de Educación e Ordenación Universitaria da Xunta de Galicia.
Dedicada a calquera tipo de materiais que puidesen axudar a impartir clases en galego, dende estudos literarios e guías de comentarios de texto a modelos lingüísticos de conxugación verbal, foi un fito na normalización terminolóxica galega debido a que os seus libros máis centrados en labores lexicográficos foron moi innovadores en temática, calidade e cantidade.
Estadio Municipal de Pasarón
O Estadio Municipal de Pasarón é o campo de fútbol principal da cidade de Pontevedra, onde o Pontevedra CF xoga como local. Ten unha medida de 105 x 66 metros e unha capacidade de 12 000 localidades, todas elas sentadas. Está situado na rúa Luis Otero, no barrio do Burgo.
Historia
dereita|miniatura|Encontro de liga da [[Segunda división B española de fútbol|segunda división B 2016/17 entre o Pontevedra CF e o Racing de Santander.]]
O primeiro encontro que se xogou neste espazo tivo lugar o 16 de febreiro de 1919, entre o Pontevedra Athletic Club e o Real Coruña. Foi sede do Pontevedra CF desde a súa fundación en 1941, e acolleu tamén campionatos de atletismo (con pista de cinsa, serviu de feudo á Sociedad Gimnástica ) e de balonmán a 11.
Tralo ascenso do equipo granate a segunda división na tempada 1959-60, o concello, presidido polo alcalde José Filgueira Valverde, mercoulle os terreos á familia de Valentín Paz Andrade por 1.900.000 pesetas, nun pagamento a prazos durante cinco anos. O novo estadio deseñárono os arquitectos municipais Emilio Quiroga Losada e Alfonso Barreiro Buján, en colaboración co enxeñeiro José María García-Morán Lima. Inaugurouse en 1965.
O 7 de xaneiro de 1973, nun partido entre o Pontevedra e o Sevilla FC, faleceu o xogador hispalense Pedro Berruezo ao sufrir un paro cardíaco.
Malia as reformas do ano 1982, co gallo da Copa do Mundo, o estadio atopábase demasiado deteriorado. Así, tralo ascenso do Pontevedra CF á segunda división en 2004, acometeuse unha reforma integral. Derruiuse e construíuse o novo estadio por sectores (fondo norte, fondo sur, tribuna e preferencia).
esquerda|miniatura|200px|Obras de reforma.
Tralas reformas, finalizadas en 2010, a capacidade reduciuse de 16.500 persoas a 12.500, xa que antes os fondos estaban deseñados para estar de pé. A reforma do estadio, financiada polo concello, a deputación de Pontevedra e a Xunta de Galicia, viu como o orzamento inicial ascendía mesmo até o dobre, así como atrasos no tempo previsto de execución.
O 28 de decembro de 2008 acolleu un encontro da selección galega de fútbol feminino e a balear. O 7 de setembro de 2012 a selección española de fútbol xogou un amigable co combinado de Arabia Saudita, que se saldou con 5-0 a favor da primeira.
Outros usos
Dispón de servizo de gardería e salas VIP e de prensa. Foi sede do Corpo Municipal de Bombeiros entre 1968 e 1987, e tamén do Club Ciclista de Pontevedra nos anos 80. Entre maio de 1987 e xullo de 1998 acolleu temporalmente parte do arquivo municipal mentres se acondicionaba outro espazo. En 1994 pasou a acoller a Agrupación de Voluntarios de Protección Civil.
Ao longo da súa historia acolleu diversos concertos e actuacións, como os de Joe Cocker, Alejandro Sanz, Mecano e Emilio Aragón en 1992, do grupo Depeche Mode en 1993 , Joan Manuel Serrat en 1994 ou The Black Crowes e Julio Iglesias en 1995.
Covelos, Dozón, Dozón
Covelos é un lugar da parroquia de Dozón, no concello pontevedrés de Dozón, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 29 habitantes (13 homes e 16 mulleres), o que supón unha diminución de 4 habitantes con respecto ao ano 2000.
Tourón
Como topónimo, Tourón pode referirse aː
Prado de Cima, San Pedro de Muro, Porto do Son
Prado de Cima é un lugar da parroquia de San Pedro de Muro no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia.
Alberto Corbacho
Alberto Corbacho de la Cruz, nado en Palma o 1 de novembro de 1984, é un ex xogador profesional de baloncesto español. Cunha estatura de 2,01 metros xogaba nas posicións de ala e escolta.
Traxectoria
O 20 de xullo de 2018, anunciouse a súa fichaxe polo Gipuzkoa Basket da Liga ACB.
O 16 de novembro de 2021, Corbacho anunciou a súa retirada coma xogador de baloncesto profesional.
José Blanco Novo
José Blanco Novo, nado en Ferrol o 24 de outubro de 1891 e finado en 1971, foi un garda civil e o primeiro radioafeccionado de Galicia.
Traxectoria
Estudou no Colexio Masquelet de Ferrol. Despois pasou á Academia de infantería de Toledo, onde se iniciou na radio. Incorporouse como oficial ao Batallón de Cazadores de Segorbe nº 12 de Melilla en outubro de 1913. Ascendido a tenente, foi destinado ao Rexemento de Valencia en 1916, e ingresou no Corpo da Garda Civil o 3 de xullo de 1916 con destino na Comandancia da Coruña. Estivo ao do posto de Arzúa e en 1918 foi enviado ao posto de Carnota. Ao mando da liña de Ferrol interveu na folga de cargadores do peirao de 1921. Ao ano seguinte foi ascendido a capitán e destinado a Vilagarcía de Arousa. En xuño de 1924 asumiu o mando da Garda Civil de Santiago de Compostela. En abril de 1926, a Dirección Xeral de Comunicacións concedeulle autorización para o funcionamento da estación de radioafeccionado co indicativo EAR-28. E ese ano gañou a medalla de ouro da primeira edición do concurso de transmisión organizado pola Asociación EAR, xunto a Jenaro Ruiz de Arcaute. Foi ascendido a coronel en 1947 e despois a xeneral de brigada. Pasou a reserva en 1957.
Vida persoal
Era curmán de Adelardo Novo Brocas. Casou en 1918 con María de los Dolores Martínez Laverón.
Serbuan Maut
Sinopse
Todo o mundo en Iacarta sabe que nos barrios baixos da cidade hai un edificio que serve de refuxio para os criminais mis perigosos de Indonesia. Algo así como unha fortaleza do mal cuxa lenda medra día a día e á que mesmo a policía teme achegarse. Malia todo, un grupo das forzas especiais de elite tentará derrubar as súas defensas e deter tódolos criminais. Mais a operación non sae segundo o previsto, e os policías atoparanse atrapados no edificio, sen fuxida posible e rodeados de asasinos.
Deportistas olímpicos con discapacidade
Ao longo da historia olímpica houbo tres casos de deportistas olímpicos que participaron nos Xogos malia teren unha discapacidade severa, independentemente da súa participación nas edicións correspondentes dos Xogos Paralímpicos, se os houber. Estes foron os casos:
Carina
Carina ou Quilla é unha constelación do sur que forma parte da vella constelación de Argo Navis (ou navío Argo). A Unión Astronómica Internacional dividiuna en catro compoñentes: Carina (a Quilla), Vela (a Vela), Puppis (a Popa) e Pyxis (o Compás).
Véxase tamén
400px|miniatura|A desmantelada constelación de [[Argo Navis]]
Astronomía
Para máis información sobre a desmantelada Argo Navis e ás súas compoñentes revise ós seguintes artigos:
Dozón, Dozón, Dozón
Dozón é un lugar da parroquia de Dozón, no concello pontevedrés de Dozón, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 15 habitantes (9 homes e 6 mulleres), o mesmo número de habitantes que no ano 2000.
Manuel Pérez Lourido
Manuel Pérez Lourido, nado en Pontevedra o 6 de maio 1963, é un escritor galego en lingua castelá e lingua galega.
Traxectoria
Estudou na E.U. de Formación do Profesorado de Pontevedra (USC), traballando de mestre de inglés no Colexio Froébel de Pontevedra. É columnista no Diario de Pontevedra e de Pontevedra Viva.
Rial, San Pedro de Muro, Porto do Son
Rial é un lugar da parroquia de San Pedro de Muro no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 29 habitantes (20 homes e 9 mulleres).
Filarioideos
Descrición
A superfamilia foi descrita por primeira vez en 1858 por Weinland, e, no sentido da moderna clasificación do WoRMS, en 1959 por Chabaud & Anderson.
Familias
Tradicionalmente considerábanse dentro desta superfamilia, as familias seguintes:
Porén, o WoRMS, só considera dúas:
Nota taxonómica
O WoRMS considera Spirurida como a orde dos espiruromorfos (Spiruromorpha) De Ley & Blaxter, 2002, da sublcase dos cromadorios (Chromadoria), de aí as direfenzas na taxonomía indicadas.