cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Soiuz TMA-19
Características
A tripulación de respaldo da Soiuz TMA-7 estaba formada por Catherine Coleman, Dmitri Kondratiev e Paolo Nespoli.
Tesouro de Piddletrenthide
O tesouro de Piddletrenthide é un tesouro de moedas romanas do século III d. C. achado preto de Piddletrenthide, en Dorset, en 2016.
O achado
O tesouro consta de 2.114 antoninianos "radiados" cuñados en billón e apareceu no interior dun recipiente de cerámica. As moedas datan de entre o 253 e o 296 d.C., e entre elas hai algunhas procedentes da ceca de Londinium, a única da Britania, establecida cara ao ano 286.
O tesouro foi atopado por Brian Read en 2016, coa axuda do seu detector de metais. Posteriormente, o arqueólogo local Mike Trevarthen extraeuno do seu lugar xunto co bloque de terra no que estaba soterrado, e logo o conxunto levouse ao Museo Británico para que o seu Departamento de Moedas e Medallas procedese ao seu estudo.
Flybmi
Flybmi, estilizado como flybmi, legalmente British Midland Regional Limited e anteriormente comercializada como bmi Regional, foi unha aeroliña rexional británica que operaba servizos regulares de pasaxeiros no Reino Unido e Europa. Asúa sede estaba no aeroporto de East Midlands en North West Leicestershire, e tiña bases en Aberdeen, Bruxelas, Bristol, East Midlands, Newcastle e Múnic.
Flybmi era unha antiga subsidiaria de British Midland International (BMI), que foi mercada a Lufthansa por International Airlines Group (IAG) o 20 de abril de 2012. Regional foi vendida a Sector Aviation Holdings en maio de 2012 e operou como aeroliña independente dende outubro dese ano. En agosto de 2015 a compañía converteuse en parte dun novo grupo de aeroliñas rexionais, Airline Investments Limited (AIL), xunto con Loganair.
Flybmi cesou as súas operacións e operations e entrou en concurso de acredores o 16 de febreiro de 2019.
Pedúnculo ocular
miniatura| Os [[Caracol|caracois terrestres pulmonados adoitan ter dous xogos de tentáculos na cabeza; o par superior culmina nos ollos e o par inferior contén os órganos olfactivos. ]] En anatomía, un pedúnculo ocular é unha protuberancia que separa o ollo do corpo, dándolle un mellor campo de visión. É unha característica común na natureza e aparece con frecuencia na ficción.
Termo
O termo aparece mencionado en galego no bUSCatermos, no apartado ablación do pedúnculo ocular.
Provén do latín científico pedunculus, e este é diminutivo do latín pes, pedis 'pé' e do latín ocŭlus “ollo” e o sufixo «-ar» que nos adxjectivos significa condición, relación ou pertenza, en latín tardío oculāris.
Tamén se emprega o termo omatóforo en galego reintegrado e en portugués, derivado do grego antigo ὄμμα (ómma, “ollo”) +‎ -phore.
En castelán existe a variante ommatóforo da mesma raíz, e en inglés ommatophore.
Na natureza
Os pedúnculos oculares son un tipo de tentáculo especializado. Tamén poden ter órganos olfactivos nos seus extremos. Exemplos de criaturas con tentáculos olfactivos inclúen os caracois, a superfamilia dos trilobites Asaphida e a familia das moscas Diopsidae. Nas lesmas, lesmas de mar e caracois estes tentáculos volven medrar no caso de se danar gravemente, e nalgunhas especies son retráctiles. Os crustáceos tamén teñen pedúnculos oculares, que consisten en dous segmentos.
Renacemento portugués
dereita|miniatura|350x350px|Os paneis de São Vicente de Fora, por [[Nuno Gonçalves. Obra mestra da pintura portuguesa do s. XV, representan figuras destacadas da corte portuguesa, (1470-1480).]] O Renacemento portugués refírese ao movemento cultural e artístico en Portugal comezado a mediados do século XV durando até finais do século XVI. Aínda que o movemento coincidiu co renacemento italiano e o doutros reinos peninsulares, o renacemento portugués estivo en boa parte separado doutros renacementos europeos; porén, foi moi importante para abrir Europa ao mundo descoñecido e achegar unha visión máis ampla a eses renacementos.
Como pioneiro da Era dos Descubrimentos, o imperio portugués floreceu nos séculos XV, XVI e XVII, con viaxes á India, Oriente, América e África. Esta inmensa rede comercial crearía unha nobreza e monarquía portuguesas moi ricas, que se converterían en mecenas da cultura, das artes e a tecnoloxía en Portugal e no estranxeiro.
O movemento cultural que marcou o final da Idade Media e o inicio da Idade Moderna estivo marcado por cambios en moitos ámbitos da vida humana. A chegada a Portugal foi tardía e con particularidades;
Contexto
esquerda|miniatura|290x290px| A amplitude e diversidade do [[Imperio Portugués|Imperio portugués foi un factor clave detrás do Renacemento portugués. En vermello, os países lusófonos que se converterían en Estados (na época do Renacemento non controlaban todo ese territorio, por exemplo en África tiñan asentamentos na costa pero non tanto cara ao interior).]]
Dende cedo os portugueses traballaron con navegantes e cartógrafos italianos. En 1457 Afonso V encargou a Fra Mauro o famoso mapamundi; en 1474 o xeógrafo Toscanelli, habitual da corte dos Medici, escribiulle sobre un camiño cara á India desde o oeste. Banqueiros, comerciantes e exploradores xenoveses, florentinos e algúns venecianos procuraban novas rutas marítimas. A partir de 1455, a incipiente industria do azucre na Madeira atraeu a interesados entre eles Cristovo Colón e o florentino Bartolomeu Marchionni, mesturando ese comercio co de escravos. "Em 1480 havia cerca de setenta navios envolvidos no comércio de açúcar da Madeira, com a refinação e distribuição concentrada em Antuérpia."
O descubrimento doutras terras de África e Oriente provocou a importación de numerosos obxectos de cerámica, téxtiles e mobles, de madeiras preciosas, marfil e seda que, á súa vez, provocaron a aparición de novas formas artísticas.
En 1430 Portugal reforzara os seus antigos contactos con Flandres, co matrimonio de Filipe III de Borgoña e Isabel de Portugal, levou máis de 2.000 portugueses que desenvolveron actividades no comercio, as finanzas e as artes. A fábrica real portuguesa de Bruxes, trasladada máis tarde a Antuerpen, converteuse no principal punto de distribución portugués en Europa. Co patrocinio da princesa, flamengos e alemáns instaláronse en Portugal, especialmente no Faial (Azores), un importante porto de escala. Entre eles, o cosmógrafo Martin Behaim e o editor Valentim Fernandes.
A arte flamenga gañou un gran prestixio entre os portugueses, que a importaron en cantidade, competindo polas mellores obras e artistas, co Renacemento nórdico influíndo nas artes e na música.
Foi a conexión de Portugal, a través do vasto Imperio Portugués, cun mundo cheo de comercio, cultura e comercio, desde o Xapón até o Brasil e dos Azores até Goa, o que permitiu que nacera o Renacemento portugués. A interacción particular de Portugal cos pobos colonizados (realidade máis ou menos mitificada, véxase Lusotropicalismo), permitiulle financiar un florecente Renacemento propio, de artes, humanidades, relixión e ciencias por igual, non só no seu territorio continental, senón en todo o seu imperio, debido ao vínculo especial que o Imperio portugués tiña con Portugal.
Diplomáticos, comerciantes e un importante número de estudantes de universidades estranxeiras en Italia, París e Lovaina cultivaron amizades con humanistas, académicos e artistas renacentistas. En humanidades, estudantes e viaxeiros como Sá de Miranda importan o clasicismo renacentista. Pero a pesar de difundidos por Ramusio e Amerigo Vespucci, os relatos exóticos teñen pouca repercusión en Italia, quizais porque chocan coa estrita visión clásica. Tamén é modesta a influencia do Renacemento italiano nas artes plásticas en Portugal. En 1540 Francisco de Holanda quéixase:
Simultaneamente en Antuerpen, Damião de Góis testemuña o interese de importantes figuras do renacemento nórdico como Dürer e Thomas More. Coa chegada á India, o comercio gañou importantes financeiros alemáns, como os Fugger, que estableceron conexións con varias personalidades. Erasmo de Róterdam escribe unha dedicatoria a D. Xoán III que incluso considera ensinar en Coímbra, pero o saqueo de Roma (1527) e a reacción á reforma protestante acabaron por frear o cambio. Portugal recorre ás misións, baixo o patrocinio portugués.
Artes
O Renacemento na arte en Portugal é un tema de disputa historiográfica, pois a pesar do grande florecemento das artes, non seguiu con rigor as normas estéticas clasicistas, nas que se baseou o Renacemento na Península Itálica. As artes do Renacemento portugués foron únicas entre outras artes renacentistas. Eran unha mestura de estilo gótico tardío coas innovacións do en XV e un xiro nacional portugués á vez.
A asimilación co modelo das artes renacentistas italianas só comeza realmente arredor de 1540, cando os artistas renacentistas portugueses comezan a desvincularse das súas normas nacionais e adaptan as súas obras ao modelo clasicista itálico, aínda mantendo o carácter portugués. Nese momento desaparecera xa o rigoroso clasicismo do Alto Renacemento e a tendencia dominante en Italia xa era o manierismo. Deste xeito, para algúns autores prodúcese un salto do gótico tardío ao manierismo en Portugal, sen trazos auténticos renacentistas significativos. dereita|miniatura| A [[Torre de Belén|Torre de Belém de Francisco de Arruda é unha das pezas arquitectónicas máis emblemáticas do Renacemento portugués.]]
Arquitectura e escultura
En canto á arquitectura, ao igual que moitas seccións das artes, o Renacemento portugués non seguiu, na súa maior parte e inicialmente, os camiños dos outros Renacementos, que se centraron moito na sofisticación e sinxeleza dos antigos modelos grecorromanos.
Durante a maior parte do Renacemento portugués, a súa arquitectura foi en gran parte a continuación e elaboración do estilo gótico.
O primeiro edificio coñecido de estilo manuelino é o Mosteiro de Xesús de Setúbal, do arquitecto Diogo Boitaca, un dos creadores do estilo, que colaborou co escultor francés Nicolau de Chanterene. A nave da igrexa, sostida por columnas en espiral, revela o intento de unificación do espazo interior que alcanza o seu punto culminante na igrexa do Mosteiro dos Xerónimos, rematada en 1520 polo arquitecto João de Castilho.
A Torre de Belém de Francisco de Arruda e a ventá capitular do Convento da Orde de Cristo, en Tomar, son algúns dos exemplos máis famosos do estilo manuelino e da arquitectura renacentista portuguesa no seu conxunto. miniatura|Igrexa de São Roque (Lisboa) (1555) deseño renacentista de Afonso Álvares e manierista de Filipe Terzi
O austero clasicismo renacentista non foi moi seguido no Renacemento portugués, pero pouco a pouco consolidouse a partir da década de 1530, coa axuda de estranxeiros e nacionais, como Francisco de Holanda e Diogo de Torralva.
A Ermida de Nossa Senhora da Conceição, en Tomar, de Diogo de Torralva, é un exemplo da arquitectura clásica renacentista pura do Renacemento portugués. Algúns exemplos do forte e puro Renacemento clásico son a Igrexa da Graça de Miguel de Arruda, en Évora, a Igrexa de São Roque, iniciada en 1555 por Afonso Álvares, un dos poucos grandes edificios que sobreviviu ao terremoto de 1755, o Palacio Ducal de Vila Viçosa de Diogo de Arruda, en Vila Viçosa, e o Claustro do Rei D. Xoán III, no Convento da Orde de Cristo, de Diogo de Torralva e Filippo Terzi, considerada unha das pezas máis emblemáticas do Renacemento portugués. A Quinta da Bacalhoa e a Casa dos Bicos son bos exemplos de fortes palacios de estilo renacentista clásico, que aínda conservan tendencias manuelinas.
Pintura
esquerda|miniatura| O reinado de [[Xoán III de Portugal|Xoán III, que viu o monopolio portugués do comercio de especias, permitiu un florecemento da pintura portuguesa.]]
Na pintura, o Renacemento chega baixo a influencia do Renacemento nórdico. Desde mediados do XV, a pintura entrou nunha fase de gran prestixio, coa importación da arte flamenga, competindo polas mellores obras e os mellores artistas, cuxo ritmo de produción é moi elevado. miniatura|esquerda|Detalle de San Pedro Pontífice, [[Vasco Fernandes, c.1506, Museu Grão Vasco, Viseu]] A pintura renacentista portuguesa tivo moito contacto co estilo flamengo. Os vínculos entre os dous movementos alcanzaron un novo nivel en 1430, co casamento de Isabel de Aviz, infanta de Portugal, con Filipe III, duque de Borgoña. Mentres o matrimonio estaba en negociacións, a corte de Borgoña enviou ao famoso Jan van Eyck para pintar o Retrato de Isabel de Aviz. Van Eyck permaneceu en Portugal máis dun ano, onde estableceu unha escola de arte, xunto a Olivier de Gand e Jean d'Ypres. Esta escola deu orixe á Escola de Mestres da Sé Catedral de Angra do Heroísmo, que foi promovida por Jácome de Bruges.
Nuno Gonçalves, autor dos Paneis de San Vicente e deseñador dos Tapices de Pastrana, está considerado un dos precursores da pintura renacentista portuguesa. Nos seus paneis, considerados unha das pezas de arte pintada máis importantes da historia portuguesa, representa destacadas figuras da nobreza, a realeza e o clero portugueses da época cun estilo seco pero poderosamente realista. A súa preocupación por retratar cada figura individualmente, mostra unha grande influencia flamenga e presaxia as preocupacións do Renacemento posteriores.
A principios do XVI, varias escolas de pintores estaban activas por todo Portugal e colonias, moitas veces en colaboración con estranxeiros. Unha tendencia común entre estas escolas era dar crédito ás súas obras de arte como escola e deixar o autor real no anonimato, o que dificultaba a atribución da autoría. Mesmo entre aqueles pintores que deron nome ás súas obras, resulta complicado comprobar a total validez da autoría debido ao hábito das obras colectivas. Un exemplo famoso diso foi o pintor da corte Jorge Afonso, cuxas pezas foron traballadas a miúdo polos seus colegas na corte, como Frei Carlos, Francisco Henriques, Cristóvão de Figueiredo, García Fernandes, Gregório Lopes ou Jorge Leal, entre outros. No norte de Portugal existía un grupo similar, centrado en Vasco Fernandes, xunto a Gaspar Vaz e Fernão de Anes. Algúns autores son chamados polo lugar onde se atoparon as pinturas, por exemplo o mestre da Lourinhã é o nome dun autor anónimo, probabelmente flamengo.
Luis López Pombo
Traxectoria
Trasladouse coa súa familia á cidade de Lugo en 1972 e traballou durante 22 anos como cristaleiro.
Renacemento portugués
Pintura
Durante o Renacemento portugués, o maior centro de aprendizaxe e artes foi Lisboa, que prosperou como unha gran cidade de Europa, pola súa posición privilexiada como un importante centro comercial, aberto a un fluxo constante de novas informacións, culturas e finanzas. Lisboa foi un verdadeiro centro do Renacemento europeo, onde viñeron artistas e estudiosos dos recunchos de Europa para tentar gañar cartos. A rica nobreza lisboeta financiou incontables pinturas, moitas veces para institucións relixiosas en Lisboa ou nas súas propiedades feudais. A corte real portuguesa a miúdo trasladouse entre Lisboa, Coímbra, antiga capital de Portugal e Évora, o que permitiu que estas tres cidades se consolidasen como os maiores centros do Renacemento portugués. A Escola de Coímbra foi fundada por Vicente Gil e o seu fillo, Manuel Vicente. En Évora, Manuel I de Portugal estableceu unha rica corte, que vería o seu apoxeo baixo o seu fillo, o cardeal Infante Henrique de Aviz, arcebispo de Évora, que fundou a Universidade de Évora e a súa escola de artes.
Luis López Pombo
Traxectoria
Compaxinou os estudos co traballo, de xeito que realizou, primeiro, o ciclo de EXB nun centro nocturno de formación de adultos e, despois, o BUP nocturno. Cursou Xeografía e Historia na UNED, sen finalizar a carreira, e posteriormente proseguiu a completar a súa formación. Escribiu 11 libros e máis de 200 artigos. Os seus estudos xenealóxicos confirmaron as orixes dos devanceiros de Camilo José Cela en Triacastela.
Renacemento portugués
Ciencias
dereita|miniatura| Pedro Nunes innovou nas matemáticas e inventou moitos aparellos, como o [[nonio.]] Como pioneiro na Era dos Descubrimentos, Portugal e o seu Renacemento atraeron expertos en astronomía, matemáticas e tecnoloxía naval, o que converteu a Portugal nunha capital técnica e científica de Europa. Durante o Renacemento portugués creáronse unha infinidade de obras técnicas, como mappa mundi, globos terráqueos, tratados sobre a arte da vela, guións, informes de naufraxios, itinerarios e estudos sobre medicina tropical.
Luis López Pombo
Traxectoria
En 22 de xuño de 2004 foi nomeado Académico Correspondente en Lugo da Real Academia Matritense de Heráldica e Xenealoxía. Tamén foi designado Delegado Provincial en Lugo da Asociación de Xenealoxía, Heráldica e Nobiliaria de Galicia.
Renacemento portugués
Ciencias
Entre os tratados de astronomía, oceanografía e estudos náuticos, destacan os seguintes traballos:
Luis López Pombo
Obra
Todas as publicacións editadas pola Deputación de Lugo.
Renacemento portugués
Ciencias
Pedro Nunes, un dos primeiros europeos en aplicar as matemáticas á cartografía, descubriu o concepto de liñas loxodolóxicas ou loxodrómicas, aplicado posteriormente á proxección de Mercator, que, en 1569, revolucionou a cartografía. Tamén foi o inventor de varios aparellos de medida, incluído o nonius, para medir fraccións de grao.
Coa chegada de Vasco da Gama á India e a expansión do Imperio portugués nesa terra, moitos científicos foron enviados cara ao leste para estudar e recompilar novos fármacos a partir de plantas medicinais. O botánico Tomé Pires e os médicos Garcia de Orta e Cristóvão da Costa recolleron e publicaron traballos sobre novas plantas e medicamentos locais.
Cartografía
As cartas portulanas portuguesas foron moi demandadas en Europa, polo seu coñecemento e precisión. Aínda que protexidos como segredo de estado, os coñecementos cartográficos acabarían por ser transmitidos clandestinamente. Un destes exemplos é o planisferio de Cantino, roubado na Casa da Índia, o ministerio real portugués de cousas marítimas, para o duque de Ferrara en 1502, ou os mapas de Dieppe, encargados por Henrique II de Francia e Henrique VIII de Inglaterra, que eran copias de mapas portugueses roubados da época.
En 1475, foi impresa por primeira vez unha tradución latina do mapa do mundo de Ptolomeo, do II. A exploración e os estudos portugueses pronto revelaron as lagoas dos coñecementos antigos, como como en 1488, ao pasar o Cabo de Boa Esperanza, Bartolomeu Dias demostrou que Ptolomeo era erróneo xa que non había paso ao Océano Índico.
En 1492, Martin Behaim, despois do seu adestramento en Portugal, e ao servizo do rei de Portugal, construíu o primeiro globo terráqueo coñecido, que tiña Europa e Asia estaban separadas por un único océano, unha teoría na que Cristovo Colón, que tamén se formou en Portugal, probaría a finais dese ano.
Humanidades
En Portugal, como no resto de Europa, a imprenta tivo un papel fundamental no seu renacemento. As primeiras chegaron a Portugal da man de impresores xudeus a través de Italia. O primeiro libro impreso en portugués en Portugal foi Sacramental, impreso en Chaves, en 1488, por Clemente Sanches de Vercial. En 1490 imprimíanse libros en Lisboa, Porto e Braga. Debido ao novo acceso á produción en masa de pezas lingüísticas e literarias, o Renacemento portugués viu un gran florecemento para o traballo escrito, desde os tratados ata o teatro, así como o avance e a sofisticación da lingua portuguesa. Debido ao lugar clave de Portugal nas relacións globais, nese momento, as obras literarias do Renacemento portugués influíron en gran cantidade de movementos literarios e estudos lingüísticos estranxeiros.
Lingua
dereita|miniatura| João de Barros foi un "home renacentista" portugués, sendo militar, historiador e gramaticista. A unidade da lingua galega e portuguesa era moi alta neste tempo, porén o galego comezaba o seu tránsito polos s escuros, mentres o portugués comezaba a súa normativización en 1536, cando Fernão de Oliveira publicou Grammatica da lingoagem portuguesa.
En 1540, João de Barros, un distinguido oficial da coroa portuguesa, publicou a Grammatica da Língua Portuguesa com os Mandamentos da Santa Madre Igreja, que ensinaba os estándares da lingua portuguesa xunto coa moral e a cultura do pobo portugués. A Grammatica de João de Barros foi a segunda peza que pretendía estandarizar a lingua portuguesa, e considérase o primeiro libro de texto ilustrado do mundo.
O grande interese pola filoloxía, durante o Renacemento portugués, estendeu o uso de grafías etimolóxicas, creando palabras portuguesas a través da xustificación das súas raíces latinas. A Orthographia da lingoa portuguesa de 1576, de Duarte Nunes de Leão, gran pioneiro no estudo da ortografía portuguesa, foi unha das principais obras de apoio á maior latinización da lingua portuguesa. A imprenta foi clave na expansión da lingua portuguesa, permitindo que moitos falantes de portugués puidesen ver novas grafías, palabras e gramática (de todos xeitos, lembremos que a maioría da poboación non estaba alfabetizada).
Debido ao éxito do Imperio portugués, e ao padroado dos esforzos misioneiros portugueses, a lingua portuguesa pasou a ser coñecida como a "lingua cristiá" en moitas partes de Asia. De acordo cos principios do Renacemento portugués, foron fundadas moitas escolas de aprendizaxe e colexios en todo Portugal e o seu imperio.
Foron os estudosos dese tempo os que compilaron algúns dos primeiros dicionarios e obras literarias interlingua. Estes dicionarios foron a miúdo as primeiras interaccións lingüísticas que tiveron os europeos con estas culturas do Extremo Oriente, como o dicionario chinés-portugués de 1580, de Miguel Ruggeiro e Mateus Rigo, o dicionario nippo Jisho xaponés-portugués de 1603, de João Rodrigues e o Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum de 1651, de Alexandre de Rhodes.
Debido ao seu prestixio e importancia nos estudos e ciencias náuticas, a maioría dos exploradores da época estudaron en Portugal e levaron a lingua portuguesa a terras recentemente descubertas. Moitas palabras portuguesas entraron no léxico doutras linguas, como sepatu, en indonesio, do portugués sapato, Keju en malaio, do portugués queijo, meza, en suahili, do portugués mesa, ou botan de botóm - botão, kapa, de capa, e moi diversas palabras xaponesas de orixe portuguesa. Simultaneamente, seguindo a natureza expansionista e buscadora de coñecemento do Renacemento portugués, a lingua portuguesa importou moitas palabras de modismos estranxeiros, como cachimbo, que significa pipa, do kimbundu kixima, e algodão do árabe al-qutun.
Literatura
miniatura| As contribucións [[Luís de Camões|de Luís de Camões á lingua portuguesa son tan grandes que adoita ser bautizada como Lingua de Camões.]] O Renacemento portugués foi unha época dourada para as obras literarias en Portugal. A abundancia de fondos e intereses levaron á creación dalgunhas das pezas máis coñecidas da lingua portuguesa. Moitas destas obras circularon fóra de Portugal e acadaron sona en toda Europa.
Dende o Renacemento un dos maiores escritores en portugués foi Luís de Camões, tanto que se chegou a alcumar a lingua portuguesa como a Lingua de Camões. Camões foi fundamental para reintroducir as formas clásicas da literatura, sobre todo a épica, a través da súa obra mestra de 1572, Os Lusíadas, considerada unha das maiores pezas da literatura portuguesa de todos os tempos.
Nese tempo, os romances cabaleirescos foron un fenómeno literario da Península Ibérica, e do conxunto de Europa, en menor medida. Estas novelas baseáronse na idealización dos códigos cabaleirescos medievais, enchíanse de príncipes e princesas, cabaleiros e damiselas, e case sempre tiñan unha moral cristiá. Este tipo de novelas personificouse mellor na versión de 1508 da Amadis de Gaula de João de Lobeira, na Crónica do famoso e muito esforçado cavalleiro Palmeirim d´Inglaterra de 1541 de Francisco de Moraes e na Crónica do Imperador Clarimundo, de João de Barros.
Música
miniatura|[[Cancioneiro de Elvas]] Durante o s. XVI, os cardeais príncipes D. Afonso e D. Henrique atraeron ás catedrais músicos de calidade, como Mateus de Aranda (chamado en 1544 para impartir clases na Universidade de Coímbra) e Pedro de Escobar, portugués na corte de Castela, que retornou como Mestre de Capela, na sé de Évora. Foi autor da polifonía máis antiga dun autor portugués (un magnificat a tres voces, c.1560). D. Afonso tamén fundou unha escola para nenos do coro, permitíndolles estudar despois do cambio de voz, chegando moitos a músicos profesionais.
A escola de Évora proseguíu formando músicos de primeiro nivel nos s.XVII e XVIII, como Filipe de Magalhães ou Duarte Lobo.
Catro cancioneiros testemuñan a música profana no período renacentista: o Cancioneiro de Elvas, o de Lisboa, o de París e o de Belém. As formas poéticas son o vilancete, a cantiga e o romance. Os dous primeiros, semellantes ao virelai francés, dedícanse en xeral ao tema do amor, aínda que non se exclúe a sátira e a crítica social. Teñen estrutura de coro e estrofa. O romance dedícase a celebrar feitos históricos, aplicando o mesmo texto musical a cada estrofa do poema.
Notas
<div class="reflist" style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; column-count: 3; list-style-type: decimal;"> <references group="" responsive="0">
Golfo de Porto
O Golfo de Porto é un golfo do Mar Mediterráneo situado na fachada occidental da illa de Corsica, Francia, moi coñecida pola súa cor dramática e cantils escarpados.. O golfo está situado dentro do departamento de Corse-du-Sud. O golfo e a costa circundante forman parte do Parque natural rexional de Corsica. En 1983 o golfo designouse como Patrimonio da Humanidade da UNESCO, abarcando as Calanques de Piana, Golfo de Girolata e Reserva Natural de Scandola, debido á a súa paisaxe excepcional, a rica vida aviar e mariña e maquis..
Xeografía e Biodiversidade
O golfo de Porto está limitado por cinco comunas. Desde a costa norte do golfo e avanzando no sentido das agullas do reloxo arredor da costa cara ao sur, son Osani, Partinello, Serriera, Ota, e Piana. A cabeceira do golfo está en Ota, onde o río Porto desemboca no mar. O litoral do golfo de Porto é famoso polos seus cantís e promontorios vermellos laranxa que alcanzan os 900 m de altura. As paredes abruptas dos cantils están interrompidas por moitas grutas e o propio golfo contén numerosos farallóns, illotes e enseadas.
A biodiversidade costeira e mariña ao longo do Golfo de Porto é moi rica. A zona litoral está dominada pola lavanda mariña, e as 450 especies de algas mariñas coñecidas no Mediterráneo foron rexistradas ao longo do Golfo. Estas inclúen  Halimeda e outras especies non observadas noutras zonas de Francia. Debido á claridade da auga da rexión, as algas poden medrar ata 35 metros de profundidade. A Reserva Natural de Scandola conserva moitas especies terrestres na zona. Xunto coas algas, o precioso coral atópase nas zonas pouco profundas do golfo. Ademais, as fortes correntes permiten que se congregue un gran número de peixes.
Historia
A rexión de Porto-Piana estivo historicamente pouco poboada como resultado do seu terreo accidentado e da súa turbulenta historia. Unha serie de pestes recorrentes desde mediados do século XV ata finais do século XVI, seguidas de escaseza de alimentos e fames dos séculos XVI ao XVIII diezmaron a bpbpción da zona. A finais da Idade Media, a zona do golfo estaba baixo o señorío dos Leca, unha das casas fidalgas Cinarchesi. A finais do século XV, o conde Giovan Paolo di Leca sumiu a rexión nun conflito.
Durante a segunda metade do século XVI, os corsarios berberiscos atacaron regularmente a costa de Corsica, o que provocou a construción dunha serie de defensas costeiras chamadas colectivamente as torres xenoveses en Corsica. Tres deste tipo de torres estaban situadas na costa do Golfo de Porto: Torra di l'Isula di Gargali, no illote homónimo da costa oeste preto de Osani, Torra di Portu, á cabeza do golfo en Ota, e Torra di Turghju, na costa sur do golfo en Piana.
A pesar destas fortificacións, as incursións dos corsarios acabaron por eliminar aldeas enteiras, incluídas Paomia e Revinda. A finais do século XVI, as terras baixas costeiras foron descritas como totalmente abandonadas: "Así ocorre con Sia, o foso de Saloña, en ruínas, ou o de Paomia, completamente deserto en 1584." " A principios do século XVII, estaba claro que Corsica non era defendible. Os veciños das aldeas de montaña que posuían terras na costa meteron presión para a construción dun maior número de fortificacións, o que resultou na reconstrución dunha torre en Sagone, así como outras seis novas torres: Omigna, Cargèse, Orchinu, Cavi Rossi, Gargalo e Imbuto. Estas seis torres construíronse entre 1605 e 1611 baixo a dirección do arquitecto Anton Giovanni Sarola. Durante este tempo, as autoridades xenovesas desenvolveron unha política de concesións, levando en particular ao establecemento en Cargèse dunha colonia grega que provocou tensións coa poboación circundante.
No seu relato de viaxes Une excursion en Corse, publicado en 1891, o príncipe Roland Bonaparte describiu a zona como un dos lugares naturais máis fermosos de Corsica. Desde 1983, o O golfo de Porto e as súas características circundantes foron designados colectivamente como Patrimonio da Humanidade da UNESCO. A UNESCO describe a zona como "un impresionante macizo pórfiro con formas atormentadas".
A Carballeira, O Mato, Chantada
A Carballeira é un lugar da parroquia do Mato no concello lucense de Chantada, na comarca de Chantada.
Douglas Fairbanks Jr.
Traxectoria
Fillo do destacado Douglas Fairbanks, unha das primeiras personaxes lendarias de Hollywood, Fairbanks Jr. nunca conseguiu saír totalmente da sombra do pai. Estudou en París, onde estaba coa súa nai recentemente divorciada, cando contactou con el o empresario William Elliott, que quería lanzalo no cinema. Asinou coa Paramount aos catorce anos de idade, en contra da opinión paterna, que desexaba para el o camiño da universidade, e estreou na pantalla en 1923, na fracasada comedia Stephen Steps Out. Os seus traballos seguintes no cinema mudo son pouco memorábeis, con excepción do drama Stella Dallas (1926), de Henry King.
Fondo da Vila, O Mato, Chantada
Fondo da Vila é un lugar da parroquia do Mato no concello lucense de Chantada, na comarca de Chantada.
Douglas Fairbanks Jr.
Traxectoria
A transición ao cinema sonoro foi tranquila, axudada ademais polo seu matrimonio con Joan Crawford, con quen coeprotagonizou Our Modern Maidens (1929). Na década de 1930, Fairbanks Jr. coñeceu o éxito en filmes como The Dawn Patrol (1930), Little Caesar (1931), The Prisoner of Zenda (1937), onde por primeira vez interpretou un espadachín, personaxe imortalizada polo seu propio pai nunha serie de filmes na era muda, Gunga Din (1939) e The Corsican Brothers (1941).
Fairbanks interrompeu a carreira para participar da segunda guerra mundial. Alistouse na Mariña, servindo, entre outros, baixo as ordes do heroe inglés Lord Mountbatten. Inicialmente tenente, Fairbanks pediu a baixa en 1954, xa como capitán. Loitou na fronte de batalla e recibiu diversas medallas: Silver Star e Legion of Merit do seu país, a British Distinguished Service Cross da Inglaterra e as francesas Légion d'Honneur e Croix de Guerre.
O Romeo, O Mato, Chantada
O Romeo é un lugar da parroquia do Mato no concello lucense de Chantada, na comarca de Chantada.
Douglas Fairbanks Jr.
Traxectoria
Finalizado o conflito, Fairbanks retornou a Hollywood, mais pasaba moito tempo no Reino Unido, onde era aceptado nos altos círculos sociais desde a década anterior, cando xa filmaba nese país. En 1949 recibiu unha condecoración no Palacio de Buckingham; era íntimo da raíña Isabel e do príncipe Filipe, a quen recibía na súa mansión, The Boltons. No cinema, volveu ao xénero de capa e espada con Sinbad the Sailor (1947) e The Exile (1947), porén foise afastando aos poucos das cámaras. Traballou esporadicamente no teatro, inclusive na montaxe americana de My Fair Lady, subtituíndo a Rex Harrison no papel de Higgins. Entre 1954 e 1956, protagonizou na televisión a serie Douglas Fairbanks Presents. Participou tamén en varios telefilmes.
Tras vender The Boltons, estableceuse en Nova York, onde se dedicaba aos deportes, aos negocios e á vida de socialite. Fairbanks casou tres veces. Tras divorciarse de Joan Crawford, casou con Mary Lee Eppling, con quen tivo as súas tres fillas, Daphne, Victoria e Melissa. O matrimonio rematou co falecemento dela en 1988. Posteriormente, uniuse a Vira Shelton en 1991, con quen viviu ata o seu propio pasamento, en 2000, vítima dun infarto. Foi sepultado no Hollywood Forever Cemetery, dos Ánxeles, na mesma cripta que o seu pai.
Feito (afirmación)
A comprobación usual para a afirmación dun feito é a verificabilidade, é dicir, se pode demostrarse que corresponde a unha experiencia. Para comprobar os feitos utilízanse a miúdo traballos de referencia estándar. Os feitos científicos son verificados por observacións coidadosas repetibles ou medidos por experimentos ou outros medios.
Etimoloxía e uso
A palabra "feito" deriva do latín factum. No uso común significa 'algo que pasou ou tivo lugar' ou 'acción ou efecto de causar algo' Tamén significa "acción ou acto que se fai ou se fixo", "fazaña heroica" ou "cousa que se produce ou que se produciu", e, en filosofía, "estado das cousas no que a súa propia existencia fai verdadeira a proposición".
O termo feito tamén indica 'materia baixo discusión' considerada verdadeira ou correcta, que pode salientar un punto ou probar un asunto discutido;.
Feito pode indicar tamén os descubrimentos derivados dun proceso de avaliación, incluíndo a revisión de testemuños, a observación directa ou doutro tipo; distinguible das materias que son inferencias ou especulacións.
Os feitos poden ser comprobados por razoamento, experimentos, experiencias persoais ou poden ser argumentos de autoridades. Roger Bacon escribiu: "Se noutras ciencias deberíamos chegar á certeza sen dúbidas e á verdade sen erros, correspóndenos a nós situar os fundamentos do coñecemento nas matemáticas."
En filosofía
En filosofía, o concepto feito é considerado en epistemoloxía e ontoloxía. As cuestións da obxectividade e verdade están estreitamente asociadas coa cuestión do feito. Un "feito" pode definirse como algo que é o caso, é dicir, un estado do caso.
Os feitos poden ser entendidos como información que fai verdadeira unha frase verdadeira. Feito pode tamén entenderse como aquelas cousas ás cales se refire unha frase verdadeira. A afirmación "Xúpiter é o maior planeta do sistema solar" é aproximadamente o feito Xúpiter é o maior planeta do sistema solar.
Correspondencia e o argumento da fonda
A versión de Pascal Engel da teoría da verdade da correspondencia explica que o que fai unha frase verdadeira é que corresponde a un feito. Esta teoría presupón a existencia dun mundo obxectivo.
Feitos compostos
Calquera afirmación verdadeira non trivial sobre a realidade é necesariamente unha abstracción composta dun complexo de obxectos e propiedades ou relacións. Por exemplo, o feito descrito pola afirmación verdadeira "París é a capital de Francia" implica que existe o lugar París, que existe o lugar Francia, existen cousas como cidades capitais, e que Francia ten un goberno, que o goberno de Francia ten o poder de definir a súa capital e que o goberno de Francia elixiu que París sexa a capital, que existe unha cousa como un lugar ou un goberno, etc. A exactitude verificable de todas estas asercións, feitos en si mesmos, pode coincidir para crear o feito de que París é a capital de Francia.
Porén, xorden dificultades ao intentar identificar as partes constituíntes de feitos negativos, modais ou disxuntivos.
Distinción feito–valor
Os filósofos morais desde David Hume debateron se os valores son obxectivos e, por tanto, factuais. En A Treatise of Human Nature (Tratado da natureza humana) Hume sinala que non hai un modo obvio de que unha serie de afirmacións sobre o que debería ser o caso se poidan derivar dunha serie de afirmacións do que é o caso. Aqueles que insisten en que hai un abismo lóxico entre feitos e valores, din que é unha falacia intentar derivar valores de feitos, incluído G. E. Moore, que chamou intentar facer iso falacia naturalista.
Distinción factual–contrafactual
A factualidade (o que ocorre) pode tamén ser contrastado coa contrafactualidade: o que podería ter ocorrido, pero non ocorreu. Un condicional contrafactual ou condicional subxuntivo é unha afirmación condicional (ou "se-entón") que indica o que sería o caso se os eventos tivesen sido outros que os que realmente foron. Por exemplo, "Se Alexandre Magno tivese vivido, o seu imperio tería sido máis grande que o de Roma." Isto contrasta cun condicional indicativo, que indica o que é (de feito) o caso se o seu antecedente é (de feito) verdadeiro, por exemplo, "Se bebes isto, farache sentir mellor."
Tales frases son importantes en lóxica modal, especialmente desde o desenvolvemento de semántica do mundo posible.
En matemáticas
En matemáticas, un feito é unha afirmación (chamada teorema) que pode ser probada por un argumento lóxico a partir de certos axiomas e definicións.
En ciencia
Na ciencia, un feito é unha observación coidadosa repetible ou medida (por experimentación ou outros medios), tamén chamada evidencia empírica. Os feitos son fundamentais para construír unha teoría científica. Varias formas de observación e medida conducen a cuestións fundamentais sobre o método científico e o alcance e validez do razoamento científico.
No sentido máis básico, un feito científico é unha observación obxectiva e verificable, en contraste coa hipótese ou teoría, que pretende explicar ou interpretar os feitos.
Varios eruditos presentaron refinamentos significativos a esta formulación básica. Os científicos son coidadosos ao distinguir entre: 1) estado do caso no mundo externo e 2) asercións de feitos que poden ser considerados relevantes na análise científica. O termo é usado en ambos os sentidos na ciencia filosófica.
Os eruditos e investigadores clínicos tanto en ciencias sociais coma naturais escribiron sobre numerosas cuestións e teorías que se orixinan no intento de aclarar a natureza fundamental do feito científico. Asuntos pertinentes que xorden desta investigación son:
Consistente con esta idea de holismo de confirmación, algúns eruditos afirman que o "feito" está necesariamente "cargado de teoría" nalgún grao. Thomas Kuhn sinala que saber que feitos medir e como medilos require o uso doutras teorías. Por exemplo, a idade dos fósiles está baseada na datación radiométrica, que se xustifica razoando que o decaemento radioactivo segue un proceso de Poisson e non un proceso de Bernoulli. Similarmente, Percy Williams Bridgman adopta a posición metodolóxica denominada operacionalismo, que afirma que todas as observacións non só están influenciadas, senón que están necesariamente definidas, polos medios e asuncións utilizadas para medilas.
O método científico
Ademais da investigación fundamental sobre a natureza do feito científico, hai que facer tamén consideracións prácticas e sociais sobre como se investiga o feito, e como se establece e substancia por medio da axeitada aplicación do método científico. Os feitos científicos crese xeralmente que son independentes do observador: non importa quen realice o experimento científico, todos os observadores estarán de acordo no resultado. Ademais destas consideracións, hai medidas sociais e institucionais, como a revisión por pares e a acreditación, que pretenden promover unha exactitude factual (entre outros intereses) no estudo científico.
En historia
Un cliché retórico común di a "Historia é escrita polos que gañan". Esta frase suxire pero non examina o uso dos feitos na historia escrita.
E. H. Carr no seu volume de 1961 What is History? (Que é a Historia?) argumenta que os nesgos inherentes á recolección de feitos fai que a verdade obxectiva de calquera perspectiva histórica sexa algo idealista e imposible. Os feitos son, "como peixes no océano", dos cales só podemos pescar casualmente uns poucos, polo que soamente son unha indicación do que que hai baixo a superficie. Mesmo usando unha rede de arrastre non poderiamos saber con seguridade todo o que podería vivir baixo a superficie do océano. Mesmo se non descartamos ningún dos feitos (ou peixes) presentados, sempre faltaría a maioría; o lugar onde facemos a nosa pesca, os métodos utilizados, o tempo climatolóxico e mesmo a sorte xogan un papel vital no que ao final capturaremos. Ademais, a composición da historia está feita inevitablemente de compilacións de moitos nesgos diferentes á hora de buscar os feitos, todos eles compostos co paso do tempo. Carr conclúe que para que un historiador intente un método máis obxectivo, debe aceptarse que a Historia só pode a aspirar a unha conversación do presente co pasado, e a que o método que cada un utiliza para reunir os feitos debería ser abertamente examinado. A verdade e os feitos históricos cambian, por tanto, co tempo, e reflicten só o consenso actual (se o hai).
No dereito
No dicionario DiGalego defínese feito en relación co dereito como "caso sobre o que se litiga ou que é motivo dunha causa." Feito xurídico defínese como "acontecemento natural ou humano capaz de producir efectos xurídicos." Feito probado defínese como "feito que como tal se declara nunha sentenza dos tribunais de instancia e que serve de base para as apreciacións xurídicas en casación."
Na maioría das xurisdicións legais o concepto xeral e a análise dos feitos reflicte principios fundamentais de xurisprudencia e apóiase en estándares ben establecidos.
Outro uso do termo feito é para referirse a asuntos suxeitos a investigación polas autoridades oficiais para establecer se se perpetrou un crime e establecer a culpabilidade.
Pedro Guitián Lista
Pedro Guitián Lista, nado en 1887 e finado en Armuño (Lubre, Bergondo) o 25 de setembro de 1967, foi un político galego.
Traxectoria
Na República foi nomeado fiscal municipal de Bergondo en agosto de 1934. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi nomeado delegado civil de Bergondo. En outubro de 1937 foi sancionado con 500 pesetas pola Delegación Militar de Orde Público da Coruña por autorizar un acto público no seu distrito sen ter facultades e por invocar a autorización dunha autoridade sendo falso. Finou na súa casa de Armuño o 25 de setembro de 1967 con 80 anos.
Vida persoal
Casou con Dolores Zapata Monteiro e foi pai de Antonio, Juan e José Guitián Zapata.
O Pacio, O Mato, Chantada
O Pacio é un lugar da parroquia do Mato no concello lucense de Chantada, na comarca de Chantada.
Vilar de Eiriz, O Mato, Chantada
Vilar de Eiriz é un lugar da parroquia do Mato no concello lucense de Chantada, na comarca de Chantada.
A Moreira, O Mato, Chantada
A Moreira é un lugar da parroquia do Mato no concello lucense de Chantada, na comarca de Chantada.
Bautista Costa Miguélez
Xoán Bautista Costa Miguélez, nado en Areas (Antas de Ulla) e finado en Pontevedra o 10 de decembro de 1984, foi un frade e escritor galego.
Traxectoria
Colexial en Ourense, recibiu o diaconado en 1929. Frade franciscano. Publicou poemas en El Eco Franciscano co pseudónimo P. Catalejos. Foi profesor, procurador e logo director da Unión Misional de Herbón, pasou despois a Ponteareas, Louro, Vigo, e finalmente a Lugo. Acabou os seus días no convento de Poio.
A Paicega, Pezós, Pezós
A Paicega é un lugar da parroquia de Pezós no concello de Pezós que se localiza no occidente de Asturias.
Situado a 594 metros sobre o nivel do mar, a aldea localízase a 6 km da vila, e capital do concello, de Pezós e en 2021 estaba deshabitado.
Historia
O lugar edificouse a mediados do século XX para acoller os traballadores que construíron o encoro de Salime. As vivendas e outras instalacións están abandonadas logo do remate das obras do encoro en 1955 pero moitas aínda están en pé. Salienta a capela, de gran tamaño, algúns barracones, restos do teleférico e instalacións eléctricas. Na aldea hai un miradoiro dende o que se ve boa parte do curso medio do río Navia.
A Fonte, Merlán, Chantada
A Fonte é un lugar da parroquia de Merlán no concello lucense de Chantada, na comarca de Chantada.
A Eirexe, Merlán, Chantada
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Ricardo Vázquez Gómez
Ricardo Vázquez Gómez, nado en Boqueixón cara a 1903 e finado en Santiago de Compostela o 11 de maio de 1937, foi un xornaleiro e político galego.
Traxectoria
Xornaleiro veciño de Sergude. Garda das obras do ferrocarril Coruña-Zamora no tramo Susana-Santiago. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en consello de guerra en Santiago de Compostela o 17 de abril de 1937 xunto con Laureano Amboage Quiñoy, Jesús Rodríguez Vázquez, José Antúnez Barros e Julián Albor Souto, acusados do delito de rebelión, o fiscal pediu a pena de morte para Ricardo Vázquez e Laureano Amboage e reclusión perpetua para os outros. Finalmente só Ricardo Vázquez foi condenado a morte, sendo executado en Compostela o 11 de maio de 1937.
Zoántidos
A dos zoántidos (Zoanthidae) é unha familia de cnidarios antozoos da orde dos zoantarios e suborde dos braquicneminos, que comprende varias especies de pólipos mariños.
O seu xénero tipo é Zoanthus.
Descrición
A familia foi descrita en 1815 polo naturalista, meteorólogo e arqueólogo estadounidense de orixe franco-xermana-Italiana Constantine Samuel Rafinesque.
Xéneros
Segundo o WoRMS, a familia está integrada polos tres xéneros seguintes:
Porén, o ITIS recoñece a:
Nota taxonómica
O WoRMS clasifica ao xénero Palythoa dentro da familia dos esfenópidos, da mesma suborde.
Lamamarín, Merlán, Chantada
Lamamarín é un lugar da parroquia de Merlán no concello lucense de Chantada, na comarca de Chantada.
Kikuko Inoue
Kikuko Inoue (井上 喜久子), nada en Yokosuka o 30 de setembro de 1964, é unha actriz de voz xaponesa. É coñecida por ser a voz de Belldandy en ''Aa! Megami-sama, de Kasumi Tendo en Ranma ½, Kirumi Tojo en Danganronpa V3: Killing Harmony, Lust en Fullmetal Alchemist: Brotherhood e Mizuho Kazami en Please Teacher!''.