cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monterrei, Monterrei, Monterrei
Recintos murados
250px|miniatura|Fortaleza de Monterrei, recinto superior de murallas. Todo o núcleo de Monterrei está contido no recinto amurallado medieval, que é o que se sitúa a unha cota máis elevada. Ten unha planta lixeiramente ovalada, cun eixe maior de noroeste a sueste duns 190 m e un eixe menor duns 130 m aproximadamente. O castelo sitúase no seu centro, no punto máis alto.
As dúas cintas de muralla máis exteriores teñen un trazado concéntrico e sitúanse a diferente nivel. A superior ten un trazado curvo e a inferior componse de lenzos rectos entre baluartes en bonete de crego. Entre estas dúas cintas ábrese un extenso adarve baleiro, desprovisto hoxe de vexetación e edificios.
Ademais destes recintos murados consérvanse algunhas posicións exteriores de defensa pola banda norte, que servían como segunda liña de fogo en caso de ataque e defendían a banda máis accesible da fortaleza. Tales son a coñecida como Atalaia, da que aínda se conservan os muros en pe, aínda que moi deteriorados e ameazando ruína total. Asemade consérvanse restos doutros postos militares no alto de San Salvador, moi prexudicados por obras relativas ás explotacións madeireiras.
Centralidade
A orixe fortificada de Monterrei non fai posible relacionalo coa actividade agropecuaria. Tampouco as tipoloxías arquitectónicas permiten falar dun vencello claro cun territorio agrícola propio de explotación directa, senón cun amplo señorío do cal foi centro administrativo e político. Este carácter singular non se pode entender sen considerar a Monterrei como parte dun sistema urbano binario xunto con Verín, verdadeiro burgo fortificado e centro comercial fronteirizo situado na cabeceira oposta da ponte que as conecta.
Viabilidade
A posición preeminente da fortaleza de Monterrei no val e a súa importancia como lugar defensivo e administrativo levouna a ser un nodo principal da rede de camiños. Bordéao polo leste a vía romana que conectaba os itinerarios XVII e XVIII de Antonino Pío e que foi integrada na rede camiñeira rural, converténdose nun ramal da Vía da Prata cara ao norte.
Polo norte sae o camiño que conecta con esta vía, atravesando logo A Pousa, Mixós, Estevesiños e Vences, leva a Laza. Polo norte tamén, e rodeando o convento dos Franciscanos e o toural, sae o camiño que, tras virar cara ao oeste, bifúrcase, levando a Pazos polo sur e a Albarellos e Vilaza polo oeste, seguindo a liña de contacto entre a aba da serra de San Salvador e o fondo do val. O de Albarellos é o ramal da Vía da Prata cara ao oeste.
Polo sueste sae o camiño real empedrado que comunica con Verín a través da ponte do barrio de San Lázaro.
Na actualidade o tráfico rodado accede a Monterrei principalmente a través da OU-115, que comunica a estrada N-525 co Parador. Tamén hai acceso pavimentado a través da estrada que leva a Mixós.
Boado, Maniños, Fene
Boado é un lugar da parroquia de Maniños no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 17 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 7 homes e 10 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 14 habitantes.
Carlos Totorika
Traxectoria
Naceu en Ermua en 1956. O seu pai era carpinteiro e a súa nai rexentaba un pequeno comercio. Estudou o Bacharelato en Éibar, e licenciouse en Ciencias Económicas na Universidade de Bilbao, pasando a traballar na caixa de aforros Bilbao Bizkaia Kutxa de Ermua, onde chegou a ser director de devandita oficina.
Traxectoria política
Ademais, foi un dos fundadores da asociación cívica Foro de Ermua, cuxos obxectivos son o apoio ás vítimas do terrorismo e o rexeitamento ó terrorismo no País Vasco e a defensa da liberdade constitucional. Está asociación foi fundada o 13 de febreiro de 1998 tras o asasinato do concelleiro do Partido Popular de Ermua Miguel Ángel Blanco por parte da banda terrorista ETA, sendo Carlos Totorika alcalde naquel momento da localidade. Debido á súa militancia no PSE-EE está ameazado por ETA e pola súa contorna, tendo que levar escolta. Tamén foi galardoado coa Orde do Mérito Constitucional.
Está casado e ten dúas fillas.
Rio de sonho e tempo
Rio de sonho e tempo é un poemario de Ernesto Guerra da Cal, publicado o 6 de abril de 1963 pola Editorial Galaxia. Este foi o segundo poemario, cuxa primeira edición, de 120 páxinas, inclúe 49 composicións. Para a publicación do libro, Guerra da Cal enviáballe cartas cos poemas da obra a Ramón Otero Pedrayo (presidente da editorial naquel momento), solicitando un prólogo, e finalmente ao ser publicada, a obra incluía un limiar escrito por Otero Pedrayo e unha portada deseñada por Fernando Teixidor, quen tamén estaba exiliado nos Estados Unidos.
En 1991 a Associaçom Galega da Língua (AGAL) publicou unha reedición desta obra, xunto co seu primeiro poemario Lua de alén mar, escrito en galego reintegrado.
Estrutura externa
O poemario conta cun limiar escrito por Ramón Otero Pedrayo e está dividido en catro partes, que serían: “Pombal de ontens”, “Ego”, “Eva” e “Espelho desabitado”. Tamén hai unha parte do libro dedicada a Rosalía de Castro, que consta de dúas partes: “Perfil da sombra” e “Chamada a ela no apocalipse da Galiza”. Cara ao final da obra achamos un glosario de termos galegos para portugueses e brasileiros e finalmente un índice de contidos.
Limiar
Rio de sonho e tempo comeza cun limiar, obra de Ramón Otero Pedrayo :   "[...] Temos dito, e non ben dito, «libro de poemas». Son acordes, latexos, esquecimentos do soio poema de cada escolleito polo don gratuito e terribre. Noso ademirado Guerra Da Cal, afeito ó fermoso exercicio das millores técnicas da arte literaria, con cheo imperio no seu «ego ipsissimus» volta pra nós fondo e atraente problema, impón a fermosa e amada metáfora xa realidade en entramas costas da serra demarcadoira do trascendente. [...]"A continuación, Guerra da Cal fai unha dedicatoria do seu libro á súa nai e na páxina seguinte preséntanse dúas citas, unha de Shakespeare e outra de Fernando Pessoa. En xeral, ambas falan sobre a figura do poeta como escritor e os seus sentimentos.
Pombal de ontens
Comeza cunha cita do poema Ode to Liberty de Shelley, o cal trata sobre a natureza.
Este tema da natureza vaise converter no tema central desta colección. O poeta trata a natureza, tanto na súa descrición como en mencións curtas desta. A mesma natureza funciona moitas veces como metáfora do paso do tempo. Dentro da colección aparecen outros temas como a nostalxia ou “saudade” da mocidade, con mencións á soidade. Como conclusión, o autor advirte ao lector de que non vire o seu ollar aos tempos pasados debido á dor que isto causa (idea da saudade) fronte á idea do futuro, no cal todo remata. Saudade Líquida e Ontem de cor e auga tratan concretamente da Serra do Courel e da paisaxe lucense, de forma respectiva. Cabe mencionar que nalgunhas obras, o autor ben cita ou ben dedica tales poemas a outros escritores galegos celebérrimos: Ánxel Fole (en Saudade Líquida), ao mestre Manuel Rodrigues Lapa (en Mnemosyne), Uxío Novoneyra (en "Ontem de cor e água") mais unha cita de Teixeira de Pascoaes no poema Conselho. Esta colección contén os sete seguintes poemas: Mais uma vez, Saudade Líquida, Aquela macieira, Ela em min, Mnemosyne, Ontem de cor e água e Conselho.
Ego
Comeza cunha cita de Shakespeare, a cal trata da cuestión do “ego” ou tamén da eterna pregunta sobre quen somos nós mesmos (tema central deste poemario).
O autor trata cuestións como o tema da vida e a morte acompañado do sentimento de melancolía romántica e a doenza por elementos da natureza (a cal tamén aparece reflectida na colección). Volven de novo cuestións como o paso do tempo, o ollar cara o pasado e o futuro visto coma a fin dos nosos días. Alén, aparece a cuestión da inutilidade para amar e a do propio ser, a soidade que sente o corazón sen rumbo mediante imaxes e metáforas da paisaxe.
Dentro desta temática sobre a tristeza interna do autor, existe o contraste entre a paisaxe feliz e a personaxe do propio autor que brinda tristeza ao mundo mediante metáforas, simbolismos e comparacións. Nalgúns poemas tamén se manifesta como o autor se dirixe a unha segunda persoa co resultado de engadir máis expresión ao poema.
Presenta ideas como a compaixón e abandono dun mesmo e a perda da inocencia. Outro tema vagamente mencionado é o da emigración (visto en Broadway, very late...) mesturado coa idea do cosmopolitismo.
Tamén podemos achar varias dedicatorias a personalidades de alta importancia: Cecília Meireles (en Non sum dignus), Fernández del Riego (en Paisagem viageira), Elysio Condé (en Enigma), (en Compaixâo) e a Otero Pedrayo (en Eloim, eloim). Igualmente, o poeta utiliza unha cita do marqués de Santillana no poema Voltas. Manuel Bandeira. Na colección recóllense os seguintes poemas: Identidade, «Non sum dignus», Voltas, Luar de morte, “Na tarde, a vida a desfolhar-se”, Paisagem viageira, Cançao doente, Enigma, Compaixâo, “Broadway, very late…”, Desespero e Eloim, eloim.
Eva
Comeza cunha cita de Milton, a cal trata sobre a descrición nun ton amoroso e de admiración dunha dama. Por isto, podemos supoñer que o tema principal da colección trata sobre a cuestión amorosa.
O tema principal tamén parece corresponder co recordo da amada ou primeiro amor mediante a descrición da propia (ou só dunha parte do seu corpo), razón do namoramento. Estas mencións e imaxes sobre a amada aparecen mediante elementos da natureza e a paisaxe ademais das figuras retóricas como a metáfora, a pregunta retórica, os hipérbatos e o uso dos símiles ao longo do poemario (sen esquecer a expresión que aportan os signos de puntuación). O resultado na maioría dos casos parece levar un sentimento de nostalxia e tristeza pola ausencia ou despedida amorosa.
Ao mesmo tempo, vemos cuestións relacionadas coa relixión (concretamente, coa historia do Xénese) nalgúns poemas. Tamén aparecen parodias de composicións poéticas como a cantiga de amor (debido á forma escrita, a semellanza da rima e temas que tratan as cantigas medievais) e o haiku.
No poemario aparecen dúas citas de Bernart de Ventadorn nos poemas Ausencia e Alva em «maneira de proençal» , se cadra para dar a coñecer a este popular trobador.
Esta colección constitúese polos seguintes poemas: Namoro primeiro, Teima de olhos, Desencontro, Cantiga antiga, Madrigal do azar azul, «Paradise Lost», «Haiku» , Vazio, Descoberta, Beijo, Ausência, Quando a tinha ao meu lado…, Alva em «maneira de proençal»  e Fim.
Espelho desabitado
Comeza cunha cita de André Gide, que trata sobre o recordo das memorias pasadas. Polo tanto poderiamos dicir que trata o tema do encontro persoal.
O tema principal componse das cuestións do camiño ao que vai dar a vida, a queixa do amor e a condición humana por seren de natureza malvada, o concepto da eternidade que une tanto o pasado coma o presente etc. Outras cuestións similares tratan sobre a morte, a saudade dos tempos pasados fronte ao desolador futuro con mencións á natureza.
Como nas outras coleccións, nesta aparecen dedicatorias a máis personalidades coñecidas: ao mestre Hernâni Cidade (en Pensamento), a Ángel del Río (en Trans-mundo), a Thiers e Rosita Moreira (en Setembro) e finalmente a Matilde Ucelay en Instante. Ademais, no poema de Lázaro aparece unha cita de Robert Frost, a cal inspira á mesma obra.
Finalmente, o poemario consta dos seguintes poemas: Retorno, Arrepio, Pensamento, Trans-mundo, Fábula, Auto-retrato, «Trompe l’oeil», Lázaro, Relógio, Desengano, Devaneio, Setembro, Cor de outono em Connecticut e Instante.
Rosalía (visão en dois tempos)
Guerra da Cal dedica a súa última colección á escritora Rosalía de Castro con dous poemas. No primeiro, tratan as traxedias polas que tivo que pasar a poetisa, destacando o seu gran traballo e a súa fortaleza. Nestes versos áchanse figuras como o paralelismo, símiles e a reduplicación.
Karl Popper
miniatura|dereita|Tumba de Karl Popper.
Rio de sonho e tempo
Rosalía (visão en dois tempos)
No segundo poema o autor fala sobre a neve, a noite e a morte que vai arrasando todo o que encontra mentres entre parénteses aparece a pregunta retórica sobre o paradeiro de Rosalía ao longo da composición, polo que se ve que o autor fai un chamamento á poetisa para que poida cambiar a situación de tormento que está a acontecer. Ao non responder, este sómese nunha tristeza inmensa pola perda da escritora e o que ela chegou a significar para Galiza. Durante a composición podemos observar figuras como imaxes da natureza, o grande uso da adxectivación e sobre todo, bastantes enumeracións.
O nome co que se coñecen estes poemas son: Perfil da sombra e Chamada a ela no apocalipse da Galiza.
Karl Popper
Karl Raimund Popper, nado en Viena (Imperio Austrohúngaro) o 28 de xullo de 1902 e finado en Londres (Gran Bretaña) o 17 de setembro de 1994, foi un filósofo da ciencia austríaco e naturalizado inglés. É considerado por moitos como o filósofo máis influente do século XX en tematizar a ciencia. Foi tamén un filósofo social e político de estatura considerábel, un gran defensor da democracia liberal e un opoñente implacábel do totalitarismo. É talvez mellor coñecido pola súa defensa da falseabilidade como un criterio da demarcación entre a ciencia e a non-ciencia, e pola súa defensa da sociedade aberta.
Rio de sonho e tempo
Recoñecementos
O 11 de xuño de 1960 Da Cal recibiu, no Paço dos Duques de Guimarães, o “Premio Rosalía de Castro” nos Jogos Florais Galaico-Portugueses de Guimarães, pola súa composición titulada “Rosalía (Perfil de sombra)”. O poema, que forma parte da colección de Rio de sonho e tempo, foi publicado por primeira vez no Programa do acto, e ao igual que a outra composición dedicada a Rosalía, “Chamada a ela no apocalipse da Galiza”, foi reproducida en varias ocasións antes e despois da súa publicación na colección. Aínda que este último non recibiu ningunha consagración.
Ademais, en 1971 foi incluído na antoloxía Poesía Galega Contemporánea, publicada no Diário de Notícias de Lisboa e en 1991 foi reeditado en conxunto con Lúa de alén mar pola Associaçom Galega da Língua (AGAL).
Karl Popper
Traxectoria
Popper recibiu varios premios e honras no seu campo, incluíndo o premio Lippincott da asociación americana de ciencia política, o premio Sonning, e o estatuto de membro na sociedade real, na academia británica, London School of Economics, Kings College de Londres e o Darwin College de Cambridge.
Rio de sonho e tempo
Segunda edición
thumb|150px|Comparación dun poema entre as dúas edicións de Rio sonho e tempo Nesta segunda edición realizada pola AGAL en 1991 inclúense os mesmos poemas, mais nesta reedición engádense dous apéndices, un para as pezas musicais, onde se poden ollar os pentagramas coa explicación para interpretar a peza. Neste caso, os poemas elixidos para seren cantados e tocados a piano e arpa son:  Mais uma vez", "Desespero", "Cantiga Antiga e Instante . Tamén hai unha tabula gratulatoria, algo que non aparece na edición de 1963.
Karl Popper
A filosofía de Popper
Popper cuñou o termo "Racionalismo Crítico" para describir a súa filosofía. Esta designación é significante e é un indicio da súa refutación do empirismo clásico e do observacionalismo-inductivista da ciencia, que resulta diso. Con todo, algúns académicos, incluíndo Ernest Gellner, defenden que Popper, aínda que non se ve como un positivista, atópase claramente máis próximo desta vía que da tradición metafísica ou dedutiva.
Rio de sonho e tempo
Segunda edición
Profundando nas edicións reparamos en que hai moitas diferenzas, se ben as partes e o número de poemas é o mesmo. Encontramos cambios léxicos e ortográficos, ademais da presenza de cambios na orde dalgúns versos. Débese engadir que na edición de 1991 todos os poemas teñen título, mentres que no orixinal non é así (como é o caso no décimo poema da parte “Espelho desabitado”).
Karl Popper
A filosofía de Popper
Popper argumentou que a teoría científica será sempre conxectural e provisoria. Non é posíbel confirmar a veracidade dunha teoría pola simple constatación de que os resultados dunha previsión efectuada con base naquela teoría se verificaron. Esa teoría deberá gozar apenas do estatuto dunha teoría non (ou aínda non) contrariada polos feitos.
Rio de sonho e tempo
Segunda edición
A estrutura dos poemas é totalmente distinta, o autor da edición máis nova non respecta a do libro orixinal, os versos non están colocados da mesma forma.
Karl Popper
A filosofía de Popper
O que a experiencia e as observacións do mundo real poden e deben tentar facer é atopar probas da falsidade daquela teoría. Este proceso de confronto da teoría coas observacións poderá probar a falsidade (falsify) da teoría en análise. Nese caso hai que eliminar esa teoría que se probou falsa e procurar unha outra teoría para explicar o fenómeno en análise. (Ver falseabilidade).
Rio de sonho e tempo
Críticas
Uns meses máis tarde, en xuño publicouse a primeira crítica, realizada por Fernández del Riego en La Noche, quen destaca a “fonda devoción pola súa terra” de Guerra da Cal. Valórao ademais como “un libro de calidade, que complementan aínda os maníficos poemas finás nos que o poeta dá, en dous tempos, unha orixinal visión do mundo rosalián. [...] Da Cal apreiza en versos rotundos e armoñosos, a beleza fonda e perdurabre”.
Pouco máis tarde publícase tamén a crítica de Raymond S. Sayers na Revista Hispánica Moderna, profesor do City College de Nova York e reputado crítico, afirma que Da Cal é coñecido como “crítico e historiador das literaturas ibéricas, e sobre todo polo seu libro fundamental sobre Eça de Queirós”. Destaca o feito de que Guerra da Cal empregue o galego na poesía pese a empregar o español ou o portugués para escribir ensaios, remarcando que para Da Cal o galego é a “lingua dos seus antepasadaos e dos seus recordos da infancia, das experiencias que profundamente fican no seu subconsciente”. Fai destacar tamén a facilidade de lectura para brasileiros e portugueses, posto que facilita a internacionalización do poemario.
Karl Popper
A filosofía de Popper
Unha afirmación que non poida confrontarse coa súa veracidade polo confronto coa realidade non é científica. Será talvez unha especulación metafísica.
Rio de sonho e tempo
Críticas
Tamén se publicaron outras críticas como a de Arcadio López-Casanova, tamén en La Noche, remarcando este a dupla dimensión de Da Cal como investigador e poeta ademais de destacar o feito de que o autor xera un grande impacto nos novos escritores galegos polo emprego de galego que fai, posto que “quere recobrar o tempo ido” e conclúe que no último poema, dedicado a Rosalía, “acada un fermoso retrato do noso mais outo poema de todolos tempos, que en a ser un retrato da ialma limpa e doorida de Galiza, que de xeito tan fondo sinte Ernesto Guerra da Cal”.
Karl Popper
A filosofía de Popper
Para Popper a verdade é inalcanzábel, aínda nos debemos aproximar a ela por tentativas. O estado actual da ciencia é sempre provisorio. Ao atoparmos unha teoría non refutada aínda polos feitos e polas observacións, debemos preguntarnos, será que é así -ou será que podo demostrar que é falsa- Einstein é o mellor exemplo dun científico que rompeu coas teorías da física estabelecidas.
Rio de sonho e tempo
Críticas
Outras críticas foron a de Salvador García Bodaño en Faro de Vigo ou a de Maria Joaquina Nobre Júlio na revista portuguesa Perspectivas, publicación que axuda á difusión da súa obra en Portugal e que resalta que na poesía de Guerra da Cal “cabe toda a paisagem galega”.
Bruno Gama
Traxectoria
O 10 de xuño de 2016 o Deportivo da Coruña anunciou a súa fichaxe, cun contrato por dúas campañas. O 31 de xaneiro de 2018 o club rescindiu o seu contrato, participando en 28 partidos sen lograr ningún gol, en campaña e media. Días máis tarde o xogador denunciou "falta de consideración" no seu despedimento mediante un comunicado en prensa que foi respondido polo club.
Rio de sonho e tempo
Críticas
Porén, a máis destacábel é a de Ánxel Fole, quen na segunda publicación de Grial do ano 1963 compara Rio de sonho e tempo co anterior poemario do autor, Lúa de alén-mar, achegando o seu propio pensamento acerca da obra de Guerra da Cal. "«Iste seu segundo libro de trovas, “Río de sonho e tempo” é máis fermoso e máis inspirado o que se dí, que aquil primeiro “Lua de alén-mar”. Máis fondamente sentido e pensado. Tamén máis ricaz. Ten máis aire, máis vento, máis auga: máis paisaxe. E tamén máis pálpito. Ibamos decir que ten máis alma. Moitos silenzos pensatibres. E máis paisaxe, por dentro e por fora. Esta máis ateigado de relembros e saudades.»" As críticas seguirán sendo publicadas en diversas partes do mundo como Estados Unidos, Italia ou Brasil. Cabe destacar neste último a recensión de Antônio de Oliveira Coelho en Tempo Brasileiro ou a publicación no Jornal de Letras, Artes e Ideias de dous dos seus poemas (“Compaixón” e “Enigma”) na súa versión orixinal máis tamén cunha tradución ao portugués do Brasil realizada por Manuel Bandeira.
Karl Popper
A filosofía de Popper
Popper debruzouse intensamente coa teoría marxista e coa filosofía que lle é subxacente, de Hegel, retirándolles calquera estatuto científico. O mesmo en relación á psicanálise, cuxas teorías subxacentes non son falseábeis (refutábeis). Tamén criticou a Platón, a quen considerou un tervixesador do pensamento socrático e un precursor do totalitarismo.
Bruno Gama
Traxectoria
O 17 de febreiro de 2018 fichou polo AD Alcorcón, de Segunda División, até o remate da tempada 2017–18.
Rio de sonho e tempo
Críticas
Todas as críticas que recibe, ademais de seren positivas, axudan en certo modo á internacionalización do galego.
Un dos exemplos de crítica dende Portugal é a que fai Jacinto do Prado Coelho no Dicionário da literatura galega (1973), achegando que Guerra da Cal presenta na súa obra composicións de elaborada e rica complexidade rítmica con contidos próximos a un sentido humanístico, ademais de que podemos considerar Rio de sonho e tempo como unha obra de tendencia subxectivista dentro da poesía galega contemporánea, mais esta non é realmente recoñecida actualmente en Galiza, ao igual que o autor, polo mero feito de este ter vivido máis tempo no estranxeiro que na propia Galiza.
Karl Popper
A filosofía de Popper
O seu traballo científico influenciouse polo seu estudo da teoría da relatividade de Albert Einstein.
Diferenzas entre Popper e Francis Bacon
Comparando o método científico de Karl Popper coa visión baconiana da ciencia, Ernest Gellner afirma en "Relativism and the social sciences" ("Relativismo e as ciencias sociais"):
Benito Díaz Pereira
Benito Díaz Pereira, nado na Coruña en 1887 e finado en Aranga o 22 de xaneiro de 1938, foi un pintor e sindicalista galego.
Traxectoria
Pintor primeiro e dependente de comercio despois, militante da CNT coruñesa dende os anos dez. Foi directivo da Sociedad de Pintores La Lealtad da Coruña dende 1914. En 1917 era tesoureiro do Centro de Estudios Sociales Germinal. Asistiu ao Congreso da CNT de Madrid en 1919. Foi desterrado a Baltanás (Palencia) no verán de 1919 polo paro xeral en solidariedade coa folga de La Canadiense. En xaneiro de 1920 foi detido na Coruña pola explosión de varios petardos, e en maio participou nun mitin pedindo a reapertura dos locais sindicais clausurados. No resto da década dos vinte e dos trinta mantivo a súa militancia na CNT e o seu vencello co Centro de Estudios Sociales Germinal. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 abríuselle causa militar na Coruña. O 22 de xaneiro de 1938 apareceu en Aranga o seu cadáver con disparos de arma de fogo.
Díodo
miniatura|200px|Imaxe dun díodo, onde se amosa o cristal semicondutor (obxecto negro á esquerda).
miniatura|200px|Varios díodos semicondutores. Abaixo: Unha [[ponte de díodos. En moitos díodos, unha banda branca ou negra identifica o cátodo (o terminal polo cal a corrente convencional flúe cando o díodo está conducindo.]] miniatura|200px|Estrutura dun díodo de [[tubo de baleiro. O filamento pode estar sen protección ou, adoito (como se amosa aquí), incrustado e illado.]]
En electrónica, un díodo é un compoñente electrónico de dous terminais que permite a circulación da corrente eléctrica a través del nunha única dirección. O termo adoita facer referencia a un díodo semicondutor, o tipo máis común actualmente. Este é unha peza cristalina de material semicondutor conectada a dous terminais eléctricos. Un díodo de tubo de baleiro (pouco empregado actualmente agás nalgunhas tecnoloxías de alta potencia) é un tubo de baleiro con dous eléctrodos: unha placa e un cátodo.
A función máis común dun díodo é permitirlle á corrente eléctrica pasar nunha dirección (coñecida coma o sentido directo) mentres bloquea a corrente na dirección oposta (a dirección inversa). Polo tanto, o díodo pódese ver coma unha versión electrónica dunha válvula sen retorno. Este comportamento unidireccional coñécese coma rectificación, e úsase para converter corrente alterna en corrente continua, e para extraer a modulación dos sinais de radio nos receptores de radio.
Porén, os díodos poden ter un comportamento máis complexo do que esta simple acción interruptora, debido ás súas complexas características eléctricas non-lineais, que poden ser modificadas variando a construción da súa unión P-N. Estas explótanse en díodos de propósitos especiais que levan a cabo moitas funcións diferentes. Por exemplo, empréganse díodos especializados para regular a voltaxe (díodo Zener), para axustar electrónicamente os receptores de radio e TV (díodo varactor), para xerar oscilacións de radiofrecuencia (díodo túnel) e para producir luz (díodo LED). Os díodos túnel teñen resistencia negativa, o que os fai útiles nalgúns tipos de circuítos.
Os díodos foron os primeiros dispositivos electrónicos semicondutores. O descubrimento das capacidades rectificadoras dos cristais foi levado a cabo polo físico alemán Ferdinand Braun en 1874. Os primeiros díodos semicondutores, chamados díodos de bigotes de gatos, desenvolvidos arredor de 1906, fixéronse de cristais minerais tales coma a galena. Hoxe, case tódolos díodos están feitos de silicio, mais ás veces empréganse outros semicondutores coma o xermanio.
Historia
Aínda que o díodo semicondutor de estado sólido popularizouse antes do díodo termoiónico, ambos se desenvolveron ao mesmo tempo.
En 1873 Frederick Guthrie descubriu o principio de operación dos díodos térmicos. Guhtrie descubriu que un electroscopio cargado positivamente podía descargarse ao achegarse unha peza de metal quente, sen necesidade de que este o tocase. Non sucedía o mesmo cun electroscopio cargado negativamente, reflectindo isto que o fluxo de corrente era posible soamente nunha dirección.
Hidróxeno (homónimos)
O hidróxeno é un elemento químico. Tamén podemos referirnos á:
Díodo
Historia
Edison deseñou un circuíto que substitúe a lámpada por un resistor cun voltímetro de corrente continua, e obtivo unha patente para este invento en 1884. Aparentemente non tiña uso práctico para esa época. Polo cal, a patente era probablemente para precaución, no caso de que alguén atopase un uso ao chamado efecto Edison.
Aproximadamente 20 anos despois, John Ambrose Fleming (científico asesor de Marconi Company e antigo empregado de Edison) deuse conta que o efecto Edison podería usarse como un radio detector de precisión. Fleming patentou o primeiro díodo termoiónico en Gran Bretaña o 16 de novembro de 1904.
En 1874 o científico alemán Karl Ferdinand Braun descubriu a natureza de conducir por unha soa dirección dos cristais semicondutores. Braun patentou o rectificador de cristal en 1899. Os rectificadores de óxido de cobre e selenio foron desenvolvidos para aplicacións de alta potencia na década de 1930.
O científico indio Jagdish Chandra Bose foi o primeiro en usar un cristal semicondutor para detectar ondas de radio en 1894. O detector de cristal semicondutor foi desenvolvido nun dispositivo práctico para a recepción de sinais inalámbricas por Greenleaf Whittier Pickard, quen inventou un detector de cristal de silicio en 1903 e recibiu unha patente diso o 20 de novembro de 1906. Outros experimentos probaron con gran variedade de substancias, das cales usouse amplamente o mineral galena. Outras substancias ofreceron un rendemento lixeiramente maior, pero o galena foi o que máis se usou porque tiña a vantaxe de ser barato e fácil de obter. Ao principio da era da radio, o detector de cristal semicondutor consistía dun cable axustable (o moi nomeado bigote de gato) o cal podíase mover manualmente a través do cristal para así obter un sinal óptima. Este dispositivo problemático foi rapidamente superado polos díodos termoiónicos, aínda que o detector de cristal semicondutor volveu usarse frecuentemente coa chegada dos económicos díodos de xermanio na década de 1950.
Na época da súa invención, estes dispositivos foron coñecidos como rectificadores. En 1919, William Henry Eccles acuñou o termo díodo do grego dia, que significa separado, e ode (de ὅδος), que significa camiño.
Díodos termoiónicos e de estado gaseoso
miniatura|150px|Símbolo dun díodo sen carga ou gaseoso. De arriba a abaixo, os seus compoñentes son, o [[ánodo, o cátodo, e o filamento.]] Os díodos termoiónicos son dispositivos de válvula termoiónica (tamén coñecida como tubo sen carga), que consisten nun arranxo d]e eléctrodos empacados nun vidro ao baleiro. Os primeiros modelos eran moi parecidos á lámpada incandescente.
Nos díodos de válvula termoiónica, unha corrente a través do filamento que se vai a quentar quenta indirectamente o cátodo, outro eléctrodo interno tratado cunha mestura de bario e óxido de estroncio, os cales son óxidos alcalinotérreos; elíxense estas substancias porque teñen unha pequena función de traballo (algunhas válvulas usan quecemento directo, onde un filamento de tungsteno actúa como quentador e como cátodo). O quecemento causa emisión termoiónica de electróns no baleiro. En polarización directa, o ánodo estaba cargado positivamente polo cal atraía electróns. Con todo, os electróns non eran facilmente transportados da superficie do ánodo que non estaba quente cando a válvula termoiónica estaba en polarización inversa. Ademais, calquera corrente neste caso é insignificante.
Díodo semicondutor
miniatura|dereita|Formación da rexión de esgotamento, na gráfica z.c.e. Un díodo semicondutor moderno está feito de cristal semicondutor coma o silicio con impurezas nel para crear unha rexión que conteña portadores de carga negativa (electróns), chamada semicondutor de tipo n, e unha rexión no outro lado que conteña portadores de carga positiva (ocos), chamada semicondutor tipo p. Os terminais do díodo únense a cada rexión. O límite dentro do cristal destas dúas rexións, chamado unha unión PN, é onde a importancia do díodo toma o seu lugar. O cristal conduce unha corrente de electróns ao lado n (chamado cátodo), pero non na dirección oposta; é dicir, cando unha corrente convencional flúe do ánodo ao cátodo (oposto ao fluxo dos electróns).
Ao unir ambos os cristais, maniféstase unha difusión de electróns do cristal n ao p (Je). Ao establecerse unha corrente de difusión, aparecen cargas fixas nunha zona a ambos os dous lados da unión, zona que recibe o nome de rexión de esgotamento.
A medida que progresa o proceso de difusión, a rexión de esgotamento vai incrementando a súa anchura profundando nos cristais a ambos os dous lados da unión. Con todo, a acumulación de ións positivos na zona n e de ións negativos na zona p, crea un campo eléctrico (E) que actuará sobre os electróns libres da zona n cunha determinada forza de desprazamento, que se opoñerá á corrente de electróns e terminará deténdoos.
Este campo eléctrico é equivalente a dicir que aparece unha diferenza de tensión entre as zonas p e n. Esta diferenza de potencial (VD) é de 0,7 V no caso do silicio e 0,3 V para os cristais de xermanio.
A anchura da rexión de esgotamento unha vez alcanzado o equilibrio, adoita ser da orde de 0,5 micrómetros pero cando un dos cristais está moito máis dopado que o outro, a zona de carga espacial é moito maior.
Cando se somete ao díodo a unha diferenza de tensión externa, dise que o díodo está polarizado, podendo ser a polarización directa ou inversa.
Polarización directa dun díodo
miniatura|200px|Polarización directa do díodo pn Neste caso, a batería diminúe a barreira potencial da zona de carga espacial, permitindo o fluxo de electróns a través da unión; É dicir, o díodo polarizado conduce directamente a electricidade.
Para que un díodo poida ser polarizado directamente, o polo positivo da batería debe estar conectado ao ánodo do díodo e ao polo negativo ao cátodo. Nestas condicións podemos observar que:
Deste xeito, coa batería que proporciona electróns libres á zona n e atraendo electróns de valencia da zona p, a corrente eléctrica constante aparece ao final a través do díodo.
Polarización inversa dun díodo
miniatura|200px|Polarización inversa do díodo pn. Neste caso, o polo negativo da batería conéctase á zona p e o polo positivo á zona n, o que fai aumentar a zona de carga espacial, e a tensión na devandita zona ata que se alcanza o valor da tensión da batería, tal e como se explica a continuación:
Nesta situación, o díodo non debería conducir a corrente; con todo, debido o efecto da temperatura formaranse pares electrón-oco (ver semicondutor) a ambos os dous lados da unión producindo unha pequena corrente (da orde de 1 μA) denominada corrente inversa de saturación. Ademais, existe tamén unha denominada corrente superficial de fugas a cal, como o seu propio nome indica, conduce unha pequena corrente pola superficie do díodo; xa que na superficie, os átomos de silicio non están rodeados de suficientes átomos para realizar os catro enlaces covalentes necesarios para obter estabilidade. Isto fai que os átomos da superficie do díodo, tanto da zona n como da p, teñan ocos no seu orbital de valencia co que os electróns circulan sen dificultade a través deles. Con todo, do mesmo xeito que a corrente inversa de saturación, a corrente superficial de fuga é usualmente desprezable
Aspron
dereita|miniatura|Aspron trachy de [[electro de Andrónico I (1183-1185), cuñado con forma cóncava ("scyphate") en Constantinopla. Diámetro: 30 mm. Peso: 4,59 g.]] O aspron (en grego: ἄσπρον, do latín asper) foi a denominación xenérica de diversas moedas bizantinas de prata ou de aliaxes deste metal.
Historia
A palabra latina asper significaba orixinalmente "áspero", aínda que foi ampliando gradualmente o seu significado cara a "fresco", "novo" ou "acabado de saír" (e, referíndose á prata, "branco").
Foi no século XII cando esta designación, na forma de aspron trachy, tomou o significado que hoxe mantén no ámbito numismático. Trátase de senllas moedas, de electro e de billón, introducidas por Aleixo I (1081-1118), de forma cóncava ("scyphate") e cuñadas ata o século XIV.
A denominación de aspron reapareceu posteriormente nos séculos XIV e XV para se referir novamente de xeito xenérico á moeda de prata da época, en casos como o stavraton bizantino ou do akçe do Imperio Otomán. No século XV, o libro de contas do comerciante e Banco veneciano Giacomo Badoer fai mención de varias cidades e gobernos que cuñaban moedas con esta denominación, como Trebizsonda, Caffa (en Crimea), Samsun e Rodas.
Cornide, Maniños, Fene
Cornide é un lugar da parroquia de Maniños no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 27 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 14 homes e 13 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 16 habitantes.
Van Morrison
Sir George Ivan Morrison, OBE, nado en Belfast o 31 de agosto de 1945, é un cantante e compositor e produtor de discos norteirlandés, expoñente do chamado celtic soul e coñecido como "Van the Man" polos seus fans ten unha carreira musical que, polo de agora, abrangue sete décadas.
Morrison comezou a actuar cando era mozo a finais da década de 1950. Tocou unha variedade de instrumentos como guitarra, harmónica, teclados e saxofón para varias bandas irlandesas, interpretando os éxitos populares daquela época. Nese tempo, foi o saxofonista da banda chamda The Monarchs antes de se converter, a mediados da década de 1960, no cantante principal da banda de rock e R&B de Irlanda do Norte, Them, coa que conseguiu certa notoriedade e coa que gravou o clásico da bandas de garaxe "Gloria"; tema que, posteriormente foi popularizado e versioneado por The Doors, The Shadows of Knight e Patti Smith.
En 1967, comezou en Nova York a súa carreira en solitario co lanzamento dun LP, Blowin' Your Mind, producido por Bert Bens. Trala morte deste, a Warner Bros. Records comprou o contrato de Morrison e permitiulle tres sesións para gravar Astral Weeks (1968). Aínda que nun primeiro momento era un mal vendedor, o álbum pasou a ser considerado un clásico. En 1970, o novo disco, Moondance, elevou a Morrison á categoría de artista importante, e foi ao longo desa década cando construíu a súa reputación cunha feixe de álbums e actuacións en directo que foron moi aclamadas.
Gran parte da música de Morrison estrutúrase arredor das convencións da música soul e do R&B. Outra boa do seu catálogo está formada por longas viaxes musicais de inspiración espiritual que amosan a influencia da tradición celta, o jazz e a narrativa fluída da conciencia, como o álbum Astral Weeks. As dúas cepas xuntas, ás veces, denomínanse "soul celta". As súas actuacións en directo foron descritas como "transcendentais" e "inspiradas", e a súa música como acadando "unha especie de transcendencia violenta".
Os álbums de Morrison tiveron un éxito importante en Irlanda e no Reino Unido, con máis de 40 que alcanzaron o top 40 do Reino Unido. Co lanzamento de Latest Record Project, Volume 1, logrou os dez mellores álbums no Reino Unido en catro décadas consecutivas. Dezaoito dos seus álbums alcanzaron o top 40 dos Estados Unidos, doce deles entre 1997 e 2017. Recibiu dous premios Grammy e sete nomeamentos, o Brit Award de 1994 á súa contribución excepcional á música, o Americana Music Lifetime Achievement Award de 2017 á composición de cancións e foi incluído tanto no Rock and Roll Hall of Fame como no Songwriters Hall of Fame. En 2016, foi nomeado Sir polos servizos á industria musical e ao turismo en Irlanda do Norte.
Traxectoria
Dedicouse desde moi cedo á música porque o seu pai coleccionaba discos de jazz, e a nai era cantante. Colleu notoriedade á fronte dos Them, banda formada en 1964, e coa cal obtivo unha serie de éxitos. Morrison comezou a ficar triste debido á grande utilización de músicos de estudio por parte da banda e abandonou o grupo despois dunha xira polos EUA en 1966. Regresou a Belfast coa intención de deixar o mundo da música, máis o produtor Bert Berns convenceuno para regresar a Nova York e gravar só. Destas primeiras sesións de gravación saíu unha das súas cancións máis coñecidas, "Brown eyed girl".
En 1968 é editado Astral Weeks, considerado por moitos o seu mellor traballo, moi aclamado pola crítica, máis sen ter moita aceptación por parte do público.
José García Ramos
Traxectoria
Estudou medicina na Universidade de Santiago de Compostela e especializouse en dermatoloxía e medicina forense; inventou un eléctrodo para aplicar a diatermia. Foi vicepresidente da Academia de Medicina e Cirurxía de Galicia e en 1929 ingresou na masonería. Durante a Segunda República foi elixido deputado pola provincia da Coruña polo Partido Republicano Radical nas eleccións xerais de 1933 e por Unión Republicana nas de 1936.
Van Morrison
Traxectoria
Morrison xeralmente amosa desdén polas opinións da prensa e da crítica. O seu traballo é serio, moitas veces de natureza espiritual, combinando elementos do jazz, R&B e música celta.
José García Ramos
Traxectoria
O golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 sorprendeuno na Coruña. Foi encarcerado na prisión provincial, onde traballou como médico na enfermería. Despois da guerra foi xulgado polo Tribunal Especial de Represión da Masonería e do Comunismo e condenado e inhabilitado. Despois de pasar uns anos nas prisións de Burgos e El Puerto de Santa María, volveu á Coruña, onde continuou exercendo de dermatólogo.
Van Morrison
Traxectoria
En 1990 participou no espectáculo de Roger Waters, The Wall en Berlín, con outros convidados, entre os cales se atopaban Bryan Adams e Scorpions.
José García Ramos
Traxectoria
Foi médico forense dos Xulgados da Coruña, e vicepresidente da Real Academia de Medicina e Cirurxía de Galicia e Asturias.
Vida persoal
Casou con Pilar Platas Freire e foi pai de José Ramón, Carmelina e Aurita.
FAT
FAT son as siglas de File Allocation Table (táboa de asinación de ficheiros). Sistema de ficheiros creado por Microsoft para o sistema operativo MS-DOS e que logo foi empregado en Windows.
Peixe espada
O peixe espada é coñecido comunmente oo gladiador" (de alí ao epíteto do seu nome científico, gladius), debido á forma do seu corpo e á semellanza do seu bico cunha espada, a cal emprega como arma tanto para atacar ás súas presas, como para defenderse dos seus depredadores naturais. En ocasións, tamén se lle denomina "emperador", malia referirse este nome a unha especie ben distinta: Luvarus imperialis. Esta confusión está provocada pola semellanza da carne dos filetes de ambas as dúas especies.
O marraxo é unha das poucas criaturas mariñas o suficientemente grande e rápida como para atrapar e matar un peixe espada adulto; os inmaturos son moito máis vulnerables á depredación por parte doutros peixes peláxicos de maior tamaño.
Hábitat e área de distribución
Os peixes espada están distribuídos ao redor do mundo en augas tropicais, subtropicais e tépedas, entre o 45º norte e o 45º sur aproximadamente. Tenden a concentrarse onde se atopan correntes mariñas importantes. Habitan en augas superficiais onde a temperatura supera os 15 °C, pero tamén poden nadar e cazar en augas de ao redor de 5 °C por curtos períodos debido a órganos especiais que quentan os seus ollos e cerebro.
As áreas de aparentemente maior abundancia son o norte de Hawai, ao longo da zona de transición do Pacífico norte; as costas orientais dos Estados Unidos e México; e o oeste do Pacífico, principalmente o leste do Xapón. Non se sabe demasiado sobre a migración desta especie, pero estudos de captura e liberación indican un movemento xeral cara ao leste, dende o norte de Hawai e o Pacífico central cara á costa oeste dos Estados Unidos.
As poboacións do Atlántico Norte catalóganse como En Perigo (EN)
Características
O peixe espada é homeotermo, o que lle permite manter unha temperatura 10 ou 15 °C superior á da auga na que se move. O quecemento dos ollos mellora a visión, e subsecuentemente aumenta as posibilidades de atrapar unha presa. Das máis de 25.000 especies de peixes óseos, só se sabe que unhas 22, aproximadamente, teñen a capacidade de manter a temperatura do seu corpo por riba da temperatura da auga, entre as que se atopan tamén as agullas, atúns e algunhas especies de quenlla (familias Lamnidae e Alopidae).
Hábitos
Sábese que os peixes espada adoitan manterse en augas máis profundas durante o día, mentres que á noite ascenden a zonas máis superficiais.
Reprodución e crecemento
As estimacións varían considerablemente, mais é posible que as femias carguen entre 1 e 29 millóns de ovos nas súas gónadas. Os machos e as femias forman parellas durante a época de apareamento. A desova lévase a cabo durante todo o ano no Caribe, Golfo de México, costas de Florida e noutras zonas de augas cálidas ecuatoriais, mentres que nas zonas máis frescas só acontece na primavera e no verán. O sitio de desova máis coñecido é o Mediterráneo fóra das costas de Italia, onde a época de posta de ovos esténdese dende xullo até agosto, cando os machos son frecuentemente vistos perseguindo femias. Observouse a peixes espada desovando no océano Atlántico, en profundidades superiores aos 75 m. No Pacífico norte, a desova adoita acontecer en augas de máis de 24 °C desde marzo a xullo, e todo o ano no Pacífico ecuatorial.
Os ovos miden entre 1,6 e 1,8 mm de diámetro. O desenvolvemento embrionario remata dous días e medio despois da fertilización. Ao ser o único membro da súa familia, a larva do peixe espada ten un aspecto único. Ao saír do ovo mide uns 4 mm de lonxitude e vive preto da superficie. Nesta etapa, o seu corpo case non ten pigmento. A medida que a larva medra, o corpo afínase e estilízase, e ao acadar os 12 mm, o pico está notablemente desenvolvido, en comparación ao aínda diminuto tamaño do animal, sendo a parte superior e a inferior daquel de igual tamaño. A aleta dorsal desenvólvese logo. A medida que o crecemento continúa, a parte superior do bico medra proporcionalmente máis axiña que a inferior, podéndose notar a característica lonxitude e prominencia da parte superior. Os espécimes de máis de 23 cm, aproximadamente, posúen unha aleta dorsal que se estende por todo o longo do corpo. Nunha etapa de crecemento máis avanzada, a aleta dorsal desenvolve un único lóbulo. Cando o peixe acada uns 52 cm, a segunda aleta dorsal xa se desenvolveu.
Contaminación por mercurio
Os peixes espada foron identificados como unha das especies comerciais que conteñen maior nivel de mercurio na súa carne. O mercurio é un metal pesado tóxico que se acumula nos tecidos dos seres vivos en forma de metilmercurio, altamente persistente e difícil de eliminar. Por isto pasa a través da cadea alimenticia de especie en especie acumulándose en maior cantidade naquelas que son predadoras, as cales acumulan o mercurio que previamente inxeriron as súas presas. Así os predadores de gran tamaño como os peixes espada, as quenllas ou certas especies de atún conteñen nos seus tecidos niveis considerables de metilmercurio que é moi tóxico para os riles, o sistema cardiovascular e sobre todo para o sistema nervioso, polo que se aconsella que se limite o consumo destas especies sobre todo a nenos e a mulleres embarazadas por posible dano ao sistema nervioso en formación do feto.
Chunichi Dragons
Os Chunichi Dragons (中日ドラゴンズ) son un equipo profesional de béisbol xaponés con na cidade de Nagoia, principal cidade da Rexión de Chūbu. O club compite na Nippon Professional Baseball (NPB) como membro da Central League. Entre o seu palmarés destacan nove títulos da Liga Central (o último en 2011), dous das Series do Xapón (1954 e 2007) e un das Series de Asia (2007).
Historia
O equipo foi fundado en 1936 co nome da cidade que o albergaba, Nagoia. Sen patrocinador durante as súas primeiras tempadas, o club mudou a súa denominación en 1944 cando a empresa Sangyo adquiriu o club e puxo o nome da súa compañía. Ao terminar a segunda guerra mundial o equipo volve mudar de propietario e é renomeado como Chubu Nihon. En 1947 pasa a ser adquirido polo Chunichi Shinbun. O novo propietario engade á franquía o alcume de Dragons (Dragóns) e inclúe o nome da súa empresa no do equipo. Durante as súas primeiras temporadas no campionato nacional profesional, os resultados non lle fan destacar demasiado. Con todo, a partir de 1950, ano en que se estabelece a Liga Central e pasan a chamarse Nagoya Dragons, o conxunto mellora o seu xogo e consegue terminar na segunda posición.