cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pedro José Pidal
Traxectoria
Académico da Real Academia Española e décimo cuarto director da Real Academia de la Historia, fundou a Revista de Madrid (1838-1845), sostivo a paternidade de Juan de Valdés sobre o Diálogo de la lengua nun artigo inserido na Revista Hispanoamericana (1848). Baixo o título Colección de poesías castellanas anteriores al siglo XV (1841) editou a Disputa del alma y el cuerpo, Vida de Santa María Egipciaca, Libro de Apolonio e Adoración de los Reyes Magos. Tamén editou o Cancioneiro de Baena (1851) cun importante prólogo, "De la poesía castellana en el siglo XIV". É autor dunha Historia de las alteraciones de Aragón en el reinado de Felipe II (1862-1863). Parte dos seus traballos están recollidos nos póstumos Estudios literarios (1890-1896) en dous volumes, que acollen tamén algúns apuntamentos autobiográficos. Deixou ao morrer unha importante biblioteca, na que figuraba o códice do Cantar de Mío Cid.
Tivo os títulos de Xentilhome da Súa Maxestade, Cabaleiro da insigne Orde do Vélaro de Ouro, a Gran cruz de Carlos III, a Cruz Laureada de San Fernando e a do Mérito de Nápoles, da Pontificia de Pío IX, da do León Neerlandés, as de Cristo e Villaviciosa de Portugal, da de Leopoldo de Bélxica, da de San Mauricio e San Lázaro de Sardeña, da de Santo Alexandre de Rusia, da Lexión de Honor de Francia, da de Leopoldo de Austria, da de Nischam Iftijar de Turquía, e da do Sol e o León de Persia.
Paralítico desde 1859 e senador vitalicio, recibiu a condecoración máis importante da monarquía española, o Vélaro de Ouro, en 1864, e faleceu en Madrid o 28 de decembro de 1865. Está enterrado na Basílica de Santa María a Real de Covadonga.
Manuel Moreno Casado
Manuel Moreno Casado, coñecido como Pucherillo e Andaluz, nado en Porcuna (Xaén) en 1913 e finado en Columbrianos (Ponferrada) o 5 de xuño de 1945, foi un guerrilleiro antifranquista.
Tepui Kukenán
O tepui Kukenán, tamén sabido como Matawi ou Cuquenán, é un tepui que se atopa no estado Bolívar, na Rexión Güiana de Venezuela. Ten unha área estimada de 2185 hectáreas (equivalente a 21,85 quilómetros cadrados). Atópase a 2.680 metros de altitude e ten 3 km de longo. A fervenza de Kukenán é un salto de 674 metros e atópase na parte sur do tepui.
Kukenán está situado no Parque Nacional Canaima. Xunto a Kukenán, ao sueste, está o monte Roraima, un tepui máis coñecido. Kukenán é máis difícil de subir, polo que se ascende con moita menos frecuencia que o monte Roraima. O Parque Nacional Canaima tamén conta coa fervenza máis alta do mundo, que se atopa no tepui Auyán.
A paisaxe de Kukenán serviu de inspiración para o filme de 2009 Up.
Siddheshwari
Siddheshwari (en सिद्देश्वरी) é un filme documental indio de 1989 dirixido por Mani Kaul. É un retrato cinematográfico de Siddheshwari Devi, unha cantante hindustana de música clásica orixinaria de Benarés, na India. Foi producido pola Films Division of India. O filme foi galardoado co Premio Nacional ó mellor documental dese mesmo ano na India.
Estreouse subtitulado en galego o 20 de abril de 2021, no Centro Galego de Artes da Imaxe (A Coruña).
Iadovos
miniatura|dereita|200px|Localización aproximada da pobo dos iadovos na provincia romana da [[Gallaecia.]] Os iadovos (en Iadovi) ou adovos eran unha antiga tribo celta de Gallaecia, un pobo galaico lucense que viviu na costa norte da actual Galicia, arredor do territorio de Viveiro e Ortigueira. Segundo o francés A. Tranoy é posible que o seu territorio ocupase o val do Masma e a rexión de Mondoñedo.
De acordo o Naturalis historia de Plinio o Vello, ocupaban a área do norte de Lugo, sendo veciños doutros pobos como os cibarcos, os egobarros e os albións, ocupando a área entre os arróns (no cabo Ortegal) e os egobarros que se estendían por Foz ata Viveiro.
A Pedra da Bouza
O topónimo galego A Pedra da Bouza pode referirse a:
Guitarra laúde
A guitarra laúde (ou laúde guitarra) é un instrumento musical de corda pulsada dos séculos XIX e XX orixinario de Alemaña.
Descrición
A guitarra laúde é un cordófono híbrido entre un laúde de caixa de resonancia bombeada e unha guitarra. Posúe a forma dun laúde pero tócase e afínase coma unha guitarra. A ponte, as cordas, os trastes e o diapasón son como as da guitarra (aínda que o mastro é máis estreito cá da guitarra moderna) en cambio o aspecto da caixa de resonancia e o clavixeiro tenden ao laúde. A parte posterior da caixa de resonancia está formada por tiras de madeira chamadas doias e a boca da tapa de resonancia non está aberta, senón tapada parcialmente por unha roseta. O clavixeiro pode incorporar tanto mecanismo de clavixa de madeira como o de metal das guitarras modernas. Nas pezas de maior calidade o clavixeiro adoitaba incorporar unha talla no extremo do mesmo.
Historia
Este instrumento ten a súa orixe no século XIX, sendo moi popular en Alemaña a finais do século XIX e no primeiro terzo do século XX, foi moi utilizado nas escolas, tanto por nenos como nenas, debido ás súas similitudes coa guitarra convencional, pero coa estética e a sonoridade dun laúde. A súa lonxitude de escala é curta (sobre 63 centímetros), característica que a fixo moi interesante como guitarra de viaxe. Debido ao seu éxito, construíronse unha gran cantidade de unidades por diversas fábricas e luthieres, sendo unha delas W. Ritmüller & Sohn.
Giuseppe Bergomi
Giuseppe Raffaele Bergomi, tamén coñecido como Beppe, nado en Settala, provincia de Milán, o 22 de decembro de 1963, é un exfutbolista italiano.
É o segundo xogador con máis partidos na historia do Inter de Milán, só por detrás de Javier Zanetti, e o futbolista con máis partidos disputados na historia da Copa da UEFA/Europa League (96). No seu día foi tamén o futbolista con máis encontros na Copa Italia (119), e en competicións de clubs da UEFA (117). No momento da súa retirada era tamén o xogador con máis partidos disputados cun só club italiano.
Foi incluído tres veces consecutivas, de 1989 a 1991, no once ideal da revista Onze Mondial, e en 1997 gañou o Premio Scirea. Trala súa retirada foi incluído no FIFA 100, no Salón da Fama do Fútbol Italiano e no Salón da Fama do Inter de Milán.
Inter de Milán
Despois de ser descartado dúas veces polo Milan por mor dun reumatismo en sangue, incorporouse ao equipo xuvenil do Inter de Milán. Impresionado polo seu talento, Eugenio Bersellini fíxoo debutar co primeiro equipo o 30 de xaneiro de 1980, con 16 anos e 39 días (récord absoluto de precocidade na historia do Inter), nun partido da Copa Italia contra a Juventus que rematou 0-0. Ese mesmo ano, perdeu ao seu pai, mentres estaba concentrado coa selección italiana xuvenil en Leipzig.
Debutou na Serie A ao ano seguinte, con 17 anos e dous meses, na vitoria por 1-2 ante o Como o 22 de febreiro de 1981. O seu debut foi propiciado pola ausencia de Nazzareno Canuti e a lesión de Gabriele Oriali, que tivo que ser substituído durante o partido, sendo Bergomi o elixido para entrar no seu lugar. O 4 de marzo debutou na Copa de Europa, nos cuartos de final ante o Estrela Vermella (1-1).
Marcou o seu primeiro gol coa camiseta do Inter na Copa Italia, o 6 de setembro de 1981, nun derbi de Milán contra o Milan, partido que rematou 2-2 grazas ao seu gol no minuto 89. O seu primeiro tanto na Serie A chegou o 10 de xaneiro de 1982 nun partido contra o que rematou 2-1 para o Inter. Ese mesmo ano entrou na selección nacional e foi convocado in extremis por Enzo Bearzot para o Mundial de 1982. Na tempada 1983/84 foi un dos mellores laterais dereitos da liga.
Trala despedida de Trap, o equipo viviu un período de irregularidade. O subcampionato da Serie A na tempada 1992/93 e o triunfo na Copa da UEFA 1993/94 intercaláronse con tempadas negativas, como a 1991/92, cun oitavo posto en liga, ou a propia 1993/94, na que a pesar de se proclamaren campións da Copa da UEFA, acabaron preto do descenso, logrando a permanencia na Serie A na penúltima xornada. Branco de fortes críticas, das que tampouco se librou o xa primeiro capitán Bergomi,  a retagarda do Inter sufriu unha revolución no verán de 1994, coas vendas de Riccardo Ferri e Walter Zenga á Sampdoria como parte do acordo que levou a Gianluca Pagliuca aos nerazzurri.
Despois de dous campionatos máis sen éxitos, o Inter recuperou os bos resultados entre 1996 e 1998. Dirixido por Roy Hodgson, o equipo milanés logrou o terceiro posto na Serie A 1996/97 e chegou á final da Copa da UEFA do mesmo ano, perdendo na quenda de penaltis contra o Schalke 04. Bergomi, moitas veces xogando como lateral esquerdo, rendeu a un alto nivel. Para a tempada 1997/98 chegou un novo adestrador, Luigi Simoni, e este situou a Bergomi no centro do seu proxecto táctico, facéndoo ocupar o papel de líbero. Realizou actuacións convincentes e contribuíu ao segundo posto en liga e á vitoria na Copa da UEFA, a terceira tanto para o club como para Bergomi. Tamén estableceu varios récords de partidos disputados, superando a Ray Clemence como o xogador con máis encontros en competicións europeas, a Pietro Vierchowod en partidos da Copa Italia, a Giacinto Facchetti en partidos de liga coa camiseta do Inter, a Gianni Rivera en número de derbis de Milán e a Franco Baresi en partidos totais cun único equipo italiano. A excelente tempada disputada valeulle o regreso á selección nacional e un posto para o Mundial de 1998.
Na tempada 1998/99, na que superou a barreira dos 750 partidos coa camisola nerazzurra, non tivo tanta sorte: o Inter acabou un ano complicado na oitava posición, e Bergomi (que mentres tanto cedera a Ronaldo os galóns de capitán) decidiu retirarse porque non formaba parte dos plans do novo adestrador Marcello Lippi. O seu último encontro como profesional disputouno o 23 de maio de 1999, na vitoria por 3-1 diante do Bologna.
Retirouse como o futbolista con maior número de partidos na historia do Inter de Milán, 757, nos que marcou 28 goles. Deles, 519 foron na Serie A (23 goles), 117 en competicións europeas, 119 na Copa Italia (5 goles), 1 na Supercopa italiana e 1 no Torneo di Capodanno. Máis tarde foi superado polos 858 partidos de Javier Zanetti coa camiseta do Inter.
Categorías inferiores
Debutou coa selección sub-21 de Azeglio Vicini o 12 de novembro de 1981, ante Grecia durante a clasificación para a Eurocopa sub-21 de 1982. Disputou os dous únicos partidos de Italia na fase final do torneo. A continuación alternou a selección sub-21 coa absoluta, sumando un total de 7 partidos coa sub-21, o último deles nas semifinais da Eurocopa de 1984, perdidas diante de Inglaterra.
1982-1986
Debutou internacionalmente coa selección absoluta italiana o 14 de abril de 1982, aos 18 anos, nun partido amigable contra Alemaña Oriental no antigo Zentralstadion de Leipzig, que rematou con vitoria italiana por 1-0. O seleccionador Enzo Bearzot convocouno para o Mundial de 1982, converténdose así no futbolista italiano de menos idade en participar nunha Copa do Mundo. Estreouse no certame mundial na segunda fase, no partido contra o Brasil, substituíndo ao lesionado Fulvio Collovati na primeira metade. Coa tarefa de marcar ao dianteiro centro Serginho, completou un excelente partido e Italia clasificouse para as semifinais contra Polonia. Aínda que en principio ía comezar o partido contra o equipo centroeuropeo dende o banco, acabou saíndo como titular debido a que o porteiro Dino Zoff sufría unha pequena molestia nunha perna e precisaba un defensor extra para repartir o xogo dende atrás. Italia gañou o encontro por 2-0, grazas a dous tantos de Paolo Rossi e meteuse así na súa cuarta final.
Debido á lesión de Giancarlo Antognoni, Bergomi tivo a oportunidade de saír tamén dende o inicio na final contra Alemaña Occidental. Cos seus 18 anos, marcou eficazmente ao dianteiro alemán Karl-Heinz Rummenigge e participou na acción do gol de Marco Tardelli que colocaba o 2-0 no marcador, antes do 3-1 definitivo. Co triplo asubío do árbitro Coelho, Bergomi proclamouse campión do mundo, converténdose no segundo xogador máis novo en gañar o título, só por detrás de Pelé.
Trala vitoria no torneo, Bergomi consolidouse como titular a partir de 1983 e participou en catro dos oito partidos de clasificación para a Eurocopa de 1984, á que Italia finalmente non chegou, ao quedar penúltima do seu grupo. Foi titular no Mundial de 1986, ao que a nazionale accedeu como vixente campioa. Cun equipo desgastado, formado por moitos xogadores ao final das súas carreiras, a selección de Bearzot non convenceu e foi eliminada na segunda volta por Francia.
1986-1998
Marcou os seus seis goles coa selección durante o paso de Azeglio Vicini polo banco, facendo os dous primeiros o 8 de outubro de 1986 contra Grecia, coincidindo co debut do novo adestrador. En dito encontro, no que portou por primeira vez o brazalete de capitán trala substitución de Alessandro Altobelli, converteuse no primeiro defensa en marcar dous tantos nun partido da selección italiana.
A partir do 20 de febreiro de 1988, no que Italia venceu nun amigable por 4-1 á Unión Soviética, converteuse en capitán dos azzurri a todos os efectos, e levou o brazalete en 33 partidos. Disputou dous grandes torneos baixo as ordes de Vicini, acadando en ambos as semifinais: a Eurocopa de 1988, na que foi incluído no equipo ideal do torneo, e o Mundial de 1990.
Sete anos despois da súa última aparición coa selección, Bergomi volveu ser convocado internacionalmente aos 34 anos, incluído por Cesare Maldini na lista de xogadores para o Mundial de 1998 no lugar do lesionado Ciro Ferrara. Xogou un amigable previo ante Suíza, e xa no Mundial saltou ao campo no último partido da fase de grupos, substituíndo nos primeiros instantes do partido ao lesionado Alessandro Nesta ante Austria. A continuación foi o lateral dereito titular nos oitavos de final contra Noruega e nos cuartos de final contra Francia, selección esta última que eliminou a Italia na quenda de penaltis. O de cuartos de final foi o 81º e último partido como internacional de Bergomi, que deixou a selección como o cuarto futbolista con máis partidos da historia do equipo nacional ata aquel entón.
Con catro Copas do Mundo disputadas, Bergomi é segundo, só por detrás de Gianluigi Buffon, entre os xogadores italianos con máis participacións na competición mundial, empatado con Enrico Albertosi, Fabio Cannavaro, Paolo Maldini, Gianni Rivera e Dino Zoff. A diferenza destes últimos, con todo, nunca disputou as fases de clasificación, dado que en 1982 e 1998 o defensa foi convocado in extremis despois de que xa se conseguira o pase, mentres que nas edicións de 1986 e 1990 Italia clasificouse automaticamente por ser na primeira delas a vixente campioa e na seguinte a anfitrioa.
Trala retirada
Dende 1999 traballou como comentarista na televisión, a miúdo xunto a Fabio Caressa, primeiro para TELE+ e despois para Sky Sport. Tamén con Caressa, puxo a súa voz en varias edicións do videoxogo de fútbol FIFA.
En febreiro de 2008 iniciou unha carreira como adestrador de fútbol base, comezando na canteira do Inter de Milán e dirixindo nos seguintes anos nas categorías inferiores do Monza, do Atalanta e do Como.
Características técnicas
De talento precoz, distinguiuse dende o principio como un defensor de físico robusto e atlético, con boa técnica e habilidade no xogo aéreo e no anticipación. Era un dos marcadores máis fiables e tenaces da Serie A, considerado por Marco van Basten como un dos máis difíciles de encarar. Dotado dun gran espírito competitivo, tamén era propenso ao xogo de ataque. No momento álxido da súa carreira, as súas frecuentes subidas ofensivas convertérono nun dos mellores laterais dereitos do mundo, puntual no envío de centros e afeito a anotar, grazas a un bo disparo dende lonxe. Malia algúns escepticismos sobre a súa adaptabilidade á defensa en zona, na segunda metade da década de 1990 demostrou que sabía adaptarse a ela, grazas a unha notable flexibilidade, que lle permitía tamén actuar como lateral esquerdo, central e líbero,   posición esta última na que pechou a súa carreira, compensando coa súa experiencia as limitacións físicas.
A pesar do seu forte temperamento e dun estilo de xogo bastante duro (foi expulsado 12 veces, 11 delas na Serie A), Bergomi distinguíase pola súa deportividade e profesionalidade, gañando o aprecio de adestradores, compañeiros e adversarios.
Althaea officinalis
O malvarisco, malvavisco ou altea, (Althaea officinalis) é unha planta herbácea eurasiática, cultivada desde a antigüidade polas súas propiedades medicinais. miniatura|[[Ilustración científica]]
Baeduos
miniatura|dereita|200px|Situación aproximada do pobo dos baeduos na provincia romana da [[Gallaecia.]] Os baeduos (en Baedui) eran unha antiga tribo celta de Gallaecia, un pobo galaico que viviu no norte da actual Galicia. Só é mencionado por Tolomeo (II, 6, 26). A localización deste pobo é moi dubidosa, mais crese que eran veciños dos ártabros cara ó interior, probablemente en Betanzos e seguindo o río Lambre. Tiñan unha cidade coñecida como Flavia Lambris identificada co actual topónimo de Lambre (Ambroa), cinco quilómetros ó noroeste de Irixoa.
Althaea officinalis
Descrición
O malvarisco é unha herba, cuxos talos alcanzan o metro e medio de alto; son erectos, de cor esbrancuxada e lixeiramente pubescente. Ramifícanse pouco. As follas cun tamaño de até 10 cm de alto por 7 cm de ancho, son tamén pubescentes, con peliños brancos, curtos e apertados; dan por iso a sensación de estaren empolvadas, tanto polo feixe como polo envés. Están lobuladas 2 ou 3 veces, e teñen forma romboidal; nótase nelas destacadamente a nerviación. Nacen ao extremo dun longo peciolo, que se vai acurtando a medida que se aproxima ao extremo da planta; posúen estípulas axiais, aínda que estas caen.
Pedra do Couto
O topónimo galego Pedra do Couto pode referirse a:
Althaea officinalis
Descrición
As flores, de cor branca ou lixeiramente rosadas, son axilares cun curto pedúnculo. Poden darse solitarias, pero normalmente aparecen en fascículos axilares. O cáliz conta con cinco sépalos soldados e ten epicáliz ou calículo ou un conxunto de brácteas que están encima do cáliz, de tal forma que parece que conte cun segundo cáliz con 6 ou 8 pezas de forma lanceolada. O cinco pétalos, de até 2 centímetros de ancho, están unidos a un tubo estaminal cilíndrico, o androceo, que ten os estames ramificados ou meristémonos, moi vistosos pois as anteras son de cor violeta ou purpúreas.
O froito é un esquizocarpio en forma de disco, de até dous centímetros de diámetro e cunha anchura de medio centímetro. Leste está formado por 15 a 25 unidades máis pequenas, chamadas mericarpos; as sementes permanecen unidas até que se desprenden en segmentos para caer ao chan. Son velosas e de cor verde.
A raíz é grosa, e vai cobrando maior tamaño coa idade. É rica en amidón, e posúe un distintivo gosto doce causado pola forte concentración de polisacáridos; contén ademais pectina e varios flavonoides.
Ornamental
Os malvariscos utilízanse en xardinaría como plantas ornamentais. Como a maioría das plantas perennes herbáceas, requiren unha posición asollada ou parcialmente sombreada nun chan húmido e ben drenado.
Medicinais
O malvarisco usábase tradicionalmente como alivio para a irritación das membranas mucosas, incluído o uso como gárgaras para a boca (úlceras) e a garganta (úlcera gástrica). En Rusia, o xarope de raíz véndese sen prescrición por farmacias, coa intención de tratar enfermidades respiratorias menores.
Culinarios
As follas tenras pódense cociñar. Os botóns florais pódense encurtir. As raíces pódense pelar, cortar en rodajas, ferver e adozar para facer doces. A auga que se usa para ferver calquera parte da planta pode ser un substituto da clara de ovo.
O extracto de raíz (extracto de halawa) utilízase ás veces como aromatizante na elaboración dun bocadillo de Oriente Medio chamado halva. A versión francesa posterior da receita, chamada pâte de guimauve (ou guimauve para abreviar), incluía clara de ovo en merengue e a miúdo condimentada con auga de rosas. Pâte de guimauve parécese máis aos marshmallow actuais comercialmente dispoñíbeis, que xa non conteñen Althaea officinalis.
Taxonomía
Althaea officinalis foi descrita por Carlos Linneo e publicado en Species Plantarum 2: 686. 1753.
Citoloxía
Número de cromosomas de Althaea officinalis (Fam. Mal vaceae) e taxons infraespecíficos Althaea officinalis L. Véxase:  .
Etimoloxía
Althaea: nome xenérico do Grego αλθαία, -ας, derivado de άλθω, médico, medicamento, curar; logo ao Latín althaea, -ae, o Malvarisco ou altea (Althaea officinalis), pero tamén outras malváceas.
officinalis: epíteto latino que significa "planta medicinal de venda en herbarios"
A Pedra do Sal
O topónimo galego A Pedra do Sal pode referirse a:
Lingua andaquí
A lingua andaquí (ou andaki) é unha lingua indíxena extinta que se falou outrora nas terras altas de Colombia. Foi relacionada coas linguas paez ou barbacoanas, mais non se demostrou conexión algunha con ningunha lingua. Foi a lingua do pobo andaquí de Colombia.
Contacto lingüístico
Jolkesky (2016) declarou que existen semellanzas léxicas coa lingua paez, coas linguas chibchas (tamén proposto por Rivet 1924) e coas linguas tinigua-pamigua debido ao contacto.
Asellus
Asellus é un xénero de crustáceos isópodos da familia Asellidae, coñecidos os seus membros como aselos.
Especies
Asellus subdivídese en tres subxéneros que conteñen as seguintes especies:
A Pedra Picada
O topónimo galego A Pedra Picada pode referirse a:
Manuel Hernández Rodríguez
Manuel Hernández Rodríguez, nado en Málaga e finado no Barco de Valdeorras en 1995, foi un mestre e xornalista español.
Traxectoria
Mestre destinado no Barco de Valdeorras. Foi secretario da Hermandad de Labradores y Ganaderos, concelleiro do Barco e tenente alcalde, director de auxilio social e directivo da asociación de caza e pesca. Foi director do periódico El Sil e correspondente de La Región no Barco.
Recoñecementos
En 2010 o Instituto de Estudos Valdeorreses nomeouno Valdeorrés Ilustre.
Orfeón Brigantino
O Orfeón Brigantino foi unha agrupación coral da cidade da Coruña. Foi a sección coral do Liceo Brigantino. Tivo como directores a Pascual Veiga e Xosé Baldomir. En 1877 o Orfeón Brigantino participou no certame organizado polo Círculo de Ximnasia e Esgrima, no que gañou o primeiro premio coa interpretación da obra El Amanecer, de Eslava.
O seu fundador, Pascual Veiga, escribiu obras para a agrupación como ''¡A nosa terra! Escena coral en verso en un auto'' (1879), mais en 1878 decidiu abandonar a formación para crear o Orfeón Coruñés.
En xullo de 1892 aparece como director do Orfeón Brigantino o compositor coruñés Xosé Baldomir, que permanecerá á fronte da agrupación canto menos ata 1894, cando asumiu a dirección da Coral Polifónica El Eco.
Alvania electa
Alvania electa é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Monterosato en 1874.
Alvania fischeri
Alvania fischeri é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por John Gwyn Jeffreys en 1884.
El Espino, Boyacá
El Espino é unha vila e concello do departamento colombiano de Boyacá, e forma parte da provincia de Gutiérrez. Atópase a 238 quilómetros da cidade de Tunja, capital do departamento.
Proba do malvarisco
A proba do malvarisco de Stanford é un experimento dunha serie de estudos sobre gratificación atrasada realizado a fins dos anos 60 e comezos dos 70, dirixido polo psicólogo Walter Mischel, entón un profesor da Universidade de Stanford.
Desenrolo
Nestes estudos, ofrecéuselle a un neno que elixise entre unha recompensa pequena inmediata ou dúas recompensas pequenas (é dicir, unha recompensa maior) se esperasen un pequeno período de aproximadamente 15 minutos. Durante este período, o investigador deixa a habitación e logo regresa. A recompensa era ás veces un malvarisco, pero a miúdo unha galleta ou un pretzel.
Suxeitos
Os suxeitos postos a experimentación eran 16 nenos e 16 nenas que asistían á Bing Nursery School da Universidade Stanford. Outros tres nenos participaron pero foron eliminados por non comprender as instrucións. Os nenos variaron en idade de 3 anos e 6 meses a 5 anos e 8 meses (cun idade media de 4 anos e 6 meses). Os procedementos estiveron conducidos por dous investigadores. Oito suxeitos (catro homes e catro mulleres) foron elixidos ao azar para o catro condiciones experimentais. En cada condición cada investigador utilizou dous mozos e dúas mozas para evitar rumbos sistemáticos por efectos de sexo ou dos investigadores.
Validez e explicación
Nun novo intento de replica, cunha mostra de poboación 10 veces máis grande e diversa que o estudo orixinal, fallou en apoiar as conclusións do estudo inicial, suxerindo que a contorna económica en contraposición á vontade explicaba os resultados.
El Cocuy
El Cocuy, cuxo nome colonial foi primeiro San Gabriel de El Cocuy, e despois, Villa de Nuestra Señora del Rosario de El Cocuy, é unha vila e concello do departamento colombiano de Boyacá, e forma parte da provincia de Gutiérrez. O Parque Nacional Natural El Cocuy atópase moi preto.
Antoine Joseph Jean Solier
Antoine Joseph Jean Solier, nado o 8 de febreiro de 1792 en Marsella e finado o 27 de novembro de 1851 na mesma cidade, foi un naturalista francés, entomólogo e coleccionista de plantas.
Traxectoria
Capitán de enxeñeiros do exército francés, fixo coleccións de coleópteros en Francia, Alxeria e a zona mediterránea, así como nunha expedición a Oceanía.
Solier traballou na fauna mundial dos escaravellos, escribindo numerosos traballos científicos sobre os coleópteros.
As súas coleccións, importantes especialmente para a familia dos tenebriónidos, están gardadas no Museo Nacional de Historia Natural de Francia.
Abreviatura en botánica
A abreviatura Solier emprégase para recoñecer a como autoridade na descrición e taxonomía en botánica.
Abreviatura en zooloxía
A abreviatura Solier emprégase para recoñecer a como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Ceroglossus
miniatura|230px|Ceroglossus buqueti miniatura|230px|Ceroglossus ochsenii Ceroglossus é un xénero de insectos coleópteros da suborde dos adéfagos, pertencente á familia dos carábidos, subfamilia dos carabinos e tribo dos carabini.
É o único xénero da subtribo dos ceroglossina.
As súas especies están restrinxidas a Chile e a Arxentina.
Características
Son escaravellos de cores metálicas moi intensas e brillantes, estando entre os representantes máis vistosos da familia dos carábidos. De tamaño grande, o pronoto é moito máis estreito que as ás, que son arredondadas e lixeiramente afiadas na parte traseira, con finas raias lonxitudinais.
Descrición
O xénero foi descrito en 1848 polo entomólogo francés Antoine Joseph Jean Solier.
Etimoloxía
O nome científico Ceroglossus está formado pola unión dos elementos do latín científico cero- e -glossus. O primeiro está tirado do grego antigo κηρός kērós, "cera", e o segundo dreiva do grego antigo γλωσσα glōssa, "lingua".
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, o xénero coñeceuse tamén polos sinónimos:
Especies
O xénero comprende as seguintes especies:
José Santamaría
Defensor de gran fortaleza física, desenvolveu toda a súa carreira futbolística en dous clubs: Nacional de Montevideo e Real Madrid. Co primeiro deles xogou durante unha década, logrando varios títulos, entre eles cinco campionatos uruguaios de Primeira División. No Real Madrid militou durante nove tempadas, xunto a xogadores como Di Stéfano, Puskás, Gento, Rial ou Amancio, e conquistou catro Copas de Europa (tres delas consecutivas entre 1958 e 1960), unha Copa Intercontinental, seis ligas e unha Copa do Xeneralísimo.
Defendeu as cores das seleccións uruguaia e española, sendo un dos poucos casos de futbolistas que xogaron dúas Copas do Mundo con dúas seleccións diferentes. Representou ao Uruguai no Mundial de 1954, obtendo a terceira praza, e a España no de 1962.
Tras colgar as botas adestrou durante sete tempadas ao Espanyol, co que logrou un 3º e un 4º posto na liga, levándoo a disputar dúas veces a Copa da UEFA. Traballou tamén na Federación Española, primeiro como seleccionador nas categorías inferiores, coas que gañou a Copa da UEFA Amateur de 1970 e ás que dirixiu en dous Xogos Olímpicos: México 1968 e Moscova 1980. Adestrou á selección absoluta entre 1980 e 1982, disputando o Mundial de España 1982.
Orixes
É fillo de dous emigrantes galegos de San Amaro, no concello da Arnoia. Seu pai José era enfermeiro e ao chegar a Montevideo comezou a traballar con tuberculosos e leprosos no Hospital Fermín Ferreira. Na capital uruguaia naceu José Emilio o 31 de xullo de 1929.
Como futbolista
Comezou a xogar ao fútbol no seu barrio, e tras pasar polo Atlético Pocito, foi captado polo Club Nacional para as súas categorías inferiores en 1945. Despois de dous anos co equipo da cuarta división, debutou co primeiro equipo en 1947. En 1950 gañou o seu primeiro campionato de Primeira División con Enrique Fernández como adestrador. Xogou en Nacional sete anos máis, e conquistou outros catro títulos de liga, en 1952, 1955, 1956 e 1957. Durante o seu tempo no Uruguai compaxinou a carreira futbolística cos seus empregos no sector bancario. Traballou no Banco Francés e Italiano e máis tarde no Banco Galicia, dende o momento da súa creación.
En 1957 recibiu unha carta de Santiago Bernabéu, que o seguía dende que o vira xogar no Mundial de Suíza, ofrecéndolle fichar polo Real Madrid. A súa fichaxe fora recomendada insistentemente por Alfredo Di Stéfano. Debutou en partido oficial na primeira xornada da Primeira división 1957/58, fronte ao Osasuna no Estadio Santiago Bernabéu. Militou durante nove tempadas no Real Madrid, compartindo equipo con xogadores como o propio Di Stéfano, Puskás, Gento, Kopa, Rial, Amancio ou Pirri, e conquistando catro Copas de Europa (tres delas consecutivas entre 1958 e 1960), unha Copa Intercontinental, seis ligas e unha Copa do Xeneralísimo. Colgou as botas en 1966 no club branco, despois de ter disputado con este 337 partidos oficiais, e marcar dous goles, un contra o Espanyol e outro contra o Athletic.
Uruguai
Foi internacional coa selección do Uruguai en 20 ocasións. Debutou con esta no Campionato Panamericano de 1952 disputado en Santiago de Chile. Fíxoo debutar ante Panamá o adestrador Juan López, nun equipo no que tiña por compañeiros entre outros a Roque Máspoli, Obdulio Varela, Alcides Gigghia e Oscar Míguez. A escuadra uruguaia rematou o campionato en terceira posición. miniatura|Santamaría en [[1962.]] En 1954 disputou o Mundial de Suíza, ao que o equipo uruguaio chegaba como vixente campión. Xogou os cinco encontros dos charrúas no Mundial, no que acabaron coa cuarta praza despois de seren eliminados en semifinais pola Hungría de Puskás, Kocsis e Czibor. En 1957 disputou a súa derradeira competición con Uruguai, na Copa América, onde remataron na terceira posición por detrás da Arxentina e o Brasil.
España
Pouco despois de fichar polo Real Madrid e instalarse en España, nacionalizouse español, trámite sinxelo por seren seus pais galegos. Debutou coa selección española o 15 de outubro de 1958 nun encontro amigable contra Irlanda do Norte. En 1962 disputou con España o Mundial de Chile, converténdose nun dos poucos futbolistas en participar en dúas Copas do Mundo con dúas seleccións diferentes, cousa que ata entón só fixeran Luis Monti e Attilio Demaria, e que en Chile farían tamén Puskás e Altafini.
Alí xogou xunto a xogadores como o vasco Carmelo Cedrún, o madrileño Joaquín Peiró, o galego Luis Suárez, ou os seus compañeiros do Real Madrid Puskás e Gento. Disputou dous partidos, fronte a Checoslovaquia e México, caendo o equipo español eliminado na primeira fase.
Como adestrador
Tras deixar o fútbol comezou unha carreira como adestrador. Traballou coa canteira do Real Madrid entre 1966 e 1968, momento no que entrou na Real Federación Española de Fútbol, como adestrador das seleccións de afeccionados e xuvenil. Dirixiu o combinado español nos Xogos Olímpicos de México 1968, conseguindo o primeiro posto do grupo despois de derrotar pola mínima ao Brasil co histórico gol do ferrolán Juan Fernández no Estadio Azteca, e a Nixeria por 3-0. O equipo caeu derrotado en cuartos de final fronte a México. En 1970 levou á selección española de afeccionados a gañar a Copa da UEFA Amateur en Forte dei Marmi.miniatura|300x300px|[[Alfredo Di Stéfano|Alfredo Dei Stefano, José Santamaría e Isidro Sánchez García-Figueras nunha visita ás Adegas Williams & Humbert Ltd. de Xerez da Fronteira, en 1963.|esquerda]]
En maio de 1971 asinou contrato co Espanyol de Barcelona no Aeroporto de Madrid-Barajas e a continuación voou a Turquía para dirixir por última vez á selección olímpica na fase de clasificación para os Xogos Olímpicos de Múnic. Ao seu regreso fíxose cargo do equipo catalán no que permaneceu seis tempadas e media. No seu segundo ano no Espanyol (1972/73) conseguiu acabar a liga na terceira posición, a tres puntos do campión, o Atlético de Madrid de Max Merkel; mentres que na súa quinta campaña (1975/76) logrou a cuarta posición. Deste xeito o equipo disputou dúas edicións da Copa da UEFA, caendo na primeira delas contra o Molenbeek na primeira eliminatoria, e chegando a oitavos de final na 1976/77, onde caeron fronte ao Feyenoord de Vujadin Boškov. Foi cesado en decembro de 1977, tras un mal comezo de tempada, co equipo ocupando a 14ª posición (de 18).
A continuación regresou á Federación Española, onde adestrou as seleccións sub-19, sub-21 e a olímpica. Con esta última viaxou á Unión Soviética para disputar os Xogos Olímpicos de Moscova, onde España non puido pasar da fase de grupos, ao obter tres empates contra Siria, Alxeria e a RDA. Á súa volta colleu as rendas da selección española absoluta, tras a marcha de Kubala, e estivo dous anos á fronte desta. Disputou o Mundial de España 1982, conseguindo pasar da primeira fase de grupos a pesar de lograr só tres puntos, nunha vitoria contra a Iugoslavia de Miljan Miljanić. Na segunda fase de grupos España quedou encadrada xunto a Inglaterra e a RFA, conseguindo só un empate contra os ingleses e quedando eliminada. Foi substituído ese mesmo mes por Miguel Muñoz.
Como futbolista
Club Nacional
Real Madrid
Como adestrador
Selección de afeccionados
Gestalt
miniatura|Cubo de Necker e o Vaso de Rubin, dous exemplos utilizados na Gestalt. A Gestalt, do alemán Gestalt (pronunciado /ɡəˈʃtalt/ ), é un termo introducido por primeira vez polo filósofo Christian von Ehrenfels e pode traducirse en galego como "forma", "figura", "configuración" ou "estrutura".
Terminoloxía
A palabra Gestalt ten o significado "dunha entidade concreta, individual e característica, que existe como algo destacado e que ten unha forma ou configuración como un dos seus atributos" . O termo ten tres ámbitos de aplicación, vinculados pero distintos:
O termo é maiormente escrito en itálica ou cursiva en tanto verba de orixe estranxeira; ás veces é transcrito en minúscula, aínda que os substantivos en lingua alemá sempre se escriben con maiúscula.
Criterios da Gestalt
Tamén coñecida como gestaltismo, teoría da forma, psicoloxí­a da gestalt, psicoloxí­a da boa forma e leis da gestalt, é unha doutrina que defende que, para comprender as partes é preciso, antes, comprender o todo. Refírese a un proceso de dar forma, de configurar "o que é colocado diante dos ollos, exposto ao ollar".
A Gestalt xurdiu a principios do século XX e funciona con dous conceptos: super-suma e transponibilidade. Cristian von Ehrenfels presentara eses criterios por primeira vez en 1890, na Universidade de Graz.
Un dos seus principais temas é facer máis explícito o que está implícito, proxectando na escena exterior o que acontece na interior, permitindo así a todos ser máis conscientes do seu comportamento "aquí e agora", na fronteira de contacto, co seu contorno. Trátase de seguir o proceso en curso, observar detidamente os "fenómenos superficiais" e non afondar nas profundidades escuras e hipotéticas do inconsciente, que só se pode explorar coa axuda da iluminación artificial da interpretación.
Segundo a teoría da Gestalt, non se pode ter coñecemento do "todo" a través das súas partes, porque o todo é outra cousa que a suma das súas partes: "(...) 'A + B' non é simplemente '(A + B), senón un terceiro elemento "C", que ten as súas propias características ".
Segundo o criterio de transponibilidade ou transposibilidade, independentemente dos elementos que compoñan un determinado obxecto, destaca a forma: as letras r, o, s, a non son só unha palabra nas nosas mentes: "(...) evocamos a imaxe da flor, o seu cheiro e simbolismo - propiedades non exactamente relacionadas coas letras. "
Un dos seus principais representantes foi Max Wertheimer (1880-1943). El demostrou que cando a representación de determinada frecuencia non se transpón, ten a impresión de continuidade e chamou ao movemento percibido nunha secuencia máis rápida "o fenómeno phi". O intento de visualizar o movemento marca o comezo da máis coñecida escola de psicoloxía gestáltica e outros pioneiros, ademais de Wertheimer, foron Kurt Koffka (1886-1941); Kurt Lewin (1890-1947); e Wolfgang Köhler (1887-1967).
Leis gestálticas
Wertheimer, Wolfgang Köhler e Kurt Koffka foron os creadores das leis Gestálticas. Wertheimer foi capaz de demostrar experimentalmente que diferentes formas de organización perceptiva se perciben de xeito organizado e cun significado diferente para cada persoa. Como se pode ver nas figuras do Cubo de Necker e do Vaso de Rubin, o conxunto é maior (ver críticas) que a suma das partes que o constitúen. Por exemplo: unha cadeira é máis que a suma simple de catro patas, un asento e un respaldo. Unha cadeira é todo iso, pero é máis que iso: está presente na nosa mente como símbolo de algo distinto dos seus elementos particulares.
Nunha serie de probas, Wertheimer demostrou que se pode realizar unha ilusión visual do movemento dun determinado obxecto estacionario se se mostra nunha rápida sucesión de imaxes. Así, conséguese unha impresión de continuidade. Chamou a este movemento percibido nunha secuencia máis rápida o "fenómeno phi" (o cine baséase nesta ilusión de movemento: a imaxe percibida en movemento, en realidade, son conxuntos de imaxes fixas (fotogramas ou frames) proxectados na tela ou pantalla durante 1 segundo. Son uns 24 fotogramas por segundo aínda que o número pode variar obtendo un fenómeno similar).
Escola "dualista" de Graz
O intento de visualizar o movemento marca o comezo doutra escola de psicoloxía da Gestalt: a Escola de Graz ou "corrente dualista" (Austria). Isto identificou dous procesos distintos na percepción sensorial: un, a sensación, a pura percepción física dos elementos dunha configuración (a forma dunha imaxe ou as notas dunha canción), específicos do obxecto percibido; e a outra, a representación, que sería un proceso "extrasensorial" a través do cal os elementos, agrupados, excitan a percepción e adquiren sentido (a forma visual ou melodía da música), que xa é particular para o traballo mental do home.
A outra concepción, diverxente do "dualismo", era a chamada "corrente monista" (de "mono", "única"), defendida polos alemáns. Desde o punto de vista monista, tanto a sensación como a representación ocorrerían simultaneamente e non por separado. A forma, é dicir, o entendemento que os dualistas chamaron "extrasensorial", non pode disociarse da sensación do obxecto material. Debido a que se producen ao mesmo tempo, a percepción sensorial e representativa complétase até finalizar o proceso de percepción visual. Só cando se completa un tamén se pode completar o outro.
Laboratorio de 1913
En 1913, a Academia de Ciencias Prusiana instalou na illa de Tenerife, Canarias, unha estación para estudar o comportamento do mono. Wolfgang Köhler foi nomeado director da estación, aínda moi novo e case sen experiencia en bioloxía e psicoloxía animal. A súa investigación, pioneira nos antropoides, enfatizou que "non só a percepción humana, senón tamén as nosas formas de pensar e actuar, funcionan a miúdo segundo os supostos da Gestalt de reorganización perceptiva". Os seus experimentos demostraron que os chimpancés son capaces de resolver problemas complexos, como obter alimentos que están fóra do seu alcance. Nesa estadía tamén descubriu o efecto bouba/kiki.
Observouse que o acto cognitivo corresponde a unha reestruturación do coñecemento previo (informacións dispoñíbeis na memoria) como posteriormente estudaron os construtivistas, como Piaget. As medidas de estimulación eléctrica cortical en gatos e os seus clásicos experimentos con chimpancés (empillando caixas para chegar á comida) demostraron que son capaces de resolver problemas relativamente máis complexos do que os experimentos de burlar un obstáculo e abrir fechaduras para escapar, aproximándose á intelixencia humana.
Fundamentos teóricos
Segundo a Gestalt, existen catro principios a ter en conta para a percepción de obxectos e formas: a tendencia á estructuración, a segregación figura-fondo, a pregnancia ou boa forma e a constancia perceptiva.
Outros conceptos desa teoría son súper-suma e transponibilidade. Super-suma refírese á idea de que non se pode ter coñecemento dun todo por medio só das súas partes, pois o todo é maior que a suma das súas partes. Segundo o concepto da transponibilidade, independentemente dos elementos que compoñen determinado obxecto, a forma sobresae: Unha cadeira é unha cadeira, sexa feita de plástico, metal, madeira ou calquera outra materia-prima.
Sete fundamentos básicos
miniatura|Os sete elementos básicos Os sete fundamentos básico da Gestalt - moi usados hoxe en profesións como deseño, arquitectura etc. - son:
Aplicacións na arte
Segundo a Gestalt, a arte baséase no principio da pregnancia da forma. O importante é percibila por si mesma; mirala como "todos" estruturados, resultados de relacións. A Gestalt, despois investigacións sistemáticas, presenta unha nova teoría sobre o fenómeno da percepción. Segundo esta teoría, o que ocorre no cerebro non é idéntico ao que ocorre na retina. A excitación cerebral non se produce por puntos illados, senón por extensión. A primeira sensación xa é de forma, xa é global e unificada. O postulado gestáltico en relación ás relacións psicofisiolóxicas pódese definir como: todo proceso consciente, cada forma percibida psicoloxicamente, está intimamente relacionada coas forzas integradoras do proceso fisiolóxico cerebral.
A hipótese gestáltica para explicar a orixe destas forzas integradoras, é atribuír ao sistema nervioso central un dinamismo autorregulador que, buscando a súa propia estabilidade, tende a organizar as formas de xeito coherente e unificado. Estas organizacións, orixinadas na estrutura cerebral, son espontáneas, independentemente da nosa vontade. En realidade, a "psicoloxía gestalt" non tentou integrar os feitos da motivación cos feitos da percepción e esta foi a gran contribución de Frederick Perls que deu orixe á terapia Gestalt.
A tendencia á estruturación, por exemplo, explica como diferentes pobos distinguen grupos de estrelas e recoñecen as constelacións do ceo; unha das configuracións ideais máis coñecidas é a proporción áurea, que explica algunhas das formas que se fan agradables aos ollos humanos. As empresas publicitarias e os creadores de signos visuais (marcas) son grandes usuarios do descubrimento de símbolos e do seu poder de atracción (pregnancia). Varios artistas usaron ilusións ópticas. Moitos deles explícanse pola lei de segregación de figura e fondo, como as obras de M. C. Escher e Salvador Dalí ou os discos ópticos de Marcel Duchamp. A ilusión da perspectiva e a proposta cubista de crear unha escena con con múltiples puntos de vista tamén se explican pola teoría da Gestalt.
A través dos estudos das teorías desenvolvidas pola Gestalt a principios do século XX sobre a psicoloxía das imaxes foi posible crear condicións favorables para a racionalización na construción de proxectos gráficos. Refórzase a idea de que o todo é algo máis que a suma das súas partes, cunha implicación psicolóxica e cultural. A comprensión da construción de imaxes é esencial para a elaboración e desenvolvemento de obxectos visuais, permitindo a expansión do acervo de solucións gráficas.
O estudo de animación Pixar no seu filme de 2015 "Inside-Out" inclúe unha referencia ao efecto bouba/kiki antes citado, descuberto por W. Köhler en Tenerife no transcurso das súas investigacións sobre a Gestalt. O mesmo efecto aparece no libro infantil "Mr Pod and Mr Piccalilli" de Penny Dolan e Nick Sharratt.
Gestalt-terapia
A partir da teoría da Gestalt e a psicanálise, Fritz Perls desenvolveu unha nova forma de psicoterapia. A terapia Gestalt está guiada polo concepto de que o desenvolvemento psicolóxico e biolóxico dun organismo se procesa segundo as tendencias innatas dese organismo, que tentan adaptalo harmoniosamente ao ambiente. A práctica psicoterapéutica adoita realizarse en grupo e, ao longo das súas sesións, destaca un conxunto de exercicios sensorio-motores (que traballan nas áreas sensoriais e motoras do corpo) e meditativos (relaxación). Estes pretenden principalmente que os individuos descubran "forzas existentes en si mesmos" para superar as súas dificultades.
A Gestalt-terapia, a pesar da coincidencia de nome, non está diretamente ligada é psicoloxía da Gestalt, senón baseada libremente nos seus principios. Ela foi creada por Perls en 1951. El actuou como psicanalista até 1941, pero a súa formación é moi ecléctica vinculada a psicanalistas Karen Horney, Wilhelm Reich e Kurt Goldestein, que pertencían ao grupo da psicologia da Gestalt, e foi moi influenciado pola filosofía fenomenolóxica. Probabelmente, esa relación inspirou o nome da corrente. Chegando a Segunda guerra mundial, Perls viuse obrigado a exiliarse, viviu un tempo en Suráfrica e fundou o Instituto Surafricano da Psicanálise. A finais dos 40s emigrou aos Estados Unidos e alí lanzou a súa primeira publicación sobre Gestal-terapia. A pesar da experiencia psicanalítica de Perls, a terapia xestáltica está moito máis preto da fenomenoloxía que dos principios da psicanálise. En primeiro lugar, a terapia xestáltica non funciona co concepto de inconsciente, que é fundamental para a psicanálise.
Práctica clínica da Gestalt
O que importa para esta corrente é o aquí-agora. A centralidade no presente, a diferenza da psicanálise, que pretende dilucidar no trauma no pasado, é a pedra de toque da gestalt-terapia. Segundo Naranjo (1980), hai tres principios xerais da Gestalt-terapia: "valorar a realidade: temporal (presente fronte a pasado ou futuro); valorar a conciencia e aceptar a experiencia; valorar o todo e a responsabilidade".