cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Güelfos e xibelinos
Frederico I e Henrique VI
Pero a posición do emperador cambiou radicalmente en 1194, xa que chegou a un acordo con Henrique o León na primavera dese ano, e obrigou ao rei Ricardo Corazón de León a garantir o mantemento do acordo como unha das condicións (á parte de 150.000 marcos de prata) para liberalo do cativerio de padecía desde 1192 tras ser apresado ao seu regreso das Cruzadas. Coa retagarda alemá pacificada, emprendeu a campaña da conquista do Reino de Sicilia en 1194, onde xa morrera pouco antes o rei Tancredo, e Guillerme III era menor de idade. Coa axuda de pisanos e xenoveses, Henrique entrou en Palermo e foi coroado rei o día de Nadal. Como rei de Sicilia tivo o propósito de establecer a autoridade alemá (suaba) sobre a burocracia do reino siciliano, e integrar a súa administración na do Imperio, empregando para iso aos ministeriais imperiais. Para asegurar a rota terrestre entre o Reino de Italia e o Reino de Sicilia, confiou ao ministerial Markward de Annweiler o ducado de Rávena e a marca de Ancona como feudos hereditarios. Porén, morreu de tifo en 1197 mentres preparaba unha Cruzada, deixando ao seu fillo Frederico Roxerio, de menos de tres anos, como rei de Sicilia e rei electo dos Romanos no Imperio.
Inocencio III e Otón IV
Á morte de Henrique VI, os príncipes, non desexando un longo período de rexencia, desbotaron a elección do rei neno e decantáronse polo seu tío Filipe de Suabia, irmán de Henrique VI, ao que elixiron Rei de romanos en 1198. Pero unha facción opositora dirixida polo arcebispo de Colonia e financiada polo rei inglés Ricardo I, elixiu como rei rival a un güelfo, Otón de Brunswick, fillo de Henrique o León. A viúva de Henrique VI xa se retirara da política alemá para coroar ao seu fillo Frederico Roxerio como rei de Sicilia, pero faleceu pouco despois e deixou como titor do rei ao papa Inocencio III (1198-1216) quen, pola súa parte, recoñeceu en 1201 ao güelfo Otón IV fronte a Filipe de Suabia, a cambio do recoñecemento de Otón do territorio pontificio da promesa de Neuss.
Mentres, no norte de Italia, a política siciliana de Henrique VI permitiu que as cidades se recuperasen da reasunción do poder imperial posterior á paz de Constanza en 1183, ao que se engadiu a guerra civil tras a dupla elección de 1198, na que as cidades recobraron ou alcanzaron plena autonomía. Neste contexto, o papa Inocencio III anexionaba Spoleto, Ancona, terras da Romaña, da Toscana, que foran gobernadas por un marqués imperial. O papa apoiaba a constitución, en novembro de 1197, en San Ginesio, dunha Liga Toscana que, encabezada por Florencia, se estableceu para defender e agrandar os dereitos da sede apostólica, xunto con Siena, Arezzo, Pistoia e Lucca, debilitando así o poder imperial, Liga á que se opuxo Pisa, que obtivera dos Hohenstaufen beneficios sobre a costa toscana e nas illas de Córsega, Elba, Capraia e Pianosa.
Cando en xuño de 1208 morre asasinado Filipe de Suabia, Otón quedou sen rival, e marchou a Italia para ser coroado emperador en outubro de 1209, pero tamén para restaurar a súa autoridade no reino italiano, levando unha mensaxe conciliadora.
A pesar de que en marzo de 1209 o Rei de romanos Otón IV aceptara renunciar a toda intervención episcopal (presións electorais ou resolución de casos dubidosos) garantindo as apelacións a Roma, renunciara a beneficiarse dos regalia ou spolia das sedes vacantes, e renunciara a calquera aspiración ao Reino de Sicilia, nos acordos de Espira, non tiña, porén, intención de renunciar ás reclamacións imperiais en Italia, así que recuperou Spoleto e Ancona, intentou exercer o poder na Lombardía e atacou a parte continental do reino siciliano, o que o conduciu a ser excomungado polo papa en 1210. Ante isto, Inocencio III buscou apoio no rei de Sicilia, ao que patrocinou como Rei de romanos, de novo, en 1212, a cambio de que confirmase permanentemente os acordos de Espira na bula de Ouro de Egra (12 de xullo de 1213), isto é, a liberdadde de eleccións episcopais, a renuncia ás rendas e xurisdición dos eclesiásticos, e aos territorios pontificios (incluíndo a marca de Ancona, Espoleto, Rávena e a Pentápole, como as terras toscanas da condesa Matilde, así como prometer non reunir Sicilia co Imperio. Tras a derrota de Otón en Bouvines (1214), foi definitivamente deposto, e Frederico foi, por terceira vez, elixido Rei de romanos, en 1215, aínda que a contenda civil non finalizaría até 1218 coa morte de Otón IV.
O apoio do papa Inocencio III a un Hohestaufen variou temporalmente a situación política italiana; o marqués de Este, como outros güelfos, permaneceron fieis á Igrexa incluso en contra dun emperador güelfo, pero Milán mostrouse partidaria de Otón, e con ela unha liga de cidades e, aínda que Milán someteu a Pavía en 1217, o seu pulo paralizouse na batalla de Ghibello (1218).
A política comunal reflectía a polarización destes conflitos entre o papa e o emperador. De forma xeral, os güelfos eran partidarios das liberdades comunais e do papa, mentres que os xibelinos eran partidarios da orde e do emperador, e así, os xibelinos acusaban aos güelfos de favoreceren a anarquía, mentres que os güelfos facían a acusación contraria aos xibelinos de apoiaren a tiranía. En Florencia, unha querela familiar entre as familias Buondelmonte (partidarios do papa) e Amidei (partidarios do emperador) en 1215, marcou tradicionalmente o inicio da querela entre güelfos e xibelinos en territorio italiano.
Frederico II e Conrado IV
miniatura|esquerda|O emperador [[Frederico II Hohenstaufen. Miniatura do libro De arte venandi cum avibus. Biblioteca Vaticana, Pal. lat. 1071. Finais do séc. XIII.]]
En Italia, Milán, que apoiara a Otón, opúxose a Frederico, negándolle a Coroa de Ferro, e establecendo unha Liga co conde Tomás I de Savoia e as cidades de Crema, Piacenza, Lodi, Vercelli, Novara, Tortona, Como e Alessandria para expulsar os xibelinos da Lombardía, encabezados por Cremona e Pavía, pero foron derrotados en xuño de 1218, en Ghibello. Desta forma se facilitouse a entrada en Italia de Frederico en 1220. En xuño de 1226, o emperador reconciliouse co conde de Savoia Tomás I, designándoo vigairo imperial de Italia, nas rexións da Liguria, a Lombardía e a Provenza.
No entanto, o rei Frederico, que xa reasumira o título real siciliano en 1217, reclamou ao seu fillo Henrique en Alemaña, onde o fixo elixir correi de Romanos en abril de 1220, outorgando amplos dereitos soberanos aos príncipes eclesiásticos na Confoederatio cum principibus ecclesiasticis e co consentimento papal, o que sancionaba unha futura unión de Sicilia co Imperio. Ante isto, o papa Honorio III, de momento, seguiu contemporizando con Frederico II, xa que unha ruptura co rei alemán destruiría a posibilidade dunha cruzada exitosa. En xuño de 1219, o papa fuxiu de Roma, pero Frederico II mediou para o seu regreso e a súa reconciliación coas familias romanas en setembro de 1220, sendo coroado emperador en novembro de 1220, e renovando a promesa de ir á cruzada. Posteriormente á súa coroación imperial, fortaleceu o seu poder en Sicilia coas Assises de Capua (1220) e interferindo nas eleccións episcopais; porén continuou demorando a súa partida a Terra Santa, aínda que enviaba tropas e axuda monetaria. A quinta cruzada fracasou coa perda de Damieta en setembro de 1221, e o papa, co rexente do Reino de Xerusalén Xoán de Brienne, pactou co emperador, no tratado de San Xermano de 25 de xullo de 1225, o seu casamento coa raíña Iolanda de Xerusalén, coa que o papa pensaba a asegurar a súa presenza nunha nova cruzada que, de todos os xeitos, Frederico adiou durante dous anos. Frederico II convocou unha Dieta Imperial en abril de 1226 en Cremona, para reforzar a súa autoridade en Italia e preparar a cruzada. As comunas lombardas reaccionaron en San Zenón (Mantua), reconstituíndo a Liga Lombarda, o 6 de marzo de 1226, formada por Milán, Boloña, Vicenza, Mantua e Treviso, ás que se sumaron Brescia, Padua, Piacenza, Verona, Lodi, Faenza, Crema, Ferrara, Bérgamo, Alessandria, Turín e Vercelli, o conde de Biandrate e o marqués de Montferrato. Dita Liga tivo unha vixencia de 25 anos. Porén, Módena, Reggio Emilia, Parma, Cremona, Xénova, Pavía e Asti puxéronse de parte imperial e a Dieta levouse a cabo en xuño, en Borgo San Donnino. O emperador declarou as comunas da Liga reos de lesa maxestade e anulou os seus privilexios; por outra parte obtivo tropas para a cruzada e para combater e erradicar a herexía. Así e todo o conflito aberto non comezou até 1236.
miniatura|esquerda|O papa [[Gregorio IX. Universitätsbibliothek Salzburg, M III 97, 122rb, ca. 1270.]]
Tras o falecemento de Honorio III, Ugolino de Segni, sobriño de Inocencio III, aceptou a tiara como Gregorio IX o 19 de marzo de 1227. Ugolino de Segni xa actuara como legado plenipotenciario da Lombardía e Toscana en 1217, mediando con éxito nos conflitos das comunas, entre Pisa e Xénova en 1217, entre Milán e Cremona en 1218, e entre Boloña e Pistoia en 1219; e predicando a cruzada. O mesmo Frederico II, na súa coroación imperial de 1220, tomou a cruz de Ugolino e o voto de emprender a cruzada a Terra Santa en agosto de 1221. Días despois da súa entronización, o papa Gregorio IX cominou o cumprimento do voto do emperador de emprender a cruzada, que durante anos adiara. Frederico II, finalmente, fíxose ao mar o 8 de setembro de 1227 desde Brindisi, pero regresou tres días máis tarde debido a unha epidemia no seu exército, e a que el mesmo estaba gravemente enfermo. Gregorio IX non creu a desculpa, pois xa atrasara a súa partida en varias ocasións, e por iso, o 20 de setembro de 1227, excomungou ao emperador. Pola súa parte, Frederico redactou un manifesto condenando a decisión do papa, manifesto que foi lido publicamente no Capitolio de Roma, tras o cal os xibelinos da cidade iniciaron unha insurrección que obrigou ao papa a fuxir de Roma. Por outra parte, o bispado alemán mantívose partidario do emperador.
miniatura|300px|O [[Rei de romanos Henrique II recibindo homenaxe en Würzburg.]]
Durante a década de 1230 o emperador levou a cabo políticas diverxentes nos seus dominios, xa que mentres que no Reino de Sicilia fortaleceu o poder da monarquía coas Constitucións de Melfi (ou Liber Augustalis) de 1231 e a mellora da política económica, en cambio, en Alemaña, para ter dispoñibilidade de recursos militares e financeiros para as súas campañas militares, Frederico acrecentou o amplo exercicio de poder da alta aristocracia dentro dos seus territorios, á que outorgaba amplos dereitos de intervención nas cidades.
Esta política do emperador Frederico II chocou coa de seu fillo Henrique II de Suabia, Rei de romanos (e, por tanto, rei de Alemaña), que mantiña unha política favorábel ás cidades, o que o puxo en contra dos aristócratas que, á súa vez, o forzaron a concederlles privilexios en detrimento do poder real e en contra das cidades (Privilexgio de Worms), en maio de 1231.
Pero o Rei de romanos seguiu mantendo unha posición contraria ao Privilexio de Worms, rexeitando participar na Dieta de Rávena (finais de 1231 e comezos de 1232), que pretendía afirmar o poder imperial sobre as comunas e que provocou unha reactivación da Liga Lombarda (principal e poderosa inimiga do emperador) pero, reconciliado co seu pai en Aquileia, o emperador confirmou o Privilexio de Worms en maio de 1232 no Statutum in favorem principum, para garantir o apoio dos príncipes en Alemaña e así proseguir a súa política en Italia; pero ao regresar a Alemaña, o rei Henrique publicou un manifesto aos príncipes erixíndose no símbolo da revolta en Boppard en 1234.
Frederico II reaccionou e proscribiu ao seu fillo o 5 de xullo de 1234, e Henrique aliouse coa Liga Lombarda en decembro. Abandonado pola maior parte dos seus seguidores, tivo que renderse a seu pai o emperador o 2 de xullo de 1235 en Wimpfen, e dous días despois, Frederico II e a nobreza xulgaron a Henrique en Worms, destronárono e condenárono a morte (porén algo máis tarde Frederico conmutoulle esta pena por cadea perpetua). O seu irmán máis novo Conrado foi designado duque de Suabia e elixido Rei de romanos. Na Reunión Imperial (Reichsversammlung) de Maguncia, o 25 de agosto de 1235, o emperador promulgou a primeira lei de paz territorial (Landfriedensgesetz).
Unha vez pacificada Alemaña, Frederico volveu a Italia e pasou á ofensiva contra a Liga Lombarda, á que derrotou completamente na batalla de Cortenova (novembro de 1237) e, no Piemonte, reforzou o partido xibelino. Pero máis que un restaurador do ideal do Imperio, apoiouse nas forzas locais xibelinas, especialmente en Ugolino della Gherardesca de Pisa, para conter a Xénova, e nos irmáns Ezzelino e Alberico da Romano, que se beneficiaron da querela imperial para afianzar e ampliar a súa base de poder en Verona, en detrimento de cidades como Padua, Vicenza e Brescia, o que supuxo ao emperador a oposición de anteriores partidarios, como Azzo de Este.
A pesar da vitoria imperial, Frederico estaba desexoso de obter a rendición total das comunas da Liga, desbotou os ofrecementos de paz e a campaña proseguiu coa única resistencia de Milán, Brescia, Boloña e Piacenza, pero en outubro de 1238 tivo que levantar o sitio de Brescia. O papa Gregorio IX, temendo que os éxitos do emperador porían en perigo a súa independencia de acción, aproveitou a conxuntura aliñándose coa Liga Lombarda e excomungou de novo a Frederico en 1239. O emperador nomeou legado imperial ao seu fillo Enzo, rei de Sardeña, que se internou nos territorios pontificios de Romaña, Marca de Ancona e ducado de Spoleto; mentres, o emperador dirixiuse co seu exército a Lombardía para apoiar a Pavía e Cremona, e someter, infrutuosamente, a Milán, e neste contexto abriuse o paso de San Gotardo para unha mellor comunicación entre Alemaña e Italia; en cambio, en Toscana tivo maior éxito, sometendo as comunas güelfas, asediando os territorios pontificios, con éxitos notábeis como a toma de Rávena ou a de Faenza. O papa convocou un Concilio en Roma para depoñer ao emperador, pero as naves pisanas dirixidas por Enzo de Sardeña e o almirante Buzaccherini capturaron a frota xenovesa que levaba os cardeais que ían ao Concilio na illa del Giglio, o 3 de maio de 1241. O emperador dirixiuse entón a Roma, pero o papa morreu e Frederico II, diplomaticamente, retirouse antes de entrar na cidade.
A última década do reinado de Frederico II marcou o fin do sistema imperial en Italia; o emperador non puido reunir os recursos necesarios para someter a rebeldía no territorio e, como rei de Sicilia, subordinou os intereses deste Reino á necesidade de diñeiro para loitar contra as cidades do norte. A pesar dun período de interregno papal (1241-1243), a loita continuaba no norte de Italia, levada a cabo por Enzo de Sardeña e Ezzelino da Romano contra os güelfos. Unha vez elixido Inocencio IV (1243-1254), o emperador tratou de facer as paces, xa que o novo papa pertencía a unha familia xibelina, pero as negociacións non frutificaron porque o emperador non estaba disposto a restituír ao pontífice os territorios conquistados, pois, aínda que o propio Frederico II os doara ao papa, o papa Gregorio IX traizoara ao emperador. Despois da toma de Viterbo polos imperiais (1243), o papa, sentíndose inseguro en Roma, fuxiu a Lión, onde convocou un Concilio Ecuménico co fin de depoñer o emperador, concilio celebrado en xullo de 1245.
En Alemaña, o Rei de romanos Conrado IV tivo que facer fronte a dous sucesivos reis rivais apoiados polo papa, Henrique Raspe (1246-1247) e Guillerme de Holanda (1247-1256). E en Italia, o emperador Frederico II volveu a fracasar no seu intento de tomar Milán (1245), pero mantivo as súas posicións nomeando o seu fillo Frederico de Antioquía vigairo imperial da Toscana (1246). Frederico partiu a Sicilia e no entanto Milán xa se puxera de parte de Henrique Raspe.
miniatura|250px|Carga da cabalaría parmesana contra o campo imperial na [[batalla de Parma (1248).]] miniatura|Retrato de [[Conrado IV, Rei de romanos (1237-1254).]]
Frederico II regresou ao norte de Italia con reforzos e diñeiro na primavera de 1247, pero en xuño a cidade de Parma, de importancia estratéxica para o emperador, púxose de parte dos güelfos, de modo que se foron concentrando reforzos güelfos para defender a cidade e reforzos xibelinos para levar a cabo o asedio, para o que construíron unha nova cidade denominada Vittoria.
O 18 de febreiro de 1248, mentres o emperador estaba participando nunha partida de caza, os güelfos aproveitaron o momento de baixa defensa da cidade para obteren unha esmagante vitoria, na que a cidade de Vittoria foi incendiada, e os güelfos se apropiaron do tesouro imperial, incluíndo a coroa imperial (que sería devolta ao emperador Henrique VII).
Aínda que a batalla de Parma terminou co exitoso ímpeto que o emperador mostrara na súa loita contra o papa e os güelfos, Frederico II recobrouse axiña e refixo un novo exército. Até a súa morte, a loita continuou con vitorias e derrotas por ambas as partes.
Tras a batalla de Parma, Inocencio IV puido emprender a reconquista dos territorios de Spoleto, a Romaña e a Marca, e ademais Milán recoñeceu ao novo rei rival dos Romanos Guillerme de Holanda. Frederico II saqueou os territorios de Parma, e dirixiuse ao Piemonte, onde asegurou a súa posición e nomeou un novo vigairo imperial na Lombardía, Tomás II, da casa de Savoia. En xaneiro de 1249, Frederico emprendeu o camiño cara ao seu Reino de Sicilia, pasando por Pavía e Cremona, e pola Toscana, onde Frederico de Antioquía, nunha das súas campañas contra os güelfos, os expulsara de Florencia. O emperador seguiu o seu camiño de Pisa a Nápoles, a onde chegou en maio de 1249. Finalmente estableceuse en Foggia, onde morreu en 1250.
Entre tanto, en maio de 1249, o exército composto por imperiais e xibelinos de Cremona e Módena foi derrotado polos güelfos de Boloña, aínda que esta vitoria non foi decisiva, e o fillo do emperador, Enzo, foi derrotado e capturado na batalla de Fossalta, morrendo en cativerio en 1272. Porén, o dominio xibelino no norte de Italia estaba ben establecido, Ezzelino da Romano afianzaba a súa autoridade sobre Belluno, Feltro e numerosos castelos e fortalezas, Tomás II de Savoia controlaba os pasos dos Alpes, e tanto Milán como Brescia perderon forza ante os ataques de Ezzelino e de Oberto Pallavicino, quen pola súa parte levou a cabo o afianzamento do bando xibelino de Parma, Cremona, Piacenza, Pavía, Bérgamo e Lodi; e nos Estados Pontificios, o papa predicara a cruzada contra Frederico II, e as tropas alemás e sicilianas combatían as papais polo dominio da Umbría e a Marca de Ancona.
Á morte do emperador o 13 de decembro de 1250 sucedeuno seu fillo Conrado IV tanto en Alemaña, onde xa era Rei de romanos (virtualmente, rei de Alemaña), como no Reino de Sicilia, onde seu irmán Manfredo actuaba como vigairo seu. Como a posición do rei Conrado IV se debilitou tras a morte do seu pai, e ante o fortalecemento do partido papal encabezado polo rei rival Guillerme de Holanda, Conrado IV encamiñouse a finais de 1251 ao reino siciliano por mar para asegurar alí o seu poder, evitando así o paso polo norte de Italia. A pesar dos intentos do papa para ofrecer a coroa siciliana a Edmundo de Lancaster, Conrado asegurou a súa posición en Sicilia e no sur da península coa toma de Nápoles en outubro de 1253. Conrado IV foi excomungado en 1254, pero morreu de malaria nese ano en Lavello, na Basilicata.
Conrado designou como herdeiro ao seu fillo Conradino, de dous anos de idade, e como titor del, ao papa Inocencio IV. Inicialmente o papa recoñeceu as pretensións hereditarias de Conradino e, pola súa parte, Manfredo aceptou, de modo que foi nomeado polo papa como seu vigairo, levantándolle a excomuñón que lle declarara uns meses antes; e así o papa entrou en Nápoles o 27 de outubro de 1254. Porén, Manfredo, non se resignou e organizou a resistencia, e o 2 de decembro derrotou as tropas papais en Foggia, e varios días despois morreu o papa en Nápoles. O seu sucesor, o papa Alexandre IV (1254–1261) proseguiu a política contra os Hohenstaufen, mantendo a súa intención de substituílos no Reino de Sicilia polo príncipe inglés Edmundo de Lancaster, excomungando a Manfredo en 1255. Porén Manfredo resistiu os intentos papais de invasión mantendo a súa autoridade no Reino, como vigairo de Conradino, e favoreceu o xibelinismo nas comunas de Toscana, especialmente en Siena.
Máis ao norte, na marca trevisana, Ezzelino da Romano, señor feudal de Bassano e Pedemonte, que dominaba como capitán do pobo as cidades de Verona, Vicenza, Padua, Feltre e Belluno, e o seu irmán Alberico, que gobernaba Treviso, excomungados tras a morte de Frederico II, tiveron que enfrontar desde 1256 unha cruzada por parte dunha Liga güelfa encabezada por Azzo de Este, señor de Ferrara, con tropas de Venecia, Boloña e Mantua, e outros señores, incluíndo antigos partidarios que pasaran ás filas güelfas como Oberto Pallavicino, que rivalizaba no xibelinismo. Sen avances significativos por ningunha das dúas partes, finalmente a cruzada chegou ao seu fin cando na batalla de Cassano d'Adda en setembro de 1259 os güelfos capturaron a Ezzelino, que morreu pouco despois, e ao ano seguinte o seu irmán Alberico.
O Interregno
Á morte do Rei de romanos Guillerme de Holanda en xaneiro de 1256 produciuse un problema sucesorio pola elección do seguinte Rei de romanos. En marzo, a cidade de Pisa enviou unha embaixada ao rei de Castela Afonso X ofrecéndolle a súa submisión e apoio como cabeza da casa de Suabia e como xefe do partido xibelino, oposto ao papa; desta maneira Pisa compensaba os beneficios da súa rival Xénova. Por outra parte, o rei castelán tamén fixo saber a súa intención de ser elixido Rei de romanos, fronte ao cal, o rei de Inglaterra Henrique III propuxo ao seu irmán Ricardo de Cornualla como candidato.
miniatura|200px|[[Afonso X o Sabio|Afonso X, rei electo dos Romanos. Miniatura do Libro de retratos de los Reyes, 1594.]]
Tras gastar ambos os candidatos grandes cantidades de diñeiro para subornar aos electores, o 1 de abril os partidarios de Afonso, o arcebispo de Tréveris e o duque de Saxonia, xunto cos poderes outorgados polo margrave de Brandeburgo e o rei de Bohemia Otakar I, elixiron Rei de romanos a Afonso en Frankfurt, pero Otakar I, interesado en manter o reino vacante deu o seu voto a ambos os candidatos. O rei castelán distribuíu grandes cantidades de diñeiro aos seus partidarios para manter viva a súa causa en Alemaña; pero en Italia, o papa Alexandre IV (o valenciano Roderic de Borja) deuse conta de que a presenza dos casteláns favorecía a causa dos xibelinos, pois o seu inimigo Ezzelino da Romano era partidario de Afonso. A pesar de todo, Afonso X enviou unha embaixada ao papa para lograr a súa lexitimación, aquietando as suspicacias do papa acerca do seu xibelinismo, nada extremista.
Á morte de Ezzelino da Romano (1259), os xibelinos tenderon agora a unirse en torno a Manfredo, recentemente coroado como rei de Sicilia, sen que o papa estivese disposto a recoñecelo, posto que o volvera a excomungar. En Toscana, unha insurrección levara de novo ao poder aos güelfos en 1250, que pretenderon impoñerse aos xibelinos toscanos, sometendo as cidades de Pistoia e Volterra, e facer as paces con Pisa; en 1258 expulsaron aos xibelinos de Florencia, que se refuxiaron na xibelina Siena, cuxo líder Farinata degli Uberti se aliou con Manfredo de Sicilia, a quen animou para que, para protexer o seu Reino, debía asegurar Toscana aos xibelinos; Manfredo dirixiu as súas miras ao centro e o norte de Italia e, conxuntamente cos xibelinos, derrotou completamente aos güelfos (especialmente os de Florencia, Boloña e Lucca) en Montaperti o 4 de setembro de 1260, de forma que foi recoñecido protector de Toscana polos florentinos xibelinos, e foi elixido senador de Roma por unha facción da cidade, expulsando ao papa Alexandre IV. Ademais puido nomear vigairos en Toscana, Spoleto, a Marca de Ancona, a Romaña e Lombardía; mentres, os aragoneses fixeron acto de presenza, ao acordar os esponsais do herdeiro do reino, Pedro, coa filla de Manfredo Constanza II de Sicilia.
Porén, ante o avance irresistíbel dos xibelinos, e a pesar de que Afonso X intentaba que os güelfos se adherisen á súa causa mantendo hostilidade cara a Manfredo, o papa Urbano IV ignorou o acordo establecido por Alexandre IV con Edmundo, e púxose en mans de Francia, onde finalmente contou coa aprobación do rei Luís IX para que o seu irmán Carlos de Anjou asinase un acordo o 15 de agosto de 1264 co papa, no que aceptaba a investidura do Reino de Sicilia e, mentres, Urbano IV seguiu dilatando a súa arbitraxe sobre a disputa da coroa imperial. Carlos de Anjou iniciou unha empresa implicando á banca güelfa, especialmente a Orlando Bonsignori, que se beneficiaría dos territorios do reino siciliano, o que ía en contra dos intereses cataláns.
Mentres que o exército anxevino avanzaba por Italia con apoio güelfo, faleceu o papa Urbano IV e foi elixido o tamén francés Clemente IV (1265-1268), que tampouco entrou en Roma, quedando ben establecido en Viterbo. Este papa mantivo unha actitude abertamente favorábel a Carlos de Anjou e, cando este alcanzou Roma por mar, foi elixido senador e coroado como rei de Sicilia o 6 de xaneiro de 1266 por cardeais designados polo papa. Cando o exército anxevino chegou a Roma, Carlos emprendeu a campaña contra Manfredo, que saíu do seu letargo para encontrarse cos anxevinos na batalla de Benevento, o 26 de febreiro de 1266, onde o exército siciliano foi derrotado e o propio Manfredo encontrou a morte. Desta maneira, Carlos de Anjou logrou facer efectivo o seu control sobre todo o reino. E deste xeito impulsou o güelfismo en Italia, como o establecemento de Filipe della Torre en Milán, o marqués de Este en Ferrara e, en Florencia, os xibelinos foron de novo expulsados.
Pola súa parte, a pesar de que Afonso X insistía en non favorecer o xibelinismo, co que se privou do único apoio do que podería dispoñer, os embaixadores casteláns, aproveitando que o infante Henrique apoiara o financiamento da empresa de Carlos de Anjou e posto que estaba na Corte pontificia, meteron presión a Clemente IV para que pronunciase a sentenza a favor do rei castelán. Porén, ao desaparecer a resistencia xibelina en Benevento, o papa non considerou necesario manter unha postura contemporizadora co rei castelán.
miniatura|esquerda|120px|[[Conradino de Hohenstaufen|Conradino, rei de Sicilia. (ca. 1300).]]
Porén, o 23 de agosto de 1268 as forzas xibelinas foron derrotadas na batalla de Tagliacozzo, o que supuxo o esmagamento dos xibelinos e o triunfo definitivo de Carlos de Anjou, e tanto don Arrigo como Conradino foron capturados. O 29 de outubro Conradino foi decapitado. Coa súa morte e a do seu tío Enzo de Sardeña anos despois, a descendencia masculina dos Hohenstaufen desapareceu.
Carlos de Anjou converteuse así nun soberano poderoso, cabeza do partido güelfo e, ademais de ser rei de Sicilia, era conde de Provenza e de Anjou, e senador da cidade de Roma; o papa Clemente IV nomeouno vigairo imperial en Toscana durante o interregno, título co que tratou de beneficiarse dos dereitos imperiais nas cidades, e no interregno de 33 meses que seguiu á morte de Clemente IV interveu activamente nos Estados Pontificios, asegurou o seu poder en Toscana sometendo a Siena e Pisa, o que prexudicaba comercialmente a Xénova, e asegurou na Dieta lombarda de Cremona (1269) o control ou o apoio das cidades güelfas no norte de Italia, e así foi recoñecido señor de Piacenza, Cremona, Parma, Módena, Ferrara e Reggio, e estableceu unha alianza coas cidades de Milán, Como, Vercelli, Novara, Alessandria, Tortona, Turín, Pavía, Bérgamo e Boloña. Ademais de todo isto, tivo as súas miras postas en recobrar o Imperio Latino, o que produciu os temores do emperador Miguel VIII Paleólogo, que propuxo a unión das igrexas romana e grega.
Afonso X, así e todo, seguía reclamando os seus dereitos ao trono alemán a través de reclamacións xurídicas. Desenganado da súa colaboración cos güelfos, e de acordo co seu cuñado Pedro III de Aragón, fillo do rei Xaime I, enviou un embaixador, Raimundo de Mastagii, para reavivar a resistencia volvendo a crear unha nova Liga urbana contra os anxevinos e concertou o matrimonio da súa filla Beatriz co marqués Guillerme VII de Montferrato en 1271, ao que nomeou vigairo imperial na Lombardía. O rei de Sicilia emprendeu unha guerra coa xibelina Xénova a finais de 1273, de modo que a cidade se aliou co rei castelán. Guillerme de Montferrato logrou formar unha Liga xibelina con Pavía, Lodi, Parma, Novara, Piacenza, Mantua, Tortona, Xénova e Verona, e tamén co seu primo o marqués de Saluzzo Tomás I, e incluso coa súa tradicional inimiga a cidade de Asti, e cunha exigua axuda do rei castelán derrotou os anxevinos na batalla de Roccavione (10 de novembro de 1275), o que desfixo a autoridade de Carlos de Anjou no Piemonte, e o marqués Guillerme de Montferrato ampliou temporalmente o seu poder e influencia en Piemonte e Lombardía, e encabezou unha Liga xunto con Vercelli, Novara, Tortona, Alessandria, Asti, Como e Pavía, e apoiando aos Visconti, sendo nomeado señor da cidade en 1278, até que foi expulsado polo mesmo que o nomeara, o arcebispo Otón Visconti, en 1282.
Gregorio X (1271–1276), o novo papa elixido en setembro de 1271, mostrou unha postura máis contemporizadora coa unión das Igrexas e reconciliadora cos xibelinos. Pouco despois da súa coroación en marzo de 1272, morreu o Rei de romanos Ricardo de Cornualla (2 de abril), e o papa, nada favorábel ás pretensións de Afonso X, posicionado entón a favor dos xibelinos, e alarmado polo excesivo poder da casa de Anjou en Italia, recomendou aos electores alemáns elixir un novo rei, e o 1 de outubro de 1273 foi elixido Rodolfo I de Habsburgo, finalizando así o interregno. Para obter a aprobación do papa, o novo Rei de romanos renunciou a todos os dereitos imperiais en Roma, os territorios pontificios e Sicilia, ademais de prometer emprender unha nova cruzada. Deste modo, Rodolfo de Habsburgo foi finalmente recoñecido polo papa, o 26 de setembro de 1274, tras invitar a Afonso a renunciar o 11 de xuño. Sen resignarse aínda, Afonso dirixiuse ao encontro do papa en Beaucaire, onde non obtivo concesións, renunciando aos seus dereitos en maio de 1275.
A fin dos poderes universais
A elección de Rodolfo I de Habsburgo como Rei de romanos (rei de Italia) impulsou unha reacción xibelina no norte de Italia que enfrontou a Carlos de Anjou contra Xénova, Pavía, Mantua, Verona e Milán, que puxo de manifesto de novo a inestabilidade política. Porén, a autoridade imperial no reino italiano, tras o fracaso dos Hohenstaufen en Italia, desenvolveuse de forma marxinal, outorgando lexitimidade aos poderes que apareceran espontaneamente e se estableceran nas cidades italianas. A manifestación desta lexitimación imperial realizouse en forma dun vigairado imperial en favor do signore, como o que concedeu Adolfo de Nassau a Mateo Visconti en Milán en 1294.
miniatura|esquerda|180px|Lápida coa efixie de [[Rodolfo I de Habsburgo, Rei de romanos.]]
Os pontificados de Gregorio X (1272–1276) e Nicolao III (1277–1280) caracterizáronse por establecer a unión das Igrexas grega e romana, sancionada no Concilio de Lión II (1274), e por unha tendencia contemporizadora nas loitas de güelfos e xibelinos, favorecendo o regreso dos exiliados ás súas cidades, como a misión mediadora que fixo o cardeal Latino Malabranca en Florencia en 1279 e, neste sentido, Nicolao III freou as ambicións do rei siciliano, Carlos de Anjou, no norte de Italia, ao revogarlle en 1278 a súa posición como senador de Roma e como vigairo imperial en Toscana, incluso o comprometeu a renunciar á signoria das cidades italianas, así como a conter a súa política agresiva contra o Imperio Bizantino. Desta forma, o papa Nicolao buscaba un equilibrio de poder entre o Rei de romanos Rodolfo de Habsburgo e o rei de Sicilia Carlos de Anjou, limitando o poder deste último ao sur italiano. En maio de 1280, o papa Nicolao posibilitou un acordo entre Rodolfo e Carlos polo que este último aceptaba a Provenza e Forcalquier como feudos imperiais, e se acordaba o matrimonio de Clemencia de Habsburgo (filla de Rodolfo I) con Carlos Martel de Anjou-Sicilia (neto de Carlos de Anjou).
E en canto a Rodolfo I, unha vez recoñecido como Rei de romanos polo papa Gregorio X, iniciáronse negociacións para a súa coroación como emperador, que se viron interrompidas pola morte do pontífice en 1276, e polas mortes prematuras dos tres papas sucesivos. Na súa intervención en Italia, designou a Napoleón della Torre de Milán como vigairo imperial na Lombardía. E, sobre todo, renunciou aos territorios pontificios: as negociacións co papa Nicolao III deron lugar a realizar un concordato en 1278 polo que se garantía ao papa os territorios do Patrimonio de San Pedro (entre Radicofani e Ceperano), o ducado de Spoleto, a Marca de Ancona e a Romaña,  aínda que sen alterar o goberno de ditos territorios; dita renuncia dos dereitos imperiais e de fidelidade sería sancionada por Rodolfo I o 14 de febreiro de 1279.
De novo interrompidas as negociacións durante o pontificado antialemán de Martiño IV (1281–1285), o seu sucesor Honorio IV (1285–1287) que, sendo cardeal xa tratara este asunto na época do papa Hadrián V (1276), estableceu a coroación imperial en Roma de Rodolfo para 1287, pero as disensións e guerras internas en Alemaña imposibilitaron a viaxe para a súa coroación. Rodolfo de Habsburgo morreu, sen coroar, en 1291, e os electores alemáns elixieron Rei de romanos a un nobre con escaso poder na propia Alemaña, Adolfo de Nassau.
Á morte de Nicolao III, o rei Carlos de Anjou asegurou a elección de Simon de Brie, un dos cardeais que o coroaron rei de Sicilia, como Martiño IV. Este papa, feitura de Carlos, devolveulle o cargo de senador de Roma, entregándolle o goberno nos Estados Pontificios; así mesmo cesou a misión conciliadora do cardeal Latino Malabranca (sobriño de Nicolao III) en Toscana, co que a paz entre güelfos e xibelinos colapsou.
Rodolfo de Habsburgo, o Rei de romanos, apresurouse a nomear un vigairo imperial, que animou aos xibelinos: Pisa, San Miniato, San Gimignano e Pescia prestáronlle homenaxe, mentres que fracasaba unha revolución xibelina en Siena en xullo de 1281, e non foi admitido nas cidades güelfas. Un pequeno exército anxevino invadiu o Piemonte en maio de 1281 pero foi derrotado polo marqués de Saluzzo en Borgo San Dalmazzo, o que supuxo a súa práctica expulsión do Piemonte. Tamén a Lombardía se perdeu para os güelfos, a derrota dos Torriani en Vaprio o 25 de maio de 1281 fronte aos Visconti mantivo a hexemonía dos xibelinos, recoñecendo a soberanía de Rodolfo de Habsburgo.
Noutra fronte, o papa Martiño IV excomungou ao emperador bizantino o 18 de novembro de 1281, co que invalidou a unión das Igrexas grega e romana, e permitiu ao rei siciliano reiniciar os preparativos para a campaña de conquista de Constantinopla e a restauración do Imperio Latino, proxectada para 1283. Pero en marzo de 1282 os cidadáns de Palermo atacaron a gornición francesa, nas chamadas Vésperas sicilianas, e destruíron a frota da proxectada cruzada.
miniatura|200px|[[Afonso V de Aragón|Afonso V o Magnánimo.]]
Esta revolta contra os Anjou debeuse -entre outras causas- ás cargas impositivas que soportaban e a que ademais a nobreza de Sicilia desexaba un certo grao de autonomía política. Os sicilianos conseguiron expulsar a dinastía anxevina, e o rei Pedro III de Aragón, o Grande (xenro de Manfredo de Sicilia) foi proclamado rei de Sicilia. A participación do emperador bizantino Miguel VIII Paleólogo é facilmente imaxinábel, posto que a rebelión debeu de ser financiada con ouro bizantino precisamente no momento crítico dunha nova posíbel caída de Constantinopla.
Os anxevinos foron relegados á parte continental e mantiveron o título de rei de Sicilia, co apoio dos papas sucesivos como, por exemplo, Celestino V, que estableceu en 1294 a sede papal en Nápoles. Isto deu lugar a unha longa guerra intermitente entre anxevinos e aragoneses, pero a división entre o reino de Sicilia insular, baixo dominio aragonés, e o reino de Sicilia peninsular (ou de Nápoles), baixo dominio anxevino, foi permanente, sen que os papas puidesen impedilo.
Os conflitos entre os reinos de Sicilia e Nápoles foron constantes até que foi elixido papa Benedito XII en 1334, que tiña relacións de amizade con Frederico II de Sicilia, e lle prometeu respecto na Santa Sé en Trinacria.
Cómpre dicir que os dous reinos resultantes estiveron separados até 1442, cando o rei de Aragón Afonso V o Magnánimo conquistou o Reino de Nápoles e unificou ambos os reinos.
Mentres, na Lombardía proseguía o estado de guerra a causa da disputa entre os Torriani e os Visconti, que polarizou aos numerosos señores das cidades aliñándose de forma cambiante a un e outro bando; tras vencer ao seu rival güelfo Napoleón della Torre na batalla de Desio en 1277, o arcebispo Otón Visconti obtivo o goberno de Milán, no que lle sucedeu o seu sobriño neto Mateo en 1287; porén, a guerra cos Torriani continuou. O marqués Guillerme VII de Montferrato fora designado señor de Milán por Otón Visconti pero, inimizado con el, o marqués foi expulsado en 1282, de modo que Guillerme VII, que era xibelino, entrou en alianza cos exiliados Torriani, que eran güelfos, e así estendeu o seu poder sobre Lombardía. En 1287, unha Liga de cidades formada por Asti, Xénova, Milán, Cremona, Piacenza e Brescia e polo conde Amadeu V de Savoia, finiquitaron o poder do piemontés en 1290. A posición dos Visconti aínda non estaba asegurada, se ben o Rei de romanos, Adolfo de Nassau, nomeara a Mateo Visconti vigairo imperial na Lombardía en 1294, confirmado por Alberte de Austria. Mateo Visconti foi expulsado de Milán en 1302 por unha coalición de Cremona, Piacenza e Pavía, regresando os Torriani ao poder milanés.
Co fracaso do emperador Frederico II Hohenstaufen en dominar Italia, a península quedou sen remedio dividida efectivamente en unidades políticas independentes e enfrontadas entre si. Nos anos a cabalo entre os séculos XIII e XIV, a guerra do rei Carlos II de Nápoles por recuperar a illa de Sicilia deixou sen cabeza o partido güelfo, e o partido xibelino tampouco contou co apoio dos soberanos alemáns, que tampouco fixeron acto de presenza na península.
O papado de Bonifacio VIII (1294–1303) tratou de recuperar a posición da plenitudo potestatis, asumindo un papel reitor en Italia, interveu en contra do goberno dos brancos na cidade por xulgar a un Spini, un favorecido banqueiro do papa, en 1301 nomeou a Carlos de Valois como Pacificador de Toscana, do que resultou a expulsión dos brancos, Dante entre eles. O seu enfrontamento co rei Filipe IV de Francia pola xurisdición da Igrexa supuxo o seu final. En setembro de 1303 o papa foi tomado preso na residencia papal polos seus inimigos romanos, os Colonna, e por emisarios franceses do rei Filipe, feito coñecido como o atentado de Anagni, e aínda que foi liberado ao pouco, faleceu un mes despois deste acontecemento, de modo que sancionaba a derrota definitiva dos seus propósitos por establecer a teocracia pontificia. Tras o breve pontificado de Benedito XI (1303–1304), o papa francés Clemente V (1305-1314), baixo presión do rei francés e temeroso das querelas entre a nobreza romana decidiu establecer a sede papal en Aviñón, nun contorno con bo clima e boas comunicacións, e que entón era un territorio que pertencía aos anxevinos condes de Provenza, tamén reis de Nápoles, que eran por aquel condado, feudatarios do Sacro Imperio. Desta forma, os papas, sen forza material propia para dirixir o partido güelfo, senón a través de estranxeiros, terminaron por establecerse fóra de Italia sometidos á influencia de Francia.
A comezos do século XIV producíronse as últimas intervencións imperiais que fracasaron ao intentar impoñer a súa autoridade.
miniatura|esquerda|300px|Mapa do [[Sacro Imperio Romano Xermánico na época do emperador Henrique VII (1308-1313).]]
Co papa instalado en Francia, e o Rei de romanos atado ao feudalismo alemán, en Italia o rei anxevino Roberto I de Nápoles era o personaxe dominante na península, favorecendo aos güelfos e aos negros de Florencia en particular.
Andreas Mogensen
Andreas Enevold Mogensen, nado en Copenhague o 2 de novembro de 1976, é o primeiro astronauta danés. Formou parte das misións Soiuz TMA-16M e Soiuz TMA-18M.
Traxectoria
Mogensen graduouse en enxeñería aeronáutica no Imperial College London en 1999. Ten un doutoramento en enxeñería aeroespacial pola Universidade de Texas en Austin]] en 2007.
Güelfos e xibelinos
A fin dos poderes universais
Henrique VII chegou a Italia en outubro de 1310. Inicialmente a expedición foi exitosa, onde os réximes güelfos se mostraran cooperantes, e se posibilitara o regreso dos exiliados ás súas cidades. Henrique de Luxemburgo designou vigairos imperiais e podestàs nas cidades para encargarse dos gobernos comunais, pero non actuaron de forma imparcial. En Milán viuse envolto nas querelas dos güelfos, encabezados por Guido della Torre e xibelinos, guiados por Mateo I Visconti, e como os güelfos empeñaran a coroa férrea, tivo que ser coroado cunha nova coroa na Epifanía de 1311. Unhas semanas despois designou o conde Amadeu V de Savoia como vigairo xeral da Lombardía, e reclamou unha contribución de 300 000 floríns anuais entre as cidades, o que orixinou unha rebelión, en febreiro, en Milán gobernado polos güelfos Torriani, que se estendeu por todas as cidades güelfas da Lombardía. Necesitado de apoios tanto financeiros como militares, buscounos en señores locais: en Milán produciuse a expulsión dos della Torre, e o Rei de romanos aceptou o retorno ao poder milanés do xibelino Mateo Visconti vendéndolle o título de vigairo imperial (xullo de 1311), algo que tamén fixo a güelfos oportunistas como Riccardo da Cammino de Treviso (maio de 1311). O Rei de romanos, co apoio dos xibelinos, someteu as cidades de Cremona e Brescia, e obtivo a submisión de Parma, Vicenza, Plasencia e Padua; pero o éxito pírrico no sitio de Brescia (maio a setembro de 1311) revelou a precariedade militar e financeira de Henrique de Luxemburgo. Porén, o papa Clemente V sentiu a presión do rei Filipe IV de Francia e dos güelfos, e deu apoio á oposición güelfa. Tras manter unha Dieta imperial en Pavía en outubro de 1311, Henrique foi recibido favorabelmente en Xénova, admitindo un vigairo imperial, Uguccione della Fagginola; e polo seu apoio, Cangrande della Scala foi recoñecido vigairo imperial de Verona en 1311 e de Vicenza en 1312. Por mar trasladouse a Pisa, reiniciándose co apoio florentino a revolta na Lombardía: Lodi, Reggio, Cremona, Piacenza, Parma, Pavía, Padua, Brescia, Treviso e Asti, pero Henrique VII contaba co apoio de Mateo Visconti e de Cangrande della Scala, e designou ao conde Werner de Homburgo como capitán xeneral no posto do vigairo xeral para dirixir a acción militar.
De Pisa trasladouse a Roma, onde tivo que loitar coas tropas napolitanas, mandadas por Xoán de Durazzo, irmán do rei napolitano, e os seus aliados os Orsini. En xuño de 1312 foi coroado emperador polo cardeal bispo de Nicolao de Ostia, en Roma, entre loitas dos Orsini güelfos e os Colonna xibelinos. Despois partiu para Toscana, sometendo Perugia e cidades toscanas, pero o asedio a Florencia fallou. Contando coa oposición do papa Clemente V, que apoiaba ao rei Roberto I de Nápoles, legado papal, o emperador convocou unha Dieta en Pisa, á que non asistiu o rei napolitano, feudatario seu por Provenza, que foi declarado inimigo do imperio e deposto, e acordou unha alianza co rei Frederico II de Sicilia para invadir Nápoles. Cun novo exército camiño de Nápoles, marchou cara a Roma para expulsar de alí aos napolitanos, pero morreu de malaria en Buonconvento, cerca de Siena, en agosto de 1313 quebrando así as esperanzas dos imperiais para sempre.
As postremeiras intervencións imperiais de Luís IV (1327–30) e de Carlos IV (1354–55, 1368–69), non viñan asociadas a un monarca universal, senón como breves participantes na escena política que buscaban beneficios limitados como a coroación imperial en Roma e a recadación de tributos. Aínda que xa desaparecera calquera autoridade central imperial en Italia, de todos os xeitos os emperadores mantiveron as súas pretensións formais de jure de autoridade. No seu lugar, quedou unha diversidade de poderes locais rivais oscilando entre alianzas e hostilidades.
A estancia dos papas en Aviñón deixou os Estados Pontificios na anarquía, onde tiranos locais arrebataban o poder aos funcionarios papais. O cardeal Gil de Albornoz como legado do papa (1353–63), lograría unha certa orde, estabilidade e submisión ao papa, que se botaría a perder durante a guerra contra Florencia (1375-1378) e durante o Cisma de Occidente (1378–1417).
O século XIV
Desde o último terzo do século XIII, nun contexto no que os soberanos alemáns estaban ausentes de Italia e no que os anxevinos se achaban enleados na guerra cos aragoneses (nas chamadas Vésperas sicilianas), os señores locais comezaron a estender os seus dominios ás comunas veciñas: os Este a Módena (1288) e Reggio (1289), e potencialmente a Mantua, Padua, Parma e Boloña; os della Torre e Visconti a Novara e Vercelli, Como, Bérgamo e Pavía; e outros déspotas menores, como os Montefeltro, Polenta e Malatesta, en competición por territorios na Romaña e a Marca. Este proceso de enfrontamentos entre as distintas cidades italianas xerou a creación de Estados rexionais ao longo dos séculos XIV e XV. Durante este período, a fragmentación e inestabilidade herdadas do período comunal foron superadas pola formación de divisións políticas máis estruturadas e coherentes e con maior amplitude territorial, isto é, as cidades máis poderosas aseguraron o control das cidades veciñas.