cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zara Phillips
Primeiros anos
Nada en 1981, Zara Phillips -igual có seu irmán, Peter, catro anos máis vello ca ela- non goza dun título real.
Como neta maior da raíña Isabel II do Reino Unido, leva a cabo deberes reais. Xunto á súa nai, nomeou as embarcacións do Reino Unido. Zara frecuentemente atende eventos de caridade e apoia causas como lesións de columna vertebral, caridades ecuestres e nenos.
Matrimonio e descendencia
A finais de 2010 anunciouse o compromiso de Phillips con Michael James (Mike) Tindall. A voda tivo lugar o 30 de xullo de 2011 en Canongate Kirk, Edimburgo, Escocia. O matrimonio ten dúas fillas:
Phillips sufriu un aborto involuntario a finais de 2016.
Deira, Cespón, Boiro
Deira é un lugar da parroquia de Cespón no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 17 habitantes (11 homes e 6 mulleres).
Star Wars Episode I: The Phantom Menace
Star Wars Episode I: The Phantom Menace, (en galego: Star Wars Episodio I: A Ameaza pantasma) é un filme de ópera espacial de 1999, escrito e dirixido polo estadounidense George Lucas. É o cuarto filme da saga A guerra das galaxias e o primeiro en orde cronolóxica interna da saga.
Sinopse
Sitúase temporalmente 32 anos antes da Batalla de Yavin. Narra os sucesos da Batalla de Naboo e amosa como o Senador Palpatine comeza a súa conspiración para chegar a ser Emperador de toda a galaxia. Nela podemos ver un neno, Anakin Skywalker, de nove anos de idade libre de todo rastro do Lado Escuro, que vive como escravo coa súa nai en Tatooine. Alí coñece un mestre Jedi chamado Qui-Gon Jinn, quen escapando coa raíña de Naboo, sente no mozo Skywalker unha poderosa flutuación da Forza.
Ferreiros, Cespón, Boiro
Ferreiros é un lugar da parroquia de Cespón no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 182 habitantes (81 homes e 101 mulleres).
Candy (filme de 2006)
Candy é un filme australiano dirixido por Neil Armfield que foi estreado no 2006.
Sinopse
Historia dunha apaixonada, duradeira e destrutiva relación amorosa. Candy é unha fermosa artista cuxa ansia de vida a leva ó bordo da cordura. Dan, é un poeta perdido namorado de Candy. Eles atopan na heroína un camiño de pracer ilimitado.
Athletic Coruña H.C.
Tamén dispón dun equipo feminino.
Historia
O Athletic Coruña comezou a súa andaina no ano 2007 con nenos para complementar ao Adaxe H.C., que daquela tiña equipo sénior, debutou oficialmente como club no 2008 no Campionato de España Infantil con equipos masculino e feminino, dende aquela a asistencia a este campionato foi constante.
No 2009, ao non poder facer equipo o Adaxe, os seus xogadores entraron no equipo sénior masculino do Athletic, estendéronse as categorías para competir na Liga Galega e en Primeira Nacional. Contra o 2010 o club xa tiña máis de 100 fichas federativas.
Cores e uniforme
As cores do equipo son o azul e o branco, o seu primeiro equipamento é branco e vermello.
Godspeed You! Black Emperor
'''Godspeed You! Black Emperor (anteriormente escrito como Godspeed You Black Emperor! e normalmente abreviado como GYBE ou GY!BE''') é unha banda canadense de post-rock procedente de Montreal, Quebec e formada en 1994. Foron o primeiro grupo en editar as súas gravacións a través de Constellation, un influente selo discográfico independente tamén localizado en Montreal.
Godspeed You! Black Emperor é considerada unha banda de culto e unha grande influencia no xénero do post-rock. No mes de setembro de 2013 o seu traballo Allelujah! Don't Bend! Ascend! gañou o Polaris Music Prize.
Nightmare (álbum)
Nightmare é o quinto álbum de estudio da banda americana Avenged Sevenfold, este foi producido por Mike Elizondo e mesturado por Andy Wallace en Nova York. É o último álbum da banda no que o seu batería The Rev puido participar.
Características
O 28 de decembro de 2009 atopan morto na súa casa de Huntington Beach (Estados Unidos) a James "The Rev" Sullivan, o que fora ata esa data o batería da banda Avenged Sevenfold. Debido a isto, este non puido participar no proceso completo de gravación do álbum, mais conserváronse as gravacións que o músico fixera antes do seu falecemento, por iso, o álbum conta con cancións coma "Fiction" (a cal rematou 3 días antes da súa morte) cantadas por el. Trala perda, os demais membros decidiron pedir a Mike Portnoy de Dream Theater que susbtituíse a The Rev, xa que este é o músico que The Rev máis admiraba e lle influíra á hora de tocar.
Finalmente rematan na primeira metade de 2010 o álbum xunto a Mike Portnoy, e publícase o 27 de xullo de 2010. A morte do seu membro influíu nas cancións, obtendo un álbum escuro onde predomina a temática da morte. A banda fala deste álbum coma un álbum dedicado á morte de The Rev.
Cancións
A versión Deluxe do álbum contén ademais a canción "Lost It All" de duración 3:56. Tamén existen edicións limitadas do álbum que conteñen a demo da canción "Nightmare" e as versións instrumentais de tódalas cancións.
Sinxelos
O 18 de maio de 2010 publican o primeiro single "Nightmare" como presentación do álbum. O segundo single é "Welcome to the Family", publicado en outubro de 2010. En abril de 2011 publican como novo single "So Far Away" que conta cun vídeo dedicado ao falecido The Rev e que foi dirixido por Wayne Isham.
O cuarto single é publicado o 20 de setembro e é unha versión non editada da canción "Buried Alive". Nun principio ata o fin do "Uproar Tour" (que levou á banda de xira por tódolos recunchos de Estados Unidos) non buscarían director para o novo vídeo, xa que pensaran en Rob Zombie mais este estaba moi ocupado na súa próxima película, The Lords of Salem. Tras rematar o "Uproar Tour" a banda comezou o "Buried Alive Tour" en norteamérica e cambian de idea respecto ao vídeo. Os membros da banda piden aos fans que graven a actuación da canción "Buried Alive" coas súas cámaras, no último concerto do tour que corresponde no "KCXX Very Merry Xmas Party" en Ontario (Canadá) o 17 de decembro de 2011, e despois publiquen os seus vídeos en YouTube, e estes serán utilizados para a realización do vídeo da mesma canción, o cal será publicado o 1 de xaneiro de 2012.
Éntoma, O Barco de Valdeorras
San Xoán de Éntoma é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Barco de Valdeorras. Segundo o IGE en 2014 tiña 319 habitantes (152 homes e 167 mulleres), un menos ca en 2004 (163 homes e 157 mulleres, segundo o padrón municipal) e 24 menos ca en 1999. Ten unha única entidade de poboación.
Patrimonio
Está atravesada polo Camiño Real que ía desde Sobradelo até O Barco de Valdeorras, polo que discorre tamén o camiño de Santiago. Consérvase unha ponte romana sobre o río Galir.
Alfredo Trombetti
Alfredo Trombetti, nado en Boloña o 16 de xaneiro de 1866 e finado no Lido de Venecia o 5 de xullo de 1929, foi un lingüista italiano que desenvolveu a súa actividade, sobre todo, nas tres primeiras décadas do século XX.
Traxectoria
Trombetti graduouse na súa cidade natal en 1891 e obtivo no 1904 o Premio Real da Accademia dei Lincei. No mesmo 1904 tornouse profesor titular de Filoloxía semítica, sempre en Boloña, e no 1912 de Ciencia da linguaxe.
Teorías de Trombetti
É coñecido como defensor da teoría monoxenética das linguas, consonte a cal todas as linguas do mundo remontan a unha única lingua ancestral. Os argumentos a prol da monoxénese foron presentados no seu libro L'Unità d'origine del linguaggio, publicado en 1905. Esta hipótese orixinou unha forte controversia na época e continúa a producila na actualidade, se ben é certo que nos últimos anos hai relevantes defensores dos seus postulados.
Ao respecto do vasco, Trombetti, aínda que non o primeiro, foi un defensor do seu parentesco cas linguas do Cáucaso, máis mesturou no grupo caucásico tamén linguas indoeuropeas, como o hitita, o que minaría os seus argumentos
Copa Breogán
O trofeo
O trofeo consiste nunha Torre de Hércules de Sargadelos, que foi doada polo Instituto de Estudos Irlandeses Amergin na primeira edición.
Penela, As Somozas, As Somozas
Penela é un lugar da parroquia das Somozas no concello coruñés das Somozas na comarca de Ferrol. Non tiña habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística.
Toponimia
O topónimo é un diminutivo de pena (latín medieval derivado de ) co sufixo do latín vulgar -ella, unha "peneda pequena".
David Villa
David Villa Sánchez, nado en Tiuya (Langreu, Asturias) o 3 de decembro de 1981, é un futbolista español. Xoga de dianteiro e o seu actual equipo e o Melbourne City, cedido polo New York City. Caracterízase pola súa rapidez e mobilidade. O seu alcume é «El Guaje», chamado así polos seus amigos porque sempre xogaba cos maiores.
En 2010 proclamouse campión da Copa Mundial de Fútbol coa selección española.
Traxectoria
O 19 de maio de 2010 anunciouse o seu traspaso ao Fútbol Club Barcelona por un total de 40 millóns de euros.
Selección nacional de España
O seu debut produciuse o 9 de febreiro de 2005, en Almería. Disputábase un partido de clasificación para o Mundial de Alemaña 2006, cuxo resultado foi España 5-0 San Marino.
No primeiro partido de España no Mundial contra Ucraína, Villa marcou dous goles. O primeiro nun libre directo que tocou na barreira descolocando ao porteiro, e o segundo de penalti (que foi o primeiro en sinalarse en devandito torneo). En oitavos de final marcou, de novo de penalti, esta vez ante Francia, equipo que apeou da competición aos españois por 3-1.
Xogando con España, converteuse en máximo goleador da Eurocopa 2008 cun total de 4 goles. O día 10 de xuño de 2008, no partido de debut da selección española contra a selección rusa, Villa fixo un hat-trick. O resultado final foi 4-1 a favor de España.
No segundo partido de España, xogado o 14 de xuño contra Suecia, Villa marcou o gol da vitoria por 2-1 no último minuto do partido e mete a España en cuartos de final como 1ª de grupo. En cuartos de final contra Italia marcou o primeiro penalti da serie de penaltis, na vitoria de España 4-2, tras terminar o partido 0-0 en tempo regular. Na semifinal contra Rusia saíu lesionado. Unha microrrotura fibrilar impediulle xogar a final onde España conseguiu o seu segundo campionato Europeo da UEFA, ao derrotar a Alemaña 1-0.
O 11 de xullo de 2010 proclamouse campión da Copa Mundial de Fútbol coa selección española en Suráfrica, no que marcou 5 dos 8 goles de España.
En xullo de 2013 fichou polo Atlético de Madrid.
Lamas, Cespón, Boiro
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Beornrad
Beornrad, Beornraed ou Beornred é un antropónimo que pode referirse a:
Ostrobotnia Central
Ostrobotnia Central (en finés Keski-Pohjanmaan e en sueco Mellersta Österbotten) é unha das 19 rexións de Finlandia. A rexión está situada ao oeste do país, na provincia histórica de Ostrobotnia e na actual provincia de Finlandia Occidental. A súa capital e cidade máis poboada é Kokkola.
Concellos
{| A rexión de Ostrobotnia Central está formada por 8 concellos, tendo dous deles rango de cidade:
O Pereiro, As Somozas, As Somozas
O Pereiro é un lugar da parroquia das Somozas no concello coruñés das Somozas na comarca de Ferrol. Tiña 2 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 2 eran homes e 0 eran mulleres.
Forcadela e Nogaledo, O Barco de Valdeorras
Santiago de Forcadela e Nogaledo é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Barco de Valdeorras. Segundo o IGE en 2014 tiña 14 habitantes (9 homes e 5 mulleres). En 1999 tiña tamén 27 habitantes, os mesmos ca en 2004 (16 homes e 11 mulleres) segundo o padrón municipal. A única aldea habitada das tres que conforman a parroquia é Forcadela.
Fontecova, Cespón, Boiro
Fontecova é un lugar da parroquia de Cespón no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 11 habitantes (4 homes e 7 mulleres).
Escala de furacáns Saffir-Simpson
Herbert Saffir, enxeñeiro consultor, e Robert Simpson, entón Director do Centro Nacional de Furacáns nos Estados Unidos no inicio dos anos 70, clasificaron os furacáns con ventos sostidos de 118 Km/h (65 nós) ou máis. Desenvolveron a TÁBOA SAFFIR-SIMPSON, como medida de intensidade dun furacán. A medida é de 1 a 5 sendo 5 o máis devastador.
Millarouso e Santurxo, O Barco de Valdeorras
A Concepción de Millarouso e Santurxo é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Barco de Valdeorras. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 102 habitantes (52 mulleres e 50 homes), distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 103 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 74 habitantes, sendo 36 homes e 38 mulleres.
Metrópolis (homónimos)
A palabra Metrópolis pode referirse a :
Aníbal
Aníbal Barca, nado en Cartago no 247 a.C. e finado no Reino de Bitinia no 183 a.C., foi un xeneral cartaxinés, que destacou polas súas campañas contra os romanos.
Infancia
En 237 a.C., trala fin da primeira guerra púnica, o seu pai Amílcar foi enviado polo consello cartaxinés a Iberia, acompañado polo seu xenro Asdrúbal o Belo. A lenda conta que Amílcar non era partidario de levarse ao seu fillo, de tan só nove anos, á ardua empresa da conquista de Iberia, aínda que consentiu finalmente en levar ao seu fillo a condición de que xurase inimizade eterna cara a Roma.
Ascensión a xeneral e campañas en Iberia
Á morte de Amílcar en 228 a.C., Asdrúbal o Belo quedou ao mando do exército cartaxinés en Iberia e, asasinado este en 221 a.C., o exército elixiu a Aníbal como estratego. Con todo, como sucedera con Asdrúbal, en Cartago o nomeamento foi mal recibido entre os aristócratas, denominados "Os Vellos", defensores do nomeamento de Hannón, xa que consideraban que era perigoso converter o mando do exército nun cargo hereditario e máis cando o ostentaban membros dunha familia demócrata, como era o caso dos Barca. Malia iso, o Consello púnico confirmou o nomeamento feito pola tropa.
A oportunidade presentouse ás portas de Sagunt, naquel momento aliada de Roma, a mesma cidade que case vinte anos antes o seu pai respectara ao considerar que Cartago non se atopaba aínda preparada para a guerra. Enfrascada nun preito sobre os límites territoriales con Túrbula (a actual Teruel) atacaron territorios pertencentes a Cartago e Aníbal, coa autorización do Consello cartaxinés, respondeu ás agresións destruíndo por completo á cidade no ano 219 a.C., tras un sitio que se prolongou durante oito meses.
Aproveitando este feito como escusa, unha embaixada de Roma declarou a guerra contra Cartago, unha guerra que estaba formulada facía moito tempo, pero que fora postergada polo escaso apoio popular romano. Anibal confioulle a defensa de Iberia ao seu irmán Asdrúbal e partiu na primavera do 218 a.C. con 100.000 infantes, 12.000 cabalos e 50 elefantes á conquista de Roma. O seu exército estaba formado por libios (africanos) e mercenarios iberos que se foron unindo ao exército cartaxinés a medida que, primeiro o seu pai, logo Asdrúbal, e finalmente o propio Aníbal, conquistasen o territorio. Desta forma, Aníbal pretendía desviar o golpe mortal que recaería sobre a metrópole cartaxinesa mediante un ataque desesperado directo ao corazón da República Romana.
Dirixíndose cara ao norte, chegou a vadear o Ebro, fronteira co territorio romano, sen achar resistencia entre os pobos que atopou ao seu paso. Neste punto confiou a Hannón 11.000 homes para manter as comunicacións entre o Ebro e os Pireneos, lugar ata o que continuou, atravesándoo e avanzando logo ata o río Ródano. Malia soster algúns combates cos galos que atopou ao seu paso, conseguiu asinar pactos con algúns deles, ofrecéndolles as riquezas que atopasen máis aló das montañas.
Cara a Roma
Así, remontaron o río ata un lugar onde era menos profundo e ao día seguinte, estas tropas baixaron ata o campamento inimigo, caendo sobre el e facendo fuxir os celtas, á vez que Aníbal cruzaba o Ródano.
A finais de outubro Aníbal chegou ao nacemento do río Isère, ao pé dos Alpes, emprendendo sen demora a ascensión aos altos e nevados cumes. Desde un deles (quizabes o monte Xenebra, o Col de Argentière ou seica o monte Cenis) o xeneral mostrou aos seus a chaira do Po e as campiñas romanas; ninguén ata o de entón cruzara por tales lugares cun exército. Vinte séculos despois, Napoleón conseguiría repetir tal fazaña.
Malia a oposición dos nativos (galos cisalpinos) e da dureza do descenso, logrou cruzar os Alpes pisando por fin chan romano, dando ao traste cos intentos dos romanos de manter o seu territorio á marxe da guerra. Pero as baixas foran terribles; non quedándolle máis que 20.000 infantes, 6.000 cabalos e 37 elefantes para facer fronte a un pobo que podía opoñerlle un exército de 800.000 soldados.
Trala vitoria e asegurada a súa posición, Aníbal decidiu acuartelar as súas tropas para invernar, pero sospeitando a deserción dos galos, determinou atravesar os Apeninos buscando ao sur unha base de operacións máis segura. Marchou na primavera de 217 a.C. sobre Arezzo, axiña que como llo permitiu a estación, seguindo os camiños pantanosos ao longo dos ríos Arno e Clani que se atopaban naquela época do ano case intransitables. A causa do frío e da falta de descanso perdeu un ollo e durante un tempo foi levado en padiola.
Atravesados os Apeninos e logo de derrotar no lago Trasimeno ao cónsul Flaminio, que pereceu na batalla, avanzou cara Roma, onde Quinto Fabio Máximo fora nomeado ditador. No seu avance derrotou a Marco Minucio Rufo e logo, na Cannas, en agosto de 216 a.C., derrotou aos cónsuis Caio Terencio Varrón e Paulo Emilio recentemente nomeados e ao seu poderoso exército de 80.000 lexionarios, cun exército de tan só 30.000. Ese mesmo ano, tras un longo sitio conquistou Capua, a segunda cidade máis grande da península itálica, converténdoa na súa nova base.
Malia as súas vitorias non puido aínda marchar sobre Roma, que podía resistir un longo sitio grazas ás súas murallas e o seu constante aprovisionamento por mar. Tampouco era viable o asedio da cidade, porque Aníbal carecía de material de asedio e homes suficientes. De modo que enviou ao seu irmán Magón a solicitar reforzos a Cartago. A resposta, por boca de Hannón o Grande, non puido ser máis desalentadora: Se Aníbal é vencedor, non os necesita; se é vencido, non é digno deles. Sen axuda exterior, a súa posición no sur de Italia foise dificultando, á vez que o seu obxectivo de conquistar Roma se tornou cada vez máis remoto. Por outra banda, resultáballe cada vez máis difícil defender os pobos que estiveran baixo o xugo romano e que agora se aliaban con Aníbal porque vían nel ao seu libertador dada a falta de efectivos. Nos anos seguintes ocupou as cidades de Tarentum en 211 a.C. e Samnium en 210 a.C., aínda que tamén sufriu algúns reveses, como a perda de Capua.
Regreso a Cartago
Coa perda de Tarentum en 209 a.C. e a gradual reconquista romana, a súa posición no sur de Italia estaba perdida. En 207 a.C., Aníbal volveu sobre Apulia, onde quería concentrar as súas forzas en espera da chegada do seu irmán Asdrúbal para lanzarse sobre Roma. Pero o seu irmán, aínda que logrou entrar en Italia, foi derrotado, falecendo no combate. Decatado, Aníbal repregouse nas montañas a esperar reforzos; con todo, o resultado da guerra, estendida xa por España e Sicilia, foise tornando favorable aos romanos. O novo cónsul Publio Cornelio Escipión, que conseguiu someter Sicilia e posteriormente Hispania, decidiu trasladar a guerra a África para afastar aos cartaxineses de Roma. Cartago, véndose en perigo chamou a Aníbal que acudiu, non sen antes saquear polo camiño o tesouro público de moitas cidades, dando así renda solta á súa ira por ter que abandonar a loita que durante 16 anos mantivera en terra allea sen lograr o seu propósito.
Unha vez en Cartago, consciente do perigo que axexaba a cidade, refugou do enfrontamento malia as críticas do Consello e reuniuse co xeneral Escipión na cidade de Zama, 160 km ao sur de Cartago, para negociar a paz, pero ante a falta de acordo, os xenerais retiráronse aos seus campamentos. Pouco despois, no campo de batalla próximo á citada cidade, o exército cartaxinés caeu derrotado pola gran superioridade da cabalería romana no 202 a.C.. Trala derrota, o Consello, por iniciativa de Aníbal, enviou embaixadores para que aceptasen o convenio de paz ofrecido por Roma, co que finalizaba a segunda guerra púnica.
De regreso a Cartago, Aníbal fíxose nomear sufete, equivalente ao cónsul romano, cargo desde o cal mostrou os seus dotes de estadista levando a cabo algunhas reformas polo ben da república, por exemplo, poñer coto aos abusivos tributos esixidos por Roma para a sinatura da paz, de forma que puidesen satisfacerse a prazos sen necesidade de impoñer ao pobo impostos adicionais extraordinarios. Sete anos logo da derrota de Zama, os romanos, receosos da nova prosperidade de Cartago, enviaron embaixadores á cidade; intuíndo Aníbal que pretendían que se lles entregase a súa persoa, embarcou en segredo para refuxiarse na corte de Antíoco III, en Siria.
Trala derrota de Antíoco en Sipilo, Roma impuxo a entrega de Aníbal como condición para a firma da paz. Avisado por Antíoco, Aníbal fuxiu a Bitinia para poñerse baixo a protección de Prusias. Con todo, Roma conseguiu descubrir o destino do seu mortal inimigo, enviando unha embaixada da que formou parte Tito Quinctio Flaminino, para solicitar de Prusias a entrega de Aníbal.
Medorento da reacción que puidese causar en Roma unha negativa, pero sen querer faltar ao deber da hospitalidade, Prusias accedeu pero dicíndolles aos embaixadores que procedesen eles mesmos á súa captura, xa que non lles sería difícil atopar a súa morada. Atopárona e rodearon con soldados todas as saídas do castelo. Aníbal, decatándose de que non había escapatoria, tomou un veleno que sempre levaba no seu anel e pronunciou, en Libysa (Bitania), as súas derradeiras e soadas palabras que cita Tito Livio: Libremos a Roma dunha gran preocupación, pois cre ter esperado demasiado tempo en consumar a morte dun ancián. Ese mesmo ano, 186 a.C en Italia falecería tamén Escipión.
(1)O nome púnico de cidade nova, non se sabe se foi en recordo da antiga cidade ibérica: Mastia ou de Carthago, co mesmo nome e idéntico significado; os gregos traducírono en Kaine Polis, tamén Karthagedon (Karchedon), ás veces Karthagedon Nea; os romanos o romanizaron en Carthago Nova; o nome de Cartaxena vén a través do acusativo Chartaginem.
Manuel Lourenzo González
miniatura|De esquerda a dereita, [[Anxo González Guerra, Manuel Lourenzo González e Manuel Bragado na presentación de Ceiba de luz no Ateneo de Pontevedra no 2017.]] Manuel Lourenzo González, nado en Paredes (Vilaboa) o 3 de marzo de 1955, é un profesor e escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Pedagoxía na USC, foi profesor de EXB e despois de secundaria de Lingua e Literatura Galegas, catedrático desde o 2009, no IES Torrente Ballester de Pontevedra ata a súa xubilación. Autor polifacético, ten publicados libros de relatos, novelas, teatro, ademais de obras de literatura infantil e libros de texto.
É coautor de libros para o ensino da lingua e a literatura na ESO (Xerais 1995-1998) e autor de artigos e textos de moi diverso carácter, entre eles a revista Retranca.
Participou en numerosas empresas de carácter cultural, dirixiu a A.C. Maio Longo, a Asociación Socio-Pedagóxica Galega, coordinou a Semana da Educación ou o Salón do Libro Infantil e Xuvenil de Pontevedra.
Antonio Vivaldi
Antonio Lucio Vivaldi, nado en Venecia o 4 de marzo de 1678 e finado en Viena o 28 de xullo de 1741, foi un sacerdote e compositor véneto, coñecido como Il Prete Rosso (O Padre Roibo) por causa da súa cor de cabelo. Entre as súas obras destaca pola súa popularidade a Sinfonía nº 8, o que se coñece como as Catro estacións: Primavera, Verán, Outono e Inverno. Escribiu máis de 500 concertos (210 para violín ou violoncello só), 46 óperas, 73 sonatas.
Antecedentes familiares
Sobre as orixes da súa familia sábese moi pouco. O seu avó, Agostino, era un panadeiro de Brescia; casado con Margherita, con quen tivo varios fillos. Un deles foi Giovanni Battista, familiarmente chamado Gianbattista, que naceu en 1656 e foi o padre do compositor. Margherita, tras morir o seu esposo, foi a Venecia cos seus fillos e Gianbattista empezou a destacar como violinista. En xuño de 1676, aos vinte anos de idade, contraeu matrimonio con Camilla Calicchio. O músico Gianbattista Vivaldi, alcumado Rosso («Vermello») e rexistrado nalgúns documentos como Giovanni Battista Rossi, foi membro fundador do Sovvegno dei musicisti di Santa Cecilia, organización profesional de músicos venecianos; así mesmo foi violinista na orquestra da basílica de San Marcos e na do Teatro San Giovanni Grisostomo. Existe unha ópera titulada La Fedeltà sfortunata de 1689 composta por un Giovanni Battista Rossi —o nome co que o pai de Vivaldi se unira a Sovvegno di Santa Cecilia.
Primeiros anos
Antonio Lucio Vivaldi naceu o 4 de marzo de 1678 en Venecia, daquela capital da República de Venecia. A comadroa bautizouno no seu domicilio inmediatamente despois do seu nacemento, o que deu lugar á crenza de que pensaran que a súa vida estaba en perigo dalgunha maneira. Aínda que non se coñece con certeza, o bautismo inmediato do neno foi probablemente debido ou ben ao seu mal estado de saúde ou a un terremoto que sacudiu a cidade ese día. No trauma do terremoto, a mai de Vivaldi puido destinalo ao sacerdocio. O bautismo oficial na igrexa tivo lugar dous meses despois. Antonio tivo cinco irmáns: Margarita Gabriela, Cecilia Maria, Bonaventura Tomaso, Zanetta Anna e Francesco Gaetano. Giovanni Battista aprendeulle a Antonio a tocar o violín e logo percorreu Venecia tocando o violín co seu fillo. Probablemente aprendera a tocar o instrumento a unha idade temperá, dado o amplo coñecemento musical que adquiriu á idade de vinte e catro anos, cando comezou a traballar no Ospedale della Pietà. É probable que Antonio tamén fose discípulo de Giovanni Legrenzi. O académico Walter Kolneder aprecia a influencia do estilo de Legrenzi nunha das primeiras obras litúrxicas de Vivaldi, Laetatus sum (RV Anh 31), escrita en 1691 á idade de trece anos.
Xuventude e ordenación como sacerdote
En 1693, á idade de quince anos, empezou a estudar para ser sacerdote. O 18 de setembro de 1693, Antonio ingresou nun seminario e recibiu as súas primeiras ordes menores: ostiario o 19 de setembro de 1693, lector o 2 de setembro de 1694, exorcista o 25 de decembro de 1695 e acólito o 2 de decembro de 1696. O 4 de abril de 1699 foi ordenado subdiácono, logo diácono —o 18 de setembro de 1700—, e finalmente unxido sacerdote o 23 de marzo de 1703, aos vinte e cinco anos. Máis inclinado cara a música que ás obrigas relixiosas, logrou que o dispensaran de dar misa por razóns de saúde, en 1704. Os seus síntomas, strettezza di petto («opresión no peito»), interpretáronse como unha forma de asma e segundo investigacións médicas do francés Roger-Claude Travers, parecen terse tratado de angor pectoris (anxina de peito). Isto non lle impediu compoñer ou participar nas actividades musicais, a pesar de que fixo que deixara de tocar instrumentos de vento. Trala súa ordenación como sacerdote, alcumárono Il Prete Rosso («O cura vermello»). Vivaldi limitouse a celebrar misa como sacerdote un par de veces e parecía que se retirara das obrigacións sacerdotais, aínda que seguía a ser cura.
Conservatorio de Ospedale della Pietà
miniatura | Vista de [[Ospedale della Pietà]]
En setembro de 1703, Vivaldi converteuse en ''mestre di violino (mestre do violín) nun orfanato chamado o Ospedale della Pietà en Venecia. Aínda que Vivaldi é máis famoso como compositor, tamén foi considerado violinista cunha técnica excepcional. O arquitecto alemán Johann Friedrich Armand von Uffenbach refírese a Vivaldi como "o famoso compositor e violinista" e dixo que "Vivaldi interpretou un acompañamento en solitario de forma excelente e na conclusión engadiu unha fantasía libre a cadencia improvisada, o que me sorprendeu absolutamente, porque é case imposible que ninguén xogue, ou incluso xogue, de tal xeito ».  Vivaldi tiña só 25 anos cando comezou a traballar na Ospedale della Pietà. Durante os seguintes trinta anos compuxo a maior parte das súas obras máis importantes mentres traballaba alí. En 1714, publicou  The Stravaganza  Opus 4, unha colección de Concertos para violín e cordas,  dedicado ao seu antigo estudante de violín, o nobre veneciano Vettor Delfin. En 1716, foi promovido a mestre di concerti '' (director musical),  o que o fixo responsable de toda a actividade musical da institución. A pesar das súas frecuentes viaxes desde 1718, o Ospedalle pagoulle 2 cequíes por escribir dous concertos ao mes para a orquestra e ensaiar con eles polo menos cinco veces cando estaba en Venecia. Os rexistros de Ospedalle mostran que lle pagaron 140 concertos entre 1723 e 1733.
Impresario da ópera
A principios do século XVIII a ópera foi o entretemento musical máis popular en Venecia e resultou ser o máis rendible para Vivaldi. Houbo varios teatros que compiten pola atención do público. Vivaldi comezou a súa carreira como compositor de ópera como actividade secundaria: a súa primeira ópera, Ottone in villa  (RV 729) non se representou en Venecia, pero fíxoo no Teatro Garzerie de Vicenza en 1713. Ao ano seguinte, Vivaldi converteuse en impresario do Teatro San Angelo en Venecia, onde se representou a súa ópera Orlando finto pazzo  (RV 727). O traballo non gustou ao público, polo que se pechou despois dun par de semanas e substituíuse por unha repetición dunha obra diferente xa dada o ano anterior.
En 1715, presentou Nerone fatto Cesare  (RV 724, agora perdido), con música de diferentes compositores dirixidos por el. A ópera contou once arias e foi un éxito. Na última tempada, Vivaldi planeou representar Arsilda, Regina di Ponto  (RV 700), unha ópera composta completamente por el, pero o censor da cidade bloqueou a actuación. O personaxe principal, Arsilda, namorouse doutra muller, Lisea, que aparenta ser home. Ao ano seguinte, Vivaldi conseguiu que o censor aceptase a representación da ópera. E foi un éxito rotundo. Neste período, o Ospedalle encargoulle varios traballos litúrxicos. O máis importante foron dous oratorios. Moyses Deus Pharaonis  (RV 643) perdeuse. O segundo, Juditha Triumphans  (RV 644), celebrou a vitoria da República de Venecia contra o Imperio Otomán e a captura da illa de Corfú. Composta en 1716, é unha das súas obras sagradas máis destacadas. As once partes cantadas foron interpretadas por mozas de Ospedalle, tanto rol masculino como feminino. Moitas das arias inclúen pezas de instrumentos solistas –frautas doces, óboes,violas de amor e mandolina s– mostrando o talento que tiñan as mozas. Tamén en 1716, Vivaldi escribiu e produciu dúas óperas máis, L'incoronazione di Dario  (RV 719) e La costanza trionfante degl'amori e degl'odii  (RV 706). A última foi tan popular que foi interpretada dous anos despois, reeditada e cun novo título, Artabano re dei Parti  (RV 701, agora perdida). Tamén se escenificou en Praga en 1732. Nos anos seguintes, Vivaldi escribiu varias óperas representadas en toda Italia.
Mantua e As catro estacións
miniatura| Antonio Vivaldi (gravado de [[François Morellon de La Cova, da Michel-Charles Le Cène) edición de  Il cimento dell'armonia e dell'inventione  Op. 8).]] En 1717 ou 1718, ofreceron a Vivaldi unha nova posición de prestixio como mestre de capela na corte de Filipe de Hesse-Darmstadt, gobernador de Mantua. Trasladouse alí durante tres anos e produciu varias óperas, entre elas Tito Manlio  (RV 738). Durante a súa estancia na cidade, Vivaldi coñeceu a unha aspirante a cantante, Anna Tessieri Girò, que se convertería na súa discípula e favorita prima donna . Anna, xunto á súa vella medio irmá Paolina, formaron parte da comitiva de Vivaldi e acompañárono regularmente nas súas moitas viaxes. Houbo especulacións sobre a natureza da relación entre Vivaldi e Girò, pero non hai probas que indiquen que había algo máis alá da amizade e da colaboración profesional. Aínda que Vivaldi foi cuestionado sobre a súa relación con Anna Girò, el negou rotundamente calquera relación romántica nunha carta ao seu patrón Bentivoglio, do 16 de novembro de 1737. Durante este período Vivaldi escribiu  As catro estacións, catro concertos de violín que representan escenas apropiadas para cada estación do ano. Tres dos concertos foron orixinais na súa concepción, mentres que o primeiro, "Primavera", prestou motivos para unha sinfonía do primeiro acto da súa ópera contemporánea Il Giustino. A inspiración para os concertos probablemente veu dos campos de Mantua. A obra foi unha revolución musical na súa concepción: nestes concertos Vivaldi representaba correntes que corrían, aves cantando (de diferentes especies, cada unha caracterizada especificamente), cans ladrando, mosquitos zumbando, pastores chorando, tormentas, bailaríns bébedos, noites silenciosas, festas de caza tanto desde o punto de vista de cazadores como de presas, paisaxes conxeladas, nenos patinando sobre xeo e lumes quentes no inverno.Cada concerto está asociado a un soneto, posiblemente de Vivaldi, que describe as escenas representadas na música. Publicáronse como os catro primeiros concertos nunha colección de doce, Il cimento dell'armonia e dell'inventione, Opus 8, publicado en Amsterdam por Michel-Charles Le Cène en 1725. En 1721, foi a Milán, onde presentou o drama pastoral La Silvia  (RV 734, sobreviven nove arias). Visitou de novo a cidade ao ano seguinte co oratorio L'adorazione delli tre re magi ao bambino Gesù  (RV 645, tamén perdido). En 1722, mudouse a Roma, onde deu un novo estilo ás súas óperas. O novo Papa Bieito XIII convidouno a tocar para el. En 1725, Vivaldi volveu a Venecia, onde produciu catro óperas no mesmo ano.
Traxectoria
O pai de Antonio Vivaldi, o violinista Giovanni Battista, alcumado Rossi (o roxo), foi membro fundador do "Sovvegno de’ musicisti di Santa Cecilia", organización profesional de músicos venecianos; así mesmo foi violinista na orquestra da basílica de San Marcos e na do teatro de S. Giovanni Grisostomo. Foi o primeiro mestre do seu fillo, que tamén, probablemente, discípulo de Giovanni Legrenzi.
O 18 de setembro de 1693, Antonio ingresou nun seminario e recibiu as súas primeiras ordes relixiosas. En 1699 foi ordenado subdiácono (4 de abril), logo diácono (18 de setembro de 1700) e finalmente unxido sacerdote o 23 de marzo de 1703. Máis inclinado cara á música que cara ás obrigacións relixiosas, logrou ser dispensado de dicir misa por razóns de saúde.
A carreira do veneciano estivo marcada por catro grandes etapas.
A primeira foi a da adquisición dunha fama europea no terreo da música instrumental coa publicación, polo editor veneciano Sala e despois polo prestixioso impresor holandés Roger, de dous opus de sonatas para violín e dúas coleccións revolucionarias de concertos para o mesmo instrumento: L'estro armonico en 1711, seguido de A Stravaganza en 1714. Estas obras novas superaron as innovacións de Torelli e Albinoni, e garantíronlle un éxito fenomenal que se traduciu, en particular, na reimpresión inmediata das súas opus en Londres e París. miniatura|esquerda|Caricatura de Vivaldi Il prete rosso de Pier Leone Ghezzi (1723)
A segunda etapa foi a do seu contrato na Ospedale della Pietà, un orfanato para nenas da súa cidade. Para elas foron creadas moitas das súas composicións; nalgunhas transcricións modernas das súas obras poden lerse aínda os nomes das mozas para quen ía adicada cada aria. O 1 de setembro de 1703, recentemente ordenado sacerdote e con 25 anos, Vivaldi foi nomeado mestre de violín da orquestra da Pietà e encargado logo do ensino de viola all´ inglese. A súa función era a docencia e adquisición de certos instrumentos para as súas alumnas e a dirección da orquestra daquela institución que albergaba un famoso coro que reunía ao conxunto de internas intérpretes. O nomeamento dun músico tan novo para aquel posto envexado é testemuño dos importantes apoios dos que gozaba, e da fama de compositor, fundada sen dúbida na difusión manuscrita das súas obras antes de seren publicadas, pero, por riba de todo, na súa formidable celebridade como prodixio do violín, que durante moito tempo suplantaría o seu renome como compositor en Venecia e Italia. Vivaldi realizou na Pietà ao longo da súa vida unha carreira tumultuosa, consecuencia da súa personalidade histriónica e enfermizamente independente. Pero as súas caóticas relacións con aquela institución, sementadas de rupturas e reconciliacións, non lle impediron facer daquel posto prestixioso o seu laboratorio e o seu santuario, ao mesmo tempo.
A terceira etapa foi a do seu oficio como compositor e empresario de ópera, obtendo grandes éxitos, foi cando coñeceu a Anna Giraud, unha moza cantante, que a partir de entón estaría sempre con el. Foi entón cando compuxo en Vicenza, en maio de 1713, Ottone in vila, a súa primeira ópera coñecida, seguida dunha auténtica conquista da Venecia teatral que se baseou no control dos pequenos teatros de Sant´ Angelo e San Moise. As partituras das óperas datadas neste primeiro período veneciano móstrannos unhas obras suntuosas, exuberantes, testemuño dun temperamento dramático excepcional. Aquelas composicións innovadoras e inquietantes, que impuñan o stile nuovo atacando frontalmente ao stile àntico eloxiado polos conservadores, valéronlle a hostilidade dunha gran parte da aristocracia veneciana, cuxos teatros pecháronlle hermeticamente as súas portas. Por aquelas datas, Vivaldi confirmouse igualmente como un formidable descubridor da voz: el é, en efecto, quen deu a coñecer a cantantes famosos como Fabri, Merighi ou Strada, moito antes de que Händel os contratase en Londres. Nesa mesma época, o compositor veneciano impúxose tamén e sobre todo como "impresario" no sentido etimolóxico da palabra, é dicir, como empresario de espectáculos que produce tanto óperas propias como doutros compositores, revisándoas ou uníndoas ás súas propias producións.
A cuarta etapa desa engalaxe foi a do desenvolvemento dunha actividade estruturada como compositor particular, que multiplicaba os seus compromisos puntuais e lucrativos cunha rede de clientes e mecenas. Esta actividade tivo como obxecto tanto a música instrumental, coa venda de concertos escritos ou adaptados especificamente en función dos encargos; a música vocal profana, coa venda de arias de óperas, cantatas ou serenatas; e a música relixiosa, mediante a composición de motetes, himnos, salmos e concertos sacros para diferentes institucións. Así é como Vivaldi escribiu o seu Stabat Mater en 1712 para unha igrexa de Brescia. E así compuxo tamén o seu primeiro oratorio, A vittoria navale, interpretado en Vicenza en xuño de 1713.
Unha das súas obras máis coñecidas son os primeiros 4 dos 12 concertos para violín do seu Opus 8 denominados por Vivaldi como Il Cimento dell'Armonia e dell'invenzione (O Cimento da Harmonía e a Invención), concertos que foron coñecidos logo como As catro estacións.
Vivaldi está considerado como un dos precursores da música romántica. Con todo, non todos os músicos se mostraron tan entusiasmados coas obras do compositor italiano. Igor Stravinskii dixo de forma provocativa que Vivaldi "non escribira centos de concertos, senón un único concerto repetido centos de veces". Pero é precisamente, debido ao establecemento da estrutura do concerto con solista por parte de Vivialdi, que o seu desenvolvemento culminou cos Concertos de Brandeburgo de Johann Sebastian Bach.
Ao morrer en Viena cae no esquecemento, e é tanta a ingratitude que Italia tivo con el, que non aparece nos libros de música da época.
No século XX volveu aparecer o interese pola obra de Vivaldi. Mencionemos a Antonio Fanna, Gian Francesco Malipiero, Angelo Ephrikian, e en especial Alfred Einstein quen difundiron, editado e gravado en disco as obras de Vivaldi, moitas veces partindo de manuscritos orixinais do compositor.
Formas musicais
Desde os exóticos concerti da camera, compostos para a corte de Mantua ata os inquietantes concertos para violín da súa última época, ademais doutras decenas de pezas concertantes, a música barroca italiana de Vivaldi, ofrece contrastes sutís e emocións refinadas.
Complementa a diversidade de estilos que conforman o barroco musical, o alemán, o francés, inglés e obviamente o poderoso centro italiano. A importancia do achegue de Vivaldi, radica en consolidar a estrutura do concerto como xénero.
Concerto Grosso e Concerto Solli
Mentres Torelli e Corelli entre outros expuxeran o diálogo entre solista e orquestra, nun "balance de forzas" entre o grupo de solistas e o acompañamento ou "ripieno" no que se denominou Concerto Grosso, foi Vivaldi quen estableceu unha estrutura compacta e orgánica do diálogo solista-orquestra, consolidando o concerto con solista ou Concerto Solli.
O núcleo desta organización no concerto con solista radica no desenvolvemento da forma ternaria.
A este tipo forma ternaria (A-B-A), consiste en A: Exposición do Tema, B: Desenvolvemento e A: Reexposición do Tema. Na parte A o tema é o material musical que vai ser tratado na parte central ou desenvolvemento (B)onde se presenta o diálogo propiamente dito entre solista (s) e orquestra, alternando coa aparición de elementos do tema e intervencións da parte do só.
Esta forma musical, perfeccionada do "ritornello" onde o tema reaparece entre partes solistas, utilizouse para os dous movementos rápidos do concerto con solista (I e III), mentres o segundo, de carácter lento, podía estar en forma binaria, ou ternaria, sendo o solista o que prevalece. Esta forma difundiuse entre os compositores de diversos países, onde se foi aplicando progresivamente en concertos para diversos instrumentos.
Esta forma musical é privativa dos concertos con solista, non importa o número de solistas, senón o uso desta forma musical como o mostran numerosas composicións de Vivaldi, onde a forma ternaria "ritornello" é común ás obras para un, dúas ou catro solistas.
Por este motivo, no sentido estrito da forma, cabe establecer que o que se coñece como concertos grossos non utilizan este esquema formal. por exemplo: "O estro harmonico" op. 3 n. 11 de Vivaldi e todo o opus 6 de Corelli). Deste xeito a maior achega do músico veneciano foi o desenvolvemento do Concerto para Solista, estruturado polo Solli, Ripieno e Baixo continuo (Tutti) que a diferenza do seu antecesor, o concerto grosso, logra un desenvolvemento contrapuntístico e harmónico máis fluído, así como partes solistas máis complexas nas que se concentra o desenvolvemento interpretativo e técnico.
Polo exposto, a reputación de Vivaldi, impúxose así mesmo en Alemaña, onde Johann Sebastian Bach analizou e transcribiu numerosos concertos de violín adaptándoos para o clave. Neste proceso, J.S. Bach desenvolveu aínda máis a forma establecida por Vivaldi, aplicando novos principios como a polifonía, e o uso de dúas seccións na exposición do tema. (Forma Ternaria Composta).
Vivaldi compuxo desde concertos para un solista ata para máis dunha ducia. Esta forma musical barroca é unha redistribución das forzas orquestrais do tutti e do ripieno en dous bloques fundamentalmente desiguais, que opón un tutti masivo a un solista indomable, solli e orquestra atópanse, expondo con claridade o diálogo entre estas dúas forzas complementarias, ao contrario de Bach, onde as ideas do tema e a parte solista mestúranse ou chocan en todas as súas obras concertantes.
Para Vivaldi, o só e o tutti son contraposición, diálogo, en Bach son dúas forzas antagónicas. Mentres que nos concertos de Vivaldi o tema é claramente presentado pola orquestra, o rol do solista é transformalo harmónica, rítmica ou melodicamente. O solista é o primeiro plano, a orquestra un fondo, non un relevo.
Maila que o progreso do xénero concerto débese ao impulso dado por Vivaldi, non menos importantes son as súas obras de cámara, as súas sonatas a tres instrumentos, aberturas ou "sinfonías" que son máis ben un tipo de "concerto sen solistas", e a non dubidalo os seus pouco coñecidas óperas e arias, así como a súa música relixiosa, nas que o lirismo, a poesía das melodías son a mostra máis clara do talento do misterioso "cura vermello".
As súas obras
O Ryom-Verzeichnis ou catálogo Ryom é un importante catálogo das obras de Vivaldi. Outros catálogos son os de Fanna, Pincherle e Ricordi.
Algunhas das súas obras son:
Concertos
Antonio Vivaldi compuxo:
Na cultura popular
O personaxe de Vivaldi aparece no filme Rouge Venise, realizado por Étienne Périer en 1989, unha película que narra un episodio da vida de Carlo Goldoni.
O fimle Antonio Vivaldi, un Prince à Venise, unha coprodución italofrancesa de 2005 baixo a dirección de Jean-Louis Guillermou, coa participación de Stefano Dionisi no papel de Vivaldi, e Michel Serrault no do patriarca de Venecia.
En 2005, ABC Radio National realizou unha obra de teatro radiofónico sobre Vivaldi, que foi escrita por Sean Riley. Baixo o título The Angel and the Red Priest, a obra foi posteriormente adaptada para os escenarios e representada no Adelaide Festival of the Arts.
Estase a preparar outro filme sobre a súa vida producido por Boris Damast, cuxo título provisional é Vivaldi, o papel é interpretado por Joseph Fiennes, e outros actores que participan inclúen a Malcolm McDowell, Jacqueline Bisset e Gérard Depardieu.
Un extracto de Nisi Dominus move o oído do que escoita o filme Home de Yann Arthus-Bertrand. Cómpre engadir a música do filme de François Truffaut, L'Enfant sauvage, co seu concerto para mandolina.
No filme Kramer contra Kramer (1979) de Robert Benton, aparece unha versión do concerto en Do Maior para mandolina adaptada por Herb Harris.
Runaway Train de Andrei Konchalovsky finaliza alucinando cun extracto do Gloria.
A música de Vivaldi, Mozart, Tchaikovsky e Corelli foi incluída nas teorías de Alfred Tomatis sobre os efectos da música no comportamento humano e empregada na musicoterapia.
A autora Janice Jordan Shefelman escribiu un libro infantil sobre a vida de Vivaldi titulado I, Vivaldi.
Abbie Cornish
Abbie Cornish, nada o 7 de agosto de 1982 en Lochinvar, Nova Gales do Sur, é unha actriz australiana.
Eduardo Gasset Artime
Eduardo Gasset Artime, nado en Pontevedra o 12 de xuño de 1832 e finado en Madrid o 20 de maio de 1884, foi un político, escritor e xornalista galego.