cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Filosofía da ciencia
Indución
Unha resposta foi a de concibir unha forma diferente de argumento racional, unha que non confíe en dedución. A dedución permite a alguén formular unha verdade específica desde unha verdade xeral: todos os corvos son negros; isto é un corvo; entón é negro. A indución meramente permite alguén a formular a probabilidade da verdade dunha serie de observacións específicas: isto é un corvo e é negro; isto é un corvo e é negro; entón a nosa mostra de corvos demostran que corvos son negros;
O problema da indución é un dos considerábeis debates e de importancia na filosofía da ciencia: a indución pode ser xustificada con certeza, e se for, como?
Falseabilidade
Outra forma de usar a lóxica para xustificar afirmacións científicas,discutida formalmente por Karl Popper por primeira vez, é a Falseabilidade. Ese principio afirma que, para ser útil (ou mesmo completamente científica), unha afirmación científica ("feito", teoría, "lei", principio etc.) ten de ser falsificábel, isto é, capaz de probarse como errada. Sen esa propiedade, sería difícil (se non imposíbel) testar a afirmación científica contra a evidencia. A meta da falsificación é reintroducir o raciocinio dedutivo dentro do debate. Non é posíbel deducir unha afirmación xeral dunha serie de afirmacións específicas, mais é posíbel para unha afirmación específica probar que unha afirmación xeral é falsa. Atopar un cisne negro pode ser suficiente para mostrar que a afirmación xeral de que "todos os cisnes son brancos" é falsa.
A falseabilidade ordenadamente escapa do problema da indución, porque ela non fai uso do raciocinio indutivo. Con todo, introduce as súas propias dificultades. Cando unha aparente falsificación ocorre, sempre é posíbel inserir un engadido a unha teoría que a fará desfalsificada. Entón, por exemplo, os ornitólogos poderían simplemente ter argumentado que o gran paxaro negro atopado na Australia non era un membro do xénero Cygnus, mais dalgún outro, ou talvez algún novo.
O problema co falsificacionismo é que teorías científicas son simplemente nunca falsificabeis. Isto é, sempre é posíbel engadirlle hipóteses ad hoc a unha teoría para salvala da falsificación. Fica entón incluído un xulgamento de valor no rexeitamento de calquera teoría.
Coherentismo
Ambas indución e falsificación tentan xustificar as afirmacións científicas por referencia a outras afirmacións científicas. Ambas tentan evitar o problema do criterio, no cal calquera xustificación precisa ser á súa vez xustificada, resultando nunha regresión infinita. O argumento da regresión ten sido usado para xustificar un modo de saír da regresión infinita, o fundamentalismo. Este postula que hai algunhas afirmacións básicas que non requiren xustificación. Ambas indución e falsificación son formas de fundamentalismo en tanto que confían en afirmacións básicas que derivan directamente de observacións.
O modo no que as afirmacións básicas se derivan da observación complica o problema. A observación é un acto cognitivo; isto é, está a cargo de nosa comprensión existente, noso conxunto de crenzas. Unha observación dun tránsito de Venus require unha ampla extensión de crenzas auxiliares, como aquelas que describen a óptica dos telescopios, a mecánica da montaxe dos telescopios, e un entendemento de mecánica celeste. Ao primeiro sinal, a observación non parece ser "básica".
O coherentismo ofrece unha alternativa ao afirmalas por seren partes dun sistema coherente. No caso da ciencia, o sistema usualmente tómase como se fose o conxunto completo de crenzas dun individuo ou da comunidade de científicos. W. V. Quine argumentou un concepto coherentista para ciencia. Unha observación do tránsito de Venus xustifícase por ser coherente coas nosas crenzas sobre óptica, montaxe de telescopios e mecánica celeste. Onde esta observación está nas probabilidades de que unha desas crenzas auxiliares será requiridas para quitar a contradición.
A Navalla de Occam
A navalla de Occam é outra notábel lapidadora na filosofía da ciencia. William de Ockham suxeriu que se debe optar pola explicación máis simple do fenómeno. Non suxire que sexa certa a máis simple, senón que a "máis simple" moitas veces tórnase máis probábel de ser certa (para entender a natureza do evento despois que aconteceu) en comparación a outra explicación "máis complexa".
A Navalla de Occam usouse normalmente como regra de eliminación para escoller de entre hipóteses igualmente explicativas (isto é, teorías) sobre un ou máis fenómenos observados.
Poisque xeralmente para cada teoría existen un infinito número de variacións que son igualmente válidas coa información actual, aínda que predín diferentes desenvolvementos nalgunhas circunstancias, a Navalla de Occam está implícita en cada instancia da investigación científica. Como exemplo, considere a famosa teoría de Newton "para toda a acción hai unha reacción igual e en sentido contrario". Unha teoría alternativa podería dicir que "para toda a acción hai unha reacción igual e en sentido contrario, excepto en 12 de xaneiro de 2055 cando a reacción terá metade da intensidade". Iso é virtualmente unha adición absurda, viola a Navalla de Occam principalmente porque é unha adición gratuíta, xunto cunha infinidade doutras teorías alternativas. Con certeza sen unha regra como a Navalla de Occam xamais habería algunha xustificación filosófica ou práctica para os científicos avanzaren calquera teoría alén das súas infinitas competidoras, e a ciencia non tería poder preditivo algún.
Alén da Navalla de Occam ser largamente, e filosoficamente comprensíbel, regra de selección extra-evidencial usada, existen agora novos conceptos matemáticos similares baseados na teoría da información que equilibran o poder explicativo coa simplicidade, tales como a inferencia da mínima extensión da mensaxe.
Frecuentemente abúsase da Navalla de Occam e cítase onde é inaplicábel. Non di que a contabilización máis simple teña que ser preferida a pesar da súa incapacidade de explicar resultados anómalos, excepcións, ou outros fenómenos en cuestión. O principio da falsificabilidade require que algunha excepción que poida ser reproducida de forma confiábel debería invalidar a teoría máis simple, e a próxima contabilización máis simple que pode na verdade incorporar a excepción como parte da teoría debería entón ser aceptada primeiro.
Infalibilidade científica
Unha cuestión crítica en ciencia é, ata que grao o actual corpo do coñecemento científico pode tomarse como indicador do que é realmente "verdade" a respecto do mundo físico en que vivimos. A aceptación do coñecemento como se fose absolutamente "verdadeiro" e incuestionábel (no sentido da teoloxía ou a ideoloxía) chámase cientificismo.
Entre tanto, é común para os membros do público xeral teren a visión oposta de ciencia — moitas persoas leigas consideran que os científicos están facendo afirmacións infalíbeis. A ciencia serve no proceso de tomada de decisións por consenso por persoas de diversos puntos de vistas éticos e morais veñen para concordaren. Nas sociedades seculares e tecnolóxicas, sen unha concepción máis forte de realidade baseada noutros terreos relixiosos ou morais, a ciencia ver a servir como un árbitro primario. Iso leva ao abuso do diálogo científico para fins políticos ou comerciais.
O interese sobre da gran disparidade entre como científicos traballan, e de como os seus traballos se perciben, levou a campañas públicas a educaren as persoas leigas sobre escepticismo científico e o método científico;
Críticas da ciencia
Paul Feyerabend argumentou que ningunha descrición de método científico pode ser abranxente dabondo para incorporar todos os conceptos e métodos usados polos científicos. Feyerabend obxectou ao método científico prescritivo nos campos que tal método podería sufocar e barrar o progreso científico. Feyerabend afirmou: "o único principio que non inhibe o progreso é: todo vale"
Os precursores
Para Aristóteles (-384 --322) a ciencia era coñecemento certo por medio de causas. Esta definición (tendo en conta o amplo concepto de ciencia da antigüidade, diferente do máis restritivo actual) tivo vixencia en Europa occidental durante séculos, ata que foi rexeitada pola nova filosofía natural que nacía nos séculos XVII e XVIII.
A influencia sobre o cristianismo que exerceu a recuperación de Aristóteles á fin do medievo, fixo abrollar o escolasticismo, que lle deu ao mundo a regularidade e uniformidade que necesitaba a ciencia. De xeito que facilitou a ciencia moderna ao soster que o mundo posúe unha orde e é racional, tendo sentido buscar as leis que o rexen.
René Descartes (1596 - 1650) pretendía un coñecemento certo baseado na existencia indubidábel dun suxeito pensante, e avanzar grazas a ideas claras e distintas. O papel da experiencia quedaba nun segundo plano. Non é de estrañar que, no eido da ciencia, os racionalistas destacasen en matemáticas, como o mesmo Descartes ou como Leibniz, creador xunto con Newton do cálculo infinitesimal.
A corrente filosófica iniciada por Francis Bacon (1561 - 1626) propuña un coñecemento da natureza empirista e inductista. Para elixir entre teorías rivais non había que recorrer á argumentación, senón realizar un experimento crucial (instantia crucis) que permitise a selección. David Hume (1711 - 1776), o principal filósofo empirista, subliñou a importancia dos feitos fronte ás interpretacións.
Pero o racionalismo e o empirismo clásicos destacaban excesivamente un dos aspectos da ciencia (a racionalidade ou a experiencia) en detrimento do outro. O idealismo transcendental de Kant (1724 - 1804) tentou unha primeira síntese de ambos os sistemas na que o espazo e o tempo absolutos de Newton se converteron en condicións que impón a nosa mente para poder aprehender o mundo externo.
Dentro da tradición empirista Auguste Comte (1798 - 1857) propuxo unha filosofía, o positivismo, na que a ciencia se reducía a relacionar fenómenos observábeis, renunciando ao coñecemento de causas. Ernst Mach (1838 - 1916) exerceu, co seu empiriocriticismo, unha grande influencia que preparou o nacemento do Círculo de Viena. Mach desenvolveu unha filosofía de orientación empirista centrada nos conceptos e métodos da ciencia. Esta debe estudar só as aparencias (os fenómenos), de forma que intentar estudar algo que non se nos presenta directamente aos sentidos é facer metafísica. Coherente coas súas ideas filosóficas, Mach opúxose ata o final á nova teoría atómica, cuxo obxecto é inalcanzábel á experiencia.
Pierre Duhem (1861 - 1916) afirmou que "toda lei física é unha lei aproximada; polo tanto, seguindo a lóxica estrita, non pode ser nin verdadeira nin falsa; calquera outra lei que represente as mesma experiencias coa mesma aproximación pode pretender, con tanto dereito como a primeira, o título de lei verdadeira, ou, para falar máis exactamente, de lei aceptábel". Aínda así, Duhem opinaba que a medida que a ciencia avanza, vaise achegando progresivamente a unha descrición máis fiel da natureza.
A filosofía analítica
O positivismo do século XIX evolucionou cara á filosofía analítica, un conxunto de correntes estreitamente emparentadas que foron diferenciándose progresivamente. A corrente dedicada ao estudo da ciencia tomou o nome de positivismo lóxico, empirismo lóxico ou, simplemente, neopositivismo. Unha segunda corrente dedicouse fundamentalmente ao estudo da lóxica e as linguaxes, a filosofía da linguaxe, onde destacaron Ludwig Wittgenstein (1889 - 1951), Bertrand Russell (1872 - 1970) e Alfred North Whitehead (1861 - 1947).
Adóitase considerar que a filosofía da ciencia acada a súa idade adulta na década dos vinte coa aparición do Círculo de Viena, no que se encadrou un nutrido grupo de filósofos como Rudolph Carnap (1891 - 1970), Otto Neurath (1881 - 1945), Hans Hahn (1879 - 1934), Kurt Gödel (1906 - 1978) ou Willard V. Quine (1908 - 2000). Hans Reichenbach (1891 - 1953) fundou o Grupo ou Círculo de Berlín, a imitación do de Viena.
O Círculo de Viena propuxo un modelo de ciencia no que esta procede mediante xeneralizacións (indución) a partir dos datos. A visión da ciencia do Círculo de Viena é chamada tamén Concepción herdada ou Concepción Herdada da Ciencia. A idea central do positivismo e do neopositivismo é que a ciencia debe utilizar as teorías como instrumentos para predicir fenómenos observables e debe renunciar a buscar explicacións. A busca de explicacións á función da metafísica, que non é ciencia senón palabrería carente de significado. Así, o neopositivismo presenta unha visión instrumentalista da ciencia. De acordo con estas ideas os integrantes do Círculo defenderon un criterio verificacionista de significado que agrupaba os enunciados en dúas clases:
Co progreso da ciencia esta comezou o estudo de campos que están máis alá da experiencia, como pode ser a física de altas enerxías ou a física atómica. Nesta situación o criterio empirista de verdade conduciu a moitos problemas, o que levou a diversas matizacións do mesmo. O verificacionismo estrito acabou sendo abandonado e substituído pola contrastación entre proposicións e observacións, o que permite unha confirmación gradualmente crecente das teorías.
A afirmación introducida polo empirismo de que hai datos puros (sen ningún tipo de interpretación nin elaboración) e a positivista de que a ciencia debe utilizar unha linguaxe observacional exento de teoría son especialmente criticadas polos principais filósofos da ciencia desde hai décadas e, na actualidade, o neopositivismo estrito xa non está considerado como viable. Con todo, no seu épouca exerceu un dominio absoluto na filosofía da ciencia. A súa influencia foi capital e é detectable en moitos filósofos da actualidade.
O falsacionismo
Aínda que Karl Popper (1902 - 1994) tivo nos seus comezos moita relación cos integrantes do Círculo de Viena, desde a súa primeira obra A lóxica da investigación científica (1934) xa se mostrou moi crítico con este. Con todo este traballo tivo moi pouca difusión durante anos, e non foi ata principios da década dos sesenta cando Popper comezou a ser coñecido e valorado.
Fronte ao neopositivismo, Popper cualificou a súa postura de racionalismo crítico. A diferenza do Círculo de Viena, para Popper a ciencia non é capaz de verificar se unha hipótese é certa, pero si pode demostrar se esta é falsa. Por iso non serve a indución, porque por moito que se experimente nunca se poderá examinar todos os casos posibles, e basta cun só contraexemplo para botar por terra unha teoría. Así pois, fronte á postura verificacionista preponderante ata ese momento en filosofía da ciencia, Popper propón o falsacionismo. Aínda que Popper era realista non aceptaba a certeza, é dicir, nunca se pode saber cando o noso coñecemento é certo.
Popper comezou describindo a ciencia, pero na súa evolución filosófica acabou sendo prescriptivo (aínda que sen chegar ao rigor normativo do Círculo), recomendando á ciencia o método hipotético dedutivo. É dicir, a ciencia non elabora enunciados certos a partir de datos, senón que propón hipóteses (que aínda que se baseen na experiencia adoitan ir máis aló desta e predicir experiencias novas) que logo somete ao filtro experimental para detectar os erros.
A reacción
Ata a década dos sesenta prevaleceran as explicacións lóxicas da ciencia. A partir da obra de Thomas Kuhn (1922 - 1996) A estrutura das revolucións científicas houbo un cambio na perspectiva e empezouse a ter en conta os aspectos históricos, sociolóxicos e culturais da ciencia.
Ciencia, historia e revolución científica
As estrutura das revolucións científicas pódese clasificar de descritiva. Apenas dedica espazo a conceptos como verdade ou coñecemento, e presenta a ciencia baixo un enfoque histórico e sociolóxico. As teorías dominantes baixo as que traballan os científicos conforman o que Kuhn chama paradigma. A ciencia normal é o estado habitual da ciencia no que o científico non busca a falsación do paradigma, senón que dá este por asumido e busca a ampliación do mesmo. Se o número ou a importancia de problemas non resoltos dentro dun paradigma é moi grande, pode sobrevir unha crise e cuestionarse a validez do paradigma. Entón a ciencia pasa ao estado de ciencia extraordinaria ou ciencia revolucionaria'no que os científicos ensaian teorías novas. Se se acepta un novo paradigma que substitúa ao antigo produciuse unha revolución científica. Así éntrase nun período novo de ciencia normal no que se intenta coñecer todo o alcance do novo paradigma.
O novo paradigma non se admite por argumentos lóxicos, polo menos non principalmente. Isto débese a que a visión da natureza que acompaña o novo paradigma non pode compararse baixa ningún elemento común ó do antigo; Kuhn cualifica de inconmensurábeis ambos paradigmas. O novo paradigma admítese de forma xeneralizada cando os científicos do antigo paradigma van sendo substituídos.
Feresa attenuata
Feresa é unha especie de cetáceo odontoceto da familia dos delfínidos, a única do xénero Feresa.
Filosofía da ciencia
Programas de investigación científica
Lakatos (1922 - 1974) intentou adaptar o sistema de Popper á nova situación creada por Kuhn. O seu intención era realizar unha reconstrución racional da historia da ciencia, mostrando que esta progresaba de modo racional. A historia da ciencia mostra que esta non avanza só falseando teorías con feitos, hai que ter en conta a competencia entre teorías e a confirmación de teorías. Por iso substitúe o falsacionismo inxenuo de Popper por un falsacionismo sofisticado. Na realidade a ciencia non avalía unha teoría illada, senón un conxunto delas que conforman o que Lakatos chama programa de investigación científica. Un programa de investigación rexéitase ao completo cando se dispoña dun substituto superior, que explique todo o que explicaba o anterior máis outros feitos adicionais. Lakatos recoñece que a dificultade deste esquema radica en que, na práctica, pode custar levalos a cabo, ou ata ser inaplicable en programas de investigación moi complexos.
Feresa attenuata
É unha especie pouco coñecida porque se ve poucas veces na natureza, aínda que a súa distribución é ampla e parece que pode encontrarse en calquera lugar do mundo nadando en augas tropicais e subtropicais, sempre profundas.
Filosofía da ciencia
Correntes actuais
É extremadamente complexo (e, posiblemente, aínda falta algo mais de perspectiva temporal) presentar un panorama completo da filosofía da ciencia dos últimos trinta ou trinta e cinco anos. Así como todos os autores anteriores xa morreron, a maioría dos que veñen a continuación non. Aquí intentarase presentar un bosquexo da gran variedade de enfoques actuais mais tendo en mente que, dentro de poucos anos, algunhas das correntes mencionadas poden pasar ao esquecemento, e que salienten outros pensadores que hoxe en día teñen unha repercusión menor.
Feresa attenuata
Até principios dos anos 1950 só era coñecida por dous cranios conservados no Museo de Historia Natural de Londres. Pero en 1954 o cetólogo xaponés Muneasto Yamada publicou un artigo sobre unha "rara marsopa" descuberta polos cazadores de baleas de Honshū dous anos antes.
Filosofía da ciencia
Correntes actuais
Así como anteriormente se podía falar do "método" da ciencia, o gran desenvolvemento de moitas disciplinas científicas fixo que os filósofos da ciencia comecen a falar de "os métodos", xa que non é posible identificar un método único e universalmente válido. A idea herdada da física clásica de que todo é reducible a expresións matemáticas cedeu terreo ante situacións novas como a Teoría do caos ou os avances da bioloxía. Doutra banda desapareceron cuestións que chegaron a cubrir centos de páxinas e xeraron grandes controversias. Talvez o caso máis flagrante sexa o do problema da demarcación, centrado na distinción (demarcación) entre ciencia e outros coñecementos non científicos. Practicamente o tema desaparece despois de Popper.
Estruturalistas
A parte da coincidencia de nome, o programa estruturalista de reconstrución das teorías non ten nada que ver co estruturalismo iniciado pola análise lingüística proposta por Saussure. En filosofía da ciencia o estruturalismo naceu a partir da publicación en 1971 do libro A estrutura lóxica da física matemática (Joseph D. Sneed, 1938) como unha síntese do aparello formal do racionalismo crítico e do empirismo lóxico coa corrente historicista da ciencia. O estruturalismo foi reelaborado e divulgado por Wolfgang Stegmüller (1923 - 1991) e C. Ulises Moulines (1946).
A característica máis destacada destas reconstrucións é o seu concepto de teoría científica como unha estrutura, de aí o nome desta proposta metodolóxica. Xunto coas restricións empíricas, unha teoría consta dunha estrutura conceptual e dun ámbito de aplicación. Posto que as teorías non se presentan illadas senón interrelacionadas tamén é necesario estudar as relacións entre teorías, as redes cheóricas. Entre estas relacións atopamos a de redución, talvez a máis destacada polo seu papel na unidade da ciencia. Malia as múltiples teorías que poidan coexistir para explicar os mesmos feitos, a unidade ontolóxica da ciencia pode salvarse se todas elas son redutibles a unha soa teoría (ou a unhas poucas non inconmensurables entre si). Esta relación interteorética desempeña un papel fundamental, por exemplo, no traballo dos físicos na súa busca Teoría do todo.
Feresa attenuata
Características
De corpo robusto, de 2,1 a 2,6 m de lonxitude e un peso entre os 110 e os 170 kg, nos adultos, de coloración escura, que pode variar entre a gris escura ou case negra e a gris apardazada na rexión dorsal, máis clara nos flancos e cunha mancha grande branca no ventre. A cabeza é moi narredondada, sen bico, e cos labios brancos; algúns individuos poden ter o mento branco. A aleta dorsal é prominente, de forma triangular, co ápixe arredondado e o bordo posterior cóncavo. As pectorais son longas, cos bordos posteriores convexos.
Gonium
Gonium é un xénero de algas verdes coloniais pertencente á orde Volvocales. As colonias típicas de Gonium teñen de 4 a 16 células, todas do mesmo tamaño, dispostas formando un placa plana, máis ou menos cadrada, sen diferenciación anterior e posterior. Nunha colonia de 16 células, catro delas están no centro, e outras doce nos catro lados, tres en cada un. Unha descrición detallada feita por G. M. Smith é a seguinte: Gonium Mueller 1773: Colonias de 4-8-16 células dispostas nunha placa plana cuadrangular e inmersas nunha matriz xelatinosa común ou conectadas por febras xelatinosas amplas. Células ovoides ou piriformes, cun só cloroplasto con forma de copa que contén un pirenoide. Cada célula ten dous cilios de igual lonxitude, vacúolos contráctiles na base dos cilios, e unha mancha ocular. Colonias de catro e oito células cos cilios no mesmo lado ; colonias de dezaseis células coas catro células centrais cos seus cilios no mesmo lado e as doce células marxinais con cilios dispostos radialmente.
Filosofía da ciencia
Estruturalistas
Moulines propón unha definición recursiva da filosofía da ciencia como teorización sobre teorizacións, cuxa epistemoloxía non é descritiva nin prescritiva, senón interpretativa. As teorías da ciencia son construcións culturais, mais iso non implica que a filosofía da ciencia sexa substituída por unha socioloxía da ciencia.
Feresa attenuata
Distribución e poboación
Debido a este descoñecemento, a UICN cualificou o ano 2008 o estado de conservación da especie como "DD" (datos insuficientes).
Comportamento
Como quedou dito, é difícil de observar, xa que evita os barcos, aínda que se teñen datos de individuos que saltaban as ondas formadas polas embarcacións. Ás veces víronse algúns espécimes flotando, deixándose ir á deriva, sobre todo en días soleados. É unha nadadora vivaz, e a cabeza adoita saír da auga cando o animal chega á superficie; cando sente algún perigo, salta claramente fóra da auga. As mandas nadan coordinadamente e, en caso de alarma, os individuos reúnense para fuxiren xuntos.
Gonium
Reprodución asexual por división simultánea de todas as células da colonia para formar autocolonias, ou pola formación de 2-4 zoósporas en cada célula. Reprodución sexual isógama por fusión de zoogametos biciliados.
Filosofía da ciencia
Filosofía da ciencia naturalizada
Larry Laudan (1941) propón substituír o que el denomina modelo xerárquico de toma de decisións polo modelo reticulado de xustificación. No modelo xerárquico os obxectivos da ciencia determinan os métodos que se utilizarán, e estes determinan os resultados e teorías. No modelo reticulado tense en conta que cada elemento inflúe sobre os outros dous, a xustificación flúe en todos os sentidos. Neste modelo o progreso da ciencia está sempre relacionado co cambio de obxectivos, a ciencia carece de obxectivos estables.
Realismo fronte a empirismo
O debate sobre o realismo da ciencia non ó novo, pero na actualidade inda está aberto. Bas C. Van Fraasen (1941), empirista e un dos principais opoñentes do realismo, opina que todo o que se require para a aceptación das teorías á a súa adecuación empírica. A ciencia debe explicar o observado deducíndoo de postulados que non necesitan ser verdadeiros máis que naqueles puntos que son empiricamente comprobables. Chega a dicir que "non hai razón para afirmar sequera que existe unha cousa tal como o mundo real". É o empirismo construtivo, para o que o decisivo non é o real, senón o observable.
Gonium
Evolución
As Volvocales hipotetízase que evolucionaron en doce pasos, segundo D. L. Kirk. Gonium representa os primeiros seis pasos evolutivos para o establecemento da multicelularidade, que son: (1) citocinese incompleta, (2) inversión parcial, (3) rotación dos corpos basais, (4) polaridade do organismo, (5) transformación da parede celular nunha matriz extracelular, (6) control xenético do número de células. Aínda que a orde exacta e a progresión a través destes doce pasos de David Kirk da evolución da multicelularidade probablemente non son necesariamente lineares e cada un deles ocorreu máis dinamicamente ca a idea orixinal.
Filosofía da ciencia
Realismo fronte a empirismo
Laudan e Giere presentan unha postura intermedia entre o realismo e o subxectivismo estritos. Laudan opina que é falso que só o realismo explique o éxito da ciencia. Giere propón que hai ciencias que presentan un alto grao de abstracción, como a mecánica cuántica, e utilizan modelos matemáticos moi abstractos. Estas teorías son pouco realistas. As ciencias que estudan fenómenos naturais moi organizados como a bioloxía molecular utilizan teorías moi realistas. Por iso non se pode utilizar un criterio uniforme de verdade científica.
Gonium
Ciclo de vida
Gonium, ao estar relacionado evolutivamente con Chlamydomonas, ten un ciclo vital que deriva do de Chlamydomonas. As células de Gonium crecen asexualmente formando colonias de 4, 8 ou 16 células. O crecemento das células e colonias está desacoplado da división celular igual ca en Chlamydomonas, e cada célula da colonia divídese por fisión múltiple. Así, cada célula da colonia divídese 2, 3 ou 4 veces, producindo 2"n" células fillas, ou 4, 8 ou 16 células na colonia. A diferenza de Chlamydomonas, nas cales cada célula filla se separaba da outra, en Gonium as células fillas permanecen adheridas na súa matriz extracelular.
Filosofía da ciencia
Realismo fronte a empirismo
Rom Harré (1927) e o seu discípulo Roy Bhaskar (1944) desenvolveron o realismo crítico, un corpo de pensamento que quere ser o herdeiro da Ilustración na súa loita contra os irracionalismos e o racionalismo reducionista. Destacan que o empirismo e o realismo conducen a dous tipos diferentes de investigación científica. A liña empirista busca novas concordancias coa teoría, mentres que a liña realista intenta coñecer mellor as causas e os efectos. Isto implica que o realismo é máis coherente cos coñecementos científicos actuais.
Gonium
Ciclo de vida
O ciclo sexual de Gonium é tamén moi similar ao de Chlamydomonas. O programa sexual de Gonium está inducido pola privación de nitróxeno, e nel cada célula vexetativa da colonia diferénciase en gametos. Os gametos de Gonium son isógamos, ou de igual tamaño, e unicelulares. Deste modo, os gametos unicelulares de Gonium sepáranse das colonias multicelulares cando se inicia o programa sexual. Ademais, igual que en Chlamydomonas, hai dous "sexos" (ou tipos celulares de apareamento), máis ou menos controlados por uns xenes homólogos aos atopados en Chlamydomonas e Volvox.
Filosofía da ciencia
Realismo fronte a empirismo
Dentro da corrente racionalista de oposición ao neopositivismo atopamos a Mario Bunge (1919). Analiza os problemas de diversas epistemoloxías, desde o racionalismo crítico popperiano ata o empirismo, o subxectivismo ou o relativismo. Bunge é realista crítico. Para el a ciencia é falibilista (o coñecemento do mundo é provisional e incerto), pero a realidade existe e é obxectiva. Ademais preséntase como materialista, pero para eludir os problemas desta doutrina apostila que se trata dun materialismo emerxentista.
Socioloxía da ciencia
Robert K. Merton (1910 - 2003) considérase o fundador da socioloxía da ciencia nos anos corenta, logo moi influído polos traballos de Kuhn, 'A estrutura das revolucións científicas', 1962 e 1969. A achega básica para a filosofía da ciencia foi introducir o termo paradigma como supostos teóricos xerais: leis máis técnicas nunha comunidade científica determinada, onde un antigo paradigma é total ou en parte substituído, denominándose revolución científica este proceso e o cambio non é de forma acumulativa, senón paradigmático. O capítulo IX desenvolve os conceptos. A primeira edición foi ampliada en 1969. A primeira socioloxía distinguía uns factores internos da propia ciencia (metodoloxía, obxectivos...) que eran independentes doutros factores externos (sociolóxicos, políticos...) non pertencentes á ciencia. Pero a socioloxía da ciencia actual prescinde desta distinción. David Bloor (1913) e Barry Barnes son os principais expoñentes. Afirman que os científicos son persoas que se poden ver tan afectadas polos factores sociolóxicos que debemos pensar que todas as crenzas son igualmente problemáticas.
Bruno Latour (1947) e Steve Woolgar propoñen un concepto antropolóxico da ciencia e, xa que logo, o seu estudo por esta disciplina. Consideran que o compoñente social do coñecemento científico é a única parte da ciencia suficientemente relevante para a estudar.
Unidade central de procesamento
Unha unidade central de procesamento (UCP) ou CPU (central processing unit) é un circuíto electrónico dunha computadora que leva a cabo as instrucións dun programa informático realizando as tarefas básicas aritméticas, lóxicas, de control e de entrada/saída especificadas polas instrucións.
O termo CPU comezouse a empregar na industria informática a comezos da década dos 60, e adoita empregarse tradicionalmente para referirse ao propio procesador e á unidade de control, facendo distinción entre estes elementos e outros coma a memoria ou os compoñentes de entrada/saída.
Historia
Antes da chegada das máquinas parecidas ás unidades centrais de proceso de hoxe en día, os computadores como o ENIAC tiñan que ser recableados fisicamente antes de executar cada tarefa, por iso foron denominados 'computadores de programa fixo' (fixed-program computers), dado que tiñan que ser reconfigurados para poder executar un novo programa. Dado que o termo 'unidade central de proceso' defínese habitualmente como un dispositivo para a execución de software (Programa informático), os primeiros programas que podían recibir esta denominación chegaron cos computadores con programas gravados.
A pesar de que habitualmente se atribúe o deseño dos programas almacenados no computador a von Neumann debido ao seu deseño do EDVAC, antes outros investigadores como Konrad Zuse xa suxeriran e implementaran ideas parecidas. Ademais a denominada arquitectura Harvard do Harvard Mark E, que foi finalizado antes do EDVAC, tamén utilizara un deseño de programa almacenado utilizando cinta perforada no canto de memoria electrónica. A diferenza fundamental entre as arquitecturas de von Neumann e Harvard é que a última separa o almacenamento e o tratamento das instrucións e os datos, mentres que a primeira utiliza o mesmo espazo de memoria para ambas. A maioría das unidades centrais de proceso de hoxe en día seguen o deseño de von Neumann pero tamén é habitual atopar elementos da arquitectura Harvard.
Como todos os dispositivos dixitais, as unidades centrais de proceso só poden tratar un número limitado de estados e, por tanto, requiren algúns elementos de conmutación para poder diferenciar e cambiar estes estados. Antes do desenvolvemento comercial do transistor os elementos de conmutación que se utilizaban habitualmente eran os relés e as válvulas de baleiro ou termoiónicas. A pesar de que estes dispositivos presentaban vantaxes de velocidade sobre os precedentes, puramente mecánicos, eran poucos fiables por diferentes razóns, por exemplo, para realizar un circuíto de lóxica secuencial en corrente continua con relés era necesario corrixir o problema do cimbreo do contacto. A pesar de que as válvulas termoiónicas non sufrían o problema do cimbreo do contacto, tiñan que ser quentadas antes de poder chegar a ser totalmente operativas e eventualmente deixaban de funcionar debido á pequena contaminación dos seus cátodos que se producía co funcionamento normal. Cando fallaba a estanqueidade acelerábase a contaminación do cátodo. Cando unha válvula fallaba había que proceder a un diagnóstico da CPU para localizar o compoñente afectado para proceder á súa substitución. En consecuencia, os primeiros computadores electrónicos baseados en válvulas termoiónicas eran máis rápidos pero menos fiables que os computadores electromecánicos baseados en relés.
Os computadores construídos baseándose nas válvulas termoiónicas, como o EDVAC, funcionaban unha media de oito horas seguidas sen avarías, mentres que os computadores baseados en relés, máis lentos pero máis antigos, como o Harvard Mark I raramente fallaban. Finalmente as CPU baseadas en válvulas de baleiro acabaron para substituír as de relés, a pesar dos problemas de fiabilidade, debido á diferenza substancial da velocidade de proceso que ofrecían. A maioría das primeiras CPU eran síncronas e traballaban en baixas frecuencias de reloxo en comparación cos deseños da microelectrónica actual. As frecuencias do sinal de reloxo de entre 100 quilohertz (kHz) e 4 megahercios (MHz) eran comúns na época e estaban limitadas en gran parte pola velocidade de conmutación dos dispositivos que utilizaban.
A expresión "unidade central de proceso" é, en termos xerais, unha descrición dunha certa clase de máquinas de lóxica que poden executar complexos programas de computador. Esta ampla definición pode facilmente ser aplicada a moitos dos primeiros computadores que existiron moito antes que o termo "CPU" estivese en amplo uso. Con todo, o termo en si mesmo e o seu acrónimo estiveron en uso na industria da informática como mínimo desde principios dos anos 1960.
CPU a base de transistores e circuítos integrados
miniatura|Unha CPU construída con circuítos integrados de mediana integración. Corresponde ao computador PDP-8 (1965) de [[Digital Equipment Corporation, na fotografía tamén aparece a memoria de núcleos de ferrita, o bus externo, a interface TTY e a interface do lector de cinta perforada.]] A complexidade dos deseños das CPU foise incrementando a medida que a tecnoloxía permitía a construción de dispositivos electrónicos cada vez máis pequenos e fiables. A primeira destas melloras tecnolóxicas chegou coa aparición do transistor. As CPU transistorizadas das décadas de 1950 e 1960 xa non necesitaban os dispositivos de conmutación fráxiles e pouco fiables como as válvulas de baleiro ou os relés electromecánicos. Cos transistores construíronse CPU sobre un ou varios circuítos impresos que contiñan compoñentes discretos.
Durante este período apareceu un novo método de fabricación de transistores que permitía crear grupos de transistores sobre material semicondutor ocupando moi pouco espazo, era o nacemento dos circuítos integrados. Estes dispositivos permitían a creación dun gran número de transistores nun único bloque de material semicondutor (die) ou chip. Ao principio só se fixeron integracións miniaturizadas de circuítos moi básicos como as portas lóxicas de tipos NOR. As CPU baseadas nestes bloques son coñecidas habitualmente como dispositivos de baixa integración (SSI, nas siglas inglesas de small-scale integration). Este tipo de circuítos de 'baixa integración', como os que foron utilizados nos computadores das naves do programa Apollo, normalmente incorporaban unha decena de transistores en cada bloque. Por tanto a construción dunha CPU requiría a utilización de miles de chips, pero aínda así o espazo e a enerxía requiridos eran moi inferiores que no caso das baseadas en transistores discretos. A medida que avanzaba a tecnoloxía da microelectrónica e se incrementaba o número de transistores que se podían integrar nos circuítos, foi diminuíndo o número de circuítos integrados necesarios para construír unha CPU completa. Os circuítos de mediana integración (MSI de Medium-scale integration) traían un centenar de transistores mentres que os de grande integración (LSI de Large-scale integration) xa podían chegar aos 10.000.
En 1964 IBM presentou a arquitectura System/360 que foi utilizada nunha serie de computadores que podían executar os mesmos programas a diferentes velocidades e rendemento. Este feito foi unha novidade significativa dado que entón a maioría dos computadores, incluídos os dun mesmo fabricante, eran incompatibles entre eles. Para facer posible esta mellora IBM utilizou o concepto de microcódigo que aínda é habitual nas CPU modernas. A arquitectura System/360 chegou a ser tan popular que dominou o mercado dos computadores centrais durante décadas e deixou un legado que continúa sendo utilizado en computadores modernos como a serie System z (2000) de IBM. O mesmo ano 1964, Digital Equipment Corporation (DEC) presentou outro computador que tivo unha grande influencia, o PDP-8, destinado ao mercado dos computadores científicos e de investigación. Máis tarde DEC presentaría a liña PDP-11, que chegou a ser moi popular, e que orixinalmente se baseaba en circuítos de baixa integración pero que pasou a utilizar compoñentes de grande integración cando estiveron ao alcance. En contraste cos seus predecesores baseados en circuítos de baixa e mediana integración, o primeiro desenvolvemento do PDP-11 que utilizaba compoñentes de grande integración traía unha CPU só baseada en catro circuítos integrados.
Os computadores baseados en transistores presentaban moitas vantaxes respecto dos seus predecesores, ademais da mellor fiabilidade e o menor consumo de enerxía, os transistores permitiron que as CPU puidesen funcionar a velocidades moito máis elevadas grazas ao feito que o tempo de conmutación dun transistor é aínda máis pequeno que o das válvulas de baleiro ou os relés. Grazas a estes dous elementos, o incremento da fiabilidade e o enorme incremento da velocidade de conmutación, a frecuencia de reloxo das CPU incrementouse ata chegar a lograr decenas de megahertzs. Mentres a utilización dos transistores e os circuítos integrados facíase habitual, empezouse a experimentar en novos deseños de alto rendemento como o SIMD (Single Instruction Multiple Data) utilizado nos procesadores vectoriais. Estes modelos experimentais levarían ao desenvolvemento dos Supercomputadorasupercomputadores como os fabricados pola empresa Cray Inc.
Microprocesadores
miniatura|Imaxe do circuíto integrado dun Intel 8742 de 8 bits, que incorpora no mesmo chip unha CPU a 12 MHz, 128 bytes de [[memoria de acceso aleatorio|RAM, 2048 bytes de EPROM e entradas/saídas.]] miniatura|Imaxe dun microprocesador Intel 80486DX2 mostrando o bloque de semicondutor (die), 12 × 6,75 mm.
A aparición dos microprocesadores na década de 1970 afectou de maneira significativa aos deseños e a introdución das CPU. Desde a introdución en 1970 do primeiro microprocesador, o Intel 4004, e o primeiro que se utilizou de maneira habitual nas CPU, o Intel 8080 no 1974, a introdución de CPU baseándose en microprocesadores substituíu case de maneira completa todos os outros métodos alternativos. Os fabricantes de miniordenadores e computadores centrais daquela época adoptaron os seus propios programas de desenvolvemento dos seus propios circuítos integrados para actualizar as súas antigas arquitecturas e produciron microprocesadores cun xogo de instrucións que aseguraban a compatibilidade co software dos seus modelos antigos.
As anteriores xeracións de CPU foran desenvolvidas como un conxunto de compoñentes discretos e numerosos circuítos integrados sobre un ou máis circuítos impresos. Pola súa banda, os microprocesadores son construídos cun pequeno número de circuítos integrados, habitualmente un só, cun nivel moi alto de integración (VLSI de Very Large Scale Integration). O tamaño reducido das CPU é o resultado de seren desenvolvidas sobre un único bloque de material semicondutor (die), de forma que o factor de forma comporta un tempo de conmutación máis pequeno ao mesmo tempo que diminúe a capacidade parasita das portas.
Isto permitiu aos microprocesadores síncronos ter frecuencias de reloxo desde varias decenas de megahertzs ata varios xigahertzs. De maneira adicional, a medida que a evolución da tecnoloxía permitiu a construción de transistores de tamaño extremadamente pequeno sobre un circuíto integrado, a complexidade e o número de transistores que contén unha CPU incrementouse exponencialmente. Esta tendencia é descrita pola lei de Moore, que demostrou ser bastante certeira nas súas predicións sobre o crecemento da complexidade das CPU e outros tipos de circuítos integrados.
Mentres que a complexidade, o tamaño, a construción e a forma xeral das CPU cambiou drasticamente durante o últimos sesenta anos, hai que remarcar que o deseño de base e a función non cambiaron demasiado. Case todas as CPU actuais poden ser descritas de maneira coidadosa como máquinas con programa almacenado de von Neumann. Mentres que a lei de Moore, citada máis arriba, continúa sendo válida empezaron a xurdir cuestións ao redor dos límites dos circuítos integrados de transistores. A extrema miniaturización das portas electrónicas fixo que algúns efectos antes desprezables, se volvan cada vez máis importantes, son exemplos a electromigración (a degradación progresiva das interconexións metálicas que comporta unha perda da fiabilidade dos circuítos integrados) e as correntes de escape (que son os responsables dun sobreconsumo de enerxía eléctrica). Estes novos problemas son, entre moitos outros, algúns dos factores que trouxeron aos investigadores en busca de novas tecnoloxías como a computación cuántica ao mesmo tempo que se avanza na utilización da computación paralela e outros métodos que expanden a utilización do modelo clásico de von Neumann.
Os recentes procesadores multi núcleo comportan a presenza de varios núcleos dentro dun só circuíto integrado, a súa eficacia depende moito da topoloxía da interconexión entre os núcleos. Algunhas novas aproximacións como a superposición da memoria (memory stacking) están en estudo e terían que conducir a unha mellora do rendemento. As previsións baseadas na tendencia dos últimos 10 anos indicarían que os procesadores terían que lograr o petaflop ao redor do ano 2010 nos servidores e cara ao 2012 nos computadores persoais. O supercomputador militar IBM Roadrunner foi o primeiro en pasar esta barreira en xuño de 2008 e pouco máis tarde, en novembro do mesmo ano, o supercomputador Jaguar de Cray Inc. tamén o fixo.
Elementos
miniatura|Os procesadores case sempre se crean en forma de circuíto integrado. Os microprocesadores modernos están integrados por millóns de transistores e outros compoñentes empaquetados nunha cápsula de tamaño variable segundo as necesidades da aplicación da CPU e que van actualmente desde o tamaño dunha lentella ata o de case unha galleta. As partes lóxicas que compoñen un microprocesador son, entre outras:
Unidade aritmético-lóxica
a UAL ou ALU, Arithmetic Logical Unit, en inglés, realiza unha operación segundo o opcode (operation code) indicado pola Unidade de Control. Esta operación pode ser aritmética (suma, resta, división, multiplicación), lóxica (AND, OR, XOR...), ou un desprazamento dos bits da variable (shift).
Rexistros
Son pequenas unidades que almacenan datos do procesador, a capacidade dos rexistros será depende da arquitectura. Por exemplo en arquitecturas de 64 bits, os rexistros son de 64 bits, en procesadores Pentium, son de 32 bits, e en microcontroladores, adoitan ser de 8 bits. Pódense desenvolver con flip-flops ou, actualmente, con ficheiros de rexistros (Static RAM).
Memoria caché
Como o acceso a memoria principal é moi lento en comparación coas velocidades do procesador, en procesadores con maiores prestacións adóitase a usar unha memoria a medio camiño que mantén unha copia dos datos de memoria principal, chamada memoria caché, para suavizar esta diferenza de velocidades.
Características
A UCP dota ao computador da súa capacidade máis fundamental, a capacidade de programalo, e é un dos compoñentes absolutamente necesarios para montar calquera computador xunto cos portos de entrada e saída. Unha UCP pode estar integrada nun sistema como foi o caso dos primeiros computadores ou nun só chip, e se é así denomínase microprocesador. A primeiros dos anos 70 os microprocesadores cada vez foron máis complexos e aos poucos substituíron o resto de deseños que usaban varios chips facendo que hoxe en día o termo procesador ou UCP úsense habitualmente para referirnos a calquera microprocesador.