cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pórtico da Gloria
O Pórtico da Gloria da catedral de Santiago de Compostela é un pórtico, de transición entre o románico e o gótico,  realizado polo Mestre Mateo e o seu obradoiro por encargo do rei de Galiza e León Fernando II, entre 1168 e 1188. A primeira data consta no documento asinado por Fernando II o 23 de febreiro de 1168, no que se lle concede a Mateo un soldo vitalicio de dous marcos de prata anuais polo seu traballo nas obras da basílica de Santiago (documento que se conserva no Museo Catedralicio). A segunda data consta inscrita no lintel como indicación do seu remate.
O Pórtico actual non é realmente o resultado da obra do Mestre Mateo, xa que algunhas das súas figuras foron retiradas ó construír a actual fachada da catedral ("do Obradoiro") no século XVIII e consérvanse no Museo Catedralicio. Tampouco é obra súa exclusivamente, xa que os especialistas distinguen a man de catro escultores diferentes, como mínimo.
A obra orixinal estaba policromada, como era habitual na imaxinería relixiosa do románico, pintada de branco, negro, vermello, azul e dourado de pan de ouro, estando documentados varias restauracións da pintura en diversas ocasións, nos séculos XV e XVI, así como a levada a cabo por Crispín de Evelino en 1651, ano no que encarnou os brazos, pés e fazulas dos santos por 130 ducados. Co paso do tempo, esta policromía desapareceu case por completo ata quedar reducida a restos dispersos en diferentes figuras. Os distintos traballos de restauración ós que foi sometido o Pórtico, e maiormente a acometida a partir de 2009, descubriron pinturas engadidas con posterioridade á súa creación así como zonas nas que a pintura orixinal se mantiña pero totalmente oculta polo po acumulado.
Atribuíuse a perda da pintura ós traballos realizados en 1866 polo italiano Domenico Brucciani por encargo do museo británico South Kensington (hoxe denominado Victoria and Albert Museum) para facer unha copia en xeso da obra, manobra á que se acusou de estraga-las pinturas que resistiran durante séculos. Parece máis certo que non houbo tal efecto (ou, como moito, que non foi significativo) e non consta documentación da época que xustifique aquela teoría, dándose por máis probable que a perda da pintura se deba á acción combinada da humidade, esmiuzamento da superficie da pedra e acumulación de po sobre as figuras. Desde 2006 púxose en marcha un proxecto de restauración para devolverlle parte da súa policromía estragada.
O autor
miniatura|300px|Pantocrátor. Non hai moita información sobre o seu autor, o mestre Mateo. Non se coñece con certeza a súa orixe nin tampouco a súa formación como mestre. Mais, sábese que, antes de comezar o Pórtico, traballou en 1161 na restauración da ponte de Cesuras na estrada de Pontevedra; e que dende 1168 estaba a cargo das obras da catedral, pois foi cando recibiu do rei Fernando II unha anualidade.
Durante vinte anos, até 1188, estivo á fronte das obras da catedral para compensar as irreguilaridades do terreo; de tal xeito que, para soster o pórtico, o mestre Mateo deseñou unha novidosa cripta (primeiro reconstruída e despois ampliada) que salvaba o desnivel entre o piso das naves e a praza á que se abría a igrexa, hoxe Praza do Obradoiro.
Baixo o lintel da porta central, colocouse unha inscrición conmemorativa que informa sobre a datación e autoría da obra. Esta inscrición é segundo É. Bertaux: "a testemuña máis auténtica e máis solemne que a historia ten sobre unha obra escultórica do século XII". Consta de dúas liñas nas que se pode ler:
Que significa: "O ano da encarnación do Señor 1188, 1226 da Era, o primeiro día das calendas de abril, os linteis das portas principais / da igrexa de Santiago foron colocados polo mestre Mateo, quen ocupa o mestrado dende o principio destes portais".
A pesar de todo, a data final da realización non é segura, pois é probable que fora algo despois da colocación dos linteis, cando os arcos e as esculturas do tímpanos quedasen listas e quizais se demoraron até que en 1211 se consagrou o templo coa presenza do rei Afonso VIII (IX segundo a nomenclatura posterior castelá).
Innovacións
Nos basamentos dos piares labrou animais fantásticos, monstruosas cabezas con enormes picos, leóns, escenas de loita; no do parteluz un home, quizais Sansón, abre as fauces a dous leóns. Lembran fórmulas italianas ou francesas, aínda que tamén relacionouse con interpretacións bizantinas do Xuízo Final. Adoitan considerarse, de xeito global, como a representación dos vezos vencidos pola virtude, mais Manuel Antonio Castiñeiras ve a pasaxe das catro bestas de Daniel e outras máis sobre a vida do profeta, seguindo fórmulas propias do Antigo Testamento no período altomedieval.
Estrutura arquitectónica
miniatura|250px A estrutura arquitectónica do pórtico consiste en tres plantas superpostas: a cripta que simboliza o mundo terreal, o pórtico propiamente dito, que constituía a porta de entrada occidental á catedral e que permaneceu aberto ó exterior durante a Idade Media e no que se representaba a Xerusalén Celeste, e a última planta era a tribuna, que por medio de rosetóns posibilitaba que estivera iluminada todo o día. Representando a elevación do humano ó divino.
O conxunto escultórico pretende ser unha representación da cidade celeste, utilizando na iconografía diferentes símbolos tomados da Apocalipse de San Xoán e doutros textos do Antigo Testamento. Outras teorías (como a do profesor Serafín Moralejo) explican as figuras e a súa disposición nunha representación en pedra do Ordo Prophetarumun, unha obra teatral de tipo relixioso do século XII na que Santo Agostiño convoca os profetas para louvar a Deus e condenar os xudeus.
Verticalmente, a franxa inferior está formada polas basas das columnas, decoradas con animais fantásticos; a franxa media está formada por columnas que sustentan as estatuas acaroadas dos apóstolos; e a superior polos arcos que coroan as tres portas.
Porta ou arco central
O arco central, único que presenta tímpano, está dividido en dous polo parteluz.
O tímpano
miniatura|esquerda|250px|O tímpano.A disposición do tímpano está baseada na descrición de Cristo que fai o evanxelista San Xoán na Apocalipse (Cap. 1,1-18). No centro, mostra o Pantócrator (Deus todopoderoso), coa imaxe de Cristo en Maxestade, mostrando nas mans e nos pés as feridas da crucifixión. A postura e roupaxe parecen reflectir a realeza; as feridas, o seu carácter humano, que sofre e morre. Arriba, xunto ó trono, dous pequenos anxos botan incenso.miniatura|250px|O Cristo.Rodeando a Cristo, o Tetramorfo coas figuras dos catro Evanxelistas cos seus atributos: á esquerda, San Xoán e a aguia, arriba, e San Lucas co boi, debaixo; e á dereita, San Mateo, arriba, e San Marcos e o león, abaixo. Os catro evanxelistas semellan estar escribindo os Evanxeos apoiándose no seu animal simbólico pero San Mateo faino sobre un cofre en lugar de utiliza-lo anxo que lle simboliza (disque en alusión ó seu anterior traballo de recadador de impostos).
Ós dous lados dos Evanxelistas, tras San Marcos e San Lucas, aparecen catro anxos a cada lado cos instrumentos da paixón de Cristo. Uns levan, sen tocalos directamente, a cruz e a coroa de espiñas (á esquerda) e a lanza e os catro cravos (á dereita); outros, a columna na que foi flaxelado, a xerra coa que se lavara Poncio Pilatos, unha cana cunha esponxa, a xostra e un pergamiño (no que uns ven a sentenza á crucifixión e outros a inscrición co INRI da cruz). Sobre as cabezas destes anxos, dous nutridos grupos de almas dos benaventurados, 40 en total, representando á turba celeste que ninguén podía contar, en cita do Evanxeo.
miniatura|200px|esquerda|Dous anciáns tocando un [[organistro, na clave do arco central.]] O tímpano central coróase cunha arquivolta na que aparecen sentados os 24 anciáns da Apocalipse, en representación de cada unha das 24 clases sacerdotais do antigo Templo de Xerusalén, portando cada un un instrumento musical, como preparando un concerto en honra a Deus. Como algúns dos anciáns (as figuras 4 e 21, contando de esquerda a dereita) non tocan instrumento algún, senón que sosteñen unha redoma, e os dous centrais manobran un só, o total son 21 instrumentos: unha zanfona, 14 cítaras, 4 salterios e dúas arpas. A Fundación Pedro Barrié de la Maza financiou a súa fiel reconstrución hai poucos anos e mesmo realizáronse concertos con eles. miniatura|200px|Reconstrución do organistro do Pórtico da Gloria. Nos espazos que unen o arco central cos arcos laterais hai cadanseu anxo, que representan o pobo xudeu (o primeiro da esquerda) e o pobo dos xentís (o primeiro da dereita), e os meniños que levan no colo simbolizan as almas dos meniños que levan cara a Deus.
A forma na que o Mestre Mateo representa a Xesús Cristo racha coa visión apocalíptica medieval que imperaba ata entón. Quere mostrar un Deus máis humano e menos xusticeiro e afastado, e por iso reflicte a Deus coas feridas en mans e pés, e os anciáns do Testamento parecen rir e conversar entre eles.
O parteluz
No parteluz ou mainel comezamos coa descrición da figura sedente de Santiago Apóstolo, co caxato de peregrino, como patrón da basílica. Santiago aparece portando un pergamiño no que está escrito Misit me Dominus (Envioume o Señor). Sobre a súa cabeza, a columna remata cun chapitel no que se representan as tentacións de Cristo en tres caras; na que mira cara ó interior do templo, rezan dous anxos axeonllados. Ó pé do santo, outro chapitel coas figuras da Santísima Trindade.
Baixo o apóstolo represéntase a árbore de Xesé, nome que recibe a árbore xenealóxica de Xesús Cristo a partir de Xesé, pai do rei David. Esta é a primeira vez que se representa na Península Ibérica este tema na iconografía relixiosa. A columna pousa sobre unha base na que hai unha figura con barba recostada sobre o peito (seica unha imaxe de Noé) e dous leóns. Durante séculos foi costume que os peregrinos que chegaban á Santiago e accedían á catedral tocaran o pé esquerdo do santo, simbolizando así o remate do seu camiño. Outra tradición levaba os peregrinos a pasa-la man por entre as cavidades da árbore mentres reza cinco oracións, antes de entrar na catedral.
Ó pé desta columna central pero na parte posterior, cara ó altar maior da catedral, está a figura axeonllada que tradicionalmente se asume que representa ó propio Mestre Mateo, portando unha cartela na que estaba escrito Architectus. Tamén con el hai un costume de séculos, que consiste en bate-la cabeza contra a do escultor –disque tres veces-, para adquirir así parte da súa sabedoría. Esta tradición, orixinalmente propia dos veciños de Santiago e finalmente asumida polos peregrinos, xustifica o alcume de Santo dos croques co que se coñece popularmente esta estatua.miniatura|250px|O Mestre Mateo, segundo a tradición popular.
Lenda
Conta a lenda que o arcebispo foi visita-las obras cando estaban próximas a rematar. Cando o Mestre Mateo lle estaba explicando o significado das diferentes figuras, o arcebispo preguntoulle por unha que o mestre non citara e que destacaba no tímpano central. Mateo recoñeceu que esa figura era el mesmo, porque consideraba merece-la gloria despois da obra de arte que estaba a facer con tanto éxito, pero o crego recriminoulle duramente a súa falta de humildade. Pasando o tempo, Mateo chamou polo arcebispo para que vise o Pórtico xa rematado e, cando chegou este, o primeiro no que se fixou foi en que aquela figura desaparecera do tímpano, pero agora había outra nova escultura na parte traseira, axeonllada e sen luz. Así se quería representa-lo mestre Mateo agora, humilde e arrepentido por pretender retratarse xunto a Deus.
Os apóstolos e profetas
Nas xambas da porta central, así como nas das dúas portas laterais, aparecen representados apóstolos, profetas e outras figuras. Todos eles están coroados con cadanseu chapitel no que se representan diferentes animais (aves, case sempre con cabezas humanas e outras con cabezas de animais) e motivos de follas. Comezando pola xamba dereita e mirando de dereita a esquerda, están as figuras do apóstolo San Pedro, vestido de Pontifical e coas chaves do ceo na man; San Paulo, cun libro aberto e descalzo; Santiago o Menor, co báculo; e San Xoán, mozo, cun libro e sobre unha aguia. Baixo a figura de San Paulo vense unhas figuras que representan algunhas escenas da súa vida, nas que se quere ve-la obediencia que deben os inferiores ós superiores.miniatura|250px|Apóstolos.|esquerdaNa xamba da esquerda, e comezando pola que mira ó apóstolo Santiago, están as figuras dos profetas do Antigo Testamento Moisés, coas Táboas da Lei; Isaías, con bastón; Daniel e Xeremías, con barba; todos eles suxeitan unha cartela na que estaba escrito o seu nome. Debaixo da figura de Isaías, aparece un mozo disposto a golpear a un monstro; outras fontes ven a representación do sacrificio de Isaac.miniatura|200px|O inferno (detalle).
A lenda explica o sorriso no rostro do profeta Daniel no feito de que ante el está unha estatua dunha muller de grandes peitos (a raíña de Sabá para uns, unha emperatriz, para outros). Tamén hai que identifica esa figura co anxo de Reims. Máis ortodoxa é a teoría que o explica na alegría que ten ó anuncia-la chegada do Señor.
En 1521 procedeuse a pechar o nártex, que o Mestre Mateo proxectara aberto, de xeito que o Pórtico era visible desde o exterior, e para colocar as portas de madeira houbo que retirar algunha das estatuas-columna (e outros elementos da fachada). Posteriormente, a substitución completa da fachada mateana pola fachada barroca de Casas Novoa (entre 1738 e 1750) implicou a retirada de tódalas estatuas columna da parte exterior do nártex.
As estatuas foron reutilizadas en diferentes localizacións o simplemente desapareceron, se ben conseguiuse recuperar e identificar -con debate entre os especialistas- nove delas, declaradas Ben de Interese Cultural (BIC) pola Xunta de Galicia en 2018. Cinco delas forman parte da colección do Museo da Catedral, dúas están no Museo de Pontevedra e outras dúas están en mans da familia Franco no Pazo de Meirás.
Porta dereita
O arco da porta dereita representa o Xuízo Final. Ao igual que o arco da porta esquerda, carece de tímpano, disque eliminado por orde dun bispo nalgunha restauración. A dobre arquivolta está divida en dúas metades por dúas cabezas flanqueadas por cartelas. Uns identifican estas cabezas coas figuras de San Miguel e Cristo, para outros son Cristo-Xuíz e un anxo e, finalmente, outras fontes din que representan a Deus Pai, a superior, e Deus Fillo, a inferior.
Dende o punto de vista do observador, á dereita destas cabezas aparece representado o inferno, con figuras de monstros (demos) que arrastran e torturan as almas dos condenados. Á esquerda, o ceo cos elixidos, con figuras de anxos con meniños que simbolizan as almas salvadas.
Na xamba da dereita están representados, por esta orde, os apóstolos San Bertomeu e San Tomé, seguidos por San Marcos, San Lucas e San Xoán. E na da esquerda, San Filipe e Santo André (identificacións dubidosas).
Porta esquerda
Na segunda arquivolta, a superior, dez pequenas figuras representan as dez tribos de Israel, faltando a tribo de Xudá (á que pertencía Cristo) e a de Benxamín. Tódalas figuras están medio ocultas por un bocel que parece telas presas e que simboliza a escravitude que as somete.
Na xamba da dereita están os profetas Oseas e Xoel, e na da esquerda a Amós e Abdías, nos catro caso cunha identificación dubidosa. Segue, á esquerda, unha figura cun bastón que pode ser o santo Xob, e as figuras de Judith e a raíña Esther. Debaixo da estatua do profeta Xoel hai unha columna con pombas picando nas uvas, dous centauros, catro guerreiros e dous leóns.
Basas
Os catro piares do pórtico están sustentados sobre fortes basamentos nos que se representan grupos de diversos animais: seis aguias, un oso, catro leóns e dous animais indeterminados, así como tres cabezas humanas con barba. Hai quen quere ver nestas figuras imaxes de demos, e que simbolizan que o peso da gloria (o pórtico en si) esmaga o pecado. Outras fontes danlle unha interpretación apocalíptica, con guerras, fame e morte (representadas polas bestas), situacións que só se poden salvar grazas á intelixencia humana (as cabezas dos homes vellos).
O Pórtico na literatura
Moitos autores teñen escrito e admirado a singularidade desta obra. Entre eles, destaca Rosalía de Castro cando di: <Poem>¡védeos!, parece qu´os labios moven, que falan quedo os uns cos outros, e aló n´altura do ceu a música vai dar comenzo, pois os gloriosos concertadores tempran risoños os instrumentos
Cultura mixteca
miniatura|250px|Localización dos mixtecos. A cultura mixteca é un termo que designa a unha cultura arqueolóxica prehispánica, correspondente ós antecesores do pobo mixteco, que tivo as súas primeiras manifestacións no Preclásico Medio mesoamericano (ss. XV-II a. C.) e concluíu coa conquista española nas primeiras décadas do século XVI da era cristiá. O territorio histórico deste pobo é a zona coñecida como A Mixteca (Ñuu Dzahui en mixteco antigo), unha rexión montañosa que se atopa entre os actuais estados mexicanos de Puebla, Oaxaca e Guerrero.
A cronoloxía da cultura mixteca é unha das máis extensas de Mesoamérica pola súa continuidade e antigüidade. Comeza como resultado da diversificación cultural dos pobos de fala otomangueana na área de Oaxaca. Os mixtecos compartiron numerosos trazos culturais cos seus veciños zapotecos. De feito, ambos os dous pobos denomínanse a si mesmos como «xente da choiva ou da nube». A evolución diverxente dos mixtecos e os zapotecos, favorecida pola contorna ecolóxica, alentou a concentración urbana nas cidades de San José Mogote e Monte Albán; mentres que nos vales da serra Mixteca a urbanización seguiu un patrón de menores concentracións humanas en numerosas poboacións. As relacións entre mixtecos e zapotecos foron constantes durante o Preclásico, cando a Mixteca tamén se incorporou definitivamente á rede de relacións panmesoamericanas. Algúns produtos mixtecos atópanse entre os obxectos de luxo achados na área nuclear olmeca.
A partir do século X danse as condicións que permitiron o florecemento da cultura mixteca. O temperamento político de Oito Veado conduciuno a consolidar a presenza mixteca na Costa. Alí fundou o reino de Tututepec (Yucudzáa) e despois emprendeu unha campaña militar para unificar numerosos estados baixo o seu poder, entre eles sitios tan importantes como Tilantongo (Ñuu Tnoo Huahi Andehui). Isto non sería posible sen a alianza con Catro Xaguar, señor de filiación nahua-tolteca que gobernaba Ñuu Cohyo (Tollan-Chollollan). O reinado de Oito Veado concluíu co seu asasinato a mans do fillo dunha nobre señora que á súa vez foi asasinada polo propio Oito Veado. Durante todo o Posclásico intensificouse a rede de alianzas dinásticas entre os estados mixtecos e zapotecos, aínda que paradoxalmente aumentou a rivalidade entre ambos os pobos. Porén, actuaron en conxunto para defenderse das incursións mexicas. México-Tenochtitlan e os seus aliados alzaríanse coa vitoria sobre estados tan poderosos como Coixtlahuaca (Yodzo Coo), que foi incorporado como provincia tributaria do Imperio azteca. Porén, Yucudzáa (Tututepec) mantivo a súa independencia e axudou ós zapotecos a resistir no istmo de Tehuantepec. Cando os españois chegaron á Mixteca, moitos señores sometéronse voluntariamente como vasalos de España e conservaron algúns privilexios. Outros señoríos tentaron resistir, pero foron vencidos militarmente.
Ein Gedi
miniatura|302x302px|Fervenzas de David. miniatura|302x302px|Nahal Arugot
Ein Gedi (en hebreo עין גדי) é un oasis situado en Israel na ribeira oeste do mar Morto, preto de Masada e das covas de Qumrán. A aridez e a calor extremos prevalecen nesta rexión desértica durante a maior parte do ano. Os mananciais perennes de auga potable (ein significa "manancial") que flúen desde os altos riscos do deserto de Xudea fixeron posibles o asentamento e a agricultura desde tempos antigos.
Etimoloxía
Ein Gedi menciónase en moitas fontes históricas e aparece varias veces en escrituras bíblicas, por exemplo, no Cantar dos Cantares (en hebreo שִׁיר הַשִּׁירִים, Shir Hashirim): "Ramo de flores de alheña nas viñas de En-gadi é o meu amado para min." . David ocultouse de Saúl nas súas covas: "Cando Saúl volveu de perseguir aos filisteos, avisáronlle: «David está no deserto de En-gadi»."
Historia
Un kibutz, fundado en 1956, está situado a un quilómetro do oasis. Ofrece varias atraccións turísticas e aproveita os patróns locais do tempo e da abundancia de auga natural para cultivar produtos fóra de estación. Antes da fundación do kibutz, a área de Ein Gedi non fora habitada permanentemente desde hai 500 anos.
Parque Nacional Ein Gedi
O Parque Nacional de Ein Gedi foi creado en 1971 e é unha das reservas naturais máis importantes de Israel. O parque sitúase na fronteira este do deserto de Xudea, na costa do mar Morto, e cobre unha área de 6.250 acres (25 km²).
No Parque Nacional Ein Gedi flúen dous torrentes con auga pura ao longo de todo o ano, Nahal David (arroio de David) e Nachal Arugot (arroio de Arugot). Os torrentes de Shulamit e de Ein Gedi tamén flúen na reserva. Xuntos, os mananciais xeran aproximadamente tres millóns de metros cúbicos de auga por ano, gran parte da cal se utiliza para a agricultura ou se embotella para o consumo directo.
O parque é un santuario natural para moitos tipos de especies vexetais e animais. A vexetación inclúe plantas e árbores de rexións tropicais, desérticas, mediterráneas e de estepas, tales como acacias, azufaifos e álamos. Existen moitas especies diferentes de aves residentes, ás que se engaden máis de 200 especies durante os períodos da migración na rexión.
O Tellado, San Salvador de Couzadoiro, Ortigueira
O Tellado é un lugar da parroquia de San Salvador de Couzadoiro no concello coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Non ten habitantes desde hai máis dunha década segundo datos do Instituto Galego de Estatística.
Lourenzá
Lourenzá é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2016 tiña 2.259 habitantes (2.338 no 2014, 2.629 no 2006, 2.677 no 2005, 2.700 no 2004, 2.730 no 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é valego ou.
Xeografía
O concello sitúase na comarca da Mariña Central, ao norte da provincia de Lugo. Limita ao norte con Foz, ao sur con Riotorto, ao leste con Trabada e Barreiros, e ao oeste con Mondoñedo. Abrangue catro parroquias: Santa María, San Xurxo, San Tomé e Santo Adrao.
Estas tres últimas conforman o Val de Lourenzá, cun clima idóneo para a produción hortícola, desenvolvida nos últimos tempos coa plantación masiva da faba de Lourenzá. Debido á proximidade á costa Cantábrica, o clima destaca pola suavidade térmica e a alta humidade ambiental.
O río Vaos, que nace no concello de Mondoñedo, atravesa o concello de suroeste a noroeste. No lugar de Mazúa úneselle o río Batán, que nace en Riotorto, e xa na parroquia de Santa María desemboca no río Masma.
Historia
A historia destas terras está fortemente vencellada á do mosteiro de San Salvador de Lourenzá, creado no século X por Osorio Gutiérrez. Foi de carácter familiar até o século XII, cando pasou a pertencer á orde de San Bieito. Acadou o seu maior esplendor cara ao século XVII, e en 1642 Filipe IV concedeulle a Álvaro Quiñones o marquesado de Lourenzá. O mosteiro pechou en 1835 por mor da desamortización de Mendizábal.
No antigo réxime había dúas xurisdicións, O Val de Lourenzá e Vilanova de Lourenzá, pertencentes á provincia de Mondoñedo. Coa creación dos primeiros concellos mantívose a división. En 1835 O Val incluía as parroquias de San Xurxo, San Tomé e Santo Adrao, e Vilanova as de Santa María, Masma, Oirán e Couboeira. En 1840 creouse o concello de Lourenzá, e malia que en 1844 as parroquias do Val reclamaron a segregación, a Deputación de Lugo non aceptou.
A comezos do século XX minguou moito a poboación por mor da emigración, especialmente cara a Cuba. Alí creouse a sociedade Hijos de Lorenzana, fundada o 24 de abril de 1911, que posteriormente fixo doazóns ao concello para a construción de escolas e a compra do reloxo da Torre.
Santa María
A igrexa parroquial de Santa María comezou a construírse en 1732 da man de Frei Juan de Samos, sendo rematada por Fernando de Casas Novoa (fachada e parte alta do interior), como ensaio da fachada do Obradoiro da catedral de Compostela. Ten tres naves, con planta de cruz latina e cúpula sobre pendente. O retablo neoclásico é de Ventura Rodríguez, e inclúe imaxes de Xosé Ferreiro.
Entre o seu patrimonio hai un retablo renacentista de San Xosé, o de Santa Xertrude, coa Virxe de Monserrat, unha tapa do sepulcro dun cabaleiro e a lápida de Villaroel. Hai dúas capelas: a da Nosa Señora da Valvanera e a da Nosa Señora de Valdeflores, na que se atopa un sartego paleocristián de mármore do século V. Segundo a tradición, o sartego foi traído polo Conde Santo dunha viaxe a Terra Santa. Nel repousaron os restos de Osorio Gutierres até 1968.
O museo de Arte Sacra foi creado en 1964. Alberga unha importante colección de pinturas en táboa, con escenas dos milagres do Conde Santo, pezas escultóricas dos séculos XVII e XVIII e un rico e variado número de pezas de ourivería. Destaca un relicario barroco do século XVII, situado na sancristía da igrexa. Na sala que acollera a biblioteca monacal consérvanse interesantes volumes.
A capela de San Pedro Fiz da Cazolga foi construída en 1940, substituíndo a antiga de San Fiz, situada no fondo do val e supervivente do mosteiro de San Fiz e os Macabeos, mandada construír segundo a tradición polo pai do Conde Santo. Ten un sinxelo retablo barroco popular sen imaxes.
A capela de Nosa Señora da Gracia foi creada no século XVIII, ten planta cadrada e está cuberta por unha cúpula vaída. Ten pórtico rústico á entrada e, xunto a el, púlpito de pedra sostido por columnas románicas. Loce o escudo de pedra policromado, cos símbolos do mosteiro de San Salvador. Os retablos do interior son neoclásicos, e a imaxe de Nosa Señora da Gracia é barroca do século XVIII.
San Xurxo
O templo parroquial foi construído no século XVIII sobre edificacións anteriores, encol dun antigo poboado castrexo, sobre o val de Lourenzá. Ten planta de cruz latina, con nave, capela maior e sancristía á esquerda desta. A comezos do século XX anexionáronse dúas capelas laterais. Ante a fachada principal hai un pórtico rústico, e sobre esta unha espadana dun corpo con dous vans. A porta principal ten arco carpanel, coa inscrición Es iglesia de refugio. O presbiterio ten un retablo maior neoclásico do século XIX, feito en Mondoñedo.
San Tomé
O presbiterio ten un retablo maior de estilo renacentista, con tres corpos, todos de orde corintia. Unha cartela do retablo sinala o ano de 1667. Nave lateral dereita: retablo de estilo barroco, século XVIII, procedente da igrexa de San Pedro de Alcántara de Mondoñedo. Columnas barrocas, salomónicas, de notable influencia colonial. Outro retablo barroco rexional, cun só corpo de dúas columnas salomónicas do século XVII.
A capela da Nosa Señora da O está situada no antigo Real Coto de Canedo, reconstruída na súa totalidade en 1962. Conserva un retablo renacentista do século XVII, con dous corpos, e nela destaca a imaxe da Virxe da Expectación do Parto, repintada, de finais do século XVII. Da mesma época son as esculturas de Santo Antonio de Padua e San Miguel Arcanxo, o Pai Eterno. Talla de Santa Catarina de Alexandría, de finais do século XVI.
A capela de San Xosé, situada no barrio de Oural, é anterior a 1646, se ben sufriu un mínimo de tres reformas. Ten planta rectangular, espadana dun só corpo e pórtico rústico, ademais da sancristía detrás do presbiterio. Cuberta de madeira a dúas vertentes, pavimento de lastras e pila de auga bendita de gallóns, do século XVII. Retablo moderno cun San Xosé, do século XVII, e un curioso grupo da Virxe impoñendo a casula de San Ildefonso, da mesma época; Santa Bárbara, popular; Santa Magdalena; un Santo monxe, século XVII. Dous floreiros de opalina do século XIX. Talla do Neno Xesús, século XVIII. Na sancristía, fermosa casula do século XVI.
Santo Adrao
A capela de Santo Estevo é unha rústica construción de madeira na cuberta, precedida dun pórtico. Porta con lintel e, enriba arco que foi triunfal do primitivo edificio. Ten unha imaxe popular e policromada con Cristo no anverso e Santo Estevo no reverso. A pía de auga bendita é un miliario romano dun metro de altura.
A Capela de San Sebastián de Vilar foi construída en 1947, substituíndo a antiga capela situada a uns 300 metros.
Pazo de Tovar
A fortaleza ten dúas torres cadradas, coroadas con ameas e dous pavillóns e o comezo doutro. A entrada posúe un arco gótico isabelino con dous bustos en baixorrelevo. A torre principal ten uns fermosos ventanais góticos, un grande escudo e lápida con inscrición. No patio hai dous arcos isabelinos mixtilíneos.
Economía
O sector da madeira é fundamental, existindo empresas que completan todo o ciclo de produción desde a corta até a conversión en mobles e útiles. A industria da pedra tamén ten importancia, con canteiras e empresas que transforman a pedra. No sector primario destaca o cultivo da faba e produtos de horta.
Festas
O último sábado de agosto celébrase a Festa do Conde Santo. A comezos de outubro celébrase a festa da faba de Lourenzá. O 9 de outubro celébrase a feira de San Marcial.
Lugares de Lourenzá
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Lourenzá vexa: Lugares de Lourenzá.
Cricétidos
A dos cricétidos (Cricetidae) é unha familia de roedores miomorfos que forma parte da gran superfamilia dos muroideos.
Virxilio Fernández
Virxilio Fernández Cañedo, nado en Ourense en 1925 e finado na mesma cidade o 8 de setembro de 2011, foi un pintor galego.
Cricétidos
Esta familia inclúe, entre outros animais, aos hámsteres, as ratas de auga, os lemmings e as ratas e ratos do Novo Mundo. Con case 600 especies, é a segunda familia de mamíferos máis numerosa.
Os cricétidos foron inicialmente clasificados como parte da familia dos múridos e despois como unha subfamilia desta. Por outro lado, estudos xenéticos modernos puxeron en evidencia que parte das subfamilias e xéneros que foron incluídos tradicionalmente entre os critécidos non forman parte desta familia.
Virxilio Fernández
Traxectoria
Estudou na Escola de Artes e Oficios de Ourense. Integrouse no grupo "Sete artistas galegos" (Os Artistiñas), con Xaime Quessada, Xosé Luís de Dios, Manuel Buciños, Arturo Baltar, Acisclo Manzano e Xavier Pousa Carrera. Expuxo por primeira vez en 1954 no Liceo ourensán. En 1957 ingresou na École Nationale Supérieure des Beaux Arts de París, para completar a súa formación. En 1972 expuxo por primeira vez en Milán e a partir de 1975 deuse a coñecer en Alemaña. En 1991 realizou unha exposición antolóxica no Centro Cultural Caixavigo que o consagrou definitivamente en Galicia.
Obra
Virxilio é un debuxante minucioso e un paisaxista conciso. Tamén é autor de retablos, pintura a modo de baixorrelevo, que transmite un enorme lirismo.
Cricétidos
Taxonomía
A familia foi descrita en 1817 polo entomólogo e paleontólogo alemán, nacionalizado ruso, Johann Fischer von Waldheim, en ''Mém. Soc. Imp. Nat. Moscow, '5'': 372.
Na actualidade, a familia dos cricétidos subdivídese en 6 subfamilias (máis unha extinta), que inclúen 112 xéneros e unhas 580 especies vivas.
Belbimbre
Belbimbre é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 76 habitantes (INE 2012).
Cricétidos
Taxonomía
Familia Cricetidae
Controversia
A posición da subfamilia dos Lophiomyinae (cun único xénero, Lophiomys, e unha únicxa especie, L. imhausi) é incerta; foi considerada tamén como familia independente (Lophiomyidae), ou como subfamilia das familias dos  Muridae e dos Nesomyidae.
Voivodato de Witebsk
miniatura|Bandeira thumb|dereita|200px|Localización do voivodato na República das Dúas Nacións. O voivodato de Witebsk (en województwo witebskie; en Vitebsko vaivadija; en Віцебскае ваяводзтва) foi unha división administrativa do Gran Ducado de Lituania dende 1503 até 1793. A súa capital era a cidade de Witebsk (hoxe en Belarús).
O voivodato estaba organizado en dous condados, Witebsk e Orsza. Mantivo esta estrutura até a primeira partición de Lituania en 1772, cando o condado e Witebsk e parte do de Orsza foron anexionados polo Imperio Ruso. Só permaneceu en mans de Lituania unha pequena parte do condado de Orsza, até a segunda partición de Lituania en 1793.
Funk metal
O funk metal é un xénero de fusión que adopta os sons de guitarra e riffs do heavy metal e xuntaos coas liñas de baixo e ritmos sincopados do funk. O xénero evolucionou a finais dos anos 1980 cando grupos como Red Hot Chili Peppers e Fishbone comezaron a practicar este estilo híbrido cunha maior carga de funk que de heavy metal. Grupos posteriores evolucionaron cara a liñas musicais máis achegadas ao metal, mais retiveron as liñas de baixo típicas desta fusión. . Algúns exemplos de grupos clasificados neste xénero son Faith No More, Primus, Bang Tango, Extreme e Mordred.
Gran Premio de España de 1993
O Gran Premio de España de 1993 foi unha carreira de motor de Fórmula Un celebrada o 9 de maio de 1993 no Circuíto de Cataluña, Barcelona. A carreira de 65 voltas foi a quinta rolda da tempada 1993 de Fórmula Un e foi gañada polo piloto de Williams Alain Prost despois de comezar desde a pole position. Ayrton Senna terminou segundo para equipo McLaren e o piloto de Benetton Michael Schumacher quedou en terceiro lugar.
Como de costume, os Williams tomaron os postos 1-2 na cualificación en España, con Prost por diante de Hill, Senna, Schumacher, Patrese e Wendlinger. Ao principio, Hill adiantou a Prost sen cambios atrás. Hill lideraba a Prost, Senna, Schumacher, Patrese e Wendlinger.
Hill e Prost afastáronse do resto con Prost tomando a dianteira na volta 11. Máis tarde na carreira, o auto de Prost comezou a comportarse estrañamente e Hill achegouse, intentando volver adiantar ao francés, só para retirarse cando o seu motor fallou na volta 41. Schumacher e Senna entraron en boxes para cambiar pneumáticos ao final da carreira. Senna tivo unha parada tardía, e perdeu case toda a súa vantaxe sobre Schumacher, quen realizou unha serie de voltas rápidas para pechar a brecha. Este desafío terminouse cando Schumacher saíuse da pista na última curva, logo de ter que saír da trazada para pasar ao fumeante Lotus de Alessandro Zanardi. Prost gañou de Senna, Schumacher, Patrese, Andretti e Berger.
Gabriel Miró
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia acomodada e entre 1887 e 1892 estudou cos xesuítas en Orihuela. Logo dunha estadía breve en Cidade Real rematou o bacharalato en Alacant (1896). Estudou dereito nas universidades de Valencia e Granada, licenciouse en 1900. Casou en 1901 con Clemencia Maignon, coa que tivo dúas fillas. Opositou a xuíz sen éxito e traballou en diversos empregos burocráticos. Aínda que publicara a súa primeira novela en 1902, La mujer de Ojeda, non foi ata 1908 cando consegue o seu primeiro recoñecemento con Nómada, que gañou o concurso do Cuento semanal e sobre todo con Las cerezas del cementerio (1910). En 1914 trasladouse a Barcelona, onde en 1915 publicou El abuelo del rey, en 1920 trasladouse a Madrid e alí apareceron Nuestro padre San Daniel (1921) e El obispo leproso (1926).
Becacina pequena
A becacina pequena ou becacina xorda (Lymnocryptes minimus) é unha especie de ave limícola pequena e robusta. É a menor das becacinas e a especie monotípica do xénero Lymnocryptes. Presenta características como o seu peculiar óso esterno que a fan bastante distinta das outras becacinas.
Subrexión de Saarijärvi-Viitasaari
miniatura|200px|Localización da subrexión de Saarijärvi-Viitasaari. A subrexión de Saarijärvi-Viitasaari (en finés Saarijärven–Viitasaaren seutukunta) é unha das seis subrexión da rexión de Finlandia Central. En 2017 tiña unha poboación de 30 175 habitantes.
Becacina pequena
Etimoloxía
O nome do xénero, Lymnocryptes, procede do grego antigo limne, 'marisma' e kruptos, 'agochado, escondido'. O nome da especie  minimus  é latino e significa 'o máis pequeno, mínimo'.
Subrexión de Saarijärvi-Viitasaari
Poboación
A seguinte táboa amosa a tendencia demográfica da subrexión cada cinco anos dende 1980.
Becacina pequena
Descrición
Os adultos son de menor tamaño que as becacinas cabra e teñen un peteiro relativamente máis curto. A súa lonxitude é de 18 a 25 cm, a súa envergadura alar é de 30 a 41 cm e o seu peso de 33 a 73. O corpo ten manchas marróns na parte superior e é claro na inferior. Teñen unha liña escura que cruza o ollo. As ás son bicudas e estreitas e en voo son visibles nelas liñas amarelas. Ten un distintivo movemento de balanceo arriba e abaixo case hipnótico, como se o animal estivese sobre resortes.
O padrón da cabeza difire do da becacina acabra e outras especies do xénero Gallinago, en que non ten unha banda no píleo cental, senón dúas bandas laterais claras no píleo, que están separados do supercilio por unha área de plumaxe escura.
Comportamento
miniatura|Ovo de becacina pequena
A becacina pequena pode ser moi sixilosa nas súas áreas non reprodutoras e é difícil de observar, ao camuflarse moi ben no seu hábitat. En consecuencia, os observadores de aves desenvolveron unha técnica especializada para atopalas. Consiste en camiñar pola marisma ata que algunha ave se sente molestada e bota a voar. Entón a bacacina pequena ponse agachada e non foxe do seu esconderixo ata que o intruso está bastante preto. Nese momento voa tranquilamente unha curta distancia antes de mergullarse de novo na vexetación.
Alimentación
Aliméntase en barro mol, sondando ou peteirando para atopar o alimento que localiza pola vista. Comen principalmente insectos e miñocas e tamén materia vexetal.
Reprodución
O macho realiza unha exhibición aérea durante o cortexo, durante a cal emite un distintivo son parecido ao galopar dun cabalo. É silencioso en inverno. O niño fano no chan nun lugar ben agochado e nel poñen de 3 a 4 ovos.
Alborán
Con Alborán podemos referirnos a:
José Luis Pensado
José Luís Pensado Tomé, nado en Negreira o 6 de marzo de 1924 e finado en Salamanca o 15 de decembro de 2000, foi un filólogo e lingüista galego que entre outros aspectos dedicou parte da súa vida á edición da obra do ilustrado frei Martín Sarmiento. Foi membro de número da Real Academia Galega, correspondente da Real Academia Española e membro de honra da Academia de la Llingua Asturiana.
Batea, Tarragona
Batea é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. É un pequeno municipio da comarca de Terra Alta, no linde con Aragón.
José Luis Pensado
Traxectoria
Rematados os seus estudos secundarios, iniciou en Santiago de Compostela os de Filosofía e Letras durante os dous primeiros cursos comúns, para pasar logo á Universidade Central de Madrid, onde acabou os de Filoloxía Románica, na que tivo como profesor, entre outros, a Dámaso Alonso. Catro anos despois, en 1954, presentou a súa tese doutoral na mesma universidade.
Tres anos despois accedeu á cátedra da súa especialidade na Facultade de Filosofía e Letras da Universidade de Oviedo, na que exerceu até 1963, ano no que accedeu á mesma cátedra na Facultade de Filosofía e Letras da Universidade de Salamanca, na que exercería até o seu falecemento.
Era membro correspondente da Real Academia Galega desde 1967 e académico de honra da mesma desde 1987; co mesmo rango érao da Academia de la Llingua Asturiana desde 1982.
O labor investigador
A finais dos anos da década de 1960, o profesor Pensado, coñecedor das dimensións e da importancia que tiña a obra do monxe beneditino galego Martín Sarmiento (1694-1772) para coñecer a historia da lingua galega (na súa maior parte inédita ou mal editada), emprendeu a tarefa de editala debidamente, consonte os requisitos da moderna crítica filolóxica, confrontando as diversas variantes manuscritas e impresas, anotándoas e iluminándoas con rigorosas introducións que ordinariamente constitúen de por si fermosos libros. Paralelamente, o Dr. Pensado Tomé encontrouse coa non tan brillante obra lingüística doutro ilustrado galego, frei Juan Sobreira Salgado (1746-1805), máis tamén importante para a historia do galego dos séculos escuros. Ambas obras ficaron así accesíbeis de aí en adiante a estudosos e afeccionados interesados en coñecela, ademais de que parte dos escritos de Sarmiento constitúen extraordinarios exemplos do pensamento ilustrado español en xeral e galego en particular. Ese interese do prof. Pensado, mostrado xa desde anos antes, levouno a dar ao prelo diversos vocabularios do prerrenacemento galego, como o de Antonio de Olea (1536) e algúns anónimos de comezos do século XIX.
Pensado Tomé estendera o seu saber a outros campos, editando diversas obras galegas, senlleiras, do período medieval, ou investigando sobre o asturiano-leonés. O seu coñecemento do conxunto da historia do galego, levouno a dar unha crítica profunda da transmisión do léxico galego a través do comentario da edición do primeiro dicionario da lingua galega: "Contribución a la crítica de la lexicografía galega, I" (1976), no que desvelaba a desfeita na edición do dicionario por parte do bibliotecario Francisco Javier Rodríguez Gil, e que falecido este deixou a súa responsabilidade a Francisco María de la Iglesia, que o deu a coñecer en 1863. Aínda que Pensado prometía análises similares para os dicionarios de Xoán Cuveiro Piñol (1876) e Marcial Valladares (1884), o absorbente labor que supuña a edición da obra de Sarmiento e as ramificacións que aparellaba, impedíronlle cumprir a súa promesa.
Publicacións (selección)
miniatura|Catálogo de voces vulgares y en especial de voces gallegas de diferentes vegetales, 1996.
Edicións de obras do P. Sobreira
miniatura|Papeletas de un diccionario gallego, 1979.
Goberno de Cataluña
250px|thumb|[[Palau de la Generalitat de Catalunya|Palau de la Generalitat, sede do Govern.]] O Goberno de Cataluña ou Consello Executivo (en catalán: Govern de Catalunya ou Consell Executiu) é unha das institucións estatutarias que conforman a Generalitat de Cataluña. É o órgano superior colexiado ao que o Estado, por medio do estatuto de autonomía, cede a potestade de dirixir a política e a Administración da Generalitat de Cataluña. Así mesmo, asume a función executiva e a potestade regulamentaria por delegación do Estado, en virtude do Estatuto de autonomía, a Constitución e outras leis.
Composición
Compoñen o Govern da Generalitat o President de la Generalitat (Presidente da Generalitat), o Conseller Primer del Govern (Conselleiro Primeiro do Goberno), se procede, e os Consellers (Conselleiros).
O President
O President de la Generalitat de Catalunya (Presidente) ostenta a máis alta representación da Generalitat de Cataluña e a ordinaria do Estado en Cataluña. Así mesmo, dirixe e coordina a acción do Govern. Como membro do Govern, correspóndenlle competencias tales como establecer as directrices xerais da acción do seu goberno e asegurar a súa continuidade, nomear e separar aos conselleiros, convocar e presidir reunións do Executivo rexional, pedir que o Parlamento catalán se reuna de forma extraordinaria, pedir facer un debate de política xeral no Parlamento rexional, asinar os decretos acordados polo Govern e ordenar que se publiquen e coordinar o programa lexislativo do Govern. Nos casos en que non haxa Primer Conseller, correspóndelle tamén convocar e presidir as comisións do Govern, facilitar a información que o Parlamento de Cataluña solicite ao Govern e encargar a un conseller ou consellera que se encargue do despacho ou das funcións dun departamento en caso de ausencia, enfermidade ou impedimento da persoa titular.
Os consellers
A Administración da Generalitat está integrada polos departamentos en que se organiza o Govern, incluído o da Presidencia. Á fronte de cada departamento hai un conseller (conselleiro). Cada departamento ten, ademais, unha secretaría xeral e estrutúrase en servizos, que se poden agrupar en direccións xerais.
Funcionamento
O Govern reúnese convocado polo President e, para a validez das súas deliberacións e dos acordos que adopte, é necesario que estean presentes o President ou, no caso de que lle substitúa, o Primer Conseller, e a metade dos consellers.
Os acordos do Govern adóptanse por maioría; en caso de empate, o voto do President dirime. Os devanditos acordos teñen que constar en acta, da que ten que dar coñecemento o secretario do Govern, a regulación e as funcións do cal as establece un regulamento.
Os membros do Govern están obrigados a gardar segredo das deliberacións deste ou das opinións e os votos que cada cal emita. Tampouco pode divulgar os documentos que coñecen por razón do seu cargo mentres non se fixeron públicos oficialmente.
Glaciación de Würm
miniatura|320px|dereita|Tipos de vexetación no cumio da última glaciación
Nova Galicia (Buenos Aires)
miniatura|Número 2 do ano III. Nova Galicia foi un semanario galego editado en Buenos Aires entre 1901 e 1951.
Enfermidade de orixe alimentaria
miniatura|dereita|300px|Cociña medieval Baixo a denominación de enfermidades de orixe alimentaria englóbanse todas aquelas enfermidades humanas transmitidas polos alimentos e que cursan dunha forma colectiva e simultánea, afectando a varias persoas á vez, que teñen en común ter consumido un mesmo alimento. Adoitan presentar unha sintomatoloxía dixestiva, con vómitos e diarreas, pero pode haber cadros clínicos moi diferentes. O prognóstico varía, segundo a causa e os enfermos, entre leve e mortal.
Nova Galicia (Buenos Aires)
Historia e características
Apareceu o 6 de outubro de 1901 co título Nueva Galicia, publicándose con este título polo menos oito números. Despois cambiou o título por Nova Galicia co subtítulo Revista semanal para los gallegos en América que logo cambiou por ''Periódico independiente. Órgano de los gallegos en la América del Sur, Periódico semanal de los gallegos e Decano de la prensa gallega y el más popular de América''. Fundado e dirixido por Fortunato Cruces, Xan da Cañiza (Fortunato Cruces) aparecía como secretario da publicación.
Termas da Chavasqueira
miniatura|No ano 2010. As termas da Chavasqueira son unha área de augas termais situada en Ourense, na marxe do río Miño. Hai dous recintos, un no ámbito privado e outro no público.
A Escada, San Salvador de Couzadoiro, Ortigueira
A Escada é un lugar da parroquia de San Salvador de Couzadoiro no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Non ten habitantes desde hai máis dunha década segundo datos do Instituto Galego de Estatística.
Nova Galicia (Buenos Aires)
Historia e características
Entre os redactores figuraron Benigno Teijeiro Martínez, Manuel Nóvoa Costoya, Alejandro Fernández e Arturo Angueira Lapido; Jesús Couto Fernández aparecía como correspondente en Galicia. Entre os seus colaboradores figurou Constantino Horta. Ocupouse da cultura galega a través de artigos sobre lingua, literatura, costumes, historia e música galegas e tratou novas da actualidade de Galicia. Cando apareceu Solidaridad Gallega en 1907, prestouse a coordinar os apoios dende Buenos Aires.