cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Domingos de Guzmán
Predicador
Estes extremos non eran compartidos por toda a xerarquía católica e o Concilio de Montpellier prohibiu aos predicadores católicos iren descalzos. Daquela Domingos decidiu calzarse ao chegar ás cidades pero o resto do camiño facíao sen sandalias.
Fundación
esquerda|miniatura|200px|Domingos de Guzmán, por [[Claudio Coello.]]
En 1215 celebrouse o IV Concilio de Letrán, que decidiu prohibir a fundación de novas ordes relixiosas. Isto parecía un golpe para o proxecto de orde mendicante de Domingos, pero Inocencio III, que lle tiña simpatías, consentiu que se constituíra a súa comunidade sempre que adoptaran unha regra xa existente adaptada aos novos tempos e á itinerancia dos predicadores. Domingos e os seus compañeiros, reunidos o día de Pentecoste, adoptaron e adaptaron a regra de Santo Agostiño. A organización dos predicadores sería democrática, elixindo entre todos aos seus superiores. Cando volveu a Roma para confirmar esta regra, xa había un novo Papa, Honorio III, que se resistía a confirmarlla. Entre os dignatarios eclesiásticos o carisma da predicación inspiraba unha forte oposición. Houbo que agardar a unha Bula, Religiosam vitam, de 21 de xaneiro de 1217 para que a degorada confirmación papal tivese lugar.
Expansión
Coa regra aprobada, Domingos decidiu dispersar por Europa aos seus compañeiros aos que reunira en Tolosa para comunicarlles a determinación. Isto provocou certa oposición ao que Domingos retrucou que o trigo xunto corrómpese pero o esparexido dá moito froito. "Todos eran enviados para estudaren, predicaren e fundaren un convento"
Nesa dispersión enviara sete discípulos a París. Cando en 1219 visitou aquela cidade había máis de trinta dominicos ingresados na Orde co título de doutor, outro tanto aconteceu en Boloña. De contado os dominicos vinculáronse ás universidades desas cidades. Domingos, a diferenza de Francisco de Asís, a quen coñeceu e con quen se profesaba mutuo afecto, teimaba na necesidade dunha elevada formación teolóxica e nun fondo coñecemento das Sagradas Escrituras. A Domingos se lle atribúe tamén a difusión entre o pobo crente da oración denominada Santo Rosario que estivo moi estendida na cristiandade universal
Ángel Tamargo García
Ángel Tamargo García, nado en Xixón o 1 de febreiro de 1915 e finado na mesma cidade o 10 de novembro de 1998, foi un futbolista español. Xogaba de centrocampista.
Domingos de Guzmán
Expansión
En 1220 o papa, en troques de impulsar unha nova cruzada, organizou unha gran Misión por Europa e confiou a Domingos a dirección da mesma co dereito non só a declarar misioneiros aos da súa orde, senón a seleccionar tamén cistercienses, beneditinos ou agostiños. Nesta misión Domingos esgotou os seus últimos folgos. O 1 de agosto xa non podía terse en pe e consentiu por primeira vez que lle puxeran un colchón de lá na súa cela. O 6 de agosto, con apenas forzas, lembroulle aos seus irmáns, a modo de herdanza, a necesidade de permanecer no amor, na humildade e na continencia e, temendo que o trasladaran, pediu morrer ao pe dos seus irmáns.
Foi canonizado por Gregorio IX en 1234. O seu corpo repousa en Boloña.
Ángel Tamargo García
Traxectoria
Iniciouse no Cimadevilla e despois da Guerra Civil xogou no Oriamendi a tempada 1939–40. Na seguinte campaña foi xogador do Racing de Santander en Segunda División.
Na tempada 1944–45 fichou polo Sporting de Gijón, onde xogou dúas tempadas, marcando na primeira delas o seu primeiro gol en Primeira División. Na tempada 1946–47 foi contratado polo Real Oviedo, onde permaneceu tres tempadas.
Finalizou a súa carreira no Cimadevilla, club no que empezara anos atrás.
Reino de Prusia
<div style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: auto; text-align: center; font-size: 90%; line-height: 1.4em;"> <div style="border:1px solid #ccd2d9; width:24.5em; background:#f9f9f9; text-align:left; padding:0.5em 1em 0.5em 1em; text-align:center;"> O Reino de Prusia (en alemán Königreich Preußen) foi un reino de 1701 a 1918 e a partir de 1871, un Estado membro do Imperio Alemán, comprendendo case dous terzos da área do imperio. O seu nome ten orixe no territorio de Prusia, aínda que a súa base de poder foi Brandeburgo.
1701: O crecemento de Brandeburgo
Frederico Guillerme, o "Grande Elector" de Brandeburgo-Prusia, morreu en 1688. As súas propiedades pasaron ao seu fillo Frederico III (1688-1701) que se converteu no Rei Frederico I de Prusia (1701-1713). Exceptuando o Ducado de Prusia, todas as terras de Brandeburgo facían parte do Sacro Imperio Romano Xermánico, nesa época baixo o goberno hereditario da Casa de Habsburgo. Posto que había só un Rei dos Xermanos no Imperio, Frederico obtivo o consentimento do Emperador Leopoldo I (a cambio da alianza contra Francia na Guerra de Sucesión Española) en adoptar (en Königsberg, 18 de xaneiro de 1701) o título de "Rei en Prusia" con base nos seus territorios non imperiais. O título pasou a ser de aceptación xeral co Tratado de Utrecht.
1701-1740: O novo Reino
O novo Reino de Prusia era moi pobre -aínda non se recuperara totalmente da devastación da Guerra dos Trinta Anos- e o seu territorio abarcaba máis de 1.200 km, que ía dende as terras do Ducado de Prusia, na costa sueste do Mar Báltico, pasando pola área central dos Hohenzollern en Brandeburgo, e abarcando os enclaves do Ducado de Cleves, Condado de Mark e Ravensberg, en Renania. En 1708, aproximadamente un terzo da poboación do Ducado de Prusia foi prexudicada pola peste bubónica. A peste chegou a Prenzlau en agosto de 1710, pero desapareceu antes de chegar á capital, Berlín, que se situaba a só 80 km de alí.
A derrota dos suecos por parte de Rusia, Saxonia, Polonia, Dinamarca-Noruega, Hannover e Prusia na Gran Guerra do Norte (1700-1721) marcou a fin do dominio sueco no litoral sur do Mar Báltico. No pruso-sueco Tratado de Estocolmo (xaneiro de 1720), Prusia recuperou Stettin (Szczecin) e outras partes das posesións suecas en Pomerania. Os Hohenzollerns de Brandeburgo obtiveran a reversión do Ducado de Pomerania dende 1472 (anteriormente, Pomerania xa fora anexada a Brandeburgo-Prusia en 1648 pola Paz de Westfalia).
Durante este tempo, o plan trazado polo Grande Elector alcanzou o seu clímax.
1740-1760: As guerras de Silesia
miniatura|esquerda|250px|[[Adolph von Menzel: Mesa redonda, o Rei Frederico II (centro) en Sanssouci con Voltaire (esquerda) e os principais científicos da Academia de Ciencias de Berlín, 1850]]
En 1740, o Rei Frederico II (Frederico o Grande) subiu ao trono. Valéndose dun suposto tratado de 1537 (vetado polo Emperador Fernando I) polo cal algunhas partes de Silesia pasarían a Brandeburgo trala extinción da dinastía Piast, Frederico invadiu Silesia, dando inicio á Guerra de Sucesión Austríaca. Trala rápida ocupación de Silesia, Frederico ofreciería protección á Arquiduquesa María Tareixa de Austria se a provincia volvía ao seu dominio. A oferta foi rexeitada, pero Austria atopou outros opoñentes e Frederico foi abondo hábil para conseguir a cesión formal co Tratado de Berlín de 1742.
Para sorpresa de moitos, Austria conseguiu renovar a vantaxe de Prusia na guerra. En 1744, Frederico invade de novo áreas do Imperio para evitar represalias e reivindicar, esta vez, a provincia de Bohemia. Non tivo éxito, pero a presión francesa sobre o aliado de Austria, Gran Bretaña, levou a unha serie de tratados e acordos, que culminaron en 1748 coa sinatura do Tratado de Aquisgrán, que restaurou a paz e concedeu a Prusia a maior parte do territorio de Silesia.
Humillada pola cesión de Silesia, Austria buscou unha alianza segura con Francia e Rusia, mentres que Prusia buscou unha aproximación coa Gran Bretaña ("Revolución Diplomática"). Cando Frederico invadiu Saxonia e Bohemia durante uns poucos meses de 1756-1757, deu inicio á Guerra dos Sete Anos.
Esta guerra foi unha loita desesperada para os prusianos e a forma como a levaron causou en Europa un gran respecto polas habilidades do exército de Frederico. Enfrontándose simultaneamente a Austria, Rusia, Francia e Suecia e tendo só como aliados Hannover (e Gran Bretaña, non continental), Frederico conseguiu evitar importantes invasións até outubro de 1760, cando o exército ruso ocupou por un curto período de tempo Berlín e Königsberg. Con todo, a situación foise agravando até a morte da Emperatriz Isabel de Rusia. A ascensión ao trono ruso do simpatizante das causas prusianas Pedro III aliviou a presión na fronte oriental. Suecia tamén abandonou a guerra nesa mesma ocasión.
1772, 1793, 1795: Particións de Polonia
Para o leste e o sur de Prusia, a República das Dúas Nacións fórase enfeblecendo gradualmente ao longo do século XVIII. Preocupado pola crecente influencia rusa nos asuntos polacos e por unha posible expansión do Imperio Ruso, Frederico participou na primeira partición de Polonia entre Rusia, Prusia e Austria en 1772 a fin de manter o equilibrio de forzas. O Reino de Prusia anexionou a maioría das provincias polacas de Prusia Real, incluída Varmia. As terras anexadas foran organizadas no ano seguinte como Provincia de Prusia Occidental (Westpreußen). O novo territorio ligouse a Prusia Oriental (Ostpreußen - territorio anteriormente coñecido como Ducado de Prusia) con Pomerania (Pommern), unindo entre si os territorios orientais do reino.
Despois da morte de Frederico en 1786, o seu sobriño Fedrico Guillerme II continuou as particións, gañando unha gran parte do oeste de Polonia en 1793.
En 1795, deixa de existir o Reino Polaco e un gran territorio (inclusive Varsovia) ao sur de Prusia Oriental pasa a ser parte de Prusia. Eses novos territorios organizáronse na Provincias de Nova Silesia (Neuschlesien), Prusia do Sur (Südpreußen) e Nova Prusia Oriental (Neuostpreußen).
1806-1815: Guerras napoleónicas
En 1806 foi abolido o Sacro Imperio Romano Xermánico como resultado das vitorias de Napoleón Bonaparte sobre Austria. O título de Kurfürst (Príncipe elector) de Brandeburgo xa non tiña sentido e suprimiuse. Antes diso, o soberano Hohenzollern posuíra moitos títulos, dende o de Xefe da Igrexa Evanxélica até o de Rei, Elector, Gran Duque e Duque de varias rexións e reinos baixo o seu goberno. Logo de 1806, era simplemente o de Rei de Prusia.
Como consecuencia da derrota prusiana na Batalla de Iena-Auerstedt en 1806, o Rei Frederico Guillerme III foi forzado temporalmente a fuxir para Memel. Despois do Tratado de Tilsit en 1807, Prusia perdeu case a metade do seu territorio, incluídas as terras gañadas nas Segunda e Terceira Particións de Polonia (que agora se resumía ao Ducado de Varsovia) nas terras ao oeste do río Elba. O que quedou do Reino foi ocupado polas tropas francesas (pagando Prusia todos os gastos da súa manutención) e o rei estivo obrigado a facer unha alianza con Francia e adherirse ao Bloqueo Continental.
Trala derrota de Napoleón en Rusia, Prusia desvinculouse da alianza e participou de lado da Sexta Coalición durante as "Guerras de Liberación" (Befreiungskriege) contra a ocupación francesa. As tropas prusianas, baixo o mando do Marechal Gebhard Leberecht von Blücher, contribuíron de forma crucial na Batalla de Waterloo de 1815 á vitoria final sobre Napoleón.
1815: Prusia despois de Napoleón
miniatura|300px|dereita|Expansión de Prusia 1807-1871
A recompensa de Prusia pola súa participación na derrota de Napoleón chegou co Congreso de Viena, no que Prusia recuperou a meirande parte dos seus territorios perdidos e até gañou o 40% do Reino de Saxonia e a maior parte de Renania. Moitos dos territorios anexados na Terceira Partición de Polonia foron entregados ao Congreso de Polonia baixo o goberno ruso.
Debido a estas nova adquisicións prusianas, o reino reorganizouse en dez provincias. A maior parte do Reino, á parte das provincias de Prusia Oriental, Prusia Occidental e Pousen, pasou a integrar a Confederación Xermánica, que substituíu o extinto Sacro Imperio Romano Xermánico.
Como consecuencia das Revolucións de 1848, os principados de Hohenzollern-Sigmaringen e Hohenzollern-Hechingen foron anexionados por Prusia en 1850.
1848-1871: As guerras xermanas de unificación
Durante medio século despois do Congreso de Viena, había un conflito de ideais dentro da confederación entre a formación dunha única nación alemá e a conservación da actual unión de pequenos estados. A creación da Unión Aduaneira Xermana (Zollverein) en 1834, que excluía Austria, aumentou a influencia prusiana sobre os Estados membros. Como consecuencia das Revolucións de 1848, o Parlamento de Frankfurt ofreceu a coroa dunha Alemaña unificada ao Rei Frederico Guillerme IV. Este rexeitou a oferta alegando que as asembleas revolucionarias non podían conceder títulos reais. Pero había outras dúas razóns polas que a rexeitou: porque non era suficiente para terminar coa loita interna de poder entre Austria e Prusia e porque todos os reis prusianos (até aquel momento, incluíndo a Guillerme I) temían que a formación dun Imperio Alemán significase o fin da independencia de Prusia.
En 1848, as accións tomadas por Dinamarca contra os ducados de Schleswig e Holstein levaron á Primeira Guerra de Schleswig (1848-1851) entre Dinamarca e a Confederación Xermánica, que acabou coa derrota da primeira. Porén, Prusia foi forzada a consentir que Dinamarca quedase con ambos ducados.
En 1862, o Rei Guillerme I elixiu a Otto von Bismarck para que ocupase o cargo de Primeiro Ministro de Prusia. Estaba determinado a unir os Estados Xermanos baixo o dominio prusiano e, para iso, levou a Prusia a tres guerras que culminaron na conquista deste obxectivo.
A primeira delas foi a Segunda Guerra de Schleswig (1864), que Prusia iniciou e gañou, coa axuda de Austria. Dinamarca foi derrotada e entregou Schleswig e Holstein a Prusia e Austria respectivamente.
miniatura|dereita|300px|A consecuencia da Guerra Austro-prusiana (1866). Prusia (azul escuro) e os seus aliados (azul) contra Austria (vermello) e os seus aliados (rosa). Os membros neutrais da Confederación Xermánica están en verde, e as adquisicións territoriais de Prusia trala guerra están en azul claro
A administración dividida de Schleswig e Holstein foi o motivo para a Guerra Austro-prusiana (1866 - tamén coñecida como a Guerra das Sete Semanas), na que Prusia, aliada co Reino de Italia e varios estados xermanos do Norte, declararon a guerra ao Imperio Austríaco. A coalición comandada por Austria foi derrotada e algúns estados xermanos (o Reino de Hannover, o Gran Ducado de Hesse, o Ducado de Nassau e a Cidade Libre de Frankfurt) se anexionaron a Prusia. Os territorios disputados de Schleswig e Holstein pasaban baixo pleno dominio prusiano. Grazas á adquisición destes territorios foi posible a unión dos territorios de Renania e Westfalia co resto do Reino. Foi entón cando Prusia alcanzou a súa maior extensión, que mantivo até a extinción do Reino en 1918.
A Confederación Xermánica foi substituída en 1867 pola Confederación Alemá do Norte, baixo o dominio de Prusia, e con alianzas militares cos estados xermanos do Sur (excepto Austria). A unificación de Alemaña Kleindeutschland planeada por Bismarck estaba moi preto de concretizarse. O Rei Guilllerme estaba determinado a conquistar o territorio de Austria, aínda que Bismarck o convenceu para que abandonase a idea (Bismarck vía en Austria un valioso aliado futuro).
O acto final foi a Guerra franco-prusiana (1870), na que Bismarck forzou ao Emperador Napoleón III de Francia a declarar a guerra contra Prusia. Mediante a activación das alianzas alemás establecidas trala Guerra austro-prusiana, os Estados Xermanos uníronse e derrotaron rapidamente a Francia. Esta vitoria comandada por Prusia posibilitou a creación do Imperio Alemán, e Guillerme foi proclamado Káiser Guillerme I o 18 de xaneiro de 1871 (xusto 170 anos logo da coronación do primeiro rei prusiano, Frederico I) na Galería dos Espellos de Versalles, nos arredores de París, mentres a capital francesa aínda se atopaba asediada.
1871-1918: Apoxeo e caída de Prusia
miniatura|dereita|300px|Prusia ao redor de 1895
Guillerme II destituíu a Bismarck das súas funcións en 1890 e puxo en marcha unha campaña de militarización e interferencia na política externa que levou ao illamento de Alemaña. Unha análise incorrecta do conflito austrohúngaro con Serbia polo káiser e os precipitados planos de mobilización de varias nacións levaron ao desastre da primeira guerra mundial (1914-1918). Como prezo pola súa retirada da guerra, os bolxeviques pasaron o control de grandes rexións do oeste do Imperio Ruso, algunhas fronteirizas con Prusia, ao Imperio Alemán segundo os termos do Tratado de Brest-Litovsk (1918). Con todo, o control alemán sobre eses territorios só durou uns poucos meses, por mor da derrota sufrida polos efectivos militares alemáns e como consecuencia da Revolución Alemá, que levou á abdicación e ao exilio do Káiser.
O Tratado de Versalles, que considerou Alemaña única responsable da guerra, asinouse na Galería dos Espellos de Versalles, o mesmo lugar onde se creou o Imperio Alemán. Coa abdicación de Guillerme II en 1918, o Reino de Prusia deixou de existir e foi substituído polo Estado Libre de Prusia.
Subdivisións de Prusia
As rexións que deron inicio ao Reino de Prusia foron o Margrave de Brandeburgo e o Ducado de Prusia, que xuntas formaban a Brandeburgo-Prusia. Pomerania Posterior fora adquirida por Prusia dende 1648. Sumadas ás conquistas recentes de Suecia en 1720, esta rexión pasaría a ser máis tarde a provincia de Pomerania. As adquisicións prusianas nas Guerras de Silesia levaron á formación da provincia de Silesia en 1740.
En 1822, as provincias de Jülich-Cleves-Berg e do baixo Rin fusionáronse para formar a Provincia do Rin. En 1829, as provincias de Prusia Oriental e Occidental fusionáronse para formar a provincia de Prusia, pero volveron separarse en 1878. Os principados de Hohenzollern-Sigmaringen e Hohenzollern-Hechingen foran anexionados en 1850 e viñeron formar a Provincia de Hohenzollern.
Logo da vitoria de Prusia na Guerra Austro-prusiana, os territorios anexados por esta foran reorganizados en tres novas provincias: Hannover, Hesse-Nassau e Schleswig-Holstein.
Leiro, Leiro
San Pedro de Leiro é unha parroquia do concello de Leiro, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 529 habitantes, deles 256 eran homes e 273 eran mulleres, isto supón unha perda de habitantes en relación ao ano 2002.
Escritura do Indo
O termo escritura do Indo ―tamén chamada lingua protoíndica― refírese a breves secuencias agrupadas de símbolos vinculados coa cultura do Val do Indo. miniatura|Selos con caracteres na escritura do Indo, actualmente en poder do Museo Británico. Segundo se estima, a devandita civilización de trazos netamente urbanos floreceu boa parte do III milenio (-2600 a -2500) e extinguiuse aproximadamente a mediados do II milenio (-1800 a -1500). Non obstante, debido a novas escavacións arqueolóxicas que se están levando a cabo na rexión, os límites temporais forzosamente estarán baixo debate considerando o novo material de interese que poida xurdir. Os xacementos protohistóricos máis importantes emparentados coa suposta escritura son, Harappa e Mohenjo-daro. Por agora, o conxunto de signos e símbolos que posuían os habitantes deses centros non adoita aparecer inciso sobre paredes, lápidas de tumbas, figuras, taboíñas de arxila, papiro ou códigos como noutros tipos coñecidos de sistemas de escritura, senón que vén gravado principalmente en laxes ―pedras lisas― de forma cadrada e rectangular, chamados polos expertos «selos» (seals en inglés). Tamén se atopou sobre outros materiais imperecedoiros, por exemplo en vasillas ou fragmentos de vasillas de cerámica, taboíñas de cobre, utensilios variados de bronce e sobre varas de marfil e de óso. As pedras lisas que levan inscricións destácanse polo seu estilo particular de incisión e a súa aparencia exquisita.
Os maiores obstáculos ao desciframento
Os seguintes factores son considerados como os maiores obstáculos á comprensión e ao desciframento da devandita escritura:
Intentos de desciframento
Ao longo dos anos tentouse numerosas veces descifrar a escritura en cuestión (o profesor Gregory Possehl fala de máis de 60 intentos, mentres o autor hindú Iravatham Mahadevan menciona máis de 100 intentos), pero ningunha das propostas foi recibida con xúbilo pola comunidade científica. As reprensións ásperas, lixeiras ou o mero silencio foron constantes entre os autores respecto do proposto e enunciado.
Algúns dos estudosos que avogaron primeiro por un entendemento e logo por un posíbel desciframento foron:
Germinal (Vigo)
Germinal foi un semanario publicado en Vigo entre 1909 e 1912.
Historia e características
Periódico de inspiración anarquista, apareceu o 4 de decembro de 1909. Dirixido por Manuel Hidalgo, entre os seus colaboradores figuraron Jaime Quintanilla, Arturo Fariña e Ricardo Trillo Couce. Sufriu constantes denuncias da prensa clerical e varios procesos. Cesou a súa publicación en 1912.
Patrick Bruun
Patrick Magnus Bruun, nado o 17 de abril de 1920 en Helsinqui e finado o 30 de xuño de 2007 en Turku, foi un numismático finlandés especialista na moeda da Antiga Roma.
Traxectoria
Patrick Bruun era fillo de Otto Bruun e de Elsa Maria Inberg, e irmán do sociólogo Kettil Brunn. Graduouse en 1953 na Universidade de Helsinqui coa tese titulada The Constantinian Coinage of Arelate.
Durante case dúas décadas (1956-1972) exerceu a docencia universitaria de Numismática Romana na Universidade de Helsinqui, cunha interrupción entre 1965 e 1968, cando foi director do Institutum Romanum Finlandiae, en Roma.
En 1968 foi chamado a ocupar a cátedra de Historia Xeral en Åbo Akademi, a universidade en lingua sueca con sede en Turku, onde exerceu a docencia ata 1983 e na que tamén exerceu o cargo de vicerreitor entre 1969 e 1975.
O interese principal das súas investigacións foi sempre a moeda romana, sinaladamente a da Antigüidade tardía. En 1966 saíu á luz o sétimo volume de Roman Imperial Coinage (RIC), de cuxa edición se responsabilizou Bruun, que abrangue as emisións monetarias do período entre Constantino I e Licinio (313-337 d. de C.).
Vida persoal
Canto á súa vida persoal, Patrick Bruun casou dúas veces, a primeira en 1945 coa actriz finlandesa Kyllikki Forssell, da que se divorciou en 1950, e a segunda (1953-1992) con Eva Ulli Margareta Aminoff.
Recoñecementos
Bruum foi nomeado membro correspondente do Instituto Alemán de Arqueoloxía (1979) e membro de honra da Sociedade Numismática Finlandesa (1989) e da Sociedade de Anticuarios de Londres (1990).
Os Ancares, León
Os Ancares leoneses ou Val de Ancares é unha comarca tradicional de España situada no extremo noroccidental da provincia de León, na comunidade autónoma de Castela e León, dentro do actual termo municipal de Candín. O val está formado polo curso do río Cuíña (que ao confluír co rego da Veiga pasa a denominarse río Ancares) e un treito do curso alto dese río Ancares ata a zona das Veigas de Area, pasada a aldea de Sorbeira, dende a que o río flúe xa nun desfiladeiro máis angosto.
Na segunda metade do século XX, Os Ancares pasou a denominar a un territorio moito máis amplo, que na súa acepción máis laxa comprende outras partes do Bierzo (en León); dende Navia de Suarna ata Pedrafita do Cebreiro (no oriente de Lugo); e unha parte de Ibias (no suroeste de Asturias).
Os Ancares leoneses pertencen administrativamente ao Bierzo, a única comarca legalmente constituída como tal na comunidade de Castela e León. Conta cun consello comarcal como institución pública de goberno e administración e abrangue 38 municipios.
Paradoxalmente, a única área recoñecida a efectos administrativos co nome de Ancares e, polo tanto, claramente delimitada, é a comarca galega dos Ancares, en Lugo, na que loxicamente non está o val leonés de Ancares, que deu nome a toda a área. Esta bisbarra, pola súa banda, comprende seis concellos, dos que só dous inclúen no seu territorio a serra dos Ancares en sentido estrito.
Os Ancares leoneses, nun sentido máis amplo ca o do val, constitúen unha zona montañosa de difícil acceso, entre dúas concas, as dos ríos Sil e Navia, que se estende entre os portos de Ancares (1670 m) ao norte e o Alto do Portelo (1068 m) ao sur. Illada ata ben andado o século XX, a zona mantivo uns costumes, arquitectura e fala propios. miniatura|Vista dos Ancares dende Candín.
Xeografía
O contraforte da cordilleira Cantábrica denominado serra dos Ancares é un sistema xeomorfolóxico entre as provincias de León e Lugo. O segmento de máis altitude esténdese dende Penarrubia (ao sur), ata o porto de Ancares que linda co cordal serra Bruteira-serra da Corredoira (ao norte) e dende onde se abre cara ao sueste o val de Ancares polo que transcorre o río que deu nome a toda a rexión. miniatura|Porto de Ancares A prolongación da crista sur de Penarrubia e o cordal que continúa ata o Alto do Portelo separa os vales dos regos que aflúen no río Valboa, en León (conca do Sil), dos vales dos ríos de Noceda e de Vilarello, en Lugo (conca do Navia).
A serra prosegue cara ao nordés deitando cara a bacía do Sil os ríos Teixeira, Porcarizas e Burbia, que recolle as augas dos dous primeiros. Na vertente do Navia os vales son máis pequenos e a hidronimia muda constantemente en función dos lugares polos que pasa o regato. Destacan o rego da Veiga dos Foxos (rego da Braña na súa parte alta), o río de Brego (que ao confluír co anterior pasa a chamarse río de Cereixedo), o río da Vara, o río do Ortigal, o da Veiga Cimeira e o de Moreira (que forma val da Freita).
No lado oriental do extremo norte da serra, ábrese o val de Ancares, froito da erosión glaciar e fluvial, rodeado de montañas de elevada altitude (Pico Cuíña 1987 m, Pedra de Miradelo, 1791 m, Alto dos Forcadones 1799 m) e pendentes pronunciadas. Está situado ao noroeste do Bierzo. O río principal é o río Ancares, afluente do río Cúa na conca do Sil. Nace da unión dos ríos Cuíña e da Veiga ao sur de Candín. Como río Cuíña, ten como afluentes os ríos Miravales e Seco, e a seguir, os regueiros do Penedón, de Baliñas e da Cruz. O val péchase no extremo sur do termo municipal de Candín coincidindo co límite meridional da bisbarra tradicional do Val de Ancares. Tras este desfiladeiro o val volve abrirse en San Martín de Moreda e despois o río desemboca no río Cúa uns catro quilómetros despois de pasar ao sopé de San Pedro de Oleiros.
O porto de Ancares — ou alto de Valouta— pon fin ao cordal dos Ancares, mais o teso que segue —a serra da Bruteira— e que remata no pico Miravales (1966 m), chega ata o linde con Asturias. Ao norte da seguinte serra, a da Corredoira —que une os altos de Miravales e Boquín en dirección oeste-leste— ábrese o val do río Luíña, escoltado primeiro polas serras de Mingatón (ao oeste) e de Cienfuegos (ao leste) e dirixido despois entre as serras de Torga e de Pandelo ata a súa desembocadura no río Ibias. A serra de Bustelo e Ciacho e a serra de Muniellos separan a conca do Ibias da do río Narcea ao norte, mentres que as de Busto e Cuías sepárana da do Navia polo oeste entrementres o Ibias non desauga neste.
Ao sur da serra de Barreiro áchase a conca do Navia con pequenas serras perpendiculares aos Ancares como a de Liñares, Murias, Vilaverde, A Granda de Arroxo, O Agulleiro, Palmeán, O Pando e As Maseiras ata chegar ao concello de Pedrafita do Cebreiro que fai de transición entre Os Ancares e a serra do Courel.
Continuando dende o porto de Pedrafita cara ao leste, encóntrase o val do río Valcarce, afluente do Burbia cos vales do río Valboa pola marxe esquerda e do río Barxas pola dereita. Cara ao norte, o val do Burbia linda co de Ancares. Ao nordés deste, ábrese o Val de Fornela, bisbarra tradicional leonesa, cabeceira do río Cúa. Ao leste deste val encóntrase o "Alto Sil", o curso alto do río que pasa polas comarcas de Ribas do Sil, Laciana e Babia , onde nace.
A parte leonesa dos Ancares, ademais do val do río Ancares, inclúe os vales de Fornela, do Burbia e do Teixeira, e ocupa unha superficie de algo máis de 62.000 hectáreas. A parte galega articúlase arredor das vilas e aldeas orientais de Cervantes e Navia de Suarna e comprende unha superficie de case 8.000 ha, ou 26.000 se se toman os datos do Plan de Ordenación dos Recursos Naturais do Parque Natural dos Ancares, elaborado en 2008 pola Consellería de Medio Ambiente e Desenvolvemento Sostible. Está drenada polos ríos afluentes pola marxe dereita do río Navia, cuxas fontes se encontran na serra de Ancares. A parte asturiana é dunhas 1000 hectáreas e comprende unicamente o val do río Peliceira, afluente do río Ibias, no concello homónimo.
Historia
A historia do topónimo e da rexión á que se refire van moi ligadas á xeografía, á ecoloxía e á etnografía do ámbito máis ou menos próximo ao val de Ancares; pero os límites últimos desta rexión obedecen a razóns administrativo-políticas.
No Catastro de Ensenada, levado a cabo dende 1749, as poboacións de Candín, Pereda de Ancares, Sortes de Ancares, Espiñeireda de Ancares, Teixeu de Ancares, Lumeiras e Vilasumil figuran como parte da xurisdición de reguengo, pertencente ao partido de Ponferrada. Segundo Pascual Madoz, Val de Ancares formaba parte do partido xudicial de Vilafranca do Bierzo e comprendía as localidades de Candín, Pereda, Sorbeira, Vilasumil, Sortes, Espiñeireda, Teixeu, Lumeiras, Vilarbón, Valouta e Suárbol. Os seus habitantes dedicábanse ao comercio de, entre outros, cera, augardente, sardiñas e demais peixe polas feiras e mercados da provincia. A comarca producía gando vacún e lanar, ademais de legumes, pataca, centeo e liño. A industria consistía en varios muíños fariñeiros e varios teares de la e liño.
En 1966 creouse no termo municipal lucense de Cervantes unha reserva de caza co nome de «Reserva Nacional de Caza de Ancares (Lugo)». En 1971 a vertente leonesa da serra de Ancares foi declarada «Paisaxe Pintoresca». Posteriormente, en 1973 creouse a «Reserva Nacional de Caza dos Ancares Leoneses (provincias de León e Oviedo)» nos concellos de Candín, o Val de Finolledo (hoxe desaparecido), A Veiga de Espiñareda, Vilafranca do Bierzo, Fabeiro, Peranzais e Ibias. Entre 1977 e 1980 realizouse o inventario aberto de «Espazos naturais de Protección Especial» levado a cabo polo ICONA e a Dirección Xeral de Urbanismo que adscribiu 13 000 hectáreas aos Ancares lucenses e outras 37 000 aos leoneses. Máis tarde, de 1989 a 1997 entraron en vigor as leis de caza autonómicas polo que os Ancares se dividiron en dúas Reservas Rexionais de Caza e a de Lugo pasou a denominarse «Os Ancares».
Posteriormente, en 1991 incluíuse a Serra de Ancares no Plan de Espazos Naturais Protexidos de Castela e León e en 1992 iniciouse o Plan de Ordenación dos Recursos Naturais da Serra de Ancares que afectou aos concellos leoneses de Candín, Fabeiro, Páramo del Sil, Peranzais e A Veiga de Espiñareda, e que foi ampliado no ano 2000 aos concellos de Villablino e Palacios del Sil, incluíndo así o Lugar de Importancia Comunitaria «Serra de Ancares-Alto Sil». En 2002 pasou a denominarse «Espazo Natural da Serra de Ancares (León)» e en 2006 apareceu como «Espazo Natural de Serra dos Ancares» cambiándose nesta disposición oficial ata o nome da propia Serra.
En Galicia menciónase oficialmente a «Bisbarra dos Ancares» dende 1995, aínda que polo menos un ano antes xa se falaba dos Ancares como a parte desta rexión incluída en Lugo. En 2001 iniciouse o procedemento de elaboración do Plan de Ordenación de Recursos Naturais do «Espazo Natural Protexido Ancares-Courel» incluíndo os municipios de Becerreá, Cervantes, Folgoso do Courel, O Incio, Navia de Suarna, As Nogais, Pedrafita do Cebreiro, Pobra do Brollón, Quiroga, Samos, Triacastela e Ribas de Sil.
Segundo o etnógrafo Joaquín Rodríguez Campos, os habitantes galegos de Cervantes e Navia de Suarna sempre chamaron ancareses aos veciños do outro lado da Serra, polo que un ancarés era un leonés desa zona; aos asturianos de Ibias o nome «ancarés» resultáballes totalmente alleo, e chamaban así tanto a galegos como leoneses da zona sur. Apunta tamén que o topónimo Ancares, aínda sendo relativamente recente para nomear tanto a serra como a rexión, foi de grande acerto e rapidamente se estendeu, sobre todo a partir do momento en que a Administración destinou fondos para a bisbarra. Esta última afirmación é corroborada polo escritor Francisco Pérez Caramés, quen fixo notar que o topónimo debía ter unha atracción especial pois, tras denominar así as reservas de caza, o nome se estendeu a toda unha rexión xeográfica.
Etimoloxía
O estudoso Narciso Peinado Gómez, citando o historiador Antonio López Ferreiro e o catedrático de Paleografía Agustín Millares Carlo, propón que «Ancares» provén de «Antares» en referencia á antiga fortaleza de Santa María de Antares que noutrora houbo no val de Valcarce, próximo ao val de Valboa (León), por transformación da «t» en «c». Fai referencia o mesmo autor aos «enanciados» de Ramón Menéndez Pidal que falaban dúas linguas -romance e árabe- e que daban lugar a certas anomalías fonéticas.
Outra posibilidade, defendida por Jesús García e Joaquín Rodríguez Campos, é que o vocábulo -documentado dende a Alta Idade Media- proveña de 'ancón' co significado grecolatino de «esquina», pero máis plausible, din, é que proveña do latín 'angarius', orixinalmente «mensaxeiro», «mandadeiro», «correo», mais cun significado figurado de «asno» ou «besta de carga», o que apoian con outros topónimos galaicoasturianos da zona co mesmo significado, como «asinarios».
Francisco Pérez Caramés apuntou que procedese da raíz precéltica 'car' «pena», co prefixo 'en' na súa segunda acepción que significa «semellante a».
Flora e fauna
miniatura|Hai osos pardos nos Ancares. Ancares é parte da Reserva natural da Serra de Ancares, e nela poden encontrarse castiñeiros, faias, carballos, teixos, acivros, amieiros, bidueiros, cancereixos, abrairas e lamigueiros. Entre os arbustos e herbas: breixo, uz das vasoiras, xesta e xanzá, entre outras. Son abundantes os pasteiros de alta montaña que serven de sustento para o gando na época estival.
Entre os mamíferos de gran porte, son frecuentes o corzo e o xabaril. Xunto a eles habitan ata 48 especies máis de mamíferos entre os que aínda poden observarse o cervo, a xeneta, o gato bravo e mesmo osos pardos. . A poboación de lobos, abundante no pasado, volveu recuperarse despois de ser moi perseguida.
Entre as aves destaca a presenza da pita do monte.
Toda a conca hidrográfica de Ancares está declarada como 'augas truiteiras' ,é dicir, abondosas en truita, como lle din á troita común na variante máis oriental do galego.
Demografía
A pirámide de poboación atópase invertida debido, sobre todo, á emigración do campo á cidade e, especialmente, a unha baixísima natalidade.
Nos últimos tempos obsérvase unha tendencia a recuperar as casas, por parte, sobre todo, de descendentes desas mesmas aldeas, para utilizalas principalmente como segunda residencia. A vivenda típica e tradicional da zona é a palloza.
Moitas aldeas foron abandonadas no último terzo do século XX e aínda que hai algún intento por recuperalas (o caso de Vilarbón), non deixan de ser casos moi concretos.
Aldeas de Ancares
A bisbarra dos Ancares leonenes non ten uns límites definidos. A día de hoxe, abrangue unha superficie que vai alén do propio val de Ancares, pero dependendo das distintas interpretacións pode incluír ou non o Val de Fornela polo norte ou o concello de Valboa polo sur. En todo caso a comarca fórmana unhas 50 aldeas pertencentes aos concellos da Veiga de Espiñareda, Vilafranca do Bierzo, Fabeiro, Peranzais e Candín, espalladas polos vales de Burbia, Ancares, Val de Fornela e Valboa. Velaquí unha pequena mostra:
Economía
A gandaría tivo moita importancia na economía da comarca, tanto na obtención de produtos cárnicos coma lácteos. miniatura|Vista do val do río Ancares
Arquitectura tradicional
Sobresae unha construción típica que é a palloza (tamén coñecida como pallouza e pallaza). Son típicos tamén os hórreos.
Antonio Beccadelli
Antonio Beccadelli, chamado Il Panormita, nado en 1394 e finado en 1471, foi un poeta e humanista italiano, escribiu principalmente en latín.
Traxectoria
Pertencía á unha familia nobre de Boloña, os Beccadelli, seu pai Enrico di Vannino Beccadelli, un rico comerciante xogou un importante papel na política siciliana, servindo como pretor de Palermo en 1393, e nesa cidade naceu Antonio Beccadelli no ano seguinte.
Axudou a seu pai nos seus negocios e entusiasmouse cos estudos humanísticos.
Viaxes
Beccadelli viaxou por numerosas cidades italianas, foi estudante de Gasparino de Bérgamo en Padua. En 1419 estableceuse durante algún tempo en Florencia, e despois desprazouse ata Siena para estudar xurisprudencia. Dirixiuse logo ata Bologna e alí permaneceu ata agosto de 1427. Volveu a Florencia e despois moveuse ata Roma, en 1429 viaxou a Xénova.
Beccadelli e Afonso V de Aragón
En 1434 trasladouse a Nápoles e fixo amizade con Giovanni Pontano quen o presentou na corte de Afonso V de Aragón en Nápoles, entrando ao seu servizo na corte, Beccadelli e Afonso comportían un grande amor pola cultura e mantiveron unha boa amizade, cando o duque de Milán fixo prisioneiro a Afonso, Beccadelli xogou un importante papel nas negociacións para o liberar. En Nápoles Beccadelli fundou a Academia Porticus Antonianus (1458). Despois da morte de Afonso serviu ao seu sucesor, Fernando I de Nápoles.
Hermaphroditus
A obra máis famosa de Beccadelli foi Hermaphroditus (1425), unha colección de oitenta e un epigramas latinos, que evoca o eroticismo dos traballos de Catulo e Marcial, así como tamén das Priapea. A obra acabou sendo condenada e censurada como obscena por apoloxistas cristiáns como Antonio da Rho
Corinna Larsen
Corinna zu Sayn-Wittgenstein ou Corinna Larsen (nome de solteira), nada en Frankfurt en 1964, é unha aristócrata e empresaria alemá relacionada co negocio das armas de fogo do Reino Unido.
Traxectoria
Adquiriu o título de princesa tras o seu matrimonio en 2000 co príncipe Johann Casimir zu Sayn-Wittgenstein-Sayn, do que se separou en 2005. En 2012, o seu estado civil era o de divorciada; ten dous fillos. Con todo, casara por vez primeira xa antes con Philip J. Adkins, pai da súa filla nada en 1992, Anastasia. Tamén mantivo unha relación cun membro da familia Flick, que controla gran parte do emporio Mercedes.
En 2012 traballaba como organizadora de cacerías de animais no continente africano para a empresa Boss & Company Sporting Agency, cuxos clientes son polo xeral persoas de grandes posibilidades económicas. A súa función na compañía era a de impulsar e satisfacer todas as necesidades, dende o transporte en voos charter ou comerciais até o alugueiro de rifles, as licenzas de caza, os permisos no país de destino, o aloxamento ou a manutención dos clientes. Así mesmo, actuou como representante do rei Xoán Carlos I de España perante o príncipe Alwaleed bin Talal de Arabia Saudita. Por outra banda, cabe destacar que foi tripulante de honra do Desafío Español na Copa América de vela, canda o monarca español.
Gran Premio de Mónaco de 1996
miniatura|right| Tipo [[Ligier JS43|JS43 pilotado por Olivier Panis no Gran Premio de Mónaco de 1996.]] miniatura|200px|Volta de formación
O Gran Premio de Mónaco de 1996 foi unha carreira de Fórmula Un celebrada o 19 de maio de 1996 no Circuíto de Mónaco en Monte Carlo, Mónaco. A carreira correuse con choiva e foi a sexta carreira do Campionato do Mundo de pilotos de, disputada en principio sobre 78 voltas, gañouna Olivier Panis anotando a súa única vitoria na Fórmula Un, logrando a última vitoria na Fórmula Un para o equipo Ligier (e o primeiro para o fabricante do motor Mugen Motorsports) logo de cambiar aos pneumáticos lisos nunha parada en boxes moi oportuna. En virtude do regulamento, a carreira detívose no límite de dúas horas desde o inicio, cando se completaron 75 voltas das 78 que estaban previstas. Dos 22 coches, só catro chegaron á liña de meta.
Práctica e cualificación
Michael Schumacher logrou a pole, pero causou unha controversia de menor importancia cando na súa volta de desaceleración impediu a Gerhard Berger facer un bo tempo ao final da sesión. Ao saír do túnel Schumacher circulaba lentamente, recibindo o recoñecemento da multitude, mentres que Berger estaba nunha volta rápida. Schumacher tratou de apartarse do camiño de Berger, pero o austríaco ía demasiado rápido e tivo que virar a gran velocidade para evitar ao Ferrari, entrando na chicane ao revés.
Carreira
Olivier Panis foi o máis rápido na volta de formación Jacques Villeneuve foi 18º logo de preparar unha configuración de mollado en previsión de esperada choiva. Entre a sesión de warm-up e a carreira, caeron fortes choivas no circuíto. Engadiuse unha sesión adicional de 15 minutos para permitir aos pilotos afacerse ás novas condicións xa que era a primeira vez que caía a choiva a fin de semana. A sesión levouse a cabo ás 13:15;CEST (GMT +2). Varios pilotos saíronse da pista durante a sesión, incluíndo a Pedro Lamy, Pedro Diniz e Giancarlo Fisichella, pero todos lograron continuar. Os únicos dous pilotos con danos foron Mika Häkkinen e Andrea Montermini, que sufriron danos no seu coche. Jean Alesi sufriu unha picada ao final da sesión, pero foi capaz de volver á rúa de boxes. Varios pilotos optaron por saltar a sesión. O equipo Footwork optou por non participar, xa que non tiñan pezas de reposto, e calquera accidente marcaría o final do seu fin de semana. Häkkinen foi o máis rápido, establecendo o seu tempo antes do seu accidente, con Alesi, Rubens Barrichello e Johnny Herbert por detrás. Os dous Williams foron sétimo e oitavo, con Villeneuve por diante de Damon Hill e Schumacher detrás deles, noveno. A carreira comezou ás 14:30 CEST.
Marko Mihevc
Marko Mihevc, nado o 30 de abril de 1957 en Liubliana, é un compositor esloveno.
Traxectoria
Estudou na Academia de Música de Liubliana, foi discípulo de Alojz Srebotnjak e Anton Nanut e el mesmo profesor de composición nesa institución desde 1995. A súa música é de orientación tradicional con poucas concesións ao modernismo.
Giorgio Scarlatti
Giorgio Scarlatti nado o 2 de outubro de 1921 e finado o 26 de xullo de 1990 foi un piloto de carreiras de Italia. Participou en 15 Grandes Premios do Campionato Mundial de Fórmula 1, debutou o 13 de maio de 1956.
A mellor tempada de Scarlatti na Fórmula Un foi como piloto de Maserati en, cando terminou sexto no Gran Premio de Pescara de 1957, perdendo por pouco as posicións puntuables cando foi superado noa últimos quilómetros por Stuart Lewis-Evans. Máis tarde logrou o seu único punto de campionato cando tomou o Maserati 250F de Harry Schell durante o Gran Premio de Italia de 1957, terminou quinto.
Suleiman
Suleiman de Abd al-Malik (674 - 717) (Árabe: سليمان بن عبد الملك) foi califa omeia dende 715 ata 717. Fillo de Abd al-Malik é irmán do seu antecesor o califa al-Walid I
Refinería da Coruña
Refinería da Coruña é unha empresa galega de refinado de petróleo, inaugurada na Coruña o 11 de setembro de 1964. A planta está situada entre os núcleos coruñeses de Bens e Nostián, e a súa superficie ocupa terreos dos concellos de Arteixo e A Coruña. Actualmente é propiedade de Repsol, con sede en Madrid. Ten unha capacidade de refinado de 120.000 barrís/día e unha extensión dunhas 150 ha.
Historia
En 1961 o Ministerio de Industria autorizou a Marathon Oil Company (antiga The Ohio Oil Company) e á Compañía Ibérica de Petróleos, S.A. (PETROLIBER) a construción dunha refinaría de petróleo no norte de España. En 1962 decidiuse a súa construción na Coruña. A normativa de 1964 suxería unha distancia mínima de 2.000 metros ao núcleo de poboación máis próximo. Ese terreo baleiro que separaba a refinaría da cidade da Coruña sería o futuro polígono da Grela. En ampliacións sucesivas a refinaría chegou ata o concello de Arteixo.
Cruzando a cidade dende o porto ata a refinaría hai 14 tubos dun diámetro dende 15 cm ata 60 cm. Un oleoduto de 6,5 km que cruza toda a cidade para levar o petróleo dende o porto á refinaría e os produtos refinados dende a refinaría ata o porto.
Repsol ten en concesión a terminal petroleira no porto da Coruña ata 2027 e pendente fixar a data para o seu traslado a Punta Langosteira (Arteixo).
O 12 de maio de 1976 o Urquiola encallou na agulla do baixo das Xacentes partindo en dous. O 3 de decembro de 1992 o buque Aegean Sea encallaba e ardía preto da Torre de Hércules.
En 2011 o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia fallou a favor do concello de Arteixo na repartición do imposto de actividades económicas que paga Repsol. A Coruña queda co 74,6% e Arteixo co 25,4% do imposto de actividades económicas.
É a primeira refinaría do mundo en obter a certificación enerxética ISO 50001.
Lárice
Os lárices son árbores pertencentes ao xénero Larix, coníferas da familia das pináceas tamén chamados alerces. O xénero contén unhas trece especies.
Refinería da Coruña
Historia
O 10 de outubro de 2012 produciuse un incendio na refinaría sen danos persoais. En 2018 obtivo certificación ISO 45001 por AENOR.
Produtos
Coque Asfaltos
Lárice
Son árbores caducifolias, coas follas aciculares, macías, verdes, brillantes, en grupos de fascículos de 15 a 40 sobre braquiblastos; as agullas tórnanse amarelas e caen a finais do outono, saíndo das árbores defoliadas co inverno. Os lárices miden entre 15 e 50 m de altura; son as plantas dominantes nos inmensos bosques boreais de Rusia e do Canadá.
En Galicia só aparecen coma ornamentais en xardíns e arboredos coma en Lourizán.