cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hemoglobina fetal
Intecambio de oxíxeno no útero
Durante o embarazo o sistema circulatoria da nai envía oxíxeno e nutrientes ao feto e retira o sangue cargado de dióxido de carbono e outros residuos. As circulacións sanguíneas materna e fetal están separadas e o intercambio de moléculas ocorre a través da placenta, nunha rexión chamada espazo interviloso.
Centrándonos no intercambio de oxíxeno, hai tres importantes aspectos que permiten que o oxíxeno pase da circulación materna á fetal. Primeiramente, a presenza de hemoglobina F no feto fai que a unión do oxíxeno a esta molécula sexa máis forte que á hemoglobina A materna (ver ). En segundo lugar, o torrente sanguíneo da nai é máis rico en oxíxeno que o do feto, así que o oxíxeno de forma natural flúe cara á circulación fetal por difusión. O factor final está relacionado cos efectos do pH na hemoglobina materna e fetal. Como o sangue materno adquire máis dióxido de carbono, faise máis ácido e isto favorece a liberación do oxíxeno pola hemoglobina materna. Ao mesmo tempo, a diminución de dióxido de carbono no sangue fetal faino máis alcalino e favorece a captación de oxíxeno. Isto denomínase efecto Bohr ou efecto Haldane, o cal tamén ocorre no intercambio de aire nos pulmóns. Estes tres factores están presentes simultaneamente e cooperan para mellorar o acceso do feto ao oxíxeno do sangue da nai.
Células F
As células F son unha subpoboación de glóbulos vermellos sanguíneos que conteñen hemoglobina F, á vez que outros tipos de hemoglobina. Aínda que son comúns no feto, nos adultos normais só un 3-7% dos glóbulos vermellos conteñen hemoglobina F. A baixa porcentaxe de células F dos adultos débese a dous factores: hai un nivel moi baixo de hemoglobina F e ten unha tendencia a producirse só nun subconxunto de células en vez de distribuírse uniformemente entre todos os glóbulos vermellos. De feito, hai unha correlación positiva entre os niveis de hemoglobina F e o número de células F, de modo que os pacientes con maiores porcentaxes de hemoglobina F teñen tamén unha maior proporción de células F. Malia as correlacións entre os niveis de hemoglobina F e o número de células F, xeralmente determínanse ambos por medición directa. Aínda que a cantidade de hemoglobina F se calcula usando lisados de células, que son fluídos con contidos de células que romperon, o número de células F obtense contando glóbulos vermellos intactos.
Debido á correlación entre a cantidade de hemoglobina F e de células F, o número de células F é maior nalgúns trastornos hereditarios da hemoglobina, como a beta-talasemia, anemia falciforme e persistencia hereditaria da hemoglobina fetal. Adicionalmente, algunhas condicións adquiridas poden tamén ter cantidades maiores de células F, como o estrés eritropoético agudo (resposta a unha mala oxixenación na que se produce unha síntese moi rápida de novos góbulos vermellos) e o embarazo. As células F teñen unha masa de hemoglobina por célula similar comparados cos glóbulos vermellos sen hemoglobina F, a cal se mide polos valores de hemoglobina corpuscular media.
Durante o embarazo
Hai un incremento significativo nos niveis de hemoglobina F durante as primeiras etapas do embarazo. Porén, non está claro se estes niveis son estables ou diminúen a medida que avanza o embarazo, xa que diferentes fontes informan de distintos resultados. O incremento de hemoglobina F induce un incremento de 3 a 7 veces máis no número de células F na muller preñada, o cal se observa entre as semanas 23ª á 31ª de xestación. Porén, non parece ser unha proba concluínte da razón do incremento dos niveis de hemoglobina F en mulleres preñadas. Aínda que un estudo inicial suxeriu que os glóbulos vermellos maternos cambian á produción de hemoglobina F durante o embarazo, a literatura máis recente suxire que o incremento da hemoglobina F podería ser, polo menos en parte, debido a que se transfiren glóbulos vermellos fetais á circulación materna.
A presenza de altos niveis de hemoglobina F en mulleres embarazadas pode ter un impacto no crecemento do feto, xa que os glóbulos vermellos fetais loitan por competir polo oxíxeno do ssngue materno. Isto débese a que en vez de competir coa hemoglobina A, que ten unha afinidade máis débil polo oxíxeno que a hemoglobina F, a pugna convértese nunha competición entre as hemoglobinas F materna e fetal, que teñen afinidades similares polo oxíxeno. Como resultado, as mulleres con hemoglobina F que supoña >70% do total de hemoglobina é moito máis probable que teñan fetos máis pequenos en relación coa súa idade xestacional (100% dos casos) comparados cos de mulleres con <70% de hemoglobina F (8% dos casos).
Persistencia hereditaria da hemoglobina fetal
A persistencia hereditaria da hemoglobina fetal é unha rara doenza xenética benigna na que a produción de hemoglobina F persiste despois dos 12 meses de vida (cando adoita desaparecer) e durante a vida adulta. Como resultado, a hemoglobina F está presente nun maior número de glóbulos vermellos do adulto do que é normal. Non presenta síntomas e descóbrese xeralmente cando se están facendo análises para outras enfermidades realcionadas co sangue. Nesta condición os xenes que codifican a subunidade γ (HBG1 e HBG2) non son suprimidos pouco despois do nacemento. Isto pode acontecer cando aparece unha mutación na rexión promotora de HBG1 e HBG2, impedindo a unión das proteínas BCL11A e ZBTB7A. Estas proteínas uniríanse normalmente ao xene e suprimirían a produción de subunidades γ e como non se poden unir debido á mutación, as subunidades γ seguen producíndose. Hai dous tipos de pacientes desta doenza: cunha copia normal do xene e outra defectuosa (heterocigotos) ou con dúas copias defectuosas (homocigotos). Mentres que os adultos normais teñen menos do 1% de hemoglobina F, os pacientes con só un xene defectuoso teñen un 5-30%. Os pacientes con dúas copias defectuosas poden ter hemoglobina F no 100% dos glóbulos vermellos. Como outras enfermidades como a anemia falciforme poden tamén causar un maior nivel de hemoglobina F, ás veces isto causa malos diagnósticos.
Tratamento da anemia falciforme
miniatura|upright|Incrementar a produción de hemoglobina fetal é unha estratexia usada para tratar a [[anemia falciforme.]]
O descubrimento de que a hemoglobina F aliviaba os síntomas da anemia falciforme fíxose en 1948. Janet Watson observou que os glóbulos vermellos dos meniños con esta enfermidade tardaban máis en tomar forma de lúa crecente e non se deformaban moito comparados cos glóbulos das nais que portaban esta característica. Posteriormente, observouse que os pacientes que tiñan anemia falciforme e á vez persistencia hereditaria da hemoglobina F non tiñan síntomas. Ademais, nos pacientes de anemia falciforme, as células F tiñan unha vida máis longa que as non F, xa que contiñan hemoglobina F.
Cando a produción de hemoglobina fetal se detén despois do nacemento, os nenos normais empezan a producir hemoglobina adulta (HbA). Os nenos con anemia falciforme empezan a producir unha forma defectuosa de hemoglobina chamada hemoglobina S, que forma cadeas que se agrupan causando que os glóbulos vermellos cambien a súa forma de redonda a de lúa crecente. Estes glóbulos vermellos anormais teñen unha vida moito máis curta do normal (10–20 días comparados con ata 120 días nos glóbulos normais). Tamén teñen unha gran tendencia a aglomerarse e bloquear os vasos sanguíneos pequenos, impedindo que o sangue forneza oxíxeno aos tecidos. Isto orixina a denominada crise vaso-oclusiva, que é unha marca distintiva desta doenza. Se a hemoglobina fetal permanece relativamente alta despois do nacemento, o número de episodios de dor diminúe nos pacientes de anemia falciforme e teñen un mellor prognóstico. O papel da hemoglobina fetal na redución da gravidade da enfermidade procede da súa capacidade de alterar a formación de cadeas de hemoglobina S dentro dos glóbulos vermellos. Un dato interesante é que mentres que uns maiores niveis de hemoglobina F foron asociados coa mellora dalgúns síntomas, incluíndo a frecuencia de episodios de dor, úlceras nas pernas e gravidade xeral da doenza, estes non teñen correlación con outros. Algúns exemplos son o priapismo, accidente cerebrovascular e presión arterial sistémica alta. Como a hemoglobina F só a producen algúns glóbulos vermellos, e en diferentes cantidades, só unha subpoboación de células están protexidas contra a deformación falciforme. Podería ser que os síntomas que non prevén a hemoglobina F alta son bastante sensibles á rotura das células non F falciformes.
A hidroxiurea é un composto químico que promove a produción de hemoglobina fetal e reduce a rotura prematura dos glóbulos vermellos. A terapia de combinación con hidroxiurea e eritropoetina recombinante (en vez do tratamento con hidroxiurea soa) eleva máis os niveis de hemoglobina F e promove o desenvolvemento das células F que conteñen hemoglobina F.
A hemoglobina F como marcador para os cancros
Algúns estudos avaliaron a posibilidade de usar a hemoglobina F como indicador da prognose do cancro. Suxeriurse que as concentracións elevadas de hemoglobina F poden atoparse nos tipos principais de tumores sólidos e nos cancros sanguíneos. Exemplos son a leucemia linfoblástica aguda e a leucemia mieloide en nenos, nos que concentracións máis altas de hemoglobina F foron asociadas cun peor resultado da enfermidade, incluíndo un maior risco de recaída ou morte. Outros tipos de cancro nos que se observaron niveis maiores de hemoglobina F son o cancro de células transicionais, o carcinoma colorrectal e varios tipos de blastomas. De feito, en varios tipos de blastomas, incluíndo o neuroblastoma e o retinoblastoma (que afectan a células nerviosas e aos ollos, respectivamente), atopáronse células F en vasos sanguíneos neoformados e nos espazos entre as células tumorais. Grupos de células F tamén están presentes na medula ósea dalgúns destes pacientes. Cómpre facer notar que a hemoglobina F non a producen directamente as células tumorais, senón que a súa produción parece ser inducida polo ambiente biolóxico xerado polo cancro nas células sanguíneas veciñas. Unha razón que se suxeriu para este incremento de hemoglobina F é que pode favorecer o crecemento do cancro ao proporcionar unha mellor subministración de oxíxeno ás células cancerosas en desenvolvemento. En adultos, pénsase que o incremento da produción de hemoglobina F é causada por factores que levan á activación do xene que codifica a subunidade γ, como a desmetilación do ADN (que pode activar xenes normalmente silenciosos e é unha marca característica do cancro).
Augalevada, Sobreda, O Saviñao
Augalevada é un lugar da parroquia de Sobreda no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Filmes de Dinamarca propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
Até o ano 2022, trece filmes conseguiron ser nomeados ó Óscar ó mellor filme internacional: Qivitoq (1958), Paw (1959), Harry og kammertjeneren (1960), Babettes gæstebud (1987), Pelle Erobreren (1988), Dansen med Regitze (1989), Efter brylluppet (2006), Hævnen (2010), En kongelig affære (2012), Jagten (2013), Krigen (2015), Druk (2020) e Flee (2021). Catro deses filmes gañaron finalmente o Óscar, Babettes gæstebud (1987), Pelle Erobreren (1988), Hævnen (2010), Druk (2020) e Flee (2021).
Propostas
A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas convidou as industrias cinematográficas de varios países a presentar os seus mellores filmes para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa dende o ano 1956. O Comité desta categoría supervisa todo o proceso e revisa tódolos filmes enviados. Despois disto, realízase unha votación secreta para determinar os cinco nomeados ó premio. A continuación amósase unha lista dos filmes que presentou Dinamarca para a súa valoración pola Academia co respectivo ano e cerimonia de entrega.
Lamapodre, Sobreda, O Saviñao
Lamapodre é un lugar da parroquia de Sobreda no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
The Game (filme de 1997)
The Game é un filme estadounidense de 1997 dirixido por David Fincher, protagonizado por Michael Douglas e Sean Penn, e producido por Propaganda Films e PolyGram Filmed Entertainment. Conta a historia dun rico banqueiro que recibe un agasallo misterioso do seu irmán, a participación nun xogo que se integra de maneiras estrañas na súa vida diaria. Segundo as liñas entre a vida real do banqueiro e o xogo se volven máis incertas, faise evidente unha gran conspiración.
The Game recibiu boas críticas por parte de Roger Ebert e grandes xornais como The New York Times, mais tivo unha acollida morna nos cinemas en comparanza co orzamento de 70 millóns de dólares e o éxito do filme anterior de Fincher, Seven (1995).
Monterredondo, Sobreda, O Saviñao
Monterredondo é un lugar da parroquia de Sobreda no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
A Orxaínza, Sobreda, O Saviñao
A Orxaínza é un lugar da parroquia de Sobreda no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Estrumil, Sobreda, O Saviñao
Estrumil é un lugar da parroquia de Sobreda no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Orust
Orust é un concello sueco no condado de Västra Götaland. A súa capital é a localidade de Henån. En setembro do ano 2022 o municipio tiña unha poboación de 15 444 habitantes.
O concello esta composto pola illa de Orust, onde vive a meirande parte dos seus habitantes, e moitas outras illas e illotes pequenos que a rodean, algúns deles habitados como Flatön, Lyrön, Härmanö, Gullholmen, Käringön e Malö.
O municipio esta situado no Skagerrak e no centro do landskap de Bohuslän, co concello de Lysekil ao norte e o de Uddevalla ao nordés. Ao sueste do concello atópase o municipio de Stenungsund, e ao sur o de Tjörn. O municipio está separado da Suecia continental (fastlandet) polos fiordes Björnsundsfjorden e Kalvöfjord ao norte e polo de Havstensfjorden ao leste. No sur está separada da illa de Tjörn polo Stigfjorden.
Levantamentos xacobitas
dereita|miniatura|290x290px|[[Xacobe II de Inglaterra|Xacobe II de Inglaterra e VII de Escocia, pintado por sir Godfrey Kneller en 1684.]] Os levantamentos xacobitas foron unha serie de insurreccións e guerras nas illas británicas entre 1688 e 1746. Tiveron como finalidade devolver o trono a Xacobe II de Inglaterra e, con iso, aos seus descendentes da Casa de Estuardo, do cal foran privados polo Parlamento despois da Revolución Gloriosa de 1688. Na fin dos levantamentos, após a batalla de Culloden, a Acta de Prescrición marca a fin do tempo dos clans escoceses e en boa parte a destrución da súa cultura. A partir de aí foi prohibido o uso do gaélico escocés, das gaitas e dos kilt.
Sublevacións dirixidas por Xacobe II de Inglaterra e VII de Escocia
O exército francés participou no conflito entre 1692 e 1708, cando tropas a favor dos Estuardo desembarcaron nas illas británicas. Uns 40000 refuxiados xacobitas instaláronse en Francia entre 1688 e 1692 após a represión política e relixiosa lanzada polos protestantes vencedores; en Francia, eses exiliados, cando eran mercenarios, foron denominados os oies sauvages (fuga dos gansos salvaxes).
Guerra guillermita de Irlanda
thumb|esquerda|Batalla do Boyne, por Jan van Hutchenburg A guerra guillermita ou williamita, tamén coñecida como guerra xacobita en Irlanda, en gaélico irlandés como Cogadh an Dá Rí, ou a guerra dos dous reis, estalou tras o destronamento de Xacobe II en 1688 pola súa filla María II e o seu marido Guillerme de Orange, neto de Carlos I. Provocou o levantamento nesas datas en Escocia, dirixido polo Vizconde de Dundee. Aínda que Guillerme acabou co xacobitismo en Irlanda e os posteriores levantamentos xacobitas limitáronse a Escocia e Inglaterra, a guerra ía ter un efecto duradeiro na illa, fortalecendo o dominio protestante británico no país durante un século. A Batalla do Boyne en irlandés Cath na Bóinne, e o Asedio de Derry de 1689 (en inglés Siege of Derry, en irlandés Léigear Dhoire, oito décadas despois da queima de Derry, acontecida meses após a Fuga dos Condes) aínda se celebran hoxe en día polos unionistas de Irlanda do Norte.
Aínda que Xacobe e as súas tropas dominaron case toda Irlanda durante meses, en xuño de 1690 o propio Guillerme III desembarcou na illa con tropas protestantes de refresco e venceu decisivamente aos xacobitas na batalla do Boyne o 12 de xullo de 1690. Tras esta derrota a sublevación durou até outubro de 1691 pola ansia dos irlandeses de obter mellores condicións de paz por parte de Guillermo de Orange; con todo, Xacobe II fuxiu a Francia inmediatamente, co cal perdeu gran parte da súa popularidade entre os católicos de Irlanda.
Luís XIV instalou o rei de Inglaterra no exilio no seu castelo de Saint-Germain en Laye, cunha corte de centos de xacobitas exiliados, até a morte de Xacobe en 1701. A cidade francesa transformouse practicamente na capital no exilio dos ingleses leais aos Estuardo; algúns dos expatriados eran sumamente ricos e estaban ben contactados coa aristocracia europea.
Levantamento xacobita de 1715
En 1715 estalou unha sublevación de xacobitas leais aos Estuardo en Escocia, en conivencia co fillo e sucesor de Xacobe II, Xacobe Francisco Eduardo Estuardo, o denominado «Vello Pretendente» (ou Xacobe III para os seus partidarios). Os xacobitas escoceses inicaron a súa revolta o 6 de setembro de 1715, tomaron Perth pouco despois, iniciando unha sublevación maior, aínda que con escaso apoio popular fóra dos Highlands; mentres tanto a reacción gobernamental no mes de novembro causou perdas aos sublevados. O 22 de decembro de 1715 Xacobe Estuardo chegou a Escocia nun buque proporcionado por Francia e instalou o seu corte en Scone, pero non puido axudar a deter ás forzas da Casa de Hannover, numericamente moi superiores. O 4 de febreiro de 1716 o Vello Pretendente fuxiu de volta a Francia e instou aos seus partidarios dos clans escoceses a abandonar a loita, o cal sucedeu de inmediato.
Levantamento xacobita de 1719
A forza principal de 7000 homes non puido avanzar por fortes tormentas no océano Atlántico, pero a forza menor de 300 soldados españois desembarcou nos Highlands do noroeste de Escocia, reuníndose aos clans escoceses que iniciaron así a revolta en abril de 1719. A reacción do Goberno británico foi rápida, ao enviar un numeroso e ben armado continxente de tropas, e os xacobitas foron vencidos cos seus aliados españois na batalla de Glenshiel o 10 de xuño de 1719, fracasando este novo levantamento.
Levantamento xacobita de 1745
thumb|Batalla de Culloden de 1746, cadro pintado por [[David Morier]]Chamado en gaélico escocés Bliadhna Theàrlaich. No contexto da guerra de Sucesión austríaca, Luís XV tentou apoiar ao príncipe Carlos Eduardo Estuardo, coñecido afectuosamente entre os seus partidarios como Bonnie Prince Charlie ou "O Mozo Pretendente", nun levantamento armado de gran magnitude co fin de derrocar a monarquía británica dos Hannover e substituíla cos católicos Estuardo. Para iso o Mozo Pretendente logrou reunir unha pequena forza de exiliados ingleses, apoiados por buques franceses e soldados do exército de Luís XV, que desembarcaron en Escocia o 5 de setembro de 1745. Tras iso, Carlos Eduardo Estuardo conseguiu levantar un exército composto principalmente por clans das Highlands co que tomou Edimburgo e derrotou ao Exército Real estacionado en Escocia na batalla de Prestonpans. O Goberno británico empezou a repatriar algunhas das tropas despregadas en Flandres contra o Exército francés para que se ocupasen da rebelión xacobita.
Tras unha longa espera, Carlos persuadiu aos seus xenerais de que os xacobitas ingleses podían organizar unha revolta a nivel nacional, que sería apoiada por unha invasión francesa. Baixo esa suposición, o exército de preto de 5000 homes invadiu Inglaterra o 8 de novembro de 1745, e avanzou a través de Carlisle e Mánchester até Derby, posición desde a que os rebeldes parecían ameazar a propia Londres, o que levou a Xurxo II a facer plans para trasladar o Goberno a Hannover. As forzas xacobitas atopáronse até ese momento cunha resistencia case testemuñal. Con todo, os problemas acumulábanse para o mozo Carlos: houbo moi pouco apoio por parte da poboación civil cara a causa, dous exércitos leais a Xurxo II baixo o mando do xeneral George Wade e de Guillermo Augusto, duque de Cumberland (coñecido polos xacobitas como "o Seboso Alemán") estaban a aproximarse, a invasión francesa atrasábase, estaba a formarse unha milicia protestante en Londres, e chegaron informes (ficticios) dun terceiro exército alzándose sobre eles. O xeneral xacobita lord George Murray e o resto do Consello de Guerra insistiron en regresar a Escocia para levantar un exército maior, e o 6 de decembro de 1745 iniciouse a retirada, co príncipe deixando o mando a Murray.
As forzas xacobitas alcanzaron Glasgow o 25 de decembro, onde se reaprovisionaron e uníronselles algúns miles de homes. Alí enfrontáronse e venceron ás forzas gobernamentais comandadas polo xeneral Henry Hawley preto de Falkirk. O duque de Cumberland chegou a Edimburgo o 30 de xaneiro de 1746 e tomou o mando do exército en fuga, relevando a Hawley, tras o cal marchou cara ao norte seguindo a costa e recibindo subministracións por vía marítima. Reorganizou ás súas forzas en Aberdeen, e pasou alí seis semanas sometendo ás súas tropas a un duro adestramento.
Mentres tanto, as forzas gobernamentais seguían presionando a Carlos, que se retirou cara ao norte, perdendo homes e fracasando na captura do castelo de Stirling e de Fort William en febreiro e marzo de 1746. Carlos volveu tomar o mando do exército, insistindo en adoptar unha actitude defensiva á espera dunha batalla decisiva. Para entón os militares xacobitas decepcionáronse ao achar que o Mozo Pretendente tiña escasos coñecementos bélicos e esixía presentar batalla en campo aberto a pesar da desvantaxe numérica e militar dos xacobitas sobre as tropas de Xurxo II.
Cabe observar que a fácil marcha do Mozo Pretendente no outono de 1745 debeuse a un efecto sorpresa e un avance rápido polas terras baixas de Escocia, en momentos cando a Casa de Hannover empregaba á maior parte das súas tropas na guerra de Sucesión austríaca; tras medio ano de loita as forzas leais a Xurxo II recibiran reforzos, e aumentado en potencia. Ante iso, os conselleiros militares de Carlos Eduardo Estuardo suxerían adoptar unha táctica de guerrillas para expulsar ás tropas gobernamentais de Escocia, o cal foi rexeitado polo Mozo Pretendente, que aínda esperaba un masivo apoio francés e menosprezaba a forza bélica dos seus adversarios.
Legado
Durante este período, Irlanda viviu a denominada Fuga dos Gansos Salvaxes, onde irlandeses católicos en idade militar saían da illa para prestar servizo en exércitos do resto de Europa, tendo en conta de que polo apoio dado aos xacobitas en 1690 o goberno británico prohibiu aos católicos de todo o reino portar armas ou integrarse na milicia.
Aínda que Carlos Eduardo Estuardo nunca renunciou aos seus dereitos como monarca, a derrota final de 1746 eliminou toda opción seria dunha restauración dos Estuardo no trono británico. O goberno de Francia e a Santa Sé cesaron de apoiar a causa da restauración dos Estuardo pouco despois do fracaso de 1746, rexeitando tamén a extravagante conduta do Mozo Pretendente. A morte do último descendente da liña masculina dos Estuardo, o Cardeal de York Henrique IX, suprimiu a sucesión directa xacobita en 1797.
Franz Welser-Möst
Franz Leopold Maria Möst, máis coñecido como Franz Welser-Möst, nado o 16 de agosto de 1960 en Linz, é un músico austríaco. Na actualidade é o director musical da Orquestra de Cleveland.
Traxectoria
Estudou no colexio diocesano da súa cidade natal, o Adalbert-Stifter-Gymnasium, no que comezou a súa formación musical canda o compositor Balduin Sulzer. De mozo estudou violín e interesouse pola dirección, mais un accidente de tráfico deixoulle secuelas nuns nervios, polo que se centrou nos estudos de dirección musical.
Os seus grandes debuts foron no Festival de Salzburgo de 1985 e mailas actuacións coa Filharmónica de Londres de 1986 e a Orquestra do Musikkollegium de Winterthur de 1988. Durante os inicios da súa carreira tamén destacou o seu primeiro traballo ante público estadounidense coa Orquestra Sinfónica de St. Louis en 1989, que lle abriu o camiño para actuacións coa Orquestra Sinfónica de Boston, a Orquestra Sinfónica de Atlanta, a Filharmónica de Nova York e a Orquestra Sinfónica de Chicago. Ademais, entre 1986 e 1991 dirixiu a Orquestra Sinfónica de Norrköping (Suecia). Visitando frecuentemente á Filharmónica de Londres, en 1990, Welser-Möst foi nomeado en director residente da mesma. O seu mandato coa orquestra estivo marcado pola polémica, non tivo o beneplácito da crítica londiniense que acabou por referirse ao director como "Frankly Worse than Most", un xogo de palabras co seu nome que pode traducirse como "con franqueza, peor que a maioría". Rematou os seus traballos en 1996.
A Pena, Sobreda, O Saviñao
A Pena é un lugar da parroquia de Sobreda no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Franz Welser-Möst
Traxectoria
De 1995 a 2000 foi director musical da Ópera de Zürich. Alí dirixiu 27 novas actuacións ademais de retomar numerosas obras, unha das máis destacadas foi Der Ring des Nibelungen, de Richard Wagner. En setembro de 2005 foi designado director musical xeral da Ópera de Zürich cun contrato que debía prolongarse ata 2011. Pero Welser-Möst retirouse en xullo de 2008, logo de aceptar o mesmo posto na Ópera Estatal de Viena.
Welser-Möst desenvolveu a maior parte da súa traxectoria profesional á fronte da Orquestra de Cleveland, considerada unha das mellores do mundo. Contratado inicialmente para 5 anos, asumiu a dirección na tempada 2002-2003, sendo progresivamente renovado ata, polo menos, 2027. Deste xeito, converterase no director que máis tempo estivo á fronte deste conxunto na súa historia.
Destacou tamén o seu traballo á fronte da Ópera Estatal de Viena, cuxa dirección xeral musical exerceu entre 2010 e 2014. Previamente, Welser-Möst debutara na Ópera Estatal de Viena en 1987, substituíndo ao director italiano Claudio Abbado, na dirección de L'italiana in Algeri, de Gioachino Rossini. Máis de dez anos despois, Welser-Möst volveu á compañía para dirixir Tristan und Isolde de Richard Wagner, e en decembro de 2006 dirixiu a nova produción de Arabella de Richard Strauss en Viena e posteriormente dirixiu Der Ring des Nibelungen e Tannhäuser de Richard Wagner.
Como director xeral musical da Ópera de Viena, Welser-Möst comezou dirixindo a produción de Tannhäuser de Franco Zeffirelli. En outubro de 2010 presentou a Cardillac de Paul Hindemith, seguida de Don Giovanni e Le nozze di Figaro de Wolfgang Amadeus Mozart e finalmente Káťa Kabanová (Leoš Janáček). Aínda que o seu contrato se extendera ata 2018, Welset-Möst dimitiu sen setembro de 2014 aludindo a "diferenzas en materia artística" co director da Ópera Dominique Meyer.
Welser-Möst, consagrado como un dos director de orquestra de maior sona internacional, dirixiu o Concerto de Aninovo de Viena en tres ocasións: 2011, 2013 e 2023. En todas elas destacou por innovar con respecto o repertorio habitual: no 2011 interpretouse por primeira vez unha peza de Franz Liszt, e, no 2013 proxupo obras de Richard Wagner e Giuseppe Verdi, nos tres casos co gallo do bicentenario do nacemento dos compositores. No de 2023, catorce das pezas, sen contar cos bises, foron interpretadas por primeira vez e oito eran de Josef Strauss, superando aos máis típicos Johann pai e fillo. Ademais, nesa edición foi a primeira na que o Coro de Nenos Cantores contou con nenas nun Concerto de Aninovo.
Franz Walser-Möst tamén é en membro honorario do Wiener Singverein.
Rally do Albariño
O Rally do Albariño foi unha proba de rally, que se celebraba anualmente en Cambados e outros concellos da comarca do Salnés.
A primeira edición celebrouse en 1992 e a última en 2009. Organizábao a escudaría Caldas Motor nos seus inicios e Salnés Motor máis tarde, e era puntuable para o Campionato de Galicia de Rally. O piloto máis laureado da proba é Manuel Senra, que gañou o rally en oito ocasións.
Historia
Naceu en 1992 organizado pola escudaría Caldas Motor. A primeira edición abriu a tempada 1992 do Campionato de Galicia de Rally, substituíndo como proba inaugural ao Rally do Sil. Manuel Senra e o seu copiloto José Maceiras a bordo dun Peugeot 309 GTI 16v dominaron con facilidade aquela primeira edición, por diante do Ford Sierra RS Cosworth de Germán Castrillón e Estrella Castrillón e do Lancia Delta Integrale de José María Magdaleno e Mario Labraña. Tras ese triunfo inicial de Senra, outros catro pilotos diferentes gañaron o rally os catro seguintes anos e todos sobre vehículos da marca Ford: Germán Castrillón, Miguel Dopico, Germán Gómez e Javier Paz, os tres primeiros con Ford Escort e o último cun Ford Sierra.
A edición de 1997 significou a segunda vitoria de Senra, esta vez xa con Fasutino Suárez como copiloto e co seu famoso Peugeot 306 Maxi, vehículo este que sería o gran dominador durante a seguinte década. Só as vitorias de Javier Piñeiro cun Renault Clio Maxi en 1998 e de e Germán Castrillón cun Mitsubishi Lancer Evo VI no ano 2000, se interpuxeron no camiño do Peugeot, que logrou a vitoria con Manuel Senra en 1999 e nas seis edicións consecutivas entre 2001 e 2005, e con Bamarti, que cun coche do mesmo modelo gañou en 2006 e 2007. Na edición de 2005 deuse como gañador inicialmente a Bamarti, que subiu a recoller o trofeo de vencedor ao primeiro caixón do podio, pero unha revisión de tempos posterior confirmou a oitava vitoria de Senra.
O piloto de Vincios Alberto Meira, a bordo dun Mitsubishi Lancer Evo IX venceu na edición de 2008, mentres que os irmáns Burgo, Pedro e Marcos, foron os últimos en lograr a vitoria na proba cambadesa en 2009, a bordo dun Mitsubishi Lancer Evo IX e tras unha dura loita con Meira. Dende 2008 celébrase na mesma zona o Rally do Albariño de Clásicos, organizado polo Club Clásicos Salnés.
Patrimonio da Humanidade en Botswana
miniatura|180px| [[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px ]] O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do Patrimonio da Humanidade en Botswana, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Botswana ratificou a convención o 23 de novembro de 1998, convertendo os seus lugares en elixíbeis para a súa inclusión na lista.
José Sánchez Vilas
José Sánchez Vilas, nado en Carballo en 1932 e finado no mesmo concello o 11 de abril de 2020, foi un empresario e político galego que foi alcalde de Carballo entre 1979 e 1991.
Traxectoria
Foi o primeiro alcalde da actual etapa democrática na vila carballesa, sendo elixido en tres lexislaturas consecutivas con distintos partidos políticos: UCD (1979-1983), Coalición Popular (1983-1987) e Coalición Progresista Galega (1987-1991). Nos comicios de 1991 preséntase polo Partido Popular de Galicia, deixando a alcaldía a favor de Manuel Varela Rey. Presentaríase por última vez ás eleccións no ano 1995 co partido independente AEIC. Asemade, é considerado un dos principais impulsores do desenvolvemento industrial de Carballo como promotor do primeiro polígono industrial de Bértoa.
Vida persoal
Casou con Mary Navaza Lorenzo.
Sucesos de Salcedo (1894)
Historia
miniatura|Placa na memoria dos labregos asasinados en Salcedo en 1894, no cemiterio parroquial. Na mañá do 19 de xuño de 1894 presentáronse na parroquia de Salcedo os axentes recadadores de cédulas José Benito Cochón, José Caramés e Andrés Rodríguez acompañados dunha parella da Garda Civil dirixíndose ao lugar do Casal para cobrar o imposto. Presentáronse un bo número de veciños da parroquia protestando por considerar abusivos e inxustos os procedementos de cobro, e atemorizaron aos axentes recadadores e a Garda Civil dando lugar a un motín. Os axentes e a parella fuxiron, refuxíandose o recadador José Benito Cochón na casa do concelleiro José Salgueiro. Pola tarde presentáronse en Salcedo 11 números da Garda Civil cun tenente para rescatar ao recadador. No lugar do Campo da Porta os gardas civís golpearon e detiveron a Benito García. Ao chegar a casa de José Salgueiro informáronos que o recadador xa estaba a salvo e continuaron ao monte, provocando aos veciños. No Carramal detiveron ao alcalde de barrio. Vendo como os veciños se ían concentrando, fixeron varios disparos, resultando mortos José Rodríguez Rial, Manuela Couso e Francisco Piñeiro. A Garda Civil continuou cara a San Xián de Marín.
O imposto de cédulas
O imposto de cédulas persoais co nome de "cédulas de veciñanza" creouse en 1854. O obxectivo era que toda a poboación tivese un documento de identidade. Porén, o seu carácter foi recadador, polo que ademais de non ser aceptado, levou a motins.
Cun breve período de supresión cara a 1872, o imposto foi variando ao longo da súa existencia, chegando a afectar non só ás cabezas de familia, senón a todas as persoas residentes no Estado maiores de 14 anos. A partir dunha reforma levada a cabo en 1881, e que supuxo un aumento na recadación, o cobro deste imposto bianual efectuábase a domicilio.
O Pimento, Sobreda, O Saviñao
O Pimento é un lugar da parroquia de Sobreda no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
2023
2023 (MMXXIII) é o ano actual do calendario gregoriano comezado en domingo.
Danza dos espíritos
300px|miniatura|A danza dos espíritos de 1889–1891 polos [[Pobo lakota|lakota oglala en Pine Ridge. Ilustración do artista occidental Frederic Remington, 1890.]] A danza dos espíritos (en caddo: Nanissáanah, tamén chamada a danza dos espíritos de 1890) foi unha cerimonia incorporada ao diverso sistema de crenzas dos nativos de América do Norte. De acordo coas ensinanzas do líder espiritual paiute Wovoka (ou Jack Wilson), a práctica axeitada da danza reuniría aos vivos cos espíritos dos mortos, levaría os espíritos a loitar, poñería fin á expansión americana cara ao oeste, e traería paz, prosperidade e unidade aos pobos nativos americanos da rexión.
Patrimonio da Humanidade no Chad
miniatura|180px| [[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px ]] O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do Patrimonio da Humanidade no Chad, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. O Chad ratificou a convención o 23 de xuño de 1999, convertendo os seus lugares en elixíbeis para a súa inclusión na lista.
Danza dos espíritos
A danza dos espíritos foi asociada coa profecía de Wovoka do remate da expansión colonial ao tempo que predicaba obxectivos dunha vida limpa, unha vida honesta e a cooperación intercultural dos nativos americanos. Crese que a práctica da danza dos espíritos contribuíu á resistencia lakota fronte á asimilación da lei Dawes. A variación lakota da danza dos espíritos tendeu cara ao milenarismo, unha innovación que distinguiu a interpretación Lakota das ensinanzas orixinais de Wovoka. O pobo caddo aínda hoxe practica a danza dos espíritos.
Influencia paiute
miniatura|dereita|200px|[[Cyperus esculentus, unha raíz que adoitaban comer os paiutes do norte.]] Os paiutes do norte que vivían en Mason Valley, no que hoxe é o estado de Nevada, eran coñecidos colectivamente como Tövusi-dökadö (Tövusi-: "bulbo de Cyperus" e dökadö: "comedores") na época do colonización europea. Nesa época, a comunidade dos paiute do norte estaba a prosperar cun patrón de subsistencia de pesca, caza de presas salvaxes e procura de alimentos como piñóns e raíces de Cyperus esculentus
A comunidade de Wodziwob aceptou esta visión, probablemente debido á súa reputación como curandeiro. El instou ao pobo a bailar a danza circular, como era habitual durante un tempo de celebración. Continuou predicando esta mensaxe durante tres anos coa axuda dun "médico do tempo" local chamado Tavibo, pai de Jack Wilson.
Antes do movemento relixioso de Wodziwob, en 1867 produciuse unha devastadora epidemia de febre tifoide. Esta e outras doenzas europeas mataron aproximadamente unha décima parte da poboación total, resultando nun trauma psicolóxico e emocional xeneralizado. Isto tamén produciu unha desorde no sistema económico e na sociedade. Moitas familias non puideron continuar co seu estilo de vida nómade.
Influencia da danza circular
Unha danza circular é un baile comunitario circular que se celebra, normalmente arredor dun individuo que dirixe a cerimonia. Os bailes circulares poden ser cerimoniais ou puramente sociais. Normalmente os bailaríns están acompañados por un grupo de cantantes que tamén poden tocar tambores ao unísono. Os bailaríns únense das mans para formar un gran círculo. Os bailaríns móvense cun paso lateral para reflectir o patrón longo e curto do ritmo do tambor, dobrando os xeonllos para salientar o patrón.
Durante os seus estudos das tribos do Noroeste do Pacífico, o antropólogo Leslie Spier usou o termo "danzas proféticas" para describir bailes cerimoniais redondos onde os participantes buscan o transo, exhortacións e profecías. Spier estudou os pobos da meseta do Columbia (unha rexión que inclúe os estados de Washington, Oregón, Idaho e as partes occidentais de Montana). Na época dos seus estudos os únicos bailes que tiña permitido presenciar eran bailes sociais ou que xa incorporaran elementos cristiáns, o que dificultaba a investigación sobre a orixe da danza circular.
O "Profeta"
miniatura|dereita|Wovoka, líder espiritual [[pobo paiute|paiute do norte e creador da danza dos espíritos.]] Crese que Jack Wilson, o profeta coñecido como Wovoka, tivo unha visión durante unha eclipse solar o 1 de xaneiro de 1889. Segundo informou, non foi a súa primeira vez experimentando unha visión; pero como adulto novo, afirmou que entón estaba mellor equipado, espiritualmente, para manexar esta mensaxe. Jack recibira formación dun home santo experimentado baixo a guía dos seus pais despois de que se decataran de que tiña dificultades para interpretar as súas visións anteriores. Jack tamén estaba adestrando para ser un "médico do tempo", seguindo os pasos do seu pai. Era coñecido en Mason Valley como un mozo líder dotado e bendito. Predicando unha mensaxe de amor universal, a miúdo presidía bailes circulares, que simbolizaban o camiño celestial do Sol polo ceo.
Mooney escribe que Wilson recibiu a danza dos espíritos e ordenóuselle que o devolvese ao seu pobo. Predicaba que se a danza de cinco días se realizaba nos intervalos axeitados, os intérpretes asegurarían a súa felicidade e acelerarían o reencontro dos vivos e dos falecidos. Wilson dixo que o Creador lle deu poderes sobre o clima e que sería o deputado encargado dos asuntos no oeste dos Estados Unidos, deixando ao actual presidente Harrison como o deputado de Deus no leste. Jack afirma que entón lle dixeron que volvese a casa e predicase a mensaxe de Deus.
Jack Wilson afirmou que deixou a presenza de Deus convencido de que se todos os indios do oeste bailasen a nova danza para "acelerar o evento", todo o mal do mundo sería arrastrado, deixando unha Terra renovada chea de comida, amor e fe. Axiña foi aceptada polos seus irmáns paiute, e a nova relixión chamouse "danza nun círculo". Debido a que o primeiro contacto europeo coa práctica chegou a través dos lakota, a súa expresión "danza dos espíritos" foi adoptada como título descritivo para todas esas prácticas. Isto foi traducido posteriormente como "Ghost Dance".
Igrexa vella de Aitolahti
A igrexa vella de Aitolahti (en finés Aitolahden vanha kirkko) é un templo evanxélico luterano da cidade de Tampere, Finlandia. Está situada no centro da cidade, no barrio de Aitoniemi, na área do que era o antigo municipio de Aitolahti. Foi deseñada por Birger Federley e construída en pedra e ladrillo en 1928. O terreo no que se edificou foi doado polo propietario da propiedade Laalahti, o profesor Rurik Pihkala, mentres que o terreo empregado para o cemiterio foi doado por Kustaa e Ida Ruokonen. Trátase dunha igrexa de planta rectangular sen torre. A igrexa imita os templos medievais de pedra na escolla dos materiais, entre outras cousas. Foi construída con axudantes
A igrexa ten capacidade para 230 persoas. O retablo] é un vitral obra do alemán Fritz Hilbert. Na igrexa ten un órgano de 9+1 rexistros construído en 1928 na fábrica de órganos de Kangasala que foi modernizado en 1966.
Sobreda, Sobreda, O Saviñao
Sobreda é un lugar da parroquia de Sobreda no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
A Pena, Vilaesteva, O Saviñao
A Pena é un lugar da parroquia de Vilaesteva no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Ovanåker
Ovanåker é un concello sueco no condado de Gävleborg. A súa capital é a localidade de Edsbyn. En setembro do ano 2022 o muncipio tiña unha poboación de 11 674 habitantes.
Malveiros, Seteventos, O Saviñao
Malveiros é un lugar da parroquia de Seteventos no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Gran Premio de Arabia Saudita de 2021
O Gran Premio de Arabia Saudí de 2021 (coñecido oficialmente como Formula 1 STC Saudi Arabian Grand Prix 2021) foi unha carreira de Fórmula 1 que se celebrou o 5 de decembro de 2021. Disputouse no Circuíto urbano de Jeddah en jeddah, Arabia Saudita. A carreira foi a vixésimo primeira rolda da tempada de Fórmula Un e marca a primeira vez que se celebra o Gran Premio de Arabia Saudita como parte do Campionato Mundial de Fórmula Un.
Antecedentes
O Gran Premio de Arabia Saudita anunciouse que estará no calendario do Campionato do Mundo de Fórmula Un de 2021 en novembro de 2020. A carreira ía disputarse orixinalmente o 28 de novembro, pero foi reprogramada debido ao aprazamento do Gran Premio de Australia debido á pandemia de COVID-19.
Houbo polémica sobre o respecto dos dereitos humanos en Arabia Saudita. O 27 de outubro de 2020, Amnistía Internacional condenou aos propietarios da Fórmula 1 por programar a penúltima carreira da tempada do ano seguinte en Arabia Saudita, que se cría que se utilizaba o deporte para "lavar a cara" sobre o respecto dos dereitos humanos no Reino. O grupo de dereitos humanos tamén instou aos corredores a pronunciarse contra o réxime do país. Lewis Hamilton dixo que non estaba cómodo correndo en Arabia Saudita.
Clasificación do campionato antes da carreira
Max Verstappen é o líder do campionato con 8 puntos que o separan de Lewis Hamilton, con 351,5 puntos e 343,5 puntos respectivamente. No campionato de construtores, Mercedes lidera sobre Red Bull Racing por 5 puntos. Detrás deles, a Scuderia Ferrari no terceiro lugar supera a McLaren por 39 puntos.
Cualificación
A cualificación tivo lugar o 4 de decembro ás 20:00 hora local e durou unha hora.
A clasificación comezou con Sergio Pérez ocupando o primeiro posto da primeira quenda da cualificación (Q1) cun tempo de 1.28.021. A segunda quenda (Q2) rematou con Lewis Hamilton ocupando o primeiro posto cun tempo de 1.27.712. Non obstante, Hamilton fíxoo esta vez con pneumáticos medios con 8 voltas, dándolle unha forte desvantaxe de pneumáticos para a carreira (cando os pilotos dos 10 primeiros teñen que comezar co pneumático co que marcaron o seu tempo na Q2) en comparación co seu rival polo título Max Verstappen que tiña pneumáticos medios con 4 voltas. Todos os coches que pasaron a Q2, clasificáronse con pneumáticos medios, ademais de Lando Norris, que montou os pneumáticos brandos para entrar na terceira quenda (Q3). Carlos Sainz loitou co seu coche despois de trompear na curva 10 e rozar o muro co seu alerón traseiro, causando danos menores. Na súa última volta na Q2, tivo outra perda de control, declarando que o coche non podía conducirse e viuse obrigado a retirarse do intento.
A Q3 comezou con Hamilton facendo unha gran derrapaxe e abortando o seu intento de saída. Hamilton fixo entón a súa volta pola pole cun 1.27.511. Max Verstappen estaba na súa volta rápida ao final da sesión, marcando o mellor tempo da sesión nos dous primeiros sectores, case golpeou o muro á saída da curva 2. Chegando á curva final, bloqueou o seu pneumático dianteiro esquerdo e tras saír desviado e pisar o acelerador perdeu o control da parte traseira e bateu contra o muro provocando a ruptura da súa suspensión. Isto deu a pole a Hamilton, por diante de Valtteri Bottas e Verstappen.
Carreira
A carreira comezour ás 20:30 hora local do 5 de decembro e durou 50 voltas, cun límite de tempo de dúas horas. A carreira estivo marcada por incidentes que culminaron con dous coches de seguridade, dúas bandeiras vermellas e catro coches de seguridade virtuais.
Posicións logo da carreira
Clasificación do campionato de construtores
Notas
<references group="lower-alpha"/>
Morgade, Seteventos, O Saviñao
Morgade é un lugar da parroquia de Seteventos no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Pedras Brancas, Seteventos, O Saviñao
Pedras Brancas é un lugar da parroquia de Seteventos no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Seteventos, Seteventos, O Saviñao
Seteventos é un lugar da parroquia de Seteventos no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Lavaux
Lavaux é unha rexión do cantón de Vaud en Suíza, no distrito de Lavaux- Oron. Lavaux consta de 830 hectáreas de viñedos en socalcos que se estenden por uns 30 km ao longo da beira norte do Lago de Xenebra, orientada ao sur.