cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Retrete
Antigüidade
Tamén noutros lugares comunitarios como os mosteiros se atopan exemplos de saneamento. Os budistas da actual Sri Lanka empregaban daquela botes porosos para filtrar os ouriños, mentres que os excrementos eran reutilizados como fertilizante. Esta reutilización dos excrementos repítese en numerosas civilizacións onde a agricultura era preponderante: arredor do 90% dos excrementos son reutilizados aínda na China actual, e o mesmo sucedía en Londres até a revolución sanitaria do século XIX, onde as foxas das instalacións eran baleiradas manualmente pola noite, e os excrementos eran secados e, unha vez enxoitos, transportados sobre carretas e pontóns cara aos campos de Hertfordshire e de Hampshire.
Idade Media
miniatura|esquerda|Cloacas en París miniatura|esquerda|[[Réplica dun retrete medieval en Estonia]] A Idade Media marca unha separación entre Europa e Asia. En Asia, os excrementos son reutilizados a miúdo como fertilizante, a través dun sistema organizado. Tal foi o caso do Iemen onde nalgunhas cidades os baños eran pequenos cuartos enriba dos edificios, de onde os excrementos caían cara ás foxas de abaixo, ao nivel da rúa. Os excrementos eran baleirados a continuación regularmente por unha trampa, despois secados á raxeira e destinados a convertérense en carburantes. Este sistema de recuperación existía tamén noutras cidades asiáticas como Cabul, en Afganistán, onde as foxas eran baleiradas, e os excrementos traídos cara aos campos nunha carroza da época. Estes sistemas permitían deixar os excrementos secar e volvérense máis manipulábeis. Na India, en troques, a defecación era practicada na natureza, ao bordo dun río ou do mar, mentres que os baños dos castelos desembocaban nos ríos ou un lugar sen vida social.
Os problemas co saneamento eran máis marcados nas cidades europeas emerxentes; no medio rural, as latrinas eran utilizadas comunmente, consistindo a miúdo nun banco perforado de buratos, enriba dunha foxa larga, todo isto nunha cabana separada da casa. Nas cidades, as clases acomodadas utilizaban penicos, ás veces pechados e rematados cun asento perforado máis cómodo, baleirados polo servizo doméstico. As clases máis pobres destinaban como retrete un recanto da súa adega ou baleiraban o penico directamente na rúa. Esta última práctica sería prohibida nas grandes cidades: tanto en Londres como en París estivo prohibido descargar auga nas canles das rúas até mediados do século XIX.
Adopción progresiva da cisterna en Europa
miniatura|Sanitario comercializado polo empresario Thomas Crapper En 1592, John Harington, poeta e afillado da raíña Isabel I de Inglaterra, crea a primeira cisterna na súa casa en Kelston, preto de Bath. Despois de que a raíña visite a súa casa, fixo instalar unha segunda cisterna nun hotel de luxo, o Richmond Hotel. Respecto aos sistemas da antigüidade, que evacuaban xa os excrementos con auga, a cisterna de Harington podíase soster sen problemas nun pequeno cuarto e desembocar nunha pequena foxa instalada no xardín, namentres que cos sistemas antigos, sendo a maioría deles comunitarios, deixaban as feces ao aire libre. O logro de Harington non coñeceu gran notoriedade até despois de morto este. Algúns viaxeiros vidos a Inglaterra mencionan as «máquinas do pequeno recanto» no século XVII.
A primeira patente depositouna o reloxeiro Alexander Cummings en 1775. A súa innovación maior é o engadido dun tubo dobrado en forma de U, que actúa como sifón e que impide a subida dos cheiros. A auga contida no sifón era substituída completamente en cada cisterna, permitindo unha limpeza automática. Estes baños eran moito máis complexos ca os de hoxe, con numerosas comportas de entrada e saída, así como tamén con numerosos canos. A cisterna «moderna» coa cubeta asociada estaba destinada ao principio aos máis pobres, e non se expandiu o seu uso até chegado 1840.
A finais do século XVIII e sobre todo a comezos do século XIX, sobe o nivel de vida e numerosos habitantes das clases medias europeas acceden á propiedade, e por conseguinte tamén ao mercado dos accesorios domésticos, e sobre todo o dos baños. Empresarios como Thomas Crapper gañan sona grazas ao retrete. Porén, os sistemas de saneamento non seguen evolucionando: os baños vértense en foxas, que son purgadas á noite, e o seu contido serve para fertilizar os campos. O crecemento das grandes vilas fai que aparezan as redes urbanas de cloacas, no entanto o seu custo e as trabas administrativas dificultan a súa construción.
A revolución sanitaria do século XIX
Contra mediados do século XIX, o nivel de contaminación de certos ríos chegou a un nivel crítico. Co verán quente e seco de 1858, pódese falar dunha ondada de excrementos no Támese que rebela e irrita a poboación londiniense. O descoñecemento dos mecanismos de transmisión das enfermidades como a cólera aumenta o pánico; a proximidade do Támese ao Parlamento incita os deputados a actuar con celeridade. Dúas semanas despois do pico da crise, unha lei é votada, facilitando a construción de sumidoiros e desbloqueando créditos consecuentes. Este acontecemento, coñecido baixo o nome «Gran Cheirume», marca o comezo da denominada «revolución sanitaria» que coñecen as metrópoles europeas durante a segunda metade do S.XIX. Acontecementos coma o de Londres non son illados; así, por exemplo, París terá o seu «Gran Cheirume» do Sena en agosto e setembro de 1880.
Retretes e latrinas
A distinción entre retretes e latrinas non sempre queda clara. O termo latrina foi utilizado correntemente polas ONG nos programas de saneamento para designar os sistemas de saneamento subdesenvolvidos. Porén, como este termo é considerado a miúdo pexorativo, a palabra retrete ten gañado terreo e actualmente designa ambos os sistemas, os que se están avanzados e os que non o están.
Un vaso clásico de retrete (aquí si existen diferenzas con respecto á latrina) está composta polo entrador, o redondo e mais unha tapadeira. Nalgúns países fríos, o redondo está calefactado.
Cisterna
A cisterna é o depósito de auga que contén un retrete. Accionase de diversos xeitos, que en Galiza son principalmente tres:
Nos modelos máis comúns, a cantidade de auga dunha cisterna varia entre os 6 e os 8 litros, que son renovados con cada descarga, mediante a cal a auga depositada e mais os excrementos son levados polo cano, até que finalmente esa mesma auga volve ficar estancada no centro de saneamento pertinente.
Ao respecto da súa orixe, débese sinalar que foi un invento de Thomas Crapper, británico, quen en 1886 instalou sobre o inodoro un depósito de auga de arredor de dez litros de capacidade, así como unha panca coa cal liberar a auga ao tirar da cadea. Mellorou máis tarde o seu invento engadíndolle un sifón que permitía que sempre houbese auga no fondo.
En relación ao consumo de auga, existen tamén retretes de descarga dupla, cun consumo de 3 litros para os líquidos e 6 litros para sólidos, e por outra banda están os que funcionan en base a descargas de aire comprimido, que se valen de entre litro e litro e medio por descarga de auga. Estes retretes con sistema de baleiro son utilizados principalmente en avións onde o custo da auga transportada é particularmente elevado, e tamén en instalacións experimentais para o uso eficiente da auga.
Tipos, características e aplicacións
miniatura|esquerda|Debuxo explicativo dun retrete co seu cano
Clasificación técnica dos retretes
Tecnicamente, polo xeral, os retretes ou inodoros son clasificados da seguinte maneira:
Clasificación das latrinas segundo aplicación
miniatura|Habitáculos para latrinas en [[Haití]] miniatura|Latrina moi simple en [[Polonia]] Esta latrina é a máis común. Trátase simplemente dun burato no terreo cuberto cunha prancha de cemento ou madeira, que de igual xeito dispón doutro burato, por norma xeral de trazado circular, sobre o que eventualmente pode colocarse un vaso. Este tipo de latrina recoméndase en lugares con pouca densidade de poboación, e é fundamental que estea localizada a polo menos 30 m da vivenda e da fonte de auga potábel. Desaconséllase a súa utilización en áreas inundábeis, en áreas onde a capa freática é pouco profunda, en zonas veciñas aos mananciais, terreos moi impermeábeis, pois axiña quedaran asolagados.
A concepción do vaso da latrina xeradora de fertilizante é tal que permite a separación de compostos sólidos e líquidos. Os sólidos caen na cámara impermeabilizada en uso. Ao final da deposición engádese aproximadamente medio quilo de cinza, ou ben de cal. Os líquidos, por medio dun tubo, xeralmente unha mangueiriña de ½ polgada, condúcense ao exterior da latrina por medio dunha pequena poza filtrante. Este tipo de latrina pode ser utilizada en calquera sitio; non obstante, é especialmente axeitada cando o nivel freático é elevado, cando se trata de zonas rochosas e cando os terreos son moi impermeábeis.
Trátase dunha modificación da latrina xeradora de fertilizante descrita no punto anterior. Consta dunha única cámara que foi prolongada uns 60 cm por fóra da caseta. A tapa desta prolongacón cóbrese cunha lámina metálica pintada de negro que quenta o material na cámara e acelera o seu secado. Cada quince días levántase a tapa metálica, e cun legón arrástrase o excremento sólido mesturado con papel e cinza ou cal, para situalo debaixo da prancha metálica. É aconsellábel colocar unha cheminea de aireación que remate por enriba do teito da caseta. O tubo de aireación non debe permitir a entrada de auga de chuvia e debe estar provisto dunha reixa para non permitir a saída das moscas, que naturalmente andan na busca de luz.
Lamela, Martín, Bóveda
Lamela é un lugar da parroquia de Martín no concello lugués de Bóveda, na comarca da Terra de Lemos. Está situada a 406 metros de altitude. Segundo o IGE, en 2012 tiña 6 habitantes (4 homes e 2 mulleres).
Retrete
Clasificación das latrinas segundo aplicación
Isto vén sendo o inodoro (sanitario), é o seu uso só se recomenda en lugares onde a dispoñibilidade de auga non é un problema, o nivel freático é profundo e a filtración do terreo é media. O ideal é que estas latrinas dispoñan dunha foxa séptica dividida en dúas partes, unha impermeábel onde permanezan os sólidos -que periodicamente deben ser retirados por medio de bombas especiais denominadas barométricas- e mais unha cámara filtrante onde os líquidos fiquen no terreo sen causar contaminación.
Usos erróneos
miniatura|Unha latrina
Lamela, Martín, Bóveda
Patrimonio
Destaca a Casa Grande de Lamela.
Retrete
Datos relacionados
miniatura|Acto da defecación.
Mosteiro de Santa María da Santa Espiña
Os monxes cistercienses chegaron ó mosteiro no ano 1147, enviados dende Claraval por san Bernardo de Claraval a petición da infanta-raíña Sancha Raimúndez quen, o 20 de xaneiro de 1147, doou para a fundación do mosteiro as súas herdades en San Pedro da Espiña e en Santa María de Aborridos. O seu irmán, o rei Afonso VII, estando en Zamora, confirmou esta doazón dous anos despois, o 6 de abril de 1149.
En 1575 os mestres canteiros cántabros Juan de Nates e Juan Ribero de Rada deseñan as novas trazas do mosteiro mentres que Juan da Vega actúa como fiador. Nates non termina a obra e lle encarga a súa finalización a Juan de Naveda.
Na actualidade, o mosteiro pertence á Xunta de Castela e León, dedicándose á formación de capataces agrarios e outros profesionais do sector agrícola.
Historia
miniatura|O mosteiro en 1907, en [[La Hormiga de Oro.]] Durante a Idade Media estaba integrado no Meiriñado do Infantazgo de Valladolid (en castelán antigo citada como: Meryndat do Infantadgo de Ualladolid) unha división administrativa da Coroa de Castela, cuxa descrición figura no libro Becerro das Behetrías de Castela, redactado polas Cortes de Valladolid de 1351, cando o estamento dos fidalgos solicitou ó rei Pedro I a desaparición das behetrías mediante a súa conversión en terras solarengas.
Na historia da Espiña se poden distinguir tres etapas diferenciadas:
Exterior
miniatura|Entrada ó mosteiro. Rodeado dunha enorme muralla do século XVI, o mosteiro ten a súa entrada por unha porta monumental con arco de medio punto.
Claustros
miniatura|Claustro procesional. Os seus claustros, situados o norte da igrexa, articulan as dependencias máis importantes do mosteiro. Conta con dous claustros:
Sala capitular
Ó igual que a sancristía, se remonta ás orixes do mosteiro, non habendo sufrido grandes transformacións dende entón. É unha das mellor conservadas e máis representativas dos mosteiros cistercienses españois.
Sancristía
miniatura|Sancristía. Suponse que a parte mais antiga do mosteiro fixo de igrexa nos seus comezos. Se data a finais do século XII e comezos do século XIII, sendo edificada nun románico tardío.
Igrexa
miniatura|100px|Vidreira da igrexa. En ela nos atopamos con partes orixinais do séxulo XIII, como as tres naves do fondo con estilo protogótico. Tamén conta con partes transformadas no século XVI, como o transepto e o presbiterio, que son renacentistas, segundo o deseño do arquitecto Gonzalo Sobremaza.
Fachada
Se engadiu no século XVIII. Conta con dúas esveltas torres xemelgas, construídas segundo a liña da Escola de Ventura Rodríguez.
Retablo
miniatura|Altar da igrexa. O primitivo retablo foi substituído no século XVI por outro de alabastro da escola de Inocencio Berruguete, que desaparecería durante a invasión napoleónica, aínda que hai pezas documentalmente localizadas: O actual retablo, de estilo renacentista e en madeira policromada, procede do mosteiro de Santa María de Retuerta, sendo realizado nos talleres de Diego Marquina, en Miranda de Ebro.
Capela dos Vega
A capela extrema absidal dereita, de estilo gótico flamíxero de comenzos do século XV, foi construída como capela funeraria para o enterramento da familia dos Condes de Grajal de Campos.
Capela das Reliquias
Engadido do século XVII para recoller as variadas reliquias do Mosteiro, hoxe só garda a reliquia da Santa Espina, unha das espiñas que Xesucristo portou na súa coroa, que foi traída por dona Sancha segundo a afirmación do Tumbo.
Capela de San Rafael
miniatura|Capela de San Rafael. Antigamente chamada capela do Abade, hoxe garda os restos do promotor da restauración, Rafael Cavestany, e de Enriqueta, a súa muller. Conta cunha imaxe barroca de San Rafael, unha predela do século XV da escola de Pedro Berruguete, un sagrario en madeira policromada do século XVI e unha imaxe en alabastro da escola Napolitana do mesmo século. Conta cun curioso arco esviaje.
Uso actual
Nas dependencias monacais atópase a Escola de Capacitación Agraria, unha das mais antigas de España. Neste centro público de ensinanza, que depende da Xunta de Castela e León, os alumnos cursan ciclos de grao medio e programas de garantía social. Outras instalacións como o aprisco, os invernadoiros, a vacariza,... complementan a formación que se imparte neste centro.
Axóuxere (obxecto)
miniatura|300px|dereita|Axóuxeres sobre maza. Un axóuxere é unha ou varias esferas ocas que poden servir como obxecto sonoro que serve para entreter aos cativos, como peza sonora que adoita poñerse os gatos ou outros animais domésticos para avisar de onde se moven ou como instrumento musical. Pode ser de plástico, metal ou madeira e ao movelo fai ruído debido a unha boliñas no seu interior. Adoitan seren de cores moi vivas para estimular os sentidos do neno. Debido a que a capacidade cognitiva dos pequenos aínda non está desenvolvida, este xoguete obriga ao neniño a forzar as súas capacidades visuais e auditivas para comprender o que ten diante cando o xoguete está no seu poder. Ademais vai obtendo estímulos táctiles que o relacionan co mundo exterior. A existencia de obxectos que chamen a súa atención resulta moi importante como xeito de:
Noutro aspecto non lúdico e máis funcional, este obxecto utilízase como sinal de movemento: coma os badais nas igrexas ou os chocallos nas vacas, pónselle ás veces aos gatos ou cans para saber onde están ou para saber se se están movendo.
Consiste nun recipiente no que introducen axóuxeres ou campaíñas e un mango por onde agarra o cativo. Os máis pequenos axítano instintivamente e divírtense co son que eles producen. Actualmente, existe unha gran cantidade de modelos no mercado, fabricados de moi diversos materiais. A maioría están decorados con cores rechamantes e figuriñas infantís. Os axóuxeres foron utilizados polos cativos durante milleiros de anos. Os primeiros que se coñecen datan da época exipcia, antes do comezo do Imperio Novo.
Lesón, A Pobra do Caramiñal
Santa Cruz de Lesón é unha parroquia que se localiza no norte do concello da Pobra do Caramiñal. Segundo o padrón municipal de 2018 tiña 1.352 habitantes (684 mulleres e 668 homes) distribuídos en 31 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 1.459 habitantes.
Martín, Martín, Baleira
Martín é unha aldea da parroquia de Martín, no concello de Baleira. En 2020 tiña unha poboación de 3 habitantes, 2 homes e 1 muller.
Unión Balompédica Conquense
A Unión Balompédica Conquense, habitualmente coñecida como Conquense, é un club de fútbol de España, da cidade de Cuenca, en Castela-A Mancha. Foi fundado en 1946 e xoga na Terceira División Española.
Historia
A Unión Balompédica Conquense naceu en 1946. Na tempada 1987-88 debuta na Segunda División B. Na tempada 2004/05 o equipo quedou entre os catro primeiros, clasificándose para a fase de promoción. Gañando na semifinal, foi derrotado na final polo Real Madrid B. A tempada seguinte o equipo descendeu á Terceira División. Na tempada 2006/07 o Conquense quedou primeiro no grupo castelán manchego con 92 puntos, seis por encima do Guadalajara. Na semifinal da fase de ascenso, derrotou ao CD San Fernando por un global de 2-0. Na final, enfrontouse á SD Negreira. A ida, xogada en Negreira concluíu cun empate sen goles. Na volta, disputada na Fuensanta o 24 de xuño de 2007, o Conquense gañou 3-0, marcando todos os goles na primeira parte, conseguindo dese modo o ascenso. Na tempada 2009/2010 finalizou 10º no grupo II. Na tempada 2011-12 acaba en 16ª posición e xoga a promoción pola permanencia en Segunda B. O equipo perde contra o Real Zaragoza B 1-0 na ida e 0-3 en La Fuensanta e descende a Terceira.
O Marco Alto, Álvare, A Pastoriza
O Marco Alto é un lugar da parroquia de Álvare no concello lugués da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres).
Lagranxiana
Defínese a Lagranxiana dun sistema, normalmente denotada cá letra L, como a diferenza entre a súa enerxía cinética, T, e a súa enerxía potencial, V:
A lagranxiana é unha cantidade fundamental na Mecánica lagranxiana, unha formulación da mecánica clásica inicialmente demostrada por Lagrange en 1788. Na lagrangiana está expresado o estado dinámico dun sistema.
Río Senegal
260px|miniatura|O río Senegal desde o aire preto de Saint-Louis O río Senegal está na África occidental, e ten unha lonxitude de 1.430 km. Flúe desde a Guinea e baña Malí, a Mauritania e o Senegal, facendo de fronteira entre estes dous últimos países, antes de desaugar no océano Atlántico en Saint-Louis.
Percorrido
O río Senegal fórmase, de feito, en Bafoulabé, en Malí, pola confluencia de dous cursos de auga que baixan desde o macizo do Fouta Djalon, o Bafing e o Bakoye (acrecentado co Baoulé). O Bafing é considerado como a rama-nai do río, vindo desde a Guinea, onde nace a 750 metros de altura, e engádelle 344 km máis ao Senegal (sen el o seu curso é só de 1.086 km).
Afluentes e conca
Pola beira esquerda recibe o río Falémé, que é o seu principal tributario, e que serve de fronteira entre Malí e Senegal. Pola beira dereita recolle augas do Colombiné, do Karakoro, do Ghorfa e do Gorgol, que máis que ríos son wadis.
A conca do río cobre uns 337.000 km², espallándose por catro estados. Adoitan diferenciarse tres rexións nela: a cunca alta, até Bakel (localidade do Senegal, preto da fronteira con Malí); o val entre Bakel e Saint-Louis (816 km) e, por último, o delta.
Réxime fluvial
O Senegal é un río de réxime moi irregular. O seu caudal medio, na foz, é de 640 m³/s, pero pode chegar a oscilar entre 3 m³/s, no período de estiaxe, e 5.000 m³/s nos períodos de cheas. Os máximos de caudal ocorren durante o verán, entre xullo e outubro; a estiaxe entre febreiro e marzo. Durante a estación seca as augas poden baixar tanto que é posíbel vadealo a pé.
Navegabilidade
miniatura|esquerda|250px|O río Senegal nos arredores de [[Kanel]] Polo normal é navegábel, en calquera estación do ano, durante uns 175 km, desde a foz até Podor, e na época da estación de choivas, con augas altas, nuns tres meses, pódese navegar até Kayes, a 975 km da desembocadura.
dereita|miniatura|295px|O río na altura da cidade de Dramané, Malí)
Institucións internacionais
Desde 1972, tres dos estados ribeiráns do río Senegal (Malí, Mauritania e o Senegal) están agrupados na OMVS (Organisation pour la Mise en Valeur du fleuve Sénégal: Organización de posta en valor do río Senegal) para impulsar a cunca e explotar racionalmente os seus recursos (enerxía, navegación, regadío etc).
Lista de concellos da Coruña
miniatura|300px|Mapa dos concellos da provincia da Coruña. Lista dos 93 concellos da provincia da Coruña:
Selección
Co termo selección podemos referirnos a:
Internet das cousas
miniatura|Descrición gráfica do mundo interconectado. Internet das cousas (Internet of things, abreviado IoT) é un concepto que se refire á interconexión dixital de obxectos cotiáns con Internet.
Concepto
O concepto Internet das cousas foi proposto por Kevin Ashton no Auto-ID Center do MIT en 1999, onde se realizaban investigacións no campo da identificación por radiofrecuencia en rede (RFID) e tecnoloxías de sensores.
Por exemplo, se os libros, termostatos, neveiras, paquetería, lámpadas, caixas de urxencias ou partes automotrices, entre outros, estivesen conectados a Internet e equipados con dispositivos de identificación, non existirían, en teoría, artigos fóra do inventario ou medicinas caducadas; saberíase exactamente a localización e como se consomen no mundo; desaparecerían as perdas e saberíase se están acesos ou apagados en todo momento.
A Internet das cousas debería codificar de 50 a 100 billóns de obxectos e seguir o seu movemento, xa que se calcula que todo ser humano está rodeado de entre 1000 e 5000 obxectos. Segundo a empresa Gartner, en 2020 haberá no mundo aproximadamente 26 000 millóns de dispositivos cun sistema de conexión á Internet das cousas. Abi Research, por outra banda, asegura que para ese ano existirán 30 000 millóns de dispositivos sen fíos conectados a Internet. Coa próxima xeración de aplicacións de Internet (protocolo IPv6), poderíanse identificar todos os obxectos, o que non era posible con IPv4. Este sistema sería capaz de identificar instantaneamente calquera tipo de obxecto por medio dun código. O valor do mercado está proxectado en 80 mil millóns de dólares.
A empresa estadounidense Cisco, que está detrás da iniciativa da Internet das cousas, creou un "contador de conexións" sen fíos que lle permite estimar o número de cousas conectadas dende xullo de 2013 ata 2020. O concepto de que os dispositivos se conectan á rede a través de sinais de radio de baixa potencia é o campo de estudo máis activo da Internet das cousas. A explicación reside en que os sinais deste tipo non precisan Wi-Fi nin Bluetooth. Non obstante, estanse a investigar distintas alternativas que precisan menos enerxía e que resultan máis económicas baixo o nome de "Chirp Networks".
A expresión Internet da cousas adoita empregarse cunha denotación de conexión avanzada de dispositivos, sistemas e servizos que vai alén do tradicional M2M (máquina a máquina) e cobre unha ampla variedade de protocolos, dominios e aplicacións. O servizo touchatag de Alcatel-Lucent e o gadget Violeta Mirror poden proporcionarlles un enfoque de orientación pragmática aos consumidores da Internet das cousas, polo que calquera pode ligar elementos do mundo real ao mundo en liña mediante as etiquetas RFID (e códigos QR no caso de touchatag).
Rúa de San Roque (Santiago de Compostela)
miniatura|200px|Portada do Hospital de San Roque A rúa de San Roque é unha rúa da cidade de Santiago de Compostela, situada nas aforas do centro histórico, entre a rúa das Rodas e a rúa de Santa Clara.
No seu número 2 encóntrase a entrada do Antigo Hospital de San Roque.
Brazil (filme)
Brazil é un filme británico-estadounidense dirixido por Terry Gilliam que foi estreado no ano 1985. Está protagonizado por Jonathan Pryce e Robert De Niro, e obtivo dous nomeamentos ós Oscar, á mellor dirección artística e ó mellor guión orixinal.
Sinopse
Un erro no apelido debido a unha mosca caída na testa dun teletipo, provoca a detención errónea dun inocente, de consecuencias fatais para este. Como oficialmente non existen erros no sistema burocrático, ninguén quere facerse cargo do papelorio agás o benintencionado Lowry. Durante a súa visita á familia do falecido ten un encontro casual coa súa veciña, á que recoñece como a muller dos seus soños. Pero ela foxe.
O descubrimento fai que, para poder obter información sobre ela, Sam sométese ós desexos da súa nai, unha narcisista recalcitrante e moi ben relacionada obsesionada con darlle unha carreira ó fillo. Así, Lowry comeza a súa escalada ás altas esferas a pesar da súa natureza escrupulosa e pouco ambiciosa.
Tanto a súa implicación no erro burocrático do principio, como a súa obsesión pola muller e os seus contactos cun fontaneiro clandestino complican a vida a Lowry ata o punto de que pasa a ser considerado unha ameaza para o sistema. Mentres, a pesar de moitas dificultades, é quen de acadar o amor da súa rapaza soñada.
Finalmente o Sistema, implacable, faise cargo de Sam Lowry e destrúeo mediante a tortura. Pero Lowry obtén refuxio na tolemia.
Influencias
O director, Terry Gilliam referiuse a esta película como a segunda dunha triloxía formada por Os bandidos do tempo (1981) e As aventuras do Barón Munchausen (1989). As tres películas teñen como tema común a loita pola imaxinación e a liberdade de pensamento nun mundo que se opón ás devanditas ideas.
Esta película contén numerosos temas complexos e sutís aderezados cunha mestura de humor cruel e ideas que dificultan un seguimento lineal da trama pero que contribúen a crear un filme rico que pode ser visto en varias ocasións. A película posúe unha importante riqueza visual presentando unha visión infrecuente do futuro e con imaxes oníricas que admiten diferentes interpretacións.
Tamén contén numerosas referencias á serie de televisión británica dos anos sesenta The Prisoner e á novela de George Orwell 1984.
Na súa estrea a película tivo importantes dificultades en recadación. Con todo, permanece como unha película de culto entre os fans de Gilliam. A edición en VHS da cinta é unha versión máis curta de 131 minutos. A edición en DVD é a mesma que a película orixinal.
Hamiltoniana
Hamiltoniana pode referirse a:
Terminoloxía da heráldica
Preséntanse a seguir os termos relacionados coa disciplina heráldica fornecendo a súa forma en galego e en moitas outras linguas románicas (portugués, castelán, catalán, francés e italiano), así coma tamén en inglés. A intención é servir coma inicio para unha futura normativización terminolóxica e permitirlle ós galegofalantes coñecer tanto as palabras da súa lingua para poder falar deste tema con propiedade coma os seus equivalentes noutras linguas. Para todas as formas nas que foi posible dáse a súa ligazón coas súas wikipedias, ademais de proporcionar tamén outras referencias documentais de carácter terminolóxico ou lexicográfico baseándose en fontes de recoñecido prestixio en cadansúa lingua.
Debe terse en conta que algúns conceptos poden ser diferentes nas distintas tradicións heráldicas, por iso se axunta o significado asumido para o caso galego (e panibérico).
Fontecarmoa
O topónimo galego Fontecarmoa pode referirse a:
Giuseppe Rossi
Giuseppe Rossi, nado en Teaneck (Nova Jersey) o 1 de febreiro de 1987, é un futbolista de orixe italiana. Xoga de dianteiro e o seu actual club é o Celta de Vigo, onde xoga cedido pola Fiorentina.
Traxectoria
En 2004 o primeiro club polo que Giuseppe Rossi fichou, foi o Parma italiano como xuvenil. Tiña 17 anos, pero foi traspasado ao pouco tempo por 200.000 libras ao Manchester United, onde asinaría o seu primeiro contrato profesional. Alí xogou ata xaneiro de 2007, empezando a xogar cedido no Parma italiano.
Giuseppe Rossi foi fichado polo Villarreal CF o verán de 2007 tras a marcha ao Atlético de Madrid do uruguaio Diego Forlán. Cos seus 11 goles en 27 partidos converteuse nun dos xogadores revelación da tempada 2007-08.
Ao finalizar a tempada 2008/09 apareceron na prensa rumores sobre o interese de varios clubs para facerse cos servizos de Rossi, como a Juventus FC que se dicía que ofrecía 18 millóns de euros e o traspaso de David Trézéguet, ou o Manchester City ou o Manchester United. Sobre todo tras as declaracións que realizou, nas que afirmaba que o seu soño era volver xogar en Italia. En xaneiro de 2011, o Villarreal CF confirma o acordo entre Rossi e o club para a ampliación do seu contrato ata o verán de 2016 desmentindo así calquera rumor que lle vinculaba a outro club.
Selección nacional
Foi internacional coa Selección de Italia tanto a nivel absoluto, como nas categorías inferiores ata a Sub-21. Coa Selección Olímpica de Italia en 2008 participou nos Xogos Olímpicos de Pequín, onde terminou como máximo goleador do torneo con 4 goles. O seu primeiro gol coa súa selección anotouno nun partido amigable disputado o 6 de xuño de 2009 en Pisa contra Irlanda do Norte, que servía de preparación para a Copa das Confederacións de 2009, á que foi convocado por Marcello Lippi.
No mencionado torneo internacional, debuto con dous goles no triunfo italiano 3-1 sobre Estados Unidos, no Estadio Loftus Versfeld de Pretoria.
O Marco Baixo, Álvare, A Pastoriza
O Marco Baixo é un lugar da parroquia de Álvare no concello lugués da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 13 habitantes (6 homes e 7 mulleres).
Alfabeto latino
O alfabeto latino é o alfabeto que se emprega maioritariamente para escribir as linguas de Europa occidental así como nos países que foron colonizados polos europeos. É, en competencia co alfabeto cirílico e, en menor medida, o alfabeto grego, a escrita occidental por defecto e agora - en razón da importancia económica e cultural dos países que a utilizan (como os Estados Unidos) - unha escrita internacional: pódense atopar palabras escritas en letras latinas nas rúas do Xapón ou nas de Exipto.
Letras
O alfabeto latino, como a maioría dos xurdidos do alfabeto grego distingue dúas grafías para cada grafema (ou letra), unha chamada minúscula e outra capital. Na maioría dos casos, cada letra posúe as dúas variantes. Hai algunhas excepcións, como a letra ß (eszett; utilizada en alemán e outrora noutras linguas), que, en capitais, é substituída por SS.
A expansión – tanto xeográfica como temporal – deste alfabeto fai del un dos máis ricos en variantes nacionais. Así:
Como se ve, non existe un alfabeto latino fixo e constante; porén é posíbel illar os grafemas fundamentais utilizados na maioría das linguas: son os do alfabeto orixinario máis j e u así como w:
Nome das letras
Entre as innovacións do alfabeto latino en relación co seu modelo (indirecto) grego, pódese contar o nome das letras. En efecto, mentres que as letras gregas levan nomes sen sentido na súa lingua (pois herdárono directamente das linguas semíticas) e sobre todo, polisilábicos (alfa, beta, gamma, delta) en latín son monosílabos.
De aí vén a maneira que temos hoxe na maioría das linguas modernas de designarmos as letras do alfabeto latino.
Extensión dos grafemas fundamentais
Os límites intrínsecos a este alfabeto, relativamente limitado en número de signos diferentes, foron superados rapidamente cando pasou a usarse para transcribir outras linguas cun sistema fonolóxico diferente do do latín. Por exemplo, o alfabeto latino orixinario non permitía notar o son [ʃ] de xogo. Na actualidade cada vez é máis frecuente que a transcrición ou a transliteración dunha escritura non latina se faga mediante letras latinas (que dan unha grande parte dos caracteres do Alfabeto Fonético Internacional e doutros). Fálase neste caso dunha romanización. Finalmente, numerosas linguas que quedaran sen escrita adoptaron o alfabeto latino, como é o caso das linguas de África, que poden seguir o alfabeto pan-nixeriano ou o alfabeto internacional de Niamey.
Para adaptar o alfabeto latino a estas situacións os escribas medievais e os impresores do Renacemento atoparon distintas solucións, moitas delas vixentes hoxe en día.
Diacríticos
Algunhas letras baseadas na inclusión dun diacrítico teñen hoxe unha entidade diferenciada coma o ð do islandés ou o ŋ (n con gancho), que se emprega en diversas linguas, como o saami e en numerosas linguas de África (basa, bambara, wolof, fula, dinka, éfik, ewe, gã, kpellé ou mendé).
Letras suplementarias
A invención de letras suplementarias, xurdidas de variantes contextuais ou de variantes propias a unha grafía medieval particular, principalmente, entre as que algunhas son agora consideradas como fundamentais coma o w. Outras letras foron préstamos doutras escritas, coma o ƿ e o ȝ empregados en inglés medieval e o þ do islandés, procedentes do rúnico ou as letras derivadas do alfabeto grego que aparecen no Alfabeto Fonético Internacional e no alfabeto africano de referencia.
Ata o século XIX empregouse en todas as linguas con escrita latina o s longo ( ſ ).
Ligaduras
Outra forma de crear novas letras é ligando dúas xa existentes. É o caso do ß alemán e do æ que aparece en varias linguas, coma o islandés.
Dígrafos
En ocasións empréganse dígrafos ou digramas para representar un único son, como ch, sh ou cz.
Alfabeto galego
O galego escríbese co alfabeto latino. O alfabeto galego está composto por 23 letras e 6 dígrafos.
Alfabeto antigo
miniatura|500px|esquerda|O alfabeto latino arcaico (con diferentes variantes para cada letra) O alfabeto latino ao principio era utilizado para escribir o latín, a lingua falada polos habitantes de Roma e do Lacio. É derivado do alfabeto etrusco, que á súa vez era unha variante dun alfabeto grego diferente do alfabeto chamado clásico  (o que se emprega nas edicións actuais de textos gregos antigos e que está na base do alfabeto grego moderno). O alfabeto etrusco tiña algunhas letras inútiles (B, C, D e O), que nunca eran empregadas nas inscricións en razón do sistema fonolóxico do etrusco, no que non se atopan oclusivas sonoras nin a vogal /o/. Pola contra serán utilizadas polos latinos, que si tiñan eses sons.
Algúns feitos notábeis deste alfabeto:
En conclusión, o latín empregaba 20 letras na súa variante arcaica:
Logo, 23 letras na súa grafía clásica:
Alfabeto medieval e grafías
No transcurso dos séculos, as letras do alfabeto latino foron trazadas de xeitos diferentes. Estes tipos de escritura non constitúen alfabetos en si senón versións diferentes dun mesmo alfabeto, o cal coa invención da imprenta converteraos en tipos de caracteres; por exemplo:
Código ISO
O código ISO 15924 desta escrita é Latn.
Fontedelo
O topónimo galego Fontedelo pode referirse a:
O Pereiro, Xoibán, Vilalba
O Pereiro é un lugar da parroquia de Xoibán, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Recoñecemento óptico de caracteres
OCR é o acrónimo de Optical Character Recognition (recoñecemento óptico de caracteres) é un programa informático asociado, case sempre, a un escáner capaz de recoñecer o texto contido nunha imaxe e transformar cada carácter presente na imaxe nunha letra codificada para a súa posterior edición nun editor de textos.
Bell X-1
O Bell X-1 foi un prototipo de avión supersónico impulsado por un motor foguete construído por Bell Aircraft Corporation para a Forza Aérea dos Estados Unidos. Foi concibido en 1944 e deseñouse e fabricouse en 1945. Foi o primeiro avión en superar a velocidade do son en voo nivelado o 14 de outubro de 1947 pilotado por Chuck Yeager. O avión chegou a acadar unha velocidade de 1 600 km/h en 1948. Un derivado deste mesmo deseño, o Bell X-1A, con maior capacidade de combustible e polo tanto un maior tempo de combustión do foguete, superou os 2 600 km/h en 1954. O X-1 foi o primeiro dos X-planes, unha serie de avións experimentais deseñados para experimentar novas tecnoloxías.
Lingua vanimo
O vanimo é unha lingua skou falada en Papúa Nova Guinea que se estende dende Leitre ata Wutung, na fronteira entre Papúa Nova Guinea e Indonesia.
Fonoloxía
O dialecto duso da lingua vanimo é infrecuente por non ter ningunha consoante velar fonética, aínda que ten fonético.
As vogais do dialecto dumo son:
Todas as vogais aparecen nasalizadas, variando foneticamente entre unha vogal nasal e unha vogal seguida da consonántica. A /u/ nasal pódese realizar como un silábico.
En dialecto dumo, non hai consoantes velares ademais deste (e tamén como se indica a continuación). As outras consoantes son:
Os grupos consonánticos son /pl, bl, ml, ɲv, hv, hm, hn, hɲ, hj/ (hv e hm poden ser alófonos). /ɲv/ pronúnciase. Non hai consoantes de coda ademais de.
ocorren no dialecto Dusö. Corresponden a ou cero en dumo.
As sílabas do dumo poden ter un ton "alto" ou "longo". Hai un tempo de sílaba estrito, unha sílaba de ton "longo" ocupa todo o tempo asignado para unha sílaba, mentres que cunha sílaba de ton alto ou átona, hai un lixeiro intervalo entre esta e a seguinte sílaba. Ross escribe tons altos con acento "grave" e tons longos con acento agudo. Unha sílaba cunha vogal nasal / coda non é necesariamente longa, pode ter calquera dos tres tons.
Fernando I das Dúas Sicilias
Fernando I de Borbón-Dúas Sicilias (bautizado como Fernando Antonio Pascual Juan Nepomuceno Serafín Jenaro Benedicto), nado Nápoles o 12 de xaneiro de 1751, e finado na mesma cidade o 4 de xaneiro de 1825, foi un infante de España que ocupou os tronos de Nápoles (como Fernando IV) en tres períodos de tiempo (1759-1799, 1799-1806 e 1815-1816), Sicilia (como Fernando III) (1759-1816) e das Dúas Sicilias, Estado formado polos dous anteriores en 1816, do que foi monarca, como Fernando I, até a súa morte en 1825.
Era o terceiro fillo de Carlos III de España e María Amalia de Saxonia. Cando seu pai herdou a coroa española (o seu medio irmán Fernando morrera sen descendencia), Fernando converteuse no herdeiro do reino napolitano do seu pai, pois os acordos internacionais impedían que se reuniran ambas as coroas. Ningún dos seus irmáns ou irmás o sobreviviron, sendo ademais o fillo de Carlos III que reinou por máis tempo, concretamente en Sicilia de forma ininterrompida durante 66 anos, entre 1759 e 1825.
Fernando foi nomeado á vez Fernando III de Sicilia e Fernando IV de Nápoles.
Fernando foi restaurado por terceira vez pola súa vitoria na batalla de Tolentino, o 3 de maio de 1815 sobre o monarca rival Xoaquín I, que sucedera a Xosé I cando este foi nomeado rei de España por Napoleón.
Despois da caída de Napoleón, e tras o Congreso de Viena, o 8 de decembro de 1816, Fernando, por acordo das potencias do Congreso, reuniu os tronos de Sicilia e Nápoles no Reino das Dúas Sicilias e continuiu rexendo como gobernante, como Frrnando I, até a súa morte o 4 de xaneiro de 1825.
Eleccións municipais en Moeche
Estes foron os resultados das eleccións municipais no concello de Moeche dende 1979. miniatura|dereita|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Moeche]]
A Olga, Álvare, A Pastoriza
A Olga é un lugar da parroquia de Álvare no concello lugués da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 19 habitantes (10 homes e 9 mulleres).
Eleccións municipais en Moeche
Composición das Corporacións
Corporacións democráticas en Moeche desde a aprobación da Constitución de 1978.
Fonteo
O topónimo galego Fonteo pode referirse a:
Igrexa de Santiago de Cigales
A Igrexa de Santiago é un templo parroquial Católico situado en Cigales, (Provincia de Valladolid, España), ten planta de salón con tres naves de igual altura, mais ancha a central, separadas por piares cilíndricos sobre baseamentos octogonais, basas áticas e capiteis toscanos, e cabeceira formada por tres ábsidas semicirculares.
A igrexa de Santiago tamén é chamada popularmente como Catedral do Viño.
Historia
A igrexa de Santiago comézase a construír en 1535 sobre un templo anterior, de menor tamaño, de paredes e bóvedas de canteira, con estrutura de tres naves, torre con campanario e varias capelas.
A construción do templo actual presenta unha formulación unitaria aínda que responde a etapas perfectamente definidas: A primeira fase, 1535-1590, corresponde á construción da cabeceira e primeiro tramo da nave e ventanais, a cuxo fronte estivo Juan de Sarabia baixo proxecto de Rodrigo Gil de Hontañon. left|miniatura|Vista dende as aforas. A segunda fase, 1591-1637, na que se constrúen o resto das naves, as bóvedas, a fachada de Santiago e a de San Xoán e parte da torre norte. Ó fronte da obra están Diego de Praves e o seu fillo Francisco. A terceira fase, 1768-1772, na que se fai o coro, as bóvedas do coro e o sotocoro, a portada de Poente e a torre sur.
O exterior caracterízase pola súa monumentalidade. A fachada principal, en estilo herreriano, é obra de Diego de Praves. Consta dun corpo central dividido en dous pisos mediante unha gran cornixa, o piso inferior, con arco de medio punto que acolle unha porta alintelada, rematada en cornixa a modo de dosel, e o superior, repetindo o mesmo esquema con fiestra alintelada. Rematando o conxunto, un frontón cunha cruz e bolas herrerianas sobre pedestais nos vértices.
A ambos lados sitúanse dúas torres de catro corpos, o superior destinado ó campanario con dobres ocos de medio punto por cada lado e unha sinxela varanda de ferro, que rematan con cúpula, lanterna, cupulín, cruz de forxa de ferro e viraventos.
A portada sur, a de Santiago, foi construída entre 1591 e 1606 baixo a dirección e planos de Diego de Praves. Trátase dunha portada composta de dous corpos separados por entallamento e rematados en frontón. O corpo inferior consta dun grande arco triunfal de medio punto que acolle unha porta alintelada, franqueada por pares de columnas con fornelas con imaxes de San Pedro e San Pablo nos intercolumnios. O corpo superior, repetindo o mesmo esquema, presenta un altorrelevo de Santiago Matamoros na fornela central. Remata o conxunto un frontón triangular con óculo no tímpano, encima das bolas herrerianas sobre o pedestal.
Retablo Maior
Retablo de estilo Barroco e eucarístico, ano 1666, dividido en tres rúas e dous corpos. Dourados e estufados obra de Xoán das Portas en 1683. A rúa central conten un altorrelevo de Santiago e nas rúas laterais conteñen esculturas de San Pedro e San Pablo, obras do taller de Gregorio Fernández.
Retablo de Santa Mariña
Retablo de estilo rococó, ano 1758, a fornela central con imaxe barroca de Santa Mariña, ano 1757, e ós lados, imaxe de San Pedro Regalado, S. XVIII. e San Andrés, ano 1817.
Capela de San Xoán
Capela obra de Francisco de Bierna construída en 1614 con bóveda de aresta adornada con rameados espiñosos. Conta cun retablo renacentista do último terzo do século XVI, dedicado á Nosa Señora das Dolores. O retablo principal, de 1758, é de estilo rococó con estípites, dedicado a San Xoán Bautista.
Indol
O indol é un composto orgánico heterocíclico aromático. Ten unha estrutura bicíclica, constituída por un anel hexagonal de benceno fusionado cun anel pentagonal pirrol que contén nitróxeno. O indol está amplamente distribuído nos ambientes naturais, xa que poden producilo diversas bacterias. Como molécula de sinalización celular o indol regula varios aspectos a fisioloxía bacteriana, como a formación de esporas, estabilidade dos plásmidos, resistencia aos fármacos, formación de biopelículas, e a virulencia. Un importante derivado do indol é o aminoácido triptófano, o cal é o precursor do neurotransmisor serotonina.
Propiedades xerais e distribución
O indol é sólido a temperaturas moderadas. O indol poden producilo moitas bacterias como produto de degradación do aminoácido triptófano. Está presente de forma natural nas feces humanas e ten un intenso cheiro fecal. Porén, a concentracións moi baixas ten un aroma floral, e é un constituínte de moitos recendos de flores (como o das flores de laranxeira) e perfumes. Tamén aparece no alcatrán de hulla.
Cando funciona como substituínte denomínase indolil (ou ás veces indol-).
O nome indol procede da fusión das palabras indigo e oleum, xa que o indol illouse primeiramente tratando a tintura índigo con aceite (oleum). A terminación ol non se refire, pois, aos alcohois.
Historia
Certos derivados do indol foron importantes tinturas para uso industrial ata o final do século XIX. Na década de 1930, intensificouse o interese polo indol cando se chegou a saber que o núcleo do indol está presente en moitos alcaloides importantes, e no triptófano e as auxinas, e esta segue sendo unha área de activa investigación hoxe en día.
Biosíntese
O indol biosintetízase por medio do antranilato. Condénsase coa serina por medio da adición de Michael do indol ao PLP-aminoacrilato.
O indol é o principal constituínte do alcatrán de hulla, e a fracción de destilación a 220–260 °C é a principal fonte industrial deste produto.
Rutas sintéticas
O indol e os seus derivados poden tamén sintetizarse por diversos métodos.
A principais rutas de síntese industrial do indol empezan a partir da anilina por medio dunha reacción en fase de vapor co etilén glicol en presenza de catalizadores:
A
O A é a primeira letra do alfabeto galego, e representa a vogal máis aberta da lingua galega.
Indol
Rutas sintéticas
En xeral, as reaccións realízanse entre os 200 e os 500 °C. Os rendementos poden chegar ao 60%. Outros precursores do indol son a formiltoluidina, a 2-etilanilina, e o 2-(2-nitrofenil)etanol, todos os cales sofren ciclacións. Desenvolvéronse moitos outros métodos aplicables.