cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xerox Alto
Arquitectura
Xerox Alto tiña unha unidade aritmético-lóxica bit-slice baseada no chip 74181 de Texas Instruments, un almacenamento de control ROM con expansión escribible e tiña 128 KB de memoria principal, expandible a 512 KB. O almacenamento realizábanse nun disco duro que usaba un cartucho extraíble de 2.5 MB, semellante os que empregaba o IBM 2310. A base da máquina e a unidade de disco estaban montadas nun armario compacto. A Unidade Central de procesamento (CPU) era un procesador microprogramado que utilizaba microcódigo para a maior parte das operacións de entrada/saída, en vez de hardware. A máquina de microcódigo realizaba 16 tarefas, unha para executar o conxunto de instrucións normal e o resto controlaban diferentes funcións, como a visualización, o refresco de memoria, o disco ou rede.
Contaba con conexión Ethernet e viña integrado cun monitor CRT con dous niveis (branco e negro) montado de forma vertical. Os seus dispositivos de entrada eran un teclado, un rato de tres botóns e un teclado de funcións opcional.
Disco ríxido
250px|dereita En informática, o disco ríxido ou disco duro (en inglés: Hard Disk Drive, HDD) é o dispositivo de almacenamento de datos que emprega un sistema de gravación magnética para almacenar ficheiros dixitais. Componse dun ou máis pratos ou discos ríxidos, unidos por un mesmo eixo que vira a gran velocidade dentro dunha caixa metálica selada. Sobre cada prato, e en cada unha das súas caras, sitúase un cabezallo de lectura/escritura que flota sobre unha delgada lámina de aire xerada pola rotación dos discos. É memoria non volátil.
O primeiro disco duro foi inventado por IBM, en 1956. Ao longo dos anos, diminuíron os prezos dos discos duros, ao mesmo tempo que multiplicaron a súa capacidade, sendo a principal opción de almacenamento secundario para ordenadores persoais, desde a súa aparición nos anos 1960. Os discos duros mantiveron a súa posición dominante grazas aos constantes incrementos na densidade de gravación, que se mantivo ó par das necesidades de almacenamento secundario.
Os tamaños tamén variaron moito, desde os primeiros discos IBM ata os formatos estandarizados actualmente: 3,5 polgadas os modelos para PC e servidores, e 2,5 polgadas os modelos para dispositivos portátiles. Todos se comunican co ordenador a través do controlador de disco, empregando unha interface estandarizada. Os máis comúns ata os anos 2000 foron IDE (tamén chamado ATA ou PATA), SCSI (xeralmente usado en servidores e estacións de traballo). Desde o 2000 en diante aumentou o uso dos SATA. Existe tamén a tecnoloxía FC, empregada exclusivamente en servidores.
Para poder utilizar un disco duro, un sistema operativo debe aplicar un formato de baixo nivel que defina unha ou máis particións. A operación de formatado require o uso dunha fracción do espazo dispoñible no disco, que dependerá do sistema de ficheiros ou formato empregado. Ademais, os fabricantes de discos duros, unidades de estado sólido e tarxeta flash miden a capacidade dos mesmos usando prefixos do Sistema Internacional, que empregan múltiplos de potencias de 1000 segundo a normativa IEC e IEEE, en lugar dos prefixos binarios, que empregan múltiplos de potencias de 1024, e son os usados por sistemas operativos de Microsoft. Isto provoca que nalgúns sistemas operativos sexan representados como múltiplos de 1024 e noutros como múltiplos de 1000, e por tanto existan confusións, por exemplo, un disco duro de 500 GB, nalgúns sistemas operativos será representado como 465 GiB (é dicir gibibytes; 1 GiB = 1024 MiB) e noutros como 500 GB.
Historia
miniatura|300px|dereita|Antigo disco duro de [[IBM (modelo 62PC, «Piccolo»), de 64,5 MB, fabricado en 1979.]]
O primeiro disco duro, aparecido en 1956, foi o Ramac I, presentado coa computadora IBM 350: pesaba unha tonelada e a súa capacidade era de 5 MB. Este disco duro traballaba aínda con válvulas de baleiro e requiría unha consola separada para o seu manexo.
O seu gran mérito consistía en que o tempo requirido para o acceso era relativamente constante entre algunhas posicións de memoria, a diferenza das cintas magnéticas, onde para atopar unha información dada, era necesario enrolar e desenrolar os carretes ata atopar o dato buscado, tendo moi diferentes tempos de acceso para cada posición.
O mérito do francés Albert Fert e o alemán Peter Grünberg (ambos premio Nobel de Física polas súas contribucións no campo do almacenamento magnético) foi o descubrimento do fenómeno coñecido como magnetorresistencia xigante, que permitiu construír cabezallos de lectura e gravación máis sensibles, e compactar máis os bits na superficie do disco duro. Destes descubrimentos, realizados en forma independente por estes investigadores, desprendeuse un crecemento espectacular na capacidade de almacenamento nos discos duros, que se elevou un 60 % anual na década de 1990.
En 1992, os discos duros de 3,5 polgadas aloxaban 250 MB, mentres que 10 anos despois superaran 40 GB (40 000 MB).
En 2001 foi lanzado o iPod, que empregaba un disco duro que ofrecía unha capacidade alta para a época. Xunto á simplicidade, calidade e elegancia do dispositivo, este foi un factor chave para o seu éxito.
En 2005 os primeiros teléfonos móbiles que incluían discos duros foron presentados por Samsung e Nokia, aínda que non tiveron moito éxito xa que as memorias flash acabáronos desprazando, debido ao aumento de capacidade, maior resistencia e menor consumo de enerxía.
Tecnoloxía
O disco duro grava os datos por magnetización direccional de materiais ferromagnéticos. Para representar os díxitos binarios (0 e 1) utilízanse cambios secuenciais na dirección da magnetización. Os datos lense do disco duro detectando as transicións da dirección da magnetización e descodificando os datos escritos orixinalmente. Utilízanse diferentes sistemas de codificación, por exemplo o Modified Frequency Modulation, o Group Code Recording ou o Run Length Limited.
O deseño típico dun disco duro consiste nun eixo que sostén un ou máis discos circulares chamados pratos (platter), onde os datos son gravados. Os pratos están feitos dun material non magnético, normalmente de vidro ou dunha aliaxe de aluminio, e están recubertos cunha fina capa superficial de material magnético, habitualmente dun groso de 10 a 20 nm (o groso dunha folla de papel corrente oscila de 0,07 a 0,18 milímetros, de 70.000 a 180.000 nm) recuberta á súa vez cunha capa de carbono como protección. Os discos máis antigos utilizaban o óxido de ferro como material magnético.
Estes pratos están deseñados para xirar a grandes velocidades, entre as 3.000 voltas ou revolucións por minuto (rpm) dos dispositivos portátiles de baixo consumo ata as 15.000 rpm no caso dos discos destinados a servidores de alto rendemento. A información é lida e escrita mentres os pratos están en rotación, mediante un mecanismo chamado cabezallo de lectura/escritura que opera moi preto da superficie magnética, a unhas decenas de nanómetros nos dispositivos máis novos. O feito de non ter contacto coa superficie permite evitar a calor que se produciría polo rozamento e aumentar a velocidade de xiro. O cabezallo de lectura e escritura (head en inglés) utilízase para detectar e modificar a magnetización do material que se atopa inmediatamente debaixo da súa posición. Nun disco moderno hai un cabezallo por cada disco magnético montado sobre un brazo común para todos os pratos. O mecanismo de posicionamento do brazo move o cabezallo nun arco radial a través dos discos, cousa que permite que os cabezallos teñan acceso a case toda a superficie do disco a medida que vira. O brazo móvese utilizando unha bobina móbil ou, nos deseños máis antigos, un motor paso a paso.
Debido á natureza policristalina do material magnético, cada unha destas rexións magnéticas componse duns poucos centenares de grans cristalinos. Estes grans magnéticos son dun tamaño típico de 10 nm e cada un forma un dominio magnético individual. Cada rexión magnética forma en conxunto un dipolo magnético que xera un campo magnético. A capa magnética destes pratos está dividida conceptualmente en moitas rexións magnéticas moi pequenas, de medida inferior ao micrómetro, denominadas dominios magnéticos que se utilizan para codificar a información. Nos dispositivos antigos estas rexións orientábanse en sentido horizontal e paralelo á superficie do disco, pero a partir do 2005 a orientación cambiouse ao utilizar a gravación perpendicular para permitir unha menor separación dos dominios magnéticos.
Un cabezallo de escritura magnetiza unha rexión magnética mediante a xeración dun forte campo magnético local. Os primeiros discos duros utilizaban un electroimán, tanto para magnetizar unha rexión como para ler o seu campo magnético usando a indución electromagnética. As versións posteriores dos cabezalllos de indución utilizaron a tecnoloxía chamada Metal-in-Gap (MEDIO) e a de película delgada. Cando a densidade de datos aumentou empezáronse a utilizar cabezalllos de lectura que utilizaban o principio da magnetoresistencia (MR), a resistencia eléctrica do cabezallo cambiaba de acordo coa forza magnética do prato.
Nos desenvolvementos posteriores aplicouse a espintrónica (electrónica do spin) no deseño dos cabezallos, a magnetoresistencia era moito máis grande que nos dispositivos anteriores e recibiu o nome de magnetoresistencia xigante (GMR do inglés Giant MagnetoResistance). Nos cabezallos actuais os elementos de lectura e escritura atópanse separados, a pesar de que están moi próximos. O elemento de lectura é magneto-resistente mentres que o de lectura adoita basearse na película delgada indutiva.
Os cabezallos mantéñense sen tocar a superficie do prato grazas ao aire que hai preto da superficie do prato, este aire móvese a unha velocidade moi próxima á do prato facendo un efecto de almofada que evita o contacto do cabezallo coa superficie. A distancia entre o cabezallo e a superficie foise reducindo co tempo e na actualidade pode chegar a ser menor de 0,1 µm. Aínda así, durante as operacións de arranque e parada do disco os cabezallos tocan a superficie porque a separación depende da velocidade de xiro.
Ás unidades de disco modernas, o pequeno tamaño das rexións magnéticas fai que sexa posible que perdan o seu estado magnético debido ós efectos térmicos. Para contrarrestar este perigo, os pratos están recubertos por dúas capas magnéticas paralelas, separadas por unha capa de rutenio, un elemento non magnético, dun groso de 3 átomos, mentres que as dúas capas de material magnético son magnetizadas en sentido oposto, para reforzarse mutuamente. Outra tecnoloxía utilizada para superar os efectos térmicos permitindo unha maior densidade é a gravación perpendicular, empregada comercialmente por primeira vez no 2005, e de uso moi xeral a partir do 2007.
Capacidade
Os fabricantes de discos duros refírense á capacidade dun disco utilizando múltiplos do SI (en potencias de 1000), así un terabyte son 1000 xigabytes e un xigabyte son 1000 megabytes. Pero hai que facer notar que o software, e os sistemas de ficheiros, indican a capacidade en potencias de 1024, por iso o espazo dispoñible é un pouco menor que a capacidade da publicidade. A discrepancia entre os dous métodos de medida tivo graves consecuencias financeiras para polo menos un fabricante de discos duros (Western Dixital) por mor dun xuízo promovido polos consumidores argumentado que a utilización de diferentes métodos de medida era para enganalos.
Os chips de semicondutores que se utilizan na fabricación das memorias organízanse de forma que a medida da súa capacidade exprésase en múltiplos de potencias de dous. Pola contra, os discos duros non teñen unha medida binaria inherente. A capacidade é o produto do número de cabezallos (que adoita coincidir co número de caras), o número de cilindros, o número de pistas, o número de sectores por pista, e a medida de cada sector. A medida do sector foi estandarizada por conveniencia en valores de 256 ou 512 bytes, e máis recentemente tamén de 4096 bytes, que son potencias de dous.
Dada unha unidade de disco dun terabyte (1 TB), esperaríase que tivese unha capacidade de ao redor de 1 billón de bytes (1.000.000.000.000) ou 1000 GB, e de feito, a maioría de unidades de disco de 1 TB teñen unha capacidade algo máis grande que este número. Con todo, algunhas utilidades do sistema operativo informarán dunha capacidade de ao redor de 931 GB ou 953.674 MB. (O valor real da capacidade así que está formatado será algo máis pequeno aínda, e dependerá do sistema de ficheiros.) A continuación móstranse varias formas de presentación dun terabyte.
Terminoloxía
Algúns dos principais termos para calcular a capacidade dun disco son:
Discos de gran capacidade
A capacidade dun disco duro pódese calcular multiplicando o número de cilindros polo número de cabezallos, polo número de sectores e polo número de bytes por sector (habitualmente 512). Este método recibe o nome de CHS, do inglés Cilinder-Head-Sector válido para discos ata 8 GB. As unidades de disco con interface ATA e unha capacidade de oito xigabytes ou máis compórtanse coma se fosen estruturados en 16.383 cilindros, 16 cabezallos e 63 sectores, para manter a compatibilidade cos sistemas operativos máis antigos. A diferenza do que pasaba na década de 1980, o valor que o sistema CHS informa á CPU no caso dunha moderna unidade de disco ATA xa non se corresponde cos parámetros físicos reais, posto que os números informados son limitados polas interfaces dos sistemas operativos e, ademais, a utilización do sistema zone bit recording fai que o número real de sectores varíe segundo a zona. Doutra banda nos discos con interface SCSI a dirección de cada sector é un número enteiro único, o sistema operativo ignora a contabilidade do número de cabezallos ou de cilindros.
No caso das unidades de tipo RAID, a integridade de datos e os requisitos de tolerancia a fallos tamén reducen a capacidade. Un sistema RAID está formado por varias unidades de disco que aparecen como unha única unidade para o usuario, pero proporciona unha certa tolerancia a fallos. Por exemplo, unha unidade de disco RAID 1 será de aproximadamente a metade da capacidade total como resultado da duplicación de datos. Para os discos RAID 5 con x unidades perderíase 1/x do seu espazo por paridade de almacenamento.
Formatar un disco
A presentación dun disco duro ao sistema operativo virá determinada polo seu controlador de disco. Os discos duros modernos, como os SAS (Serial attached SCSI) e os SATA, aparecen nas súas interfaces como un conxunto contiguo de bloques lóxicos, normalmente de 512 bytes de lonxitude, pero a industria está no proceso de cambio a bloques lóxicos de 4.096 bytes.
Memoria caché do disco
A maioría de discos dispoñen de sistemas de memoria caché para mellorar os tempos de acceso aos sectores. Así, nestas memorias caché, pódese almacenar o que se prevé que se solicitará nun futuro inmediato, e tamén a cola de escrituras pendentes en disco.
Estas memorias caché poden estar incorporadas no disco duro mesmo, en tarxetas á parte, ou poden facer uso da memoria principal para esta finalidade.
Factor de forma
Os discos duros utilizados nos mainframes e os miniordenadores eran de medidas moi variadas, desde o tamaño dunha lavadora como o modelo RP06 de DEC ou modelos pensados para ser montados en bastidores (rack) de 19 polgadas como o modelo 31 de Diablo Data Systems. En 1962, IBM presentou o seu modelo de disco 1311, que utilizaba pratos de 14 polgadas. Esta dimensión converteuse nunha medida estándar para os computadores centrais (mainframes) e miniordenadores durante moitos anos, pero estas grandes bandexas nunca chegaron a ser utilizadas cos sistemas baseados en microprocesadores.
Co aumento das vendas de microordenadores con disqueteiras para discos flexibles, dispor de unidades de disco duro da mesma medida converteuse nun obxectivo desexable, e isto conduciu á evolución do mercado cara á adopción de certos factores de forma para as unidades de disco, nun principio derivados das medidas das unidades de disco flexible de 8, 5,25 e 3,5 polgadas. As medidas inferiores a 3,5 polgadas convertéronse nas máis populares no mercado e/ou foron adoptadas por varios grupos industriais.
O nome baseado nun número de polgadas, que se utiliza para denominar de maneira xeral os diferentes factores de forma, non indica nada das dimensións do produto real (que ademais se especifican en milímetros en todos os factores de forma máis recentes), só indica de maneira aproximada a medida do diámetro dos pratos, e só se mantén por tradición histórica.
Fabricantes principais
miniatura|Un [[Western Digital 3.5 polgadas 250 GB HDD.]] Os recursos tecnolóxicos necesarios e os procesos de fabricación e produción dos discos modernos implican que desde o 2007, máis do 98% dos discos duros do mundo sexan fabricados por un pequeno grupo de grandes empresas: Seagate (que actualmente é propietaria de Maxtor), Western Digital, Samsung e Hitachi (que é propietaria da antiga división de fabricación de discos duros de IBM). Fujitsu segue fabricando discos portátiles e discos especiais para servidores, pero deixou de fabricar discos duros para computadores de sobremesa en 2001, e o resto vendeuno a Western Digital. Toshiba é un dos principais fabricantes de discos duros para ordenadores portátiles (2,5 e 1,8 polgadas). Finalmente, ExcelStor é un pequeno fabricante de discos duros que aínda perdura.
O Castro de Soengas, Portomarín
San Martiño do Castro de Soengas é unha parroquia do concello de Portomarín na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 135 habitantes, deles 71 eran homes e 64 eran mulleres, o que supón unha diminución de 1 habitante en relación ao ano anterior, 2006.
Ritual
miniatura|Ritual no que o medo é queimado simbolicamente. Un ritual é unha sequence de accións que inclúen xestos, palabras e obxectos realizados nun lugar específico, e realizados de acordo cunha secuencia. Son un conxunto de ritos e fórmulas realizadas principalmente polo seu valor simbólico, establecidas pola relixión ou polas tradicións da comunidade.
Os rituais son un trazo característico de tódalas sociedades humanas coñecidas, son realizadas por varias razóns, tales como a adoración dun deus no contexto dun ritual relixioso, como fase de iniciación ou aceptación nunha comunidade, ou simplemente para referirse a unha acción diaria que é repetida por un longo tempo, tal como, por exemplo, despois de se erguer pola mañá abrir as fiestras. Os rituais responden a unha necesidade, no caso das persoas relixiosas para pedir a deus a mellora na colleita ou unha caza abundante, ou responder a un costume, no caso do ritos diarios.
En psicoloxía o termo "ritual" ás veces refírese a unha acción ou unha serie de accións que unha persoa realiza nun contexto, xa que non teñen outra finalidade ou razón aparente. O termo pode referir especialmente a comportamentos compulsivos de persoas que padecen trastorno obsesivo-compulsivo.
Inhibidor da aromatase
Algúns cancros requiren estróxeno para medrar. A aromatase é unha enzima que sintetiza estróxenos. Os inhibidores de aromatase bloquean a síntese de estróxenos. Isto reduce os niveis de estróxeno, e frea o crecemento de cancros.
En mulleres premenopausicas, os estróxenos son producidos nos ovarios. Nas mulleres posmenopáusicas, os estróxenos son producidos nos tecidos adiposos e noutras partes do corpo. Os inhibidores de aromatase non poden deter ós ovarios de producir estróxenos, entón eles só poden bloquear a produción de estróxenos con eficacia en mulleres posmenopáusicas.
Bintou Keita
Traxectoria
O seu pai é militar e creceu, explica nunha entrevista, escoitando historias sobre como o compromiso militar entre varios países pode ser unha cuestión positiva ou pode implicar dificultades.
Estudou Administración de negocios, dereito, xestión en economía social na Universidade París II (1979-1983), ten unha mestría neste tema e un posgrao en administración e xestión de empresas da Universidade de París IX, (1983-1984). Incorporouse ás Nacións Unidas en 1989 onde traballou en varias axencias: UNICEF e PNUD.
Durante máis de 18 anos asumiu varias funcións directivas e de alta dirección no Fondo das Nacións Unidas para a Infancia (UNICEF) no Chad, Congo, Madagascar, Cabo Verde, Ruanda, Burundi e os Estados Unidos de 1989 a 2007. Posteriormente, de 2007 a 2010, foi Representante Executiva Adxunta do Secretario Xeral da Oficina Integrada das Nacións Unidas en Burundi. Tamén traballou co Programa das Nacións Unidas para o Desenvolvemento (PNUD) e a Axencia Canadense de Desenvolvemento Internacional en Guinea.
De 2014 a 2015 xestionou a Crise do Ébola en Serra Leona, e foi xefa de Gabinete e directora de Operacións da Misión das Nacións Unidas para a Resposta de Emerxencia ao Ébola. En 2015, incorporouse como Representante Especial Adxunta Conxunta na Operación Híbrida da Unión Africana e as Nacións Unidas en Darfur (UNAMID).
O 18 de setembro de 2017 foi nomeada asistenta do Secretario Xeral Antonio Guterres para Misións de Paz e en xaneiro de 2019 subsecretaria Xeral da ONU para África en misións de paz.
O 14 de xaneiro de 2021 foi nomeada Representante Especial do Secretario Xeral da ONU na República Democrática do Congo e Xefa da Misión das Nacións Unidas na República Democrática do Congo (MONUSCO), substituíndo a Leila Zerrougui tras o final do seu mandato en febreiro. A MONUSCO conta cuns 15.000 cascos azuis cun orzamento anual de máis dun milleiro de dólares e sendo a misión con maior número de efectivos e orzamento das misións de Nacións Unidas.
Los Angeles Dodgers
Los Angeles Dodgers son un club profesional de béisbol da Major League Baseball con sede nos Ánxeles (California, Estados Unidos de América). O equipo xoga na División Oeste da National League. Fundado en 1883, en Brooklyn, Nova York, foi coñecido con multitude de nomes até converterse nos Brooklyn Dodgers en 1932. Na tempada 1958 o equipo trasladouse aos Ánxeles, onde seguen actualmente. Conseguiu o título das Series Mundiais en sete ocasións, a última en 2020.
Sutura (articulación)
Unha sutura é unha articulación fibrosa, inmóbil ou sinartrose entre os ósos do cranio, establecendo as unións entre estes ósos.
Existen tres clases suturas:
Batalla de Mulhouse
A batalla de Mulhouse é unha batalla da primeira guerra mundial pertencente á Batalla das fronteiras. O ataque preparouse o día 7 de agosto de 1914 e iniciouse dous días despois. Formaba parte do intento francés por recuperar a rexión de Alsacia, que perdera tras a fin da guerra franco-prusiana en favor do Imperio Alemán.
Forzas de combate
As forzas francesas constaban duns 45.000 homes do I Exército, pertencentes a tres unidades de infantería (as Divisións 14a, 41a e unha brigada da División de reserva 57a) e a 8a División de Cabalería.
As forzas alemás eran os corpos XIV e XV do VII Exército, dirixido por Josias von Heeringen.
A batalla
A batalla iniciouse cando os soldados franceses tentaron ocupar Alsacia. O día 7 atravesaron a fronteira franco-xermana e avanzaron cara o interior do Imperio Alemán. Puideron chegar ata Mulhouse, que foi ocupada sen resistencia ningunha. O avance inicial supuxo certo xúbilo en Francia, pero os alemáns organizaron rapidamente un contraataque. Os franceses preparáronse para defender as zonas ocupadas e recibiron reforzos (unha División de reserva). A pesar das novas tropas, o Xeneral Bonneau decidiu retirarse o que ocasionou que fose relevado por orde de Joseph Joffre. Deste modo, os alemáns recuperaron as poboacións perdidas.
A finais de agosto, Joffre enviou á zona catro novas divisións, que constituirían o Exército de Alsacia, que atacou en Lorena e fracasou.
Consecuencias
As baixas francesas foron duns 4000 homes e 3000 no bando alemán. Ademais, supuxo a destitución do Xeneral Bonneau.
Ab aeterno
Ex.: Segundo as Escrituras, Deus existe ab aeterno.
Cálago, Vilanova de Arousa, Vilanova de Arousa
Cálago é un lugar da parroquia de Vilanova de Arousa, no concello pontevedrés de Vilanova de Arousa na comarca do Salnés. Segundo o IGE, en 2016 tiña 219 habitantes (110 mulleres e 109 homes), o que representa un descenso respecto ó ano 2010, cando tiña 234 veciños, pero un aumento respecto a 2005, cando eran 197.
Comunistas da Galiza
Comunistas da Galiza é a marca en Galicia do Partido Comunista de los Pueblos de España logo da ruptura do Partido Comunista do Pobo Galego co PCPE en 2008. Con esta marca presentáronse por primeira vez ás eleccións ao Parlamento de Galicia 2012, se ben xa concorreran anteriormente como PCPE en diversas ocasións.
Lugares de Dodro
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Dodro.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Dodro
Kofi Annan
Kofi Atta Annan, nado en Kumasi, Ghana, o 8 de abril de 1938 e finado en Berna o 18 de agosto de 2018, foi Secretario Xeral da Organización das Nacións Unidas e laureado co Premio Nobel da Paz no 2001.
Traxectoria
De orixe nobre na súa terra natal, o seu nome significa "nacido nun venres". Despois de comezar a estudar Economía na Universidade de Ciencia e Tecnoloxía de Kumasi, Kofi recibiu unha bolsa para continuar os seus estudos nos EUA.
Annan comezou a traballar nas Nacións Unidas ao ingresar en 1962 na Organización Mundial da Saúde. Ao longo dos anos exerceu diferentes funcións na ONU ata chegar ao posto de secretario-xeral o 1 de xaneiro de 1997. En decembro de 2006, logo de nove anos no cargo, foi substituído polo surcoreano Ban Ki-Moon.
Lugares de Dumbría
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Dumbría.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Dumbría
Lisa Phillips
Lisa Kathleen Phillips é unha diplomática británica que traballou como Gobernadora de Santa Elena, Ascensión e Tristán de Acuña desde 2016 até 2019. Tras 359 anos de dominación británica, Phillips converteuse na primeira muller no posto.
Traxectoria
Desde 1988 formou parte do programa británico de Axuda Oficial ao Desenvolvemento en Barbados, India, Sri Lanka e Indonesia. Desde 1996 traballou para o Departamento de Desenvolvemento Internacional (DFID) do goberno británico. Entre 2002 e 2004 foi xerente do Programa UNICEF e Mancomunidade de Nacións do Departamento de Nacións Unidas e Mancomunidade de Nacións.
Logo retornou ao DFIF onde en 2006 foi designada titular do equipo de Políticas Migratorias e Invesitagción, en 2009 xefa de gabinete da Dirección de Políticas e Investigación e en 2011 xefa do Departamento de Gobernabilidade e Estados Fráxiles. En 2013 foi designada como xefa da oficina do DFID en Kenya, onde traballou até 2016.
Foi nomeada Comendadora da Orde do Imperio Británico nas honras dos aniversarios da raíña Isabel II de 2016 polos seus servizos de axuda internacional.
En canto á súa vida persoal, ten un fillo.
José Posada
José Domingo Posada González, nado en Vigo o 9 de maio de 1940 e finado o 14 de xaneiro de 2013 en Ourense, foi un empresario e político galego.
Traxectoria
De pai vigués e nai de Puga, estudou o bacharelato no Instituto de Ourense. Enxeñeiro técnico en química industrial pola Escola Técnica de Vigo (1961). Enólogo e empresario, comezou a desenvolver a súa carreira vencellado ao grupo empresarial alimentario do que xa era socio o seu pai, Cuevas y Cía SA. Para esta compañía desenvolveu unha liña de doces de castaña, marron glacé, que a partir de 1989 comercializou cunha marca propia xa fóra de Cuevas, mediante a súa propia empresa, Posada Marron Glacé, S.L..
José Posada tamén desenvolveu unha carreira política, pois foi membro de Coalición Galega. En representación deste partido figurou nunha candidatura da Coalición Nacionalista ás eleccións europeas de 1989, na que tamén se integraba o PNV. Nesa lista conseguiu ser deputado no Parlamento Europeo de forma rotatoria entre 1993 e 1994 e de novo en 1999. Continuou de líder de Coalición Galega durante a longa fase de inactividade desta formación, e conduciuna na súa integración en Compromiso por Galicia en 2012. Tamén desenvolveu un importante labor xornalístico, e foi participante habitual dos parladoiros de Telemiño.
Vida persoal
Casou con María do Carmo Henríquez Salido, voceira histórica do reintegracionismo e autora de diversos libros. Faleceu como consecuencia dun infarto mentres durmía.
Paraxó, Agar, A Estrada
Paraxó é un lugar da parroquia de Agar no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Segundo o INE e do IGE en 2011 tiña un habitante (un home), mentres que en 1999 tiña dous habitantes (un home e unha muller).
Anastrozol
miniatura|230px|Estrutura de anastrozol. miniatura|230px O anastrozol, comercializado baixo o nome de Arimidex por AstraZeneca, é un medicamento para tratar o cancro de mama despois de cirurxía e para metástase en ambas as mulleres pre e posmenopáusicas. O anastrozol é un inhibidor da aromatasa, o que significa que interrompe un paso crítico na síntese de estróxenos do corpo. Algúns cancros mamarios requiren estróxeno para medrar, eses cancros teñen receptores de estróxenos (Res), e son chamados RE-positivos; ó eliminar o estróxeno suprímese o seu crecemento. As vendas anuais de Arimidex son de aproximadamente USD$2,2 mil millóns. A primeira patente de Arimidex expirou en xuño de 2010. Malia que estaba previsto que a patente expirase en decembro de 2009, déuselle ó fabricante un prazo adicional de seis meses por ter feitos estudos pediátricos.
Diez años de rock
Diez años de rock é un álbum en directo do grupo galego de rock Los Suaves, publicado en 1992, baixo o selo Edigal.
Primeiro ministro de Trinidad e Tobago
O primeiro ministro de Trinidad e Tobago é o xefe de goberno de Trinidad e Tobago. Esta é unha lista dos primeiros ministros de Trinidad e Tobago despois de 1956.
Linguas himalaias occidentais
A linguas himalaias occidentais forman unha rama da familia lingüística sino-tibetana. Fálanse nas provincias de Himachal Pradesh e Uttarakhand da India.
O bo alemán
O bo alemán (en The Good German) é un filme estadounidense de 2006 dirixido por Steven Soderbergh. Estás baseado na novela homónima de Joseph Kanon. Está protagonizado por George Clooney, Cate Blanchett e Tobey Maguire. Ambientado en Berlín despois da vitoria dos aliados sobre os nazis, comeza cun misterioso asasinato mais despois involúcrase na extracción estadounidense de científicos alemáns na operación Paperclip.
Estreouse en galego o 9 de maio de 2010 a través da TVG.
Johannes Itten
miniatura|dereita|Roda de cores de Itten, 1961. Johannes Itten, nado en Südern-Linden o 11 de novembro de 1888 e finado en Zúric o 27 de maio de 1967, foi un pintor, deseñador, mestre, escritor e teórico da arte suízo asociado coa Bauhaus. Foi tamén profesor na Hochschule für Gestaltung de Ulm, impulsada e dirixida por Max Bill, exalumno da Bauhaus.
Traxectoria
Itten naceu en Südern-Linden e foi influenciado na súa educación por Friedrich Fröbel. A súa primeira formación non foi como pintor, senón como mestre en Berna, onde se familiarizou coa teoría da psicanálise. Matriculouse na escola de Belas Artes de Xenebra, que o frustrou, e volveu a Berna. Alí desenvolveu o interese pola relixión e o misticismo, que o moveron a trasladarse a Xenebra para estudar con Eugène Gilliard, un pintor francés que ensinaba sobre os elementos xeométricos da arte. Esta primeira educación en elementos xeométricos traslúcese na obra posterior de Itten, no seu interese pola xeometría da roda de cores. Entre 1919 e 1922, Itten ensinou, xunto a outros artistas de vangarda na Bauhaus en Weimar, Alemaña. Alí, os seus diversos intereses converxeron e deron como froito a súa teoría da cor. Itten expandeu a roda de cores desenvolvida por Adolf Hozel inventando un círculo de cores e sete contrastes e ollando para a cor desde todos os ángulos, filosóficos, relixiosos, psíquicos, psicolóxicos e físicos.
A nova roda de cores de Itten revolucionou a maneira en que miramos as cores, influenciando artistas e deseñadores. A compilación definitiva do que ensinaba no seu Curso Elemental publicouse baixo o título A arte da cor. A roda de cores de Itten tiña en conta a sensación subxectiva que se asocia coa cor obxectiva e os valores psíquicos e emocionais das cores. Itten aseguraba que existen determinadas características inherentes ás cores particulares que influencian a maneira en que se sente o observador. É así, por exemplo, que se asevera que "o azul é frío".
Praia de Rodas
A praia de Rodas é a de máis extensión das Illas Cíes situada na Illa de Monteagudo (ou illa do Norte).
A praia fai unha media lúa de area branca e augas azuis e verdes que pecha a pequena lagoa dos Nenos de augas transparentes que separa as illas de Monteagudo e do Faro. Nos extremos da praia hai piñeiros que chegan ata á area.
Castromaior, Portomarín
Santa María de Castromaior é unha parroquia do concello de Portomarín na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 33 habitantes, deles 14 eran homes e 19 eran mulleres, o que supón o mantemento no número de habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Camiño de Santiago
Castromaior é unha localidade da etapa Portomarín-Palas de Rei do Camiño Francés a Santiago de Compostela.
Praia de Rodas
No ano 2007 o xornal británico The Guardian elixiu a praia de Rodas como a "praia máis fermosa do mundo".
Galería de imaxes
400px|esquerda|miniatura|Vista dende a illa do medio.
Rexións de Madagascar
dereita|200px|Regions of Madagascar
Madagascar está dividida en 22 rexións (faritra). Cando se disolvan as provincias, o 4 de outubro de 2009, converteranse nas primeiras entidades subnacionais.
Marina Matulović-Dropulić
Traxectoria
Matulović-Dropulić foi a alcaldesa da cidade de Zagreb por dous mandatos. O seu primeiro mandato foi un par de meses no ano 1996 durante a crise croata, e despois outra vez nas eleccións de 1997 até o ano 2000. Foi a primeira alcaldesa da cidade.
Nas elección parlamentarias croatas do ano 2000, foi escollida como membro do Parlamento de Croacia e estivo en funcións até o ano 2003. Desde o 2003, Marina foi ministra no goberno de Ivo Sanader e despois do de Jadranka Kosor. No ano 2007 foi escollida para a listaxe do HDZ, mais refusou dela e permaneceu sendo ministra do goberno.
Terapia neoadxuvante
A terapia neoadxuvante é a administración de axentes terapéuticos antes do tratamento principal. Un exemplo é a terapia neoadxuvante con hormonas, anterior á radioterapia radical para adenocarcinoma de próstata. O obxectivo da terapia neoadxuvante é reducir o tamaño ou extensión do cancro antes do tratamento con intervención radical, facilitando, dese xeito, o procedemento e aumentando a probabilidade de éxito, reducindo as consecuencias dunha técnica máis agresiva que sería necesaria se o tamaño ou extensión do tumor non fosen reducidos.
Outro concepto relacionado é que a terapia neoadxuvante actúa en doenza micrometastática. O tratamento resulta no aumento da sobrevida a longo prazo, cando comparado á estratexia terapéutica de cirurxía, exclusivamente, xa que eleva a eficacia contra diseminacións non detectadas da doenza.
Terapias sistémicas (quimioterapia, imunoterapia ou terapia hormonal) ou radioterapia son, xeralmente, usadas para tumores localmente avanzados - no cal os médicos planean a operación nun estedo máis tardío. O uso desta terapia pode, efectivamente, reducir a dificultade e a morbilidade de procedementos máis agresivos.
Putrajaya
Putrajaya é unha cidade planificada, 25 km ao sur de Kuala Lumpur, que serve como o centro administrativo federal de Malaisia. A sede do goberno trasladouse en 1999 de Kuala Lumpur a Putrajaya, debido ao hacinamento e a conxestión na área de Kuala Lumpur. Con todo, Kuala Lumpur segue sendo capital nacional de Malaisia, ao ser a sede do Rei e o Parlamento, así como o centro comercial e financeiro do país. Putrajaya foi idea do ex primeiro ministro Tun Mahathir Mohammad. En 2001, converteu Putrajaya no terceiro Territorio Federal de Malaisia logo de Kuala Lumpur e Labuan.
Leva o nome do primeiro O primeiro ministro de Malaisia, Tunku Abdul Rahman Putra, a cidade está dentro d Corredor Super Multimedia, xunto á recentemente desenvolvida Cyberjaya. En sánscrito, "putra" significa "príncipe" ou "fillo varón", e "Jaya" significa "éxito" ou "vitoria". O desenvolvemento de Putrajaya comezou a principios de 1990, e hoxe en día os principais puntos de referencia completáronse e espérase que a poboación creza nun futuro próximo.
Historia e deseño
230px|thumb | left | Bisbarra de Putrajaya
A idea de crear un novo Centro Administrativo do Goberno Federal para substituír a Kuala Lumpur como a capital administrativa xurdiu a finais de 1980, durante o mandato do cuarto primeiro ministro de Malaisia, Dr. Mahathir Bin Mohamad. A nova cidade foi pensada para estar situada entre Kuala Lumpur e o novo Aeroporto Internacional de Kuala Lumpur (KLIA).
O goberno federal negociou co estado de Selangor a perspectiva doutro Territorio Federal na década de 1990, o goberno federal pagou unha cantidade substancial de diñeiro a Selangor por aproximadamente 45´8 km² de terra en Prang Besar, Selangor. Como resultado desta compra de terras, o estado de Selangor agora rodea completamente os dous territorios federais dentro das súas fronteiras, é dicir, Kuala Lumpur e Putrajaya.
María Solar
María Solar Núñez, nada en Santiago de Compostela o 25 de decembro de 1970, é unha xornalista e escritora galega.
Putrajaya
Historia e deseño
Planeado como un xardín e cidade intelixente, o 38% da superficie está reservada para espazos verdes, facendo fincapé na mellora da paisaxe natural. Unha rede de espazos abertos e amplos bulevares incorporáronse ao plan. A construción comezou en agosto de 1995 e foi o proxecto máis grande de Malaisia e un dos máis grandes de Asia Sur Oriental cun custo final estimado de 8´1 mil millóns de dólares USA. Todo o proxecto foi deseñado e construído por empresas de Malaisia con só o 10% dos materiais importados.
María Solar
Traxectoria
A súa formación abarca as ciencias e as letras. É licenciada en Xornalismo (Universidade SEK de Segovia) e en Bioloxía (Universidade de Santiago de Compostela), diplomada en Maxisterio (USC), ten tamén o título de Especialista en Información Ecolóxica e Medioambiental (Universidade Politécnica de Madrid).
Durante os seus estudos formouse e traballou como actriz de dobraxe, actividade que volveu exercer anos despois. E tamén na etapa universitaria comezou a traballar en Radio Compostela. Ese foi o seu primeiro contacto co mundo da comunicación que xa nunca abandonou. Como xornalista o seu traballo céntrase principalmente na radio e televisión autonómicas de Galicia. Na súa traxectoria na TVG presentou todo tipo de programas como o cultural Zigzag diario, Ciencianosa, En pé de festa, Arrampla con todo, A Revista Fin de Semana, etc. Na Radio Galega, entre outros programas foi directora e presentadora durante oito anos da revista As tardes da Galega e do programa de literatura Chamando á Terra. Ten colaborado con frecuencia en prensa e revistas. Tamén presenta o programa Zigzag Fin de Semana en TVG e coordina os programas de cultura da CRTVG.
Putrajaya
Historia e deseño
A crise financeira asiática de 1997/1998 reduciu un pouco o desenvolvemento de Putrajaya. En 1999, 300 membros do persoal da oficina do primeiro ministro trasladouse a Putrajaya e os funcionarios públicos restantes movéronse en 2005. O 1 de febreiro de 2001 Tun Dr. Mahathir declarou Putrajaya como Territorio Federal coa cerimonia de entrega do municipio de Putrajaya ás autoridades estatais de Selangor.
María Solar
Traxectoria
Como escritora escribiu para todas as idades comezando polo infantil e xuvenil onde obtivo distintos premios e recoñecementos nacionais e internacionais, entre eles o Premio Lazarillo de Creación Literaria 2014 coa obra escrita orixinalmente en galego O meu pesadelo favorito e entrou dúas veces na lista White Ravens cos libros Mi pesadilla favorita en 2015 e Teño uns pés perfectos en 2016. En febreiro de 2017 publicou a novela Os nenos da varíola, baseada na Expedición Balmis. Os seus libros foron publicados en varios idiomas como galego, castelán, catalán, portugués, polaco, filipino, chinés ou italiano.
Putrajaya
Historia e deseño
En 2002, foi inaugurado un enlace ferroviario chamado KLIA Tránsito, que une tanto a Putrajaya con Kuala Lumpur e o aeroporto internacional de Kuala Lumpur en Sepang. Con todo, a construción do monorraíl de Putrajaya, que estaba destinado a ser o sistema de metro da cidade, foi suspendido debido aos custos. Unha das pontes colgantes do monorraíl en Putrajaya permanece sen utilizar.
En 2007, a poboación de Putrajaya estímase en máis de 30.000 habitantes, que se compón principalmente de funcionarios gobernamentais. Alentouse aos funcionarios gobernamentais a trasladarse á cidade a través dunha variedade de programas de subvencións e préstamos do goberno.
María Solar
Traxectoria
Gañadora de varios premios, entre eles o Xerais de novela en 2022 por A culpa.
Obras
dereita|miniatura|María Solar na Festa dos Libros de Pontevedra, 2017.
Putrajaya
Historia e deseño
En abril de 2013, o goberno de Putrajaya asinou unha carta de intención (LOI) co goberno da Cidade Sejong de Corea do Sur para marcar a cooperación entre as dúas cidades.
Goberno e a infraestrutura
A partir de 2012 case todos os ministerios gobernamentais de Malaisia trasladáronse a Putrajaya. Os únicos ministerios que quedan en Kuala Lumpur son o Ministerio de Comercio Internacional e Industria, Ministerio de Defensa e o Ministerio de Obras..
Relixión
Segundo o censo de poboación de 2010 de Putrajaya é 97,4% musulmá, 1,0% hindú, 0,9% cristiá, 0,4% budista, e o 0,3% outros ou ateos..
Transporte
Putrajaya ten a rotonda máis grande do mundo, a Persiaran Sultán Salahuddin Abdul Aziz Shah cun perímetro de 3´5 km.
Bebeto
José Roberto Gama de Oliveira, coñecido como Bebeto, nado en Salvador o 16 de febreiro de 1964, é un exfutbolista e político brasileiro. Considerado un dos mellores dianteiros da historia do seu país, foi un prolífico goleador, autor de preto de 400 goles en partidos oficiais. Xogou en tres dos catro grandes equipos do Río de Xaneiro (Flamengo, Vasco da Gama e Botafogo) e destacou tamén no Deportivo da Coruña, sendo o quinto máximo goleador histórico do club galego e un dos seus maiores ídolos.
Iniciou a súa carreira profesional no Vitória da súa cidade natal, antes de fichar en 1983 polo Flamengo, no que militou durante os seguintes seis anos. Marcou máis dun cento de goles oficiais co Mengão, co que gañou o Campionato Brasileiro e o Campionato Carioca, sendo dúas veces máximo goleador da liga estatal. A continuación fichou polo máximo rival histórico do club rubro-negro, o Vasco da Gama, gañando un segundo Campionato Brasileiro en 1989 e proclamándose máximo goleador nacional en 1992, xusto antes de fichar polo Deportivo da Coruña. A súa chegada á Coruña, xunto á do seu compatriota Mauro Silva, supuxo un punto de inflexión na historia do club e marcou o inicio do chamado Super Dépor. Xogou un total de 154 partidos oficias nas súas catro tempadas no Deportivo, co que marcou 102 goles. Gañou unha Copa do Rei e unha Supercopa de España e conseguiu dous subcampionatos de liga.
Internacional coa selección brasileira entre 1985 e 1998, formou unha célebre dupla atacante con Romário. Gañou a Copa América de 1989, sendo o máximo goleador do torneo, e proclamouse campión do mundo en 1994, tras derrotar na final a Italia. No Mundial de 1998 acadou de novo a final, tendo como compañeiro a Ronaldo, pero o equipo brasileiro perdeu ante Francia. É o sexto máximo goleador da historia da selección, cun total de 39 goles en 75 partidos.
Trala súa retirada do fútbol entrou en política e ocupou durante 12 anos o cargo de deputado da Asemblea Lexislativa do Río de Xaneiro. É pai do tamén futbolista Mattheus Oliveira.
Inicios
Naceu e criouse no barrio da Ribeira, na zona da Cidade Baixa da cidade baiana de Salvador, sendo un dos dez fillos de Wilson Carvalho de Oliveira e da súa esposa dona Carmen. Seguindo os pasos de seu irmán Luís Augusto, futbolista entre outros do Bahia e do Galícia, comezou a xogar ao fútbol en torneos infantís do barrio do Barbalho e probou tamén no fútbol sala, militando na Associação Atlética da Bahia. Aos 16 anos foi convencido por seu irmán para facer unha proba co Bahia, onde foi aceptado.
Flamengo (1ª etapa)
Debutou co equipo do Río de Xaneiro o 23 de marzo de 1983, da man do adestrador Paulo César Carpegiani, nun partido do Campionato Brasileiro diante do Tiradentes do Piauí, encontro que rematou con vitoria por 2-0. Na súa primeira campaña proclamouse campión brasileiro, cun equipo que contaba con destacados xogadores como Zico, Leandro, Mozer, Adílio, Júnior ou Baltazar, e que estaba dirixido por Carlos Alberto Torres. Contou con minutos no partido de ida da final ante o Santos no Morumbi, disputando o segundo tempo como substituto de Júlio César Barbosa. Marcou o seu primeiro gol coa camiseta rubro-negra en xullo dese mesmo ano, fronte ao Goytacaz no Campionato Carioca, competición na que o Flamengo acabou subcampión por detrás do Fluminense.
Xa asentado na titularidade, repetiu subcampionato carioca na campaña de 1984. O equipo acadou o triangular final, no que Bebeto marcou o gol na vitoria por 1-0 sobre o Vasco, sendo este o seu primeiro tanto nun Clássico dos Milhões, considerado un dos derbis de maior rivalidade do mundo. Con todo, a derrota ante o Fluminense no derradeiro partido deulle o título de novo ao club tricolor. O 20 de abril dese ano debutou na Copa Libertadores, marcando o primeiro dos cinco goles do seu equipo ante o Santos (5-0). Marcou tamén ante o América de Cali e fíxolle dous goles ao Grêmio, pero o Flamengo quedou a un paso de meterse na final, á que accedeu finalmente o equipo de Porto Alegre. O ano pechouse traxicamente para Bebeto, pois o 20 de decembro perdeu ao seu irmán Nílton, falecido nun accidente de aviación no Pico da Caledônia, en Nova Friburgo, no que perdeu a vida tamén o seu compañeiro no Flamengo Figueiredo. O accidente afectou profundamente a Bebeto, que pensou en deixar o fútbol, sendo a súa contorna a que o animou a continuar a súa carreira.
En 1985 acadou de novo o triangular final do Carioca, marcando outra vez un gol, pero o campionato volveu ir parar ao Fluminense. 1986 foi o ano da súa consagración, converténdose nun dos maiores ídolos do fútbol carioca. Sumou o seu segundo título co Flamengo, ao gañar o Campionato Carioca tras derrotar na fase final ao Vasco de Gama, club no que destacaba xa o seu futuro compañeiro de ataque Romário. Dita final disputouse a tres partidos, rematando sen goles os dous primeiros. No terceiro e definitivo, Bebeto abriu o marcador, que pechou o seu compañeiro Júlio César Barbosa, dándolle ao Flamengo un título estatal que non gañaba dende había cinco anos. Bebeto rematou como o terceiro máximo goleador do campionato, con 16 goles, superado só por Romário e Roberto Dinamite.