cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estadio
miniatura|Yankee stadium en Nova York Un estadio (do grego στάδιον, unha unidade de lonxitude equivalente a 176 metros) é unha infraestrutura que serve para albergar deportes, concertos ou outras actividades. Úsase para varios tipos de deportes ao aire libre que son populares a nivel mundial como o fútbol, o rugby, o béisbol etc. Os estadios poden influír de maneira moi importante na economía dun país albergando toda clase de eventos deportivos dependendo da capacidade que presentan. Consiste nun campo de grandes dimensións rodeado por unha estrutura deseñada para que os espectadores poidan estar de pé ou sentados vendo o acontecemento. Desde tempos remotos sempre formaron parte da vida cotiá das persoas.
Historia dos estadios
O estadio coñecido máis antigo do mundo atópase en Olimpia, no Peloponeso occidental, Grecia, onde os Xogos Olímpicos Antigos tiveron lugar por primeira vez en 776 a. C. Inicialmente foi construído para un só evento, que eran as probas atléticas. Presentaba máis ou menos unha distancia de aproximadamente 190 metros. Roma e Grecia foron as principais civilizacións de Occidente que tivieon noción e coñecemento sobre os estadios.
Aínda que orixinariamente e de forma estrita un estadio debía ter pista de atletismo e ser capaz de albergar competicións dese deporte, na época contemporánea o termo estadio pasou a aplicarse tamén en calquera gran infraestrutura deportiva con graderías e campo central, incluso cubertas.
Dialecto arabés
miniatura|dereita|330px| División por dialectos das zonas vascofalantes O dialecto arabés é unha variante da lingua éuscara xa extinta na súa forma falada (falándose unicamente éuscaro dialectal en territorio arabés no val de Aramaio e nos municipios próximos), pero consercado en manuscritos escritos por diversos autores en distintas épocas:
O éuscaro de Áraba debía ter certa similitude co biscaíño, polo menos na parte occidental e central, pois na oriental tiña puntos en común co guipuscoano e co alto navarro. Segundo as últimas clasificacións, este éuscaro arabés pódese dividir en tres variedades: a occidental, a central e a oriental na zona lindeira con Biscaia e Guipúscoa. Na zona máis interior especúlase coa súa separación como dialecto diferenciado do biscaíño e guipuscoano, pero ante a falta de escritos é imposible sabelo. Quizais cos últimos descubrimentos en Iruña-Veleia se poida facer algunha conxectura.
Edward Victor Appleton
Edward Victor Appleton, nado en Bradford o 5 de setembro de 1892 e finado en Edimburgo o 21 de abril de 1965, foi un físico inglés.
Traxectoria
Despois do remate da primeira guerra mundial, entrou no Laboratorio de Cavendish como axudante de física experimental en 1920. Entre 1924 e 1936 foi profesor de física na Universidade de Londres, para pasar a dar clases de filosofía natural na Universidade de Cambridge (1936-1939). Secretario do Departamento de Investigación Científica e Industrial entre 1939 e 1949.
En 1947 recibiu o Premio Nobel de Física polas súas contribucións ao coñecemento da ionosfera, cousa que permitiu o desenvolvemento do radar.
Manuel Vidal Rodríguez
Manuel Carlos Vidal Rodríguez, nado en Maceda en 1871 e finado en Compostela o 3 de maio de 1941, foi un sacerdote, docente, escritor e investigador galego.
Traxectoria
Pertencía a unha familia acomodada con facenda e caseiros que rexentaba unha botica na agora rúa principal da vila. Fixo carreira eclesiástica, acadou o doutoramento en Filosofía e Letras coa memoria Estudio del Régimen Gramatical en Latín por medio de cuadros sinópticos.
No Madrid de comezos do século XX inseriuse na órbita dos cregos galegos destacados nos medios eclesiásticos da Corte, con Basilio Álvarez e Javier Vales Faílde. Os tres conduciron a revista Galicia que se imprimiu entre 1906 e 1909. As reivindicacións antiforais, o Valle-Inclán das Sonatas, colaboradores novos (Castelao) e a corrente agraria arredor do que despois sería Acción Gallega, farían que Vidal se movese en primeira liña naquel círculo elitista.
Marcha a Compostela onde obtén a cátedra de Literatura. No curso 1914-15 xa exercía como profesor de Lingua Castelá no Instituto de 2ª Ensinanza. Vencellado a Emilia Pardo Bazán, Vidal residiu no Pazo de Meirás cinco veráns -de 1914 a 1918-, como capelán protexido da condesa. miniatura|El Pórtico de la Gloria de la Catedral de Santiago. Cando se instaurou a República, Vidal foi ratificado como vicedirector por un período de cinco anos máis. Asinou en 1932, xunto con outros intelectuais, un manifesto a prol do Estatuto de Autonomía, sendo, xunto con Salustiano Portela Pazos, o primeiro que deu tal naquela época. Mantivo tamén amizade co arcebispo Lago González.
Finou no seu domicilio compostelán o 3 de maio de 1941.
Colaboracións xornalísticas
Colaborou en moitas publicacións periódicas: Airiños da Miña Terra, da Habana, Galicia; o semanario escolar compostelán Maruxa; Ultreya e El Ideal Gallego cunha sección fixa titulada "Narraciones compostelanas".
Obras
miniatura|El Pórtico de la Gloria... vol II.
Teatro
miniatura|La tumba del Apóstol Santiago, con cuberta de [[Camilo Díaz Baliño.]]
Pedagoxía
Ten unha enorme produción vencellada co mundo da docencia: ademais da memoria de doutoramento, Historia de la Literatura española, Lecciones de Preceptiva general literaria, Lecciones de Preceptiva especial de los géneros literarios, Nociones de Estética, Proyecto de organización del bachillerato, Al margen de la reforma del bachillerato: observaciones, ''Lengua y Literatura española. Plan cíclico, Antología de apólogos castellanos de cien escritores y poetas moralistas, Cancionero de Navidad. Villancicos y diálogos pastoriles de poetas castellanos de los siglos XV, XVI y XVII, Ortografía de la Lengua castellana, Lecciones de Gramática elemental de la Lengua castellana''.
Martin Garitano
Martin Garitano Larrañaga, nado en Bergara, Guipúscoa o 4 de agosto de 1963, é un xornalista e político vasco de ideoloxía independentista de esquerdas. Dende o 23 de xuño de 2011 até o 23 de xuño de 2015 foi o Deputado Xeral, presidente da Deputación Foral de Guipúscoa, elixido tras concorrer ás eleccións forais dese ano como independente na candidatura da coalición Bildu. Está casado e ten un fillo.
Xornalista
Martin Garitano foi redactor xefe do desaparecido diario Egin de 1984 a 1998 xunto con Pepe Rei, época na que era director Xabier Salutregi (condenado no caso Ekin pola súa relación co membro de ETA "Txelis"). Posteriormente foi director de Euskadi Información e subdirector de Gara, todos eles xornais de liña editorial abertzale, así como locutor da radio Infozazpi. Tamén escribiu varios libros, entre eles unha biografía do dirixente de Herri Batasuna Santi Brouard.
Traxectoria política
esquerda|miniatura|Con [[brian curri|Brian Currin, Kofi Annan e Juan Karlos Izagirre, na Conferencia Internacional de Paz de San Sebastián.]] O 19 de abril de 2011 Martin Garitano presentouse ás eleccións ás Xuntas Xerais do País Vasco de 2011, como independente dentro da coalición Bildu, formada por Eusko Alkartasuna, Alternatiba e independentes da esquerda abertzale. Nestas eleccións, Bildu conseguiu os mellores resultados xamais logrados pola esquerda independentista vasca e fíxose con 22 dos 51 deputados da cámara provincial.
O 23 de xuño de 2011, Garitano foi investido Deputado Xeral de Guipúscoa con maioría simple, cos votos da súa propia formación e un voto de Aralar.
O 1 de agosto de 2011 sumouse en Azpeitia a un acto a favor dos presos de ETA, reclamando a derrogación da doutrina Parot, o fin da dispersión dos presos e da legalización de Sortu. Tamén recibiu no palacio foral a un grupo de mozos que estaban a ser xulgados pola Audiencia Nacional pola súa presunta pertenza a Segi. O 4 de agosto fixo unhas declaracións nas que afirmaba que "chegará un día en que haberá que reflexionar sobre a dor causada", referíndose ás vítimas de ETA, aínda que opinou que ese momento aínda non chegou.
O 19 de agosto de 2011, durante unha conferencia na Universitat Catalá d'Estiu, fixo unhas manifestacións nas que afirmou que os atentados de ETA en Cataluña foron "máis que un erro" e que "os vascos debemos respecto en especial ás vítimas de Cataluña porque sucedeu nun momento en que a sociedade vasca recibira moito apoio dos cataláns".
O 17 de outubro de 2011, participou na Conferencia Internacional de Paz de San Sebastián, da que a Deputación de Guipúscoa foi unha das organizadoras.
Playfish
Playfish Ltd., propiedade de Electronic Arts, é un desenvolvedor de xogos sociais que poden ser reproducidos en redes sociais como Facebook, MySpace, Bebo e iPhone, entre outros. A empresa ten a súa sede en Royal Borough de Kensington e Chelsea (Londres, Inglaterra), e ten delegacións en Pequín (China), San Francisco (Estados Unidos) e Tromso (Noruega).
Características
Os xogos Playfish son reforzados continuamente con novas funcións e desafíos. Os xogos son normalmente lanzados antes en Facebook para logo facer versións para outras redes sociais.
Pet Society é o xogo máis popular da empresa e ten máis de 1.000.000 de fans na súa páxina de Facebook. É unha das aplicacións que máis medra en Facebook.
Historia
A empresa foi fundada en 2007 por Segerstrale Kristian, Sebastien de Halleux, Sami Lababidi e Shukri Shammas. En outubro de 2008, participaron 17 millóns de dólares en capital de risco de financiamento a partir de Accel Partners e Index Ventures.
'Who has the Biggest Brain? foi o primeiro éxito da empresa. Foi un dos primeiros xogos de Facebook que atraeu a millóns de xogadores diarios, e permitiu á empresa aumentar o financiamento necesario para producir outros éxitos.
O 9 de novembro de 2009, Electronic Arts anunciou a adquisición de Playfish por 275 millóns de dólares.
Golmar, Abrence, A Pobra do Brollón
Golmar é un lugar da parroquia de Abrence, no concello da Pobra do Brollón, na provincia de Lugo.
Está situada a 462 m. de altitude, en plena serra da Auga Levada.
Voyage au bout de la nuit
Características
Está considerada unha obra cumio da literatura universal contemporánea. A aparición de Voyage au bout de la nuit foi unha innovación literaria sen igual. A linguaxe oral, groseira e moi xergal escandalizou aos contemporáneos e foi moito máis lonxe que escritores que intentaran antes que el escribir usando este rexistro, como Émile Zola. A súa prosa, como a forma de abordar os temas, e os temas en si mesmos, é extremadamente violenta, amarga e quebradiza. O seu ritmo é salvaxe e acelerado, e nel repousa gran parte do mérito literario do autor. A linguaxe é viva, libre de todo tipo de formalidades, para escribir do modo máis expresivo posible.
Argumento
O libro é unha narración de trazos autobiográficos. O seu protagonista, Ferdinand Bardamu, alistado nun momento de estupidez no exército francés, e aborrecido nas trincheiras da primeira guerra mundial, decide desertar facéndose pasar por tolo, describindo toda sorte de personaxes pintorescos e o absurdo e a brutalidade da guerra. Tralo conflito e tras un noivado cunha estadounidense, Lola, vai parar nun barco no que o resto dos pasaxeiros o queren linchar, rumbo a unha colonia francesa en África; a descrición do sistema colonial francés é hilarante e sumamente crítica, vindo a dicir que o colonialismo francés ampara a pederastia e que todo se funda na explotación dos negros (recordando a Corazón da escuridade, de Joseph Conrad). Unhas febres acaban con esa aventura e chega nun estado próximo á escravitude aos Estados Unidos. Escapa en Nova York, onde vive por un tempo e reencóntrase con Lola, á que extorsiona. Volve viaxar a Detroit, onde fai amizade cunha prostituta norteamericana, pero volve a París e exerce a medicina a pesar do noxo que lle dá a súa clientela.
Claudette Colvin
Claudette Colvin, nada en Montgomery (Alabama) o 5 de setembro de 1939, é unha auxiliar de enfermaría estadounidense, pioneira do movemento dos dereitos civís na década de 1950. O 2 de marzo de 1955 foi arrestada con 15 anos en Montgomery por negarse a ceder o seu asento a unha muller branca nun autobús segregado cheo de xente. Isto ocorreu nove meses antes do incidente máis coñecido en que Rosa Parks, secretaria da sección local da NAACP, axudou a acender o boicot aos autobuses de Montgomery de 1955.
Colvin foi unha das cinco demandantes no primeiro caso na corte federal presentado polo fiscal polos dereitos civís Fred Gray o 1 de febreiro de 1956, Browder v. Gayle, para desafiar a segregación nos autobuses da cidade. Nun xulgado do distrito, testificou ante tres xuíces que oíron o caso. O 13 de xuño de 1956, os xuíces determinaron que as leis locais e estatais sobre a segregación nos autobuses en Alabama eran inconstitucionais. O caso chegou á Corte Suprema dos Estados Unidos de América por unha apelación do estado, e que mantivo a decisión do xulgado do distrito o 17 de decembro de 1956. Tres días despois, a Corte Suprema afirmou a orde a Montgomery e ao estado de Alabama de que rematasen coa segregación, e entón cesou o boicot.
Durante moitos anos, os líderes negros de Montgomery non deron publicidade ao feito pioneiro de Colvin. Nese momento, era unha adolescente solteira, e supostamente quedou embarazada dun home casado. Colvin dixo que "a mocidade pensa que Rosa Parks só sentou nun bus e rematou a segregación, pero ese non foi o caso en absoluto". Está amplamente aceptado que Colvin non foi recoñecida nas campañas polos dereitos civís no seu tempo porque quedou embarazada pouco despois do incidente, e mesmo Rosa Parks dixo que "se a prensa branca conseguise esa información, aproveitaríana ao máximo. Chamaríana mala rapaza e o caso non tería oportunidade ningunha".
Enontekiö
Enontekiö (en Eanodat; en Enontekis) é unha cidade e concello de Laponia. Ten unha área de 8 391,39 km², e unha poboación de 1 873 persoas. O centro administrativo de Enontekiö é a vila de Hetta. Arredor dunha quinta parte da poboación pertence ó pobo saami. As principais actividades de Enontekiö son o turismo e a cría de renos.
Muppet Treasure Island
Muppet Treasure Island é un filme estadounidense de 1996 dirixido por Brian Henson. É o quinto filme estreado nos cinemas da franquía The Muppets. É unha adaptación da novela de 1883 A illa do tesouro, escrita por Robert Louis Stevenson, e de maneira semellante ó seu predecesor The Muppet Christmas Carol (1992), os papeis principais son interpretados por actores reais, cos Muppets nos papeis secundarios. Está protagonizado por Tim Curry como Long John Silver, xunto con Dave Goelz, Steve Whitmire, Jerry Nelson, Kevin Clash e Frank Oz.
Estreouse nos Estados Unidos de América o 16 de febreiro de 1996 a través de Buena Vista Pictures Distribution. Recadou 34 millóns de dólares sobre un orzamento de 31 millóns de dólares, e recibiu valoracións positivas por parte da crítica.
Glicoquinase
A glicoquinase (GK, con Número EC:2.7.1.2) é un encima que cataliza a fosforilación da glicosa a glicosa 6-fosfato. A glicoquinase está presente nas células do fígado, páncreas, intestino, e cerebro de humanos e da maioría dos outros vertebrados. Neses órganos exerce un importante papel na regulación do metabolismo dos carbohidratos ao actuar como un sensor de glicosa, que impulsa cambios no metabolismo ou as funcións celulares en resposta ao incremento ou diminución dos niveis de glicosa, como os que ocorren despois dunha comida ou no xaxún. As mutacións no xene deste encima poden causar formas infrecuentes de diabetes ou hipoglicemia.
A glicoquinase é un isoencima hexoquinase, relacionado con polo menos outras tres hexoquinases homólogas. Todas as hexoquinases poden mediar a fosforilación da glicosa a glicosa 6-fosfato (G6P), que é o primeiro paso na síntese do glicóxeno e na glicólise. Porén, a glicoquinase está codificada nun xene diferente e as súas propiedades cinéticas distintivas permítenlle que interveña nun variado conxunto de funcións. A glicoquinase ten unha menor afinidade pola glicosa que as outras hexoquinases, e a súa actividade está localizada nuns poucos tipos celulares, mentres que as outras tres hexoquinases son as máis importantes na preparación da glicosa para a glicólise e a síntese de glicóxeno na maioría dos tecidos e órganos. Debido á súa reducida afinidade, a actividade da glicoquinase nas condicións fisiolóxicas normais varía substancialmente segundo a concentración de glicosa.
Nomenclatura
Outros nomes alternativos deste encima son: hexoquinase IV humana, hexoquinase D, e ATP:D-hexosa 6-fosfotransferase, EC 2.7.1.1 (previamente 2.7.1.2). O nome común glicoquinase deriva da súa relativa especificidade pola glicosa en condicións fisiolóxicas e de que é un encima que fosforila (quinase).
Algúns bioquímicos teñen argumentado que o nome glicoquinase debería ser abandonado por ser enganoso, xa que este encima pode fosforilar outras hexosas nas condicións axeitadas e non só a glicosa, e porque hai encimas distantemente relacionados con ela en bacterias que teñen unha especificidade máis absoluta pola glicosa e que, por esa razón, merecerían máis o nome de glicoquinase e o EC 2.7.1.2. Non obstante, o nome glicoquinase segue a ser o preferido nos campos da medicina e fisioloxía de mamíferos.
Descubriuse en 2004 outra glicosa quinase de mamíferos chamada glicoquinase específica de ADP. O xene deste encima é distinto e similar ao de organismos primitivos. Depende do ADP en vez do ATP (o que suxire a posibilidade de que teña unha función máis efectiva durante a hipoxia), e o seu papel metabólico e importancia aínda debe ser dilucidado.
Substratos e produtos
O principal substrato de importancia fisiolóxica deste encima é a glicosa, e o produto máis importante é a glicosa 6-fosfato (G6P). Outro substrato necesario, do cal deriva o fosfato, é a adenosina trifosfato (ATP), que se converte en adenosina difosfato (ADP) cando perde o fosfato. A reacción catalizada pola glicoquinase é:
Acción da glicoquinase sobre a glicosa.
O ATP participa na reacción en forma dun complexo co ión magnesio como un cofactor. Ademais, en certas condicións, a glicoquinase, igual que outras hexoquinases, pode inducir a fosforilación doutras hexosas (azucres de seis carbonos) e moléculas similares. Xa que logo, a reacción xeral da glicoquinase descríbese máis exactamente como:
Entre as hexosas que funcionan como substratos están a manosa, frutosa, e glicosamina, pero a afinidade da glicoquinase por elas require concentracións que non se encontran nas células, polo que non hai unha actividade significativa.
Cinética
A glicoquinase ten dúas importantes propiedades cinéticas que a distinguen doutras hexoquinases, e que lle permiten realizar o seu papel especial de sensor da glicosa.
Estas dúas características fan que poida regular unha vía metabólica "impulsada pola subministración", é dicir, a velocidade de reacción está impulsada pola subministración de glicosa e non pola demanda dos produtos finais.
Outra propiedade distintiva da glicoquinase é a súa moderada cooperatividade con glicosa, cun coeficiente de Hill (nH) de aproximadamente 1,7. A glicoquinase ten un único sitio de unión para a glicosa e é o único encima regulatorio monomérico coñecido que mostra cooperatividade de substrato. Postulouse que a natureza da cooperatividade implica unha "transición lenta" entre dous estados do encima diferentes con distintas taxas de actividade. Se consideramos que o estado dominante depende das concentracións de glicosa, a cooperatividade aparente que produciría sería similar á observada.
Kosmos 19
Kosmos 19 (Космос 19 en ruso), tamén denominado DS-P1 Nº3, foi un satélite artificial soviético lanzado o 6 de agosto de 1963 mediante un foguete Kosmos desde Kapustin Yar.
Glicoquinase
Cinética
Debido a esta cooperatividade, a interacción cinética da glicoquinase coa glicosa non segue a clásica cinética de Michaelis-Menten. En vez de utilizar a Km para a glicosa, é mellor neste encima describir o seu nivel de semisaturación S0,5, que é a concentración á cal o encima está saturado ao 50% e activo.
O S0,5 e o nH extrapólanse a un "punto de inflexión" da curva describindo a actividade encimática como unha función da concentración de glicosa e 4 mmol/L. Noutras palabras, a unha concentración de glicosa de aproximadamente 72 mg/dL, que está preto do extremo baixo do rango normal, a actividade da glicoquinase é máis sensible a pequenos cambios na concentración de glicosa.
Kosmos 19
Características
Kosmos 19 foi o terceiro membro (e segundo lanzado con éxito) da serie de satélites DS-P1, adicados a servir como obxectivos dos radares militares terrestres para a súa calibración e para a elaboración dunha metodoloxía de detección de obxectos no espazo próximos á Terra. Usaba células solares colocadas en forma de dodecaedro arredor do contedor principal que formaba o corpo do satélite.
Glicoquinase
Cinética
A relación cinética co outro substrato, o complexo MgATP, pode describirse pola cinética clásica de Michaelis-Menten, cunha afinidade de aproximadamente 0,3-0,4 mmol/L, bastante por debaixo da típica concentración intracelular de 2,5 mmol/L. O feito de que hai case sempre un exceso de ATP dispoñible implica que as concentracións de ATP raramente inflúen na actividade da glicoquinase.
A actividade específica máxima (kcat, tamén coñecida como taxa de recambio ou turnover rate) da glicoquinase cando está saturada con ambos os substratos é de 62/s.
Ideouse un "modelo matemático mínimo" baseado na información cinética mencionada para predicir a taxa de fosforilación da glicosa nas células beta (BGPR) da glicoquinase normal ("tipo salvaxe") e das súas formas mutantes coñecidas. A BGPR para a glicoquinase salvaxe é dun 28% a unha concentración de glicosa do 5 mmol/L, o que indica que o encima está funcionando a un 28% da capacidade ao limiar usual de glicosa necesario para causar a liberación de insulina.
Kosmos 19
Características
Kosmos 19 reentrou na atmosfera o 30 de marzo de 1964.
Glicoquinase
Mecanismo
Os grupos sulfhidrilo de varias cisteínas (Cys) rodean o sitio de unión da glicosa no encima. Todas excepto a Cys 230 son esenciais para o proceso catalítico, xa que forman varias pontes disulfuro durante a interacción cos substratos e reguladores. Polo menos nas células beta do páncreas, a proporción de moléculas de glicoquinase activas e inactivas está en parte determinada polo balance de oxidación dos grupos sulfhidrilo ou a redución de pontes disulfuro.
Estes grupos sulfhidrilo son bastante sensibles ao estado de oxidación das células, o que fai que a glicoquinase sexa un dos compoñentes celulares máis vulnerables ao esterés oxidativo, especialmente nas células beta.
Estrutura
A glicoquinase é unha proteína monomérica de 465 aminoácidos e unha masa molecular duns 50 kD. Hai polo menos dúas fisuras no encima para a unión de substancias, unha é o sitio activo, onde se une a glicosa e o MgATP, e a outra é para un suposto activador alostérico, que non foi aínda identificado.
O encima ten a metade do tamaño doutras hexoquinases, que manteñen un grao de estrutura dimérica. Comparte con outras hexoquinases e glicoquinases de mamífero e outras proteínas varias secuencias e a estrutura tridimensional dos sitios activos esenciais, como o sitio de unión para o ATP, por exemplo, e a estrutura común denomínase pregamento de actina.
Xenética
A glicoquinase humana está codificada polo xene GCK do cromosoma 7. Este xene autosómico simple ten 10 exóns. Os xenes da glicoquinase doutros animais son homólogos do xene GCK humano.
Unha característica distintiva do xene é que comeza con dúas rexións promotoras posibles. O primeiro exón empezando polo extremo 5' contén dúas rexións promotoras específicas de tecido. A transcrición pode empezar por calquera dos promotores (dependendo do tecido) para que así o mesmo xene poida producir unha molécula lixeiramente diferente no fígado e noutros tecidos. As dúas isoformas da glicoquinase difiren só en 13-15 aminoácidos no extremo N-terminal da molécula, o cal produce só unha mínima diferenza na estrutura. As dúas isoformas teñen as mesmas características cinéticas e funcionais.
O primeiro promotor desde o extremo 5', denominado promotor de "augas arriba" (upstream) ou promotor neuroendócrino, é activo nas células dos illotes pancreáticos, tecido nervioso, e enterocitos do intestino delgado e produce neles a "isoforma neuroendócrina" da glicoquinase. O segundo promotor, o de "augas abaixo" (downstream) ou promotor hepático, é activo nos hepatocitos e dirixe a produción da "isoforma hepática". Os dous promotores teñen pouca ou ningunha homoloxía de secuencia e están separados por unha secuencia de 30 kbp, que non se atopou que teña diferenzas funcionais entre as isoformas. Os dous promotores son funcionalmente exclusivos e gobernados por un conxunto distinto de factores regulatorios, para que así a expresión da glicoquinase poida ser regulada por separado en diferentes tecidos. Os dous promotores correspóndense con dous grandes tipos de funcións da glicoquinase: no fígado, a glicoquinase actúa como portal para o "procesamento en masa" da glicosa dispoñible, mentres que nas células neuroendócrinas actúa como sensor, iniciando respostas celulares que afectan ao metabolismo de carbohidratos de todo o corpo.
Distribución nos órganos
A glicoquinase atopouse en células específicas de catro tipos de tecidos de mamíferos, que son: fígado, páncreas, intestino delgado, e partes do encéfalo. En todos xoga un papel fundamental na resposta ao aumento ou diminución dos niveis de glicosa no sangue.
Período de Uruk
miniatura|upright=1.5|Localización dos principais sitios de Mesopotamia meridional durante o período Uruk e Djemdet Nasr. O período de Uruk é un período arqueolóxico da historia de Mesopotamia entre o 3800 a.C. e o 3200 a.C., no último milenio de Calcolítico na rexión. Algúns autores inclúen como etapa final deste período ao seguinte, o Yemdet Nasr.
Glicoquinase
Distribución entre as especies
A glicoquinase hepática está amplamente distribuída entre as especies de vertebrados, pero non universalmente. A estrutura do xene e a secuencia de aminoácidos están moi conservadas entre a maioría dos animais (por exemplo, a glicoquinase da rata e a humana son homólogas en máis dun 80%). Porén, hai algunhas excepcións infrecuentes: Por exemplo, non se descubriu en gatos nin en morcegos, aínda que a posúen algúns réptiles, aves, anfibios, e peixes. Non está claramente determinado se a glicoquinase aparece por igual en páncreas e outros órganos. Postulouse que a presenza de glicoquinase no fígado é un reflexo da facilidade coa que estes animais poden incluír os carbohidratos na súa dieta.
Función e regulación
A maioría da glicoquinase nos mamíferos encóntrase no fígado, e da glicoquinase depende aproximadamente o 95% da actividade de hexoquinase nos hepatocitos. A fosforilación da glicosa a glicosa 6-fosfato (G6P) pola glicoquinase é o primeiro paso da síntese de glicóxeno e da glicólise no fígado.
Período de Uruk
Os achados máis importantes desta etapa céntranse en Uruk, un asentamento situado a poucos quilómetros de El Obeid, no curso inferior do Éufrates, que dará o seu nome ao período. A cultura Uruk tivo o seu centro no sur de Mesopotamia, pero as súas características estendéronse por todo o Oriente Medio asiatico. Así, as mostras atópanse no norte de Siria, Turquía ou Susa, no actual Irán.
Glicoquinase
Función e regulación
Cando está dispoñible unha gran cantidade de glicosa, a síntese de glicóxeno ten lugar na periferia dos hepatocitos ata que as células están ateigadas de glicóxeno. O exceso de glicosa convértese despois cada vez en maior medida en triglicéridos para a exportación e almacenamento no tecido adiposo. A actividade da glicoquinase no citoplasma aumenta e diminúe segundo a dispoñibilidade de glicosa.
Período de Uruk
As principais características deste período son a aparición do selo cilíndrico, a natureza monumental da súa arquitectura, as características da súa olería e a aparición da escritura. Outros avances foron a invención da roda e a súa primeira aplicación fóra do transporte, o torno de oleiro. Ao final do período, usouse bronce, producido a partir de cobre e arsénico ou estaño.
Historia
miniatura| Estatua dun home con barba de [[pedra calcaria|pedra, pertencente ao período Uruk, cara ao 3300 a.C. Actualmente no museo do Louvre de París.]] Os primeiros restos de Uruk remóntanse ao período de El Obeid, despois do cal se produciu un período de transición (niveis XVI - X) que chega ata o 3800 a.C., cando se produce o desenvolvemento dunha nova cultura. Esta nova etapa denominouse período Uruk.
Glicoquinase
Función e regulación
A G6P, que é o produto da glicoquinase, é o principal substrato da síntese de glicóxeno, e a glicoquinase ten unha estreita asociación funcional e regulatoria coa síntese de glicóxeno. Cando a glicoquinase está activa ao máximo, a glicóxeno sintase parece estar localizada nas mesmas áreas periféricas do citoplasma dos hepatocitos nas cales ten lugar a síntese de glicóxeno. A subministración de G6P afecta á velocidade de síntese do glicóxeno non só como substrato primario, senón por estimulación directa da glicóxeno sintase e a inhibición da glicóxeno fosforilase.
Período de Uruk
Historia
Consideráronse diversas hipóteses sobre o florecemento desta cultura. Segundo algúns arqueólogos A baixa Mesopotamia estivo mergullada durante gran parte da Idade de Cobre. Cara ao IV milenio a.C., os cambios climáticos provocarían unha baixada do nivel do mar, deixando dispoñible unha grande extensión de terras anormalmente fértiles. Nestas circunstancias, os novos poboadores necesitaban moita menos terra para satisfacer as súas necesidades, o que explicaría o gran número de habitantes que chegou a ter a zona. Esta maior densidade obrigou aos habitantes a dotarse de regras e sistemas sociais que permitiran a convivencia. Outros antropólogos suxeriron que o gran desenvolvemento da cidade de Uruk lle permitiría controlar unha grande extensión de terras a base de colonizar localizacións periféricas e no desenvolvemento dunha forza militar.
Na épica mitolóxica de Gilgamesh, penúltimo rei de Uruk, o seu rival e posterior amigo Enkidu di, referíndose ás súas orixes:
Éuscaro no sistema educativo
O recoñecemento que outorgan as institucións cara ao éuscaro varía dunha comunidade a outra, no País Vasco é oficial en todo o territorio mentres que en Navarra só na zona vascófona e mixta; este feito creou distintas formas no sistema educativo.
Glicoquinase
Función e regulación
A actividade glicoquinase pode ser rapidamente amplificada ou reducida en resposta a cambios na subministración de glicosa, que se orixinan normalmente pola inxestión de comida e o xaxún. A regulación ocorre a varios niveis e velocidades, e está influenciada por moitos factores que afectan principalmente a dous mecanismos xerais:
Éuscaro no sistema educativo
Modelos educativos do País Vasco
Os datos oficiais do curso 2006-2007 dan un total dun 22,4% para o modelo A (maioritariamente en castelán), un 23,3% para o B e un 54,2 para o D (integramente en éuscaro).[https://web.archive.org/web/20070929113609/http://www.creade.org/mecd/estadisticas/educativas/cee/2006A/E1.pdf Páx 9 ''Táboa E1.7. Distribución porcentual do alumnado do País Vasco por modelo lingüístico en que cursa o ensino'']
Segundo datos oficiais, no ámbito da educación infantil para o curso 2006 - 2007, o 68% das matriculacións foron para cursar en éuscaro, o 25% en bilingüe mentres que un 5,2% o foron para cursar en castelán.
En canto a todos os cursos de educación obrigatoria (datos de 2006), as matriculacións realizadas, o 52,3% das matriculacións foron no modelo D, é dicir, integramente en éuscaro, o 23,4% en bilingüe mentres que no modelo A, en castelán coa materia de éuscaro, inscribíronse o 24,4% dos alumnos vascos. En canto ao modelo X, a oferta redúcese soamente a zonas de Biscaia non alcanza o 1% do alumnado do territorio.
En canto a idades máis temperás, en garderías chégase ao 90% no modelo D (todo en éuscaro) en cambio en bacharelato, un 53,7% faio no modelo A relegando o modelo D ao 44,1% do total.
Na Formación profesional, os últimos datos reflicten que tan só un 13,3% do alumnado cursa ciclos formativos totalmente en éuscaro. No campo universitario público, só un 21% do alumnado imparte algunha materia en éuscaro.
Durante o 2005 realizáronse diversos debates do modelo de ensino D posto que; polo menos un 30% dos alumnos deste modelo, en 4º de ESO, non conseguen ter o dominio suficiente do éuscaro para obter un certificado de calidade no idioma.
Por territorios
Por tipo de colexios e territorios históricos a distribución distínguese do seguinte xeito; en Áraba os modelos A e D teñen niveis parellos de matriculación nos colexios públicos, con todo, nos privados o modelo A triplica ao D. En Biscaia os modelos A e D tamén teñen matriculacións similares sendo algo maior o D no ámbito público e no privado o A. Mentres en Guipúscoa tanto en colexios públicos como privados o modelo D (toda a materia en éuscaro) é o modelo máis ofertado polos centros educativos, o 82%.
Modelos educativos de Navarra
En Navarra, o éuscaro (modelos B e D), acapara ao 24% do alumnado. O resto faio entre os modelos A (19%), G (56%) e British (1%) segundo datos oficiais do curso 2007-2008. En FP chega ao 2,3% a cantidade de matriculados no modelo D, dada a escaseza de ofertas en éuscaro, problema que tamén sofre o ensino obrigatorio.
Ensino no País Vasco Francés
No País Vasco Francés, os alumnos matriculados en ensino vasco para o ano 2006 son o 15,9% do alumnado. Hai que ter en conta que o éuscaro carece de oficialidade no estado francés e o ensino en éuscaro soamente impártese en ikastolas (escola que ten por misión a promoción dunha escola vascófona), centros educativos que non reciben subvención algunha por parte das institucións galas.
Glicoquinase
Transcricional
A insulina actúa por medio da proteína de unión ao elemento regulatorio esterol-1c (SREBP1c), e crese que é o activador directro máis importante da transcrición do xene da glicoquinase nos hepatocitos. A SREBP1c é un factor de transcrición de cremalleira de leucina de hélice básica-bucle-hélice (bHLHZ) transactivador. Este tipo de transactivadores únense á secuencia "caixa E" dos xenes de varios encimas regulatorios. O promotor hepático do primeiro exón do xene da glicoquinase contén unha caixa E, que parece ser o elemento de resposta á insulina principal deste xene nos hepatocitos. Pensábase inicialmente que a SREBP1c tiña que estar presente para que tivese lugar a transcrición da glicoquinase nos hepatocitos, pero comprobouse recentemente que a transcrición da glicoquinase podía realizarse normalmente en ratos knockout para a SREBP1c (que non a expresan). Os niveis de SREBP1c increméntanse en resposta a unha dieta alta en carbohidratos, presumiblemente como un efecto directo das frecuentes elevacións de insulina. O incremento da transcrición pode detectarse menos dunha hora despois de que os hepatocitos sexan expostos a un incremento dos niveis de insulina.
A frutosa 2,6-bisfosfato (F2,6P2) tamén estimula a transcrición da glicoquinase, e parece que o fai a través de Akt2 en vez de por medio de SREBP1c. Non se sabe se este efecto é un dos efectos xerados corrente abaixo da activación dos receptores da insulina ou independentemente da acción da insulina. Os niveis de F2,6P2 xogan outros papeis amplificadores na glicólise dos hepatocitos.
Hormonal e dietaria
A insulina é con diferenza o hormona máis importante que ten efectos directos ou indirectos na expresión da glicoquinase e a súa actividade no fígado. A insulina parece afectar tanto á transcrición da glicoquinase coma a actividade por medio de moitas vías directas e indirectas. Aínda que o incremento dos niveis de glicosa na vea porta fai aumentar a actividade da glicoquinase, o aumento concomitante de insulina amplifica este efecto por indución da síntese da glicoquinase. A transcrición da glicoquinase empeza a aumentar unha hora despois do aumento dos niveis de insulina. A transcrición da glicoquinase faise case indetectable en períodos de fame prolongados, deprivación grave de carbohidratos, ou diabetes deficiente en insulina non tratada.
Os mecanismos polos cales a insulina induce a síntese de glicoquinase pode implicar as dúas principais vías intracelulares da acción da insulina, a cascada da quinase regulada por sinal extracelular (ERK 1/2), e a cascada da fosfoinosítido 3-quinase (PI3-K). Esta última pode operar por medio do transactivador FOXO1.
Non obstante, como se podería agardar dado o seu efecto antagonista sobre a síntese do glicóxeno, o glicagón e o seu segundo mensaxeiro intracelular o AMPc suprimen a transcrición e actividxade da glicoquinase, mesmo en presenza de insulina.
Outras hormonas como a triiodotironina (T3) e os glicocorticoides orixinan efectos permisivos ou estimulatorios sobre a glicoquinase en certas circunstancias. A biotina e o ácido retinoico incrementan a transcrición do ARNm do xene GCK e a actividade da glicoquinase. Os ácidos graxos en cantidades significativas amplifican a actividade da glicoquinase no fígado, mentres que o acilo de cadea longa-CoA o inhibe.
Hepática
A glucoquinase pode ser activada e inactivada rapidamente nos hepatocitos por unha proteína reguladora chamada proteína reguladora da glicoquinase (GKRP), que opera para manter inactiva a reserva de glicoquinase, a cal pode rapidamente quedar dispoñible en resposta ao aumento do nivel de glicosa na vea porta.
Período de Uruk
Historia
""Berrei en Uruk: Aquí está o forte! Aquí estou, cambio de destinos, o nacido na estepa é forte. Súa é a forza! ""
Glicoquinase
Hepática
A GKRP móvese do núcleo ao citoplasma e viceversa dos hepatocitos e pode quedar enganchada aos microfilamentos do citoesqueleto. Forma complexos 1:1 reversibles coa glicoquinase, e pode movela do citoplasma ao núcleo. Actúa como inhibidor competitivo coa glicosa, para que a actividade do encima se reduza a case cero mentres está unida. Os complexos glicoquinase:GKRP quedan confinados no núcleo mentres que os niveis de glicosa e frutosa sexan baixos. O confinamento nuclear pode servir para protexer á glicoquinase da degradación pola acción das proteases citoplásmicas. A glicoquinase pode ser liberada rapidamente da súa unión coa GKRP en resposta ao incremento dos niveis de glicosa. A diferenza da glicoquinase das células beta, a glicoquinase dos hepatocitos non está asociada coas mitocondrias.
Período de Uruk
Sociedade
Xurdiron diversas hipóteses sobre a posible organización dun marco cultural tan amplo como o experimentado no período Uruk. Xeralmente suponse que nos enclaves centrais a sociedade estaba estratificada, situándose na cabezaos ensi, ou en, que terían poderes políticos e relixiosos. Non obstante, outros autores defenderon a hipótese de que a sociedade estaba organizada dun xeito esencialmente igualitario, sendo os líderes pouco máis que administradores dos comuneiros, sen ningún privilexio máis aló do prestixio do seu cargo. Isto coincidiría en que as cidades do período Uruk non amosan características xerárquicas: non hai casas cun status superior ás outras e non se atoparon xoias ou fortunas privadas. Segundo estes autores a relación entre a periferia cultural e as cidades da Baixa Mesopotamia teríase feito en termos de relativa igualdade económica.
Glicoquinase
Hepática
A frutosa en moi pequenas cantidades, micromolares, (despois da fosforilación pola cetohexoquinase a frutosa 1-fosfato) acelera a liberación da glicoquinase da GKRP. Esta sensibilidade ante a presenza de pequenas cantidades de frutosa permite que a GKRP, a glicoquinase, e a cetohexoquinase actúen como un "sistema sensor da frutosa", que sinala que se está a dixerir unha comida con diversos carbohidratos, e acelera a utilización da glicosa. Porén, a frutosa 6-fosfato potencia a unión da glicoquinase coa GKRP. A frutosa 6-fosfato fai decrecer a fosforilación da glicosa pola glicoquinase cando a glicoxenólise ou gliconeoxénese están funcionanado. Tanto a frutosa 1-fosfato coma a frutosa 6-fosfato únense ao mesmo sitio de unión na GKRP. Postúlase que se producen dúas conformacións da GKRP, unha que pode unirse á glicoquinase e a outra non.
Período de Uruk
Sociedade
Outros autores suxeriron a existencia dun Estado centralizado que controlaba parcialmente a actividade económica da poboación mediante algún tipo de regulación. Así, este Estado recadaría a través de impostos parte dos activos obtidos polo traballo das unidades familiares.
Arquitectura
A arquitectura é un dos trazos máis característicos do período Uruk xa que neste período rompe completamente co estilo de períodos anteriores, nos que predominou o uso de adobe. A cultura Uruk experimentou novos materiais e formas, como o uso de pedra pedra calcaria e decoración con mosaicos. Non se sabe o que motivou a transición cara a estes novos métodos de construción significativamente máis caros: a pedra calcaria tivo que ser transportada en bloques pesados desde as canteiras ata o lugar de construción e os mosaicos tiveron que ser feitos a man en grandes cantidades.
Glicoquinase
Pancreática
Aínda que a maioría da glicoquinase do corpo está no fígado, hai pequenas cantidades nas células beta e alfa do páncreas, en certas neuronas hipotalámicas, e en células específicas (enterocitos) do intestino, que xogan un papel que cada vez se considera máis importante na regulación do metabolismo de carbohidratos. No contexto da función da glicoquinase, estes tipos de células denomínanse en conxunto como tecidos neuroendócrinos, e comparten algúns aspectos da regulación e función da glicoquinase, especialmente o promotor neuroendócrino común. Das células neuroendócrinas, as células beta dos illotes de Langerhans son as mellor estudadas e coñecidas. É probable que moitas das relacións regulatorias descubertas nas células beta existan noutros tecidos neuroendócrinos que teñen glicoquinase.
Un sinal para a insulina
Nas células beta dos illotes, a actividade da glicoquinasae serve como un control principal da secreción de insulina en resposta ao aumento dos niveis de glicosa en sangue. A medida que se consome a glicosa 6-fosfato, as cantidades crecentes de ATP inician unha serie de procesos que orixinan unha liberación de insulina. Unha das consecuencias inmediatas do incremento da respiración celular é un aumento nas concentracións de NADH e NADPH (abreviados en conxunto como NAD(P)H). Este cambio no estado redox das células beta orixina un incremento dos niveis de calcio intracelular, pechando os canais de KATP, a despolarización da membrana plasmática, a fusión dos gránulos secretorios de insulina coa membrana, e a liberación da insulina no sangue.
Período de Uruk
Arquitectura
Destaca un ritual de construción polo cal, cando un grande edificio tiña que ser substituído, enchíase de material e enterrábase subindo o terreo. O novo edificio erixíasa sobre o montículo resultante
Glicoquinase
Un sinal para a insulina
O feito de que a glicoquinase exerza o maior efecto nos niveis de azucre sanguíneo e na dirección global do metabolismo de carbohidratos é un sinal para a liberación da insulina. A glicosa, á súa vez, influencia tanto a actividade inmediata coma a cantidade de glicoquinase producida nas células beta.
Regulación das células beta
A glicosa amplifica inmediatamente a actividde da glicoquinase por un efecto cooperativo.
Período de Uruk
Escritura
miniatura|[[Selo cilíndrico e impresión: grupo de bovinos nun campo de trigo. Calcaria, Mesopotamia, período Uruk. O selo cilíndrico estaba formado por unha pedra ou outro obxecto cilíndrico feito de material duro no que se tallaban motivos decorativos. Este selo rodábase sobre ladrillos de arxila aínda brandos, gravando así os seus motivos. Museo do Louvre,  Departamento de Antigüidades orientais .]] O período Uruk viu o nacemento da escritura pictográfica en Mesopotamia, que se empregou exclusivamente para asuntos de contabilidade e administración.
Desde o período de Obeid empregáronse selos para marcar a orixe e contido dos bens individuais. A forma destes primeiros selos era plana, coa inscrición en relevo por un lado. Cara ao final do período Uruk os selos transformáronse, adquirindo unha forma de tubo na superficie da cal se fixeron as inscricións. Deste xeito o texto imprimíase rodando o obxecto sobre o material fresco. Este tipo de selo chámase selo cilíndrico. No período Uruk, os relevos dos selos incluían debuxos de animais e escenas de artesanía, non sempre relacionados coa mercancía que marcaban.
Outro medio no que se atoparon inscricións foi en tabliñas de arxila que se empregaban para dar conta do movemento de mercadorías. Os símbolos que contiñan eran ben numéricos, ben representativos dos funcionarios e institucións. O tipo de mercadoría coñecíase a través do sistema numérico empregado, que era diferente para cada unha delas. Escribir sobre arxila suave tiña que ser complicado, especialmente á hora de representar liñas curvas. Isto provocou que os trazos fosen máis lineais, afastándose cada vez máis lonxe do obxecto representado e converténdose en máis conceptuais.
Glicoquinase
Regulación das células beta
A transcrición do xene GCK iníciase por medio do promotor de "augas arriba" ou neuroendócrino. Este promotor, a diferenza do promotor hepático, ten elementos homólogos con outros promotores de xenes inducidos pola insulina. Entre os probables factores que actúan en trans están Pdx-1 e PPARγ. Pdx-1 é un factor de transcrición homeodominio implicado na diferenciación do páncreas. PPARγ é un receptor nuclear que responde aos fármacos glitazone ao aumentar a sensibilidade á insulina.
Período de Uruk
Escritura
No nivel III, xa pertencente ao período seguinte, hai mostras dos primeiros escritos seguindo un sistema fonético. O idioma que representan é sumerio, polo que é posible que xa no nivel IV esta fose a linguaxe empregada.
Glicoquinase
Asociación cos gránulos secretores de insulina
Moita da glicoquinase que se encontra no citoplasma das células beta (pero non toda) está asociada cos gránulos secretores de insulina e coas mitocondrias. A proporción de encima unido a eles cae rapidamente en resposta a un aumento da glicosa e da secreción de insulina. Suxeriuse que a unión do encima nestes lugares ten un propósito similar á da proteína reguladora da glicoquinase hepática, que protexe á glicoquinase da degradación para que estea rapidamente dispoñible cando aumentan os niveis de glicosa. O efecto é amplificar a resposta da glicoquinase á glicosa máis rapidamente do que podería facerse mediante a transcrición de máis encima.