cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elastina
Síntese
As fibras elásticas están compostas de elastina e fibrilina. A biosíntese da elastina segue a mesma ruta celular ca o coláxeno; vai desde o retículo endoplasmático, diríxese ao aparato de Golgi e desde alí sae en vesículas secretoras. Non sofre tantas modificacións postraducionais coma o coláxeno, porén, na matriz extracelular dáse un cambio importante. A elastina fórmase unindo moitas moléculas solubles de tropoelastina. Na matriz é captada polas microfibrilas (constituídas por fibrilina 1 e fibrilina 2 basicamente) que se encontran asociadas á lisil oxidase (ou lisil hidroxilase). Este encima encárgase de hidroxilar a lisina (utilizando vitamina C como cosubstrato) permitindo así o enlace entre os dominios alfa da proteína (un proceso similar ao entrecruzamento do coláxeno). Isto orixina unha matriz proteica masiva e insoluble, con enlaces cruzados duradeiros entre as lisinas. As redes de fibras de elastina están inicialmente nun estado "caótico". A tendencia a aumentar a entropía fará que, ao aplicarse forza sobre elas, se produza un ordenamento de ditas fibras que atinguen un bo grao de compactación.
Aproximadamente o 90% dos seus aminoácidos son de cadea lateral apolar e existen certas secuencias que se encontran repetidas como VPG, VPGG, GVGVP, IPGVG, VAPGVG. A máis común é a secuencia GVGVP, que aparece en fragmentos que conteñen ata 11 pentapéptidos consecutivos (VPGVG)11.
Baseados nas secuencias que se encontran repetidas na elastina natural fórmanse os polímeros tipo-elastina (ELP), dos cales o de maior sona é o poli-(VPGVG).
Uns tipos de enlaces que se forman na tropoelastina son os que establecen a desmosina e a isodesmosina, que son aminoácidos exclusivos da elastina. Deste modo, a elastina forma matrices entrelazadas.
Maariz, Santiago de Mondoñedo, Mondoñedo
Maariz é un lugar da parroquia de Santiago de Mondoñedo, no concello lugués de Mondoñedo, na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2014 tiña 38 habitantes (19 homes e 19 mulleres).
Ibara
Ibara (井原市, いばらし, Ibara-shi) é un concello da prefectura de Okayama no Xapón. Está situado ó oeste da prefectura, na rexión de San'yō dentro da rexión de Chūgoku, na illa de Honshū. Ten 243,36 km² de superficie e unha poboación de 44.145 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 181 h/km².
O concello de Ibara limita cos concellos de Takahashi, de Sōja, de Yakage, de Kasaoka (son da prefectura de Okayama); de Jinsekikōgen e de Fukuyama (da prefectura de Hiroshima).
Bonga
José Adelino Barceló de Carvalho, máis coñecido como Bonga ou Bonga Kwenda, nado en 1942 na provincia de Bengoé, é un cantante e compositor de Angola.
Traxectoria
Bonga deixou Angola á idade de 23 anos para devir un atleta, acadando a plusmarca portuguesa de 400 metros, cando Angola era unha das colonias africanas baixo dominio portugués. Comezou coa súa carreira musical á idade aos 15 anos.
Bonga creou unha fusión entre a súa persoa e a música de Angola, tornándoas indisociábeis e tendo como maior estandarte o Semba, un ritmo tradicional angolano correspondente ao samba brasileiro, mais percursor deste. Así mesmo, interpretou xéneros musicais cabo-verdianos.
Bonga recibiu diversos recoñecementos e homenaxes no tocante á súa obra, onde conta con medallas e discos de ouro e de platina. Bonga ten manifestado moitas veces a súa solidariedade e altruísmo dando concertos de beneficencia para institucións como a MRAR, a Amnistía Internacional, FAO, ONU ou UNICEF. Alén diso, ten participado da loita contra o racismo dende a súa posición de músico, onde conta con máis de 300 composicións da súa autoría, 32 álbums, 6 vídeo-clips e 7 bandas sonoras de filmes.
Paadín, Santiago de Mondoñedo, Mondoñedo
Paadín é un lugar da parroquia de Santiago de Mondoñedo, no concello lugués de Mondoñedo, na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2014 tiña 5 habitantes (2 homes e 3 mulleres).
Núria Montserrat Pulido
Núria Montserrat Pulido, nada en Barcelona o 8 de xuño de 1978, é unha bioenxeñeira catalá especializada en células nai pluripotentes e na xeración de sistemas pluricelulares complexos para comprender o desenvolvemento de enfermidades en humanos. Ante a chegada do virus SARS-CoV-2, cambiou o curso da súa investigación, xa que o virus afecta especialmente aos pulmóns e riles. O seu equipo identificou un medicamento (APN01) que se desenvolveu durante a epidemia de Sars de 2003 e que bloquea o virus nas fases iniciais da infección. Para logralo infectou e tratou a esbirros creados con impresora 3D.
Traxectoria
Estudou Bioloxía na Universidade de Barcelona, onde tamén fixo o máster e o doutoramento europeo en Bioloxía. Tamén gozou de bolsas posdoutorais, como as que recibiu da Fundación para a Ciencia e Tecnoloxía (Portugal, 2007) e a Bolsa Juan de la Cierva (Barcelona, 2008, con Juan Carlos Izpisúa Belmonte). Como resultado dos seus estudos e investigacións, estivo en Suíza, Francia e máis concretamente no Salk Institute for Biological Studies baixo a dirección de Juan Carlos Izpisúa Belmonte. Baixo a súa dirección, tamén traballou no Centro de Medicina Rexenerativa de Barcelona, centrando a súa investigación en enfermidades raras, como a anemia de Fancone. Non obstante, admite que un dos obstáculos atopados nestas investigacións é a baixa eficiencia, dado que de cada 1.000 células que se poden extraer dun paciente, unha única célula pode ser igual a unha célula nai.
A súa investigación centrouse en comprender como todas as células do noso corpo se xeran a partir de células nai embrionarias. Para levar a cabo os seus proxectos, no seu laboratorio combina enxeñaría de tecidos, bioimpresión 3D ou edición xenética. Ademais, está interesado en comunicar a ciencia á sociedade e promover carreiras científicas entre os mozos, razón pola que aparece con frecuencia nos medios de comunicación e en ámbitos educativos.
Premios e recoñecementos
Entre os seus logros científicos destaca a súa participación no primeiro traballo que describe a xeración de organoides renais, un traballo que foi seleccionado pola revista Science como un dos 10 descubrimentos de 2013.
Burkina Faso
Burkina Faso, ás veces escrito Burquina Faso, é un país de África occidental, no Sahel, que limita ó noroeste con Malí, ó noroeste con Níxer e ó sur con Costa do Marfil, Ghana, Togo e Benín. Antes de 1984 era coñecido como o Alto Volta.
Anteriormente coñecido como Alto Volta por estar no curso alto de tres ríos que no seu momento se chamaron Volta (Mouhoun, antes o Volta negro; Nakambé, antes o Volta branco; e Nazinon, antes o Volta vermello), Burkina Faso foi renomeada en 1984 polo presidente Thomas Sankara para significar "a terra dos homes íntegros" en diula, principal lingua materna do país. Non ten acceso ó mar. Pertenceu a Francia ata a independencia en 1960.
A inestabilidade política durante as décadas de 1970 e 1980, foi seguida polas eleccións de 1987, o gañador Blaise Compaoré deu un golpe de Estado en 1991. Foi reelixido nunhas eleccións amañadas en 1998.
Prehistoria
Do mesmo xeito que toda a rexión oeste de África, Burkina Faso foi poboada en épocas temperás, cazadores-recolectores establecéronse na parte noroeste do territorio uns 12000 a 5000 anos aC, ferramentas (raspadores, punzóns e puntas de frechas) destes grupos foron descubertas en 1973. Existen rexistros de asentamentos de agricultores producidos entre o 3600 e 2600 aC, as trazas das estruturas atopadas dan a impresión de edificios relativamente permanentes. O estudo de restos de tumbas descubertas indica que o uso do ferro, cerámicas e pedras puídas desenvolveuse entre 1500 e 1000 anos aC, como tamén a preocupación sobre temas espirituais.
Atopáronse reliquias dos dogóns nas zonas central-norte, norte e noroeste. Pero este pobo abandonou a rexión cara ao 1500 aC, para asentarse nos cantís de Bandiagara.
No suroeste de Burkina Faso (como tamén en Costa do Marfil), atópanse restos de paredes elevadas, pero aínda non foi identificado o pobo que as construíu.
Durante o Imperio Songhai entre os séculos XV e XVI, a rexión ocupada por Burkina Faso alcanzou relevancia como centro de desenvolvemento comercial e económico.
Época colonial e independencia
Tras unha década de intensa competencia e rivalidade entre os británicos e franceses, abundante en expedicións de exploradores militares e civís que buscaban asinar tratados, en 1896, o reino Mossi de Ouagadougou foi vencido polas forzas coloniais francesas e converteuse nun protectorado francés.
Na zona oeste a loita contra as forzas do poderoso rei Samori Ture complicaba a situación, e a zona leste puido ser ocupada polos franceses en 1897 logo de varias campañas militares. Para 1898, a maioría do territorio hoxe correspondente a Burkina Faso fora conquistado aínda que sexa en forma nominal, sendo precario o control de varias rexións. A convención asinada entre Francia e Gran Bretaña o 14 de xuño de 1898, permitiu finalizar a disputa entre as dúas potencias coloniais, e trazar as fronteiras entre os seus territorios. Os franceses continuaron por cinco anos unha guerra de conquista contra as comunidades locais. En 1904 prodúcese unha gran reorganización do imperio colonial francés no oeste de África, e os territorios da conca do Volta na colonia de Alto Senegal e Níxer (en francés: Haut-Sénégal et Niger) de África Occidental francesa. A capital da colonia era Bamaco.
Recrutas do territorio participaron en Europa da primeira guerra mundial como parte dos batallóns de Infantería senegalesa (Tirailleurs sénégalais). Durante 1915 e 1916 os distritos da parte oeste do territorio actual de Burkina Faso e a franxa veciña do leste de Malí foron escenario dunha moi importante resistencia armada ao goberno colonial (no que se coñeceu como a guerra de Volta-Bani). Finalmente o goberno francés logrou sufocar o levantamento, non sen antes sufrir varias derrotas e ser forzado a armar a maior forza expedicionaria na súa historia colonial para facerlles fronte. No norte en Sahelia, os Tuareg e grupos aliados da rexión de Dori tamén comezaron unha oposición armada. Ao finalizar a Primeira guerra mundial, o 1 de marzo de 1919, e ante a posibilidade de repetición dos levantamentos armados e outras consideracións económicas o goberno colonial decide separar o territorio de Burkina Faso do de Alto Senegal e Níxer coa finalidade de reforzar a súa administración. A nova colonia é chamada Alto Volta e François Charles Alexis Édouard Hesling foi o seu primeiro gobernador. Hesling comeza un ambicioso programa de construción de estradas e promove o cultivo de algodón para exportación. O plan de desenvolvemento do algodón fracasou coa consecuente caída de ingresos. A colonia foi desmantelada o 5 de setembro de 1932, e o seu territorio dividiuse entre Costa do Marfil, Malí e Nixeria. A maior parte do territorio e da poboación incluíndo as cidades de Ouagadougou e Bobo-Dioulasso foi cedido á Costa do Marfil.
A decisión foi revertida durante as intensas revoltas anti-coloniais que se produciron ao finalizar a segunda guerra mundial e o 4 de setembro de 1947 o Alto Volta foi reestablecido nas fronteiras que ocupaba en 1932. O 11 de decembro de 1958 logrou o auto goberno e converteuse nunha república e membro da comunidade franco-africana (A Communauté Franco-Africaine). Logrou a súa independencia total en 1960. En 1966 produciuse o primeiro golpe militar, e non foi ata 1978 que o poder civil retomou o goberno.
En 1980 produciuse un novo golpe militar liderado por Saye Zerbo, quen á súa vez foi derrocado en 1982. Isto foi seguido dun alzamento en 1983, que levou ao poder a Thomas Sankara un carismático capitán. En 1984 o goberno revolucionario cambiou non só o nome do país a Burkina Faso, senón que modificou a bandeira e o himno nacional, pois consideraba que eran legado do colonialismo francés.
Sankara, bautizado como "o Che Guevara de África", dirixiu un goberno revolucionario que iniciou grandes transformacións políticas e sociais destinadas a mellorar a calidade de vida dos burkinabés, acabar coa corrupción e os gastos superfluos na administración pública e acabar coa dependencia que aínda mantiña o país con respecto á súa vella metrópole. Baixo o seu goberno, Burkina Faso conseguiu mellorar o rendemento agrícola para conseguir a autosuficiencia alimentaria e distribuír terras aos campesiños pobres, realizáronse campañas intensivas de vacinación coa axuda de médicos cubanos, construíronse instalacións sanitarias básicas e escolas en zonas rurais e loitouse contra o avance do deserto coa plantación de miles de novas árbores na zona que limita co Sahel. Unha gran parte dos fondos para sufragar os gastos destas iniciativas derivaron dos recortes nos salarios dos altos funcionarios e membros do goberno (incluído o de Sankara) e unha campaña implacable contra a corrupción e a venda de coches oficiais (substituído por Renault 5 ou o avión presidencial). Tentou involucrar ás mulleres en todos aspectos da sociedade e o Estado, con programas de alfabetización, traballo fóra da casa e instrución militar para mulleres, campañas contra a ablación, o matrimonio forzoso e a poligamia, e nomeando mulleres en postos de alta responsabilidade, incluídas xuízas e varias ministras.
En política exterior, o seu apoio aos gobernos revolucionarios de Cuba, Nicaragua, Mozambique ou Granada, a súa denuncia do neocolonialismo e a política de apartheid do goberno racista surafricano e a necesidade de abrir un fronte común panafricana contra a débeda trouxéronlle numerosos apoios entre a mocidade africana, pero ao mesmo tempo inimigos moi poderosos. As súas críticas a Qadafi, antigo aliado, por mor da guerra entre Libia e o Chad fixeron que deixara de ser apoiado por el. Do mesmo xeito, o presidente francés François Mitterrand e o marfilés Félix Houphouët-Boigny tamén se converteron en inimigos de Sankara, vendo nel un rival carismático, cando menos ideolóxico, e cun apoio especial entre as masas populares africanas, do dominio informal de Francia sobre as súas antigas colonias (a chamada "Françafrique").
Existen varias versións sobre quen estivo detrás do golpe, ademais de Compaoré, apuntando a maioría a unha participación dos gobernos de Francia e Costa do Marfil, e outras a Charles Taylor, señor da guerra e futuro Presidente de Liberia.
O presidente actual (2007) é Blaise Compaore, quen tomou o poder en 1987 logo dun golpe de estado no cal foi asasinado o presidente Thomas Sankara.
Goberno e política
miniatura|Presidente de Burkina Faso Blaise Compaoré. A constitución de 1991, estableceu un sistema de goberno semipresidencial cun parlamento (Assemblée) o cal pode ser disolto polo Presidente da República. No ano 2000 modificouse a constitución acurtándose a duración do período presidencial de 7 a 5 anos, o que se puxo en efecto a partir das eleccións do 2005. O parlamento consiste de dous cámaras: a cámara baixa (l'Assemblée Nationale) e a cámara alta (Chambre des Représentants). Existe tamén unha Cámara constitucional, composta por dez membros, e un Consello económico e social, sendo ambos os órganos de carácter puramente consultivo.
Organización político-administrativa
dereita|350px|Rexións de Burkina Faso
As rexións e a súa respectiva capital entre paréntese son:
Xeografía
dereita|miniatura|300px|Mapa de Burkina Faso miniatura|360px|Reforestación en Tolotama, Burkina Faso
Burkina Faso posúe dúas rexións principais:
A altitude media é de 400 metros e a diferenza entre o punto máis elevado e o máis baixo é inferior a 600 metros, sendo deste xeito Burkina Faso un país sumamente plano.
Hidrografía
O nome orixinal do país (Alto Volta), orixinouse nos tres ríos que o atravesan: o río Mouhoun (antigamente chamado Volta Negro), o río Nakambé (o Volta Branco) e o río Nazinon (o Volta Vermello). O Mouhoun, xuntamente co Comoé que flúe cara ao suroeste, son os únicos ríos que posúen caudal ao longo de todo o ano.
Aínda que o río Níxer non atravesa Burkina Faso, a terceira parte da superficie do país atópase na súa conca de tributarios. Os seus afluentes (o Béli, o Gorouol, o Goudébo e o Dargol) son ríos estacionais, e a pesar de que só posúen auga de 4 a 6 meses por ano son capaces de producir grandes inundacións.
Son moi frecuentes as épocas de seca, especialmente no norte do país.
Ecoloxía
Segundo a clasificación de WWF, a maior parte do territorio de Burkina Faso pertence á ecorrexión denominada sabana sudanesa occidental; só o extremo norte corresponde á sabana de acacias do Sahel.
Economía
miniatura|250px|esquerda|Grupo de agricultores de Tarfila.
Burkina Faso é un dos países máis pobres do mundo, cun ingreso bruto per capita de só 1.200 dólares anuais. Esta cifra sitúao como a 27ª nación máis pobre do mundo, xunto con outras nacións como a República do Congo e Taxiquistán. O seu alto índice de crecemento poboacional xunto coa aridez do seu chan son factores que inflúen en forma relevante no seu índice de pobreza. A agricultura representa o 32% do seu produto bruto interno e dá traballo ao 80% da súa poboación traballadora. Destácase o coidado do gando, e especialmente no sur e o suroeste o cultivo de sorgo, millo miúdo, millo, cacahuete, arroz e algodón.
A falta de traballo causa unha moi alta taxa de emigración: por exemplo, hai tres millóns de persoas nativas de Burkina Faso que viven en Costa do Marfil. De acordo a información do Banco Central dos Estados do da África Occidental, estes emigrantes envían por ano varias decenas de miles de millóns de francos CFA a Burkina Faso. Desde que se produciu unha expulsión de inmigrantes de Ghana en 1967, esta situación provocou tensións nos países receptores de emigrantes. A crise máis recente ocorreu no 2003 en Costa do Marfil, e deu lugar ao regreso de 300.000 emigrantes.
Unha gran proporción da actividade económica do país esta financiada por axuda internacional. A Unión Europea (UE) é o principal socio comercial de Burkina Faso.
Recursos naturais: manganeso, pedra calcaria, mármore, ouro, antimonio, cobre, níquel, bauxita, chumbo, fosfato, prata, zinc e peixe.
Produtos agropecuarios: millo, sorgo, cana de azucre, millo, algodón, cacahuetes, pataca, sésamo, noces, gando vacún, lanar e aves de curral.
Principais industrias: alimentos, cervexa, industria lixeira, fariñas, xabóns, algodón, lamias, motocicletas, bebidas suaves e calzado.
Demografía
miniatura|400px|Mesquita en Bobo-Dioulasso
No ano 2007, Burkina Faso conta cunha poboación de 14 326 000 habitantes. A esperanza de vida é de 49 anos, sendo a idade media da súa poboación de menos de 17 anos. A poboación atópase concentrada nas zonas do sur e centro do país, nalgúns casos a densidade é superior a 48 habitantes por quilómetro cadrado. A media de fillos por muller é de 6,41, unha das taxas máis altas do mundo, o cal está provocando un aumento poboacional nunca visto na historia deste pobre país, con consecuencias tanto económicas como ambientais. É relevante o impacto que produce o SIDA en canto á amortiguación da taxa de crecemento da poboación, tanto por falecementos directos, como polo aumento da taxa de mortalidade infantil e outros problemas sociais asociados ao mesmo.
A súa poboación presenta a seguinte composición étnica: Mossi (40%), Gurunsi, e Lobi. Profésanse as seguintes relixións: musulmáns (50%); relixións africanas tradicionais (tipicamente diversas formas de animismo) (30%) e católicos (20%). Moitos cristiáns incorporan elementos de animismo nas súas prácticas relixiosas.
Calcúlase que viven uns 12.000 europeos no país. O idioma oficial é o francés, aínda que só unha pequena parte da poboación fálao. Tan só o 26,6% da poboación está alfabetizada.
Cenk
Cenk é un grupo de rock-folk formado no ambiente universitario da cidade de Lausana, Suíza.
Traxectoria
Tras un ano cambiando membros e tratando de compoñer temas, o grupo dá o seu primeiro concerto a mediados do 2004 con tres membros (Fab, Soko e Xurxx) acompañados dunha caixa de ritmos. Tras atopar un batería (Nico), Cenk grava unha maqueta ao vivo e dá unha serie de concertos por Suíza.
A finais do 2005, trala chegada dun novo guitarrista (Markass), o grupo grava unha nova maqueta, Canari Esquimau de Nonante Kilos, que lles permitirá gañar o cualificativo de terceira banda rock suíza máis prometedora do ano segundo a revista Realrocker.
No 2006, realízase a xira Galiza Calling na que o grupo dará os seus primeiros concertos fora da Confederación Helvética, achegándose a Galicia durante o verán. A finais de ano, Markass deixa a banda. Chega entón JYC (guitarra e saxofóns).
No 2007 o grupo participa no disco recompilatorio 120 capadores, de homenaxe ós Diplomáticos de Monte-Alto, interpretando o tema "Antuerpe".
Estilo e membros
O estilo do grupo autodenominouse "ska-punk celta" tras inspirarse en bandas galegas coma O Jarbanzo Negro, Os Papaqueixos, Os Diplomáticos de Monte-Alto ou bandas estranxeiras como The Real McKenzies, Dropkick Murphys ou Flogging Molly.
Os membros actuais do grupo son na actualidade Nico (batería e coros), JYC (guitarras, saxofóns e coros), Fab (baixo e coros), Soko (guitarra e coros) e Xurxx (frautas, gaita, teclados, electrónica e voz).
Muhammad Alí de Exipto
Mocidade e servizo no exército otomán
Probablemente naceu en Kavala (Grecia), no seo dunha familia albanesa orixinaria de Korçë. Foi o segundo fillo dun comerciante de tabaco chamado Ibrahim Agha, quen tamén serviu como comandante do exército otomán dunha pequena unidade en Kavala. A súa nai, chamada Zeynep, era a filla do "Ayan de Kavala" Çorbaci Husain Agha. Cando o seu pai morreu, sendo Muhammad aínda moi novo, o rapaz foi enviado a vivir xunto ao seu tio e curmáns. Como recompensa polo seu duro traballo, o seu tío deulle o rango de "Bolukbashi" para recadar os impostos da cidade de Kavala.
Tras o éxito de Muhammad na tarefa de recadar impostos, ascendeu ao rango de segundo oficial baixo o liderado do seu curmán Sarechesme Halil Agha no continxente de mercenarios albaneses voluntarios en Kavala, que máis tarde sería enviado a reconquistar Exipto. Pouco despois casou coa filla de Ali Agha, Emine Nosratli, unha adiñeirada viúva, que tamén era a súa curmá por parte de nai. En 1801 a súa unidade foi enviada, como parte do exército otomán, a reocupar Exipto tras a breve ocupación francesa de Napoleón Bonaparte, poñendo en risco a súa vida. A expedición militar chegou a Aboukir na primavera dese ano. Un dos seus máis fieis comandantes foi Miralay Mustafa Bey, quen casara coa irmá de Muhammad, Zubayda, e foi o fundador da familia Yakan.
Organisation armée secrète
A denominada Organización Armada Secreta (OAS) (Organisation armée secrète en francés) foi unha organización terrorista francesa de extrema dereita dirixida polo xeneral Raoul Salan, nada en 1961 tralo intento de golpe de Estado de Maurice Challe, André Zeller e Edmond Jouhaud.
Muhammad Alí de Exipto
Ascenso ao poder
En 1798, Napoleón Bonaparte chegara a Exipto, entón parte do Imperio Otomán, coa fin de cortar as rutas de comunicación británicas coa India. Os mamelucos, que controlaban Exipto, non conseguiron detelo e foron derrotados na batalla das Pirámides. Pouco despois, a frota francesa foi destruída polos británicos na batalla do Nilo, pero as tropas napoleónicas continuaban a controlar parte do país. Entón, o sultán otomán decidiu enviar tropas para socorrer os seus vasalos. Así, en 1801 Muhammad Alí foi enviado como segundo oficial dun corpo de apoio albanés con ordes de unirse ao exército anglo-turco que marchaba cara a Exipto. As tropas turcas non eran moi eficaces debido á diversidade de xentes que as compuñan, que facían imposible a súa organización. A situación agravouse cando as pagas se atrasaron. Algúns soldados amotináronse e desertaron para dedicarse á rapina. Ante isto, Muhammad tomou o mando de todo o exército turco, logrando expulsar os franceses tras a toma do Cairo en 1803. miniatura|Masacre de mamelucos no Cairo. Trala derrota francesa, quedou en Exipto un baleiro de poder que aproveitou Muhammad. A principios de maio de 1805 o pobo do Cairo levantouse en armas contra o valí otomán Khurshid Bajá, as rúas da cidade convertéronse nun campo de batalla e Khurshid quedou cercado na cidadela. A noite do 12 ao 13 de maio Muhammad Alí foi elixido valí de Exipto polos ulemas do Cairo e a situación acougouse. En xullo a súa autoridade foi recoñecida polo sultán Selim III. Muhammad sabía que os mamelucos recobrarían o control en canto se recuperasen da derrota ante os franceses. Por iso, nos primeiros anos do seu mandato dedicouse a afianzar e estender o seu poder por todo o país. En 1811, acabou definitivamente cos seus opositores. Coa escusa de celebrar unha festa de investidura do seu fillo Tusun como xeneral dos exércitos de Arabia, convidou os príncipes mamelucos á súa residencia. Entón, ordenou aos seus homes que lles tendesen unha emboscada nunha ruela da cidadela. Vinte e catro príncipes e os seus catrocentos acompañantes foron masacrados. En 1812, confiscou todas as terras do alto Exipto (sur do país) que pertencían aos mamelucos.
Campaña de Hiyaz
En 1811 combateu a insurrección dos wahhabís no principio da guerra Otomá–Wahhabi, a petición do Imperio Otomán, o que lle permitiu estender a súa autoridade sobre o Hiyaz. Ao partir á guerra deixou o seu fillo Ibrahim Bajá no goberno. En 1815, mentres combatía as tribos rebeldes, recibiu informes sobre a fuxida de Napoleón da illa de Elba e sobre unha posible invasión otomá de Exipto. Esta difícil situación internacional podería facerlle perder o goberno do país, por iso partiu en canto puido cara ao Cairo. O 18 de xuño (día da batalla de Waterloo) chegou á capital. A campaña pasou entón a ser dirixida polo seu fillo Tusun. En 1816, Ibrahim substituíu o seu irmán (morto en combate) e en 1818 acabou definitivamente coa insurrección.
Organisation armée secrète
Historia
Inmediatamente posterior ao referendo que permitiu a autodeterminación alxeriana, a OAS foi un grupo terrorista armado que atentou contra institucións francesas alxerianas e asasinou a cidadáns europeos e árabes tanto en África como en Europa.
Nas súas filas contou cun elevado número de militantes conservadores, dereitistas e fascistas, recrutados principalmente en Orán e Alxer. Tralo fracaso dos seus plans contra Charles de Gaulle e o independentismo alxeriano, a maioría dos seus membros exiliáronse no sur de Francia. Canto aos seus dirixentes, moitos, como Pierre Lagaillarde, Jacques Soustelle, Jean Garden, Alin Sarrien ou Raoul Salan refuxiáronse en España.
Muhammad Alí de Exipto
Campaña de Hiyaz
Esta campaña significou o control exipcio das Cidades Santas da Meca e Medina e da costa oriental do mar Vermello. Con iso Muhammad Alí converteuse en salvagarda da peregrinación e conseguiu zonas estratéxicas para controlar as rutas comerciais de Arabia. O exército que loitou en Hiyaz estaba composto principalmente polas tropas albanesas coas que Muhammad chegou a Exipto. Ao seu regreso causaron unha serie de incidentes violentos que obrigaron o valí a reformar o Exército.
Organisation armée secrète
Historia
Francia foi a partir dos 60 belixerante coa OAS, porén, recibiran moita colaboración da policía e do exército en Alxeria.
A partir dos acordos de Evian e de varios atentados en Francia, o estado francés creou un grupo especial de intelixencia para desarmar á OAS. En Alxeria coñecíaselles co alcume de barbouzes polas barbas postizas que empregaban.
Muhammad Alí de Exipto
Campaña do Sudán
miniatura|A expansión exipcia no Sudán, Grecia e Arabia. Desde 1820 a 1822, outro dos seus fillos, Ismail Kamil, dirixiu unha campaña de conquista do Sudán, unha terra rica en recursos, como o ouro e os escravos. En febreiro de 1820 conquistou o oasis de Siwa (actualmente en Exipto), unha zona de vital importancia para controlar as rutas das caravanas de mercadores. En xullo, a Nubia sudanesa caeu sen dificultade en mans exipcias. Así o reino de Sennar desapareceu e Badi VII foi obrigado a renunciar á coroa. A continuación, Muhammed Bey, un defterdar, foi enviado por Muhammad ao mando de 4500 homes e oito canóns para conquistar Kordofán. A resistencia foi feroz, pero a campaña tivo éxito grazas á supremacía do exército exipcio e ás armas de fogo.
En outubro de 1822, Ismail morreu en combate. Pouco despois, todo Sudán atopábase xa en mans exipcias. En 1823 Mehmet fundou a cidade de Khartún, onde en 1830 estableceu un gobernador exipcio. Pretendía usar Sudán como ponte para novas expedicións cara a Etiopía ou a fonte do Nilo, aínda que ao final quedou en proxecto. Durante esta campaña uníronse ao exército exipcio algúns campesiños procedentes dos recrutamentos forzosos para substituír os soldados albaneses que non conseguían adaptarse ás condicións climáticas da zona, chegando entón a haber entre 8500 e 9500 homes loitando no Sudán. Estas dúas primeiras campañas militares tiñan uns intereses económico-comerciais claros: o control das rutas comerciais, a obtención de materias primas e a apertura de novos mercados para os produtos exipcios.
Campaña de Morea
En 1824, o sultán otomán, Mahmut II, solicitou de novo a súa axuda, esta vez para combater aos rebeldes gregos, coa promesa de facerlle valín da Morea (actual Peloponeso). O seu fillo Ibrahim dirixiu novamente as tropas, compostas por 17 000 homes. Tamén enviou a Frota de Guerra Exipcia. Esta estaba constituída principalmente por buques que Muhammad encargara en estaleiros de Marsella, Toulon, Venecia, Trieste ou Livorno. O número total de barcos era de sesenta.
A mediados de maio de 1824 comezou a invasión de Creta. A continuación as tropas desembarcaron en Morea. Ante o avance exipcio, os gregos fuxiron ás montañas, onde comezaron unha guerra de guerrillas contra o invasor. O 15 de abril de 1825 o exército turco-exipcio comezou o sitio de Missolonghi, que se rendeu tras un longo asedio o 24 de abril de 1826. O 20 de outubro de 1827, a frota exipcia, combinada coa turca, sufriu unha gran derrota en Navarino fronte á coalición formada polo Reino Unido, Francia e Rusia, que loitaban a favor dos gregos para protexer os seus intereses no Mediterráneo. As potencias europeas obrigaron entón o Imperio Otomán a recoñecer a independencia grega. En 1828 os últimos soldados exipcios abandonaron Grecia.
Negociacións con Francia
En 1827, Francia comezou unha serie de negociacións con Muhammad coa fin de conseguir apoio bélico en Alxeria, Bernardino Drovetti, o cónsul francés (con grande influencia sobre Muhammad) pediu a intervención do exército exipcio en Trípoli, Tunisia e Alxeria para apoiar a ocupación francesa deste último país. Finalmente en 1829 as negociacións acabaron en fracaso. Muhammad rexeitou a proposta pola forte oposición dos gobernos otomán e británico, e porque xa tiña en mente unha campaña máis rendible para os seus plans: Siria.
Como proba de boa vontade, en 1829, Mehmet Ali ofreceu a Francia os dous obeliscos da entrada ao templo de Luxor. Un obelisco chegou a París en 1833, e tres anos máis tarde, en 1836, o rei Luís Filipe mandou erixilo no centro da praza da Concordia, onde se levantou unha guillotina durante a revolución. O outro obelisco quedou en Exipto por ser demasiado difícil e pesado para trasladalo a Francia coa tecnoloxía da época.
Primeira crise oriental
En 1831, Abdallah, valí de Acre, aceptou que 6000 campesiños, que fuxían do recrutamento forzoso, se refuxiasen no seu territorio. Así, coa escusa de capturar os desertores, Muhammad Alí entrou en conflito co sultán ao exceder a fronteira de Siria. O inicio desta nova campaña coincidiu coas necesidades de madeira e doutras materias primas para a construción de barcos. Muhammad enviou as súas tropas mandadas novamente polo seu fillo Ibrahim. O exército exipcio cruzou a fronteira con Siria e puxo sitio a Acre o 3 de novembro. A cidade caeu o 27 de maio de 1832. O exército vitorioso seguiu a súa marcha cara a Anatolia. O 21 de decembro en Konya o exército otomán foi derrotado. Tras esta batalla, Ibrahim tiña o camiño libre ata a capital, Constantinopla. Ante a ameaza do avance, os turcos aceptaron a axuda que lles ofrecía Rusia para mediar no conflito. Así asinouse o tratado de Unkiar Skelessi en Kütahya en 1833. As condicións de paz eran: retirada das tropas exipcias de Anatolia, Exipto anexionaríase Acre, Damasco, Alepo e Adana e recibiría Candía (Creta) e o Hiyaz como compensación de guerra e Ibrahim Bajá converteríase en gobernador (valí) de Siria.
Ao acceder ao goberno en Siria, Ibrahim comezou unha serie de reformas para modernizar o país coa instalación en Acre do goberno militar exipcio e a proclamación da igualdade de culto e de relixión. En 1835 o prelado apostólico de Siria declarou: Lonxe de ter queixas do trato que reciben os cristiáns, debemos felicitarnos pola tolerancia que se lles brinda e O xeneralísimo exipcio confía aos cristiáns os postos máis importantes. Autorízaselles a montar de a cabalo, a levar turbante branco, privilexio exclusivo dos musulmáns.
Autorízase aos cristiáns a realizar negocios comerciais nas mesmas condicións que os musulmanes e refórmase a agricultura (fundou o Crédito Agrícola, fomentou o cultivo do tabaco, multiplicou a plantación da moreira e plantáronse 260 000 cepas de vide importadas de Bordeos). A industria siria, sobre todo a do algodón, viviu tamén un gran florecemento competindo co algodón indio. Tamén mellorou o porto de Sidón. O comercio inglés e francés non foi molestado, mais advertíuselles aos seus cónsules que estes debían adaptarse ás leis do país. Esta paz era humillante para os turcos, xa que perdían unha gran cantidade de terreo a mans de quen fora o seu vasalo.
Segunda Crise Oriental
En 1838 Mehmet Alí anunciou o seu desexo de conseguir a independencia do Imperio Otomán e converter Exipto nun reino hereditario. Este anuncio provocou unha segunda crise nas tensas relacións entre o sultán e o seu vasalo. A situación pareceu acougarse, mais ese mesmo ano, o goberno otomán e o británico asinaron o tratado de Balta Liman, que obrigaba a abolir os monopolios en todas as provincias do Imperio, Exipto incluído, e impuña novas tarifas aduaneiras altísimas. Estas medidas, especialmente a segunda, afectaron moito á economía exipcia e baleiraron as súas arcas. Exipto negouse a aceptar o tratado, o cal provocou unha nova guerra turco-exipcia.
O exército otomán foi derrotado en Nísibis, preto de Urfa, o 24 de xuño de 1839. De novo quedaba libre o camiño ata Constantinopla, mais esta vez, Muhammad prohibiu ao seu fillo Ibrahim continuar a marcha. Ante esta situación, Gran Bretaña, Rusia, Austria e Prusia, que vían temerosas o aumento do poder exipcio, apoiaron a causa otomá. Só Francia apoiaba a Exipto. As potencias aliadas esixían que Muhammad se retirase da rexión interior de Siria e do actual Líbano, a cambio de conservar Acre e o dereito a transmitir o trono aos seus descendentes, baixo ameaza de intervir. Muhammad non aceptou as condicións e proseguiu a loita. A reacción das potencias aliadas non se fixo agardar: naves británicas e austríacas bloquearon a saída do Nilo ao Mediterráneo, os británicos cortaron as vías de comunicación de Exipto con Siria e deixaron o esgotado exército exipcio sen reforzos, o 11 de setembro de 1840 Beirut foi bombardeada e o 3 de novembro Acre capitulou. Ante tales acontecementos, Francia rompeu a súa alianza con Exipto. A guerra estaba perdida. O 27 do mesmo mes, Muhammad aceptou as condicións que lle impuxeran, renunciando ademais a Creta e a Hiyaz. Ademais, a partir de entón Exipto quedaba sen Armada e o exército non podería superar os 18 000 efectivos. No único que saía gañando Muhammad era en que podería transmitir os seus dereitos sobre Exipto aos seus descendentes, que gobernarían Exipto ata o derrocamento do rei Fuad II en 1953.
Política interior
miniatura|Muhammad Alí (1769 - 1849). Ademais dos seus grandes logros en política exterior, a súa achega ao reino foi importantísima, xa que se atopou cun país atrasado e falto de infraestruturas. En canto afianzou o seu goberno, comezou unha serie de reformas na administración do país, modernizou e reorganizou o exército, potenciou a agricultura, construíu canles e presas e impulsou o comercio e a industria. Así mesmo, mellorou o sistema educativo e construíu escolas. Por todo iso é considerado o fundador do Exipto moderno.
Reforma agraria
As primeiras medidas que tomou tiñan como fin reestruturar o sistema de posesión das terras. En 1809, ordenou a tasación das terras waqf (propiedades de carácter relixioso), ata entón exentas, e a confiscación ese mesmo ano da metade dos beneficios obtidos polos multazim (aqueles que gozaban do dereito da libre explotación de determinadas propiedades rurais ou urbanas).
En 1814, confiscou as terras do baixo Exipto dos multazim. A cambio deulles unha suma de diñeiro equivalente á porcentaxe de beneficios que obtiñan por elas. Esta compensación non a recibiron os multazim do alto Exipto, xa que a maioría eran mamelucos. Unha vez feito isto, Muhammad fixo dividir os terreos en parcelas e distribuílas entre os campesiños exipcios. Non obstante, a administración directa de gran parte das terras cultivables quedou en mans do Estado.
Para un mellor control sobre as terras e a súa administración, ordenou realizar un catastro das propiedades do país. O catastro do baixo Exipto estaba listo en 1814, pero ata 1820 non se completou o do alto Exipto. As terras dividíronse en categorías de tasación e a maioría delas quedaban rexistradas a nome das vilas e aldeas circundantes.
Reforma da administración
En 1814, levou a cabo a reestruturación da división territorial administrativa. Establecéronse trece gobernacións, divididas en departamentos, e estableceuse un sistema xerarquizado de gobernadores provinciais e oficiais de departamentos co fin de lograr un maior control da produción agrícola. Máis tarde, esta división territorial foi modificada en diversas ocasións. Entre 1830 e 1834, levou a cabo a definitiva reestruturación: o país quedaba dividido en dez provincias, divididas á súa vez en distritos e estes, en subdistritos. Cada provincia era asignada a un oficial gobernamental que dependía directamente do valí.
A administración central
miniatura|Muhammad Alí recibe o cónsul británico en Alexandría, o 16 de maio de 1839, debuxo do pintor escocés David Roberts, quen participou na reunión. A administración central controlaba de forma directa a gran maioría dos asuntos do país. O gabinete do vicerreinado tomaba as decisións últimas, tanto administrativas como militares, a través de "ordes vicerreinais" (unha mestura de decreto lei e real decreto). A través del, o valí exercía o seu control sobre todos os asuntos do país, supervisaba as contas e designaba os oficiais gobernamentais (e xulgábaos se for necesario). Os membros do gabinete eran seleccionados coidadosamente e controlábase a súa formación continua. Outros corpos administrativos centrais eran os departamentos ministeriais (diwan), encargados da xestión administrativa cotiá e os consellos (maŷlis), encargados das funcións xudiciais e disciplinarias, aínda que as decisións destes corpos moitas veces eran substituídas polas do gabinete do vicerreinado de Muhammad.
En 1837, reestruturouse a administración central, abolíronse os consellos e repartíronse as súas obrigas entre os departamentos ministeriais. A nova administración quedou así constituída:
Durante os primeiros anos de goberno de Muhammad, os funcionarios otománs foron gradualmente substituídos por oficiais da contorna do valí.
Reforma do exército
Muhammad Alí comprendeu que para conservar o poder era prioritario posuír unhas tropas numerosas coas que manter a orde e defender o país e reformar o exército, para incrementar a súa eficacia. Para iso levou a Exipto o modelo europeo. Os primeiros oficiais estranxeiros que chegaron foran italianos.
En 1816, abriuse no Cairo a primeira escola militar de Exipto. Alí, mozos mamelucos ao servizo persoal do valí aprendían o Corán, linguas (turco, persa e italiano), realizaban exercicios físicos e equitación, aprendían tácticas militares, e o uso das armas. En 1820, estableceuse o primeiro campamento de formación militar no alto Exipto baixo as ordes dun militar francés, o «coronel» Joseph Sève. Alí adestrou un rexemento de antigos mamelucos e algúns escravos do Sudán. Os bos resultados de Sève influíron en Muhammad, que a partir de entón comezou a substituír os instrutores italianos por franceses. miniatura|Coronel Sève. O núcleo central do exército exipcio estaba formado polas tropas albanesas coas que Muhammad chegara a Exipto, ás que se uniron algunhas tropas turcas e mamelucas, algúns tunisianos e alxerianos e auxiliares beduínos. O exército non estaba correctamente xerarquizado, os soldados obedecían só aos seus propios oficiais, dos que cobraban directamente, e cada grupo posuía o seu propio estilo. Debido á súa experiencia nas filas otomás, sabía que este tipo de formación non sería unha forza fiable a longo prazo. Muhammad quería un exército de soldados regulares e disciplinados dependentes dunha soa liña de mando. Tamén quería dotalos con armas modernas e artillaría. Os homes que tiña dispoñibles para a loita non eran suficientes para os seus plans de expansión. Por iso, tivo que adoptar o modelo de recrutamento forzoso de Napoleón. Esta decisión foi moi meditada e adoptouse no último momento, xa que Muhammad non estaba de acordo con iso, pero non vía outra solución. Aínda que en 1820 algúns campesiños xa foran recrutados para a campaña do Sudán, foi en 1823 cando comezou a porse en práctica con asiduidade. O rexeitamento a este sistema foi xeneralizado e provocou graves disturbios entre a poboación.
Convencido da eficacia do novo exército, disolveu todos os vellos rexementos de albaneses e de mamelucos. Para dirixir as novas tropas necesitábanse oficiais formados nas novas manobras militares. Por iso, construíronse numerosas escolas militares en distintos puntos de Exipto. Nelas, profesores turcos e europeos impartían tácticas militares, linguas, música e uso de armas e artillaría. As campañas militares serviron de campo de probas do novo exército. Os impresionantes resultados serviron para seguir a impulsar as reformas emprendidas. Creouse un novo corpo de cabalaría ao estilo europeo e unha armada de construción propia.
Reforma da agricultura
esquerda|miniatura|Ibrahim Bajá, Mehmet Alí e Sève. Lenda da pirámide:"L'Egypte au XIX siècle / Mehemet Ali est un grand homme / Ibrahim un héros!" ("Exipto no século XIX / Muhammad Alí é un grande home / Ibrahim un heroe!"). Os tratados comerciais que o Imperio Otomán asinara coas potencias occidentais, permitían a libre circulación dos produtos europeos en todas as provincias otomás, incluído Exipto. Esta política arruinaba o comercio exipcio, que non podía competir cos produtos estranxeiros. En 1808, Exipto asinou un acordo co goberno británico polo que se comprometía a vender grandes cantidades de gran a Gran Bretaña para paliar a escaseza de víveres provocada polas guerras napoleónicas. Grazas a iso, Muhammad deuse conta das posibilidades de controlar a produción e o comercio. Isto levou a un sistema extremadamente proteccionista e a monopolizar a produción e a venda de todos os produtos exipcios. En 1811, prohibiu o comercio privado de gran do alto Exipto. En 1812, fixo o mesmo co arroz do baixo Exipto e, en 1815, co azucre do sur. Finalmente, en 1816, pasou a controlar o resto de cultivos.
En 1821, empezouse a cultivar a grande escala o algodón de fibra longa: delimitáronse grandes terreos para o seu cultivo no fértil delta e distribuíronse sementes entre as aldeas. Tamén se concederon créditos aos campesiños para comprar o que necesitasen, que serían devoltos descontándoos do diñeiro que pagaba o Estado pola colleita. O algodón era un cultivo de verán, o que obrigou a mellorar as obras hidráulicas e construír outras novas. Coas novas construcións apareceron novos cultivos de verán como o azucre, o índigo, o opio e o arroz, que achegaron grandes beneficios ao país. Coa introdución do algodón de fibra longa a grande escala, os campesiños comezaron a traballar a maior parte do ano, como resultado do novo sistema de rotación de cultivos, e nos períodos de nula actividade agrícola debían traballar no mantemento e construción de obras hidráulicas. Por outra banda, as mulleres e os nenos comezaban a verse nos campos, xa que se incorporaron aos labores agrícolas durante a recolección do algodón. A produción de cultivos de inverno, como os cereais, tamén creceu considerablemente.
Para levar a cabo as reformas e a introdución dos novos cultivos, Muhammad levou a Exipto expertos granxeiros estranxeiros, como franceses para os cultivos de algodón e cáñamo ou armenios para o opio. Do mesmo xeito que ocorreu co exército, o éxito inicial das reformas da agricultura animaron a Muhammad a continuar coa monopolización de cultivos. Así, tocoulle a quenda ao trigo, ao arroz, ao sésamo, aos legumes ou ao índigo.
Industrialización do país
Do mesmo xeito que coa agricultura, Mehmet implantou un réxime proteccionista que controlaba todo o proceso industrial, dende a contratación de obreiros á distribución do produto. A finalidade desta política era conseguir que Exipto fose autosuficiente. A industria exipcia era practicamente medieval e consistía nuns poucos obradoiros artesanais cuxos obreiros se agrupaban en gremios á maneira feudal.
As primeiras fábricas apareceron en 1815 coa creación dalgunhas industrias militares, como as dedicadas á fabricación de armas ou pólvora. En 1816 creouse no Cairo a primeira fábrica téxtil. Deste xeito, este sector converteuse no campo de probas das reformas industriais. Ese mesmo ano comezou a monopolización da produción téxtil, pechando os talleres existentes e facendo que os traballadores pasasen á nova fábrica estatal, á vez que se prohibía a actividade privada no sector. Muhammad comprou modernas máquinas europeas e convidou expertos para que o axudasen. Ante a escaseza de obreiros, recorreuse ao recrutamento forzoso de campesiños.
Posteriormente comezou a fabricación doutros produtos como o índigo e outras tinguiduras, fariña, aceite ou vidro. O algodón de fibra longa, do mesmo xeito que pasara coa agricultura, tamén revolucionou a industria. Ata 1828 construíronse trinta e cinco fábricas algodoneras téxtiles, que procesaban anualmente de 3000 a 4000 toneladas de algodón. En 1822, construíuse unha fábrica de vidro en Alexandría. Cinco anos máis tarde construíuse en Rosetta unha fábrica para tratar o arroz. Tamén se construíron tres refinarías de azucre e varias fábricas para elaborar fariña, aceite ou tinguiduras. Tamén foi destacable a fábrica de papel do Cairo, creada en 1831.