cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juan Enríquez
Sepultura
As mans do prelado están cruzadas sobre o seu ventre, estando colocada a man dereita sobre a esquerda, baixo a cal repousa un báculo. E aos pés do bispo aparece un can, como símbolo de fidelidade, que ten a cabeza virada cara ao defunto e o pescozo suxeito cunha cadea. Ademais, no dedo anular da súa man dereita o xacente leva un Anel pastoral, que era un dos atributos máis destacados cando un bispo quedaba consagrado como tal, aínda que tamén era un símbolo da súa autoridade, e na súa man esquerda leva un manípulo que termina nun floco dourado.
Na base do sepulcro están colocados oito leóns e os escudos de armas do bispo, que consistían nun «cuartelado con cruces de brazos iguais en negro sobre branco e castelos en vermello sobre ouro», que tamén está colocado nos laterais do sepulcro correspondentes aos lados da cabeza e dos pés. E segundo algúns autores, eses escudos son idénticos a outros que están colocados no claustro dos Loureiros do convento de Santa Clara a Real de Toledo. Porén, no escudo colocado no lateral correspondente á cabeza do prelado a orde dos cuarteis está alterado, e algúns autores afirman que este escudo non está relacionado cos da familia Enríquez, senón cos da familia Suárez de Toledo e os «doutras liñaxes toledanas».
Citoplasma
miniatura|300px|Esquema dunha célula animal, cos seus [[orgánulos e outros compoñentes subcelulares:
(1) Nucléolo
(2) Núcleo celular
(3) Ribosomas (os pequenos puntos)
(4) Vesícula
(5) Retículo endoplasmático rugoso
(6) Aparato de Golgi
(7) Citoesqueleto
(8) Retículo endoplasmático liso
(9) Mitocondria
(10) Vacúolo
(11) Citoplasma
(12) Lisosoma
(13) Centríolos no centrosoma]] O citoplasma é unha parte da célula presente tanto en células procariotas coma eucariotas. Na célula procariota é a parte que se encontra dentro da membrana plasmática, e na célula eucariota é a parte que se encontra entre o núcleo celular e a membrana. Trátase dunha emulsión coloidal moi fina de aspecto granuloso, o citosol ou hialoplasma, en medio da cal se atopa unha rede de filamentos proteicos que forman o citoesqueleto e unha diversidade de orgánulos celulares con diferentes funcións.
A súa función é conter os orgánulos celulares e contribuír aos movementos da célula. O citosol é o lugar onde se producen moitos dos procesos metabólicos da célula.
O citoplasma ás veces está dividido nunha rexión externa xelatinosa, próxima á membrana e implicada no movemento celular, que se denomina ectoplasma, e unha parte interna máis fluída, que recibe o nome de endoplasma, que é onde se atopan a maioría dos orgánulos. No citoplasma están disoltos os diversos nutrientes que conseguiron atravesar a membrana celular.
Gran parte do citoplasma das células eucariotas está ocupado por un retículo de membranas coñecido como retículo endoplasmático (liso e rugoso), as cales serven de superficie de traballo para moitas das actividades celulares bioquímicas, polo que é máis grande nas células con maior actividade de exportación de substancias fóra da célula. Este retículo non existe nas células procariotas. .
Citoesqueleto
miniatura|Citosqueleto de [[fibroblastos do embrión dun rato.]] No citoplasma existe unha rede de filamentos proteicos que lle dan forma e organización interna á célula e permiten o seu movemento. . O conxunto de todos eles constitúe o citoesqueleto. No citosqueleto distinguimos tres tipos de filamentos:
Estas estruturas manteñen unha relación coas proteínas que as rodean e orixinan outras estruturas máis complexas e estables. Tamén son as encargadas do movemento celular.
Citosol
O citosol defínese como a parte do citoplasma que queda como sobrenadante despois de centrifugar un extracto celular a 150.000 g durante unha hora. Está formado por unha solución líquida denominada hialoplasma ou citosol, onde se atopan os diferentes orgánulos. É un material acuoso, unha solución ou suspensión de biomoléculas vitais móbiles. Moitos procesos bioquímicos, incluíndo a glicólise, teñen lugar no citosol. Nunha célula eucariota pode ocupar dun 50% a un 80% do volume total da célula. Componse aproximadamente dun 70% de auga mentres que o resto dos seus compoñentes son moléculas que forman unha disolución coloidal. Estas moléculas adoitan ser macromoléculas.
Ao ser un líquido acuoso, o citosol non ten forma ou estrutura estables, ben que transitoriamente, pode adquirir dous tipos de formas: Os cambios na forma do citosol son debidos ás necesidades temporais metabólicas da célula, e teñen un papel importante na locomoción celular.
Orgánulos
No citoplasma aparecen diversas formacións chamadas orgánulos, cada unha cunha función específica. O citoplasma conten unha parte do xenoma do organismo, porque, aínda que a maioría do xenoma se encontra no núcleo, algúns orgánulos, como as mitocondrias e cloroplastos, teñen unha certa cantidade de ADN. Algúns dos orgánulos celulares son extensos sistemas de membranas, outros teñen forma vesicular e son pequenos, outros carecen de membrana. As células bacterianas son as que menos orgánulos teñen, xa que xeralmente carecen de sistemas membranosos dentro do citoplasma, pero teñen ribosomas. Algúns orgánulos son característicos da célula vexetal (plastos) ou da animal (centríolos). Xunto aos orgánulos, no citoplasma atopamos diversas vesículas e inclusións (gránulos de substancias almacenadas).
Os principais orgánulos son: mitocondrias, cloroplastos, retículo endoplasmático, aparato de Golgi, lisosomas, peroxisomas, centríolos, vacúolos e ribosomas.
Galería de imaxes de Cabanas
Galería de imaxes do concello de Cabanas na provincia da Coruña.
Pantalone
miniatura|175px|[[Maurice Sand caracterizado como Pantalone.]] Pantalone é unha máscara veneciana e un personaxe da Commedia dell’arte.
Orixe
Pantalone nace en Venecia a mediados do século XVI, representando o típico comerciante, vellouqueiro, avarento e luxurioso; a súa orixe está no personaxe do Magnifico que recitaba co seu servo Zanni creando un contraste cómico moi exitoso, como no canto carnavalesco de Anton Francesco Grazzini De' Zanni e de' Magnifichi (1559).
A figura
miniatura|300px|[[Giandomenico Tiepolo, máscara do carnaval de Venecia con Pantalone.]]
A figura e a tipoloxía do personaxe de Pantalone derivan directamente da do comerciante veneciano do século XVI, unha longa zamarra negra que cobre uns calzóns longos de cor vermella axustados ás pernas e cinxido ata os xeonllos como se poden ver representados en obras de numerosos pintores venecianos renacentistas como Vittore Carpaccio, Jacopo Bellini e seu fillo Giovanni, Veronese etc.
Un dos primeiros actores da Commedia dell'Arte en actuar caracterizado de comerciante veneciano foi o célebre Giulio Pasquati de Padua, integrado na máis famosa compañía cómica de principios do XVII, a Gelosi. En orixe Pantalone, como Arlequín, saía a escena só cos calzóns vermellos, baril e agraciado, a máscara negra co nariz curvo, unha barba cabrúa, e un cinto no que pendura unha bolsa con diñeiro e un pequeno puñal con dobre gume, clásica ferramenta de comerciantes e artesáns locais, denominado pistolese.
O carácter
O carácter de Pantalone está enteiramente baseado nos cartos e o ego, un vello vicioso que persegue ás mulleres pero que sempre é rexeitado, fachendoso considérase de intelixencia brillante, pero que a cada paso convértese en albo de toda clase de bromas e enganos. A pesar do seu carácter sinistro e o tratamento inhumano que lle dá aos que o rodean, Pantalone é unha parte fundamental da comedia, frecuentemente aparecendo xa desde o comezo, e converténdose nunha das máscaras máis lonxevas da Commedia dell'Arte. Superou a reforma da comedia que supuxo a obra de Carlo Goldoni, aínda que perdeu o aspecto máis cómico para se aproximar ao pai arisco e avaro como aparece en I rusteghi e Sior Todero brontolon, chegando ao drama burgués como un máis realista pai de familia que xa non se expresa en veneciano.
miniatura|300px|O pantalone Giulio Pasquati.
Carmen Lence
María del Carmen Lence Paz, nada en Lugo en 1969 é unha botánica e profesora galega.
Desenvolve as súas actividades académicas e científicas no Departamento de Biodiversidade e Xestión Ambiental da Facultade de Ciencias Biolóxicas e Ambientais, na Universidade de León. Forma parte do grupo de investigación Taxonomía e Conservación Vexetal (TaCoVe) desa Universidade.
A Vila de Cambás, Cambás, Aranga
A Vila de Cambás é un lugar da parroquia de Cambás no concello coruñés de Aranga na comarca de Betanzos. Tiña 16 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 7 eran homes e 9 eran mulleres.
Campionato Portugués de Rugby 2010-2011
A tempada 2010-2011 do Campionato Nacional foi a edición número 53 da máxima competición de clubs do rugby en Portugal.
Especiación peripátrica
dereita|miniatura|300px|Comparación entre os distintos tipos de [[especiación: alopátrica, peripátrica, parapátrica e simpátrica.]] A especiación peripátrica ou peripátrida é un modo de formación de novas especies ou especiación a partir de poboacións periféricas pequenas. Os termos peripátrico e peripatría úsanse en bioxeografía para referirse aos organismos cuxas áreas de distribución son adxacentes pero non se solapan, polo que permanecen illados; por exemplo nunha illa oceánica en comparación co continente. Tales organismos están xeralmente estreitamente relacionados (por exemplo, son especies irmás), e as súas distribucións son o resultado de especiación peripátrica.
dereita|miniatura|300px|A cor vermella indica a área de distribución do [[oso pardo. A cor azul indica a área do oso polar. A cor púrpura indica áreas onde viven ambos. Este é un exemplo de especiación peripátrica porque os antepasados dos osos polares se moveron a un novo nicho ecolóxico na periferia do hábitat orixinal do oso pardo.]]
Na especiación peripátrica fórmanse novas especies en poboacións periféricas illadas pequenas; é similar á especiación alopátrica en que as poboacións están illadas e o intercambio de xenes entre elas está impedido. Porén, na especiación peripátrica unha das poboacións é moito máis pequena que a outra, cousa que non ocorre na alopátrica típica. Unha posible consecuencia da especiación peripátrica é que unha especie ancestral moi estendida xeograficamente faise parafilética, converténdose nunha paraespecie. O concepto de paraespecie é, por tanto, unha consecuencia lóxica do concepto evolutivo de especie, polo cal unha especie dá lugar a unha especie filla. A evolución do oso polar a partir do oso pardo é un exemplo ben documentado de especie viva que deu lugr a outra especie viva por medio da evolución dunha poboación localizada nas marxes da súa área de distribución ancestral.
A especiación peripátrica foi proposta orixinalmente por Ernst Mayr, e está relacionada co efecto fundador, porque pequenas poboacións vivas poden sufrir pescozos de botella selectivos. A deriva xenética suponse que xoga un importante papel na especiación peripátrica.
República Popular da China
A China (en chinés: 中国; pinyin: Zhōngguó), oficialmente a República Popular da China (en chinés: 中华人民共和国; pinyin: Zhōnghuá rénmín gònghéguó), é un estado situado en Asia oriental. Trátase do país máis poboado do mundo, xa que conta cunha poboación que supera os 1.300 millóns de habitantes. A República Popular é un Estado unipartidista gobernado polo Partido Comunista da China, estando a súa sede goberno na cidade de Pequín. Esta, exerce xurisdición sobre vinte e dúas provincias, cinco rexións autónomas (Guangxi, Mongolia Interior, Ningxia, Tíbet e Xinjiang), catro municipalidades directamente controladas (Pequín, Tianjin, Shanghai e Chongqing) e dúas rexións administrativas especiais practicamente autónomas, Hong Kong e Macau. A República Popular da China, amais, reclama Taiwán como a súa provincia número vinte e tres. Na práctica, a illa é independente, administrada polo réxime da República da China dende a fin da guerra civil de 1949.
Cunha superficie aproximada de 9,6 millóns de quilómetros cadrados, a China é o segundo país maior en relación á súa superficie terrestre e o terceiro ou cuarto maior pola súa superficie total. A paisaxe da China é vasta e diversa. Os áridos norte e noroeste, nas proximidades de Mongolia e Asia Central, están ocupados por estepas forestais e os desertos do Gobi e Taklamakan. O sur, lindando coa rexión do Sueste asiático, é máis húmido e está ocupado por bosques subtropicais. A zona máis occidental é accidentada e moi elevada, coas cordilleiras do Himalaias, Karakorum, Pamir e Tian Shan facendo de fronteira natural entre a China e Asia Central e do Sur. A nivel fluvial destacan os ríos Yangtzé e Amarelo, o terceiro e o sexto máis longos do mundo. Ambos nacen na meseta do Tíbet, e flúen para a densamente poboada costa Leste. A liña costeira da China ao longo do Océano Pacífico é de 14.500 quilómetros e está limitada polos mares de Bohai, Amarelo, Oriental e o Meridional.
A lingua chinesa é a lingua máis falada no mundo: arredor dun quinto da poboación mundial fala algunha forma de chinés como lingua nai. A lingua chinesa, na forma de chinés mandarín, é a lingua oficial da República Popular da China, así como de Taiwán. É ademais unha das linguas oficiais de Singapur e mais unha das seis linguas oficiais das Nacións Unidas.
Etimoloxía
A verba «China» deriva do persa Cin (چین), a cal é unha adaptación do sánscrito Cīna (चीन). O primeiro rexistro deste termo data de 1516, no diario do explorador portugués Duarte Barbosa. O máis antigo exemplo do uso de Cīna data do ano 150 d.C.. Aínda que os escritorés hindús non non foron conscientes da existencia da China antes do século I a.C., a palabra Cīna aparece en Mahābhārata, así como nas Leis de Manu. En 1655, Martino Martini suxeriu que a palabra China deriva do nome da dinastía Qin (秦, Chin), proposta que foi apoiada por moitos eruditos posteriores, aínda que hai outras moitas teorías.
O nome oficial do estado moderno é República Popular da China (中华人民共和国, Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó), aínda que as dinastías e gobernos anteriores cambiaron o nome oficial do país en numerosas ocasións. Os nomes comúns para o país en chinés son Zhongguó (中国, de zhong, ‘central’ ou ‘medio’, e guó, ‘estado’ ou ‘estados’, e en tempos modernos, ‘nación’) e Zhonghuá (中华). O termo Zhongguó apareceu en varios textos antigos, como o Clásico de historia do século -VI, e en tempos pre-imperiais empregábase como un concepto cultural para distinguir as tribos Huaxia dos «bárbaros». Este termo, que pode ser singular ou plural, referíase a un grupo de estados ou provincias da Chaira Central, pero utilizouse para denominar a todo o país ata o século XIX. Os chineses non foron os únicos en percibir o seu país como o «centro» do mundo, xa que outras civilizacións aplicaron o mesmo pensamento ós seus territorios.
Historia
miniatura|esquerda|250px|Mapa de Frei Mauro (1459).
Prehistoria
A evidencia arqueolóxica suxire que os primeiros homínidos que habitaron China chegaron a ese país entre 0,25 e 2,24 millóns de anos antes. Unha cova en Zhoukoudian —preto da actual Pequín— contén fósiles que datan de entre os anos 680 000 e 780 000 a. C. e pertencen ao chamado Home de Pequín, unha subespecie de Homo  erectus que vivía da caza e a recolección, utilizaba o lume e ferramentas de pedra. No mesmo sitio do Home de Pequín acháronse restos dun Homo sapiens que datan de 18 000-11 000 a. C. A evidencia máis temperá dun ser humano completamente moderno na China atópase en Liujiang (Guangxi), onde se atopou un cranio que foi datado en aproximadamente 67 000 anos. Aínda que persiste a controversia sobre a datación dos restos de Liujiang, especialmente cando se compara con outros esqueletos similares, como o achado en Minatogawa, na illa de Okinawa. Algúns expertos afirman que desde hai 5000 anos existiu unha forma de protoescritura na China.
Primeiras dinastías
miniatura|Un Ding, un caldeiro ritual feito de [[bronce, que data do final da dinastía Shang (séculos XVIII-XI a. C.)]] miniatura|esquerda|[[Xardíns clásicos de Suzhou]] Precedendo a dinastía Xia, atopamos a narrativa dun diluvio e o período dos Tres Augustos: Fu Xi, Huang Di e Shennong. En tempos previos á fundación da dinastía Xia, o poder supremo baseábase na alternancia no goberno entre os Xia e Chi You.
Segundo a tradición chinesa, a dinastía Xia é considerada a primeira dinastía imperial do país, aínda que non se acharon probas concretas da súa existencia, só se teñen rexistros literarios, feito polo que os historiadores considerárona como mítica ata que escavacións científicas realizadas na provincia de Henan, atoparon en 1959 os primeiros xacementos datados na Idade de Bronce da cultura Erlitou, cultura que os arqueólogos chineses xeralmente adoitan identificar coa dínastia Xia, a pesar de que a maioría dos arqueólogos occidentais non están convencidos da conexión entre ambas pois non hai evidencias firmes de se estes xacementos son os restos da dinastía Xia ou doutra cultura do mesmo período. Segundo estas mencións en textos antigos, calcúlase que esta dinastía puido reinar arredor do ano 2100 a.C., e marcou o inicio do sistema político da China baseado en monarquías hereditarias, ou dinastías, que durou varios milenios.
A primeira dinastía chinesa que deixou verdadeiros rexistros históricos foron os Shang, quen mantiverón un sistema vagamente feudal a beiras do río Amarelo entre os séculos XVII e XI a. C. Aínda que os primeiros Shang gobernaron no sur da provincia de Shandong, zona pantanosa naquela época, alcanzaron maior poder que as tribos situadas no leste do país, chamadas xenericamente  yi, cos que mantiveron estreitas alianzas. O rei Tang, considerado como un rei capaz e virtuoso, expulsou aos Shang da rexión e estableceu a capital do seu reino en Erligang.
A escritura chinesa máis antiga atopada ata o momento é un oráculo tallado en óso da dinastía Shang, e contén antecedentes directos dos caracteres chineses modernos. Os Shang foron derrotados polo pobo Zhou, quen estableceu a dinastía Zhou que gobernou entre os séculos XII e V a. C., cando a súa autoridade centralizada dispersouse lentamente entre diversos señoríos feudais ata que, finalmente, do debilitado reino dos Zhou emerxeron varios estados independentes que loitaron entre si durante o período denominado Primaveras e Outonos. Entre os séculos V e III a. C. estableceuse o período dos Reinos combatentes, durante o cal o actual territorio chinés estivo dividido en sete estados soberanos, cada un co seu propio rei, ministro e exército.
China imperial
miniatura|esquerda|Algúns dos centos de [[guerreiros de Terracota, creados durante a dinastía Qin]] No ano 221 a.C., Qin Shihuang (259-210 AC) puxo fin ao fraccionalismo característico durante o período dos Reinos Combatentes cando conquistou os outros seis reinos e fundou un estado feudal pluriétnico unitario, co poder centralizado formando o primeiro estado unificado na historia da China. Qin Shihuang proclamouse a si mesmo primeiro emperador (始皇帝) e estableceu reformas ao longo da China, destacando a estandarización dos caracteres chineses, medidas e correo. A dinastía Qin derrubouse despois da morte de Shi Huang Di, cos legalistas liderando unha rebelión. miniatura|A [[Gran Muralla Chinesa, construída por varias dinastías durante 200 anos para protexerse das invasións bárbaras]] A seguinte dinastía foi a Han que gobernou entre os anos 206 a. C. e o 220 d. C., esta dinastía creou unha identidade cultural entre a poboación que dura ata hoxe día. Os Han expandiron o territorio considerablemente con campañas militares no sur de Corea, Vietnam, Mongolia e Asia Central, e estableceron a ruta da seda que os conectaba co resto de Eurasia. China converteuse gradualmente na economía maior do mundo antigo. Adoptouse o confucianismo como ideoloxía oficial do imperio. A pesar de que abandonaron o legalismo, a ideoloxía oficial da dinastía Qin, as institucións legalistas mantivéronse como base do goberno. Despois do colapso dos Han, comeza o período de anarquía coñecido como os Tres Reinos. A breve unificación da dinastía Jin foi destruída polo levantamento dos cinco bárbaros. No 581 unificouse o país baixo a dinastía Sui, pero a derrota na guerra Goguryeo-Sui (598-614) provocou a súa caída.
Coas dinastías Tang e Song comezou unha idade dourada para a economía, tecnoloxía e cultura chinesa. Despois da campaña contra os turcos recuperouse o control sobre as rexións Occidentais e reabriu a ruta da seda, máis foi destruída pola rebelión dos An Lushan no século VIII.
No 907, no norte da China, a etnia kitán estableceu a dinastía Liao ata o 1125, cando foi derrocada polos jurchéns, que estableceron a dinastía Jin na zona conquistada. Despois da caída da dinastía Liao en 1125 d.C., moitos kitán emigraron ao oeste onde estableceron o estado Kara-Kitán, finalmente destruído por Xenxis Kan en 1218.
En 1127 o emperador Song Huizong e a capital foron capturadas durante as guerras Jin-Song, obrigando ao restante da dinastía a retirarse para ao sur.
No século XIII China foi invadida polo Imperio Mongol. En 1271 o líder mongol Khublai Khan estableceu a dinastía Yuan. Os Yuan conquistaron o que quedaba da dinastía Song en 1279. Antes da invasión mongol a poboación chinesa era de 120 millóns, mais foi reducida a 60 millóns para o censo de 1300. Zhu Yuanzhang derrotou os Yuan e estableceu a dinastía Ming en 1368. Baixo a dinastía Ming viviuse outra idade dourada, desenvolvendo a maior forza naval do mundo dese entón. Durante este tempo desenvolvéronse as viaxes de Zheng He polo mundo, chegando a lugares tan afastados como África. Nos primeiros anos de goberno cambiouse a capital de Nankín a Pequín. Coa expansión do capitalismo xurdiron filósofos como Wang  Yangming, criticando o goberno e expandindo o Neo-Confucianismo con conceptos tales como individualismo e igualdade social.
g. O último emperador Ming, Chongzhen, suicidouse cando a cidade caeu. A dinastía manchú Qing aliouse co xeneral Ming Wu Sangui e destronaron a curta dinastía Shun, facéndose co control do imperio.
Portugueses
miniatura|esquerda|Presenza portuguesa na China desde o século XVI ata 1999 A partir de 1513 con Jorge Álvares, Portugal entrou en contacto coa China por primeira vez tratando de establecer colonias durante os seguintes 40 anos ao longo da costa e illas chinesas dando como resultado varias batallas navais e algúns masacres de colonos por parte de tropas imperiais. Desde o establecemento dos portugueses no Xapón e a súa presenza continuada no Mar da China, os portugueses comezaron a actuar como interlocutores entre o Xapón e a India, unindo a China co resto do mundo. En 1554 o Imperio Celeste viu con bos ollos a creación dun porto portugués na rexión, cedendo o paso cunha concesión á axuda que os portugueses brindaron na eliminación da piratería. [[Macau converteuse en colonia portuguesa nos seguintes 445 anos.
Coa crise da dinastía Ming e a presenza dos xesuítas na corte Ming, o emperador Tianqui (1621-1627) e posteriormente o emperador Chongzhen (1628-1644) ante as invasións manchúes que iniciarían a dinastía imperial Quing, solicitan varias veces a axuda militar de homes e armas (especialmente canóns e artilleiros) aos portugueses de Macau. Estes eran para adestrar tropas chinesas ou comandar rexementos acompañados dos xesuítas que dominaban o idioma chinés.
Ordenador persoal
miniatura| Un ordenador persoal é un aparello electrónico deseñado para un uso variado cuxo tamaño, capacidade e prezo de venda faino útil para o usuario. O termo ordenador persoal ven do inglés Personal Computer (PC), que aínda que no principio era un acrónimo co tempo foise utilizando para referirse os ordenadores baseados no sistema operativo Windows.
República Popular da China
Fin do goberno imperial
miniatura|O imperio da [[dinastía Qing en 1820, máxima extensión territorial que tivo a China na súa historia.]] No século XIX, os Qing tiveron que facer fronte ao imperialismo occidental nas dúas guerras do Opio (1839-1842 e 1856-1860) contra o Reino Unido. Derrotada pola nación europea, China foi forzada a asinar tratados non equitativos, pagar compensacións, permitir a extraterritorialidade e ceder o porto de Hong Kong aos británicos. A primeira guerra sino-xaponesa (1894-1895) eliminou a influencia dos Qing na península de Corea, ademais de ceder o control da illa de Taiwán ao Xapón. O enfraquecemento do réxime Qing incrementou os problemas internos. Entre os anos 1850 e 1864 a guerra coñecida como a rebelión Taiping arrasou o sur da China, mentres que outros levantamentos como as guerras dos Clans Punti-Hakka (1855-1867), a Rebelión Nian (1851-1868), a rebelión Miao (1854-1873), a rebelión Panthay (1856-1873) e a rebelión dos dunganes (1862-1877) causaron estragos en todo o país.
Ordenador persoal
Os ordenadores adoitan traer aplicacións como editores de texto, follas de cálculo, navegadores e reprodutores multimedia entre outros mais non están limitados a esas só, se non que permiten a instalación doutras. A maioría deles poden ser conectados a unha conexión LAN, xa sexa mediante cable ou unha conexión sen fíos. Un ordenador persoal pode facer referencia tanto a ordenadores de escritorio ou portátil, netbooks ou tablets.
Os primeiros usuarios dos ordenadores persoais tiñan que escribir os seus programas para facer algo útil xa que a maioría delas non tiñan sistemas operativos. Os primeiros de ordenadores de máis pequeno tamaño tiñan que cargar a man a secuencia de arranque e os programas (mediante cintas perforadas e máis tarde disquetes). Logo coa chegada das memorias ROM o arranque volveuse moito máis rápido, xa que o sistema operativo viña dentro desta memoria. Hoxe en día, pódese acceder facilmente a software comercial, libre e de código aberto que están xa compilados para poder executalos directamente. O software para estes ordenadores, tanto aplicacións coma videoxogos, adoitan desenvolverse independentemente do hardware e sistema operativo do equipo e distribuírse en formato CD mentres que nos dispositivos móbiles polo xeral adóitanse distribuír mediante unha tenda online.
Dende principios dos anos 90, o sistema operativo de Microsoft e o hardware de Intel predominaron no mercado dos ordenadores persoais, primeiro con MS-DOS e logo con Windows. As principais alternativas a este popular sistema operativo son OS X de Apple e os libres de código aberto Unix-Like, tales como Ubuntu. AMD pola contra é a principal alternativa a Intel.
Software
O termo software refírese a calquera tipo de programa informático, procedemento ou documentación que realiza unha tarefa nun sistema informático. O termo pode facer referencia ó software de aplicación, tales como o procesador de texto que executan tarefas produtivas para os usuarios, ó software do sistema, tales como sistemas operativos que executan unha interface co hardware do ordenador e crea os servizos necesarios para executar o software de aplicación e por último o middleware que controla e coordina os sistemas distribuídos.
Sistemas operativos
Un sistema operativo (xeralmente representados coas siglas SO) xestiona os recursos dun ordenador e crea unha interface que permite o usuario acceder ós recursos de maneira máis sinxela. Un sistema operativo procesa os datos do sistema e entrada do usuario, respondendo a esta creando e xestionando as tarefas e recursos internos do sistema coma os servizos e programas. Un sistema operativo executa tarefas básicas, como controlar e reservar memoria, priorizando solicitudes do sistema, control de dispositivos de entrada e saída, facilitando a redes de ordenadores e xestión de arquivos.
Os sistemas operativos máis utilizados son Microsoft Windows, OS X, Linux, Solaris e FreeBSD.
Microsoft Windows
Microsoft Windows é o nome da marca dos sistemas operativos feitos por Microsoft ó longo dos anos. A primeira vez que se usou esta denominación foi en novembro de 1985, como un complemento para o MS-DOS en resposta ó crecente interese en interfaces gráficas de usuario xerado por Apple en 1984 coa saída de Macintosh.
Industria téxtil
250px|miniatura|Mulleres [[Afganistán|afgás nunha fábrica téxtil en Cabul.]] A industria téxtil (do latín texere; tecer) é o sector industrial da economía que ten como obxectivo a transformación da fibras -naturais ou sintéticas- en fíos, de fíos en tecidos, e de tecidos en pezas de roupa e outros produtos téxtiles.
República Popular da China
Fin do goberno imperial
No século XIX comezou a gran diáspora chinesa. As taxas de emigración eleváronse polos conflitos internos e as catástrofes como a fame negra do norte da China de 1876-1879, que cobrou a vida de entre nove e trece millóns de persoas. En 1898, o emperador Guangxu planeou unha serie de reformas para establecer unha monarquía constitucional moderna, aínda que desenvolveu un importante labor reformista, introducindo o telégrafo e o ferrocarril e abolindo prácticas tradicionais como a vendaxe dos pés nas mulleres, foi destronado, nun golpe de estado, pola emperatriz Cixi. A rebelión dos bóxers de 1899-1901, un movemento contra a influencia estranxeira no país, debilitou aínda máis ao goberno Qing. Finalmente os acontecementos que levaron á caída da dinastía Qing, a chamada Revolución de Xinhai, desenvolvéronse entre o 10 de outubro de 1911, data en que se produciu a insurrección coñecida como Levantamento de  Wuchang, e o 12 de febreiro de 1912, cando o emperador, Puyi renunciou o trono feito que marcou o fin dos 2000 anos de goberno imperial e o comezo da era republicana na China.
Industria téxtil
Malia ser un sector diferente dende o punto de vista técnico, nas estatísticas económicas adóitase incluír á industria do calzado como parte da industria téxtil.
República Popular da China
República da China
Logo da morte de Yuan Shikai en 1916, China atopábase politicamente fragmentada. O seu goberno con sede en Pequín foi recoñecido internacionalmente pero virtualmente carecía de poder; os señoríos rexionais controlaban a maior parte do territorio. No final dos anos 1920 o Kuomintang liderado por Chiang Kai-shek, puido reunificar o país baixo o seu control cunha serie de hábiles manobras militares e políticas, coñecidas en conxunto como a «Expedición do Norte». O seu goberno trasladou a capital nacional a Nanjing e implementou a «tutela política», unha etapa de desenvolvemento político descrita na doutrina San-min de Sun Yat-sen, a cal pretendía encamiñar a China cara a unha democracia moderna. Desde o estalido da guerra civil chinesa en 1927, o Kuomintang combateu os comunistas, aínda que a división política fixo máis difícil este conflito, no que os nacionalistas parecían levar inicialmente vantaxe especialmente despois que os comunistas fuxisen na Longa Marcha, pero produciuse a invasión xaponesa de Manchuria e o incidente de Xi'an en 1936 forzou a Chiang a centrar os seus esforzos en enfrontarse co Imperio do Xapón.
A segunda guerra sino-xaponesa (1937-1945), un escenario da segunda guerra mundial, obrigou aos comunistas e ao Kuomintang a pactar unha tregua e crear unha alianza. As forzas xaponesas cometeron numerosos crimes de guerra contra a poboación civil; en total, morreron preto de vinte millóns de civís chineses. Tan só na cidade de Nanjing, aproximadamente 200 000 chineses foron asasinados durante a ocupación xaponesa. Xapón rendeuse ante a China en 1945. Taiwán, xunto coas Illas Pescadores, foron postos baixo o control administrativo da República da China, quen inmediatamente reclamou a súa soberanía neles. Aínda que a nación resultou vitoriosa, quedou devastada pola guerra e financeiramente esgotada. Os conflitos continuos entre o Kuomintang e os comunistas provocaron a continuación da guerra civil. En 1947 estableceuse o mandato constitucional, pero debido aos constantes disturbios en moitas provincias, a constitución nunca foi posta en funcionamento na China continental.
República Popular (1949-presente)
Os enfrontamentos máis importantes da guerra civil chinesa terminaron en 1949, cando o Partido Comunista da China tomou o control da parte continental do país e o Kuomintang retirouse á illa de Taiwán, o que reduciu o territorio da República da China a só Taiwán, Hainan e as illas circundantes. Mao Tse Tung, presidente do Partido Comunista, proclamou a República Popular China o 1 de outubro de 1949. A chegada ao poder dos comunistas puxo fin a décadas de guerras e conflitos. O novo Goberno da República Popular tivo que asumir unha custosa e difícil tarefa de reconstrución nacional.
O novo Estado quedaba baixo o control total do Partido Comunista a través das súas organizacións rexionais, coordinadas por un Comité Central que naquel momento contaba con 44 membros. Destes, catorce membros formaban o Buró Político, encabezado polos cinco membros do Comité Permanente, en quen recaía a máxima responsabilidade de poder. Os cinco membros iniciais do Comité Permanente, os auténticos homes fortes do novo réxime, foron Mao Tse Tung, Liu Shaoqi, Zhou Enlai, Zhu De e Chen Yun.
Unha das principais prioridades do novo Goberno sería a reconstrución económica. Para iso, China buscou a colaboración da Unión Soviética, o único aliado poderoso co que podía contar. Mao Tse Tung visitou Moscova en decembro de 1949, onde se entrevistou co líder soviético Stalin. A Unión Soviética ofreceu a China diversos programas de cooperación económica e tecnolóxica, así como préstamos, para afrontar a industrialización do país.
Xunto ás reformas sociais e económicas, a outra prioridade nacional para os comunistas era o restablecemento da integridade territorial chinesa. A illa de Hainan foi ocupada polo Exército Popular de Liberación en abril de 1950, mentres que o Tíbet, independente de facto desde a caída da dinastía Qing, foi ocupado en outubro de 1950. Durante os anos 1950 forzas nacionalistas continuaron coa insurrección no oeste do territorio chinés.
Mao Tse Tung fomentou o crecemento demográfico e a poboación case se duplicou, pasando de 550 a máis de 900 millóns durante o período do seu mando, que se estendeu ata 1976. Con todo, o plan económico e social en grande escala, coñecido como o Gran Salto Adiante, produciu unha fame negra que se cobrou a vida de 45 millóns de persoas. Na mesma época, entre un e dous millóns de líderes campesiños foron executados, acusados de estar «en contra da revolución». En 1966, Mao e os seus aliados lanzaron a Revolución Cultural, que trouxo consigo un período de recriminación política que perdurou ata a súa morte. A Revolución Cultural, motivada polas loitas de poder dentro do Partido Comunista e o temor á Unión Soviética, conduciu a unha grande axitación na sociedade chinesa. En outubro de 1971 a República Popular China substituíu á República da China nas Nacións Unidas, e ocupou o seu lugar como membro permanente do Consello de Seguridade. Ao ano seguinte, na cima da división entre chineses e soviéticos, Mao e Zhou Enlai reuníronse con Richard Nixon para establecer por primeira vez relacións diplomáticas cos Estados Unidos.
esquerda|miniatura|[[Shanghai é a capital económica da China e o maior porto de mercadorías do mundo.]]
O presidente Jiang Zemin e o premier Zhu Rongji lideraron a nación nos anos 1990. Baixo a súa administración, o bo funcionamento económico chinés sacou a preto de 150 millóns de campesiños da pobreza e mantivo unha taxa media de crecemento do PIB anual do 11,2 %. O país uniuse formalmente á Organización Mundial do Comercio en 2001 e mantivo o seu alto índice de crecemento económico baixo a presidencia de Hu  Jintao na primeira década do século XXI. Con todo, o rápido desenvolvemento do país tamén impactou negativamente nos recursos naturais e no medio ambiente do seu territorio, e causou importantes movementos sociais. Os estándares de vida continuaron o seu rápido progreso a pesar da recesión do final dos anos 2000, pero o control político centralizado permanece sen cambios.
En 2013, Xi Jinping e Li Keqiang asumiron o cargo de presidente e premier, respectivamente. Con eles, iniciáronse unha serie de reformas da súa economía, que en anos recentes sufriu inestabilidades estruturais e unha desaceleración no crecemento. A administración de Xi tamén anunciou reformas no sistema penal e na política do fillo único. O 14 de decembro de 2013 China converteuse no terceiro país, tras os Estados Unidos e a Unión Soviética, en realizar unha aluaxe coa misión Chang'e 3 e o robot Yutu.
No final de 2019, na China produciuse o brote inicial do virus SARS-CoV-2, cuxa enfermidade ocasionada derivou eventualmente na pandemia de COVID-19.
Goberno e política
A República Popular da China é un dos poucos estados socialistas que quedan no mundo. A súa forma de goberno foi descrita como comunista e socialista, pero tamén como autoritaria e corporativista, con fortes restricións en moitas áreas, máis notablemente respecto ao libre acceso a Internet, a liberdade de prensa, a liberdade de reunión, o dereito de ter fillos, a libre formación de organizacións sociais e a liberdade de culto. Os seus líderes catalogan o sistema político e económico como «socialismo con características chinesas» —marxismo-leninismo adaptado ás circunstancias chinesas— e «economía de mercado socialista», respectivamente.
O país é gobernado polo Partido Comunista da China (PCCh), cuxo poder está consagrado na constitución. A Constitución da República Popular da China é a lei fundamental do Estado, e foi aprobada e posta en vigor o 4 de decembro de 1982.
Tamén establece dous sistemas de administración: un central e outro local. O Sistema de Administración Central —ou Consello de Estado— comprende os órganos administrativos centrais que están baixo a Asemblea Popular Nacional, é dicir, os departamentos ou ministerios. Pola súa banda, o Sistema de Administración Local rexe a nivel provincial e distrital, e inclúe os organismos correspondentes a un goberno local.
En comparación aos estándares políticos vixentes ata mediados dos anos 1970, a liberalización da China trouxo consigo un sistema administrativo menos restritivo. China apoia o principio leninista de «centralismo democrático», pero a Asemblea Nacional Popular é descrita como un órgano cun poder considerable de iure, pero pouco de facto. O actual presidente é Xi Jinping, quen tamén é o secretario xeral do Partido Comunista da China, e o xefe da Comisión Militar Central. O actual premier é Li Keqiang, que tamén é o segundo membro máis importante do Comité Permanente do Buró Político do Partido Comunista.
miniatura|O [[Gran Salón do Pobo en Pequín, onde se reúne a Asemblea Popular Nacional que exerce o poder lexislativo e é a máxima autoridade do Estado. Está formada por ao redor de 3000 deputados elixidos por un período de cinco anos.]]
O sistema electoral é xerárquico, os membros das Asembleas Populares locais son elixidos por sufraxio directo, mentres que nos niveis máis altos dos congresos locais e na Asemblea Popular Nacional celébranse eleccións indirectas nas que participan os membros da Asemblea Popular do nivel inferior inmediato. O sistema político está descentralizado, e os líderes provinciais e sub-provinciais gozan dun grao importante de autonomía. Existen outros partidos políticos, coñecidos como «partidos democráticos», os cales participan na Asemblea Popular Nacional e na Conferencia Consultiva Política do Pobo Chinés (CCPPC).
Houbo pasos cara á liberalización política, onde se realicen eleccións abertas en todas as vilas e cidades. Con todo, o partido mantén o control efectivo sobre os asuntos do goberno: na falta dunha oposición significativa, o PCCh gaña por defecto a maior parte das votacións. Entre os principais problemas inclúense a crecente fenda entre os ricos e pobres e a corrupción. Segundo unha serie de enquisas de 2011 entre o 80 e 95 % dos cidadáns chineses expresaron estar relativa ou moi satisfeitos co goberno central.
Relacións exteriores
miniatura|A entrevista entre [[Mao Tse Tung e Richard Nixon (29 de febreiro de 1972) marcou o comezo dun achegamento estratéxico entre os Estados Unidos e a China.]] China mantén relacións diplomáticas con 171 países e conta con embaixadas en 162. A República da China (RC, coñecida simplemente como Taiwán) e outros países disputan a súa lexitimidade o que o converte no estado con recoñecemento limitado maior e poboado do mundo. Suecia foi a primeira nación con quen estableceu relacións o 9 de maio de 1950. En 1971, substituíu a representación internacional da República da China como o único representante da China fronte ás Nacións Unidas e como un dos cinco membros permanentes do Consello de Seguridade. Ademais, foi un antigo membro e líder do movemento de países non aliñados (MPNA) e aínda segue defendendo os países en vías de desenvolvemento.
Segundo a interpretación da política de «Unha soa China», Pequín fixo que sexa unha condición previa para o establecemento de relacións diplomáticas cun país, que este recoñeza a súa pretensión a Taiwán e rompa os vínculos oficiais co goberno da República da China. Os representantes da República Popular da China protestaron en numerosas ocasións cando outros gobernos celebran acordos diplomáticos con Taiwán, especialmente no tema das vendas de armamento. As reunións políticas entre funcionarios estranxeiros e o 14.º Dalai Lama tamén atopan a oposición da República Popular da China, que considera que o Tíbet é parte integral dela.
miniatura|esquerda|China forma parte do [[BRICS. En 2016 realizouse o oitavo cume. De esquerda a dereita: O presidente Michel Temer (Brasil), Narendra Modi (India), Xi Jinping (China), Vladimir Putin (Rusia) e Jacob Zuma (Suráfrica)]]
Gran parte da súa política exterior fundaméntase nos Cinco Principios de Coexistencia Pacífica de Zhou Enlai: non inxerencia nos asuntos doutros Estados, non agresión, convivencia pacífica, igualdade e beneficios mutuos. Tamén se rexe polo concepto de «harmonía sen uniformidade», que anima ás relacións diplomáticas entre as nacións a pesar das diferenzas ideolóxicas. Esta política levouna a apoiar aos estados que se consideren perigosos ou de represión por Occidente, tales como Cimbabue, Corea do Norte e Irán.
As relacións exteriores con moitos países occidentais sufriron durante un tempo tras a represión militar nas protestas de Tian'anmen de 1989, aínda que nos últimos anos China mellorou os seus vínculos diplomáticos con Occidente. China mantén unha relación económica e militar estreita con Rusia, e a miúdo ambos votan da mesma forma no Consello de Seguridade da ONU.
Ademais da súa reclamación sobre a illa de Taiwán, a China atópase envolvida en varias disputas territoriais internacionais. Desde os anos 1990, o goberno comezou as negociacións para resolver os conflitos sobre as súas fronteiras terrestres, como a disputa de Caxemira coa India e a súa fronteira sen definir con Bután. Ademais existen outras reclamacións territoriais multilaterais acerca da súa soberanía sobre varias illas pequenas no mar da China Meridional e do Leste, como as Illas Senkaku e o arrecife Scarborough. A prospección de recursos en zonas reclamadas por outros países levou a crises como a ocorrida con Vietnam en 2014.
miniatura|Mapa das disputas territoriais entre a China e outros países.
A China é normalmente sinalada como unha nova superpotencia emerxente, ao destacar que o seu rápido progreso económico, o seu poderío militar en crecemento, a súa enorme poboación e o incremento da súa influencia internacional, son sinais de que terá un papel global prominente no século XXI. Outros, con todo, preveñen que as burbullas financeiras e o desaxuste demográfico poden enlentecer ou mesmo deter o crecemento da China á medida que o século progrese. Algúns autores tamén cuestionan a definición de «superpotencia», e argumentan que a súa grande economía por si soa non sería suficiente para cualificala como superpotencia, e fan notar que carece da influencia militar e cultural dos Estados Unidos.
Euphorbia
Euphorbia é un xénero de plantas da familia euforbiáceas que abrangue 2008 especies,, un dos xéneros máis grandes e morfoloxicamente o máis diverso. Euphorbia antiquorum é o especie tipo para o xénero Euphorbia. Carl Linnaeus describiuna en 1753 en Species Plantarum. O xénero encóntrase principalmente nas rexións tropicais e subtropicais de África e América, mais tamén en zonas temperadas de todo o mundo. As especies suculentas habitan na súa maioría en África, América e Madagascar. Existe tamén un amplo rango de especies insulares: no arquipélago de Hawai onde reciben colectivamente o nome de "akoko", e nas Illas Canarias onde se coñecen como "tabaibas".
República Popular da China
Forzas armadas
As Forzas Armadas da República Popular China están compostas polo Exército Popular de Liberación (en chinés simplificado, 中国人民解放军; pinyin, Zhōngguó Rénmín Jiěfàngjūn), que inclúe as Forzas Terrestres, a Armada, a Forza Aérea e unha forza nuclear estratéxica, o Segundo Corpo de Artillería.