cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rálidos
Sistemática e evolución
A familia Rallidae foi creada (co nome Rallia) polo erudito francés Constantine Samuel Rafinesque en 1815. A familia foi tradicionalmente agrupada con dous familias de aves grandes, as grúas e as avetardas, e varias familias menores de aves anfibias de mediano tamaño normalmente "primitivas", formando entre todas a orde Gruiformes. A taxonomía de Sibley-Ahlquist alternativa, eleva a familia á categoría de orde, co nome Ralliformes. Dada o insegura que é a monofilia dos gruiformes, isto pode ser correcto ou non. Por outra parte, ese grupo incluiría probablemente tamén aos Heliornithidae, un grupo exclusivamente tropical que presenta certa evolución converxente cos Podicipediformes, e xeralmente xúntase cos rálidos no taxon Ralli.
Xéneros vivos
miniatura|dereita|[[Rallina fasciata]] miniatura|dereita|[[Rallus aquaticus]] miniatura|dereita|[[Porzana porzana inmatura]]
Adicionalmente, hai moitos rálidos prehistóricos pertencentes a xéneros actuais, coñecidos só por restos fósiles ou subfósiles, como o rálido de Ibiza Rallus eivissensis. Estes non figuran nesta lista.
Vicente María de Acevedo
Vicente María de Acevedo Pola, nado en Vigo en 1726 e finado en Reinosa (Cantabria) en 1808, foi un militar galego que loitou na Guerra da Independencia Española co rango de xeneral.
Rálidos
Xéneros vivos
miniatura|dereita|Debuxo de [[Pieter van den Broecke de 1617 do rálido de Mauricio, Aphanapteryx bonasia (á dereita).]]
Vicente María de Acevedo
Traxectoria
No levantamento de Asturias contra as tropas francesas foi nomeado xeneral en xefe da División Asturiana, incorporándose posteriormente ao exército que actuaba en Biscaia.
Rálidos
Filoxenia
Cladograma da filoxenia dos rálidos baseada no traballo de John Boyd.
Vicente María de Acevedo
Traxectoria
Na batalla de Espinosa caeu ferido, sendo substituído por Rafael del Riego. Tras a derrota, foron capturados na súa retirada nas inmediacións de Reinosa por unha patrulla francesa, que deu morte ao xeneral vigués.
Rálidos
Xéneros extintos recentemente
O rálido non descrito de Fernando de Noronha, de xénero e especie indeterminado, probablemente sobreviviu ata tempos históricos.
Rexistro fósil
As especies fósiles de rálidos extinguidas hai moito tempo en época prehistórica están abundantemente documentadas en formacións xeolóxicas ben estudadas de Europa e Norteamérica, e en estratos estudados menos exhaustivamente noutras partes do mundo:
De situación dubidosa aquí
O presunto escolopácido Limosa gypsorum (Eoceno tardío de Montmartre, France) é ás veces considerado un rálido e situado no xénero Montirallus.
Crónicas de la Torre
Crónicas de la Torre é unha saga de xénero fantástico escrita pola autora española Laura Gallego que conta de tres libros: El Valle de los Lobos, La maldición del Maestro, La llamada de los muertos e un especial para os fans, Fernis, el elfo.
Trama
Crónicas de la Torre é unha saga escrita pola autora valenciana Laura Gallego que segue a historia de Dana, unha moza de orixe humilde que ten un segredo: o seu mellor amigo, Kai é invisible para todo o mundo agás ela. Cando é aceptada na que fora unha famosa escola de alta feiticería, a Torre no Val dos Lobos, comenza a descubrir os misterios que gardan o Mestre, a Torre e a Maldición que cae sobre o val.
El valle de los lobos
El Valle de los Lobos (O Val dos Lobos en galego), é a primeira entrega desta saga fantástica e publicouse no 2001.
Dana, unha moza granxeira, é requirida por un misterioso Mestre e conducida á Torre, no remoto Val dos Lobos. Tempo atrás foi unha brillante escola de feiticería, pero hoxe apenas tres persoas habitan nela. Ademais do propio Mestre e a cociñeira, o único aprendiz que estuda na Torre é un reservado elfo cun escuro pasado. Pero a propia Dana tamén ten os seus propios segredos. Ó seu lado sempre está Kai, o seu mellor amigo, o seu confidente, o seu protector... un rapaz a que só ela pode ver. Mentres se inicia nos misterios da maxia ancestral da Torre, Dana descobre que sobre o lugar pesa unha antiga maldición.
La Maldición del Maestro
La Maldición del Maestro,  A Maldición do Mestre  é a segunda novela da triloxía publicada en 2002. É a continuidade de El Valle de los Lobos, desenvólvese varios anos despois.
O Amo da Torre xurou vinganza antes de morrer. Ningún aprendiz de maxia debe rebelarse contra o seu Mestre e, porén, Dana, a actual Señora da Torre, e Fenris, o elfo, fixérono. Agora, aproveitando que hai novos discípulos na escola, a morte non vai impedirlle ó Mestre cumprir a súa promesa.
La llamada de los muertos
La llamada de los muertos,  A chamada dos mortos  en galego, é a terceira e derradeira parte de El Valle de los Lobos, publicada no 2003, transcorre tempo despois, cando todos os aprendices de La maldición del Maestro son magos consagrados.
Tras a chegada á Torre de Saevin, un rapaz cuns poderes excepcionais, Dana sente que algo estraño está a punto de suceder e decide viaxar á Cidade Esquecida para visitar o Templo Sen Nome e consultar ó Oráculo. A aterradora profecía que sae da súa boca e na que se verán implicadas once persoas inquiétaa aínda máis. Pero, existe alguén capaz de manipular os designios do destino?
Fernis, el elfo
Fernis el elfo,  Fernis o elfo  é un especial sacado despois do fin da triloxía que non afecta á saga principal, publicada no 2004. Pódese ler, segundo a propia autora, sen ningún problema antes ou despois da historia principal.
Fenris é un elfo moi especial. Ten grandes poderes e, nas noites de lúa chea, unha forza inexplicable arrástrao ata convertelo nun ser asombroso. O amor por Shi-Mae e o seu enfrontamento con personaxes poderosos no Reino dos Elfos van determinar o seu futuro. Aquí comenza o seu viaxe ata a Torre, situada no Val dos Lobos.
Moritz Leuenberger
Moritz Leuenberger, nado o 21 de setembro de 1946 en Biel-Bienne (cantón de Berna), é un político suízo, membro do Partido Socialista Suízo e do Consello Federal. Orixinario da comuna de Rohrbach. Exerceu como avogado de 1972 a 1991 e presidiu a asociación suíza de arrendatarios.
Carreira política
Foi membro do consello municipal da cidade de Zúric de 1974 a 1983, logo foi elixido membro do Consello Nacional en 1979. En 1991, foi elixido conselleiro de estado do cantón de Zúric. Alí dirixiu o departamento do interior e de xustiza. Acumulou dous mandatos até 1995.
O 27 de setembro de 1995, foi elixido membro do Consello Federal, onde quedou encargado da dirección do Departamento Federal do Medio Ambiente, Transportes, Enerxía e Comunicacións (DETEC) dende o 1º de novembro de 1995.
Foi presidente da confederación en 2001 e 2006 e vicepresidente en 2000 e 2005. É tamén o membro máis vells do consello federal.
Jake Lloyd
Jake Matthew Lloyd, nado o 5 de marzo de 1989 en Fort Collins, Colorado, é un actor estadounidense que acadou a fama ó ser escollido por George Lucas para interpretar o papel de Anakin Skywalker en Star Wars Episode I: The Phantom Menace, o primeiro filme da nova triloxía de Star Wars.
Villanueva de Córdoba
Villanueva de Córdoba é un municipio andaluz da provincia de Córdoba. No ano 2007 tiña 9.720 habitantes. A súa extensión superficial é de 427 km² e ten unha densidade de 22,8 hab/km². As súas coordenadas xeográficas son 38º 19' N, 4º 37' O. Atópase situada a unha altitude de 725 metros e a 90 quilómetros da capital de provincia, Córdoba.
Éire Óg
Éire Óg, (voz irlandés para: "Irlanda Xove") foi unha banda de música moderna formada en Glasgow a principios dos 90. Eles viaxaron coa súa música polo Reino Unido, Irlanda, Europa e os Estados Unidos principalmente dende mediados ata finais dos 90.
Foron moi coñecidos pola introdución de ritmos de tambores na súa música, un estilo que ten sido copiado subseguintemente por numerosas bandas deste tipo dende aquela. Déronlle un son inconfundíbel que se converteu no máis popular durante o período de loita civil anterior ó alto o fogo do IRA de finais dos 90.
A banda estaba dirixida polo republicano nado en Glasgow Gary Og, cantante de folk e de rock, quen é hoxe un artista en solitario.
Eido de Lamas, Sabucedo, Porqueira
Eido de Lamas é un lugar da parroquia de Sabucedo no concello de Porqueira, na provincia de Ourense. No ano 2008 tiña 17 habitantes, deles 5 eran homes e 12 eran mulleres, o que supón unha diminución no número de efectivos en relación a 2007.
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
San Clodio de Aguiar, Outeiro de Rei
San Clodio de Aguiar é unha parroquia do concello de Outeiro de Rei na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. Segundo o patrón continuo do INE no ano 2019 tiña 36 habitantes, 17 homes e 19 mulleres, o que supón unha diminución de 9 habitantes dende o 2007.
Xeografía
Existen dúas canteiras, hoxe abandonadas, e en distintos lugares de Aguiar xorden rocas graníticas que constitúen paisaxes de singular beleza. Entre elas hai unha preto da igrexa parroquial chamada Pena do Viso que deu orixe a varias lendas.
Biblia
miniatura|300px|dereita|Libro da [[Xénese nunha Biblia de 1723.]] A Biblia é o libro que o cristianismo trata como inspirado directamente por Deus. A palabra vén do grego (lingua en que foi escrito o Novo Testamento) «τα βιβλία» tà biblía, ou sexa, os libros. O plural xustifícase, xa que a Biblia non é un libro soamente, senón unha biblioteca composta de 66 libros, sendo 39 pertencentes ao Antigo Testamento e 27 ao Novo Testamento.
Historia e relevancia
A Biblia aprobada pola Igrexa católica contén 73 libros, isto é, 7 libros a máis que as Biblias non católicas. Eses son os ditos libros Deuterocanónicos, que, segundo unha perspectiva non católica, se chaman apócrifos. Os libros deuterocanónicos son os seguintes: Tobías, Xudit, I Macabeos, II Macabeos, Sabedoría, Eclesiástico (ou Sirácida) e Baruc. Posúe, ademais, adicións nos libros de Ester e Daniel.
Os cristiáns consideran que estes homes escribiron a Biblia inspirados por Deus e por iso consideran que a Biblia é a Escritura Sagrada. Porén, non todos os cristiáns consideran que a Biblia debe ser interpretada de forma literal, e moitos consideran que moitos dos textos da Biblia son textos metafóricos ou que son textos datados que tiñan sentido no tempo en que foron escritos, e que debe ser tido en conta o seu contexto para poder interpretalos correctamente.
Os cristiáns consideran que a Biblia é a Palabra de Deus, polo tanto ela é máis que só un libro, é a vontade de Deus escrita para a humanidade. Para eses cristiáns nela, e apenas nela, atópanse as respostas para os problemas da humanidade.
Á marxe das crenzas, a Biblia é un libro de gran relevancia tanto histórica como literariamente, pois nel figuran, dunha ou outra maneira, as formas de vida e o designios culturais de diversos pobos. É, por outra banda, un dos libros máis lidos, investigados e publicados en toda historia da humanidade, boa parte das linguas e dialectos existentes xa foron alcanzados polas súas traducións. miniatura|Páxina do prólogo da [[Biblia de Delft (1477), primeira editada en neerlandés]]
As linguas bíblicas
Foron utilizadas tres linguas diferentes na escrita dos diversos libros da Biblia: o hebreo, o grego e o aramaico. En hebraico foi escrito todo o Antigo Testamento, con excepción dos libros chamados deuterocanónicos que se escribiron en grego, e dalgúns capítulos do libro de Daniel, que foron redactados en aramaico. En grego, alén dos xa referidos libros deuterocanónicos do Antigo Testamento, foi escrito todo o Novo Testamento, agás unhas poucas expresións en arameo que atopamos nos evanxeos.
Debido ao seu longo proceso de elaboración, que abrangue un período duns 800 anos, o hebraico utilizado na Biblia non é todo igual. Atopamos nalgúns libros o hebraico clásico (Ex. libros de Samuel e Reis), noutros un hebraico máis rudimentario e noutros aínda, especialmente os últimos en seren escritos, un hebraico elaborado, con termos novos e influencia doutras linguas veciñas.
Pola contra, o grego do Novo Testamento que foi escrito nun período duns 70 anos, a pesar das diferenzas de estilo entre os libros, corresponde ao chamado grego Koiné, isto é, o grego común falado entón máis ou menos en todo o oriente do Imperio Romano.
As versións da Biblia
A pesar da antigüidade dos libros bíblicos, os manuscritos existentes máis antigos datan a maior parte dos séculos III-IV. Tales manuscritos son o resultado do traballo de copistas que, durante séculos, foron facendo copias dos textos, de modo que fosen transmitidos ás xeracións seguintes. Transmitido por un traballo desta natureza o texto bíblico, como é obvio, está suxeito a erros e modificacións, involuntarios ou voluntarios, dos copistas, o que se traduce na coexistencia, para un mesmo treito bíblico, de varias versións que, aínda que non afecten grandemente o contido, suscitan diversas lecturas e interpretacións dun mesmo texto.
A gran fonte hebraica para o Antigo Testamento é o chamado Texto Masorético. Trátase do texto hebraico fixado ao longo dos séculos por escolas de copistas, chamados Masoretas, que tiñan como particularidade un escrúpulo rigoroso na fidelidade da copia ao orixinal. O traballo dos masoretas, de copia e tamén de vocalización do texto hebraico (que non ten vogais, e que, por ese motivo, ao tornarse lingua morta, necesitou de as indicar por medio de sinais), prolongouse ata o séc. VIII d.C. Pola gran seriedade deste traballo, e por ter sido feito ao longo de séculos, o Texto Masorético (abreviatura: TM) é considerado a fonte máis autorizada para o texto hebraico bíblico orixinal.
No entanto, outras versións do Antigo Testamento teñen importancia, e permiten suplir as deficiencias do testo Masorético. É o caso do Pentateuco Samaritano (os samaritanos son unha comunidade étnica e relixiosa separada dos xudeus, que tiñan culto e templo propios, e que só aceptan como libros sagrados os do Pentateuco), e principalmente a chamada versión dos Setenta.
Da versión dos LXX fan parte, alén dos libros da Biblia Hebraica, os deuterocanónicos (aceptados pola Igrexa Católica, mais non por xudeus nin protestantes), e algúns apócrifos (non aceptados como sagrados por ningunha destas relixións ou Igrexas).
Outra versión con importancia é a chamada Vulgata, ou sexa, a tradución latina de San Xerome, elaborada no séc. IV-V, e que foi utilizada durante moitos séculos polas Igrexas Cristiás do occidente.
Edición en galego
Tralo Concilio Vaticano II comezou a formularse a posibilidade de traducir a Biblia en lingua galega, e en 1973 o consello de administración da SEPT (Sociedade de Estudos, Publicacións e Traballos, creada en 1966) decidiu levar a cabo o proxecto. Creouse un grupo de traballo coordinado por Xosé Fernández Lago e Andrés Torres Queiruga, do que formaban parte Martín María Díaz, Xesús Ferro Ruibal, Anxo González Núñez, Emilio Losada Castiñeiras, Xosé Antón Miguélez Díaz, Francisco Pérez Santalices, Manuel Regal Ledo, Xosé Rodríguez Carballo, Xoán Carlos Rodríguez Herranz, Xosé Manuel Rodríguez Pampín e Xosé Antonio Salgado Agromartín. En 1980 saíu a tradución do Novo Testamento, e a edición completa da Biblia en galego apareceu en 1989, tomada directamente do hebreo, arameo e o grego. En 1990 acadou o Premio Nacional de Tradución de España.
No ano 2022 presentouse a cuarta edición da Biblia en galego.
Libros da Biblia
A Biblia é un conxunto de escritos antigos. Foi composta ao longo dun período de preto de 1500 anos. No entanto, entre os exexetas cristiáns hai bastante consenso verbo da autoría e datación das obras, aínda que tamén hai diverxencias notábeis.
Os primeiros escritos do Antigo Testamento serían de arredor do ano -950, aínda que farían tamén referencia a feitos anteriores e os últimos libros serían entre os anos -100 ou 1. No caso do Novo Testamento, o período de tempo foi moito máis breve, pois a primeira obra, I Tesalonicenses, é de arredor do ano 40 e as derradeiras, II Carta de Pedro e Apocalipse, entre os anos 100 e 110.
Pentateuco
Os cinco primeiros libros da Biblia, que os xudeus chaman a Tora (Lei).
Libros Históricos
Repasan a historia de Israel desde a chegada á terra prometida ata pouco antes do nacemento de Cristo.
Xosué - Xuíces - Rut - I Samuel - II Samuel - I Reis - II Reis - I Crónicas - II Crónicas - Esdras - Nehemías - Tobías - Xudit - Ester.
Libros Poéticos e Sapienciais
Oracións e reflexións dos "sabios de Israel", mestres da Lei.
Xob - Salmos - Proverbios - Eclesiastés - Cantar dos Cantares - Sabedoría - Eclesiástico.
Libros Proféticos
Recollen a mensaxe dos profetas, que desenvolveron a súa misión nos tempos das monarquías de Israel e Xudá.
Isaías - Xeremías - Lamentacións - Ezequiel - Daniel - Oseas - Xoel - Amós - Abdías - Xonás - Miqueas - Nahum - Habacuc - Sofonías - Axeo - Zacarías - Malaquías.
Novo Testamento
Escritos que, aínda que seguen a tradición veterotestamentaria, nacen arredor da figura e a mensaxe de Xesús de Nazaret.
Evanxeos e Feitos
Vida e mensaxe de Xesús e da primeira igrexa.
Evanxeo de Xoán
Os Feitos dos Apóstolos
Cartas paulinas
Cartas que teñen como autor ou son atribuídas a Paulo de Tarso.
Romanos - I Corintios - II Corintios - Gálatas - Efesios - Filipenses - Colosenses - I Tesalonicenses - II Tesalonicenses - I Timoteo - II Timoteo - Tito - Filemón
Cartas Católicas
Escritos atribuídos a outros apóstolos ou seguidores de Xesús.
Literatura apocalíptica
Reflexións sobre a historia cun estilo caracterizado pola riqueza de imaxes e por unha linguaxe escura. Aínda que a literatura apocalíptica é, sobre todo, extrabíblica, tamén hai libros ou fragmentos de libros da Biblia que se adscriben a este xénero.
Deuterocanónicos
Tobías - Xudit - I Macabeos - II Macabeos - Sabedoría - Eclesiástico - Baruc - Ester - Adicións en Daniel.
Inspiración bíblica
O criterio de inclusión dun libro como parte da Biblia baséase en que se considere como inspirado por Deus.
O concepto de inspiración divina ven sendo discutido desde hai séculos. Poderíamos distinguir dous sensos:
Esta segunda acepción casa mellor co feito de que a Biblia ten libros de estilos literarios moi distintos, coa evolución teolóxica ou moral dos libros, coas distintas posicións ideolóxicas de cada autor etc.
Historicidade da Biblia
Os asuntos narrados na Biblia parecen ser xeralmente ligados a datas e a personaxes históricos. Hai, porén, personaxes cuxa existencia real e as súas accións entran nun terreo esvaradío entre a historia e a lenda.
Nestes casos, a validez histórica que se lle atribúe a cada texto depende da postura de cada persoa ou grupo cristián. Por exemplo, para as principais correntes teolóxicas e de estudosos cristiáns da Biblia, as personaxes de Adán e Eva son simplemente unhas figuras literarias que serven para falar da fe nun Deus criador e para explicar a orixe do mal. Pola contra, para grupos cristiáns máis literalistas ou de corte fundamentalista, a orixe do mundo e da humanidade é tal e como relata a Biblia.
A Biblia é un texto, por riba de todo, doutrinal. A pesar de se asumir como un texto que revela directamente o coñecemento de Deus para os homes, o que é totalmente contrario á visión científica e experimental, algunhas persoas pretenden demostrar a validez das escrituras por unha suposta exactitude científica. Os textos bíblicos utilízanse ou utilizáronse para rexeitaren os datos da experiencia e as teorías científicas de científicos como Galileo Galilei e Charles Darwin.
A interpretación da Biblia varía en cada denominación cristiá, de grupo para grupo, e de lector para lector. Por iso, entanto que para algúns movementos relixiosos e persoas en particular, o relato da Xénese sobre a creación é aceptábel ou mesmo verdadeiro - habendo mesmo unha crítica acérrima aos datos empíricos que fundamentan a teoría da evolución -, para outros, o relato é apenas un poema que acentúa o papel de Deus como creador, que non debe ser lido de forma literal mais, apenas, metafórica e adaptada ao contexto histórico en que foi escrito. A Igrexa católica, por exemplo, acepta hoxe a teoría da evolución, propondo unha interpretación metafórica do texto bíblico. Da mesma forma, hai quen defende que o relato da "paraxe" do sol, xa referida, no libro dos Xuíces débese a un hebraísmo - unha figura de estilo do hebraico que non é traducíbel para outras linguas, ou que o ataque da Igrexa católica á teoría heliocéntrica de Copérnico e Galileo se debe apenas ao erro de interpretación da xerarquía católica.
Cronoloxía bíblica
As datas que marcamos nesta cronoloxía deben ser tomadas só como orientativas. No caso dos documentos que compoñen a Biblia, tomamos a data que os estudosos consideran como máis probábel.
Josafat
Características
As características propias do movemento son algúns dos principais sinais identitarios da obra, así por exemplo resalta o feito que o escritor modernista non se mide á hora de dicir con liberdade aquilo que pensa. A temática do heroe en contraposición coa natureza ou o individuo fronte a masa. En canto á idea central da trama, dicir que o protagonista, Josafat, provén dunha familia de labregos e disponse a acudir á cidade para facer as campás da catedral; de aquí nace a idea de que Josafat fora unha persoa boa antes de chegar a Xirona, mais cando chega a ela a cidade degrádao e fai que se converta nun fanático.
Gaspar Guzmán Pimentel
Gaspar de Guzmán e Pimentel Ribeira e Velasco de Tovar nado en Roma o 6 de xaneiro de 1587 e finado en Toro (provincia de Zamora) o 22 de xullo de 1645, foi un nobre e político español, III conde de Olivares, I duque de Sanlúcar la Mayor, I marqués de Heliche e I conde de Arzarcóllar, coñecido como o conde-duque de Olivares, valido do rei Filipe IV.
Ascenso ao poder
En 1615 conseguiu que Francisco de Sandoval, duque de Lerma o nomeáse xentilhome de cámara do príncipe Filipe, futuro Filipe IV, co que regresou á corte. Desde ese cargo interveu nas loitas de poder entre o valido do rei, o duque de Lerma e o seu fillo, o duque de Uceda, apoiando a este último. Á caída daquel, en 1618, Olivares atopouse formando parte da facción gañadora. Desde ese papel, emprendeu a creación dun polo de poder alternativo, apoiándose no seu tío Baltasar de Zúñiga, que fora chamado á corte en 1617 polo duque de Uceda, a suxestión de Olivares. Este, home intelixente e de grande influencia, soubo facerse co favor do futuro Filipe IV, de forma que cando accedeu ao trono en 1621 nomeouno primeiro ministro en lugar do duque de Uceda, triunfando a facción de Olivares. O 10 de abril dese ano, o rei concedeu a Olivares o título de grande de España, utilizando a fórmula convencional "conde de Olivares, cubrídevos". Finalmente, á morte do seu tío en 1622, fíxose cargo do goberno como valido.
Villoruebo
Villoruebo é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 71 habitantes (INE 2012).
Gaspar Guzmán Pimentel
Obra como ministro
Unha vez instalado no poder iniciou unha actividade política trepidante. No interior tratou de levar a cabo un amplo programa de reformas, mentres que no exterior tivo que facer fronte a unha serie de compromisos bélicos ocasionados pola continuación da guerra con Holanda, o apoio aos Habsburgo austríacos e a inimizade de Francia, dirixida polo cardeal Richelieu.
Entre as reformas internas, levou a cabo unha campaña contra a venalidade e corrupción do anterior reinado, eliminando da corte aos membros das faccións de Lerma e Uceda e condenando os abusos do reinado anterior con castigos exemplares. Con todo, para afianzar o seu poder, situou en postos clave aos seus propios parentes, amigos e clientes, acumulou para a súa casa títulos, rendas e propiedades. Así mesmo substituíu o tradicional sistema de consellos por unha serie de xuntas, que abarcaban diversos ramos da administración pública (Armada, Sal e Minas, Obras e Bosques, Limpeza e Poboación), ou que cumprían outras funcións como a Xunta de Reformación, que velaba pola moralidade da Corte, ou a Xunta de Execución, organismo executivo para a rápida toma de decisións. Tamén tratou de implantar unha serie de medidas económicas de corte mercantilista, como incentivos ás manufacturas de la e seda, fomento do comercio, medidas proteccionistas etc., que con todo non chegaron a callar ante a falta de vigor e constancia. Con todo, os proxectos máis ambiciosos referíanse á Facenda e consistiron na supresión do imposto dos millóns, a creación duns erarios estatais para o financiamento das obras públicas e o fin das cuñaxes masivas do reinado anterior, a fin de conter a inflación. No entanto, todas as reformas estreláronse sempre co feito fundamental da ruína da economía dos reinos da monarquía e a perda de crédito internacional.
O conde-duque tamén se preocupou do problema fundamental da monarquía, consistente na diversidade de prerrogativas reais en cada un dos reinos da monarquía. O programa político de Olivares quedou recollido contido no Gran Memorial que presentou ao rei en 1624 e no que se suxire unha solución diametralmente oposta ás que ensaiaran anteriores soberanos, introducindo a uniformidade legal nos diversos reinos. Para iso, propuña un plan de reformas encamiñadas a reforzar o poder real e a unidade dos territorios que dominaba, con vistas a un mellor aproveitamento dos recursos ao servizo da política exterior. Na súa opinión, a eficacia da maquinaria bélica da monarquía, sostén da súa hexemonía en Europa, dependía da capacidade para mobilizar os recursos dos seus reinos, o cal requiría unha administración máis executiva e centralizada. Isto é o que se chamou a Unión de Armas, proxecto para incrementar o compromiso de todos os reinos de España para compartir coa Coroa de Castela as cargas humanas e financeiras do esforzo bélico. Desta forma, prevíase a creación dunha reserva común de 140.000 homes, achegados proporcionalmente á súa poboación por todos os reinos da monarquía. Esta medida foi interpretada polos territorios da Coroa de Aragón (Reino de Aragón, Principado de Cataluña, Reino de Valencia e Reino de Mallorca) como un banzo máis na súa submisión á monarquía.
No exterior, aínda que Olivares deixou ao carón as campañas imperialistas e agresivas, concentrouse na defensa dos bens herdados do século anterior. Os Países Baixos e Alemaña foron os escenarios onde levou a cabo esta loita pola supervivencia. A loita xa comezara en Alemaña en 1618, co desencadeamento da guerra dos Trinta Anos (1618-1648). Os Habsburgo españois non se involucraron directamente, senón que enviaron diñeiro e homes aos seus parentes austríacos. Estas tropas colaboraron no esmagamento da rebelión bohemia, á vez que se invadiu o Baixo Palatinado. A rebelión dos católicos da Valtelina contra os seus señores protestantes da Liga Grisoa, permitiu estacionar tropas españolas no val e protexer o camiño español entre Xénova e os Países Baixos, operación referendada polo tratado de Monzón en 1626. Con respecto a Holanda, renováronse as hostilidades coas Provincias Unidas ao non prorrogarse a Tregua dos Doce Anos, considerada ruinosa pola corte hispánica. Nun principio conseguíronse algunhas vitorias, como Fleurus (1622) ou a rendición de Breda (1625).
Con todo, as guerras provocaron un endebedamento crecente pola falta de novos recursos financeiros, ata chegar á bancarrota de 1627. Desde entón, as derrotas militares sucedéronse, abrindo o camiño para a decadencia do poderío español en Europa. A monarquía perdera as boas relacións coa Inglaterra dos Estuardo, ao fracasar as negociacións para casar á Infanta María Ana co príncipe de Gales. En Flandres perdéronse 's-Hertogenbosch (1629), Maastricht (1632) e Breda (1637), en tanto que a frota española era derrotada pola holandesa na batalla das Dunas (1639). En Italia, a segunda guerra de sucesión de Mantua resolveuse coa anexión por parte de por Francia do Marquesado de Montferrato, mediante o tratado de Cherasco en 1631, á vez que se perdía definitivamente a Valtelina, en 1639. No Imperio, a resoante vitoria española de Nördlingen de 1634, na que o Cardeal-Infante Fernando arroiou o exército de Gustavo Adolfo II de Suecia, deu paso á irrupción de Francia na guerra, que entraba así na súa fase decisiva.
Baix Camp
250px|miniatura|Localización da comarca en [[Cataluña.]]250px|dereita|miniatura|Puig d'en Gullo O Baix Camp (literalmente Baixo Campo) é unha comarca da provincia de Tarragona, en Cataluña. A súa capital é Reus. En 2009 tiña 189.226 habitantes.
Gaspar Guzmán Pimentel
Final
[[O conde-duque de Olivares a cabalo (óleo c.1634, por Diego Velázquez), exposto no Museo do Prado.|miniatura|250px]] Olivares protagonizou no período 1627-1635 un último intento de impor as súas reformas pola vía autoritaria. A política unificadora seguía sendo, aos ollos do conde-duque, a única posibilidade de salvación para a monarquía, pois era preciso que os demais reinos contribuísen ás cargas militares que Castela soa xa non podía soster. Con todo, as resistencias foron aínda maiores e, unidas ás derrotas militares, minaron o prestixio do valido. Tras un primeiro sobresalto co motín do Sal de Biscaia (1630-1631), o descontento no interior dos reinos peninsulares estalou por fin en 1640. A ocupación francesa de Salses-le-Château, no Rosellón, co que a guerra chegaba a Cataluña, foi o pretexto achado por Olivares para impor a Unión de Armas. Con todo, o sistema de recrutamento foi declarado contrario ás constitucións catalás pola Deputación catalá, e os disturbios xurdidos por mor da obrigación de aloxar as tropas terminaron creando un clima de tensión que desembocou no tráxico Corpus de Sangue (xuño de 1640) e a secesión catalá, que non sería sufocada ata 1652. Do mesmo xeito, meses máis tarde, e por razóns similares, produciuse a insurrección de Portugal en decembro de 1640, que conduciría á súa independencia e o fin da unión dinástica co resto de reinos hispánicos. As derrotas castelás na Batalla de Montjuïc (xuño de 1641) e Lleida (outubro de 1642) uniuse a Conspiración independentista en Andalucía (no verán de 1641), co que o conde-duque perdeu finalmente todo o seu crédito político e foi desterrado en 1643. Primeiro retirouse ao seu señorío de Loeches, nas inmediacións de Madrid. Ata entón, os detractores do antigo valido seguiron formulando acusacións contra el, ata que conseguiron que o rei o desterrase máis lonxe, á cidade de Toro en 1643, e que fose procesado pola Inquisición en 1644. Alí morreu en 1645 e está sepultado nun convento fundado por el en Loeches.
Baix Camp
A comarca limita ao norte coa Conca de Barberà e o Tarragonès, ao sueste co mar Mediterráneo, ao suroeste co Baix Ebre e ao oeste co Priorat e a Ribera d'Ebre.
Concellos
Actualmente a comarca está formada por 23 concellos.
Gaspar Guzmán Pimentel
Valoración
A noticia da morte do conde-duque foi recibida cun sentimento de alivio e liberación pola maioría dos seus compatriotas. O autoritarismo do conde-duque non fora ben recibido polos súbditos da monarquía, ata se tal autoritarismo era a consecuencia da convicción de que a supervivencia da monarquía requiría a mobilización para a guerra de todos os recursos humanos e tributarios dispoñibles. A caída de Olivares non supuxo, con todo, ningún cataclismo. Filipe IV gobernara vinte e dous anos co conde-duque e gobernaría outros tantos sen el. No entanto, a caída de Olivares fixo saír definitivamente á luz dous feitos que ningún soberano da casa de Habsburgo podería cambiar. Por unha banda, a hexemonía entre as potencias europeas da monarquía hispánica estaba a piques de pasar a Francia. Por outro, a coroa vira fracasar os seus esforzos por reformar o ordenamento administrativo, constitucional e económico, na súa lexítima pretensión de encarar favorablemente os cambios que estaba experimentando Europa. Os seus esforzos resultaron aínda máis baldíos por canto a sociedade española, do mesmo xeito que as súas coetáneas europeas, eran instintivamente reticentes a todo canto significase "novidade".
Ata a chegada dunha nova dinastía, ningún ministro se atrevería a impulsar unhas reformas tan radicais como as propugnadas por Olivares. Debido ao seu fracaso, o conde-duque desacreditara moitos dos aspectos da política coa que se lle asociou. Con todo, as súas medidas reformistas, desde os seus plans de repoboación ata os de reforma fiscal, reapareceron dunha forma ou outra durante o gran movemento reformista borbónico do século XVIII.
Descendencia
Fillos do matrimonio con Inés de Zúñiga y Velasco (1584-1647): Fillos da súa relación con Isabel de Anversa:
Linguas chibchas
As linguas chibchas son unha familia lingüística composta por un amplo grupo de linguas faladas por varios pobos amerindios, cuxo territorio tradicional se estende dende o nordeste de Honduras, a costa caribeña de Nicaragua, a maior parte de Costa Rica e Panamá, así como algunhas partes de Colombia e o oeste de Venezuela. O nome da familia deriva dunha lingua extinta chamada lingua chibcha ou muisca (Muysccubun), outrora falada polo pobo muisca que vivía no Altiplano Cundiboyacense, sendo Bogotá a súa capital do sur no momento da invasión española. Porén, as análises xenéticas e lingüísticas sinalan que o berce das linguas chibchas non está en Colombia, senón nunha área da fronteira entre Costa Rica e Panamá, onde se atopa a maior variedade de linguas desta familia.
El Correo Español (Buenos Aires)
El Correo Español foi un xornal editado na cidade arxentina de Buenos Aires de 1872 a 1905. miniatura|Almanaque Gallego para 1898. Imprenta y Encuadernación de «El Correo Español»
Descrición
O primeiro número do xornal, fundado por Enrique Romeu Jiménez, saíu á luz en 1872. Tratouse da máis lonxeva das variadas publicacións periódicas relacionadas cos inmigrantes españois que apareceron en Buenos Aires. Escrito en castelán, cesou a súa publicación en 1905.
Trala súa desaparición comezou a andaina un novo xornal El Diario Español, da man de Justo Sanjurjo López de Gómara.
Poder calorífico
O poder calorífico expresa a enerxía máxima que pode liberar a unión química entre un combustible e o comburente e é igual á enerxía que mantiña unidos os átomos nas moléculas de combustible, menos a enerxía utilizada na formación de novas moléculas nas materias (xeralmente gases) formadas na combustión. A magnitude do poder calorífico pode variar segundo como se mida. E así, segundo a forma de medir utilízanse as expresións poder calorífico superior (abreviadamente, PCS) e poder calorífico inferior (abreviadamente, PCI).
A maioría dos combustibles usuais están compostos de carbono e hidróxeno, que ao arder se combinan co osíxeno formando dióxido de carbono (CO2) e auga (H2O) respectivamente. Cando se investigou cientificamente o proceso da combustión, considerouse que para o bo funcionamento das caldeiras onde se producía, era necesario que os gases queimados saíran polo conduto de fumes a unha certa temperatura mínima para xerar o tiro térmico necesario para un bo funcionamento. Esta temperatura está por encima dos 100 °C, polo que a auga producida non se condensa, e pérdese a calor latente ou calor de cambio de estado, que para a auga é de 2261 quilojoules (540 quilocalorías) por quilogramo de auga, polo que houbo necesidade de definir o poder calorífico inferior, para que as caldeiras tiveran, aparentemente, uns rendementos máis prácticos.
Por isto, usouse a denominación poder calorífico superior para a calor verdadeiramente producida na reacción de combustión e poder calorífico inferior para a calor realmente aproveitable, a producida sen aproveitar a enerxía da condensación da auga e outros procesos de pequena importancia.
A maior parte das caldeiras e os motores acostuman expulsar a auga formada en forma de vapor, pero actualmente existen caldeiras de condensación que aproveitan a calor de condensación, con rendementos moito máis altos que as tradicionais, superiores ao 100% do PCI, pero, por suposto, sempre inferiores ao 100% do PCS. Non obstante, para condensar o vapor, non poden quentar a auga a máis duns 70 °C, o que limita os seus usos e ademais, soamente poden usarse con combustibles totalmente libres de xofre (como a maioría dos gases combustibles), para evitar condensacións ácidas; por falta de temperatura suficiente e, polo tanto, por falta de tiro térmico, nestas caldeiras a evacuación dos gases debe facerse por medio dun ventilador.
Poder calorífico superior
O poder calorífico dunha mostra de combustible mídese nunha bomba calorimétrica. A mostra de combustible e un exceso de osíxeno inflámase na bomba e tras a combustión, mídese a cantidade de calor. A bomba arrefríase con este fin a temperatura ambiente. Durante dito arrefriamento, o vapor de auga condénsase e esta calor de condensación da auga está incluída no calor resultante.
Poder calorífico inferior
É a cantidade total de calor desprendida na combustión completa dunha unidade de volume de combustible sen contar a parte correspondente á calor latente do vapor de auga xerado na combustión, xa que non se produce cambio de fase, e expúlsase como vapor. É o valor que interesa nos usos industriais, por exemplo fornos ou turbinas, porque os gases de combustión que saen pola cheminea están a temperaturas elevadas, e a auga en fase vapor non condensa. Tamén é chamado poder calórico neto, xa que ao poder calorífico superior réstase a calor latente de condensación.
Notas
قيمة حرارية Výhřevnost Heat of combustion Calorische waarde Förbränningsvärme
Yolanda Sobero
Yolanda Sobero Martínez, nada en Corao, Cangas de Onís o 20 de agosto de 1959, é unha xornalista española especialista en política internacional e Presidenta do Consello de Informativos de RTVE de 2010 a 2014. En 2010 publicou o libro Sahara: memoria y olvido. En 2012 recibiu o primeiro Premio Colombine pola súa reportaxe Feminicidio S.A. sobre o feminicidio en Guatemala. Dende 2004 é reporteira do programa de TVE "En Portada".
Traxectoria
Licenciada en Xornalismo pola Universidade Complutense de Madrid, é doutora en Ciencias da Información coa tese Conflictos étnicos: el caso de los pueblos indígenas (1998) e un máster en Estudos Amerindios pola Universidade Complutense / Casa de América (2004/2005).
En 2004 incorporouse ó equipo de reportaxes especiais 'En Portada'.
Anthonie Cornelis Oudemans
Anthonie (Antoon) Cornelis Oudemans, nado o 12 de novembro de 1858 en Batavia e finado do 14 de xaneiro de 1943 en Arnhem, foi un zoólogo neerlandés.
Traxectoria
Era fillo do astrónomo neerlandés Jean Abraham Chrétien Oudemans e neto do filólogo Anthonie Cornelis Oudemans, polo que recibiu o seu nome. A súa tese de doutoramente foi sobre os platihelmintos. En 1885 nomeárono director dos xardíns zoolóxicos da Haia, descrubriu varios insectos e unha especie de primate, o Lophocebus aterrimus. En 1892 publicou The Great Sea Serpent, un estudo dos informes de avistamento de serpes mariñas nos océanos do mundo, e concluíu que tales criaturas debía ser un membro descoñecido dos pinnípedes que el chamou Megophias megophias. Bernard Heuvelmans referíuse a este libro como o comezo da criptozooloxía.
Departamento de Nioro du Rip
A súa capital é Nioro du Rip, localidade que ten condición de comuna canda Keur Madiabel.
Carlos de Austria (príncipe de Asturias)
Carlos de Austria, nado en Valladolid o e finado en Madrid o, foi príncipe de Asturias desde 1560 ata a súa morte, en 1568. Caracterizado pola súa complexión débil e enfermiza, foi fillo de Filipe II e a súa primeira esposa, a infanta María Manuela de Portugal.
Primeiros anos
A voda dos seus pais foi pactada polo seu avó o emperador Carlos I co propósito de obter a cuantiosa dote de María Manuela de Portugal e a estabilidade política na península. Con todo, a voda implicaba riscos, pois Filipe e María eran primos por partida dobre.
Dous anos logo da voda, cando Filipe II contaba 18 anos, naceu Carlos, que quedou orfo de nai aos catro días de nacer. Carlos criouse primeiro en compañía das súas tías e tralas vodas destas con familiares próximos, pois o seu pai non estivo en España de 1548 a 1551 nin de 1554 a 1559. Segundo o cortesán Gramiz, o príncipe creceu consentido e tiña comportamentos esaxerados.
Sendo pícaro, sabíase que gozaba con asar liebres vivas e unha vez, nunha orxía de crueldade, cegou cabalos na corte real. Aos once anos fixo azoutar a unha rapariga para a súa sádica diversión: foi un exceso polo que houbo que pagar compensacións ao pai da nena.
En 1560 foi recoñecido como herdeiro ao trono polas Cortes de Castela. Foi educado na Universidade de Alcalá de Henares xunto ao medio irmán do rei Xoán de Austria e a Alexandre Farnesio.
Accidente
O seu delicado estado de saúde, con febres persistentes, motivou que en 1561 os médicos da corte recomendasen fixar a súa residencia en Alcalá de Henares, afastándose dos aires insalubres de Madrid. En 1562 caeuse polas escaleiras golpeándose na cabeza; tras probar moitos tratamentos diferentes, incluíndo o acudir ao curandeiro Pinterete e a poñer na súa cama a momia de frei Diego de Alcalá, finalmente Vesalio realizoulle unha trepanación, operación moi arriscada que lle traería secuelas, pois se acrecentou a súa crueldade e as súas excentricidades. O seu desenvolvemento físico tamén era deficiente, pois tiña un ombreiro máis alto que o outro, a perna esquerda máis longa que a dereita, o peito afundido e unha pequena chepa.
Trala súa recuperación, Filipe II nomeouno membro do Consello de Estado en 1564, un intento infrutuoso por parte do seu pai para que tomase contacto co goberno da nación, xa que os seus problemas mentais agravábanse.
Filipe II pensou en casalo con María Estuardo, un matrimonio arriscado, pois suscitaría a inimizade de Francia, Inglaterra e posiblemente do Sacro Imperio Romano Xermánico. Estas razóns, unidas aos problemas do príncipe, en quen era difícil confiar, fixeron que Filipe II fose arrefriando as negociacións. Doutra banda, Carlos quería gobernar os Países Baixos como o seu pai prometeulle en 1559, pero debido á súa incapacidade para gobernar e a inestabilidade nos Países Baixos o seu pai incumplíu dita promesa, e de feito nin sequera convocoulle para tratar a cuestión.
Vendo a pouca credibilidade que lle merecía ao seu pai, Carlos desesperábase, sentimento que se acrecentaba porque ao seu pai, que lle procreou tan novo, aínda lle quedaba moito tempo de reinado. O príncipe burlábase do Rei, ao que comparaba nos seus titubeos coa figura do seu avó o Emperador Carlos I. O príncipe chegou a aproximarse á porta da cámara onde se estaba discutindo a situación dos Países Baixos para espiar o que alí se dicía.
Confinamento
miniatura|dereita|150px|O Príncipe de Asturias por [[Sánchez Coello en 1564.]] Un dos líderes rebeldes nos Países Baixos, o conde de Egmont, tivo contacto en Madrid co príncipe Carlos en 1565, o cal estaba pensando en escaparse a devandito lugar do imperio. O príncipe confioulle o seu plan ao príncipe de Éboli, quen informou inmediatamente ao rei. En 1566 o Barón de Montigny, que chegou a Madrid representando aos rebeldes Egmont e Hornes, tamén tivo contacto co príncipe. Durante 1567 o príncipe cometeu novos excesos, como mandar incendiar unha casa desde a que se lanzaron unhas augas sucias que lle mancharon, ou ameazar de morte ao duque de Alba, que había de partir cara a Flandres no seu lugar.
O duque de Alba puxo en prisión máis tarde a Hornes, e Montigny foi executado tres anos despois. Carlos intentou outro plan para ir aos Países Baixos, pediu ao seu tío Juan de Austria que lle levase a Italia, o cal tamén informou ao rei. Ademais faloulle ao prior do convento de Atocha do seu desexo de matar ao Rei. Finalmente, Filipe II mandou o 18 de xaneiro de 1568 encerrar ao seu fillo nos seus apousentos sen recibir correspondencia e con limitada comunicación co mundo exterior. Como o príncipe ameazou con quitarse a vida, Filipe II ordenou que non puidese ter coitelos nin garfos. Ao informar á opinión pública, así como aos gobernantes de Europa, o Rei foi ambiguo, pois por unha banda debe xustificarse e por outro trata de non revelar as faltas de Carlos. Esta falta de transparencia alimentaría os rumores e a propaganda negativa dos seus inimigos, especialmente de Guillerme de Orange.
Cativo, o príncipe tratou de emprender unha folga de fame, na que fracasou. Tras iso, deuse ao outro extremo, comendo sen medida. Isto, xunto á súa debilidade física, é a causa probable da súa morte, que acaeceu o 28 de xullo de 1568. Moitas foron as conxecturas sobre si Filipe II asasinou o seu fillo mentres estaba detido (envelenado, estrangulado ou decapitado), pero todo intento por demostralo quedou en meras especulacións, co cal este feito parece pouco probable.
Miópsidos
miniatura|250px|[[Loligo vulgaris, a lura común.]] A dos miópsidos (Myopsida) é unha orde de moluscos cefalópodos da superorde dos decapodiformes, ou decápodos, que constitúe, co seu grupo irmán, o dos egópsidos (Oegopsida), os cefalópodos coñecidos na bibliografía internacional como "luras".
Características
Estas luras caracterízanse, entre outras cousas por teren as súas femias un só oviduto (o esquerdo) e non duplo, como os egópsidos, pero principalmente por teren a cámara anterior do ollo pechada ao exterior, ou en comunicación co el a través dunha pequena abertura, situada lateralmente, nunha segunda membrana (ademais da córnea).
Descrición
A orde foi descrita en 1841 polo naturalista francés Alcide d'Orbigny.
Etimoloxía
O termo Myopsida está formado polos elementos do latín científico my-, tirado do grego antigo μύω, mýo, 'pecharse', especialmente os ollos, e -opsida, derivado do grego antigo ὅψις ópsis, 'ollo'. Literalmente: 'os de ollos pechados', aludindo a que non teñen burato na córnea dos ollos (como os egópsidos).
Clasificación
Segundo o World Register of Marine Species, a orde comprende tan só as dúas familias seguintes:
Algúns autores substitúen este taxon pola suborde dos miopsinos (Myopsina), dentro da orde dos téutidos (Teuthida).
San Fiz de Paz, Outeiro de Rei
San Pedro Fiz de San Fiz de Paz é unha parroquia do concello de Outeiro de Rei na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 188 habitantes, deles 104 eran homes e 84 eran mulleres, o que supón unha diminución de 2 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Historia
Antigamente estivo baixo a xurisdición de Castro de Rei.
Patrimonio
Hai dous castros na parroquia, O Castedo e o Castro de Montemaior. En Penadedra sitúase a Capela da Natividade, e tamén un peto de ánimas e unha cruz de pedra.
Existiu unha cámara sepulcral soterrada cun corredor de acceso rodeado de grandes pedras, hoxe desaparecida.
Dédalo
O nome Dédalo pode referirse a: