cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Histona desacetilase
Clases de HDACs en eucariotas superiores
As HDACs clasifícanse en catro clases dependendo da homoloxía de secuencia cos encimas de lévedos orixinais e a organización de dominios, que son:
Subtipos
As HDACs divídense nos catro grupos indicados na táboa anterior segundo a súa función e a similitude da súas secuencia de ADN. Os dous primeiros grupos son considerados HDACs "clásicas", cuxas actividades son inhibidas por tricostatina A (TSA), mentres que o terceiro grupo pertence a unha familia de proteínas dependentes de NAD+ que non se ven afectadas pola TSA. Encontráronse homólogos destes tres grupos en lévedos cos seguintes nomes: dependencia de potasio reducida 3 (Rpd3), que corresponde á clase I; histona desacetilase I (hda1), que corresponde á clase II; regulador de información silenciosa 2 (Sir2), da clase III. O grupo de clase III considérase unha categoría atípica, xa que é dependente do NAD+, mentres que os outros grupos requiren Zn2+ como cofactor.
Localización subcelular
Dentro das HDACs de clase I, as HDACs 1, 2 e 8 localízanse principalmente no núcleo, mientres que a HDAC 3 encóntrase tanto no núcleo coma no citoplasma e asociada á membrana plasmática. As HDACs de clase II (HDACs 4, 5, 6, 7, 9 e 10) poden entrar e saír do núcleo dependendo do sinal que reciban. HDAC 6 é un encima citoplásmico asociado a microtúbulos. A súa función é desacetilar a tubulina, a proteína Hsp90 e a cortactina, e pode formar complexos con outras proteínas, razón pola que está implicada en diversos procesos biolóxicos.
Modificación de histonas
As histonas adoitan estar cargadas positivamente debido aos grupos amino presentes nas cadeas laterais dos residuos de lisina e arxinina, que son frecuentes nelas. Estas cargas positivas interaccionan coas cargas negativas dos grupos fosfato do esqueleto carbonado do ADN. A acetilación, unha reacción que se produce correntemente na célula, neutraliza as cargas positivas das histonas, convertendo as aminas en amidas e reducindo así a capacidade das histonas para unirse ao ADN. Esta redución da afinidade de unión permite a expansión da cromatina e así a transcrición xenética desa rexión do ADN. As histona desacetilases eliminan os grupos acetilo, incrementando a carga positiva das histonas e, por tanto, a afinidade destas polo ADN. Este incremento da unión co ADN, condensa a estrutura do ADN, impedindo a transcrición.
As histona desacetilases interveñen nunha serie de rutas metabólicas que, de acordo coa Kyoto Encyclopedia of Genes and Genomes (KEGG), son:
A acetilación de histonas xoga un papel moi importante na regulación da expresión xénica. A cromatina hiper-acetilada estará transcricionalmente activa, e a hipo-acetilada estará silenciada. Un estudo levado a cabo en ratos atopou un conxunto de xenes de rato (7%) que estaban totalmente desregulados en ausencia de HDAC1. Este estudo tamén determinou a regulación cruzada existente entre HDAC1 e HDAC2, o que suxire que HDAC1 posúe unha función adicional como coactivador transcricional. A expresión de HDAC1 viuse que está incrementada no córtex prefrontal de pacientes de esquizofrenia, o que se correlacionaba negativamente coa transcrición do ARNm de GAD67.
Efectos sobre non histonas
Aínda que a función predominante das HDACs é a relacionada coa regulación da transcrición por modificación de histonas e da estrutura da cromatina, comprobouse que esta non é a súa única función. A función, actividade e estabilidade de certas proteínas non histonas pode estar controlada por modificacións postraducionais. Entre estas modificacións, a máis coñecida e mellor estudada ata agora é a fosforilación de proteínas, por medio da cal se fosforilan certos residuos, pola acción de proteína quinases, ou son desfosforilados, pola acción de fosfatases. Ao contrario, a acetilación de residuos de lisina é unha modificación moito menos estudada, pero que está a adquirir grande importancia como mecanismo análogo á fosforilación, polo cal se modifican proteínas non histonas por acetilases ou desacetilases. Neste contexto é onde se atpou que as HDACs interaccionan cunha serie de proteínas non histonas, algunhas das cales son factores de transcrición ou correguladores, e outras non. Pódense salientar algúns exemplos destas actividades das HDACs non relacionadas con histonas nin coa cromatina, como son:
Inhibidores de HDACs
Os inhibidores de histona desacetilases (HDIs) posúen unha longa historia como fármacos utilizados en psiquiatría e neuroloxía (por exemplo o ácido valproico) por presentaren unha acción estabilizadora e anti-epiléptica. Máis recentemente, os HDIs foron empregados como mitigadores no tratamento de enfermidades neurodexenerativas. Tamén nos últimos anos, levouse a cabo un esforzo notable no desenvolvemento de HDIs para terapias do cancro, como vorinostat, que foi aprobado recentemente para o tratamento do linfoma cutáneo de células T (CTCL). O mecanismo exacto polo que funcionan estes compostos aínda non está claro, mais parece estar relacionado con rutas de regulación epixenética. Ademais, un ensaio clínico está estudando o efecto do ácido valproico sobre as partículas víricas de VIH en persoas infectadas. Os HDIs están propoñéndose actualmente como quimiosensores en quimioterapia citotóxica ou en radioterapia, ou ben asociados con inhibidores da metilación do ADN, baseados na sinerxia entre ambos os compostos observada en ensaios in vitro.
Os inhibidores da histona desacetilase poden modular a latencia dalgúns virus (por exemplo herpesvirus), o que ten como resultado a súa reactivación.
Un inhibidor da histona desacetilase é tamén o Abexinostat.
Dicionario Histórico de Suíza
O Dicionario Histórico de Suíza (DHS), é unha enciclopedia de historia de Suíza, que ten o obxectivo de facer accesibles os resultados de investigación moderna para un público máis amplo.
A enciclopedia é publicada pola fundación baixo o patrocinio da Academia suíza de humanidades e ciencias sociais (SAGW / ASSH) e a Sociedade histórica suíza (SGG-SHH) e está financiado por doazóns nacionais de investigación. Ademais de ter a 30 funcionarios na oficina central, os seus colaboradores inclúen 300 conselleiros académicos, 2500 historiadores e 100 tradutores.
A enciclopedia está a ser editado simultaneamente en tres das linguas oficiais de Suíza: alemán (Historisches Lexikon der Schweiz - HLS), francés (Dictionnaire Historique de la Suisse - DHS) e italiano (Dizionario Storico della Svizzera - DSS). Os primeiros 12 volumes foron publicados no ano 2002. Propúxose publicar un novo volume anualmente. Tamén publicou un volume sinxelo cunha escolla de artigos en romanche (Lexicon Istoric RETICS - LIR).
Río Lucus
260px|miniatura|O río Lucus ao seu paso por [[Larache]] O río Lucus, Loukkos ou Lucos (en grego: Λύκος, ‘lobo’) ten unha lonxitude aproximada de 100 km, nace no Rif (Marrocos) e transcorre pola chaira do Garb e desemboca en océano Atlántico, en Larache. Na súa desembocadura forma extensos meandros onde se mesturan as augas doces e salgadas, onde aínda hoxe péscanse anguías e meixóns. Tamén se explotan salinas, obténdose o sal por evaporación.
En 1775 aparece na cartografía de Tomás López y Vargas coa denominación de "Río Lucos".
El Imparcial (Fene)
El Imparcial foi un periódico editado en Fene entre 1911 e 1917.
Historia e características
Apareceu en 1911, de vida efémera cesou a súa publicación en 1917.
Atila en Galicia
Atila en Galicia é o título do segundo dos tres álbums da guerra que publicou Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, en 1937, no seu labor na defensa da República e como denuncia internacional da represión que estaba sufrindo Galicia por parte dos fascistas.
Contido e características
O álbum foi editado en Valencia en xullo de 1937 polo Comité Nacional da Confederación Nacional do Traballo, e está formado por dez estampas debuxadas a tinta chinesa. En cada unha delas hai un breve título en galego, manuscrito polo autor, ampliado polo editor co mesmo texto en castelán, francés, inglés e sueco. Foi reeditado por Akal en 1978, nun facsímile que popularizou o álbum en España.
O propio Castelao explica así a razón de ser do álbum:
Rebordelo
Co topónimo Rebordelo podemos referirnos a varios lugares de Galicia:
Na provincia da Coruña
Na provincia de Lugo
Na provincia de Pontevedra
Sacos
O topónimo Sacos pode referirse a dúas parroquias do concello de Cerdedo-Cotobade:
Vicente González Cadilla
Vicente González Cadilla, finado en Baiona o 20 de xuño de 1946, foi un político galego.
Traxectoria
Patrón de pesca, foi presidente do Pósito. Foi concelleiro de Baiona nos anos dez do século XX. Na Segunda República foi alcalde de Baiona en 1931 e volveu ser alcalde en 1934. Foi presidente da sociedade benéfica La Anunciada.
Selección de fútbol do Xapón
A selección de fútbol do Xapón (サッカー日本代表) é o equipo formado por xogadores de nacionalidade xaponesa que representa desde 1921 á Asociación Xaponesa de Fútbol (日本サッカー協会) nas competicións oficiais organizadas pola Confederación Asiática de Fútbol (AFC) e a Federación Internacional de Asociacións de Fútbol (FIFA).
Formada a Asociación Xaponesa en 1921, e integrada á FIFA en 1929, abandonaríaa na segunda guerra mundial, e non volvería afiliarse a ela ata 1950, para uns anos máis tarde afiliarse tamén á Confederación Asiática. Motivo polo cal, o seu primeiro partido xogado en 1917 fronte á selección chinesa non é considerado como oficial, ao non estar auspiciado baixo ningún organismo. Así pois, o seu primeiro enfrontamento oficial, data do 23 de maio de 1923 fronte á selección filipina, ante a que caería derrotada por 1-2 en Osaka durante os Xogos do Extremo Oriente.
Máis encontros disputados
220px|thumb|Yasuhito Endō. A 14 de novembro de 2019, os xogadores que máis encontros disputaron coa selección xaponesa son:
Adestradores
miniatura|Hajime Moriyasu.
Manuel Godoy Agrelo
Traxectoria
Foi un apaixonado dos deportes e un precursor dos mesmos en Baiona, sendo presidente do Bayona Sporting Club en 1921 club que propulsou xunto con Ventura Salgado. Presidiu o Club Náutico Bayonés en febreiro de 1925 e participou en torneos de pelota vasca.
Na súa vida pública baionesa foi moi activo e estivo en moitas frontes. Foi durante moitos anos tesoreiro da Confraría de pescadores baixo a presidencia de Herminio Ramos, e presidente do Casino Recreativo de Baiona en 1925. Tamén foi afeccionado ó teatro, sendo parte habitual no cadro de declamación de Baiona.
Foi concelleiro en distintas ocasións, sendo segundo tenente de alcalde durante o goberno de José Rodríguez de Vicente "Joselín", ocupando accidentalmente a alcaldía en xaneiro e febreiro de 1928.
En marzo de 1936 foi elixido alcalde de Baiona, ocupando a tenencia de alcaldía Benito Ramallo, quen o substituíu tres meses despois, tras dimitir en xuño de 1936 por motivos persoais.
A súa principal actividade foi a de empresario conserveiro. Comprou a antiga fábrica de conservas de Julián Revollar xunto co seu socio Valentín Puga. En 1937 comezan a proxectar a construción dunha nova fábrica no terreo coñecido como "Debajo del Pozo", obras que comezaron en 1938, e que foron levadas a cabo polo mestre construtor Mojines, a quen se lle debe o nome dun antigo peirao situado na Avenida Monterreal. O 9 de agosto de 1939 inauguran a fábrica de Puga & Godoy, coa que contribuíron en moitas ocasións co Movemento.
O 22 de febreiro de 1942 faleceu repentinamente dunha embolia cerebral.
Escala sismolóxica de magnitude de momento
Unha vantaxe da escala de magnitude de momento é que non se satura preto de valores altos. É dicir, a diferenza doutras escalas, esta non ten un valor por encima do cal todos os terremotos máis grandes reflictan magnitudes moi similares.
Por estas razóns, a escala de magnitude de momento é a máis usada por sismólogos para medir e comparar terremotos de grandes proporcións. O Centro Nacional de Información Sísmica (National Earthquake Information Center) dos Estados Unidos, dependente do Servizo Xeolóxico dos Estados Unidos (USGS) usa esta escala para a medición de terremotos dunha magnitude superior a 3,5.
Modelo
Segundo o contexto, a palabra modelo pode referirse a:
Barrio marroquí de Xerusalén
Tiña varias escolas e institucións relixiosas. Era o quinto e máis pequeno barrio da antiga Xerusalén, e foi demolido por completo en 1967 polo goberno israelí a fin de facilitar o acceso público ao Muro das Lamentacións. No século XXI, a maior parte da súa superficie foi absorbida polo barrio xudeu e non queda practicamente ningunha pegada da súa existencia.
Orixes
Segundo relata o historiador do século XV, Mujir al-Din al-'Ulaymi, o Barrio Marroquí foi creado en 1193 polo fillo de Saladino, al-Malik al-Afdal, como un waqf dedicado aos marroquís; alí fundou unha escola, a Afdaliyyah. Máis adiante, varios doantes marroquís estendérono grazas a varios waqfs: en 1303, Umar ibn Abdullah ibn Abdun-Nabi al-Masmudi al-Mujarrad achegou unha doazón para crear unha zaouia (escola relixiosa) en beneficio dos marroquís que residían no barrio, e en 1320 Shuayb ibn Muhammad ibn Shuayb, neto do sufí andalusí Abu Madyan, doou fondos procedentes das súas terras de Ein Karem, nos arredores de Xerusalén. En 1352, o mesmo rei marínida Uthman I estableceu un waqf máis pequeno, un Corán doado á mesquita de Al-Aqsa, cun representante seu que debía asegurarse de que fose lido con certa frecuencia.
Historia
dereita|miniatura|O [[Barrio xudeu de Xerusalén|barrio xudeu e o barrio marroquí nos primeiros anos do século XX.]] dereita|miniatura|O canellón que separaba o barrio marroquí do Muro das Lamentacións, entre 1898 e 1914. O barrio foi dotado e habitado maioritariamente por persoas de ascendencia mugrabí que perpetraban a súa cultura a través da súa gastronomía, a súa vestimenta e as súas tradicións. Co paso dos séculos, perderon as súas particularidades para integrarse na sociedade palestina, sen que se puidese diferenciarlles no século XX. Só uníalles as súas remotas orixes magrebís. Co tempo, un pequeno número de escolas, institucións científicas e mesquitas foron establecidas, e alí aloxábanse sacerdotes musulmáns que servían na Mesquita de Al-Aqsa. As oficinas do Gran muftí de Xerusalén atopábanse no Barrio Marroquí.Informe de la Comisión internacional sobre derechos de judíos y musulmanes sobre el Muro de las Lamentaciones, diciembre de 1930. ([//es.wikipedia.org/wiki/Ayuda:C%C3%B3mo_recuperar_un_enlace_roto enlace roto] disponible en [//es.wikipedia.org/wiki/Internet_Archive Internet Archive]; véase el [//web.archive.org/web/*/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/59a92104ed00dc468525625b00527fea?OpenDocument&Highlight=0,Report,from,the,International,Commission,for,the,Wailing,Wall historial] y la [//web.archive.org/web/2/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/59a92104ed00dc468525625b00527fea?OpenDocument&Highlight=0,Report,from,the,International,Commission,for,the,Wailing,Wallúltimaversión] ). En UNISPAL. Acceso 22-07-2012 (en inglés). Yasser Arafat viviu no barrio de 1933 a 1936.
Pero o que ía determinar o futuro do barrio marroquí era o seu lugar. As súas casas chegaban a só catro metros do Muro das Lamentacións, un resto do Segundo Templo e importante destino de peregrinacións dos xudeus. O acceso ao Muro facíase por un canellón desde a rúa King David, o que creaba ás veces tensións entre os residentes e os visitantes xudeus, que reclamaban un acceso máis espazoso e que se queixaban dos cantos dos almuecíns e do ruído dos ritos musulmáns que se organizaban nun patio próximo. Co auxe do sionismo moderno, esas tensións agudizáronse.
En 1887, o barón Edmond James de Rothschild planeou comprar o barrio marroquí para demolelo "en honra e mérito do pobo xudeu". Cómpraa-venda foi valorada e aprobada polo gobernador otomán de Xerusalén, Rauf Pasha, e o gran muftí de Xerusalén, Mohammed Tahir Husseini. Aínda que a operación gozase xa da autorización das máis altas autoridades civís e relixiosas, o proxecto foi apartado porque non se autorizou a construción de edificios na área despexada polas demolicións, só plantar árbores. Ademais, os xudeus non terían pleno control, polo que non poderían prohibir as actividades dos habitantes da zona que molestarían aos fieis, como transitar con mulas. Outros autores atribúen o fracaso do proxecto a disensións internas entre os xudeus sobre as posibles reaccións adversas que a operación suscitaría entre os árabes.
Nos dous primeiros meses que seguiron a entrada do Imperio Otomán na primeira guerra mundial, o gobernador turco de Xerusalén, Zakey Bey, propuxo vender o Barrio Marroquí, que constaba de 25 casas, aos xudeus para ampliar a área onde rezaban. Pediu unha suma de 20.000 £ que se utilizaría para reacoller ás familias musulmás e crear un xardín público diante do muro. Pero os xudeus non tiñan fondos suficientes.
En 1918, o líder xudeu Chaim Weizmann enviou unha carta ao ministerio de Exteriores británico, pedindo que se eliminase o barrio e que o muro se convertese nunha propiedade xudía. Pero os británicos mantiveron o statu quo ante, e o muro e o Barrio Marroquí seguiron sendo unha propiedade waqf, á vez que os xudeus mantiñan o seu dereito a visitalo. Despois dos disturbios palestinos de 1929, o Reino Unido nomeou unha comisión, co consentimento das Nacións Unidas, para solucionar o problema. A comisión reafirmou o statu quo, aínda que puxo algunhas restricións ás actividades que podían desenvolverse na área: prohibir aos xudeus os rezos do Yom Kippur, que implicaban tocar o shofar, e aos musulmáns realizar a cerimonia do Dhikr cerca do Muro ou causar molestias aos xudeus.
Durante a guerra árabe-israelí de 1948, as forzas árabes e israelís loitaron na zona ata que estes últimos foron vencidos e expulsados xunto con 1.500 civís xudeus que residían no veciño barrio xudeu. Despois de sufrir severas desfeitas polos combates, o barrio, do mesmo xeito que toda a Cidade Vella, pasou a depender de Xordania que a anexionou xunto con Cisxordania en 1950.
Demolición
miniatura|250x250px|Despexando a praza do [[Muro das Lamentacións en xullo de 1967.]] Tres días despois de que Israel capturase a Cidade Vella durante a Guerra dos Seis Días, na tarde do 10 de xuño de 1967, os 650 habitantes do Barrio Marroquí foron obrigados a abandonar as súas casas con só tres horas de antelación. Os obreiros empezaron aquela mesma noite a derrubar o barrio que consistía en 135 casas, a mesquita al-Buraq, a zaouia Bou Medyan e outros edificios, con excepción dunha mesquita e unha zaouia que foron destruídas dous anos máis tarde. A mesquita Sheikh Eid, unha das poucas mesquitas existentes da época de Saladino, foi tamén destruída. Algúns habitantes negáronse a marchar ata que as súas casas empezaron a ser derrubadas, e unha anciá morreu sepultada baixo os cascallos da súa casa.
Case un ano máis tarde, o 18 de abril de 1968, o ministerio israelí do Tesouro expropiou oficialmente a área xunto co barrio xudeu, para destinala a uso público, e ofreceu 200 dinares a cada familia desprazada.
Tras a demolición do Barrio Marroquí, a parte do Muro das Lamentacións dedicada a rezos foi estendida cara ao sur, dobrándose a súa lonxitude de 28 a 60 metros, mentres que o espazo orixinal fronte ao muro ampliábase de 4 a 40 metros: a área pequena de 120 m² diante do Muro converteuse nunha chaira (a Western Wall Praza) que cobre os 20.000 m² do desaparecido barrio marroquí, cuxa localización é utilizada como sinagoga ao aire libre.
Elvira Landín Aguirre
Traxectoria
Xunto con Fernando Randulfe, abriu un despacho laboralista nos primeiros anos setenta do século XX en Vigo en pleno franquismo, en 1976 únese Guillermo Barros Arias-Castro.
É executiva da asociación Xustiza e Sociedade de Galiza e colaboradora do Seminario Galego de Educación para a Paz (SGEP).
Recoñecemento
Foi recoñecida polo seu labor o 22 de novembro de 2014 por militantes da esquerda galega e homenaxeada por Comisións Obreiras e a Fundación 10 de Marzo xunto con Fernando Randulfe pola súa traxectoria e apoio á clase obreira de Vigo no ano 2015.
Vida persoal
Estivo casada con Fernando Randulfe, con que tivo dúas fillas, Amaya e Iria.
Baahubali: The Beginning
Baahubali: The Beginning (estilizado como bãhubɑli; que quere dicir "o dos fortes brazos"), é un filme épico e histórico indio dirixido por S. S. Rajamouli que foi estreado no 2015. Foi producido por Shobu Yarlagadda e Prasad Devineni e foi escrito de xeito bilingüe en telugu e támil. Está protagonizado por Prabhas, Rana Daggubati, Anushka Shetty e Tamannaah nos papeis principais, con Ramya Krishnan, Sathyaraj e Nassar nos papeis secundarios. É a primeira dunha serie de dúas partes.
Porto de Cesantes
O porto de Cesantes é un porto pesqueiro galego situado na parroquia de Cesantes, no concello pontevedrés de Redondela.
Rato de mar
O rato de mar (Aphrodita aculeata) é unha especie de anélido poliqueto da familia Aphroditidae. Áchase no Atlántico norte, no Mediterráneo, no mar do Norte, Skagerrak, Bălţi e Oresund.
Porto de Cesantes
Malia que nos anos 30 foi instalado un peirao rudimentario como infraestrutura complementaria a unha empresa conserveira, non foi até o ano 1964 cando se construíu o porto e mais a lonxa.
Narón TV
Narón TV foi unha canle de televisión galega, a primeira de ámbito local en emitir con normalidade. A súa programación estaba orientada á vila de Narón e á comarca de Ferrolterra e era emitida pola canle 28 de UHF.
Rato de mar
Comportamento
Vive soterrado no fondo do mar por onde se despraza devagariño, deixando asomar a parte posterior do corpo para obter auga para respirar.
Narón TV
Historia
Foi creada en xaneiro de 1988 por Fernando Masafret, profesional audiovisual que traballaba para a empresa Retina, aínda que xa en setembro de 1988 se formalizaría a súa relación co Concello de Narón converténdoa nunha empresa mixta, que mesturaba capital privado e investimento público. Narón TV existiu como tal até o ano 1992, no que se convertería en Canal 4 de Ferrol, empresa que á súa vez pasaría a chamarse Ferrolvisión Canal 29 para anos máis tarde acabar integrada na rede de emisoras locais Localia como Localia-Ferrol.
Rato de mar
Alimentación
A súa dieta componse principalmente de moluscos e vermes, que captura coa boca e engole enteiros, xa que carece de mandíbula endurecida.
Marcia Citron
Escolma de obras
Tamén publicou numerosos artigos sobre a historia da música e a súa análise.
Mar de Amundsen
Foi o explorador noruegués Nils Larsen na súa expedición de 1928-1929 quen ao explorar a área en febreiro de 1929 deulle nome na honra ao seu compatriota, o explorador Roald Amundsen, quen foi o primeiro en alcanzar o Polo sur.
Gran Premio de Suráfrica de 1965
O Gran Premio de Suráfrica de Fórmula 1 de , celebrouse en East London o 1 de xaneiro de 1965.
Informe da carreira
Jim Clark celebrou o Aninovo dominando a carreira, liderando desde a pole e rompendo a barreira das 100 mph, gañando por medio minuto a Graham Hill e John Surtees. Mike Spence, Bruce McLaren e o debutante Jackie Stewart completaron as posicións de puntos. Goodyear fixo o seu debut nun Gran Premio co equipo Brabham, desafiando o monopolio de Dunlop.
Valentín Puga Franco
Valentín Puga Franco, finado en Baiona o 25 de marzo de 1963, foi un empresario e político galego.
Traxectoria
Propietario dunha fábrica de conservas e salgazón. Na Segunda República foi alcalde de Baiona en 1931.
Vida persoal
Casou con Florinda de la Peña Pacheco.
Premio Cultura Galega de Creación Audiovisual
Os premios convocáronse por primeira vez no ano 2010, aínda que naceron como continuación dos Premios Nacionais da Cultura Galega, creados en 2008 e que tiveron unha única edición. A diferenza do anterior, concedido a Margarita Ledo, este premio non ten dotación económica.
Valongo
O topónimo Valongo fai referencia a un val longo. podei referirse a:
Buda Tian Tan
Buda Tian Tan (en 天壇大佛), tamén coñecido como o Gran Buda, é unha estatua de bronce xigante de Siddhartha Gautama que se atopa en Ngong Ping, na illa Lantau de Hong Kong. Completada en 1993, a estatua está preto do mosteiro Po Lin e simboliza a relación de harmonía entre o ser humano e a natureza, as persoas e a fe. É o maior centro budista de Hong Kong e tamén é unha importante atracción turística.
Jean Todt
Jean Todt, nado en Pierrefort o 25 de febreiro de 1946, é un excopiloto de rallys francés e dirixente do ámbito do automobilismo. Competiu no Campionato do Mundo de Rally entre 1973 e 1981, proclamándose subcampión na súa última tempada, copilotando para Guy Fréquelin. Foi director de Peugeot Talbot Sport entre 1982 e 1992, director da Scuderia Ferrari de Fórmula 1 entre 1994 e 2007 e director executivo de Ferrari entre 2004 e 2009. Entre 2009 e 2021 foi presidente da Federación Internacional de Automobilismo.
Traxectoria
Foi un dos grandes responsables das conquistas de Ferrari no comezo deste século e pola maior hexemonía vista na Fórmula 1, que durou de 2000 a 2004, todo isto ó lado de Michael Schumacher e Ross Brawn. Tras o título de 2007, Todt decidiu abandonar o mando do equipo, facendo só parte do cadro de conselleiros.
O 23 de outubro de 2009, foi elixido presidente da FIA, cargo no que foi reelixido en 2013 e 2017.
Ferruxe
miniatura|Vagóns dun [[tren abandonado sendo deteriorados pola ferruxe]] miniatura|[[Alicate enferruxado.]]
A ferruxe é o resultado da oxidación do ferro. Este metal en contacto co osíxeno presente na auga e no ar oxídase e desta reacción xorde a ferruxe que deteriora pouco a pouco o material orixinal.
Para evitar que as máquinas, ferramentas e demais obxectos feitos de ferro se decompoñan por causa da oxidación cómpre evitar que entren en contacto co osíxeno, o que se pode conseguir cubrindo a superficie de ferro con pintura, aceite ou outras substancias lubrificantes, ou tamén por medio da mestura con metais de sacrificio.
Reacción de oxidación e redución
Na formación da ferruxe ocorre a oxidación do ferro e redución do osíxeno. A suma das dúas ecuacións leva á ecuación xeral da formación da ferruxe:
Xeralmente o Fe(OH)2 (hidróxido de ferro II) é oxidado a Fe(OH)3 (hidróxido de ferro III), que é moitas veces representado por Fe2O3. 3H2O. A presenza de ións en contacto co ferro facilita a súa oxidación, por iso en rexións litorais (o ar contén maior concentración de sales) a ferruxe aparece con maior frecuencia.
Metal de sacrificio
É algún metal con menor potencial de redución que o ferro. Xeralmente é usado o zinc, que ten maior tendencia a perder electróns que o ferro (o zinc oxidarase no lugar do ferro).
Emma Castelnuovo
Emma Castelnuovo, nada en Roma o 12 de decembro de 1913 e finada na mesma cidade o 13 de abril de 2014, foi unha profesora e matemática italiana, destacada polo seu traballo innovador no enfoque didáctico desa disciplina, especialmente da xeometría euclidiana.
En 2013, ano en que cumpriu cen anos, a Comisión Internacional para o Ensino das Matemáticas creou un premio co seu nome para recoñecer as súas destacadas contribucións á educación matemática.
Traxectoria
Castelnuovo naceu en Roma en 1913, filla do xeómetra Guido Castelnuovo e de Elbina Enriques. Tanto o irmán desta, Federigo Enriques como o seu pai tiveron unha grande influencia na carreira profesional de Emma.
Estudou matemáticas no Instituto Matemático da Universidade de Roma "La Sapienza", na que se licenciou en 1936, cun estudo sobre xeometría alxébrica.
En 1944, ao finalizar a guerra, obtivo a súa cátedra nunha escola estatal de ensino secundario de primeiro ciclo e comezou a traballar no Instituto Tasso de Roma. Ese mesmo ano organizou un ciclo de conferencias sobre o ensino das matemáticas. Permaneceu na institución ata a súa xubilación en 1979, pois decidiu dedicarse a ese nivel de ensino.
Didáctica
A súa métodoloxía promove a participación activa na construción do coñecemento como condición para a verdadeira aprendizaxe.
En 1951 foi nomeada membro da Comisión Internacional para o Estudo e a Mellora do Ensino das Matemáticas (CIEAEM), creada co obxectivo de estudar as condicións do ensino das matemáticas e analizar modificacións para a súa mellora. Alí coñeceu e traballou con Piaget, Caleb Gattegno, Puig Adam e outros matemáticos.
Mantivo relación coa escola Decroly e co matemático Paul Libois da Universidade Libre de Bruxelas, que orientaron a súa idea do ensino coas súas discusións e exposicións, relacionando a tendencia psicopedagóxica de Decroly e o carácter antiformalista, dinámico e unificado de Federigo Enriques.
Nas décadas de 1970 e 1980 participou nun programa formar profesores de Níxer, onde viaxou en tres ocasións, convencida de que as matemáticas son "unha parte integrante da emancipación humana", preocupada polas desigualdades sociais e o medio natural, no momento que comezaba a espertar o interese por estes asuntos.
Ediacara
O termo Ediacara pode referirse a:
Baloira
O topónimo galego Baloira pode referirse a:
Drupa
right|thumb|300px|A secuencia de desenvolvemento dunha drupa típica, un [[pexego tipo nectarina (Prunus persica) dende a saída dos gomos no inverno, até a maduración no verán.]] Na botánica unha drupa é un froito monospermo de mesocarpo carnoso, coriáceo ou fibroso que arrodea un endocarpo leñoso (carabuña ou caroa) cunha soa semente no seu interior. Estas froitas desenvólvense dun só carpelo e, na súa meirande parte, de flores con ovarios superiores. Algúns dos froitos considerados drupas son:
Polidrupas:
Drupas:
Dólar Morgan
O dólar Morgan é un tipo de moeda dun dólar de prata estadounidense cuñada entre 1878 e 1904, e novamente en 1921. Este modelo substitúe o da serie anterior, coñecida como da "Liberdade sentada" (Seated Liberty Dollar), que cesara pola aprobación da Lei de Moeda de 1873.
A moeda debe o seu nome ao responsable do seu deseño, o gravador auxiliar da Casa da Moeda dos Estados Unidos (US Mint) George T. Morgan.
En 2006, o deseño do reverso dos dólares Morgan foi utilizado para a cuñaxe dun dólar de prata conmemorativo do antigo edificio da ceca de San Francisco.
Caracterización
As características metrolóxicas dos dólares Morgan seguen os parámetros definidos na Lei de moeda de 1873. A súa tipoloxía e as cecas da Casa da Moeda dos Estados Unidos onde se cuñaron son as seguintes:
Contexto histórico-numismático
esquerda|miniatura|200px|En [[1876, Richard P. Bland presentou un proxecto de lei no Congreso para recuperar a cuñaxe do dólar de prata.]]
miniatura|200px|William B. Allison engadiu emendas no [[Senado dos Estados Unidos de América|Senado ao proxecto de Bland.]]
En 1873, o Congreso aprobarau a cuarta Lei de moeda da historia dos Estados Unidos, que puxo fin ao padrón bimetálico no país, ao desmonetizar a prata. Antes da promulgación daquela lei, podíase traer prata ás casas de moeda para a súa cuñaxe a cambio dunha pequena comisión. Con este sistema, os produtores do metal podían ter a súa prata cuñada en dólares cando o valor intrínseco das moedas fose inferior ao seu valor nominal, o cal lles proporcionaba beneficio e, por outra banda, ampliaba moito a oferta monetaria e xeraba inflación.
A nova lei, xa que logo, puxo fin a esta práctica co cesamento da cuñaxe de moedas de dólar (daquela, os do modelo da "Liberdade sentada"), e só prevía a emisión dun dólar de comercio, tamén de prata, destinado a competir cos reais de oito e cos pesos mexicanos no comercio con Oriente. Baixo a Lei de 1873, aos produtores de metal permitíuselles seguir levando prata ás casas de moeda, mais neste caso para ser transformado en lingotes ou para ser cuñado nos novos dólares de comercio, que inicialmente tiñan curso legal nos Estados Unidos, aínda que lles foi retirado en 1876 para evitar que se reproducisen os problemas existentes antes da aprobación da lei.
As restricións á libre cuñaxe da prata establecidas pola lei de moeda non tiveron inicialmente unha forte resistencia por parte dos axentes mineiros, ata que o prezo da prata diminuíu rapidamente por mor do aumento da produción mineira no Oeste dos Estados Unidos. As protestas chegaron tamén dos banqueiros, dos fabricantes e dos agricultores, que consideraban que a maior abundancia de diñeiro en circulación tería un impacto positivo. Organizáronse, entón, en grupos para esixiren a libre cuñaxe da prata logo da crise económica do Pánico de 1873.
miniatura|360px|"Certificado de prata" do Tesouro dos [[Estados Unidos de América|EEUU por valor de 20 dólares (1880)]]
A partir de 1876 presentáronse numerosos proxectos de lei na Cámara de Representantes para recuperar a posibilidade de cuñar libremente a prata. Un deses proxectos, presentado polo demócrata Richard P. Bland, de Missouri, foi aprobado no outono de 1876. O senador republicano William B. Allison, de Iowa, engadiu emendas importantes ao proxecto no Senado, unha delas para anular a libre cuñaxe da prata que, en principio, prevía o proxecto. Esa mesma emenda daba vía libre á emisión de "certificados de prata" (unha especie de papel moeda) por primeira vez na historia dos Estados Unidos. O proxecto de lei foi inicialmente vetado polo presidente Rutherford B. Hayes, aínda que finalmente o veto foi anulado o 28 de febreiro de 1878. O que se coñeceu como Lei Bland-Allison requiría do Tesouro a adquisición de prata por valor de entre dous e catro millóns de dólares mensuais para a súa cuñaxe en moedas dun dólar, coa relación entre o ouro e a prata de 16:1, o que implicaba que unha onza de ouro se valoraba igual que dezaseis onzas de prata.
Proceso do deseño
miniatura|160px|[[Deseño definitivo do anverso de Morgan, cuñado como proba do medio dólar en 1877]] esquerda|miniatura|320px|Proba do deseño proposto por George T. Morgan ( 1/2 dólar) esquerda|miniatura|290px|Proba do deseño proposto por [[William Barber]]
En 1876, o director da Casa da Moeda dos Estados Unidos (United States Mint), Henry Linderman, comezou a remodelación das moedas do país. Linderman púxose en contacto con C. W. Fremantle, director adxunto da Real Casa da Moeda de Londres, e pediulle que atopase "un gravador de cuños primeira categoría disposto a ocupar o posto de gravador auxiliar da ceca de Filadelfia". Como resposta, Fremantle escribiulle: "as miñas consultas a respecto dun gravador auxiliar lévanme a recomendar decididamente para o posto a George Morgan, de 30 anos, quen se fixo unha reputación considerable, mais para quen non hai moito espazo actualmente neste país". Linderman e Morgan chegaron a un acordo polo que este último pasou a incorporarse á ceca de Filadelfia ás ordes do gravador xefe William Barber, a modo de proba durante seis meses.
Morgan chegou a Filadelfia o 9 de outubro de 1876. As primeiras probas cuñadas dos seus deseños correspondíanse coas pezas do medio dólar.
miniatura|200px|Anna Willess Williams, nun número de [[1892 do xornal Ladies' Home Journal.]]
En 1876, Morgan matriculouse como estudante na Academia de Belas Artes de Pensilvania co obxecto de se preparar para a creación dun deseño da cabeza da Liberdade. Morgan tamén estudou a natureza da aguia de cabeza branca para a preparación do deseño do reverso. Para a imaxe da Liberdade, Morgan buscou representar unha muller común estadounidense, no canto das figuras de estilo grego habituais. Un amigo de Morgan, o pintor Thomas Eakins, suxeriulle como modelo a Anne Willess Williams, de Filadelfia. Morgan mantivo cinco sesións de traballo coa modelo, da que declarou que tiña o perfil máis perfecto que vira xamais.
O 18 de outubro de 1877, Linderman solicitoulle ao superintendente da ceca de Filadelfia, James Pollock, "dar instrucións a Morgan para preparar sen demora, cuños para un dólar de prata, cos deseños e as lendas iguais aos da impresión adxunta para o medio dólar e numerada co 2, substituíndo as palabras 'medio dólar' por 'un dólar'". Linderman tamén lle pediu a Pollock "dar instrucións a Barber para preparar un cuño do reverso para o dólar cunha representación dunha aguia, así como as lendas requiridas pola lei. Seleccionará algunha das súas cabezas da Liberdade que el prefira para o anverso da moeda". Linderman, evidentemente, prefería os deseños de Morgan por riba dos do gravador xefe, e escribiulle a Pollock o 21 de febreiro de 1878: "teño que declarar, para a súa información, que é a miña intención, no caso de que o proxecto de lei da prata se converta en lei, solicitar que o Secretario do Tesouro aprobe os cuños preparados por Morgan".
Produción
A produción das moedas non comezou ata o 11 de marzo de 1878, máis dunha semana despois da aprobación da Lei Bland-Allison. A primeira cuñaxe válida, logo dos axustes da prensa monetaria, produciuse ás 15:17 horas na ceca de Filadelfia. Esta peza entregóuselle ao presidente Hayes, e a segunda e a terceira, respectivamente, ao Secretario do Tesouro, John Serman, e ao director da Casa da Moeda dos Estados Unidos, Henry Linderman.
Linderman tiña a intención de implicar as cecas occidentais de San Francisco e de Carson City na produción para axudar a alcanzar a cota mensual esixida pola Lei Bland-Allison. A presión era tan grande na ceca de Filadelfia que se detivo a produción de todas as demais moedas e comezou a traballar en quendas extraordinarias. No esntanto, o uso das cecas occidentais foise atrasando, xa que todas as matrices dos cuños se preparaban na de Filadelfia, ao non considerarse que as outras cecas tivesen o equipamento necesario para as preparar. Durante a segunda semana de produción, Linderman sinalou o que chamou unha "leve imperfección" nos cuños feitos para o dólar, a raíz do cal se modificaron para reducir o seu relevo e baixar o número das plumas da cola da aguia de oito a sete. Isto levouse a cabo porque o altorrelevo dos cuños lles ocasionaba unha vida útil máis curta e porque, por outra banda, todas as moedas anteriores do país representaban unha aguia de cabeza branca cun número impar de plumas na cola. Estes novos cuños foron enviados tamén ás cecas occidentais de San Francisco e de Carson City o 16 de abril de 1878. A ceca de Nova Orleáns comezou a cuñar os novos dólares de prata en 1879.
A ceca de Denver, estabelecida en 1906, cuñaría os dólares Morgan unicamente en 1921, xunto coas de Filadelfia e San Francisco.
A Lei Sherman de compra de prata e o Pánico de 1893
A emisión de dólares Morgan mantívose relativamente estable ata a aprobación da Lei Sherman de compra de prata o 14 de xullo de 1890. Esta lei, promovida polo senador de Ohio e anteriormente Secretario do Tesouro John Sherman, forzaba o Tesouro a aumentar a compra de prata ata as 4.500.000 onzas troy (140.000 quilogramos) mensuais. Os seus partidarios consideraban que o aumento da adquisición de prata provocaría a inflación, o que suporía un alivio para os agricultores estadounidenses. A lei tamén recibiu o apoio do sector mineiro, porque unha compra de tal volume levaría consigo un aumento do prezo da prata e, xa que logo, dos seus beneficios.
A pesar de que a lei prevía as grandes compras de prata dun xeito indefinido, estipulou que a casa de moeda debía cuñar dous millóns de dólares de prata mensuais só ata 1891. Como o Tesouro xa tiña excedente de dólares de prata, a súa cuñaxe caeu bruscamente a partir de 1892. A prata que ficou logo da cuñaxe dos dólares usouse para producir pezas de dez centavos, e de cuartos e medios dólares.
A principios de 1893, algunhas industrias, sobre todo de manufacturas e do ferrocarril, declaráronse en creba, o que levou a unha etapa de dificultades económica coñecida como Pánico de 1893. En xuño daquel ano, o presidente Stephen Grover Cleveland, que cría que o pánico fora causado pola inflación xerada pola Lei Sherman, convocou unha sesión especial do Congreso para a derrogar, o que sucedeu o 1 de novembro.
O 13 de xuño de 1898, o Congreso ordenou a cuñaxe en moedas dun dólar de toda a prata restante adquirida baixo a Lei Sherman. A produción de dólares Morgan aumentou, por tanto, novamente, ata que a prata se esgotou en 1904 e a cuñaxe cesou.
A Lei Pittman
esquerda|miniatura|200px|O [[Senado dos Estados Unidos de América|senador Key Pittman, promotor da Lei Pittman]]
O Goberno alemán empezou unha campaña de propaganda durante primeira guerra mundial para desacreditar nos territorios da India a moeda do Reino Unido, convencendo os cidadáns indios de que os billetes británicos naqueles territorios non poderían cambiarse por prata. Isto deu lugar a unha carreira pola subministración británica de prata. En resposta, o senador demócrata dos Estados Unidos Key Pittman, de Nevada, presentou en 1918 un proxecto de lei coa intención de aliviar financeiramente o Goberno británico. No proxecto, aprobado o 22 de abril, expúñase: "as vendas de prata baixo a autoridade desta lei poden realizarse co propósito de conservar as existencias de ouro existentes nos Estados Unidos, de proporcionar prata para moedas subsidiarias e uso comercial, e de asistir gobernos estranxeiros en guerra cos inimigos dos Estados Unidos". A lei Pittman autorizaba os EEUU para fundir ata 350 millóns dólares de prata, o que comezou inmediatamente despois da súa aprobación. Finalmente, os Estados Unidos fundiron 270.232.722 dólares de prata. Desa cantidade, 259.121.554 vendéronselle ao Reino Unido co custo dun dólar por cada onza troy.
miniatura|320px|Dólar Morgan do derradeiro ano de emisión ([[1921). Ceca de Filadelfia (sen marca)]]
Os EEUU só retomaron a cuñaxe de dólares Morgan en 1921, o único ano en que se produciron na ceca de Denver. O Tesouro xa destruía en 1910 os obsoletos cuños do dólar Morgan, que non se cuñaban desde 1904, polo que cumpriu elaboralos novamente desde o principio para esta tiraxe. Outra disposición da Lei Pittman autorizou os EEUU a cuñar unha moeda en substitución de cada dólar de prata que se fundise.
Durante ese mesmo ano 1921 emitiuse por primeira vez un novo deseño de dólar, coñecido como dólar da Paz (Peace Dollar) por conmemorar o final da primeira guerra mundial. En principio, este novo modelo creouse para substituír o dólar Morgan, baixo os auspicios da Lei Pittman pero sen autorización do Congreso, aínda que a lei non describía o deseño do novo dólar. Os cambios no deseño baseábanse nunha autorización previa recollida xa unha lei do Congreso de 1890, na que se indicaba, entre outras cousas: "non se farán cambios no deseño nin no cuño de ningunha moeda máis dunha vez en 25 anos a partir do ano da súa adopción.
Os dólares Morgan da ceca de Carson City
Ata 1964, os cidadáns estadounidenses podían trocar os certificados de prata por moedas dun dólar nunha casa de moeda da Tesouraría dos EEUU. En 1962, unha persoa fixo esta operación e recibiu a cambio un raro e cotizado exemplar de dólar Morgan, que procedía dunha bolsa que levaba décadas depositada nas caixas fortes da ceca de Filadelfia.
Este caso provocou moito interese e, entre novembro de 1962 e marzo de 1964, vendéronse polo seu valor facial millóns de dólares Morgan e do tipo que os substituíu, os dólares Peace. A demanda para trocar os certificados por dólares de prata era tal que chegaban a formarse colas fóra do edificio do Tesouro en Washington e algunhas persoas mesmo ían con carretas.
Durante este proceso, o Tesouro dos Estados Unidos descubriu ademais que nas súas cámaras acoirazadas, dentro dunhas bolsas había máis de 2,8 millóns de moedas dun dólar Morgan cuñadas na ceca de Carson City, cuxa existencia se descoñecía. Os funcionarios da Tesouraría decidiron retelos e non entregalos a cambio dos certificados de prata, coñecedores de que a cantidade de dólares cuñados en Carson City fora moi inferior á do resto das cecas, o que lles achegaría ás moedas un notable valor numismático que acrecentaría a súa cotización.
O 12 de maio de 1969 reuniuse a Comisión Conxunta de Moeda para determinar o mellor xeito de vender os dólares Morgan de Carson City atopados; a comisión recomendou organizar unha venda por correo. O 31 de decembro de 1970 aprobouse unha lei que lle ordenaba ao Tesouro transferir os dólares ao Administrador de Servizos Xerais, a quen se lle encomendou organizar unha ampla campaña de publicidade previa (que incluía espazos na televisión) e a posterior venda dos dólares. As moedas foron ordenadas e montadas en pequenos expositores de plástico. O Administrador de Servizos Xerais organizou sete vendas por correo entre 1972 e 1980 e, en total, as estas xeraron uns ingresos de 107 millóns de dólares.
Emisións conmemorativas
O 15 de xuño de 2006, aprobouse a emisión dun dólar de prata e unha moeda de ouro con valor de cinco dólares en conmemoración da vella ceca de San Francisco, co fin de achegar parte dos beneficios da venda das moedas á rehabilitación do antigo edificio da ceca. Autorizouse a cuñaxe de 100.000 pezas de ouro e 500.000 de prata. O deseño do anverso do dólar de prata amosaba unha vista frontal esquerda do edificio da ceca e o reverso, obra do artista da casa da moeda Joseph Menna, reflectía case exactamente o reverso habitual dos dólares Morgan.
Pola súa banda, ao celebrarse en 2021 o centenario da derradeira emisión do dólar Morgan, a Casa da Moeda dos Estados Unidos realizou unha emisión conmemorativa desta emblemática moeda, cuñada nas cinco cecas que a compoñen (Carson City, San Francisco, Denver, Nova Orleáns e Filadelfia).
Tiraxes anuais
Os dólares Morgan foron cuñados anualmente entre 1878 e 1904 en catro cecas da Casa da Moeda dos Estados Unidos (Filadelfia, Nova Orleáns, San Francisco e Carson City). Posteriormente, en 1921 retomouse a produción só por un ano e unicamente na ceca de Denver.
Claire Johnston
Claire Johnston, nada en 1940 e finada en 1987, foi unha crítica e teórica británica e feminista de cinema. Escribiu ensaios na construción da ideoloxía no cinema dominante (Hollywood e cinema de autor europeo).
Barbude
O topónimo Barbude pode referirse a:
Francisco Javier Boguerín Acedillo
Francisco Javier Boguerín Acedillo, nado en Madrid o 1 de decembro de 1824 e finado na mesma cidade o 2 de xullo de 1886, foi un enxeñeiro e político español.
A Pena Negra
miniatura|Coto da Pena Negra A Pena Negra ou Coto da Pena Negra (tamén escrito Penanegra) é unha elevación do terreo situada no concello de Silleda, facendo de punto de linde múltiplo entre as parroquias do Castro, Margaride, Ponte e Silleda.
Descrición
Situada a 512 metros sobre o nivel do mar, nela atópanse os restos dun antigo asentamento castrexo, coñecido como castro da Pena Negra.