cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neptuno
Atmosfera
Por razóns que aínda se descoñecen, a termosfera do planeta atópase a unha temperatura anómalamente alta duns 750 K. O planeta está demasiado lonxe do Sol para que esta calor se xere por radiación ultravioleta. Un candidato a mecanismo de quecemento é a interacción atmosférica cos ións do campo magnético do planeta. Outros candidatos son as ondas de gravidade procedentes do interior que se disipan na atmosfera. A termosfera contén trazas de dióxido de carbono e auga, que poden depositarse a partir de fontes externas como meteoritos e po.
Magnetosfera
Neptuno parécese a Urano no seu magnetosfera, cun campo magnético fortemente inclinado con respecto ao seu eixo de rotación a 47° e desprazado polo menos 0,55 radio, ou uns 13.500 km do centro físico do planeta. Antes da chegada de Voyager 2 a Neptuno, expúxose a hipótese de que a magnetosfera inclinada de Urano era o resultado da súa rotación lateral. Ao comparar os campos magnéticos dos dous planetas, os científicos pensan agora que a orientación extrema pode ser característica de fluxos no interior dos planetas. Este campo pode estar xerado por movementos de fluídos convectivos nunha fina capa esférica de líquidos condutores eléctricos (probablemente unha combinación de amoníaco, metano e auga). dando lugar a unha acción de dínamo.
A compoñente dipolar do campo magnético no ecuador magnético de Neptuno é duns 14 microteslas. (0.14 G). O momento magnético dipolar de Neptuno é de aproximadamente 2,2 x 1017 T·m3 (14 μT·RN3, onde RN é o radio de Neptuno). O campo magnético de Neptuno ten unha xeometría complexa que inclúe contribucións relativamente grandes de compoñentes non dipolares, incluíndo un forte momento cuadrupolar que pode superar en forza ao momento dipolar. En cambio, a Terra, Xúpiter e Saturno teñen momentos cuadrupolares relativamente pequenos e os seus campos están menos inclinados respecto ao eixo polar. O gran momento cuadrupolar de Neptuno pode ser o resultado do desprazamento desde o centro do planeta e das limitacións xeométricas do xerador de dinamo do campo.
O arco de choque de Neptuno, onde a magnetosfera comeza a frear o vento solar, prodúcese a unha distancia de 34,9 veces o radio do planeta. A magnetopausa, onde a presión da magnetosfera contrarresta o vento solar, atópase a unha distancia de 23-26,5 veces o radio de Neptuno. A cola da magnetosfera esténdese ata polo menos 72 veces o radio de Neptuno, e probablemente moito máis alá.
Clima
miniatura|upright|A [[Gran Mancha Escura de Neptuno|gran mancha escura (arriba), Scooter (nube branca central), e a pequena mancha escura (abaixo), co contraste esaxerado.]]
Neptuno difire de Urano no seu nivel típico de actividade meteorolóxica. A Voyager 2 observou fenómenos meteorolóxicos en Neptuno durante o seu sobrevoo en 1989, pero ningún fenómeno comparable en Urano durante o seu sobrevoo en 1986.
A abundancia de metano, etano e acetileno no ecuador de Neptuno é de 10 a 100 veces maior que nos polos. Isto interprétase como unha proba do afloramento no ecuador e do afundimento preto dos polos, xa que a fotoquímica non pode explicar a distribución sen circulación meridional.
Irixo
O topónimo galego Irixo pode referirse a:
Neptuno
Clima
En 2007, descubriuse que a troposfera superior do polo sur de Neptuno era uns 10 K máis quente que o resto da súa atmosfera, cuxa media é de aproximadamente 73 K. A diferenza de temperatura é suficiente para que o metano, que noutros lugares está conxelado na troposfera, escape á estratosfera preto do polo. O relativo "punto quente" débese á inclinación axial de Neptuno, que expuxo o polo sur ao Sol durante o último cuarto do ano de Neptuno, ou uns 40 anos terrestres. A medida que Neptuno se desprace lentamente cara ao lado oposto do Sol, o polo sur escurecerase e o polo norte iluminarase, provocando que a liberación de metano se desprace cara ao polo norte.
Órbita e rotación
miniatura|upright|Os aneis e as lúas de Neptuno observados en infravermellos polo [[telescopio espacial James Webb]] A distancia media entre Neptuno e o Sol é duns 4.500 millóns de quilómetros (ao redor de 30,1 UA), e completa unha órbita de media cada 164,79 anos, cunha variabilidade dus ±0,1 anos.
O 11 de xullo de 2011, Neptuno completou a súa primeira órbita baricéntrica dende o seu descubrimento en 1946, aínda que apareceu na súa posición exacta no ceo no momento do seu descubrimento, debido a que a Terra estaba nunha localización distinta na súa órbita de 365,25 días. Debido ao movemento do Sol en relación co do baricentro do Sistema Solar, o 11 de xullo Neptuno tampouco estaba na posición do seu descubrimento con relación ao Sol; se se usa o sistema heliocéntrico de coordenadas máis común, a lonxitude do descubrimento acadouse o 12 de xullo de 2011.
A órbita elíptica de Neptuno está inclinada 1,77° comparada coa da Terra. Debido a unha excentricidade de 0,011, a distancia entre Neptuno e o Sol varía 101 millóns de km entre o perihelio e o afelio, os puntos máis próximo e máis afastado do planeta ao Sol ao longo da súa traxectoria orbital.
A inclinación axial de Neptuno é de 28,32°, semellante ás inclinacións da Terra (23°) e Marte (25°). Como resultado este planeta experimenta cambios estacionais parecidos. O longo período orbital de Neptuno fai que as súas estacións duren 40 anos terrestres. O seu período de rotación sideral (día) é de aproximadamente 16,11 horas.
Debido a que Neptuno non é un corpo sólido, a súa atmosfera sofre rotación diferencial. A ampla zona ecuatorial xira nun período dunhas 18 horas, máis lento que as 16,1 horas do campo magnético do planeta. Polo contrario, nas rexións polares o período de rotación é de 12 horas. Esta rotación diferencial é a máis pronunciada dos planetas do Sistema Solar.
Formación e migración
miniatura|249x249px A formación de xigantes de xeo, Neptuno e Urano, demostrou ser difícil de modelar con precisión. Os actuais modelos suxiren que a densidade da materia das rexións externas do Sistema Solar é demasiado baixa para ter en conta a formación de tales grandes corpos a partir do método tradicionalente aceptado de acreción do núcleo, e varias hipóteses teñen avanzado para explicar a súa creación. Unha di que os xigantes xeados non foron creados por acreción do núcleo senón por inestabilidades dentro do disco protoplanetario orixinal e que posteriormente as súas atmosferas foron aniquiladas pola radiación duns estrela OB masiva próxima.
Un concepto alternativo é que se formaron preto do Sol, onde a densidade da materia era maior, e posteriormente migraron cara as súas órbitas actuais tras a extracción do disco protoplanetario gasoso. Esta hipótese da migración tras a formación é a favorita na actualidade, debido a que explica mellor a ocupación das poboacións de pequenos obxectos observados na rexión trans-neptuniana. A explicación actualmente máis aceptada dos detalles desta hipótese coñécese como modelo Niza, que expón os efectos da migración de Neptuno e dos outros planetas xigantes na estrutura do cinto de Kuiper.
Exploración de Neptuno
Os deseños astronómicos de Galileo mostran que observou Neptuno por vez primeira o 28 de decembro de 1612, e novamente o 27 de xaneiro de 1613. Nas dúas ocasións, Galileo confundíu o planeta cunha estrela fixa polo que non se lle pode asignar a descuberta.
En 1821, Alexis Bouvard publicou táboas astronómicas da órbita de Urano. As observacións posteriores revelaron desvíos substanciais das táboas, levando a Bouvard a pór a hipótese da existencia dun corpo que perturbase a órbita. En 1843, John Couch Adams calculou a órbita dun oitavo planeta que puidese explicar o movemento de Urano. Enviou os seus cálculos a Sir George Airy, que os rexeitou con certa frialdade, levando a Adams abandonar o asunto.
En 1846, Urbain Le Verrier, independentemente de Adams, reproduciu os seus cálculos mais tamén atopou dificultades en atopar algún entusiasmo nos seus compatriotas. Porén, o mesmo ano, John Herschel comezou a promover a abordaxe matemática e convenceu a James Challis de procurar o planeta. Tendo en conta o seu período orbital de 164 anos e 288 días, o planeta completou unha orbita dende o seu descubrimento en 1846 no ano 2011, isto implica que se atopa na actualidade aproximadamente na mesma posición na que foi descuberto.
Satélites de Neptuno
miniatura|158x158px|[[Tritón (lúa)|Tritón]] Neptuno ten 14 lúas coñecidas. A maior delas, que comprende o 99,5% da masa en órbita ao redor do planeta e o único cunha masa o suficientemente grande para ser esférico, é Tritón, descuberta por Willian Lassell apenas 17 días despois da descuberta de Neptuno. A diferenza doutras grandes lúas planetarias do Sistema Solar, Tritón ten unha órbita retrógrada, indicando que foi capturado en vez de formarse alí; probablemente algunha vez foi un planeta anano no cinto de Kuiper. Está o suficientemente preto de Neptuno como para ser bloqueado nunha rotación sincrónica.
** Períodos orbitais negativos indican unha órbita retrógrada ao redor de Neptuno (oposta á rotación do planeta)
Os nomes dos satélites de Neptuno, segundo acordo da IAU, deben corresponder a seres mitolóxicos subacuáticos das mitoloxías grega ou romana.
Suicide
Suicide foi unha banda estadounidense de protopunk electrónico, activa intermitentemente dende 1970 ata 2016 e formada por Alan Vega (voz) e Martin Rev (sintetizadores e caixas de ritmos). A pioneira música do grupo usaba instrumentación electrónica minimalista, como sintetizadores e caixas de ritmos primitivas, e as súas primeiras actuacións eran conflitivas e adoitaban a rematar en violencia.
En novembro de 1970 un flyer da banda foi dos primeiros anuncios en usar a frase "punk music" para un concerto.
Construcuatro
Construcuatro é unha empresa construtora e promotora de vivendas, urbanizacións e instalacións industriais para a súa venda.
A empresa foi fundada en 1991 por varios socios, entre eles Telmo Martín.
Cangues
O topónimo Cangues pode referirse a:
Eric Dane
Eric William Dane, nado o 9 de novembro de 1972 en San Francisco, California, é un actor estadounidense. Logo de facer aparicións na televisión entre os anos 1990 e 2000, acadou recoñecemento internacional por interpretar o Doutor "Mark Sloan" na serie Grey's Anatomy. Recentemente abriuse paso no cinema ó protagonizar filmes como Marley & Me, Historias do San Valentín, e ''Burlesque.
A Ribeira, A Capela, A Capela
A Ribeira é un lugar da parroquia da Capela, no concello da Capela, na comarca do Eume. No ano 2010 tiña 8 habitantes segundo datos do INE, deles 4 eran homes e 4 eran mulleres.
Penberth
En tempos pasados en Penberth houbo unha importante industria pesqueira dedicada á sardiña e pernamece como unha das poucas enseadas pesqueiras tradicionais en Cornualla, dedicándose aínda uns poucos pescadores locais á xarda, lagosta e cangrexo. Existe tamén unha industria de cultivo de flores que se envían a Londres.
Praça Raul Soares
miniatura|Praça Raul Soares. A Praza Raul Soares é unha das principais prazas de Belo Horizonte. Construída en estilo francés, está situada na confluencia de catro importantes avenidas: Olegário Maciel, Augusto de Lima, Amazonas e Bias Fortes. A praza recibe ese nome en homenaxe ao expresidente de Minas Xerais, Raul Soares de Moura.
Descrición
Ao longo da historia da cidade, houbo unha gradual desvalorización do espazo urbano arredor da praza, especialmente en función da inseguridade e delincuencia nocturnas. Non obstante, en 2008, pasou por reformas de revitalización que foron aprobadas por medio do programa Orzamento Participativo do concello e chegaron a custar 2 millóns e 600 mil reais. Instaláronse novos bancos, sistema de iluminación nocturna, e reforma da fonte central, a que pasou a tocar música erudita en horarios determinados.
Foron revitalizados os canteiros e os paseos, instalar novos bancos, bebedoiros e fonte. O proxecto visou a dar máis seguridade e accesibilidade ao fluxo de peóns. Para iso, se fixeron intervencións paisaxísticas, na iluminación, nos paseos, ademais da descontaminación visual. Árbores comprometidas foron substituídas, postes de iluminación foron redimensionadas, postos e lixeiras, ademais de publicidades , foron retiradas e adaptadas de acordo co Código de Posturas. Os paseos recibiron calzado adecuado para fácil acceso, sobre todo de discapacitados físicos e visuais.
Benedicto Escourido Cobo
Benedicto Escourido Cobo, coñecido como Lúa, nado en Atián (Miñotos, Ourol) en 1928 e finado na mesma parroquia o 2 de outubro de 1948, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
A pataca na cultura popular galega
O que segue recolle diversa información sobre a pegada do cultivo e consumo da pataca na cultura popular e na literatura oral galegas, recollida de diferentes traballos etnográficos –xerais a toda Galicia ou localizados nun ámbito xeográfico máis concreto-, dicionarios, refraneiros, cantigueiros etc.
Benedicto Escourido Cobo
Traxectoria
Fillo de Josefa Escourido Cobo. Carpinteiro e baixista da orquestra de Miñotos. Era enlace do grupo de José Vázquez Gómez "Ubaldo". Logo da súa morte o 12 de novembro de 1947, incorporouse á guerrilla. Foi capturado nun enfrontamento coa Garda civil xunto con José Porto Lestegás o 2 de outubro de 1948 nos montes de Leborín en Miñotos (Ourol). Feridos por disparos dunha metralladora, ambos permaneceron varias horas agochados até que a “Brigadilla” despregou cans para localizalos e alumeou a zona cos faros do coche de liña de Galera. José Porto gastou a munición que lle quedaba fronte as forzas represivas e suicidouse coa última bala. Benedicto foi detido e atado a unha escaleira para desprazalo, foi torturado para que descubrira a cova da estrada entre Silán e O Viveiró usada como deposito de armas dos fuxidos. Alí non atoparon armas pero si información sobre Celia González e a súa nai Josefa Escourido. Benedicto, moi mal ferido, foi asasinado no Salón do Carme de Abaixo (Miñotos, Ourol) onde a Garda Civil parou a xantar.
A pataca na cultura popular galega
miniatura|250px|Rama da pataca. 220px|miniatura|Patacas cocidas coa pel. Non se deben poñe-las patacas en martes e con lúa de forza -en cuarto crecente-, porque senón grelan. Tampouco se deben almacenar nun sitio onde dea a lúa porque se porán verdes.
Unha moza pode adiviña-lo nome do futuro marido deixando na ventá unha pela de pataca durante a noite de San Xoán. Á mañán estará engurrada debuxando a letra pola que comeza o seu nome.
Os vástagos novos da rama da pataca, aplicados en cataplasmas, alivian a dor das escordaduras dos pés ou mans, así como nas queimaduras. Tamén resulta eficaz con este mesmo fin a polpa cocida da pataca. A fécula, seca e en po, alivia o proído da pel nos nenos.
O zume de pataca é lixeiramente espasmolítico e antiácido, polo que tamén se emprega na medicina tradicional contra as gastrites e úlceras.
Lis Quibén recolle a crenza, que non localiza, de que levar unha pataca crúa no peto serve para previ-la reuma.
En Coristanco (A Coruña) celébrase desde 1980 a Festa da pataca, a terceira fin de semana de setembro.
Colpidium colpoda
Colpidium colpoda é unha especie de protozoo ciliado de vida libre que se encontra comunmente en ambientes de auga doce, como regatos, ríos, lagos e lagoas de todo o mundo. Colpidium colpoda tamén se encontra frecuentemente en plantas de tratamento de augas residuais. Esta especie utilízase como indicador da calidade da auga e do procesado das augas nas plantas de tratamento.
Goražde, zona segura
Goražde, zona segura: a guerra na Bosnia Oriental 1992-95 (en Safe Area Goražde) é un libro xornalístico de banda deseñada escrito por Joe Sacco que foi publicado no ano 2000. Premio Will Eisner á mellor novela gráfica orixinal en 2001. Conta o asedio ó enclave de Goražde, zona segura designada pola ONU durante a guerra de Bosnia ó tempo que describe anacos dos bosníacos coas que se atopou ó longo das súas viaxes, realizadas entre 1995 e 1996.
Colpidium colpoda
Historia e características físicas
O primeiro rexistro de Colpidium colpoda fíxoo Losana en 1829. Describiuno mellor Christian Gottfried Ehrenberg na súa publicación en dous volumes Die Infusionsthierchen als vollkommene Organismen (que se pode traducir por “Os Infusorios como Organismos Perfectos”) de 1838. A especie foi descrita en detalle por Ganner e Foissner en 1989. C. colpoda considérase un ciliado de tamaño intermedio, que normalmente ten entre 16 e 30 μm de longo e son células aplanadas dorsoventralmente con varias ringleiras de cilios que discorren por toda a lonxitude da célula. Como moitos outros ciliados, é un heterótrofo comedor de bacterias, que inxire pola súa fenda oral. C. colpoda reprodúcese asexualmente cada 4–6 horas, e as taxas de división varían segundo as condicións ambientais e a identidade da fonte de alimento bacteriano dispoñible.
Filoxenia
En xeral, crese que os ciliados forman un grupo monofilético que diverxiu doutros eucariotas bastante cedo na historia evolutiva, despois da evolución dos sistemas xenéticos heterocarióticos, pero antes da evolución da multicelularidade e algúns orgánulos como o retículo endoplasmático e o complexo de Golgi. Colpidium encádrase taxonomicamente na orde dos ciliados Hymenostomatida, que tamén inclúe ao xénero ben estudado Tetrahymena e a Glaucoma. Algúns traballos previos suxeriran que Colpidium parecía estar máis próximo a Glaucoma ca a Tetrahymena, pero análises máis recentes chegan á conclusión oposta.
Goražde, zona segura
Foi traducido ó galego por Rafael Rodríguez Salgueiro e foi publicado pola Rinoceronte Editora no ano 2013.
Colpidium colpoda
Xenética
Aínda que non se dispón dunha secuenciación do xenoma completo de Colpidium colpoda, publicáronse secuencias parciais do xene do ARNr 18S e do xene da subunidade 1 da citocromo oxidase (cox1) e secuencias completas do xene do ARN da telomerase e o xene de ARNr 5,8S. Dentro da mesma familia taxonómica de C. colpoda está o organismo modelo Tetrahymena thermophila. Hai moita literatura científica sobre o xenoma de T. thermophila como representante dos Alveolados, unha das grandes ramas evolutivas dos eucariotas que comprende a todos os ciliados, dinoflaxelados e apicomplexos. Como moitos outros ciliados, T. thermophila ten un xenoma sorprendentemente complexo situado nun micronúcleo de liña xerminal e un macronúcleo somático, que funcionan e se replican independentemente. En 2006, secuenciouse o xenoma completo do macronúcleo de T. thermophila.
Ecoloxía
Como Colpidium colpoda se alimenta de bacterias, esta especie atópase en hábitats de auga doce moi polucionados. Por isto, a presenza de C. colpoda considérase un indicador de mala calidade da auga. C. colpoda e os seus conxéneres tamén se usan comunmente en experimentos de laboratorio. C. colpoda pode usarse para acelerar a degradación do cru durante as verteduras de petróleo durante os procesos de biorremediación, aínda que o mecanismo exacto que funciona non está claro. Especúlase sobre unha secreción de mucus que actúa como emulsificante, a acción mecánica dos cilios que contribúe á emulsificación e redución da competición entre as bacterias que contribúen á degradación de hidrocarburos e aquelas outras que non, entre outras posibilidades.
Hipótese do mundo de HAP
dereita|frame|Ensamblaxe dun conxunto de HAPs. A hipótese do mundo de HAPs (hidrocarburos aromáticos policíclicos) é unha hipótese especulativa sobre a orixe da vida, que propón que os hidrocarburos aromáticos policíclicos (HAPs ou, en inglés, PAHs) eran abundantes na sopa primitiva de materia orgánica que se supón presente nos mares da Terra primitiva, e xogaron un papel principal na orixe da vida ao mediaren na síntese de moléculas de ARN, orixinando un mundo de ARN. A hipótese é discutida na comunidade científica e polo momento é unha hipótese non probada.
Introdución
miniatura|O [[Experimento de Miller e Urey mostrou que era posible que os compostos orgánicos poden orixinarse rapidamente nas condicións que se supón había na Terra primitiva.]] O experimento de Miller e Urey de 1952 e outros posteriores, demostraron a síntese de compostos orgánicos, como bases nitroxenadas dos ácidos nucleicos (nucleobases), aminoácidos, formaldehido e azucres, a partir de precursores moi sinxelos inorgánicos e metano, que se supón estaban presentes na sopa primordial. A hipótese do mundo de ARN propón que o ARN pode realizar a súa propia catálise (como un ribozima), e ser a base da orixe da vida. Entre estas dúas fases (formación de moléculas organicas e de ARN) hai algúns pasos descoñecidos, como a forma en que se orixinaron as primeiras moléculas de ARN. A hipótese do mundo de HAPs foi proposta para intentar encher este baleiro por Simon Nicholas Platts en 2004. Unha idea máis elaborada foi publicada por Ehrenfreund et al..
Hidrocarburos aromáticos policíclicos
Os hidrocarburos aromáticos policíclicos (HAPs) son as moléculas máis comúns e abundantes entre as moléculas poliatómicas no Universo visible, e considéranse un dos compoñentes probables do mar primordial das primeiras fases do noso planeta. Os HAPs, xunto cos fullerenos foron detectados tamén nas nebulosas interestelares. (Os fullerenos están tamén implicados na orixe da vida; e segundo a astrónoma Letizia Stanghellini, "É posible que os fullerenos do espazo proporcionasen as sementes para a vida na Terra.” )
Os HAPs non son normalmente moi solubles en auga mariña, pero cando están sometidos a radiacións ionizantes como os raios ultravioleta solares, os átomos de hidróxeno externos poden ser arrancados da molécula e substituídos por grupos hidroxilo, orixinando HAPs máis solubles en auga.
Estes HAPs modificados son anfipáticos, o que significa que teñen partes hidrófilas e partes hidrófobas. Cando están en disolución, ensámblanse en grupos columnares discóticos mesoxénicos, como lípidos, e tenden a organizarse situando as súas partes hidrófobas protexidas.
Unión de nucleobases ao armazón de HAPs
Nun grupo columnar autoordenado de HAPs, a separación entre os aneis adxacentes é de 0,34 nm. Esta é a mesma separación que se observa entre os nucleótidos adxacentes do ARN e ADN. Outras moléculas máis pequenas poden unirse de forma natural aos aneis de HAPs. Porén, cando se forman os aneis de HAPs, tenden a xirar uns arredor doutros, o que tende a desaloxar os compostos unidos que chocarían cos que están unidos nos aneis de enriba ou debaixo. Por tanto, está favorecida a unión preferencial de moléculas planas como as nucleobases pirimidina e purina, os constituíndes chave (e portadores de información) do ARN e ADN. Estas bases son anfipáticas e tamén tenden a aliñarse en grupos columnares similares.
Separación de filamentos similares ao ARN
Un descenso posterior de pH no ambiente (incremento da acidez), por exemplo como resultado da descarga volcánica de gases como o dióxido de xofre ou dióxido de carbono, permitiría que as bases se separasen das súas armazóns de HAPs, formando moléculas similares ao ARN (pero co esqueleto de formaldehido en vez do esqueleto ribosa-fosfato utilizado no ARN "moderno", aínda que coa mesma separación de 0,34 nm).
Formación de estruturas similares a ribozimas
A hipótese especula tamén que unha vez que as fibras monocatenarias longas similares ao ARN se separan das columnas de HAPs, e despois de que o pH ambiental se faga menos ácido, tenderían a pregarse sobre si mesmas, e os pares de bases complementarias buscaríanse preferencialmente unhas a outras, formando pontes de hidróxeno, creando estruturas similares ao ARN, que serían estables e, polo menos parcialmente, de dobre cadea, semellantes a ribozimas. Os oligómeros de formaldehido finalmente serían substituídos por moléculas de ribosa-fosfato, máis estables, como material do esqueleto da molécula, o que sería o primeiro paso para o establecemento dun mundo de ARN proposto na hipótese do mundo de ARN, que se especula evolucionaría a estados máis complexos a partir deste punto.
Desextinción
miniatura|300px|Pintura dun [[smilodon no Museo americano de ciencias naturais. O tigre con dentes de sabre é un de tantos candidatos a ser desextinguido.]] A desextinción é o conxunto de técnicas que permiten volver procrear un exemplar ou mesmo revivir unha especie extinta completa xa desaparecida. Postuláronse tres técnicas para conseguilo, das cales dúas foron probadas. Polo momento, todos os casos xeraron pobres resultados, pero ambas demostraron a súa viabilidade.
A desextinción presenta multitude de problemas técnicos e tamén doutra índole, como legais ou éticos, por iso moitos científicos maniféstanse en contra de subvencionala con fondos públicos, deixándoa só para a iniciativa privada.
O soño de volver ver vivas especies desaparecidas ocupou un espazo considerable dentro da literatura e o cinema, sobre todo no xénero de ciencia ficción. Esta profusión contribuíu a crear a idea de ser algo ó alcance dos medios existentes no século XX e XXI. Porén, estas obras abordan o tema considerando as especies revividas como un perigo en si mesmas, en lugar de prestar atención a outras ameazas máis plausibles, caso da transmisión de pragas ou a produción de novas epidemias.
Cría selectiva
miniatura|300px|Touro tudanco, intento neerlandés de reconstruír un [[Uro (animal)|uro euroasiático coa técnica da cría selectiva.]] A cría selectiva foi a primeira vía en tentarse e aínda conta con partidarios. Os precursores da mesma foron Heinz e Lutz Heck, dous biólogos e gandeiros alemáns. Na década de 1920 os dous xermanos marcáronse como obxectivo recuperar o uro euroasiático. A súa técnica consistía en cruzar distintas razas de gando bovino até lograr os trazos físicos considerados por eles característicos deste ruminante desaparecido no século XVII. Os trazos que consideraron máis característicos foron o tamaño, a cornamenta e a fereza, esta última salientada por fontes que o coñeceron vivo. O proxecto recibiu considerable apoio por parte de Hermann Göring e o réxime nacional socialista como un exemplo da superioridade alemá, neste caso no eido das ciencias biolóxicas.
O resultado coñécese como touro Heck e os seus creadores afirmaron estar satisfeitos cos resultados, pois obtiveran un exemplar grande e bravo. Porén, actualmente considérase un intento errado. Segundo Lewens (2015, p. 66 e seguintes), os investigadores trataron de lograr as características que a eles lles parecían relevantes, cando se constatou que a súa recreación conta con moitos menos trazos do uro que, por exemplo, as vacas actuais.
Clonación
miniatura|[[Capra pyrenaica pyrenaica é unha das poucas especies que se logrou desextinguir durante uns minutos.]]
Esta técnica persegue volver procrear un animal por segunda vez. Para logralo é preciso reunir dous requisitos. Primeiro é preciso obter unha secuencia completa de ADN, para inserila nun óvulo ó que se lle quitou o núcleo. En segundo lugar resulta imprescindible alterar as proteínas de devandito núcleo. Se todo resulta correcto o cigoto irase duplicando só até lograr un embrión xeneticamente idéntico ó proxenitor, ou case.
Dos dous requisitos mencionados o primeiro confesouse moi difícil de conseguir ou mesmo imposible coa tecnoloxía dispoñible. Por este motivo, a clonación resulta polo momento inviable con seres extintos hai millóns de anos, pola imposibilidade de conseguir aínda unha molécula de ADN completa e válida. Por exemplo, Jack Horner tentou obter unha de mosquitos conservados en ámbar e tamén a partir dunha medula ósea en bo estado pertencente a un Tyrannosaurus rex. Nos dous casos o material xenético perdera grandes cantidades de información ou desaparecera.
Pola súa banda, a inserción do material xenético nun óvulo e a súa posterior duplicación conseguiuse con distintas técnicas, pero ningunha cultivou bos resultados con ADN proveniente dunha especie desaparecida.
Polo momento, só nun caso si se obtivo un relativo éxito. O derradeiro exemplar de Capra pyrenaica pyrenaica, a cabra Celia, foi clonado varias veces e nunha delas o embarazo chegou a termo, mais o vástago non viviu máis duns minutos. Falecería por malformacións no seu aparello respiratorio. Malia isto, varios científicos españois seguiron reunindo fondos para tentalo novamente.
Inhibición xenética
esquerda|miniatura|Jack Horner, defensor da desextinción por manipulación xenética. Esta técnica foi proposta polos paleontólogos Horner e Gorman (2009). Ambos, sobre todo a Jack Horner, son expertos moi reputados no seu campo por contribuír a crear a nova imaxe dos dinosauros, é dicir, a de animais intelixentes, áxiles e rápidos, en contraposición da idea clásica que os representaba como grandes masas lentas, torpes e estúpidas.
Ante os malos resultados cultivados na procura de ADN cretáceo, os paleontólogos estadounidenses propuxeron lograr un terópodo modificando xenericamente ovos de aves, os descendentes dos dinosauros. Horner e o seu equipo tentan anular as proteínas que bloquean os xenes contidos nun ovo de galiña e que son os artífices de trazos como o peteiro dentado. Inicialmente restrinxiríanse só as tres características: obter dentes, aumentar o crecemento e permitir a formación de gadoupas. Horner recoñece que así non se obtería un dinosauro, senón un pito modificado, pero sería un bo punto de partida para ir aumentando o número de cambios até lograr un terópodo completo.
Para levar a bo termo todo o proceso de inhibición xenética, o camiño será descubrir un por un tódolos xenes causantes das características desexadas, para despois actuar sobre cada unha das proteínas que os bloquean.
A desextinción por inhibición de proteínas non foi probada aínda. O paleontólogo de Montana e o seu equipo afirmaron en 2013 lograr identificar un dos tres xenes obxectivos, o dos dentes. Os outros dous poderían ser localizados nun máximo de sete anos, segundo eles. Malia o seu estado embrionario, a esta técnica atribúeselle máis percorrido e máis versatilidade que ás outras dúas.
Distrito Luuka
miniatura|225px|Luuka localízase neste mapa co número 98. Luuka District é un distrito da Rexión Leste de Uganda.
Limita co Distrito Buyende polo norte, co Distrito Kaliro polo nordeste, co Distrito Iganga polo sueste, co Distrito Mayuge polo sur, co Distrito Jinja polo suroeste e co Distrito Kamuli polo noroeste.
O Distrito comezou a funcionar como tal o 1 de xullo de 2010, anteriormente era un condado do Distrito Iganga. Na tradición kisoga, Luuka e un dos cinco principados do Reino de Busoga. Segundo a lenda, Luuka foi fundado en 1737 e tornouse parte do protectorado de Busoga en 1896. O seu goberno tradicional é coñecido como Tabingwa.
Segundo o censo do ano 2002 tiña unha poboación estimada de 185.526 habitantes.
15 de outubro
O 15 de outubro é o 288º día do ano do calendario gregoriano (289º nos anos bisestos). Quedan 77 días para finalizar o ano.
Acontecementos
miniatura|100px|Mandela
Nacementos
miniatura|100px|Friedrich Nietzsche miniatura|100px|Marie Stopes
Véxase tamén
Os 366 días do ano
Illa de San Clemente
A Illa de San Clemente (Illa de San Clemente, Illa de San Cremenzo, Illa do Santo do Mar) é unha illa galega privada da provincia de Pontevedra situada no litoral do sur do concello de Marín na parroquia de Ardán, situada entre a praias de Lapamán e Loira.
Características
Consérvanse as ruínas da ermida de San Clemente, na que antigamente se celebraba unha concorrida romaría. A devandita ermida foi cantada na Idade Media polo trobador galego Nuno Treez nunha cantiga de amigo:
José Porto Lestegás
José María Porto Lestegás, Herbellas, nado no Valadouro cara a 1908 e finado en Miñotos (Ourol) o 2 de outubro de 1948, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Traxectoria
Panadeiro en Viveiro. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 8 de setembro, xulgado por auxilio á rebelión e condenado a 5 anos de prisión. Estivo na prisión de Burgos. Instalado en Ourol, rexentou a panadería da Praza da Fontenova. Tamén era tratante de gando e dedicábase a mercar carne para a carnizaría da súa irmá. Logo de pasar polo cuartel de Viveiro arrestado por colaborar cos fuxidos, botouse ao monte e incorporouse á guerrilla. Foi abatido nun enfrontamento coa Garda civil xunto con Benedicto Escourido Cobo o 2 de outubro de 1948 nos montes de Leborín en Miñotos (Ourol). Feridos por disparos dunha metralladora, ambos permaneceron varias horas agochados até que a “Brigadilla” despregou cans para localizalos e alumeou a zona cos faros do coche de liña de Galera. José gastou a munición que lle quedaba fronte as forzas represivas, comeu documentos con información da partida e despois de lanzar unha granada, suicidouse coa última bala.
Maria Antonietta Beluzzi
Maria Antonietta Beluzzi, nada o 26 de xullo de 1930 e finada o 9 de agosto de 1997, foi unha actriz italiana que apareceu en numerosos filmes no seu país nativo. É probabelmente máis coñecida por interpretar o papel da tabacaleira no filme de Federico Fellini Amarcord, cuxa excitación polo protagonista adolescente remata de xeito irónico. Esta aparición ocorreu dez anos após a primeira colaboración con Fellini non acreditada (como candidata de proba da pantalla para La Saraghina) en 8½.
A súa aparición en Amarcord é mencionada cariñosamente polas personaxes da novela de John Irving Until I Find You (2005).
Joan Tomás Campasol
Joan Tomás Campasol, nado en Xirona o 17 de maio de 1985, é un futbolista catalán. Xoga como dianteiro e o seu equipo actual é o AEK Larnaca FC.
Campionato de Asia de hóckey a patíns feminino
O Campionato de Asia de hóckey a patíns feminino é unha competición de seleccións de hóckey a patíns do continente asiático. Está organizada pola CARS (Confederation of Asia Roller Sports). O último campionato tivo lugar no 2010 na cidade de Dalian (República Popular da China) e o campión foi a selección da India.
Galería de imaxes de Vigo
Imaxes do concello de Vigo na provincia de Pontevedra:
Cidade de Vigo
centro|500px
Dinastía Valois
A dinastía de Valois ou casa de Valois é unha rama da dinastía dos Capetos que reinou en Francia entre os anos 1328 e 1589 durante tres períodos distintos:
Sucedeu aos Capetos directos e precedeu aos Borbóns.
Tamén foi a orixe doutras casas como a de Alençon, Borgoña, a segunda casa de Anjou e terceira casa de Anjou.
Orixe dos Valois
Toma o seu nome do apanage (prerrogativa) do Condado de Valois dado a Carlos, fillo de Filipe III o Atrevido, rei de Francia e pai do rei Filipe VI. A rama orixinaria extinguiuse en 1498, pero tivo varias ramas sucesoras. Filipe VI subiu ao trono francés o ano 1328 tras a morte do seu primo Carlos IV de Francia sen deixar herdeiro varón.
A polémica sucesión fixo posíbel a pretensión ao trono dos reis de Inglaterra, que eran os señores feudais máis importantes de Francia. Iso orixinou a guerra dos Cen Anos, na que os Valois foron derrotados nun principio, até que o territorio sobre o que gobernaban quedou reducido a unha mínima expresión. O xogo de alianzas do resto das casas nobres, como a casa de Borgoña, independente na práctica, fixo o conflito interminábel. As campañas de Xoana de Arco cambiaron o destino da guerra, que deixou como misión sagrada da dinastía, tinxida de providencialismo, reunir baixo a súa soberanía a multiplicidade de entidades en que estaba dividido o territorio francés entre o río Rin e os Pireneos. Con Luís XI de Francia xa se consegue un poder real compatíbel co que serían no contexto europeo occidental as monarquías autoritarias.
Rama Valois-Orleáns-Angulema
No século XVI —e coincidindo co reinado de Carlos I de España— reinaba Francisco I (desde 1515 até 1547), sucesor de Luís. Un dos seus logros foi fortalecer o poder real, así como vencer os suízos e conseguir no tratado de Noyon dereitos sobre o Ducado de Milán. Tamén era un dos candidatos ao trono do Sacro Imperio Romano Xermánico. Todas estas cuestións convertérono en rival de Carlos I de España, o que se materializou nas guerras de Italia, onde foi apresado en Pavía. A paz de Cateau-Cambrésis termina por conseguir un equilibrio: a maior parte de Italia, para España e a maior parte da Borgoña, para Francia.
O monopolio español sobre América tamén é discutido, e así comezan nesta época as expedicións ao Canadá.
A reforma protestante foi moi activa en Francia, deixando unha importante minoría de calvinistas e hugonotes.
Henrique II de Francia casou con Catarina de Medici coa que tivo tres fillos varóns Francisco II de Francia, Carlos IX de Francia e Henrique III de Francia, os que pola súa incapacidade de gobernar, deixan un papel destacado á súa nai. Neste contexto —e coa intervención de Filipe II de España— desátanse as guerras de Relixión, que acaban destruíndo a dinastía.
Casa de Borbón en Francia
Henrique III foi o último rei da casa de Valois. Sucédeo Henrique IV de Francia e III de Navarra, da casa de Borbón, calvinista que se converteu ao catolicismo guiado pola súa frase: París ben vale unha misa. Pacificou o reino co edicto de Nantes (liberdade relixiosa) e asina a paz con Filipe II de España. Ordena as finanzas e finalmente foi asasinado por un fanático católico que se sente traizoado polo seu rei. Os seus sucesores, sobre todo Luís XIV de Francia (que revogou o edicto de Nantes) terminarán asentando o modelo da monarquía absoluta.
Casa de Valois-Borgoña
miniatura|120px|Armas da casa de Valois-Borgoña ([[Ducado de Borgoña|duques de Borgoña).]]
A casa dos Valois-Borgoña é unha rama menor da dinastía Valois. Os Valois-Borgoña, duques de Borgoña, tiveron a súa orixe cando Xoán II de Francia (tamén duque de Borgoña como Xoán I) entregou como feudo o Ducado de Borgoña ao seu fillo máis novo, Filipe o Atrevido.
A política expansionista dos membros desta dinastía deu lugar ao poderoso Estado borgoñón na baixa Idade Media e o Renacemento. Distínguese da Casa de Borgoña dos Capetos, descendentes de Roberto II de Francia, aínda que ambas as casas pertenceron á dinastía dos Capetos.
Casa de Anjou-Sicilia (Segunda e terceira casas de Anjou)
miniatura|120px|Armas de Carlos I de Sicilia
En 1203 Filipe II de Francia conquistou os territorios que tiña en Francia o rei inglés (daquela Xoán I), entre eles o Condado de Anjou, que pasou ao patrimonio da coroa francesa. En 1246 Luís IX de Francia concedeu os Condados de Anjou e do Maine ao seu irmán Carlos, que se converteu no fundador da segunda casa de Anjou. Cos netos de Carlos, a dinastía dividiuse en varias ramas: os Anjou-Sicilia (rama principal que reinou en Nápoles), os Anjou-Durazzo, os Anjou de Hungría e os Anjou-Taranto.
Reis de Nápoles
En 1265 o papa Clemente IV concedeu a Carlos de Anjou o Reino de Sicilia (que comprendía tamén o Reino de Nápoles), cuxa coroa ostentaban os Hohenstaufen, inimigos do papa polas loitas entre güelfos e xibelinos. O 26 de febreiro de 1266, na batalla de Benevento, o rei Manfredo I de Hohenstaufen foi derrotado e morto. Tras a batalla Carlos foi coroado rei de Sicilia.
miniatura|120px|Armas dos Anjou-Sicilia a partir de Carlos II
O 30 de marzo de 1282 a cidade de Palermo, capital do Reino, rebelouse contra os franceses e masacrou a gornición de Carlos (Vésperas sicilianas). A rebelión estendeuse por toda a illa e os franceses foron expulsados. O pobo solicitou a axuda de Pedro III de Aragón, que foi coroado como rei de Sicilia, producíndose a división deste Reino entre o Reino de Sicilia peninsular, ou da Sicilia citerior Reino de Nápoles, baixo dominio anxevino, e o Reino de Sicilia insular (Reino de Sicilia, baixo dominio aragonés. Desde entón, Carlos e os seus descendentes só reinaron sobre o Reino de Nápoles.
Rama Anjou-Durazzo
miniatura|120px|Armas dos Anjou-Durazzo a partir de Carlos III de Nápoles
A rama Anjou-Durazzo reinou sobre Nápoles tras a guerra de sucesión. O seu fundador foi Xoán I de Anjou, duque de Durazzo, fillo de Carlos II de Nápoles. Seu neto Carlos converteuse en rei de Nápoles tras a morte de Xoana I.
Xoana II morreu sen herdeiros, acabando con ela a rama Anjou-Durazzo. Nomeou herdeiro a Renato (I) de Anjou, neto do pretendente Luís (I) e, polo tanto, membro da terceira casa de Anjou.
Emperadores titulares do Imperio Latino (rama Anjou-Taranto)
miniatura|120px|Armas dos Anjou-Taranto
En 1313 Filipe de Anjou, príncipe de Taranto e fillo de Carlos II de Nápoles, casou con Catarina de Valois-Courtenay, emperatriz titular do Imperio Latino.
La fuga de Segovia
La fuga de Segovia é unha película de cine española dirixida por Imanol Uribe baseada na fuxida duns corenta presos de ETA, FRAP, MIL, FAC e PCE(i) que se produciu en abril de 1976 nun cárcere de Segovia.
Sinopse
No verán de 1977, un ex-recluso, daquela no exilio, relata como foi a fuga a unha reporteira.
Na prisión un grupo de carcereiros descobren un túnel que conduce ao exterior, mais os prisioneiros comezan a escavar un segundo túnel, polo que sairían despois de oito meses unhas corenta persoas.
Anxeriz, Tordoia
Santa Mariña de Anxeriz é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Tordoia. Segundo o IGE en 2022 tiña 398 habitantes (197 mulleres e 201 homes) distribuídos en 11 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 685 habitantes.
Xeografía
Nesta parroquia, nos montes do Castelo, nace o río Dubra.
Unión Patriótica - Cristiáns Demócratas Lituanos
A Unión Patriótica – Cristiáns Democráticos Lituanos (en lituano Tėvynės sąjunga - Lietuvos krikščionys demokratai), antes do 2008 Unión Patriótica (Conservadores, Presos Políticos e Exiliados, Demócratas Cristiáns) ou TS, é un partido político de Lituania. Foi fundado en maio de 1993 como á dereita do Sąjūdis (Movemento Reformista Lituano), por Vytautas Landsbergis. O seu actual líder é o primeiro ministro Andrius Kubilius.
É un partido de dereitas, conservador, e demócrata cristián, e membro do Partido Popular Europeo (PPE) e da Unión Demócrata Internacional.
Nas eleccións de Lituania de 1996 obtivo o 40% dos votos, con 70 deputados no Seimas, mais no 2001 baixou até o 8.6% e 9 deputados. Despois de Lituania entrar na Unión Europea, no Parlamento europeo tivo dous representantes no 2004 (un deles Vytautas Landsbergis).
Praça Diogo de Vasconcelos
right|thumb|300px|Praza Diogo de Vasconcelos A praza Diogo de Vasconcelos, popularmente chamada de Praza da Savassi é un parcela da cidade de Belo Horizonte.
Localízase na confluencia entre as avenidas Cristóbal Colón e Getúlio Vargas. Conflúen alí tamén as rúas Pernambuco e Antônio de Albuquerque. O seu nome homenaxea o político e historiador Diogo de Vasconcelos, que se destacou como pioneiro na defensa do patrimonio histórico e artístico, mineiro e nacional, e é considerado o primeiro historiador de arte no Brasil.
Aínda que o seu nome oficial sexa Praza Diogo de Vasconcelos, ese nome non é moi difundido popularmente. O nome Praza da Savassi deriva da Panadería Savassi que tiña asento na esquina da Rúa Pernambuco coa Avenida Cristóbal Colón. O letreiro orixinal da panadería aínda podía ser visto no lugar, por tras da tarxeta da boutique Toulon, ata a instalación dunha lanchonete Arturo 's, cando foi borrada. Hoxe funciona no local unha tenda da Vivo. Desde 2006, o lugar , que antes abrigará maioritariamente boutiques , restaurantes e lanchonetes, foi invadida polas tendas de compañías de telefonía móbil. Os frequentadores do tradicional Café Tres Corazóns chegaron a protestar no lugar contra o seu peche en función da apertura dunha tenda da operadora Claro. Tras a protesta, o café foi reaberto nunha área menor, correspondente a unha pequena fracción da antiga instalación, con entrada só pola Rúa Antônio de Albuquerque.
Mosteiro de Guadalupe
O Real Mosteiro de Santa María de Guadalupe é un mosteiro estremeño situado na localidade de Guadalupe, na provincia de Cáceres. Foi declarado pola Unesco Patrimonio da Humanidade en 1993. No seu interior aprécianse os estilos gótico, mudéxar, renacentista, barroco e neoclásico, é dicir, dende o século XIII ao XVIII.
Historia e características
Antes da ampliación monástica, o santuario mantívose como priorado secular durante corenta e oito anos nos reinados de Afonso XI de Castela e Henrique II de Castela, baixo padroado real e señorío civil. En 1389 pasou a ser mosteiro, segundo unha real provisión expedida por Xoán I de Castela. Os seus novos moradores foron os monxes da Orde Xerónima, unha comunidade de 32 membros procedentes de San Bartolomé de Lupiana. En 1835 tivo lugar a exclaustración, quedando a igrexa para uso de parroquia dependente de Toledo. Anos despois declarouse ao conxunto Monumento Nacional (1879). Afonso XIII consignou unha Real Orde para a entrega do santuario aos frades franciscanos, co que comezou unha nova etapa. Pío XII, en 1955, outorgou ao santuario a condición de basílica.
Luciana Turina
Luciana Turina, nada o 13 de agosto de 1946, é unha cantante, actriz e personalidade televisiva italiana.
Carreira
Nada en Malavicina di Roverbella, Provincia de Mantua, Turina comezou a súa carreira profesional como cantante en 1965, participando no Festival de Música Castrocaro e gañando a competición coa canción "Come ti vorrei". Un ano máis tarde, competiu no Festival da Canción de Sanremo, coa canción "Dipendesse da me". En 1969 fixo o seu debut no filme de Pietro Germi Serafino e dende entón centrou a súa carreira en actuar, principalmente interpretando papeis cómicos. A súa heteroxénea carreira tamén inclúe espectáculos de variedades, cabaret e varios libros.
Distrito Kapchorwa
Limita co Distrito Kween polo norte e o leste, co Distrito Sironko polo sur e co Distrito Bulambuli polo leste e o nordeste.
Baixo a administración colonial, o Distrito era o condado de Sebei, localizado no Bugisu Setentrional no antigo Distrito Bukedi. Kapchorwa comezou a ser distrito o 1 de febreiro de 1962, pouco despois da independencia de Uganda.
O distrito é lar da maioría das xentes kalenjin, incluíndo os subrgupos sabiny, pokot e nandi. Foron principalmente gandeiros mais tiveron problemas polos seus veciños do norte, os karamojong, quen invadiu o seu territorio e desprazou a centos de persoas. A poboación máis afectadas vive na chaira de Kapchorwa; particularmente no subcondado de Ngenge, como tamén no Distrito Bukwa. Este desprazamento de poboación resultou nunha pobreza extrema, forzando a xente a vivir en campamentos para desprazados con recursos moi limitados.
No 2005, o condado de Kongasis separouse para formar o Distrito Bukwa. En 2010, parte do territorio foi escindido para formar o Distrito Kween. Conxuntamente, Kapchorwa, Bukwa e Kween, forman a subrexión de Sebei.
Andrés Palop
Andrés Palop Cervera, nado en L'Alcúdia (Valencia) o 22 de outubro de 1973, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol español. Xogaba de porteiro.