cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Escultura do Renacemento italiano
Outros grupos temáticos
Entre as formas menores da escultura estaban as pezas soamente decorativas usadas para adorno de palazzos urbanos e villas rurais. A temática era moi variada, incluían imaxes de animais reais ou fantásticos, fontes, bustos, figuras alegóricas ou eróticas, monstros mitolóxicos ou até pezas de carácter cómico, instaladas para a sorpresa e o deleite dos visitantes nas fachadas, patios e xardíns. Algunhas villas dispuñan dunha gruta artificial con decoracións internas ou un ninfeo (nymphaeum), un espello de auga cercado por estatuas de divindades grecorromanas. Tamén nese grupo poden ser incluídos obxectos decorativos domésticos en bronce como candelabros e vasos de varios tipos, alén de mobiliario tallado en madeira, e elementos arquitectónicos variados en pedra como bocas de lareira, frisos, arcos, molduras.
Técnicas de escultura
A redescoberta da técnica indirecta posibilitou o abaratamento da produción e a creación de obras en grande escala, pois a escultura resultante era oca. O primeiro paso era realizar un modelo en arxila ou cera como se fose a obra definitiva. Este modelo era cuberto cunha capa de xeso que creaba un molde, de modo que puidese ser removido despois en seccións separadas. Cando o xeso secaba era removido parte a parte, e o modelo orixinal era salvo para uso futuro. Entón o conxunto era recomposto como un quebra-cabezas e o interior cuberto con cera líquida. Antes de que a cera secase completamente, era removido o exceso, deixando o interior do molde cunha fina capa de cera adherida, o que formaba o intermolde, oco. Por dentro dese oco vertíase xeso líquido, que despois de seco formaba o cerne. Logo o bloque era perfurado con finos pinos de metal que atravesaban a súa superficie, penetraban a cera do intermolde e se fixaban no cerne. Iso era necesario porque a seguir o bloque era quecido, a cera derretíase e extravasaba por orificios no molde externo, e os pinos metálicos mantiñan o cerne na posición orixinal, deixando unha capa oca entre el e o molde externo que era cuberta na etapa seguinte, cando se derramaba bronce derretido no espazo deixado pola cera. Despois que o metal esfriaba, o molde exterior e o cerne de xeso eran removidos, a estatua recibía pulimento, limábanse excrecencias imprevistas e podíanse aplicar detalles adicionais ou cubrir lagoas nunha técnica a frí­o. Despois de acabada a fase de pulimento, xeralmente a estatua era dourada, en parte ou no todo, cunha finísima capa de ouro, aplicada con fogo. Neste método indirecto a obra orixinal preservábase e o proceso podía ser repetido varias veces, retirando varias copias do mesmo modelo.
Legado
O legado principal da produción do Renacemento foi a fundación da escultura moderna. Estabeleceu un corpus teórico e unha serie de procedementos técnicos e disciplinares que foron de importancia central para a evolución de toda a escultura europea do século XVI, e ese legado permaneceu influíndo até que as vangardas do século XX tirasen abaixo todo o que era tradición na arte do Occidente e descartasen tanto idealismo canto naturalismo no terreo artístico. A principal liña de transmisión da tradición renacentista para as xeracións seguintes foi creada por Michelangelo, que iniciara a súa carreira na Alta Renascença con obras clasicistas e a partir da década de 1520 desenvolveu un estilo manierista que creou larga escola. O seu contemporáneo, Giorgio Vasari, de acordo coa perspectiva evolucionista linear daquel período, dixo que a escultura do s. XV chegara a un punto tan próximo da imitación da verdade da Natureza que pouco faltaba para os escultores da súa época levala á perfección, o que só sería conseguido con Michelangelo. Chamado de divino, estabeleceu unha reputación case opresiva para outros escultores, sen ningún que se erguese á súa altura, sendo todos comparados a el en termos menos favorábeis polos críticos do século XVI. miniatura|300x300px|Germain Pilon: Cristo ressurreto, antes de 1572. miniatura|300x300px|Diego de Siloé: Sagrada Familia. Porén, concentrar a análise do impacto da escultura renacentista italiana sobre toda a Europa nesta sucesión individual é enganoso e reduce moito a amplitude do proceso. Desde o inicio do Renacemento os intercambios comerciais e culturais de Florencia con outros puntos da Europa lanzaran as primeiras sementes da difusión do estilo toscano fóra da Italia. Co pasar do tempo a influencia intensificouse, e mestres italianos entre a fin do século XV e o inicio do XVI xa traballaban noutros países, outros ían para a Italia para recibir formación ou perfeccionamento e nesta altura a Italia era a principal referencia da cultura europea. Francesco Laurana actuou en Francia e alí Francesco Primaticcio foi un dos fundadores da Escola de Fontainebleau, que influenciou Jean Goujon e Germain Pilon. Andrea Sansovino traballou en Portugal e España, Pietro Torrigiano en Inglaterra e España; Alonso Berruguete, Diego de Siloé e Juan de Juni estudaron en Italia, todos eses figuras de actuación destacada na escultura deses países, alén do que obras de arte eran importadas en gran cantidade da Italia e pezas célebres circulaban amplamente a través de reproducións en gravuras. Cando a Italia entre fins do século XV e principio do XVI foi invadida por varios países, unha enorme cantidade de esculturas e outras obras de arte foi saqueada e levada para o estranxeiro. Con esa certa inundación de referencias materiais dificilmente algún punto da Europa pode dicir que ficou enteiramente inmune ao espírito do Renacemento como el foi formulado en Italia, aínda que ese espírito en cada lugar teña se mesclado a estilos autóctonos, principalmente versións do Gótico, que deron orixe a unha vasta multiplicidade de escolas rexionais.
Do século XVII en diante a influencia italiana directa comeza a declinar e outras estéticas asumiron o lugar da renacentista, mais o que se produciu en escultura fóra da Italia entón non pode ser imaxinado se non ocorrese antes a inseminación italiana, e mesmo a que xurdiu na península creceu sobre aquelas raíces renacentistas.
Jacopo della Quercia
miniatura|Jacopo della Quercia; Detalle da Tumba de Ilaria del Carreto, 1406-1408, Catedral de Lucca Jacopo della Quercia (Siena, 1374 - Boloña, 1438) foi o maior representante da escola sienense de escultura e un dos máis orixinais mestres do inicio do XV, influenciando Michelangelo e outros. Era dunha familia de artistas. En c. 1406 produciu a Tumba de Ilaria del Carretto, na Catedral de Lucca, que só sobrevive en parte, e en 1408 unha estatua da Madonna co Meniño Xesús, en Ferrara. Un ano despois recibiu a encomenda para unha gran fonte pública en Siena, a célebre Fontana Gaia, e ao mesmo tempo envolveuse nunha gran encomenda para Lucca, unha estatua dun apóstolo, un altar e unha tumba, ademais de relevos para unha pía bautismal en Siena. A cantidade de traballo fixo que entregase varias partes a asistentes. A súa principal obra foi o relevo do portal da Basílica de San Petronio en Boloña, cuxo vigor o levou a ser comparado coas conquistas de Masaccio na pintura da figura humana. En 1435 foi indicado arquitecto-xefe da Catedral de Siena.
Lorenzo Ghiberti
esquerda|miniatura|Ghiberti: A histoia de José, 1425-52, Porta do Paraíso. Baptisterio de San Xoán, Florencia. Lorenzo Ghiberti (Florencia, c. 1378 - 1455) foi educado como ourive e pintor, e en 1400 deixou Florencia para traballar en Pésaro. Sabendo que Florencia abrira en 1401 un concurso público para a realización do segundo par de portas de bronce do Baptisterio de San Xoán, volveu inmediatamente para alá. A proba foi a creación dun panel representando o Sacrificio de Isaac, concorrendo con el seis artistas máis. Venceu a competición, o que lle trouxo unha fama inmediata, pero o traballo levaría máis de vinte anos para quedar rematado. Neste mesmo período traballou en deseños para vidreiras na Catedral, proxectou tumbas e relevos en Florencia e Siena, actuou como consultor de arquitectura e elaborou un San Xoán Bautista (1416) que foi a primeira estatua en bronce en tamaño por enriba do natural a ser fundida desde a Antigüidade, e a primeira nesta escala en Florencia. O éxito técnico e estilístico da empreitada valéronlle dúas encargas semellantes, un San Mateo (1419) e un Santo Estevo para Orsanmichele (1425). Tanto as portas como estas estatuas aínda revelan ligazón co estilo Gótico. Nesta altura xa administraba un gran taller, casou, enriqueceuse, ingresou na alta sociedade, era tido como o principal artista de Florencia e non conseguía dar conta de tantas encomendas. Polo seu taller pasaron como aprendizes futuros mestres como Donatello, Paolo Uccello, Michelozzo e Benozzo Gozzoli. Ao parecer era un profesor liberal e interesado no progreso dos seus alumnos, e non lles escondía o seu coñecemento. Terminou en fin as portas do Batisterio en 1424, que son o máis importante conxunto escultural do Gótico internacional, e foron altamente apreciadas seu tempo. Os últimos paneis desas portas xa sinalan unha mudanza de rumbos estilísticos, e evidencian a influencia de Alberti, de quen se tornara amigo, e un estudo máis profundo da arte clásica, xa traballando co principio da perspectiva.
A súa fama repousa principalmente no terceiro grupo de portas, as célebres Portas do Paraíso, creadas entre 1425 e 1452 e louvadas por Michelangelo. Ao contrario das primeiras portas, cuxos paneis deixan o fondo liso, o segundo grupo trata o espazo en baixo-relevos de carácter pictórico, con eficiente definición de planos e perspectiva, e creando un espazo paisaxístico poboado por varias figuras e edificios. Hartt dixo que a influencia das ideas de Alberti é tan profunda que as portas son unha exposición sistemática e completa das súas teorías. Cada porta ten cinco grandes paneis con escenas do Antigo Testamento, circundadas por un friso de pequenas figuriñas, motivos ornamentais e pequenos medallóns contendo bustos, incluíndo un autorretrato. O conxunto forma unha das máis significativas conquistas da escultura Renacentista.
Nanni di Banco
miniatura|Banco: Catro Santos Coroados, Orsanmichele, Florencia. miniatura|Donatello: Detalle da Santa María Madalena penitente, 1455. Museo dell'Opera del Duomo, Florencia. Nanni di Banco (Florencia, 1384/90 - 1421) foi un adepto de primeira hora dos ideais clasicistas, e na súa fase final desenvolveu un estilo menos formalista que tivo grande influencia sobre os seus sucesores. Adestrado por seu pai, tamén escultor, empregado da Catedral de Florencia, a súa primeira encomenda foi para a Catedral, unha estatua de Isaías. Entre 1411 e 1413 creou un grupo escultórico, os Catro Santos Coroados, para o gremio de Orsanmichele onde resolveu un dos máis difíciles problemas técnicos que os escultores da súa xeración afrontaban, a representación de varias figuras xuntas en vulto completo dentro dun nicho.
Aí­nda que se noten trazos góticos nesta obra, no tratamento dos traxes, nas cabezas e na impresión xeral aseméllase á estatuária romana. Conseguiu manter o grupo formalmente cohesionado a través dunha sabia delimitación de planos e relacións internas nas súas actitudes, facendo que as figuras parezan estar todas engaxadas nunha conversa. A súa última obra foi un relevo para unha das portas da catedral, iniciado en 1414, deixado incompleto, que foi terminado posibelmente polo seu discípulo Luca della Robbia. Tamén creou outras estatuas de santos e profetas.
Donatello
Donato di Niccolò di Betto Bardi, coñecido como Donatello (Florencia, 1386/87 - 1466), era fillo dun cardador de lan; pouco se sabe sobre a súa vida. Foi amigo de humanistas e rexistros de época apúntano como un coñecedor da arte clásica. Comezou como aprendiz de albanel e en torno a 1404-1407 ingresou como discípulo de Ghiberti. Nos seus anos de formación aínda non había unha cantidade moi expresiva de obras antigas dispoñíbel, e así as súas creacións iniciais aí­nda traen unha forte marca gótica, mais a primeira gran composición da súa autor­a, un San Xorxe ou San Xurxo (c. 1415) creado para o gremio de Orsanmichele, xa revela un sólido coñecemento da anatomía humana, e distínguese de todo o que fora producido antes na tensión manifesta na súa postura, no ensaio de caracterización psicóxica da súa face, no seu manexo dos planos estruturais, na forza e autonomí­a da súa presenza e na sutileza da súa técnica escultórica. No relevo abaixo do nicho onde foi instalada a estatua, Donatello introduciu innovacións que tiveron unha vasta repercusión na arte florentina posterior, creando un relevancia bastante raso onde a delicada sugestión de planos e figuras crea unha perspectiva eficiente de profundidade e sutís efectos de luz e sombra, que o aproximan do carácter da pintura respectando a integridade da superficie plana. Os mellores exemplos nese xénero son os relevos da Ascensión de Cristo e A festa de Herodes, realizados entre c.1420 e 1437. As mesmas calidades do San Xorxe foron expresadas con aínda maior vigor na serie de cinco profetas que foron instalados en nichos no campanario da Catedral de Florencia, dos cales o Habacuc é considerado unha das súas obras-primas. Seu aspecto realista e intensamente expresivo os aproxima da retratística romana. En torno ao 1420 pasou a traballar tamén en bronce, creando un belo San Luís de Toulouse (c. 1423), e nesa época estabeleceu unha asociación limitada con Michelozzo, creando con el obras para Nápoles e Prato. De forma autónoma fixo varias pezas para Siena, aparentemente influenciado pola escultura etrusca. Entre 1430 e 1433 estivo en Roma, onde estudou as reliquias antigas, cuxo froito no seu retorno foron un tabernáculo e un balcón de coro para a Basíilica da Santa Cruz, que exhiben un repertorio de formas clasicistas moi ampliado. Até 1443 traballou para os Médici, producindo a decoración da antiga sacristía da Basílica de San Lourenzo, incluíndo dez grandes relevos policromados en estuco e dúas portas en bronce con figuras de apóstolos e santos de intenso dinamismo. Neste período elaborou en torno a 1440 o seu célebre David, a primeira estatua dun nu de grandes dimensións e de vulto completo desde a Antigüidade. As perfectas proporcións e a tranquilidade da súa actitude tórnano a máis clásica de todas as obras do autor.
Entre 1443 e 1453 traballou en Padua, creando unha estatua ecuestre do condottiero Erasmo da Narni, apelidado do Gattamelata, tamén unha reinterpretación de padróns clásico, inspirado no célebre monumento a Marco Aurelio que coñecer en Roma, eliminando detalles superfluos e concentrándose no principio do heroe ideal, estabelecendo un paradigma para a representación ecuestre que continuou valendo polos séculos á fronte. A súa longa presenza en Padua estimulou a formación dunha florescente escola local de broncistas, e as obras que elaborou para a Basílica de Santo Antonio de Padua, incluíndo un grande crucifixo e o máis ambicioso altar do século XV europeo - hoxe recomposto doutra forma -, que compuña un conxunto de 21 relevos en bronce, un gran relevo en pedra e sete estatuas en tamaño natural, influenciaron xeracións de pintores e escultores do norte da Italia. Ao retornar para Florencia creou un San Xoãn Batista para Venecia e unha Santa María Madalena en madeira policroma para o Baptisterio local, de punxente expresividade, afastándose do equilibrio e sobriedade da tradición clasicista. O estilo duro e dramático desas pezas foi un choque para os florentinos, que estaban inclinados para unha estética máis branda, e nesa fase as súas principais encomendas viñeron de fóra. Entre elas o São Xoán Bautista e un par de portas de bronce para a Catedral de Siena, das cales soamente foron executados dous paneis. Volveu ser empregado polos Médici e os seus últimos anos de vida pasounos a crear dous púlpitos, un co tema da Resurrección e outro da Paixón de Cristo, para San Lourenzo, que deixou non completamente acabados, mais que están entre as súas composicións máis cargadas de contido espiritual. A Donatello tamén se debe a elaboración do tipo do putto, unha especie de xenio con forma de meniño pequeno, alado ou non, que se tornou un motivo decorativo de éxito inmediato e vasta diseminación.
Luca della Robbia
Luca della Robbia (Florencia, c. 1399 - 1482) foi instruído na escultura en mármore, e en 1431 iniciou o seu traballo máis importante, un balcón para o coro da Catedral de Florencia, con dez paneis en baixo-relevo que mostran escenas de nenos cantando, danzando e tocando instrumentos musicais. O seu éxito foi inmediato, dato o naturalismo eficiente e a atmosfera de xúbilo e inocencia das escenas. Axiña creou un tabernáculo para unha capela en Florencia e en torno a 1440 iniciou investigacións na terracota que o levaron a descubrir unha técnica de vitrificación, posibilitándolle obter superficies vivamente coloradas que non desbotasen e eran impermeábeis á auga, permitindo que fosen instaladas ao ar libre. A súa primeira composición documentada nesa técnica foi un medallón co tema da Resurrección para a antiga sacristía da Catedral, de c. 1442. Entón pasou a dedicarse case soamente a este modo de escultura, recibindo encomenda de gran número de pezas en Florencia e varias outras cidades, como Pescia e Urbino. Mesmo así­, na década de 1450 realizou outra grande obra en mármore, a Tumba de Benozzo Federighi, bispo de Fiesole, na Igrexa da Santa Trindade en Florencia.
Antonio Rossellino
Antonio Rossellino (Settignano, 1427 - Florencia, 1479) foi un notábel escultor e arquitecto, irmán máis mozo de Bernardo, de quen recibiu instrución e influencia, e a quen auxiliou como aprendiz en varios traballos. Foi un mestre no retrato, deixando varias pezas de gran calidade nese xénero, como os de Giovanni Chellini (1456) e Matteo Palmieri (1468), cun estilo realista acentuado. A súa mellor obra é o gran conxunto da Tumba do Cardeal de Portugal (c. 1460), en San Miniato al Monte, na periferia de Florencia, cunha complexa combinación de arquitectura, escultura e pintura. Tivo a axuda de varios colaboradores, mais para Hartt a identidade estilística de Antonio permanece dominante. Representou unha significativa evolución no concepto de monumento fúnebre, dándolle moito maior dinamismo e unidade, cunha forte caracterización no retrato do falecido, sendo un dos mellores exemplos no seu xénero en todo o século XV. Tamén deixou varias Madonnas e outro monumento importante para Filippo Lazzari (1464). esquerda|miniatura|Mino da Fiesole: Retrato de Diotisalvi Neroni, 1464. [[Museo do Louvre, Parí­s.]] esquerda|miniatura|Laurana: Retrato de Battista Sforza, c. 1476 (copia). Museo Pushkin, Moscova.
Mino da Fiesole
Mino da Fiesole (Poppi, República de Florença, 1429 - Florença, 1484) foi adestrado posibelmente por Antonio Rossellino en Florencia, e pasou boa parte de súa carreira en Roma, onde estudou a escultura antiga, concentrándose nos retratos. Alá executou entre outros traballos monumentos fúnebres para varios cardeais e para o papa Paulo II. Aínda que a súa técnica non sexa tan brillante, adquiriu fama cos retratos, xénero en que foi un dos primeiros en se especializar, deixando composicións notábeis nos retratos de Pedro de Médici, Niccolò Strozzi, Astorgio Manfredi, Rinaldo della Luna e Diotisalvi Neroni, entre outros.
Desiderio da Settignano
Desiderio da Settignano (Settignano, c. 1430 - 1464) naceu nunha familia de pedreiros. Pouco se sabe da súa educación, mais debe ser infuenciado por Donatello. Desenvolveu un estilo de gran suavidade, refinamento e sensualidade sublimada, expreso en retratos de mulleres, demostrando unha gran capacidade de expresar sentimentos que van da melancolía á alegrí­a. Os seus baixorrelevos evidencian un dominio da perspectiva e dos efectos sutís de luz e sombra, de gran calidade técnica e estética. Foi moi hábil nos retratos de meniños e en pezas devocionais da Madonna co Neno. Deixou tamén dous grandes monumentos en Florencia, a Tumba de Carlo Marsuppini na Basílica da Santa Cruz (c. 1453–55) e o Tabernáculo do Sacramento na Basílica de San Lourenzo (1461), ambos de especial importancia para a evolución posterior da escultura nos seus xéneros, con planos de perspectiva nos fondos dos relevos e unha modelaxe de figuras que enfatiza os contornos e trata os traxes con elegancia e fluencia para suxerir a anatomía e o movemento. O tratamento das superficies tamén xa é distinta, cun pulimento acetinado que presta unha aura de dozura aos personaxes.
Francesco Laurana
Francesco de la Vrana, coñecido como Francesco Laurana (Vrana, daquela na República de Venecia, c. 1430 - Aviñón, c. 1502), escultor e medallista, foi un dos introductores do estilo renacentista en Francia. A primeira parte da súa vida é escura, e as primeiras novas que aparecen sobre el datan da década de 1450, cando foi contratado por Afonso II de Aragón para crear un arco triunfal no Castel Nuovo en Nápoles. Entre 1461 e 1466 traballou para Renato I de Nápoles, para quen creou medallas, e en 1468 estaba en Sicilia, pasando seus últimos anos en viaxes entre Sicilia, Nápoles e o sur de Francia. Deixou varias Madonnas e retratos de mulleres, dos cales é célebre o de Battista Sforza, espello da cultura cortesá da época, caracterizada pola busca da elegancia e distanciamento aristocrático e pola reserva e economí­a formal, descartando detalles e creando formas que se aproximan da abstracción xeométrica, alén de realizalas con suma pericia técnica.
Andrea della Robbia
A longa carreira de Andrea della Robbia (Florencia, 1435 - 1525) esténdese a través da terceira e cuarta fases. Así como o seu tí­o Luca, aparentemente foi adestrado como escultor do mármore, e dedicou a maior parte dos seus esforzos á creación de terracotas vitrificadas policromadas, coas cales se tornou célebre. As súas primeiras obras nesa técnica foron realizadas para o Hospital dos Inocentes, en Florencia, en torno a 1463. A súa obra máis importante é a serie de relevos de grandes dimensións para o Santuario do Monte Alverne, próximo de Asís, da década de 1480. Os primeiros anos do século XVI o seu taller xa empregaba moitos aprendices e comezou a recibir encomendas prestixiosas de varias catedrais e da nobreza. Foi un escultor moi prolífico, e composicións súas son encontradas en gran número de cidades italianas, como Prato, Volterra, Chiusi, Nápoles, Viterbo, Pistoia, Bibbiena, Montalcino e Montevarchi, e outras. O seu estilo une un rico senso de ornamentación cun deseño de figura sobrio, delicado e elegante, cunha inclinación para a narrativa coloquial de inmediato chamamento popular, e penetrante caracterización nos retratos. As súas numerosas imaxes da Madonna co Meniño Xesús son de grande tenrura, e foi capaz de abordar as emocións máis dramáticas nas súas Pietàs e Crucifixións, mais sen excesos.
Pietro Lombardo
Pietro Lombardo (Carona, ducado de Milán, 1435 - Venecia, 1515) foi o líder da escola renacentista veneciana e pai de Tullio Lombardo e Antonio Lombardo, tamén escultores. As súas primeiras obras revelan influencia florentina, mais seu estilo maduro foi debedor da arte xermánica e flamenga. A súa primeira obra coñecida é a Tumba de Antonio Roselli (1464–67) na Basílica de Santo Antonio en Pádua. En torno a 1467 mudouse para Venecia, producindo numerosos monumentos e traballando tamén como arquitecto. En Venecia a súa produción máis digna de nota son a Tumba da familia Malipiero (c. 1463) e a do Doge Pietro Mocenigo (c. 1476–81) na Basilica de San Xoán e San Paulo. Cun taller concorrido, máis tarde deixou a maior parte da elaboración das súas obras para os seus asistentes, incluíndo os seus fillos, e só proxectaba e supervisaba o traballo. Foi o arquitecto e escultor-xefe da Igrexa de Santa María dos Milagres entre 1481 e 1489, considerada un dos mellores edificios renacentistas da cidade e que exerceu profunda influencia local. En 1482 creou a Tumba de Dante Alighieri en Ravena e en 1485 proxectou a súa obra-mestra, a Tumba Zanetti, cuxo traballo práctico foi entregado aos seus fillos. Os seus anos finais foron pasados como mestre-construtor do Palacio Ducal.
Matteo Civitali
Matteo Civitali (Lucca, 1436 - 1502), escultor e arquitecto, foi a principal figura da escola de Lucca. Só comezou a se dedicar á escultura após os 40 anos, sendo antes un barbeiro e cirurxián. Estudou en Florencia con Antonio Rossellino e Mino da Fiesole. As súas principais obras están na Catedral de Lucca, incluíndo o Altar de San Romano, a Tumba de Pietro Noceto e un San Sebastián. Tamén fixo esculturas de Adán e Eva, Abraham e varios santos para a Catedral de Xénova.
Tullio Lombardo
Tullio Lombardo (Venecia, c. 1455 - 1532) foi fillo e discípulo de Pietro, e como el traballou na escultura e arquitectura, mais abandonou o preciosismo do estilo de seu pai e adoptou as convenciós do clasicismo, tamén influenciado pola obra dos helenistas, como o entón acabado de descubrir Grupo de Laocoonte. Unha das súas obras importantes é a Tumba do Doge Andrea Vendramin, suntuosa tumba renacentista de Venecia, que orixinalmente contiña unha estatua de Aáno (c. 1490–95), hoxe no Metropolitan Museum of Art, en tamaño natural de calidade superlativa, claramente inspirada na iconografía clásica de Baco e Antínoo. Notábel pola pureza do mármore empregado e polo fino acabamento, este Adán foi o primeiro nu en tamaño natural esculpido desde a Antigüidade. Tamén realizou a Tumba de Guidarello Guidarelli, retratos relixiosos alegóricos e deixou unha serie de nove paneis en relevo para a Basílica de Santo Antonio en Padua, con escenas da vida do santo, onde presenta un estilo narrativo de gran nobreza e elocuencia dramática, moi similar aos exemplos da antiga Roma.
Antico
miniatura|Antico: Páris, 1500–1505. Museo Metropolitano de Nova York. Pier Jacopo Alari Bonacolsi, apelidado de Antico (Mantua ou Gazzuolo, c. 1460 - 1528), iniciou súa carreira como medallista, interesouse tamén pola pintura, traballou como restaurador de estatuária antiga e foi un protexido de Isabella d'Este, pero a súa fama débese á súa habilidade no terreo da escultura de pequenas dimensións, creando unha serie de pezas decorativas que posuían un refinamento estético e unha calidade técnica de primeira fila. Foi un dos primeiros escultores a entenderen as posibilidades comerciais da creación de copias en bronce a través da técnica indireta da cera perdida, cando até entón o uso era a confección de pezas únicas. O seu estilo é todo inclinado para o clasicismo, que exercitou na creación de imaxes da mitoloxía greco-romana. Polo seu amor á Antigüidade recibiu o seu apelido, que significa "antigo".
Andrea Sansovino
Andrea Coducci, chamado Andrea Sansovino (Florencia, c. 1467 - 1529) foi un arquitecto e escultor cuxo estilo mostra a transición da terceira fase do Renacemento para a Alta Renascença. Súa primeira composición importante foi o Altar do Sacramento (1485-90) na Basílica do Espírito Santo en Florencia, cunha alta calidade artesanal e unha grande énfase nas emocións. Pasou varios anos en Portugal, e en 1502 estaba de novo en Florencia, cando comezou o grupo do Bautismo de Cristo, instalado na fachada do Baptisterio de San Xoán. Soamente o Bautista é enteiramente seu, e o anxo é todo doutro artista, mais a concepción elegante, sobria e dignificada do conxunto, alén da gran beleza dos corpos, tórnao unha das primeiras obras importantes da Alta Renascença. Tamén compuxo unha serie de frisos policromos para a Villa Medicea di Poggio a Caiano. En 1505 foi para Roma contratado polo papa Xulio II para executar dúas tumbas case idénticas para os cardeais Ascanio Sforza e Girolamo della Rovere na Igrexa de Santa María del Popolo, completadas en 1509 e consideradas as súas obras máis orixinais. A súa última gran encomenda foi supervisar a construción de varios edificios na cidade de Loreto e a decoración da Santa Casa local, para onde esculpiu un relevo da Anunciación de gran riqueza plástica.
Michelangelo
miniatura|Michelangelo: Baco ebrio, 1496–97. Museo Nazonale del Bargello, Florencia. miniatura|Jacopo Sansovino: Santiago, c. 1520-27. Igrexa de Santa María en Monserrato dos Españois, Roma. Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni, coñecido como Michelangelo Buonarroti, ou como Michelangelo ou Miguelanxo (Caprese, República de Florencia, 1475 - Roma, 1564), foi a figura dominante na escultura italiana do século XVI, além de pintor e arquitecto de igual consideración. Un dos artistas máis célebre e influentes de toda a historia da arte occidental, iniciou a súa aprendizaxe con Ghirlandaio relativamente tarde, aos 13 anos, tras vencer a oposición paterna. O seu talento pronto foi recoñecido e converteuse en protexido dos Médici, tivo acceso á súa colección de esculturas antigas, e recibiu algunha instrución en escultura de Bertoldo di Giovanni. Unha das súas primeiras obras foi a Madonna da Escaleira (c. 1491), no estilo dos baixos-relevos de Desiderio da Settignano, e a seguir creou unha variación dun motivo encontrado nun sarcófago romano, a Batalla dos Centauros (c. 1492), cuxo dinamismo foi eloxiado. En 1494 os Médici foron expulsados da cidade e Michelangelo procurou emprego en Boloña, traballando en figuras secundarias da Tumba de Santo Dom (1494–95), mais que son orixinais e expresivas, facendo referencia á iconografía clásica. Viaxando para Roma, entón a cidade culturalmente máis importante, produciu a súa primeira composición en larga escala, un Baco ebrio (1496–97) en tamaño pouco por enriba do natural, de grande virtuosismo na concepción e execución, que foi aparentemente vendido a un colecionador como se fose unha peza da Antiguidade. O éxito da obra valeulle unha outra encomenda, unha Pietà (1498-99), que recibiu unha aclamación inmediata e o lanzar á preeminencia entre todos os escultores italianos pola súa orixinalidade de composición e polo seu acabamento extraordinariamente fino, sendo a súa peza máis perfecta neste último aspecto.
Inmediatamente foi chamado para Florencia para crear un David monumental (1501-1504), cuxo deseño é especialmente próximo das solucións do clasicismo. A obra tivo un éxito aí­nda maior do que as outras e por decisión da comunidade foi instalada na praza pública, diante do Palazzo Municipal como un símbolo da República Florentina. A Pietà e o David tornáronse íconas do Renacemento italiano, e están entre as obras máis famosas da historia da escultura do Occidente. Nese momento ocupouse tamén da elaboración de varias Madonnas para patronos privados, e debe ser influenciado por Leonardo da Vinci, que retornara a Florencia despois de vinte anos de ausencia e excitara o entusiasmo de todos. Despois do David a súa obra comezar a se encamiñar para o manierismo, mais aínda son notábeis como a floración final do clasicismo alto-renacentista o Moisés (1513–15), de gran maxestade, realizado como parte dunha ambiciosa tumba para o papa Xulio II na Basílica de San Pedro in Vincoli, xamais conclusa conforme o plano orixinal, dous Escravos (1513-1516), tamén non terminados e parte do mesmo proxecto, e un elegante Cristo Redentor (1519-1520) enteiramente espido para a Igrexa de Santa María sobre Minerva, que impresionou aos seus contemporáneos ao punto de Sebastiano del Piombo dicir que só os seus xeonllos xa valían máis que toda Roma. Anos despois a súa nudez, considerada indecente, foi cuberta, como permanece até hoxe.
Jacopo Sansovino
Jacopo Tatti, coñecido como Jacopo Sansovino (Florencia, 1486 - Venecia, 1570) estudou a partir de 1502 con Andrea Sansovino, de quen, para homenaxealo, tomou o sobrenome. En 1505 acompañou o arquitecto Giuliano da Sangallo até Roma, onde estudou a arquitectura e escultura romanas, sendo empregado polo papa Xulio II como restaurador de estatuaria antiga. Volvendo a Florencia, esculpiu un Santiago (1511–18) para a Catedral, e un Baco (c. 1514). En 1518 estaba novamente en Roma, traballando nunha Nosa Señora do Parto (c. 1519) para a Igrexa de Santo Agostinho, que revela a influencia do outro Sansovino, e outro Santiago (1520) para a Igrexa de Santa María en Monserrato degli Spagnoli. Despois do Saqueo de Roma de 1527 trasladouse para Venecia, introducindo a estética clasicista da Alta Renascença, que alí perdurou moito máis do que en Roma. A súa produción inicial nesta cidade son obras graciosas e elegantes, e as súas obras finais reverten para un clasicismo sobrio e rigoroso. Entre elas destacan estatuas de Evanxelistas e un San Xoán Bautista (década de 1540) para a Basílica de San Marcos e a Tumba do Doge Francesco Venier (1556–61) na Igrexa do Redentor. Actuou tamén como arquitecto-xefe e urbanista da cidade, adquirindo logo fama como un dos maiores arquitectos do manierismo.
Family Dog (serie de televisión)
Atrasado durante anos e mal recibido pola crítica, este programa foi cualificado como "un dos maiores fiascos na historia da animación televisiva, tanto a nivel creativo como comercial, a pesar (e en moitos sentidos como consecuencia) do talento detrás do proxecto". Un crítico observou que o principal problema coa serie era que "a familia Binford era tan repulsivamente egoísta que o interese da audiencia nas súas aventuras era nulo".
Airexe, Sobrecedo, Taboada
Airexe é un lugar da parroquia de Sobrecedo no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Nogarido
O topónimo galego Nogarido pode referirse a:
Noguedo
O topónimo galego Noguedo pode referirse a:
Barreiro, Cerdeda, Taboada
Barreiro é un lugar da parroquia de Cerdeda no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Arís, Poio (San Xoán), Poio
Arís é un lugar da parroquia de Poio (San Xoán) no concello pontevedrés de Poio na comarca de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 246 habitantes (119 homes e 127 mulleres).
O Costeiro, Ribas Altas, Monforte de Lemos
O Costeiro é un lugar da parroquia de Ribas Altas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Cal de Mourelle, Cerdeda, Taboada
Cal de Mourelle é un lugar da parroquia de Cerdeda no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
A Banda do Río, Poio (San Xoán), Poio
A Banda do Río é un lugar da parroquia de Poio (San Xoán) no concello pontevedrés de Poio na comarca de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 9 habitantes (4 homes e 5 mulleres).
A Eirexa, Sindrán, Monforte de Lemos
A Eirexa é un lugar da parroquia de Sindrán no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Henrique Peón
Henrique Peón Mosteiro, ou Quique Peón, nado na Coruña o 1 de novembro de 1963, é un bailador, investigador e divulgador do folclore tradicional galego.
Traxectoria
esquerda|miniatura|Un momento do espectáculo Ovay de Quique Peón Cía. Iniciouse na música e no baile tradicional galego con só 14 anos, no ano 1978. Naquela data formou, canda outras persoas ligadas ao mundo do folclore da Coruña, a Asociación Cultural Xacarandaina. O grupo creouse con directores e bailes procedentes dos Coros e Danzas franquistas. Cando no 1982 Quique Peón asumiu o cargo de director artístico, viuse na necesidade de diferenciar o repertorio da agrupación, pois os coros de danzas continuaban existindo.
Comezou daquela, un intenso labor de recollas de novos materiais polo rural galego. Estes traballos de campo, comezados naquel altura, continúan a día de hoxe e, froito dos mesmos, o seu arquivo persoal e o de Xacarandaina, atesouran unha gran cantidade de bailes e melodías, moitas aínda inéditas.
As músicas e bailes recuperados foron adaptados e levados aos escenarios por Quique Peón e Xacarandaina, ao longo dos anos, en actuacións por todo o mundo. Con el creáronse tamén unha serie de grandes espectáculos etnográficos: Costumes e saberes dun pobo, Unha viaxe por noutrora, Ribeirana, Atruto, Dengue, Camiño do Sul, Galicien Amerika Line, Patrimonio Inmaterial.
No ano 2007 iniciou un achegamento ao mundo da danza contemporánea, colaborando co Centro Coreográfico Galego na obra O Kiosco das almas perdidas. No ano seguinte formou a súa propia compañía: Quique Peón Cía, coa que produciu diferentes obras nas que mestura o baile tradicional e a danza moderna: Ovay (2008), Aléndacroa (2010), Seisdecatro (2011), Amizade (2012) e O Poder do Arcabuz (2016), este último xunto a Xacarandaina.
Noutra faceta artística formou no 2013, xunto a Xurxo Fernandes, o grupo musical Radio Cos co que publicou dous traballos discográficos: Radio Cos (2013) e Pasatempo (2016).
Tamén participa no grupo de cantareiros de Xacarandaina: Os do fondo da barra, un grupo co que se tenta recuperar a tradición popular dos cantos de taberna.
Carboeiro, Cerdeda, Taboada
Carboeiro é un lugar da parroquia de Cerdeda no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
A Eirexa, Ribas Altas, Monforte de Lemos
A Eirexa é un lugar da parroquia de Ribas Altas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
A Estrada, Ribas Altas, Monforte de Lemos
A Estrada é un lugar da parroquia de Ribas Altas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
As Penas, Cerdeda, Taboada
As Penas é un lugar da parroquia de Cerdeda no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
A Gaiola, Cerdeda, Taboada
A Gaiola é un lugar da parroquia de Cerdeda no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Penas, Moreda, Taboada
Penas é un lugar da parroquia de Moreda no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Campelo, Poio (San Xoán), Poio
Campelo é un lugar da parroquia de Poio (San Xoán) no concello pontevedrés de Poio na comarca de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 1.483 habitantes (735 homes e 748 mulleres).
A Bouza, Poio (San Xoán), Poio
A Bouza é un lugar da parroquia de Poio (San Xoán) no concello pontevedrés de Poio na comarca de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 89 habitantes (51 homes e 38 mulleres).
O Lodeiro, Ribas Altas, Monforte de Lemos
O Lodeiro é un lugar da parroquia de Ribas Altas no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Correspondente
miniatura| [[William Howard Russell (1820–1907) é considerado un dos primeiros correspondentes de guerra. Pasou 22 meses informando sobre a guerra de Crimea. A imaxe é de 1854.]] Un correspondente é un xornalista que informa para un medio de comunicación dende o lugar dos feitos.
A finais do século XVIII os correspondentes de The Times, eran axentes a ambos os dous lados da Canle da Mancha que entregaban escritos sobre o que estaba a suceder en París e Bruxelas. Dominar idiomas era un dos requisitos básicos. O custo e a dificultade nas transmisións foron os principais problemas dos correspondentes nos medios nos que traballaban no XVIII, e as mesmas que arrastraron até principios do século XIX. Os correspondentes de guerra son os xornalistas máis perseguidos. A maioría dos xornalistas que son encarcerados ou asasinados no curso do seu traballo pertencen a este grupo. Por ese motivo foi creado Reporteiros sen Fronteiras.
Coa crise económica occidental iniciada na primeira década do século XXI e o crecemento de internet, a existencia de correspondentes comezou a verse en perigo, e varios medios prescindiron do seu traballo. Os correspondentes sosteñen que son "os ollos da historia" e que o punto de vista que pode ofrecer un correspondente é insubstituíble doutro xeito e que prescindir dela empobrece os medios.
Algúns correspondentes destacados, segundo a xornalista Cecilia Ballesteros, foron Manuel Chaves Nogales, Eugeni Xammar i Puigventós, Francisco Eguiagaray, Manu Leguineche, Robert Capa, Donald McCullin, William Howard Russell, Ernie Pyle ou Ryszard Kapuściński.
O Casal, Poio (San Xoán), Poio
O Casal é un lugar da parroquia de Poio (San Xoán) no concello pontevedrés de Poio na comarca de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 638 habitantes (317 homes e 321 mulleres).
DD-transpeptidase
A DD-transpeptidase (, chamada DD-peptidase, DD-transpeptidase, DD-carboxipeptidase, D-alanil-D-alanina carboxipeptidase, peptidase que corta a D-alanil-D-alanina, D-alanina carboxipeptidase, D-alanil carboxipeptidase e serina-tipo D-Ala-D-Ala carboxipeptidase. ) é un encima bacteriano que intervén na biosíntese da parede celular bacteriana, concretamente, a transpeptidación que establece enlaces cruzados entre as cadeas laterais peptídicas das febras de peptidoglicano. Cataliza a transferencia do resto R-L-αα-D-alanil procedente de doantes de R-L-αα-D-alanil-D-alanina carbonilo ao γ-OH da serina do seu sitio activo e desde esta a un aceptor final.
O antibiótico penicilina únese irreversiblemente inhibe a actividade deste encima transpeptidase formando un intermediario moi estable peniciloil-encima, polo que a bacteria non pode formar correctamente a parede. Debido á interacción entre a penicilina e a transpeptidase, este encima tamén é unha proteína que se une á penicilina (PBP).
Mecanismo
A DD-transpeptidase ten un mecanismo similar ao das reaccións proteolíticas das proteínααas da familia da tripsina. centre|miniatura|501x501px|Mecanismo catalítico da DD-transpeptidase Os enlaces cruzados dos restos peptidil da febras de glicano adxacentes créanse nunha reacción de dous pasos. O primeiro paso implica o corte do enlace D-alanil-D-alanina dunha unidade péptidica precursora que actúa como doante de carbonilos, a liberación da D-alanina carboxilo terminal e a formación do acil-encima. O segundo paso implica a rotura do intermediario acil-encima e a fomación dun novo enlace peptídico entre o carbonilo do resto D-alanil e o grupo amino doutra unidade peptídica.
A maioría dos puntos discutidos do mecanismo da DD-peptidase scéntranse na catálise de transferencia de protóns. Durante a formación do intermediario acil-encima, debe extraerse un protón do grupo hidroxilo da serina do sitio activo e debe engadirse outro ao grupo saínte amino. Un movemento de protóns similar debe ser facilitado na desacilación. Aínda non se dilucidou a identidade da catálise xeral ácido-básica implicada nestas transferencias de protóns. Porén, propuxéronse tamén a tríades catalíticas tirosina, lisina e serina, así como serina, lisina, serina.
Estrutura
As transpeptidases son membros da superfamilia da peniciloil-serina transferase, que ten unha sinatura co motivo SxxK conservado, onde "x" denota un residuo de aminoácido variable. As transpeptidases desta superfamilia mostran unha tendencia a presentar á vez tres motivos: SxxK, SxN (ou análogo) e KTG (ou análogo). Estes motivos aparecen en sitios equivalentes, e están aproximadamente espazados á mesma distancia, ao longo da cadea polipeptídica. Na proteína pregada estes motivos quedan situados uns preto dos outros no centro catalítico entre un dominio todo α e un dominio α/β.
A estrutura da transpeptidase de Streptomyces K15 foi moi estudada e consta dunha soa cadea polipetídica organizada en dous dominios. Un dominio contén principalmente hélices α e o segundo é de tipo α/β. O centro do suco catalítico está ocupado pola tétrade Ser35-Thr36-Thr37-Lys38, que inclúe o residuo Ser35 nucleófilo no extremo amino-terminal da hélice α2. Un lado da cavidade defínese polo bucle Ser96-Gly97-Cys98 conectando as hélices α4 e α5. A tríade Lys213-Thr214-Gly215 sitúase na febra β3 do lado oposto da cavidade. O grupo NH do esqueleto da molécula do residuo Ser35 esencial e a Ser216 de augas abaixo do motivo Lys213-Thr214-Gly215 occupan posicións que son compatibles coa función oco oxianión necesaria para a catálise.
O encima clasifícase como DD-transpeptidase porque o enlace peptídico susceptible do doante de carbonilos establécese entre dous átomos de carbono coa configuración D.
Función biolóxica
Todas as bacterais posúen polo menos unha e normalmente varias serina DD-peptidases monofuncionais. Interveñen na formación da parede celular creando pontes peptídicas entre as febras de peptidoglicano.
Importancia en enfermidades
miniatura|374x374px|A semellanza estrutural entre (A) D-Ala-D-Ala terminal do peptidoglicano terminal e (B) penicilinas. As transpeptidases recoñecen erradamente as penicilinas para a reacción catalítica TPase. Ese encima é unha excelente diana para fármacos porque é esencial, é accesible desde o periplasma e non ten equivalente nas células de mamíferos. A DD-transpeptidase é a proteína diana dos antibióticos β-lactámicos (por exemplo, a penicilina). Isto débese a que a estrutura da β-lactama lembra moito ao residuo D-ala-D-ala.
As β-lactamas exercen os seus efectos incativando competitivamente o sitio catalítico da serina DD-transpeptidase. A penicilina é un análogo catalítico dos doantes de carbonilo terminados en D-Ala-D-Ala; por tanto, en presenza deste antibiótico, a reacción detense cando se orixina o peniciloil ligado por éster á serina do encima. Así, os antibióticos β-lactámicos forzan que estes encimas se comporten como proteínas que se unen á penicilina.
Cineticamente, a interacción entre a DD-peptidase e as beta-lactamas é unha reacción en tres pasos:
As beta-lactamas poden formar un aduto E-I* de alta estabilidade coa DD-transpeptidase. A vida media deste aduto é dunhas horas, mentres que a vida media da reacción normal é da orde de milisegundos.
Casalvito, Poio (San Xoán), Poio
Casalvito é un lugar da parroquia de Poio (San Xoán) no concello pontevedrés de Poio na comarca de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 288 habitantes (146 homes e 142 mulleres).
Testamento de Afonso II
Co nome de testamento de Afonso II coñécense dous documentos:
Río Bravo, América do Norte
O Río Bravo ou Bravo del Norte, nomeado dese modo en México, ou río Grande nos Estados Unidos, é un longo río do sur dos Estados Unidos e norte de México que flúe en dirección sur e sueste a través de Colorado e Novo México ata chegar á cidade de El Paso (Texas) a partir de onde forma a fronteira sur de Texas (Estados Unidos) e a fronteira norte dos estados mexicanos de Chihuahua, Coahuila, Nuevo León e Tamaulipas, ata desembocar no golfo de México (océano Atlántico). Con 3034 km de lonxitude, é o cuarto río máis longo de América do Norte.
Historia
Durante o final da década de 1830 e principio da de 1840, este río foi causa do conflito entre a República de Texas e México, xa que a primeira establecía a súa fronteira sur neste río, e México a súa fronteira norte no río Nueces, máis cara ao norte. A finais de 1845 a República de Texas pasou a formar parte dos Estados Unidos, polo que agora era todo o país o que estaba en guerra cos seus veciños do sur (intervención estadounidense en México). Como a guerra a gañaron os do norte en 1848, a fronteira entre ambos os países pasou a formala o río Grande, dende as cidades de El Paso e Ciudad Juárez ata o golfo de México.
O 2 de outubro de 1968 o goberno estadounidense declarou como río salvaxe e paisaxístico nacional un tramo de 89,6 km que discorre por Novo México. O 10 de novembro de 1978 engadiuse á declaración un segundo tramo de 307,6 km e o 4 de maio de 1994 un terceiro tramo de 20,1 km (paisaxístico), tamén situados no estado de Novo México.
O 11 de setembro de 1997 o presidente Bill Clinton designou este río como un dos catorce que integran o sistema de ríos do patrimonio estadounidense.
Navegación
O río Grande non é navegable, xa que tanto a profundidade como a largura e os obstáculos na canle dificultan o seu uso para a navegación fluvial.