cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ciencias naturais
O século XVIII: o século das luces
No século XVII, a "revolución científica" foi posíbel pola matematización da ciencia. Isto non ocorre até o transcurso do século XVIII no que aparecen as grandes institucións científicas, especialmente as Academias das Ciencias, as Sociedades científicas, e no que a ciencia entra nas universidades. Sobre todo, as ciencias naturais e a medicina desenvólvense durante este período. E no século XVIII a maioría dos científicos eran partidarios dun cambio: fronte ás ideas anteriores, consideraban a ciencia como a única vía obxectiva de coñecemento (de aí, o nome de Século das luces). Este espírito quedou reflectido na Enciclopedia das Artes e das Ciencias, recompilada por Diderot (1713 - 1784) e D'Alembert (1717 - 1783), obra na que se resumía todo o coñecemento científico da época en todas as ramas do saber, e da que se trata máis abaixo. O século XVIII é a época dos grandes viaxeiros e sistemáticos. Entre eles destaca o sueco Carl von Linné, (1707 - 1778), fixista e aristotélico, que ideou a nomenclatura binomial actualmente en uso, e clasificou os animais e as plantas nas sucesivas edicións das súas obras Systema naturae (O sistema da natureza) (1735) e Species plantarum (As especies de plantas) (1753), obras que serven de base á sistemática actual de animais e plantas, o sistema binomial e da nomenclatura para animais e vexetais, respectivamente. O seu contemporáneo Conde de Buffon (1707 - 1788), naturalista francés autor dunha Histoire naturelle (Historia natural) á que dedicou gran parte da súa vida, criticouno e adoptou unha concepción transformista do universo.
A Enciclopedia
Un segundo cambio importante no Século das luces en relación co século precedente tivo a súa orixe en Francia, cos enciclopedistas. Este movemento intelectual defendía a idea de que existe unha arquitectura científica e moral do saber. O filósofo Diderot e o matemático d'Alembert publicaron en 1751 a Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers (coñecido como "A Enciclopedia") que permitiu coñecer todo o coñecemento científico da época. Esta Enciclopedia vén ser coma un himno ao progreso científico.
Coa Enciclopedia nace igualmente a concepción clásica de que a ciencia debe a súa aparición ao descubrimento do método experimental. Jean Le Rond d'Alembert explica así, no Discours préliminaire de l'Encyclopédie (1759) que:
Racionalismo e ciencia moderna
O período chamado das luces iniciou o ascenso da corrente racionalista, que proviña de René Descartes e, despois, de filósofos ingleses como Thomas Hobbes e David Hume, que adoptaron unha vía empírica, poñendo o acento nos sentidos e a experiencia na adquisición dos coñecementos, en detrimento da razón pura. Pensadores, igualmente científicos (como Leibniz, que desenvolveu as matemáticas e o cálculo infinitesimal, ou Kant, ou o barón de Holbach, no seu Sistema da natureza, no que sostén o ateísmo contra calquera concepción relixiosa ou deísta, o materialismo e o fatalismo, é dicir, o determinismo científico), fixeron da Razón (con maiúscula) un culto ao progreso e ao desenvolvemento social. Os descubrimentos de Isaac Newton, a súa capacidade para confrontar e para ensamblar as probas axiomáticas e as observacións físicas nun sistema coherente, déronlle o ton a todo o que seguiría a súa exemplar Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Principios matemáticos da filosofía natural). Enunciando a teoría da gravitacion universal, Newton inaugurou a idea dunha ciencia como discurso tendente a explicar o mundo considerado como racional por estar ordenado por leis reproducíbeis.
O século XIX
Tras dun século coma o XVIII, no que a maior actividade dos biólogos se desenvolveu no campo da sistemática, nun intento de clasificar as especies procedentes do Novo Mundo, suscitouse no século XIX unha interpretación, baseada na razón, tanto da aparición das diferentes especies coma da súa distribución e parentesco. Así xurdiu a teoría evolucionista. Un dos primeiros en defendela foi Jean-Baptiste de Monet, coñecido como Lamarck (1744 - 1829), que explicaba a súa hipótese baseándose en dous principios: "a necesidade crea o órgano e a súa función desenvólveo", e "os caracteres adquiridos transmítense hereditariamente". Esta teoría (lamarckismo) chocaba, por un lado, coa crítica daqueles que pedían datos, experiencias etc., que a confirmasen e, por outro, coa opinión do francés Georges Cuvier (1769 - 1832), considerado como o pai da paleontoloxía e da anatomía comparada, e os seus seguidores. Cuvier era fixista, é dicir, cría na inmutabilidade das especies. Para explicar a desaparición de especies que só existiron no pasado, e das que só nos chegaron restos fosilizados, supoñía que houbera unha serie de catástrofes sucesivas que producirían a súa extinción (catastrofismo). Posteriormente, despois de cada catástrofe, desenvolvíase unha nova e distinta creación.
A oposición entre ciencia e relixión refórzase coa aparición, en 1859, de A orixe das especies segundo a selección natural do naturalista inglés Charles Darwin (1809 - 1882). Neste libro Darwin recolleu as conclusións ás que chegara durante a viaxe científica que moitos anos antes (1831 - 1836) realizara por todo o Novo Mundo e o Pacífico a bordo do Beagle. A teoría de Darwin (darwinismo) apóiase en dous puntos: a variabilidade da descendencia e a selección natural ou, dito doutro xeito, a supervivencia do máis apto. Pronto se desencadeou unha controversia entre os seguidores do francés Lamarck e os do inglés Darwin (e, algo máis tarde, e máis intensamente, entre estes últimos e os sectores relixiosos).
O filósofo Spencer utilizou o impacto do darwinismo na sociedade do século XIX para, dándolle unha carga relixiosa da cal esta teoría en principio carece (Darwin era agnóstico), realizar un ataque contra a opinión doutros científicos. Así, produciuse unha primeira reacción de rexeitamento do darwinismo en moitos ambientes relixiosos e científicos. Posteriormente admitiuse a denominación de evolucionismo científico para referirse a un darwinismo desprovisto desta carga ideolóxica. Darwin morreu en 1882 sen poder achegar datos que explicasen a orixe da variabilidade entre os descendentes dunha mesma parella, fenómeno que constitúe a base fundamental da súa teoría evolucionista.
No primeiro terzo deste século XIX hai que recordar tamén o labor de Edward Jenner (1749 - 1823), descubridor da primeira vacina, a da varíola, que abriu o camiño da inmunoloxía. Posteriormente Scheleiden (1804 - 1881) e Schwann (1810 - 1895) destacaron en citoloxía e histoloxía por enunciar a teoría celular. Máis tarde, en microbioloxía, Louis Pasteur (1822 - 1895) levou a cabo experimentos definitivos sobre a falsidade da xeración espontánea, descubriu que algúns microorganismos tiñan carácter patóxeno (ao estudar unha enfermidade que atacaba o verme da seda), illou o bacilo do cólera das galiñas, deduciu o concepto de inmunidade e descubriu a vacina antirrábica; está considerado como o pai da bacterioloxía. Posteriormente, Robert Koch (1843 - 1910) illou o microbio que producía o carbúnculo, o bacilo da tuberculose e o vibrio do cólera. En 1865, o médico escocés Joseph Lister (1827 - 1912) descubriu que as infeccións das feridas débense ás bacterias, e en 1867 utilizou fenol para crear un ambiente bactericida nas salas de operacións (antisepsia). En 1884, o médico e bacteriólogo español Jaime Ferrán (1852 - 1929) descubriu a vacina contra o cólera.
A bioloxía coñece no século XIX profundos cambios co nacemento da xenética, cos traballos de Gregor Mendel. En 1865, o freire agostiño Gregor Mendel (1822 - 1884) publicou os seus traballos sobre as leis que rexen a herdanza biolóxica. O abandono definitivo do vitalismo, despois da (accidental) síntese da urea, en 1828, a partir de amoníaco e dióxido de carbono, polo alemán Friedrich Wölher (1800 - 1882), que demostra que os compostos orgánicos obedecen ás mesmas leis fisicoquímicas que os compostos inorgánicos, favorece o desenvolvemento da fisioloxía. Nesta disciplina destacou o francés Claude Bernard (1813 - 1878), que pode ser considerado o pai desta ciencia. A mediados do século XIX apareceu por primeira vez o termo ecoloxía para designar unha nova rama das ciencias biolóxicas. O alemán Ernst Haeckel (1834 - 1919) foi o introdutor desta palabra e talvez o primeiro que definiu a nova ciencia. Nun traballo publicado en 1870 dicía: "Entendemos por ecoloxía o conxunto dos coñecementos referentes á economía da natureza, a investigación de todas as relacións do animal tanto co seu medio orgánico coma inorgánico". Tamén a mediados deste século o zoólogo francés Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (1772 - 1844) propuxo a denominación de etoloxía para o estudo das relacións dos organismos dentro da familia, da sociedade no seu conxunto e da comunidade.
A Revolución industrial
A Primeira e a Segunda Revolucións Industriais estiveron marcadas por profundos cambios económicos e sociais, derivados das innovacións e descubrimentos científicos e técnicos. O vapor e, despois, a electricidade contan entre os progresos notábeis que permitiron a mellora dos transportes e da produción. Os instrumentos científicos son máis numerosos e máis seguros, tales como o microscopio ou o telescopio, que se perfeccionan.
A física adquire as súas principais leis, especialmente con Maxwell (1831 - 1979), que enuncia os principios da teoría cinética dos gases, así como a ecuación de onda fundando o electromagnetismo. Estes dous descubrimentos permiten importantes traballos ulteriores especialmente en relatividade restrinxida e en mecánica cuántica. Establécense así os fundamentos das ciencias do século XX, sobre todo os principios da física de partículas, a propósito da natureza da luz.
Unha ciencia postindustrial
miniatura|200px|A [[informática, a maior innovación do século XX, representa unha enorme axuda para a investigación.]]
A historia recente da ciencia está marcada polo continuo refinamento do coñecemento adquirido e o desenvolvemento tecnolóxico, acelerado xa desde a aparición do método científico. Se ben as revolucións científicas de principios do século XX se deron sobre todo no campo da física a través do desenvolvemento da mecánica cuántica e a relatividade xeral, no século XXI a ciencia enfróntase á revolución biotecnolóxica.
No século XX produciuse unha aceleración sen precedentes do progreso científico. Esta revolución científica débese tanto á aparición de novos instrumentos, como o microscopio electrónico, que permitiu, xunto co progreso que experimentaron outras ciencias, como a química orgánica, grandes avances en citoloxía e histoloxía, como á gran cantidade de persoas e grupos de investigación que se dedican á ciencia en todo o mundo.
Prodúcese unha importate mellora da precisión dos instrumentos que, eles mesmos, resultan dos avances máis recentes da ciencia. A informática, que se desenvolve a partir dos anos 1950, e que permite un mellor tratamento dun volume de informacións cada vez máis importante, e que chegou a revolucionar a práctica da investigación, é un destes instrumentos.
Os intercambios internacionais dos coñecementos científicos son cada vez máis rápidos e fáciles. Cada vez máis os descubrimentos máis coñecidos do século XX preceden á verdadeira mundialización e á uniformación lingüística das publicacións científicas.
Complexidade crecente das ciencias
De revolucións científicas en revolucións científicas, a ciencia viu como as súas disciplinas se especializaban. A complexificación das ciencias estoura no século XX, conxuntamente coa multiplicación dos campos de estudo. O caso da bioloxía é un exemplo. Divídese, en efecto, en numerosas ramas: bioloxía molecular, bioquímica, bioloxía xenética, agrobioloxía etc.
Paralelamente, as ciencias aproxímanse para traballaren xuntas. Así, por exemplo, a bioloxía busca axuda na química e na física, mentres que esta última utiliza a astronomía para confirmar ou rexeitar as súas teorías (é a astrofísica). Por outra parte, as matemáticas convértense na "linguaxe" común das ciencias; as súas aplicacións son múltiplas.
A suma dos coñecementos chega a ser tan grande que resulta imposíbel para un científico coñecer perfectamente varias ramas da ciencia. Especialízanse cada vez máis e, para contrabalancear iso, o traballo en equipo converteuse en norma.
A Garrona, Lousada, Xermade
A Garrona é un lugar da parroquia de Lousada no concello lucense de Xermade na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller).
Ciencias naturais
Ética e ciencia: o porvir da ciencia no século XXI
O século XXI caracterízase por unha aceleración dos descubrimentos "punta", como a nanotecnoloxía. Ademais, no seo das ciencias naturais, a xenética promete cambios sociais ou biolóxicos sen precedentes. A informática é á vez unha ciencia e un instrumento de investigación xa que a simulación informática permite experimentar modelos cada vez máis complexos e gorentosos en termos de potencia de cálculo.
A ciencia democratízase. Por unha parte, importantes proxectos internacionais ven a luz (loita contra a SIDA e o cancro, programa SETI, astronomía, detectores de partículas etc.). E por outra, a vulgarización científica permite acceder a cada vez máis persoas ao razoamento e á curiosidade científica.
A ética, nestes tempos, representa unha noción concomitante á da ciencia. As nanotecnoloxías e a xenética sobre todo presentan os problemas da sociedade futura, a saber, respectivamente, os perigos das innovacións para a saúde e a manipulación do patrimonio hereditario do home. Os países avanzados tecnoloxicamente crean así órganos institucionais encargados de examinar o bo uso das aplicacións científicas. Por exemplo, leis bioéticas establécense a través do mundo, aínda que non en todos os lugares da mesma maneira, porque están moi ligadas aos dereitos locais.
Astronomía
miniatura|Cráter [[Dédalo (Daedalus) na cara oculta da Lúa, tomada desde o Apollo 11]]
Esta disciplina é a ciencia dos obxectos e fenómenos astronómicos orixinados fóra da atmosfera terrestre. O seu campo está relacionado coa física, coa química, co movemento e coa evolución dos obxectos celestes, así como tamén coa formación e o desenvolvemento do universo. A astronomía inclúe o exame, estudo e modelaxe das estrelas, os planetas, os cometas, as galaxias e o cosmos. A maioría da información usada polos astrónomos recóllese pola observación remota, aínda que se conseguiu reproducir, nalgúns casos, no laboratorio, a execución de fenómenos celestes como, por exemplo, a química molecular do medio interestelar.
Mentres as orixes do estudo dos elementos e fenómenos celestes poden rastrexarse até a antigüidade, a metodoloxía científica deste campo comezou a desenvolverse a mediados do século XVII. Un factor clave foi a introdución do telescopio por Galileo Galilei, que permitiu examinar o ceo da noite máis detalladamente.
O tratamento matemático da astronomía comezou co desenvolvemento da mecánica celeste e coas leis de gravitación por Isaac Newton, aínda que xa fora posto en marcha polo traballo anterior de astrónomos como Johannes Kepler.
Contra o século XIX, a astronomía desenvólvese xa como unha ciencia formal, coa introdución de instrumentos como o espectroscopio e a fotografía, que permitiron a continua mellora de telescopios e a creación de observatorios profesionais.
Bioloxía
esquerda|miniatura|200px|[[Moldelo|Modelo de bólas dun fragmento de ADN, a secuencia química que contén instrucións xenéticas para o desenvolvemento biolóxico dos seres vivos.]]
Este campo comprende un conxunto de disciplinas que examinan fenómenos relativos a organismos vivos. A escala de estudo vai desde os subcompoñentes biofísicos até os sistemas máis complexos. A bioloxía ocúpase das características, a clasificación e a conduta dos organismos, así como da formación e as interaccións das especies entre si e co medio natural.
Os campos biolóxicos da botánica, a zooloxía e a medicina (estreitamente relacionada esta coa farmacia) xurdiron desde os primeiros momentos da civilización, mentres que a microbioloxía introduciuse no século XVII co descubrimento do microscopio.
Con todo, non foi até o século XIX cando a bioloxía se unificou, unha vez que os científicos descubriron coincidencias en todos os seres vivos e decidiron estudalos como un conxunto.
Algúns desenvolvementos clave na ciencia biolóxica foron a xenética, a teoría da evolución de Charles Darwin coa chamada selección natural, a teoría microbiana das enfermidades infecciosas e a aplicación de técnicas de física e química a nivel celular e molecular (biofísica e bioquímica, respectivamente).
A bioloxía moderna divídese en subdisciplinas, segundo os tipos de organismo e a escala en que se estudan. A bioloxía molecular é o estudo da química fundamental da vida, mentres que a bioloxía celular ten como obxecto o exame da célula, é dicir, a unidade construtiva básica de toda a vida. A un nivel máis elevado, está a fisioloxía, que estuda a estrutura interna do organismo.
Física
A física inclúe o estudo dos compoñentes fundamentais do universo, as forzas e interaccións que exercen entre si e os resultados producidos por ditas interaccións. miniatura|200px|[[Efecto Meissner, un exemplo de supercondutividade.]] En xeral, a física considérase como unha ciencia fundamental, estreitamente vinculada coa matemática e a lóxica na formulación e cuantificación dos principios.
O estudo dos principios do universo ten unha longa historia e un gran traballo dedutivo, a partir da observación e a experimentación. A formulación das teorías sobre as leis que gobernan o universo foi un obxectivo central da física desde tempos remotos, coa filosofía do emprego sistemático de experimentos cuantitativos de observación e proba como fonte de verificación.
A clave do desenvolvemento histórico da física inclúe fitos como a teoría da gravitación universal e a mecánica clásica de Newton, a comprensión da natureza da electricidade e a súa relación co magnetismo, a teoría xeral da relatividade e a teoría especial da relatividade de Einstein, o desenvolvemento da termodinámica e o modelo da mecánica cuántica, aos niveis da física atómica e subatómica.
O campo da física é extraordinariamente amplo, e pode incluír estudos tan diversos como a mecánica cuántica, a física teórica ou a óptica. A física moderna oriéntase a unha especialización crecente, onde os investigadores tenden a enfocar áreas particulares máis que a ser universalistas, como o foron Albert Einstein ou Lev Landau, que traballaron nunha multiplicidade de áreas.
Química
Constituíndo o estudo científico da materia a escala atómica e molecular, a química ocúpase principalmente das agrupacións supraatómicas, como son os gases, as moléculas, os cristais e os metais, estudando a súa composición, propiedades, transformacións e reaccións. miniatura|esquerda|200px|Fórmula estrutural da molécula de [[cafeína]]
A química tamén inclúe a comprensión das propiedades e interaccións da materia a escala atómica. A maioría dos procesos químicos poden estudarse directamente no laboratorio, usando unha serie de técnicas a miúdo ben establecidas, tanto de manipulación de materiais como de comprensión dos procesos subxacentes.
Unha aproximación alternativa é a que proporcionan as técnicas de modelaxe molecular, que extraen conclusións de modelos computacionais. A química chámase a miúdo ciencia central, polo seu papel de conexión coas outras ciencias naturais.
A experimentación química tivo a súa orixe na alquimia, un sistema de crenzas que combinaba esoterismo e experimentación física. A ciencia química comezou a desenvolverse a finais do século XVIII, co traballo de científicos notábeis como Robert Boyle, o descubridor dos gases, ou Antoine Lavoisier, que descubriu a lei de conservación da masa.
A sistematización fíxose patente coa creación da táboa periódica dos elementos (ou sistema periódico) e a introdución da teoría atómica, cando os investigadores desenvolveron unha comprensión fundamental dos estados da materia, os ións, os enlaces químicos e as reaccións químicas.
Desde a primeira metade do século XIX o desenvolvemento da química levou aparellada a aparición e expansión dunha industria química de gran relevancia na economía e na calidade de vida actuais.
Xeoloxía
230px|miniatura|[[Intrusión de rochas ígneas.]]
Xeoloxía é un termo que engloba as ciencias relacionadas co planeta Terra, que inclúen a xeofísica, a xeoquímica, a tectónica ou xeoloxía estrutural, a xeodinámica, a hidroloxía, a meteoroloxía, a oceanografía, a edafoloxía, a estratigrafía, a mineraloxía, a petroloxía e a paleontoloxía.
Aínda que a minería e a xemoloxía (estudo das pedras preciosas) foron obxecto do interese humano ao longo da historia da civilización, o seu desenvolvemento científico dentro da ciencia da xeoloxía non ocorreu até o século XVIII.
O estudo da Terra, en especial a paleontoloxía, floreceu no século XIX.
E o crecemento doutras disciplinas, como a xeofísica, no século XX, coa teoría da tectónica de placas, nos anos 60, que tivo un impacto sobre as ciencias da Terra similar á da teoría da evolución sobre a bioloxía.
A xeoloxía está, na actualidade, estreitamente ligada á investigación climática e ás industrias mineira e petroleira.
Ciencias cruzadas ou interdisciplinares
As diferenzas entre as disciplinas das ciencias naturais non están sempre ben marcadas, polo que as denominadas "ciencias cruzadas" comparten un gran número de campos. A física xoga un papel significativo nas outras ciencias naturais, dando orixe, por exemplo, á astrofísica, a xeofísica, a química física e a biofísica. Así mesmo, a química está representada en varios campos, como a bioquímica, a xeoquímica e a astroquímica.
Un exemplo particular de disciplina científica que abarca múltiplas ciencias naturais é a ciencia do medio ambiente. Esta materia estuda as interaccións dos compoñentes físicos, químicos e biolóxicos do medio, con particular atención aos efectos da actividade humana (acción antrópica) e o seu impacto sobre a biodiversidade e a sustentabilidade. Esta ciencia tamén implica a expertos doutros campos (edafólogos, climatólogos, oceanógrafos etc.).
Unha disciplina compárabel á anterior é a oceanografía, que se relaciona cunha ampla gama de disciplinas científicas. A oceanografía subdivídese, á súa vez, noutras disciplinas cruzadas, como a bioloxía mariña. Como o ecosistema mariño é moi grande e moi diverso, a bioloxía mariña tamén se bifurca en moitas subdivisións, incluíndo especializacións en especies particulares.
Barrosas, Barxas
Xentilicio
O seu xentilicio é barroso/a.
A Granxa, Amoroce, Celanova
A Granxa é unha aldea da parroquia de Santiago de Amoroce, no concello ourensán de Celanova, na comarca da Terra de Celanova. Tiña 22 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 12 eran homes e 10 eran mulleres.
O camiño cara ó máis forte
O camiño cara ó máis forte (最強への道) é o 17ª filme baseada na serie de manga e anime Dragon Ball, e a cuarta da etapa Dragon Ball, foi estreada o 2 de marzo de 1996. Fíxose con motivo do 10º aniversario da serie, e conta dun xeito diferente e alternativo a historia de Dragon Ball dende o comezo da serie ata o final do Exército Red Ribbon, cunha mellora gráfica.
Sinopse
Son Goku coñece a Bulma, e xuntos deciden ir na busca das sete Bólas do Dragón para resucitar ó Dragón Shenron e pedirlle un desexo. Durante a viaxe, coñecen a Oolong, Yamcha e Puar. Todos xuntos embárcanse nunha perigosa aventura enfrontándose ó terrible exército da Red Ribbon, mandados polo malvado xeneral White. Goku combate a robots de gran poder e espectaculares técnicas de combate. Unha vez superado o obstáculo, o grupo segue o seu camiño ata enfrontarse ó xeneral Blue coa axuda do Mestre Mutenroi.
Pobo moravo
Os moravos (en Moravané ou coloquialmente Moraváci) son un grupo etnográfico eslavo occidental que habita na rexión de Moravia, na República Checa, e que falan os dialectos moravos da lingua checa. Xunto cos silesianos da República Checa, forman parte da poboación que non se identifican etnicamente como checos. No 2011, o 4,9% da poboación do país declarouse de identidade morava. Existen pequenas poboacións que se declaran etnicamente moravos na veciña Eslovaquia.
Black Brant
miniatura|250px|Un Black Brant 12 durante a engalaxe. Black Brant é o nome dunha familia de foguetes sonda do Canadá desenvolvidos nos anos 1950 e que seguen operativos.
A orixe dos foguetes Black Brant está no requirimento por parte do goberno do Canadá, en 1957, dun foguete sonda para estudar a ionosfera co fin de mellorar as comunicacións militares. A empresa elixida para facer o deseño foi Bristol Aerospace. O deseño inicial resultou nun foguete relativamente pesado pola robustez necesaria para soportar diferentes tempos de combustión, carga de propelente e ángulos de lanzamento. O foguete final, de produción, resultou máis lixeiro.
Co tempo desenvolvéronse variantes para o uso de distintos motores, propelentes e etapas. Os distintos tipos de foguete poden levar cargas desde 70 a 850 kg a alturas de entre 150 e 1500 km, con ata 20 minutos de microgravedade para facer observacións e experimentos. Usan os motores 9KS11000, 23KS20000, 26KS20000, 15KS25000, 12KS10000 e 9KS1660.
Fernando Roig Alfonso
Fernando Roig Alfonso, nado na pedanía de Poble Nou (Valencia) o 25 de xuño de 1947, é un empresario español. É o propietario e presidente de Pamesa e máximo accionista e presidente do Villarreal Club de Fútbol.
Traxectoria
A outra faceta pola que é coñecido Fernando Roig é a deportiva, xa que se trata do máximo accionista e presidente do Villarreal Club de Fútbol, e foino do Pamesa Valencia de baloncesto, ademais de ser un importante accionista do Valencia Club de Fútbol. Fernando Roig adquiriu a maioría das accións do equipo de Vila-real na tempada 1997-98, na que compaxinou a dirección tanto do Villarreal CF como do Pamesa Valencia. Baixo o seu mandato, o club de fútbol experimentou un gran crecemento, ascendendo á Primeira División e xogando competicións europeas, tanto a Copa da UEFA como a Champions League. Ademais creou equipos de fútbol base como o Villarreal B, destacando a construción da Cidade Deportiva. Finalmente delegou as súas funcións no Pamesa no seu irmán Juan Roig, aínda que nunca se desvinculou do club que patrocina.
En xaneiro de 2009 recibiu o premio ao "Mellor Dirixente Deportivo 2008" outorgado polo diario Mundo Deportivo, sendo a primeira vez que se facía entrega dese premio na categoría mencionada.
Vida persoal
Fernando Roig está casado coa pintora Elena Negueroles, coa que ten dous fillos, un dos cales, Fernando, colabora co seu pai na xestión do Villarreal CF. O 22 de febreiro de 2006 foi nomeado Fillo Adoptivo de Vila-real polo Concello desta localidade, nun acto celebrado no auditorio municipal.
A Penamusga, Lousada, Xermade
A Penamusga é un lugar da parroquia de Lousada no concello lucense de Xermade na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller).
Hugo Grotius
Huig de Groot, latinizado como Hugo Grotius e coñecido tamén como Hugo Grocio e Hugo de Groot, nado na cidade surholandesa de Delft, nos Países Baixos, o 10 de abril de 1583 e finado en Rostock, Alemaña, o 28 de agosto de 1645, foi un xurista, escritor e poeta holandés.
Traxectoria
Fillo do burgomestre Jan de Groot, tradutor de Arquímedes, Hugo Grotius foi un neno prodixio: aos nove anos coñecía a poética e facía versos de calidade; comezou os estudos de Dereito aos 11 anos na Universidade de Leiden, en 1594, e graduouse catro anos máis tarde na universidade francesa de Orleáns en Xurisprudencia e Filosofía, onde tamén aprobou cursos de Astroloxía, Matemáticas e Teoloxía.
En 1599 empezou a exercer como xurista na Haia e en 1609 comezou a publicación de tratados de Dereito co seu Mare liberum, sobre o dereito do mar, de xeito anónimo. En 1613 formou parte dunha misión diplomática a Inglaterra. miniatura|esquerda|Gravado de [[1619 con motivo da reclusión de Grotius en Loevestein]] Interveu na vida pública, participando tanto nos debates relixiosos da Universidade de Leiden entre os teólogos protestantes Gomarus (calvinista) e Arminius, como tamén nos conflitos políticos entre monárquicos e republicanos. Como resultado destas controversias relixioso-políticas acabou finalmente condenado a cadea perpetua en 1618 e recluído no castelo de Loevestein. Os calvinistas monárquicos confiscárolle ademais todas as súas propiedades.
Grotius faleceu na cidade alemá de Rostock durante unha viaxe a Suecia.
Obra
Hugo Grotius foi o gran defensor do Estado absoluto. Inaugurou unha nova corrente sobre o Dereito natural: o "iusnaturalismo inmanentista". Para el o home é social por natureza, polo que as normas de convivencia que hai na sociedade son naturais e inherentes ao ser humano, e constitúen obxecto de dereito positivo. Estas normas, polo feito de seren naturais, nin se poden cambiar nin se poden discutir. Propón a pasaxe dun dereito metafísico a un racional en De iure belli ac pacis.
Como o home é social, Grotius sostén que deben existir valores mínimos e indiscutibles, non por simple convención, que a sociedade debe procurar para manter a orde. Eses principios, baseados na natureza racional e social do home, son instaurados por Deus e nin este podería cambialos. As leis serán xustas se se deducen destes principios abstractos, dos que se poden ir deducindo os demais matematicamente.
A sociedade é para el a asociación perfecta de homes libres para protexeren os seus dereitos e por unha utilidade común.
O Dereito natural e as normas legais do Estado necesitan un soberano forte que garanta a expansión comercial, a orde e a paz. Grotius é considerado como un dos fundadores do Dereito internacional, xunto con Francisco de Vitoria. miniatura|esquerda|Portada de Mare Liberum Na monarquía absoluta o rei está suxeito ás súas propias leis. Xa que é monarca por dereito divino, as súas leis son xustas, e todos, mesmo el, deben obedecelas. Pero tamén hai un Dereito natural que non se pode saltar. A autoridade do rei, en moitos casos, está limitada polas Cortes, que teñen que votar os impostos, co que o rei depende delas para conseguir recursos. Un caso particular é o de Inglaterra, onde, malia o absolutismo dos Tudor e ser o rei quen dita as leis, estas só entran en vigor cando as vota o Parlamento. miniatura|[[Estatua de Hugo Grotius na Gran Praza de Delft, onde naceu, coas torres da igrexa de María de Xesé ao fondo]] No século XVI a política e a relixión estaban intimamente ligadas, non só porque estivesen en disputa a soberanía do papa e a do rei ou a do emperador, senón porque o rei decide cal é a relixión dos seus súbditos. Os distintos xeitos de concibir a relixión implican diferentes concepcións do poder.
Grotius sentou unha das bases máis importantes do Ius gentium ("Dereito de xentes"), na súa obra Mare Liberum. Desenvolveu a súa teoría distinguindo entre mar próximo (dálle certos dereitos ao Estado) e mar oceánico, que é totalmente libre. Sostén que debe haber libre comunicación e navegación, posto que o mar non é propiedade de ninguén e todos os países teñen o dereito de tirar proveito del, tese á que se opuxo o inglés John Selden, na súa obra Mare clausum. A disputa sobre a propiedade ou a nacionalidade das augas tiña un transfondo económico, xa que afectaba o comercio internacional. Mare liberum é parte dunha obra maior, De iure praedae, inédita ata 1868.
A súa obra De iure belli ac pacis (1625) foi o primeiro tratado sistemático sobre o dereito internacional, cuxas bases xa foran sentadas por Francisco de Vitoria, ao que cita abundantemente. Con ela transmitiu e difundiu por Europa as ideas da Escola de Salamanca. En De iure belli ac pacis abandona o concepto de guerra xusta e introduce un novo, o non discriminatorio de "guerra con independencia de xustiza da causa". Sostén que no dereito internacional non existen bos e malos, senón que son todos iguais. De aí o iustus hostis, que considera que o rival é tan xusto coma min, xa que ten os mesmos dereitos. Desenvolve o Ius in belo, ou dereito na guerra, que establece certas regras que parten do concepto de humanidade.
Obras principais
miniatura|Portada do libro terceiro de De iure belli ac pacis A biblioteca do Pazo da Paz (Vredespaleis), na Haia, alberga a "Colección Grotius", que contén un gran número de libros escritos por Hugo Grotius ou ben por outros autores sobre a súa figura. A colección iniciouse grazas á doazón feita polo poeta holandés Martinus Nijhoff de 55 edicións da obra De iure belli ac pacis libri tres. miniatura|Portada de Inleydinghe tot de Hollandsche Rechtsgheleerdheyd
Teresa Egerique
Teresa Egerique Mosquera, nada en Vigo en 1976, é unha xornalista e política galega do PPdeG.
Mociños, Amoroce, Celanova
Mociños é unha aldea da parroquia de Santiago de Amoroce, no concello ourensán de Celanova, na comarca da Terra de Celanova. Tiña 13 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 7 eran homes e 6 eran mulleres.
Poble Nou
250px|thumb|A Alqueria del Pi. Poble Nou é unha pedanía da cidade de Valencia que pertence ao distrito dos Pobles del Nord. Limita ao norte con Borbotó e Carpesa, ao oeste con Burjassot e ao sur con Valencia. En 2009 tiña unha poboación de 1.023 habitantes.
O núcleo atópase arredor da igrexa de Sant Bernat, ao sur da localidade. A partir dese punto foise estendendo cara ao norte en dirección a Borbotó paralelo ao Camí de Montcada. A principios do século XX pasou a ser unha pedanía de Valencia, como o resto de localidades do distrito.
Entre os seus monumentos destacan a igrexa de Sant Bernat Màrtir, o Molí Blanc e as alquerías.
Work Breakdown Structure
En Xestión de proxectos, unha Estrutura de Repartición de Tarefas, en inglés, Work Breakdown Structure (WBS) é unha ferramenta de descomposición do traballo do proxecto en partes manexábeis. Consiste nunha estrutura en árbore exhaustiva, xerarquía (de máis xeral para máis específica) de entregábeis (deliverables) e tarefas que precisan ser feitas para completar un proxecto.
O obxectivo dunha WBS é identificar os elementos terminais (os ítems reais a facer nun proxecto). Así, a WBS serve como base para a maior parte da planificación de proxecto.
A WBS é unha ferramenta moi común, e non se crea só para o xerente do proxecto ou a oficina do proxecto, senón para todo o equipo de execución do proxecto.
Como construír unha WBS
A WBS debe ser suficientemente completa, organizada e pequena para que o progreso poida ser medido, mais non tan detallada como para se tornar, ela mesma, un obstáculo para a realización do proxecto.
Unha boa heurística a seguir é a regra do 8-80: esíxese que un paquete de traballo ocupe entre 8 e 80 horas de duración. É unha das partes máis importantes no plano do proxecto. Serve como entrada para o desenvolvemento da axenda, atribuír funcións e responsabilidades, xestionar riscos, entre outros.
A continuación indícase un exemplo simple (orientado a actividades) de WBS para definir un proxecto de pintar unha sala:
O tamaño da WBS non debe exceder 100-200 elementos terminais (se se requiren máis elementos terminais, use subproxectos). A WBS debe ter de 3 a 4 niveis de profundidade. Esas suxestións derivan dos seguintes feitos:
A regra dos 100%
Un dos máis importantes principios para o proxecto dunha WBS coñécese como a regra dos 100%. O Practice Standard for Work Breakdown Structures (Second Edition), publicado polo Project Management Institute (PMI) define a regra 100% da forma como se segue:
Planee entregas, non accións
Se o proxectista da WBS tenta a capturar calquera detalle orientado a acción na WBS, el ira incluír ou accións de máis ou de menos. Accións demais ira exceder 100% do ámbito do pai e accións de menos caerá por baixo dos 100% do ámbito do pai. A mellor forma de se adherir á Regra do 100% é definir os elementos da WBS en termos das entregas ou resultados. Isto tamén asegura que a WBS non exaxere na visión dos métodos, permitindo ideas máis creativas e innovadoras por parte dos participantes do proxecto. Para proxectos de desenvolvemento de novos produtos, a técnica máis común para asegurar a orientación á saída da WBS é o uso dunha estrutura de descomposición do produto. Cando un proxecto utilice servizos subcontratados, unha técnica común é capturar todos as entregas planificadas para criar unha WBS orientada a entrega.
As WBS que subdividan o traballo en fases do proxecto (por exemplo: Fase Proxecto Preliminar, Fase proxecto Crítico) deben asegurar que as fases sexan claramente separadas para unha entrega (por exemplo: un documento de revisión de proxecto preliminar, ou un documento aprobación da revisión proxecto crítico)
Nivel de detalle (granularidade) e elaboración progresiva
Unha cuestión importante no proxecto para calquera WBS é cando se para de descompoñer en elementos menores. Se os elementos finais da WBS se definen de forma moi abranxente, non debe ser posíbel rastrear eficientemente a performance do proxecto. Se os elementos finais da WBS son moi detallados, será ineficiente manter un rastro dun número exaxerado de elementos terminais, especialmente se o plano de traballo é para un futuro distante. Un medio termo satisfactorio pode atoparse no concepto de elaboración progresiva o cal permite que os detalles da WBS sexa progresivamente refinado antes traballo iniciarse. Unha forma de elaboración progresiva en grandes proxectos chámase planificación de ondas xirantes o cal estabelece unha planificación de tempo regular para elaboración progresiva. Na realidade, un límite efectivo da granularidade da WBS pode alcanzarse cando non é maior do que é posíbel para xerar saídas planificábeis, e os únicos detalles remanentes son as accións. A non ser que estas accións poidan se definidas para cumprir a regra dos 100%, a WBS non pode ser máis subdividida.
Bauhaus (grupo musical)
Bauhaus foi unha banda de rock formada no ano 1978 en Northampton, Inglaterra. O grupo estaba formado por Peter Murphy (cantante), Daniel Ash (guitarrista), Kevin Haskins (batería) e David J. (baixista). A banda chamouse no seu comezo Bauhaus 1919 facendo referencia ao primeiro ano de funcionamento da escola de arte alemá Bauhaus, mais durante o primeiro ano de existencia da banda, decidiron prescindir da parte numérica. Bauhaus adoita a ser clasificado coma un grupo de rock gótico pola súa música e imaxe "escura".
Os membros de Bauhaus separáronse por vez primeira no 1983. Peter Murphy comezou a súa carreira en solitario mentres o resto de membros do grupo seguiron xuntos co nome de Tones on Tail, pasando a chamarse posteriormente Love and Rockets. Ambas as dúas formacións gozaron dun éxito maior nos EE.UU do que conseguira acadar Bauhaus, mais desapareceron das listas de éxitos (charts) do Reino Unido. A banda volveu unirse para facer unha xira no 1998 e, dun xeito máis permanente no ano 2005. En 2008 a banda volveu anunciar a súa separación logo de publicar o seu traballo Go Away White.
Historia
Daniel Ash, o seu amigo David J. Haskins e o irmán novo deste, Kevin Haskins, xa tocaran xuntos en varias bandas cando novos, a miúdo sen duraren máis dunha actuación. Unha das bandas que máis tempo durou foi a chamada The Craze, chegando a tocar varias veces en Northampton. Porén, The Craze disolveuse rapidamente, e Ash volveu intentar que o seu vello amigo da escola Peter Murphy se lle unise, simplemente porque Ash cría que Murphy tiña o look axeitado para unha banda. Murphy, que estaba a traballar nunha imprenta, decidiu probar, malia non ter escrito nunca cancións nin ter composto música. Durante o seu primeiro ensaio xuntos participou na composición da canción "In the Flat Field" coma coautor. Kevin Haskins, antigo compañeiro de formación de Ash, uníuselles coma batería. Ash procurou non convidar a David J., quen xa tocara previamente con eles noutras formacións, porque Ash quería manter o control da banda. Tan só logo dunhas semanas, Ash reconsiderouno e convidou a Haskins para substituír o baixista orixinal Chris Barber. Haskins acordara previamente con outra banda facer unha xira por bases aéreas norteamericanas, mais decidiu que unirse aos seus amigos era “facer o correcto”. Estando a formación xa ao completo, actuaron por vez primeira no pub Cromwell de Wellingborough na Noite Vella de 1978.
A banda fixo a escolla do nome de Bauhaus 1919, unha referencia ao movemento artístico alemán Bauhaus dos anos 1920, por mor das súas "implicacións e asociacións estilísticas", segundo declarou David J. Graham Bentley, socio de Bauhaus, dixo que o grupo era único na escena musical de Northampton, xa que a maioría de grupos tocaban versións doutros grupos coñecidos. Bentley gravou en vídeo unha actuación do grupo para mandar a cinta a varias compañías discográficas coa esperanza de obteren un contrato. O cal foi un método errado, xa que daquela as máis das compañías discográficas non tiñan equipo de vídeo ou tiña que proporcionalo Bentley, así que o grupo decidiu gravar unha maqueta.
"Bela Lugosi's Dead" e 4AD
Os Bauhaus gravaron nos Beck Studios unha maqueta en só seis semanas e, sendo a primeira vez que Bauhaus gravaba nun estudio. A banda gravou cinco cancións, sendo "Bela Lugosi's Dead" unha delas, cunha duración de máis de nove minutos. Esta canción foi o single de debut da banda, no cal aparecían co nome de Bauhaus (the 1919 abandoned) e que foi editado pola discográfica Small Wonder Records en agosto de 1979. O single tivo unha crítica positiva nun artigo da revista Sounds e estivo nas listas de éxitos independentes do Reino Unido durante dous anos. A emisión que se fixo da canción en BBC Radio 1 foi crucial para dar a coñecer a formación musical, especialmente no programa nocturno de John Peel. A aparición nas listas do programa de John Peel fixo que os Bauhaus gravasen unha sesión para ser emitida no programa o 3 de xaneiro de 1980.
A banda sacou tres singles máis: "Dark Entries", "Terror Couple Kill Colonel", e "Telegram Slam", cancións que foran escritas orixinalmente por T. Rex, unha banda pioneira do glam rock, e editadas pola discográfica 4D (antes de que Bauhaus sacase o seu single de debut). Malia ás críticas, "In the Flat Field" chegou ao máis alto das listas de éxitos de música indie, entrando tamén nas listas británicas de éxitos de música pop, acadando durante unha semana o posto 72.
Trastorno bipolar
O trastorno bipolar ou enfermidade maníaco-depresiva é unha enfermidade mental que consiste nunha forma de trastorno do humor caracterizada por elevacións e descensos do estado de ánimo de carácter patolóxico. Non se trata dos cambios de humor normais que todo o mundo experimenta en función dos acontecementos da vida, senón da alternancia de episodios depresivos con episodios maníacos ou de manía. Estes episodios poden variar en intensidade e en gravidade; os episodios de euforia poden variar entre a hipomanía (forma menos intensa) e a manía con síntomas psicóticas (a máis grave). O trastorno bipolar afecta por igual a homes e a mulleres e xeralmente aparece entre os 15 e os 25 anos. Sófreo entre o 1% e o 2% da poboación.
Diagnóstico
O diagnóstico da enfermidade debe ser realizado por un experto. Non existen probas específicas que permitan obxectivar o diagnóstico, de maneira que este fundaméntase no criterio clínico, é dicir, na análise de toda a información dispoñible proporcionada polo propio paciente e os seus familiares. Se esta información se axusta a uns criterios previamente establecidos, pódese afirmar que aquela persoa padece a enfermidade. De todas formas, a psiquiatría non é unha ciencia exacta, e, en casos dubidosos poden existir discrepancias sobre o diagnóstico.
Noguchi Hideyo
miniatura|dereita|Noguchi Hideyo en compaña da nai. Hideyo Noguchi, nado en Fukushima o 9 de novembro de 1876 e finado en Accra o 21 de maio de 1928, foi un eminente bacteriólogo xaponés que descubriu o axente patóxeno da sífilis en 1911.
Trastorno bipolar
Causas
Crese que o trastorno bipolar é froito dun desequilibrio químico nunhas substancias que temos no cerebro chamadas neurotransmisores. A enfermidade parece que ten unha base xenética e seguramente un detonante ambiental para manifestarse. Preséntase con maior frecuencia en parentes de persoas que padecen a mesma enfermidade.
Noguchi Hideyo
Traxectoria
En 1896 obtivo a súa titulación de médico. En 1900 marchou aos Estados Unidos en calidade de asistente de investigación.
Trastorno bipolar
Síntomas
A persoa con trastorno bipolar presenta varios tipos de fases, que poden durar días, semanas ou meses. As fases polas que pode pasar un enfermo son: manía, hipomanía, eutimia, hipotimia e depresión.
Tipos
No tipo I alternan episodios depresivos graves con episodios maníacos graves.
No tipo II alternan os episodios depresivos con episodios de hipomanía (euforia moderada).
Na ciclotimia sucédense hipomanías e fases depresivas leves e é frecuente que o que a padece nunca solicitase atención psiquiátrica.
Prognóstico
Con tratamento, a evolución é xeralmente boa. Sen tratamento, a evolución é case sempre moi negativa, con constantes recaídas e graves consecuencias familiares, laborais e sociais. Pódense presentar varias complicacións da enfermidade. A máis grave é o suicidio, do cal existe un risco máis alto que na poboación xeral (estímase que un 15% dos pacientes bipolares falecen por suicidio). Outra complicación que se pode presentar é o abuso de drogas, o cal é unha enfermidade máis e ensombrece o prognóstico da que xa tiña. Unha fase de euforia pode producir graves problemas familiares (parellas rotas, separacións, conflitos), perda do traballo, riscos excesivos. Mentres, unha fase depresiva pode producir baixas laborais, descenso de produtividade etc.
Persoas que se cre teñen sufrido trastorno bipolar
O trastorno bipolar atópase nun número desproporcionado de persoas con talento creativo (artistas, músicos, autores, poetas, científicos), o que suxire unha relación entre a enfermidade e a creatividade. Entre outros: Ludwig van Beethoven, Lord Byron, Kurt Cobain, Winston Churchill, Vincent van Gogh, Ernest Hemingway, Jimi Hendrix, Vivien Leigh, Marilyn Monroe, Napoleón, Isaac Newton, Jean-Claude Van Damme, Virginia Woolf, Carlos VI o Tolo.