cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lublin
Idade de ouro: séculos XV e XVI
Algúns dos artistas e escritores do Renacemento polonés viviran e traballaran en Lublin, inclusive Sebastian Klonowic e Jan Kochanowski, que morreran na cidade en 1584. En 1578 o Tribunal da Coroa estabeleceuse na cidade, e así pasou a contar co máis alto tribunal da rexión da Pequena Polonia (Małopolska).
Desde a segunda a metade do século XVI, movementos da Reforma protestante xurdirán en Lublin, e unha grande congregación de Irmáns poloneses estivo presente na cidade. Unha das máis importantes comunidades xudaicas de Polonia tamén se estableceu en Lublin neste período. Esta comunidade continuou sendo unha parte vital da vida da cidade até que foi exterminada durante o Holocausto nazi. Entre 1580 e 1764 o Consello Xudeu das Catro Terras (Va'ad Arba' Aratzot) celebrouse en Lublin. Setenta delegados de comunidades xudaicas locais (kahals) xuntábanse para discutir asuntos de tributos e outros importantes temas de interese para as comunidades.
Viñan estudantes para Lublin de todas partes de Europa para estudar no yeshivá. O yeshivá tornouse un centro de aprendizaxe do Talmud e da Cabala. A grande bolsa de estudos para aqueles que estudaban aláí levaron á cidade a ser nomeada a Oxford xudía; o Rosh yeshivá recibía o título de reitor e dereitos iguais aos das universidades polonesas coa autorización do Rei en 1567.
Decadencia: séculos XVII a XIX
No século XVII, a cidade sufriu un declinio debido a conflitos relixiosos, económicos (perda de influencia das feiras), epidemias e invasións estranxeiras. Son representativas deste momento de decadencia a epidemia da peste dos 1630, na que morreron unhas 5.000 persoas, e as invasións cosaca e rusa de 1655, seguidas da invasión sueca durante as Guerras do Norte (1655-1661). Sumida na decadencia e na pobreza polas guerras, Lublin foi perdendo o seu esplendor pasado, non empezando a reconstrución tralos ataques do século XVII ata 1780. A poboación diminuíu durante todo o século XVIII. Após a terceira partición de Polonia en 1795 Lublin pasou a ser dominio do Imperio Austríaco, despois, a partir de 1809 pasou ao Ducado de Varsovia, e desde 1815 á Polonia do Congreso baixo o goberno ruso.
No comezo do século XIX leváronse a cabo varios desenvolvementos urbanos modernos, co xurdimento de novas prazas, rúas, xardíns e edificios públicos.
Século XX
O dominio ruso terminou en 1915, cando a cidade foi ocupada polos exércitos alemán e austrohúngaro. Despois da derrota da Tripla Entente en 1918, o primeiro goberno da Polonia independente operou en Lublin por un breve período de tempo. Entre a Primeira e a segunda guerra mundial, a cidade continuou a se desenvolver. A poboación creceu e a comunidade xudaica representaba case 40% dos habitantes da cidade. Realizáronse investimentos industriais importantes, inclusive a primeira fábrica de avións de Polonia - Zakłady Mechaniczne A. Plage i T. Laśkiewicz. A fábrica produciu aeronaves entre 1920 e 1935, cando foi nacionalizada como Lubelska Wytwórnia Samolotów - LWS.
A Universidade Católica de Lublin foi fundada en 1918. Despois da invasión de Polonia pola Alemaña nazi en 1939, a cidade pasou a depender do Goberno Xeral. Durante a ocupación alemá, a poboación da cidade foi albo de intensa represión por parte dos ocupantes, cun destino particularmente severo reservado para os habitantes xudeus. Os alemáns realizaron varios plans para transformar Lublin nunha cidade xermanizada e a proporción da poboación de etnia alemá pasou de 20-25% do total, en 1944, a un 30-40% no ano seguinte.
A cidade serviu como cuartel-xeral alemán para a Operación Reinhard, o principal esforzo alemán para exterminar os xudeus na Polonia ocupada. A poboación xudía de Lublin foi forzada a se estabelecer no gueto de Lublin, ao redor da área de Podzamcze. A maioría dos habitantes do gueto, aproximadamente 26.000 persoas, foi deportada para o campo de exterminio de Bełżec entre o 17 de marzo e o 11 de abril de 1942.
O campo de Majdanek e a prisión establecida no castelo de Lublin, serviron tamén como os principais centros de medidas de terror contra a poboación non-xudía de Lublin e do distrito veciño. miniatura|270px|Monumento do Holocausto en Lublin, coa Igrexa dos Dominicos ao fondo.
En 1944, a cidade foi tomada polo Exército soviético e tornouse a capital do Comité de Liberación Nacional Polonés (polonés: Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, PKWN) tamén coñecido por Comité Lublin, con control comunista. A capital mudou para Varsovia en xaneiro de 1945.
Nos anos da posguerra, Lublin continuou a crecer, triplicando a súa poboación e expandindo grandemente o seu territorio. Unha importante base de investigación científica foi instalada en torno da recentemente fundada Universidade Marie Curie-Skłodowska. Tamén se fundou unha grande fábrica de vehículos (Fabryka Samochodów Ciężarowych - FSC) en 1950.
En xullo de 1980, os traballadores de Lublin e da veciña Świdnik comezaron a primeira serie de folgas en masa contra o réxime comunista, a cal posteriormente conduciu á aparición do movemento Solidariedade. A primeira folga comezou o día 8 de xullo na fábrica WSK en Świdnik. Espallouse rapidamente a outras fábricas en Lublin e a rexión veciña. A rede ferroviaria e o tránsito da cidade pararan. Por fin, 150 fábricas que empregaban a 50.000 traballadores adherínranse á folga. Os folguistas usaron unha táctica moderna de ficar dentro das súas fábricas e ocupalas, en vez de marchar nas rúas, onde as autoridades facilmente usarían da forza contra eles. Os traballadores facían reivindicacións de natureza económica e política, tales como novas eleccións para o liderado dos sindicatos, cancelamento dos privilexios para a clase gobernante do Partido Comunista e redución da burocracia nas fábricas.
As folgas de xullo duraron dúas semanas. As autoridades comunistas conseguiran conducilas até un fin pacífico, facendo concesións basicamente económicas aos traballadores. Porén, o impulso xerado polas folgas de Lublin rapidamente deu orixe a unha nova serie de folgas na rexión de Gdańsk, en agosto de 1980. Nesta última os traballadores usaron tácticas semellantes ás usadas polos traballadores de Lublin un mes antes, e desta vez as autoridades comunistas tiveron que aceptar a exixencia dos folguistas de artellar un sindicato independente, que logo se transformaría no Solidariedade.
Xeografía
miniatura|Localización de Lublin.
Varsovia - 161 km.
Kielce - 179 km.
Rzeszów - 205 km.
Cracovia - 273 km.
Łódź - 308 km.
Katowice - 323 km.
Gdańsk - 504 km.
Wrocław - 514 km.
Economía
O Leste de Polonia é unha das zonas máis deprimidas da Unión Europea. Lublin é a capital de Lubelskie, considerada a máis pobre de tódalas rexións polacas. Por ese motivo no ano 2007 creouse unha Zona Económica Especial que permite que os invesores que se instalen nesta rexión disfruten de exencións fiscais e de axudas estatais en forma de créditos a baixo interese.
Industria
Durante o século XX destacaba Lublin pola industria do automóbil e de maquinaria agrícola especialmente pola creación da Fabryka Samochodów Ciężarowych en 1950. Esta fábrica sufriu moitas dificultades nos anos 1990 e 2000. Na actualidade segue producindo vehículos, logo de ser adquirida en 2009 por DZT Tymińscy Sp. J., convertida logo en Honker Polonia.
Ademais Lublin é capital dunha fértil rexión que produce carne, trigo, fariña, azucre, tabaco, cervexa e aceites vexetais. Por ese motivo a cidade ten industrias de tratamento de alimentos e coa principal plataforma de distribución alimentaria e de flores do Leste de Polonia, o mercado de Elizówka.
Servizos e educación
Na actualidade, a pesar da continuidade na produción da súa industria automobilística, as principais fontes de empregos son o sector servizos e a presenza de numerosas universidades. Ten cinco universidades consideradas públicas: a Universidade Católica de Lublin (única do seu tipo en Polonia), a Universidade de Medicina, a Universidade de Ciencias da Vida, a Universidade Tecnolóxica de Lublin e a Universidade María Curie Skłodowska, unha das maiores do país. A estas únense outros tantos centros privados especializados, abertos nos últimos anos. En 2009 86.000 estudiantes estaban inscritos nestas universidades.
Nos últimos anos instaláronse en Lublin varias empresas do sector servizos, especialmente tecnolóxicas, traídas polos incentivos fiscais e de crédito, polo baixo prezo dos alugueiros (un 60% do de Cracovia), pola presenza de man de obra cualificada, pola relativa proximidade con Varsovia e por uns salarios medios que só representaban en 2011 un 73% da media na capital do país. En paralelo, as administracións local e rexional puxeron en marcha diversos proxectos de colaboración entre as universidades e pequenos emprendedores, creando un parque tecnolóxico, incubadores de proxectos e fundacións especializadas en dar apoio a novas empresas.
Transportes
Lublin está situada no Leste de Polonia, a só 82 km do posto fronteirizo de Dorohusk (Ucraína).
Estradas
En Lublin conflúen tres das principais estradas nacionais polacas:
Actualmente están en construción os accesos e a circunvalación da cidade por medio da S12/S17.
Autobuses
Lublin posúe unha estación de autobuses da que parten diariamente buses con destino ás principais cidades polacas.
A cidade conta cun sistema de autobuses urbanos (con máis de 60 liñas en servizo) e de trolebuses (7 liñas) operados pola empresa MPK.
Ferrocarril
Lublin ten enlaces ferriviarios co Oeste de Polonia, con vilas da rexión de Lublin e con Kíiv. A estación de trens foi construída no 1877 por decisión do tsar de Rusia. Logo da independencia de Polonia, concretamente nos anos 1924 e 1925, foi remodelada seguindo un deseño de Jerzy Müller que transformou a fachada, adaptándoa ás tradicións arquitectónicas polacas.
Aeroporto
No 2012 inaugurouse o aeroporto de Lublin, situado na vila veciña de Świdnik. Na actualidade ten ligazóns regulares con Londres, Oslo, Gdańsk, Milán e Roma. Lufthansa anunciou que a partir de xullo do 2014 operará dous voos semanais a Frankfurt.
Monumentos e lugares de interese
miniatura|250px|Casa do concello. miniatura|250px|Tribunal da Coroa. miniatura|250px|Catedral.
Arandilla
Arandilla é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 133 habitantes (INE 2012).
Gregorio VI, papa
miniatura|Gregorio VI Gregorio VI, nado en Roma e morto en Colonia en novembro do 1047, foi Papa do Igrexa católica romana do 1045 ao 1046.
Traxectoria
Giovanni Graciano Pierleoni era arcipreste de Letrán cando accedeu ao papado mediante o pago de 1500 libras de ouro ao papa Bieito IX, que pouco antes expulsara do pontificado a Silvestre III.
O continuo escándalo que vivía a Igrexa naqueles tempos, exemplificado no feito que o ano 1045 se sucederon tres papas e que os tres aínda estivesen vivos, convenceu a Gregorio VI da necesidade dunha profunda reforma, polo cal rodeouse de importantes colaboradores, entre os que destacan o monxe Hildebrand de Toscana, o futuro papa Gregorio VII, a quen nomeou o seu secretario persoal.
As súas ideas reformadoras non puideron ser desenvolvidas ao non contar coa axuda do emperador Henrique III, que malia que tamén era partidario de reformar a Igrexa, non consideraba a Gregorio o Papa adecuado para levala a cabo porque a súa elección estaba manchada por prácticas de simonía.
Esta desconfianza de Henrique III cara a Gregorio, unida ao feito que Bieito IX aínda intentaba recuperar o «solio pontificio» e que Silvestre III tampouco renunciara de forma explícita, trouxérono a deixarse convencer por Odilón de Cluny e polo ermitán Gunter, a convocar un sínodo en Sutri. Alí, valéndose dos privilexios que lle atribuían o Privilegium Othonis, no cal depuxo a Bieito IX e a Silvestre III e obrigou a abdicar a Gregorio VI, que foi desterrado a Colonia onde morreu en novembro do 1047.
Nules
250px|thumb|Muralla de Mascarell. Nules é un municipio da Comunidade Valenciana, situado na provincia de Castelló, na comarca da Plana Baixa. A súa poboación residente é de 13.456 habitantes (INE 2014).
A economía nulense baseouse tradicionalmente na agricultura, con claro predominio do cultivo de cítricos. O agricultor nulense desenvolveu un variedade de clementina (clemenules) que ten un gran mercado exterior. Na actualidade estase a potenciar tamén o desenvolvemento do turismo como unha nova actividade económica para a cidade, que virá a completar a achega de agricultura e industria, así como o sector servizos.
Fungo (bioloxía)
Os fungos son un vasto grupo de organismos heterotróficos clasificados como un reino pertencente ao Dominio Eukaryota. Están incluídos neste grupo organismos de dimensións considerables, como os cogomelos, mais tamén moitos microorganismos, como mofos e lévedos. A pesar de seren tamén sapótrofos, como as plantas, animais e bacterias, os fungos son clasificados nun reino, Fungi, separado destes.
Unha gran diferenza é o feito de que as células dos fungos teñen paredes celulares que conteñen quitina e glucanos, ao contrario das células vexetais, que conteñen celulosa. Estas e outras diferenzas mostran que os fungos forman un só grupo de organismos relacionados entre si, denominado Eumycota (fungos verdadeiros ou Eumycetes), e que comparten un antepasado común (un grupo monofilético). Este grupo de fungos é distinto dos estruturalmente similares Myxomycetes (agora clasificados en Myxogastria) e Oomicetos. A disciplina da bioloxía dedicada ao estudo dos fungos é a micoloxía, moitas veces vista como unha rama da botánica, mesmo a pesar de que os estudos xenéticos teñen mostrado que os fungos están máis próximos aos animais que ás plantas.
Abundantes en todo o mundo, a maioría dos fungos son pouco rechamantes debido ao pequeno tamaño das súas estruturas, e polos seus modos de vida crípticos no solo; na materia morta; simbióticos como na gran maioría das plantas vasculares que teñen fungos a nivel da raíz (microrrizas) que axudan ás raíces na absorción de auga e nutrientes; parasitos de plantas, causando doenzas como o apodrecemento de troncos e aumentando o risco de caída das árbores; parasitos de animais, incluíndo humanos, outros mamíferos, paxaros e insectos, con resultados desde unha suave infección até a morte; e parasitos doutros fungos. Poden facerse notar cando frutifican, sexa como cogomelos ou como mofos. Os fungos desempeñan un papel esencial na descomposición da materia orgánica e teñen papeis fundamentais nos trocos e ciclos de nutrientes. Son utilizados desde hai moito tempo como unha fonte directa de alimentación, como no caso dos cogomelos (Shiitake, Champiñón común, Champiñón, Maitake...) e trufas, como axentes fermentativos no pan, e na fermentación de varios produtos alimentarios, como o viño, a cervexa, e o mollo de soia. Desde a década de 1940, os fungos úsanse na produción de antibióticos e, máis recentemente, varias enzimas producidas por fungos úsanse industrialmente en deterxentes. Son usados tamén como axentes biolóxicos no control das malas herbas e pragas agrícolas. Moitas especies producen compostos bioactivos chamados micotoxinas, como alcaloides e policétidos, que son tóxicos para animais e humanos. As estruturas frutíferas dalgunhas especies conteñen compostos psicótropos, polo que son consumidas de xeito recreativo ou en cerimonias espirituais tradicionais. Os fungos poden descompoñer materiais artificiais e construcións, e tornarse patoxénos para animais e humanos. Algúns fungos son extremadamente velenosos. As perdas nas colleitas debidas a doenzas causadas por fungos, ou a deterioración de alimentos poden ter un impacto significativo no fornecemento de alimentos e nas economías locais.
O reino dos fungos abrangue unha enorme diversidade e taxons, con ecoloxías, estratexias de ciclos de vida e morfoloxías variadas, que van desde os quitrídios acuáticos unicelulares aos grandes cogomelos. Con todo, pouco se sabe da verdadeira biodiversidade do reino Fungi, que se estima inclúe 1,5 millóns de especies, con apenas cerca de 5% destas formalmente clasificadas. Desde os traballos taxonómicos pioneiros dos séculos XVII e XVIII efectuados por Carl von Linné, Christiaan Hendrik Persoon, e Elias Magnus Fries, os fungos son clasificados segundo a súa morfoloxía (i.e. características como a cor do espora ou características microscópicas) ou segundo a súa fisioloxía. Os avances na xenética molecular abriron o camiño para a inclusión da análise do ADN na taxonomía, e permitiron comparar características bioquímicas, como o ARN ribosómico e o ADN. Estudos filoxenéticos publicados nas últimas décadas axudaron a modificar a clasificación do reino Fungi, baseándose principalmente nas características das súas estruturas sexuais reprodutoras. A filoxenia actual clasifica o reino Fungi nun subreino, sete filos (Microsporidia, Chytridiomycota, Blastocladiomycota, Neocallimastigomycota, Glomeromycota, Ascomycota, e Basidiomycota ) e dez subfilos.
Etimoloxía
A palabra galega fungo deriva do termo latino fungus (cogomelo), usado nos escritos de Horacio e Plinio o Vello. Pola súa parte, fungus deriva do grego sphongos/σφογγος ("esponxa"), que se refire ás estruturas e morfoloxía macroscópicas dos cogomelos e mofos. O termo micoloxía, derivado do grego mykes/μύκης (cogomelo) e logos/λόγος (tratado, estudo), denota o estudo científico dos fungos. A forma adxectiva latina de "micoloxía" (mycologicæ) apareceu xa en 1796 nun libro de Christiaan Hendrik Persoon. En 1836, o naturalista inglés Miles Joseph Berkeley na obra The English Flora of Sir James Edward Smith, refírese á micoloxía como o estudo dos fungos.
Estrutura
Os fungos posúen un corpo vexetativo chamado talo que está composto de finos filamentos unicelulares chamados hifas. Estas hifas xeralmente forman unha rede microscópica xunto ao substrato (fonte de alimento), chamada micelio, por onde o alimento é absorbido. Usualmente, a parte máis conspicua dun fungo son os corpos frutificantes ou esporanxios (estruturas reprodutivas que producen as esporas).
A división das hifas en células é incompleta, nese caso chámase septadas e as barreiras divisorias son chamadas septos, ou ausentes, nese caso chámanse aseptadas ou cenocíticas. Os fungos xeralmente posúen paredes celulares de quitina e outros materiais. As hifas poden ser modificadas para producir estruturas celulares altamente especializadas. Por exemplo, fungos que parasitan plantas posúen haustorios que perforan as células da planta e dixeren as substancias no seu interior.
A maioría dos quitrídeos, que son xeralmente considerados o grupo de fungos máis primitivos, non forma hifas, se non que medran directamente de esporas en esporanxios multinucleados. Algúns poucos fungos reverteran de miceliais para organización unicelular. É o caso dos lévedos, que pertencen aos ascomicetos, e dos Microsporidia, un pequeno grupo de parasitos cuxas relacións con outros fungos son incertas.
Sexual
Os micelios dos fungos son tipicamente haploides. Cando os micelios de diferentes sexos se atopan producen dúas células esféricas multinucleadas que forman unha ponte. Como resultado o núcleo móvese dun micélio cara o outro, formando un heterocario. Isto é chamado plasmogamia. A fusión actual para formar núcleos diploides é chamada cariogamia, e non debe acontecer até que os esporanxios estean formados.
No grupo Zygomycota, o heterocario produce múltiples corpos frutificantes, na forma de minúsculos caules con esporanxios no fin. A maioría dos ascomicetos produce corpos frutificantes chamados ascocarpos, compostos enteiramente de hifas. Estes teñen xeralmente forma de copa, mais algúns posúen estruturas semellantes a esponxas. Dentro das "copas", cada hifa remata nun ascus, que produce catro ou oito esporas.
No grupo Basidiomycota, o heterocario produce un novo micelio que pode vivir por anos sen formar un corpo frutificante. Os cogomelos son un exemplo. Xeralmente posúen unha haste, composta basicamente por hifas, e un "chapéu" (que é o micélio), por debaixo deles hai estruturas foliáceas chamadas lamelas. Na superficie de cada lamela hai numerosas células hifas chamadas basidios, con 4 basideosporas na extremidade externa. Este corpo frutificante multicelular complexo chámase basidiocarpo, frecuentemente é aberto mais por veces pode ser pechado.
Heterotalismo
Nalgúns fungos non existe diferenciación sexual no aspecto morfolóxico, con todo presentan diferenzas sexuais fisiolóxicas dicíndose existiren liñaxes positivas e negativas. Estes fungos son designados heterotálicos. (heteros = non semellantes). Neles a reprodución sexual só pode ocorrer entre talos con liñaxes positivas e negativas.
A reprodución sexual é isogámica: envolve a conxugación de dous gametos semellantes. Durante a conxugación as dúas hifas líganse (heterotalismo). As hifas conxugadas producen un progametanxio en forma de taco que libera a súa extremidade (chamada gametanxio). Os gametanxios fúndense, a parede mediana disólvese e os núcleos fúndense en pares, formando un cigoto. Este desenvolve unha parede grosa e resistente formando a cigospora. Cada zigospora, ao xerminar, produce un promicelio que desenvolve un esporanxio na súa extremidade. Cando o esporanxio rompe, as esporas libéranse e xerminan producindo novos micélios.
Asexual
Excepto entre os chytrids, onde as esporas son propelidas por un flaxelo posterior, todas as esporas fúnguicas son inmóbiles. Desenvólvense en novos micélios, que invaden un substrato e repiten o ciclo de vida. Estes poden tornarse moi grandes, frecuentemente atinxindo metros de tamaño; os aneis de fada son un exemplo.
Reprodución parasexual
Sistema de recombinación xenética sen ocorrencia de meiose, peculiar en fungos.
A reprodución parasexual consiste na fusión de hifas e formación dun heterocarion que contén núcleos haploides. A pesar de ser raro, o ciclo parasexual é importante na evolución dalgúns fungos.
O ciclo parasexual consiste na unión ocasional de diferentes hifas monocarióticas (de individuos diferentes) orixinando unha hifa heterocariótica na que ocorre fusión nuclear. Posteriormente hai a formación de aneuploides por erros mitóticos e despois o retorno ao estado haploide por perda cromosómica. Deste xeito fórmanse hifas homocarióticas recombinantes. Non obstante, crese que este proceso non é moi común en condicións naturais debido á existencia da incompatibilidade somática que impide que hifas de micélios diferentes se anastomosen ao acaso, proceso que é evolutivamente interpretado como un mecanismo de seguridade e preservación do xenoma orixinal.
Hans Sebald Beham
miniatura|Adán e Eva, 1543, 82 x 56 mm.
Fungo (bioloxía)
Nutrición e ecoloxía
miniatura|dereita|500px|O cogmelo Oudemansiella nocturnum Os fungos son heterotróficos, obteñen a súa enerxía pola ruptura de moléculas orgánicas, e non poden sintetizar moléculas orgánicas a partir de moléculas inorgánicas como as plantas fan. Aliméntanse pola secreción de exoenzimas no substrato ao redor. Estes fragmentos moleculares ou máis precisamente exoenzimas funcionan coma os encimas dixestivos dos animais, rompendo moléculas orgánicas grandes, porén traballan fóra do organismo. Os fragmentos moléculares (exoenzimas) son absorbidos polas células fúnguicas.
Hans Sebald Beham
Hans Sebald Beham, nado en 1500 e finado en 1550, foi un pintor e gravador alemán, un dos máis importantes dos Kleinmeister, os pequenos mestres, coñecidos así polo cativo tamaño dos seus gravados.
Traxectoria
miniatura|esquerda|Charitatis
Hans Sebald naceu nunha familia de artistas de Nuremberg, seu irmán máis vello foi o tamén gravador Barthel Beham. En 1525, con seu irmán e Georg Pencz, foi expulsado de Nuremberg acusado de herexía, blasfemia e por non recoñecer a autoridade da concello da cidade, porén ó cabo dun tempo permitíronlles volver, mais de novo Beham marchou ó exilio en 1528 por publicar un libro sobre as proporcións do cabalo, plaxiando un manuscrito non publicado de Dürer, que morrera había pouco. Tras pasar algún tempo traballando en varias cidades alemás asentouse definitivamente en Frankfurt en 1532.
Fungo (bioloxía)
Nutrición e ecoloxía
Os fungos ocupan dous nichos ecolóxicos, ou descompoñen, ou son saprófitas, ou son parasitos. A única diferenza entre descompositores e fungos parasitos é que este último desenvólvese en organismos vivos, mentres o outro, desenvólvese en organismos mortos. Moitos fungos descompositores viven como micorrizas, en relacións simbióticas con plantas. Algúns dos fungos descompositores tamén son considerados "parasitos facultativos", medrando en organismos enfraquecidos ou agonizantes. Entre os fungos predadores existen especies que son insectívoras ou helmintívoras (comedoras de vermes,especialmente nematódeos). As especies insectívoras producen substancias pegañentas que prenden insectos, mentres os fungos helmintívoros producen substancias que drogan e inmobilizan os nematódeos, sendo entón consumidos.
Algúns fungos, usualmente ascomicetos, viven como liques. Un lique é unha relación simbiótica moi estreita entre un fungo e un organismo fotosintético, usualmente unha cianobacteria ou unha alga verde. Un lique compórtase de xeito tan semellante a un organismo único que son clasificados en xéneros e especies.
Hans Sebald Beham
Traxectoria
miniatura|Xosé e a muller de Potifar, 1544, 81 x 56 mm
Obra
Beham coñécese sobre todo como un prolífico ilustrador, realizou aproximadamente 252 gravados, 18 augafortes e 1500 xilografías. Traballou sobre todo en pequenos e profusamente detallados gravados; os seus traballos produciunos e publicounos el mesmo, mentres as xilografías, máis grandes, foron encargos. Traballou tamén na ilustración de dous libros de oracións. miniatura|esquerda|A morte e espido de pé, 1547, 75 x 48 mm.
Fungo (bioloxía)
Doenzas causadas por fungos no home
Na pel causan inflamacións chamadas xenericamente de Ptiriase (Ptiriase vesicolor), e as micoses dos pés, e dobras en xeral. Causan tamén inflamacións nas uñas, tanto na base (candidiase) como na punta (escurece e descasca). Na boca son os grumos brancos principalmente en nenos, na vaxina tamén. Nos órganos internos poden medrar practicamente en calquera lugar, desde os intestinos até ás meninxes, aínda que isto acontece basicamente cos inmunodeprimidos como na SIDA e no cancro.
Hans Sebald Beham
Obra
Os seus gravados cobren un gran número de temas, os primeiros que apareceron en Nuremberg entre 1521-1525 céntranse na denuncia da igrexa romana, pero son especialmente as súas escenas da vida campesiña e as mitolóxicas e históricas as máis coñecidas, frecuentemente cun elemento erótico engadido. miniatura|A lúa
Ligazóns externas
m
Fungo (bioloxía)
Fungos velenosos
Hai fungos tóxicos e velenosos, como por exemplo a especie Amanita muscaria. Dependendo da cantidade que os cogomelos desa especie son inxeridos son capaces de causar alteracións no sistema nervioso. De acordo coa especie e cantidade inxeridos do fungo hai posibilidades de causar até a morte. Hai tamén cogomelos alucinóxenos que causan alucinacións e delirios.
Traxes importantes
Ese reino, de máis dun millón e medio de especies, algunhas delas microscópicas, é aínda case descoñecido para a ciencia. Mais xa sabemos que entre eles hai moitos que xa se tornaran imprescindibles para a saúde humana.
A primeira vista, os fungos son pouco interesantes, mais eles contribúen de forma decisiva para a preservación da diversidade biolóxica do planeta e están presentes, de mil xeitos, na vida cotiá dos humanos. O pan que comemos precisa dun fungo para fermentar. Esa levedura é o Saccharomyces cerevisae, fungo unicelular, base para moitas industrias.
A cervexa e todas as bebidas alcohólicas feitas a partir da fermentación tamén son produtos fúnguicos. O mesmo fungo que produce gas carbónico na masa de pan, a Saccharomyces cerevisae, axuda a transformar azucre en alcohol. Cando tomamos unha cervexa ou bebidas que sufriran pasteurización, as células vivas de fungo están contidas no líquido. Os refrixerantes tamén son produtos fúnguicos, porque a maioría teñen ácido cítrico, que tamén é producido por un fungo, o Aspergillus lividus, empregado industrialmente. (O nome do ácido suxire que se produce a partir de froitas cítricas, e de feito así era no pasado. Hoxe todo o ácido cítrico consumido é producido a partir do Aspergillus lividus.)
Con relación aos tipos de alimentos que utilizan, os fungos son clasificados en saprobióticos, parasitos e simbióticos. Os saprobióticos ou saprofíticos aliméntanse de material morto. É o caso dos mofos e de varios fungos comestibles, como o shitake, dos xaponeses. Asociados a bacterias, actúan no ambiente como reguladores naturais da poboación doutros organismos. De aí que o seu papel para o mantemento da biosfera ten importancia igual que o das plantas. Sen os fungos, a vida tal cal é hoxe na Terra non sería posíbel, pois eles son axentes da descomposición, permitindo a reciclaxe de nutrientes.A importancia antropolóxica dos fungos non se limita ao seu uso como alucinóxenos. Son apreciados na culinaria tamén desde épocas moi antigas. No Imperio Romano, a especie de cogomelo Amanita cesariae, foi así bautizada por ser reservada aos césares. Outros cogomelos comestibles eran de uso exclusivo dos nobres.
Un dos usos máis importantes dos fungos é, sen dúbida, a produción de medicamentos. A primeira e de máis famosa de todas as substancias medicamentosas extraída dos fungos foi a penicilina, descubrimento en 1929 por Alexander Fleming. A penicilina foi o primeiro antibiótico a ser producido industrialmente. Moito do que se aprendeu na transformación das observacións de Fleming nunha operación de larga escala, economicamente viable, pavimentou o camiño para a produción doutros axentes quimioterápicos, a medida que foron descubertos.
Grupos relacionados e similares
Os mofos acuáticos amosan unha organización hifal e xa foron considerados fungos. Non obstante eles, e os hypochytrids estreitamente relacionados, non son actualmente correlacionados con certos fungos pertencendo en vez diso ao grupo chamado stramenopile, xunto coas algas douradas, diatomáceas, algas castañas e outros similares. Os chytrids foron tamén formalmente excluídos dos fungos debido á presenza de flaxelos nas esporas, tamén teñen relacións estreitas cos outros sendo xeralmente tratados xunto con eles.
Os Slime molds tamén foron colocados aquí, por que producen corpos frutificantes.
Xeralmente crese que os fungos evolucionaron do mesmo grupo dos flaxelados que deran orixe aos animais e tamén dos coanoflaxelados.
Miscelánea
As sementes de moitas orquídeas requiren un fungo para xerminar.
Os fungos do xénero Penicillium producen penicilina, o primeiro antibiótico coñecido pola ciencia moderna. Desde entón, moitas bacterias tornáronse resistentes á penicilina, mais aínda é empregada contra Streptococcus e outros organismos potencialmente perigosos.
De acordo coa súa clasificación taxonómica (e utilidade) ao ser humano, os fungos poden ser divididos en tres grupos:
Outros fungos inclúen:
O corpo frutoso é moi apreciado na culinaria, e é utilizado na apuración de queixos.
Ed Helms
Edward Paul "Ed" Helms, nado en Atlanta (Xeorxia) o 24 de xaneiro de 1974, é un actor e humorista estadounidense. É coñecido internacionalmente por interpretar o doutor Stu Price en Resacón nas Vegas e as súas secuelas.
Fungo (bioloxía)
O círculo das fadas
Existe unha especie de cogomelo que forma estruturas curiosas. O micélio que forma este cogomelo é chamado Marasmius oreades e espállase sobre o chan producindo un círculo de cogomelos na superficie. Ese círculo pode alcanzar até 30 metros de diámetro e é coñecido no folclore europeo como círculo das fadas. O micélio expándese en todas as direccións; na rexión central ocorre a morte das hifas mais nos bordos prodúcese o corpo de frutificación (cogomelo). Como consecuencia, os cogomelos aparecen en círculos e, a medida en que o micelio medra o círculo vai sendo cada vez maior. Na maioría das veces a parte interior do círculo semella seca, cunha cor máis clara. Isto ocorre pola ausencia de nutrientes na área, xa que os cogomelos xa agotaran a maioría dos nutrientes.
O maior ser vivo do planeta
O maior ser vivo do planeta coñecido é o fungo Armillaria ostoyae coñecido popularmente como "cogomelo do mel". Posúe un tamaño aproximado de 8,8 millóns de metros cadrados (área equivalente a 1220 campos de fútbol). Non para de espallarse polos espazos subterráneos dun bosque en Oregón, nos Estados Unidos. Na súa superficie, existe unha infinidade de cogomelos que forman Círculos das Fadas. Estímase que xurdiu hai máis de 2,4 mil anos como unha partícula minúscula e que lentamente se foi abrindo camiño entre as raíces das árbores até matar todas.
Segunda guerra mundial
A segunda guerra mundial foi un conflito armado a escala mundial que durou do 1 de setembro de 1939 ó 2 de setembro de 1945. Involucrou a maioría de países do mundo, incluídas todas as grandes potencias que eventualmente formaron dúas alianzas militares opostas: os Aliados e o Eixe. Foi a guerra de máis alcance da historia, involucrando directamente máis de 100 millóns de persoas de máis de 30 países. Nun estado de "guerra total", os principais participantes adicaron a súa capacidade económica, industrial e científica ó completo ó esforzo de guerra, eliminando as distincións entre recursos militares e civís. Marcada polas mortes masivas de civís, incluíndo o Holocausto, no que faleceron uns 11 millóns de persoas e os bombardeos estratéxicos de centros industriais e de poboación nos que faleceron ó redor dun millón de persoas, incluíndo os bombardeos de Hiroshima e Nagasaki, tivo como resultado final un total de entre 50 e 58 millóns de mortes. Isto fixo da segunda guerra mundial o conflito militar con maior número de mortos na historia da humanidade.
En 1937 o Imperio do Xapón pretendía dominar Asia e o Pacífico e xa estaba en guerra coa República da China, mais a data de inicio da guerra mundial dátase xeralmente no 1 de setembro de 1939 coa invasión de Polonia por parte de Alemaña e as subsecuentes declaracións de guerra de Alemaña a Francia e o Reino Unido. Dende finais de 1939 ata comezos de 1941, mediante unha serie de campañas militares e tratados, Alemaña conquistou ou pasou a controlar gran parte da Europa continental, e formou a alianza do Eixe xunto con Italia e o Xapón. Por medio do Pacto Molotov-Ribbentrop de agosto de 1939, Alemaña e a Unión Soviética dividiron e anexionaron territorios dos seus veciños europeos, incluíndo Polonia, Finlandia, Romanía e os países bálticos. A guerra continuou entre as principais potencias europeas do Eixe e a coalición do Reino Unido e a Commonwealth, con varias campañas no norte e leste de África, a batalla aérea de Inglaterra, a campaña de bombardeo do Blitz, a campaña dos Balcáns e a continuada batalla do Atlántico. En xuño de 1941 as potencias europeas do Eixe comezaron unha invasión da Unión Soviética, abrindo o maior teatro de guerra terrestre da historia, o que bloqueou a gran parte das súas forzas nunha guerra de desgaste. En decembro de 1941 o Xapón atacou os Estados Unidos e invadiu territorios europeos no océano Pacífico, conquistando con rapidez gran parte do Pacífico occidental.
O avance do Eixe detívose en 1942 cando o Xapón perdeu a batalla de Midway preto de Hawai, e cando Alemaña sufriu importantes derrotas no norte de África e Stalingrado. En 1943, tras unha serie de derrotas alemás na Fronte Oriental, a invasión Aliada de Sicilia e Italia deron como resultado a rendición de Italia. Xunto coas vitorias Aliadas no Pacífico, o Eixe perdeu a iniciativa da guerra e levou a cabo unha retirada estratéxica en tódalas frontes. En 1944 os Aliados Occidentais invadiron a Francia ocupada por Alemaña, mentres que a Unión Soviética recuperou o territorio perdido e comezou unha invasión de Alemaña e os seus aliados. Durante os anos 1944 e 1945 os xaponeses sufriron varios reveses no continente asiático, no sur e centro da China e en Birmania, mentres que os Aliados conseguiron debilitar a Armada Xaponesa e capturaron varias illas chave do Pacífico Occidental.
A guerra en Europa concluíu coa invasión de Alemaña por parte dos Aliados Occidentais e da Unión Soviética, culminando na captura de Berlín e a subsecuente rendición incondicional de Alemaña o 8 de maio de 1945. Trala Declaración de Potsdam dos Aliados o 26 de xullo de 1945 e o rexeitamento do Xapón da rendición baixo os seus termos, os Estados Unidos lanzaron bombas atómicas nas cidades xaponesas de Hiroshima e Nagasaki o 6 e o 9 de agosto respectivamente. Cunha inminente invasión do arquipélago xaponés, a posibilidade de novos bombardeos atómicos e a declaración de guerra da Unión Soviética e a invasión de Manchuria, o Xapón rendeuse o 15 de agosto de 1945.
A segunda guerra mundial alterou os aliñamentos políticos e a estrutura social do mundo. Estableceuse a Organización das Nacións Unidas co obxectivo de fomentar a cooperación internacional e previr conflitos futuros semellantes, e as grandes potencias mundiais vitoriosas —os Estados Unidos, a Unión Soviética, a China, o Reino Unido e Francia— convertéronse en membros permanentes do seu Consello de Seguridade. A Unión Soviética e os Estados Unidos xurdiron como superpotencias mundiais, preparando o escenario da guerra fría que duraría 46 anos. Ó mesmo tempo a influencia mundial das potencias europeas diminuíu considerablemente, dando lugar a descolonización de Asia e África. A maioría de países que viron a súa industria danada pola guerra comezaron diversos esforzos para unha recuperación económica, e a integración política, especialmente en Europa, xurdiu como un esforzo para atallar conflitos evitando posibles guerras e co obxectivo de crear unha identidade común europea.
Cronoloxía
O comezo da guerra en Europa adoita indicarse no 1 de setembro de 1939 coa invasión alemá de Polonia, aínda que a declaración de guerra por parte do Reino Unido e Francia non tivo lugar ata dous días despois. A data indicada para o comezo da guerra no Pacífico é habitualmente a do comezo da segunda guerra sino-xaponesa, o 7 de xullo de 1937, pero nalgunhas ocasións tamén se indica como tal a invasión xaponesa de Manchuria o 19 de setembro de 1931. Outros autores seguen a opinión do historiador británico A. J. P. Taylor, que afirmou que a guerra sino-xaponesa e a guerra en Europa e nas súas colonias comezou de forma simultánea e que as dúas guerras uníronse nunha soa en 1941, e outro punto de vista indica que a data de comezo da guerra na invasión italiana de Abisinia o 3 de outubro de 1935. O historiador británico Antony Beevor considerou o comezo da segunda guerra mundial nas batallas de Khalkhin Gol entre o Xapón e as forzas de Mongolia e da Unión Soviética dende maio ata setembro de 1939. Existe tamén o punto de vista que chega a considerar a primeira guerra mundial e a segunda guerra mundial como parte da mesma guerra civil europea ou segunda guerra dos Trinta Anos".
Da mesma forma non hai un acordo total na data exacta do fin da guerra. Xeralmente acéptase que a guerra finalizou co armisticio do 14 de agosto de 1945 (o Día da Vitoria sobre o Xapón), no lugar da rendición formal do Xapón o 2 de setembro de 1945. Algunhas das consecuencias e eventos posteriores causados pola guerra inclúense en ocasións como parte desta. O tratado de paz co Xapón foi asinado en 1951, formalizando varias cuestións pendentes como por exemplo as compensacións os prisioneiros de guerra Aliados que foran vítimas de atrocidades, e outros autores chegaron incluso a considerar que a guerra non rematou realmente ata o colapso da Unión Soviética e o fin da guerra fría, cualificando a esta última como unha continuación da segunda guerra mundial. Así mesmo, ata 1990 non se asinou o Tratado Dous Máis Catro que permitiu a reunificación alemá e resolveu outras cuestións relacionadas con orixe na segunda guerra mundial.
Europa
A primeira guerra mundial transformou o mapa xeopolítico europeo coa derrota dos Poderes Centrais (o Imperio Austrohúngaro, o Imperio Alemán e o Imperio Otomán), e a toma de poder bolxevique en Rusia que deu paso cara á eventual fundación da Unión Soviética. Os Aliados da primeira guerra mundial como Francia, Bélxica, Italia, Grecia e Romanía gañaron territorio, e creáronse novos estados a partir do colapso dos imperios Austrohúngaro e Otomán. Para previr unha nova guerra mundial, creouse a Liga de Nacións durante a Conferencia de Paz de París de 1919, co principal obxectivo de previr o conflito armado por medio da seguridade colectiva, o desarmamento militar e naval, e a consecución de acordos en disputas internacionais por medio de negociacións pacíficas e arbitradores.
miniatura|esquerda|Asemblea da [[Liga das Nacións de 1930 en Xenebra, Suíza.]] Malia que xurdiu un forte sentimento pacifista como consecuencia da primeira guerra mundial, o seu desenlace deu lugar a unha corrente irredentista e nacionalista en varios países Europeos. Estes sentimentos foron especialmente marcados en Alemaña, principalmente debido ás significativas perdas territoriais, coloniais e financeiras impostas no Tratado de Versalles. Baixo este tratado, Alemaña perdeu ó redor dun 13% do seu territorio europeo e tódalas súas colonias, prohibíuselle a anexión doutros estados, impuxéronlle diversas reparacións e limitouse a súa capacidade de desenvolvemento militar.
Italia formou parte dos aliados da Tripla Entente, gañando territorio trala guerra. Porén, os nacionalistas italianos sentíronse anoxados polo incumprimento ao final da guerra das promesas feitas por Reino Unido e Francia para conseguir asegurar a entrada italiana na guerra. De 1922 a 1925 o movemento fascista liderado por Benito Mussolini conseguiu o poder no país cunha axenda nacionalista, totalitarista e clasista que aboliu a representatividade democrática, reprimiu o socialismo e as forzas liberais e de esquerdas, e procurou unha política exterior expansionista moi agresiva coa intención de converter a Italia nunha potencia mundial baixo a promesa da creación dun novo Imperio Romano.
O Reino Unido, Francia e Italia formaron a Fronte de Stresa procurando conter a Alemaña. Porén, en xuño de 1935 o Reino Unido acordou un tratado independente con Alemaña que levantou algunhas das restricións impostas previamente. A Unión Soviética, preocupada polos obxectivos alemás de expansión cara ó leste de Europa, redactou un tratado de axuda mutua con Francia. Antes de ser efectivo, o pacto franco-soviético tivo que pasar a burocracia da Liga das Nacións, quedando practicamente ineficaz. Pola súa banda, os Estados Unidos observaban os os eventos que estaban tendo lugar en Asia e Europa, e aprobaron unha Lei de Neutralidade en agosto dese mesmo ano. Hitler desafiou os tratados de Versalles e Locarno, remilitarizando Renania en marzo de 1936 cunha mínima oposición do resto de potencias Europeas. En outubro dese ano Alemaña e Italia formaron o Eixe Roma-Berlín, e un mes despois Alemaña e o Xapón asinaron o Pacto Anticomintern, ó que se uniría posteriormente Italia en 1937.
Asia
Na China, o Kuomintang comezou unha campaña de unificación contra varios señores da guerra rexionais e unificou nominalmente o país a mediados dos anos 1920, pero ó pouco tempo viuse envolto nunha guerra civil contra os seus anteriormente aliados do Partido Comunista. En 1931 o Imperio Xaponés incrementou o seu poder militar, procurando unha influencia na China como punto de partida para o que o seu goberno vía como o seu dereito de gobernar Asia, e usou o incidente de Mukden como pretexto para lanzar unha invasión de Manchuria e establecer o estado monicreque de Manchukuo.
Demasiado débil para resistir o pulo xaponés, a China apelou á Liga das Nacións pedindo axuda, e o Xapón saíu da Liga tras ser condenada pola súa incursión en Manchuria. Os dous países enfrontáronse nunha serie de batallas en Shanghai, Rehe e Hebei, ata que asinaron a Tregua de Tanggu en 1933. Non obstante, forzas voluntarias chinesas mantiveron a resistencia á agresión xaponesa en Manchuria, Chahar e Suiyuan. Tralo incidente de Xi'an en 1936, o Kuomintang e as forzas comunistas chinesas acordaron un cesamento das hostilidades para presentar unha fronte unida contra o Xapón.
Invasión italiana de Etiopía
A segunda guerra italo-abisinia foi unha breve guerra colonial que deu comezo en outubro de 1935 e finalizou en maio de 1936. A guerra comezou coa invasión italiana do Imperio Etíope (tamén coñecido como "Abisinia"), lanzada dende a Somalia Italiana e Eritrea. O conflito resultou na ocupación militar de Etiopía e a súa anexión á nova colonia de África Oriental Italiana. Tamén expuxo a debilidade da Liga das Nacións como unha forza de preservación da paz. Tanto Italia como Etiopía eran membros da Liga, que non interveu aínda cando Italia violou un dos seus propios artigos. Alemaña foi a única nación Europea que apoiou a invasión, e Italia subsecuentemente retirou as súas obxeccións ó obxectivo alemán de absorber Austria.
Guerra civil española
miniatura|dereita|Ruínas de [[Gernika-Lumo|Guernica tralo bombardeo por parte da Lexión Cóndor.]] Tralo estalido da guerra civil en España, Hitler e Mussolini prestaron apoio militar ós sublevados nacionalistas liderados polo xeneral Francisco Franco, mentres que a Unión Soviética apoiou o goberno existente, a Segunda República. Máis de 30 000 voluntarios estranxeiros, coñecidos como as Brigadas Internacionais, tamén loitaron no bando republicano contra os nacionalistas. Tanto Alemaña como a Unión Soviética empregaron esta guerra delegada como unha oportunidade para probar en combate as súas armas e tácticas máis avanzadas. O bombardeo de Guernica por parte da Lexión Cóndor en abril de 1937 provocou unha preocupación global temendo que a seguinte gran guerra incluiría bombardeos de terror extensivos sobre brancos civís. Por outra banda, segundo Tony Judt "a estratexia comunista en España resultou ser un ensaio para a toma de poder en Europa Oriental tras 1945". Finalmente, o bando nacional gañou a guerra civil en abril de 1939. Franco, agora ditador do país, levou a cabo negociacións e acordos con ámbolos dous bandos durante a segunda guerra mundial, enviando a División Azul a loitar na fronte oriental baixo ordes alemás, aínda que España permaneceu neutral e non chegou a participar de forma activa no conflito.
Invasión xaponesa da China
En xullo de 1937 o Xapón capturou a antiga capital imperial chinesa de Pequín tras instigar o incidente da ponte Marco Polo, que culminou nunha campaña xaponesa para invadir toda a China. A Unión Soviética asinou un pacto de non agresión coa China prestándolle equipamento militar, dando por finalizada de forma efectiva a cooperación previa da China con Alemaña. Chiang Kai-shek despregou o seu exército para defender Shanghai, mais despois de tres meses de loita a cidade foi capturada en novembro de 1937. Os xaponeses seguiron empuxando as liñas chinesas, capturando a capital Nanjing en decembro de 1937. Trala caída de Nanjing, varios centos de miles de civís e combatentes desarmados chineses foron asasinados no masacre de Nanjing.