cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Parlamento do Reino Unido
O Parlamento Británico é a miúdo chamado a "Nai dos Parlamentos", dado que os poderes lexislativos de moitas nacións; os máis destacados, son os membros da Commonwealth; adoptaron este modelo. Con todo, esta é unha frase de John Bright, quen remarcou o 18 de xaneiro de 1865 que "Inglaterra é a Nai dos Parlamentos" no contexto de apoiar as demandas para os dereitos ao voto nun país que iniciara o goberno parlamentario.
Válvula mitral
A válvula mitral (que tamén posúe a denominación de válvula bicúspide, por ter dúas valvas), é unha das catro válvulas que separan os catro condutos ou cavidades cardíacas. É a válvula que separa a aurícula esquerda do ventrículo esquerdo, impedindo que o sangue recúe para a aurícula após ser bombeado desta para o ventrículo. En condicións de normalidade, esta válvula ten un diámetro de entre 4 e 6 cm cadrados. Así pois, diámetros inferiores constitúen unha patoloxía cardíaca coñecida como estenose mitral.
Ciclo cardíaco
Esta valva, xuntamente coa válvula tricúspide, do lado dereito do corazón, féchase cando acontece a sístole ventricular, facendo que o sangue continúe o seu percorrido unidirecional seguindo pola arteria aorta e non recuando cara a aurícula. Esta valva ábrese novamente cando se produce a sístole auricular, de xeito que o sangue pasa cara o ventrículo.
Árbore da seda
thumb|Pinna cos seus compoñentes. thumb|Inflorescencia en antese incipiente, coa flor central máis precoz e grande'''.
A árbore da seda (Albizia julibrissin) é unha árbore común como ornamental nos xardíns urbanos de Galicia. Ás veces chámaselle acacia, malia non ser unha verdadeira Acacia, senón unha especie dun xénero achegado (Albizia) pertencente á mesma subfamilia Mimosoideae, dentro da familia Fabaceae.
Descrición
Árbore de folla caediza que pode acadar os 15 m de altura, con copa ancha e aberta e de franzas, raque e inflorescencias tomentosas. A casca é de cor cinsenta escura e se torna a cor verdosa con raias verticais a medida que envellece. As follas, de estípulas caedizas máis pequenas que os folíolos, son bipinnadas, de 20–45 cm de longo e 12–25 cm de largo, dividida en 6-12 pares de pinnas, cada un con 20-30 pares de folíolos oblongos, de 1-1,5 cm de longo e 2–4 mm largo, co nervio principal moi desprazado cara arriba (case confundido co bordo) e os seus peciolulos implantados na superficie superior do raque secundario, para facilitar o feche de ditos folíolos en ausencia de luz. Inflorescencias de cabezas globosas dispostas en panículas terminais de flores, inseridas nun receptáculo subesférico, con cáliz tubular pubescente duns 3 mm discretamente penta-lobulado, e con corola tamén pubescente sub-centimétrica con 5 lóbulos deltoides de 1,5 mm. Unha ou máis flores do centro do capítulo floral -xeralmente só unha- teñen o cáliz e o tubo estaminal bastante máis grandes, e sobresaen claramente da inflorescencia; ademais a súa antese é máis precoz que a das restantes. Os filamentos dos estames, que son exertos e soldados na súa base, son de cor rosa-violáceo na súa parte apical, de 2–3 cm e con anteras diminutas. O froito é un legume glabro e comprimido, sen tabiques, de 10-15 por 1–3 cm, verdes ao principio e de cor parda e con textura membranácea ao madureceren, con dehiscencia elástica -o que fai que as súas sementes sexan expulsadas a certa distancia da árbore -, con sementes algo aplanadas de cor marrón escura na madurez, de forma ovoide, dispostas de forma transversal perpendicular ao eixo de alongamento do legume, con funículo filiforme nacendo da sutura externa do froito, algo torto no seu extremo distal, extremadamente feble, de implantación algo desprazada lateralmente respecto do ápice da semente e con clara liña fisural. Ditas sementes poden acadar un número de 35-40 en cada legume, aínda que usualmente non pasan de 10-15.
Cultivo e usos
Na natureza, a árbore tende a medrar en chairas secas, nos vales de area, e as terras altas. Converteuse nunha especie invasora no Xapón e nos Estados Unidos, neste último moi estendido desde o sur de Nova York, Nova Jersey, e ao oeste de Connecticut a Missouri e Illinois e ao sur da Florida e Texas, tamén se cultiva en California e Oregón, mais aló non resultan invasivas. Tamén medra en Europa. En Galicia aparece nalgúns xardíns urbanos e coma árbore de rúa.
A casca úsase para sandar feridas e como antihelmíntica. As sementes úsanse como alimento para o gado e a fauna silvestre, e as flores, docemente perfumadas, son unha fonte de néctar para as abellas. Os extractos en doses altas de A. julibrissin posúen efectos antidepresivos en ratos, moi probabelmente mediados por 5-HT1A receptores. Na medicina tradicional chinesa Albizzia jublibrissin (合欢花He Huan Hua) utilízase para alimentar o corazón e calmar o espírito.
San Juan
San Juan (en galego, San Xoán) pode ser:
Voo 592 de Lufthansa
O voo 592 de Lufthansa era un servizo regular de pasaxeiros dende Frankfurt e Addis Abeba que foi secuestrado o día 11 de febreiro de 1993. O Airbus A310-300 que operaba a ruta foi secuestrado por Nebiu Demeke, un home etíope que buscaba asilo que obrogou ao piloto a voar ao Aeroporto Internacional John F. Kennedy de Nova York. O avión aterrou sen problemas e o secuestrador rendeuse pacificamente. Foi acusado de piratería aérea no tribunal de distrito dos Estados Unidos e foi condenado a 20 anos de prisión.
Voo
O voo 592 era unha ruta internacional operada por Deutsche Lufthansa AG entre o aeroporto de Frankfurt, e o aeroporto de Adís Abeba-Bole, cunha escala programada no Aeroporto do Cairo. O avión era un Airbus A310-300, con rexistro D-AIDM, que levaba en servizo dende o 30 de agosto de 1991. O voo levaba 94 pasaxeiros e 10 tripulantes.
Secuestrador
Nebiu Zewolde Demeke nacera o 24 de setembro de 1972 in Exipto. O seu pai, un economista, era un preso político en Etiopía, e a familia Demeke movérase a Marrocos tras o seu arresto para escapar da persecución. Nebiu Demeke estudou na Escola Americana de Tánxer, onde foi descrito como "distraído" e "emocional". A súa irmá máis vella, Selamawit, estudou no Gettysburg College en Gettysburg, Pensilvania. O seu irmñan maior, Demter, foi ao Macalester College en St. Paul, Minnesota, e o irmán máis novo, Brook, vivía en Indiana. Aínda que Demeke intentou unirse aos seus irmáns nos Estados Unidos denegáronlle un visado de estudante e foi incapaz de conseguir un permiso para entrar legalmente no país.
Seis meses antes do secuestro, Demeke, que tiña nese momento 20 anos, moveuse a Alemaña e solicitou asilo político. Cando retirou a súa solicitude de asilo o goberno alemán mercoulle un billete no voo 592 de volta a Etiopía.
Demeke entrou no aeroporto cunha pistola de partida con balas de fogueo. Antes de chegar ao control de seguridade, colocou a pistola na súa cabeza cuberta cun sombreiro tipo fedora. Cando tivo que pasar o detector de metais agarrou a parte superior do sombreiro e colocouno, xunto coa pistola oculta, nunha mesa. Tras pasar o detector recuperounos antes de embarcar.
Secuestro
Uns 35 minutos despois da engalaxe, cando o avión chegaba á súa altura de cruceiro no espazo aéreo austríaco, Demeke entrou no baño dianteiro, púxose un pasamontañas negro e sacou a súa pistola. Cando deixou o baño entrou na cabina de mando, que non estaba pechada. Poñendo a pistola na cabeza do piloto dixo, "Se non viras cara ao oeste dispararei".
Demeke demandou que o avión voase a Nova York e tamén demandou asilo político nos Estados Unidos. Despois de dicirlle que habería que repostar, Demeke accedeu a realizar unha parada de repostaxe en Hannover. O aparello aterrou no aeroporto de Hannover-Langenhagen sobre o mediodía, onde foi rodeado pola policía. Demeke permaneceu na cabina de mando coa pistola na cabeza do piloto, e ameazou con matar un asistente de voo cada cinco minutos. As autoridades alemás permitiron engalar ao avión despois de que Demeke ameazase con matar os seus reféns, aínda que prometeu renderse pacificamente se chegaba aos Estados Unidos.
O piloto Gerhard Goebel foi capaz de calmar a Demeke durante o voo a Nova York. Aínda que o secuestrador mantivo a pistola apuntando á cabeza de Goebel durante todo o voo quitou o pasamontañas. Goebel díxolle despois aos xornalistas que pasara as horas intentando construír unha relación con Demeke, que admitiu ter pasado varios meses preparando o secuestro. Os dous homes acordaron que, tras chegar a Nova York, Goebel lle daría a Demeke as súas lentes de sol a cambio da pistola.
O avión chegou ao aeroporto internacional John F. Kennedy ao redor das 4:00 pm EDT e rodou a unha parte remota da pista. Un equipo de negociación formado por tres homes fora montado na torre de control. O detective do Departamento de Policía de Nova York Dominick Misino falou con Demeke por radio, asistido polo axente especial do FBI John Flood e o sarxento detective da Autoridade Portuaria Carmine Spano. Despois de 70 minutos de negociacións Demeke cambiou a súa pistola polas lentes de sol do piloto e entregouse pacificamente ás autoridades. Os 94 pasaxeiros e 10 tripulantes resultaron ilesos.
Hemo C
O hemo C é un complexo de coordinación de tipo hemo formado por un átomo de ferro e un anel de porfirina, que se asocia a proteínas.
Historia
A estrutura correcta do hemo C publicouna a mediados do século XX o bioquímico sueco K.-G. Paul. O seu traballo confirmou a estrutura que fora inferida previamente polo bioquímico sueco Hugo Theorell. A estrutura do hemo C foi confirmada en 1975 baseándose en experimentos de NMR e IR coa forma reducida, con Fe(II), do hemo. A estrutura do hemo C que incluía a configuración estereoquímica absoluta dos enlaces tioéter presentouse primeiro para a proteína de vertebrados e agora estendeuse a moitas outras proteínas que conteñen o hemo C.
Propiedades
O hemo C difire do hemo B en que as dúas cadeas laterais vinilo que ten o hemo B son substituídas por enlaces covalentes tioéter coa apoproteína. Nótese que os dous grupos tiol son cedidos tipicamente por residuos de cisteína da proteína, e así o peso molecular adicional neto do hemo C cando está incorporado na holoproteína, coa perda de dous átomos de hidróxeno para formar o enlace, é de 616,5 Da. Estes enlaces non permiten que o hemo C se disocie doadamente da súa holoproteína, o citocromo c, a diferenza do hemo B, que se disocia máis facilmente da súa holoproteína (complexo hemo-proteína), mesmo en condicións suaves. Isto permite que o citocromo c teña variadas estruturas e funcións, e que exista unha gran cantidade de citocromos de tipo c, que funcionan principalmente como transportadores de electróns.
O número de unidades de hemo C unidas á holoproteína é moi variable. Nas células de vertebrados a regra é un hemo por proteína, pero para as bacterias este número é con frecuencia de 2, 4, 5, 6 ou mesmo 16 grupos hemo C por holoproteína. Considérase xeralmente que o número e disposición axeitadas dos grupos hemo C están relacionadas e mesmo son imprescindibles para o correcto funcionamento da holoproteína. Por exemplo, as proteínas que conteñen varios grupos hemo C están implicadas en reaccións de transferencia de electróns múltiples. Especialmente importante é a redución de 6 electróns que se require para reducir o nitróxeno atmosférico a dúas moléculas orgánicas de amoníaco. É común no hemo C que a proporción de aminoácidos sexa máis alta nas hemoproteínas bacterianas, polo que o interior dalgunhas proteínas citocromo c parece ateigado de grupos hemo C en comparación co que ocorre noutras hemoproteínas. Algunhas hemoproteínas, a miúdo de organismos unicelulares, poden conter cinco hemos C. O complexo bc1 é outro importante encima que contén hemos de tipo C.
Os enlaces tioéter parece que permiten unha gran liberdade de funcionamento ás holoproteínas. En xeral, os citocromos de tipo c poden ser "axustados finamente" nun rango máis amplo de potenciais de oxidorredución ca os citocromos b. Isto pode ser unha importante razón que explica por que o citocromo c é case universal en todos os seres vivos. O hemo C xoga tamén un importante papel na apoptose, na que só unhas poucas moléculas de citocromo c citoplásmico que conteñan hemo C poden orixinar a morte celular programada.
Ademais destes enlaces covalentes ecuatoriais, o ferro hémico está tamén xeralmente coordinado coas cadeas laterais de dous aminoácidos, facendo que o ferro estea hexacoordinado. Por exemplo, oc citocromos c de mamíferos e atúns conteñen un só hemo C, que está coordinado axialmente con cadeas laterais de histidina e metionina. Quizais debido aos dous enlaces covalentes que unen o hemo á proteína, o ferro do hemo C está ás veces ligado axialmente ao grupo amino da lisina ou mesmo á auga.
Vila Flores, Lalín, Lalín
Vila Flores é un lugar da parroquia de Lalín, no concello de Lalín, na comarca do Deza, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, no ano 2011 tiña 65 habitantes (25 homes e 40 mulleres).
Viso de Calvos
O topónimo Viso de Calvos pode referirse a dous lugares limítrofes inda que pertencentes a concellos diferentes:
Diana (homónimos)
Diana pode designar a:
-345
Outros
Historia ano a ano
Cidade do Motor de Aragón
250px|miniatura|O Circuíto de alta velocidade A Cidade do Motor de Aragón, tamén coñecida como Motorland Aragón, é un complexo dedicado á industria do motor situado no municipio de Alcañiz, na provincia de Teruel, España, que foi inaugurado no ano 2008.
Cunha superficie de 350 hectáreas, a Cidade disporá de seis circuítos: un autódromo, un de karting e catro de terra. Igualmente, contará cun parque tecnolóxico de 21 hectáreas para investigación e proba de materiais de fabricantes de vehículos e unha área de lecer e cultura deseñada polo arquitecto Norman Foster.
É a sede do Gran Premio de Motociclismo de Aragón do Mundial de MotoGP desde a tempada 2010, cando entrou como substituto do de Hungría, xa que o Circuíto de Balatonring non se acabou a tempo.
Circuíto de velocidade
miniatura|250px|Circuíto de karting. miniatura|250px|Curva "Sacacorchos". miniatura|250px|Área de aparcadoiro para os visitantes O proxecto foi desenvolvido polo arquitecto alemán Hermann Tilke, considerado por moitos o mellor deseñador de circuítos do mundo e a cuxo gabinete se deben os actuais trazados dos circuítos de Sepang (Malaisia), Bahrain, Shanghai (China), Istambul (Turquía) e Fuji (Xapón). Tamén estivo inmerso no proxecto o piloto probador do equipo McLaren Pedro Martínez de la Rosa en función de asesor técnico.
O trazado é ampliable ata os 10 km para disputar probas de resistencia e atópase adaptado á orografía do Bajo Aragón; esta última é unha das principais características do circuíto deseñado por Tilke: que intenta adaptarse ao terreo da contorna.
Unha vez construído, o circuíto será homologable á categoría 1T da Federación Internacional do Automóbil, o cal permitiría efectuar nel adestramentos de Fórmula 1, e ás categorías 2, 3 e 4 e "Grao A Grand Prix" da Federación Internacional de Motociclismo.
Circuíto de karting
O deseño deste circuíto permite alargalo ou acurtalo segundo a competición que se celebre no mesmo. Á súa vez o circuíto principal poderá dividirse en dous circuítos independentes de 1 km de lonxitude aproximado para cada un, os circuítos disporán de dous paddocks e viarios de acceso para o seu uso independente.
Circuítos de terra
Deseñados polo arquitecto aragonés Carlos Miret Bernal, os diferentes trazados ocuparán unha superficie de 34 hectáreas. Permitirán a celebración de competicións de autocross, motocross, rallycross e dirt-track.
Cuadernos de Literatura Infantil y Juvenil
Cuadernos de literatura infantil y juvenil, tamén coñecida polo acrónimo CLIJ, é unha revista de ámbito estatal español que se ocupa da análise da literatura infantil e xuvenil. Foi creada en 1988 e leva editándose de forma ininterrompida dende aquel, con 11 números ao ano. É unha revista punteira no seu sector, xunto con Educación y Biblioteca, Primeras noticias, Peonza ou Platero; e, na rede, xunto con Imaginaria e Babar. Así mesmo, caracterízase por poñer unha especial atención nas literaturas producidas en linguas do estado distintas do castelán. Foi premiada en 2005 co Premio Nacional de Fomento da Lectura.
Strigops habroptilus
O Strigops habroptilus, en kākāpō, (Gray, 1845), é unha especie de papagaio terrestre non voador e nocturno da superfamilia Strigopoidea. É un animal endémico de Nova Zelandia.
Ecoloxía e comportamento
A actual Nova Zelandia ten un clima temperado e houbo varios períodos de clima tropical e glacial no pasado, desde a súa orixe máis próxima ao ecuador á súa actual deriva cara ao polo sur. A especie antecesora do kākāpō e a do xénero próximo Nestor quedaron illadas no que hoxe é Nova Zelandia, cando o territorio se separou de Gondwana, hai 82 millóns de anos. Hai uns 70 millóns de anos o xénero kakapo separouse do xénero Nestor. En ausencia de depredadores cuadrúpedes como os mamíferos (xa que só había depredadores de sangue frío e aves que ameazaban o seu nicho nocturno nos bosques), e co paso do tempo, fixéronse de maior tamaño, máis pesados ​​e perderon a capacidade de voar. Vivían nunha gran variedade de hábitats. Especializados en climas fríos, sobreviviron ás distintas idades de xeo que sufriu Nova Zelandia. As primeiras especies de orixe tropical foron desenvolvendo un gran illamento térmico ausente, e adaptáronse a unha alimentación nova, máis dura e ecoloxicamente diferente: a ausencia de grandes árbores tropicais con flores e froitos durante todo o ano.
A especie é principalmente nocturna. Como non poden voar, son excelentes escaladores, ascendendo á cima das árbores máis altas. Tamén son capaces de usar as súas ás como paracaídas cando se mergullan desde grandes alturas, frotando até o chan. Tras perderen a capacidade de voar, os kakapos desenvolveron unhas pernas moi fortes e son capaces de correr a unha boa velocidade, pero non poden manter esta velocidade durante longas distancias.
Son xeralmente herbívoros e comen unha gran variedade de plantas, sementes, froitos e pole.
Os kakapos son naturalmente curiosos e, vivindo solitarios en lugares remotos, sábese que se entreteñen en compañía de humanos.
Un comportamento que non lle serviu ben ao kakapo é a súa reacción ante unha ameaza ou un depredador. Cando se ve ameazado, simplemente conxélase intentando mesturarse coa vexetación, coa que se parecen moito. Esta foi unha grande estratexia para evitar o seu gran inimigo, a xigantesca aguia de Haast, pero non o protexe contra os mamíferos introducidos, como cans, gatos etc.
Pablo Orbaiz
Pablo Orbaiz Lesaka, nado en Pamplona o 6 de febreiro de 1979, é un futbolista español. Xoga de centrocampista (ou centrocampista ofensivo) e o seu actual club é o FC Rubin Kazan.
Traxectoria
Xogou desde mozo nas categorías inferiores do Club Atlético Osasuna. En 1997 pasa a formar parte do primeiro equipo.
En 2000 ficha polo Athletic Club. Con este equipo debuta na Primeira División, foi o 9 de setembro de 2000 no partido Deportivo 2-0 Athletic Club. Na súa primeira tempada no equipo xoga 27 partidos de liga.
Sufriu dúas lesións de gravidade, ambas nos seus xeonllos rompéndose os ligamentos. A primeira tivo lugar en xaneiro de 2003 ante o Racing de Santander e a segunda o 3 de decembro de 2006 ante o Real Madrid no Estadio Santiago Bernabéu.
Selección nacional
Foi internacional coa selección de fútbol de España en catro ocasións. O seu primeiro partido como internacional foi o 21 de agosto de 2002 no Hungría 1:1 España.
No ano 1999, participou na Copa Mundial de Fútbol Sub-20 de Nixeria, onde España logrou ser campioa. O seleccionador Iñaki Sáez designouno capitán e foi polo tanto o encargado de levantar o trofeo do campionato. Algúns dos seus compañeiros nesa selección foron Dani Aranzubia, Iker Casillas, Pablo Coira, Colsa, Barkero, Marchena, Jusue, Yeste, Rubén Suárez, Gabri, Xavi, Pablo Couñago, Varela...
Tamén disputou partidos internacionais de carácter amigable coas seleccións de Euskadi e Navarra.
Copas internacionais
* Incluíndo a selección.
Dólar canadense
O dólar canadense (en inglés: Canadian dollar, en francés: dollar canadien; no uso habitual, simplemente dollar) é a unidade monetaria oficial do Canadá. Subdívidese en 100 cents (céntimos). O seu código ISO 4217 é CAD. O dólar estivo en vigor durante gran parte da historia do Canadá.
Historia
O Canadá decidiu usar o dólar en lugar da libra esterlina británica por mor da difusión do chamado dólar español ou peso en Norteamérica durante o século XVIII e principios do XIX, e por mor da xeneralización do dólar estadounidense. A rexión que corresponde ao actual Quebec, en particular, favoreceu o uso do dólar (o Banco de Montreal emitiu billetes de dólares en 1817), mentres que as colonias atlánticas, que tiñan uns vínculos máis fortes con Gran Bretaña, non eran tan partidarias. As provincias do Canadá declararon que todas as contas faríanse en dólares o 1 de xaneiro de 1858, e ordenaron a emisión dos primeiros dólares canadenses oficiais ese mesmo ano. As colonias, que ao cabo de pouco tempo uniríanse na Confederación Canadense, adoptaron progresivamente un sistema decimal nos anos seguintes.
A moeda canadense
miniatura|[[Papel moeda|Billete dun dólar canadense de 1954, impreso pola Canadian Bank Note Company .]] Os canadenses usan moedas e billetes cunha denominación similar á dos Estados Unidos. De feito, historicamente, os tamaños das moedas inferiores a 50 cents son case idénticos aos das moedas norteamericanas, debido ao feito de que os dous países usaban o dólar español como base (a pequena diferenza de tamaño nos valores de 10 e 25 cents —as moedas canadenses son un pouco máis pequenas que as estadounidenses— débese a que antigamente as moedas canadenses acuñábanse en prata de 92,5 p. 100 de pureza, e as estadounidenses en prata de 90,0 p. 100).
As moedas canadenses (de 1, 5, 10, 25 e 50 cents e 1 e 2 dólares) son emitidas pola Real Casa da Moeda Canadense (Royal Canadian Mint, Monnaie Royale Canadienne) e acúñanse en Winnipeg. Os billetes (de 5, 10, 20, 50, 100 e 1.000 dólares) emíteos o Banco do Canadá (Bank of Canada, Banque du Canada) e prodúcense na Canadian Bank Note Company, en Otava. Tanto as moedas como os billetes levan as inscricións nas dúas linguas oficiais do Canadá: o inglés e o francés.
As moedas de 1$ coloquialmente chámanse loonies, do nome inglés (common loon) de movella grande (un paxaro acuático de nome científico Gavia immer) que figura no reverso, e este nome úsase a miúdo para referirse tamén á unidade monetaria en xeral; en francés din dollar huard co mesmo sentido, ou tradicionalmente piastre. As moedas de 2$, onde figura un oso polar, por analoxía chámanse twonies (ou toonies).
Taxas de cambio
(Actualización: 2007/10/07 18:14:14 UTC)
Café irlandés
miniatura|dereita|200px|Un café irlandés O café irlandés é unha bebida produto da mestura de whisky irlandés quente, tres cubos de azucre, café negro e dous centímetros de nata.
Na forma coñecida mundialmente, foi creada en novembro de 1952 na taberna Buena Vista, en San Francisco, California, por Jack Koeppler, dono da taberna, e Stanton Delaplane, reporteiro viaxeiro. A idea era recrear a bebida (variación das bebidas quentes con licor xeralmente chamadas hot toddy) que se servía aos viaxeiros que chegaban ao aeroporto de Foynes (Irlanda) para que entrasen en calor.
Hai quen pensa que esta bebida foi a inspiración para que Gilbeys of Ireland comezase a comercialización, en 1974, de Baileys, bebida baseada tamén en café, crema e whisky irlandés, que é ás veces chamada "café irlandés industrializado".
-166
Véxase tamén
Historia ano a ano
Kripan
250px|miniatura|Vista de Kripan Kripan é un concello de Áraba, no País Vasco. Pertence á cuadrilla de Laguardia-Rioxa Arabesa e tiña en 2015 unha poboación de 182 habitantes.
Camiño Noia
María Camiño Noia Campos, máis coñecida como Camiño Noia, nada en Santiago de Compostela o 21 de setembro de 1945, é unha profesora e escritora galega.
Kripan
Está formado por un único núcleo de poboación, situado na cara sur da Serra de Cantabria, que separa a Rioxa Arabesa do resto de Áraba. É unha das localidades máis altas da zona, situada a 690 metros de altitude.
Camiño Noia
Traxectoria
En 1963 comezou os seus estudos na Universidade de Santiago de Compostela, onde obtivo a licenciatura en Filosofía e Letras en 1968. Cos compañeiros de facultade, sobre todo con María do Carmo Ríos Panisse e Carlos Casares, deu os primeiros pasos no mundo galeguista en 1966. Participou na asociación da xuventude católica de estudantes (JEC), onde descubriu a militancia polas liberdades que a fai presente nas manifestacións do 1968.
Empezou este mesmo ano unha vida académica de profesora axudante no seminario de Literatura Española da mesma facultade, ao tempo que traballou como pioneira nos primeiros pasos da normalización académica da lingua galega. A súa tese de licenciatura sobre a Nova narrativa galega é a primeira que se presentou en lingua galega. Trasladouse a Vigo en 1969 para participar na creación do centro “Curros Enríquez”, primeiro colexio mixto de facto de educación secundaria e actúa como directora da parte feminina. Neste tempo entrou a formar parte da xunta directiva de “Asociación Cultural de Vigo” baixo a presidencia de Camilo Nogueira Román.
En 1975 chámana para impartir a materia de lingua galega no Colexio Universitario de Vigo, que estaba financiado pola Caixa de Aforros. En 1980 defendeu a súa tese de doutoramento, Descrición e medida do bilingüismo en dous grupos de escolares da zona de Vigo.
Foi profesora en cursos de perfeccionamento do profesorado en lingua galega, elaborou material didáctico como Lúa Nova IV (1980), Lingua (1985) primeiro manual de lingua galega para estudos preuniversitarios, e o Diccionario de sinónimos da lingua galega (1997) con Xosé María Gómez Clemente e Pedro Benavente. Foi fundadora de Edicións Xerais de Galicia en 1978 con Xulián Maure Rivas e Germán Sánchez Ruipérez, da que foi a primeira secretaria do consello de administración. Catedrática de Lingua e Literatura galegas na Universidade de Vigo, foi directora do Colexio Universitario de Vigo e decana da Facultade de Filoloxía da Universidade de Vigo. Fundou ''Viceversa. Revista Galega de Tradución'' en 1995, con outros membros de Asociación de Tradutores Galegos, revista da que foi directora durante varios anos. En 1989 inaugurou a Cátedra de Estudos Galegos en Nova York cun curso sobre a Nova Narrativa Galega. En 1991 visitou a École de Traducteurs et d’Interprètes da Universidade de Xenebra para obter información para a elaboración do plan de estudos da nova licenciatura de Tradución e Interpretación que coordinou na Universidade de Vigo.
En 2011 coordinou en Galicia (Vigo, Mondariz, Santiago) o VI Encontro do Groupe de Recherche européen sur Narrative orale (GRENO/ERGON) recollido na publicación ''Imaxes de muller. Representación da feminidade en mitos, contos e lendas''.
Como directora do Departamento de Lingua e Literatura Galegas de Universidade de Vigo actuou de madriña nos doutoramentos honoris causa de Xosé Filgueira Valverde (1996) e mais Xosé Luís Méndez Ferrín (1999).
Colaborou nas revistas Grial, Verba, Festa da Palabra Silenciada, Boletín Galego de Literatura, Anuario de Estudios Literarios Galegos, Viceversa e Revista de Dialectología y Tradiciones Populares.
Outras responsabilidades
Participou como socia fundadora na creación da Asociación de Tradutores Galegos en abril de 1984, en Vigo, da que foi tesoureira desde xuño de 2006 ata decembro de 2011. Membro do con sello de redacción da revista Festa da palabra silenciada, fundada en Vigo en 1980. Membro do consello de redacción do Anuario de Estudios Literarios Galegos desde a súa fundación en Vigo en 1992. Fundadora, e directora durante os catro primeiros anos, de Viceversa. Revista galega de tradución, creada en 1995 pola Asociación de Tradutores Galegos e o Departamento de Filoloxía Galega da Universidade de Vigo. Membro do PEN Clube de Galicia por unanimidade dos membros desde o 21 de marzo de 2000. Membro do Comité asesor da Comisión 11 de Humanidades (Filosofía, Filoloxía e Lingüística) da Comisión Nacional Evaluadora de la Actividad Investigadora, organismo dependente da Secretaría de Estado de Educación y Universidades del Ministerio de Educación, Cultura y Deporte para a avaliación das solicitudes de sexenios na área científica de Filoloxía Galega e Portuguesa durante dous anos, do 23 de decembro de 2002 a marzo de 2005. Membro do panel de expertos do programa de ANECA desde febreiro de 2009. Membro do Consello asesor de Diccionario histórico de la traducción en España (Madrid: Gredos, 2009).
Madriles
Traxectoria
Faleceu o 8 de setembro de 2015 en Xixón, aos 80 anos.
Conspiración da pólvora
miniatura|320px|dereita|Bosquexo contemporáneo dos conspiradores A Conspiración da pólvora (en inglés: Gunpowder Plot) foi unha conxura organizada (1604-05) por un grupo de provinciais católicos ingleses (Robert Catesby, Guy Fawkes) para matares ao rei Xacobe I, a súa familia, e á maior parte da aristocracia protestante voando as Casas do Parlamento durante a Apertura de Estado (5 de novembro de 1605). Os conspiradores proxectaran secuestrar aos infantes reais, non presentes no Parlamento, e incitaron unha rebelión nos Midlands.
Feitos os preparativos, o Goberno descubriu a conxúra, que acabou coa execución da maior parte dos conspiradores e serviu de pretexto para un endurecemento das medidas antiromanas.
A conxura da pólvora foi unha das diversas tentativas de asasinato fracasadas contra Xacobe I, que seguiron ao Complot Principal e ao Complot ¡Adeus! de 1603. Moitos cren que a conspiración da pólvora foi parte integral da chamada Contrarreforma católica.
O 5 de novembro de cada ano, no Reino Unido, Nova Zelandia, Suráfrica, Terra Nova, Canadá, Saint Kitts e Nevis, algunhas partes dos Estados Unidos e antigamente en Australia, celébrase o fracaso do complot. Alí coñécese como a Noite de Guy Fawkes, a Noite da Fogueira e a Noite de Fogos artificiais).
O achado a tempo da conspiración (5 de novembro de 1605) impediu o derrocamento da dinastía protestante dos Estuardo, personificada en Xacobe I de Inglaterra e VI de Escocia, e a entronización dun monarca católico, previsiblemente o seu fillo o príncipe Carlos, debidamente instruído nos dogmas e os misterios da igrexa de Roma.
Antecedentes
A finada Isabel I amosara un especial alporizo contra os católicos leais ao Papa, a quen lles prohibiu ir a misa e obrigou a asistir aos oficios da Igrexa de Inglaterra. Isabel, excomulgada polo Papa en 1570, encargárase de executar en 1587, un ano antes da desventura da Armada Invencible á raíña de Escocia, María I (non se trabucar con María Tudor, a medio irmá máis vella de Isabel I e devanceira desta no trono de Inglaterra) para afastar a posibilidade dun golpe de estado dos seguidores da Igrexa de Roma. Cando lle sucedeu Xacobe I, casado coa raíña católica Ana de Dinamarca, cavilouse que se suavizarían as leis anticatólicas, pero aconteceu todo o contrario, endurecéndose. No entanto, a aplicación de tales normas foi máis frouxa.
Conxuración
O 26 de marzo de 1604, Robert Catesby, Thomas Wintour, Jack Wright e Thomas Percy reuníronse en segredo para intentar acabar coa represión anglicana. Unhas semanas despois, Catesby invitou a un quinto conxurado, Guy Fawkes, a entrevistarse co condestable de Castela, Juan de Velasco, quen se achaba en Londres para negociar un tratado de paz con Inglaterra, logo de 20 anos de guerra entre as dúas nacións, que sería asinado no tratado de Somerset ese mesmo ano.
Fawkes tiña unha longa experiencia nas artes da guerra, tendo loitado nos Países Baixos nun rexemento de exiliados católicos ingleses baixo estandarte español. O plan consistía en colocar unhas cargas de pólvora nos sotos do Parlamento para facelas estourar na vindeira cerimonia de apertura. Ao ano seguinte uníronse ao proxecto outros cinco personaxes, Thomas Bates, John Grant, Robert Keyes, Robert Wintour e Christopher Wright. Posteriormente, uníronse Sir Everard Digby, Ambrose Rookwood e Francis Tresham para custear parte da operación.
Os trece conspiradores alugaron unha dependencia nos sotos do Palacio de Westminster onde foron almaceando 36 barrís de pólvora, agardando a que o rei abrise oficialmente as portas do Parlamento a comezos de outubro de 1605 para facelos estourar. Pero un andazo de peste obrigou a aprazar a cerimonia ata o 5 de novembro.
Dez días antes, un nobre católico, William Parker, barón de Monteagle e cuñado de Tresham, recibiu unha carta anónima na que se lle advertía do perigo que corría ao asistir á cerimonia do rei. Quizais fose Tresham o autor da misiva, ou seica Robert Cecil, conde de Salisbury, coñecedor dende había meses do plan de magnicidio e organizador máis que probable, co seu equipo de espías e infiltrados, dun contra-complot dirixido a descabezar definitivamente a hidra xesuítico-católica-romana.
O 4 de novembro, Salisbury deu orde ao xefe de seguridade para que rexistrase o edificio do Parlamento. Alí atoparon a Guy Fawkes ultimando os preparativos para a voadura. Sometido a tormento, Fawkes revelou os nomes do resto dos conspiradores.
Algúns foron prendidos e executados no acto. Tresham morreu pouco despois na Torre de Londres. Sometidos a xuízo os demais, entre eles Fawkes, foron executados no mesmo lugar que planexaran derrubar, fronte a Westminster, seguindo o costume dos traidores: Colgándoos do pescozo sen deixa-los morrer, seccionándolles os xenitais, botándoos ao lume ante os seus propios ollos e, achándose aínda vivos, destripándoos e arrincándolles o corazón antes de decapita-los e despedaza-los, sendo expostos ante o público as cabezas cravadas en picas e sendo botados os restantes anacos aos paxaros para o seu alimento. Para asistir ás execucións houbo que pagar entradas como a calquera outro espectáculo de masas.
Consecuencias
As únicas consecuencias do atentado foron ademais da execución dos conspiradores e a represión contra os católicos- a celebración do episodio acendendo fogueiras e queimando efixies de Guy Fawkes todos os anos para dar grazas a deus por impedir o acto criminal e protexer ao seu pobo elixido -os protestantes- da conspiración católico-romana. O 5 de novembro foi declarado festa perpetua para dar grazas a deus por seren liberados dos papistas e como mostra do seu odio cara a eles.
Festividade de Guy Fawkes ou Bonfire Night
Malia que Carlos I casado cunha muller católica- quixo rematar coa conmemoración, os radicais protestantes lograron mantela como símbolo da unidade e a conciencia protestante. A festividade de Guy Fawkes adquiriu a finais do século XVIII unha nova faceta como acto de vandalismo cando o pobo adicouse á pillaxe e a arrincar a madeira das casas e os valos para guinda-las ao lume como combustible.
A mediados do século XIX, o día de Guy Fawkes xa perdera o significado patriótico e anticatólico, de xeito que o Parlamento tomou a decisión de retiralo do calendario oficial, deixando que seguise como festexo popular. Co tempo, a imaxe de Guy Fawkes sería substituída pola doutros personaxes odiados, como o líder nacionalista irlandés Charles Parnell, o Papa de Roma, o tsar de Rusia, as sufraxistas, Adolf Hitler e ata Margaret Thatcher, o que motivou o descreto da celebración, que semella perder o seu valor histórico. Tony Blair foi ninot no 2004.
Interpretouse o costume de queimar efixes de personaxes odiados polo pobo, como Guy Fawkes, como parte dun culto pagán que se remontaría á antigüidade. Non hai que rexeitar a posibilidade de que as Fallas valenciás nacesen como reacción á festa do lume protestante anglicán, cuxo obxecto de mofa foron o Papa de Roma e os católicos.
Na cultura popular
O conxurador Guy Fawkes inspirou o personaxe (V) da historieta V de Vendetta de Alan Moore e David Lloyd, e o posterior filme.
-41
Véxase tamén
Historia ano a ano
Respiración pulmonar
Amais da expulsión do dióxido de carbono, outro resultado da respiración pulmonar é a perda corporal de auga. O aire exhalado ten unha humidade relativa do 100% debido á difusión da auga a través das humedecidas superficies dos condutos respiratorios e os alvéolos.
Mecanismo
miniatura|left|220px|Respiración pulmonar normal Nos mamíferos, a inspiración débese á contracción e esmagamento do diafragma, un músculo alombado que separa o tórax do abdome. Se o abdome está relaxado, esta contración fai que o abdome sobresaia cara o exterior, aumentando o volume corporal. Este aumento de volume provoca unha baixada de presión sobre o tórax e a consecuente expansión dos pulmóns. A diferenza de presión co exterior fai que o aire entre nos pulmóns. Na expiración o diafragma se relaxa e volve á súa posición normal provocando unha diminución no volume pulmonar. Desta volta a presión é maior nos pulmóns ca no exterior polo cal o aire abandona os pulmóns. A gran elasticidade dos pulmóns facilita en gran medida esta respiración pulmonar tranquila e relaxada que consome pouca enerxía.
Cando o organismo necesita maiores achegas de osíxeno os músculos abdominais resisten á expansión do diafragma, empurrando a este e á caixa torácica cara arriba cun incremento do volume e da entrada de aire. A expiración prodúcese pola relaxación dos músculos abdominais e, xa que logo, do diafragma, que producen unha diminución de volume nos pulmóns e a consecuente expulsión do aire. Porén, esta expiración forzada pode prolongarse pola empuxada cara abaixo dos músculos abdominais que arrastran á caixa torácica. Isto aumenta a presión a través das paredes dos condutos respiratorios provocando o seu estreitamento e, talvez, asubío.
Os músculos intercostais actúan como auxiliares do proceso, fixando e moldeando a caixa torácica. A voz depende do equilibrio entre as dúas formas de respiración, e no home un cambio consciente a miúdo modifica a reacción autónoma adaptándoa á necesidade. Situacións como o medo ou a ansiedade poden modificar o padrón respiratorio, anticipando a necesidade de osíxeno; a experiencia, como por exemplo a perda dun inhalador, pode actuar dun xeito semellante. Outros factores que afectan ao proceso respiratorio son a perda de elasticidade pulmonar por mor da idade, as doenzas pulmonares, a expansión abdominal debida á obesidade, o poder muscular que resiste á expansión torácica, ou empurrar cara abaixo a caixa torácica.
Nos anfibios, o proceso respiratorio coñécese como respiración de presión positiva. Os músculos fan descender a base da cavidade bucal, agrandándoa e introducindo aire a través dos orificios nasais (úsase o mesmo mecanismo - presión, volume e difusión - cos pulmóns dos mamíferos). Cos orificios nasais e a boca pechadas, a base da cavidade bucal é forzada a subir, co cal o aire baixa pola traquea ata introducirse nos pulmóns.
Control da respiración
A respiración é unha das poucas funcións corporais que, dentro duns límites, pode ser controlada tanto dun xeito consciente como inconsciente. miniatura|Home practicando [[pranaiama, modalidade do ioga onde se controla a respiración]]
Control consciente
O control consciente da respiración é común a moitas formas de meditación, especificamente certas modalidades de ioga como o pranaiama, a diferenza de anapama que é só ter conciencia da propia respiración. En diversas actividades como a natación, o exercicio aerobio, a oratoria ou o adestramento da voz, apréndese a controlar a respiración propia; inicialmente dun xeito consciente pero progresivamente dun modo subconsciente, sen outra finalidade que sustentar a vida. A acción de falar tamén depende do control consciente da respiración, que se usa así mesmo no método Buteyko.
Control inconsciente
Inconscientemente, a respiración é controlada por centros especializados do tronco do encéfalo, os cales regulan automaticamente o ritmo e a profundidade da respiración segundo as necesidades corporais en cada momento. Cando aumenta o nivel de dióxido de carbono no sangue, a auga desta reacciona con aquel producindo ácido carbónico. O ácido láctico producido por fermentación durante o exercicio físico tamén baixa o pH. O descenso do pH sanguíneo estimula os receptores químicos do gromos ou corpos carótido e aórtico, así como os situados no interior do centro respiratorio do bulbo raquídeo. Os quimioreceptores envían máis impulsos nerviosos ao centro da respiración no bulbo raquídeo e á protuberancia anular. Estes, en quendas, envían impulsos nerviosos a través dos nervios frénicos e torácicos ao diafragma.
Exemplos
Cando se fai exercicio físico, o nivel de dióxido de carbono no sangue increméntase debido ao aumento da respiración celular dos músculos, o cal activa os corpos carótido e aórtico e o centro da respiración. Finalmente, estes producen un aumento do ritmo da respiración.
Durante o repouso, o nivel de dióxido de carbono é máis baixo e, en consecuencia, tamén o é o ritmo respiratorio. Isto asegura o envío aos músculos e outros órganos da cantidade axeitada de osíxeno. É importante sinalar que, máis cá carencia de osíxeno, é o incremento de dióxido de carbono que acidifica o sangue o que provoca a desesperación por respirar.
Interacción
Unha persoa sa non pode voluntariamente suspender a propia respiración dun xeito indefinido. Se un ser humano non inhala, o nivel de dióxido de carbono aumenta no sangue rapidamente, experimentando unha dispnea (falta de aire) insoportábel. Este incontido reflexo non é sorprendente dado que sen respiración, os niveis internos de osíxeno descenden perigosamente en poucos minutos, producindo un dano cerebral permantente seguido eventualmente da morte. Porén, houbo casos nos que o suxeito ten sobrevivido despois de dúas horas sen aire; isto só é posíbel cando se esta somerxido en auga fría, pois esta activa o reflexo de inmersión mamífero, ou tamén cando se somete á persoa a un estado de animación suspendida.
Se unha persoa saudábel quixera voluntariamente parar a propia respiración (isto é, aguantar a respiración) por un período longo de tempo, inevitabelmente acabaría perdendo a consciencia e o corpo reasumiría a respiración. É por isto que un no se pode suicidar usando este método, a menos que a respiración sexa restrinxida por algo máis, por exemplo, se é un líquido como a auga o que impide a respiración prodúcese o afogamento.
A hiperventilación produce uns niveis de CO2 por debaixo dos normais, descendendo a subministración de sangue e osíxeno aos órganos vitais debido á vasoconstrición e á supresión do efecto Bohr inducidas polo CO2. A hiperventilación voluntaria pode causar niveis perigosamente baixos no nivel de osíxeno dos tecidos que pode levar, por exemplo, ao esvaecemento provocado por unha hipoxia cerebral.
Compoñentes
miniatura|No [[traxe espacial os astronautas teñen unha atmosfera de osíxeno]] O osíxeno é o compoñente esencial de todos os gases respirábeis, dos que o aire é o único natural.
Outros gases respirábeis producidos artificialmente son as mesturas gaseosas ricas en osíxeno ou helio que utilizan os mergulladores, como tamén o osíxeno e os gases analxésicos que se lles dá aos pacientes baixo coidado médico. A atmosfera nun traxe espacial é osíxeno puro. Tamén a nosa dependencia de cantidades relativamente pequenas de osíxeno fai que un ambiente rico en osíxeno puro nos produza hiperactividade ou euforia.
Adicionalmente, no aire exhalado hai vapor de auga e trazas doutros gases: 5% de vapor de auga, algunhas partes por millón (ppm) de hidróxeno e monóxido de carbono, 1 ppm de amoníaco, e menos de 1 ppm de acetona, metanol, etanol (a menos que houbese unha inxesta previa de etanol, en cuxo caso habería concentracións moito máis altas) e outros compostos volateis. O osíxeno é usado polo organismo na respiración celular e outros usos, e o dióxido de carbono é un subproduto dese proceso. A cantidade exacta de osíxeno e dióxido de carbono no aire exhalado ao respirar, e a cantidade do outros gases exhalados varía segundo a dieta, o exercicio físico e o estado de saúde do individuo.
Influencia da presión
O aire atmosférico a unha certa altitude está sometido a unha presión menor có nivel do mar debido a que soporta menor peso, pois a columna de aire por riba del é menor. Esta presión inferior pode provocar mal de altura ou hipoxia.
Pola contra, nun ambiente submarino a presión é maior có nivel do mar debido ao peso engadido da columna de auga. O aumento de presión pode levar á narcose de nitróxeno, á toxicidade polo osíxeno ou á sindrome de descompresión.
Significado cultural
Os pobos antigos ligaban a respiración cunha forza vital. A Biblia Hebrea representa a Deus exhalando o seu alento sobre unha figura de arxila con forma humana para crear a Adán e dotalo de alma (nephesh). Tamén refire á respiración como retornando a Deus cando morre un mortal. Os termos espírito, qi, prana e psiqué están relacionados co concepto de respiración. Tamén son conceptos equivalentes o polinesio Mana e o hebreo Ruach.
Tesla, Inc.
Tesla, Inc. (anteriormente chamada Tesla Motors, Inc.) é unha compañía estadounidense localizada en Silicon Valley (California) que deseña, fabrica e vende automóbiles eléctricos, compoñentes para a propulsión de vehículos eléctricos e sistemas de almacenamento a baterías. O director executivo da compañía en 2016 era Elon Musk.
Tesla cotiza na bolsa de valores baixo o nome TSLA, no índice NASDAQ.
Bury Tomorrow
Bury Tomorrow é un grupo inglés de metalcore formado en 2006 en Southampton, Hampshire. Está composto por cinco membros, o vocalista Daniel Winter-Bates, o guitarrista e vocalista Jason Cameron, o baixista Davyd Winter-Bates, o batería Adam Jackson e o guitarrista Kristan Dawson, quen substituíu ó membro fundador Mehdi Vismara en 2013. O grupo publicou cinco álbums de estudio, sendo o último deles Black Flame, publicado o 13 de xullo de 2018.
Membros
Actuais
Antigos membros
Provisional Irish Republican Army
O Provisional Irish Republican Army, PIRA (en galego: Exército Republicano Irlandés Provisional, máis comunmente chamado IRA Provisional ou, incorrectamente, IRA), é unha organización republicana irlandesa xurdida en 1969, ao producirse unha división no IRA que deu lugar ao PIRA e ao OIRA. Reclamábase, coma o OIRA, herdeira lexítima do IRA orixinal.
Como todas outras organizacións que se chaman elas mesmas o IRA e as Forzas da Defensa Irlandés, os provisorios chámanse eles mesmos en anuncios públicos e discusións interiores como Óglaigh na hÉireann (literalmente "Voluntarios de Irlanda").