cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joey Ramone
Outros proxectos
En 1985 uniuse ao grupo activista musical de Steven Van Zandt Artists United Against Apartheid, que facía campaña contra o complexo Sun City en Suráfrica. Ramone e outros 49 artistas, como Bruce Springsteen, Keith Richards, Lou Reed e Run DMC, colaboraron na canción "Sun City", na que prometeron que nunca actuarían no complexo.
En 1994 Ramone apareceu no álbum de Helen Love Love and Glitter, Hot Days and Music, cantando na canción "Punk Boy". Helen Love devolveulle o favor, cantando na canción de Ramone "Mr. Punchy" anos máis tarde.
En outubro de 1996 Ramone foi cabeza de cartel no festival de rock alternativo Rock the Reservation en Tuba City, Arizona. Joey Ramone & the Resistance (con Daniel Rey na guitarra, John Connor no baixo e Roger Murdock na batería) estrenou a interpretación de Ramone d canción de Louis Armstrong "Wonderful World" ao vivo, ademais de tocar varios temas clásicos dos Ramones e de tocar algunhas das súas cancións favoritas; "Any Way You Want It" de The Dave Clark Five, "The Kids are Alright" de The Who e "No Fun" de The Stooges.
Ramone co-escribiu e gravou a canción "Meatball Sandwich" con Youth Gone Mad. Durante un curto período antes da súa morte foi representante e produtor da banda de punk rock The Independents.
A súa derradeira gravación como vocalista foi facendo coros no disco One Nation Under da banda de Dine Navajo Blackfire. Ramone apareceu en dous temas, "What Do You See" e "Lying to Myself".
Ramone produciu o álbum de Ronnie Spector She Talks to Rainbows en 1999. O disco foi aclamado pola crítica pero non chegou a ter éxito comercial. O tema que lle dá título apapareceu anteriormente no derradeiro álbum dos Ramones, ¡Adios Amigos!.
Morte e influencia
miniatura|250px|Tumba de Joey Ramone Joey Ramone morreu dun linfoma no New York-Presbyterian Hospital o 15 de abril de 2001, un mes antes de chegar a cumprir os 50 anos e sete anos despois de que se lle diagnosticase a enfermidade. Supostamente estaba escoitando a canción de U2 "In a Little While" no memento da súa morte. Nunha entrevista en 2014 para Radio 538 Bono confirmou que a familia de Ramone lle dixera que estaba escoitando ese tema antes de morrer, algo que tamén confirmou Andy Shernoff de The Dictators.
O seu álbum en solitario Don't Worry About Me foi publicado postumamente en 2002 e conta co sinxelo "What a Wonderful World", unha versión da canción de Louis Armstrong.
O 30 de novembro de 2003 un bloque da cidade de Nova York foi oficialmente renomeado como Joey Ramone Place. Nese bloque Hyman viviu co seu compañeiro de banda Dee Dee Ramone, e está preto da antiga localización do club CBGB, onde os Ramones tiveron os seus inicios. O aniversario de Hyman é celebrado anualmente por clubs nocturnos de rock 'n' roll, organizado en Nova York polo seu irmán e, ata 2007, pola súa nai Charlotte. Joey Ramone está enterrado no cemiterio de Hillside, en Lyndhurst, Nova Jersey.
Mehmet Öz
Mehmet Cengiz Öz, nado en Cleveland, Ohio o 11 de xuño de 1960), máis coñecido como Dr. Oz, é un cirurxián, autor e personalidade televisiva turco-americano. É defensor da medicina alternativa e ten sido criticado por profesionais médicos, representantes de gobernos e publicacións como Popular Science e The New Yorker por dar consellos non científicos.
Öz apareceu na televisión por primeira vez no programa The Oprah Winfrey Show en 2004, e posteriormente en Larry King Live e outros programas. En 2009, The Dr. Oz Show, un programa diario centrado en temas médicos e saúde persoal, foi lanzado por Harpo Productions e Sony Pictures.
Liga lombarda
dereita|300 px
A Liga Lombarda foi unha alianza establecida o 1 de decembro de 1167 entre 26 Cidades Opositoras do Norte de Italia, entre as que salientan Milán, Cremona, Mantua, Bérgamo, Brescia, Piacenza, Boloña, Padua, Treviso, Vicenza, Verona, Lodi, Parma e Venecia. Posteriormente uníronse outras catro cidades máis, ata formar un total de 30.
O propósito inicial da Liga era combater a política de Frederico I, emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico, que naquel momento reclamaba o control total sobre o norte de Italia. Tras deixar claras as súas premisas na Dieta de Rocaglia, Frederico I invadiu Italia en 1158 e logo outra vez en 1166. A Liga recibiu o soporte incondicional do Papa Alexandre III e os seus sucesores, desexosos tanto de verse libres da influencia imperial como de aumentar o seu poder na Península Itálica. Na Batalla de Legnano (29 de maio de 1176), as tropas imperiais foron derrotadas e Frederico viuse forzado a asinar unha tregua de seis anos (1177-1183). A situación resolveuse ao finalizar esta, cando ambas partes asinaron o Tratado de Constanza, segundo o cal as cidades italianas recoñecían a soberanía do emperador de Alemaña, pero pola súa vez este se vía obrigado a recoñecer a xurisdición propia de cada cidade sobre si mesma e o seu territorio circundante.
A Liga Lombarda proclamouse de novo en 1198 e 1208. En 1226, a liga mantivo unha cruenta guerra co emperador Frederico II, ao que logrou frear nos seus intentos por poñer Italia baixo a súa completa autoridade. Este gañouse a súa reputación de hábil estratego trala toma de Vicenza e a súa vitoria na Batalla de Cortenuova, e rexeitouse calquera iniciativa da Liga que non fose a rendición incondicional. A resultas diso, Milán (que ofrecera unha forte suma de ouro a cambio da paz, que Frederico rexeitou), Brescia, Boloña e Piacenza ofreceron unha tenaz resistencia. En 1238, a Liga Lombarda conseguiu erguer o asedio imperial sobre Brescia, pero fallou no seu intento de rodear ao emperador e capturalo. Non obstante, conseguiu recuperar unha pequena vantaxe ao gañar o soporte, unha vez máis, do Papado, o que lle permitiu bloquear as accións de Frederico II en Italia ata a morte deste en 1250. Tras este feito, a Liga volveuse a disolver, esta vez de forma definitiva.
En memoria desta asociación, un partido político italiano adoptou o nome de Lega Lombarda en 1984. Esta denominación mantívose ata 1991, cando o nome foi cambiado polo de Liga Norte (Lega Nord).
Malice Mizer
Malice Mizer (マリス・ミゼル; Marisu Mizeru) foi unha banda xaponesa de grande éxito, activa dende agosto de 1992 ata decembro de 2001, e que promoveu o movemento visual kei (estilo visual literalmente traducido) Creada por Mana e Közi.
Gabriel de Mendizábal
Gabriel de Mendizábal Iraeta, nado o 14 de maio de 1765 en Bergara (Guipúscoa) e finado en Madrid o 1 de setembro de 1838, foi un militar e xeneral español, con saliente participación na Guerra da Independencia española.
Traxectoria
Ingresou na Escola Militar do Porto de Santa María, cerca de Cádiz, da que saíu en 1785 co grao de subtenente.
Participou na guerra do Rosellón contra a Francia revolucionaria (1793-1795), onde por méritos de guerra foi ascendido a comandante. Ao finalizar a contenda era Comandante dos Exércitos Nacionais. En 1798 foi destinado a Ferrol. En 1802 foi posto ao mando do novo batallón de infantería Voluntarios de Navarra nº 12, ascendendo a coronel, e sendo destinado novamente a Ferrol con esa unidade.
Guerra da Independencia española
Durante a guerra da Independencia, Mendizábal figuraba no Exército de Galicia, baixo o mando do xeneral Cagigal, a quen acompañou na batalla de Medina de Rioseco, e foi promovido, pouco despois da mesma, á graduación de brigadeiro. Nos meses seguintes, integrado no corpo de exército mandado polo marqués de la Romana, participou en diversos enfrontamentos coas tropas francesas no norte de España, como nas batallas de Valmaseda e de Espinosa de los Monteros.
Co mesmo Exército da Esquerda, e xunto a De la Romana, formou parte da expedición en retirada que seguía as tropas británicas de John Moore, perseguida pola Grande Armée, a mando de Napoleón –até Astorga– e logo de Soult e Ney desde esa cidade leonesa, que se veu forzada a buscar refuxio en Galicia. O marqués De la Romana buscou o territorio galego a través da estrada Ponferrada-Ourense, ordenando a Mendizábal, para gañar tempo, que se enfrontase na Ponte de Domingo Flórez á división de cabalería do xeneral francés Franceschii, a quen fixo retroceder (xaneiro de 1809) para Ponferrada, o que posibilitou que as tropas de De la Romana fixesen escala na provincia de Ourense. En marzo do mesmo ano tomou parte na chamada batalla de Vilafranca, na que tomou a vila berciá homónima, gornecida por unha forza francesa de máis de 800 homes. Aínda que aparentemente era un encontro menor, con esta acción Mendizábal cortoulles unha vía de retirada que crían asegurada aos exércitos que Soult e Ney tiñan metidos no interior de Galicia. A súa posterior actuación na batalla de Lugo valeulle o ascenso a mariscal.
Expulsados os franceses de Galicia, Mendizábal pasou a Castela. A súa pericia en encontros sucesivos fixo que fose promovido a tenente xeneral (1810). Porén, en accións posteriores en Estremadura, case consecutivas, como en Olivenza, onde debeu cederlles a praza aos franceses (1811), e Santa Engracia (febreiro de 1811), provocaron que fose separado do mando. Incorporado ao exército como soldado raso, o seu extraordinario comportamento na batalla de Albuera (maio de 1811), levou que se lle perdoase e aínda se lle concedese de novo o mando dun corpo do exército.
En xuño de 1813, participou na toma de Tolosa (Guipúscoa), entrando a continuación coas tropas anglo-luso-españolas en territorio francés e colaborando na vitoria de Tolosa (10 de abril de 1813), na cal resultou ferido. Poucos meses despois, xunto a tropas hispano-portuguesas e británicas, entre as que figuraba o Exército de Galicia, estivo presente na batalla de San Marcial, ao mando da división Vascongada.
Cristino Álvarez
Co nome de Cristino Álvarez podemos referirnos a:
Lérez
O topónimo galego Lérez pode referirse a:
Le Minihic-sur-Rance
Le Minihic-sur-Rance (en Minic'hi-Poudour) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Illas Marshall
A República das Illas Marshall, oficialmente a República das Illas Marshall (Aolepān Aorōkin Ṃajeḷ), en inglés Republic of the Marshall Islands) é un estado insular do Pacífico. Está composta maiormente por atois coralinos nos que a elevación non supera os nove metros como máximo. Os principais atois son: Kwajalein, Jaluit, Majuro, Bikini e Enewetak. O clima é ecuatorial, con temperaturas entre 35 e 22 graos Celsius.
Historia
Os primeiros habitantes micronesios chegaron ás Illas Marshall usando canoas ao redor do II milenio a. C., coa navegación entre as illas posibilitada mediante os gráficos en pau tradicionais. Finalmente instaláronse alí. As illas do arquipélago foron exploradas por primeira vez polos europeos na década de 1520, comezando por Fernando de Magalhães, un explorador portugués ao servizo de España, Juan Sebastián Elcano e Miguel de Saavedra. O explorador español Alonso de Salazar informou de avistar un atol en agosto de 1526. Seguiron outras expedicións de barcos españois e ingleses. As illas derivan o seu nome de John Marshall, que visitounas en 1788, as illas toman o nome en honra a el. Na lingua nativa dos deus habitantes coñécense como "jolet jen Anij" (Agasallos de Deus). España reclamou as illas en 1592, e as potencias europeas recoñeceron a súa soberanía sobre as illas en 1874. Formaban parte formalmente das Indias Orientais Españolas desde 1528. Máis tarde, España. vendeu algunhas das illas ao Imperio Alemán en 1885, e pasaron a formar parte da Nova Guinea alemá ese ano, dirixida polas compañías comerciais que realizaban negocios nas illas, especialmente a Compañía Jaluit. Na primeira guerra mundial, o Imperio do Xapón ocupou as Illas Marshall, que, en 1920, a Sociedade de Nacións combinou con outros antigos territorios alemáns para formar o Mandato dos Mares do Sur. Durante a segunda guerra mundial, os Estados Unidos tomaron o control das illas na campaña das Illas Gilbert e Marshall en 1944 e incorporáronas ao Territorio en Fideicomiso das Illas do Pacífico (que incluía moitas outras illas da rexión). Entre 1946 e 1958 os Estados Unidos probaron nelas 67 armas nucleares, incluíndo a maior proba nuclear levada a cabo polo goberno estadounidense. Esta proba, coñecida como Castle Bravo realizada no Atol de Bikini causoulle envelenamento por radiación a 236 marxaleses. Séguense facendo reclamacións polas probas nucleares así coma sentíndose os efectos na saúde dos habitantes.
En 1976 a República das Illas Marshall estableceuse cun acordo de libre asociación que tería vixencia a partir de 1986, a independencia completa de acordo coa legalidade internacional deuse en 1990, cando as Nacións Unidas oficialmente deron por terminado o fideicomiso sobre o territorio.
Goberno e política
O presidente marxalés é xefe de estado e xefe de goberno. O presidente, que é elixido de entre os membros do Nitijela (Parlamento) polos seus pares, nomea o seu propio gabinete.
As eleccións para o parlamento, que ten 33 escanos, son cada catro anos.
Organización político-administrativa
As Illas Marshall non teñen unha división administrativa formal, pero divídense en 26 distritos lexislativos que tamén corresponden ás illas deshabitadas e atois do país: dereita|250px
Xeografía
O país consiste de vinte e nove atois e cinco illas. As illas e atois máis importantes forman dous grupos: a cadea Ratak e a cadea Ralik (significan "amencer" e "atardecer" en marxalés). Dúas terceiras partes da poboación nacional viven na capital Majuro e na cidade de Ebeye. As illas exteriores son pouco poboadas debido á escaseza de oportunidades de emprego e desenvolvemento económico. A vida nos atois externos é xeralmente aínda bastante tradicional e a nutrición da poboación rural que cultiva e caza, é superior á dos residentes urbanos que comen arroz.
Os atois deshabitados son:
O clima é cálido e húmido, cunha estación seca desde maio a novembro. Ocasionalmente sofre tifóns. O goberno do país realizou reclamacións territoriais fronte aos Estados Unidos pola soberanía da Illa Wake, ao norte do arquipélago.
Economía
Con poucos recursos naturais, a riqueza das illas baséase nunha economía de servizos, así como na pesca e na agricultura, a axuda dos Estados Unidos representa unha gran porcentaxe do produto interior bruto das illas, pero a maioría da axuda financeira do Pacto de Asociación Libre caduca en 2023. , negociacións sobre unha ampliación do período de axuda estaban en curso. O país usa o dólar dos Estados Unidos como moeda. En 2018, tamén anunciou plans para que unha nova criptomoeda se use como curso legal.
A produción agrícola está concentrada en pequenas granxas e os cultivos comerciais máis importantes son os cocos, os tomates, os melóns e a árbore do pan. A industria de pequena escala está limitada á artesanía, a transformación do peixe e a copra. A industria turística, agora unha fonte pequena de intercambio estranxeiro dando emprego a menos do 10% da forza laboral, permanece como a mellor esperanza para ingresos engadidos futuros. As illas ten poucos recursos naturais e as importacións exceden de longo ás exportacións.
En 2005 Aloha Airlines cancelou os seus servizos de voo ás Illas Marshall como parte da súa retirada de varios mercados na rexión. Aínda que outras aerolíneas internacionais seguen aterrando en Majuro, isto é un revés nos desexos do país de aumentar os ingresos do turismo.
Día do Pai
miniatura|dereita|240px|Pai dándolle de comer á súa filla.
Illas Marshall
Economía
Baixo os termos do emendado Pacto de Libre Asociación, os Estados Unidos proporcionarán millóns de dólares cada ano ás Illas Marshall ata 2023, cando un fondo de fideicomiso creado polas contribucións dos Estados Unidos e a República das Illas Marshall comezarán a facerse efectivo anualmente.
Día do Pai
O Día do Pai é unha conmemoración para celebrar a paternidade e crianza por pais, como o Día da Nai celebra a maternidade e a crianza materna. Vendedores retallistas promoven que se regalen ferramentas e outros regalos entendidos como masculinos nese día.
Illas Marshall
Demografía
De acordo con estatísticas do ano 2011, a poboación do arquipélago ascende a 53,158 persoas das cales a maioría practica o cristianismo protestante e o 93,7% sabía ler e escribir. Con todo, a esperanza media de vida é moi baixa en comparación co resto dos países, pois non supera os 67 anos e medio para os homes nin os 71 anos e medio para as mulleres, ademais de ter unha taxa de fertilidade bastante alta (4,12 fillos por muller). A taxa de natalidade non tivo un impacto importante na poboación (cuxo crecemento anual é da orde do 2,3%) debido á alta porcentaxe de migración cara á illa de Guam ou cara ao estado de Hawai, os cales forman parte dos Estados Unidos de América.
Cultura
Aínda que é unha actividade actualmente en declive, os marshaleses foron algunha vez hábiles navegantes, que para orientarse usaban as estrelas e mapas de cunchas. Tamén grande experiencia na construción de canos e ata a data existe unha competición anual que inclúe un tipo único de canoa oceánica, chamada proa.
Día do Pai
Historia
O Día do Pai ten orixe na antiga Babilonia, hai máis de 4000 anos. Un mozo chamado Elmesu moldeou e esculpiu en arxila o primeiro cartón. Desexaba sorte, saúde e longa vida a seu pai.
Illas Marshall
Cultura
Tamén no pasado estaba moi presente a arte da tatuaxe nas illas Marshall: cubrían unha gran parte do corpo ata o punto que en outubro do 1529 cando a expedición de Álvaro de Saavedra, á volta das illas Filipinas desembarcou nun arrecife ao noroeste das illas: os españois foron tan impresionados polas tatuaxes que chamaron ás illas "Illas dos Pintados" e levaron con eles algúns indíxenas para mostralos na Corte española.
Notas
<references group="lower-alpha"/>
Día do Pai
Historia
Nos Estados Unidos, Sonora Luise resolveu crear o Día do Pai en 1909, motivada pola admiración que sentía por seu pai, John Bruce Dodd. O interese pola data difundiuse da cidade de Spokane para todo o Estado de Washington e de aí tornouse unha festa nacional. En 1972, o presidente americano Richard Nixon oficializou o Día do Pai. Nos Estados Unidos conmemórase no terceiro domingo de xuño.
Data
En gran parte do mundo, estabeleceuse un día do pai para honrar os pais ou devanceiros masculinos. Na tradición católica, o día do pai festéxase o día de San Xosé, (o 19 de marzo no santoral católico). Outras tradicións teñen outros días para celebrar os seus pais. Na actualidade, en moitos países tradicionalmente católicos tamén se festexa un día do pai máis "secular" ou "non relixioso".
Rinoceronte branco
miniatura|(vídeo) Parella de rinocerontes brancos no Zoo de Tobu en [[Prefectura de Saitama|Saitama, Xapón.]]
O rinoceronte branco (Ceratotherium simum) é a meirande e máis numerosa especie de rinocerontes que existe. Ten unha boca ancha que usa para pastar e é a máis social de tódalas especies de rinocerontes. O rinoceronte branco ten dúas subespecies: o rinoceronte branco do sur, con arredor de 19 682–21 077 animais en estado salvaxe no ano 2015, e o máis raro rinoceronte branco do norte. A subespecie do norte ten moi poucos exemplares, con tan só dous exemplares no 2018 (dúas femias, Fatu e Najin), ámbalas dúas en catividade. Sudan, o derradeiro rinoceronte branco do norte macho, morreu en Kenya o 19 de marzo de 2018.
Nome
esquerda|miniatura|Rinoceronte branco no Parque Nacional Murchison, [[Uganda.]] Unha popular teoría da orixe do nome "rinoceronte branco" é a mala tradución dende o neerlandés ó inglés. A palabra inglesa "white" (branco) deriva da palabra neerlandesa "wijd", que significa "ancho" ou "grande". A palabra "wide" refírese á anchura da boca do rinoceronte. Os colonos anglófonos do Sur de África interpretaron a palabra "wijd" por "white" e o rinoceronte coa boca ancha acabou chamándose rinoceronte branco e o outro, coa boca en punta estreita, chamouse rinoceronte negro. Ironicamente, neerlandeses (e Afrikaners) usaron un calco da palabra inglesa, e tamén eles chaman branco ó rinoceronte. Isto suxire que a orixe da palabra foi anterior á codificación polos escritores neerlandeses. Unha revisión da literatura neerlandesa e afrikaans sobre o rinoceronte non presentou ningunha proba de que a verba wijd se empregara nunca para describir ó rinoceronte fóra do uso oral. Outras teorías populares suxiren que o nome provén da súa gran dispersión en África, á cor debido a envorcarse en terra calcaria ou excrementos de aves ou pola cor máis clara do seu corno.
Taxonomía e evolución
O rinoceronte branco é probablemente descendente do Ceratotherium praecox que viviu hai 7 millóns de anos. Restos deste rinoceronte foron atopados en Langebaanweg, preto de Cidade do Cabo. Porén, unha revisión dos restos fósiles dos rinocerontes de África por Denis Geraads suxire que a especie de Langebaanweg é do xénero Ceratotherium, pero non Ceratotherium praecox como o exemplar tipo de Ceratotherium praecox debe ser, senón  Diceros praecox, xa que amosa afinidades estreitas co rinoceronte negro Diceros bicornis. Suxeriuse tamén que o rinoceronte branco moderno ten un cranio máis longo que o Ceratotherium praecox para facilitar o consumo de pastos máis curtos como resultado da tendencia a longo prazo das condicións máis secas de África. Mais, se Ceratotherium praecox é realmente o Diceros praecox, entón o cranio máis curto podería indicar unha especie de pasto. Dentes de fósiles atribuídos a Ceratotherium atopados en Makapansgat, foron analizados por isótopos de carbono e os investigadores concluíron que eses animais consumiron un 30% máis de pasto na súa dieta, o que supón que non son os fósiles do extinto Ceratotherium simum que só come herba. Polo tanto a verdadeira liñaxe do rinoceronte branco debería ser; Ceratotherium neumayri → Ceratotherium mauritanicum → C. simum sendo os rinocerontes de Langebaanweg Ceratotherium sp. (aínda sen nome), sendo os rinocerontes negros descendentes do C. neumayri vía Diceros praecox. É probable entón que o antepasado común dos rinocerontes brancos e negros fose un herbívoro mixto, e as dúas liñaxes especializáronse por separado en buscar e pastar.
Rinoceronte branco do sur
miniatura|esquerda|Rinoceronte branco do [[Parque Nacional Lago Nakuru.]] miniatura|Rinocerontes brancos preto do [[Parque Nacional Waterberg, Namibia.]] Existen dúas subespecies de rinocerontes brancos; o rinoceronte branco do sur (Ceratotherium simum simum) e rinoceronte branco do norte. O 31 de decembro de 2007, calculouse uns 17.480 exemplares de rinoceronte branco do sur en liberdade (IUCN 2008), sendo a subespecie de rinoceronte máis abondosa do mundo. Suráfrica é o bastión desta subespecie (93.0%), conservando 16.255 individuos en liberdade no 2007 (IUCN 2008). Hai poboacións máis pequenas reintroducidas nos hábitats históricos en Namibia, Botswana, Cimbabue e Eswatini, mentres unha pequena poboación sobrevive en Mozambique. Outras poboacións foron introducidas fóra do antigo hábitat, como en Kenya, Uganda e Zambia. miniatura|Rinocerontes brancos en Taman Safari, Indonesia.
Os brancos do sur capturados reprodúcense con facilidade en catividade con cantidades axeitadas de espazo e alimento, así como a presenza doutros rinocerontes femias en idade reprodutiva. Un exemplo disto son as 91 crías que naceron no San Diego Zoo Safari Park dende 1972. Porén, por razóns aínda descoñecidas, a taxa de reprodución é extremadamente baixa entre as femias de brancos do sur nadas en catividade.
Kosmos 481
Kosmos 481 (Космос 481 en ruso), tamén denominado DS-P1-Yu Nº 51, foi un satélite artificial soviético lanzado o 25 de marzo de 1972 mediante un foguete Kosmos 2I desde o cosmódromo de Plesetsk.
Lingua serbia
O serbio (en српски, srpski) é unha variedade estandarizada do serbocroata  empregada pola etnia serbia de Serbia, Montenegro e Bosnia e Hercegovina. Ademais, é lingua minoritaria recoñecida en Croacia, Macedonia do Norte, Romanía, Hungría, Eslovaquia, República Checa, Albania e Grecia.
Kosmos 481
Características
Kosmos 481 foi o quincuaxésimo primeiro membro da serie de satélites DS-P1-Yu e o cuadraxésimo quinto lanzado con éxito tralo fracaso dos lanzamentos do segundo, vixésimo terceiro, trixésimo segundo, cuadraxésimo e cuadraxésimo cuarto membros da serie. Estaba adicado a servir como obxectivo para as probas antisatélites e antimísiles soviéticas.
Kosmos 481 foi inxectado nunha órbita inicial de 540 km de apoxeo e 279 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 71 graos e un período de 92,3 minutos. Reentrou na atmosfera o 2 de setembro de 1972.
Xacobe VI de Escocia e I de Inglaterra
250px|miniatura|Xacobe I, rei de Inglaterra, 1603-1613. Xacobe Carlos Estuardo, nado en Edimburgo o 19 de xuño de 1566 e finado en Theobalds House o 27 de marzo de 1625, foi rei de Escocia como Xacobe VI desde o 24 de xullo de 1567 ata a súa morte, e rei de Inglaterra e Irlanda como Xacobe I desde o 24 de marzo de 1603 ata a súa morte.
Proclamado rei cun ano de idade, unha serie de rexentes gobernaron no seu nome durante a súa minoría de idade, ata que esta terminou oficialmente en 1578, aínda que non obtivo o verdadeiro control do aparello do Estado ata 1581. En 1603 sucedeu no trono de Inglaterra e Irlanda á última Tudor, Isabel I, que morreu sen descendencia. Rexeu conxuntamente Inglaterra, Escocia e Irlanda por espazo de 22 anos, ata a súa morte aos 58.
Aínda que gobernou con acerto en Escocia, atopouse con grandes dificultades en Inglaterra, incluíndo o soado "Complot da Pólvora" en 1605 e sucesivos conflitos co Parlamento, que lle era hostil, especialmente no tocante á subida de impostos. De acordo a unha tradición historiográfica iniciada a mediados do século XVII, a política absolutista de Xacobe, a súa irresponsibilidade financeira e os favores outorgados a favoritos impopulares sentaron as bases da Guerra Civil Inglesa, durante a cal foi axuizado e executado o seu fillo e sucesor, Carlos I. Con todo, en vida do monarca, a situación política de Inglaterra e de Escocia foi relativamente estable, e os historiadores contemporáneos consideran a Xacobe un soberano intelixente e reflexivo.
Durante o seu reinado continuou a "Era Dourada" do drama e a literatura sabelinos, con grandes escritores como William Shakespeare, John Donne, Ben Jonson e Francis Bacon, aos que o rei patrocinou, contribuíndo ao florecemento cultural. Apaixonado pola teoloxía, o rei ordenou a tradución da Biblia que leva o seu nome, a King James, que aínda é a oficial da Igrexa Anglicana. Probablemente xamais houbo tal concentración de talento literario baixo patronazgo da Coroa inglesa. O propio Xacobe era un erudito de considerable talento, autor de poesía, traducións e un tratado sobre poesía, así como obras condenando a bruxería e o tabaco (Daemonologie [1597] e A Counterblaste to Tobacco [1604]), meditacións e comentarios sobre as Sagradas Escrituras, obras de teoría política (The True Law of Free Monarchies [1598] e Basilikon Doron [1599]), e discursos para o Parlamento. Sir Anthony Weldon afirmou que Xacobe fora chamado "o bobo máis sabio da Cristiandade", e desde entón asociouse o epíteto a este monarca.
Nacemento
miniatura|dereita|Xacobe VI de Escocia durante a súa nenez Xacobe foi o único fillo de María I Estuardo, raíña de Escocia, e do seu segundo marido, o aloucado, covarde e pretencioso Henrique Estuardo, duque de Albany, máis coñecido como Lord Darnley. Descendía directamente do rei Henrique VII de Inglaterra a través da súa bisavoa Margarida Tudor, filla deste monarca e irmá de Henrique VIII. O dominio de María Estuardo sobre Escocia foi inseguro, tanto para ela como para o seu marido, e por ser católicos atopáronse cunha rebelión dos nobres protestantes. O seu matrimonio foi particularmente turbulento, en boa parte grazas aos celos patolóxicos de Darnley. Mentres María Estuardo estaba embarazada do futuro Xacobe VI, Lord Darnley aliouse en segredo cos rebeldes e fixo asasinar dun xeito salvaxe, e en presenza da súa raíña e esposa, ao secretario e favorito desta, o cortesano italiano David Rizzio.
Lord Darnley e o seu amante daquel entón foron asasinados o 10 de febreiro de 1567 ao voar polo aire a súa residencia de Kirk O'Field, a casa dos Hamilton en Edimburgo. Parece ser que foi a vinganza da raíña por asasinar ao seu belo e caprichoso favorito. O matrimonio de María o 15 de maio do mesmo ano con James Hepburn, conde de Bothwell, que era o máis evidente sospeitoso do asasinato do duque de Albany, fixo aumentar as sospeitas e a súa impopularidade. En xuño de 1567, os rebeldes protestantes arrestaron a María e encarcerárona no Castelo de Loch Leven; nunca volveu ver ao seu fillo. Foi obrigada a abdicar o 24 de xullo en favor do infante Xacobe, e a nomear ao seu medio irmán ilexítimo, Xacobe Estuardo, conde de Moray, como rexente.
Rexencias
O coidado de Xacobe foi confiado ós condes de Mar (John Erskine, XVII conde de Mar), para ser protexido, criado e educado na seguridade do Castelo de Stirling. O neno foi solemnemente coroado aos 13 meses de idade como Xacobe VI de Escocia na igrexa de Holyrood, no castelo de Stirling, o 29 de xullo de 1567. O sermón correu a cargo do calvinista xenebrino John Knox. E aínda que o monarca fora bautizado católico, de acordo aos ditados da clase dirixente foi educado na máis severa disciplina calvinista, e convertido en membro da Igrexa de Escocia. A súa educación foi supervisada polo historiador e poeta George Buchanan, un home provisto da debida ciencia e erudición para educar a un príncipe, pero, á vez, un personaxe áspero e intolerante, un republicano fatigoso e tenso, cheo de ávidas virtudes, que odiaba á familia do seu discípulo e, máis que probablemente, ao seu propio discípulo. Aínda que o someteu a regulares malleiras, tamén lle deu unha educación notable e inspiroulle unha paixón pola literatura e o saber que duraría toda a súa vida.
En 1568, María Estuardo fuxiu da súa prisión, o que conduciu a un breve período de violencia. O conde de Moray derrotou ás súas tropas na Batalla de Langside, forzándoa a fuxir a Inglaterra, onde foi encarcerada pola súa curmá a raíña Isabel. O 22 de xaneiro de 1570 Moray foi asasinado por James Hamilton de Bothwellhaugh, sendo substituído polo avó paterno do novo rei Xacobe, Mateo Estuardo (IV conde de Lennox), que foi fatalmente ferido ao ano seguinte nun ataque de simpatizantes de María. O seu sucesor na rexencia, John Erskine (I conde de Mar), morreu o 28 de outubro de 1572 por mor dunha misteriosa enfermidade tras acudir a un banquete na leira de James Douglas (IV conde de Morton), o máis poderoso dos nobres escoceses, aínda máis que os propios rexentes. Morton, que sucedeu a Mar, demostrou ser o máis eficaz dos rexentes de Xacobe en todos os aspectos, derrotando ademais ás familias que continuaban apoiando a María, pero fixo moitos inimigos pola súa rapacidade.
A caída de Morton non foi causada polos partidarios de María, senón polos cortesáns máis próximos ao rei, que impresionaron ao novo monarca falándolle do grao dos seus deberes reais, animándolle a que tomase o control do reino nas súas mans. Morton perdeu o favor rexio coa chegada a Escocia do francés Esmé Estuardo, Sieur d'Aubigny, curmán do defunto Lord Darnley e futuro conde de Lennox, que se converteu rapidamente no primeiro dos poderosos favoritos do rei.
Goberno persoal en Escocia
Aínda que Xacobe xa fose maior de idade, o control do goberno seguía en mans de favoritos e nobres. Lord Arran inclinouse cara ao episcopalismo, gañándose así o odio da nobreza calvinista, mentres que Lennox, aínda que convertido ao protestantismo, era contemplado con receo polos nobres, que advertiron as frecuentes demostracións físicas de afecto entre o favorito e o rei, acusándoo de tratar de manter comercio carnal co soberano. En agosto de 1582, na Incursión de Ruthven, William Ruthven (I conde de Gowrie) e Archibald Douglas (VIII conde de Angus) secuestraron ao rei e conducírono ao Castelo de Ruthven, encarcerándoo, e obrigándoo a desterrar a Lennox.
O rei e o conde de Arran escaparon de Ruthven en xuño de 1583 e recuperaron o poder. En consecuencia, o conde de Gowrie foi executado, os rebeldes víronse forzados a fuxir a Inglaterra, e Xacobe dedicouse a reforzar o seu control sobre o reino. O Parlamento aprobou as "Actas Negras" para afirmar a autoridade real sobre a Kirk (Igrexa de Escocia), póndoa ademais directamente baixo o seu control. Estes actos foron extremadamente impopulares, en especial entre o clero, pero entre 1584 e 1603 o rei logrou establecer un goberno efectivo sobre o país e impor unha paz relativa entre os lores do reino, destramente axudado por John Maitland de Thirlestane, que dirixiu o goberno ata 1592.
En 1586, Xacobe VI asinou o Tratado de Berwick con Inglaterra, seguido da implicación de María no Complot de Babington, un plan que intentou asasinar a Isabel e pór no seu lugar á Estuardo no trono de Inglaterra. Acusada de traizón, María Estuardo foi decapitada en Fotheringay o 8 de febreiro de 1587, o que achandou o camiño de Xacobe á sucesión inglesa. Así mesmo, durante a crise provocada pola Armada Invencible de 1588, asegurou a Isabel o seu apoio como "fillo e compatriota" seu; e en tanto que os anos pasaban e Isabel permanecía solteira, asegurar a sucesión ao trono inglés converteuse no centro da política de Xacobe.
A comezos do século XVI, Henrique VIII temera que a coroa inglesa pasase a mans dun Estuardo; por iso, no seu testamento, excluíu á bisavoa de Xacobe, Margarida Tudor, e aos seus descendentes da liña da sucesión ao trono de Inglaterra. Pero aínda que os Estuardo fosen eliminados da sucesión por este testamento e por unha acta do Parlamento, Xacobe seguía sendo o parente máis próximo de Isabel I, e polo tanto o presunto herdeiro da coroa inglesa.
Matrimonio
miniatura|Ana de Dinamarca, por John de Critz, c. 1605. Ao longo da súa mocidade o rei Xacobe foi encomiado pola súa castidade, xa que mostraba escaso interese polas mulleres, e tras a perda de Lennox, seguía preferindo a compañía masculina. Porén, un matrimonio de conveniencia e un herdeiro seguían sendo necesarios para reforzar o seu trono, de modo que a elixida foi Ana de Dinamarca, a filla de 14 anos de Frederico II de Dinamarca. Tras celebrarse un matrimonio por procuración en 1589, Ana partiu rumbo a Escocia, pero as tormentas conduciron ao seu barco ás costas de Noruega. O 7 de outubro Xacobe tivo noticia da decisión de pospor ata a primavera a viaxe de Ana ata Escocia, e, no que Willson cualifica como "o único episodio romántico da súa vida", partiu do porto de Leith cun séquito de 300 homes para ir en busca da súa esposa persoalmente. A parella casou formalmente no palacio episcopal de Oslo o 23 de novembro, e tras visitar Dinamarca e aloxarse en Elsinore e Copenhague, retornaron a Escocia en maio de 1590. Segundo todas as fontes, nun principio Xacobe estaba fascinado con Ana, e nos seus primeiros anos de matrimonio demostrou unha paciencia e un afecto constantes cara á súa esposa. Pero co tempo fóronse distanciando, e, finalmente decidiron vivir separados logo da morte da súa última filla, Sofía, en 1606.
Proclamación como rei de Inglaterra
miniatura|dereita|290px|Escudo de armas de Gran Bretaña en 1603. Desde 1601, nos últimos anos de Isabel I, certos políticos ingleses, en especial Robert Cecil (I conde de Salisbury), o principal ministro e conselleiro da raíña, mantiveron correspondencia secreta co rei de Escocia para preparar a súa sucesión ao trono inglés. Ao morrer a raíña Isabel I (24 de marzo de 1603), a coroa debería pasar (de acordo ao testamento de Henrique VIII) a Lady Ana Stanley, descendente de María Tudor, duquesa de Suffolk, irmá de Henrique VIII. Con todo, Xacobe era o único aspirante serio á coroa inglesa; os outros, incluíndo ao vizconde de Beauchamp e Lady Ana, non tiñan o suficiente poder para defender os seus dereitos. Así, un Consello de Ascensión proclamou a Xacobe rei de Inglaterra poucas horas logo da morte de Isabel.
Segundo avanzaba cara ao sur, os seus novos súbditos ían congregándose para ver ao seu rei, quedando claro que a sucesión non provocara descontentos nin era percibida como unha invasión; No camiño, para probar a súa autoridade, deu orde de aforcar, sen formación de xuízo, a un ladrón. Cando entrou en Londres, Xacobe foi recibido por un xentío, pero non agradou aos seus novos súbditos, que crían que lle faltaba dignidade. El e a súa esposa foron coroados reis de Inglaterra o 25 de xullo de 1603, entre as elaboradas alegorías preparadas por poetas dramáticos como Thomas Dekker e Ben Jonson, pero un gromo de peste suspendeu as festas.
Os comezos do reinado
A pesar da facilidade da sucesión e a calidez con que foi recibido o novo monarca, no seu primeiro ano de reinado Xacobe houbo de facer fronte a dúas conspiracións, o "Complot Bye" e o "Complot Main", que conduciron ao arresto, entre outros, de Henry Brooke (XI barón Cobham) e Sir Walter Raleigh. Xacobe odiaba a Raleigh, o máis acendrado inimigo de España en Inglaterra, e sen dúbida a súa amizade co embaixador español Diego Sarmiento de Acuña, conde de Gondomar, influíu na súa decisión de executalo.
Aqueles que esperaban cambios no goberno coa chegada do novo soberano quedaron defraudados polo mantemento dos membros do Consello Privado da raíña Isabel, tal como planeara en segredo con Cecil, pero agregou ao pouco a un vello partidario seu, Henry Howard (I conde de Northampton), e o seu sobriño, Thomas Howard (I conde de Suffolk), a este Consello, así como a cinco nobres escoceses. Nos primeiros anos de reinado de Xacobe, o día a día do goberno foi estritamente manexado polo perspicaz Robert Cecil, posteriormente conde de Salisbury, habilmente asistido polo experimentado Thomas Egerton (I vizconde de Brackley) (o cal foi creado barón Ellesmere e nomeado Lord Chanceler) e por Thomas Sackville, pronto nomeado I conde de Dorset, que continuou sendo Lord Tesoureiro. En consecuencia, Xacobe puido desentenderse dos problemas administrativos e centrarse en asuntos maiores, tales como intentar unha unión máis firme entre Inglaterra e Escocia e asuntos de política exterior, así como gozar dos seus praceres persoais, en especial da caza. miniatura|esquerda|Retrato de Xacobe por [[Nicholas Hilliard, c. 1603-1609.]] Xacobe ambicionaba converter a unión persoal das coroas de Escocia e Inglaterra nun Reino Unificado baixo un monarca, un parlamento e unha lei comúns, un plan que atopou oposición en ambos os países. "Non nos dispuxo a todos nós nunha illa", clamou ante o Parlamento, "circundada por un mar e, pola súa natureza mesma, indivisible?" En abril de 1604, con todo, os Comúns rexeitaron en termos legais a súa petición de autotitularse "Rei de Gran Bretaña". En outubro de 1604 asumiu o título por proclamación, en lugar de por lei. Sir Francis Bacon díxolle que non podería usalo en "ningún procedemento legal, instrumento ou proclama". Escocia e Inglaterra seguirían como estados separados, sendo só a unión persoal no rei, e non foi ata 1707 que a Acta de Unión combinou os dous países para crear un novo estado: o Reino de Gran Bretaña.
En política exterior, Xacobe tivo máis éxitos. Dedicou os seus esforzos a pór fin á guerra con España, e o 28 de agosto de 1604, grazas á hábil diplomacia de Robert Cecil e Henry Howard (xa conde de Northampton), chegouse a un acordo de paz entre ambos os países, que Xacobe celebrou cun gran banquete. Porén, asegurar a liberdade de culto para os católicos en Inglaterra seguiu sendo un obxectivo prioritario para a política española, o que causou constantes dilemas a Xacobe.
A Conspiración da Pólvora
A véspera da solemne apertura da segunda sesión do primeiro Parlamento do seu reinado, o 5 de novembro de 1605, un soldado chamado Guy Fawkes foi descuberto nos sotos do Palacio de Westminster cunha lanterna e fósforos, non lonxe dunha pila de leña e dúas decenas de barrís de pólvora cos que pretendía facer voar polo aire o Palacio ao día seguinte, provocando a morte, como o propio rei sinalou, "non só... da miña persoa, ou da miña esposa e posteridade (...), senón de todo o corpo do Estado". Arrepiado, Xacobe negouse a abandonar a súa residencia por moitos días. Guy Fawkes, o responsable de executar o complot, foi torturado ata que revelou as identidades dos outros conspiradores, todos os cales foron executados ou asasinados durante a súa captura.
O presunto plan destes extremistas católicos, conducidos por Robert Catesby, era substituír a Xacobe pola súa filla Isabel, á cal esperaban poder converter ao catolicismo romano. Co apoio rexio e a volta á obediencia a Roma, toda Inglaterra podería ser recatolizada. O descubrimento da Conspiración da Pólvora, como foi rapidamente coñecida, provocou un sentimento popular que Salisbury explotou para obter do Parlamento uns subsidios moito maiores dos que recibira a raíña Isabel.
O rei e o Parlamento
O momento de cooperación entre o monarca e o Parlamento provocado polo Complot da Pólvora constituíu unha desviación da norma. En cambio, foi na sesión previa de 1604 na que quedaron claras as posicións de ambos os bandos durante o resto do seu reinado, aínda que as dificultades iniciais debían máis á incomprensión mutua que a unha inimizade consciente. O 7 de xullo de 1604, viuse obrigado a prorrogar o Parlamento de moi mala gana, tras non lograr o apoio necesario para unificar Gran Bretaña e aprobar novos subsidios financeiros. "Non darei as grazas onde non creo que deba dalas", remarcou no seu discurso de clausura. "Non son tan estúpido como para encomiar a necios (...) vedes cantas cousas non facedes ben (...) confío en que no futuro faredes uso da vosa liberdade con máis modestia".
A voda española
miniatura|Retrado de Xacobe por John de Critz, c. 1606 Outra fonte potencial de ingresos era o dote achegado polo matrimonio en perspectiva entre o Príncipe de Gales e a infanta María Ana. A voda tamén atraeu ao rei como un modo de manter a paz con España e evitar os custos adicionais dunha guerra. Seguirían gozando dos beneficios da paz mentres as negociacións matrimoniais estivesen abertas, o que explica por que tanto Xacobe como Francisco de Sandoval y Rojas (I duque de Lerma) permitiron que se alargasen durante case unha década. Apoiada polos Howard e outros ministros e diplomáticos prol-católicos (coñecidos como o "Partido español"), a proposta alianza coa maior potencia católica non foi ben recibida na Inglaterra protestante.
En 1623, o novo príncipe Carlos e Buckingham decidiron tomar a iniciativa e viaxar a España de incógnito, para gañarse a man da infanta persoalmente, pero a misión probou ser un erro e unha temeridade. O goberno español expuxo a necesidade de que o príncipe convertésese ao catolicismo e pasase un ano en España. Príncipe e duque retornaron a Inglaterra en outubro sen a infanta, e inmediatamente romperon o tratado, con gran deleite do pobo chairo. Desenganados tras a súa viaxe a España, Carlos e Buckingham rexeitaron a política hispanófila de Xacobe e reclamaron unha voda con Francia e a guerra a matar contra os Habsburgo. Para obter o financiamento necesario, impuxéronse ao rei e lograron a convocatoria dun novo Parlamento, que se reuniu en febreiro de 1623.
miniatura|200 px|George de Villiers, duque de Buckingham, por [[Peter Paul Rubens|Rubens.]] A raíña Ana morreu en 1619. Os rumores atribúen o pouco que Xacobe se viu afectado pola súa morte a tiña un "especial afecto romántico para George Villiers". Os dous coñecéronse en 1614, alcumando o rei a este mozo como "Steenie" e outorgándolle unha gran cantidade de honras, culminando coa creación de Villiers como duque de Buckingham en 1623. George Villiers foi o primeiro común que sería elevado a un ducado en máis que un século.
Convocaron ao terceiro e penúltimo parlamento do reinado de Xacobe en 1621. A Cámara dos Comúns acordou conceder a Xacobe un pequeno subsidio para demostrar a súa lealdade, pero entón, vólvense a gañar o descontento do rei, o cal volveuse acendido contra eles por se entremeter en asuntos que o implicaban directamente. Villiers, agora principal conselleiro de Xacobe, foi atacado polo seu plan matrimonial do príncipe de Gales coa infanta española. A práctica de vender monopolios e outros privilexios tamén foi desaprobada. A Cámara dos Comúns intentou acusar a Francis Bacon, I vizconde de St. Albans, que foi implicado na venda de tales privilexios durante o seu servizo como Lord Chanceler, baixo os cargos de corrupción. A Cámara dos Lores condenou a Bacon, que foi quitado do seu cargo. Aínda que a acusación era a primeira en séculos, Xacobe non se opuxo, crendo que ao sacrificar a Bacon poderíalle axudar a desviar a oposición parlamentaria. Ao final, Xacobe liberou a Bacon da prisión e concedeulle o completo perdón.
Últimos días e morte
Durante o seu último ano de vida, mentres Buckingham consolidaba o seu control sobre Carlos para asegurar o seu propio futuro, Xacobe estivo a miúdo seriamente enfermo. Polo xeral foi incapaz de visitar Londres, e a súa figura foi perdendo relevancia nos asuntos de Estado. A comezos de 1625, o soberano padecía artrite, gota e desmaios, e en marzo enfermou seriamente de febres terzás e sufriu un ataque ao corazón.
Finalmente morreu en Theobalds House o 27 de marzo de 1625, aos 58 anos de idade, durante un forte ataque de disentería, con Buckingham ao seu lado. O funeral do defunto rei, magnífico pero desorganizado, tivo lugar o 7 de maio. John Williams, bispo de Lincoln, realizou o sermón, observando que "o rei Salomón morreu en paz, habendo vivido uns 60 anos... e sabedes que así ocorreu co rei Xacobe". Foi sepultado na Capela da Raíña de Henrique VIII na abadía de Westminster
Iza
O topónimo Iza pode referirse a:
Xacobe VI de Escocia e I de Inglaterra
Descrición do rei
miniatura|dereita|200 px|Xacobe VI de Escocia e I de Inglaterra en 1621, pintado por Daniël Mijtens. Xacobe Estuardo tivo unha personalidade extremadamente curiosa, excéntrica pero non cegadora, esvaecida entre as sombras das soadas raíñas que lle precederon, Isabel I en Inglaterra e María Estuardo en Escocia, e as desdichas do seu fillo Carlos, o primeiro rei condenado á morte por un Parlamento.
Apaixonado pola caza, gran comedor e desmedido bebedor, Xacobe era un erudito de primeira categoría, capaz de rebater os argumentos dos sabios, teólogos e xuristas, de atafegarlles con testaláns discursos en latín e mergullalos baixo unha catarata de citas bíblicas. Pero, á vez, era un home caprichoso, vaidoso e sumamente covarde, do que se dicía que non podía ver unha espada sen botarse a tremer. Achábase falto de toda graza e lavábase moi raramente, compracéndose con cinismo no seu desaseo. Tiña accesos de cólera durante os cales non sabía ben o que dicía, chegando aos insultos, e os seus súbditos crían que faltáballe dignidade.