cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mulleres na informática
Visibilizando ás mulleres na informática
Ademais, estánse a realizar esforzos para facer máis visibles a científicas informáticas a través de eventos como a serie de conferencias Grace Hopper Celebration of Women que permite reunirse, colaborar e presentar os seus traballos ás mulleres do ámbito.
No Reino Unido, a British Computer Society (BCS) e outras organizacións teñen grupos que promoven a causa das mulleres na informática, tales como BCSWomen, fundada por Sue Negro, BCS e o Foro da Muller.
Teoría de xénero e mulleres en informática
A preocupación polas diferenzas de xénero no uso de ordenadores e Internet é crecente. A análise de diferentes aspectos no uso de Internet na sociedade mostra que non hai diferenzas no tramo de idade de 16 a 24 anos, pero vai aumentando coa idade, chegando a ser dez puntos inferior nas mulleres no tramo de idade de 65 a 74 anos.
O libro de Mary Kirk, de 2008, titulado Gender and Information Technology: Moving Beyond Access to Co-Create Global Partnership utiliza a teoría de Riane Eisler sobre a transformación cultural para ofrecer unha perspectiva de sistemas sociais interdisciplinarios en temas de acceso á tecnoloxía. (Eisler é máis coñecida polo seu best-seller internacional The Chalice and the Blade Our History, Our Future ). Gender and Information Technology explora como pasar de sistemas dominadores a sistemas de colaboración -como se reflicte en catro institucións sociais primarias: comunicación, medios de comunicación, educación e negocios- que poidan axudarnos a ir máis alá da noción simplista de acceso a co-crear unha verdadeira revolución dixital en todo o mundo.
En Género, ciencia y tecnologías de la información, Cecilia Castaño sinala que a fenda de xénero en informática tamén está relacionada coa escasa proporción de mulleres que traballan como profesionais da informática. Apunta Castaño que “o máis grave é que estas diferenzas de xénero nas profesións informáticas non parece que tendan a reducirse no futuro, xa que son máis agudas entre os máis novos (menos de 40 anos)".
En España, a análise do uso de internet entre homes e mulleres situaba en 2012 a diferenza en 5,3 puntos; a súa redución foi sendo progresiva ata os 3,2 puntos no ano 2015, e no 2016 volveu a aumentar ata os 3,9 puntos. Segundo a enquisa do Instituto Nacional de Estadística “Enquisa sobre Equipamento e Uso de Tecnoloxías de Información e Comunicación nos Fogares”, en 2017 recuperouse a tendencia á baixa da fenda de xénero con 1.8 puntos de fenda.
En compras por internet, a fenda entre hombres e mulleres era importante en 2012, con 6 puntos de diferenza, que se reduciron ata o 3,3 en 2013. Mais comezou a medrar dende entón, situándose en 2016 nun máximo histórico de 6,1 puntos de diferenza.​
Perspectiva internacional
Os países occidentais presentan un consenso con respecto a mulleres na informática e exhiben números moi similares.
Unha enquisa, realizada por SWIFT ("Supporting Women in Information Technology") con sede en Vancouver, Canadá, produce resultados interesantes tamén. A enquisa recolleu 7.411 participantes aos que se lles fixeron preguntas sobre as súas opcións de carreira. As mulleres tenden a crer que non teñen o conxunto de habilidades necesarias para ter éxito no campo da Informática. Isto proporciona unha base sólida para unha correlación positiva entre a percepción de competencia e elección de carreira.
Un proxecto con sede en Edimburgo, Escocia, "Estratexias de inclusión: Xénero e Sociedade da Información" (SIGIS) publicou as súas conclusións sobre a base da investigación realizada en 48 estudos de casos separados en toda Europa. As conclusións céntranse na contratación, así como nas técnicas de retención para mulleres xa estudando neste campo. Estas técnicas van desde a introdución de modelos de rol, campañas de publicidade e cotas de asignación que farán que a informática pareza un campo máis neutral en xénero. Tamén se suxiren reformas na educación que aumentarían a calidade do profesorado e os servizos tecnolóxicos. Unha breve panorámica das razóns para pechar a fenda de xénero na industria da informática inclúe:
A situación nos países de Asia é moi diferente. A investigación suxire que Malaisia conta con porcentaxes máis equilibradas, case metade-metade. Suxírese que isto pode ser debido ao feito de que as mulleres de Malaisia ven as carreiras da TI como unha forma de traballo en lugar dun símbolo de status. Un traballo na industria da computación tamén implica unha contorna de traballo seguro. A forte crenza na xeración anterior de que asTI serían un sector florecente con moitas oportunidades de traballo motivou aos pais para atraer aos seus fillos a participar nunha carreira de Informática, non importando o xénero.
No informe Evolución da matrícula feminina no grao de Informática en universidades públicas españolas, recóllese, con datos do Ministerio de Educación, como foi variando a presenza das mulleres nas carreiras informáticas do sistema universitario público durante as últimas tres décadas. "O autor realizou unha análise das mozas asistentes aos campus infantís (Merelo-Molina and Merelo-Guervós 2016), concluíndo que existe un punto de inflexión arrededor dos 10 anos nos que as rapazas deixan de ter interese poa Informática como unha carreira profesional. Isto apunta a que as políticas de aumento da diversidad deben de facerse con vistas ao medio, incluso ao longo prazo. En parte, estes resultados están corroborados por un estudo realizado no Reino Unido (Standards in Education (England)(Ofsted) 2011) que afirma que as mozas teñen unha idea das carreiras dominada polos estereotipos de xénero; e estes estereotipos prexudican a carreiras tales como a Informática."
Como comenta Sara Gómez, asesora da Real Academia de Enxeñería e directora do proxecto Mulleres e Enxeñería, en España lévanse tres décadas baleirando as aulas de Informática de mulleres, converténdolas en cotos exclusivamente masculinos. Tamén apunta a outro elemento clave: a ausencia actual de referentes femininos nestes campos, froito de todo o anterior. Noutros tempos, antes dese punto de inflexión nos oitenta, podíamos atopar un número moito maior de mulleres programadoras con papeis moi destacados, en moitos casos moi por riba do dos seus coetáneos homes.
Anos 1950
esquerda|miniatura|Grace Hopper fronte a unha estación de control da UNIVAC I, fotografía da década de 1960.|198x198px
Anos 1960
esquerda|miniatura|Margaret Hamilton xunto ao código do seu software de navegación desenvolvido para o Programa Espacial Apolo.|225x225px
Anos 1980
alt=Shafi Goldwasser|esquerda|miniatura|184x184px|Shafi Goldwasser
Anos 1990
miniatura|210x210px|Barbara Liskov,1992: Radia Perlman (1951 - ) é nomeada unha das 20 persoas máis influentes na industria, no vixésimo aniversario de Data Communications Magazine. Nomeamento que se repetirá en 1997, con ocasión do 25º aniversario da Data Communications Magazine
Século XXI
esquerda|miniatura|Frances Allen|137x137px|alt=Frances Allen, 1ª muller en recibir o premio Turing
Anos 2000
miniatura|Imaxe dun [[burato negro |alt=Unha das dúas primeiras imaxes dun burato negro realizadas na historia, obtidas grazas ao algoritmo creado por Katie Bouman|156x156px]]
Receptoras doutros premios en informática
alt=Felisa Verdejo, 2013|miniatura|Felisa Verdejo. alt=Nuria Oliver, 2018|miniatura|Nuria Oliver.
Aurora Bautista
Aurora Bautista Zúmel, nada en Villanueva de los Infantes (Valladolid) o 15 de outubro de 1925 e finada en Madrid o 27 de agosto de 2012, foi unha actriz española de formación teatral e éxito cinematográfico. O seu primeiro filme, Locura de amor, levouna ao estrelato e a ocupar un lugar destacado no cinema histórico do franquismo. Caracterizada polas súas vehementes interpretacións, tamén realizou incursións notábeis e contidas no cinema de autor en La tía Tula (1964) ou Amanece, que no es poco (1989) e desenvolveu unha carreira teatral sólida e comprometida.
Traxectoria
Bautista viviu a súa mocidade en Madrid, onde estudou no Instituto-Escola. Trala guerra civil, o seu padre foi condenado a morte por colaborar coa segunda república e despois deportado a 700 quilómetros de Madrid. A familia trasladouse a Barcelona. Alí cursou a partir de 1941 estudos de arte dramática con Guillermo Díaz-Plaja e Marta Grau no Instituto del Teatro, onde a descubriu Cayetano Luca de Tena cando acudiu a impartir unha conferencia e que posteriormente a contratou para a compañía do Teatro Español. Debutou profesionalmente en 1944 na obra La malquerida, de Jacinto Benavente, coa compañía de Lola Membrives. En 1945 representou en Madrid El sueño de una noche de verano, de William Shakespeare, coa compañía do Teatro Español, baixo a dirección de Cayetano Luca de Tena. Seguiron, entre outras, La conjuración de Fiesco (1946), de Friedrich Schiller, El monje blanco (1946), de Eduardo Marquina, El sí de las niñas (1948), de Leandro Fernández de Moratín, María Tudor de Victor Hugo, Antígona de Sófocles, El águila de dos cabezas de Jean Cocteau, El burgués gentilhombre de Molière ou Ricardo III de Shakespeare.
Mentres traballaba en obras do repertorio clásico, en 1948, o director Juan de Orduña ofreceulle interpretar a raíña Xoana no filme Locura de amor, xunto a Fernando Rey, converténdose rapidamente nunha das estrelas máis destacadas do cinema español do momento.
A raíz do seu éxito asinou un contrato en exclusiva coa produtora Cifesa, que a volveu a unir a Juan de Orduña en Pequeñeces... e Agustina de Aragón (1950) e a Manuel Mur Oti e Carlos Lemos en Condenados (1953). En 1961, volveu repetir con de Orduña noutra personaxe de relevancia histórica ao interpretar a Tareixa de Ávila.
Un certo declive na súa carreira cinematográfica nos finais da década de 1950, devolveuna ao teatro ás ordes de José Tamayo e Luis Escobar, case sempre con textos clásicos (Antígona, Medea, Fuenteovejuna), agás excepcións como Réquiem por una mujer (1958) de William Faulkner, La gata sobre el tejado de zinc (1959) de Tennessee Williams ou Yerma (1960) de Federico García Lorca, nunha das súas primeiras representacións durante o franquismo, cando representar este autor non era algo exento de riscos.
Con posterioridade, apareceu puntualmente no cinema e en papeis secundarios en El mirón, Extramuros, Divinas palabras, Amanece, que no es poco ou Tiovivo c.1950.
Nos anos sesenta centrouse máis no teatro, participando en 1971 en El anuncio, de Natalia Ginzburg, con dirección de José Osuna. O ano seguinte interpretou Lisístrata, de Aristófanes, versión libre de Enrique Llovet e dirixida por José Luis Gómez García. Trala chegada da democracia representou Oye, patria, mi aflicción (1978), de Fernando Arrabal, La dama de Alejandría (1980), de Calderón de la Barca, La señorita de Tacna (1982), de Mario Vargas Llosa, dirixida por Emilio Alfaro e estreada no Teatro Raíña Vitoria de Madrid, Tito Andrónico (1983), de William Shakespeare no Festival de Teatro Clásico de Mérida e Paso a paso (1986-1987) en versión de Nacho Artime.
Contraeu novo matrimonio en 1989 en Xibraltar co empresario cubano Luis de Luis. Nos anos noventa tivo lugar a súa despedida dos escenarios, representando Morirás de otra cosa, escrita e dirixida por Manuel Gutiérrez Aragón, que se estreou no Teatro María Guerrero de Madrid, Cartas de mujeres, de Benavente, Concierto desafinado (1992), obra de Fernando Martín Iniesta, Picospardo's (1995), de Javier García Mauriño que gañou o premio Lope de Vega e foi representada no Teatro Español de Madrid, onde dera os seus primeiros pasos teatrais, e Bodas de sangre, que estreou en Buenos Aires en 1995.
Faleceu o 27 de agosto de 2012 na Clínica La Milagrosa, de Madrid, ao non poder superar unha insuficiencia respiratoria que se declarara o día anterior.
Enrique Paisal
Enrique Paisal Rego, nado en Palmeira (Ribeira) en 1938, é un acordeonista e pianista galego. Foi membro fundador d'Os tamara así como director do Conservatorio de Ribeira.
Traxectoria
Aos oito anos comenzou a estudar solfeo e acordeón con seu pai, Enrique Paisal Pérez. Aos dez anos trasladouse a Santiago de Compostela onde seguiu estudos solfexo e piano no Conservatorio. Tamén asistiu a cursos de solfexo con Ana María Navarrete e de piano con Manuel Carra e Vázquez Sebastián. Ademais da carreira superior de piano, fixo até 5º de violín.
Foi membro d'Os Tamara até 1975 en que abandonou o grupo para dar clases no conservatorio de Compostela, para facerse cargo despois da Escola de música de Porto do Son. Seguiu traballando activamente no mundo da música e sacou dous discos en Solitario.
Lingua alsea
Dialectos
O alsea estaba constituído por dous dialectos, o alsea que falaba o pobo alsea e o yaquina, que falaba o pobo yaquina, establecido ao norte do territorio alsea.
Falantes
Os yaquinas eran outros 3.000 que se agrupaban en 55 asentamentos.
En 1875 os falantes das dúas variedades movéronse para a reserva de Siletz, onde predominaba o chinook En 1930 quedaban 9 falantes das dúas variedades. O último falante, John Albert, morreu en 1951 en Oakville
Estudos
En 1846 Horatio Hale puxo por escrito por primeira vez algunhas palabras desta lingua, concretamente 19 palabras do yaquina. John Milhau recolleu 166 palabras en 1856. Aínda que este primeiro achegamento á lingua foi escaso e realizouse sen os coñecementos suficientes tivo o mérito de se facer mentres os falantes de alsea vivían no seu territorio tradicional vivindo como sempre fixeran En 1884 J. Owen Dorsey realizou traballos lingüísticos en Siletz sobre o yaquina e sobre todo sobre o alsea, utilizou para transcribir os textos un alfabeto fonético que seguía o utilizado por J. Powell en Introduction to the Study of Indian Languages (1880). Livingston Farrand visitou a reserva en 1900 e recolleu textos de carácter antropolóxico, catro en inglés e cinco en alsea. Edward Sapir estivo por pouco tempo entre os alsea en 1906, recollendo algunhas páxinas con palabras e frases, a el débese a súa clasificación como lingua penutiana. Con todo a maior parte do material que se conserva da lingua alsea débese ao lingüista Leo Frachtenberg que en 1910 e de novo en 1913 recolleu textos de falantes da lingua na reserva de Siletz, escribiu unha gramática que nunca publicou máis Alsea Texts and Myths (1920), un libro de textos alsea cun extenso vocabulario. O antropólogo Philip Drucker recolleu palabras de dous alseas en 1934 que incluíu na súa obra Contributions to Alsea Ethnography (1939). Melville Jacobs recolleu en 1935 vocabulario e frases e tamén gravou alsea falado, aínda que a gravación sexa actualmente case inaudible. John Harrington foi o último lingüista que puido traballar cun falante de alsea, en 1941 co seu axudante gravou 66 discos de aluminio coa voz de John Albert.
Consoantes
O alsea ten 34 consoantes:
Antonio Gómez López
Antonio Gómez López, nado en Vila de Cruces en 1902 e finado en Pontevedra o 26 de xaneiro de 1937, foi un político galego.
Traxectoria
Emigrante retornado. Foi elixido tesoureiro de Izquierda Republicana en febreiro de 1935. Co triunfo do Frente Popular foi nomeado concelleiro de Carbia e elixido primeiro tenete alcalde na corporación presidida por Benjamín Salgado Uribe. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 era o alcalde en funcións. Foi detido e trasladado a illa de San Simón, a espera de xuízo. Xulgado en Pontevedra en consello de guerra o 9 de xaneiro por rebelión xunto con outros 18 republicanos de Carbia, foi condenado a pena de morte. Foi executado en Pontevedra o 26 de xaneiro de 1937 ás 17:30 con Primo López Rivadulla, Manuel Sarmiento Debén e Eduardo Brea Cajide.
Francisco Javier González Pérez
Francisco Javier González Pérez, máis coñecido como Fran, nado en Carreira (Ribeira) o 14 de xullo de 1969, é un exfutbolista galego. Xogaba de centrocampista e foi internacional coa selección española.
Desenvolveu toda a súa carreira como futbolista no Deportivo da Coruña, co que disputou 700 partidos oficiais, sendo o xogador con máis encontros na historia do club. É ademais, xunto a Mauro Silva e Donato, un dos tres únicos futbolistas que participaron nos seis títulos gañados polo Deportivo: unha liga, dúas Copas do Rei e tres Supercopas. Interior zurdo cun toque de balón excepcional e unha non menor visión de xogo, destacou sobre todo polos seus precisos centros dende a banda esquerda. É irmán do tamén exfutbolista José Ramón.
The Dialectic of Sex
The Dialectic of Sex: The Case for Feminist Revolution (1970) é un libro da feminista radical Shulamith Firestone.Escrito durante uns meses nos que Firestone tiña 25, foi descrito como un clásico do pensamento feminista.
Francisco Javier González Pérez
Actualmente é o seleccionador, xunto con Míchel Salgado, da selección galega, e director de fútbol base no Deportivo da Coruña.
The Dialectic of Sex
Firestone defende que o "sistema de clase sexual" funciona antes e máis profundamente que calquera outra forma de opresión, e que a erradicación do sexismo precisa unha reorganización radical da sociedade: "as primeiras mulleres fuxen do masacre e, tremendo e abaneándose, comezan a buscarse entre elas ... Isto é doloroso: sen importar os niveis de consciencia ós que se chega, o problema sempre vai alén. Está en todas partes.  ... as feministas deben cuestionar non só toda a civilización occidental, se nón tamén a organización da cultura mesma, e ademais, mesmo a organización da natureza."
Francisco Javier González Pérez
Inicios
Comezou xogando ao fútbol sala no equipo do seu pobo e no colexio, e máis tarde pasou a xogar ao fútbol nas filas do Carreira CF, ao igual que o seu irmán José Ramón. En 1986 incorporouse á canteira do Deportivo da Coruña, seguindo a seu irmán, e disputou a tempada 1986/87 co seu equipo xuvenil. Xa antes do remate da campaña, debutou co Fabril na Terceira División, da man do adestrador Luis Rodríguez Vaz, saíndo de titular nunha goleada por 4-0 sobre o Lalín en Riazor.
The Dialectic of Sex
O obxectivo da revolución feminista, escribe, "non debe ser só a eliminación do privilexio masculino, se non a da propia distinción sexual", de feito que as diferenzas xenitais non teñan importancia cultural.
Francisco Javier González Pérez
Na Segunda División
Continuou no Fabril durante a tempada 1987/88 e o 17 de xaneiro de 1988 debutou co primeiro equipo en Segunda División, de novo da man de Vaz, nun partido contra o Real Burgos en Riazor. Formou aquel día no centro do campo xunto a seu irmán José Ramón, GIl e Fontana, nun encontro que rematou con derrota por 0-1. Completou a tempada con catro partidos co primeiro equipo, tres deles como titular.
The Dialectic of Sex
Resumo
As teorías de Firestone foron descritas pola profesora de filosofía Mary Anne Warren do seguinte xeito: Firestone argumenta que a dicotomía sexual biolóxica, particularmente a división biolóxica do traballo reprodutivo, é a causa final da dominación masculina, da explotación económica das clases, do racismo, do imperialismo e da irresponsabilidade ecolóxica. A desigualdade sexual é "unha dominación opresiva que vai alén da historia rexistrada do propio reino animal": neste senso, foi universal e inevitable, pero agora existen condicións previas culturais e tecnolóxicas que fan que a súa eliminación sexa posible, e quizais necesarias para a supervivencia humana.
Francisco Javier González Pérez
Na Segunda División
Na seguinte campaña pasou a ser plenamente xogador do primeiro equipo, xa con Arsenio no banco, e fíxose coa titularidade dende o primeiro momento, disputando un total de 50 partidos, 49 deles dende o once inicial, incluídos os dous encontros das semifinais de Copa do Rei ante o Valladolid, eliminatoria que se decidiu a favor do conxunto valisoletano cun gol na prórroga do galego Manolo Peña.
The Dialectic of Sex
Resumo
Firestone describe a súa aproximación como un materialismo dialéctico máis radical có de Karl Marx e Friedrich Engels. Cre que, na súa preocupación polos procesos económicos, Marx e Engels fallaron ó non percibir "o substrato sexual da dialéctica histórica". Ó contrario que Engels, Firestone mantén que a dominación masculina está baseada bioloxicamente e que existe como tal moito antes da institución da propiedade privada e a familia patriarcal monógama que se crea coa propiedade privada. A dominación masculina é o resultado da "familia biolóxica", tanto matrilineal como patrilineal, e da dependencia inevitable nos homes de mulleres e nenos dentro da familia por protección e mesmo por subsistencia. Non houbo matriarcados antigamente (sociedades gobernadas por mulleres) e a posición aparentemente superior das mulleres nas culturas matrilineais débese só á debilidade relativa dos homes. Sexa cal sexa o sistema de liñaxe, a vulnerabilidade das mulleres durante o embarazo e o longo período de infancia humana precisa do papel protector (e polo tanto dominante) do home.
Francisco Javier González Pérez
Na Segunda División
O seu primeiro gol como deportivista chegou na tempada 1989/90, na xornada 15, nunha vitoria a domicilio sobre o Atlético Madrileño (1–3). Fran marcou o primeiro dos tantos branquiazuis, nun partido no que tamén anotou un gol seu irmán. O equipo rematou cuarto e disputou a promoción de ascenso contra o Tenerife, sendo Fran titular tanto na ida como na volta. A eliminatoria resolveuse a favor do equipo canario grazas a un solitario gol de Eduardo Ramos.
No verán de 1990, despois de ser elixido mellor xogador da 45ª edición do Trofeo Teresa Herrera, recibiu a súa primeira oferta do FC Barcelona, nunha reunión con Johan Cruyff e Carles Rexach, pero decidiu continuar na Coruña. Na tempada 1990/91 foi titular en tódolos partidos de liga e foi un dos principais artífices do histórico ascenso a Primeira.
Nacemento do Súper Dépor
Durante esta etapa Fran estableceu unha marca nunca superada no club, ao disputar 160 partidos de liga consecutivos, dende o 25 de marzo de 1990 ata o 7 de abril de 1994 (incluíndo dúas promocións). En 1993 o Deportivo pagou 260 millóns de pesetas ao Real Madrid para recuperar os dereitos sobre o xogador, anulando un precontrato asinado entre os dous clubs en 1992, e polo que Fran xogaría no equipo branco a partir de 1995.
Capitán do Deportivo e primeiros títulos
En 1995 sucedeu a seu irmán como capitán do equipo, aínda que levaba xa tres tempadas portando habitualmente o brazalete, debido ás ausencias por lesión de José Ramón, e a que este acostumaba cederllo cando coincidían no campo. Do mesmo xeito, Fran cedeulle a seu irmán a honra de levantar a Copa do Rei en 1995, a pesar de que José Ramón non disputou o partido e de que o brazalete o levaba Fran. Capitaneou o equipo branquiazul durante a seguinte década, excepto no período que foi de marzo de 1997 a agosto de 1998, cando o adestrador brasileiro Carlos Alberto Silva lle deu o brazalete a Mauro Silva alegando que por cuestións lingüísticas se entendería mellor co seu compatriota. Na súa novena tempada no primeiro equipo, superou xa a Juan Acuña como o futbolista con máis partidos na historia do club.
A tempada 1995/96, con John Toshack no banco, comezou con Fran levantando un novo título, a Supercopa de España, despois de derrotar ao Real Madrid por un resultado global de 5-1, e cun gol do capitán coruñés na ida en Riazor. O equipo baixou o seu rendemento en liga con respecto ás tres tempadas anteriores, aínda que acadou as semifinais da Recopa de Europa. Con todo, Fran non puido xogar o partido de volta, onde o equipo caeu eliminado ante o Paris Saint-Germain, por mor dos problemas no seu xeonllo esquerdo que levaba tempo padecendo. Finalmente foi operado o 9 de maio de 1996, intervención que o obrigou a estar tres meses de baixa.
Título de liga e Centenariazo
Xa recuperado regresou á titularidade na tempada 1996/97, na que o equipo volveu ocupar os postos altos da clasificación, antes de volver caer ata máis abaixo da metade da táboa na 1997/98. Os resultados recuperáronse coa chegada ao banco de Javier Irureta, e na tempada 1999/00, o Deportivo proclamouse campión de liga por primeira e única vez na súa historia. Fran perdeu os primeiros meses de competición tras unha nova operación cirúrxica, desta vez nos abdutores das súas dúas pernas. Trala súa recuperación volveu aos terreos de xogo entrando dende o banco en varios partidos, e logo formando dende o inicio en case tódolos partidos da segunda volta. Contribuíu cun total de 22 encontros de liga, 16 deles como titular, incluído o da derradeira xornada contra o Espanyol, onde o club galego certificou o título, por diante do FC Barcelona.
Liga de Campións e últimos anos
En agosto de 2002 levantou o seu sexto título, a Supercopa de España, despois de derrotar ao Valencia tanto na ida como na volta. Durante eses anos o Deportivo logrou dous novos subcampionatos e dous terceiros postos, e disputou durante cinco tempadas consecutivas a Liga de Campións. Fran disputou 43 partidos na máxima competición europea e estivo presente nos encontros máis importantes do club como as vitorias sobre o Manchester United, o Arsenal, a Juventus, o Bayern de Múnic, ou as históricas remontadas ante o PSG e o Milan, anotando un dos catro goles fronte ao equipo lombardo.
Xogou o seu derradeiro encontro como futbolista na penúltima xornada da tempada 2004/05, o 22 de maio de 2005, contra o Mallorca, nun partido que se saldou con derrota branquiazul (0–3) e no que tamén se despediu do fútbol Mauro Silva. O estadio de Riazor, no que había ese día unhas 26.000 persoas, tributoulles unha improvisada homenaxe aos dous capitáns, e moitos dos seareiros saltaron ao terreo de xogo ao final do partido para levalos a ombreiros.
Retirouse con 700 partidos oficiais co Deportivo, o que o converte no futbolista con máis encontros xogados na historia do club, con máis de 200 sobre o segundo, Manuel Pablo. Marcou 62 goles co Deportivo, 44 deles na Primeira División, e, aínda que non xogaba de dianteiro, é o quinto futbolista da historia do club con máis goles na máxima categoría, só por detrás de Bebeto, Makaay, Tristán e Pahiño. É ademais un dos tres únicos futbolistas (xunto a Mauro Silva e Donato) en conquistar os seis títulos oficiais que posúe o club, e exerceu como capitán nas seis conquistas.
Selección española
Convocado coa selección española desde abril de 1992, debutou co conxunto vermello o 27 de xaneiro de 1993, nun encontro amigable contra México que rematou con empate (1–1). Disputou varios partidos coa selección nos meses previos á Eurocopa de 1996, pero a súa lesión no xeonllo esquerdo e o paso polo quirófano quitáronlle calquera posibilidade de acudir ao torneo.
O seu primeiro gol co conxunto nacional chegou o 27 de marzo de 1999, marcando o último tanto da histórica goleada que España lle endosou a Austria (9–0), partido no que ademais repartiu tres asistencias para Raúl e Urzaiz. Foi un dos futbolistas seleccionados por José Antonio Camacho para disputar a Eurocopa de 2000, torneo no que debutou no primeiro partido ante Noruega, saíndo de titular na na banda esquerda á beira de Valerón, nun encontro que acabou en derrota pola mínima. Foi titular tamén no terceiro encontro da fase de grupos, contra Iugoslavia, pero tivo que retirarse aos 22 minutos, despois de levar un forte golpe nunha cella. Foi o seu último partido na Eurocopa, na que España acabou caendo contra Francia nos cuartos de final, e tamén coa camiseta da selección española, pois non volveu ser convocado.
Xogou un total de 16 partidos coa selección e marcou dous goles.
Selección galega
Durante a súa carreira como futbolista, Fran foi unha das voces que pediu a recuperación da selección galega, e nese sentido participou co seu irmán José Ramón na gravación do álbum Selección Xa! da revista Bravú, cantando a canción "Lume de biqueira" cos Diplomáticos de Monte-Alto. Ambos irmáns interpretaron o tema tamén no programa Luar da Televisión de Galicia. Con todo, a recuperación do combinado galego non chegou ata decembro de 2005, uns meses despois da retirada de Fran. O xogador adestrouse para o primeiro encontro ante o Uruguai e foi convocado por Arsenio e Fernando Vázquez, sendo elixido capitán xunto a Xurxo Otero, pero non chegou a debutar.
Trala retirada
En 2013 foi vivir coa súa familia a Barcelona para acompañar o seu fillo Nico González, que comezaba a xogar nas categorías inferiores do FC Barcelona. En 2016 aceptou unha oferta de Txiki Begiristain para traballar co fútbol base do Manchester City, onde tamén asistiu a Pep Guardiola nalgúns adestramentos do primeiro equipo.
Seleccionador galego
O 6 de maio de 2016 foi presentado, xunto con Míchel Salgado, como seleccionador da selección galega. Debutou á fronte do combinado galego o 20 de maio de 2016, ante Venezuela no estadio de Riazor, nun empate que rematou con empate a un gol.
Regreso ao Deportivo da Coruña
En 2020 regresou ao Deportivo da Coruña para encargarse da dirección do fútbol base do club, que acababa de descender á Segunda División B. Foi presentado en Riazor o 11 de agosto canda a outra lenda do deportivismo, Juan Carlos Valerón, quen tomou as rendas do Fabril.
Vida persoal
Casou con Gema Iglesias o 22 de maio de 1998 na Colexiata de Santa María do Campo da Cidade Vella da Coruña. A parella tivo tres fillos: Carlota, Nico e Macarena. Nico é tamén futbolista e milita no FC Barcelona.
Antigo europeo
Exemplos son:
Existen unha serie de ríos europeos con nomes claramente indoeuropeos, pero que non se poden aclarar baseándose en linguas indoeuropeas coñecidas. Os nomes distribúense por toda Europa Central e do Norte, chegando polo sur ata as tres penínsulas mediterráneas: a ibérica, a itálica e a balcánica. Na súa zona de distribución apenas existe hidronimia non indoeuropea. Foron estudados profunda e sistematicamente por Hans Krahe (os ríos europeos), por Javier de Hoz (os ríos españois) e por Edelmiro Bascuas (os ríos galegos).
Na Península Ibérica dáse o caso de que o territorio no que se atopan estes nomes entra claramente en zona historicamente non indoeuropea, é dicir, en Aragón, Cataluña e parte do Levante. Existirían dúas explicacións para este fenómeno: os iberos conquistaron estas zonas posteriormente ou ben a indoeuropeización destes territorios foi parcial e finalmente infrutuosa.
Optouse polo nome de antigo europeo (alemán Alteuropäisch) como denominación neutral. Inicialmente Krahe atribuíu os nomes aos ilirios (teoría chamada panilirismo), aínda que máis tarde defendeu que a lingua era o protoindoeuropeo propiamente dito. As dúas teorías están hoxe en día descartadas.
Historia
Deduciuse que o antigo europeo é máis antigo cás linguas celtas. O mantemento dos nomes dos ríos en zona celta nunha lingua "estranxeira" indica por unha banda, que os ríos xa tiñan nome cando os celtas chegaron, e por outra, que estes nomes corresponden a unha lingua de substrato para os celtas.
Unha lingua ou varios dialectos emparentados
Non se pode saber con seguridade se era unha lingua ou varios dialectos emparentados.
No entanto, existen argumentos a favor de que fose un grupo de dialectos ou linguas. O primeiro adiántao Jürgen Untermann e é a descontinuidade dos nomes de ríos vistos sobre o mapa europeo. Isto indicaría unha mestura de pobos indoeuropeos e non indoeuropeos nun mosaico de linguas. O segundo argumento é que é pouco probable que unha lingua evolucione tal cantidade de variantes para unha soa palabra indoeuropea como é o caso da raíz *eis-/*ois-/*is- (rápido): Aisa, Eisa, Isa, Eisia, Aisia, Isna, Aisena, Isana, Isina, Eisra, Isara, Aisaros, Eisla, Aisontios, Aista e Aiseta.
Band of Gypsys
Band of Gypsys é un álbum en directo de Jimi Hendrix, o primeiro sen o seu grupo The Jimi Hendrix Experience. Lanzado en marzo de 1970, pouco antes da súa morte aos 27 anos, foi o último álbum que autorizou en persoa, e o único baixo o selo Capitol Records.
Knock-in de xenes
En bioloxía molecular e bioloxía, un knock-in de xenes (ou knock-in) é un método de enxeñaría xenética que implica a substitución unha a unha de información de secuencia de ADN nun locus xenético ou a inserción de información de secuencia que non se encontraba nese locus. Normalmente isto faise en ratos, xa que a tecnoloxía para este proceso é máis refinada neles e hai un alto grao de complexidade de secuencias compartidas entre ratos e humanos. A diferenza entre a tecnoloxía knock-in e as técnicas transxénicas tradicionais é que un knock-in afecta a un xene nun locus específico, polo que é unha inserción dirixida a unha diana.
Un uso común da tecnoloxía knock-in é para a creación de modelos de enfermidades. É unha técnica grazas á que os investigadores poden estudar a función da maquinaria reguladora (por exemplo, promotores) que goberna a expresión do xene natural que está sendo substituído. Isto realízase observando o novo fenotipo do organismo en cuestión. Utilízanse BACs e YACs para que se poidan transferir grandes fragmentos.
Técnica
O knock-in de xenes orixinouse como unha pequena modificación da técnica orixinal do knockout desenvolvida por Martin Evans, Oliver Smithies e Mario Capecchi. Tradicionalmente, as técnicas knock-in fundamentábanse na recombinación homóloga para dirixir a substitución do xene diana, aínda que se desenvolveron tamén outros métodos que usan un sistema mediado por transposóns. As células nai embrionarias coa modificación de interese son implantadas despois nun blastocisto viable, que crecerá formando un rato quimérico maduro, no cal algunhas células teñen a información xenética das células do blastocisto orixinal e outras células teñen as modificacións introducidas nas células nai embrionarias. A descendencia que teñan despois eses ratos quiméricos terá o knock-in.
O knock-in de xenes permitiu por primeira vez facer estudos baseados en hipóteses sobre modificacións xénicas e os fenotipos resultantes. Por exemplo, poden inducirse mutacions no xene humano p53 por exposición ao benzo(a)pireno (BaP), e a copia mutada do xene p53 pode ser inserida en xenomas de rato. Os tumores pulmonares observados nos ratos knock-in ofrecen apoio á hipótese da carcinoxenicidade do benzo(a)pireno (un compoñente do fume do tabaco). Desenvolvementos máis recentes nas técnicas knock-in permitiron incorporar nos porcos un xene da proteína fluorescente verde inserida co sistema CRISPR/Cas9, que permite unhas insercións xénicas máis exactas e exitosas. A velocidade do knock-in de xenes mediado por CRISPR/Cas9 tamén permite xerar modificacións bialélicas nalgúns xenes e os fenotipos en ratos poden ser observados nunha soa xeración, o que é unha curta escala de tempo sen precedentes.
Comparación co knockout de xenes
A tecnoloxía knock-in é distinta da knockout porque a tecnoloxía knockout trata de eliminar por deleción parte da secuencia de ADN ou inserir información de secuencia de ADN irrelevante para interromper a expresión dun locus xenético específico. A tecnoloxía knock-in, por outra parte, altera o locus xenético de interese por medio dunha substitución unha a unha da información de secuencia de ADN ou pola adición de información de secuencia que non se encontrba en dito locus xenético. Un knock-in, por tanto, pode considerarse en xeral unha mutación de ganancia de función e un knockout unha mutación de perda de función, pero un knock-in de xenes pode tamén implicar a substitución dun locus xénico funcional por un fenotipo mutante que ten como resultado algunha perda de función.
Posibles aplicacións
Debido do éxito que están tendo os métodos de knock-in, pode pensarse para eles moitas aplicacións clínicas. O knock-in de seccións dun xene de inmunoglobulina humana en ratos xa permitiu que estes animais produzan anticorpos humanizados que son útiles terapeuticamente. Debería ser posible modificar células nai en humanos para restaurar a función dun xene diana en certos tecidos, por exemplo a posible corrección do xene mutante da cadea gamma do receptor de IL-2 en células nai hematopoéticas para estaurar o desenvolvemento dos linfocitos en persoas con inmunodeficiencia combinada grave ligada ao X.
Limitacións
Aínda que a tecnoloxía do knock-in demostrou ser poderosa para a xeración de modelos de enfermidades humanas e estudo de proteínas in vivo, existen aínda numerosas limitacións. Moitas destas son as mesmas que ten a tecnoloxía knockout. Primeiro, as combinacións de xenes knock-in levan a un crecemento da complexidade nas interaccións que teñen os xenes inseridos e os seus produtos con outras seccións do xenoma e poden, por tanto, conducir á aparición de máis efectos colaterais e fenotipos difíciles de explicar. Ademais, só foron suficientemente ben caracterizados uns poucos loci, como o locus ROSA26, onde poden utilizarse para o knock-in de xenes condicional; facendo combinacións de xene reporteiro e transxenes no mesmo locus problemático. As maiores desvantaxes de usar o knock-in de xenes en enfermidades humanas para xerar modelos é que a fisiololxía dos ratos non é idéntica á humana e as proteínas ortólogas humanas expresadas en ratos adoitan non reflectir totalmente o papel dun xene na patoloxía humana. Isto pode observarse en ratos producidos coa mutación da fibrose ΔF508 no xene CFTR, que explica máis do 70% das mutacións neste xene na poboación humana e orixina fibrose quística. Aínda que os ratos ΔF508 CF mostran as características de defectos de procesamento propias da mutación humana, non presentan os cambios na fisiopatoloxía pulmonar que se observan en humanos e non presentan virtualmente ningún fenotipo pulmonar. Estes problemas poden ser mitigados co uso de diversos modelos animais, e creáronse modelos de porcos (os pulmóns de porco teñen moitas semellanzas bioquímicas e fisioloxicas cos pulmóns humanos) nun intento de explicar mellor a actividade da mutación ΔF508.
1807
Breves
Historia ano a ano
Ambel
O topónimo Ambel pode referirse a:
1811
Outros
Historia ano a ano
1812
Outros
Historia ano a ano
1813
Outros
Historia ano a ano
1814
Outros
Historia ano a ano
Valparaíso
Valparaíso é unha cidade, porto e comuna de Chile, capital da provincia e rexión de Valparaíso. Sitúase uns 117 km da capital do país, Santiago de Chile. É o centro histórico, administrativo, universitario e principal núcleo urbano da Área Metropolitana de Valparaíso, que forma xunto ás comunas de Viña del Mar, Quilpué, Villa Alemana e Concón. Segundo o censo 2012 conta cunha poboación estimada de 300.000 persoas, que ascende a 1.040.000 habitantes se incluímos a súa conurbación, sendo a terceira cidade e área metropolitana máis poboada de Chile, por detrás da de Santiago e Concepción.
Valparaíso é sede do Congreso Nacional, da Comandancia da Armada de Chile e doutras institucións do Estado de carácter nacional como o Consello Nacional da Cultura e as Artes, a Subsecretaría de Pesca, os servizos de Aduanas e de Pesca e Acuicultura. É o principal porto de Chile e un dos máis importantes do Pacífico Sur. Ademais a cidade é sede dalgunhas das universidades máis prestixiosas do país como a Pontificia Universidade Católica de Valparaíso, Universidade de Praia Ancha, Universidade de Valparaíso e Universidade Técnica Federico Santa María.
Geograficamente, a cidade preséntase en forma dun grande anfiteatro natural, na baía homónima e rodeada de cerros, nos cales vive a maior parte da poboación. Entre o pé dos cerros e o mar fórmase o Plan, centro administrativo, comercial e financeiro da cidade; mentres o bordemar é ocupado polo porto.
Debido á súa riqueza arquitectónica desenvolvida principalmente a fins do século XIX, en 2003 o seu centro histórico foi declarado Patrimonio da Humanidade pola Unesco, converténdose no terceiro sitio chileno protexido polo organismo internacional, tralo Parque nacional Rapa Nui e 16 igrexas de Chiloé.
O poeta chileno Pablo Neruda tiña unha casa na cidade.
Gaku Shibasaki
Traxectoria
O 14 de xullo de 2019 fichou polo Deportivo da Coruña, en Segunda División, procedente do Getafe CF e firmando por catro temporadas. Trátase do primeiro xogador nipón en vestir a camisola do Deportivo. O traspaso foi a custo cero, no que o club só abonaría unha parte en caso de ascenso. Foi presentado en Riazor uns días máis tarde.
O 4 de setembro de 2020, Shibasaki fichou polo CD Leganés da Segunda División, asinando un contrato por tres tempadas.
Anomia
A anomia pode referirse a dous conceptos:
Biel
O topónimo Biel pode referirse a:
Beto da Silva
Luiz Humberto da Silva Silva, nado en Lima o 28 de decembro de 1996, é un futbolista peruano. Xoga de dianteiro e o seu equipo actual é o Alianza Lima.
Traxectoria
O 2 de setembro de 2019 fichou polo Deportivo da Coruña por unha tempada, cedido polo Tigres de la UANL mexicano.
Agramatismo
O agramatismo é un aspecto lingüístico particular da afasia de expresión caracterizado pola supresión case constante dos morfemas gramaticais (preposicións, artigos, pronomes suxeito, desinencias verbais) e a redución das frases apenas á secuencia dos morfemas léxicos.
Un exemplo: Hospital axiña tres horas inxección: (Leváronme) axiña (para o) hospital (aí polas) tres horas, (aplicaronme unha) inxección.
Anotacións sobre literatura e filosofía
Anotacións sobre literatura e filosofía é unha publicación sen periodicidade fixa editada por Euseino? Editores (Vigo) desde 2013. Difúndese en acceso aberto e formato PDF. A cabeceira da revista ten a súa orixe no subtítulo da Web da editorial. Dedicada ao pensamento e ao ensaio, a revista publica artigos de autores e autoras galegos, traducións e entrevistas con pensadores contemporáneos. A súa finalidade é incitar ao pensamento e á escritura sobre filosofía e literatura.
Con máis de vinte números publicados, Anotacións sobre literatura e filosofía, cuxa editora é Beatriz Fraga, inclúe ensaios de autores coma Roberto Abuín, Giorgio Agamben, Brais Arribas, Rebeca Baceiredo, Tristan García, Graham Harman, Carlos Lema, Xosé Monteagudo, Inma Otero Varela, Chus Pato, Miguel Penas e Abraham Rubín.
Río Oribio
O Río Oribio é un regueiro, afluente do río Lóuzara, que nace no Monte do Oribio e descende pola aba sueste en dirección á parroquia de Gundriz, concello de Samos, na provincia de Lugo.
Kulula.com
kulula.com, ou sinxelamente kulula, é unha aeroliña de baixo custo surafricana que opera as principais rutas domésticas dende o aeroporto de Xohanesburgo-O.R. Tambo e o aeroporto de Lanseria, os dous ás afóras de Xohanesburgo. A súa sede atópase en Gauteng, ao norte de Xohanesburgo.
42
Outros
40er
Lingua aquitana
O aquitano era unha lingua prerromana que se falaba no suroeste da actual Francia e o extremo occidental dos Pireneos, coñecida por unha serie de textos votivos e funerarios en latín que conteñen uns 400 nomes de persoa (antropónimos) e 70 nomes de deuses (teónimos).
Historia
A orixe desta lingua é descoñecida. Se consideramos o aquitano como antepasado máis ou menos directo do éuscaro (ver punto 2), existen infinidade de hipóteses e teorías sobre a súa orixe. As máis interesantes son:
Existen tamén indicios dunha relación moi antiga entre os aquitanos, os iberos e os pobos da cornixa cantábrica, anterior ás invasións indoeuropeas celtas. Secuencias de letras como -sc- en etnónimos, sonorización da secuencia -nt- indoeuropea en -nd- e semellanzas entre teónimos lusitanos e aquitanos son algúns dos elementos que apoiarían esta afirmación.
Parece ser que a área da Aquitania e dos Pireneos foi fortemente romanizada, co que a lingua non sobreviviu na maioría do territorio (hoxe dominado por linguas romances como o gascón, o francés ou o catalán). Desde este punto de vista, o éuscaro falado en Francia (o País Vasco francés) sería unha pervivencia da extensión orixinal da lingua en época romana.
Relacións con outras linguas
De novo, se se acepta a relación aquitano - éuscaro, a lingua foi emparentada con practicamente todos os grupos de linguas do planeta. Algunhas das teorías máis populares xa se comentaron no punto anterior.
O uso destas palabras e elementos en nomes no éuscaro medieval está suficientemente documentado como para pensar nun continuo histórico entre a época prerromana e a Idade Media. Malia que algúns dos nomes aquitanos non teñen equivalente moderno, parece claro concluír que en época prerromana e romana se falaba unha forma antiga de éuscaro en Aquitania. Isto foi confirmado tras o estudo feito por Joaquín Gorrochategui en 1984: "Onomástica indígena de Aquitania". Nesta obra o autor nos indica que a área onde se falaba esta lingua era a Gascuña e a zona media de Navarra, estando a maioría do País Vasco actual ocupado en parte por linguas indoeuropea de posible ascendencia celta e en parte polo ibero.
Extensión xeográfica
Existen desde antigo indicios da relación entre o suroeste de Francia e os vascos. Durante a conquista romana da Galia por Xulio César, chamouse Aquitania o territorio entre o Garona e os Pireneos. Habitado por un pobo de xinetes, o propio César di que son distintos en usos, costumes e lingua dos celtas de Galia. Na Idade Media, este mesmo territorio chamouse Gascuña, nome derivado de Vasconia.
Existen indicios para pensar que a lingua aquitana tamén se falaba nos Pireneos, cara o leste polo menos ata o Val de Arán. Indícano nomes de lugares rematados en -os, -osse, -ons, -ost e -oz, considerados de orixe aquitana.
Ao sur dos Pireneos, a situación complícase. Caristios, Várdulos e Autrigóns, que ocupaban a maior parte do que é o moderno Euskadi, son xeralmente considerados como indoeuropeos e parentes dos cántabros. Da zona de Guipúscoa case non existen textos de época romana ou posteriores, ata a Idade Media. Isto por unha banda impide saber qué lingua se falaba na zona nesa época, pero por outra podería explicar a pervivencia do éuscaro no territorio polo aparente desinterese dos romanos pola zona.
Os vascóns, que ocupaban o que é a moderna Navarra, son xeralmente considerados como vascos, aínda que a principal evidencia está no nome. En 1960 atopouse unha estela con nomes aquitanos en Lerga, o que pode reforzar a idea de que vascóns e aquitanos estaban emparentados.
Todos estes datos deben tomarse con precaución, as fronteiras lingüísticas nun territorio non teñen por que seren claras, nin a lingua falada única. En principio, ao sur dos Pireneos, non existen probas contundentes da existencia dun grupo importante de falantes de aquitano fóra das zonas mencionadas do norte de Guipúscoa e norte e centro de Navarra.