cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ana Colovic Lesoska
Traxectoria
En 2011 comezou unha campaña contra a construción de diques para a produción de enerxía hidroeléctrica no Parque Nacional de Mavrovo, co fin de salvagardar as especies ameazadas, incluíndo o lince balcánico. Isto levou á retirada dos préstamos do Banco Mundial e o Banco europeo para Reconstrución e Desenvolvemento (EBRD), convencendo ao goberno de Macedonia do Norte de suspender as obras das presas no parque nacional.
Moedas conmemorativas de Ulysses S. Grant
Distribución e coleccionismo
No número de decembro de 1922 de The Numismatist, Nichols puxo un anuncio no que se advertía de que as vendas se pecharían o 1 de xaneiro de 1923 e ofrecía a moeda de medio dólar sen estrela a 75 centavos se se adquiría en lotes de dez exemplares. O medio dólar con estrela podía adquirise por un dólar e medio, e a moeda de ouro dun dólar con estrela por tres dólares e medio. Daquela xa non cumpría adquirir algunha moeda de prata para conseguir o dólar de ouro. A Comisión Grant vendeu toda a tiraxe de ouro, mas devolveu 750 moedas de medio dólar con estrela e 27.650 sen ela, que foron refundidas na casa da moeda.
Ana Colovic Lesoska
Traxectoria
A bióloga Colovic Lesoska, escoitou falar en 2010 dos plans para crear instalacións hidroeléctricas en Mavrovo. Entre elas, a presa de Boškov Most, de 33 metros de altura e a presa de Lukovo Pole, de 70 metros de altura. Como directora executiva do centro de investigación ambiental macedonio Eko-svest, en colaboración con outra ONG e activistas, lanzou a campaña "Salvar Mavrovo". En novembro de 2011, presentou unha queixa ante o ERBD, explicando que aprobaran un préstamo para o proxecto Boškov Mostsin sen realizar a avaliación medioambiental requirida. Animou ás embaixadas con representantes no consello de administración do EBRD a meter presión para pór fin ao financiamento. Unha petición que lanzou instando o goberno, ao ERBD e ao Banco Mundial para pór fin a eses proxectos conseguiu preto de 100 000 firmas. miniatura|Parque nacional Mavrovo. En 2013, presentou unha queixa ante o Convenio de Berna sobre a conservación da vida silvestre e os hábitats naturais europeos, explicando que o proxecto hidroeléctrico de Boškov Most "podería ter un impacto negativo decisivo no lince". En decembro de 2015, o Convenio de Berna ordenou ao ERBD e ao Banco Mundial suspender o financiamento xa que o proxecto podería ter "un impacto negativo decisivo sobre o lince". O Banco Mundial retirou inmediatamente o financiamento e, o mes de maio seguinte, unha decisión xudicial anulou o permiso ambiental do proxecto Boškov Most. En xaneiro de 2017, o BERD cancelou o financiamento.
Recoñecementos
En recoñecemento aos seus esforzos e logros, en abril de 2019 Ana Colovic Lesoska foi unha das seis persoas galardoadas co Premio ambiental Goldman. Foi a primeira vez que se concedeu este premio a Macedonia do Norte.
Moedas conmemorativas de Ulysses S. Grant
Distribución e coleccionismo
A Comisión Grant solicitara tamén a cuñaxe de 150 exemplares de cada valor facial co acabamento especial proof, mais isto fora rexeitado pola US Mint, debido a que levaba xa varios anos sen realizar este tipo de cuñaxes. Porén, é probable que existan algúns espécimes cun acabamento especial a modo de proba; o numismático Anthony Swiatek estima que pode haber catro exemplares de cada valor.
Algunhas das moedas de medio dólar de Grant sen estrelas amosan un desgaste que parece indicar que chegaron a entrar en circulación. Cando as moedas entraron no mercado secundario, a de medio dólar con estrela revalorizouse axiña, ata o punto de que en 1935 xa se vendía por 65 dólares, daquela o valor máis alto de calquera moeda conmemorativa de prata estadounidense. Naquel mesmo ano, un dentista do Bronx, Nova York, adquiriu centos de medios dólares de prata sen estrela e procedeu a perforalos. Tamén se coñecen numerosas falsificacións da versión con estrela desta moeda.
En 1940, a moeda de medio dólar sen estrela vendíase por un dólar e medio, e con estrela por 37 dólares. En 1950 os seus prezos eran de dous dólares e medio e 55 dólares, respectivamente, e en 1970 ascenderan a 25 dólares e 135 dólares. A edición de 2018 de A Guide Book of United States Coins (coñecido como Red Book), de Richard. S. Yeoman, atribúelle á moeda de prata con estrela un prezo de entre 900 e 9.750 dólares, en función do seu estado de conservación, e á versión sen estrela entre 110 e 1.000 dólares.
Os beneficios conseguidos pola venda destas moedas foi utilizado fundamentalmente para a renovación da casa natal de Grant e para a adquisición dos terreos que a rodean, onde o presidente Harding interveu durante a cerimonia de presentación das moedas. En 1989, o numismático Ric Leichtung visitou as localidades nas que en principio se debería ter investido o diñeiro conseguido e só atopou a casa natal de Point Pleasant e a escola de Grant en Georgetown. Nas súas palabras: "non hai ningunha estrada nin edificios conmemorativos; só as dúas estruturas orixinais que se deterioran cos duros invernos e veráns de Ohio". No Red Book incídese tamén nisto: "os edificios e a nova estrada nunca chagaron a realizarse".
Bronquiolite
A bronquiolite é a inflamación das vías aéreas pequenas, fundamentalmente en nenos menores de 2 anos. A bronquiolite caracterízase por secreción nasal, tose e dificultade para respirar en lactantes con ou sen febre, precedido por unha infección respiratoria alta, tal como unha coriza ou unha otite media. A causa máis frecuente é viral (coronavirus, virus sincitial respiratorio (VRS), adenovirus, Paramyxoviridae e outros).
Tratamento en neonatos
O tratamento para os neonatos con bronquiolite inclúe a administración de osíxeno suplementario, succión nasal, toma de abundantes líquidos para previr a deshidratación e outras terapias apoio. Os nenos de alto risco que deben ser hospitalizados inclúen aqueles menores de tres meses de idade e aqueles obtidos dun parto prematuro, ou que teñan unha enfermidade cardiopulmonar subxacente, inmunodeficiencia, dificultade respiratoria ou insuficiente osixenación. O uso de corticosteroides segue sendo unha medida controvertida.
Revolución de Zanzíbar
A Revolución de Zanzíbar (ثورة زنجبار) tivo lugar en 1964 e levou ao derrocamento do the Sultán de Zanzíbar e o seu goberno principalmente árabe a mans de revolucionarios africanos locais. Zanzíbar era un estado etnicamente diverso que constaba dunha serie de illas fronte a costa de Tanganica, ao que o Reino Unido lle concedera a independencia en 1963. Nunha serie de eleccións parlamentarias previas á independencia, a minoría árabe logrou manter o poder que tivera cando Zanzíbar era un territorio de ultramar de Omán. Frustrado pola baixa representación no Parlamento a pesar de gañar co 54% dos votos nas eleccións de xullo de 1963, o africano Partido Afro-Shirazi (PAS) na mañá cedo do 12 de xaneiro de 1964, dirixido por John Okello, o líder xuvenil (PAS) da á Pemba, mobilizou en torno a 600–800 revolucionarios na illa principal de Unguja (Illa de Zanzíbar) aos que mobilizara meses antes. Logo de invadir á policía do país e apropiarse das súas armas, os insurxentes dirixíronse a Cidade Zanzíbar, onde derrocaron o sultán e o seu goberno. Seguíronlle represalias contra civís árabes e do sur de Asia na illa; o número de mortos resultantes está en disputa, con estimacións que van dende varios centos ata s 20 000. O líder moderado do PAS Abeid Karume converteuse no primeiro presidente e xefe de Estado do país.
Bronquiolite
Epidemioloxía
A bronquiolite adoita ser unha infección estacional característica das tempadas frías—principalmente no inverno e primavera—e afecta por igual a lactantes do xénero masculino que o feminino, aínda que pode verse unha leve tendencia a favorecer aos homes até unha relación de 1,25-1.7:1 coas nenas. Aínda que os datos son incompletos, a frecuencia da bronquiolite en países en vías de desenvolvemento parece ser moi similar aos indicados nos Estados Unidos e outros países desenvolvidos.
A bronquiolite aguda viral é unha doenza común na infancia que afecta a nenos menores de 2 anos en quen representa a causa máis frecuente de consulta hospitalaria durante as épocas de inverno. É a infección respiratoria máis frecuente en lactantes, afectando ao 11 - 12%, dos cales 2% chega a requirir hospitalización. O pico de incidencia da enfermidade atópase en idades entre os 3 e 6 meses, cun 50% dos casos e o período de incubación é de 7 días con epidemias que adoitan durar 5 meses.
Os nenos prematuros constitúen un grupo de risco máis susceptíbel á bronquiolite por razón do seu menor grao de maduración pulmonar.
Revolución de Zanzíbar
Antecedentes
O arquipélago de Zanzíbar, agora parte da república de Tanzania, no sueste de África, é un grupo de illas situadas no océano Índico fronte a costa de Tanganica. Comprende a illa principal de Unguja (tamén coñecida como Zanzíbar), situada ao sur, e a illa de Pemba ao norte, así como numerosos illotes circundantes. Cunha longa historia de dominio árabe que se remonta ata 1698, Zanzíbar foi un territorio de ultramar de Omán ata que conseguiu a independencia en 1858 baixo o seu propio sultanato. En 1890, durante o reinado de Ali ibn Sa'id's, Zanzíbar converteuse nun protectorado británico, e aínda que nunca estivo formalmente baixo o goberno directo, considerouse parte do Imperio Británico.
Bronquiolite
Causas
A bronquiolite é causada xeralmente polo virus sincitial respiratorio (VSR) no 60 - 80% dos casos. Outros microorganismos que poden causar esta enfermidade inclúen influenza, parainfluenza, coronavirus (entre eles SARS-CoV e SARS-CoV-2), virus da parotidite, rinovirus. A bacteria Mycoplasma pneumoniae pode ser causante do 5% dos casos de bronquiolite. Os adenovirus adoitan ser os causantes dos cadros máis graves e floridos de bronquiolite. Ocasionalmente vense casos de bronquiolites causados por enterovirus ou o virus do xarampón.Ultimamente atopáronse novos axentes virais causalentes da bronquiolite como son bocavirus no 15% e metaneumovirus no 5%.
A fonte de infección adoita ser un neno maior cunha infección respiratoria superior e que unha semana antes transmítelle a infección ao entrar en contacto co lactante. Demostrouse que a contaminación ambiental é capaz de desencadear crises bronquiais obstructivas en nenos con síntomas respiratorios.
Revolución de Zanzíbar
Antecedentes
En xaneiro de 1961, como parte do proceso de descolonización, as autoridades británicas da illa estableceron distritos electorais e celebraron eleccións democráticas. O PAS e o PNZ gañaron 11 dos 22 escanos posibles no Parlamento de Zanzíbar, polo que en xuño se celebraron outras eleccións nas que o número de escanos elevouse ata os 23. O PNZ entrou en coalición co Partido Popular de Zanzíbar e Pemba (PPZP) e desta volta conseguiu 13 escanos, mentres que o PAS, a pesar de recibir a maior parte dos votos, tan só conseguiu 10. O PAS sospeitou de fraude electoral e desatou unha desorde civil, que acabou con 68 mortes. Para manter o control, a coalición de goberno prohibiu os partidos da oposición máis radicais, encheu o servizo civil cos seus propios funcionarios designados, e politizou a policía.
Chaston FS
O Chaston Fútbol Sala (posteriormente coñecido coma Egasa Chaston e Egasa Coruña) foi un equipo de fútbol sala da cidade da Coruña, bicampión de liga e tricampión de copa na década de 1980.
Bronquiolite
Patoxenia
A bronquiolite é un proceso inflamatorio infeccioso nos bronquíolos das vías aéreas máis distantes, causa que leva á produción excesiva de moco, morte das células epiteliais, infiltrado de células linfocitarias e neutrofílicas e edema da capa submucosa. Todo iso produce un estreitamento das vías respiratorias pequenas, unha diminución da ventilación nas zonas afectadas causando un trastorno na relación ventilación: perfusión e subministración inadecuada de osíxeno. Nos casos máis graves de bronquiolite prodúcese necrose do epitelio bronquiolar.
Revolución de Zanzíbar
Antecedentes
En 1963, co número de escanos do parlamento aumentado ata os 31, noutras elections repetíronse os mesmos resultados que en 1961. Debido á disposición dos distritos electorais, que foran manipulados polo NPZ, o PAS, liderado por Abeid Amani Karume, conseguiu o 54 % do voto popular, mais tan só 13 escanos, mentres que o PNZ/PPZP conseguiu o resto e dispuxo dun fortalecemento do seu control de poder. O Partido Umma, formado ese ano por partidarios socialistas árabes descontentos do PNZ, foi prohibido, e todos os policías de orixe africana continental foron despedidos. Isto eliminou unha boa parte da única forza de seguridade da illa, e creou un grupo de homes enfadados con adestramento paramilitar e con coñecemento dos edificios, o equipamento e os procedementos da policía. Ademais, o novo goberno dominado polos árabes deixou claro que na política exterior, o Sultanato de Zanzíbar procuraría vínculos próximos co mundo árabe, especialmente con Exipto, e non tiña interese en forxar relacións coas nacións da África continental como a maioría negra desexaba. A escravitude fora abolida en Zanzíbar en 1897, mais boa parte da elite árabe que dominaba a política da illa fixo poucos esforzos para ocultar as súas visións racistas respecto da maioría negra como inferiores a eles, unha xente apta só para a escravitude. No Parlamento, o ministro de finanzas Juma Aley respondeu a preguntas de Karume de xeito insultante dicindo que non precisaba contestar as preguntas dun simple "barqueiro". Aley explicou tamén noutro discurse no Parlamento que se os árabes estaban sobrerrepresentados no gabinete non era por racismo, senón só porque as habilidades mentais dos negros eran abismalmente inferiores e as habilidades mentais dos árabes como el mesmo eran moi altas, unhas declaracións que enfureceron á maioría negra. Os recordos do comercio de escravos árabe no pasado (algúns dos negros máis vellos foran escravos na súa xuventude) xunto cunha visión claramente condescendente da elite árabe cara á maioría negra no presente significou que boa parte da poboación negra de Zanzíbar tiña un odio feroz cara aos árabes, vendo o goberno dominado polos árabes como ilexítimo. O goberno non axudou a ampliar o seu atractivo para a maioría negra ao recortar de xeito drástico o gasto en escolas de áreas de gran concentración de poboación negra. O orzamento do goberno cos seus recortes draconianos nos gastos nas escolas das áreas negras foi visto amplamente como un signo de que o goberno dominado polos árabes estaba a planear pechar á poboación negra nun status permanente de segunda clase.
A independencia total do dominio británico foi concedida o 10 de decembro de 1963, coa coalición do PNZ/PPZP como órgano de goberno. O goberno solicitou un acordo de defensa ao Reino Unido, pedindo que un batallón de tropas británicas ficara na illa para tarefas de seguridade interna, mais isto foi rexeitado porque considerou inapropiado que as tropas británicas participaran no mantemento da lei e a orde tan pouco despois da independencia. A maior parte do gabinete, que procuraba vínculos máis estreitos con Exipto (gobernado por Nasser), non quería de ningún xeito tropas británicas en Zanzíbar. Os informes da intelixencia británica predicían que disturbios civís, acompañados polo incremento da actividade comunista, eran probables no futuro próximo e que a chegada das tropas británicas podería provocará que a situación se deteriorara máis aínda. Con todo, moitos cidadáns estranxeiros permaneceron na illa, incluídos 130 británicos que eran empregados directos do goberno de Zanzíbar government.
Bronquiolite
Patoxenia
En infeccións polo virus sincitial respiratorio, pódense illar IGE específica contra o virus, así como IgA secretora contra o virus na mucosa nasal. Os nenos con elevados niveis de IGE puidesen ter factores xenéticos e ambientais que os predisponen a ter asma nos primeiros anos de vida.
Cadro clínico
Nun caso típico, a bronquiolite preséntase nun neno menor de dous anos cun cadro agudo de obstrución das vías respiratorias inferiores, caracterizado por tose, asubíos no peito, crepitantes, subcrepitantes e respiración entrecortada e rápida de varios días de evolución, habitualmente precedido de sintomatoloxía respiratoria das vías altas (como un arrefriado común). Outros síntomas inclúen pel azulada por falta de osíxeno, falta de respiración ou dificultade respiratoria, febre, tiraxe intercostal e aleteo nasal en bebés. Os datos radiolóxicos poden mostrar atrapamento aéreo e aplanamento dos arcos costais.
Os factores de risco para o desenvolvemento da enfermidade son: idade menor de 6 meses, falta de lactación materna, aglomeración, asistencia a gardarías e conviventes fumadores. Os factores de risco para enfermidade severa son: idade menor de 3 meses, antecedente de nacemento prematuro, e presenza de doenzas asociadas (cardiopatías conxénitas, enfermidade pulmonar (EPOC e outras) ou neuromuscular crónica, ou inmunodeficiencias).
Diagnóstico
O diagnóstico determínase fundamentalmente polo exame clínico, debéndose cumprir os seguintes requisitos, seguindo os criterios de McConnochie:
Habitualmente non se necesitan exames complementarios para realizar a diagnose, pode ser necesario realizar radiografías de tórax para descartar unha posíbel pneumonía ou outras complicacións. Non todos os pacientes con bronquiolite necesitan unha radiografía de tórax, só aqueles nenos nos que se considere que presentan unha complicación ou se estea est ábelcendo outros diagnósticos diferenciais. É posíbel realizar a detección de antíxeno de VSR por técnicas de inmunofluorescencia sobre secrecións da nasofarinxe. O hemograma pode mostrar un cálculo de glóbulos brancos variábel con certa neutrofilia inicial.
O diagnóstico diferencial conta con outras causas de dificultade respiratoria, como unha larinxite ou un corpo estraño incrustado nas vías respiratorias altas, adenoides hipertróficas, intoxicación con aspirina e fibrose quística, entre outras patoloxías.
Moitos menores de dous anos que persisten co cadro obstructivo deben terse en conta causas que se poden presentar no lactante como bronquiolites pero que a súa recorrencia ou evolución atípica obrigan a reformular o diagnóstico. Ter en conta: Asma bronquial; aspiración de contido gástrico; malformacións intratorácicas (quiste broncóxeno ou anel vascular); Insuficiencia cardíaca; Pneumonía multifocal; displasia broncopulmonar; e as xa mencionadas fibrose quística e corpo estraño.
Tratamento
Na maioría dos nenos, a bronquiolite é unha enfermidade autolimitada e pode ser manexada na casa do paciente. Con todo, para nenos con factores de risco considerábeis ou severos, incluíndo enfermidades concomitantes ou preexistentes, baixo peso, prematuridade ou desnutrición, entre outros, o manexo da infección debe ser supervisado por unha contorna médica.
Tratamento da bronquiolite
O tratamento modificouse pouco ao longo dos anos, non existen tratamentos con efectividade demostrada e, por tanto, en moitos casos, a efectividade da estratexia terapéutica empregada carece de evidencias concluíntes.
A terapia é principalmente de apoio onde a osixenación e hidratación constitúe o alicerce fundamental. En ocasións precísase a administración de terapia intravenosa, especialmente en nenos moi pequenos nos que a dificultade respiratoria pode ser tan importante que dificulte a alimentación. Tamén pode ser necesario fornecer osíxeno para manter os niveis de osíxeno no sangue, e en casos severos o neno pode necesitar ventilación mecánica. Débense usar antipiréticos para o control da febre. Diferentes publicacións presentan opinións contraditorias acerca da validez da fisioterapia respiratoria en pacientes con bronquiolite.
Revolución de Zanzíbar
Antecedentes
En 1959, un carismático ugandés chamado John Okello chegou a Pemba, para traballar como albanel, e en febreiro de 1963 trasladouse a Zanzíbar. Traballando como funcionario no Sindicato de Traballadores da Pintura de Zanzíbar e Pemba e combo activista do PAS, Okello gañara seguidores e case dende o momento en que chegou a Zanzíbar estivera a organizar unha revolución que planeaba que tivera lugar pouco despois da independencia.
Revolución
En torno ás 3:00 am do 12 de xaneiro de 1964, entre 600 e 800 insurxentes pobremente armados, principalmente africanos, axudados por algúns dos expolicías recentemente despedidos, atacaron as comisarías de Unguja, tanto as súas armerías como a estación de radio. Os atacantes non tiñan pistolas, estaban equipados só con lanzas, machetes, e fermentas metálicas, tendo só a vantaxe numérica e o factor sorpresa. Os reemprazos da policía árabe non recibiran case adestramento e, a pesar de responder cunha forza móbil, foron axiña superados. O propio Okello liderou o ataque ao cuartel xeral da policía de Ziwani, que tamén resultou ser o arsenal máis grande da illa. Varios dos rebeldes foron abatidos a tiros, mais a policía foi superada polo seu gran número. Okello atacou persoalmente a un sentinela, arrebatoulle o seu rifle, e empregouno para matar ao policía cunha baioneta. Armándose a si mesmos con centos de rifles automáticos, metralladoras e metralladoras Bren, os insurxentes tomaron o control de edificios estratéxicos na capital, a Cidade de Zanzíbar. En torno ás 7:00 am, Okello realizou a súa primeira transmisión radiofónica dende unha estación de radio local que os seus seguidores capturaran dúas horas antes, chamando á poboación africana a levantarse e derrocar os "imperialistas". Nese momento, Okello só se referiu a si mesmo como o "mariscal de campo", o que provocou moitas especulacións en Zanzíbar sobre a identidade desa misteriosa figura que lideraba a revolución, que falaba o seu suahili cun marcado acento acholí que non era familiar en Zanzíbar.
Bronquiolite
Prevención
Até a data, non hai unha vacina dispoñíbel para previr a infección polo virus sincitial respiratorio. Con todo, a profilaxe en lactantes con palivizumab, un anticorpo monoclonal para bebés que estean en alto risco de desenvolver enfermidade severa a partir do VSR, como os neonatos prematuros, ofrece unha redución do risco de hospitalización nun 45-55% dos casos. Polo xeral indícase unha vez ao mes por inxección intramuscular nunha dose de 15 mg/kg, durante a época estacional de maior risco.
Outra opción para bebés con alto risco de infección polo virus sincitial respiratorio, é a inmunoglobulina anti RSV por vía intravenosa (RSV-di [RespiGam]). A Academia estadounidense de Pediatría (AAP) recomenda profilaxe con palivizumab ou RSV-IG en lactantes e nenos de alto risco.
A rendibilidade da profilaxe da bronquiolite é incerta. Un estudo suxire que a profilaxe proporciona aforros verdadeiros, mentres que outros informes estiman custos moito máis altos ao previr os casos.
O uso de medidas de control de infeccións pode reducir a transmisión nosocomial de infeccións do virus sincitial respiratorio.
Chaston FS
Inicios
Foi fundado polo empresario Miguel Mosquera Novo, ao redor de 1978, co nome da discoteca Chaston, que posuía. Na tempada 1980-81 xa chegou á fase final do Campionato de España de fútbol sala que se disputou na Coruña. Foi o primeiro club español de fútbol sala en fichar a un xogador brasileiro -Denis- despois dun partido amigable disputado por Chaston contra un equipo de Río de Janeiro. Chaston contribuíu cun xogador (Vituco) ao primeiro partido disputado pola selección española de fútbol sala en 1982.
Década de 1980
Os maiores logros deportivos chegaron a mediados da década de 1980, cando proclamouse campión de liga ante a Unión Sport de Madrid en abril de 1984. Posteriormente revalidou o título de liga en 1985, foi subcampión de liga 1988 e gañou as copas do rei de 1986, 1987 e 1988.
Participou no primeiro campionato unificado de liga, xurdido en 1989 (xa co nome de Egasa Chaston), esa tempada quedou fóra dos play-offs.
Década de 1990
Participou na División de Honra como Egasa Coruña as tempadas 1993-94 e 1994-95 na que descendeu á división de prata por un descenso administrativo, o que levou a súa desaparición.
Monumento Nacional Mariño de Papahānaumokuākea
O Monumento Nacional Mariño de Papahānaumokuākea é un lugar Patrimonio da Humanidade que se atopa no arquipélago de Hawai, nos Estados Unidos de América. Abrangue 583 000 km2 de augas oceánicas, dez illas e atois das illas de Sotavento de Hawai. Foi creado en xuño de 2006 con 140 000 km2, e foi expandido en 2016 ampliando os seus límites até o máximo da súa fronteira da zona económica exclusiva, converténdose nunha das meirandes áreas protexidas do mundo. É coñecido internacionalmente polos seus valores culturais e naturais.
Aldisa smaragdina
Aldisa smaragdina é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Ortea, Pérez e Llera en 1982.
José López López
José López López, coñecido como Zapateiro de Pacios, nado en Paradela cara a 1893 e finado en Lugo o 29 de xullo de 1937, foi un zapateiro e político galego.
Traxectoria
Zapateiro. Militante de Izquierda Republicana, foi secretario do comité de Izquierda Republicana de Paradela. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido pola Garda Civil de Portomarín o 20 de xullo, con outros compañeiros, cando ceaban nunha taberna ao seu regreso de Lugo e Sarria. Foron trasladados ao cárcere de Sarria.
Xulgados en Lugo en consello de guerra, foron acusados de rebelión militar por requisar armas o 18 e 19 de xullo, e desprazarse a Lugo o 20 para defender o Goberno Civil e incendiar da reitoral de Castro. José foi condenado a pena de morte e fusilado en Lugo o 29 de xullo de 1937. Xunto con Daniel Pérez López, José Ramón Dosio López, Marcelino López López, Avelino Rodríguez López e Juan Abella Armesto foron condenados polo Tribunal de Responsabilidades Políticas en 1940 ao pago de 50.000 pesetas en concepto de responsabilidade civil.
Maud Lewis
Maud Kathleen Lewis, nada como  Dowley  en Yarmouth o 7 de marzo de 1903 e finada en Digby o 30 de xullo de 1970, foi unha pintora folclórica canadense de Nova Escocia, unha das artistas populares máis recoñecidas do Canadá.
Traxectoria
Naceu na vila Yarmouth, filla de John e Agnes (Germain) Dowley que xa contaban cun fillo máis. Maud tiña eivas de nacemento e, finalmente, desenvolveu artrite reumatoide, o que reduciu a súa mobilidade, especialmente nas mans. Foi súa nai quen a introduciu no mundo da arte ao aprenderlle a facer tarxetas de Nadal debuxadas e pintadas a man para a venda.
Dunha relación con Emery Allen, de Digby, deu a luz á súa filla, Catherine Dowley, en 1928 e despois de Allen abandonar a Dowley e súa filla, continuou a vivir na casa cos seus pais. Un tribunal ordenou a adopción de Catherine, por carecer de recursos para a coidar. En 1935 morreu seu pai e en 1937 súa nai e despois de vivir con seu irmán por un curto período de tempo, mudouse a Digby con súa tía. miniatura|Interior da casa de Maud Lewis Casou con Everett Lewis, un vendedo itinerante de peixe de Marshalltown, o 16 de xaneiro de 1938, á idade de 34 anos. Segundo Everett, Maud apareceu na súa porta en resposta a un anuncio que puxera nas tendas locais para contratar unha muller residente que se encargase dos labores na casa para un solteiro de corente anos. Unhas semanas despois casaron. Os dous viviron cas de Everett, dun só cuarto, en Marshalltown, a poucos quilómetros ao oeste de Digby. A casa converteuse no estudo de Maud e Everett encargábase do traballo doméstico.
Maud acompañaba a seu marido no percorrido que facía pola contorna co peixe para vender as súas tarxetas de Nadal a 25 céntimos, e coa boa acollida animouse a pintar noutro tipo de superficies, como cartóns de embalaxe, reverso das caixas de galletas de cartón, masonita. Pintou toda a súa casa e o que contiña, sen lle importar o tipo de superficie: muros, portas, fiestras, tixolas e recubriu totalmente o papel pintado da casa con motivos que recordan as plantas: follas, flores, talos. Seu home sempre a apoiou e mercoulle o seu primeiro xogo de óleos. Nos últimos anos da súa vida, a súa saúde deteriorouse, con numerosas visitas ao hospital; non obstante, Maud seguiu a pintar todo o que puido ata a súa morte en 1970. Seu home morreu en 1979 ao acoitelar un ladrón nun intento de roubo na súa casa.
Obra
miniatura|Pinturas de Maud Lewis miniatura|Memorial Maude Lewis en Marsahalltown. Realizouse con igual tamaño que a casa da pintora. miniatura|Casa de Maud Lewis no interior da Galería de Arte de Nova Escocia miniatura|A actriz Sally Hawkins, quen deu vida a Maud Lewis en Maudie, nun momento da presentación do filme na Berlinale de 2017 A maioría das obras de Maud Lewis son pinturas con escenas ao aire libre, como barcos aboiando no mar, cabalos que tiran de zorras, patinadores, imaxes de cans, gatos, cervos, aves e vacas. A súa inspiración vén principalmente dos recordos da mocidade: paisaxes e xente da rexión de Yarmouth e Digby e tamén tomou ideas das tarxetas de Nadal comerciais e dos calendarios.
Consérvanse poucas pinturas súas da década de 1940 pero ao inicio desa década pintou 22 persianas exteriores para unha familia estadounidense, os Chaplin/Wennerstrom, en Port Mouton; a maior parte das persianas son de dimensións considerables: 150 cm x 48 cm e forman parte agora da colección Clearwater Fine Foods Inc. Entre 1945 et 1950, moita xente paraba regularmente en Marshalltown para lle mercar as súas pinturas por 2 ou 3 dólares canadenses, e tan só nos últimos tres ou catro anos da vida de Maud comezou a vender pinturas ao prezo de 7 ou 10 dólares ao coller sona a partir da publicación en 1964 dun artigo nun xornal de Toronto, o Star Weekly e en 1965 apareceu como figura destacada nun  Telescope, unha serie de CBC Television. Por mor da artrite non puido completar todos os pedidos xerados por este tardío recoñecemento nacional.
Casa
Despois da morte do marido de Maud, a casa comezou a se deteriorar. Coa misión de salvar a casa como monumento hisórico, xente da rexión formou a Maud Lewis Painted House Society.. En 1984 a provincia de Nova Escocia comprou a casa que quedou ao coidado da Galería de Arte de Nova Escocia, como museo provincial, que a restaurou e instalou no museo como parte da exposición permanente Maud Lewis. No lugar onde estaba a casa instalouse un memorial en aceiro concibido polo arquitecto Brian MacKay-Lyons. En 1999 un pescador, Murray Ross, construíu unha réplica da casa de Maud a poucos quilómetros de Digby.
Legado
A Oficina Nacional do Cinema do Canadá realizou tres documentais sobre a obra de Maud Lewis: Maud Lewis - A World Without Shadows (1976), The Illuminated Life of Maud Lewis (1998) e I Can Make Art ... Like Maud Lewis (2005). Este último é unha curtametraxe no que alumnos de 6ª grao inspirados polo traballo de Lewis crean as súas propias pinturas folclóricas
En 2009 a Galería de Arte de Nova Escocia en colaboración con Greg Thompson Productions, produciu unha peza de teatro sobre Lewis A Happy Heart: The Maud Lewis Story escrita por Greg Thompson en 2008.
Ainbo: Spirit of the Amazon
Ainbo: Spirit of the Amazon, estilizado como AINBO: Spirit of the Amazon e tamén coñecido como Ainbo, é un filme de animación de 2021 dirixido por José Zelada e Richard Claus, con historia por José Zelada. É unha coprodución entre o Perú, os Países Baixos e os Estados Unidos de América. É un filme de animación sobre mitoloxía indíxena que conta a historia dunha rapaza nova chamada Ainbo que salva a súa xungla amazónica de madeireiros e mineiros. Ainbo consegue axuda dos seus animais espirituais, un armadillo chamado Dillo e un tapir chamado Vaca. O filme salienta por ser un relato do folclore amazónico, xa que os directores e produtores do filme criáronse na selva amazónica de maneira semellante á protagonista.
Mulleres na química
miniatura|Marie Curie Esta é unha lista de mulleres químicas. Debe incluír a aquelas que foron importantes para o desenvolvemento ou a práctica da química. A súa investigación ou aplicación supuxo unha contribución significativa no ámbito da química básica ou aplicada. miniatura|Irene Joliot Curie
Premios Nobel
miniatura|[[Dorothy Crowfoot Hodgkin]]
miniatura|Ada Yonath Oito mulleres gañaron o Nobel Premio en Química, outorgado anualmente desde 1901 pola Real Academia das Ciencias de Suecia. Marie Curie foi a primeira muller para recibir o premio en 1911, o cal era o seu segundo Nobel Premio (tamén gañou o premio en física en 1903, xunto con Pierre Curie e Henri Becquerel – sendo a primeira persoa en recibir dous premios Nobel ). O seu premio en química foi polo seu "descubrimento dos elementos radio e polonio, mediante o illamento do radio e o estudo da natureza e os compostos deste notable elemento". Irene Joliot- Curie, filla de Marie, foi a segunda muller en recibir este premio en 1935 polo seu descubrimento da radioactividade artificial. Dorothy Hodgkin gañou o premio en 1964 polo desenvolvemento da cristalografía de proteínas. Entre os seus importantes descubrimentos atópanse as estruturas da penicilina e a vitamina B12. Corenta e cinco anos despois, Ada Yonath compartiu o premio con Venkatraman Ramakrishnan e Thomas A. Steitz polo estudo da estrutura e a función do ribosoma. Emmanuelle Charpentier e Jennifer A Doudna gañaron o premio 2020 de química "polo desenvolvemento dun método de edición do xenoma". Charpentier e Doudna son as primeiras mulleres que comparten o Premio Nobel de Química. miniatura|Frances Arnold
Premios L'Oréal-UNESCO a Mulleres en Ciencia (Química)
miniatura|Emmanuelle Charpentier e Jennifer Doudna
Lista de mulleres químicas
Marie-Anne Pierrette Paulze (1758 - 1836), coñecida como Marie Lavoisier é considerada a nai da química moderna.
Jane Marcet (1769-1858) é a autora do libro Conversations on chemistry publicado en 1805.
Elizabeth Fulhame, nada no século XVIII, foi unha química escocesa que inventou o concepto de catálise e descubriu os mecanismos da fotorredución.
Século XIX
miniatura|Carolyn Bertozzi miniatura|Marie Maynard Daly
Século XX
miniatura|Clarice Phelps
XVII dinastía exipcia
A Décimo sétima Dinastía de Exipto (XVII dinastía) está clasificada como a terceira dinastía da Segundo período intermedio de Exipto. A XVII dinastía data aproximadamente de 1580 a 1550 a. Os seus gobernantes, principalmente tebanos, son ​​contemporáneos cos hicsos da XV Dinastía e sucedeu a XVI Dinastía, que tamén tiña sede en Tebas.
En marzo de 2012, arqueólogos franceses que examinaron unha porta de pedra calcaria no Recinto de Amón-Ra en Karnak descubriron xeróglifos co nome Senakhtenre, a primeira evidencia que data a vida deste faraón.
Os dous últimos faraóns da dinastía opuxéronse ao dominio dos Hicsos sobre Exipto e iniciaron unha guerra que libraría a Exipto dos faraóns Hicsos e comezaron un período de goberno unificado, o Reino Novo de Exipto.
Kamose, o segundo fillo de Seqenenre Tao e último faraón da Décimo Sétima Dinastía, foi o irmán de Ahmose I, o primeiro rei da XVIII Dinastía.
Faraóns da XVII dinastía
Finalmente, o faraón Nebmaatre puido ser un gobernante do inicio da XVII dinastía.
Marco Vipsanio Agripa
Marco Vipsanio Agripa (en latín, Marcus Vipsanius Agrippa), coñecido usualmente como Agripa, nado cara o 63 a.C.e finado no 12 a.C., foi un importante xeneral e político romano. Foi amigo íntimo, colaborador, xeneral e encargado dos asuntos militares de Octaviano, o futuro emperador Octavio Augusto. Sempre ao seu carón dende a morte de César no 44 a. C., foi o seu principal apoio militar con triunfos como a batalla de Nauloco contra Sexto Pompeio, no 36 a. C., ou a vitoria naval da batalla de Accio contra Marco Antonio e Cleopatra VII de Exipto, no 31 a. C. Estes éxitos militares permitiron o triunfo de Octavio durante as guerras civís, a afirmación da súa autoridade política e a instauración da etapa que se denominou como Principado. Durante os quince anos desta etapa, Agripa, participou, por iniciativa de Augusto, nas novas comquistas do Imperio, en Hispania (20 e 19 a. C.), e no Danubio (13 e 12 a. C.)
Agripa destacou pola súa capacidade militar e política, e polas construcións coas que embeleceu a cidade de Roma, entre as que se conta o Panteón de Roma ou Panteón de Agripa e as Termas de Agripa. Tamén realizou varias construcións por todo o imperio, entre as que destacan o Teatro romano de Mérida, na Lusitania ou o Acueduto de Pont du Gard, na Galia. Tamén é moi recoñecido polo mapa do mundo antigo, proxecto ideado por Xulio César, que elaborou cos datos obtidos durante as súas viaxes e as guerras e cos que construíu unha carta circular, que foi gravada en mármore por Augusto e, despois, colocada na columnata construída pola súa irmá Vipsania Pola.
Nacemento e orixe
A data de nacemento estímase, convencionalmente entre o 63 e 62 a.C. a partir das mencións de Plinio o Vello, quen indica que morreu no seu quincuaxésimo primeíro ano, polo que o seu nacemento sería entre marzo do 63 a. C. e marzo do 62 a. C. Autores como Reinhold, con outra interpretación deses datos, establecen o nacemento entre marzo do 64 a. C. e marzo do 63 a. C. Porén, hai outras fontes, que a partir dun calendario orixinario de Chipre ou Siria no que se inclúe un mes nombrado como "Agripa" que comezaba o 1 de novembro, estiman que iso podería indicar que ese sería o mes do seu nacemento e o ano 64 a. C.
Tamén é confuso o lugar de nacemento pois, aínda que, ás veces, se cita Istria, tamén se ten citando Asisium en Umbría ou Arpino no Lacio. A localización exacta segue a ser incerta.
A súa gens era descoñecida no panorama político romano anterior a el. É fillo dun home chamado Lucio Vipsanio Agripa, probablemente dunha familia da orde ecuestre, itálica, relativamente modesta que recentemente conseguira a cidadanía romana. Quizais se trate dunha familia marsa que, trala guerra social de principios de século, accedera á cidadanía. Tampouco se coñece nada da súa nai. Estas orixes fan del un homo novus, un home novo, o primeiro da súa familia en acadar os máis altos cargos políticos da República Romana. Ten un irmán máis vello chamado Lucio
Partidario de Octaviano. De amigo da infancia a xeneral
Agripa tiña aproximadamente a mesma idade que Octaviano, o futuro emperador Augusto, os dous foron educados xuntos compartindo mestres de retórica como Apolodoro de Pérgamo e estiveron ligados dende pequenos e na adolescencia por unha fonda amizade.
A pesar dos lazos da familia coa de Xulio César, o irmán de Agripa optou polo bando contrario durante a guerra civil do 49 a.C. e loitou con Marco Porcio Catón contra César en África, na batalla de Tapso. Cando as tropas republicanas foron derrotadas, o irmán de Agripa foi feito prisioneiro pero foi liberado por Octavio quen intercedeu no seu favor. Ninguén sabe se os dous irmáns loitaron entre si en África, pero o mozo Marco Agripa probablemente participase coas tropas de César durante a campaña do 46 e 45 a.C. contra Sexto Pompeio, ao igual que o amigo Octavio. Probablemente, ambos participasen na batalla de Munda.
César tívoo en suficiente estima como para envialo, posteriormente no 45 a. C., acompañando a Octavio a estudar a Apolonia de Iliria, onde se atopan as lexións de Macedonia en previsión das grandes expedicións militares que planeaba César contra os dacios e os partos, mentres consolidaba o seu poder en Roma. Agripa e Octavio, durante a súa estadía, coñeceron ao astrólogo Teóxenes, que prognosticara unha carreira brillante para Agripa, antes de postrarse ante o destino excepcional de Octavio. Pouco despois, César, enviou tamén ao fillo dun dos seus amigos, Caio Mecenas, a estudar con eles. O tres mozos forxaron unha forte amizade no tempo en que estiveron afastados de Roma e baixo as ordes de César. Agripa pronto logrou o apoio das lexións macedonias, grazas á súa incrible habilidade de liderado. Tamén aprendeu arquitectura, área de coñecemento que aplicaría máis adiante na súa vida.
Ao cuarto mes da súa estancia en Apolonia chegaron noticias do asasinato de Xulio César en marzo de 44 a.C. A pesar do consello de Agripa e doutro amigo, Quinto Salvideno Rufo, para que o futuro emperador Augusto marchase cara a Roma xunto coas tropas estacionadas en Macedonia para eliminar aos asasinos de César, este, decide marchar a Roma discretamente en barco, seguindo o coidadoso consello da súa familia, cunha pequena garda persoal e en compañía dos seus dous amigos. Os consellos destes, non só eran ditados polo seu ardor xuvenil, senón quizais tamén polas ambicións políticas, que buscaban aproveitar as guerras civís para ascender na xerarquía social a costa da aristocracia romana da que están implicados moitos membros. ao asasinato de César.
Ascenso ao poder ao carón de Octaviano (44 a. C. - 42 a. C.)
miniatura|Retrato de Augusto como un rapaz novo ([[Museo do Louvre), realizado en mármore (27-20 a. C.), atopado na illa Cos, no mar Exeo.]] Trala súa chegada foi informado que César nomeárao fillo adoptivo e, polo tanto, herdeiro legal. Tanto Agripa como Salvideno empúrrano a acepta-la herdanza contra o consello da súa familia materna e, desta volta, decide reclamar solemnemente a herdanza de César aos maxistrados encargados do testamento, polo cal recibía as tres cuartas partes da fortuna de César, que Antonio rexeita devolverlle, e sobre todo o seu apelido. A partir dese momento, Octavio adoptou o nome de César, pasando a chamarse oficialmente Caio Xulio César Octaviano, motivo polo cal moitos historiadores fan referencia a el como "Octaviano" neste período.
Tralo retorno de Octaviano a Roma, tanto el como os seus partidarios déronse conta de que necesitaban o apoio das lexións e Agripa axudou a Octaviano a recrutar tropas en Campania.
Nese tempo, Marco Antonio encarnou brevemente o desexo de preservar a legalidade da República Romana e, mesmo, chegou, a pesar do clima de tensión, a un compromiso cos conspiradores que asasinaron a César. Isto, inicialmente supuxo un grande éxito para Antonio quen conseguiu con este xesto tranquilizar os veteranos, reconciliar a maioría do Senado e aparecer aos ollos dos conspiradores como o seu interlocutor privilexiado e protector.
Non obstante, a chegada de Octaviano puxo en cuestión as decisións de Marco Antonio sobre os cesaricidas e os seus partidarios pois Octavio quería vingarse e castigar aos conspiradores, o que colocou a Marco Antonio nunha posición incómoda e aínda que puido frear o proceso de ratificación da adopción de Octavio, tivo que aclarar rapidamente a súa posición política por temor a que os seus partidarios pasasen a apoiar a Octavio. Marco Antonio convocou os comicios para o 22 ou 33 de xuño co fin de promulgar leis agrarias favorables aos veteranos que lle permitan asegurar o seu posto ao final do seu mandato como cónsul e situar aos seus principais partidarios á fronte de provincias clave. En particular, tentou asegurarse o control das provincias da Galia Cisalpina,, gobernada entón por Décimo Xunio Bruto Albino, un dos conspiradores de marzo de 44 a. C., e da Galia Comata, para controlala a partir do 1 de xaneiro do 43 a. C.esquerda|miniatura|252x252px|Busto de Agripa, [[Museo Pushkin.]]Durante o verán e o outono do 44 a. C., a situación de Marco Antonio fíxose cada vez máis perigosa. Cicerón, sentindo que podía ser posible despedilo se se favorecía a Octaviano, entrou entón en escena. En setembro do 44 a. C. comezou a pronunciar unha serie de discursos contra Antonio, as Filípicas, co fin de volver contra el ao Senado. Ao mesmo tempo, Octaviano traballou ao seu carón para acelerar a ruptura entre o Senado e Antonio. Este último abandonou Roma en outubro para chegar a Brindisi para se unir ás lexións macedonias que cruzaran o Adriático. Octaviano, Agripa e os seus amigos déronse conta de que precisaban o apoio das lexións e comezaron a espallar propaganda entre os soldados e, como consecuencia, Antonio foi moi mal recibido en Brindisi.
Inmediatamente, Agripa entón axudou a Octaviano a reunir novas tropas en Campania, especialmente entre os veteranos de César. En novembro, cando Octaviano conseguiu o apoio de gran parte dos veteranos de César, dúas das lexións macedonias orixinais de Antonio, Legio I Martia e Legio V Macedonica,uníronse a el en Etruria. Acépatase, aínda que con algunhas dúbidas, que Agripa fora un dos negociadores que traballara para atrae-las lexións macedonias falando con elas. Octaviano estaba, ao parecer, acompañado por primeira vez de Mecenas, cuxos dotes de diplomático completaban a capacidade militar de Agripa.
Incapaz de permanecer máis tempo en Roma, ao rematar o seu mandato como cónsul, Marco Antonio convocou o Senado de xeito extraoficial a noite do 28 de novembro no Capitolio para asegurarse de que as súas disposicións tomadas en xuño fosen efectivamente promulgadas. Ao día seguinte, Marco Antonio, que reunira as súas tropas, revisounas en Tívoli e despois tomou a dirección do Norte. Este é o comezo da chamada Guerra de Módena.
Guerra de Módena
O 1 de xaneiro do 43 a.C., Caio Vibio Pansa e Aulo Hircio comezaron os seus mandatos como cónsules, segundo os desexos deixados por César no seu testamento. Dende o inicio do seu mandato producíronse debates que dividiron os senadores sobre a actitude a adoptar fronte ás intrigas de Marco Antonio, e foi durante eses debates que Cicerón pronuncia a súa V Filípica. O 3 de xaneiro, o Senado encomendou aos cónsules a misión de prestar axuda a Décimo Xunio Bruto, asediado en Módena por Marco Antonio, co mando dos exércitos, e asociounos a Octaviano, quen tiña un imperium propretoriano e para quen foi unha oportunidade de intervir directamente en plena dentro da legalidade. Esta, foi a primeira guerra na que Agripa secundou a Octaviano, especialmente durante as batallas de Forum Gallorum e durante o asedio de Módena. Parece ser que o mesmo ano 43 a. C. no que comezou a carreira política de Agripa, quen foi elixido tribuno da plebe (hai que supoñer, polo tanto, que antes fora cuestor), o que lle abriu as portas do Senado.
Octaviano, sentíndose forte coas súas novas lexións e asistido por Agripa, derrotou a Marco Antonio no norte de Italia e, de novo, xunto coas tropas consulares, volveuno derrotar en Módena durante a cal morren os dous cónsules. Daquela, Octaviano, engrandecido polas vitorias marcha a celebra-lo triunfo a Roma e esixe o consulado para o ano seguinte. Como Cicerón e os seus partidarios non eran moi proclives, Octaviano optou por racha-la súa alianza con Cicerón e, no 43 a. C., chegou a un pacto con Marco Antonio, convertido en "inimigo público", que fuxira á Galia e con Lépido. Foi o chamado Segundo Triunvirato.