cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Algiers
Presente
O 23 de xuño de 2017 Algiers lanzou o seu segundo álbum de estudio, The Underside of Power. O traballo foi producido por Adrian Utley de Portishead e Ali Chant e mesturado por Randall Dunn. O lanzamento coincidiu cunha xira europea en estadios como abreconcertos para Depeche Mode, e cunha remestura do sinxelo principal do seu álbum Spirit. Na mesma época revelouse que Algiers tamén estivera traballando no estudio con Massive Attack e que lanzaría unha cinta experimental e unha serie de fanzines. Durante 2018 a banda realizou unha xira con Young Fathers, outra con Downtown Boys, e realizou un concerto especial na festa do 25 aniversario da sala de concertos Black Cat.
Antes da edición do seu seguinte álbum, a banda publicou o explosivo sinxelo de free jazz aclamado pola crítica "Can the Sub_Bass Speak?" O seu terceiro álbum con Matador, There Is No Year, seguiulle o 17 de xaneiro de 2020. O 1 de febreiro o grupo realizou a súa primeira actuación en televisión interpretando "Dispossession" no programa The Late Show with Stephen Colbert.
Tras o lanzamento do disco membros do grupo viaxaron a Alxeria por primeira vez e alí coñeceron a Saadi Yacef, que fora líder da Fronte de Liberación Nacional durante a guerra de Alxeria. As súas memorias, Souvenirs de la Bataille d'Alger, serviran como base para o filme de Gillo Pontecorvo La battaglia di Algeri, que Yacef axudou a producir, e foran unha das inspiracións para o nome da banda. Este feito marcou un período frenético de actividade para a banda que comezou coa súa aparición no EP audiovisual de Massive Attack Eutopia xunto con Christiana Figueres. Despois publicaron “Cleveland 20/20”, unha expansión de 50 minutos e nova versión do seu tema "Cleveland" a raíz das protestas polo asasinato de George Floyd. Fisher foi invitado a participar no álbum BRASS de Billy Woods e Moor Mother, e Mahan publicou o seu primeiro traballo en solitario como Dead Meat. Tesche e Mahan tamén lanzaron dous álbums coa colaboración multimedia Nun Gun, xunto co artista visual Brad Feuerhelm. A estrea de Nun Gun, Mondo Decay, combina un libro de fotografías de Feuerhelm cun casete coa banda sonora do mesmo que conta como convidados con Mark Stewart de The Pop Group, Adrian Sherwood, ONO, Mourning [A] BLKstar, os artistas Luiza Prado e Farbod Kokabi, e os autores Blake Butler, Michael Salu, e Sohail Daulatzai.
Alejandro Taboada Rivas
Alejandro Taboada Rivas, finado en Santiago de Compostela en marzo de 1908, foi un avogado e xornalista galego.
Traxectoria
Fillo de Ramón Taboada Couso. Foi redactor de Gaceta de Galicia, dirixiu El Látigo e foi redactor xefe de El Correo de Galicia de Santiago de Compostela.
Cynoglossus cadenati
Cynoglossus cadenati é unha especie de peixe teleósteo da orde dos pleuronectiformes, suborde dos pleuronectoideos, familia dos cinoglósidos e subfamilia dos cinoglosinos, coñecido en galego como lingua de can de Ghana.
Taxonomía
A especie foi descrita en 1947 polo ictiólogo francés Paul Chabanaud.
Sinónimos
Ao longo do tempo foi coñecida tamén poloa sinónimos:
-1998
Outros
Historia ano a ano
Cynoglossus cadenati
Características
É un peixe plano de corpo ovalado, coa marxe anterior da cabeza semicircular, e rematado nunha cola que se vai estreitando progresivamente, que pode chegar a medir até 20 cm de lonxitude, aínda que os espécimes apañados na pesca adoitan rondar os 15 cm.
Hábitat, distribución e bioloxía
É unha especie mariña e de augas salobres, demersal, que habita en augas costeiras tropicais sobre fondos areosos ou lamacentos, a profundidades de entre os 10 e os 30 m, máis frecuentemente entre os 10 e os 15 m, no Atlántico oriental, entre os 16° N e os 17° S, desde o Senegal até Angola.
Pesca
Cynoglossus cadenati é unha especioe comestíbel, que se pesca na zona 34 (Atlántico centro-oriental).
Especies de Rhododendron
Rhododendron ten oito subxéneros aceptados:
A
miniatura|right|[[Rhododendron arboreum]] miniatura|right|[[Rhododendron atlanticum]] miniatura|right|[[Rhododendron austrinum]]
B
miniatura|right|[[Rhododendron bureavii]]
C
miniatura|right|[[Rhododendron canadense]]
D
miniatura|right|[[Rhododendron degronianum]] miniatura|right|[[Rhododendron decorum]]
E
miniatura|right|[[Rhododendron erosum]]
F
miniatura|right|[[Rhododendron ferrugineum]] miniatura|right|[[Rhododendron fuyuanense]]
G
miniatura|right|[[Rhododendron groenlandicum]]
H
miniatura|right|[[Rhododendron hippophaeoides]]
I
miniatura|right|[[Rhododendron impeditum]]
O
miniatura|right|[[Rhododendron occidentale]]
P
miniatura|right|[[Rhododendron periclymenoides]] miniatura|right|[[Rhododendron prunifolium]]
S
miniatura|right|[[Rhododendron schlippenbachii]] miniatura|right|[[Rhododendron spinuliferum]]
V
miniatura|upright|[[Rhododendron vialii]]
Y
miniatura|upright|[[Rhododendron yunnanense]]
Viola (homónimos)
Música
O nome de varios instrumentos no universo lusófono, semellantes á guitarra mais historicamente diferentes: Viola amarantina; Viola beiroa; Viola braguesa; Viola caipira; Viola campaniça; Viola de arame madeirense; Viola de arame micaelense; Viola de arame terceirense; Viola de cocho; Viola toeira.
El Pueblo Gallego (Ferrol)
El Pueblo Gallego foi un semanario editado en Ferrol entre 1893 e 1894.
Historia e características
Apareceu en febreiro de 1893. Semanario republicano, estaba dirixido por Federico Díaz Palafox. Cesou a súa publicación en marzo dese ano, para volver editarse o 1 de xullo. Cesou definitivamente a súa publicación o 1 de febreiro de 1894, sendo substituído por La Autonomía de Galicia.
Cynoglossus monodi
Cynoglossus monodi é unha especie de peixe teleósteo da orde dos pleuronectiformes, suborde dos pleuronectoideos, familia dos cinoglósidos e subfamilia dos cinoglosinos, coñecido en galego como lingua de can de Guinea.
Taxonomía
A especie foi descrita en 1949 polo ictiólogo francés Paul Chabanaud.
Características
É un peixe plano de corpo ovalado, coa marxe anterior da cabeza semicircular, e rematado nunha cola que se vai estreitando progresivamente, que pode chegar a medir até 40 cm de lonxitude, aínda que os espécimes apañados na pesca adoitan rondar os 30 cm.
Hábitat, distribución e bioloxía
É unha especie mariña e de augas salobres, demersal, que habita en augas costeiras tropicais sobre fondos areosos ou lamacentos, a profundidades de entre os 10 e os 30 m, máis frecuentemente entre os 10 e os 25 m, no Atlántico oriental, entre os 14° N e os 5° S, desde Mauritania até Pointe-Noire, República do Congo.
Pesca
Cynoglossus monodi é unha especioe comestíbel, que se pesca na zona 34 (Atlántico centro-oriental).
Sinn Féin
O Sinn Féin (en galego, Nós ou Nós mesmos, traducido erroneamente Nós sós) é un partido político irlandés de ideoloxía republicana, nacionalista e socialdemócrata. Concorre ás eleccións nos dous territorios nos que está dividida a Illa: na República de Irlanda e en Irlanda do Norte (dependente do Reino Unido).
A organización orixinal do Sinn Féin foi fundada o 28 de novembro de 1905 por Arthur Griffith, pero dende entón dividiuse en varias ocasións, orixinando a consecuencia da guerra civil irlandesa aos dous partidos tradicionalmente dominantes da política do sur de Irlanda: Fianna Fáil, e Cumann na nGaedheal (hoxe en día chamado Fine Gael).
O partido contemporáneo Sinn Féin tomou a súa forma en 1970 tras outra división (unha facción acabou converténdose no Partido dos Traballadores de Irlanda). Mary Lou McDonald converteuse en presidenta do partido en febreiro de 2018.
Game Over
A expresión inglesa Game Over ("xogo rematado") pode referirse a:
Manuel González González
Manuel González González, nado en Beba (Mazaricos) o 25 de outubro de 1951, é catedrático de Filoloxía Románica da Universidade de Santiago de Compostela e coordinador científico do Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.
Traxectoria
Licenciouse en 1974 coa memoria A fala do Incio e doutorouse en 1980 coa tese O xugo e o carro: contribución ó estudio das denominacións dos apeiros de labranza en Galicia (inédita).
Mary Baker Eddy
dereita|miniatura|Monumento funerario de Mary Baker Eddy Mary Baker Eddy, nada en Bow, Nova Hampshire, 16 de xullo de 1821 e finada en Newton, Massachusetts o 3 de decembro de 1910 foi unha escritora, fundadora da Ciencia Cristiá.
Manuel González González
Traxectoria
Desde o momento da súa incorporación á Universidade de Santiago, dedícase ás investigacións dos problemas lingüísticos e sociolóxicos de Galiza, especialmente na dialectoloxía e xeografía lingüística, traballo en que destaca o Atlas Lingüístico Galego (do que é coautor), así como a súa colaboración no Atlas Lingüístico de España e Portugal e no Atlas Lingüístico Románico.
Mary Baker Eddy
Traxectoria
En 1866 afirmou descubrir o mesmo Principio divino que utilizou Xesucristo e terse curado a si mesma de danos críticos na columna vertebral tras sufrir unha caída no xeo o 1 de febreiro dese ano en Lynn, Massachusetts. Na súa obra Retrospection and Introspection, atópanse "as experiencias que a guiaron, no ano 1866, ao desenvolvemento do sistema que denominou Ciencia Cristiá".
En 1875 publicou a primeira edición do libro Science and Health with key to the Scriptures, o alicerce da relixión que fundou. Nel manifestou que "o Principio divino da curación se comproba na experiencia persoal de calquera investigador sincero da Verdade" e que tal foi o seu caso. En 1879 fundou a Igrexa de Cristo, Científico.
Manuel González González
Traxectoria
Foi coordinador do Diccionario Manual da Lingua Galega (de 1991) e codirector, con Constantino García, do Diccionario da Real Academia Galega (de 1997). En colaboración con Antón Santamarina Fernández foi o responsábel do Diccionario inverso da lingua galega (1990) e do Vocabulario ortográfico da lingua galega (VOLGa), a súa obra máis relevante.
-1961
Outros
Historia ano a ano
Mary Baker Eddy
Traxectoria
Ao longo da súa carreira, Mary Baker Eddy fundou numerosas publicacións. En 1898 fundou a Sociedade Editora da Ciencia Cristiá, encargada dende entón da publicación dos seus escritos e das revistas periódicas como The Christian Science Journal, o Christian Science Sentinel, Herald of Christian Science e o Caderno Trimestral da Ciencia Cristiá.
Manuel González González
Traxectoria
Fixo parte das comisións que redactaron as Bases prá unificación das normas lingüísticas do galego (1977) e as Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego (1982 e 2003). Presidiu a Comisión Técnica que redactou o Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega (PXNLG), aprobado en setembro de 2004. miniatura|300px|Na RAG en 2013 con [[Xesús Alonso Montero.]] Foi nomeado académico numerario da Real Academia Galega en 1992, onde ingresou coa lectura do discurso Algunhas tarefas da lexicografía galega actual. Foi secretario da institución, e coordina os seminarios de Lexicografía e de Terminoloxía da Academia. Así mesmo, é director do Servizo de Terminoloxía de Galicia (Termigal) e coordinador científico do Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades (CIRP).
Lipke Holthuis
Lipke Bijdeley Holthuis, nado o 21 de abril de 1921 en Probolinggo, provincia de Jawa Timur (Xava oriental), Xava, Indonesia e finado o 7 de marzo de 2008 en Leiden, Países Baixos, foi un carcinólogo holandés, considerado como un dos máis grandes de entre eles, e "o máis importante carcinólogo do noso tempo".
Mary Baker Eddy
Críticas
A Igrexa da Ciencia Cristiá promove un sistema espiritual onde a enfermidade é considerada como non creada por Deus e polo tanto irreal, polo cal a cura dos males do corpo lógrase a través dunha mellor comprensión de Deus, o Espírito. Moitas persoas formáronse nesta escola e predicaban simplemente a través da fala. Esta idea alcanzou unha grande aceptación, volvendo a Igrexa da Ciencia Cristiá unha das institucións economicamente máis prósperas dos Estados Unidos no século XIX.
Lipke Holthuis
Traxectoria
Estudou na metrópole, obtendo en 1946 o título de doutor en ciencias na universidade de Leiden.
Foi conservador asistente no Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, ocupando este posto até a súa xubilación en 1986 coa categoría de conservador senior.
Holthius foi o máis prolífico carcinólogo do século XX, publicando 620 artigos (108 dos cales en Leiden Museum Journals) totalizando 12 795 páxinas, cunha media de 185 páxinas ao ano e de 21 páxinas por artigo. Estas publicacións versan sobre a maioría dos grupos de crustáceos, a súa historia natural e nomenclatura, e sobre a historia da carcinoloxía.
Este fluxo constante de publicacións deu lugar á descrición de 428 novos taxa:
67 taxa foron denominados na súa honra entre 1953 (Hippolyte holthuisi) e 2009 (Caridina holthuisi, Lysmata holthuisi).
Título nobiliario
Un título nobiliario é un privilexio legal concedido dende antigo que distingue os membros da nobreza.
Características
Os privilexios outorgados pola nobreza son hoxe case exclusivamente protocolarios, mais durante a Idade Media constituíron a base do sistema feudal, organizando a posesión da terra e as relacións de vasalaxe. Hoxe sobreviven unicamente nos países de réxime monárquico: Andorra, Bélxica, Dinamarca, España, Gran Bretaña, Liechtenstein, Luxemburgo, Mónaco, Noruega, Países Baixos e Suecia, na Santa Sé e na República de San Marino.
Os títulos nobiliarios teñen, na súa meirande parte, carácter hereditario, a sucesión recae no fillo ou filla primoxénito do anterior posuidor e o seu uso esténdese aos consortes lexítimos. Na maioría dos países que manteñen unha lexislación nobiliaria en vigor, como España ou Gran Bretaña os títulos non poden ser obxecto de transaccións comerciais e o seu uso indebido ou usurpación están penalizados pola Lei.
Xerarquía
Listaxe coa xerarquía dos títulos nobiliarios:
Soul (filme de 2020)
Soul é un filme estadounidense de animación de 2020, producido por Pixar Animation Studios e distribuído por Walt Disney Pictures. Foi dirixido por Pete Docter e codirixido por Kemp Powers, e está protagonizado polas voces de Jamie Foxx, Tina Fey, Graham Norton, Rachel House, Alice Braga, Richard Ayoade, Phylicia Rashad, Donnell Rawlings, Questlove e Angela Bassett.
Argumento
O filme conta a historia dun mestre de música chamado Joe Gardner, que tenta reunir de novo a súa alma e o seu corpo logo de separarse accidentalmente xusto despois de conseguir unha grande oportunidade para estrearse como músico de jazz.
Josep Pla
Josep Pla i Casadevall, nado en Palafrugell o 8 de marzo de 1897 e finado en Llofriu o 23 de abril de 1981, foi un escritor catalán.
Traxectoria
Fillo de pequenos propietarios rurais do Empordà, fai o bacharelato en Xirona, comeza a carreira de medicina en Barcelona, que deixa para estudar dereito. Tras licenciarse exerce o xornalismo primeiro en xornais locais e logo a partir de 1918 como profesional en Las Noticias e posteriormente en La Publicitat. Exerceu de correspondente de La Veu de Catalunya en Francia, Gran Bretaña, Italia, Alemaña ou a URSS.
Militante da Lliga Regionalista, en 1921 saíu elixido deputado provincial polo distrito de Bisbal. Durante a Segunda República española viviu en Madrid, aínda que seguiu colaborando en La Veu de Catalunya. En 1936 co inicio da Guerra civil española marchou a a Francia e a Italia para pasar posteriormente á España nacional, estableceuse en Donostia e colabora co Diario Vasco entre outubro de 1938 e xaneiro de 1939. Coa ocupación de Cataluña volta e foi subdirector durante tres meses no xornal La Vanguardia, denominada entón La Vanguardia Española e posteriormente entra na redacción da revista Destino, da que se converte no principal ideólogo.
Logo da guerra civil publicou versións en castelán pola imposibilidade de facelo en catalán, lingua na que sempre escribiu; entre a súa produción desa época destacan Historia de la Segunda República Española (1940-41), que vai rexeitar posteriormente, Guía de la Costa Brava (1941), Las ciudades del mar (1942), Viaje en autobús (1942), Rusiñol y su tiempo (1942), El pintor Joaquín Mir (1944), Un señor de Barcelona (1945) e La huida del tiempo (1945).
En 1956 comeza a publicar as súas Obras Completas, que chegaron aos vinte e nove volumes e que quedaron incompletas pola morte do editor. En 1966 comeza con El quadern gris a publicación das Obras Completas na editorial Destino.
Oficina Internacional pola Paz
A Oficina Internacional pola Paz (en Permanent International Peace Bureau e en Bureau International Permanent de la Paix) é a organización internacional máis antiga adicada a buscar solucións ós conflitos mediante a paz. En 1910 foi galardoada co Premio Nobel da Paz.
-1928
Outros
Historia ano a ano
Queipo de Llano
Os apelidos Queipo de Llano poden referirse a:
Amais, como topónimo pode referirse a:
Experimento BOOMERanG
miniatura|300px|dereita|Globo listo para o seu lanzamento dende a Antártida, ao fondo o Monte Erebus. O experimento BOOMERanG (acrónimo en inglés de Balloon Observations Of Millimetric Extragalactic Radiation ANd Geophysics, "Observacións en globo da radiación milimétrica extragaláctica e xeofísicas") consistiu en elevar en globo aerostático un telescopio (cunha micromalla de 18 bolómetros) por riba das capas máis baixas da atmosfera terrestre para poder captar o fondo cósmico de microondas. O globo permaneceu suspendido a 37 quilómetros de altura, durante os dez días e medio que durou o experimento (a finais de 1998) aproveitando as correntes adiabáticas da Antártida.
Mediuse o fondo cósmico de microondas correspondente a uns 300.000 anos despois do Big Bang. Os resultados fixéronse públicos na revista Nature, que publicou un artigo titulado: "Un Universo plano consonte os mapas de alta resolución da radiación do fondo cósmico de microondas".
Resultados
miniatura|200px|dereita|CMB medido polo experimento BOOMERanG. Xunto con outros experimentos, ao determinar o carácter plano da xeometría do Universo é unha das probas da existencia da Enerxía escura. As imaxes cobren o 3% do ceo.
Atol Toau
Toau é un atol das Tuamotu, na Polinesia Francesa, incluído na comuna de Fakarava. Está situado ao oeste do arquipélago, diante da canle do norte de Fakarava.
Xeografía
A vila principal é Maragai, aínda que os habitantes son esporádicos e proveñen da veciña Fakarava para pescar e colleitar copra. Ultimamente tamén hai visitantes ocasionais para a práctica do mergullo. Non dispón de infraestruturas.
Historia
O primeiro europeo en visitar Toau foi o inglés James Cook, en 1774.
Káiser
miniatura|[[Max Koner (1890): O Kaiser Guillerme II.]] Káiser (Alemán: Kaiser) é o título alemán equivalente ao de Emperador, con Kaiserin facendo o feminino, Emperatriz.
Historia
O vocábulo provén do latín Caesar ou César, tomado do título dos Emperadores Romanos dende Octavius Caesar Augustus, que o usou como descendente de Caius Julius Caesar. En alemán, a palabra Kaiser non está limitada aos xefes do os imperios alemán, austríaco ou o Sacro Imperio Romano Xermánico, senón que tamén é usado nun equivalente de sentido xenérico coa palabra inglesa Emperor, para os xefes doutros Imperios. Por exemplo, un emperador da China menciónase como Chinesischer Kaiser ou Kaiser von China en alemán.
Kristaps Porziņģis
Kristaps Porziņģis, nado o 2 de agosto de 1995 en Liepāja, é un xogador profesional de baloncesto letón que xoga para os Boston Celtics da National Basketball Association (NBA). Cunha estatura de 2,21 metros xoga nas posicións de ala-pivote e pivote.
Traxectoria profesional
Porziņģis comezou a súa carreira en varios equipos da súa localidade natal, antes de fichar polas categorías inferiores do CB Sevilla no ano 2011. Debutou co primeiro equipo o 29 de setembro de 2012, na derrota do Sevilla contra o CB Murcia.
O 25 de xuño de 2015, Porziņģis foi elixido na 4ª posición do Draft da NBA de 2015 polos New York Knicks. O 30 de xuño de 2015, asinou o seu contrato de rookie cos Knicks.
O 31 de xaneiro de 2019, Porziņģis foi traspasado xunto a Trey Burke, Tim Hardaway Jr. e Courtney Lee ós Dallas Mavericks, a cambio de DeAndre Jordan, Wesley Matthews, Dennis Smith Jr. e dúas futuras eleccións da primeira rolda do Draft.
O 22 de xuño de 2023, os Wizards traspasaron a Porziņģis ós Boston Celtics, como parte dun traspaso entre tres equipos que mandou a Marcus Smart ós Grizzlies, e a Tyus Jones, Danilo Gallinari, Mike Muscala e unha elección da segunda rolda do Draft de 2023 dos Celtics ós Wizards.
Dumb Ways to Die
Dumb Ways to Die é unha campaña publicitaria para servizo público australiano do metro de Melbourne, Victoria, para promover a seguridade nas vías. O vídeo da campaña fíxose viral a través dos medios sociais a comezos de novembro de 2012.
Videoxogo
En maio de 2013, o Metro estreou un videoxogo "Dumb Ways to Die" como unha aplicación para dispositivos iOS. O xogo, desenvolvido por Julian Frost e Samuel Baird, convida ó xogador a evitar diferentes actividades perigosas que realizan as personaxes da campaña. Dentro da aplicación, os xogadores poden comprometerse a “non facer parvadas preto dos trens”. As actividades inclúen cousas como conseguir torradas cun garfo e amolar cun pau a un oso pardo. Unha versión para Android foi estreada en setembro de 2013.
-1930
Outros
Historia ano a ano
Tranvía do Mont Blanc
miniatura|Tranvía do Mont Blanc O tranvía do Mont Blanc (francés: Tramway du Mont-Blanc) ou TMB é unha liña de ferrocarril cremalleira do macizo do Mont Blanc, no departamento de Alta Savoia en Francia.
As espectaculares vistas do Mont Blanc proporcionadas polo tranvía fano moi popular entre os turistas. Ademais, os montañeiros e excursionistas utilizan o tranvía porque as súas paradas serven de punto de partido para moitas rutas, incluíndo a ruta normal francesa do Mont Blanc, que comeza na terminal do tranvía, Nid d'Aigle, e continúa cara o refuxio de Tête Rousse.
Localización
A liña une desde a conexión coa SNCF na estación de La Fayet en Saint-Gervais-les-Bains coa estación de Nide d'Aigle no glaciar de Bionnassay, a 2.372 metros. A intención inicial era que a liña alcanzase a Aiguille du Goûter (3.863 m.).
El Látigo (Ferrol)
El Látigo foi un periódico editado en Ferrol entre 1878 e 1900.
Toronto
Toronto é a maior cidade do Canadá, e a capital da provincia de Ontario. Sitúase na marxe norte do lago Ontario. Ten aproximadamente 2,5 millóns de habitantes na cidade propiamente dita e 5,9 millóns na zona metropolitana. Aproximadamente un terzo da poboación canadense vive dentro dun raio de 160 km da cidade. Alén diso, Toronto considérase unha das cidades máis dinámicas da América do Norte, atraendo millares de inmigrantes anualmente, desde a década de 1850. Os seus habitantes chámanse torontonianos (Torontonians, en inglés).
Coñécese a Toronto como o "motor da economía do Canadá", e é considerada unha cidade global, exercendo influencia significativa a nivel rexional, nacional e internacional. Toronto é o centro financeiro do Canadá, así como un dos principais centros culturais e científicos. Toronto é o maior polo industrial, financeiro e de telecomunicacións do Canadá. Posúe unha das máis diversificadas economías da América do Norte, coa maior concentración de sedes de empresas, institucións culturais e a maior comunidade artística do país. En xaneiro de 2005, Toronto foi escollida polo goberno canadense como unha das capitais culturais do Canadá. Toronto posúe un dos mellores padróns de vida da América do Norte e é unha das cidades máis seguras do continente americano, cunha taxa de criminalidade menor que calquera gran cidade americana, e unha das menores do Canadá.
Etimoloxía
A orixe e o significado da palabra "Toronto" continúa a ser materia de debate hoxe en día. A definición máis común di que "Toronto" vén da palabra hurón toran-ten, que significa "lugar de encontro". Porén, outros consideran que vén da palabra mohawk tkaronto, que significa "onde hai árbores sobre a auga", nunha referencia ás augas do norte do actual Lago Simcoe (os mohawk chamaban este lago de "Lago Toronto"). Este litoral estaba conectado ao litoral do Lago Ontario por unha vía que levaba ata ao Río Humber e a súa foz no Lago Ontario. A medida que a vía se tornou cada vez máis usada, o termo "Toronto" tamén pasou a ser cada vez máis usado, e eventualmente, pasou a ser tamén usado para nomear un posto comercial francés próxima á foz do Río Humber. Parte desta confusión pode atribuírse á sucesión de pobos indíxenas que viviron na área ao longo do século XVIII: huróns, seneca, iroqueses e Mississaugas, que orixinaron o nome da segunda maior cidade da Rexión Metropolitana, Mississauga, localizada ao oeste de Toronto.
Ata o inicio da colonización británica, non había asentamentos permanentes na rexión, aínda que tanto os nativos indíxenas coma os franceses tentaron instalar asentamentos permanentes, incluíndo a construción dun pequeno forte próximo á foz do Río Humber, actualmente enterrado baixo o chan, onde se localiza agora a Canadian National Exhibition. Os británicos construíron un forte e un asentamento que foi chamado de "York". Os ingleses déronlle á cidade o nome de Toronto en 1834.
Historia
Localizado na marxe norte do Lago Ontario, Toronto era orixinalmente un termo usado nunha indeterminada localización xeográfica, aparecendo aproximadamente na mesma área da futura cidade de Toronto en mapas do final do século XVII e do inicio do XVIII. Eventualmente, o nome "Toronto" designou a área localizada na foz do Río Humber.
Exploración e asentamento europeo
Anteriormente á chegada dos primeiros exploradores europeos, varias tribos indíxenas vivían na rexión. As principais eran os algonquinos, os huróns, os iroqueses, os mississaugas e os seneca. Os primeiros exploradores europeos exploraron a rexión na década de 1640, en expedicións francesas que partían de Quebec, rumbo aos Grandes Lagos. Tales expedicións foron feitas por orde de Samuel de Champlain. A rexión pasou entón a facer parte da colonia francesa de Nova Francia.
Porén, a colonización europea en todo o Canadá central, incluíndo a rexión de Toronto, foi case inexistente ata 1784. Ata entón, o número de colonos europeos en toda a área que actualmente é a provincia de Ontario era de aproximadamente 400 habitantes. En 1750, os franceses construíron un posto comercial próximo á foz do Río Humber, e un forte próximo ao Río Don. Este forte chamábase Fort Rouillé. En 1759, os franceses queimárono para impedir que as forzas británicas ao avanzaren pola rexión tomasen o control do forte e abandonaron a rexión. En 1763, toda a Nova Francia pasou ao dominio inglés, ao final da guerra dos Sete Anos, baixo os termos do Tratado de París.
Despois de 1784, ao fin da Revolución Americana de 1776, un gran número de colonos norteamericanos leais á Coroa británica abandonaron os novos Estados Unidos de América. Os británicos forneceron materiais e terras para estes colonos, e recompensaron con diñeiro a moitos deles que loitaran a carón das forzas británicas. En 1788, os británicos compraron máis de 1 000 km² de terra dos indios Mississaugas —que constitúen actualmente Toronto e algúns dos seus suburbios— para acoller estes colonos. Os británicos construíron unha vila, nas actuais Illas Toronto e mais un forte. Tanto o forte canto a vila foron nomeados como York. As Illas Toronto son unha cadea de pequenas illas que levan a un pantano (actualmente inexistente, xa que foi drenado) ao oeste da cadea, e a unha abertura ao leste do arquipélago, que forma unha baía que protexía naturalmente a vila acabada de crear, protexida polo Fort York, no centro xeográfico das illas. A vila ficaba do outro lado do arquipélago, próximo á actual Parliament Street.
En 29 de xullo de 1793, o Tenente Gobernador da nova colonia británica do Canadá Superior (base da actual provincia de Ontario), John Graves Simcoe, escolleu York para ser a nova capital, mudando da entón Newark —actualmente, Niagara-on-the-Lake— oficialmente, o 1 de febreiro de 1796.
250px|dereita|miniatura|Vista das actuais [[Illas Toronto. Á esquerda, pódese ver o porto da cidade.]]
O Tenente Gobernador Simcoe estaba especialmente preocupado en iniciar comunicacións militares entre os asentamentos ao sur do Canadá Superior —especialmente Newark, entón a capital da colonia— e aqueles asentamentos no leste, tales como Kingston. Para isto, Simcoe iniciou a construción de varias estradas. Dundas Street construíuse para conectar a rexión de York ata a vila homónima, Dundas, próxima a Hamilton, para continuar ao oeste, en dirección a Windsor, na fronteira canadense cos Estados Unidos. A Kingston Road construíuse entre Toronto e Montreal, pasando por Kingston. A maior parte desta estrada formaría posteriomente a Autoestrada MacDonald-Cartier, hoxe en día unha das autovías con máis tráfico do mundo. Foi construída unha terceira rota, a Yonge Street, entre o Lago Ontario e o Lago Toronto (actualmente o Lago Simcoe), inaugurada en tres anos. A Yonge Street é actualmente a liña divisoria leste-oeste de Toronto, e é moitas veces chamada "a rúa máis longa do mundo", con 1 896 quilómetros de lonxitude, que se estenden ata Rainy River, Ontario, na fronteira canadense co estado norteamericano de Minnesota. Todas as tres estradas mencionadas aínda existen nos días actuais.
En 1813, durante a Guerra de 1812, York foi atacada por forzas norteamericanas, e queimada parcialmente. En resposta a este ataque, os ingleses invadiron a capital norteamericana, Washington, D.C., no ano seguinte. Fort York entón era un forte de pequeno porte, e os seus defensores británicos, vendo que a defensa do forte sería imposíbel, decidiron recuar, incendiando antes as paredes e o chan próximos ao depósito de municións. Cando as forzas norteamericanas entraron, este depósito repentinamente estoupou, matando varios soldados norteamericanos. As tropas norteamericanas ficaron durante catro días no forte e saquearon a vila homónima. Ademais de ouro e diñeiro, os norteamericanos tomaron o mastro cerimonial da Asemblea Lexislativa. Estre mastro foi devolvido soamente en 1934, por orde do entón presidente norteamericano Franklin Delano Roossevelt. Despois da saída das tropas norteamericanas, os británicos construíron un forte moito máis resistente, a aproximadamente douscentos metros ao oeste da localización orixinal. Outro ataque norteamericano foi derrotado con facilidade, pois os navíos norteamericanos non foron capaces de aproximarse ao litoral.
Moitas das Illas Toronto actualmente xa non existen, senón que foron incorporadas ao continente pola expansión artificial do litoral do continente en dirección ás illas. Actualmente, este forte está a centenas de metros do litoral da cidade, escondido pola Gardiner Expressway.
En 1834, a entón cidade secundaria (town) de York foi elevada á categoría de cidade primaria (city) o 6 de marzo, e foi renomeada como Toronto, para distinguir a cidade de varias outras localidades na colonia, incluíndo o condado onde Toronto estaba situado. William Lyon Mackencie tornouse o seu primeiro prefecto. Entón, Toronto tiña preto de dez mil habitantes. En 1837, Mackencie liderou unha revolta contra o goberno británico, buscando maior autonomía para a colonia, na Revolta do Canadá Superior. Esta rebelión, que non gañou popularidade, foi facilmente extinguida polos británicos, e Mackenzie fuxiu para os Estados Unidos.
A gran fame irlandesa de 1846-1849 trouxo un gran número de irlandeses á cidade. Os irlandeses protestantes eran xeralmente benvidos pola poboación inglesa e escocesa da cidade, e logo varios destes irlandeses ocuparían importantes postos no comercio, educación e na política. A Orde de Orange tornouse dominante na sociedade de Toronto, tanto que na década de 1920 Toronto era chamado de "A Belfast do Canadá". A importancia da Orde de Orange diminuíu soamente despois da década de 1940. En contraste, os irlandeses católicos que se instalaron en Toronto enfrontáronse á intolerancia e á discriminación, tanto da sociedade como do goberno. Os irlandeses compuñan case a totalidade da poboación católica da cidade ata a década de 1890, cando comezaron a instalarse na cidade católicos alemáns e franceses. Porén, mesmo así, os irlandeses católicos continuaron a formar o 90% da poboación católica da cidade. Varias iniciativas dos irlandeses e os seus descendentes tales como a fundación da Universidade de Saint Michael en 1852, tres hospitais e varias organizacións de caridade fortaleceron a identidade irlandesa —independente da relixión— na cidade, transformando a presenza irlandesa en Toronto nunha de influencia e poder.
Crecemento
dereita|miniatura|275px|Mapa de Toronto en [[1894.]] miniatura|dereita|275px|O Viaduto Príncipe Eduardo.
Toronto creceu rapidamente nas décadas finais do século XIX. A súa poboación pasou de 30 000 habitantes en 1851 a 56 000 en 1871 e 181 000 en 1891. Nesta época, foi instalado un sistema de tranvías ao longo da cidade —gran parte deste sistema aínda está operativo— alén da construción de ferrovías, en especial, a Canadian Pacific Railway, que conectaron Toronto con outras cidades primarias do Canadá. Tamén se construíron ferrovías radiais, raís que corrían ao longo de vías públicas primarias con rúas e avenidas. Unha destas ferrovías radiais estaba instalada na Yonge Street, conectando Toronto co Lago Simcoe, e así, permitía aos pasaxeiros o traslado ás praias do Lago Simcoe. Nesa época, as augas das praias de Toronto ao longo do Lago Ontario estaban contaminadas de máis para seren usadas para o lecer, debido a que o lixo da cidade era lanzado directamente nas augas do Lago Ontario.
A economía da cidade tamén pasou a medrar axiña durante o final do século XX, grazas á construción destas ferrovías, e á adopción de medidas por parte do goberno canadense para protexer a industria e o comercio canadenses dos produtos estadounidenses. Construíronse moitas fábricas, e a cidade tornouse axiña un dos polos económicos do país, atraendo máis inmigrantes, italianos e alemáns, alén de ingleses, escoceses, irlandeses e franceses.
A Grand Trunk Railway e a Great Nothern Railway foron unidas despois da construción da Union Station, no centro da cidade. Coa adopción de medidas do goberno canadense para promover o poboamento das rexións centrais do Canadá, Toronto tornouse o punto de partida de persoas —fundamentalmente inmigrantes— con rumbo ao oeste. Toronto tornouse un importante polo ferroviario e tamén bancario. En 1904, grandes seccións do centro de Toronto foron destruídas no Incendio de Toronto de 1904, aínda que foron axiña reconstruídas.
A medida que a cidade medraba, ficou naturalmente cercada polo Río Humber ao oeste e polo Río Don ao leste. Varios ríos e riachos de menor porte cortaban a cidade, e moitos destes pasaron a ser usados como desaugadoiros a ceo aberto. O treito dun destes regatos corría por baixo da Universidade de Toronto. Todo isto pasou a crear graves problemas de saúde na cidade.
Século XX
O río Don separaba Toronto das cidades localizadas ao leste do río e creaba así serias dificultades de transporte dun punto a outro do val. En 1919 construíuse o Viaduto da Bloor Street, conectando Bloor Street no lado oeste do val con Danforth Avenue ao leste. Edmund Burke, o enxeñeiro que desenvolveu a ponte, exixiu que se engadise un andar inferior na ponte para os trens. A cidade non quería pagar este andar extra, mais Burke insistiu e a cidade cedeu. Este andar extra aforrou á cidade millóns de dólares, cando se construíu unha liña de metro leste-oeste. A construción do viaduto representa un marco histórico na historia de Toronto. Agora conectada ao que eran anteriormente cidades separadas, a cidade de Toronto creceu drasticamente durante as décadas iniciais do século XX.
Como resultado do crecemento que seguiu, Ontario decidiu, en 1967, reducir o número de cidades, vilas e distritos rurais dentro da Municipalidade da Rexión Metropolitana de Toronto a seis, despois da fusión de Long Branch, New Toronto e Mimico en Etobicoke, Weston en York, Leaside en East York e Swansea e Forest Hill en Toronto. Esta Municipalidade trouxo varios avances á cidade, como a instalación do primeiro sistema computerizado de tráfico do mundo, a construción de abrigos para necesitados e de abrigos de baixo alugamento para familias de baixa renda. Os problemas de abastecemento de auga foron solucionados, e construíuse un extensivo sistema de metro entre 1954 e 1972.
Ao longo da década de 1960 e de 1970, a cidade de Toronto superou en importancia económica a cidade quebequesa de Montreal. Varias empresas anteriormente con sede en Montreal mudáronse para Toronto. En 1968, a cidade realizou unha extensiva revitalización do litoral da cidade, permitindo o acceso ás praias. En 1971 foi construído un parque de diversións, o Ontario Place, e en 1976 foi inaugurada a CN Tower. Coa construción desta última, durante tempo a estrutura máis alta do mundo, Toronto converteuse un polo turístico, atraendo millóns de turistas anualmente.
Despois da década de 1970, o número de inmigrantes europeos pasou a caer, e a crecente inmigración de asiáticos, hispánicos e africanos fixeron de Toronto unha cidade multicultural. En 1981 foi inaugurado o Eaton Centre, o centro comercial máis famoso da cidade, e en 1989 construíuse o SkyDome.
En 1997, Toronto tiña preto de 625 000 habitantes, e era a segunda maior cidade en poboación do Canadá, atrás só de Montreal, aínda que a súa rexión metropolitana fose significantemente maior. Neste ano, o goberno de Ontario decidiu fundir todas as cidades da Municipalidade da Rexión Metropolitana de Toronto —Toronto, North York, Scarborough, Etobicoke, York e East York— nunha única cidade de Toronto. Moitos habitantes opuxéronse a esta fusión, argumentando que destruiría a identidade propia destas distintas comunidades, e tamén reduciría servizos públicos, tales como a saúde e a educación. Mesmo así, a fusión ocorreu o 1 de xaneiro de 1998. Toronto, cos seus 2,2 millóns de habitantes, tornouse a maior cidade do país, superando a Montreal e o seu millón de habitantes. En 1997 houbo eleccións a prefecto da nova super-cidade, que venceu Mel Lastman, anteriormente prefecto da extinta cidade de North York.
Tempos recentes
250px|dereita|miniatura|Vista de Toronto durante o solpor. En 2002, Toronto foi a sede do Día Mundial da Xuventude de 2002. Tamén no mesmo ano, o Papa Xoán Paulo II visitou a cidade. Os dous maiores sindicatos da cidade, a Locals 79 e a 416 of CUPE (Canadian Union of Public Employees) puxéronse en folga algunhas semanas antes do acontecemento do Día Mundial da Xuventude. Bibliotecas, escolas infantís, recollida do lixo e outros servizos públicos de responsabilidade municipal fecharon. O goberno de Ontario forzou os sindicatos a volver ao traballo algúns días antes do acontecemento.
En 2003, Toronto foi atinxida pola epidemia de pneumonía asiática, traída por un canadense de ascendencia chinesa que viaxara anteriormente a Hong Kong. En total, a doenza contaminou centenas de persoas, matando 42. Aínda que a doenza atinxira primariamente hospitais —infectando na súa maioría profesionais da saúde e pacientes, a maioría das mortes foron de pacientes que xa tiñan a saúde danada— a Organización Mundial da Saúde, o 21 de abril, anunciou ao mundo que non se debería realizar ningunha viaxe innecesaria á cidade. Toronto foi a única cidade do hemisferio occidental en ser elevada á categoría de "altamente perigosa". O turismo caeu drasticamente, e o comercio en xeral entrou en recesión. Para tentar recuperarse deste choque, a cidade realizou un concerto musical, chamado de SARStock, con bandas e cantantes coñecidos internacionalmente, tales como os Rolling Stones, AC/DC, Rush, The Guess Who, Justin Timberlake etc. O concerto atraeu aproximadamente 450 mil persoas, facendo do concerto un dos dez maiores da historia.
O 14 de agosto de 2003, Toronto, ben como todo o sur do Ontario e o nordeste dos Estados Unidos, sufriu un apagón xeral, o apagón da América do Norte de 2003. Os resultados causaron caos xeral na cidade. A electricidade soamente volveu nalgunhas áreas da cidade despois de 12 horas, e noutras despois de 3 días.
Nas eleccións municipais de 2003, David Miller foi escollido como o novo prefecto, despois dunha exitosa campaña electoral, que incluíu a promesa de cancelar unha ponte que conectaba o Toronto Island Airport co continente. En 2004, a cidade equilibrou os gastos por primeira vez en anos, a través da elevación moderada de impostos de propiedade e de maiores cantidades de ingresos recibidos do goberno provincial e nacional.
Toronto foi candidata aos Xogos Olímpicos de Verán de 2008, quedando en segundo lugar detrás de Pequín. Inicialmente ía presentarse para os Xogos de 2012, mais retirouse porque os Xogos Olímpicos de Inverno de 2010 foran adxudicados a Vancouver, tamén no Canadá.
Xeografía e clima
Toronto está localizada na marxe norte do Lago Ontario. A cidade limita ao sur co Lago Ontario, ao leste coa Municipalidade Rexional de Durhan, ao norte coa Municipalidade Rexional de York e ao oeste coa Municipalidade Rexional de Peel. A maior parte dos límites con estas municipalidades rexionais están en rúas ou ríos: ao leste a través do Río Rouge, ao norte coa Steeless Avenue e ao oeste coa Etobicoke Creek, a Renforth Avenue, a Eglinton Avenue e a Expressway 427. Varios ríos cortan a cidade, dos cales os principais son o Don, o Río Humber e o Río Rouge. As súas coordenadas xeográficas son 43°41′N e 79°38′O. A cidade posúe unha área total de 641 km².
Toronto posúe un clima temperado, con catro estacións ben definidas, quente e seco no verán e frío e húmido no inverno. As máximas no verán varían entre 20 °C a 36 °C, e as mínimas entre 10 °C e 25 °C. A media no verán é de 26 °C, e a media das mínimas no verán é de 15,5 °C. No inverno, a temperatura máxima varía entre -20º a 15º e as mínimas varían de -26 °C a 0 °C (ás veces caendo ata -45 °C, aínda que isto sexa raro), sendo que o factor do vento diminúe aínda máis estas temperaturas. A media das máximas é de 0 °C, e a media das mínimas é de -6.6 °C.
A precipitación media anual na cidade é de 81 centímetros, en forma de choiva e sarabia. As precipitacións medias de neve anual son de 250 centímetros. O mes menos chuvioso é agosto, con apenas 9 días de choiva de media. O mes máis chuvioso é xaneiro, que rexistra de media 16 días nos que hai precipitación de choiva, neve ou sarabia. Contándose apenas as formas de precipitación líquida, os meses máis chuviosos son os de primavera con, de media, 13 días chuviosos.
Administración
250px|dereita|miniatura|Vista da [[prefectura de Toronto.]] 250px|dereita|miniatura|Vista da Asemblea Lexislativa do [[Ontario. Toronto é a capital da provincia.]]
Os habitantes de Toronto elixen representantes no goberno provincial e no goberno nacional. Alén diso, tamén elixen directamente o prefecto e os membros do Consello Municipal. 22 membros do Parlamento representan a Toronto na Casa dos Comúns do Canadá, en canto que outros 22 membros representan a cidade na Asemblea Lexislativa de Ontario, localizada na Queen's Park, no centro da cidade.
O goberno municipal consiste no prefecto e en 44 conselleiros. Cada un destes son electos nun dos 44 distritos electorais da cidade, cada un con aproximadamente 55 mil persoas. Tanto o prefecto canto os conselleiros son electos pola poboación en eleccións que ocorren no mes de novembro, para mandatos de ata 3 anos. O goberno municipal é o quinto maior da América do Norte, e posúe un orzamento anual de 6 400 millóns de dólares canadenses.
O actual goberno municipal é baseado na creación da Municipalidade da Rexión Metropolitana de Toronto, máis coñecida como "Metro", en 1954. Este novo goberno rexional, que incluía as comunidades de East York, Etobicoke, Forest Hill, Leaside, Long Branch, Mimico, New Toronto, North York, Scarborough, Swansea, Toronto, Weston e York, foi creado pola necesidade de maior coordinación para o uso da terra, maior organización de planeamento urbano, ben como servizos divididos.
Estas 13 cidades, vilas e comunidades rurais continuaron a existir independentemente do goberno rexional, e a fornecer algúns servizos locais aos seus residentes. Gradualmente, o goberno da Municipalidade da Rexión Metropolitana de Toronto pasou a administrar os servizos que cruzaban fronteiras municipais, tales como vías expresas, saneamento básico e transporte público.
O 1 de xaneiro de 1967, varios dos menores municipios foron fundidos cos maiores, reducindo a seis o número de municipios dentro da Municipalidade da Rexión Metropolitana de Toronto. Forest Hill e Swansea tornáronse barrios de Toronto; Long Branch, Mimico e New Toronto foron fundidas coa cidade de Etobicoke, Weston foi fundida con York, e Leaside tornouse un barrio de East York.
Esta formación durou ata 1997, cando o goberno de Ontario anunciou que o nivel rexional de goberno foi abolido, e as seis existentes municipalidades —Toronto, Etobicoke, North York, East York, York e Scarborough— serían fundidas nunha única Cidade de Toronto. A fusión foi concretada o1 de xaneiro de 1998. Moitas persoas criticárona, e foi sucedida por unha caída masiva do número de servizos e de ingresos provinciais para toda a nova cidade de Toronto, facendo que o goberno da cidade pasase a ter pouquísimo ou ningún superávit. Un plebiscito realizado antes da fusión indicou que a maioría dos cidadáns eran contrarios a ela; porén, en Ontario, tales plebiscitos non posúen legalidade, e a provincia de Ontario tiña o dereito de ignoralos, o que de feito aconteceu. Mel Lastman, anteriormente prefecto da ex-cidade de North York]], foi elixido na primeira elección municipal da nova cidade de Toronto como o primeiro prefecto da nova cidade de Toronto.
Nesta época, a definición de Toronto en si pasou a ser dubidada por algúns. Nas eleccións municipais de 2000, máis do 88% dos habitantes da cidade votaron por un prefecto que discutira na súa campaña electoral a posibilidade da formación dunha provincia de Toronto. Tooker Gomberg, o segundo nas eleccións co 8% dos votos, era un propoñente da creación desta provincia, en canto o vencedor, Mel Lastman, cun 80% dos votos, tamén apoiou a idea. Porén, isto foi máis un ataque ao goberno do Canadá do que unha seria proposta, e despois de vencer nas eleccións, Lastman parou de discutir sobre o asunto. En todo caso, unha separación deste xénero sería legalmente moi difícil, se non imposíbel; dentro da Constitución do Canadá, as municipalidades non posúen poderes, é apenas permitido o uso de autoridade provincial. En caso de que Toronto tente ser elevada á categoría de provincia, terá de recibir aprobación da Casa dos Comúns, do Senado e de dous terzos dos votos a favor da poboación de todo o país.