cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juanjo Serrano
Traxectoria
Juanjo naceu en Calamonte, Badaxoz, en 1981. Despois do seu debut como sénior no segundo equipo do Mérida, pasou unha década enteira en distintos clubs da Segunda División B: primeiro no Atlético de Madrid B, para continuar no AD Alcorcón, CD Díter Zafra, Real Jaén, UD Lanzarote, Mazarrón CF, UB Conquense, CF Villanovense e CD Guadalajara. No ano 2011, tras dúas tempadas consecutivas anotando máis de 20 goles, asinaría co club da Primeira División Granada CF, aínda que nunca chegou a debutar en partido oficial, xa que foi cedido ao Cádiz CF e ao SD Logroñés. O 20 de xaneiro de 2013 rescinde o seu contrato co club e regresa ao Guadalajara, cun contrato de medio ano.
Así, con 31 anos, faría o seu debut na Segunda División o 26 de xaneiro dese mesmo ano, sendo titular na derrota por 0–2 ante o Girona FC. O seu primeiro tanto no fútbol profesional chegaría co solitario gol dos alcarreños ante a UD Las Palmas o 30 de marzo, volvendo a anotar outro na seguinte xornada contribuíndo á vitoria local ante o Córdoba CF. Tras marcar outros dous tantos co Guadalajara, o descenso administrativo do club fai que Juanjo teña que buscar un novo equipo, asinando finalmente polo Club Deportivo Lugo. Tras un ano no Lugo no que non goza de moitos minutos de xogo, asina polo CD Mirandés, equipo recentemente descendido á Segunda División B.
Spa, Bélxica
Spa é un municipio de Bélxica. Atópase na Rexión Valoa da Provincia de Liexa. Está situado nun val nas montañas das Ardenas, a uns 35 km. ao sueste de Liexa, e a 45 km ao suroeste de Aquisgrán. O 1 de xaneiro de 2012, Spa tiña unha poboación total de 10.579 habitantes. Ten unha superficie total de 39´85 km², resultando unha densidade de poboación de 270 habitantes por km².
Historia
A cidade é famosa polos seus mananciais desde os tempos da Roma Antiga, cando era chamada Aquae Spadanae, denominación posiblemente relacionada con spargere (en latín, 'lanzar aquí e alí, espallar' (gotas). A afirmación de que a palabra "spa" sexa un acrónimo da expresión latina salus per aquam ou "sanitas per aquam" ("saúde pola auga") parece carecer de fundamento.
En 1918, o exército alemán estableceu a súa sede principal en Spa, e foi desde aquí que os delegados dirixíronse ás liñas francesas para pactar co Mariscal Foch e pedir a paz nas consultas previas ao Armisticio, que puxo fin á primeira guerra mundial. En xullo de 1920 foi sede da Conferencia de Spa, unha reunión do Consello Supremo. Delegados alemáns foron invitados a este para discutir as reparacións de guerra.
A cidade está preto do Circuíto de Spa-Francorchamps, (en realidade hoxe en día atópase en Stavelot) que alberga o Gran Premio de Bélxica de Fórmula 1. Tamén é a localización do manancial de auga mineral de Spa.
Hércules Poirot o detective de ficción de Agatha Christie naceu en Spa.
Spa foi sede da final da Etapa 2 do Tour de Francia 2010, o 5 de xullo.
Principado de Serbia
O Principado de Serbia (en serbio latino Kneževina Srbija, en serbio cirílico Кнежевина Србија) foi un estado que existiu nos Balcáns entre os anos 1815 e 1882.
Antecedentes
Tras a derrota do Imperio otomán na guerra de 1788-1791 contra o Sacro Imperio Romano Xermánico, en Serbia comezaron a pensar nas posibilidades de éxito dun levantamento contra os turcos. Moitos serbios estiveran ao servizo de Austria durante a guerra, adquirindo así unha certa experiencia militar.
En 1793 e 1796, o sultán Selim III concedeu máis dereitos aos paxaliks de Belgrado. En adiante os impostos serían cobrados por nobres locais chamados príncipes (knez); a liberdade de comercio e de relixión foran ademais garantidas. Os xanízaros tiveron que retirarse de Smederevo.
O paxá Hadji Mustafá creou unha milicia de aristócratas serbios para combater contra os xanízaros. Esta milicia constituiría o embrión do exército de Serbia.
Primeira revolta
Os intentos serbios de emancipación da tutela de Turquía non comezaron, por tanto, até que a mesma descomposición interna do Imperio otomán os facilitou. Nos inicios do século XIX, alentados pola propaganda rusa e pola nova política austríaca, iniciáronse os movementos insurreccionais dos serbios que, nesta época, viron como se agravaba a dura explotación do campesiñado polos timariotas turcos a consecuencia da grave crise provocada polas dificultades internas do Imperio.
A primeira insurrección serbia foi en 1804 pero, truncada nada máis nacer, provocou unha sanguenta represión otomá. Serbia era naquel momento teatro das loitas entre os rebeldes xanízaros, que se alzaran contra as reformas introducidas por Selim III, e as tropas imperiais. Os xanízaros da gornición de Belgrado asasinaron o baxá, cuxa política de tolerancia coa poboación cristiá desustaba aos musulmáns. Os rebeldes desataron a continuación unha vaga de terror contra a poboación eslava que forzou a moitos dos guerrilleiros de 1787 a botarse de novo ao monte coa colaboración dos hajduks, campesiños serbios fuxidos que sobrevivían agrupados en partidas de bandoleiros. 250px|miniatura|Serbia en 1809. 250px|miniatura|Serbia en 1813. miniatura|250px|O Principado de Serbia e a [[Voivodina Serbia (do Imperio austríaco) en 1848.]] miniatura|250px|O Principado de Servia en 1878. miniatura|250px|O Principado de Serbia despois do Congreso de Berlín (1878).
Aínda que en principio os serbios loitaban a favor do Sultán contra os xanízaros sublevados, non tardaron en xurdir os ideais independentistas. Entre os seus xefes destacou Gjorgje Petrović, chamado Karadjordje (Xurxo o Negro), un tratante de porcos que en 1805 convocou en Orašac unha Asemblea de xefes de aldea e popes rurais que o investiu como xefe nacionalista. Karagjorgje contribuíu decisivamente á vitoria do Sultán contra os xanízaros; o caudillo serbio pediu entón a concesión da autonomía para o seu país baixo garantía do goberno austríaco, cousa que non aceptou o Sultán.
Por outra parte, Karadjordje tivo que pactar cos terratenentes, contrarios ao establecemento dunha democracia campesiña, e entregar a un Senado a administración civil do estado embrionario, reservándose el a dirección do exército. Continuou pois a guerra, e a loita dos serbios adquiriu pronto caracteres de guerra de liberación, animada pola negativa de Selim III a concederlles a autonomía. Tras as vitorias de Ivanovatz, Deligrad e, especialmente, Mišar (1806), os patriotas serbios conseguiron ocupar Belgrado e outras fortalezas do norte. Karadjodje solicitou sen éxito a axuda de Austria, aínda que obtivo apoio de Rusia, que acababa de entrar nunha nova guerra con Turquía. Pero a diplomacia tsarista apoiábase no partido dos terratenentes, donos do rudimentario aparato administrativo e cada vez máis opostos ao sector popular que acaudillaba o líder independentista.
Tras os primeiros éxitos de Karagjorgie veu a vitoria turca de Čegra; pero a participación de Rusia no conflito permitiu aos serbios unha primeira liberación (1807). Aínda que pouco durou esta. Coa intervención rusa parecía que terminarían as hostilidades. En decembro de 1808, Karagjorgje, animado polos seus triunfos, fíxose proclamar príncipe (zupan) por unha Asemblea popular (Skuptstina). Iso provocou a ruptura cos conservadores e o desgusto do tsar.
Finalmente, ante a ameaza dun ataque napoleónico, Rusia firmou a paz con Turquía en Bucarest (1812). Nicolao I abandonou a causa serbia a cambio dunha vaga promesa de autonomía. Serbia encontrouse baixo a influencia de dúas grandes potencias, Rusia e Turquía, que a utilizaron como elemento negociador nas súas propias relacións. E así, no Tratado de Bucarest, só se concedeu a Serbia unha autonomía moi relativa. Isto provocou unha nova insurrección de Karadjordje. Pouco despois, o exército otomán recuperaba o control do país sen que os rusos, ocupados en rexeitar aos franceses, auxiliaran aos divididos patriotas. Os turcos entraron en Belgrado (1813).
Tras o fracaso do levantamento, a maioría dos seus mandos instigadores escaparan ao abrigo dos Habsburgo, e só uns poucos permaneceron en Serbia. Karadjordje Petrović escapou coa súa familia a Austria, mentres os seus partidarios refuxiábanse nas montañas. A pesar dos esforzos de Karadjordje para obter aliados entre os serbios de Austria, os serbios de Bosnia, os rusos ou de Napoleón Bonaparte, o Estado serbio rebelde, que entre os anos 1804 e 1813) foi un estado independente de facto, foi esmagado polos otománs.
Segunda revolta
As brutais represións exercidas sobre a poboación prenderon a mecha dunha nova sublevación, que estalou en abril de 1815, pouco despois da reanexión do país a este Imperio. Este segundo levantamento trouxo consigo a semi-independencia de Serbia do Imperio otomán.
Miloš Obrenović, un dos líderes da primeira revolta, rendeuse aos turcos otománs, e foi nomeado Obor-Knez (Knez Supremo, "dirixente"). Stanoje Glavas tamén se rendeu aos turcos e recibiu un título de novo, pero despois foi executado cando estes comezaron a desconfiar da súa lealdade. Hadzi Prodan Gligorijević tentou un novo levantamento en 1814, pero Obrenović non o apoiou, porque considerou que non era o momento oportuno. O levantamento de Gligorijević fracasou e este tivo que fuxir a Austria. Tras o fracaso desta revolta, os turcos responderon cunha maior persecución contra os serbios, con traballos forzados e máis impostos. En marzo de 1815, os dirixentes serbios, tras varias xuntanzas, decidiron iniciar unha nova revolta.
O Consello Nacional proclamou a revolta en Takovo o 23 de abril de 1815. O Knez Supremo Obrenović foi elixido como líder e proclamou o famoso:
Cando os otománs, ante a nova revolta, condenaron a todos os seus líderes a morte. Os serbios libraron as batallas de Ljubic, Čačak, Palež, Požarevac e Dublje e expulsaron aos otománs do Paxalato de Belgrado.
Nacemento do Principado
A mediados de 1815, comezaron as negociacións entre Obrenović e Maraşli Ali Paşa, o gobernador otomán. Obrenović conseguiu unha forma de autonomía parcial para os serbios e, en 1816, o Imperio asinou varios documentos para a normalización das relacións entre serbios e turcos. O resultado foi o recoñecemento do Principado de Serbia polo Imperio Otomán. Aínda que o principado pagaba un imposto anual a Istambul e houbo unha gornición de soldados turcos en Belgrado até 1867, Serbia era, na maioría dos asuntos, un Estado independente.
A revolución serbia non foi só unha rebelión nacional, senón tamén unha revolución social, despois da cal Serbia experimentou un gran progreso debido a que aceptou os valores da sociedade burguesa.
Gobernantes
O Principado foi gobernado pola dinastía Obrenović, excepto no período do príncipe Aleksandar (Alexandre), da dinastía Karadjordjević. Os príncipes Miloš e Mihailo (Miguel) Obrenović reinaron dúas veces cada un.
En 1882, catro anos despois de ser recoñecido internacionalmente o principado, o príncipe Milan IV Obrenović converteuse en rei de Serbia co nome de Milan I.
Lista de integrais
Lista de integrais segundo o tipo de función:
Lista de integrais de funcións racionais
A seguinte é unha lista de integrais de funcións racionais.
Eivisa (concello)
Eivisa ou Eivissa (en catalán e oficialmente: Eivissa, en castelán: Ibiza) é unha cidade e concello das Illas Baleares, en España. Encóntrase na zona leste da illa de Eivisa, sendo a súa capital. Esténdese por unha área de 11,14 km² onde no ano 2011 vivían 49.388 habitantes.
A súa actividade económica inscríbese eminentemente dentro do sector servizos, coa industria turística e o pequeno comercio, como eixos fundamentais. Dado o seu carácter de cidade principal, Eivisa asume as funcións propias dunha capital, ofrecendo moitos dos seus servizos ao resto de municipios da illa e acollendo a sede do Consello Insular de Eivisa (órgano de goberno insular). O porto de Eivisa, situado nunha baía natural, é o principal acceso por mar á cidade e á súa vez é o acceso principal, xunto ao aeroporto, para toda a illa.
Historia
Iboshim, a cidade de Bes, foi fundada polos fenicios no ano 654 a. C. (segundo os textos clásicos). O núcleo urbano compúñase dunha acrópole e unha zona portuaria na beira da baía. Tamén tiña templos e zonas artesanais con importantes olerías. Ademais conta cunha das máis grandes necrópoles de época púnica con preto de 3.000 hipoxeos escavados na roca nunha loma próxima á cidade chamada Puig des Molins. Calcúlase que no século V a. C. a cidade tiña entre 4.000 e 5.000 habitantes. Posteriormente foi aliada dos cartaxineses, converténdose nun centro comercial de gran vitalidade que exportaba produtos manufacturados a diferentes lugares do Mediterráneo.
miniatura|esquerda|250px|A cidade antiga (Dalt Vila) Logo da destrución de Cartago no ano 146 a. C. a cidade mantivo a súa autonomía política e comercial e continuou, ata con maior intensidade, a actividade comercial e industrial como cidade federada de Roma, federación da que non se coñece o ano de inicio. Esta etapa finalizou cando Vespasiano converteuna en municipio romano no ano 70, co nome de Municipius Flavius Ebusitanum e coñecida normalmente como Ebusus.
Comezou entón un período de decadencia que durou case toda a fase imperial romana ata a chegada dos vándalos no ano 424, e a súa posterior ocupación polos bizantinos e árabes.
A cidade foi conquistada o 8 de agosto de 1235 por tropas do arcebispo de Tarragona Guillem de Montgrí, o infante Pedro de Portugal e o nobre Nuno Sanç baixo o encargo de Xaime I o Conquistador (rei de Aragón).
A parte antiga da cidade é coñecida como Dalt Vila ("cidade alta"). A área medieval de Dalt Vila foi fortificada por Filipe II para protexer a cidade de ataques de otománs e piratas, xa que o triplo recinto defensivo, de orixe árabe, non era suficiente. As obras foron encargadas ao enxeñeiro italiano Giovanni Battista Calvi.
Devandito recinto fortificado, acabado a finais do século XVI, é un dos recintos abaluartados mellor conservados, xunto co de Cartaxena de Indias e forma parte do Patrimonio da Humanidade desde 1999.
Existen moitas afinidades coa cultura, costumes e gastronomía fenicio-arábigas (folclore, gastronomía, costumes sociais) debido á súa historia.
Eivisa fíxose mundialmente coñecida nos anos sesenta, grazas ao movemento hippy. Hoxe en día quedan aínda algunhas colonias hippies na illa, pero tamén están alí instaladas colonias do movemento clubber. Aínda que se lle segue visitando polas súas praias, o seu ambiente nocturno, as súas discotecas de moda, as súas tendas e as súas terrazas de moda.
Demografía
miniatura|dereita|250px|Dalt Vila
Evolución da poboación de Eivisa dende a década dos 50 ata agora:
Lugares de interese
250px|dereita|miniatura|Ses Taules, porta renacentista de entrada á cidade. Destacan a catedral (do século XIV) e as murallas renacentistas do século XVI, incluídas no conxunto histórico artístico de Dalt Vila declaradas en 1999 patrimonio da humanidade. Tamén destacan o Palacio Episcopal, o concello (antigo convento Dominico), o castelo que domina a cidade e a máis importante necrópole púnica do Mediterráneo e o seu porto, activo desde a época fenicia.
Política
O repartimento de escanos quedou deste xeito:
Auga do mar
Salinidade
O estudo da composición simplifícase polo feito de que as proporcións dos compoñentes son sempre aproximadamente as mesmas, aínda que a concentración conxunta de todos eles é enormemente variable. Referímonos a esa concentración total como salinidade, que adoita expresarse en tanto por mil (‰). Grazas á universalidade da súa composición, a salinidade adoita ser estimada a partir da medición dun só parámetro, como a condutividade eléctrica, o índice de refracción ou a concentración dun dos seus compoñentes, xeralmente o ión cloruro (Cl-).
A salinidade presenta variacións cando se comparan as concas, as distintas latitudes ou as diferentes profundidades. Favorece unha salinidade máis elevada a evaporación máis intensa propia das latitudes tropicais, sobre todo na superficie, e unha menor salinidade a proximidade da desembocadura de ríos caudalosos e as precipitacións elevadas.
De todos os mares abertos é o mar Vermello o que presenta maior salinidade (40‰), bordeado como está de rexións áridas. O mar Báltico é o de salinidade menor (6‰ nas augas superficiais do golfo de Botnia), pola súa pequena profundidade, clima frío e amplitude das concas que verten as súas augas nel, o que unido á súa topografía case pechada, limita moito os intercambios co océano mundial. A salinidade é moi variable nos lagos e mares pechados que ocupan concas endorreicas, con só un 12‰ no mar Caspio e até un 330‰ nas capas superficiais do mar Morto. O principal factor do que depende a salinidade dos mares interiores é a existencia de drenaxe, cun ou máis emisarios por que os que desbordar, ou que pola contra a evaporación sexa a única forma de compensarse as achegas. Así o lago Vitoria, cunha orixe tectónica semellante á do Mar Morto, é un lago de auga doce á vez que a fonte principal do caudaloso río Nilo.
As diferenzas de salinidade entre masas de auga combínanse coas de temperatura para producir diferenzas de densidade, que á súa vez son responsables da convección na que se basea a circulación oceánica a grande escala, a chamada por iso circulación termohalina.
Dende que Edmond Halley o propuxera en 1715, admítese que a salinidade da auga do mar é efecto dunha salinización progresiva, estabilizada fai xa longo tempo, debida a un achegue polos ríos, non compensado, de sales procedentes do lavado das rochas continentais. A salinidade non medrou dende fai miles de millóns de anos, por mor da acumulación de sal en sedimentos. Hoxe en día acéptase que boa parte do sodio procede das mesmas emisións volcánicas que facilitaron orixinalmente a formación da hidrosfera.
Condutividade eléctrica
A auga do mar presenta unha elevada condutividade eléctrica, á que contribúen a polaridade da auga e a abundancia de ions disoltos. Os sales en auga disócianse en ións. Un ion é un átomo cargado positiva ou negativamente e que, por tanto, intercambia electróns co medio. Poden absorber e liberar electróns ás partículas veciñas. A condutividade varía sobre todo coa temperatura e a salinidade (a maior salinidade, maior condutividade), e a súa medición permite, unha vez controlada a temperatura, coñecer a salinidade.
Densidade
A densidade da auga do mar é unha das súas propiedades máis importantes. A súa variación provoca correntes. É determinada usando a ecuación internacional de estado da auga de mar a presión atmosférica, que é formulada pola Unesco (UNESCO Technical Papers in Marine Science, 1981) a partir dos traballos realizados ao longo de todo este século para coñecer as relacións entre as variables termodinámicas da auga do mar: densidade, presión, salinidade e temperatura. A densidade da típica auga do mar (auga salgada cun 3,5% de sales disoltos) adoita ser de 1,02819 kg/L aos -2 °C, 1,02811 aos 0 °C, 1,02778 aos 4 °C etc.
A densidade da auga de mar depende do tres variables: Salinidade (s), Temperatura (t) e Presión (p). Para simbolizar a densidade emprégase xeralmente a letra grega ρ(rho) e para indicar que é función do tres variables escríbese ρ(s,t,p). O valor numérico da densidade da auga do mar no seu ambiente natural varía soamente a partir do terceiro decimal e, para economizar espazo e traballo, así como para ter unha visión mellor do valor, defínese outra cantidade simbolizada pola letra grega σ(Sigma) mediante a seguinte expresión.
σ(s,t,p)=(ρ(s,t,p)-1)x1000
Por exemplo, á densidade ρ(s,t,p)=1,02743 correspóndelle o valor σ(s,t,p)=27,43.
pH
A auga oceánica é lixeiramente alcalina, e o valor do seu pH está entre 7,5 e 8,4 e varía en función da temperatura; se esta sobe, o pH diminúe e tende á acidez; tamén pode variar en función da salinidade, da presión ou profundidade e da actividade vital dos organismos mariños (http://bibliotecadigital.ilce.edu.mx/sites/ciencia/volumen1/ciencia2/12/htm/sec_17.html)
Gases
Os gases disoltos son os mesmos que compoñen o aire libre, pero en diferentes proporcións, condicionadas por diversos factores. A temperatura e a salinidade inflúen reducindo a solubilidade dos gases cando calquera deses dous parámetros medra. Outros factores son a actividade metabólica dos seres vivos e os complexos equilibrios químicos cos solutos sólidos, como o ion bicarbonato (HCO3-). A concentración total e a composición dos gases disoltos varían sobre todo coa profundidade, que afecta á axitación, a fotosíntese (limitada á superficial zona fótica) e a abundancia de organismos.
En augas oceánicas superficiais ben mesturadas, a composición típica de gases disoltos inclúe un 64% de nitróxeno (N2), un 34% de osíxeno (O2) e un 1,8% de dióxido de carbono (CO2), moi por riba este último do 0,04% que hai no aire libre. O osíxeno (O2) abunda sobre todo na superficie, onde predomina a fotosíntese sobre a respiración, e adoita presentar o seu mínimo cara aos 400 m de profundidade, onde os efectos da difusión dende o aire libre e da fotosíntese xa non acadan, pero onde aínda é alta a densidade de organismos consumidores, que o esgotan. A temperatura, máis baixa nos fondos profundos, afecta á solubilidade dos carbonatos.
Descenso crioscópico
O descenso crioscópico é a redución do punto de fusión dun disolvente puro pola presenza de solutos. É directamente proporcional á molalidade, o que fai que sexa máis importante para solutos iónicos, como os que predominan na auga do mar, que para os non iónicos. O fenómeno ten importantes consecuencias no caso da auga do mar, porque a resposta ao arrefriado intenso da auga do océano, como ocorre no inverno das rexións polares, é a separación dunha fase sólida flotante de auga pura. É así como se forman as banquisas ao redor da Antártida ou ao redor do océano Ártico, como un agregado compacto de xeo puro de auga, con salmoira enchendo os intersticios, e flotando sobre unha masa de auga líquida a menos de 0 °C (até un límite máximo de -1,9 °C para unha salinidade do 3,5%).
Catálise
En química e bioloxía a catálise é a aceleración (incremento da velocidade) da reacción química por medio dunha substancia, chamada catalizador, que non é consumida na reacción. Esta verba é derivada do seu nome grego κατάλυσις.
O catalizador prové un mecanismo de reacción alternativo, no que a enerxía de activación é menor có do mecanismo orixinal de reacción. O catalizador participa na reacción pero non é un reaxente nin un produto da reacción que cataliza. Unha excepción son os procesos de autocatálise onde os produtos da reacción promoven a aceleración da reacción.
O concepto de catálise foi inventado pola química Elizabeth  Fulhame e descrito nun libro de 1794, baseado no seu novo traballo en experimentos de  oxidación-redución.
Concerto grosso
miniatura|[[Arcangelo Corelli, gran violinista do barroco que compuxo concerti grossi]] O concerto grosso (plural concerti grossi; en italiano gran concerto) era unha forma instrumental barroca de orixe italiana baseada na contraposición entre un pequeno grupo de solistas (un concertino) e unha orquestra completa (un ripieno ou tutti).
O concerto grosso data aproximadamente de 1670 e pode atribuírse a Alessandro Stradella, quen parece escribir a primeira obra musical na cal un "concertino" e un "ripieno" enfróntanse de forma característica, a pesar de non usar o termo concerto grosso. Giovanni Lorenzo Gregori é o primeiro compositor en utilizar o termo concerto grosso. Un dos maiores compositores do chamado concerto grosso foi Arcangelo Corelli, amigo de Stradella. Trala morte de Corelli, publicouse unha colección de doce concertos seus (presumiblemente, os movementos foron seleccionados a partir dun conxunto maior de obras) que obtivo unha rápida difusión por Europa. Compositores tales como Francesco Geminiani e Giuseppe Torelli emularon o estilo de Corelli, quen tamén exerceu unha forte influencia nos concertos de Antonio Vivaldi. O número de movementos que adoita ter o concerto grosso é de tres, segundo a fórmula preferida por Corelli: rápido-lento-rápido.
En tempos de Corelli, distinguíanse dous tipos distintos do concerto grosso: o concerto da chiesa (concerto de igrexa) e o concerto da camera (concerto de cámara). O primeiro era máis formal e xeralmente alternaba entre seccións longas ou adagio (lentas) con allegro (rápidas), mentres que o segundo tiña o carácter dunha suite de danzas, composta por un preludio e varios tipos de movementos de danza. As diferenzas entre ambos os tipos de concerto diluíronse co tempo.
O concertino de Corelli consistía en dous violíns e un violoncello, cunha orquestra de cordas facendo as veces de ripieno, ambos acompañados por unha sección de baixo continuo.
Influencias
Outros compositores importantes de concerti grossi foron Georg Friedrich Händel, quen expandiu o ripieno para incluír instrumentos de vento. Varios dos Concertos de Brandeburgo de Johann Sebastian Bach seguen aproximadamente a forma do concerto grosso, especialmente o segundo Concerto, que ten un concertino de frauta doce, óboe, trompeta e un solo de violín.
A forma concerto grosso foi recuperada por diversos compositores do século XX.
Depresión (xeoloxía)
En xeomorfoloxía, unha depresión é un termo para designar a zona do relevo situada a un nivel inferior cá superficie veciña.
Adaptacións antipredadores
miniatura|upright=2|A adaptación antipredadores en acción: o tiburón [[Dalatias licha (a–c) e o mero Polyprion americanus (d–f) intentando depredar mixíns. Primeiro, os predadores aproxímanse ás súa posibles presas. Os predadores morden ou tratan de tragar os mixíns, pero os mixíns xa botaron chorros de baba (frechas) na boca dos predadores. Ao sentiren que se asfixian por culpa da baba, os predadores liberan os mixíns e abren a boca para intentar desfacerse da baba que teñen na boca e branquias. ]]
As adaptacións antipredadores ou defensas contra os predadores son mecanismos desenvolvidos polos seres vivos ao longo da evolución que axudan aos organismos que son presas na súa constante loita contra os predadores. No reino animal as adaptacións evolucionaron en cada estadio desa loita, principalmente para evitar a detección, repeler un ataque, contraatacar ou escapar cando son capturadas.
A primeira liña de defensa consiste en evitar a detección, por medio de mecanismos como a camuflaxe, enmascaramento, selección apostática, vivir baixo terra ou facer unha vida nocturna.
Alternativamente, os animais presa poden repeler os ataques, anunciando a presenza de fortes defensas por aposematismo, imitando mimeticamente animais que posúen esas defensas, asustando o atacante, facendo sinais ao predador de que perseguilo non paga a pena, distracción, uso de estruturas defensivas como espiñas e vivindo en grupo. Os membros do grupo teñen un risco reducido de predación, a pesar de que o grupo é moito máis visible, por medio do melloramento da vixilancia, confusión do predador e a probabilidade de que o predador ataque outro individuo.
Algunhas especies de presas poden contraatacar aos seus predadores, sexa por medio de substancias químicas ou líquidos corporais, sexa por defensa comunal ou sexa por exectar materiais noxentos. Moitos animais poden escapar fuxindo rapidametne, correr máis ou ser máis hábiles que o seu atacante.
Finalmente, algunhas especies poden escapar incluso cando son capturadas ao sacrificar certas partes do seu corpo: os cangrexos poden desprender unha pinza, mentres que os lagartos poden desprenderse dos rabos, que adoitan distraer os seus predadores o suficiente como para permitirlles liscar.
Permanecer fóra da vista
miniatura|Os [[Pteropodidae|morcegos da froita buscan alimento pola noite para evitar os predadores.]]
Luís A. Mestre
Luís Antonio Mestre Hernández, nado na Habana en 1848 e finado en Vigo o 9 de abril de 1921, foi un xornalista e escritor galego.
Adaptacións antipredadores
Permanecer fóra da vista
Os animais poden evitar converterse en presas vivindo fóra da vista dos pedadores, vivindo en covas, toqueiras, ou sendo nocturnos. A nocturnidade é un comportamento animal caracterizado pola actividade durante a noite e durmindo durante o día. Este é un comportamento para evitar a detección chamado cripse, utilizado polos animais para evitar a predación ou para mellorar a posibilidade de cazar presas. O risco de predación foi recoñecida desde hai moito tempo como esencial para determinar as decisións de comportamento. Por exemplo, este risco de predación é de grande importancia para determinar o tempo de saída polo serán nos morcegos ecolocalizadores. Aínda que un acceso máis temperán durante horas con máis luz permite buscar comida máis doadamente, causa tamén un maior risco de predación polos falcóns Macheiramphus alcinus e Falco rufigularis. Isto ten como resultado un momento de saída ao serán óptima, que é un compromiso entre as demandas en conflito.
Outras adaptacións nocturnas poden verse nas ratas canguro. Buscan alimento en hábitats relativamente abertos, e reducen a súa acividade fóra das súas toqueiras de reprodución en resposta ao luar. Durante a lúa chea, cambian a súa actividade cara a áreas de cubertura vexetal relativamente densa para compensar a luz extra.
Camuflaxe
A camuflaxe utiliza calquera combinación de materiais, coloración ou iluminación para a ocultación dun organismo facendo que sexa difícil de detectar pola vista. É común tanto en animais terestres coma mariños. A camuflaxe pode conseguirse de moi diferentes maneiras, como pode ser por medio da semellanza co que o rodea, coloración disruptiva, eliminación de sombras por contracoloración ou contrailuminación, autodecoración, comportamento críptico, ou cor e padróns da pel cambiables. Algúns animais como o lagarto Phrynosoma ncallii de América do Norte evolucionaron eliminando as súas sombras e confundíndose co terreo. Os corpos destes lagartos son aplanados e as súas partes laterais adelgazan cara aos bordos. Este tipo de corpo, xunto coas escamas brancas formando flecos ao longo dos seus lados, fan que estes lagartos poidan ocultar as súas sombras con grande efectividade. Ademais, estes lagartos ocultan calquera sombra restante ao aplicaren os seus corpos sobre o chan.
Enmascararse
miniatura|[[Kallima inachus enmascarándose como folla morta.]]
Os animais poden agocharse a plena vista ao enmascararse como obxectos non comestibles. Por exemplo, o Nyctibius, unha ave suramericana, póusase habitualmente nas árbores, parecéndose moi convincentemente a unha rama rota, mentres que a bolboreta Kallima parece unha folla morta.
Selección apostática
Outra maneira de non ser atacado a simple vista é parecer diferente doutros membros da mesma especie. Os predadores como os ferreiriños cazan selectivamente abundantes tipos de insectos, ignorando os tipos menos comúns que haxa no lugar, formándose unhas imaxes de busca das presas desexadas. Isto crea un mecanismo para a selección dependente da frecuencia negativa, a selección apostática.
Repeler un ataque
miniatura|Unha [[barbantesa mediterránea, Iris oratoria, intentando asustar un predador cun comportamento deimático]]
Asustar o predador
Moitos animais con febles defensas, como avelaíñas, bolboretas, barbantesas, fásmidos e cefalópodos como os polbos, utilizan padróns de ameaza ou comportamento que asusta (deimático), como exhibir rapidamente uns ocelos conspicuos, para espantar ou distraer momentaneamente un predador, dando así á presa unha oportunidade de escapar. En ausencia de toxinas ou outras defensas, isto é esencialmente un farol, a diferenza do aposematismo, que implica sinais honestos (que non enganan).
Sinais que disuaden o perseguidor
Sinais disuasorios da persecución son sinais de comportamento usados polas presas que convencen os predadores de non perseguilos. Por exemplo, as gacelas corren choutando, dando saltos altos coas patas estiradas e o dorso arqueado. Crese que isto envía un sinal aos predadores de que teñen un alto nivel de fitness e poden superar en carreira os predadores. Como resultado, os predadores poden elixir entre perseguir unha presa diferente que é menos probable que corra máis ca eles. O cervo virxiniano e outras presas mamíferos moven as súas colas con marcas conspicuas (a miúdo negras e brancas) cando están alarmados, informando o predador de que foi detectado. As chamadas de alarma que fan as aves, como o gaio, son igualemnte sinais honestos (verdadeiros), benificiando tanto o predador coma a presa: o predador está informado de que foi detectado e podería tamén aforrar tempo e enerxía ao renunciar á persección, mentres que a presa queda protexida do ataque.
Facerse o morto
miniatura|esquerda|A serpe [[Heterodon platirhinos finxíndose morta]]
Outro sinal disuasorio da persecución consiste en facerse o morto ou tanatose. A tanatose é unha forma de engano no cal un animal imita o seu propio corpo morto, finxindo a súa morte para evitar ser atacado polos predadores que buscan presas vivas. A tanatose pode tamén utilizarse polo predador para tentar a presa para que se aproxime. Un exemplo disto pode verse nos cervatos do cervo virxiniano, que sofren unha diminución do seu ritmo cardíaco cando se aproxima un predador. Esta resposta, denominada "bradicardia de alarma", causa que os latexos do corazón do cervato baixen desde os 155 a 38 latexos por minuto normais a só un latexo. Esta caída do ritmo cardíaco pode durar ata dous minutos, causando que o cervato diminúa a frecuencia respiraoria e o seu movemento, o que se chama inmobilidade tónica. A inmobilidade tónica é unha resposta reflexa que causa que o cervato adopte unha posición baixa do corpo que simula a posición dun corpo morto. Unha vez que o predador descobre o cervato, perde interese nesa presa "morta". Outros síntomas da bradicardia de alarma, como a salivación, micción e defecación, poden tamén causar que o predador perda interese.
Distracción
miniatura|unha píllara da especie [[Charadrius vociferus distraendo un predador do seu niño finxindo ter unha á rota.]]
Os moluscos mariños como as lesmas de mar, o choco, as luras e os polbos utilizan como última oportunidade para escapar o distraer os seus atacantes. Para facelo, exectan unha mestura de produtos químicos, que poden imitar comida ou confundir doutro modo os predadores. En resposta aos predadores, os animais destes grupos liberan tinta, creando unha nube opalina e afectando os sentidos do predador, facendo que este ataque a nube.
As exhibicións de distracción atraen a atención dos predadores lonxe dun obxecto, normalmente o niño ou as crías, que quedan así protexidas. Realizan exhibicións de distracción algunhas especies de aves, que poden finxir ter unha á rota mentres choutan á pata coxa polo chan, e algunhas especies de peixes.
Mimetismo e aposematismo
miniatura|upright=0.8|left|As bolboretas [[Limenitis archippus e Danaus plexippus son imitadores müllerianos, similares en aspecto, e ambas de mal sabor para os predadores.]]
O mimetismo ocorre cando un organismo (o imitador) simula propiedades de sinalización doutros organismos (o modelo) para confundir a un terceiro organismo (o predador). Isto ten como resultado que o imitador gaña protección, comida e vantaxes na obtención de parella. Hai dous tipos clásicos de mimetismo defensivo: batesiano e mülleriano. Ambos os dous implican a coloración aposemática ou sinais de advertencia, para evitar ser atacado por un predador.
No mimetismo batesiano, unha especie presa inofensiva e comestible imita a aparencia doutra especie que é noxenta para os predadores, reducindo así o risco que ten o imitador de ser atacado. Esta forma de mimetismo pode verse en insectos. A idea que está detrás do mimetismo batesiano é que os predadores que trataron de comer a especie de mal sabor aprenden a asociar as súas cores e marcas cun sabor desagradable. Isto ten como resultado a aprendizaxe do predador para evitar especies que mostran cores e marcas similares, incluíndo os imitadores batesianos, que son parasitos das defensas químicas ou doutro tipo dos modelos non aproveitables. Algunhas especies de polbo poden imitar algúns outros animais cambiando a cor da súa pel, o debuxo da pel e movemento do corpo. Cando un peixe pomacéntrido ataca un polbo, o polbo imita unha serpe mariña listada. O modelo elixido varía co predador de polbos e hábitat. A maioría destes polbos usan mimetismo batesiano, seleccionando como modelo un organismo repulsivo para os predadores.
miniatura|O [[porco espiño Erethizon dorsatum combina o feito de ter espiñas cunha coloración de advertencia]]
Estruturas defensivas
Moitos animais están protexidos contra os predadores con armadura formada por cunchas (como a da maioría dos moluscos), pel coriácea ou escamosa (como en réptiles), ou rexos exoesqueletos quitinosos (como en artrópodos).
Unha espiña é unha estrutura aguda como unha agulla usada para inflixir dor sobre os predadores. Un exemplo disto visto na natureza é o peixe Acanthurus sohal. Estes peixes teñen unha espiña afiada como un bistutí na parte frontal de cada unha das súas colas, con capacidade de inflixir feridas profundas. A área arredor das espiñas está a miúdo vivamente coloreada para advertir da súa capacidade defensiva; os predadores adoitan evitar comer este peixe. As espiñas defensivas poden ser arrancables, barbadas ou velenosas. As espiñas do porco espiño (roedor) son longas, ríxidas, rompen pola punta e son barbadas para cravarse nun posible predador. En contraste, as curtas espiñas dos ourizo cacho (erinaceidos), que son pelos modificados, dóbranse doadamente e están barbadas dentro do corpo do seu posuidor, polo que non se perden facilmente; poden ser pinchadas nun atacante.
Moitas especies de eirugas de avelaíñas Limacodidae, teñen numerosas protuberancias e espiñas punxentes ao logo da superficie dorsal. As especies que posúen estas espiñas punzantes sofren menos predación que as larvas que carecen delas, e un predador, a avespa papeleira, elixe larvas sen espiñas cando ten a oportunidade.
Seguridade en grupo
Vivir en grupo pode diminuír o risco de predación para o individuo por diversas vías, como se describe debaixo.
Rabaño egoísta
A teoría do rabaño egoísta foi proposta por W.D. Hamilton para explicar por que os animais buscan unha posición central nun grupo. A idea central da teoría é reducir o dominio de perigo do individuo. Un dominio de perigo é a área dentro do grupo na cal o individuo é máis probable que sexa atacado por un predador. O centro do grupo ten o dominio de perigo máis baixo, así que se predí que os animais se esforzarán por ocupar esa posición. Alta De Vos e Justin O'Rainn (2010) comprobaron o efecto do rabaño egoísta de Hamilton estudando a predación da foca surafricana Arctocephalus pusillus polo tiburón branco. Usando sinais de reclamo, os investigadores variaron a distancia entre os reclamos para producir diferentes dominios de perigo. As focas cun dominio máis grande presentaban un incremento do risco de sufrir ataques de tiburóns.
Saciar o predador
miniatura|esquerda|Unha [[Magicicada|carricanta periódica acaba de emerxer: millóns delas saen á vez, en longos intervalos, probalemente para saciar o predador.]]
Unha estratexia radical para evitar os predadores que doutro modo poderían matar a gran maioría das crías emerxentes dunha poboación é a de saíren todas xuntas en momentos esporádicos e raros a intervalos irregulares. Esta estratexia vese na súa forma máis drástica nas carricantas periódicas, que emerxen a intervalos de 13 a 17 anos. Os predadores cun ciclo de vida dun ano ou duns poucos anos son incapaces de reproducirse o suficientemente rápido en resposta a esa masiva emerxencia das presas, polo que saciar o predador é unha explicación probabalemente evolutiva para o ciclo de vida pouco común das carricantas, aínda que non a única. Os predadores poden darse un festín nas carricantas emerxentes, pero son incapaces de comer máis dunha fracción durante breve exceso de presas.
miniatura|upright|Os monos [[Chlorocebus pygerythrus teñen diferentes sinais de alarma que advirten de ataques de aguias, leopardos e serpes.]]
Chamadas de alarma
Os animais que viven en grupo adoitan emitir chamadas de alarma que avisan dun ataque. Por exemplo, os monos Chlorocebus pygerythrus emiten diferentes cahamadas dependendo da natureza do ataque: para unha aguia, unha tose disilábica; para un leopardo ou outro felino, un ladrido alto; para unha pitón ou outras serpes, un grito. Os monos que oen estas chamadas responden defensivamente, pero de xeito diferente en cada caso: na chamada da aguia, buscan visualmente e corren a agocharse; para a chamada do leopardo, corren ao alto das árbores; para a chamada das serpes, érguense e ven ao seu arredor buscando serpes e se ven unha serpe, ás veces atacan. Chamadas similares poden atoparse noutras especies de monos, mentres que as aves tamén emiten diferentes chamadas que provocan diferentes respostas.
Vixilancia mellorada
miniatura|esquerda|upright=1.4|A tartaraña [[Circus hudsonius, persegue unha bandada alertada de avocetas Recurvirostra americana.]]
No efecto da vixilancia mellorada, os grupos son capaces de detectar predadores antes que un individuo solitario. Para moitos predadores o éxito depende da sorpresa. Se a presa é alertada con tempo nun ataque, ten unhas maiores posibilidades de escapar. Por exemplo, as bandadas de pombo torcaz sofren a predación dos azores. Os azores teñen menos éxito cando atacan grandes bandadas destes pombos que cando son máis pequenos. Isto débese a que canto maior é o tamaño da bandada máis probable é que unha ave se decate da presenza do azor e escape. En canto un dos pombos escapa voando alarmado o resto da bandada o segue. As avestruces no Parque Nacional de Tsavo de Kenya aliméntanse soas ou en grupos de ata catro individuos. Son predadas por leóns. A medida que o tamaño do grupo é maior, a frecuencia coa que cada individuo ergue a cabeza para vixiar se hai predadores diminúe. Como as avestruces poden correr a velocidades superiores ás dos leóns en longas distancias, os leóns tratan de atacar as avestruces cando teñen as cabezas baixadas. Ao agrupárense, as avestruces preséntanlles aos leóns unha maior dificultade para determinar canto tempo están baixadas as cabezas das avestruces. Así, aínda que a vixilancia individual decreza, a vixilancia global do grupo increméntase.
François Cluzet
François Cluzet, nado o 21 de setembro de 1955 en París, Illa de Francia, é un actor francés de cinema e teatro.
Adaptacións antipredadores
Vixilancia mellorada
miniatura|upright=1.2|Unha [[cebra concreta é difícil de capturar en medio dunha manda.]]
Confusión do predador
Os individuos que viven en grandes grupos poden estar seguros dun ataque porque o predador pode ser confundido polo gran tamaño do grupo. Cando o grupo se move, o predador ten maiores dificultades para tomar como diana un individuo do grupo de presas. O zoólogo Martin Stevens e os seus colegas suxeriron que a cebra era un exemplo disto. Cando está estacionaria, unha soa cebra destaca moito debido ao seu gran tamaño. Para reducir o risco de ataque, as cebras adoitan viaxar en mandas. O debuxo raiado de todas as cebras do grupo pode confundir ao predador, facendo máis difícil que o predador se centre nun exemplar de cebra. Ademais, cando se moven rapidamente, as raias da cebra crean confusión, causando un efecto de cegamento de movemento parpadeante nos ollos do predador.
Contraataque
Poden utilizarse estruturas defensivas como espiñas para repeler un ataque, como xa se mencionou, e se é necesario para contraatacer perante un predator. Os métodos de contraataque poden consistir tamén en defensas químicas, acosos, regurxitación defensiva ou altruísmo suicida.
Defensas químicas
miniatura|esquerda|o [[escaravello Timarcha tenebricosa exsudando unha pinga dun líquido vermello noxento (arriba á dereita)]]
Moitos animais de presa, e tamén as sementes para defenderse da predación de sementes, utilizan compostos químicos velenosos para a autodefensa. Estes poden estar concentrados en estruturas superficiais como espiñas ou glándulas, que fan que o atacante saboree os compostos químicos antes de morder ou tragar a presa: moitas toxinas son de sabor amargo. Unha defensa de último recurso é que a propia carne do animal sexa tóxica, como a do peixe fugu, as bolboretas Danaidae e as avelaíñas Zygaenidae. Moitos insectos adquiren esas toxinas das plantas que comen; as eirugas das Danaus acumulan cardenólidos tóxicos de plantas asclepiadáceas.
Algúns animais presas poden exectar materiais noxentos para disuadir os predadores activamente. O escaravello bombardeiro ten glándulas especializadas no extremo do seu abdome que lle permite dirixir un spray tóxico contra os seus predadores. O spray xérase explosivamente por oxidación de hidroquinonas e é lanzado como un spray á temperatura de 100 °C. O grilo acoirazado Acanthoplus discoidalis libera igualmente "sangue" (linfa) polas súas articulacións cando é ameazado (autohemorraxia). Varias especies de saltóns, como Poecilocerus pictus, Parasanaa donovani, Aularches miliaris, e Tegra novaehollandiae segregan líquidos noxentos cando son ameazados, ás veces exectándoos a presión. As cobras cuspidoras lanzan con puntería veleno desde os seus cairos aos ollos de predadores potenciais, conseguindo darlle aos seus obxectivos en oito de cada dez veces e causándolles unha forte dor. As térmites soldado Nasutitermitinae teñen unha pistola fonte, unha glándula na fronte das súas cabezas que pode segregar e disparar un preciso chorro de terpenos resinosos a "moitos centímetros". O material é pegañoso e tóxico para outros insectos. Un dos terpenos da secreción, o pineno, funciona como unha feromona de alarma. As sementes disuaden a predación cunha combinación de compostos tóxicos como aminoácidos non proteicos, glicósidos cianoxéncios, inhibidores da protease e amilase e fitohemaglutininas.