cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guerra de Sucesión castelá
Alianzas internacionais
Nese momento Francia estaba tamén en guerra con Borgoña. Isto convertía aos borgoñones en aliados teóricos do bando isabelino pero na práctica seguiron facendo a guerra pola súa conta, sen coordinar as súas accións cos castelán-aragoneses. Tamén Inglaterra entrou brevemente en guerra con Francia ao desembarcar o seu rei Eduardo IV en Calais en xuño de 1475 pero, nunha rápida resposta diplomática, Luís XI acordou con Eduardo en agosto a paz de Picquigny. O rei de Inglaterra concedeu unha tregua de nove anos a cambio dunha importante compensación económica e volveuse ao seu reino.
Pola súa banda, o reino de Navarra vivía unha guerra civil intermitente entre beaumonteses e agramonteses, á que se superpoñían os intentos de Francia e de Aragón por controlar o reino.
Para rematar, o reino musulmán de Granada mantívose neutral, a pesar dos esforzos portugueses por involucralo na guerra.
Rivalidade entre Castela e Portugal no Atlántico
Durante a primeira metade do século Castela organizou a conquista dalgunhas das illas Canarias (Lanzarote, Fuerteventura, Hierro e Gomera) mediante pactos de vasalaxe primeiro con cabaleiros normandos e logo con nobres casteláns. Portugal mantivo a súa oposición á autoridade castelá nas illas e pola súa banda foi avanzando na exploración de Guinea, obtendo grandes beneficios comerciais.
A partir de 1452 os papas Nicolao V e o seu sucesor Calisto III modificaron a anterior política de neutralidade da Santa Sé e outorgaron unha serie de bulas favorables a Portugal, reservando a este país o control do comercio e a autoridade relixiosa nunha ampla zona hasta toda la Guinea e más allá. Non arbitraron a cuestión das Canarias, cuxa conquista doutra banda quedara relativamente estancada. O rei de Portugal adoptou unha política comercial aberta, permitindo a súbditos estranxeiros comerciar nas costas africanas a cambio dos correspondentes impostos. O único prexudicado era así o rei de Castela.
En agosto de 1475, tras o estalido da guerra, Isabel reclamou que as partes de Africa et Guinea pertencían a Castela por dereito e incitou aos seus comerciantes a navegar a elas, iniciando a guerra naval no Atlántico.
Bandos da guerra en 1475
A favor de Isabel:
O ducado de Borgoña e o reino de Inglaterra estaban en guerra con Francia en 1475 pero non coordinaron as súas accións cos partidarios de Isabel e por iso non se lles considera normalmente integrantes do bando isabelino.
Afonso V entra en Castela
150px|miniatura|Armas de [[Afonso V de Portugal|Afonso V, entre 1475 e 1479, como rei de Portugal e rei de Castela-León.]] Un exército portugués entrou no territorio da coroa de Castela con Afonso V á fronte o 10 de maio de 1475 e avanzou ata Plasencia, onde lle esperaba Xoana. Nesa cidade foron proclamados Xoana e Afonso reis de Castela e de León o 25 de maio e desposáronse, quedando a voda pendente dunha dispensa papal que obtiveron uns meses máis tarde. De alí marcharon a Arévalo, con intención de dirixirse a Burgos. Tanto o castelo de Burgos como as cidades de Plasencia e de Arévalo estaban controlados polos Estúñiga, partidarios de Xoana, aínda que a cidade de Burgos en si era isabelina. Desde alí Afonso esperaba poder enlazar coas tropas que enviase o seu aliado Luís XI de Francia.
Fernando concentrou un grande exército en Tordesillas e o 15 de xullo ordenou porse en marcha, buscando o encontro con Afonso. Catro días despois chegou a Toro pero o portugués evitou o combate e Fernando, falto de recursos para un asedio prolongado, tivo que retornar a Tordesillas e disolver o seu exército. O castelo de Toro rendeuse a Afonso V, que con todo, non aproveitou para avanzar sobre Burgos senón que volveu a Arévalo á espera da intervención francesa.
O conde de Benavente, partidario de Isabel, situouse cunha pequena forza en Baltanás (Palencia) para vixiar aos portugueses. Foi atacado o 18 de novembro de 1475, sendo derrotado e feito prisioneiro tras unha dura resistencia. A pesar de que esta vitoria abríalle o camiño a Burgos, Afonso V decidiu unha vez máis retirarse a Zamora. A falta de combatividade do rei de Portugal debilitou o campo xoanista en Castela, que empezou a desintegrarse.
Contraataque isabelino
Os isabelinos contraatacaron tomando Trujillo e gañando o control das terras da Orde de Alcántara, gran parte das de Calatrava e do marquesado de Villena. O 4 de decembro unha parte da gornición de Zamora rebelouse contra o rei Afonso, que tivo que fuxir a Toro. A gornición portuguesa mantivo o control do castelo, pero a cidade acolleu a Fernando o día seguinte.
En xaneiro de 1476 o castelo de Burgos rendeuse a Isabel mediante un pacto que evitou represalias contra os vencidos.
A batalla de Toro
miniatura|Castelo de Zamora.
En febreiro o exército portugués, reforzado por tropas traídas polo príncipe Xoán, saíu da súa base de Toro e cercou a Fernando en Zamora. Con todo, o asedio era menos duro para os cercados que para os portugueses, á intemperie no duro inverno zamorano, así que o 1 de marzo Afonso levantou o campo e retirouse cara a Toro. As tropas de Fernando lanzáronse na súa persecución e alcanzárono a unha legua (uns 5 quilómetros) desta cidade, obrigándolle a establecer combate. Foron tres horas de loita moi confusa, interrompida pola choiva e pola caída da noite. O rei portugués retirouse a Castronuño con parte das súas tropas mentres o seu fillo Xoán permaneceu fronte a Toro, repregándose ordenadamente co seu exército ao interior das murallas e ata facendo prisioneiros algúns inimigos.
Desde un punto de vista puramente militar a batalla foi considerada un empate ou como máximo unha vitoria marxinal para os isabelinos. De feito, os propagandistas de ambos os bandos reclamaron a vitoria nas súas crónicas. Con todo, politicamente a batalla foi decisiva porque a continuación o groso das tropas portuguesas retirouse a Portugal xunto coa raíña Xoana, cuxo bando quedou así case totalmente desvalido en Castela.
A guerra no mar
Un dos obxectivos de Isabel e Fernando na guerra era arrebatarlle a Portugal o monopolio dos ricos territorios atlánticos que controlaba. O ouro e os escravos de Guinea constituían ademais unha importante fonte de ingresos cos que financiar a guerra, polo que as expedicións a Guinea constituíron unha prioridade para ambos os contendentes.
Desde o estalido da guerra barcos portugueses percorreron as costas andaluzas apresando pesqueiros e barcos mercantes. Para pór fin a esta situación, Isabel e Fernando enviaron catro galeras ao mando de Álvaro de la Nava, o cal logrou frear as incursións lusas e ata chegou a saquear a vila portuguesa de Alcoutim, no Guadiana.
Pola súa banda, os mariñeiros de Palos de la Frontera lanzáronse ao saqueo das costas de Guinea. Alfonso de Palencia, cronista oficial da raíña Isabel, relata unha expedición na que dúas carabelas deste porto onubense capturaron a 120 «azanegas» (africanos de pel clara) e vendéronos como escravos. A pesar da protesta dos reis, ao pouco saíu outra flotilla de tres carabelas que trouxo cativo nada menos que a un rei azanega e a 140 nobres do seu pobo. En maio de 1476 a raíña Isabel ordenou que lle entregasen a este rei de Guinea capturado e ao seu séquito para liberalos. A orde foi cumprida só a medias porque aínda que o rei foi liberado e devolto á súa patria uns meses máis tarde, os seus acompañantes foron todos vendidos como escravos.
En 1476 unha frota portuguesa de 20 barcos comandada por Fernãou Gomes partiu cara a Guinea para recuperar o seu control. Os reis de Castela ordenaron preparar unha frota para apresar aos portugueses e puxeron ao seu fronte a Carlos de Valera. Este tivo moitas dificultades para preparar a expedición, segundo Palencia por culpa da oposición do marqués de Cádiz, do duque de Medina Sidonia e da familia Estúñiga.
Os preparativos tamén foron atrasados por unha batalla naval que se produciu cando os casteláns souberon que un ou dous barcos portugueses cun rico cargamento acababan de saír do Mediterráneo rumbo a Portugal e estaban esperando ao pirata Alvar Méndez, que viña escoltalos. Unha frota capitaneada por Carlos de Valera e Andrés Sonier e composta por cinco galeras e cinco carabelas saíulles ao paso desde Sanlúcar, obtendo a vitoria tras unha dura batalla.
Ao parecer, esta expedición obtivo poucos beneficios económicos porque unha gran parte dos escravos foi devolta ao marqués de Cádiz e porque Valera tivo que indemnizar ao duque de Medina Sidonia polos danos causados na illa de Noli, que o duque reclamaba como súa.
Intervención francesa
miniatura|150px|[[Luís XI de Francia.]] O 23 de setembro de 1475 Luís XI de Francia asinou un tratado de alianza con Afonso V de Portugal.
Entre marzo e xuño de 1476 as tropas francesas capitaneadas por Alan de Albret trataron de forzar o paso pola estratéxica localidade fronteiriza de Hondarribia pero foron rexeitadas. Fernando aproveitou a situación para asegurar a súa posición no convulso reino de Navarra. En agosto comezaron en Tudela as negociacións que culminaron na firma dun acordo polo cal agramonteses e beaumonteses puxeron fin ao seu enfrontamento e Fernando obtivo para Castela o control de Viana, Puente la Reina e outras prazas, así como o dereito a manter unha gornición de 150 lanzas en Pamplona. Deste xeito Castela quedaba protexida militarmente fronte a unha posible penetración francesa en Navarra.
En agosto de 1476 Afonso V de Portugal partiu cara a Francia, tras asinar unha tregua con Isabel e Fernando. Alí tratou de convencer a Luís XI de implicarse máis a fondo na guerra, pero este rexeitou a proposta porque estaba centrado en derrotar ao seu principal inimigo, Carlos o Temerario, duque de Borgoña. Tras este severo revés diplomático Afonso quedou en Francia e pensou en abdicar.
Combate do cabo de San Vicente
O rei de Francia enviara como axuda a Portugal á frota do pirata normando Guillaume Coullon. Cando en agosto de 1476 o rei Afonso partiu cara a Francia, simultaneamente enviou dúas galeras portuguesas cargadas de soldados xunto cos 11 barcos de Coullon a prestar auxilio ao castelo de Ceuta. Polo camiño, o 7 de agosto, esta armada cruzouse con cinco mercantes armados provenientes de Cádiz con rumbo a Inglaterra: 3 grandes naves xenovesas, unha galera e unha urca flamenga. Coullon tratou de apresar os mercantes mediante un ardid pero fallou e estableceuse un encarnizado combate no que os franco-lusos impuxéronse. Con todo, debido ao uso de armas incendiarias por parte dos franceses, desatouse un incendio que arrasou dous barcos xenoveses e a urca flamenga pero tamén as dúas galeras portuguesas e dúas dos barcos de Coullon. Segundo Palencia, uns 2.500 franceses e portugueses morreron neste desastre.
Consolidación de Isabel e Fernando (setembro de 1476 - xaneiro de 1479)
Tras a súa vitoria na batalla de Toro, o rexeitamento do ataque francés e a tregua solicitada por Afonso V, Isabel e Fernando quedaron solidamente afianzados no trono de Castela. Os nobres do bando xoanista tiveron que aceptar a situación e irse sometendo aos reis. A guerra quedou reducida a escaramuzas e algaradas ao longo da fronteira portuguesa e, sobre todo, á continuación da guerra naval polo control do comercio atlántico.
Sometemento do bando xoanista a Isabel e Fernando
Ao longo de 1476 foron someténdose aos reis os principais nobres que aínda apoiaban a Xoana, en particular os da liñaxe Pacheco-Girón: Juan Téllez Girón e o seu irmán Rodrigo, Luís de Portocarrero e, en setembro, o marqués de Villena.
En novembro de 1476 as tropas de Isabel tomaron o castelo de Toro. Nos meses seguintes os reis apoderáronse das últimas localidades fronteirizas controladas polos portugueses e limparon de adversarios Estremadura.
En xullo de 1477 Isabel chegou a Sevilla, a cidade máis poboada de Castela, co obxectivo de asentar o seu poder sobre as grandes familias nobiliarias de Andalucía. En abril de 1476 xa outorgara un primeiro perdón ao marqués de Cádiz, que fora recuperando poder mentres o seu rival, o poderoso duque de Medina Sidonia, inicialmente principal figura isabelina en Andalucía, ía caendo en desgraza ante os reis. Mediante hábiles negociacións, a Raíña logrou tomar o control das principais fortalezas do Reino de Sevilla ocupadas tanto polo Marqués como polo duque e, no canto de devolverllas aos seus lexítimos propietarios, nomeou persoas da súa confianza á súa fronte. Tamén prohibiu a ambos os nobres a entrada na cidade de Sevilla, pretextando o risco de enfrontamentos se coincidían alí. Deste xeito desapareceu o dominio político que o duque exercera sobre Sevilla, que pasou a ser controlada firmemente pola coroa.
Un dos escasos nobres que se negaron a someterse aos reis foi o mariscal Fernán Arias de Saavedra. A súa fortaleza de Utrera sufriu un longo asedio por parte das tropas isabelinas e foi finalmente tomada ao asalto en marzo de 1478, sufrindo os vencidos unha dura represión.
O primeiro fillo varón dos reis, Xoán, naceu en Sevilla o 30 de xuño de 1478, abrindo novas perspectivas de estabilidade dinástica para o bando isabelino.
Regreso de Afonso V
Tras o seu fracaso diplomático en Francia, Afonso V finalmente decidiu regresar a Portugal. Á súa chegada en outubro de 1477 atopouse con que o seu fillo Xoán proclamouse rei. Con todo, Xoán recibiu con alegría o retorno do seu pai e devolveulle a coroa inmediatamente.
Expedicións a Guinea e as Canarias de 1478
Sábese que en 1477 saíu de Andalucía unha frota para Guinea pero os datos sobre a mesma son moi escasos. Nela participaron a nave Salazar e a carabela Santa María Magdalena. miniatura|240px|Castelo de San Jorge da Mina en Elmina, Ghana. A principios de 1478 os Reis Católicos prepararon no porto de Sanlúcar dúas novas expedicións, unha dirixida a Mina de Ouro e a outra destinada á conquista da illa de Gran Canaria, cun total de polo menos 35 barcos. As dúas frotas navegaron xuntas ata Gran Canaria e alí separáronse.
O príncipe Xoán de Portugal, decatado dos plans casteláns, preparou unha armada superior en número para sorprender aos seus inimigos nas Canarias. A maior parte da frota castelá de Gran Canaria non desembarcara aínda ao groso da tropa, cando chegou a noticia de que se aproximaba unha escuadra portuguesa. Inmediatamente levaron áncoras, deixando só uns 300 soldados casteláns en terra, os cales a pesar do seu reducido número lograron impedir o desembarco portugués. Con todo, este destacamento era insuficiente para conquistar a illa e quedou reducido á inactividade ata que unha nova armada castelá chegou á illa a finais do ano seguinte.
Paz entre Castela e Francia
A finais de 1478, antes de que chegase a Castela a noticia da derrota na Mina, presentouse na corte dos Reis Católicos unha embaixada do rei Luís XI de Francia, ofrecendo un tratado de paz. O acordo foi asinado en Guadalupe e incluíu os puntos seguintes:
Fase final (xaneiro - setembro de 1479)
A finais de 1478 algúns dos principais nobres xoanistas volvéronse a sublevar en Estremadura, A Mancha (marqués de Villena) e Galicia. Os portugueses, reforzados pola súa gran vitoria naval en Guinea, interviñeron novamente en Castela para socorrer aos seus aliados.
Ofensiva portuguesa
En febreiro de 1479 un exército portugués dirixido por García de Meneses, bispo de Évora, penetrou en Estremadura. O seu obxectivo era ocupar e reforzar as prazas de Mérida e Medellín, controladas pola condesa de Medellín, partidaria de Afonso V. Segundo Palencia, o exército portugués estaba composto por uns 1.000 cabaleiros (entre os cales atopábanse uns 250 leoneses e casteláns) mais a infantería. Xunto a el marchaban 180 cabaleiros da Orde de Santiago mandados polo seu clavero Alfonso de Monroy, tamén partidario de Afonso V.
O 24 de febreiro cerca do cerro de La Albuera a este exército saíronlle ao encontro as forzas isabelinas que mandaba Alonso de Cárdenas, maestre da Orde de Santiago: uns 500 cabaleiros da súa orde, 400 cabaleiros da Irmandade Popular (principalmente de Sevilla) e uns 100 infantes. O enfrontamento foi rifado. A infantería isabelina sufriu un duro ataque da cabalería xoanista e desorganizouse presa do pánico pero o maestre de Santiago veu na súa axuda e ao final os portugueses tiveron que retirarse, deixando un importante botín no campo de batalla así como uns 85 cabaleiros mortos, por só 15 isabelinos.
Con todo, a vitoria isabelina en La Albuera foi só parcial porque o groso do exército portugués puido refuxiarse en Mérida e de alí continuar a súa marcha ata Medellín, que tamén ocuparon, co cal os lusos alcanzaron os dous principais obxectivos da súa ofensiva. Os partidarios do rei Fernando, pola súa banda, puxeron sitio a ambas as cidades.
O Papa cambia de bando
O nuncio apostólico Jacobo Rondón de Seseña chegou a Castela coa noticia de que o papa Sisto IV rectificaba e anulaba a dispensa outorgada previamente a Afonso V para casar coa súa sobriña Xoana. Isto debilitou gravemente a lexitimidade do bando xoanista e a pretensión do rei portugués ao trono de Castela.
Últimos intentos casteláns no mar
A pesar da grave derrota naval de 1478, en febreiro de 1479 os Reis Católicos trataron de organizar unha nova frota dunhas 20 carabelas para expulsar aos portugueses da Mina. Con todo, non puideron reunir os barcos requiridos e ningunha expedición de importancia volveu saír dos portos casteláns ata a firma da paz con Portugal.
Conversacións de paz
A principios de abril de 1479 o rei Fernando chegou a Alcántara para participar nunhas conversacións de paz promovidas pola infanta Beatriz de Portugal, prima e cuñada de Afonso V e tía de Isabel de Castela. As negociacións duraron 50 días e ao final non se chegou a un acordo.
Cadeas e dragóns
Cadeas e dragóns (en Dungeons & Dragons) é unha serie estadounidense de animación baseada no xogo de rol homónimo. É unha coprodución de Marvel Productions e TSR, e orixinalmente a serie emitiuse a través da CBS dende 1983 a 1985 en tres temporadas, cun total de 27 episodios. A compañía xaponesa Toei Animation realizou a animación da serie.
Guerra de Sucesión castelá
Conversacións de paz
Os dous bandos continuaron as hostilidades, tratando de mellorar as súas posicións respectivas de cara a unha nova negociación. Isabel e Fernando lanzaron unha ofensiva contra o arcebispo de Toledo, que tivo que someterse, o cal permitiulles afrontar mellor o poderoso marqués de Villena. Mentres tanto, as guarnicións portuguesas de Estremadura resistían con éxito o duro asedio castelán. miniatura|165px|Pregón do Tratado de Alcáçovas. As discusións de paz renováronse no verán e esta vez alcanzouse un acordo.
O tratado de paz
O tratado que puxo fin á guerra foi asinado na vila portuguesa de Alcáçovas o 4 de setembro de 1479. O acordo foi ratificado polo rei de Portugal o 8 de setembro de 1479 e polos reis de Castela e Aragón en Toledo o 6 de marzo de 1480, polo que tamén se lle coñece como Tratado de Alcáçovas-Toledo.
Cadeas e dragóns
A historia céntrase nun grupo de seis amigos que son transportados a un mundo de fantasía e as súas aventuras para atopar o xeito de volver a casa. Para iso, contan coa axuda do seu guía o "Dungeon Master". Un episodio final que non foi producido debía servir ou ben para rematar a trama ou para redirixir a serie nunha cuarta temporada. Porén, a serie foi cancelada antes de que o episodio fose realizado. O guión dese episodio pode atoparse en diversas fontes na rede e foi usado nun drama en son que aparece na edición especial en DVD da serie.
Estreouse en galego a través da TVG no espazo infantil e xuvenil Xabarín Club.
Guerra de Sucesión castelá
O tratado de paz
Por este acordo, Afonso V renunciou ao trono de Castela mentres que Isabel e Fernando a cambio renunciaron ao trono portugués. As dúas coroas repartíronse as súas zonas de influencia no Atlántico, quedando para Portugal a maior parte dos territorios, coa excepción das illas Canarias (das que aínda faltaban por conquistar as illas de Gran Canaria, A Palma e Tenerife).
Así mesmo asináronse dous acordos (habitualmente chamados «Tercerías de Moura») que resolvían a cuestión dinástica castelá. En primeiro lugar impuñan á princesa Xoana a renuncia a todos os seus títulos casteláns e a súa reclusión nun convento ou a súa voda co herdeiro dos Católicos, o príncipe Xoán. Xoana elixiu o convento, aínda que permaneceu activa na vida política ata a súa morte.
En segundo lugar, acordábase a voda da infanta Isabel, filla de Isabel e Fernando, co herdeiro do trono portugués, Afonso, así como o pago polos pais da noiva dun enorme dote que na práctica representaba unha indemnización de guerra obtida por Portugal.
Vilasobroso, Mondariz
San Martiño de Vilasobroso (antes coñecido co nome de San Martiño de Portela) é unha vila e parroquia do concello de Mondariz, na Comarca do Condado. Segundo o padrón municipal tiña en 2013 366 habitantes (165 homes e 201 mulleres), distribuídos en 5 lugares, o que supón unha diminución continuada en relación ós anos 2004, cando tiña 380 habitantes, e 1999, con 416. Hoxe é unha das nove entidades locais menores que existen en Galiza. Foi recoñecida o 13 de setembro de 1924 polo concello de Mondariz, e considerada a segunda vila do Concello. Conserva os seus históricos símbolos identificadores, como o seu escudo de armas e a súa bandeira.
Xeografía
En Vilasobroso atópase o outeiro de Landín, onde está situado o castelo de Sobroso. O territorio parroquial está cruzado polo antigo camiño real ou de postas a Castela, que serve de guía de peregrinos ao santuario cisterciense de Santa María da Franqueira. Dende mediados do século XIX Vilasobroso foi un nó de comunicacións comarcal, ao cruzar por ela a estrada N-120 que unía Vigo con Logroño e que aproveitaba parte do itinerario do antigo camiño real. Pasan tamén pola vila outras estradas provinciais, como a PO-262 de Vilasobroso a Mondariz, a PO-402 de Vilasobroso a Salvaterra e ás Neves, a PO 4402 de Vilasobroso a Mondariz-Balneario e tamén outras estradas locais menores, na sombra de todas estas estradas configurouse o núcleo actual.
O territorio de Vilasobroso ten unha extensión de 5,18 km². O río principal é o Xabriña, que en parte do seu curso serve de límite parroquial con Queimadelos e Mondariz.
Historia
Os primeiros habitantes que deixaron pegada foron os castrexos, concretamente no lugar das Chans. O castelo de Sobroso foi construído nun esporón do Monte Landín, tendo como precedente un castelo altomedieval nun outeiro mais arriba, do que só quedan unha fonte e un muro.
O castelo de Sobroso foi un centro de poder feudal no sur de Galicia. Vilasobroso aparece citada por primeira vez no ano 1170 nun documento de doazón real outorgado polo rei Fernando II de León ao bispo de Tui. Nela, esta poboación aparece escrita baixo o titulo de Vila San Martini de Portela subcastelo de Sobroso, xa que ao seu pé pasaba o vello camiño Real entre Vigo e Castela e se cobraba o portádego aos transeúntes.
Vilasobroso foi a orixe e cabeza do señorío do seu nome. O marquesado de Sobroso foi concedido o 18 de maio de 1625 polo rei Filipe IV ao señor de Sobroso, García Sarmiento de Sotomayor. Daquela época queda o castelo, restaurado sen axuda económica do Estado entre 1923 e 1967 baixo a dirección do daquela propietario o xornalista local Alejo Carrera Muñoz, que tamén conseguiu mudarlle o nome ao lugar. Así, en 1924 San Martiño da Portela constituíuse como entidade local menor, e en 1926 pasou a se denominar Vilasobroso.
Monumentos
miniatura|300px|Igrexa parroquial de San Martiño. miniatura|[[Eucalipto e palco da música.]] Consérvanse os seguintes monumentos:
Festas e romarías
En Vilasobroso celébranse ao longo do ano diversas romarías.
Xornais
En 1931 Vilasobroso tivo o seu primeiro xornal, titulado El Sobroso. Tivo unha duración de tres anos, era distribuído pola bisbarra e na numerosa colonia de sobroseños de Lisboa. Foi fundado polo xornalista de Vilasobroso Alejo Carrera Muñoz, e José Estévez Alfaya e Ramiro Vidal Carrera.
A Asociación Cultural Recreativa Casino de Vilasobroso, nos anos da posguerra (1949), publicaba o Boletín de información do Casino de Vilasobroso, con información da asociación e máis datos de interese para a toda a colectividade.
No ano 2000 publicouse O Sobroso de información diversa, foron publicados varios números.
Rutas de sendeirismo
No territorio de Vilasobroso atópanse diferentes rutas, tales como o camiño dende o Castelo de Soutomaior a Vilasobroso, do Castelo de Sobroso ao santuario da Franqueira, o Camiño Real de Sobroso e outros como o da Picaraña e o de Mondariz-Balneario tamén á fortaleza de Sobroso.
Jesús Romero Suárez
Jesús Romero Suárez, nado en Beba (Mazaricos) o 23 de novembro de 1899 e finado en Guiliade (Betanzos) en xaneiro de 1949, foi un mestre e escritor galego.
Vida persoal
Casou con María Veiga López.
José Antonio Vilariño Bruzos
Traxectoria
Formouse como futbolista no Club Unión Sportiva e aos 16 anos fichouno o Deportivo da Coruña. Xogou catro tempadas no filial branquiazul, xogando 105 partidos oficiais, a maioría en Terceira División, e marcando 26 goles, ao mesmo tempo que traballaba como mandadeiro do Deportivo.
Na tempada 1972/73 deu o salto ao primeiro equipo, adestrado por Arsenio Iglesias, debutando en Primeira División o 6 de maio de 1973 fronte ao Sporting de Gijón no Molinón. Xogou catro tempadas máis no club coruñés, unha delas en Segunda División B, ata que en agosto de 1977 foi traspasado ao Salamanca. Co equipo salmantino só xogou un partido e en abril de 1979 fichou polo Real Valladolid.
Tras a súa retirada foi moi activo na asociación de veteranos do Deportivo.
Austrian Traded Index
Compoñentes
Esta é a lista das empresas compoñentes do índice ATX a 25 de setembro de 2010:
Composición histórica
O ATX orixinalmente estaba composto polas seguintes empresas:
Nota: As empresas marcadas con asterisco aínda se manteñen no ATX.
A seguinte lista mostra a outras empresas que foron membros do ATX:
Lingua siksiká
A lingua siksiká (ᓱᖽᐧᖿ), tamén coñecida como lingua pés negros, é unha lingua algonquina falada pola tribo dos pés negros, que viven nas chairas do noroeste de Norte América. Case tódolos falantes viven no Canadá. Existen catro dialectos do siksiká, tres deles falados en Alberta, e outro falada nos Estados Unidos.
Existen diferenzas entre o siksiká antigo (tamén chamado alto siksiká), que é falado pola xente maior, e o siksiká moderno, falado pola xente nova. Entre as linguas algonquinas, o siksiká é relativamente diverxente na fonoloxía e no léxico. Ó igual que as outras linguas algonquinas, o siksiká é tipoloxicamente polisintética.
A academia Cuts Wood de Browning, Montana, fundada por Darrell Kipp e o Insituto Piegan, ofrecen cursos de inmersión en siksiká.
El Ejemplo
El Ejemplo foi un xornal editado na Coruña entre 1873 e 1875.
Traxectoria
Subtitulado Diario de La Coruña, apareceu 16 de xullo de 1873. Publicación de tendencia conservadora fundada por José Hernández Grandal. Foi o seu director Alonso Rey, e entre os seus colaboradores figuraba Ricardo Acevedo Fullós. Incluíu novas de carácter xeral, un boletín xudicial e un apartado dedicado á economía. O gobernador civil ameazou con suspender a súa edición en 1874 polas súas críticas ó ferrocarril. Cesou a súa edición co número 659, o 30 de setembro de 1875.
Pasas, Oinousses
Pasas ou Panagia (Πασάς) é unha illa no arquipélago de Oinousses en Grecia. Atópase ao leste de Oinousses, a illa máis grande do arquipélago. A illa pertence a Oinousses na unidade rexional de Quíos. Cunha superficie de 2´448 quilómetros cadrados é a segunda illa máis grande do arquipélago. A illa está deshabitada segundo o censo de 2011, aínda que un garda do faro vive alí habitualmente. O edificio máis importante da illa é o antigo faro. O faro de Pasas foi construído en 1863 e a súa altura é de 8´5 metros. Desde 1995, o faro funciona con enerxía solar.
Konrad Bercovici
Konrad Bercovici, nado en 1881 e finado en 1961, foi un escritor estadounidense de orixe romanesa.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia xudía. De ideoloxía anarquista trasladouse a París, traballou nunha fábrica de mobles e polas tardes acudía á Universidade Popular, de carácter libertario, onde coñeceu á súa dona, Naomi Liber, xuntos trasladáronse a Nova York e para poder subsistir Bercovici traballou en fábricas onde se trataba aos traballadores case como escravos e dando clases de piano. Escribiu novelas e relatos, ás máis coñecidas sobre a vida dos xitanos nos Balcáns.
Nubeiro
miniatura|dereita|200px|Interpretación dun Nubeiro xigante entre montes. miniatura|dereita|220px|Unha das dúas formas que se coñece do ser mitolóxico nubeiro. O nubeiro é un personaxe da mitoloxía galega de aspecto forte e grande, vestido con peles negras, capaz de provocar tormentas e dirixir os raios á vontade. Asóciase, polo xeral, con todo o relativo ao fenómeno da treboada, é dicir, néboa, raios, lóstregos ou chuvia forte. Sae polas mañás das ferrerías para cabalgar os ceos provocando tormentas e lanzar raios e volve a media noite acompañado de cobras e lagartos. En ocasións baixa á terra para ver o resultado das súas fazañas ou para pedir asilo nalgunha casa ou cabana logo de perder algunha nube.
Vieux-Viel
Vieux-Viel (en Henwiel) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Manuel Loureda
Manuel Loureda Calvete, nado na Coruña o 11 de novembro de 1941 e finado na mesma cidade o 30 de xuño de 2017, foi un futbolista galego. Xogaba de dianteiro e pasou toda a súa carreira como futbolista profesional no Deportivo da Coruña, no que ingresou en 1960 e no que se retirou 14 anos despois, en 1974, tras 323 partidos oficiais e 69 goles. Foi un fixo nas aliñacións do club na época do chamado "equipo ascensor" e viviu catro ascensos e seis descensos de categoría.
Traxectoria
Comezou a xogar ao fútbol no equipo xuvenil do Sporting Coruñés, ata que o 27 de xullo de 1960, con 18 anos, asinou contrato co Deportivo da Coruña. Na tempada 1960/61 xogou cedido no Ordes, da Terceira División, incorporándose ao Deportivo no verán de 1961. Pasou a tempada 1961/62 no equipo de reservas, e non tivo ningunha oportunidade co primeiro equipo ata que este certificou o ascenso á Primeira División. Finalmente, o 22 de abril de 1962 debutou co Deportivo da Coruña, xogando ante o Córdoba en Riazor o primeiro dos dous partidos non oficiais que decidiron o campión de Segunda División. En setembro foi titular no histórico Trofeo Teresa Herrera 1962, no que o Deportivo derrotou ao poderoso Benfica campión das dúas últimas Copas de Europa.
Xa iniciada a tempada 1962/63, debutou da man do adestrador Rabassa en partido oficial, na segunda xornada da Primeira División ante o Real Madrid no Santiago Bernabéu, encontro que acabou con derrota por 2–1. Tamén ante o Real Madrid, pero en Riazor, marcou o seu primeiro gol co Deportivo (e único nesa campaña). Foi na xornada 17, nun partido que rematou tamén en derrota (1–3). Sumou 13 partidos durante a tempada, na que os xogadores máis habituais dianteira foron Veloso, Montalvo e Jaime Blanco. Rabassa foi destituído en decembro e a continuación pasaron polo banco Rodrigo García Vizoso e Lelé, pero o equipo acabou descendendo a Segunda División despois de perder a promoción contra o Levante.
Na tempada 1963/64, da man do adestrador arxentino Roque Olsen, Loureda foi o atacante que máis partidos xogou (todos excepto un), formando xunto a Veloso, Montalvo e Lamelo unha prolífica dianteira que levou ao equipo a se proclamar campión de Segunda, con 74 goles a favor. O ascenso certificouse a falta de dúas xornadas para o final, grazas a un gol de Loureda que culminaba a vitoria do Deportivo por 2-1 no derbi galego contra o Celta de Vigo en Riazor. Rematou a campaña con 15 goles, entre eles un triplete na goleada por 8-2 sobre o Alavés, colocándose como o quinto máximo goleador do Grupo 1 de Segunda.
No seu regreso á máxima categoría, só puido disputar 13 partidos, pois en xaneiro recibiu unha sanción de 14 xornadas por agredir a un árbitro asistente nun partido ante o Atlético de Madrid. O equipo coruñés realizou unha pésima campaña, acabando de último e descendendo de novo a Segunda. Volveu ser unha peza fixa nas aliñacións do Deportivo na seguinte tempada, xa con Orizaola no banco, e pechou a liga con 10 goles e un novo título de campión. Ademais, na goleada por 9-1 sobre o Melilla na Copa do Xeneralísimo converteuse nun dos poucos futbolistas na historia do Deportivo en marcar cinco goles nun mesmo partido.
Continuou como titular habitual no ataque deportivista durante os seguintes oito anos, aínda que con menores cifras goleadoras, e viviu outros catro descensos de categoría e dous ascensos. A 1973/74 foi a súa última tempada como futbolista. Ese ano participou en 20 partidos, marcando un gol na Copa, e non puido evitar o descenso do equipo á Terceira División, por primeira e única vez na historia do club coruñés. Derrubado animicamente, ao remate do partido contra o Mallorca que certificou o descenso precisou de asistencia debido a unha crise nerviosa, e dous días despois anunciou a súa retirada do fútbol.
Martutene (novela)
miniatura|Na novela Martutene, Martine Julia viven no barrio homónimo de Donostia Martutene é unha novela en éuscaro de Ramon Saizarbitoria que foi publicada no ano 2012 que trata sobre as relacións de parella. Ademais a novela toca moitos outros temas, como o traballo do escritor, a medicina e a sanidade e o conflito do País Vasco, entre outros. Está ambientada en Donostia, vivindo Martín e outros personaxes no barrio de Martutene, o cal dá nome á obra. A novela Montauk de Max Frisch é a referencia principal da obra: o nome da rapaza estranxeira é Lynn, a personaxe principal do libro de Frisch.
Manuel Loureda
Traxectoria
No momento da súa retirada era o terceiro xogador con máis partidos oficiais disputados na historia do Deportivo (323), só por detrás de Acuña e Domínguez, e o terceiro máximo goleador (69), superado só por Veloso e Guimeráns. Actualmente ocupa o 12º posto en número de partidos e o décimo en goles.
Martutene (novela)
A novela é o resultado de nove anos de traballo de Saizarbitoria, sendo publicada despois de Kandinskyren tradizioa (2003) e o traballo máis longo que escribiu. Segundo a crítica, está considerada a mellor novela da literatura éuscara dos últimos tempos.
Manuel Loureda
Traxectoria
Faleceu o 30 de xuño de 2017, aos 75 anos de idade.
Trofeo Cidade de Vigo 1983
A XIII edición do Trofeo Cidade de Vigo celebrouse en Vigo entre o 18 e o 20 de agosto de 1983 en forma de torneo triangular. O campión foi o Southampton Football Club.
Nuummioq
Nuummioq é un filme groenlandés de 2009 dirixido por Otto Rosing e Torben Bech e producido por Mikisoq H. Lynge. Nuummioq quere dicir "un home de Nuuk" en lingua groenlandesa. Nuummioq estreouse en Nuuk o 31 de outubro de 2009.
Sinopse
Malik, un traballador da construción de 35 anos orixinario de Nuuk, descobre o amor da súa vida ó tempo que lle diagnostican cancro. Enfróntase á eleción de quedar en Groenlandia con Nivi, a muller da que se namorou, ou marchar cara a Dinamarca na procura dun tratamento médico.
Personaxes
O filme conta cun elenco de actor profesionais e non profesionais orixinarios de Groenlandia e Dinamarca:
Ciara
miniatura|300px|Ciara en 2009 Ciara Princess Harris, nada o 25 de outubro de 1985 en Austin, é unha cantante estadounidense profesionalmente coñecida como Ciara.
Traxectoria
Ciara fixo o seu debut musical no verán de 2004 co sinxelo "Goodies" que foi número un do Billboard. O álbum de igual título saíu o 28 de setembro de 2004 nos Estados Unidos, metendo outros tres sinxelos no Billboard, vendendo tres millóns de discos nos Estados Unidos e cinco en todo o mundo. O seu segundo álbum, Ciara: The Evolution, lanzouse en decembro de 2006, o álbum vendeu máis dun millón nos Estados Unidos e tres internacionalmente, o sinxelo "Get Up" foi número 7 do Billboard Hot 100 e "Promise", "Like a Boy" e "Can't Leave 'em Alone" estiveron entre os primeiros das listas de Rhythm and blues. O terceiro álbum de estudio, Fantasy Ride apareceu o 5 de maio de 2009, o primeiro sinxelo oficial foi "Never Ever" co rapeiro Young Jeezy apareceu en xaneiro de 2009, o segundo foi un éxito internacional, "Love Sex Magic" con Justin Timberlake, publicado en marzo de 2009, o terceiro sinxelo, "Like a Surgeon" e o cuarto "Work" apareceron os dous en xullo de 2009.
The A-Team
The A-Team (en galego O Equipo A), é unha serie de televisión estadounidense de acción emitida pola NBC entre o 23 de xaneiro de 1983 e o 8 de marzo de 1987, que narraba as ficticias aventuras dun grupo de ex-combatentes de Vietnam. Estes foran acusados dun delito que non cometeran, desde entón ofrécense como mercenarios a soldo para defender a xente en problemas. Os actores protagonistas son George Peppard, Dwight Schultz, Dirk Benedict e Mr. T.
Argumento
En 1972 catro dos mellores homes do exército estadounidense que formaban un comando, foron encarcerados por un delito que non cometeran. Estes catro homes eran o coronel John "Hannibal" Smith, o sarxento Bosco A. "B.A." Baracus ("bad attitude", que se traduciu como M.A. ou "mala actitude" en español), o capitán H.M. "Howlin' Mad" Murdock e o tenente Templeton "Faceman" Peck (xeralmente chamábano "Face", "Fénix" en español). Xuntos formaban O Equipo A. O delito "que non cometeron" foi o de atracar o banco de Hanói para acabar antes coa guerra na que estaban metidos. Por desgraza, ao volver á base, esta fora asaltada e todos os seus superiores estaban mortos, polo que non quedaba ninguén para demostrar que atracaran un banco baixo ordes. Aínda que empeoraría moito a súa situación, os catro membros do Equipo A decidiron fuxir da prisión onde estaban recluídos, converténdose deste xeito en fuxitivos. A partir de aí, o exército estadounidense, xunto coa policía militar e o apoio do Goberno dos Estados Unidos, emprenden a procura do Equipo A co fin de arrestalos, sometelos a xuízo e metelos en prisión.
O Equipo A nunca está no mesmo sitio máis de dous días, xa que constantemente están fuxindo das leis xudiciais aínda sendo inocentes. Para poder subsistir, deciden facerse "mercenarios" (como rezaba a introdución orixinal), e realizar traballos para a xente necesitada. A cambio dun incentivo (o prezo depende do traballo a realizar), o Equipo A fará o traballo que se lle pida.
Aínda que os devanditos clientes sempre son distintos, os traballos a realizar adoitan ser basicamente os mesmos: defender unha vila dunha banda de ladróns, obter información sobre algún suxeito concreto etc. As misións debían facelas rápido e sen levantar moito barullo, xa que podían ser descubertos e verse acurralados polo exército.
Áraba
miniatura|dereita|Situación en [[Euskal Herria.]]Áraba, segundo outras fontes Araba ou Álava (en Araba; en Álava, as dúas denominacións cooficiais), é unha das tres provincias que conforman a comunidade autónoma do País Vasco (Euskadi en éuscaro), ademais de ser unha das sete provincias da rexión histórica do País Vasco. A súa capital é Vitoria, que é tamén capital da comunidade autónoma.
A provincia ocupa unha área de 2.963 km², nos que vivían en 2007 un total de 305.459 habitantes, o que lle confería unha densidade de 103,09 hab/km². Entre as poboacións máis importantes de Áraba, á parte da capital, cómpre destacar Amurrio, Laudio, Agurain e Aiara.
Xeografía
miniatura|esquerda|250px|A serra Salvada no noroste de Áraba. A provincia de Áraba é a única do País Vasco que carece de costa. Ao norte limita con Biscaia e Guipúscoa, ao oeste e suroeste coa provincia de Burgos e tamén co enclave de Orduña (administrativamente de Biscaia), ao sur coa Rioxa, e ao leste con Navarra. No seu interior limita tamén coa provincia de Burgos, xa que esta posúe nela un enclave, o Condado de Treviño.
Relevo
O norte de Áraba é unha franxa montañosa con varias serras que se elevan por encima dos 1.000 m de altura, que marcan en boa medida os límites con Biscaia. Están poboadas de bosques, de tipo atlántico. Destacan as serras de Urkilla (con o Aizkorri, 1544 m), Artabán, Gorbeia (1.482 no pico homónimo). Estas serras prolónganse parcialmente cara occidente, nos límites coa provincia de Burgos: (serra Salvada, serra Garobe).
O centro do territorio, chairo, constitúe unha prolongación da Meseta Central, cunha altitude media duns 600 m. No sur sitúase a Rioxa arabesa, na conca do río Ebro, que se abre paso entre os primeiros cordais do Sistema Ibérico (serra de Toloño, serra de Cantabria, serra de Codés), nas lindes coas comunidades da Rioxa e Navarra.
Hidrografía
A maior parte do territorio arabés está incluído na conca do río Ebro, que polo sur serve, en parte, de límita coa provincia de Burgos, durante uns 100 km. Os ríos Omecillo, Bayas, Zadorra e Ayuda, son os seus principais afluentes, e únense a el pola dereita.
O noroeste da provincia, está drenado polo río Nervión e afluentes, que pertencen á vertente cantábrica.
Clima
Boa parte da provincia recibe a influencia do clima oceánico (800 mm de precipitacións, 12 °C de temperatura media), o que permite que plantas como a faia penetren até o sur. No val do Ebro, porén séntese a infliencia mediterránea.
División administrativa
miniatura|dereita|250px|Vista da Llanada de Áraba, con Vitoria no centro.
Áraba está dividida administrativamente en sete cuadrillas (vasco kuadrilak, pl. de kuadrila):
Penedo dos Mouros
miniatura|Estado actual da caseta e dos penedos. O penedo ou caseta dos mouros é unha peculiar formación situada na estrada que, no concello de Ponteareas, une os barrios da Lomba (Areas) e o Viveiro (Ribadetea). Trátase dunha construción artificial localizada entre uns penedos de grandes dimensións, moi comúns en todo o municipio.
A construción foi obra do primeiro gardamontes da Serra do Galleiro, que vivía na casa do Viveiro (agora en ruínas), empregando este lugar para gardar ferramenta de traballo. miniatura|Casa do Viveiro, antigo fogar do gardamontes da Serra do Galleiro.
Lenda
Conta a lenda que Amador, o “canteiro de San Blas”, barrio da veciña parroquia de Areas, non cría na lenda da caseta e no seu poder máxico, así como tampouco na existencia de ouro no seu interior. Decidiu facela voar polos aires como acostumaba co resto de pedras e penedos. Dise que cando se dispuña a introducir a dinamita na pedra, esta estourou, ferindo de gravidade ao canteiro, o cal perdeu un brazo e a visión dun ollo.
Pacto do Pardo
miniatura|350x350px|Caricatura de Sagasta e Cánovas, na que se fai alusión expresa ao Pacto do Pardo, na revista satírica española [[Don Quijote (Madrid)|Don Quijote (1894).]] O Pacto do Pardo, tamén chamado Pacto da Moncloa, foi un acordo que supostamente tería lugar o 24 de novembro de 1885, no Palacio do Pardo (Madrid), a véspera da morte do rei Alfonso XII.
A reunión foi acordada a través do xeneral Martínez Campos que reuniu a Cánovas del Castillo e Práxedes Mateo Sagasta, líderes respectivos dos dous partidos máis importantes da Restauración monárquica, o Partido Conservador e o Partido Liberal, co propósito de apoia-la rexencia de María Cristina de Habsburgo-Lorena, embarazada do futuro Afonso XIII, e proporcionar ao réxime unha estabilidade que consideraban ameazada tanto polo entón máis que probable falecemento do monarca, como pola presión política de carlistas e republicanos.
Unha segunda intención do pacto foi integrar no sistema a aqueles forzas políticas que quedaran á marxe da Restauración de 1875: os conservadores atraerían a ultradereita de Alejandro Pidal y Mon, e os liberais aos "posibilistas" de Castelar.
Esta "quenda pacífica" instaurada no Pacto do Pardo funcionou alternativamente entre ámbalas dúas formacións até 1909, repartíndose os gobernos e afastando a outras opcións políticas del. Así, coa aplicación deste pacto, Cánovas presidiu tres gobernos, con breves parénteses de Jovellar e Martínez Campos, até o 6 de febreiro de 1881; data na que Sagasta formou o seu primeiro gabinete liberal, no que se mantivo até o 13 de outubro de 1883. Sagasta foi subtituído por un breve goberno da chamada entón Izquierda Dinástica (José de Posada Herrera e López Domínguez), para dar paso ao cuarto goberno de Cánovas del Castillo, o 18 de xaneiro de 1884.
Con todo existen outras fontes que afirman que non existiu un pacto como tal —no sentido de fraguar de entón en adiante unha pacífica «quenda de partidos»— senón como unha simple entrevista entre ámbolos dous líderes na que acordarían a necesidade de certa vontade de consenso nun período crítico para o devir político do país. Tamén hai autores que falan dunha simple conferencia, na véspera da morte do rei, na que se establece unha tregua política até 1888.
Manfred Deckert
Manfred Deckert, nado o 31 de marzo de 1961, é un antigo saltador de esquí alemán que competiu para a República Democrática Alemá.
Deckert fíxose coa prata nos Xogos Olímpicos de Inverno de 1980 na competición individual en trampolín curto. Gañou o Torneo dos Catro Trampolíns en 1981. Nos Campionatos de Esquí Nórdico de 1985 en Seefeld levou unha medalla de bronce en trampolín grande por equipos.
Deckert foi presidente do Vogtländischer Skiclub Klingenthal, e é o actual presidente de honra, e desde agosto de 2008 é alcalde de Auerbach.
Fisicoquímica
miniatura|Manuscrito de [[Mikhail Lomonosov no que se usa por primeira vez o termo fisicoquímica (1752).]] A química física ou fisicoquímica é unha ciencia punto de encontro entre a química e a física que intenta estudar a materia desde o punto de vista físico, centrándose nas bases físicas dos sistemas e procesos químicos. De acordo co químico estadounidense de renome Gilbert Lewis, "A Química física é calquera cousa interesante", probablemente referíndose ó feito de que moitos fenómenos da natureza relacionados coa materia son de principal interese na química física.