cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
España
Relixión
O catolicismo é a relixión predominante no país. A Igrexa católica é a única mencionada expresamente na Constitución, no mesmo artigo 16.3: "... e manterán as consecuentes relacións de cooperación coa Igrexa católica e as demais confesións". O 77,3% dos españois considerábanse católicos, segundo un estudo do Centro de Investigacións Sociolóxicas realizado en 2007. Seguindo aos católicos, os ateos ou agnósticos supón o 18,9% e outras relixións minoritarias o 1,7%. No entanto, a porcentaxe de practicantes é moito menor. Segundo o mesmo estudo, só un 18,5% acode á misa de forma regular. Un 2,3 acode á misa varias veces por semana, e un 16,2 os domingos e festivos. Este grupo cumpre as disposicións da propia Igrexa católica sobre asistencia á eucaristía. Un 11,3 adicional acode algunha vez por mes. Por outra banda, segundo un estudo do 19 de abril de 2005 do New York Times, só o 18% dos españois acode á misa de forma regular.
200px|miniatura|esquerda|Fachada da [[Templo expiatorio da Sagrada Familia|Sagrada Familia, en Barcelona.]]Entre os menores de 30 anos, esa porcentaxe redúcese ao 14%. O 46% dos mozos españois de 15 a 24 anos din ser agnósticos, ateos ou indiferentes, o que indica o declive da relixiosidade da poboación.
Historia da arte
Na linguaxe común, o termo historia da arte acostuma a referirse á historia das artes visuais. Se ben as ideas sobre a definición de arte sufriron mudanzas ao longo do tempo, o campo da historia da arte tenta categorizar as mudanzas na arte ao longo do tempo e comprender mellor a forma como a arte modela e é modelada polas perspectivas e impulsos creativos dos seus practicantes. Aínda que moitos pensen na historia da arte simplemente como o estudo da a súa evolución occidental, o asunto inclúe toda a arte, dos megálitos da Europa Occidental ás pinturas da dinastía Tang, na China.
Diencéfalo
O diencéfalo é a rexión do tubo neural dos vertebrados que dá lugar ás estruturas do prosencéfalo posterior. Durante o desenvolvemento embrionario, o prosencéfalo, que é a vesícula máis anterior do tubo neural, dá orixe ao diencéfalo e telencéfalo. Nos adultos, o diencéfalo está situado no extremo superior do tronco cerebral, entre o cerebro e o tronco cerebral. Está formado por catro compoñentes: tálamo, subtálamo, hipotálamo (onde se localiza a glándula pituitaria) e epitálamo (onde se localiza a glándula pineal).
Funcións
O diencéfalo é a rexión do tubo neural dos vertebrados que orixina as estruturas do prosencéfalo posterior, como o tálamo, hipotálamo, porción posterior da glándula pituitaria, e a glándula pineal. O hipotálamo realiza numerosas funcións vitais, a maioría das cales están relacionada directa ou indirectamente coa regulación das actividades viscerais a través doutras rexións encefálicas e do sistema nervioso autónomo. O tálamo é a vía de entrada para todos os estímulos sensoriais excepto o olfactorio; está conectado co córtex cerebral e filtra os estímulos que chegan a ela, e é o centro onde residen as emocións e sentimentos. miniatura|dereita|300px|Diencéfalo.
Nervios
Ao diencéfalo únese o nervio óptico (par cranial II). O nervio óptico é un nervio sensorial (aferente) responsable da visión; iníciase no ollo e a través do canal óptico do cranio chega ao diencéfalo.
Representación tridimensional
200px|miniatura|center|Diencéfalo (en vermello) sobre o tronco cerebral.
Historia da arte
Periodización
O campo de arte tornouse bastante abranguente e pode subdividirse da seguinte maneira:
España
Relixión
En España existe o concepto de relixión de notorio arraigamento, un status concedido polo Ministerio de Xustiza a través da Dirección Xeral de Asuntos Relixiosos tras o informe correspondente da Comisión Asesora de Liberdade Relixiosa. Alén do catolicismo, teñen o carácter de relixións de notorio arraigamento as seguintes (por orde de acordo): protestantismo, xudaísmo, islam (todas dende 1992), mormóns, testemuñas de Xehová e budismo, esta última aceptada en 2007.
Linguas
Ademais fálanse outras linguas que, de acordo co establecido pola Constitución, poden ser oficiais nas súas rexións se así o establecen os seus Estatutos de Autonomía. Ordenadas por número de falantes nativos, estas linguas son:
Tamén se falan patrimonialmente outras linguas ou dialectos románicos que non teñen status de lingua oficial aínda que, nalgúns casos, si diferentes graos de recoñecemento legal:
Outras linguas autóctonas, non recoñecidas oficialmente e con poucos falantes son o portugués, falado en localidades fronteirizas de Estremadura, practicamente desaparecido; o bérber, falado na cidade autónoma de Melilla e o árabe, falado na cidade autónoma de Ceuta.
Economía
miniatura|Fachada do [[Banco Español de Crédito, en Barcelona.]]
España é actualmente a novena potencia económica mundial e chegou a ser a sétima, segundo o PIB nominal. Tradicionalmente España foi un país agrícola e aínda é un dos maiores produtores de Europa Occidental, pero desde mediados da década de 1950 o crecemento industrial foi rápido e pronto alcanzou un maior peso que a agricultura na economía do país. Unha serie de plans de desenvolvemento, que se iniciaron en 1964, axudaron a expandir a economía, pero a finais da década de 1970 comezou un período de recesión económica debido á subida dos prezos do petróleo, e un aumento das importacións coa chegada da democracia e a apertura de fronteiras. Con posterioridade, incrementouse o desenvolvemento das industrias do aceiro, estaleiros, téxtiles e mineiras. Na actualidade, a terciarización da economía e da sociedade española queda clara tanto no produto interior bruto (contribución en 2005: un 67%) como na taxa de emprego por sectores (65%). Os ingresos obtidos polo turismo permiten equilibrar a balanza de pagamentos. Desde que España ingresou como membro de pleno dereito na Unión Europea as políticas económicas evolucionaron en función desta grande organización supranacional (PAC, IFOP, ...).
Agricultura
A agricultura foi ata a década de 1960 o soporte principal da economía española, pero actualmente emprega só ao redor do 5% da poboación activa. Os principais cultivos son trigo, cebada, remolacha azucreira, millo, patacas, centeo, avea, arroz, tomates e cebola. O país ten tamén extensos viñedos e hortos de cítricos e oliveiras. En 2005 a produción anual (expresada en toneladas) de cereais foi de 14 millóns; dos cales 3,8 foron de trigo, 8,3 de cebada, 4 de millo e 126.100 t de centeo. A produción anual doutros importantes produtos era: 6,7 millóns de toneladas de remolacha azucreira, 2,6 millóns de patacas, 5,9 millóns de uvas, 3,9 millóns de tomates, case 3 millóns de laranxas, e algo menos de 1 millón de cebolas.
As condicións climáticas e topográficas fan que a agricultura de secaño sexa obrigatoria nunha gran parte de España. As provincias do litoral mediterráneo teñen sistemas de regadío desde hai tempo, e este cinto costeiro que anteriormente era árido converteuse nunha das áreas máis produtivas de España, onde é frecuente atopar cultivos baixo plástico. No val do Ebro pódense atopar proxectos combinados de regadío e hidroeléctricos. Grandes zonas de Estremadura están irrigadas con augas procedentes do río Guadiana por medio de sistemas de rega que foron instalados grazas a proxectos gobernamentais (Plan Badaxoz e regadíos de Coria, entre outros). As explotacións de regadío de pequeno tamaño están máis estendidas polas zonas de clima húmido e pola horta de Murcia e a horta de Valencia.
Gandaría
En especial a ovina e a porcina, ten unha importante transcendencia económica. En 2005 a facenda gandeira contaba con 22,7 millóns de cabezas de gando ovino, 25,1 millóns de gando porcino, 6,5 millóns de gado vacún, 3 millóns de gando caprino, 240.000 cabezas de gado cabalar e 131 millóns de aves de curral. En España producíronse preto de 32 millóns de kg de mel no ano 2001.
Silvicultura e pesca
A cortiza é o principal recurso forestal de España e en 2001 a produción foi de 57.581 toneladas. A produción de polpa de papel e madeira dos bosques españois é insuficiente para cubrir as necesidades do país.
A industria pesqueira é menos importante hoxe para a economía española que en tempos pasados, a pesar de que ocupa os primeiros postos entre os países europeos tanto polo volume da súa frota como o das capturas. A captura anual ascendeu a 1,2 millóns de t en 2004 e estaba formada principalmente por atún, luras, pescada, sardiñas (Vigo e Isla Cristina), anchoas (portos do Cantábrico), xarda, pixota e mexillóns. Desde hai unhas décadas a acuicultura (mariña e continental) tivo un gran desenvolvemento, destacando a cría de dourada, robaliza, mexillón, troitas, rodaballo e salmón; a produción total en 2003 foi de 311.287 toneladas. A maior parte desta captura dáse en Galicia.
Minaría
miniatura|Monumento ao mineiro en [[Riotinto, Huelva.]]
A minería española desde 1996 estivo marcada pola redución progresiva e obrigada na extracción de carbóns, un certo estancamento na minería metálica e o crecemento constante dos minerais e rocas industriais (celestina, sulfato sódico, sepiolita, fluorita, xeso, feldespato, xisto, mármore, granito...) cada vez con maior peso no sector mineiro. En 2003 a produción mineira anual (en toneladas) englobaba uns 20,6 millóns de carbón e lignito, 265.000 de mineral de ferro, 70.000 de concentrados de cinc, 2.000 de chumbo, 6,5 millóns de xeso, e 2 409 554 barrís de petróleo cru ao ano.
En 2001 os principais produtos mineiros enerxéticos foron o lignito e a hulla; entre os minerais metálicos destacou o cinc e entre as rocas e minerais industriais, o sal común e as arxilas especiais. As principais minas de carbón están en Asturias e no norte da provincia de León; os principais depósitos de mineral de ferro atópanse ao redor de Santander e Bilbao; Almadén (Cidade Real) foi moi produtiva na extracción de mercurio; e Andalucía destaca pola minería metálica, con máis da metade da produción do país.
Industria
En España prodúcense, entre outros, téxtiles, ferro e aceiro, vehículos de motor, produtos químicos, confección, calzado, barcos, refino de petróleo e cemento, destacando polo seu valor os sectores industriais da alimentación e bebidas e do material de transporte. España é un dos primeiros produtores mundiais de viño; a produción en 2003 foi duns 30 millóns de hectolitros. A industria siderúrxica, antes da súa reconversión da década de 1990, estivo concentrada en Bilbao, Santander, Oviedo e Avilés.
Enerxía
miniatura|Central de enerxía solar en [[Sanlúcar la Mayor (Sevilla).]] miniatura|Parque eólico da Capelada.
O sector enerxético en España supón aproximadamente un 5% do Produto interior bruto do país, a súa importancia vai máis aló da súa participación na produción total, ao constituír un sector de carácter estratéxico do que necesitan todas as ramas da actividade económica, sendo a enerxía considerada necesaria para calquera clase de produción de bens e servizos. Un dos elementos máis destacados do sector enerxético en España, nos dous últimos séculos, foi a escaseza e pobreza dos recursos enerxéticos existentes no territorio nacional. Esta escaseza condenou tradicionalmente ao sistema enerxético nacional a unha situación de déficit e dependencia exterior. O grao de autoabastecemento exterior cífrase en 2008, nun 25% que se deriva dun consumo de enerxía primaria en 2008 de 142.070 quilotoneladas equivalentes de petróleo (Ktep), cun descenso do 3,1% sobre o de 2007 e unha produción de só 30.348 Ktep.
A demanda enerxética en España desde o ano 2002 foi crecendo en torno ao 3,5% anual, con algunhas variacións, como no ano 2003 cun crecemento próximo ao 7%. Cun incremento de consumo desde os 211.500 GWh do 2002 aos 253.600 do ano 2006.
En 2003, o 48,9% da enerxía producida en España foi de orixe nuclear (16.422 Ktep ou miles de toneladas equivalentes de petróleo) e o 21,7% xerouse en centrais térmicas de carbón. A produción de enerxía hidráulica e doutras renovables, como a eólica e solar, aumenta de ano en ano.
Segundo un informe de Ernst&Young de outubro de 2008, España era o quinto país do mundo máis atractivo para investir en enerxías renovables, tras Estados Unidos, Alemaña, India e China.
En enerxías renovables, España é o primeiro produtor de enerxía solar e o segundo de enerxía eólica do mundo.
Tras o "boom" de instalación de paneis fotovoltaicos en España durante o 2008, a potencia real de produción de enerxía solar podería chegar aos 3.130 MW, superando a Alemaña que era o primeiro produtor, segundo datos da Comisión Nacional da Enerxía (CNE).
Desde hai uns anos en España é maior a capacidade teórica de xerar enerxía eólica que nuclear e é o segundo produtor mundial de enerxía eólica, despois de Alemaña, e chegou a ser o primeiro no 2003. España e Alemaña tamén chegaron a producir en 2005 máis electricidade desde os parques eólicos que desde as centrais hidroeléctricas.
Turismo
esquerda|miniatura|[[Donostia.]] Entre as comunidades autónomas, Cataluña foi a comunidade que máis turistas recibiu con 18,2 millóns. A esta séguenlle as Illas Baleares con 13,7 millóns, as Illas Canarias con case 13 millóns e Andalucía con 11 millóns. A Comunidade Valenciana e a Comunidade de Madrid recibiron 8,5 e 6,2 millóns de turistas respectivamente, mentres que as comunidades autónomas do País Vasco, Castela e León e Galicia aproximáronse aos 1,5 millóns. As rexións menos turísticas foron as cidades autónomas de Ceuta e Melilla e A Rioxa, sendo, ademais, as únicas que perderon turistas con respecto ao ano anterior.
A Organización Mundial do Turismo ten a súa sede en Madrid.
Moeda e banca
A unidade monetaria é o euro, emitido polo Banco de España en coordinación co Banco Central Europeo. Desde o 1 de xaneiro de 1999, o euro vinculouse ao valor da peseta, cun cambio fixo de 166,386 pesetas por euro. O 1 de xaneiro de 2002, a peseta deixou de circular, sendo o euro a única moeda de curso legal, aínda que os cidadáns en posesión de pesetas sempre poderán cambialas por euros no Banco de España.
O país conta cun potente sistema bancario, con gran número de bancos comerciais e caixas de aforros, que en total alcanzan unha capitalización 189 621 000.000 €. Dous bancos españois sitúanse entre os 30 primeiros do mundo por capitalización bolsista: Santander Central Hispano (11º) e BBVA (29º)
Comercio exterior
No 2012 España importou produtos por valor de 253.401 millóns de euros e as exportacións ascenderon a 222.643 millóns de euros, cun saldo comercial negativo de -30.757 millóns de euros. Entre as principais importacións e exportacións se encontraban: medio ambiente e produción enerxética, tecnoloxía industrial, industria química (produtos químicos), moda, materias primas, manufactureiras e produtos intermedios, entre outros. Os principais intercambios comerciais de España tiveron lugar cos demais países da Unión Europea (destacando Francia, Alemaña, Italia, Portugal, Reino Unido e os países do Benelux), Estados Unidos, Marrocos e Turquía. Os ingresos por turismo rozaron os 56.000 millóns de euros e o número de persoas que visitou o país nese mesmo ano foi duns 57.7 millóns; mentres que os españois gastaron nas súas viaxes ao exterior uns 24.000 millóns de euros, cunha diferenza favorable de 32.000 millóns de euros que axudaron a compensar o déficit da balanza comercial española.
Ciencia e tecnoloxía
miniatura|[[Gran Telescopio Canarias, pertencente ao Instituto de Astrofísica das Canarias.]]
España está ben equipada en termos de infraestrutura tecnolóxica e industrial, habendo proliferado nos últimos anos os parques tecnolóxicos nas principais áreas industriais, así como ao redor das Universidades e Centros de Investigación e Desenvolvemento (I+D). Actualmente existen 41 parques tecnolóxicos (12 en funcionamento e 29 en proxecto). Nestes parques están establecidas 1080 empresas, 108 Centros de I D e 12 incubadoras. A investigación científica e tecnolóxica en España esta regulada pola Lei da Ciencia, a Tecnoloxía e a Innovación de 11 de xuño de 2011 e o Plan Estatal de Investigación Científica e Técnica e de Innovación para o período entre 2013 e 2016
Vivenda
O prezo medio da vivenda nova baixou dos 228.600 € no 2012 aos 203.900€ no 2013, segundo os datos da Sociedad de Tasación. O prezo da vivenda, porén, varía ostensiblemente en función das comunidades autónomas e as capitais de provincia, encontrándose a de maior valor en Cataluña 292.590€, en contraposición ás de Estremadura e a Rexión de Murcia.
Transporte
España conta con 51 aeroportos situados nas distintas rexións, dos que 46 están xestionados por Aena. Deles 33 son internacionais, onde operan máis de 250 liñas aéreas, sendo o máis importante o aeroporto de Madrid-Barajas. Tras a súa ampliación, este pretende ser un dos aeroportos de conexión máis importantes do mundo e ter unha capacidade para 70 millóns de viaxeiros, case 30 millóns máis que no 2005. Barajas realiza un importante papel de "hub" ou conexión entre capitais de provincia e o estranxeiro, principalmente entre Europa e Latinoamérica. O aeroporto de Barcelona-El Prat, non queda atrás, e tras a inauguración da nova Terminal T1 en 2008, será o segundo aeroporto do sur de Europa máis importante, con 60 millóns de pasaxeiros ao ano, uns 30 millóns máis que no 2005.
As vías e estacións da rede de largo ibérico son xestionadas por Adif. Nelas ofrece os seus servizos a compañía ferroviaria estatal Renfe Operadora (que antigamente formaba con Adif a compañía RENFE). Ademais, existen diversas redes de largo internacional (FGC) e algunhas liñas de largo métrico (FEVE). O sistema ferroviario español é fundamentalmente radial con centro en Madrid. A cidade de Barcelona permite conectar España con París e outras cidades francesas. esquerda|miniatura|Tren de [[Alta Velocidade Española|alta velocidade (AVE).]]
Os servizos de Alta Velocidade Española (AVE) prestados por Renfe Operadora reducen á metade o tempo de desprazamento en coche e alcanzan máis de 250 km/h. A velocidade máxima comercial dos seus trens é de 300 km/h e a súa velocidade punta é de 356,8 km/h. Para 2020 o Goberno de España ten previsto contar coa maior rede de alta velocidade ferroviaria do mundo, con 2.230 km, superando a países como Xapón ou Francia.
A rede de metro está dispoñible en oito cidades: Alacant, Barcelona, Bilbao, Madrid, Málaga, Palma, Sevilla e Valencia. Está en construción na cidade de Granada, e proxectado para Santander. Outras cidades como Zaragoza contan con redes de tranvía. A máis extensa e con maior número de pasaxeiros ao ano é a de Madrid (324 km; 634 millóns de viaxeiros en 2011), seguida pola de Barcelona (123 km; 432 millóns de viaxeiros en 2011).
A rede de estradas española está formada por uns 370.000 km. Esta rede comprende autoestradas de peaxe, autoestradas libres, autovías, estradas de dobre calzada e estradas convencionais. Nesta cifra non están incluídas as estradas e rúas no medio urbano, nin as estradas ou camiños agrícolas ou forestais. Pero referíndose a autoestradas soamente, ten unha rede que case chega aos 13.200 km, sendo o terceiro país do mundo nese aspecto, por detrás dos Estados Unidos e a China.
miniatura|Un dos [[Ferrys que realiza o traxecto Alxeciras-Ceuta.]]
Así mesmo, España goza de excelentes comunicacións marítimas con máis de 53 portos internacionais nas costas atlántica e mediterránea. Cabe destacar o porto de Alxeciras, o único de España considerado de primeira orde mundial polo seu elevado movemento de viaxeiros e mercancías, así como o porto de Vigo, sendo tamén un dos máis activos en canto a tráfico de mercancías, capturas vivas de peixe e conxelados. O porto de Sevilla é o único de carácter netamente fluvial que existe no país, pois aínda que a cidade está no interior, ten saída ao mar a través do río Guadalquivir. O veciño porto de Cádiz é un punto estratéxico para o embarque de mercancías cara ao arquipélago atlántico das Canarias. O porto de Barcelona, por ser líder do Mediterráneo en tráfico de cruceiros, e o segundo en ámbito mundial, así como o porto de Tarragona.
Telecomunicacións
miniatura|esquerda|Palacio de Comunicacións na Praza Cibeles de [[Madrid.]]
Finalmente, España posúe unha boa rede de telecomunicacións; á extensa rede de cable de fibra óptica convencional hai que engadir unha das maiores redes de cable submarino e conexión vía satélite cos cinco continentes.
O operador maioritario en telefonía e acceso a Internet é a multinacional Telefónica, con sede en Madrid, que opera tanto en telefonía fixa como móbil, e procede do monopolio estatal da telefonía. Con todo, o mercado de telecomunicacións está aberto á competencia en todos os seus sectores desde a ruptura do monopolio, en 1994 para a telefonía móbil coa aparición de Airtel e en 1998 en fixa coa saída ao mercado de Retevisión.
En telefonía fixa e acceso a Internet, na actualidade existe un mercado de acceso por cable organizado por demarcacións na maior parte das cales opera ONO, ademais dalgunhas empresas de ámbito rexional nas súas respectivas demarcacións. Ademais, o operador dominante (Telefónica) está obrigado a permitir a terceiras empresas a prestación de servizos na súa rede mediante o alugueiro dos pares de cobre da súa propiedade e de espazo nas súas centrais.
En telefonía móbil, existen catro operadores con rede propia e un número considerable de operadores móbiles virtuais que se reparten un mercado no que, desde 2006, hai oficialmente máis liñas que habitantes. España é un dos países da Unión Europea con maior extensión e calidade de cobertura; segundo un estudo do Ministerio de Industria de 2006, o 98% do territorio español conta con cobertura GSM, por diante de países como Francia, Italia ou Alemaña.
Crise económica
Xunto coa crise económica de 1981 que levou á reconversión industrial e ao desmantelamento de gran parte da industria pesada en España, pasando o sector servizos a ser unha parte máis importante da economía. A crise económica mundial de 2008-2013 tivo consecuencias especialmente graves en España. Un dos motivos é que entre 1998 e 2008, a economía de país experimentara unha burbulla inmobiliaria moi importante, polo que unha gran parte do emprego dependía do sector da construción e sectores relacionados.
Inicialmente produciuse un gran desemprego, un estancamento posterior e unha nova caída a partir do último trimestre de 2012. Como consecuencia dese proceso alcanzáronse taxas históricas de desemprego. A difícil situación da economía levou a unha caída dos ingresos fiscais e a un aumento de certos gastos financeiros, o cal levou os gobernos de José Luis Rodríguez Zapatero primeiro e Mariano Rajoy despois a aplicar os recortes orzamentarios máis drásticos desde a instauración da democracia no país en 1978. Isto foi acompañado de gran conflitividade social, un aumento da pobreza e a desigualdade no país.
Festas oficiais
O calendario de festas oficiais fíxase cada ano, dependendo da distribución semanal. O repertorio de festas comúns para toda España son as seguintes:
Segundo o Real Decreto Lexislativo 2/2015, catro días festivos son fixos e de ámbito estatal: Aninovo, o Día do Traballador, a Festa Nacional de España e o Día de Nadal. Son non laborables sempre nos seus respectivos días, excepto cando caen en domingo, neste caso son traspasados ao luns. Ademais de dez festividades de ámbito estatal, cada comunidade autónoma pode fixar dous festivos, á parte da festividade da comunidade autónoma, e cada municipio outros dous, de tal forma que o máximo de días festivos en cada localidade non exceda de catorce.
Festividades relixiosas de ámbito público
A relixión católica foi a predominante en España ao longo da Historia. Así pois, é significativo e transcendente o papel festivo que desempeñan nalgunhas cidades como Granada, León, Málaga, Sevilla ou Valladolid entre outras.
As festividades relixiosas de ámbito público que destacan son aquelas relacionadas coa Semana Santa (como as de Cartagena, Cuenca, Elx, Hellín, León, Lorca, Málaga, Salamanca, Sevilla, Valladolid e Zamora) e a Pascua, especialmente a Pentecoste e o Corpus Christi (como en Béjar, Ponteareas, Tarragona ou Valencia).
Arte
200px|miniatura|[[La Granja de San Ildefonso (Segovia).]] Os diferentes pobos que pasaron por España ao longo da Historia, a situación fronteiriza da Península entre dous continentes con tradicións culturais moi diversas, o longo período de influencia política da monarquía hispánica, e a expansión da mesma no continente americano, determinaron que o acervo cultural, artístico e patrimonial de España sexa un dos máis ricos, variados e influentes de Occidente. Destaca a gran riqueza patrimonial que conserva España, tanto en sitios arqueolóxicos, templos, palacios, fortalezas, xardíns históricos, conxuntos urbanos monumentais, patrimonio etnográfico ou museos, entre os que están varios dos máis coñecidos e visitados do mundo, como o Museo do Prado ou o Museo Raíña Sofía, como noutra serie de manifestacións culturais.
España foi berce de grandes autores en practicamente todas as disciplinas artísticas, sendo singularmente relevante a achega española ao campo da pintura, con xenios de signficación universal, como Velázquez, Goya, Pablo Picasso ou Salvador Dalí, e da literatura, que deu os nomes imprescindibles de Miguel de Cervantes, Lope de Vega, Calderón de la Barca, Quevedo, Galdós ou Lorca, entre outros moitos.
Patrimonio da Humanidade
miniatura|[[Alhambra de Granada.]] miniatura|[[Casas Colgadas, en Cuenca.]] miniatura|[[Alcázar de Segovia.]] miniatura|[[Baía da Concha, en Donostia.]] miniatura|[[Muralla de Lugo.]] miniatura|[[Acueduto de Segovia.]] miniatura|Igrexa de [[Sant Climent de Taüll, en Lleida.]] miniatura|Casco antigo de [[Cáceres.]]
Tauromaquia
miniatura|[[Praza de touros de Málaga.]] En boa parte de España consérvase a tradición de realizar diversos espectáculos taurinos, tales como encerros ou corridas de touros, que son obxecto de moitas festas populares, como os populares Sanfermines de Pamplona.
As prazas de touros con maior afluencia, así como transcendencia na tempada taurina son a de Las Ventas en Madrid, a Monumental en Pamplona, e La Maestranza en Sevilla, así como a praza de touros de Valencia. Outras prazas destacadas son La Monumental en Barcelona e as prazas de touros de Córdoba, Málaga, Bilbao, Zaragoza e Donostia.
Existen por outra banda grupos antitaurinos que consideran que o toureo é unha práctica cruel e o encadran dentro da tortura animal, fundamentándoo en que atenta contra os dereitos dos animais, e que non pode ser considerada nin unha manifestación cultural, artística nin deportiva. . Nas Canarias están prohibidos os espectáculos taurinos e en Cataluña no ano 2010 prohibiuse a celebración das touradas, por vía parlamentar. Así mesmo, algúns municipios de Galicia, un dos territorios do Estado con menor afección á tauromaquia, aprobaron mocións prohibíndoas, como son os casos de Cangas, Vedra, Dodro, A Pobra do Brollón e Teo.
Deportes
España tivo campións do mundo en deportes tan dispares como: fútbol sala, pádel, balonmán, hóckey patíns, wáter-polo, vela, karate, judo, taekwondo, boxeo, tenis, atletismo, ximnasia, trial, enduro, tríatlon, natación, windsurf, golf, motociclismo, rally, ciclismo e, máis recentemente, Fórmula 1, baloncesto e fútbol.
En España celébrase anualmente no verán a Volta ciclista a España.
Medios de comunicación
A televisión é o principal medio de comunicación do país. Os tres principais operadores de televisión do país son a sociedade mercantil estatal Radio Televisión Española e os operadores privados Atresmedia Corporación e Mediaset España. As principais canles do país son La 1, Antena 3, Cuatro, Telecinco e laSexta, que acaparan algo máis do 50 % da cota de pantalla. A lista complétase co conxunto de cadeas dixitais e canles públicos autonómicos agrupados na FORTA. Tras efectuarse en 2010 o «apagamento analóxico», o único sistema de transmisión do sinal é o dixital. A este respecto, existen tanto canles de pago como canles gratuítas.
Os principais xornais de pago non deportivos de circulación nacional son El País e El Mundo, ós que se suman La Vanguardia, La Voz de Galicia, El Periódico e ABC, ademais do gratuíto 20 minutos. Na prensa deportiva destacan Marca, As, Mundo Deportivo e Sport.
En canto a emisoras de radio cabe destacar Cadena SER, COPE, Onda Cero e Radio Nacional de España (RNE) como radios xeralistas nacionais, e Los 40 Principales ou Cadena 100 como radios temáticas.
En canto ao Terceiro Sector da Comunicación (medios de comunicación sen ánimo de lucro, principalmente locais, e dedicados a dar un servizo á súa comunidade) moitos deles están agrupados na Rede de Medios Comunitarios, con sede en Cuac FM (A Coruña).
Manuel Dieste Mos
Manuel Dieste Mos, nado en Ribeira en 1967 e finado na mesma vila o 16 de outubro de 2017, foi un político e empresario galego.
Traxectoria
Veciño de Carreira, foi creador da agrupación de Protección Civil do seu concello. En 1993 foi un dos creadores de Novas Xeracións en Ribeira. Foi de terceiro nas listas ás eleccións municipais de 1995 polo PPdG, con José Luis Torres Colomer como líder.
Foi presidente do Atlético de Riveira e directivo do Carreira CF.
Foi empresario no sector marisqueiro nas depuradoras Amegovre e Remagro do Grove, e foi vicepresidente do consello regulador do Mexillón de Galicia.
Arma SS
miniatura|Logo. A Arma SS (Waffen-SS) foi o corpo de combate da Schutzstaffel (tamén coñecida como SS), fundada en Alemaña en 1939, despois de que esta organización se dividise entre o brazo político (Allgemeine-SS) e o militar, a Arma SS.
O Partido Nazi (NSDAP), creou un corpo de seguridade chamado SA, coñecido como "os camisas pardas". Este era dirixido por Ernst Röhm, trala saída de Hitler do cárcere despois do Pustch de Múnic (1923) Rohm comezou a rivalizar no liderado do NSDAP con Hitler. Este, decidiu crear unha garda pretoriana ó marxe das SA, sería a "forza de choque" ou Schuztaffel. Esta forza de choque estaría dentro da organización das SA pero recibiría ordes só de Hitler directamente.
Da semente que supón o Schuztaffel nacen en 1925 as SS. Oito anos despois, esta garda de elite con forte adoutrinamento político conta con 50.000 membros. Nese momento, Adolf Hitler decide fundar unha Garda de Korps, unha elite dentro da propia elite das SS. 120 homes que rodearían a Adolf Hitler en todo momento para a súa protección.
Tamén en 1933 é cando se crean os Comandos Especiais ou Sonderkommando, unidades de adestramento en Berlín que pasarían a se-lo Leibstandarte Adolf Hitler. En 1934 créase o Servizo Especial das SS ou SS Verfugungstruppe (SS-VT). Himmler, amigo persoal do Fuhrer (nesta época), e comandante en xefe das SS, forma dous rexementos SS o Xermania e o Deutschland. Estas unidades están organizadas de xeito militar, pero os seus compoñentes están adoutrinados no nacionalsocialismo. É o primeiro elo do exército de fanáticos que sería a Arma SS. Paul Hassler, xeneral de brigada, é o primeiro xefe militar das SS.
En outubro de 1939 créanse as primeiras divisións da Arma SS, aínda que actúan encadradas dentro da Wehrmacht. Cos rexementos Deutschland, Xermanía e Der Fuehrer créase a División SS Verfugugs, que co reforzamento da Leibstandarte Adolf Hitler serían as dúas primeiras divisións das recentemente estreadas Waffen SS (Arma SS).
Coa invasión de Francia (10 de maio de 1940), a Arma SS entra definitivamente a actuar da man da Wehrmacht como as unidades que máis baixas sofren e que sempre se sitúan en primeira liña. Tamén, pese as oposicións do Estado Maior da Wehrmacht, reciben o mellor material recentemente saído das fábricas.
A Arma SS desaparecería co suicidio de Heinrich Himmler en 1945.
Oliveira de Vigo
A oliveira de Vigo é unha árbore senlleira da especie Olea europaea que se atopa no Paseo de Afonso XII, no centro da cidade de Vigo. A cidade foi coñecida co sobrenome de “Cidade da oliva”, e hoxe en día coñécese como “Cidade olívica” por mor da monumental oliveira que se atopaba no adro da colexiata de Santa María de Vigo. Esta árbore, símbolo da cidade, figura no escudo de Vigo.
Historia
Sábese que no sur de Galicia, como aínda ocorre no Norte de Portugal, existían algunhas oliveiras nas leiras para produción de aceite. Os Reis Católicos deron a orde de cortar todas estas árbores para favorecer a produción noutras rexións do estado máis favorábeis ao seu reinado có Reino de Galicia. Non foi esta a única medida para afundir o país galego; por exemplo, tamén prohibiron o comercio coas Indias dende os portos galaicos.
Ademais das oliveiras aceiteiras, existía en Galicia, así como noutras zonas atlánticas como Asturias, Irlanda ou Inglaterra, o costume de plantar no adro das igrexas unha árbore de folla perenne (non tan comúns noutrora na paisaxe galega) como sinal de vida eterna. As especies adoitaban ser teixos ou oliveiras.
Seguindo esta tradición, no adro da colexiata de Santa María houbo dende moi antigo unha grande oliveira que plantaran os cabaleiros monxes templarios no século XII cando estes rexían a freguesía. Esta árbore desapareceu cando se construíu o templo actual en 1816.
Manuel Ángel Pereyra, administrador da alfándega e fillo político do alcalde Cayetano Parada y Pérez de Limia, colleu unha póla ou esgallo da árbore derrubada e plantouna no seu eido, par da Porta do Sol. Co crecemento da vila, a árbore foi transplantada ao Paseo de Afonso XII, onde se atopa aínda hoxe protexida cunha reixa de ferro e onde fica unha placa de bronce acreditando a promesa que ante a árbore fixeron os vigueses de «AMOR, DE SU LEALTAD Y DE SU ABNEGACIÓN POR LA CIUDAD AMADA.», en agosto de 1932.
En 2010 púxoselle un cinto elástico con doce sensores ligados a un computador para facer un diagnóstico da idade e do estado sanitario. As probas verificaron que en 2010 tiña uns 193 anos de idade e gozaba de bo estado sanitario. O mesmo método empregárase para tirar datos doutras árbores senlleiras de Galicia.
En outubro de 2016, o Concello de Vigo plantou novamente unha oliveira bicentenaria a carón da colexiata de Santa María, no lugar onde estivo orixinalmente a que deu nomeada á cidade.
Berenguel de Landoria
Bérenger de Landorre, coñecido como Berenguel de Landoria ou de Landoira, nado no sur de Francia en 1262 e finado en 1330, foi un relixioso francés, arcebispo de Santiago de Compostela entre 1317 e a súa morte.
Foi un dos protagonistas dunha época convulsa da Igrexa, durante a súa sede en Aviñón e tamén en Compostela. Unha das torres da catedral de Santiago, leva o seu nome xa que foi quen a mandou construír.
Traxectoria
miniatura|esquerda|150px|Torre da Berenguela, que foi mandada construír por Berenguel de Landoria e logo reformada nunha espléndida mostra do [[barroco compostelán por Domingo de Andrade, tamén coñecida como Torre do Reloxo.]]
Segundo fillo dos condes de Rodez, criouse nunha das cortes máis importantes da época, que cultivaba con grande éxito a poesía trobadoresca e demais artes. Ao imporse o morgado, viuse obrigado a pórse ao servizo da igrexa. Berenguel ascendeu rápido polas entrañas da igrexa ata facerse íntimo amigo de Xoán XXII. Chegou a ser Mestre Xeral da orde dos pregadores, organizando as misións dos monxes peregrinos. Iniciou a tendencia cara o tomismo na orde dominica e loitou contra a liña de Durando de Saint-Pourçain. Solicitou a Bernardo Gui que compuxese un substituto para a Lenda Dourada de Jacobus de Voragine.
O 15 de xullo de 1317 foi nomeado arcebispo de Santiago de Compostela, aos 55 anos. Once meses despois emprendeu o camiño cara a Santiago para facerse cargo do seu posto. Tratou de entrar na burgo catro veces, das cales tres foron emboscadas. Este planeou as tácticas de ataque no seu castelo da localidade coruñesa de Padrón e Noia aliándose con outros nobres. Até 1322, non puido tomar posesión do cargo, pois existía un rival galego. Residiu algún tempo en Noia, onde celebrou un sínodo. O seu triunfo foi cruento pois, o 16 de setembro de 1320, invitou aos líderes do levantamento ao seu castelo da Rocha Forte onde foron asasinados. A seguir, decretou unha amnistía e o 26 entra en Compostela e o 27 asinouse a paz.
Iniciou importantes traballos na Catedral de Santiago de Compostela, e trouxo varias reliquias. Tamén semella que puido ser quen estableceu o ano xubilar pois, coincide que despois de tódolos atrancos para tomar posesión da sé episcopal, cando conseguiu celebrar a súa primeira misa solemne foi o 25 de xullo de 1322 que, casualmente, caeu en domingo. Porén, os primeiros doucmentos que falan do xubileo non aparecen até 1434.
Dedicóuselle unha torre da catedral compostelá, a Berenguela, utilizada primeiro como torre vixía e despois como campanario.
Eilabai, Celanova, Celanova
Eilabai é un lugar da parroquia de Celanova no concello ourensán de Celanova na comarca da Terra de Celanova. Tiña 3 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, que eran 3 mulleres.
Berenguel de Landoria
Obras
Se lle atribúe falsamente o Lumen animæ, seu liber moralitatum Magnarum rerum naturalium impreso en 1482 por Matthias Farinator.
Corea do Norte
É membro da Organización das Nacións Unidas dende 1991, así como do Movemento de Países Non Aliñados e do G77.
Historia
A ocupación militar xaponesa de Corea terminou co fin da segunda guerra mundial en 1945. Corea foi entón dividida en dous partes polo paralelo 38: a Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas (URSS) tomou o control da parte Norte, e o exército dos Estados Unidos da parte Sur. Isto conduciu a que en 1948 se establecesen dous gobernos independentes no Norte e no Sur, cada un reclamando a súa soberanía sobre a totalidade de Corea.
As crecentes tensións entre os gobernos do Norte e do Sur desembocaron na Guerra de Corea cando o 25 de xuño de 1950 o exército de Corea do Norte cruzou o paralelo 38 (que actuaba de fronteira) e atacou. A guerra continuou ata o 27 de xullo de 1953, cando o Comité da Organización das Nacións Unidas (ONU), os voluntarios da República Popular da China e Corea do Norte asinaron o armisticio da Guerra de Corea. Unha zona desmilitarizada foi establecida para separar os dous países.
Corea do Norte foi dirixida desde 1948 por Kim Il Sung ata a súa morte o 8 de xullo de 1994. Despois, o 8 de outubro de 1997, o seu fillo Kim Jong-il foi nomeado Secretario Xeral do Partido dos Traballadores de Corea. En 1998, foi nomeado Presidente da Comisión Nacional de Defensa e a súa posición foi declarada como "o cargo máis alto do Estado". Xeralmente as relacións internacionais melloraron. Ata houbo un cume Norte-Sur histórico en xuño de 2000. Con todo, as tensións volveron a facerse visibles coa continuación por parte de Corea do Norte do seu programa de armas nucleares.
Durante o mandato de Kim Jong-il no final da década dos noventa, a economía do país descendeu considerablemente e a escaseza de comida fíxose evidente en numerosas áreas. Segundo algunhas organizacións de axuda, un descoñecido pero gran número de persoas (algunhas cifran o número ao redor dos tres millóns; "The Economist" estima que entre 600.000 e 1 000 000) morreron como consecuencia da fame negra norcoreana de 1995-98, intensificada por un colapso no sistema de distribución de comida. Numerosos norcoreanos penetraron ilegalmente na China á busca de alimentos. Corea do Norte é un dos sitios máis illados do mundo, con severas restricións na entrada ou saída do país. A prensa é controlada polo Estado e organizacións de masas, e a ideoloxía Juche, que consiste en non depender dos demais, é a oficial do goberno.
Nos últimos anos, o seu programa nuclear desatou polémica entre os estados nucleares, particularmente Estados Unidos, polos obxectivos do seu desenvolvemento militar. Mentres que o goberno norcoreano argumenta que o desenvolvemento de armamento nuclear ten unha finalidade disuasiva e de eventual defensa, a administración estadounidense e a Unión Europea consideran ilegal a posesión de material bélico atómico por parte de Corea do Norte.
Situación Política
A República Popular Democrática de Corea é unha república socialista baseada na ideoloxía juche.
O máximo órgano do Estado é a Asemblea Popular Suprema, que conta con 687 membros, elixidos por sufraxio universal cada cinco anos. Cando a Asemblea non se atopa reunida, as súas funcións son realizadas polo Comité Permanente, cuxos membros son elixidos pola Asemblea. Actualmente hai tres partidos con representación no Parlamento: o Partido dos Traballadores de Corea, o Partido Socialdemócrata de Corea e o Partido Chondoísta Chongu.
O poder executivo está repartido en tres ramas: o primeiro ministro (xefe de goberno), actualmente Kim Tok-hun, o Presidente do Comité Permanente da Asemblea Popular Suprema, Choe Ryong-hae, e o Presidente da Comisión de Asuntos de Estado de Corea do Norte, Kim Jong-un. Este último é o cargo con máis poder, sendo ademais fillo e neto respectivamente de Kim Il-sung e Kim Jong-il, mencionados no preámbulo da Constitución como "Líderes Eternos da Corea Juche".
División Administrativa
A Corea do Norte está subdividida en 9 provincias, 3 cidades controladas directamente polo goberno central e algunhas outras rexións especiais.
Xeografía
Corea do Norte atópase na metade norte, a partir do paralelo 38, da península de Corea. Está bordeada por dous mares, ao occidente polo mar Amarelo e a baía de Corea; e ao oriente polo Mar do Leste. O seu terreo presenta numerosas serras e montañas, separadas por profundos e estreitos vales. Na costa oeste predominan as chairas. O punto máis alto do país é o pico do monte Paektu coñecido en Corea do Norte como "Paektu-san", a 2774 msnm. Entre os ríos máis importantes atópanse o Tumen e o Yalu, os cales forman a fronteira norte con China.
O clima local é tépedo, sendo a época con máis precipitacións o verán, durante unha estación de choivas denominada jangma. Os invernos poden ser moi fortes.
A cidade máis grande de Corea do Norte é a súa capital, Pyongyang (ou P'yŏngyang). Outras cidades a destacar son: Kaesŏng, no sur; Sinuiju, no noroeste; Wŏnsan e Hamhung no leste; e Ch'ŏngjin no nordeste.
O territorio é montañoso, con cordilleiras cubertas por bosques ao leste, sobre o litoral do Mar do Xapón.
Economía
Corea do Norte ten unha economía dirixida ó estilo soviético. As relacións económicas co estranxeiro son mínimas e o país recibe axuda alimentaria da ONU. Relatos de fame en masa son comúns.
Cultura
En Corea do Norte a cultura tradicional é especialmente protexida. O nivel de alfabetización é case total (99% homes e 99% mulleres). A liberdade relixiosa é un dereito constitucional en Corea do Norte. As relixións máis comúns son o budismo, o confucianismo, o chondokio (que combina elementos budistas e cristiáns), e nas rexións interiores, cultos chamánicos tradicionais. É unha cultura moi variada canto ás súas culturas descendentes da China.
Deportes
Os deportes máis practicados no país son o judo e o tenis de mesa (a xogadora Kim Hyang foi subcampioa nos Xogos Olímpicos de Atenas 2004).
A mellor participación de Corea do Norte nos Xogos Olímpicos foi en Barcelona '92, onde o combinado nacional conseguiu nove medallas malia que ningún dos seus atletas foi campión olímpico. Nos de Pekín 2008 lograron tamén unha boa participación, gañando dúas medallas de ouro, unha de bronce e tres de prata.
O 17 de xuño do 2009, a selección de fútbol logrou a súa clasificación á Copa Mundial de Fútbol de 2010 celebrada en Suráfrica, a que foi a súa segunda participación neste evento, logo de empatar sen goles contra Arabia Saudita en Riad, eliminando a Irán e levando os sauditas á repesca. No campionato quedou eliminada na primeira fase de grupos, tras perder contra Brasil, Portugal e Costa do Marfil (0-3).
Turismo
O número de turistas que visitan Corea do Norte cada ano é moi pequeno, aínda que aumentou durante os últimos anos e espérase que aumente moito máis a curto prazo. A construción da estación de esquí de Masikryong forma parte do plan para o aumento do turismo.
Viaxar desde o estranxeiro pode resultar complicado; existen poucos países con representación diplomática norcoreana e só algunhas axencias autorizadas poden organizar viaxes.
Economía do Uruguai
A economía do Uruguai baséase grandemente nas exportacións de produtos agropecuarios, nunha man de obra moi cualificada, e altos niveis de gastos sociais. Despois dun crecemento de 5% a.a. entre 1996 e 1998, a economía sufriu unha recesión entre 1999 e 2002, despois das crises económicas dos veciños e principais parceiros do Mercosur, o Brasil e a Arxentina. Como exemplo, a Arxentina retirou grandes somas de depósitos dos bancos uruguaios en 2001 e 2002, o que resultou nunha especulación coa moeda uruguaia e un crecemento do desemprego. O PIB neses dous anos caeu case 20%, sendo 2002 o peor ano da crise. Unha renegociación da débeda co sector privado en 2003 restaurou a confianza pública. Grazas a isto, e a unha arribada dos prezos das commodities exportadas polo país, a economía volveu crecer, chegando a 10% en 2004, e a 6,1% en 2005, cunha media de 8% ó ano entre o 2004 e o 2008. O 2009 o crecemento foi apenas 1,7% pero o país non sufriu unha recesión grazas a eficientes políticas monetaria e fiscal adoptadas.
Características
A rede de estradas é boa e o turismo crece rapidamente. O turismo e os servizos financeiros constitúen importantes recursos económicos.
Sistema bancario
O Uruguai foi coñecido como a "Suíza de América", entre outras razóns, pola tradicional presenza de numerosos bancos.
Foi particularmente forte a crise bancaria de 2002 no Uruguai; pero o Estado uruguaio apoiou a devolución de depósitos á ampla maioría dos aforristas, e respectouse a moeda orixinal dos depósitos; por tanto e a longo prazo, a praza financeira uruguaia recuperou a confianza do público. Iso significou tamén o final da até entón habitual costume do Estado uruguaio de asistir aos bancos crebados, e creouse un seguro de depósitos bancarios con cobertura parcial.
É de destacar a existencia do segredo bancario no sistema financeiro, que data de 1982. Aínda que en 2010, o Parlamento estudou o seu levantamento parcial,<, tras aprobar a correspondente lei vén aplicando discretamente e previa actuación xudicial.
Camp Municipal de Rugbi La Foixarda
O Camp Municipal de Rugbi La Foixarda é un recinto deportivo de Barcelona adicado á práctica do rugby no que xoga como local o Barcelona Universitari Club e antigamente tamén o Futbol Club Barcelona e a Selección de rugby de España.
Historia
O estadio orixinal foi construído nunha antiga canteira chamada "La Foixarda" situada ós pes de Montjuïc. No momento da súa inauguración en 1921 foi o maior estadio da cidade (aínda non existían o Estadi de Montjuïc nin o Camp de Les Corts) cunha capacidade para acoller 25 000 persoas. A intención era que fose unha das sedes dos Xogos Olímpicos de 1924 que a cidade de Barcelona pretendía organizar.