cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eino Leino
Carreira literaria
Leino publicou máis de setenta libros de poemas e contos. Os máis famosos foron as dúas coleccións de poemas Helkavirsiä (1903 e 1916), en que emprega extensamente a mitoloxía e o folclore fineses.
Ademais de escribir poesía, Eino Leino escribiu en xornais sobre teatro e cultura en xeral, e traduciu obras de importantes escritores como Runeberg e Goethe. Fixo a primeira tradución da Divina Comedia de Dante ao finés.
Leino casou tres veces e tivo unha filla, Helka. Morreu en 1926 aos 47 anos e foi enterrado no cemiterio Hietaniemi de Helsinqui.
A biografía máis detallada de Leino foi escrita na década de 1930 pola súa amante e colega L. Onerva. Na dramática historia, Onerva tamén escribe sobre a súa propia vida.
Estilo literario e importancia
Leino é recoñecido como o primeiro e máis importante formador do romanticismo nacional na literatura finlandesa. Realmente, Leino cuñou a expresión neorromanticismo nacional para caracterizar as obras de mozos finlandeses con talento como o compositor Jean Sibelius, o pintor Akseli Gallen-Kallela e o arquitecto Eliel Saarinen.
O estilo de Leino desenvolveuse durante os 35 anos da súa carrira. Nos seus primeiro traballos, incluída a célebre colección Helkavirsiä (1903), é visible a influencia do épico Kalevala.
Na metade da súa carreira, Leino traduciu os clásicos da literatura mundial ao finés. Na mesma época escribiu a súa propia obra en varios xéneros: poesía, teatro, ensaios, críticas e outras pezas de xornalismo. A súa obra abrangue un amplo rango emoconal, dende o amor profundo ata á misantropía e a crítica mordaz.
Nos seus últimos anos, logo de problemas na súa vida persoal, Leino volveu aos temas nacionais románticos da súa mocidade.
Conflito armado en Colombia
miniatura|dereita|Guerrilas das [[FARC]] O conflito armado colombiano comezou aproximadamente en 1964 ou 1966 e é unha guerra interna de baixa intensidade entre o goberno de Colombia, grupos paramilitares, sindicatos do crime, a guerrilla de esquerdas de Forzas Armadas Revolucionarias de Colombia (FARC), e o Exército de Liberación Nacional (ELN), cada un loitando por facer medrar a súa influencia no territorio colombiano.
Ten as súas raíces históricas no conflito coñecido como La Violencia, que foi desencadeado co asasinato do líder político populista Jorge Eliécer Gaitán en 1948, e pola represión anticomunista dos Estados Unidos de América na Colombia rural da década de 1960. Isto provocou ós militantes liberais e comunistas a reorganizarse nas FARC.
As razóns da loita varían dun grupo a outro. As FARC e outros movementos de guerrilla din loitar polos dereitos dos pobres de Colombia, para protexelos da violencia do goberno e para proporcionar xustiza social a través do comunismo. O goberno colombiano di loitar para manter a orde e a estabilidade, e para protexer os dereitos e os intereses dos seus cidadáns. Os grupos paramilitares din reaccionar polas ameazas percibidas dos movementos da guerrilla. Tanto a guerrilla coma os grupos paramilitares foron acusados de narcotráfico e terrorismo. Tódalas partes implicadas no conflito foron acusadas de numerosas violacións dos dereitos humanos.
Segundo un estudo do Centro Nacional de Memoria Histórica, 220 000 persoas morreron durante o conflito entre 1958 e 2013, a maioría deles civís (177 307 civís e 40 787 combatentes) e máis de cinco millóns de persoas foron forzadas a abandonar os seus fogares entre 1985 e 2012, xerando a segunda maior poboación de desprazados internos do mundo. O 15% da poboación en Colombia foi unha vítima directa da guerra.
.je
.je é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para Illa de Jersey.
Anacleto Ortueta
Anacleto Ortueta Azcuenaga, nado en Olabeaga, o 26 de decembro de 1877, e finado en Bilbao o 7 de novembro de 1959, foi un historiador e un político vasco de ideoloxía nacionalista.
Traballou como facultativo de minas. Militou na Mocidade Vasca bilbaína, onde foi vogal da súa xunta directiva (1904). En 1908 entrou no Consello rexional do PNV, e dez anos despois foi nomeado deputado por Gernika-Lumo en representación dese partido. Foi neutral durante a división do partido entre o grupo Aberri e a Comunidade Nacionalista Vasca. Durante a ditadura de Primo de Rivera dirixiu o diario Euskadi. En 1930 asinou o Manifesto de San Andrés, que se convertería no manifesto fundacional de Acción Nacionalista Vasca, xunto con outras personalidades, destacándose Luís Urrengoetxea, Justo Gárate e Tomás Bilbao. Posteriormente centrouse no seu labor historiográfica, residindo longas tempadas en Cataluña. Durante a Guerra Civil foi xefe da policía interior das Milicias Vascas. Despois da guerra foi detido e xulgado polos franquistas, perdendo todos os seus bens.
Obras
Como historiador, centrouse principalmente no Reino de Navarra. Publicou as seguintes obras:
Refuxio de Fonte da Cova
dereita|miniatura|Vista do refuxio.
O refuxio de Fonte da Cova, é un refuxio de montaña situado na parroquia de Casaio, no concello de Carballeda de Valdeorras. Situado no porto de montaña de Fonte da Cova (1837 m), nas proximidades de Pena Trevinca, é propiedade da Federación Galega de Montañismo e está cedido ao Club Peña Trevinca-Barco. Inaugurouse en 1946.
Historia
En 1944, Gonzalo Gurriarán ideou a posibilidade de construír un refuxio ou albergue de montaña nas proximidades de Pena Trevinca, facendo as xestións coa Federación Española de Montañismo. Así, tras varios estudos, en maio de 1945 iniciouse a construción do mesmo, que estivo financiado (á parte da FEM) pola Deputación de Ourense e os concellos de Carballeda de Valdeorras, O Barco de Valdeorras e A Veiga. Tras varios meses de duros traballos derivados das dificultades de achegar até o lugar o material e a man de obra, finalmente o 12 de setembro de 1946 foi inaugurado.
Moedas de euro de San Marino
As moedas de euro de San Marino son todas de deseños diferentes nos seus anversos. San Marino non forma parte da UE pero ten unha relación con Italia de unión monetaria polo que emprega o euro como moeda oficial e as súas emisións son limitadas. As moedas están deseñadas por František Chochola e simbolizan a historia e monumentos da pequena república, levan a letra “R” por estar cuñadas en Roma (Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato). As moedas tamén levan as iniciais do gravador: “Ch” pola inicial do deseñador (František Chochola) e “ELF” polo gravador (Ettore Lorenzo Frapiccini).
Refuxio de Fonte da Cova
Historia
Na década de 1970 o refuxio foi obxecto de diferentes melloras, así como unha remodelación do interior. En febreiro de 1988 foi cedido en propiedade á Federación Galega de Montañismo, que cedeu o uso ao Club Peña Trevinca-Barco en 1990 por un período de 30 anos. En 1999 acometeuse unha nova reforma do interior, culminada en 2003 coa instalación da luz eléctrica no refuxio. No verán de 2004 instalouse a auga corrente.
Características
O refuxio dispón dunha ampla tarima para durmir, con capacidade para 50 persoas. Ademais, conta con luz eléctrica e auga quente.
A Viaxe, Doroña, Vilarmaior
A Viaxe é un lugar da parroquia de Doroña no concello coruñés de Vilarmaior na comarca de Betanzos. Tiña 12 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 6 eran homes e 6 eran mulleres.
Xeve, Pontevedra
Santo André de Xeve é unha parroquia que se localiza no concello de Pontevedra. Segundo o padrón municipal de 2017 tiña 1.066 habitantes (560 mulleres e 506 homes), distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2004 cando tiña 1.219 habitantes. Até 1944 pertenceu ao concello de Xeve como concello independente, aínda que agora pertence ó de Pontevedra. Nesta parroquia naceu a escritora Fina Casalderrey.
Situación
A parroquia sitúase no nordeste da cidade e linda con Santa María de Xeve, Mourente, Bora, así como co veciño concello de Cerdedo-Cotobade.
Lugares de interese
Na parroquia emprázase o campo de tiro de Cernadiñas Novas, onde se celebran competicións nesta modalidade deportiva. Destacan a igrexa parroquial (do século XVI e reformada no XVII), a casa reitoral, situada nas súas inmediacións, e a capela de san Roque.
Outeiro, Redemuíños, Quintela de Leirado
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Barreiros, Ortoá, Sarria
Barreiros é un lugar da parroquia de Ortoá, no concello lugués de Sarria, na comarca de Sarria. Segundo o IGE, en 2014 tiña 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres).
Esperanza Aguirre
Esperanza Aguirre Gil de Biedma, nada en Madrid o 3 de xaneiro de 1952, é unha política española. Foi a presidenta da Comunidade de Madrid dende o 21 de novembro de 2003 ata o 26 de setembro de 2012.
Traxectoria
Sobriña de Jaime Gil de Biedma, estudou no Instituto Británico de Madrid, e licenciouse en Dereito na Universidade Complutense en 1974.
Foi presidenta da Comunidade de Madrid entre 2003 e setembro de 2012, data en que anuncia a súa dimisión. Aguirre sinalou que había diversas razóns familiares e doutro tipo para a renuncia, e tamén que entre as razóns se atopaba o feito de estarse a recuperar dun cancro. É presidenta do PP de Madrid desde 2004.
Alma Gallega (A Habana, 1939)
Alma Gallega foi unha publicación editada na Habana entre 1939 e 1940.
Historia e características
Subtitulada ''Periódico mensual. Defensora del prestigio y de los derechos de los españoles residentes en Cuba'', apareceu o 1 de decembro de 1939. O director técnico era Luis Reynante Losada, o director político Radio Cremata e o xefe de redacción Benito Penabad. Entre os seus colaboradores figuraron Eduardo Pérez Marzoa, Juan Pacheco Pérez e Elena Castro de Álvarez. Órgano informativo da Unión Progresista Gallega, pro Centro Gallego. Ofrecía información sobre as sociedades galegas en Cuba. Con marcada inclinación cara a causa republicana, atacou aos dirixentes do Centro Galego polas súas posicións reaccionarias. Dedicoulle espazo aos temas literarios e publicou poemas, algúns en galego. Tivo curta duración.
PEN International
PEN International (coñecido como International PEN ata 2010), tamén chamado PEN internacional ou PEN Club, é unha asociación de escritores fundada en Londres en 1921 para promover a amizade e a cooperación intelectual entre os escritores de todo o mundo. Outros obxectivos inclúen promover a literatura, defender a liberdade de expresión e crear unha comunidade internacional de escritores. En 2010, a organización estaba composta por 145 centros en 104 países. Cada centro funciona de xeito autónomo e mantén ligazóns cos demais a través do secretariado internacional PEN. En canto aos membros, están abertos a todos os escritores que publicasen.
Historia
miniatura|[[Catherine Amy Dawson Scott, cofundadora de PEN International]] O PEN International foi fundado o 5 de outubro de 1921 pola escritora inglesa Catherine Amy Dawson Scott. O novelista e dramaturgo inglés John Galsworthy foi o primeiro presidente da organización. Entre os seus primeiros membros estaban Joseph Conrad, Elizabeth Craig, George Bernard Shaw e H. G. Wells.
PEN orixinalmente era un acrónimo de "Poetas, Ensaístas, Novelistas", mais actualmente significa "Poets, Playwrights, Editors, Essayists, Novelists" ("Poetas, Dramaturgos, Editores, Ensaístas, Novelistas"), e inclúe escritores en calquera forma de literatura, como xornalistas e historiadores.
Entre os antigos presidentes de PEN International están Alberto Moravia, Heinrich Böll, Arthur Miller, Mario Vargas Llosa, Homero Aridjis, Jiří Gruša e John Ralston Saul.
Philip Baker Hall
Philip Baker Hall, nado en Toledo, Ohio, o 10 de setembro de 1931 o 12 de xuño de 2021, foi un actor estadounidense.
Traxectoria
Hall naceu en Toledo, Ohio. A súa nai foi Alice Birdene (de solteira McDonald), e o seu pai, William Alexander Hall, traballador dunha fábrica de Montgomery, Alabama. Asistiu á Universidade de Toledo. Traballou en Alemaña como tradutor para o Exército dos Estados Unidos e como profesor de instituto. Traballou en producións de Off Broadway e de Broadway en Nova York.
Tras debutar en Cowards, uniuse ao Los Angeles Theatre Center. O seu primeiro papel en televisión foi nun episodio de Good Times. Hall interpretou máis de 200 papeis desde 1977, entre eles o de Richard Nixon no filme dunha personaxe Secret Honor. Durante a década de 1980 participou en varios filmes en papeis secundarios, incluídos Nothing in Common, Midnight Run, Say Anything... e Ghostbusters II. Interpretou un detective na procura dunha carreira literaria en varios episodios da serie Seinfeld. A súa primeira aparición na serie foi gabada como un dos mellores actores convidados da serie, e deulle máis traballos.
Hall protagonizou a curtametraxe de Paul Thomas Anderson Cigarettes & Coffee, que logo adaptou na súa longametraxe debut Hard Eight. Hall foi candidato ao Independent Spirit ao mellor actor. Posteriormente apareceu noutros filmes de Anderson, Boogie Nights e Magnolia. Tamén compartiu pantalla con Philip Seymour Hoffman en catro filmes.
Hall faleceu o 12 de xuño de 2022, aos noventa anos.
Vida persoal
Hall tivo dous fillos coa súa primeira esposa, Dianne Lewis. Casou posteriormente con Holly Wolfle, e tivo dúas fillas, Adella e Anna.
Jean-Pierre Papin
Jean-Pierre Papin, nado o 5 de novembro de 1963 en Boulogne-sur-Mer, é un ex-futbolista francés que xogaba de dianteiro. É un dos xogadores que aparecen na lista FIFA 100 feita por Pelé.
Clubs
Papin xogou para o INF Vichy (1983-1984), Valenciennes (1984-1985), o Club Brugge (1985-1986), o Olympique Marseille (1986-1992), o A.C. Milan (1992-1994), o Bayern Munich (1994-1996), o FC Girondins de Bordeaux (1996-1998) e o En Avant Guingamp (1998). Foi o máximo anotador da liga francesa ao longo de cinco tempadas consecutivas, de 1988 a 1992, na súa etapa no Marsella, onde xogou 254 encontros e anotou 157 goles.
En 1991 gaña o Balón de Ouro, sendo o único xogador que o consegue xogando na liga francesa.
Briabí
O topónimo galego Briabí pode referirse a:
Zarzuela
miniatura|Doña Francisquita, zarzuela composta polo catalán [[Amadeu Vives.]] A zarzuela é unha forma de música teatral xurdida en diversos territorios de España con partes instrumentais, partes vocais (sós, dúos, coros...) e partes faladas.
O Alcouce, Redemuíños, Quintela de Leirado
O Alcouce é un lugar da parroquia de Redemuíños, no concello ourensán de Quintela de Leirado na comarca da Terra de Celanova. Tiña 20 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 11 eran homes e 9 eran mulleres.
Zarzuela
Zarzuela en Galiza
Tamén en Galiza o xénero acadou certa relevancia con figuras como Gustavo Freire, compositor da zarzuela galega de posguerra Non chores, Sabeliña (1943) ou con Ramón Armada Teixeiro e a súa composición da primeira zarzuela en galego (estreada o 10 de abril de 1886), titulada ¡Non máis emigración!
O Pumar, Montemaior, A Laracha
O Pumar é un lugar da parroquia de Montemaior no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 0 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística.
Daniel Barral Calvo
Traxectoria
Militante de Isca, do MGS e do BNG. Colaborou en Nós Diario. En 2014 gañou o certame Xuventude Crea na modalidade de relato breve co texto Stalingrado. En 2018 gañou o premio de poesía da Asociación Cultural O Facho con Dialética. En 2019 gañou o Certame Manuel Murguía de narracións breves co relato A casa das Castrouteiro.
Traduciu ao catalán o libro de poesía infantil Soleando, de An Alfaya e Imma de Batlle (Solejant, Llibres del Segle, 2021).
Serra de San Mamede
miniatura|300px|dereita|Serra de Mamede. A serra de San Mamede forma xunto coa serra da Queixa, a serra do Fial das Corzas e os montes do Invernadeiro o espazo natural máis completo da alta montaña galega, o gran macizo ourensán. Pertence aos concellos de Montederramo (ao norte e leste), Maceda (ao oeste) e Vilar de Barrio (ao sur). O punto máis alto é a chamada Fonte do Santo, a 1614 metros de altitude, onde se atopa unha capela na honra do santo que dá nome á serra e onde se celebra unha romaría na segunda semana do mes de agosto.
miniatura|250px|Vaca preto da Fonte do Santo, o punto máis alto da serra de San Mamede.
Espazo natural
Trátase dunha área con parte súa protexida dentro da zona especial de conservación (ZEC) Bidueiral de Montederramo da Rede Natura 2000. Estivo en proceso cualificación como parque natural. Ata o ano 2004 mantívose unha reserva de cervos e corzos nun cercado da parte oeste que hoxe existe e non está a ser empregada. Preto deste cercado se atopa o centro de educación ambiental As Corcerizas.
A paraxe da cara oeste da serra é coñecida como O Coudillo, apelido da familia dona do lugar até a década de 1950. Por entón o Estado adquiriu os terreos co propósito de construír unha residencia de verán para Francisco Franco. Co proxecto cancelado déuselle á zona un uso forestal, como casa do garda forestal. Na década de 1980 comezou a sufrir un abandono paulatino, que concluíu en 2003 co abandono total das instalacións. miniatura|280px| Serra de San Mamede.
Fauna e outros
A serra de San Mamede está repartida entre as moitas parroquias de cada un dos catro concellos que a forman. Así, as aldeas presentes na serra empregan os seus montes comunais repartidos por todo o territorio como lugar de pasto para o gando, maioritariamente vacún, e como zonas produtoras de madeira.
Repartidos por toda a serra, aínda que soamente son doados de divisar no inverno, pódense atopar corzos, cervos, xabaríns e lobos, ademais de coellos e lebres, claros indicadores das rexións da Galiza interior. Tamén hai ampla variedade de aves, réptiles e anfibios. En canto as aves, cómpre destacar a existencia de máis de cen especies, entre as que temos a charrela (perdix perdix), somormullos, martiño peixeiro, lavandeiras e un bo número de aguias e falcóns.
Vecsés
Vecsés (en alemán: Wetschesch) é unha pequena vila de 20.550 habitantes situada na área metropolitana de Budapest, en Hungría, e moi preto do aeroporto Budapest-Ferenc Liszt.
Economía
Na actualidade, a base da compañía Wizz Air atópase no aeroporto da vila, dende onde desenvolve a maioría da actividade e onde se atopan as oficinas da compañía aérea de baixo custo.
Estación de El Puerto de Santa María
El Puerto de Santa María é unha estación de ferrocarril situada na cidade de El Puerto de Santa María (Cádiz), no exterior do centro histórico, próximo ao río Guadalete. A estación é de nova creación adaptada para o AVE.
Antiga estación da cidade
A distancia das viaxes que se realizaban ía aumentando, creáronse estacións en cidades veciñas como Puerto Real ou Cádiz.
A cidade aproveito a remodelación das vías e das propias estacións e decidiron crear unha estación máis na cidade situada en Valdelagrana.
Proximidades e Media Distancia
A estación ten servizo de Proximidades cunha frecuencia que oscila entre 15 e 60 min para estacións situadas entre esta estación. Os fins de semana e festivos só circula un tren por hora en toda a liña.
Os trens de Media Distancia que saen e chegan a esta estación son de tipo Andalucía Exprés, todos con destino Sevilla-Santa Justa excepto 1 ao día que ten como destino ou orixe Xaén.
Longa Distancia
A liña de alta velocidade Sevilla-Cádiz atópase en proceso de construción. Esta liña será de largo ibérico con travesa polivalente, unha vez as obras conclúan esta estación poderá acoller este tipo de servizo.
miniatura|centro|450px|Durante a súa construción
Bandeiras dos condados de Estonia
Bandeiras dos 15 condados nos que se divide Estonia.
León (constelación)
León (símbolo 20px, ), é unha das constelacións do zodíaco. Atópase entre Cáncer e Virgo.
Características notables
esquerda|150px|miniatura|Representación medieval de León León contén moitas estrelas brillantes, destacando os sistemas estelares Régulo (α Leonis) -o corazón do león- e Algieba (γ Leonis), así coma Denébola (β Leonis), que posúe un disco circumestelar. Moitas outras estrelas máis febles tamén reciben nomes propios, entre elas δ Leonis (Duhr ou Zosma), θ Leonis (Chertan ou Chort), λ Leonis (Alterf) e ο Leonis (Subra). Wolf 359, a terceira estrela máis próxima ó sistema solar (7,7 anos luz), está en León. A estrela de carbono CW Leonis é a estrela máis brillante no ceo nocturno na banda-N infravermella de (lonxitude de onda de 10 μm).
Obxectos notables de espazo profundo
León contén gran cantidade de galaxias (en realidade parte do Cúmulo de Galaxias de Virgo), visibles só con telescopios, onde destacan:
Mitoloxía
O nacemento de León remontase á antigüidade, aínda que é posterior ás constelacións de Aries, Taurus e Saxitario. León correspóndese co León de Nemea, fillo de Tifón e Equidna, animal invulnerable que arrasaba os campos devorando ás persoas e ó gando. A primeira tarefa de Heracles foi matalo. O león tiña coma morada unha cova con dúas entradas, pero Heracles tapou unha delas e entrou pola outra para sorprender á fera. Abrazou ó león esganándoo ata afogalo, e despois coas súas propias poutas espelicouno e tomou para si mesmo a súa pel e a súa cabeza coma casco. Zeus transformou ó león en constelación para honrar ó seu fillo.
En Mesopotamia simbolizaba o lume e a culminación do quentamento solar no hemisferio norte. No Exipto, representaba ó Sol e a Monarquía. Os israelitas asociárono con Xudá, que se recosta coma o león, razón pola que figura no estandarte do reino homónimo. A tradición xudeocristiana relaciónao co evanxelista San Marcos.
O Ramiscal, Montemaior, A Laracha
O Ramiscal é un lugar da parroquia de Montemaior no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 13 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 7 homes e 6 mulleres.
Atios, O Porriño
A parroquia, a segunda de máis tamaño do concello, está atravesada pola vía portuguesa do camiño de Santiago.
Quelato
thumb|right|Complexo metal-EDTA
Un quelato é un composto químico formado por un ión metálico ligado por varias ligazóns covalentes a unha estrutura heterocíclica de compostos orgánicos coma aminoácidos, péptidos ou polisacáridos.
O nome quelato provén da palabra grega χηλή, chele, que significa garra ou pinza, referíndose ao xeito polo cal os ións metálicos son “aprisionados” no composto.
Historia
O termo quelato foi usado por vez primeira en 1920 por Sir Gilbert T. Morgan e H. D. K. Drew, que escribiron : "Propomos o adxectivo quelato, derivado do grego chele (gran garra da lagosta ou outros crustáceos), para describir os grupos en "brazos de pinza" ("calkiperlike") que funcionan como dúas unidades asociadas entre si e se fixan ao átomo central de modo que producen aneis heterocíclicos."
Quelatos importantes
Algúns quelatos son compostos importantes para a vida na terra, como a hemoglobina e a clorofila.
A clorofila, molécula que sustenta a vida na terra, por ser responsábel da absorción dos fotóns da luz solar nas plantas verdes, é un quelato de Mg (Magnesio).
A hemoglobina, substancia fundamental para a vida, por ser responsábel do transporte de osíxeno (O2) e gas carbónico (CO2) no noso corpo, é un quelato de Fe (ferro).
Na medicina, os quelatos teñen como principais aplicacións o tratamento de envelenamentos e a corrección de deficiencias nutricionais minerais.
No tratamento de envelenamentos metálicos por Pb (chumbo), Hg (mercurio) ou outros elementos, adminístranse axentes quelantes para “secuestrar” os ións metálicos, formando quelatos que posibilitan a súa eliminación polo organismo. Este tipo de tratamento para eliminación de metais tóxicos é ás veces denominado quelación. Segundo a IUPAC, a quelación implica a formación ou presenza de dous ou máis enlaces de coordinación establecidos entre un ligando polidentado (con múltiples enlaces) e un só átomo central.
No proceso exactamente oposto, adminístranse elementos metálicos quelatados (tamén se poden denominar quelados) para corrixir deficiencias minerais en seres humanos ou animais, por posibilitar a mellor absorción dos ións metálicos no tracto intestinal. Na quimioterapia contra o cancro pódese utilizar Se (selenio) quelatado.
Na agricultura empréganse quelatos para a complexación de metais na produción de fertilizantes foliares e de solo. Moitas veces úsanse ácidos orgánicos ou outros compostos que complexan elementos que doutro xeito a planta non podería absorber polas follas ou polas raíces.
Na química, axentes quelantes poden ser utilizados para remover ións metálicos en solucións.
O EDTA (ácido etileno diamino tetracético =(HO2CCH2)2NCH2CH2N(CH2CO2H)2 ) coordina a través de até 6 puntos doadores preferentemente en xeometría octaédrica. Os sales de EDTA empréganse amplamente na fabricación de deterxentes para complexar o calcio, ou en medicina en casos de intoxicación por metais pesados).
en (1,2- diaminoetano = etilenodiamina = H2NCH2CH2NH2) (coordina a través dos pares libres dos dous átomos de nitróxeno; os compostos octaédricos de fórmula xeral M(en)3n+ son quirais e se poden separar os enantiómeros.
DPPE (1,2-bis(difenilfosfino)etileno = Ph2PCH2CH2) (coordina a través de pares libres de electróns dos dous átomos de fósforo; derivados deste composto empréganse nalgúns catalizadores)
En síntese orgánica adquiriron un interese especial os ligantes quelatantes quirais xa que se empregan directamente nos catalizadores empregados para obter produtos quirais. (ver p. ex. catalizador de Wilkinson).
Exemplo: Formación dun complexo cis-platina (II) con etilenodiamina
Ficheiro:Cisplatinchelat formation.PNG
Manifestación "Catalunya, nou estat d'Europa"
thumb|250px|A manifestación no [[Paseo de Gràcia de Barcelona.]] A manifestación "Catalunya, nou estat d'Europa" (en galego: Cataluña, novo estado de Europa) tivo lugar no centro da cidade de Barcelona durante a Diada de Cataluña de 2012. Foi organizada pola Asemblea Nacional Catalá; e a súa presidenta, Carme Forcadell, dixo que «o 12 de setembro, o Goberno deberá empezar a traballar pola Independencia de Cataluña».
O número de participantes foi estimado en 1,5 millóns de persoas segundo a Garda Urbana e o Departamento de Interior, e 2 millóns segundo os organizadores, malia que a delegación do Goberno estimou a cifra en 600.000. O centro da cidade estivo ateigado durante horas, e temeuse que a grande afluencia de persoas puidese colapsar a rede de telefonía móbil. Moitos xornais e outras axencias de noticias describírona como unha "histórica" demostración, e considerárona como a meirande manifestación que se celebrou en Cataluña dende a restauración da democracia en España,   superando outras grandes manifestacións como a do 10 de xullo de 2010, na que participaron un millón de persoas.
DS-MT
En total lanzáronse tres satélites da serie DS-MT: o DS-MT Nº1 o 1 de xuño de 1963 (que non chegou a entrar en órbita por un problema do foguete lanzador), o DS-MT Nº2 (Kosmos 31) o 6 de xuño de 1964 e o DS-MT Nº3 (Kosmos 51) o 9 de decembro do mesmo ano.
Jiří Adam
Jiří Adam, nado en Praga o 12 de outubro de 1950, é un pentatleta, tirador de esgrima e adestrador checo, gañador dunha medalla de prata en péntatlon moderno por equipos para Checoslovaquia nos Xogos Olímpicos de 1976.
Traxectoria
Adam comezou a practicar o péntatlon na escola, destacando no tiro e na esgrima, que tamén practicaba en solitario. Entre 1973 e 1979 representou a Checoslovaquia nos Campionatos do Mundo de Péntatlon, sen éxito. Nos Xogos Olímpicos de 1976 o equipo checo composto por Adam, Jan Bártů e Bohumil Starnovský logrou con 15.451 puntos a segunda praza tras o Reino Unido. Nos Xogos Olímpicos de 1980 participou en esgrima, co equipo de espada composto ademais por Jurkou, Holubem, Dubou e Kubištou que quedou en sexto lugar. Tras retirarse da alta competición exerceu como adestrador, primeiro en centros deportivos xuvenís e despois no equipo checo de péntatlon.
O Raño, Montemaior, A Laracha
O Raño é un lugar da parroquia de Montemaior no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 13 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 6 homes e 7 mulleres.
Tesouro de Agolada
O tesouro de Agolada é un conxunto de xoias, datadas probablemente no Bronce Inicial ou Bronce Antigo B (1700-1600 a.C.), composto por unha gargantilla e dous brazaletes de ouro. Atopouse, preto do Castro de Goiás, na parroquia de Ferreiroa, nun túmulo con motivo das obras da estrada de Lalín a Agolada no ano 1920, polo que se entende que formaba parte dun enxoval funerario.
O conxunto ten varios paralelos en Galicia, pero fóra de Galicia só se teñen atopado obxectos semellantes na Bretaña francesa, feito que é interpretado como unha testemuña das relacións atlánticas entre os poboadores do territorio galego e os da Bretaña francesa nos inicios da Idade de Bronce, sendo tamén interpretados como a expresión dunha sociedade xerarquizada.
Na actualidade consérvase no Museo Provincial de Pontevedra.
Descrición
A gargantilla é unha delgada lámina rectángular con estreitamentos cara aos extremos. Mide 40 cm de lonxitude e 7,6 de ancho no centro onde alcanza a maior anchura e se decora con dezaoito cortes horizontais resultando dezanove canas limitadas por outras tres canas verticais feitas con buril. Nos extremos presenta pestanas dobradas para o seu enganche.
Os brazaletes son subcilíndricos, macizos, con forma de curva elíptica, lisos e abertos, que rematan en dous botóns planos. O seu diámentro máximo é de 9 cm e pesan entre 300 e 400 gramos.
Xosé Sixto García
Traxectoria
É director do Instituto de Medios Sociais (Cidade da Cultura de Galicia) e profesor da Universidade de Santiago de Compostela.
Doutor en Comunicación e Xornalismo (Premio Extraordinario) pola Universidade de Santiago de Compostela coa tese ''Marketing e Comunicación. Catalogación e análise da nova variable do marketing aplicado á comunicación''. MBA en Dirección e Xestión de Empresas e máster en Formación do Profesorado.
Foi director de Mercadotecnia e Comunicación no IECS. Traballa sobre sistemas de comunicación social, sobre todo redes sociais, e novos modelos de produción informativa. Ten publicado artigos en revistas científicas sobre Comunicación e Xornalismo. Escribe en El Correo Gallego e foi columnista en De Luns a Venres.
Estación de Ronda
Ronda é unha estación de ferrocarril Adif situada na cidade de Ronda (Málaga). Nela chegan e parten trens con destino a Alxeciras, Málaga, Granada, Córdoba e Madrid.
Atópase ao norte da cidade, lindando cos centros comerciais.
Media Distancia
O servizo realízase tres veces ao día en ambos os sentidos, nos trens Andalucía Exprés. Tamén hai un tren diario de Ronda a Alxeciras pola mañá, e outro de Alxeciras a Ronda pola tarde.
Ademais, hai un tren diario a Málaga, á primeira hora da mañá. Este tren regresa de Málaga pola tarde.
Longa Distancia
O servizo Altaria realízase dúas veces ao día en ambos os sentidos, sendo Ronda unha das súas paradas.
Nós - Candidatura Galega
Os catro cabezas de lista ao Congreso dos Deputados pertencían ao Bloque Nacionalista Galego: Carlos Callón pola Coruña, Carme Adán por Pontevedra, Olalla Rodil por Lugo e Noa Presas por Ourense.
Os malos resultados acadados, ao non obter ningún deputado e perder un bo número de votos en favor da coalición EnMarea, motivaron a decisión do líder do BNG, Xavier Vence, de non anovar como voceiro nacional na XV Asemblea Nacional que se celebrou en 2016.
Dragon: The Bruce Lee Story
Dragon: The Bruce Lee History é un filme dirixido por Rob Cohen que foi estreada en 1993.
Sinopse
A verdadeira historia da vida de Bruce Lee, o rei das artes marciais, morto ós 33 anos en circunstancias anormais, días antes da estrea do seu filme máis famoso: Operación Dragón. Dende os seus comezos como instrutor dun novo estilo de artes marciais creado por el, o Jeet Kune Do, e a súa aparición en pequenas series de TV (a famosa Kung Fu foi unha idea orixinal súa), ata o seu ascenso á fama cinematográfica preto xa do fin dos seus días.
Kimi no Te
"Kimi no Te" (きみの　て) é o single número 29 do grupo xaponés de J-Pop chamado Every Little Thing, lanzado ó mercado o 26 de outubro do ano 2005 baixo o selo avex trax e producido por Max Matsuura. O single alcanzaría a segunda posición nas listas de Oricon.
A Ribeiriña, Montemaior, A Laracha
A Ribeiriña é un lugar da parroquia de Montemaior no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 7 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 3 homes e 4 mulleres.
Mikel Martínez
Mikel Martínez Etxarri é un actor vasco. É destacábel o seu traballo no teatro. Tamén ten participado na serie de televisión Goenkale.
Alma Gallega (A Habana, 1910)
miniatura|Alma Gallega, A Habana, 1910. Alma Gallega foi unha publicación editada na Habana en 1910.
Historia e características
Revista mensual bilingüe, apareceu en febreiro de 1910. Dirixida por Antón Villar Ponte. Tivo breve duración.
Hiʻiaka (lúa)
Hiʻiaka é a máis grande e exterior das dúas lúas do planeta anano Haumea.
Descubrimento e bautizo
Hiʻiaka foi o primeiro dos satélites descubertos ó redor de Haumea. O chamada coma unha das fillas de Haumea, Hiʻiaka, filla da que é deusa da fertilidade e patroa da Illa de Hawaii, a lúa recibiu ó principio o alcume de "Rudolph" por parte do equipo do descubrimento. Orbita ó seu planeta cada 49,12 ± 0,03 días a unha distancia de 49.880 ± 198 km, cunha excentricidade de 0,0513 ± 0,0078 e unha inclinación de 126,356 ± 0,064°. Eventos esperados para xullo do 2009 poderían aclarar e achegar datos máis precisos sobre ás órbitas e masas dos obxectos que compoñen o sistema de Haumea.
Tamaño e albedos
O albedo medido é de 5,9 ± 0,5 % que trasladado a diámetro, da coma resultado un 22 % do diámetro do seu planeta, o que ven sendo arredor 350 km, asumindo có albedo é semellante ó de Haumea. Para poñelo en perspectiva, esta lúa podería podería se-lo quinto asteroide (sen conta-los trans-neptunianos) en tamaño, despois de 1 Ceres, 2 Pallas, 4 Vesta, e 10 Hygiea, se estivese situado no cinto de asteroides, entrando así na lista de asteroides notables do Sistema Solar.
Mikel Arregi Urrutia
Mikel Arregi Urrutia, alcumado Ertxin, nado en Zestoa en 1969, é un político de ideoloxía independentista vasca. Foi dirixente de Herri Batasuna entre 1995 e 1997.
Traxectoria
Foi militante de HASI, até a autodisolución desta organización en 1991. Considerábaselle unha persoa vinculada a KAS e moi próxima a Rufi Etxeberria.
Hiʻiaka (lúa)
Masa
A masa de Hiʻiaka foi estimada en 1,79 ± 0,11 x 1019 kg usando a astrometría dos telescopios Hubble e Keck e colocando 3 corpos celestes para o modelo de centro de masas do sistema de Haumea.
Mikel Arregi Urrutia
Traxectoria
O 19 de febreiro de 1997 foi detido pola Ertzaintza na súa localidade natal e ingresou en prisión, xunto co resto de compoñentes da dirección de HB. O delito polo que foron acusados foi o de colaboración coa organización terrorista ETA, despois de que HB emitise un vídeo de ETA nun dos seus espazos de propaganda electoral de balde durante a campaña electoral das Eleccións xerais de España de 1996. En decembro de 1997, foi condenado polo Tribunal Supremo a sete anos de prisión, xunto co resto de compoñentes da mesa nacional de HB, por colaboración con ETA. Arregi foi encarcerado na Prisión de Martutene (Donostia). Durante o tempo que permaneceu encarcerado foi protagonista dunha polémica política ao reclamar un subsidio de desemprego polo período no que estivo contratado por HB para desenvolver o relatorio Oldartzen. Aínda que o INEM lle denegoul en primeira instancia o subsidio, un xuíz deulle a razón a Arregi, o que desatou unha importante polémica nos medios.
Arregi permaneceu en prisión até xullo de 1999, cando o Tribunal Constitucional aceptou o recurso de amparo presentado pola coalición e todos os membros da mesa nacional foron excarcerados.
Cando se reelixiu a Mesa Nacional de Herri Batasuna en 2000, integrando membros da Mesa Nacional detida en bloque en 1997 con membros da Mesa Nacional que lle substituíu en 1998; Arregi quedou fóra da dirección de HB. Desde entón permaneceu á marxe da primeira liña da política.
Calembur
Orixe
Non obstante, hai quen postula que o vocábulo calambur procede do árabe kalembusu (palabra equívoca), ou do italiano calamo burlare (burlarse con la pluma).
Namaka (lúa)
Descubrimento
Namaka foi descuberta o 30 de xuño do 2005 e o anuncio do descubrimento foi feito o 29 de novembro do 2005. Antes de recibi-lo seu nome oficial, o equipo do descubrimento púxolle o alcume de Blitzen.
Tamaño e brillo
Namaka só ten o 1,5 % de brillo do brillo que posúe Haumea e ten unha masa de tan só o 0,05% da masa do seu planeta. Se ten un albedo semellante ó de Haumea, o seu diámetro podería ser duns 170 km.
Steven Isserlis
Steven Isserlis, nado en Londres (Inglaterra) o 19 de decembro de 1958, é un violonchelista británico. Destaca polo seu diverso repertorio, o seu son característico (debido en parte ao emprego de cordas de tripa) e o seu fraseo. Estudou no Oberlin Conservatory of Music da localidade estadounidense de Oberlin (Ohio) e foi moi influenciado polo gran mestre ruso Daniil Shafran. En 1998 foi condecorado coa Orde do Imperio Británico (Order of the British Empire).
Biografía
Isserlis naceu o 19 de decembro de 1958 en Londres no seo dunha familia de músicos. Seu avó, Julius Isserlis que era un xudeu ruso foi un dos doce músicos que nos anos '20 do século XX saíron de Rusia para promocionar a cultura rusa, mais nunca volveu. Súa nai foi profesora de piano e seu pai foi músico afeccionado. A súa irmá Annette toca a viola, e a súa outra irmá Rachel é violínista. Foi á City of London School. Deixou a escola aos 14 anos e se trasladou a Escocia, onde estudou baixo a tutela de Jane Cowan. Foi fan dos Beatles, nos que se inspirou para o seu persoal peiteado. A súa familia apoiouno ao principio da súa carreira musical, mesmo cando non gañaba moitos cartos.
A súa muller Pauline, unha frautista, morreu en xuño do 2010. O seu fillo, Gabriel Mara Isserlis, estuda actualmente cine no Rochester Institute of Technology.
Carreira profesional
En 1998 foi condecorado coa Orde do Imperio Británico, e recolleu o galardón co seu pai, xa que a súa nai morrera pouco tempo atrás. Recibiu o Schumann Prize no 2000 pola cidade de Zwickau. Toca o De Munck Stradivarius, cedido por The Nippon Music Foundation. Tamén tocou un violonchelo Montagnana de 1740 e un Guadagnini de 1745.
Tamén escribiu dous libros para nenos sobre as vidas de compositores famosos: o primeiro foi Why Beethoven Threw the Stew (Faber & Faber, 2001), e o segundo Why Handel Waggled His Wig (Faber & Faber, 2006). Tamén escribiu tres historias que foron musicalizadas por Anne Dudley: "Little Red Violin," Goldipegs and the Three Cellos, e Cindercella (Publicada por Universal Edition, Viena).
Isserlis é o director artístico da International Musicians Seminar, Prussia Cove en West Cornwall, onde toca e imparte clases.
No 2007, Isserlis fixo unha gravación das Suites para Violonchelo de Bach que foi premiada cun Gramophone award.
Isserlis debutou dirixindo dende o violonchelo en febreiro do 2008 coa Irish Chamber Orchestra no National Concert Hall de Dublín.
Brión de Arriba
O topónimo galego Brión de Arriba pode referirse a:
Allen Ginsberg
miniatura|dereita|Á esquerda Allen Ginsberg co seu compañeiro o poeta [[Peter Orlowski.]]
Irwin Allen Ginsberg, nado en Newark (Nova Jersey) o 3 de xuño de 1926 e finado en East Village (Nova York) o 5 de abril de 1997, foi un poeta estadounidense. Foi o enlace entre a Xeración beat da década de 1950 e os hippis da década de 1960. Compartiu amizade con, entre outros, Jack Kerouac, Neal Cassady, William S. Burroughs, Patti Smith, Gregory Corso, Herbert Huncke, Rod McKuen e Bob Dylan.
Traxectoria
A poesía de Ginsberg estaba moi influenciada polo modernismo, o romanticismo, o beat e a cadencia do jazz, ademais de pola súa práctica do budismo Kagyu e a súa orixe xudía. Considerábase herdeiro de William Blake e Walt Whitman. A potencia dos poemas de Ginsberg, os seus longos versos e a súa exuberancia do Novo Mundo reflectían a continuidade da inspiración que reclamaba. Outras influencias incluían ao poeta estadounidense William Carlos Williams.
A principal obra de Ginsberg, Howl ("Ouveo"), é moi coñecida pola súa frase inicial: Vin ás mellores mentes da miña xeración destruídas pola loucura. A obra considerouse escandalosa no momento da súa publicación pola crudeza da súa linguaxe, que é explícita. Pouco tempo despois da súa publicación en 1956 por unha pequena editora de San Francisco, a obra foi prohibida. A prohibición foi un caso célebre entre os defensores da primeira emenda da Constitución estadounidense; foi anulada despois de que o xuíz Clayton W. Horn declarara que o poema posuía importancia social redentora. As ideas políticas libertarias e en xeral anti-sistema de Ginsberg atraeron a atención do FBI, que o consideraba como unha grande ameaza para a seguridade.
Hai que resaltar que a segunda parte de Ouveo estivo inspirada e escrita principalmente durante unha visión causada polo peiote. Ginsberg intentou escribir varios poemas baixo a influencia de varias drogas, incluíndo o LSD. Esta práctica era unha manifestación específica do seu enfoque experimental de carácter máis xeral; por exemplo, tamén "escribiu" poemas recitándoos, gravándoos en cintas de casete e transcribindo os resultados.
miniatura|esquerda|250px|Allen Ginsberg con [[Bob Dylan, 1975.]] Nos seus escritos e na súa vida, Ginsberg defendía a liberdade e a autenticidade. Moitos dos seus poemas son extremadamente sinceros e directos. Por exemplo, en Kaddish describe a loucura da súa nai en termos claros. En Many Loves ("Moitos amores"), describe o seu primeiro contacto sexual con Neal Cassady, que foi o seu amante e amigo. Algúns dos seus poemas posteriores céntrase na súa relación con Peter Orlovsky, o seu amante de toda a vida a quen dedicou Kaddish and Other Poems (Kaddish e outros poemas).
A súa viaxe espiritual comezou pronto con visións espontáneas e continuou cunha viaxe á India e un encontro casual nunha rúa de Nova York con Chögyam Trungpa, Rinpoche, un budista tibetano mestre de meditación da escola Vajrayana, quen se converteu no seu amigo e mestre durante toda a súa vida.
Na súa vida política foi un iconoclasta, usando o seu enxeño e humor para loitar pola causa da liberdade persoal dos outros, a miúdo arriscándose el mesmo. Ginsberg axudou a financiar a School of Disembodied Poetics de Jack Kerouac na Universidade de Naropa en Boulder, Colorado, unha escola formada por Chögyam Trungpa, Rinpoche. Tamén foi co-fundador, xunto ao poeta francés Jean Jacques Lebel, dun dos festivais de poesía máis importantes do mundo, coñecido como Poliphonix.
En 1993 o Ministerio de Cultura francés nomeouno Cabaleiro da Orde das Artes e as Letras.
Galería de imaxes do Santuario da Virxe da Barca
Santuario da Virxe da Barca, Muxía
Incendio do Santuario da Virxe da Barca
Joan Manuel Grasas Rodríguez
Joan Manuel Grasas Rodríguez, nado en Barcelona o 9 de xullo de 1980, é un xogador de hóckey a patíns catalán que actualmente xoga na posición de defensa no Dominicos da Coruña (Galiza).
Theodore Edward Cantor
Theodore Edward Cantor, tamén coñecido por Theodor Edvard Cantor (o seu nome de necemento), nado en 1809 en Copenhague e finado en 1860 na India, foi un médico, botánico e zoólogo danés.
Traxectoria
Nacido no seo dunha familia xudía danesa, Cantor estudou medicina en Halle (Alemaña) obtendo en 1833 o grao de doutor en medicina.
No campo científico da herpetoloxía describiu moitas novas especies de réptiles e anfibios. Pelochelys cantorii, comunmente coñecida como tartaruga de coiraza branda xigante de Cantor, chámase así no seu honor.
E no campo da ictioloxía, describiu, entre outros taxons, o xénero Spondyliosoma.
Abreviaturas
A abreviatura Cantor emprégase para recoñeer a como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
A abreviatura Cantor emprégase para recoñeer a como autoridade na descrición e taxonomía en botánica.
Begoña Arrondo
María Begoña Arrondo Iruín, nada en Hernani en 1963, é unha política vasca de ideoloxía abertzale.
Traxectoria
Natural da localidade guipuscoana de Hernani. Traballou como axudante no arquivo fotográfico do diario abertzale Egin.
Foi detida o 20 de setembro de 1993 nunha operación contra unha rede de apoio do Comando Donosti de ETA. Estando encarcerada á espera de xuízo, Herri Batasuna incluíu a Begoña Arrondo en quinto lugar da súa candidatura por Guipúscoa durante as Eleccións ao Parlamento Vasco de 1994. De xeito análogo, outros militantes de Herri Batasuna en prisión preventiva ocuparon os lugares quintos das candidaturas por Biscaia e Álava, aínda que só Arrondo saíu elixida. HB presentou a Arrondo como portavoz da súa formación na sesión de investidura do lehendakari José Antonio Ardanza. En devandita sesión ocupou o escano situado xunto a Gregorio Ordoñez, parlamentario do PP que foi asasinado por ETA un par de meses máis tarde.
Algo menos dun ano máis tarde, en setembro de 1995, Arrondo foi condenada polo Tribunal Superior do País Vasco a unha pena de 6 anos e 1 día de cárcere por colaborar con ETA. A pena carrexou a suspensión de cargo público polo que tivo que dimitir do seu cargo, que pasou a ocupar o seguinte na lista de HB, Arnaldo Otegi, quen entrou por primeira vez no parlamento vasco deste xeito.
Tras cumprir a súa condena, Arrondo non volveu á primeira liña da política.
Calvelle
O topónimo galego Calvelle pode referirse a:
Cans, O Porriño
Historia
A parroquia creouse en 1904, segregada da de Atios. O 26 de febreiro de 1955 tivo lugar na parroquia un accidente dun autobús que ía desde O Porriño cara a Ponteareas, onde ese día había feira. O vehículo incendiouse logo de envorcar nunha curva, morrendo 31 das 44 persoas que nel viaxaban. No lugar da traxedia construíse un monólito conmemorativo.