cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Octavio Sanmartín Domínguez
Octavio San Martín Domínguez, nado en Ferrol o 23 de novembro de 1901 e finado en Santiago de Compostela o 27 de outubro de 1982, foi un militar e escritor galego.
Traxectoria
Fillo do tenente auditor da Mariña José San Martín Paniagua. Capitán de Artillaría da Armada. Foi representante da Obra Católica de Asistencia Universitaria (OCAU) que proporcionaba axuda aos exiliados da ocupación soviética. Foi elixido presidente da Sociedad Cultural Padronesa en 1953 e en 1957 promoveu unha homenaxe a Ramón Cabanillas. Foi vogal do consello editorial da Editorial SEPT, un dos creadores da Fundación Pedrón de Ouro e foi presidente da Fundación Rosalía de Castro. Colaborou en La Noche con diferentes pseudónimos. Finou en Santiago de Compostela o 27 de outubro de 1982.
Vida persoal
Casou en Padrón con Amelia Pérez Estévez, filla de Isidoro Pérez Artime, en 1930, e foi pai de Antonio, Amelia, Maruxa, Matilde e Elisa San Martín Pérez.
Szigetvár
Historia
esquerda|miniatura|150x150px| Ataque turco á fortaleza fluvial de Szigetvár (1566) esquerda|miniatura|150x150px| A parte actual da fortaleza de Szigetvár, que antes estaba rodeada por un río, hoxe seco A fortaleza da cidade foi o escenario do asedio de Szigetvár en 1566. Foi un centro sanjak nun principio na provincia de Budin (1566–1601), máis tarde na provincia de Kanije (1601–1689).
Xunto a eles está o antigo Palacio Andrássy. Outros monumentos da cidade remóntanse á época otomá. Dous anos despois do cerco, construíuse a mesquita de Alí Paxá, que máis tarde -en 1788- se transformará nunha igrexa cristiá: a parroquial católica romana. Os dous minaretes, así como as xanelas e nichos con arcos indican a súa función orixinal. A casa turca de paredes de ladrillo en bruto vermello e reixas de aceiro entrelazadas na rúa Bástya estaba orixinalmente destinada a ser un caravanserai. As dúas cuncas de auga bendita da Igrexa Franciscana foron feitas con lavabos turcos. O altar maior esculpido da Igrexa barroca é outra das vistas. En 1966, no 400 aniversario do asedio, Szigetvár recuperou o seu rango de Cidade antiga. O desenvolvemento comezou a coller velocidade. Hoxe conta cunha poboación de 12.000 habitantes. En outubro de 2011, a cidade recibiu o título de Civitas Invicta do Parlamento húngaro.
En 1994, o Parque da Amizade Húngaro-Turco (en Magyar-Török Barátság Park) foi establecido como un parque público, dedicado en memoria da Batalla de Szigetvár.
As escavacións arqueolóxicas realizadas pola Universidade de Pécs a partir de 2016 revelaron a tumba do sultán Solimán o Magnífico no próximo asentamento destruído de Turbék.
Pedro Varela Ulloa
Pedro Benito José Sánchez Varela Ulloa Noguerol, nado en Vilareda (Palas de Rei) o 9 de xaneiro de 1737 e finado en Aranjuez o 10 de xuño de 1797, foi un político galego.
Traxectoria
Fillo de Pedro Antonio Joseph Ventura Sánchez Varela Ulloa, comisario de provincia de Mariña en Pontevedra, e Teresa Noguerol Varela. Foi subdelegado da Xunta Xeral do Comercio e Moeda de Pontevedra. En 1795 era conselleiro de Estado, sendo ministro gobernador do Consello de Indias. O rei Carlos IV nomeouno, logo de desempeñar o cargo de secretario de Mariña durante os anos de 1795 e 1796, secretario de Estado e do despacho universal de Facenda o 28 de outubro de 1796. Permaneceu no posto ata o momento do seu pasamento, acontecido o 10 de xuño de 1797. Foi membro da Real Academia da Historia dende 1782, acadando o cargo de Tesoureiro; cabaleiro da Real e distinguida Orde de Carlos III; do Consello da Súa Maxestade; e membro da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago.
Vida persoal
Casou en Madrid coa súa sobriña María Escolástica Flórez Varela, filla da súa irmá Vicenta.
Szigetvár
Ligazóns externas
(en húngaro)
Odessa
O topónimo Odesa ou Odessa pode referirse a:
Antonio Fernández Pombo
Traxectoria
Aos 13 anos foi vivir a Becerreá para aprender o oficio de carpinteiro, e de novo tamén traballou de albanel. Foi capataz nunha empresa da familia Rosón e de 1976 a 1991 tivo a súa propia empresa de construción. Nas primeiras eleccións democráticas foi na candidatura de Coalición Democrática encabezada por Gerardo Pardo de Vera e foi elixido concelleiro. Logo da dimisión de Pardo de Vera, foi elixido alcalde de Becerreá en 1981. Nas municipais de 1983 encabezou a candidatura da Coalición Popular e foi elixido alcalde con maioría absoluta. Volveu ser elixido alcalde en 1987 por Alianza Popular, 1991 polo Partido Popular e novamente por este partido en 1995, 1999 e 2003. Foi deputado provincial.
Michael Matzke
Michael Matzke, nado o 28 de outubro de 1966 e finado en Friburgo, Baden-Württemberg, o 20 de maio de 2020, foi un numismático e medievalista alemán, especialista na moeda da Idade Media.
Traxectoria
Michael Matzke cursou estudos superiores de Historia Medieval, Historia da Arte, Estudos Culturais Empíricos e Ciencias Auxiliares da Historia na Universidade de Tubinga e na Universidade de Pisa.
En maio de 1995 acadou o seu doutoramento en Historia Medieval cunha tese acerca do arcebispo Dagoberto de Pisa, focalizado nos seus aspectos económicos e numismáticos. Entre 1996 e 1999 foi asistente de investigación no Instituto de Estudos Históricos Rexionais da Universidade de Tubinga para o proxecto "A moeda medieval nas rexións mineiras", compaxinando este posto coa docencia na Facultade de Historia da mesma universidade.
De 1999 a 2001, Michael Matzke foi profesor na Facultade de Clásicas da Universidade de Cambridge e traballou no gabinete numismático do Museo Fitzwilliam desta universidade, inicialmente no marco dun proxecto sobre a cuñaxe medieval europea e logo como conservador de moedas antigas e medievais. Nesta institución colaborou coa confección do volume número 12 da serie Medieval European Coinage, centrado na moeda do Norte de Italia. Entre 2001 e 2006 foi asistente de investigación de Historia Medieval e Ciencias Auxiliares Históricas na Universidade de Marburgo.
O 1 de febreiro de 2006 accedeu ao posto de conservador do Gabinete Numismático do Museo de Historia de Basilea, en Suíza, que ocupou ata o seu falecemento. Entre 2007 e 2018 tamén exerceu como profesor temporal na Universidade de Friburgo, e desde 2015 colabora nun proxecto de inventariación de moedas achadas en Suíza.
Michel Matzke faleceu o 20 de maio de 2020.
Publicacións
Esta é unha escolma dos traballos monográficos máis salientables dos publicados por Michael Matzke ao longo da súa carreira:
Dionýsios Solomós
Dionisíaco Solomós, en Διονύσιος Σολωμός , nado en 1798 e finado en 1857 foi o principal poeta romántico grego.
Traxectoria
É coñecido especialmente por escribir o Imnos is tin Eleftherian, 'Himno á Liberdade' (en grego: Ὕμνος εις την Ἐλευθερίαν (transcrito Ýmnos eis tīn Eleutherían), que foi musicado por Nikolaos Mantzaros e converteuse no himno nacional grego e chipriota en 1865 e 1966, respectivamente.
Foi a figura central da Escola Heptanesiana de poesía, e é considerado o poeta nacional de Grecia, non só porque escribiu o himno nacional, senón tamén porque contribuíu á preservación da tradición poética anterior e destacou a súa utilidade para a literatura moderna.
A Graña, Matalobos, A Estrada
A Graña é un lugar da parroquia de Matalobos no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Elsie Eaves
Elsie Eaves, nada o 5 de maio de 1898 en Idaho Springs (Colorado) e finada o 27 de marzo de 1983, foi unha enxeñeira estadounidense pioneira, a primeira muller membro asociado da Sociedade Americana de Enxeñeiros Civís (ASCE), e membro fundadora da Asociación Americana de Enxeñeiros de Custos (agora AACE  International; a Asociación para o Avance da Enxeñería de Custos).
Traxectoria
Elsie Eaves, á idade de 22 anos, foi a primeira muller en obter unha licenciatura en enxeñería civil na Universidade de Colorado en Boulder en 1920.
En 1918, Eaves foi elixida a primeira muller presidenta da sociedade de estudantes de enxeñería da universidade, a Combined Engineers, un feito tan pouco habitual que a noticia recibiu cobertura nacional nas publicacións de enxeñería. Apoiou a Lou Alta Melton e  Hilda Counts na creación da Sociedade Americana de Mulleres Enxeñeiras e Arquitectas en 1919.
Carreira
Eaves traballou como debuxante para a Oficina de Estradas Públicas dos Estados Unidos en Denver (Colorado) e, posteriormente, para a Denver and Rio Grande  Western  Railroad  Company.
En 1925 uniuse á Women's  Engineering  Society (por aquel entón a única organización de mulleres enxeñeiras do mundo), da que seguiu sendo membro durante toda a súa carreira.
En 1926, Eaves empezou a traballar para McGraw-Hill en Nova York no departamento de Engineering News- Record (ENR). Tamén foi directora de publicacións e vendas de McGraw- Hill Construction Daily. En 1927, foi a primeira muller admitida como membro de pleno dereito da Sociedade Americana de Enxeñeiros Civís.
En 1929, Eaves creou e recompilou o primeiro inventario nacional de instalacións de evacuación de augas residuais municipais e industriais. A continuación, recompilou estatísticas sobre as necesidades de construción, o que contribuíu a revitalizar a industria da construción durante a Gran Depresión. Despois da Segunda guerra mundial, Eaves organizou e dirixiu a medición da "Planificación de posguerra" da industria da construción, que se utilizou como informe oficial do progreso da industria.
Xubilouse en 1963, pero seguiu exercendo como asesora da Comisión Nacional de Asuntos Urbanos sobre o tema dos custos da vivenda. En 1967, Eaves asistiu á segunda Conferencia Internacional de Mulleres Enxeñeiras e Científicas (ICWES) en Cambridge, Reino Unido, e en 1972 escribiu o obituario da tamén enxeñeira Ruth  Shafer, presidenta da primeira ICWES.
Recoñecementos
En 1974, recibiu a Medalla de Prata George Norlin, o máis alto galardón que concede a Universidade de Colorado, e en 1979 foi a primeira muller en recibir o título de membro honorario vitalicio da Asociación Americana de Enxeñeiros de Custos.
Eaves recibiu o premio Fellow na Convención Nacional da Sociedade de Mulleres Enxeñeiras de 1980, celebrada en Cherry Hill (Nova Jersey), xa que era membro da organización desde 1950.
Alcoxilo
miniatura|250px|Grupo funcional metoxi
En química orgánica, un alcoxilo ou grupo alcoxi é un grupo alquilo unido a un átomo de oxíxeno, é dicir, RO-. Onde R é o grupo alquilo.
Reactividade
Actúa como nucleófilo poidendo desprazar a outros grupos como, por exemplo, halóxenos.
Nomenclatura
Emprégase o nome do radical alquilo (R) engadindo a terminación -oxi. Por exemplo, no CH2=CH-CH2-O- o grupo alquilo sería alilo e, engadindo a terminación -oxi, resulta aliloxi.
Hai casos nos que o nome se acurta, por exemplo:
A Brea, Matalobos, A Estrada
A Brea é un lugar da parroquia de Matalobos no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Porto de Marín
O porto de Marín é un porto de interese xeral do estado situado en terreos dos concellos de Marín e Pontevedra. Está na beira sur da Ría de Pontevedra.
O porto esténdese desde Punta Pesqueira no municipio de Marín ata Praceres no municipio de Pontevedra. Utilízase como porto mercante (contedores, graneis) e pesqueiro. Tamén se utiliza como porto deportivo.
Historia
A actividade portuaria está documentada en Pontevedra e a súa ría desde a Antigüidade, grazas ao miliario romano que se conserva no Museo de Pontevedra e cuxa inscrición fai referencia á súa importancia como vía de comunicación marítima.
No século XVII, o porto de Pontevedra comezou a decaer pola falta de calado necesario para os barcos, cada vez máis grandes, e pola sedimentación provocada polas crecidas do río Lérez desde finais do século XVI. A actividade portuaria foise trasladando paulatinamente a Marín.
A mediados do século XVIII, a ría de Pontevedra iniciou o seu desenvolvemento comercial e industrial. A súa riqueza pesqueira propiciou o establecemento de numerosas fábricas de salgaduras, conservas e outras actividades relacionadas co mar. O crecemento e importancia do porto de Marín manifestouse xa no século XVIII grazas ao mosteiro de Oseira, que o abriu á pesca e ao comercio exterior.
Igrexa de Kaleva
A igrexa de Kaleva (en finés Kalevan kirkko) é un templo evanxélico luterano da cidade de Tampere, Finlandia. Está situada no barrio de Liisankallioo, no distrito de Sampo de Aitolahti. Foi deseñada por Raili e Reima Pietilä e construída entre 1964 e 1966 en formigón e lousas de arxila inglesa de cor amarela clara na súa fachada. A igrexa de Kaleva é un dos lugares máis coñecidos de Kaleva e de toda Tampere.
Porto de Marín
Historia
O 5 de marzo de 1933 inaugurouse a sede da autoridade portuaria na avenida das Corvaceiras, no porto de Pontevedra. Nos anos 1940 foi cando, acabadas as obras da Escola Naval, iniciáronse os recheos da enseada para albergar as novas instalacións do porto, cuxo máximo desenvolvemento alcanzouse na década dos anos 1960 coa gran obra do porto pesqueiro. Foi cando se construíu a autovía entre Marín e Pontevedra.
Dukla Praga
O Dukla Praga (en Dukla Praha) foi un club de fútbol checo da cidade de Praga. Fundado en 1948 co nome de ATK Praha, gañou un total de 11 títulos da liga checoslovaca e oito Copas de Checoslovaquia, e na tempada 1966/67 acadou as semifinais da Copa de Europa. Xa en 1985/86 chegou ás semifinais da Recopa de Europa. Aportou sete xogadores á selección de Checoslovaquia que quedou subcampioa na Copa do Mundo de 1962 en Chile, nun ano no que o club gañou o quinto dos seus títulos de liga nacional e no que ademais o seu xogador Josef Masopust recibiu o Balón de Ouro.
Porto de Marín
Historia
En 1992, coa Lei de Portos do Estado e da Mariña Mercante, a entidade responsable do porto de Marín pasou a ser a Autoridade Portuaria de Marín e Ría de Pontevedra.
Dukla Praga
Historia
O Dukla Praga foi fundado en 1948 co nome de Armádní tělovýchovný klub Praha, abreviado como ATK Praha, e comezou a súa traxectoria na máxima división do fútbol checoslovaco. Estaba dirixido polo exército checoslovaco e contaba con seccións de sete deportes diferentes. O club cambiou o seu nome a Ústřední dům armády Praha ou UDA Praha en 1953, e esa mesma tempada gañou o primeiro dos seus 11 títulos da liga checoslovaca. Repetiu título en 1956, ano no que mudou o seu nome a Dukla Praha, en homenaxe aos caídos na batalla do paso de Dukla en 1944. Na tempada 1957/58 proclamouse campión checoslovaco por terceira vez, segunda consecutiva.
Porto de Marín
Historia
O 30 de xullo de 2010 inaugurouse a nova sede da Autoridade Portuaria dentro do porto, no Parque Cantodarea de Marín.
Dukla Praga
Historia
Na tempada 1960/61 naceu a Copa de Checoslovaquia e o Dukla Praga foi o seu primeiro campión, ao derrotar na final ao Dynamo Žilina, título ao que sumou unha cuarta liga ese mesmo ano. O club estivo a piques de conquistar de novo ambos títulos en 1962, cando gañou a liga pero perdeu na final da Copa ante o Slovan Bratislava. Ese mesmo ano celebrouse o Mundial de Chile, e o Dukla aportou sete xogadores á selección de Checoslovaquia que chegou á final, na que caeu ante o Brasil. A estrela do Dukla, Josef Masopust, marcou un dos goles na final, e máis tarde recibiu o Balón de Ouro como mellor futbolista europeo. O Dukla gañou dúas ligas máis nos dous seguintes anos, facendo un total de catro consecutivas. Na tempada 1964/65 gañou unha nova Copa e na 1965/66 repetiu Copa e liga. O último título para o Dukla na década de 1960 foi a Copa Checoslovaca 1968/69.
Porto de Marín
Peiraos e instalacións
O Porto de Marín conta cun total de 1.806 metros de dársenas comerciais para o tráfico marítimo e 2.686 metros de dársenas pesqueiras destinadas ás actividades de pesca e avituallamento. O porto conta con máis de 75 hectáreas de espazo portuario e máis de 9.800 hectáreas de superficie marítima. O calado máximo é de 12,8 metros. miniatura|310x310px|Guindastres no Porto de Marín O porto conta, entre outras instalacións, cunha moderna lonxa de poxa de peixe climatizada, unha terminal cuberta, unha rede ferroviaria interna, un posto de inspección fronteirizo e dous estaleiros.
Tráfico comercial
En 2017, o tráfico total do porto de Marín-Pontevedra foi de 2.523.054 toneladas. O tráfico de graneis supuxo 915.812 toneladas anuais. As mercadorías máis importadas son froitas, cereais, pasta de papel, peixe conxelado ou produtos siderúrxicos. O porto de Marín é tamén un importante centro loxístico para a recepción, transformación e expedición de produtos do mar conxelados.
O tráfico aumentou significativamente nos últimos anos, en particular grazas á terminal de contedores, que xerou un movemento de 88.938 toneladas en 2017.
Transporte viario
Os peiraos están conectados por unha rede de camiños interiores de lastras de granito sobre formigón.
Dukla Praga
Época da República Checa
En 1994 púxose fin á longa asociación do club cos militares e ao mesmo tempo o equipo perdeuse a súa condición de equipo de primeira división. O Dukla terminou último na Primeira Liga Checa 1993/94, nunha tempada na que pasaron ata tres adestradores polo banco. O club gañou só un partido en toda a tempada, contra o Hradec Králové, e chegou a perder 7-0 ante o Viktoria Žižkov. Na seguinte tempada (1994/95) militou na liga de fútbol de Bohemia, rematando no terceiro lugar detrás do SK Chrudim e Pelikán Děčín. Tampouco conseguiu o ascenso na tempada 1995/96, quedando de novo terceiro, esta vez por detrás do Atlantic Lázně Bohdaneč e do Česká Lípa.
Porto de Marín
Transporte ferroviario
O porto conta cunha rede ferroviaria interna que permite o acceso ás zonas de descarga e almacéns. Esta rede ferroviaria interna conta con 7 quilómetros de vía.
Dukla Praga
Época da República Checa
En 1996 fusionouse co equipo de segunda división FC Portál Příbram. O novo club, que máis tarde se pasou a chamar 1. FK Příbram xogou unha tempada no Juliska de Praga antes de mudarse ao Příbram en 1997.
Porto de Marín
Transporte por estrada
O porto está conectado coa circunvalación de Pontevedra PO-10, o que permite un fácil acceso ao resto do país, incluída a autoestrada AP-9 (A Coruña-Tui).
Dukla Praga
Reforma e retorno
O nome de Dukla Praga desapareceu do fútbol checo durante varios anos, pero non para sempre. O Dukla Dejvice, un equipo local de Praga fundado en 1959, comezou a xogar no estadio Juliska e adoptou as cores amarela e vermella de Dukla Praga.
Porto de Marín
Transporte por estrada
A PO-11 é unha autovía urbana de aproximadamente 4 km que conecta a AP-9 e a PO-10 (circunvalación sur de Pontevedra) co Porto de Marín, no suroeste da cidade. Dá servizo ao porto e permite o acceso directo ao mesmo sen cruzar Pontevedra desde a AP-9. Continúa a Variante Sur (PO-10) e cruza a AP-9 ao sur de Pontevedra. A continuación bifúrcase coa Variante Oeste (PO-12) ao suroeste da cidade e segue a costa ata o Porto de Marín.
Dukla Praga
Reforma e retorno
O club entrou no Campionato de Praga en 2001 e cinco anos despois, a dirección do Dukla Praga anunciou que aceptara facerse cos dereitos do Jakubčovice, de Segunda División. O histórico club volveu á máxima división checa en 2011.
Adestradores
Esta é a lista dos adestradores do club.
Guendos, Matalobos, A Estrada
Guendos é un lugar da parroquia de Matalobos no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
C-546
A C-546 era a denominación da antiga estrada que unía Nadela (Lugo) e Ourense, cun percorrido de 104 km.
Percorrido
Esta estrada encóntrase dividida nos seguintes treitos:
ARN non codificante longo
miniatura|348x348px|Diferentes tipos de ARNs non codificantes longos. Os ARNs non codificantes longos (ARNncl ou, en inglés, long ncRNA ou lncRNA) son un tipo de ARN, xeralmente definidos como transcritos de máis de 200 nucleótidos que non son traducidos a proteínas. Este límite arbitrario serve para distinguir os ARNs non codificantes longos dos curtos, como serían o microARN, o ARN interferente pequeno, o ARN que interacciona con Piwi, o ARN nucleolar pequeno e outros ARNs curtos. Os chamados ARNs non codificantes intercalados/interxénicos longos (ARNncil ou, en inglés, lincRNA) son secuencias de ARN non codificante longo que non se solapan con xenes codificantes de proteínas.
Os ARN non codificantes longos comprenden os interxénicos, os intrónicos e os de sentido e antisentido, cada un dos cales mostra ter diferentes posicións xenómicas en relación cos xenes e os exóns.
Abundancia
En 2007 un estudo atopou que só unha quinta parte das transcricións no xenoma humano estaban asociadas con xenes codificantes de proteínas, o que indica que polo menos hai catro veces máis secuencias de ARN non codificante longo que de ARN codificante. Os proxectos de secuenciación de ADN complementario (ADNc) a grande escala como FANTOM revelaron a complexidade desta transcrición. O proxecto FANTOM3 identificou ~35.000 transcritos non codificantes que levan moitas sinaturas de ARN mensaxeiro, incluíndo a caparuza cinco prima (5' cap), o empalme e a poliadenilación, pero que teñen pouco ou ningún marco aberto de lectura (ORF). Esta cifra representa unha estimación baixa conservadora, xa que se omitiron moitos transcritos solitarios e transcritos non poliadenilados (os datos de tiling array mostran que máis dun 40% dos transcritos non están poliadenilados). Identificar os ARN non codificantes nas bibliotecas de ADN complementario é todo un reto porque pode ser difícil distinguir os transcritos codificantes de proteínas dos non codificantes. Suxeriuse despois de múltiples estudos que o testículo, e o tecido nervioso expresan a maior cantidade dos ARN non codificantes longos de entre todos os tecidos do corpo. Usando FANTOM5, identificáronse 27.919 ARNnc longos en varias fontes humanas.
Cuantitativamente, os ARNnc longos teñen unha abundancia 10 veces menor que os ARNm, o que se explica pola maior variación entre células dos niveis de expresión de xenes de ARNnc longo nas células individuais, cando se comparan cos xenes codificantes de proteínas. En xeral, a maioría (~78%) dos ARNnc longos caracterízanse como específicos de tecidos, en contraste con só o ~19% dos ARNm. Ademais da súa maior especificidade de tecido, os ARNnc longos caracterízanse por unha maior especificidade do estado de desenvolvemento, e a especificidade de subtipo celular en tecidos como o do neocórtex humano e outras partes do cerebro, que regulan o funcionamento e desenvolvemento correcto do cerebro. En 2018, unha integración completa dos ARNnc longos das bases de datos existentes, publicou a literatura e novas ensamblaxes de ARN baseándose en análise de datos de RNA-Seq, e revelou que en humanos hai 270.044 transcritos de ARNnc longos.
En comparación cos mamíferos, nas plantas relativamente poucos estudos estiveron enfocados a estudar a prevalencia dos ARNnc longos. Porén, un amplo estudo sobre 37 especies de plantas superiores e seis de algas identificou ~200.000 transcritos non codificantes usando unha estratexia in silico, e tamén creou a Green Non-Coding Database (GreeNC) asociada, un repositorio dos ARNnc longos de plantas.
Organización xenómica
En 2005 a paisaxe dos xenomas de mamíferos describiuse como numerosos "focos" de transcrición que están separados por longos tramos de espazo interxénico. Aínda que algúns ARN non codificantes longos están localizados dentro dos tramos interxénicos, a maioría deles son transcritos solapantes senstido e antisentido que adoitan incluír xenes codificantes de proteínas, dando lugar a unha complexa xerarquía de isoformas solapantes. As secuencias xenómicas dentro destes focos transcricionais están con frecuencia compartidos dentro de varios transcritos codificantes e non codificantes en direccións sentido e antisentido Por exemplo, 3-012 dun total de 8.961 ADNs complementarios anotados previamente como secuencias codificantes truncadas en FANTOM2 foron máis tarde designadas como variantes xenuínas de ARN non codificante de ADNs complementarios codificantes de proteínas. Aínda que a abundancia e conservación destas disposicións suxire que teñen relevancia biolóxica, a complexidade destes focos frustra unha doada avaliación.
O consorcio GENCODE recompilou e analizou un conxunto completo de anotacións de ARNnc longos humanos e as súas organizacións xenómicas, modificacións, localizacións celulares e perfís de expresión nos tecidos. As súas análises indican que os ARNnc longos humanos mostran un nesgo cara os transcritos de dous exóns.
Tradución
Houbo unha considerable discusión sobre se os ARNnc longos foran anotados incorrectamente e en realidade si codificaban proteínas. Atopáronse varios ARNnc longos que, efectivamente, codificaban péptidos con funcións biolóxicas significativas. Os estudos de Ribo-Seq (ribosome profiling) suxeriron que entre o 40% e o 90% dos ARNnc longos anotados son de feito traducidos, aínda que hai desacordo sobre o método correcto de analizar os datos de Ribo-Seq. Ademais, pénsase que moitos dos péptidos producidos por ARNcn longos poden sen moi inestables e sen función biolóxica.
Conservación
Os estudos iniciais sobre a conservación do ARNnc longo observaron que, considerados como clase, estaban enriquecidos con elementos de secuencias conservadas, pero teñen menos substitucións e menor frecuencia de insercións/delecións e menos variantes de pouca frecuencia, o que indica selección purificante que mantén a función dos ARNnc longos. Porén, posteriores investigacións en ARNnc longo de vertebrados revelaron que aínda que os ARNnc longos están conservados en secuencia, non están conservados en transcrición. Noutras palabras, incluso cando a secuencia do ARNnc longo humano está conservada noutras especies de vertebrados, a miúdo non hai transcrición dun ARNnc longo na rexión xenómica ortóloga. Algúns argumentan que estas observacións suxiren a non funcionalidade da maioría dos ARNnc longos,  mentres que outros sosteñen que poden ser indicativas dunha rápida selección adaptativa específica de especie.
Aínda que o recambio (turnover) da transcrición dos ARNnc longos é moito maior do que inicialmente se agardaba, é importante salientar que aínda así, centos de ARNnc longos están conservados a nivel de secuencia. Houbo varios intentos de delinear as diferentes categorías de sinaturas de selección observadas entre os ARNnc longos, incluíndo: ARNnc longos con conservación de secuencias en toda a lonxitude do xene, ARNnc longos nos cales só está conservada unha porción do transcrito (por exemplo, o extremo 5′, os sitios de empalme), e ARNnc longos que se transcriben de rexións sinténicas do xenoma pero non teñen unha similitude de secuencia recoñecible. Ademais, houbo intentos de identificar estruturas secundarias conservadas nos ARNnc longos, aínda que estes estudos deron lugar actualmente a resultados conflitivos.
Funcións
Malia a acumulación de evidencias de que a maioría dos ARNnc longos de mamíferos son probablemente funcionais, só unha proporción relativamente pequena demostrou ser bioloxicamente relevante. Algúns ARNnc longos foron anotados funcionalmente en LncRNAdb (unha base de datos de ARNnc longos descritos na literatura), coa maioría deles descritos en humanos. As funcións doutros ARNnc longos con evidencias experimentais foron revisadas pola comunidade en LncRNAWiki (unha plataforma baseada en wiki, editable publicamente e de contido aberto para a revisión pola comunidade dos ARNnc longos humanos) con respecto aos mecanismos funcionais e asociación con enfermidades, ás cales tamén se pode acceder en LncBook. De acordo coa revisión (ou curación) dos mecanismos funcionais dos ARNnc longos baseada na literatura, informouse amplamente de que os ARNnc longos están implicados na regulación transcricional. Un estudo posterior de secuenciación a grande escala proporcionou probas de que moitos transcritos que se pensaba que eran ARNnc longos poden, de feito, ser traducidos a proteínas.
Na transcrición específica de xenes
En eucariotas, a transcrición de ARN é un proceso estreitamente regulado. Os ARN non codificantes actúan sobre diferentes aspectos deste proceso, afectando moduladores transcricionais, a ARN polimerase (RNAP) II e mesmo o ADN bicatenario para regular a expresión xénica.
Os ARNs non codificantes modulan a transcrición por diversos mecanismos, como funcionando eles mesmos como reguladores, modificando a actividade dun factor de transcrición, ou regulando a asociación e actividade de correguladores. Por exemplo, o ARN non codificante Evf-2 funciona como coactivador do factor de transcrición homeobox Dlx2, que ten un importante papel no desenvolvemento do prosencéfalo e a neuroxénese. Sonic hedgehog induce a transcrición de Evf-2 a partir dun elemento ultraconservado localizado entre os xenes Dlx5 e Dlx6 durante o desenvolvemento do prosencéfalo. Despois, o Evf-2 recruta o factor de transcrición Dlx2 ao mesmo elemento ultraconservado por medio do cal Dlx2 induce seguidamente a expresión de Dlx5. A existencia doutros elementos ultra ou altamente conservados similares nos xenomas de mamíferos que son ambos transcritos e desempeñan funcións de potenciadores suxire que Evf-2 pode ser ilustrativo dun mecanismo xeneralizado que regula xenes do desenvolvemento con padróns de expresión complexos durante o crecemento dos vertebrados. A transcrición e a expresión de elementos ultraconservados non codificantes similares demostrouse que é anormal na leucemia humana e contribúe á apoptose en células de cancro de colon, suxerindo a súa implicación na tumoroxénese.
Os ARN non codificantes locais poden tamén recrutar programas transcricionais para regular a expresión de xenes codificantes de proteínas adxacentes. Por exemplo, os ARNnc longos diverxentes que se transcriben na dirección oposta de xenes codificantes de proteínas próximos (~20% dos ARNnc longos totais en xenomas de mamíferos) posiblemente regulan a transcrición de xenes regulatorios do desenvolvemento esenciais adxacentes próximos en células pluripotentes.
A proteína que se une ao ARN TLS únese e inhibe a proteína que se une a CREB e as actividades da histona acetiltransferase p300 nunha diana de xene reprimido, a ciclina D1. O recrutamento de TLS no promotor da ciclina D1 é dirixido polos ARNnc longos expresados a baixos niveis e adheridos ás rexións regulatorias 5' en resposta a sinais de danos no ADN. Ademais, estes ARNnc locais actúan cooperativamente como ligandos para modular as actividades da TLS. Grosso modo, este mecanismo permite que a célula aproveite as proteínas que se unen ao ARN, que constitúen unha das maiores clases do proteoma dos mamíferos, e integra as súas funcións en programas transcricionais. Os ARNnc longos nacentes incrementan a actividade da proteína que se une a CREB, que á súa vez incrementa a transcrición dese ARNnc. Un estudo atopou que un ARNnc longo en dirección antisentido da apolipoproteína A1 (APOA1) regula a transcrición de APOA1 por medio de modificacións epixenéticas.
Evidencias recentes apoian a posibilidade de que a transcrición de xenes que escapan da inactivación X podería ser mediada pola expresión de ARNnc longos en dominios cromosómicos de escape.
Maquinaria de transcrición basal reguladora
Os ARNnc tamén afectan a factores de transcrición xerais necesarios para a transcrición pola RNAP II de todos os xenes. Estes factores xerais inclúen compoñentes do complexo de iniciación que se ensambla nos promotores ou está implicado na elongación da transcrición. Un ARNnc transcrito dun promotor menor de augas arriba do xene da dihidrofolato redutase (DHFR) forma un tríplex ARN-ADN estable no promotor maior do DHFR para impedir a unión do cofactor transcricional TFIIB. Este novo mecanismo de regular a expresión xénica pode representar un método moi estendido de controlar o uso dos promotores, xa que existen miles de tríplex ARN-ADN nun cromosoma eucariota. O ARNnc U1 pode inducir a transcrición ao unirse e estimular a TFIIH para fosforilar o dominio C-terminal da RNAP II. En contraste, o ARNnc 7SK pode reprimir a elongación da transcrición ao formar en combinación con HEXIM1/2 un complexo inactivo que impide que PTEFb fosforile o dominio C-terminal da RNAP II, reprimindo a elongación global baixo condicións estresantes. Estes exemplos, que sortean os modos específicos de regulación en promotores individuais proporcionan un medio para causar rapidamente cambios globais na expresión xénica.
A capacidade de mediar rapidamente en cambios globais é tamén aparente na rápida expresión de secuencias repetitivas non codificantes. Os elementos nucleares intercalados curtos (SINE) Alu en humanos e os elementos B1 e B2 análogos en ratos acabaron sendo os elementos móbiles máis abundantes nos xenomas, supoñendo o ~10% do xenoma humano e o ~6% do xenoma do rato. Estes elementos transcribíronse como ARNnc pola RNAP III en resposta aos estreses ambientais como o choque térmico, circunstancia na que despois se unen á RNAP II con alta afinidade e impiden a formación de complexos de preiniciación activos. Isto permite unha ampla e rápida represión da expresión xénica en resposta ao estrés.
Unha disección das secuencias funcionais nos transcritos de ARNs Alu esbozou unha estrutura modular análoga á organización dos dominios proteicos en factores de transcrición de proteínas. Os ARN Alu conteñen dous 'brazos', cada un dos cales pode unirse a unha molécula de RNAP II, así como dous dominios reguladores que son responsables da represión transcricional de RNAP II in vitro. Estes dous dominios estruturados lixeiramente poden incluso estar concatenados a outros ARNnc como os elementos B1 para cumprir os seus respectivos papeis. A abundancia e distribución de elementos Alu e elementos repetitivos similares ao longo dos xenomas de mamíferos pode deberse en parte a que estes dominios funcionais son cooptados noutros ARNnc longos durante a evolución, sendo unha característica común a presenza de dominios de secuencias repetidas funcionais en varios ARNnc longos coñecidos, incluíndo Kcnq1ot1, Xlsirt e Xist.
Ademais do choque térmico, a expresión de elementos SINE (incluíndo os ARNs Alu, B1 e B2) increméntase durante o estrés celular, como durante unha infección viral nalgunhas células cancerosas, onde pode de xeito similar regular cambios globais na expresión xénica. A capacidade dos ARNs Alu e B2 de unirse directamente á RNAP II proporciona un amplo mecanismo par reprimir a transcrición. Non obstante, hai excepcións específicas a esta resposta global nas que os ARNs Alu ou B2 non se encontran en promotores activados de xenes que experimentan indución, como os xenes de choque térmico. Esta xerarquía adicional de regulación que exonera a xenes concretos da represión xeneralizada tamén implica ao ARNnc longo ARN-1 de choque térmico (HSR-1). Argumentouse que HSR-1 está presente en células de mamífero en estado inactivo, pero baixo estrés é activado para inducir a expresión de xenes de choque térmico. Esta activación implica unha alteración conformacional de HSR-1 en resposta ao aumento de temperaturas, permitindo a súa interacción co activador transcricional HSF-1, que trimeriza e induce a expresión de xenes de choque térmico. En senso amplo, estes exemplos ilustran un circuíto regulatorio incrustado nos ARNnc, no que os ARNs Alu ou B2 reprimen a expresión xénica xeral, mentres que outros ARNnc activan a expresión de xenes específicos.
Transcritos pola ARN polimerase III
Moitos dos ARNnc que interaccionan cos factores de transcrición xerais ou a propia RNAP II (incluíndo os ARNs 7SK, Alu e B1 e B2) transcríbeos a RNAP III, desacoplando as súas expresións da RNAP II, á cal regulan. A RNAP III tamén transcribe outros ARNnc, como BC2, BC200 e algúns microARNs e ARNs nucleolares pequenos, ademais de xenes de ARNnc de mantemento (housekeeping) como os de ARNt, ARNr 5S e ARNs pequenos nucleares. A existencia dun transcritoma de ARNnc dependente da RNAP III que regula a súa contraparte dependente de RNAP II está apoiada polo descubimento dun conxunto de ARNnc transcritos pola RNAP III con homoloxia de secuencias con xenes codificantes de proteinas. Isto levou aos autores a propoñer unha rede regulatoria funcional 'coxene/xene', mostrando que un destes ARNnc, o 21A, regula a expresión do seu xene compañeiro antisentido, o CENP-F en trans.
Na regulación postranscricional
Ademais de regularen a transcrición, os ARNnc tamén controlan varios aspectos do procesamento do ARNm postranscricional. Igual que os ARNs regulatorios pequenos como os microARNs e os ARNs nucleolares pequenos, estas funcións a miúdo implican o apareamento de bases complementarias co ARNm diana. A formación de dúplex de ARN entre o ARNnc complementario e o ARNm pode enmascarar elementos clave dentro do ARNm necesarios para unirse a factores que actúan en trans, afectando potencialmente calquera paso da expresión xénica portranscricional, incluíndo o empalme, o transporte, a tradución e a degradación.
No empalme
O empalme ou splicing do ARNm pode inducir a súa tradución e diversificar funcionalmente o repertorio de proteínas que codifica. O ARNm Zeb2 necesita a retención dun intrón 5'UTR que contén un sitio de entrada ao ribosoma interno para unha tradución eficiente. A retención de intróns depende da expresión dun transcrito antisetido que complementa o sitio de empalme 5' intrónico. Por tanto, a expresión ectópica do transcrito antisentido reprime o empalme e induce a tradución do ARNm Zeb2 durante o desenvolvemento mesenquimático. Igualmente, a expresión dun transcrito Rev-ErbAa2 antisentido solapante controla o empalme alternativo do ARNm ErbAa2 do receptor de hormona tiroide para formar dúas isoformas antagonistas.
Na tradución
O ARNnc pode tamén aplicar presións regulatorias adicionais durane a tradución, unha propiedade especialmente aproveitada nas neuronas, onde a tradución dendrítica ou axonal do ARNm en resposta á actividade sináptica contribúe a cambios na plasticidade sináptica e a remodelación de redes neuronais. Os ARNnc BC1 e BC200 transcritos pola RNAP III, que previamente derivaron de ARNt, exprésanse no rato e no sistema nervioso central humano, respectivamente. A expresión do BC1 indúcese en resposta á actividade sináptica e á sinaptoxénese e é específico para as dendritas das neuronas. A complementariedade de secuencias entre o BC1 e as rexións de varios ARNm específicos das neuronas tamén suxiren un papel para o BC1 na represión traducional afectada. Demostrouse recentemente que BC1 está asociado coa represión traducional nas dendritas para controlar a eficiencia da transmisión nerviosa mediada polo receptor da dopamina D22 no corpo estriado e os ratos con deleción do ARN BC1 mostran cambios de comportamento cunha redución do comportamento exploratorio e un incremento da ansiedade.
Na regulación xénica dirixida por ARNs interferentes pequenos
Ademais de enmascarar elementos clave dentro do ARN monocatenario, a formación de dúplex de ARN bicatenario pode tamén proporcionar un substrato para a xeración de ARN interferente pequeno endóxeno (endo-siRNA) en Drosophila e ovocitos de rato. O emparellamento ou annealing de secuencias complementarias, como rexións antisentido ou repetitivas entre transcritos, forma un ARN dúplex que pode ser procesado por Dicer-2 en ARNs interferentes pequenos endóxenos. Ademais, os ARNnc longos que forman forquitas intramoleculares estendidas poden ser procesados en ARNs interferentes pequenos, ilustrados convincentemente polos transcritos esi-1 e esi-2. Os ARNs interferentes pequenos endóxenos xerados a partir destes transcritos parecen especialmente útiles para suprimiren o espallamento de elementos transposóns móbiles no xenoma e na liña xerminal. Porén, a xeración de ARNs interferente pequenos endóxenos a partir de transcritos antisentido ou pseudoxenes poden tamén silenciar a expresión das súas contrapartes funcionais por medio de complexos efectores RISC, actuando como un importante nodo que integra varios modos de regulación de ARNs longos e curtos, como se exemplifica por Xist e Tsix (ver máis arriba).
Na regulación epixenética
En Drosophila, os ARNnc longos inducen a expresión do xene homeótico Ubx, recrutando e dirixindo as funcións modificantes da cromatina da proteína tritórax Ash1 a elementos regulatorios Hox. Propuxéronse modelos similares en mamíferos, nos que se pensa que subxacen fortes mecanismos epixenéticos nos perfís de expresión embrional dos xenes Hox que persisten durante o desenvolvemento humano. Os xenes Hox humanos están asociados con centos de ARNnc que se expresan secuencialmente ao longo dos eixes espacial e temporal do desenvolvemento humano e definen os dominios da cromatina de metilación de histonas diferencial e a accesibilidade á ARN polimerase. Un ARNnc denominado HOTAIR, que se orixina a partir do locus HOXC reprime a transcrición ao longo de 40 kb do locus HOXD alterando o estado de trimetilación da cromatina. Pénsase que HOTAIR consegue facer iso dirixindo a acción dos complexos de remodelación da cromatina Polycomb en trans para gobernar o estado epixenético da célula e a subseguinte expresión xénica. Compoñentes do complexo Polycomb, como Suz12, EZH2 ed EED, conteñen dominios de unión ao ARN que potencialmente poden unirse a HOTAIR e probablemente a outros ARNnc similares. Este exemplo ilustra ben un tema máis amplo no que os ARNnc recrutan a función dun conxunto xenérico de proteínas modificadoras da cromatina en loci xenómicos específicos, subliñando a complexidade dos mapas xenomicos publicados recentemente. De feito, a prevalencia dos ARNnc longos asociados con xenes codificantes de proteínas pode contribuír a padróns localizados de modificacións da cromatina que regulan a expresión xénica durante o desenvolvemento. Por exemplo, a maioría dos xenes codificantes de proteínas teñen compañeiros antisentido, incluíndo moitos xenes supresores de tumores que son frecuentemente silenciados por mecanismos epixenéticos no cancro. Un estudo recente observou un perfil de expresión inversa do xene p15 e un ARNnc antisentido na leucemia. Unha análise detallada mostrou que o ARNnc antisentido de p15 (CDKN2BAS) podía inducir cambios na heterocromatina e no status de metilación do ADN de p15 por medio dun mecanismo descoñecido, regulando así a expresión de p15. Por tanto, a expresión incorrecta dos ARNnc antisentido asociados pode seguidamente silenciar o xene supresor de tumores contribuíndo ao cancro.
Impronta
Moitos temas emerxentes relacionacdos coa modificación da cromatina dirixida por ARNnc foron primeiro aparentes estudando o fenómeno da impronta xenómica, na cal só se expresa un alelo dun xene que pode estar no cromosoma de orixe materna ou no de orixe paterna. En xeral, os xenes con impronta están agrupados nos cromosomas, o que suxire que o mecanismo da impronta actúa sobre dominios cromosómicos locais en lugar de sobre xenes individuais. Estes agrupamentos a miúdo están tamén asociados con ARNnc longos cuxa expresión está correlacionada coa represión do xene codificante de proteínas ligado no mesmo alelo. Análises detalladas revelaron un papel crucial para os ARNnc Kcnqot1 e Igf2r/Air en dirixir a impronta.
Case todos os xenes no loci Kcnq1 son de herdanza materna, excepto o ARNnc antisentido de expresión paterna Kcnqot1. Os ratos transxénicos co Kcnq1ot truncado non poden silenciar xenes adxacentes, o que indica que Kcnqot1 é crucial para a impronta de xenes no cromosoma paterno. Parece que Kcnqot1 pode dirixir a trimetilación na histona H3 das lisinas 9 (H3K9me3) e 27 (H3K27me3) nun centro de impronta que se solapa co promotor de Kcnqot1 e reside en realidade dentro dun exón sentido de Kcnq1. De xeito similar a HOTAIR (ver máis arriba), os complexos Polycomb Eed-Ezh2 recrútanse no loci Kcnq1 do cromosoma paterno, posiblemente por Kcnqot1, onde poden funcionar como mediadores no silenciameno de xenes por medio de metilación de histonas represiva. Un centro de impronta metilado diferencialmente tamén se solapa co promotor dun longo ARNnc Air antisentido que é responsable do silenciamento de xenes veciños no locus Igf2r do cromosoma paterno. A presenza de metilación de histonas específica de alelos no locus Igf2r suxire que Air tamén é mediador no silenciamento por modificación da cromatina.
Inactivacións de Xist e o cromosoma X
A inactivación dun cromosoma X nas femias dos mamíferos placentarios é dirixido por un dos primeiros e ben caracterizados ARNnc longos, Xist. A expresión de Xist no futuro cromosoma X inactivo e o recubrimento que seguidamente realiza do cromosoma X inactivo, ocorre durante a diferenciación temperán das células nais embrionarias. A expresión de Xist é seguida por capas irreversibles de modificacións da cromatina entre as que están a perda da acetilación de histonas (H3K9) e a metilación H3K4 que están asociadas coa cromatina activa, e a indución de modificacións represivas na cromatina, incluíndo a hipoacetilación H4, trimetilación H3K27, hipermetilación H3K9 e monometilación H4K20, así como monoubiquitilación H2AK119. Estas modificacións coinciden co silenciamento transcricional de xenes ligados ao X. O ARN Xist tamén localiza a variante de histona macroH2A no cromosoma X inactivo. Hai ARnnc adicionais que están tamén presentes no loci Xist, incluíndo o transcrito antisentido Tsix, que se expresa do futuro cromosoma X activo e pode reprimir a expresión de Xist pola xeración de ARNs interferentes pequenos endóxenos. Xuntos, estes ARNnc garanten que só un dos cromosomas X estará activo nas femias de mamíferos.
ARNs non codificantes teloméricos
Os telómeros constitúen a rexión terminal dos cromosomas de mamíferos e son esenciais para a estabilidade e envellecemento e exercen un papel central en doenzas como o cancro. Os telómeros foron considerados desde hai moito tempo complexos ADN-proteína inertes transcricionalmente ata que se observou a finais da década de 2000 que as repeticións teloméricas poden ser transcritas como ARNs teloméricos (ARNTel ou TelRNA) ou ARN que contén repeticións teloméricas. Estes ARNnc son heteroxéneos en lonxitude, transcritos de varios loci subteloméricos e localízanse fisicamente nos telómeros. A súa asociación coa cromatina, que suxire unha implicación na regulación de modificacións da heterocromatina específica do telómero, é reprimida por proteínas SMG que protexen os extremos do cromosoma da perda do telómero. Ademais, os ARNs teloméricos bloquean a actividade da telomerase in vitro e poden, por tanto, regular a actividade da telomerase. Aínda sendo estudos iniciais, estes descubrimentos sinalan unha implicación dos ARNnc teloméricos en varios aspectos da bioloxía do telómero.