cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fresadora
Velocidade de avance
[[Ficheiro:Machining diagram.JPG|250px|miniatura|Diagrama de fresado frontal.
a: lonxitude de corte efectiva
l: lonxitude da aresta de corte
Kr: ángulo de posición.]] O avance ou velocidade de avance no fresado é a velocidade relativa entre a peza e a ferramenta, é dicir, a velocidade coa que progresa o corte. O avance e o radio da punta da ferramenta de corte son os dous factores máis importantes dos cales depende a rugosidade da superficie obtida no fresado.
Cada fresa pode cortar adecuadamente nun rango de velocidades de avance por cada revolución da ferramenta, denominado avance por revolución (fz). Este rango depende fundamentalmente do número de dentes da fresa, do tamaño de cada dente e da profundidade de corte, ademais do tipo de material da peza e da calidade e o tipo de plaquiña de corte. Este rango de velocidades determínase experimentalmente e atópase nos catálogos dos fabricantes de plaquiñas. Ademais esta velocidade está limitada polas rixideces das suxeicions da peza e da ferramenta e pola potencia do motor de avance da máquina. O grosor máximo de labra en mm é o indicador de limitación máis importante para unha ferramenta de fresado. O fío de corte das ferramentas próbase para que teña un valor determinado entre un mínimo e un máximo do grosor da labra.
O avance por revolución (fn) é o produto do avance por dente polo número de dentes (z) da ferramenta.
A velocidade de avance é o produto do avance por revolución pola velocidade de rotación da ferramenta.
Do mesmo xeito que coa velocidade de rotación da ferramenta, nas fresadoras convencionais a velocidade de avance selecciónase dunha gama de velocidades dispoñibles nunha caixa de cambios, mentres que as fresadoras de control numérico poden traballar con calquera velocidade de avance ata a máxima velocidade de avance da máquina.
A velocidade de avance é decisiva para a formación da labra, o consumo de potencia, a rugosidade superficial obtida, as tensións mecánicas, a temperatura na zona de corte e a produtividade. Unha elevada velocidade de avance dá lugar a un bo control de labra e unha maior duración da ferramenta por unidade de superficie mecanizada, pero tamén dá lugar a unha elevada rugosidade superficial e un maior risco de deterioración da ferramenta por roturas ou por temperaturas excesivas. En cambio, unha velocidade de avance baixa dá lugar á formación de labras máis longas que poden formar bucles e un incremento do tempo de mecanizado, o cal fai que a duración da ferramenta por unidade de superficie sexa menor e que a produción sexa máis custosa.
Profundidade de corte ou de pasada
A profundidade de corte ou profundidade de pasada (p) é a profundidade da capa arrincada da superficie da peza nunha pasada da ferramenta. Habitualmente exprésase en milímetros (mm). A anchura de corte (s), expresado en mm, é a anchura da parte da peza implicada no corte. Estes parámetros hai que telos en conta pola influencia que ten no cálculo da sección de labra e consecuentemente na forza de corte necesaria para poder realizar o mecanizado.
A profundidade de pasada establécese a priori e depende principalmente das maneiras do material a mecanizar, do grao de precisión dimensional a conseguir, da potencia da máquina e da relación con respecto ao avance seleccionado e de parámetros propios da plaquiña de corte como o seu tamaño, o radio da punta e o seu perfil. Ao realizar mecanizados de desbaste utilízanse fíos con maior lonxitude de aresta de corte que permiten realizar mecanizados con maiores profundidades de pasada e velocidades de avance. Con todo, para as operacións de acabado, requírese unha profundidade de corte menor.
A lonxitude de corte efectiva (a), cuxo valor máximo está directamente relacionado coa lonxitude da aresta do fío de corte, depende da profundidade de pasada (p) e do ángulo de posición (\kappa_r)
Espesor e sección de labra
A relación que existe entre o avance por dente da fresa (fz) e a profundidade de pasada (p) constitúe a sección da labra. A sección de labra garda tamén relación co tipo de fresado que se realice, a sección de labra é igual a:
O espesor da labra corresponde ao avance por dente da fresa.
O control da sección e do espesor da labra son factores importantes á hora de determinar o proceso de mecanizado. Canto menor sexa o espesor da labra no momento do arranque, a carga do fío será menor e isto permitirá aplicar maiores velocidades de avance por dente sen danar ao mesmo, tendo que reducir a profundidade de corte debido aos menores ángulos de posicionamento dos fíos. O poder controlar a sección de labra depende principalmente de varios factores como a potencia da máquina, a fixación ou o sistema de amarre da peza, a sección do mango da ferramenta así como da suxeición das plaquiñas e a xeometría das mesmas. O aumento da sección e espesor de labra, entre outras variables, implica un aumento da potencia necesaria para que se realice o arranque de material.
Volume de labra arrincado
No fresado tanxencial, o volume de labra arrincado por minuto exprésase en centímetros cúbicos por minuto e obtense da seguinte fórmula:
Onde Q é o volume de labra arrincado por minuto, Ac é o ancho do corte, p é a profundidade de pasada, e f é a velocidade de avance. Este dato é importante para determinar a potencia necesaria da máquina e a vida útil das ferramentas.
Tempo de mecanizado
O tempo de mecanizado pode calcularse a partir da seguinte ecuación:
onde Tm é o tempo de mecanizado e f é a velocidade de avance.
Forza específica de corte
miniatura|Fresado en oposición. miniatura|Fresado en concordancia.
A forza de corte é un parámetro a ter en conta para evitar roturas e deformacións na ferramenta e na peza e para poder calcular a potencia necesaria para efectuar un determinado mecanizado. Este parámetro está en función do avance de fresado, da velocidade de corte, da maquinabilidad do material, da dureza do material, das características da ferramenta e do espesor medio da labra. Todos estes factores englóbanse nun coeficiente denominado forza específica de corte (kc), que se expresa en N/mm².
Potencia de corte
A potencia de corte (Pc) necesaria para efectuar un determinado mecanizado habitualmente exprésase en quilovatios (kW) e calcúlase a partir do valor do volume de arranque de labra, a forza específica de corte e do rendemento que teña a fresadora. Esta forza específica de corte (kc) é unha constante que se determina en función do tipo de material que se está mecanizando, a xeometría da ferramenta, o espesor de labra etc.
Para poder obter o valor de potencia correcto, o valor obtido ten que dividirse por un determinado valor adimensional que ten en conta o rendemento da máquina (ρ). Este valor é a relación entre a potencia de corte efectiva, é dicir, a potencia necesaria na ferramenta; respecto da potencia consumida polo motor de accionamento principal da máquina.
Mecanizado rápido
O concepto de mecanizado rápido refírese ao que se produce nas modernas máquinas ferramentas de control numérico equipadas con cabezais potentes e robustos que lles permiten xirar a moitos miles de revolucións por minuto (ata da orde de 30.000 rpm), e avances de traballo moi grandes cando se trata do mecanizado de materiais brandos e con moito baleirado de labra tal e como ocorre na fabricación de moldes ou de grandes compoñentes da industria aeronáutica. Os metais e aliaxes de fácil mecanización son os máis adecuados para o concepto de mecanizado rápido.
Fresado en seco e con refrixerante
miniatura|Fresado de [[aluminio utilizando taladrina.]] Na actualidade o fresado en seco de certos materiais é completamente viable cando se utilizan ferramentas de metal duro, por iso hai unha tendencia recente a efectuar os mecanizados en seco sempre que a calidade da ferramenta permítao. A inquietude pola eficiencia no uso de refrixerantes de corte espertou durante os anos 1990, cando estudos realizados en empresas de fabricación de compoñentes para automoción en Alemaña puxeron de relevo o custo elevado do ciclo de vida do refrixerante, especialmente na súa reciclaxe.
Con todo, o mecanizado en seco non é adecuado para todas as aplicacións, especialmente para tradeados, roscados e mandrinados para garantir a evacuación das labras, especialmente se se utilizan fresas de aceiro rápido. Tampouco é recomendable fresar en seco materiais pastosos ou demasiado brandos como o aluminio ou o aceiro de baixo contido en carbono xa que é moi probable que os fíos de corte se embocen co material que cortan, formándose un fío do material que causa imperfeccións no acabado superficial, dispersións nas medidas da peza e ata roturas dos fíos de corte. No caso de mecanizar materiais pouco dúctiles que tenden a formar labra curta, como a fundición gris, a taladrina é beneficiosa como axente limpador, evitando a formación de nubes tóxicas de aerosois. A taladrina é imprescindible ao fresar materiais abrasivos como o aceiro inoxidable.
No fresado en seco a maquinaria debe estar preparada para absorber sen problemas a calor producida na acción de corte. Para evitar excesos de temperatura polo sobrequencemento de husillos, ferramentas e outros elementos, adoitan incorporarse circuítos internos de refrixeración por aceite ou aire.
Salvo excepcións, o fresado en seco xeneralizouse e serviu para que as empresas cuestionáronse usar taladrina unicamente nas operacións necesarias e co caudal necesario. É necesario avaliar con coidado operacións, materiais, pezas, esixencias de calidade e maquinaria para identificar os beneficios de eliminar o aporte de refrixerante.
Xestión económica do fresado
Cando os enxeñeiros deseñan unha máquina, un equipo ou un utensilio, fano mediante o axuste dunha serie de compoñentes de materiais diferentes e que requiren procesos de mecanizado para conseguir as tolerancias de fabricación adecuadas.
A suma do custo da materia prima dunha peza, o custo do proceso de mecanizado e o custo das pezas fabricadas de forma defectuosa constitúen o custo total dunha peza.
Desde sempre o desenvolvemento tecnolóxico tivo como obxectivo conseguir a máxima calidade posible dos compoñentes así como o prezo máis baixo posible tanto da materia prima como dos custos de mecanizado.
Para reducir o custo de fresado e do mecanizado en xeral actuouse baixo as boas prácticas de manufactura, nas seguintes frontes:
Para diminuír o índice de pezas defectuosas conseguiuse automatizar ao máximo o traballo das fresadoras, diminuíndo drasticamente o fresado manual, e construíndo fresadoras automáticas moi sofisticadas ou fresadoras guiadas por computador que executan un mecanizado de acordo a un programa establecido previamente.
Normas de seguridade no traballo con fresadoras
Ao manipular unha fresadora, hai que observar unha serie de requisitos para que as condicións de traballo manteñan uns niveis adecuados de seguridade e saúde. Os riscos máis frecuentes con este tipo de máquinas son contactos accidéntales coa ferramenta ou coa peza en movemento, atrapamentos polos órganos de movemento da máquina, proxeccións da peza, da ferramenta ou das labras, dermatite por contacto cos líquidos refrixerantes e cortes ao manipular ferramentas ou labras.
Para os riscos de contacto e atrapamento deben tomarse medidas como o uso de pantallas protectoras, evitar utilizar roupas folgadas, especialmente no que se refire a mangas anchas ou gravatas e, se se traballa co pelo longo, levalo recollido.
Para os riscos de proxección de parte ou a totalidade da peza ou da ferramenta, xeralmente pola súa ruptura, deben utilizarse pantallas protectoras e pechar as portas antes da operación.
Para os riscos de dermatitis e cortes pola manipulación de elementos, deben utilizarse luvas de seguridade. Ademais, os líquidos de corte deben utilizarse unicamente cando sexan necesarios.
Ademais, a propia máquina debe dispor de elementos de seguridade, como enclavamentos que eviten a posta en marcha involuntaria; botóns de parada de urxencia de tipo cogomelo estando o resto de pulsadores encastrados e situados fóra da zona de perigo. É recomendable que os riscos sexan eliminados tan preto do seu lugar de xeración e axiña que como sexa posible, dispondo dun sistema de aspiración na zona de corte, pantallas de seguridade e unha boa iluminación. Estas máquinas deben estar nun lugar nivelado e limpo para evitar caídas. Nas máquinas nas que, unha vez tomadas as medidas de protección posibles, persista un risco residual, este debe estar adecuadamente sinalizado mediante unha sinalización normalizada.
Perfil dos fresadores profesionais
Ante a diversidade de tipos de fresadoras que existen, tamén existen diferentes perfís dos profesionais dedicados a estas máquinas. Estes profesionais poden clasificarse en programadores de CNC, preparadores e fresadores. Os programadores de CNC son imprescindibles cando se utilizan fresadoras de control numérico, pois é necesario que se elabore o programa das operacións que ten que realizar a máquina para o mecanizado das pezas. Un programador de CNC debe ser un bo coñecedor dos factores que interveñen no mecanizado; as características e a dispoñibilidade das máquinas, as ferramentas de corte e de suxeición; os tipos de material a mecanizar e as súas características de mecanización, o uso de refrixerantes, a cantidade de pezas a mecanizar e os requisitos de tolerancias de fabricación e acabado superficial que se requiren para as pezas fabricadas. Ademais debe ser capaz de interpretar correctamente os planos das pezas e a técnica de programación que utilice de acordo co equipo que teña a fresadora. miniatura|250px|Preparando a máquina. IES Politécnico Sevilla. Un preparador de fresadoras é un técnico cualificado que se encarga de pór a punto estas máquinas cada vez que se produce un cambio nas operacións a realizar no mecanizado de pezas. Nas industrias onde hai instaladas varias fresadoras de gran produción ou de control numérico, debe haber un profesional específico encargado para estas tarefas, pero cando a produción é menor, son os propios encargados das operacións da máquina os que arranxán a máquina.
Unha vez que a fresadora foi preparada para un traballo determinado, o control posterior do traballo da máquina adoita encargarse a unha persoa de menor preparación técnica que só debe ocuparse de que a calidade das pezas mecanizadas váiase cumprindo dentro das calidades de tolerancia e rugosidade esixidas. Ás veces un operario é capaz de atender a varias fresadoras, se estas teñen automatizados o sistema de alimentación de pezas mediante autómatas programables.
Os fresadores de máquinas convencionais son operarios cualificados que se encargan de realizar as operacións que interveñen no proceso de mecanización con máquinas ferramentas convencionais e especializadas, comprobando pezas e axustes, empregando os equipos, máquinas e instrumentos de medida e verificación necesarios, realizando o mantemento de primeiro nivel e establecendo os procesos de traballo, introdución e axuste de parámetros, seguindo as instrucións indicadas nos documentos técnicos, en condicións de autonomía, calidade e seguridade.
Santa Baia, Santa Baia de Búbal, Carballedo
Santa Baia é un lugar da parroquia de Santa Baia de Búbal, no concello de Carballedo na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 13 habitantes (6 mulleres e 7 homes).
Muro, Láncara
dereita|miniatura|Aldea de Souto. San Xoán de Muro é unha parroquia do concello de Láncara na comarca de Sarria, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 145 habitantes, deles 75 eran homes e 70 eran mulleres, o que supón unha diminución de 9 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Santa Baia, Santa Baia de Búbal, Carballedo
Toponimia
O topónimo (haxiotopónimo) fai referencia ao nome da santa, o mesmo que Santa Eulalia (do grego, a ben falada).
=Patrimonio= A igrexa parroquial de Santa Baia data dos séculos XII e XVIII, conserva estilo románico.
A Lama
A Lama é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca de Pontevedra. Segundo o IGE en 2016 tiña 2587 habitantes. Padrón municipal de 2003: 2957 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é.
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Xeografía
O concello, de 117,76 km², está situado na serra do Suído, no leste da provincia de Pontevedra, a uns 25 km da capital provincial. Limita ao norte con Beariz (provincia de Ourense), Forcarei e Cerdedo-Cotobade, ao sur con Fornelos de Montes, ao leste con Avión e con Beariz (ambos os dous na provincia de Ourense) e ao oeste con Ponte Caldelas e con Cerdedo-Cotobade.
Na súa extensión tópanse os seguintes montes de máis de 1000 metros:
Outras elevacións importantes son Santa Mariña (993 metros) ou o Cando (968 metros).
Comunicacións
A principal vía de comunicación é a PO-255 (que comunica con Ponte Caldelas e que permite chegar a Pontevedra e a PO-235 que une o concello con Carballedo, capital do municipio de Cerdedo-Cotobade.
Demografía
Segundo o INE no 2015 vivían 2670 persoas no municipio, o que supón unha caída de case o 10% respecto ao 2010, cando tiña 2966 habitantes.
A pirámide poboacional é a propia dun concello rural galego, que reflicte unha poboación avellentada e minguante. En 1995 vivían na Lama 3.517 persoas. Durante a década dos 2000, as campañas municipais para atraer residentes conseguiron manter o censo estable por volta dos 3.000 veciños. Desde 2011 a poboación acusa un forte descenso.
Evolución da poboación do concello dende o ano 2000:
A poboación do municipio está bastante diseminada nas 10 parroquias do concello. Mais a parroquia capital é con diferenza a máis poboada.
Porcentaxe de poboación que vive en cada parroquia (INE 2010):
Historia
Consérvanse restos arqueolóxicos das culturas megalíticas, como as mámoas de Portela da Cruz, O Seixo, O Suído, e Antas. Da idade de bronce atopouse na Lama unha espada de tipo argárico de hai 3500 anos, e en Verducido e no castro de Gaxate varias hachas de bronce. Desta idade son os gravados rupestres en Chan do Campo, Outeiro Seixiño, Val do Gato, e Laxa das Puzas (Verducido). Hai tres castros identificados: o monte do Castro en Gaxate, o monte do Castro na Lama, e o castro de Xende.
Na época medieval a zona norte foi colonizada polos monxes do mosteiro da Armenteira a partir do século XV, e o resto pertencía aos señores de Soutomaior, que contaban cunha fortaleza en Fornelos.
Nos séculos XVII e XVIII aumentou a poboación e a gandería pola introdución do millo, e a pataca procedentes de América. Coas mudanzas que implicaron na agricultura, comezou a desaparecer a emigración a Castela dos temporeiros para a sega do trigo en verán, e aumenta a construción de camiños, igrexas, pazos e pontes. Desta época son as pontes de Verducido sobre o río Parada, a do antigo camiño de Ribadavia a Pontevedra e o de Liñares.
A emigración a América dos séculos XIX e XX fixo posible a compra das terras aos nobres e a construción de edificacións educativas e centros de beneficencia.
En 1998 inaugurouse o centro penitenciario da Lama.
Turismo
A Lama conta coa ruta homologada de sendeirismo PR-G 135 "Roteiro da Escuadra".
É unha ruta sendeirista lineal de 7 km, entre o Peso (A Escuadra) e a área recreativa de Santa Mariña, na Serra do Cando.
Na Serra do Suído atópanse os singulares chozos.
Lugares da Lama
Para unha lista completa de todos os lugares do concello da Lama vexa: Lugares da Lama.
Oicatá
Oicatá é un concello colombiano que se atopa na provincia do Centro do departamento de Boyacá. O territorio do concello atópase sobre o altiplano Cundiboyacence, a 6 km ó nordés (liña de vista e 12 km en automóbil) da cidade de Tunja, capital do departamento.
Conta cunha área total de 59 Km2, atópase entre os pisos térmicos frío seco e páramo cuxa temperatura rolda entre 10 e 14 °C, a precipitación preséntase entre 600 e 1.000 mm anuais.
Toponimia
O topónimo Oicatá, en muysc cubun (lingua muisca), significa «Labranza en pedrisco», «sementeira da loma» ou «dominio dos sacerdotes».
Albolote
Albolote é un concello español da comunidade autónoma de Andalucía, na provincia de Granada.
Limita cos concellos de Peligros, Maracena, Atarfe, Colomera, Iznalloz, Deifontes, Cogollos Vega e Calicasas. Outras localidades apertadas son Monteluz e Pulianas.
Ferrocarril
Polo concello de Albolote tamén pasa a Liña Ferroviaria de Media Distancia 71 que une as cidades de Granada con Almería e Linares.
Cabe destacar que a estación de Albolote, situada no interior do polígono industrial de Juancaril, non dispón na actualidade de servizo de viaxeiro, pero si dun importante tráfico de mercancías.
Ideafix
Ideafix (en Idéfix) é un personaxe da serie de banda deseñada Astérix, creado por René Goscinny e Albert Uderzo. É o can pequeno e branco de Obélix (o mellor amigo de Astérix), a quen sempre acompaña e axuda. Aparece por vez primeira na aventura A volta á Galia de Astérix en 1963.
Segundo Nicolas Rouvière, trátase dun schnauzer anano e ademais é o único personaxe principal da serie que é un animal. É coñecido polo seu carácter ecoloxista, ao chorar desesperadamente ao ver como se derruba unha árbore, é por esta causa que o seu amo Obélix deixou de tirarlles árbores aos romanos.
Orixe do nome
O seu nome é a contracción de idea fixa, polo que en inglés é coñecido polo nome de Dogmatix, xa que mantén o concepto de idea fixa (dogma) e ademais inclúe a alusión ao can (dog). Reflicte a obsesión que o can ten polos ósos, obsesión que é motivo de moitas situacións cómicas nas historias.
Gabino Bugallal
Gabino Bugallal Araújo, nado en Ponteareas o 19 de febreiro de 1861 e finado en París o 30 de xuño de 1932, foi un avogado e político galego, conde de Bugallal.
Traxectoria
Fillo de José Ramón Bugallal Muñoz e neto do xornalista Isidoro Araújo. Deputado xa desde moi novo, dentro das filas do Partido Conservador, especialmente relacionado co grupo de Raimundo Fernández Villaverde. Foi nomeado ministro en diversas ocasións: no Goberno de Fernández Villaverde, de xullo de 1903, desempeñou a carteira de Instrución Pública e Belas Artes, na que estivo ata o 5 de decembro dese ano. Ministro de Facenda no Goberno de Eduardo Dato de 1912 (27 de outubro ao 31 de decembro), de novo do 11 de xuño ao 3 de novembro de 1917, e por última vez, do 2 de xullo de 1919 ao 5 de maio de 1920, no Goberno de Sánchez Toca.
Ministro de Graza e Xustiza con Dato en maio de 1920, e en agosto dese mesmo ano substituíu a Bergamín como ministro de Gobernación e adoptou unha política de man dura contra a conflitividade social. Partidario de medidas represivas, nomeou a Severiano Martínez Anido gobernador civil de Barcelona e tolerou a aplicación da lei de fugas. miniatura|A Gabino Bugallal en Ponteareas. Ocupou interinamente a xefatura do Goberno tras o asasinato de Eduardo Dato e, en contra da vontade de Maura, intentou crear un Goberno conservador homoxéneo.
Monárquico conservador, durante a ditadura de Primo de Rivera mantivo a súa adhesión ao rei Afonso XIII. Ministro de Economía en 1931, ante o masivo apoio electoral á República, foi o único partidario do uso da forza para defender a monarquía.
Faleceu no Hotel Savoy de París e foi soterrado provisionalmente nunha igrexa da rue de la Pompe, ata que en 1960 a súa filla trasladou os seus restos ao cemiterio de Thiais, París, onde repousan.
Vida persoal
Irmán de Isidoro Bugallal. Tío de José Luis Bugallal Marchesi. En 1912 herdou o Condado de Bugallal da súa curmá Adelaida García Rodríguez.
Período de semidesintegración
Na física nuclear e atómica, o período de semidesintegración, tamén chamado vida metade, semivida, hemivida ou sinxelamente período, é o lapso necesario para que se desintegren a metade dos núcleos dunha mostra inicial dunha substancia radioactiva. Tómase como referencia a metade deles debido ao carácter aleatorio da desintegración nuclear. Hai que evitar confundilo coa vida media, que representa a media de vida dun núcleo.
Billetes da coroa austrohúngara
Os billetes da coroa austrohúngara son os emitidos consonte o sistema monetario oficial do Imperio Austrohúngaro, desde 1892 (cando a coroa substituíu o florín ao se adoptar o padrón ouro) ata a disolución do imperio en 1918. A unidade monetaria era a coroa austrohúngara (alemán: Krone; húngaro: korona) que tiña o heller como divisionaria na parte austríaca e o fillér na parte húngara do imperio (ademais de halier en Eslovaquia e haléř en Chequia), todas elas equivalentes á centésima parte da coroa.
Billetes contramarcados logo da fin do Imperio
miniatura|Billete coa contramarca de [[Checoslovaquia]] Logo da disolución do Imperio, non só Austria e Hungría contramarcaron os billetes da coroa austrohúngara para limitar o seu uso ás novas fronteiras en tanto que non se creaban as novas moedas nacionais, senón que o mesmo sucedeu noutras áreas do extinto imperio:
Checoslovaquia
A primeira República de Checoslovaquia utilizou uns selos adhesivos colocados sobre os billetes austrohúngaros como primeira versión da coroa checoslovaca, ata que o 15 de abril de 1919 creou oficialmente a coroa checoslovaca cunha equivalencia á par coa antiga coroa do Imperio. Hoxe a coroa (koruna) segue a ser a unidade monetaria oficial da República Checa e foino tamén de Eslovaquia ata a adopción do euro.
Fiume
miniatura|Billete coa contramarca de [[Estado Libre de Fiume|Fiume]] No Estado Libre de Fiume (na actual Croacia), a autoridade do Consello Nacional Italiano, que gobernaba a cidade, acordou o 18 de abril de 1819 a creación da coroa de Fiume ou corona fiumana (abreviada Cor. ou FiuK). Con tal propósito, reestampáronse en 1919 e 1921 billetes dunha e de dúas coroas austrohúngaras, e en 1920 os valores de 2, 10, 20, 50, 100 e 1.000 coroas. Estes billetes contramarcados estiveron en circulación ata febreiro de 1921 e, xa antes, en setembro de 1920, introducírase no territorio a lira italiana como moeda oficial, cunha taxa de cambio de 0,40 liras por coroa.
Cesáreo Rivera Abraldes
Cesáreo Rivera Abraldes, nado en Ribadavia e finado en Pontevedra a finais de abril de 1910, foi un político republicano galego.
Traxectoria
dereita|miniatura|Guía de Galicia de Rivera e Vázquez, 1883.
Militante do Partido Republicano Federal. Foi alcalde de Ribadavia no Sexenio Democrático, e despois foi elixido deputado a Cortes Constituíntes nas eleccións de 1873. Formou parte da comitiva ourensá do Partido Republicano Federal que asinou o pacto republicano federal galaico-ástur na Coruña o 18 de xullo de 1869. Pertenceu á masonería. O concello de Ribadavia dedicoulle unha rúa. No cemiterio civil de Ribadavia consérvase un cenotafio na súa honra levantado en 1933.
Delphinus capensis
miniatura|240px|Grupo de Dlephinus capensis. Delphinus capensis Gray, 1828, é unha especie de cetáceo odontoceto da familia dos delfínidos.
É un golfiño oceánico propio as augas tropicais e subtropicais achegadas ás costas de do Pacífico, as costas africanas e suramericanas, o mar Vermello e o océano Índico.
Durante moitos anos non foi considerado como unha especie, senón como unha subespecie do golfiño común (Delphinus delphis).
Taxonomía
A especie foi definida por John Edward Gray en 1828, en Spicilegia Zoologica, 1: 1-2, tab. 2.
Pero até 1994, cando se recoñeceu como especie diferente a Delphinus capensis, críase que era a única especie do xénero Delphinus.
Posteriormente, en 1971, van Bree definu unha terceira especie, Delphinus tropicalis, pero na actualidade non é admitida pola comunidade científica, e os ictiólogos considérana como unha subespecie de Delphinus capensis, clasificada hoxe como Delphinus capensis tropicalis Jefferson & Van Waerebeek, 2002.
Características
Delphinus capensis é un golfiño oceánico de mediano tamaño, en xeral máis pequeno que o golfiño común.
Os machos Os machos son lixeiramente máis grandes e pesados que as femias.
O corpo é esvelto, hidrodinámico, delgado, máis que o do golfiño común, e ten un fociño longo, tamén máis longo que o daquel, e de cor gris escura ou negra, aínda que pode ter a punta branca; hai unha pregadura ben marcada entre o bico e a fronte, que descende desde o alto da cabeza en suave declive.
Na boca teñen entre 80 e 120 dentes cónicos, pequenos, simliares (homodonte), en cada maxilar.
Presentan unha aleta dorsal alta, situada no centro do lombo, e de forma que pode variar entre a falciforme á case triangular, e a súa cor pode oscilar entre a negra a practicamente a branca agrisada, cos bordos máis escuros, grises ou negros. As aletas pectorais son relativamente pequenas, anchas, de cor negra ou gris, e cos extremos lixeiramente acabados en punta; os bordos da punta son convexos. O pedúnculo caudal é fino, de cor gris clara, e a aleta caudal é de cor gris escura ou negra, cunha lixeira fendedura separando os dous lobos, que teñen os extremos dirixidos cara a atrás e están rematados en punta.
A coloración é moi vistosa, semellante á de Delphiunus capensis, pero máis apagada, co lombo gris, negro, negro purpúreo ou apardazado, que forma unha "V" ou unha "X" debaixo da aleta dorsal, como debuxando a súa sombra (deseño denominado "en reloxo de area"), que se vai aclarando no pedúncluo caudal. O ventre é branco ou de cor crema, que se ve interrompida por unha ou dúas liñas amarelas ou gises, descontinuas; na rexión torácica dos flancos presenta unha mancha (o chamado parche torácico) de cor amarelada ou crema torrada. Ao redor dos ollos levan un anteface negro, que se prolonga ata o bico. Presentan, tamén, unha estreita banda escura desde a aleta pectoral ata o centro do maxilar inferior.
Bioloxía
Semellante á do golfiño común.
Diferenzas entre as dúas especies do xénero Delphinus
miniatura|240px|[[Golfiños comúns.]] As dúas especies do xénero Delphinus son moi semellantes; tanto que, como quedou dito, durante moito tempo se consideraron conespecíficas.
A diferenza máis evidente entre o Delphinus delphis e Delphinus capensis é a lonxitude e a anchura do peteiro. Porén, hai tamén outros trazos distintivos.
Delphinus delphis ten o corpo algo máis repoludo, a cabeza máis arredondada, un debuxo máis coplexo no seu bico, o anteface máis chamativo, unha banda máis estreita entre a mandíbula interior e as aletas pectorais e unhas cores máis brillantes, e adoita vivir máis lonxe das costas.
Delphinus capensis ten un perfil máis fino, pouco ou nada de branco entre o ollo e a aleta pectoral, a fronte máis suave, o debuxo do bico moito máis simple e unhas cores máis apagadas, e normalmente vive máis cerca da costa. Tamén hai diferenzas de comportamento entra ambas as especies.
Subespecies
Recoñécense dúas subespecies:
A primeira identificouse na costa leste de Suramérica, África occidental, suroeste do Xapón, Corea, noroeste de Taiwán, as costas de California até o sueste de México, Perú e Suráfrica.
Loiro
O topónimo galego Loiro pode referirse a:
Angelina Rojas Blaquier
Angelina Rojas Blaquier, nada na Habana en 1946, é unha historiadora cubana.
Traxectoria
Doutora en Ciencias Históricas, é investigadora do Instituto de Historia de Cuba. É profesora asistente adxunta da Facultade de Filosofía e Historia da Universidade da Habana, e membro da Comisión Nacional de Historia da Confederación de Traballadores de Cuba. Está especializada no movemento obreiro e comunista.
Noruega nos Xogos Olímpicos
Noruega participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1900, e dende entón enviou atletas para competir en cada edición dos Xogos, agás en 1904 e 1980. En 1980, nos Xogos celebrados en Moscova, uníronse a un boicot internacional liderado polos Estados Unidos.
Os deportistas noruegueses gañaron un total de 160 medallas nos Xogos de Verán, sendo vela e tiro os deportes que máis medallas lle reportaron ao país. Nos Xogos Olímpicos de Inverno, Noruega gañou 368 medallas, incluíndo 132 ouros, sendo a nación que máis medallas gañou nos Xogos de Inverno. Noruega é un dos tres países (sendo os outros dous Austria e Liechtenstein) que gañou máis medallas nos Xogos de Inverno ca nos de Verán.
O Comité Olímpico Nacional de Noruega foi creado e recoñecido polo COI en 1900.
HLA-B
O HLA-B (complexo maior de histocompatibilidade, clase I, B) é un xene humano que codifica unha proteína que xoga un papel fundamental no sistema inmunitario. O HLA-B forma parte dunha familia de xenes chamados complexo do antíxeno leucocitario humano (HLA, do inglés human leukocyte antigen). O complexo HLA axuda ao sistema inmunitario a distinguir as proteínas propias do corpo das alleas de organismos invasores como virus e bacterias.
O HLA é a versión humana do complexo maior de histocompatibilidade (MHC), unha familia xénica que aparece en moitas especies. Os xenes deste complexo están separados en tres grupos básicos: clase I, clase II e clase III. En humanos, o xene HLA-B e dous xenes relacionados, HLA-A e HLA-C, son os principais xenes do MHC de clase I.
Os xenes do MHC de clase I proporcionan as instrucións para fabricar as proteínas que están presentes na superficie de case todas as células. Na superfiie celular, estas proteínas están unidas a fragmentos proteicos (péptidos) que foron exportados desde dentro da célula (previa a súa captación e procesamento). As proteínas do MHC de clase I presentan estes péptidos ao sistema inmunitario. Se o sistema inmunitario recoñece os péptidos como alleos (por exemplo, péptidos de virus ou bacterias), responde destruíndo a célula infectada.
O xene HLA-B ten moitas variantes normais, o que permite que o sistema inmunitario de cada persoa reaccione a un amplo rango de invasores alleos. Coñécense centos de versións (alelos) do HLA-B, e cada unha desígnase dándolle un determinado número (por exemplo, HLA-B27). Os alelos moi relacionados clasifícanse xuntos; por exemplo, hai polo menos 28 alelos moi similares que son subtipos do HLA-B27. Estes subtipos desígnanse da seguinte maneira: do HLA-B*2701 ao HLA-B*2728, por exemplo.
O xene HLA-B está localizado no brazo curto (p) do cromosoma 6 na citobanda 21.3, desde o par de bases 31 3531 871 ao 31 3571 211
Condicións relacionadas
Espondilite anquilosante. Unha versión do xene HLA-B chamada HLA-B27 incrementa o risco de desenvolver espondilite anquilosante. Non se sabe seguro como o HLA-B27 causa este incremento do risco. Os investigadores especulan que o HLA-B27 pode presentar anormalmente os péptidos ao sistema inmunitario, o que desencadea a artrite. Outras investigacións suxiren que a inflamación das articulacións característica deste trastorno pode orixinar o pregamento incorrecto da proteína HLA-B27 ou a presenza de formas anormais da proteína na superficie celular. Aínda que a maioría dos pacientes de espondilite anquilosante teñen a variante HLA-B27, moitas persoas con esta variante particular nunca desenvolven o trastorno. Outros factores xenéticos e ambientais é probable que afecten ás posibilidades de desenvolver espondilite anquilosante e influír na súa progresión.
Outros trastornos. Varias variacións do xene HLA-B están asociadas con reaccións adversas a certos fármacos. Por exemplo, dúas versións específicas deste xene están relacionadas co incremento da sensibilidade aos fármacos entre a poboación chinesa han. Os individuos que teñen o HLA-B*1502 é máis probable que experimenten un grave trastorno da pel chamado síndrome de Stevens–Johnson en resposta á carbamazepina (un fármaco usado para tratar as convulsións). Outras versións, como o HLA-B*5801, está asociada cun incremento do risco de graves reaccións da pel en persoas tratadas con alopurinol (un fármaco usado para tratar a gota, que é unha forma de artrite causada pola acumulación de ácido úrico nas articulacións).
Entre as persoas que sofren a infección polo virus da inmunodeficiencia humana (VIH), unha versión do HLA-B denominada HLA-B*5701 está asociada cunha sensibilidade extrema ao abacavir. Este fármaco é un tratamento para o VIH-1 que enlentece o espallamento do virus no corpo. As persoas con hipersensibilidade ao abacavir a miúdo desenvolven febre, calafríos, erupcións, trastornos estomacais, e outros síntomas cando son tratados con este fármaco.
Varias outras variantes do xene HLA-B parecen xogar un papel na progresión da infección polo VIH á síndrome de inmunodeficiencia adquirida (SIDA). A SIDA é unha doenza que dana o sistema inmunitario, o que lle impide defender con efectividade o corpo contra as infeccións. Os signos e síntomas da SIDA poden non aparecer ata 10 anos ou máis despois da infección polo VIH. Os estudos suxiren que as persoas con infección por VIH que teñen o HLA-B27 ou o HLA-B57 tenden a progresar máis lentamente que na SIDA usual. Por outra parte, os investigadores cren que os individuos VIH positivos que teñen o HLA-B35 tenden a desenvolver os signos e síntomas da SIDA máis rapidamente que o normal. Outros factores tamén inflúen a progresión da infección por VIH á SIDA.
Outra versión do xene HLA-B, o HLA-B53, axuda a protexernos contra a malaria grave. O HLA-B53 é máis común nas poboacións de África occidental, onde a malaria é unha causa frecuente da morte de nenos. Os investigadores suxiren que esta versión do xene HLA-B pode axudar ao sistema inmunitario a responder máis efectivamente ao parasito que causa a malaria.
HLA-B e compatibilidade de enxertos
Os tres tipos de HLA son o HLA-A, o HLA-B, (ambos MHC de calse I) e o HLA-DR (un MHC de clase II). O HLA-B é un dos tres maiores HLA, e debe coincidir entre doantes e receptores de enxertos e trasplantes. Se dous tecidos teñen os mesmos xenes que codifican para estes tres HLAs, a probabilidade e gravidade do rexeitamento do enxerto queda minimizada.
Bibliografía
Este artigo incorpora textoen dominio público de The U.S. National Library of Medicine
Ernst Loof
dereita|miniatura|Veritas RS de 1948 dereita|miniatura|BMW 328 [[Mille Miglia cupé]]
Ernst Loof, nado en Neindorf (preto de Oschersleben) o 4 de xullo de 1907 e finado en Bonn o 3 de marzo de 1956, foi un automobilista enxeñeiro e piloto de carreiras alemán. Contribuíu ao deseño do automóbil deportivo BMW 328 a finais dos anos 1930.
Traxectoria
Loof tamén foi un famoso deseñador e piloto de motociclismo, que logrou numerosos éxitos nos anos de pre-guerra para Imperia de Bad Godesberg e para BMW. Máis tarde converteuse nun dos fundadores da compañía Veritas, exitosa na Fórmula Dous co Meteor no período posterior á posguerra. A compañía tamén construíu automóbiles deportivos, principalmente motorizados por BMW, así como os cabriolets Dyna-Veritas motorizados con Panhard.
Loof foi o deseñador principal do coche Veritas que pilotou nesta carreira. A empresa xa quebrar por esa época e os seus activos foron adquiridos por BMW. Foi contratado por BMW como enxeñeiro de deseño de carrozarías e traballou ata que se retirou debido a enfermidade. Loof morreu en 1956 dun tumor cerebral.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Coiro
miniatura|230px|Algunhas ferramentas para o traballo do coiro e manufacturas de coiro. miniatura|232px|[[Allariz.]]
-662
Outros
Historia ano a ano
Barra vertical
A barra vertical (|) é un signo tipográfico auxiliar consistente nunha raia vertical.
Daix
Daix é unha comuna do departamento de Côte-d'Or, Borgoña, Francia. Ten 11.8 km² e 1479 habitantes. Foi un importante centro vitivinícola ata que a filoxera arruinou as viñas a principios do século XX.
Metal de transición
Os metais de transición son un conxunto de elementos químicos situados na parte central do sistema periódico, que teñen como principal característica a inclusión na súa configuración electrónica de orbital d parcialmente cheos de electróns. Esta definición pode ampliarse considerando como elementos de transición aqueles que na súa química usan electróns aloxados en orbital d (como os elementos de grupo 11, que nos seus estados de oxidación posúen orbitais d semiocupados). A IUPAC define un metal de transición como "un elemento cuxo átomo ten unha subcapa d incompleta ou que pode dar lugar a catións cunha subcapa d incompleta".
Anderson Luiz de Carvalho
Anderson Luis de Carvalho, coñecido coma Nenê, nado en Jundiaí (São Paulo) o 19 de xullo de 1981, é un futbolista brasileiro. Xoga de centrocampista e o seu actual equipo é o Al-Gharafa Sports Club.
Traxectoria
Comezou a súa carreira futbolística no Juiandaí brasileiro, pasando apartir do ano 2002 por Palmeiras e Santos. Deu o salto a Europa no ano 2003 fichando polo RCD Mallorca, e tras unha experiencia non de todo boa nas illas ficha polo Deportivo Alavés de Dimitri Peterman onde sería a estrela, marcando 12 goles e certificando o ascenso do equipo de Vitoria a Primeira División.
A tempada 2005–06 o Alavés non conseguiría manterse en Primeira pero a nivel persoal foi moi bo ano para o xogador brasileiro, xogando tódolos partidos como titular e marcando 9 goles. Tralo descenso do seu equipo, Nené fichou polo Celta de Vigo polo prezo de 4,5 millóns de euros e ao canteirán Toni Moral, un grande esforzo económico para o club celeste.
No seu único ano en Vigo volveu a xogar tódolos partidos como titular tanto en Liga como na Copa da UEFA, indo as súas actuacións de menos a máis ao longo do ano, tendo un papel moi importante ao final da tempada aínda que non conseguiría salvar ao equipo do descenso a Segunda División.
Co segundo descenso consecutivo Nené volve cambiar de aires e tras negociar con clubs como Getafe CF ou Olympiakos ficharía polo AS Monaco FC polo prezo de 7 millóns de euros
Na tempada 2008–09 foi cedido ao RCD Espanyol volvendo ao ano seguinte a Mónaco nun gran nivel de forma, o cal lle valeu ao final de ano para fichar polo Paris Saint-Germain FC, club no que aínda milita.
Lasca Levallois
Unha lasca Levallois é unha lasca obtida pola técnica Levallois, caracterízase por unha morfoloxía moi coidada, a lasca é simétrica, case sempre máis longa que larga, oval, rectangular ou, como nas puntas, triangular. O seu perfil non é moi groso pero o seu concoide adoita ser moi marcado. Na súa cara superior ou dorsal posúe restos, de cando menos, tres negativos de lascado centrípetos, resultado da preparación previa do núcleo lítico. Existen algunhas variantes, non recoñecidas por todos os investigadores, como as lascas Levallois de segunda e terceira orde que se obteñen dos chamados núcleos Levallois reiterativos centrípetos, que na súa cara superior non só amosan cicatrices propias da preparación do núcleo, senón que teñen un ou varios negativos de lascado máis grandes como resultado de extraer outras lascas Levallois anteriores.
Rocío García Eiras
Rocío García Eiras, nada en Lalín o 31 de xaneiro de 1981, é unha xogadora de rugby e política galega.
Traxectoria
Estudou Empresariais. Foi elixida concelleira de Lalín polo Partido Popular de Galicia nas eleccións municipais de 2003. Xogou no Ourense Rugby Club e é pilier do Club de Rugby Lalín. Participou na selección española de rugby feminino.
George Stevens
George Stevens, nado en Oakland (California), o 8 de decembro de 1904 e finado en Lancaster, California, o 8 de marzo de 1975, foi un director de cinema estadounidense.
Traxectoria
Naceu nunha familia de actores teatrais cos que actuou ata que pasou ao cine como cámara, dirixindo a súa primeira película, Kentucky Kernels en 1934. Non obstante comezou a destacar cando dirixiu a Katharine Hepburn en Alice Adams en 1935 e que supuxo a volta á popularidade da actriz.
Durante a segunda guerra mundial traballou co exército estadounidense dirixindo documentais, incluíndo filmacións do desembarco de Normandía e do campo de concentración de Dachau.
Nos anos cincuenta dirixiu clásicos coma A Place in the Sun, co que gañou ao Óscar ao mellor director, Raíces profundas, The Diary of Anne Frank e Xigante, segundo premio Óscar.
Stevens foi o padre do produtor George Stevens, Jr., fundador do American Film Institute.
Finou no seu rancho dun ataque ao corazón e foi enterrado nos Ánxeles.
Gran Premio do oeste dos Estados Unidos de 1981
O Gran Premio do oeste dos Estados Unidos de 1981 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula 1, celebrada o 15 de marzo de 1981 no circuíto de Long Beach en California. Foi a primeira carreira da tempada de. A carreira foi o sexto Gran Premio do oeste dos Estados Unidos e a sétima carreira que se celebrou nas rúas da cidade de Long Beach (California). A carreira levouse a cabo sobre 80 voltas ao circuíto de 3´251 quilómetros cunha distancia total de carreira de 260 quilómetros.
Resumo
O campión mundial Alan Jones terminou nove segundos por diante do seu compañeiro de equipo Carlos Reutemann, e gañou o seu primeiro Gran Premio de Long Beach, a tempada de 1981 comezou finalmente logo dun inverno de controversias e batallas legais. Foi o terceiro Gran Premio consecutivo que gañou Jones, e o seu segundo consecutivo nos Estados Unidos, logo de gañar o título de pilotos de 1980 con vitorias no fin da tempada en Montreal, Canadá e Watkins Glen, Nova York.
Mentres tanto, a carreira de Suráfrica, que disputárase en febreiro baixo a versión das regras do acordo previo da FOCA, foi excluída do campionato do mundo, e a carreira arxentina, prevista inicialmente en xaneiro, foi trasladada a abril.
O sábado, xurdiu outro problema legal a raíz do novo dobre chasis do Lotus 88, deseñado por Colin Chapman e Martin Ogilvie. Foi presentada unha protesta pola maioría dos equipos, aínda que non especificaban que regras estábanse rompendo. O coche foi aprobado inicialmente polo persoal técnico da FISA e aprobado polos comisarios técnicos, o que permitiulle participar nos adestramentos do venres. Pero, en última instancia, o coche foi prohibido o resto da fin de semana e Lotus tivo que cualificar e competir co máis convencional Lotus 81.