cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Tarde (Canarias)
Traxectoria ideolóxica
"Esta decidida defensa da democracia levou ó xornal a algunhas situacións desagradables sendo a máis grave a apertura dun expediente por falta de acatamento á Lei de Principios do Movemento Nacional e Demais Leis Fundamentais, de falta de respecto ás institucións na crítica da acción política e administrativa por ir en contra da seguridade do Estado. Foi a última sanción que o Ministerio de Información e Turismo impuxo a unha publicación canaria en virtude da Lei de Prensa de 1966".
La Tarde contaba para iso cun numeroso conxunto de profesionais comprometidos coa sociedade insular e que loitaron polas liberdades e intereses do Arquipélago canario a través das diferentes columnas do diario. Redactores e columnistas que traballando ou colaborando coa Tarde marcaron unha referencia importante no desenvolvemento da vida social, política e económica da illa de Tenerife: Óscar Zurita Molina, Eliseo Izquierdo, Maisa Vidal Estarriol, Vicente Borges Delgado, Francisco Pimentel, Wenceslao Pulido, Chela, Álvaro Martín Díaz “Almadi”, Rafael Lutzardo, Olga Darias, Wenceslao H. Pulido, Luís Ramos, Enrique García Ramos, Enrique Lite, Paco Pérez, José Padrón Machín, Manuel Perdomo Alfonso, Cirilo Leal Mújica, Andrés Chávez, Paco Pousado, José Manuel Pérez e Borges, Jorge Luís Carballo, Manuel Igrexas, Salvador García, Antonio Salgado, Juan Carlos “Xuancar”, Joaquín Reguero, Anxo Morais, José Manuel Encinoso Mena, Máximo Díaz Dorta, Antonio Nóbrega Navarro, Tomás Cruz, Antonio Bernal, Paco Dorta, Pedro González, Alberto Santana...
La Gaceta Semanal de las Artes
Tras a guerra civil española, a actividade de difusión da cultura que, antes do conflito bélico, desenvolvíase a través da prensa escrita e de revistas especializadas deixou de existir. Só en 1954 reaparecen as páxinas de arte e literatura na prensa tinerfeña, da man do grupo de intelectuais que no decenio dos 30 fundase Gaceta de Arte; así, Domingo Pérez Minik e Pedro García Cabrera impulsan o nacemento do suplemento Gaceta Semanal de las Artes no diario vespertino La Tarde. Durante toda a súa existencia, Gaceta Semanal das Artes foi unha páxina moi ben valorada e estimada pola tarde e o seu editor-director, pois Víctor Zurita tiña a páxina como unha das súas mellores seccións.
Como se pode apreciar, unha ampla relación de colaboradores, de ningún xeito esgotada, polo que se pode afirmar que Gaceta Semanal de las Artes, durante toda a súa existencia a única sección cultural da prensa de Tenerife, aglutinou ó redor de si a todas as persoas con inquietudes artísticas ou literarias, tivesen ou non unha traxectoria previa que as avalase".
Vila do Conde
Vila do Conde é unha cidade portuguesa no distrito do Porto, rexión Norte e subrexión do Grande Porto, con 28.636 habitantes en 2011. Pertence á Grande Área Metropolitana do Porto. Vila do Conde é sede dun municipio con 149,31 km² de área e 79.533 habitantes (en 2011), subdividido en 30 freguesías. O municipio limita ao norte co da Póvoa de Varzim, ao leste con Vila Nova de Famalicão e ao sur conr Maia e por Matosinhos, e ao oeste ten litoral no océano Atlántico.
Localizada na marxe norte da foz do río Ave, Vila do Conde é un importante centro industrial, porto de pesca e zona balnearia e turística, e configura un dos principais e máis procurados centros de balneario de Portugal. A cidade fai parte do mesmo aglomerado urbano que a Póvoa de Varzim.
Historia
miniatura|left|200px|A rúa da Igrexa, centro histórico de Vila do Conde. A poboación de Vila do Conde é moi antiga, anterior á fundación de Portugal, e o seu topónimo non sufriu alteracións; dende sempre foi Vila do Conde. A primeira referencia a Vila do Conde é do ano de 953 da era actual no libro da condesa Mumadona Dias, onde é referida como Villa de Comite.
Manuel I de Portugal concedeulle eido foral en 1516 e a poboación da vila participa activamente nos descubrimentos portugueses, entre eles Paulo e Francisco Faria na viaxe de Vasco da Gama á India. A praza Nova, hoxe praza Vasco da Gama, abriuse en 1538, no reinado de Xoán III de Portugal, onde se edificaron novos edificios para os pazos do Concello. No século XIX, as invasións francesas causarán grandes danos á poboación. En 1987 é elevada á categoría de cidade.
Priegue, Nigrán
miniatura|Petróglifo en Priegue. San Mamede de Priegue é unha parroquia que se localiza no concello de Nigrán. Segundo o IGE de 2013 tiña 2.227 habitantes (1.146 mulleres e 1.081 homes), distribuídos en 15 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 1.997 habitantes.
Valeriano
Valeriano non aceptaba este nomeamento, e continuou cara a Italia. Pouco antes de se enfrontar, preto de Spoleto, na Umbría, as tropas de Emiliano, e vendo a superioridade numérica das tropas de Valeriano, quitáronlle a vida o emperador Emiliano, xuntáronse coas tropas de Valeriano e nomeáronno emperador.
Non tivo ningún problema en ser recoñecido, xa que o Senado considerábao un dos seus, xa que era senador e de familia senatorial. Unha das súas primeiras medidas foi nomear augustus o seu fillo Publio Licinio Galieno.
O seu reinado
Valeriano contaba con toda a confianza do Senado e a súa política foi encamiñada a favorecer os senadores en detrimento do Imperio. Era un dirixente hábil, pero ao longo do seu reinado multitude de exércitos invadiron o imperio, polo que se veu na necesidade pra se enfrontar a defensa, en delegar no seu fillo o goberno da parte occidental do imperio, reservandose para si a parte oriental do mesmo.
Efectivamente, na parte occidental, os godos de novo estaban a dar graves problemas. Xa non era tribos que loitaban unhas contra outras, senón exércitos organizados e cuxas forzas abranguían un gran territorio, xa que os ostrogodos (ao parecer significa godos espléndidos) ocupaban todo o norte do Mar Negro, namentres que os visigodos ("godos nobres") ocupaban todo o Oeste deste mar. Ademais tiñan unha grande masa de campesiños eslavos baixo o seu mandato.
A ameaza goda levou a reforzar as terras do Danubio Inferior, á custa de debilitar o Danubio Superior e o baixo Rhin. Iso foi pronto advertido e aproveitado polos francos. No 256 unha nova coalición atravesou o Rhin, cruzou a Galia e chegou a España. Unha parte mesmo chegou a África. Os emperadores conqueriron algunhas vitorias contra deles, pero entón unha nova coalición invadiu Italia. Tratase dos alamáns. As cidades do Imperio comprenderonn pronto que non había ningún poder capaz de protexelas, polo que escomenzaron a construír murallas capaces de soster un longo asedio. Era moi frecuente ver os bárbaros das lexións, que supostamente estaban para defendelos, pasandose ao bando contrario. Ademais, nunha época en que os soldados eran tan necesarios, os cristiáns negabanse a formar parte do exército, xa que se lles esixía aceptar a divindade dos emperadores, ao que se negaban, polo que eran tratados coma traidores. De tal xeito que foron perseguidos e martirizados moitos deles nesta época. A consecuencia dun decreto do 257, morreu o papa Estevo I, e o mesmo lle ocorreu a San Cibrán no 258.
Morte
Entón os persas solicitaron negociacións de paz, pero Valeriano I rexeitounas. Estalou unha forte peste (suponse que de xarampón) que decimou o seu exército. E, en circunstancias que se descoñecen, (posibelmente traizoado polo seu prefecto Macriano) foi feito prisioneiro en Edesa (actual Urfa,Turquía) e obrigado a traballos forzados en Susiana até á súa morte, posibelmente no 260, aínda que non hai novas ao respecto. Trala súa morte, Siria, Capadocia e Cilicia foron ocupadas e arrasadas polos persas. Galieno quedou como único emperador.
Dwight D. Eisenhower
miniatura|220px|Dwight D. Eisenhower.
Dwight David Eisenhower, nado en Denison (Texas) o 14 de outubro de 1890 e finado en Washington, D.C. o 28 de marzo de 1969, foi un militar e político estadounidense, 34º presidente dos Estados Unidos de América.
Traxectoria
esquerda|miniatura|140x140px| Dwight D. Eisenhower no [[anverso dun dólar presidencial de 2015. ]]
Foi o Comandante Aliado Supremo durante a segunda guerra mundial, e logo foi o 34º presidente dos Estados Unidos de América, dende 1953 a 1961. É tamén un dos poucos soldados que recibiron a quinta estrela de xeneral, o cargo de Xeneral do Exército.
Premios e distincións
Foi nomeado doutor honoris causa en Leis pola Universidade Católica de América en 1953.
Provincia de Trieste
Trieste (en esloveno Tržaška) é unha provincia da rexión do Friúl-Venecia Xulia, en Italia. A súa capital é a cidade de Trieste.
Ten unha área de 212 km2, (a máis pequena das provincias de Italia) e unha poboación total de 240.000 habitantes (2001). Hai 6 municipios na provincia.
Historia
O territorio corresponde a un hínterland de Trieste, que formou parte do Imperio austrohúngaro e despois da primeira guerra mundial, foi posta baixo administración italiana. Foi capital do Estado libre de Trieste, creado polo tratado de paz de París de 1947, e que abranguía a cidade e unha pequena zona desde Duino até Cittanova (Novigrad), e foi dividido en dúas zonas: a zona A, no Norte, administrada polo Reino Unido, Francia e os EUA, na cal estaba incluída a cidade de Trieste, e a zona B, no Sur, administrada por Iugoslavia. O tratado de Londres de 1954 puxo fin ao estado de Trieste: a zona A pasou a formar parte de Italia, e a zona B, de Iugoslavia. En 1975 Italia e Iugoslavia asinaron preto de Osimo un tratado que pechou a cuestión fronteiriza de Trieste.
Ligazóns externas
miniatura|esquerda|280px|Mapa da provincia de Trieste
Casfiel, Vilamaior de Caldelas, Castro Caldelas
Casfiel é un lugar da parroquia de Vilamaior de Caldelas no concello ourensán de Castro Caldelas na comarca da Terra de Caldelas. Tiña 7 habitantes no ano 2014 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 4 eran homes e 3 mulleres. Iso supón un leve aumento da poboación respecto a 2010, cando tiña 6 habitantes (4 homes e 2 mulleres).
Conflito de Nagorno-Karabakh de 2020
Numerosos países e as Nacións Unidas expresaron a súa forte condena do conflito e pediron a ámbolos dous bandos unha desescalada nas tensións e o comezo inmediato de negociacións significativas, mentres que Afganistán, Paquistán, Israel e Turquía expresaron o seu apoio a Acerbaixán. Turquía proporcionou apoio militar a Acerbaixán, aínda que o alcance deste apoio non está claro. Francia expresou o seu apoio a Armenia, e Irán foi acusado de apoiar a Armenia a pesar das súas peticións de paz na rexión. Crese que Arabia Saudita e os Emiratos Árabes Unidos tamén apoiaron a Armenia neste conflito.
Os analistas internacionais consideran que o conflito foi iniciado por Acerbaixán, e os principais obxectivos desta ofensiva serían capturar distritos do sur Nagorno-Karabakh, que son menos montañosos e máis doados de tomar que a rexión do interior fortemente fortificada. O apoio de Turquía a Acerbaixán crese que é un intento por estender a súa área de influencia ao aumentar as posicións de Acerbaixán no conflito ao tempo que marxina a influencia de Rusia na rexión.
Teixedo, Corcoesto, Cabana de Bergantiños
Teixedo é un lugar da parroquia de Corcoesto no concello coruñés de Cabana de Bergantiños na comarca de Bergantiños. Tiña 1 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 0 eran homes e 1 muller.
Uranus
Uranus é un EP en 7" da banda estadounidense de post-hardcore Shellac, publicado en outubro de 1993 a través do selo Touch and Go Records. Trátase da segunda gravación da banda e editouse só en vinilo. Crese que foi gravado ao mesmo tempo que o seu primeiro lanzamento, The Rude Gesture: A Pictorial History. Ao igual que no seu primeiro traballo, no libreto aparece a lista de micrófonos usados durante a gravación, detalles sobre a cinta de gravación e equipamento usado.
Cerefolio
O cerefolio ou cerefollo (Anthriscus cerefolium) é unha especie do xénero Anthriscus emparentada co pirixel. É nativa do Cáucaso, pero foi diseminada por toda Europa polos romanos, onde se naturalizou.
thumb|240px|Ilustración
Características
Planta herbácea cultivada, de carácter anual, crece entre 40–70 cm de altura. Os talos son de 30 a 40 cm de alto, finos, ramosos, ocos e estriados. As follas son tripinnadas, recortadas en lóbulos lanceolados, e poden ser rizadas. As diminutas flores brancas forman pequenas umbelas de 2,5 a 5 cm de diámetro. O froito, de arredor de 1 cm de longo, é oblongo, cunha delgada crista en forma de pico, estriado, e cando madura adquire unha cor negra.
A planta despide un aroma agradable.
Historia
Xa era coñecida por Plinio o Vello como cerefolium. O nome pode provir do grego anthos (flor) e rischos (sebe) polo lugar onde habita, ou ben de antherix (cana) pola forma do seu pistilo.
Emprego
É unha planta que se emprega máis para uso culinario que medicinal. É diurética, aperitiva, tónica e estimulante. Pódese utilizar como substituto do pirixel.
Indicacións: é carminativo, expectorante, diurético, aperitivo, tónico, estimulante, estomacal, antiescrofular. Afrodisíaco. Algúns autores sospeitan que pode producir dermatite de contacto e reaccións alérxicas como a febre dos feos. Ao recoller as follas tenras debe terse tino de non confundilas coas de Aethusa cynapium nin coas de Oenanthe crocata, de moi alta toxicidade.
Outros usos: as follas secas úsanse como especias, e o seu sabor recorda unha mestura de anís e carvea, ou de anís e perexil. As sementes úsanse no norte de África como especia nos mesmos pratos que o coriandro. Tamén é usado como colorante amarelo. miniatura|Cerefolio preparado nunha ensalada
Taxonomía
Anthriscus cerefolium foi descrita por (Carl von Linné) Hoffm. e publicado en Genera Plantarum Umbelliferarum 41–42. 1814. cerefolium: epíteto latino que significa "follas de cera".
Santiago Lamas
Santiago Lamas Crego, nado en Pontevedra en 1944, é un escritor galego.
Geek!
Geek! é o EP de estrea da banda irlandesa de rock alternativo My Bloody Valentine, publicado en decembro de 1985 a través do selo Fever Records. É o primeiro lanzamento do grupo en contar co baixista Debbie Googe.
Santiago Lamas
Traxectoria
Foi xefe do Servizo de Psiquiatría do Complexo Hospitalario de Ourense.
Illa do Trocadero
Illa do Trocadero é unha illa da baía de Cádiz, en Andalucía, España.
Situación
A illa ten unha superficie de 525 ha.. Está separada do continente polo caño do Trocadero. Está localizada na parte sur da Baía de Cádiz, ao suroeste de Puerto Real.
Polo norte, a illa é cruzada pola Estrada Nacional N-443, que vai de Puerto Real a Cádiz. O polígono industrial do Trocadero e a rampla da estrada nacional chamada "O Trocadero" levan devandito nome pola proximidade á illa.
As mareas cóbrena en gran parte, por isto resulta imposible manter algo construído alí.
Parque Natural
A Illa do Trocadero pertence ao Parque Natural da Baía de Cádiz, cunha extensión de 10,000 ha. A zona é unha marisma onde paran numerosas aves migratorias.
Acceso á illa
A illa é accesible desde Puerto Real e Matagorda. É de particular interese para os afeccionados á observación de aves: corvo mariño, gaivota, garza real, flamengo, focha, pola de auga...
Historia
A illa foi desde antigo unha importante zona de tráfico comercial. Tamén se usaba para reparar barcos. Para rematar, o Forte de San Luís, no extremo sur da illa, era parte das defensas da Baía de Cádiz.
O Forte, hoxe en día en ruínas, foi tomado por tropas francesas o 30 de agosto de 1823, durante a Batalla de Trocadero.
Safety
Safety é un EP da banda inglesa de rock alternativo Coldplay, publicado o 25 de maio de 1998. Foi gravado ao longo dunha semana en maio de 1998, coa intención de crear unha demo para as compañías discográficas. Foi financiado polo grupo e o seu representante Phil Harvey, custando ao redor de 200 libras.
Todos os involucrados no proxecto quedaron tan contentos co produto que finalmente decidiron realizar 500 copias para distribuílas por Londres. Só unhas 50 non chegarían ás tendas de discos, sendo entregadas ás discográficas e ás familias e amigos dos músicos.
Cortegada, Cortegada
Santa María de Cortegada é unha parroquia do concello de Cortegada, situada na provincia de Ourense. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña 528 habitantes (270 homes e 258 mulleres), 46 máis ca en 2007.
A parroquia só ten un lugar, a vila de Cortegada, que dá nome ao concello.
Historia
A parroquia naceu no ano 1893, ao se segregar da de Rabiño.
Xenética clásica
A xenética clásica é aquela na que o estudo da xenética non emprega as técnicas da bioloxía molecular, senón fundamentalmente os resultados visibles dos actos reprodutivos, como os cruzamentos entre distintas variedades. Os primeiros estudos sobre a transmisión dos trazos xenéticos (a herdanza xenética) corresponden a este campo: por exemplo, as leis de Mendel ou a análise do ligamento. Malia o advimento da xenética molecular, os enfoques da clásica seguen utilizándose: por exemplo, na agricultura, durante a mellora xenética; ou, nos mapas xenéticos de baixa resolución, coa finalidade de situar a posición relativa dos xenes nos cromosomas.
Algunhas veces emprégase o termo xenética clásica como un sinónimo sensu lato de xeńetica directa (forward genetics na literatura científica en inglés), pero non opoñéndoa á xenética molecular senón á chamada xenética inversa (reverse genetics). Ambas as dúas difiren no enfoque empregado durante o deseño de experimentos, xa que a xenética directa busca situar e clonar un determinado xene de interese partindo de individuos cun fenotipo destacado (xeralmente mutantes), mentres que a xenética inversa parte do coñecemento da secuencia de ADN dos xenes probables e emprega ferramentas da xenética molecular e da transxénese para xerar mutantes que sirvan para coñecer cal era a función doxene
Kosmos 49
Kosmos 49 (Космос 49 en ruso), tamén denominado DS-MG N°2, foi un satélite artificial soviético lanzado o 24 de outubro de 1964 mediante un foguete Kosmos desde Kapustin Yar.
Características
Kosmos 49 foi o segundo e último satélite da serie DS-MG. Foi inxectado nunha órbita inicial de 271 km de apoxeo e 215 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 51,3 graos e un período de 91,9 minutos.
O satélite pesaba 400 kg e foi deseñado para facer probas sobre sistemas eléctricos de orientación no espazo e facer medicións da magnetosfera terrestre. Xunto co outro satélite da serie DS-MG, Kosmos 26, Kosmos 49 supuxo a contribución da Unión Soviética ó Estudo Magnético Mundial correspondente ó programa internacional IQSY (International Quiet Sun Year). Reentrou na atmosfera o 21 de agosto de 1965.
Pedro Barrié Pastor
Pedro Barrié Pastor, finado na Coruña o 27 de xaneiro de 1919, foi un banqueiro e empresario galego.
Vida persoal
Casou con Amalia de la Maza Agar, filla de Ramón de la Maza e neta de Pedro de Agar.
De bares
De bares é un filme galego de 2006 dirixido e escrito por Mario Iglesias e producido por Alfonso Blanco. A rodaxe desenvolveuse entre maio de 2005 e setembro de 2006 en Pontevedra e as Canarias. Estreouse no Festival de Valladolid o 21 de outubro de 2006.
1516
Oriente Próximo
miniatura|esquerda|175px|Selim I
Provincia de Udine
Udine (en friulano Udin) é unha provincia da rexión do Friúl-Venecia Xulia, en Italia, e que ten fronteira con Austria e Eslovenia. A súa capital é a cidade de Udine.
Ten unha área de 4.905 km2, e unha poboación total de 528.441 habitantes (2001). Hai 136 municipios na provincia.
Copa do Rei 2008 de hóckey a patíns
A 65ª edición da Copa do Rei foi disputada no Poliesportiu Les Comes de Igualada, Barcelona (Cataluña) entre o 28 de febreiro e o 2 de marzo do 2008. O campión desta edición foi o Noia Freixenet, que conseguiu a súa segunda Copa ao derrotar na final ao Roncato Vic. Guillem Cabestany fíxose cos galardóns de mellor xogador (compartido co seu compañeiro de equipo Pere Varias) e máximo goleador con 5 goles.
A canle de televisión española La 2, Teledeporte e a canle de TV vía Internet da RFEP emitiron os partidos da competición.
Brink (videoxogo)
Brink é un videoxogo de disparos en primeira persoa desenvolvido por Splash Damage e distribuído por Valve Corporation e Bethesda Softworks para PlayStation 3, Xbox 360 e Microsoft Windows. Foi lanzado o 10 de maio de 2011 en Estados Unidos e o 13 de maio do mesmo ano en Europa e Australia. O videoxogo de Splash Damage e Bethesda é gratuíto en Steam.
Sinopse
A auga indundou todo o mundo coñecido. Só a cidade chamada "O Ark" sobrevive a este desastre. Construída como a nova esperanza da humanidade, a cidade, (ou como é chamada no xogo, simplemente "O Ark") lentamente estivo decaendo nas epidemias e enfermidades. Debido a isto xorden 2 faccións: A Seguridade e A Resistencia.
A Seguridade
Os seus intereses céntranse en salvar o Ark. A Resistencia cre que no exterior aínda hai vida, e aínda que A Seguridade négao, coñecen a verdade. Anos atrás enviaron un equipo da Seguridade ao exterior para pedir axuda. Capturaron ao equipo e o torturaron para que confesasen onde se atopaba o Ark, así que tiveron que trasladalo. Por ese motivo queren impedir que A Resistencia salga ao exterior. Se completamos a campaña con este bando, o Ark recuperará o seu esplendor e A Resistencia será sometida.
A Resistencia
Os seus intereses céntranse en escapar do Ark. Combaten contra A Seguridade porque non queren perder máis cidadáns debido a que creen que escapar do Ark significa unha morte segura, e que moitos cidadáns máis poderían imitalos. Se completamos a campaña con este bando, verase unha escena na que un barco solitario se afasta do Ark, cara a un destino incerto.
Xogabilidade
Un dos aspectos que os desenvolvedores resaltaron foi que o xogo sería especialmente realista, e unha das frases do xogo é "Non só un heroe máis", debido a que, en termos básicos, o personaxe ten a mesma saúde e velocidade que os outros xogadores, sexan humanos ou bots. Tamén hai diferentes tipos de soldado, cada un coas súas propias habilidades, os cales poden ser cambiados nos postos de mando que están en diferentes lugares do xogo. Tamén temos a opción de personalizar o noso personaxe con diferentes armas, roupa, accesorios, armaduras e habilidades especiais.
O gato con botas (homónimos)
O título O gato con botas pode referirse a:
Aroldo
Aroldo é unha ópera en catro actos con música de Giuseppe Verdi e libreto en italiano de Francesco Maria Piave, baseado e adaptado a partir da súa anterior colaboración de 1850, Stiffelio. Foi estreada no Teatro Nuovo Comunale de Rímini o 16 de agosto de 1857 baixo a dirección de Angelo Mariani.
Jeff Friedl
John Jeffrey Friedl é un batería de estudio e de xira, ademais de ser co-fundador da banda The Beta Machine, baseada nos Ánxeles, California. Friedl ten gravado, actuado e xirado con artistas como Ashes Divide, A Perfect Circle, Puscifer, Devo, Filter e Carina Round.
Pardo de Cela
Pedro Pardo de Cela Aguiar e Ribadeneira, coñecido como don Pedro Pardo de Cela, nado en Betanzos cara ao 1425 e executado en Mondoñedo o 3 de outubro de 1483, foi un mariscal galego medieval, decapitado diante da catedral mindoniense por mandato do gobernador do reino nomeado polos Reis Católicos.
Traxectoria
miniatura|250px|Torre do [[castelo de Castro de Ouro, e ruínas das murallas ao fondo.]] Segundo fillo de Xoán Nunes Pardo de Cela, o Vello, comendeiro do bispado de Mondoñedo, e de Teresa (ou Violante) Rodríguez de Aguiar, ao falecer o seu irmán herdou as propiedades e privilexios da familia. A súa posición mellora ao casar coa filla do Conde de Lemos, Sabela Pérez Osorio, que viñera co seu tío, Pedro Enrique de Castro, bispo de Mondoñedo (1426-1445) á cidade episcopal, onde Pardo de Cela era meiriño, en representación da Casa de Lemos. O bispo deulle en dote de voda todas as rendas do bispado, agás as que necesitaba para o seu sustento. Falecido o bispo en 1445, Pedro Pardo trasládase a Viveiro, onde chega a ser alcalde (a mención máis antiga que se ten del é unha sentenza de 1464 en que se titula alcalde de Viveiro e comendeiro do bispado) e en 1474 xa ten o título de Mariscal. Merca a "casa do Carballo de Galdo", cabeza do seu morgado. Adquiriu moitos beneficios por herdanza, matrimonio e concesión real.
Foi pai de Constanza de Castro e de Beatriz:
A revolta irmandiña
A pesar de que a historiografía galeguista chega ao extremo de facer del un irmandiño, o certo é que foi un dos seus máis acérrimos inimigos e tivo que fuxir de Galiza até a restauración nobiliaria. Da súa ferocidade dá conta a famosa frase referida por Pedro Paxariño no preito Tabera - Fonseca, onde Pardo de Cela lle di ao Conde de Lemos que aforque todos os seus servos:
Ao finalizar a revolta co restablecemento da nobreza e da Santa Irmandade, aínda ficaron preitos pendentes, en 1467 a Condesa de Santa Marta queixábase á Irmandade:
En 1469 o Concello de Viveiro envía unha relación ao rei, na que se queixan da violencia dos nobres:
A guerra de sucesión
miniatura|A raíña [[Isabel I de Castela|Sabela era curmá de Isabel de Castro, a muller de Pedro Pardo.]] Á morte de Henrique IV de Castela, a maioría da nobreza castelá apoiou a causa de Isabel de Castela, acusando á filla do rei, Xoana, de ser filla ilexítima de Beltrán de la Cueva e alcumándoa la Beltraneja. A nobreza galega en xeral apoiou á herdeira máis lexítima que ademais supoñía a unión dos reinos de Castela e Portugal fronte á unión con Aragón. Pardo de Cela, xunto coa súa familia política e o bispo Alonso I de Fonseca, puxéronse da parte de Isabel, e parece que o mariscal chegou a combater en Zamora. Participou tamén xunto a Fonseca no cerco a Pontevedra de 1476.
O enfrontamento coa coroa
Asustado ante o perigo que corre a súa vida, pide unha carta de "seguro e amparo" aos Reis e refúxiase na Fortaleza da Frouseira, onde se fai forte e derrota decote as tropas castelás e as "hermandades", comandadas por Acuña e Luis de Mudarra. A raíña confirma en carta a Fernando de Acuña o 4 de novembro de 1480 a fidelidade do seu vasalo:
Así a todo, a súa persecución continúa. En 1483 cae a fortaleza da Frouseira e o 7 de decembro é detido na casa de Fonsa Yáñez no Castro de Ouro (no actual concello de Alfoz, Lugo) e lévano preso a Mondoñedo, onde dez días despois lle cortan a cabeza "por cruel e poderoso", segundo palabras do Poder Real. miniatura|300px|Mapa dos reinos e territorios gobernados polos Reis Católicos arredor do ano 1500. A dúas cores os reinos que foron sometidos ou anexados no seu mandato; [[reino de Galicia|Galicia, Navarra e Granada.]] A causa da súa morte non fica clara. A tradicional atribución a unha vontade explícita dos reis non está documentada, o que levou a algúns estudosos a atribuíla a enfrontamentos coa nobreza local que naquel momento apoiaba a Acuña (e que tiña moitos asuntos pendentes co mariscal). Xa as crónicas da época insinúan a situación de Acuña aínda que sen deixar claro quen apoiaba a quen: Isto apoia a teoría de que Acuña, incapaz de controlar o territorio aproveitou un momento de debilidade dos seus opoñentes coa morte do Conde de Lemos para dar un golpe de forza e intentar subxugar a nobreza rebelde. Isto concorda co feito de que Fernando de Acuña foi deposto do seu cargo a comezos do ano seguinte, aínda que non perdeu a confianza dos reis e acabaría os seus días como vicerrei en Sicilia.
miniatura|190px|A Mariscala, cadea que a tradición di que mantivo preso a Pardo de Cela. A figura do mariscal é unha das máis mitificadas da historia de Galicia. Moitas veces foi usada como símbolo de resistencia da nobreza galega fronte á castelá, visión que a historiografía deu como simplificada por demais. Da mesma forma, tamén o é a intención de facer do mariscal un criminal sen escrúpulos. Pardo de Cela era un personaxe normal no seu contorno. A nobreza galega da época dubidaba entre a unión con Portugal ou con Castela e intentaba extorsionar aos servos de tal forma que deu lugar ás revoltas irmandiñas.
A lenda
Segundo a lenda, os mandatarios reais tramaron a traizón da Frouseira ante a imposibilidade de poder conquistala. A Pardo de Cela teríano vendido os 23 criados que defendían a fortaleza. Os "cantares" din que o traidor foi Roi Cofano do Valadouro. A rexa loita durante tres anos na Frouseira, a traizón dos criados e a degolación, coas semellanzas á morte de Xesús, convérteno axiña en mito e comeza a ser trobado en feiras e mercados.
A ponte do Pasatempo
miniatura|A ponte do Pasatempo en [[Mondoñedo.]] Non obstante, a lenda máis tradicionalmente asentada verbo da execución do Mariscal di que a súa dona traía consigo o perdón real cando foi entretida polas xentes do bispo de Mondoñedo, inimigo do Mariscal, na ponte desde entón coñecida como "do Pasatempo". Entrementres, a execución xa se estaría a consumar, e a cabeza do mariscal, xa desprendida do corpo, estaría a rodar polos banzos do cadafalso, mentres os seus beizos pronunciaban as verbas "credo, credo, credo".
Actualmente, a ponte do Pasatempo é un lugar moi visitado de Mondoñedo, e sobre a lenda arredor da morte do Mariscal teñen corrido ríos de tinta en forma de poemas, cancións, novelas, ensaios histórico-lendarios e análises científico-históricas destinados a esclarecer que parte podería ter de verdade.
A tumba do mariscal
O único que sabemos dos últimos meses do Mariscal é grazas á chamada "Relazón da carta executoria" (da cal existen tres versións, dúas en galego e unha en castelán). Unha Relazón foi atopada no pazo dos Taboi, concello de Outeiro de Rei, e escrita con case toda seguridade por un membro da familia dos Saavedra, aló polo ano 1515.
Nese texto, exprésase a propósito do seu soterramento:
miniatura|250px|Pero Pardo foi degolado publicamente na praza de [[Mondoñedo fronte á catedral.]] Parece que foi exactamente así como di a "Relazón" pois, ao facer unhas obras na catedral mindoniense o día 16 de marzo de 1965, quedou ao descuberto unha sepultura co escudo de armas do Mariscal e coa inscrición Pardo de Cela arno de Viveiro no mesmo sitio que sinala o documento. Levantada a lápida, apareceron tres cranios cos ósos correspondentes e, debaixo deles, os restos do citado arcediago [= arno], Xoán Pardo de Cela, que morrera no 1613.
Como sinala o doutor Enrique Cal Pardo no prólogo do libro "Mito do Mariscal", é evidente a relación familiar dos restos do Mariscal e do seu fillo coa tumba do arcediago se engadimos que ademais se atopou unha moeda coa efixie de Henrique IV –segundo testemuño do doutor D. F. Mayán, presente durante a apertura da tumba-. Evidentemente esta moeda non podía ser do arcediago.
Co gallo destas obras trasladouse a lápida do Mariscal a outro sitio da Catedral mindoniense. Concretamente, púxose en fronte da capela da Virxe Inglesa. Durante este traslado deteriorouse a lápida: aínda hoxe ten cemento enriba e na actualidade é ilexible. A colocación orixinal da tumba era xunto ao Pulpito do Evangeo, e porta da Capela mor da Catedral segundo a familia Saavedra.
A Caixeira, Cundíns, Cabana de Bergantiños
A Caixeira é un lugar da parroquia de Cundíns no concello coruñés de Cabana de Bergantiños na comarca de Bergantiños. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2018 tiña 2 habitantes (unha muller e un home).
1514
Outros
Historia ano a ano
Burgueira, Oia
San Pedro de Burgueira é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Oia na comarca do Baixo Miño, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, no 2022 tiña 383 habitantes (181 homes e 202 mulleres), distribuídos en 13 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 487 habitantes.
Vilamaior, Vilamaior de Caldelas, Castro Caldelas
Vilamaior é un lugar da parroquia de Vilamaior de Caldelas no concello ourensán de Castro Caldelas na comarca da Terra de Caldelas. Tiña 25 habitantes no ano 2014 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 15 eran homes e 10 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 31 habitantes (19 homes e 12 mulleres).
Illa Piedra del Hombre
Piedra del Hombre é un illote situado nos 36º 15' 30" de latitude norte e 5º 17' 30" de lonxitude oeste. Moi próximo a terra firme, de forma que está case unido á costa da provincia de Cádiz, na Praia de Punta Mala, limitada coa de Torrenueva.
Bill Mollison
miniatura Bill Mollison (1928, Tasmania, Australia) é un investigador, científico, profesor e naturalista coñecido como 'pai da permacultura', un sistema de deseño integrado desenvolvido conxuntamente con David Holmgren que enlaza agricultura, horticultura, arquitectura e ecoloxía, avanzando na súa conexión con sistemas económicos, estratexias de acceso ás terras e sistemas legais para empresas e comunidades. Recibiu o premio Nobel alternativo en 1981 xunto con Patrick van Rensburg.
Orto, Abegondo
San Martiño de Orto é unha parroquia do concello coruñés de Abegondo. Ten unha superficie de 3,79 km². Segundo o IGE en 2016 tiña 242 habitantes (120 mulleres e 122 homes) distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 191 habitantes.
Topónimo
Orto é un posible topónimo latino que xorde entre os séculos X e XIII para referise aos hortos.
Festas
O seu patrón é San Martiño (11 de novembro).
Carson City, Nevada
Carson City é a capital do estado de Nevada, nos Estados Unidos de América. No censo do 2000, a poboación resultante era de 52.457. Carson City é agora unha cidade independente, non é parte de ningún condado.
Xeografía
miniatura|esquerda|[[Capitolio de Nevada, Carson City.]] Carson City está localizado nos paralelos 39º9´39" Norte e no 119º45´14" Oeste. A súa zona horaria é a Oeste.
De acordo coa Axencia Xeográfica dos Estados Unidos, Carson City ten unha área total de 403.2 km², dos cales, 371.3 km² son terra firme e 31.9 km² é auga.
Demografía
Segundo o censo de 2000 a poboación de Carson City é de 52.457 habitantes, o que representa unha densidade de 141 habitantes/km². Na cidade hai 20.171 vivendas e 13.252 familias.
A configuración racial da cidade é sinxela. O 85.30% da poboación é branca, o 1,80% son afroamericanos, 2,40% son indios nativos americanos, o 1,77% son asiáticos e o 14,23% da poboación son hispanos ou latinos.
A Ramallosa, Nigrán
San Pedro da Ramallosa é unha parroquia do concello de Nigrán. Segundo o IGE en 2013 tiña 4 817 habitantes (2 380 homes e 2 437 mulleres), distribuídos en 23 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 4 129 habitantes. É a parroquia máis poboada do concello, e está situada no sur do municipio.
Piedra Salmedina
A Pedra Salmedina é un arrecife situado fronte a Chipiona, na provincia de Cádiz, próximo á desembocadura do río Guadalquivir no océano Atlántico. Este arrecife queda cuberto coa preamar, sendo un perigo para o tráfico marítimo que discorre pola zona. Segundo a tradición aínda en época romana formaba parte da terra firme e nel suponse levantábase un antigo faro.
A Ramallosa, Nigrán
Patrimonio
Até o século XIII recibiu o nome de San Pedro de Filgueira. Recibe o nome actual desde a construción da ponte da Ramallosa no estuario do río Miñor, que a conecta coa veciña parroquia de Santa Cristina da Ramallosa (concello de Baiona).
Destaca a gran cantidade de cruceiros espallados por toda a parroquia, así como a capela da San Campio.
Xeografía
Nesta parroquia atópase a desembocadura do río Miñor e a península de Monte Lourido.
Nitaskinan
miniatura|Bandeira de Nitaskinan. miniatura|Mapa de Nitaskinan. Nitaskinan é o territorio ancestral do pobo atikamekw. Atópase no val do río Saint-Maurice, no Quebec. Abrangue unha área de 80,000 km2. O 8 de setembro de 2014, o Conseil de la Nation Atikamekw declarou unilateralmente a soberanía da nación atikamekw en Nistaskinan. O obxectivo disto é obter un dereito de supervisión dos proxectos que explotan os recursos naturais e fortalecer a identidade dos atikamekw. Nistaskinan quere dicir "a nosa terra" en lingua atikamekw. Dende unha perspectiva legal, e segundo a Indian Act, os atikamekw teñen a administración de tres reservas indias, Manawan, Obedjiwan e Wemotaci, mais Nitaskinan abrangue unha área moito maior.
Operación Bisonte
A operación Bisonte foi unha operación de emigración dirixida a enviar ao Canadá traballadores españois desenvolvida en maio de 1957.
Características
Foi froito dun convenio entre o Instituto Español de Emigración e a Embaixada do Canadá en Madrid. Tratouse da primeira operación de emigración asistida de matrimonios "rurais mozos", procedentes de diferentes provincias españolas. A iniciativa levou a 110 matrimonios españois (260 persoas) a traballar en granxas situadas nos arredores de Montreal (Québec); 39 parellas eran galegas, procedentes sobre todo das provincias de Ourense e Lugo, aínda que tamén había algunhas da Coruña.
A esta primeira operación seguiron a operación Alce (xuño de 1957), que seleccionou mozos solteiros para traballar en dúas compañías ferroviarias canadenses; e outra organizada en 1960 pola Comisión Católica de Emigración Española, que levou a 50 mulleres solteiras para traballaren no servizo doméstico.
Entre 1958 e 1963 desenvolveuse a operación Canguro para levar traballadores agrícolas a Queensland, en Australia.
Concord, Nova Hampshire
Concord é a capital do estado de Nova Hampshire, en Estados Unidos, situada no condado de Middlesex. Ten unha poboación aproximada de 17.000 habitantes, de acordo ao censo do ano 2000, repartida nunha área de 67.1 quilómetros cadrados. A pesar de ser un pequeno pobo Concord cumpriu un rol importante na historia americana e a literatura.
Ligazóns externas
En inglés:
Eritrocito
miniatura|400px|dereita|Os glóbulos vermellos do sangue transportan o osíxeno a todas as células do corpo. Os eritrocitos (do grego erythros, vermello, e cytos, cavidade ou recipiente), tamén chamados glóbulos vermellos ou hemacias , son os compoñentes celulares cuantitativamente máis numerosos do sangue. A hemoglobina é un dos seus principais compoñentes, e o seu obxectivo é transportar o osíxeno aos diferentes tecidos do corpo. Os eritrocitos humanos carecen de núcleo e de mitocondrias, polo que deben obter a súa enerxía metabólica a través da fermentación láctica. A cantidade considerada normal flutúa entre 4 500 000 (na muller) e 5 000 000 (no home) por milímetro cúbico (ou microlitro) de sangue, é dicir, aproximadamente 1 000 veces máis cós leucocitos.
Descrición
O eritrocito é un disco bicóncavo de máis ou menos 7 a 7,5 μm de diámetro e de 1 a 2 de alto. Durante a súa maduración na medula ósea, onde se orixinan, a célula perde o seu núcleo, o seu ARN residual e as súas mitocondrias, xunto con encimas importantes; por tanto, non pode sintetizar novas proteínas ou lípidos.
Desenvolvemento
No seu desenvolvemento o eritrocito pasa polas seguintes fases celulares:
A medida que a célula madura, a produción de hemoglobina aumenta, o que xera un cambio na cor do citoplasma nas mostras de sangre tinguidas coa tinguidura de Wright, de azul escura a gris vermella e rosa. O núcleo vólvese de vagar picnótico, e é expulsado fóra da célula na fase ortocromática. miniatura|Principais proteínas da membrana do eritrocito.
Voo 062 de Iberia
O voo 062 de Iberia era un voo regular de pasaxeiros entre o aeroporto de Málaga e o aeroporto de Londres-Heathrow. O 4 de novembro de 1967 o Sud Aviation Caravelle que operaba a ruta, con rexistro EC-BDD, descendeu moi por debaixo do nivel de voo asignado para a aproximación e bateu contra a ladeira sur de Blackdown Hill en West Sussex, matando os 37 ocupantes do aparello.
Eritrocito
Desenvolvemento
A membrana do eritrocito é unha bicapa lipídica con proteínas e glícidos, con características especiais que lle dá á célula a capacidade de deformarse e permeabilidade selectiva, propiedades de adhesión e recoñecemento inmunitario (grupos sanguíneos). Ao envellecer a célula, a membrana faise ríxida e permeable e despois o eritrocito é destruído no bazo. A vida media do eritrocito normal é de 100 a 120 días. A membrana dun eritrocito humano pode considerarse que ten tres parte: a máis externa é un glicocálix de composición rica en carbohidratos, debaixo está a bicapa lipídica con moitas proteínas transmembrana, e na cara celular hai unha rede proteica que forma o esqueleto da membrana.
Voo 062 de Iberia
Accidente
A hora do accidente foi aproximadamente as 10:02 pm, uns 5 minutos e medio despois de que o avión fose autorizado a descender de FL110 (11 000 pés) a FL60 (6 000 pés). Voando a unha baixa taxa de descenso, o Caravelle primeiro recurtou árbores preto de Black Down House, posteriormente atravesou un gran seto e atravesou un prado matando 65 ovellas e ferindo outras 23. O avión foise desintegrando, esnaquizando un garaxe e danando partes do tellado de Upper Black Down House.
O combustible causou pequenos lumes na ladeira arborada e os restos do avión quedaron espallados ao longo dos 325 metros polos que se arrastrou.
Eritrocito
Desenvolvemento
A concentración eritrocitaria varía segundo o sexo, a idade, e a situación xeográfica. Encóntranse concentracións máis altas de eritrocitos en poboacións que viven en zonas de moita altitude, son máis altas en homes ca en mulleres e en recentemente nados ca en adultos. As diminucións por debaixo do rango normal xeran un estado patolóxico denominado anemia. Esta alteración provoca hipoxia tisular (falta de osíxeno). O aumento da concentración de eritrocitos (eritrocitose) é menos común.
Voo 062 de Iberia
Investigación
A investigación non puido determinar o motivo polo que o avión descendeu do seu nivel de voo asignado. As gravacións de son tomadas do control de tráfico aéreo e da gravadora de voces da cabina non revelaron nada infrecuente. A investigación declarou que "non se atopou ningunha proba de ningún fallo ou defecto de antes do accidente na estrutura do avión, ou algún defecto de man de obra".
O informe da investigación centrouse moito na posibilidade de que a tripulación puidese malinterpretar os seus altímetros de "tres punteiros", que estaban deseñados para advertir aos pilotos cun indicador de trama cruzada cando a altitude estaba por debaixo dos 10 000 pés. Un extracto do informe dicía:
Vítimas
Entre os mortos estaba a actriz de cine e televisión británica June Thorburn, que estaba embarazada de cinco meses. Outros personaxes destacados eran o industrial e vicepresidente do Coventry City Football Club John Clarkson, e Donald "Doc" Campbell da Campbell Aircraft Company, fabricante de autoxiros.
Eritrocito
Os eritrocitos dos mamíferos
miniatura|240px|Eritrocitos nucleados no sangue da [[ra.]]
Voo 062 de Iberia
Vítimas
Hi unha fosa común e un monumento conmemorativo para 19 dos falecidos a 28 km ao norte do lugar do accidente, no cemiterio de Brookwood, Surrey.
Eritrocito
Os eritrocitos dos mamíferos
Os eritrocitos dos mamíferos non posúen núcleo cando chegan á madurez, é dicir que perden o seu núcleo celular e polo tanto o seu ADN; os anfibios, réptiles e aves teñen eritrocitos con núcleo. Os eritrocitos tamén perden as súas mitocondrias e utilizan a glicosa para producir enerxía por medio da glicólise seguida de fermentación láctica.
A produción de eritrocitos é continua na medula ósea dos ósos longos, aínda que no embrión, o fígado é o principal produtor de glóbulos vermellos. O bazo actúa como reservorio de eritrocitos, mais a súa función é algo limitada nos humanos. Porén, noutros mamíferos, como os cans e os cabalos, o bazo libera grandes cantidades de glóbulos vermellos en momentos de estrés. Algúns atletas trataron de aproveitar esta función do bazo tratando de liberar as súas reservas de eritrocitos por medio de fármacos, pero nesta práctica poñen en risco ao sistema cardiovascular, dado que este non está preparado para soportar sangue cunha viscosidade superior á considerada normal. Tamén se adestran en altura para aumentar o número de eritrocitos ou transfúndense sangue rico en eritrocitos.
Eritrocitos humanos
Os eritrocitos teñen unha forma oval, bicóncava, aplanada, cunha depresión no centro. Este deseño é o óptimo para o intercambio de osíxeno co medio que o rodea, pois lles dá flexibilidade para poder atravesar os capilares, onde liberan a carga de osíxeno. O diámetro dun eritrocito típico é de 6-8 µm. Os glóbulos vermellos conteñen hemoglobina, que se encarga do transporte de osíxeno e do dióxido de carbono, e lle dá a cor vermello ao sangue.
Metabolismo enerxético do eritrocito
miniatura|200px|Células sanguíneas humanas observadas con [[microscopio electrónico de varrido. De esquerda a dereita: eritrocito, plaqueta e leucocito.]]
O metabolismo dos eritrocitos é limitado, debido á ausencia de núcleo, mitocondria e outros orgánulos subcelulares. Aínda que a unión, o transporte e a liberación de osíxeno e dióxido de carbono é un proceso pasivo que non require enerxía, existen varios procesos metabólicos dependentes de enerxía que son esenciais para a viabilidade da célula.
As vías metabólicas máis importantes para o eritrocito maduro necesitan glicosa como substrato. Estas vías son:
Estas vías contribúen con enerxía, e manteñen:
Castelo de San Sebastián (Cádiz)
O Castelo de San Sebastián é unha fortaleza da cidade de Cádiz, situada nun dos extremos de La Caleta sobre un pequeno illote onde, segundo a tradición clásica, atopábase o Templo de Kronos. En 1706 inícianse as obras, dando lugar a un recinto fortificado de planta irregular e que defendía o flanco norte da cidade. No seu interior e sobre a base dunha torre-atalaia musulmá levántase o actual faro, 1908, o segundo eléctrico de España, de estrutura metálica e 41 metros sobre o nivel do mar.
1513
Outros
Historia ano a ano
Eritrocito
Glicólise nos eritrocitos
A glicólise fornece o ATP necesario para a regulación por transporte activo da concentración intracelular de catións (Na+, K+, Ca2+, Mg2+) a través de bombas de catóns. O eritrocito obtén enerxía en forma de ATP da degradación da glicosa por esta vía. Aproximadamente do 90 a 95 % do consumo celular de osíxeno utiliza esta vía. Os eritrocitos normais non teñen depósitos de glicóxeno. Dependen totalmente da glicosa ambiental para a glicólise. A glicosa penetra na célula por difusión facilitada, un proceso que non consome enerxía. Metabolízase a lactato (fermentación homoláctica), onde produce unha ganancia neta de dous moles de ATP por cada mol de glicosa.
Ciclo das pentosas
Nos eritrocitos este ciclo proporciona NADPH e glutatión reducido para reducir oxidantes celulares. Aproximadamente o 5% da glicosa celular entra na vía oxidativa das pentosas, un sistema auxiliar para producir coencimas reducidos. O glutatión reducido protexe a célula contra moitos danos producidos por axentes oxidantes permanentes. Os oxidantes dentro da célula oxidarían os grupos sulfhidrilo (-SH) da hemoglobina, a menos que os oxidantes sexan reducidos polo glutatión reducido, e por iso é tan importante esta vía no eritrocito.