cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juan Ponce de León
A súa última viaxe
A expedición percorreu a costa suroeste da Florida, en algures dos arredores do Caloosahatchee River ou Charlotte Harbor. Preto dun gran campamento indíxena en Baía Espero comezou a construír unha colonia. Durante 5 meses todo marchou adecuadamente pero os colonos pronto foron atacados polos calusa e Ponce de León foi ferido por unha frecha envelenada no ombreiro. Outras fontes apuntan a que realmente foi unha ferida de frecha na perna, que se lle gangrenou.
Logo deste ataque, el e os colonos foron en barco á Habana, onde pronto morreu por mor da ferida. A súa tumba está na catedral do Vello San Juan, Porto Rico, nun monumento erixido e costeado polo Casino Español de San Xoán. Os restos foran exhumados o 18 de xuño de 1907 da Igrexa de San Xosé en San Xoán e custodiáronse alí, en espera da construción dun mausoleo na Catedral.
2011 - Celebración do Quinto Centenario da Gobernación de Porto Rico
thumb|right|200px|Vista traseira da estatua de Juan Ponce de León en [[San Xoán, Porto Rico|San Xoán, Porto Rico. Esta estatua foi realizada en 1882 en Nova York usando bronce obtido de canóns ingleses capturados despois do ataque inglés a San Xoán en 1797.]] No ano 2011 festexouse o Quinto Centenario da Gobernación de Porto Rico, Juan Ponce de Léon foi o primeiro gobernador, con diversos actos tanto en España como en Porto Rico e Estados Unidos (en Washington D. C.). En España, o 21 de xaneiro de 2011 celebráronse diversos actos en Santervás de Campos e a Universidade de Valladolid con presenza do gobernador Luís Fortuño, o reitor Marcos Sacristán e outras autoridades, así como do historiador István Szászdi, membro da Comisión do Quinto Centenario, e a profesora Mercedes Gómez, Directora Executiva do Instituto de Cultura Portorriqueña.
2013 - Celebración do Quinto Centenario do Descubrimento da Florida
Nos Estados Unidos tiveron lugar diversos actos para homenaxear o descubrimento da Florida por Ponce de León. Entre eles a xa tradicional simulación do desembarco nas dúas praias onde se cre que Ponce chegou por primeira vez ao que hoxe son os Estados Unidos. Nalgunha destas representacións estivo interpretando a Ponce de León un descendente directo do conquistador. O buque escola da Armada Española Juan Sebastián Elcano atracou nas costas de Miami nun acto onde participou o ministro de Asuntos Exteriores español, García Margallo, que con representación estadounidense do Secretario de Estado de Florida, Kent Dentzer, realizou unha ofenda floral a un monumento a Ponce de León. Tomás Regalado, alcalde de Miami, tamén estivo presente nos actos de conmemoración, tanto en Madrid como en Florida. Cinco españois aproveitaron a presenza do buque Juan Sebastián Elcano para xurar bandeira fronte ao Ministro de Asuntos Exteriores.
O Adro, San Martiño de Lanzós, Vilalba
O Adro é un lugar da parroquia de San Martiño de Lanzós, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2022 tiña 30 habitantes (13 homes e 17 mulleres).
Gaiferos de Benevento
Gaiferos (tamén Waifer, Waifar, ou Gaideris) foi príncipe de Benevento desde 878, morte do seu tío Adelchis, ata a súa propia morte, algo máis de tres anos despois, en 881.
Jacques-René Hébert
Jacques René Hébert, nado en Alençon o 15 de novembro de 1757 e finado en París o 24 de marzo de 1794, foi un político, revolucionario e xornalista francés. Era editor do xornal radical Le Père Duchesne (O Pai Duchesne) durante a Revolución francesa. Os seus seguidores eran coñecidos como hebertistas. El mesmo era chamado algunhas veces Pai Duchesne, como o seu xornal.
Inicios
Fillo do xoieiro Jacques Hébert (morto en 1766) e de Marguerite Beunaiche da Houdrie (1727-1787). Nado en Alençon e membro dunha familia burguesa, fundou o diario Le Pére Duchesne (1790), o cal acabou dous anos despois por representar aos intereses revolucionarios máis radicais de esquerda.
Ingreso ao Club dos Cordeliers
En 1791, ingresou no Club dos Cordeliers onde exerceu notable influencia, e, dous anos máis tarde, resultou nomeado substituto do procurador da Comuna de París. O 22 de decembro de 1792, noméase segundo substituto do Fiscal da comuna de París. Durante abril e maio de 1793, Hébert é dos que acusan aos Xirondinos de traidores ao pobo. O seu renome e popularidade refórzanse notablemente, e logra transformarse nun dos xefes da Revolución en marcha.
De ideoloxía anticlerical, antinobiliaria e antimonárquica, logra o apoio dos sectores máis esquerdistas. A pesar de ser hostil ao catolicismo, mencionou a Xesús como "o mellor xacobino", por militar, segundo Hebért, a favor da "beneficencia, a fraternidade, a liberdade, a igualdade, o menosprezo das riquezas".
Tempo despois, pasou a ser o xefe da facción radical dos montagnards (membros do á esquerda do partido coñecido como A Montaña) desde xuño de 1793, logo de ser arrestado polos seus ataques aos xirondinos.
Igrexa de Björke
A igrexa de Björke (sueco: Björke kyrka) é unha igrexa medieval luterana en Björke, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.
Jacques-René Hébert
Radicalización
Tras a morte de Jean-Paul Marat, a súa ideoloxía tende a radicalizarse cada vez máis. Os días do 4 e 5 de setembro de 1793, onde os sans-culottes invaden a Convención e impoñenlle a aplicación do Terror, son un éxito persoal para Hébert. De setembro de 1793 a xaneiro de 1794, inflúe continuamente na Asemblea para a sanción de distintas leis (Lei dos sospeitosos, Lei do máximo xeral).
Igrexa de Björke
Historia e arquitectura
No interior o tellado está soportado por seis bóvedas: dúas están no coro, e catro, descansando nunha columna central, na nave. Entre o mobiliario o crucifixo data do ano 1160, a pía bautismal é do século XIII e o púlpito de 1594, sendo un dos máis antigos de Gotland. O retablo é de 1911 e o barco votivo foi doado á igrexa en 2004.
Jacques-René Hébert
Radicalización
Foi un militante convencido a favor da condena a morte de María Antonieta, por distintos delitos. A virulencia das súas propostas políticas alarmaron ao propio Robespierre, a quen Hébert acusaba de conservador. O seu descontento con Robespierre acentuouse cando este último decretou a liberdade de culto sobre o ateísmo.
Igrexa de Björke
Historia e arquitectura
A igrexa foi restaurada entre os anos 1910 e 1912.
Jacques-René Hébert
Matrimonio
O 7 de febreiro de 1792, Hébert contraeu matrimonio con Marie Marguerite Françoise Hébert (nada Goupil), exrelixiosa do convento da Concepción (rue Saint Honoré). Tiveron unha filla entre ambos, Scipion - Virginia (7 de febreiro de 1793-13 de xullo de 1830).
Morte
Foi arrestado o 14 de marzo de 1794 e, tras ser condenado a morrer na guillotina, foi executado dez días máis tarde en París. A súa esposa tamén foi guillotinada.
Svalbard
Svalbard, tamén chamado Spitzberg ou Spitsberg é un arquipélago situado no océano Glacial Ártico, ao norte do continente europeo, que forma parte do Reino de Noruega. Consiste nun grupo de illas que abarcan desde os 74º a 81º norte e dos 10º aos 35º leste; forman a parte máis setentrional de Noruega. Tres das illas están habitadas: Spitsbergen, Bjørnøya e Hopen. A maior poboación é Longyearbyen. O Tratado de Svalbard recoñece soberanía norueguesa sobre Svalbard e a Acta de Svalbard de 1925 fai Svalbard parte deste país.
Historia
É posible que os viquingos, ou quizais os rusos, descubrisen Svalbard cara ao século XII. Existen relatos tradicionais escandinavos dunha terra coñecida como Svalbarð - literalmente "beira fría" - pero esta terra puido ser Jan Mayen ou a costa leste de Groenlandia. Indiscutiblemente, foi o holandés Willem Barents quen a descubriu en 1596. As illas serviron como base baleeira internacional durante os séculos XVII e XVIII e tamén se estableceron nelas as bases operativas de moitas das expedicións árticas. A cartografía xeolóxica do arquipélago foi dirixida polos equipos de Cambridge e outras universidades, encabezados principalmente por W. Brian Harland, desde a década de 1940 ata 1980.
A illa máis extensa chámase Spitsbergen (picos dentados), nome moi popularizado pero utilizado impropiamente para referirse a todo o arquipélago.
Política
Segundo os termos do Tratado de Svalbard de 9 de febreiro de 1920, a diplomacia internacional recoñecía a soberanía norueguesa. Noruega tomou a administración de Svalbard en 1925. Con todo, segundo o Tratado, había cidadáns de varios outros países con dereito a explotar os depósitos minerais e outros recursos naturais "en pé de absoluta igualdade". Como resultado un asentamento ruso permanente e máis ou menos autónomo foi crecendo en Barentsburg. Outro asentamento ruso en Pyramiden foi abandonado en 1998. Nalgún tempo, a poboación rusa (ou soviética) de Svalbard superaba considerablemente a poboación norueguesa, aínda que isto xa non é así. No pasado explotaron os recursos da illa compañías dos EEUU, Gran Bretaña, Alemaña, Suecia e os Países Baixos.
Xeografía
As illas que forman o arquipélago cobren unha superficie de 62.050 km2;. Dominan tres grandes illas: Spitsbergen (39.000 km²), Nordaustlandet (14.600 km²) e Edgeøxa (5.000 km²). Outras de importancia son: Barentsøxa, Lågøxa, Hopen, Danskøxa, Kvitøxa, Wilhelmøxa,
O Seán, Boiro, Boiro
O Seán é un lugar da parroquia de Boiro no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 64 habitantes (28 homes e 36 mulleres).
Svalbard
Xeografía
O 60% de Svalbard está cuberta por glaciares e extensións nevadas. Con todo, a corrente do Atlántico norte tempera o clima ártico mantendo as augas limpas e navegables durante a maior parte do ano. Svalbard sitúase ao norte do Círculo Polar Ártico e en Longyearbyen, o sol da media noite dura desde o 20 de abril ata o 23 de agosto e a escuridade perpetua desde o 26 de outubro ata o 15 de febreiro.
As illas tamén serven como zona de cría para o "ganso" barnacla Branta leucopsis e unha gran variedade de diferentes aves. Catro especies de mamíferos habitan o arquipélago: o rato de campo de Svalbard Microtus epiroticus. o Raposo ártico, o reno de Svalbard (unha subespecie distintiva) e os osos polares. framed|dereita|Mapa do arquipélago
Colonias
Non existen estradas que unan as diferentes colonias da illa; os medios de transporte son o barco, o avión, o helicóptero e o motoneve.
Economía
Durante moito tempo, os principais establecementos nas illas Svalbard, tanto noruegueses como rusos, estaban dirixidos á explotación das minas de carbón, o cal vén confirmar a teoría da tectónica de placas, xa que non existen árbores no arquipélago actualmente, por razóns climáticas. A fins de 2006 nas proximidades de Longyearbyen (Spitsbergen) comezouse a construción do almacén de sementes de Svalbard, onde se trata de resgardar a máis de 1400 especies de sementes de plantas alimenticias (suponse que se pode chegar a dar resgardo a millóns de diversas variedades de sementes para protexer a biodiversidade, en especial ante calquera risco de catástrofe global).
Demografía
Svalbard ten unha poboación de aproximadamente 2.600 habitantes. O 72% deles son noruegueses e o 16% rusos e ucraínos. O idioma oficial é o noruegués, aínda que tamén se fala o ruso nas colonias rusas (mineiros da compañía Arktikungol).
Sauna castrexa
dereita|miniatura|330px|Sauna da [[citania de Sanfins (Paços de Ferreira, Portugal).]]
A sauna castrexa (ou monumento con forno) é unha construción megalítica propia da cultura castrexa (territorio da antiga Gallaecia: Galicia, occidente de Asturias e Norte de Portugal) que consistía nunha sauna de uso ritual (rituais do baño de vapor). Nun principio pensouse que a orixe destas saunas galaicas era romana, porén hoxe sábese que xa existían nos castros varios séculos antes. Comezan a construírse a fins do século V a.C. ou comezos do século IV a.C.. Algunhas saunas continuaron a ser empregadas en tempos romanos, polo que sufriron reformas e engadidos na súa estrutura para se adaptaren a novos usos termais. Son edificios rectangulares diferentes ás outras construcións dos castros, cunha gran pedra decorada no medio do edificio (pedra formosa) que facía de separación e cun buraco na parte baixa coma porta de acceso á cámara da terma e evitaba a perda do vapor e da calor.
Téñense identificado oito saunas castrexas en Asturias e Galicia, existen ademais outros casos de discutible identificación.
Xa Estrabón falaba deste costume dos galaicos:
Descrición
miniatura|160px|Vista da sauna do castro de Castañoso (A Fonsagrada). Todas as saunas castrexas de Galicia, Asturias e Norte de Portugal teñen características comúns. A maior parte delas áchanse fóra do poboado, preto de regos con calidades terapéuticas. Porén, mentres as saunas lucenses e ástures adoitan estar no mesmo poboado, as bracarenses áchanse vinculadas coas vías de acceso aos grandes oppida. Constan dun forno e dunha sala de vapores á que hai que entrar arrastrándose a través dun pequeno burato.
Dentro das sinxelas edificacións dos castros, as saunas son edificios senlleiros con relativa monumentalidade e complexidade. Son construcións subterráneas. A planta é rectangular cunha cabeceira polo xeral en ábsida e unha cuberta a dúas augas sostiña nunha falsa bóveda. Internamente aparecen distintos cuartos sucesivos. Poden ademais identificarse depósitos de auga, canos e zonas de combustión. O acceso á estancia central e cabeceira realizábase a través de paneis de madeira ou, no caso das saunas bracarenses, a través da pedra formosa, gran monólito a través do cal accedíase á cámara de vapor e evitaba a perda de calor e vapor na cámara. A primeira pedra formosa áchase cando non se coñecía a existencia das saunas no século XVIII na citania de Briteiros, no Norte de Portugal. Ten un talle monumental polo que espertou o interese de eruditos como Silva, Sarmento ou Hübner. En 1930 achouse outra pedra en Briteiros que conservaba a súa posición orixinal no edificio polo que o misterio quedou resolto. As pedras formosas máis decoradas con motivos xeométricos celtas son as bracarenses: como a de Briteiros, Alto das Eiras ou Alto das Quintas.
Función
Non se coñece exactamente o significado da construción das saunas. Sábese que servían coma baños de vapor non lúdicos, mais o que non se sabe é o ritual en si. Algúns investigadores cren que eran ritos de paso practicados por sociedades guerreiras protocélticas mentres que outros cren que era un xeito de loar as divindades indíxenas como Nabia e outras divindades de natureza acuática.
Outros expertos, coma Felipe Arias, opinan que podería ter un valor iniciático para a xente nova, como un tránsito cara a vida adulta. García Quintela interpreta que as saunas son unha ferramenta que consiste en acumular as catro potencias da física antiga: lume, auga, terra e ar.
Pedra formosa
Unha pedra formosa é un monólito de grandes dimensións da arquitectura do período da cultura castrexa localizado no interior das saunas castrexas dos castros, e permitía o acceso ao compartimento dos baños e vapores quentes a través dunha pequena abertura.
Exemplos
As saunas castrexas aparecen en toda a zona de cultura castrexa, especialmente no que hoxe é Portugal e no norte (Norte da Coruña, Lugo e Asturias).
Galicia
dereita|230px|miniatura|[[Pedra formosa, no Castro de Borneiro (Cabana de Bergantiños)]]
Norte de Portugal
miniatura|230px|[[Pedra formosa na Citania de Briteiros (Guimarães, Portugal).]] As saunas castrexas da provincia Bracarense destacan pola beleza das súas pedras formosas. Algúns exemplos son:
Caronte (lúa)
Caronte é un satélite de Plutón, que forma realmente un sistema de astros duplos, é dicir, debido a que teñen masas semellantes e o diámetro de Caronte e aproximadamente a metade que o de Plutón, o centro de rotación de Caronte atópase fóra da superficie de Plutón, é como se os dous fosen satélites dun "baleiro intermedio", caso único no sistema solar. Foi descuberto en 1978 por James Walter Christy. A súa composición e dimensións son aínda moi incertas, debido á distancia á que se atopa o par Plutón-Caronte da Terra. As medicións feitas mostran que Caronte posúe un diámetro de aproximadamente 1.207 km. A nave espacial New Horizons é a única sonda que visitou o sistema de Plutón. En 2015 achegouse a Caronte, lanzada o 19 de xaneiro do 2006 pola NASA, para novas investigacións.
Descuberta de Caronte
Unha comprobación no arquivo do observatorio revelou que algunhas das outras imaxes tomadas baixo excelentes condicións de visibilidade tamén mostraban este alargamento, aínda que a maioría non. Este efecto podía explicarse se existía outro obxecto orbitando periodicamente arredor de Plutón que non fora moi grande como para ser resolto polo telescopio.
Christy seguiu a súa investigación e descubriu que todas as observacións podían ser explicadas se o obxecto en cuestión tiña un período orbital de 6,387 días e unha separación máxima do planeta dun arcosegundo. O período de rotación de Plutón é xustamente de 6,387 días e como era case seguro que o satélite tiña o mesmo período de rotación, deduciu que este era o único sistema planeta-satélite coñecido no que ambos se mostraban a mesma cara continuamente.
As poucas dúbidas que ficaron da súa existencia disipáronse cando o sistema entrou nun período de cinco anos de eclipses entre 1985 e 1990. Este fenómeno ocorre cando o plano orbital de Plutón e Caronte se pon de canto respecto á vista dende a Terra. Isto sucede só dúas veces durante os 248 anos que dura o período orbital de Plutón.
As primeiras imaxes de Plutón e Caronte resoltos como discos separados foron tomadas polo Telescopio Espacial Hubble na década de 1990. Máis tarde, o desenvolvemento de ópticas adaptativas fixo posible resolver tamén discos separados utilizando telescopios terrestres.
Cabe destacar que co descubrimento de Caronte quedou descartada a teoría de que Plutón viña sendo un satélite escapado de Neptuno.
Formación
Crese que Plutón e Caronte puideron ser dous corpos que chocaron antes de entrar en órbita mutua.
Nun traballo de simulación publicado en 2005, Robin Canup suxire que Caronte puido formarse por un impacto xigantesco hai arredor de 4500 millóns de anos, de maneira similar que a Terra e a Lúa. Neste modelo un obxecto grande do cinto de Kuiper golpea Plutón a gran velocidade, destruíndose a si mesmo e esparexendo gran parte do manto exterior do planeta. Logo Caronte fórmase pola fusión dos restos. Mais dicir que, un impacto destas características, resultaría nun Plutón máis rochoso e nun Caronte con máis xeo do que os científicos encontraron.
Características físicas
O diámetro de Caronte é duns 1207 km, pouco máis que a metade do de Plutón, cunha superficie de 4 580 000 km². A diferenza de Plutón, que está cuberto con xeo de nitróxeno e metano, a superficie de Caronte parece estar dominada polo xeo de auga. Parece non ter atmosfera. No 2007, as observacións levadas a cabo polo Observatorio Gemini de hidratos de amoníaco e cristais de auga na superficie de Caronte suxeriron a presenza de "cryo-geysers" activos.
Cordilleira de Lípez
miniatura|200px|Vista do volcán Uturuncu
Mandela (homónimos)
Mandela tamén pode facer referencia a:
Cordilleira de Lípez
A Cordilleiro de Lípez é unha serie de montañas localizadas na zona meridional do departamento de Potosí, Bolivia e ao norte da Arxentina. É unha sección da cordilleira dos Andes. A cordilleira cobre unha superficie de 23 404 km² nunha dirección nordeste-sueste, entre os paralelos 22 e 23 graos, formando parte da división entre Bolivia e a Arxentina.
Dora Vázquez
Dorinda Remedios Vázquez Iglesias, nada no barrio do Polvorín (Ourense) o 21 de agosto de 1913 e finada o 23 de setembro de 2010 na mesma cidade, foi unha escritora galega. Foi irmá da tamén escritora Pura Vázquez.
Obra
Comezou a publicar artigos no xornal La Noche de Santiago de Compostela, publicou en numerosas publicacións galegas e de América. Aínda que escribiu poesía, Dora, dedícase sobre todo á narrativa con especial dedicación á infantil e xuvenil, á que lle dá un sentido exemplarizante e didáctico.
Caronte (lúa)
Características físicas
As eclipses mutuas de Plutón e Caronte na década de 1980 permitíronlle aos astrónomos analizar as liñas espectrais de Plutón e a de ambos os astros combinados. Subtraendo o espectro de Plutón do total, puideron determinar a composición da superficie de Caronte.
O volume e a masa de Caronte permítennos calcular a súa densidade; sabendo isto, podemos dicir que é un corpo xeado e contén menos rochas en proporción que as que contén Plutón, apoiando a idea de que Caronte foi creado por un impacto xigantesco no manto xeado de Plutón. Existen dúas teorías en conflito sobre a estrutura interna de Caronte: algúns científicos cren que se trata dun corpo diferenciado como Plutón, cun núcleo de rocha e un manto de xeo, mentres outros cren que Caronte ten unha composición uniforme. Encontráronse probas que sustentan a primeira hipótese. O feito de que o xeo estivera aínda en forma cristalina suxire que foi depositado recentemente, xa que a radiación solar tería degradado o xeo antigo até levalo a un estado amorfo logo de 30 000 anos aproximadamente.
Caronte dista unha media de 19 570 km de Plutón, polo que está 20 veces máis cerca do que a Lúa da Terra. Os dous obxectos están trabados gravitacionalmente, e polo tanto móstranse sempre a mesma cara mutuamente. O descubrimento de Caronte permitiulles aos astrónomos calcular con precisión a masa do sistema plutoniano, e as ocultacións mutuas revelaron os seus tamaños. Mais non deron establecido as súas masas individuais até a descuberta doutras lúas de Plutón, ben entrado o ano 2005. Os detalles revelados grazas ás lúas exteriores mostran que Caronte ten aproximadamente o 11,65% da masa de Plutón.
Satélite ou planeta anano?
miniatura|Diagrama do sistema de Plutón. O feito de que Caronte realmente non xire darredor de Plutón como un satélite, senón que tanto Plutón como Caronte o fan darredor do centro de masas do sistema, fai que moitos non consideren a Plutón e Caronte como planeta e satélite respectivamente, senón máis ben como un planeta anano dobre.
O 16 de agosto do 2006, ante a Unión Astronómica Internacional (IAU), presentouse un proxecto de resolución que, de ter sido aprobado, establecería a definición de planeta como "un corpo que é suficientemente masivo para ser esférico, que non é unha estrela, pero que orbita arredor dunha". Baixo esta definición, agregaríanse á lista de planetas corpos como (antes un asteroide do Cinto de asteroides), Caronte,  (extraoficialmente chamado Xena) e varios obxectos do Cinto de Kuiper que probablemente satisfacían a definición. Finalmente, o 24 de agosto non se aprobou dita resolución e tampouco se creou unha definición de planeta dobre.
Pape
O topónimo galego Pape pode referirse a:
Caronte (lúa)
Satélite ou planeta anano?
As lúas Nix, Cérbero (lúa) e Hydra tamén orbitan o mesmo baricentro, pero non son o suficientemente grandes para ser esféricas, e polo tanto son consideradas satélites de Plutón (ou, dende outro punto de vista, do sistema Plutón-Caronte).
Teaño
Co topónimo Teaño podémonos referir a:
Rexión do Mediterráneo
miniatura|Rexión do Mediterráneo A rexión do Mediterráneo (en turco, Akdeniz Bölgesi) é unha das sete rexións nas que se divide Turquía. Atópase no sur desta.
Provincias
miniatura|250px|Provincias da rexión do Mediterráneo.
El Pilar, Madrid
250px|miniatura|Situación do barrio do Pilar na cidade de [[Madrid.]] 250px|miniatura|A Avenida de Monforte de Lemos, cos típicos edificios do barrio do Pilar. 250px|miniatura|O [[Teatro de Madrid, xunto ao parque de La Vaguada.]] El Pilar é un barrio situado no noroeste da cidade de Madrid, pertencente ao distrito de Fuencarral-El Pardo. Tiña en 2014 unha poboación de 46.324 habitantes.
Xeografía
Limita cos barrios de Mirasierra ao norte, Peñagrande ao oeste, Valdeacederas ao sur e La Paz ao leste. Está delimitado ao norte pola Avenida do Cardenal Herrera Oria, ao oeste pola Avenida da Ilustración e o Camino Ganapanes, ao sur pola rúa Sinesio Delgado e ao leste pola rúa Ginzo de Limia.
Historia
A construción do barrio, iniciada a principios da década de 1960, correu a cargo da iniciativa privada do promotor José Banús, que se aproveitou de amplas superficies dispoñibles (baleiras completamente de edificación) que pertenceran á Compañía de Xesús, e do chan barato, para construír grandes conxuntos de Vivenda de Protección Oficial con pisos modestos que albergasen á masiva inmigración obreira que empezaba a recibir Madrid, procedente de zonas rurais de toda España. As construcións, de calidade deficiente, aproveitaban ao máximo as parcelas en superficie e altura, sen atender apenas á necesidade de equipamentos, transporte público e servizos que semellante masificación de poboación requirise.
O descontento pola falta de servizos pronto comezou a organizarse para esixir o equipamento prometido pola inmobiliaria, pero será o proxecto dun centro comercial na vaguada do arroio da Veguilla o que intensificará a participación cidadá e centralizará as principais mobilizacións da asociación La Vaguada es Nuestra. As negociacións coa promotora e a administración foron duras e longas ata conseguir superficie para usos educativos, cívicos, recreativos e deportivos.​
A partir de 1970 e aproveitando os grandes ocos sen construír que aínda quedaban, construíronse as edificacións coñecidas como Altamira e Iberia 2, de mellor calidade, orientadas a poboación de maior nivel económico, grazas á revalorización do chan, pola súa boa localización e a súa proximidade ás masas forestais da zona noroeste de Madrid.
En 1983 foi inaugurado o Centro Comercial La Vaguada, orixinalmente chamado Centro comercial Madrid, o primeiro destas características na cidade. A súa posta en marcha posibilitou novas formas nas relacións, facilitadas ademais pola nova rede viaria e a mellora dos transportes públicos.
Actualmente segue sendo un barrio fundamentalmente residencial, onde predominan os bloques de edificios altos, mesmo por encima de dez alturas, a pesar do cal conta con varios parques como son o Parque Norte, o Parque da Vaguada e o Parque de Altamira.
Equipamentos e servizos
A Xunta do distrito de Fuencarral-El Pardo está situada neste barrio, que tamén conta cun centro de saúde da Comunidade de Madrid e un centro de saúde municipal así como varios servizos máis:
Posúe un gran polideportivo municipal con piscinas de verán, climatizadas, varios campos de fútbol e canchas de tenis, baloncesto e fútbol sala, ximnasio, pavillón polideportivo, etc. Tamén posúe outra piscina climatizada no parque da Vaguada.
Transporte e comunicacións
A Avenida da Ilustración, neste barrio, é o único tramo da circunvalación de Madrid M-30 que conta con semáforos e cruces a nivel coa Avenida de Betanzos e a rúa de Sangenjo.
Dúas liñas do metro de Madrid pasan polo barrio, que conta con tres estacións: Peñagrande, da liña 7, e Barrio del Pilar e Herrera Oria, da liña 9. Ademais, dan servizo ao barrio varias liñas de autobús urbano: 42, 49, 67, 83, 124, 126, 127, 128, 132, 133, 134, 137, 147 e os nocturnos N21, N22 e N23. Tamén paran as liñas de autobús interurbano 602 e 815.
Festividades
Coincidindo coas festas da Virxe do Pilar, a semana do 12 de outubro, o barrio celebra as súas festas, cunha gran feira, concertos, carpas de asociacións culturais e deportivas, colectivos do barrio ou partidos políticos.
Sans-culotte
A expresión sans-culotte significa literalmente "sen calzóns". O termo está relacionado coas modas e costumes da época, o século XVIII, xa que os sectores sociais máis acomodados vestían cunhas calzas curtas e axustadas (os culottes), mentres que moitos membros do Terceiro Estado levaban pantalóns longos. dereita|190px|Cadro representando a un típico sans-culotte de Louis-Léopold Boilly (1761-1845). Baixo este alcume, usado ao principio de forma despectiva e exhibido posteriormente por eles mesmos con orgullo, incluíase a un grupo heteroxéneo de persoas: traballadores independentes, pequenos comerciantes e artesáns (carpinteiros, xastres etc.). Non se incluían entre eles nin aos máis pobres nin á burguesía acomodada.
Maria Quitéria
Maria Quitéria de Jesus, coñecida como Soldado Medeiros, nada en Feira de Santana o 27 de xullo de 1792 e finada en Salvador o 21 de agosto de 1853, foi unha tenente e heroína nacional brasileira. Serviu na Guerra de Independencia do Brasil en 1822–23 vestida de varón. Foi ascendida a cadete e tenente e condecorada coa orde imperial. Alcumada a "Xoana de Arco brasileira", converteuse nunha figura lendaria nacional. Quitéria foi a primeira muller que serviu nunha unidade militar do Brasil.
Borrachas
Descrición
Tanto a superfamilia como a familia foron descritas polo naturalista francés Jean-Baptiste Lamarck, na súa obra Philosophie zoologique.
Sans-culotte
Os sans-culottes constituían, polo seu elevado número, unha parte importante do Terceiro Estado da capital francesa. Durante xeracións acháronse expostos a numerosas inxustizas e continuas vexacións por parte dos estamentos privilexiados. Tiñan, xa que logo, acumulado odio e rancor cara a quen gozaban de todos os luxos.
Borrachas
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a familia coñeceuse tamé polos sinónimos:
Xéneros
O WoRMS condidera os seguintes xéneros, dous deles extintos:
Notas taxonómicas
Un estudo de 2004 demostrou que Aplysiidae é un taxon monofilético con dous clados distintos: Aplysiinae e Dolabellinae + Dolabriferinae + Notarchinae.
A autoridade desta familia aínda está algo disputada. Foi descrita orixinalmente en 1809, de forma incorrrecta, como Laplysiana (forma latinizada do nome orixinal común "Les Laplysiens", por Lamarck, en Philosophie zoologique, 1:320. Tradicionalmente asignada a Rafinesque, en 2001 Bouchet & Rocroi avogaron pola atribución do nome Aplysiidae a Lamarck.
Características
De corpo grande (até 20 cm) e repoludo, teñen unha cuncha dorsal pequena (duns 2 cm), oval, transparente, cuberta polo manto, e provisto de catro tentáculos cefálicos longos e carnosos e de dous pares de parápodos de función estabilizadora.
Teñen unha cuncha reducida a unha diminuta lámina dorsal interna. Aliméntanse de algas e son hermafroditas.
A súa coloración é variábel, en xeral escura.
Posúen unha glándula que segrega un líquido de cor violeta (a tinta ou borra, de aí o nome vulgar galego de borrachas) que expelen cando son importunados.
Viven entre algas desde a zona intermareal até augas máis profundas.
En Galicia
En Galicia viven tres especies da familia dos aplisíidos:
Nomes populares
Aplysia punctata é un dos poucos moluscos inconfundíbeis, recibindo numerosos nomes populares en Galicia, entre eles borracha, tinteiro, tinteira e limacha, e os menos respectábeis de cona de vella, pixa porca, teta do mar etc.
Míguez et al., danlle o nome de tinteira. Pola súa parte, Rolán, di que esta especie é chamada vulgarmente lebre de mar, denominación, aínda que concordante coa castelá liebre de mar, a portuguesa lebre-do-mar (pero tamén aplísia), a catalá llebre de mar, a francesa lièvre-de-mer, a inglesa sea-here e a alemá Seehase, non é máis que un calco innecesario, xa que, entre os trinta e seis nomes recollidos para ela por Ríos Panisse, non figura este (si, en cambio, conexo de mar, que Antón Santamarina, en nota etimolóxica na obra citada, supón que poida ser un diminutivo de cona, pero ben puidera ser tamén a forma "acastrapada" de coello).
Moitos profesores prefiren o nome de borracha, que alude á borra de función defensiva que expele, porque está máis estendido que tinteiro e a súa variante tinteira, ademais de ser eufónico, e evitando tamén os outros sinónimos de carácter humorístico que, á parte de seren tamén minoritarios, poderían chocar en zonas onde non se usen (e en todo o interior de Galicia). No caso de termos necesidade de diferenciar entre Aplysia punctata e as outras especies do xénero, podemos chamar á primeira borracha común.
Sans-culotte
O inicio da Revolución Francesa significou, para moitos deles, o momento da súa vinganza. Ao estalar aquela, os sans-culottes convertéronse na forza de choque popular que asaltou a Bastilla e o palacio das Tullerías. Tamén constituíron a base fundamental do exército francés que se enfrontou ás potencias absolutistas europeas.
Entre 1792 e 1795, os sans-culottes foron os protagonistas da escena política revolucionaria. Asistían aos debates da Asemblea Nacional, Asemblea Constituínte e a Asemblea Lexislativa e alí alentaban aos representantes radicais que con maior ardor defendían os duros castigos para os acaparadores de alimentos ou a fixación dun prezo máximo para os produtos de primeira necesidade.
Maria Quitéria
Traxectoria
Maria Quitéria de Jesus naceu o 27 de xuño de 1792 en Licurizeiro, na parroquia de São José das Itaporocas (actualmente en Feira de Santana), Baía. Foi a filla máis vella do granxeiro Gonçalo Alves de Almeida e da súa esposa, Quitéria Maria de Jesus. Aínda que Maria non recibiu educación formal, practicou as habilidades necesarias para a granxa, como cabalgar, cazar e usar armas de fogo, habilidades que tamén lle serviron no exército.
En contra dos desexos do seu pai, Maria Quitéria, aínda solteira, alistouse no exército brasileiro como varón en outubro de 1822. Ata xuño de 1823 loitou en varias batallas contra os portugueses en Baía, onde vivía. O seu pai desvelou que era unha muller cando descubriu que o traizoara, mais permitíronlle continuar na loita polas súas habilidades no combate. Foi ascendida a cadete en xullo de 1823 e a tenente en agosto, cando foi recibida e condecorada polo emperador.
Logo do tempo que serviu na guerra, Quitéria casou co seu antigo amante Gabriel Pereira Brito e tivo unha filla con el chamada Luisa. Quitéria, xa viúva, faleceu en 1853 nunha escuridade e pobreza relativa preto de Salvador.
Legado
Despois da súa morte, Maria Quitéria foi lembrada en todo o país de diferentes formas. En 1953, cen anos despois da súa morte, o exército emitiu unha medalla de bronce que levaba a imaxe da militar. A denominada "Medalla de Maria Quitéria" foi emitida tanto para civís como para persoal militar por contribucións de valor aos esforzos militares. Por decreto presidencial de 1996 Maria Quitéria foi proclamada Patroa do Quadro Complementar de Oficiais do Exército Brasileiro.
O cadro máis coñecido de Maria Quitéria é unha obra do pintor italiano Domenico Failutti de 1920. Móstraa de pé, soa, sostendo un rifle e levando o uniforme de tenente brasileiro. A obra localízase no Museu Paulista da Universidade de São Paulo.
Raj Kapoor
Ranbir Raj Kapoor (en hindi, devanágari: राज कपूर; en urdú: راج کپور, Rāj Kapūr), nado en Peshawar (actualmente en Paquistán) o 14 de decembro de 1924 e finado en Nova Delhi o 2 de xuño de 1988, tamén coñecido como "o maior showman do cinema hindi", foi un destacado actor, produtor e director do cinema da India. Fillo do actor Prithviraj Kapoor foi un importante membro da familia Kapoor que deu varias grandes estrelas de Bollywood.
Kapoor está considerado un dos máis grandes e influentes actores e cineastas da historia do cinema. Gañou varios premios incluíndo tres National Film Awards e once Filmfare Awards na India. O premio Filmfare honorífico recibe o seu nome. A súa interpretación en Awaara foi recoñecida como unha das dez mellores de todos os tempos pola revista Time. Os seus filmes atraeron público de todo o mundo, especialmente en Asia e Europa. Foi chamado tamén "o Clark Gable da industria cinematográfica india".
The Zephyr Song
"The Zephyr Song" é un sinxelo da banda estadounidense de rock alternativo e funk rock Red Hot Chili Peppers. É o segundo sinxelo do seu oitavo álbum de estudio By the Way.
Partido Laborista (Rusia)
miniatura|Aleksandr Kérenskii, avogado, dirixente do Partido Social-Revolucionario ruso, e do Partido Laborista de Rusia. Os Trudovikí (trudovik literalmente significa traballador; son tamén coñecidos como Toilers ou Laboristas, co seu nome completo de Partido Laborista de Rusia ou "O Grupo Laborista"; en Трудовая группа, Trudováya gruppa) constituíron un partido laborista moderado que fixo a súa aparición a principios do século XX en Rusia. Os trudovikí foron unha escisión do Partido dos Socialistas Revolucionarios, por mor da postura deste na Primeira Duma.
Este partido socialista agrario, foi un dos centos de círculos de pequenos traballadores que se desenvolveron en Rusia a consecuencia da Revolución rusa de 1905. Mentres que a revolución de 1905 non conseguiu derrocar o tsar, si conseguiu diminuír o seu poder, aínda que non o suficiente para acadar unha sociedade liberal e democrática, que era o que estaban a buscar. Como resultado disto, o partido sobreviviu, mais quedou bastante reducido.
Os trudovikí son máis coñecidos polos seus asentos na Duma Estatal, unha asemblea nacional creada polo tsar Nicolao II de Rusia como consecuencia da Revolución de 1905. Os escanos que conseguiu o partido, fórono principalmente na Primeira e Segunda Duma, en 1906 e 1907 momento no que obtiveron máis de 100 escanos.
Un dos seus dirixentes, Aleksandr Kerenskii, que tamén foi fora elixido en 1912 para a Cuarta Duma como trudovik, máis tarde chegou a ser primeiro ministro do Goberno Provisional en 1917.
Teaño, Boiro, Boiro
Teaño é un lugar da parroquia de Boiro no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 50 habitantes (26 homes e 24 mulleres).
The Unforgettable Fire
The Unforgettable Fire é un dos discos do grupo de música U2. Caracterízase por un desapego á actitude punk do disco anterior, War, para sumirse nunha experimentación de atmosferas sonoras, a partir de guitarras e sintetizadores, achegados en gran medida polo produtor Brian Eno.
Vídeo
Despois de sacalo álbum en 1984, U2 lanzou The Unforgettable Fire Collection, unha compilación en VHS de vídeos musicais do disco canda un documental de como se fixo o álbum de 30 minutos. O documental foi tamén despois incluído como material extra no vídeo U2 Go Home: Live from Slane Castle.
Nanomateriais
Os nanomateriais son materiais que posúen graos estruturais na orde de 10−9m, ou un nanómetro.
O control, manipulación e fenómenos da materia a escala nanométrica, cuxas propiedades difiren das observadas en maior escala, son obxecto de estudo da nanociencia e da nanotecnoloxía.
Descrición
Os nanomateriais presentan propiedades especiais en virtude da súa escala nanométrica e son empregados en proxectos de nanotecnoloxía. Varían en canto ao tamaño, composición química, forma e superficie.
Outro tipo de nanomateriais son os denominados nanocompósitos, formados pola unión de dous ou máis compoñentes, sendo que nun deles as súas partículas posúen dimensións da orde de nanómetros. Estas dimensións aumentan a interacción entre a partícula e o medio, mellorando en moito algunhas propiedades do nanocompósito en relación ao compoñente puro.
Copa Intertoto da UEFA 2008
A Copa Intertoto da UEFA do ano 2008 foi a 14ª edición. A competición tivo lugar entre o 21 de xuño e o 27 de xullo de 2008, en tres roldas. De modo que, segundo o coeficiente do país participante, o club entrará nunha rolda ou noutra. O sorteo de emparellamentos celebrouse o 21 de abril do mesmo ano.
Primeira rolda
Disputada do 21 ao 29 de xuño.
Segunda rolda
Disputada do 5 ao 13 de xullo.
Anduriña do mar
A anduriña do mar, andoriña do mar ou perdiz do mar (Glareola pratincola) é unha especie de ave caradriforme da familia Glareolidae propia de África, a Europa mediterránea e o suroeste de Asia, que en Galicia é unha ave accidental. É unha ave limícola atípica que lembra unha andoriña grande, debido á súa especializada alimentación aérea, ou a unha perdiz.
Copa Intertoto da UEFA 2008
Terceira rolda
Disputada entre o 19 e o 27 de xullo.
Anduriña do mar
Descrición
miniatura|esquerda|Anduriña do mar pousada no chan. É unha ave robusta e alongada con grandes ás, que mide entre 24 e 28 cm de longo, cunha envergadura alar de entre 60 e 70 cm. Ten patas curtas, que non sobresaen por detrás en voo, e unha cola forcada. Ten un bico curto adaptado á captura de insectos en voo. O dorso, cabeza e peito son de cor marrón uniforme, aínda que as plumas de voo son máis escuras e anegradas. A gorxa é de cor ocre amarelado e está enmarcada por unha líña negra que chega case ata o ollo. O ventre e mitra son brancos, pero a parte inferior das ás é de cor castaña. miniatura|Exemplar en Tunisia. Cómpre ter boa vista para distinguila en voo doutras especies de Glareola, como a Glareola nordmanni ou a Glareola maldivarum, coas que pode coincidir na súa área de distribución. A última tamén ten a parte inferior das ás castaña pero a cola é máis curta. A primeira ten a parte superior das ás máis escura.
Copa Intertoto da UEFA 2008
Campións
Os once equipos que superaron a terceira fase da competición convertéronse en gañadores da Copa Intertoto e clasificáronse para a Copa UEFA. O SC Braga foi galardoado co trofeo de campión da Copa Intertoto ao ser o equipo que máis lonxe chegou na Copa UEFA 2008-09.
Anduriña do mar
Taxonomía
Clasifícase no xénero Glareola, un dos dous xéneros que integran a subfamilia Glareolinae, a cal, xunto á subfamilia dos corredores, Cursoriinae, conforman a familia Glareolidae. Á súa vez os glareólidos clasifícanse entre os Charadriiformes, unha grande orde de aves na súa maioría acuáticas. As anduriñas do mar diferéncianse dos caradriformes típicos, incluso dos seus parentes máis próximos, os corredores, por estaren adaptadas a un modo de vida aéreo, polo que teñen ás máis longas e patas máis curtas.
A andutiña do mar foi descrita cientificamente por Carl Linnaeus en 1766 na duodécima edición da súa obra Systema Naturae, co nome científico de Hirundo pratincola, clasificada xunto ás anduriñas. Posteriormente foi trasladada ao xénero Glareola, creado polo zoólogo francés Mathurin Jacques Brisson en 1760. O nome do xénero, Glareola, procede do diminutivo do termo latino glarea, que significa 'grava', en referencia ao seu hábitat de nidación típico. O nome específico, pratincola, tamén alude ao seu hábitat, e é unha combinación das palabras latinas pratum, 'prado' e incola, 'habitante'.
Recoñécense dúas subespecies dentro de G. pratincola: Anteriormente describíanse dúas especies máis, G. p. erlangeri Neumann, 1920 e G. p. riparia Clancey, 1979, que agora se integran en G. p. fuelleborni.
Hábitat e distribución
Habita (en verán) no sur e costa mediterránea de España, Portugal, zonas húmidas mediterráneos de Francia, Italia e os Balcáns; en Galicia é unha ave accidental. O seu hábitat son os pastos húmidos, pantanos e salinas, onde forma colonias de nidificación laxas e xeralmente asociadas a estérnidos, pernalongas e similares.
Radelchis II de Benevento
Radelchis II, finado en 907, foi o príncipe de Benevento desde 881 ata 900 cunha longa interrupción durante a cal os bizantinos e os de Spoleto se disputaban o principado. En 884 (ou 885), foi deposto e enviado ao exilio polo seu irmán Aiulfo. En 897 (ou 898), restaurárono só para ser conquistado polo seu curmán Atenulfo I de Capua en xaneiro de 900. Non volveu gobernar.
Sepiolídeos
Os sepiolideos (Sepiolida, Fioroni 1981) son unha orde de moluscos cefalópodos, estreitamente relacionados coas xibas (orde Sepiida).
Morfoloxía
Son animais de pequeno tamaño, entre 1 e 8 cm de lonxitude, cun corpo redondeado (a diferenza das xibas, que o teñen ovalado) e dúas aletas circulares a ámbolos lados do manto.
Carecen de cuncha interna ou téñena rudimentaria, de natureza quitinosa. Teñen, como as xibas, oito brazos curtos e dous tentáculos longos, con ventosas esféricas; os tentáculos son retráctiles e acóllense nunhas bolsas que posúen na cabeza.
Hábitat e bioloxía
miniatura|dereita|350px|Euprymna berryi de [[Timor Leste]] Son animais bentónicos e peláxicos, e viven preferentemente en augas litorais superficiais, sobre todo nos océanos Pacífico e Índico, pero tamin hai especies comúns no Atlántico e o Mediterráneo, como é o caso de Sepiola rondeleti.
Canto ás prácticas reprodutivas, as femias depositan os ovos en paquetes de 1 a 400, que cobren con area e abandonan.
Os membros desta orde teñen unha relación simbiótica cunha bacteria bioluminescente Vibrio fischeri, presente na auga circundante e que comeza xa no momento da eclosión. A bacteria alóxase nun órgano especial do manto e a luz que emite permite ó animal ocultarse no contorno.
Taxonomía
Coñécense unhas 70 especies distribuídas en 17 xéneros nunha única familia (WORMS):
Condado de Taboada
miniatura|Escudo do Condado de Taboada no sepulcro de Xoán Taboada de Ribadeneira e Figueroa ([[Igrexa de San Pedro de Bembibre).]]
O Condado de Taboada foi un título nobiliario ligado ao territorio do actual concello de Taboada. Foi concedido polo rei Filipe IV de España a mediados do século XVII. Despois do falecemento da XIX Condesa de Taboada, Amelia González de la Maza, que doou o seu patrimonio á Fundación Condado de Taboada, o actual titular é Vicente Arias Mosquera.
Orixes
miniatura|Pazo de San Pedro. O Condado de Taboada foi fundado por Lope de Taboada, orixinario de Castro Candaz, quen construíu un pazo-fortaleza en San Pedro de Bembibre no 1413.
Durante o reinado do emperador Carlos I, o señor de Taboada era Lope de Taboada e Lemos, que tiña o cargo de Alférez Real de los Hijosdalgo del Reyno de Galicia e loitou polos intereses da monarquía castelá. A mediados do século, Lope enfermou e reclamoulle ao seu irmán Galeor que loitase en favor do emperador, polo que recibiu o estandarte da casa. Así, no 1553, Carlos I concedeulle os dereitos da casa e o Morgado.
Século XVII
Foi durante o reinado de Filipe IV cando Xoán Taboada de Ribadeneira de Figueroa recibiu de facto o título de Conde de Taboada. Esta serodia concesión xustificouse coa relevancia que o nobre tivo no campo militar e político: foi Maestre de Campo de Infantería e Cabalaría, Cabaleiro de Santiago, rexedor en Ourense e Procurador en Cortes. O seu matrimonio con Aldonza de Castro Vilamarín, señora de Vilamarín, sumou importantes propiedades, chegando a considerarse por algúns autores como a xurisdición máis importante do Reino de Galiza.
Faleceu con só 46 anos, o 10 de decembro de 1681 e recibiu sepultura na igrexa de San Pedro de Bembibre. O sartego conta cunha estatua xacente e unha inscrición que di:
“Respira mas que yace en este arco el que merecio vivendo muchos triumphales
El grande heroe D. Juan Taboada Rivadeneira y Figueroa
Cavallero de la Orden de Santiago, Maestre de Campo de Infanteria Espanola, Senor de la casa de Taboada.
Por cuyas hazanas y servicios y con los de sus antepassados le hizo su Magestad Merced de Titulo de Castilla y Conde de Taboada.
Murio a los 46 anos de su edad en 10 de diziembre de 1681.
''Celebrale bien le ruega qualquiera que le miras. Que te lo merecen su valor cortesano discrecion piedad dadivosa.''