cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Das wohltemperierte Klavier
A afinación temperada
Existe unha maneira de afinar o instrumento ―que é a que se utiliza actualmente― de maneira tal que os sons de todas as teclas contiguas están á mesma distancia, facendo que todos os intervalos de medio ton sexan idénticos (a oitava divídese en doce intervalos logaritmicamente iguais). Denomínase «temperamento igual».
A Bach entusiasmoulle este sistema “temperado” pois permite modular de calquera tonalidade a calquera outra sen necesidade de reafinar o teclado. (A verdadeira intención desta obra é precisamente tocar unha peza en do, inmediatamente despois unha en do#, logo unha en re e así sucesivamente, do que se deduce que contén doce pezas en modo maior, seguidas de doce en modo menor).
Este sistema de afinación, a pesar das súas evidentes vantaxes, contou con algúns detractores que opinaban:
Con todo, sen o sistema ben temperado, que permitía as modulacións a tonalidades afastadas dunha maneira inmediata, así como as enharmonías, non fose posible toda a evolución musical que seguiu a partir do século XIX, así como unha cantidade importante da música vocal xa desde o Renacemento.
Bradley Lehman sinalou que a estrutura do «sistema temperado» preconizado por Bach aparece de maneira codificada na liña de «rizos» que figura no frontispicio da obra. Segundo el, trátase dun «sistema temperado» moi doce, que permite, efectivamente, o uso de todas as tonalidades, pero conservando unhas cores diferentes para cada unha: segundo este autor, as tonalidades en bemol son máis doces que as tonalidades en díese. Eses rizos son os seguintes: centro|640x640px
Unha das maiores obras da música occidental
O período durante o cal Bach compuxo e reuniu os elementos deste excepcional conxunto musical é, tamén, o do despregamento da inventiva, das teorías en busca do «sistema temperado» ideal. O «sistema temperado» estaba aínda lonxe de ser unánime, e moitos eran os que soñaban con atopar a vía da modulación sen límites e sen contraindicacións nun temperado irregular que tardará en atoparse. Neste contexto, moitos compositores trataron xa de probar que todas as tonalidades son posibles. Por citar algúns:
En 1702, 1710, 1713 e 1715, Fischer editou a súa obra Ariadna Mvsica conxunto de vinte preludios e fugas en vinte tonalidades diferentes, que debían de servir de fío condutor ao músico no labirinto das tonalidades máis afastadas. Debido a que non usaba o «temperamento bo», evitou a tonalidade de sol díese menor e todas as que utilizaban máis de cinco bemoles ou seis díeses.
En 1719, Johann Mattheson dá no seu Die exemplarische Organistenprobe, uns exemplos de base continua en cada unha das vinte e catro tonalidades.
Bach probablemente estivo inspirado pola idea de Fischer, de feito o seu fillo Carl Philipp Emmanuel escribiu que este era un dos compositores preferidos do seu pai, o mesmo que Pachelbel, Froberger, Kerll e algúns outros. Nunha das fugas, Bach, que do mesmo xeito que todos os compositores da súa época, usaba temas alleos para explotar todas as posibilidades contrapuntísticas que encerraban, botou man dun tema pertencente á Ariadna Mvsica de Fischer.
Con todo, a obra de Bach excede, con moito, á de todos os seus contemporáneos e concede ao seu autor a reputación de ser o maior contrapuntista de tódolos tempos. Trátase, en efecto, dunha obra única desde todos os puntos de vista: neste enorme conxunto musical, ningún preludio, ningunha fuga son parecidas: as fugas conteñen, en xeral, tres ou catro voces, e moi raras veces, dúas ou cinco, e despregan un exemplo completo dos procesos contrapuntísticos. Os preludios son dunha gran variedade melódica, rítmica e de construción aínda máis importante. Cada unha das pezas demostra a mestría do contrapunto, que non prevalece sobre a estética, e ten un sentido do desenvolvemento da idea musical que non deixa lugar á repetición nin á facilidade.
Despois de Bach, a forma de «preludio e fuga» caeu en desuso, coma se todo estivera xa dito. De feito, cando Bach caeu practicamente no esquecemento despois da súa morte, o Das wohltemperierte Klavier ―do que numerosas copias manuscritas circularon durante o resto do século XVIII, dada a práctica habitual da época de estudar as obras copiándoas a man― foi admirado e practicado en privado polos máis grandes compositores: Mozart, Beethoven etc.
Con todo, esta obra non foi impresa até 1801.
Bach deulle un gran auxe, copiouse a si mesmo moitas veces e interpretou en moitas ocasións a versión íntegra.
Felipe de la Gándara
Felipe de la Gándara y Ulloa, tamén coñecido como Felipe da Gándara, nado en Allariz en 1596 e finado en Madrid o 18 de outubro de 1676, foi un humanista galego do século XVII.
Obra
miniatura|Armas i triunfos. Hechos heroicos, de los hijos de Galicia, 1662
Micetozoos
Os micetozoos (Mycetozoa) son un grupo de mofos mucosos ou mucilaxinosos (aínda que non todos os mofos mucosos pertencen a este grupo) hoxe clasificados como Amoebozoa. Antes clasificábanse nos antigos taxons dos Myxomycota ou Mixomicetos. É un grupo peculiar de protistas que adoptan tres formas distintas no decurso da súa vida. Inicialmente teñen forma de ameba unicelular que se move por medio de pseudópodos ou flaxelos dependendo da cantidade de auga no medio. Baixo certas condicións, como cambios no medio, forman masas xelatinosas que escorregan lentamente polo chan. Esta é a fase que normalmente se denomina mofo mucoso. Por último, este mofo desenvolve un corpo frutífero formador de esporas, que superficialmente é parecido aos esporocarpos dos fungos (por esa razón antes eran clasificados dentro dos fungos).
Bioloxía
As amebas deste grupo denomínanse mixoamebas, e son células uninucleadas, haploides, que non presentan parede celular e que se alimentan por fagocitose. A partícula de alimento, xeralmente unha bacteria, é introducida nun vacúolo e dixerida por encimas hidrolíticos. Esta é unha das razóns polas que non se consideran fungos, xa que nestes últimos, as células posúen paredes celulares e a alimentación se realiza por absorción. Cando hai auga no medio, a mixoameba pode diferenciarse nunha célula biflaxelada nadadora. As mixoamebas reprodúcense asexualmente por mitose e poden continuar proliferando de forma indefinida mentres haxa nutrientes e o medio ambiente continúe sendo favorable.
miniatura|left|Corpos frutíferos de Ceratiomixa.
Cando as condicións cambian, fórmase a fase de agregación, dando lugar ao mofo mucoso. O modo en que se forma esta fase varía dependendo do grupo considerado. No grupo Myxogastrea, as mixoamebas actúan como gametos fusionándose para dar lugar a un cigoto, cuxo núcleo se divide repetidamente e a célula se constitúe nunha gran masa protoplasmática e plurinucleada sen ningún tipo de parede, denominada plasmodio. Nos Dictyostelia, o agrupamento faise a partir de amebas individuais, formándose un pseudoplasmodio. No grupo dos Protostelia fórmanse pequenos plasmodios multinucleados ou as células se manteñen individuais durante todas as etapas do ciclo vital.
Os mofos mucilaxinosos poden atoparse nos chans húmidos e escuros do bosque e tenden a crecer na madeira descomposta despois da precipitación. Son limpadores que fagocitan bacterias, fungos, lévedos e materia orgánica en descomposición, expulsando logo o material non aproveitable. Os mofos mucilaxinosos móvense tipicamente a unha velocidade dun milímetro por hora, aínda que algúns poden atinguir ata dous centímetros por minuto.
Cando as condicións se volven desfavorables, o mofo mucilaxinoso se converte nun corpo frutífero, que contén esporas. As esporas son normalmente globosas, uninucleadas e haploides. Cando a espora xermina dá lugar a unha mixoameba completándose o ciclo.
Clasificación
Antes eran considerados fungos polos micólogos e amebas polos zoólogos, pero agora son considerados protistas unicontos do supergrupo Amoebozoa. Outros mofos mucosos son bicontos (e os fonticúlidos son opistocontos) e clasifícanse como labirintulomicetos, percolozoos acrásidos (Excavata) ou cercozoos (Rhizaria). Por tanto, non todos os mofos mucosos son micetozoos.
Os micetozoos divídense nos grupos dictiostélidos, mixogástridos, e protostélidos.
As principais variacións nas distintas clasificacións actuais están no rango taxonómico que se lle dá aos Mycetozoa (nalgunhas clasificacións son considerados un subreino). Tamén hai diferenzas entre os nomes botánicos e zoolóxicos (por exemplo, Echinosteliida ou Echinosteliales) ou nomes como Myxogastrea/Myxogastria, segundo a clasificación que se siga.
Por último, Mycomycota considérase ás veces como sinónimo de Mycetozoa, pero para moitos os Mycomycota son só equivalentes ao grupo dos Myxogastria.
O grupo máis notable é o dos micetozoos plasmodiais (ou acelulares) do grupo dos Myxogastrea, onde a fase de agregación orixina unha ameba xigante con milleiros de núcleos, denominada plasmodio. O plasmodio non está subdividido por membranas celulares, senón que forma unha masa única de protoplasma rodeada por unha soa membrana externa (como unha soa célula grande). A maioría non pasa dalgúns centímetros de tamaño, pero os máis grandes poden cubrir unha área de ata dous metros cadrados, o que os fai as células (concretamente plasmodios) máis grandes coñecidas. Moitos teñen cores brillantes e son amarelos, castaños ou brancos. Baixo condicións de sequidade, recóllense nunha masa da que xorden os corpos frutíferos, que forman as esporas. Unha vez producidas as esporas, estas orixinan gametos biflaxelados ou ameboides que se fusionan en parellas para produciren novos plasmodios.
Os micetozoos celulares ou Dictyostelia son amebas individuais, pero baixo condicións desfavorables forman unha masa multicelular denominada pseudoplasmodio. Esta emigra a unha nova localización, despois forma un corpo frutífero, xeralmente cun talo formado por amebas mortas. As esporas entón orixinan amebas novas.
Outro grupo, formado por amebas uninucleadas, son os Protostelia que forman talos e se converten en esporas individualmente. Crese que poderían ser a orixe común dos outros dous grupos, Myxogastrea e Dictyostelia, que anteriormente en función da análise das secuencias de ARNr se consideraban non relacionados, pero que a comparación de certos xenes de proteínas apoia un parentesco próximo dos tres grupos e sitúaos en Amoebozoa.
miniatura|300px|Fuligo cinerea.
Aplicacións en investigación
Os dictiostélidos utilízanse como exemplos de comunicación e diferenciaciòn celular, e poden proporcionar un modelo de como se puideron orixinar os orgnismos multicelulares.
Os mofos mucosos como Physarum polycephalum son útiles para estudar as correntes citoplasmáticas. Tamén se utilizaron para estudar a bioquímica da mitose, xa que todos os núcleos dun plasmodio de tamaño medio se dividen sincronicamente. Observouse que poden encontrar a saída de labirintos ao estenderse e elixir o camiño máis curto, o que é un interesante exemplo de procesamento da información sen ter sistema nervioso. Os seus plasmodios tamén se utilizaron para estudar a xenética da fusión asexual. O tamaño xigante dos plasmodios permite unha doada avaliación da fusión celular parcial ou completa.
En 2006, os investigadores das universidades de Southampton e Kobe informaron que construíran un robot que estaba dirixido remotamente polo micetozoo Physarum (sensible á luz), que o levaba cara a zonas escuras (similares ao hábitat do micetozoo).
Galería de imaxes da praia de Barraña
A praia de Barraña está situada no concello de Boiro, provincia da Coruña
Corazón
O corazón é un órgano muscular dos humanos e outros animais, que bombea o sangue a través dos vasos sanguíneos do sistema circulatorio. O sangue fornece o corpo de osíxeno e nutrientes, e tamén axuda á eliminación de residuos metabólicos. En humanos, o corazón atópase entre os pulmóns, no mediastino medio da cavidade torácica.
Nos seres humanos, outros mamíferos e aves, o corazón está dividido en catro cámaras: aurículas superiores esquerda e dereita; e ventrículos esquerdo e dereito. A aurícula e o ventrículo dereito adoitan ser designados en conxunto como corazón dereito e as súas contrapartes como corazón esquerdo. Os peixes, en contraste, teñen dúas cámaras, unha aurícula e un ventrículo, mentres que os réptiles posúen tres cámaras. Nun corazón saudable o sangue flúe nun só sentido a través do corazón debido ás válvulas cardíacas, que impiden o refluxo. O corazón está pechado nunha protección sacular, o pericardio, que tamén contén unha pequena cantidade de fluído. A parede do corazón está composta de tres capas: epicardio, miocardio e endocardio.
Furco, Becerreá
San Xoán de Furco é unha parroquia que se localiza no concello de Becerreá. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 126 habitantes (65 mulleres e 61 homes), distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 145 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 112 habitantes, sendo 56 homes e 56 mulleres.
Corazón
As doenzas cardiovasculares (DCV) son a causa máis común de morte en todo o mundo dende 2008, correspondendo a un 30% de mortes. Destas, máis de tres cuartos son resultado da doenza arterial coronaria e ataque cerebrovascular. Os factores de risco inclúen: tabaquismo, sobrepeso, pouco exercicio físico, colesterol alto, hipertensión arterial e diabetes mal controlados, entre outros. As doenzas cardiovasculares a miúdo non presentan síntomas ou poden causar dor no peito ou dificultade para respirar. O diagnóstico da doenza cardíaca faise moitas veces tendo en conta a historia clínica, escoitando os sons do corazón cun estetoscopio, ECG e ultrasóns. Os especialistas en doenzas do corazón chámanse cardiólogos, aínda que moitas outras especialidades da medicina poidan estar implicadas no tratamento.
Descrición histórica
O corazón é un dos órganos que máis intrigou e suscitou interese ao ser humano, en gran parte por implicacións filosóficas e afectivas que sempre estiveran relacionadas con este músculo: o misterioso, o mítico e a fascinación entre o sagrado e o máxico, que sen descanso marcaba o tempo a vida e a morte, decretándoa coa súa parada.
Na historia da medicina, o home prehistorico, os babilonios, os exipcios, a civilización precolombiana, os gregos, os hindús e a civilización chinesa ocupáranse do corazón tanto como o órgano sede da alma e das emocións coma orixe da forza vital. O coñecemento da anatomía do corazón baseándose no estudo autóptico do home iniciouse no período helenístico, coa constituición da escola de medicina de Alexandría (325-250 a.C.): a disección de cadáveres, prohibida na Grecia clásica, era consentida na Alexandría de Tolomeo.
Antes deste período, o coñecemento sobre a estrutura do corazón era moi sumario. No Exipto, malia a práctica do embalsamamento, non había coñecemento suficiente sobre anatomía, porque os órganos eran extraídos a través de pequenas incisións. Na Grecia antiga as observacións anatomicas eran realizadas soamente en animais. A escola hipocrática do século V a.C., que alcanzou niveis inimaxinables no campo clínico, non tiña unha clara representación do sistema cardiovascular. Unha descrición bastante detallada pódese atopar na obra "Sul cuore" (peri karion), contida no Corpus hippocraticum, pero é amplamente aceptado que o texto foi engadido ao Corpus moito máis tarde; este tratado foi aínda importante fonte de coñecemento ata finais do século XVI.
miniatura|Galeno e Hipócrates nunha pintura do século XII ([[Catedral de Anagni)]]
Atribúese aos médicos alexandrinos, que recorreron tamén á vivisección dos condenados á morte, a diferenciación, baseada na estrutura, entre arterias e veas e a descuberta do valor semiolóxico da pulsación arterial. A Erasístrato (304-250 a.C.) débese a descrición das válvulas cardíacas. A tentativa dos alexandrinos de estableceren un fundamento anatómico da clínica hipocrática, non foi con todo continuada, e foi prontamente abandonada. Unha das principais causas deste fracaso reside na falta de coñecemento no campo fisiolóxico, que debería permitir a relación lóxica entre anatomía e patoloxía. Galeno (129-201) retornou, entón, á teoría humoral hipocrática, fundada no equilibrio entre os catro humores do corpo (sangue, flegma, bile amarela e bile negra) e á primacía da clínica (semiótica e terapéutica) dada ao estudo da medicina, integrada, con todo, co estudo anatómico de animais (símios e suínos), coa súa experiencia como médico dos gladiadores e experimentos que presentou por primeira vez no campo da medicina. En gran parte grazas á vivisección, Galeno mostrou que o ventrículo esquerdo e as arterias conteñen sangue e non só pneuma (aire vital), como teorizaban os seus predecesores, e que a causa da pulsación é a contracción cardíaca; porén, cría erroneamente, que o septo interventricular posuía pequenos poros a través dos cales o sangue do ventrículo dereito pasaba para o esquerdo.
Seguindo o progreso da ciencia médica, grazas sobre todo ao traballo de Galeno que influenciou o coñecemento médico ata o Renacemento, observouse que a parada cardíaca súbita acontecia debido á oclusión dunha arteria coronaria. Así, o corazón pasou da condición de ser considerado a base do intelecto, como así o definiran os sumerios, ou de dono absoluto do corpo, como era chamado polos exipcios, á condición dunha bomba usada para un traballo puramente mecánico, aínda que vital. Cun funcionamento moi simple, comparado co doutros órganos do corpo, o corazón conserva aínda unha dose considerable de encanto, causada probablemente por ser un órgano pulsante que marca sen interrupción o ritmo de vida.
miniatura|esquerda|Deseño do corazón da autoria de [[Leonardo da Vinci.]]
Por moitos séculos foi o principal obxecto de estudo dos médicos e científicos: desde os árabes Avicena (980 - 1037) e Averroes (1126-1198) a Vesalio, Leonardo da Vinci, que representou con moita precisión a anatomía do músculo cardíaco, a Giovanni Maria Lancisi (1654-1720) que detallou os síntomas do infarto, dos aneurismas e da arteriosclerose. Antes de Lancisi, un traballo fundamental sobre a función cardíaca e a circulación sanguínea escribiuno William Harvey (1568-1657) Exercitatio anatomica de motu cordis et sanguinis in animalibus. Imaxe das veas de Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus, de Harvey.|miniatura
O galenismo difundiuse ata o século XVIII, e só despois comezou a perder terreo e, finalmente, apareceron os primeiros cardiólogos reais, como Giovanni Battista Morgagni e William Heberden. Por primeira vez introdúcese o concepto de anxina de peito, que se mantivo como un clásico da terminoloxía cardiolóxica.
Os séculos XVIII e XIX marcaron a base da experimentación e da observación directa do corazón, pero só no século seguinte se puido testemuñar a verdadeira investigación clínica que estableceu a base para o desenvolvemento da cardioloxía moderna.
En 1901, Willem Einthoven, continuando os estudos de Augustus Desiré Waller, que descubrira a actividade eléctrica do corazón, de Gabriel Lippmann, que usara un electrómetro capilar para amosala, e de Étienne-Jules Marey, que introduciu o rexistro fotográfico, e construíu o galvanómetro a corda da súa propia invención: no mesmo ano, el publicou o primeiro electrocardiograma. Einthoven recibiu o Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina en 1924.
left|miniatura|O electrocardiógrafo de Einthoven
O 6 de maio de 1925, Henry Souttar, en Londres, fixo a primeira comisurotomía mitral de corazón pechado, pero o seu traballo pasou practicamente desapercibido e irrepetible. Entre 1931 e 1952, ano en se utilizou a hipotermia para as primeiras intervencións de cirurxía mitral, eran moitas as dificultades para os futuros cirurxiáns cardíacos. A partir de 1955, poderíase, finalmente, dispoñer dunha máquina de circulación extracorpórea, o que cambiou radicalmente a cirurxía cardíaca. O 3 de decembro de 1967 Christiaan Barnard realizou o primeiro transplante cardíaco, que non surtiu os efectos desexados (o paciente sobreviviu soamente 19 días, e morreu de septicemia), pero pouco despois, o 2 de xaneiro de 1968 o doutor Barnard operou un compañeiro: neste caso, o seguimento postoperatorio durou máis de 19 meses. A propósito da intervención de Barnard, Gorny comentou no seu tratado de historia da cardioloxía: Esta declaración refírese ao escrito do autor, cando, no inicio do seu traballo, reporta que o corazón para os occidentais era considerado un órgano "mítico" e misterioso.
Sistema cardiovascular
O sistema cardiovascular, ou sistema circulatorio, está constituído polo corazón e polos vasos sanguíneos. O corazón, aínda que sexa un órgano único, pode ser descrito como un conxunto de dúas bombas que fan circular o sangue de forma continua en dous circuítos distintos: a circulación sistémica e circulación pulmonar. Os vasos sanguíneos transportan o sangue rico en osíxeno e nutrientes para as células do corpo.
Embrioloxía
O tubo cardíaco está inmerso no mesoderma esplánenico que engrosa para formar o manto, do cal derivan o miocardio e o epicardio; esta é a primeira estrutura con capacidade de contraerse.
miniatura|Cor sigma - Corazón de [[embrión humano duns catorce días.]] No tubo cardíaco primitivo aparecen dilatacións e sucos (na dirección caudal-cranial): O tubo primitivo é sometido a un proceso de reflexión en forma de "S" (cor sigma) e de rotación, co cal o seo venoso e o atrio primitivo se xuntan co ventrículo e o bulbo e se dirixen cara arriba e cara atrás. Un suco circular marca a fronteira entre a parte arterial e a parte venosa ou, máis precisamente, entre o ventrículo e a aurícula. Internamente, este suco corresponde a un relevo (crista) circular que estreita o lume para formar a canle auricular ou atrial (atrioventricular), a canle de comunicación das aurículas cos ventrículos, a cal será transformada nunha ampla fisura polo crecemento de dous coxins musculares, anterior e posterior. Dende aquí desenvolveranse as vávulas atrioventriculares.
Subsecuentemente, a partir da cuarta semana, ocorre a septación das aurículas e dos ventrículos; a través deste proceso formaranse, sobre o plano saxital, o septo interatrial primitivo (septum primum) nas aurículas e o septo interventricular muscular. O septum primum separa parcialmente os dous atrios, presentándose como unha crista semilunar que xorde a partir do teito da aurícula cara aos coxins endocárdicos en fusión. Este proceso dá orixe ó forame oval primitivo. Ao crecer o septum primum, antes da obliteración total do forame oval primitivo, xorden perforacións no septum primum, resultantes de apoptoses, representando o forame secundum. Iníciase entón a formación do septum secundum e a dexeneración cranial do septum primum; simultaneamente, á dereita do septum primum, dende a parede superior das aurículas, prodúcese o septo interatrial secundario, que reduce a amplitude do forame oval secundario, pero sen pechalo completamente. Este peche só ocorrerá no nacemento, ata entón os dous atrios permanecen en comunicación entre si, co fin de permitir que o sangue proveniente das veas cavas sexa derramado directamente no corazón esquerdo sen pasar polos pulmóns.
O septo interventricular muscular orixínase na parte inferior e crece cara arriba, asumindo unha forma semilunar coa marxe superior libre e cóncava, cuxa extremidade se une ó septum intermedium, unha estrutura que separa a canle auricular e é esencial para o aliñamento das canles atrioventriculares no cal van formar dous retallos con funcións de vávulas (a futura válvula mitral e a vávula tricúspide) e os cordóns tendinosos, que emerxen dende o engrosamento da parede interna dos ventrículos. O septum intermedium circunscribe, conxuntamente coa marxe libre do septo interventricular, o transitorio forame interventricular, que será obliterado na parte membranosa do septo interventricular.
A parte cranial dos ventrículos comunica co cono e co tronco arterial (cono-tronco) onde terá orixe o tronco da arteria pulmonar e o tracto ascendente da aorta. A partir das paredes opostas do cono e tronco orixínanse dous coxins endocárdicos que conforme crecen fúndense na liña mediana, creando o septo aórtico-pulmonar, septo que sofre espiralización e que separa a aorta ascendente da arteria pulmonar. A extremidade proximal deste septo fúndese coa marxe superior do septo interventricular, pechando o burato interventricular e xerando a parte membranosa do dito septo. Despois de rematada a fusión, a arteria aorta comunícase exclusivamente co ventrículo esquerdo, mentres que a arteria pulmonar comunica só co ventrículo dereito.
Circulación sistémica e circulación pulmonar
O corazón actúa de forma semellante a unha bomba hidráulica, facendo o sangue circular continuamente no sistema cardiovascular. O sistema cardiovascular divídese en dous circuítos distintos: a circulación pulmonar, que transporta o sangue para os pulmóns onde se dan os intercambios gasosos, e a circulación sistémica, que fornece sangue a todos os órganos do corpo, incluíndo aos pulmóns e ao propio corazón.
O corazón esquerdo irriga a circulación sistémica, bombeando sangue arterial rico en osíxeno para a maior arteria do corpo, a arteria aorta. A aorta ramifícase en numerosas arterias que levan o sangue a todas as células do corpo. Nas células, o sangue libera osíxeno e nutrientes e recolle dióxido de carbono e outros residuos metabólicos. O sangue venoso, pobre en osíxeno, regresa ao corazón a través das veas.
O corazón dereito irriga a circulación pulmonar. A aurícula dereita recibe o sangue venoso da circulación sistémica, pobre en osíxeno. De aí pasa ao ventrículo dereito, onde é bombeado para a arteria pulmonar e entra na circulación pulmonar. Nos pulmóns, o sangue libera dióxido de carbono e recibe o osíxeno inhalado polo sistema respiratorio. O sangue rico en osíxeno regresa entón ao corazón esquerdo polas veas pulmonares. Entra pola aurícula esquerda e de aí pasa ao ventrículo esquerdo, onde é novamente bombeado para a circulación sistémica, repetíndose o ciclo. As válvulas cardíacas fan que o sangue flúa en sentido único e axudan a manter a presión necesaria.
Localización e morfoloxía
miniatura|Fotografía dun corazón humano alt=Computer generated animation of a beating human heart|miniatura|Animación xerada por ordenador un corazón humano batendo miniatura|[[Imaxe por resonancia magnética|IRM en tempo real do corazón humano]] miniatura|esquerda|upright|O corazón humano está no medio do tórax, co seu ápex apuntando cara á esquerda. O corazón humano está situado no mediastino, á altura das vértebras torácicas T5-T8. Está envolvido por un saco con dúas membranas denominado pericardio. A superficie posterior do corazón encóntrase adxacente á columna vertebral, e a superficie anterior encóntrase adxacente ó esterno e ás costelas. A parte superior do corazón é o punto de fixación de varios vasos sanguíneos de grandes dimensións, que son as veas cavas, aorta e tronco pulmonar. A parte superior do corazón atópase á altura da terceira cartilaxe costal. O extremo inferior do corazón, o ápex cardíaco, atópase á esquerda do esterno, a aproximadamente 8 a 9 cm da liña medio-esternal, entre a unión das cuarta e quinta vértebras, próximo da articulación coas respectivas cartilaxes costais.
Normalmente, a maior parte do corazón está lixeiramente desprazado cara á esquerda do tórax, aínda que moi raramente poida estar desprazado cara á dereita. A percepción de que se atopa no lado esquerdo é ampliada polo feito de que o corazón esquerdo é a parte máis grande e máis forte, xa que ten a función de bombear o sangue a todo o corpo. Como o corazón está entre os pulmóns, o pulmón esquerdo é menor que o pulmón dereito e o seu bordo ventral presenta unha concavidade para acomodar o corazón que é a incisura cardíaca.
O corazón ten forma cónica, coa súa base orientada cara arriba e o ápex cara á parte inferior do corpo. Un corazón adulto ten unha masa de 250 a 350 gramos. O corazón ten normalmente o tamaño dun puño: 12 cm de lonxitude, 8 cm de ancho, e 6 cm de grosor. Atletas ben adestrados poden ter corazóns máis grandes debido ao efecto dos exercicios sobre o músculo cardíaco, similar á resposta do músculo esquelético.
Parede cardíaca
miniatura|Capas da parede cardíaca, incluíndo pericardio visceral e parietal.
A parede cardíaca está formada por tres capas: o endocardio, o miocardio e o epicardio. Estas capas están rodeadas por un saco con dúas membranas chamado pericardio.
A capa máis interna do corazón é o endocardio. Está composta por un revestimento de tecido epitelial escamoso simple e reviste as cavidades e válvulas cardíacas. Este forma unha capa continua co endotelio das veas e das arterias do corazón e únese ao miocardio cunha delgada capa de tecido conxuntivo. O endocardio, a través da secreción de endotelinas, tamén pode desempeñar un papel na regulación da contracción do miocardio.
miniatura|O padrón rotativo do miocardio axuda á bomba do corazón de forma efectiva A capa intermedia da parede cardíaca é o miocardio, que é o músculo cardíaco, unha capa de tecido muscular estriado envolvida por un esqueleto de coláxeno. O padrón do músculo cardíaco é intricado e complexo, xa que as células musculares retórcense en espiral ó redor das cavidades do corazón, onde os músculos externos forman un 8 ó redor das aurículas e das bases dos grandes vasos, e os músculos interiores forman un 8 en torno dos dous ventrículos e avanzan cara ao ápex. Este complexo con modelo circular permite ao corazón bombear o sangue de forma máis eficiente.
Hai dous tipos de células no músculo cardíaco: células musculares que teñen a capacidade de se contraer facilmente, e as células marcapaso do sistema condutor. As células musculares compoñen case a totalidade (99%) das células nas aurículas e nos ventrículos. Estas células contráctiles están conectadas por discos intercalares que permiten unha resposta rápida aos impulsos do potencial de acción cardiaco das células marcapaso. Os discos intercalares permiten que as células actúen como sincicio e permitan as contraccións que bombean o sangue polo corazón e polas principais arterias. As células marcapaso compoñen o 1% das células e forman o sistema de condución do corazón. Son xeralmente moito menores que as células contráctiles e teñen poucas miofibrilas, o que lles dá unha contractilidade limitada. A súa función é similar en moitos aspectos á das neuronas. O tecido muscular cardíaco ten autorritmia, a capacidade única de iniciar un potencial de acción cardíaco a unha velocidade fixa: a rápida difusión do impulso de célula a célula para provocar a contracción de todo o corazón.
O pericardio rodea o corazón e está constituído por dúas membranas: unha membrana serosa interna chamada epicardio e unha membrana fibrosa externa. Pola súa banda, o epicardio divídese en pericardio visceral e pericardio parietal. Dentro destas capas existe a cavidade pericárdica, que contén o líquido pericárdico que lubrifica o corazón. Este axuda a regular a frecuencia cardíaca e a través do pericardio os vasos sanguíneos e os nervios irrigan o músculo cardiaco.
Cavidades
miniatura|Corazón que está a ser disecado no cal se poden ver os ventrículos esquerdo e dereito, dende arriba. O corazón ten catro cámaras, ou cavidades, dúas aurículas superiores, as cámaras que reciben sangue, e dous ventrículos inferiores, as cámaras de descarga. As aurículas ábrense dentro dos ventrículos a través das vávulas auriculoventriculares, presentes no septo atrioventricular. Esta distinción é visible tamén na superficie do corazón como sucos coronarios. Existe unha estrutura en forma de orella no atrio dereito superior chamado apéndice atrial dereito, e outra no atrio esquerdo superior, o apéndice atrial esquerdo. A aurícula dereita e o ventrículo dereito xuntos ás veces son chamados corazón dereito. Do mesmo xeito, a aurícula e o ventrículo esquerdos xuntos ás veces son chamados corazón esquerdo. Os ventrículos están separados un do outro polo septo interventricular, visible na superficie do corazón como o suco interventricular anterior e o suco interventricular posterior.
O esqueleto cardíaco está composto por tecido conxuntivo denso, que lle dá gran resistencia ao corazón. Isto forma o septo atrioventricular, que separa as aurículas dos ventrículos, e os aneis fibrosos que serven como base para as catro vávulas cardíacas. O esqueleto cardíaco tamén ofrece unha importante fronteira no sistema de condución eléctrica do corazón xa que o coláxeno non pode conducir a electricidade. O septo interauricular separa os atrios e o septo interventricular separa os ventrículos. O septo interventricular é moito máis espeso que o septo interatrial, xa que os ventrículos precisan xerar unha presión maior cando se contraen.
Corazón dereito
A parte dereita do corazón está formada por dúas cámaras, a aurícula dereita e o ventrículo dereito, separadas por unha válvula, a válvula tricúspide.
A aurícula dereita recibe sangue case continuamente das dúas veas principais do corpo, a vea cava superior e a inferior. Unha pequena cantidade de sangue procedente da circulación coronaria tamén drena na aurícula dereita a través do seo coronario, que está inmediatamente enriba e no medio da apertura da vea cava inferior. Na parede do atrio dereito hai unha depresión oval coñecida como fossa ovalis (fosa oval), que é un remanente dunha apertura no corazón fetal coñecida como forame oval. A maior parte da superficie interna do atrio dereito é lisa, a depresión da fossa ovalis é medial e a superficie anterior ten prominentes cristas de músculos pectíneos, que tamén están presentes no apéndice atrial dereito.
O atrio dereito está conectado ao ventrículo dereito pola válvula tricúspide. As paredes do ventrículo dereito están aliñadas coas trabéculas carnosas, cristas do músculo cardíaco cuberto polo endocardio. Ademais destas cristas musculares, unha banda de músculo cardíaco, tamén cuberta polo endocardio, coñecida como banda moderadora (trabécula septo marxinal) reforza as paredes delgadas do ventrículo dereito e ten un papel crucial na condución cardíaca. Provén da parte inferior do septo interventricular e atravesa o espazo interior do ventrículo dereito para conectarse co músculo papilar inferior. O ventrículo dereito ábrese no tronco pulmonar, no cal expulsa sangue ó contraerse. O tronco pulmonar ramifica nas arterias pulmonares esquerda e dereita que levan o sangue a cada pulmón. A válvula pulmonar sitúase entre o corazón dereito e o tronco pulmonar.
Corazón esquerdo
O corazón esquerdo ten dúas cámaras: a aurícula esquerda e o ventrículo esquerdo, separadas pola válvula mitral.
A aurícula esquerda recibe osíxeno do sangue que vén dos pulmóns a través dunha das catro veas pulmonares. A aurícula esquerda ten unha evaxinación denominada apéndice atrial esquerdo. Do mesmo xeito que a aurícula dereita, a aurícula esquerda está revestida por músculos pectíneos. A aurícula esquerda está conectada ao ventrículo esquerdo pola válvula mitral.
O ventrículo esquerdo é moito máis groso en comparación co dereito, debido á maior forza necesaria para bombear o sangue a todo o corpo. Do mesmo xeito que o ventrículo dereito, o esquerdo tamén ten trabeculas carnosas, pero non hai bandas moderadoras. O ventrículo esquerdo bombea sangue ao corpo a través da válvula aórtica e para dentro da aorta. Dúas pequenas aperturas sobre a válvula aórtica levan o sangue ao corazón, a arteria coronaria esquerda dominante e a arteria coronaria dereita.
Válvulas
miniatura|Cos atrios e os vasos principais eliminados, as catro válvulas son claramente visibles. miniatura|Vista frontal dun corazón humano. As frechas brancas indican o fluxo normal do sangue. Partes 1. [[Endocardio (capa interior ao miocardio) 2. Miocardio 3. Epicardio (capa exterior ao miocardio) 4. Pericardio 5. Cámaras cardíacas 6. Aurícula dereita 7. Aurícula esquerda 8. Ventrículo dereito 9. Ventrículo esquerdo 10. Válvulas cardíacas 11. Válvula mitral ou bicúspide 12. Válvula sigmoide aórtica 13. Válvula sigmoide pulmonar 14. Válvula tricúspide 15 Arteria aorta 16. Arteria pulmonar 17. Veas pulmonares 18. Vea cava superior 19. Vea cava inferior]]
miniatura|Sección que amosa os músculos papilares ligados á vávula tricúspide á dereita e á vávula mitral á esquerda a través do cordón tendinoso. O corazón ten catro válvulas que separan as cámaras. Unha válvula sitúase entre cada aurícula e ventrículo, e hai outra vávula na saída de cada ventrículo.
A cavitación das paredes ventriculares forma unha esponxa de feixes musculares, as trabeculae carneae. Algúns deses feixes convértense nos músculos papilares e cordas tendinosas. Os músculos papilares esténdense dende as paredes do corazón cara ás válvulas por conexións cartilaxinosas chamadas cordas tendinosas. Estes músculos, xunto coas cordas tendinosas, auxilian o funcionamento da sístole (mecanismo de contracción) na aurícula dereita e da diástole (relaxamento) na aurícula esquerda por medio das válvulas. Durante a diástole do ciclo cardíaco, os músculos papilares son músculos que, cando están relaxados, deixan frouxa a tensión das cordas tendinosas. A medida que as cámaras cardíacas contraen, o mesmo ocorre cos músculos papilares, que empezan a contraerse antes da contracción do ventrículo dereito. Isto xera tensión nas cordas tendinosas e achega as válvulas, axudando a manter as cúspides das vávulas atrioventriculares no lugar. Como están fixadas ós lados adxacentes de dúas válvulas, as cordas impiden a separación das válvulas ou a inversión cando se aplica a tensión ás cordas tendinosas e mantida ao longo de toda a contracción ventricular (sístole), é dicir, impídese que as cúspides da válvula atrioventricular dereita sufran prolapso (sexan levadas para o atrio dereito) cando a presión ventricular aumenta. Así, a regurxitación (fluxo retrógrado) de sangue do ventrículo dereito á aurícula dereita é impedida polas válvulas.
Na saída de cada un dos ventrículos están dúas vávulas semilunares adicionais. A válvula pulmonar sitúase na base da arteria pulmonar. Esta ten tres cúspides que non están ligadas a ningún dos músculos papilares. Cando o ventrículo relaxa, o sangue reflúe cara ao ventrículo dende a arteria e este fluxo de sangue enche a válvula en forma de cúpula, presionando as cúspides que pechan para selar a válvula. A válvula aórtica semilunar está na base da aorta e tampouco está ligada aos músculos papilares. Esta tamén ten tres cúspides que se pechan coa presión do sangue que reflúe desde a aorta.
Vascularización
miniatura|Na imaxe mótranse os vasos grosos relacionados co corazón e os vasos coronarios que o irrigan. miniatura|Orixe das arterias coronarias ao nivel dos seos coronarios da [[válvula aórtica: a orixe da arteria coronaria dereita, na parte superior dereita, desde o lado oposto da orixe da arteria coronaria esquerda ou interventricular anterior.]]
Na superficie do corazón pódese observar a arteria coronaria da dereita e da esquerda que se orixinan da aorta ascendente; as arterias coronarias ramifícanse abastecendo todo o corazón ata o ápex.
A arteria coronaria esquerda é a principal arteria do corazón, e inclúe a arteria descendente anterior (tamén coñecida como interventricular anterior), a arteria circunflexa e a máis pequena, inconstante, arteria intermedia; a arteria coronaria dereita dá orixe corrente arriba á arteria do nódulo sinusal e ás arteríolas atriais, e corrente abaixo ó ramo interventricular posterior, alén dalgúns vasos menores. As arteríolas que irrigan os ventrículos penetran no miocardio no cal terminan formando pequenos fíos.. Os canais colaterais permiten a comunicación entre a arteria principal e as súas ramificacións, ou entre as dúas arterias coronarias, a través dos vasa vasorum; en caso de que se determinase un gradiente presor, a través dunha estenose dos grosos ramos do epicardio, a canle colateral pódese dilatar co tempo e fornecer un fluxo hemático máis alá da obstrución.
Pódese resumir do seguinte xeito: a arteria coronaria esquerda irriga dous terzos do corazón que alcanza case todo o ventrículo esquerdo, a parte anterior do septo interventricular e unha pequena parte do ventrículo dereito; a arteria coronaria dereita irriga a maior parte do ventrículo dereito, a parte posterior do septo e unha boa parte da parede posterior do ventrículo esquerdo. Os músculos papilares son alcanzados por ambas as arterias, mentres que o sistema de condución eléctrica do corazón é prevalentemente, se non totalmente, irrigado a partir da arteria coronaria dereita.
A arteria coronaria dereita e os dous ramos da arteria coronaria esquerda (descendente anterior e circunflexa) son considerados os tres vasos principais para a irrigación do corazón, e, se está afectado por aterosclerose, desempeñan un papel fundamental na patoxénese da cardiopatia isquémica.
Os vasos que levan o sangue para o corazón son as veas cardíacas: corren paralelamente ós ramos da arteria coronaria e conflúen nun tronco venoso presente sobre a superficie do diafragma do corazón no suco coronario, o seo coronario, para despois fluír no atrio dereito.
miniatura|esquerda|Regulación da perfusión capilar.
Os vasos linfáticos do corazón son moi numerosos: divídense nunha rede subendocárdica e unha miocárdica, ambas as redes alcanzan unha terceira rede, a rede epicárdica, da cal se forman os grandes vasos colectores que alcanzan e flúen dentro dos ganglios linfáticos traqueobrónquicos da bifurcación da traquea.
As arterias coronarias e os vasos venosos corren sobre a superficie externa do miocardio, inmersos nunha acumulación de graxa que impide que os vasos sexan forzados durante a contracción do miocardio, o que permite un fluxo do sangue constante tanto na sístole coma na diástole. Isto facilita a irrigación arterial, sobre todo durante a sístole, que é o momento no cal resulta máxima a entrada de enerxía e osíxeno.
Innervación
O corazón é innervado por un gran número de fibras nerviosas autónomas que no seu conxunto se chaman plexo cardíaco. No plexo cardíaco poden distinguirse nervios que se atopan en dous planos diferentes principais, o primeiro está entre o arco aórtico e a superficie frontal da arteria pulmonar dereita, e constitúe a parte ventral ou superficial do plexo, mentres que o segundo está entre a superficie posterior do arco aórtico e a superficie anterior da traquea e bronquios principais dereito e esquerdo e denomínase parte dorsal ou profunda.
En adición a estas dúas porcións do plexo cardíaco é tamén distinguido un plexo coronario dereito que está formado por nervios do plexo cardíaco profundo que seguen nas inmediacións da arteria coronaria dereita e que innervan o corazón dereito e o plexo coronario esquerdo, máis extenso do que o dereito, formado polo prolongamento dos nervios da parte esquerda do plexo cardíaco profundo, o cal segue a arteria coronaria esquerda innervando principalmente o corazón esquerdo. Porén, non faltan ligazóns entre os dous plexos coronarios.
Por último, tamén podemos distinguir dous plexos atriais, un esquerdo e un dereito, formado polas extensións de nervios do plexo cardíaco, respectivamente, cara á esquerda da aurícula esquerda e cara á dereita da aurícula dereita; os nervios do plexo teñen ligazóns cos plexos coronarios. O plexo aórtico que consiste nunha rede de nervios finos da aorta é por veces considerado (polo menos no que se refire á parte arredor da aorta ascendente e ó arco aórtico) como unha parte do plexo cardíaco.
A innervación cardíaca está a cargo do nervio vago (X nervio cranial) e do ortosimpático. O sistema nervioso simpático e o parasimpático están presentes no corazón, realizando como na maioría dos órganos unha acción antagonista. O estímulo do corazón é intrínseco, soportado polo nó sinoatrial, que recibe innervación tanto do sistema parasimpático coma do sistema simpático. O miocardio é innervado soamente polo sistema adrenérxico, e, por tanto, non hai innervación vagal do músculo cardíaco; só o nodo sinoatrial está innervado polo nervio vago; o sistema simpático innerva tanto o tecido de condución coma o músculo.
Estas continúan baixando lateralmente ata tiroide e, a este nivel, proxectan unha ramificación que se xunta a fibras provenientes do ganglio estrelado ou outros ganglios torácicos do tronco simpático, que forman o nervio cardíaco cervical inferior, que pasa posteriormente ao tronco arterioso braquiocefálico como fai a súa contraparte superior. miniatura|Arteria innominada ou tronco braquiocefálico
Neste punto, o ramo dereito segue anteriormente á arteria inominada, cruzándoa no punto en que esta se bifurca na arteria carótide común dereita e na arteria subclavia dereita, o ramo esquerdo, polo contrario, continúa anteriormente cara á arteria subclavia esquerda, despois descende inferiormente, lateralmente ó arco aórtico (o ramo esquerdo anterolateral) e proxectan numerosos ramos mediais directos cara ó plexo cardíaco profundo; estes ramos chámanse ramos cardíacos torácicos do nervio vago. Algúns ramos anastomosan co nervio larínxeo recorrente, outros con fibras nerviosas provenientes dos ganglios torácicos do tronco do simpático. Estes ramos no seu conxunto forman gran parte tanto do plexo cardíaco profundo coma do superficial, algúns de feito proxéctanse posteriormente ao arco aórtico e anteriormente cara á traquea, outros anteriormente ó arco aórtico e posteriormente ó tronco pulmonar. O ramo dereito do nervio vago diríxese do brônquio principal dereito e posteriormente á arteria pulmonar dereita, despois por detrás do esófago, constituíndo o nervio vago posterior, mentres que o ramo esquerdo vai a continuación da aorta torácica descendente (proxectando o nervio larínxeo recorrente a esquerda) e transpórtase anteriormente ao esófago, constituíndo o nervio vago anterior.
miniatura|[[sistema nervioso autónomo: visión do sistema nervioso simpático e do sistema nervioso parasimpático.]] A innervación simpática do corazón é fornecida polas fibras simpáticas posganglionares procedentes do tronco do sistema simpático, en particular do ganglio cervical superior e medio, do ganglio estrelado e do ganglio torácico ata o cuarto. Xeralmente hai outro ganglio accesorio, o ganglio vertebral.