cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lokesh Ohri
Traxectoria
Ohri naceu en Dehradun e asistiu á St Joseph's Academy e ten un máster en socioloxía. Doutorouse en antropoloxía cultural pola Universidade de Heidelberg. Ohri leva tempo facendo unha campaña contra o desenvolvemento rápido e insensible en Uttarakhand, particularmente na capital do estado, Dehradun, o que provocou unha redución da cuberta verde do estado, a perda parcial ou total de canles e leitos fluviais debido á contaminación ou á construción de estradas; tamén loita contra a restauración de baixa calidade de monumentos históricos. En 2013 fundou Been There Doon That, unha iniciativa que destaca o patrimonio cultural, natural e social do val de Doon a través de conferencias públicas, conferencias e paseos polo patrimonio.
The Cave (filme de 2005)
The Cave é un filme estadounidense de 2005 dirixido por Bruce Hunt e distribuído por Screen Gems. Foi escrito por Michael Steinberg e Tegan West. Conta a historia dun grupo de científicos que quedan atrapados durante a exploración dun sistema de covas en Romanía e encontran un grupo de criaturas mortais. Está protagonizado por Cole Hauser, Eddie Cibrian, Morris Chestnut, Marcel Iureș, Lena Headey, Rick Ravanello, Piper Perabo e Daniel Dae Kim.
O filme foi producido por Lakeshore Entertainment e Cinerenta e estreouse o 26 de agosto de 2005. Recadou 6,1 millóns de dólares durante a primeira semana nos cinemas e conseguiu $un total de 33,3 millóns de dólares en todo o mundo, sobre un orzamento de 30 millóns de dólares. Recibiu valoracións polo xeral negativas e unha puntuación do 12% en base a 111 votos en Rotten Tomatoes.
Personaxes
Brian Steele interpreta as criaturas da cova.
Manoj Gogoi
Manoj Gogoi (en assamés: মনোজ গগৈ) é un conservacionista e rehabilitador indio de animais salvaxes en Assam. Rescatou máis de 5.000 animais no Parque Nacional de Kaziranga, un parque nacional dos distritos de Golaghat, Karbi Anglong e Nagaon, no estado de Assam, na India. É moi coñecido por salvar animais desesperados das inundacións anuais de Assam.
Vida persoal
Está casado con Kashmiri Saikia Gogoi. Casou en 2005.
Traballos de conservación de fauna salvaxe
Gogoi é un gran observador de aves e naturalista. Medrou rodeado dunha natureza chea de aves, rinocerontes, leopardos e serpes, incluso velenosas. Despois de traballar como condutor e guía turístico transportando turistas ata 2013, Gogoi decidiu converterse en ecoloxista despois dun encontro casual con Kedar Gore, director da Fundación Corbett.
Gogoi formou parte dun documental de televisión filmado polo cineasta de fauna salvaxe Vijay Bedi, que se amosou en Animal Planet e no Discovery Channel. A Fundación Corbett outorgoulle o título de "Wildlife Warrior" en 2014.
Premio
Gogoi recibiu o India Star Passion Award 2019 polo seu servizo social (ambiental).
Aclis gulsonae
Aclis gulsonae é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por W. Clark en 1850.
Ingrid Skjoldvær
Ingrid Skjoldvær, nada o 8 de agosto de 1993, é unha ecoloxista noruega e expresidenta da organización ecoloxista Natur og Ungdom. É de Sortland en Vesterålen, e ocupou varios cargos na organización, máis recentemente como vicepresidenta, antes de ser elixida xefa da organización o 10 de xaneiro de 2016, cargo que ocupou ata 2017.
Activismo ambiental
Skjoldvær participou en accións contra o proxecto mineiro de Nordic Mining en Førdefjorden en febreiro de 2016. Ademais deste evento, participou especialmente na acción de Natur og Ungdom contra o petróleo. Skjoldvær tamén foi empregada na fundación ambiental Bellona como consultora sénior de petróleo e anteriormente formou parte do Consello Nacional da Sociedade Noruega para a Conservación da Natureza desde 2015 ata 2017.
Durante 2018, Natur og Ungdom uniu forzas con Greenpeace e a Grandparents Climate Campaign para demandar ao goberno noruegués pola apertura de novas áreas do Ártico para a prospección de petróleo. A coalición dos tres grupos ecoloxistas argumentou que a acción do goberno violaba a Constitución norueguesa, así como o compromiso da nación co Acordo de París. Os tribunais decidiron que a perforación ártica actual e proposta non violaba o dereito constitucional a un clima saudable.
Non obstante, o éxito chegou a Skjoldvær en abril de 2019, cando as accións de Folkeaksjonen, así como a súa colaboración con outras ONG e políticos noruegueses, levaron á protección permanente de Lofoten, Vesterålen e Senja contra a perforación de petróleo.
Tecemento
miniatura| Fío de urdime (1) e fío de trama (2). miniatura| Muller india tecendo cun tear manual. O tecemento, tecelaxe ou tecedura é un proceso de produción téxtil no que dous conxuntos separados de fíos se entrelazan en ángulo recto para formar un tecido. Outros métodos son tricotar, o encaixe ou o fieltro. Os fíos na lonxitude do tecido chámanse fíos de urdime e os fíos perpendiculares á urdime son fíos de trama ou de recheo. O método polo que se tecen estes fíos inflúe nas características do tecido.
O tecido adoita tecerse nun tear, un dispositivo mantén os fíos de urdime no seu lugar mentres os fíos de trama se tecen a través deles. Un anaco de tecido que cumpra esta definición (fíos de urdime cun fío de trama inserido entre eles) tamén se pode fabricar mediante outros métodos, incluíndo o tecido de tabletas, o fito, encintado ou outras técnicas.
A forma en que os fíos de urdime e trama se cruzan uns cos outros é o tecido ou enfiado. O tecido pode ser liso (dunha cor ou un patrón simple) ou pode tecerse con deseños decorativos ou artísticos.
Procesos e termos
En xeral, a tecedura implica o uso dun tear para entrelazar dous xogos de fíos perpendicularmente : a urda ou urdido que corre lonxitudinalmente e a trama que o atravesa. Os fíos de urdime están tensos e paralelos entre si, normalmente nun tear. Hai moitos tipos de teares.
Antigüidade
En Mesopotamia, entre o III milenio e comezos do II milenio a. C., unha actividade artesanal, en particular os obradoiros de tecido, xa está ben acreditada. Durante a época da Terceira Dinastía de Ur (entre 2112 e 2004 a. C. aprox.), atopáronse vestixios de grandes fiarías cuxa forza de traballo era feminina. A actividade das tecedoras organizábase entón en obradoiros cunha xerarquía estrita (xefes de equipo, mozodos, controladores que dependían do poder real). Durante este tempo, a cidade de Lagash podía contar até 6400 tecedores.
Na antiga Grecia, o tecido era unha actividade predominantemente feminina. Na civilización micénica, entre os XV e XIII a. C., as mulleres fiaban e tecían. No século V a. C. no centro de Grecia, os teares atopábananse en casas particulares e a cerámica de figuras vermellas do ático mostra mulleres tecendo nestes teares. Segundo M.-C.Amouretti e F. Ruzé, no IV a. C., o historiador grego Hérodote sinala, durante as súas viaxes por Exipto, que neste país son os homes os que tecen, mentres que en Grecia son as mulleres. En Atenas durante o período Clásico, a teceduría sitúase baixo o patrocinio da deusa Atenea. Durante o período helenístico, en Exipto gobernado polos laxidos, os obradoiros de tecedura, como a maioría dos locais artesanais, estaban suxeitos ao control parcial do estado real, que lles gravaba un imposto.
Idade Media
Na Idade Media, en Europa, a técnica da tecedura practicábase habitualmente dentro dunha variedade crecente de técnicas de traballo téxtil. A produción artesanal estaba moi desenvolvida e integrada no comercio con países afastados. O tecido experimentou melloras técnicas entre os séculos X e XIV, coa aparición do tear de tecido horizontal con chanzos e o tear de debuxo para sedas con forma. Nun tear escalonado, o movemento impulsado por un conxunto de pedais acelera moito a produción.
Época moderna e contemporánea
miniatura| Tear Jacquard gardado no Museum of Science and Industry de [[Manchester (Inglaterra).]] No século XVIII, en Europa, os tecedores traballan en teares cada vez máis complexos. En Francia, varios pasos importantes na mellora do tear están marcados polos inventos de Basile Bouchon en 1725, Jean-Baptiste Falcon en 1728 e Jacques Vaucanson en 1740. A Encyclopédie, dirixida por Diderot e D'Alembert, reflicte o estado do oficio do tecido a principios da segunda metade XVIII.
Foi, porén, a principios do século XIX que o campo da teceduría experimentou un cambio técnico decisivo coa invención do tear Jacquard por Joseph Marie Jacquard en Lión en 1801. O Jacquard permite a produción totalmente automatizada de téxtiles, incluíndo patróns complexos, a través dun sistema de tarxetas perforadas. A automatización da produción deixou sen traballo a moitos traballadores, de aí en Francia a revolta dos canuts de 1831.
Tecido a man
O tear manual é un Patrimonio Cultural Inmaterial de diversas rexións e países, con materiais diversos como cáñamo, seda, liño, lan, algodón etc.
Relixións e mitoloxías
dereita|miniatura| O retorno de Ulises, pintura de Pinturicchio (1508-1509), [[National Gallery (Londres).]] Na mitoloxía grega, a arte de tecer aparece en varios mitos. A ateniense Aracne é unha tecedora tan excelente que afirma ser mellor que Atenea, que a desafía. Atenea destroza a obra de arte de Aracne no concurso e metamorfosea nunha araña. Noutro mito, Procne, secuestrada e secuestrada polo rei Tereo que lle corta a lingua para evitar que lle revele o que lle fixo, consegue avisar á súa irmá Filomela enviándolle unha mensaxe que ela tece nunha peza de roupa. Na Odisea, Penélope, esposa de Ulises (Odiseo), é cortexada en ausencia do seu marido por moitos pretendentes, pero ela consegue gañar tempo facendo como tecer un sudario para Laertes, o pai de Ulises. Todos os días móstrase tecendo no seu tear, pero pola noite, á luz dos fachos, desfai o que fixo durante o día. Os pretendentes finalmente descobren a artimaña, pero Odiseo regresa pouco despois.
A operación de teceduría aparece con frecuencia como símbolo do dominio dos destinos humanos. Os destinos da mitoloxía grega son tres mulleres que fian, tecen e cortan os fíos que representan a vida dos mortais. Entre os romanos, están as Fates. Zeus, mestre dos deuses, tamén reflexiona sobre os destinos humanos e organízaos dun xeito que tamén se compara coa arte de tecer.
Na mitoloxía nórdica, as tres nornas tamén son tecedoras. O seu tear menciónase en particular na saga de Njáll le Brûlé.
Na mitoloxía xermánica e relatos do inglés antigo como o épico Beowulf, as Völva son bruxas ás que, entre outras cousas, se denominan "tecedoras de paz", porque a súa maxia permitiríalles deter exércitos e máis prosaicamente porque están casadas, son mulleres que tecen os lazos entre as familias.
Contos
Na antiga lenda chinesa O vaqueiro e o tecedor, un mozo casa cunha muller que resulta ser unha das sete tecedoras de nubes.
O conto danés Os cisnes salvaxes (Andersen) céntrase no fiado e tecido de ortigas por unha nova princesa desterrada, para facer abrigos que permitan aos seus irmáns volver á forma humana.
Moitos contos describen diversas operacións relacionadas co traballo do tecido, entre elas a operación de fiar a lan, que precede ao tecido.
Literatura
A novela de ciencia ficción Billions of Carpets of Hair, do escritor alemán Andreas Eschbach, publicada en 1995, imaxina un imperio galáctico no que, por tradición, os homes tecen alfombras do cabelo das súas esposas ou concubinas e envían ao emperador en sinal de fidelidade para que decore o seu Palacio das estrelas.
Big Little Lies
Big Little Lies é unha serie de televisión estadounidense baseada na novela homónima de 2014 de Liane Moriarty. Creada e escrita por David E. Kelley, estreouse en HBO o 19 de febreiro de 2017, e rematou o 21 de xullo de 2019. Componse de 14 episodios e dúas tempadas. Orixinalmente descrita como unha miniserie, a primeira tempada foi dirixida por Jean-Marc Vallée, mentres que na segundo tomou o relevo Andrea Arnold.
Big Little Lies está protagonizada por Reese Witherspoon, Nicole Kidman, Shailene Woodley, Laura Dern e Zoë Kravitz no papel de cinco mulleres de Monterey, California, que se vén envoltas nunha investigación de asasinato. Alexander Skarsgård, Adam Scott, James Tupper e Jeffrey Nordling tamén aparecen nos papeis secundarios. Na segunda tempada, Meryl Streep uniuse ao elenco principal, mentres que Kathryn Newton e Iain Armitage tiveron máis aparicións e pasaron a ser personaxes recorrentes.
Sentido común
Compréndese por sentido común ao decidir usando a lóxica e analizar feitos sen coñecementos. Ao aceptar estes feitos sen argumentos, escapan ao rigor científico e a toda clase de análises. O sentido «común» (a diferenza dos cinco sentidos establecidos), non é parte do cognitivo (natural), senón unha construción social. O sentido común é a antítese ao pensamento crítico.
Sen depender dunha investigación ou estudo, o sentido común é o primeiro dos sentidos internos. Iso non significa que sexa o «bo sentido», «común» a todos os homes, é dicir, a intelixencia na súa actividade espontánea, ou a razón de poder distinguir o verdadeiro do falso.
Aínda que sexa unha acepción corrente, esta asimilación supón un cambio de significación con respecto á doutrina clásica, que configura o sentido común como un sentido, unha función do coñecemento sensible: o seu obxecto non é abstracto e, por tanto, non é unha función intelectual. Na acepción clásica, o sentido común era a reunión das variadas impresións dos sentidos.
Natureza e funcións
Como todos os sentidos non opera ata que non é excitado por unha razón. Esa razón como tal non se transforma ao coñecelo, senón que o enfoca e delimítao no seu campo de acción. A razón aparenta ser ao noso sentir o ideal para a consecución do obxectivo. Irase afastando, ou non, dese estado ideal en función de que se vaian coñecendo o resto de propiedades.
O sentido común pode «equivocarse» máis que os sentidos externos. Pero cáptase máis «abstractamente» e, por tanto, de modo máis perfecto.
Natureza
Dentro do cerebro, os sentidos xeran pulsos neuronais, dos cales só chegan aqueles que requiren a nosa atención porque así se nos educou, porque está en perigo a vida ou damos importancia relevante a certa parte do medio no que nos desenvolvemos.
Dada a estreita conexión e interdependencia dentro da que actúan os sentidos, o sentido común cumpre unha función clave: por unha banda unifica e regula a multiplicidad sensorial dos sentidos externos; e, por outra, serve de enlace entre estes e os sentidos internos.
O coñecemento que proporciona os sentidos menos desenvolvidos e elaborados teñen por obxectivo as sensacións dos demais sentidos externos, aínda que non no mesmo plano que eles porque a súa función non versa sobre os obxectos exteriores senón sobre a nosa sensación dos obxectos.
O sentido non capta os sensibles comúns, pois estes son obxectos exteriores, captados polos sentidos externos co seu propio obxecto, mentres o sentido común é un sentido interno. Tampouco ten unha función de «reflexión». Para reflexionar temos a capacidade de lembrar, valorar e establecer unha acción con coñecemento, ou sexa a conciencia.
O sentido común é un coñecemento máis dentro de nosa dinámica no medio.
Funcións
As funcións que tradicionalmente se lle atribúen son:
O «contacto inmediato» co obxecto realízase a través dos sentidos externos, pero estes só captan cada un un aspecto de devandito obxecto; o ollo non oe, nin o oído sente a dureza.
A primeira unificación destas calidades captadas débese levar a cabo (é o que fai o sentido común) a través dunha comparación entre elas, que permite, á súa vez, diferencialas. Pero esta comparación ou diferenciación implica xa unha referencia marcada á unidade do suxeito que sente (debe haber algo que unifique), e por iso dise que o sentido común «ilumina» o acto do sentido externo e faio «consciente» (de aí o nome que se lle dá ao sentido común de conciencia sensible). O sentido común utiliza aos sentidos externos como «instrumentos».
Un sentido non pode reflexionar sobre si mesmo, porque é orgánico. O ollo ve as cores, pero non pode ver a súa visión das cores. Así, hai que admitir unha función de coñecemento distinta que ten por obxecto os actos directos do coñecemento sensible, e isto faino o sentido común».
Pero o sentido común non só é activo por estas funcións, senón porque regula a «atención sensorial», mediante a cal o suxeito dirixe o oído, a vista, etc., cara ao estímulo, para sentilo mellor.
Love and Monsters (filme)
Love and Monsters é un filme estadounidense de 2020 dirixido por Michael Matthews, con Shawn Levy e Dan Cohen como produtores. Está protagonizado por Dylan O'Brien, Jessica Henwick, Dan Ewing, Michael Rooker e Ariana Greenblatt.
O desenvolvemento do filme comezou en 2012, mais o proxecto adiouse durante anos até outubro de 2018, cando O'Brien e Matthews se uniron ó filme. O resto do elenco uniuse ó proxecto nos meses seguintes, e a rodaxe produciuse en Australia dende marzo até maio de 2019.
Estaba previsto que Love and Monsters se estrease orixinalmente nos cinemas a través de Paramount Pictures e febreiro de 2021. Por mor da pandemia de COVID-19, o estudio optou por lanzar dixitalmente o filme a través de vídeo baixo demanda, así como nalgúns cinemas escollidos, o 16 de outubro de 2020. O filme recibiu polo xeral valoracións positivas por parte da crítica. Na 93ª edición dos Óscar, foi nomeado ós mellores efectos visuais.
Serena (Pokémon)
Serena (セレナ) é un personaxe ficticio da serie Pokémon. Apareceu por primeira vez nos videoxogos Pokémon X e Y. Este personaxe apareceu máis tarde en moitas outras publicacións de Pokémon como anime e manga.
O personaxe foi deseñado por Ken Sugimori e Atsuko Nishida. Os actores de voz son Mayuki Makiguchi para o xaponés e Haven Paschall para o inglés.
No anime, Serena aparece por primeira vez en Pokémon XY: The Series (temporada 17). Faise amigo de Ash Ketchum, Clemont e Bonnie nunha viaxe á rexión de Kalos. Ela segue unha carreira como intérprete de Pokémon coa esperanza de gañar o título de Raíña de Kalos. Ela é a única compañeira de viaxe que bica a Ash nos beizos no episodio final do anime.
Serena tamén aparece no manga Pokémon Adventures co nome de Y ou Yvonne Gabena. Tamén apareceu nos videoxogos Pokémon Masters EX e Super Smash Bros.
Javier Tourón
Javier Tourón Figueroa, nado en Vigo en 1952, é un pedagogo, profesor universitario investigador e escritor galego.
Traxectoria
Licenciouse en bioloxía na Universidade de Santiago de Compostela en 1975, e doutorouse uns anos máis tarde (1982) en Navarra. Xa en Navarra continuou estudando, e fixo unha segunda licenciatura en Ciencias da Educación (1985), onde tamén se doutorou en 1988.
Como pedagogo e autor especializouse na aprendizaxe a persoas de altas capacidades. Profesionalmente foi profesor na Universidade Internacional da Rioxa, onde chegou a ser vicerreitor. Tamén traballou para a consellería de educación de Navarra na preparación dos estándares de aprendizaxe en Matemáticas e as linguas éuscara, castelá e inglesa.
José Luis Armada Castro
José Luís Armada Castro, nado en Cariño en 1953, é un político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Libreiro. Presidente da Asociación de Veciños San Bartolo, foi elixido concelleiro do PSdeG-PSOE en Ortigueira nas eleccións municipais de 1987, sendo un dos promotores da segregación de Cariño de Ortigueira. Finalmente, a Xunta de Galicia aprobou a creación do novo concello o 21 de xaneiro de 1988. Posteriormente, constituise unha comisión xestora cunha representación en función dos resultados das municipais do ano anterior na zona de Cariño, na que o PSdeG foi o máis votado e logrou 6 concelleiros, ante o cal foi elixido presidente da comisión o 11 de abril co apoio do BNG, formando unha coalición de goberno. Foi candidato á alcaldía de Cariño nas municipais de 1991 e foi elixido de novo cunha maioría absoluta de 8 concelleiros.
Nas municipais de 1995 perdeu a alcaldía en favor do PPdeG, que logrou a maioría absoluta. Nese mandato foi deputado provincial. Nas municipais de 1999 volveu encabezala candidatura socialista e acortou distancias cos populares, pero conservaron a maioría absoluta. Nas municipais de 2003 recuperou a alcaldía ó gañar con maioría simple e establecer un acordo de goberno co BNG, situación que se repetiu en 2007. Volveu ser deputado provincial entre 2003 e 2007. Nas municipais de 2011 perdeu a alcaldía en favor do BNG, que logrou maioría simple e gobernou en minoría. Desta forma, permaneceu como portavoz socialista ata a fin do mandato, cando se retirou da política e lle dou o relevo á fronte do partido a José Miguel Alonso Pumar, que recuperou a alcaldía para os socialistas en 2015.
Arcabuco
Arcabuco é unha vila e concello da provincia de Ricaurte, parte do departamento colombiano de Boyacá. Arcabuco atópase no Altiplano Cundiboyacense, co centro urbano a unha altitude de 2,739 metros. O concello limita con Moniquirá e Gámbita polo norte, Villa de Leyva e Chíquiza polo sur, Cómbita polo leste e Gachantivá e Villa de Leyva polo oeste. A capital de departamento, Tunja está a 34 quilómetros ao sur.
Etimoloxía
O nome Arcabuco provén do muisca e quere dicir "lugar de matogueiras intricadas" ou "lugar pechado polos outeiros".
Ollie Langridge
Ollie Langridge, nado o 3 de maio de 1964, é un activista en Nova Zelandia contra o cambio climático e a crise ambiental.
Langridge é un traballador autónomo que vive no suburbio de Wellington, en Thorndon. Ten seis fillos.
Langridge di que non ten afiliación política nin vínculos cos grupos de defensa do cambio climático, ao describirse a si mesmo como "un home preocupado polo futuro que vai deixar para os seus fillos". Langridge dixo que "non abandonaría o Parlamento ata que o goberno declarase unha emerxencia polo cambio climático e que estaría fóra todo o día, todos os días ata que iso acontecese". Desde o 28 de xullo, Langridge estableceu un récord como a protesta fóra do parlamento máis longa da historia de Nova Zelandia. A protesta de Langridge chamou a atención internacional. A activista sueca Greta Thunberg compartiu as súas actualizacións en liña e miles seguiron a súa folga nas redes sociais.
Célula nai embrionaria
300px|miniatura|Células nai embrionarias humanas en [[cultivo celular]] 300px|miniatura|Pluripotencia: as células nai embrionarias poden desenvolverse dando calquera tipo de célula, agás as da [[placenta. Só as células nai embrionarias da mórula son totipotentes: poden desenvolverse orixinando calquera tipo de célula, incluso as placentarias.]]
Ollie Langridge
Cando comezou, Langridge case sempre estaba só. Dous meses despois (a finais de xullo), ás veces había 30 persoas que o apoiaban no xantar. Dixo que ata entón os parlamentarios verdes James Shaw, Chlöe Swarbrick e Gareth Hughes o visitaron para falar, así como a parlamentaria laborista Deborah Russell. "Pero aínda ninguén de National".
Célula nai embrionaria
As células nai embrionarias (células ES ou ESC polas súas siglas en inglés de embryonic stem cells) son células nai pluripotentes derivadas da masa celular interna dun blastocisto, o cal é un dos estadios iniciais do embrión preimplantación. Os embrións humanos chegan á etapa de blastocisto aos 4 ou 5 días despois da fecundación, momento en que constan de 50 a 150 células. Illar un embrioblasto ou masa celular interna ten como resultado a destrución do blastocisto, un proceso que presenta cuestións éticas, como se os embrións en fase de preimplantación deberían ter ou non a mesma consideración moral que os embrións na fase de postimplantación do desenvolvemento.
Ollie Langridge
Despois de protestar fóra do Parlamento todos os días durante 100 días, Langridge reduciu a súa presenza a só os venres, dicindo que quería pasar máis tempo coa súa muller e os seus fillos.
Célula nai embrionaria
As investigacións céntranse principalmente no potencial terapéutico das células embrionarias, e o uso clínico é o obxectivo de moitos laboratorios. Os seus usos potenciais inclúen o tratamento da diabetes e as enfermidades cardíacas. As células están sendo estudadas para o seu uso en terapias clínicas, modelos de tastornos xenéticos e reparación do ADN/celular. Porén, tamén se informaron dos efectos adversos desta investigación e en procesos clínicos como tumores e respostas inmunes non desexadas.
Propiedades
miniatura|O transcritoma de células nai embrionarias
As células nai embrionarias, derivadas do estadio de blastocisto de embrións de mamíferos temperáns, distínguense pola súa capacidade de diferenciarse en calquera tipo de célula embrionaria e pola súa capacidade de autorrenovarse. Estas características son as que as fan valiosas para a investigación científica e médica. As céllas nais embrionarias teñen un cariotipo normal, manteñen unha alta actividade de telomerase e mostran un salientable potencial proliferativo a longo prazo.
Pluripotencia
As células nai embrionarias da masa celular interna son a pluripotencia, o que significa que poden diferenciarse para xerar o ectoderma primitivo, que finalmente se diferencia durante a gastrulación en todos os derivados das tres capas xerminais primarias: ectoderma, endoderma e mesoderma. Estas capas xerminais xeran todos e cada un dos máis de 220 tipos celulares do corpo humano adulto. Cando se lles proporcionan os sinais axeitados, as células nai embrionarias forman inicialmente células precursoras que seguidamenre se diferencian nos tipos celulares desexados. A pluripotencia distingue as células nai embrionarias das células nai adultas, que son multipotentes e só poden producir un número limitado de tipos celulares.
Autorrenovación e reparación de estruturas
En condicións definidas, as células nai embrionarias poden autorrenovarse indefinidamente permanecendo nun estado indiferenciado. As condicións de autorrenovación deben evitar que as células se agrupen e manteñan un ambiente que soporte un estado non especializado. Tipicamente isto faise no laboratorio utilizando medios que conteñen soro e o factor inhibidor da leucemia ou suplementos de medios sen soro con dous fármacos inhibidores ("2i"), o inhibidor de MEK PD03259010 e o inhibidor de GSK-3 CHIR99021.
Crecemento
As células nai embrionarias divídense moi frecuentemente debido a que teñen unha fase G1 acurtada no seu ciclo celular. Unha división celular rápida permite a estas células crecer en número rapidamente, pero non en tamaño, o cal é importante para o desenvolvemento temperán do embrión. Nas células nai embrionarias as proteínas ciclina A e ciclina E implicadas na transición G1/S exprésanse sempre e a alto nivel. As quinases dependentes de ciclina como CDK2, que promove a progresión do ciclo celular, están sobreactivadas, en parte debido á regulación á baixa dos seus inhibidores. As proteínas do retinoblastoma que inhiben o factor de transcrición E2F ata que a célula está lista para entrar na fase S están hiperfosforiladas e inactivadas nas células nai embrionarias, o cal conduce á expresión continua de xenes de proliferación. Estes cambios orixinan ciclos acelerados de división celular. Aínda que unha fase G1 acurtada foi ligada ao mantemento da pluripotencia, as células nai embrionarias que crecen en condición 2i libres de soro expresan proteínas do retinoblastoma hipofosforiladas activas e teñen unha fase G1 alongada. Malia esta diferenza no ciclo celular, cando as comparamos con células nai embrionarias que crecen en medios que conteñen soro, estas células teñen características pluripotentes similares. Os factores de pluripotencia Oct4 e Nanog xogan un papel na reglación transcricional do ciclo celular das células nai embrionarias.
Usos
Debido á súa plasticidade e capacidade potencialmente ilimitada de autorrenovación, propuxéronse terapias con células nai para medicina rexenerativa e substitución de tecidos despois dunha lesión ou doenza. As células nai pluripotentes son prometedoras para tratar diversas condicións, como por exemplo as seguintes: lesións de medula espiñal, dexeneración macular relacionada coa idade, diabetes, trantornos neurodexenerativos (como a enfermidade de Parkinson), SIDA etc. Ademais do seu potencial en medicina rexenerativa, as células nai embrionarias proporcionan unha fonte alternativa de tecidos ou órganos que sevirían como solución á escaseza de doantes para transplantes. Non obstante, isto presenta algunhas controversias éticas (ver a sección de máis abaixo "Debate ético"). Xunto con estes usos, as células nai embrionarias poden usarse para a investigación do desenvolvemento humano temperán, certas doenzas xenéticas e tests toxicolóxicos in vitro.
Utilizacións
Segundo un artigo de 2002 en PNAS, "as células nai embrionarias humanas teñen o potencial de diferenciarse en varios tipos de células e, así poden ser útiles como fonte de células para o transplante ou enxeñaría de tecidos." miniatura|[[corpo embrioide|Corpos embrioides 24 horas despois da súa formación.]]
Porén, as células nai embrionarias non están limitadas á enxeñaría de células e tecidos.
Terapias de substitución de células
A investigación actual está enfocada nas células nai embrionarias diferenciadas en diversos tipos celulares para un posible uso como células de terapia de substitución. Algúns dos tipos celulares que foron ou están a ser desenvolvidos son os cardiomiocitos, neuronas, hepatocitos, células da medula ósea, células dos illotes de Langerhans pancreáticos e células endoteliais. Porén, a derivación de tales tipos celulares a partir de células nai embrionarias non carece de problemas, polo que as investigacións actuais están centradas en superar estas barreiras. Por exemplo, realízanse estudos para conseguir diferenciar células nai embrionarias en cardiomiocitos e para erradicar as súas propiedades inmaturas que as distinguen dos cardiomiocitos adultos.
Descubrimento de fármacos
Ademais de convertérense nunha alternativa importante para o transplante de órganos, as células nai embrionarias están utilizándose tamén no campo da toxicoloxía e como cribados celulares para descubrir novas entidades químicas que poidan desenvolverse como fármacos de baixo peso molecular. Os cardiomiocitos derivados de células nai embrionarias son validados en modelos in vitro para testar respostas a fármacos e predicir perfís de toxicidade. Os cardiomiocitos derivados de células nai embrionarias responden a estímulos farmacolóxicos e, por tanto, poden utilizarse para estimar a cardiotoxicidade como nas torsades de pointes (puntas retortas nos picos do electrocardiograma).
Os hepatocitos derivados de células nai embrionarias son tamén modelos útiles que poden utilizarse nos estadios preclínicos do descubrimento de fármacos. Porén, o desenvolvemento de hepatocitos a partir de células nai embrionarias ten moitas complicacións e isto dificulta a capacidade de testar o metabolismo dos fármacos. Por tanto, as investigacións actuais están dirixidas a establecer hepatocitos derivados de células nai embrionarias totalmente funcionais con actividade encimática estable en fase I e II.
Modelos de trastornos xenéticos
Varios estudos novos empezan a tratar a utilización como modelos de trastornos xenéticos das células nai embrionarias. A modelización de enfermidades xenéticas conseguiuse con células nai embrionarias manipulando xeneticamente as células ou, máis recentemente, derivando liñas celulares de enfermidades identificadas por diagnose xenética prenatal. Esta estratexia pode ser moi valiosa no estudo de trastornos como a síndrome do X fráxil, a fibrose quística e outras doenzas xenéticas que non teñen un sistema modelo fiable.
O investigador ruso-americano Yury Verlinsky, especializado en xenética embrionaria e celular (citoloxía xenética), desenvolveu métodos de tests de diagnose prenatal para determinar trastornos cromosómicos e xenéticos aplicables un mes e medio antes que a amniocentese estándar. As técnicas utilízanse agora por parellas que van ter fillos, especialmetne se teñen unha historia de anormalidades xenéticas ou en mulleres de máis de 35 anos (cando o risco de trastornos xenéticos é maior). Ademais, como permiten aos pais seleccionaren un embrión sen trastornos xenéticos, teñen o potencial de salvar as vidas de irmáns que xa tiveron trastornos e doenzas similares usando células procedentes dos fillos sen a doenza.
Reparación de danos no ADN
As células somáticas diferenciadas e as células nai embrionarias usan diferentes estratexias para tratar cos danos no ADN. Por exemplo, os fibroblastos humanos do prepucio do pene, un tipo de célula somática, usan a unión de extremos non homólogos (NHEJ), un proceso de reparación do ADN tendente ao erro, como vía principal para a reparación de roturas de dobre febra no ADN en todos os estadios do ciclo. Debido á súa natureza tendente ao erro, o NHEJ adoita producir mutacións en descendentes clonais de células.
As células nai embrionarias usan unha estratexia diferente para tratar as roturas de dobre febra. Como as células nai embrionarias dan lugar a todo tipo de células dun organismo incluíndo as células da liña xerminal, as mutacións que se orixinan nas células nai embrionarias debido a defectos na reparación do ADN son un problema máis grave que nas células que se diferenciaron a partir de células somáticas. En consecuencia, cómpre que existan mecanismos robustos nas células nai embrionarias para reparar os danos no ADN axeitadamente e, se falla a reparación, para eliminar aquelas células que teñan danos non reparados. Así, as células nai embrionarias de rato usan predominantemente o proceso de reparación recombinacional homóloga (HRR) de alta fidelidade para repararen as roturas de dobre febra. Este tipo de reparación depende da interacción das dúas copias irmás do ADN formadas durante a fase S e que están presentes xuntas durante a fase G2 do ciclo celular. A HRR pode reparar con precisión as roturas de dobre febra nun comosoma ao usar información intacta da molécula irmá de ADN. As células na fase G1 do ciclo celular (é dicir, despois da metafase/división celular pero antes da seguinte rolda de replicación) teñen só unha copia de cada molécula de ADN (é dicir as moléculas irmás non están presentes). As células nai embrionarias de rato carecen do punto de comprobación de G1 e non sofren unha parada do ciclo celular ao sufriren danos no ADN. En vez diso, sofren unha morte celular programada (apoptose) en resposta aos danos no ADN. A apoptose pode utilizarse como unha estratexia de fallo de suguridade para eliminar células con danos no ADN non reparados para evitar as mutacións e a progresión ao cancro. Consistente con esta estratexia, as células nai embrionarias de rato teñen unha frecuencia de mutación unhas 100 veces inferior que a das células somáticas de rato isoxénicas.
Ensaio clínico en lesións medulares
En xaneiro de 2009, un ensaio clínico en fase I para o transplante de oligodendrocitos (un tipo celular do cerebro e medula espiñal) derivados de céllas nai embrionarias a individuos con lesión de medula espiñal recibiu a aprobación da FDA dos Estados Unidos, no que foi o primeiro ensaio mundial con células nai embrionarias humanas. O estudo que conduciu a este avance científico foi dirixido por Hans Keirstead e colegas na Universidade de California, Irvine e apoiado pola Geron Corporation de Menlo Park, CA, financiado por Michael D. West. Un experimento previo mostrara unha mellora na recuperación locomotora en ratas con lesión de medula espiñal despois de 7 días do transplante de células nai embrionarias que foron transformadas nunha liñaxe oligodendrocítica. O estudo clínico en fase I foi deseñado para recrutar de 8 a 10 parapléxicos que tiveran a súa lesión non antes de dúas semanas de que empezase o ensaio, xa que as células deben ser inxectadas antes de que se forme tecido de cicatrización. Os investigadores enfatizaron que non se esperaba que as inxeccións curasen completamente os pacientes e restaurasen toda a súa mobilidade. Baseándose nos resultados de ensaios nos roedores, os investigadores especularon que se debería producir unha restauración das vaíñas de mielina e un incremento da mobilidade. O primeiro ensaio foi deseñado principalmente para comprobar a seguridade destes procedementos e se todo ía ben, esperábase que iso conduciría a furutos estudos en persoas con discapacidades máis graves. O ensaio paralizouse provisoriamente en agosto de 2009 pola preocupación da FDA sobre a formación dun pequeno número de quistes microscópicos en varios modelos de ratas tratados, pero levantouse a paralización en xullo de 2010.
En outubro de 2010 os investigadores recrutaron o primeiro paciente ao que administraron células nai embrionarias no Centro Shepherd de Atlanta. Estimábase que habería que esperar varios meses para que as células nai se replicasen e a terapia GRNOPC1 puidese ser avaliada.
En novembro de 2011 Geron anunciou que ía parar o ensaio e abandonar a investigación en células nai por razóns financeiras, pero continuaría monitorizando os pacientes existentes, e que estaba intentando atopar un socio que continuase a investigación. En 2013 BioTime, dirixido polo Dr. Michael D. West, adquiriu todos os valores relacionados coas células nai de Geron coa intención de recomezar o ensaio clínico sobre lesións de medula espiñal.
A compañía de BioTime Asterias Biotherapeutics (NYSE MKT: AST) foi subvencionada con 14,3 millóns de dólares de diñeiro público da Strategic Partnership Award polo California Institute for Regenerative Medicine (CIRM) para reiniciar o primeiro ensaio clínico baseado en células nai embrionarias humanas en pacientes con lesión medular, na que foi a investigación sobre aplicación das células nai mellor financiada do mundo. Con estes fondos Asterias reiniciou o ensaio con células AST-OPC1 en lesionados medulares e ampliou as probas clínicas escalando doses na poboación diana coa que se pretendían facer futuros ensaios.
AST-OPC1 é unha poboación de células derivadas de células nai embrionarias humanas que contén células proxenitoras de oligodendrocitos (OPCs). Estas células proxenitoras e os seus derivados maduros, os oligodendrocitos (un tipo de célula glial), proporcionan un soporte esencial ás neuronas na medula espiñal e cerebro. Asterias presentou os resultados das probas en fase clínica I cunha dose baixa de AST-OPC1 en pacientes con lesión da medula espiñal torácica neuroloxicamente completa. Os resultados mostraron que as AST-OPC1 foron administradas con éxito no sitio da lesión. Os pacientes despois de 2 ou 3 anos da administración das AST-OPC1 non mostraron evidencias de episodios adversos graves asociados coas células nunha detallada avaliación de seguimento, que incluía frecuentes exames neurolóxicos e obtención de imaxes de resonancia magnética. A monitorización inmune dos suxeitos despois dun ano do transplante non mostrou evidencias de respostas baseadas en anticorpos ou de inmunidade celular ás AST-OPC1. En catro dos cinco suxeitos, realizáronse escáneres de resonancia magnética durante 2 ou 3 anos que mostraban unha redución da cavitación da medula espiñal e que as AST-OPC1 podían ter algúns efectos positivos na redución da deterioración do tecido medular espiñal. Non houbo dexeneración neurolóxica inesperada nin mellora nos cinco suxeitos estudados no ensaio avaliados polos estándares internacionais para a clasificación neurolóxica da lesión medular espiñal (ISNCSCI).
A subvención da Strategic Partnership III do CIRM proporcionará fondos a Asterias para financiar o seu seguinte ensaio clínico con AST-OPC1 en lesionados medulares e para o desenvolvemento de produtos para refinar e escalar os seus métodos de fabricación para manter ensaios nas seguintes fases e finalmente para a súa comercialización. O acordo definitivo entre Asterias e o CIRM está condicionado a que a FDA aprobe os ensaios.
Efectos adversos
A principal estratexia para potenciar a seguridade das células nai embrionarias para usos clínicos é diferencialas en tipos celulares específicos (por exemplo neuronas, células musculares, do fígado etc.) que reduciron ou eliminaron a súa capacidade de causar tumores. Despois da diferenciación, as células son escollidas por medio dunha citometría de fluxo para unha maior purificación. Predise que as células nai embrionarias son inherentemente máis seguras que as células iPS creadas con vectors virais integrados xeneticamente porque non están modificadas xeneticamente con xenes como c-Myc, que están ligados ao cancro. Non obstante, as células nai embrionarias expresan niveis moi altos de xenes indutores de iPS e estes xenes, incluíndo o Myc, son esenciais para a autorrenovación e pluripotencia das células nai embrionarias, e as estratexias potenciais para mellorar a seguridade eliminando a expresión de c-Myc é improbable que conserven nelas o carácter de célula nai. Porén, N-myc e L-myc inducen células iPS en vez de c-myc con eficiencia similar. Protocolos máis recentes para inducir a pluripotencia sortean este problema completamente ao usaren vecrores de ARN viral non integrados como os virus sendai ou transfección de ARNm.
Debate ético
Debido á natureza embrionaria destas células nai, hai moitas opinións controvertidas sobre o asunto. Como para recoller as células nai embrionaria cómpre destruír un embrión humano, o status moral dese embrfión entra en cuestión. Algunhas persoas argumentan que unha masa de células que constitúe un embrión de 5 días é denmasiado xove como para darlle status de persoa ou que os embrións, cando son doados por clínicas de fecundación in vitro (que é onde se obteñen normalmente os embrións para estas investigacións), serían en calquera caso ao final eliminados como residuos médicos. Os opoñentes a estas investigacións consideran que ese embrión é unha vida humana, polo que destruílo é un asasinato e que o embrión debe ser proteexido co mesmo pnto de vista ético que un ser humano máis desenvolvido.
Historia
miniatura|140px|Martin Evans revelou unha nova técnica para o cltivo de embrións de ratos no útero para permitir a derivación de células nai embrionarias a partir deses embrións.
Derivación de embrións humanos
Para realizar unha fecundación in vitro hai que xerar múltiples embrións. Os embrións en exceso non se usan clinicamente ou non son axeitados para a súa implantación no paciente, e, por tanto, poden ser doados co consentimento do doante. As células nai embrionarias poden derivarse destes embrións procedentes de doazóns ou adicionalmente poden tamén extraerse de embrións clonados usando unha célula do paciente e un óvulo dun doante. As células da masa interna do embrión (que son as células de interese), presentes no estadio de blastocisto, sepáranse do trofoectoderma, estas últimas son as células que se diferenciarían en tecidos extraembrionarios. Para realizar a separación utilízanse a inmunocirurxía (o proceso polo cal os anticorpos se unen ao trofoectoderma e son despois retirados por outra solución) e a disección mecánica. As células resultantes da masa celular interna son cultivadas sobre capas de células que lles darán soporte. As células da masa interna únense e expándense máis para formar unha liña de células nai embrionarias humanas, que están indiferenciadas. Estas células son alimentadas diariamente e son separadas enzimatica ou mecanicamente cada catro a sete días. Para que teña lugar a diferenciación, a liña de células nai embrionarias humanas é retirada das células que lle serven de soporte para formar corpos embrioides, é cocultivada cun soro que contén os sinais necesarios ou é enxertada nun armazón tridimensional.
Derivacion doutros animais
Gail Martin derivou e cultivou as súas células nai embrionarias de xeito diferente. Ela retirou os embrións da nai doante a aproximadamente 76 horas despois da copulación e cultivounas durante toda unha noite nun medio que contiña soro. Ao día seguinte, retirou a masa celular interna do blastocisto tardío usando microcirurxía. A masa celular interna extraída foi cultivada sobre fibroblastos tratados con mitomicina-c nun medio que contén soro e coas condicións necesarias. Pasada aproximadamente unha semana, crecen as colonias de células. Estas células crecen en cultivo e demostran ter características pluripotentes como se demostra pola súa capacidade de producir teratomas, diferenciarse in vitro, e formar corpos embrioides. Martin denominou estas células células nai embrionarias.
Células nai pluripotentes inducidas (iPS)
En 2007 demostrouse que células nai pluripotentes moi similares a células nai embrionarias poden xerarse pola intodución de tres xenes (Oct4, Sox2 e Klf4) en células diferenciadas. A introdución destes xenes "reprograma" células diferenciadas en células nai pluripotentes, o que permite a xeración de células nai pluripotentes sen o embrión. Debido ás preocupacións éticas sobre as células nai embrionarias pola súa derivación de embrións, crese que a reprogramación destas células nai pluripotentes inducidas pode ser menos controvertida. Tanto as células humanas coma as de ratos poden ser reprogramadas por esta metodoloxía, xerando células nai pluripotentes humanas e de rato sen utilizar embrións.
Isto pode permitir a xeración de liñas de células nai embrionarias específicas de pacientes que poderían utilizarse para terapias de substitución de células. Ademais, isto permitirá a xeración de liñas celulares de células nai embrionarias a partir de pacientes con diversas doenzas xenéticas e proporcionará modelos ter moi valiosos para estudas esas doenzas.
Porén, como unha primeira indicación de que a tecnoloxía das células nai pluripotentes inducidas (iPS) pode conseguir rápidas curacións, foi utilizada por un equipo investigador encabezado por Rudolf Jaenisch do Instituto Whitehead para a investigación biomédica de Cambridge, Massachusetts, para curar ratos da anemia falciforme, como se informou na revista Science na súa edición on line do 6 de decembro de 2007.
O 16 de xaneiro de 2008, unha compañía radicada en California, Stemagen, anunciou que creara os primeiros embrións humanos clonados maduros a partir dunha célula da pel tomada de adultos. Destes embrións poden obterse células nai embrionarias que se corresponden xeneticamente cos pacientes.
Contaminación por reactivos usados en cultivos celulares
A edición on line de Nature Medicine publicou un estudo o 4 de xaneiro de 2005 no que se afirmaba que as célualas nai embrionarias humanas dispoñibles para o financiamento federal de investigacións nos Estados Unidos están contaminadas con moléculas non humanas procedentes do medio de cultivo usado para facelas crecer. Unha técnica común é usar células de rato e outras células animais para manter a pluripotencia de células nai que se dividen activamente. O problema descubriuse cando se viu que o ácido siálico non humano do medio de crecemento comprometía os usos potenciais das células nai embrionarias en humanos, segundo os científicos da Universidade de California, San Diego.