cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reino de Navarra
A expansión de Sancho III o Maior
En 1076, tras o asasinato de Sancho IV, o de Peñalén (botado a un precipicio en Funes) Navarra e Aragón seguen novamente xuntos baixo o reinado de Pedro I e logo o do seu irmán, o rei emperador Afonso, sendo neste período cando se consuma a toma de Tudela e o seu distrito. Tras a morte sen descendencia de Afonso I o Batallador (1134), sucédelle García Ramírez de Navarra. Nin aragoneses nin navarros respectaron o testamento do seu rei emperador Afonso, que deixaba os reinos á orde do Amorne e a outras ordes militares e cada reino escolle un rei diferente.
O reino de Navarra
Ao separarse de Aragón, Navarra convértese nun reino sen posibilidade de expansión, ao non ter fronteira cos territorios musulmáns e atoparse encaixonado entre os agora moito máis poderosos Castela e Aragón.
O expansionismo castelán e aragonés fixo minguar o territorio navarro. A determinación de repartilo, consta en varios tratados realizados polos devanditos reinos no século XII. Os reis destes dous reinos asinaron en 1198 un tratado para repartirense o reino de Navarra, co río Arga (que cruza Navarra de norte a sur) como fronteira entre ambos os reinos. Así cara a 1200 e a pesar dun labor repoboadora da zona (fundación de Vitoria e San Sebastián), Castela, apoiada na baixa nobreza, consegue o apoio de faccións autóctonas no Duranguesado, e logo en Álava, logo de cercar Vitoria durante nove meses. E para rematar Guipúscoa mediante negociación, aínda que logo de entrar o exército castelán no seu territorio. miniatura|Selo do rei de Navarra [[Sancho VII de Navarra|Sancho VII o Forte]] O traballo dos monarcas do século XIII, tras a conquista parcial de Navarra, basearase na reconstrución e reorganización interior do reino e en facer fronte ás continuas apetencias de repartición entre os seus veciños. A pesar de todo participará en empresas como a batalla das Navas de Tolosa (1212), na que destacou o monarca navarro Sancho VII o Forte e onde segundo a lenda conseguiu as cadeas e a esmeralda que conformaron desde entón o símbolo da dinastía de Navarra, en substitución do seu emblema persoal chamado 'Arrano beltza (aguia negra).
A morte sen descendencia de Sancho VII o Forte, a pesar de deixar un pacto de perfillamento con Xaime de Aragón, supón a entronización en Navarra durante case dous séculos de dinastías francesas (a de Champaña, a Capeta e a de Évreux), que tamén disporán de territorios en Francia e descoidarán en diverso grao o goberno do pequeno reino.
dereita|220px|miniatura|Estandarte dos reis de Navarra desde 1212
Tras a instauración da Casa de Trastámara en Aragón a mediados do século XV, a crise sociopolítica do reino foi paulatinamente polarizando ás forzas vivas de Navarra ao redor de dous bandos: os beamonteses e os agramonteses. É este un conflito complexo con posicións e actitudes cambiantes que aparentemente é un conflito entre faccións nobiliarias, pero que parece tamén evidenciar algún tipo de enfrontamento socioeconómico montaña-ribeira, segundo uns autores. De todos os xeitos ambas as faccións tiñan unha distribución por toda Navarra. Este enfrontamento levaría a unha cruenta guerra civil en 1441, cando Xoán II de Aragón (rei consorte de Navarra) quedou para si o trono, en vez cedelo ao seu fillo Carlos, Príncipe de Viana, ao que lle correspondía. Carlos fora designado herdeiro do reino polo testamento da súa nai a raíña Branca, aínda prescribindo devandito documento que non tomase posesión do reino sen o beneplácito do seu pai Xoán II. En 1452 o príncipe foi apresado na batalla de Aibar.
A guerra civil persistiu tras a morte de Carlos, Príncipe de Viana en 1461 e á de Xoán II en 1479. Os beamonteses tiñan o apoio dos casteláns, mentres que os agramonteses tiveron primeiro dos aragoneses (por ser Xoán II rei de Aragón) e logo dos franceses.
A conquista castelá-aragonesa
230px|miniatura|dereita|Estandarte dos Reyes de Navarra desde 1212 (Versión antiga)
A finais do século XV o rei de Aragón Fernando o Católico realizaba continuas inxerencias na guerra civil de Navarra en apoio aos Beaumonteses e que nalgúns períodos supuxera unha auténtica ocupación militar. A principios do século XVI os baumonteses perderan a guerra civil e o seu líder fuxira ao exilio Castelán, onde faleceu. Desde alí o seu descendente apoiou ao rei castelán-aragonés no seu xa decidida invasión do reino de Navarra. Isto fixo que o rei de Navarra se víse obrigado a asinar o Tratado de Blois, polo cal conseguía apoio do reino de Francia ante unha posible agresión. Isto foi considerado por Castela e Aragón como unha belixerancia, xa que Francisco I de Francia estaba enfrontado ao castelán-aragonés e ademais era declarado un monarca cismático no V Concilio de Latrán polo Papa Xulio II.
Fernando o Católico, que era medio irmán do falecido Carlos Príncipe de Viana (fillo de Xoán II e o seu segundo matrimonio con Xoana Enríquez), iniciou a invasión o 10 de xullo coa toma de Goizueta, aínda que non se publicitou e oito días antes da firma do Tratado de Blois. O groso do exército de máis de 16.000 homes ben apertrechados e experimentados entrou en Navarra desde Álava o día 22 de xullo, ao mando de Fadrique Álvarez de Toledo, segundo duque de Alba con apoiou do líder beaumontés o conde de Lerín e os seus homes.
O poderoso exército asentouse nos arredores de Pamplona (dominada polo bando beamontés), entón unha cidade de entre 6.000 e 10.000 habitante e mal fortificada, que asinou a rendición 25 de xullo. Noutros lugares de Navarra, a resistencia foi maior: Lumbier ata o 10 de agosto, Estella ata agosto, Roncal ata o 9 de setembro, do mesmo xeito que Tudela, que foi o maior bastión agramontés, onde para tomalo tiveron que vir forzas de Aragón. Os reis navarros Xoán e Catarina refuxiáronse nos seus dominios do Bearn desde onde organizaron a resistencia.
A conquista da Alta Navarra non finalizou aquí, xa que Catarina de Foix e Xoán III de Albret, e posteriormente Henrique II, apoiados polos monarcas franceses, fixeron até tres intentos militares de recobrar o reino.
O primeiro realizárono ese mesmo ano, en novembro, cando un exército de navarros agramonteses, franceses e mercenarios penetraron no reino con 15.000 homes ao mando de Xoán de Albret e o xeneral La Palice. Varias cidades do interior alzáronse, como Estella, Cábrega, Villamayor de Monjardín e Tafalla, chegando a cercar Pamplona do 3 ao 30 de novembro. Ante a chegada de reforzos casteláns polo Perdón, realizouse un asalto precipitado o 27 de novembro de Pamplona, que fracasou. Debido á proximidade do inverno, as tropas franco-navarras iniciaron a retirada cara ao Baztán. No porto de Velate, a retagarda foi sorprendida por forzas castelás, nas que predominaban guipuscoanos oñacinos, ao mando de López de Ayala, na que foi denominada batalla de Velate coa derrota e perda de doce pezas de artillería, e discútese se tamén se produciu a perda de máis de mil homes dos franco-navarros.
A segunda tivo lugar en 1516, aproveitando a morte de Fernando o Católico e a complicada sucesión castelá. O exercito, ao mando do mariscal Pedro de Navarra, mal abastecido e equipado, foi derrotado no Roncal polo coronel Fernando de Villalba. O mariscal foi feito prisioneiro (morrería asasinado no castelo de Simancas en 1522). Para evitar posteriores problemas, en cardeal Cisneros, rexente de Castela, ordenou a demolición de todas as fortalezas, exceptuando as estratéxicas e as pertencentes aos aliados beamonteses.
Nadelas, Queiruga, Porto do Son
Nadelas é un lugar da parroquia de Queiruga no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia.
Reino de Navarra
A conquista castelá-aragonesa
Sen éxito a vía militar, intentouse a diplomática. Así tiveron lugar dous encontros entre as partes, en Noyón (1516) e Montpellier (1519), que non tiveron ningún éxito, polo que os reis navarros, apoiados por Francia, realizaron un último intento bélico.
En 1521, aproveitando a guerra das comunidades que arrasaba Castela, e reinando Henrique II, que contaba co apoio incondicional do seu cuñado Francisco I de Francia, desexoso de debilitar custase o que custase a Carlos I, tivo lugar un alzamento xeneralizado en toda Navarra, incluíndo as cidades beamontesas, á vez que un exército navarro-gascón que veu polo norte, conseguiu reconquistar toda Navarra. Con todo, o ataque demorouse demasiado, non producíndose ata maio, cando en abril os comuneiros foran esmagados polas tropas reais. Ademais, no canto de consolidar a vitoria, o exército navarro-gascón quixo entrar en Logroño, o que fixo que o exército castelán se reorganizase con tres corpos de exército. As tropas fóronse retirando coa presión das tropas castelás nun número que triplicaba ás navarras. Houbo algún enfrontamento en Ponte a Raíña, e tras cometer varios erros estratéxicos, finalmente enfrontáronse nunha cruenta batalla de Noáin (30 de xuño de 1521), nos arredores de Pamplona, onde non menos de 5.000 combatentes perderon a vida. Tras esta derrota, os restos do exército franco-navarro dispersáronse, aínda que cara a outubro algúns combatentes fixéronse fortes no castelo de Maya (val de Baztán), onde resistiron ata o 19 de xullo de 1522 e no asedio da fortaleza de Hondarribia, que resistiu ata marzo de 1524. En decembro de 1523, Carlos I decretou un perdón para os sublevados, excluíndo a uns setenta membros da nobreza navarra. Para conseguir a caída de Hondarribia, o emperador decretou un novo perdón, incluíndo aos excluídos do anterior, a condición de que se lle prestase xuramento de fidelidade. Así terminaron os intentos tanto por recobrar a independencia da Alta Navarra. A inestabilidade da ocupación na Baixa Navarra fixo que Carlos I renunciase definitivamente a ela, retirándose definitivamente para 1530, onde o rei de Navarra Henrique II, mantivo a independencia do reino.
miniatura|esquerda|200px|Escudo coas armas de Castela, León e Navarra-Borbón en [[Mosteiro de Santa María a Real de Nájera|Santa María a Real de Nájera (A Rioxa).]] A pesar dos diversos intentos de reconquista, Fernando o Católico seguira traballando para consolidar a incorporación institucional de Navarra aos seus dominios. En 1513, as Cortes de Navarra, convocadas en Pamplona polo vicerrei castelán e só coa asistencia de beamonteses, nomearon a Fernando o Católico rei de Navarra. O 7 de xullo de 1515 as Cortes de Castela en Burgos, sen ningún navarro presente, anexionan o Reino de Navarra ao de Castela. O novo rei comprometeuse a respectar os foros do reino.
En 1516, o cardeal Cisneros ordena eliminar todos os signos defensivos de Navarra, debido á imposibilidade de defender co exército castelán todos os castelos. Navarra chegou a ter máis dun centenar de castelos en todo o que foi o Reino de Navarra. Moi poucos quedaron en pé, e estes só parcialmente, desmochados.
miniatura|dereita|200px|Escudo de [[Carlos V, Sacro Emperador Romano-Xermánico|Carlos I na muralla de Viana, coas armas españolas da Monarquía e as de Navarra en lugar preferente]]Tras unha breve ocupación das inmediacións de San Juan de Pie de Puerto por parte das tropas do emperador Carlos V, en 1528, este decide abandonar Ultrapuertos polo seu difícil defensa desde a península, e na Baixa Navarra continúa pola dinastía Albret-Foix que posteriormente chegaría a reinar en Francia a partir de 1620. Tras a Revolución Francesa, o Reino de Navarra foi disolto na República Francesa.
Desde ese momento a actual Navarra peninsular quedará integrada na Monarquía Hispánica, non presentando inestabilidade de calado e permanecendo leal a coróa castelá cando cara a 1640 o sistema territorial da monarquía dos Austrias entra en crise coa separación de Portugal e a revolta de Cataluña. A pesar de todo, e de xeito paulatino, conforme a rivalidade franco-española se traslada a outros ámbitos, Navarra converterase nun reino esquecido e cada vez máis marxinado dos focos de poder político e económico.
A dinastía Habsburgo establecerá en Pamplona a figura dun vicerrei, permanecendo con grande actividade as cortes do reino.
Durante a Guerra de Sucesión Española, Navarra (a pesar do fero sentimento antifránces do pobo) situarase a favor do duque de Anjou (futuro Filipe V) en lugar de por o arquiduque Carlos de Austria (como o fixeron os reinos da Coroa de Aragón). É por iso polo que tanto Tudela como Sangüesa foron ocupadas polas tropas austracistas. Á finalización do conflito, Navarra, do mesmo xeito que as provincias vascas, conservaron os seus foros fronte aos reinos da Coroa de Aragón, declarados traidores por Filipe V e desposuídos das súas prerrogativas forais polos Decretos de Nueva Planta.
Loxicamente, a nova dinastía reinante mostrouse moito máis centralista e menos pactista que a Habsburgo e en diversas ocasións o réxime foral foi posto en dúbida desde o goberno da monarquía.
A provincia de Navarra
miniatura|200px|dereita|[[Tomás de Zumalacárregui|Zumalacarrequi.]] O 14 de novembro de 1833 os rebeldes carlistas elixiron en Estella a Tomás de Zumalacárregui como o seu xefe.
O xeneral Maroto a cargo das tropas carlistas do Norte e o xeral Espartero como representante do goberno de Isabel II, o 29 de agosto de 1839, asinan o Convenio de Oñate que puxo fin á Primeira Guerra Carlista (1833-1840) no norte da península, confirmado co coñecido como "o Abrazo de Vergara" entre Maroto e Espartero o 31 de agosto. Maroto non contaba co apoio do pretendente Carlos e tampouco coa aveniencia de parte das súas tropas. O 14 de setembro de 1839 o pretendente carlista as tropas que lle permanecían fieis cruzaron a fronteira francesa e a guerra iniciada en 1833, co apoio maioritario da poboación rural de Navarra ao pretendente real Carlos, terminou na fronte norte.
Neste convenio tamén se acorda eliminar certas particularidades forais para adecualas á constitución de 1837 (Artigo 1.°. O capitán xeral, don Baldomero Espartero, recomendará con interese ao Goberno o cumprimento da súa oferta de comprometerse formalmente a propor ás Cortes a concesión ou modificación dos foros.), segundo posteriormente se reflectiría no Decreto de Confirmación de Foros de 1839, co compromiso de respectar os foros «sen prexuízo da unidade constitucional da monarquía», "oíndo" a Navarra e ás Provincias Vascongadas.
O goberno liberal quería impor os seus principios centralistas e suprimir os foros por consideralos privilexios medievais inxustos e por iso os liberais da Deputación Provincial con Yanguas Miranda como cabeza visible, negocian co goberno central a supresión de case todos os privilexios forais. Deste xeito en 1841 e mediante a Lei de Modificación de Foros de Navarra, despois chamada Lei Paccionada Navarra, o Reino de Navarra deixou de existir e pasou a ser considerada como unha «provincia foral», co que perde definitivamente a súa soberanía en favor dunha soberanía española. Con iso perdeu prerrogativas, como a exención do servizo militar e a cuñaxe de moeda propia, así como o traslado das aduanas do Ebro aos Pireneos. Con todo, a provincia seguía retendo ampla autonomía fiscal, administrativa e tributaria consignada na Lei Paccionada de 1841.
O cualificativo de "Paccionada" facía referencia a que a súa promulgación foi pactada coa Deputación Provincial, a cal estaba controlada polos liberais navarros. Todo este proceso foi abertamente criticado por Angel Sagaseta de Ilurdoz Garraza último Síndico da Cortes do Reino.
O ministro de Sagasta, Germán Gamazo, intentou suprimir en 1893 a autonomía fiscal da Lei Paccionada, produciuse unha reacción popular e institucional denominada como «Gamazada». Esta normativa non se chegou a aplicar debido a que o ministro dimitiu por outras razóns, entre outras, pola rebelión en Cuba de 1895.
Vivente, Vivente, Oza-Cesuras
Vivente é un lugar da parroquia de Vivente no concello coruñés de Oza-Cesuras na comarca de Betanzos. Tiña 12 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales eran 6 homes e 6 mulleres, o que non supón ningún cambio con relación ao ano 2000 cando contaba cos mesmos habitantes.
Mirante do Vale
O Mirante do Vale é un rañaceos localízado en São Paulo, no Brasil. Con 170 metros de altura, foi durante 48 anos o maior edifício do país, ata que foi superado en 2014 polo Millennium Palace, en Balneário Camboriú. Proxectado polo arquitecto Waldomiro Zarzur, a súa construción comezou en 1960, sendo inaugurado en 1966. O edificio localízase na rexión do Vale do Anhangabaú.
Historia
Foi proxectado polo enxeñeiro Waldomiro Zarzur conxuntamente con Aron Kogan.
A construción do rañaceos levou cinco anos. Waldomiro era un enxeñeiro cunha considerable experiencia. A súa primeira obra, unha casa na Rúa Afonso Brás, na Vila Nova Conceição, foi executada cando tiña só 21 anos e aínda estudaba Enxeñeria na Universidade Presbiteriana Mackenzie. Nesa época, a amizade co tamén estudante Aron Kogan transformouse en sociedade que duraría ata 1960, cando Kogan foi asasinado e Waldomiro asumiu a dirección da empresa.
É posible ter unha visión aérea do Mirante do Vale visitando o observatorio da torre do Banespa ou o Terraço Itália, dende onde parece mais baixo, debido a estar situado nun val.
Encoro de San Martiño
miniatura| O encoro de San Martiño é unha presa artificial creado no río Sil, situado entre os concellos valdeorreses da Rúa e de Petín, e unha pequena parte en Quiroga, na banda oriental da provincia de Ourense.
Construción
Foi construído en 1956 pola empresa Dragados y Construcciones S.A. O seu propietario actual é a compañía Iberdrola.
Características técnicas
A altura da presa é de 25 m de altura, ocupando unha lonxitude de 125 m. Retén unha capacidade media de 10 hm³. No lugar a altura é de 290 msnm. A cola do encoro ten unha lonxitude de 1,7 km e un ancho máximo de 600 m.
Características bioxeográficas
O encoro creou unha zona húmida interesante desde o punto de vista ecolóxico. Na beira dereita, correspondente ao concello da Rúa, a compañía eléctrica creou un bosque de chopos, para o que plantou varios miles de exemplares, a fin de protexer esa marxe das inundacións. Constitúe na actualidade unha área de recreo para a poboación da localidade.
Dadas as características climáticas do val, enclavado en zona de clima oceánico de influencia mediterránea, con temperaturas que oscilan entre os -5 °C en inverno e superan os 40 °C no verán, cunha pluviosidade media anual de 654 mm, o encoro, ás veces denominado tamén lagoa de San Martiño, atrae gran número de aves singulares, especialmente anátidos, capaces de aniñar aquí. Nos anos 1980 esta zona xunto con outras zonas húmidas da mesma comarca, foi cualificada como unha das máis interesantes de España, polo gran número de anátidos censados, con máis de 1.800 exemplares, cando só había vinte puntos españois que superasen os 1.500 exemplares. Ademais, entre outras, censábanse cegoñas, martiños peixeiros etc. Debe indicarse tamén a existencia dun bo número de réptiles e batracios, polo que hai anos se solicitara unha protección especial para o sitio.
Andrea Oubiña
Andrea Oubiña Rodríguez, nada no Grove o 10 de novembro de 1990, é unha remeira galega que gañou a Bandeira da Concha feminina en oito ocasións, ademais da liga ACT feminina en cinco.
Tamén obtivo varios títulos nacionais en bateis e traíñas, así como campionatos de Galicia e regatas en todas as categorías.
Traxectoria
En 2002, comezou a remar en Amegrove, club no que estivo durante tres anos, antes de ir ó Náutico de Vigo. Para os vigueses competiu durante 2006 e 2007, gañando o campionato de España de Bateis en categorías cadete. En 2008, fichou por Samertolameu de Meira, formando parte dende entón da traiñeira conxunta de clubs galegos que competiu na Bandeira da Concha.
Traiñeira galega
En 2008, e tras 128 anos de historia da Bandeira da Concha masculina, os organizadores, o Concello de San Sebastián, decidiu crear a primeira edición da súa regata para mulleres, onde participou Andrea como parte do equipo galego. A proba disputouse en dúas regatas, unha xornada clasificatoria celebrada o 13 de setembro ás 18 horas e a regata final o día 14 ás 11:00 horas, nun percorrido de 2.778 metros cunha soa ciaboga. As súas compañeiras formaban parte dos clubs Cabo da Cruz, Chapela e Samertolameu de Meira, e impuxéronse por menos de cinco segundos a Estaleiro. Ese ano tamén se adxudicou a Bandeira Concello de Redondela de bateis.
No primeiro ano da liga ACT feminina, en 2009, o equipo de Galicia presentouse cunha formación composta por remeiras de Chapela, Samertolameu e Cabo da Cruz. Adxudicáronse cinco das sete bandeiras da liga, sumando finalmente 23 puntos, polos 15 do seu máis inmediato perseguidor, a selección biscaíña. Ese ano tamén se clasificaron para a Bandeira da Concha. Na final, Getaria-Tolosa comezou en primeiro lugar, pero a tripulación galega recuperouse e revalidaron o seu triunfo do ano anterior con tres segundos de vantaxe sobre Astillero.
Cola (xénero)
Descrición
Son árbores monoicas ou dioicas de follas simples, palmatilobadas ou dixitadas, con pecíolos a miúdo provistos dun pulvínulo. Flores en acios ou panículas axilares sobre a madeira vella. Teñen o cáliz con 4-5(-7) lóbulos e carecen de pétalos. As flores masculinas con 5-12 estames dispostos en dous aneis sobre unha coroa. O froito, coñecido coma noz de cola aparece en folículo de 3-4 carpelos leñosos con dehiscencia lonxitudinal.
Usos
Empréganse as sementes (noces) da árbore da cola (Cola nitida (Vent.) Schott et Endl. ou da Cola acuminata (Beauv.) Schott et Endl.), desecadas e desprovistas dos tegumentos. Da noz de cola producíase noutrora un extracto para refrescos polo seu alto contido de cafeína (até o 5 %).
En África empréganse aínda as sementes de maneira tradicional.
Acción farmacolóxica
Estimulante do sistema nervioso central (comparábel ao café ou té), defatigante, cardiotónico, dixestivo, lipolítico, diurético.
Efectos secundarios
Excitación, insomnio, taquicardia. Pode provocar sobreexcitación seguida de depresión. A noz de cola libera amodo a cafeína, polo que presenta un efecto estimulante máis suave que o café e alonga o tempo de eliminación da cafeína, o que potencia o efecto excitante das bebidas refrescantes nas que van asociados a outras drogas con bases xánticas: evitar as asociacións con café, té, mate ou guaraná.
Taxonomía
Foi descrito por Schott & Endl. e publicado en Meletemata Botanica 33, no ano 1832. A especie tipo é Cola acuminata (P.Beauv.) Schott & Endl.
A Ponte de Río Maior, Queiruga, Porto do Son
A Ponte de Río Maior é un lugar da parroquia de Queiruga no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia.
Campionato Portugués de Rugby 2001-2002
A tempada 2001-2002 do Campionato Nacional foi a edición número 44 da máxima competición de clubs do rugby en Portugal.
Formato do torneo
O formato de competición contou con dúas fases.
Encoro de Santiago
dereita|miniatura|Vista da presa. O encoro de Santiago é unha presa artificial no río Sil, sita no concello de Vilamartín de Valdeorras, no parte oriental da provincia de Ourense e destinada á produción de enerxía eléctrica.
Construción
Este encoro foi rematado de construír no ano 1968, pola empresa Saltos del Sil, sendo o seu propietario actual Iberdrola.
Características técnicas
A altura da presa é de 21 m, cunha lonxitude de 147 m, represando unha media de 2 hm3 de auga, que ocupan unha superficie estimada en 53 ha.
Valor ecolóxico
O encoro constitúe unha zona húmida que serve de refuxio para especies singulares de aves, especialmente anátidos e limícolas.
A Poza de Mande, Queiruga, Porto do Son
A Poza de Mande é un lugar da parroquia de Queiruga no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia.
Alcalde, alcaldesa
miniatura|[[Enrique Tierno Galván, alcalde de Madrid de 1979 a 1986.]] Alcalde, termo derivado do árabe قاضي, qāḍī, que significa "xuíz", é un funcionario público que se atopa á fronte da administración local básica dun país ou forma parte dela.
Nos distintos países existe unha ampla variedade de regulacións legais ou consuetudinarias, tanto no relativo ás competencias e responsabilidades do alcalde como na forma en que é elixido.
Historicamente, en partes de Castela o alcalde tamén exercía tamén as funcións de xuíz. Os poboados que ostentaban ese privilexio tiñan o título de vila (ou de cidade). A administración municipal das outras poboacións estaba nas mans dun corrixidor. Por esta razón, as vilas tiñan dereito a erixir un rollo, lugar de axustizamento. Existiu ademais, no Reino de Castela, o cargo de Alcalde de Casa e Corte da súa Maxestade, funcionario xudicial que impartía xustiza na Sala de Alcaldes de Casa e Corte.
O cargo de alcalde ten unha duración normalmente de 4 a 6 anos e pode ser reelixido na maioría dos países. Habitualmente está ao cargo de velar polos intereses dos seus concidadáns, representándoos ante a autoridade xerárquica maior, ademais de impulsar políticas locais para mellorar a súa calidade de vida, como programas de saúde ou deporte, e combater contra a delincuencia, entre outras tarefas.
Tomás Gómez
O nome Tomás Gómez pode referirse a:
Ciclo do Ulster
O Ciclo do Ulster (en irlandés an Rúraíocht), coñecido anteriormente como Ciclo da rama vermella, é un gran conxunto de escritos en prosa e verso centrados nos heroes tradicionais dos Ulaid, os poboadores do leste da provincia irlandesa moderna do Ulster, que toma o seu nome deles. Este é un de catro grandes ciclos da mitoloxía irlandesa, xuntamente co Ciclo mitolóxico, o Ciclo feniano e o Ciclo histórico.
Longa Marcha (foguete)
miniatura|Un [[Longa Marcha 2D levando satélite venezolano de observación.]] Longa Marcha (Chang Zheng en Pinyin, e normalmente referido abreviadamente como CZ) é unha familia de foguetes operados pola República Popular da China.
Ciclo do Ulster
O ciclo explica a historia do reino de Conchobar mac Nessa, rei do Ulster disque contemporáneo con Xesús Cristo. O seu mandato estendíase desde Emain Macha (a actual Navan Fort preto de Armagh), e era un forte rival da raíña Medb e o rei Ailill de Connacht e do seu aliado, Fergus mac Róich, anterior rei do Ulster. O heroe principal do ciclo é o sobriño de Conchobar, Cúchulainn.
Longa Marcha (foguete)
Historia e características
O regreso a China desde de Tsien Hsue-Shen en 1955, teórico de primeiro nivel da foguetería formado nos Estados Unidos, marcou o inicio da China como potencia espacial. En 1956 Tsien asistíu ás negociacións polas cales a Unión Soviética transferiría tecnoloxía nuclear e de foguetes a China, o que incluía a asistencia de estudantes chineses a universidades soviéticas. A tarefa de poñer en marcha toda a industria capaz de levar a construír foguetes espaciais foi todo un desafío, xa que o país tivo que partir de cero nese aspecto. Como punto de partida a Unión Soviética proporcionou un foguete R-2, unha versión mellorada do mísil V-2 alemán. Cara 1960 o goberno soviético decidiu deixar de colaborar coa China, pero pese ao inconveniente, Tsien xa conseguiu reproducir a finais dese mesmo ano un R-2 con medios totalmente chineses.
Cara 1971 comezou coas probas do seu primeiro mísil balístico intercontinental (ICBM, Intercontinental Ballistic Missile), o DF-5, un mísil de dúas etapas de propelente líquido do cal derivan tódolos foguetes da familia Longa Marcha. A familia de lanzadores inclúe os foguetes Longa Marcha 2, Longa Marcha 3 e Longa Marcha 4, con etapas superiores crioxénicas e aceleradores de propelente líquido, dando lugar a 12 configuracións posibles dos distintos foguetes, chegando a ser capaces de poñer ata 9200 kg en órbita. No ano 2000 comezouse a traballar no deseño dunha nova xeración de foguetes Longa Marcha completamente crioxénicos e de alto rendemento, aínda que o seu desenvolvemento vai con demora.
Ciclo do Ulster
O ciclo consiste en aproximadamente oitenta historias, cuxo centro é a de Táin Bó Cúailnge, ou o Roubo de Gando de Cooley, na que Medb, encabezando un exército enorme, invade o Ulster para roubar o Touro Pardo de Cooley, atopándose con Cúchulainn como única oposición.
Sindo Seixido
Gumersindo Seijido López, coñecido como Sindo Seixido, nado en Limodre (Fene) en 1922 e finado en 2018, foi un guerrilleiro antifranquista e escritor galego.
Lino Enrique García Requejo
Lino Enrique García Requejo, nado en Pontevedra en 1856 e finado na mesma cidade o 23 de decembro de 1893, foi un mestre galego.
Traxectoria
Mestre e masón, introduciu en Galicia o sistema de ensino Froebel e publicou en 1887 o traballo Froebel y su sistema educativo. Foi avó de Daría González García e mais de Sebastián González García-Paz.
Ian Wiséhn
Kent Ian Bertil Wiséhn, nado en 1951, é un numismático sueco, exdirector do Gabinete Real de Moedas de Estocolmo (Kungliga Myntkabinettet).
Wiséhn e os roubos no Kungliga Myntkabinettet
Durante o período da súa dirección do Gabinete Real de Moedas, en 2013, producíronse uns roubos de moedas e medallas por valor de varios millóns de coroas. Nas investigacións levadas a cabo en 2017, Wiséhn confesou a súa participación nestes feiros, polos que foi procesado e condenado.
O propio Ian Wiséhn participou na serie documental dirixida por Åsa Blank titulada Guldfeber: stölderna på Kungliga Myntkabinettet ("Febre do ouro: os roubos no Gabinete Real de Moedas), da canle SVT en abril de 2020. Nela, admite algúns dos roubos no Gabinete, aínda que afirma que na súa confesión de culpabilidade actuou baixo presión.
Max Méreaux
Max Méreaux, nado en Saint-Omer o 13 de outubro de 1946, é un compositor e pedagogo francés. Estudou composición no Conservatorio de París.
Galería de imaxes de Coristanco
Galería de imaxes do concello de Coristanco na provincia da Coruña.
Fernando Soldevilla
Fernando Soldevilla Ruiz, nado en Escalona de Alberche (Toledo) o 30 de maio de 1854 e finado en Madrid o 5 de abril de 1931, foi un escritor e político español.
Traxectoria
Alto funcionario dos ministerios de Gobernación e Traballo. Foi elixido deputado polo distrito de Becerreá en 1893. Volveu ser elixido deputado polo distrito de Lugo en 1910. Foi gobernador civil de Xirona e A Coruña (1901). Empezou como xornalista en La Linterna, foi redactor de El Día, El Imparcial e La Correspondencia de España e colaborou en La Voz e La Esfera. Entre 1895 e 1928 publicou El año político, unha serie de volumes anuais que recollen os acontecementos políticos, sociais, militares e económicos de España.
Lybius dubius
É unha especie común no oeste tropical de África, e ten costumes arborícolas. Os adultos aliméntanse de froitas, mentres que os exemplares máis novos aliméntanse de insectos.
Larbanois - Carrero
Larbanois - Carrero é un dúo uruguaio de música popular integrado por Eduardo Larbanois e Mario Carrero. Desenvolvido no final da 1977 e cunha trayectoria que se estende ata o presente, é referente de varias xeracións de músicos do Uruguai.
Historia
Os membros deste dúo de músicos reuníronse no Festival de Paysandú, 1973, no qual Carrero gañou o premio á mellor voz. En 1977 os músicos decidiron formar o dobre, botando súa primeira vez nun concerto organizado por estudantes universitarios no Colexio de San Juan Bautista de 1978.
Amandla Stenberg
Amandla Stenberg, nada nos Ánxeles (California) o 23 de outubro de 1998, é unha actriz e modelo estadounidense principalmente coñecida polo seu traballo no filme Os xogos da fame.
Larbanois - Carrero
Biografía
Con máis de 30 anos de concertos, a dobre fixo unha xira por todo o mundo, tendo dado recitais en Australia, Nova Zelandia, Estados Unidos, Canadá, Cuba, Paraguai, Brasil, Arxentina, Venezuela, Colombia, entre outros.
Lanzaron máis de 30 LPs. e compartido o escenario cunha manchea de artistas uruguaios e estranxeiros, entre os cales se contan: Santiago Feliu, León Gieco, Paco Ibáñez, César Isella, Joan Serrat Manuel, Daniel Viglietti, Alfredo Zitarrosa, os irmáns Carlos e Enrique Mejía Godoy e Pablo Milanés.
Amandla Stenberg
Traxectoria
Amandla provén dos Ánxeles, California. A súa nai e afroamericana, o seu pai danés, e a súa avoa paterna e de ascendencia inuit groenlandesa. O seu nome significa "poder" ou "forza" en zulú e xosa.
Fotometría (astronomía)
A fotometría é a rama da astronomía que se dedica a medir o brillo dos diferentes astros: estrelas, planetas, satélites, asteroides, cometas etc.
A escala de brillos das estrelas foi establecida polo astrónomo grego Hiparco de Nicea, quen dividiu estes brillos en cinco graos ou magnitudes. Máis tarde, coa introdución do telescopio por Galileo en 1609, ampliouse a escala para incluír os astros telescópicos, invisíbeis para o ollo humano pola súa extrema debilidade.
Os astros máis brillantes (como o Sol) teñen magnitude negativa, mentres que os máis débiles téñena positiva, sendo esta tanto maior canto máis débiles son: o Sol ten magnitude -26,8, Sirio -1,5, a Estrela Polar 2,12, Urano 5,8, Neptuno 7,2 e Plutón 13,6. A das estrelas máis débiles que un telescopio profesional pode capturar é superior a 25.
Para efectuar estas mediciones definíronse uns sistemas fotométricos, os máis coñecidos dos cales son o UBV de W. W. Morgan e Harold Johnson e o UBVRI de A. Cousins e J. Menzies.
Se a precisión coa que se medían as magnitudes a mediados do século XX era dunha centésima, co uso da fotometría CCD ampliouse esta precisión a milésimas de magnitude: en 2006, a dezmilésimas de magnitude, nun estudo fotométrico do cúmulo aberto M67. En 2009 lanzouse ao espazo o satélite Kepler levando un sensor capaz de detectar cambios de 20 partes por millón (1/50.000).
Bandeira Teresa Herrera
miniatura|Imaxe da regata de 2012. A Bandeira Teresa Herrera é unha competición aberta de remo organizada na cidade da Coruña ó estilo da Bandeira da Concha, valedeira para a Liga Galega de Traiñeiras. O seu nome procede da filántropa coruñesa Teresa Herrera, a quen tamén se lle dedica o Trofeo Teresa Herrera de fútbol.
Santa Lucía, Queiruga, Porto do Son
Santa Lucía é un lugar da parroquia de Queiruga no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 52 habitantes (26 homes e 26 mulleres).
Le Monde
Historia e características
Este xornal é considerado un periódico de referencia pola súa alta calidade de contidos. É o diario francés con maior presenza no estranxeiro, cunha media de 40 000 exemplares vendidos fóra de Francia cada día.
Afonso de Lanzós
Afonso de Lanzós  ou Alonso de Lanzós,     foi un nobre e dirixente irmandiño. No ano 1467, dentro da Gran Guerra Irmandiña, uniuse aos vasalos facendo súas as reivindicacións destes e dirixiu xunto a Pedro Osorio e Diego de Lemos un auténtico exército popular. Lanzós ergueuse contra a casa dos Andrade, aos que servira, por afrontas á súa propia familia. Logrou vencer todas as súas fortificacións, agás a de Moeche, aínda que finalmente foi preso por Fernán Pérez Parragués e rematou nun calabozo dos Andrade.
Traxectoria
Afonso de Lanzós era un cabaleiro galego orixinario de Betanzos, un fidalgo modesto que entón tiña vinte homes de a cabalo e catrocentos vasalos. Serviu ao seu curmán Fernán Pérez de Andrade para despois pasar á casa dos Gómez Pérez das Mariñas. En 1465, foi a Castela para solicitar a protección do rei Henrique IV.
Segunda revolta irmandiña (1467 a 1469)
A revolta iniciouse en Santiago de Compostela e estaba formada por 80.000 homes armados e dirixida por:
1947
Outros
Historia ano a ano
Afonso de Lanzós
Segunda revolta irmandiña (1467 a 1469)
Nos inicios a revolta fíxose co territorio destruíndo máis de cen castelos e os nobres fuxiron a Portugal, Asturias e Castela. En 1468, Lanzós derrotou os baróns feudais. En 1469 Pedro Madruga, fuxido nos inicios da revolta, iniciou a ofensiva dende Portugal coa axuda de parentes e amigos da cabalería portuguesa ao mando dun exército armado con arcabuces, e percorreu o traxecto Tui-Pontevedra-Padrón-Santiago, encontrándose con Fonseca e Pimentel cerca de Santiago de Compostela. Un segundo exército dirixido polo arcebispo Fonseca veu dende Salamanca, acompañado de Juan Pimentel, irmán do conde de Benavente, así como de Pedro Vega e outros cabaleiros. Pedro Álvarez xuntouse con eles en Balmalige preto de Santiago. O terceiro exército chega dende Castela, co conde de Lemos, que avanza dende Ponferrada ata Monforte de Lemos con Pedro Pardo de Cela. O exército irmandiño descoñecía as armas de fogo. Empregaban só béstas, ondas e catapultas. Pedro Madruga gaña batalla tras batalla e Afonso de Lanzós tense que retirar cos seus homes ao castelo dos Andrade en Pontedeume. Por entón Pedro Osorio e Diego de Lemos réndense, deixan a revolta e pásanse ao inimigo. Sabedor da crueldade do señor dos Andrade e da imposibilidade de continuar a loita, decide renderse ao bispo de Santiago, Afonso de Fonseca II e entrega Pontedeume. Cando se retiraba foi feito preso e entregado a Fernán Pérez de Andrade en 1470.
Últimos anos
miniatura|110px|Escudo do concello de [[Maceda coas armas dos Lanzós.]] Afonso de Lanzós perdeu as súas posesións a mans do conde de Lemos e Diego de Andrade en vinganza:
Fixo testamento o 21 de maio de 1480 na cidade da Coruña, na casa do mercador Juan de Dios onde se atopaba recollido e prostrado de enfermidade; mandou ser enterrado no convento de San Francisco da Coruña onde di que descansaban os seus devanceiros. A súa viúva en 1492 preitea pola recuperación dos bens.
Subdivisións de Armenia
Armenia está organizada político-territorialmente en once subdivisións. Destas once, dez son chamadas provincias, marzer (en armenio մարզեր), en singular marz (մարզ), que é derivada da palabra persa marz, cuxo significado é fronteira, límite. Iereván é tratada separadamente e recibe status especial de hamaynq (համայնք) por ser a capital do país. O líder do executivo en cada unha das 10 provincias é o marzpet (մարզպետ) ou gobernador da marz, nomeado polo goberno de Armenia. En Iereván, o líder do executivo é o prefecto, escollido polo presidente.
Divisións administrativas
miniatura|Provincias de Armenia
Comunidades (hamaynkner)
Dentro de cada provincia están as comunidades (hamaynkner, singularhamaynk). Cada comunidade é autogobernada e consiste dunha ou máis localidades (bnakavayrer, singular bnakavayr). As localidades son clasificadas como cidades (kaghakner, singularkaghak) ou vilas (gyugher, singulargyugh). En 2007, Armenia posuía 915 comunidades, das cales 49 eran consideradas urbanas e 866 consideradas rurais. A capital, Iereván, tamén ten o estatuto dunha comunidade. Alén diso, Iereván é dividida en doce distritos semi-autónomos.
Competencia dixital
miniatura|Nenos usando ordenadores nunha clase en [[Taiwán.]] A competencia dixital é a capacidade de poñer en práctica -en diversos contextos e situacións- coñecementos, habilidades e actitudes á hora de acceder á información, construír con ela coñecementos propios, expresala e difundila producindo documentos persoais e empregala eticamente, utilizando para iso medios dixitais.
Adquirir e posuír esta competencia implica ser unha persoa que sabe acceder e traballar coa información que achegan os medios dixitais de xeito autónomo, eficaz e responsable, reflexionando criticamente sobre a mesma, traballando de igual modo no que se refire ó tratamento das propias ferramentas tecnolóxicas.
OCDE e o Proxecto de Definición e Selección de Competencias
En 1997, a Organización para a Cooperación e o Desenvolvemento Económico (OCDE) iniciou o denominado Proxecto de Definición e Selección de Competencias (DeSeCo), co obxectivo de analizar as competencias que se consideraban necesarias para os cidadáns do mundo moderno, é dicir, os pre-requisitos psicosociais para un bo funcionamento da sociedade. A ampla participación de expertos académicos e institucións permitiu a identificación dun grupo pequeno de competencias clave clasificadas en tres amplas categorías: usar ferramentas de xeito interactivo, interactuar en grupos heteroxéneos e actuar de forma autónoma. Co informe final deste proxecto, publicado en 2003, creouse un marco relevante para as políticas e a articulación das necesidades e prioridades da educación nacional.
Anteriormente, en decembro de 2003, o Parlamento Europeo e o Consello adoptaron, definitivamente, un programa plurianual (2004–2006) para a integración efectiva das Tecnoloxías da Información e a Comunicación (TIC) nos sistemas de educación e formación en Europa. A esta iniciativa chamóuselle Programa eLearning e o seu orzamento andou polos 44 millóns de euros. Os obxectivos deste programa, recollidos no Programa de acción no ámbito da aprendizaxe permanente (2007-2013), son, entre outros, os seguintes:
-Facilitar os intercambios, a cooperación e a mobilidade entre os sistemas educativos e de formación europeos para que se convertan nunha referencia de calidade mundial.
- A creación de contidos, servizos, métodos pedagóxicos e prácticas innovadoras baseadas nas TIC.
A necesidade de delimitar, definir e explicitar as competencias necesarias para os cidadáns, entre elas a competencia dixital, pode enmarcarse nun contexto europeo. Dito contexto busca garantir o desenvolvemento e o crecemento futuro destas competencias. Para iso, contempla a inclusión das TIC en tódolos ámbitos.
Previamente, nun contexto máis internacional, coincidiron en sinalar a Sociedade da Información como un dos piares básicos do desenvolvemento dos países do mundo e insistíase en declarar a educación como a ferramenta fundamental para desenvolver esta tarefa. A declaración de principios "Construír a Sociedade da Información: un desafío global para o novo milenio" do Cumio Mundial sobre a Sociedade da Información celebrado en Xenebra en 2003, sinalaba:
" A educación, o coñecemento, a información e a comunicación son esenciais para o progreso, a iniciativa e o benestar dos seres humanos. É máis, as Tecnoloxías da Información e as Comunicacións (TIC) teñen inmensas repercusións en practicamente todos os aspectos das nosas vidas. O rápido progreso destas tecnoloxías brinda oportunidades sen precedentes para acadar niveis máis elevados de desenvolvemento. A capacidade das TIC para reducir moitos obstáculos tradicionais, especialmente en tempo e distancia posibilitan, por primeira vez na historia, o uso do potencial destas tecnoloxías en beneficio de millóns de persoas en todo o mundo" (CMSI, 2003, apartado 8).
Competencia dixital en España
En España, o Tratamento da Información e Competencia Dixital pasa a formar parte do currículo prescritivo no ano 2006, coa Lei Orgánica de Educación (LOE), definida como "Dispoñer de habilidades para buscar, obter, procesar e comunicar información e para transformala en coñecemento. Incorpora diferentes habilidades, que van desde o acceso á información até a súa transmisión en distintos soportes unha vez tratada, incluíndo a utilización de tecnoloxías da información e a comunicación como elemento esencial para informarse, aprender e comunicarse. O tratamento da información e a competencia dixital implican ser unha persoa autónoma, eficaz, responsable, crítica e reflexiva ao seleccionar, tratar e utilizar a información dispoñible, contrastándoa cando é necesario, e respectar as normas de conduta acordadas socialmente para regular o uso da información e as súas fontes nos distintos soportes". Esta Lei indica, así mesmo, a necesidade de crear en cada centro un plan de introdución ás tecnoloxías da información e comunicación, influíndo no desenvolvemento da competencia dixital.
A incorporación das competencias ós currículos galegos pódense atopar no Decreto 130/2007, de 28 de xuño, polo que se establece o currículo da Educación Primaria na Comunidade Autónoma de Galicia e o Decreto 133/2007, do 5 de xullo, polo que se regulan as ensinanzas da educación secundaria obrigatoria na Comunidade Autónoma de Galicia.
Educación e competencia dixital
O desenvolvemento de prácticas estratéxicas, de competencias transversais, é hoxe máis que nunca necesario para o avance das políticas educativas e para unha vida activa como cidadán (Bolívar, 2008), xa que posibilita o dominio de ferramentas para a aprendizaxe e a formación, o dominio de capacidades que permitan unha boa relación social, así como a xestión da totalidade da actuación (liderado, creatividade, xestión de proxectos). A Unión Europea formulou oito competencias clave (Eurydice, 2002), baseadas na idea de aprender, e sinalou o dominio da capacidade de lectura, escritura, cálculo e dominio das TIC como elementos esenciais para a aprendizaxe.
O proxecto DeSeCo (Definition and Selection of Competencies) categoriza as competencias clave dende unha tripla vertente: competencias que permiten dominar os instrumentos socioculturais necesarios para interactuar co coñecemento, tales como; linguaxe, símbolos e números, información e coñecemento previo, así como instrumentos físicos como os ordenadores; competencias que permiten actuar en grupos heteroxéneos e autonomamente (comprender o contexto, relacionarse con outros, cooperar, traballar en equipo).
Escola 2.0
A escola 2.0 ten como obxectivo introducir as TIC no sistema educativo e que todos os alumnos conten cunha computadora para realizar un uso personalizado. Trataríase de crear así aulas dixitais do século XXI, baseadas nos servizos da Web 2.0. A posta en funcionamento deste tipo de aulas levouse a cabo en dúas fases: a primeira nos cursos de 5º e 6º de primaria (curso 2009-2010) e a segunda nos cursos 1º e 2º da E.S.O (curso 2010-2011). "Distintos gobernos das comunidades autónomas (Asturias, Andalucía, Castela -León, Aragón, Canarias, Castela-A Mancha, Cataluña,...) asinaron convenios de participación no programa Escuela 2.0 de tal maneira que o Ministerio proporcionaría o 50% e o goberno rexional e o outro 50% dos custos." (Muñoz, 2011)
Axentes da escola 2.0:
A escola 2.0 pretende dotar as aulas cunhas boas infraestruturas, fomentar o uso de Internet nas aulas, traballar cos recursos didácticos dixitais, formar o profesorado e introducirse no mundo das redes sociais. Os familiares directos dos alumnos posúen un importante papel xa que deben estar vinculados a esta nova forma de aula e familiarizados coas TIC.