cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lanzarote
Economía e sociedade
A organización social estaba adaptada ás condicións da illa, pobre en recursos de todo tipo. A xerarquía era patriarcal e hereditaria, exercida por reis que eran elixidos polos nobres, e a xustiza extremadamente dura segundo os primeiros visitantes europeos, administrábase na praza pública ou "tagoror". Outros datos a respecto da estrutura social indican unha adaptación á escaseza permanente de recursos. A procreación estaba limitada polo infanticidio feminino, práctica utilizada para lograr un control de poboación nunha illa de recursos escasos. Probablemente froito da práctica do infanticidio feminino, en determinado momento a poboación feminina chega a ser menor que a masculina, o cal levaría a que se desen casos de poliandría nos que cada muller tiña tres maridos que alternaban mes por mes (triandria), isto podería supor, doutra banda, unhas normas de residencia matrilocais.
Primeiras expedicións
As primeiras expedicións europeas de saqueo á busca de escravos paraban primeiro en Lanzarote e La Graciosa, por ser as illas máis próximas á Península Ibérica. Isto contribuíu a unha diminución demográfica durante o século XIV, de maneira que cando chegaron as primeiras expedicións de conquista a poboación estaba en claro retroceso.
Conquista castelá
miniatura|Gravado da expedición de Jean de Béthencourt e Gadifer de la Salle á Illa de Lanzarote. A conquista definitiva da illa prodúcese coa expedición dos mercenarios e aventureiros normandos Jean de Béthencourt e Gadifer de la Salle. Béthencourt, dono de varios señoríos, concibiu a idea de conquistar as Illas Canarias, para o cal obtivo o dereito de conquista por parte do rei Henrique III de Castela, en cuxa corte tiña influencias, conseguindo así o patrocinio da Coroa de Castela. Para emprender a conquista das illas, Béthencourt reuniu fondos propios e algúns alleos que puido recadar para armar varios barcos.
A expedición partiu do porto francés de La Rochelle en 1402 con aproximadamente 250 homes, a maior parte deles franconormandos. Despois de pasar polos portos da Coruña e Cádiz, a expedición chegou ao illote de Alegranza, aínda que coa tripulación xa reducida a menos da metade. Poucos días despois os expedicionarios chegaron a Lanzarote, onde non atoparon resistencia dos nativos e o mesmo rei Guadarfía ofreceu a Béthencourt os seus servizos e respectos, pasando así a illa a estar baixo a protección do nobre normando. Posteriormente, os expedicionarios establecéronse na Costa do Rubicón, no sur da illa, onde se establecería tamén a diocese Rubicense.
Despois da conquista, a illa de Lanzarote serviu como base para as posteriores incursións á illa de Fuerteventura. Os colonos franconormandos decatáronse nestas incursións de que precisarían reforzos para poder conquistar Fuerteventura, polo que Béthencourt volveu para Castela, deixando na illa un destacamento baixo o mando de de la Salle no castelo de Rubicón. Porén, durante o tempo que Béthencourt permaneceu fora, de la Salle tivo que facer fronte a varias dificultades durante o seu mandato interino, entre elas a escaseza de alimentos que provocou unha insurrección encabezada por un dos seus homes que quedaran en Rubicón mentres el se atopaba capturando lobos mariños na illa de Lobos. Os sublevados roubaron víveres e prenderon a lanzaroteños para a súa venda, entre outras malfeitorías, mais o líder (identificado como Bertín Berneval) embarcou nunha nave pirata e fuxiu para Europa. Como consecuencia desta insurrección, os lanzaroteños rebeláronse contra o poder normando, aínda que estes non tardaron en renderse, e posteriormente en bautizarse. Tras sucesivos fracasos na conquista doutras illas e dado o escaso interese comercial que espertaba Lanzarote entón, Jean de Bethencourt cede o señorío da illa ao seu parente Maciot de Béthencourt.
O señorío feudal
Lanzarote convértese nun señorío feudal que pasa de man en man dos descendentes de Bethencourt a nobres andaluces como o Conde Niebla, Hernán de Peraza e Pedro Barba.
Nestes primeiros anos levará á illa un importante continxente repoboador de orixe berberisca, que se fusionará coa poboación aborixe e cos colonizadores europeos.
Durante as seguintes centurias a illa manterá unha estrutura de poder feudal, ata a abolición do señorío polas cortes de Cádiz en 1812. Dada a proximidade coa costa africana, Lanzarote será obxectivo dos ataques de piratas berberiscos e europeos. En 1586 o corsario berberisco Amurat toma a illa con cincocentos homes e captura á familia do señor. En 1618 Soliman invade e arrasa a illa. Sir Walter Raleigh, durante a súa última expedición á busca do Dourado, ataca Arrecife en 1617 e arrasa a cidade. A poboación refúxiase durante os ataques na Cueva de los Verdes.
A erupción de Timanfaya
miniatura|250px|dereita|Timanfaya "O día 1 de setembro 1730, entre as nove e as dez da noite, a terra abriuse en Timanfaya, a dúas leguas de Yaiza...e unha enorme montaña levantouse do seo da terra", segundo o testemuño do párroco Lorenzo Curbelo. A illa transformouse por completo. Dez pobos quedaron enterrados (Tingafa, Montaña Blanca, Maretas, Santa Catalina, Jaretas, San Juan, Pena de Palmas, Testeina e Rodeos) e durante seis anos a lava estendeuse pola zona sur cubrindo un cuarto da illa e enchendo as veigas próximas de cinzas volcánicas. En 1824 de novo comezan as erupcións en Timanfaya. Producíronse terribles fames negras e boa parte da poboación viuse obrigada a emigrar. Desde entón a paisaxe transformouse grazas ás técnicas agrícolas de cultivo sobre lapillis (rofe) volcánicos, que os conejeros empregan para captar a humidade dos alisios.
Actividade económica
Durante a segunda metade do século XVIII introduciuse o cultivo da barrilla ou eslamiada, unha planta rastreira rica en álcalis que se empregaba para a fabricación de xabón. De América chega a Lanzarote o cultivo da cochinilla en tuneras, a papa e o tomate. A cochinilla foi durante algún tempo unha da industrias máis importantes da illa. Aínda poden verse as plantacións nas vilas de Guatiza e Mala. De Europa chegan as viñas, con que se fabrica o viño malvasía, o preferido polo personaxe de Shakespeare Falstaff.
Século XX
Durante o século XX a economía da illa pasou de depender da agricultura e a salgadura de peixe a depender case exclusivamente do turismo.
A figura de César Manrique foi clave para que o desenvolvemento turístico da illa non destruíse a paisaxe orixinal, ademais de ser o creador dalgúns dos lugares de maior interese da illa: Os jameos da auga, o Monumento ao Campesiño, o Miradoiro do Río e o Taro de Tahiche; con todo, o modelo desarrollista dos últimos anos está producindo unha deterioración da paisaxe e do medio ambiente da illa, a pesar de que a esta sexa declarada Reserva Mundial da Biosfera. Esta economía concentrada no turismo e o sector da construción levou a Lanzarote de ser unha illa que emigraba a ser unha illa que vive unha enorme inmigración, froito da cal experimentou un espectacular aumento demográfico. A pesar de que adoite ter maior impacto nos medios a inmigración procedente de África continental polas condicións de inseguridade en que esta ten lugar, o maior continxente de poboación procede, con todo, do continente europeo.
Demografía
A demografía lanzaroteña estivo marcada nos últimos anos do século XX e primeiros do XXI por un espectacular aumento da poboación. Entre 1996 e 2006, a taxa de crecemento da illa foi dez veces superior ao total da poboación española, e o dobre que a do total das Canarias. Nos últimos 25 anos Lanzarote creceu en máis do dobre en canto a número de habitantes, pasando de 65.503 en 1988 a 141.953 en 2013. Se a iso se suma a media de turistas que diariamente se encontran na illa (52.655 en 2013), a poboación total ascende a 194.608 habitantes.
Este vertixinoso aumento de poboación débese a que Lanzarote rexistra a taxa bruta de natalidade máis alta das Canarias (12,7 por mil) e a segunda taxa bruta de mortalidade máis baixa (4,3 por mil), por detrás de Fuerteventura, debido á xuventude da súa poboación (índice de xuventude do 16,8%, e idade media de 33,2 anos), cunha alta concentración de idades comprendidas entre os 25 e os 39 anos, que supoñen case a metade do total da poboación da illa. Porén, o crecemento da poboación de Lanzarote veu determinado especialmente pola inmigración, á cal se debe o 83% do aumento da poboación da última década. Isto fixo que por cada habitante de Lanzarote nacido na illa haxa, en 2007, outro procedente de fora da mesma. Os residentes con nacionalidade distinta á española supoñen máis da cuarta parte da poboación insular, con 36.768 estranxeiros censados en 2013. Tamén ten sido numerosa a inmigración dende a España peninsular, con 22.072 censados procedentes doutras Comunidades Autónomas en 2007. As colonias estranxeiras máis numerosas na illa son, nesa orde, as orixinarias do Reino Unido, Colombia, Marrocos e Alemaña.
Política
A illa de Lanzarote é unha das sete circunscricións electorais nas que se divide as Canarias. Na illa elíxense 8 dos 60 deputados que conforman o Parlamento das Canarias. Amais, Lazarote constitúe un distrito electoral propio nas eleccións ao Senado de España, elixindo a un senador.
O Cabido de Lanzarote, con sede na capital da illa, Arrecife, é a máxima institución insular, con amplas competencias en diversas materias.
Concellos
miniatura|350px|Ponte das Bolas coa casa do concello de Arrecife, a capital da illa. A illa de Lanzarote está dividida en 7 concellos:
Gake no ue no Ponyo
Gake no ue no Ponyo (崖の上のポニョ) é un filme de animación xaponés do estudio de anime Studio Ghibli, dirixido e escrito por Hayao Miyazaki, director de Mononoke Hime, A viaxe de Chihiro e Hauru no Ugoku Shiro.
Lanzarote
Economía
Dedicada no pasado fundamentalmente á agricultura e a pesca no banco pesqueiro canario-sahariano, actualmente a economía da illa vira en torno ao sector servizos, fundamentalmente á potente industria turística. A esta actividade comeza a engadirse a viticultura, de importante peso nos séculos anteriores e que se relanzou coa creación da Denominación de orixe para os viños de Lanzarote.
Transporte aéreo
miniatura|250px|Vista do Aeroporto de Lanzarote. A illa conta cun aeroporto, o Aeroporto de Lanzarote, situado no municipio de San Bartolomé, a uns 5 Km da capital da illa, Arrecife. O Aeroporto de Lanzarote conecta a illa con outras illas do arquipélago canario, así como con outras cidades do Estado español e destinos de Europa. En 2013 pasaron polo aeroporto un total de 5 334 598 pasaxeiros, o que supón un incremento sobre o ano anterior, con 5 168 775 pasaxeiros.
Gake no ue no Ponyo
Sinopse
Sosuke é un neno de cinco anos que atopa unha peixiña de cor vermella cando estaba xogando na praia a carón da súa casa. Ese peixe ten atascada a cabeza nun tarro de marmelada e Sosuke axúdaa a liberarse e adóptaa co nome de Ponyo. Porén, o pai de Ponyo é un feiticeiro qe vive no máis profundo do océano e obrígaa a volver con el ás profundidades do mar. "Quero ser humana!", exclama Ponyo e, decidida a transformarse nunha nena e regresar con Sosuke, foxe do seu pai. Mais non vai ser doado reunirse con Sosuke.
Personaxes
(Voces de dobraxe da versión orixinal xaponesa).
Lanzarote
Transporte marítimo
Ao sur da illa, na localidade de Playa Blanca no municipio de Yaiza, existe outro porto de pasaxeiros e vehículos que conecta coa localidade de Corralejo (Fuerteventura) e que rexistrou un total de 879.241 embarcos e desembarcos en 2007. Ao norte, o porto de Órzola conecta a illa de Lanzarote co porto de Caleta de Sebo, na illa de La Graciosa. Por outra banda, o porto de Puerto del Carmen no concello de Tías, realiza excursións náuticas de carácter turístico. Na illa existen outros pequenos portos deportivos que non teñen servizo de viaxeiros.
Cine
Lanzarote foi o escenario de numerosos filmes e series de televisión, filmándose na illa total ou parcialmente moitos filmes de éxito internacional, destacando:
Teobaldo III de Blois
miniatura|138x138px| Escudo do condado de Blois. Teobaldo III de Blois, nado en 1012 e finado en 1089, foi conde de Blois, Meaux e Troyes. Era fillo de Eudes II de Blois e Ermengarda de Auvernia.
Traxectoria
Teobaldo conspirou contra Henrique I, pero foi derrotado en 1044 e tivo que entregar o condado de Tours para recuperar a súa liberdade. A partir de entón, a sede principal da Casa de Blois pasou á Champaña. Teobaldo logrou gañar de novo a confianza real e recuperar a súa influencia. Foi nomeado conde palatino, título que xa conseguira o seu pai, e usou a influencia recuperada para facerse co control da terra que o seu irmán herdara na Champaña e agora eran gobernadas polo seu sobriño Eudes de Champaña. Eudes uniuse máis tarde ao exército de Guillerme I de Inglaterra, participando en Hastings e na posterior ocupación normanda de Inglaterra, converténdose en conde de Aumale e Holderness e casando cunha irmá de Guillerme.
A posición de Teobaldo era considerabelmente poderosa e foi fortalecida anda mis co seu casamento coa filla de Raúl de Valois. A partir de 1074 deixou ao seu fillo Estevo II o control de Blois, Châteaudun e Chartres.
Descendencia
Coa súa primeira muller, Xersenda do Maine, filla de Herberto I de Maine, conde de Maine, tivo un fillo: Estevo II de Blois.
Do seu matrimonio con Alix de Crepy, filla de Raúl II de Valois e Adelaida de Bar, naceron tres fillos: Filipe, bispo de Châlons-sur-Marne, Eudes, que herdou posesións na Champaña, en Troyes, e Hugo I de Champaña, primeiro conde da Champaña.
Droga de deseño
O termo drogas de deseño abarca un amplo grupo de psicofármacos sintéticos producidos de forma clandestina que asemellan algunhas das drogas ilegais ou ilícitas de amplo consumo. Deriva do termo anglosaxón “designer drugs”,consolidado por Gary Henderson, farmacéutico da Universidade de California, nos anos 60. É un concepto máis xeopolítico que farmacolóxico e ten un dobre sentido; por unha banda refírese á drogas que se elaboran en laboratorios clandestinos e pola outra trátase de produtos aínda non rexistrados como ilegais que aproveitan o oco legal derivado da súa novidade química. Máis apropiado sería denominalas drogas de síntese porque fai referencia a unha situación social respecto á fármacos sintetizados no laboratorio que non atoparon ningún uso terapéutico ou comercial relevante e que foron redescubertos como drogas recreativas para uso hedonista, lúdico ou idílico, o que se coñece como abuso.
Orixe
Foi illada de forma casual en 1912 por científicos da compañía Merck mentres diseñaban fármacos vasoconstritores para o tratamento da epistaxe. Inicialmente despertou interese polas súas propiedades anoresíxenas aínda que nunca chegou a ser comercializada, así como entre psiquiatras e psicoterapeutas interesados na psicoterapia asistida con fármacos. Posteriormente demostrouse a súa neurotoxicidade en animais. Nos anos 70 e 80 aumentou a súa popularidade como droga recreativa así como no campo da psicoterapia, no que foi empregada antes da súa prohibición.
Composición
Coñécense diversos métodos para obter esta substancia. Por exemplo pode sintetizarse a partir da 3,4.metilendioxifenil-2-propanona, un produto empregado para dar sabor e coma ingrediente na preparación de perfumes. Outra vía é a síntese dende o safrol, un aceite incoloro ou de cor amarela que é o precursor da maioría das rutas sintéticas deste composto.
Farmacoloxía
Foi clasificada como un entactóxeno ou xerador de contacto intersubxectivo a niveis profundos. No Sistema Nervioso Central (SNC) xera sensación de euforia, estimulación, aumento da capacidade para relacionarse cos demais e expresar sentimentos e emocións, así como unha maior confianza en si mesmos. Tamén aparecen unha serie de alteracións na percepción a nivel visual e auditiva, aínda que no se pode falar de alucinacións. Outras manifestacións que poden aparecer son: ansiedade, insomnio, dificultade de concentración, trastornos obsesivos e paranoides, crises de pánico, psicose, estupor catatónico e alteracións da memoria. Entre as manifestacións neurolóxicas atópanse: tensión mandibular, vertixe, ataxia, convulsións e hipertermia; e outras máis graves como: hemorraxia subaracnoide ou intracranial, infarto cerebral ou trombose do seno venoso cerebral, que poden deberse a hipertensión aguda producida polo MDMA ou á deshidratación que a miúdo padecen os consumidores, debido en parte ás circunstancias nas que se consome a droga. Para evitar isto aconséllase unha inxesta abundante de auga, aínda que existen casos nos que se describe un edema cerebral e hiponatremia secundarios a unha síndrome de secreción inadecuada da hormona antidiurética tras consumir MDMA xunto con grandes cantidades de auga.
Existen varios estudos sobre a relación entre o consumo de éxtase e unha secreción inadecuada de hormona antidiurética, o cal pode explicar os trastornos hidroelectrolíticos (hiponatremia, natriurese, osmolaridade plasmática baixa e osmolaridade urinaria alta), observados nalgúns destes pacientes e que comportan graves riscos. Outra posible causa que pode contribuír á hiponatremia é a excesiva inxesta de auga debida á grande actividade física que se produce tralo consumo de éxtase.
No sistema nervioso autónomo produce efectos típicos da estimulación simpática: aumento da frecuencia cardíaca e da presión arterial, midríase, visión borrosa, aumento da temperatura corporal, sudación, boca seca e tremor muscular. No Sistema Cardiovascular tamén pode producir palpitacións, arritmias, e colapso cardiovascular. Describíronse varios casos de hepatotoxicidade nos que a clínica a miúdo comeza como unha hepatite aguda (con ou sen colestase) que pode resolverse espontaneamente ou producir cadros de extrema gravidade que cursan con encefalopatía hepática, fallo hepático fulminante e morte. A forma máis habitual de consumo da MDMA é por vía oral en cápsulas ou pílulas. Tamén son posibles as administracións intranasal, intravenosa ou rectal, aínda que son moito menos frecuentes. A doses baixas están entre 50 e 75 mg, as altas entre 180 e 200 mg,e as letais están por riba de 500 mg.
Dependencia e tolerancia
Non se coñece o potencial de dependencia física para esta substancia, aínda que é probable que algunhas persoas poidan chegar a adquirir dependencia psicolóxica debido aos seus efectos subxectivos (euforia, aumento da enerxía física e emocional, aumento da sensualidade e maior habilidade para comunicarse) Parece que existe unha tolerancia tras as administracións consecutivas para algúns dos seus efectos.
Neurotoxicidade
A administración dunha dose de MDMA produce unha liberación de neurotransmisor no espazo sináptico, aumentando principalmente as concentracións de serotonina pero tamén as de noradrenalina e dopamina. Por outra banda, esta substancia modifica o transportador de membrana destes neurotransmisores. Ademais parece que o MDMA ten actividade agonista sobre receptores serotoninérxicos (5-HT2), adrenérxicos (α2) e colinérxicos (M1) e ten capacidade para inhibir a monoaminooxidasa A (IMAO-A). Todo isto fai que se potencien os efectos dos neurotransmisores debido ó incremento da súa concentración.
Despois de que se baleiren os depósitos neuronais de serotonina, esta interactúa con interneuronas gabaérxicas, producíndose finalmente un aumento na liberación de dopamina. A metabolización da dopamina implica a produción de radicais libres que poderían ser responsables da peroxidación lipidica e da destrución das neuronas serotoninérxicas. Tamén se pensa que o cadro de hipertermia inducido polo MDMA pode ser, en parte, responsable da dexeneración dos axóns. Estes datos están confirmados en animais pero non hai estudos concluíntes en humanos. En humanos, os consumidores habituais presentan rexistros electroencefalográficos semellantes aos de individuos anciáns e afectados de demencia; así se apreciou un déficit na memoria verbal.
MDA
Foi sintetizada por dous químicos alemáns en 1910, e dous anos despois patentouse como anoresíxeno aínda que non chegou a comercializarse. Os seus efectos psicoactivos non se descubriron ata 1957.
Obtense por aminación do aceite esencial de safrol ou do composto piperonal, e acostúmase a adulterar con anfetaminas, metilfenidato,talco ou Aspirina® moída. En España distribúese baixo o nome de Dinosaurio, Trevo e Pílula do amor. Atópase como cápsulas e pílulas de diferentes formas, tamaños e cores e con diferentes debuxos. Os efectos aparecen a partir dos 30 ou 60 minutos despois de consumila, acadando o máximo aos 90 minutos. Estes mantéñense durante 8 ou 12 horas. É un estimulante de SNC xa que no cerebro fíxase aos receptores adrenérxicos aumentando así o nivel de vixilia, e producindo unha sensación de benestar físico. Tamén potencia as percepcións sensoriais e emocionais. As doses baixas están entre 30 e 90 mg, as medias entre 100 e 150 mg, e as altas entre 160 e 200 mg. Doses de 500 mg poden ter efectos mortais.
MDEA e MBDB
Son unhas das moitas substancias que no mercado ilegal se fan pasar por éxtase.
Ambos compostos proceden do aceite da noz moscada, manipulando o safrol. Adultérase con anfetaminas, metilfenilato, benzodiazepinas etc. En España o MDEA véndese baixo o nome de Expediente X, Elefante, Paxariño, Trevo, Ovni, 125, Fantasma, Sol ou Corazón, mentres que o MBDB coñécese como Dólar ou “Calavera”.
Tamén son estimulantes do SNC, pénsase que interactúan principalmente cos receptores de dopamina e noradrenalina, activando o Sistema Nervioso Central e xerando leves alteracións na percepción. Tamén estimulan cardíacos e respiratorios, elevan a presión sanguínea, dilatan as pupilas, e poden xerar dor de cabeza, visión borrosa, mareo e insomnio. Descoñécese o potencial de dependencia. Para ningún destes compostos existen datos de doses letais pero suponse que se atopará por riba dos 500 mg.
Smartdrugs ou “Drogas intelixentes”
Baixo este nome véndense gran variedade de substancias psicoactivas, que se caracterizan supostamente por expandir as capacidades cerebrais e/ou minimizar a deterioración natural destas. Trátase dun conxunto de substancias que foron desenvolvidas para diversos fins, que inclúen nutrientes, produtos vexetais e sintéticos que tratan de imitar os efectos psicoactivos de substancias prohibidas de substancias como MDMA ou anfetaminas.
Comercialízanse como pílulas ou cápsulas e algúns exemplos destas drogas son: Cyberdelic, Explore, E-booster, Kryptonite.
DOM e DOB
Estas substancias actualmente teñen pouca aceptación pola reputación de producir experiencias especialmente duradeiras e terroríficas. Comercialízase no mercado negro como pílulas ou cápsulas; en ocasións fanse pasar por éxtase. Ambas son feniletilaminas deseñadas a partir das estruturas químicas da mezcalina e anfetamina. Os seus efectos completos non se perciben ata dúas horas despois da súa administración, e poden durar entre 14 e 30 horas; este feito é perigoso xa que se o consumidor o descoñece pode inxerir doses altas buscando uns efectos máis inmediatos, provocando unha intoxicación grave. Producen alteracións comparables ás da combinación de anfetamina e LSD. A nivel físico produce efectos semellantes ao GHB. Comprobouse que dose maiores de 10 mg de DOM ou 4 mg de DOB están asociadas por crise de pánico que poden controlarse con antipsicóticos.
Popper
É un estimulante e vasodilatador. Ata fai pouco tempo podía adquirirse en sex-shops, onde se vendía como afrodisíaco. Consómese en forma de líquido incoloro e inodoro mediante inhalación. Os seus efectos comezan a aparecer aos poucos segundos de inhalalo e produce unha forte sensación de euforia. O nitrito de amilo produce unha relaxación de células musculares lisas no organismo, e por ser un axente vasodilatador produce un rubor característico na cara e no pescozo dos consumidores. No sistema cardiovascular pode producir taquicardia, mareos, hipotensión, cefaleas e vómitos. Sábese que xera tolerancia e unha considerable dependencia física.
Toxicidade
Ademais dos efectos descritos nos apartados anteriores, é importante ter presente que o contido das pílulas non sempre é o esperado. Aínda que os consumidores a miúdo asocian as distintas cores, formas e debuxos das pastillas a unha substancia concreta, non sempre é así, xa que poden conter tamén outros compostos relacionados ou mesturas destes. A todo isto hai que engadirlle que á hora de consumilas mistúranse con alcohol e con outras drogas, por iso a toxicidade que poden desencadear resulta tan difícil de predicir.
En xeral, os efectos tóxicos das drogas de deseño que aparecen con maior frecuencia son hipertensión arterial, colapso cardiovascular, coagulación intravascular diseminada (efectos cardiovasculares); rabdomiolise, espasticidade muscular (efectos musculares); insuficiencia renal aguda e hepatotoxicidade; hipertermia e trastornos neuropsiquiátricos coma delirios de persecución, depresión, ideas de suicidio ou ataques de pánico(efectos sobre Sistema Nervioso Central) Na toxicidade destas substancias inflúen diversos factores, coma a sobre-dosificación, metabolismo alterado, patoloxías preexistentes, sensibilización e o consumo conxunto con outras drogas.
Cortello dos Lobos
O Cortello dos Lobos é un conxunto etnolóxico creado como trampa para a caza de exemplares vivos de lobo na localidade de Lubián, pertencente ao concello homónimo da provincia de Zamora.
Lubián, ao igual cás restantes localidades da bisbarra de Seabra, foi un territorio lobeiro por excelencia. O home, na súa arela por reducir a capacidade depredadora deste cánido ideou ao longo da historia diversos tipos de trampas. O cortello é un destes exemplos, como tamén o son o chorco, o pechado lobeiro ou a neveira. Todas estas construcións sitúanse na metade norte de España.
A falta de documentación relacionada co Cortello dos Lobos, xunto co seu carácter popular, fai que a súa orixe sexa incerta. Atribúenselle varios séculos de antigüidade, non sendo preciso o dato de se os construíron os paisanos de Lubián ou os pastores nómades no seu deambular entre Estremadura e a Cordilleira Cantábrica. Na actualidade encóntrase rehabilitado, aínda que sen uso dende mediados do século XX.
Contexto
En Castela e León existen varios exemplos no norte das provincias de Burgos, León e Zamora. Nesta última consérvanse dous na denominada Alta Seabra: o "Curro dos Lobos" de Barxacova e o "Cortello dos Lobos" de Lubián. As dúas pertencen ao que a bibliografía especializada denomina "foso de cabrita".
Etimoloxía
O vocábulo cortello, de orixe galega, significa curral, é dicir, un espazo pechado e descuberto, nas casas ou no campo, que serve habitualmente para a garda de animais.
Denomínase cortello, e non curral, porque en Lubián se fala un galego moi particular. A súa situación nun territorio de relevo especialmente montañoso, con difícil acceso ás restantes localidades zamoranas de Seabra, unido á doada accesibilidade ás veciñas localidades da provincia de Ourense, favoreceu durante séculos a súa relación e intercambio con estas últimas localidades galegas. A súa poboación utiliza a diario unha "fala" considerada galaico-portuguesa, doadamente constatable nos topónimos e denominacións existentes no seu termo municipal.
Descrición
O Cortello dos Lobos é unha construción propia da arquitectura popular do noroeste español. A súa finalidade é a de servir de trampa específica para a caza de exemplares vivos de lobos. Trátase dun recinto de forma circular, cun diámetro de arredor de trinta metros. O seu interior, encóntrase delimitado cunha parede de pedras ensambladas sen argamasa e dunha altura de arredor de tres metros. A cara interior da parede está formada por laxas, é dicir, por pedras planas que dificultan a fuxida do lobo do recinto.
Esta construción encóntrase situada a media montaña, a uns cincocentos metros por enriba de Lubián. A súa construción fíxose aproveitando a inclinación da aba, de forma que a parte exterior do muro situado monte arriba, encóntrase a nivel do terreo. Esta última característica facilita a entrada do lobo no recinto dun salto. No interior, máis ou menos cara ao centro, esiste un mogote de pedra que se utilizaba para atar o cebo, xeralmente unha cabra ou ovella.
Funcionamento
O cortello usábase preferentemente durante os meses de inverno, pois en verán o lobo adoitaba dirixirse cara a territorios situados máis ao sur, principalmente aos chairos da Meseta e a Portugal.
O funcionamento do cortello require a existencia dun cebo, xeralmente unha cabra ou ovella. Para iso, as familias de Lubián alternábanse no seu mantemento. O beo da ovella indefensa e atada a un mogote, era suficiente reclamo como para que o lobo fixese acto de presenza. Este, tras localizar o bordo do cortello situado monte arriba e a rentes de chan, accede dun salto ao interior en busca da presa.
Unha vez dentro, o lobo non tarda en ser consciente de que foi apresado, polo que se dedica infrutuosamente a buscar unha saída. Esta conduta de supervivencia propicia que o cebo non adoite ser atacado. No caso contrario, o concello de Luibián encargábase de aboar satisfactoriamente a familia que o achegou.
Coñecida a captura por calquera dos veciños, e ao berro de lobo no cortello! dá aviso aos restantes veciños do lugar que, á súa vez, son convocados á porta do cortello co repique das campás da igrexa. Varios mozos da aldea son os encargados de entrar no recinto para reducir o Lobo. Para iso, contan coa axuda dunha espadalleira, forquiña agrícola de madeira con dous brazos que comunmente se utiliza para crebar a codia ou espadar o liño. Unha vez apresado, o lobo é inmobilizado cun bozo de ferro e varias argolas.
Os veciños do concello, congregados á porta alintelada do cortello, acompañan aos captores e ao lobo no seu regreso ao lugar. O lobo era conducido a unha corte, onde adoitaba morrer de angustia polo apresamento nun prazo aproximado de 24 horas.
Morto o lobo, era cargado polos mozos do lugar nun burro para pasealo polo resto das aldeas veciñas a xeito de trofeo. Nestas localidades adoitaban recibir moedas e produtos da terra como recompensa polo apresamento. Finalmente, en Lubián organizábase unha festa á que asistía toda a comunidade.
Normativa
Non existen ordenanzas municipais que regulen o funcionamento do cortello, actuando os habitantes da aldea conforme á tradición existente durante séculos e conforme á interpretación do 'Monteiro Maior' ', autoridade que exercía como tal en todo o relacionado co cortello.
Actualidade
O Cortello dos Lobos encóntrase restaurado e sen uso. Os habitantes de Lubián organizan en torno a esta singular trampa de lobos o denominado Día do Corteño. O acto consiste nunha cea popular, a base de cordeiro e amenizada coa narración de historias.
Tanto o "Cortello dos Lobos" de Lubián, como o "Curro dos Lobos" de Barxacova foron presentados, infrutuosamente, nas Cortes de Castela e León co fin de que a Xunta de Castela e León abra o expediente oportuno para que sexan declarados como bens de interese cultural con categoría de conxunto etnolóxico.
Soiuz 7K-T
Características
Despois da traxedia da misión Soiuz 11, na que os seus tres ocupantes morreron durante a reentrada atmosférica debido á descompresión na cápsula tripulada, o deseño da cápsula 7KT-OK foi revisado, dando como resultado a Soiuz 7K-T, máis segura pero con capacidade para só dous cosmonautas debido á nova norma de ter que usar traxe de presión durante a reentrada. Entre os cambios introducidos, nas primeiras unidades das 7K-T elimináronse os paneis solares, funcionando só con baterías para evitar posibles problemas no seu despregamento como os ocorridos coa Soiuz 1. O modelo foi substituído pola Soiuz T en 1981.
Soiuz 7K-T/A9
A variante 7K-T/A9 era unha 7K-T modificada para voos ás estacións militares Almaz. Entre as diferenzas coas 7K-T básicas incluíase equipamento para operar remotamente as estacións Almaz e un sistema de paracaídas revisado.
Linguas macroarauacas
As linguas macroarauacas é unha macrofamilia de linguas que englobaría as linguas arauacas (tamén chamadas maipureanas), as guahibanas e as arauanas, e mesmo algúns autores engaden outras linguas a esta macrofamilia.
Cartel (homónimos)
Amais, como topónimo pode referirse a:
Iñaki Tejada
Iñaki Tejada Fernández, nado en Bilbao o 19 de novembro de 1965, é un exfutbolista español e actual adestrador de fútbol. Xogaba de defensa.
Corucia zebrata
Corucia zebrata é unha especie de esgonzo arborícola endémico do arquipélago das Illas Salomón. É a meirande especie de escíndido.
Jeremy Lin
Jeremy Shu-How Lin (en chinés: 林書豪, pinyin: Lín Shūháo), nado o 23 de agosto de 1988 en Palo Alto, California é un xogador profesional de baloncesto estadounidense que xoga para os Beijing Ducks da Chinese Basketball Association (CBA). Cunha alzada de 1,91 metros xoga na posición de base.
Despois de non recibir ningunha bolsa deportiva para continuar os seus estudos despois do instituto, ingresou na Universidade Harvard onde se graduou en económicas con boas notas. Posteriormente chegou a un acordo parcialmente garantido cos Golden State Warriors ao non ser drafteado. Lin é o primeiro xogador de orixe chinesa (República da China) en xogar na NBA.
Instituto
No ano 2006, Lin guiou ao Instituto Palo Alto ao título estatal da División II da Federación Interescolar de California. Foi incluído no mellor quinteto do estado e nomeado mellor xogador da División II do norte de California, finalizando o seu ano sénior con medias de 15,1 puntos, 7,1 asistencias, 6,2 rebotes e 5 roubos de balón por partido.
Universidade
Lin completou o seu período universitario na Universidade Harvard xogando cos Crimson. Na súa segunda tempada (2007-08) fixo unha media de 12,6 puntos e foi incluído no segundo quinteto da Ivy League. No seu terceiro ano universitario, Lin foi o único xogador da División I da NCAA en manterse entre o dez primeiros da súa conferencia en anotación (17,8), rebotes (5,5), asistencias (4,3), roubos (2,4), tapóns (0,6), porcentaxe en tiros de campo (50,2), porcentaxe de tiros libres (74,4) e porcentaxe de triplas (40,0), e foi incluído no mellor quinteto da Ivy League.
Xa na súa última campaña (2009-10), Lin consegiu unha media de 16,4 puntos, 4,4 rebotes, 4,5 asistencias, 2,4 roubos e 1,1 tapóns por partido, e formou parte de novo do mellor quinteto da Ivy League. Lin foi un dos trinta candidatos a metade de tempada do Premio John R. Wooden e un dos once finalistas para o Premio Bob Cousy. Tamén foi convidado ao Portsmouth Invitational Tournament. Lin recibiu unha gran atencion nacional pola súa actuación ante os Connecticut Huskies, contra quen anotou 30 puntos e recolleu 9 rebotes. Tralo partido, o adestrador de Connecticut e membro do Hall of Fame Jim Calhoun dixo de Lin:
Profesional
miniatura|esquerda|170px|Jeremy Lin. Tras graduarse na Universidade Harvard, Lin non foi seleccionado por ningún equipo no Draft da NBA de 2010; porén, uniuse posteriormente aos Dallas Mavericks para un minicampus, formando parte do equipo dos Mavericks na Liga de Verán da NBA en Las Vegas. Donnie Nelson, dos Mavericks, foi o único director deportivo que lle ofreceu unha invitación para xogar a Liga de Verán, polo que Lin declarou:
En cinco partidos na liga de Verán, xogando tanto de base como de escolta, Lin fixo unha media de 9,8 puntos, 3,2 rebotes, 1,8 asistencias e 1,2 roubos en 18,6 minutos e liderou ao equipo en porcentaxe de tiros de campo cun 54,5%. Lin recibiu ofertas para fichar polos Mavericks, Los Angeles Lakers e un equipo da Conferencia Leste que non transcendeu publicamente. Os Golden State Warriors uníronse á poxa, fichando finalmente ao xogador por dous anos.
O 9 de decembro de 2011, os Warriors cortaron a Lin, e ao día seguinte fichou por Houston Rockets, aínda que foi despedido antes de que comezase a tempada para facer un oco no seu cadro de xogadores para incorporar a Samuel Dalembert. O 27 de decembro de 2011, Lin asinou con New York Knicks.
Tras un comezo discreto en New York Knicks, comeza a destacar no equipo a comezos de 2012 tralas lesións de Carmelo Anthony e Amar'e Stoudemire, asinandotres bos partidos en tres vitorias consecutivas do seu equipo ante New Jersey Nets (25 puntos, 7 asistencias e 5 rebotes), Utah Jazz (28 puntos e 8 asistencias) e Washington Wizards (23 puntos, 10 asistencias e 4 rebotes) pasando a xogar de media 39 minutos por partido, fronte aos dous min que xogaba inicios de campaña. O 10 de febreiro de 2012, pon en pé ao Madison Square Garden tras unha exhibición ante Los Angeles Lakers de Kobe Bryant tras conseguir 38 puntos, 7 asistencias e 4 rebotes.
Huwarsanassa
Huwarsanassa foi un reino da rexión de Licia (Lukka) que foi sometido polo rei hitita Mursilis II sobre o -1320. O seu rei e os seus colaboradores refuxiáronse no reino de Arzawa e a negativa deste rei a entregalos desatou a guerra entre o Imperio Hitita e Arzawa, que acabou coa desaparición deste reino.
Gran Premio do Reino Unido de 1978
250px|miniatura|right|[[James Hunt no McLaren M26]] O Gran Premio do Reino Unido de 1978 (oficialmente o XXXI John Player British Grand Prix) foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 16 de xullo de 1978 no circuíto de Circuíto de Brands Hatch, Kent, Inglaterra. Foi a décima carreira do Campionato do Mundo da tempada de, disputada sobre 76 voltas.
Eliminatorias
Cun total de 31 coches na lista de inscritos, decidiuse prohibir a participación do Martini de René Arnoux, o que deixou 30 coches para a cualificación.
Como era de esperar, o Team Lotus ocupou a primeira fila da grella, aínda que nesta ocasión Ronnie Peterson adiantouse a Mario Andretti. Jody Scheckter en Wolf e Niki Lauda en Brabham formaron a segunda fila, mentres que na terceira estaban Riccardo Patrese no Arrows e Alan Jones no Williams. O top ten completouse con Jacques Laffite do Ligier, Carlos Reutemann de Ferrari, John Watson no segundo Brabham e Patrick Depailler no Tyrrell.
Carreira
Ao comezo da carreira, Andretti adiantou a Peterson, con Scheckter terceiro e Jones ascendendo ao cuarto posto. Os lotus rapidamente lograron unha gran diferenza, e parecía que ían dominar, ata que Peterson retirouse na volta 7, cunha fuga de combustible. Andretti seguiu á fronte ata que unha picada obrigoulle entrar a boxes na volta 24, antes de que o seu motor fallara cinco voltas máis tarde.
Scheckter herdou o liderado, seguido de cerca por Jones, Lauda e Patrese. Na volta 27, o eixe de transmisión de Jones rompeu, antes de que Scheckter comezara a sufrir problemas co cambio. Na volta 34, Lauda alcanzou ao surafricano, quen se retirou tres voltas máis tarde. Isto deixou a Patrese segundo, con Reutemann terceiro, e Watson cuarto, Didier Pironi quinto no segundo Tyrrell e Keke Rosberg no sexto lugar no ATS.
Reutemann alcanzou a Lauda e pasouno na volta 60 acadando o liderado, os dous estaban dobrando ao McLaren de Bruno Giacomelli. O arxentino mantivo baixo control ó austríaco nas voltas finais, logrando a súa terceira vitoria da tempada cunha vantaxe de 1´2 segundos. Watson terminou 36 segundos detrás de Lauda e 36 por diante de Depailler, mentres que un fallo na suspensión de Rosberg na volta 60 significaba que os puntos finais foron a Hans-Joachim Stuck no Shadow e Patrick Tambay no McLaren.
Voo 981 de Flydubai
No momento en que a aeronave chegou a Rostov do Don as condicións meteorolóxicas non eran óptimas, e o avión estivo máis de dúas horas no aire agardando a aterrar, segundo os relatorios preliminares. O avión non se esnafrou no momento de aterrar, senón cando se atopaba dando outro xiro de espera. O impacto aconteceu arredor das 3:40, hora local, e non deixou sobreviventes.
Avión
O aparello accidentado era un Boeing 737-8KN de cinco anos de idade, con rexistro A6-FDN e número de serie 40241, equipado con dous motores CFM International CFM56. O seu primeiro voo fora o 21 de decembro de 2010, e entregouse a Flydubai o 24 de xaneiro de 2011. O avión pasara unha revisión de mantemento de tipo C o 21 de xaneiro de 2016, dous meses antes do sinistro.
O voo 981 levaba combustible suficiente para 8,5 horas de voo e no momento do accidente levaba voadas 6 horas dende a engalaxe en Dubai.
Castro de Riba
Castro de Riba é un castro situado no concello de Cedeira.
É un castro de cumio fortificado cunha sóa liña defensiva e foxo. Ten forma circular duns 80 metros de diámetro e antecastro ao leste.
Asaka
Asaka (朝霞市, あさかし, Asaka-shi) é un concello da prefectura de Saitama no Xapón. Está situado ao centro da rexión de Kantō e ao sur da prefectura, na parte leste da illa de Honshū. Ten 18,38 km² de superficie e unha poboación de 127.964 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 6.960 h/km².
O concello de Asaka limita cos concellos de Niiza, de Shiki, de Saitama, de Toda e de Wakō (son da prefectura de Saitama); co barrio de Nerima (da prefectura de Toquio).
Nextjet
Frota
No momento do cesamento de actividades en maio de 2018 a frota de NextJet estaba formada polos seguintes avións:
Sehiriya
Sehiriya foi unha rexión probabelmente próxima ao límite norte do reino de Kuwaliya que recibía o seu nome dun río, e estaba ao lado da montaña coñecida como Lawasa, onde o rei Mursilis II se decatou de que un gran raio (un meteorito seguramente) caera no palacio de Apasa e ferira ao rei de Arzawa, Uhha-Ziti.
Papagaio
Un papagaio é calquera das aves pertencentes á familia Psittacidae (psitácidos ). Teñen un peteiro curvo e unha mandíbula superior que ten unha mobilidade leve e que se xunta co cranio; tamén presenta unha postura xeralmente erguida.
Trofeo Cidade de Vigo 1992
A XXII edición do Trofeo Cidade de Vigo celebrouse en Vigo o 22 de agosto de 1992 a partido único. O campión foi o Celta de Vigo na quenda de penaltis.
Papagaio
Xunto coa familia da cacatúa (Cacatuidae), a familia do papagaio pertence á orde dos Psittaciformes.
As aves da familia do papagaio poden ser encontradas na maioría dos lugares que posúen clima cálido, incluíndo a India, Sueste de Asia e África occidental, e unha especie, agora extinta, nos Estados Unidos (a Carolina Parakeet). Non obstante, as poboacións máis grandes da especie do papagaio son orixinarias de Australasia, de América do Sur e de América Central.
Moitas especies poden imitar a conversación humana e outros sons. A investigadora Irene Pepperberg publicou traballos sobre a capacidade de aprendizaxe dun papagaio gris africano chamado Alex, que foi adestrado para utilizar palabras co obxectivo de identificar obxectos, describilos, contalos, e incluso contestar a preguntas complexas, por exemplo, "cantos cadrados vermellos hai?" (cunha exactitude do 80%). Porén, algúns eruditos sosteñen que os papagaios están simplemente repetindo palabras sen idea do significado.
Os papagaios domésticos
Os papagaios cómpranse normalmente como animais domésticos en moitos países. As ás destas aves córtanse a miúdo e algúns donos permiten que os paxaros paseen en liberdade polos seus fogares ou veciñanzas.
Os papagaios requiren unhas atencións mínimas: comida, auga, espazo, limpeza e, por suposto, moito cariño e atención. Unha faceta importante da domesticación dos papagaios son os chíos, cos que responden a case calquera son agudo: ambulancias, claxon de coches, choros de nenos, e, incluso, á televisión. Non obstante, non todos os papagaios son iguais: hainos máis tranquilos, menos ruidosos, máis cariñosos etc. Isto dálle a oportunidade ao dono para elixir o tipo de papagaio que máis se adapte aos seus gustos.
Aos papagaios domésticos hai que proporcionarlles unha alimentación axeitada e variada, con sementes como o millo, froita etc. Poden chegar a vivir até cen anos.
Os donos de papagaios domésticos acostuman para entreter a súa mascota:
Tarqeq (lúa)
Tarqeq, tamén coñecido coma Saturno LII (designación provisional S/2007 S 1) é unha pequena lúa irregular do planeta Saturno.
Características
O seu descubrimento foi anunciado por Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, e Brian G. Marsden o 13 de abril do 2007, a partir de observación feitas entre o 5 de xaneiro e o 22 de marzo do 2007.
O eixo semimaior de S/2007 S 1 é 17,9106 millóns de kms. e orbita Saturno en 894,86 días. A súa inclinación orbital é de 49,90° (respecto de eclíptica; 49,77° respecto do ecuador de Saturno), posúe un movemento directo e ten unha excentricidade de 0,1081. O diámetro da lúa é de 7 kms e é membro do Grupo Inuit de satélites irregulares de Saturno.
Tarqeq recibiría o seu nome a partir de Tarqeq, o deus inuit da Lúa.
Siempre Casina
O Siempre Casina foi unha embarcación volanteira galega que afundiu nas costas de Ribadeo o 22 de febreiro de 2005.
O Siempre Casina tiña base no porto de Burela. Tiña 20,5 metros de eslora, casco de ferro e 30 toneladas de rexistro. Fora botado en 1999. A súa matrícula era 3FE-2-10-99.
Faleceron oito dos seus nove tripulantes, pero só se puideron rescatar os cadáveres de seis, atrapados no interior do barco. Os mortos eran oito burelaos, dous deles nados nesa vila, tres nados no Perú, dous nados no Senegal e un máis nado en Cabo Verde.
Juan José Cardona
Juan José Cardona González, nado en Arucas (Gran Canaria) o 28 de setembro de 1962, é un político canario. O 22 de maio de 2011 foi proclamado alcalde de Las Palmas de Gran Canaria, sendo investido no cargo o 11 de xuño dese mesmo ano.
Traxectoria
No ano 1986 licénciase en Dereito na Universidade Complutense de Madrid. Desde 1986, até 1995 exerce de avogado, profesión que levou a cabo xunto coa de Secretario Xeral da Confederación de Empresarios en 1991. É en 1991 cando se afilia como militante ao Partido Popular na cidade das Palmas de Gran Canaria.
É en xuño de 1995 cando exerce como concelleiro no Concello das Palmas de Gran Canaria, durante este período de tempo exerce de Terceiro Tenente de Alcalde e Concelleiro de Tráfico, Aparcadoiros e Transportes, até o ano 1996, ano no que asume as áreas de Organización, Tráfico e Seguridade. Juan José repite por segunda vez nas filas do Partido Popular nas Palmas de Gran Canaria. Entre os anos de 1999 e 2003, ocupou a área de Urbanismo e Aparcadoiros e foi Terceiro Tenente de Alcalde por segundo mandato consecutivo na súa carreira política.
Tamén ocupa outros cargos entre os que cabo destacar o de ser representante da corporación na Zona Franca de El Puerto da Luz, tamén como membro do Consello de Administración de Gestur e Visocan; da Caja de Canarias, na Fundación Auditorio Alfredo Kraus e no Consello de Administración da Autoridade Portuaria.
Entre os anos de 2000 a 2004 é Presidente Insular en Gran Canaria polo Partido Popular, e en 2003, Juan José decide comezar o seu avance na política no Cabido Insular de Gran Canaria, onde exerceu de Vicepresidente e Conselleiro de Turismo e Presidente do padroado de Turismo entre os anos de 2003 e 2007.
O 22 de maio de 2011, é proclamado alcalde das Palmas de Gran Canaria.
Cuarzo
O cuarzo é un mineral da clase 4 (óxidos), segundo a clasificación de Strunz, composto de dióxido de silicio, tamén chamado sílice, SiO2. Ás veces, e incorrectamente, tamén é denominado seixo.