cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tin Hinan
A raíña do Hoggar
No século XIV o historiador Ibn Khaldún rexistrou unha lenda sobre unha raíña coxa, Tiski, a nai ancestral das tribos Ahaggar, moito máis próxima ao rexistro arqueolóxico.
Illa sagrada de Okinoshima e sitios asociados na rexión de Munakata
Antecedentes
No Kojiki e Nihon Shoki dise que as tres kami Munakata son fillas de Amaterasu, xeradas polo consumo de espadas xigantes da deusa do sol. Okitsu-Miya na illa de Okinoshima é parte do complexo do santuario xintoista de Munakata Taisha, non se construíron santuarios formais na illa, en cambio, as pilas de rochas ou yorishiro proporcionaron o foco para a veneración. Máis de 80.000 artefactos depositáronse ritualmente no lugar entre os séculos IV e X. Foron designados como Tesouro Nacional. Inclúen espellos e remates de bronce con cabeza de dragón de Wei China, aneis de ouro e adornos para cabalos semellantes aos que se atopan nas tumbas de Silla en Corea e fragmentos dunha cunca de vidro da Persia sasánida O clan Munakata (宗像氏), poderosos gobernantes locais, controlaba a ruta ao continente e "presidía os rituais". Crese que os moitos kofun ou túmulos da zona son o seu cementerio.
Tamaño do xenoma
miniatura|Rangos de tamaño dos xenomas de varias formas de vida en pares de bases. O tamaño do xenoma é a cantidade total de ADN contido nunha soa copia dun xenoma simple completo. Mídese normalmente pola súa masa en picogramos (billonésimas de gramo, 10−12), abreviado pg, ou menos frecuentemente en daltons, ou como o número total de pares de bases de nucleótidos, xeralmente en megabases (millóns de pares de bases, abreviado Mb ou Mbp). Un picogramo equivale a 978 megabases. En organismos diploides, os termos tamaño do xenoma e valor C utilízanse indistintamente.
A complexidade dun organismo non é directamente proporcional ao tamaño do seu xenoma. O contido en ADN total é moi variable entre distintos taxons biolóxicos. Algúns organismos unicelulares teñen moito máis ADN que os humanos, por exemplo, por razóns que aínda non están claras (ver ADN non codificante e enigma do valor C).
Orixe do termo
A creación do termo "tamaño do xenoma" ás veces atribúese erradamente a Ralph Hinegardner, que o utilizou nun artigo en 1976, incluso en discusións que tratan especificamente da terminoloxía deste campo da investigación (por exemplo en Greilhuber 2005 ). En realidade, Hinegardner usou o termo unha soa vez e foi no título. Porén, o termo parece que apareceu xa en 1968, cando Hinegardner se preguntaba, no último parágrafo doutro artigo, se o contido de ADN celular reflectía realmente o tamaño do xenoma ("cellular DNA content does, in fact, reflect genome size"). Nese contexto, "tamaño do xenoma" estivo sendo utilizado no sentido de xenotipo para referirse ao número de xenes dun organismo.
Nun artigo enviado só dous meses despois, Wolf et al. (1969) usaron o termo "tamaño do xenoma" e co seu actual uso; polo que estes autores probablemente deberían ser recoñecidos como os creadores do termo no seu uso moderno. A inicios da década de 1970, "tamaño do xenoma" era xa un termo de uso común e coa súa definición actual, probablemente como resultado da súa inclusión no influínte libro de Susumu Ohno Evolution by Gene Duplication (Evolución por duplicación xénica), publicado en 1970.
Variación no tamaño do xenoma e contido de xenes
Coa aparición de varias técnicas moleculares nos pasados 50 anos, puidéronse analizar os tamaños dos xenomas de miles de eucariotas, e estes datos están dispoñibles en bases de datos on line para animais, plantas e fungos (ver as ligazóns externas). O tamaño do xenoma nuclear mídese normalmente en eucariotas usando medidas densitométricas de núcleos tinguidos con Feulgen (anteriormente facíase con densitómetros especializados e agora normalmente por análise de imaxes computarizada ) ou ben por medio de citometría de fluxo. En procariotas, os métodos predominantes para determinar o tamaño do xenoma son a electroforese en xel en campo pulsado e a secuenciación de xenomas completos.
Os tamaños dos xenomas nucleares varían enormemente entre as especies eucariotas. En animais as diferenzas entre uns e outros poden alcanzar un factor de máis de 3.000, e en plantas de 1.000. Os xenomas dos protistas presentan diferenzas de tamaño que chegan a un factor de máis de 300.000, pero o extremo máis alto deste rango (Amoeba) foi posto en cuestión. En eucariotas (pero non en procariotas), o tamaño do xenoma non é proporcional ao número de xenes presentes no xenoma, unha observación que foi considerada antiintuitiva antes do descubrimento do ADN non codificante e o que se acabou coñecendo como o "paradoxo do valor C". Porén, aínda que hoxe xa non hai ningún aspecto paradoxal entre a discrepancia entre o tamaño do xenoma e o número de xenes, o termo continúa sendo de uso común. Por razóns de claridade conceptual, as varias incógnitas que permanecen sobre a variación no tamaño do xenoma como foi indicado por algún autor constitúen máis ben un crebacabezas ou un enigma, o chamado "enigma do valor C".
O tamaño do xenoma correlaciónase cun rango de características medibles a nivel celular e de organismo, como o tamaño celular, taxa de división celular e, dependendo do taxon, o tamaño corporal, taxa metabólica, taxa de desenvolvemento, complexidade de órganos, distribución xeográfica ou risco de extinción. Baseándose nos datos dos xenomas completamente secuenciados (ata abril de 2009), o número de xenes transformado logaritmicamente presenta unha correlación linear co tamaño do xenoma transformado logaritmicamente en bacterias, arqueas, virus e orgánulos combinados, mentres que en eucariotas a correlación é non linear (con logaritmos seminaturais). Aínda que isto último contrasta coa idea previa de que non había correlación nos eucariotas, a correlación non linear observada nos eucariotas pode reflectir o incremento desproporcionadamente rápido de ADN non codificante en xenomas eucariotas cada vez máis grandes. Aínda que os datos de xenomas secuenciados están na práctica nesgados cara a xenomas pequenos, o cal pode comprometer a exactitude da correlación derivada empiricamente, e a proba final da corelación deberá obterse secuenciando algúns dos xenomas eucariotas máis grandes, actualmente os datos non parecen descartar unha posible correlación.
Redución do xenoma
miniatura|Tamaño do xenoma comparado co número de xenes. Gráfica da representación logarítmica do número total de proteínas anotadas en xenomas enviados a [[GenBank en función do tamaño do xenoma. Baseado en datos dos informes xenómicos do NCBI.]]
A redución do xenoma, tamén chamada degradación do xenoma, é o proceso polo cal o xenoma dun organismo se reduce en relación co dos seus devanceiros. O tamaño do xenoma flutúa regularmente e a redución do seu tamaño é máis significativo nas bacterias.
Os casos máis significativos evolutivamente de redución do xenoma poden observarse en orgánulos eucariotas que se sabe derivaron de bacterias por endosimbiose: mitocondrias e plastidios. Estes orgánulos descenden dun endosimbionte primordial que podía sobrevivir dentro da célula hóspede e que a célula hóspede tamén necesitaba para sobrevivir. Moitas mitocondrias nos tempos actuais teñen menos de 20 xenes en todo o seu xenoma, mentres que unha bacteria de vida libre adoita ter polo menos 1.000 xenes. Aparentemente, moitos dos xenes perdidos transferíronse ao núcleo celular do hóspede, mentres que outros simplemente se perderon e a súa función foi substituída polos procesos realizados polo hóspede.
Outras bacterias convertéronse en endosimbiontes ou patóxenos intracelulares obrigados e experimentaron como resultado unha ampla redución do xenoma. Este proceso parece estar dominado pola deriva xenética que se produce principalmente debido a un tamaño de poboación pequeno, unhas baixas taxas de recombinación, e altas taxas de mutación. Algunhas especies do bacterioplancto mariñas de vida libre tamén mostran signos de redución do xenoma, que se hipotetiza que son impilsados pola selección natural.
En especies endosimbióticas obrigadas
As especies endosimbiótics obrigadas cracterízanse pola súa completa incapacidade de sobrevivir fóra do seu hóspede. Estas especies convertéronse nunha importante ameaza para os humanos, xa que adoitan poder evadirse da acción do sistema inmunitario e manipulan o ambiente do hóspede para conseguir nutrientes. Unha explicación habitual destas capacidades manipulativas é a súa estrutura xenómica compacta e eficiente. Estes pequenos xenomas son o resultado de perdas masivas de ADN superfluo, algo que está asociado exclusivamente coa perda do seu estadio de vida libre. Cando unha especie fai unha transición evolutiva desde un estilo de vida libre a outro intracelular obrigado pode perder ata o 90% do material xenético. Durante este proceso o futuro parasito esta exposto a un ambiente rico en metabolitos no que dalgún modo necesita agocharse dentro da célula hóspede, e eses factores reducen a retención xénica e incrementan a deriva xenética conducindo a unha aceleración da perda de xenes non esenciais. Exemplos comúns de especies con xenomas reducidos son Buchnera aphidicola, Rickettsia prowazekii e Mycobacterium leprae. Un endosimbionte obrigado dos insectos cicadélidos, Nasuia deltocephalinicola, ten o menor xenoma coñecido entre os organismos celulares, de só 112 kb. Malia a patoxenicidade da maioría dos endosimbiontes, algunhas especies intracelulares obrigadas teñen efectos positivos sobre a fitness dos seus hóspedes.
Conversión de picogramos (pg) a pares de bases (bp)
ou simplemente:
Regra de Drake
En 1991, John W. Drake propuxo unha regra xeral: a taxa de mutación dun xenoma e o seu tamaño están inversamente correlacionados. Esta regra considérase aproximadamente correcta para xenomas simples como os dos virus de ADN e organismos unicelulares. O seu fundamento descoñécese.
Miniaturización do xenoma e tamaño óptimo
En 1972 Michael David Bennett presentou a hipótese de que había unha correlación entre o contido de ADN e o volume nuclear mentres que Commoner e van’t Hof e Sparrow antes ca el postularan que incluso o tamaño celular e a lonxitude do ciclo celular estaban controlados pola cantidade de ADN. Teorías máis recentes presentaron a discusión da existencia dun mecanismo que constrinxe fisicamente o desenvolvemento do xenoma a un tamaño óptimo.
Esas explicacións foron discutidas nun artigo de Cavalier-Smith  no que o autor sinalaba que a maneira de entender a relación entre o tamaño do xenoma e o volume celular estaba relacionada coa teoría esquelética. O núcleo desta teoría está relacionado co volume celular, determinado por unha equilibrio de adaptación entre vantaxes e desvantaxes dun tamaño celular maior, a optimización da razón núcleo:citoplasma (razón carioplasmática) e o concepto de que os xenomas máis grandes teñen unha maior tendencia á acumulación de transposóns duplicativos como consecuencias do maior contido do ADN esquelético non codificante. Cavalier-Smith tamén propuxo que, como reacción á redución da célula, o núcleo terá unha maior tendencia á selección en favor da deleción en comparación coa duplicación.
Desde un punto de vista económico para a célula, como o fósforo e a enerxía son escasos, unha redución no ADN debería ser sempre o foco da evolución, a non ser que se consiga un beneficio. A deleción aleatoria será entón principalmente prexudicial e non será seleccionada debido á redución da fitness gañada pero ocasionalmente a eliminación será tamén vantaxosa. Esta solución de compromiso entre a economía e a acumulación de ADN non codificante é a clave do mantemento da razón carioplasmática.
Mecanismos da miniaturización do xenoma
A cuestión básica no proceso de miniaturización do xenoma é se ocorre en grandes episodios concretos ou debido a unha constante erosión do contido xénico. Para estimarmos a evolución deste proceso cómpre comparar un xenoma ancestral con outro no que se supón que se produciu a redución. Foi posible esclarecer o mecanismo da miniaturización do xenoma grazas á semellanza entre o contido xénico de Buchnera aphidicola e o da bacteria entérica Escherichia coli, cun 89% de identidade no ADNr de 16S e un 62% para xenes ortólogos. O xenoma do endosimbionte B. aphidicola caracterízase por ter un tamaño que é sete veces menor que o de E. coli (643 kb comparado con 4,6 Mb) e pode considerarse un subconxunto do repertorio de xenes das bacterias entéricas. A partir da comparación entre xenomas viuse que algúns xenes persisten en forma parcialmente dexenerada, o que indica que a súa función se perdeu durante o proceso e que os eventos de erosión acurtaron a súa lonxitude como se documentou en Rickettsia. Esta hipótese está confirmada pola análise dos pseudoxenes de Buchnera, nos cales o número de delecións era máis de dez veces maior comparado co de insercións.
En Rickettsia prowazekii, como noutras bacterias con xenomas pequenos, este endosimbionte mutualista experimentou unha ampla redución da actividade funcional cunha grande excepción comparado con outros parasitos: aínda mantén a capacidade biosintética de produción dos aminoácidos que necesita o seu hóspede. Os efectos comúns da redución do xenoma entre este endosimbionte e os outros parasitos son a redución da capacidade de producir fosfolípidos, de reparación e recombinación e unha conversión xeral da composición dos xenes cara á unha maior riqueza no contido de A-T debido ás mutacións e substitucións. Proba da perda da función de reparación e recombinación é a perda do xene recA, xene implicado na vía da recombinase. Este evento ocorreu durante a eliminación dunha rexión máis grande que contén dez xenes cun total de case 10 kb. O mesmo aconteceu cos xenes uvrA, uvrB e uvrC, os cales codifican encimas de excisión implicados na reparación do ADN danado debido á exposición aos raios UV.
Un dos mecanismos máis plausibles para explicar a redución do xenoma é o rearranxo cromosómico porque a inserción/deleción de porcións máis grandes de secuencia é máis fácil que se produza durante a recombinación homóloga comparada coa ilexítima, polo que o espallamento de elementos transpoñibles afectará positivamente á taxa de deleción. A perda destes xenes nos estadios iniciais da miniaturización debe xogar un papel na evolución das delecións. As evidencias de que os eventos maiores de eliminación de xenes ocorreron antes das delecións máis pequenas proceden da comparación do xenoma de Bucknera e o dun antepasado reconstruído, no que os xenes que se perderon non están dispersados aleatoriamente no antepasado senón agregados, e da relación negativa entre o número de xenes perdidos e a lonxitude dos espazadores. O evento de creación de pequenos indeis locais desempeña un papel marxinal na redución do xenoma, especialmente nas etapas iniciais nas que un número maior de xenes se fai superfluo.
Os eventos particulares ocorren debido á falta de presión de selección para a retención de xenes, especialmente se se perde parte dunha vía que perde a súa función durante unha deleción previa. Un exemplo disto é a deleción de recF, xene necesario para o funcionamento de recA, e dos xenes que o flanquean. Unha das consecuencias da eliminación de tal cantidade de secuencias afectou mesmo á regulación dos xenes que permanecían. A perda de grandes seccións do xenoma podería de feito conducir á perda de secuencias promotoras. Isto podería empurrar a selección cara á evolución de rexións policistrónicas cun efecto positivo tanto para a redución de tamaño coma para a eficiencia da transcrición.
Probas da minituarización do xenoma
Un exemplo da miniaturización do xenoma dáse nos microsporidios, uns parasitos intracelulares anaerobios dos artrópodos que evolucionaron a partir de fungos aeróbicos.
Durante este proceso formouse un orgánulo especial, o mitosoma, como consecuencia de que a mitocondria quedou reducida a un relicto sen xenoma e sen actividade metabólica excepto a produción de centros de ferro-xofre e a capacidade de entrar nas células hóspedes. Nestes seres, excepto os ribosomas, tamén miniaturizaos, moitos outros orgánulos acabaron perdéndose durante o proceso da formación do xenoma máis pequeno atopado nos eucariotas. Desde os seus posibles antepasados, uns fungos cigomicotas, os microsporidios reduciron o seu xenoma eliminando case 1.000 xenes e reduciron incluso o tamaño das proteínas e dos xenes codificadores de proteínas. Este proceso extremo foi posible grazas á selección vantaxosa dun tamaño celular menor imposta polo parasitismo.
Os nucleomorfos caracterízanse por ter un dos xenomas máis pequenos coñecidos (551 e 380 kb) e, como ocore nos microsporidios, algúns xenomas están notablemente reducidos en lonxitude comparados cos doutros eucariotas debido á falta virtualmente total de ADN non codificante. O factor máis interesante é a coexistencia deses pequenos núcleos dentro dunha célula que contén outro núcleo que nunca experimentou tal redución do xenoma. Ademais, mesmo se as céllas hóspedes teñen diferentes volumes en distintas especies e unha consecuente variabilidade no tamaño xenómico, o nucleomorfo permanece invariable, o que denota un dobre efecto de selección dentro da mesma célula.
The Serpent (serie de televisión)
The Serpent é unha serie de televisión británica desenvolvida por Mammoth Screen para BBC. É unha miniserie de oito episodios coproducida entre BBC One e Netflix. Está baseada nos crimes do asasino en serie Charles Sobhraj, que asasinou turistas en Asia entre 1975–2000. A serie está protagonizada por Tahar Rahim no papel de Sobhraj.
A serie foi rodada en localizacións en Tailandia ata que a pandemia de COVID-19 detivo a produción por cinco meses a partir de marzo de 2020. A rodaxe rematou en Hertfordshire, Inglaterra, durante agosto de 2020. Estreouse en BBC One o 1 de xaneiro de 2021, e os oito episodios estiveron dispoñibles inmediatamente en BBC iPlayer. A serie comezou a emitirse en Netflix en abril de 2021.
Sumak kawsay
miniatura|250x250px|Primeiro encontro dos pobos e nacionalidades andinas polo «Sumak kawsay» (Ecuador - 2011). Sumak kawsay é un neoloxismo en quechua creado na década de 1990 como proposta política e cultural de organizacións indixenistas e adoptada posteriormente polos gobernos do movemento polo socialismo do século XXI en Ecuador e Bolivia. O termo alude á implementación dun socialismo que sexa máis independente das teorías socialistas europeas e que estea máis ben, ligado a un pensamento e estilo de vida comunitario e ancestral das etnias quechuas que debería ser promovido como novo modelo de organización social e estatal. En Ecuador traduciuse como bo vivir aínda que expertos en lingua quechua coinciden en sinalar que a tradución máis precisa sería a vida en plenitude. En Bolivia a palabra orixinal en aimará é suma qamaña que se traduciu como vivir ben.
Orixe do temo
No seu significado quechua orixinal, sumak fai referencia á realización ideal e fermosa do planeta, mentres que kawsay significa "vida", unha vida digna, en plenitude, equilibrio e harmonía. Existen nocións similares noutros pobos indíxenas, como os mapuches (Chile), os guaranís de Bolivia e de Paraguai que falan dos seus teko kavi (vida boa) e teko porã (bo vivir ou bo modo de ser), os achuar (Amazonía ecuatoriana) mais tamén na tradición maia (Guatemala), en Chiapas (México) ou entre os kunas (Panamá).
Historia do termo
Dende a última década de 1990 o sumak kawsay desenvólvese como unha proposta política que busca "o "ben común" e a responsabilidade social a partir da súa relación coa Nai Natureza e o freo á acumulación sen fin, que xorde como alternativa ao desenvolvemento tradicional". O "bo vivir" expón a realización do ser humano de maneira colectiva cunha vida harmónica, equilibrada, sustentada en valores éticos fronte ao modelo de desenvolvemento baseado nun enfoque economicista como produtor de bens de valores monetarios. Inicialmente o concepto é utilizado por movementos indíxenas de Ecuador e Bolivia xunto a un grupo de intelectuais para definir un paradigma alternativo ao desenvolvemento capitalista adquirindo unha dimensión cosmolóxica, holística e política. Na primeira década do século XXI incorporouse á Constitución de Ecuador (2008) e á Constitución do Estado Plurinacional de Bolivia (2009).
Diversos teóricos especializados no tema como os economistas Alberto Acosta ou Magdalena León sinalan que non se trata dunha teoría acabada e completamente estruturada senón dunha proposta social aínda inacabada e por tanto perfectible.
Principios do sumak kawsay
Para o filósofo andino Javier Lajo o sumak kawsay pode ser entendido como o "pensar ben, sentir ben para facer ben co obxectivo de conseguir a harmonía coa comunidade, a familia, a natureza e o cosmos". O "sumak kawsay" ancestral considera ás persoas como un elemento da Pachamama ou "Nai Terra" (nai mundo). Así, a diferenza doutras paradigmas, o bo vivir moderno, inspirado na tradición indíxena, buscaría o equilibrio coa natureza na satisfacción das necesidades ("tomar só o necesario" con vocación para perdurar), sobre o mero crecemento económico.
O sumak kawsay é un paradigma que se estabelece en cinco principios: sen coñecemento ou sabedoría non hai vida (Tucu Yachay), todos vimos da nai terra (Pacha Mama), a vida é sa (hambi kawsay), a vida é colectiva (sumak kamaña) e todos temos un ideal ou soño (hatun muskuy).
O sumak kawsay para a concepción andina, é o equilibrio entre sentir ben (‘Allin Munay’) e pensar ben (‘Allin Yachay’) o que dá como resultado o facer ben (‘Allin Ruay’) para lograr a harmonía sinala o filósofo Javier Lajo.
Este principio de vida baseado na cosmovisión indíxena andina e nos saberes ancestrais en xeral baséase en:
O sumak kawsay, o bo vivir ou a espléndida existencia choca coa idea de progreso ilimitado. A Pachamama ou a nai natureza ten un límite, que impide un desenvolvemento ilimitado, un crecemento a costa do “outro”- a natureza que inclúe aos seres humanos-, para asumir esta relación en harmonía requírese re-entender e aplicar a complementariedade e a cooperación –non a acumulación-.
Na nova economía e a reconceptualización da idea do traballo, inclúese a dimensión dos coidados, un eixo central da existencia humana. No bo vivir, homes e mulleres reivindican coidados para a natureza, pero tamén deben facerse conscientes da súa necesidade de ser coidados/as, sinala Magdalena León que dende unha perspectiva feminista, introduce o concepto de “economía do coidado humano”.
O sumak kawsay contempla a relación de harmonía coa sociedade, entendida esta como o espazo máis amplo, “globalizado” e ámbito do sistema e cultura dominante, na intención de recrear e exercer a interculturalidade, e a plurinacionalidade, preceptos fundamentais desta proposta de vida.
Alejandro Raimúndez
Alejandro Manuel Raimúndez Fernández, nado en Ourense en 1906 e finado en Paignton (Devon) en 1968, foi un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Fillo de Benigno Raimúndez, xastre, e de Felisa Rodríguez. En 1922 trasladouse a Vigo para estudar na Escola Pericial de Comercio, rematou os estudos de profesor mercantil en Madrid en 1928. Foi profesor da Escola de Altos Estudos Mercantís de Madrid e pertenceu ao Ateneo de Madrid e foi membro da súa directiva, ademais en 1931 integraba a loxa da masonaría Mare Nostrum. Nese tempo coñeceu e colaborou con Ramiro Ledesma Ramos, asinando o manifesto "La Conquista del Estado" no que tamén figuran os galegos Manuel Souto Vilas e Ramón Iglesia Parga. Colaborou no semanario do mesmo nome, que se considera como un dos primeiros difusores do fascismo en España. Para esta publicación escribiu catro artigos, dos que tres eran sobre Galicia e nos que defendeu posicións autonomistas, gabando a Otero Pedrayo. Afastouse do grupo de Ledesma en outubro de 1931. En 1933 foi docente de Xeografía Xeral na Escola Central Superior de Comercio sendo, en 1935, nomeado catedrático da Escola Superior de Comercio de Barcelona.
Contra á fin da Guerra Civil marchou a Francia onde foi internado nun campo de refuxiados da praia de Argelès-sur-Mer, do que saiu grazas ás xestións dun pastor protestante que coñecera en Ourense e que lle permitiu exiliarse en Inglaterra na primavera de 1939. Aínda que valorou continuar a súa tarefa docente en México, en 1941 incorporouse ao servizo para España da BBC. Promoveu e organizou o Galician Programme na BBC con Francisco Fernández del Riego. Operaba co pseudónimo Xavier Fernández e foi presentador, autor de tres programas e encargábase frecuentemente da lectura dos textos que se enviaban desde Galicia. Durante o franquismo fixo tres viaxes a Galicia, con moita discreción debido a ter causas penais abertas por masón. En 1962 doou a Real Academia Galega, da que era membro correspondente, unha copia dos 83 guións orixinais radiados nas emisións do Galician Programme.
Casou con Louisse Elizabeth Stevens Finou en 1948 e foi nacionalizado británico en 1955. Xubilouse na BBC en 1963 por motivos de saúde, aínda que fixo traducións para a ONU. Finou en Paignton en 1968.
Vivo (filme)
Vivo é un filme estadounidense de 2021 producido por Sony Pictures Animation. Foi dirixido por Kirk DeMicco e codirixido por Brandon Jeffords, a partir dun guión de DeMicco e Quiara Alegría Hudes. A historia está baseada nunha idea orixinal de Peter Barsocchini; as cancións foron escrita por Lin-Manuel Miranda. O elenco de voces componse de Ynairaly Simo, Zoe Saldana, Juan de Marcos González, Michael Rooker, Brian Tyree Henry, Nicole Byer e Gloria Estefan. É o primeiro filme musical de Sony Pictures Animation.
Zhizn'
Zhizn' (en ) é un filme casaco de 2022 dirixido por Emir Baigazin. Foi escollido como candidato de Casaquistán para o Óscar ó mellor filme internacional na 95ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Ladislao Mazurkiewicz
Ladislao Mazurkiewicz Iglesias, nado en Piriápolis, Maldonado, Uruguai, o 14 de febreiro de 1945 e finado en Montevideo o 2 de xaneiro de 2013, foi un futbolista uruguaio. De orixe polaca e galega, contaba cunha grande axilidade e reflexos, sendo considerado o mellor porteiro uruguaio de todos os tempos e un dos mellores da historia do fútbol.
Foi internacional coa selección uruguaia, coa que disputou tres Copas do Mundo (1966, 1970 e 1974). Destacou a súa actuación na segunda delas, en México, onde os uruguaios foron eliminados en semifinais pola selección brasileira, e onde Mazurkiewicz foi elixido como mellor gardameta do Mundial.
Orixe e inicios
Seu pai era un pescador polaco que deixara o seu país nos inicios da Segunda Guerra Mundial, e súa nai, Josefa Iglesias, unha emigrante galega de Rianxo. Foi o menor de cinco irmáns, catro varóns e unha muller, e aínda que naceu en Piriápolis criouse en Montevideo. Comezou a xogar ao fútbol no equipo do seu barrio e ao baloncesto na Institución Deportiva Mundial, ao tempo que traballaba en diversos oficios. Mentres traballaba nun taller mecánico xogou algúns partidos nas categorías inferiores do Racing de Montevideo, e aos 16 anos os directivos do club foron falar con seu pai para convencelo de que Ladislao deixase o traballo e asinase un contrato profesional con eles, cun salario de 500 pesos mensuais.
Racing de Montevideo
Debutou con Racing na Primeira División en 1964 tras a lesión de Roger Bernardico e as súas boas actuacións, especialmente fronte a Peñarol, fixeron que ese club pagase ao ano seguinte 550 000 pesos polo seu traspaso.
Peñarol (1ª etapa)
Debutou con Peñarol nun segundo tempo dun encontro contra o La Luz, pero o seu primeiro partido como titular foi o 31 de marzo de 1965 no estadio Monumental de Buenos Aires, contra ao Santos de Pelé no partido de desempate das semifinais da Copa Libertadores. Co equipo uruguaio, adestrado por Roque Máspoli e no que xogaban entre outros Pablo Forlán, Pedro Virgilio Rocha ou Juan Joya, eliminou ao conxunto brasileiro na prórroga e disputou a final contra Independiente. Tras perder na ida e gañar na volta, disputou o partido de desempate no Estadio Nacional de Santiago de Chile, caendo alí por 4-1.
Na Copa Libertadores de 1966 volveu chegar á final, disputada de novo contra un equipo arxentino, esta vez River Plate. A final precisou de novo dun partido de desempate, que se celebrou no mesmo escenario que o ano anterior, pero agora con vitoria uruguaia por 4-2, con dous goles na prórroga de Rocha e Alberto Spencer. En outubro disputou a Copa Intercontinental contra o Real Madrid de Amancio e Gento, realizando unha grande actuación e mantendo a súa porta a cero tanto na ida xogada no Estadio Centenario (2-0) como na volta no Santiago Bernabéu (0-2), logrando así a coroa mundial. Ademais gañou os campionatos de Primeira División de 1965, 1967 e 1968.
Ostenta dende outubro de 1968 o récord de 987 minutos sen encaixar un gol no campionato uruguaio, mantendo a portería a cero durante dez partidos completos, nos que incluso parou un penalti.
Atlético Mineiro
En xaneiro de 1972 marchou ao Brasil para xogar no Atlético Mineiro, que viña de se proclamar campión do Brasileirão. O seu traspaso custoulle 900.000 cruceiros ao club de Minas Xerais, que contaba nas súas filas tamén co gardameta Renato. Na súa primeira tempada no equipo brasileiro foi subcampión do Campionato Mineiro.
Granada CF
Tras dous anos en Belo Horizonte cruzou o Océano Atlántico para xogar no Granada CF, equipo polo que fichou en setembro de 1974. No equipo andaluz, asentado dende había uns anos na Primeira División, xogaba o seu compatriota Julio Montero Castillo, que o convenceu para que o acompañase no equipo. Aínda que ter unha nai rianxeira axilizaba os trámites para conseguir a nacionalidade, estes non se completaron ata novembro, e a esas alturas da tempada as boas actuacións do porteiro Francisco Javier Izkoa fixeron que o adestrador Joseíto mantivese ao vasco como gardameta titular. Deste xeito Mazurkiewicz disputou só dous partidos co Granada, nas xornadas 20 e 21: un empate a cero contra o Español nos Cármenes e unha derrota por 3-0 en Balaídos contra o Celta de Vigo, con goles de Castro, Rivas e Félix. A derrota en Vigo afastouno definitivamente da portería, e a situación non mellorou coa chegada ao ano seguinte de Miguel Muñoz ao banco, pasando a ser o terceiro porteiro por detrás de Izkoa e José Antonio Puente. Na cidade granadina abriu un restaurante xunto ao seu compañeiro Luis Oruezábal. Antes do remate da tempada 1975/76 vendeu a súa parte do negocio e regresou ao Uruguai.
Peñarol (2ª etapa)
Fichou de novo por Peñarol en febreiro de 1976. O porteiro titular do equipo era Walter Corbo; con todo, Mazurkiewicz disputou algún partido e volveu xogar de novo na Copa Libertadores.
Cobreloa
En 1978 chegou ao Cobreloa, que debutaba ese ano na Primeira división de Chile. Foi o porteiro titular no equipo de Calama, que deu a sorpresa rematando o campionato na segunda posición, só por detrás do Palestino, subcampionato que repetiu ao ano seguinte.
América de Cali
En 1980 trasladouse a Colombia para xogar no América de Cali, onde coincidiu con futbolistas como Luis Eduardo Reyes, Juan Manuel Battaglia, Alfonso Cañón ou Aquino. Xogou unha soa tempada no equipo, acadando o cuadrangular final da Primeira división e rematando en terceira posición. Xogou ademais os catro encontros da segunda fase da Copa Libertadores, conseguindo manter a portería a cero nos catro partidos. Con todo, o equipo non foi quen de marcar ningún gol, polo que non se clasificou para a final.
Peñarol (3ª etapa)
En 1981 volveu a Peñarol, o mesmo ano que regresou ao club de Montevideo outro dos maiores ídolos da súa historia, Fernando Morena. Gañou con 36 anos o seu cuarto campionato uruguaio esa tempada, e a continuación colgou as luvas. Tras a súa retirada traballou durante anos como adestrador de porteiros no Peñarol.
Selección uruguaia
En 1967 formou parte do combinado uruguaio que gañou a Copa América en Montevideo, compartindo a titularidade con Miguel Bazzano. Xogou os partidos contra a Arxentina e Paraguai, sen encaixar ningún gol.
En 1970 participou na súa segunda Copa do Mundo, en México. Uruguai quedou encadrado no grupo 2, con Italia, Suecia e Israel. Mazurkiewicz mantivo a porta a cero nos partidos contra Italia e Israel e encaixou un só gol na primeira fase, obra do sueco Ove Grahn. Nos cuartos de final enfrontouse á selección soviética, cuxa dianteira formada por Vitalii Khmelnytskyi, Gennadii Evriuzhikhin e Anatolii Byshovets, foi incapaz de superar ao gardameta uruguaio nos 90 minutos regulamentarios nin na prórroga. No minuto 117 Víctor Espárrago fixo o único gol do partido clasificando ao equipo charrúa para as semifinais.
Nas semifinais Uruguai enfrontouse ao Brasil no Estadio Jalisco en Guadalaxara, onde os brasileiros lograron unha contundente vitoria por 3-1 con goles de Clodoaldo, Jairzinho e Rivellino. Dito partido pasou á historia pola xogada realizada por Pelé, cando ao recibir un pase de Tostão, en vez de tentar rematar á portería deixou pasar o balón, para ir logo a recollelo rodeando a Mazurkiewicz e realizar o disparo. Aínda que non acabou en gol, a xogada converteuse nunha das máis icónicas dos Mundiais e do astro brasileiro. Mazurkiewicz foi votado pola prensa como o mellor porteiro do Mundial.
Despediuse da selección no Mundial de 1974 en Alemaña Occidental, onde o equipo uruguaio caeu na primeira fase, perdendo contra os Países Baixos de Cruyff e contra Suecia, e sacando só un punto nun empate contra Bulgaria. Con todo, foi elixido como terceiro mellor porteiro do campionato, por detrás de Maier e Tomaszewski.
Selección mundial
Disputou dous partidos coa selección mundial da FIFA, tamén chamada selección do Resto do Mundo. En 1968 disputou con esta un encontro fronte ao Brasil no Estádio do Maracanã do Río de Xaneiro, en conmemoración do décimo aniversario do primeiro Mundial gañado polos brasileiros. Entrou como substituto de Lev Iashin, a Araña Negra, e o encontro rematou con vitoria brasileira por 2-1, con goles de Rivellino e Tostão para o Brasil e de Flórián Albert para o combinado mundial.
En 1971 viaxou á Unión Soviética para participar no partido de homenaxe da FIFA ao propio Lev Iashin no día da súa retirada. Diante dos 103.000 espectadores que ateigaban o Estadio Lenin, defendeu a portería da selección mundial, formada por Beckenbauer, Facchetti, Müller, Bobby Charlton ou Džajić entre outros, e tendo como contrincantes a unha selección de futbolistas dos Dinamos soviéticos (Dinamo Moscova, Dynamo de Kíiv, Dinamo Tbilisi, etc). O partido rematou 2-2, con goles de Khmelnytskyi e Sabo para os soviéticos e de Mészöly e Zhekov para o equipo mundial.
Falecemento
En decembro de 2012, con 67 anos, empeorou a súa saúde caendo nun coma irreversible. Faleceu na madrugada do 2 de xaneiro de 2013. Os seus restos foron soterrados no cemiterio Parque del Recuerdo.
Palmarés
Peñarol
Marco Cecilio Metelo
miniatura|Árbore xenealóxica da Gens Cecila Metela (tódalas datas son a. C.) Marco Cecilio Metelo (en latín, Marcus Caecilius Metellus) foi un foi senador e xeneral romano. Pertencía aos Cecilio Metelo, unha das familias aristocráticas máis destacadas de mediados e finais da República romana.
Traxectoria
Foi un dos catro fillos de Quinto Cecilio Metelo Macedónico.
Marco foi un triunviro monetalis (é dicir, un dos tres encargados da cuñaxe de moeda) no 127 a. C.; posteriormente, no 128 a. C. foi pretor e foi cónsul no 115 a. C. con Marco Emilio Escauro.
Ao ano seguinte, Metelo converteuse en gobernador proconsular de Córsega e Sardeña, servindo até o 111 a. C. Durante o seu mandato, Metelo reprimiu unha insurrección na illa de Sardeña, pola que celebrou, ao seu regreso a Roma, un triunfo en Quintilis (xullo) do 111 a. C.
O irmán máis novo de Marco, Caio Cecilio Metelo Caprario, tamén celebrou o seu propio triunfo o mesmo día, polas súas vitorias en Tracia.
Laacher See
miniatura|250px|Vista da caldeira do volcán. Laacher See (cuxa pronunciación en alemán é [ˈlaːxɐ ˈzeː]), tamén coñecido como Lago Laach, é unha caldeira volcánica cun diámetro de 2 km que se atopa en Renania-Palatinado, Alemaña. Atópase a uns 24 km ao noroeste de Koblenz, a uns 37km ao sur de Bonn e a uns 8km ao oeste de Andernach. Forma parte da cordilleira de Eifel e da rexión volcánica homónima. O lago formouse por unha erupción pliniana hai uns 13.000 anos, cun Índice de explosividade volcánica (VEI) de 6, na mesma escala ca a erupción do Pinatubo de 1991.
Descrición
O lago ten forma oval e está rodeado de ribeiras altas. A lava foi extraída para moer pedras dende a época romana até a introdución dos rolos de ferro para moer o gran.
Daniel Chapela
Daniel Durán Chapela, coñecido como Daniel Chapela, nado en Bueu en 1999, é un estudante de filoloxía e político galego do PPdeG.
Traxectoria
Estudou o bacharelato no Instituto de Bueu, e nesa etapa foi encargado da Axencia de Lectura de Meiro. Iniciou os estudos de Dereito na Universidade de Vigo mais, ao rematar o segundo curso, abandonounos para facer Filoloxía Galega na Universidade de Santiago de Compostela. Forma parte do claustro da USC en representación do estudantado.
É fundador, xunto con Sara Piñeiro e Beatriz Pereira, da asociación cultural O Arquivo das Trasnas, que organizou as xornadas "Literatura nas marxes. A creación alén do canon" e "Id’ a San Momed’. Xornadas de poesía e mar". Participou na produción do documental ''Xela Arias. Poeta nas marxes''.
Foi elixido coordinador de Cultura do PPdeG no congreso de maio de 2022. En outubro de 2022, asumiu a dirección da revista Dorna en substitución de Ramón Lorenzo.
Koronas I
KORONAS I, tamén coñecido como CORONAS I e como AUOS-SM-KI, foi un observatorio espacial ruso lanzado o 2 de marzo de 1994 mediante un foguete Tsiklon-3 desde o Cosmódromo de Plesetsk.
Características
KORONAS I era un observatorio espacial adicado á observación do Sol. Tiña unha masa de 2160 kg e levaba instrumentación para observar o Sol en lonxitudes de onda visible, ultravioleta, raios X e raios gamma. Reentrou na atmosfera terrestre o 4 de marzo de 2001, sendo sucedido por Koronas F.
Varshini Prakash
Traxectoria
Prakash deuse conta do cambio climático por primeira vez cando tiña 11 anos mentres vía a cobertura das noticias do tsunami do Océano Índico de 2004. Ao crecer, quería converterse en médico.
Prakash foi á universidade na Universidade de Massachusetts Amherst, onde comezou a organizarse ao redor de cuestións climáticas. Mentres estivo alí, converteuse en líder da campaña de desinversión de combustibles fósiles da escola. Prakash tamén traballou cunha organización nacional, Fossil Fuel Divestment Student Network. En 2017, un ano despois de graduarse, UMass Amherst converteuse na primeira gran universidade pública en desinvertir.
En 2017, Prakash lanzou Sunrise Movement, un movemento político liderado por mozos estadounidenses e ONGs que avoga pola acción política sobre o cambio climático, con outros sete cofundadores.
En 2018, converteuse en directora executiva de Sunrise Movement despois de que o grupo organizase unha protesta ocupando a oficina da presidenta da Cámara de Representantes dos Estados Unidos, Nancy Pelosi, pedindo que se establecese un grupo de traballo do Congreso para abordar o cambio climático.
Foi nomeada na Next list de Time 100 de 2019.
Como parte do seu traballo co Movemento Sunrise, Prakash avoga por propostas como o Green New Deal. En 2020, a organización apoiou ao senador estadounidense Bernie Sanders nas primarias demócratas para a presidencia. Prakash foi nomeada asesora do grupo de traballo climático de Joe Biden en 2020. Tamén é membro da xunta asesora de Climate Power 2020, un grupo que inclúe a demócratas e activistas que avogan por aumentar o interese dos votantes estadounidenses na acción climática.
Prakash é coeditora do libro Winning the Green New Deal: Why We Must, How We Can, publicado en agosto de 2020. Tamén é colaboradora de The New Possible: Visions of Our World Beyond Crisis.
Alain Tanner
Traxectoria
Tanner estudou economía na Universidade de Xenbra. En 1951, uniuse ao cineclub que Claude Goretta acababa de fundar na universidade. Tras graduarse e traballar un breve tempo en empresas navieiras internacionais, pasou a centrarse no cinema.
Tanner atopou traballo no British Film Institute en 1955 subtitulando, traducindo e organizando o arquivo. O seu primeiro filme, Nice Time (1957), unha curtametraxe documental sobre Piccadilly Circus durante as tardes das fins de semanas, realizouno con Goretta. Producido polo British Film Institute Experimental Film Fund, foi mostrado por primeira vez no terceiro programa sobre Free Cinema no National Film Theatre en maio de 1957. O seu filme debut gañou un premio no festival de Venecia e foi eloxiado pola crítica.
Eduardo Cabello
Eduardo Cabello de Samano Ebrentz, nado en Filadelfia o 17 de abril de 1865 e finado en Vigo o 26 de xullo de 1957, foi un enxeñeiro, artífice do Porto de Vigo.
Alain Tanner
Traxectoria
Entre 1960 e 1968, Tanner volveu a Suíza e realizou máis de corenta filmes, ademais de documentais para a Télévision Suisse Romande. En 1962 cofundou o "Groupe Cinque" de novos cineastas suízos.
O seu primeiro filme, Charles, Dead or Alive (1969), gañou o primeiro premio do festival de Locarno. Os dous seguintes, La Salamandre (1971) e Jonas qui aura 25 ans en l'an 2000 (1976), realizounos en colaboración co crítico de arte e novelista John Berger, que traballara con el, en menor grao e sen acreditar no guión de Charles. miniatura|Tanner, por [[Erling Mandelmann en 1993]] Influído pola súa participación no movemento británico do Free Cinema en Londres e coa Nouvelle Vague en París, Tanner é coñecido sobre todo polos seus filmes Jonas qui aura 25 ans en l'an 2000, Na cidade branca e Messidor. Na cidade branca participou na 33.ª edición do Festival de Berlín.
Eduardo Cabello
Traxectoria
Fillo de Félix Cabello de Samano y Gutiérrez de la Concha, natural de Argomilla de Cayón, Cantabria, e Luisa Ebrentz y Collins, de Nova York, afincados en Cuba, onde eran propietarios de fábricas de azucre, Eduardo naceu nos Estados Unidos de América, estando alí a familia polos estudos dos seus irmáns máis vellos. Coa familia de volta en Cuba, fixo cinco anos de Bacharelato no xesuíta Colexio de Belén da Habana. miniatura|Familia Cabello–Ebrentz. En 1882, tralo pasamento da súa nai, Eduardo trasladouse a Madrid a estudar enxeñaría, aloxándose na casa do tío do seu pai, o xeneral José Gutiérrez de la Concha, Marqués da Habana, Expresidente do Consello de Ministros do Goberno de España e daquela Presidente do Senado.
Foi enxeñeiro director de obras do Porto de Vigo, promotor e impulsor das instalación portuarias da súa contorna, de Bouzas a Guixar, para o que fixo un ambicioso proxecto levado a cabo en gran parte.
Finou aos 92 anos de idade e foi soterrado no Cemiterio de Pereiró.
Recoñecementos
miniatura|Escultura de [[Francisco Asorey|Asorey na Avenida Eduardo Cabello de Vigo.]] Levan o seu nome unha rúa e a alameda lindeira, en Bouzas, Vigo, onde hai unha escultura que lle dedicou Francisco Asorey.
En agosto de 1929 recibiu a Gran Cruz do Mérito Civil. Foi nomeado fillo adoptivo da cidade en xaneiro de 1930 e en outubro dese mesmo ano outorgóuselle a Gran Cruz do Mérito Naval con Distintivo Branco.
O seu xenro, Amador Montenegro López Saavedra, casado coa súa filla María Luisa Cabello Manterola, compilou e transcribiu as memorias do sogro, que foron publicadas en 1991 polo Colexio de Enxeñeiros de Camiños, Canais e Portos de Madrid.
Fluxo (física)
miniatura|Para calcular o fluxo dun campo vectorial \mathbf{F} (frechas vermellas) a través dunha superficie S a superficie divídese en pequenos parches dS. O fluxo a través de cada parche é igual á compoñente normal (perpendicular) do campo, o [[produto escalar de co vector normal unitario.  (frechas azuis) no punto \mathbf{x} multiplicado pola área dS. A suma de F·n̂ dS para cada parche na superficie é o fluxo a través da superficie é o fluxo a través da superficie]]
En física, o fluxo dunha magnitude física a través dunha superficie ten dous significados distintos, dependendo do tipo de fenómeno ao que se refira. A principal diferenza matemática entre os dous usos é o tipo de magnitude que obtén.
Fluxo dun campo vectorial a través dunha superficie
Segundo a definición que se usa habitualmente en electromagnetismo, defínese o fluxo \Phi\,\! escalar a partir dun campo vectorial \vec v a través dunha superficie S orientábel calquera, pola expresión:
Onde d\vec A representa o vector infinitesimal da área, orientado perpendicularmente a el.
A medida que se realiza o produto escalar destas magnitudes vectoriais, o resultado da integral é un escalar. Tamén é importante ter en conta que o signo do fluxo dependerá da orientación do vector d\vec A, xa que hai dúas direccións posibles para a dirección perpendicular á superficie S. Aínda que matematicamente a elección é arbitraria, cando se traballa con fluxo magnético, por exemplo, o sinal adquire significado físico e debe obterse aplicando a lei de Lenz.
Fluxo eléctrico
Dado un campo eléctrico \vec E, o fluxo a través dunha superficie S fechada vén dado por:
O fluxo eléctrico é de fundamental importancia no cálculo do campo eléctrico en situacións altamente simétricas, mediante o uso da lei de Gauss, cuxa afirmación é:
Onde Q_{int} é a cantidade de carga interna á superficie, e \epsilon_0 a constante de permisividade do baleiro.
Fluxo magnético
Dado un campo magnético \vec B o fluxo a través dunha superficie S Vén dado por:
Tense que, debido á inexistencia de monopolos magnéticos, o fluxo \Phi_B a través de superficies fechadas é nulo. Para superficies abertas, o fluxo magnético atopa aplicación no fenómeno da indución electromagnética, descrito pola lei de Faraday:
Onde \mathcal{E} é a forza electromotriz inducida (emf). O signo tamén se pode obter usando a lei de Lenz.
Fenómenos de transporte
Neste contexto, o fluxo é a cantidade dunha cantidade que atravesa unha superficie por unidade de tempo. Segundo esta definición, o fluxo resultante é un vector, cuxa norma é igual á velocidade temporal á que se atravesa a superficie, e cuxa dirección é normal á superficie considerada. Exemplos comúns de fluxo nesta dirección son: