cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pan
Almacenamento
Os procesos que causan que o pan se poña rancio e duro empezan durante a fase final de arrefriado (é dicir ao saír do forno), comezando ata antes de que o amidón se solidifique. Durante o almacenamento o miolo do pan vaise poñendo cada vez máis duro, seco e quebradizo. Neste proceso a codia vaise facendo máis branda e húmida. Atribúese por regra xeral este proceso a un resecamento do miolo do pan. Pódese dicir que o proceso de envellecemento do pan débese principalmente á aparición de dous subprocesos que aparecen de forma separada: a rixidez causada pola transferencia de humidade desde o miolo á codia e a rixidez intrínseca das paredes celulares asociada á recristalización durante o almacenamento. Durante o envellecemento, o contido húmido da codia vai aumentando como resultado da migración cara a fóra desde o seu interior. Se se envolve o pan nunha lámina antihumidade acentúase a degradación da codia facendo que a humidade do miolo non migre cara a fóra. Con todo aconséllase o embalado do pan debido a que reduce a perda global de humidade á atmosfera.
Comprobouse que quentar o pan a temperaturas próximas aos 60 °C fai que se poida revertir o proceso da dureza no pan. Isto ocorre debido a que as moléculas retidas na estrutura dos glóbulos de amidón libéranse e ademais os xeles das amilosas volven ser tenros de novo. Esta é a razón pola que o pan duro ás veces ponse brando no forno a temperaturas lixeiras (por baixo dos 60 °C). Aconséllase para evitar o endurecemento do pan que se se vai a consumir nun ou dous días se almacene nunha paneira ou nunha simple bolsa de papel xa que mantén a humidade perfectamente. Se se vai a consumir o pan en máis de dous días aconséllase metelo nunha bolsa de plástico e conxelalo por completo. Almacenar na nevera tan só se se vai a requentar antes de ser inxerido (por exemplo as torradas).
Usos do pan
miniatura|Un dos usos posibles do pan é na elaboración de [[bocadillos como o da ilustración: sardiñas en salgadura con cogombros.]] miniatura|O [[sándwich é un dos usos máis internacionais do pan. (Dagwood sándwich).]] O principal uso do pan é como alimentación humana e debe terse en conta que dentro desta actividade existen innumerables posibilidades. Emprégase frecuentemente como acompañamento doutros pratos e é frecuente velo na parte central da mesa, recollido ás veces nunha especie de cesto apropiada para o seu uso, xeralmente cortado en rebandas instantes antes de servirse. Nalgunhas ocasións o pan mesmo é un aperitivo, tal e como é o grissino na cociña italiana.
Un dos usos máis comúns do pan é servirse como pode ser na elaboración de preparacións nas que se inclúan outros alimentos entre dúas rebandas de pan. Así se consegue o popular sándwich, que se elabora con pan de molde incluíndo entre as rebandas de pan diversos contidos, xeralmente cárnicos así como salsas (en forma de ensaladas). Este tipo de sándwichs pode ser servido frío ou quente (xeralmente elaborado nunha sandwicheira). Da mesma forma, na cociña española téñense variantes do emparedado en pans con codias máis duras como é o bocadillo nas súas diferentes variantes (exemplos son o bocadillo de luras e o pepito de tenreira) e que chegaron na actualidade a unha forma refinada de alta cociña no que se denomina: bocadillo de autor, na cociña italiana tense un equivalente no panino. Convertido, nalgunhas ocasións, en parte de certas comidas rápidas pódese atopar nas hamburguesas, os hotdogs, os döner kebab, ou os shawarma, entre outros. Noutros casos aparece en diferentes pequenos xantares como poida ser o ploughman's lunch inglés, nas tapas españolas, nos meze turcos, ou o internacional coffee break. Ás veces úsase como untado como é o caso das fondues (Mont-d'Or chaud), ou na inxesta dalgunhas sopas ou salsas (como é o caso da salsa de pan).
Outras variantes posúen contidos abertos como a pizza que teñén na cociña italiana unha orixe nunha torta denominado focaccia (pizza branca). Outro exemplo é o popular pan con tomate (pa amb tomàquet en catalán), o cachopo da cociña asturiana, o Strammer Max alemán etcétera. Dentro da categoría de pans abertos en rebandas téñense os untados que se esparce un alimento líquido (ou semilíquido) sobre a superficie; neste caso tense o sardiña pâté, os gravy etc. É moi frecuente atopar o pan nos almorzos en forma de rebandas torradas ao lume (ou nunha torradora) ás que se engade uns pedazos de mermelada e manteiga fundida, de forma similar existe o mollete de almorzo andaluz, o Brötchen do cociña alemá.
O pan xa seco adoita aproveitarse en cociña rallándolo, conseguindo desta forma pan raiado, que participa posteriormente rebozado en innumerables preparacións fritas como poden ser os alimentos empanados. Algúns deles son: as croquetas, o polo frito, as milanesas (filetes de carne empanadas). O pan raiado fundamentalmente proporciona unha textura crujiente. O pan raiado pode empregarse igualmente no espesamiento de salsas de carne como poden ser os gravys, o xató, así como no de sopas frías como pode ser o salmorejo ou o gazpacho, o gruel como a sopas de allo. Na cociña alemá e austríaca pódese atopar o miolo do pan en forma de masas cociñadas que acompañan a certos guisos e que se denominan Klöße. En forma de cubos pódese fritir en aceite e formar parte dos croûtons que se sitúan en ensaladas como a César, ou os famosos picatostes cubertos de azucre. Nalgunhas ocasións participa en ensaladas como o caso do fattoush nos países árabes (trátase dunha variante 'panificada' do tabbouleh). Atópanse preparacións de pan que forman parte das sobremesas como poden ser os puddings (un dos máis coñecidos é o pudding de pan nas culturas anglosaxoas).
O pan duro forma parte dos ingredientes dalgúns pratos de orixe humilde como pode ser as sopas de allo e as torradas da cociña de Semana Santa. Outro exemplo na cociña española que está relacionado coa matanza son as migas, así como na elaboración dalgunhas morcillas. Algúns pans cocíñanse con ingredientes dentro; é o caso do matnakash armenio (Armenio: Մատնաքաշ), o bolo preñado de Asturias (España), empanadas etcétera. Nalgunhas ocasións o pan participa como ingrediente principal nun prato como é o caso do panko da cociña xaponesa. Nalgunhas ocasións o pan ocupa un lugar nas tradicións familiares dunha comunidade como é o caso da cea de acción de grazas onde se adoitan elaborar pans especiais con obxecto da ocasión.
Ás veces o pan emprégase en numerosos remedios caseiros como un elemento quitacheiros ao cociñar certas verduras como as coles; para remover a humidade excesiva na cocción de alimentos como o arroz ou quitar a graxa superficial dos caldos de carne. Ás veces emprégase no padal para aplacar a sensación punxente dos alimentos picantes inxeridos e cunha función similar entre dúas catas de viño para non confundir aromas. Tamén se usa ás veces para retirar de forma segura os pequenos anacos de vidro do chan que quedan tras caer un recipiente e romperse. En moitos casos emprégase como alimento de animais domésticos así como de paxaros que viven en núcleos urbanos (un exemplo son as pombas). Nalgúns casos os alimentos empréganse como substitutivo do pan: é así o español pan de Cádiz, o pan de figos, o colombiano pan de azucre.
Tamén se usa o pan en esculturas artísticas. Nese caso adoita chamarse "masa morta".
Sabor do pan
Nos alimentos o sabor procede dun conxunto de reaccións químicas que poden dividirse fundamentalmente en dous tipos: procesos enzimáticos e non enzimáticos (como pode ser a reacción de Maillard). O sabor do pan procede de multitude de elementos intervintes de forma conxunta na masa, por exemplo da fariña. O glute non proporciona nin aroma nin sabor en si mesmo, mentres que o amidón xunto cos lípidos proporcionan o carácter da fariña mesma. Os amidóns e lípidos en combinación cos enzimas propios da farina e as bacterias (así como os lévedos) son os responsables do aroma do pan. Nalgúns casos os propios enzimas existentes na fariña poden xerar o cheiro característico do pan. Nalgúns casos o pan elaborado con masas nai posúen un sabor máis prezado que aqueles que se fan con lévedos industriais e esta é unha das razóns polas que ás veces se indica nos pans dalgunhas panaderías, a procedencia deste tipo de prefermentación.
Algúns autores detectaron que o sabor do pan procede de ácidos orgánicos volátiles producidos durante a fermentación. Esta é a razón pola cal a fermentación adecuada é a que proporciona un sabor característico ao pan.
Tipos de pan
miniatura|O [[Cracker (alimento)|cracker é unha modalidade de pan ácimo plano inventado para que permanecese comestible durante longos períodos. Un caso especial é o hardtack, un tipo de craker estadounidense que se conserva en museos desde comezos do século XIX. ]] Malia o reducido dos ingredientes a variedade de pans na culinaria mundial é moi grande debido en gran parte ás variantes nos procesos da súa elaboración, ás tradicións culinarias, á dispoñibilidade dos diferentes tipos de cereais, ás formas impresas ás súas masas, á ausencia dun dos seus ingredientes (como pode ser o lévedo), ás decoracións exteriores, etcétera.
Pans sen lévedo
Este tipo de pans, denominados ás veces tamén como pans cenceños (ou ácimo), elabóranse co simple concurso da fariña e a auga, é un dos pans máis antigos que pode supoñerse debido á simplicidade dos ingredientes. Un exemplo é a lei chametz da culinaria xudía na que se evita comer pans fermentados con lévedos en especial na Pascua xudía, desta forma téñense pans como o matzoh, ou os pans elaborados segundo o Pas Yisroel. No norte de África, na India e parte de Asia elabóranse pans desta clase con fariña de trigo así como de burghul, téñense as trahanas da cociña sefardí. As tortillas de trigo da cociña mexicana así como do sur dos Estados Unidos. Os crêpes elaborados con masas líquidas sen lévedo que se fan na tixola a moi alta temperatura. A maioría dos pans planos elabóranse con masas sen lévedo.
Pans de masa ácida
Este tipo de pans caracterízanse por elaborarse cunha masa ácida, a acidez provén dos cultivos bacterianos realizados na masa nai que lle proporciona un sabor característico final ao pan. O sabor acedo provén do ácido láctico ou acético xerado durante a fermentación da masa nai. Os lévedos Candida milleri ou Saccharomyces exiguus cultívanse na fariña facendo unha especie de simbiose coa bacteria Lactobacillus sanfranciscensis. A Lactobacillus sanfranciscensis nomeouse así por ser un descubrimento realizado nos prefermentados elaborados nas panaderías de San Francisco. Estes pans posúen unha cor na cortiza moi característico, un marrón moi pronunciado.
Pans lévedos
miniatura|Pan de 2 e 3 orellas. [[Colmenar de Oreja. España.]] Por regra xeral cando se empregan lévedos para 'levedar' a masa obtéñense uns resultados específicos de 'inchado' do pan, pero nalgunhas culturas non se empregan lévedos e xorden así pans como os de soda moi populares na culinaria irlandesa ou os pans que empregan bacterias da especie Clostridium perfringens ou Bacillus cereus, denominados pan de crecemento salino (Pan Salt-Rising). Estas bacterias son as que xeran a gastroenterite pero tralo proceso do afornado morren debido a que son sometidas a temperaturas por encima dos 200 °C. Hoxe en día adóitanse vender masas panadeiras conxeladas que se introducen directamente no forno, estas masas adoitan levar lévedos químicos como son o pirofosfato ácido de sodio (Na2H2P2O7) e o bicarbonato sódico, a esta categoría pertencen os pans rápidos (quick breads en inglés) como poden ser o pan de banana, os elaborados con crémor tártaro (bitartrato de potasio - KC4H5O6), o cornbread, scones, o serbio Česnica etc.
Pans planos
miniatura|Moza na India elaborando [[chapatis nunha placa quente ao lume.]] É moi posible que os pans planos fosen as formas máis primixenias de pan e quizais se deba á facilidade de preparación. Hoxe en día é un pan moi empregado en diferentes culturas da terra, é por exemplo moi empregado nas cociñas árabes, así como no Sur de Asia (India e Paquistán son exemplos diso), as tortillas americanas. Unha das características máis relevantes deste tipo de pans é a rapidez de preparación (nalgúns casos trátase tan só duns minutos), ademais permite que non exista a necesidade dun gran operativo, como fonte de calor pódese empregar unha tixola (ou unha simple chapa metálica quente), unha pedra, ou tamén nas paredes dun forno (taboon). Os pans planos poden atoparse nas cociñas occidentais como na noruega nos flatbrød ou os lefse, e na turca nos pide e yufka.
Pódese dicir que este tipo de pans 'ínchan' sen necesidade de fermentación (moitos deles fanse sen o emprego de lévedo), debido a que durante a súa cocción se forman pequenas burbullas de vapor entre a masa. Nalgúns casos a textura é o suficientemente robusta como para poder incluír outro alimento, este é o caso do pan de pita que permite incluír carne picada no seu interior.
Pans sen glute
As persoas que padecen trastornos relacionados co glute, tales como a enfermidade celíaca ou a sensibilidade ao glute non celíaca (SGNC), son intolerantes ao glute. Por esta razón, teñen que excluír de forma estrita da dieta o trigo, a cebada, o centeo, a avea, e todas as súas especies e híbridos (tales como a espelta, a escanda, o kamut e o triticale). A toxicidade da avea depende do cultivo empregado; así mesmo, frecuentemente presenta contaminación con trigo ou outros cereais con glute.
Co obxectivo de cubrir as necesidades destas persoas, actualmente existen pans sen glute comercializados que se elaboran con fariñas alternativas libres de glute, tales como a fariña de arroz ou a fariña de millo. Para suplir as propiedades do glute, algúns preparados panificables inclúen goma xantana, que proporciona maior elasticidade ao pan, e emulsionantes, que permiten reter as emisións de dióxido de carbono da fermentación. Outras substancias utilizadas para proporcionar elasticidade ao pan son o ágar-ágar (extraído de certas algas) ou a goma garrofín (extraída das sementes da alfarrobeira).
Pans ao vapor/fritos
miniatura|[[Anaco de pan frito típico da cociña dos indios nativos de Norteamérica.]] Na cociña asiática adóitase atopar este método de aplicar calor á masa debido, ben ao uso de vapor quente, ben a unha fritura en aceite vexetal a moi alta temperatura. Un exemplo é o baozi. Esta forma de quentar a masa de fariña dá lugar a un tipo de pans específicos que posúen unha cortiza con características peculiares. A cociña inuit posúe un pan frito moi popular denominado bannock. Un caso particular da cociña occidental de masa frita é o churro, así como as sopaipillas de Chile e Arxentina. Os pans ao vapor son moi típicos na cociña chinesa (baozi), na cociña británica é moi popular o pan ao vapor denominado popover (elaborado de forma moi similar ao Yorkshire pudding), o mongol buuz, o youtiao (que posúe algunhas similitudes ao churro), o pan de gamba chinés. En Europa tense o Dampfnudel alemán que é un pan cocido reencho de carne.
Pan rápido
O pan rápido é un tipo de pan que se fai medrar con axente leudante en lugar de con lévedo.
A variedade de pan rápido inclúe biscoitos e galletas, así como pan de banana, pan de cervexa, cornbread, madalenas, chulas, scones e pan de soda. Segundo a mestura de axentes leudantes conséguense pans de textura máis ou menos turxente ou branda. O chamado "Quick bread" orixinouse moi posiblemente en Estados Unidos a finais do século XVIII. Antes da súa creación, os produtos afornados facíanse crecer con lévedo ou unha mestura de masa con ovo. Durante a guerra civil americana (1861-1865), a demanda de comida era moi elevada, razón pola cal facíase medrar o pan con "baking soda" en lugar de lévedo.
Nutrición
miniatura|Pan [[Gastronomía de Asturias|asturiano elaborado con trigo espelta.]] O pan considerouse desde moi antigo como un dos alimentos por excelencia. Achega nunha cantidade considerable hidratos de carbono de cadea complexa. Algunhas proteínas, que poden chegar a contidos de 9 g por cada 100 g de pan. Trátase de proteínas de baixa calidade, con baixo valor biolóxico e nutricional, debido a que o seu contido en aminoácidos non inclúe todos os aminoácidos esenciais, senón que presenta niveis deficientes do aminoácido esencial lisina (tense que compensar coa inxesta doutros alimentos, como pode ser legumes). Posúe por regra xeral poucos contidos graxos, case sempre ácido oleico e linoléico. Entre os micronutrientes que posúe o pan atópanse algunhas trazas de calcio (debido ao uso de leite que se fai na elaboración industrial actual), ferro (é unha grande achega deste mineral), selenio, potasio, fósforo. O pan que ten unha fariña con xerme posúe dúas vitaminas do grupo B e que son a: tiamina (que favorece a saúde no sistema nervioso) e a niacina (que prevén a pelagra). O pan posúe tamén ácido fólico e unha certa cantidade de carotenoides (aínda que pouca cantidade xa que foron reducidos durante a fase de mestura na elaboración do pan). Contén un 40 % de auga (a pasta cocida chega a un 60 %).
Os pans de fariñas pouco refinadas son as que achegan unha maior cantidade de fibra á dieta humana, non obstante o consumo de pan adoita ser unha das fontes maioritarias de fibra. Os pans brancos de fariñas refinadas son os que achegan unha menor cantidade chegando ata un 3 %, o pan denominado como "integral" pode chegar a ter entre tres a catro veces máis de fibra. O pan ocupa a base da pirámide alimentaria na zona de cereais e legumes, o que indica que pode consumirse ao día nunha cantidade relativamente moderada (comparado con outros alimentos) dentro do que se considera unha dieta equilibrada. Por exemplo na dieta dun neno dun ano xa se inclúe o pan (así como os alimentos dos grupos alimentarios: carne, verduras e leite). Existen estudos que mencionan que un consumo de pan de centeo achega nas mulleres só un 7,1 % da proteína; un 1,2 % de lípidos e un 11,1 % de carbohidratos necesarios en RDI, mentres que na dieta dun home contribúe cun 5,9 % da proteína un 1 % da graxa e 9,3 % de carbohidratos, o que fai unha contribución do total de 28,6 % dos nutrientes recomendados pola Organización Mundial da Saúde.
Enfermidades asociadas ao consumo de pan
A pesar de ser un alimento básico moi antigo, unha porcentaxe crecente de poboación en todo o mundo sofre dalgún tipo de trastorno relacionado co glute, que inclúen a enfermidade celíaca, a sensibilidade ao glute non celíaca, a dermatite herpetiforme, a ataxia por glute e a alerxia ao trigo,  cuxo tratamento consiste nunha dieta libre de glute estrita. Por este motivo, en recentes anos lanzáronse ao mercado os pans libres de glute.
O incremento do consumo de glute a nivel mundial, os avances no recoñecemento da gran cantidade de síntomas que pode provocar afectando a diversos órganos, a mellora dos procedementos diagnósticos e unha maior incidencia real na poboación, están a contribuír a un crecente e constante aumento de diagnósticos destas enfermidades. Con todo, debido ao escaso coñecemento sobre estes trastornos entre os profesionais da saúde, que tende a perpetuarse, na actualidade practicamente a totalidade dos casos reais continúa sen recoñecer, sen diagnosticar e sen tratar. A maior parte dos afectados só presenta síntomas dixestivos leves, intermitentes ou mesmo ausentes (probablemente debido ó efecto opioide do glute, que enmascara o dano intestinal), aínda que si desenvolven outros trastornos asociadas que poden afectar practicamente a calquera órgano. Tras un dilatado historial de variadas molestias de saúde e unha longa peregrinación por multitude de consultas de diversos especialistas durante anos, sen recibir un apoio médico adecuado, a maioría das persoas afectadas acaba recorrendo á dieta sen glute e ao autodiagnóstico, mentres que outras moitas son persoas que se afixeron a vivir cun estado de mala saúde crónica coma se fose normal.
O pan en Galiza
miniatura|Pan de Galiza. Aínda que hoxe, pan denomina exclusivamente o feito con fariña triga, mentres que para o feito a partir doutras fariñas deba adxectivarse (pan de centeo, pan millo ou broa), a verdade é que, tradicionalmente o nome de pan usábase en Galicia para denominar non só o pan propiamente dito, do cereal que fose, senón tamén o propio cereal (fose trigo ou centeo), mesmo cando aínda estaba na terra, en verde, medrando, ou xa segado, na eira. En algures tamén se denomina así a terra sementada de centeo.
O pan branco, de trigo, moito máis valorado, era o pan das ocasións especiais, e por iso chamábano pan de festa, pan dos días de festa ou pan feiral. Máis usual era a denominación apocopada pantrigo.
O pan de centeo recibe tamén os nomes de pan centeo, e pan negro. O pan de millo ou pan millo é máis coñecido como boroa ou broa.
En Galiza, a importancia do pan é capital desde hai séculos, sendo a base de alimentación para a poboación. O xeito tradicional de elaboración do pan é con fermento, o que fai que haxa que gardar un chisco de fermento para a elaboración da seguinte quenda de pan.
Os estilos son variados: dende o pan de bóla, pasando polo tradicional molete —o cal adoita ter unha especie de "moño" na zona central da parte superior—, ata a boroa, o pan centeo ou o pan co que se fan as empanadas.
Segundo a Federación Galega de Panadeiros e Pasteleiros cada galego consome, anualmente, ao redor de 56 quilogramos de pan, o que supón un 37% menos que nos anos 90, cando o consumo medio dos galegos elevábase aos 90 quilos.
O pan na cultura popular
miniatura|Pan da aldea.
De sempre, o pan recibiu un trato de respecto debido, seguramente, das implicacións relixiosas derivadas do seu uso por Xesús Cristo en momentos relevantes do nacemento do catolicismo. O feito de considera-lo pan como o corpo de Cristo esixía darlle un trato especial. Moi probablemente os tempos da fame tiveron que intervir tamén nese mesmo tratamento respectuoso.
Por todo o anterior, nunca se debe tira-lo pan ó chan e se nos cae, debe recollerse inmediatamente e bicalo. Se alguén atopa un anaco de pan caído nun camiño, debe recollelo e colocalo onde ninguén o poida pisar.
Cando algún esmolante veña pedir e se lle dea un pan, tamén hai que bicalo antes de darllo. E o pobre debe repetilo xesto antes de agradecelo.
Tampouco se debe tira-lo pan sobrante ó lixo, pero admítese botalo ó lume.
É de mal agoiro deixar cravado o coitelo no pan, o mesmo que pousalo na mesa dado a volta.
Comarca de Avilés
A Comarca de Avilés é unha das oito comarcas funcionais ou áreas de planificación territorial en que está dividido o Principado de Asturias para os efectos de homoxeneización espacial dos datos procedentes dos concellos nas estatísticas rexionais.
Vanessa Redgrave
Vanessa Redgrave, nada en Greenwich, Londres o 30 de xaneiro de 1937, é unha actriz de cinema, teatro e televisión inglesa.
Comarca de Avilés
Aínda que o Estatuto de Autonomía de Asturias prevé a división do territorio asturiano en comarcas, estas non foron desenvolvidas oficialmente, aínda que cada vez esta máis desenvolvida a denominada "Comarca Avilés", que inclúe aos concellos de Avilés, Castrillón, Illas e Corvera, en temas como o transporte público, turismo, urbanismo e comercio, facendo destes catro concellos funcionar en moitos casos como un só.
Vanessa Redgrave
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia de actores, filla de Michael Redgrave e Rachel Kempson. Os seus irmáns máis novos foron os tamén actores Lynn Redgrave e Corin Redgrave.
A súa primeira aparición nos teatros londinienses foi en 1958 xunto co seu irmán. Desde entón seguiu actuando en escenarios europeos e estadounidenses, gañando un premio Tony en 2003.
Os seus primeiros papeis protagonistas no cinema chegaron nos anos sesenta, con películas destacadas coma Morgan: A Suitable Case for Treatment, Ampliación ou Isadora.
Tras este filme participou en numerosas películas, como Howards End ou Mission: Impossible.
Do seu matrimonio co director Tony Richardson naceron dúas fillas, as actrices Joely e Natasha Richardson, esta última finada en 2009. Da súa relación co actor Franco Nero naceu o director e guionista Carlo Gabriel Nero.
Carallo
miniatura|Grafiti pintado nun muro lisboeta. miniatura|Mastro dunha embarcación.
O termo carallo na lingua galega, ao igual que nalgunhas outras linguas romances (o portugués caralho, o italiano cazzo ou o castelán carajo), é o termo popular para designar o pene, mais tamén é empregado a modo de interxección, denotando abraio, sorpresa ou anoxo. Na lingua galega cobra especial relevancia, de maneira que decote o carallo é desposuído do seu significado orixinal chegando a desvirtuarse até o punto de crear novas acepcións.
Etimoloxía
A orixe do termo está no termo latino *caraculu ‘pau pequeno’. Outra teoría é que procede dun caraliu (con análoga evolución), ou de cassus ou carassus, mais neste caso é difícil (de feito seria o único caso) que acabar en "carallo", sendo o normal e previsíbel, "caraixo"*, "careixo"* ou mesmo "creixo"*, como for, por metáfora en xerga mariñeira facía referencia ao mastro maior dunha embarcación.
José Carlos Schwarz
José Carlos Schwarz, nado en Bissau o 6 de decembro de 1949 e finado na Habana o 27 de maio de 1977, foi un poeta e músico de Guinea-Bissau. É amplamente recoñecido como un dos máis importantes e notábeis músicos de Guinea-Bissau.
El escribiu en portugués e francés, mais cantaba en crioulo.
Traxectoria
En 1970 formou a banda "Cobiana Djazz" formado por un grupo de amigos. Estivo preso na “Colonia Penal e Agrícola da Illa das Galinhas" por mor da súa actividade política a prol da independencia. Inspirado nesta experiencia, compuxo a música “Djiu Di Galinha”.
Após a independencia de Guinea-Bissau, Schwarz converteuse en diretor do Departamento de Artes e Cultura, e tamén foi o responsábel da política da infancia guineana. En 1977 iniciou a súa carreira na Embaixada da Guinea-Bissau en Cuba. O 27 de maio do mesmo ano, Schwarz morreu nun accidente de avión preto da Habana.
Pataca timorense
A pataca timorense foi a unidade monetaria do Timor portugués entre 1894 e 1958, bardante no período 1942-1945, cando as forzas xaponesas de ocupación introduciron o florín (gulden) das Indias Orientais Neerlandesas e a rupia (roepiah).
Do mesmo xeito que no caso da pataca de Macau, a unidade monetaria de Timor Leste estaba baseada nos pesos mexicanos cuxa circulación foi moi abundante na rexión en xeral durante todo o século XIX. Esas moedas de prata procedían dos reais de oito españois que os portugueses introduciran na rexión a partir da Malaca portuguesa, e tamén polos españois a través do comercio do "Galeón de Manila".
Historia
miniatura|159x159px|[[Peso (moeda)|Peso español para a circulación nas Illas Filipinas con signos chineses para o seu uso en Timor.]] A pataca implantouse por vez primeira no Macau no Timor portugueses en 1894, aínda que daquela só como unidade de conta para marcar o valor das moedas de prata españolas e mexicanas. En 1894, Macau e o Timor portugués constituían unha única entidade administrativa, mais en 1896 Timor fíxose autónomo de Macau.
En 1901, determinouse a creación dunha moeda especificamente concibida para a súa circulación en Macau e encomendóuselle en exclusiva ao Banco Nacional Ultramarino a facultade de emitir billetes de curso legal. Os primeiros entraron en circulación en 1906, coa equivalencia dunha pataca = 1 dólar das Colonias do Estreito, que tamén se acababa de crear, ou, o que é o mesmo, 2 xilins e 4 peniques). A súa circulación acabou por estendeuse tamén ao territorio de Timor, carente aínda de moeda propia.
Do mesmo xeito que nas Colonias do Estreito, prohibiuse a circulación de calquera moeda estranxeira, coa intención de que as novas moedas establecesen os seus propios valores no mercado. Os chineses receaban daquelas patacas de papel, afeitos como estaban ás moedas de prata, polo que os billetes circulaban sempre cun desconto no seu valor en relación coas moedas de prata.
Aínda que os billetes de patacas circulaban tamén en Timor, en 1912 determinouse crear billetes propios para a súa circulación alí. En tanto que ambas as patacas continuaban a circular con desconto en relación aos dólares de prata que se utilizaban na rexión (fundamentalmente os dólares de comercio da China e de Hon Kong), o dólar das Colonias do Estreito vinculouse á libra esterlina e adoptou o padrón ouro, co que as patacas e os dólares pasaron a ter cotizacións totalmente independentes. En 1935, cando a China e Hong Kong abandonaron o padrón prata, as patacas de Macau e de Timor pasaron a estar vinculadas ao escudo portugués, cunha taxa de 1 pataca = 5,5 escudos, o que as facía equivalentes ao xilin británico (xa que daquela unha libra equivalía a 110 escudos).
In 1942, durante a segunda guerra mundial, as patacas de Timor e de Macau foron substituídas por emisións xaponesas feitas co mesmo valor que o do florín das Indias Orientais Neerlandesas. Ese florín acollera o padrón ouro ata a década de 1930 e aumentara o seu valor en relación co da pataca, co que o valor de ambas as moedas tendeu a igualarse (partindo da relación 1 pataca = 2½ floríns do inicio do século).
Cando se reintroduciu a pataca timorense logo da segunda guerra mundial, retomou a súa vinculación ao escudo portugués coa mesma taxa que se establecera en 1935 (5,5 escudos = 1 pataca), aínda que cambiou a 5 escudos = 1 pataca en 1949, e emitíronse tamén moedas metálicas divisionarias co seu valor facial en avos (100 avos = 1 pataca). En 1951, cesou en Timor a cuñaxe de moedas de avos (non así en Macau, onde se seguiron emitindo no ano seguinte).
Finalmente, en 1958, a pataca timorense foi substituída polo escudo timorense, cunha taxa de 1 pataca = 5,6 escudos.
En 1975, o Timor portugués foi invadido por Indonesia e introduciuse a moeda dese país. Cando o territorio de Timor Leste accedeu á súa independencia en 2002, estableceuse o dólar estadounidense como moeda oficial.
Moedas
En 1945 comezouse a emitir unha serie de moedas de 10 avos, 20 avos e 50 avos. As súas características metrolóxicas correspondíanse coas das portuguesas de 20 centavos e de 1 e 2½ escudos. Estas emisións detivéronse en 1951.
Billetes
Logo de abrir unha delegación en Dili en abril de 1912, o Banco Nacional Ultramarino introduciu billetes (que aparecen datados en 1910) cos valores nominais de 1, 5, 10 e 20 patacas. O billete de 25 patacas de Macau circulaba tamén en Timor naquel momento.
En 1920 engadíuselle á serie o valor de 25 patacas, sobreestampando os billetes de Macau do mesmo valor que xa viñan utilizándose en Timor.
En 1940 introducíronse os billetes fraccionarios de 5, 10 e 50 avos. Algúns destes billetes eran simples reestampaxes sobre billetes de patacas macaenses. En 1945 puxéronse en circulación billetes de 5, 25 e 100 patacas especificamente emitidos para Timor.
O acontecemento máis importante desde que o home chegou á lúa
O acontecemento máis importante desde que o home chegou á lúa (en L'Événement le plus important depuis que l'homme a marché sur la Lune, en Niente di grave, suo marito è incinto) é un filme francoitaliano de comedia dirixido por Jacques Demy que foi estreado en 1973.
Estreouse en galego o 9 de xaneiro de 1989 a través da TVG.
Sinopse
Marco (Marcello Mastroianni) é un profesor de autoescola prometido a Irène (Catherine Deneuve), unha peiteadora. Tras cear polo, el quéixase á súa patroa de que cociña polo demasiado frecuentemente. Comeza a sentirse inchado e canso e visita un médico, que determina que está embarazado. Un experto conclúe que as hormonas do polo e volveron feminino abondo para ter un fillo. Co seu permiso, os médicos publican o caso e Marco convértese en modelo para unha compañía de roupa para nais que crea unha nova liña dedicada á paternidade. Finalmente, despois de que outros homes tamén queden embarazados, revélase que tiña un embarazo psicolóxico.
Lista de expedicións á Antártida
miniatura|300px|A Terra Australis é o maior continente na parte inferior deste mapa de [[1570.]] Esta lista de expedicións á Antártida é unha lista cronolóxica de expedicións que implican á Antártida. Aínda que a existencia dun continente meridional xa fora apuntada como hipótese nos escritos de Tolomeo no século I a.C., o Polo Sur non foi alcanzado ata 1911.
Estadio Municipal San Paio de Refoxos
O Estadio Municipal de San Paio de Refoxos, anteriormente coñecido como Novo Raíces, é unha instalación polideportiva situada en Xallas (Cee). O seu propietario é o Concello de Cee e nel xoga os seus partidos como local a Unión Club Cee.
Historia
En marzo de 2017 a Deputación da Coruña, a través do seu Plan de Acción Social, financiou con 60.034 euros as obras de retirada das cubertas, danadas pola acción climatolóxica, e a construción dunha nova bancada en formigón prefabricado de tres fileiras con cuberta de chapa. Estes traballos inclúen a impermeabilización do pavimento da vella bancada para illar os vestiarios -situados baixo dela- dos efectos da humidade e a substitución dos portóns de acceso por uns de chapa perforada.
Ligazóns externas
Ficha do Estadio Municipal de San Paio de Refoxos na web oficial do Concello de Cee
Os Trobos, Bestar, Cospeito
Os Trobos é un lugar da parroquia de Bestar no concello lugués de Cospeito na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 11 habitantes (5 homes e 6 mulleres).
Observatorio Nacional de Kitt Peak
O Observatorio Nacional de Kitt Peak ( en inglés Kitt Peak National Observatory, en siglas KPNO) é un obsertatorio astronómico estadounidense que se encontra a 2 096 m en Kitt Peak, nos montes Quinlan, no deserto de Sonora, a 88 quilómetros de Tucson (Arizona).
Comarca do Caudal
A Comarca do Caudal é unha das oito comarcas funcionais ou áreas de planificación territorial en que está dividido o Principado de Asturias para os efectos de homoxeneización espacial dos datos procedentes dos concellos nas estatísticas rexionais.
Aínda que o Estatuto de Autonomía de Asturias prevé a división do territorio asturiano en comarcas, estas aínda non foron desenvolvidas oficialmente.
Phalacrocorax perspicillatus
O Phalacrocorax perspicillatus foi unha ave pertencente á familia dos Phalacrocoracidae, hoxe extinguida. Foi descuberta polo naturista alemán Georg Wilhelm Steller no 1741 e descrita posteriormente polo tamén naturalista Peter Simon Pallas no 1811.
Características
Trátabase dun corvo mariño meirande cos actuais, que podían acadar os seis quilos de peso. Tiñan nos ollos unhas manchas brancas que lle daban unha feitura moi característica. Trátabase dunha ave practicamente mansa con ás reducidas, que os facía pouco áxiles no voo.
Distribución
Non se coñece con exactitude o seu rango de distribución. Sábese que abundaban nas illas Komandorsky e que eran frecuentes en amplas zonas da península de Kamchatka.
Desaparición
A causa da extinción aparece vinculada á chegada do home branco ás zonas onde habitaba a ave. A súa carne era moi apreciada e a súa caza sinxela, polo que as poboacións minguaron axiña. Baseándose en testemuñas e relatos da época, estímase a data da extinción ó redor do 1850. Posteriormente o naturalista Stejneger buscounos, sen éxito, en sendas expedicións durante o 1882 e o 1895. Hoxe en día quedan dous exemplares disecados no Museo de Historia Natural de Londres e outros poucos nos museos de San Petersburgo, Leiden, Dresde e Helsinqui.
Esther Razanadrasoa
Esther Razanadrasoa, nada en Antananarivo en 1892 e finada en abril de 1931, foi unha poeta malgaxe, que asinou a súa obra literaria co pseudónimo de Anja-Z.
Traxectoria
Pouco se sabe da súa vida máis que a data de nacemento e defunción, que casou xa maior e que foi redactora xefe do xornal Tsara Hafatra. O seu pseudónimo literario é unha homenaxe á súa nai. O seu pai, segundo Jean-Joseph Rabearivelo, foi poeta, xornalista, novelista, orador e compositor
Escribiu en lingua malgaxe, especificamente no dialecto da etnia hova. Parte da súa obra é a recollida das improvisacións líricas das mozas da capital, coñecidas como «kindriandina». Publicou tamén varias novelas.
Foi unha grande influencia para o poeta Jean-Joseph Rabearivelo, que a admiraba tanto pola súa obra como polas súas actividades no curso da súa vida. O poeta escribiulle unha fasana (equivalente a un treno) á súa morte, no que, no verso "le poète inscrira son chant de vivant" expresa a súa fe na reencarnación da alma da súa musa. Amais, Rabearivelo traduciu ao francés parte da obra de Esther Razanadrasoa. Segundo os escritos do propio Rabearivelo, Esther Razanadrasoa morrería pola inxestión de produtos abortivos, para evitar quedar embarazada logo de deitarse con el.
Na homenaxe que recibiu tras a súa morte en 1931, mencionouse que Esther Razanadrasoa recibira dez honores malgaxes, e que estaba considerada como "unha das figuras máis simpáticas da escrita malgaxe".
En 2015 a escritora suíza Douna Loup publicou a novela L'oragé, na que ficciona a vida da escritora a partir de tres raros elementos biográficos. Nesta novela, Esther xoga para Rabearivelo o rol de amante e de musa mais tamén de personaxe inflexible, intransixente co uso exclusivo do malgaxe como lingua de expresión, en oposición co seu discípulo e amante.
Brody Dalle
Brody Dalle, nada como Bree Joanna Alice Robinson o 1 de xaneiro de 1979 é unha cantante, compositora e guitarrista australiana. Dalle comezou a tocar música na súa adolescencia, e mudouse aos Ánxeles, California, con 18 anos, onde fundou a banda de punk rock The Distillers. O grupo publicou tres álbums antes de separarse no ano 2006. Dalle iniciou outro proxecto, Spinnerette, publicando un álbum epónimo en 2009. En 2014 publicou Diploid Love, o seu primeiro álbum en solitario.
Biografía
Brody Dalle naceu como Bree Joanna Alice Robinson en Melbourne o 1 de xaneiro de 1979 e medrou nos suburbios de Fitzroy e Northcote da cidade. O seu pai, que era violento e abusón, abandonou á súa familia cando Dalle era nova. Posteriormente os seus país volveríanse a casar con outras persoas, polo que a través do segundo matrimonio do seu pai é media irmá da actriz Morgana Robinson. Dale non tivo demasiado contacto con Robinson ata que as dúas coñecéronse nos camerinos tras un concerto de The Distillers en 2004, cando Robinson revelou que o seu país vive agora "en Leeds ou algunha merda". Dalle foi abusada sexualmente de nena, e gastou gran parte da súa adolescencia en casos xudiciais relacionados co seu abuso. De adolescente comezou a adestrarse para ser nadadora olímpica. Estudou e foi expulsada de dous institutos católicos en Melbourne antes de deixar os seus estudos. Dalle experimentou coas drogas e posteriormente dixo, "Nunca fun adicta, nunca fun descalza ou vendín o coche da miña nai a un xitano. Só experimentei, como fai todo o mundo".
Primeiros proxectos e The Distillers
Dalle sentíase intrigada por Cyndi Lauper e os Beatles cando era nena. Aos 12 anos descubriu a grupos como Nirvana, e citou a Courtney Love e á súa banda Hole (ademais de a outras bandas de punk femininas como Babes in Toyland e Bikini Kill) como as súas primeiras influencias. A súa carreira musical comezou aos 13 anos, empezando coa guitarra. Participou en Rock 'n' Roll High School (RnRHS), un colectivo feminista de Melbourne creado por Stephanie Bourke. Interesouse por Black Flag, Discharge, e Flipper e en 1995, poucos días antes do se 17 aniversario, a súa primeira banda, Sourpuss, tocou no Australia's Summersault Festival, onde coñeceu a Tim Armstrong, líder da banda de punk rock Rancid. Os dous mantiveron unha relación e comprometéronse en 1997, pouco despois de que Dalle cumplise 18 anos. Dalle mudouse aos Ánxeles e alí fundou The Distillers.
The Distillers publicou o seu álbum de estrea no ano 2000, sendo aclamado e comparado con Hole, e comparouse tamén a Dalle con Courtney Love e despois con PJ Harvey. Para a gravación do seu segundo traballo, Sing Sing Death House, a banda tivo outra formación, e no tempo do seu terceiro disco, Coral Fang, Dalle era o único compoñente orixinal. O álbum tivo unha boa recepción e a banda tivo un grande éxito con distintos sinxelos do disco e tocou no festival Lollapalooza. En 2001 Dalle tamén fixo un cameo no vídeo musical do tema "My Friends Over You" de New Found Glory co seu entón marido Tim Armstrong, ademais de Travis Barker e Rob Aston. miniatura|375x375px|Dalle con Spinnerette en 2009
Spinnerette e traballos posteriores
Queimados e cansos uns dos outros tras unha extenuante xira de dous anos, The Distillers separouse en 2005. Dalle comezou a traballar nun novo proxecto chamado Spinnerette con Alain Johannes de Eleven. O 11 de decembro de 2008 a banda editou o seu primeiro EP titulado Ghetto Love, cun vídeo de acompañamento dirixido por Liam Lynch. O 17 de xuño de 2009 o grupo lanzou o álbum Spinnerette.
Traballo en solitario
En novembro de 2012 Dalle anunciou en Twitter que estaba traballando nun álbum en solitario, no que aparecerían Alain Johannes e Michael Shuman de Queens of the Stone Age e Shirley Manson de Garbage.
En novembro de 2013 Dalle dixo que fichara por Caroline Records, unha división do Universal Music Group, coa intención de editar o seu primeiro traballo a principios de 2014. O álbum foi producido por Alain Johannes, e conta coas aparicións de Shirley Manson, Nick Valensi de The Strokes, e Emily Kokal de Warpaint. Dalle apoiou a Nine Inch Nails e Queens of the Stone Age na súa xira por Australia e Nova Zelandia en marzo de 2014 para promocionar o álbum.
No mes de febreiro de 2014 Dalle publicou o primeiro sinxelo do álbum, Diploid Love, que aparecería o 28 de abril dese mesmo ano. O sinxelo, "Meet The Foetus / Oh The Joy", contaba coas voces de Shirley Manson e Emily Kokal. O segundo sinxelo, "Don't Mess With Me", usouse na banda sonora do videoxogo de Square Enix Life is Strange: Before the Storm.
Reunión de The Distillers
En xaneiro de 2018 Dalle compartiu ligazóns na súa conta de Twitter dunha nova conta para The Distillers, así como dunha conta de Instagran previamente creada para a banda. Un vídeo foi subido a todas esas plataformas confirmando o regreso do grupo.
Vida persoal
En 1995, con 16 anos de idade, Dalle coñeceu ao líder de Rancid Tim Armstrong, que tiña 30 anos, cando as súas bandas tocaron no festival Summersault. Mudouse aos Ánxeles en 1997 para estar con Armstrong e casaron ese mesmo ano. A parella divorciouse en 2003, e o álbum de Rancid Indestructible, publicado ese mesmo ano, conta con cancións como "Fall Back Down" que falan do divorcio e dos sentimentos de Armstrong con respecto a el. Dalle dixo que Armstrong controlábaa demasiado e que lle levou tres anos deixalo. Cando finalmente o fixo, Amstring e os seus amigos criticaron a Dalle na prensa, e ela afirmou que ameazara aos membros masculinos de The Distillers e incluíu na lista negra a todos os asociados a eles. Tras o divorcio Dalle comezou a usar o apelido da súa actriz favorita, Béatrice Dalle.
Durante a súa separación con Armstrong, Dalle reconectou co líder de Queens of the Stone Age Josh Homme, que coñecera no Lollapalooza en 1996 cando el tiña 23 e ela 17 anos. Os dous comezaron a saír xuntos, o que provocou a reacción de Armstrong e os seus seguidores. Homme dixo que recibira moitas ameazas de morte de Armstrong. Dalle casou con Homme o 3 de decembro de 2005. Xuntos tiveron unha filla chamada Camille Harley Joan Homme (nada o 17 de xaneiro de 2006) e dous fillos chamados Orrin Ryder Homme (nado o 12 de agosto de 2011) e Wolf Dillon Reece Homme (nado o 13 de febreiro de 2016). Dalle solicitou a separación legar en novembro de 2019 e divorciouse un mes despois, citando o alcoholismo e abuso de drogas de Homme; el posteriormente iniciou un proceso de rehabilitación, aínda que nos seguintes meses os dous acusáronse mutuamente de violencia doméstica.
Chris Lawrence
Christopher J. Lawrence, nado en Ealing (Londres) o 27 de xullo de 1933 e finado en Herefordshire o 13 de agosto de 2011 foi un expiloto de automobilismo inglés.
Traxectoria
Participou regularmente na carreira das 24 Horas de Le Mans e en dous Grandes Premios do Mundial de Fórmula 1, pilotando un Cooper - Ferrari, debutando o 16 de xullo de 1966. Non logrou puntos de campionato.
Lawrence máis tarde fundou a compañía baseada en Londres LawrenceTune, construtores do Morgan +4 Super Sports (versión carreiras).
Lawrence tamén foi o responsable de deseñar a serie de Deep Sanderson de coches deportivos e de carreiras.
Morreu de cancro a idade de 78 anos.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
A Igrexa, Adina, Sanxenxo
A Igrexa é un lugar da parroquia da Adina, Sanxenxo do concello de Sanxenxo (Pontevedra). Segundo o IGE, tiña 99 habitantes en 2016 (45 mulleres e 54 homes), practicamente a mesma poboación que tiña en 2009 (97 habitantes) e 2008 (95).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
AER
AER pódese referir a:
Edward Thomas
Edward Thomas, nado o 31 de decembro de 1813 en Londres e finado o 10 de febreiro en 1886 en Kensington, Gran Londres, foi un funcionario inglés da East India Company coñecido polos seus traballos sobre numismática e antigüidades da India.
Traxectoria
Trasladouse á India en 1832 para prestar os seus servizos en Bengala, mais a súa má saúde obrigouno a pasar varias tempadas de baixa médica en Inglaterra. Este problema motivou que tivese que rexeitar o posto de secretario de Asuntos Exteriores do Goberno da India que lle ofreceu o administrador colonial, Lord Dalhousie, en 1852.
A partir do seu retiro, dedicouse en exclusiva ás actividades académicas, sobre todo acudindo a reunións en sociedades eruditas e escribindo sobre arqueoloxía e numismática asiáticas. Durante catro décadas foi membro da Asiatic Society, da que exerceu como tesoureiro durante 25 anos.
Edward Thomas morreu en Kensington, no distrito de Kensington e Chelsea, no Gran Londres, o 10 de febreiro de 1886.
Recoñecementos
Como resultado dos seus traballos, Tomas foi elixido en 1871 membro da Royal Society e en 1884 foi nomeado Compañeiro da Orde do Imperio da India. Entre outras institucións académicas, foi tamén membro correspondente do Instituto de Francia (1873) e membro honorífico da Academia Rusa, en San Petersburgo.
Publicacións
Thomas está considerado como un autor de estudos anovadores en varias áreas do saber, como a numismática (cuñaxes bactrianas e indoescíticas, e moedas sasánidas), a metroloxía india, ou as xoias e as inscricións persas. Moitos dos seus numerosos artigos apareceron publicados na revista Numismatic Chronicle, da Royal Numismatic Society (entre 1847 e 1883) e tamén no Journal of the Royal Asiatic Society.
Notación musical
O elemento básico de calquera sistema de notación musical é a nota, que representa un único son e as súas características básicas: duración e altura. Os sistemas de notación tamén permiten representar moitas outras características, tales como variacións de intensidade, expresión ou técnicas de execución instrumental.