cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Afonso VI de León
División do Reino de Castela
miniatura|Folio 4v do [[Antifonario visigótico-mozárabe da catedral de León (c. séc. X), asinado por Afonso, seu irmán García e, quer seu irmán Sancho, quer súa nai Sancha (1062-1063). ]] Como segundo fillo do rei Fernando I de Castela e Sancha I de Galicia, Afonso non ía herdar a coroa de Castela. Porén, en 1063, seu pai convocou á corte para anunciar a súa decisión de dividir o Reino entre os seus fillos: a Afonso deixoulle León; Castela foi para o seu irmán Sancho, e Galicia para o seu outro irmán García. A cada un dos irmáns tamén lle asinou a unha esfera de influencia nos Estados de Taifas. Así mesmo deixou ás súas fillas as cidades de Toro (a Elvira) e de Zamora (a Urraca), tamén con título real, e unhas rendas adecuadas. Ao cederlles estes territorios, expresou o seu desexo de que os irmáns respectaran a súa decisión.
Os Reinos do norte da península
miniatura|esquerda|260px|Situación política no norte da [[península Ibérica contra 1065: {{legend|#ba7f45|García, co dominio de Galicia}} {{legend|#68ae94|Badaxoz, tributario de García}} {{legend|#329ca7|Sevilla, tributario de García}} {{legend|#c2a541|Afonso VI, co dominio de León}} {{legend|#88a756|Toledo, tributario de Afonso}} {{legend|#dcc983|Sancho II, co dominio de Castela}} {{legend|#c0bf78|Zaragoza, tributario de Sancho}}]]
Primeiros anos
Á morte do seu pai en 1065, herdou del o Reino de León. Pouco despois de subir ao trono, quitou do poder do Reino de Galiza (1071) ao seu irmán García II, só cinco anos despois de coroarse. Herdara o reino mellor organizado, as súas irmáns e máis a súa nai vivían na Corte e tiña todo o apoio da nobreza leonesa. Pero no ano 1068 entrou en conflito con Sancho II, rei de Castela, e tras a Batalla de Golpejera foi feito prisioneiro e exiliado a Toledo.
Tras a morte do rei Sancho II, asasinado en Zamora, cando estaba cercando a cidade, volveu de Toledo cara a Zamora e León coas acusacións de instigar aquel asasinato. Pero Afonso non tiña rival algún no poder real, e necesitaba atar á nobreza castelá, polo que acudiu a Burgos, onde doce conxurados (entre eles o Cid Campeador) na Xura de Santa Gadea, lle fixeron xurar solemnemente que non participara no asasinato do seu irmán o rei Sancho II, o que lle valeu o desterro de Castela.
Á morte de Sancho IV de Navarra, Afonso tomou a iniciativa e entrou en Nájera, onde se fixo cargo, a través de diversas alianzas matrimoniais dos seus nobres, das posesións de Navarra, incorporando por primeira vez ós nobres vascos, navarros e rioxanos nas empresas de conquista e expandindo de forma considerábel o seu reino, obtendo a vasalaxe do rei Sancho Ramírez de Aragón, xa que este fora incorporando ao seu reino a parte mais ampla, poboada e rica do reino pamplonés.
Expansión territorial
En agosto do 1076, Afonso toma Sepúlveda. Pouco despois, os casteláns atravesan o río Douro, e toman Medina del Campo, Olmedo, Íscar, Coca e Cuéllar, e a medida que ían avanzando, foi necesario asegurar a alianza co rei de Toledo, xa que os Reinos Taifas entraran nunha dinámica de inestabilidade. Foi nestas campañas, cando o Rei Afonso entra en confrontación con Rodrigo Díaz de Vivar, O Cid, quen no ano 1080, en resposta a un ataque a San Esteban de Gormaz, fixo unha entrada no reino taifa de Toledo. Afonso acusouno de guerrear sen o seu permiso e desterrouno. Rodrigo perdía con isto o seu poder político na Corte, mais conservou poder militar de primeira importancia dentro da estratexia xeral, xa que actuou na Taifa de Zaragoza e no Levante dun xeito moi favorábel ós intereses casteláns naquela rexión xeográfica. Tal foi así que, despois de se asegurar a lealdade dos nobres da Rioxa, Biscaia e Áraba, entrou nos seus plans a conquista de Toledo como algo inevitábel se quería consolida-lo dominio cristián alén o río Douro. A partir do 1082 a política contra dos taifas endureceuse tratando de obter máis tributos, asegurar dependencias e controlar mellor os territorios dos reinos musulmáns. No 1082 enviou unha embaixada a Sevilla tratando de obter un aumento das parias, pero o rei Al-Mu´tamid apresou os embaixadores. A resposta de Afonso foi invadir o seu reino, chegando ata Sevilla, e alcanzou Tarifa. O obxectivo era restabelecer o estado das cousas, pero xa o rei sevillano chamara na súa axuda aos Almorábides do norte de África, que naqueles intres estaban tomando Ceuta. Con aquela cidade no seu poder, nada impediu que cruzasen o estreito e a súa presenza cambiou as tornas da historia andalusí. Con Yusuf bi Tasufin á fronte dun poderoso exército que descompuxo a estratexia política e guerreira dos cristiáns, pero acabou tamén coa existencia mesma dos taifas.
A capitulación de Toledo
Afonso suponse que tiña coñecemento da potencia guerreira dos Almorábides, polo que a súa política máis lóxica foi aumentar a presión sobre Toledo e Zaragoza para conseguir unha posición mais favorábel ante a nova situación.
O asedio de Toledo empeza no 1084, co corte de árbores e arrasamento das terras laborábeis do seu arredor e a instalación dun campamento permanente. O rei de Toledo comeza axiña as negociacións cara a salvar o seu prestixio e poboación musulmá da cidade, que política e militarmente se daba por perdida, xa que a situación naquel intre non era posíbel unha axuda exterior. A capitulación foi o 6 de maio do ano seguinte, inda que a entrada triunfal foi o 25, quedou como modelo para futuras capitulacións doutras cidades hispano-musulmás, que amosaba a máxima liberdade cos vencidos, deixando os bens nas súas mans, a liberdade de culto na mesquita maior, á cal lle conservou o seu patrimonio, conservaron o seu réxime fiscal e liberdade para emigrar cos seus bens móbiles, non así os inmóbeis, que quedaban en mans do Rei, pero que eran devoltos en caso de volver de novo á cidade. A intención de Afonso era a de conservar a toda a poboación posible e acadar de novo o tecido produtivo, xa que era imposible poboar de novo unha cidade enorme por aquel entón (tiña uns 37 000 habitantes, e León non pasaría de 1 500) completamente necesaria para protexer o seu reino. Para cubrir o seu flanco oriental, axudou a recuperar o dominio de Valencia a Al-Qadir, que soamente reinou 3 anos, e de paso cortaba o paso dun posible apoio a Zaragoza.
As consecuencias políticas para Afonso da toma de Toledo foron inmediatas, xa que o seu prestixio medrou moito na cristiandade o que lle permitiu consolidar alianzas e relacións, especialmente co Cluny, a nobreza borgoñoa e o Pontificado. As consecuencias estratéxicas foron, por unha banda a de rachar o eixo principal de comunicación entre Zaragoza e Al-Ándalus, o que dificultaba o envío de auxilios militares. Por outra banda temos que por vez primeira o dominio destas terras permitiu o poboamento das terras do Texo medio e o Sistema Central deica a liña do Douro o que rachaba definitivamente co equilibrio de forzas establecido dende comezos do Século X.
miniatura|A expansión almorábide.
Púxolle cerco a Zaragoza, para castigar a actitude do seu emir e esixirlle o pago das parias debidas, e nese intre desembarcan os Almorábides en Alxeciras, cun profundo receo de moitos taifas polo risco que supoñía o seu prestixio relixioso e político e a súa capacidade militar, polo que o seu avance cara o norte contra os dominios dos cristiáns foi lento. O encontro tivo lugar en Zalaca o Sagrajas, na beira dereita do Guadiana, que se ben foi favorábel ós musulmáns, e Afonso foi ferido, non foi definitivo. Tal é así, que os Almorávidas se retiraron primeiro a Sevilla, e logo ó norte de África de novo, sen querer intervir na situación política andalusí.
Afonso continuou entón coa súa política de percibir as parias e fortalecer os acordos. Xa o conseguira de Zaragoza, e a Rodrigo Díaz de Vivar enviouno a atacar Lleida, axudou a independencia de Murcia do Taifa de Sevilla, e o seu acordo de amizade con Valencia foi renovado, cando de novo e dende Sevilla se chama aos Almorábides. Dirixíronse a Aledo, que cercaron, pero debido á escasa axuda dos taifas de Granada e Sevilla, retiráronse de novo. Como a política de Afonso non variaba, continuando co debilitamento polos medios que foran necesarios aos taifas, que se enfrontan uns cos outros, os Almorábides cruzan de novo o estreito, pero coa intención de quedar, e diríxense a Toledo, a que cercan, pero non chegan a tomar. Toman Granada e tódalas súas terras e para Afonso significaba o derrube case completo do réxime de protectorado e parias que restabelecera case por completo. O cerco almorábide continúa e toman todo o Levante agás Valencia, cidade que toma o Cid coas súas tropas e mantén afastados os Almorábides ós que derrotou en Cuarte. Pero os Almorábides diríxense agora para o occidente, tomando Badaxoz e Lisboa. Nos anos seguintes, non deixan do seu empeño en tomar Toledo, e Valencia, que foi cercada, pero mantense ata a morte do Cid, cando Afonso chegou para axudar aos cristiáns a saír dela, despois de queimar o Alcázar, a mesquita principal e parte dos seus casaríos. O corpo do Cid foi soterrado no Mosteiro de Cardeña, onde viviu a súa viúva Ximena 12 anos máis, ata o seu pasamento. Con Valencia en mans dos Almorábides, a situación en todo o Levante e no Val do Ebro trocou rapidamente, podendo atacar o Conde de Barcelona, e Ermengol IV morreu na batalla de Mollerussa, Zaragoza deixou de pagar as parias a Afonso e o fillo do visir foi a Sevilla a acatar o herdeiro de Tasufín, Ali.
Matrimonios e descendencia
Afonso casou polo menos cinco veces e tivo dúas amantes, cunha das cales probabelmenmte casou posteriormente.
Para algúns historiadores era a viúva do rei taifa de Toledo, Al-Mamun. O seu nacemento debeu producirse contra 1063, en Al-Ándalus. As primeiras informacións sobre a vida de Zaida proceden da crónica árabe Al-Bayan al-mugrip de Ibn Idari, traducida por E. Levi-Provençal, que indican que casou con Abu Nasr Al'Fath al-Ma'mun, rei da taifa de Córdoba, fillo do rei sevillano Muhammad ibn 'Abbad al-Mu'tamid (1040-1095). Polo tanto, era nora e non filla do rei 'Abbad al-Mu'tamid, como afirman outros historiadores. No Cronicón de Cardeña dise que era sobriña de d'Auenalfage, personaxe ao que Menéndez Pidal, en La España del Cid, identifica con Alhayib, rei das taifas de Lleida e de Dénia (1081-1090). Deste matrimonio (que dura até a morte de Zaida en 1107) naceron 3 fillos:
Quinto: con Beatriz (a súa orixe é dubidosa, posible membro da casa de Leste ou da casa ducal de Aquitania). Este enlace, celebrado en 1108, durará só un ano, ata a morte do rei.
miniatura|dereita|Epitafio de X. Muñoz.
Ademais, tivo varias relacións extramatrimoniais, sendo a máis notoria a que tivo con:
Ximena Muñoz (ou Ximena Nuñez de Guzmán segundo algúns historiadores), a cal deulle 2 fillas:
Os derradeiros anos de Afonso VI
miniatura|Sinatura de Afonso VI en 1097
Coa perda de Valencia, Afonso veuse na obriga de defender mellor a fronteira oriental de Toledo e impedir o mesmo tempo, que os Almorábides conquistasen unha vía de comunicación interior desde a meseta o Val do Ebro. De aí veu a toma de Medinaceli no 1104. As novas de actividades guerreiras a partir deste ano son moi escasas, xa que no 1106 morre Tasufin, e Afonso lanzou cada verán algaradas contra o sur desde Toledo, castigando a rexión de Sevilla e Málaga, de onde trouxo moitos mozárabes para a repoboación da terra de Toledo. En Aragón acada ó poder Afonso I de Aragón, o Batallador, que pronto chega a un acordo con Armengol VI e xorde a forte alianza do Condado de Urxel e o Reino de Aragón.
A cuestión sucesoria era neses intres o maior interese político de Afonso, que nomea o seu fillo bastardo Sancho como o seu herdeiro, en prexuízo de Afonso, o seu neto e fillo de Urraca e Raimundo e que fora educado por Xelmírez, bispo de Santiago e asegurou a Urraca e ó seu fillo o goberno do Reino de Galiza, á morte de Raimundo de Borgoña (1107).
Na primeira metade de maio de 1108, os Almorábides baixo o mando de Tamín ben Yusuf, irmán do sultán Alí ben Yusuf, sae do Granada con tropas, ás que uniron outras procedentes de Murcia, Valencia e Córdoba coa intención de atacar o sector oriental e abrir camiño cara a Zaragoza, que a toma de Medinaceli cortara. A épica batalla entre os exércitos ten lugar en Uclés, que é un verdadeiro desastre militar e político para o rei, onde morre o herdeiro ó trono Sancho e máis a meirande parte dos nobres que foran clave para o exercicio do poder e o mantemento da orde monárquica afonsina. Segundo D.Rodrigo, o rei exclamou ''¡Ay meu fillo!, alegría de mi corazón e lune dos meos ollos, solaz de niña vellez,. ¡Ay neu espello en que yo me solía ver, e con que tomaba moy gran placer! Caballeros, ¿hu melo dejastes? Dadme mey fillo, condes''.
A infanta Urraca, filla lexítima de Afonso e viúva de Raimundo de Borgoña (Conde de Galiza), con dous fillos, Sancha de Castela e Afonso, era agora a única herdeira lexitima o trono, polo que se impuña un novo matrimonio, xa que a súa experiencia política era escasa, e o elixido foi Afonso I de Aragón.
Afonso VI exerceu o poder efectivo ata o intre mesmo do seu pasamento. Afonso, despois de tomar algunhas decisións de índole eclesiástica, dirixiuse a Toledo para intentar paliar os danos da derrota de Uclés, e morreu en Toledo o 1 de xullo de 1109, sendo soterrado no Mosteiro de Sahagún, 20 días despois. A súa filla Urraca foi nomeada raíña de León no mesmo Toledo.
Na literatura e na ficción
A peza teatral Palabras de víspera de Álvaro Cunqueiro, escrita en 1968 e publicada en 1974, trata da súa irmá Urraca e o seu namoro de Afonso.
Na serie de televisión da TVG e máis a RTVE O final do camiño (2017) o personaxe de Afonso VI foi interpretado polo actor Asier Etxeandia.
Bibliografía
Devanceiros de Afonso VI
Manuel Valls
Manuel Carlos Valls Galfetti, nado en Barcelona o 13 de agosto de 1962, é un político francés de orixe española, coñecido como Manuel Valls. Foi Primeiro ministro de Francia do 31 de marzo de 2014 ao 6 de decembro de 2016, cargo ao que accedeu investido polo presidente François Hollande tras a dimisión do socialista Jean-Marc Ayrault.
Foi alcalde de Évry de 2001 a 2012 e deputado na Asemblea Nacional de Francia por Essonne de 2002 a 2012 e desde 2017. Foi Ministro de Interior de Francia, Alcalde de Évry e Conselleiro rexional da Illa de Francia. Dimitiu como Primeiro ministro de Francia para presentarse ás primarias socialistas para as eleccións presidenciais de 2017.
Traxectoria
Manuel Carlos Valls recoñécese como «fillo de español» porque veu ao mundo en Barcelona, xa que «eran as vacacións, e os meus pais, que vivían en Francia, quixeron que o seu fillo maior nacese alí». «Son o fillo dun pintor español e dunha nai suíza italiana que elixiron Francia pola súa beleza, pola súa grandeza, pola súa dozura».
O seu avó paterno era católico e fundador do xornal católico El Matí. Durante a Guerra Civil Española, ocultou na súa casa a sacerdotes perseguidos polos trotskistas e os anarquistas. Despois da vitoria de Franco prohibíuselle exercer a súa profesión. O seu pai, o pintor Xavier Valls, tamén nacido en Barcelona, emigrou a París a finais dos anos 40, onde coñeceu á súa esposa Luisangela Galfetti, irmá do arquitecto suízo Aurelio Galfetti. Debido ás diferentes orixes da súa familia, fala con fluidez o francés, catalán, castelán e italiano.
Nun programa de radio dedicado á música clásica, presentou ao musicólogo Manuel Valls i Gorina, compositor do Himno do Fútbol Club Barcelona, como primo seu.
En 1980, con 17 anos, afíliase ao Partido Socialista francés (PS) da man de Michel Rocard. Dentro do PS defende á segunda esquerda, a de Rocard, máis pragmática, fronte á de François Mitterrand. Durante os seus estudos de Historia na Universidade de París I Panthéon-Sorbonne, forma parte do sindicato socialista de estudantes, o UNEF-IDE. En 1982 nacionalizouse francés.
Entre 1983 e 1986 estivo vinculado ao parlamentario Robert Chapuis, deputado por Ardèche, e en 1988 sucedeu a Henri Kaminska como cabeza do PS de Argenteuil-Bezons. Con 24 anos foi elixido para o Consello Rexional de Illa de Francia, do que se converte en vicepresidente primeiro en 1998. Entre 1991 e 1993 é delegado adxunto interministerial dos Xogos Olímpicos de Inverno de 1992 celebrados en Albertville. Seguidamente convértese en secretario nacional de comunicación do Partido Socialista e tamén en primeiro secretario da federación en Val do Oise. Posteriormente encárgase da comunicación e relacións coa prensa do gabinete de Lionel Jospin, Primeiro Ministro de Francia entre 1997 e 2002.
En marzo de 2001 e en 2008 foi elixido alcalde de Évry e en 2002 deputado na Asemblea Nacional de Francia pola Primeira Circunscrición de Essonne, sendo reelixido en 2007.
Na sucesión de François Hollande á fronte do PS en novembro de 2008, toma partido a favor de Ségolène Royal. Por mor dos resultados (que considera controvertidos), reclama a arbitraxe dos tribunais ante as sospeitas de fraude electoral nos bastións de Norte e de Sena Marítimo, favorables a Martine Aubry.
O 13 de xuño de 2009, Manuel Valls anuncia a súa intención de disputar as primarias do Partido Socialista para converterse en candidato nas eleccións presidenciais de Francia de 2012. Pero en xullo de 2009, as súas relacións con Martine Aubry non están no seu mellor momento.
Tras as eleccións, o novo Presidente da República François Hollande nomea un novo Goberno no que Manuel Valls ocupa a carteira de Ministro do Interior
O 31 de marzo de 2014, tras un mal resultado do Partido Socialista nas eleccións municipais do día anterior e a dimisión do Primeiro Ministro Jean-Marc Ayrault, o presidente François Hollande anuncia o nomeamento de Manuel Valls como novo Primeiro Ministro de Francia.
Orientacións políticas
Manuel Valls sitúase na "á dereita" do Partido Socialista, aínda que se define máis ben como "blairista", en particular debido á súa insistencia sobre temas como a seguridade, a responsabilidade individual ou a "denegación da asistencia". Desexa "reconciliar a esquerda co pensamento liberal" e nese sentido declárase "clintoniano".
En 2005, ante o referendo sobre o Tratado polo que se establece unha Constitución para Europa, defende o "non" en primeira instancia. Non obstante, despois do referendo interno de decembro de 2004, onde o "si" sae vencedor, participa, por disciplina de partido, na campaña do PS en favor da opción afirmativa. Vota con outros cargos electos de esquerda para a reforma do título XV da constitución, que permite a ratificación do Tratado de Lisboa (2007) na Asemblea Nacional de Francia o 4 de febreiro de 2008.
Avoga por unha prolongación do número de anos de cotización para fixar a idade de xubilación e "a aliñación dos réximes especiais de xubilación sobre o réxime xeral".
Valls, "para terminar co vello socialismo [...] e ser por fin de esquerdas", di "si ás cotas de inmigración", aproba a prolongación da cotización a 41 anos e critica as manifestacións anti-transxénicos e antinucleares.
O Mintireiro Verdadeiro
O Mintireiro Verdadeiro é un calendario agrícola galego anual promovido polo crego José Regadío en Palas de Rei (Lugo). A mediados dos anos 70 chegou a ser o libro máis editado ao alcanzar unha tiraxe de 15.000 exemplares.
Orixe
En 1963, por iniciativa de José Regadío, xunto ao veterinario e pintor Jorge Latorre, o farmacéutico Eduardo Seijas e o avogado Amando Losada, decidiuse lanzar un almanaque coa intención de achegar ao mundo labrego as novas técnicas agropecuarias, previsións meteorolóxicas e outra información de interese, pero baixo un prisma humorístico e retranqueiro.
Dado que era unha publicación non venal (sen dereitos de autor), non foi necesario que o aprobase un comité censor, polo que, ocultos baixo o anonimato, publicaban en galego e mesmo criticaban a ditadura do réxime franquista.
Na contraportada do primeiro número aparecen como colaboradores "doutor Alodi" (Amando Losada Díaz), "O Tronas" (Eduardo Seijas Vázquez) e "O Fundamundos". A ilustración da portada estaba asinada por Latorre (Jorge Latorre Tello).
Evolución
A época de maior auxe foron as décadas de 1960 e 1970, chegando a publicarse 15.000 exemplares anuais. Tiña distribución nas principais cidades galegas, pero o lugar natural de venda eran as feiras e romarías.
O Mintireiro Verdadeiro foi evolucionando, pasando de contar con diversas colaboracións (como a de Pousa Antelo, que escribía unha "crónica medio en broma") e ser feito en colectivo, a ser un proxecto persoal de José Regadío, especialmente trala morte en 1980 de Amando Losada, encargado das predicións meteorolóxicas. En 1990 incorporou na capa o slogan iste calendario é chusqueiro, escotolido, galego-castelán, profético, enxebre, noticioso, artimañeiro e tamen barato, e comezou a ser impreso a varias cores. Xa no século XXI, grazas ao uso de novas tecnoloxías, pasou a ter un maior deseño gráfico. Tamén iniciou unha sección de recuperación de vocabulario galego en desuso.
Porén, en 2005, segundo o propio editor, xa se vendía menos, "e vai haber que deixalo, fanse de tres mil a catro mil, mais a metade non se vende".
Nestes máis de corenta anos, mantívose o deseño, o contido e o estilo deste calendario, sendo posible adquirilo en quioscos e librarías.
No ano 2006 fíxose un documental de 40 minutos sobre O Mintireiro Verdadeiro, o decano dos almanaques para labregos de Galicia.
Nervio pectoral medial
miniatura|200px|Nervio pectoral lateral
O nervio pectoral medial é un nervio do membro superior humano. Orixínase como unha póla do fascículo medial do plexo braquial. Recibe unha póla comunicante do nervio pectoral lateral e despois diríxese anteriormente entre a arteria e a vea axilares.
Fermín Fernández Armesto
Fermín Fernández García-Armesto, nado na Mezquita o 11 de novembro de 1907 e finado na Coruña o 7 de maio de 1979, foi un médico, tradutor e lexicógrafo galego. Era irmán do xornalista Felipe Fernández Armesto (Augusto Assía).
Traxectoria
Fillo de Ricarda García Armesto e Fermín Fernández Gómez. Fixo os seus estudos primarios en Ourense e Vigo, e os secundarios en Santiago de Compostela. En 1932 licenciouse en medicina na Universidade de Santiago de Compostela. Ao finalizar a licenciatura, ampliou estudos en Alemaña, durante os anos 1932 e 1933, cos profesores Baader e Schultze. Entre 1934 e 1936 exerceu como médico en Consuegra, provincia de Toledo.
Durante a Guerra Civil española serviu como capitán médico no exército da república, encargándose, entre outros cometidos, da organización de hospitais de sangue.
Desde 1939 a 1947 traballou co profesor Ramón Sarró no Hospital de Neuropsiquiatría Santa Ana de Barcelona, e como tradutor de alemán para a Colección Antropológica da Editorial Miracle. Entre 1948 até 1977 foi inspector médico do Instituto Social da Mariña, na Coruña.
Foi cofundador da Editorial Daimón, e mantivo na revista Destino a columna "Ciencia y Medicina". En 1946 recibiu o Premio Nacional de Tradución polo seu abondoso e cualificado traballo como tradutor do alemán, así como do inglés, francés e portugués. Desde 1950 a 1971 foi o editor da versión en castelá da revista científica vienesa Archivos de Medicina Práctica.
Faleceu sen rematar a última revisión da súa principal obra lexicográfica, o Dicionario castelán-galego, publicado postumamente en 1981 por Ediciós do Castro, con limiar de Rafael Dieste.
Vida persoal
Casou con Eugenia Borchardt Zirbke e foi pai de Ricardo Fernández Borchardt.
Válvula
Unha válvula é un dispositivo de control dun fluxo; pode ter significados distintos en varios campos do coñecemento:
Ender's Game (filme)
Ender's Game é un filme estadounidense dirixido e escrita por Gavin Hood que foi estreado no 2013. Está baseado na novela homónima de Orson Scott Card. Está protagonizado por Asa Butterfield no papel de Andrew "Ender" Wiggin, un rapaz inusalmente brillante que é enviado a unha academia militar no espazo para prepararse ante unha futura invasión alieníxena. O elenco do filme inclúe a Harrison Ford, Hailee Steinfeld, Viola Davis, Abigail Breslin e Ben Kingsley.
O filme foi estreado en Alemaña o 24 de outubro de 2013, e no Reino Unido e Irlanda un día despois. A súa estrea nos Estados Unidos, Canadá e outros países realizouse o 1 de novembro de 2013.
Sinopse
Cincuenta anos despois dunha guerra entre seres humanos e extraterrestres, un neno é enviado a unha escola militar espacial coa fin de preparalo para unha futura invasión.
Gran Premio do Reino Unido de 1956
O Gran Premio do Reino Unido de 1956 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 14 de xullo de 1956 no circuíto de Silverstone, Silverstone, Inglaterra. Foi a sexta carreira da tempada de Fórmula Un de.
Enerxía potencial
A enerxía potencial é un tipo de enerxía mecánica que procede da posición dun obxecto nun campo gravitacional. Como exemplo, a gravidade na superficie terrestre supón unha aceleración sobre os corpos con masa e polo tanto unha forza. Se esta forza realiza un traballo nunha caída libre, o sistema debe obter a enerxía da súa posición (pois canto máis cae, máis enerxía cinética ten): é a enerxía potencial.
O seu valor absoluto pode calcularse grazas á lei de gravitación universal asignada a Isaac Newton, que relaciona a forza de atracción entre dous corpos coas masas e inversamente proporcional á distancia. Así valerá:
onde G é a constante da gravitación universal, M e m as masas dos corpos e d a distancia entre os seus baricentros ou centro de gravidade.
O seu valor relativo e práctico na superficie terrestre calcúlase mediante a fórmula:
Cabeza do motor
250px|dereita|miniatura|Cabeza do motor desmontada, mostrando as [[Válvula (motores)|válvulas]] Nun motor de combustión interna a cabeza do motor é a tampa de fechamento da parte superior do bloque de cilindros; é a parte superior da cámara de combustión e onde se localizan as buxías ou inxectores e as válvulas de admisión e exhaustión.
Alén de facilitar a manutención do motor, a cabeza do motor é a chave para o bo desempeño, por determinar o formato da cámara de combustión, a pasaxe dos gases de admisión e exhaustión, o funcionamento das válvulas e o seu comando.
Usualmente é manufacturada no mesmo material do restante do bloque, ferro fundido ou, en motores de alto desempeño, aliaxes de aluminio.
Córdoba Club de Fútbol B
O Córdoba Club de Fútbol B é un equipo de fútbol da cidade de Córdoba, filial do Córdoba Club de Fútbol. Foi fundado en 1997 e actualmente xoga na Segunda División B.
Iveland
miniatura|esquerda|80px|Escudo de Iveland miniatura|180px|Localización de Iveland dentro de Aust-Agder Iveland é unha comuna do condado de Aust-Agder, Noruega. A súa superficie é de 261.6 km², a poboación de 1.191 habitantes (2007) e a densidade de poboación de 4.6 h/km². Formouse o 1 de xaneiro de 1886 en ao se dividir a antiga municipalidade de Hornnes og Iveland en Hornnes (agora parte de Evje og Hornnes) e Ivaland.
Conta con tres centros de poboación: Birketveit, Vatnestrøm e Skaiå.
Quitridiomicetos
Filoxenia
Baseada na obra "The Mycota: A Comprehensive Treatise on Fungi as Experimental Systems for Basic and Applied Research", Powell e Letcher 2015 e Karpov et al. 2014.
Álex Calvo-Sotelo
Alejandro Calvo-Sotelo, Álex, nado en Madrid en 1959, é un director, guionista e produtor de cine español.
Biela
miniatura|dereita|150px|Unha biela dun [[Motor de combustión|motor de automóbil unida ao pistón.]]
Álex Calvo-Sotelo
Actividades
Traballou en cinema, publicidade e televisión nos departamentos de atrezzo, decoración, cámara, montaxe, guión, dirección e produción. Coescribiu diversos guións para longametraxes. Como axudante de dirección traballouo —desde 1983 a 2006— ás ordes de recoñecidos directores como Milos Forman, Terry Gilliam, Richard Lester, Mario Monicelli, Paul Verhoeven, Agustí Villaronga e Jaime Chávarri, entre outros. Realizou dúas exposicións de fotografía.
Así mesmo, exerceu como docente, ofrecendo os seus coñecementos e experiencia, no Cabido de Tenerife (1997), na Universidade das Illas Baleares (2007) e na Escola de Cinema do Sáhara Occidental (2012).
Saint-Denis, Reunión
Saint-Denis (, ou a non oficicial Saint-Denis de la Réunion para desambiguación) é a prefectura (capital administrativa) da rexión francesa de ultramar e departamento de Réunion, no océano Índico. Atópase no punto máis ao norte da illa, preto da desembocadura do Rivière Saint-Denis.
Saint-Denis é a comuna máis poboada dos departamentos franceses de ultramar. No censo de 2016, había 204.304 habitantes na área metropolitana de Saint-Denis (como o define INSEE), 147.920 dos cales vivían na cidade de Saint-Denis propiamente dito e o resto nas comunas veciñas de Sainte-Marie e  Sainte-Suzanne.
Historia
esquerda | thumb | Antigo concello de Saint-Denis e columna da vitoria. Saint-Denis fundouna Étienne Regnault en 1669 e converteuse na capital da Reunión en 1738.
Xeografía
miniatura|esquerda|Saint-Denis desde o satélite SPOT A cidade está situada no extremo norte da illa e era un porto. Saint-Denis era "orixinalmente o principal porto de Réunion, pero un porto artificial en Le Port, na costa noroeste, substituíuno na década de 1880, por mor de ventos e mareas imprevisibles en Saint-Denis." A cidade inclúe algunhas das montañas da illa, cunha cota de 2276 m. dentro da área metropolitana, que comeza no nivel do mar na liña de costa.
A cidade ten moitos barrios: Le Barachois, Bellepierre, Bois-de-Nèfles, La Bretagne (Le Cerf), Le Brûlé, Les Camélias, Centre-ville, Champ-Fleuri, La Montagne (Le Colorado, Ruisseau Blanc, Saint-Bernard), Montgaillard, La Providence, La Rivière Saint-Denis (La Redoute), Ruisseau des Noirs, Saint-François, Saint-Jacques, Sainte-Clotilde (Le Butor, le Chaudron, Commune Prima, Domenjod, Le Moufia), La Source, La Trinité, Vauban
Demografía
Saint-Denis é a comuna máis poboada dos departamentos franceses de ultramar. A poboación de St Denis creceu substancialmente desde 1954, tanto na comuna como na área metropolitana. Nos 62 anos desde 1954 ata o censo en 2016, a poboación máis que se triplicou. A taxa de crecemento da poboación anual foi menor no século XXI que no século XX.
Os lugares de nacemento dos 202.993 residentes na área metropolitana de Saint-Denis no censo de 2015 foron os seguintes:
Transporte e aloxamento
O aeroporto máis próximo é o aeroporto Roland Garros, a 7 km ao leste da cidade en Sainte-Marie, Réunion, que tamén é o principal aeroporto internacional de Reunión. Air Austral é a aerolínea rexional, co seu centro de operacións no océano Índico situado no aeroporto. A compañía aérea comezou a servir nalgunhas cidades da Francia continental. Outras cinco ou seis compañías aéreas dan servizo ao aeroporto. Hai unha boa rede viaria en Saint-Denis.
Alcaldes
Hai 2019 unhas eleccións municipais.
Educación
A Universidade da Illa da Reunión admite 15.000 estudantes cada ano, con 6 campus en Saint-Denis. O traballo do curso está aliñado cos estándares europeos para o ensino universitario. Tamén hai unha escola de enxeñería. O idioma é o francés e hai conexións con institucións educativas en Francia continennal en Europa.
Economía
IBM ten unha oficina en Saint-Denis. A illa comezou a organizarse para ser un centro dixital para as nacións africanas próximas, confiando nos seus dous cables submarinos para boas conexións a internet. O potencial dos servizos alteraría a economía da illa, que depende agora do azucre, un produto agrícola. A Universidade de Saint-Denis ten programas para educar á poboación nova en habilidades dixitais. As novas empresas están formándose para atender as necesidades de software das aerolíñas.
Clima
Saint-Denis presenta un clima monzónico ( Köppen Am) con dúas estacións distintas: unha estación húmida cálida e húmida de decembro a abril e unha estación moi cálida e menos húmida, sendo a tempada máis seca durante os sete meses restantes do ano, de xullo a outubro cualificados como verdadeiros meses de tempada seca. A estación seca adoita ter unha chuvia relativamente lixeira, pero non é suficientemente húmida como un clima de selva tropical. Durante a estación húmida, os ciclóns tropicais afectan a miúdo a cidade.
Relacións internacionais
thumb|Catedral de Saint [[Denis.]] Saint-Denis, Reunión está irmandada con:
Biela
Unha biela é toda a peza dunha máquina que serve para transmitir ou transformar o movemento rectilíneo alternativo en circular continuo. Un exemplo de biela no interior dun motor de automóbil é a peza que une o émbolo (pistón) á cambota.
A cabeza (a parte máis larga) é apertada á cambota por medio de parafusos e a extremidade oposta é trancada pola cavilla do émbolo, no interior da súa saia. Mentres esta extremidade se despraza para arriba e para baixo (solidaria co movemento do pistón), a cabeza describe un movemento circular. Non ten, por tanto, ningún mecanismo de atenuación do movemento do pistón no momento da explosión ou combustión, polo que o movemento brusco sería transmitido directamente da cambota para o eixe con esta, á súa vez, sufrindo as consecuencias da explosión - vibracións. Esta función é asegurada polos moentes de apoio da cambota e polo volante do motor.
Micaela Navarro
Micaela Navarro Garzón, nada en Andújar (provincia de Xaén) o 29 de agosto de 1956, é unha política socialista andaluza, presidenta do PSOE desde xullo de 2014 e vicepresidenta segunda do Congreso de Deputados desde o 13 de xaneiro de 2016.
Biela
Algunhas bielas dispoñen dunha cabeza con conexión oblicua, facilitando o acceso durante a montaxe e desmontaxe do motor.
Micaela Navarro
Foi Conselleira de Igualdade e Benestar Social da Xunta de Andalucía (2004-2012), concelleira no Concello de Andújar (1991-1996), senadora pola Provincia de Xaén (1996-2000) e deputada Congreso dos Deputados por Xaén (2000-2004).
Traxectoria
esquerda|miniatura|Fotografía de Micaela Navarro A finais da década de 1980, Micaela Navarro comezou a súa actividade política dentro dos movementos veciñais do seu barrio, Porta de Madrid. Pasado un tempo comezou a participar en política dentro das siglas do PSOE de Andújar. En 1991 entrou como concelleira no seu municipio, onde ocupou a Concellaría da Muller e Servizos Sociais. En 1994 foi elixida membro da executiva provincial do PSOE de Xaén, repetindo en 1997.
Na lexislatura 1996-2000 converteuse en senadora electa por Xaén, período no que exerceu a portavocía da Comisión Mixta dos Dereitos da Muller. Así mesmo, formou parte como vogal de distintas comisións do Senado, como a Comisión de Xustiza, a Comisión de Sanidade e Asuntos Sociais e a Comisión de Traballo e Seguridade Social.
Dentro da Comisión Executiva Federal do PSOE, Micaela Navarro estivo á fronte da Secretaría de Participación da Muller (1997-2000) e da Secretaría de Igualdade (2000-2004).
No 2000 foi elixida deputada por Xaén, ocupándose da portavocía da Comisión Mixta dos Dereitos da Muller. Esta comisión encargouse nesa lexislatura da Lei Orgánica de Medidas de Protección Integral contra a Violencia de Xénero.
En 2008, foi elixida parlamentaria autonómica por Xaén, e nomeada para desempeñar a mesma Consellería durante a VII Lexislatura.
No Congreso Extraordinario Federal do PSOE, que se celebrou entre o 26 e 27 de xullo de 2014, foi designada Presidenta do PSOE.
En 2015 encabezou a lista do PSOE por Xaén ás eleccións xerais, foi elixida deputada e vicepresidenta do Congreso.
Vida persoal
É nai de dúas fillas.
Pocé-les-Bois
Pocé-les-Bois (en Pozieg, e en galó: Pozieg) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Porco vasco
O porco vasco (en euskal txerri, en pie noir du Pays basque) é unha raza porcina orixinaria do País Vasco. Tal e como se suxire polo seu nome en francés, os porcos vascos son pegos (brancos e negros).
Historia
O que hoxe en día se coñece como porco vasco é unha das varias razas de porco que foron criadas historicamente polo pobo vasco, e que foi consolidada con este nome na década de 1920. Aínda que eran relativamente comúns até o século XX, os porcos vascos estiveron a piques de desaparecer en 1981, con menos de 100 femias en idade reprodutora.
Hoxe en día o porco vasco críase en pequenas granxas de Francia e España especializadas en comida tradicional vasca.
Características
Os porcos vascos medran máis lentamente e desenvolven máis graxa que as razas modernas como o Large White, facéndoos pouco axeitados para a produción cárnica intensiva mais ideais para facer produtos curados de calidade. As femias paren arredor de nove bacoriños e teñen un forte instinto maternal.
Gospel
Gospel pódese referir a música relixiosa que naceu nas igrexas afroamericanas no primeiro cuarto do século XX ou, máis xenericamente, tanto á música gospel negra coma á música relixiosa composta e cantada polos artistas de gospel sureños predominantemente brancos.
Características
Aínda que a separación entre ámbolos estilos nunca foi absoluta (ámbolos dous compartían o himno metodista e artistas dunha tradición ás veces cantaban cancións pertencentes) a férrea división entre os norteamericanos brancos e os negros, e particularmente entre as súas igrexas, os mantivo apartados. Aínda que estas distincións se reduciron nos últimos cincuenta anos, as dúas tradicións seguen a ser distintas.
A cantante, compositora e guitarrista Sister Rosetta Tharpe foi a primeira grande estrela do gospel, aparecendo nas listas de música popular en 1938. Mantivo a súa popularidade durante os 40, acadando éxitos nas listas e mantendo unha lexión de decenas de miles de seguidores. Perdeu o apoio dalgúns dos seus fans relixiosos ó comezar a cantar en sitios segrares, así coma cando gravou cancións non recoñecidas coma 'cristiás'.
Aínda que é un fenómeno predominantemente norteamericano, o gospel espallouse por todo o mundo incluíndo Australia con coros coma The Elementals e Jonah & The Whalers e festivais coma o Australian Gospel Music Festival. Noruega é o fogar dos coñecidos Oslo Gospel Choir e The Ansgar Gospel Choir. O gospel é tamén moi popular na provincia do Québec, Canadá, onde son famosos coros importantes coma o Montreal Jubilation Gospel Choir e o Québec Celebration Gospel Choir.
Ekhiñe Zapiain
Ekhiñe Zapiain Arlegi, nada en Bera no ano 2002, é unha bertsolari navarra.
Tlacaelel
Tlacaelel (do náhuatl: o que anima o espírito - o desposuído; tlacatl, persoa; elel, de gran corazón e de fortes e rigorosas entrañas), nado en 1398 e finado en 1480, foi un guerreiro, pensador, economista, estadista e reformador relixioso mexica.
Traxectoria
Desempeñouse no cargo de xefe de goberno ou sumo sacerdote Cihuacóatl (muller serpe), un asesor ou conselleiro de varios huey tlatoanis (grandes oradores) mexicas e rematou asumindo o poder tralo trono do señorío mexica durante cincuenta anos (1428-1478), segundo a historiografía actual. Conselleiro de tres tlatoanis (quizais até de cinco): Itzcóatl, Moctezuma Ilhuicamina e Axayácatl. Sobrino de Itzcóatl e irmán de Chimalpopoca e de Moctezuma Ilhuicamina. Foi o autor intelectual da reforma relixiosa, ideolóxica e histórica máis importante na historia dos mexicas.
Nervio pectoral lateral
O nervio pectoral lateral ou pectoral externo é un nervio do membro superior. Orixínase coma unha póla do fascículo lateral do plexo braquial. Diríxese anteriormente, xunto coa arteria toracoacromial, furando a fascia clavipectoral, que abrangue o espazo entre os músculos subclavio e pectoral menor. Innerva o músculo pectoral maior.
Función
Envía un filamento que se une ao nervio pectoral medial e forma con el un bucle diante a primeira parte da arteria axilar.
Aínda que este nervio se describe como principalmente motor, tamén se considerou que leva fibras propioceptivas e nociceptivas. Orixínase da corda lateral ou directamente das divisións anteriores dos troncos medio e superior do plexo braquial, a diferenza do nervio pectoral medial, que deriva da corda medial (ou directamente da división anterior do tronco inferior). Divídese en de catro a sete ramas que perforan a fascia clavipectoral para innervar o pectoral maior completo ou a súa porción superior. Os nervios pectorais lateral e medial forman unha conexión ou bucle, arredor da arteria axilar, chamada asa dos pectorais. O nervio pectoral lateral foi descrito como dobre, mentres que o nervio pectoral medial foi descrito como simple.
Importancia clínica
O bloqueo do nervio pectoral lateral é útil en casos como as dislocacións de ombro e outros procedementos ortopédicos, que implican o ombro. Os espasmos do músculo pectoral maior e a dor grave resultante (aguda ou crónica) pode ser reducida polo bloqueo do nervio pectoral ou relaxación neuromuscular. A diminución do ton do músclo pectoral intraoperacionalmente por relaxación muscular (axentes paralizantes) ou por un bloqueo do nervio (inxección anestésica local), pode facilitar mellor os resultados cosméticos durante as operacións de aumento de mama ou despois dunha implantación de peito posterior a unha mastectomía. “O punto da proxección de pel do feixe neurovascular (FNV) representa o punto de denervación (PD).” O feixe neurovascular (arteria e vea toracocromiais, máis o nervio pectoral lateral) pode ser a guía para aplicacións anestésicas para conseguir a denervación do músculo pectoral. “Unha infiltración de rutina de toxina botúlica da musculatura da parede pectoral no momento da mastectomía e a inmediata reconstrución… paralizaría os músculos e reduciría a dor posoperacional causada polo espasmo musclar.”
Alcobendas
Alcobendas é unha localidade e municipio español, pertencente á Comunidade de Madrid. Situado a 13 km ao norte da capital, a 700 metros de altitude. Limita cos municipios de San Sebastián de los Reyes ao norte, ao oeste e ao sur co de Madrid, e ao leste co de Paracuellos de Jarama.
O seu nome, a pesar dos defensores dunha orixe árabe ("Alccoba" = lugar de repouso), parece derivar de palabras célticas ou prerromanas. Ramón Menéndez Pidal derivábao de "Alcovindos", outeiro ou cerro branco, e máis recentemente o profesor Francisco Villar Liébana derívao de "Alcebindos", cerro do corzo.
Enerxía mecánica
En física a enerxía mecánica describe o onxunto da enerxía cinética e a enerxía potencial dun corpo. É a enerxía asociada co movemento e a posición dun obxecto. Nun sistema onde só actúen forzas conservativas, cúmprese o principio de conservación da enerxía mecánica: "en todo momento a suma da enerxía mecánica de tódolos corpos do sistema é constante", é dicir, "a enerxía mecánica non se crea nin se destrúe, simplemente transfórmase ou pasa dun corpo a outro". Isto só acontece en sistemas ideais, pois as forzas de rozamento ( fricción) impiden que existan sistemas conservativos puros. Inda así, hai certas condicións (ausencia de atmosfera, rozamento case nulo) en que se pode facer esta aproximación.
miniatura|250px|Un exemplo dun sistema mecánico: un satélite orbitando a Terra influenciado só pola forza conservativa gravitatoria; a súa enerxía mecánica, polo tanto, consérvase. A aceleración do satélite é representada polo vecor verde e a súa velocidade polo vermello. Se a órbita do satélite é unha elipse, a enerxía potencial do satélite e a súa enerxía cinética varían co tempo, pero a suma de ambas permanece constante.
Se un obxecto é movido en sentido oposto a unha forza conservativa neta, a enerxía potencial incrementarase e se a celeridade do obxecto cambia, a a enerxía cinética do obxecto cambia asemade. Nun sistema real, non obstante, as forzas non conservativas como a, están presentes, mais con frecuencia con valores desprezables, e a constancia da enerxía mecánica é unha boa aproximación. Nas colisións elásticas consérvase a enerxía mecánica, pero non nas colisións inelásticas, nas que parte da enerxía é convertida en calor ou en enerxía interna. O equivalente entre a enerxía mecánica perdida (disipación) e o incremento da temperatura foi descoberto por James Prescott Joule.
Moitos aparellos teñen como finalidade a conversión da enerxía mecánica noutros xeitos de enerxía ou doutras enerxía en mecánica, por exemplo, un motor eléctrico converte enerxía eléctrica en enerxía mecánica, un xerador eléctrico converte enerxía mecánica en enerxía eléctrica e unha máquina de vapor converte calor en enerxía mecánica.
Xeral
A enerxía é unha magnitude escalar e a enerxía mecánica dun sistema é a suma da enerxía potencial, dada pola posición das partes dun sistema, e a cinética, chamada asemade enerxía do movemento:
A enerxía potencial, U, depende da posición dun obxecto suxeto a unha forza conservativa. Está definida como a habilidade dun obxecto para facer traballo, e aumenta cando o obxecto móvese en sentido oposto ó da forza. Se F representa a forza conservativa e x a posición, a enerxía potencial da forza entre dúas posicións x1 e x2 está definida como a integral negativa de F entre x1 e x2:
A enerxía cinética, K, depende da celeridade dun obxecto e é a capacidade dun obxecto móbil de facer un traballo sobre outro obxecto cando choca con el. defínese como como un medio do produto da masa do obxecto polo cadrado da súa celeridade, e a enerxía cinética total dun sistema de obxectos é a suma das enerxías cinéticas dos obxectos respectivos:
O Principio de conservación da enerxía mecánica establece que se un corpo ou sistema está suxeto só a forzas conservativas, a enerxía mecánica de dito corpo ou sistema permanece constante. A diferenza entre unha forza conservativa e outra non conservativa é que cando a forza conservativa move un obxecto dun lugar a outro, o traballo feito pola forza conservativa é independente do camiñoa seguido entre ambos. Polo contrario, cando unha forz<a non conservativa actúa sobre un obxecto, o traballo feito por ela si depende do camiño seguido entre o punto de partida e o punto de chegada.
Khepri
esquerda|miniatura|150px|Khepri na tumba de [[Ramsés IX]]
Khepri é un deus maior da mitoloxía exipcia,símbolo da vida eterna e imaxe da constante transformación da existencia a dereita mostrase a inscrición en xeroglífico.
miniatura|150px|Khepri. Represéntase cun escaravello ou unha figura humana con cabeza de escaravello, empuxando ao Sol polo ceo.