cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xustiza
Concepto revolucionario de xustiza
O concepto revolucionario de xustiza baséase en concibir a xustiza como o sentimento e actitude humana que, fundamentado nos principios e normas da ética, a moral e a lei, ten como fin supremo lograr o respecto dos dereitos colectivos e individuais de todos e cada un dos membros que integran unha determinada sociedade, inducíndonos a decidir accións como instrumentos específicos de premiar ou sancionar a conduta humana, en proporción igual ao ben ou ao dano causado por devandita conduta.
Teorías acerca da Xustiza
Entre outras moitas teorías sobre a xustiza, destacamos a dos filósofos:
A Xustiza na Mitoloxía Universal
Mitoloxía nórdica:
Mitoloxía romana:
Xustiza distributiva
Un aspecto interesante da organización das sociedades é como se reparten os recursos dispoñibles, os bens producidos e a riqueza dispoñible. En principio, na maioría de sociedades manexáronse dous conceptos parcialmente incompatibles sobre que é unha distribución xusta dos bens e a riqueza:
Xa Marx na súa Crítica ao Programa de Gotha sinalou o erro de confundir ambos os dous tipos de xustiza. Na práctica nas sociedades modernas os dous criterios de xustiza distributiva coexisten na asignación de recursos, aplicándose con maior ou menor prioridade un ou outro segundo o caso concreto.
Manicho
miniatura|300px|Día Internacional dos Manichos, [[13 de agosto do ano 2002.]] Os manichos, tamén chamados xergos ou zurdos, son as persoas que asimilan tendencia natural ou utilizan preferentemente o lado esquerdo do seu corpo, situación observable nas súas extremidades. É un fenotipo minoritario da especie humana. As persoas que usan preferentemente a man dereita son destras, mentres que as que usan indistintamente as dúas mans ou pernas son ambidestras.
Demografía
Os manichos naturais están presentes en todas as poboacións do globo. Arredor dun 8 a un 13 % da poboación mundial é manicha. Os estudos indican que o fenómeno é máis común nos homes ca nas mulleres. Hai máis manichos homes (13 %) ca mulleres (9 %), sen que se saiba a causa.
A porcentaxe de nenos manichos é moito maior en casos de nacementos múltiples, como no caso dos xemelgos. Tamén é máis probable que sexan manichos os individuos de varios grupos con desordes neuronais, persoas que padecen epilepsia, síndrome de Down, autismo, outras formas de atraso mental, dislexia, etcétera. Estatisticamente, o xemelgo idéntico dun manicho, ten un 76 % de probabilidades de ser manicho por causas en parte xenéticas e en parte ambientais. Tamén entre a xente do sur de Asia, Europa do leste, e descendentes de xente do Sueste asiático, hai máis manichos que entre ningún outro grupo étnico do mundo, mentres que entre os descendentes de xente de Europa occidental, Europa do norte, e África hai menos.
Astilleros Francisco Cardama
miniatura|250px|Instalacións do estaleiro en Bouzas. Astilleros y Varaderos Francisco Cardama S.A. é un estaleiro galego cuxas instalacións se atopan no barrio de Bouzas (Vigo), iniciándose no ano 1916 nas actividades de deseño, construción, reparación e transformación de buques, así como tamén de todo tipo de estruturas flotantes en xeral, actividade que a empresa continúa desenvolvendo na actualidade.
Instalacións
"Astilleros y Varaderos Francisco Cardama S.A." dispón de diversas instalacións situadas en Bouzas (Vigo), entre as que destacan 6 vías de diques secos destinadas á construción e reparación con capacidade máxima para buques de 105 metros de eslora e 14,60 metros de manga. Ademais, o estaleiro tamén dispón nas súas instalacións dun peirao de reparacións propio de 80 metros de lonxitude.
O Cotarelo, Limodre, Fene
O Cotarelo é un lugar da parroquia de Limodre no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 12 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 7 homes e 5 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 13 habitantes.
Rogier van der Weyden
miniatura|300px|[[Descendemento da cruz de Rogier van der Weyden (c. 1435), óleo, 220 x 262 cm Museo do Prado, Madrid.]]
Rogier van der Weyden (tamén chamado Rogier de la Pasture, tradución francesa exacta do seu nome) nado en Tournai, ca. 1399/1400 e finado en Bruxelas, o 18 de xuño 1464, foi un pintor flamengo que formou parte do movemento dos primitivos flamengos, discípulo de Robert Campin e contemporáneo de Jan van Eyck; el e van Eyck, dende diferentes perspectivas, foron os responsábeis do desenvolvemento da escola flamenga do século XV aínda quen o considera o pintor máis influínte so século XV.
Foi pintor oficial da cidade de Bruxelas e da Casa de Este e a súa obra consistiu, por unha banda, principalmente en retratos de personaxes e mandatarios da corte de Borgoña, e por outra, en pintura relixiosa que en moitos casos foron trípticos e polípticos de grandes dimensións.
Traxectoria
O seu pai, Henry de la Pasture, era forxador de coitelos. Pouco ou case ren é o que se sabe da súa mocidade. O 5 de marzo de 1427 ingresou no obradoiro de Robert Campin e cinco anos despois, o 1 de agosto de 1432, foi nomeado mestre de pintura en Tournai. Pouco tempo despois, Rogier atopábase en Bruxelas, onde casou con Elisabeth Goffaert, filla do zapateiro Jan Goffaert, e coa que tivo dous fillos: Jan, que chegará a ser ourive, e mais Peter, que seguiu o oficio do pai. Houbo un outro Van der Weyden que figura na historia da pintura: Goossen, sobriño de Rogier.
Arredor de 1450, ano de Xubileu romano, van der Weyden viaxa a Italia, verosimilmente a Roma e a Florencia. Inspírase con Fra Angelico e aprende novas técnicas desenvolvidas polos pintores italianos. Durante esta tempada, traballa para a familia Este e os seus retratos, especialmente o de Francesco d'Este, contribuíron ao xurdimento da pintura ao óleo na Italia dos anos finais do século XV.
Entre 1460 e 1461 foi mestre do pintor italiano Zanetto Bugatto.
Rogier foi un dos primeiros pintores que traballaron sobre tea no norte dos Alpes. Iso influíu en moitos outros pintores do seu tempo, como Dirk Bouts, Hans Memling, Joos van Cleef e Frans Floris. Á idade de 65 anos morreu, o día 18 de xuño de 1464, en Bruxelas.
Estilo
O estilo de van der Weyden distínguese fundamentalmente pola representación de temas marianos e o tratamento de situacións de forte carga dramática. Realizou a súa obra en aceite sobre madeira, en panel único, en dípticos ou polípticos. Nas súas primeiras obras o seu estilo é marcadamente gótico, hierático, e con fondos dourados. Posteriormente, evolucionou cara a liñas sinuosas e fluídas como se pode observar nos corpos e nas roupas. Os seus personaxes son realistas, con expresións patéticas e un forte dramatismo, que pretende causar un grande impacto emocional nos espectadores.
En Flandres, naqueles tempos, a tendencia relixiosa dominante era a devotia moderna que exhortaba os crentes a meditar sobre a humanidade de Cristo, o cal era representado no contexto da súa vida. A obra de Rogier, carecida dun halo, pretende atraer o espectador de forma que este participe efectivamente na escena que ten ante el.
Se Jan van Eyck foi a gran figura dos primitivos flamengos, Rogier contribuíu a mellorar a escola co seu xenio. Max Frieländer, o experto en pintura flamenga do século XV, sentenciou: "Jan van Eyck era un explorador, mentres que Rogier era un inventor". A diferente natureza dos dous fundadores da pintura flamenga consiste no feito de que "van Eyck observaba cousas que ningún pintor non observara nunca, mentres que van der Weyden trataba de expresar sentimentos e sensacións -especialmente os dolorosos- como ningún outro pintor conseguira capturalo". O sorriso das súas nais de Deus evoca un afecto maternal e, á vez, tristes presentimentos. A expresión dos doadores é de recollemento e cunha actitude profundamente pietosa. A súa pintura permitiu o "descubrimento do mundo visíbel"; investigou a realidade e procurou a reprodución fiel, e conseguiuno apoiándose en novas técnicas pictóricas, e decantouse máis cara ao realismo que cara ao simbolismo de van Eyck. Entre as figuras relixiosas desenvolveu un novo sentido da acción, coma se fosen nun tableau vivant e conseguindo, amais, a primeira expresión convincente e non convencional dos sentimentos.
Influencia
A súa vigorosa, sutil e expresiva pintura, e as concepcións relixiosas populares tiveron unha influencia considerábel sobre a pintura europea, non tan só en Francia e Alemaña, senón tamén en Italia e en España. Hans Memling foi o seu seguidor máis relevante, aínda que non está demostrado que fose un dos seus alumnos.
Influíu noutros artistas posteriores, como Hugo van der Goes, Petrus Christus, Dirk Bouts e Gerard David, así como no pintor e gravador alemán Martin Schongauer as impresións do cal se distribuíron por toda Europa a partir das últimas décadas do século XV. Indirectamente, as impresións de Schongauer axudaron a difundir o estilo de Van der Weyden.
A carencia de firma, que non permitía identificar as súas obras, e un erro de identificación de Karel van Mander, o pintor e biógrafo dos artistas flamengos, provocou que a súa figura quedase escurecida entre o século XVI e o XIX, cando os investigadores Karl Schnaase ou Gustav Friedrich Waagen recuperaron a autoría e o recoñecemento do pintor. miniatura|300px|Políptico do Xuízo final, cara a 1445-1448, óleo sobre táboa e follas de ouro, 215 × 560 cm (aberto), Museo del Hôtel-Dieu, [[Beaune.]]
Obras
Con certeza, ao partir dunha base documental do século XV, non se pode atribuír ningún traballo a Rogier van der Weyden. Aínda así, Lorne Campbell manifestou que hai polo menos tres pinturas moi autenticadas, se ben en diferentes momentos se dubidou ou se subestimou a súa autoría. A obra mellor documentada é o Descendemento da Cruz que está no Museo do Prado (Madrid). Campbell sinala que a historia desta pintura se pode reconstruír con detalle dende o século XVI e en rexistros posteriores. Os outros dous traballos certificados son o Retablo de Miraflores, exposto en Berlín, e a Crucifixión do Monasterio del Escorial.
Lingua grega
A lingua grega (en grego moderno: ελληνικά, elliniká, e en grego antigo: Ἑλληνική, hellēnikḗ) é unha lingua indoeuropea pertencente á póla helénica orixinaria de Grecia, Chipre, Albania, outras partes do leste do mar Mediterráneo e o mar Negro. Ten a historia documentada máis longa de calquera lingua indoeuropea, a cal abrangue 3 400 anos de rexistro escrito. O seu sistema de escrita é o alfabeto grego, que foi usado durante 2 000 anos; anteriormente, utilizou sistemas de escrita como o lineal B e o silabario chipriota. O alfabeto grego xurdiu do alfabeto fenicio, e á súa vez foi a base do alfabeto latino, cirílico, armenio, copto e gótico, entre outros sistemas de escrita.
A lingua grega ocupa un importante lugar na historia do mundo occidental. Comezando cos poemas épicos de Homero, a literatura grega antiga inclúe moitas obras de importancia para o canon europeo. O grego tamén é a lingua de moitos textos fundacionais da ciencia e da filosofía. O Novo Testamento da Biblia cristiá tamén foi escrito en grego. Xunto cos textos en latín e as tradicións do mundo romano, o estudo dos textos e da sociedade grega da antigüidade constitúen a disciplina dos estudos clásicos.
Durante a antigüidade, o grego era falado como lingua franca no mundo Mediterráneo. Posteriormente converteríase na lingua do Imperio Bizantino e evolucionou no grego medieval. Na súa forma moderna, o grego é a lingua oficial de Grecia e Chipre, e é unha das 24 linguas oficiais da Unión Europea. É falado por, cando menos, 13,5 millóns de persoas en Grecia, Chipre, Italia, Albania, Turquía e pola diáspora grega.
As raíces lingüísticas gregas son empregadas a miúdo para crear novas palabras noutras linguas, e o grego e o latín son as fontes predominantes para o vocabulario científico internacional.
Historia
O grego foi falado na península dos Balcáns dende o terceiro milenio a.C., ou posiblemente mesmo antes. A evidencia escrita máis antiga é unha táboa de barro en lineal B atopada en Mesenia e que data do 1450 ó 1350 a.C., convertendo o grego na lingua viva co rexistro histórico máis antigo. Entre as linguas indoeuropeas, a súa data do rexistro escrito máis antiga só coincide coas hoxe extintas linguas anatólicas.
Períodos
miniatura|Área do [[Lingua protogrega|protogrego de acordo do lingüista Vladimir I. Georgiev.]] A historia da lingua grega divídese polo xeral nos seguintes períodos: miniatura|Distribución das variedades do grego en [[Anatolia, 1910. Demótico en amarelo. Póntico en laranxa. Grego capadocio en verde, cos puntos verdes sinalando as vilas gregas capadocias. ]]
Diglosia
Na era moderna, a lingua grega entrou nun estado de diglosia: a coexistencia de formas escritas vernáculas e arcaizantes da lingua. O que chegou a coñecerse como a cuestión lingüística grega foi unha polarización entre dúas variedades competidoras do grego moderno: o demótico, a forma vernácula do grego moderno, e o katharevousa, que quere dicir 'purificado', unha variedade a medio camiño entre o demótico e o grego antigo que foi desenvolvida no século XIX e que foi usado na literatura e con motivos oficiais polo novo estado grego. En 1976, o demótico foi declarado a lingua oficial de Grecia, logo de ter incorporado trazos do katharevousa e de crearse o grego moderno estándar, o cal é o usado de maneira oficial polo estado e na educación.
Unidade histórica
miniatura|Distribución das principais áreas dialectais do grego moderno. A unidade histórica e a continuidade da identidade lingüística entre os diferentes períodos da lingua grega son unha das súas principais características. Malia que o grego sufriu transformacións morfolóxicas e fonolóxicas comparables ás doutras linguas, dende a antigüidade clásica, a súa tradición cultural, literaria e ortográfica nunca se viu interrompida, até o punto de que se poida falar dunha nova lingua emerxente. Os falantes de grego hoxe en día aínda tenden a considerar as obras literarias do grego antigo como parte da súa propia lingua e non como unha lingua allea. Tamén se adoita afirmar que os cambios históricos foron relativamente leves en comparanza con outras linguas. Segundo unha estimación, "grego homérico está probablemente máis achegado ó demótico que o inglés medio do século XII respecto do inglés moderno falado".
Escritura e pronunciación
O grego moderno escríbese cun alfabeto de vinte e catro letras, herdado do inicio do período arcaico (século VIII antes da nosa era). Cada letra correspondía ao principio a un son diferente (con ambigüidades, principalmente no caso das vogais), pero en grego moderno a pronunciación evolucionou, e varias letras ou grupos de letras se pronuncian da mesma maneira, cousa que fai que a súa ortografía sexa tan complexa como a do francés, por exemplo (oír unha palabra non é a miúdo suficiente para poder escribila: por exemplo, existen cinco grafías para o son «i», en razón do iotacismo). A táboa inferior dá a pronunciación das letras. O acento agudo (ou recto, segundo os tipos de letra) marca o acento tónico, en letra grosa na transcrición.
O grego moderno segue regras de sandhi tanto internes como externas. Por exemplo, un /n/ final adapta o seu punto de articulación á consoante inicial da palabra que segue (ante unha velar, pasa a [ŋ]; en posición final dalgunhas palabras gramaticais como την, τον, δεν, desaparece ante unha fricativa; sonoriza unha oclusiva xorda que o segue e pode impedir que unha sonora se espirantice, as asimilacións poden ser progresivas: τον πατέρα [tɔm ba'tεɾa]).
Ademais, algúns grupos de letras que forman dígrafos teñen unha pronunciación especial:
Exemplos
Gramática
O grego moderno é unha lingua con declinacións (como o alemán, por exemplo): a terminación das palabras cambia segundo a función da palabra na frase. Mesmo os nomes propios se declinan: por exemplo, dirase ο Φίλιππος έφυγε (o Phílippos éfiye: «Filipe marchou»), βλέπω τον Φίλιππο (vlépo ton Phílippo: «Vexo a Filipe»), είναι το σπίτι του Φίλιππου (íne to spíti tou Phílippou: «é a casa de Filipe»).
Henry Le Chatelier
Henry Louis Le Chatelier, nado o 8 de outubro de 1850 en París e finado o 17 de setembro de 1936 en Miribel-les-Échelles, foi un químico francés, coñecido polo principio dos equilibros químicos que leva o seu nome.
Traxectoria
Era fillo de Louise Durand e de Louis Le Chatelier, un enxeñeiro que tivo un gran papel na industria francesa decimonónica grazas á introdución do proceso Martin-Siemens na siderurxia. Tivo unha irmá, Marie, e catro irmáns Louis 1853-1928, Alfred 1855-1929, Georges 1857-1935 e André 1861-1929. A súa educación foi rigorosa e estrita. Estudou na École Polytechnique e como todos os alumnos acadou o rango de subtenente o 11 de setembro de 1870 e participou no sitio de París. Despois entrou na Escola Superior de Minas de París en 1871. Frecuentou o laboratorio de Henri Sainte-Claire Deville na Escola Normal Superior de París. Malia a súa formación de enxeñeiro, interesouse polos problemas industriais, dedicándose ao ensino e á investigación en química. Desde 1887 foi profesor de química xeral do curso preparatorio da Escola Superior de Minas de París e en 1897 logrou a cátedra de química industrial da Escola, que conservou ata o seu retiro. Foi o sucesor de Paul Schützenberger na cátedra de química mineral no Collège de France, e despois sucedeu a Henri Moissan na cátedra de química xeral da Facultade de Ciencias de París ata 1925 ao ser substituído por André Job. En 1907 entrou na Academia de Ciencias de Francia.
Sobre todo coñécese a Henry Le Chatelier por dous temas sobre os que vai publicar uns trinta traballos entre 1884 e 1914, o principio do equilibrio químico que leva o seu nome, e que permite predicir cara a onde evolucionará un equilibrio químico dunha forma cualitativa cando se introduce unha modificación, tal como unha variación de temperatura, de presión ou volume, nalgún dos seus compoñentes. O outro tema foi o da solubilidade dos sales nunha solución ideal. Mais tamén efectuou numerosos traballos en metalurxia, foi un dos fundadores da revista técnica La revue de métallurgie.
Notas
<References/>
Philippe Étancelin
Philippe Étancelin nado o 28 de decembro de 1896 e finado o 13 de outubro de 1981 foi un piloto de automobilismo do Grand Prix francés que se uniu ao novo circuíto de Fórmula Un nos seus inicios.
Biografía
Nado en Rouen, Seine-Maritime, en Normandía, traballaba como comerciante no inverno e competía nas carreiras de automóbiles durante o verán.
A súa esposa, Suzanne, serviu como súa xefe de equipo. Os seus tres fillos quedaban nunha escola en Rouen mentres viaxaba co seu marido a carreiras de todo o mundo. Ela comunicábase con Étancelin a través da lingua de signos francesa mentres corría ao redor da pista. Suzanne díxolle a un xornalista que Étancelin comprou un coche de carreiras para celebrar o nacemento da súa segunda filla, Jeanne Alice. Non tiña intención de competir co coche senón simplemente usalo polo pracer de conducir polo campo. A parella unha vez levouna a unha velocidade de 201 km/h. Logo de dous anos de automobilismo recreativo, Étancelin decidiu participar nunha carreira. By this time he had won the Marne Grand Prix three times.
Empezou a competir cun Bugatti privado en 1926, eparticipando en carreiras e subidas. A súa primeira vitoria foi no Gran Premio de Marne en Reims en 1927, o mesmo ano logrou un terceiro posto na Coppa Florio en Saint-Brieuc. Repetiu a súa vitoria en Reims en 1929, por diante de Zenelli e do seu amigo Marcel Lehoux, facendo un pleno de Bugatti no podio. Étancelin conseguiu unha vitoria no Grand Prix de la Baule e no Prix de Conseil General en Antibes.
Apodado "Phi Phi", Étancelin tamén logrou unha vitoria para Bugatti no Gran Premio de Alxeria de 1930, seguido de Lehoux. No Gran Premio de Francia, derrotou ao Bentley de Henry Birkin e gañou en Grenoble o Circuíto de Dauphine, e un terceiro posto en Lión.
Comezou a tempada de 1931 nun Bugatti, quedando detrás de Czaykowski no Gran Premio de Casablanca en Anfa. Gañou no Circuit d'Esterel Plage en Saint-Raphaël. Nas carreiras importantes, corrían coas regras da Fórmula Libre a unha duración de 10 horas, compartía unidade con Lehoux. Abandonaron no Gran Premio de Italia de 1931 e no Gran Premio de Francia de 1931. Logo de que Étancelin cambiase a Alfa Romeo ao final do ano, quedou cuarto no Gran Premio de Marne e gañou o Dieppe Grand Prix de catro horas, por diante do Bugatti de Czaykowski e o Delage de Earl Howe. Engadiu vitorias en Grenoble e no Comminges Grand Prix en St. Gaudens.
Aínda que Étancelin era un piloto privado destacado, foi derrotado constantemente polos equipos oficiais en 1932, logrando só unha vitoria, o Picardie Grand Prix en Peronne.
En 1933, o Alfa de Étancelin perdeu por pouco o décimo quinto premio anual do "Grand Prix" francés (organizado polo Automóbil Club Francés no Montlhery Autodrome preto de París ) tras unha carreira "furiosa" co Maserati de Giuseppe Campari, perdendo o liderado na última volta da carreira de 500 km. Con todo, Étancelin gañou o segundo "Grand Prix" de Picardy consecutivo, por diante dun "formidable" Raymond Sommer, e logrou un segundo lugar detrás dun igualmente formidable Tazio Nuvolari no Gran Premio de Nîmes, e unha vitoria sobre Jean-Pierre Wimille no Gran Premio de Marne.
A nova fórmula de 750 quilogramos trouxo as Silver Arrows de Mercedes e Auto Union. Étancelin cambiou a un Maserati 8CM, logrando segundos lugares en Casablanca, Montreux e Niza, cun Dieppe. Compartiu un Alfa con Luigi Chinetti para gañar en Le Mans.
A tempada 1935 de Étancelin non foi mellor, con só un terceiro posto en Tunisia. Foi unha dura competencia para o Mercedes de Rudolf Caracciola no Gran Premio de Mónaco no pequeno Maserati de 3.7 litros, pero sufriu un fallo nos freos e chegou cuarto. Pilotando un Maserati para o equipo Subalpina, tivo un espectacular accidente no Gran Premio de Suíza en Berna, e o seu coche quedou envolto en chamas, pero non sufriu lesións.
Participou cun dos novos Maseratis de 4´4 litros en 1936, foi superado polos participantes alemáns, sufrindo retiradas en case todas as carreiras. Gañou só o "Gran Premio de Pau", e foi "contra uns modestos rivais". Negociou as 100 voltas en 3 horas e 21 minutos e 22 segundos. En outubro, Étancelin clasificou no sexto lugar na copa Vanderbilt, que correuse sobre 480 km preto de Westbury, Nova York. Nesta época gañou o Grand Prix de Marne tres veces.
Mantívose fóra das carreiras en 1937, e regresou en 1938 para compartir nun novo Talbot con Chinetti en Le Mans, pero non conseguiu ningunha vitoria. Para 1939, colocou o seu Talbot terceiro en Pau, tras Hermann Lang e Manfred von Brauchitsch. Tamén logrou un cuarto lugar no Gran Premio de Francia.
Étancelin participou na primeira carreira automobilísticade celebrada en Francia na posguerra, e non terminou no Bois de Boulogne nun Alfa. Non conseguiu obter un dos poucos coches novos ata 1948, cando comprou un Talbot de 4½ litros e colocouno segundo no Albi Grand Prix, detrás de Luigi Villoresi nun Maserati. A súa tempada de 1949 viuno no segundo lugar no Gran Premio de Marsella (tras Fangio), no Gran Premio de Europa no Autódromo Nazionale Monza (tras Alberto Ascari) e no Gran Premio de Checoslovaquia en Brno (tras Peter Whitehead) nun Ferrari. Ademais, gañou o Gran Premio de París en Montlhéry.
Étancelin participou en doce Grandes Premios do Mundial de Fórmula Un, debutando o 13 de maio de 1950. Logrou un total de tres puntos de campionato. O seu quinto lugar no Gran Premio de Italia de 1950 converteuno no piloto máis vello en conseguir puntos de campionato.
Morreu en Neuilly-sur-Seine en 1981.
Principais vitorias profesionais:
Resultados completos no Campionato de Europa
(clave) (Carreiras en grosa indican pole position)
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Reinaldo Ferreira
Edgar Reinaldo Ferreira, nado en Barcelona o 20 de marzo de 1922 e finado en Maputo o 30 de xuño de 1959, foi un escritor portugués.
Traxectoria
Na súa poesía Ferreira móstrase comprometido coa poboación máis marxinada e desfavorecida. Parte da súa obra recóllese en Poemas que se publicou postumamente en 1960.
La Bosse-de-Bretagne
La Bosse-de-Bretagne (Bosenn en bretón, La Bocz en galó) é unha vila francesa do departamento de Ille e Vilaine, na rexión da Bretaña, en Francia.
John Barrymore
John Barrymore, nado como John Sidney Blyth en Filadelfia (Pensilvania) o 14 ou 15 de febreiro de 1882 e finado nos Ánxeles (California) o 29 de maio de 1942, foi un actor estadounidense de teatro, cine e radio. Membro das familias de actores Drew e Barrymore (cuxo representante actual máis coñecido é Drew Barrymore), tentou afastarse inicialmente da actuación probando unha carreira como artista, malia que no 1900 actuou no teatro xunto ó seu pai Maurice Barrymore e posteriormente coa súa irmá Ethel no ano seguinte. Comezou a súa carreira oficialmente no ano 1903 gañando atención como actor de teatro en comedias lixeiras nos comezos, pasando por representacións de varias obras dramáticas ata culminar nas producións de Justice (1916), Richard III (1920) e Hamlet (1922).
Após o seu éxito coa obra de Hamlet en Londres no ano 1925, Barrymore deixou o teatro durante uns 14 anos, centrándose ó completo no cinema. Na época do cine mudo obtivo unha boa recepción con filmes como Dr. Jekyll and Mr. Hyde (1920), Sherlock Holmes (1922) e The Sea Beast (1926). Foi durante este período onde recibiu o alcume de "o Gran Perfil". A súa voz, traballada no teatro, foi unha baza para el nos comezos do cine sonoro, e tres dos seus filmes desta época chegaron a ser introducidos no National Film Registry: Grand Hotel (1932), Twentieth Century (1934) e Midnight (1939).
A súa vida persoal foi un foco de atención dos medios tanto antes do seu pasamento coma posteriormente. Tivo problemas de alcoholismo dende os catorce anos de idade, casou e divorciouse en catro ocasións, e nos últimos anos da súa vida declarouse en bancarrota. Gran parte dos seus últimos traballos incluían a parodia de si mesmo e o retrato de artistas acabados bébedos. O seu obituario no The Washington Post indicou que "co paso dos anos – e segundo a súa vida privada se foi volvendo máis pública – converteuse, malia o seu xenio no teatro, nun personaxe de prensa amarela". Malia que varios historiadores do cinema opinaron que a súa contribución o medio comezou a esvaecerse após mediados dos anos 1930, un dos seus biógrafos, Martin Norden, considerouno como "probablemente o actor máis influente e idolatrado do seu tempo".
Primeiros anos
John Barrymore naceu como John Sidney Blyth o 14 ou 15 de febreiro de 1882 en Filadelfia, coñecido pola súa familia e amigos como "Jack". Tivo dous irmáns máis vellos, Lionel (1878-1954) e Ethel (1879-1959). O seu pai era Maurice Barrymore, un actor británico de orixe india nado como Herbert Blyth, que adoptou o nome artístico de Barrymore tras velo nun póster no Haymarket Theatre de Londres. A nai de John, Georgiana Drew Barrymore, naceu no seo dunha prominente familia de actores. Os avós de John por parte materna foran Louisa Lane Drew, unha actriz norteaméricana de sona no século 19 e directora do Arch Street Theatre, e John Drew, actor tamén, especializado na comedia. Os seus tíos por parte materna eran actores dramáticos tamén, John Drew, Jr. e Sidney.
En outubro de 1882 a familia realizou unha xira polos Estados Unidos xunto coa actriz polaca Helena Modjeska. Ó ano seguinte os seus pais volveron facer unha nova xira xunto a Modjeska, pero sen levar consigo os seus fillos. Modjeska tiña influencia na familia, e insistiulles que bautizasen os seus tres fillos dentro da igrexa católica. En 1884 a familia viaxou ata Londres como parte da compañía de teatro de Augustin Daly, retornando ós Estados Unidos dous anos despois. De pequeno Barrymore adoitaba ter un mal comportamento, polo que os seus pais o enviaron a varios internados nun intento de instilarlle disciplina, estratexia que non sempre deu resultado e que fixo que asistise a varias escolas de primaria nun total de catro estados. Unha das primeiras escolas ás que asistiu era o anexo para rapaces do Convento de Notre Dame en Filadelfia, onde nunha ocasión recibiu o castigo de ler unha copia do Inferno de Dante. Nunha declaración posterior Barrymore afirmou que tras ver as ilustracións de Gustave Doré, "espertou o meu interese, e naceu un novo desexo en min; quixen ser artista". Foi expulsado desta escola en 1891, enviado a Seton Hall Preparatory School de Nova Jersey, escola da que Lionel xa era alumno. Barrymore non se sentiu feliz en Seton e posteriormente asistiu a varias escolas públicas en Nova York, incluíndo a Academia Militar Mount Pleasant. En 1892 o negocio da súa avoa, Louisa Drew, comezou a ter problemas e perdeu o control do seu teatro, o que provocou unha perturbación na súa familia. Ó ano seguinte, cando John tiña 11 anos, a súa nai faleceu por mor dunha tuberculose. John case non tivera trato con ela por mor da súa ausencia nas escolas e das xiras constantes da súa nai, polo que a súa avoa era quen se ocupaba da súa crianza. A perda de ingresos obrigou tanto a Ethel, naquel entón con 14 anos, coma a Lionel con 15 anos de idade, a procurar traballo como actores profesionais. O pai de John adoitaba estar ausente do fogar familiar durante as xiras, e cando volvía delas pasaba a maior parte do tempo no club de actores The Lambs en Nova York.
En 1895 Barrymore entrou na Georgetown Preparatory School, naquel entón situada no campus da Universidade de Georgetown, pero foi expulsado dous anos despois en novembro de 1897, probablemente por ter sido visto nun bordel. Un dos seus biógrafos, Michael A. Morrison, expuxo unha teoría alternativa na que indicaba que Barrymore fora expulsado tras ser visto bébedo por parte dun empregado da escola. No momento que marchou de Georgetown, segundo Martin Norden, "xa estaba nas primeiras fases dun problema crónico coa bebida". Ese mesmo ano Barrymore perdeu a virxindade tras ser seducido pola súa madrasta, Mamie Floyd, e en agosto faleceu a súa avoa, o principal modelo feminino na súa vida.
En marzo de 1901 o seu pai tivo un colapso mental por mor dunha sífilis en fase terciaria, e Barrymore levouno ata o hospital Bellevue. Posteriormente foi trasladado a unha institución privada en Amityville, Long Island, onde sufriu unha rápida deterioración da súa condición mental. A Encyclopedia of World Biography afirma que Barrymore estaba constantemente preocupado pola situación do seu pai, e o seu amigo achegado Gene Fowler afirmou que "o sombrío matiz da perda da razón do seu pai nunca morreu de todo na mente de Barrymore, perseguido polo medo de que podería sufrir o mesmo destino". Ese mesmo ano Barrymore comezou unha relación coa modelo e aspirante a actriz Evelyn Nesbit, que era á súa vez amante do arquitecto Stanford White. En 1906 o naquel entón marido de Nesbit, o millonario de Pittsburgh Harry K. Thaw, disparoulle a White en público. Barrymore ía testificar no xuízo por asasinato de Thaw en relación á falta de moralidade de Nesbit, e preocupáballe que lle poderían preguntar se el era responsable do aborto de Nesbit. Porén, Barrymore non chegou a ser chamado a xuízo como testemuña xa que Thaw foi declarado non culpable por atoparse baixo unha loucura transitoria.
En maio de 1902 Barrymore foi despedido do seu traballo de ilustrador tras producir un debuxo pobre para o xornal estando de resaca. Pasou un tempo traballando como deseñador de carteis pero este traballo non era o suficientemente lucrativo para igualar o seu estilo de vida, financiado en parte por Ethel, quen tamén pagaba polos coidados do seu pai. Nunha ocasión, debatendo sobre o seu futuro co seu irmán, Barrymore dixo: "semella que terei que sucumbir á maldición da familia, actuar", e máis adiante chegou a admitir que comezara a actuar pola necesidade de ingresos.
Comezos da carreira teatral
miniatura|dereita|250px|De esquerda a dereita, Barrymore coa súa irmá [[Ethel Barrymore|Ethel e o seu irmán Lionel en 1904.]] Barrymore púxose en contacto con Charles Frohman, produtor da obra Captain Jinks que xa traballara coa súa nai Georgiana unha década antes. Frohman considerou que Barrymore tiña potencial para a comedia pero que precisaba de máis experiencia antes de estrearse en Broadway. Barrymore uniuse en outubro de 1903 á compañía de teatro de McKee Rankin, sogro de Sidney Drew, para unha serie de actuacións en Chicago no the W. S. Cleveland Theatre, dentro da xira que estaban facendo. Actuou no papel secundario do tenente Max von Wendlowski na obra Magda, e posteriormente en novembro para a produción de Leah the Forsaken tomou o pequeno papel de Max, un "parvo da vila" que só tiña unha liña de diálogo na obra.
Un ano despois participou na súa primeira produción de Broadway, nun pequeno papel para a comedia Glad of It, que tivo poucas representacións. Tras esta obra participou no papel de Charles Hyne na comedia The Dictator representada no Criterion Theatre, que tiña como protagonista a William Collier. Durante as representacións desta obra e da subsecuente xira polos Estados Unidos, Collier pasou a ser o mentor do xove Barrymore, malia os problemas coa bebida deste último, que chegou a faltar a algunhas actuacións e aparecer bébedo noutras e mantiña en xeral un mal comportamento profesional. Collier fixo de profesor para Barrymore, ensinándolle o concepto da cadencia na comedia, mais segundo Hollis Alpert "en ocasións arrepentíase do patrocinio do seu aprendiz". En marzo de 1905, mentres The Dictator estaba en cartel en Buffalo, o pai de Barrymore faleceu en Amityville e foi soterrado no cementerio Glenwood de Filadelfia. Tras finalizar a xira polos Estados Unidos, a xira de The Dictator continuou en Gran Bretaña a partir de abril de 1905, con representacións no Comedy Theatre. Segundo un crítico do xornal The Observer, nesta obra Barrymore "secundou de forma admirable" a Collier.
De volta nos Estados Unidos Barrymore actuou no Criterion Theatre en dúas obras de J. M. Barrie: representou un pallaso na obra Pantaloon xunto co seu irmán, e a Stephen Rollo na obra Alice Sit-by-the-Fire xunto coa súa irmá. Ámbalas dúas obras tiveron unha serie de 81 representacións dende decembro de 1905, e posteriormente comezaron unha xira. Barrymore continuaba bebendo e amosando unha falta de disciplina, o que afectaba a súa actuación. A súa irmá Ethel estaba anoxada con el e os produtores despedírono do espectáculo, contratándoo de novo ó día seguinte como forma de darlle unha lección. Tras unha xira polos Estados Unidos e Australia xunto a Collier coas obras On the Quiet e The Dictator, Barrymore uniuse a súa irmá na comedia de 1907 His Excellency the Governor representada no Empire Theatre. Recibiu críticas mixtas polas súas actuacións nesta obra, e o xornal The Wichita Daily Eagle comentou que "Semella que Barrymore tenta imitar demasiado a John Drew como para chegar a ser un bo actor. Porque non imita o xove Barrymore a un actor real se debe copiar a alguén?".
miniatura|arribaádereita|esquerda|Barrymore coa súa primeira esposa, a actriz [[Katherine Corri Harris, en 1911]] Barrymore obtivo o seu primeiro papel protagonista a comezos de 1907, na comedia The Boys of Company B no Lyceum Theatre. Malia ter unha boa recepción por parte da crítica – The Washington Post indicou que "os críticos cualificaron a súa obra de sorprendentemente intelixente alí onde actuou" – en ocasións continou demostrando un comportamento pouco profesional no escenario, recibindo a reprimenda de John Drew nunha ocasión na que este asistiu a unha das representacións. Tras unha breve serie de representacións da obra Toddles no Garrick Theatre, Barrymore obtivo o papel protagonista de Mac na obra A Stubborn Cinderella, tanto para unha xira coma no Broadway Theatre de Boston. Pasou de gañar uns 50$ por semana nos seus empregos previos a ter uns ingresos de 175$ semanais. Tivo unha breve aparición en The Candy Shop a mediados de 1909 antes de actuar no papel protagonista da obra de Winchell Smith titulada The Fortune Hunter, no Gaiety Theatre en setembro dese mesmo ano. Este foi o papel que mantivo durante máis tempo, actuando en 345 representacións ata maio de 1911, primeiro no Gaiety Theatre de Nova York e posteriormente de xira. O crítico do The New York Times naquel entón dixo da obra que tiña "un bo espírito de comedia por parte de John Barrymore ... que deu sinais inequívocos de crecemento".
A mediados de 1910 Barrymore coñeceu a Katherine Corri Harris, membro da alta sociedade, con quen casou en setembro dese mesmo ano. O pai de Harris opoñíase á súa relación e non asistiu á voda. Pouco despois da cerimonia comezou unha xira de The Dictator, na que Harris participou nun pequeno papel. Segundo Peters, Barrymore "comezou a pensar que o seu matrimonio fora un 'accidente de autobús'". O crítico de cine Hollis Alpert escribiu que pasada unha semana da voda, Katherine se queixaba de que vía o seu novo marido moi pouco. A cada vez maior dependencia do alcohol de Barrymore foi tamén causa de problemas na parella, e segundo as súas propias palabras "a infelicidade incrementaba a bebida, e a bebida incrementaba a infelicidade".
As dúas obras seguintes nas que participou – Uncle Sam e Princess Zim-Zim, ámbalas dúas de 1911 – tiveron pouco éxito comercial e de crítica, pero na segunda delas coñeceu o dramaturgo Edward Sheldon, que segundo Kobler "remodelaría a carreira de Barrymore por completo". En xaneiro de 1912 Barrymore actuou xunto a súa irmá na obra A Slice of Life no Empire Theatre de Broadway, que tivo 48 representacións. Charles Darnton, crítico de The Evening World, indicou que "Barrymore deléitase en 'bromear' co seu papel non só ata o límite, senón quizais ata máis aló", e unha crítica no The Washington Times afirmou que "Barrymore imita inimitablemente o seu tío John Drew".
Barrymore puido ter aparecido nos seus primeiros filmes en 1912. En catro curtametraxes indícase un membro do elenco de actores como "Jack Barrymore", que probablemente fose John Barrymore, malia que Norden indica que "nunca saberemos con seguridade se son de feito filmes de Barrymore". Estes catro filmes eran Dream of a Motion Picture Director, The Widow Casey's Return, A Prize Package (todas de 1912) e One on Romance (1913), producidas pola Lubin Manufacturing Company de Filadelfia, que se perderon nunha explosión e incendio dos arquivos de Lubin no ano 1914.
En xullo de 1912 Barrymore viaxou ata Os Ánxeles, onde participou en tres obras representadas no Belasco Theatre, On the Quiet, The Honor of the Family e The Man from Home. Volveu a Nova York en outubro, actuando como protagonista en 72 representacións da comedia The Affairs of Anatol no Little Theatre. Malia que a resposta da crítica foi moderada, o seu salario para esta obra foi duns 600$ por semana. Ó ano seguinte participou nunha curta serie de representacións de A Thief for a Night no McVicker's Theatre de Chicago, para despois volver a Nova York para unha serie de representacións de dous meses no Thirty-Ninth St. Theatre da obra Believe Me Xantippe.
Primeiros filmes e éxitos no teatro
miniatura|Barrymore no filme de 1914 [[An American Citizen]] A finais de 1913 Barrymore actuou no primeiro filme do que se ten confirmación, a comedia romántica An American Citizen, coa Famous Players Film Company de Adolph Zukor. Cando se estreou o filme en 1914, segundo Peters "Barrymore deleitou a audiencia cun toque lixeiro inimitable que converteu un romance convencional en 'xubiloso'". Un crítico do The Oregon Daily Journal opinou que Barrymore dera unha "representación dunha calidade pouco habitual". O éxito deste filme deu lugar a máis traballos no cine para Barrymore, incluíndo The Man from Mexico (1914), Are You a Mason?, The Dictator e The Incorrigible Dukane (todas de 1915). Agás no caso de The Incorrigible Dukane, todos estes primeiros filmes están presuntamente perdidos.
Malia o seu traballo no cine e os maiores ingresos que conseguiu con el, Barrymore continuou procurando traballos no teatro, actuando como protagonista en xaneiro de 1914 na obra The Yellow Ticket no Eltinge Theatre de Nova York. Este papel marcou unha separación da comedia lixeira das súas actuacións previas, a instancias de Sheldon para que dese un xiro cara a papeis máis dramáticos. Poucos meses despois do comezo da primeira guerra mundial tomouse unhas vacacións en Italia xunto a Sheldon para descansar temporalmente do seu matrimonio nunhas condicións cada vez peores. Á volta de Italia aceptou outro papel de teatro, o dun exconvicto na obra Kick In, no Longacre Theatre de Nova York. Esta obra obtivo un bo éxito e Barrymore recibiu eloxios da crítica. The New York Times afirmou nesta obra Barrymore representara o seu papel con "intelixencia e vigor", dándolle "moito encanto" á obra.
Pasou a segunda metade de 1915 en tres filmes, Nearly a King, The Lost Bridegroom e The Red Widow, este último segundo declaracións propias na súa autobiografía de 1926, "o peor filme que fixo nunca". En abril de 1916 protagonizou unha representación da obra dramática Justice, de John Galsworthy, de novo trala insistencia de Sheldon. A obra foi un éxito da crítica. O The New York Times afirmou que a audiencia vira a Barrymore "actuar como se nunca actuase antes, e polo tanto, polo seu traballo como o miserable prisioneiro en Justice, deu un paso adiante no teatro americano", continuando coa afirmación de que Barrymore tivera "unha actuación extraordinaria en tódolos detalles de aparencia e forma, en cada nota de sentimento profundo ... unha actuación magnífica".
Dende comezos de 1916 Barrymore viviu separado de Katherine, que lle pediu o divorcio en novembro de 1916. Co proceso de divorcio xa finalizado a finais de decembro de 1917, tomou o papel protagonista no filme Raffles, the Amateur Cracksman. Tentara alistarse no exército trala entrada do país na primeira guerra mundial, mais os doutores do exército reveláronlle que tiña varices e non foi aceptado para o servizo militar. Dende abril de 1917 actuou xunto ao seu irmán Lionel nunha versión teatral da novela de 1891 Peter Ibbetson de George du Maurier, e tanto a obra coma a actuación dos irmáns obtiveron críticas positivas. Foi neste tempo cando comezou unha relación cunha muller casada nai de dous fillos, Blanche Oelrichs, unha sufraxista pertencente a unha familia de clase alta de Rhode Island. A relación comezou en segredo, pero tornouse máis aberta a partir do momento no que o marido de Oelrichs foi recrutado para o exército e destinado a Francia. Tanto Oelrichs coma Sheldon meteron presión a Barrymore para que aceptase o seu seguinte papel, o de Fedya Vasilyevich Protasov na obra de Lev Tolstoi Redemption, no Plymouth Theatre, que segundo o The New York Times foi "un paso adiante significativo no desenvolvemento artístico de Barrymore". Xa en 1918 protagonizou o filme de comedia romántica On the Quiet, que o Iowa City Press-Citizen considerou superior á actuación orixinal de Broadway.
En 1919 representou un avogado con problemas na adaptación ó cinema do espectáculo de Broadway Here Comes the Bride, seguido do filme The Test of Honor. Este último foi o seu primeiro papel directamente dramático no cinema tras varios anos de actuacións en obras de comedia. Ese mesmo ano participou xunto ó seu irmán Lionel na obra de teatro de drama histórico de Sem Benelli titulada The Jest, cun gran recibimento da audiencia. En novembro Barrymore comezou a rodaxe de Dr. Jekyll and Mr. Hyde actuando no papel protagonista dual, que se estreou nos cinemas ó ano seguinte. A publicación Wid's Daily considerou a súa actuación como "de sombras refinadas e emocións violentas", mentres que o The Washington Post considerouna "unha obra mestra" e "un traballo extraordinario". O éxito do filme foi tal que a Armada dos Estados Unidos chegou a usar instantáneas de Barrymore nos seus pósters de recrutamento.
Barrymore representou o seu primeiro papel de Shakespeare no papel do protagonista da obra Richard III. Consciente das críticas recibidas previamente polo seu rango vocal, tomou clases con Margaret Carrington, adestradora de voz e dicción, para asegurarse de que soaba correctamente no seu papel, traballando con ela diariamente durante seis semanas, ata seis horas ó día. Trala súa estrea en marzo de 1920 a crítica foi efusiva na súa louvanza. O Washington Herald afirmou que a audiencia "quedou presa do auténtico poder da actuación de Barrymore, [...] notable pola súa inesperada riqueza vocal", mentres que pola súa banda Woollcott, do The New York Times, afirmou que a súa actuación "marcou un avance mensurable no proceso gradual de manter a fluencia técnica [de Barrrymore] ao mesmo nivel [...] có seu xenio real para o teatro". Malia o éxito da crítica e do público que obtivo, a representación da obra finalizou tras 31 actuacións cando Barrymore sufriu un colapso nervioso. Dende a súa aparición en Redemption levaba traballando sen descanso, actuando en escena polas noites mentres planeaba ou ensaiaba a seguinte produción durante o día, e no tempo da representación desta obra estaba inmerso na rodaxe de Dr. Jekyll and Mr. Hyde. Pasou seis semanas en recuperación no sanatorio que dirixía un amigo do seu pai, o loitador William Muldoon. No verán de 1920 Oelrichs quedou embarazada e arranxou un rápido divorcio co seu marido, casando con Barrymore no mes de agosto, e en marzo de 1921 naceu Diana Barrymore. Pouco despois do nacemento da súa filla, Barrymore comezou os ensaios para Clair de Lune, obra adaptada pola súa muller da novela de 1869 The Man Who Laughs, de Victor Hugo. Barrymore convenceu a súa irmá Ethel para que representase o papel da raíña, aparecendo ámbolos dous xuntos nun escenario de novo tras máis dunha década. A obra obtivo críticas moi negativas, pero a participación dos dous irmáns axudou a que tivese máis de 60 representacións.
miniatura|Barrymore representando [[Hamlet (1922)]] Tamén no 1921 Barrymore representou un francés adiñeirado en Nova York no filme The Lotus Eater, xunto a Colleen Moore. En setembro foise de vacacións coa súa muller a Europa. A súa relación pasaba por malos momentos e ela quedou máis tempo ó namorarse dun poeta durante a súa estancia en Venecia. En outubro Oelrichs volveu a Nova York mentres que Barrymore viaxou ata Londres para filmar as escenas de exteriores do seu último filme, Sherlock Holmes, no que actuaba como protagonista. Tras isto, en xaneiro de 1922 volveu a Nova York para traballar na rodaxe das escenas de interiores. A película estreouse a finais dese mesmo ano, obtendo unha recepción mixta da crítica.