cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lingua vietnamita
O vietnamita (tiếng Việt, tiếng Việt Nam, ou Việt ngữ), unha lingua tonal, é a lingua oficial de Vietnam (Việt Nam). É a lingua do pobo vietnamita (người Việt ou người kinh), que constitúe arredor do 87% da poboación de Vietnam (e segundo idioma do resto da poboación vietnamita), ademais de selo de 2 millóns de emigrantes vietnamitas, a metade nos Estados Unidos. Aínda que contén moito vocabulario proveniente do chinés, e que foi no pasado escrito usando os ideogramas chineses, non é considerado como emparentado ao chinés senón como unha lingua austroasiática. Antigamente foi coñecido, baixo a dominación francesa, como annamita (véxase Annam). O vietnamita actualmente usa o alfabeto latino, complementado cunha chea de acentos diacríticos.
Clasificación
O vietnamita pertence ao grupo viet-muong, da rama mon-khmer da familia austroasiática, unha familia que tamén inclúe a lingua khmer, que se fala en Camboxa, e varios idiomas tribais e rexionais, como as linguas mundas, que se falan no nordeste da India, e outros máis no sur da China e a península malaia.
Distribución xeográfica
400px|miniatura|dereita|Principais comunidades falantes de vietnamita no mundo {{Legend|#00008B|Países con máis dun millón de falantes}} {{Legend|#7B68EE|Países con máis de 100.000 falantes}}
De acordo coa publicación The Ethnologue, o vietnamita fálase en Australia, Camboxa, Canadá, China, Costa do Marfil, Finlandia, Francia, Alemaña, Laos, Martinica, Países Baixos, Nova Caledonia, Noruega, Filipinas, Senegal, Tailandia, Reino Unido, EE.UU. e Vanuatu.
Historia
É probábel que no pasado distante o vietnamita haxa compartido máis características cos outros idiomas da familia austroasiática, como unha morfoloxía inflexiva e unha variedade máis rica de grupos consonánticos, mais estes trazos realmente desapareceron da lingua. Porén, o vietnamita estivo moi influído pola súa situación no sprachbund do sueste asiático, co resultado de adquirir características como a morfoloxía illante e a tonoxénese. Estas características, aínda que poderían existir na lingua protoaustralasiática, chegaron a ser unha dos varios idiomas non relacionados filoloxicamente do sueste asiático. Por exemplo, o tailandés (unha das idiomas tai-kadai), o tsat (un membro da familia malaio-polinesia dentro da austronesia), e o vietnamita desenvolveron tons como característica fonémica, aínda que as súas idiomas ancestrais non eran tonais orixinariamente.
O antepasado do idioma vietnamita estaba situado nun comezo na rexión do río Vermello no que hoxe é o norte do Vietnam, e durante a expansión posterior do pobo vietnamita para o que hoxe é Vietnam central e Vietnam do sur (pola conquista do reino antigo Champa e o pobo camboxana do delta do Mekong, nos arredores de Saigón/Cidade de Ho Chi Minh na actualidade), o vietnamita foi influído lingüisticamente ao principio, polos idiomas indios e malaio-polinesios, ata que o chinés empezou a dominar politicamente a metade do primeiro milenio antes de Cristo.
Coa dominación política chinesa vén a importación radical do vocabulario e a influencia gramatical chinesa. Posto que o chinés foi, durante un período prolongado, o único idioma da literatura e o goberno, e tamén o idioma principal da clase dirixente en Vietnam, gran parte do léxico vietnamita consiste en hán việt, é dicir, palabras derivadas do chinés. De feito, mentres que a lingua vernácula de Vietnam gradualmente gañou prestixio ao principio do segundo milenio, o vietnamita seguiu escribíndose usando os caracteres chineses (ver chữ nôm) que se adaptaron para escribir en vietnamita, como no Xapón (ver Kanji), Corea, e outros países da esfera cultural chinesa.
Mentres aumentaba o contacto co Occidente, o sistema quốc ngữ de escritura romanizado no século XVII foi desenvolvido por portugueses e outros europeos involucrados na conversión relixiosa e o comercio en Vietnam. Porén, a escrita romanizada non chegou a dominar ata principios do século XX, cando se xeneralizou o seu uso ao considerarse que un sistema de escritura máis sinxelo podía mellorar a educación e a comunicación da poboación en xeral.
Status oficial
O vietnamita é o idioma oficial de Vietnam.
Dialectos
Estes dialectos son un pouco distintos en canto ao ton, aínda que o dialecto de Huế é marcadamente diferente aos demais. Os tons hỏi e ngã son máis distintos no dialecto do norte que no do sur.
DC-X
DC-X e a súa evolución, DC-XA (DC por Delta Clipper e X por experimental) foi un foguete experimental dos Estados Unidos probado entre 1993 e 1996.
Chaqueño Palavecino
Óscar Esperanza Palavecino, coñecido como Chaqueño Palavecino, nado no Departamento Rivadavia (Salta) o 18 de decembro de 1959, é un cantautor arxentino de música folclórica.
Microondas
Microondas (tamén designadas SHF- Super High Frequency) son ondas electromagnéticas con lonxitudes de onda maiores que os dos raios infravermellos, mais menores que a lonxitude de onda das ondas de radio. Esta magnitude varía, consoante os autores, de 30 cm (1 GHz de frecuencia) ata 1 cm (30 GHz de frecuencia).
Nota: enriba dos 300 GHz, a absorción da radiación electromagnética pola atmosfera da Terra é tan grande que esta é practicamente opaca para as frecuencias máis altas, ata que se torna novamente transparente na, así chamada, "fiestra" do infravermello ata a luz visíbel.
Xeración
As microondas poden xerarse por varios dispositivos, xeralmente divididos en dúas categorías: dispositivos de estado sólido e dispositivos a válvulas. Os dispostivos de estado sólido son constituídos por semicondutores tales como silicio ou arseniato de galio, e inclúen o transistor de efecto de campo (coñecido pola sigla en inglés FET: Field Effect Transistor), o transistor de xunción bipolar (coñecido pola sigla en inglés BXT Bipolar Junction Transistor), o díodo Gunn e o díodo IMPATT, entre outros. Os dispositivos a válvula funcionan con base no movemento balístico dos electróns no baleiro, baixo a influencia de campos de control eléctricos ou magnéticos, e inclúen o magnetrón, o klystron, o TWT e o xirotrón.
Filmes da República Democrática do Congo propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
A República Democrática do Congo presentou un filme para o Óscar ó mellor filme internacional por primeira vez en 1997. O premio é concedido anualmente pola Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas dos Estados Unidos de América a unha longametraxe producida fóra dos Estados Unidos e cuxo diálogo estea principalmente nunha lingua diferente do inglés. O galardón foi creado para a 28ª edición dos premios, sucedendo os premios honoríficos non competitivos que se presentaron entre 1947 e 1955 en recoñecemento dos mellores filmes en lingua estranxeira estreados nos Estados Unidos.
Propostas
A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas convidou as industrias cinematográficas de varios países a presentar os seus mellores filmes para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa dende o ano 1956. O Comité desta categoría supervisa todo o proceso e revisa tódolos filmes enviados. Despois disto, realízase unha votación secreta para determinar os cinco nomeados ó premio. A continuación amósase unha lista dos filmes que presentou a República Democrática do Congo para a súa valoración pola Academia co respectivo ano e cerimonia de entrega.
Grupo Santander
miniatura|dereita|250px|Países onde opera o Grupo Santander. 250px|miniatura|Edificio do Banco Santander, no paseo de [[José María de Pereda|Pereda, na cidade de Santander.]] O Grupo Santander é un grupo bancario español organizado en torno ao Banco Santander e que inclúe unha rede de entidades financeiras con presenza en todo o mundo, aínda que principalmente en Europa e Latinoamérica.
O grupo conta con 129.000 empregados, 66 millóns de clientes, 10.200 sucursais e 2,4 millóns de accionistas en todo o mundo. A banca comerciante polo miúdo, que achega o 82% do beneficio do banco, é a súa principal área de negocio.
O Grupo Santander é a 4ª maior entidade financeira do mundo, é o maior banco da Zona euro, a empresa máis grande de España e a 6ª a nivel mundial, segundo a revista Forbes en 2010.
A súa sede operativa, onde traballan máis de 6000 empregados, está en Boadilla del Monte, Madrid, na Cidade Financeira do Santander.
Banco Santander
O Banco Santander é unha compañía bancaria española creada pola unión de comerciantes da entón denominada provincia de Santander, na actualidade Cantabria, cuxas primeiras actividades financeiras datan do 20 de agosto de 1857. Xorde en torno ao negocio das exportacións de trigo e cereais de Castela polo porto de Santander, ademais das importacións de produtos de América.
Foi banco emisor de papel moeda ata 1874, ano no que, polas medidas adoptadas polo ministro de Economía, José Echegaray, dita actividade quedou reservada ao Banco de España en exclusividade. O Banco de Santander aceptou naquel momento a oferta de permanecer como banco comercial. Emilio Botín López foi o primeiro membro desta familia que chegou a presidente en 1909, bisavó da actual presidenta do Grupo Santander Ana Patricia Botín. En 1994 adquiriu o Banco Español de Crédito (Banesto).
O 10 de marzo de 2007 o banco celebró o seu 150 aniversario cunha reunión de 1 300 directivos do banco en 22 países e o recibimento da Medalla de Ouro de Cantabria.
José Antonio García Andrade
José Antonio "Toni" García Andrade, nado na Coruña o 12 de novembro de 1977, é un exfutbolista galego. Xogaba de defensa.
Diego de Torres y Moyachoque
dereita|miniatura|330px|Mapa da Confederación muisca Turmequé atópase no centro, na parte amarela (antigo goberno do [[zaque).]] Diego de Torres y Moyachoque, nado en Tunja, Novo Reino de Granada en 1549, e finado en Madrid, España, o 4 de abril de 1590, foi un cacique de Turmequé, na antiga confederación muisca, baixo goberno español. Foi xefe dende 1571 até a súa morte. De Torres y Moyachoque foi un mestizo, fillo dun conquistador español e unha nai muisca. É coñecido pola súa defensa dos nativos muiscas e pola resistencia contra os encomenderos españois, particularmente contra o seu medio irmán Pedro de Torres. De Torres y Moyachoque tamén é coñecido por ser o primeiro cartógrafo das terras que arrodeaban a capital do Novo Reino de Granada, Santa Fe de Bogotá.
De Torres y Moyachoque viaxou dúas veces a España, a primeira entre 1575 e 1577, e a segunda na década de 1580, onde presentou queixas polos malos tratos dos muiscas por parte dos colonizadores españois perante o rei Filipe II. Despois desta última viaxe, permaneceu, casou e morreu en Madrid o 4 de abril de 1590.
Estadio Martínez Valero
O Estadio Martínez Valero é un estadio de fútbol da cidade de Elx, na provincia de Alacant, España. É un recinto deportivo que alberga os partidos do Elche Club de Fútbol, equipo que milita actualmente na Segunda División.
Historia
O Estadio Martínez Valero, foi inaugurado o 8 de setembro de 1976, substituíndo ao antigo campo de Altabix (1926). Obra do arquitecto Juan Boix Matarredona, é na actualidade o maior recinto deportivo da provincia de Alacant. O partido inaugural foi entre o Elche CF e a Selección de México, onde empataron a tres. Os goles do Elche nese partido conseguíronos Finarolli, Orellana e Gómez Voglino. Ademais, nel xogouse a final da Copa do Rei de fútbol da tempada 2002-03. Formou parte dos estadios onde levaron a cabo os partidos do Mundial de 1982.
Medidas e aforamento
Conta cun aforamento de 36.017 localidades, divididas en dúas graderías, con 20.653 prazas a inferior e 15.364 a superior. Ten unha altura de 18 metros e un peso de 100 millóns de quilos. O terreo de xogo ten unhas dimensións de 108 metros de longo por 70 de ancho, e o aparcadoiro pode albergar 2.184 vehículos.
Instalacións Deportivas
miniatura|dereita|500px|Visión do Martínez Valero antes dun partido [[Elche Club de Fútbol Ilicitano|Ilicitano - UD Oliva de 3ª División.]]
miniatura|250px|Visión do estadio Martínez Valero, nun partido da [[liga Adelante entre o Elche e o CD Tenerife, cun resultado final de 2-4 a favor dos visitantes e tras quedar con 9 os ilicitanos. ]]
Outras instalacións
O estadio conta ademais nos seus baixos cunha serie de comercios diversos como pubs, discotecas, restarurantes, unha axencia de seguros e a tenda oficial do Elche CF.
Pola selección española
A Seleccón Española disputou un total de 5 partidos no Martínez Valero, 3 deles oficiais e 2 de carácter amigable, nos que marcou un total de 11 goles e só encaixou 1, habendo gañado todos os encontros. O primeiro en disputarse foi en 1986, contra a selección belga.
Colin Addison
Colin Addison, nado en Taunton (condado de Somerset) o 18 de maio de 1940, é un ex xogador e adestrador de fútbol inglés.
Traxectoria
Desenvolveu unha extensa carreira como futbolista en Inglaterra e como adestrador ao longo de varios países, como España, Suráfrica, Gales, Galiza, Qatar ou Kuwait.
Turmequé
Turmequé é un concello colombiano que se atopa na provincia de Márquez, no departamento de Boyacá.
Atópase a unha distancia de 45 km de Tunja. Este concello limíta polo oeste con Ventaquemada, polo leste con Úmbita, poolo norte con Nuevo Colón e polo sur con Villapinzón. Atópase xunto ao cerro de pozo negro e preto do páramo de Guacheneque onde nace o río Bogotá.
Etimoloxía
esquerda|miniatura|Estatua de indíxena practicando o deporte do [[Tejo (deporte)|turmequé no concello de Turmequé.]] O nome de Turmequé procede da lingua muisca, e quere dicir « xefe vigoroso ». Este concello tamén recibe o nome de val das trompetas, porque na conquista os españois empregaron catro destes instrumentos para intimidar ós índixenas
Historia
Turmequé antigamente era unha aldea tributaria do zaque de Hunza, ademais era fronteirizo coa tribo do Quimuinchatecha cara ó sur. No ano de 1490 houbo un conflito entre as forzas do zipa de Bacatá e o zaque de Hunza nos arredores da vila, pola supremacía desa rexión.
Décadas despois o conquistador español Gonzalo Jiménez de Quesada descobre a vila no ano de 1537, e conquístaa para España.
A vila é nacionalmente recoñecida por ser o berce do deporte local e nacional coñecido como tejo.
Club Deportivo Dénia
O Club Deportivo Dénia (en valenciano: Club Esportiu Dénia) é un club de fútbol de España, da cidade de Dénia na provincia de Alacant. Foi fundado en 1927 e xoga na Terceira División Española.
Historia
O Club Deportivo Dénia fundouse en 1927. Debutou en Segunda División B na tempada 2007-08.
Estadio
Camp Nou de Dénia, con capacidade para 3.000 persoas.
Adelphopoiesis
miniatura|350px|De acordo a [[John Boswell, os mártires cristiáns do século IV Serxio e Baco uníronse baixo o ritual da adelphopoiesis]] A adelphopoiesis, fraternitas iurata ou ordo ad fratres faciendum é unha cerimonia practicada por varias igrexas cristiás durante a Idade Media e inicios da Idade Moderna en Europa para unir a dúas persoas do mesmo sexo (habitualmente homes).
Etimoloxía
O termo adelphopoiesis (literalmente ‘facer irmáns’) provén do grego ἀδελφός (adelphós): ‘irmán’, e ποιῶ (poió): ‘eu fago’.
O rito da adelphopoiesis
A primeira noticia moderna que se ten do rito da adelphopoiesis (en eslavo pobratimstwo) é de 1914, cando Pável Florenski cita os elementos clave da liturxia do rito:
Unha das oracións, que se recitan durante a cerimonia, é a seguinte:
Adelphopoiesis na igrexa occidental
Na Igrexa Católica, os sacerdotes de cando en cando participaban nos matrimonios até ben entrada a Época Moderna, xa que non foi introducida até o Concilio de Trento e a execución efectiva foi moito máis tardía nalgúns países. Isto e algúns outros feitos falan en contra de que o rito da adelphopoiesis, en latín ordo ad fratres faciendum, tivese unha grande implantación en Occidente. Con todo practícase, en parte, aínda na antiga Igrexa Católica.
Unha das fontes máis temperás que describe o rito no occidente latino é o escrito de propaganda anti irlandesa Topographica Hibernica de Giraldus Cambrensis (cara a 1146-1223). Trátase dunha esaxeración satírica que trata de imputarlles aos irlandeses a perversión do rito cristián con elementos pagáns:
Douscentos anos despois da polémica de Geraldus sobre os ritos de irmandamento irlandeses, atópase o seguinte texto nunha crónica oficial dos anos da guerra civil sobre o primeiro encontro de Eduardo II de Inglaterra e Piers Gaveston:
Ese tipo de descricións tiñan un modelo na Biblia, concretamente en David e o seu «irmán» Ionatán:
Tamén a literatura mundana elevou o amor entre dous irmáns de sangue ao ideal romántico. Isto demóstrano innumerables obras, que, en parte, contiñan relatos populares, como a historia de Horn e o seu irmán xurado Ayol, Adam Bell, o romance entre Floris e Blancheflour, Guy of Warwick ou a balada de Bewick e Graham.
Outro exemplo é a versión de Amys e Amylion realizada por un sacerdote en latín antes do século XIV. Amys e Amylion, sendo unha mestura de literatura relixiosa e secular, é unha saga popular que se atopou en diversas culturas dende a India até o Atlántico. Na súa versión cristianizada trata de dous irmáns de sangue que loitaron para Carlomagno e que tras a súa morte foron soterrados por separado. Pero no transcurso da noite os cadáveres movéronse cara ao outro e á mañá seguinte foron atopados deitados un á beira do outro. De forma semellante á inscrición funeraria mencionada enriba, a historia comenta «Así como Deus uníraos na vida a través da harmonía e o amor, así non quixo que estivesen separados na morte».
Debido á relativa uniformidade coa que foi empregada a fórmula, pódese supor que se trata dunha referencia ao Evanxeo de Mateo, onde Xesús Cristo funda a indivisibilidade do matrimonio coas palabras: «Pois ben, o que Deus uniu non o separe o home» (Evanxeo de san Mateu, capítulo 19).
Adelphoiesis en Galicia
O documento máis antigo que acredita este tipo de unión en Galicia data de 1061. Este foi atopado no Tombo de Celanova, e actualmente atópase no Arquivo Histórico Nacional de Madrid. Neste documento estipúlase o irmandamento de Pedro Díaz e Muño Vandilaz, veciños da parroquia de Ordes (Rairiz de Veiga).
Interpretación moderna
O rito do irmandamento ou adelphopoiesis gañou en relevancia entre os historiadores que se ocupan da historia da homosexualidade nos últimos anos, xa que modificou a imaxe que se tiña da Idade Media e o inicio da Idade Moderna. John Boswell tomou a institución como demostración de que o cristianismo non sempre foi homófobo no seu libro Same-sex unions in premodern Europe (unións homosexuais na Europa premoderna), tamén publicada como The marriage of likeness (O matrimonio de semellanza). Boswell dá o texto e a tradución dunha serie de versións desta cerimonia en grego e a tradución para unha serie de versións en eslavónico. Con todo, Boswell presupón unha acepción moderna da homosexualidade, que na Idade Media non tiña ningún sentido: a consideración do homosexual como unha tipoloxía de persoa.
O non menos coñecido historiador Alan Bray estudou a adelphopoiesis con máis detalle, tomando como base as fontes inglesas. Na súa obra póstuma The friend tenta reconstruír a institución desde o punto de vista e a sociedade medieval. Relacións de parentesco «artificiais», das que o irmandamento parece non ser máis que unha variante, tiñan unha función central no apontoamento horizontal da familia nos fogares premodernos. Non só se defendían coas armas o un ao outro, o que na sociedade feudal era un aspecto que non se pode sobrevalorar, senón que os irmandamentos unían familias completas, polo que tales amizades eran a miúdo fomentadas polos pais. Así, se un dos irmáns casaba máis tarde e tiña fillos, o irmandamento servía de elemento de seguridade: se un dos irmáns morría, o outro estaba obrigado a apoiar a familia do seu irmán de sangue cos medios que tivese dispoñibles. Semellante era a institución da compaternitas (padriño), pola que a responsabilidade dos fillos -que durante a súa mocidade vivían a miúdo en varios fogares- colectivizábase até certo punto.
Debe destacarse que a institución non foi concibida como alternativa ao matrimonio. O irmandamento non debe verse como unha institución exclusivamente romántica, senón que debe considerarse baixo os aspectos de seguridade material e persoal, a pesar do marco literario e litúrxico que resaltan o amor e a fidelidade.
Os teólogos cristiáns interésanse a miúdo pola cuestión de se tales unións foron «castas», sobre todo como consecuencia do traballo de Boswell, que interpretan a miúdo como un ataque ás súas doutrinas. A pregunta non se pode contestar de forma xeneralizada coas fontes existentes. Alan Bray dio da seguinte maneira:
O gran foxo
O gran foxo (en Le Grand Fossé) é o vixésimo quinto volume da serie de banda deseñada Astérix, publicado orixinalmente en francés en 1980. Foi o primeiro título de Astérix en ser escrito polo ilustrador Albert Uderzo, logo da morte do cocreador e escritor de Astérix René Goscinny en 1977.
Foi traducido ó galego por Valentín Arias, Xavier Senín e Isabel Soto e publicado pola Editorial Bruño en 2008, nun volume conxunto cos títulos A odisea de Astérix e O fillo de Astérix.
Juan Manuel Rodríguez de Cea
Juan Manuel Rodríguez de Cea, nado en Pontevedra en 1854 e finado na mesma cidade o 15 de febreiro de 1926, foi un político, escritor e xornalista galego.
Traxectoria
Figurou na dirección do Partido Republicano de Pontevedra con Indalecio Armesto e Pascual Paz e foi varias veces concelleiro na súa cidade. Colaborou en El Estudiante e O Galiciano, dirixiu os periódicos O Novo Galiciano, La Unión Nacional e El Pueblo, foi redactor de La Unión Republicana e colaborador de El Anunciador.
Filmes de Armenia propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
Até o ano 2022, once filmes armenios foron presentados ó Óscar ó mellor filme internacional, mais ningún deles foi finalmente nomeado. Tamén intentaron presentar un filme no ano 1991, sen éxito.
Propostas
A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas convidou as industrias cinematográficas de varios países a presentar os seus mellores filmes para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa dende o ano 1956. O Comité desta categoría supervisa todo o proceso e revisa tódolos filmes enviados. Despois disto, realízase unha votación secreta para determinar os cinco nomeados ó premio. A continuación amósase unha lista dos filmes que presentou Armenia para a súa valoración pola Academia co respectivo ano e cerimonia de entrega.
Atheresthes evermanni
Atheresthes evermanni é unha especie de peixe teleósteo da orde dos pleuronectiformes, suborde dos pleuronectoideos, familia dos pleuronéctidos, subfamilia dos pleuronectinos, unha das dúas que integran o xénero Atheresthes, coñecida en galego como palmeta xaponesa.
Taxonomía
A especie foi descrita en 1904 polos ictiólogos norteamericanos David Starr Jordan e Charles Henry Gilbert.
Porén, o SIIT considera inválido o nome da especie Atheristhes evermanni Jordan & Starks, 1904, xa que identifica o xénero Atheristhes con Reinhardtius Guill, 1861 e, polo tanto, este servizo denomina a especie como Reinhardtius evermanni'' (Jordan & Starks, 1904).
Hábitate e distribución
É un peixe mariñlo, demersal, que vive en augas temperadas do Pacífico norte, a profundidades de entre os 20 e os 1200 m, entre os 32° N até os 66° N, desde o mar do Xapón e o mar de Okhotsk cara ao norte até o golfo de Anádyr e, a través do mar de Bering, até as illas Aleutianas e o estreito de Shelikof (entre a costa suroeste de Alasca e as illas Kodiak e Afognak), en Alasca.
No leste da súa área de distribución, as poboacións da palmeta xaponesa coinciden coas da palmeta do Pacífico (Atheresthes stomias e, a similitude entre ambas as dúas especies fixeron que non se distinguisen na pesca comercial até o ano 2007.
Bioloxía
A dieta da palmeta xaponesa consiste en peixes e diversos animais bentónicos, como luras, sepias, gambas, camaróns, anfípodos, misidáceos, e moitos moluscos e vermes mariños, aínda que a máis importante das súas presa é o abadexo de Alasca (Gadus chalcogramma), que representou do 63 ao 86 % do contido estomacal nun estudo realizado por Wilderbuer et al.
A palmeta xaponesa encontrouse nos estómagos de só 17 especies diferentes de peixes no mar de Bering e as illas Aleutianas, entre eles o bacallau do Pacífico (Gadus macrocephalus), o hipogloso do Pacífico (Hippoglossus stenolepis), o abadexo (Pollachius pollachius), algúns escorpeniformes e do seu próximo parente a palmeta do Pacífico Atheresthes stomias.
Pode alcanzar unha lonxevidade de, polo menos, os 33 anos.
Pesca
A palmeta xaponesa é unha importante especie pesqueira que se captura activamente na súa área de dispersión, o Pacífico noroeste. A súa importancia económica desenvolveu un amplo mercado. As súas capturas aumentaron de 1.183 t en 2007 a 19.662 t en 2010 (antes de 2007, como quedou dito, a especie non se distinguían, desde o punto de vista pesqueiro, as dúas especies do xénero Atheresthes); estímase que aproximadamente o 10 % da capturas de Atheresthes stomias eran de palmeta xaponesa. A biomasa total estimouse en 128.800 t en 2010.
Espectro visible
O Espectro visible (ou espectro óptico) é a porción do espectro electromagnético cuxa radiación pode captarse pola vista humana. Identifícase esta radiación como sendo a luz visible, ou simplemente luz. Esta faixa do espectro sitúase entre a radiación infravermella e a ultravioleta. Para cada frecuencia da luz visible asóciase unha cor.
O espectro visual varía moito dunha especie animal para a outra. Os cans e os gatos, por exemplo, non ven cores, vendo todo en negro e branco. Nós, os humanos vemos nunha faixa que vai do vermello ao violeta, pasando polo verde, o amarelo e o azul; outras especies como as cobras ven no infravermello, e as abellas no ultravioleta, cores para as cales somos cegos. Mesmo entre os humanos pode haber grandes variacións de percepción. Por isto, os límites do espectro óptico non están ben definidos dende un punto de vista biolóxico. Dende o punto de vista físico, en cambio, vén limitado pola lonxitude de onda da cor.
Zapatones
Juan Carlos Lema Balsas comunmente coñecido coma Zapatones, supostamente nado na Ponte do Porto, Camariñas en 1954 e finado o 15 de maio de 2015 en Pontevedra, foi unha personalidade do espectáculo de Galicia, famoso pola súa presenza continuada na Praza do Obradoiro caracterizado coma peregrino.
Traxectoria
miniatura|333px De pais descoñecidos, Juan Carlos Lema foi abandonado cando era un bebé. Levárono á Casa Berce da Coruña, das Irmás da Caridade, onde estivo ata os seis anos. A continuación pasou ao Colexio Salesiano desa cidade, e posteriormente ao localizado na parroquia de Castrelo, en Cambados. Así mesmo, estivo preso por furtos e por desacato durante o servizo militar.
O personaxe de Zapatones
Sobre a súa fixación por Santiago de Compostela, orixinouse mentres traballaba de camareiro nun restaurante de Cambados:
Ligamento coracoumeral
miniatura|250px|Ligamentos da articulación acromioclavicular e glenoumeral. O ligamento coracoumeral é un ligamento do membro superior humano, pertencente á articulación glenoumeral, situada no ombreiro. Reforza a cápsula articular na súa parte superior. Orixínase no bordo lateral da apófise coracoide para descender cara a fóra, dirixíndose ao tubérculo maior do úmero, adherido ao tendón do músculo supraespiñal.
As xoias da Castafiore
As xoias da Castafiore (en Les Bijoux de la Castafiore) é o vixésimo segundo álbum da serie As aventuras de Tintín, escrita e debuxada por Hergé. Prepublicada na revista Tintín entre o 4 de xullo de 1961 e o 4 de setembro de 1962, apareceu como álbum independente en 1963. A primeira edición en galego foi en 1985 pola Editorial Juventud con tradución de Valentín Arias López.
As xoias da Castafiore constitúe un curioso divertimento que se desmarca do habitual nos álbums de Tintín: é o único libro da serie onde as personaxes permanecen en Moulinsart, a residencia familiar do capitán Haddock e nin viaxan ao estranxeiro nin se enfrontan a perigosos delincuentes. A trama refírese á visita da cantante de ópera Bianca Castafiore e ao posterior roubo da súa esmeralda.
Aínda que As xoias da Castafiore recibiu aclamacións da crítica pola súa humorística representación dos seus personaxes seguindo un rastro de arenques vermellos (Un recurso literario coñecido como, a falacia da pista falsa), non logrou o éxito comercial de volumes anteriores debido á natureza experimental da súa narración. Publicouse como álbum por Casterman pouco despois da súa conclusión. Hergé continuou As aventuras de Tintín con Voo 714 para Sidney, mentres que a serie pasou a ser unha parte definidora da tradición da banda deseñada franco-belga. A historia adaptuse para a serie de animación de 1991 Ellipse / Nelvana  As aventuras de Tintín e a dramatización de 1992-3 da  BBC Radio 5 das aventuras.
Sinopse
Tintín e o capitán Haddock camiñan polo campo que rodea o castelo de Moulinsart cando ven unha caravana de xitanos acampada nun vertedoiro de lixo, e levan a unha nena que se perdeu chamada Miarka coa súa familia. Os xitanos explican que non se lles permite acampar en ningún outro sitio polo que Haddock os convida ao recinto da súa propiedade, Moulinsart.
Haddock intenta conseguir que o canteiro local Arthur Bolt repare un paso roto da escaleira en Moulinsart, pero nunca está dispoñible. A diva da ópera milanesa Bianca Castafiore invítase á Moulinsart. Haddock, a quen non lle gusta a súa compañía, intenta saír antes de que ela chegue, pero cae no paso roto e sofre unha esnogadura no nocello. O médico escaiolalle o pé e imponlle descanso. Castafiore chega coa súa doncela, Irma, e o pianista, Igor Wagner. Castafiore agasalla a Haddock cun papagaio para que sexa a súa mascota pero o papagaio pícalle un dedo, para o seu gran malestar.
A revista París Flash afirma que Haddock e Castafiore están comprometidos, en base a unha entrevista mal interpretada co profesor Tornasol. Isto resulta nunha avalancha de felicitacións dos amigos de Haddock. Un equipo de televisión vai ao castelo de Moulinsart para entrevistar a Castafiore e un misterioso fotógrafo, Gino, aparece co equipo. De súpeto, Irma informa a Castafiore de que lle roubaron as xoias e Tintín sospeita de Gino que fuxiu durante un apagón eléctrico temporal. Non obstante, Castafiore atopa a xoia que ela mesma extraviara. Ao día seguinte, Castafiore mostra a Tintín e Haddock unha copia da revista Tempo di Roma cunha foto de Castafiore tomada no salón de Moulinsart sen o seu permiso, demostrando que Gino era só un paparazzi.
Uns días despois, falta a máis valiosa das xoias da Castafiore, unha esmeralda que lle deu o ficticio Maharajah de Gopal. Despois de cuestionar inicialmente a Irma, Néstor e Tornasol, os detectives Hernández e Fernández sospeitan dos xitanos. As súas sospeitas aumentan cando descobren que un par de tesoiras douradas pertencentes a Irma en posesión de Miarka, aínda que afirma telas atopado. Despois da marcha dos xintanos, a policía comeza a buscalos. Tintín tamén investiga a Igor Wagner, cuxo comportamento parece sospeitoso, pero descobre que o músico simplemente se esfuma para dedicarse a apostar polos cabalos.
Castafiore parte para Milán para actuar na ópera La gazza ladra (A pega ladroa). Tintín entende que o verdadeiro culpable responsable do roubo da esmeralda e da tesoira é unha pega. Explícalle a Haddock que a tesoira debeu caer do niño para que a atopase Miarka. Tintín recupera a esmeralda e entregaa a Hernández e Fernández, que a devolven a Castafiore. Algún tempo despois, Bolt arranxa o paso roto, só para que Haddock inadvertidamente o pise e esvare de novo mentres o cemento aínda está mollado.
Antecedentes
Tras a culminación da historia anterior, Tintín no Tíbet (1960), Hergé comezou a planificar a súa próxima aventura, buscando o consello do debuxante Greg. Greg produciu dous esquemas argumentais da trama de "Les Pilulues" ("As pílulas") e " Tintin et le Thermozéro" ("Tintín e o Thermozero"). Hergé comezou a debuxar estas últimas historias, pero pronto abandonounas. Pola contra, decidiu montar a súa nova Aventura en Moulinsart, a única entrega da serie en facelo. Esta foi a primeira e última aventura despois de O segredo do alicorno (1943) que se desenvolveu completamente en Bélxica, e admitiu que co escenario proposto era difícil "crear suspense, unha aparencia de perigo." Os títulos que Hergé pensara anteriormente para o álbum foron: O caso Castafiore, O zafiro da Castafiore, A esmeralda da Castafiore e O capitán e o rousinol, pero As xoias da Castafiore acabou aparecendo como o favorito.
left | thumb | O [[Château de Cheverny en Francia foi usado como base para a propiedade da familia Haddock, Moulinsart na versión orixinal francesa. ]] Na páxina 17 do álbum, Serafín Lampión menciona a esmeralda da Castafiore como un agasallo de, nas súas propias palabras, "que disque lla deu, na India, un... eguem.. un maharahecho...", ao que Castafiore corrixe a Lampión dicindo que era do maharahah de Gopal. O maharahah de Gopal non aparece en As aventuras de Tintín, pero é un dos personaxes principais de  O val das cobras (1956), que forma parte doutra banda deseñada franco-belga creada por Hergé,  As aventuras de Jo, Zette e Jocko (1935–1958). Hergé tamén introduciu ao pobo xitano, membros de cuxa comunidade xa apareceran en  Destino Nova York (1951), outro libro de As aventuras de Jo, Zette e Jocko. A idea de incluílos na historia inspirouse nunha ocasión na que Hergé atopou un campamento xitano preto da súa casa natal en Céroux-Mousty. Para asegurarse de que a súa representación tiña certa precisión, achegouse ao frei Rupert, en Verviers, que tiña algunha experiencia coa comunidade, tranquilizándoo de que "O episodio cos xitanos non che vai facer dano".
As xoias da Castafiore tamén foi un dos poucos casos de romance vistos en As aventuras de Tintín, que comeza cando Tornasol cria unha nova variedade de rosas de cor branca e chamaa "Bianca" na honra da Castafiore. Á súa marcha, Tornasol agasalla cun ramo de rosas que creou á Castafiore, que felizmente as recibe e abraza a Tornasol, bicándoo no proceso. A diferenza de Haddock, que se resiste a ser bicado pola Castafiore, Tornasol acepta de boa gana e ruborízase. Tornasol tamén fai un intento imperfecto de televisión en cor, que segundo Michael Farr, estaba "uns cinco anos antes do seu día".
Influencias
O incidente da indesexable banda tocando fóra de Moulinsart, chamada "Os Amigos da Fanfarra de Moulinsart" (Harmonie de Moulinsart na versión orixinal francesa), baseouse nunha experiencia similar de Hergé, que tamén tiña a obriga de agasallar a unha banda con bebidas. Outra influencia para a banda foi un corte da banda "L'Orpheon France". Sempre que Castafiore teme que lle roubasen as xoias, as súas expresións, que consisten en poñer as mans na cara, foron influenciadas por unha fotografía do seu modelo na vida real, Maria Callas, tomada por Cecil Beaton en 1957. Na páxina 43 do libro, Tintín móstrase lendo A illa do tesouro a novela de Robert Louis Stevenson publicada en 1883, un dos libros favoritos de Hergé. A representación dos carromatos e vestimentas xitanas inspirouse nas fotografías das comunidades xitanas que Hergé consultou e representou aos membros do grupo que participaron no tecido de cestas e na adiviñación despois de ler que os xitanos participaron en tales actividades no Oxford English Dictionary.
O libro fai alusión ao coñecido semanario francés París Match na súa representación dos xornalistas da revista París Flash e búrlase da súa reputación pola cuestionable exactitude dos artigos. O uso de Hergé da palabra París Flash tamén está baseado nun encontro anterior seu con París Match cando presentou un artigo "cheo de erros" sobre el. Tamén menciona unha empresa de deseño de moda chamada Tristan Bior, baseada na compañía francesa de bens de luxo, Christian Dior. Andrés (André na versión orixinal francesa), o director do equipo de televisión da compañía, Supavision, foi comparada por Farr cun empregado de televisión belga, Jacques Cogniaux. En homenaxe a Auguste Piccard, o modelo de Tornasol na vida real, Castafiore saúdao como un famoso piloto de globos aeroestáticos. Hergé tamén inseriu referencias a historias anteriores na narración, incluíu os tres modelos do  Alicornio, orixinalmente aparecido en O segredo do Alicornio, nunha escena de fondo en Moulinsat.
Publicación
As xoias da Castafiore serializouse semanalmente do 4 de xullo do 1961 ao 4 de setembro de 1962 na revista  Tintín e publicouse en formato de álbum como Les Bijoux de la Castafiore por Casterman en 1963. Para a versión galega do álbumlibro, o disco de vinilo que Tintín recibe da Castafiore, que é a "A aria das xoias" da ópera Fausto de Charles Gounod.
Notas
<references group="lower-alpha"/>
José Crespo Torres
José Crespo Torres, nado en Bendoiro (Lalín) en 1905 e finado en Poio o 2 de decembro de 1936, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Emigrante retornado de Buenos Aires. Foi vicepresidente da Sociedade Obreira de Donsión en 1931. Fundou a Sociedade obreira La Democracia de Bendoiro. Nomeado alguacil-porteiro do concello de Lalín en 1934. Coa folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido con José Fondevila García e estivo preso. Ao producirse o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 23 de xullo. Xulgado en Pontevedra por rebelión militar o 18 de novembro con Xesús Golmar Rodríguez e Miguel Lamas Iglesias, foi condenado a pena de morte. Foi executado o 2 de decembro de 1936 no Km. 1 da estrada a Campañó con Eduardo Muíños Búa, Joaquín Fernández Barcia, Manuel Dios Costado, Manuel Vázquez Cruz, José Gabriel Cespón Pazos, Ángel Cadavid Caamaño, José Prol Figueiro e Manuel Puente Iglesias.
Ligamento umeral transverso
miniatura|250px|Cápsula da articulación glenoumeral, co ligamento de Gordon-Brodie sobre o bíceps. O ligamento umeral transverso ou ligamento de Gordon-Brodie é un ligamento do membro superior humano, pertencente á articulación glenoumeral, situada no ombreiro. Discorre entre o tubérculo maior e menor do úmero, formando o teito da canle bicipital, pola que discorre a porción longa do bíceps braquial.
Pena Veidosa
Pena Veidosa é un espazo natural galego catalogado como zona especial de conservación (ZEC) que inclúe cumes como o da pena Veidosa e bosques de montaña arredor do nacemento do río Arenteiro. Esta área de conservación ocupa 2.321 ha. dos concellos lucenses e ourensás de Carballedo e San Cristovo de Cea.
Flora
Nos penedos do espazo están presentes rochedos con vexetación casmofítica e pioneira. Dominan ademais os queirogais e prados pobres de sega ou estepas de gramíneas. As ribeiras do espazo fórmana os abeneiros (Alnus glutinosa) e freixos (Fraxinus excelsior). As carballeiras da pena Veidosa fórmanas os carballos comúns (Quercus robur) e cerquiños (Quercus pyrenaica).
Fauna
Neste espazo existen poboacións das especies en risco de Geomalacus maculosus e Lucanus cervus. Conta tamén con nove especies de aves con algún interese de conservación.
As especies de fauna catalogadas como especies silvestres en réxime de protección especial ou presentes no catalogo galego de especies ameazadas son:
Lexislación
A Pena Veidosa foi declarada como lugar de importancia comunitaria (LIC) en decembro de 2004 e ascendeu a zona especial de conservación (ZEC) en marzo de 2014.
Para que non me esquezas
Con Fernando Fernán Gómez, Emma Vilarasau e Roger Coma nos papeis protagonistas, o elenco conta tamén con actores galegos coma Carlos Blanco, Víctor Mosqueira, Mónica García, Gonzalo Uriarte, Celso Bugallo, Antonio Mourelos e Mercedes Castro.
A rodaxe tivo lugar entre Madrid e A Coruña entre o 2 de febreiro e o 27 de marzo de 2004. Estreouse o 18 de febreiro de 2005.
Sinopse
Para que non me esquezas narra a historia dunha muller, Irene (Emma Vilarasau), que convive sen problemas co seu pai Mateo (Fernando Fernán Gómez) e co fillo, David (Roger Coma), de 22 anos. A relación con este último desenvólvese sen problemas ata que el, un brillante estudante da carreira de Arquitectura, decide marchar a vivir coa moza Clara (Marta Etura), unha rapaza que gaña a vida como caixeira dun supermercado. A Irene cústalle comprender e aceptar a decisión do fillo.
Ligamentos glenoumerais
miniatura|250px|Ligamentos da articulación acromioclavicular e glenoumeral. Os ligamentos glenoumerais son un conxunto de ligamentos do membro superior humano, pertencentes á articulación glenoumeral, situada no ombreiro. Orixínase na cavidade glenoide escapular e insírese na cabeza umeral. Reforza a cápsula articular glenoumeral en diferentes puntos, dependendo na posición do brazo e do ángulo de rotación.
Son en total tres ligamentos:
Os tres reforzan a cápsula articular, xunto con dous tendóns máis, derivados do músculo pectoral maior e do músculo redondo maior.
Funcións
A función principal é reforzar a cápsula articular glenoumeral. Durante a abdución, os ligamentos segundo (medio) e terceiro (inferior), contráense; mentres que o primeiro (superior) reláxase. Durante a rotación lateral, os tres tendóns están contraídos, mentres que durante a rotación medial están relaxados.
Ligamento glenoide umeral
miniatura|250px|Cápsula da articulación glenoumeral O ligamento glenoide umeral é un ligamento do membro superior pertencente á articulación glenoumeral, situada no ombreiro. Insírese na periferia da cavidade glenoide e forma unha cavidade ligamentosa, máis delgado nos bordos libres. Únese ao tendón do músculo bíceps braquial, a través do cal se continúa.
Enrique Gil y Carrasco
Enrique Gil y Carrasco, nado en Vilafranca do Bierzo en 1815 e finado en Berlín en 1846, foi un escritor romántico do Bierzo.
Traxectoria
Naceu o 15 de xullo de 1815 no Bierzo, aínda que seu pai era da provincia de Soria e a súa nai da provincia de Zamora. En 1823 a súa familia trasladouse a Ponferrada. Estudou alí cos agostiños e en 1829 marcha a Astorga para continuar os seus estudos no seu seminario. En 1832 matriculouse na Universidade de Valladolid. En 1836 trasladouse a Madrid e participa no faladoiro literario do Parnasillo, onde coñeceu escritores como José de Espronceda, Mariano José de Larra ou José Zorrilla. Alí comezou a escribir poemas, publicados en periódicos como El Español ou Semanario Pintoresco Español, onde en 1840 apareceu por entregas El lago de Carucedo. Nese ano obtén unha praza de axudante na Biblioteca Nacional. En 1844 trasladouse a Berlín como secretario da embaixada española. Morreu de tuberculose pulmonar o 22 de febreiro de 1846.
Obra
Enrique Gil y Carrasco publicou un total de 32 poemas: o primeiro, Una gota de rocío, publicouse en decembro de 1837. Nos seus poemas destacan os temas da natureza, a morte, o esquecemento, a saudade nunha poesía de carácter intimista. Escribiu tamén artigos costumistas na prensa da época a partir de 1839 en El Semanario Pintoresco Español.
Pero sobre todo coñécese a Gil y Carrasco como autor de novelas e relatos. En 1838 apareceu, en El Correo Nacional, El anochecer en San Antonio de la Florida, un relato autobiográfico. El lago de Carucedo (1840) é un relato histórico que acontece no século XV.
En 1844 publicou El Señor de Bembibre, novela considerada obra epigonal do movemento romántico. O libro está escrito baixo a influencia da desamortización de Mendizábal, e con recursos literarios tirados, en parte, de Walter Scott.
O Casal, Entrimo, Entrimo
O Casal é un lugar da parroquia de Entrimo no concello ourensán de Entrimo na comarca da Baixa Limia.
Ondas de radio
miniatura
As ondas de radio son un tipo de radiación electromagnética con lonxitude de onda maior do que a radiación infravermella. A frecuencia das ondas de radio chámase radiofrecuencia (RF) e é a menor do espectro electromagnético. Estas ondas e frecuencias úsanse para a comunicación por medio de radios e antenas.
Radio frequency Radioaalto Onde radio 電波の周波数による分類 Radiofrekvens 无线电波
Filmes de Belarús propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
Belarús presentou filmes para o Óscar ó mellor filme internacional dende o ano 1994. O premio é concedido anualmente pola Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas dos Estados Unidos de América a unha longametraxe producida fóra dos Estados Unidos e cuxo diálogo estea principalmente nunha lingua diferente do inglés. O galardón foi creado para a 28ª edición dos premios, sucedendo os premios honoríficos non competitivos que se presentaron entre 1947 e 1955 en recoñecemento dos mellores filmes en lingua estranxeira estreados nos Estados Unidos.
Propostas
A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas convidou as industrias cinematográficas de varios países a presentar os seus mellores filmes para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa dende o ano 1956. O Comité desta categoría supervisa todo o proceso e revisa tódolos filmes enviados. Despois disto, realízase unha votación secreta para determinar os cinco nomeados ó premio. A continuación amósase unha lista dos filmes que presentou Belarús para a súa valoración pola Academia co respectivo ano e cerimonia de entrega.
Nompanim
dereita|miniatura|260x260px|O (reconstruído) [[Templo do Sol (Sogamoso)|Templo do Sol en Sugamuxi; onde vivía Nompanim.]] Nompanim ou Nomparem (en muisca: "vasilla de xaguar"), nado no século XV e finado o primeiro terzo do século XVI, foi o segundo derradeiro iraca; cacique da sagrada Cidade do Sol; Sugamuxi. Sugamuxi, no presente chamada Sogamoso, era unha importante cidade da relixión dos muiscas, que habitaron no Altiplano Cundiboyacense antes da conquista española das nacións chibchas. Os outros gobernantes muiscas dentro dos territorios da Confederación muisca eran Tundama en Tundama, o zaque Quemuenchatocha en Hunza e os zipas Nemequene e Tisquesusa en Bacatá.
Chronicon Iriense
O Chronicon Iriense é unha curta crónica medieval en latín sobre a historia da diocese de Iria Flavia (predecesora da arquidiocese de Santiago de Compostela), entre os anos 561 e 982.
Fronteira
miniatura|Edificio da alfándega na [[A Raia|Raia entre Galiza e Portugal, que deixou de ter uso en 1992 ao adoptaren España e mais Portugal o Acordo de Schengen.]]
Chronicon Iriense
Historia e características
Nos manuscritos medievais adoita aparecer unida á Historia Compostellana, se ben tamén aparece en solitario nalgúns manuscritos do século XII. Quizais foi escrita para completar a parte da fundación da diocese anterior ao narrado na Historia, pero unha parte do persoal que o investiga, como Justo Pérez de Urbel e Rubén García Álvarez, defende que foi creada xusto despois dos últimos eventos narrados, cara ao ano 982, polo daquela recentemente deposto bispo Paio Rodríguez.