cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thor (volcán)
Erupción do 2001
Antes do 2001, non foi observada actividade volcánica en Thor. A aparencia da rexión permanecera estable dende as observacións da Voyager, feitas en 1979 ata as observación feitas pola Galileo en decembro do 2000. Na primeira observación en detalle de Thor, feita en xullo de 1999, foron mapeados varios regueiros amarelos brillantes. Estes regueiros están compostos principalmente de xofre, ou son regueiros compostos de silicatos arrefriados que foron cubertos polo xofre condensando sobre deles. De calquera xeito, no se observaron cambios nos regueiros, nin de cor, nin de tamaño, nin sequera na súa forma ou distribución, ata pouco despois de decembro do 2000, o cal suxire que foron creados antes da chegada da Voyager. Tampouco foi observada emisión termal en Thor ata finais de maio do 2001, así pois, a erupción observada con posterioridade debeu comezar despois destas observacións.
Agosto do 2001
miniatura|dereita|Imaxe en contraste tomada pola Galileo en agosto do ano 2001 que amosa a pluma de Thor O 6 de agosto do 2001, a sonda Galileo sobrevoou o polo norte de Ío a unha altitude duns 194 kms. O maior éxito deste sobrevoo foi a imaxe tomada da fonte da pluma de Tvashtar en alta resolución e sobre unha mostra directa. O procesado de imaxes durante o encontro foi impedido a causa dunha anomalía na cámara, aínda que a distancia para tomar imaxes era boa uns días antes e uns días despois do encontro. Tomáronse imaxes de Ío durante a súa fase lunar crecente o 4 de agosto do 2001, para ter unha imaxe ampla, do contexto no que estaba a pluma Tvashtar e coma referencia para as observacións feita máis de preto e in situ que se ían tomar con posterioridade, durante o encontro en si. Pero no canto dunha pluma en Tvashtar, as imaxes revelaron unha pluma de orixe volcánico sobre Thor, suxerindo que estaba en marcha unha grande erupción. A pluma de Thor tiña dúas compoñentes: unha pluma de interior de po duns 100-125 kms de alto e ancho, e por outra banda un halo difuso duns 440 kms de altitude. Esta pluma é unha das plumas máis grandes observadas en Ío (só a pluma de Grian Patera, vista en xullo do ano 1999, era máis grande). O halo exterior estaba composto por gas e po de dióxido de xofre, os grans de po de SO2 tiñan un tamaño de 0,5-10 nanómetros. Cando o halo exterior era visiblemente máis difuso có interior, a masa deste halo era con todo bastante grande (ó redor de 108 kg, en comparación cós 106-107 kg para a pluma típica de po).
Durante este encontro, a cámara non funcionou correctamente, pero outros dos instrumentos científicos a bordo da Galileo si puideron obter datos sobre a erupción de Thor. Cando a Galileo estaba preto do punto máis próximo a Ío, o sistema de medición de plasma (PLS) da sonda puido tomar datos do material do halo externo da pluma de Thor, atopando 'flocos de neve' dun peso de 500-1000 uma. Asumindo unha composición baseada en dióxido de xofre puro, daría que as partículas de po terían entre 15 e 20 moléculas de dióxido de xofre. O espectrómetro da Galileo (NIMS) puido mapea-la emisión termal e o espectro infravermello ó longo da cara 'oculta' de Ío pouco despois do encontro, este mapeo detectou un intenso punto quente en Thor cun espectro próximo ó infravermello correlativo cunha erupción de tipo explosivo. O NIMS tamén atopou altas temperaturas na erupción de Thor, en concordancia co anteriormente exposto, con lavas de silicatos e cunha alta emisión de enerxía que indican unha moi baixa taxa de viscosidade para a lava de Thor. Antes de que recibise o seu nome oficial asignado pola UAI, os científicos encargados do NIMS designaron a erupción coma I31A, por se-la primeira erupción detectada pola Galileo durante a órbita I31.
Outra observación en imaxes feita o 8 de agosto amosaba os efectos desta erupción na superficie de Ío, tal como era unha nova mancha escura observada nos arredores do volcán de Thor e un brillante anel de fresca e finamente granulada xeada de dióxido de xofre depositada pola pluma. Nalgunhas áreas do deposito branco da pluma, a área cuberta pola xeada de SO2 incrementouse dun 60-70% ata un 100% coma resultado desta erupción. A maior parte do tamaño do deposito da pluma formouse a partir do material da parte interna da propia pluma. Os datos do NIMS suxiren a posibilidade de que a parte máis externa da pluma podería forma-lo deposito de dióxido de xofre finamente granulado que é transparente en lonxitudes de onda visibles, mentres que o deposito da parte interna da pluma é máis groso e contén grans máis grandes, polo cal pode aparecer brillante en lonxitudes de onda visibles. De xeito contrario ó que aconteceu con outras grandes erupcións explosivas, non se observaron depósitos vermellos en Thor.
Outubro 2001
miniatura|dereita|Cambios na superficie de Thor acontecidos entre xullo de 1999 e outubro do 2001 Galileo sobrevoou Ío outra vez o 16 de outubro do 2001, desta vez pasando por riba da rexión polar sur da lúa, a unha altitude duns 184 kms. Coma resultado do descubrimento da erupción en Thor que acontecera no anterior sobrevoo, a axenda das observacións foron axustadas para que a cámara e o espectrómetro próximo ó infravermello puidesen tomar imaxes de alta resolución do novo punto eruptivo. A cámara tomou un simple fotograma filtrado do volcán cunha resolución espacial de 334 m. por píxel. A imaxe revelou varios novos regueiros escuros de lava composta por silicatos, moitos deles rodeados de depósitos escuros de fluxos piroclásticos. Estes regueiros escuros normalmente cubriron os regueiros amarelos observados previamente, pero durante outubro do 2001, algúns destes vellos regueiros permaneceron visibles. A fonte destes longos regueiros escuros na cara leste do volcán, aparenta ser unha fisura de 50 por 17 kms. Esta fisura podería ser un patera, ou unha depresión volcánico en proceso de formación. Unha imaxe distante en cor tomada poucas horas despois do sobrevoo amosaban que a pluma volcánica sobre Thor seguía sendo visible.
Thor tamén foi observado a través do espectrómetro NIMS. Atopouse con que Thor seguía baixo unha erupción vigorosa, aínda que a enerxía emitida era menor que a emitida en agosto do 2001. A zona máis intensa da erupción (en termos de enerxía emitida) estaba centrada na parte leste dos regueiros de lava observados polo equipo das cámaras. O NIMS tamén observou emisión termal en varios paterae próximos, nos que non se tiña observado actividade con anterioridade. Esta actividade coincide co escurecemento dos chans destes volcáns, coma resultado dos novos chans de lava fresca ou da sublimación dos depósitos de xofre observados pola sonda Galileo. A actividade nos voñcáns próximos suxire que a cámara magmática que está debaixo de Thor, tamén se entende (ou esta conectada) a estes outros volcáns e paterae, producido unha actividade volcánica a escala rexional.
Despois da Galileo
As observacións feitas pola Galileo de Thor en outubro do ano 2001, foron as últimas para esta sonda, pero a erupción do 2001 continuou sendo estudada polos astrónomos dende observatorios terrestres. A emisión termal de Thor foi observada dende o telescopio Keck en Hawai o 22 de decembro do 2001. A actividade volcánica continuou inclusive ata a chegada da New Horizons, en febreiro do 2007, cando foi detectado un punto quente e unha pluma volcánica difusa duns 100 kms de altitude sobre Thor. Pero, a pluma e boa parte do material piroclástico escuro depositado pola mesma, esvaeceuse ou foi cuberto por unha nova pluma de Tvashtar que estaba activa por esas mesmas datas.
Josep Puig i Cadafalch
Josep Puig i Cadafalch, nado en Mataró (Maresme) en 1867 e finado en Barcelona en 1956, foi un arquitecto, historiador da arte e político catalán.
A súa obra máis coñecida é a Casa de les Punxes (1903-1905). Era un especialista en arte románica de fama internacional e promoveu as escavacións de Empúries.
Traxectoria
Naceu en Mataró o ano 1867. Sendo un estudante entrou no Centre Escolar Catalanista (1887). Alí comezou a formar parte do grupo Renaixença. Traballou logo na súa cidade natal, chegando a ser arquitecto municipal. En 1891 acabou os seus estudos de arquitectura en Barcelona. Foi nomeado profesor da Escola de Arquitectura de Barcelona, onde desenvolvería as súas cualidades como arquitecto. Simultaneamente interesouse pola política, implicándose en actividades catalanistas.
Ciclo termodinámico
miniatura|300px|O círculo da imaxe representa un sistema que evoluciona a través de ciclos termodinámicos. Denomínase ciclo termodinámico a calquera serie de procesos termodinámicos tales que, ao transcurso de todos eles, o sistema regrese ao seu estado inicial; é dicir, que a variación das magnitudes termodinámicas propias do sistema sexa nula.
Josep Puig i Cadafalch
Traxectoria
Discípulo de Domènech i Montaner foi o último representante do modernismo e o primeiro do Noucentisme (Novecentismo).
Ciclo termodinámico
No entanto, ás variables como a calor ou o traballo non é aplicable o anteriormente dito xa que estas non son funcións de estado do sistema, senón transferencias de enerxía entre este e a súa contorna. Un feito característico dos ciclos termodinámicos é que a primeira lei da termodinámica dita que: a suma de calor e traballo recibidos polo sistema debe de ser igual á suma de calor e traballo realizados polo sistema.
Josep Puig i Cadafalch
Traxectoria
Na súa evolución poden distinguirse tres etapas diferenciadas:
En 1917 foi nomeado presidente da Mancomunidade de Cataluña (Mancomunitat de Catalunya) en substitución do finado Enric Prat de la Riba, creando durante o seu mandato escolas e institucións culturais, favorecendo a mellora das infraestruturas e a explotación agraria de Cataluña. Ocupou o cargo até que o xeneral Primo de Rivera, durante a ditadura militar, disolveu a Mancomunitat (20 de marzo de 1925) e temtou desfacer a obra realizada.
Ciclo termodinámico
Representación dun sistema termodinámico nun diagrama P-V
miniatura|200px|Exemplo de diagrama P-V dun ciclo termodinámico. Representado nun diagrama P-V (presión-volume específico), un ciclo termodinámico adopta a forma dunha curva pechada. Neste diagrama o volume dun sistema é representado en abscisas e a presión en ordenadas de forma que como tense que o traballo por cambio de volume (ou en xeral, se non se usa unha roda de paletas ou procedemento similar) é igual á area descrita entre a liña que representa o proceso e o eixo de abscisas.
Josep Puig i Cadafalch
Traxectoria
Ademais das actividades descritas, tamén desenvolveu un enorme traballo como historiador da arte, especialmente da arte románica, sobre a cal escribiría unha obra fundamental: L'arquitectura romànica a Catalunya e mais outros títulos.
Ciclo termodinámico
Representación dun sistema termodinámico nun diagrama P-V
O sentido de avance da curva, indicado polas puntas de frecha, indícanos se o incremento de volume é positivo (cara á dereita) ou negativo (cara á esquerda) e, como consecuencia, se o traballo é positivo ou negativo, respectivamente.
Josep Puig i Cadafalch
Traxectoria
Foi membro da Real Academia Catalá de Belas Artes de Sant Jordi e en 1942 foi nomeado presidente do Institut d'Estudis Catalans, o equivalente catalán das academias lingüísticas, presidencia que ocupou até a súa morte en 1956.
El Chismoso
El Chismoso foi un semanario editado en Pontevedra en 1881.
Ciclo termodinámico
Representación dun sistema termodinámico nun diagrama P-V
Polo tanto, pódese concluír que a área encerrada pola curva que representa un ciclo termodinámico neste diagrama, indica o traballo total realizado (nun ciclo completo) polo sistema, se este avanza en sentido horario ou, pola contra, o traballo total exercido sobre o sistema se o fai en sentido antihorario.
El Chismoso
Historia e características
Subtitulado Periódico husmeador, callejero y de carácter... nacional, joco-serio, charlatán en alto grado pero inocente y sin pecado, apareceu o 3 de xullo de 1881. O último número conservado é o 5, correspondente ao 31 de xullo de 1881.
Ciclo termodinámico
Obtención de traballo
A obtención de traballo a partir de dúas fontes térmicas a distinta temperatura emprégase para producir movemento, por exemplo nos motores ou nos alternadores empregados na xeración de enerxía eléctrica. O rendemento é o principal parámetro que caracteriza a un ciclo termodinámico, e defínese como o traballo obtido dividido pola calor gastada no proceso, nun mesmo tempo de ciclo completo se o proceso é continuo.
Este parámetro é diferente segundo os múltiples tipos de ciclos termodinámicos que existen, pero está limitado polo factor ou rendemento do Ciclo de Carnot.
Achegue de traballo
miniatura|300px|[[Ciclo de Carnot xeral en función da temperatura e a entropía.]] Un ciclo termodinámico inverso busca o contrario que o ciclo termodinámico de obtención de traballo. Apórtase traballo externo ao ciclo para conseguir que a transferencia de calor se produza da fonte máis fría á máis quente, ao revés de como sucedería naturalmente. Esta disposición úsase nas máquinas de ar condicionado e en refrixeración.
Tétano
Foi documentada por primeira vez por Hipócrates e existen datos antigos desde o século V antes de nosa era en que se describe esta enfermidade. A inmunización pasiva contra o tétanos levouse a cabo por primeira vez durante a primeira guerra mundial.
En 2011 diagnosticáronse en España 10 casos (1 en Galicia), o que significa unha prevalencia do 0,02 por 100.000 habitantes, cunha única morte; obsérvase un marcado descenso na serie histórica, grazas ás campañas sistemáticas de vacinación: en 2000 a prevalencia era de 0,07 casos por 100.000 (en 2010 houbo 4 mortes por esta causa).
Etioloxía
O causante do tétano e o bacilo gram positivo Clostridium tetani, bacteria móbil anaerobia estrita. Dita bacteria forma esporas de forma esférica, pero produce unha prolongación nun extremo do microorganismo que lle confire un aspecto característico de cravo. Coñécense 10 tipos de C. tetani, todos os cales producen cando menos dúas exotoxinas. Unha delas é unha hemolisina sen importancia clínica, pero a outra, a tetanoespasmina ou máis comunmente coñecida como toxina tetánica é a causante das manifestacións clínicas. As diferentes tetanospasminas producidas polas distintas cepas de C. tetani pódense neutralizar cunha mesma antitoxina.
O bacilo C. tetani pódese atopar na terra (especialmemte na terra de cultivo), nas feces e intestinos de cabalos, ovellas, gando bovino, ratas, cans, coellos de Indias, polos, e até no intestino dunha persoa sa (35%). As súas esporas pódense atopar na terra ou na superficie da pel (tanto a de animais como humanos) e debaixo das uñas.
Patoxenia
A enfermidade só aparece despois de que o microorganismo ou as súas esporas penetran nos tecidos e producen a toxina. A entrada prodúcese normalmente por unha ferida ou laceración das extremidades, aínda que pode haber outras causas (infección dental, otite, queimaduras ou cirurxía). Non se trata polo tanto dunha bacteria invasora que poida provocar unha infección polos seus propios medios.
Son feridas con risco as mordeduras, queimaduras e feridas incisas ou aquelas producidas en lugares en que haxa excrementos de animais ou humanos.
O tempo que vai dende a lesión e aparición dos síntomas, coñecido como período de incubación, pode variar entre os 2 e 56 días, aínda que na maioría dos casos os síntomas aparecen nas primeiras dúas semanas. A duración do período de incubación e a gravidade da doenza están en relación inversa. Polo xeral, canto máis afastado do sistema nervioso central estea o punto de entrada, máis longo é o período de incubación.
Electricidade atmosférica
miniatura|[[Raio (descarga eléctrica)|Raio de nube a terra, un exemplo de plasma presente na superficie da Terra.]]
Tétano
Síntomas
O primeiro síntoma do tétano é a rixidez nos músculos da mandíbula (denominada 'trismo') seguido de rixidez no pescozo e costas, dificultade para tragar e rixidez muscular no abdome. Conforme avanza a afectación dos músculos a rixidez xeralízase, podendo chegar a producir espasmos musculares xeneralizados, dorso arqueado (opistótonos), espasmo de glotis e dificultade para respirar, aínda que a intensidade e secuencia varían moito.
Conforme a doenza avanza os espasmos e contraccións musculares increméntanse en intensidade, duración e frecuencia, podendo ser provocados por estímulos emocionais ou visuais. Os síntomas poden persistir durante 3 ou 4 semanas, desaparecendo por completo nos individuos que superan a doenza. Unha recuperación completa pode levar varios meses.
miniatura|200px|Curvatura espasmódica do corpo cara atrás: opistótonos. O mesmo fenómeno con curvatura cara adiante chámase [[emprostótonos .]]
Algúns dos síntomas característicos do tétano son:
O tétano neonatal é unha forma especialmente grave desta doenza.
Diagnóstico diferencial
O tétano ten elementos clínicos que poden facer que se confunda con outras patoloxías, entre elas :
Prevención
O tétano pódese previr mediante a vacinación. Un recordo da vacina é recomendable cada dez anos. Polo xeral, dáse unha vacina cada vez que un paciente sofre unha picada ou unha ferida cando non se ten a certeza da súa vacinación.
Recoméndase a vacina en traballadores que estean en contacto coa terra ou con animais (agricultores, gandeiros, xardineiros), aqueles que estean en contacto con augas negras, ademais dos que poden sufrir feridas traumáticas.
Tratamento
A ferida débese limpar ben, retirar o tecido morto e deixala exposta ao aire xa que o osíxeno mata as bacterias anaeróbicas. A penicilina (tetraciclinas en pacientes alérxicos) e a metronidazol axudan a reducir a cantidade de bacterias pero non teñen ningún efecto sobre a neurotoxina que producen. Tamén se debe administrar inmunoglobulina humana antitetánica (soro antitetánico), para neutralizar a toxina circulante que aínda non se uniu ás terminacions nerviosas. Son parte importante do tratamento o emprego de sedantes e relaxantes musculares, ademais de manter unha correcta hidratación.
Prognóstico
O prognóstico depende moito da duración do período de incubación da doenza. Case sempre é letal con períodos de incubación de entre 1 e 5 días, son casos graves entre 6 e 10 días, e leves se a incubación supera os 10 días.
Entre o trinta e o cincuenta por cento dos pacientes con tétanos morren, moitos dos cales son persoas maiores. No países en desenvolvemento a taxa de mortalidade pode chegar a ser dun 60%.
Electricidade atmosférica
A electricidade atmosférica é a electricidade da atmosfera terrestre producida pola existencia dun campo eléctrico vertical e dirixido cara abaixo.
O ar, por ser dieléctrico, pode ter electrizada toda a súa masa, mentres que a Terra ten electrizada toda a súa superficie. O campo eléctrico atmosférico trasládase cando dúas correntes de aire empuxan as nubes e tormentas. Nunha atmosfera estable, o campo de electricidade aparece dirixido cara a abaixo, e áchase sometido a flutuacións tanto locais coma temporais. Na veciñanza do chan, o potencial é de 100-300 V/m, e a 10 km de altitude, de 10V/m. Trátase de correntes formadas por ións de carga positiva que se dirixen cara á superficie da Terra; e esta, ó estar cargada negativamente, repele os ións negativos e atrae ós ións positivos. Os condutores electrificados positivamente, ó acharse en presenza dun maior número de ións negativos, descárganse con máis rapidez cós do signo oposto. A correspondente compensación precede ás chamadas tempestades eléctricas.
KV5
KV5 é a denominación moderna da tumba dos fillos de Ramsés II. Situada no leste do Val dos Reis, KV5 (King's Valley nº 5), o seu enorme tamaño fai dela un dos descubrimentos máis asombrosos no Val dos Reis desde o descubrimento da tumba de Tutankhamon.
Ramsés II tivo unha descendencia numerosa e unha lonxevidade impresionante para a época. Enterrou pois a moitos dos seus fillos nesta tumba que lles era dedicada. Repetidas veces, a tumba debeu ser ampliada para engadir novas salas.
Esta tumba foi estudada polo Theban Mapping Project. Máis de 150 salas foron descubertas ata agora e, o traballo prosegue para despexar a tumba.
Etiem
Etiem é unha empresa do sector téxtil e complementos con sede no polígono de Sabón, Arteixo.
Historia
A empresa foi fundada en 2004 por ex directivos de Caramelo aos que se asociou Javier Cañás Caramelo, e os seus colaboradores Ramón Lavandeira ex director xerente e Lucía Aurora Veiga deseñadora da área de muller. Etiem ten 300 puntos de distribución en España e Europa.
O Río, Martín, Bóveda
O Río é un lugar da parroquia de Martín no concello lugués de Bóveda, na comarca da Terra de Lemos.
Distrito de Dowa
Dowa é un distrito do Malawi localizado na Rexión Central. A súa capital é a cidade de Dowa. Cobre unha área de 3.041 km2 e segundo estimacións do ano 2004 tiña unha poboación de 469.924 habitantes.
Anxos Romeo
Anxos Romeo Barreiro, nada na Estrada en 1965, é unha escritora galega.
Traxectoria
Poeta e pintora, ten realizado estudos na Facultade de Belas Artes de Pontevedra. Na súa faceta plástica ten participado en varias exposicións colectivas e individuais nesa cidade e en Vigo.
Lacerta bilineata
Lacerta bilineata é unha especie de réptil orde dos escamosos, suborde dos lacertilios, infraorde dos escincomorfos e familia dos lacértidos.
É un lagarto de gran tamaño, que vive en gran parte da Europa occidental, incluídos algúns puntos de Asturias case nos límites de Galicia.
Cómpre non confundila con Lacerta viridis, moi semellante, e que incluso até hai moi pouco tempo era considerada como unha das súas subespecies, Lacerta viridis bilineata, pero que vive máis ao leste de Europa (ver mapa de distribución das dúas especies na ficha lateral).
Descrición
A especie foi descrita en 1802 polo zoólogo francés François Marie Daudin, na súa obra Histoire Naturelle, Générale et Particulière des Reptiles; ouvrage faisant suit à l'Histoire naturelle générale et particulière, composée par Leclerc de Buffon; et rédigee par C.S. Sonnini, membre de plusieurs sociétés savantes. Volume 4. París: F. Dufart. (Texto completo).
Etimoloxías
Para a do xénero, ver Lacerta.
O epíteto específico, bilineata, Daudin tomouno do adxectivo do latín científico bilineatus, -a, -um, formado a partir do prefixo bi-, "de dous", "de dúas", e o nome do latín clásico linea, -ae, "liña". Literalmente "a que ten dúas liñas", en referencia é dúas liñas pálidas presentes nos flancos dos individuos xuvenís.
Sinónimos
A especie coñeceuse tamén, entre outros, polos sinónimos:
Subespecies
Na actualidade recoñécense as seguintes subespecies:
As subespecies bilineata, chloronota e fejervaryi foron descritas orixinalmente como tales para Lacerta viridis por Engelmann (1986). A validez do estado das subespecies de Lacerta bilineata chlorosecunda e L. b. fejervaryi é cuestionada por algúns autores.
Nome vulgar en galego
Segundo o Vocabulario forestal, editado polo Servizo de Normalización Lingüística da USC, é lagarto verde, termo que resulta algo confuso xa que hai dúas especies de lagartos verdes (ademais do arnal, que tamén é verde), Lacerta bilineata e Lacerta viridis, polo que noutros idiomas si os distinguen: Western green lizard, en inglés; lagarto verde occidental, en castelán.
Controversia taxonómica
Aínda hai unha discusión en curso sobre se Lacerta viridis e Lacerta bilineata son especies separadas. Os datos apoian debilmente a súa separación en dúas especies, pero cómpre facer máis investigacións. Os expertos da UICN seguen a tendencia recente de considerar a Lacerta viridis e L. bilineata como especies separadas, pero isto só está debilmente respaldado por datos xenéticos. A taxonomía actualmente aceptada do "complexo Lacerta viridis-bilineata" require máis investigacións.
O grupo "lagartos verdes", ou "complexo Lacerta viridis-L. bilineata"
Amann  et al . (2001) identificaron unha zona de hibridación de Lacerta viridis e L. bilineata no NE de Italia e na parte adxacente de Eslovenia, na que se podía detectar un fluxo xénico restrinxido e asimétrico, principalmente de leste a oeste.
Este tipo de zona híbrida de species in statu nascendi permanecerá restrinxido espacialmente, pero pode ser estábel durante moito tempo, se se estabiliza mediante invasión e evasión, hibridación e selección equivalentes.
Os híbridos mostran unha fertilidade reducida (Rikena 2002). Sería un caso de depresión de consanguinidade.
Características
miniatura|240px|Macho de Lacerta bilineata. miniatura|240px|Lacerta bilineata rexenerando o rabo do que anteriormente se desprendera ([[autotomía).]]
Lacerta bilineata alcanza unha lonxitude media (sen contar a cola) duns 13 cm, e unha lonxitude máxima de até 40 cm, incluíndo a cola. A cola pode acadar unha lonxitude dupla que a da cabeza e o tronco. A cabeza dos machos é máis grande cá das femias e, a miúdo, presenta unha garganta azul. A súa masa corporal media é duns 35 g. A súa coloración é dun verde brillante. Os xuvenís son de cor case marrón, co ventre amarelado e con de dúas a catro liñas lonxitudinais pálidas ao longo dos flancos. Os subadultos tamén teñen estas liñas, xunto con varias pequenas manchas maróns nas costas.
Hábitat
Encóntrase en áreas cubertas de herba con árbores e arbustos dispersos e en zonas húmidas con vexetación, en matogueiras e bosques (caducifolios e mixtos). Tamén se pode encontrar nos bordos dos bosques, e nas cercas e sebes de terras cultivadas de xeito tradicional (incluídos os viñedos). Está presente desde o nivel do mar até altitudes de 2 160 m.
Bioloxía
Lacerta bilineata é un animal territorial. Aliméntase de artrópodos, principalmente de insectos grandes. Chega á madurez sexual aos dous anos, cado miden uns 8 cm (excluíndo a cola). Os machos loitan entre eles, especialmente no período de apareamento, sendo moi agresivos cos seus rivais. O ritual de apareamento é moi preciso, e empeza cunha trabada na base da cola da femia. As femias poñen de 6 a 25 ovos nun lugar húmido e quente, como poden ser troncos podres. A duranción media da súa vida é duns 15 anos.
Ameazas
Este lagarto está localmente amenazado pola perda de hábitat debido á extendión dos cultivos intensivos, o exceso de gando, a queima de matogueiras e arboredos, e pola contaminación por pesticidas. A conversión, nalgúns lugares, dos cultivos agrícolas tradicionais (por exemplo, os viñedos) a métodos intensivos, é unha ameaza para as súas poboacións.
Estado de conservación
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN), cualfica o status da especie como LC (pouco preocupante), debido á súa ampla distribución, a que presumibelmente a súa poboacióbn é grande, e porque é pouco probábel que diminúa o suficientemente rápido como para a súa inclusión nunha categoría ameazada.
2000
Outros
Historia ano a ano
O Val, Martín, Bóveda
O Val é un lugar da parroquia de Martín no concello lugués de Bóveda, na comarca da Terra de Lemos.
María José Arceo
María José Arceo, nada en Santiago de Compostela en 1984, é unha artista galega que traballa no Reino Unido na concienciación do desastre ambiental.
Traxectoria
Foi graduada con honor en Fine Art pola Camberwell College of Arts e posgraduada en Art, Design Education pola Goldsmiths, University of London.
A súa instalación Plastiquería, Neocidade e Circuítos con residuos, sobre todo de plástico, das 40 praias do río Támese percorreu a cidade de Londres. A súa instalación Po futuro protagonizou o festival Totally Thames de Londres en 2017.
En 2019 interveu nas praias da Illa de Arousa expoñendo na Cidade da Cultura de Santiago de Compostela.
Praia de Borizu
A praia de Borizu é unha praia que se atopa entre as localidades Barru e Celoriu, dentro do concello de Llanes. Fronte á praia hai unha pequena illa chamada Amielles ou Borizu, que na súa zona oeste é coñecida como Les Cabreres.
Borizu ten forma de cuncha, presentando unha lonxitude de 400 metros, cunha anchura variábel pero que pode considerarse duns 65 metros de media. Enmárcase nas praias da Costa Verde e está considerada paisaxe protexida desde o punto de vista medioambiental (pola súa vexetación). Por este motivo está integrada na Paisaxe Protexida da Costa Oriental de Asturias.
Descrición
Trátase dunha praia semiurbana que conta cunha alta afluencia de público. Presenta moi fácil acceso a pé, mesmo para persoas con diversidade funcional, así como tamén para vehículos, contando cun aparcadoiro de arredor de 100 prazas. Durante a marea baixa únese coa illa de Borizu cunha franxa de area. Presenta diversos equipamentos e servizos, como duchas, teléfono, cubos do lixo e servizo de limpeza.
Gran Premio de Italia de 1986
O Gran Premio de Italia de 1986 foi unha carreira de Fórmula 1 celebrada no circuíto de Monza o 7 de setembro de 1986. A carreira, que se disputou sobre 51 voltas, foi a décimo terceira proba da tempada de. A carreira foi o 56º Gran Premio de Italia e o 51º, que se celebrou en Monza.
Cualificación
Durante a segunda sesión de cualificación en Monza, Gerhard Berger no Benetton B186-BMW foi o máis rápido de todos os coches a 352,22 km/h, mentres que o seu compañeiro de equipo Teo Fabi foi segundo logo de rexistrar 349,85 km/h na longa recta frontal. Curiosamente, a velocidade de Berger non foi rexistrada na súa volta rápida. Os 5 mellores coches no control de velocidade, os dous Benetton, os dous Brabham (Derek Warwick e Riccardo Patrese), e o Arrows de Thierry Boutsen, montaban todos motores BMW. O coche máis rápido sen motor BMW foi o Williams - Honda de Nigel Mansell que foi 10 km/h máis lento que o coche de Berger.
Fabi logrou a súa segunda pole position consecutiva cando percorreu o 5.8 km do circuíto en 1:24.078. Nunha sorprendente segunda posición na grella nun circuíto de potencia quedou o McLaren-TAG Porsche do Campión do Mundo Alain Prost, malia ser case 20 km/h máis lento que os Benetton nas longas rectas de Monza. A volta de Prost de 1:25.014 demostrou que ata nun circuíto de potencia, como Monza, un coche ben configurado aínda era un factor crucial. Terceiro foi o líder do Campionato Mundial, Nigel Mansell, no seu Williams-Honda co Benetton de Berger en cuarto lugar. A parella brasileira Ayrton Senna (Lotus - Renault) e Nelson Piquet (Williams-Honda) completaron os seis primeiros cualificados. Michele Alboreto, logo de perderse o primeiro día da cualificación debido a unha ferida nun brazo (segundo as diferentes versións, por unha caída no baño do hotel ou por unha caída da súa moto) foi o máis rápido de Ferrari en noveno lugar, 1.417 segundos máis lento que Fabi.
Carreira
A raíz dun problema no inicio da volta de quecemento, o home pole, Teo Fabi, viuse obrigado a empezar desde o fondo da grella e Alain Prost, xunto a el na primeira fila, tivo que empezar desde o pit lane no coche de reposto. Na saída, Gerhard Berger tomou a dianteira, pero na volta 8 perdeu posicións e Mansell quedou líder, seguido de Piquet e Alboreto no Ferrari. Ayrton Senna rompeu a caixa de cambios na saída. Alboreto parecía desafiar o dúo de Williams no liderado logo de superar a Rosberg, Arnoux e Berger antes de tomar á saída da primeira chicane. Do mesmo xeito que o Gran Premio de Gran Bretaña, a carreira converteuse nunha pechada loita entre os dous pilotos de Williams, pero esta vez Piquet pasou ao seu compañeiro de equipo, o británico Nigel Mansell para lograr a vitoria. Piquet derrotou a Mansell nunha loita directa, sacándolle na meta 9.828 segundos. O brasileiro logrou pasar Mansell na Curva Grande para liderar e lograr a súa cuarta vitoria da tempada. Detrás, Fabi e Prost que saíran na parte traseira, na volta 12 marchaban 8º e 9º. Prost foi descualificado polo cambio do coche despois do inicio da volta de quecemento, pero o seu motor explotou unha volta despois da saída. Johansson atacou ao principio da carreira, pasando a Rosberg e Arnoux na volta 5 para terminar terceiro.
Líderes por volta
Gerhard Berger 8 (1-6, 25-26), Nigel Mansell 29 (7-24, 27-37), Nelson Piquet 14 (38-51)
Aclis ascaris
Aclis ascaris é unha especie de micromolusco gasterópodo terrestre e mariño da familia Aclididae que acada ata 6 mm (aínda que a maioría teñen uns 2–3 mm) e que amosa unha cuncha alongada e branca que presenta ao longo da súa superficie uns catro finos cordóns espirais que percorren as espiras ata o ápice.
Esta é unha especie infralitoral que vive enterrada na area a unhas profundidades que oscilan entre 0 e -5 metros.
Distribución en Galicia
Atopáronse exemplares nas proximidades do concello de Baiona.
Breaking Bad
Breaking Bad é unha serie de televisión estadounidense de crime e drama creada e producida por Vince Gilligan. Emitiuse orixinalmente pola AMC durante cinco tempadas, dende o 20 de xaneiro de 2008, até o 29 de setembro de 2013. Conta a historia de Walter White (Bryan Cranston), un mestre de instituto de química a quen lle diagnostican un cancro de pulmón. Xunto co seu antigo estudante Jesse Pinkman (Aaron Paul), White adopta unha vida de crime, producindo e vendendo metanfetaminas cristalizadas para asegurar o futuro financeiro da súa familia após a súa morte. Breaking Bad está ambientada e foi rodada en Albuquerque, Novo México.
A familia de Walter está formada pola súa muller Skyler (Anna Gunn) e os seus fillos Walter, Jr. (RJ Mitte) e Holly (Elanor Anne Wenrich). A serie tamén conta coa irmá de Skyler Marie Schrader (Betsy Brandt) e o seu home Hank (Dean Norris), un axente da DEA. Walter contrata o avogado Saul Goodman (Bob Odenkirk), que o conecta co investigador privado Mike Ehrmantraut (Jonathan Banks) e con Gus Fring (Giancarlo Esposito). Na tempada 5 introdúcense as personaxes de Todd Alquist (Jesse Plemons) e Lydia Rodarte-Quayle (Laura Fraser).
Breaking Bad está amplamente considerada como unha das mellores series de televisión de tódolos tempos. Emitiuse en galego a través da TVG.
Motor de combustión interna
miniatura|Motor antigo, de aviación, con disposición radial dos pistóns. Un motor de combustión interna (MCI) é un tipo de máquina que obtén enerxía mecánica directamente da enerxía química producida por un combustíbel que arde dentro dunha cámara de combustión, a parte principal dun motor.
Historia
Os primeiros prototipos carecían da fase de compresión; é dicir, a fase de succión terminaba prematuramente coa pechadura da válvula de admisión antes de que o pistón chegase á metade, o que provocaba que a faísca que xeraba a combustión que empuxa a carreira do pistón fose débil. Como consecuencia o funcionamento destes primeiros motores era deficiente. Foi a fase de compresión a que deu unha eficiencia significativa ao motor de combustión interna, que lograría a substitución definitiva dos motores a vapor e impulsaría o desenvolvemento dos automóbiles, xa que lograba desenvolver unha potencia igual ou maior en dimensións considerablemente moito máis reducidas.
As primeiras aplicacións prácticas dos motores de combustión interna foron os motores fóra de borda. Isto foi debido a que o principal impedimento para a aplicación práctica do motor de combustión interna en vehículos terrestres era o feito de que, a diferenza da máquina de vapor, non podía comezar desde parado. Os motores mariños non sofren este problema, xa que as hélices son libres dun significativo momento de inercia.
O motor tal como o coñecemos hoxe en día foi desenvolvido polo alemán Nikolaus Otto, quen en 1886 patentou o deseño dun motor de combustión interna a catro tempos, baseado nos estudos do inventor francés Alphonse Beau de Rochas de 1862, que á súa vez se baseou no modelo de combustión interna de Barsanti e Matteucci.
Tipos principais
Os MCI divídense en:
Motores alternativos (MCIA):
Motores rotativos (MCIR):
Uprooted
Uprooted é o primeiro álbum de estudio da banda estadounidense de indie rock The Antlers, publicado o 10 de outubro de 2006. O disco foi autoeditado a través de Internet.
Motor de combustión interna
Aplicacións máis comúns
esquerda|miniatura|Motor SOHC de moto de competición, refrixerado por aire, 1937. As diferentes variantes dos dous ciclos, tanto en diésel como en gasolina, teñen cada un o seu ámbito de aplicación.
Uprooted
Peter Silberman dixo que cando iniciou a banda como un proxecto en solitario, o seu enfoque sobre a gravación en produción caseiras inspirose en gran medida nas técnicas do músico lo-fi Phil Elverum (The Microphones e Mount Eerie); en particular no aclamado álbum de 2001 The Glow Pt. 2. Como resultado, pode escoitarse esta influencia en varias partes do disco, ademais de en traballos portariores como In the Attic of the Universe.
Motor de combustión interna
Estrutura e funcionamento
Os motores Otto e os diésel teñen os mesmos elementos principais: (bloque, cegoñal, biela, pistón, culata, válvulas) e outros específicos de cada un, como a bomba inxectora de alta presión nos diésel, ou antigamente o carburador nos Otto.
Nos 4T é moi frecuente designalos mediante o seu tipo de distribución: SV, OHV, SOHC, DOHC. É unha referencia á disposición da (ou as) árbore de levas.
Cámara de combustión
A cámara de combustión é un cilindro, polo xeral fixo, pechado nun extremo e dentro do cal deslízase un pistón moi axustado ao cilindro. A posición cara a dentro e cara a fóra do pistón modifica o volume que existe entre a cara interior do pistón e as paredes da cámara. A cara exterior do pistón está unida por unha biela ao cegoñal, que converte en movemento rotatorio o movemento lineal do pistón.
Nos motores de varios cilindros, o cegoñal ten unha posición de partida, chamada espiga de cegoñal e conectada a cada eixe, co que a enerxía producida por cada cilindro aplícase ao cegoñal nun punto determinado da rotación. Os cegoñais contan con pesados volantes e contrapesos cuxa inercia reduce a irregularidade do movemento do eixe. Un motor alternativo pode ter de 1 a 28 cilindros.
Sistema de alimentación
miniatura|170px|esquerda|Bomba de inxección de combustible BOSCH para motor diésel. miniatura|170px|Carburador SOLEX monocorpo. O sistema de alimentación de combustible dun motor Otto consta dun depósito, unha bomba de combustible e un dispositivo dosificador de combustible que vaporiza ou atomiza o combustible desde o estado líquido, nas proporcións correctas para poder ser queimado. Chámase carburador ao dispositivo que ata agora viña sendo utilizado con este fin nos motores Otto. Agora os sistemas de inxección de combustible substituírono por completo por motivos medioambientais. A súa maior precisión na dosificación de combustible inxectado reduce as emisións de CO2, e asegura unha mestura máis estable. Nos motores diésel dosificase o combustible gasóleo de xeito non proporcional ao aire que entra, senón en función do mando de aceleración e o réxime motor (mecanismo de regulación) mediante unha bomba inxectora de combustible.
Nos motores de varios cilindros o combustible vaporizado lévase aos cilindros a través dun tubo ramificado chamado colector de admisión. A maior parte dos motores contan cun colector de escape ou de expulsión, que transporta fóra do vehículo e amortigua o ruído dos gases producidos na combustión.
Sistema de distribución
miniatura|170px|Válvulas e árbore de levas.
miniatura|170px|esquerda|Cadea de distribución.Cada cilindro toma o combustible e expulsa os gases a través de válvulas de cabezal ou válvulas deslizantes. Unha ponte mantén pechadas as válvulas ata que se abren no momento adecuado, ao actuar as levas dunha árbore de levas rotatorio movido polo cegoñal, estando o conxunto coordinado mediante a cadea ou a correa de distribución. houbo outros diversos sistemas de distribución, entre eles a distribución por válvula de camisa (sleeve-valve).
Aceso
miniatura|170px|esquerda|Tapa do distribuidor. Os motores necesitan unha forma de iniciar a combustión do combustible dentro do cilindro. Nos motores Otto, o sistema de aceso consiste nun compoñente chamado bobina de aceso, que é un auto-transformador de alto voltaxe ao que está conectado un conmutador que interrompe a corrente do primario para que se induza un impulso eléctrico de alto voltaxe no secundario.
Devandito impulso está sincronizado co tempo de compresión de cada un dos cilindros; o impulso lévase ao cilindro correspondente (aquel que está en compresión nese momento) utilizando un distribuidor rotativo e uns cables que levan a descarga de alto voltaxe á buxía. O dispositivo que produce o aceso da mestura combustible/aire é a buxía, que, instalada en cada cilindro, dispón de eléctrodos separados unhas décimas de milímetro, o impulso eléctrico produce unha faísca no espazo entre un eléctrodo e outro, que inflama o combustible; hai buxías con varios eléctrodos, buxías que usan o proceso de 'descarga de superficie' para producir a faísca, e 'buxías incandescentes ' (Glow-plug).
Se a bobina está en mal estado quentase; iso produce perdas de enerxía, reduce a faísca das buxías e causa fallos no sistema de aceso do automóbil. Dos sistemas de xeración de electricidade nos motores, os magnetos dan un baixo voltaxe a poucas rpm, aumentando o voltaxe da faísca ao aumentar as rpm, mentres os sistemas con batería dan unha boa faísca a baixas rpm, pero a intensidade da faísca baixa ao aumentar as rpm.
Refrixeración
miniatura|170px|[[Radiador dun motor de automóbil]] Dado que a combustión produce calor, todos os motores deben dispoñer dalgún tipo de sistema de refrixeración. Algúns motores estacionarios de automóbiles e de avións, e os motores foraborda, refrixeranse con aire. Os cilindros dos motores que utilizan este sistema contan no exterior cun conxunto de láminas de metal que emiten a calor producida dentro do cilindro. Noutros motores utilízase refrixeración por auga, o que implica que os cilindros se atopan dentro dunha carcasa chea de auga que nos automóbiles faise circular mediante unha bomba. A auga refrigerase ao pasar polas láminas dun radiador. É importante que o líquido que se usa para arrefriar o motor non sexa auga común e corrente porque os motores de combustión traballan regularmente a temperaturas máis altas que a temperatura de ebulición da auga. Isto provoca unha alta presión no sistema de enfriamento dando lugar a fallas nos empaquetados e selos de auga, así como no radiador; úsase un refrixerante, pois non ferve á mesma temperatura que a auga, senón a máis alta temperatura, e que tampouco se conxela a temperaturas moi baixas.
Outra razón pola cal débese usar un refrixerante é que este non produce sarro nin sedimentos que se adhiran ás paredes do motor e do radiador formando unha capa illante que diminuiría a capacidade de enfriamento do sistema. Nos motores navais utilízase auga do mar para a refrixeración.
Sistema de arranque
miniatura|170px|Motor de arranque. Ao contrario que os motores e as turbinas de vapor, os motores de combustión interna non producen un par de forzas cando arrincan (véxase Momento de forza), o que implica que debe provocarse o movemento do cegoñal para que se poida iniciar o ciclo. Os motores de automoción utilizan un motor eléctrico (ou motor de arranque) conectado ao cegoñal por un embrague automático que se desacopla en canto arrinca o motor. Doutra banda, algúns motores pequenos arríncanse a man xirando o cegoñal cunha cadea ou tirando dun cordo que se enrola ao redor do volante do cegoñal.
Outros sistemas de aceso de motores son os iniciadores de inercia, que aceleran o volante manualmente ou cun motor eléctrico ata que ten a velocidade suficiente como para mover o cegoñal. Certos motores grandes utilizan iniciadores explosivos que, mediante a explosión dun cartucho moven unha turbina axustada ao motor e proporcionan o osíxeno necesario para alimentar as cámaras de combustión nos primeiros movementos. Os iniciadores de inercia e os explosivos utilízanse sobre todo para arrincar motores de avións.
Tipos de motores
miniatura|Motor Otto [[DOHC de 4 tempos. Funcionamento
1. Tempo de admisión - Unha mestura de aire e combustible vaporizado entra no cilindo por medio da válvula de admisión.
2. Tempo de compresión - A mestura de aire e combustible é comprimida e acesa mediante a buxía. 3. Tempo de combustión - O combustible inflámase empuxando o pistón cara abaixo.
4. Tempo de escape - Os gases de escape saen cara a fóra do cilindro a través da válvula de escape.]]
Motor convencional do tipo Otto
O motor convencional do tipo Otto é un motor de tipo alternativo de catro tempos (4T), aínda que en fóra borda e vehículos de dúas rodas ata unha certa cilindrada utilizouse moito o motor de dous tempos (2T). O rendemento térmico dos motores Otto modernos vese limitado por varios factores, entre outros a perda de enerxía pola fricción, a refrixeración e falta de constancia nas condicións de funcionamento.
A termodinámica dinos que o rendemento dun motor alternativo depende en primeira aproximación do grao de compresión. Esta relación adoita ser de 8 a 1 ou 10 a 1 na maioría dos motores Otto modernos. Pódense utilizar proporcións maiores, como de 12 a 1, aumentando así a eficiencia do motor, pero este deseño require a utilización de combustibles de alto índice de octano para evitar o fenómeno da detonación, que pode producir graves danos no motor. A eficiencia ou rendemento medio dun bo motor Otto é dun 20 a un 25 %: só a cuarta parte da enerxía calorífica transfórmase en enerxía mecánica.
Case todos os motores deste tipo fabrícanse para o transporte e deben traballar fornecendo diferentes potencias en cada momento. Debido a isto o rendemento dos mesmos cae bruscamente ao traballar con carga parcial, xa que, cando isto sucede, a cámara de compresión mantén o seu volume, dando unha compresión final baixa e transformando gran parte da enerxía en calor.
Tamén existe unha variación do ciclo Otto que mellora a eficiencia do motor ao aumentar o tempo de expansión con respecto ao tempo de compresión coñecido como Ciclo Miller.
Motores diésel
miniatura|140px|Os catro tempos do diésel 4 T; pulsar sobre a imaxe.
miniatura|140px|esquerda|Motor diésel 2 T, escape e admisión simultáneas.
En teoría, o ciclo diésel difire do ciclo Otto en que a combustión ten lugar neste último a volume constante en lugar de producirse a unha presión constante. A maioría dos motores diésel son así mesmo do ciclo de catro tempos, salvo os de tamaño moi grande, ferroviarios ou mariños, que son de dous tempos. As fases son diferentes das dos motores de gasolina.