cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Corazón
Innervación
O tronco do simpático decorre da parte inferior e posterior da arteria innominada para a dereita e para a arteria subclávia á esquerda. En intervalos moi regulares no seu curso presenta ganglios de tamaño e forma diferentes: o máis voluminoso é o ganglio cervical superior e o ganglio cérvico-torácico (ou estrelado);o primeiro fornece polo menos un ramo que se xunta ao nervio vago para constituír os nervios cardíacos cervicais superiores. O ganglio cervical medio dá orixe ós nervios cardiacos cervicais do simpatico que contribúen a formar o plexo cardíaco profundo.
O ganglio estrelado dá orixe a fibras que constitúen os nervios cardíacos cervicais inferiores do simpático. Os ganglios do tronco do simpático do segundo ó cuarto emiten medialmente fibras que constitúen os nervios cardíacos torácicos do tronco do simpático e que contribúen á formación tanto da parte superficial coma tamén do plexo cardíaco profundo.
As ramificacións preganglionares parasimpáticas do vago diminúen os latexos cardíacos e teñen acción vasoconstritora sobre as arterias coronarias, mentres que as fibras preganglionares simpáticas teñen unha acción vasodilatadora sobre a coronaria e aceleran o latexo cardíaco.
Sistema de condución
miniatura|Esquema de condución eléctrica do corazón. miniatura|Sistema de condución destacado para o [[nó sinoatrial ou nó de Keith-Flack (1) e o nó atrioventricular (2) ou nó de Ashoff-Tawara; máis abaixo o fascículo AV de His e o sistema ventricular de Purkinje]]
Existe unha parte do miocardio dedicada unicamente á xeración e condución dos impulsos a través do músculo cardíaco: o chamado miocardio específico . É un sistema sofisticado do corazón que permite que, en condicións normais, o corazón bata de maneira eficiente e ordenada (primeiro as aurículas, despois os ventrículos, permitindo completa enchedura deste último) e que o pulso xerado se difunda rapidamente, facendo contraer todas as partes do ventrículo de xeito practicamente simultáneo.
Este sistema está composto por varias partes.
Propagación do impulso eléctrico
miniatura|esquerda|Propagación do impulso eléctrico
A particularidade do miocardio específico consiste na posibilidade de xerar autonomamente os impulsos eléctricos; na práctica, a eletroxénese principal reside no NSA, pero non é a única presente no miocardio. Isto foi descuberto excluíndo da condución o NSA: o corazón continúa a bater, aínda que a un ritmo inferior (40/60 pulsos por minuto, en comparación ao normal 60/100) e o ritmo que se impón chámase "substitutivo", porque se orixina fóra do NSA.
Este mecanismo pode explicarse como unha especie de autoprotección por parte do corazón: hai patoloxías por mor das cales a condución do NSA é retardada ou bloqueada e neste caso o corazón pode continuar a bater, xa que o NAV comeza a marcar o paso do ritmo con frecuencias máis baixas, pero compatibles coa vida.
O impulso xerado no NSA pasa ás fibras atriais chegando a elas de forma simultánea; neste punto, a través das fibras internodais, o sinal é transmitido ao nó atrioventricular cun tempo de preto de 0,02 segundos. Neste punto, cando o sinal se transfire dos atrios aos ventrículos, evidénciase un atraso de transmisión: este atraso é necesario para que o pulso cardíaco non poida propagarse desde o atrio aos ventrículos de forma moi rápida, porque se tal acontecese, sería imposible para os ventrículos unha enchedura suficiente e isto levaría a unha redución do rendemento da bomba cardíaca.
miniatura|Sección do corazón que mostra o septo interventricular. O NAV introduce un atraso de cerca 0,09 segundos antes que o impulso invada o feixe de His. Inmediatamente despois da pasaxe a través do NAV temos un atraso adicional de 0,04 segundos, debido a unha porción do feixe fibroso que separa as aurículas e ventrículos: o atraso global desde a xeración de impulsos á chegada dos mesmos ós ventrículos é, polo tanto, de aproximadamente 0,16 segundos.
Inmediatamente debaixo atopamos as fibras de Purkinje, que desde o NAV conducen aos ventrículos pasando a través do septo ventricular. Estas fibras son executadas moi rápido, o que fai posible obter unha transmisión de impulsos aos ventrículos practicamente inmediata e simultánea (uns 0,03 segundos). A alta velocidade diminúese unha vez que se alcanzan as partes terminais das fibras de Purkinje, polo que as últimas células do miocardio serán atinxidas cun atraso de cerca de 0,03 segundos; consecuentemente, o tempo calculado para facer contraer os ventrículos é de aproximadamente 0,06 segundos.
Sistema de excitación do miocardio
dereita|miniatura|[[Potencial de acción (resposta rápida): fase 1= fluxo de entrada de Na+, fase 2= fluxo de entrada de Ca++, fase 3= fluxo de saída de K+, fase 4= fluxo de saída de Na+, fase 4→0= fluxo de entrada de K+]]
Fisioloxía
miniatura|esquerda|Circulación pulmonar No ser humano e nos demais mamíferos defínese como circulación simple aquela na que o sangue pasa só unha vez polo corazón para realizar un circuíto completo, e como circulación dobre aquela na que o sangue pasa dúas veces. Isto significa que as dúas metades do corazón funcionan de forma autónoma e o sangue venoso non se mestura co arterial. O corazón funciona como unha bomba de succión e de descarga: colecta na súa cavidade o sangue venoso, envíao aos pulmóns a través da arteria pulmonar: este sistema é tamén coñecido como circulación menor. A partir de aí, as veas pulmonares envían o sangue novamente ao corazón que, a través da aorta, entra en todas as redes capilares: tal sistema tamén é coñecido como gran circulación ou circulación sistémica.
miniatura|Fluxo sanguíneo a través das válvulas O fluxo sanguíneo que chega ao corazón faino por medio do sistema venoso, e o fluxo que parte do corazón cara ó sistema periferico faino por medio do sistema arterial. As aurículas reciben as veas, nas que o sangue presenta un percurso centrípeto, do exterior do organismo ao corazón. Dos ventrículos nacen as arterias nas cales o sangue presenta un percurso centrífugo.
Normalmente, as arterias transportan o sangue osixenado (sangue arterial) para ser distribuído aos tecidos, mentres que as veas transportan o sangue desosixenado (sangue venoso) proveniente dos tecidos que consumiron o osíxeno. Como se pode notar, a excepción é a arteria pulmonar que transporta sangue venoso, non osixenado, car ós pulmóns e as veas pulmonares, que transportan ao corazón o sangue arterial (osixenado) proveniente dos pulmóns.
A circulación coronaria é considerada especial: das arterias epicárdicas orixínanse unha extensa rede de arterias intramurais, arteríolas e capilares. Dada a elevada demanda de osíxeno do miocardio, a rede capilar corresponde a aproximadamente o 15% da masa total do corazón e iso facilita o intercambio de substancias nutricionais para os miocitos e dos residuos que expulsan estes, que son recollidos nunha rede de vénulas intramurais e desde ests son transportados a grandes veas epicárdicas e considerable capacidade. A maior parte do sangue venoso do ventrículo esquerdo corre no seo coronario e de alí á aurícula dereita. O resto da drenaxe ocorre a través das veas de tebesio e da vea cardíaca anterior, que drenan nas cámaras cardíacas dereitas.
miniatura|Esquema dun [[electrocardiograma]] Unha frecuencia cardíaca entre os 60 e 100 latexos por minuto (bpm) é considerada fisiolóxica; unha frecuencia inferior a 60 bpm é designada por bradicardia; unha frecuencia superior a 100 bpm defínese como taquicardia. Non sempre a bradicardia ou a taquicardia son patolóxicas (como por exemplo a taquicardia fisiolóxica consecuente da actividade física). Nun neonato a frecuencia atinxe os 120 BPM; nun feto é aínda máis elevada e diminúe desde o nacemento ata puberdade co crecemento do organismo.
Durante o sono o corazón bombea 5 litros de sangue por minuto, mentres que durante unha actividade física moderada a cantidade duplícase. Para unha actividade física forte ou unha vigorosa actividade deportiva o corazón chega a bombear 20 litros por minuto. En repouso, a presión normal non debe ser superior a 130/80 mmHg, aínda que valores máis baixos son igualmente considerados normais, sempre que sexan ben tolerados polo individuo. Só no caso de patoloxías cardiovasculares, os valores da presión mantéñense por baixo dos 130/80 mmHg.
A fracción de exección ou a cantidade de sangue bombeado con cada latexo é igual a preto de 50-70% do volume telediastólico (cantidade de sangue presente no corazón no final da diástole). A cantidade restante representa unha reserva funcional que o corazón pode bombear se a demanda periférica aumenta.
miniatura|esquerda|A onda P (2), o intervalo PR (3), o complexo QRS (4), o intervalo QT (5), a onda T (6) e o retorno ao punto isoeléctrico (1) e o trazado do ECG están correlacionados a eventos eléctricos e mecánicos da contracción cardíaca. Cada segmento corresponde a un evento do ciclo cardíaco. Os compoñentes individuais do trazado do elettrocardiograma están evidenciados e corresponden ós eventos eléctricos, demostrando a relación entre estes e a contracción do músculo cardíaco.
Durante a diástole todo o corazón está relaxado, permitindo que o sangue flúa nas catro cavidades. O sangue flúe a partir das veas cavas para a aurícula dereita e das veas pulmonares para a aurícula esquerda. As válvulas cardíacas ábrense simultaneamente e permiten o paso do sangue das aurículas aos ventrículos. A diástole dura uns 0,4 segundos, o suficiente para permitir que os ventrículos se enchan case por completo.
A sístole comeza cunha contracción das aurículas, cunha duración de aproximadamente 0,1 segundos, o que determina a enchedura completa dos ventrículos. Así, os ventrículos contráense durante aproximadamente 0,3 segundos. A súa contracción pecha as válvulas atrioventriculares e abre as válvulas semilunares; o sangue pobre en osíxeno é empurrado cara aos pulmóns, mentres que o sangue rico en osíxeno diríxese a todo o corpo a través da aorta.
Estas fases cardíacas son audibles e traducibles a dous sons distintos, chamados sons cardíacos. Cando os ventrículos se contraen temos o primeiro son cardíaco (S1), que é xerado pola vibración das válvulas atrioventriculares que se pechan. Despois do primeiro son segue unha pausa durante a cal os ventrículos empurran o sangue cara ás arterias. Despois vén o segundo son cardíaco (S2), determinado pola vibración das válvulas semilunares que se pechan. Ao segundo son segue unha pausa máis longa, coa enchedura dos ventrículos.
Enfermidades
As doenzas cardiovasculares son a causa máis importante de morte a nivel mundial. As enfermidades do corazón que globalmente representan un problema de saúde máis importante son a cardiopatía isquémica e a insuficiencia cardíaca.
A cardiopatía isquémica débese á diminución do fluxo sanguíneo que recibe o corazón a través das arterias coronarias como consecuencia da arteriosclerose, dentro da cardiopatía isquémica inclúese a anxina de peito e o infarto de miocardio. Os principais factores de risco coñecidos son o tabaquismo, a obesidade, a diabetes mellitus, cifras elevadas de colesterol e hipertensión arterial.
A insuficiencia cardíaca é a consecuencia final da maior parte das enfermidades do corazón, pode ser aguda ou crónica, esta última é un trastorno de longa duración que aparece con descompensacións ou agravamentos periódicos e constitúe unha causa importante de mortalidade e ingreso hospitalario.
Outro grupo de trastornos son as cardiopatías conxénitas, conxunto de enfermidades do corazón e os grandes vasos que se orixinan antes do nacemento durante a vida intrauterina. A maioría débense a un desenvolvemento defectuoso do embrión durante o embarazo, cando se forman as estruturas cardiovasculares principais. Algunhas producen trastornos leves, pero outras son moi graves e incompatibles coa vida; entre as máis frecuentes atópanse a comunicación interauricular, a comunicación interventricular, o ductus arterioso persistente, a coartación de aorta e a tetraloxía de Fallot.
Anomalías adquiridas
miniatura|Un importante derramo pericardico de orixe hemorráxica debido a un [[tumor, visto en ecografia, que causa un tamponamento cardiaco. A frecha a cheo indica o corazón, a frecha aberta indica o derramo.]]
O cadro é moi complexo e amplo, a continuación indícanse as alteracións máis comúns:
Anomalías conxénitas
Os casos en que o corazón está completamente ausente (axenesia) ou está presente en forma rudimental, non son compatibles coa vida e, xeralmente, nesa condición chégase a unha morte intrauterina.
Noutros casos, máis frecuentes, pode non haber un correcto desenvolvemento dunha parte do corazón coa consecuencia de presenza de comunicación (derivacións ou shunts) interauriculares ou interventriculares: defecto interatrial (ou forame oval patente) e defecto interventricular. As causas poden ser múltiples, en particular xenéticas ou lesións tóxicas e infecciosas durante a vida fetal. miniatura|[[Tetraloxía de Fallot: estenose pulmonar, a aorta "a cabalo", obstrución do septo ventricular, hipertrofia ventricular dereita]] Véxase tamén:
Ferramentas de diagnóstico
miniatura|esquerda|[[Electrocardiograma con 12 derivacións]]
miniatura|Holter ECG: disposición dos eléctrodos ligados á unidade externa do rexistro.
Outro exame fácil de aplicar é a análise e a medición da presión arterial. Os valores de medición, en adultos, deben establecerse en 130-135 mmHg para a presión sistólica e uns 80-85 mmHg para a presión diastólica. Podemos axustar a presión durante un período de 24-48 horas cun sistema similar á monitorización electrocardiografica.
No que se refire a técnicas de imaxe biomédica, unha radiografía de tórax fornece unha morea de información sobre a morfoloxía cardíaca e dos grandes vasos. Aproximadamente entre 1998 e 2006 desenvolvéronse exames de radioloxía cada vez máis avanzados como a tomografía computerizada cardíaca que permite detalles anatómicos con gran resolución, a un custo dunha exposición non totalmente inocua á radiación ionizante e o uso do medio de contraste.
miniatura|esquerda|[[Ecocardiograma tridimensional á dereita, eco bidimensional á esquerda: son visibles os movementos de apertura e peche do tecido libre microvascular da válvula mitral e da válvula tricuspide, respectivamente á dereita e á esquerda en ambos os fotogramas.]]
Ata o momento, é común a utilización de imaxes de resonancia magnética para o estudo do corazón en tempo real. No campo da medicina nuclear, a escintilografía miocardica é utilizada para buscar posibles anomalias na perfusión do miocardio baixo estrés, tras a administración dun radiofármaco.
A técnica de diagnóstico por imaxe frecuentemente utilizada en cardioloxía, tanto por non ser invasiva como polo seu potencial de diagnóstico, é a ecografia cardiaca. Grazas ao uso dos ultrasóns, é posible detectar a presenza de alteracións anatómicas e funcionais das válvulas cardíacas e o grosor e o estado do músculo cardiaco, pódese identificar a inflamación do pericardio e a eventual a presenza de líquido en exceso (risco de tamponamento cardíaco). A ecografía permite calcular a fracción de exección e sempre co uso de ultrasóns é posible obter imaxes dinámicas mediante técnicas de ecografía Doppler.
A disciplina de cardioloxía intervencionista permite realizar investigacións cardiacas invasivas; entre estas, atopamos a coronografía (o estudo das arterias coronarias), a anxiografía dos grandes vasos, a medición da presión cavitaria (a través de catéteres de Swan-Ganz) e o estudo de electrofisioloxía. Estas probas realízanse por medio da introdución por vía percutánea, con anestesia local, dos catéteres nas cavidades do corazón.
Terapia
miniatura|esquerda|Unha [[intervención cirurxica ó corazón]] miniatura|dereita|Visión do corazón transplantado no tórax do paciente: pódense identificar [[Sutura (medicina)|suturas cirúrxicas sobre os dous ramos arteriais, enriba á dereita o tronco común da arteria pulmonar e inmediatamente á esquerda a aorta ascendente]]
A abordaxe terapéutica máis inmediata para o corazón, como para o resto dos nosos aparatos e órganos, é de tipo famacolóxico.
As categorías de medicamentos utilizados en cardioloxía son bloqueadores beta-adrenérxicos, os antiarrítmicos, os anticoagulantes, os antihipertensivos, as estatinas, os diuréticos e outras categorías de fármacos como os bloqueadores das canles de calcio.
Non sempre as patoloxías poden beneficiarse só da terapia médica e por esta razón o tratamento require terapia cirúrxica, que é moitas veces a única solución para problemas cardiolóxicos.
O nacemento de cirurxía cardíaca remóntase a 1945, coa intervención de Alfred Blalock sobre o corazón dun neno con tetraloxía de Fallot. En 1967 efectuouse o primeiro transplante de corazón, feito na Cidade do Cabo por Christiaan Barnard e gradualmente as técnicas foron melloradas considerablemente, entre as intervencións máis comúns o bypass coronario e as de substituición valvular.
A cardioloxía intervencionista tamén fixo posible a produción de complexos procedementos minimamente invasivos para os pacientes; estes realízanse a través da introdución de catéteres no corazón ou arterias coronarias, como acontece na anxioplastia coronaria e TAVI (Transcatheter Aortic Valve Implantation), que é a substitución da válvula aórtica por vía percutánea.
Breves notas de anatomía comparada
Nos vertebrados, o sistema circulatorio presenta unha complexidade crecente dende os peixes aos mamíferos, e as modificacións que sufriu ao longo da evolución están relacionadas co desenvolvemento dun sistema respiratorio cada vez máis eficiente.
Nos peixes o corazón está constituído por unha soa aurícula, que recolle o sangue pobre en osíxeno proveniente de todo o corpo, e un só ventrículo, que recolle o sangue procedente da aurícula: pero existe un seo venoso no que desembocan as veas e un bulbo arterial no inicio das arterias, polo que as cámaras son realmente catro.
Exarcado de Cartago
O exarcado de Cartago era un territorio dependente do Imperio Bizantino e correspondente ás antigas provincias de África e de Numidia, e as illas de Córsega e de Sardeña (judicats de Sardeña).
Corazón
Breves notas de anatomía comparada
Só nos crocodilos os ventrículos están separados, mentres que a aorta e a arteria pulmonar están conectadas polo forame de Panizza.
Para recapitular os distintos tipos de circulación, podemos resumilos deste xeito :
Exarcado de Cartago
A súa creación, como a do exarcado de Rávena, pretendía protexer unha provincia xeograficamente excéntrica das presións exteriores ao concentrar os poderes civís e militares nas mans do exarca (representante plenipotenciario do emperador).
Rainbow Sun Francks
Traxectoria
É fillo do tamén actor e músico Don Francks e de Lili Francks, unha bailarina descendente dos cree das Primeiras Nacións. Tamén é o irmán de Cree Summer.
No ámbito musical, é produtor do grupo de hip hop coñecido como The Oddities.
Armoracia rusticana
Armoracia rusticana, coñecida xeralmente como ravo picante ou ravo rusticano, é unha planta perenne da familia das Brassicaceae. Utilízase a raíz como condimento. A raíz intacta desta planta apenas ten aroma. Porén, cando se corta ou rela, os encimas das células rotas converten a sinigrina (un glicosinolato) en alil isotiocianato (aceite de mostaza), que irrita as membranas mucosas das fosas nasais e os ollos. Para que conserve mellor o seu aroma debe ser usada inmediatamente despois de relada ou conservada en vinagre. Unha vez exposta ao aire ou quentada empeza a perder o seu olor picante e escurécese, e co tempo chega a ter un sabor amargo desagradable. miniatura|240px|Flores. miniatura|240px|Armoracia rusticana en [[Janus Kops, Flora Batava, Volume 4, 1822.]] miniatura|240px|Detalle da raíz. miniatura|O alil isotiocianato é o ingrediente picante da salsa de ravo picante.
Descrición
É unha herba perenne, glabra (sen pelos), de raíz axonomorfa (con raíz principal), grosa, máis ou menos carnosa. Talos de 60–100 cm de altura, foliosos, asucados, fistulosos, ergueitos, ramificados na metade superior. Follas basais en rosetas, longamente pecioladas con pecíolo groso, asucado, de ata 60 cm de lonxitude, prolongado polo envés foliar; limbo (20)30-45 por 6-12(16) cm, oval ou oblongo, rara vez oblongo cun estreitamento no centro ao xeito dunha guitarra, atenuado ou cordado na base, obtuso, irregularmente crenado, con nervadura secundaria reticulada. Follas caulinares de ata 10(15) cm, que van sendo menores cara ao ápice, de pecíolo curto ou nulo. Flores en acios de ata 40 cm na frutificación, sen brácteas, corimbiformes e densos na antese (período de floración), moi alongados na frutificación. Pedicelos de ata 15 mm na frutificación, finos, erectos ou erecto-patentes. Sépalos erectos ou erecto-patentes, con marxe membranácea, non xibosos na base, de 2–3 mm, ovais, arqueados, verdes. Pétalos brancos, obovados, de 5–7 mm, de uña indiferenciada. Estames en numéro de 6 con anteras amarelas. 2 nectarios laterais, anulares ou semianulares. Estilo de preto de 0,5 mm, con estigma capitado. Froitos en sílicua latisepta, obovoidea ou elipsoidea, de valvas máis ou menos lisas, sen nervio medio visible. Sementes dispostas en dúas ringleiras en cada lóculo, lisas, ápteras, sen endosperma (cáracter importante da familia Brassicaceae) e cos 2 cotiledóns aplicados un contra outro (acumbentes). Ten un número de cromosomas de 2n = 32.
Distribución e hábitat
Atópase nas beiras de hortas ou solos removidos, subespontánea; a unha altitude de 800-1400 metros na rexión eurosiberiana oriental; orixinaria do sur de Rusia e suroeste de Asia, naturalizada en Europa e rexións húmidas de todo o mundo. Aparece nos Pireneos de Aragón e Cataluña, cada vez máis rara porque se abandonou o seu cultivo, e ocasionalmente noutros lugares.
Historia
O ravo picante foi cultivado desde a Antigüidade. Segundo a mitoloxía grega, o oráculo de Delfos díxolle a Apolo que o ravo picante valía o seu peso en ouro. O ravo picante xa se coñecía no antigo Exipto. O Dioscórides inclúe o ravo picante como Persicon sinapi (Diosc. 2.186) ou Sinapi persicum (Diosc. 2.168), Cato discute a planta nos seus tratados de agricultura, e nun mural de Pompeia está epresentada a planta. A planta é probablemente mencionada por Plinio o Vello na súa Historia Natural co nome Amoracia, e recoméndaa polas súas propieddes medicianais. Os herboristas do Renacemento Pietro Andrea Mattioli e John Gerard denominábano Raphanus.
Tanto as súas raíces coma as follas foran utilizadas como medicina durante a Idade Media e a raíz utilizouse como condimento para carnes en Alemaña, Escandinavia, e Gran Brataña. Foi introducida en Norteamérica durante a colonización europea; e tanto George Washington coma Thomas Jefferson menciónana nos seus informes sobre xardíns.
Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas
A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas (en inglés: Academy of Motion Picture Arts and Sciences, abreviada como AMPAS) é unha organización profesional norteamericana dedicada ó progreso das artes e das ciencias da cinematografía. Foi fundada o 11 de maio de 1927 en California. A Academia está composta por 6.000 profesionais do mundo do cinema. Aínda que a maioría dos seus membros son estadounidenses, pertencen a ela famosos cineastas de todo o mundo. No 2004, a Academia admitira como membros a cualificadas personalidades do cine de 36 países.
Armoracia rusticana
Usos culinarios
A raíz úsase para elaborar un condimento en forma de reladura ou ben moído como pasta, cuxo forte sabor fai que en moitos países substitúa a miúdo ás mostazas. No Reino Unido é a base da salsa de horseradish, tamén popular en Polonia, que se fai con raíz de ravo picante relada e vinagre. En Francia utilízase a salsa de raifort da cociña alsaciana. Unha variante (mesturada con limón en vez do usual vinagre) consumida en Alemaña é a Tafelmeerrettich, tamén popular no Reino Unido desde hai séculos co nome Tewkesbury mustard. Unha "mostaza" similar é a denominada Krensenf ou Meerrettichsenf, que é popular en Austria e parte do leste de Alemaña. Na Arxentina chámase pasta de rábano picante, aínda que tamén se denomina cos nomes que lle daban os inmigrantes que o introduciron no país: Kren pola súa orixe alemá-austríaca ou hren polo seu nome eslavo. En Italia meridional é coñecida como ràfano e utilízase na cociña da rexión de Basilicata para preparar a ràfanata, coa adición de ovos, queixo pecorino e patacas.
Nos países onde se ofrecen comercialmente poden encontrarse preparados en dúas variantes: a variante forte que só contén a raíz e conservantes, mentres que na variante suave se combina cun ingrediente doce que pode ser puré de mazá (apfel kren), remolacha ou azucre. O famoso wasabi da cociña xaponesa substitúese a miúdo por unha pasta elaborada con este ravo (e coloreada de verde). As follas son comestibles e parecidas a grelos.
Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas
A Academia é principalmente coñecida polos denominados Academy Awards ("Premios da Academia"), coñecidos informalmente en tódolos países como Premios Óscar. A Academia concede tamén, anualmente, premios a estudantes de cinematografía, premios e bolsas a novos guionistas, e xestiona a Biblioteca Margaret Herrick en Beverly Hills e o Centro Pickford para o Estudo da Cinematografía en Hollywood (Os Ánxeles).
Armoracia rusticana
Usos medicinais
Foi moi empregada como planta medicinal e aromática a partir do século XIII, usando a raíz (de cor crema e ramificada) que ao cortala desprende esencias volátiles e moi penetrantes, cuxo efecto irritante é similar ao do amoníaco, e con fortes propiedades lacrimóxenas. As follas novas poden empregarse como aromatizantes.
É unha planta diurética, antiescorbútica, dixestiva, revulsiva, rubefacente.
Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas
A presidenta da Academia americana do cine é, dende 2013, Cheryl Boone Isaacs.
Armoracia rusticana
Usos medicinais
Principios activos: As raíces e follas conteñen sinigrina (alil-glicosinato) e 2-fenil-etil-glicosinolato. (O relar a planta a sinigrina transfórmase en alil-isotiocianato, responsable do sabor picante da planta).
Indicacións: antiescorbútico, dixestivo, sudorífico, diurético, depurativo, carminativo, pectoral. Contra o raquitismo. É moi raro o envelenamento, dado o seu sabor extremadamente picante, pero téñense dado casos; caracterízase por forte irritación dos tecidos en contacto, inflamación do tracto dixestivo, vómitos de sangue e diarreas.
Outros usos
A raíz contén un encima (peroxidase) moi utilizada como axente oxidante en ensaios químicos (inorgánicos e biolóxicos), denominada peroxidase do ravo picante ou HRD (do inglés horseradish peroxidase).
O zume úsase en cosmética como estimulante e rubefacente. Mesturado con vinagre úsase para tratar manchas e acne.
Taxonomía
Armoracia rusticana foi descrita e publicada primeiramente por Carl Linneo como Cochlearia rusticana en Species Plantarum, vol. 2, p. 648 en 1753 e atribuída logo definitivamente ao xénero Armoracia por G. Gaertner, B. Meyer, e J. Scherbius en Oekonomisch-Technische Flora der Wetterau, vol. 2, p. 426 no ano 1800. e é a especie tipo do novo xénero creado Armoracia. miniatura|dereita|Raíces cortadas de ravo picante. miniatura|dereita|Follas de ravo picante. Armoracia: nome xenérico tomado do latín armǒrǎcēa, armorǎcǐa, - ae co que era coñecida unha especie de ravo salvaxe (por exemplo en Plinio o Vello, Historia Naturalis ).
rusticana: epíteto, do latín rustǐcānus, a, um que significa "rústico, do campo".
Illas Sisargas
As illas Sisargas son un arquipélago galego situado no océano Atlántico en fronte do cabo de Santo Hadrián, na chamada Costa da Morte. O arquipélago está formado pola illa Sisarga Grande –a maior das tres, que acolle un faro e un pequeno embarcadoiro–, a illa Sisarga Pequena –a máis próxima á costa– e a illa Malante –situada entre as dúas–. As illas pertencen ó concello de Malpica.
Xeografía
miniatura|222px|Illas Sisargas, [[Malpica de Bergantiños.]] Están situadas preto da costa, con 750 m de distancia entre a illa Sisarga Pequena e o cabo de Santo Hadrián. Están a 3 km da vila de Malpica e a uns 35 km ao oeste da cidade da Coruña. O grupo disponse a xeito dun L invertido e xiradoː a illa Sisarga Grande é a máis occidental e setentrional; Malante, tamén chamada Atalaxeiro, ocupa a posición central e angular; e a illa Sisarga Pequena ten a posición meridional. Unhas doutras sepáranse por estreitas canles de mar (canal de Estádiga entre as dúas primeiras e canal de Esteirón entre a Malante e a Pequena). A máxima elevación pertence á Sisarga Grande con 100 metros sobre o nivel do mar.
Fauna
A importancia das Illas Sisargas está nas súas colonias de gaivota escura (Larus fuscus), garrucho (Rissa tridactyla), paíño europeo (Hydrobates pelagicus) e arao dos cons (Uria aalge), aves escasas en Galiza e na Península Ibérica e que teñen aquí unha das súas maiores colonias. Ademais existe unha importante poboación de corvo mariño cristado (Phalacrocorax aristotelis), andurón real (Tachymarptis melba), gaivota patiamarela (Larus cachinnans) e choia biquivermella (Pyrrhocorax pyrrhocorax).
Toponimia
O padre Sarmiento, que as denomina Cisargas, propuxo a hipótese de que o nome das Sisargas estaba referido a Xulio César, quen cara ao ano 60 a. C., chegou á Gallaecia, e someteu a súa parte Norte, aparecendo entre os ártabros, aos que, segundo as crónicas romanas, aterrorizaría coas súas naves, polo que se someterían decontado aos romanos. Esta hipótese supón que o seu nome latino sería *insulas Caesaricas, en acusativo plural, desvelando o estadio lingüístico actual a influencia seseante.
En relación con isto, Rodríguez Bordallo e Ríos Graña sosteñen que aquí estivo localizado un dos grupos das Aras Sestianas, en concreto os citados por Tolomeo como "Sestíou bomoí": "tres altares de Sestíos".
Con todo, o máis coherente e aceptado hoxe en día, é que proveñan dunha raíz hidronímica indoeuropea *eis- 'fluír', en grao cero *is-, dunha forma *Illas Isargas (de *Insulas Isáricas). O S- non sería máis que a deglutinación do -s final de Illas. Da mesma produtiva raíz veñen tamén o nome do río Ézaro (de *Ísarus) e moitos outros hidrónimos galegos e europeos.
Let the Dominoes Fall
Let the Dominoes Fall é o sétimo álnum de estudio da banda estadounidense de punk rock Rancid, publicado o día 2 de xuño de 2009 a través do selo Hellcat Records. É o seu primeiro traballo con material novo en case seis anos, despois da edición en 2003 de Indestructible, e o primeiro co batería Branden Steineckert, que se uniu a Rancid tras a saída de Brett Reed en 2006.
O espazo de tempo de case seis anso entre Indestructible e Let the Dominoes Fall foi o ooa máis grande que Rancid deixou entre álbums de estudio na súa carreira. A banda comezou a traballar en material novo despois do seu hiato no 2004, pero non se souba nada dun novo traballo ata xaneiro do ano 2008, cando anunciaron que comezaran agravar co produtor e membro de Bad Religion Brett Gurewitz. O proceso de composición e gravación rematouse en febreiro do 2009.
O peimeiro sinxelo do novo traballo, "Last One to Die", foi lanzado o 7 de abril do 2009 a través do Myspace da banda. O 26 de maio o álbum puido escoitarse enteiramente nesa páxina, e o 2 de xuño sería editado. "Up To No Good" foi publicado como segundo sinxelo.
Unha edición deluxe tamén apareceu o día do seu lanzamento. Esta inclúe un CD extra con 12 dos temas do disco en acústico, un DVD documentando a elaboración do álbum, tres pósters e catro pugas de guitarra. Estreouse no número 11 da lista Billboard 200, sendo o posto máis alto de Rancid ata a data.
Let the Dominoes Fall acústico
Unha versión do traballo foi publicada en CD cun disco extra de versións acústicas das cancións do álbum. Eses temas tamén están incluídos en edicións expandidas do álbum en tendas de descargas dixitais como iTunes Store e Amazon MP3.
Robin Hood (filme de 2010)
Robin Hood é un filme de 2010 dirixido por Ridley Scott. É un drama épico e bélico baseado na lenda de Robin Hood e está protagonizado por Russell Crowe, Cate Blanchett, William Hurt, Mark Strong, Mark Addy, Oscar Isaac, Danny Huston, Eileen Atkins e Max von Sydow. Foi estreado en 12 países o 12 de maio de 2010, incluíndo o Reino Unido e Irlanda e tamén foi o filme que abriu a edición de 2010 do Festival de Cinema de Cannes ese mesmo día. Foi estreado noutros 23 países o día seguinte, entre eles Australia, e en 17 países máis o 14 de maio de 2010, entre eles os Estados Unidos de América e o Canadá. O filme recibiu valoracións dispares e recadou máis de 320 millóns de dólares en todo o mundo.
Liga Céltica
A Liga Céltica é unha organización non gobernamental que promove o dereito de autodeterminación e a identidade e cultura celta en Irlanda, Escocia, Gales, a Bretaña, Cornualla e a Illa de Man, as coñecidas como nacións celtas. Tamén fai bastante fincapé na promoción das linguas célticas propias. Está recoñecida polas Nacións Unidas como unha organización non gobernamental con "status consultivo" e é parte do "Consello económico e social".
Cargos na Liga Céltica
A nacionalidade está indicada por letras despois dos seus nomes:
Outros cargos
Pádraig Ó Conchúir (I) foi gobernador entre 1972 e 1978.
20th Century Studios
Twentieth Century Studios, tamén coñecida como 20th Century Studios (anteriormente coñecida por 20th Century Fox, 20th Century Fox Pictures ou simplemente FOX), é un dos seis maiores estudios de cinema estadounidenses. Localízase en Century City, na cidade dos Ánxeles, e, desde o 2019, o estudio é unha filial da compañía The Walt Disney Company.
A compañía foi fundada o 31 de maio de 1935 como resultado da fusión entre a Fox Film Corporation, fundada por William Fox en 1915, e a Twentieth Century Pictures, fundada en 1933 por Darryl F. Zanuck, Joseph M. Schenck e William Goetz.
Entre as súas franquías cinematográficas máis coñecidas destacan a dos filmes de Star Wars, Ice Age, X-Men, Die Hard, Alien e O planeta dos simios. Na televisión atopamos series como The Simpsons, M*A*S*H, The X-Files, Family Guy, Glee e 24. Entre as actrices que acadaron gran popularidade grazas ó estudio destacan Shirley Temple, que foi a primeira estrela cinematográfica da compañía, Betty Grable, Gene Tierney, Marilyn Monroe e Jayne Mansfield. O estudio tamén foi o primeiro que contratou unha estrela do cine afroamericana, Dorothy Dandridge.
Kill Rock Stars
Kill Rock Stars é un selo discográfico independente fundado en 1991 por Slim Moon e Tinuviel Sampson, e baseado tanto en Olympia, Washington como Portland, Oregon. A etiqueta publicou gran variedade de traballos de distintos xéneros, facendo difícil catalogala dentro dun xénero concreto. Porén, o selo mostrou inicialmente un compromiso cara as bandas punk rock do underground representando a artistas da escena musical da área de Olympia. En xeral pode dicirse que as sensibilidades políticas de Kill Rock Stars son de esquerdas, feministas e anti-belicistas.
Historia
Sampson e Moon inicialmente crearon o selo debido a que, segundo palabras de Moon, "Quería editar os discos dos meus amigos porque ninguén o estaba a facer. E para lanzar discos de 7" de spoken word". KRS-101 (o primeiro lanzamento do selo) foi de feito un 7" compartido de spoken word con Kathleen Hanna e Slim Moon. O primeiro gran lanzamento sería un recompilatorio de bandas da área de Olympia titulado Kill Rock Stars (Stars Kill Rock e Rock Stars Kill serían outros lanzamentos da mesma serie) e contaba con Bikini Kill, Bratmobile, Unwound, Nirvana, The Melvins e Elliott Smith.
Aínda que a música do selo nunca reflectiu a un xénero ou movemento musical en particular, destaca o lanzamento de traballos de varias bandas de riot grrrl durante mediados dos anos 90, algunha das cales, especialmente Bikini Kill, xeraron unha gran cantidade de atención por parte da prensa. Outras publicacións de Kill Rock Stars deste xénero inclúe álbums de Bratmobile, Huggy Bear, Heavens to Betsy e Excuse 17.
O selo continuou a súa tradición co spoken word editando o seu primeiro álbum deste xénero en 1995, o Big Broad de Juliana Lueking. Ese tamén foi o ano no que Elliott Smith lanzou o seu álbum autotitulado pola discográfica. Outros fitos foron a publicación en 1997 do terceiro disco de Sleater-Kinney, Dig Me Out, que gañaría a atención da prensa musical nacional, aparecendo en revistas como Spin e Rolling Stone.
En 1997 creouse a discográfica 5RC como selo irmán de Kill Rock Stars. 5RC publicou xeralmente música cunha sonoridade máis dura e desafiante que Kill Rock Stars. Tiñan bandas como Xiu Xiu, Deerhoof, Need New Body, The Mae Shi, The Robot Ate Me ou Metalux. En 1998 apareceu o primeiro Mailorder Freak Singles Club, que contaba con Quasi, Small Stars, Sta-Prest ou Rock*A*Teens entre outros.
Outra banda popular de foi The Decemberists, que publicou tres álbums co selo entre 2001 e 2005. Colin Meloy, cantante de The Decemberists, tamén editou un disco en solitario con Kill Rock Stars en abril de 2008. Outros lanzamentos destacables da discográfica son álbums de grupos como The Paper Chase, Jeff Hanson, Unwound, Marnie Stern, Gossip, Mecca Normal, Two Ton Boa e Comet Gain; discos de spoken word de Kathy Acker e Miranda July; e reedicións de traballos de bandas pioneiras do punk/post-punk como Kleenex/Liliput, Essential Logic e Delta 5.
En outubro de 2006 Slim Moon, o dono do selo, anunciou que deixaría Kill Rock Stars para traballar como representante A&R en Nonesuch Records, unha subsidiaria do Warner Music Group. A muller de Moon, Portia Sabin, fíxose entón cargo de Kill Rock Stars. O selo comezou a diversificar aínda máis o seu cadro de grupos. Dende o ano 2013 Kill Rock Stars publicou álbums de cómicos como W. Kamau Bell, Nathan Brannon, Kurt Braunohler, Rhea Butcher, Cameron Esposito, Emily Heller, Hot Tub with Kurt and Kristen, Ian Karmel, Hari Kondabolu e Amy Miller.
En setembro de 2019, Kill Rock Stars publicou unha nota de prensa anunciando o regreso de Slim Moon á xestión do selo tras trece anos de hiato, ademais de anunciar tamén a fichaxe da banda de Portland MAITA; a nota de prensa describía a fichaxe como "tanto como o último acto da anterior xefa del selo Portia Sabin como a primeira iniciativa de Slim Moon no seu segundo mandato como luz guía de KRS".
En febreiro de 2022 anunciouse que a compañía de música independente Exceleration Music mercara o catálogo de Kill Rock Stars e asociárase co fundador, Slim Moon. Segundo o trato, Moon continuaría sendo o A&R e engargaríase activamente de fichar novos artistas.
Galería de imaxes da praia da Madalena
Imaxes da praia da Madalena, situada no concello de Cabanas, provincia da Coruña.
Galicia Nueva (Vilagarcía de Arousa)
Galicia Nueva foi un periódico editado en Vilagarcía de Arousa entre 1907 e 1938.
Historia e características
Subtitulado ''Periódico regional. Primer diario de Villagarcía'', apareceu o 15 de marzo de 1907. Dirixírono sucesivamente Francisco Cano e Juan Gándara Rivas. A partir de 1918 pasou a ser propiedade de José Benito Fernández Peón, quen tamén exerceu como director. No período 1923-1929 foi dirixido por Delfín Mein Estévez. En febreiro de 1929 pasou a dirixilo Manuel del Río Candamo que se mantivo no posto até xullo dese ano cando renunciou e foi substituído polo propietario José Benito Fernández. Tamén exerceu un tempo como director Modesto Bará Álvarez. Foi unha publicación liberal que actuou como portavoz de Acción Gallega, con crónicas de Basilio Álvarez. Ademais da información xeral, incluíu artigos históricos, textos literarios e poemas. Malia que as súas vendas descenderon dende 1918, coa chegada da Segunda República colleu certo pulo apoiando o proxecto do Estatuto de autonomía. Coa Guerra Civil converteuse en voceiro franquista. Cesou a súa publicación en 1938.
No seu prelo imprimiuse o xornal Roteiro, de Vilagarcía de Arousa.
Jugger
miniatura|250px|Partido de jugger en [[Hannover, Alemaña.]] O Jugger é un deporte de pelota en equipo, desenvolto en Alemaña entre os anos 1989 e 1995. Este deporte rompe cos deportes existentes ata hoxe, contendo cousas do rugby, hóckey e esgrima, dando como resultado unha vistosa mestura entre un xogo de pelota cun xogo de loita.
Descrición
O Jugger xógase cunha pelota, denominada "caveira", debido a súa forma, e unha variedade de armas. Todas elas están cubertas por materiais brandos para amortecer os impactos.
O campo de xogo ten forma de octógono irregular e mide 20 x 40 metros.
A meta do xogo é a conversión de puntos. A diferenza da maioría dos xogos semellantes, soamente un xogador de cada equipo está autorizado para tocar a pelota coas súas mans. Esta debe ser colocada dentro dunha das dúas marcas (tamén fabricadas con materiais brandos), que se atopan en cada extremo do campo, para obter puntos. Na versión xogada en Australia a pelota debe ser cravada nunha estaca.
As armas empréganse para bloquear aos xogadores do equipo rival e polo tanto cumpren a principal función ofensiva e defensiva.
Tipos de xogadores
Existen tres tipos de xogadores:
Durante o xogo cada equipo constará de cinco xogadores, sendo obrigatorio un corredor e non podendo introducir máis dunha cadea por equipo.
Duración
Unha particularidade do xogo é a medida do tempo. Este é contado en forma de intervalos, chamados "pedras". Un partido de Jugger componse de dúas metades de 100 intervalos. Cada intervalo dura 1.5 segundos, que son marcados acusticamente para orientar aos xogadores, sendo empregados para a función instrumentos de percusión ou pistas de son conectadas a amplificadores.
Armas
miniatura|300px|As armas empregadas no campionato de Berlín: Q-Tip, Bastón, Espada Longa, Espada Curta con escudo, Cadea. No Jugger todas as armas, agás a cadea, deben ser de sección redonda e estar debidamente protexidas. Aínda que as armas forman parte do equipo persoal de cada xogador, para ser empregadas en competición deberán superar un test de seguridade.
Regras
miniatura|200px|O campo de xogo.
Xogo coa pelota
Ao comezo do xogo e despois da anotación dun tanto, a caveira é colocada polo xuíz nun punto no centro do terreo de xogo. Os xogadores deben permanecer detrás da súa liña de fondo ata o comezo do xogo.
O único que pode tocar a caveira coas mans é o corredor. Non pode darlle cos pes, tampouco pode tirar a pelota unha vez morto, senón que debe lanzala antes de que lle dean. Para anotar, a caveira ten que permanecer na marca despois de ser soltada polo xogador.
Os outros xogadores só poden tocar a pelota coas súas armas (polo tanto, especialmente a cadea, non ten case posibilidades de integrase ao xogo coa pelota). Non lles está permitido anotar.
Cando a caveira traspasa a liña que delimita o campo de xogo, está "fóra". Só o xuíz ou o corredor están autorizados a deixar o campo e ir buscar a caveira. Se o corredor é bloqueado neste momento, o xuíz detén o xogo e coloca a caveira no punto centra do campo.
Se alguén sae do campo, está evidentemente morto.
Lugares de San Xoán de Río
miniatura|dereita|[[Casa do concello de San Xoán de Río.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de San Xoán de Río
O Seixo, San Vicenzo de Curtis, Vilasantar
O Seixo é un lugar da parroquia de San Vicenzo de Curtis, no concello coruñés de Vilasantar, na comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Nacional de Estadística a súa poboación en 2018 era de 19 habitantes (oito homes e 11 mulleres).
Alil isotiocianato
Biosíntese e funcións biolóxicas
O alil isotiocianato pode obterse das sementes da mostaza negra (Brassica nigra) ou da mostaza india (Brassica juncea). Cando se rompen estas sementes de mostaza, libérase o encima que conteñen mirosinase e este actúa sobre un glicosinolato chamado sinigrina dando lugar ao alil isotiocianato.
O alil isotiocianato utilízao a planta como un medio de defensa contra herbívoros. Como pode ser daniño para a propia planta, almacénase na súa forma inofensiva precursora de glicosinolato, separado do encima mirosinase. Cando un animal mastiga a planta, fórmse o alil isotiocianato, o que repelerá o animal.
Uso comercial e outras aplicacións
O produto obtido desta maneira coñécese tamén como aceite de mostaza sintético. O alil isotiocianato pode tamén ser liberado por destilación seca de sementes. O produto obtido desta maneira denomínase aceite volátil de mostaza e xeralmente ten unha pureza do 92%. Utilízase principalmente como axente saborizante en alimentos. O alil isotiocianatosintético utilízase como insecticida, bactericida, e nematocida, e úsase en certos casos para a protección de colleitas.
A súa hidrólise dá lugar a alilamina.
Seguridade
O alil isotiocianato ten unha LD50 de 151 mg/kg e é lacrimatorio.
Jokerit
O Helsingin Jokerit, ou sinxelamente Jokerit, é un equipo profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Helsinqui, Uusimaa (Finlandia). Competiu de xeito ininterrompido na SM-liiga, máxima categoría do hóckey sobre xeo finlandés dende 1989 ata 2014, competición que gañou en seis ocasións (cinco dende que adoptou a denominación actual). Entre 2014 e 2022 competiu na Kontinental Hockey League (KHL), sendo o primeiro equipo nórdico en disputar a competición. Xoga os seus partidos como local no Hartwall-areena, pavillón con capacidade para 13 349 espectadores.
Fundación
O público en xeral non coñeceu a nova da fundación do novo equipo ata o 6 de novembro dese mesmo ano, cando o xornal en lingua sueca Nya Pressen publicou a primeira noticia sobre o novo equipo de hóckey sobre xeo. Segundo Seppo Aalto, quen escribiu a historia do club, é algo irónico que as novas sobre Jokerit apareceran precisamente ese día, o "día de Suecia" nun xornal en sueco, xa que o tema lingüístico ten sido motivo de controversia no hóckey sobre xeo da capital finlandesa.
Nova etapa na KHL
miniatura|Jokerit durante un partido da KHL no Hartwall Arena fronte ao [[Slovan Bratislava en novembro de 2014.]] O 28 de xuño de 2013, Harry Harkimo convocou unha rolda de prensa na que comunicou que vendera o Hartwall Areena, o pavillón onde o equipo xoga os seus partidos como local, ao empresario ruso-finlandés Gennady Timchenko (presidente do SKA San Petersburgo), Arkady Rotenberg (presidente do HC Dynamo Moscova) e Boris Rotenberg (copropietario do SKA), xunto cunha opción para comprar unha parte do equipo logo da tempada 2013-14. Timchenko, xunto cos Rotenberg, teñen dobre nacionalidade rusa e finlandesa. Tamén anunciouse que o club deixaría a SM-liiga despois da tempada 2013-14 e comezaría a tempada 2014-15 da Kontinental Hockey League (KHL). Harkimo seguiría a ser o propietario maioritario e xerente do equipo, mentres que Jari Kurri foi nomeado novo director xeral.