cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reforma protestante
Antecedentes
Todas as correntes protestantes maioritarias sitúan a súa separación da Igrexa católica no século XVI. A orixe do protestantismo denomínase Reforma maxisterial porque o movemento foi apoiado polos maxistrados, a autoridade lexislativa (a diferenza da Reforma radical, que non tivo apoio da administración). As organizacións protestantes antigas, como a Unitas Fratrum que despois daría lugar á Igrexa de Moravia, sitúan a súa orixe no tempo de Jan Hus, en principios do século XV, cando se produciu unha gran crise na Igrexa católica en Europa Occidental debido aos numerosos problemas de corrupción eclesiástica e falta de piedade relixiosa. Foi a venda de indulxencias para financiar a construción da basílica de San Pedro en Roma o que provocou finalmente que a cristiandade occidental se dividise en dúas, unha liderada pola Igrexa católica, que tras o Concilio de Trento se reivindicou a si mesma como a única herdeira válida da cristiandade occidental expulsando calquera disidencia e suxeitándose á autoridade do Papa, e outra metade que fundou varias comunidades eclesiásticas propias, xeralmente de carácter nacional para -na súa maioría- rexeitar a herdanza cristiá medieval e buscar a restauración dun cristianismo primitivo idealizado. Isto deu lugar a que Europa quedase dividida entre unha serie de países que recoñecían ao Papa como supremo e único xefe da Igrexa católica, e os países que rexeitaban a autoridade de Roma e que recibiron o nome de protestantes. Deseguido, os protestantes apareceron en moitos lugares de Alemaña, nun tempo no cal o Imperio Otomán ameazaba territorios xermanos. Este feito apartaba a atención dos príncipes xermanos das emerxentes revoltas internas. Dita división provocou unha serie de guerras relixiosas en Europa. Como estaba dirixida por unha maioría de nobres de Bohemia, esta foi a primeira Reforma maxisterial en Europa. En parte, a protesta pode explicarse polos acontecementos dos séculos anteriores en Europa e particularmente en Bohemia.
Orixes e precursores: séculos XIV e XV
As tensións debidas ao Gran Cisma de Occidente (1378–1416) provocaron guerras entre príncipes, levantamentos campesiños e unha crecente preocupación pola corrupción xeral na Igrexa, feitos que foron algúns dos precursores do proceso. O mundo internacionalista da Idade Media tamén foi desafiado por un emerxente nacionalismo. miniatura|upright|esquerda|Execución de [[Jan Hus in 1415]] John Wycliffe (c.1320-1384), da Universidade de Oxford, e Jan Hus, da Universidade de Praga, foron os primeiros en propoñer unha nova perspectiva eclesiástica. A Igrexa católica concluíu oficialmente o debate co Concilio de Constanza (1414–1417). O conclave condenou a Jan Hus, que foi queimado na fogueira o 6 de xullo de 1415, malia o seu compromiso de boa conduta. Wycliffe tamén foi queimado por herexe despois de morto (1428).
O Concilio de Constanza confirmou e reforzou a concepción medieval da Igrexa e o Imperio. Non se trataron nel as tensións nacionais, nin as tensións teolóxicas que axitaban Europa no século anterior. Porén o concilio non puido previr o cisma e as guerras husitas en Bohemia.
A axitación social provocou reflexións sobre a organización da sociedade, e neste ambiente xurdiu a Reforma protestante. Coa crise das institucións monásticas e a escolástica, acentuada pola catividade babilónica do papado de Aviñón, o Gran Cisma e o fracaso do conciliarismo, no século XVI comezou o gran debate cultural sobre reformas e, en xeral, sobre os valores relixiosos.
Os historiadores asumen que o fracaso da Reforma suporía unha maior axitación ou quizais unha revolución, debido a que o sistema debía axustarse ou desintegrarse, e o fracaso do movemento conciliar favoreceu a Reforma en Europa. A represión dos movementos de reforma, xunto coa situación política, económica e demográfica, contribuíu ao descontento da sociedade co poder e a riqueza do alto clero, e sensibilizou o pobo fronte á corrupción da Igrexa no Renacemento.
O resultado da Peste Negra alentou a levar a cabo unha reorganización radical da economía e, finalmente, da sociedade europea. Nos centros urbanos emerxentes, as calamidades do século XIV e principios do XV e a conseguinte escaseza de man de obra proporcionaron un forte impulso para a diversificación económica e as innovacións tecnolóxicas.
Despois da Peste, a perda inicial de vidas por causa da fame, das pragas e da pestilencia, contribuíu a unha intensificación da acumulación de capital nas zonas urbanas e, xa que logo, un estímulo para o comercio, para a industria e o crecemento urbano en ámbitos tan diversos como a banca, os téxtiles, o armamento, especialmente estimulado pola Guerra dos Cen Anos, e a minería de mineral de ferro, debido, en gran parte, ao sector do armamento. A acumulación de excedentes, o exceso de competencia e maior competitividade para aumentar ao máximo o beneficio económico, contribuíron a guerras civís, ao militarismo agresivo e á centralización. Como resultado directo da transición para a centralización, líderes como Luís XI de Francia (1461-1483), trataron de eliminar todas as garantías constitucionais sobre o exercicio da súa autoridade. En Inglaterra, Francia, España, o movemento para a centralización iniciado no século XIII consumouse.
A invención da tipografía levaría os protestantes a unha nova tradución celosa da Biblia e facela accesible aos laicos. Isto fomentaría a cultura da alfabetización bíblica.
O humanismo da época do Renacemento estimulou a efervescencia académica dunha forma sen precedentes, e levou a unha preocupación pola liberdade académica. Comezáronse a levar a cabo debates teóricos de alto nivel nas universidades sobre a natureza da igrexa, e da fonte e o alcance da autoridade do papado, dos concilios e dos príncipes.
Século XVI
miniatura|150px|Retrato de [[Martiño Lutero, iniciador da Reforma protestante en 1517.]] 150px|miniatura|[[Ulrich Zwingli.]] 150px|miniatura|[[Jean Calvin]] As protestas contra Roma, comezaron en serio cando Martiño Lutero, que era monxe agostiño e profesor da universidade de Wittenberg, apelou en 1517 pola reapertura do debate sobre a venda de indulxencias. As desconformidades de Lutero marcaron un repentino gromo cunha nova e irresistible forza dun descontento que fora apartado pero non resolto. A rápida propagación do descontento produciuse en gran medida debido á imprenta e á rápida circulación das ideas e documentos incluídos nas 95 Teses. A información tamén se difundiu amplamente en forma manuscrita, así como en gravados e xilografías baratas, entre os sectores máis pobres da sociedade.
Paralelamente aos acontecementos en Alemaña, un movemento similar empezou en Suíza baixo a dirección de Ulrich Zwingli. Estes dous movementos puxéronse de acordo axiña sobre a maioría das cuestións, a medida que o recente uso da imprenta permitía unha rápida propagación de ideas dun lugar a outro, pero algunhas diferenzas non resolvidas mantivéronos separados. Algúns seguidores de Zwingli crían que a reforma era demasiado conservadora e independentemente trasladáronse cara a posicións máis radicais, que teñen continuidade nos nosos días entre os anabaptistas. Outros movementos protestantes creceron ao socairo das liñas do misticismo e do humanismo, ás veces rompendo con Roma, ou dos protestantes, ou formándose fóra das igrexas.
Logo desta primeira etapa da Reforma, a consecuencia da excomuñón de Lutero e da condena da Reforma polo Papa León X, a tarefa e os escritos de Jean Calvin influíron no establecemento dun consenso entre os diferentes grupos en Suíza, Escocia, Hungría, Alemaña e outros lugares.
As fundacións reformistas comungaban co agostiñismo. Tanto Lutero como Calvin identificábanse coas liñas principais do ensino teolóxico de Agostiño de Hipona. No agostiñismo, os reformadores loitaban contra o pelaxianismo, que vían como unha herexía na Igrexa católica dos seus tempos. No curso desta axitación relixiosa, a Guerra dos campesiños alemáns 1524-1525 déixase sentir a través de Baviera, Turinxia e Suabia, deixando decenas de católicos asasinados por bandas de protestantes, que incluían a Compañía Negra de Florian Geier, un cabaleiro de Giebelstadt que se uniu aos campesiños na indignación xeral contra a xerarquía católica.
Aínda que Lutero e Calvin tiñan ensinos teolóxicos moi similares, a relación entre os seus seguidores dexenerou rapidamente nun conflito. O francés Michel de Montaigne contou a historia dun pastor luterano que unha vez afirmou que prefería celebrar unha misa romana antes de participar nun servizo calvinista.
A política de separación da Igrexa de Inglaterra de Roma baixo o reinado de Henrique VIII, comezou en 1529 e acabou en 1536, levando deste xeito Inglaterra a cabo o seu propio movemento reformista. Con todo, os cambios relixiosos na igrexa nacional inglesa realizáronse de forma máis conservadora que no resto de Europa. Os reformistas na Igrexa de Inglaterra alternaron, durante séculos, entre a simpatía polas tradicións católicas e o protestantismo, creando progresivamente un compromiso estable entre a adhesión á tradición antiga e o protestantismo, a miúdo chamado Vía Media.
Martiño Lutero, Jean Calvin, e Ulrich Zwingli poden considerarse reformistas maxisteriais debido ao feito de que os seus movementos de reforma se fixeron co apoio das autoridades gobernantes ou "maxistrados". Frederico o Sabio non só apoia a Lutero, que era profesor na universidade que el fundou, senón que tamén o protexeu ocultándoo no castelo de Wartburg en Eisenach. Zwingli e Calvino foron apoiados polos concellos de Zúric e Xenebra. Como o termo magister tamén significa "mestre", a Reforma maxisterial tamén se caracteriza por unha énfase na autoridade dun profesor. Isto é evidente na importancia de Lutero, Calvino e Zwingli como dirixentes dos movementos de reforma nas súas respectivas áreas maxistrais. Debido á súa autoridade, a miúdo foron criticados por reformadores radicais, que os consideraban demasiado similares aos Papas romanos. Por exemplo, o reformador radical Andreas Karlstadt referiuse aos teólogos de Wittenberg como os "novos papistas".
O humanismo no movemento reformista
150px|miniatura|[[Erasmo de Rotterdam.]] O reformismo frustrado dos humanistas, introducido no Renacemento, contribuíu a unha crecente impaciencia entre os reformadores. Erasmo de Rotterdam, e máis tarde figuras como Martiño Lutero e Zwingli, emerxeron deste debate e, finalmente, contribuíron a outro gran cisma na cristiandade. A crise da teoloxía a partir de Guillerme de Occam no século XIV estábase producindo en conxunción co descontento da nova burguesía. Desde a ruptura dos fundamentos filosóficos da escolástica, o novo nominalismo non foi un bo augurio para unha igrexa institucional lexitimada como intermediaria entre o home e Deus. As novas correntes de pensamento favorecían a idea de que ningunha doutrina relixiosa podía ser apoiada por argumentos filosóficos, erosionando a antiga alianza entre a razón e a fe da época medieval establecida por Tomé de Aquino.
Os principais movementos da reforma individualista que se rebelaron contra a escolástica medieval das institucións baséanse no humanismo, entre outras tradicións. En Alemaña, "a vía moderna" ou devocionalismo naceu nas universidades, o que requiriu unha redefinición de Deus, que xa non era racional, senón un primeiro reitor arbitrario, de vontade incognoscible que non pode ser limitado. Deus é agora unha regra, e a relixión sería máis fervente e emocional. Polo tanto levouse a cabo a conseguinte reactivación da teoloxía agostiña, afirmando que o home non pode ser salvado polos seus propios esforzos, senón só pola graza de Deus, erosionando a lexitimidade da rixidez das institucións da igrexa para proporcionar unha canle para o home de facer boas obras e entrar no ceo. O humanismo, con todo, foi algo máis que un movemento de reforma educativa con orixes no Renacemento que recuperou os ensinos clásicos de aprendizaxe e pensamento; converteuse nunha revolta contra a lóxica aristotélica, fíxose grande énfase na reforma dos individuos a través da elocuencia en contraste coa razón. O Renacemento estableceu as bases para os humanistas do norte no seu reforzo da utilización do latín como unha lingua unificadora da cultura.
Inglaterra
A separación da Igrexa de Inglaterra (ou Igrexa anglicana) de Roma comeza en 1529, baixo o reinado de Henrique VIII, e remata en 1536. Este feito levou Inglaterra a liderar o seu propio movemento reformista, aínda que os cambios relixiosos na igrexa nacional inglesa desenvolvéronse de forma máis conservadora que no resto de Europa. Os reformistas da Igrexa de Inglaterra alternaron, durante séculos, entre a simpatía pola tradición católica e os principios reformistas, tecendo pouco a pouco o desenvolvemento dunha tradición que se considera un termo medio (vía media) entre os católicos romanos e as tradicións protestantes.
A Restauración Inglesa seguiu un curso diferente da Reforma na Europa continental. Houbera neste país durante moito tempo unha tensión forte debida ao anticlericalismo e Inglaterra xa dera orixe ao movemento dos Lolardos, liderado por John Wycliffe, que inspirou de forma moi significativa os husitas en Bohemia.
Henrique VIII fora un católico convencido e escribira mesmo un libro con fortes críticas a Lutero, pero máis tarde encontrou conveniente e rendible romper co Papado. A súa esposa Catarina de Aragón, tan só lle dera unha filla, María, e dado que Inglaterra atravesara recentemente un longo conflito dinástico, a guerra das Rosas, Henrique temeu que a falta dun herdeiro varón puidese poñer en perigo a reclamación dos seus descendentes ao trono, polo que solicitou a anulación do seu matrimonio para poder casar con Ana Bolena. Non obstante, o Papa de Roma, Clemente VII, favorable ao emperador Carlos V, sobriño de Catarina, negou a súa solicitude de anulación. Deste xeito Henrique apoiouse na afirmación luterana de que os Papas substituían a vontade de Deus polo seu propio xuízo e decidiu separar a Igrexa de Inglaterra da autoridade de Roma. Así, no ano 1534, mediante a Acta de Supremacía converteuse Henrique no Xefe Supremo da Igrexa de Inglaterra pero non se realizou ningunha modificación doutrinal ou litúrxica substantiva baixo o seu goberno, só se prohibiu a bispos e sacerdotes ingleses ter relación coa Curia Romana e expropiáronse os bens excedentes da Igrexa católica en beneficio da Coroa Real.
Tras a morte de Henrique sucedeuno o seu fillo Eduardo co nome de Eduardo VI, con apenas 9 anos de idade, durante este reinado producíronse os primeiros avances efectivos da reforma da Igrexa de Inglaterra, pois foi redactado o primeiro Libro de Oración Común (1549), que introduciu, grazas ao traballo do Arcebispo de Canterbury Thomas Cranmer, certos cambios menores na doutrina e sobre todo na forma de celebrar a misa. Este libro foi a primeira expresión concreta da reforma da Igrexa de Inglaterra.
En 1553, Eduardo VI morre á idade de 15 anos, deixando como sucesora a Xoana Grey (coroada o 10 de xullo de 1553), quen gobernou só nove días. Produciuse unha breve guerra de sucesión ata que se impuxo como raíña (co apoio da maioría) María Tudor, quen axiña abrogou as reformas relixiosas introducidas durante o reinado de Eduardo VI e someteu novamente, en novembro de 1554, a Igrexa de Inglaterra á obediencia papal.
Isabel restaurou a Acta de Supremacía, polo que os bispos partidarios da supremacía católica foron depostos e substituídos, proclamou logo a Acta de Uniformidade, que obrigaba a todas as parroquias da Igrexa de Inglaterra a utilizar o Libro de Oración Común (con aqueles pequenos cambios introducidos por Cranmer) co seu texto en inglés e non en latín. Con todo, foi esta "solución relixiosa isabelina" a que en gran medida transformou o anglicanismo nunha tradición distintiva da igrexa. O compromiso era incómodo e era capaz de virar entre o calvinismo extremo por unha banda e o catolicismo romano pola outra, pero en comparación co estado sanguento e caótico da situación na Francia contemporánea, a situación tivo relativamente éxito ata a Guerra Civil Inglesa do século XVII.
Suíza
miniatura|350px|A parte central do [[Monumento Internacional da Reforma, en Xenebra, Suíza, recorda o legado de Guillaume Farel, Xoán Calvino, Teodoro de Beza e John Knox.]]
En Suíza tamén se van separar algúns territorios da Igrexa católica; as ideas de Lutero logo chegaron a Suíza, e apareceron unha serie de predicadores, que criticaban a corrupción da Igrexa católica e defendían a creación dunha "Igrexa" distinta. Un dos primeiros foi Ulrico Zuinglio. Aínda que compartía moitas das ideas de Lutero, Zwinglio quería dar unha maior liberdade á súa nova "Igrexa" cristiá e rexeitaba o sometemento dos cristiáns á nobreza como defendía Lutero. Ao final o mesmo Lutero criticou a Zwinglio e alegrouse publicamente da súa morte cando Zwinglio morre nun combate contra os suízos católicos.
Pero o principal foco da Reforma Protestante en Suíza vai ser a cidade de Xenebra, grazas á actuación de Xoán Calvino, que con Lutero é a maior figura da Reforma Protestante.
En Xenebra unha serie de reformadores asaltaran as igrexas e conventos expulsando os sacerdotes católicos, pero estes reformadores non sabían como organizar a nova "Igrexa" que pretendían crear nin tampouco tiñan claro que nova doutrina querían establecer, polo que chamaron unha figura de prestixio dentro do campo protestante, que soubese como organizar a nova Igrexa e dese un contido relixioso claro, e chamaron á cidade a Xoán Calvino.
Calvino empezou a expoñer as súas ideas en París, pero como Francia era católica tivo que fuxir do Reino e refuxiarse no estranxeiro. Xa empezaba a ser coñecido entre os protestantes europeos como un home firme e enérxico, un gran teólogo e un bo organizador que sabía dirixir os homes, e por esta razón foi chamado polos protestantes de Xenebra.
Con todo, a situación en Xenebra continuaba sen aclararse, as autoridades da cidade eran incapaces de organizar unha "Igrexa" nova e Calvino seguía tendo partidarios na cidade que convencen ás autoridades de Xenebra para que permitan o regreso de Calvino coa promesa de que non se entremeterá no goberno político da cidade. E as autoridades autorizan o regreso de Calvino a Xenebra en 1541. miniatura|Miguel Servet. Calvino aprendeu a lección e comprendeu que non pode manifestar abertamente o seu desexo de controlar politicamente a cidade; con todo, non renuncia a tomar o poder de Xenebra, que para el era indispensable para fundar a súa nova Igrexa. Durante doce anos Calvino vai levar a cabo un paciente labor para gañar partidarios no goberno da cidade, aumentar a súa influencia en Xenebra ata que chegase o día en que o goberno e todas as súas institucións estivesen baixo o seu control. Cando xa Calvino está a piques de controlar o goberno prodúcese a execución na fogueira do español Miguel Servet.
Miguel Servet era un humanista español típico da época do Renacemento, tiña curiosidade por todas as materias, desde a ciencia á medicina pasando pola filosofía e a relixión. Como moitos homes do seu tempo estaba descontento coa Igrexa católica e rexeitaba a doutrina católica milenaria. Servet desenvolveu as súas propias ideas relixiosas e chegou a crer que Xesucristo non fora fillo de Deus, que só tiña natureza humana e non divina; isto era adoptar unha corrente dos primeiros séculos do cristianismo, que a Igrexa católica condenara por herética no século IV e que todos os protestantes rexeitaban con escándalo. Servet foi estudar ás universidades francesas e tamén na de París, onde coñeceu a Calvino. Alí Calvino comezou a ter un profundo odio por aquel español ao que consideraba un perigoso herexe.
Osa de la Vega
En 1912 ocorreron os feitos do chamado El crimen de Cuenca que Pilar Miró levou ao cine en 1979.
Reforma protestante
Suíza
Por mor das súas opinións, Servet tivo que escapar de París, cambiou de nome e instalouse como médico en Vienne de Isère, localidade preto da fronteira con Suíza; tivo éxito como médico e chegou a adquirir unha respectable situación económica e foi neses anos cando descubriu a circulación do sangue.
Pero Servet seguía coas súas inquietudes relixiosas e escribiu un libro sobre as súas doutrinas a respecto de Xesucristo, que fixo imprimir clandestinamente nunha imprenta secreta.
Pero Servet cometeu o erro de escribir a Calvino en Xenebra enviándolle exemplares do seu libro, e Calvino nunha carta denúnciao á Inquisición francesa católica. Con todo, Servet tiña amigos que o protexeron e axudaron a ocultar a súa imprenta, e a Inquisición católica renunciou a investigar. Pero Calvino enviou as cartas que o propio Servet escribira e que eran unha proba irrefutable de que aquel médico era o español Miguel Servet.
A Inquisición católica condena a Servet á fogueira pero a noite antes da execución os seus amigos axúdano a escapar. Servet non sabe a influencia política que Calvino ten en Xenebra e comete o enorme erro de intentar refuxiarse nesa cidade, crendo que alí estaría seguro. En Xenebra, Calvino recoñéceo e consegue que as autoridades da cidade o deteñan como herexe. Calvino quere que se xulgue a Servet e queimalo na fogueira, pero aínda non controla de todo o goberno da cidade e o xuízo de Servet vaise converter nun pulso entre Calvino e os gobernantes da cidade que se opoñen a el, pero finalmente Calvino imponse e Servet é condenado á morte na fogueira, un exemplo claro da "inquisición protestante", que perseguía e executaba aos que consideraba "herexes".
A morte de Servet afastou de Calvino a unha serie de protestantes europeos que se refuxiaron en Xenebra. Estes protestantes tamén tiñan as súas propias ideas relixiosas, sentiron as súas vidas ameazadas e escaparon da cidade; o máis famoso destes refuxiados foi Sebastián Castellion que desde o estranxeiro denunciou a Calvino pola morte de Servet defendendo a tolerancia relixiosa e o dereito do home a ter as súas propias opinións; Castellion é considerado o pai da liberdade de pensamento en Europa.
Pero a morte e o xuízo de Servet servíronlle a Calvino para facerse definitivamente co goberno da cidade, os seus adversarios foron expulsados do goberno municipal e algúns deles executados. Agora toda Xenebra obedecía as ordes de Calvino.
Calvino quixo facer de Xenebra a capital relixiosa dun novo cristianismo e quixo obrigar os seus habitantes á forza a levar unha vida virtuosa e cristiá: suprimíronse todos os bailes, prohibíronse todas as cancións, prohibíronse todos os espectáculos e representacións teatrais, pecháronse as tabernas e prohibíronse as bebidas e as borracheiras; todos debían ser bos cristiáns á forza.
Toda Xenebra se converteu nunha cidade calvinista dedicada só ao traballo e á oración. Pero Calvino quería estender a súa comunidade cristiá por toda Europa e en Xenebra fundáronse escolas calvinistas para todos os protestantes estranxeiros que visitaban a cidade; estes estranxeiros debían regresar aos seus países de orixe e ensinar alí a doutrina calvinista. O máis importante destes estranxeiros foi o escocés John Knox, que conseguiu que toda Escocia se convertese ao calvinismo; en Escocia os calvinistas recibiron o nome de presbiterianos. Escocia foi o único país onde o calvinismo se converteu en relixión oficial, pero tamén chegou a ser maioritario en Holanda e houbo importantes minorías calvinistas en Alemaña, Inglaterra e en Francia; en Inglaterra os calvinistas recibiron o nome de puritanos e en Francia déuselles o nome de hugonotes.
Francia
miniatura|170px|O [[Cardeal Richelieu aliouse co bando teoricamente protestante axudando os holandeses contra España.]] miniatura|170px|[[Matanza do día de San Bartolomeu, pintura de François Dubois (nado arredor de 1529 en Amiens, Picardía)]]
O protestantismo tamén se difundiu desde Alemaña a Francia, onde os protestantes foron chamados "hugonotes ", o que desatou décadas de guerra en Francia.
Calvino seguiu tendo interese polos asuntos relixiosos da súa terra natal e desde a súa residencia en Xenebra, máis aló do alcance do rei francés, adestraba regularmente pastores para dirixiren as congregacións reformistas en Francia. Malia a forte persecución por Henrique II, a Igrexa Reformista de Francia, influída en gran medida polo calvinismo, creceu de forma constante a través de grandes sectores da nación, na burguesía urbana e en partes da aristocracia, apelando á xente a alienarse pola obstinación e a compracencia do establecemento católico.
O protestantismo francés viu como a súa influencia se reforzaba a miúdo pola clandestinidade e chegou a adquirir un carácter netamente político, moi evidente polas conversións de nobres durante a década de 1550. Isto tivo o efecto de crear as condicións previas para unha serie de conflitos destrutivos e intermitentes, coñecidos como as guerras de relixión. As guerras civís son alentadas aínda máis pola repentina morte de Henrique II en 1559, dando lugar ao comezo dun prolongado período de debilidade da coroa francesa. A atrocidade e a indignación convertéronse na característica definitoria da época, ilustrada de forma intensa na matanza do día de San Bartolomeu durante a noite do 23 o 24 de agosto de 1572, cando a Igrexa católica masacrou miles de hugonotes en toda Francia (o filósofo Pierre de la Ramée foi morto nesta persecución violenta contra os protestantes así como os nobres Armand de Clermont de Pilas ou Saint-Jean-d'Angély...). Os enfrontamentos non terminaron ata que Henrique IV, un antigo hugonote, publicou o Edicto de Nantes (1598), prometendo tolerancia oficial á minoría protestante, pero baixo condicións moi restrinxidas. O catolicismo segue sendo a relixión oficial do estado, e as fortunas dos protestantes franceses diminuíron gradualmente durante o seguinte século, que culminou no Edicto de Fontainebleau (1685), de Luís XIV, que revoga o Edicto de Nantes e declara o catolicismo como única relixión xurídica de Francia. En resposta ao Edicto de Fontainebleau, Frederico Guillerme I de Prusia, declarou o Edicto de Potsdam (outubro de 1685), que permitía o paso aos seus dominios dos refuxiados hugonotes franceses e os eximía do pago de impostos durante 10 anos.
No final do século XVII moitos hugonotes fuxiron para Inglaterra, os Países Baixos, Prusia, Suíza e ás colonias inglesas e holandesas. Unha comunidade significativa mantívose en Francia na rexión de Cévennes. Unha comunidade protestante independente, de fe luterana, existía na recentemente conquistada (1648) rexión de Alsacia, unha rexión non afectada polo Edicto de Fontainebleau.
Hungría
miniatura|180px|esquerda|Conde húngaro [[Xoán Sexismundo de Zápolya, Príncipe de Transilvania.]] A reforma estendeuse rapidamente por toda Europa, e en particular no reino de Hungría, onde adquiriu connotacións políticas moi serias. Os húngaros enfrontáronse cos turcos otománs durante varios séculos, ata que finalmente na Batalla de Mohács en 1526, os musulmáns derrotaron os húngaros e morreu o rei Luís II de Hungría (xa na época do rei Luís II o poder real se enfrontara cos protestantes húngaros, que pretendían contrapoñerse ao catolicismo).
O Reino de Hungría tras a derrota dividiuse en tres partes: unha ao oeste controlada polos xermánicos, onde Fernando I de Habsburgo, irmán do emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico, foi coroado como rei húngaro; unha rexión central controlada polos otománs, e unha rexión oriental independente na forma do Principado de Transilvania, onde o conde húngaro Xoán Sexismundo Szapolyai fora aclamado príncipe. Aínda que Szapolyai e toda Transilvania eran independentes, o Estado era vasalo do Imperio otomán e o sultán decidía que nobre húngaro ocuparía o trono do principado e cales serían os seus movementos políticos principais.
Desta forma o novo mapa húngaro tomou forma, e Transilvania e os seus príncipes convertéronse en figuras representantes de Hungría, contrapoñéndose á dinastía dos Habsburgo, que portaba a coroa do reino. Xoán Sexismundo de Zápolya converteuse ao protestantismo e comezou a albergar a todos os filósofos e relixiosos checos e xermánicos que fuxían do Imperio Xermánico e dos Habsburgo. A estratexia de Zápolya e dos posteriores Príncipes de Transilvania foi utilizar o protestantismo como instrumento contra os Habsburgo fielmente católicos, dos cales querían desfacerse para así poder reunificar o reino húngaro dividido baixo a figura húngara de maior relevancia, o líder transilvano.
No ano de 1541 publicouse a primeira tradución ao húngaro do Novo Testamento, obra do monxe Xoán Sylvester e logo en 1590 o pastor protestante Gáspár Károli publicou a primeira Biblia completa en húngaro, coñecida como a Biblia de Károli. Os príncipes transilvanos promoveron as escolas protestantes, as cales eran cada vez máis populares en cidades como Bratislava, Sopron, Szárlőrinc, Sárvár, da mesma maneira que nos asentamentos saxóns do Principado húngaro independente. Ao mesmo tempo, o novo movemento relixioso protestante de Jean Calvin, coñecido como Calvinismo continuou coa misión do luteranismo e axiña a rexión Nor-Leste do Reino húngaro se mergullou a tal punto na nova confesión relixiosa, que a cidade de Debrecen era denominada naquela época "A Roma Calvinista". miniatura|180px|esquerda|Relixioso húngaro [[Ferenc Dávid fundador do Unitarismo en Transilvania.]] Un dos pensadores protestantes máis significativos foi o pastor húngaro Ferenc Dávid (1510-1579), quen primeiro profesou o luteranismo e logo o calvinismo, posteriormente volveuse un gran defensor do anti-trinitarismo, é dicir, non aceptaba a existencia da Santa Trindade, e deste xeito, pronto se converteu no fundador do unitarismo en Transilvania, agregando aínda unha confesión relixiosa máis ao gran mosaico existente naquel tempo. A diversidade relixiosa no principado alcanzou tales niveis que o Príncipe Xoán Sexismundo Szapolyai, de confesión protestante, aconsellado polos seus relixiosos, convocou a Grande Asemblea transilvana na cal se sancionou o Edicto de Turda en 1568. Este documento rezaba que todas as confesións relixiosas cristiás eran aceptadas por igual no Principado húngaro. Así, este sería o primeiro estado no mundo en recoñecer a diversidade de culto cristián: catolicismo, luteranismo, calvinismo e unitarismo. miniatura|180px|Conde húngaro [[Gabriel Bethlen, Príncipe de Transilvania.]] Posteriores príncipes como o barón húngaro Esteban Bocskai (1605-1606) e o conde húngaro Gabriel Bethlen (1613-1629) foron fortes defensores do protestantismo en Transilvania e Hungría, catapultando os húngaros a un nivel cultural, socio-político e económico de desenvolvemento á vez con Francia, o Imperio Xermánico e Inglaterra. Eles conduciron guerras de independencia contra os Habsburgo, e mesmo Gabriel Bethlen participou na Guerra dos Trinta Anos (1618-1648) apoiando a confederación protestante.
A situación relixiosa na rexión central do reino húngaro inclinábase igualmente cara ao protestantismo, pois aí eran raramente vistos os sacerdotes católicos. Os predicadores protestantes contaban coa protección dos otománs, quen na realidade non se entremetían nos conflitos relixiosos dos cristiáns, senón que o único que lles importaba era que estes pagasen os impostos aos turcos. Como era de supoñer, na rexión do reino húngaro baixo control xermánico, o catolicismo mantívose con gran fortaleza, e aínda que os predicadores protestantes eran comúns, a influencia do rei Habsburgo non permitía a súa predominancia.
Posteriormente os Habsburgo introduciron en Hungría a contrarreforma católica, e o arduo labor dos xesuítas, como o cardeal Pedro Pázmány, logrou a paulatina conversión de gran parte da poboación ao catolicismo (con todo, Transilvania permanecerá, a grandes liñas, protestante ata a época actual).
Países Baixos
A dura persecución dos protestantes polo goberno español de Filipe II contribuíu ao desexo de independencia nas provincias, o que conduciu á Guerra dos oitenta anos e, finalmente, á separación da República Holandesa protestante dos Países Baixos españois (actual Bélxica), na súa maioría católicos.
Conclusión e legado
350px|miniatura| O [[cardeal Richelieu ostentou o poder político en Francia entre 1624 e 1642. No cadro, obra de Henri-Paul Motte, vese no Asedio da Rochelle (1627-1628) nun episodio do enfrontamento do reino de Francia contra os hugonotes, que tiñan o control da cidade. Richelieu foi un dos artífices da revogación do Edicto de Nantes e a persecución dos hugonotes en Francia. Malia a súa posición como cardeal católico, Richelieu decidiu en certo momento facer prevalecer os motivos políticos por encima dos relixiosos nas súas alianzas militares, finalizando o que ata entón fora unha serie de guerras puramente relixiosas. Este feito significará para moitos historiadores o fin da Reforma Protestante.]]
A Reforma deu lugar a unha serie de guerras relixiosas que culminaron na guerra dos Trinta Anos. De 1618 en 1648 a católica Casa de Habsburgo e os seus aliados combateron contra os príncipes protestantes de Alemaña, apoiados en varias ocasións por Dinamarca, Suecia e Francia. Os Habsburgo, que gobernaron España, Austria, os Países Baixos e gran parte de Alemaña e Italia, foron acérrimos defensores da Igrexa católica. Algúns historiadores cren que a era da Reforma chega ao seu fin cando a católica Francia se alia, primeiro en segredo e máis tarde nos campos de batalla, cos estados protestantes contra a dinastía dos Habsburgo. Por primeira vez desde os días de Lutero, as conviccións políticas e nacionais superan as conviccións relixiosas de novo en Europa.
O tratado tamén terminou efectivamente co poder político paneuropeo do Papa. Plenamente consciente da perda, o Papa Inocencio X declarou o tratado "nulo, inválido, inocuo, inxusto, maldito, reprobable, estúpido, baleiro de significado e de efecto para todos os tempos." Os soberanos europeos, tanto católicos como protestantes, non tiveron en conta o seu veredicto
Características do pensamento protestante
Os trazos xerais das igrexas protestantes son:
Dentro das igrexas protestantes destacan os luteranos, os anabaptistas, os calvinistas e posteriormente os anglicanos.
Boi almiscreiro
O boi almiscreiro (Ovibos moschatus) é un mamífero artiodáctilo da familia dos bóvidos, subfamilia dos caprinos e que vive no Ártico. Caracterízase pola súa pelaxe mesta e polo forte cheiro a almiscre que emiten os machos durante época de apareamento, do que provén o seu nome. Este cheiro é empregado polos machos para atraer ás femias. Habita principalmente no norte do Canadá e Groenlandia, aínda que tamén foi introducido en Noruega, Suecia, Siberia e Alasca, onde se poden atopar pequenas poboacións.
Epifanio Campo
Co nome de Epifanio Campo podemos estar a referirnos a:
Carlexo
O topónimo galego Carlexo pode referirse a:
Francisco Fernández de la Cigoña
Francisco José Fernández de la Cigoña Núñez, nado en Vigo o 7 de maio de 1940, é un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Fillo do xornalista Fabriciano Fernández Serra e neto do industrial Estanislao Núñez, asasinado en 1936, licenciouse en Dereito e Economía. Como xornalista, destaca polos seus artigos sobre a Igrexa Católica, nos que manifesta unha opinión conservadora. Escribe para medios de dereita, como La Gaceta ou Intereconomía.
Vida persoal
É irmán do naturalista Estanislao Fernández de la Cigoña. Ten tres irmáns máis, está casado e ten cinco fillos.
STS-51-I
STS-51-I foi unha misión do transbordador espacial Discovery lanzada o 27 de agosto de 1985 desde a rampla 39A do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-51-I, con cinco astronautas a bordo (Joe Engle, Richard Covey, James van Hoften, William Fisher e John Lounge), foi posta en órbita para lanzar os satélites Aussat 1, ASC 1 e Leasat 4 (Syncom IV-4). Tamén, por primeira vez, recuperou e reparou en órbita un satélite, o Leasat 3 (Syncom IV-3), lanzado pola misión STS-51-D. A tripulación fixo varios experimentos a bordo, entre eles o PVTOS. Fisher e van Hoften fixeron dúas actividades extravehiculares, totalizando 11 horas e 51 minutos fora do transbordador.
O transbordador regresou a terra no Centro Espacial Kennedy o 3 de setembro de 1985.
Lingua iban
A lingua iban (jaku Iban) é unha lingua austronesia falada polo pobo iban, un grupo étnico que vive no estado malaisio de Sarawak, na provincia indonesia de Borneo Occidental e en Brunei. Pertence á familia de linguas malaienses, unha póla da familia malaio-polinesia, e está relacionada co malaio.
As Hortas, Cela, Outeiro de Rei
As Hortas é un lugar da parroquia de Cela no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 26 habitantes (12 homes e 14 mulleres).
Organización Meteorolóxica Mundial
A Organización Meteorolóxica Mundial (OMM), coñecida coas siglas WMO (do World Meteorological Organization) é unha organización intergobernamental dependente da ONU, creada no ano 1950 e que na actualidade conta cun total de 191 territorios e estados membros.
A OMM é herdeira da antiga Organización Meteorolóxica Internacional (OMI), fundada en Viena (Austria) no ano 1873. A OMM ten a súa sede central na cidade de Xenebra (Suíza).
Dióxenes de Enoanda
Dióxenes de Enoanda foi un filósofo grego do século II que divulgou a filosofía de Epicuro como representante do epicureísmo moral.
Traxectoria
É coñecido porque, ao redor do ano 120, mandou gravar as máximas epicúreas sobre un muro, de oitenta metros de longo por case catro de alto, cun total de máis de 200 pezas da antiga cidade de Enoanda en Licia, suroeste da actual Turquía. O muro destruíuse cun terremoto. Dise que o muro estaba cerca do mercado da cidade e era unha alerta para que os cidadáns que comprasen nas tendas de Enoanda non esperasen atopar a felicidade comprando.
Os fragmentos, atopados no ano 1884, forman unha importante fonte da filosofía epicúrea, no referente á física, a epistemoloxía e a ética. Tal epigrama, ademais, incluía a doutrina epicúrea do clinamen (desviación), unicamente coñecida até ese momento por escritos de Lucrecio e Cicerón. A inscrición foi mandada tallar por Dióxenes de Enoanda de modo que todos os cidadáns aprendesen o ideal de coñecemento humano do epicureísmo. A partir da información descuberta non se ten constancia doutras doutrinas en referencia ao epicureísmo, aínda que axuda a aclarar algunhas cuestións desta doutrina. Estímase que contería unhas 25.000 palabras e non se recuperou máis dun terzo do total.
Andrea Fernández Maneiro
Andrea Fernández Maneiro, nada no Carril (Vilagarcía de Arousa) o 10 de febreiro de 1964, é unha escritora galega.
Traxectoria
En 2016 gañou o premio de poesía "Nuestra musa, la camelia". En 2019 foi finalista do premio de Microrrelatos Mulleres Progresistas. En 2020 obtivo o premio de Poesía Manuel Leiras Pulpeiro coa obra ''Inventario dun adeus. Expiatoria''.
Don Quijote
Don Quijote pode referirse a:
Tren de levitación magnética
miniatura|Proba do SCMaglev na Prefectura de Yamanashi miniatura|Transrapid 09 nunha proba en Alemaña O tren de levitación magnética, tamén coñecido como maglev (derivado do inglés magnetic levitation) é un tren que funciona con levitación magnética, caracterizada pola ausencia de contacto entre os vehículos e a vía por mor da utilización dun gran número de imáns para sustentarse. Este método é máis rápido, silencioso e suave ca os sistemas de transporte convencionais.
Existen dúas liñas comerciais de tren maglev que prestan servizo regular en 2015. O Sanghai Maglev, que é asemade o tren comercial máis rápido, cunha velocidade máxima de 430 km/h, e que conecta o Aeroporto Internacional de Sanghai Pudong con Pudong percorrendo a distancia de 30.5 quilómetros en 8 minutos e que comezou a operar en abril de 2004
En marzo de 2005, o Xapón comezou a operar a liña, de relativamente baixa velocidade, HSST "Linimo"  na Expo Mundial de 2005, nos primeiros tres meses a liña transportou 10 millóns de pasaxeiros. Tanto Corea do Sur como a República Popular da China están a construír as súas propias liñas maglev de baixa velocidade,
Joaquín Botana Míguez
Joaquín Botana Míguez, nado no pazo de Dioño (Cornado, Touro) e finado no Pazo (Vigo) o 15 de decembro de 1898, foi un avogado e político galego.
Plena (xénero musical)
A plena é un xénero musical portorriqueño nado no sector La Jolla del Castillo, no sureña aldea de Ponce, entre os anos de 1915 ao 1920. Ponce, polo seu gran movemento agrario, recrutaba obreiros nacionais e estranxeiros para o corte de cana e froitos. Dentro deste grupo de inmigrantes, chega un matrimonio das illas caribeñas, Barbados e Saint Kitts, de nomes, Anna Catherine George e John Clark. Este matrimonio trouxo na súa equipaxe unha guitarra e unha pandeireta e con estes instrumentos facían soar un ritmo musical moi parecido ao calipso do Caribe. Ao pouco, coa introdución de novos movementos musicais, pasou a coñecerse como plena portorriqueña, tanto no que atinxe á música coma ao baile.
Joaquín Botana Míguez
Vida persoal
Casou con Josefa Cadaval Calderón.
O Carme
O topónimo galego O Carme adoita estar relacionado coa advocación da Virxe do Carme. Pode referirse a:
Miguel Anxo Araúxo Iglesias
Miguel Anxo Araúxo Iglesias, nado o 10 de xaneiro de 1920 en Sabadelle (O Pereiro de Aguiar) e finado o 22 de xullo de 2007 en Ourense, foi un bispo e escritor galego.
Carreira eclesiástica
Iniciou os seus estudos de bacharelato no Instituto de Ourense e proseguiunos en 1932 na Universidade Pontificia de Comillas onde obtivo a licenciatura en Filosofía (1941) e Teoloxía (1945). Foi consagrado sacerdote en Comillas en xullo de 1945. Trasladado como crego a Ourense, foi profesor de Teoloxía no seminario desa cidade e reitor del entre 1956 a 1966.
O 6 de setembro de 1970 foi ordenado bispo da diocese de Mondoñedo-Ferrol, nunha cerimonia presidida polo cardeal de Santiago, Fernando Quiroga Palacios. O acto da súa ordenación episcopal foi realizado na catedral de Ourense, e por primeira vez na historia da Igrexa en Galicia, en galego. O día 13 dese mes entrou oficialmente na catedral de Mondoñedo. Durante o seu período como bispo de Mondoñedo-Ferrol tocoulle vivir a transición e as cerimonias funerais dos obreiros Amador Niebla e Daniel Rey, mortos en enfrontamentos coa policía, que condenou nunha homilía. Foi coñecido polas súas ideas progresistas e a prol dunha maior presenza da lingua galega na Igrexa católica. En 1985 a Santa Sé concedeulle a xubilación anticipada.
Escritor e tradutor
Foi un grande impulsor dos textos relixiosos en galego, e presidiu a comisión técnica encargada da tradución do Misal romano ao galego. Traballou tamén na versión dos Rituais sacramentais e preparou un devocionario popular en lingua galega. Publicou diversas pastorais no boletín do bispado de Mondoñedo-Ferrol e outros textos de pensamento cristián, e colaborou en diversos xornais como La Voz de Galicia ou La Región e revistas como Irimia, Encrucillada, Raigame ou Estudios Mindonienses.
O 30 de maio de 1980 ingresou na Real Academia Galega para ocupar a cadeira que deixara vacante Ramón Otero Pedrayo, co discurso A igrexa de Mondoñedo nas súas Sinodais, que foi respondido por Ramón Piñeiro.
Entre as súas obras destacan:
Meidonín, Cela, Outeiro de Rei
Meidonín é un lugar da parroquia de Cela no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 43 habitantes (22 homes e 21 mulleres).
Alanna Masterson
Alanna Masterson, nada o 27 de xuño de 1988, é unha actriz americana que é coñecida por interpretar a personaxe de Tara Chambler na serie de televisión da AMC The Walking Dead.
Traxectoria
A súa carreira comezou en 2006, actuando nun episodio de Malcolm in the Middle (serie co-protagonizada polo seu irmán Christopher Masterson), interpretando a Heidi. Máis tarde, en 2010 obtivo un papel na serie First Day interpretando a Abby durante 7 episodios.
Masterson interpreta a Tara Chambler na serie de AMC The Walking Dead, debutando na cuarta tempada da serie. Masterson foi promovido como personaxe regular da serie na quinta tempada e foi engadida nos créditos principais na sétima tempada. Tivo un papel recorrente na cuarta tempada da serie da ABC Mistresses.
Vida persoal
O 4 de novembro de 2015, Masterson deu a luz á súa primeira filla, Marlowe, co seu mozo Brick Stowell.
Alanna e os seus irmáns son cienciólogos, e foron introducidos nesa relixión polo seu pai.
Carlos Menditeguy
Traxectoria
Menditeguy foi enterrado no Cemiterio de La Recoleta en Bos Aires.
Brigitte Bardot
Estábase por disputar un dos Grandes Premios de Fórmula 1 do ano 1956 e Carlos Menditeguy era un dos pilotos oficiais da casa Maserati. O arxentino sen aviso previo, faltou á cita nos adestramentos e tamén para a carreira. Os directivos da marca, atónitos e cheos de preocupación, non se explicaban o ocorrido. Pouco despois a causa saíu á luz. Charly estaba na Costa Azul en compañía dunha famosa actriz francesa: Brigitte Bardot. Obviamente, iso causou a desafectación do equipo por indisciplina. Con todo, coa maior naturalidade contestou: non era unha oportunidade para desprezar ¿non?.
Resultado completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Eleccións municipais en Bergondo
miniatura|dereita|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Bergondo]] Corporacións democráticas en Bergondo desde a aprobación da Constitución de 1978.
An Awesome Wave
An Awesome Wave é o álbum de estrea da banda inglesa de indie rock Alt-J (∆), publicado o 25 de maio do 2012 a través do selo Infectious Music. O disco inclúe os sinxelos "Matilda"/"Fitzpleasure", "Breezeblocks" e "Tessellate". Acadou o número 13 da lista británica de álbums, e tamén entrou nas listas de Bélxica, Francia, Países Baixos e Suíza. An Awesome Wave gañou o premio British Barclaycard Mercury Prize no ano 2012.
Pobo mbochi
Os mbochi (ou m'boshi) son un grupo étnico bantú que habita na República do Congo. Orixinario da rexión dos grandes lagos de África central, estableceronse arredor do ano 1850 na República do Congo, particularmente nos departamentos de Cuvette, en Oyo, e no departamento de Plateaux, preto de Ollombo, así como en Talangaï, en Brazzaville. Outras comunidades mbochi viven no oeste da República Democrática do Congo (Ngombe), así como no leste de Gabón.