cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Illas Feroe
Dacabalo entre os estados nórdicos
miniatura|Selo conmemorativo sobre a chegada dos cristiáns á illa. O século XIV foi o inicio da dependencia absoluta dos estados nórdicos, unhas veces Noruega e outras Dinamarca. Dende 1397 a soberanía era da Unión de Kalmar, unión dos reinos noruegués, danés e sueco, unha unión persoal ao redor da figura do monarca. Ao pequeno país cortáronselle as ás, ao obrigar a que todo movemento comercial das illas pasase polo porto de Bergen para poder recadar os correspondentes impostos. O fortalecemento da Liga Hanseática como gran potencia comercial e a peste que arrasou a Noruega provocaron unha freada á actividade comercial e ao desenvolvemento de Noruega e das Feroe.
O século XVI supuxo bastantes sobresaltos á poboación local, provocados por aventureiros e piratas británicos. Desa época é a figura, aínda lembrada en cancións e poemas, de Magnus Heinesson, quen ás ordes do rei de Dinamarca, Federico II, enfrontouse con éxito aos alborotadores. En 1535 Christian III outorga todos os dereitos sobre a actividade comercial das illas ao mercador alemán Thomas Köppen. Este monarca tamén introduciu o luteranismo como relixión das illas, destruíndo incluso a catedral do bispado católico de Kirkjubour, cuxos restos aínda son visibles.
Despois de Köppen, outros asumiron o monopolio comercial, aínda que a economía sufrira como consecuencia da guerra entre Dinamarca e Suecia. Durante este período do monopolio a maior parte de bens feroeses (produtos de la, peixe, carne) foron exportados aos Países Baixos onde foron vendidos a prezos predeterminados mais con todo, as directrices do acordo comercial non eran cumpridas a miúdo, o que repercutiu nunha caída da calidade e no xurdir de actividades controladas por contrabandistas e piratas. Dinamarca tratou de solucionar o problema dando o arquipélago a Christoffer von Gabel (e máis tarde ao seu fillo, Federico) como un estado persoal feudal. Con todo, von Gabel era áspero e represivo, creando moito resentimento dos habitantes das illas. Finalmente, o 1 de xaneiro de 1856, o monopolio comercial foi suprimido. Xa antes Dinamarca conservara a posesión das Feroe no Tratado de Kiel de 1815. En 1816 o Logting (o parlamento feroés) foi suprimido oficialmente e substituído por unha xudicatura danesa. O danés foi imposto como a lingua principal, mentres que o feroés foi case abolido de calquera círculo oficial. En 1849 unha nova constitución foi promulgada en Dinamarca e anunciada nas Feroe en 1850, dando ao arquipélago dous asentos no Rigsdag (parlamento danés).
Historia recente
miniatura|Tórshavn, capital das Illas Feroe. A finais do século XIX comezou un apoio crecente aos movementos autonomistas e independentistas. Mentres tanto, a economía feroesa crecía coa introdución de pesca en grande escala, finalmente o feroés converteuse en lingua escrita estandarizada en 1890. Durante a segunda guerra mundial, conquistada Dinamarca pola Alemaña nazi, as illas serían ocupadas polos británicos, o que fomentou os sentimentos favorables ao autogoberno perdido séculos atrás. As demandas de autogoberno cristalizaron na autonomía que recibiron en 1948. As illas Feroe non pertencen á Unión Europea, ao contrario que onde rexeitaron entrar ao facelo Dinamarca en 1973.
A bandeira das Illas Feroe, así como a súa condición de Nación foron recoñecidas o 29 de marzo de 2005, cando tamén se lles outorgou a potestade para levar a cabo as súas propias relacións internacionais e a súa propia política de seguridade. Dende 2002, as Illas Feroe posúen unha embaixada en Londres, aínda que está supeditada ás directrices ditadas pola embaixada danesa naquel país. Desde outubro de 2006 o representante de Feroe está tamén acreditado ante a República de Irlanda.
Xeografía
miniatura|Mapa das Illas Feroe As illas Feroe son un arquipélago de 18 illas volcánicas situadas a 62° de latitude norte e 7° de lonxitude leste, cunha distancia de 113 km de norte a sur e 75 de leste a oeste. En total, teñen 1.117 km de costas. As illas presentan unha morfoloxía abrupta, rochosa, con costas de cantís recortadas por fiordes (ningún punto das illas está a máis de 5 km do mar). O punto máis alto é o pico Slættaratindur, a 882 metros sobre o nivel do mar, en Eysturoy.
O clima é oceánico, marcado pola influencia temperada da Corrente do Golfo, o que o fai moi suave se se considera a latitude. Así, en Tórshavn non se observan medias mensuais negativas, oscilando entre os 0,3° de xaneiro e os 11,1° de agosto, cunha media anual de 6,7°. A amplitude térmica é pois moi reducida, con veráns frescos e invernos suaves. Con respecto ás precipitacións, aproxímanse aos 1.400 mm ao ano, cun mínimo relativo en primavera-verán. O ceo está en xeral nubrado, coa presenza habitual de brétema. O forte vento é tamén habitual.
Illas
Toftir|miniatura miniatura|Gjógv Tódalas illas están habitadas agás Lítla Dímun. Datos de poboación correspondentes ó 31 de decembro de 2003.
Clima
miniatura|Caltha palustris, moi común nas illas nos meses de maio e xuño. O clima é definido tecnicamente como Subártico Marítimo de acordo á clasificación climática de Köppen, tendo o mes máis cálido unha temperatura media de ao redor de 10 °C. As Illas Feroe xeralmente teñen veráns frescos e invernos fríos suaves, con ceos usualmente nubrados e frecuentes brétemas e fortes ventos. A brétema con frecuencia causa atrasos no tráfico aéreo.
Flora
Catro especies de salgueiros aínda están presentes nas Illas Feroe. A Salix herbácea é moi común nas montañas, mais as outras tres especies: Salix phylicifolia, Salix lanata e Salix arctica pódense atopar en poucos lugares, debido ao intenso pastoreo dos animais. Soamente o perennifolio, Juniperus communis (nunha forma anana) crece naturalmente nas Illas Feroe.
Política e goberno
miniatura|esquerda|Escudo na Comunidade Feroesa de [[Copenhaguen.]] miniatura|As Feroe dispoñen de selos propios dende [[1976. Este, deseñado por Zacharias Heinesen amosa a Bandeira de Feroe.]] O 31 de marzo de 1948, a Lei sobre autogoberno interno, deu ampla autonomía ás illas. No entanto, existen importantes grupos de feroeses a favor da independencia total de Dinamarca. A loita de forzas entre os distintos partidos políticos feroeses, divididos entre os republicanos separatistas e os unionistas daneses está moi igualada. As coalicións para os gobernos locais entre ambos os bandos son moi comúns. A diferenza de Dinamarca, as Illas Feroe non son membros da Unión Europea. A pesar diso, envían a dous deputados ao Folketing danés así como ao Consello Nórdico. Co Documento Åland de 2007, as Illas Feroe, Groenlandia e Åland convertéronse en membros de pleno dereito do citado consello. A OTAN posúe un radar en Mjørkadalur, que pertence á rede de radares do círculo polar ártico. En Feroe non hai exército e os cidadáns non están obrigados a prestar o servizo militar danés. Con todo, hai moitos feroeses enrolados no exército como soldados profesionais, estando un deles dentro da garda real da soberana danesa.
A bandeira das Illas Feroe, "Merkið", así como a súa condición de Nación foron recoñecidas o 29 de marzo de 2005, cando tamén se lles outorgou a potestade para levar a cabo as súas propias relacións internacionais e a súa propia política de seguridade. Desde 2002, as Illas Feroe posúen unha embaixada en Londres, aínda que está supeditada ás directrices ditadas pola embaixada danesa naquel país. Desde outubro de 2006, o representante de Feroe está tamén acreditado ante a República de Irlanda. A Xefa de Estado é a raíña Margarida II de Dinamarca e o primeiro ministro é o socialdemócrata Jóannes Eidesgaard. O goberno central danés está representado por un alto funcionario nas illas. En 2005 o primeiro ministro feroés anunciou a súa intención de incluír ás Feroe no Espazo Libre Europeo.
Demografía
miniatura|Os feroeses adoitan utilizar a vestimenta típica a miúdo. Na actualidade, os estudantes que se gradúan de bacharel fano coa vestimenta típica (na imaxe co chapeu de estudante). miniatura|A localidade de [[Kvívík en 1900.]] miniatura|Cantil de [[Beinisvørð.]] Dos 48.000 habitantes que residen nas Feroe, o 98% son cidadáns do reino, é dicir, feroeses, daneses e groenlandeses. Segundo o lugar de nacemento pódense dividir en: 91,7% de feroeses, 5,8% daneses e 0,3% groenlandeses. Estes, xunto cos nacionalizados, compoñen o grupo de cidadáns de reino. O maior grupo de estranxeiros compono os islandeses que representan ao 0,4% da poboación, seguidos polos noruegueses e polacos, con 0,2% cada un. En total, residen nas Feroe persoas de 77 nacionalidades.
Estes datos non serven para contabilizar o número de falantes de feroés, debido a que un importante número de falantes nativos de feroés residen en Dinamarca así como existen familias feroesas descendentes de daneses que utilizan en danés como lingua vernácula.
Estudos xenéticos determinaron que o 80% da poboación masculina posúe xenes escandinavos (noruegueses) e o outro 20% británicos. No caso das mulleres os datos invértense, sendo o 90% delas de ascendencia celtas e 10% de ascendencia viquinga.
Desenvolvemento poboacional
Os primeiros habitantes das Feroe foron monxes irlandeses que fundaron pequenos asentamentos. Coa chegada dos viquingos, a poboación creceu exponencialmente até os 4.000 individuos ata que no século XVIII chegouse á cifra de 5.000 habitantes. Entre os anos 1349 e 1359 morreu case a metade da poboación, debido a unha praga de peste. Unha segunda colonización escandinava volveu elevar a poboación aos niveis anteriores á epidemia. Cando se permitiu a pesca de altura, que substituíu á difícil agricultura do arquipélago, e houbo melloras nos tratamentos médicos, a poboación feroesa volveu aumentar. Desde finais do século XVIII e comezos do século XXI, a poboación total multiplicouse por dez. Non obstante o anterior, na década dos 90, a crise económica provocou unha forte emigración cara a outras zonas do reino, aínda que co paso dos anos moitos regresaron.
Regina Hall
Regina Hall, nada o 12 de decembro de 1970 en Washington, D.C., é unha actriz estadounidense de cinema e televisión, principalmente coñecida por interpretar a Brenda Meeks na saga de filmes de Scary Movie e a Corretta Lipp na serie de televisión Ally McBeal.
Illas Feroe
Desenvolvemento poboacional
As Illas Feroe son un dos poucos lugares do mundo onde a poboación masculina supera ás mulleres, cun 52% de homes e un 48% de mulleres (1 de xaneiro de 2007). No grupo de idade de 20 a 39 a diferenza ascende ao 11%.
A media de fillos das familias feroesas é de 2,6. É a taxa de natalidade máis alta dos países nórdicos. Doutra banda, hai moi poucas separacións e divorcios, tendo tamén, a menor taxa de suicidios da zona.
Idioma
miniatura|esquerda|Feroeses ataviados coa vestimenta tradicional. O feroés ten as súas orixes no Antigo Nórdico, sendo na actualidade unha das linguas xermánicas con menos falantes. Para os islandeses e algúns noruegueses da zona norte-occidental de Noruega, o feroés é unha lingua intelixible. A lingua máis próxima ao feroés era o xa extinto Norn, que se falaba nas Illas Shetland.
En 1540 o feroés foi desprazado polo danés como lingua oficial, manténdose, co paso dos séculos, como lingua oral. A cultura feroesa transmitíase de pais a fillos a través de baladas. Algúns pioneiros, como Jens Christian Svabo e Johan Henrik Schrøter tentaron escribir o feroés por primeira vez. A ortografía actual é obra de V. U. Hammershaimb e Jakob Jakobsen. Tras as folgas feroesas, o idioma feroés converteuse en lingua oficial e volveu ocupar todos os postos nos que fora desprazado polo danés. No entanto, este último segue manténdose como lingua oficial da administración, e, por este motivo, as leis feroesas sempre deben ser traducidas ao danés. miniatura|Nova Igrexa de Gøta. As lendas e contos populares están en feroés e, no caso de que se aprenda outra lingua, os feroeses decántanse polo inglés antes que polo danés. O noruegués, sueco e islandés son entendidos por case todos os feroeses. Outros idiomas usados nas illas, aínda que de forma minoritaria son o alemán e o francés. A política lingüística feroesa é moi purista, similar á de Islandia, tratando de adaptar todo o vocabulario estranxeiro ás regras gramaticais e ortográficas feroesas. Á parte dos 45.000 feroeses que habitan nas illas, en Dinamarca existen uns 15.000 máis cuxa lingua materna é o feroés. En 1998 publicouse o Føroysk orðabók, o primeiro dicionario de feroés. Na Universidade das Illas Feroe pódese estudar na lingua autóctona.
Relixión
As Feroe foron cristianizadas en 999 por Sigmundur Brestisson. Antes residían nas illas monxes irlandeses. Case o 100% da poboación das illas é cristiá. O 84% dos feroeses actuais pertencen á igrexa luterana. O 5% da poboación pertencen a outras confesións cristiás. A Igrexa católica Feroesa está formada por 130 membros. Doutra banda, 15 persoas son membros da comunidade bahá'í. Ademais, 98 persoas son Testemuñas de Xehová. As primeiras Biblias traducidas ao feroés apareceron en 1948.
Economía
miniatura|Barco pesqueiro en Klaksvík. A economía das illas estaba tradicionalmente baseada na cría de cordeiros e sobre todo na pesca (bacallau, arenque). Porén, esta pasou por unha grave crise a finais dos 1980 e comezos dos 1990, cunha baixa das capturas. Aínda cando actualmente a situación ten mellorado (o paro apenas chega ao 4%), téntase diversificar a economía promovendo o turismo, as novas tecnoloxías e incluso a propia base pesqueira da economía estabelecendo piscifactorías e novas plantas de procesamento do peixe. Malia todo, a mocidade tende a marchar para Dinamarca para ir á universidade, co que a poboación mais cualificada, a que podería posibilitar a transformación económica, deixa as illas.
A raíz disto, recentes achados de petróleo en prospeccións preto das illas abren a posibilidade dun hipotético empurre económico motivado polo "ouro negro". A súa moeda é a coroa feroesa, porén o 5 de agosto de 2009 dous partidos da oposición presentaron un proxecto de Lei no Løgting para adoptar o euro como moeda nacional en espera dun referendo.
Tradición
Existe nas Illas Feroe unha tradición que se repite cada ano e que consiste na matanza de golfiños caldeiróns, que dada a súa docilidade achéganse ás illas. Esta tradición data de aproximadamente hai 1.200 anos, e trátase dunha cerimonia para os adolescentes que chegan á súa etapa de adultos.
Teca (botánica)
thumb|Diagrama dunha antera en sección transversal. 1: [[Filamento; 2: Teca; 3: Conectivo (os vasos condutores en vermello); 4: Saco polínico (tamén chamado esporanxio).]] En botánica, teca é cada unha das dúas metades nas que polo xeral se divide a antera. Cada teca adoita presentar cadanseus dous sacos polínicos.
Outlaw Gentlemen & Shady Ladies
Outlaw Gentlemen & Shady Ladies é o 5º álbum da banda danesa Volbeat, lanzado o 9 de abril de 2013. É o primeiro álbum da banda con Rob Caggiano coma guitarrista principal.
Aeroporto de Kalmar
O aeroporto de Kalmar (IATA: KLR, ICAO: ESMQ) é un aeroporto situado no sueste de Suecia. Atópase a 5 km ao oeste do centro da cidade de Kalmar. Orixinalmente foi fogar da á F 12 Kalmar da Forza Aérea Sueca. A día de hoxe é propiedade do municipio de Kalmar, que tamén se encarga de operalo. O ano 2016 pasaron polo aeroporto un total de 238 691 pasaxeiros.
Bonn
miniatura|esquerda|Vista de Bonn.|579x579pxBonn , ás veces escrito en galego Bon , é unha cidade do oeste de Alemaña, situada no Land do Renania do Norte-Westfalia. Ten unha poboación de 331.885 habitantes (estimación de 2021).
Foi capital da Alemaña do Oeste desde 1949 a 1990, logo foi sede do goberno alemán ata o 1998, cando se iniciou a transferencia de parte das oficinas administrativas para Berlín. É un importante núcleo cultural, político e comercial. Ten incorporadas outras dúas pequenas cidades: Bad Godesberg e Beuel, coas que forma unha única aglomeración urbana. Ocupa o 19° posto na clasificación das cidades máis populosas de Alemaña aínda que está moi influenciada pola proximidade da cidade de Colonia.
Lugares de Tui
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Tui.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Tui
Das Rheingold
Das Rheingold (en galego, O ouro do Rin) é unha ópera en catro cadros con música e libreto en alemán de Richard Wagner. É a primeira das catro óperas que compoñen o ciclo Der Ring des Nibelungen (O anel do Nibelungo). A ópera foi estreada no Königliches Hof-und Nationaltheater de München o 22 de setembro de 1869 de xeito illado, antes mesmo do termo do ciclo do anel, baixo o patrocínio de Luís II de Baviera, contra a vontade de Wagner, que pretendía estrear a obra por completo no seu teatro de ópera de Bayreuth, que daquela aínda estaba en construción. Non foi ata o 13 de agosto de 1876 cando se representou por primeira vez dentro do ciclo completo. Forma parte do Canon de Bayreuth.
Transbordador
miniatura|300px|Un transbordador na cidade de [[Hong Kong.]] Un transbordador é un tipo de buque que enlaza dous puntos levando pasaxeiros, mercadorías e, ás veces, vehículos dun lado a outro dun río, un canal, un esteiro etc., en horarios programados.
Os transbordadores forman parte do transporte público nalgunhas cidades situadas na costa, con baías, grandes lagos ou ríos, permitindo o tránsito directo entre dous puntos a un custo moito menor que a construción de pontes e túneles.
Animismo
Malia caber dentro desta concepción múltiples variantes do fenómeno, como a crenza en seres espirituais, incluídas as almas humanas, na práctica a definición esténdese que seres sobrenaturais personificados, dotados de razón, intelixencia e vontade, habitan os obxectos inanimados e gobernan a súa existencia. Isto pódese expresar sinxelamente como que ''todo está vivo, é consciente ou ten unha alma.
En África o animismo atópase na súa versión máis complexa e rematada, sendo así que inclúe o concepto de magara ou forza vital universal, que conecta a todos os seres animados, así como a crenza nunha relación estreita entre as almas dos vivos e dos mortos. Noutros lugares o animismo é en cambio a crenza na que os obxectos (como animais, ferramentas e fenómenos naturais) son ou posúen expresións de vida intelixente.
Os neopaganos ás veces describen como animista ao seu sistema de crenzas; un exemplo desta idea é que a Deusa nai e o Deus cornudo coexisten en todas as cousas. Así mesmo, os panteístas igualan a Deus coa existencia.
O termo tamén é o nome dunha teoría da relixión proposta en 1871 polo antropólogo sir Edward Burnett Tylor no seu libro Primitive Culture (Cultura primitiva).
O animismo e as orixes das relixións
Coñécense dúas teorías que supoñen que o animismo foi a orixe das relixións actuais. A primeira, chamada teoría das pantasmas, relaciona os comezos das relixións humanas co culto aos mortos. Asociase principalmente co nome de Herbert Spencer, aínda que tamén foi mantida por Grant Allen.
A outra teoría, presentada por Edward Burnett Tylor, sostén que a base de toda relixión é animista, pero recoñece o carácter non humano dos deuses do politeísmo. Aínda que a adoración aos antepasados ou, máis amplamente falando, o culto aos mortos, nalgúns casos se superpuxo a outros cultos ou ata os fixo desaparecer, non se pode asegurar a súa importancia, senón máis ben o contrario (outros cultos terminaron superpoñendose ao culto aos antepasados). Na maioría dos casos, o panteón de deuses está formado por unha multitude de espíritos con forma ás veces humana, ás veces animal, que non teñen signos de haberse encarnado algunha vez. Os deuses do Sol e da Lúa, os deuses do lume, do vento e da auga, os deuses oceánicos, e por encima de todos os deuses do ceo, non mostran signos de ser pantasmas en ningún período da súa historia. É verdade que algúns se poden asociar con deuses pantasmas. Por exemplo, algúns indíxenas de Australia non din en ningún momento que os deuses son espíritos, e moito menos espíritos de mortos; os seus deuses son simplemente meigos magnificados, super-homes que nunca morreron. Pódese dicir en xeral que en Australia nunca existiu a adoración aos antepasados nin o culto aos mortos.
Bargo, Toxos Outos, Lousame
Bargo é un lugar da parroquia de Toxos Outos no concello coruñés de Lousame, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 15 habitantes (7 homes e 8 mulleres).
SL Benfica (rugby)
A sección de rugby do Sport Lisboa e Benfica, fundada en 1924, é o equipo de rugby máis antigo de Portugal e un dos máis laureados.
Historia
O equipo de rugby do SL Benfica foi un dos catro membros fundadores da Associação de Rugby de Lisboa en 1927 con Sporting, Ginasio e Carcavelinhos, participando dende marzo dese ano na primeira edición do Campionato de Rugby de Lisboa. O primeiro encontro do torneo enfrontou ó Benfica co Sporting no Campo das Amoreiras gañando o Sporting por 10 a 0. O Benfica rematou o torneo inaugural na terceira posición.
O primeiro título no Campionato de Lisboa para o SL Benfica chegou na tempada 1930/31, ao que se sumaron os das tempadas 1935/36, 1936/37, 1939/39, 1941/42, 1946/47, 1947/48, 1948/49, 1949/50, 1950/51, 1953/54 e 1954/55 antes da fundación da Federación Portuguesa de Rugby e a creación do Campionato Portugués de Rugby.
Como socio fundador da FPR o Benfica participou no novo Campionato Nacional dende a primeira edición de 1958/59, acadando o título de campión nas tempadas 1959/60, 1960/61, 1961/62, 1969/70 e 1975/76 antes de perder a súa praza na máxima categoría por primeira vez na súa historia na tempada 1982/83, acadando axiña o ascenso para ser novamente campión nas tempadas 1985/86, 1987/88 e 1990/91. Na tempada 1994/95 perdeu a máxima categoría por segunda vez, ascendendo ó ano seguinte, e acadou o seu noveno e último título do Campionato Nacional na tempada 2000/01. O terceiro descenso de categoría do Benfica chegou na tempada 2012/13, acadando o ascenso na tempada 2016/17 para descender inmediatamente na tempada 2017/18.
Palmarés
Malia a crise deportiva do equipo de rugby do SL Benfica na última década, o seu palmarés é un dos máis salientables do rugby portugués e ibérico. Segue a ser o terceiro equipo con maior número de Campionatos de Portugal, e o segundo con maior número de vitorias na Copa Ibérica.
541
Outros
Historia ano a ano
Perales, Palencia
Perales é un concello español da provincia de Palencia (Castela e León). A súa poboación é de 139 habitantes (INE 2012).
The Origin of Love
The Origin of Love é o terceiro álbum de estudio do cantante británico Mika, lanzado o 16 de setembro de 2012. O álbum foi publicado o 17 de setembro de 2012 en Francia, e o 8 de outubro de 2012 no Reino Unido.
The Legendary Tiger Man
The Legendary Tiger Man é un nome artístico de Paulo Furtado, un artista, vocalista e músico blues portugués, nun estilo de "banda dun home só" (en inglés "One-man show"). Furtado toca guitarra, harmónica e batería só en palco. Editou ata hoxe cinco álbums. Gran parte das súas composicións consisten en "covers" de álbums famosos do mundo do blues.
Cedofeito, Toxos Outos, Lousame
Cedofeito é un lugar da parroquia de Toxos Outos no concello coruñés de Lousame, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 23 habitantes (12 homes e 11 mulleres).
Barbalde de Arriba, Rus, Carballo
Barbalde de Arriba é un lugar da parroquia de Rus no concello coruñés de Carballo (Comarca de Bergantiños). Xunto con Barbalde de Abaixo tiña 34 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 17 homes e 17 mulleres.
Lugares de Valga
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Valga.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Valga
Operación Cóndor
Operación Cóndor é o nome co que é coñecido o plan de intelixencia e coordinación entre os servizos de seguridade das ditaduras militares do Cono Sur de América -Arxentina, Chile, Brasil, Paraguai, Uruguai e Bolivia- e a CIA na década de 1970, que se constituiría nunha organización clandestina internacional para a práctica do terrorismo de Estado e que tivo como resultado o asasinato e desaparición de gran número de opositores ás mencionadas ditaduras.
Antecedentes
No marco da guerra fría, establecéronse moitas operacións destinadas a facer desaparecer opositores e a usalos como parte da propaganda de medo. Unha destas operacións foi a Operación Fénix en Vietnam. Todas elas estiveron baseadas no Decreto Noite e Néboa de Adolf Hitler.
Historia
Polos arquivos desclasificados da CIA, sóubose que Manuel Contreras, xefe da DINA en Chile, foi convidado en 1975 ao cuartel Xeral da CIA en Langley Virginia, por 15 días. Logo desa visita, Contreras aparece como "creador" da Operación Cóndor. O xornalista e investigador Cristopher Hitchens vincula a Henry Kissinger como o ideólogo da devandita operación. '' ...Los archivos desclasificados por Estados Unidos, a partir de la cantidad de juicios abiertos en el Cono Sur, el descubrimiento de los Archivos del horror de Paraguay (1992), la detención de Augusto Pinochet en Londres a solicitud del juez español Baltasar Garzón, que juzga el genocidio en América Latina -y en ese encuadre investiga la Operación Cóndor-, muestran no sólo la vinculación de Kissinger sino sus órdenes directas. También en Argentina se piensa citarlo en el juicio contra la Operación Cóndor. Visitando París lo sorprendió la citación del juez Roger le Loire, el mismo que ordenó la detención en Roma el año pasado del militar argentino Jorge Olivera por el secuestro y desaparición de Anne Marie Erize, una joven de origen francés. Olivera fue liberado poco tiempo después, mediante una maniobra que incluye pruebas falsificadas, lo que dejó mal parada a la justicia italiana. La aparición del libro "The Trial of Henry Kissinger", del periodista e investigador británico Cristopher Hitchens, es tan revelador como otros libros y documentos acumulados en los últimos tiempos sobre el papel del ex secretario de Estado de dos gobiernos de su país, los de los republicanos Richard Nixon y Gerald Ford. "Kissinger y su equipo idearon el proyecto destinado a asesinar al general chileno René Schneider, que no sólo era líder de las fuerzas armadas de Chile sino que no hubiera aceptado el golpe de Estado"'', di Hitchens, nunha entrevista co correspondente de Página 12 en París. Agrega: "Se trata de una atrocidad absoluta y nosotros contamos con todos los detalles del atentado planeado por Kissinger y que le costó la vida a Schneider. Hay que decir también que se trata de una atrocidad contra la democracia chilena. Durante 25 años Kissinger impidió que los chilenos eligieran a su presidente". máis en Documentación demuestra la intervención de Kissinger en el golpe de Estado de Pinochet. O asasinato do xeneral chileno Carlos Prats na Arxentina e do exministro do goberno de Salvador Allende, Orlando Letelier nos Estados Unidos, foron parte da operación mentres que Bernardo Leighton escapou xusto dunha tentativa de asasinato en Roma, organizada polo terrorista italiano Stefano Delle Chiaie, que era un membro da Operación Gladio. Quen accionou a metralladora que feriu gravemente a Bernardo Leighton e á súa esposa, foi o terrorista de orixe cubana Orlando Bosch Ávila, implicado con Luis Posada Carriles na sabotaxe cunha bomba de C4 dun avión da Cubana de Aviación, que estalou fronte ás costas de Barbados en 1976 (morreron 73 persoas). Os axentes da Operación Cóndor actuaron tanto en países de América Latina como nos Estados Unidos e Europa. En Madrid intentaron secuestrar a líderes do MIR chileno mentres que en Roma operaron contra disidentes políticos arxentinos.
Con Vincenzo Vinciguerra, o italiano Stefano Delle Chiaie falou sobre os asasinatos de Prats e Letelier; segundo eles, participou nas dúas operacións o cidadán estadounidense Michael Townley ex axente da CIA. O terrorista cubano-estadounidense Luis Posada Carriles tamén participou na reunión na que se decidiu asasinar a Orlando Letelier, quen se exiliou nos Estados Unidos de América. Ademais, segundo investigacións actuais, pode ser que Eduardo Frei Montalva fora asasinado por veleno creado na Colonia Dignidad. Segundo os Arquivos do Terror descubertos por Martín Almada na cidade de Lambaré, Paraguai, en 1992, o plan Cóndor deixou un saldo de 50.000 mortos, 30.000 desaparecidos e 400.000 presos. O Plan Cóndor foi dado como un exemplo similar á estratexia da tensión utilizada en Italia nos anos 70, que estaba dirixida pola chamada Operación Gladio, na cal Licio Gelli foi un membro.
Outras fontes e documentos, din:
O 6 de marzo de 2001, o New York Times publicou un documento desclasificado: un cable de 1978 remitido polo embaixador dos EEUU en Paraguai, Robert E. White, que dicía que os servizos secretos dos países membros de Cóndor "están en contacto entre eles por unha instalación de comunicación dos EEUU, localizada na zona da Canle de Panama" ("keep in touch with one another through a U.S. communications installation in the Panama Canal Zone which covers all of Latinoamérica").
Barís, Rus, Carballo
Barís é un lugar da parroquia de Rus no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Tiña 137 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 72 homes e 65 mulleres.
Lampaza, Rairiz de Veiga
Santa María de Lampaza é unha parroquia do concello ourensán de Rairiz de Veiga na comarca da Limia. No ano 2007 tiña 183 habitantes (84 homes e 99 mulleres), 28 menos ca en 2000. Ten seis entidades de poboación.
535
Outros
Historia ano a ano
Wish You Were Here
thumb|Roy Harper, voz da canción "Have a Cigar"
Wish You Were Here é o noveno álbum de estudio da banda británica de rock progresivo Pink Floyd, publicado en setembro de 1975 e inspirado no material que compuxeron durante a súa xira europea de 1974 e que gravaron nos Abbey Road Studios de Londres. A temática do álbum explora a ausencia, a industria musical e os problemas mentais do anterior membro da banda Syd Barrett. As sesións de gravación foron arduas e complicadas, en parte pola idea de Roger Waters de dividir a canción "Shine On You Crazy Diamond", para despois unir cada metade con tres novas composicións. "Shine On" é un tributo a Barrett, quen se presentara nos estudos o 5 de xuño no momento no que se gravaba.
Historia
miniatura|Fotografía dos estudos de [[Warner Bros, onde foi tomada a foto da portada.]]
En 1974 Pink Floyd compuxo tres novos temas; "Raving and Drooling", "Gotta Be Crazy" e "Shine On You Crazy Diamond", que tocaron previamente nunha serie de concertos por Francia e en Gran Bretaña, como parte da súa primeira xira desde a que fixeran en 1973 para promocionar o álbum The Dark Side of the Moon. A banda nunca contratara un publicista. A súa relación coa prensa comenzou a volverse mais tensa, polo que despois dunha forte crítica de Nick Kent (devoto de Syd Barrett) sobre o seu novo material e outra de Pete Erskine da revista NME, regresaron aos estudos de gravación en 1975 para comezar a dar forma o seu novo disco.
Francisco Mantecón
Francisco Mantecón Rodríguez, nado en Vigo en 1948 e finado na mesma cidade en 2001 foi un pintor e deseñador galego.
Traxectoria
Era fillo dun crítico musical, e no seu fogar viviuse nun ambiente artístico. Estudou a carreira de Belas Artes en Barcelona. A súa obra está representada en diversos museos de Galiza.
Posúen obras de Mantecón, entre outras, as seguintes institucións:
Fontefría, Toxos Outos, Lousame
Fontefría (do latín fontem frigidam 'fonte de auga fría'; hidrotopónimo) é un lugar da parroquia de Toxos Outos no concello coruñés de Lousame, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 30 habitantes (14 homes e 16 mulleres).
Athenry
Athenry (Baile Átha an Rí en irlandés) é unha localidade do Condado de Galway, ao Irlanda. Unha das principais atraccións da vila é o seu castelo medieval. Esta localidade é famosa pola canción popular "The Fields of Athenry". Foi fundada no século XIII por Meiler de Bermingham, que encerraría a cidade cunha muralla. É a única cidade amurallada de Irlanda que actualmente (2010) mantén intactas as súas murallas (actualmente visibles aos seus visitantes).
esquerda|miniatura|O castelo de Athenry.
Iris Cochón
Iris Cochón Otero, nada en Santiago de Compostela o 1 de decembro de 1968, é unha teórica e crítica literaria galega.
Traxectoria
Filla de Luis Cochón. Licenciada en Filoloxía Hispánica e Galego-Portuguesa pola Universidade de Santiago de Compostela. Foi profesora asociada da área de Teoría da Literatura e Literatura Comparada (TLLC) na Universidade de Santiago de Compostela.
1856
Acontecementos
miniatura|page=2|200px|Brinde de [[Eduardo Pondal|Pondal no Banquete de Conxo. ]]
Nacementos
miniatura|250px|Vigo en 1856, por [[Francisco Coello de Portugal y Quesada|Francisco Coello.]]
Betrís, Rus, Carballo
Betrís é un lugar da parroquia de Rus no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Tiña 7 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 5 homes e 2 mulleres.
596
Outros
Historia ano a ano
O Madeiro, Toxos Outos, Lousame
O Madeiro é un lugar da parroquia de Toxos Outos no concello coruñés de Lousame, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 8 habitantes (4 homes e 4 mulleres).
Ordes, Rairiz de Veiga
Santa María de Ordes é unha parroquia do concello ourensán de Rairiz de Veiga na comarca da Limia. En 2017 tiña 175 habitantes, 71 menos ca en 2007 (122 homes e 124 mulleres) e 75 menos ca en 2000. Ten 19 entidades de poboación.
Milagre (homónimos)
Coa palabra milagre podemos estarnos a referir a:
Lugares de Vilaboa
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Vilaboa.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Vilaboa
Petersberg, Hessen
Petersberg é un concello alemán que se atopa no distrito de Fulda, no estado de Hessen.
Política
250px|miniatura|Petersberg.
Pietro Cavallini
miniatura|dereita|300px|Fresco de Cavallini na igrexa de Santa María en Aracoeli [[Roma).]]
Pietro Cavallini, nado en 1259 e finado en 1330, foi un pintor e un mosaísta italiano da escola romana prerrenacentista do Trecento italiano.
Traxectoria
O descubrimento dos seus frescos en Roma no 1900, permitiu a revisión da tese de Giorgio Vasari, que situaba a orixe da pintura italiana exclusivemente en Florencia.
As súas obras infuenciaron en Giotto di Bondone, despois da viaxe que este realizara a Roma, dando volta igualmente a afirmación inversa do mesmo Vasari.
En 1278, os pintores Cimabue, Pietro Cavallini e Filippo Rusuti, foron chamados desde Asís, para que decorasen a basílica de san Francisco, e influíron no mozo Giotto que se forma ao seu contacto.
3 Songs
"3 Songs" é un sinxelo de 7" da banda estadounidense de post-hardcore Fugazi. Foi lanzado orixinalmente en xaneiro de 1990 e posteriormente incluído no recompilatorio Repeater + 3 Songs xunto co álbum Repeater.
Bouzanogueira, Rus, Carballo
Bouzanogueira é un lugar da parroquia de Rus no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Tiña 3 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 2 homes e 1 muller.
Hernando Pizarro
Hernando Pizarro, nado en 1502 e finado en 1578, foi un conquistador español.
Traxectoria
Loitou en Italia con seu pai, pasou ó Perú co seu irmán Francisco Pizarro e os seus outros irmáns Juan e Gonzalo e participou nas primeiras accións da conquista do Imperio Inca. Nomeado gobernador de Cuzco foi detido por Diego de Almagro ata que Francisco conseguiu a súa liberdade, a partir diso foi un dos que máis fomentaron a rivalidade entre Francisco e Almagro, a quen mandou decapitar despois da batalla de las Salinas (1538), regresou a España e estivo preso no Castelo da Mota por darlle morte a Almagro.
Benceno
miniatura|dereita|Orbitais do Benceno. O benceno, C6H6, é un líquido incoloro e inflamable, cun olor doce e agradable, base dos hidrocarburos aromáticos e constituínte natural do petróleo, aínda que usualmente sintetizado a partir doutros compostos que están presentes en maior cantidade relativa. Forma parte da mestura das gasolinas, do napalm etc, e é un disolvente moi usado e base para a produción de medicamentos, plásticos, gasolina, caucho sintético etc.
É un coñecido carcinóxeno.
O Sabugueiro, Toxos Outos, Lousame
O Sabugueiro é un lugar da parroquia de Toxos Outos no concello coruñés de Lousame, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 32 habitantes (14 homes e 18 mulleres).
Laurel e Hardy
O dúo
O encontro entre os dous comediantes, como actores independentes deuse na película The Lucky Dog, producida in 1919 por Sun-Lite Pictures e exhibida en 1921. Como parella debutaron en 1926 co curto Slipping Wives dirixida por Fred Guiol e supervisada por Leo McCarey. Os curtos posteriores son do mellor da súa produción. En 1931 comezaron coas longametraxes, grazas ós que atinxiron fama mundial. En 1939 se separaron e Hardy protagonizó Zenobia, con Harry Langdon, e fixo algúns roles secundarios en filmes de Waggner e Frank Capra. Uns meses despois voveuse a reunir con Stan Laurel. En 1952 realizaron un filme en Francia. Logo dedicáronse máis ó teatro e á televisión.
Traballando nun teatro de Inglaterra, Hardy caeu enfermo de pneumonía e en setembro de 1956 deulle un ataque de apoplexía que o paralizou ata a súa morte, acontecida case un ano despois (o 7 de agosto de 1957).
Hardy foi un cómico de menos recursos que Stan Laurel, pero proporcionou os seus coñecementos da escola estadounidense de Sennett e Roach, baseada na improvisación e o gag.
A súa sona estendeuse por numerosos países. As súas películas dobrábanse a varios idiomas (foron unhas das primeiras películas dobradas); meticulosos, eles mesmos dobraban, polo que a versión en castelán achega as súas verdadeiras voces.
Anos despois de realizaren o seu último filme, para se dedicar exclusivamente ós palcos, os seus antigos filmes de curtametraxe, principalmente os da época do cine mudo, foron transformados en episodios completos dunha serie televisiva.
Filmes
C = Curtas, L = Longametraxes
Milagre
miniatura|dereita|320px Un milagre é un feito extraordinario, sobrenatural, atribuído a algunha orixe divina, e que realiza ou ben esta divindade ou ben unha persoa intermediaria (un santo, un pastor, un profeta...). A interpretación dos milagres non é científica e depende sempre de cuestións de fe relixiosa. Sitúase pois no ámbito das crenzas, e non da realidade.
Historia e interpretación
O milagre nace dun acontecemento que é difícil explicar cos coñecementos científicos dunha época dada. Así, en distintos cultos as eclipses foron milagres, ou o contacto con novas poboacións de tribos distintas, as curacións súpetas de individuos supostamente enfermos... É complexo explicar de xeito científico moitos destes milagres doutro tempo, principalmente porque a maioría dos milagres son relatos escritos, sobre os que non se conservan testemuñas vivas.
Os milagres son obxecto de controversia por esta razón, e opóñense ao seu redor os pensamentos relixiosos e esotéricos, dunha banda, e os racionalistas, doutra. En esoterismo, manéxanse dous conceptos diferentes:
Na actualidade, e no contexto da relixión católica, os milagres son elementos imprescindíbeis nos procesos de beatificación e santificación, é dicir, nas vías polas que unha persoa, xa defunta, pasa a engrosar a lista dos venerábeis que merecen adoración como transmisores do catolicismo.
Tipos
Ademais de pola súa crenza, os milagres poden clasificarse nalgúns grande tipos que comparten características e procedementos:
Juan Pizarro
Traxectoria
Chegou ao Perú en 1530 cos seus irmáns Francisco, Gonzalo e Hernando para participar na conquista española do Imperio Inca, nomeado gobernador de Cuzco morreu a causa dunha pedra na testa canto tentaba reconquistar Cuzco das mans de Manco Inca Yupanqui.
A Calvela, Ferreiros, Baralla
A Calvela é un lugar da parroquia de Ferreiros, no concello lucense de Baralla. Tiña 14 habitantes en 2015 (6 homes e 8 mulleres) segundo datos do IGE. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2007 cando tiña 18 habitantes (8 homes e 10 mulleres), menos tamén que os 15 habitantes de 2006.
Sitúase a 3 km da capital do concello. Engloba un conxunto de catorce casas, ocupando a zona oeste da ladeira da montaña que conduce ó alto da Caleira.
Operación Charly
miniatura|200px|Edificios utilizados pola [[Escuela de las Américas en Panamá]]
A Operación Charly é o nome en clave co que foi coñecida unha operación militar clandestina do Exército Arxentino en acordo coas Forzas Armadas dos Estados Unidos, para poñer en funcionamento en América Central os métodos represivos ilegais utilizados na guerra sucia na Arxentina.
A exportación do método arxentino a Centroamérica
A partir de 1979 o réxime militar arxentino comprometeuse activamente en desenvolver a guerra sucia en Centroamérica, capacitando a forzas militares e paramilitares de contrainsurxencia en Nicaragua, Honduras, O Salvador e Guatemala, e exportando a experiencia arxentina.
Os militares arxentinos comezaron a realizar operacións encubertas que a CIA xa non podía realizar baixo a administración demócrata do presidente James E. Carter e en sintonía cos grupos máis conservadores norteamericanos, comezaron a proclamar que os Estados Unidos deixara inerme ao hemisferio fronte ao comunismo e que eles debían cumprir ese papel.
O Operativo Centroamérica foi executado a partir do grupo de militares que xa actuaban na Operación Cóndor. A xornalista norteamericana Martha Honey sostén no seu libro sobre a política norteamericana en Centroamérica que: miniatura|250px|dereita|Graffiti en Nicaragua, 1980 En 1979, produciuse o triunfo do Frente Sandinista en Nicaragua. Ese mesmo ano, en novembro, o presidente da Xunta Militar arxentina, o xeneral Viola, expuxo ante a XIII Conferencia de Exércitos Americanos realizada en Bogotá, un plan de latinoamericanización do modelo terrorista estatal.
A peza central do plan de Reagan para América Central foi o pacto coa Xunta Militar arxentina. Leslie Gelb, xornalista do New York Times explica:
As actividades encubertas foron distribuídas de acordo ao seguinte esquema: Estados Unidos achegaba os cartos e o equipo necesario; Arxentina enviaba instrutores con experiencia na guerra sucia propia; e Honduras permitía o uso do seu territorio para adestramento dos contras e as bases de ataque a Nicaragua. O nome en código utilizado foi Operación Charly.
A guerra sucia en Centroamérica e o apoio norteamericano fortaleceu internamente ao xeneral Galtieri, quen en decembro de 1981, nun golpe palaciano, desprazou do poder ao xeneral Viola, cuestionado do mesmo xeito que Videla, polas boas relacións que a ditadura militar arxentina mantivera ata entón coa Unión Soviética. Nese contexto, poucos días antes de asumir como presidente da Xunta Militar, Galtieri expuxo nun curto discurso pronunciado en Miami, a decisión do goberno militar arxentino de constituírse nun aliado incondicional dos Estados Unidos na loita mundial contra o comunismo:
Paradoxicamente, nun acto nunca debidamente aclarado, foi Galtieri quen poucos meses despois, o 2 de abril de 1982, invadiu as Illas Malvinas baixo dominio de Gran Bretaña, principal aliado dos EEUU, gobernada ademais por Margaret Thatcher quen por entón constituía unha aliada estratéxica do presidente Reagan.
A partir de 1979 os militares arxentinos estableceron centros de actividade militar encuberta en Panamá, Costa Rica, O Salvador, Honduras e Guatemala, e Nicaragua. En Honduras, por exemplo, os escuadróns da morte que comezaron a actuar en 1980, eran atribuídos á importación do «método arxentino».
A comezos de 1982, Estados Unidos e a ditadura arxentina planearon a creación dun grande exército latinoamericano, que sería liderado por un militar arxentino, co obxectivo inicial de desembarcar no Salvador e empurrar aos revolucionarios cara a Honduras onde serían exterminados, para logo invadir Nicaragua e aniquilar aos sandinistas. A operación sería amparada por un redeseño do Tratado Interamericano de Asistencia Recíproca (TIAR).
Os militares e axentes arxentinos volvéronse notablemente visíbeis a partir de 1981 en toda Centroamérica. Xa durante a Guerra das Malvinas (que marcou o final da sociedade entre os militares arxentinos e os sectores duros dos Estados Unidos) produciuse o escándalo internacional do axente arxentino Francés García, cuxo verdadeiro nome era Estanislao Valdez, ex represor do Campito, establecido en Costa Rica, secuestrado aparentemente polos grupos sandinistas e logo desaparecido, ao aparecer nun extenso vídeo por TV explicando con luxo de detalles as operacións encubertas de arxentinos e norteamericanos en Centroamérica. Honey conta que Valdez era cualificado polos militares centroamericanos, con certa admiración, de ter "una mentalidad gorila completamente criminal".
A invasión das Malvinas puxo fin á intervención arxentina en Centroamérica, pero a Guerra Sucia na rexión continuou ata ben entrados os anos '90, cun resultado de centos de miles de desaparecidos.
VG-2.1
A VG-2.1 é unha vía galega de altas prestacións que serve de enlace entre o corredor CG-2.1 e a estrada LU-617 de acceso á cidade de Monforte de Lemos. É propiedade da Consellería de Política Territorial, Obras Públicas e Transportes da Xunta de Galicia.
Ten un percorrido de 2,59 quilómetros entre o punto quilométrico 4,3 do CG-2.1 e a rotonda que enlaza coa LU-617, que no tramo urbano de Monforte recibe o nome de rúa de Chantada.
Orgasmo global
miniatura|dereita|Representación do pracer sexual nunha das imaxes do Kamasutra. O orgasmo global, tamén coñecido co acrónimo GORG (do inglés Global ORGasm), foi unha acción organizada de maneira colectiva e programada para o 22 de decembro de 2006, de tal modo que coincidise co final do solsticio. A idea consistía en unificar os orgasmos dos distintos participantes de todos os puntos do planeta, para que fosen todos a un tempo e coa característica de acontecese entrementres pensaban no concepto de paz mudial, para emitir así unha enerxía positivo para a Terra.
A idea tivo continuación un ano máis tarde, o mesmo día de 2007.
Moeda (peza metálica)
Unha moeda é unha peza de metal cun peso e lei garantidos por unha autoridade.
Historia
As moedas foron unha tentativa ben éxitosa de organizar a comercialización de produtos, e substituír a simple troca de mercadorías. Hai diverxencias sobre cal pobo foi o primeiro en utilizar a técnica da cuñaxe de moedas, pois hai indicios de que en 1100 a.C. a China emitiu unidades metálicas cun peso e valor uniformemente determinado e que podemos considerar as primeiras moedas. No ámbito europeo e mediterráneo aparecen por primeira vez no século VI a.C. en Lidia (Asia Menor). Desde aquí estendeuse o seu uso por Grecia e os fenicios levárono por todo o Mediterráneo.
Durante moitos anos a moeda posuía un valor real, dependía do metal de que era feita e tiña un valor equivalente ao do metal co que se fabricaba (ouro ou prata). Hoxe, a maioría dos países do mundo usan moedas de valor nominal, pois o seu valor non corresponde ao metal de que é producida.