cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Surfactante
Clasificación
As moléculas de surfactante poden ter unha ou dúas colas; os de dúas colas dise que son de cadea dobre.
miniatura|400px|A clasificación dos surfactantes de acordo coas composición das súas cabezas: non iónicas, aniónicas, catiónicas, [[anfótero|anfóteras.]]
O máis común é que os surfactantes se clasifiquen de acordo co grupo polar de cabeza. Un surfactante non iónico non ten grupos cargados na súa cabeza. A cabeza dun surfactante iónico leva cargas netas positivas ou negativas. Se a carga é negativa, o surfactante é aniónico, e se é positiva, catiónico. Se a cabeza contén dous grupos con cargas opostas, denomínase zwitteriónico. Surfactantes comúns de cada tipo son os seguintes:
Ésteres de fosfato, sulfato e sulfonato
Outros son:
Carboxilatos
Son os surfactantes máis comúns e comprenden os sales de carboxilato (xabóns), como o estearato de sodio. Entre as especies máis especializadas están o lauroíl sarcosinato de sodio e os fluorosurfactantes baseados no carboxilato como o perfluorononanoato, perfluorooctanoato (PFOA ou PFO).
Grupos de cabeza polares
Aminas primarias, secundarias ou terciarias dependentes do pH quedan cargadas positivamente a pH < 10: octenidina dihidrochloruro.
Sales de amonio cuaternario cargadas permanentemente: bromuro de cetrimonio (CTAB), cloruro de cetilpiridinio (CPC), cloruro de benzalconio (BAC), cloruro de benzetonio (BZT), cloruro de dimetildioctadecilamonio e bromuro de dioctadecildimetilamonio (DODAB).
Surfactantes zwitteriónicos
Os surfactantes zwitteriónicos (anfóteros) teñen tanto centros catiónicos coma aniónicos unidos á mesma molécula. A parte catiónica está baseada nunha amina primaria, secundaria ou terciaria ou catións amonio cuaternarios. A parte aniónica pode ser máis variable e inclúe sulfonatos, como nas sultaínas CHAPS (3-[(3-colamidopropil)dimetilammonio]-1-propanosulfonato) e cocamidopropil hidroxisultaína. As betaínas como a betaína cocamidopropil teñen un carboxilato co amonio. Os surfactantes zwitteriónicos biolóxicos máis comúns teñen un anión fosfato coa amina ou o amonio, como os fosfolípidos fosfatidilserina, fosfatidiletanolamina, fosfatidilcolina e esfingomielinas.
Non iónicos
Os surfactantes non iónicas son menos sensibles á dureza da auga que os surfactantes aniónicos, e fan menos escuma. As diferenzas entre os distintos tipos de surfactants aniónicos son pequenas e a elección dun deles adoita depender do custo das propiedades especiais asociadas a el (por exemplo, eficiencia, toxicidade, compatibilidade dermatolóxica, biodegradabilidade) ou o permiso para usalo en alimentos.
Ésteres de ácido graxo de sorbitol
Ésteres de sorbitán:
En farmacia
Un axente humectante é un surfactante que cando se disolve en auga rebaixa o ángulo de contacto de avance, axuda ao desprazamento dunha fase aérea na superficie e substitúea por unha fase líquida. Exemplos de aplicación de humectantes en farmacia e medicina son a aplicación para o desprazamento de aire da superficie do xofre, carbón vexetal e outros pos co propósito de dispersar estes fármacos en vehículos líquidos; o desprazamento de aire da matriz dos algodóns e vendaxes para que as solucións medicinais poidan ser absorbidas para a súa aplicación en varias áreas do corpo; o desprazamento de sucidade e residuos producidos polo uso de deterxentes no lavado de feridas; e aplicación de locións medicinais e sprays na superficie da pel e membranas mucosas.
Formas farmacéuticas
O corpo humano produce diferentes tipos de surfactantes en distintas partes e órganos do corpo con diversas funcións. O surfactante pulmonar prodúcese nos pulmóns para facilitar a respiración ao incrementar a capacidade pulmonar total e a elasticidade pulmonar. Na síndrome de dificultade respiratoria aguda unha terapia de substitución de surfactante axuda aos pacientes a ter unha respiración normal usando formas farmacéuticas dos surfactantes. Un dos surfactantes pulmonares máis importantes é Survanta (beractant, de orixe bovina) ou a súa forma xenérica Beraksurf producida por Abbvie e Tekzima, respectivamente.
Mercado actual e previsións
A produción global anual de surfactantes foi de 13 millóns de toneladas en 2008. En 2014, o mercado mundial de surfactantes acadou un volume de máis de 33 miles de millóns de dólares. Os investigadores de mercados esperan que os ingresos anuais se incrementen nun 2,5% ao ano ata uns 40,4 miles de millóns de dólares ata 2022. O tipo máis importante comercialmente de surfactantes é actualmente o surfactante aniónico alquil benceno sulfonato (LAS), que é amplamente usado en limpadores e deterxentes.
Controversia sobre saúde e medio ambiente
Os surfactantes son depositados decote por numerosas vías en terra e nos sistemas acuáticos, quer como parte dun proceso intencionado quer como lixo doméstico ou industrial. Algúns deles sábese que son tóxicos para os animals, ecosistemas e humanos e poden incrementar a difusión doutros contaminantes ambientais. Como resultado, hai restricións propostas ou voluntarias sobre o uso dalgúns surfactantes. Por exemplo, o PFOS é un contaminante orgánico persistente segundo a Convención de Estocolmo. Ademais, chegouse a un acordo voluntario sobre o PFOA entre Axencia de Protección Ambiental dos Estados Unidos e oito compañías químicas para reducir e eliminar as emisións deste composto e os seus precursores.
Os dous principais surfactantes usados o ano 2000 eran os alquilbenceno sulfonatos lineares (LAS) e os alquil fenol etoxilatos (APE). Degrádanse en condicións aeróbicas como as das plantas de tratamento de augas residuais e no solo orixinando o metabolito nonilfenol, que se cre que é un interferente endócrino.
Os surfactantes aniónicos poden encontrarse nos solos como resultado da aplicación de certos compost, rega con augas residuais e procesos de remediación. Concentracións relativamente altas de surfactantes, xunto con multimetais, poden representar un risco ambiental. A baixas concentracións, a aplicación de surfactantes é improbable que teña un efecto significativo sobre a mobilidade dos metais traza.
Biosurfactantes
Os biosurfactantes son substancias activas sobre as superficies sintetizadas polas células vivas. Ademais dos producidos polos seres pluricelulares, como o xa mencionado surfactante pulmonar, outro grupo deles son os sintetizados por microorganismos. O interese nos surfactantes microbianos débese á súa diversidade, carácter amable co medio ambiente, posibilidade de produción a grande escala, selectividade, funcionamento en condicións extremas, e potenciais aplicacións na protección ambiental. Algúns exemplos de biosurfactantes microbianos son o Emulsan producido por Acinetobacter calcoaceticus, Os soforolípidos producidos por varios lévedos pertencentes ao clado de Candida e Starmerella, e ramnolípidos producidos por Pseudomonas aeruginosa.
Os biosurfactantes potencian a emulsificación de hidrocarburos, teñen o potencial de solubilizar hidrocarburos contaminantes e de incementar a súa dispoñibilidade para a degradación microbiana. O uso de compostos químicos artificiais para o tratamento dun lugar polucionado por hidrocarburos, contamina o medio ambiente cos seus subprodutos, mentres que o tratamento biolóxico pode destruír eficazmente os contaminantes, á vez que eles mesmos son biodegradables. Por tanto, os biosurfactantes producidos por microorganismos poden xogar un importnte papel na biorremediación acelerada de sitios contaminados por hidrocarburos. Estes compostos poden tamén utilizarse para potenciar a recuperación de petróleo en verteduras e poden considerarse para outras posibles aplicacións na protección ambiental. Outras aplicacións son as formulacións de herbicidas e pesticidas, deterxentes, produtos cosméticos e de coidado da saúde, polpa e papel, carbón, téxtiles, procesamento da cerámica, uso na industria alimentaria, procesamento do mineral de uranio e deshidratación mecánica da turba.
Coñécense varios microorganismos que sintetizan axentes activos sobre as superficies; a maioría deles son bacterias e lévedos. Cando crecen nun substrato de hidrocarburos como fonte de carbono, estes microorganismos sintetizan unha ampla variedade de compostos químicos con actividade sobre as superficies, como glicolípidos, fosfolípidos e outros. Estes produtos químicos sintetízanse para emulsionar o substrato de hidrocarburos e facilitar o seu transporte ao interior das células. Nalgunhas especies de bacterias como Pseudomonas aeruginosa, os biosurfactantes están tamén implicados nun comportamento de movemento en grupo chamado enxameamento.
Seguridade e riscos ambientais
A maioría dos surfactantes aniónicos e non aniónicos non son tóxicos e teñen uns LD50 comparables ao do cloruro sódico. A toxicidade dos compostos de amonio cuaternarios, que son antibacterianos e antifúnxicos, varía. Os cloruros de dialquildimetilamonio (DDAC, DSDMAC) usados como abrandadores de fibras teñen un baixo LD50 (5 g/kg) e non son tóxicos, mentres que o desinfectante cloruro de alquilbencildimetilamonio ten un LD50 de 0,35 g/kg.
A exposición prolongada a surfactantes pode irritar e danar a pel porque os surfactantes distorsionan a bicapa lipídica da membrana das células da pel e outras células. A irritación da pel increméntase xeralmente na serie surfactantes non iónicos, anfóteros, aniónicos, catiónicos.
A biodegradabilidade dun surfactante está determinada polo seu grupo hidrocarbonado hidrófobo.
Biosurfactantes e vertedura da Deepwater Horizon
Estudouse o uso de biosurfactantes como maneira de retirar o petróleo de lugares contaminados e encontrouse que era seguro e efectivo na retirada de produtos petrolíferos do solo. Outros estudos atoparon que os surfactantes son a miúdo máis tóxicos que o petróleo que está sendo dispersado, e a combinación do petróleo e o surfactante pode ser máis tóxico que calquera deles por separado. Os biosurfactantes non foron utilizados pola compañía British Petroleum na vertedura da plataforma petrolífera Deepwater Horizon. Porén, espalláronse contidades sen precedentes de Corexit (ingrediente activo: dioctil sodio sulfosuccinato (DOSS), sorbitán monooleato (Span 80) e sorbitán polioxietilenado monooleato (Tween-80)), directamente no océano na zona da vertedura e sobre a superficie da auga, e en teoría estes surfactantes illan as pingas de petróleo, facendo que sexa máis fácil que os microbios que consomen o petróleo dixiran este.
Os biosurfactantes producidos polas bacterias e outros microbios poden utilizarse para mellorar a produción de petróleo polo método de recuperación de petróleo mellorado microbiano (MEOR, do inglés microbial enhanced oil recovery method).
Aplicacións
Os surfactantes desempeñan un importante papel como axentes de limpeza, humidificación, dispersión, emulsificación, formación de escuma e antiescumantes en moitas aplicacións prácticas e produtos, como deterxentes, abrandadores de fibras, emulsións, xabóns, pinturas, adhesivos, tintas, produtos antinéboa, ceras para esquí, ceras para snowboard, destintado de papel reciclado, en procesos de flotación, lavado e encimáticos e laxantes. Tamén hai formulacións agroquímicas como algúns herbicidas, insecticidas, biocidas (desinfectantes) e espermicidas (nonoxinol-9). Os produtos de coidado persoal como os cosméticos, xampús, xeles de ducha, acondicionadores de cabelo (para despois do champú) e pastas de dentes. Os surfactantes son utilizados para apagar incendios e en oleodutos (axentes redutores do arrastre de líquidos). Os polímeros surfactantes álcalis son tamén utilizados para mobilizar o cru nos pozos de petróleo). Os surfactantes utilízanse como plastificadores en nanocelulosa, ferrofluídos, e detectores de fugas. Os surfactantes úsanse con puntos cuánticos (semicondutores usados en nanotecnoloxía) para manipular o crecemento e ensamblaxe dos puntos, reaccións nas súas superficies, propiedades eléctricas etc.; é importante comprender como se sitúan os surfactantes na superficie dos puntos cuánticos.
Bugalliña
A bugalliña é un xogo tradicional galego practicado unicamente por mulleres. Estivo arraigado na comarca do Ribeiro ata que soamente se xogou na parroquia de Santo Estevo de Nóvoa, pertencente ao concello de Carballeda de Avia. Até a data non se atopou nada similar nin dentro nin fóra de Galicia.
A bugalliña é un dos poucos xogos tradicionais femininos que subsisten. É un xogo considerado dos máis raros ou complicados porque ten moitas regras.
A xornalista June Fernández inclúe no seu libro ''10 Ingobernables. Historias de transgresión y rebeldía'', un capítulo dedicado á bugalliña, visibilizando a loita pola supervivencia deste xogo tradicional de mulleres. Manuela Vázquez Coto, investigadora sobre os xogos tradicionais practicados exclusivamente por mulleres adultas, achéganos á historia da bugalliña e as súas regras de xogo. Escribiu varios artigos e participado en diversas xornadas nas que difunde e axuda a facer visible este particular xogo en perigo de extinción.
O xogo
A bugalliña xógase nun recinto ao aire libre, preferiblemente sobre unha superficie de terra. No centro do chan hai un pequeno burato, chamado burata, onde hai que encaixar as bólas de madeira coas que se xoga. Son dúas pezas ovaladas do tamaño dunha landra gorda. Nas súas orixes xogábase cos bugallos dos carballos, os tumores que lles saen ás árbores pola actividade parasitaria dos insectos. Probablemente desa denominación vén o nome do xogo bugalliña.
O xogo é unha mestura entre a petanca e o xogo das bólas. Fanse dous equipos e xóganse en quendas por parellas de adversarias. Empeza a partida unha, lanzando a bóla desde o fondo da pista co obxectivo de encaixala na burata. Se acerta, volve xogar. Se falla, tócalle ao outro equipo, que pode lanzar á burata ou tentar golpear a bóla do equipo adversario.
Os tantos varían en función do tipo de xogada, dependendo da distancia do lanzamento, se se encaixa no burato son 4 puntos e 1 punto se se golpea desde cerca. Serán 2 puntos se se golpea a bóla do outro equipo. A conta dos marcadores iníciase en 12 puntos. Gaña o equipo que alcanza 24 puntos exactos. Ademais, cando chegan a 22 puntos súmase automaticamente 1 punto, desta maneira soamente se pode gañar cunha xogada que valla un só punto: meter a bóla na burata desde cerca.
BER
BER son as siglas do inglés de bit error rate ou bit error ratio (taxa de bits errados) defínese como o número de bits recibidos de forma incorrecta respecto ao total de bits enviados nunha transmisión durante un intervalo de tempo especificado. Esta medida é unha información moi importante na calidade das comunicacións dixitais.
Xaime Isla Couto
Traxectoria
miniatura|300px|[[Seminario de Estudos Galegos|SEG en 1934: Entre outros: Otero Pedrayo, Iglesias Vilarelle, Parga Pondal, Ferreiro Panadeiro, Fernández Osorio, Fernández Cochón, Vicente Risco, González García-Paz, Antón Taboada Roca, Paulino Pedret, Xesús Carro, Antón Fraguas, Xohán Ledo, Isla Couto, Ferreirós Espinosa, López Cuevillas e Ramos Colemán]] Naceu na praza de San Miguel, fronte a San Martiño Pinario, fillo dunha familia humilde. O seu irmán Ramiro foi unha importante influencia dado que focalizou nel as súas propias inquedanzas intelectuais que el mesmo tivera que abandonar para axudar a soster a familia. De pequeno trasládase a Vigo onde realizará a maior parte da súa carreira. Participou no Seminario de Estudos Galegos, de onde lle vén a preocupación económica, xa que foi encargado por Xosé Filgueira Valverde para preparar sistematicamente o traballo do Departamento de estudos económicos, xurídicos e sociais do Seminario. Tamén participou na creación da Federación de Mocedades Galeguistas xunto a Francisco Fernández del Riego. Rematou os estudos de Maxisterio en 1936, e logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi suspendido de emprego como alumno en prácticas. Foi reposto en abril de 1938.
BER
Valores mínimos establecido pola ICT
A ICT, normativa de Infraestruturas Comúns de Telecomuniacións en España, establece uns valóres mínimos do BER nas transmisión de telecomuicacións para verificar a súa calidade.
Xaime Isla Couto
Traxectoria
Xa no Franquismo foi un dos promotores da Editorial Galaxia en 1950, da que foi presidente do Consello de Administración. Tamén das revistas Grial e da Revista de Economía de Galicia. Durante o franquismo fundou unha editorial católica e galeguista: a SEPT. O 25 de xullo de 1969 foi detido á saída da Misa de Rosalía en San Domingos de Bonaval por berrar "Viva Galicia ceibe!".
BER
Exemplo
Supoñendo na seguinte secuencia de bits ao ser transmitida:
Xaime Isla Couto
Traxectoria
Foi un dos fundadores do Partido Popular Galego, partido nacionalista de centro de inspiración democratacristiá que na transición política española procurou gañar as clases medias e a sectores intelectuais á causa do galeguismo e á construción dun Estado federal. Nas primeiras eleccións da democracia encabezou a candidatura ao Congreso dos Deputados da coalición Equipo Democracia Cristiá e Social Democracia Galega, pero non foi elixido.
BER
Exemplo
0 1 1 0 0 0 1 0 1 1,
se chegou a seguinte secuencia:
Xaime Isla Couto
Traxectoria
O 31 de decembro de 1987 xunto con Cristina Nóvoa Pedreira, Manuel Isla Couto e Celso Isla Couto constituíron a Fundación Isla Couto en lembranza do seu irmán Ramiro Isla Couto.
BER
Exemplo
0 0 1 0 1 0 1 0 0 1,
Xaime Isla Couto
Traxectoria
Foi membro de número da Real Academia Galega. Ingresou o 29 de xaneiro de 1999, máis dunha década despois de que fose proposto por Ramón Piñeiro, Francisco Fernández del Riego e Isidro Parga Pondal, coa lectura do discurso Economía, linguaxe e poder. Foi galardoado coa medalla Castelao outorgada pola Xunta de Galicia en 1987, co Premio Trasalba en 1992 e co Premio Galiza Mártir da Fundación Alexandre Bóveda no 2010.
BER
Exemplo
Para determinar o BER se divide 3 (número de bits con erro) por 10 (número total de bits). A taxa de error de bit neste caso é de 0,30 ou 30%.
Xaime Isla Couto
Traxectoria intelectual
Xaime Isla Couto representou senlleiramente un exemplo de home de ampla creatividade e emprendemento social e cultural, definido por Benxamín Casal coma a «a imaxinación creadora do galeguismo». Mestre frustrado pola depuración e a represión posterior á Guerra Civil, avogado, profesor universitario..., o seu carácter polifacético e autodidacta reflíctese na súa obra –espallada en artigos, comentos, editoriais, entrevistas en diferentes publicacións-, mais coa preocupación central verbo dos problemas económicos e sociais de Galicia, xunto co seu compromiso democrático e cristián.
Xaime Isla representa o «pulo ideativo» tanto inicial da Editorial Galaxia (1950), coma de iniciativas nadas ao abeiro do proxecto xeracional: a Revista de Economía de Galicia (1958), a editorial SEPT (1965), a Revista Galega de Estudios Agrarios (1979) ou o Instituto Galego de Estudos Comunitarios (1987).
Toda a súa vida estivo presidida polo mandato íntimo de «repensar Galicia, proxectar Galicia, facer Galicia». Fundador da Federación das Mocedades Galeguistas (1932), membro dos equipos de traballo do Seminario de Estudos Galegos (1935-1936), e secretario técnico do Partido Galeguista na clandestinidade na década de 1940, representa, o mesmo que Francisco Fernández del Riego e Ramón Piñeiro, a continuidade co galeguismo da xeración Nós e do Seminario de Estudos Galegos, así coma a cerna humana da tarefa da Xeración Galaxia de garantir e fornecer a transmisión xeracional da conciencia de Galicia.
Un pensamento aberto e de avanzada
dereita|miniatura|Nichos de Xaime Isla Couto e Cristina Nóvoa en Pereiró. Xunto co compromiso galeguista, a vida intelectual de Xaime Isla Couto caracterizouse pola súa inesgotable curiosidade intelectual. As súas inquedanzas estendéronse ao eido de tódalas Ciencias Humanas e Sociais. Malia que a reflexión económica ocupou un lugar sobranceiro entre os seus intereses, estes non se limitaron a esta tenza, senón que tentou traballar de xeito incansable pola mellora da sociedade, da economía, das ciencias sociais e da cultura galega. Este amplo abano de eidos de inquedanza vital plasmáronse nun pensamento aberto á novidade e aos avances intelectuais, nun senlleiro agarimo pola interdisciplinariedade e pola asunción da complexidade do real, e nun esforzo por arredarse das «etiquetas» e dos reducionismos ideoloxizantes.
Isto non quere dicir que Xaime Isla non tivese definidas as súas posturas e influencias, mais sempre desde o respecto cordial pola opinión do outro, aínda que rexeitante do totalitarismo das ideoloxías e da imposición violenta. A súa «voracidade» intelectual e o seu autodidactismo levárono a non ficar de estar ao día das novidades culturais, sociais, políticas..., deica os últimos anos da súa vida intelectual activa, en que centrou as súas angueiras nas relacións Ciencia-Relixión e nas modernas formulacións do Desenvolvemento Comunitario-Local, entre outras.
Orientación vocacional
A primeira orientación vital cara ao galeguismo militante de Xaime Isla recibiuna do seu irmán Ramiro Isla Couto, emigrado en Buenos Aires, e activista galeguista –fundador da revista Terra, membro da Sociedade Nacionalista Pondal, redactor do seu xornal A Fouce...- co cal mantivo unha temperán relación epistolar na cal Ramiro levou a cabo unha «pedagoxía epistolar» descubríndolle ao seu irmán a conciencia de Galicia e o galego como idioma.
miniatura|300px|Ultreyas na Misión Biolóxica de Galicia, en Salcedo, Pontevedra. A orientación vocacional de Xaime Isla Couto cara á economía naceu no seo dun movemento xuvenil chamado Ultreya. Estes grupos xuvenís foron fundados por Álvaro de las Casas - catedrático no Instituto de Noia, poeta e loitador- que, coa colaboración de universitarios e profesores mozos –coma Ramón Martínez López, Filgueira Valverde, Fernández del Riego...-, promoveron este movemento de «educación patriótica» semellante aos que tiñan grande actividade na Europa daquela e en España –coma o Palestra en Cataluña. O obxectivo era fornecer nos rapaces o seu ligamento coa terra e cos valores máis significativos da comunidade. Xaime Isla Couto atribuíu a súa descuberta de Galicia ás actividades deste grupo xuvenil: viaxes de estudo, viaxes a pé, esculcas e contactos coa xentes do campo, estadías e visitas na Misión Biolóxica de Galicia. Precisamente, nunha estadía na Misión Biolóxica de Galicia, na Granxa de Salcedo en Pontevedra, durante unha semana de marzo do 1932, despertou nel:
Unha nova vocación ao mostrarme o valor estrumental da economía e da técnica pra liberar o home, singularmente no meu caso, o home galego, primixenio, o da miña estirpe, o labrego.
Aquí detectamos dous aspectos que se van manter no futuro: as arelas emancipatorias e mais o valor instrumental da economía. O contacto coa Misión Biolóxica non se perdería ao longo dos anos, e de feito, vinte e cinco anos despois, na primavera do 1957, na Granxa de Salcedo, co seu director Cruz Gallástegui Unamuno e co seu adxunto, Xosé L. Blanco González, xunto cos «galaxiáns» García Sabell, Ramón Piñeiro, Paco del Riego, Río Barja e o mesmo Isla Couto, se proxectou a Revista de Economía de Galicia. De feito, Gallástegui e Blanco González foron membros do Consello Fundador e de Dirección da Revista de Economía de Galicia. Esta inclinación vocacional medrou coas conversas con Alexandre Bóveda no local do Partido Galeguista en Pontevedra.
''unha economía propia, un pensamento económico propio, axeitado a unha realidade distinta que esixe un estudo, un tratamento e unha política particular. Somentes a partir de aquí (dun pensamento económico propio que mirase os problemas dende dentro deles) poderíanse artellar solucións axeitadas ó futuro.''
Estas intuicións madurecidas atoparon a súa expresión máis sobranceira na publicación da Revista de Economía de Galicia, a partir do ano 1958 deica o 1968.
Veciñanzas intelectuais
Xaime Isla Couto caracterizouse pola apertura do seu pensamento. De tódolos xeitos, entre o «manantío» de ideas que acolleu á hora de ir configurando o seu «estilo de vida» intelectual no eido económico, un bo feixe delas son recoñecidas por el mesmo como centrais á hora de tecer as guías desta urdime. Neste senso as principais achegas intelectuais ao pensamento e obra de Xaime Isla foron: a economía social de mercado, o pensamento económico alemán (Wilhelm Röpke), o Institucionalismo, o Personalismo comunitario (Emmanuel Mounier, Jacques Maritain)e mais o grupo de Economía e Humanismo (Luis Lebret).
O institucionalismo
Xaime Isla Couto acolleu as formulacións institucionalistas no seu maxisterio coma Catedrático de Dereito e Economía da Empresa na Escola de Enxeñeiría Industrial de Vigo onde insistía na importancia das institucións económicas, sociais e políticas no desenvolvemento económico e na mellora do benestar das sociedades. Xaime Isla insistía na importancia dos condicionamentos institucionais que atrancaban o crecemento e impedían o desenvolvemento no país das capacidades empresariais dos galegos. É a falla de incentivos e institucións económicas axeitadas á realidade galega a que empece o desenvolvemento, e non tanto a «idiosincrasia galega». Emporiso, a súa chamada a emprender o estudo da realidade concreta para que, a partir do seu coñecemento, se puidesen propoñer e impulsar o deseño de novos incentivos e institucións que desenvolvesen o potencial endóxeno de Galicia.
O personalismo comunitario
A influencia do Personalismo comunitario en Xaime Isla reflíctese nos seus esquemas de interpretación e transformación da realidade así coma na súa personalidade vital. Tanto Emmanuel Mounier coma Jacques Maritain –co impacto que lle provocou na mocidade a lectura da obra Humanismo integral-, así como a revista Esprit e os seus colaboradores, foron determinantes na consolidación da cerna do seu pensar e vivir. El mesmo sintetizará os dous conceptos que integran o personalismo comunitario do seguinte xeito:
O grupo Economía e Humanismo
O grupo Economía e Humanismo foi fundado en Lión no ano 1940 polo relixioso, economista e sociólogo francés Luis Lebret (1897-1966). Este grupo, que respondía ás inquedanzas do seu fundador –que estudou os problemas do Terceiro Mundo e realizou numerosas enquisas económicas e sociais en países africanos e iberoamericanos-, centrouse no estudo e difusión dunha economía ao servizo do home. Asemade, Luis Lebret tentou fornecer a fe profunda coma soporte da acción temporal a prol da xustiza. Do maxisterio de Luis Lebret naceu en Xaime Isla a súa comparanza da situación do Terceiro Mundo –subdesenvolvemento, colonización, asoballamento social e político- coa de Galicia, e mais o fornecemento do seu compromiso na loita a prol da xustiza social e da restitución da economía ao servizo do home.
Economía na Xeración Galaxia
Xaime Isla Couto traballou arreo pero sen que o pensamento espelido que o caracterizaba madurase nunha obra de referencia. As páxinas da Revista de Economía de Galicia e dos Cadernos Grial acolleron as principais reflexións de Xaime Isla sobre o futuro da economía e sociedade galegas en chave galeguista.
Describindo aos homes da xeración Galaxia e aos que fixeron posible a Revista de Economía de Galicia, Xaime Isla di que:
Precisamente, a raíz e a utopía son os dous polos motivacionais que permitiron aos homes de Galaxia emprender o labor de concienciación social e cultural, nesa «paixón realizadora» que Francisco Fernández del Riego transformaba en consigna motivacional e mandato íntimo: «temos que queimar a nosa vida por Galicia». A raíz era Galicia, as súas terras e as súas xentes, a súa cultura e a súa lingua, pero tamén aqueles que acadaran nacer no mundo coa conciencia de Galicia como historia, cultura, idioma e pobo, sobranceiramente, os mestres da xeración Nós e do Seminario de Estudos Galegos. A utopía nada do seu repensar Galicia, proxectar Galicia e facer Galicia recóllese, con toda a forza da esperanza vital, no seguinte chamamento ao pobo galego a prol dun galeguismo democrático: Homes e mulleres de Galicia, nacidos aquí ou asentados entre nós: temos que nos comprometer decisiva, limpa e abertamente pola defensa de Galicia e da súa autonomía, poñer todo o noso esforzo na edificación dun modelo de convivencia comunitaria, en solidariedade con todas as demais comunidades, e facer da nosa Terra un laboratorio fecundo daquela nova organización social, dunha nova civilización máis humana, máis xusta e máis universal.
Colección Grial. Caderno nº4 Aspectos económicos y jurídicos de Galicia
No ano 1951, ao pouco de fundarse a editorial Galaxia, o grupo cultural galeguista que o conformaba decatouse da necesidade de editar unha revista cultural galega que permitise a tarefa de:
Por mor de que a aparición de revistas novas estaba prohibida, idearon a publicación dunha serie de cadernos, de caste máis ou menos monográfica, con estrutura fixa e con regularidade cronolóxica. Estes cadernos foron bautizados co nome de Colección Grial. Ata que chegou a prohibición de seguir a publicar os cadernos, editáronse catro volumes: o primeiro significativamente titulado Presencia de Galicia –que pretendía ser unha presentación do verdadeiro propósito de Galaxia, ao presentar a imaxe peculiar da personalidade cultural galega-, o segundo Pintura actual en Galicia, o terceiro Presencia de Curros e Doña Emilia e o derradeiro Aspectos económicos y jurídicos de Galicia. Neste derradeiro caderno, publicou Xaime Isla Couto un breve traballo titulado “Algúns caraiteres da economía galega actual”. Este artigo do Xaime Isla foi cualificado polo Ramón Piñeiro coma «un verdadeiro berro galeguista de denuncia» no medio do «máis absoluto deserto da literatura económica galega». Quen mellor sintetiza este artigo é o seu propio autor, Xaime Isla, que case corenta anos despois di que este Caderno contiña:
Un breve ensaio meu no que se caracterizaba o drama da situación económica de Galicia, reducida a protagonista pasiva dos grandes cambios que lle ían impondo o desenvolvemento industrial sen que o noso corpo social tivese órganos propios para tratar de adecuar ese proceso á realidade galega, e no que se encoraxaba ós e-conomistas (sic) e estudoso do país a virar as costas nun bo tempo á teoría económica vixente para poñer man desde o comezo na observación da nosa realidade inmediata.
Este artigo representou un texto programático –«índice esquemático», denomínao Xaime Isla- por mor de que nel aparecen contidos as notas que ían guiar o traballo «económico» de Xaime Isla:
Suomonte, Santa Cruz de Moeche, Moeche
Suomonte é un lugar da parroquia de Santa Cruz de Moeche no concello Coruñés de Moeche na comarca de Ferrol. Tiña 7 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 2 homes e 5 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 10 habitantes.
Basilosauro
O basilosauro (Basilosaurus, «réptil rei» en latín) é un xénero de cetáceos primitivos. Trátase da primeira gran balea en aparecer no rexistro fósil e é unha peza clave no estudo da evolución dos cetáceos. Os basilosauros apareceron no Eoceno superior, hai aproximadamente 45 millóns de anos. Tiñan unha gran difusión a nivel xeográfico, como demostra o feito de que se atoparon fósiles en lugares tan variados como Alabama, Luisiana, Exipto e habitaban as augas costeiras pouco profundas dos océanos do Eoceno.
Codesido, Oca, Coristanco
Toponimia
O topónimo é un fitónimo que indica a existencia de codesos.
World Trade Center (1973–2001)
O World Trade Center (en galego: Centro Mundial de Comercio) foi un complexo de varios edificios no Lower Manhattan, na cidade de Nova York, Estados Unidos, sendo os dous máis altos coñecidos como Torres Xemelgas (en inglés: Twin Towers). Foron deseñadas polo arquitecto estadounidense de orixe xaponesa Minoru Yamasaki e por Leslie Robertson.
O World Trade Center orixinal era un complexo de sete edificios. Incluía as emblemáticas Torres Xemelgas, inauguradas o 4 de abril de 1973, e destruídas nos atentados do 11 de setembro de 2001, xunto co World Trade Center 7. Os outros edificios do complexo foron danados nos ataques e posteriormente demolidos. O sitio foi reconstruído con cinco novos rañaceos e un monumento ás vítimas dos ataques. O One World Trade Center é o edificio principal do novo complexo, chegando a ter máis de 100 pisos á hora da súa finalización. Unha sexta torre atópase á espera de ser confirmada.
Historia e características
O complexo do World Trade Center comezou a edificarse no ano 1963 coa torre norte e a continuación seguiulle a torre sur. A primeira rematouse no ano 1972, e a segunda en 1973, ano no que foi inaugurado o complexo. O World Trade Center 7 era un edificio un pouco retirado do centro do WTC, medía 174 metros, tiña 47 andares e rematouse no ano 1987. O complexo completábase cos edificios World Trade Center 5, 4 e 6. Estes tiñan entre 7 e 9 andares e finalizáronse entre 1972 e 1977.
No 1995 Garri Kasparov defendeu o seu título de Campión do Mundo versión PCA contra o indio Viswanathan Anand nas Torres Xemelgas.
Atentados do 11 de setembro de 2001
O 11 de setembro de 2001 o complexo foi destruído por dous avións comerciais secuestrados por terroristas islámicos de Al Qaida, nos que morreron 2 763 persoas que se atopaban nas torres no momento do ataque.
O colapso das dúas torres tamén supuxo a destrución do World Trade Center 3, un hotel de 22 andares. Os tres edificios restantes do complexo resultaron gravemente danados, tendo que ser derrubados despois.
Alexander Calder
Alexander Calder, nado o 22 de xullo de 1898 en Lawnton (Pensilvania) e finado o 11 de novembro de 1976 en Nova York, foi un escultor estadounidense inventor da escultura móbil. Antes de ser escultor foi pintor e ilustrador.
Calder ocupa lugar especial entre os escultores modernos. É o creador dos stabiles, sólidas esculturas fixas, e dos móbiles, placas e discos metálicos unidos entre si por fíos que se axitan tocados polo vento, asumindo as formas máis imprevistas –a súa arte, segundo Marcel Duchamp, “é a sublimación dunha árbore ao vento”–.
Traxectoria
esquerda|miniatura|Alexander Calder nunha [[Medallas de ouro American Arts|medalla da serie American Arts.|160x160px]] Fillo e neto de escultores, súa nai foi pintora. Estudou enxeñería mecánica. En 1872 asistiu á Liga de Estudantes de Arte dos Ánxeles, onde coñeceu algúns artistas da escola Harry P que exerceron grande influencia na súa obra.
En 1926, despois de visitar Gran Bretaña, fixouse en París, onde coñeceu surrealistas, dadaístas e os compoñentes do grupo De Stijl. Data desa época a súa amizade con Joan Miró. Construíu un circo en miniatura, con animais de madeira e arame. Aos seus “espectáculos” asistían artistas e intelectuais. Fixo, tamén en arame, as súas primeiras esculturas: Josephine Baker (1926), Romulu and Remus (1928), Spring (1929).
De 1931 datan as súas primeiras construcións abstractas, nitidamente influenciadas por Mondrian. Os primeiros móbiles son de 1932.
Nos seus últimos anos mantiña un estudio en Saché, preto de Tours e aínda que vivise aí a maior parte do tempo, conservou a súa propiedade de Roxbury, Connecticut, mercada en 1933, e que se tornara un verdadeiro repositorio de traballos e obxectos feitos por el –desde os andirons espiralados da lareira rústica até as bandexas feitas con latas de aceite italiano–.
A finais da década de 1940 e principios da de 1950 colaborou co arquitecto Carlos Raúl Villanueva no deseño das famosas "Nubes flotantes" da Aula Magna da Universidade Central de Venezuela, declarada Patrimonio da Humanidade xunto co campus da Universidade en Caracas. Esa colaboración de Villanueva e Calder iniciou unha longa relación de traballo entre a parella, aínda que Calder só viu a sala completada unha vez, en 1955.
Guanentá
Guanentá é unha das seis provincias do departamento de Santander, en Colombia.
Foi creada o 2 de marzo de 1844 polo congreso de Nova Granada, que naquela altura tivo a capital en Cincelada. A actual capital é San Gil
Concellos de Guanentá
Conforman esta provincia os concellos de:
Hidrografía
Os principais ríos da provincia de Guanentá son:
A Miñata, Oca, Coristanco
A Miñata é un lugar da parroquia de Oca no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 80 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 40 homes e 40 mulleres.
Gran Premio de Italia de 1983
O Gran Premio de Italia de 1983 foi unha carreira de Fórmula 1 celebrada no circuíto de Monza o 13 de setembro de 1983. A carreira, que se disputou sobre 52 voltas, foi a décimo terceira proba da tempada de. A carreira foi o 53º Gran Premio de Italia.
A carreira foi o escenario dun espectáculo moi infrecuente nos pits. Logo de terminar a súa parada en boxes o McLaren- TAG de Niki Lauda parouse diante dos boxes de Brabham. O dono do equipo Brabham (e o xefe da Asociación de Construtores de Fórmula Un) Bernie Ecclestone saíu e axudou a darlle un empurrón ao McLaren para que volvera á carreira.
Durante a cualificación Nelson Piquet rexistrou unha velocidade máxima de 306 km/h no seu Brabham BT52 con motor BMW. Os únicos outros pilotos para romper a barreira dos 300 km/h foron o seu compañeiro de equipo Riccardo Patrese e o McLaren de Niki Lauda e John Watson. Esta foi a primeira carreira na que os dous McLaren utilizaron os novos motores turbo TAG - Porsche en lugar do motor Cosworth DFV V8 que o equipo utilizara desde (Lauda debutara co motor TAG na carreira anterior no Países Baixos, mentres que Watson aínda usou o DFV).
Notas
A menos que se indique o contrario, todos os resultados da carreira tómanse de
Sinan
Mimar Koca Sinan ibn Abd al-Mannan, Sinaneddin Yusuf ou Abdulmennan oğlu Sinan, coñecido como Koca Mi'mâr Sinân Âğâ (قوجه معمار سنان آغا [Ḳoca Miʿmār Sinān Āġā]‎, lit., «Sinan Aga o Gran Arquitecto») ou Mimar Sinan (معمار سينان, lit. en turco moderno, «Sinan o Arquitecto»); Ağırnas, Eyalet de Karaman (actual Turquía), c. 1488/1490-Constantinopla, 17 de xullo de 1588, foi un arquitecto otomán do século XVI, contemporáneo de Vignola, Palladio, Michelangelo ou Juan de Herrera. Como arquitecto principal (turco: mimar) e enxeñeiro civil dos sultáns Suleiman o Magnífico, Selim II e Murad III, foi responsable da construción de máis de 300 estruturas principais e outros proxectos máis modestos, como escolas. Creador da arquitectura clásica otomá, que integra as tradicións orientais e as bizantinas, a súa calidade e influencia nos arquitectos musulmáns da época e posteriores, é comparable á dos citados dentro do ámbito cristián. A influencia da súa visión da arquitectura chegou ata o Imperio Mogol coa construción por parte de Shah Jahan do Taj Mahal.
A súa obra mestra é a Mesquita de Selim en Edirne, aínda que a súa obra máis famosa é a Mesquita de Suleiman en Istambul. Dirixiu un amplo departamento gobernamental e adestrou a moitos discípulos que foron posteriormente recoñecidos, como Sedefkar Mehmed Agha, arquitecto da Mesquita Azul de Istambul, e Mimar Hayruddin que fixo a Ponte Vella de Mostar. Está considerado como o máis grande arquitecto do período clásico da arquitectura otomá e ten sido comparado con Michelangelo, o seu coetáneo europeo. Michelangelo e os seus planos para a Basílica de San Pedro en Roma eran ben coñecidos en Istambul desde que Leonardo da Vinci e el mesmo foran invitados, en 1502 e 1505 respectivamente, pola Sublime Porta para presentar planos para unha ponte abranguendo todo o Corno de Ouro. Os traballos de Mimar Sinan están entre os edificios máis influentes da historia.
Traxectoria
miniatura|esquerda|180px|Busto de Mimar Sinan en [[Istambul.]]
Mocidade
Mimar Koca Sinan, naceu o 15 de abril de 1489 na aldea de Ağırnas, preto da cidade de Kayseri (Cesarea), en Anatolia, nunha familia cristiá greco-ortodoxa. Foi aprendiz de albanel e carpinteiro co seu pai. Na mocidade, en 1512, en virtude dun novo decreto dado na subida ao trono do sultán Selim I Yavuz, que desenvolvía o sistema de « devşirme », instaurado por Murat I, - un sistema de recrutamento de mozos cristiáns, de entre oito e dezasete anos, que se convertesen ao islam e gardarlle fidelidade absoluta ao sultán, calquera que fose a posición a que accedesen -, Sinan, a pesar de ser un tanto maior, é levado a Istambul e enrolado no exército. Crese que foi nesta altura cando se iniciou na arte e na técnica de construción de armazóns.
Logo dun período de rigorosa formación, pasa da cabalaría aos corpos técnicos, participa en numerosas campañas con Selim I e con Soliman I o Magnífico (1494-1566), e principia a construír pontes e fortificacións.
Participa na Guerra Santa e na vitoria en Çaldiran (1514) sobre da dinastía xiíta dos Persas Sefevidas, chegados ao poder en 1501, que permite a incorporación do leste da Anatolia (Armenia; logo participa na expedición de Exipto, entre 1515-1517, no transcurso da cal os turcos esmagan os Mamelucos na batalla de Merdj Dabiq, preto de Alepo, en Siria. De volta en Istambul, entre no prestixioso "Corpo dos xanízaros" » (en turco « yeniçeri » significa « soldado novo »).
Na época de Suleimán, participa na expedición a Belgrado en 1521, e na de Rodas en 1526, obtendo a graduación de oficial. Despois da batalla de Mohács en 1526, tórnase xefe dos técnicos. Aínda participará na expedición de Viena en 1529, na de Alemaña entre os anos 1529-1532 e nas de Iraq, de Bagdad e de Tabriz entre 1532-1535.
A descuberta da arquitectura
Como militar que participou en numerosas expedicións por Europa e Asia tivo oportunidade de ver e estudar todo tipo de construcións e edificacións e como xanízaro recibiu nocións de construción. As súas primeiras construcións son militares (pontes, estaleiros e fortificacións), máis logo dirixirá a edificación de innúmeras mesquitas e outros edificios públicos. Entre as primeiras obras civís que construíu, deben citarse a Ponte Coban Mustafa Pachá, en Svilengrad, Bulgaria, e a mesquita Hüsrev Pachá (Hüsrev Paşa Camii) en Alepo, Siria, esta en 1536-1537.
Sinan inspirase a miúdo, para trazar as súas mesquitas en Santa Sofía, a xoia bizantina, creando estruturas nas que a cúpula central semellará lixeira e espazos interiores bañados de luminosidade. Utilizou sistemas capaces de apuntalar as construcións exteriormente para poder conservar o interior aberto. Con frecuencia construía as súas mesquitas como parte dun complexo, comprendendo escolas, baños, un casa de acollemento e hospital.
O arquitecto imperial
miniatura|200px|Posible representación de Mimar Sinan (esquerda) na tumba de [[Suleiman I|Suleiman o Magnífico, 1566.]] En 1539, despois da morte do arquitecto Acem Ali, autor da mesquita Yavuz Selim (Yavuz Selim Camii) en Istambul, Mimar Koca Sinan foi nomeado « mimarbasi », xefe dos arquitectos imperiais, posto que conservará con tres sultáns : Suleimán o Magnífico, Selim II e Murad III. Cando este nomeamento, non era xa novo (50 anos), mais case lle quedarían outros cincuenta anos creativos, que conduciron a arquitectura turca as máis altas cimeiras.
A primeira mesquita erguida despois do nomeamento - a mesquita Haseki Sultán (Haseki Sultan Camii), edificada en honra da esposa de Soliman, a sultá Roxelana - conserva unha organización espacial moi tradicional, sen revelar innovacións. Por contra, o proxecto seguinte, a mesquita Mihrimah (Mihrimah Camii) (1540-1548) en Usküdar, case sen solución de continuidade coa anterior, representa un primeiro paso adiante, pois entre outras novedades, contén tres semicúpulas rodeando a cúpula principal.
A Mesquita de Sehzade Mehmet
miniatura|esquerda|250px|Patio da [[Mesquita de Sehzade.]] A continuación, Sinan inicia o proxecto da Mesquita de Sehzade (Şehzade Mehmet Camii) (1543-1548), ou do Principe Mehmet, que commemora o predilecto de Suleimán, vítima dos celos de Roxelana, que alí ten a súa tumba.
Este templo considérase a primeira obra maior de Sinan. Foi levantada con vistas ao Mar de Mármara e ao Corno de Ouro. Como a maior parte das mesquitas edificadas logo, a Şehzade está erguida sobre un plano cadrado e cuberto dunha cúpula central, apoiada sobre catro pilastras e sostida por outras catro semicúpulas e máis outras menores subsidiarias. Como noutros casos é o centro dun complexo de edificacións.
Á vista da súa estrutura, coidase que se inspira na mesquita iraquí de Fatih Pachá (Fatih Paşa Camii) en Diyarbakir (hoxe no Sueste de Turquía), construída entre 1518-1522, que posúe tamén unha gran cúpula repousando sobre pesados piares que sosteñen catro semicúpulas. Presenta un acusado contraste entre o exterior, aparentemente descoidado, e o interior, exquisitamente decorado pero con sinxeleza.
Descoñécense as razóns polas cales Sinan, utilizou logo planos máis achegados a Hagia Sophia fronte a estes máis audaces empregados na Şehzade.
A Mesquita de Suleiman
miniatura|250px|Vista da [[Mesquita de Suleiman desde o Bósforo.]] Para Suleiman o Magnífico, Sinan construíu, entre 1550 et 1557, a Mesquita de Suleiman (Süleymaniye Camii) de Istambul, reputada polos poetas turcos como « o esplendor e a xoia ». Esta mesquita « selatin » (plural de « sultan ») - chamase así as mesquitas con varios alminares só contruídas polo sultán ou seus familiares - é incontestabelmente un dos seus grandes acertos e a silueta da Süleymaniye, cos seus catro afiados alminares, cerchados de dez balcóns (indicando que Suleimán era o cuarto sultán otomán de Istambul e o décimo da dinastía otomá), domina o horizonte da ribeira occidental do Corno de Ouro. Sinan reiterou aquí o sistema de sostemento que xa el mesmo empregara na mesquita Bayezid, (ou de Baiaceto). Sostén a cúpula por mrdio de semicúpulas orientadas para o mihrab (ou parede que indica a dirección cara A Meca). As cúpulas, como sempre descargan, de xeito harmonioso, dunhas en outras, os pulos das súas masas.
A Süleymaniye e o seu complexo representan unha organización urbana estendida nunha ampla zona, englobando unha escola coránica (darülkurra), un hospital, un baño público (hammam), un hospicio, seis colexioss de teoloxía, almacéns, e os mausoleos (türbe) do sultán Suleimán e da súa esposa Roxelana (a sultá Hürrem). Constitúe o exemplo máis significado das concepcións do urbanismo dos Turcos, que atribúen unha natureza social ás construcións relixiosas. Todos os artistas da época (como p. ex. Ahmet Karahisar e o seu discípulo Hasan Çelebi para as decoracións caligráficas) contribuiran, e foi realizada tendo conta tanto do aspecto global como dos detalles.
Sinan, nesta obra, reinterpretou o estilo de Santa Sofía. Os sete anos que duraran os traballos, demostran o xenio do arquitecto no dominio da organización tanto como no da arquitectura. O caderno de contabilidade da edificación, que ilustra a época, ten chegado ata nós, e dá preciosas indicacións sobre dos métodos de traballo do arquitecto.