cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agusta A.106
O Agusta A.106 foi un helicóptero lixeiro monopraza deseñado para proporcionar unha plataforma de guerra antisubmarina (ASW) aos destructores da clase Impavido da Armada de Italia. O aparello tiña un sofisticado conxunto de electrónicas de Ferranti para autoestabilización e identificación de contactos. Podían colgarse dous torpedos baixo a fuselaxe. A cola e o rotor principal de dúas pás pedían dobrarse para ser gardados a bordo, e os patíns do tren de aterraxe podían levar bolsas de flotación.
Fabricáronse dous prototipos, o primenrio deles voando en novembro de 1965. Un lote de preprodución de 5 helicópteros foi cancelado pola Armada en 1973.
Especificacións
Datos de Jane's All The World's Aircraft 1969-70
Características xerais
Armamento
Tarabela
A tarabela, chamada tamén castañola de cana ou canaveira, é un pedazo de cana fendido na metade que se emprega en Galiza como instrumento de percusión.
Características
Fabrícase cunha cana de, cando menos, tres nós, dous dos cales son fendidos verticalmente polo medio. Térmase da tarabela coa man esquerda, na parte non fendida, deixando sobresaír parte da cana por abaixo para petar nela coa man dereita. Estes golpes fan que as partes superiores choquen emitindo un son similar ao da castañola.
As canaveiras utilízanse tanto no acompañamento de melodías, coma no canto e no baile. Nunha parte do filme do ano 1928 de Xosé Gil, As nosas festas de aló, pódese ver un grupo de persoas cantando e bailando ao son das tarabelas.
Privilexio do branco
O privilexio do branco (en francés, privilège du blanc; en italiano, privilegio del bianco) é concedido a certas raíñas católicas e consortes de monarcas católicos. Mediante este privilexio, poden vestir de branco nunha audiencia co Papa, mentres que para as demais mulleres é obrigatorio vestiren de negro.
Historia
O protocolo formal vaticano para as audiencias papais esixía que as mulleres utilizasen vestido negro de manga longa sen escote, saia por baixo do xeonllo e mantela. Aos homes esixíaselles frac, con chaleco e bolboreta de piqué brancos. Tamén están permitidos os traxes típicos do propio país.
Desde os anos 80 os códigos da etiqueta vaticana convertéronse en opcionais. Así, diversos invitados, diplomáticos e xefes de Estado optaron polo traxe de gravata na misa de inauguración de Bieito XVI en 2005.
Uso
Actualmente poden vestir de branco:
As raíñas de España son as únicas que o poden combinar cunha peita.
Só teñen o “privilexio do branco” as raíñas ou consortes de catro monarquías católicas:
Non teñen este privilexio outras monarquías católicas, como María Kinsky de Wchinitz e Tettau, de Liechtenstein ou Masenate Mohato Seeiso, de Lesoto, nin as monarquías anglicanas ou luteranas, como Reino Unido, Noruega, Suecia ou Dinamarca. Tampouco ten dito privilexio a raíña consorte Máxima dos Países Baixos, malia non renunciar ao catolicismo ao contraer matrimonio.
Tamén posúe este dereito a Princesa de Nápoles, como consorte do pretendente ao trono de Italia e princesa da Casa de Savoia. As princesas de Italia, malia non seren raíñas, tamén fixeron uso deste privilexio.
The General
miniatura||miniatura|265x265px|O filme completo The General é unha película de 1926 de Buster Keaton, codirixida con Clyde Bruckman. Realizáronse varias versións en galego, sendo proxectadas en cineclubes e institutos con títulos como O maquinista da General e outros. Conta a historia dun rapaz que, durante a guerra civil estadounidense, a pesar de nin sequera ser recrutado, consegue defenderse só de todo un exército inimigo para salvar a súa moza.
Privilexio do branco
Uso
Nos últimos anos, O Vaticano non é tan estrito co protocolo da indumentaria. De feito, Cherie Blair, a esposa de Tony Blair, exprimeiro ministro do Reino Unido e católico converso, acudiu vestida de branco á audiencia papal.
The General
En 1989 incluíuse entre as películas conservadas no National Film Registry da Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos de América. En 2007 o American Film Institute situouno no posto 18 da clasificación das 100 mellores filmes estadounidenses de todos os tempos.
Mañente, Mañente, Pantón
Mañente é un lugar da parroquia de Mañente no concello lucense de Pantón na comarca da Terra de Lemos.
The General
Keaton afirmou que The General era a súa favorita entre as súas películas e que ao facela esperaba cumprir a
Prólogo
En 1861, durante a guerra civil, o traballador ferroviario Johnnie Gray está en Xeorxia visitando a súa outra paixón, alén da locomotora (The General ) que conduce: a súa noiva Annabelle. Alí o pai e o irmán dela falan da vontade de iren á guerra, e ela tamén lle pide que se una. Johnnie, para compracela, corre á oficina de recrutas, sáltase a fila e ponse primeiro. Cando lle preguntan a súa ocupación é descartado por consideralo máis útil de maquinista que de soldado. Abatido, téntao de novo, pero é expulsado do despacho. Cando marcha, o irmán da rapaza recoñéceo e invítao a facer fila, pero el négase, sen explicar que xa tentara alistarse, facéndolle crer que é reticente. O irmán comunica o feito e a moza, decepcionada, dille a Gray que xa non quere velo e que falará con el só cando o vexa de uniforme.
O secuestro do tren
Na parada para cear todos baixan, pero a ex-moza de Johnnie, que na saída o ignorara con desdén, volve ao vagón de equipaxe a coller algo. Así, mentres os norteños desconectan a locomotora cos primeiros vagóns do resto do convoi, é secuestrada. esquerda|miniatura| Unha escena icónica do filme
A persecución
Johnnie dá a voz de alarma e parte na súa persecución, aínda que fica só e ten que levar un carriño para perseguir os secuestradores. Mentres, os norteños disfrazados sabotean a liña: cortan cables telegráficos, desprenden a vía, etc. Inutilizan o carro e Gray continúa cunha bicicleta roubada a un transeúnte. Consegue chegar á seguinte estación, por onde acaba de pasar o tren secuestrado sen espertar sospeitas, dá a alarma a uns soldados e sae á busca cun novo tren. Logo dun tempo, vírase e ve que os vagóns non están enganchados! Decide seguir só e carga un canón máis adiante. Mentres, os saboteadores decátanse de que son perseguidos: tiran madeira á vía e rompen un tanque. Johnnie supera os obstáculos de xeito rocambolesco. Os norteños están preocupados, pensan que detrás da locomotora hai un convoi cheo de soldados. Johnnie carga o canón, consegue enchelo de pólvora pero está enredado no gancho: o canón despréndese, o gancho bate contra as vías e fai que salte, inclinándose cara á locomotora! Todo parece perdido pero chega unha curva que fai que a bala vaia preto do tren que persegue.
As trampas
esquerda|miniatura| Fotograma de The General Os norteños tentan deter o perseguidor con varias bazas. Primeiro deixan caer un vagón, que Johnnie tenta quitar cun cambio de agullas, pero atópao diante súa, até que descarrila cara a unha viga que deixaron os propios norteños. Líbrase das outras madeiras baixando en marcha da locomotora, méteo nunha vía sen saída por un intercambiador activado por unha trampa e como o tren comeza de novo, por distracción corre o risco de quedar a pé.
Despois lanzan un vagón ardendo baixo unha ponte cuberta para encher o paso de fume. Con outro troco, tamén o supera.
Entre dous exércitos
Mentres tanto en Chattanooga o exército do sur ten orde de se retirar e os do norte avanzan. Johnnie non se decata, ocupado en cortar leña, e os secuestradores disfrázanse de sureños. Nun momento o tren fai unha curva por debaixo dunha ponte e despois volve á mesma. Dende alí arriba, os norteños ven o seu perseguidor e descobren que é un home só. Johnnie foxe, temendo ser atacado polos seus adversarios, e refuxiase no bosque, de noite, baixo a tormenta.
No cuartel inimigo
miniatura| Baixo a mesa Gray chega a unha casa con luz, pero parece baleira e entra. En realidade é a sede dos norteños, e cando os xenerais regresan ao comedor, escóndese debaixo da mesa. Aí escoita os plans inimigos (atoparse co xeneral Parker reunindo os exércitos e lanzar un ataque sorpresa) e tamén ve o refén do tren, que non é outro que Annabelle.
Privilexio do branco
Lista de ocasións de uso
O privilexio do branco non é usado en todos os casos, só nas seguintes ocasións, as máis sinaladas no Vaticano.
Outarelo, Mañente, Pantón
Outarelo é un lugar da parroquia de Mañente no concello lucense de Pantón na comarca da Terra de Lemos.
Jesús Casas González
Jesús Casas González, coñecido como O Inverno, nado no Incio e finado na Pobra do Brollón o 6 de agosto de 1936, foi un político galego.
Traxectoria
Prófugo do servizo militar, foi detido en xaneiro de 1922. Foi novamente detido en 1923. Emigrou a Cuba de onde retornou en 1928 coa súa muller Anuncia Rodríguez Maceda e as súas catro fillas. Militante libertario, desenvolveu unha importante actividade política e social como líder popular. Foi delegado da Sociedad Republicana Labradores de Goó en 1936. Concelleiro do Incio, foi proposto para alcalde. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e agochouse na aldea de Covadelas. O 6 de agosto foi detido e, logo de ser torturado, foi paseado pola Escuadra Negra de Eirexalba comandada por Manuel Castro Castro no Alto de Santa Lucía de Saa. Posteriormente expedientado e sancionado por responsabilidades políticas. O 9 de agosto asasinaron ao seu cuñado Ramón Rodríguez Maceda.
The General
No cuartel inimigo
Johnnie leva unhas patadas e unha queimadura por un puro apoiado no mantel, e agarda a que todos se deiten, para entrar pola xanela no cuarto da rapaza. Noquea a un sentinela e pon o uniforme. Ela sorpréndese moito, pero está de uniforme! ademais dille que está alí para salvala. En silencio foxen ao bosque, onde pasan a noite baixo a choiva, con raios, osos e trampas. Antes de adormecer, agradece que se infiltrase nos inimigos para salvala.
Unha nova persecución
miniatura| A ponte miniatura| O colapso da ponte Pola mañá os dous espertan mollados e Johnnie elabora un plan para avisar ás tropas do Sur do ataque sorpresa: mete a nena nun saco e cárgaa no ombreiro rumbo ao campamento do Norte. Aí desprende unha xunta dos vagóns e pon a moza na mercadoría. Logo carga a leña na locomotora, dálle un golpe na cabeza ao xeneral e parte co tren, xogando ao efecto sorpresa.
Os norteños póñense á súa persecución. Esta vez é Johnnie quen crea trampas para frear os perseguidores: tira un poste de telégrafo para que non dean a alarma, enche de obstáculos o paso e rompe o depósito de auga; mentres Annabelle, liberada, tende unha trampa cunha corda entre dúas árbores. Todo o evitan, e a locomotora fuxitiva tamén é superada, pero a solta dun vagón frea os perseguidores. Un intercambiador dobrado cunha cadea crea un obstáculo máis longo de superar.
Mentres tanto, Johnnie, que deixou a guía á moza, segue a pé. Perséguea e cando está a piques de volver subir ela pon o coche en marcha atrás por erro. Consegue volver subir e frear xusto cando chega o tren do norte, pero acaba ao lado, nunha vía cega, debido ao intercambio. Mentres os norteños tentan arranxar o interruptor, Johnnie chega á fatídica ponte de Rock River, onde, co aceite da lámpada e a madeira do tren, acende un lume, xusto no centro dun arco. Cando chega o momento de saír, queda atrás e ten que saltar ao lume.
A ponte ardente
A división norte chega ao convoi aliado e axúdalle a arranxar o intercambio, indo cara á ponte. Gray entra no campamento do sur, atopa un uniforme e dá a voz de alarma.
Cando os norteños chegan, un xeneral di que non está tan queimado como para non pasar: a locomotora chega ao centro e arruínase no río (a escena está rodada desde a vida, sen maquetas), saíndo os do norte sen palabras, permanecen presos en territorio inimigo.
Os dous exércitos alíñanse entón entre as dúas beiras e estala unha batalla, até que os norteños se retiran. Johnnie mata un francotirador grazas á espada non fixada na empuñadura, dispara o canón que impacta contra o encoro próximo, inundando o río, que asolaga aos últimos norteños escondidos entre as rochas. Tamén bate co último coche do segundo convoi do norte, que xa non pode dar marcha atrás. Leva a bandeira do Sur e pode ondeala como sinal de vitoria nun penedo, pero accidentalmente salta ás costas dun xeneral alí empoleirado.
Heroe do día
esquerda|miniatura| Un novo tenente De volta no campamento, celebran a vitoria. Johnnie volve subir á locomotora, a tempo de ver ao xeneral do norte, abraiado, que é detido sen resistir. Dálle a súa espada ao xeneral do Sur, e este fai que Johnnie se quite o uniforme, quen admitiu que non é seu: pero non para castigalo, senón para darlle iso como tenente, selando todo coa entrega da espada.
Johnnie volve orgulloso coa súa prometida, pero non pode bicala porque todo soldado que pasa ten que saudalo coa man dereita. Despois, ao final, móvese ao lado esquerdo e saúda a todos mentres bica a muller coa cara.
Características
O filme está considerado un dos mellores de Buster Keaton, onde a precisión do mecanismo cómico se desenvolve plenamente, baseado nun continuo xogo de lóxica, onde os sentidos son continuamente envorcados: o que é ameaza convértese nunha axuda, o que parece fácil é moi difícil e as cousas imposíbeis supéranse sen esforzo.
Destaca a tensión que xeran as persecucións de trens, realizadas sen utilizar maquetas, nin sequera na escena na que unha locomotora acaba no río.
A Aldea de Abaixo, Morás, Xove
A Aldea de Abaixo é un lugar da parroquia de Morás no concello lugués de Xove, na comarca da Mariña Occidental.
A Aldea de Arriba, Morás, Xove
A Aldea de Arriba é un lugar da parroquia de Morás no concello lugués de Xove, na comarca da Mariña Occidental.
A Torre, Lago, Xove
A Torre é un lugar da parroquia de Lago no concello lugués de Xove, na comarca da Mariña Occidental.
O Pozo, Vilamourel, Paderne
O Pozo é un lugar da parroquia de Vilamourel no concello coruñés de Paderne na comarca de Betanzos.
Liru Valiño
Marcos Valiño García, coñecido como Liru Valiño, nado o 28 de outubro de 1967 en Lugo, é un ex xogador profesional de baloncesto galego. Xogou co Club Baloncesto Breogán na Liga ACB na temporada 1984−85 onde debutou acabados de cumprir 17 anos. Doutor Enxañeiro en Informática, actualmente adícase a xestionar servizos informáticos. A súa filla, Paula Valiño, é tamén xogadora de baloncesto.
O Barreiro, Morás, Xove
O Barreiro é un lugar da parroquia de Morás no concello lugués de Xove, na comarca da Mariña Occidental.
CD San Andrés
O Club Deportivo San Andrés é un equipo desportivo profesional arxentino con sede en San Andrés, Buenos Aires. Fundado en 1927, é coñecido pola súa sección de baloncesto, a cal foi campioa nacional en 1984.
Liru Valiño
Clubs
Valiño xogou, entre outros, nos seguintes equipos:
Valado, Mañente, Pantón
Valado é un lugar da parroquia de Mañente no concello lucense de Pantón na comarca da Terra de Lemos.
O Carballo, Morás, Xove
O Carballo é un lugar da parroquia de Morás no concello lugués de Xove, na comarca da Mariña Occidental.
Visión das aves
Algúns grupos de aves teñen modificacións específicas no seu sistema visual ligadas ao seu modo de vida. As aves de rapina teñen unha alta densidade de receptores e outras adaptacións que maximizan a agudeza visual. A situación dos seus ollos dálles unha visión binocular, grazas ao que poden xulgar con precisión as distancias. As especies nocturnas teñen ollos tubulares, un baixo número de detectores das cores, pero unha alta densidade de bastóns que funcionan ben con pouca luz. Os carráns, gaivotas e albatros están entre as aves mariñas que teñen pingas de aceite vermellas ou amarelas nos receptores da cor para melloraren a visión a distancia especialmente en condicións de néboa.
Anatomía extraocular
O ollo das aves parécese moito ao dos réptiles. A diferenza do ollo dos mamíferos, non é esférico, ten unha forma máis aplanada que permite ter unha maior porción do seu campo visual enfocado. Rodeando o ollo hai un círculo de placas óseas, chamado anel esclerótico, que o mantén ríxido, pero nas aves hai unha mellora con respecto ao ollo reptiliano, que tamén se atopa en mamíferos, que é que o cristalino é máis empurrado para adiante, incrementando o tamaño da imaxe na retina.
miniatura|esquerda|Campos visuais dunha pomba e un bufo. A maioría das aves non poden mover os ollos, aínda que hai excepcións, como o corvo mariño grande. As aves cos ollos na parte lateral da cabeza teñen un campo visual máis amplo, útil para detectar predadores, mentres que os que teñen ollos na parte frontal da cabeza, como os bufos, teñen visión binocular e poden estimar distancias ao cazaren. O Scolopax minor probablemente ten o maior campo visual dunha ave, de 360° no plano horizontal, e 180° no vertical.
miniatura|upright=2.0|A membrana nictitante da avefría [[Vanellus miles]] As pálpebras dunha ave non se usan para pestanexar. En lugar diso o ollo é lubricado coa membrana nictitante móbil, unha terceira pálpebra oculta que varre horizontalmete o ollo como un limpaparabrisas. En moitas aves acuáticas a membrana nictitante tamén cobre o ollo e actúa como unha lente de contacto cando están baixo a auga. En moitas aves, cando dormen, a pálpebra inferior elévase e cobre o ollo, coa excepción dos bufos do xénero Bubo nos que a pálpebra superior é móbil.
O ollo tamén se limpa con secrecións de bágoas procedentes da glándula lacrimal e está protexido por unha substancia aceitosa producida nas glándulas de Harder que forma unha película na córnea e impide a sequidade. O ollo dunha ave é máis grande comparado co tamaño do animal que noutros animais, aínda que gran parte está oculto no cranio. As avestruces teñen o ollo máis grande de todos os vertebrados terrestres, cunha lonxitude axial de 50 mm, dúas veces a do ollo humano.
O tamaño do ollo dunha ave está aproximadamente relacionado coa súa masa corporal. Un estudo de cinco ordes (papagaios, pombas, pardelas, aves de rapina diúrnas e bufos) mostrou que a masa do ollo é proporcional á masa corporal, pero tal como se esperaba dado o seu hábitat e ecoloxía visual, as aves de rapina diúrnas e os bufos teñen ollos relativamente grandes en comparación coa súa masa corporal.
Estudos comportamentais mostraron que moitas especies de aves enfocan obxectos distantes preferentemente cos seus campos de visión laterais e monoculares, e as aves colócanse de lado para maximizar a resolución visual. Nunha pomba, a resolución é dúas veces mellor cunha visión monocular de lado que coa visión binocular frontal, mentres que en humanos ocorrería o contrario. miniatura|esquerda|O [[paporrubio ten ollos relativamene grandes e empeza a cantar cedo de mañanciña.]]
O rendemento do ollo con pouca luz depende da distancia entre o cristalino e a retina, e as aves pequenas vense forzadas a ser diúrnas porque os seus ollos non son o suficientemente grandes para proporcionar unha adecuada visión nocturna. Aínda que moitas especies migran de noite, a miúdo chocan incluso con obxectos con luces brillantes como faros ou plataformas petrolíferas. As aves de presa raptoras son diúrnas porque, aínda que os seus ollos son grandes, están optimizados para dar unha resolución espacial máxima en vez de recolectar a luz, polo que non funcionan ben con pouca luz. Moitas aves teñen unha asimetría na estrutura do seu ollo que lles permite manter o horizonte e unha parte significativa do terreo enfocados simultaneamente. O custo desta adaptación é que son miopes na parte inferior do seu campo visual.
Aves con ollos relativamenre grandes en proporción á súa masa corporal, como o rabirrubio de testa branca e o paporrubio cantan máis cedo ao mencer que aves do mesmo tamaño e menor masa corporal. Porén, se as aves teñen o mesmo tamaño ocular pero diferente masa corporal, as especies máis grandes cantan máis tarde que as máis perquenas. Isto pode deberse a que as máis pequenas teñen que empezar as actividades do día antes debido á perda de peso nocturna. A perda de peso que se produce durante a noite en aves pequenas é normalmente do 5 a 10% e pode chegar ao 15% en noites de inverno frías. Nun estudo, os paporrubios gañan máis masa na súa alimentación ao mencer cando as noites foron frías.
Anatomía do ollo
miniatura|Anatomía dun ollo de ave.
As principais estruturas do ollo das aves son similares ás doutros vertebrados. A capa externa do ollo consiste nunha córnea transparente na parte anterior e dúas capas de esclerótica, unha capa rexa e branca de fibras de coláxeno que rodea o resto do ollo e sostén e protexe todo o ollo. O olllo está dividido internamente polo cristalino en dous segmentos: o segmento anterior e o posterior. O segmento anterior está cheo dun líquido acuoso chamado humor acuoso e o posterior contén o humor vítreo, unha susbtancia clara de consistencia máis xelatinosa.
O cristalino é un corpo convexo transparente con forma de lente que ten unha capa externa máis dura e outra interna máis branda. A súa misión é enfocar a luz na retina. A forma da lente pode ser alterada polos músculos ciliares, que están unidos directametne á cápsula da lente por medio das fibras zonulares. Ademais destes músculos, algunhas aves tamén teñen un segundo conxunto, os músculos de Crampton, que poden cambiar a forma da córnea, o que lle dá ás aves un maior grao de acomodación do que é posible nos mamíferos. Esta acomodación pode ser rápida nalgunhas aves mergulladoras como os mergos. O iris é un diafragma muscular coloreado situado diante do cristalino, que controla a cantidade de luz que entra no ollo. No centro do iris está a pupila, a área circular variable (o grao de apertura está controlado polo iris) a través do cal pasa a luz que entra no ollo. miniatura|esqauerda|Os [[colibrís son unha das moitas aves que teñen dúas foveas]] A retina é unha estrutura de múltiples capas curvada relativamente lisa que contén as células fotosensibles bastóns e conos coas neuronas asociadas e vasos sanguíneos. A densidade de fotorreceptores é fundamental para determinar a agudeza visual máxima alcanzable. Os humanos teñen uns 200 000 receptores por mm2, pero o pardal ten uns 400 000 e o miñato común ten 1 000 000. Os fotorreceptores non están todos conectados individualmente ao nervio óptico, senón a través doutras células, como as ganglionares, e a proporción de células ganglionares da retina respecto dos receptores é importante para determinar a resolución. Esta proporción é moi alta nas aves; por exemplo, a lavandeira branca ten 100 000 células ganglionares por cada 120 000 fotorreceptores.
Os bastóns son máis sensibles á luz, pero non dan información sobre a cor, mentres que os conos son menos sensibles conos pero permiten a visión en cor. Nas aves diúrnas, o 80% dos receptores adoitan ser conos (o 90% nalgúns cirrios), mentres que nos bufos nocturnos case todos son bastóns. Igual que noutros vertebrados agás os mamíferos placentarios, algúns dos conos pode ser conos dobres. Estes poden supoñer o 50% de todos os conos nalgunhas especies.
Na zona central da retina está a fóvea (ou a menos especializada área central), que ten unha maior densidade de receptores e é a área de maior agudeza visual frontal, é dicir, a zona coa detección de obxectos máis clara e aguda. No 54% das aves, incluíndo as aves de presa, picapeixes, colibrís e andoriñas, hai unha segunda fóvea para mellorar a visión lateral. O nervio óptico é un feixe de fibras nerviosas que transporta información desde o ollo a partes relevantes do cerebro. Como nos mamíferos, as aves teñen un pequeno punto cego sen fotorreceptores no disco óptico, baixo o cal entran no ollo o nervio óptico e vasos sanguíneos.
O pecten oculi (peite ocular) é un corpo mal coñecido que consta de tecido pregado que se proxecta desde a retina. Ten un bo rego sanguíneo e parece servir para fornecer nutrientes á retina, e pode tamén dar sombra á retina protexéndoa da luz cegadora ou axuda a detectar obxectos en movemento. O pecten oculi contén abundantes gránulos de melanina, que se propuxo absorben os raios de luz desviados que entran no ollo da ave para reducir o resplandor de fondo. Propúxose que un lixeiro quentamento do pecten oculi debido á absorción da luz polos gránulos de melanina aumenta a taxa metabólica do pecten. Suxeriuse que isto axuda a incrementar a secreción de nutrientes no corpo vítreo, que finalmente se absorben na retina avascular das aves para así mellorar a súa nutrición. Sinalouse que unha actividade encimática moi alta de fosfatase alcalina no pecten oculi sostén esta alta actividade secretoria do pecten para suplementar a nutrición da retina.
A coroide é unha capa situada detrás da retina que contén moitas pequenas arterias e veas. Estas proporcionan sangue arterial á retina e drenan o sangue venoso. A coroide contén melanina, un pigmento que dá ao interior do ollo a súa cor escura, axudándolle a evitar reflexións disruptivas.
Percepción da luz
miniatura|Os catro pigmentos en conos de pimpíns [[estríldidos amplían a gama de cores percibidos ao ultravioleta. ]]
Hai dous tipos de receptores de luz no ollo das aves, bastons e conos. Os bastóns, que conteñen o pigmento visual rodopsina son mellores para a visión nocturna porque son sensibles a pequenas cantidades de luz. Os conos detectan cores específicas (ou lonxitudes de onda) da luz, polo que son máis importantes para animais que se orientan pola cor como as aves. A maioría das aves son tetracromáticas, xa que posúen catro tipos de conos, cada un dos cales ten un pico de absorción máxima distintivo. Nalgunhas aves o pico de absorción máxima do cono responsable da lonxitude de onda máis curta esténdese ao rango do ultravioleta (UV), facéndoos sensibles ao UV. Ademais diso, os conos na retina das aves están dispostos dunha forma característica de distribución espacial, coñecida como distribución hiperuniforme, que maximiza a súa absorción de luz e cor. Estas formas de distribución espacial só aparecen como resultado dalgúns procesos de optimización, resultado da historia evolutiva das aves.
Os catro pigmentos dos conos espectralmente distintos derivan da proteína opsina, ligada a unha pequena molécula chamada retinal, que é unha forma da vitamina A. Cando o pigmento absorbe luz o retinal cambia de forma e altera o potencial de membrana do cono afectando as neuronas da capa ganglionar da retina. Cada neurona da capa ganglionar pode procesar información de varias células fotorreceptoras, e pode á súa vez desencadear un impulso nervioso que leve a información polo nervio óptico para o seu ulterior procesamento nos centros visuais especializados do cerebro. Canto máis intensa é a luz, máis fotóns son absorbidos polos pigmentos visuais, maior é a excitación de cada cono e máis brillante parece a luz. miniatura|esquerda|Diagrama dun cono de ave.
A información transmitida por un só cono é limitada: a célula, por si soa, non pode dicirlle ao cerebro que lonxitude de onda de luz causou a súa excitación. Un pigmento visual pode absorber de igual maneira luz de dúas lonxitudes de onda, pero aínda que os seus fotóns teñen diferentes enerxías, o cono non pode diferencialas, porque ambas causan que o retinal cambie de forma e desencadean o mesmo impulso. Para que o cerebro vexa a cor, debe comparar as respostas de dous ou máis clases de conos que conteñan diferentes pigmentos visuais, polo que os catro pigmentos das aves permiten un incemento da discriminación.
Todos os conos das aves e réptiles conteñen unha pinga de aceite coloreado, o cal xa non existe en mamíferos. Estas pingas, que conteñen altas concentracións de carotenoides, están situadas de modo que a luz pase a través deles antes de chegar ao pigmento visual. Actúan como filtros, eliminando algunhas lonxitudes de onda e facendo máis estreito o espectro de absorción dos pigmentos. Isto reduce o solapamento da resposta entre os pigmentos e incrementa a cantidade de cores que unha ave pode distinguir. Identificáronse seis tipos de pingas de aceite dos conos; cinco delas teñen mesturas de carotenoides que absorben a diferentes lonxitudes de onda e intensidades, e o sesto tipo non ten pigmentos. Os pigmentos dos conos co pico de absorción máxima máis baixo, incluíndo os que son sensibles ao UV, posúen as pingas de aceite de tipo 'claro' ou 'transparente' con pouco efecto de afinación espectral.
As cores e distribución das pingas de aceite retinais varían considerablemente entre especies e dependen máis do nicho ecolóxico ocupado (cazador, pescador, herbívoro) que das relacións xenéticas. Como exemplo, as aves cazadoras diúrnas de insectos como a andoriña e as aves de presa diúrnas teñen poucas pingas coloreadas, mentres que as aves pescadoras de superficie como o carrán común teñen un gran número de pingas vermellas e amarelas na retina dorsal. As probas das que se dispón indican que as pingas de aceite responden á selección natural máis rápido que os pigmentos visuais dos conos. Incluso dentro do intervalo de lonxitudes de onda que son visibles polos humanos, as aves paseriformes poden detectar diferenzas de cor que os humanos non rexistran. Esta discriminación máis fina, xunto coa súa capacidade de ver a luz ultravioleta, significa que moitas especies mostran dicromatismo sexual que é visible para as aves pero non para os humanos.
As aves canoras migratorias usan para determinar a dirección das súas migracións o campo magnético da Terra, as estrelas, o Sol e outras pistas descoñecidas. Un estudo americano suxeriu que os paxariños Passerculus sandwichensis migratorios usaban a luz polarizada dunha área do ceo preto do horizonte para recalibrar o seu sistema magnético de navegación tanto ao mencer coma ao solpor. Isto suxire que os padróns de polarización da luz do ceo son a referencia de calibración principal para todas as aves canoras migratorias. Porén, parece que as aves poden responder a indicadores secundarios do ángulo de polarización e pode que realmente non poidan detectar directamente a dirección de polarización en ausencia desas pistas.
Sensibilidade ao ultravioleta
upright|miniatura|O [[lagarteiro, como outras aves de rapina, ten unha sensibilidade moi baixa á luz UV.]]
Moitas especies de aves son tetracromáticas, e teñen conos especializados en percibir lonxitudes de onda nas rexións ultravioleta do espectro luminoso. Estas células conteñen unha combinación de opsinas sensibles a ondas curtas (SWS1), outras opsinas parecidas ás SWS1 (SWS2) e pigmentos carotenoides que filtran as ondas longas para filtrar selectivamente a luz que reciben entr os 300 e 400 nm. Hai dous tipos de visión da cor de ondas curtas nas aves: a sensible ao violeta e a sensible ao ultravioleta. Unhas substitucións dun só nucleótido na secuencia do xene da opsina SWS1 son as responsables de desprazar ao azul a sensibilidade espectral da opsina desde o sensible ao violeta (λmax = 400) ao sensible ao ultravioleta (λmax = 310-360). Este é o mecanismo evolutivo proposto polo cal se orixinou a visión ultravioleta. Os principais clados de aves que teñen visión sensible ao ultravioleta son os dos Palaeognathae (ratites e tinamús), Charadriiformes (aves limícolas, gaivotas e álcidos), Trogoniformes (trogons), Psittaciformes (papagaios) e Passeriformes (que representan máis da metade das especies aviarias).
Club Atlético de Madrid (baloncesto)
A sección de baloncesto do Club Atlético de Madrid foi un club profesional de baloncesto con sede en Madrid, España. Foi fundado en 1922 por Ángel Cabrera, ​ un dos máis importantes impulsores do baloncesto na rexión e que anos despois fundaría o Real Madrid Basket-Ball. Desde os seus comezos viviu unha continua sucesión de desaparicións e refundacións sen encontrar estabilidade até que finalmente desapareceu en 1991.
A supervivencia do club ao longo da historia foi posíbel grazas a compras ou fusións de clubs que lle permitiron refundar a sección ocupando as prazas nas competicións dos equipos implicados. O último deles foi o Club Baloncesto Collado Villalba, que co nome de Atlético de Madrid-Villalba competiron na temporada 1990−91 da Liga ACB. Despois do acordo tras finalizar a temporada, o club disolveuse e desapareceu definitivamente.
Visión das aves
Sensibilidade ao ultravioleta
A visión sensible ao UV pode ser útil para o cortexo. As aves que non mostran dicromatismo sexual nas lonxitudes de onda visibles poden distinguirse ás veces pola presenza de manchas que reflicten o ultravioleta nas plumas. Os machos do ferreiriño bacachís teñen unha zona que reficte o UV no píleo que se desprega no cortexo ao mostrar e elevar as plumas da caluga. Os machos de Passerina caerulea que teñen plumaxe máis brillante e máis desprazado ao UV son máis grandes, teñen os territorios máis extensos e con maior abundancia de presas e alimentan a súa descendencia máis frecuentemente que outros machos.
O aspecto do peteiro é importante nas interaccións do merlo. Aínda que o compoñente UV parece pouco importante nas interaccións entre machos que manteñen un territorio, nos que o grao de laranxa é o principal factor, a femia responde máis fortemente a machos con peteiros con boa reflectividade UV.
Tamén se demostrou que a sensibilidade ao UV ten funcións na busca do alimento, identificación de presas, e nos fruxívoros. Vantaxes similares teñen os primates fruxívoros tricromáticos sobre os dicromáticos e xeralmente considérase que existen tamén en aves. As superficies cerosas de bagas e moitos outros froitos reflicten a luz UV, que advirte da súa presenza ás aves con sensibilidade ao UV. Xeralmente, pénsase que o lagarteiro pode localizar os camiños seguidos polos ratiños pola vista; estes pequenos roedores deixan rastros de olor da súa urina e feces que reflicten a luz UV, facéndoos visibles aos lagarteiros. Porén, esta idea foi posta en dúbida polo descubrimento da baixa sensibilidade UV en aves de rapina e a feble reflexión UV da urina de mamíferos.
Aínda que a visión tetracromática non é exclusiva das aves (os insectos, réptiles e crustáceos son tamén sensibles a lonxitudes de onda curtas), algúns predadores de aves sensibles ao UV non poden ver a luz UV. Isto presenta a posibilidade de que a visión ultravioleta dea á ave unha canle por medio da cal poden enviarse sinais con privacidade, que son invisibles aos predadores. Porén, evidencias recentes non parecen apoiar esta hipótese.
Sensibilidade ao contraste
O contraste (ou con máis precisión o contraste de Michelson) defínese como a diferenza en luminancia entre dúas áreas de estímulo, dividida pola suma de luminancia das dúas. A sensibilidade ao contraste é o inverso do menor contraste que se pode detectar; unha sensibilidade ao contraste de 100 significa que o menor contraste que se pode detectar é 1%. As aves teñen unha sensibilidade ao contraste menor que os mamíferos. Os humanos poden detectar contrastes de 0,5-1% mentres que a maioría das aves comprobadas requiren aproximadamente un 10% de contraste para mostrar unha resposta de comportamento. Unha función da sensibilidade ao contraste describe a capacidade dun animal de detectar o contraste de padróns de rede de difracción de diferente frecuencia espacial (é dicir, diferente detalle). Para experimentos de visión estacionaria a sensibilidade do contraste é a máis alta a unha frecuencia espacial media e menor a frecuencias espaciais menores e maiores.
Movemento
300px|miniatura|Un [[miñato real voando a unha estación de alimentación de aves en Escocia.]]
Hipermetamorfose
Hipermetamorfose ou heteromorfose é un termo usado principalmente en entomoloxía que se refire a unha clase de variantes do holometabolismo na que se produce o que se denomina unha metamorfose completa dun insecto, na cal algúns dos seus estadios ou ínstares larvarios, son distintos funcional e visiblemente entre si. As diferenzas consideradas dentro deste termo son estre estadios larvarios, non entre, por exemplo, larva e pupa. Estas diferenzas reflicten as etapas transitorias do ciclo vital con distintas necesidades; por exemplo, un estadio larvario pode ser móbil mentres busca o seu alimento, e o seguinte estadio larvario despréndese dos seus órganos locomotores e establécese nun lugar fixo para alimentarse alí ata que está completamente crecido e listo para cambiar ao estadio reprodutor, o cal, á súa vez, non ten as mesmas necesidades nutricionais que a larva.
Visión das aves
Movemento
As aves poden resolver visualmente os movementos rápidos mellor que os humanos, para os que unha imaxe intermitente ou pestanexante a unha velocidade maior de 50 ciclos de pulsos de luz por segundo lles parece que é un movemento continuo. Os humanos non poden, pois, distinguir cada un dos flashes dunha luz fluorescente oscilando a 60 ciclos de pulsos de luz por segundo, pero os periquitos e polos teñen limiares de pestanexo ou de ciclos de pulsos de luz por segundo de máis de 100 ciclos de pulsos de luz por segundo. Un falcón Accipiter cooperii pode perseguir presas áxiles a través do bosque e evitar as ramas e outros obxectos a gran velocidade; os humanos nunha persecución dese tipo verían borroso.
Hipermetamorfose
Descrición
miniatura|Estes [[planidios son moi típicos de certas especies de avespas parasitoides, neste caso do xénero Perilampus.]]
Visión das aves
Movemento
As aves poden detectar obxectos que se moven lentamente. O movemento do Sol e as constelacións a través do ceo é imperceptible para os humanos, pero é detectado polas aves. A capacidade de detectar estes movementos permite ás aves migratorias orientarse correctamente.
Hipermetamorfose
Descrición
miniatura|Hipermetamorfose en Meloidae. Esta forma de planido é un típico [[triungulino e aliméntase no seu primeiro ínsar. No seu segundo ínstar convértese nunha forma menos parecida a un triungulino e aliméntase de novo. Esta, á súa vez, convertese nunha larva escarabeoide en dous ou máis ínstares, dependendo da especie. Despois diso adopta a forma pre-pupal, realiza a pupación e finalmente emerxe da pupa como escaravello adulto.]]
Visión das aves
Bordos e formas
Cando un obxecto é bloqueado parcialmente por outro, os humanos inconscientemente tendemos a construírlle a forma completa (percepción amodal). Porén, demostrouse que as pombas non completan as formas ocultas. Un estudo baseado en alterar o nivel de gris dun pousadeiro que estaba coloreado de forma diferente que o fondo, que se lle mostraba a un periquito Melopsittacus undulatus, comprobou que non detectaba bordos baseándose en cores.
Hipermetamorfose
Descrición
miniatura|Triungulino sobre unha bolboreta. Este é probablemente un exemplo de [[foresia máis que de parasitismo.]] A hipermetamorfose é un tipo de variante do holometabolismo dos insectos. Na hipermetamorfose algúns dos estadios ou ínstares larvarios son distintos funcionalmente e morfoloxicamente. Trátase de diferenzas entre larvas e non entre distintas etapas como larva-pupa-adulto.
Visión das aves
Campos magnéticos
Suxeriuse que a percepción dos campos magnéticos polas aves migratorias era dependente da luz. As aves moven a cabeza para detectar a orientación do campo magnético, e estudos sobre as vías neurais indicaron que as aves poderían "ver" os campos magnéticos. O ollo dereito dunha ave migratoria contén proteínas fotorreceptoras chamadas criptocromos. A luz excita estas moléculas producindo electróns desapareados que interaccionan co campo magnético da Terra, e proporcionan así información direccional.
Hipermetamorfose
Descrición
O caso xeral en insectos holometábolos como mosca, avelaíñas ou avespas, é que todos os estadios larvarios teñan un aspecto similar, medrando facéndose máis grandes ata que o insecto madura. Porén, nos insectos hipermetamórficos xeralmente o primeiro estadio larvario é marcadamente diferente dos posteriores. En moitas especies hipermetamórficas os primeiros estadios son larvas numerosas, pequenas e moi móbiles que deben encontrar un modo de chegar á súa fonte de alimentación (xeralmente un hóspede). O termo xeral para o primeiro estadio móbil é planidio, do grego antigo πλάνος (planos), que significa 'errante'.
Visión das aves
Aves de rapina diúrnas
miniatura|Ter un "ollo de falcón" é unha expresión que indica gran agudeza visual.
A capacidade visual das aves de rapina é lendaria, e a finura da súa vista débese a varios facores. As aves raptoras teñen ollos grandes para o seu tamaño, 1,4 veces máis grandes que a media das aves do mesmo peso, e o ollo ten forma tubular para producir unha imaxe retinal máis grande. O poder de resolución dun ollo depende tanto da óptica (grandes ollos con grandes aperturas teñen menos difracción e poden ter imaxes na retina máis grandes debido á longa distancia focal) coma da densidade no espazamento dos receptores. A retina ten un gran número de receptores por milímetro cadrado, que determina o grao de agudeza visual. Cantos máis receptores teña un animal, maior é a súa capacidade de distinguir obxectos a unha distancia, especialmente cando, como ocorre nas aves de rapina, cada receptor está tipicamente conectado cunha soa célula ganglionar da retina. Moitas aves raptoras teñen fóveas con moitos máis bastóns e conos que na fóvea humana (65 000/mm2 no Falco sparverius, 38 000 en humanos) e isto proporciona a estas aves unha espectacular visión a distancia. Propíxose que a forma da fóvea central profunda dos raptores pode crear un sistema óptico de teleobxectivo, incrementando o tamaño da imaxe retinal na fóvea e así incrementa a resolución espacial. Os estudos de comportamento mostran que algunhas aves de rapina de ollos grandes (Aquila audax, voitres do Vello Mundo) teñen unha resolución espacial dúas veces máis alta que os humanos, pero moitas aves de rapina de tamaño medio ou pequeno teñen unha resolución espacial comparable ou máis baixa.
Hipermetamorfose
Descrición
Nos exemplos típicos, a morfoloxía do primeiro estadio larvario é campodeiforme (é dicir, alongado, aplanado e activo, lembrando máis ou menos a morfoloxía dos insectos do xénero Campodea). Porén, hai unha considerable variedade de formas de planidios que aparecen en varias familias e ordes; nos escaravellos da familia Meloidae, o planidio de tres garras recibiu orixinalmente o nome de triungulino, e planidios similares, como, por exemplo, os dos Strepsiptera, poden denominarse tamén triungulinos.
Na súa forma planidial moitas especies non se alimentan; primeiro sofren unha écdise ou muda e cambian a súa forma corporal a outra forma máis axeitada para alimentarse en lugar de para buscar un sitio onde haxa comida. O segundo estadio é completamente diferente en aspecto e comportamento, e a miúdo é unha larva gorda ou vermiforme nos estadios previos á pupación. Como regra, os estadios posteriores á primeira écdise son dunha forma máis ou menos constante e non moi móbiles, especializándose en alimentarse e crecer ata que o estadio larvario final se metamorfosea na forma pupal.
Visión das aves
Aves de rapina diúrnas
miniatura|esquerda|Cada unha das retinas da [[Geranoaetus melanoleucus ten dúas fóveas. ]] Os ollos en posición frontal dunha ave de presa danlle visión binocular, na que usan unha dobre fóvea. As adaptacións dos raptores para teren unha resolución visual óptima (un Falco sparverius pode ver un insecto de 2 mm desde a copa dunha árbore de 18 m) teñen unha desvantaxe porque a súa visión é mala con pouca luz e deben permanecer pousados de noite. As aves raptoras con frecuencia teñen que perseguir presas móbiles que están na parte máis baixa do seu campo visual e, por tanto, non teñen a adaptación de miopía na parte inferior do seu campo demostrada en moitas outras aves. Aves preeiras como os voitres non necesitan unha visión tan aguda, polo que o cóndor ten unha soa fóvea cuns 35 000 receptores mm2, e teñen unha actividade encimática na retina que mellora a súa visión. O caracará Caracara plancus tamén ten só unha soa fóvea, xa que esta especie busca o seu alimento no chan, onde come prea e insectos. Porén, teñen un maior grao de solapamento binocular que outros falcóns, o que potencialmente permite ao caracará manipular obxectos, como pedras, mentres busca comida.
Hipermetamorfose
Descrición
Hai exemplos de especies holometábolas nas que hai certas diferenzas moi salientables entre os primeiros estadios larvarios e os últimos, aínda que sen que sexan considerados hipermetamórficos. Por exemplo, os estadios larvarios iniciais de moitas bolboretas Papilionidae son dunha cor, forma e textura que semellan deposicións de excrementos de paxaros; os seguintes estadios son máis grandes e camúflanse no ambiente que os rodea, normalmente porque se confunden coas follas verdes.
Visión das aves
Aves de rapina diúrnas
Igual que outras aves investigadas, as de rapina diúrnas teñen tamén pingas de aceite coloreadas nos seus conos. A plumaxe xeralmente marón, gris ou branca do grupo e a ausencia de exhibicións de cor nos seus cortexos suxire que a cor é relativamene pouco importante para estas aves.
Hipermetamorfose
Varias formas de hipermetamorfose
A hipermetamorfose ocorre xeralmente como unha adaptación da ontoxenia de certos insectos parasitoides, concretamente: Tecnicamente, o subimago dos Ephemeroptera podería describirse como un estadio que está nunha forma de hipermetamorfose, pero isto non é común na práctica.
Os exemplos de hipermetamorfose nunha determinada orde de insectos son análogos pero non homólogos aos de calquera outra orde; por exemplo, a hipermetamorfose nos Acroceridae non deriva da dos Strepsiptera, e moito menos dos Ephemeroptera. É un caso de evolución converxente en que se chegou a un resultado final parecido a partir de distintas liñas evolutivas.
Visión das aves
Aves nocturnas
miniatura|Un bufo [[Ninox strenua fotografado de noite mostrando os seus tapeta lucida reflectores.]] Os bufos teñen ollos grandes para o seu tamaño, 2,2 veces máis grandes que a media das aves do seu mesmo peso, e situados na parte frontal da cabeza. Os ollos teñen un solapamento de campo do 50 a 70%, dándolles unha mellor visión binocular que a das aves diúrnas de presa (solapamento do 30–50%). A retina das avelaionas ten uns 56 000 bastóns sensibles á luz por milímetro cadrado; aínda que antes se informara que podía ver na rexión infravermella do espectro, iso foi descartado. esquerda|miniatura|As retinas do bufo teñen unha soa fóvea.
Ademais dos bufos, os Macheiramphus alcinus, podárxidos e avenoiteiras tamén teñen unha boa visión nocturna. Algunhas especies de aves aniñan no profundo de covas que son demasiado escuras para poderen ver e encontran o camiño cara ao seu niño cunha forma simple de ecolocación. O Steatornis caripensis, chamado localmente guácharo, é a única ave nocturna que ten ecolocación, pero varios apodiformes Aerodramus tamén utilizan esta técnica, e unha especie, o Aerodramus sawtelli, tamén usa a ecolocación fóra das covas.
Aves acuáticas
miniatura|Os carráns teñen pingas de aceite coloreadas nos conos dos ollos para mellorar a visión a distancia. Aves mariñas como os carráns e as gaivotas que se alimentan na superficie ou se mergullan buscando comida teñen pingas de aceite nos conos da retina. Isto mellora o contraste e agudiza a visión a distancia, especialmente en condicións de néboa. As aves que teñen que buscar comida na interface aire/auga teñen pigmentos carotenoides máis fortemente coloreados nas pingas de aceite que outras especies.