cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Samos (satélites artificiais)
Samos-E1
Os Samos-E1 foron os dous primeiros satélites Samos lanzados, ambos mediante foguetes Atlas LV3 Agena A. O primeiro, lanzado o 11 de outubro de 1960, foi destruído durante o lanzamento polo fallo da segunda etapa do foguete. O segundo, lanzado o 31 de xaneiro de 1961, chegou a órbita e foi o primeiro satélite Samos operativo. Ambos satélites incluían a carga útil Samos F-1 para probar equipamento de espionaxe de sinais electromagnéticas.
Samos-E2
Só se intentou lanzar un satélite Samos-E2, o 9 de setembro de 1961, mediante un Atlas LV3 Agena B que explotou na rampla de lanzamento.
Samos-E4
Non se chegou a lanzar ningún satélite Samos-E4. Construíronse catro unidades, cada unha cunha cámara de 15,2 cm de distancia focal e unha lente f/5.6. A resolución das fotografías tería sido de 45 m, pero o programa cancelouse antes de ser lanzados.
Samos-E5
Lanzáronse tres Samos-E5, con dous chegando a órbita e outro fallando por un problema do foguete lanzador. Levaban unha cámara de 1,67 m de distancia focal e unha resolución de 1,5 m.
Samos-E6
Cincos satélies Samos-E6 chegaron a órbita a bordo de foguetes Atlas LV3 Agena B. Foron os últimos membros da familia Samos e levaban unha cámara de 0,7 m de distancia focal cunha resolución de 2,4 m. Dos cinco, só un conseguiu devolver a película fotográfica a terra con éxito. Outros catro Samos-E6 foron construídos pero non lanzados.
Grupo funcional
miniatura|150px|[[Bencil acetato formado por un acetilo e un benziloxi unidos por enace éster.]] En química orgánica, os grupos funcionais son grupos específicos de átomos ou enlaces que forman parte de moléculas, que teñen determinadas propiedades químicas que son responsables das reaccións químicas características que establecen ditas moléculas. Un grupo funcional realiza o mesmo tipo de reacción química (ou moi similar) independentemente do tamaño da molécula da que forma parte. Porén, a súa reactividade relativa pode ser modificada por outros grupos funcionais próximos.
A palabra residuo ou resto (moiety) úsase ás veces como sinónimo de "grupo funcional", pero, segundo a IUPAC, un "residuo" é unha parte dunha molécula que pode conter grupos funcionais completos ou partes deles como subestruturas.
A combinación dos nomes dos grupos funcionais co nome dos alcanos xera unha extensa nomenclatura sistemática en química orgánica.
Os átomos dos grupos funcionais están unidos uns cos outros e co resto da molécula por enlaces covalentes. Cando o grupo de átomos unidos por enlaces covalentes leva unha carga eléctrica neta, o grupo denomínase con máis propiedadde ión poliatómico ou ión complexo. Calquera subgrupo de átomos dun composto pode denominarse tamén radical (pero a IUPAC prefire modernamente "grupo funcional"), e cando rompe un enlace covalente homoliticamente, os radicais fragmentados resultantes, con electróns desapareados denomínanse radicais libres (ou, modernamente, simplemente "radicais").
O primeiro átomo de carbono despois do carbono que se une ao grupo funcional denomínase carbono alfa; o segundo, beta, o terceiro, gamma etc. Se hai outro grupo funcional nun carbono, pode ser nomeado coa letra grega dese carbono, por exemplo, o grupo gamma-amino no ácido gamma-aminobutanoico está no terceiro carbono (o gamma) da cadea carbonada unida ao grupo ácido carboxílico.
Química sintética
As reaccións orgánicas son facilitadas e controladas polos grupos funcionais dos reactivos. En xeral, os alquilos non son reactivos e é difícil que reaccionen selectivamente nas posicións desexadas, con poucas excepcións. Polo contrario, os grupos funcionais carbonados insaturados, e os grupos carbono-oxíxeno e carbono-nitróxeno poden intervir en diversas reaccións que son tamén selectivas. Pode ser necesario crear un grupo funcional nunha molécula para facer que reaccione. Por exemplo, para sintetizar iso-octano (presente na gasolina) a partir do alcano isobutano non funcionalizado (un gas de 4 carbonos), o isobutano é primeiro deshidroxenado a isobuteno. Este contén o grupo funcional alqueno e pode agora dimerizarse con outro isobuteno para dar iso-octeno, o cal é despois cataliticamente hidroxenado a iso-octano utilizando gas hidróxeno presurizado.
Funcionalización
A funcionalización é a adición de grupos funcionais na superficie dun material por métodos químicos sintéticos. O grupo funcional engadido pode ser sometido a métodos comúns de síntese para unirse virtualmente a calquera composto orgánico.
A funcionalización emprégase para a modificacións de superficies de materiais industriais para conseguir as propiedades desexadas na superficie, como coberturas que repelan a auga nos parabrisas de automóbiles, ou que eviten a adhesión de organismos ás superficies, coberturas hidrofílicas nas lentes de contacto etc. Ademais, os grupos funcionais utilízanse para unir covalentemente moléculas funcionais á superficie de aparellos químicos ou bioquímicos como as micromatrices (microarrays) e sistemas microelectromecánicos.
Os catalizadores poden unirse a un material que foi previamente funcionalizado. Por exemplo, a sílice pode funcionalizarse cunha alquil silicona, na que o alquilo contén un grupo funcional amino. No grupo amino sintetízase un ligando como un fragmento de EDTA, e acompléxase un catión metálico no fragmento de EDTA. O EDTA non está adsorbido sobre a superficie, senón conectado por un enlace quimico permanente.
Os grupos funcionais tamén se usan para unir covalentemente moléculas como marcaxes fluorescentes, nanopartículas, proteínas, ADN, e outros compostos de interese para unha variedade de aplicacións como a detección de substancias ou a investigación química básica.
Táboa dos grupos funcionais comúns
As listas seguintes conteñen os principais grupos funcionais. Nas fórmulas, os símbolos R e R' adoitan representar un hidróxeno ou unha cadea hidrocarbonada de diversa lonxitude, pero ás veces pode referirse tamén a calquera grupo de átomos.
Hidrocarburos
Un hidrocarbilo é un grupo funcional que contén só carbono e hidróxeno, do que hai varios tipos que varían en tamaño, número e orde dos enlaces π. Cada un difire no tipo (e alcance) da súa reactividade.
Os hidrocarburos poden formar estruturas cargadas: carbocatións cargados positivamente ou carbanións cargados negativamente. Exemplos son o troflio, os catións trifenilmetilo catións e o anión ciclopentadienilo.
Grupos que conteñen halóxenos
Os haloalcanos son un tipo de moléculas que se definen por teren un enlace carbono-halóxeno. Este enlace pode ser relativamente feble (no caso dos iodoalcanos) ou bastante estable (como nos fluoroalcanos). En xeral, coa excepción dos compostos fluorados, os haloalcanos rapidamente sofren reaccións de substitución nucleofíilica ou reaccións de eliminación. No resultado da reacción pode influír a substitución no carbono, a acidez dun protón adxacente, as condicións do solvente etc.
Grupos que conteñen oxíxeno
Os compostos que conteñen enlaces C-O posúen diferentes reactividades baseadas na localización e hibridación dos enlaces C-O, debido ao efecto da retirada de electróns do oxíxeno con hibridación sp (grupo carbonilo) e os efectos doantes do oxíxeno con hibridación sp2 (grupos alcohol).
Grupos que conteñen nitróxeno
Os compostos que conteñen nitróxeno nesta categoría poden ter enlaces C-O, como no caso das amidas.
Grupos que conteñen xofre
Os compostos que conteñen xofre mostran propiedades especiais porque poden formar máis enlaces ca o oxíxeno, o seu elemento análogo máis lixeiro da táboa peiódica. A nomenclatura substitutiva (indicada como prefixo na táboa) é a preferida en vez da nomenclatura de clase funcional (indicada como sufixo na táboa) para os sulfuros, disulfuros, sulfóxidos e sulfonas.
Grupos que conteñen fósforo
Os compostos que conteñen fósforo mostran características químicas especiais debido á súa capacidade de formar máis enlaces ca o nitróxeno, que é o seu análogo máis lixeiro na táboa periódica.
Grupos que conteñen boro
Os compostos que conteñen boro mostran características químicas moi peculiares debido a que teñen octetes parcialmente completos, polo que actúan como ácidos de Lewis.
Harald V de Noruega
Harald V, nado en Skaugum (Asker) o 21 de febreiro de 1937, é un nobre europeo, rei de Noruega dende o 17 de xaneiro de 1991. É fillo de Olav V e de Marta de Suecia, é o primeiro rei de Noruega nado no país dende o rei Olav IV, que nacera en 1370.
Traxectoria
Harald é fillo de Olaf e a princesa Marta de Suecia, neta do rei Óscar II de Suecia. Naceu en Skaugum, en Asker preto de Oslo.
Harald é o primeiro príncipe herdeiro nado en Noruega desde Olaf IV en 1370. Como descendente de Maud, filla de Eduardo VII do Reino Unido, tamén está na liña de sucesión ao trono británico.
Ten dúas irmás, as princesas Ragnhild (1930-2012) e Astrid (1932).
Durante a invasión alemá de 1940, a familia real tivo que ir ao exilio. Mentres que o seu avó o rei Haakon VII e o seu pai se trasladaron a Londres xunto ao goberno no exilio, el, xunto coa súa nai e irmás, viviu en Washington, D.C.. A familia real regresou do exilio ao finalizar a segunda guerra mundial en 1945.
Foi o xefe da Igrexa de Noruega, como todos os reis noruegueses, ata o ano 2012, en que a Igrexa local rompeu o vínculo coa monarquía.
Na súa honra foi nomeada a Costa do Príncipe Harald na Antártida.
Cangrexo de río
miniatura|250px|Cangrexos de río cocidos. Denomínanse cangrexos de río aos crustáceos decápodos pertencentes ás superfamilias dos astacoideos e dos parastacoideos (dúas das cinco superfamilias da infraorde dos astacideos), caracterizados, entre outras cousas, por viviren en auga doce.
Harald V de Noruega
Matrimonio
Casou en 1968 con Sonja Haraldsen, unha plebea, provocando gran controversia a nivel popular. Froito deste matrimonio son:
Cangrexo de río
O estudo dos cangrexos de río denomínase astacoloxía. E a súa cría en catividade con fins comerciais, astacicultura.
Gastronomía
Os cangrexos de río cómense en todo o mundo. Como outros crustáceos comestíbeis, só se aproveita unha pequena parte do seu corpo. Nos pratos máis elaborados só se usa a cola. Noutras receitas cocíñanse enteiros, cocidos, á prancha ou á grella. As pinzas dos exemplares de maior tamaño ábrense normalmente para acceder á carne do seu interior. Tamén é frecuente chuchar as súas cabezas (o cefalotórax), xa que os condimentos e o sabor concéntranse na graxa do seu interior.
Un mito frecuente é que os cangrexos coa cola recta morreron antes de cocelos e non é seguro comelos. En realidade, os cangrexos mortos antes da cocción poden ter as colas rectas ou curvas, igual que os que estaban vivos, e poden comerse ben sen problemas. Os cangrexos que morreron antes da cocción poden comerse con seguridade se se mantiveron refrixerados e non levaban mortos demasiado tempo. Un indicador da comestibilidade dun cangrexo mellor que a cola recta é a propia carne da cola: se está branda adoita ser un indicio de que debe evitarse.
En España o cangrexo de río consómese amplamente, sobre todo en Castela e Aragón. Pero as enfermidades, a sobrepesca, a introdución de especies exóticas e a contaminación ambiental en certas zonas levaron a un importante declive da poboación do cangrexo de río autóctono. Actualmente, ao ser unha especie protexida, non se pode consumir, polo que foi substituído na pesca e a cociña española por especies de augas quentes, máis resistentes e abundantes, como o cangrexo de río vermello, do que España é o terceiro produtor a nivel mundial.
Os cangrexos de río teñen un bo sabor e, ao fervelos, pasan dunha cor parda á avermellada, resultando moi atractivo na mesa. Adoita cociñarse, ademais de simplemente cocido, en sopas, guisos, etcétera.
Prudencio Rovira
Prudencio Rovira Pita, coñecido como Rovirita, nado en Pontevedra o 21 de setembro de 1870 e finado en Madrid o 29 de febreiro de 1960, foi un avogado, político e xornalista galego.
Traxectoria
Estudou no Colexio dos agostiños do Escorial e na Universidade de Madrid. Especializouse por libre en Historia, Literatura e Arte. Funcionario do Ministerio de Gobernación, dedicouse integramente ao xornalismo, traballando como redactor en El Correo, La Correspondencia de España e El Español de Madrid. Foi secretario particular de Antonio Maura durante a maior parte da súa vida pública (1902-1925). Foi elixido deputado a Cortes polo distrito de Ribadeo nas eleccións de 1907 e polo distrito da Pobra de Trives nas eleccións de 1919, 1920 e 1923. Continuou colaborando en periódicos, como Diario de Barcelona e El Diario Español de Buenos Aires. En galego publicou Hirmandade!, un libro de poemas de contido agrarista. Recibiu a Cruz de Carlos III e a Cruz do Mérito Naval.
Arquipélago Chinijo
250px|miniatura|Vista aérea de [[Lanzarote e, ao fondo, as illas de La Graciosa, Montaña Clara e Alegranza.]] miniatura|dereita|Situación do Arquipélago Chinijo O arquipélago Chinijo é un arquipélago que se atopa no nordés das illas Canarias, fronte á costa norte da illa de Lanzarote. É un espazo natural protexido e constitúe a reserva mariña máis grande de Europa con 700 quilómetros cadrados.
Intégrano a illa de La Graciosa (a única habitada) e os illotes de Alegranza, Montaña Clara, Roque del Este e Roque del Oeste, todas pertencentes ao municipio de Teguise.
Toponimia
O termo chinijo significa "pequeno" e é propio do léxico de Lanzarote, onde principalmente se utiliza para referirse cariñosamente aos nenos. A denominación de chinijo para referirse ao arquipélago comeza a usarse ao redor de 1980 en mapas turísticos, ensaios divulgativos e outras publicacións.5 Con todo, non se popularizou na sociedade lanzaroteña, sendo común chamar ao arquipélago Los Islotes ("Os Illotes").
Gracilicutes
Gracilicutes (do latín: gracilis, delgado, e cutis, pel, facendo referencia á parede celular) é un taxon controvertido en taxonomía bacteriana.
Arquipélago Chinijo
Xeografía
Está situado sobre unha ampla plataforma submarina de menos de cen metros de profundidade, aínda que nalgúns puntos pode chegar a alcanzar os douscentos metros. Posúe unhas 19.270 hectáreas que pertencen ao municipio lanzaroteño de Teguise, na provincia das Palmas.
Gracilicutes
Tradicionalmente os resultados da tinguidura de Gram eran os máis utilizados como feramenta de clasificación, polo que ata que se empezou a utilizar a filoxenia molecular, o Reino Prokaryotae (como se lle chamaba entón ao dominio Bacteria) foi dividido en catro filos,
Este sistema de clasificación foi abandonado en favor do sistema de tres dominios baseado na filoxenia molecular iniciado por C. Woese.
Arquipélago Chinijo
Xeografía
Conta cos espazos protexidos da Reserva Natural Integral dos Illotes e o Parque Natural do Arquipélago Chinijo. O parque tomou a súa condición de espazo protexido en 1986, e foi reclasificado e recoñecido como zona de especial protección para as aves en 1994.
Demografía
A única illa habitada do arquipélago Chinijo é La Graciosa, cunha poboación de 737 habitantes en 2019.
Gracilicutes
Este taxon que estaba sendo abandonado foi revivido en 2006 por Cavalier-Smith, que o considerou un infrarreino que contiña os filos Spirochaetae, Sphingobacteria, Planctobacteria, e Proteobacteria. Porén, este taxon non é xeralmente aceptado porque o que normalmente se segue é o sistema de tres dominios.
Relacións
O seguinte gráfico mostra a versión de Cavalier-Smith da árbore da vida, que indica o status de Gracilicutes.
Lenda: [A] gramnegativa cunha parede celular de peptidoglicano, clorosoma. [B] Fotosíntese oxixénica, Omp85 e catro novas catalases. [C] Revolución das glicobacterias: membrana externa con inserción de lipopolisacáridos, hopanoides, ácido diaminopimélico, ToIC e TonB. [D] Cromóforos de ficobilina. [E] Flaxelos. [F] Catro seccións: un aminoácido en HSP60 e FtsZ e un dominio nas ARN polimerases β e σ. [G] Endósporas. [H] Bacterias grampositivas: hipertrofia da parede de peptidoglicano, encima sortase e perda da membrana externa. [I] Glicerol 1-P deshidroxenase. [J] Proteasoma e fosfatidilinositol. [K] Revolución Neomura: Substitución do peptidoglicano por glicoproteínas e lipoproteínas. [L] ADN xirase inversa e lípidos isoprenoides con enlaces éter. [M] Fagocitose.
Steinar Schjøtt
Steinar Schjøtt, nado o 13 de novembro de 1844 en Porsgrunn e finado o 11 de xaneiro de 1920 en Oslo, foi un tradutor, filólogo e lexicólogo noruegués.
Orixe e familia
Seu pai foi o pastor e político Ole Hersted Schjøtt (1805-1848) e súa nai Anna Jacobine, nada Olrog, e naceu en Porsgrunn onde seu pai era vigairo. Puxéronlle Stener Johannes Stenersen Schjøtt polo profesor de teoloxía Stener Johannes Stenersen. En 1845 a familia trasladouse a Skien. O seu irmán máis vello Peter Olrog foi un político e filólogo. Por matrimonio foi cuñado da escritora Mathilde Schjøtt e tío do xurista Sofie Schjøtt.
Carreira
Steinar Schjøtt estudou na Universidade de Oslo en 1862, graduouse en 1870. Partidario do landsmål norueguisou o seu nome de Stener a Steinar. Foi profesor de secundaria en Halden e Skien, é sobre todo coñecido pola tradución do Heimskringla ó landsmål (1874-1879) que foi controvertida por non seguir as prescricións de Aasen, escribiu un libro escolar sobre a historia de Noruega, Norigs soga, til heimbruk og bruk for lærarar (1879) e dous importantes dicionarios Dansk-norsk ordbog (1909) e Norsk ordbok, med ordtyding paa norsk-dansk (1914).
Ácido diaminopimélico
A presenza de DAP é unha característica das paredes celulares de certas bacterias. O DAP encóntrase a miúdo nos péptidos que unen as cadeas polisacarídicas de ácido N-acetilmurámico e N-acetilglicosamina (NAM-NAG) que forman parte do peptidoglicano da parede celular das bacterias gramnegativas. Cando se lles proporciona este aminoácido a estas bacterias, crecen con normalidade, pero cando hai deficiencia del, crecen pero sen poder formar nova parede de peptidoglicano.
Imaxes
miniatura|Vista alternativa da estrutura do DAP.
Pomona (homónimos)
Pomona pódese referir a:
Ademais, hai unha serie de persoas ou lugares que se escriben de forma semellante:
Pataxio
miniatura|Comparación das ás dun [[Pterosauria|pterosaurio (1) e un morcego (2), ambos con pataxio. Esta membrana é funcionalmente análoga ao á das aves (3)]] Nos quirópteros e outros animais, o pataxio (en latín patagium) é a membrana de pel elástica e resistente que forma a superficie da á. É unha extensión da pel do abdome que se estende até a punta dos dedos unindo as extremidades superiores co corpo.
Quirópteros
miniatura|esquerda|Morfoloxía da á de morcego O pataxio dos quirópteros ou morcegos (orde Chiroptera) divídese en catro seccións:
Outros mamíferos que presentan pataxio
O pataxio non é exclusivo dos quirópteros. Algúns roedores e outros mamíferos presentan unha membrana de pel entre as extremidades e unida ao corpo que usan para planear a modo de paracaídas. Algúns destes animais son: miniatura|Pataxio visible nun exemplar de [[Cynocephalus volans]]
Outros animais
miniatura|[[Draco volans]]
Nevado Sajama
O Nevado Saxama (en español Nevado Sajama) é un estratovolcán en Bolivia, e é tamén o cumio máis alto dese país. Está situado aproximadamente a 10 quilómetros do límite con Chile. A estrutura do cumio é complexa.
Non se sabe con certeza a data da súa última erupción, mais está considerado como un volcán activo.
Flysch
miniatura|dereita|200px|Flysch nos Cárpatos. O flysch é unha secuencia de rochas sedimentarias que se depositou nunha facies mariña profunda na conca antepaís dun oróxeno (cadea montañosa) en formación. O flysch deposítase tipicamente durante os estadios temperáns das oroxéneses. Cando evoluciona o oróxeno, a conca antepaís faise menos profunda e deposítanse molasas na parte superior do flysch. Por esta razón, denomínase sedimento sinoroxénico, é dicir, depositado ao mesmo tempo que se formaba a cadea montañosa. O nome flysch procede dunha voz do idioma alemán.
Propiedades sedimentolóxicas
O flysch consta de ciclos sedimentarios repetidos nos que os sedimentos se fan máis finos cara ás capas superiores. No fondo de cada ciclo aparecen ás veces conglomerados grosos ou brechas, que evolucionan gradualmente cara ás capas superiores a arenitos e lousas/lutitas. O flysch normalmente consiste nunha secuencia de lousas ritmicamente intercaladas con arenitos finos, grosos e de tipo grauvaca. Tipicamente as lousas non conteñen moitos fósiles, e os arenitos máis grosos a miúdo teñen fraccións de micas e glauconita.
O flysch fórmase en condicións mariñas profundas, nun ambiente deposicional tranquilo de baixa enerxía. As capas de gran máis groso (que requiren maior enerxía) son resultado de distorsións desas circunstancias tranquilas, causadas por fluxos de tipo pulsante de transporte en masa desde a cuña acrecional oroxénica en formación. En moitos casos os transportes en masa están representados no rexistro por turbiditas.
Tectónica
Os depósitos flysch fórmanse en límites de placa converxentes cando se chega ao estadio de colisión continental, a miúdo en concas oceánicas remanentes que están presentes ao longo do mesmo límite de placas. O material sedimentario do flysch deriva das montañas en formación e foi depositado ao longo do eixe da nova cadea montañosa na conca oceánica remanente. A mesma conca oceánica está en proceso de subducir baixo a cuña oroxénica. A medida que progresa a subdución, os sedimentos flysch son raspados da placa oceánica descendente e son acrecionados na cuña oroxénica. Como resultado, os depósitos flysch están xeralmente moi deformados por acabalgamentos e pregamentos.
Nome e uso
O nome flysch foi introducido na literatura xeolóxica polo xeólogo suízo Bernhard Studer en 1827. Studer usou o termo pra designar as típicas alternancias de arenitos e lousas atopadas no antepaís dos Alpes. O termo procede da palabra do idioma alemán fliessen, que significa fluír, porque Studer pensaba que o flysch fora depositado por ríos. Non foi ata moito máis tarde que se soubo que o flysch é en realidade un depósito sedimentario mariño profundo típico dun determinado escenario da tectónica de placas.
O termo flysch utilízase actualmente en moitas cadeas montañosas que pertencen ao cinto alpino. Depósitos de tipo flysch ben coñecidos atópanse no antepaís dos Pireneos e Cárpatos e en rexións tectonicamente similares de Italia, os Balcáns e en Chipre. No norte dos Alpes, o Flysch é tamén unha unidade litoestratigráfica.
Monte Montefurado
300px|dereita|miniatura|Vista do monte Montefurado é un monte galego atravesado polo río Sil, furado que os romanos fixeron en busca do ouro deste río.
Historia e características
Pertence ó Macizo Central ourensán. Dá nome á parroquia de Montefurado, no concello de Quiroga.
O burato, tamén coñecido como Boca do Monte, foi construído no século II, en tempos do Emperador Traxano, para desviar o leito do río e poder extraer o ouro que este arrastraba lavando o lodo da antiga conca. Ten uns 400 metros de longo por 19 de ancho, e unha altura media de 17 metros. Unha difícil obra de enxeñaría para a época. Dise que os romanos talaron unha fraga de aciñeiras que había preto do lugar que aínda conserva o topónimo de Enciñeira para romper a roca a fogo. Os romanos estaban acampados no lugar de Sesmil, que toma o seu nome da lexión romana dese nome.
En 1934 unha chea do río provocou o derrube do túnel e que a boca ficase taponada. As augas do río volveron ao seu antigo leito, inundando as terras de labradío. Ata 1935 non empezaron os traballos de limpeza, que se viron paralizados pola guerra civil española. En 1941 volveuse abrir o túnel.
Explicacións históricas
miniatura|200px|dereita|Túnel auxiliar Existen varias teorías e explicacións sobre a orixe e uso de Montefurado:
Sobre o túnel houbo ata o século XIX unha fortaleza da que xa non queda nada.
Of Montreal
of Montreal é unha banda de indie rock estadounidense procedente de Athens (Xeorxia). Foi fundada polo seu líder Kevin Barnes en 1996, e tomou o nome despois dun romance errado cunha muller "of Montreal" (de Montreal). A banda é unha das integrantes do colectivo Elephant 6. Ao longo da súa carreira, o estilo musical de of Montreal evolucionou dende o vodevil e o twee pop psicodélico influenciado por The Beatles ata unha mestura de electrónica, funk, glam e música afrobeat con influencias de Prince e David Bowie.
A Mámoa, Tapia, Ames
A Mámoa é un lugar da parroquia de Tapia no concello coruñés de Ames na comarca de Santiago. Tiña 67 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 34 eran homes e 33 mulleres.
Punto de cruz
A súa gran difusión pódese deber á gran posibilidade de elementos que ofrece, xa sexan zanefas, debuxos, cadrados, alfabetos etc. Aplícase tanto ao bordado propiamente dito como á tapicería. Neste caso, o punto de cruz realízase sobre cañamazos previamente marcados, que mostran cada unha das rexións de cada cor a bordar. A máis importante particularidade do punto de cruz é a súa gran posibilidade de esquemas e debuxos en multitude de tecidos, aplicándose, entre outros, en mantelerías, colchas, panos, roupa de cama, toallas.
No punto de cruz contado, o tecelán conta os fíos en cada dirección para que as puntadas sexan uniformes en tamaño e aparencia. En ocasións, o punto de cruz realízase sobre deseños impresos no lenzo, que amosan cada unha das cruces a bordar (punto de cruz estampado).
Historia
miniatura|esquerda|200px|Flores a punto de cruz. O punto de cruz é unha das formas de bordado máis antigas que se poden atopar por todo o mundo. Moitos museos de arte popular posúen mostras de tecidos ornamentados con este punto, especialmente da Europa Continental e Asia.Un pouco de historia do punto de cruz a partir destes humildes orixes, esta actividade artesanal foi evolucionando para converterse nunha técnica decorativa e ornamental. E así nos chegaron fragmentos antíguos de roupa achados en xacementos arqueolóxicos de Exipto (500 a.de C.) ou da Asia Central (850 a. de C.) onde aínda hoxe se utiliza nos traxes tradicionais daquelas rexións.
O punto de cruz é unha das técnicas máis antigas de bordado: parece ser que en Asia central atopáronse retrincos de seda bordados cun punto moi similar ao momento de cruz, que se remontan ao 850 d.C. O verdadeiro punto de cruz, idéntico ao que se realiza actualmente, fixo a súa aparición en Europa durante a Idade Media, para logo difundirse amplamente durante o Renacemento. Xa no ano 1500 empezaron a circular os primeiros esquemas, verdadeiros modelos de temas típicos e recorrentes: decoracións florais, heráldicas e relixiosas, cheas de símbolos como cruces, cálices e pombas. As teas sobre as que se bordaban non comprendían aínda o algodón, senón que eran o liño, a seda e a la. Tamén se dispuña de poucos fíos de cores. Durante moito tempo o máis difundido foi o vermello, capaz de soportar mellor que os demais os lavados. Nos bordados populares da Europa Oriental e Central é característico o punto de cruz en dúas dimensións (sen sombras) con deseños xeométricos e florais, normalmente traballado con fíos de algodón sobre liño.
En Estados Unidos o primeiro mostrario de punto de cruz coñecido localízase no museo Pilgrim Hall en Plymouth, Massachusetts. Este mostrario foi elaborado por Loase Standish, filla do capitán Myles Standish, ao redor de 1653. Tradicionalmente, o punto de cruz utilizábase para embelecer tecidos como mantelerías, lencería e tapetes (só pequenas partes do que actualmente se bordaría, como os bordos). Aínda que existen moitas bordadoras que aínda o empregan para estes usos, especialmente en Europa, é cada vez máis corrente usar este punto para bordar sobre tecidos de tea de panamá ou cañamazo e colgalos na parede como elementos decorativos.
O punto de cruz hoxe en día
miniatura|200px|Motivo sinxelo en forma de ramo para un pano. Actualmente o fío de algodón mercerizado é o material máis utilizado. Consiste nun fío fabricado en algodón e composto de seis hebras pouco retorcidas para que se poidan separar facilmente. Tamén se adoita utilizar o fío de algodón perlado, a seda e o raión. En ocasións utilízanse diferentes hebras de la, metalizadas ou algunhas outras especiais, ás veces para todo o bordado ou simplemente para detalles e adornos.
Realización
Distínguense dous movementos no labor:
Así e todo, moitos esquemas de punto de cruz apóianse no pespunte (punto lineal), usado para resaltar o debuxo, e, en menor medida, o punto de cadeneta e o punto pasado.
Variantes
Posiblemente sexa a súa elevada práctica a que fixo importantes variacións a partir dunha única idea inicial, mediante a subtracción ou adicción de puntadas. Habemos de citar a outros dous puntos que naceron a partir da famosa x:
Materiais
miniatura|200px|Detalle do Nadal en punto de cruz.
Lago Peipus
Descrición
O lago Peipus é o remanente dun corpo de auga que existiu na área durante a era glacial.
O lago ten varias illas e consiste en tres partes:
Programa Gemini
Historia
Entre o último voo do proxecto Mercury e o primeiro voo programado do programa Apollo existía un baleiro de varios anos que a NASA decidiu encher cun programa tripulado que lle proporcionara solución e experiencia en problemas como manobras orbitais, citas en órbita e atraque, reentradas con planeo e paseos espaciais, todos eles necesarios para levar a cabo o obxectivo do programa Apollo de chegar á Lúa. miniatura|Lanzamento da Gemini 9. O programa Gemini orixinouse sobre a base do proxecto Mercury, seleccionándose unha cápsula que permitira acomodar a unha tripulación de dous astronautas en lugar do único tripulante das cápsulas Mercury. Dotouse á cápsula de capacidade para manobrar en órbita e se propuxeron varias naves como obxectivo para as prácticas de cita e atraque orbitais. Os controis dispuxéronse de maneira similar ós das aeronaves de combate e en lugar de torre de escape os astronautas dispoñían de asentos exectables para saír disparados en caso de problemas co foguete lanzador. A cápsula contaba ademais con navegación inercial e radar. Tódalas cápsulas Gemini foron lanzadas mediante foguetes Titan II GLV (Titan II Gemini Launch Vehicle), unha versión modificada dos Titan II.
A cápsula Gemini era moi lixeira, con só un 50% máis de masa que as cápsulas Mercury, sendo capaces de albergar o dobre de tripulación, e coa metade de masa por astronauta que as cápsulas Apollo. Como contrapartida, o espazo para os astronautas era extremadamente reducido, cos dous membros encaixados ombro contra ombro e co casco pegado ao zapón. Era imposible para os astronautas estirarse completamente dentro da cápsula, e nas misións máis longas (Gemini 5 e Gemini 7) a incomodidade era notable. O regreso dos paseos espaciais ao interior da cápsula era problemático polo reducido do espazo ao que o astronauta tiña que regresar e ó feito de que os traxes espaciais hinchábanse ao ser presurizados para poder facer a saída extravehicular. miniatura|A Gemini 7 vista desde a Gemini 6 durante o exercicio de cita espacial, o 15 de decembro de 1965. Ao principio do programa chegouse a propoñer o uso das cápsulas Gemini para realizar voos tripulados circumlunares, arredor da Lúa, a unha fracción do custo que tería facelo con cápsulas Apollo, e incluso, cun módulo adecuado ou co redeseño da cápsula, chegar a aterrar na Lúa. A idea descartouse en parte debido ó pouco marxe da cápsula para crecer e ós problemas de comodidade dos astronautas.
Cápsula Gemini
A cápsula Gemini tiña forma de cono truncado e estaba formada por dúas partes: un módulo de reentrada, tripulado, e un módulo adaptador, formando a base da nave. O módulo adaptador tiña unha altura de 228,6 cm e un diámetro de 304,8 cm na base e de 228,6 cm na parte superior, onde se acoplaba co módulo de reentrada, que tiña ese mesmo diámetro na base e de 98,2 cm na parte superior, de onde arrancaba un cilindro curto que se estreitaba ata os 74,6 cm na punta. A altura do módulo de reentrada era de 345,0 cm, dando unha altura total para a cápsula de 573,6 cm. A estrutura do adaptador era de magnesio e dunha aliaxe de aluminio. O adaptador, á súa vez, estaba formado por dúas partes: unha sección de equipamento na base e unha sección de retrofoguetes na parte superior. A sección de equipamento contiña o propelente e os sistemas de propulsión e estaba illada da sección de retrofoguetes mediante un panel protector de fibra de vidro. A sección de retrofoguetes contiña os foguetes para inicia a reentrada atmosférica da cápsula. miniatura|Recuperación da cápsula Gemini 8, coa tripulación a bordo. O módulo de reentrada estaba formado na súa maior parte pola cabina presurizada da tripulación. Na base atopábase o escudo térmico ablativo de elastómero de silicio. A estrutura do módulo de reentrada estaba feita de titanio e aliaxe de níquel con baldosas de berilio. O cilindro da parte superior do módulo albergada os paracaídas. A zona presurizada contiña os asentos exectables no que iban sentados os astronautas, os paneis de instrumentos, o equipo de soporte vital e os compartimentos de almacenaxe, cun volume presurizado total de 2,25 m³. O acceso á zona presurizada tiña lugar mediante dous zapóns (unha sobre cada asento) nas que se atopaban dúas pequenas ventás polas que os astronautas tiñan acceso ás vistas exteriores.
Control, propulsión e enerxía
O control de actitude da cápsula exercíase mediante dous controles manuais para as manobras de traslación, sensores de horizonte redundantes e a electrónica para o control da reentrada, incluíndo unha unidade de medición inercial e un sistema de radar. O sistema de control usaba propelentes hipergólicos (monometilhidracina e tetróxido de nitróxeno) inxectados no sistema de propulsión mediante un sistema de presurización por helio a 2800 psi. Dez dos propulsores do sistema de control estaban situados na base do módulo adaptador e seis na parte superior do módulo. A enerxía era proporcionada por tres baterías de prata-zinc que subministraban unha corrente continua a entre 22 e 30 voltios. Durante a reentrada e tras a amaraxe, a enerxía era proporcionada por catro baterías de prata-zinc con 45 amperios-hora de capacidade.
Comunicacións
miniatura|[[Ed White no primeiro paseo espacial feito por un estadounidense.]] As comunicacións por voz efectuábanse na frecuencia de 296,9 MHz, cunha potencia de 3 W, cun transmisor-receptor de apoio a 15,016 MHz cunha potencia de 5 W. As comunicacións tiñan lugar grazas a dous sistemas de antenas consistentes en monopolos de cuarto de onda. A telemetría transmitíase mediante tres sistemas, un para telemetría en tempo real, outro para telemetría almacenada e un reposto. Cada un dos tres sistemas emitía en frecuencia modulada cunha potencia mínima de 2 W. O seguimento da cápsula facíase mediante dous transpondedores de radar en banda C e cunha baliza.
Reentrada
No momento da reentrada, a cápsula manobraba para orientarse correctamente, exectando a sección de equipamento do módulo adaptador e deixando libre a sección de retropropulsión. Os retrofoguetes consistían en catro motores de propelente sólido alimentados por perclorato de amonio polisulfuroso situados no centro da sección. Cada motor tiña un pulo de 11.070 N. Encendíanse secuencialmente, con 5,5 segundos de diferenza, para iniciar a reentrada atmosférica, mentres o control de actitude era mantido polo sistema de 16 motores hipergólicos, de 5,2 N cada un. Os retrofoguetes podían ter funcionado ademais durante o lanzamento da cápsula, por encima dos 4500 metros, en caso de fallo do foguete lanzador e para separar a cápsula do resto do foguete. miniatura|700px|center|Os doce lanzamentos das misións Gemini.
Evolucións
Durante o programa existiron algunhas propostas para usar as cápsulas Gemini en misións máis aló do planeado. Nunca chegaron a levarse a cabo.
Gemini con dobre transetapa
Cara o final do programa Gemini xurdeu unha proposta para usar unha cápsula Gemini nun sobrevoo da Lúa. A cápsula, modificada, sobrevoaría a Lúa en abril de 1967. Para iso sería alixeirada en 521 kg eliminando algún equipamento e sería lanzada mediante un foguete Titan II. Xa en órbita acoplaríase cunha etapa dobre lanzada previamente por un foguete Titan IIIC, que sería a que lle daría a velocidade necesaria para ser inxectada nunha órbita transluar. Previamante ao voo tripulado probaríase todo o esquema lanzando unha cápsula non tripulada no mesmo tipo de órbita en decembro de 1966 e verificar que soportaba a reentrada atmosférica na Terra a 11 km/s. Un voo adicional tripulado en febreiro de 1967 probaría a cápsula coas mesmas modificacións arredor da Terra, co voo final tendo lugar en abril de 1967. O plan foi apoiado polo astronauta Pete Conrad, pero descartado polo administrador da NASA, James Webb, para poder destinar fondos adicionais ao proxecto Apollo.
Gemini con Saturno I
En 1964 estudiouse a posibilidade de enviar unha cápsula Gemini modificada directamente a un sobrevoo lunar usando un foguete Saturno I. O plan pensouse para cubrir o baleiro entre o final do programa Gemini e o comezo dos voos Apollo tripulados, ou como plan de continxencia para vencer á Unión Soviética na carreira cara Lúa en caso de atrasos no programa Apollo. Finalmente foi descartado para non desviar fondos que poderían ir ao programa Apollo.
Gemini con Saturno IB
Tamén en 1964 a empresa McDonnell propuxo un Saturno IB para circumnavegar a Lúa. Neste caso usaríase o voo para estudar máis en detalle o Mar da Tranquilidade, a zona lunar preferida para unha primeira aluaxe, e probar o equipamento de navegación e comunicacións antes das primeiras misións Apollo. As modificacións á cápsula Gemini para o voo transluar e para levar as cámaras para realizar o estudo eleverían a súa masa nuns 700 kg.
Outro plan ideado en 1964 usaría un Saturno V para enviar unha cápsula Gemini xunto cunha etapa Agena cara a Lúa. A etapa Agena usaríase para frear a cápsula e poñela en órbita lunar, desde onde podería estudar posibles zonas de aluaxe para as misións Apollo. O perfil de voo implicaría 68 horas de viaxe desde a Terra ata a Lúa, pasar 24 horas en órbita lunar obtendo imaxes e unha volta á Terra nunha viaxe doutras 68 horas.
Acción Republicana Democrática Española
Acción Republicana Democrática Española (ARDE) é o nome dun partido político español creado nos anos sesenta do século XX como resultado do intento de unión de Izquierda Republicana e Unión Republicana, os dous partidos republicanos de maior importancia durante a Segunda República Española.
Tras a restauración da democracia en España, concorreu ás eleccións locais de 1979 logrando o segundo posto en número de votos na cidade de Segorbe, polo que, co apoio do PSOE, conseguiu o primeiro e único alcalde republicano que gobernou un municipio español desde a época republicana. Na seguinte convocatoria electoral municipal conseguiu ser o partido máis votado na devandita localidade castellonenca.
Na actualidade apoia ao Club Republicano xunto a outros partidos deste signo entre os que se atopan Grupo Terceira República Española, Liberais pola República e Progresistas Federais.
Wendy Hiller
Wendy Margaret Hiller, nada en Bramhall (Cheshire) o 15 de agosto de 1912 e finada en Beaconsfield (Buckinghamshire) o 14 de maio de 2003 foi unha actriz inglesa.
Traxectoria
Hiller comezou a súa carreira profesional durante a década de 1930 en Manchester. O grande éxito da obra Love on the Dole (escrita polo que sería o seu marido, Ronald Gow) levouna a Nova York. Nesa cidade foi vista polo dramaturgo George Bernard Shaw, que a contratou para varias obras.
A súa carreira desenvolveuse especialmente no teatro, pero tamén participou en filmes, chegando a gañar o Oscar á mellor actriz secundaria en 1958 por Separate Tables, e en programas de televisión.
Orlando (novela)
'Orlando. Unha biografía' (título orixinal en Orlando: A Biography) é a sexta novela de Virginia Woolf, publicada orixinalmente o 11 de outubro de 1928. A editorial que se encargou da súa publicación, Hogarth Press, pertencía ao matrimonio Woolf. Trátase dunha obra en parte biográfica, baseada na vida da noiva de Woolf, Vita Sackville-West. Constitúe unha das novelas máis accesibles de Woolf, e por iso a de maior éxito da autora en vida. Influíu moito na literatura da época no aspecto estilístico. Ademais, considérase unha obra de importancia na literatura en xeral, e na escritura feminina e os estudos de xénero en particular. A directora Sally Potter rodou unha versión cinematográfica en 1992, con Tilda Swinton como Orlando e Quentin Crisp como a raíña Isabel I.
Nesta novela trátanse temas considerados tabús na súa época como a homosexualidade, a sexualidade feminina, ademais do papel da muller na sociedade e como creadora literaria. Todos estes temas preséntanse contextualizados en distintos períodos históricos: dende o período isabelino, pasando polo período vitoriano, até comezos do século XX.
Foi traducida ó galego por Celia Recarey e publicada pola editorial Irmás Cartoné en 2014.
Gonzalo Pérez Jácome
Gonzalo Pérez Jácome, nado en Ourense o 2 de agosto de 1969, é un empresario e político galego, líder de Democracia Ourensana e alcalde de Ourense dende o 15 de xuño de 2019.
Traxectoria
É fillo de Rosa Jácome Bertólez e de José Luis Pérez, fundadores de Jolper música.
Estudou son en Nova York e traballou no negocio familiar de venda de instrumentos musicais. En 2002 participou na clásica suba ao Empire State.
Foi un dos fundadores de Democracia Ourensana en 2001 e liderou a candidatura do partido na cidade Ourense nas eleccións municipais de 2003 e 2007 sen chegar a lograr representación. En 2010 fundou a canle de televisión Auria TV, que puxo ao servizo do seu partido, e en 2011 entrou na corporación municipal ao lograr a súa forza dous concelleiros. Nas eleccións 2015 repetiu a acta, xunto con outros sete membros do partido, e entrou a formar parte da Deputación de Ourense como deputado.
Alcalde
O 15 de xuño de 2019 foi investido alcalde de Ourense cos apoios do PPdeG, partido que criticara durante a campaña moi duramente. En troques, Democracia Ourensana apoiou a José Manuel Baltar como presidente da Deputación de Ourense. O seu partido non se presentou ás eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020 e Jácome declarou que votaría ao PP nelas.
En agosto de 2020 foi acusado de corrupción por parte dos seus compañeiros de partido (entre eles 5 dos 7 edís de DO), ante o cal o PPdeG abandonou o goberno local. En outubro o PSdeG presentou unha moción de censura que precisaba do apoio dos edís populares para saír adiante. Estes rexeitaron a candidatura do socialista Rafael Rodríguez Villarino e pediron o abandono de tódolos seus cargos públicos para poder apoiar unha moción socialista. Desta forma Jácome gobernou con tan só 3 concelleiros de 27 (el e outros 2 compañeiros, grazas á dimisión dun dos edís críticos). En xuño de 2021 o PPdeG reincorporouse ó goberno local.
Polémicas
En 2021 pechou a Universidade Popular de Ourense, unha institución popular única en Europa que levaba máis de 111 anos impartindo cursos. . Na UPO impartiron clases persoeiros como Otero Pedrayo e Vicente Risco, entre outros. Nese ano tamén pechou o museo municipal e mudou o nome da concellería de Cultura por concellería de Artes e Festexos. Por estas actuacións foi acusado de gobernar en contra da cultura popular.
Varios antigos concelleiros de DO acusaron o alcalde de cobrar case 300 mil euros en 2020 a través de pagamentos do concello á súa televisión privada, AuriaTV. A fiscalía acusou a Jácome de malversación.
Durante a carreira do San Martiño de 2021 foi gravado insultando a parella do atleta Nuno Costa, segundo clasificado. Tras ser preguntado polo incidente en sede municipal non considerou preciso desculparse.
En decembro do 2021, durante unha folga do servizo de limpeza do concello, Jácome ameazou os traballadores con "solicitar a intervención do exército" se prolongaren a folga.
No 2021, tras o equipo de sanitarios recibir a Medalla Galicia polo seu labor durante a pandemia por coronavirus, Jácome cuestionou esa entrega xa que, segundo o alcalde "pór unha vacina non require dunha pericia particular". O alcalde engadiu que "(os enfermeiros) só pican a agulla no brazo" e que "ademais cobran horas extra". Este desprezo foi considerado un insulto pola meirande parte do colexio de enfermaría de Galiza e de España, que pediron unha rectificación do alcalde. Jácome insistiu en que os sanitarios "simplemente poñen a inxección, cando ese é o seu traballo e xa está remunerado".
En 2022, foi gravado empurrando unha sindicalista durante unha mobilización de protesta diante da casa do concello.
Bonifacio Bembo
miniatura|Francesco Sforza Bonifacio Bembo, nado en Brescia, Lombardía, foi un pintor e miniaturista italiano do século XV, activo entre 1447 e 1477.
Traxectoria
Formouse no gótico serodio pero o seu estilo viuse influenciado polo primeiro Renacemento e polas ideas neoplatónicas de Gemistus Pletho. As súas obras comprenden os frescos da igrexa de Santo Agostiño en Cremona e os retratos de Francesco I Sforza e da súa dona Bianca Maria Visconti (ámbolos dous datados en 1462), e conservados na Pinacoteca di Brera de Milán.
Tamén pintou o claustro de La Colomba en Cremona e Bembo é xeralmente considerado o autor das famosas barallas de tarot Visconti-Sforza realizadas para o duque de Milán Filippo Maria Visconti e Francesco Sforza, onde o simbolismo reflicte o interese de Bembo polo neoplatonismo.
A súa morte dátase en 1498, mais outras fontes sitúana antes de 1482.
Foi o irmán de Benedetto Bembo e tío de Giovanni Francesco Bembo, os dous pintores igualmente.
Kipling
Co apelido de Kipling coñecemos a
Ademais, levan o nome do escritor as cidades de:
Oleiros, Vilalba
San Mamede de Oleiros é unha parroquia do concello de Vilalba (Lugo). Segundo o IGE, en 2022 tiña 317 habitantes (164 homes e 153 mulleres).
Loterías y Apuestas del Estado
Historia e características
O Organismo Nacional de Loterías y Apuestas del Estado (ONLAE) foi creado en 1984 mediante a integración e unificación das institucións que ata ese momento viñan xestionando os xogos de titularidade estatal, o Patronato de Apuestas Mutuas Deportivas Benéficas e o Servicio Nacional de Loterías. No ano 2000 transfórmase en entidade pública empresarial Loterías y Apuestas del Estado. En 2010 crea a actual Sociedad Estatal Loterías y Apuestas del Estado (SELAE).
Esta entidade encárgase da xestión, explotación e comercialización de todo tipo de lotarías e xogos de ámbito nacional ou sempre que superen o ámbito dunha comunidade autónoma. Tradicionalmente, os premios dos seus xogos estaban exentos de impostos na declaración do IRPF. A principios de 2013, o Ministro de Facenda Cristóbal Montoro, introduce un novo imposto do 20% para os premios superiores a 2.500 euros.