cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Space rock
O termo foi resucitado no século XXI para referirse a un novo grupo de bandas como Flowers of Hell, Comets on Fire e Flotation Toy Warning, que se inspiran nas ideas e nos sons das dúas primeiras correntes do xénero.
Historia
O space rock emerxeu da escena da música psicodélica de finais dos anos 60 no Reino Unido, e estaba moi asociado ao movemento do rock progresivo do mesmo tempo.
Christopher G. Moore
Christopher G. Moore, nado o 8 de xullo de 1952, é un escritor canadense, autor de vinte novelas e unha colección de relatos curtos. É especialmente coñecido por unha triloxía sobre Tailandia, o seu país de adopción, e pola serie de novelas negras protagonizadas polo detective Vincent Calvino e ambientadas en Bangkok. As súas obras foron traducidas a 11 idiomas.
Space rock
Historia
Os primeiros traballos de Pink Floyd contiñan desenvolvementos pioneiros do space rock nalgúns dos seus temas. Uns dos exemplos son "Astronomy Domine" e "Interstellar Overdrive" do seu álbum de estrea The Piper at the Gates of Dawn. O seu segundo álbum, A Saucerful of Secrets, contén novos exemplos como "Let There Be More Light" e "Set the Controls for the Heart of the Sun" con temática explícita de ciencia ficción.
O tema dos Beatles "Flying", orixinalmente titulado "Aerial Tour Instrumental", era un tema de psicodelia instrumental que falaba da sensación de voar. A canción dos Rolling Stones de 1967 "2000 Light Years from Home", que apuntaba a algún dos temas citados de Pink Floyd, é outro dos primeiros exemplos. Jimi Hendrix é tamén un dos innovadores do xénero, con temas coma "Third Stone from the Sun", "1983... (A Merman I Should Turn to Be)" e "Stars That Play with Laughing Sam's Dice".
Christopher G. Moore
Traxectoria
En 1983, sendo profesor de Dereito na University of British Columbia, visitou Toquio, e desde aí foi a Bangkok por vez primeira por invitación dun amigo. A súa primeira obra, His Lordship’s Arsenal, foi publicada en Nova York en 1985.
Space rock
Historia
The Byrds tamén tiveron un papel crucial na evolución do xénero. Aínda que cancións súas do ano 1966 coma "5D (Fifth Dimension)" e "Mr. Spaceman" non eran exactamente space rock (máis ben pop rock ou folk rock), os seus temas de ciencia ficción foron unha grande influencia en grupos coma Pink Floyd. The Byrds posteriormente profundizarían na psicodélia e, ocasionalmente, no "verdadeiro" space rock, como no seu traballo de 1968 The Notorious Byrd Brothers.
O tema de David Bowie "Space Oddity", aparecida en 1969, é probablemente o mellor exemplo dun tema de space rock que chegou ao gran público. Un gran álbum na historia do space rock foi Space Ritual de Hawkwind, editado en 1973, un directo de dous discos publicitado coma "88 minutes of brain-damage" documentando a exitosa xira que a banda realizou en 1972. O autor de ciencia ficción Michael Moorcock colaboraría en varias ocasións con Hawkwind: por exemplo, el escribiu as letras de moitas das partes faladas de Space Ritual.
Christopher G. Moore
Saga de Vincent Calvino
O detective privado Vincent Calvino apareceu por vez primeira en Spirit House (1992), levándose xa 9 novelas da súa saga. É un ex-avogado neoiorquino de orixe metade xudía metade italiana, que en circunstancias pouco claras deixa a avogacía e marcha a Bangkok para converterse en detective.
Space rock
Revival dos 90
A principios dos 90, o termo "space rock" comezou a usarse para describir a moitas bandas de rock alternativo británicas e estadounidenses da época. O shoegazing, o stoner rock e o noise pop acadaban o mainstream co estoupido de bandas coma Kyuss, Slowdive, The Verve, My Bloody Valentine, Loop, Ride, The Flaming Lips, Failure, Monster Magnet, Hum, Spacemen 3 e Mercury Rev. A experimentación e a énfase polos ambientes e as texturas destas bandas fixeron que se lles colgase a etiqueta space rock. De mediados a finais da década, porén, as bandas orixinais de space rock desapareceran e os seus músicos pasáranse a outras bandas e outros estilos.
Christopher G. Moore
Premios
A edición en lingua alemá de Cut Out, titulada Zero Hour in Phnom Penh, gañou o premio da crítica alemá de 2004 na categoría de novela negra internacional, así como o premio da Semana Negra de Xixón de 2007.
Space rock
Revival dos 90
Na metade dos 90, apareceron nos Estados Unidos varias bandas influenciadas polo estilo space rock de Hawkwind e Gong. Algunhas delas, como Pressurehed e Melting Euphoria, asinaron con Cleopatra Records, que editou numerosos recompilatorios do xénero. Os festivais Strange Daze de 1997 - 2000 encargáronse de amosar a escena estadounidense de space rock en edicións de tres días de música ao aire libre. Os concertos estiveron encabezados por Hawkwind e Nik Turner no ano 1997 e actuaron as bandas máis importantes da escena estadounidense: F/i, Alien Planetscapes, Architectural Metaphor, Quarkspace, Melting Euphoria, Pressurehed, Nucleon, Bionaut, Born to Go e outros.
Amado
Amado é un nome propio galego de home, procede do latín amatus. O seu feminino é Amada. No ano 2010 levaban o nome 102 residentes en Galicia.
Space rock
O space rock na actualidade
A temática do espazo continúa influíndo a parte do rock contemporáneo. No Reino Unido Radiohead ten usado o xénero recentemente. O álbum de Muse Origin of Symmetry contén varios exemplos do space rock, en temas coma "Space Dementia", "Bliss" e "Citizen Erased". Nos Estados Unidos The Mars Volta, 30 Seconds to Mars, Mugstar, Coheed and Cambria, Angels and Airwaves e Eleventyseven tamén amosan interese en temas espaciais.
Aberri Eguna
miniatura|Izada da [[Ikurriña nun batzoki.]] O Aberri Eguna (en éuscaro) ou Día da patria é unha celebración festiva impulsada polo nacionalismo vasco que ten lugar cada ano o Domingo de Resurrección.
Orixe do Aberri Eguna
Luís Arana, irmán de Sabino Arana, fundador do Partido Nacionalista Vasco (PNV) e pai do nacionalismo vasco, durante unha viaxe que realizaba en 1882, levaba unha insignia fuerista polo que un santanderino que viaxaba con el díxolle algo que cambiaría a súa vida :
Luís admitindo como gran verdade o manifestado polo santanderino, cuestionouse se era español ou só biscaíño, considerando que a súa opción era a segunda.
Un día de 1882 comentou o seu descubrimento co seu irmán Sabino Arana, - que por aquel entón se achaba en casa convalecente de "tise" e dicíase carlista -, o cal chegou á mesma conclusión. Aquel día, que Sabino Arana descubriu o nacionalismo vasco é o que conmemora o Aberri Eguna.
Cable de pares trenzado
O cable de pares trenzado (UTP, en inglés: Unshielded Twisted Pair) é un tipo de cable de telecomunicacións composto por 8 fíos de cores illados e trenzados en pares. O par de fios trenzado foi primeiramente empregado en telefonía e inventado por Alexander Graham Bell en 1881.
Aberri Eguna
Orixe do Aberri Eguna
Segundo a tradición do PNV, a conversación entre os irmáns Arana produciuse o Domingo de Resurrección de 1882. Esta afirmación baseouse nun suposto escrito que deixou Sabino Arana no que afirmaba:
Cable de pares trenzado
Historia
As orixes deste tipo de cable están nos anos 1880 coas primeiras cidades nos Estados Unidos nas que foron instaladas redes de telecomunicacións e distribución eléctrica. As novas redes eléctricas trifásicas producían interferencias nos fíos de comunicacións polo que houbo que atopar solucións. Alexander Graham Bell en 1881 inventou o par de cobre trenzado mellorando as comunicacións.
Baria
A baria ou baría é a unidade de presión do sistema CGS. Defínese como a presión exercida por unha forza dunha dina sobre unha superficie dun centímetro cadrado. Esta unidade non ten símbolo recoñecido, polo que adoita poñerse tal cal, aínda que nalgúns lugares pode verse abreviado como b.
Aberri Eguna
Orixe do Aberri Eguna
Debido á falta de probas, moitos historiadores dubidan seriamente de que este feito ocorrese realmente un Domingo de Pascua. O primeiro Aberri Eguna convocouse en Bilbao polo Partido Nacionalista Vasco o 27 de marzo de 1932, Domingo de Resurrección.
A celebración realizouse para conmemorar o 50 aniversario do descubrimento de Arana considerado o punto de nacemento do nacionalismo vasco. Algúns historiadores cren que os líderes nacionalistas fixeron coincidir o Aberri Eguna co Domingo de Resurrección nun intento de dotar á festa dun maior simbolismo, incidindo no carácter cristián do movemento fronte ao secularismo da Segunda República Española. Non hai que esquecer o simbolismo do descubrimento de Arana, considerado polos nacionalistas vascos, como a resurrección da nación vasca.
O primeiro Aberri Eguna consistiu nunha manifestación que finalizou na casa natal do fundador do partido Sabino Arana, actualmente nese mesmo soar levántase a Sabin Etxea que é a sede do partido.
Desde a derrota do nacionalismo vasco durante a guerra civil en 1937 e durante a ditadura franquista (1937-1975) foi un evento totalmente proscrito. Converteuse nunha xornada reivindicativa e de loita polas liberdades.
A finais da ditadura e durante a transición foi adoptado por todos os partidos nacionalistas vascos e polos non nacionalistas de esquerdas como festa da patria vasca, ou día nacional do País Vasco. En 1978 produciuse unha histórica convocatoria conxunta que reclamou un estatuto de autonomía para o País Vasco. Tras as primeiras convocatorias conxuntas, a medida que se ía enrareciendo o ambiente político no País Vasco, estas fóronse rompendo. O PSE-PSOE deixou de celebrar o Aberri Eguna logo da edición de 1979, aínda que recuperase a festa de forma efémera cando se fusionou con Euskadiko Ezkerra en 1993.
Actualmente as convocatorias adoitan ser de carácter partidista, sendo unha festa que celebran unicamente os partidos e organizacións nacionalistas.
Cable de pares trenzado
Descrición
A diferenza de FTP (par trenzado con lámina) e STP (par trenzado con blindaxe) de cablaxe, o cable UTP (par trenzado sen blindaxe) non está rodeado de todo blindaxe. É o tipo de cable principal para o uso telefónico e é moi común nas redes de computadoras, especialmente nos cables de conexión ou conexións de red temporais debido á gran flexibilidade dos cables.
Tipos de cables trenzados
Os cables UTP empréganse en redes Ethernet e nalgunhas aplicacións de telefonía fixa (voz sobre IP) en oficinas e redes de telecomunicacións.
Os cables UTP están formados por unha cuberta exterior de plástico na que se rotula a categoría do cable, a súa lonxitude (pés e/ou metros), nome do fabricante e outras especificacións técnicas como a normativa. Os cables veñen en bobinas de miles de metros ou para aplicacións máis pequenas en caixas de lonxitude estándar: 1000 pés (305 metros).
Segundo o tipo de illamento que levan poden ser:
Cable cruzado
Para a comunicación de dispositivos empregarase enviando polos pins 1 e 2, e recibirase polos 3 e 6, ao contrario de como o fará o switch ou hub ao que estea conectado, que recibirá nos pins 1 e 2, e emitirá por 3 e 6. Para conectar dous ordenadores directamente entre eles será necesario o uso dun cable cruzado. Os conectores RJ-45 empregados cos cables de catro pares pódense conexionar en modo A ou B, segundo se indica na seguinte táboa:
Conexionado
Unha das vantaxes do cable UTP é a facilidade para a súa conexión empregando conectores RJ-45. Para o conexionado quítaselle ao cable dous ou tres centímetros de cuberta exterior deixando á vista os 4 pares. Póñense destrenzados os 8 fíos e ordenando as cores segundo se conectarán no RJ-45 (a orde dos fíos en función da conexión en modo A ou B). É importante que o desfiado do cable sexa o máis curto posible para evitar perdas de sinal. Non é necesario quitar a cuberta dos 8 fíos xa que o conexionado faise por presión cunha máquina crimpadora. A máquina crimpadora son uns alicates cun oco coa forma e tamaño do conector RJ-45. Por presión pecha o conector, aperta ata un punto no que solta o conector de xeito autómatico. Se o conector non quedase ben feito debe cortarse o cable e facer outro conector, xa que non é posible desfacelo. Despois debe comprobarse o conexionado correcto. Que os pins estean na orde correcta. Hai equipamento electrónico para medir a calidade da conexión e certificar a instalación.
Categorías
En función do tipo de instalación e do uso que se faga dela empréganse cables de distinta categoría. O custo destes cables varía moito. Do uso da categoría axeitada e a súa boa instalación depende a calidade e o funcionamento.
Xanza, Valga
Este artigo é sobre unha parroquia, para a herba véxase xanzá.
Santa María de Xanza é unha parroquia que se localiza no concello de Valga. Segundo o IGE en 2009 tiña 1.007 habitantes (516 mulleres e 491 homes), distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 992 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 974 habitantes, sendo 481 homes e 493 mulleres.
Basílica de Santo Isidoro de León
O edificio da igrexa conserva algúns vestixios románicos da primeira construción de Fernando I e Sancha. O panteón e as dúas portas da súa fachada sur, chamadas Porta do Cordeiro e Porta do Perdón, máis a Porta Norte ou Capitular, son as primeiras manifestacións da arte románica nos territorios leoneses. Co transcurso do tempo fixéronse modificacións e engadidos góticos, renacentistas e barrocos.
É Monumento Histórico Artístico desde o 9 de febreiro de 1910.
Contexto histórico-artístico
miniatura|200px|[[Recaredo e Bispos. Concilio III de Toledo, ano 589. Códice Vigilano, fol. 145, Biblioteca do Escorial.]] A comezos do século XI, no Reino de León e Condado de Castela seguíanse conservando os edificios con tradición e cultura hispanas, sen modificar, mentres que no Condado de Barcelona e algunhas partes de Europa entrara xa con forza a arte románica, acompañada das novas teorías e tendencias cara á liturxia romana, aconsellada desde Roma polo papa Urbano II. Nas rexións leonesa e castelá a Igrexa católica practicaba unha liturxia que se xestou e definiu nos Concilios de Toledo. O mesmo sucedía nos mosteiros, cuxos monxes seguían as regras dos pais da Igrexa hispanogoda, aínda cando todos eles, clérigos e monxes, recoñecían a autoridade do papa en Roma e sentíanse tan cristiáns como o resto de Europa. Tamén os mosteiros ían cambiar pois o que se pretendía era seguir en todos eles a Regra de san Bieito.
O feito de que o Reino de León e máis tarde o Reino de Castela estivesen inmersos nas loitas da Reconquista, condicionaba un tanto a forma de pensar e de actuar, e isto estendíase de maneira práctica á arte da construción e da ornamentación, que se mantivo fiel ó pasado e ó recordo dos seus antepasados próximos: os visigodos.
Historia e evolución do edificio
A igrexa e mosteiro do que hoxe se coñece como basílica de Santo Isidoro, tivo as súas orixes cara ó ano 956, nun soar contiguo á muralla romana da Legio VII Gemina, pola parte do noroeste. Toda a parte occidental do edificio está encostada e superposta a ela. Consérvanse en bo estado por este ángulo do noroeste bastantes metros da devandita fortaleza. Tamén se puideron detectar baixo os edificios da colexiata, e tras as obras de restauración, importantes vestixios romanos: grosos muros de ladrillo, sumidoiros, cerámica, tégulas, tubaxes de latrinas (conduto por onde as augas da casa van ó sumidoiro), co selo da Legio VII.
miniatura|200px|Naceu a igrexa por vontade do rei [[Sancho I de León.]] Do período visigodo non queda nin un resto e do período árabe, tampouco, nin dos primeiros tempos da Reconquista. As primeiras referencias en crónicas e documentos aparecen a mediados do século X, dando noticia das igrexas de san Xoán e san Paio, que por aquelas datas empezan a desenvolverse.
O rei Sancho I de León (Sancho o Craso) quixo que se edificase esta igrexa. Ó longo dos séculos e até chegar ó século XXI foi transformándose física e espiritualmente sufrindo épocas de grande esplendor e épocas de auténtica decadencia. Velaquí as distintas fases polas que pasou; son fases con moita carga histórica nas que se fixo notar en gran medida a influencia dos sucesivos reis e a súa contorna familiar.
A igrexa de Sancho I o Craso
Reinando Sancho I (chamado o Craso, fillo de Ramiro II) aparecen no ano 956 as primeiras noticias documentadas sobre este edificio. A intención deste rei foi construír un templo para albergar as reliquias de Paio, o neno martirizado en Córdoba no ano 925, cuxa fama se estendeu pronto por toda a cristiandade europea. Fixo as xestións oportunas coa corte cordobesa (da que fora hóspede) para o traslado do corpo, pero non viu realizado o seu empeño porque foi asasinado antes.
miniatura|200px|Paio. A súa biografía di que morreu martirizado defendendo a súa virxindade. A súa irmá Elvira Ramírez (monxa e rexente do seu sobriño Ramiro III) xunto con Teresa Ansúrez, raíña nai, viúva de Sancho I, conseguiron realizar o proxecto, así que os restos de Paio foron trasladados desde Córdoba a León. En Turinxia a monxa alemá beneditina Hrotsvita dedicoulle un poema:
Elvira Ramírez era monxa en San Salvador de Palat del Rey, un mosteiro fundado polo seu pai o rei Ramiro II, construído xunto ó seu palacio, exclusivo para mulleres da realeza. Elvira e a súa comunidade mudáronse ó novo templo de san Paio, aquel que se acababa de construír para recibir as reliquias do mártir. Foi levantado este templo xunto a outro pequeno e moi antigo (coñecido como o antiquísimo) que estaba dedicado a san Xoán Bautista. Elvira e a comunidade trasladada serviron tanto nun templo como no outro.
A vida desta comunidade monástica durou tan só 20 anos neste lugar. No reinado de Bermudo II o Gotoso (982-999), León sufriu o ataque e devastación de Almanzor (no 988), quedando arrasadas as dúas pequenas igrexas, san Xoán Bautista e san Paio. Por entón a primeira abadesa Elvira xa morrera, sucedéndoa Teresa Ansúrez, raíña viúva que, ó ter noticia das inminentes razzias de Almanzor, ocupouse (xunto coa comunidade) de levar o corpo de Paio á cidade de Oviedo para preservar as reliquias.
Infantado de san Paio
O Infantado foi unha soada institución medieval de mediados do século X, establecida a favor das infantas solteiras que vivían como relixiosas nos mosteiros; ditas infantas chegaron a rexer gran cantidade de cenobios achegando como dote poboados e propiedades varias.
A igrexa de Afonso V o Nobre
miniatura|200px|[[Afonso V de León.]] Afonso V (o Nobre), rei leonés desde 999 a 1028, tralo paso arrasador de Almanzor pola cidade de León mandou reconstruír moitos edificios, entre eles o mosteiro de san Paio e a igrexa de san Xoán Bautista.
Lucas de Tuy, chamado o Tudense, di:
Reorganizouse de novo a comunidade de monxas e a comunidade de cóengos, todos baixo o mandato da nova abadesa Teresa, irmá de Afonso V. En 1028 viaxou até Oviedo para vivir definitivamente no mosteiro de san Paio desta cidade asturiana e estar preto das reliquias do mártir. Alí morreu e foi enterrada.
A igrexa románica de Fernando I e a súa esposa Sancha
Reconstruíron tamén o espazo dedicado a Panteón de Reis. Así consta na lápida de consagración e así o testemuña o cronista da época coñecido co nome de Silense que foi ademais clérigo de Santo Isidoro. No cemiterio dos pés da igrexa (o actual Panteón de Reis) foron enterrados estes reis fundadores: Fernando, Sancha e tres dos seus fillos: Urraca, Elvira e García. Está tamén o cenotafio do último conde de Castela, don García. O epitafio de Fernando I morto en 1065 di así:
Para engrandecer a igrexa e segundo o costume da época era necesario contar con importantes reliquias, polo que fixeron traer en 1062 desde Sevilla o corpo de santo Isidoro e desde o mosteiro de Arlanza as reliquias de san Vicente de Ávila que se gardaban alí por mor das razzias de Almanzor. Contaban tamén desde antigo coa mandíbula que se dicía era de san Xoán Bautista.
O 21 de decembro de 1063 consagrouse esta nova igrexa baixo a advocación de santo Isidoro, ofrecendo unha solemne cerimonia, e os monarcas dotaron o lugar dun importante enxoval sacro, que desde o punto de vista da arte constitúe unha verdadeira xoia do románico daqueles tempos. Desde esta consagración a dedicación do templo foi en exclusiva a santo Isidoro.
Mantiveron os reis unha absoluta protección ó templo, acudindo a el en todas as ocasións propicias. Os cronistas escriben mesmo sobre as emocionantes escenas de Fernando I acudindo ó templo nos momentos finais da súa vida. Dotárona de reliquias insignes e de obxectos de ourivaría, enriquecérona con tesouros, así como enriqueceron o mosteiro cun vasto patrimonio.
O edificio románico
Esta foi a primeira igrexa románica que se levantou no Reino de León seguindo as modernas correntes deste estilo.
O edificio románico de Fernando I e Sancha era de dimensións reducidas: 16 metros de longo, con tres naves, a central de tres metros de ancho e preto de 2 metros as laterais. De grande altura: 12 metros a central, 7 as laterais. A cabeceira era tripartita con testeiros rectos e graduados cubertos con bóveda de medio canón. Non tiña cruceiro.
Desta fase de construción pervive o panteón, unha portada ou porta con capiteis esculpidos que está na planta superior do panteón, entre os actuais arquivo e tesouro, a tribuna real, os dous pórticos encostados e os dous primeiros corpos da torre. Tamén os muros norte e occidental, que foron incorporados á seguinte edificación de Urraca a Zamorana. En 1908 o conservador e arquitecto Juan Nepomuceno Torbado, ó facer unhas restauracións, puxo ó descuberto a planta antiga e os cimentos desta igrexa; anos máis tarde, nos traballos de colocación do chan de 1971 puido contemplarse de novo o trazado da devandita planta e o seu estudo correu a cargo do Instituto Arqueolóxico Alemán en Madrid, cuxas escavacións foron dirixidas polo profesor Williams.
Restauración e ampliación da infanta Urraca
miniatura|esquerda|Dona Urraca, raíña de Zamora, segundo un gravado da revista Zamora Ilustrada de 1882. A igrexa de Urraca a Zamorana é o edificio do século XII que se pode ver aínda no século XXI. As tres portas do románico pleno, porta do Cordeiro, Porta do Perdón e Porta Norte, foron feitas neste espazo de tempo. Tamén fixo cambios no Panteón real, unha estancia que xa existía pechada e como cemiterio en tempos dos seus pais.
Monegasco
O monegasco (munegascu) é unha variedade lígur levada a Mónaco cando pasou a control de Xénova no século XIII. Aproximadamente un 30% do léxico é de orixe occitana, un 60% lígur e o resto son préstamos do francés e italiano.
Ensínase nas escolas pero o uso social da lingua desapareceu a comezos do século XX, aínda que se mantén como lingua nacional.
Basílica de Santo Isidoro de León
Restauración e ampliación da infanta Urraca
A infanta Urraca Fernández de Zamora, solteira, era tamén dómina do Infantado de san Paio e ostentaba o señorío dos mosteiros do reino cuxa cabeza era o de santo Isidoro de León. Á morte da súa nai Sancha en 1067 herdou o patrocinio e mantemento do templo. Mandou facer moitas obras de ampliación e así consta no seu epitafio de 1101:
A partir destas reformas empezou a coñecerse o templo como igrexa nova. A infanta Urraca mandou facer a decoración pictórica do panteón e doou moitos máis tesouros entre os que se conserva o soado cáliz. miniatura|200px|Planta da colexiata. Actualmente perdeu a cabeceira, substituída por unha gótica. Ós pés da igrexa pode verse o espazo que serviu de Panteón dos Reis do reino de León. Non logrou ver terminadas as obras que pola contra concluíron Afonso VII e a irmá deste, Sancha, tamén dómina do Infantado.
Descoñécese o nome do arquitecto que realizou estas obras. A ampliación foi feita sobre todo pola parte meridional e oriental, dobrando as dimensións e engadindo o brazo do cruceiro. Iniciouse coa construción dunha nova cabeceira uns metros máis cara ó leste sen destruír a obra de Fernando e Sancha, avanzando cara ós pés onde se atopaban co límite do panteón e as galerías ó oeste e ó norte. Ó chegar á cabeceira da igrexa antiga e ó proxectar a súa destrución, respectaron os muros norte e occidente, o que condicionou a anchura das naves laterais que tiveron que ser máis estreitas que a extensión das novas ábsidas. Paráronse as obras durante uns anos á altura das xanelas da nave maior, sen que se coñezan moi ben as razóns.
Entrado o século XII renováronse as obras dirixidas esta vez polo arquitecto Pedro Deustamben que tamén traballara antes da morte da Infanta Urraca. É de supor que as naves ían cubrirse con teitume de madeira, pero este novo arquitecto optou por rematar a nave central, elevada a grande altura, cunha bóveda de canón e proporcionoulle luz directa con ventás. En xeral as obras realizadas por este arquitecto foron dunha grande audacia sen resultados demasiados satisfactorios, cuxas consecuencias foron: deformación de todo o construído, fendedura ó longo da bóveda alta, inclinación dos muros cara a fóra e ameaza de ruína. Todos estes defectos non se manifestaron desde o principio senón que foron acentuándose e corrixíndose a través dos séculos, até chegar ás obras do século XXI en que tivo lugar unha importante e definitiva restauración.
Afonso VII e a súa irmá Sancha. Fin das obras
Afonso VII e a súa irmá Sancha Raimúndez, dómina do Infantado de san Paio, ámbolos dous fillos de Urraca e Raimundo de Borgoña, concluíron as obras iniciadas pola súa tía avoa Urraca e consagraron a igrexa solemnemente o seis de marzo de 1149.
A infanta Sancha restaurou a vida monástica e ela mesma profesou no mosteiro. Na localidade leonesa de Carbajal de la Legua existía unha comunidade de cóengos regulares de santo Agostiño. A infanta Sancha en 1148 quixo que dita comunidade se trasladara a León para poñerse a fronte do mosteiro ó mesmo tempo que a comunidade de monxas era enviada a Carbajal; é dicir, fíxose unha permuta. Foi nesta nova etapa cando o mosteiro foi elevado á categoría de abadía dependente directamente de Roma.
A igrexa en tempos de Fernando II
Fernando II, rei desde 1157 a 1188, segundo fillo de Afonso VII, fundador das ordes militares de Santiago e Alcántara, conseguiu do papa Alexandre III que se nomease ó mosteiro e a súa igrexa como dignidade de abadía, cunha serie de privilexios entre os que se atopaba a exención de toda xurisdición episcopal baixo o título de Filla predilecta da Igrexa Romana. Nesta nova categoría tivo como primeiro abade a Menendo que a dirixiu desde 1156 a 1167. En total pasaron pola abadía 66 abades, até o seu final en marzo de 2003.
Reformas dos séculos XV e XVI
Ademais das grandes reformas feitas durante o período románico, o complexo arquitectónico de Santo Isidoro sufriu obras parciais, modificacións mandadas facer por diversos personaxes para a súa propia gloria e conveniencia nuns casos ou para a mellora xeral noutros. No século XV o abade Simón Álvarez mandou encaixar a tribuna gótica entre a tres primeiras arcadas da nave.
O pai Juan de Cusanza (alias Juan de León) mandou construír a capela gótica de san Martín e mandou derrubar a capela maior románica para construír a actual, cuxos traballos comezaron en 1513 a cargo do arquitecto Juan de Badajoz el Viejo. Pedro Suárez de Quiñones, comendador de santo Isidoro e gobernador da provincia transformou a sala capitular para construír a súa propia capela fúnebre.
En 1534 o propio capítulo da colexiata transformou a tribuna real adornándoa con pinturas murais para convertela en nova sala capitular. Ese mesmo ano Juán de Badajoz el Mozo demoleu os palacios reais románicos e no seu lugar construíu a biblioteca coa primeira bóveda elíptica do Renacemento español, para cuxo acceso deseñou unha porta renacentista que comunicou coa antiga tribuna románica transformada en sala capitular.
O arcebispo Fonseca, Juan Rodríguez, que foi abade de Santo Isidoro desde 1519 a 1524, mandou construír o claustro gótico —que foi chamado claustro de Fonseca—, emparedando tras un muro a antiga galería románica do século XI. En 1574 o arquitecto Juan Ribero de Rada fixo a escaleira prioral principal do claustro, un dos mellores exemplos do clasicismo español.
Séculos XIX e XX
O século XIX foi o peor na historia deste edificio. Nos primeiros anos sufriu a ocupación das tropas francesas coa subseguinte espoliación. As estancias e capelas convertéronse en cuartel, palleira e cortellos. Cando chegou a hora da retirada, as tropas incendiaron a igrexa. Anos despois chegou a desamortización de Mendizábal (1835) e como consecuencia houbo novos espolios e saqueos. Suprimiuse a comunidade, que foi restablecida o 25 de maio de 1851 polo concordato e a bula Inter Plurima do papa Pío IX. Pero a restauración e a posta en marcha non tiveron lugar até 1894, cos arquitectos Lazar e Torbado, cuxo traballo durou até 1920. En 1936 o complexo volveu albergar tropas militares. Pasada a guerra civil española, obtivo en 1942 o título de Basílica menor concedido por Pío XII.
En 1956 non só había unha seria deterioración física senón tamén no que respecta á comunidade relixiosa. A decadencia do cabido regular a mediados do século XX foi tal que a institución estivo a piques de desaparecer. Só quedaban o abade e tres cóengos anciáns, en estado de pobreza total e sen esperanza de renovación con novas vocacións. O bispo de León, Luís Almarcha fíxose cargo da situación enviando unha delegación a Roma ante o papa Pío XII, para explicar os feitos e recibir algunha solución. Tras un concienciudo estudo das condicións expostas xurdiu a proposta de secularizar o cabido regular de Santo Isidoro, transformándoo en Instituto Secular e así se fixo o 6 de marzo de 1956, separando ademais os cargos de abade e prior. O cargo de abade quedaría como presidente do cabido secularizado e o cargo de prior como superior trienal da comunidade. Ó mesmo tempo, o bispo da diocese asumiu cargos especiais sendo nomeado superior maior do cabido regular. Outros cóengos serían os encargados de restaurar e manter o culto na basílica de Santo Isidoro, interrompido desde había anos. miniatura|200px|Santo Isidoro de León, vista nocturna.
Descrición do edificio
O edificio actual ten tres naves e planta de cruz latina. A ábsida central é do século XVI, hispano-flamenga; substituíu o románico, cuxa planta pode verse porque, por mor das escavacións, deixouse unha marca trazada no chan da capela maior. As ábsidas laterais son románicas con bóveda de forno. A pesar das ampliacións e reconstrucións da época da infanta Urraca e o arquitecto Deustamben, o resultado final é harmonioso. As modificacións tiveron que adaptarse ó anterior edificio de Fernando e Sancha, polo que as súas ábsidas non teñen a mesma anchura nin o mesmo eixo que as naves.
A nave central é de grande altura e está cuberta con bóveda de canón (como o tramo recto da ábsida e o cruceiro) mentres que as laterais teñen bóveda de aresta. Os arcos de separación das naves teñen un peralte moi acusado; os do cruceiro son polilobulados, detalle de supervivencia da época mozárabe.
Exterior do edificio
Só se poden ver desde fóra a fachada meridional e a ábsida meridional. O resto do edificio está rodeado por outras construcións e a parte de poñente está oculta pola muralla (fóra da torre). Desde o exterior aprécianse as tres alturas das naves. A cornixa da nave central é axadrezada e apóiase en modillóns de influencia mozárabe. As dúas portadas románicas corresponden a esta fachada. A máis antiga é a do Cordeiro e a máis moderna, a do Perdón. Son dous exemplos do románico pleno, o máis antigo que se construíu no reino de León.
Porta do Cordeiro
Está dividida en dous corpos: o superior composto por peite barroco e rematado con Santo Isidoro dacabalo.
miniatura|200px|Porta do Cordeiro. Na portada propiamente dita hai dúas arquivoltas de medio punto con molduras de baquetón sobre columnas. Unha terceira arquivolta doelada descansa sobre xambas, rodeada de moldura axadrezada. Entre as arquivoltas hai tres molduras con enrolamentos e palmetas. As columnas están acobadadas e teñen bases áticas sobre plintos moi altos (que non son os orixinais). Os capiteis presentan figuras humanas con garras en lugar de pés e mans, personaxes alados, en crequenas e entre vexetais.
Tímpano do Cordeiro
miniatura|200px|esquerda|Tímpano da Porta do Cordeiro. É o primeiro tímpano coñecido do Reino de León, contendo diversas escenas. Pertence ó románico pleno do século XI. Está esculpido en mármore branco e apóiase en xambas que están rematadas por cabezas de carneiro.
Represéntase o Sacrificio de Isaac co cordeiro místico suxeito por dous anxos, e a ambos os dous lados outros dous anxos portadores dos símbolos da Paixón de Cristo. Na Hispania mozárabe era moi común representar a escena do sacrificio de Isaac en lugar de Cristo crucificado. Á dereita vese a Sara na porta da tenda e os dous serventes que tomou Abraham como compañía, un montado dacabalo e outro que se descalza respectuosamente porque vai pisar un lugar sacro. Isaac está tamén descalzo e poden verse as súas sandalias no chan. miniatura|200px|Dextera Domini. Abraham, tamén descalzo, escoita a voz que chega desde o ceo, simbolizada na Dextera Domini. O cordeiro do sacrificio está nunha matogueira e detrás del hai un anxo que fala. É unha representación que concorda co texto da Xénese, exceptuando a figura de Sara. No lado da esquerda hai outras dúas figuras da Xénese: Ismael e a súa nai Agar. Ismael está representado como tirador de arco:
Estas representacións de Ismael con Agar só se dan na Hispania do século XI.
Todo o relevo está executado en pedra procedente da rexión. Nas enxuntas do arco hai relevos e figuras en mármore reutilizadas que talvez procedan da igrexa de Fernando e Sancha. Non corresponden ó espazo en que están colocadas e hai nelas incoherencia e desorde. Crese que estiveron dispostas doutra maneira e que ó restaurar a porta se moveron esquecendo o seu primitivo lugar. Por iso a estatua do mártir Paio ten un libro que correspondería á estatua de santo Isidoro, a cuxo costado se implantou un verdugo co coitelo, correspondente en realidade a Paio. Santo Isidoro ten xunto á cabeza a inscrición Isidorus. No museo de san Marcos hai outra estatua compañeira desta que corresponde a san Vicente de Ávila, cuxas reliquias se trouxeron tamén en 1063. Por encima de santo Isidoro están os relevos de David e cinco músicos, máis un violinista dentro de círculos concéntricos. Sobre Paio hai outro violinista igual, máis un tamborileiro.
Esta portada ten un segundo corpo a modo de peite levantado no século XVIII, obra dos artistas de apelido Valladolid. Contén o escudo real e remátao Santo Isidoro dacabalo, seguindo a lenda do estandarte real de Baeza (ou pendón de Baeza) que se exhibe no museo.
Porta do Perdón
miniatura|200px|Porta do Perdón. Chámase así porque era a porta por onde entraban os peregrinos que ían facendo o Camiño de Santiago, para conseguir nesta igrexa as indulxencias correspondentes e o perdón dos pecados.
Unha cornixa axadrezada divide esta fachada en dous corpos. No corpo superior hai tres grandes arcos de medio punto, sendo cegos os dous laterais. As columnas do centro son xeminadas e as súas bases son áticas, de garras. A ventá central está pechada por unha reixa románica. O corpo inferior está ocupado pola portada propiamente dita.
Tímpano do Perdón
miniatura|200px|Tímpano da porta do Perdón. O tímpano está dividido en tres dovelas que mostran tres relevos diferentes con temas que xa están lonxe de toda influencia mozárabe e que artistas anteriores nunca se atreveron a tratar. Con todo nas enxuntas si se mostra unha reminiscencia mozárabe, non polo tema senón pola posición que se dá as esculturas de san Pedro e san Paulo; a san Paulo concédeselle o lugar da dereita (esquerda do espectador, dereita da porta), o preferente, costume moi hispánica que tamén pode verse en Silos. San Paulo naquela época era moi venerado en España onde aínda se seguía a liturxia hispánica ou mozárabe.
A escena da esquerda, a Ascensión de Cristo, chama moito a atención pola forma en que está tratado o tema, xa que parece que Cristo é axudado ou empuxado cara ós ceos polos dous Apóstolos. Polo nimbo de Cristo vese a inscrición:
No centro represéntase a escena do Descendemento, de gran realismo, acompañada por dous anxos turiferarios (que portan incensarios) sobre o brazo horizontal da cruz.
miniatura|[[Torres del Río. Capitel co tema do sepulcro baleiro.]] Á dereita vense as tres Marías ante o sepulcro baleiro acubillado nun arco románico peraltado. Un anxo desenvolve grandes ás que resgardan todo o conxunto.
Estes temas expresados polo mestre Estevo foron moi estendidos polos escultores do Camiño de Santiago, que ó seu regreso o levaron a Francia nunha cronoloxía posterior.
Porta norte ou Capitular
Fíxose na parte setentrional do cruceiro. No século XII daba paso á sala capitular no claustro. Máis tarde ó converterse esta sala en capela dos Quiñones clausurouse pola parte da igrexa e deixouse a porta sen uso e só visible desde a devandita capela.É semellante á do Cordeiro pero co tímpano liso, que noutro tempo estivo pintado e que na súa orixe estaría esculpido como as outras dúas portas. Consta de dúas arquivoltas de medio punto cuxos arcos teñen moldura de baquetón, que descansan sobre columnas de fuste monolítico. Tanto na rosca exterior como na interior leva ornamentación de axadrezado ó estilo de Jaca e de Frómista.
Interior do edificio
miniatura|200px|Bóveda da capela maior. O interior sorprende o visitante pola súa intensa luminosidade debido á gran cantidade de amplas ventás da nave central e do cruceiro sur. Posúe unha rica decoración en impostas de axadrezado, motivo que se ve tanto en paramentos rectos como curvos. Tamén os capiteis son ricos e numerosos.
Capela maior
A capela maior data do século XVI, e a súa arquitectura atribúese a Juán de Badaxoz O Vello. O pai Juan de Cusanza (alias Juan de León) encargou as obras no ano 1513, substituíndo a antiga capela románica da infanta Urraca pola actual gótica. En 1971 fíxose un labor de limpeza e de restauración do chan, que se atopaba moi deteriorado. Con ese motivo saíron outra vez á vista os cimentos da planta románica que o arquitecto Torbado descubrira no seu labor de escavación, e seguindo o seu trazado fíxose un debuxo no chan para que se puidese ver facilmente. A capela está cuberta por bóveda de cruzaría con terceletes.
miniatura|esquerda|Nave e retablo maior. O retablo de factura aínda gótica procede da parroquia de Pozuelo de la Orden (Valladolid) e foi trasladado a Santo Isidoro en 1920, ano en que esta localidade pertencía ó bispado de León. Foi labrado entre 1525 e 1530, contando coa participación nos labores de talla e ensamblado dun mestre chamado Giralte, quizais Giralte de Bruxelas, e consta de vinte e catro táboas de pintura, atribuídas por Chandler R. Post a un Mestre de Pozuelo, cabeza de serie dun amplo número de obras cuxo centro xeográfico se sitúa na cidade zamorana de Toro. A documentación achada posteriormente permitiu precisar que os traballos de pintura se repartiron entre Lorenzo de Ávila, seguidor de Juan de Borgoña e residente en Toro, a quen se podería identificar co Mestre de Pozuelo creado por Post, e dous pintores veciños de Valladolid: Antonio Vázquez, tamén seguidor de Borgoña, e Andrés de Melgar, oficial de Alonso Berruguete, a quen por tal motivo se atribúen algunhas das táboas máis avanzadas estilisticamente.
A custodia é de prata, do artista M. García Crespo, e garda a hostia consagrada exposta día e noite por privilexio papal moi antigo, que comparte coa catedral de Lugo. Baixo a custodia e en lugar preferente áchase a urna neoclásica que conserva os restos de santo Isidoro, obra que o prateiro leonés Antonio Rebollo realizou en 1847.
Capela da Trindade ou de san Martiño
miniatura|200px|Retablo da capela de san Martiño. O cóengo isidoriano san Martiño mandou construír cara a 1191 detrás da ábsida norte unha capela destinada a gardar o depósito de reliquias acumuladas ó longo das súas viaxes e que servise tamén como cemiterio común dos cóengos. A capela era pequena, de planta rectangular e cabeceira semicircular, e construída con materiais moi pobres con aparello de ladrillo. Chamouse capela da Santísima Trindade. Fíxose unha portada de medio punto no muro norte.
No século XVI transformouse esta capela en estilo hispano-flamengo, pasando a chamarse capela de san Martiño. O retablo é do século XVII, do tracista e ensamblador Pedro Margotedo, e leva a imaxe do titular. Alí atópase a urna cos restos do santo.
Coro
O coro alto ós pés é da primeira metade do século XV —estilo gótico—, de tempos do abade Simón Álvarez, cuxo escudo de armas está nunha das claves.
Panteón real
miniatura|200px|esquerda|Panteón Real. O tema pictórico corresponde á segunda metade do século XII. A orixe data dos tempos do rei Afonso V o Nobre que tras o paso de Almanzor fixo levantar de novo a igrexa con pobres materiais e dotouna de dous cemiterios, un na cabeceira e outro nos pés (in occidentali parte), como un adro sen cubrir, dedicándoo a enterramento rexio; alí depositou os corpos dos seus pais Bermudo II e Elvira. Fernando I e Sancha reconstruíron tamén este panteón, sendo eles mesmos enterrados nel. Así consta na lápida de consagración e así o testemuña o cronista da época coñecido co nome de Silense que foi ademais clérigo de Santo Isidoro. A historiografía moderna atribúe o resultado final (que se contempla no presente) á infanta Urraca a Zamorana, filla de Fernando I e Sancha.
Foi un espazo cadrado delimitado polo muro occidental da igrexa que tiña unha porta de entrada ó templo que foi cegada a comezos do XII con motivo das novas obras de ampliación. Abriuse en compensación outra porta no ángulo sur oriental. Este espazo estivo pechado polo sur cun muro medianeiro cos palacios reais. A cámara ten pouca altura o que lle dá un falso aspecto de cripta sen selo. Cando se pechou a primitiva porta de acceso ó templo, quedou unha zona que se converteu en altar dedicado a santa Catarina de Alexandría e toda a estancia tomou o nome de capela de Santa Catalina. Na documentación da época pode verse este nome, alternando con capela dos Reis.
É un cuadrilátero dividido en seis tramos mediante columnas centrais. A estrutura é abovedada e está recuberta de pinturas. O tema pictórico corresponde á segunda metade do século XII; sobre fondo branco recórtase en trazos negros toda a temática e énchense os fondos con ocres, amarelos, vermellos e agrisados.
Son moi importantes os capiteis. Hainos con tema vexetal de tradición hispánica mentres que os historiados de tema simbólico parecen de influencia foránea. Son significativos os temas bíblicos pois foron unha primicia do románico.
Tribuna
Segundo a tradición, a tribuna real era un palco para uso exclusivo da raíña Sancha, esposa do rei Fernando. No século XII foi reformada, converténdose en dependencia do palacio da infanta Sancha Raimúndez, e máis tarde, a finais dese mesmo século, o cóengo isidoriano santo Martiño converteuna en capela de Santa Cruz, e alí tivo o seu propio escritorio de traballo. No século XVI pasou a ser sala capitular, e desde 1962 alberga o museo de ourivaría, sendo tamén coñecida como Cámara de dona Sancha.
O espazo está situado sobre o panteón e o pórtico occidental, compartindo os seus muros e comunicado con eles por unha escaleira de caracol. Consta de dous corpos rectangulares cubertos por bóveda de canón. No muro oriental (que é o occidental da igrexa) hai unha portada de arco de medio punto dobrado e lixeiramente peraltado, que se apea sobre parellas de columnas con capiteis historiados. O seu van está pechado, e no seu lugar erixiuse un altar. No século XVI foi convertida esta estancia en sala capitular, cando na sala capitular antiga se estableceu a capela da familia Quiñones. As pinturas murais que aínda quedan son desta época. Desde 1982 é sede do museo ou Tesouro Capitular, con pezas románicas moi valiosas.
Museo
miniatura|200px|[[Cáliz de dona Urraca.]] O museo chamado tamén tesouro está situado na tribuna descrita anteriormente. Tamén se exhiben obxectos nas distintas capelas do claustro procesional. Algúns destes tesouros foron encargos dos reis Fernando e Sancha para engrandecer a igrexa que eles mandaran construír. Dotárona dun importante enxoval litúrxico, aínda que moitas destas obras de arte perdéronse nos avatares sufridos a través dos séculos e outras se atopan custodiadas en museos alleos á colexiata. Algunhas destas pezas son:
Galería
miniatura|200px|esquerda|Galería románica. Tamén se coñece este espazo como adro ou soportal. Esta galería corresponde á época de Fernando e Sancha, século XI, e foi engadida polo norte e por occidente do panteón, de maneira que a á occidental quedou encaixada entre o espazo do panteón e a muralla, mentres que a á norte estendeuse ó longo do panteón polo seu muro norte e seguiu até o primeiro tramo da igrexa, formando así un ángulo. No século XII ampliouse até atoparse co saínte do cruceiro.