cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Programa sobre o Home e a Biosfera
Redes de reservas
A rede mundial das reservas da biosfera aséntase sobre de diferentes grupos rexionais, sub-rexionais ou por temáticas. As reservas rexionais son as seguintes:
Wolbachia
Wolbachia é un xénero de bacterias que infecta a artrópodos, incluíndo unha grande proporción das especies de insectos, e tamén a nematodos. É un dos microbios parasitos máis abundantes no mundo e posiblemente é o parasito reprodutivo máis común da biosfera. A súa interacción co hóspede é miúdo complexa, e nalgúns casos evolucionou para ser simbiótico en vez de parasito. Algunhas especies hóspedes non poden reproducirse, ou nin sequera sobrevivir, se non están infectadas por Wolbachia. Un estudo concluíu que máis do 16 % das especies de insectos neotropicais levan bacterias deste xénero, e estímase que do 25 ao 70 % de todos as especies de insectos son hóspedes potenciais.
Historia
O xénero identificouse por primeira vez en 1924 por Marshall Hertig e Simeon Burt Wolbach no mosquito Culex pipiens. Hertig describiu formalmente a especie en 1936 como Wolbachia pipientis. En 1971, Janice Yen e A. Ralph Barr da UCLA descubriu que os ovos de Culex morrían debido a unha incompatibilidade citoplásmica cando o esperma dos machos infectados por Wolbachia fertilizaba ovos libres de infección. En 1990, Richard Stouthamer da Universidade de California, Riverside descubriu que Wolbachia pode facer que os machos sexan prescindibles nalgunhas especies. A especie segue sendo hoxe de grande interese debido a súa ampla distribución e as súas moitas e variadas interaccións evolutivas.
Función na diferenciación sexual dos hóspedes
Estas bacterias poden infectar diversos órganos, pero son máis notables polas infeccións que producen nos testículos e ovarios dos seus hóspedes. As especies de Wolbachia están presentes nos ovos maduros, pero non no esperma maduro. Isto fai que só as femias infectadas poidan transmitir a infección á súa descendencia. Wolbachia maximiza o seu espallamento ao alterar significativamente as capacidades reprodutivas dos seus hóspedes, por catro mecanismos posibles: Varias especies son tan dependentes de Wolbachia, que non se poden reproducir se non teñen a bacteria nos seus corpos, e algunhas mesmo non poderían sobrevivir sen a bacteria.
Un estudo sobre o crustáceo isópodo Oniscus asellus infectado mostrou que as liñaxes de individuos infectados tiñan unha maior proporción de femias que os seus conxéneres non infectados.
Vantaxes na eficacia biolóxica debidas á infección por Wolbachia
As infeccións por Wolbachia foron asociadas coa resistencia viral na mosca Drosophila melanogaster e en especies de mosquitos. As moscas infectadas pola bacteria son máis resistentes a virus de ARN como o virus de Drosophila C, Nora virus, nodavirus Flock house, virus da parálise do grilo, virus Chikungunya, e virus do Nilo occidental. No mosquito común, unha densidade alta de Wolbachia foi correlacionada cunha maior resistencia aos insecticidas. No insecto Phyllonorycter blancardella (unha couza minadora de folas), a bacteria Wolbachia axuda aos hóspedes a producir áreas illadas verdes en follas de árbore que están amarelando, o que permite aos adultos continuar alimentándose mentres crecen ata converterse en formas adultas. As larvas tratadas co antibiótico tetraciclina, que mata a Wolbachia, perden esta capacidade e en consecuencia só o 13% delas emerxe con éxito como couza adulta. No nematodo parasito filarial Brugia malayi, Wolbachia converteuse nun endosimbionte obrigado e proporciona ao seu hóspede substancias químicas necesarias para sobrevivir. Combater a bacteria con antibióticos é tamén un método indirecto moi efectivo contra o nematodo.
Transferencia horizontal de xenes e xenómica
O primeiro xenoma de Wolbachia que foi determinado foi o da especie que infecta á mosca Drosophila melanogaster. Este xenoma foi secuenciado en The Institute for Genomic Research nunha colaboración entre Jonathan Eisen e Scott O'Neill. O segundo xenoma de Wolbachia secuenciado foi o da especie que infecta ao nematodo Brugia malayi. Están en marcha proxectos de secuenciación de xenomas doutras especies de Wolbachia. Unha copia case completa do xenoma de Wolbachia encontrouse dentro do xenoma da mosca Drosophila ananassae e grandes segmentos do mesmo atopáronse noutras sete especies de Drosophila.
Aplicando a técnica do código de barras do ADN á identificación de especies de moscas Protocalliphora, atopouse que varias morfoespecies distintas tiñan secuencias do xene da citocromo c oxidase I idénticas, o que moi probablemente se debe a que se produciu unha transferencia horizontal de xenes desde as especies de Wolbachia aos hóspedes a medida que a bacteria pasou dunha especie de hóspede a outra. Como resultado, Wolbachia pode causar resultados errados nas análises de cladística molecular.
Pola súa parte, Wolbachia tamén alberga un bacteriófago temperado chamado WO. As análises de secuencia comparativas do bacteriófago WO ofrecen algúns dos exemplos máis claros de transferencia horizontal de xenes a grande escala entre coinfeccións de Wolbachia no mesmo hóspede. Este é o primeiro bacteriófago implicado na transferencia horizontal de xenes frecuente entre os xenomas de endosimbiontes bacterianos. A transferencia de xenes realizada por bacteriófagos pode producir un cambio evolutivo significativo nos xenomas das bacterias intracelulares.
Aplicacións na saúde humana
Ademais de a insectos, Wolbachia infecta a varias especies de crustáceos isópodos, arácnidos, e moitas especies de vermes nematodos (filarias parasitas), entre as que se inclúen as que causan oncocercose (causada por Onchocerca volvulus) e elefantíase en humanos e certas infestacións de vermes en cans (Dirofilaria immitis). A Wolbachia non se limita a infectar aos vermes, senón que a Wolbachia parece xogar un papel pouco común nestas doenzas humanas parasitarias. Unha gran parte da patoxenicidade destes nematodos débese á resposta do sistema inmunitario do hóspede contra a Wolbachia. A eliminación da Wolbachia dos nematodos orixina xeralmente a morte ou a esterilidade do verme. En consecuencia, unha estratexia actual para o control das enfermidades producidas polos nematodos filariais é a eliminación de Wolbachia por medio do antibiótico doxiciclina en vez de utilizar medicacións antinematodos, que son máis tóxicas.
STS-72
STS-72 foi unha misión do transbordador espacial Endeavour lanzada o 11 de xaneiro de 1996 desde a rampla 39B do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-72, con seis astronautas a bordo, foi lanzada para despregar e recuperar o satélite OAST Flyer, con varios experimentos a bordo, e recuperar o satélite xaponés SFU, lanzado o ano anterior por un foguete H-II con varios experimentos de longa duración no seu interior. A tripulación, formada polo comandante Brian Duffy, o piloto Brent W. Jett e os especialistas de misión Leroy Chiao, Daniel T. Barry, Winston E. Scott e Koichi Wakata, tamén fixo varios experimentos a bordo do Endeavour.
OAST-Flyer levaba catro experimentos a bordo: REFLEX, GADACS, SELODE e SPRE. Durante o voo tiveron tamén lugar dúas actividades extravehiculares levadas a cabo por Chiao, Barry e Scott para probar ferramentas e técnicas a usar na montaxe da Estación Espacial Internacional. O transbordador regresou a terra no Centro Espacial Kennedy o 20 de xaneiro de 1996.
Viladónega, Rubiás, Lugo
Viladónega é un lugar da parroquia de Rubiás no concello lucense de Lugo na comarca de Lugo. Tiña 13 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 7 eran homes e 6 eran mulleres.
O Monserrat, Donramiro, Lalín
O Monserrat é un lugar da parroquia de Donramiro, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza.
Debe o seu nome á Virxe de Montserrat, cuxa romaría se celebra neste lugar o domingo seguinte ao 9 de setembro.
Alice Munro
dereita|25px
Alice Ann Munro, nada co nome de Alice Ann Laidlaw en Wingham (Ontario) o 10 de xullo de 1931, é unha narradora canadense, sobre todo de relatos. Está considerada como unha das escritoras actuais máis destacadas en lingua inglesa. En 2013 foille outorgado o Premio Nobel de Literatura.
Biografía
Alice Munro naceu en Wingham, Ontario, en xullo de 1931. Viviu primeiro nunha granxa ao oeste desa provincia canadense, nunha época de depresión económica; esta vida tan elemental foi decisiva como fondo nunha parte dos seus relatos.
Vicente López
O nome de Vicente López pode referirse a:
Alice Munro
Biografía
Coñeceu moi novo a James Munro, na Universidade de Western Ontario; exerceu traballos manuais para pagarse os seus estudos. Casou en 1951, e instaláronse en Vancouver. Tivo a súa primeira filla aos 21 anos. Logo, xa coas súas tres fillas, en 1963 trasladouse a Vitoria, onde levou co seu marido unha libraría.
Vicente López
Amais, como topónimo, dá nome a dous lugares:
Alice Munro
Biografía
Divorciouse en 1972, e ao regresar ao seu estado natal converteuse nunha frutífera escritora-residente na súa antiga universidade. Volveu casar en 1976, con Gerald Fremlin. A partir de entón, consolidou a súa carreira de escritora, xa ben orientada.
A escritora
Iniciouse de moza con contos (escritos desde 1950), escritos no pouco tempo que tivera até entón, e publicara dúas recompilacións de relatos e unha novela.
Antes de 1976, escribiu Dance of the Happy Shades (1968), os seus primeiros contos, algúns moi temperáns ; pero tamén a importante novela Lives of Girls and Women (1971) e os relatos entrelazados Something I've Been Meaning to Tell You (1974).
Logo, publicou novas coleccións de relatos The Beggar Maid (1978), The Moons of Jupiter, The Progress of Love (1986), Friend of My Youth e Open Secrets (1994). En Galicia comezou a ser coñecida pola tradución ao español de Hateship, Friendship, Courtship, Loveship, Marriage (2001) e logo coa de Runaway (2004). Mantívose como unha escritora algo descoñecida.
En The View from Castle Rock, 2006, fixo un balance da historia remota da súa familia, en parte escocesa, emigrada ao Canadá, e describiu amplamente as dificultades dos seus pais. O seu libro afastábase un punto do seu modo expresivo anterior. Por entón, falou de retirarse, pero a publicación do excelente Too Much Happiness (novos contos, aparecidos en 2009), desmentiuno.
Ademais, en 2012 publicou outro libro de relatos co título Dear Life, con contos máis desposuídos e máis centrados no pretérito. Na súa última sección detense nun puñado de recordos persoais, que poden verse como unha especie de confesión definitiva da autora, pois son "as primeiras e últimas cousas -tamén as máis fieis-, que teño que dicir sobre a miña propia vida".
Munro, que non se prodigou na prensa, recoñeceu o influxo inicial de grandes escritoras (Katherine Anne Porter, Flannery O'Connor, Carson McCullers ou Eudora Welty), así como de dous narradores: James Agee e especialmente William Maxwell. Os seus relatos breves céntranse nas relacións humanas analizadas a través da lente da vida cotiá. Por isto, e pola súa alta calidade, foi chamada "a Chekhov canadense". Afai pasar longas tempadas de vacacións na cidade colombiana de Cartaxena de Indias, onde escribiu varias das súas novelas.
Foi entrevistada cumpridamente por The Paris Review, en 1994.
Premios
Gañou tres veces o premio canadense á creación literaria, «Premio Literario do Gobernador Xeral».
En 1998, gañou o National Book Critics Circle estadounidense por The Love of a Good Woman.
En España foi premiada co Premio Reino de Redonda en 2005 e en 2011 co Premio Tormenta polo seu libro Too Much Happiness.
En 2013, foille outorgado o Premio Nobel de Literatura.
Templo
miniatura|[[Templo de Bel, en Palmira]] Un templo é un edificio destinado ao culto relixioso ou a actividades espirituais, tales como a oración, a realización de sacrificios, ou a celebración doutro tipo de rituais relixiosos. Algunhas tradicións relixiosas manteñen nomes específicos para os seus templos primarios, igrexa no caso do cristianismo, mesquita no islam, pagode no caso de certas tradicións do budismo, sinagoga no caso do xudaísmo, salón do Reino nas Testemuñas de Xehová.
Igrexa ortodoxa rusa
A Igrexa ortodoxa rusa (en Русская православная церковь, Russkaia pravoslavnaia tserkov), é unha das igrexas ortodoxas autocéfalas, en comuñón co resto da Igrexa ortodoxa.
O primado da Igrexa é o patriarca de Moscova, o quinto na orde de precedencia da Igrexa ortodoxa logo dos patriarcas de Constantinopla, Alexandría, Antioquía e Xerusalén. Reclama xurisdición exclusiva sobre todos os crisitáns ortodoxos que viven nas antigas repúblicas da U.R.S.S., coa excepción de Xeorxia e Armenia, aínda que dita xurisdición é disputada en países como Estonia, Ucraína e Moldavia. Ten tamén autoridade sobre os cristiáns ortodoxos do Xapón e da China.
Templo
Galicia
En Galicia a maioría dos templos son igrexas e capelas católicas pero tamén existen igrexas de confesións protestantes, salóns do reino das Testemuñas de Xehová, capelas mormonas, mesquitas islámicas e igrexas ortodoxas.
Igrexa ortodoxa rusa
O 15 de outubro de 2018 o Sínodo da Igrexa ortodoxa rusa rompeu a comuñón eclesiástica coa Igrexa ortodoxa de Constantinopla por mor da decisión desta de conceder a autocefalia á Igrexa ortodoxa ucraína.
A Fonte de Baixo, Ludrio, Castro de Rei
A Fonte de Baixo é un lugar da parroquia de Ludrio no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá.
Ácido fosfoenolpirúvico
miniatura|dereita|Fórmula do fosfoenolpiruvato. O ácido fosfoenolpirúvico, que a pH celular está ionizado en forma de fosfoenolpiruvato (PEP), é un importante ácido orgánico de tres carbonos fosfatado. A molécula presenta un grupo carboxilo ou -COOH (ionizado no fosfoenolpiruvato como -COO-), un dobre enlace entre os seus dous últimos carbonos e un fosfato esterificado no grupo OH do carbono central. O enlace deste fosfato fai do fosfoenolpiruvato unha molécula moi enerxética nos organismos vivos (-61.9 kJ/mol), que intervén na glicólise e gliconeoxénese. Nas plantas, está implicado na biosíntese de varios compostos aromáticos, e na fixación do carbono en certo tipo de fotosínteses. Nas bacterias é usado como fonte de enerxía para o sistema fosfotransferase.
Na glicólise
miniatura|dereita|Transformación de fosfoenolpiruvato en piruvato na glicólise. Na glicólise o fosfoenolpiruvato fórmase pola acción do encima enolase sobre o 2-fosfoglicerato. Na seguinte reacción da ruta o fosfoenolpiruvato orixina piruvato pola acción da piruvato quinase (PK). Esta reacción é moi importante na glicólise porque nela se xera unha molécula de ATP por medio dunha fosforilación a nivel de substrato, molécula na que a célula almacena enerxía.
Na gliconeoxénese
Tamén se pode formar fosfoenolpiruvato se o oxalacetato se transforma primeiro nas mitocondrias en malato por acción da malato deshidroxenase mitocondrial, este sae ao citosol polo transportador de dicarboxilatos, e unha vez alí se transforma de novo en oxalacetato por acción da malato deshidroxenase citosólica. Despois, igual que no caso anterior, o malato orixina fosfoenolpiruvato por acción da fosfoenolpiruvato caboxiquinase.
Barrio, Dormeá, Boimorto
Barrio é un lugar da parroquia de Dormeá no concello coruñés de Boimorto na comarca de Arzúa. Tiña 19 habitantes no ano 2018 segundo datos do INE, dos cales 8 eran homes e 11 eran mulleres.
Ácido fosfoenolpirúvico
Na gliconeoxénese
Despois, o fosfoenolpiruvato transfórmase en 2-fosfoglicerato nunha reacción inversa á da glicólise.
O fosfoenolpiruvato da gliconeoxénese pode obterse en último extremo en rutas que parten das seguintes moléculas: lactato, piruvato, intermediarios do ciclo de Krebs, aminoácidos glicoxénicos, e propionato (procedente de ácidos graxos de número impar de carbonos ou das fermentacións bacterianas do rume dos ruminantes).
Nas plantas
O fosfoenolpiruvato pode usarse para a síntese do corismato (anión do ácido corísmico) a partir da ruta do siquimato (anión do ácido siquímico). O corismato pode despois ser metabolizado para formar aminoácidos aromáticos como a fenilalanina, triptófano e tirosina, e outros compostos aromáticos.
Ademais, na fotosíntese C4 o fosfoenolpiruvato serve para facer unha fixación inicial do dióxido de carbono, orixinando oxalacetato, un composto de 4 carbonos que lle dá nome a este tipo de fotosíntese (C4), que é o que máis tarde libera o CO2 que se incorporará ao ciclo de Calvin da fase escura da fotosíntese. Esta reacción de fixación inicial do carbono é:
fosfoenolpiruvato + CO2 → oxalacetato + Pi
O conxunto destas reaccións das plantas con fotosíntese C4 chámase ruta de Hatch-Slack.
En bacterias
Un sistema de transporte de membrana específico para azucres característico das bacterias é o sistema da fosfotransferase, no que intervén o fosfoenolpiruvato. Os azucres do exterior son introducidos na célula a través da membrana á vez que son fosforilados. O doante dos fosfatos é o fosfoenolpiruvato e o catalizador é un complexo encimático de membrana.
Fernando Martín Espina
Fernando Martín Espina, nado o 25 de marzo de 1962 en Madrid e finado na mesma cidade o 3 de decembro de 1989 aos vinte e sete anos, foi un xogador profesional de baloncesto internacional español, formado na canteira do Club Baloncesto Estudiantes, aínda que pasando a meirande parte no Real Madrid. Cunha estatura de 2,06 metros xogaba na posición de pivote.
Fernando Martín foi o primeiro xogador español en xogar na NBA, debutando nese campionato o 1 de novembro de 1986 cos Portland Trail Blazers. Xogou sempre coa camiseta número 10, sendo retirado ese dorsal polo Real Madrid para que ningún outro xogador o poida levar. Membro dende o 1 de marzo de 2007 do Salón da Fama FIBA. O seu irmán Antonio Martín foi tamén xogador profesional de baloncesto.
Comezos
Fernando Martín iniciouse no baloncesto cando xa tiña 15 anos. Antes practicara outros deportes. Destacou especialmente no balonmán así como tenis de mesa e a natación, disciplina na que se proclamou mesmo campión de Castela. Esa formación multidisciplinar conferiulle un físico moi forte e atlético. Introduciuse no baloncesto xogando nas categorías inferiores do Estudiantes de Madrid, onde enseguida destacou. Proclamouse campión de España escolar e xuvenil, categoría na que coa selección española conseguiu a medalla de prata no Eurobasket de 1979.
En 1980, e aínda en idade júnior, xa foi incluído no primeiro equipo de Estudiantes. En 1981, con só 19 anos de idade, xa formou parte do cinco inicial do equipo estudantil que conseguiu o subcampionato de Liga, xunto a Vicente Gil, Alfonso del Corral, Juan Carlos López Rodríguez e o estadounidense Slab Jones. Foi a gran revelación da liga na tempada 1980-81, e chegáronlle varias ofertas. Chegou a asinar un pre-contrato co Club Joventut de Badalona pero, tras intensas negociacións, acabou fichando polo Real Madrid, que tamén contratou ao seu irmán máis novo Antonio Martín.
Real Madrid
Incorporouse ao Real Madrid no verán de 1981. Neste club, e no seguintes cinco anos, viviu os mellores anos da súa carreira deportiva, e chegou a consagrarse como o mellor pivote de España e un dos mellores de Europa. Co equipo branco conquistou catro títulos da Liga ACB (1982, 1984, 1985 e 1986), tres da Copa do Rei (1985,1986 e 1989), unha Recopa (1989) e un Mundial de Clubs (1982). En 1985 foi subcampión da Copa de Europa.
A selección española
Entre 1981 e 1986, e en paralelo aos seus éxitos no Real Madrid, tamén colaborou activamente nos da selección de baloncesto de España. Foi convocado por primeira vez por Antonio Díaz-Miguel en 1981. Entre ese ano e 1986, cando se foi á NBA, disputou un total de 72 partidos coa selección, da que sempre foi un dos alicerces.
Foi titular do equipo que gañou a medalla de prata no Eurobasket de Nantes?83, e do que conquistou a histórica medalla de prata nos Xogos Olímpicos de 1984, xunto a xogadores como Juan Antonio Corbalán, Juan Antonio San Epifanio, Ignacio Solozábal ou Fernando Romay.
Etapa na NBA
No verán de 1986 deu o gran paso e fichou polos Portland Trail Blazers da NBA, converténdose no primeiro español e segundo europeo en entrar na competición estadounidense. A súa estancia nos Trail Blazers, con todo, non foi todo o afortunada que esperaba. Sufriu varias lesións que lle tiveron, en total, preto de dous meses apartado das canchas, e que lle impediron contar coa continuidade de xogo necesaria. Unha fractura de nariz e unha artroscopia no xeonllo foron os seus peores adversarios. A pesar de todo, o madrileño deu por boa a experiencia americana. Sempre dixo que había ir á NBA a aprender. Cos Trail Blazers só xogou unha tempada (1986-87), na que disputou 24 partidos para un total de 146 minutos, 22 puntos e 28 rebotes.
Regreso ao Madrid
En 1987 regresou ao Real Madrid. E entre outras cousas fíxoo porque o conxunto branco ofreceulle un contrato que, naquel entón, representaba unha auténtica marca: 100 millóns de pesetas anuais. A súa segunda etapa foi menos frutífera. No baloncesto español destacaba o FC Barcelona dos Epi, Solozabal e Audie Norris, o estadounidense co que Martín mantivo uns duelos épicos. A Martín só lle deu tempo de engadir ao seu palmarés unha Recopa de Europa (1989) cun Real Madrid entón liderado polo iugoslavo Dražen Petrović. Poucos meses despois (tal e como lle ocorrería tres anos e medio máis tarde ao propio Petrović), un tráxico accidente acabou coa súa vida prematuramente.
Falecemento
Fernando Martín faleceu en Madrid o 3 de decembro de 1989 por mor dun accidente de circulación. Acudía a un partido que non ía disputar por dores nas costas, as cales non lle impedirían estar no banco para apoiar os seus compañeiros. Nos devanditos momentos ía recoller a Quique Villalobos para iren xuntos ao estadio. O accidente produciuse ao perder o control do seu automóbil, un Lancia Thema 8.32, mentres se incorporaba á vía de circunvalación M-30. Tras saltar a mediana, invadiu o carril de sentido contrario e impactou contra outro vehículo, conducido por Ricardo Delgado Cascales, quen sobreviviu ao accidente con graves feridas.
Paul Chart
Paul Chart, nado o 10 de outubro de 1961, é un director de cinema, guionista e produtor inglés. O seu filme American Perfekt foi estreado na sección Un Certain Regard do Festival de Cine de Cannes de 1997.
Aeroporto de Pärnu
O aeroporto de Pärnu é un aeroporto en Estonia situado a 4,4 quilómetros ao noroeste de Pärnu.
Gaza, Palestina
Gaza (en غزة, Ghazzah, en עזה, Azza) é unha cidade da Palestina, no norte do territorio coñecido como Franxa de Gaza. Localízase preto da costa do Mediterráneo. Tén unha orixe moi remota, probabelmente nun posto avanzado exipcio.
Trascastro
O topónimo galego Trascastro pode referirse a:
Estación do Carballiño
miniatura|Estación do Carballiño. miniatura|Tapa de rexistro do Ferrocarril Zamora-A Coruña.
O Carballiño é unha estación de tren de Adif situada na vila do Carballiño, na provincia de Ourense. Conta con servizos de longa e media distancia operados por Renfe. Cumpre tamén funcións loxísticas.
Trascastro, Masoucos, Castroverde
Trascastro é un lugar pertencente a parroquia de Masoucos, no concello de Castroverde. No ano 2005 tiña 28 habitantes (15 homes e 13 mulleres) segundo o padrón municipal. Xunto con Masoucos son os dous únicos lugares da parroquia.
Estación do Carballiño
Situación ferroviaria
A estación atópase no punto quilométrico 279,177 da liña férrea de ancho ibérico que une Zamora e A Coruña a 396 metros de altitude, entre as estacións da Friela-Maside e Boborás. O tramo é de vía única e está sen electrificar.
Historia
A estación foi inaugurada o 1 de xullo de 1957 coa posta en marcha do tramo Ourense-O Carballiño da liña férrea que pretendía unir Zamora coa Coruña. A súa explotación inicial quedou a cargo de Renfe, que naceu en 1941.
Desde o 31 de decembro de 2004 Renfe Operadora explota a liña mentres que Adif é a titular das instalacións ferroviarias.
A estación
O edificio para viaxeiros é un amplo edificio de planta rectangular formado por dous pisos. Ten a particularidade de posuír unha torre de tres pisos nun dos seus laterais. A fachada conta tamén cun pequeno frontón no que se incrusta un reloxo de agulla.
Longa distancia
Actualizados a 20 de xuño de 2016.
Media distancia
Actualizado a 20 de xuño de 2016.
O Regueiriño, Donramiro, Lalín
O Regueiriño é un lugar da parroquia de Donramiro, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza.
Abraham Iris
O Abraham Iris foi un avión de recoñecemento con capacidade para dous ocupantes, producido en Francia a inicios de 1930. Existiron dúas versións con lixeiros cambios entre si, O Iris I cun motor Hispano-Suiza de 75 kW (100 hp), e o Iris II cun motor Renault. O Iris era un monopraza convencional de á de parasol cun curioso deseño para o acendido do motor.
Piñeiros, Cambeda, Vimianzo
Piñeiros é un lugar da parroquia do Cambeda no concello coruñés de Vimianzo na comarca da Terra de Soneira. Tiña 37 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 16 homes e 21 mulleres.
Parroquias de Vimianzo
1
Aeroporto de Bilbao
O Aeroporto de Bilbao (IATA: BIO, OACI: LEBB) atópase a 5 quilómetros da cidade de Bilbao. A antiga terminal, terminal de carga, e gran parte dos servizos aeroportuarios atópanse no municipio de Sondika, mentres que a nova terminal, deseñada por Santiago Calatrava está no de Loiu. Trátase do aeroporto máis importante da cornixa cantábrica en canto a número de viaxeiros e impacto económico. O aeroporto de Bilbao recibiu en 2016 un total de 4 588 265 viaxeiros, o que supón un incremento dun 7,3% respecto ao ano anterior, segundo datos de AENA.
Lingua tectiteca
O tectiteco é unha lingua indíxena mesoamericana e un membro da póla quicheana-mameana da familia de linguas maias. É falada polo pobo tectiteco de Huehuetenango, Guatemala. Está estreitamente relacionada coa lingua mam. Certo número de falantes da lingua asentáronse en México. Por mor da proximidade de Huehuetenango coa fronteira mexicana os falantes da lingua acolleron aspectos do castelán mexicano na súa fala. O número de falantes contábase en 4 900 no 2010 segundo Ethnologue e segundo o Endangered Languages Project, a lingua atópase en perigo.
Aeroporto de Bilbao
É o único aeroporto rendible do País Vasco e un dos 14 rendibles do sistema aeroportuario español. Trátase do 12º aeroporto máis concorrido de España por número de pasaxeiros. É unha base da aeroliña rexional Air Nostrum e a segunda base en número de destinos de Vueling, despois do aeroporto de Barcelona.
Arquitectura
O aeroporto actual foi concibido polo arquitecto valenciano Santiago Calatrava. Deseñouno de tal forma que desde o exterior se asemellase a unha ave emprendendo o voo, por iso é polo que se coñeza popularmente co nome de A Pomba. Na construción abunda a cor branca, o vidro e o formigón.
A terminal conta cun total de 6 "fingers" (túneles móbiles que conectan directamente o avión coa terminal). Á súa vez, foi deseñada unha nova torre de control en forma de falcón para facer fronte ao incremento de voos que a nova terminal atraería. Con todo, as antigas instalacións aproveitáronse para mellorar o conxunto do aeroporto. A antiga pista de aterraxe mantívose como pista secundaria para utilizala cando a principal non estivese en condicións, a antiga terminal de pasaxeiros habilitouse como terminal de carga e a torre de control equipouse con dispositivos especiais para situacións de urxencia.
Infraestruturas
miniatura|dereita|200px|Detalle do aeroporto de Bilbao miniatura|dereita|200px|Aeroporto de Bilbao miniatura|200px|Detalle dun finger e a torre de control ao fondo.
Accesos
miniatura|dereita|200px|Terminal de pasaxeiros Ao aeroporto pódese acceder desde a cidade de Bilbao de tres xeitos diferentes:
Terminologia Anatomica
Terminologia Anatomica [TA] (Terminoloxía Anatómica ou Terminoloxía Anatómica Internacional) é o corpo oficial de nomenclatura anatómica creado conxuntamente polo Comité Federal sobre Terminoloxía Anatómica (FCAT) e as 56 Asociacións membros das Asociacións Internacionais de Anatomistas (Federación Internacional de Asociacións de Anatomistas, IFAA). Publicouse en 1998 e substitúe o estándar previo, a Nomina Anatomica [NA]. Terminologia Anatomica contén a terminoloxía para aproximadamente 7500 estruturas anatómicas macroscópicas humanas. En 2011 publicouse en liña.
Aliivibrio
Etimoloxía
O nome Aliivibrio deriva do latín alius, que significa outro, diferente, e do xénero existente Vibrio, polo que Aliivibrio significa "o outro Vibrio".
Terminologia Anatomica
Marco previo á creación dunha nomenclatura unificada
A finais do século XIX, existían ao redor de 50.000 nomes anatómicos para as 5000 estruturas descritas. Isto facilitaba a confusión e o caos na terminoloxía, o cal ademais dificultaba o intercambio de traballos científicos, especialmente os anatómicos. Por esta razón, anatomistas de diferentes partes do mundo decidiron reunirse co obxecto de unificar os criterios e determinar un idioma universal nas ciencias anatómicas.
Aliivibrio
Especies
O xénero contén as seis especies seguintes
Terminologia Anatomica
Categorías de estruturas anatómicas actuais na TA
A TA divide as estruturas anatómicas nas seguintes categorías principais (estándar en latín entre paréntese):
A01.0.00.000: Anatomía xeral (anatomia generalis)
A02.0.00.000: Ósos: sistema esquelético (ossa)
A03.0.00.000: Articulacións: sistema articular (juncturae)
A04.0.00.000: Músculos: sistema muscular (musculi)
A05.1.00.000: Sistema dixestivo (systema digestorium)
A06.0.00.000: Sistema respiratorio (systema respiratorium)
A07.1.0x.001: Cavidade torácica (cavitas thoracis) (órganos brandos) (cf. A02.3.04.002)
A08.0.00.000: Sistema urinario (systema urinarium)
A09.0.00.000: Sistemas xenitais (systemata genitalia)
A10.1.00.000: Cavidade abdominal e da pelve (cavitas abdominis et pelvis)
A11.0.00.000: Glándulas endócrinas (glandulae endocrinae)
A12.0.00.000: Sistema cardiovascular (systema cardiovasculare)
A14.0.00.000: Sistema nervioso (systema nervosum)
A15.0.00.000: Órganos dos sentidos (organa sensuum)
A16.0.00.001: Integumento común (integumentum commune)
Dedo anular
O dedo anular ou medianiño é o cuarto dedo da man humana, situado entre o dedo medio e o maimiño.
A Grueira, Ludrio, Castro de Rei
A Grueira é un lugar da parroquia de Ludrio no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 6 habitantes (4 homes e 2 mulleres).
Bernedo
250px|miniatura|Muralla de Bernedo Bernedo é un concello de Áraba, no País Vasco. Pertence á cuadrilla de Campezo-Montaña Arabesa e tiña en 2015 unha poboación de 526 habitantes.
Atópase ao norte da Serra de Cantabria, nos vales formados polos ríos Ega e Ayuda. Gran parte do Parque natural de Izki pertence a Bernedo.
Está formado polas seguintes localidades: Angostina, Arluzea, Bernedo, Berrozi, Izartza, Markinez, Navarrete, Okina, Quintana, San Román de Campezo/Durruma Kanpezu, Urarte, Urturi e Villafría.
Illa de Santa María
A illa de Santa Maria foi a primeira illa oficialmente descuberta do arquipélago dos Azores. Tamén foi a primeira en ser poboada. Foi descuberta por Diogo de Silves nunha viaxe de regreso desde Madeira no ano 1427.
A illa ten unha superficie de 97.4 km² e unha poboación de 6.500 habitantes. A capital da illa, Vila do Porto é a máis antiga das vilas dos Azores e aínda se poden atopar vestixios de casa antigas, que supostamente pertenceron ao seu primeiro capitán, con fiestras do século XV.
Santa María, é a única das illas do arquipélago con grandes proporcións de terras sedimentarias onde se poden atopar fósiles mariños.
Oleiros, Oleiros, Carballedo
Oleiros é un lugar da parroquia de Oleiros, no concello lugués de Carballedo, na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2018 tiña 5 habitantes, 3 mulleres e 2 homes.
Illa de Santa María
Sitios de interese
Almageiras:: ao sur de Vila do Porto. Debe o seu nome á baía Almageiras. É un dos sitios máis agradables dos Azores.
Pico Alto:: é a maior cota e Santa María, cunha altura de 590 m.
Oleiros, Oleiros, Carballedo
Toponimia
O topónimo fai referencia a que debeu haber fabricantes de olas, latín. O Padre Sarmiento apuntaba a enterramentos antigos.
Vincent van Gogh
Vincent Willem van Gogh (en neerlandés ), nado en Zundert o 30 de marzo de 1853 e finado en Auvers-sur-Oise o 29 de xullo de 1890, foi un pintor neerlandés e figura destacada do postimpresionismo. Pintou uns 900 cadros (deles 27 autorretratos e 148 acuarelas) e 1.600 debuxos. A figura central na súa vida foi o seu irmán máis novo Theo, quen lle prestou apoio financeiro continua e desinteresadamente. A grande amizade entre eles está documentada nas numerosas cartas que intercambiaron desde agosto de 1872; das 800 cartas conservadas do pintor, unhas 650 están dirixidas a Theo e as outras a amigos e familiares.
Sufriu frecuentes gromos dunha enfermidade mental ao longo da súa vida, o que o levou a se producir unha ferida de bala que acabou coa súa vida á idade de 37 anos. Malia que existe unha tendencia xeral a especular que a enfermidade mental influíse na súa pintura, o crítico de arte Robert Hughes cre que as obras do artista están executadas cun completo control.
Familia e primeiros anos (1853-1869)
miniatura|esquerda|300px|A familia de Vincent van Gogh: Arriba: seus pais Theodorus e Anna Cornelia. Abaixo, de esquerda a dereita: Vincent Willem, Anna Cornelia, Theo, Elisabetha Huberta, Wilhelmina Jacoba e Cornelius Vincent. Vincent van Gogh naceu na localidade de Zundert, preto de Breda, na provincia do Brabante Setentrional, nos Países Baixos. Fillo dun austero e humilde pastor protestante neerlandés chamado Theodorus van Gogh e da súa muller Anna Cornelia, Vincent recibiu o mesmo nome que lle puxeran a un irmán que nacera morto exactamente un ano antes. O 1 de maio de 1857 naceu o seu irmán Theo e amais tiveron outros catro irmáns: Cornelius Vincent, Elisabetha Huberta, Anna Cornelia e Wilhelmina Jacoba.
Durante a infancia acudiu á escola de xeito descontinuo e irregular, pois os seus pais enviárono a diferentes internados. O primeiro foi en Zevenbergen en 1864, onde estudou francés e alemán. Dous anos despois matriculouse no Instituto Hannik (Tilburg) onde permaneceu ata deixar os estudos de xeito definitivo aos 15 anos. Alí xurdiu a súa afección pola pintura, aínda que durante o resto da súa vida presumiría de ser autodidacta.
Sobre a súa infancia, Vincent van Gogh comentou: «A miña mocidade foi triste, fría e estéril.»
Marchante de arte
miniatura|esquerda|150px|Vincent van Gogh en 1866. miniatura|Quenlla (1872-73, A Haia), debuxo xuvenil de Van Gogh.
Desde moi novo mostrou un carácter difícil e un temperamento forte. Tras abandonar os estudos e logo dun ano en Zundert, van Gogh empezou a traballar en 1869, á idade de 16 anos, como aprendiz en Goupil & Co. (máis tarde Boussod & Valadon), unha importante compañía internacional de comercio de arte da Haia da que o seu tío Vincent foi socio. Adaptouse bastante ben a esta nova vida, chegando a escribir:
Catro anos despois foi trasladado a Londres para fornecer obras de arte os comercios da cidade. Na capital británica namorou de Eugénie, a filla de Ursula Loyer, a patroa da pensión onde se hospedaba, pero a moza estaba comprometida e rexeitouno. En 1874, un ano despois da súa estadía en Londres, pasou as vacacións en familia en Helvoirt e confesou o seu malestar por mor de Eugénie. Viviu illado, lendo libros relixiosos e perdendo o interese polo traballo.
En maio de 1875 foi destinado a París, onde creceu o seu amor pola arte. Nunha exposición de debuxos de Jean-François Millet comentou:
O 10 de xaneiro de 1878, nunha carta dirixida ao seu irmán Theo, comunicou que fora despedido da galería de arte e que se tería que ir o 1 de abril. O despedimento foi debido a que antepuña os seus gustos persoais sobre as vendas que debía facer. En Boussod Valadon quedou, aínda así, o seu irmán, catro anos menor ca el, que traballaría alí desde 1873 ata a súa morte e sen cuxa abnegación nunca seria posible a curta e intensa carreira artística do seu irmán máis vello. A súa familia propúxolle que abrise el mesmo unha galería, onde podería ofrecer a clase de pintura que el escollese. Rexeitou a idea e máis tarde insistiu ao seu irmán, tamén marchante de arte, para que deixase o seu traballo xa que «o comercio de arte era unha farsa».
Relixión
O seu amigo o escritor Albert Djemal tratou de axudalo. A finais de marzo de 1876 regresou a Inglaterra, onde permaneceu dous anos. Por aquel tempo Van Gogh aumentou o seu fanatismo relixioso. Entusiasmáballe a lectura da Biblia, e De imitatione Christi (A imitación de Cristo ) de Tomás de Kempis. Logo de estar un tempo como mestre auxiliar en Ramsgate, empezou a traballar en Isleworth como axudante do predicador metodista Jones, onde chegou a subir ao púlpito da igrexa e ler un sermón que preparara escrupulosamente. Sobre este primeiro sermón existe unha copia que enviou ao seu irmán Theo con frases como: Pasou uns seis meses en Dordrecht como empregado dunha librería, e en maio de 1877 trasladouse a Ámsterdam onde se quixo facer teólogo. Tivo que desistir e tamén abandonar os seus desexos de entrar nunha escola metodista. Foi rexeitado por non saber nin latín nin grego e a súa dificultade para falar en público, aínda que realmente o motivo era a súa falta de subordinación. Cada vez éralle máis difícil adaptarse a unha certa orde e someterse a alguén que o dirixira.
En 1878, compadecidos polo seu profundo fervor, os seus superiores enviárono como misioneiro ás minas de carbón de Borinage, na rexión de Mons en Bélxica, onde en condicións extremadamente duras realizou durante 22 meses un traballo evanxelizador entre os mineiros da zona. Pero co seu fanatismo o que conseguía era que lle chegasen a temer. Durmía nunha pequena barraca e o seu estado degradábase máis cada día. Ademais repartía entre os pobres o pouco que tiña. Dicía que estaba obrigado a crer en Deus para poder soportar tantas desgrazas. Os superiores decidiron entón envialo a Cuesmes, na provincia de Hainaut, onde permaneceu un ano completo nunha absoluta pobreza e en contacto cos mineiros, polos que sentía unha gran simpatía: «Os carboeiros e os tecedores seguen constituíndo unha raza separadamente dos demais traballadores e artesáns e sento por eles unha gran simpatía e sentiríame feliz se un día puidese debuxalos, de modo que estes tipos aínda inéditos ou case inéditos fosen sacados a luz.(...)». Despois suprimíronlle o pequeno soldo que recibía. Ante todo isto, seguiu os consellos de Theo, do que xa estaba recibindo axuda económica, e decidiu dar un cambio á súa vida e dedicarse á pintura.
Pintura e aprendizaxe
miniatura|esquerda|O sementador (1881, debuxo a pluma) [[Museo Van Gogh.]] Establecido en 1880 en Bruxelas fixo amizade co pintor neerlandés Anthon van Rappard. Inscribiuse na Academia de Belas Artes onde estudou debuxo e perspectiva. Nesta época realizou esbozos e debuxos baseados nas pinturas de Jean-François Millet, representando personaxes de campesiños e mineiros, modelos da vida cotiá, e pintándoos moi realistas e con tonalidades escuras.
Etten
O 12 de abril de 1881 Vincent chegou a Etten a visitar ao seu irmán. Durante este período foi á casa do seu primo, o destacado pintor realista Anton Mauve, e volveu namorar, esta vez dunha das súas curmás, Cornelia Adriana Vos-Stricker, alcumada Kee, que viña de enviuvar, e á que propuxo rapidamente matrimonio; a resposta de Kee foi: «Xamais, non, nunca» ("Nooit, neen, nimmer"). Malia esta negativa, insistiu mediante cartas que a viúva non contestaba, ademais de negarse a velo. Vincent insistiu cos pais dela, foi á súa casa a intentar mirala de novo, e os familiares chegáronlle a dicir que a súa insistencia era «noxenta». En decembro de 1881, escribiu ao seu irmán contándolle a historia e as disputas co seu pai: «Pero como podes ver, estou novamente na Haia; por Nadal tiven unha disputa bastante grave co noso pai, que chegou ao extremo de dicirme que sería mellor que abandonase a casa. Díxoo tan enérxico que me fun aquel mesmo día».
A Haia
Na Haia, o seu primo Antón Mauve aconselloulle e insistiu na importancia de que aprendese perspectiva e debuxo. Vincent fixo entón as súas primeiras acuarelas e naturezas mortas, utilizando tons apagados, como se ve en Os pobres e o diñeiro (1882) e Natureza morta con col e zocos (1881).
Mentres, a súa vida amorosa tomou un novo rumbo. Desesperado tralo rexeitamento da súa curmá Kee, ou quizais por compaixón, Vincent recolleu da rúa a Clasina María Hoornik, alcumada "Sien", unha prostituta alcohólica, embarazada e cunha filla, coa que viviu durante un ano; tanto a nai coma a filla servíronlle de modelos. No debuxo Dor, na marxe inferior, citou as palabras de Jules Michelet do tratado La Femme (1860): «Como é que hai na terra unha muller soa?» Sien, pola falta de recursos económicos, volvera a exercer a prostitución e isto, unido á gran presión que padecía Van Gogh por parte do seu pai, do seu irmán Theo e o seu primo Mauve (con quen chegaría a discutir e romper a súa amizade), fixo que este intento de vida familiar tamén fracasara.
Concluída esta relación, trasladouse a Drenthe, no norte dos Países Baixos, onde permaneceu durante tres meses e pintou paisaxes ao óleo nos que se pode apreciar a diferenza cos debuxos realizados anteriormente. Como quería plasmar todos os detalles, realizou os óleos con trazos grosos e pinceladas espesas. Esta tempada sentiu máis que nunca a soidade; nas cartas dirixidas ao seu irmán, insistíalle en que abandonase o seu traballo de marchante e seguise o camiño da pintura. En decembro de 1883 regresou novamente á casa paterna, esta vez en Nuenen, onde o seu pai fora trasladado.
Nuenen
miniatura|O tecelán no tear (1884, 70×85 cm) En Nuenen, foi ben recibido pola súa familia, que lle acondicionou unha habitación como taller. Neste período dedicouse a debuxar e pintar o traballo nos teares. Coincidiu cun amigo seu, Anthon van Rappard, ao que coñecera en Bruxelas e que fora pasar uns días en Nuenen, e os dous xuntos estudaron e pintaron os teceláns rurais. Nestas obras Van Gogh non conseguiu a mesma técnica que o seu amigo, pero este serviulle de exemplo.
A pintura O tecelán no tear, de maio de 1884, expresa a dureza e o esforzo deste oficio, pero tamén a dignidade do personaxe; aquí Van Gogh amosa a súa solidariedade e identificación co protagonista, intentando representar o ideal dunha sociedade libre da industrialización e fai unha gabanza do traballo artesanal. A composición consegue o efecto de enmarcar o tecelán no mecanismo do tear, dentro dun enreixado horizontal e vertical que parece integrar o personaxe ata conseguir que chegue a formar parte da máquina. A claridade do fondo fai resaltar todo o debuxo.
No outono de 1884, namorou de novo, agora da filla dun veciño, Margot Begemann, dez anos maior ca el, que o acompañaba nas súas saídas pictóricas polo campo. Pensaron en contraer matrimonio, pero atopáronse coa firme oposición da familia de Margot, quen chegou a intentar suicidarse. Pouco despois o 26 de marzo de 1885, morreu repentinamente o pai de Vincent. As disputas pola herdanza entre a súa nai e as súas irmás, fixeron que marchase da casa para ir vivir a un lugar máis amplo que lle ofrecera o sacristán da Igrexa católica; na súa familia, que era protestante, este feito foi considerado como unha ofensa. miniatura|300px|Os comedores de patacas ([[1885, pintura ó óleo, 82×114 cm) Museo van Gogh, Ámsterdam.]] Durante a primavera de 1885 pintou a que se considera unha das súas grandes obras primeiras, Os comedores de patacas. Ata entón os seus esforzos centráranse sempre na representación dunha figura; nesta obra atopouse coa dificultade de ter que coordinar cinco personaxes e conseguir relacionalos. Para realizala contratou modelos e realizou diversos esbozos de debuxos das figuras e estudos sobre detalles, coas mans suxeitando o garfo, a cunca ou a teteira. As cores empregadas, de tons terrosos, non contribuíron a unha fusión harmoniosa co fondo.
Vincent, por carta, explicoulle ao seu irmán:
Á vista desta pintura en París, Camille Pissarro quedou profundamente impresionado pola forza expresiva do cadro. Tamén Émile Bernard escribiu nun artigo: miniatura|Natureza morta con Biblia (1885, 65×78 cm) Seguramente cando Bernard falaba da grandiosa fealdade, referíase ás cores xa que el tiña un sentido da cor moito máis luminoso.
Durante estes dous anos en Nuenen completou numerosos debuxos e acuarelas, e preto de duascentas pinturas ao óleo. As cores usadas continuaban sendo escuras. Cando se queixou de que Theo non estaba a facer suficiente esforzo para vender as súas pinturas en París, o seu irmán contestoulle que eran demasiado apagadas e non estaban na liña do estilo do momento, onde destacaban as pinturas brillantes dos impresionistas. Vincent escribiu respecto diso: O cadro Natureza morta con Biblia, foi pintado en outubro de 1885 antes da súa partida cara a Antuerpen. Apréciase a Biblia como símbolo da casa paterna e de toda unha educación relixiosa, e como contraste aparece A joie de vivre de Zola, o libro do naturalismo e, en opinión do seu pai, unha das obras máis nefastas. Na composición, Van Gogh coloca a candea, un símbolo relixioso, coa idea de situar ámbolos símbolos no mesmo nivel.