cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teoría da cor
Modelo de cor RYB
O círculo cromático máis empregado hoxe, derivado dese modelo é o do profesor da Bauhaus Johannes Ittens, que incluía as valoracións de cores cálidas e frías coas súas consideracións perceptuais, psicolóxicas e culturais.
Percepción da cor
Na retina do ollo existen millóns de células especializadas en detectar as lonxitudes de onda procedentes da nosa contorna. Estas células fotorreceptoras, conos e os bastóns ou bastonetes, recollen parte do espectro da luz e, grazas ao efecto fotoeléctrico, transfórmano en impulsos eléctricos, que son enviados ao cerebro a través dos nervios ópticos, para crear a sensación da cor.
Existen grupos de conos especializados en detectar e procesar unha cor determinada, sendo diferente o total deles dedicados a unha cor e a outro. Por exemplo, existen máis células especializadas en traballar coas lonxitudes de onda correspondentes ao vermello que a ningunha outra cor, polo que cando a contorna en que nos atopamos nos envía demasiado vermello prodúcese unha saturación de información no cerebro desta cor.
Cando o sistema de conos e bastóns dunha persoa non é o correcto pódense producir unha serie de irregularidades na apreciación da cor, do mesmo xeito que cando as partes do cerebro encargadas de procesar estes datos están danadas. Esta é a explicación de fenómenos como o daltonismo. Unha persoa daltónica non aprecia as gamas de cores na súa xusta medida, confundindo os vermellos cos verdes.
Debido a que o proceso de identificación de cores depende do cerebro e do sistema ocular de cada persoa en concreto, podemos medir con toda exactitude o espectro dunha cor determinada, pero o concepto da cor producida é totalmente subxectivo, dependendo da persoa en si. Dúas persoas diferentes poden interpretar unha cor dada de forma diferente, e pode haber tantas interpretacións dunha cor como persoas hai.
O mecanismo de mestura e produción de cores producido pola reflexión da luz sobre un corpo non é o mesmo ao da obtención de cores por mestura directa de raios de luz.
Marga Faulstich
Traxectoria
Faulstich tivo dous irmáns e en 1922 a familia trasladouse á cidade de Jena, onde estudou a escola media. Despois de graduarse no instituto en 1935, empezou a formarse como axudante en Schott AG, un dos principais fabricantes de cristais en Europa especializado en óptica e tecnoloxía. Nos seus primeiros anos alí, traballou no desenvolvemento de capas de lámina delgada. Os achados de ciencia básica investigados utilízanse desde entón para a fabricación de lentes de sol, lentes con tratamento antirreflexante e fachadas de vidro.
Grazas ao seu talento, Faulstich avanzou rápido na súa carreira: de axudante a técnico e a asistente científico, e finalmente científica. O seu prometido morreu na segunda guerra mundial e centrouse só na súa carreira. En 1942, estudou química mentres continuaba traballando en Schott. Non puido acabar os seus estudos porque a situación cambiou tras a guerra. Pertencía á zona de ocupación soviética mentres que as instalacións máis avanzadas de vidro do mundo estaban en Jena, e os países aliados querían obter e utilizar o seu know how. En consecuencia, 41 especialistas e directores de Schott AG foron levados ao sector occidental, incluíndo a Faulstich.
En 1949, construíuse un novo instituto de investigación en Landshut para que o persoal de Schott AG puidese continuar o seu traballo. Con todo, despois de que a fábrica de Jena fose expropiada en 1948 e a división de Alemaña establecésese en 1949, decidiuse construír unha nova fábrica en Maguncia-Neustadt para os "41 vidreiros" de Schott AG. A nova fábrica nos arredores de Maguncia Neustadt ('cidade nova') abriuse en 1952, e Faulstich continuou traballando, investigando e desenvolvendo novos vidros, con especial atención a lentes para microscopios e prismáticos. Ademais das súas investigacións, Faulstich dirixiu un crisol.
Netta
Descrición
O xénero foi descrito en 1829 polo naturalista alemán Johann Jakob Kaup.
Etimoloxía
O nome científico Netta deriva do grego antigo netta, "pato".
Especies
No xénero recoñécense tres especies:
Nota taxonómica
O pato de cabeza rosa, probabelmente extinto, anteriormente foi clasificado como Rhodonessa caryophyllacea, pero demostrouse recentemente mediante análises filoxenéticas estreitamente relacionado co pato rubio, polo que agora foi transferido ao mesmo xénero, como Netta caryophyllacea.
Porén, isto foi cuestionado debido ás numerosas e pronunciadas peculiaridades desa especie.
Características
Netta é un xénero de patos mergulladores. Pero a diferenza doutros patos mergulladores (anatinos), son reticentes a mergullarse e aliméntanse como os patos non mergulladores.
Son patos gregarios, que se encontran principalmente na auga doce.
Son bos voadores; as súas ás anchas e de punta roma requiren batidos máis rápidos que os de moitos patos, e despegan con certa dificultade. Non camiñan ben na terra como os patos terrestres porque as súas patas adoitan situarse máis atrás para axudarlles a impulsalas cando están baixo a auga.
Rusofilia galiciana
A rusofilia galiciana (en Галицьке русофільство) ou moscofilia (en Москвофіли) foi un movemento cultural e político que se deu maioritariamente no Reino de Galicia e Lodomeria, no Imperio Austrohúngaro. Esta ideoloxía argumentaba que, dado que os eslavos orientais de Galicia eran descendentes do pobo da Rus de Kíiv (rutenos) e seguidores do cristianismo oriental, eran polo tanto unha rama do pobo ruso. O movemento formaba parte de todo o paneslavismo que se estaba a desenvolver a finais do século XIX. A rusofilia foi en gran parte unha reacción contra a supresión cultural polaca (en Galicia) e húngara (na Rutenia dos Cárpatos) que estaba asociada en gran medida co catolicismo romano.
Terminoloxía
Os "rusófilos" chamábanse a si mesmos rusos, rutenos ou rusinos (rusyns). Algúns rusófilos acuñaron termos como Obshche-rossy (rusos comúns) ou Starorusyny (antigos rutenos) para subliñar as diferenzas dentro da súa facción, referíndose á común con todos os rusos, ou a súa posición única dentro de toda a nación rusa.
O etnónimo rutenos para o pobo ucraíno foi aceptado tanto polos rusófilos como polos moscófilos durante un período bastante longo. O novo nome de ucraínos comezou a ser aceptado polos galicianos rutenos (a diferenza dos galicianos polacos) ao redor da década de 1890, baixo a influencia de Nikokai Kostomarov e a Irmandade dos Santos Cirilo e Metodio no centro de Ucraína.
Contexto
Despois da caída do Reino de Galicia-Volinia en 1349, a maior parte da área do que hoxe é a Ucraína occidental quedou baixo o control de Polonia e Hungría, con Polonia gobernando Galicia e Hungría controlando a Rutenia dos Cárpatos. A perda da independencia comezou un período de asimilación gradual e de séculos de gran parte da elite nativa ás culturas polaca e húngara. Esta elite adoptou unha orientación nacional que vía a poboación Rus nativa de Galicia como unha rama da nación polaca que resultou ser de fe cristiá oriental. Crían que a lingua nativa era só un dialecto do polaco, comparable ao mazovio, e que a asimilación sería inevitable.
Este proceso "de polonización" encontrouse, con todo, coa resistencia dos campesiños, o clero e unha pequena minoría de nobres que conservaron a súa cultura, relixión eslava oriental ou ambas as dúas cousas. Estes dous últimos grupos formarían o núcleo dos movementos nacionais que xurdirían co afrouxamento do control polaco e húngaro no oeste de Ucraína, que ocorreu cando toda a rexión pasou a estar baixo o control dos Habsburgo austríacos no curso das Particións de Polonia. O emperador austríaco emancipou aos servos, introduciu a educación obrigatoria e elevou o status dos sacerdotes rutenos ao dos seus homólogos polacos e húngaros. Ademais, ordenaron que os seminaristas católicos ucraínos recibisen unha educación superior formal (antes, os sacerdotes eran educados informalmente polos seus pais) e organizaron institucións en Viena e Lviv que cumprirían esta función. Isto provocou a aparición, por primeira vez, dunha gran clase social culta dentro da poboación ucraína en Galicia. As reformas austríacas levaron a unha movilización social gradual dos habitantes nativos da Ucraína occidental e á aparición de varias ideoloxías nacionais que reflectían a cultura eslava oriental dos nativos e que se opoñían ás culturas católicas romanas de Polonia e Hungría. Este desenvolvemento foi alentado polas autoridades austríacas porque serviu para socavar o control polaco ou húngaro da zona. Os movementos culturais incluían a rusofilia, isto é, a idea de que Galicia era a parte máis occidental de Rusia e que os nativos da Ucraína occidental eran, como todos os habitantes eslavos orientais do Imperio Ruso, membros dunha soa nación rusa; o rutenismo, a idea de que o pobo de Ucraína occidental era unha única nación eslava oriental; e a Ucrainofilia, a idea de que os habitantes do oeste de Ucraína eran os mesmos que os das terras veciñas do Imperio Ruso pero que ambos eran un pobo diferente dos rusos, os ucraínos.
Inicialmente, existía flexibilidade entre as tres orientacións nacionais, e non era raro que algunhas persoas cambiasen de lealdade ao longo da súa vida. Ata aproximadamente o cambio ao século XX, os membros dos tres grupos identificáronse con frecuencia polo etnónimo rutenos (Rusyny). A ideoloxía máis destacada nun principio era o rutenismo, ou Rutenstvo. Os seus defensores, chamados "antigos rutenos", eran principalmente sacerdotes ricos ou influentes e os restos da nobreza que non foran polonizados, e eran bastante leais aos Habsburgo aos que debían a súa alta posición social. Aínda que subliñaaban a súa separación dos polacos en termos de relixión e orixe, estas persoas mantiveron, con todo, unha actitude elitista cara ao campesiñado. Falaban frecuentemente a lingua polaca entre eles, e tentaron promover unha versión da lingua eslava eclesiástica con elementos da lingua vernácula ucraína local, así como a lingua rusa como lingua literaria para o oeste de Ucraína. Non obstante, esta lingua nunca foi estandarizada. A lingua que falaba a xente común era vista con desprezo. Os vellos rutenos rexeitaron tanto o ucrainofilismo como o rusofilismo. Deles escribiu ironicamente o pensador ucraíno Mykhailo Drahomanov, que "vós, os intelectuais galicianos, pensades de verdade en crear algún tipo de Uniate Paraguay, con algún tipo de aristocracia burocrática xerárquica, igual que creastes unha lingua literaria austro-rutena!". O antigo rutenismo dominou o panorama cultural galiciano ata mediados do século XIX, cando foi suplantado pola rusofilia e moitos dos defensores do antigo rutenismo acabaron por converterse en rusófilos.
Ideoloxía
Un dos máis activos rusófilos galicianos foi o destacado historiador e nobre Denis Zubrytsky, que axudou a converter a boa parte da elite galiciana á súa causa. Tamén foi o primeiro en comezar a escribir en ruso estándar e xa en 1849 comezou a traballar na súa obra principal, A Historia do Antigo Principado Galiciano-Ruso. Nunha carta ao seu amigo Mikhail Pogodin, Zubrytsky afirmou que o seu propósito declarado era familiarizar ao seu pobo galiciano coa historia rusa e a lingua rusa. De feito, a historiografía do Reino de Galicia-Volinia foi iniciada en gran parte polos rusófilos galicianos e serviu de base para o seu proxecto de construción nacional (en contraste, os ucrainófilos daquela época centráronse na historia dos cosacos). En termos de literatura e cultura, os rusófilos promoveron a Nikolai Gogol e Ivan Naumovich en contraste coa énfase ucrainófila sobre Taras Schevchenko.
En canto á lingua, os rusófilos galicianos opuxéronse firmemente á adopción da lingua vernácula ucraína falada polos campesiños e apoiaron a adopción do ruso literario estándar. Esta oposición foi tal que mesmo acolleron a prohibición da lingua ucraína no Imperio Ruso en 1876. Reflectindo a súa crenza de que o pobo de Ucraína desempeñaba un papel especial na gran nación rusa, o principal pensador rusófilo Ivan Naumovich declarou que a lingua rusa derivaba do "ruso menor" e só estaba sendo readoptada en Galicia. De feito, os rusófilos galicianos escribiron que unha das razóns para que todos os eslavos orientais adoptasen a lingua rusa foi que a lingua rusa moderna fora creada nos séculos XVII e XVIII por estudosos de Ucraína.
A pesar dalgúns elementos democráticos (como o fomento da alfabetización entre os campesiños) a rusofilia galiciana tendía a ser antidemocrática e reaccionaria, situándoa fóra das tendencias democráticas da sociedade do século XIX. Por exemplo, o líder rusófilo Dennis Zubrytsky defendía a servidume tanto antes como despois da emancipación dos servos galicianos austríacos en 1848.
Dentro da rusofilia galiciana tamén tiña cabida o antisemitismo. Dende a década de 1860 ata a de 1880 algúns campesiños esperaban que o Tsar chegase a Galicia e matara aos polacos e aos xudeus. Durante a ocupación rusa de Galicia de 1914-1915, un xornal rusófilo galiciano espallou rumores de levantamentos xudeus antirrusos para xustificar os pogroms antisemitas das tropas rusas, e os rusófilos que traballaban dentro da administración rusa uníronse a elementos rusos da dereita para instar ao goberno ruso a resolver a "cuestión xudía" desposuíndo aos xudeus da cidadanía rusa, expulsándoos a Alemaña e distribuíndo as súas propiedades (xunto coa dos polacos) entre os ucraínos locais (que os moscófilos consideraban "rusos"). Estes últimos chamamentos foron ignorados polo exército ruso, que non quería perturbacións excesivas na economía local durante a guerra. Os rusófilos que foran instalados polas autoridades rusas como alcaldes nalgunhas cidades procederon a pechar as escolas xudías.
Crecemento e desenvolvemento
dereita|miniatura|292x292px| [[Iakov Golovatskii, un destacado rusófilo, como presidente da Universidade de Lviv, en 1864.]] A rusofilia ucraína occidental apareceu na Rutenia dos Cárpatos a finais do século XVIII. Nesta época, varias persoas da rexión instaláronse en San Petersburgo e obtiveron altos cargos académicos. O máis coñecido deles foi Vasilii Kukolnik (pai do dramaturgo ruso Nestor Kukolnik), membro dunha antiga familia nobre que estudara en Viena antes de chegar a Rusia. Entre os alumnos de Vasilii estaban o Gran Duque Constantino Pavlovich de Rusia e o Gran Duque Nicolao Pavlovich de Rusia, futuro emperador Nicolao I de Rusia. Estes emigrados, aínda que adoptaron un sentido do patriotismo ruso, tamén mantiveron os seus vínculos coa súa terra natal e intentaron utilizar a súa riqueza para introducir a literatura e a cultura rusas na súa rexión. Cando os húngaros se sublevaron contra os austríacos en 1848, os eslavos orientais locais, antagónicos aos húngaros que os dominaran, foron profundamente conmovidos pola presenza das tropas rusas aparentemente invencibles enviadas por Nicolao para axudar a esmagar a rebelión. Neste momento, Austria apoiou o movemento rusófilo como contrapeso aos intereses polacos e húngaros, e baixo o liderado do nobre rusófilo Adolf Dobrianski, o pobo da Rutenia dos Cárpatos recibiu unha autonomía limitada, aínda que a rexión volveu ao control húngaro despois duns anos.
En Galicia, a rusofilia xurdiu xa na década de 1830, cando se organizou en Przemyśl a "Sociedade de eruditos" e foi estimulada en parte pola presenza en Lviv en 1835 e entre 1839 e 1840 do paneslavista ruso Mikhail Pogodin, que fixo amizade coa intelectualidade rutena local e influíu neles. Porén, o movemento non chegou a dominar a sociedade ucraína occidental ata os anos 1850–60. Moitos defensores do rutenismo quedaron desencantados con Austria e vinculáronse co xigante e poderoso estado ruso. O relativo aumento do poder de Rusia en comparación co de Austria durante o século XIX tamén xogou un papel neses sentimentos. Os acontecementos da década de 1860 contribuíron a aumentar os sentimentos prorrusos en Galicia. Tradicionalmente, os rutenos locais tiñan unha crenza inxenua de que o emperador dos Habsburgo estaba ao seu lado e que os defendería contra a nobreza polaca. Desde finais da década de 1850, as cortes austríacas adoitaban poñerse do lado dos nobres (principalmente polacos) nas disputas de terras cos campesiños, durante as cales os bosques e pastos que os campesiños utilizaban tradicionalmente eran considerados propiedade dos nobres. Isto provocou importantes dificultades económicas para os campesiños. Mentres isto sucedía, o tsar ruso emancipara os campesiños na Ucraína gobernada polos rusos. En 1863–1864, unha insurrección de nobres polacos en áreas que incluían a Ucraína gobernada por Rusia foi brutalmente esmagada polo goberno tsarista, que ao castigar aos rebeldes polacos proporcionou aos campesiños ucraínos unha compensación relativamente favorable. Moitos galicianos aprobaron o trato brutal do tsar aos nobres polacos, en contraste co apoio dos austríacos aos polacos no conflito polaco-ucraíno. Moitos deles pensaban que a situación dos ucraínos estaba mellorando máis baixo os tsares que baixo os austríacos. No testemuño dun campesiño austríaco-ucraíno, "se non hai xustiza en Viena, atoparémola no Moskal".
Decadencia antes da guerra e caída antes da guerra
Unha xeración despois de acadar o dominio da vida ucraína occidental, con todo, os rusófilos foron eclipsados polos ucrainófilos, tamén chamados populistas (Narodovtsi). Orixinalmente procedentes do mesmo estrato social que os rusófilos (clero e nobreza), pero aos que se uniu a emerxente intelectualidade secular, os ucrainófilos eran dunha xeración máis nova que, a diferenza dos seus pais, sentían simpatía por Taras Shevchenko e non polos tsares, e que abrazaban ao campesiñado en vez de rexeitalo. Este énfase no pobo (o enfoque "de abaixo a arriba") tivo éxito ante a orientación elitista "de arriba a abaixo" dos rusófilos.
Moitos factores explicaron o colapso do movemento rusófilo. O principal foi probablemente a gran capacidade de organización dos ucrainófilos. Os populistas espalláronse por todo o campo para mobilizar ás masas para a súa causa. En 1868, o estudante de Lviv Anatole Vakhnianyn organizou e converteuse no primeiro xefe da organización Prosvita, cuxo obxectivo era organizar salas de lectura e teatros comunitarios que se fixeron moi populares entre os campesiños. Para axudar aos campesiños empobrecidos, os activistas ucrainófilos crearon cooperativas que compraban subministracións en grandes cantidades, eliminaban os intermediarios e transferían os aforros aos veciños. Creáronse as cooperativas de crédito, proporcionando préstamos económicos aos agricultores e eliminando a dependencia dos prestamistas non ucraínos. Os rusófilos intentaron imitar esas estratexias, pero non puideron poñerse ao día. En 1914, Prosvita tiña 3.000 salas de lectura mentres que a versión rusófilo, a Sociedade Kachkovsky (fundada en 1874), tiña só 300. O sindicato cooperativo ucraíno tiña 900 membros, mentres que o rival rusófilo tiña só 106. Impedidos de publicar nos principais xornais occidentais de Ucraína polos rusófilos que os controlaban, os populistas crearon os seus. En 1880, Dilo ('Escritura') foi fundado como rival do rusófilo Slovo, e debido ao aumento da alfabetización da poboación ucraína, a súa circulación superou á do seu rival máis antigo.
Un segundo factor importante para o éxito dos ucrainofilos foi o exilio dende Ucraína Dniéper dun gran número de escritores e estudosos do leste ucraíno, ben educados e talentosos, como o escritor Panteleimon Kulish, o economista, filósofo e antigo profesor da Universidade de San Vladimir de Kíiv, Mykhailo Drahomanov, e especialmente o historiador Mykhailo Hrushevsky, que dirixiu un novo departamento na Universidade de Lviv. Moitas destas figuras establecéronse ou viviron durante un tempo en Lviv. En cambio, ningún intelectual ruso destacado chegou a Galicia para axudar á causa rusófila local. Este fenómeno levou á observación irónica de Drahomanov de que os ucrainófilos estaban en realidade máis en contacto coas tendencias culturais e intelectuais rusas contemporáneas que os rusófilos a pesar do amor deste último grupo por Rusia. Ademais, mentres chegaban a Galicia ucrainófilos educados procedentes do Imperio Ruso, os rusófilos locais de Galicia experimentaron unha "fuga de cerebros" xa que moitos deles abandonaron o oeste de Ucraína para ocupar postos en Rusia. Moitos dos profesores clásicos necesarios como consecuencia das reformas educativas rusas promovidas por Dmitry Tolstoi no século XIX eran galicianos. Entre a intelectualidade local, Ivan Franko mostrou o potencial literario da lingua vernácula ucraína. O decrecemento do número local de rusófilos non podía competir co talento destas figuras culturais e estudosos ucraínos. Posiblemente como resultado do acordo polaco-ruteno de 1890 que permitiu a cultura e a educación ucraínas en Galicia, o número de estudantes de lingua ucraína aumentou moito. Hrushevsky imaxinaba Galicia como un refuxio para o movemento nacional ucraíno e os rutenos galegos como ucraínos do século XX. O acordo de 1890 foi crucial para axudar a que a identidade nacional ucraína florecese en Galicia antes que nos territorios do Imperio Ruso onde foi suprimida.
Outros factores que axudaron a ucrainofilia a triunfar sobre a rusofilia en Galicia foron que a alta sociedade de Galicia, dominada polos polacos, era profundamente antirrusa en resposta á represión rusa dos levantamentos polacos, polo tanto, a nobleza polaca galiciana establecía un ton antirruso mentres simpatizaba co movemento ucrainófilo.
A axuda para a causa ucrainófila dende o leste de Ucraína tamén tomou a forma dunha xenerosa axuda financeira dos ricos terratenentes ucraínos. Debido ás restricións á imprenta ucraína e á lingua ucraína impostas polo goberno tsarista no leste de Ucraína, as familias de nobres ucraínos do leste ou de oficiais cosacos que non se rusificaran enviaron diñeiro a Galicia co fin de patrocinar alí actividades culturais ucraínas. Estas persoas, que gozaban da condición de nobres, era en xeral moito máis rica que os cregos e fillos de cregos que dominaban os movementos galicianos locais. A cantidade enviada por estes particulares desde a Ucraína gobernada por Rusia a causas de ucrainófilos probablemente igualou as subvencións enviadas polo goberno ruso aos rusófilos galicianos. Por exemplo, Yelyzaveta Myloradovich, unha nobre de Poltava, doou 20.000 coroas austríacas á Sociedade Científica Shevchenko.
O goberno austríaco tamén contribuíu significativamente á vitoria dos ucrainófilos. Inicialmente, Austria apoiara a rusofilia como contrapeso aos polacos e húngaros. Durante a última parte do século XIX, cando Austria-Hungría e Rusia se converteron en rivais, as autoridades austríacas alarmáronse polas actividades dos rusófilos. Para manter a lealdade da poboación ucraína, as autoridades austríacas fixeron concesións a causas ucraínas, como a expansión do sistema educativo ucraíno, e en 1893 fixeron da versión ucraína da lingua vernácula ucraína a lingua de ensino. Isto deixou fóra do sistema educativo aos rusófilos. Durante a década de 1880 os austríacos xulgaron a moitos rusófilos por traizón ou espionaxe. Estes xuízos foron moi difundidos e serviron para desacreditar aos rusófilos entre o pobo ucraíno, a maioría dos cales seguían sendo leais ao emperador austríaco. Un dos fiscais foi Kost Levitsky, que máis tarde se converteu nun importante político ucraíno. Os austríacos tamén deportaron a un editor do xornal rusófilo Slovo e destituíron ao xefe rusófilo da Igrexa grego-católica, o metropolita Yosyf Sembratovych.
En 1899, o conde Andrei Sheptytskyi converteuse en novo xefe da Igrexa greco-católica. Nobre polonizado dunha antiga familia ucraína, adoptou a lingua ucraína e unha orientación ucrainófila. Aínda que Sheptytskyi non interferiu nas actividades e escritos persoais dos sacerdotes, purgou aos poucos a xerarquía de rusófilos da Igrexa. A pesar de recibir críticas dalgúns ucrainófilos pola lenta progresión dos seus cambios, baixo o liderado de Sheptytskyi a Igrexa deixou gradualmente de ser un bastión do rusofilismo e converteuse nun piar ucrainófilo.
Ante a falta de apoio dentro da súa comunidade e do goberno austríaco, os rusófilos recorreron aos estranxeiros en busca de axuda e fixéronse máis radicais na súa política. Fundaron o Partido Nacional Ruso, pediron unha completa identificación con Rusia e promoveron a conversión do pobo ucraíno occidental á ortodoxia. Os rusófilos dependían agora en gran medida do financiamento do goberno ruso e de patrocinadores privados rusos (a Sociedade Benevolente Galiciano-Rusa foi establecida en San Petersburgo en 1908) e dos aristócratas polacos galicianos ultraconservadores. Os ultraconservadores polacos estaban alarmados pola mobilización social dos campesiños ucraínos e buscaron utilizar o movemento rusófilo como unha forma de dividir a comunidade ucraína. Tamén se uniron cos rusófilos en oposición a unha proposta de alianza entre os ucraínos e os polacos politicamente moderados. O apoio polaco proporcionou aos rusófilos algunhas vantaxes durante as eleccións, algunhas vantaxes para os sacerdotes rusófilos na obtención de parroquias e tolerancia cara ás actividades políticas rusófilas. Os rusófilos tamén tentaron, con éxito limitado, explotar as diferenzas entre a pequena nobreza ucraína e os campesiños. A nobreza tiña algo máis de probabilidades de apoiar a rusofilia que os campesiños. Un nobre candidato nas eleccións de 1911, Ivan Kulchytsky, declarou: "Agora recuperamos a vista e non permitiremos que os bastardos nos enganen con Ucraína." Debedes saber que a partir de agora non nos importa Ucraína e volvemos ao camiño histórico. A partir de agora somos rusos".
A axuda dos mecenas rusos e polacos non conseguiu evitar o declive rusófilo. A principios do século XX, os rusófilos convertéronse nunha minoría en Galicia. Dentro da Igrexa, eran alcumados "bisontes", en palabras do erudito Himka, unha "especie antiga e peluda en vías de extinción". De 19 publicacións periódicas ucraínas publicadas en Galicia en 1899, dezaseis eran de orientación ucrainófila, só dúas de orientación rusófila e unha neutral. Nas eleccións de 1907 ao parlamento vienés, os ucrainófilos gañaron 22 escanos mentres que os rusófilos gañaron cinco. Pero os rusófilos, pola inxerencia polaca, gañaron o mesmo ano as eleccións ao parlamento galiciano ao ocupar 11 escanos, por 10 dos ucrainófilos. En 1913, 30 ucrainófilos e só 1 delegado rusófilo foron enviados á Dieta de Galicia. Houbo algúns patróns rexionais no apoio ao rusofilismo, xa que era máis popular nas partes occidentais extremas do leste de Galicia, particularmente na rexión de Lemko, centrada na cidade de Przemyśl. Esta rexión, a máis próxima ao territorio etnográfico polaco, puido ser máis receptiva á diferenciación radical da rusofilia entre ucraínos/rutenos e polacos.
Primeira guerra mundial e posteridade
Inmediatamente antes do estalido da primeira guerra mundial, os gobernos austríaco e húngaro realizaron numerosos xuízos por traizón aos sospeitosos de subversión rusófila. Cando os austríacos foron expulsados de Galicia en agosto de 1914, vingáronse de presuntos rusófilos e das súas familias. Os rusofilos foron castigados por pretender supostamente separar Galicia, Bucovina do Norte e partes do norte de Hungría de Austria-Hungría e vinculalas a Rusia, por buscar voluntarios para o exército ruso e por organizar un grupo paramilitar prorruso coñecido como Russkie Druzhiny, a contraparte rusófila dos fusileiros ucraínos de Sich. Centos de presuntos rusófilos foron fusilados e uns 30.000 foron enviados ao campo de concentración de Talerhof, onde morreron aproximadamente 3.000. ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Talerhof1914_1917.jpg/220px-Talerhof1914_1917.jpg|miniatura| [[Campo de concentración de Talerhof, onde 30.000 presuntos rusófilos foron internados por Austria durante a primeira guerra mundial.]] A administración rusa de Galicia durou desde agosto de 1914 ata xuño de 1915. O Gran Duque ruso Nicolao publicou un manifesto no que proclamaba que as xentes de Galicia eran irmáns que "languideceran durante séculos baixo un xugo estranxeiro" e instounos a "erguer o estandarte da Rusia Unida". Durante este tempo, coa axuda dos rusófilos locais, a administración rusa, consciente de que os ucrainófilos eran leais ao Imperio Austrohúngaro e de que organizaran a lexión ucraína do exército austrohúngaro, participou nunha dura persecución dos líderes ucrainófilos e da súa ideoloxía. As escolas ucraínas foron convertidas á forza ao ensino en ruso, pecháronse salas de lectura, xornais, cooperativas e cooperativas de crédito, e centos de líderes comunitarios foron arrestados e exiliados baixo sospeita de colaboración. O popular xefe da Igrexa católica bizantina ucraína, o metropolita Andrei Sheptytskyi, foi arrestado e exiliado a Rusia. Aínda que Nicolao II emitiu un decreto que prohibía a conversión forzosa do uniatismo á ortodoxia, excepto nos casos nos que o 75% dos fregueses o aprobasen, o obxectivo final era a liquidación da Igrexa Católica ucraína. Ademais dos líderes, centos de sacerdotes exiliáronse a Rusia e foron substituídos por sacerdotes ortodoxos, que instaron aos fregueses a converterse á ortodoxia. O comportamento das autoridades rusas foi tan duro que foi denunciado como un "escándalo europeo" na Duma rusa polo estadista ruso Pavel Miliukov. Na súa labor de suprimir a cultura ucraína, os rusos recibiron a axuda dos rusófilos locais, e de figuras polacas antiucraínas como o profesor de Lviv Stanisław Grabski. Tales accións enfadaron á maioría da poboación ucraína local.
Cando Austria recuperou Galicia en xuño de 1915, a maioría dos rusófilos galicianos restantes e as súas familias retiráronse xunto ao exército ruso por temor a represalias. Aproximadamente 25.000 deles foron reasentados preto de Rostov do Don. Entre os que non saíron, os austríacos arrestaron e condenaron a morte a uns 30 destacados rusófilos, entre eles dous parlamentarios, Dmytro Markov e Volodymyr Kurylovich (as súas condenas foron conmutadas por cadea perpetua e foron liberados en 1917), así como a Metodyj Trochanovskij. Kost Levitsky, un destacado líder ucrainófilo e futuro presidente da República Nacional de Ucraína Occidental, compareceu como fiscal durante os xuízos contra os rusófilos.
Cando estalou a guerra civil rusa, algúns rusófilos galicianos loitaron nas filas do Exército Branco, concretamente ao mando de Lavr Kornilov, coa esperanza de que Galicia pasase a formar parte dunha Rusia Branca.
Despois do colapso de Austria-Hungría, os ucraínos de Galicia proclamaron a República Nacional de Ucraína Occidental. Durante a guerra polaco-ucraína uns 70-75.000 homes loitaron no Exército Galiciano Ucraíno. Tras perder a guerra o seu territorio foi anexionado por Polonia. Porén, a experiencia de proclamar un Estado ucraíno e loitar por el intensificou e afondou de xeito significativo a orientación ucraína dentro de Galicia.
A rusofilia desapareceu do oeste de Ucraína durante e despois da era soviética.
Rutenofilia
A tradición rusófila persistiu nas partes de Galicia ao oeste do paso de Dukla, dando lugar á formación da República de Lemko-Rusyn. Metodyj Trochanovskij continuou abrazando a identidade nacional rusina ata o inicio da Segunda Guerra Mundial. Karpatska Rus', un xornal en lingua rutena publicado nos Estados Unidos evitou calquera suxestión de que pobo lemko fose unha rama dos ucraínos.
As reclamacións dunha rexión autónoma para os lemkos en Polonia persistiu polo menos ata 1989, cunha orientación máis rusina que rusa.
Lingua seri
A lingua seri (que na súa propia lingua é chamada: cmiique iitom) é unha lingua indíxena falada por entre 716 e 900 persoas pertencentes ao pobo seri, que habita en Punta Chueca e El Desemboque, dúas aldeas na costa de Sonora, México. A lingua é xeralmente considerada como illada, mais intentouse incluíla na teórico familia de linguas hokanas. Non se atoparon evidencias concretas de conexións con outras linguas.
Os primeiros rexistros da lingua seri son do ano 1692, mais a poboación permaneceu bastante illada. Os traballos de investigación sobre a lingua seri comezaron en 1951 por Edward e Mary Beck Moser co Summer Institute of Linguistics.
A lingua é viable dentro da súa comunidade e úsase libremente na vida cotiá. As excepcións inclúen a escola primaria e secundaria, algunhas partes dos servizos da igrexa locais e as comunicacións con falantes de castelán fóra da comunidade seri. A maioría dos membros da comunidade, incluídos os mozos, dominan a súa lingua, mais a poboación de falantes é pequena e o coñecemento cultural foi diminuíndo dende que o estilo de vida tradicional de cazadores-recolectores foi substituído esencialmente na década de 1930 por asentamentos fixos. Ademais, moitos nenos xa non dominan a lingua por diversos motivos (escolas, internet ou relacións sociais fóra da comunidade) e algúns nenos son completamente monolingües en castelán. Por estes motivos, o seri está catalogado como lingua vulnerable pola UNESCO.
Clasificación
A familia seri é unha familia lingüística, co seri como único membro vivo; as linguas relacionadas desapareceron nos últimos séculos. Fixéronse intentos de vinculala á familia yuman, á agora extinta lingua salinan de California e á hipotética familia hokana, moito máis grande. Estas hipóteses producíronse nunha época na que se tentaba agrupar en familias todas as linguas de América. Porén, no caso do seri nunca se determinaron probas abondas. Mentres non se presenten e avalíen tales probas, a lingua considérase máis axeitadamente como illada.
Manuela Oreiro Lema
María Manuela Oreiro Lema, chamada despois de casada Manuela Oreiro Lema de Vega, nada en Madrid en 1818 e finada en 1854, foi unha cantante de ópera.
Formación
Estudou no Conservatorio María Cristina, tendo como profesor de solfexo a Baltasar Saldoni e de canto a Francesco Piermarini.
Carreira
Contratada como prima donna assoluta polos teatros madrileños na tempada 1836-37, debutou no teatro da Cruz coa ópera I Capuleti e i Montecchi de Vicenzo Bellini, producindo un entusiasmo xeral, que posteriormente se reproduciu cando canta Ana Bolena, a esule di Roma e o Belisario.
En 1838 casou con Ventura de la Vega, e tras unha breve ausencia da escena, volveu e a súa fama alcanzou o seu punto álxido cando chega a Madrid o famoso cantante Giovanni Battista Rubini, con quen cantaba, entre outras, as óperas Lucia di Lammermoor e La sonnambula, compartindo as ovacións co gran tenor.
Vida persoal
En 1838 casou co dramaturgo e tradutor Ventura de la Vega. Foi nai do tamén dramaturgo de éxito Ricardo de la Vega.
Pasamento
Morreu antes de cumprir os trinta e seis anos. Rubini, o gran tenor, díxolle que nunca atopara ningún compañeiro de escena que tivese a voz, a alma e o canto tan enérxico de Manuela Oreiro.
Are Strandli
Are Strandli, nado en Stavanger, Noruega o 18 de agosto de 1988, é un remeiro noruegués.
Traxectoria
Strandli gañou a medalla de bronce en categoría de dobre scull peso lixeiro nos Xogos Olímpicos de 2016 en Río de Xaneiro, xunto ao seu compañeiro Kristoffer Brun. Os noruegueses aseguraron o terceiro posto despois dunha final na que Francia e Irlanda obtiveron as medallas de ouro e prata. Participou na mesma categoría nos Xogos Olímpicos de 2012, tamén xunto con Brun, onde só obtivo un noveno lugar.
Strandli fixo unha pausa do remo en 2017. Brun e Strandli volveron competir en 2018 e gañaron un Campionato Europeo.
Bandeira de Herm
A bandeira de Herm é un dos símbolos oficiais da illa de Herm, a máis pequena das illas da Canle. Componse dun fondo branco cunha cruz de San Xurxo vermella e a bandeira das armas de Herm no cantón; as armas son azuis entre dous golfiños de prata e tres monxes beneditinos con carapucha. A proporción é de 3:5. A bandeira foi deseñada polo vexilólogo británico William Crampton. As armas de Herm foron adoptadas en 1953. Ao redor de 1951 a illa utilizou unha bandeira azul co escudo de armas de Guernsey preto do polipasto.
miniatura|250px|Bandeira de Herm, dende 1950 até 1953.
Bandeira de Véneto
A bandeira de Véneto é un dos símbolos oficiais desta rexión de Italia. Deriva da bandeira histórica pola República de Venecia (697–1797), unha república marítima centrada na cidade de Venecia. A bandeira moderna foi adoptada pola legge regionale (lei rexional) 20 maggio 1975, n. 56 e emendada por L.R. del 22 febbraio 1999, que eliminou as palabras "Regione del Veneto".
Regione del Veneto tamén ten un estandarte (gonfalone), e o seu deseño é idéntico ao da bandeira agás na súa orientación vertical.
Deseño
miniatura|dereita|A pintura de [[Jacobello del Fiore, unha fonte de inspiración para a bandeira, no Palacio Ducal de Venecia.]]
Teatro (arquitectura)
miniatura|300x300px|Clásico teatro á italiana. [[Ópera Garnier, París]] miniatura|Teatro romano de [[Orange, Francia]] Un teatro en arquitectura, é un edificio provisto dunha ou varias salas deseñadas para a representación de espectáculos de artes escénicas. Concibido na súa orixe para representacións teatrais, pode ter tamén funcións de danza e música. Aínda que non sempre se require un edificio para o teatro dramático (como sucede no teatro de rúa) a arquitectura para estas funcións serve para organizar os espazos de actuación e audiencia así tamén como para prover espazos de traballo e comodidades para o equipo técnico, os intérpretes e o público.
Bandeira de Véneto
Deseño
Mantívose o deseño xeral e o deseño do estandarte veneciano. O escudo da rexión sitúase nun cadrado no centro da bandeira: o león de San Marcos co evanxeo aberto (lendo o texto en latín: Pax tibi Marce evangelista meus, "Paz a ti Marcos, meu evanxelista") apoia as súas patas na paisaxe do Véneto: mar (o Adriático), terra (a chaira de Venecia) e montañas (os Alpes).
Teatro (arquitectura)
Espazo escénico
miniatura|250x250px|Caixa escénica do Staatstheater de [[Darmstadt, Alemaña.]] miniatura|Entre bambolinas: lateral do escenario do Teatro de [[Bielefeld, Alemaña.]] A parte destinada á representación chámase escena, escenario ou espazo escénico.
Bandeira de Véneto
Deseño
Ata o bordo da mosca hai sete colas. Cada unha leva no medio o escudo de armas dunha das sete capitais de provincia de Véneto, ordenadas por orde alfabética inversa:
Teatro (arquitectura)
Espazo escénico
Nun teatro á italiana, o escenario sitúase fronte aos espectadores, nun plano elevado. É a disposición tradicional da maioría das salas de teatro occidentais, herdada do século XVIII. Consta do escenario propiamente dito, delimitado cara aos espectadores por un marco chamado arco do proscenio, ou boca do escenario; péchao o pano de boca, o principal pano tradicionalmente realizado nun tecido pesado e con brillo como o veludo. Por diante do pano, o escenario dispón dunha parte avanzada chamada «gravata» e ás veces proscenio. O teatro pode ter un foso entre o proscenio e a primeira fila de espectadores, en que se sitúa a orquestra. A ambos os dous lados dun teatro á italiana, a escena prolóngase por uns espazos chamados "ombreiros", que permanecen ocultos á vista dos espectadores grazas ás bambolinas. Por aí os actores entran en escena e téñense preparados os elementos do decorado que se empregan na función teatral.
O escenario propiamente dito é o chan da caixa escénica, un espazo de moita altura que alberga as varas, uns perfís metálicos que soportan os elementos de iluminación e de decorado que poden baixar e subir, e os motores que as accionan. As varas á súa vez colgan do peite, unha grella metálica que pecha por riba a caixa escénica. Por baixo do escenario, existe como mínimo un espazo, chamado tamén foso, onde se almacenan os elementos de decorado que se soben ao escenario a través dunhas trampas chamadas trapelas. Debaixo do escenario dos grandes teatros modernos, poden existir varias plantas destinadas a diversos servizos técnicos.
Ao longo do século XX a renovación da arte teatral levou a unha reformulación do espazo escénico para adecualo ás novas técnicas interpretativas e para achegar actores e público facilitando a interacción. Afastándose da concepción clásica do "escenario de proscenio", os deseñadores prefiren falar entón de "espazo escénico", un termo máis flexible e aberto. A disposición "en area" sitúa a escena no centro da sala, nun plano baixo rodeado polos espectadores sentados en bancadas para maior visibilidade. Pode adoptar varias formas, circular como nun circo, rectangular ou cadrado. Outras disposicións utilizadas con bastante frecuencia son a disposición "en gravata", en que os espectadores ocupan tres lados do espazo escénico, mantendo libre un lateral para o acceso dos actores, e a disposición en corredor, en que os espectadores se sitúan a ambos os dous lados dun amplío corredor central por cuxos extremos entran e saen os actores. Aínda que estas disposicións permiten multiplicar os ángulos de visión do espectáculo, condicionan e limitan a escenografía ao non dispor dunha caixa escénica onde ocultar a maquinaria escénica.
Sala de ensaio
miniatura|Sala de ensaio do Teatro de [[Bielefeld, Alemaña.]] Se o tamaño do edificio o permite, a fase de ensaios dos espectáculos desenvólvese nunha sala destinada a ese fin situada dentro do mesmo teatro. É unha ampla sala diáfana en que se pode instalar unha estrutura simplificada que simula a escenografía definitiva que se colocará no escenario do teatro.
Camerinos
Son os cuartos privados dos actores, onde se visten e se preparan antes de entrar en escena. Nos pequenos teatros, os actores peitéanse e maquíllanse nos camerinos, mentres que os teatros de máis envergadura dispoñen de salas equipadas onde lles atende o persoal técnico do teatro.
Talleres e seccións técnicas
As seccións técnicas dos grandes teatros (maquinaria, electricidade, audiovisuais, son, utilería, sastrería, maquillaxe e peiteado) teñen salas onde desenvolver o seu oficio e almacenar as súas ferramentas e o seu material. Cando os decorados, o atrezo e o vestiario se crean dentro do mesmo teatro, estas seccións dispoñen de talleres equipados e insonorizados para que os ruídos non alcancen outras zonas do teatro.
Sala
Na disposición tradicional á italiana, a sala fronte ao escenario adoita ter forma de ferradura nos teatros máis antigos. A parte baixa, a máis ampla, é a platea ou patio de butacas, onde se reparten as butacas en filas separadas por un corredor central e enmarcadas por dous corredores laterais. Nos teatros máis antigos, o piso do patio de butacas é plano e lixeiramente inclinado para preservar un mínimo de visibilidade. Nos teatros contemporáneos, o patio de butacas adoita estar constituído por un anfiteatro en bancadas que permite unha boa visibilidade do escenario desde as filas máis afastadas.
Para aproveitar mellor o espazo dispoñible en altura, a sala estrutúrase en varias plantas. Sobre o patio de butacas poden existir un ou máis andares. Os paramentos centrais e laterais dedícanse aos palcos ou a galerías abalconadas que se reparten en varios andares. Tradicionalmente, a parte máis alta do teatro denomínase poleiro; é a de menor visibilidade e a máis económica.
Foyer
miniatura|Foyer do teatro de [[Třebíč, República Checa. Ao fondo, o acceso á cantina.]] Funciona como vestíbulo da sala do teatro, destinado á espera, o descanso entre actos e lugar de encontro para o público. Nalgúns teatros, sobre todo nos máis pequenos, é común á cantina. En teatros de grandes dimensións, pode denominar tamén o corredor que rodea a sala de espectáculos.
Wikipedia en lituano
A Wikipedia en lituano (en Lietuviškoji Vikipedija) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua lituana. Foi creada no ano 2003, mais non empezou a adquirir un número significativo de artigos até o 2004. En febreiro de 2021, era a versión de Wikipedia máis visitada en Lituania, superando á Wikipedia en ruso e á Wikipedia en inglés.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Río Irauadi
O río Irauadi, Irrawaddy ou río Ayeyarwady (en birmano ဧရာဝတီမြစ်), do índico revatī "abondoso en riquezas", é un río que flúe de norte a sur a través de Myanmar. É o río máis longo do país e o seu curso de auga máis importante. Orixínase na confluencia dos ríos N'mai e Mali, e percorre un curso relativamente recto cara ao sur ata o delta do Irauadi na rexión Ayeyarwady no mar de Andaman. A súa conca duns 404 200 km2 cobre unha gran parte de Myanmar. Ás veces é denominado "a ruta a Mandalay" polo poema de Rudyard Kipling.
Dende o século VI foi empregado para o comercio e o transporte. Polo desenvolvemento dunha cara rede de canais de irrigación, o río foi importante para o imperio británico trala colonización de Birmania. O río continúa a ser vital, e unha considerable cantidade de bens e de tráfico móvese por el. No seu delta prodúcese arroz irrigado polas augas do río.
En 2007, a ditadura militar de Myanmar asinou un acordo para a construción de sete centrais hidroeléctricas para producir un total de 13 360 MW, nos ríos N'mai e Mali, incluída a presa de Myitsone de 3600 MW na confluencia de ambos os ríos. Organizacións ecoloxistas mostraron a súa preocupación polo impacto nos ecosistemas do ríos. Entre os animais potencialmente afectados estarían o vulnerábel Orcaella brevirostris e o Glyphis gangeticus, en perigo crítico.
Ecoloxía
Non existe unha listaxe completa e precisa de todos os peixes que habitan o río Irauadi, mais en 1996 estimábse que había unhas duascentas especies. En 2008, estimouse que a ecorrexión do Irauadi era o fogar dunhas 119-195 especies de peixes endémicas. No século XXI describíronse novas especies, como o ciprínido Danio htamanthinus en 2016 e o Nemacheilidae Malihkaia aligera en 2017, e probabelmente haxa máis especies sen describir.
Ao longo do curso do río Irauadi, distínguense numerosas ecorrexións moi diferentes.
Pontes
miniatura|A [[ponte Ava preto de Sagaing, reconstruída en 1954]] Ata a construción da ponte Ava (Innwa), de estilo cantilever, construído polo goberno colonial británico en 1934, a única forma de cruzar o Irauadi era por transbordador. A ponte foi destruída polo exército británico en retirada durante a segunda guerra mundial e fori reconstruída en 1954 trala independencia birmana e foi a única ponte sobre o Irauadi ata finais do século XX, en que o goberno levou a cabo a construción dunha serie de novas pontes.
John Wayne e os cowboys
John Wayne e os cowboys (en The Cowboys) é un filme estadounidense de 1972 protagonizado por John Wayne, Roscoe Lee Browne, Slim Pickens, Colleen Dewhurst e Bruce Dern. Robert Carradine fixo o seu debut como actor, xunto con Stephen Hudis, no papel dos nenos cowboys. Foi rodado en varias localizacións de Novo México e de Colorado, e nos estudios de Warner Brothers en Burbank, California.
Manuel José Quintana
Manuel José Quintana nado o 11 de abril de 1772 e finado o 11 de marzo de 1857, foi un poeta, biógrafo, político e literato español de orixes estremeñas.