cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wiener Werkstätte
Museum für Angewandte Kunst (MAK) Vienna
O Museum für Angewandte Kunst (MAK) de Viena exhibe unha das maiores coleccións de obras do Wiener Werkstätte do mundo, e a biblioteca MAK tamén xestiona un extenso arquivo da asociación artesanal.
O Pazo das Tallós, Valeixe, A Cañiza
O Pazo das Tallós é un lugar da parroquia de Valeixe, no concello pontevedrés da Cañiza, na comarca da Paradanta.
A Raxeira, Mourente, Pontevedra
A Raxeira é un lugar da parroquia de Mourente no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 62 habitantes (34 homes e 28 mulleres).
O Pazo de Valeixe, Valeixe, A Cañiza
O Pazo de Valeixe é un lugar da parroquia de Valeixe, no concello pontevedrés da Cañiza, na comarca da Paradanta.
Thomas Adams
Thomas James Adams, nado o 5 de outubro de 1969 en Jackson, Mississippi, é un ex-xogador profesional de baloncesto estadounidense. Con 2,03 metros de altura, xogaba na posición de pivote.
Kapustin Yar
miniatura|250px|Lanzamento de probas desde Kapustin Yar. Kapustin Yaer é unha zona rusa de lanzamento de mísiles e foguetes espaciais.
Historia
Kapustin Yar foi o primeiro sitio de probas de mísiles da Unión Soviética, logo usado tamén para enviar satélites artificiais a órbita mediante foguetes da familia Kosmos. Os foguetes V-2 capturados a Alemaña pola Unión Soviética despois da segunda guerra mundial e lanzados desde Kapustin Yar foron os primeiros mísiles balísticos lanzados en territorio soviético. A zona abarcada por Kapustin Yar medrou a partir dos anos 1950 a medida que foin aumentando a variedade de mísiles desenvolvidos e probados.
Vilaverde, Mourente, Pontevedra
Vilaverde é un lugar da parroquia de Mourente no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 estaba despoboado.
Munich – The Edge of War
Munich – The Edge of War é un filme británico-alemán de 2021 dirixido por Christian Schwochow a partir dun guión de Ben Power. Está baseado na novela de 2017 Munich, escrita por Robert Harris. Está protagonizado por Jeremy Irons, George MacKay e Jannis Niewöhner.
Videoxogo de plataformas
miniatura|320x320px|Dustforce. Os videoxogos de plataformas son un xénero de videoxogos que se caracterizan por ter que camiñar, correr, saltar ou escalar sobre unha serie de plataformas e cantís, con inimigos, mentres se recollen obxectos para poder completar o xogo. Este tipo de videoxogos adoitan usar vistas de desprazamento horizontal cara á esquerda ou cara á dereita. É un xénero moi popular de videoxogos, xurdido a comezo da década de 1980 e que segue mantendo bastante popularidade na actualidade.
Anos 1980
A grande explosión das plataformas veu da man de Super Mario Bros. e a NES de Nintendo en 1985. Este xogo non só revolucionou o xénero das plataformas, senón que supuxo tamén toda unha revolución na industria dos videoxogos, relanzando outra vez as videoconsolas (especialmente a NES), que trala crise do videoxogo de 1983 foran arrasadas polas computadoras persoais de baixo custo como o Commodore 64. O Super Mario Bros. introduciu no xénero de plataformas unha serie de elementos que sentarían precedente: a recolección de 100 ítems para conseguir vidas extra (neste caso, moedas), e a división en subniveis dos mundos.
Durante o reinado da NES na segunda metade dos oitenta o xénero das plataformas en 2D viviu os seus mellores momentos. Por unha banda a popularización da fórmula do Mario nas máquinas arcade trouxo grandísimos títulos como New Zealand Story ou Bubble Bobble, de Taito, ou Adventure Island de Hudson. Doutra banda as posibilidades dunha consola caseira permitiron a aparición de xogos moito máis longos, dando orixe ás plataformas de exploración como Metroid (1986) ou Castlevania III (1989). Este subxénero tiña xeralmente unha historia e unha ambientación máis desenvolvida, e un estilo de xogo máis orientado á exploración dos escenarios que ao xogo lineal e rápido de Super Mario Bros. ou os títulos provenientes de máquina arcade. Títulos como Ghosts'n Goblins, Mega Man, Contra (coñecido en Europa como Probotector) ou máis tarde Prince of Persia (1989) foron achegando frescura e popularidade ao xénero durante a segunda metade dos 80.
Anos 1990
Coa aparición das 3D e a nova xeración de consolas experimentouse a conversión do xénero á terceira dimensión. Os primeiros títulos como Clockwork Knight para Sega Saturn presentaban gráficos tridimensionais pero un esquema de xogo lineal, semellante ás plataformas de toda a vida. Este tipo de xogos considéranse "2.5D". Tamén se debe mencionar puntualmente o Jumping Flash, un xogo para PlayStation que adaptaba os elementos dos xogos de plataformas coa xogabilidade en primeira persoa ao estilo Doom.
Non foi até a aparición de Super Mario 64 cando se conseguiu a fórmula correcta para adaptar o xénero ás 3D. Super Mario 64 introduciu escenarios completamente tridimensionaos onde a liberdade e a cantidade de movementos no escenario por fin conseguiron trasladar a xogabilidade, característica esencial das plataformas, á terceira dimensión. A xenial fórmula de Super Mario 64, un dos mellores e máis influentes títulos da historia, tocou teito nada máis estrear o estilo nas 3D, e ningún título achegou nada excesivamente importante ao xénero durante os anos seguintes.
Tamén coas novas consolas de 32 bits, con alta capacidade de almacenamento en CD-ROM, permitiron realizar grandes xogos de plataformas en 2D que revitalizaron o xénero, como Rayman, Castlevahia: Symphony of the Night (unha das obras mestras da saga) ou Abe's Oddysee, que introduciu unha innovadora intelixencia artificial para os inimigos. Tamén saíron excelentes xogos en 2.5D, que aproveitaban as capacidades técnicas da nova xeración de consolas mantendo un estilo de xogo máis clásico, como Crash Bandicoot ou Klonoa para PlayStation ou Nights into Dreams para Sega Saturn.
Anos 2000
Na década dos 2000 seguíronse continuando as fórmulas estabelecidas na xeración dos 32 e os 64 bits en canto aos xogos en 3D e en 2,5D. Salientan nesta época Sonic Adventure 2 para a consola Dreamcast, máis adiante tamén para a consola de Nintendo GameCube, e Super Monkey Ball de SEGA, que ademais de ter a honra de ser o primeiro xogo de SEGA para unha consola de Nintendo, introduciu unha innovadora xogabilidade a través dun personaxe metido nunha pelota de praia. E Psychonauts (2005), un xogo realizado por Tim Schafer, un dos autores de Monkey Island.
A aparición de Game Boy Advance na primeira metade da década tamén trouxo unha nova mocidade aos xogos en 2D na portátil, saíndo ao mercado numerosos títulos que continúan o estilo marcado na época dourada dos 16 bits, así como reedicións de xogos clásicos de NES e SNES. Cómpre sinalar neste rexurdir das plataformas clásicos que trouxo a Game Boy Advance, Cave Story (2004), un xogo freeware para PC que combina elementos de plataformas clásicos, de exploración, e arcade que, aínda mantendo a estética 16bit, ten un acabado técnico que corresponde aos tempos que corren e que é, probablemente unha das obras mestras do xénero.
Para a videoconsola PlayStation 2 creáronse moitas franquías novas, principalmente a saga de Jak and Daxter desenvolvida por Naughty Dog logo de vender os dereitos de Crash Bandicoot, Jak and Daxter revolucionou a industria sendo o primeiro xogo 3D en non incluír tempos de carga, utilizando a linguaxe de programación GOAL, o cal ofrece un mundo 3D máis amplo e fluído. E por parte de Insomniac Games temos a exitosa saga de Ratchet & Clank logo do abandono de Spyro the Dragon, unha saga con mecánicas de plataformas ben logradas e a utilización de variadas armas, hai outros xogos destacables con Sly Cooper, Rayman, entre outros.
Coas novas interfaces das consolas de Nintendo, experiméntase con novas fórmulas para a xogabilidade, facendo uso da pantalla táctil da Nintendo DS ou do mando da Wii. Algúns xogos xa saídos ao mercado como Super Mario 64 DS ou outros preparados para o lanzamento de Wii como Super Mario Galaxy¡¡ ou as conversións de Super Monkey Ball e Rayman'' para esta consola bosquexaron os seguintes anos do xénero, pois o avance da tecnoloxía influíu moito nos videoxogos.
Anos 2010
A comezos desta década prodúcese un auxe nas plataformas de avance 2D, chegando a converter ás plataformas 3D nun subxénero minoritario. Moitas franquías que deran o salto aos 3D volven ás dúas dimensións debido entre outras cousas a:
Exemplos de xogos que volveron ás 2 dimensións son The Impossible Game, Rayman Origins, Donkey Kong Country Returns e Sonic Generations. Porén, e sobre todo nos cada vez máis populares videoxogos independentes, tamén se crearon plataformas 2D completamente novos, como Super Meat Boy e Fez.
Astrid Båhl
Astrid Båhl, nada como Astrid Margarete Bål o 6 de xuño de 1959, é unha artista saami de Noruega. Alén da súa obra como artista, tamén deseñou a bandeira oficial dos saamis.
Traxectoria
miniatura|250px|[[Bandeira dos saamis.]] Astrid Båhl naceu en 1959 en Karesuando, no condado de Norrbotten, Suecia, e sendo nena trasladouse a Skibotn, Storfjord, no condado de Troms, en Noruega. Estudou educación artística no ensino secundario en Narvik, e continuou a súa formación na Academia Nacional Norueguesa de Artesanía e Industria da Arte en Oslo, onde estudou impresión téxtil, deseño gráfico e debuxo a man alzada. Båhl expuxo o seu traballo en varias exposicións, incluíndo "Mijjen luunie – Kums oss", unha exposición móbil saami do sur en 1994, e "ČSV- å visualisere Sápmi" en Jeløya en 2006.
Båhl tamén deseñou os selos postais noruegueses para Tråante 2017, un festival que conmemorou o 100 aniversario da Asemblea Saami de 1917 en Trondheim.
A Pedreira de Barreiros, Valeixe, A Cañiza
A Pedreira de Barreiros é un lugar da parroquia de Valeixe, no concello pontevedrés da Cañiza, na comarca da Paradanta.
Acevedo, Ponte Sampaio, Pontevedra
Acevedo é un lugar da parroquia de Ponte Sampaio no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 174 habitantes (84 homes e 90 mulleres).
Antón Martínez Arias
Antonio Manuel Martínez Arias, finado o 23 de xuño de 2021, foi un político e empresario galego.
Traxectoria
Foi alcalde de Marín durante a Transición, de 1977 a 1979. Anos despois, sendo cabeza do Partido Independiente de España (PIE), foi tenente de alcalde e concelleiro de urbanismo co alcalde popular Augusto Casal Sánchez (1995-1999).
Foi fundador da empresa de frío industrial Frinosa, profesor do Instituto Laboral e presidente do Marín Club de Fútbol.
A Perdigota, Valeixe, A Cañiza
A Perdigota é un lugar da parroquia de Valeixe, no concello pontevedrés da Cañiza, na comarca da Paradanta.
A Ponte, Ponte Sampaio, Pontevedra
A Ponte é un lugar da parroquia de Ponte Sampaio no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 494 habitantes (232 homes e 262 mulleres).
KDU-414
Características
Os motores KDU-414 usáronse como motores de manobra para diferentes satélites. Usaban ácido nítrico e UDMH como propelente e tiñan un pulo de 1,96 kN. Foi usados nos satélites Molniya 1, Mars 1, Venera 1, Zond 2 e Zond 3.
O Piñeiro, Valeixe, A Cañiza
O Piñeiro é un lugar da parroquia de Valeixe, no concello pontevedrés da Cañiza, na comarca da Paradanta.
Beta-2 microglobulina
A β2 microglobulina, tamén coñecida como B2M, é unha proteína compoñente das moléculas MHC de clase I. As moléculas MHC de clase I constan das proteínas α1, α2 e α3, que están presentes en todas as células nucleadas (isto exclúe os glóbulos vermellos do sangue). Nos humanos, a β2 microglobulina está codificada no xene B2M situado no cromosoma 15.
Estrutura e función
miniatura|esquerda|Representación esquemática da MHC de clase I A β2 microglobulina sitúase ao lado da cadea α3 na superficie da célula. A diferenza da α3, a β2non ten rexión transmembrana. A cadea α1 encóntrase directamente sobre a β2 (é dicir, a maior distancia da superficie celular), e está ao lado da α2.
A β2 microglobulina asóciase non só coa cadea alfa das moléculas MHC de clase I, senón tamén con moléculas similares ás de clase I como CD1 (5 xenes en humanos), MR1, o receptor Fc neonatal (FcRn) e Qa-1 (unha forma de aloantíxeno). Non obstante, o xene da β2 microglobulina está situado fóra do locus MHC (HLA) e nun cromosoma diferente.
Unha función adicional é a asociación coa proteína HFE, para regularen xuntas a expresión da hepcidina no fígado, que ten como diana o transportador de ferro ferroportina na membrana basolateral dos enterocitos e a membrana plasmática dos macrófagos orixinando a degradación da ferroportina, o que ten como resultado un decrecemento na captación de ferro da comida e unha diminución da liberación de ferro a partir de glóbulos vermellos reciclados no sistema fagocítico mononuclear, respectivamente. A perda desta función causa que haxa un exceso de ferro e hemocromatose.
Na infección por citomegalovirus, unha proteína a viral únese á β2 microglobulina, impedindo a ensamblaxe de moléculas do MHC de clase I e o seu transporte á membrana plasmática.
Preparáronse modelos de ratos deficientes no xene da β2 microglobulina. Estes ratos demostran que cómpre a β2 microglobulina para a expresión na superficie celular de MHC de clase I e a estabilidade da fenda onde se une o péptido. De feito, en ausencia de β2 microglobulina, só poden detectarse cantidades moi limitadas de moléculas do MHC de clase I (clásicas e non clásicas) na superficie (síndrome do linfocito nu).
Importancia clínica
En pacientes sometidos a hemodiálise a longo prazo, pode agregarse en fibras amiloides que se depositan en diversos compartimentos corporais, unha doenza coñecida como amiloidose relacionada coa diálise.
Baixos niveis de β2 microglobulina poden indicar unha non progesión da infección por VIH.
Os niveis de β2 microglobulina poden estar elevados no mieloma múltiple e linfoma, aínda que neses casos a amiloidose primaria e a secundaria son máis comúns. O valor normal da β2 microglobulina é < 2 mg/L. Os tests de diagnóstico para o mieloma múltiple inclúen medir o nivel de β2 microglobulina, porque este nivel é un importante indicador de diagnóstico. En 2011 detrerminouse que un paciente cun nivel < 4 mg/L espérase que teña unha supervivencia media de 43 meses, mentres que outro cun nivel > 4 mg/L ten unha supervivencia media de só 12 meses. Porén, os niveis de β2 microglobulina non poden distinguir entre a gammapatía monoclonal de importancia non determinada (MGUS, do inglés monoclonal gammopathy of undetermined significance), que ten un mellor prognóstico, e o mieloma de baixo grao.
Detectáronse mutacións de perda de función no xene B2M en pacientees de cancro que non responden a inmunoterapias.
A Pedreira de Guimeráns, Valeixe, A Cañiza
A Pedreira de Guimeráns é un lugar da parroquia de Valeixe, no concello pontevedrés da Cañiza, na comarca da Paradanta.
Micrótomo
miniatura|250x250px| Micrótomo de 1905. miniatura|309x309px| Micrótomo eléctrico. Un micrótomo é un instrumento de corte que permite obter láminas moi finas de material, coñecidas como seccións. Foi inventado no século XIX polo anatomista suízo Wilhlem His, Sr.
Os micrótomos son un instrumento importante da microscopia porque permiten a preparación de mostras para a súa observación con microscopios ópticos ou microscopios electrónicos de transmisión.
Etimoloxía
Está composto pola raíz do adxectivo grego μικρός (mikrós > micro, "pequeno") e pola raíz de τομός (cortante) ligada ao substantivo τόμος ( tomos > tomo, corte, sección), derivado do verbo τεμνεῖν (temnein, "cortar").
Materiais
Os micrótomos usan láminas de aceiro, vidro ou diamante, dependendo do tipo de mostra que se corta e do grosor desexado das seccións cortadas.
As coitelas de aceiro utilízanse para preparar seccións de tecido brando animal ou vexetal para estudos no contexto da histoloxía ou da industria, como a cortiza, a madeira de balsa e outras como arxilas húmidas, xelatinas densas, poliestireno expandido para microscopía óptica.
As coitelas de vidro utilízanse para preparar seccións para a microscopía óptica e para cortar seccións moi finas para a microscopía electrónica. Existe unha máquina especial para cortar as láminas de vidro e estas teñen o tamaño, grosor e nitidez para poder facer os cortes xa que son moi delicadas. As láminas de diamante (grao industrial) úsanse para cortar materiais duros como ósos, dentes e materia vexetal como madeira dura, etc., tanto para microscopía óptica como electrónica.
Usos
Estas técnicas empréganse no contexto da histoloxía; este tipo de mostras de tecido poden ser tecidos con patoloxías, previamente extirpados mediante biopsia, para saber de que patoloxía se trata con fins médicos. As ordes habituais de sección transversal na microtomía son de 1 a 50 micras, pero varían dependendo do tipo de mostra e do microscopio no que se queira ver a mostra.
James M. Kelly
James McNeal "Vegas" Kelly, nado en Burlington, Iowa, o 14 de maio de 1964, é un astronauta estadounidense retirado que formou parte das misións STS-114 e STS-102.
Traxectoria
Kelly graduouse en enxeñaría astronáutica pola Academia da Forza Aérea dos Estados Unidos en 1986 e é máster en enxeñaría aeroespacial pola Universidade de Alabama en 1996.
Foi seleccionado como astronauta pola NASA en abril de 1996, participando nas misións STS-114 e STS-102 e pasando 26,72 días no espazo.
Janet L. Kavandi
Janet Lynn Kavandi, nada en Springfield, Missouri, o 17 de xullo de 1959, é unha astronauta estadounidense que formou parte das misións STS-91, STS-99 e STS-104.
Traxectoria
Kavandi graduouse en química pola Facultade do Sur do Estado de Missouri en 1980 e ten un máster en química pola Universidade de Missouri en Rolla en 1982. Ten ademais un doutoramento en química analítica pola Universidade de Washington en Seattle en 1999.
Foi seleccionado como astronauta pola NASA en decembro de 1994, participando nas misións STS-91, STS-99 e STS-104 e pasando 33,84 días no espazo.
O Rañadoiro, Ponte Sampaio, Pontevedra
O Rañadoiro é un lugar da parroquia de Ponte Sampaio no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 79 habitantes (38 homes e 41 mulleres).
Mutaxénese insercional
Mutaxénese etiquetada con sinatura
A técnica da mutaxénese etiquetada con sinatura (signature-tagged mutagenesis) utilízase para estudar a función dos xenes. Consiste en facer que un transposón, como o elemento P de Drosophila melanogaster, se integre en localizacións aleatorias do xenoma do organismo que vai ser estudado. Os mutantes xerados por este método son despois cribados buscando calquera fenotipo non usual. Se se atopa un fenotipo así, entón pode asumirse que a inserción causou que o xene relacionado co fenotipo usual quedase inactivado. Como se coñece a secuencia do transposón, o xene pode ser identificado ou ben por secuenciación de xenoma completo e busca da secuencia ou ben por medio da reacción en cadea da polimerase para amplificar especificamente ese xene.
Mutaxénese insercional viral
Como moitos virus integran os seus xenomas nos xenomas das súas células hóspede para poder replicarse, a mutaxénese causada por infeccións virais é algo bastante común. Non obstante, non todos os virus que se integran no xenoma poden causar mutaxénese insercional.
A alteración de diferentes xenes terá variados efectos sobre a célula. Non todas as mutacións afectarán significativamente a proliferación da célula. Porén, se a inserción ocorre nun xene esencial ou nun xene que intervén na división celular ou na morte celular programada, a inserción pode comprometer a viabilidade da célula ou mesmo causar que a célula se replique interminablemente, o que leva á formación dun tumor, que pode ser canceroso.
A mutaxénese insercional é posible se o virus é dos tipos autoinactivantes usados comunmente en terapia xénica ou competente para replicarse. O virus insire un xene (coñecido como oncoxene viral) normalmente preto do xene celular myc (c-myc). O xene c-myc está normalmente desactivado na célula; porén cando está activado pode pular a célula cara á fase G1 do ciclo celular e causar que a célula empece a súa replicación, causando unha proliferación non controlada mentres permite que o xene viral se replique. Despois de moitas replicacións nas que o xene viral está latente, os tumores empezan a crecer. Estes tumores derivan normalmente dunha célula mutada/transformada (orixe clonal). O virus da leucose aviaria é un exemplo de virus que causa unha doenza por mutaxénese insercional. Os polos que acaban de facer eclosión infectados co virus da leucose aviaria empezan a fomar tumores que empezan a aparecer na súa bolsa de Fabricio (de función similar á do timo humano). Esta inserción de xenes virais tamén se coñece como inserción promotora, xa que conduce á expresión do xene c-myc. Existe un exemplo de evento de mutaxénese insercional causado por un retrotransposón no xenoma humano, que causa a distrofia muscular de tipo Fukuyama.
Inactivación insercional
A inactivación insercional é unha técnica usada na enxeñaría do ADN recombinante na que se utiliza un plásmido (como o pBR322) para desactivar a expresión dun xene.
É a inactivación dun xene pola inserción dun fragmento de ADN no medio da súa secuencia codificante. Calquera produto futuro procedente do xene inactivado non funcionará debido aos códigos extra que se lle engadiron. Un exemplo é o uso do plásmido pBR322, que ten xenes que respectivamente codifican polipéptidos que dan resistencia aos antibióticos ampicilina e tetraciclina. Por tanto, cando unha rexión xenética se interompe por integración do pBR322, a función xénica pérdese pero gáñase unha nova función xénica (resistencia a antibióticos específicos).
Unha estratexia alternativa para a mutaxénese insercional foi utilizada en animais vertebrados para atopar xenes que causan cancro. Neste caso un transposón, por exemplo Sleeping Beauty (Bella Dormente), úsase para interromper un xene de tal maneira que cause o máximo caos xenético. Concretamente, o transposón contén sinais para truncar a expresión dun xene interrompido no sitio da inserción e despois recomezar a expresión dun segundo xene truncado. Este método utilizouse para identificar oncoxenes.
San Brais, San Xosé, Pontevedra
San Brais é un lugar da parroquia de San Xosé no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 120 habitantes (59 homes e 61 mulleres).
Novalis
Georg Philipp Friedrich von Hardenberg, máis coñecido polo seu pseudónimo Novalis, nado en Wiederstedt (Electorado de Saxonia) o 2 de maio de 1772 e finado en Weißenfels o 25 de marzo de 1801, foi un escritor e filósofo alemán, representante do romanticismo alemán temperán.
Ademais dos Himnos á noite e os conxuntos de fragmentos Blüthenstaub e Glauben und Liebe (o núcleo da súa obra publicada en vida), a súa produción inclúe dúas novelas inconclusas (Die Lehrlinge zu Sais e Heinrich von Ofterdingen), un poemario de temática relixiosa (Cantos espirituais) xunto a varias poesías soltas, dous ensaios (Die Christenheit oder Europa e o Monólogo) e diversos grupos de fragmentos e apuntamentos, como os “Fragmentos logolóxicos”, os temperáns Fichte-Studien ou o máis tardío Das allgemeine Brouillon, máis coñecido como Enciclopedia.
A súa figura asociouse tradicionalmente ao tópico literario da “flor azul”, á súa historia de amor con Sophie von Kühn, á súa cosmovisión coñecida como “idealismo máxico”, ao pensamento místico e á súa pertenza ao grupo dos primeiros románticos alemáns, entre os cales se contaban os seus amigos e responsables da primeira edición das súas obras Friedrich Schlegel e Ludwig Tieck. Actualmente considérase que algunhas destas asociacións, en particular a do seu vínculo con Sophie von Kühn, a cuxa temperá morte se adxudicou tradicionalmente un pretendido xiro cara ao misticismo no pensamento novaliano, fúndanse nun estudo parcial e pouco coidadoso da súa obra e en simplificaciones presentes nas primeiras edicións dos seus escritos e nalgunhas biografías temperás.
A súa vida profesional desenvolveuse no ámbito da minaría (chegou a ser inspector das minas de sal de Weißenfels), temática recorrente na súa obra literaria. Unha parte central dos seus estudos e intereses orientábase, en xeral, ás investigacións científicas. Esta orientación atópase moi presente tanto na súa obra teórica como na súa produción literaria, na que se acode con frecuencia a teorías como as do magnetismo, o galvanismo ou a alquimia e ao tema, en xeral, do estudo da natureza.
Infancia e adolescencia (1772-1790)
miniatura|Schloß Oberwiederstedt, casa natal de Friedrich von Hardenberg. Novalis pertenceu a unha familia da nobreza saxoa oriúnda da zona da Baixa Saxonia, con antecedentes que poden rastrexarse sen saltos ata o século XII. A rama á que pertencía Novalis (a rama dos baróns) desprazouse á zona do actual estado alemán Saxonia-Anhalt. Alí, no Schloss Oberwiederstedt da pequena localidade de Wiederstedt, naceu en 1772.
Neste castelo (actualmente museo e centro de investigacións sobre romanticismo alemán temperán) pasou os primeiros doce anos da súa vida, ata que o seu pai foi nomeado, en 1784, director das salinas de Dürrenberg, Kösen e Artern do Electorado de Saxonia e a familia mudouse a unha casa (hoxe museo) na cidade de Weißenfels (tamén en Saxonia-Anhalt).
Novalis foi o segundo dos once fillos que tiveron Heinrich Ulrich Erasmus von Hardenberg, home de firme relixiosidade pietista vinculado á Irmandade de Moravia, e a súa segunda esposa Auguste Bernhardine von Bölzig. A rigorosidade do pai xerou certas rifas entre el e o seu fillo Friedrich, as cales, con todo, non levaron nunca a conflitos insuperables. De non ser pola aparición inquietante dunha grave disentería en 1780 ou 1781, a infancia de Hardenberg transcorreu sen maiores perturbacións.
Anos de formación (1790-1794)
Novalis, nun principio, foi educado por titores privados. Máis tarde, en 1790, acudiu ao Luthergymnasium de Eisleben, onde adquiriu habilidades en retórica e cultura clásica. En outubro dese mesmo ano matriculouse na Universidade de Jena para cursar dereito. Alí coñeceu, entre outros, a Friedrich Schiller e a Karl Leonhard Reinhold, e asistiu ás leccións de ambos. Durante xaneiro de 1791 coidou persoalmente, xunto con outros alumnos, a Schiller, que caera enfermo. A el alúdese na primeira publicación de Hardenberg, o poema Klagen eines Jünglings, aparecido na revista Der neue Teutscher Merkur. En outubro abandonou a Universidade de Jena e matriculouse posteriormente na de Leipzig. Durante 1792 coñeceu a Friedrich Schlegel, quen foi máis adiante un dos seus máis grandes amigos, e atravesou unha grande incerteza sobre o seu futuro, considerando incluso a posibilidade de facerse soldado. O ano seguinte, con todo, matriculouse na Universidade de Wittenberg, onde se graduou finalmente en 1794.
Comezos da actividade profesional (1794-1795)
En outubro de 1794 Hardenberg partiu cara a Tennstedt para ocupar un cargo de secretario oficial (Aktuarius) na administración do distrito, que estaba a cargo de August Cölestin Just. Just deveu posteriormente no seu íntimo amigo e mesmo o autor dunha das máis importantes biografías temperás de Novalis. Nesa etapa, en novembro de 1794, coñeceu en Grüningen a Sophie von Kühn, de doce anos, con quen posteriormente, no aniversario número 13 de Sophie o 17 de marzo de 1795, se comprometeu. Durante ese ano Hardenberg dividiu o seu tempo entre as actividades oficiais en Tennstedt e a relación con Sophie en Grüningen, e comezou tamén as súas anotacións filosóficas coñecidas como Fichte-Studien. Co mesmo Fichte (e tamén con Hölderlin) compartiu unha reunión en maio en casa de Immanuel Niethammer.
O 30 de decembro aprobouse a designación de Novalis como funcionario menor (Akzessist) na dirección das minas de sal en Weißenfels, traballo que acompañou coas súas continuadas anotacións sobre Fichte e coa súa relación con Sophie, cada vez máis marcada polo empeoramento do estado de saúde dela.
Relación con Sophie von Kühn (1795-1797)
A relación entre Sophie e Novalis e a morte temperá dela deixarían certas marcas na obra literaria del. Fundamentalmente remiten a estes eventos o terceiro e central dos Himnos á noite e diversos elementos de Heinrich von Ofterdingen. A crítica ao redor da obra de Novalis fixo desta relación un elemento absolutamente capital na vida de Hardenberg, a punto tal de articular a súa existencia completa en torno dela. Posteriormente esta visión sería desacreditada pola investigación sobre a súa vida e a obra, aínda que subsiste até hoxe a imaxe, feita lugar común, de Novalis como un poeta torturado pola morte temperá da súa moza amada.
Anos de estudo en Freiberg e desenvolvemento da obra madura (1797-1799)
Entre decembro de 1797 e mediados de 1799, un período sumamente produtivo da súa vida, Hardenberg formouse na Bergakademie de Freiberg (Academia de Minería). Alí asistiu, entre outras, ás clases de xeoloxía de Gottlob Werner, que tiveron un grande impacto sobre o seu pensamento e tamén sobre a súa obra literaria. Durante 1798 publicáronse os seus conxuntos de fragmentos máis recoñecidos, xa baixo o pseudónimo de “Novalis”: Blüthenstaub, redactado a fins de 1797, e os seus fragmentos de contido político Glauben und Liebe. Desa época datan tamén o seu primeiro proxecto de novela Die Lehrlinge zu Sais, o conxunto de anotacións coñecido como Teplitzer Fragmente e as primeiras elaboracións do Das allgemeine Brouillon, nalgunha medida resultado do seu interese crecente pola Naturphilosophie de Schelling, a quen coñecera persoalmente durante 1797. A finais de 1798 comezou o seu noivado con Julie von Charpentier, que o acompañou a partir de entón.
Últimos anos produtivos (1799-1800)
En 1799 finalizou os seus estudos en Freiberg e, dende mediados de maio, retomou a actividade profesional en Weißenfels, onde traballou como asesor de inspección das minas de sal (Salinenassesor). Desa época proveñen varios apuntamentos e fragmentos e tamén Die Christenheit oder Europa e os primeiros desenvolvementos do seu segundo e maior proxecto de novela Heinrich von Ofterdingen. Tamén se xestou e fortaleceu a súa amizade con Ludwig Tieck, que foi, xunto con Friedrich Schlegel, o principal responsable da primeira edición das obras completas de Novalis.
Durante 1800 continuou co seu traballo de asesor e coa redacción da súa novela e dos Himnos á noite, que foron publicados en setembro. A fin de ano foi nomeado funcionario supernumerario do distrito (Supernumerar-Amtshauptmann) en Turinxia, aínda que a súa saúde xa se atopaba entón moi desmellorada. miniatura|A casa dos Hardenberg en Weißenfels onde morreu Novalis en 1801.
Fosfocetolase
En encimoloxía, as fosfocetolases son encimas que catalizan as seguintes reaccións químiicas:
Novalis
Doenza e morte (1800-1801)
Deficiencias pulmonares acompañaran a súa vida xa dende a infancia, e nos últimos meses de 1800 reveláronse como altamente problemáticas. A fins de 1800 padeceu unha hemorraxia e a súa situación comezou a manifestarse como irreversible. O 25 de marzo de 1801, aínda convencido da posibilidade de levar a cabo novos plans para a segunda parte de Heinrich von Ofterdingen, morreu ao mediodía en presenza de Friedrich Schlegel e do seu irmán Karl von Hardenberg, por mor dunha hemorraxia producida por unha tuberculose pulmonar ou, quizais, por unha muscoviscidose. Os seus restos foron enterrados en Weißenfels.
Fosfocetolase
As fosfocetolases considéranse encimas promiscuos porque poden utiliar como substratos tres diferentes azucres fosfato. Nun estudo xenético recente, atopáronse máis de 150 posibles xenes de fosfocetolases que presentaban variadas propiedades catalíticas en 650 xenomas bacterianos analizados. Están presentes en xenomas eucarioticos e bacterianos.
Estes encimas pertencen á familia das liases, concretamente ás aldehido-liases, que rompen enlaces carbono-carbono. Participan en varios procesos e vías metabólicas: vía das pentosas fosfato, metabolismo do metano, fixación do carbono e fermentación heteroláctica (pola vía da fosfocetolase, na que este encima é clave ). Empregan un cofactor, a tiamina difosfato. As fosfocetolases foron utilizadas anteriormente con fins biotecnolóxicos,  xa que posibilitan a construción de vías sintéticas que permiten a conservación completa do carbono sen a xeración de poder redutor.
Novalis
Obra temperá
Durante a época de Tennstedt e da súa relación con Sophie von Kühn Novalis compuxo algúns poemas (entre eles, varios que tratan explicitamente sobre a súa prometida), como Anfang, M. und S., Lied beim Punsch ou Zu Sophiens Geburtstag, pero destaca sobre todo a súa produción filosófica, os chamados Fichte-Studien.
Os Fichte-Studien
Entre o outono de 1795 e o de 1796 Hardenberg redactou unha serie de 667 anotacións que se coñecen como Fichte-Studien. Trátase de apuntamentos sobre os problemas filosóficos que estaban no primeiro plano da discusión na Alemaña da última década do século XVIII, é dicir que, entre outras cuestións, trátase das posibilidades e limitacións do coñecemento, das facultades de autocoñecemento do eu, dos vínculos entre o eu e a natureza, entre o eu e a transcendencia etc. Por longo tempo mal editados e pouco estudados, estes Fichte-Studien transformáronse, durante a segunda metade do século XX, no centro de atención das investigacións sobre o pensamento de Novalis. Estes apuntamentos, que recibiron o seu nome en virtude dunha evidente conexión coas problemáticas abordadas por Fichte (naquel momento o filósofo máis influente en Alemaña), conteñen ideas da maior orixinalidade e unha serie de desenvolvementos persoais, profundos e complexos, sobre a autoconciencia do eu e sobre o seu coñecemento do mundo. Destacan, sobre estas cuestións, as súas formulacións sobre as relacións entre o “sentimento” (Gefühl) e a “reflexión” (Reflexion) como modos de autocoñecemento, a súa teoría sobre o “ordo inversus” no feito do coñecemento, a súa exposición dos límites da filosofía e a incipiente presenza dunha idea (moi significativa na súa obra posterior) sobre a posibilidade da superación das limitacións da filosofía a través da arte.
1797
Durante o turbulento 1797, ano da agonía e morte de Sophie e da do irmán máis próximo de Novalis, Erasmus, a súa produción tanto filosófica como poética é particularmente escasa. En contraste con isto, é moi grande a sección correspondente a este ano nos diarios persoais e no epistolario.
Consérvanse unhas poucas poesías, polo demais de ocasión (por exemplo Gedicht zum 29. April, dem Tage des Gartenkaufs), uns interesantes aínda que reducidos estudos sobre obras de Hemsterhuis e Kant (os chamados Hemsterhuis-Studien e Kant-Studien) e pouco máis. Nestes estudos, con todo, poden advertirse dous aspectos de importancia: o interese crecente pola linguaxe poética como a destinada a superar as trabas do pensamento filosófico, por unha banda, e, polo outro, a tendencia da linguaxe de Novalis a aproximarse cada vez máis ao formato que sería característico da súa produción posterior, o do fragmento.
Os fragmentos
Xa a finais de 1797 Novalis redactou as súas Vermischte Bemerkungen, o manuscrito que serviría como base para Blüthenstaub, o seu conxunto de fragmentos máis recoñecido. O conxunto aborda temáticas moi diversas e alterna, dende un punto de vista formal, entre sentenzas dunha liña e longas reflexións dunha páxina ou máis.
O primeiro dos fragmentos, un dos máis coñecidos, afirma, en continuidade coas formulacións filosóficas dos Fichte-Studien, as limitacións do pensamento na súa procura do incondicionado:
O fragmento, para Novalis e tamén para o círculo dos románticos de Jena, é unha unidade autónoma encerrada nela mesma da cal pode abrochar (ou non) unha idea de valor, un pensamento novo: pequenas ocorrencias traballadas dende o punto de vista formal e de contido diverso e de graos distintos de profundidade.
Máis uniforme é, en cambio, a temática do outro conxunto de fragmentos de Novalis desta mesma época, Fe e amor, ou O rei e a raíña, 43 fragmentos de tema político que habían de completarse cos 26 “Aforismos políticos” que, en cambio, non foron publicados por desconfiar a censura do contido de Glaben und Lieben. Novalis exalta aquí a figura do rei e a da raíña como símbolos inspiradores para o cidadán. En Glaben und Lieben, do mesmo xeito que no seu ensaio póstumo Die Christenheit oder Europa, Novalis mostra un forte compromiso coa forma monárquica de goberno que repousa, sobre todo, no valor que posúe a administración unitaria para o fortalecemento da irmandade entre os homes e para a exaltación das ideas de nobreza e heroísmo. Tamén insistiu a crítica, non só respecto de Novalis senón principalmente respecto do romanticismo en xeral, no visible aspecto reaccionario da ideoloxía romántica.
Ademais de Blüthenstaub, que foi publicado na revista dos irmáns Schlegel Athenaeum, e Glaben und Lieben, que apareceu nos Jahrbücher der preußischen Monarchie, nesa mesma época redactou tamén Novalis outros fragmentos que viron a luz postumamente. Destaca, no marco desta produción, o conxunto dos “fragmentos logolóxicos” (Logologische Fragmente), onde se atopan importantes apuntamentos sobre a linguaxe, a poesía, os seus vínculos coa filosofía etc.
Orixe do pseudónimo "Novalis"
Coa publicación de Blüthenstaub nace “Novalis” como nome para un escritor que ata ese momento non publicara máis que un poema había xa sete anos e baixo o disfrace de "v. H***g.". O mesmo Novalis explica superficialmente a súa escolla na carta a August Wilhelm Schlegel que acompañou o envío do manuscrito cos fragmentos, o 24 de febreiro de 1798: "Se tivese Vostede desexos de facer con eles un uso público, nese caso eu pediríalle que fose baixo o nome Novalis – antigo nome da miña familia e non do todo inapropiado."
Efectivamente a familia de Hardenberg fora chamada “von Rode”, ou, na súa versión latina, “de Novali”. Este nome “von Rode” chegoulle á familia Hardenberg por mor dun dos seus bens, o Gut Rode (posteriormente Großenrode) na Baixa Saxonia. “Rod”, á súa vez, designa un campo preparado para o cultivo, en xeral unha terra deixada en barbeito (o que hoxe se diría “Brachfeld”, “Brachland”) ou unha terra que será usada por vez primeira, terra “noval” (Neuland, Neubruch). É dicir, o que en latín se diría “novalis” ou “novale”. Na escolla do pseudónimo está presente non só o feito de que fose unha denominación que a familia efectivamente tivo senón tamén, e en primeiro plano, o significado, a etimoloxía deste antigo nome dos Hardenberg. "Novalis" é o nome que se asigna o autor para a súa primeira pequena obra, para a súa entrada no mundo das letras, e é o nome que se outorga a si mesmo o autor dun texto que corresponde a un xénero con moito de exploratorio, de incursión, de irrupción nun terreo novo. Novalis describe tanto o terreo como o carácter e as aspiracións da irrupción nel no dístico elexíaco que fai as veces de epígrafe no comezo de Blüthenstaub: "Amigos, está pobre o chan, sementes en abundancia debemos Lanzar, para que se nos dean colleitas sequera modestas." "Freunde, der Boden ist arm, wir müßen reichlichen Samen Ausstreun, dáß uns doch nur mäßige Erndten gedeihn."
Die Lehrlinge zu Sais
O primeiro proxecto de novela de Novalis xurdiu, inicialmente, como un conxunto de fragmentos sobre a natureza, que el chamaba nese momento O discípulo en Sais. Posteriormente Novalis foi dotando estas ideas de forma narrativa. O que alcanzou a redactar desta novela trata sobre unha serie de aprendices que tentan, baixo a guía dun mestre, espreitar os misterios máis profundos da natureza. Nunha sucesión de desenvolvementos que pasan pola narración, o diálogo, o relato marabilloso ou mesmo o canto, a novela ocúpase, fundamentalmente, do correcto modo de abordar a natureza. Este modo, en consonancia coas ideas que Novalis defendía cada vez con maior convicción, ten pouco que ver coa disección analítica dos elementos do mundo natural e moito que ver, pola contra, cunha entrega persoal á natureza, coa consideración da natureza como un outro eu e co interese por aqueles planos do natural que escapan a unha contemplación científica ou filosófica racionalista. A novela quedou inconclusa, pero non porque Novalis dese por carente de interese o seu proxecto: entre os propósitos de Novalis nos seus últimos anos estaba o de terminala unha vez que dese forma definitiva ao seu outro gran proxecto narrativo, Heinrich von Ofterdingen. miniatura|254x254px|Manuscrito de Novalis pertencente a Heinrich von Ofterdingen.
Heinrich von Ofterdingen
Esta novela, pensada en dúas partes, foi redactada por Novalis nunha porcentaxe maior: chegou a completar a primeira parte (“A espera”) e a esbozar o comezo da segunda e última (“A consumación”).
O argumento exterior da novela é particularmente sinxelo e lineal: trátase dunha viaxe realizada por Heinrich e a súa nai dende Eisenach cara a Augsburg, a patria dela. Alí coñece Heinrich a Mathilde, de quen se namora e con quen se compromete, e ao seu pai Klingsohr, que tenta asistilo na súa formación como poeta.
Con todo, a novela interésase principalmente polo argumento interior a Heinrich, que é precisamente, a súa formación como poeta: o desenvolvemento da acción é un acompañamento para o que transcorre dentro de Heinrich, para a súa paulatina conquista da habilidade poética. A primeira parte de Heinrich von Ofterdingen trata sobre todo sobre esta aprendizaxe poética da personaxe. A segunda parte debía tratar sobre o despregamento das habilidades conquistadas e sobre a vida de Heinrich como poeta consumado.
Na novela crúzanse, como en Die Lehrlinge zu Sais pero con maior intensidade e harmonía, distintos rexistros literarios: relatos, cancións, soños, diálogos, contos marabillosos, versos e visións suman elementos ao tesouro poético do que se nutre Heinrich na súa persecución da poesía. Esta pulsión cara ao poético aparece simbolizada, na novela, pola célebre imaxe da flor azul. O azul, na obra en xeral, é a cor que alude á presenza de algo máis elevado, de algo puro ou superior.
Ao longo da novela hai varios puntos que resultan determinantes na formación poética de Heinrich: un dos máis significativos atópase no quinto capítulo. Alí acompaña Heinrich, xunto a outros que eran da partida, un vello mineiro nunha excursión cara a unhas covas. De camiño ás covas Heinrich entende, no contexto dunha singular visión, que a pluralidade do mundo non é máis que ilusoria xa que o ser é, en esencia, unitario, e pode ser resolto nunhas poucas formas primixenias. Este elemento vese representado na novela na insistente formación de “tipos” humanos (o mineiro, o poeta, o soberano etc.) que representan certas formas básicas e reiteradas da Humanidade. Por outra banda, tanto esta redución a modelos da totalidade do ser como a identificación e hibridación de distintas personaxes dunha mesma esencia (por exemplo, dous poetas son, en verdade, unha mesma persoa) ou mesmo, como estaba previsto, de naturezas (en principio) diversas, está en harmonía coas ideas filosóficas e científico-filosóficas de Novalis sobre o carácter orgánico do Universo e sobre a identidade entre os seus distintos elementos. Este aspecto é central do que se coñece como o seu “idealismo máxico” e de boa parte da súa obra literaria máis tardía.
Os Himnos á noite
Os Himnos á noite (Hymnen an die Nacht) apareceron na revista Athenaeum no ano 1800, pero a súa elaboración comezou bastante tempo antes. O punto de partida do terceiro himno (terceiro no conxunto, primeiro en canto á súa data de composición) parece ser un evento na vida de Novalis, testemuñado no seu diario, na entrada correspondente ao día 13 de maio de 1797: "Erguinme ás 5. Ía moi bo tempo. Pasou a mañá sen que eu fixese moito. Veu o capitán Rockenthien coa súa cuñada e os seus fillos. Recibín unha carta de Schlegel coa primeira parte das novas traducións de Shakespeare. Despois de comer fun a dar un paseo; despois, café; o tempo empeorou; primeiro, tormenta, e logo nubrado e borrascoso; moi voluptuoso; comecei a ler a Shakespeare; entregueime completamente á lectura. Á tardiña dirixinme cara a Sophie [i.e. cara á súa tumba]. Alí estiven indescritiblemente contento; momentos lostregantes de entusiasmo. Desfixen a tumba ante min dun sopro, coma se fose po. Séculos eran como momentos; podíase sentir a súa proximidade; eu cría constantemente que ela estaba por aparecer. Unha vez que volvín á casa tiven algunha emoción ao conversar con ma chère. Polo demais, estiven moi ledo todo o día. Pola tarde estivo Niebekker. Á noite tiven aínda algunhas boas ideas. Shakespeare deume moito que pensar." No terceiro dos Himnos á noite atópase unha equivalencia moi clara con esta experiencia, en torno da cal se organiza o conxunto completo dos seis “himnos”, composicións redactadas parcialmente en prosa, parcialmente en verso, nas cales un eu lírico narra un proceso interior de fonda transcendencia: dunha inicial veneración da Luz (símbolo do pensamento ilustrado, da razón etc.) pasa a unha posterior comprensión da superioridade da Noite (asociada todo ao máis profundo, ao descoñecido e ao misterioso pero tamén ao máis auténtico). Este proceso chega ao seu clímax no himno terceiro, no que o eu que enuncia os himnos accede a ver o outro lado do que no himno cuarto se chama a “montaña fronteiriza da Terra” e pode contemplar o reino da Noite e a súa maxia. Os tres himnos restantes presentan un eu tranquilizado, dotado da verdade sobre o plano máis fondo da realidade.
Os Geistliche Lieder
O quince Geistliche Lieder, cantos “espirituais” ou cantos “cristiáns” como os chamou nalgunha ocasión tamén Novalis, son poesías devocionais destinadas á adoración da divindade, de Xesucristo e de María. Son considerados un dos puntos máis destacados da poética de Novalis e foron utilizados con fins litúrxicos en auténticos cantos relixiosos. Sábese que nunha ocasión, xa morto Novalis, o pai do poeta preguntou, ao saír do servizo relixioso, pola autoría dun canto que lle resultara fermoso, e recibiu a resposta de que se trataba do seu propio fillo. Unha das temáticas máis reincidentes no conxunto dos Lieder é a da obtención de consolo para as desgrazas da vida na entrega a Xesús e á divindade.
Lírica tardía
Xunto coas súas novelas e cos conxuntos de Himnos e Lieder compuxo tamén Novalis nos seus últimos anos varias poesías illadas, nalgunhas das cales poden atoparse despregadas con particular forza as ideas que ocuparon o seu interese durante todo este último período. A esta época corresponden, por exemplo, Der Himmel war umzogen ou Es färbte sich die Wiese grün, poesía sobre a chegada da primavera na que se insiste na integración do ser humano coas distintas ordes do ser, ou Wenn nicht mehr Zahlen und Figuren, que estaba destinada, posiblemente, a aparecer na segunda parte de Heinrich von Ofterdingen e que constitúe, canonicamente, un dos intentos máis logrados por parte de Novalis da exposición das súas ideas sobre a correcta abordaxe da natureza.