cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cuanza Norte
Xeografía
A provincia ten unha superficie de 24 110 km². Segundo as proxeccións poboacionais de 2018, elaboradas polo Instituto Nacional de Estatística de Angola, conta cunha poboación de 495 810 habitantes, sendo a segunda provincia menos poboada de Angola, superando só á de Bengo.
A provincia está dividida administrativamente en 10 municipios con 37 comunas.
Os municipios son:
Cuanza Norte encóntrase na beira norte do río Cuanza, cicunstancia á que debe o seu nome.
A provincia limita ao norte coa provincia de Uíge, ao oeste coa provincia de Bengo, ao leste coa provincia de Malanje e ao sur coa provincia de Cuanza Sul.
Con altitudes que van desde os 500 aos 1 500 msnm, na Serra da Banga están as maiores alturas da provincia.
Clima
Segundo a clasificación climática de Köppen-Geiger predomina o clima tropical de sabana (Aw/As), cunha temperatura media que oscila entre os 24 e os 28 °C.
Demografía
O grupo étnico maioritario da provincia é o dos ambundos, e a lingua máis falada é o portugués, seguida pola lingua kimbundo.
Patrimonio natural
Unha das principais reservas naturais da provincia é Reserva Forestal do Golungo Alto, que ten unha superficie de 558 km², sendo o abrigo de varias especies, como o búfalo anano, o hipopótamo, varios antílopes, lebres, a galiña de Guinea e perdices. Tamén se encontran elefantes, leóns, guepardos, lobos, hienas, chacais e licaóns.
Economía
miniatura|250px|A central de Capanda A cana de azucre e o café son os cultivos agrícolas máis importantes. A súa produción está favorecida polo clima tropical húmido da provincia.
O importante encoro de Capanda, cuxa presa de 1 400 m de longo, está situada nesta provincia. A súa central hidroeléctrica, xunto coas de Cambambe e Laúca, producen gran parte da enerxía eléctrica consumida en Luanda.
A central de Capanda xera enerxía utilizando catro turbinas de 130 megavatios cada unha, totalizando a capacidade instalada en 520 megavatios.
Ademais, os seus encoros fornecen auga para a irrigación de plantacións de cana de azucre e outros cultivos no val do Cuanza.
Historia
A historia administrativa da provincia de Cuanza Norte iníciase no século XVII, co repartimento do antigo reino de Ndongo, para crear o distrito de São Paulo (actual provincia de Luanda) e o distrito do Golungo Alto, este último con sede en Golungo Alto.
En 1810 o distrito do Golungo Alto foi desmembrado para crear o distrito dos Dembos (actual provincia de Bengo) e, en 1857, foi extinguido, sendo integrado ao distrito de Luanda. En 1861 volveu a crearse novamente, porén co nome de distrito de Golungo, existindo soamente até 1866.
O 15 de agosto de 1914, o gobernador colonial Norton de Matos creou o distrito de Cuanza, con sede en Golungo Alto, como forma de compensar a esta cidade por non unirse co ferrocarril a Luanda; o efecto non foi o desexado, e o Golungo caeu nun profundo ostracismo, producíndose o cambio da sede distrital para N'dalatando.
O 15 de setembro de 1917 o goberno colonial decidiu dividir o distrito de Cuanza nos distritos de Cuanza Norte e Cuanza Sul (actual provincia de Cuanza Sul).
A provincia foi gravemente afectada durante a guerra civil angolana (1975–2002). A día de hoxe aínda quedan moitas minas antipersoa da guerra, e otuorgáronse contratos para limpalas a varias organizacións. Durante a guerra civil, os insurxentes fixeron da provincia parte da zona central de operacións. O 5 de abril de 2001, membros da UNITA atacaron a vila de Samba Caju e mataron a 120 membros das Forças Armadas de Angola. O comandante militar da provincia, o xeneral Recordação tamén morreu no ataque.
The Hardest Button to Button
"The Hardest Button to Button" é unha canción da banda estadounidense de garage rock The White Stripes, editada como terceiro sinxelo do seu álbum Elephant o 9 de decembro do 2003.
Pousadoiro
Co topónimo Pousadoiro podemos referirnos a dous lugares de Galicia:
O Pousadoiro
Co topónimo O Pousadoiro podemos referirnos a varios lugares de Galicia:
Na provincia da Coruña
Na provincia de Lugo
Na provincia de Ourense
Na provincia de Pontevedra
María do Carmo Henríquez Salido
María do Carmo Henríquez Salido, nada en Mugardos o 5 de febreiro de 1944, é unha lingüista galega.
Traxectoria
Doutorouse en Filosofía e Letras, sección de Filoloxía Románica, pola Universidade de Santiago de Compostela. Catedrática de Lingua Española na Universidade de Vigo. Foi presidenta da Associaçom Galega da Língua entre 1982 e 2001.
Lourido
O topónimo galego Lourido pode referirse a:
Seven Nation Army
"Seven Nation Army" é unha canción da banda estadounidense de garage rock The White Stripes, editada como sinxelo do seu álbum Elephant o 7 de marzo do 2003. O tema estivo no número 1 da lista Modern Rock Tracks durante tres semanas, e gañou o Grammy do 2004 á mellor canción de rock. Seven Nation Army é coñecida polo seu riff de guitarra, que pode escoitarse en case toda a canción. A pesar de que soa como un baixo (instrumento que a banda non usa), o son foi realmente creado por Jack White cunha guitarra semi-acústica usando un pedal Digitech Whammy para baixarlle unha oitava. O riff foi composto nunha proba de son antes dun concerto no Corner Hotel en Melbourne, Australia, segundo as notas do libreto que acompaña ao DVD Under Blackpool Lights. O riff ispirouse no tema principal da Sinfonía nº 5 de Anton Bruckner.
"Seven Nation Army" é como Jack White adoitaba a referirse ao Exército de Salvación (Salvation Army en inglés) cando era un neno.
Rolling Stone situou a "Seven Nation Army" no posto 286 na súa lista de 2010 das 500 mellores cancións de todos os tempos
Listaxe de cancións
O sinxelo en 7" só contén os dous primeiros temas.
Selección de rugby dos Países Baixos
A Selección de rugby dos Países Baixos, alcumados Oranje, representa ao Países Baixos nas competicións oficiais de rugby. Sen ningunha participación na Copa do Mundo de Rugby, os Países Baixos están considerados por World Rugby como equipo de terceira categoría (Desenvolvemento 2).
Eutarico
Eutarico Cílica, Eutarico Ciliga ou Flavio Eutarico Cilica (en latín Flavius Eutharicus Cilica), nado cara ao 480 e finado no 522, foi un príncipe ostrogodo do reino visigodo que, a principios do século VI, desempeñou o consulado romano, xunto ao emperador bizantino Xustino I (reinado 518–527), quen o adoptou como "filius per arma".
Era xenro do rei ostrogodo Teodorico, o Grande (reinado 474–526), quen o nomeou como herdeiro, mais morreu no 522 aos 42 anos, antes de poder herdar o título do seu sogro. Teodorico alegou que Eutarico era un descendente da casa real ostrogoda dos Amalos e pretendía que o seu casamento con Amalasunta, filla de Teodorico, conseguise a unión dos reinos godos, continuase a dinastía de Teodorico e fortalecese o control godo sobre o Mediterráneo occidental fronte ao pulo ascendente dos francos. miniatura|Reino Visigodo de [[Alarico II (reinado 484–507) en 500]] Mentres Eutarico foi nominalmente un estadista, político e soldado do Imperio Romano de Oriente, tamén era un cristián ariano, que chocou en diversas ordes coa maioría católica. Durante o seu consulado no 519, as relacións co Imperio Bizantino floreceron e o cisma acaciano entre as Igrexas Oriental e Occidental foi solucionado. Como cónsul aplicou a política tolerante de Teodorico nas relacións cos xudeus, mais non foi tan tolerante coas tradicións católicas locais provocando o seu resentimento. Tras algúns disturbios en Rávena, onde os católicos incendiaron algunhas sinagogas, a posición pro-xudía de Eutarico foi exposta con resentimento nunha fragmentada crónica coetánea, o Anónimo Valesiano.
Pouco despois da súa morte, seu fillo Atalarico ocupou o trono, brevemente, pois morreu con 18 anos. Daquela, a viúva de Eutarico permaneceu en Italia até a súa morte a mans do seu curmán Teodato en 535.
Infancia
Eutarico naceu polo 480, e era membro da familia nobiliaria ostrogoda dos Amalos. A súa liñaxe foi trazada por Xordanes, que relatou na Gética que Eutarico era fillo de Veterico, neto de Berismundo, bisneto de Turismundo (quen foi rei dos visigodos entre 451 a 453) e tataraneto de Hunimundo, o Mozo (estes dous últimos foron reis ostrogodos a finais do século IV e comezo do V); este era fillo de Hermanarico e este de Achiulfo.
Sismógrafo
Características
Este aparato, nas súas versións iniciais, consistía nun péndulo que pola súa masa permanecía inmóbil debido á inercia, mentres todo ao seu arredor movíase; dito péndulo levaba un punzón que ía escribindo sobre un rolo de papel pautado no tempo, de modo que, ao empezar a vibración, se rexistrába o movemento no papel, constituíndo esta representación gráfica o denominado sismograma.
Os instrumentos modernos son, por suposto, electrónicos. Estes sismógrafos parécense aos acelerómetros, e tenden a chegar a ser instrumentos universais. En anos anteriores, os sismómetros poderían “quedarse curtos” o ir fóra da escala para o movemento da Terra que é suficientemente forte para ser sentido pola xente. Neste caso, só os instrumentos que poderían traballar serían os acelerómetros menos sensibles.
Eutarico
Infancia
A relevancia de Eutarico no mundo gótico e romano era elevada, o que chamou a atención de Teodorico, o Grande (reinado de 474–526), co que estaba emparentado a través de Hermanarico. Este foi un rei ostrogodo que gobernara un vasto territorio ao norte do mar Negro, na rexión de Oium, do cal Eutarico era descendente en 5ª grao pois Teodorico era descendente de Vultulfo, o irmán máis vello de Hermanarico. miniatura|[[Siliqua de Teodorico, o Grande (reinado 474–526)|alt=]] Polo final do século V, Teodorico era rei dos ostrogodos e gobernaba a Italia, Dalmacia e Pannonia coa capital en Rávena e, a maiores, era un aliado próximo ao emperador bizantino Zenón I (reinadi do 474–475; 476–491). A pesar de haber unha tensión entre Teodorico e o sucesor imperial Anastasio I Dicoro (r. 491–518), Xustino I durante seu reinado procurou reconciliarse con el, pois a súa influencia no mundo bárbaro tornábao un aliado poderoso. Tendo traballo ao longo da súa vida para estabelecer un reino e fortalecer relacións coa Igrexa e Roma, Teodorico pretendía estabelecer unha dinastía. O seu casamento con Audofleda, con todo, procurou tan só unha filla, Amalasunta. Polo tanto, para alcanzar súas ambicións, Teodorico tiña que garantir a escolla dun xenro cunha liñaxe forte igual á súa. As súas investigacións nas liñaxes reais góticas, que estaban por aquel tempo amplamente distribuídas a través da Europa, levárono até Hispania. Alí, descubriu Eutarico, o último herdeiro doutro ramo dos Amalos, que tiña recentemente asumido a rexencia de Hispania. Con todo, estudos máis recentes, con todo, suxiren que a liñaxe de Eutarico como propia dos Amalos puido ser unha invención de Teodorioco para axuda-la ambición de estabelecer a continuidade dinástica. Segundo a Gesta Theoderici, Eutarico pertenceu aos Alanos en vez da dinastía dos Amalos. Mentres Xordanes, na súa historia dos godos, fai referencia á prudencia e á virtude (prudentia et virtus) de Eutarico; iso tamén puido ser unha creación de Teodorico. Estas cualidades eran recoñecidas como requisitos da ideoloxía etnográfica gótica, expresando un código de civilidade deles. Sería altamente beneficioso para o xenro escollido no caso de que el as tiver.
O Cabo, Landoi, Cariño
O Cabo é un lugar da parroquia de Landoi no concello Coruñés de Cariño na comarca do Ortegal. Tiña 5 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 1 home e 4 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 12 habitantes.
Eutarico
Corte de Teodorico
miniatura|Miniatura de [[Casiodoro proveniente da Crónica de Nuremberg|alt=]] No 515, Eutarico respondeu á chamada de Teodorico, o Grande e mudouse para a corte ostrogoda en Rávena. Alí, recibiu a Amalasunta en casamento e foi aclamado como herdeiro. Mentres, en Italia, desempeñou un importante papel político no reino ostrogótico pois conseguiu a estima da corte e, ao mesmo tempo, era respectado polos romanos. Porén, os autores católicos do período indican que, mentres o seu sogro era valorado pola súa política de tolerancia, Eutarico actuou máis como un "ariano fanático".
Sismógrafo
Características
Os modernos sismómetros de banda larga (chamados así pola capacidade de rexistro nun ancho rango de frecuencias) consisten dunha pequena ‘masa de proba’, confinada polas forzas eléctricas, manexada pola electrónica sofisticada. Cando a Terra móvese, electronicamente tratase de manter a masa fixa a través dunha retribución atrás do circuíto. A cantidade de forza necesaria para conseguir isto é entón rexistrada.
Eutarico
Corte de Teodorico
No 498, como vicexerente imperial nominal de Italia, Teodorico recibira o dereito de nomear o candidato consular occidental para cada ano. Con todo, impuxéraselle, tamén, unha restrición: só podía seleccionar cidadáns romanos para esa posición. Mais para ascender Eutarico, o rei desexaba facelo cónsul para o ano 519. Así, para evita-la restrición imposta para os nomeamentos, e como un favor para Teodorico, Eutarico foi nomeado para esa posición polo propio Xustino I en xaneiro do 519.
Sismógrafo
Características
A saída dos acelerómetros é directamente como aceleración (recordando F=ma de Newton), pero os sismómetros usan un circuíto integrado para unha saída de velocidade.
Eutarico
Corte de Teodorico
Ao garantirlle a cidadanía romana, aceptalo como co-cónsul e denominalo como "fillo-en-armas", Xustino I conseguiu estreitar os lazos con Teodorico. Alén diso, Xustino I favoreceu aínda máis ao concederlle o consulado sénior. Está acreditado que as celebracións que marcaron o seu ascenso festexáronse con "presentacións magníficas de bestas salvaxes traídas da África" e que un diplomático en misión na Italia, o patricio Símaco, estaba "maravillado coas riquezas dadas polos godos e romanos".
Sismógrafo
Características
Os sismómetros espazados nun arranxo poden ser usados para localizar a precisión, en tres dimensións, a fonte do terremoto, usando o tempo que toma ás ondas sísmicas propagarse cara a fóra desde o epicentro, o punto da ruptura da falla. Os sismógrafos son tamén usados para detectar explosións de probas nucleares. Ao estudar as ondas sísmicas, os xeólogos poden tamén facer mapas do interior da Terra.
Eutarico
Corte de Teodorico
Durante este período, foi loubado por Casiodoro no senado nun eloxio no cal era comparado cos grandes cónsules do pasado. A pequena Crónica, que Cassiodoro escribiu para parabenizalo polo seu consulado, é coñecida por centrarse no ascenso de Eutarico dende unha posición de gran honra civil, en vez das vitorias militares, como sería máis común para o pasado da nobreza gótica. O seu período como cónsul é retratado amplamente como un período de prosperidade para o Imperio Romano do Occidente no que se promulga un código de civilidade. En marzo de 519, o cisma acaciano que separara as igrexas Oriental e Occidental durante os 35 anos anteriores, quedara rematado e as igrexas reconciliadas. Como complemento á prosperidade sentida polos pobos do Imperio Romano, o ano do consulado de Eutarico tamén foi descrito como semellando "(un ano) de relucente promesa para o Reino Ostrogodo".
Sismógrafo
Características
Cando ocorre un terremoto, os sismógrafos que se encontran cerca do epicentro son capaces de rexistrar as ondas S e as P, pero do outro lado da Terra só poden rexistrarse as ondas P.
Eutarico
Corte de Teodorico
A crónica católica coetánea de Anónimo Valesiano retrata a Eutarico dende un punto de vista negativo, afirmando que era un home rudo e inimigo da fe católica e que tomaría partido polos xudeus nos disturbios antixudeus en Rávena sobre os dereitos de congregación xudía nas súas sinagogas. Este desacordo suscitou un conflito entre arianos e católicos no que o ariano Eutarico escolleu axudar os xudeus. Pénsase que a indignación manifestada polos católicos naquela acción foi motivada por ser Eutarico un símbolo da reciente reconciliación entre as Igrexas oriental e occidental baixo a dirección de Teodorico. No evento en cuestión, as sinagogas de Rávena e Roma foron incendiadas por cristiáns, e Teodorico, que estaba en Verona, ordenou que os incendiarios pagasen a reconstrución das sinagogas. esquerda|miniatura|[[Follis do rei Teodato (reinado 534–536)|alt=]]
Sismógrafo
Características
Os sismómetros que son usados na Sismoloxía de exploración teñen nomes segundo o medio en que se usan, o caso dos usados na Terra son chamados xeófonos e os usados na auga, son hidrófonos. Existen tamén os sismómetros de fondo oceánico (OBS, acrónimo en inglés).
Eutarico
Morte e legado
Eutarico morreu no 522 con 42 anos, menos de tres anos despois do seu consulado. A súa morte causou problemas a Teodorico, que viu frustrados os seus intentos de uni-los dous reinos e establecer unha dinastía. Aínda que Eutarico e Amalasunta tiveron un fillo chamado Atalarico que nacera en 516, e unha filla chamada Matasunta, a dinastía non conseguiu establecerse de xeito definitivo.
Para manter o seu poder, Amalasunta asociou ao seu curmán Teodato (reinado 534–536) ao trono. Aínda que xurara fidelidade a Amalsaunta, Teodato sentíase inseguro e, en decembro de 534, mandou prender a Amalasunta e confinouna nunha illa do lago Bolsena, onde foi posteriormente asasinada o 30 de abril de 535.
O Cubilote, Landoi, Cariño
O Cubilote é un lugar da parroquia de Landoi no concello Coruñés de Cariño na comarca do Ortegal. Tiña 6 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 4 homes e 2 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 11 habitantes.
As Cabanas, Landoi, Cariño
As Cabanas é un lugar da parroquia de Landoi no concello Coruñés de Cariño na comarca do Ortegal. Tiña 13 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 9 homes e 4 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 21 habitantes.
A Sancha, Landoi, Cariño
A Sancha é un lugar da parroquia de Landoi no concello Coruñés de Cariño na comarca do Ortegal. Tiña 6 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 2 homes e 3 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 11 habitantes.
Cronos
miniatura|260 px|Estatua (1765-75),en [[Múnic do escultor Franz Ignaz Gunther.]] Cronos é un dos doce titáns, un deus da mitoloxía grega correspondente a Saturno na mitoloxía romana. Hesíodo di que era "de retorcida mente".
Mitoloxía
Cronos foi fillo máis novo de Urano (o máis antigo de todos os deuses) e Xea (deusa da Terra). Da súa unión con Rea tivo seis fillos: Hestia, Deméter, Hera, Hades, Poseidón e Zeus. Cronos representa a pasaxe dos deuses antigos (ciclopes e titáns) cara os Deuses olímpicos (así chamados por seren aqueles que habitaban o monte Olimpo), liderados polo seu fillo Zeus.
O mito di que cada vez que a súa esposa Xea tiña un fillo, Urano devolvíao ao ventre de Xea (a Terra). Cansada disto, ela decidiu vingarse e pediu axuda ós seus fillos, pero só Cronos aceptou. Xea construíu unha fouce de aceiro ou de sílex e deuna a Cronos, e este, cando Urano, seu pai, xacía con Xea, castrouno e botou os xenitais de Urano ó mar, de onde abrollou Afrodita, a deusa do amor.
Luís V de Francia
Luís V, nado c. 967 e finado o 21 de maio de 987, chamado o Indolente (en francés, Louis le Fainéant), foi rei de Francia durante algúns meses do ano 987 antes da súa morte prematura. Fillo do rei Lotario e Emma de Italia, filla do rei Lotario II de Italia, foi o último monarca da dinastía carolinxia.
Cronos
Mitoloxía
Despois disto, Cronos reinou entre os deuses, mais Urano e Xea (como depositarios do coñecemento do porvir) profetizaron que el sería ao fin vencido por un dos seus fillos. Para evitar tal cousa, devoraba ós seus propios fillos nada máis nacer (aínda que estes seguían vivos e medrando no seu interior). A súa esposa e irmá Rea, aconsellada pola súa nai, Xea, conseguiu enganalo ofrecéndolle unha pedra envolta en cueiros no canto do último fillo, Zeus. Cronos enviou a pedra sen sospeitar nada e así logrou Rea salvar a vida do fillo. Deste xeito, Zeus foi criado agochado nunha cova na illa de Creta e, cando foi adulto, deulle a Cronos unha herba que o obrigou a devolver tódolos fillos e declarouno a guerra, a Titanomaquia. Así, puido por fin destronar a Cronos.
Tras perder a guerra, Cronos e os Titáns foron encerrados no Tártaro, baixo a vixilancia dos Hecatonquiros. Pero na tradición órfica, terminou sendo perdoado por Zeus quen permitiu que fora gobernar a Illa dos Benaventurados (un lugar semellante ó ceo do Cristianismo).
Luís V de Francia
Traxectoria
Luís foi coroado en xuño de 979 pero non tomou o poder ata a morte de Lotario no 986. Luís V foi o último rei de Francia de orixe carolinxia e reinou en Laon desde o 2 de marzo de 986 ata a súa morte, con 20 anos, no 987. Posibelmente debido a que reinou menos dun ano, os biógrafos medievais atribuíronlle o alcume de qui nihil fecit, é dicir, "o que non fixo nada".
Casou coa viúva Adelaida de Anjou en 980 en Brioude, onde os coroaron reis de Aquitania. Había unha diferenza de idade importante entre os membros da parella e non tiveron fillos. O matrimonio tivo desavinzas dende o principio, a raíña separouse e o 982 fuxiu a Arles.
O rei herdara unha batalla entre os reis elixidos da súa liña paterna, que fora interrompida dúas veces por membros da dinastía Capeto, e a casa do emperador do Sacro Imperio Romano, Otón I. Como defensor de Roma, Otón tiña o poder de nomear clérigos no territorio carolinxio e os que nomeaba non apoiaban aos carolinxios.
Un inimigo concreto foi Adalberon, arcebispo de Reims, a quen Otón I concedera esta poderosa arquidiocese. En tempos de Lotario, Adalberon intentou negociar unha alianza entre as dúas casas, pero o pacto fracasou e Lotario acabouno xulgando por traizón no 986 (pouco despois, Lotario morrería). Luís V herdou o trono. A viúva de Lotario, Emma, casou cun descendente de Otón I, e Luís V aceptou de novo a Adalberon.
Luís V morreu nos últimos días de maio do 987. Foi o resultado dun accidente ou, quizais, envelenado pola súa nai. No momento da súa morte, estaba a xulgar de novo a Adalberon por traizón. Non deixou ningún herdeiro lexítimo. Por iso, o seu tío Carlos, duque de Baixa Lorena, foi proposto como sucesor do trono. Non obstante, o clero, con Adalberon e Gerbert (que se había converter no papa Silvestre II), defenderon elocuentemente a candidatura de Hugo Capeto, de sangue nobre pero que amosara o que valía en accións militares. Capeto foi elixido para o trono dos francos e Adalberón coroouno (isto sucedeu nos dous meses sucesivos á morte do rei Luís V). Deste xeito rematou a dinastía carolinxia e comezaba a capetiana.
Cronos
Outra descendencia
Outras lendas fano tamén pai de Hefesto, tras unirse a Hera; e da mesma Afrodita, tradicionalmente considerada filla de Urano.
Cónxuxes e descendentes
Aplicase o nome de Crónidas aos fillos de Crono e Rea.
Iconografía
thumb|esquerda|400 px|A castración de Urano, fresco de [[Giorgio Vasari e Cristofano Gherardi (c. 1560, Palazzo Vecchio, Florencia)]] Cronos adquire a función de deus do tempo. É representado no momento da castración de Urano ou no trascurso da Titanomaquia, como un home vello de cabelos brancos e barba longa; adoita levar unha fouce, arma coa que castrou ó seu pai Urano, e outras veces porta unha gadaña.
Xa no Renacemento engádense outros atributos: ás, un reloxo de area ou o ouroboros, unha serpe que se morde a cola, como símbolo da continuidade temporal.
Estaba asociado ao tempo polos gregos, e foi considerado a personificación do tempo na antigüidade clásica.
Xosé Luís Grande Grande
Xosé Luís Grande Grande, nado en Vilaquinte (Carballedo) o 4 de setembro de 1954, é un lingüista e político galego.
Traxectoria
Estudou Filoloxía Galego-Portuguesa na Universidade de Santiago de Compostela. É profesor de Lingua e Literatura Galega no IES Chapela. Foi concelleiro en Redondela por Esquerda Galega (1978-1991) e é agora concelleiro polo BNG desde 1995.
Mergullón de pescozo negro
O mergullón de pescozo negro ou mergullón orelleiro (Podiceps nigricollis) é unha ave acuática da familia Podicipedidae. Foi descrito en 1831 por Christian Ludwig Brehm. Actualmente acéptanse tres subespecies, incluíndo a subespecie nominal. A súa plumaxe reprodutora é dunha distintiva cor ocre que se estende por detrás do ollo e sobre as plumas cobertoiras dos oídos. O resto das partes superiores, incluíndo a cabeza, pescozo, e peito, son de cor negra a marrón anegrada. Os flancos son de cor avermellada leonada a castaña e o abdome é branco. Cando leva a plumaxe non reprodutora, esta ave ten unhas partes superiores negras cincentas, incluíndo a parte superior da cabeza e unha banda vertical no dorso e pescozo. Os flancos son tamén negros cincentos. O resto do corpo é dunha cor branca ou abrancazada. Os xoves teñen máis cantidade de cor marrón nas súas áreas máis escuras. A subespecie californicus pode distinguirse da nominal porque a primeira ten o peteiro xeralmente máis longo. A outra subespecie, P. n. gurneyi, pode diferenciarse pola súa cabeza e partes superiores máis cincentas e polo seu menor tamaño. P. n. gurneyi pode tamén distinguirse pola súa falta de plumaxe non reprodutor. O mergullón de pescozo negro está presente en partes de África, Eurasia e as Américas.
O mergullón de pescozo negro usa moitas técnicas para buscar o seu alimento. Os insectos, que constitúen a maioría da súa dieta, son capturados na superficie da auga ou en voo. Ocasionalmente recólleos na vexetación. Mergúllase para capturar crustáceos, moluscos, cágados e pequenas ras e peixes. Cando muda en lagos salinos, aliméntase prncipalmente de crustáceos Artemia. Constrúe un niño con forma de copa flotante nun lago de augas abertas. Este niño é cuberto por un disco e pode estar localizado nunha colonia ou nun sitio máis arredado. Durante a estación reprodutora, que varía dependendo da localización, esta especie fai unha posta (ás veces dúas) de tres ou catro ovos. O número de ovos é ás veces maior debido ao parasitismo de crianza ou de posta conespecífico. Despois dun período de incubación de 21 días, os ovos fan eclosión e despois o niño é abandonado. Dez días despois, os proxenitores reparten os fillos entre eles para coidalos por separado. Despois disto, os polos fanse independentes nuns dez días e empluman en tres semanas.
Taxonomía
Esta especie foi descrita cientificamente por Carl Ludwig Hablitz en 1783 como Colymbus caspicus, a partir dun exemplar recollido en Bandar-e Anzali. Pensouse orixinalmente que este era un sinónimo do mergullón real, ata que Erwin Stresemann descubriu en 1948 que a descrición aplicábase máis ao mergullón de pescozo negro. Antes diso, pensábase que a primeira descrición era a feita por Christian Ludwig Brehm en 1831, que lle deu a esta ave o seu nome científico actual de Podiceps nigricollis a partir dun exemplar alemán. Para resolver isto, a Comisión Internacional de Nomenclatura Zoolóxica suprimiu o nome C. caspicus. O nome de xénero Dytes foi ás veces usado para esta especie, unha clasificación que foi formalizada por Robert Ridgway en 1881.
Esta ave está estreitamente relacionada co Podiceps occipitalis e o Podiceps taczanowskii. O extinto Podiceps andinus de Colombia é ás veces considerado unha subespecie do mergullón de pescozo negro, ademais das outras tres subespecies existentes, que son:
O nome xenérico Podiceps vén de dúas palabras latinas: podicis, 'ano' e pes, 'pé'. Isto fai referencia á posición das patas do animal moi atrás no seu corpo. O epíteto específico nigricollis en latín significa 'pescozo negro'. O epíteto subespecífico californicus refírese a 'de California', e gurneyi procede do nome do ornitólogo británico John Henry Gurney
Os nomes comúns desta ave fan referencia á cor negra do seu pescozo ou ben ás plumas vistosas da cara que parecen unha orella (mergullón orelleiro). En varios idiomas ten nomes equivalentes a estes.
Descrición
miniatura|esquerda|Subespecie californicus do mergullón de pescozo negro en plumaxe non reprodutora. Normalmente mide entre 28 e 34 cm de lonxitude e pesa de 265 a 450 g. A subespecie nominal en plumaxe reprodutora ten a cabeza, pescozo, peito e partes superiores dunha cor de negra a marrón anegrada, coa excepción do abano de plumas de cor ocre que se estende por detrás do ollo sobre as cobertoiras oculares e os laterais da caluga. O ollo é principalmente vermello, cun anel amarelo claro estreito nas partes inferiores do ollo e un anel orbital de amarelo-laranxa a vermello rosa. O peteiro é delgado e curvado cara arriba e de cor negra e está conectado co ollo por unha liña anegrada que empeza na comisura do peteiro. Ás veces, a parte anterior do pescozo pode estar principalmente tinguida de marrón. A parte superior das ás é de anegrada a verde oliva e ten unha mancha branca formada polas secundarias e parte das primarias internas. Os flancos están coloreados de cor avermellada leonada a castaña e teñen unha ocasional mancha anegrada. A parte inferior da á e o abdome son brancos, coa excepción de que na á ten terciarias escuras e as primarias externas son maiormente marróns cincentas claras. As patas son grises escuras. Os sexos son similares.
Antón Grande
Antón Grande Penela, nado en Lugo o 8 de xullo de 1953, é un xornalista e escritor galego.
Mergullón de pescozo negro
Descrición
En plumaxe non reprodutora, a subespecie nominal ten partes superiores negras agrisadas, pileo, caluga e parte posterior do pescozo coa cor da parte superior deste último contida nunha liña vertical. A cor escura do píleo chega por debaixo do ollo e pode verse, difusa, ata as cobertoiras do oído. Detrás das cobertoiras do oído nos laterais do pescozo, hai óvalos brancos. O resto do pescozo é de gris a gris amarronado e ten algo de branco en cantidade variable. O peito é branco, e o abdome é abrancazado. Os flancos están coloreados nunha mestura de gris anegrado con flecos brancos. A cor do peteiro cando están en período non reprodutor difire de cando teñen plumaxe reprodutora, xa que no primeiro é significativamente máis gris. miniatura|Mergullóns de pescozo negro adulto e xove. Os individuos xoves son similares aos adultos en plumaxe non reprodutora. Porén, hai diferenzas, como que as áreas escuras teñen xeralmente máis tons marróns nos xoves e con menos negro. Os loros están a miúdo tingidos de gris, con marcas abrancazadas detrás do ollo. Nos laterais da cabeza e parte superior do pescozo presentan un ton leonado ou beixe. O polo está cuberto de penuxe e ten unha cabeza gris anegrada con liñas e manchas brancas ou grises con tons beixes. A gorxa e parte anterior do pescozo son principalmente claras. As partes superiores son principalmente grises escuras e o abdome é branco.
Antón Grande
Traxectoria
Como xornalista leva traballando desde 1979, desempeñando os cargos de xefe de informativos de Radio Lugo-Cadena SER, redactor de El Progreso, onde foi logo responsable das seccións de monográficos e de cultura. Na actualidade é redactor xefe de Localia-Telelugo.
Mergullón de pescozo negro
Descrición
A subespecie californicus adoita ter un peteiro máis longo comparada coa subespecie nominal e ten primarias internas grises amarronadas durante a estación reprodutora. Cando non está en época reprodutora, a subespecie nominal ten con menor fecuencia loros difusos e claros que Podiceps nigricollis californicus. A outra subespecie, P. n. gurneyi, é a menor das tres e ademais ten unha cabeza e partes superiores máis grises. O adulto desta subespecie tamén ten un ton marrón avermellado nas cobertoiras alares menores, carece dunha plumaxe non reprodutora e os penachos da parte lateral da cabeza son máis claros.
Antón Grande
Traxectoria
Ademais de en libros, ten publicada obra narrativa en revistas como Coordenadas, Atlántico Express, Luzes de Galiza, Cuadernos del Norte ou Grial. Actualmente escribe en La Voz de Galicia artigos de opinión.
Cabanán de Abaixo, Landoi, Cariño
Cabanán de Abaixo é un lugar da parroquia de Landoi no concello Coruñés de Cariño na comarca do Ortegal. Tiña 17 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 6 homes e 11 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 23 habitantes.
Antón Grande
Narrativa
miniatura|Entrevistando a [[Darío X. Cabana.]]
Mergullón de pescozo negro
Distribución e hábitat
Esta especie reprodúcese en áreas con vexetación de lagos de auga doce de Europa, Asia, África, norte de América do Sur e suroeste e oeste dos Estados Unidos. Despois de reproducirse, esta ave migra a lagos salinos para mudar. Despois de completar a muda e esperar ás veces varios meses, migra para invernar en lugares como o suroeste do Paleártico e partes do leste de África e Asia. Tamén inverna no sur de África, outro lugar onde se reproduce. Nas Américas, inverna ata o sur ata Guatemala, aínda que a poboación invernante está restrinxida principalmente a illas do golfo de California, o Salton Sea, e Baixa California. Cando non se está a reproducir, o seu hábitat son principalmente os lagos salinos e estuarios costeiros.
Comportamento
É un mergullón moi gregario, que xeralmente forma grandes colonias cando se reproduce e grandes bandadas cando non.
Reprodución
Constrúen niños flotantes nas augas xeralmente de pouca profundidade de lagos abertos. O propio niño está ancorado ao lago por plantas. Colaboran na súa construción tanto o macho coma a femia utilizando materia vexetal. A maioría do niño está mergullado baixo a superficie da auga, co fondo interno da copa do niño xeralmente ao mesmo nivel que as augas. Sobre a copa hai un disco plano. Nidifica tanto en colonias coma en solitario. Cando non nidifica só, adoita facelo en colonias de especies mixtas formadas pola gaivota chorona, patos, e outras aves acuáticas. O espazo entre os niños nestas colonias adoita ser de 1 a 2 m. O feito de que nidifique en colonias ou non ten un efecto sobre as dimensións do niño. Cando a ave non está nunha colonia, o niño ten un diámetro que como media é de 28 cm, aínda que isto pode variar, con niños que van desde os 20 cm a 30 cm. Isto é comparado a nidificar en colonias, onde os niños teñen un diámetro de 25,5 cm.
miniatura|esquerda|Mergullóns de pescozo negro en cortexo.
A formación de parellas nesta especie empeza xeralmente durante as pausas na migración cara aos terreos reprodutores, aínda que ocasionalmente ocorre incluso antes, en parellas invernantes. Esta formación de parellas continúa despois de que o mergullón chega aos tereos de reprodución. O cortexo ocorre cando chegan ao lago onde criarán. As exhibicións realízanse no centro do lago. Non hai un territorio delimitado para realizar o cortexo; os individuos utilizan toda a área do lago. Cando un exemplar se anuncia a unha posible parella, achégase a outros mergullóns coas plumas do corpo esponxadas e o pescozo ergueito. Pecha o peteiro e realiza unha chamada que soa puu-ii-chk, no que a última nota apenas é audible. O cortexo xeralmente remata ao inicio da nidificación.
No hemisferio norte, esta ave reprodúcese de abril a agosto. No leste de África a estación reprodutora é polo menos de xaneiro a febreiro, mentres que no sur de África, dita estación vai de outubro a abril.
É unha ave socialmente monógama. O parasitismo de crianza ou de posta conespecífico ou intraespecífico, no cal a femia pon os seus ovos no niño doutra ave da súa especie, é común e case o 40% dos niños son parasitados como media. En canto a territorio, este mergullón defende só o seu sitio de nidación.
Esta especie fai unha posta normalmente e ás veces dúas postas, cada unha de tres ou catro ovos verdosos abrancazados ou azulados. Porén, os niños que foron parasitados, teñen dous ovos máis como media. Os ovos, aínda que inicialmente están inmaculados, líxanse despois con materia vexetal coa cal foi construído o niño. Os ovos miden 45 × 30 mm como media e son incubados por ambos os proxenitores durante uns 21 días. A data da posta dos ovos está bastante sincronizada, e as aves de pequenas colonias teñen datas de posta que abranguen só uns poucos días, comparadas coas colonias grandes, onde a data de posta esténdese nun período de máis de 10 días.
Despois da eclosión dos ovos, estas aves abandonan o seu niño. A pesar de que os xoves poden nadar e mergullarse durante este tempo, raramente o fan, senón que permanecen sobre o lombo dos proxenitores durante catro días despois da eclosión. Este comportamento dáse en todos os mergullóns e é probable que evolucionase para reducir os custos de desprazarse, especificamente os de ir de volta ao niño para darlle calor e comida aos polos. Pasados uns 10 días, o pai e nai repártense os polos, e cada un encárgase do coidado de aproximadamente a metade da rolada. Despois deste repartimento, os polos fanse independentes nuns 10 días máis, e empluman nunhas tres semanas.
Cando é molestada durante a incubación, esta ave xeralmente cobre en parte os ovos con material do niño se a perturbación non é súbita, pero unha ave cunha posta incompleta xeralmente non intenta cubrir os ovos. Por outra parte, cando a perturbación non é repentina non cobre os ovos. En comparación, outras especies de mergullóns cobren os seus ovos cando abandonan o niño. A predación normalmente non é a causa principal da perda de ovos, e a maioría dos fracasos na crianza ocorren despois de que os polos fixeron eclosión. Unha causa principal desta é a morte por frío dos xoves.
Alimentación
miniatura|Vídeo que mostra un xove que está sendo alimentado, entre outras cousas Busca comida principalmente mergullándose durante menos de 30 segundos. Estes mergullos son normalmente máis curtos en tempo cando están en augas menos profundas. Entre mergullos, esta ave descansa unha media de 15 segundos. Cando se alimenta de camaróns Artemia en lagos hipersalinos, probablemente usa a súa longa lingua para bloquear a cavidade oral. Hipotetízase que despois esmaga a presa contra o padal e expulsa o exceso de auga. Tamén busca comida sobre a follaxe, ou apañando obxectos sobre a superficie da auga, somerxendo a cabeza e ás veces capturando insectos voadores.
Os xoves son alimentados un por un polos pais, e un deles transporta no lombo as crías mentres que o outro os alimenta. As crías toman a comida agarrándoa cos seus peteiros dos peteiros dos seus pais ou recollen a comida que caeu na auga. Cando unha ave non pode agarrar a comida, os adultos somerxen o seu peteiro na auga e axitan o seu peteiro para separar a comida.
Muda e migracións
Cando acaba a reprodución, o mergullón de pescozo negro xeralmente realiza unha migración para mudar a pluma a lagos salinos. Prefire especialmente lagos con gran número de invertebrados presa, polo que poden engordar mentres mudan e antes de marchar para facer a migración invernal. Non obstante, algúns exemplares, mudan cando están nos tereos de reprodución, pero a maioría non muda ata que finaliza a migración de muda. Esta migración é perigosa e centos e ás veces miles de aves morren por causa das nevaradas cando viaxan a lugares como o lago Mono.
Cando finaliza a migración de muda, fai a muda das súas plumas rémixes entre agosto e setembro, o que o deixa sen capacidade de voar. Esta muda é precedida por un incremento de peso. Durante a muda, os músculos da ave atrófianse. Cando remata a muda, continúa gañando peso, a miúdo ata teren máis do dobre do seu peso orixinal. Esta graxa adicional utilízase para acumular enerxía para a migración de outono nocturna cara aos seus terreos de invernada. A graxa concéntrase principalmente no abdome, e en menor medida no tórax e aínda menos no peito. Esta ave xeralmente empeza a súa migración máis cedo cando os camaróns son máis abondosos e cando o lago de muda está a unha temperatura superior á media. Xeralmente parte nunha noite clara e con temperaturas da superficie inferiores á media.
Movemento
miniatura|Mergullón de pescozo negro mergullándose. Este mergullón é unha das aves con voo menos eficiente. Xeralmente, evita voar a toda costa e só realiza voos a gran distancia durante a migración. Ademais, a ave perde completamente a capacidade de voar durante dous meses ao ano durante a súa muda. Porén, cando migran, viaxan ata 6 000 km para alcanzar as áreas ricas en alimento que son explotadas por poucas especies máis. En voo, a forma deste mergullón é como a das movellas: pescozo recto, arrastra as patas e ten un batido rápido das ás.
Cando se mergullan, esta ave bota a cabeza para atrás e seguidamente arquéaa para adiante meténdose na auga, seguida do corpo e cun lixeiro salto. As patas empezan a moverse só despois de que está baixo a auga. Cando nadan na superficie, o seu corpo é relativamente lixeiro, aínda que non se lle ve nada da parte inferior. O pescozo sitúase ergueito dereito de meneira relaxada, co peteiro situado cara adiante e paralelo á auga. Cos pés vai dando padas alternativas.
Enfermidades
Informouse de mortes a grande escala (de ata 150 000 aves no Salton Sea en 1992) por erisipela, cólera aviario, botulismo aviario, e infección polo virus do Nilo Occidental. En 2013 no Gran Lago Salgado, por exemplo, houbo un gromo de virus do Nilo Occidental que podería ser o máis grande rexistrado nas aves en EUA. A causa do gromo e os modos de transmisión son descoñecidos, pero fixéronse diversas especulacións. Como o virus do Nilo Occidental sobrevive nos crustáceos Artemia e, temporalmente, na auga do Gran Lago Salgado aproximadamente á temperatura que era a que había cando ocorreu a mortaldade, é probable que os mergullóns se tivesen infectado por comer crustáceos enfermos ou estar en augas contaminadas polo virus. Tamén se teorizou que o virus do Nilo Occidental podería ser transmitido entre os mergullóns por contacto cos excrementos doutros mergullóns infectados. O cólera aviario, outra doenza que pode causar mortaldades a grande escala nesta especie, pode ser causada por biotoxinas descoñecidas, patóxenos e problemas coa impermeabilidade das plumas.
Status
En 2016, o mergullón estaba clasificado como "especie pouco preocupante" na lista da Unión Internacional para a Conservación da Natureza (IUCN). A tendencia da poboación é incerta, xa que algunhas poboacións están decrecendo, mentres que outras son estables, teñen unha tendencia incerta, ou están a se incrementar. A xustificación da actual clasificación desta especie é a súa grande poboación (estimada en de 3,9 a 4,2 millóns de individuos) combinada coa súa área de distribución enorme (duns 155 millóns de km2). Este mergullón é probablemente o mergullón máis numeroso do mundo.
Biotoxinas descoñecidas, patóxenos e a deterioración da impermeabilidade das plumas poden causar hipotermia e cólera aviaria. Como este mergullón xeralmente inverna na costa, é tamén vulnerable á contaminación por petróleo. Doenzas a grande escala como o cólera aviario, poderían ameazar esta especie. Estes e outros factores, como as perturbacións humanas, incluíndo os choques contra cables de alta tensión, contribúen ao declive da poboación en certas áreas. Esta especie adoitaba estar ameazada en Norteamérica pola industria de fabricación de sombreiros, que impulsaba a caza destas aves, e polos coleccionistas de ovos. Este mergullón aínda se caza en Irán na provincia de Gilan, tanto con fins comerciais coma recreativos. Porén, non hai probas que suxiran que estas ameazas poderían ter como resultado un significativo risco para o conxunto da poboación.
En Galicia
O somorgullo de pescozo negro é un visitante invernal, escaso, en Galicia, onde pode verse desde decembro até marzo.
Cabanán de Arriba, Landoi, Cariño
Cabanán de Arriba é un lugar da parroquia de Landoi no concello Coruñés de Cariño na comarca do Ortegal. Tiña 34 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 21 homes e 13 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 46 habitantes.
Master System
right|250px miniatura|dereita|250px|Sega Master System miniatura|dereita|250px|Sega Master System II miniatura|dereita|250px|Master System Super Compact miniatura|dereita|250px|Sega Light Phaser
As Barreiras, Landoi, Cariño
As Barreiras é un lugar da parroquia de Landoi no concello Coruñés de Cariño na comarca do Ortegal. Tiña 3 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 1 home e 2 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 7 habitantes.
Master System
Historia
O Mark III foi lanzado no Xapón o 20 de outubro de 1985. Foi redeseñado e posto á venda nos Estados Unidos baixo o nome Sega Master System en xuño de 1986, un ano despois do lanzamento por parte de Nintendo da NES. O prezo inicial era duns 200 dólares. A Master System foi lanzada despois noutros países, incluíndo un segundo lanzamento no Xapón co seu novo nome en 1987, incluíndo integrado na máquina unha unidade FM para mellorar o son dos xogos (e que era un periférico para o Mark III).
A pesar de que a Master System era tecnicamente máis avanzada nalgúns aspectos que a NES, non conseguiu o mesmo nivel de popularidade entre os consumidores estadounidenses. Isto foi atribuído a varias causas, entre elas a diferenza de títulos dispoñibles para cada plataforma, e o lixeiramente posterior lanzamento da Master System. O contrato de licenza que Nintendo tiña coas compañías programadoras de xogos tamén tivo un grande impacto; este trato incluía que unha compañía que producira xogos para a NES tiña que facelo de forma exclusiva para esta máquina. A Master System vendeu 125.000 unidades nos seus primeiros catro meses neste país. No mesmo período, a NES vendeu 2 000 000.
Nintendo tiña daquela o 90 % do mercado norteamericano. Hayao Nakayama, entón CEO de Sega, decidiu non usar demasiado esforzo en dar promoción á consola nun mercado totalmente dominado pola NES. En 1988, os dereitos da Master System en Norte América foron vendidos a Tonka, pero a súa popularidade seguiu en declive. Este movemento foi considerado moi negativo, xa que Tonka nunca fixera promoción dun sistema de videoxogos antes, e non sabía realmente que facer con el.
En 1990, Sega estaba tendo éxito coa súa Mega Drive (chamada Genesis nos Estados Unidos), e volveu facerse cós dereitos que tiña Tonka sobre a SMS. Deseñaron a Sega Master System II, redeseñando a consola, pero que tiña algunhas limitacións para manter os custos de produción máis baixos (eliminación do botón de reset, o slot para tarxetas da máquina orixinal etc). Sega fixo todo o posible para relanzar o sistema, pero non conseguiu o resultado que agardaba.
Para 1992, as vendas da Master System en Norte América eran xa totalmente nulas, e a súa produción foi detida. As vendas foron pobres no Xapón tamén, polo dominio do principal competidor, Nintendo, e a súa NES (Famicom no Xapón).
As vendas da SMS en Australia non foron tan fortes coma as da NES, pero de todos xeitos foi capaz de gañar unha boa parte do mercado.