cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iberolacerta
Distribución
As especies de Iberolacerta son lagartos de montaña europeos esencialmente da península Ibérica e zona pirenaica de Francia. I. horvanthi atópase en países centroeuropeos (Austria, norte de Italia, Eslovenia, Croacia); foi localizada unha vez no sur de Alemaña pero desde entón non volveu ser atopada e podería ser unha introdución feita polo ser humano.
Características
Son características xerais: cabeza e corpo deprimidos; de 7 a 9 dentes premaxilares; ~26 vértebras presacras (nos machos); costelas inscricionais; rabos de brillantes cores nas crías.
Gert Hatz
Carreira profesional
No ámbito editorial, en 1953 Hatz entrou a formar parte do equipo editorial da publicación Hamburger Beiträge zur Numismatik ("Contribucións de Hamburgo á numismática"), onde publicou unha gran cantidade de artigos, e a partir de 1959 asumiu a súa dirección editorial. Entre 1960 e 1967 tamén se fixo cargo da edición da sección Vorhansische Zeit ("Período prehanseático") na revista Hansischen Geschichtsblätter ("Follas de historia hanseática").
Recoñecementos
En recoñecemento do seu labor en prol da numismática sueca, Gert Hatz e a súa Muller, Vera Hatz, foron recoñecidos polo rei Carlos Gustavo de Suecia como comendadores da Orde da Estrela Polar, o día 17 de setembro de 1993.
Iberolacerta
Características
Algunhas das especies deste xénero teñen características específicas como: escamas rostral e frontonasal; unha escama postanal; escamas supranasal e loreal anterior; 36 ou menos macrocromosomas; embrións nos ovos acabados de poñer algo desenvolvidos.
Gert Hatz
Recoñecementos
Diversas entidades numismáticas nomeárono membro de honra, entre elas a Sociedade Numismática de Berlín e a Asociación de Amigos das Moedas de Hamburgo.
Iberolacerta
Tamaño e forma
Pequenas especies de ata ~85 mm de longo, pero en todas as especies as femias son meirandes ca os machos.
Gert Hatz
Publicacións
Gert Hatz foi un prolífico autor de artigos numismáticos en diversas revistas da súa época (varios centos en Hamburger Beiträge zur Numismatik), e tamén dalgúns traballos monográficos. Esta é unha escolma das súas monografías máis salientables:
Iberolacerta
Evolución
Crese que houbo moita especiación no xénero Iberolacerta debido aos ciclos glaciais do Plistoceno e á fragmentación do hábitat no Holoceno, no que moitas poboacións quedaron illadas en zonas montañosas. Por exemplo, I. monticola foi estudada para determinar a causa da súa especiación. Analizáronse as secuencias dos ADNs mitocondriais de 17 poboacións de I. monticola nunha rexión de control e nos loci do citocromo b, de todo o cuadrante noroeste da península Ibérica. Os resultados levaron á conclusión que se correlacionaban co modelo “refuxios dentro de refuxios”, xa que as análises filoxeográficas comparativas mostraron patróns de subdivisións xenéticas consistentes. Isto suxire que o illamento en cadeas montañosas podería ser a causa da formación de especies en Iberolacerta.
Atahualpa
Atahualpa, do quechua Ata-wallpa, que en galego quere dicir 'galo', nado en 1500 e finado o 26 de xullo de 1533, foi o décimo terceiro gobernante inca, e aínda que tivo sucesores nomeados polos españois é considerado como o último emperador incaico.
Traxectoria
O seu pai Huayna Cápac morreu contra 1525, sen designar sucesor. Ese feito desatou unha guerra civil incaica pola sucesión entre Atahualpa e o seu irmán Huáscar. Atahualpa atopábase en Quito, ao mando do exército incaico do norte e a cargo do goberno da rexión, subxugada ao imperio incaico. Tras unha longa campaña, Atahualpa venceu a Huáscar en 1532, preto de Cuzco.
Atahualpa estaba en Cajamarca cando recibiu a visita dunha expedición española ao mando de Francisco Pizarro, que o capturou.​ Atahualpa ofreceu un rescate a cambio da súa liberdade, e Pizarro aceptou. Non obstante, os españois decidiron desfacerse del. Tras recibir o rescate, foi acusado traizón, de conspiración contra a coroa española e do asasinato de Huáscar.​ Enxuizárono, sentenciárono a morte foi executado.
Saint-Benoît-des-Ondes
Saint-Benoît-des-Ondes (en Lanwezoù) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Garabelos, Garabelos, Bande
Garabelos é un lugar da parroquia de Garabelos no concello ourensán de Bande na comarca da Baixa Limia. Tiña 30 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 9 eran homes e 21 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 30 habitantes (9 homes e 21 mulleres).
Barrazoso Vello, Gaibor, Begonte
Barrazoso Vello é un lugar da parroquia de Gaibor no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá.
Carballás
O topónimo galego Carballás pode referirse a:
Distrito Bukwa
Bukwa District é un distrito da Rexión Oriental de Uganda, denominado así pola súa capital, Bukwa. O censo de poboación do 2002 estimaba a poboación do distrito en arredor de 49.900 habitantes, vivindo a maioría deles na extrema pobreza, sendo tamén campo de disputas entre diferentes grupos étnicos, os karamojong, ao norte, e os turkana e pokot, da veciña Kenya, liortas centradas na gandaría que se remontan aos anos 1950 e 1960.
Foi creado o 1 de xullo de 2005. Anteriormente o distrito formaba parte do Distrito Kapchorwa. Foi creado a partir do condado de Kongasis.
Satellite Stories
Satellite Stories é unha banda de música de indie pop formada en Oulu. A banda está formada por Esa Mankinen (voz e guitarra), Marko Heikkinen (guitarra), Jyri Pesonen (baixo) e Olli-Pekka Ervasti (batería). O seu primeiro álbum, Phrases to Break the Ice, foi estreado polo selo independente XYZ Berlin o 21 de setembro de 2012. A finais de 2012, a banda fixo público un contrato coa compañía BMG.
Traxectoria
250px|miniatura|Logo de Satellite Stories. A súa música e as súas actuacións en directo foron louvadas por revistas de música británicas e medios como NME, Q, Clash, MTV UK e The Fly.
A banda lanzou o seu segundo álbum de estudio, Pine Trails, a finais de 2013. En agosto de 2014, a banda comezou a gravar o seu terceiro álbum no Reino Unido xunto co produtor Barny Barnicott. Barnicott traballou previamente con Arctic Monkeys, The Temper Trap e Editors.
Premio Nacional de Investigación Enrique Moles
O Premio Nacional de Investigación Enrique Moles é un premio de Ciencia e tecnoloxía químicas convocado polo Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades de España. O premio instaurouse en 2001 e pertence xunto con outro nove premios aos Premios Nacionais de Investigación. A dotación ascendía a 100.000 €. Recuperados en 2018 tras varios anos sen convocarse, a dotación actual ascende a 30.000€.
O obxectivo de todos estes premios é o recoñecemento dos méritos dos científicos ou investigadores españois que realizan «un gran labor destacado en campos científicos de relevancia internacional, e que contribúan ao avance da ciencia, ao mellor coñecemento do home e a súa convivencia, á transferencia de tecnoloxía e ao progreso da Humanidade».
Notícia de Fiadores
A Notícia de Fiadores é un pequeno texto en galego-portugués inserido nun pergamiño con outros tres documentos, conservado no Arquivo Nacional Torre do Tombo, en Lisboa.
A súa datación, 1175, tórnao o posíbel candidato ao título de documento máis antigo escrito na lingua galaico-portuguesa que chegou até a actualidade, se ben o Pacto dos irmãos Pais poder ser anterior.
Texto
O texto rexistra os nomes dos fiadores de Paio Soares Romeu e remata cunha curta frase en galego-portugués:
Isto quere dicir algo coma "Estes fiadores dentro de cinco anos esixirán o que lles debo".
Hendecágono
200px|miniatura|dereita|Endecágono regular
Aqueos
miniatura|300px|Combate dos aqueos, Museo Pio-Clementino. Os aqueos (en Ἀχαιοί, Akhaioi) foron unha das catro tribos principais nas cales o pobo da Grecia clásica se dividía a si mesmo (xunto cos eolios, xonios e dorios). Segundo o mito fundacional formalizado por Hesíodo, o seu nome provén de "Aqueo", o fundador mítico da tribo aquea, quen supostamente era un dos fillos de Xuto e Creúsa medio irmán de Ión (devanceiro epónimo dos Xonios). Xuto era á súa vez o fillo de Helén, o patriarca mítico da nación dos gregos.
Historicamente, os membros da tribo aquea habitaron a rexión de Acaia no norte do Peloponeso. Os aqueos xogaron un papel activo na colonización grega do sur de Italia, fundando a cidade de Kroton (Κρότων) en -710. A cidade acadou a fama logo de ser o lugar onde se fundou a Escola Pitagórica. Ó contrario que as outras tribos principais (xonios, dorios e eolios), os aqueos non tiñan un dialecto de seu no período clásico e falaban o grego dórico.
A Argólide converteuse no seu feudo e desde ela dominaron o resto de Grecia. Homero fala así de «Aqueos» ou de «Arxivos» para designar o conxunto dos gregos reunidos ante Troia. Os seus centros principais eran as cidades de Argos, Tirinto, Pilos, pero sobre todo Micenas, de onde vén o nome de civilización micénica para o período que vai do século XVII ao XII antes da nosa era, aproximadamente. A caída do dominio micénico atribuíuse tradicionalmente á invasión doria, pero hoxe se pensa que a grande invasión foi máis ben unha serie de pequenas incursións, espazadas no tempo.
Etimoloxía
Segundo Margalit Finkelberg o nome Ἀχαιοί/Ἀχαιϝοί deriva posiblemente da forma *Ἀχαϝyοί, hipoteticamente da forma grega antiga para a palabra hitita Aḫḫiyawā; esta última forma aparece en arquivos hititas, como na carta Tawagalawa. Porén, Robert S. P. Beekes dubida da súa validez e suxire a forma pregrega *Akaywa-.
Gurgullo (insecto)
miniatura|Gurgullo. Gurgullo é o nome xenérico aplicado a varias especies de insectos coleópteros da familia dos curculionídeos, sendo un dos máis coñecidos o gurgullo do eucalipto.
As especies endémicas de gurgullos alóxanse nas sementes ou vaíñas de legumes, tamén nos ourizos das castañas (gurgullo da castaña) e mesmo atacan os cereais almacenados en celeiros ou cabazos.
María de Navarra (1355-1420)
Orixe
Era a filla primoxénita do rei de Navarra, Carlos II e a princesa da casa real francesa Xoana de Valois.
Descendencia
María non tivo descendencia co seu marido.
CEPSA
CEPSA (acrónimo de Compañía Española de Petróleos Sociedad Anónima) é unha empresa petroleira de orixe española con sede en Madrid.
A empresa ten tres refinarías en España, as de Tenerife (construída en 1930), San Roque (1967) e La Rábida (1967). Amais conta con dúas plantas petroquímicas en Xibraltar-San Roque e La Rábida.
Condado de Antrim
O condado de Antrim (en gaélico irlandés Contae Aontroma; en inglés County Antrim) é un dos seis condados de Irlanda que forman parte de Irlanda do Norte, e un dos nove que forman a provincia do Ulster. Está situado no nordeste da illa de Irlanda e a súa cidade máis importante é Belfast, capital de Irlanda do Norte; a maior parte de Belfast está no condado de Antrim, porén unha parte está no condado de Down.
Administración
A cidade tradicional do condado é Antrim. Máis recentemente, Ballymena foi a sede do goberno do condado. Os condados de Irlanda do Norte deixaron de ser entidades administrativas en 1973, coa reorganización do goberno local. En Irlanda do Norte, a estrutura do condado xa non se utiliza no goberno local. Irlanda do Norte está hoxe dividida en distritos.
Distritos
O condado está dividido en nove distritos:
Concellos
A maioría dos residentes do condado de Antrim están administrados polos seguintes nove concellos:
Topónimo
O condado leva o nome da antiga cidade do condado, Antrim. O nome provén do gaélico irlandés Aontroim que significa "crista solitaria". Coontie Antrìm, Countie Antrim, Coontie Anthrim e Coonty Entrim son nomes en scots do Ulster.
Xeografía
A única illa grande do condado de Antrim é a illa de Rathlin, que ten forma de L, fronte a Ballycastle, de 11 km de lonxitude total por 2 km de anchura máxima.
O río Bann e o río Lagan son os dous ríos importantes do condado. O condado limita co Lough Neagh.
Güín, Güín, Bande
Güín é un lugar da parroquia de Güín no concello ourensán de Bande na comarca da Baixa Limia. Tiña 44 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 18 eran homes e 26 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 47 habitantes (20 homes e 27 mulleres).
Carlos Martínez Mínguez
Carlos Martínez Mínguez, nado en Soria o 28 de xuño de 1973, é un político español, actual alcalde de Soria.
Biografía
Nacido en Soria, estudou Enxeñaría Técnica Agrícola no Campus "Duques de Soria" da Universidade de Valladolid. Afiliouse ao PSOE con 23 anos, formou parte da lista do seu partido ao concello de Soria en 1999, resultando elixido concelleiro nun goberno municipal tripartito entre PSOE, IU e ALSI, asumindo as concellarías de Medio Ambiente, Cultura e Festexos. En 2003 tras a perda da alcaldía nas municipais, foi portavoz do PSOE no concello de Soria, cargo que compatibilizou co de procurador por Soria nas Cortes de Castela e León.
Desde 2002 é secretario provincial do PSOE de Soria, sendo reelixido en 2004, 2008 e 2012. Cabeza de lista do PSOE nas municipais de 2007, a súa candidatura foi a máis votada, empatando a 9 edís co PP, sendo investido alcalde o 16 de xuño de 2007, iniciando unha lexislatura en minoría. Nas eleccións municipais do 22 de maio de 2011, obtivo maioría absoluta, chegando até os 12 concelleiros fronte aos 9 do PP, sendo reelixido alcalde de Soria o 11 de xuño de 2011. Foi membro do equipo de Carme Chacón durante a elección do secretario xeral do PSOE no seu 38º Congreso.
The New York Times
The New York Times é un xornal publicado na cidade de Nova York e distribuído nos Estados Unidos e moitos outros países, fundado o 18 de setembro de 1851 por Henry Jarvis Raymond e George Jones, o primeiro tamén fundador de Associated Press. É propiedade da The New York Times Company, que tamén posúe outras 40 publicacións, incluíndo o International Herald Tribune e o Boston Globe. O diario é afectuosamente chamado a «Dama Gris» (Gray Lady, en inglés).
Souain-Perthes-lès-Hurlus
Souain-Perthes-lès-Hurlus  é unha poboación e comuna francesa, na rexión de Champaña-Ardenas, departamento de Marne, no distrito de Châlons-en-Champagne e cantón de Suippes.
The New York Times
A súa sede atópase no The New York Times Building, na Oitava Avenida de Nova York.
Razan al-Najar
Foi fatalmente disparada no peito por soldados israelís cando tentaba axudar na evacuación de feridos na fronteira de Israel con Gaza.
Circunscrición electoral de Lugo
A Circunscrición electoral de Lugo é unha das 52 circunscricións (distrito electoral) utilizados para elixir aos representantes no Congreso dos Deputados. O de Lugo é un dos catro distritos que corresponden ás provincias galegas. Dentro da circunscrición, a cidade de Lugo é a máis grande e a única con máis de 75.000 votantes.
Voltairine de Cleyre
miniatura|Voltairine de Cleyre en 1891.
Voltairine de Cleyre, nada en Leslie (Míchigan) o 17 de novembro de 1866 e finada en Chicago (Illinois) o 6 de xuño de 1912, foi unha escritora anarquista e feminista estadounidense.
Traxectoria
Nada nunha familia de orixe francesa, filla de Auguste de Cleyre, librepensador e grande admirador de Voltaire. A partir de 1880 verase fortemente influenciada por Thomas Paine e sobre todo por Mary Wollstonecraft, así como por Henry David Thoreau, Big Bill Haywood, Clarence Darrow, e máis tarde por Eugene Debs. Tras os sucesos de Haymarket do verán de 1886, decántase cara ao anarquismo, colaborando con Benjamin R. Tucker no seu xornal "Liberty". O 12 de xuño de 1890 ten un fillo, Harry, procreado co librepensador James B. Elliot.
No seu ensaio de 1894, In Defense of Emma Goldman and the Right of Expropriation (en galego, En defensa de Emma Goldman e do dereito de expropiación), identifícase xa co anarcoindividualismo: "Miss Goldman é comunista e eu son individualista. Ela desexa abolir o dereito á propiedade mentres que eu desexo mantelo", a pesar de que nalgúns textos posteriores rexeitarao, desprazándose cara ao comunismo libertario. Voltairine de Cleyre seguiu sendo individualista no filosófico mais deixou a proximidade do librecambismo libertario para abrazar o comunismo libre no económico.
O seu ensaio Sex Slavery (en galego, A escravitude sexual), publicado póstumamente en 1914, constitúe unha condena ás ideas de beleza feminina do momento. O título do ensaio non se refierte á prostitución, aínda que tamén este tema é tratado, senón sobre todo ás leis sobre o matrimonio que "permiten aos homes a violar as súas esposas sen consecuencias".
Gurgullo da castaña
O gurgullo da castaña (Curculio elephas Gyllenhal) é un insecto coleóptero da familia dos curculionídeos. As súas larvas medran no interior do ourizo da castaña. Convértense en adultos habitualmente entre os meses de agosto e setembro, fase na que acadan un tamaño entre 6 a 10 mm (inferior á lonxitude da fase larvaria) e adquiren unha cor entre gris e amarela.
Fausto Bordalo Dias
Carlos Fausto Bordalo Gomes Dias, máis coñecido por Fausto (Vila Franca das Naves, 26 de novembro de 1948) é un cantante portugués. Vencellado aos movementos de esquerda, durante a ditadura, Fausto continuou baixo o novo sistema político unha fecunda carreira musical. O seu estilo recolle todas as influencias dos cantores de abril, dende a inspiración nas músicas populares do norte do país, até a influencia dos ritmos africanos. O seu disco Para além das cordilheiras escolleuno a prensa como un dos dez mellores discos portugueses de todos os tempos. Porén, seguen a seren máis populares os seus primeiros traballos, en especial polas cancións "Se tu fores ver o mar (Rosalinda)", "Uns vão bem e outros mal" e "Roupa velha".
Sisavang Vong
Sisavang Vong, nado en Luang Prabang o 14 de xullo de 1885 e finado na mesma cidade o 29 de outubro de 1959, foi o rei de Luang Prabang entre o 1904 e o 1945. Foi tamén rei de Laos, entre o 1946 e a súa morte, o 1959.
Traxectoria
Fillo do rei Sakarindra e da raíña Thongsy. Estudou no Lycée Chasseloup-Laubat en Saigón, despois na École Coloniale, en París. Era coñecido como un rei playboy que chegou a ter 15 esposas, sendo dúas delas súas medio irmás, ademais de 50 fillos. Catorce dos seus fillos morreron nun accidente de barco no río Mekong.
Logo da morte de Sakarindra, Sisavang Vong sucedeuno como rei de Luang Prabang o 25 de marzo de 1904. Luang Prabang era nese momento un protectorado francés na Indochina Francesa. Sisavang sempre apoiou o mandato francés en Indochina, e o 1945 rexeitou cooperar cos nacionalistas, sendo derrubado cando o país proclamou a súa independencia. En abril de 1946 os franceses ocuparon unha vez máis o país, e el foi reconducido ao trono.
Cando caeu doente, Sisavang Vong fixo do seu fillo, Savang Vatthana, rexente. Savang Vatthana sucedeuno no trono á súa morte, en 1959.
Orbiting Geophysical Observatory
miniatura|250px|Representación de OGO-1. Orbiting Geophysical Observatory ou OGO foi unha serie de seis satélites artificiais científicos da NASA lanzados entre 1964 e 1969.
Características
Os satélites OGO foron satélites de investigación solar e xeofísica. Tiñan masas que variaban entre 487 e 632 kg, con forma de caixa e varios conxuntos de experimentos cada un: o SOEP (Solar-Oriented Experiment Package), adicado a estudos solares, o OPEP (Orbital Plane Experiment Packages), adicado a estudos xeofísicos, e seis conxuntos menores (de EP-1 a EP-6) situados nos mastros que sobresaían do corpo principal. Os satélites orientábanse mediante sensores de horizonte, alimentábanse mediante dous paneis solares e eran inxectados en órbitas moi elípticas, con perixeos de 400 km ou menos.
OGO 1
OGO 1 foi lanzado o 5 de setembro de 1964 a bordo dun Atlas-Agena B. Tras chegar a órbita tivo problemas co despregue dos seus mastros. Levaba 20 experimentos a bordo, dos cales 12 estaban adicados ao estudo das partículas, dous ao estudo dos campos magnéticos e o resto á investigación do po planetario, as ondas VLF, a luz en lonxitudes de onda Lyman-alfa, o gegenschein, a masa atmosférica e a radioastronomía. As operacións co satélite finalizaron o 1 de novembro de 1971.
OGO 2
OGO 2 foi posto en órbita o 14 de outubro de 1965 usando un Thor Agena D. Levaba tamén 20 experimentos para estudar as emisións das auroras polares, as partículas enerxéticas, as variacións dos campos magnéticos, as propiedades da ionosfera e outros, centrándose sobre todo nos estudos das zonas polares. Unha vez en órbita tivo problemas co sistema de control de actitude, esgotando o propelente o 23 de outubro de 1965. O satélite entrou nunha lenta rotación, dunhas 0,11 r.p.m., inutilizando cinco dos experimentos. Outros seis víronse prexudicados pero podéndose usar aínda. En abril de 1966 as baterías fallaron, polo que o satélite so funcionaba e enviaba datos na parte iluminada da súa órbita. En decembro de 1966 quedaban so seis experimentos funcionando e en abril de 1967 fallou a grabadora de datos, podéndose procesar só un terzo dos datos gardados. O satélite foi posto fóra de servizo o 1 de novembro de 1967 e reactivado durante dúas semanas en febreiro de 1968 antes de ser apagado permanentemente.
OGO 3
OGO 3, cunha masa de 515 kg, foi lanzado o 7 de xuño de 1966 mediante un Atlas-Agena B. O seu sistema de control de actitude fallou o 23 de xullo de 1966, co que o satélite púxose en modo de rotación. Levaba a bordo 21 experimentos, dos cales 13 eran para o estudo de partículas, dous para o estudo de campos magnéticos e o resto para investigar o po interplanetario, as ondas VLF, a luz Lyman-alfa, o gegenschein, a composición atmosférica e para facer radioastronomía. Foi posto fóra de servizo o 29 de febreiro de 1972.
OGO 4
OGO 4 usou un Thor Agena D para chegar á súa órbita de 411 x 903 km de altura o 28 de xullo de 1967. O seu obxectivo principal era estudar a interrelación entre as auroras e as emisións luminosas atmosféricas, a actividade das partículas enerxéticas, a variación do campo magnético terrestre, a ionización ionosférica e a recombinación, e o quecemento atmosférico que ten lugar en períodos de elevada actividade solar. O satélite tivo problemas co control de actitude unha vez en órbita que foron resoltos polo control de terra ata o fallo das grabadoras de a bordo a mediados de xaneiro de 1969, o que imposibilitou seguir tendo baixo control o satélite, polo que foi posto nun modo de rotación. O satélite foi apagado o 23 de outubro de 1969 para ser reactivado durante dous meses en xaneiro de 1970.
OGO 5
OGO 5 voou a bordo dun Atlas-Agena D ata a súa órbita o 4 de marzo de 1968. Levaba a bordo 25 experimentos, 17 deles para o estudo de partículas, dous para o estudo dos campos magnéticos e o resto para diversos outros estudos. O control de actitude do satélite fallou o 6 de agosto de 1971, tras 41 meses de funcionamento. O satélite foi desactivado completamente en xullo de 1972.
Marcel Arland
Marcel Arland, nado en Varennes-sur-Amance en 1899 e finado en 1986, foi un escritor francés. Orfo de pai, procedía da pequena burguesía rural. Membro da Academia francesa dende 1968.
Condado de Armagh
O condado de Armagh (en gaélico irlandés Ard Mhacha) é un dos seis condados de Irlanda que forman parte da Irlanda do Norte, na provincia do Ulster. O condado limita co lago Neagh ao norte, Condado de Down ao leste, Condado de Tyrone ao nordeste, e os condados de Louth e Monaghan, ambos na República de Irlanda, ao sur e a suroeste, respectivamente.
Está dividido en tres distritos:
O Pacto de Gomes Pais e Ramiro Pais
O Pacto de Gomes Pais e Ramiro Pais (ou simplemente O Pacto dos irmãos Pais) é o título dado a un documento escrito en galego-portugués, que rexistra un acordo de non agresión e defensa mutua entre dous irmáns nobres. Foi escrito en Santa Maria de Arnoso, conservado durante séculos na Mitra de Braga, atópase actualmente no Arquivo Nacional Torre do Tombo, en Lisboa.
Río Mandeo
O Río Mandeo nace no Marco das Pías na vertente occidental do Alto dos Moscós, a uns 700 metros de altitude e preto do lugar do Mandeo. Atravesa os concellos de Sobrado, Curtis, Aranga, Irixoa, Coirós, Paderne e Betanzos. Forma a ría de Betanzos xunto co río Mendo.
Afluentes
O afluente principal do río Mandeo é o río Deo. Xúntanse entre os concellos de Curtis e Aranga, na Castellana. Os outros afluentes son: Portos, Lombaos, Dombrete, Ramalleiro, Lentemil, Portabenza e Zarzo.
O Pacto de Gomes Pais e Ramiro Pais
Datación e importancia histórica
A pesar de non posuír ningunha data, é datábel de forma aproximada como anterior a 1175, o que o converte segundo algúns autores, principalmente o seu descubridor José António Souto Cabo, no documento máis antigo escrito na lingua galego-portuguesa que chegou até os nosos días.
Texto
O texto do documento é curto e de difícil interpretación. Se ben nel predomina o vocabulario galaico-portugués, inda inclúe, igual que outros manuscritos da mesma época, moitas formas latinas.
Heosemys spinosa
O Heosemys spinosa é unha especie de tartaruga que habita nas terras baixas e na selva tropical, normalmente preto de correntes pequenas, principalmente en áreas de monte até os 900 m por riba do nivel do mar.
Río Mandeo
Conservación
Parte da zona que percorre é un espazo natural protexido desde 2004 coñecido como zona especial de conservación Betanzos - Mandeo.
O Mandeo na cultura popular
Respecto á orixe do nome do río Mandeo (ou Mandeu), conta a lenda quu os mouros acamparon na beira do río para decidir qué camiño e qué táctica debían seguir. Dous caudillos discutiron defenderon posturas encontradas, sen chegar a un acordo, ata que un deles exclamou "Aquí mando eu", de onde lle vén o nome ó río.
No río Mandeo celébrase en agosto a romaría dos Caneiros.
Elías Querejeta
Elías Querejeta Gárate, nado en Hernani (Guipúscoa) o 27 de outubro de 1934 e finado en Madrid o 9 de xuño de 2013, foi un futbolista e produtor de cine vasco. Traballou tamén como guionista e documentalista. Na súa mocidade xogou na Real Sociedad e na Primeira división española. É pai da actriz e directora de cine Gracia Querejeta.
Segundo o crítico cinematográfico Gregorio Belinchón, «se alguén se gañou con suor o cualificativo de "O Produtor", o título de gran creador do cine español, e desde logo un dos máis prestixiosos hoxe do cine europeo é Elías Querejeta, [...] o legado de Querejeta é fundamental para entender o que foi o gran cine de autor durante case medio século en Europa, e para que as novas xeracións entendan o importante que é un produtor; como un cineasta como Querejeta empuxou e engrandeceu a carreira de directores como Carlos Saura, Jaime Chávarri, Emilio Martínez Lázaro, Fernando León, Víctor Erice e da súa filla Gracia Querejeta, ademais de apostar no documental cos filmes de Eterio Ortega».
Primeiros anos
Foi fillo do político Elías Querejeta Insausti. Na súa mocidade foi un futbolista de elite, aínda que compaxinou esta actividade con estudos de química e dereito. Xogou como dianteiro na Real Sociedad de Fútbol durante 6 tempadas entre 1952 e 1958. Debutou moi novo; o 5 de abril de 1953, con só 18 anos, xogou o seu primeiro partido na primeira división española. A súa carreira como futbolista foi bastante irregular xa que en 6 anos disputou só 41 partidos coa Real e marcou 6 goles; 36 dos partidos e 5 dos goles foron na primeira división española. Da súa carreira futbolística é lembrado principalmente un gran gol que marcou o 9 de outubro de 1955 no Estadio de Atotxa ao Real Madrid de Alfredo Di Stéfano. Ese gol valeu a vitoria á Real. En 1959, despois de militar durante unha campaña no Alavés, decidiu deixar o mundo do fútbol prematuramente, con só 24 anos e marchou da súa Guipúscoa natal a Madrid para dedicarse profesionalmente ao cine, a súa gran paixón.
Carreira cinematográfica
Dende 1963, ano no que crea a súa propia produtora, produciu máis de cincuenta películas, das que unha boa parte contribuíron á renovación dos temas e as formas do cine español do tardofranquismo e a transición. Continuou o seu labor producindo películas de Fernando León de Aranoa (Familia e Barrio) e da súa filla, Gracia Querejeta (Una estación de paso, El último viaje de Robert Rylands e Cuando vuelvas a mi lado).
Ana y los lobos (1972), La prima Angélica (1973) e Cría cuervos (1975), estas dúas últimas galardoadas co Premio do Xurado no Festival de Cannes, poderían considerarse unha disección da familia na España do tardofranquismo. Elisa, vida miña (1977), quizais a película máis ambiciosa na súa incisiva reflexión sobre os límites da enunciación da voz narradora no cine. Con Los ojos vendados (1978), Mamá cumple cien anos (1979), Rápido, rápido (1980), Oso de Ouro no Festival de Berlín e Dulces horas (1981) finalizaría a súa colaboración con Saura.
Tamén produciu unha das obras máis recoñecidas do cine español, do director Víctor Erice, El espíritu de la colmena, película que foi premiada no Festival Internacional de Cine de Donostia de 1973 coa Cuncha de Ouro á Mellor Película. En xaneiro de 2007 produciu Noticias de una guerra, na que se seleccionaron imaxes de arquivos españois e estranxeiros para contar a historia da guerra civil española.
Entre os seus premios destaca a medalla de ouro da Academia de Ciencias Cinematográficas española, que recibiu en 1998.
O 9 de xuño de 2013 falece na súa casa en Madrid a causa do cancro de pulmón.
Director
Codirixiu xunto con Antonio Eceiza dúas curtas documentais:
Produtor
*Os filmes aparecen segundo o seu título orixinal
Funk
O funk é un estilo musical afroamericano. Naceu nos 60 con intérpretes coma James Brown, Sly and the Family Stone e The Meters, e emerxeu coma xénero a finais desa década. O funk caracterízase por ter ritmos bailables moi sincopados que enfatizan o primeiro tempo de cada compás, liñas de baixo prominentes, unha guitarra rítmica moi distintiva cun son afiado, voces ó estilo da música soul, seccións de vento poderosas e orientadas ó ritmo, unha grande énfase na percusión, incluíndo adoito diversos tambores ademais da batería, e influencias africanas e do jazz. O funky é, xunto co rock e o hip hop unha das máis grandes influencias da música moderna.
O funk foi a principal influencia no desenvolvemento da música disco e, máis tarde, do hip hop.
Borreiros, Gaibor, Begonte
Borreiros é un lugar da parroquia de Gaibor no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2011 tiña 7 habitantes (6 homes e 1 muller).
Historia do Deportivo da Coruña
miniatura|A fotografía máis antiga do Deportivo, disputando un partido contra o [[Pontevedra Athletic Club|Pontevedra Sporting Club no Corralón da Gaiteira en 1907.]]A historia do Deportivo da Coruña abrangue máis de 116 anos, dende a súa fundación na Sala Calvet da Coruña en 1906.
Primeiros pasos como club (1906–1914)
miniatura|O Deportivo da Sala Calvet en [[1908.]] O Deportivo da Coruña naceu o 2 de marzo de 1906, co nome oficial de "Club Deportivo de la Sala Calvet", un dos ximnasios que existían na cidade na época. Un grupo de deportistas liderado por Federico Fernández-Amor Calvet, decidía crear o club. O seu primeiro presidente foi Luís Cornide e a súa primeira formación deportiva, ante o Corunna o 8 de decembro de 1906, foi a integrada por Salvador Fojón, Venancio Deus, Juan Long, Ángel Rodríguez, Manuel Álvarez, Daniel Aler, Paco Martínez, Félix de la Paz, Virgilio Rodríguez, Juan Manuel López e Martínez Urioste. Este partido ía disputarse na praza de touros da cidade pero xogouse no "Corralón da Gaiteira". O envite constaba de dúas partes de 40 minutos, pero foi suspendido a 15 minutos do final por falta de luz, cando gañaba o Deportivo por dous goles a un. Ao día seguinte reanudouse a contenda, sen máis goles para ningún dos dous equipos. O capitán foi Manuel Álvarez e os goleadores Virgilio Rodríguez e o propio capitán. O Deportivo e o Corunna volveron enfrontarse nalgunhas ocasións máis. O 21 de xullo de 1907 gañou o equipo da Sala Calvet (2–1), repetindo triunfo catro días despois (5–1). O seguinte choque entre ambos data do 25 de agosto de 1908, pero non hai constancia do resultado. O 27 de setembro repetiron duelo e volveu vencer o Deportivo (3–1). En anos posteriores continuaron estas contendas.
Xogou o equipo no chamado "Corralón da Gaiteira", até a creación do primitivo campo de Riazor en 1909. Este novo recinto tiña unha superficie de 18.000 metros cadrados e unha capacidade de 6.000 localidades. O seu impulsor foi Federico Fernández-Amor Calvet. Inaugurouse ante o Fortuna de Vigo cun equipo formado por Martínez, Long, Ancos, De Llano, Martínez, Rajoy, Rodríguez, Álvarez, Rincón, Paz e Portela. Uns meses antes, o Rei Afonso XIII, con motivo dunha visita á cidade, aceptara a presidencia de honra do club, que pasou a denominarse "Real Club Deportivo da Sala Calvet". Tamén en 1909, o Deportivo comezou a organizar o Campionato Provincial "Copa Gabino Bugallal", proclamándose campión da primeira edición, ao derrotar na final ao Real Club Coruña por 2-0. esquerda|miniatura|Equipo do Deportivo campión do [[Concurso España de 1912.]] En 1910 o club participou por primeira vez na Copa do Rei, nunha edición marcada por un cisma producido nos clubs españois que tivo como consecuencia a disputa de dous torneos paralelos, en Donostia e Madrid. O Deportivo participou no de Madrid, organizado pola Federación Española de Clubs de Football, predecesora da RFEF, para o que se inscribiron nun principio sete clubs. Con todo, só tres clubs se desplazaron finalmente para o torneo (o Deportivo, o FC Barcelona e o Español), disputándose este cun sistema triangular. O 24 de maio de 1910 o Deportivo debutou na competición, enfrontándose ao Español no campo do Tiro del Pichón, gañando o equipo catalán por 1-0, cun tanto de Armando Giralt. Os coruñeses caeron derrotados tamén contra o Barcelona (5-0), que se acabou proclamando campión do torneo.
En febreiro de 1911 o Deportivo xogou un partido contra mariñeiros ingleses dos buques HMS Liverpool e HMS Gloucester, atracados no porto da cidade, gañando o equipo galego por 3-0. Dous meses despois disputou o seu primeiro encontro internacional contra un club como tal, o Vie au Grand Air du Médoc francés, ao que derrotou por 3-2 ante uns 3000 espectadores en Riazor, con goles de Macho, Virgilio e Álvarez. Ese mesmo ano o Deportivo gañou por segunda vez a Copa Gabino Bugallal, tras derrotar na final ao Everton FC coruñés por 5-1.
En 1912, o club mudou o seu nome polo de "Real Club Deportivo da Coruña", e participou no Concurso España, competición organizada na Coruña pola Federación Española de Clubs, e na que podían participar xogadores estranxeiros, a diferenza da Copa do Rei, onde se prohibiu a participación destes despois da polémica da edición de 1911. Inscribíronse só o Deportivo, o Vigo FC e o Pontevedra Sporting, e destes tres retirouse o equipo pontevedrés, polo que o torneo decidiuse nun man a man entre coruñeses e vigueses. O encontro disputouse no campo de Riazor e comezou o 7 de setembro, saltando o Deportivo ao terreo de xogo con De Llano, Fernández, Quincho Yarza, Portela, Álvarez, Catoira, Parra, Silva, Virgilio, Macho e Barreiro. O partido suspendeuse a falta de poucos minutos para o remate por falta de luz, cando o marcador sinalaba un 4-3 para o Deportivo, con dous tantos de Virgilio, un de Barreiro e outro de Parra. Retomouse ao día seguinte, sen producírense cambios no marcador, proclamándose así campión o Deportivo da Coruña. En 1913 gañou por terceira vez a Copa Gabino Bugallal ficando co trofeo en propiedade, vencendo por 6-1 ao British Club de Ferrol, formado por xogadores británicos.
Escisión e anos de inactividade (1914-1918)
Debido á forte rivalidade co Real Club Coruña, os partidos contra o equipo negro e amarelo remataban en ocasións con altercados entre os xogadores e tamén entre os seareiros. Por este motivo, a directiva do Deportivo decidiu non volver xogar contra o Coruña, facéndoo en vez diso, contra outros equipos coruñeses, vigueses e ferroláns. Tras un tempo sen enfrontarse, en 1914 os futbolistas do Deportivo, descontentos coa situación, pactaron un par de partidos amigables contra o Coruña, sendo desautorizados pola directiva presidida por Rogelio Fernández Conde. Os xogadores fixeron caso omiso e o 30 de agosto disputaron no campo de Monelos o primeiro dos encontros, resultando vencedor o Real Club Coruña por 2-0. Unha semana despois xogouse o segundo partido, tamén con vitoria coruñesistas, por 4-0.
Cara a finais de outubro de 1914, os xogadores do Deportivo da Coruña constituíronse como un novo club, co nome de Deportivo FC Auténtico, e con Carlos González de Ancos como o seu primeiro presidente. Deste xeito, o Deportivo orixinal quedou sen xogadores, permanecendo nel só a directiva. O club mantívose sen competir durante os seguintes anos, nos que o Deportivo Auténtico xogou no campo de Riazor e coas mesmas cores branca e azul do Deportivo da Coruña.
O Deportivo Auténtico disputou o Campionato de Galicia nas tempadas 1916/17 e 1917/18 e estivo presidido dende finais de 1917 por Virgilio Rodríguez. Foi precisamente Virgilio quen propiciou a reunificación dos dous equipos en agosto de 1918, e pouco despois converteuse en presidente do club reunificado, que conservou o nome do Deportivo orixinal.
Estrea no Campionato de Galicia (1918-1928)
miniatura|O Deportivo en [[1927.]] Na tempada 1918/19 disputou por primeira vez o Campionato de Galicia, xunto co Fortuna de Vigo, o Vigo Sporting Club, o Real Club Coruña, e o Pontevedra Athletic Club. Debutou o 2 de febreiro de 1919 contra o Fortuna no campo de Bouzas, recibindo unha goleada por 6-1. Na seguinte xornada chegou a primeira vitoria, vencendo ao Coruña por 3-2, con dous goles de Álvarez e un de Mella. O Deportivo finalizou a tempada en terceira posición, por detrás dos dous equipos vigueses, que dominaron o campionato nos seguintes anos.
En 1923 o Vigo e o Fortuna fusionáronse dando lugar ao Celta de Vigo, situación coa que non estaban de acordo o futbolista Chiarroni e mais os medallistas olímpicos Ramón González e Luis Otero, que abandonaron Vigo para fichar polo Deportivo da Coruña. As posteriores protestas do Celta, que acusaron o Deportivo de ter subornado aos xogadores vigueses, levaron a Federación Galega a inhabilitar os tres futbolistas tránsfugas, acusándoos de profesionalismo, mentres que o Deportivo foi descualificado do Campionato de Galicia 1923/24. Porén, o Deportivo recorreu ante a Real Federación Española de Fútbol, a cal se pronunciou en favor dos herculinos e anulou a sanción contra o club por entender que non existira suborno, instando á FGF a que readmitise o Deportivo no campionato, aínda que si mantivo a sanción sobre os tres xogadores por existir duplicidade de fichas. A FGF enviou un escrito de protesta á RFEF, mais esta reafirmouse na súa decisión, polo que a FGF convocou unha asemblea extraordinaria na que acordou por maioría acepta-lo veredicto da RFEF. Pouco despois xurdiu outra polémica semellante arredor de Isidro, gardameta do Celta que solicitou a baixa do club nas vésperas do Campionato de Galicia 1924/25 e mudou o seu domicilio á Coruña, aínda que sen poder fichar por outro club durante esa tempada xa que o Celta non o autorizou. No inicio da seguinte tempada (1925/26) tentou fichar polo Deportivo da Coruña, mais o Celta declarouno en “rebeldía” e a Federación Galega de Fútbol denegou a fichaxe. Porén, a Real Federación Española de Fútbol acordou en decembro de 1925 que a ficha de Isidro fose traspasada ao Deportivo. Estes feitos foron considerados unha ofensa para o Celta e foron un dos detonantes da histórica rivalidade entre os dous clubs.
En xuño visitou Riazor o Dundee FC, equipo profesional escocés que se enfrontou ao Deportivo en tres partidos, nos que comezou a destacar un futbolista que se convertería nun emblema do club nos seguintes anos, Ramón González. O dianteiro coruñés, que fora elixido capitán dous meses antes, pouco despois da súa polémica chegada dende Vigo, marcoulle sete goles aos escoceses nos dous primeiros partidos, nos que o Deportivo conseguiu un empate (3-3) e unha vitoria por goleada (5-1).
O 9 de novembro de 1924 disputouse o primeiro derbi contra o Celta no antigo campo de Riazor baixo unha intensa choiva. O deportivista Leonardo anotou de penalti o primeiro gol no minuto 55, mentres que Emilio Pereiro marcou o segundo e o terceiro, deixando o marcador nun 3-0. O Deportivo rematou subcampión, repetindo posición na seguinte tempada. Ademais disputou por segunda vez a Copa do Rei, quedando encadrado nun grupo coa Real Unión Deportiva de Valladolid e co Fortuna de Gijón. O Deportivo clasificouse primeiro do grupo, despois de marcar 19 goles en 4 partidos, destacando un 9-0 contra o Fortuna, con senllos tripletes de Pereiro e Ramón González. Este último anotou ademais cinco goles no partido contra a Real Unión Deportiva que rematou con vitoria deportivista por 6-2, a pesar de xogar lesionado. O equipo caeu eliminado nos cuartos de final contra o Real Unión de Irún, despois de perder tanto na ida en Amute (3-0) como na volta en Riazor (3-4).
Tras dous subcampionatos de Galicia seguidos, o Deportivo proclamouse campión galego por primeira vez na tempada 1926/27, na que logrou varias goleadas, entre elas un 11-0 contra o Eiriña, rematando 5 puntos por riba do Celta. Este título rompeu a hexemonía dos clubs vigueses, que gañaran todos os campionatos galegos ata aquel momento. Ramón González, con 14 goles, foi o máximo goleador do equipo no campionato e tamén na Copa do Rei, onde fixo 11 goles. No partido de Copa contra a Real Unión Deportiva en Riazor superou a súa marca do ano anterior, e anotoulle seis goles ao equipo de Valladolid (8-0). Con todo, o Deportivo quedou eliminado na fase de grupos, ao quedar segundo por detrás do Sporting de Gijón. Na tempada 1927/28 o Deportivo gañou o seu segundo campionato galego, mentres que na Copa quedou eliminado de novo na fase de grupos, a pesar de gañar 6 dos 10 partidos.
As primeiras tempadas en Segunda (1928–1936)
Na tempada 1928–29 creáronse as ligas nacionais e o Deportivo quedou encadrado no grupo primeiro da Segunda División ao non superar a eliminatoria previa que facultaba para o acceso a un dos postos da Primeira División. Os seus rivais na Segunda foron Sevilla FC, Iberia Sport Club, Deportivo Alavés, Sporting de Gijón, Valencia CF, Betis, Real Oviedo, Celta de Vigo e Racing Club de Madrid. O Deportivo comezou a súa andaina na competición o 17 de febreiro de 1929 contra o Alavés en Mendizorrotza. O equipo adestrado aquel ano polo boxeador Andrés Balsa, formou no primeiro partido con Isidro na portería, Antoñito e Guerra na defensa; Esparza, Lameiro e Fariña no centro do campo e Torres, Cuesta, Perdomo, Alfredín e Pérez na dianteira. Aos 15 minutos xa perdía por 2-0, despois dos dous goles do histórico Manuel Olivares, e ao pouco de comezar o segundo tempo Baltasar Albéniz fixo o terceiro. No minuto 59 o canario Ciriaco Cuesta anotou o primeiro gol da historia do Deportivo en Segunda, cun forte disparo que superou ao gardameta vasco Tiburcio Beristáin. esquerda|miniatura|O boxeador mugardés [[Andrés Balsa, adestrador do Deportivo no seu debut na Segunda División.]] A primeira vitoria chegou na cuarta xornada, no derbi contra o Celta en Riazor que rematou 4-2, con tantos de Perdomo, Pérez, Torres e Hilario. O equipo finalizou 8º, só 3 puntos por enriba do descenso a Terceira División con 16 puntos (6 vitorias, 4 empates e unha derrota). O canario Hilario foi o máximo goleador do equipo, con 9 dianas. Durante as 5 seguintes tempadas, o Deportivo acumulou discretas actuacións en Liga (foi sétimo na tempada 1929–30, penúltimo na 1930–31, sexto na 1931–32, quinto na 1932–33 e sétimo na 1933–34), nunha época na que pasaron polo banco Paco González, Félix Gila, José Planas e Fernando Fariña.
Na edición 1932–33 da Copa volveu acadar os cuartos de final, despois de protagonizar dúas novas remontadas nas roldas anteriores. Na primeira delas eliminou cun 7-1 en Riazor ao Levante FC, despois de perder 3-0 en Valencia, e na segunda fixo o propio co Osasuna, perdendo 5-2 en Pamplona e goleando cun 5-0 na Coruña. Sete dos goles nesas dúas elminatorias foron conseguidos por Paco León, que marcaría aínda dous máis nos cuartos de final contra o Athletic de Guillermo Gorostiza, insuficientes para facer fronte ao dominador absoluto do torneo neses anos, que gañou por un global de 12-3. No Campionato de Galicia, o Deportivo tivo como principais rivais eses anos a Celta de Vigo e Racing de Ferrol, conquistando dous campionatos nas tempadas 1930/31 e 1932/33, así como tres subcampionatos. Durante a Segunda República o club perdeu o título de "Real", ao igual que o resto de clubs españois que ostentaban tal título.
A Segunda División da tempada 1934–35 dividiuse en 3 grupos e 2 fases. O Deportivo quedou encadrado no Grupo 1 con Celta de Vigo, Valladolid, Sporting de Gijón, Stadium Avilesino, Nacional de Madrid, Barakaldo CF e Racing de Ferrol. Finalizou penúltimo con 10 puntos, só un por riba do descenso, repetindo o mesmo posto na tempada 1935–36, na que se salvou do descenso debido á desaparición do Nacional de Madrid, antepenúltimo. Ademais disputou a primeira edición da Copa Galicia, onde acabou subcampión despois de perder a final contra o Eiriña.
Guerra civil e ascenso a Primeira (1936-1941)
En xullo de 1936 produciuse o golpe de Estado que desembocou na guerra civil, o que reduciu drasticamente a actividade do club. A violencia destada afectou directamente ao club, pois catro dos seus futbolistas morreron combatendo (Recaredo Bueno, Barreras, Esparza II e Cachán), mentres que o defensa e alférez aviador Palacio foi derrubado na fronte de Teruel e fusilado en Montjuic. Tamén o dianteiro deportivista Bebel García foi fusilado en Punta Herminia, debido á súa militancia socialista. Ademais foron condenados ao cárcere varios antigos membros do club, como os xogadores Jorge Parra e Mella ou o primeiro presidente, Luís Cornide Quiroga. miniatura|[[Eduardo González Valiño|Chacho foi un dos referentes do equipo que ascendeu por primeira vez á Primeira División en 1941.]]Durante os anos de guerra non se disputaron as ligas nacionais, pero si o campionato galego, no que o Deportivo logrou un novo título (1936/37) e un subcampionato. En xuño de 1938 debutou co equipo un rapaz de 15 anos que defendería a portería do club durante os seguintes 17 anos, converténdose nun dos maiores emblemas da historia do club, Xoán Acuña.