cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Os pazos de Ulloa
Trama
miniatura|Tomo II. Don Julián Álvarez, un sacerdote novo e apoucado, diríxese aos Pazos de Ulloa para servir ao Marqués Don Pedro Moscoso como administrador por recomendación do tío do nobre. Nada máis chegar aos Pazos, situados nunha zona rural de Galicia, o sacerdote escandalízase polo decadente estado do pazo e o comportamento de Don Pedro e os seus empregados. O pazo está en estado ruinoso, a biblioteca e as contas abandonadas, a capela desatendida polo abade. Don Pedro, quen en realidade non é marqués posto que o título foi vendido, é ignorante e rústico aínda que se dá aires de gran señor. Pasa a maior parte do tempo de cacería rodeado de personaxes de mala reputación. O mordomo da casa, Primitivo, un aldeán astuto e violento, controla todos os negocios do marqués e ten atemorizados aos demais empregados e mesmo ao propio marqués. A súa filla Sabela traballa como cociñeira nos Pazos e é a amante de Don Pedro, con quen ten un fillo ilexítimo duns cinco anos chamado Perucho. Perucho críase desatendido e case salvaxe nos Pazos. Sabela coquetea abertamente con Don Julián e recibe unha cohorte de aldeás e meigas na cociña dos Pazos, aprovisionándoas da despensa do marqués. Na vila próxima, Cebre, os caciques liberal e conservador dispútanse o control da comarca.
Julián decide marchar dos Pazos sentindo que a súa honra de sacerdote está sendo posta en dúbida se segue consentindo o amancebamento de Don Pedro e Sabela. Cando se dispón a despedirse do Marqués, presencia unha violenta escena de celos entre o marqués e Sabela, quen estivo bailando cun gaiteiro en Cebre.
Bruxa
O termo bruxa pódese referir:
Os pazos de Ulloa
Trama
Don Julián aconsella a Don Pedro que cambie de comportamento e de sociedade, pero Don Pedro confésalle os seus temores acerca de Primitivo e que, aínda que desexa despedir a Sabela, teme as represalias do pai dela. Don Julián convénceo de que marche con el a Santiago de Compostela e busque esposa entre as súas curmás casadeiras, e Don Pedro acepta entusiasmado. De camiño á estación Primitivo disponse a disparar sobre Julián, pero o marqués adiviña as intencións do mordomo e párao a tempo.
En Santiago Don Pedro é recibido na casa do seu tío Don Manuel Pardo de la Lage, quen tamén é un nobre arruinado que garda as aparencias. Don Manuel recibe con agrado a visita do sobriño intuíndo as intencións de elixir esposa entre as súas fillas. As señoritas de la Lage son catro: Rita, a máis fermosa e alegre; Manolita, a quen o seu pai pretende casar cun rico de Santiago; Marcelina (Nucha), a máis discreta, e Carmen, a máis nova, namorada dun estudante de medicina para desgusto do seu pai. Aínda que inicialmente Don Pedro se sente atraído por Rita, decide pedir a man de Nucha despois de que Don Julián lle confese que se el mesmo tivese que elixir entre as señoritas de la Lage, se decantaría por ela debido ao seu bo carácter e piadosas maneiras. Tamén menciona que a madriña de Nucha é unha rica anciá sen herdeiros.
Nucha e Don Pedro casan en Santiago, e despois dunha tempada, Don Pedro, canso das discusións co seu sogro sobre política, e de non ser o señor da casa, decide volver aos Pazos. Don Pedro envía a Julián primeiro para despedir a Primitivo e a Sabela antes da chegada da nova parella. Julián encontra o comportamento de Sabela e Primitivo completamente cambiado. Ambos son amables e dóciles. Primitivo cóntalle ao sacerdote que Sabela vai casar co gaiteiro de Cebre e deixar o seu emprego. Don Julián non encontra valor para despedir a Primitivo e escúsase a si mesmo pensando que tan só cómpre agardar un pouco a que Sabela case.
Cando os esposos chegan aos Pazos, Nucha dille ao seu esposo que está embarazada. Don Pedro ilusiónase ante a perspectiva de ter un fillo varón con Nucha. A nova parella frecuenta a limitada sociedade das aldeas veciñas aos Pazos, como os señores de Limioso, todos arruinados nobres con máis presunción que fortuna.
O tempo pasa e Sabela non casa co gaiteiro. Sabela continúa sendo a cociñeira dos Pazos e Primitivo o mordomo por abandono de Don Pedro e Don Julián.
A saúde de Nucha deteriórase durante o embarazo. Tras un parto difícil, dá a luz unha nena. Don Pedro amósase desgustado polo sexo do bebé e aos poucos vaise distanciando da súa esposa, retomando a súa relación con Sabela. Don Julián, non obstante, centra a súa devoción en Nucha e a nena. Perucho desfruta moito xogando co bebé até que un día Nucha, ao comentar que os nenos se queren como irmáns, se decata de que Perucho é fillo do seu home pola cara turbada de Don Julián. Nucha prohibe a Perucho achegarse a ela ou á súa filla. A partir de entón a relación de Nucha co seu marido se deteriora. Don Julián advirte signos de maltrato físico en Nucha. Sabela e Primitivo volven tomar o control dos Pazos e Nucha vive atemorizada por eles.
En Cebre, os simpatizantes do partido conservador propoñen a Don Pedro como candidato a deputado en Madrid pola rexión. Aínda que é o candidato favorito, perde as eleccións de maneira flagrante. O cacique conservador descobre que Primitivo ameazou aos votantes para que votasen ao candidato liberal, e envía un sicario a matar a Primitivo.
Nucha pídelle a Don Julián que lle axude a escapar coa súa filla a Santiago a casa do seu pai, xa que teme pola vida da súa filla se ela morre, pois Manolita é a única herdeira de Don Pedro amais do bastardo Perucho. Perucho avisa ao seu avó Primitivo de que a Señora está a falar con Don Julián. Primitivo promételle cartos ao neto se vai contarlle ao marqués que a súa muller se está a entrevistar co cura, coa intención de que Don Pedro pense que manteñen unha relación secreta. Don Pedro vai furioso á igrexa, e no camiño atopa o corpo sen vida de Primitivo, abatido dun tiro polo sicario de Barbacana. Don Pedro encontra a súa muller falando co cura na sancristía e dá por feito que a súa muller o engana co sacerdote, a quen despide de inmediato.
O cura regresa a Santiago e é destinado a outra aldea do rural. Logo duns anos recibe noticias da morte de Nucha, e anos despois Don Julián recibe ordes de volver aos Pazos de novo. Nada máis chegar visita a tumba de Nucha. Cando está rezando no cemiterio aparecen Perucho e Manolita. O cura sorpréndese ao observar que Perucho vai ben vestido mentres que Manolita vai case descalza. miniatura|page=7|Os dous tomos, unidos nun, forman o volume III das obras completas ([[PDF).]]
Xénero
Los Pazos de Ulloa reflicte as contradicións da autora e da sociedade da súa época. Pretendidamente naturalista (e considerada como tal pola crítica da época), a novela presenta tamén elementos da novela realista e mesmo gótica. A intención da autora era crear un "Naturalismo católico". Por un lado, o "temperamento linfático" de Julián incapacítao para calquera tipo de heroísmo: isto é naturalismo en estado puro, pois a bioloxía determina o carácter. Porén, e en certo modo é contraditorio, na descrición de Nucha a causalidade invértese. A saúde de Nucha sufriu pola súa devoción; de nova esgotou as súas forzas levando en brazos ao seu irmán, e logo caeu enferma de nostalxia cando a afastaron del. A importancia da alma e as emocións en Nucha apoian a convicción de Pardo Bazán (expresada en La cuestión palpitante) de que a vida humana se forma a partir da fatalidade e a vontade, mentres que a natureza se forma só a partir da fatalidade.
Linguaxe
O mundo dos Pazos intenta reflectir a vida galega do medio rural. A realidade social do século XIX separaba os usos lingüísticos da poboación: o castelán urbano da burguesía e dos vellos fidalgos, e o galego do campesiñado e das clases máis desfavorecidas. Pardo Bazán é consciente do problema ao plasmar as voces dos personaxes composteláns e os da montaña ourensá. Dadas as diferenzas entre o galego e o castelán, enfróntase ao dilema de manter as locucións dos personaxes no galego "orixinal" (facéndoas, en moitos casos, incomprensibles para o lectorado castelanfalante) ou traducilas, perdendo o sabor local e o realismo que busca na novela. A solución tomada foi a elaboración dunha fala artificial, manipulada por ela mesma, non demasiado afastada da lingua usual do campesiñado. Trátase dun constructo lingüístico suficientemente verosímil para lograr infundir ao texto a forza verística da Galicia interior, ese «país de lobos» ao que se refiren Julián e, máis tarde, o narrador. Mais tamén o forte hibridismo castelán-galego amosa o interese da autora por chegar ao lectorado. Os esforzos da autora por evitar problemas de comprensión fanse patentes nalgunhas estratexias seguidas, tales como o uso da cursiva para destacar unha voz galega, que inmediatamente se dea o seu significado en castelán, ou a semitradución e castelanización en que se presentan algúns termos.
Caciquismo
Tras a Revolución de 1868, Isabel II de España foi obrigada a abdicar tras a presión dos grupos antimonárquicos; a profunda inestabilidade política derivada destes feitos provocou a convocatoria dun plebiscito e eleccións xerais, onde o caciquismo (única forma en que o poder se estendía ás zonas rurais) cobrou o maior protagonismo, filtrándose, inclusive, na literatura. Los Pazos de Ulloa explora as causas do caciquismo e as súas consecuencias entre os paisanos de menor rango.
A vida rural
A oposición entre ambiente rural/ambiente urbano vese reflectida na novela a través das dúas mulleres de don Pedro. Sabela, a amante de Don Pedro e filla de Primitivo, é descrita como "a raíña daquela pequena corte" que reflicte o seu propio poder na aldea. Aínda que Sabela é unha muller, ela traballa dentro dos límites do seu xénero para controlar todo o que pode. Usa a súa sensualidade para gañar control na aldea. Por exemplo, despois da voda de Don Pedro con Nucha, ela aínda segue tendo relacións con el como medio para manter a súa posición. Este control amosa o papel máis dominante que ten Sabela en comparación coas outras mulleres na novela. Nucha é o oposto a Sabela no seu papel; é unha muller típica desta época: a pintura de inocencia; Julián recomenda a Nucha como esposa de Don Pedro porque é a mellor das catro irmás desde o punto de vista relixioso. Julián di que ela é "o tipo ideal da bíblica esposa". No ambiente corrupto e inmoral da aldea, Nucha adoece até perder a vida: é o triunfo da Natureza sobre a Relixión.
As clases sociais
Son coñecidas as ideas de Emilia Pardo Bazán con respecto á clase social á que pertence e ao desprezo que manifesta cara ás clases inferiores. Julián faise eco destas opinións nalgúns episodios da novela; así, cando increpa ao marqués por manter relacións cunha simple criada (cap. VIII), non censurando tanto o feito pecaminoso, como a clase da persoa con quen se leva a cabo; por iso lle aconsella ir a Santiago onde hai «tantas señoritas boas e honradas» e poderá casar «con persoa da súa esfera».
O determinismo
O fundamental do naturalismo da autora é precisamente a non aceptación do determinismo filosófico, que á súa vez é precisamente o que dá razón de ser ao naturalismo. Ao determinismo naturalista opón Pardo Bazán o realismo, concibido como eclecticismo, tan caro a ela:
O resto é simple repetición: rexéitase a pornografía, acéptase o elemento científico (non determinista), aproba a linguaxe popular, e a presenza de escenas violentas, mesmo escabrosas, mais só até certos límites, respectando o decoro lingüístico, admite o método experimental etc.
Neiras, Sober
San Salvador de Neiras é unha parroquia do concello de Sober, na comarca da Terra de Lemos, na provincia de Lugo. Segundo o IGE, no ano 2007 tiña unha poboación de 118 habitantes, 56 eran homes e 62 eran mulleres.
Contreras
Contreras pode referirse a:
A Botica, Vilaño, A Laracha
A Botica é un lugar da parroquia de Vilaño no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 138 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 63 homes e 75 mulleres.
Folgoso, Allariz
Santiago de Folgoso é unha parroquia situada no norte do concello de Allariz. Limita coas parroquias allaricenses de Augas Santas, Os Espiñeiros, Meire, Allariz (Santiago) e Queiroás e co concello de Taboadela.
Poboación
No ano 2006 a súa poboación segundo o INE era de 148 persoas, 67 homes e 81 mulleres. Os seus núcleos máis poboados son A Coira e Roiriz, con 52 e 49 habitantes respectivamente.
Lammas
Lammas ou día de Lammas é unha festividade tradicional da colleita, de orixe celta, tamén coñecida como Lughnasadh, que se celebra o 1 de agosto nos países anglosaxóns e en relixións de revival celta e neopagás como a wicca.
Durante a época medieval esta festa era coñecida como "Gule of August", pero o significado de "gule" é descoñecido. Ronald Hutton suxire que esta palabra puido ser unha derivación inglesa de "gwyl aust", o nome galés para o 1 de agosto e que significa "festa de agosto"; e propón unha orixe pagá e pre-cristiá de Lammas entre os anglosaxóns e a súa conexión co festival gaélico de Lughnasadh ("vodas de Lug", un deus celta).
Manuel Ruso Alonso
Manuel Ruso Alonso foi un xornalista e político galego.
Traxectoria
Ferreiro de Logrosa. Colaborou en A Fouce e dirixiu El Agrario Barcalés. Foi presidente da Federación Agraria de Negreira (1923) e foi detido con Salvador García-Bodaño Fernández en agosto de 1923 por promover unha reunión ilícita. Na ditadura de Primo de Rivera foi nomeado alcalde de Negreira (1924-1930).
Ferreiros, Vilaño, A Laracha
Ferreiros é un lugar da parroquia de Vilaño no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 13 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 8 homes e 5 mulleres.
Hemiacetal
miniatura|dereita|150px|Fórmula esquelética dun hemiacetal. miniatura|dereita|150px|Hemicetal (R non é H). Os Hemiacetais e os hemicetais son dous tipos de compostos diferentes, que derivan, respectivamente, de aldehidos e cetonas, e que se orixinan pola adición nucleófila dun alcohol ao grupo carbonilo (C=O) do aldehido ou da cetona. Teñen un grupo -OH e un residuo alcóxido (-OR) unidos a un mesmo carbono.
Non deben confundirse cos acetais e cetais, os cales se orixinan cando o grupo alcohólico do hemiacetal ou do hemicetal, respectivamente, é substituído por un segundo grupo alcoxi.
Fórmula xeral e formación
miniatura|280px|Comparación entre un hemiacetal e un acetal. Arriba: 1-etoxibutan-1-ol, un hemiacetal (ten o OH). Abaixo: 1,1-dietoxibutano, un [[acetal (o OH foi substutuído por un segundo grupo alcóxido).]]
A fórmula xeral dun hemiacetal é R1R2C(OH)OR, onde R1 ou R2 é xeralmente hidróxeno e o R (unido ao O) non é hidróxeno.
Na definición da IUPAC de hemiacetal R1 ou R2 poden ser ou non un H, en tanto que nun hemicetal ningún dos grupos R pode ser H. En realidade, os hemicetais son considerados como unha subclase dentro dos hemiacetais na cal os grupos R non son H.
Hemiacetais e hemicetais cíclicos
miniatura|Ciclación da glicosa por formación dun hemiacetal. [[Media:Glucose-Fisher-to-Haworth.png|Versión non animada.]]
Tanto os hemiacetais coma os hemicetais son compostos xeralmente inestables, que reaccionan axiña e poden considerarse intermediarios na formación dos acetais e cetais. Porén, nalgúns casos, pode orixinarse un hemiacetal ou hemicetal cíclico estable, chamado lactol, especialmente cando se poden formar ciclos de 5 ou 6 membros. O que ocorre é que se produce un enlace intramolecular entre un OH e o grupo carbonilo. Estas moléculas cíclicas son especialmente importantes na química dos carbohidratos. Por exemplo, a glicosa e moitas outras aldosas existen como hemiacetais cíclicos, e a frutosa e outras cetosas existen como hemicetais cíclicos.
Síntese
En síntese orgánica, os hemiacetais poden obterse de diferentes xeitos:
Reaccións
Os hemiacetais e hemicetais poden considerarse intermediarios na transformación de alcohois, aldehidos e cetonas en acetais e cetais:
Un hemiacetal pode reaccionar cun alcohol en condicións ácidas para formar un acetal, e pode disociarse para formar un aldehido e un alcohol.
Pinol, Sober
San Vicente de Pinol é unha parroquia do concello de Sober, na comarca da Terra de Lemos, na provincia de Lugo. Segundo o IGE, no ano 2007 tiña unha poboación de 101 habitantes, 46 eran homes e 55 eran mulleres.
Hemiacetal
Reaccións
Un aldehido disolvido en auga existe en equilibrio con baixas concentracións do seu hidrato, R-CH(OH)2. De xeito similar, con exceso de alcohol, o aldehido, o seu hemiacetal, e o seu acetal poden existir todos en disolución.
Os hemiacetais orixínanse pola adición do grupo hidroxilo dun alcohol ao carbono do grupo C=O. Os acetais son produtos de reaccións de substitución catalizadas por ácido. A presenza de ácido mellora a capacidade de reacción do grupo hidroxilo e permite a súa substitución por un grupo alcoxilo (-OR). A conversión de hemiacetal a acetal é unha reacción SN1.
A Insua, As Grañas do Sor, Mañón
A Insua é un lugar da parroquia das Grañas do Sor no concello Coruñés de Mañón na comarca do Ortegal. Tiña 20 habitantes no ano 2011 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 10 homes e 10 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 26 habitantes.
Modesto Vázquez-Gundín
Modesto José Vázquez-Gundín Teijeiro é un sacerdote e político galego.
Traxectoria
Xesuíta. Presentouse ás primeiras eleccións democráticas en Muras encabezando unha candidatura independente e foi elixido alcalde. É profesor de Teoloxía no Centro Fonseca da Coruña. Colaborou en Sal Terrae.
Graos de liberdade
A expresión graos de liberdade pode ter diferentes significados segundo o contexto:
Last Chaos
Last Chaos é un xogo multixogador en 3D masivo online (MMORPG) con máis de 300.000 xogadores có en Alemaña.
O xogo
Este mundo virtual está formado por un gran reino, Iris, constituído por diferentes cidades:
Niveis
Súbese de nivel cando se obteñen puntos de experiencia, o máximo nivel é o 165, e chegar a esas alturas pode levar anos de traballo.
Personaxes
Neste xogo hai seis tipos de personaxes diferentes:
Países
A sede de Last Chaos está en Alemaña, esta é unha compañía de xogos online chamada "Gamigo" (Páxina web oficial).
O Convento, San Salvador de Asma, Chantada
O Convento é un lugar na parroquia de San Salvador de Asma, no concello de Chantada, na comarca de Chantada, que pertence a provincia de Lugo. Así chamado porque neste lugar está situado o Mosteiro de San Salvador de Asma.
Miliario
miniatura|150px|[[Réplica dun miliario na Vía Claudia Augusta cerca de Unterdiessen (Alemaña).]] Os miliarios (procedente do latín milliarium) son columnas cilíndricas, ovaladas ou paralelepípedas que se colocaban no bordo das vías romanas para sinalizar as distancias (de mil pasos ou milla romana, unha distancia duns 1450 metros) e indicar o trazado das vías construídas por eles para a explotación pesqueira, comercial ou militar.
Acostumaban ser de granito, cunha base cúbica ou cadrada e medían entre 2 e 4 metros de altura, cun diámetro de entre 50 e 80 centímetros. Algún levaba inscricións gravadas directamente, dependendo da importancia da calzada ou da proximidade ou afastamento de Roma. A maioría dos miliarios presentan uns caracteres descoidados e rústicos, sen preocupación polo estilo. Noutros non se conservan restos de inscrición, o que leva a pensar que poderían ter un texto pintado de modo que se puidese modificar a dedicatoria.
Na antiga Gallaecia consérvanse 674 miliarios e inscricións viarias. Boa parte pertencen ás catro vías do Itinerario de Antonino que percorrían o traxecto entre Braga e Astorga (a vía XVII, vía XVIII, vía XIX e vía XX), amais doutras vías menores entre vilas, mansións e outros lugares.
Choro
miniatura|dereita|Pranto dun raparigo. O termo choro ou pranto refírese ao verquido de bágoas, acompañadas polo xeral de laios e saloucos, como reacción a un estado emocional. Foi definido como "un fenómeno secretomotor complexo que é caracterizado pola efusión de bágoas do aparato lacrimal, sen irritación algunha das estruturas oculares".
Estabeleceuse unha rede neural biolóxica entre o conduto lacrimal e as áreas do cerebro humano implicadas coa emoción. Crese que, agás o ser humano, ningún outro animal ten a capacidade de produción de bágoas en reacción a estados anímicos, aínda que é cuestionado por algúns científicos.
Contreras, Burgos
Contreras é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 98 habitantes (INE 2012).
Manuel Antón Mosteiro García
Manuel Antón Mosteiro García, nado en Bueu o 16 de maio de 1970, é un profesor e escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Filoloxía Hispánica na Subsección Galego-Portugués pola Universidade de Santiago de Compostela foi profesor de Lingua e Literatura Galega no Colexio Marcote de Vigo e no Colexio Internacional Sek Atlántico de Pontevedra. Foi Membro dos Xurados do Premio de Poesía Johan Carballeira, do Premio de Narrativa Blanco Amor e do Premio de Xornalismo Johan Carballeira. Colaborou no Suplemento do Morrazo do Diario de Pontevedra e en Praza Pública baixo o pseudónimo 'O aletófilo do Morrazo'.
Foi membro fundador e presidente da Asociación de Amigos de Johan Carballeira. Colaborador da EGU.
Despois de publicar varios libros de didáctica da Lingua e Literatura Galega en Xerais, en 2020 publicou a súa primeira novela, Tres acordes para unha vella melodía, na que hai tres asasinatos en condicións semellantes, un deles do Conselleiro de Industria da Xunta de Galicia.
A Susana, Marrozos, Santiago de Compostela
A Susana é un lugar da parroquia de Marrozos, no concello coruñés de Santiago de Compostela, na comarca de Santiago. Segundo o IGE, en 2018 tiña 188 habitantes (84 homes e 104 mulleres).
Está comunicada co núcleo urbano compostelán a través da liña de autobús P3, con fin na Praza de Galicia (todos os buses da liña) e coa San Roque (só os buses da prolongación).
O Formigueiro, Vilaño, A Laracha
O Formigueiro é un lugar da parroquia de Vilaño no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 46 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 22 homes e 24 mulleres.
Indias
Indias pode referirse a:
Proendos, Sober
Santa María de Proendos é unha parroquia do concello de Sober, na comarca da Terra de Lemos, na provincia de Lugo. Segundo o IGE, no ano 2007 tiña unha poboación de 216 habitantes, 98 eran homes e 118 eran mulleres.
Valdefresno
Valdefresno (en leonés, Valdefreisnu) é un concello español da provincia de León (Castela e León). A súa poboación é de 2.208 habitantes (INE, 2021).
Tramalleiro, Noalla, Sanxenxo
Tramalleiro é un lugar da parroquia de Noalla do concello de Sanxenxo (Pontevedra). Segundo o IGE, tiña 16 habitantes en 2016 (9 mulleres e 7 homes), o que representa un descenso continuado respecto ó ano 20209, cando tiña 21 veciños, e [[2004, cando eran 25.
Francisco Otero González
Francisco Otero González, nado en Lindín (Mondoñedo) en 1860 e finado en Madrid o 14 de abril de 1880, foi un pasteleiro galego, autor dun atentado frustrado contra os reis Afonso XII e María Cristina de Habsburgo-Lorena.
Atentado
O 30 de decembro de 1879 ás cinco da tarde, os reis cruzaban a praza de Oriente nun faetón guiado polo rei, precedidos polo correo e coa única compañía do cocheiro, sentado na parte traseira, e dun lacaio. No momento no que o coche entraba no Palacio Real pola porta do Príncipe, Otero, que estivera agardando a súa chegada xunto ás cabaleirizas, fixo dous disparos a curta distancia cunha pistola Lefaucheux de dous canóns cargada con balas de doce adarmes, errando os dous tiros.
Detido inmediatamente, foi acusado de intento de rexicidio; o tribunal, desestimando a atenuante de alienación mental, condenouno a morte. O rei solicitou o seu indulto, mais o consello de ministros presidido por Antonio Cánovas del Castillo denegouno. En abril do seguinte ano Otero foi executado por garrote e os seus restos enterrados no cemiterio de San Martín.
Pazo de Arxeriz
Historia
En 1950 comezou o proceso de recuperación da ruína de Arxeriz, onde se atopaba situada unha pequena industria láctea. Cara a 1970 o doutor Juan López Suárez vendeu as terras ao seu sobriño, José Rodríguez López, que intentou revitalizar a aldea de Arxeriz apostando pola innovación e a produtividade. Chegou a edificar grandes naves, mais axiña quedaron en desuso debido ó abandono dos planos de recuperación errada.
En 1985 os terreos pasaron a mans de Xosé Soto Rodríguez, quen implantou unha escola-obradoiro entre 1993 e 1996. Nese ano creou a Fundación Xosé Soto de Fión, unha entidade que aseguraba o remate dos labores de restauración da aldea. A fundación leva a iniciativa de Arxeriz como recuperación do patrimonio histórico–artístico, etnográfico e natural.
Estrutura do pazo
A Sala de Ribeira inclúe unha maqueta do territorio que abarcan os cursos dos ríos Miño e Sil ao seu paso pola Ribeira Sacra. Na maqueta, a escala 1:25000, que aparecen representados o patrimonio arqueolóxico, arquitectura relixiosa e civil máis importante, así como tamén os territorios anegados polos encoro de Belesar, paisaxes, transportes, tradicións, aldeas etc. A sala conta tamén cun espazo dedicado ao Entroido ribeirao, e aos labores de cestería e olería de Gundivós (Sober).
A sala da viticultura ten ferramentas e aparatos empregados na elaboración do viño de maneira artesanal. A sala cultura fluvial conta cunha exposición dividida en dúas partes. Nunha das salas hai unha exposición de once embarcacións diferentes propias da desembocadura do río Miño. Na segunda das salas repártese o espazo entre a pesca tradicional e o impacto dos encoros no río e ribeira.
miniatura|dereita|300px|Vistas dos arredores do Pazo.
Contorna
A contorna do pazo constitúe un lugar interactivo ao aire libre, con espazo para coñecer plantas medicinais e aromáticas, así como as edificacións adxuntas ao pazo: fonte, estanque, capela, hórreo, cabaceiro (onde se gardan máquinas tradicionais), pombal, fornos de leña, pallar, eira, curral etc.
O castro de Arxeriz constitúe unha fortificación pertencente á Idade de Ferro. Atópase edificado sobre un gran cume rochoso formado por xisto. O castro ocupa o cume da elevación e presenta unha forma ovalada. Conta cunha lonxitude dun centenar de metros e unha anchura de setenta metros. O castro comezouse a escavar en 2012, cando se descubriron estruturas cuadrangulares e rectangulares, construcións dispostas en bancais, muralla e foso. Escaváronse cinco estruturas que constitúen fogares, e un patio que constituía unha área dedicada ao traballo conxunto. Por outra banda tamén se despexou a estrutura do que pode ser un graneiro. Atopáronse fíbulas, cerámica e fusaiolas entre outros obxectos.
En 2017 o proxecto de recuperación do castro de Arxeriz recibiu o Premio Juana de Vega de intervencións paisaxísticas, debido á valoración e mellora da calidade paisaxística do territorio así como a recuperación do castro e creación dun museo etnográfico. Destacouse o coidado da contorna do castro, as edificacións existentes en Arxeriz, especies autóctonas e paisaxe.
María Guerrero
Traxectoria
Estudou arte dramática coa actriz Teodora Lamadrid, debutou en 1885 e posteriormente xa como primeira actriz actuou en obras clásicas e de José Echegaray con grande éxito. Ampliou estudos con Benoît-Constant Coquelin e chegou a actuar con Sara Bernhardt, casou co actor Fernando Díaz de Mendoza, co cal estableceu a súa propia compañía teatral que representou obras con gran fortuna en España e a Arxentina.
Pío XII, papa
Pío XII (en latín, Pius PP. XII), nado Eugenio María Giuseppe Giovanni Pacelli en Roma o 2 de marzo de 1876 e finado en Castelgandolfo o 9 de outubro de 1958, foi o 260º papa da Igrexa católica e soberano do Estado da Cidade do Vaticano entre o 2 de marzo de 1939 e a súa morte. Foi declarado Venerable o 19 de decembro de 2009 por Bieito XVI.
Anteriormente á súa elección como Papa, Pacelli desempeñou as funcións de Secretario da Congregación de Asuntos Eclesiásticos Extraordinarios, nuncio papal en diferentes países de Europa, e Cardeal Secretario de Estado, cargo no que culminou varios concordatos internacionais con estados europeos e americanos, como o Concordato Imperial (en alemán, Reichskonkordat) coa Alemaña nazi. O seu pontificado durante a segunda guerra mundial é un dos máis controvertidos da época contemporánea, principalmente no referido ao coñecemento e encubrimento dos crimes e o antisemitismo do réxime nazi.
Traxectoria
Terceiro dos catro fillos de Filippo Pacelli, príncipe de Acquapendente e de Sant'Angelo in Vado, e Virginia Graziosi, naceu nunha familia aristocrática dedicada durante xeracións ao servizo papal. Disciplinado e capacitado para o estudo, Eugenio Pacelli realizou os seus estudos secundarios clásicos no liceo «Ennio Quirino Visconti», de Roma, escola con tendencias anticlericais e anticatólicas.
En 1894, con dezaoito anos, ingresou no seminario de Capranica, e por motivos de saúde, ao ano seguinte no Instituto Apollinare. Entre 1895 e 1896, estudou Filosofía na Universidade romana de La Sapienza.
Ordenado sacerdote o 2 de abril de 1899, Domingo de Pascoa de Resurrección, Pacelli matriculouse na Pontificia Universidade Gregoriana e no Instituto Apollinare da Pontificia Universidade Lateranense, doutorándose en Teoloxía e In utroque iure (dereitos civil e canónico).
Carreira eclesiástica
Como sacerdote, foi asignado a Chiesa Nuova, onde servira como acólito, pero en 1901 ingresou na Congregación de Asuntos Eclesiásticos Extraordinarios, dependente da Secrearía de Estado vaticana, como minutante grazas á recomendación do cardeal Vannutelli.
En 1904, Pacelli foi nomeado chambelán e en 1905 prelado doméstico da Súa Santidade; entre 1904 e 1916, asistiu ao cardeal Gasparri na codificación do Dereito Canónico no Departamento de Asuntos Eclesiásticos Extraordinarios. En 1908, representou a Santa Sé no Congreso Internacional Eucarístico en Londres, e posteriormente, en 1911, na coroación de Xurxo V de Inglaterra.
Adscrito xa á diplomacia vaticana, foi nomeado subsecretario de Estado en 1911, e secretario adxunto en 1912 (cargo para o que foi designado por Pío X e confirmou Bieito XV); en 1914, secretario de Asuntos Eclesiásticos Extraordinarios en substitución de Gasparri, promovido a Cardenal Secretario de Estado.
Como secretario, Pacelli concluíu un concordato con Serbia, días antes do asasinato do arquiduque Francisco Fernando, e durante a primeira guerra mundial, levou o rexistro vaticano dos prisioneiros de guerra. En 1915 viaxou a Viena para asistir ao nuncio Scapinelli nas negociacións co Imperador Francisco Xosé I.
Arcebispo e nuncio
Bieito XV designou a Pacelli nuncio apostólico en Baviera o 23 de abril de 1917, consagrándoo bispo titular de Sardes, e inmediatamente elevándoo ao arcebispado na Capela Sistina o 3 de maio seguinte, antes de partir para presentarse perante o rei Luís III, primeiro, e o káiser Guillerme II despois. Ao estar vacante a nunciatura de Berlín, na práctica Pacelli exerceu as funcións de nuncio en todo o Imperio Alemán nos últimos meses da guerra e durante a posguerra.
Cardeal
Pacelli negoció e asinou os concordatos entre a Santa Sé e o ducado de Baden (1932), a república de Austria (1933), o reino de Iugoslavia (1935), e moi destacadamente con Alemaña, tratado este último que segue vixente na actualidade.
Como Secretario de Estado unha das súas máis significativas actuacións foi a participación na elaboración, a instancias dos bispos alemáns, da encíclica Mit brennender Sorge, que supuxo unha dura condena por parte do Papado das políticas do réxime nazi. O texto inicial correu a cargo de Michael von Faulhaber, cardeal arcebispo de Múnic e Freising, e ao parecer a versión definitiva debeuse a Pacelli. Con data de 14 de marzo de 1937, o documento foi lido en todas as igrexas de Alemaña o Domingo de Ramos, provocando as iras de Hitler e do aparato de propaganda ideolóxica de Goebbels.
Simultaneamente ao cargo de secretario de Estado, que mantivo mesmo tras a súa designación como Papa, o cardeal Pacelli desempeñou neste período os de arcipreste da Patriarcal Basílica Vaticana (1930), gran chanceler do Pontificio Instituto de Arqueoloxía Cristiá (1932) e Camarlengo da Santa Igrexa Romana (1935).
Papa
Á morte de Pío XI, a xestión da sede vacante correspondeu a Pacelli pola súa condición de camarlengo, cargo que o convertía ademais en candidato favorito. O conclave durou apenas dous días, e á terceira votación, o 2 de marzo de 1939, Pacelli resultou elixido Papa, sendo o primeiro que carecía de calquera experiencia pastoral, fose en parroquias ou en dioceses, dado que desenvolvera toda a súa carreira na administración vaticana. Talvez isto explique a orientación eminentemente política do seu pontificado, moi condicionado por acontecementos históricos tan decisivos como a segunda guerra mundial e a posterior guerra fría. Algúns historiadores criticaron o silencio do Papa diante do holocausto, acusándoo de antisemitismo; tamén as súas actitudes anticomunistas o levaron a lexitimar a ditadura de Franco en España coa sinatura do concordato de 1953, a cambio de importantes privilexios e vantaxes para a Igrexa, e a condenar as ideoloxías marxistas e comunistas, ameazando coa excomuñón a todos os católicos que as apoiasen.
Promulgou a doutrina da Asunción da Virxe como dogma de fe en 1950 mediante a constitución apostólica Munificentissimus Deus; a través da encíclica Fidei donum (1957), invitaba a toda a Igrexa a reactivar o espírito misioneiro, especialmente no continente africano.
Morte
Pío XII faleceu o 9 de outubro de 1958 dunha insuficiencia cardíaca aguda provocada por un infarto de miocardio súbito en Castelgandolfo, residencia estival dos Pontífices, sendo sepultado nas grutas vaticanas.
Catalán nas Illas Baleares
Nas Illas Baleares a lingua propia é o catalán nas súas variedades mallorquina, menorquina e eivisenca. O catalán introduciuse ao longo do século XIII ao seren conquistadas as illas por Xaime I o Conquistador e seren repoboadas por xente procedente maioritariamente do Rosellón e do Empordà ata se converter practicamente na única lingua falada nas illas durante xeracións.
Séculos Escuros
As primeiras prohibicións contra o catalán e a favor do castelán comezaron no século XVIII, porén só tiveron influencia nos actos oficiais e nalgúns sectores das clases altas, mentres a maioría do pobo seguiu a manter o seu monolingüísmo, no século XIX comezou a se espallar o coñecemento do castelán entre as clases medias pero en xeral sen perder o uso do catalán, mentres a gran maioría da poboación continúa a ser monolingüe en catalán. No século XX e en especial a partir de 1950 a situación comezou a modificarse pola extensión da escolarización, en castelán, a toda a poboación, pola expansión da industria turística que comportou tamén un forte movemento migratorio procedente de territorios de lingua castelá e máis tarde de lingua alemá e inglesa, a utilización en exclusiva do castelán nos medios de comunicación e na vida oficial; todo o cal incidiu cada vez máis masivamente no seo da sociedade balear comezando un proceso de substitución lingüística do catalán polo castelán favorecida tamén pola diglosia e a ignorancia das formas cultas do catalán e da súa literatura.
Reivindicación lingüística
A partir de 1960 comezaron a aparecer os primeiros movementos de reivindicación da lingua, en 1962 eses pequenos grupos formaron a Obra Cultural Balear, a revista a ela vencellada Lluc fundada en 1968 foi o principal vehículo de reivindicación lingüista e cultural. A Nova Cançó nos anos 70 foi outro elemento importante de reivindicación da lingua catalá ademais de política
Política de normalización lingüística
En 1983 aprobouse o Estatuto de autonomía das Illas Baleares que declaraba ao catalán lingua propia e oficial xunto ao castelán e se establecía á Universidade das Illas Baleares como a institución oficial consultiva no que se referira á lingua catalá, en 1986 aprobouse a Lei de Normalización Lingüística pero non se estableceu unha Dirección Xeral de Política Lingüística ata 1995, aínda que xa antes (1984), fundamentalmente pola presión da Obra Cultural Balear, se conseguira do goberno balear en colaboración cos consells insulares, concellos e a Universidade a organización da Campanya de Normalització Lingüística para coordinar accións institucionais sobre normalización lingüística, asesorar e facer propostas, porén os enfrontamentos entre as institucións participantes van facer que desapareza no ano 1994. Con todo nos primeiros anos de autonomía vai ser o Consell Insular de Mallorca a institución que máis decididamente aposte pola realización dunha política de normalización lingüística. En 1991 o goberno balear creou a Junta Avaluadora del Català que tiña como misión unificar titulacións, homologar programas oficiais, expedir certificados de coñecemento do catalán.
Ensino
En 1972 permítiuse o ensino do catalán como materia nos estudos de maxisterio e a partir do curso 1975 tamén se ensinou de xeito voluntario nalgúns colexios e institutos das illas. En 1979 o catalán converteuse en materia obrigatoria en todo o ensino primario e secundario.
En xaneiro de 1998 o goberno balear asumiu as competencias de educación, e desde o curso 97-98 os centros teñen a obriga impartir a metade das materias en lingua catalá.
Medios de comunicación
Á parte dalgunhas revistas culturais e algún artigo na prensa o catalán estivo escasamente presente nos medios de comunicación durante o franquismo, tan só ao finais do réxime a situación comezou a modificarse, nas Baleares podíase sintonizar o programa en catalán que realizaba TVE para Cataluña. En 1979 comezaron as desconexións de TVE para as illas, emitíndose un informativo en catalán, durante a transición o catalán estaba presente na radio fundamentalmente a través de programas culturais nas emisoras locais, a finais dos anos 80 e 90 aumentou a presenza do catalán grazas aos repetidores que instalou a OCB para a recepción de canles de radio e televisión cataláns e valencianos. Ademais na illa de Mallorca existían dúas canles locais de televisión con programación propia en catalán. De 1988 a 1991 existiu a emisora Radio 4 de RTVE que emitía integramente en catalán para as illas. En 1996 apareceu o primeiro diario en catalán, Diari de Balears. Non foi ata o 2005 en que se crearon medios públicos de comunicación, o Ens Públic de Radiotelevisió de les Illes Balears formado por IB3 e IB3 Ràdio que tiveron ao primeiro unha programación bilingüe pero que a fins de 2007 comezaron a emitir exclusivamente en catalán.
Uso
Segundo o censo de 1991 o 90% da poboación das Illas Baleares entendía o catalán, cun máximo do 95% na illa de Menorca, non obstante tan só o 67.7% era capaz de expresarse na lingua propia das illas, cun máximo do 81.7% en Menorca. O 55.8% podía ler o catalán, porcentaxe que chegaba ao 71,4% dos menorquinos. Por último o 26.3% podía escribir na lingua, o máximo de novo en Menorca cun 35%.
No censo de 2001 o 93.1% da poboación das Baleares afirmou entender o catalán, cun máximo do 97.1% en Menorca, subindo tamén a porcentaxe dos que din poder expresarse en catalán ata o 74.6%, cun máximo dun 82.5% na illa de Mallorca fóra da capital. O 79.6% podía ler o catalán (87% en Menorca) e o 46.9% podía lelo (52.6%) en Menorca.
Gonellisme
Existe un pequeno sector da sociedade das Baleares que considera que o mallorquín, menorquín e ibicenco non forman parte da lingua catalá, o movemento coñecido como gonellisme ten o seu máximo expoñente no Centro Cultural Mallorquín fundado en 1979.
Pemento xalapeño
miniatura|esquerda|Xalapeños en sazón.O chile xalapeño —así chamado pola cidade mexicana onde se produce, Xalapa, en Veracruz— ou chile cuaresmeño; é unha das variedades de pementos picantes (C. annuum) máis extensamente cultivadas e consumidas en América. Só en México dedícanse máis de 6000 hectáreas á súa produción, principalmente na conca do río Papaloapán, no norte de Veracruz e na zona de Delicias, en Chihuahua; en menor escala, plántase tamén en Xalisco, Nayarit, Sonora, Sinaloa e Chiapas.
O froito do xalapeño é carnoso e alongado, alcanzando os 7 cm. de lonxitude e cuns 3 de ancho na base. Emprégase tanto antes como despois da maduración; unha parte importante da produción total destínase ao secado, proceso tralo cal se lle coñece como chipotle (do náhuatl chilpoctli, que significa "afumado"). É unha variedade medianamente picante, entre 2 e 8000 puntos na escala Scoville, aínda que a intensidade do sabor depende en gran medida das características do terreo e da variedade de semente; as máis habituais son típico, meco e morita.
Como os restantes cultivos de C. annuum, o xalapeño seméntase habitualmente pouco antes do comezo da estación húmida, aproveitando as altas temperaturas. Normalmente apáñase arredor de 70 días trala planta, obtendo entre 25 e 35 froitos por unidade.
Refoxo, Sober
Santo Estevo de Refoxo é unha parroquia do concello de Sober, na comarca da Terra de Lemos, na provincia de Lugo. Segundo o IGE, no ano 2007 tiña unha poboación de 87 habitantes, 40 eran homes e 47 eran mulleres.
Antón Fernández de Rota
Antón Fernández de Rota, nado na Coruña en 1979, é un sociólogo e antropólogo galego.
Refoxo, Sober
Xentilicio
O seu xentilicio é refoxao.
Antón Fernández de Rota
Traxectoria
Sociólogo e Doutor en Antropoloxía Cultural. Foi investigador na Universidade de California en Berkeley e no Instituto de Humanidades da UDP en Santiago de Chile. Investiga sobre a gobernamentalidade e a biopolítica, a xénese do Estado Moderno, a configuración onto-política do social, a conceptualización da democracia e a filosofía da débeda.
Sandra Prieto
Alejandra Prieto Sánchez, nada en Ferrol o 10 de abril de 1986, é unha adestradora de baloncesto galega.
Traxectoria
Licenciada en Maxisterio, Prieto traballa como mestra de primaria en Ferrol. Ademais, ten o título superior de adestradora de baloncesto.
Como adestradora de baloncesto, iniciouse nos bancos cos equipos de canteira do Universitario Ferrol, un dos principais clubs de baloncesto feminino de España. Nese tempo, chamárona da Federación Galega de Baloncesto para que se encargase de seleccións autonómicas de distintas idades. Tamén foi responsable deportiva da delegación de Ferrol da Federación.
Prieto conseguiu unha posición relevante como adestradora principal ao encargarse, en 2015, de levar as rédeas do CDR Ferrol (localmente coñecido como Recimil), que ao ano seguinte se fusionaría co Baloncesto Base Costa Ártabra, mantendo o mesmo nome de Baloncesto Base Costa Ártabra e mais a adestradora do CDR.
En 2017 fichou polo Baxi Ferrol, o equipo máis importante de Ferrol, que naquela altura estaba a xogar en división de honra feminina, para facerse cargo do posto de adestradora asistente. Ao remate desa tempada o adestrador titular, Lino López, deixou o posto para adestrar o Perfumerías Avenida, e foi substituído por Carles Martínez. Pero unha serie de derrotas consecutivas motivaron a destitución de Martínez no outono de 2018, co que Prieto se fixo cargo da dirección do equipo, neste caso con Ricardo Aldrey como adestrador asistente.
Vida persoal
É filla de Pablo Prieto, adestrador internacional de fútbol sala.
Soto y Amío
Soto y Amío é un concello español da provincia de León (Castela e León). A súa poboación é de 917 habitantes (INE 2011).
Montmeló
Historia
150px|miniatura|esquerda|Igrexa de Santa María de Montmeló A máis antiga referencia a Montmeló é unha acta do 945 na que se fala da igrexa de Santa María de Montmeló, que aínda conserva algúns restos románicos (sobre todo unha ábsida).
O 28 de marzo de 1642, durante a guerra dos Segadors foi escenario da batalla de Montmeló, na que as tropas catalanofrancesas derrotaron a columna castelá de 4.500 homes que se dirixía a Perpiñán, que quedara illada.
Economía
Montmeló constitúe a zona máis industrializada da comarca do Vallès Oriental. A superficie forestal ocupa só 8 hectáreas e a agricultura está en regresión fronte á industria. Os principais cultivos foron os cereais, forraxes e a viña.
250px|esquerda|miniatura|Tribuna e recta de chegada do circuíto En 1991 foi inaugurado o Circuíto de Catalunya, no que se disputan anualmente o Gran Premio de España de Fórmula 1 e o Gran Premio de Cataluña de Motociclismo. Ambas as carreiras gañaron en máis dunha ocasión o premio a mellor GP da tempada. O circuíto está entre os municipios de Montmeló, Granollers e Parets del Vallès.
Festividades
A festa maior celebrábase anteriormente en torno ao 15 de agosto coincidindo coa festividade da Asunción da nosa Señora, pero o municipio decidiu cambiar a data de celebración ao último domingo de xuño, case sempre coincidindo coa festividade de San Pedro, conmemorando a relación secular de Montmeló co mosteiro beneditino de Sant Pere de les Puel·les.
Nos últimos anos a Festa Maior divídese en dúas collas, a de Melons (en referencia ao nome do municipio) e a de Creuats (en referencia ás Tres Cruces), representados pola cor verde e o vermello respectivamente, que compiten en diferentes probas ao longo da Festa Maior.
Michel Teló
Michel Teló, nado en Medianeira (Paraná) o 21 de xaneiro de 1981, é un cantante e compositor brasileiro. Formou parte de dúas bandas, pero foi co grupo Tradição co que obtivo os primeiros éxitos na súa carreira como cantante, entre os que destacan "Barquinho", "O Caldeirão", "Pra Sempre Minha Vida", "A Brasileira", "Ai Se Eu te Pego" e "Eu Quero Você". Ademais de cantante e compositor é un bailarín, e toca o acordeón e harmónica.
Traxectoria
A pesar de nacer en Paraná, vive en Campo Grande, Mato Groso do Sur.
A súa canción "Ei, Psiu! Beijo Me Liga" foi un grande éxito en 2010. Ademais desta, tamén foi todo un éxito a canción "Fugidinha", cuxos autores son Rodriguinho e Tiaguinho, integrantes dun grupo brasileiro de pagode orixinario de São Paulo: Exaltasamba. A versión de "Fugidinha" que é interpretada por Michel Teló foi un grande éxito nun programa de televisión brasileiro, coñecido baixo o nome O Melhor do Brasil da cadea Rede Record, e foi parte dous anos consecutivos da banda sonora dunha telenovela xuvenil chamada "Malhação", da cadea Rede Globo.
No reality show Big Brother Brasil 11, transmitido no día 16 de marzo de 2011, Michel Teló participou na festa titulada Sertanejo Universitário, coa participación tamén de João Bosco & Vinícius e Fernando & Sorocaba.
No 2011 a súa canción "Ai Se Eu Te Pego" foi un éxito.
Fama internacional
esquerda|miniatura|250px|Michel tocando. Coa canción "Ai se eu te Pego" acadou a fama fóra do Brasil debido ao baile do xogador de fútbol profesional Neymar. En España púxose de moda logo da celebración de Cristiano Ronaldo e Marcelo despois de marcar un gol co Real Madrid.
Mia Farrow
Mia Farrow, cuxo nome real é María de Lourdes Villiers-Farrow, nada nos Ánxeles o 9 de febreiro de 1945, é unha actriz estadounidense.