cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dinamarca
Idade Media
miniatura|Knud, rei dinamarqués que conquistou [[Inglaterra.]] miniatura|Estatua de Valdemar, rei que unificou o país. miniatura|Mapa da [[Unión de Kalmar no século XVI.]]
Na área de Dinamarca existiron varios reinos pequenos durante moitos anos. Crese que ao redor do ano 980, o rei Harald I, coñecido co sobrenome de Dente azul, estableceu un reino unificado en Dinamarca. Un misioneiro alemán visitou o rei e, segundo conta a lenda, sobreviviu a unha dura proba que convenceu o rei Harald de se converter ao cristianismo. A nova relixión, que substituíu a vella mitoloxía nórdica, traía vantaxes para o rei, como a axuda por parte do Sacro Imperio Romano, e permitiu que Harald se librase dalgúns dos seus opositores, fieis á vella mitoloxía. A igrexa trouxo unha administración estable ás terras; estabilidade que o rei utilizou para exercer certo control sobre elas.
O pobo que terminou sendo coñecido como viquingo habitou Dinamarca entre o século VIII e o século XI. Presentaban unha estrutura social moito máis completa que os pobos que poboaran a zona anteriormente. Os viquingos fixéronse famosos ao navegar e comerciar polo resto de Europa. Durante o período viquingo, Dinamarca tivo un gran poder baseado na península de Xutlandia, a illa de Selandia e a parte sur do que é hoxe en día Suecia. A principios do século XI, o rei Knud o Grande conquistou Inglaterra por un período de polo menos trinta anos. Trala morte de Knud o Grande en 1035, Inglaterra quedou fóra do control danés e Dinamarca sufriu unha etapa de desordes. Os viquingos de Noruega realizaron ataques esporádicos, mais o sobriño do rei Knud, Sweyn Estridson (1020-1074) restableceu a autoridade real e estableceu unha boa relación co Arcebispo de Bremen.
A principios do século XII, Dinamarca converteuse nunha sede independente da igrexa de Escandinavia. Pouco despois, Suecia e Noruega formaron os seus propios arcebispados fóra do control dinamarqués. A mediados do século XII, reinar en Dinamarca era realmente complicado: as guerras civís sucedéronse, creando tensións. Valdemar o Grande (1131-1182) tomou o poder, estabilizouno e realizou unha reorganización da administración. Durante o seu reinado construíuse un castelo na aldea de Havn que deu orixe á que hoxe en día é a cidade de Copenhaguen. Valdemar converteu ao país nunha potencia destacada na zona do mar Báltico. El e os seus sucesores dirixiron diversas cruzadas para reclamar territorios situados na actual Estonia. A lenda di que a bandeira dinamarquesa, a Dannebrog, caeu do ceo durante unha batalla ocorrida en Estonia en 1219.
Durante a Idade Media a coroa e a igrexa mantiveron unha estreita colaboración. Durante este período construíronse miles de igrexas por todo o país. A economía mellorou durante o século XII, sobre todo grazas ao comercio de arenques; no século XIII iniciouse un período de dificultades económicas e o derrubamento temporal da autoridade do rei, o cal tivo dificultades para manter o control do reino. Houbo longos períodos de relacións conflitivas entre os monarcas daneses e os papas de Roma, coñecidos como "conflitos arquiepiscopais". A finais do século XIII, a forza do rei atopábase debilitada e a nobreza forzou ao rei a conceder un foro, considerado como a primeira Constitución danesa.
O reino seguiu debilitándose: o territorio de Escania estivo durante un tempo baixo control sueco. En 1340 o trono recaeu en Valdemar Atterdag, político experto que foi quen de reunificar Dinamarca. A peste negra, que afectou o país durante estes anos, axudou na súa campaña de reunificación. Os seus esforzos por ampliar o reino levárono a diversos enfrontamentos coa liga Hanseática, que se aliou con Suecia para atacar Dinamarca. O ataque fracasou, xa que as forzas danesas afundiron gran parte da frota Hanseática. Afortunadamente para a liga, os nobres de Xutlandia rebeláronse contra o incremento dos impostos proposto para financiar a expansión no Báltico: as presións da liga e da nobreza obrigaron ao rei a exiliarse en 1370.
Margarida I foi a filla de Valdemar Atterdag, que casou con Haakon VI de Noruega nun intento de unir estes dous reinos e Suecia, xa que Haakon estaba relacionado coa familia real sueca. O seu fillo Olav estaba destinado a dirixir o tres reinos pero a súa morte provocou que fose Margarita a encargada de facelo. Durante a súa vida, os reinos de Dinamarca, Noruega e Suecia (incluídas as Illas Feroe así como Islandia, Groenlandia e a actual Finlandia) estiveron unificados e baixo o seu mandato, no que se coñeceu como Unión de Kalmar, feita oficial en 1397. O seu sucesor, Erik de Pomerania, non tiña a habilidade da raíña e foi o responsable directo da desintegración da Unión. Con todo, cando Cristovo de Baviera chegou ao trono Escandinavia volveu unirse, aínda que dun modo breve. A nobreza sueca estaba cada vez máis descontenta e a unión converteuse nun concepto legal máis que nun concepto real.
A principios do século XVI chegou ao poder o rei Cristián II. Conquistou Suecia nun intento de reforzar a unión. Asasinou a numerosos membros das forzas suecas antiunionistas, así como a civís, entre os que se atopaban mulleres e nenos. Isto destruíu toda esperanza de manter a unión escandinava. A reforma protestante, orixinada en Alemaña polas ideas de Martiño Lutero, foi introducida en Dinamarca en 1536, e tivo un grande impacto; a actual Igrexa de Dinamarca é luterana. Como no resto de Europa, a expansión do protestantismo foi posible pola poderosa combinación do entusiasmo popular co intento dos gobernos de afastarse do control de Roma.
Idade Moderna
miniatura|esquerda|Gravado da época sobre a Batalla da Montaña Branca. miniatura|Christian IV, rei dinamarqués durante a [[guerra dos Trinta Anos.]] miniatura|A Batalla de Copenhaguen durante as [[guerras napoleónicas.]] miniatura|[[Hans Christian Andersen, figura destacada durante a idade de ouro dinamarquesa no século XIX.]]
Durante o século XVI Dinamarca creceu de forma notable. A economía dinamarquesa beneficiouse da Guerra dos Oito Anos nos Países Baixos, xa que un número notable de refuxiados desa zona, a máis desenvolvida economicamente de toda Europa, chegou a Dinamarca. Isto axudou a modernizar a sociedade e a establecer vínculos comerciais cos Países Baixos. Naquela época Dinamarca era un reino relativamente poderoso. A política europea do século XVI estivo fortemente influída pola contenda entre as forzas católicas e as protestantes, o que fixo inevitable que Dinamarca se vise involucrada na guerra se chegaba a producirse. A Guerra dos Trinta Anos chegou aos estados protestantes en 1620 e Dinamarca foi reclamada para defender "a causa protestante". A intervención en Alemaña das forzas dinamarquesas, dirixidas polo rei Christián IV, foi un fracaso; pola contra, a posterior intervención sueca foi un auténtico éxito. Christián IV reinou entre 1588 e 1648. Despois da súa morte, Dinamarca enfrontouse a Suecia nunha nova guerra. Un inverno anormalmente frío permitiu que as tropas suecas chegasen até Copenhaguen. A paz de 1658 cedeu a Suecia tres das provincias máis ricas de Dinamarca: Escania, Halland e Blechinge, baixo os termos do tratado de Roskilde.
Como resultado do desastre da guerra contra Suecia, o rei Frederico III foi quen de convencer os nobres de que lle cedesen algúns dos seus poderes a cambio dunha redución dos impostos; comezaba así a era do absolutismo en Dinamarca e a asemblea dinamarquesa queda suspendida durante dous séculos. Durante este período, o poder centralizouse en Copenhaguen e o goberno reorganizouse dunha maneira moito máis xerárquica, construído ao redor do rei como punto central da administración. Os oficiais da corte dominaban a administración, así como un novo grupo de burócratas. A aristocracia viu como a súa influencia se reducía notablemente e tanto a administración como as leis modernizáronse neste período. Os intentos de diversificar a economía para non depender en exclusiva da agricultura fallaron e durante este período houbo moi poucas industrias, excepto na zona de Copenhaguen.
A finais do século XVIII realizouse unha extensa reforma agraria e así, durante todo o século XVIII, a economía dinamarquesa tivo un bo comportamento, xa que a demanda dos produtos agrícolas dinamarqueses se estendeu por toda Europa. Os barcos dinamarqueses comerciaron con todo o continente, así como a zona do Atlántico norte. As ideas do Século das Luces volvéronse moi populares entre a clase media dinamarquesa, aumentando o interese polas liberdades persoais. Ao mesmo tempo, empezouse a desenvolver un sentimento nacionalista danés e aumentou a hostilidade cara aos alemáns e noruegueses presentes na corte real. O antagonismo entre alemáns e dinamarqueses fíxose máis forte a partir de mediados do século XVIII.
Os movementos liberais e nacionalistas gañaron forza a partir de 1830. O 5 de xuño de 1849, Dinamarca converteuse nunha monarquía constitucional. A crecente burguesía empezou a esixir un posto no goberno; para evitar unha revolta sanguenta, o rei Frederico VII concedeu as demandas da cidadanía e redactouse unha nova Constitución que repartía os poderes. O rei converteuse na cabeza do poder executivo, que se complementaba co poder lexislativo, que residía en dúas cámaras parlamentarias: o "Folketing", que representaba os granxeiros, mercadores, comerciantes e clase media, e o "Landsting", que representaba a vella aristocracia. A situación política emerxente coa nova constitución alarmou a algunhas das antigas elites sociais, que temían que cidadáns con educación básica substituísen a profesores e profesionais nas posicións de poder. Os campesiños, en coalición con elementos radicais das cidades, gañaron a maioría dos asentos do Folketing e iniciouse unha crise constitucional, que finalizou en 1901 coa introdución dun goberno parlamentario. Decidiuse que ningún goberno podía actuar contra os desexos da maioría parlamentaría.
Século XX
miniatura|Soldados dinamarqueses durante a [[segunda guerra mundial.]]
Durante as primeiras décadas do século XX as mulleres conseguiron o dereito ao voto (1915), e algunhas das colonias danesas nas Indias orientais vendéronse aos Estados Unidos. Durante este período, Dinamarca empezou unha serie de reformas sociais e laborais que sentaron a base do actual Estado do Benestar. Aínda que Dinamarca se mantivo neutral durante a primeira guerra mundial, o conflito afectou o país de forma considerable. O comercio co resto de Europa interrompeuse e o continente entrou nunha etapa de inestabilidade económica. Nas eleccións de 1924 o partido social demócrata converteuse no máis votado, posición que mantivo até o ano 2001.
A pesar da súa declaración de neutralidade ao comezo da segunda guerra mundial, Dinamarca foi invadida polas tropas nazis o 9 de abril de 1940 e estivo ocupada até o 5 de maio de 1945. Durante o inicio do período de ocupación, o Folketing seguiu realizando sesións e a policía mantívose baixo control danés. A partir de 1943, os nazis tomaron o control total sobre o país, o que provocou que se desenvolvese un importante movemento de resistencia. Aínda que o control se facía cada vez máis difícil, os alemáns non se retiraron de Dinamarca até a chegada das tropas aliadas, case ao final da guerra. Durante a ocupación, un gran número de xudeus daneses emigrou até Suecia para evitar a deportación.
En 1953 realizáronse algunhas reformas políticas importantes en Dinamarca, como a abolición do estado de colonia de Groenlandia ou a reforma constitucional, que permitía a subida ao trono dunha muller. Ao finalizar a segunda guerra mundial o país abandonou a súa tradicional posición de neutralidade. Dinamarca converteuse en membro das Nacións Unidas e foi un dos membros fundadores da OTAN. En 1973 aprobou a entrada na Comunidade Económica Europea, predecesora da Unión Europea. En 2000, Dinamarca decidiu por referendo non unirse á moeda única europea, o euro.
Xeografía
miniatura|Foto satélite de Dinamarca. miniatura|Himmelbjerget, a "montaña do ceo", con 147 m un dos puntos máis altos do país.
O territorio de Dinamarca consta da península de Xutlandia (en dinamarqués: Jylland) e de 443 illas, das cales 76 están habitadas. Cunha lonxitude máxima de 375 km, que se estende dende a fronteira alemá con Schleswig-Holstein cara ao norte, o país é, en xeral, plano e con poucas elevacións, sendo o Møllehøj con 170,86 m o punto máis alto e o Lammefjord o máis baixo con 7 metros baixo o mar, e cunha altura media de tan só 31 m por riba do nivel do mar. A súa costa oeste está protexida das tempestades no mar do norte por dunas e bancos de area. As illas atópanse no mar Báltico, que forma tamén a fronteira leste de Xutlandia.
A paisaxe danesa foi formada en gran parte polos glaciares que cubrían por completo esta zona, no que as idas e vindas das masas de xeo acumularon outeiros de material areoso. Hoxe en día un cinto destes outeiros separan o leste do oeste de Xutlandia. Entre as illas máis importantes pódense destacar a situada ao leste de Xutlandia, separada polo estreito do Pequeno Belt, Fionia e a illa que se atopa no seu lado sueste, Langeland (en galego: terra longa), algo menor; ademais da illa de Selandia, máis aló do Gran Belt (en dinamarqués: Storebælt), onde se atopa a capital, Copenhaguen. Mais lonxe ao leste atópase a illa granítica de Bornholm, situada entre Polonia ao sur e Suecia ao norte. Moitas das illas están ligadas por pontes, destacando sobre todo a ponte de Øresund, que liga Selandia a Suecia, e a ponte do Gran Belt, que liga Fionia á propia Selandia. É preciso destacar finalmente as illas de Groenlandia e Feroe, territorios dependentes de Dinamarca.
A vexetación autóctona está formada por bosques de árbores con folla caduca. Nas reforestacións, estes están sendo desprazados cada vez máis por coníferas. A maior parte dos bosques utilízanse como protección contra os ventos e para evitar a perda de terra e area polo lado do mar do norte. A parte de cervos e veados non se conservaron animais maiores nos bosques de Dinamarca, con todo hai unha fauna importante e variada de aves. A contaminación ambiental é a principal ameaza para a fauna danesa nas zonas acuáticas preto das costas e nos lagos e ríos do interior. Como recursos naturais atópanse en Dinamarca petróleo, gas natural, peixe, sal e rocha calcaria.
Clima
O clima de Dinamarca é suave e agradable durante todo o ano e, por tanto, é pouco frecuente experimentar situacións climáticas extremas, estando marcado o clima pola súa situación setentrional e a corrente do Golfo. Os veráns son frescos cunha temperatura media en agosto de 15,7 °C e os invernos suaves con temperaturas medias en xaneiro e febreiro de 0 °C. Hai suficientes precipitacións durante todo o ano, cunha media de 121 días con precipitacións ao ano, cunha media de 712 mm. anuais co outono como a estación máis húmida e a primavera a máis seca e a miúdo sopran ventos moderados a fortes do oeste nas costas. Por mor da súa localización no norte de Europa, hai grandes variacións na duración da luz diúrna, no inverno os días son curtos, coa luzada saíndo en Copenhaguen arredor das 8:45 am e o solpor poñéndose ás 3:45 pm (hora local), mentres os días son longos no verán coa luzada ás 4:30 am e o solpor ás 10 pm.
Flora e Fauna
miniatura|Bosque Grib, na parte norte de [[Selandia.]] O territorio de Dinamarca está dominado polo bioma de bosque morno de frondosas. WWF distingue en Dinamarca dous ecorrexións diferentes:
Ademais, as illas Feroe constitúen a ecorrexión denominada pradería boreal das illas Feroe.
Conservación ambiental
En Dinamarca hai conciencia coa xestión responsable e preservación do ambiente, especialmente en reducir o impacto antrópico no ao actual período de quecemento global. Dinamarca é, en termos relativos, a máis destacada en canto a fabricación e utilización de turbinas eólicas, co compromiso realizado nos anos 1970 de chegar a obter a metade da produción de enerxía do país mediante o vento. Actualmente xera máis do 20% da súa electricidade mediante aeroxeradores, maior porcentaxe que calquera outro país, e é o quinto en produción total de enerxía eólica, a pesar de ser o país número 56 en canto a consumo eléctrico. Cómpre destacar que do 7 ao 18 de decembro de 2009 foi celebrada a Conferencia sobre o Cambio Climático da ONU 2009 en Copenhaguen, aínda que a maioría dos medios sinalaron que o acordo logrado finalmente distaba bastante do que se agardaba por parte da ONU e os científicos.
Política e goberno
miniatura|[[Margarida II de Dinamarca|Margarida II.]]
Dinamarca é unha monarquía constitucional, cunha lista de monarcas que se mantivo de forma continua por un período de máis de 1.000 anos (excepto nun período de interregnos entre 1332 e 1340). No ano 2010 a actual Raíña é Margarida II, que ten numerosas funcións de tipo cerimonial, como por exemplo designar ao Primeiro Ministro e ao gabinete, responsables da administración do goberno. Con todo, ten que realizar consultas cos diferentes líderes parlamentarios antes da designación, xa que o gabinete pode ser destituído mediante unha moción de censura presentada no Folketing, o Parlamento danés. Os membros do gabinete non teñen por que ser parlamentarios.
Entre 1849 e 1953, o Folketing foi bicameral, mais en 1953 a nova Constitución estableceu un sistema unicameral, formado por non máis de 179 membros, dos cales dous proceden de Groenlandia e dous das Illas Feroe. As eleccións celébranse como mínimo cada catro anos, aínda que o Primeiro Ministro ten a potestade de convocar eleccións anticipadas. Os membros do Folketing elíxense por un complicado sistema de representación proporcional: calquera partido que reciba polo menos o 2% dos votos totais ten representación. O resultado deste sistema é unha gran cantidade de partidos políticos (no Parlamento actual despois das eleccións de 2007 están presentes oito partidos, máis outros catro distintos das Illas Feroe e Groenlandia). O partido máis votado recibiu nas eleccións de 2007 o 26,2% dos votos. A participación nas eleccións ten unha media do 85%, sendo nas últimas eleccións do 86,6%.
As Illas Feroe e Groenlandia teñen o seu propio goberno autónomo, cun alto comisionado que actúa como representante do goberno danés no territorio. O goberno autónomo é o responsable das políticas locais; as relacións internacionais, a política monetaria e a de defensa dependen directamente do goberno danés.
Condicións políticas
A vida política en Dinamarca é ordenada e democrática. Os cambios políticos prodúcense de forma gradual a través dun proceso froito do consenso; os métodos políticos e as actitudes son, en xeral, moderados. Os socialdemócratas, definidos historicamente como un movemento obreiro ben organizado, que hoxe en día representan máis á clase media, mantivéronse no poder durante a maior parte das lexislaturas posteriores á segunda guerra mundial. Desde 1982 até 1993 e desde as eleccións de 2001, Dinamarca estivo gobernada por unha coalición liberal-conservadora, dirixida por Anders Fogh Rasmussen. No ano 2007 o Primeiro Ministro era Lars Løkke Rasmussen, dos liberais.
Subdivisións administrativas
Desde o 1 de xaneiro de 2007, Dinamarca está dividida en 5 rexións (regioner) e 98 concellos (kommuner) que substituíron os tradicionais condados e os antigos 270 concellos respectivamente. As cinco rexións existentes son:
O arquipélago de Ertholmene non forma parte de ningunha rexión nin concello, adminístrao o goberno dinamarqués.
Antigos distritos
Dende 1970 até o 31 de decembro de 2006, Dinamarca estivo dividida en 13 distritos (en dinamarqués: amter) e 271 comunas (kommuner). No caso da área metropolitana de Copenhaguen, este estaba administrado polo distrito homónimo, fóra de dous municipios autónomos, un do mesmo nome e o de Frederiksberg. En tanto, a illa de Bornholm atopábase dividida en cinco municipios que conformaban un condado ata que foron unidas nun só municipio rexional o 1 de xaneiro de 2003. Este municipio rexional tiña as mesmas características que os municipios autónomos da capital.
En 2004, o goberno propuxo reformar o sistema administrativo ao actual: cinco grandes rexións co fin de administrar o sistema de saúde. A proposta ademais incluía a redución de municipios a preto de 100, cun mínimo de 20.000 habitantes por cada un (aínda que se estableceron algunhas excepcións). O Parlamento de Dinamarca finalmente aprobou a proposta o 24 de febreiro de 2005.
Economía
miniatura|[[LEGO, un dos produtos dinamarqueses máis populares.]] miniatura|Velux, compañía dinamarquesa especializada en xanelas.
A moderna economía de mercado de Dinamarca permite que exista unha agricultura de alta tecnoloxía, uns altos niveis de benestar, unha moeda estábel e unha alta dependencia dos mercados exteriores. Dinamarca é un exportador neto de produtos alimenticios e enerxía e ten unha balanza de pagamentos positiva. É dependente dos intercambios comerciais cos outros países e da capacidade de influencia nas conxunturas internacionais e nos factores económicos. O valor das exportacións e importacións compón cerca dun terzo do valor do PIB, facéndose gran parte dos intercambios comerciais con outros estados da Unión Europea, sendo o socio de comercio bilateral máis importante Alemaña e tendo unha boa interacción económica con Suecia e o Reino Unido. Fóra da UE, Dinamarca mantén relacións comerciais con Noruega, os Estados Unidos e o Xapón.
Dende a segunda guerra mundial, as exportacións danesas están en expansión. A venda de produtos industriais superou a exportación agraria, ocupando un lugar cada vez máis importante dentro da pauta de exportacións. Ao final dos anos 90, a exportación industrial constituíu aproximadamente 80% do valor total das vendas ao exterior, mentres as vendas de produtos agrarios representaron 11%. As áreas de ferramentas e maquinaria forman 26% do total das exportacións industriais, os produtos químicos representan 12% e os produtos da industria agroalimentaria atenden ao 4%.
Gonorrinchiformes
miniatura|300px|[[sabalote (Chanos chanos)]] Os Gonorrinchiformes (Gonorynchiformes) son unha orde de peixes teleósteos, dentro da superorde Ostariofisos (Ostariophysi). Comprende un reducido número de especies actuais e numerosas especies fósiles. Dentro desta orde está o sabalote (Chanos chanos), de certa importancia comercial.
Bruno Ganz
Bruno Ganz, nado en Zürich o 22 de marzo de 1941 e finado o 16 de febreiro de 2019, foi un actor suízo coñecido pola súa interpretación do anxo Damiel en Der Himmel über Berlin e de Adolf Hitler en Der Untergang (2004), aínda que xa contaba cunha importante carreira teatral e cinematográfica previa.
Gonorrinchiformes
Características
Posúen bocas pequenas, sen dentes, e un primitivo aparato de Weber. Este é unha cadea de pequenos ósos (as 4-5 vértebras anteriores modificadas), que conectan a vexiga natatoria co oído interno. Actúa a modo de caixa de resonancia e amplifica as vibracións e transmíteas ó oído interno, así como as variacións de presión.
Bruno Ganz
Foi o portador do Iffland Ring, que tradicionalmente foi usado polo mellor actor na lingua alemá na época.
Dinamarca
Economía
No caso das importacións, os principais produtos comprados son materias primas e produtos semifabricados, incluíndo a enerxía. A compra de maquinaria e equipamentos de produción para industria e comercio representa 67% do valor total de importacións. Nos anos 80, a importación de enerxía caeu dun modo significativo, debido ao aumento da produción interna de petróleo. Os outros 33% de importacións son de produtos de consumo, como os automóbiles.
Un 75% dos traballadores daneses pertence a algún sindicato dentro da Confederación Dinamarquesa de Sindicatos. As relacións entre os sindicatos e a patronal son de cooperación. Os convenios laborais que fixan os horarios de traballo e os salarios negócianse entre a patronal e os sindicatos, cunha mínima implicación do goberno. O goberno foi quen de igualar e superar os criterios económicos de converxencia necesarios para entrar na unión económica e monetaria da Unión Europea. Mais, Dinamarca, nun referendo realizado en setembro de 2000, decidiu non adoptar o euro como moeda, mantendo o uso da coroa.
Demografía
miniatura|[[Copenhaguen, capital do país.]] miniatura|Århus, segunda cidade máis poboada despois da capital.
Moitos dos daneses actuais trazan a súa árbore xenealóxica a partir da poboación xermano-gótica que habitou Dinamarca dende tempos prehistóricos. Con todo, coa inmigración que chegou ao país nos últimos anos, a poboación danesa fíxose máis heteroxénea. O dinamarqués é o principal idioma de Dinamarca. Durante as migracións dos Hunos e os eslavos, os daneses instaláronse na península de Xutlandia. Foron expulsados polos nativos e outras tribos de orixe xermánica. Os atacantes deixaron atrás unha chea de barcos, cuxos restos, na actualidade, aínda se están recuperando.
Unha pequena minoría de xermano-parlantes habita hoxe en día no sur de Xutlandia, exactamente no norte de Schleswig. Os duques de Schleswig e Holstein estiveron durante moito tempo baixo as ordes do Santo Imperio Romano, cuestión que se utilizou para manterse independentes. A zona norte de Schleswig entrou a formar parte de Dinamarca co Tratado de Versalles. Hoxe en día gran parte da poboación das zonas fronteirizas fala os dous idiomas. A maior parte da poboación de orixe inuit habita en Groenlandia; as Illas Feroe teñen unha poboación nórdica que fala a súa propia linguaxe. A educación é obrigatoria desde o sete aos 16 anos e é gratuíta até o nivel universitario.
A Igrexa do Pobo Danés, unha forma de luteranismo, está apoiada polo estado e, de acordo cos datos de 2002, un 84,3% dos daneses practican esta relixión, con todo, Dinamarca permite a liberdade de cultos e na actualidade practícanse doce relixións. Entre as que as que contan con máis seguidores son os bautistas, metodistas, pentecostais, anglicanos, luteranos libres e católicos, sendo un 3% da poboación musulmá.
A composición étnica actual é a seguinte:
Cultura
miniatura|dereita|[[Bandeira de Dinamarca.]]
Algúns dos valores máis importantes na cultura danesa son, entre outros, a empatía, a solidariedade, a confianza entre as persoas, a tolerancia, a liberdade, a igualdade e a xustiza. Seguen ao pé da letra as súas leis e a súa constitución. Os dinamarqueses están moi dispostos a demostrar a cultura que teñen e orgullosos da súa historia, sempre pondo de fronte a súa bandeira, a súa raíña, e a súa moeda (a coroa dinamarquesa). A maior parte da poboación de Dinamarca opina que as tradicións danesas forman parte do patrimonio cultural nacional, e moitos cren que hai que protexelas fronte a influencias externas. Con todo, isto non significa que non adopten tradicións doutras culturas próximas.
Os dinamarqueses teñen unha actitude moi relaxada e alegre fronte á vida, o cal se reflicte no seu trato social que adoita ser moi informal. Son tolerantes, pacíficos, de mentalidade aberta e sen ningún tabú. A sinceridade é importante para os daneses, que son francos e que non ocultan as súas opinións críticas. O humor danés é irónico, sarcástico e informal e utilízase con frecuencia en calquera tipo de conversación como unha forma de mostrar confianza. Non é unha porta aberta para ofender ou faltar o respecto. É case imposible ofender un danés. Con todo, para algunhas culturas pode ser difícil interpretar o humor e sarcasmo danés. A actitude relaxada dos daneses ademais reflíctese nos moitos ambientes alternativos que ten Dinamarca e que son unha parte fascinante e exuberante do país.
Lingua e literatura
miniatura|[[Hans Christian Andersen.]]
O dinamarqués é unha lingua xermánica falada por preto de seis millóns de persoas. Por motivos históricos de dominación danesa e de intercomunicación nos países acollidos ao Consello Nórdico, en Islandia ensínase esta lingua nas escolas, o que permite comunicarse aos islandeses en danés con certa competencia. É considerado ademais, un dos idiomas máis difíciles de aprender en Europa pola súa complicada pronuncia.
A maior parte do léxico danés procede do antigo nórdico, do cal se formaron novas palabras mediante palabras compostas. Con todo, unha porcentaxe considerable de vocabulario procede do baixo alemán, (por exemplo, betale = pagar, måske = se cadra). Posteriormente, o alto alemán, o francés e agora o inglés superaron ao baixo alemán na súa influencia sobre o danés. A relación xenética e histórica entre o inglés e o danés fai que numerosas palabras de ambas as linguas se parezan; por exemplo, hånd (hand), igen (again), næse (nose). Con todo, a pronuncia destas palabras en ambas as linguas varía considerablemente. Esta relación está marcada especialmente pola invasión viquinga de parte do norte de Inglaterra. A primeira tradución da Biblia ao danés publicouse en 1550.
Algúns exemplos de escritores famosos de obras en danés son o filósofo existencial Søren Kierkegaard, o prolífico escritor de fábulas Hans Christian Andersen e o novelista Ludvig Holberg. Tres autores daneses do século XX recibiron o Premio Nobel de Literatura: Karl Adolph Gjellerup e Henrik Pontoppidan, que o recibiron en 1917; e Johannes Vilhelm Jensen, galardoado en 1944. Outros escritores dinamarqueses coñecidos son Jeppe Aakjær, Martin Andersen Nexø, Jens Immanuel Baggesen, Herman Bang, Karen Blixen, Sven Hassel, Ludvig Holberg, Ole Henrik Laub, N. F. S. Grundtvig, Ole Lund Kirkegaard ou Klaus Rifbjerg.
Gonorrinchiformes
Clasificación
Divídense en tres subordes e catro familias:
El Porvenir
El Porvenir foi o nome de varios periódicos:
Gregorio Chillón de la Fuente
Gregorio Chillón de la Fuente, finado en Santiago de Compostela o 11 de agosto de 1974, foi un político galego.
John Aubrey
John Aubrey, nado preto de Malmesbury (Wiltshire) o 12 de marzo de 1626 e finado en xuño de 1697, foi un anticuario e escritor inglés, máis coñecido por ser autor de breves pezas biográficas, usualmente coñecidas como Brief Lifes. Era membro dunha familia adiñeirada e famosa da zona. Educouse na escola gramática de Malmesbury, baixo a tutela de Robert Latimer, que tivera a Thomas Hobbes entre os seus primeiros alumnos. En casa do seu profesor, Aubrey deu por vez primeira co filósofo cuxa biografía redactaría máis adiante.
Mesía
Xeografía
esquerda|miniatura|Mapa do Concello de Mesía Mesía limita cos concellos de Frades, Boimorto, Curtis, Vilasantar, Oza-Cesuras, Abegondo, Ordes e Carral. A súa capital é o lugar de Xanceda, situado a 42 km de Santiago de Compostela e a 46 da Coruña.
O concello está atravesado no suroeste pola estrada AC-524, que une o concello coa capital comarcal, e no centro pola AC-223 (As Travesas-Xanceda), que atravesa o concello e o une coa estrada das Travesas. A AP-9 cruza o municipio nun tramo pola parroquia de Visantoña.
Historia
En Mesía consérvanse restos de varios poboados castrexos : Castiñeiras (Albixoi), A Roda (Fieiteira-Albixoi), Pereira (Pereira-Albixoi), A Roda (Xestosa-Albixoi), Monteiro (Campo-Bascoi), A Torre (Tamarín-Bascoi), O Castro (O Castro-Boado), Couto do Castro (Receá-Castro), Castrillón, Pousada e Rodas (Fontefría-Cumbraos), Castiñeiras (Castiñeiras-Mesía), A Pobra ou Castelo de Mesía (A Pobra-Mesía), Mesía (Mesía), Soutelo (Soutelo-Olas), Brea (A Brea-Visantoña), Visantoña (Ricos-Visantoña), Os Castriños e Xanceda.
As terras de Mesía eran lugar de paso na Idade Media entre Santiago de Compostela e as vilas do norte, como Betanzos, A Coruña e a zona da Mariña, o que deu pé á vía inglesa do Camiño de Santiago. Desta época é a torre de Mesía, fortaleza dos séculos XIII e XIV, na actualidade en ruínas.
No Antigo Réxime as parroquias dependían da xurisdición de Mesía, da provincia de Santiago de Compostela, que acollía en total 45 freguesías. A parroquia de Cabrui dependía do mosteiro de Sobrado dos Monxes, da provincia de Betanzos.
O 13 de febreiro de 1809, durante a guerra da Independencia Española, as tropas francesas arrasaron e queimaron a capela de Arxán, amais de fusilar trece veciños, que foron soterrados nunha foxa dentro da igrexa.
Coa chegada da división en concellos, Mesía contaba con once parroquias e dependía do partido xudicial de Poulo. En 1822 pasou a pertencer á provincia da Coruña. En 1835 pasou a formar parte do partido xudicial de Ordes. Entre abril e xuño de 1836 foille adscrita a parroquia de San Pedro de Ardemil.
O edificio consistorial foi inaugurado en 1955 no lugar de Campo das Mentiras, en Xanceda. É un edificio de planta cadrada e cuberta a catro augas. A escaleira de acceso ten dous andares, o primeiro con pórtico de dobre arco de medio punto á fronte e un arco de medio punto en cada lateral, e o segundo co balcón municipal, con varanda de ferro e decoración xeométrica. No alto do edificio hai un pequeno ático co escudo coroado, nun frontón triangular.
No escudo do concello, xa existente en 1838, aparece a torre do castelo de Mesía.
Patrimonio
Amais dos edificios relixiosos, existen diferentes construcións civís destacables. A torre fortaleza de Mesía está no lugar da Pobra (Bascoi). O pazo de Recelle foi construído no século XVII por Antonio Varela do Barreiro e Inés Fernández Marzoa. A Casa Grande de Xanceda é de estilo barroco, e orixinalmente tiña un torreón e unha pequena capela baixo a advocación á Virxe do Rosario. Pertenceu ao marquesado de San Martiño de Ombreiro. O pazo de Lago, do século XVIII, pertence aos Verea e Aguiar. É un edificio rectangular de cachotería cunha cheminea de grandes proporcións. A Casa do Coronel, na parroquia de Cabrui, acolle unha casa de turismo rural, e foi deseñada polo arquitecto Antonio Tenreiro Rodríguez.
Lugares de Mesía
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Mesía vexa: Lugares de Mesía.
Sue Grafton
Sue Taylor Grafton, nada en Louisville, Kentucky, o 24 de abril de 1940 e finada en Santa Barbara, California, o 28 de decembro de 2018, foi unha escritora de novelas de detectives estadounidense. É coñecida por ser a autora da "serie do alfabeto" ("A" Is for Alibi etc.) protagonizadas pola investigadora privada Kinsey Millhone na cidade ficticia de Santa Teresa, California. Antes do éxito da serie, escribiu guións para telefilmes.
Primeiros anos
Sue Grafton era filla de C. W. Grafton (1909-1982) e Vivian Harnsberger, ambos os dous fillos de misioneiros presbiterianos.
O seu pai era avogado municipal e tamén escribía novelas de misterio e a súa nai fora profesora de química nun instituto. O seu pai alistouse no exército durante a segunda guerra mundial cando ela tiña tres anos e volveu cando tiña cinco, tralo cal a súa vida comezou a derrubarse. Ambos os proxenitores caeron no alcoholismo e Grafton dixo que "dende os cinco anos de idade, fun abandonada á miña propia crianza".
Grafton e a súa irmá máis vella Ann creceron en Louisville, onde acudiu ao Atherton High School. Asistiu á Universidade de Louisville (primeiro ano) e ao Western Kentucky State Teachers College (actualmente Western Kentucky University) nos seus seguintes anos antes de graduarse na Universidade de Louisville en 1961 cun grao en literatura inglesa e minors en humanidades e belas artes. Foi membro de Pi Beta Phi.
Despois de graduarse, Grafton traballou no mostrador de admisións dun hospital, como caixeira e como secretaria médica en Santa Monica e Santa Barbara.
Carreira
O pai de Grafton estaba namorado da ficción detectivesca e escribía polas noites. El ensinou a Grafton o proceso de escritura e edición e preparouna para escribir cando tiña dezaoito anos, finalizando a súa primeira novela catro anos máis tarde. Continuou a escribir e completou outras seis novelas. Só dúas delas (Keziah Dane e The Lolly-Madonna War) foron publicadas. Grafton destruíu máis adiante os manuscritos das súas cinco primeiras novelas inéditas.
Mundial de Fútbol de 2014 - Grupo G
Na última clasificación Mundial da FIFA antes do Mundial, que viu a luz o 5 de xuño de 2014, ocupaba o segundo posto,  baixaba do terceiro ao cuarto,  lugar número trece e  o trinta e sete. A media do grupo corresponde ao lugar número catroce, sendo con exclusión da selección con peor coeficiente, Ghana, a clasificación media de seis, a máis alta dos grupos do mundial.
Participantes
O Grupo G está composto polas seguintes seleccións:
Sue Grafton
Serie do alfabeto
Grafton estaba fascinada polas series de misterio con títulos relacionados como a serie de John D. MacDonald sobre Travis McGee, que incluía en cada título unha cor, e a serie de Harry Kemelman sobre Rabbi Small, que incluía un día da semana nos títulos. Mentres lía The Gashlycrumb Tinies de Edward Gorey, un libro ilustrado cunha listaxe alfabética de formas de morreren os nenos, Grafton decidiu escribir unha serie de novelas con títulos que seguisen o alfabeto. Inmediatamente sentou e fixo unha listaxe de todas as palabras que coñecía relacionadas cos delitos.
Mundial de Fútbol de 2014 - Grupo G
Antecedentes
Os seguintes son os enfrontamentos previos entre os equipos do grupo en partidos correspondentes á Copa do Mundo da FIFA:
Sue Grafton
Serie do alfabeto
Estas convertéronse na serie coñecida como "novelas do alfabeto", protagonizadas pola investigadora privada Kinsey Millhone. A serie está ambientada en Santa Teresa, versión ficcionalizada de Santa Barbara. Grafton seguiu a estela de Ross Macdonald, que creara a versión ficticia da cidade. Grafton describiu a Kinsey Millhone como a súa alter ego, "a persoa que eu puiden ser se non casase tan nova e tivese fillos".
Vida privada
Grafton casou por primeira de 1959 aos dezaoito anos con James L. Flood, co que tivo un fillo e unha filla. Divorciáronse na época en que Grafton se graduou da universidade en 1961. O seu segundo matrimonio foi con Al Schmidt en 1962 mais acabou cun longo divorcio e proceso de custodia da súa filla.
Mundial de Fútbol de 2014 - Grupo G
Partidos
A fase de grupos constou de seis partidos, cun total de tres partidos xogados por cada selección. Segundo o sistema de competición da FIFA, cada equipo acumulaba unha puntuación en función dos seus resultados: 3 puntos por vitoria (até 1994 eran só 2), 1 por empate, 0 por derrota. De acordo coa mesma, o catro equipos foron ordenados en forma descendente. No caso de que houbese dous ou máis con igual cantidade de puntos, os criterios de desempate foron os seguintes:
Sue Grafton
Vida privada
CAsou co seu terceiro marido, Steven F. Humphrey, en 1978. Dividiron o seu tempo entre Santa Barbara, California, e Louisville, Kentucky; Humphrey deu clases nas universidades das dúas cidades. En 2000, a parella comprou e restaurou Lincliff, unha propiedade de 28 acres en Louisville que pertencera a William Richardson Belknap.
Grafton faleceu no Cottage Hospital de Santa Barbara o 28 de decembro de 2017, despois dunha batalla de dous anos contra o cancro.
Portugal nos Xogos Europeos de 2015
Portugal participa nos Xogos Europeos de Bakú 2015 cunha delegación de 100 deportistas. O responsábel do equipo nacional é o Comité Olímpico Portugués, así como as federacións deportivas nacionais responsábeis de cada deporte con participación.
Ursus americanus floridanus
Ursus americanus floridanus é unha subespecie do oso negro americano, xeralmente chamada oso negro de Florida, que historicamente vivía nos Estados Unidos na maior parte de Florida e partes sur de Alabama, Xeorxia e Mississippi, aínda que agora vive principalmente en zonas protexidas. Viven en áreas forestais e están sufrindo pola redución do seu hábitat.
Descrición
Teñen un corpo grande con pelame negro brillante, un fociño marrón claro e un rabo curto e groso. Tamén é común que teñan unha mancha branca no peito. Actualmente é o mamífero terrestre máis grande de Florida, cun peso medio de 140 kg e algúns exemplares que chegan aos 230 kg. As femias xeralmente pesan menos. Un adulto medio mide entre 120 e 180 cm de lonxitude, e ten unha altura ata a cruz entre 76 e 110 cm.
O Barrio Novo, San Pedro de Benquerencia, Barreiros
O Barrio Novo é un lugar da parroquia de San Pedro de Benquerencia no concello lugués de Barreiros na comarca da Mariña Oriental.
Armilo, San Pedro de Benquerencia, Barreiros
Armilo é un lugar da parroquia de San Pedro de Benquerencia no concello lugués de Barreiros na comarca da Mariña Oriental. Segundo o IGE, en 2011 tiña 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).
Ursus americanus floridanus
Comportamento
Son animais principalmente solitarios, excepto cando se xuntan en grupos ou en parellas durante a estación de apareamento. Aínda que son animais solitarios, en xeral, a maioría non son territoriais, e normalmente non defenden a súa área doutros osos. Os osos negros teñen unha boa vista, oído agudo e excelente olfacto. Autorregulan as poboacións segundo as calorías dispoñibles para comer. Unha vez que se produce a fecundación, o cigoto multiplícase ata chegar ao estado de blástula, a cal deixa de crecer ata o inverno, e despois, durante o período de hiperfaxia, se a nai comeu suficientes calorías, a blástula empeza a crecer de novo. Nalgúns casos, se a nai ten acceso a moita comida orixínanse varios xemelgos. Este atraso no crecemento do embrión denomínase diapausa embrionaria.
Portugal nos Xogos Europeos de 2015
Medalleiro
O equípo olímpico de Portugal obtivo as seguintes medallas á data de 15 de xuño de 2015:
Ursus americanus floridanus
Hábitat
Vive principalmente en hábitats forestais, e son comúns en zonas arbustivas con Pinus clausa, bosques mixtos do sueste de Florida e zonas húmidas. É a única subespecie de osos que vive na rexión subtropical. En menor extensión habita en praderías secas e bosques tropicais.
Área de distribución
Antes de que Florida fose colonizada polos europeos, este oso ocupaba toda Florida, incluíndo moitas das illas ou caios. A área actual é moito máis esporádica con grupos illados que viven principalmente en áreas protexidas de Florida, e no sur dos estados de Alabama, Xeorxia e Mississippi. As áreas protexidas onde viven as maiores poboacións son o Bosque Nacional Ocala, a Reserva Nacional do Gran Ciprés, o Parque Naciona dos Everglades, o Bosque Nacional Apalachicola, o Bosque Nacional Osceola e o Refuxio Nacional de Vida ilvestre de Okefenokee. Un estudo da poboación de Okefenokee-Osceola atopou 500 osos nas áreas estudadas. A poboación actual en Florida estímase en máis de 4 000 osos.
Dieta
Son omnívoros cunha dieta que varía moito coas estacións, principalmente porque moitas das súas especies preferidas para comer de flora e fauna son estacionais. En primavera come principalmente as plantas Sabal palmetto, Thalia geniculata, e Sus scrofa (porco bravo), Bombus bimaculatus (heminópteros) e especies de Camponotus (formigas). No verán come principalmente as plantas Serenoa repens, Ilex glabra, Rubus, Phytolacca rigida, Vaccinium, as formigas Camponotus e o fasmatodeo Anisomorpha buprestoides. En outono, come as plantas Serenoa repens, Ilex glabra, Nyssa biflora, e os heminópteros Vespula e Apis mellifera e tamén Dasypus novemcinctus (armadillo)
Conservación
miniatura|Oso negro morto nun accidente de tráfico nunha estrada de Florida.
A perda de hábitats está afectando moito ás poboacións do oso negro de Florida. Cada hora pérdense case 81 000 m2. Os osos son feridos ou matados en accidentes de tráfico (desde 1976 houbo máis de 1 356 casos documentados de mortes) en Florida. Os accidentes son a súa principal causa de morte en Florida (89,5% dos osos mortos) desde 1994. En Florida estaba prohibida a súa caza desde 1994, mais isto foi despois revisado.
Revisión do seu status
En 2012 a Comisión de Vida Silvestre e Pesca de Florida (FWC) quitou a esta subespecie da súa lista de especies ameazadas baseándose no seu tamaño de poboación segundo datos non actualizados desde 2002, a pesar da preocupación expresada por algúns biólogos pola perda de diversidade xenética e endogamia. Pero seguía sendo ilegal "danar ou matar a un oso neste estado, ou posuír ou vender partes do oso."
En 2015 a FWC aprobou a caza deste oso a pesar da oposición pública. Porén, en 2016, votouse adiar para o futuro a decisión de renovar o permiso para cazalo. Tomáronse medidas para reducir a interacción entre humanos e osos e utilizar cubos do lixo resistentes aos osos.
En 2016 varios grupos conservacionistas de Florida solicitaron ao Departamento do Interior dos Estados Unidos que o oso negro de Florida fose incluído na lista federal da Lei de Especies en Perigo norteamericana.
Jordi Solé Tura
Jordi Solé Tura, nado en Mollet del Vallès o 23 de maio de 1930 e finado en Barcelona o 4 de decembro de 2009, foi un político e xurista catalán, un dos sete Pais da Constitución Española de 1978.
Traxectoria
Foi elixido deputado por Barcelona en xuño de 1977 e marzo de 1979. Foi un dos dous cataláns dun total de sete relatores da Constitución Española de 1978. En 1985 foi elixido Decano da Facultade de Dereito da Universidade de Barcelona. Foi de novo elixido deputado por Barcelona en 1989, 1993 e 1996.
Foi Ministro de Cultura nos gobernos de Felipe González. Durante o seu mandato como ministro, executáronse as obras de remodelación da Biblioteca Nacional de España e comezáronse as do Teatro Real de Madrid, que non finalizaron durante o seu mandato. Inaugurouse en 1992 o Museo Thyssen-Bornemisza.
Faleceu o 4 de decembro do 2009, dous días antes do 31º aniversario da Constitución.
Obra publicada
Columnista en diversos diarios, especialmente El País, El Periódico de Catalunya e La Vanguardia. Publicou as seguintes obras:
Ligazóns externas
Congreso dos Deputados, ficha.
Pandas
Pandas é unha biblioteca Python de manipulación e análise de datos. En concreto, achega estruturas para manipulación e análise de series de tempos e táboas numéricas. Pandas é software libre liberado baixo licenza BSD de tres cláusulas.
Avispa Music
Avispa (ou Avispa Music) é un selo discográfico español especializado no xénero heavy metal. Fundado no ano 1986, trátase da meirande compañía en España deste tipo de música. Nos seus primeiros anos, o seu mercado estaba encadrado dentro do contexto nacional, pero está acadando o recoñecemento e fama internacionais.
Con máis de cincocentos álbums estreados ó longo da súa traxectoria, conseguiu máis de 25 discos de ouro entre os diferentes grupos de música que colaboraron con eles.
The Sims 4
The Sims 4 é un videoxogo de simulación social e de vida. É a cuarta entrega da serie The Sims. Electronic Arts anunciou o xogo o 6 de maio do 2013, e lanzouse ao mercado para Microsoft Windows o 1 de setembro do 2014 en Estados Unidos e o 17 de febreiro do 2015 para OS X. Máis tarde en xullo do 2017 anunciouse que The Sims 4 chegaría a Xbox One e a PlayStation 4 o 17 de novembro do mesmo ano.
Shefqet Verlaci
Shefqet Bej Verlaci (Elbasan, 1877 - Zürich, 1946) foi un político albanés. Primeiro ministro de Albania en 1924 e durante a ocupación italiá (1939-1941).