cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estrutura interna da Terra
miniatura|300px|Corte en sección transversal das capas que constitúen o planeta Terra. dereita|miniatura|300px|Estrutura detallada da Terra. 1. [[Codia terrestre|Codia continental; 2. Codia oceánica; 3. Zona de subdución; 4. Manto superior; 5. Erupcións volcánicas; 6. Manto inferior; 7. Materiais máis quentes que, partindo do límite co núcleo, funden parcialmente cerca da superficie da Terra e producen o vulcanismo. 8. Núcleo externo; 9. Núcleo interno; 10. Células de convección do manto; 11. Litosfera; 12. Astenosfera; 13. Descontinuidade de Gutenberg; 14. Descontinuidade de Mohorovičić. ]]
Hoxe sabemos que o interior do noso planeta, como o doutros planetas terrestres (planetas cuxo volume está ocupado principalmente de materiais rochosos), está dividido en capas.
A Terra ten unha codia externa de silicatos solidificados, un manto viscoso e un núcleo con outras dúas capas, unha externa semisólida, moito máis fluída do que o manto, e unha interna sólida.
Moitas das rochas que hoxe forman parte da codia formáronse hai menos de 100 millóns de anos. Porén, as formacións minerais máis antigas coñecidas teñen 4.400 millóns de anos, o que nos indica que, polo menos, o planeta tivo unha codia sólida desde entón.
Gran parte do noso coñecemento acerca do interior da Terra, dada a súa inaccesibilidade, inferiuse dunha serie de observacións indirectas, como, por exemplo, o estudo das ondas sísmicas, os meteoritos, o estudo da gravidade terrestre e as súas variacións, ou o campo magnético terrestre.
Aeroporto de Washington Dulles
O aeroporto internacional de Washington Dulles é un aeroporto estadounidense nos condados de Loudoun e Fairfax en Virxinia, a 42 quilómetros ao oeste do centro de Washington, D.C. Foi bautizado na honra de John Foster Dulles, o 52º Secretario de Estado que serviu co presidente Dwight D. Eisenhower. A súa terminal principal é un edificio moi coñecido deseñado por Eero Saarinen. Operado pola Metropolitan Washington Airports Authority, a meirande parte das súas instalacións atópanse na comunidade non incorporada de Dulles, no condado de Loudoun, cunha pequena porción na comunidade non incorporada de Chantilly do condado de Fairfax.
Dulles é un dos tres grandes aeroportos da área metropolitana de Baltimore-Washington con máis de 22 millóns de pasaxeiros por ano. Dulles ten máis tráfico internacional que calquera aeroporto no Atlántico Medio coa excepción dos da área metropolitana de Nova York, mantendo un 90% do tráfico internacional da área Baltimore-Washington. Porén, Dulles ten menos pasaxeiros anualmente que os outros dous aeroportos da zona, Baltimore-Washington e Ronald Reagan Washington.
Estrutura interna da Terra
Despois de coñecer o volume do planeta, pódese calcular a súa densidade. O cálculo da masa e o volume das rochas da superficie, e das masas de auga, permítenos estimar a densidade da capa externa. A masa que non está na atmosfera ou na codia debe encontrarse nas capas internas.
Métodos de estudo
Nós podemos estudar directamente, analizar etc., a atmosfera, a hidrosfera e a codia terrestre (polo menos a parte máis superficial desta). Efectivamente, hoxe a exploración e o estudo da superficie terrestre están moi avanzados, o que permite ao ser humano a utilización de moitos dos seus recursos: extráense minerais das profundas minas, obtense auga para a rega, perfórase a codia para obtermos petróleo etc.
Pero non ocorre o mesmo coas capas profundas da Terra. O estudo da composición e das propiedades físicas do interior do planeta é un dos problemas máis difíciles que tiveron que abordar os especialistas en Ciencias da Terra, polo que o interior do noso planeta permanece aínda en gran medida descoñecido na actualidade. Este estudo implica grandes dificultades e require fortes investimentos. E mentres que o coñecemento do espazo exterior progresou notabelmente debido a razóns económicas e políticas, o estudo do interior da Terra quedou relegado a un interese puramente científico.
As minas máis profundas é raro que acaden máis dun quilómetro. As prospeccións petrolíferas poden acadar até os 8 km, pero sempre en terreos sedimentarios; en rochas ígneas ou metamórficas é raro que sobrepasen os 3 km. As sondaxes científicas neste tipo de rochas superan con dificultade os 10 km; a esa profundidade, a presión é enorme e as temperaturas aproxímanse aos 300 °C, o que fai imprescindíbel o emprego de equipos e técnicas de perforación especiais. Por iso, para coñeceren (ou intentar coñeceren) as zonas internas do planeta, os científicos teñen que apoiarse en datos obtidos indirectamente.
Aínda así, pese ao limitado do seu alcance, as sondaxes profundas de investigación teñen especial interese, xa que representan o único medio dispoñíbel para contrastar a veracidade das hipóteses concibidas a partir dos datos obtidos por métodos indirectos (como teremos ocasión de ver máis adiante).
Estes métodos xeofísicos, ademais de ser de interese para abordar o difícil problema científico que supón o investigar o inaccesíbel interior da Terra, resultan extraordinariamente útiles tamén para a busca de recursos minerais ocultos na codia terrestre: auga, gas natural, petróleo e diversos minerais e rochas. Imos ver os principais.
Sismoloxía
A sismoloxía é a rama da xeofísica que se ocupa do estudo dos terremotos. Presenta dúas vertentes ben definidas:
a) Por unha parte rexistra e estuda os terremotos, as súas causas, os seus efectos e a súa distribución. b) Por outra, estuda a estrutura do interior da Terra, a partir dos datos que proporcionan as velocidades de propagación das ondas sísmicas. miniatura|230px|esquerda|Vista aérea do centro da cidade de [[Porto Príncipe, Haití, tras o terremoto de 2010.]]
A investigación sísmica ten unha enorme importancia, pois case que todo o coñecemento que posuímos da estrutura interna do noso planeta obtívose a partir dela. O estudo dos terremotos (mellor dito, da transmisión das ondas sísmicas) proporciona as máis importantes informacións que posuímos hoxe sobre o interior da Terra.
Os materiais que compoñen a Terra (as rochas) teñen uns pequenos límites de deformación elástica; se as forzas ás que está sometido o interior da Terra superan ditos límites, prodúcense roturas bruscas (fallas), orixinándose, debido á enerxía liberada, unhas vibracións que, mercé á elasticidade das rochas, se propagan en forma de movementos ondulatorios de forma concéntrica e en todas as direccións: son os terremotos. Os terremotos, seísmos, sismos, movementos sísmicos ou tremores de terra son, pois, sacudidas bruscas e de breve duración da codia terrestre. 230px|miniatura|Sismógrafo. miniatura|230px|Sismograma de tres compoñentes perpendiculares (norte-sur, leste-oeste e arriba-abaixo).
Hai moitas causas que poden orixinar terremotos, especialmente os de moi pequena intensidade —os denominados microsismos—, como ciclóns, chuvias moi fortes, mareas moi grandes, afundimento de cavernas, explosións subterráneas etc. Pero os grandes sismos prodúcense por choques de placas tectónicas e liberación de enormes cantidades de enerxía no curso dunha reorganización brusca de materiais da codia terrestre ao superaren o estado de equilibrio mecánico, que orixinan dislocacións internas da codia terrestre que provocan a aparición dunha falla ou, sobre todo, o desprazamento de grandes bloques inestábeis aos lados dunha falla xa existente. O lugar máis ou menos profundo onde se produce o sismo chámase hipocentro ou foco, mentres que o punto situado na superficie, na vertical do hipocentro, denomínase epicentro. Segundo a profundidade do hipocentro, os terremotos clasifícanse en superficiais (co hipocentro a menos de 70 km), intermedios (de 70 a 300 km) e profundos (a máis de 300 km; máximo, 700 km).
Os terremotos rexístranse e mídense mediante uns aparellos denominados sismógrafos ou sismómetros. Consisten fundamentalmente nun péndulo de gran masa que permanece inmóbil durante as sacudidas debido á súa inercia, mentres que o soporte, unido ao terreo, vibra con el; o péndulo leva un estilete ou punzón que marca as vibracións nun rolo de papel. O rexistro gráfico do terremoto chámase sismograma; nun sismograma típico distínguense varias fases (fase inicial, fase principal e fase final ou cosa, vexase figura ao lado).
As ondas sísmicas producen ondulacións do terreo, gretas, afundimentos do solo etc. Estes fenómenos poden afectar ás obras públicas (estradas, pontes, presas, vías férreas etc.) e aos edificios, causando derrubamentos, e tamén roturas nas conducións de auga, gas e electricidade, que á súa vez poden producir incendios. Cando o epicentro está baixo o mar (maremotos), preto da costa, pódense producir ondas xigantescas, coñecidas con nome xaponés de tsunami.
Para medir os terremotos utilízanse varias escalas. As máis empregadas son as de Mercalli, de 12 graos, e as de MSK, chamadas de intensidade e baseadas nos efectos destrutivos do sismo, e a de Richter, denominada de magnitude, de nove, elaborada mediante cálculos científicos complexos.
As ondas sísmicas
miniatura|dereita|220px|Esquema das ondas P, S e superficiais miniatura|dereita|220px|Vibración dunha onda P. miniatura|dereita|220px|Transmisión das ondas P en medios sólido e líquido. Estas son de varios tipos:
Para a prospección xeofísica da Terra, interesa o estudo das ondas P e das S. A velocidade de propagación destas ondas en medios sólidos depende das características dos materiais que atravesan. Se a Terra fose homoxénea, a propagación das ondas sísmicas sería rectilínea e uniforme. Porén, os sismólogos comprobaron que as ondas S e P van aumentando progresivamente a súa velocidade a medida que se aproximan ao centro da Terra (a súa traxectoria é lixeiramente curva). Este aumento da velocidade débese ás grandes presións que existen nestas zonas, que fan que os materiais estean máis compactos e sexan, por tanto, máis densos.
Comprobouse tamén que nos contactos entre rochas moi distintas, as ondas sísmicas poden reflectirse, é dicir, "rebotar" ou ben, o que é aínda máis importante, experimentar un cambio brusco de velocidade e dirección, é dicir, poden refractarse. Un cambio brusco deste tipo indica unha variación importante na natureza dos materiais.
Distinguíronse así tres capas principais: codia, manto e núcleo. A superficie de separación dos materiais distintos denomínase superficie de descontinuidade ou, simplemente, descontinuidade.
Obsérvase que as ondas S non poden penetrar no núcleo (reflíctense). Resulta que a velocidade das ondas S depende da rixidez do medio: a maior rixidez, maior velocidade; as ondas S son ondas transversais, e as ondas transversais non atravesan os líquidos. Disto dedúcese que o núcleo é líquido (ou fluído), xa que os fluídos non teñen rixidez. Isto é tamén corroborado pola diminución de velocidade que experimentan as ondas P ao pasaren pola parte exterior do núcleo. Por outra parte, as ondas P aumentan de velocidade ao pasaren a través da parte central do núcleo, o que fai supoñer que esta parte é sólida.
As principais descontinuidades son: a de Mohorovičić, entre 5 e 50 km, que separa a codia do manto, a de Gutemberg, a uns 2 900 km, entre o manto e o núcleo externo, e a de Wiechert ou de Wiechwert-Lehman, entre o núcleo externo e o interno, a uns 5 150 km de profundidade.
Os meteoritos
miniatura|200px|esquerda|Meteorito tipo siderólito. Os meteoritos son obxectos que caen á Terra procedentes do espazo sideral, e a súa composición química e mineralóxica poden proporcionarnos algúns indicios para coñecer o interior da Terra.
Mediante o uso de métodos de datación, púidose saber que a maior parte dos meteoritos teñen unha antigüidade de ao redor de 4 500 millóns de anos.
A orixe dos meteoritos suponse similar á da Terra e os demais planetas. Pode incluso pensarse que proveñen dalgún planeta no que se produciu unha separación de elementos lixeiros e pesados similar ao que se pensa que tivo lugar na Terra.
Por iso pénsase que a súa composición será tamén similar á desta, estimándose que a da parte superior do manto sería parecida á dos aerólitos, a do manto inferior corresponderíase coa dos siderólitos, mentres que o núcleo tería unha composición similar á dos sideritos.
Estrutura
miniatura|280px|Transmisión das ondas sísmicas. miniatura|280px|Distribución radial da densidade interna da Terra, de acordo cos datos sísmicos.
Como vimos, a estrutura interna da Terra en capas púidose determinar indirectamente utilizando o tempo que tardan en viaxar as ondas sísmicas reflectidas e refractadas, creadas por terremotos.
As ondas transversais (S, ou secundarias) non poden atravesar o núcleo, mentres que a velocidade de propagación es diferente nas demais capas.
As reflexións están causadas por un grande incremento na velocidade sísmica (velocidade de propagación) e son parecidas á reflexión da luz nun espello.
Pero a estrutura interna da Terra pode establecerse segundo dous criterios diferentes. Segundo a súa composición química, o planeta pode dividirse en codia, manto e núcleo (externo e interno) e, segundo as súas propiedades físicas defínense a litosfera, a astenosfera, a mesosfera e o núcleo (externo e interno).
As diferentes capas encóntranse ás seguintes profundidades: '''
Capas definidas pola súa composición
miniatura|300px|Vista esquemática do interior da Terra. Capas: 1: Codia continental 2: Codia oceánica 3: Manto superior 4: Manto inferior 5: Núcleo externo 6: Núcleo interno Descontinuidades: A: [[Descontinuidade de Mohorovičić B: Descontinuidade de Gutenberg C: Descontinuidade de Lehmann (D): A 700 km de profundidade sinálase a descontinuidade de Repetti, que separa o manto superior do manto inferior.]]
Cos datos obtidos polos distintos métodos de investigación estudados anteriormente, púidose chegar ao establecemento dun modelo para o interior da Terra que supón que está formada basicamente, como vimos, por tres capas: a codia, o manto e o núcleo.
Codia
A codia terrestre é unha capa comparativamente moi delgada; ten un grosor medio duns 35 km, pero este é moi variábel, oscilando entre os 3 km nas dorsais oceánicas (codia oceánica) e os 70 km nas grandes cordilleiras terrestres, como os Andes e o Himalaia (codia continental).
Esta fina capa superficial da Terra, en contacto coa atmosfera e a hidrosfera pola parte superior, e separada, por abaixo, do manto pola descontinuidade de Mohorovičić, representa tan só o 1 % da masa total da Terra, pero é a parte máis coñecida.
A codia oceánica constitúe o 60 % da superficie sólida do planeta e é moi delgada, apenas de 6 a 12 km de ancho. Os métodos sismolóxicos permitiron observar que as ondas P viaxan por esta capa cunha velocidade de 7 km/s. As rochas obtidas en perforacións submarinas son do tipo do basalto (silicatos de magnesio e outros metais máis pesados, como ferro, e de cores escuras), o que se corresponde coa densidade estimada por medio do estudo das ondas sísmicas, que é de 3 g/cm3. Outro dato de interese é que a idade media das máis antigas destas rochas é de tan só 180 millóns de anos.
Por riba desta capa de rochas basálticas hai outra, extraordinariamente delgada, formada por sedimentos terrícolas (sobre todo nas zonas próximas ás costas) e precipitados carbonatados, procedentes de esqueletos de animais, protozoos e algas. Así mesmo, na capa máis profunda, en contacto co manto, a composición das rochas é de gabros e peridotita (rochas plutónicas de composición semellante á dos basaltos).
A codia continental ten unha anchura maior, aínda que variábel duns lugares a outros, entre 25 e 70 km, sempre maior, como vimos, debaixo das grandes montañas. As ondas P transmítense nesta parte da codia a menor velocidade que na oceánica, a 6 km/s, o que se corresponde cun medio menos denso (2,7 g/cm3). Até hai moi pouco supoñíase que estaba estratificada, cunha capa superior, granítica, e unha inferior, basáltica, semellante á codia oceánica. Pero os datos dos que se dispón na actualidade fannos pensar nunha codia continental pouco estratificada formada por un conxunto caótico de rochas, maioritariamente de tipo granítico (silicatos de aluminio con calcio, potasio e sodio etc., ricas en SiO2 —ácidas— e de cores claras), pero tamén con rochas volcánicas e metamórficas (estas últimas, máis abundantes nas zonas máis profundas), na que se poden distinguir:
Nas marxes continentais hai unha zona de transición entre a zona profunda e a codia oceánica basáltica.
As rochas da codia continental poden teren unha antigüidade de até preto de 4 000 millóns de anos. Sobre elas, igual ca no caso da codia oceánica, atópanse capas de rochas sedimentarias. O conxunto das rochas sedimentarias de toda a codia terrestre representa tan só o 1 % desta.
Nos continentes, algúns autores distinguen a separación entre capa granítica e a basáltica co nome de descontinuidade de Conrad. Na codia oceánica só hai, como vimos, capa basáltica.
Manto
O manto terrestre, a capa intermedia da Terra, estendéndose desde a descontinuidade de Mohorovičić, na base da codia, até o límite co núcleo ou descontinuidade de Gutemberg, a uns 2 900 km de profundidade. Representa o 83 % do volume total da Terra e o 65 % da súa masa. A presión, na parte inferior do manto, é duns 140 GPa (1,4 M atm).
Os estudos de densidade (velocidade das ondas sísmicas e a distribución de masas) danos unha densidade media de 5,6 g/cm3, variando entre aproximadamente 3 na parte superior e 6 na inferior. O feito de que o atravesen tanto as ondas P coma as S indícanos que os materiais que o compoñen están en estado sólido. Sobre a composición química e mineralóxica de manto téñense feito moitas conxecturas. Das rochas coñecidas da codia que máis se aproximan aos caracteres supostos do manto é a peridotita (rocha ultrabásica formada por olivina e piroxenos, que son silicatos ferromagnesianos). A existencia de peridotita na parte máis superficial do manto está máis ou menos de acordo coa composición dos aerólitos, especialmente dos cóndritos. Ademais, algúns volcáns, cuxas lavas se supón que proceden da capa superior do manto (uns 150 km), botan ao exterior fragmentos de rochas peridotíticas. Estes datos refórzanse coas últimas exploracións feitas desde submarinos oceanográficos, nas que se recolleron rochas deste tipo que xurdían de fendas na codia oceánica (dorsais oceánicas). Nas zonas máis profundas do manto, sometidas a enormes presións e temperaturas, os materiais deben constituír formas moito máis densas, como óxidos metálicos non combinados en compostos complexos, debido ás altas presións alí reinantes.
Os estudos sísmicos permiten distinguir algunhas descontinuidades no manto, pese á grande homoxeneidade que se lle supón: a partir dos 700 – 1 000 km obsérvase un aumento na velocidade das ondas, o que nos marcaría unha separación entre o manto superior ou externo e o manto inferior ou interno, a chamada descontinuidade de Repetti.
Por outra parte, descubriuse que, na zona superior do manto, entre os 50 – 100 km e os 250 – 300 km, a velocidade das ondas S, e tamén a das ondas P, diminúe: é a denominada zona de baixa velocidade do manto. Xa vimos que as ondas S só se propagan en sólidos, polo que os xeólogos pensan que nesta rexión do manto os materiais, debido ás altas temperaturas e presións, están cerca do punto de fusión, nun estado máis ou menos fundido ou pastoso, incluso con até un 2 % das rochas realmente fundidas, e por iso chámana astenosfera.
Na zona máis superficial de manto superior a velocidade das ondas P é similar á da zona inferior da codia (uns 8 km/s), que se mantén constante até uns 125 km de profundidade baixo os continentes (uns 70 km por debaixo dos fondos mariños). A partir de aí, a velocidade descende até valores de pouco máis de 7 km/s, recuperándose ao chegar aos 400 km, punto no que a velocidade experimenta un certo incremento que persiste até chegar á descontinuidade de Repetti (uns 700 km).
Entre os 670 e os 2 900 km esténdese o manto inferior, aparentemente uniforme. Nel, a velocidade das ondas P crece canto máis profundamos, sen descontinuidades, até chegar a valores superiores aos 12 km/s. As condicións físicas do medio fan supoñer un comportamento plástico dos materiais desta capa.
As zonas superiores da Terra (codia e manto superior) teñen grande importancia no comportamento dinámico do planeta, xa que na astenosfera teñen a súa orixe numerosos e importantes fenómenos xeolóxicos que afectan á codia terrestre, como volcáns, terremotos, oroxénese (formación de cordilleiras) etc. Por iso no modelo dinámico, os xeólogos consideran conxuntamente esta parte ríxida (formada pola codia e unha pequena parte do manto superior, por riba da astenosfera) á que lle chaman litosfera, cunha profundidade total duns 100 km, que descansa sobre a branda astenosfera, que ten un grosor medio duns 200 km e na que, como vimos, a velocidade das ondas sísmicas diminúe bruscamente, polo que tamén se lle chamaba capa ou zona de baixa velocidade. No modelo estrutural considéranse outras dúas capas, a mesosfera, que coincide coa parte inferior do manto, ríxida, e a endosfera, que coincide co núcleo.
Núcleo
É a capa máis interna da Terra, estendéndose desde a descontinuidade de Gutemberg (2 900 km) até o centro do planeta, cun radio (ou grosor) duns 3 500 km. O núcleo representa o 15 % do volume do globo e o 32% da súa masa.
A densidade media da Terra é de 5 515 kg/m3 (5,515 g/cm3). Esta cifra convértea no planeta máis denso do sistema solar. Se consideramos que a densidade media da codia é aproximadamente de 3 000 kg/m3 (3 g/cm3), e a do manto un pouco maior, debemos asumir que o núcleo terrestre debe estar composto por materiais máis densos. Os estudos sismolóxicos proporcionaron outras evidencias sobre a densidade do núcleo. A súa densidade oscila entre os 9 000 e os 10 000 Kg/m3 na parte superior e uns 14 000 Kg/m3 no centro da Terra (cómpre notar o gran salto de densidades que se produce na descontinuidade de Gutemberg, de 6 000 a 9 500 Kg/m3 —de 6 a 9,5 g/cm3— véxase figura inferior da sección Estrutura).
Baséase esta suposición no brusco cambio de densidade ao pasar a descontinuidade de Gutemberg, reflectido nas ondas P; este cambio indica que os materiais deben ser máis pesados, sendo o ferro o máis probable xa que, de entre os elementos densos, é un dos máis frecuentes no universo, e no noso sistema solar en concreto. Tamén encaixa esta suposición coa composición dos sideritos.
Nas primeiras fases da súa existencia, hai uns 4 500 millóns de anos, os materiais máis densos, fundidos, migrarían cara ao núcleo nun proceso chamado diferenciación planetaria, mentres que outros menos densos migrarían cara á codia. Como resultado deste proceso, o núcleo está composto maioritariamente por ferro, xunto con níquel e varios elementos máis lixeiros.
Na fronteira entre manto e núcleo, o paso desde unha fase sólida plástica á unha líquida fai diminuír bruscamente a velocidade das ondas P até valores próximos aos 8 km/s. A partir deste punto, a velocidade aumenta cara ao interior, estabilizándose en algo máis de 11 km/s nos 5 150 km, xusto no límite do núcleo interno (descontinuidade de Lehman).
Para entendermos a natureza do núcleo foron moi útiles a consideración da densidade que se lle atribúe (até 12 g/cm3), os datos achegados polos meteoritos (os do tipo sideritos) e os estudos do magnetismo terrestre: os movementos do núcleo interno sólido dentro do externo líquido producirían un campo magnético.
O campo magnético da Terra
O campo magnético da Terra tense asociado, desde que se descubriu, á existencia dun núcleo metálico, como se fose unha especie de inmenso imán. O descubrimento do desprazamento dos polos magnéticos respecto dos xeográficos e o das inversións magnéticas detectadas nos estudos de paleomagnetismo, permitiron avanzar no coñecemento do magnetismo terrestre. O dinamismo destes dous fenómenos suxire que a orixe do campo magnético está no núcleo externo líquido, máis que no interno, sólido.
Non é sinxelo comprender en detalle como se pode xerar o campo magnético terrestre. Ao ser o núcleo externo unha capa líquida con variacións de temperatura e presión coa profundidade, é de esperar que se produzan correntes de ascenso e descenso de materia, o que se denomina correntes de convección. Se o líquido que forma o núcleo externo, tal como se pensa, é metálico, esas correntes de masa poderían levar asociadas correntes eléctricas que explicarían a creación dun forte campo magnético como o existente (cómpre recordar que un campo magnético se crea debido á circulación de cargas eléctricas).
As inversións dos polos magnéticos estarían entón asociadas a cambios de dirección das correntes de convección ou ben a algunha gran corrente que se produciría cada certo tempo e que xeraría un grande intercambio de masa entre as rexións superior e inferior do núcleo externo.
O núcleo interno sólido foi descuberto en 1936 por Inge Lehmann e crese de forma máis o menos unánime que está composto de ferro con algo de níquel. Algúns científicos cren que o núcleo interno podería estar en forma dun cristal de ferro.
Recentes propostas suxiren que a parte máis interna do núcleo podería estar enriquecida con elementos moi pesados, con maior número atómico que o cesio. Isto incluiría ouro, mercurio e uranio.
Aceptábase, de maneira xeral, que os movementos de convección no núcleo externo, combinados co movemento provocado pola rotación terrestre (efecto Coriolis), eran os responsábeis do campo magnético terrestre, mediante un proceso descrito pola hipótese da dínamo. O núcleo interno está demasiado quente como para manter un campo magnético permanente (véxase Temperatura de Curie) pero probabelmente estabilice o creado polo núcleo externo.
Probas recentes suxiren que o núcleo interno podería rotar lixeiramente máis rápido que o resto do planeta. En agosto de 2005 un grupo de xeofísicos publicaron, na revista Science que, de acordo cos seus cálculos, o núcleo interno rota aproximadamente entre 0,3 e 0,5 graos máis ao ano que a codia.
As últimas teorías científicas explican o gradiente de temperatura da Terra como unha combinación da calor remanente da formación do planeta, calor producida pola desintegración de elementos radioactivos e o arrefriamiento do núcleo interno.
É válido este modelo?
Un exemplo no que non se cumpriron estas témolo no caso dunha das perforacións máis profundas, realizada na península de Kola (norte de Rusia). Os métodos sísmicos previran uns 5 km de rochas metamórficas e volcánicas, ao redor de 2 km de granito e, por debaixo, unha capa de basalto. Ao realizarse a perforación, atopáronse os investigadores con que a primeira capa de rochas tiña un grosor de case 7 km; tamén se veu que debaixo dela había, efectivamente, unha capa granítica, pero esta era de moito máis de 2 km de espesor, xa que non se saíu dela pese a alcanzarse os 12 km de profundidade.
A tomografía sísmica é unha técnica recente que permite integrar a información que rexistran un gran número de sismógrafos en todo o mundo. Os datos básicos son velocidades de ondas sísmicas en distintos traxectos. Con iso pódense caracterizar zonas de baixa, media e alta velocidade, que poden representarse en planos que correspondan a diferentes profundidades, o que permite obter unha visión tridimensional do interior do planeta. Os resultados obtidos até este momento poñen de manifesto que os límites entre as distintas capas e subcapas son bastante máis complexos do que se pensaba.
Concepcións alternativas: A Terra oca
miniatura|250px|dereita|Teoría de [[Edmund Halley.]]
En 1692, Edmund Halley, nun artigo publicado en Philosophical Transactions of Royal Society of London, propuxo a idea dunha Terra formada por unha cuberta oca dunhas 500 millas de espesor, con dúas capas interiores, concéntricas, ao redor dun núcleo interno. O diámetro das capas correspondería aos diámetros dos planetas Venus, Marte e Mercurio, respectivamente.
A proposta de Halley estaba baseada nos valores da densidade relativa entre a Terra e a Lúa, dados por Sir Isaac Newton nos seus Principia (1687): "Sir Isaac Newton demostrou que a Lúa é máis sólida que o noso planeta, 9 a 5", sinalou Halley, "por que non podemos supoñer entón que 4/9 do noso planeta son ocos?".
En 1818, John Cleves Symmes, Jr. suxiriu que a Terra estaba formada por unha codia externa oca, de 1 300 km de espesor, con aberturas de 2 300 km en ambos os polos. No interior habería outras catro capas, cada unha delas aberta tamén nos polos.
Jules Verne, en Viaxe ao centro da Terra, imaxinou enormes cavernas interiores, e William Reed en Fantasmas dos polos imaxinou unha Terra oca.
Algúns escritores relixiosos resistíronse á idea dunha Terra esférica, aínda que non obtiveron moita aceptación.
A Flat Earth Society (Sociedade da Terra Plana), anteriormente dirixida por Charles K. Johnson, traballa duro en Estados Unidos para manter a teoría viva, e aseguraron ter varios miles de seguidores
Algúns cristiáns en Inglaterra e os Estados Unidos tamén intentaron revivir estas ideas.
Ligazóns externas
Consultadas todas o 16/3/2012.
Khilperico II
miniatura
Khilperico II, nado cara ao 672 e finado o 13 de febreiro de 721, chamado Daniel de neno, o fillo máis novo de Khilderico II, foi rei de Neustria desde o 715 e único rei dos francos desde o 718 ata a súa morte. Foi o derradeiro rei merovinxio que exerceu a súa autoridade en solitario.
Traxectoria
De neno, foi levado subrepticiamente a un mosteiro para salvar a súa vida da guerra fratricida da súa familia. Alí, foi criado como Daniel ata a morte de Dagoberto III en 715, cando foi sacado do mosteiro - á idade de vinte e tres anos - proclamado rei subido ao escudo dos guerreiros neustrios, segundo o costume. Tomou como nome real o de Khilperico, aínda que debido á súa crianza no mosteiro, foi un home moi diferente a Khilperico I.
En primeiro lugar, parece que só foi un xoguete nas mans de Ragamfredo, o mordomo de palacio de Neustria, proclamado en 714 en oposición a Teudoaldo, o herdeiro designado de Pipino de Heristal. Khilperico, con todo, era tanto un loitador como un líder, sempre na primeira liña de batalla á cabeza das súas tropas. En 716, el e Ragamfredo guiaron un exército a Austrasia, daquela atacada por Plectrude, no nome do seu neto Teudoaldo, e Carlos Martel, o fillo bastardo de Pipino de Heristal. Os neustrios aliáronse con outra forza invasora ao mando de Radbod rei dos frisios e enfrontáronse a Carlos en batalla preto de Colonia, daquela en mans de Plectrude. Khilperico saíu vitorioso e Carlos fuxiu ás montañas de Eifel. O rei e o seu mordomo volveron para cercaren o seu outro rival na cidade. Plectrude recoñeceu a Khilperico como rei, entregou o tesouro de Austrasia, e abandonou a aspiración do seu fillo á mordomía.
En 717, Carlos volveu a Neustria cun exército e confirmou a súa supremacía coa vitoria de Vincy, preto de Cambrai. Perseguiu ao rei e ao mordomo ata París antes de volver e ocuparse de Plectrude e Colonia. Tras este éxito, proclamou un tal Clotario IV rei de Austrasia en oposición a Khilperico. En 718, Khilperico, en resposta, aliouse con Odón o Grande, o duque de Aquitania que se volvera independente durante as contendas de 715, pero foi vencido novamente por Carlos, en Soissons. O rei fuxiu co seu aliado o duque ao país ao sur do río Loira e Ragamfredo fuxiu a Angers. Pronto morreu Clotario IV e Odón deuse por vencido na cuestión de Khilperico e, a cambio de recoñecer a súa soberanía sobre todos os francos, o rei rendeu o seu reino á mordomía de Carlos sobre todos os reinos (718).
En 719, foi subido oficialmente sobre o escudo como rei de todos os francos, pero só sobreviviu un ano e os seus sucesores foron meros rois fainéants (‘reis folgazáns’). Morreu en Attigny e foi soterrado en Noyon.
Ostře sledované vlaky
Ostře sledované vlaky é un filme checoslovaco de 1966 dirixido por Jiří Menzel, un dos máis coñecidos na Nova Vaga do cinema checoslovaco.
Baseado nunha novela homónima de Bohumil Hrabal, narra a historia dun mozo que traballa nunha estación ferroviaria na Checoslovaquia ocupada por Alemaña durante a segunda guerra mundial. Foi producido polos Barrandov Studios de Praga.
Argumento
A finais da segunda guerra mundial, a Alemaña nazi está perdendo en todas as frontes. O mozo Miloš Hrma traballa por conta propia sen remuneración nunha pequena estación ferroviaria. O xefe da estación ten unha esposa amable, mais ten envexa do éxito coas mulleres do vendedor de billetes, Hubička. A vida cotiá na estación vese trastornada coa chegada do concelleiro Zednicek, un colaborador nazi.
Elenco
miniatura|275px|Estación de [[Loděnice onde se filmou o filme]]
Factor de crecemento de hepatocitos
Función
O factor de crecemento do hepatocito regula o crecemento celular, a motilidade celular e a morfoxénese ao activar a fervenza de sinalización da tirosina quinase despois de unirse ao receptor protooncoxénico c-Met. O HGR é segregado polas células mesenquimais e actúa como unha citocina multifuncional en células de orixe principalmente epitelial. A súa capacidade de estimular a mitoxénese, motilidade celular e invasión da matriz dálle un papel central na anxioxénese, tumoroxénese e rexeneración de tecidos.
Estrutura
Segrégase en forma dun só polipéptido inactivo e despois é clivado por serina proteases dando unha cadea alfa de 69 kDa e outra beta de 34 kDa. Unha ponte disulfuro entre as cadeas alfa e beta úneas dando lugar ao produto activo heterodimérico. A proteína pertence á subfamilia do plasminóxeno de peptidases S1, pero non ten actividade detectable de protease.
Importancia clínica
A expresión excesiva local de HGF nas mamas foi implicada na macromastia. O HGFestá tamén implicado de forma importante no desenvolvemento normal da glándula mamaria.
O HGF foi implicado en diversos cancros, como o de pulmón, páncreas, tiroide, colon e mama.
O incremento da expresión de HGF foi asociada coas capacidades de mellora e non formación de cicatriz na curación de feridas de fibroblastos illados do tecido da mucosa oral.
Niveis de plasma circulantes
O plasma de pacientes con insuficiencia cardíaca avanzada presenta niveis incrementados de HGF, o cal se correlaciona cun prognóstico negativo e un alto risco de mortalidade. O HGF circulante foi tamén identificado como marcador de prognóstico que indica gravidade en pacientes que padecen hipertensión. O HGF circulante tamén se suxeriu como posible biomarcador precoz da fase aguda da inflamación intestinal.
Eleccións municipais en Santiago de Compostela
miniatura|dereita|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Santiago de Compostela]] Corporacións democráticas en Santiago de Compostela desde a aprobación da Constitución de 1978.
Factor de crecemento de hepatocitos
Farmacocinética
O HGF exóxeno administrado por inxección intravenosa é eliminado rapidamente da circulación polo fígado, e ten unha vida media de aproximadamente 4 minutos.
Eleccións municipais en Santiago de Compostela
1983
1987
Factor de crecemento de hepatocitos
Moduladores
Dihexa é unha pequena molécula oralmente activa e penetrante centralmente que se une directamente ao HGF e potencia a súa capacidade de activar o seu receptor, c-Met. É un forte indutor da neuroxénese e está sendo estudada para a súa posible aplicación no tratamento da enfermidade de Alzheimer e a de Parkinson.
Eleccións municipais en Santiago de Compostela
1983
1991
Xoán I de Francia
miniatura|Xoán I o Póstumo Xoán I de Francia e Navarra o Póstumo, nado no Palacio do Louvre (París) o 15 de novembro de 1316 e finado no mesmo lugar o 19 de novembro dese mesmo ano, foi rei de Francia e Navarra (1316).
Eleccións municipais en Santiago de Compostela
1995
miniatura|dereita|[[Xosé Antonio Sánchez Bugallo]]
2007
miniatura|Gerardo Conde Roa
2011
miniatura|dereita|[[Martiño Noriega.]]
Xoán I de Francia
Orixes familiares
Naceu no Palacio do Louvre de París o 15 de novembro de 1316, sendo o único fillo masculino do rei Luís X de Francia e da súa segunda esposa Clemencia de Hungría. Era neto pola liña paterna de Filipe IV de Francia e da raíña Xoana I de Navarra e por liña materna de Carlos I de Hungría. Era irmán, por parte do pai, da raíña Xoana II de Navarra.
Fillo póstumo
Desde o momento en que naceu foi nomeado rei de Francia, pero morreu o 19 de novembro no palacio do Louvre, despois de cinco días do seu nacemento. Sucedeuno o rexente e tío de Xoán I, Filipe V de Francia.
Pretensións ao trono
A súa irmá máis vella, Xoana de Navarra, disputoulle o trono ao seu tío. Segundo a lei sálica, non podía reinar en Francia, pero si no Reino de Navarra, polo que invocou os seus dereitos sobre Navarra. Tamén invocou a Lei feudal, pola que si que podían reinar as mulleres.
Malia as súas reclamacións sobre Navarra, tivo que esperar á morte dos seus tíos Filipe V e Carlos IV de Francia para acceder ao trono navarro.
Factor de crecemento de hepatocitos
Interaccións
O factor de crecemento de hepatocitos presenta interaccións co produto proteico do oncoxene c-Met, identificado como receptor de HGF (HGFR). Tanto a sobreexpresión da proteína do receptor Met/HGFR coma a activación autócrina de Met/HGFR pola expresión simultánea do ligando factor de crecemento de hepatocitos foron implicadas na oncoxénese. O factor de crecemento de hepatocitos interacciona cos glicosaminoglicanos sufatados heparán sulfato e dermatán sulfato. A interacción co heparán sulfato permite que o factor de crecemento de hepatocitos forme un complexo con c-Met que pode transducir sinais intracelulares que orixinarán a división celular e a migración celular.
Montserrat García Chavarría
María Montserrat García Chavarría, nada en Riotorto o 3 de novembro de 1968, é unha política galega do PSdeG. miniatura|Papeleta das [[Xerais de abril de 2019.]]
Traxectoria
Xuíza de paz das Pontes de García Rodríguez entre 1991 e 2007, foi tamén voceira de Jurisgal, asociación provincial de xuíces de paz. Foi concelleira nas Pontes de García Rodríguez e mais tenente de alcalde dende 2007 ata 2019, e deputada provincial da Coruña de 2007 e 2015. Dentro do PSdeG é secretaria de coordinación territorial do PSdeG provincial da Coruña. Logo de ambas as eleccións xerais celebradas en 2019, entrou no Congreso dos Deputados pola provincia da Coruña.
Andrónico I de Trebisonda
Andrónico I Xidos ou Andrónico I de Trebisonda (en grego: Ανδρόνικος Α΄ Γίδος), foi o emperador (Gran Comneno) de Trebisonda desde 1222 até 1235.
Traxectoria
Andrónico, era o esposo da filla do fundador dese estado, Aleixo I de Trebisonda. É o único gobernante de Trebisonda que non era parente consanguíneo de Aleixo I. O historiador George Finlay suxire que puido ser o mesmo Andrónico que foi un xeneral de Teodoro I Láscaris, o fundador do Imperio de Nicea. Durante o seu reinado, defendeu con éxito un asedio á cidade baixo os turcos selxúcidas e liberou temporalmente ao Imperio de Trebisonda da influencia turca, aínda que despois apoiou ao gobernante de Corasmia nunha batalla sen éxito contra os selxúcidas e volveu ser novamente o seu vasalo. Andrónico I tamén é considerado o primeiro emperador de Trebisonda en emitir moedas co seu nome inscrito nelas. Morreu en 1235 e sucedeno o seu cuñado Xoán I.
Vimianzo, Vimianzo, Vimianzo
Vimianzo é un lugar da parroquia de Vimianzo no concello coruñés de Vimianzo na comarca da Terra de Soneira. Tiña 1.428 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 670 homes e 758 mulleres.
Isidoro Millán
Isidoro Millán pode referirse a:
A Praia América
A Praia América (orixinalmente Praia de Lourido) é un lugar da parroquia da Ramallosa, no concello de Nigrán, e tamén é o nome común que recibe a Praia de Lourido, praia situada diante deste barrio. O nome orixinal da praia era Praia de Lourido ou de Area Loura (nome que lle vén pola cor das súas areas), pero dende os anos 30 promoveuse o nome de Praia América pola construción do Hotel América e da primeira urbanización do lugar. O nome logo acadou popularidade.
Cunha extensión total de 1.700 metros, limita coa praia de Panxón (da que está separada polo río Muíños), río que tamén fai de estrema entre os lugares de Vilameán (Capital do concello de Nigrán) e Area (barrio que linda co de Praia América), das parroquias de Nigrán (San Fiz) e San Pedro respectivamente.
Jacobo Fernández García
Jacobo Fernández García, nado en Sobrado en 1959, é un político galego do PPdeG.
Traxectoria
Funcionario de Fomento. Nas eleccións municipais de 1995 encabezou unha candidatura independente á alcaldía de Sobrado logrando 5 dos 11 concelleiros, pero un goberno conxunto de PPdeG e PSdeG-PSOE apartouno da alcaldía en favor do popular José María Sánchez Peteiro. Trala ruptura do pacto de goberno entre ambas forzas en novembro de 1997, os independentes pasaron a apoiar a Sánchez Peteiro ata agosto de 1998, cando tamén racharon o acordo, agás un dos edís. En decembro de 1998, o resto dos independentes xunto con 2 edís socialistas (entre eles o exalcalde Gerardo Sánchez López) presentaron unha moción de censura que encabezaba o independente José López Sánchez, que se materializou en xaneiro de 1999. Nas municipais de xuño de 1999, Fernández encabezou a lista do PPdeG con López Sánchez e Sánchez López integrados, sendo elixido alcalde con maioría absoluta ao obter 7 dos 11 concelleiros. O exalcalde José María Sánchez Peteiro encabezou Democracia Galega que logrou 2 edís. Revalidou a maioría absoluta nas seguintes eleccións de 2003, 2007 e 2011.
Nas municipais de 2015 perdeu a alcaldía e a maioría absoluta, ao pasar de 7 a 3 concelleiros sendo o seu sucesor Luís Lisardo Santos Ares do PSdeG-PSOE, que gañara as eleccións con 4 concelleiros. En marzo de 2017 apoiou xunta os seus compañeiros do PPdeG unha moción de censura liderada pola independente María Jesús García Souto.
A Praia América
Litoral
Lourido é un dos areais e praias de Nigrán, bañados polo Océano Atlántico. Foi discernida en varias ocasións coa Bandeira azul da Fundación para a Educación Ambiental, en recoñecemento pola calidade das súas augas e dos seus servizos; a última delas en 2015.
Lourido atópase nunha contorna urbana; con esta praia, lindan varios lugares ou barrios de diferentes parroquias, porén, todas pertencentes ao concello de Nigrán. Sendo o barrio de Praia América, o que ten máis contacto directo coa praia. Area Loura presenta condicións de vagas e ventos moderados. Dende as súas praias de area branca e gran tenue, vense os lugares de Baiona, Panxón e Monteferro entre outros, ademais das illas Estelas, que pola súa riqueza ecolóxica foron declaradas espazos a protexer pola Rede Natura 2000. Ademais, un paseo peonal percorre toda a súa extensión, con zonas de xardíns e unha pasarela encol do río Muíños, cuxa foz, situada na parroquia de Nigrán (San Fiz) fai de estrema entre as praias de Area Loura e a Praia de Canido. Polo que estariamos a falar, de dúas praias, pertencentes a cadansúa parroquia, pero que teñen un linde en común situado nunha terceira parroquia, que fica entre ámbalas dúas outras.
Clima
Praia América, coma Nigrán, benefíciase dun microclima caracterizado polas avelaíñas temperaturas do inverno e o abondoso sol durante o verán, tempada na que acada a maior afluencia de turistas. As temperaturas que se rexistran ó longo de todo o ano son avelaíñas, roldando a media dos 10 °C en xaneiro e os 20 en xullo. Os ventos do suroeste traen abondosas chuvias, sobre todo entre os meses de outubro e abril (1.700 – 1.900 mm. anuais).
Historia
En 1927 Manuel Lemos, un empresario que emigrara á Arxentina rebautizou á Praia de Lourido co nome de Praia América co gallo de atraer o turismo e converter Nigrán no Niza de Galicia. Promocionou tamén a construción de chalés de granito para persoas adiñeiradas da comarca, fundou un hotel de luxo e un centro social (‘Pavillón Bleu’).
Festas
A patroa de Praia América é A Virxe do Carme, capela situada en Monte Lourido (pequena península con rango de lugar, pertencente á mesma parroquia ca Praia América, á de San Pedro).
Josep Bargalló i Valls
Josep Bargalló i Valls (Torredembarra, 1958) é un político catalán e ex-Conseller en Cap (vicepresidente) da Generalitat de Cataluña.
Josep Bargalló licenciouse en filoloxía catalá pola Universidade de Barcelona. Afiliouse a Esquerra Republicana de Catalunya en 1995, pero xa era deputado por esta formación desde 1992 e continuou séndoo até 2003. Simultaneou funcións co seu posto de tenente de alcalde no seu concello natal (1999-2003) e o de vicepresidente do Consello Comarcal do Tarragonés.
Precisamente, foi en 2003 cando Bargalló ocupou o seu primeiro cargo político importante. A finais dese ano, e após a vitoria postelectoral do Partit dels Socialistes de Catalunya (PSC), Iniciativa per Catalunya-Els Verds (IC-V) e o seu propio partido, Esquerra Republicana de Catalunya (ERC), foi designado conselleiro de Educación (Conseller d'Ensenyament). Ocupou o cargo desde o 20 de decembro dese ano até o 20 de febreiro de 2004.