cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia da electricidade
Láser
Un láser é un dispositivo que utiliza un efecto da mecánica cuántica, a emisión inducida ou estimulada, para xerar un feixe de luz coherente dun medio adecuado e co tamaño, a forma e a pureza controlados. O tamaño dos láseres varía amplamente, desde díodos láser microscópicos con numerosas aplicacións, ao láser de cristais dopados con neodimio cun tamaño similar ao dun campo de fútbol, usado para a fusión de confinamento inercial, a investigación sobre armamento nuclear ou outros experimentos físicos nos que se presenten altas densidades de enerxía. Desde a súa invención en 1960 volvéronse omnipresentes e pódense atopar en miles de variadas aplicacións en calquera sector da sociedade actual, incluíndo campos tan dispares como a electrónica de consumo e as tecnoloxías da información (sistemas de lectura dixital dos discos duros, os CD e os DVD e do código de barras), ata análises científicas e métodos de diagnóstico en medicina, así como o mecanizado, soldadura ou sistemas de corte en sectores industriais e militares.
Electrificación dos ferrocarrís
miniatura|200px|[[TGV|Train à Grande Vitesse]]
Unha das aplicacións máis significativas da electricidade foi a case total electrificación dos ferrocarrís nos países máis industrializados. A primeira fase deste proceso, máis xeneralizada que a segunda, foi a substitución das locomotoras que utilizaban carbón, polas locomotoras chamadas diésel que usan combustible obtido do petróleo. As locomotoras diésel-eléctricas consisten basicamente en dous compoñentes: un motor diésel que move un xerador eléctrico e varios motores eléctricos (coñecidos como motores de tracción) que comunican ás rodas (pares) a forza tractiva que move á locomotora. Xeralmente hai un motor de tracción por cada eixo, sendo xeralmente 4 ou 6 nunha locomotora típica. Os motores de tracción aliméntanse con corrente eléctrica e logo, por medio de engrenaxes, moven as rodas. No caso das locomotoras diésel non fai falta que as vías estean electrificadas, e xa se usan en case todas as vías do mundo estean as vías electrificadas ou non.
O seguinte avance tecnolóxico foi a posta en servizo de locomotoras eléctricas directas, as que usan como fonte de enerxía a enerxía eléctrica procedente dunha fonte externa, para aplicala directamente a motores de tracción eléctricos. As locomotoras eléctricas requiren a instalación de cables eléctricos de alimentación ao longo de todo o percorrido, que se sitúan a unha altura por encima dos trens a fin de evitar accidentes. Esta instalación coñécese como catenaria. As locomotoras toman a electricidade por un trole, que a maioría das veces ten forma de pantógrafo e como tal se coñece. O custo da instalación de alimentación fai que a tracción eléctrica soamente sexa rendible en liñas de gran tráfico, ou ben en vías con gran parte do percorrido en túnel baixo montañas ou por baixo do mar, con dificultades para a toma de aire para a combustión dos outros tipos de motor. Nos anos 1980 integráronse como propulsores de vehículos eléctricos ferroviarios os motores asíncronos ou de indución, e apareceron os sistemas electrónicos de regulación de potencia que deron o empuxón definitivo á elección deste tipo de tracción polas compañías ferroviarias. As dificultades de aplicar a tracción eléctrica en zonas con climatoloxía extrema fan que neses casos, sígase utilizando a tracción diésel, xa que a neve intensa e a súa filtración por ventiladores ás cámaras de alta tensión orixinan derivacións de circuítos eléctricos que deixan inservibles estas locomotoras mentres dure o temporal. As baixas temperaturas tamén afectan de diferente xeito ao cable de contacto da catenaria que perde a condutividad durante intervalos de tempo.
O fito dos trens eléctricos constitúeno os chamados trens de alta velocidade cuxo desenvolvemento foi o seguinte:
Electromedicina
miniatura|150px|Imaxe radiolóxica en 3D
Os raios X foron descubertos en 1895 polo físico alemán Wilhelm Röntgen, quen descubriu que o bombardeo de átomos metálicos con electróns de alta velocidade produce a emisión de radiacións de grande enerxía. Combinados coas tecnoloxías da fotografía, os raios X permitiron obter imaxes de partes interiores do corpo humano antes inaccesibles sen mediar cirurxía. A partir dese momento convertéronse en imprescindibles medios de diagnóstico, formando parte esencial do campo denominado electromedicina.
O seu uso principal en diagnóstico médico, por ser as máis fáciles de visualizar, foi a observación das estruturas óseas. A partir da xeneralización desta práctica desenvolveuse a radioloxía como especialidade médica que emprega a radiografía como medio de diagnóstico, que segue sendo o uso máis estendido dos raios X. En desenvolvementos posteriores engadíronse a tomografía computadorizada (TAC, en 1967, por un equipo dirixido polos enxeñeiros Godfrey Newbold Hounsfield e Allan M. Cormack, premios Nobel de Medicina en 1979), a resonancia magnética (descuberta como principio en 1938 e aplicada á imaxe de diagnóstico por Paul Lauterbur e Peter Mansfield, premios Nobel de 2003) e a anxiografía (utilizada desde 1927 polo portugués António Egas Moniz, gañador do premio Nobel en 1949, e desenvolvida de forma máis segura pola técnica Seldinger desde 1953); así como a utilización terapéutica da radioterapia.
Os ultrasóns foron utilizados por primeira vez en medicina polo estadounidense George Ludwig, a finais dos anos 1940, mentres que a ecografía foi desenvolvida en Suecia polos cardiólogos Inge Edler e Carl Hellmuth Hertz (fillo e sobriño neto dos famosos físicos), e no Reino Unido por Ian Donald e o equipo de ginecología do hospital de Glasgow.
Aplícanse outras tecnoloxías electromédicas na cardioloxía, tanto en diagnóstico (electrocardiograma, utilizado desde 1911, que valeu o premio Nobel de 1924 a Willem Einthoven) como en tratamentos (desfibrilador) e próteses: (os marcapasos e o corazón artificial). Tamén en áreas como os problemas de audición (mediante os audífonos) ou o diagnóstico e tratamento de problemas neurolóxicos e neurofisiolóxicos.
Equipáronse os quirófanos e unidades de rehabilitación e coidados intensivos (UVI) ou (UCI) con equipos electrónicos e informáticos de alta tecnoloxía. Melloráronse os equipamentos que realizan análises clínicas e desenvolvéronse microscopios electrónicos de gran resolución.
Telecomunicacións e Internet
O auxe das telecomunicacións empeza cando se sitúan no espazo exterior os primeiros satélites de comunicacións, satélites artificiais situados en órbita ao redor da Terra que transmiten ondas electromagnéticas; pero este punto culminante tivo a súa prehistoria: O termo telecomunicación foi definido oficialmente por primeira vez en 1932 durante unha conferencia internacional que tivo lugar en Madrid ("toda transmisión, emisión ou recepción, de signos, sinales, escritos, imaxes, sons ou informacións de calquera natureza por fío, radioelectricidad, medios ópticos ou outros sistemas electromagnéticos"). A base matemática sobre a que se desenvolven as telecomunicacións dependentes da electricidade é moi anterior: foi desenvolvida por Maxwell, quen xa predixo que era posible propagar ondas polo espazo libre utilizando descargas eléctricas (prefacio de Treatise on Electricity and Magnetism, 1873), feito que corroborou Heinrich Hertz co primeiro transmisor de radio xerando radiofrecuencias entre 31 MHz e 1.25 GHz (1887). No entanto, o inicio da era da comunicación rápida a distancia xa comezara na primeira metade do século XIX co telégrafo eléctrico, ao que se engadiron máis tarde o teléfono e a revolución da comunicación inalámbrica coas ondas de radio. A principios do século XX apareceu o teletipo que, utilizando o código Baudot, permitía enviar e recibir texto en algo parecido a unha máquina de escribir. En 1921 a wirephoto ou telefoto permitiu transmitir imaxes por teléfono (xa se fixo telegráficamente desde a Exposición Universal de Londres de 1851 e comercialmente desde 1863), e a partir de entón comercializouse o fax por AT&T. Esta mesma compañía norteamericana desenvolveu desde 1958 distintos tipos de aparellos dixitais precedentes do módem para as comunicacións telefónicas, que máis tarde se aplicaron á transmisión de datos entre computadoras e outros dispositivos. Nos anos 1960 comeza a ser utilizada a telecomunicación no campo da informática co uso de satélites de comunicación e as redes de conmutación de paquetes.
Un satélite actúa basicamente como un repetidor situado no espazo: recibe os sinais enviados desde a estación terrestre e as reemite a outro satélite ou de volta aos receptores terrestres. Os satélites son postos en órbita mediante foguetes espaciais que os sitúan circundando a Terra a distancias relativamente próximas fóra da atmosfera. As antenas utilizadas preferentemente nas comunicacións vía satélites son as antenas parabólicas, cada vez máis frecuentes nas terrazas e tellados das nosas cidades. Teñen forma de parábola e a particularidade de que os sinais que inciden sobre a súa superficie reflíctense e inciden sobre o foco da parábola, onde se atopa o elemento receptor.
Coa posta en marcha dos satélites de comunicacións foi posible dispor de moitas canles de televisión, o impresionante desenvolvemento da telefonía móbil e de Internet. Internet é un método de interconexión descentralizada de redes de computadores postos en funcionamento nun conxunto de protocolos denominado TCP/IP e garante que redes físicas heteroxéneas funcionen como unha rede lóxica única, de alcance mundial. As súas orixes remóntanse a 1969, cando se estableceu a primeira conexión de computadoras, coñecida como ARPANET, entre tres universidades en California e unha en Utah, EE.UU..
O século XXI está vivindo os comezos da interconexión total á que converxen as telecomunicacións, a través de todo tipo de dispositivos cada vez máis rápidos, máis compactos, máis poderosos e multifuncionais. Xa non é necesario establecer enlaces físicos entre dous puntos para transmitir a información dun punto a outro. Debido á gran velocidade de propagación das ondas electromagnéticas, as mensaxes enviadas desde calquera punto da superficie terrestre ou da súa atmosfera recíbense case simultaneamente en calquera outro.
Ñu
Os ñus son mamíferos artiodáctilos ruminantes pertencentes á familia dos bóvidos, subfamilia dos alcelafinos e tribo dos alcelafininos.
Son grandes antílopes africanos que se integran no xénero Connochaetes, que comprende tan só dúas especies, o chamado ñu negro (Connochaetes gnou) e o ñu azul (Connochaetes taurinus).
Taxonomía
O xénero Connochaetes foi descrito por primeira vez en 1812 polo explorador, naturalista, médico e zoólogo alemán Martin Lichtenstein, na páxina 162 dun traballo publicado no número 6 da revista Der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin Magazin für die neuesten Entdeckungen in der Gesammten Naturkunde (coñecida abreviadamente como Ges. Naturf. Freunde Berlin Mag.).
O nome xenérico Connochaetes deriva das palabras do grego antigo κόννος kónnos, "barba", e χαίτη, chaítē, "pelo que flue", "melena".
O nome común, ñu é a adaptación de t'gnu, o nome que lle dan a estes animais os khoikhoi, pequeno grupo étnico nómade da África do suroeste, especialmente de Botsuana e Namibia, que se separou da tribo dos hotentotes ou khoisan.
Especies e subespecies
Existen dúas especies de ñus, distinguíndose nunha delas tres subespecies:
Descrición
miniatura|250px|Os cornos, semellantes aos dun [[búfalo.]] miniatura|250px|Ñu azul ([[Connochaetes taurinus.]] miniatura|250px|Ñu negro, ou de cola branca ([[Connochaetes gnou).]] miniatura|250px|Dous ñus azuis machos pelexando polas femias. miniatura|370px|Manda de ñus azuis migrando no [[Parque Nacional de Serengueti|Serengueti.]]
Hábitat e distribución
Os ñus viven en grandes rabaños na sabana africana. Como ruminantes que son, son herbívoros, alimentándose de diversas plantas herbáceas.
Atopámolos sobre todo en Suráfrica, Namibia, Kenya e Tanzania.
Hábitos
Para atraer ás femias, os ñus machos enfróntanse entre eles, trucando fronte contra fronte. Cando un macho é moi dominante, pode aparearse con ao redor de cento cincuenta femias.
Os ñus sofren o ataque de leóns, leopardos, hienas e licaóns. Os guepardos cazan os exemplares vovos, de menos de 6 meses. Cando migran, reúnense para cruzar os cursos de auga e daquela constutíen un representan un excepcional couto de caza para os seus depedadores, que compiten entre eles.
Ademais, durante a súa travesía polos ríos, moitos ñus perecen, vítimas de crocodilos.
Os animais enfermos, ou os feridos, os individuos novos e as femias en avanzado estado de preñe, máis lentos, son os máis vulnerábeis paea os depredadores. Porén, os que están en boas condicións físicas, máis vigorosos, son moi áxiles e rápidos na carreira, e saben defenderse moi ben, ou mesmo atacar, e poden ser temíbeis cando actúan en grupo.
Migracións
Segundo a National Geographic a gran migración dos ñus entre o Serengueti e Masai Mara é a última das grandes migracións por vía terrestre que ocorre no noso planeta.
En novembro de 2006 esta gran migración foi cualificada como unha das "sete novas marabillas do mundo" por un grupo de expertos durante o popular programa da ABC "Good Morning America".
Estado de conservación
Segundo a UICN, o status das dúas especies, na actualidade (2014), é de LC (pouco preocupante).
Os ñus e o home
A carne dos ñus é moi valorada polos pobos aborixes. É suave e lixeira. Os cornos utilízanse ás veces para tallar obxectos artísticos, ou aínda pola súa (suposta) calidade afrodisiaca.
Presidente de Bolivia
O Presidente de Bolivia, oficialmente coñecido como Presidente do Estado Plurinacional de Bolivia, é o xefe de Estado e xefe de goberno de Bolivia. Segundo a Constitución actual, o presidente é elixido por voto popular por un prazo de cinco anos, renovábel unha vez. En 2016, nun referendo o país votou para manter os límites de mandato. Desde 2009, se ningún candidato gaña unha maioría, os dous candidatos máis votados pasan a unha segunda volta. Antes de 2009, se ningún candidato gañaba a metade dos votos, o presidente era escollido por votación nunha sesión lexislativa conxunta, entre os dous candidatos máis votados (ata 1995 era entre os tres máis votados).
O Presidente actual de Bolivia é Luis Arce, dende o 8 de novembro de 2020.
A presidencia máis longa foi a de Evo Morales, elixido en 2005, e reelixido en 2009 e 2014. O 17 de outubro de 2015, Morales superou os nove anos, oito meses e vinte e catro días de Andrés de Santa Cruz, e converteuse no presidente que máis tempo estivo no cargo. Morales superou tamén a Víctor Paz Estenssoro, quen ocupara o cargo durante 12 anos pero non consecutivamente.
Historia
Durante os seus máis de 192 anos de independencia, Bolivia foi gobernada por dirixentes militares que loitaron pola independencia, dirixentes da Guerra do Pacífico, representantes da aristocracia, e dirixentes elixidos democraticamente. Tamén, na historia da presidencia sucedéronse guerras civís, máis de 190 golpes e violencia.
Téñense usado diferentes títulos como "Libertador de Bolivia" (utilizado por Simón Bolívar e Antonio José de Sucre), e "Supremo Protector" (por Andrés de Santa Cruz).
A seguinte táboa contén unha lista das persoas que exerceron como Presidentes de Bolivia.
Reputación histórica
En 1983, o diario Última Hora realizou unha enquisa para determinar que sete presidentes históricos eran considerados os máis significativos. Os "gañadores" foron Antonio José de Sucre, Andrés de Santa Cruz, Manuel Isidoro Belzu, Mariano Melgarejo, Aniceto Arce, Ismael Montes, e Víctor Paz Estenssoro.
Presidente en funcións
En caso de incapacidade temporal ou ausencia do país, o título de Presidente en funcións (Presidente en ejercicio) transfírese cara as seguintes institucións segundo a liña sucesoria presidencial. En setembro de 2012, a Presidenta do Senado Gabriela Montaño converteuse na primeira muller en asumir este cargo durante a presidencia de Lidia Gueiler Tejada.
Valerii Karpin
Valerii Georgievich Karpin, nado en Narva o 2 de febreiro de 1969, é un exfutbolista estoniano con nacionalidade rusa. Xogaba de centrocampista e foi internacional coa selección rusa. Actualmente adestra o FC Rostov da Liga Premier de Rusia e a selección rusa.
Traxectoria
Karpin comezou a xogar nas ringleiras do Sport Tallinn, o conxunto da súa localidade de nacemento, no que xogou entre os anos 1986 e 1987. Máis adiante xogou no CSKA de Moscova, ao que chegou con 18 anos. Despois de 2 anos sen sobresaír especialmente marchou ao Fakel Voronez, un conxunto de menor nivel onde sobresaíu entre o resto. Isto fixo que o Spartak de Moscova se fixese cos seus servizos en 1990. Neste club gañou tres Campionatos de liga e unha Copa de Rusia.
As boas actuacións de Karpin non pasaron desapercibidas para a Real Sociedad que o contratou en 1994. A súa estrea na Real Sociedad e na liga española foi o 4 de setembro de 1994 fronte á SD Compostela, con vitoria do equipo galego. Nas dúas tempadas que estivo no club xogou máis de 70 encontros e converteuse nunha das pezas básicas do conxunto donostiarra. As dúas boas tempadas de Karpin na Real Sociedad e os éxitos acadados en Rusia convenceron ao Valencia para pagar a cifra de 6 millóns de euros pola súa fichaxe, pero o paso por terras valencianas non foi ningún éxito e non conseguiu a regularidade que tivo nos anteriores conxuntos.
Karpin procurou unha saída do club "che" e apareceu o Celta polo que ficharía por un ano, que finalmente se converterían en 4. Nas ringleiras do Celta coincidiu co seu compatriota Mostovoi, co que fixo unha das duplas máis brillantes da liga e a vez máis polémicas, xa que ambos xogadores contaban cun forte carácter que os levaba a rifar de seguido con árbitros, xogadores rivais e mesmo cos propios compañeiros e adestradores. Con todo, a dupla rusa do club vigués contribuíu enormemente a consecución do sexto posto de liga e a conseguinte segunda clasificación da historia do equipo para a UEFA, na tempada 1997/98, tras 27 anos de ausencia. O longo da súa estadía no club olívico, Karpin foi titular indiscutíbel. Forxou unha moi boa compenetración con Míchel Salgado que faría da banda dereita a máis efectiva do Celta.
Na tempada 2002/03 e tras 214 encontros e 36 goles como celeste quedou ceibe, posto que o adestrador Miguel Ángel Lotina non contaba con el. Así pois, o xogador retornou ao club que o trouxo á liga, a Real Sociedad. De volta en Donostia o seu primeiro ano foi todo un éxito, pois contribuíu enormemente cos seus 36 partidos e 8 goles á consecución do subcampionato de liga da tempada 2003/04. Xogou a Liga de Campións e dúas tempadas máis de liga deica a súa retirada no ano 2005.
Os éxitos de Karpin levárono a estrearse coa Selección da CEI, composta polas ex-repúblicas soviéticas (xa que esta acadara a clasificación denantes da súa disolución en 1991 para a Eurocopa de 1992), o 12 de abril de 1992 fronte a selección inglesa. En agosto do mesmo ano estreouse coa Selección rusa, en Moscova, nun encontro que gañarían contra a Selección mexicana. Dende entón converteríase nun habitual do combinado ruso, participando no mundial de 1994, a eurocopa de 1996 e o mundial de 2002, ata o seu derradeiro encontro o día 12 de febreiro de 2003 nunha derrota por 1-0 fronte a Selección de Chipre.
En total disputou 72 encontros coa selección rusa e 1 co combinado da CEI.
Negocios
miniatura|150px|Karpin en 2009. Trala súa retirada do fútbol volveu a Vigo, onde desenvolveu un plan de urbanización en varios barrios da cidade xunto con outros proxectos en diversas localizacións. A diferenza doutros proxectos, como a dunha urbanización no Brasil e outras obras puntuais en varias cidades de España, en Vigo adicouse a labores de patrocinio de diversos clubs de deporte da cidade e diversos actos públicos. A pesar da súa boa labor de cara á cidade, os esforzos do ex-celeste por obter o prace do concello para os dous macro-proxectos no Barrio do Cura e no antigo colexio Cluny non deron resultado. No ano 2008 abandonou a cidade rumbo a Moscova para comezar como director xeral do Spartak, equipo no que militou coma xogador dende 1990 ata 1994.
Durante o seu último ano de estancia en Vigo foi acusado de ser unha das caras máis visibles da corrupción urbanística e a especulación inmobiliaria da cidade durante as mobilizacións polo dereito á vivenda que se deron en todo o estado. Chegaron a aparecer pancartas no antigo convento dás Hermanitas, comprado polo grupo de Karpin, no que se denunciaba a súa relación coa especulación inmobiliaria na cidade, así como tamén pintadas con lemas como Karpin = Mafia, Karpin mafioso ou Karpin ladrón por toda a cidade. Á súa marcha, Karpin emitiu un comunicado ós medios amosando a súa frustración de cara ós poderes políticos da cidade, á que o concello de Vigo respondeu que Valeri marcha por interese propio.
Ao pouco tempo de comezar a desenvolver o seu novo cargo, o entón adestrador Michael Laudrup foi destituído. De maneira provisional, Karpin abandonou a dirección do club e comezou a exercer a función de adestrador.
Juan Fernández Vilela
Juan Fernández Vilela, nado en Ferrol o 16 de setembro de 1948, é un exfutbolista galego que xogaba na demarcación de centrocampista.
Militou durante 11 tempadas no Celta de Vigo, a onde chegou procedente do Racing de Ferrol, disputando 349 encontros oficiais co club vigués e anotando 50 goles. Foi ademais o primeiro ferrolán en disputar uns Xogos Olímpicos, ao participar coa selección española en México 1968, onde obtivo un diploma.
Inicios
Iniciouse como futbolista nas filas do Esteiro, equipo do seu barrio, co que chegou a conseguir o subcampionato rexional xuvenil. Na tempada 1965/66 fichou polo Racing de Ferrol para o seu equipo xuvenil. Ao completar a súa etapa xuvenil saíu cedido ao desaparecido Arsenal CF de Ferrol, que militaba na Terceira División. miniatura|A cidade de Vigo ós seus atletas.
Racing de Ferrol
No ano 1967 xa se vinculou definitivamente co primeiro cadro de xogadores do Racing, debutando na Segunda División o 29 de outubro ante o Rayo Vallecano, da man do adestrador Saturnino Grech. Marcou o seu primeiro gol na seguinte xornada, fronte o Real Oviedo no Estadio Manuel Rivera.
Celta de Vigo
En xuño de 1969 foi traspasado ao Celta de Vigo, asinando inicialmente un contrato por tres anos, aínda que finalmente militou no club celeste durante once tempadas. Debutou na primeira xornada da Primeira división 1969/70, no antigo estadio de Atotxa fronte á Real Sociedad, marcando o único gol do seu equipo, que sucumbiu ante dous goles de Dionisio Urreisti.
Nestes anos tamén continúan as súas experiencias internacionais, esta vez na categoría de promesas, baixo a dirección de Ladislao Kubala.
Na súa segunda tempada en Vigo (a 1970/71), foi o máximo goleador con oito tantos dun Celta que baixo a batuta de Juan Arza rematou 6º na liga, conseguindo a primeira clasificación da súa historia para unha competición europea, neste caso a Copa da UEFA, na que sería a súa primeira edición. Porén a participación celtista na competición europea sería breve, sendo eliminado en primeira rolda polo Aberdeen escocés.
En contraste cos meles das competicións europeas, a partir do ano 1975 sufriu anos de descensos e ascensos entre Primeira e Segunda División, culminando no ano 1980 co descenso do equipo a Segunda División B. Foi a súa última tempada en Vigo, pechando o seu paso polo club celeste con 349 partidos oficiais e 50 goles.
Selección española
As súas boas condicións e progresión na súa etapa xuvenil fixeron que fora convocado para a selección española xuvenil que participou no campionato de Europa xuvenil celebrado en Turquía en 1967. Ao ano seguinte foi seleccionado por José Santamaría para integrar a selección española nos Xogos Olímpicos de 1968 en México, converténdose deste xeito no primeiro ferrolán en participar nuns Xogos Olímpicos. No primeiro partido do torneo, xogado contra o Brasil no Estadio Azteca, Juan foi o autor do único gol do partido que serviu para derrotar ao combinado brasileiro, e que, xunto ao triunfo tamén ante Nixeria (3-0), deulle a España o pase á seguinte fase. Foron finalmente eliminados nos oitavos de final pola selección anfitrioa, México, volvendo para a casa cun diploma olímpico.
Xogou tamén coas seleccións sub-19 e sub-21 baixo as ordes de Kubala.
Como adestrador
Pouco despois de deixar a práctica do fútbol, regresou ao Celta de Vigo para integrar o equipo de técnicos, facéndose cargo de equipos da canteira e chegando a exercer como segundo adestrador do primeiro equipo nas épocas de Colin Addison e Maguregui.
Teoría de números alxébricos
A teoría de números alxébricos ou teoría alxébrica de números é unha rama da teoría dos números na cal o concepto de número se expande aos números alxébricos, os cales son as raíces dos polinomio s con coeficientes racionais.
Un campo de números alxébricos é unha extensión finita (alxébricos) do corpo dos números racionais. O anel dos enteiros dun corpo de números alxébricos é o conxunto dos enteiros en devandito corpo, é dicir, o subconxunto do corpo que consta dos elementos que son raíces de polinomios con coeficientes enteiros.
Pódese ver, e tratar, un corpo de números alxébrico como un análogo dos racionais, e o seu anel de enteiros como un análogo dos enteiros. Agora ben, a analoxía non é perfecta: algunhas das propiedades familiares dos racionais e os enteiros non se conservan, por exemplo, a factorización única. (A teoría de ideais suple en parte a falta de factorización única.)
Diofanto
200px|miniatura|Portada da obra de Diofanto, [[Arithmetica.]] Os inicios da teoría de números alxébricos pode estudarse ata as ecuacións diofantianas, chamadas así polo matemático Diofanto de Alexandría, que as estudou e desenvolveu métodos para resolver algunhas delas. Un problema típico de Diofanto é atopar dous enteiros x e y tales que a súa suma e a suma dos seus cadrados sexa igual a dous números dados A e B, respectivamente:
As ecuacións diofantianas foron estudadas durante centos de anos. Por exemplo, as solucións á ecuación x2 + y2 = z2 están dadas polas ternas pitagóricas, resoltas polos babilonios (c. 1800 a.C.). Solucións a outras ecuacións lineares como 26x + 65y = 13, poden atoparse co algoritmo de Euclides (arredor do século V a.C.).
Fermat
O último teorema de Fermat foi conxecurado por Pierre de Fermat en 1637, mais non se demostrou até 1995 a pesar dos esforzos dos matemáticos durante 358 anos. O problema estimulou o desenvolvemento da teoría de números alxébricos no século XIX e a demostración da teorema de modularidade no século XX.
Gauss
miniatura|Portada do Disquisitiones Arithmeticae de Carl Friedrich Gauss. Unha das obras fundadoras da teoría de números alxébricos, as Disquisitiones Arithmeticae é un libro de texto de teoría de números ecrito en latín por Carl Friedrich Gauss en 1798 cando tiña 21 anos e publicada en 1801, aos 24 anos. No libro Gauss achega resultados na teoría de números obtidos por matemáticos como Fermat, Euler, Lagrange e Legendre e engade importantes novos resultados propios. Antes de que as Disquisitiones se publicasen, a teoría de números consistía nunha colección de teoremas illados e conxecturas. Gauss xuntou o traballo dos seus predecesores coa súa obra orixinal nun marco sistemático, completou os ocos, corrixiu demostracións e estendeu a materia de numerosas formas.
As Disquisitiones foron o punto de partida para o traballo doutros matemáticos do século XIX como Ernst Kummer, Peter Gustav Lejeune Dirichlet e Richard Dedekind. Moitas das anotacións dadas por Gauss son anuncios de investigacións propias posteriores, algunhas delas inéditas. Pódense considerar como os xermes das teorías das funcións L e a multiplicación complexa.
Dirichlet
Nun par de artigos en 1838 e 1839, Peter Gustav Lejeune Dirichlet probou a primeira fórmula de clase numérica, para formas cuadráticas (posteriormente refinada polo seu estudante Leopold Kronecker). A fórmula, que Jacobi chamou resultado "tocando o máximo da agudeza humana", abriu o camiño para resultados máis xerais dos corpos numéricos. Baseada nas investigacións da estrutura do grupo unidade de corpos cuadráticos, probou o teorema unidade de Dirichlet, resultado fundamental da teoría de números alxébricos.
Dedekind
O estudo de Richard Dedekind sobre o traballo de Lejeune Dirichlet foi o que o levou ao estudo posterior dos corpos de números alxébricos e dos ideais. En 1863, publicou os traballos de Dirichlet sobre a teoría de números como Vorlesungen über Zahlentheorie ("Leccións sobre teoría de números") sobre o que escribiu: "'Aínda que o libro está baseado nas leccións de Dirichlet, e aínda que o propio Dedekind referiuse ao libro como de Dirichlet, a obra foi enteiramente escrita por Dedekind, a maior parte trala morte de Dirichlet.' (Edwards 1983)"
As edicións de 1879 e 1894 incluían suplementos que introduciron o concepto de ideal, fundamental para a teoría de aneis. Dedekind definiu un ideal como o subconxunto dun conxunto de números, composto por enteiros alxébricos que satisfai ecuacións polinómicas con coeficientes enteiros. O cencepto evolucionou nas mans de Hilbert e especialmente nas de Emmy Noether. Os ideais xeneralizan os números ideais de Ernst Eduard Kummer, que formaban parte do intento deste de 1843 para probar o teorema de Fermat.
Hilbert
miniatura|Hilbert en 1912. David Hilbert unificou o campo da teoría de números alxébricos co seu tratado de 1897 Zahlbericht (literalmente, "informe sobre números"). Tamén resolveu un importante problema formulado por Waring en 1770. Empregou demostracións existentes para demostrar que debe haber solucións para o problema en lugar de ofrecer mecanismos para producir as respostas. Fixo tamén conxecturas sobre teoría de corpos. Estes conceptos foron enormemente influentes e a súa propia contribución aparece en nomes como o símbolo de Hilbert. Os resultados foron provados en 1930 co traballo de Teiji Takagi.
Artin
Emil Artin estableceu a lei de reciprocidade de Artin nunha serie de artigos (1924; 1927; 1930). Esta lei é un teorema xeral na teoría de números. A expresión "lei de reciprocidade" refírese a unha longa serie de afirmacións da teoría de números que xeneraliza, dende a lei de reciprocidade cuadrática e as leis de reciprocidade de Eisenstein e Kummer á fórmula do produto de Hilbert para a norma símbolo. O resultado de Artin dá unha solución parcial ao noveno problema de Hilbert.
Teoría moderna
Arredor de 1955, os matemáticos xaponeses Goro Shimura e Yutaka Taniyama observou a posible relación entre dúas ramas das matemáticas aparentemente distintas, as curvas elípticas e as formas modulares. O resultante teorema da modularidade, coñecido nese momento como conxectura de Taniyama–Shimura, afirma que toda curva elíptica é modular, o que quere dicir que pode asociarse cunha única forma modular.
Isto foi inicialmente desbotado como altamente especulativo, mais foi tomado máis en serio cando o teórico dos números André Weil atopou evidencias que o apoiaban, mais non unha demostración; con este sorprendente resultado a conxectura era coñecida como conxectura de Taniyama–Shimura-Weil. Converteuse nunha parte do programa Langlands, listaxe de importantes conxecturas que necesitan ser comprobadas.
Entre 1993 e 1994, Andrew Wiles deu unha demostración para o teorema da modularidade para curvas elípticas semiestables, que xunto co teorema de Ribet proporcionou unha proba para o último teorema de Fermat. Wiles anunciou por primeira vez a súa demostración en xuño de 1993 nunha versión que axiña se comprobou que tiña un problema nun punto clave. A demostración foi corrixida por Wiles, en parte en colaboración con Richard Taylor, e a versión final amplamente aceptada foi presentada en setembro de 1994 e publicada formalmente en 1995. A proba usa moitas técnicas da xeometría alxébrica e a teoría de números e ten moitas ramificacións nestas ramas das matemáticas. Tamén emprega construcións típicas da xeometría alxébrica moderna como a categoría dos esquemas e a teoría de Iwasawa, así como outras técnicas do século XX non dispoñibles para Fermat.
Club Bosco de Baloncesto
O Club Bosco de Baloncesto foi un equipo de baloncesto que tiña a súa sede na cidade da Coruña. Fundouse o 3 de setembro de 1960 e desapareceu o 7 de febreiro de 1988. O equipo xogaba os seus encontros como local no ximnasio da antiga Universidade Laboral Crucero Baleares, no Burgo, e máis adiante tamén no Pazo dos Deportes de Riazor. As cores principais do club eran o branco e o azul.
A tempada 1967-68 foi a de máis éxito do club, acadando o ascenso á 1ª División da liga española, equivalente á actual Liga ACB.
Dese xeito, na tempada 1968-69 o Club Bosco converteuse no primeiro equipo galego que competía na máxima categoría do baloncesto nacional. Nesa tempada dentro da elite, o equipo gañou seis encontros, empatou 1 e perdeu 15. O debut tivo lugar na cancha do CF Barcelona o 24 de novembro de 1968, co resultado de derrota. As seis vitorias chegaron nas xornadas 2ª (vs Náutico), 4ª (vs San José), 6ª (vs Mataró), 11ª (vs Manresa), 12ª (vs Barcelona) e 21ª (vs At.San Sebastian), e o empate na 19ª (vs Joventut). Todos estes resultados foron xogando como local, e non chegaron abondo para acadar o obxectivo da permanencia.
Tralo descenso, o equipo mantívose varios anos na segunda categoría do baloncesto nacional até a súa desaparición.
O presidente fundador do club foi Claudio San Martín, e o que levou ó equipo á Primeira División foi Antonio Álvarez. Outro presidente moi salientable foi Francisco Javier Vázquez Fidalgo, que creou o novo local social da entidade. Trala morte deste presidente o club comezou a ter problemas económicos que levaron ó club á súa desaparición.
Carreiros
O topónimo galego Carreiros pode referirse a:
Alessandro Cortini
Alessandro Cortini, nado en Boloña o 24 de maio de 1973, é un músico italiano, coñecido por xirar e gravar coa banda estadounidense de rock industrial Nine Inch Nails dende 2004 ata 2008. Cortini tamén é líder da banda electrónica alternativa dos Ánxeles SONOIO, e foi o guitarrista rítmico de The Mayfield Four dende o ano 2000 ata o 2002. Recentemente completou unha pequena xira polo Canadá co seu proxecto en solitario, blindoldfreak.
Traxectoria
Cortini naceu en Boloña, pero medrou en Forlì. Viaxou de Italia aos Estados Unidos para estudar guitarra no Musicians Institute. Despois de graduarse, e afastarse da guitarra, decidiu centrarse nos teclados e nos sintetizadores. Nos anos 2001 e 2002 Cortini foi guitarrista de xira con The Mayfield Four, na promoción do seu álbum Second Skin. Aínda que foi mestre por un tempo no Musicians Institute, viu un anuncio de audicións para Nine Inch Nails e decidiu presentarse.
Cortini tocou con Nine Inch Nails dende o 2005 ata o 2008, durante as xiras Live: With Teeth, Performance 2007 e Lights In The Sky Over North/South America. O seu principal rol foi o de teclista, pero tamén tocou a guitarra e o baixo nalgunhas cancións. Ademais de xirar coa banda, Cortini tamén contribuíu no álbum instrumental Ghosts I–IV e en The Slip. Unha remestura feita por Modwheelmood de "The Great Destroyer" aparece no álbum Year Zero Remixed, e Cortini tamén aparece no DVD ao vivo Beside You In Time, así como nos vídeos musicais de "The Hand That Feeds" e "Survivalism". Deixou a banda a finais do 2008, citando o seu desexo de continuar con outros proxectos.
Cortini é o líder da banda dos Ánxeles Modwheelmood, xunto ao antigo guitarrista de Abandoned Pools Pelle Hillstrom. Xuntos levan editados dous EPs, ? e Enemies & Immigrants. No ano 2007 editaron Things Will Change, o disco de remesturas que acompaña a Enemies & Immigrants, e lanzaron a primeira parte do seu novo álbum Pearls to Pigs, Vol. 1 o 25 de decembro dese mesmo ano.
No outono do 2006 colaborou co Recording Artist Program do Musicians Institute actuando como asesor dos estudantes. No 2009 ocupou o oco deixado polo teclista Morgan Nicholls en Muse mentres este se tomou un tempo para estar co seu fillo acabado de nacer. No 2010 gravou un tema chamado "Birds of Prey" con Christina Aguilera, que aparece na edición "deluxe" do seu cuarto álbum, Bionic.
O Rego do Pazo, Boimorto, Boimorto
O Rego do Pazo é un lugar da parroquia de Boimorto no concello coruñés de Boimorto na comarca de Arzúa. Non tiña habitantes no ano 2018 segundo datos do INE-
Igrexa de Gothem
miniatura|250px|Torre no oeste da igrexa A igrexa de Gothem (sueco: Gothems kyrka) é unha igrexa medieval luterana en Gothem, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.
Historia
A presente igrexa gótica é probablemente a sucesora do dúas igrexas previas; a primeira delas unha stavkirke ou polo menos unha igrexa de madeira que posteriormente foi substituída por unha igrexa románica. A reconstrución da igrexa cara a súa forma presente levouse a cabo dende comezos do século XIII ata mediados do século XIV. Orixinalmente a igrexa puido ser construída para servir a unha gran granxa. Desde o seu remate no século XIV permaneceu case inalterada.
Arquitectura
A igrexa ten unha alta e esvelta torre no oeste que ten unha campá, construída polo anónimo mestre construtor gótico Master Egypticus. A nave está dividida en dúas por unha única columna, e o coro remata nunha ábsida. Durante unha restauración levada a cabo nos anos 50 do século XX descubríronse frescos medievais. No presente os frescos dominan novamente todo o interior da igrexa. En parte están deseñados como imitacións de cortinas ou tapices, e pola outra representan escenas bíblicas e outras figuras (incluídos cabaleiros e soldados loitando). Os frescos datan de ao redor do ano 1300 e probablemente foron realizados por un artista alemán.
A igrexa tamén ten un banco do coro da primeira metade do século XIV e unha campá de 1374. Do resto dos mobles, a meirande parte son posteriores, de estilo barroco.
Preto da igrexa atópanse as ruínas dunha torre defensiva relativamente ben conservadas. A torre data do século XII e foi construída como un lugar para protexer á congregación durante tempos de guerra ou perigo.
Marie-Anne de La Trémoille
Marie-Anne de La Trémoille, princesa dos Ursinos, nada en París en 1642 e finada en Roma o 5 de decembro de 1722, foi unha nobre francesa da corte de Filipe V de España. Era prima de Bonne de Pons (1641-1709), marquesa de Heudicourt e amante de Luís XIV de Francia.
Traxectoria
Marie-Anne era filla do aristócrata francés Luís II de La Trémoïlle, duque de Noirmoutier (1612–1666) e da súa esposa, Renée Julie Aubery de Tilleport. Casou en primeiras nupcias en 1659 con Adrien Blaise de Talleyrand-Périgord, príncipe de Chalais, que ingresou ao servizo do rei de España, aínda que despois foi feito prisioneiro en Portugal e morreu pouco despois da súa liberación en Italia.
Ao enviuvar por segunda vez, decidiu gardar loito ao seu esposo en morado, polo que o cardeal de Bouillon, Emmanuel-Théodose de La Tour d'Auvergne, que se atopaba en Roma e era achegado seu, se opuxo enerxicamente a ela. O motivo do afastamento foi que Bouillon instaurara a moda de que só o rei e os cardeais podían levar loito en morado; porén, tras un desacordo coa familia real só puido conseguir que os cardeais non volvesen levar loito. O seu irmán, o abade Joseph-Emmanuel de La Trémoille, adheriuse a esta oposición e a certos problemas da herdanza de Orsini, polo que a duquesa decidiu denuncialo ante a Inquisición. O cardeal de Bouillon apoiou o abade e enviouno a Nápoles ata poñelo a salvo. Foi nese tempo en que a duquesa mantiña un litixio cun sobriño do papa Inocencio XI, Livio Odescalchi, que pretendía ser herdeiro do difunto duque e a quen finalmente tivo que vender as propiedades e o ducado, asumindo así o título de Princesa dos Ursinos (Princesa Orsini).
Luís XIV, de quen gozaba de plena confianza, encargoulle acompañar o mozo Filipe V a España cando este asumiu a coroa aos dezasete anos de idade, en 1700. Ela intrigara coa súa amiga, a duquesa Marie Christine de Noailles, para que puidese obter o favor do rei. Foi nomeada camareira maior de palacio da raíña María Luísa Gabriela coa encarga de dirixila e tutelala. Mostrou entón unha enorme ambición sen escrúpulos e interveu en numerosas intrigas con camarillas francesas establecidas na corte. Luís XIV ordenoulle regresar a Francia en 1704, mais axiña volveu á península e converteuse, xunto co ministro Orry, nunha das personaxes máis decisivas da política española.
Todos os negocios do Estado pasaban polas manos desta hábil e discreta axente do Rei Sol, que impulsou a Filipe V a manterse firme na Guerra de Sucesión e interveu nas negociacións que precederon aos tratados de Utrecht (1713) e Rastatt (1714). Negociou tamén as segundas nupcias do primeiro dos Borbóns españois con Isabel de Farnesio, considerada unha beata nula e submisa e, como descendente dunha pequena dinastía semirreal da feble Italia, sen ningún valor político propio. Esta decisión foi tomada sen ser nin consultada con Versalles, o que molestou abondo a Luís XIV e a madame de Maintenon para afastar a princesa do rei de España.
O 23 de decembro de 1714, en vésperas do Nadal e ao pouco da chegada a España de Isabel, a princesa foi a recibila a Jadraque (Guadalajara) e aí, en lugar de recibir as grazad da nova raíña, foi expulsada de España ata a fronteira con Francia escoltada por cincuenta membros da Garda de Corps. Á súa saída déronse grandes cambios en España, o seu posto de camareira maior foi ocupado pola condesa viúva de Altamira, o de caballerizo maior da raíña por Antonio del Giudice, o de embaixador de España en Francia polo duque de Saint-Agnan e outros tantos postos polo cardeal Francesco del Giudice, o duque de Veragua e o conde de Frigiliana.
O 14 de agosto de 1715, partiu de París sen rumbo fixo impulsada polo temor a Orleáns. Primeiro pensou en emigrar a Holanda, logo a Roma ou a Utrecht, mais finalmente se decidiu por Xénova. Logo de permanecer en Xénova, instalouse en Roma, onde estreitou a relación co seu irmán, o cardeal La Trémoille, e se achegou ao triste intento de corte de Xacobe Francisco Eduardo Estuardo, pretendente xacobita ao trono inglés.
Legado
A princesa dos Ursinos está recoñecida por comezar a controlar o poder da igrexa e da inquisición, e por tratar de ordenar as finanzas. Tamén se considera a introdutora da esencia de laranxa amarga como fragrancia de moda por empregala para perfumar as súas luvas e o seu baño. Dende entón, o nome de Neroli (ela era princesa de Nerola, no Lacio) usouse para describir esta esencia.
Tamaño efectivo de poboación
O tamaño efectivo de poboación é o número de individuos que necesita ter unha poboación idealizada, para comportarse de maneira similar a unha poboación real de interese. Nalgúns casos simples, este tamaño efectivo de poboación é igual ao número de individuos que se reproducen na poboación real. As poboacións idealizadas están baseadas en simplificacións non realistas como o apareamento aleatorio, os nacementos simultáneos en cada nova xeración, o tamaño de poboación constante, e o número igual de fillos por proxenitor. O tamaño de poboación de censo (N) dunha poboación real é xeralmente maior que o tamaño efectivo de poboación.
A motivación para determinar o tamaño efectivo de poboación pode ser directo (un conservacionista podería estar interesado en comparar as forzas reprodutivas de poboacións na natureza silvestre) ou indirecto (un antropólogo podería estar interesado no tamaño de censo dos extinguidos neandertais pero ten só datos limitados de ADN antigo á súa disposición; o tamaño efectivo dos neandertais pode calcularse doadamente a partir do ADN e despois ser convertido aproximadamente en tamaño de censo usando factores de conversión empíricos a partir de datos dos humanos vivos).
En xenética de poboacións, o concepto de tamaño efectivo de poboación Ne foi introducido polo xenetista norteamericano Sewall Wright.
Tipos de tamaño efectivo de poboación
Dependendo do que interese, o tamaño efectivo de poboación pode definirse de varios modos. Fisher e Wright definírono orixinalmente como "o número de individuos reprodutores nunha poboación idealizada que mostra a mesma cantidade de dispersión de frecuencias alélicas baixo unha deriva xenética aleatoria ou a mesma cantidade de endogamia que a poboación en consideración". Máis xeralmente, o tamaño efectivo de poboación pode definirse como o número de individuos nunha poboación idealizada que teñen un valor de calquera cantidade dada medida en xenética de poboacións que é igual ao valor desa cantidade na poboación de interese. As dúas cantidades medidas de xenética de poboacións identificadas por Wright foron o incremento nunha xeración na varianza en poboacións replicadas (tamaño efectivo de poboación de varianza), e o cambio nunha xeración no coeficiencia de endogamia (tamaño efectivo de poboación de endogamia). Estes dous tamaños están estreitamente ligados, e derivan do estatístico F (índice de fixación), pero non son idénticos.
Hoxe, o tamaño efectivo de poboación estímase normalmente de forma empírica con respecto á estancia ou tempo de coalescencia, estimado como a diversidade xenética na especie dividida pola taxa de mutación, que dá o tamaño efectivo de poboación de coalescencia. Outro tamaño efectivo de poboación importante é o tamaño efectivo de poboación de selección 1/scrítico, no que scrítico é o valor crítico do coeficiente de selección no cal a selección se converte en máis importante que a deriva xenética.
Tamaño efectivo de varianza
No modelo de poboación idealizado de Wright e Fisher, a varianza condicional da frecuencia alélica p', dada a frecuencia alélica p na anterior xeración é
Se denota a mesma varianza, normalmente máis grande, na poboación actual baixo consideración. O tamaño efectivo de poboación de varianza N_e^{(v)} defínese como o tamaño dunha poboación idealizada coa mesma varianza. Isto obtense ao substituír por  e resolver para N, o que dá
Medida
En poboacións de Drosophila de tamaño de censo 16, o tamaño de poboación efectivo de varianza medido é 11,5. Esta medida obtívose polo estudo dos cambios na frecuencia dun alelo neutro dunha xeración a outra en poboacións cunhas 100 replicacións.