cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gastroenterite
Viral
O norovirus é a causa principal da gastroenterite entre os adultos en América xa que provoca máis do 90 % dos gromos. Estas epidemias localizadas normalmente ocorren cando grupos de persoas pasan tempo en proximidade física uns doutros, como ocorre nos cruceiros, hospitais ou restaurantes. As persoas poden seguir sendo contagiosas aínda despois de que se terminou o seu episodio de diarrea. O norovirus é a causa de aproximadamente o 10 % dos casos en nenos.
Bacteriana
miniatura|Salmonela entérica serovar Typhimurium (ATCC 14028), tal como se ve ao microscopio cun aumento de mil veces o seu tamaño e logo dunha [[tinguidura de Gram.]] No mundo desenvolvido, a bacteria Campylobacter jejuni é a causa principal da gastroenterite bacteriana. A metade de devanditos casos relaciónase coa exposición á carne de aves. Nos nenos, as bacterias son a causa de ao redor do 15 % dos casos. As especies máis comúns son: Escherichia coli, Salmonela, Shigella, e Campylobacter. Se os alimentos se contaminan con bacterias e se manteñen a temperatura ambiente durante varias horas, as bacterias multiplícanse e aumenta o risco de infección nas persoas que consuman devanditos alimentos. Entre os alimentos comunmente asociados con estas enfermidades inclúense: carne crúa ou pouco cocida, polo, marisco e ovos, brotes crus, leite sen pasteurizar, queixos frescos, e mollos de froitas e verduras. Nos países en vías de desenvolvemento, especialmente na África subsahariana e Asia, o cólera é unha causa común de gastroenterite. Esta infección usualmente transmítese por medio da auga ou alimentos contaminados.
Parasitarias
Certa cantidade de protozoarios pode causar gastroenterite, sobre todo os do tipo Giardia lamblia, aínda que as especies Entamoeba histolytica e Cryptosporidium tamén estiveron involucradas. Como grupo, estes axentes conforman ao redor do 10% dos casos en nenos. A especie Giardia preséntase máis comunmente nos países en vías de desenvolvemento, pero este axente etiolóxico, ata certo punto, causa este tipo de enfermidade en calquera parte. Ocorre máis comunmente en persoas que viaxaron a rexións con alta prevalencia, nenos que asisten a gardarías, homes que teñen relacións sexuais con homes e entre a poboación en xeral logo dun desastre.
Non infecciosas
Existe un número de causas non infecciosas para a inflamación do tracto gastrointestinal. Algunhas das máis comúns inclúen os medicamentos (como os AINE), certos alimentos como a lactosa (naqueles que teñen intolerancia) e o glute (naqueles que padecen celiaquía). A enfermidade de Crohn tamén é unha fonte non infecciosa de gastroenterite (con frecuencia aguda). Tamén pode ocorrer unha enfermidade secundaria debido a toxinas. Entre as intoxicacións alimentarias asociadas con náuseas, vómitos e diarrea atópanse: a intoxicación por ciguatera debido ao consumo de peixes predadores contaminados, a escombroidose asociada co consumo de certos tipos de peixe en mal estado, o envenenamiento por tetrodotoxina polo consumo do peixe globo entre outros, e o botulismo debido á conservación incorrecta dos alimentos.
Fisiopatoloxía
A gastroenterite defínese como vómitos ou diarreas causados por unha infección no intestino delgado ou no intestino groso. Polo xeral, os cambios no intestino delgado non son inflamatorios, pero os cambios no intestino groso si o son. O número de patóxenos que se necesita para causar unha infección varía de entre uns poucos a un (para o Cryptosporidium) ata tantos como 108 (para a Vibrio cholerae).
Transmisión
A transmisión pode ocorrer a través do consumo de auga e alimentos contaminados ou cando a xente comparte obxectos persoais. Nas zonas nas que hai estacións chuviosas e secas, a calidade da auga empeora xeralmente durante a estación chuviosa, e isto ten correlación co momento dos gromos. En zonas do mundo con estacións, as infeccións son máis comúns durante o inverno. A alimentación a bebés por medio de biberóns non desinfectados correctamente é unha causa significativa de gastroenterite a escala mundial. As taxas de transmisión tamén están relacionadas a unha hixiene deficiente, en especial entre os nenos, en fogares abarrotados, e naqueles con condicións nutricionais deficientes preexistentes. Logo de desenvolver tolerancia, os adultos poden portar certos organismos sen presentar sinais ou síntomas, e actuar así como reservorios naturais de contaxio. Aínda que algúns axentes (como a Shigella) só se presenta en primates, outros poden presentarse nunha ampla variedade de animais (como a Giardia).
Cadro clínico
A gastroenterite normalmente ocasiona diarrea e vómito, ou, aínda que de forma menos común, presenta só un destes dous sintomas. O paciente tamén pode ter cambras abdominais. Os síntomas adoitan empezar a manifestarse de 12 a 72 horas logo de contraer o axente infeccioso.
Cando se debe a un axente viral, esta enfermidade normalmente desaparece no transcurso dunha semana. Algunhas causas virais tamén poden estar relacionadas con febre, fatiga, dor de cabeza e dor muscular. Se hai presenza de sangue na deposición, é menos probable que a causa sexa viral e máis probable que sexa bacteriana. Algunhas infeccións bacterianas poden estar asociadas a unha dor abdominal agudo e poden persistir durante varias semanas.
Os nenos infectados con rotavirus usualmente recupéranse por completo nun período de tres a oito días. Con todo, nos países en vías de desenvolvemento, o tratamento para infeccións agudas a miúdo está fóra do alcance da poboación e a diarrea crónica é común. A deshidratación é unha complicación común da diarrea, e un neno cun nivel significativo de deshidratación pode ter un enchido capilar prolongado, unha turxencia cutánea pobre e unha respiración anormal. A presenza repetitiva destas infeccións é común en áreas con saneamento deficiente e desnutrición, o que pode provocar atraso do crecemento e déficit cognitivo a longo prazo.
A artrite reactiva ocorre nun 1 % das persoas logo de sufrir infeccións pola especie Campylobacter e a síndrome de Guillain-Barré ocorre no 0,1%. A síndrome urémico hemolítico (SUH) pode presentarse como resultado da infección con toxinas Shiga que producen as especies Escherichia coli ou Shigella e provocan contaxe baixa de plaquetas, funcionamento deficiente dos riles e contaxe baixa de glóbulos vermellos (debido a súa descomposición). Os nenos teñen maior predisposición a contraer SUH que os adultos. Algunhas infeccións virais poden producir ataques infantís benignos.
Diagnóstico
Polo xeral, a gastroenterite diagnosticase clínicamente en base aos sinais e síntomas da persoa. Non sempre é necesario determinar a causa exacta xa que iso non cambia o manexo da enfermidade. Con todo, deberíase realizar un cultivo de materia fecal naqueles que presentan sangue nas feces, aqueles que estiveron expostos a unha intoxicación alimentaria e aqueles que viaxaron recentemente a un país en vías de desenvolvemento. Tamén se poden realizar exames de diagnóstico por control. Xa que o 10 % dos bebés alimentados con leite materno e cativos pequenos desenvolven hipoglicemia, recoméndase medir a glicosa sérica nesta poboación. Ademais deberíase comprobar o nivel de electrólitos e a función renal cando existe a preocupación dunha deshidratación aguda.
Deshidratación
Unha parte importante da avaliación é determinar se a persoa sofre ou non de deshidratación. Polo xeral, a deshidratación divídese en leve (3-5 %), moderada (6-9 %), e aguda (>10 %). Nos nenos, os sinais máis precisos de deshidratación moderada ou aguda son un enchido capilar prolongado, unha turxencia cutánea deficiente e unha respiración anormal. Outros achados útiles (cando se utilizan en combinación) inclúen: ollos afundidos, diminución da actividade, falta de bágoas e boca seca. A produción normal de ouriña e a inxestión oral de líquidos sen os vomitar de inmediato son síntomas tranquilizadores. Os exames de laboratorio teñen pouco beneficio clínico á hora de determinar o grado de deshidratación.
Diagnóstico diferencial
A apendicite pode presentar vómitos, dor abdominal e unha pequena cantidade de diarrea no 33 % dos casos. En contraste coa gran cantidade de diarrea que é típica da gastroenterite. As infeccións nos pulmóns ou o tracto urinario nos nenos tamén poden causar vómitos ou diarrea. A clásica cetoacidose diabética (CAD) preséntase con dor abdominal, náusea e vómitos, pero non dá diarrea. Un estudo descubriu que ao 17% de nenos con CAD diagnosticaraselle inicialmente unha gastroenterite
Prevención
miniatura|Porcentaxe da proba do rotavirus con resultados positivos, por semana de control, Estados Unidos, xullo 2000 - xuño 2009.
Estilo de vida
Para reducir as taxas de infección e a gastroenterite clínicamente significativas é importante ter fácil acceso a un fornezo de auga non contaminada e boas prácticas de saneamento. Descubriuse que as medidas persoais (como o lavado de mans) reducen ata un 30 % a incidencia e taxa de prevalencia da gastroenterite nos países desenvolvidos e en vías de desenvolvemento. Os xeles con alcohol tamén poden ser eficaces. A lactación materna é importante, en especial naqueles lugares cunha hixiene deficiente, así como a mellora da hixiene en xeral. O leite materno reduce tanto a frecuencia das infeccións como a súa duración. Evitar os alimentos ou bebidas contaminadas tamén debería ser efectivo.
Vacinación
Grazas a súa efectividade e seguridade, a Organización Mundial da Saúde recomendou no ano 2009 que a vacina contra o rotavirus se ofreza a todos os nenos a nivel mundial. Na actualidade existen dúas vacinas comerciais contra o rotavirus e varias máis están en desenvolvemento. En África e Asia estas vacinas reduciron a enfermidade aguda entre os bebés alimentados con leite materno e os países que puxerón en funcionamento programas nacionais de vacinación viron unha diminución nas taxas e no nivel de gravidade da enfermidade. Esta vacina tamén pode axudar a previr a enfermidade nos nenos non vacinados ao reducir o número de infeccións en circulación. Desde o ano 2000, a posta en funcionamento do programa de vacinación contra o rotavirus nos Estados Unidos reduciu considerablemente o número de casos de diarrea, ata un 80 por cento. A primeira dose da vacina débese dar aos bebés alimentados con leite materno entre as 6 e 15 semanas de idade. Descubriuse que a vacina oral contra o cólera ten unha efectividade de entre o 50 e o 60 % logo de 2 anos.
Investigación doutras vacinas
Hai varias vacinas contra a gastroenterite en desenvolvemento. Por exemplo, vacinas contra a Shigella e a «Escherichia coli» enterotoxigénica (ETEC), dúas das principais causas bacterianas da gastroenterite en todo o mundo.
Tratamento
A gastroenterite é, polo xeral, unha enfermidade aguda e autocontida. O tratamento de preferencia para aqueles que sofren unha deshidratación de leve a moderada son as sales de rehidratación oral (SRO). A metoclopramida e/ou o ondansetrón, con todo, poden ser útiles nalgúns nenos, e a butilescopolamina é útil para tratar a dor abdominal.
Rehidratación
O tratamento principal da gastroenterite tanto en nenos como en adultos é a rehidratación. Isto lógrase preferiblemente administrando sales de rehidratación oral, aínda que a intravenosa pode ser necesaria se existe unha diminución no nivel de conciencia ou se a deshidratación é grave. Os produtos orais de substitución producidos con carbohidratos complexos (é dicir, aqueles que conteñen trigo ou arroz) poden ser mellores que aqueles que conteñen azucres simples. As bebidas especialmente altas en azucres simples, como as gasosas e os zumes de froitas, non son recomendables en nenos menores de 5 anos xa que poden aumentar a diarrea. Pódese utilizar auga pura se os preparados máis específicos e eficaces de rehidratación oral non están dispoñibles ou non son agradables. Nos nenos pequenos pódese utilizar unha sonda nasogástrica para administrar fluídos se as circunstancias así o requirisen.
Alimentación
Recoméndase que os bebés alimentados con leite materno sigan sendo alimentados da forma normal e que os infantes alimentados con biberón sigan co seu leite de fórmula despois da rehidratación con SRO. Polo xeral, os leites de fórmula sen lactosa ou baixas en lactosa non son necesarias. Os nenos deben seguir coa súa alimentación normal durante os episodios de diarrea, pero débense evitar os alimentos altos en azucres simples. A dieta BRAT (bananos, arroz, puré de mazá, tostadas e té) xa non se recomenda, xa que non contén suficientes nutrientes e non mostra ningún beneficio sobre a alimentación normal. Demostrouse que algúns probióticos son beneficiosos para reducir tanto a duración da enfermidade como a frecuencia das deposicións. Ademais, poden ser útiles para previr e tratar a diarrea asociada cos antibióticos. Os produtos a base de leite fermentado (como o iogur) presentan un beneficio similar. Os suplementos a base de zinc parecen ser eficaces no tratamento e a prevención da diarrea entre os nenos de países en vía de desenvolvemento.
Antieméticos
Os medicamentos antieméticos poden ser útiles para tratar os vómitos nos nenos. O ondansetrón é dalgunha utilidade, unha dose única asóciase cunha diminución na necesidade de fluídos intravenosos, menos hospitalizacións e menos vómitos. A metoclopramida tamén pode ser útil. Con todo, o uso do ondansetrón pode estar conectado a un aumento na taxa de regreso ao hospital en nenos. O preparado intravenoso de  ondansetrón pódese administrar oralmente se o xuízo clínico o xustifica. O dimenhidrinato, aínda que reduce os vómitos, non parece presentar un beneficio clínico importante.
Antibióticos
Polo xeral, os antibióticos non adoitan utilizarse para a gastroenterite, aínda que algunhas veces recoméndanse se os síntomas son especialmente graves ou se se illa ou se sospeita dunha posible causa bacteriana. Se se han de empregar antibióticos, un macrólido (como a azitromicina) é máis preferible que unha fluoroquinolona debido a unhas taxas de resistencia máis altas a esta última. A colite pseudomembranosa, cuxa causa máis habitual é o uso de antibióticos, manéxase desconntinuando o axente causante e tratándoa con metronidazol o vancomicina. As bacterias e protozoos que son susceptibles a tratamento inclúe a shigella, a salmonela typhi, e as especies de Giardia. Naqueles que teñan  Giardia ou  Entamoeba histolytica, recoméndase tratar con tinidazol xa que é mellor que o  metronidazol. A Organización Mundial da Saúde (OMS) recomenda o uso de antibióticos en nenos pequenos que presentan diarrea sanguinolenta e febre.
Investigación
Hai varias vacinas contra a gastroenterite en desenvolvemento. Por exemplo, vacinas contra a Shigella e a « Escherichia  coli»  enterotoxigénica ( ETEC), dúas das principais causas  bacterianas da gastroenterite en todo o mundo.
Noutros animais
A gastroenterite en cans e gatos está causada por moitos dos mesmos axentes que a causan nos humanos. Os organismos máis comúns son: Campylobacter, Clostridium difficile, Clostridium perfringens, e Salmonela. Un gran número de plantas tóxicas poden causar síntomas tamén. Algúns axentes son máis específicos a unha especie determinada. A gastroenterite porcina transmisible ( GPT) preséntase en porcos e ocasiona vómitos, diarrea e deshidratación. Crese que aves silvestres introducírona nos porcos e non hai ningún tratamento específico dispoñible. No se transmite a humanos.
Historia
A primeira vez que se utilizou o termo «gastroenterite» foi no ano 1824. Antes desa data coñecíase máis especificamente como febre tifoide ou «cholera morbus», entre outros, ou algo menos específico como «apretón de vísceras», «exceso», «fluxo», «queixa do intestino» ou calquera dunha serie doutros nomes arcaicos para a diarrea aguda.
Rexión de Atacama
Atacama é unha das dezaseis rexións nas que se encontra dividido Chile. Limita ao norte coa Rexión de Antofagasta, ao sur coa Rexión de Coquimbo, ao leste coas provincias de Catamarca, La Rioja e San Juan da República Arxentina e ao oeste co Océano Pacífico. A súa capital, Copiapó está localizada a 806 km ao norte da capital de Chile, Santiago.
Historia
Durante a colonia, foi coñecida como o límite setentrional do país. O 8 de decembro de 1744 fundouse a cidade de San Francisco de la Selva, hoxe en día Copiapó. En 1789 fundouse por orde do Gobernador Ambrosio O'Higgins, a cidade de Vallenar.
Xa durante o período da República, Juan Godoy descobre o mineral de prata de Chañarcillo en 1832. Grazas a este descubrimento Chile converteuse nun dos principais produtores deste metal no mundo que permite que poidese brotar a súa propia economía nacional. Para mellorar o transporte do mineral cara o exterior construíuse a primeira liña férrea do país, feita por William Wheelright, mercante mariño norteamericano, unindo a Copiapó con Caldera (1851). Co transcurso do tempo, Santiago, a capital de Chile, comeza a cobrar un imposto á minaría atacameña, dando comezo a un conflito bélico entre Atacama e Santiago, a Revolución de 1859. A pesar de que o bando rexionalista (Exército da revolución constituíntes de Atacama) foi derrotado na Batalla de Cerro Grande 1859, o conflito propiciou a fin da República Conservadora.
En 1916 comezou a explotación do chumbo en Potrerillos, forxando unha buliciosa cidade, que actualmente encóntrase deshabitada e que sobrevive basicamente dos restos da fundición dos minerais, agora explotados na mina de El Salvador.
División administrativa da Rexión
A Rexión de Atacama, para efectos de goberno e administración interior, divídese en 3 provincias:
Para fins de administración local, as provincias subdivídense en 9 comunas.
Filmes de Etiopía propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
Etiopía presentou filmes para o Óscar ó mellor filme internacional por primeira vez no ano 2010. O premio é concedido anualmente pola Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas dos Estados Unidos de América a unha longametraxe producida fóra dos Estados Unidos e cuxo diálogo estea principalmente nunha lingua diferente do inglés. O galardón foi creado para a 28ª edición dos premios, sucedendo os premios honoríficos non competitivos que se presentaron entre 1947 e 1955 en recoñecemento dos mellores filmes en lingua estranxeira estreados nos Estados Unidos.
Propostas
A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas convidou as industrias cinematográficas de varios países a presentar os seus mellores filmes para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa dende o ano 1956. O Comité desta categoría supervisa todo o proceso e revisa tódolos filmes enviados. Despois disto, realízase unha votación secreta para determinar os cinco nomeados ó premio. A continuación amósase unha lista dos filmes que presentou Etiopía para a súa valoración pola Academia co respectivo ano e cerimonia de entrega.
Virginia C. Andrews
Cleo Virginia Andrews, nada en 1923 en Portsmouth, Virxinia e finada en 1986 en Virginia Beach, Virxinia, foi unha escritora norteamericana.
Traxectoria
A maior parte da súas obras son novelas de terror góticas e sagas de familia, xeralmente constan de cinco libros, no último explica gran parte da trama da serie. As súas novelas tiveron tanto éxito que tras a súa morte, os seus herdeiros, contrataron un escritor, Andrew Neiderman, para que escribise historias que se publicaron baixo o nome da escritora, aínda que baseadas en ideas orixinais dela.
Filmes de Panamá propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
Propostas
A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas convidou as industrias cinematográficas de varios países a presentar os seus mellores filmes para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa dende o ano 1956. O Comité desta categoría supervisa todo o proceso e revisa tódolos filmes enviados. Despois disto, realízase unha votación secreta para determinar os cinco nomeados ó premio. A continuación amósase unha lista dos filmes que presentou Panamá para a súa valoración pola Academia co respectivo ano e cerimonia de entrega.
Linguas lenca
As linguas lenca  son unha pequena familia de linguas indíxenas mesoamericanas extintas, faladas outrora no Salvador e Honduras (países onde o pobo indíxena lenca conta cunha poboación de 37 000 e 100 000 persoas respectivamente).
Clasificación
Historicamente, a maioría de lingüistas, seguindo a Lehman (1920) consideraban que existía algún parentesco coas linguas xincas, aínda que a evidencia a prol desta teoría é máis ben escasa. Recentemente A. Constenla (2002, 2005) baseándose no método comparativo logrou probar o parentesco das linguas lenca coas linguas misumalpas e á súa vez coas linguas chibchas.
Castro, Mesía
Patrimonio
No lugar do Lago, hai un pazo do século XVII, de estilo barroco, que posúe unha pequena capela cun retablo do ano 1842.
Pazo da Casa da Vila, do século XIX, mandado construír por Saturnino Aller Rodríguez, que foi presidente da Deputación da Coruña. Posúe unha boa biblioteca e un observatorio na parte máis alta, pois alí viviu Ramón María Aller Ulloa, coñecido astrónomo, sobriño do antigo dono.
Manuel Caamaño Pato
Manuel Caamaño Pato, nado en Negreira o 4 de decembro de 1905, foi un farmacéutico e político galego.
Traxectoria
Fillo de Alfredo Caamaño Ferreiro, e sobriño de Manuel Caamaño Ferreiro. Estudou Farmácia na Universidade de Santiago de Compostela. En 1930 foi multado con outros estudantes por repartir follas contra o bugallalismo en Negreira. Farmacéutico municipal de Fornelos de Montes dende 1935, promoveu a constitución do grupo de Izquierda Republicana no concello, do que foi elixido secretario en setembro de 1935. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 agochouse no Pazo de Cotón, e co seu irmán Alfredo Caamaño Pato pasou a Portugal, e por Francia chegou á zona republicana. Ao rematar a guerra marchou á República Dominicana en decembro de 1939. En 1941 exiliouse en México e despois en Venezuela.
Cumbraos, Mesía
Santa María de Cumbraos é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Mesía. Segundo o IGE en 2021 tiña 211 habitantes (100 mulleres e 111 homes) distribuídos en 14 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 262 habitantes.
Toponimia
O topónimo Cumbraos ten orixe no asentamento poboacional nos séculos IX e X de grupos de xente chegados desde Coímbra.
Patrimonio
A igrexa parroquial de Santa María de Cumbraos data do século XIII. No seu interior atópase un retablo barroco sen ornamentación.
Roberto I de Nápoles
miniatura|Roberto I de Nápoles Roberto I de Nápoles, chamado o Prudente, nado en 1278 e finado en Nápoles en 1343, foi rei de Nápoles e conde de Provenza (1309 - 1343).
Orixes familiares
Cuarto fillo do rei Carlos II de Nápoles e da raíña María de Hungría, sucedeu ao seu pai no trono de Nápoles en 1309. Era o irmán máis novo do rei de Hungría, Carlos Martel.
Ascenso ao trono
En 1309 foi nomeado herdeiro do seu pai ao trono de Nápoles e contou coa bendición do papa Clemente V. O seu sobriño Carlos I Roberto de Hungría, fillo de Carlos Martel e primoxénito de Carlos II de Nápoles, non reclamou a coroa napolitana por ser elixido herdeiro do reino húngaro á morte do seu pai.
Xefe do partido papal dos Güelfos, non foi quen de evitar a ruptura en 1330 co papa Xoán XXII.
Matrimonios e descendentes
Á morte de Violante en 1302, Roberto I casou de novo o 21 de xuño de 1304 en Cotlliure (o Rosellón) con Sancha de Mallorca, filla do rei Xaime II de Mallorca. Deste matrimonio non tivo fillos.
Fronte Polisario
miniatura|Bandeira da Fronte Polisario. miniatura|300px|dereita|deserto do [[Sáhara.]]
O Polisario ou a Fronte Polisario (en árabe, جبهة البوليزاريو), forma abreviada de Fronte Popular de Liberación de Saguía el Hamra e Río de Oro (Wādī ad-Dahab) é un movemento político e militar do Sáhara Occidental.
O Polisario é o sucesor da Organización Avanzada para a Liberación de Saguia el Hamra e Río de Oro dos anos 1960, dirixido por Mohamed Bassir, asasinado polo exército español durante a ditadura de Francisco Franco.
Traxectoria
Un grupo de estudantes, liderados por El-Uali Mustafa Sayyid, conforma o Polisario o 10 de maio de 1973 co propósito de atinxir a independencia do territorio mediante a loita armada, primeiro do dominio español e despois do marroquí e mauritano. O día 20 inician os primeiros enfrontamentos armados co ataque, por un grupo de sete guerrilleiros, ao posto de policía de Janguet Quesat, neste ataque como noutros os combates baséanse nunha estratexia de guerra de guerrillas, a primeira organizada nun deserto. Nun primeiro momento a maioría dos militantes do Polisario residen fóra do territorio e as accións armada serven para darse a coñecer no interior, o que se une o repartimento de propaganda nas cidades saharauís.
O 30 de setembro de 1973 nun ataque a unha patrulla de policías nativos a camelo, preto da fronteira de Mauritania, prodúcese a primeira morte por unha acción do Polisario, a do cabo xefe ao negarse a entregarse. En 1974 aumentaron as accións armadas do Polisario e as autoridades españolas vense obrigadas a realizar a coñecida como Operación Barrido para loitar contra o Polisario na zona de Echdeiría, pero non consegue os seus obxectivos de eliminar os grupos guerrilleiros e o 26 de outubro o Polisario sabotea unha cinta transportadora de fosfato preto do Aaiún, o que supón que o transporte do mineral quede paralizado varias semanas. O 18 de novembro prodúcese o enfrontamento máis grave ata entón entre o Polisario e as forzas españolas, morren 2 persoas polas forzas polisarias e 6 polas españolas.
Entre o 14 e o 19 de xuño e o 3 e o 10 de xullo de 1975 realízanse negociacións en Alxer entre o goberno español e o Polisario, que leva ás autoridades españolas a recoñecer ao Polisario como "forza nacional fundamental, non exclusiva, do Sáhara", e o Polisario aumenta a súa influencia no interior do Sáhara entre os saharauís moderados, que vén nel unha saída pacífica e controlada cara a independencia. tras a xuntanza o PUNS e o Polisario do 12 de outubro a maioría dos membros do PUNS incorporáronse ao Polisario. O 22 de outubro entrevístanse o gobernador do Sáhara e o secretario Xeral do Polisario, tras o anuncio o día 16 por parte de Hassan II da Marcha Verde. Pero o goberno español, ao tempo, comezara as negociacións co marroquino para frear a Marcha Verde.
Lanzá, Mesía
San Mamede de Lanzá é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Mesía. Segundo o IGE en 2021 tiña 145 habitantes (72 homes e 73 mulleres) distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 221 habitantes.
Fronte Polisario
Traxectoria
Tras os acordos de Madrid do 14 de novembro de 1975 polos que España cedeu o Sáhara Occidental a Marrocos e Mauritania, a guerrilla continúa combatendo aos países veciños que se repartiron o territorio, logrando o 5 de agosto de 1979 que Mauritania cedese a súa parte do Sáhara Occidental ao Polisario, pero isto non é recoñecido por Marrocos, que se anexiona esa zona.
Lanzá, Mesía
Patrimonio
A igrexa parroquial de San Mamede de Lanzá é de construción recente, pero no interior conta cun retablo da antiga capela, obra atribuída ao arquitecto e escultor Casas e Novoa.
Fronte Polisario
Traxectoria
Dende 1975, a organización ten o seu centro de operacións en Tinduf, territorio alxeriano, e mantén un amplo apoio no interior do Sáhara español e entre os estudantes saharauís nas Canarias e Madrid. O mesmo ano as Nacións Unidas recoñecen o movemento. En febreiro de 1976 a Polisario proclama a República Árabe Saharauí Democrática (RASD) cun goberno no exilio. A RASD é membro da Unión Africana. Foi recoñecida como estado por 66 países, a maioría africanos ou latinoamericanos. Outros moitos estados non recoñecen ao Sáhara Occidental pero si o Polisario como representante do pobo saharauí.
Os combates seguen durante 1976 e 1977, época durante a que a FP conta cuns 10.000 homes armados, atacando as localidades nas que se estableceran os marroquís e mauritanos e as instalacións de Fosbucrá, pero tamén o sur de Marrocos. Marrocos perdeu neses anos 20 avións e helicópteros, 600 vehículos e perdeu uns 4.200 homes, mentres Mauritania perdía 1.600 homes, segundo datos do Polisario. ata o 6 de setembro de 1991, día en que se acorda un alto o fogo trala creación dos muros marroquís.
A MINURSO (Misión das Nacións Unidas para o Referendo do Sáhara Occidental) é o organismo encargado de velar polo alto o fogo e preparar un referendo, aínda non celebrado.
O Polisario controla a parte occidental do territorio alén dos muros (un total de oito), aínda que o territorio está practicamente deshabitado e as súas tropas están estacionadas en Alxeria.
En Tinduf están organizados os Campos de refuxiados saharauís. Ata fai un tempo tiñan no seu poder uns 500 soldados marroquís como prisioneiros de guerra, algúns dende hai máis de 20 anos, aínda que foron liberados incondicionalmente como xesto de boa vontade. En Marrocos foi censurada toda información sobre esta liberación, xa que a monarquía alauíta nunca recoñeceu a existencia de prisioneiros marroquís en mans do Polisario.
O apoio tradicional de Libia e Alxeria diminuíu.
Ideario do Polisario
Dende os seus comezos, o ideario político da Fronte Polisario, baséase en:
É unha ideoloxía xurdida da guerra e para a guerra, nun momento en que se impoñía a necesidade da súa identificación como pobo ante a invasión marroquí e o abandono de España. A necesidade de organizar as poboacións nos campamentos e a relativa complexidade do novo estado engaden outros conceptos extraídos do mundo árabe.
Así o Polisario considera que o pobo saharauí forma parte:
A súa estratexia política está encamiñada cara a:
O Polisario considera que, no noroeste africano, a coexistencia dun progresismo nacionalista e do que consideran un réxime reaccionario (o marroquí). O programa dô Polisario maniféstase contra o imperialismo, o colonialismo e a explotación. As ideas democráticas de corte occidental están reflectidas na Constitución:
Tódolos cidadáns son iguais ante a lei, cos mesmos dereitos e deberes.
Nos aspectos sociais:
Filmes de Montenegro propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
Montenegro presentou filmes para o Óscar ó mellor filme internacional por primeira vez no ano 2013. O premio é concedido anualmente pola Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas dos Estados Unidos de América a unha longametraxe producida fóra dos Estados Unidos e cuxo diálogo estea principalmente nunha lingua diferente do inglés. O galardón foi creado para a 28ª edición dos premios, sucedendo os premios honoríficos non competitivos que se presentaron entre 1947 e 1955 en recoñecemento dos mellores filmes en lingua estranxeira estreados nos Estados Unidos.
Cabrui, Mesía
San Martiño de Cabrui é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Mesía. Segundo o IGE en 2021 tiña 180 habitantes (103 mulleres e 77 homes) distribuídos en 24 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 236 habitantes.
miniatura|Cabrui no [[Catastro de Ensenada (1752).]] miniatura|Cabrui no [[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar de Pascual Madoz (1846). ]]
Historia
No ano 1173 o couto de Cabrui foi doado por Fernando II de Galiza e León ao mosteiro de Sobrado.
Patrimonio
A igrexa parroquial de San Martiño de Cabrui é do século XIII, aínda que ten engadidos doutras épocas, como o campanario, que data do XVIII. A parte máis antiga é o arco triunfal que descansa sobre uns piares rectangulares.
A Casa do Coronel data do primeiro terzo do século XX, foi construída a partir dos bosquexos dun alumno de arquitectura (o logo afamado arquitecto Antonio Tenreiro Rodríguez) que cumpría o servizo militar baixo as ordes do coronel propietario da casa.
Persoeiros
Nesta parroquia, no lugar das Foucellas, naceu en 1908 o guerrilleiro antifranquista Benigno Andrade García "O Foucellas".
Pontedeume, Pontedeume, Pontedeume
Pontedeume é o único lugar da parroquia de Pontedeume no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Tiña 4.624 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 2.229 eran homes e 2.395 eran mulleres.
É a entidade de poboación máis importante do concello, tendo case dez veces máis poboación cá segunda (Chao de Vilar). A capitalidade municipal radica neste lugar urbano.
Olas, Mesía
San Lourenzo de Olas é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Mesía. Segundo o IGE en 2021 tiña 250 habitantes (129 mulleres e 121 homes) distribuídos en 2 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 351 habitantes.
Patrimonio
A igrexa parroquial de San Lourenzo de Olas, de estilo barroco, data de 1680. Consérvase unha lápida conmemorativa e un escudo que lembra aos autores da obra, e a data. Na fachada destaca a espadana no eixo central. En 1968 sufriu unha modificación.
A Capela de San Isidro é unha pequena construción barroca que alberga un retablo formado por varias imaxes, destacando a do patrón da capela.
Filmes de Paraguai propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
Paraguai presentou filmes para o Óscar ó mellor filme internacional por primeira vez en 2015. O premio é concedido anualmente pola Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas dos Estados Unidos de América a unha longametraxe producida fóra dos Estados Unidos e cuxo diálogo estea principalmente nunha lingua diferente do inglés. O galardón foi creado para a 28ª edición dos premios, sucedendo os premios honoríficos non competitivos que se presentaron entre 1947 e 1955 en recoñecemento dos mellores filmes en lingua estranxeira estreados nos Estados Unidos.
Propostas
A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas convidou as industrias cinematográficas de varios países a presentar os seus mellores filmes para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa dende o ano 1956. O Comité desta categoría supervisa todo o proceso e revisa tódolos filmes enviados. Despois disto, realízase unha votación secreta para determinar os cinco nomeados ó premio. A continuación amósase unha lista dos filmes que presentou Paraguai para a súa valoración pola Academia co respectivo ano e cerimonia de entrega.
Mesía, Mesía
Xeografía
Localízase ao oeste do concello. Limita ao noroeste con Visantoña, ao suroeste con Olas, ao sueste con Xanceda, ao leste con Bascoi e ao norte co concello de Oza-Cesuras.
Caracterízase por ser accidentada con dúas zonas de pendentes diferenciadas. Por un lugar, a pendente acusada, na galla dun 13 a un 25 %, ao leste do río Samo e por outro lugar, unha pendente máis suave, dun 6 a un 13 % de pendentes, ao leste do río Samo. As cotas máis altas danse nesa primeira zona, chegando aos 462 metros de altitude no Monte Alfonsín.
Comunícase a través da estrada AC-223.
Patrimonio
A igrexa parroquial de San Cristovo de Mesía data do século XVIII, presenta planta de cruz grega. Dentro alberga un retablo ornamentado con pezas clásicas, encabezadas pola imaxe de San Cristovo.
O Pazo de Recelle data do século XVII, ten escudo na fachada. A estrutura é unha planta rectangular. Nas inmediacións atopamos un hórreo de tres cepas e unha fonte con pía de cantería.
Jaume Pérez Montaner
Jaume Pérez Montaner, nado en L'Alfàs del Pi en 1938, é un escritor valenciano en lingua catalá.
Traxectoria
Estudou en Alcoi, nestes anos coñeceu a Joan Fuster, o que o marcou fondamente e o achegou ao coñecemento da literatura en lingua catalá. Fixo filosofía e letras na Universidade de Valencia e polas súas actividades antifranquistas estivo preso durante quince meses. Dende 1967 e durante anos viviu nos Estados Unidos exercendo como profesor en varias universidades. Profesor de literatura catalá na Universidade de Valencia. Dende 1999 até 2007 presidiu a Associació d'Escriptors en Llengua Catalana.
Adveniment de l'odi, o seu primeiro poemario, que publicou en 1976, aínda que está escrito entre 1973 e 1975, ten como tema central a saudade pola terra e a esperanza de volver a ela. Entre os seus outros poemarios destacan Museu de cendres (1980), L'heura del desig (1985), Fronteres (1994), L'oblit (1996). Tamén é autor de diversos ensaios de crítica literaria.
Ian Holm
Sir Ian Holm, nado o 12 de setembro de 1931 en Goodmayes (leste de Londres) e finado en Londres o 19 de xuño de 2020 foi un actor inglés. Fíxose famoso por interpretar o androide Ash en Alien, o Padre Vito Cornelius en Le Cinquième Élément, e o hobbit Bilbo Bulseiro en dous dos filmes de Peter Jackson: The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring e The Lord of the Rings: The Return of the King.
Durante moito tempo sufriu a enfermidade de Parkinson.
Bufarda, Ombre, Pontedeume
Bufarda é un lugar da parroquia de Ombre no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Tiña 4 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 2 eran homes e 2 eran mulleres.
Callobre, Miño
San Xoán de Callobre é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Miño. Segundo o IGE en 2013 tiña 211 habitantes (107 mulleres e 104 homes) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 247 habitantes.
Poeta maldito
Chámaselle poeta maldito (poète maudit en francés) a un poeta que vive fóra ou contra a sociedade. Son elementos típicos da biografía dun poeta maldito o abuso das drogas e o alcol, a loucura, a violencia e calquera pecado considerado así pola sociedade, que ocasionan en xeral unha morte na xuventude.
A frase popularizouse a raíz da colección de ensaios Les Poètes maudits (1884, 1888) de Verlaine. Estes eran estudos críticos e biográficos breves de seis poetas franceses que foran, na súa opinión, insuficientemente aprezados e comprendidos. Estes eran:
A frase pode ser unha referencia a "Bénédiction" ("Benzón"), primeiro poema d ' As Flores do mal (Les Fleurs du mal, 1857), de Baudelaire. Nos seus ensaios, Verlaine rende homenaxe ao Parnaso francés "decadente" que marcou a fin do Segundo Imperio Francés e os comezos da Terceira República Francesa. Os comentarios de Paul Verlaine, que coñecía persoalmente estes autores, puntuábanse con anéctodas de primeira man.
A expresión "poeta maldito" tivo tanto éxito que hoxe se pode utilizar para describir outros autores. Designa en xeral un poeta de talento que, sendo incomprendido desde a súa xuventude, rexeita os valores da sociedade, condúcese de maneira provocativa, perigosa, asocial ou autodestrutiva (en particular, co consumo de alcol e drogas), redacta textos de lectura difícil e, en xeral, morre antes de que se recoñeza e poña en valor o seu xenio. O prototipo puido ser François Villon (1431-1474) e outros como Baudelaire, Lautréamont, Antonin Artaud, Armand Robin ou mesmo Jim Morrison.
Cabría
Co nome de Cabría podemos referirnos a dous lugares do concello de Pontedeume:
Carantoña, Miño
San Xulián de Carantoña é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Miño. Segundo o IGE en 2013 tiña 147 habitantes (74 homes e 73 mulleres) distribuídos en 10 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 181 habitantes.
Visantoña, Mesía
Patrimonio
Lindando coa parroquia de Filgueira de Traba (concello de Oza-Cesuras) está o castro da Braña. A igrexa parroquial de San Martiño de Visantoña, de construción recente, é de planta rectangular. No interior gárdase un retablo do século XVIII.
Bemantes, Miño
San Tomé de Bemantes é unha parroquia que se localiza no centro do concello de Miño. Segundo o IGE de 2013 tiña 565 habitantes (283 mulleres e 282 homes) distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 578 habitantes.
Cabría Nova, Ombre, Pontedeume
Cabría Nova é un lugar da parroquia de Ombre no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Tiña 127 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 60 eran homes e 67 eran mulleres.
Lingua akei
O akei ou tasiriki é unha lingua malaio-polinesia que se fala en Vanuatu.
Distribución xeográfica
Fálase no extremo suroeste da illa de Santo arredor da vila costeira de Tasiriki.
Escrita
Entre 1909 e 1924 realizáronse traducións parciais da Biblia.
Ablativo absoluto
En latín, chámaselle ablativo absoluto a unha frase nominal feita no ablativo e que indica o momento, condición ou circunstancias da acción que se describe na oración principal. Utilízase en moitas ocasións en que en galego se precisa dunha subordinada e a estrañeza desta construción ten provocado moitos dores de cabeza a xeracións de estudantes.
O ablativo absoluto é gramaticalmente independente do resto da oración. Normalmente combina un substantivo ou un pronome cun adxectivo. O suxeito vai no ablativo; o predicado pode ser:
Teoría da comunicación
A teoría da comunicación é a parte das ciencias sociais que se encarga de estudar os procesos humanos de comunicación; é dicir, aqueles en que ocorre un intercambio de ideas. Ten a súa raíz na palabra latina communicare, que significa poñer en común.
Teoría da comunicación
De acordo á forma en que tales procesos de comunicación ocorren, é posible falar de comunicación directa ou interpersoal (conversación presencial, mitin político), e aquela que ocorre a través dalgún medio como o correo (postal ou electrónico) o teléfono etc., nos que a comunicación se dá de xeito interpersoal; ou ben, por medio dalgún sistema masivo, como a radio, televisión, medios impresos, cine e Internet (nalgunhas das súas modalidades como o webcast, a web etc).
Se a comunicación se dá de tal xeito que haxa un fluxo de información continuo e en tempo real, fálase de comunicación sincrónica ou síncrona. Polo contrario, cando estes fluxos de información ocorren temporalmente espazados (como co correo), fálase dun xeito de comunicación non sincrónica, ou asincrónica (asíncrona).
Esta nova disciplina parte da socioloxía, a que lle achega as bases metodolóxicas para os primeiros estudos levados a cabo de xeito sistemático a principios do século XX, cando se da a masificación da radio, o primeiro medio masivo electrónico de comunicación.
Aínda que é posible falar xa de Comunicación masiva dende a invención da imprenta de Gutenberg, non é senón ata a década de 1920 cando se levan a cabo os primeiros estudos sobre a influencia da propaganda no contexto da Europa da preguerra, co ascenso dos réximes fascistas de Alemaña e Italia. Anterior a esta primeira etapa da disciplina, hai que remitirse ata os clásicos gregos. Aristóteles en varias ocasións abordou o tema da comunicación, aínda que sen conseguir detonar a fundación dunha escola dedicada de xeito particular a esta disciplina.
As ciencias da 'comunicación abranguen unha gran varidade de especialidades, entre as que destacan, entre outras: comunicación masiva, periodismo, relacións públicas, comunicación organizacional.
O obxecto de estudo das ciencias da comunicación, os procesos e fenómenos de comunicación, a miúdo é tamén abordado por parte doutras disciplinas, entre as que é posible mencionar a lingüística, a socioloxía, a antropoloxía social, a cibernética e a psicoloxía.
Entre as principais escolas ou correntes teóricas destacan:
Funcionalismo: unha das primeiras correntes que xurdiron nesta disciplina, e que busca estudar as formas en que un determinado mensaxe produce un efecto sobre a audiencia (estímulo-resposta). O clásico modelo da “agulla hipodérmica” pertence a esta escola, os postulados da que xa foron superados. Pódese situar cronoloxicamente arredor dos primeiros 30 anos do século XX.
A Escola de Frankfurt: Corrente crítica con base na teoría marxista, que se basea na crenza de que as formas simbólicas (ou mensaxes) xeradas pola industria cultural teñen como principal finalidade reproducir e perpetuar os modelos de dominación capitalista. Xorde en contraposición ó Funcionalismo, arredor da década de 1930.
Estudos culturais: Corrente contemporánea que busca analizar os procesos de comunicación dende unha perspectiva integral, tomando en conta ós emisores, receptores e ó contexto en que se producen os fenómenos de comunicación. Os teóricos desta corrente sosteñen que ó recibirse unha mensaxe, o receptor pode facer tres lecturas ou interpretacións da mesma:
- dominante (reproducindo os valores do emisor),
- negociada (aceptando algúns aspectos pero rexeitando outros)
- de negación (rexeitando totalmente o contido da mensaxe recibida).
Evaporación
Vista como unha operación unitaria, a evaporación é utilizada para eliminar o vapor formado por ebulición dunha solución ou suspensión líquida.
Escola Tel Quel
Os propósitos destes críticos son tanto ideolóxicos como estéticos. Un dos seus obxectivos é devolverlle á lingua o seu poder revolucionario orixinal. Phillipe Sollers mantén que "a literatura é lingua feita con lingua". A escola, influenciada entre outros por Roland Barthes e polas teorías da semiótica, pretendeu promover o interese e a comprensión cara autores franceses como o Marqués de Sade, Stéphane Mallarmé, Lautréamont ou Antonin Artaud.
Xanceda, Mesía
San Salvador de Xanceda é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Mesía. Segundo o IGE en 2021 tiña 304 habitantes (150 homes e 154 mulleres) distribuídos en 18 entidades de poboación, o que supón unha constante diminución en relación ao ano 2004, cando tiña 389 habitantes, e ao ano 1999, con 407 habitantes.
A capital municipal localízase no lugar do Campo das Mentiras.
Patrimonio
A igrexa parroquial de San Salvador de Xanceda data do século XVIII, ten planta en cruz latina. No interior sepárase o presbiterio do resto da construción por un arco de triunfo.
O castro de Xanceda, no cal se atopou en 1974 o denominado tesouro de Xanceda, que está depositado no Museo Arqueolóxico e Histórico Castelo de Santo Antón.
Varsha Adalja
Varsha Mahendra Adalja, nada en Bombai o 10 de abril de 1940, é unha escritora india en lingua gujarati.
Traxectoria
Comezou a escribir en 1966. Entre 1973 e 1976 foi editora do semanario para mulleres Sudha, e entre 1989 e 1990 foino da revista Gujarati Femina. Desde 1978 traballou no Gujarati Sahitya Parishad. Traballou coas colonias de leprosos, en cárceres e cos adivasis.
En 1965 casou con Mahendra Adalja. A súa irmá Ila Arab Mehta é tamén escritora.