cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brasil
Era contemporánea
A intención do novo réxime era ser transitorio, mais rematou por converteuse nunha ditadura plena coa promulgación da Lei Institucional Número Cinco (AI-5) de 1968. A censura e a represión en tódalas súas formas, incluíndo a tortura, non se restrinxiu tan só aos políticos opositores e aos militantes de esquerda, a súa acción alcanzou a todos aqueles a quen o réxime encaraba como opositores ou xente ligada a eles. Isto abrangueu practicamente a tódolos sectores sociais, entre eles artistas, estudantes, xornalistas, clérigos, sindicalistas, profesores ou intelectuais, alén dos propios militares e policías que demostrasen non estar aliñados co réxime. O réxime tamén participou na persecución internacional a disidentes suramericanos, en xeral a través da operación Cóndor, a cal practicou o terrorismo de Estado. A exemplo doutros réximes ditatoriais na historia, o réxime militar brasileiro atinxiu o auxe da súa popularidade nun momento de alto crecemento económico, que ficou coñecido como "milagre económico", intre que coincidiu co auxe da represión, nos coñecidos como anos de chumbo. miniatura|[[Michel Temer, Presidente do Brasil de 2016 a 2018.]] O desgaste natural de anos de poder ditatorial, que non abrandou a represión, sumado á incapacidade de lidar coas crises económicas e as presións populares, fixeron inevitable a apertura política do réxime, a cal foi conducida polos xenerais Ernesto Geisel, quen asumiu a presidencia en 1974 coa promesa dun proceso de redemocratización "lento, gradual e seguro". En 1978 anulou a Lei Institucional Número Cinco, aínda que o réxime militar continuou co seu sucesor, o xeneral João Figueiredo, para completar a plena transición cara á democracia. Coa promulgación da Lei da Marcha en 1979, o Brasil comezou amodiño a súa volta á democracia, que se completaría coa volta dos civís ao poder en 1985, cando José Sarney asumiu a presidencia. Con todo, Sarney nunca foi moi popular debido á continuidade da crise económica e hiperinflación herdadas do réxime militar. O mal resultado deste goberno permitiu a elección en 1989 do case descoñecido Fernando Collor, que posteriormente sufriría proceso de impeachment, fundamentado en acusacións de corrupción, polo Congreso Nacional brasileiro en 1992. Collor foi sucedido polo seu vicepresidente, Itamar Franco, que nomeou como Ministro de Facenda a Fernando Henrique Cardoso, quen creou o exitoso Plan Real que cal trouxo a estabilidade á economía brasileira.
En consecuencia, Fernando Henrique Cardoso foi elixido como presidente en 1994 e novamente en 1998. A transición pacífica de poder cara ao seu principal opositor, Luiz Inácio Lula da Silva, elixido en 2002 e reelixido en 2006, mostrou que o Brasil finalmente conseguiu alcanzar a súa procurada estabilidade política. En 2010, Dilma Rousseff converteuse na primeira muller elixida presidente, a segunda persoa en chegar á presidencia sen nunca antes disputar unha elección e a primeira en chegar á presidencia con plenitude democrática, tras outro goberno democrático que cumpriu o seu mandato completo.
En xuño de 2013 comezaron a celebrarse moitas manifestacións populares, nas que centenares de miles de persoas saíron ás rúas de varias cidades. As protestas, que inicialmente eran para contestar os aumentos nas tarifas de transporte público, gañaron un grande apoio popular despois que as policías militares estatais reprimiran as manifestacións de forma violenta e desproporcionada. A partir de entón, as protestas tomaron maiores proporcións, pasando a abranguer unha gran variedade de temas, como os gastos públicos en grandes eventos deportivos internacionais, a mala calidade dos servizos públicos e indignación contra a corrupción política en xeral.
Xeografía
miniatura|esquerda|275px|Mapa físico do Brasil. O territorio brasileiro está atravesado por dous planos xeográficas imaxinarias: o Ecuador, que pasa pola foz do Amazonas, e o Trópico de Capricornio, que cruza pola cidade de São Paulo. O país ocupa unha área vasta ao longo da costa Leste de América do Sur e abarca gran parte do interior do continente, compartindo fronteiras terrestres co Uruguai ao sur; a Arxentina e Paraguai ao suroeste; Bolivia e o Perú ao oeste; Colombia ao noroeste e Venezuela, Suriname, Güiana e a Güiana Francesa ao norte. Desta forma, ten fronteiras en común con tódolos países de Suramérica, excepto con Ecuador e Chile. O territorio brasileiro tamén engloba unha serie de illas e arquipélagos, como Fernando de Noronha, o Atol das Rocas, San Pedro e San Paulo e Trindade e Martim Vaz. O tamaño, relevo, clima e recursos naturais fan do Brasil un país xeograficamente diverso.
O Brasil é ademais o quinto Estado máis grande do mundo, despois de Rusia, o Canadá, a China e os Estados Unidos, ademais de ser o terceiro máis grande de América, cunha superficie total de 8 514 876,599 km², incluíndo 55.455 km² de auga. Debido a esta gran superficie, o seu territorio abarca tres fusos horarios, dende o UTC-4 nos estados occidentais, ao UTC-3 para os estados do leste, ademais de ser a hora oficial do Brasil, e UTC-2 para as illas.
O país está bañado exclusivamente polo océano Atlántico, cun litoral en xeral pouco recortado que vai dende o cabo Orange, no norte, até o arroio Chuí no sur, cunha lonxitude de 7491 km, que aumenta até os 9198 km se se consideran os saíntes e entrantes costeiros; isto convérteo no [15º litoral máis longo do mundo. Dos vinte e seis estados brasileiros nove non teñen litoral, así como tampouco o Distrito Federal. A maioría dos dezasete estados costeiros teñen as súas capitais situadas preto da costa, salvo Porto Alegre (Río Grande do Sur), Curitiba (Paraná), São Paulo (Estado de São Paulo), Teresina (Piauí), Belém (Pará) e Macapá (Amapá). Con todo, tanto Porto Alegre, como Belém e Macapá atópanse emprazadas preto de grandes ríos navegables, polo que son igualmente accesibles dende o litoral.
O Brasil conta cun sistema denso e complexo de ríos, un dos máis extensos do mundo, con oito grandes concas hidrográficas que drenan no Atlántico, o que supón a maior reserva de auga doce do planeta. Os ríos máis importantes son o Amazonas, que é o río máis grande do mundo tanto en extensión (6.937,08 km) como en volume de auga (12.500 millóns de litros por minuto, o Paraná, o seu maior afluente, o Iguazú, que dá orixe ás Cataratas do Iguazú, o Negro, São Francisco, Xingu, Madeira e o Tapaxós.
A topografía brasileira é tamén moi diversa, e inclúe varios outeiros, montañas, chairas e mesetas. Gran parte do terreo sitúase a unha altitude de entre os 200 a 800 msnm, estando a maior parte das terras altas situadas na parte sur do país. O noroeste brasileiro é unha meseta composta por un terreo amplo interrompido por algúns outeiros, mentres que a rexión sueste é máis accidentada, cunha masa complexa de cordilleiras e serras que alcanzan altitudes de máis de 1200 m. Estes accidentes inclúen a serra da Mantiqueira, a serra do Espiñazo e a serra do Mar. No norte, o escudo güianés constitúe unha foxa de drenaxe principal, separando os ríos que corren cara ao sur da conca do Amazonas dos ríos que desembocan no sistema do río Orinoco, ao norte en Venezuela. O punto máis alto do Brasil é o Pico da Neblina, na fronteira con Venezuela, con 2994 m de altitude.
Clima
A consecuencia de factores variados, a diversidade climática do territorio brasileiro é moi grande. De entre eles, destácase a fisionomía xeográfica, a extensión territorial, o relevo e a dinámica das masas de aire. Este último factor é de suma importancia porque afecta directamente tanto á temperatura como á pluviosidade, provocando as diferenciacións climáticas rexionais. As masas de ar que interfiren máis directamente son a ecuatorial (continental e atlántica), a tropical (continental e atlántica) e a polar atlántica.
Brasil presenta o clima super-húmido con características diversas, tales como o super-húmido quente (ecuatorial), en tramos da rexión Norte do Brasil; super-húmido mesotérmico (subtropical), na Rexión Sur do Brasil e sur de Estado de São Paulo, e super-húmido quente (tropical), nunha estreita franxa litoranea de Estado de São Paulo ao Río de Xaneiro, Vitoria, sur da Baía ata Salvador, sur de Sergipe e norte de Alagoas.
180px|miniatura|esquerda|[[Clima tropical no arquipélago de Fernando de Noronha.]] O clima húmido, tamén ten varias características: clima húmido quente (ecuatorial), no Acre, Rondônia, Roraima, norte de Mato Grosso, liches do Amazonas, Pará, Amapá e pequeno tramo ao oeste do Maranhão; clima húmido subquente (tropical), en Estado de São Paulo e sur do Mato Grosso do Sul, e o clima húmido quente (tropical), no Mato Grosso do Sul, sur de Goiás, suroeste e unha estreita franxa do oeste de Minas Xerais, e unha franxa de Sergipe e do litoral de Alagoas á Paraíba. O clima semi-húmido quente (tropical), corresponde á área sur do Mato Grosso do Sul, Goiás, Tocantins, sur do Maranhão, suroeste do Piauí, Minas Xerais, unha franxa ben estreita a liches da Baía, ao oeste do Río Grande do Norte e un tramo da Baía meridional.
O clima semi-árido, con diversificación canto á humidade, correspondendo a unha ampla área do clima tropical quente. Así, tense o clima semi-árido brando, no nordeste do Maranhão, Piauí e parte sur da Baía; o semi-árido mediano, no Ceará, Rio Grande do Norte, Paraíba, Pernambuco e interior da Baía; o semi-árido forte, ao norte da Baía e interior da Paraíba, e o semi-árido moi forte, en pequenas porcións do interior da Paraíba, de Pernambuco e norte da Baía.
Malia que é variado, o clima no Brasil é relativamente estábel, sen a ocorrencia de grandes catástrofes meteorolóxicas, porén, un raro ciclón ocorreu en 2004 entre o Rio Grande do Sul e Santa Catarina, quedando coñecido como Furacán Catarina.
A maior temperatura rexistrada no Brasil foi 44,7 °C en Bom Jesus, Piauí, en 21 de novembro de 2005, superando o récord de Orleans (Santa Catarina) de 44,6 °C, de 6 de xaneiro de 1963. Xa a máis pequena temperatura rexistrada foi de -17,8 °C no Morro da Igrexa, en Urubici (Santa Catarina), en 29 de xuño de 1996, superando o récord do municipio de Caçador, no mesmo estado, de -14 °C, no inverno de 1975.
É interesante destacar que os municipios catarinenses de Urubici (detentor do actual récord nacional de temperatura máis baixa, no Morro da Igreja) e Orleans (antigo detentor do récord de temperatura máis alta no Brasil) fan fronteira entre si.
Hidrografía
miniatura|dereita|As [[Cataratas do Iguaçu, no Parque Nacional do Iguaçu.]] O Brasil abriga a maior rede hidrográfica do mundo. Os seus ríos pertencen a diversas bacías hidrográficas. As maiores son:
Os ríos Paraná, Paraguai e Uruguai van formar o Río da Prata por iso dise que eles forman a Bacía Platina.
A Bacía Amazónica é a maior do Brasil. Nela existen preto de 1.100 ríos. O principal é o río Amazonas, que nace nos Andes peruanos. Ao entrar no Brasil el chámase río Solimões ata recibir o río Negro, cando pasa a chamarse Amazonas. A Canle do Norte, no lado occidental do arquipélago do Marajó, está considerado como a súa foz. Aínda que está próxima ao encontro das augas do río Negro co Solimões, a cidade de Manaus queda nas marxes do Negro, o que fai que a cidade de Macapá estea considerada a única capital brasileira bañada polo río Amazonas. Macapá está cortada pola liña do Ecuador, cun monumento onde se pode observar o fenómeno do equinoccio.
Xeoloxía
miniatura|180px|dereita|Localización detallada. Brasil posúe terreos xeolóxicos moi antigos e bastante diversificados, dada a súa extensa área territorial. Non existen, con todo, cadeas oroxénicas modernas, datadas do Mesozoico, como os Andes, os Alpes e o Himalaia. Velaí a razón pola cal a modestia das altitudes é unha das características principais da xeomorfoloxía brasileira. Raros son os puntos nos que o relevo ultrapasa dous mil metros de altitude, non sendo que as maiores altitudes illadas se atopen na fronteira norte do país, mentres as maiores medias rexionais están na Rexión Sueste, principalmente nas fronteiras de Minas Xerais e Río de Xaneiro. As rochas máis antigas integran áreas de escudo cristalino, representadas polos cratons: Amazónico, Guianas, San Francisco, Río da Prata, acompañado por extensas franxas móbiles proterozoicas. Da existencia destes cratons advén outra característica xeolóxica moi importante do territorio: a súa estabilidade xeolóxica.
Son infrecuentes no Brasil os grandes movementos sísmicos ou terremotos. Tampouco existe actividade volcánica intensiva. As partes máis accidentadas do relevo son resultado de dobramentos ou arqueamentos antigos da costa, datados do proterozoico (franxas móbiles). As áreas de coberturas sedimentares están representadas por tres grandes bacías sedimentarias: Bacía Amazónica, Bacía de Paraná e máis a Bacía do Parnaíba, todas presentando rochas de idade paleozoica.
Medio ambiente
miniatura|180px|O [[xaguar é un mamífero típico da Amazonia brasileira.]] O Brasil é o país de maior biodiversidade do planeta: unha entre cada cinco especies atópanse nel. Foi o primeiro signatario da Convención sobre a Diversidad Biolóxica (CDB), e é considerado megabiodiverso – o país é o responsábel de aproximadamente 14% da biota mundial – pola Conservation International (CI).
A biodiversidade pode ser cualificada pola diversidade en ecosistemas, en especies biolóxicas, en endemismos e en patrimonio xenético.
Debido á súa dimensión continental e á gran variación xeomorfolóxica e climática, o Brasil abriga seis biomas, 49 ecorrexións, xa clasificadas, e incalculables ecosistemas. Os biomas son: Amazonia, O Cerrado, Mata Atlântica, Pantanal, Pampas e Caatinga.
Por ese motivo, é grande a presión internacional para que o Brasil preserve o seu medio ambiente, tarefa na cal o país en gran medida fallou. Exemplos son a destrución das súas biomas, como a Amazonia, a Mata Atlántica e o Pechado. Aquel que é considerado o maior desastre ecolóxico da historia do Brasil, con todo, deuse o ano de 1998, cando da enchedura do reservatorio da Fábrica hidreléctrica Enxeñeiro Sérgio Motta (Porto Primavera), no Mato Grosso do Sul, pola Compañía Energética de São Paulo. A fábrica, considerada a terceira máis ineficiente do mundo, posúe o maior lago artificial do Brasil, o que custou a destrución dun dos máis ricos ecosistemas do Brasil e do mundo, o desaloxamento de miles de familias e a morte por afogamento de ducias de especies animais en risco de extinción, unha vez que a CESP non realizou o seu salvamento. Tamén desapareceron varias especies vexetais en extinción e a maior e mellor reserva de arxila da América do Sur.
Antártica
Os últimos anos o Brasil demostrou interese no continente Antártico, instalando alá a Base Antártica Comandante Ferraz.
Goberno e política
Consonte coa Constitución de 1988, o Brasil é unha república federativa presidencialista. A forma de Estado foi inspirada no modelo estadounidense, con todo, o sistema legal brasileiro segue a tradición romano-xermânica do Dereito Positivo. O federalismo no Brasil é máis centralizado do que o federalismo estadounidense; os estados brasileiros teñen menos autonomía do que os estados norteamericanos, especialmente en canto á creación de leis. miniatura|O [[Palacio do Planalto, sede do Poder Executivo.]]
Os poderes son divididos en 3: Poder Executivo, Poder Lexislativo e Poder Xudicial, totalmente independentes e con igual peso político.
O Poder Executivo é exercido por un Presidente da República, que acumula as funcións de xefe de Estado e xefe de Goberno, electo cuadrienalmente, con posibilidade de só unha reelección consecutiva.
O Poder Xudicial, cuxa instancia máxima é o Supremo Tribunal Federal, pola súa banda é responsábel por interpretar a Constitución Federal. Está composto de once ministros indicados polo presidente baixo aprobación do Senado, de entre individuos de acreditada sapiencia xurídica. A composición dos ministros do Supremo Tribunal Federal non se renova completamente cada mandato presidencial: o presidente soamente indica un novo ministro cando un deles se xubila ou ben falece.
Os tribunais organízanse en diversas pólas separadas por cualificacióms, habendo un para a xustiza común, e outros para a xustiza militar, laboral (relacións entre empregados e empregadores) e electoral (organización e fiscalización de eleccións). Asuntos de xustiza común que envolven intereses da Unión deben ser xulgados en tribunais federais. Os estados posúen cadanseus tribunais para a xustiza común, organizados nunha primeira instancia de xuízo por un xuíz, e unha segunda instancia de xuízo colexiado (en grupo) por un tribunal.
Abaixo do Supremo Tribunal Federal, que só tutela en materias de interese constitucional, as instancias máximas son o Superior Tribunal de Xustiza (para a xustiza común), Tribunal Superior do Traballo, Tribunal Superior Electoral e o Superior Tribunal Militar.
Lei
miniatura|200px|Interior do [[edificio do Supremo Tribunal Federal, sede do Poder Xudicial.]]
A lei brasileira está baseada na tradición romano-xermánica. Así, os conceptos de dereito civil prevalecen sobre prácticas de dereito común. A maior parte da lexislación brasileira está codificada, aínda que os estatutos non-codificados sexan unha parte substancial do sistema, desempeñando un papel complementario. Decisións do Tribunal e orientacións explicativas; no entanto, non son vinculativas sobre outros casos específicos, excepto nalgunhas situacións. Obras de doutrina e as obras de xuristas académicos teñen forte influencia na creación de dereito e en casos de dereito. O sistema xurídico baséase na Constitución federal, que foi promulgada en 5 de outubro de 1988 e é a lei fundamental do Brasil. Todos as outras lexislacións e as decisións do Tribunal deben coresponder aos seus principios. Os estados teñen as súas propias Constitucións, que non deben entrar en contradición coa Constitución federal. Municipios e o Distrito Federal non teñen as súas propias Constitucións; a no canto diso, eles teñen leis orgánicas. Entidades lexislativas son a principal fonte dos estatutos, aínda que en determinadas cuestións organismos do poder xudicial e executivo poden promulgar normas xurídicas.
A xurisdición está administrada polas entidades do poder xudicial, aínda que en situacións raras a Constitución federal permita que o Senado Federal interfira nas decisións xurídicas. Existen tamén xurisdicións especializadas como a Xustiza Militar, a Xustiza do Traballo e a Xustiza Electoral. O Tribunal máis alto é o Supremo Tribunal Federal. Este sistema foi criticado nas últimas décadas debido á lentitude, na que as decisións finais son emitidas. Accións xudiciais de recurso poden levar varios anos para se resolveren e, nalgúns casos, máis dunha década expirar antes de que as decisións definitivas estean feitas.
Política externa e forzas armadas
miniatura|esquerda|200px|[[Mapa-mundi coa localización das embaixadas brasileiras (en azul).]]
As Forzas Armadas do Brasil comprenden o Exército Brasileiro, a Mariña do Brasil, e a Forza Aérea Brasileira. A Policía Militar é descrita como unha forza auxiliar ao Exército pola Constitución, pero baixo o control de cadanseu estado e de cadanseu respectivo gobernador. As forzas armadas brasileiras son as maiores da América Latina. A Forza Aérea Brasileira é o póla de guerra aérea das Forzas Armadas Brasileiras, sendo a maior forza aérea da América Latina, con preto de 700 avións tripulados en servizo. A Mariña do Brasil é responsábel polas operacións navais e pola garda das augas territoriais brasileiras. É a máis antiga das Forzas Armadas brasileiras e a única Mariña da América Latina que opera un porta-avións, o NAe São Paulo (antigo FS Foch da Mariña Francesa). Xa o Exército brasileiro é responsábel polas operacións militares por terra, contando cunha forza de preto de 190.000 soldados. Por fin, como o Brasil adopta o servizo militar obrigatorio, a súa forza militar é unha das maiores do mundo con efectivo calculado en máis de 1 600 000 homes en idades de reservista por ano.
Principais rexións metropolitanas
O Brasil ten 36 cidades con máis de 500 mil habitantes e 30 rexións metropolitanas, 20 das cales teñen máis de 1 000 000 de habitantes en 2007. As principais están abaixo.
Economía
A economía do país está bastante diversificada: agricultura, industria mineira, industria téxtil, industria automobilística, industria petroquímica e de transformación, industria electrónica e, máis recentemente, a industria do turismo e o mercado de servizos.
O Brasil é a sexta maior economía mundial e a maior da América Latina, de acordo co Produto interno Bruto calculado con base no método da paridade do poder de compra segundo o Fondo Monetario Internacional. O PIB per cápita, no entanto, é inferior a algúns países de América do Sur (a Arxentina, Chile e o Uruguai).
O primeiro produto que moveu a economía do Brasil foi o azucre, na capitanía de Pernambuco, durante o período de colonia, seguindo polo ouro na rexión de Minas Xerais. Xa independente, un novo ciclo económico xurdiu, agora co café. Ese momento foi fundamental para o desenvolvemento do estado de São Paulo, que acabou por tornarse o máis rico do país.
A pesar de ter, ao longo da década de 1990, un salto cualitativo na produción de bens agrícolas, acadar o liderado mundial en diversos produtos, con reformas comandadas polo goberno federal, a pauta de exportación brasileira foi diversificada, cunha enorme inclusión de bens de alto valor agregados como xoias, avións, automóbiles e pezas de roupa.
Actualmente o país está entre os 20 maiores exportares do mundo, co US$ 142 mil millóns (en abril de 2007) vendidos entre produtos e servizos a outros países. Mais cun crecemento de dous díxitos ao ano desde o goberno Fernando Henrique, en poucos anos a expectativa que o Brasil estea entre as principais plataformas de exportación do mundo.
En 2004 o Brasil comezou a crecer, acompañando a economía mundial. Isto débese a unha política adoptada polo presidente Lula, no entanto, gran parte da prensa reclamou as altas taxas de xuros adoptadas polo goberno. A finais de 2004 o PIB creceu 5,7%, a industria creceu na franxa de 8% e as exportacións superaron todas as expectativas. Porén en 2005 a economía desacelerou, cun crecemento de 3,2%, sendo que en 2006 houbo unha pequena mellora, cun crecemento do 3,7%, moi por debaixo da media mundial de países emerxentes, de 6,5%. En 2007, operando as expectativas dos especialistas, a economía aqueceuse e volveu crecer como en 2004, con crecemento previsto do 5,4%, despois 4,5% inicialmente, tendo a industria o maior crecemento. A taxa de investimento no Brasil sitúase en torno ao 17% do PIB, moi inferior ao índice dos seus pares emerxentes. En 2006 o PIB alcanzou R$ 2 322 000 mil millóns (US$ 1 067 000 mil millóns).
O Brasil é visto polo mundo como un país con moito potencial como a Rusia, a India e máis a China, as economías BRICs. A política exterior adoptada polo Brasil prioriza as alianzas entre países subdesenvolvidos para negociaren cos países ricos. O Brasil, así como a Arxentina e máis a Venezuela veñen mantendo o proxecto da ALCA en discusión, conxuntamente cos Estados Unidos. Existen tamén iniciativas de integración na América do Sur, colaboración na economía e nas áreas sociais.
Algúns expertos en economía, como o analista Peter Gutmann, afirman que en 2050 o Brasil pode vir a acadar estatísticas no estándar de vida verificado en 2005 nos países da Zona Euro.
Compoñentes
A economía brasileira (recentemente clasificada como "grao de investimento") é diversa, abranguendo a agricultura, a industria e unha multiplicidade de servizos. Actualmente o país debe conseguir impor a súa lideranza global grazas ao desenvolvemento da súa economía. A forza económica que o país ten demostrado, vén en parte, aoboommundial nos prezos de commodities e de mercadorías para exportación, como a carne bovina e a soia. A perspectivas da economía brasileira ten mellorado aínda máis grazas a descubertas de enormes xacementos de petróleo e gas natural na conca de Santos. É tamén unha potencia mundial en agricultura e en recursos naturais, o Brasil desencadeou a súa maior explosión de prosperidade económica das últimas tres décadas. dereita|miniatura|[[Embraer ERJ-145|Embraer ERJ-135, jato desenvolvido pola empresa brasileira Embraer. Avións son un dos produtos sofisticados exportados polo Brasil.]]
A agricultura e sectores aliados, como a silvicultura, explotación forestal e máis a pesca contabilizaron 5,1% do produto interior bruto en 2007, unha performance que pon o agronegocio nunha posición de privilexio no balance comercial do Brasil, a pesar das barreiras comerciais e das políticas de subsidios adoptado polos países desenvolvidos. A industria de automóbiles, aceiro, petroquímica, computadores, aeronaves e bens de consumo duradeiros contabilizan 30,8% do produto interior bruto brasileiro. A actividade industrial está concentrada xeograficamente nas rexións metropolitanas de São Paulo, Río de Xaneiro, Curitiba, Campinas, Porto Alegre, Belo Horizonte, Manaus, Salvador, Recife e Fortaleza. Industrias de alta tecnoloxía tamén están concentradas nestas áreas.
O país responde por tres quinto da produción industrial da economía sur-americana e participa de diversos bloques económicos como: o Mercosur, o G-22 e o Grupo de Cairns. O seu desenvolvemento científico e tecnolóxico, aliado a un parque industrial diversificado e dinámico, atrae investimentos externos. Os investimentos directos foron da orde de vinte millóns de dólares por ano, contra dous millóns por ano durante a década pasada.
O Brasil comercializa regularmente con máis dunha centena de países, sendo que 74% dos bens exportados son manufaturados ou semimanufaturados. Os maiores socios son: A Unión Europea (con 26% do saldo); Mercosur e América Latina (25%); Asia (17%) e Estados Unidos (15%). Un sector dos máis dinámicos a ese intercambio é o de agronegocio, que mantén hai dúas décadas o Brasil entre os países con maior produtividade no campo.
Enerxía
miniatura|esquerda|[[Encoro hidroeléctrico de Itaipú, a maior central hidroeléctrica do planeta por produción de enerxía. ]] O Brasil é o décimo maior consumidor de enerxía do planeta e o terceiro maior do hemisferio occidental, por detrás dos Estados Unidos e o Canadá. A matriz enerxética brasileira está baseada en fontes renovables, sobre a enerxía hidroeléctrica e o etanol, amais de fontes non renovábeis de enerxía, como o petróleo e o gas natural. Ao longo das últimas tres décadas o Brasil está a traballar para crear unha alternativa viábel á gasolina. Co seu combustíbel á base de Cana de azucre, a nación pode tornarse enerxeticamente independente neste momento. O Pro-alcohol, que tivo orixe na década de 1970, en resposta ás incertezas do mercado do petróleo, colleitou un éxito intermitente. Aínda así, gran parte dos brasileiros utilizan os chamados "vehículos flex", que funcionan con etanol ou gasolina e permite que o consumidor poida abastecerse da opción máis barata no momento, moitas veces o etanol. miniatura|[[Central nuclear Angra 1 no Río de Xaneiro. A enerxía nuclear representa o 4% da enerxía producida no país.]] Os países con gran consumo de combustíbel como a India e a China están seguindo o progreso do Brasil nesta área. Amais, países como o Xapón e Suecia están Importando etanol brasileiro para axudar a cumprir as súas obrigas ambientais estipuladas no Protocolo de Quioto.
Ciencia e tecnoloxía
A produción científica brasileira comezou, efectivamente, nas primeiras décadas do século XIX, cando a familia real portuguesa, comandada por Xoán VI, chegou ao Río de Xaneiro, fuxindo da invasión do exército de Napoleón en Portugal, en 1807. Ata entón, o Brasil era unha pobre colonia portuguesa, sen universidades e organizacións científicas, en flagrante contraste coas ex-colonias americanas do Imperio Español, que a pesar de teren unha gran parte da poboación analfabeta, tiñan un número considerábel de universidades desde o século XVI.
miniatura|300px|esquerda|[[Foto panorámica do laboratorio Nacional de Luz Síncrotron, en Campinas, Estado de São Paulo, o único acelerador de partículas do hemisferio sur.]] A busca tecnolóxica no Brasil é en gran parte realizada en universidades públicas e institutos de pescuda. Porén, máis de 73% dos financiamentos para a pescuda de base aínda vén de fontes gobernamentais. Algúns dos máis notábeis centros tecnolóxicos do Brasil son os institutos Oswaldo Cruz, Butantan, Comando-Geral de Tecnologia Aeroespacial, Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária e o INPE. O Brasil ten o máis avanzado programa espacial da América Latina, con recursos significativos para vehículos de lanzamento, e fabricación de satélites. O 14 de outubro de 1997, a Agência Espacial Brasileira asinou un acordo coa NASA para proporcionar pezas para a ISS. Este acordo posibilita o Brasil adestrar o seu primeiro astronauta. O 30 de marzo de 2006 Marcos Pontes a bordo do vehículo Soiuz converteuse no primeiro astronauta brasileiro e o terceiro latinoamericano que orbita o noso planeta. O uranio enriquecido na Fábrica de combustíbel nuclear (FCN), de Resende, no Estado do Río de Xaneiro, atende a demanda enerxética do país. Existen plans para a construción do primeiro submarino nuclear do país, alén diso, o Brasil é un dos tres países da América Latina cun laboratorio Síncrotron en operación, un mecanismo de pescuda da física, da química, das ciencias dos materiais e máis da bioloxía.
Turismo
Brasil atraeu, en 2005, preto de cinco millóns de turistas estranxeiros. Da Arxentina viñeron 991 mil, dos Estados Unidos 792 mil e de Portugal 373 mil turistas, ocupando respectivamente os primeiro, segundo e terceiro lugares na clasificación dos principais emisores de turistas para Brasil. Os visitantes deixaron US$ 4 billóns no país, facendo o turismo unha importante actividade económica para Brasil, xerando 678 mil novos empregos directos. miniatura|O [[Río de Xaneiro é o maior centro turístico do país.]]
Eventos en datas e locais específicos, como o Reveillon e o Carnaval do Río de Xaneiro, Salvador e Recife, o gran Premio do Brasil de Fórmula 1 de São Paulo é o maior convite para turistas nacionais e estranxeiros.
Os estados máis visitados polos turistas son o Estado do Río de Xaneiro (34,7 %), Santa Catarina (25,1 %), Paraná (20,3 %), Estado de São Paulo (16 %), e Baía (15,5 %). As cidades máis visitadas foron Río de Xaneiro (31,5 %), Foz do Iguaçu (17 %), São Paulo (13,6 %), Florianópolis (12,1 %), Salvador (11,5 %) e Natal (9,3 %). Espérase que con políticas rexionais de estímulo ao turismo ese fluxo sexa diversificado, con incremento do turismo ecolóxico, enfocado en rexións como a Amazonia e o Pantanal; o turismo histórico, facendo fincapé na Estrada Real de Minas Gerais; e o turismo cívico, en Brasilia.
Transporte
Hai aproximadamente 2.498 aeroportos no Brasil, incluíndo as áreas de desembarque. O país ten o segundo maior número de Aeroportos de todo o mundo, só por detrás dos Estados Unidos. O Aeroporto Internacional de São Paulo, sito nas proximidades de São Paulo, é o maior e máis dinámico aeroporto do país, gran parte dese movemento débese ao tráfico comercial e popular do país e ao feito de que o aeroporto liga São Paulo a practicamente todas as grandes cidades de todo o mundo. O Brasil ten 34 Aeroportos internacionais e 2464 Aeroportos rexionais.
Posúe preto de 1 355 000 quilómetros de autoestradas, as estradas son as principais vías de transporte de carga e de pasaxeiros no tráfico brasileiro. Dende o inicio da república os gobernos sempre priorizaron o transporte viario en detrimento ao transporte ferroviario e fluvial. O presidente Juscelino Kubitschek (1956 - 1960), que concibiu e construíu a capital Brasilia, foi outro incentivator das autoestradas. Kubitscheck foi responsábel da instalación de grandes fabricantes de automóbiles no país (Volkswagen, Ford e General Motors chegaron ao Brasil durante o seu goberno) e un dos puntos utilizados para atraelos era, evidentemente, o apoio á construción de autoestradas. Hoxe, o país ten instalado no seu territorio outros grandes fabricantes de automóbiles como Fiat, Renault, Peugeot, Citroën, Chrysler, Mercedes-Benz, Hyundai e Toyota. Actualmente, porén, o goberno brasileiro, diferente do pasado, procura incentivar outros medios de transporte, principalmente os ferroviarios, un exemplo destes incentivos é o proxecto do tren de Alta Velocidade Rio-São Paulo, un tren de alta velocidade que vai conectar as dúas principais metrópoles do país. O Brasil é o 7 º país máis importante da industria automobilística. Hai 37 grandes portos no Brasil, entre os cales o maior é o Porto de Santos.
Cultura
O Brasil é o único país das Américas que ten de lingua oficial o portugués.
O seu pobo é o resultado da mestura de diferentes etnias e culturas, con influencias tanto dos amerindios, moradores orixinais do continente, como europeos invasores e inmigrantes, e con africanos que foron traídos como escravos. Amais destes, participan tamén os pobos asiáticos, pero de influencia máis limitada.
Arquitectura e patrimonio histórico
esquerda|miniatura|Igrexa de San Francisco, en [[Ouro Preto.]] O interese oficial pola preservación do patrimonio histórico e artístico no Brasil comezou coa institución en 1934 da Inspectoria de Monumentos Nacionais. O órgano foi sucedido polo Servizo do Patrimonio Histórico e Artístico Nacional e hoxe o sector é administrado nacionalmente polo Instituto do Patrimonio Histórico e Artístico Nacional (IPHAN), que xa posúe máis de 20 mil edificios adheridos a si, 83 casas de campo e conxuntos urbanos, 12.517 casas de campo arqueolóxicas dadas de alta, máis dun millón de obxectos expostos, incluíndo o acervo museolóxico, preto de 250 mil volumes bibliográficos e vasta documentación arquivística. Tradicións inmateriais como o samba de roda do Recôncavo Baiano e a arte gráfica e a pintura corporal dos indios Wajapi do Amapá tamén xa foron recoñecidas como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. Tamén os estados e algúns municipios xa posúen instancias propias de preservación e o interese nesta área creceu nos últimos anos.
Aínda coa intensa actividade dos órganos oficiais, o patrimonio nacional aínda sofre frecuente depredación e ten a súa protección e sustentabilidade limitadas pola escaseza de orzamentos e pola falta de conciencia da poboación para coa riqueza da súa herdanza cultural e artística e para coa necesidade dunha repartición de responsabilidades para a súa salvagarda efectiva a longo prazo.
O patrimonio histórico brasileiro é un dos máis antigos da América, sendo especialmente rico en reliquias de arte e arquitectura barrocas, concentradas sobre todo no estado de Minas Xerais (Ouro Preto, Diamantina, São João del-Rei, Sabará, Congonhas etc) e en centros históricos de Recife, São Luis, Salvador, Olinda, Santos, Parati, entre outras cidades. Tamén posúe nas grandes capitais numerosos e importantes edificios de arquitectura eclética, da transición entre os séculos XIX e XX.
miniatura|dereita|O [[Parque Nacional Serra da Capivara.]] A partir de mediados do século XX a construción dunha serie de obras modernistas, creadas por un grupo liderado por Gregori Warchavchik, Lucio Costa e sobre todo Oscar Niemeyer, proxectou a arquitectura brasileira internacionalmente. O movemento moderno culminou na realización de Brasilia, o único conxunto urbanístico moderno do mundo recoñecido pola UNESCO como Patrimonio Cultural da Humanidade.
Tamén hai diversidade en casas de campo arqueolóxicas, como o atopado no sur do estado do Piauí: serra da Capivara. Os problemas enfrontados pola maioría das casas de campo arqueológicas brasileiros non afectan os máis de 600 casas de campo que están no Parque Nacional da Serra da Capivara, no Piauí. Localizado nunha área de 130 mil hectáreas o Parque Nacional da Serra da Capivara é un exemplo de conservación do patrimonio histórico e artístico nacional. En 1991, foi consagrado patrimonio mundial pola Unesco.
A serra da Capivara é unha das áreas máis protexidas do Brasil, pois está baixo a garda do Iphan, Ministerio do Medio Ambiente (MMA), Fundahm e do Ibama local, que ten poder de policía. Nesta mesma área localízase o Museo do Home Americano, onde se atopa o máis vello fósil humano atopado en América e o segundo máis vello do mundo.
Música
A música do Brasil formouse, principalmente, a partir da fusión de elementos europeos e africanos, traídos respectivamente polos colonizadores portugueses e os escravos africanos. Ata o século XIX Portugal era a porta de entrada da maior parte das influencias que construíron a música brasileira, clásica e popular, pola introdución da maioría do instrumental, o sistema harmónico, a literatura musical e boa parte das formas musicais cultivadas no país ao longo dos séculos, malia estes elementos non seren de orige portuguesa, senón do resto de Europa.
Na música clásica, así e todo, esa diversidade de elementos chegou serodiamente e de xeito bastante modesto en comparanza cos grandes centros europeos ou como os de México e do Perú, e un carácter especificamente brasileiro na produción nacional só se vería con carácter nidio logo da grande síntese realizada por Villa Lobos, a mediados do século XX. O primeiro grande compositor brasileiro foi José Maurício Nunes Garcia, autor de pezas sacras con grande influencia do clasicismo vienense.
A música brasileira engloba varios estilos rexionais influenciados por formas africanas, europeas e amerindias. Desenvolveuse en estilos e xéneros musicais diferentes, tales como música popular brasileira, música nativista, música sertaneja, vanerão, samba, choro, axé, brega, forró, frevo, baião, lambada, maracatu, tropicalismo, bossa nova e rock brasileiro, entre outros.
Idioma oficial
miniatura|220px|Países e rexións onde a lingua portuguesa é falada ou posúe status oficial.
A lingua oficial do Brasil é o portugués, idioma que é falado e escrito pola inmensa maioría da poboación. O portugués é a lingua usada nas institucións de ensino, nos medios de comunicación e nos negocios. Brasil é o único país de lingua portuguesa das Américas.
O idioma falado e escrito no Brasil é parcialmente diferente do utilizado en Portugal e nos outros países lusófonos. En razón das diferenzas xeográficas e culturais entre o Brasil e Portugal, e tamén das diferentes políticas lingüísticas construídas polos dous países ao longo dos anos, o portugués brasileiro e o portugués europeo non evolucionaron de forma uniforme. Hai moitas diverxencias entre as normas cultas das dúas variantes da lingua, sobre todo no que se refire á fonética, á ortografía e ao sistema pronominal. Aínda así, tales diferenzas non comprometen a comprensión mutua.
A Linguaxe Brasileira de Sinais tamén é considerada un medio de comunicación legal no país.
Idiomas indíxenas e de inmigrantes
dereita|miniatura|Casa [[Alemaña|alemá en Gramado, Río Grande do Sur: a principal lingua da rexión é o dialecto alemán.]] Na época do Descubrimento, estimouse que se falaban máis de mil linguas no Brasil. Actualmente, eses idiomas están reducidos a 180 linguas. Das 180 linguas, só 24, o 13%, teñen máis de mil falantes; 108 linguas, o 60%, teñen entre cen e mil falantes; mentres que 50 linguas, o 27%, teñen menos de 100 falantes e metade destas, o 13%, teñen menos de 50 falantes, o que mostra que gran parte deses idiomas están en serio risco de extinción.
Os primeiros anos de colonización, as linguas indíxenas eran faladas inclusive polos colonos portugueses, que adoptaron un idioma mixto baseado na lingua tupi. Por ser falada por case todos os habitantes do Brasil, quedou coñecida como lingua xeral. Con todo, o século XVIII, a lingua portuguesa fíxose oficial do Brasil, o que culminou na case desaparición desa lingua común.
Co transcorrer dos séculos, os indios foron exterminados ou aculturados pola acción colonizadora e, con iso, centenares dos seus idiomas foron extintos. Actualmente, os idiomas indíxenas son falados sobre todo no Norte e Centro-Oeste. As linguas máis faladas son do tronco tupí-guaraní.
Amais das ducias de linguas autóctonas, dialectos de orixe alóctones son falados en colonias rurais máis illadas do Brasil meridional, sobre todo o hunsrückisch e o talian (ou vêneto brasileiro), de orixes alemá e italiana, respectivamente.
1919
Outros
Historia ano a ano
Brasil
Idiomas indíxenas e de inmigrantes
O estado de São Paulo sufriu tanta inmigración que o seu portugués é diferente de calquera outro no Brasil e no mundo. Hai moitos barrios italianos, como a Mooca, onde as persoas falan italiano no seu día a día, outros alemáns, como Santo Amaro, que ten celebracións típicas xermánicas, como o Oktoberfest. Hai tamén a segunda maior aglomeración de asiáticos fóra de Asia, o barrio da Liberdade, que tamén se ve presente a lingua xaponesa e chinesa o día a día dos habitantes. São Paulo foi tamén o que máis recibiu os árabes, tendo a súa cociña moi alterada coa inmigración de sirios e libaneses.
Chrysiridia rhipheus
A Chrysiridia rhipheus é unha especie de gran traza de voo diúrno da familia Uraniidae, cunha envergadura de sete a nove centímetros. Considerada un dos membros máis belos e impresionantes da orde Lepidoptera. Famosa en todo o mundo, figura en moitos libros de mesa auxiliar que tratan esta orde, e é moi buscada polos coleccionistas. É moi colorida, pero moitas destas cores non se forman por pigmentos, senón por fenómenos físicos como a polarización, iridescencia ou refracción da luz nas escamas das ás. Por iso, é unha especie obxecto de numerosos estudos ópticos.
Brasil
Relixión
Sendo constitucionalmente un estado laico, Brasil non posúe relixión oficial desde 1891, e a discriminación aos seguidores de calquera relixión é ilegal. Non obstante, a maior parte da poboación do país é, tradicionalmente, seguidora da Igrexa católica, e é inegábel a influencia da devandita relixión en varios momentos do pasado e ata do presente. Mais esa influencia debe ser relativizada debido ao gran sincretismo relixioso existente no país (malia que o Brasil está considerado o maior país católico do mundo en números absolutos). miniatura|A catedral de [[Brasilia.]] A predominancia do catolicismo tende a decrecer cando se leva en conta o recente ascenso do protestantismo e a importancia histórica das relixións afro-brasileiras, o Candomblé e a Umbanda, na formación cultural e ética do pobo brasileiro. Aínda que foron perseguidas ata o comezo do século XX, cando a práctica relixiosa non-católica era reprimida pola policía. Alén diso, é pertinente sinalar o xurdimento de novas relixións de orixe oriental ou esotérica, ata daquela case descoñecidas pola sociedade brasileira. miniatura|esquerda|A estatua do [[Cristo Redentor, no Río de Xaneiro.]] O censo demográfico realizado en 2000, polo IBGE, apuntou a seguinte composición relixiosa no Brasil :
Himnos Oficiais do Brasil
Os himnos oficiais do Brasil son o Himno do Brasil, o Himno á Bandeira, o Himno da Independencia e o Himno da Proclamación da República.
Chrysiridia rhipheus
O entomólogo británico Dru Drury considerouna unha bolboreta, e describiuna en 1773 dentro do xénero Papilio. En 1823, Jakob Hübner a reclasificouna no xénero das trazas Chrysiridia. Máis adiante, outras descricións deron lugar a sinónimos varios como Chrysiridia madagascarensis (Lesson, 1831).
Ó principio, creuse que era orixinaria da China ou Bengala, pero logo descubriuse que era endémica de Madagascar. Atópase en distintas rexións da illa en diferentes momentos do ano, con máximos poboacionais entre marzo e agosto e mínimos entre outubro e decembro. Cada ano, miles de individuos migran do leste ó oeste da illa.
As femias poñen aproximadamente oitenta ovos no reverso das follas de euforbiáceas do xénero Omphalea. As larvas son abrancuzadas e amareladas con manchas negras, patas vermellas e pelos negros. A seda que xeran axúdanas a aferrarse ás follas e a subir outra vez se caen. Especializáronse en alimentarse unicamente de catro especies do xénero Omphalea de Madagascar, que son tóxicas, de tal maneira que as larvas secuestran as toxinas e retéñenas nas etapas pupal e adulta. Tras completar catro etapas, forman un casulo. Este estado de casulo dura entre dezasete e vinte e tres días.
Taxonomía
Foi descrita por primeira vez por Dru Drury en 1773, baseándose nun espécime propiedade dun mariño inglés -o capitán May de Hammersmith, Londres-, e supostamente traído da China. Polas súas similitudes cos membros da familia Papilionidae, Drury chamouna Papilio rhipheus. O holotipo estudado polo entomólogo tiña colocada a cabeza doutra especie, probablemente dunha bolboreta, cuxas antenas eran finas e filamentosas; este trazo é frecuentemente usado para diferenciar trazas de bolboretas. Unha vez recoñecida a imprecisión do científico, a traza reclasificouse no xénero Urania, ata que en 1823 o entomólogo alemán Jakob Hübner clasificouna nun novo xénero, Chrysiridia. Posteriormente foi descrita baixo outros nomes. Debido a que Drury afirmara que posuía antenas filamentosas e que carecía de cola, William Swainson pensou que este e o espécime descrito por Pieter Cramer eran dúas especies diferentes, e en 1833 nomeou á suposta bolboreta rhipheus dasycephalus, e á traza Leilus orientalis. Outros sinónimos inclúen nomes como Urania cameri por Maasen en 1879, e U. rhipheus var. madagascarenis por Lesson en 1831.
O xénero Chrysiridia é enteiramente africano e inclúe unicamente a outra especie, C. croesus. É tamén un dos tres xéneros diúrnos dentro da subfamilia Uraniinae, xunto con Urania e Alcides. Este último aliméntase de plantas dos xéneros Endospermum e Omphalea, mentres que os outros dous, só deste último.
Primeiro ministro de Sint Maarten
O Primeiro ministro de Sint Maarten é o Xefe de Goberno de Sint Maarten. O cargo existe dende o 10 de outubro de 2010, momento no que se produciu a adhesión de Sint Maarten como país ao Reino dos Países Baixos trala disolución das Antillas Neerlandesas. O Primeiro ministro, xunto co Consello de Ministros e o Gobernador de Sint Maarten, forma a cúpula executiva do goberno de Sint Maarten.
Chrysiridia rhipheus
Descrición
C. rhipheus posúe unha envergadura de sete a nove centímetros e, ás veces, até once. Os individuos das terras altas (900 a 1080 m), cunha media de 7 cm, son menores que as de menor altitude (600 m), cunha media de 9 cm. Como moitas outras dentro de Uraniinae, a especie aseméllase á familia Papilionidae, especialmente polas súas colas e o colorido das súas ás, polo que pode ser facilmente confundida cunha bolboreta.
A traza é de fondo negro e presenta marcas de cor azul, verde e vermello iridescente. Posúe tons brancuzcos nas zonas marxinais das ás. Tamén teñen seis colas, frecuentemente perdidas ou danadas durante a súa vida. As variacións no patrón das ás son comúns e os individuos adoitan ser parcialmente asimétricos, sendo un dos factores que o causa o brusco cambio de temperatura durante a fase de casulo.
miniatura|350px|centro|Reverso e anverso de Chrysiridia rhipheus.
Microestructura das ás
A diferenza de moitas outras trazas, as cores das ás de C. rhipheus non proveñen de pigmentos, senón que se orixinan pola dispersión coherente e a interferencia da luz nas escamas en forma de cinta que cobren as ás: