cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cachipay
Historia
miniatura|Igrexa católica de Cachipay. O territorio de Cachipay estivo habitado en épocas prehispánicas polos indíxenas panches da familia caribe, tribo dos anolaimas, grupo belicoso que viviu continuos enfrontamentos cos muiscas da sabana de Bogotá, aos que arrasaron durante moitos anos.
Gonzalo Jiménez de Quesada chegou á Sabana de Bogotá en 1538 e someteu ós muiscas trala morte do Zipa Tisquesusa en Facatativá. O novo Zipa, Sagipa, acordou uha alianza co irmán do adiantado, para someter ós panches. A expedición de españois e muiscas levouse a cabo, e a pesar da feroz resistencia panche foron sometidos trala batalla de Tocarema o 20 de agosto de 1538 pola superior tecnoloxía armamentista, a natureza descoñecida da pólvora, os cabalos e os cans adestrados dos peninsulares.
Historia de Timor Leste
dereita|200px|miniatura|Timor, mapa político da illa A historia de Timor Leste comeza coa chegada de pobos australoides e melanesios enmarcado no proceso de migracións que aconteceron en Australasia.
O primeiro dos pobos descritos polos antropólogos é un pobo de tipo Vedo-Australoide, que procedía do norte e o oeste entre o 40.000 e o 20.000 a.C. Unha segunda migración de melanesios chegou cara o 3000 a.C. mentres os australoides retirábanse cara o interior montañoso. Máis recentemente, contra o 2500 a.C. os protomalaios chegaron procedentes do sur da China e o norte de Indochina.
Timor incorporouse nas rotas comerciais chinesas e indias no século XIV como fornecedor de sándalo e escravos. No século XVI o territorio dividíase nunha serie de pequenos principados, o máis importante era o de Wehale no centro de Timor que comprendía ós tetun, bunaq e kemak.
Colonización portuguesa
Os primeiros europeos en chegaren á área foron os portugueses, concretamente preto da moderna Pante Macassar. En 1556 un grupo de freires dominicos establecéronse na vila de Lifau. O territorio converteuse oficialmente nunha colonia portuguesa no ano 1702 cando Lisboa enviou o primeiro gobernador a Lifau, a capital. O territorio foi usado principalmente como lugar onde enviar a criminais e prisioneiros políticos. A vida da poboación nativa fóra da capital non sufriu mudanzas.
A capital trasladouse a Dili no ano 1767 debido ós ataques dos holandeses, que colonizaran o resto da illa e os arquipélagos do arredor que conformaron as Indias Orientais Holandesas. A fronteira entre os portugueses e os holandeses estableceuse en 1859 polo Tratado de Lisboa, modificada definitivamente en 1916 e permanece como a fronteira internacional entre os estados modernos de Timor Leste e Indonesia.
A pesar da neutralidade de Portugal durante a segunda guerra mundial o Timor portugués foi ocupado por forzas australianas e holandesas en decembro de 1941 para evitar unha ocupación xaponesa, que se produciu en febreiro de 1942 e que contou coa oposición dunha forza guerrilleira formada por 400 militares australianos e holandeses e un importante número de nativos timoreses, que polo xeral deron pouca cobertura ás forzas de ocupación, o que ocasionou a queima de vilas e colleitas polos xaponeses, calcúlase entre 40.000 e 70.000 os timoreses mortos durante a ocupación xaponesa.
Despois da guerra o Timor portugués volveu á soberanía portuguesa, declarada provincia ultramarina en 1955 exercendo o goberno local o Gobernador e un Consello Lexislativo xunto os xefes locais ou liurai, o estado portugués realizou escasos investimentos en educación, sanidade ou infraestruturas e tan só unha pequena minoría de timoreses recibiu educación. Durante este tempo o goberno indonesio, fóra dalgún discurso retórico, non amosou interese polo territorio.
Coa caída do réxime salazarista en Portugal en 1974 o novo goberno iniciou un proceso de descolonización e enviou un gobernador para preparar o territorio para a independencia, recoñecéronse os partidos políticos para a preparación das eleccións municipais en 1975 e unhas previstas eleccións á Asemblea Constituínte en 1976.
Ocupación indonesia
Tras unha breve guerra civil declarada en agosto de 1975 e a declaración unilateral de independencia polo Fretilin o 28 de novembro que non foi recoñecida internacionalmente. Aproveitando a conxuntura o 7 de decembro o exército indonesio invadía o territorio e o integrou ó seu territorio o 17 de xullo de 1976 como a 27ª provincia. O Frentilin organizou un movemento guerrilleiro para conseguir a independencia e o exército indonesio respondeu cunha forte represión, calcúlase o número de asasinados en entre 100.000 e 200.000 sobre unha poboación de 700.000.
Tacho González
Ten traballado como actor en filmes e series de televisión, e como actor de dobraxe e director de dobraxe dende 1987. Ademais foi presentador de varios programas na Televisión de Galicia, como A repanocha, Mar a mar ou A gran verbena.
Historia de Timor Leste
Ocupación indonesia
Tras a caída do presidente Suharto en 1998 e baixo a presión internacional o goberno indonesio convocou un referendo sobre a independencia en 1999 e unha ampla maioría votou pola independencia e tras el unha campaña de violencia por parte de paramilitares proindonesios apoiados por militares provocou uns 2000 mortos e o desprazamento de dous terzos da poboación. Tras un acordo co goberno indonesio a ONU enviou unha forza multinacional de paz que chegou a Timor Leste o 20 de setembro de 1999 e estableceuse unha administración de transición a cargo da ONU que debía levar á independencia á antiga colonia portuguesa.
Timor Leste independente
O 20 de maio de 2002, tras a elección dunha Asemblea Constituínte, Timor Leste converteuse nun estado independente con Xanana Gusmão como primeiro presidente e Marí bim Amude Alkatiri como o seu primeiro presidente de goberno.
En abril de 2006 tras numerosas manifestacións e protestas en Dili, 600 soldados desertores dispararon contra unha manifestación matando cinco persoas, pouco despois enfrontábanse nas rúas soldados leais ó goberno e desertores e militantes do principal partido da oposición. O 21 de xuño o presidente pediu a dimisión do primeiro ministro e tras obtela a situación volveu ó rego.
Pino D'Angiò
Giuseppe Chierchia, nado en Pompei o 14 de agosto de 1952, é un cantautor italiano, coñecido artisticamente como Pino D'Angiò.
Vet Tagde
Vot Tande é un illote deshabitado das Illas Banks no norte de Vanuatu. Atópase a uns 50 km ao norte da illa de Mota Lava.
O illote de Vot Tande nunca estivo habitado. É a morada de miles de aves mariñas, especialmente fragatas, que deron o seu nome ao illote.
Nome
O illote coñécese con distintos nomes, dependendo de que lingua vernácula utilízase. En todos os idiomas da rexión, o significado é o mesmo: "Roca de fragatas".
A ortografía Vot Tande é unha transcrición da forma Löyöp. A variante Vetaoundé, que se atopa nos mapas franceses antigos, reflicte un intento anterior de ortografía forma Mwotlap. Outras faltas de ortografía para o mesmo illote inclúen Tande Vet, Vot Ganai.
Cervezas Alhambra
miniatura|Botella de cervexa Alhambra.
Cervezas Alhambra é unha compañía cervexeira española da cidade de Granada (Andalucía), fundada en 1925 e que actualmente forma parte do Grupo Mahou-San Miguel.
Historia
Cervezas Alhambra foi fundada en 1925 con capital granadino e coa participación de Carlos Bouvard, propietario da fábrica La Moravia. Dende 1954 e durante 25 anos formou parte do accionariado da S.A. Damm. En 1994, cando atravesaba un mal momento, xurdiu a cervexa Alhambra Reserva 1925. En 1995 uniuse ao accionariado de La Cruz del Campo. Catro anos despois, en 1999, adquire a cervexeira cordobesa Compañía Andaluza de Cervezas. Finalmente no 2006 foi comprada polo grupo Mahou-San Miguel.
Hoxe en día é unha cervexa moi coñecida en todo o leste de Andalucía, especialmente na cidade de Granada, onde é a cervexa máis consumida.
Henrike Fesefeldt
Henrike Fesefeldt, nada en 1966, é unha historiadora e tradutora alemá vencellada a Galicia.
Traxectoria
Estudou Historia e Romanística en Gotinga, Madrid e Bielefeld.
Doutorouse en Historia Contemporánea na Universidade de Bielefeld no ano 2000, cunha tese sobre o sindicalismo socialista na España da Restauración.
Foi comisaria do congreso do IBBY celebrado en Compostela en 2010.
Vida persoal
Vive en Galicia dende o ano 2000 e está casada con Xosé Manuel Núñez Seixas.
Alejo Carpentier
Traxectoria
Está considerado un dos artífices da renovación da literatura latinoamericana, particularmente a través do seu estilo, incorporando todas as dimensións posibles da imaxinación (soños, mitos, maxia e relixión) na súa concepción da realidade literaria. Foi proposto para o Premio Nobel de Literatura.
Foi amais xornalista e musicólogo, sendo esta, a música, a súa meirande paixón; a pesar de ter sido a literatura a que le deu sona a nivel mundial.
Obra
Carpentier deixou unha obra que principalmente se desenvolve no relato, o ensaio e a novela, sendo esta última se cadra a máis cultivada. Ten o seu cumio na obra que leva por título El Siglo de las Luces, traducida a diversas linguas e considerada pola crítica coma unha obra mestra.
80ª edición dos Óscar
A 80ª edición dos Óscar, presentada pola Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas (AMPAS), galardoou os mellores filmes de 2007 dos Estados Unidos e celebrouse o 24 de febreiro de 2008 no Kodak Theatre de Hollywood, Os Ánxeles. Durante a cerimonia, a Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas presentou os Premios da Academia (comunmente coñecidos como Oscars) en 24 categorías. Gil Cates foi o produtor do evento, facendo con esta a súa décimo cuarta quenda. Jon Stewart presentou a cerimonia, sendo a segunda vez. Anteriormente presentara a 78ª edición dos Óscar.
Non é un país para vellos dominou a gala acadando catro premios dos oito ós que optaba, incluíndo o Óscar ó mellor filme. Por primeira vez dende a 37ª edición dos Óscar (1964), a Academia entregou os catro premios de interpretación a actores non americanos. Os galardoados foron: Daniel Day-Lewis (irlandés) por There Will Be Blood (Mellor actor), Marion Cotillard (francesa) por La Môme (Mellor actriz), Javier Bardem (español) por Non é un país para vellos (Mellor actor secundario) e Tilda Swinton (inglesa) por Michael Clayton (Mellor actriz secundaria). A cerimonia continuou coa tendencia dos anos anteriores, sen un filme premiado máis de catro veces.
Gañadores e nomeados
Os nomeados desta edición foron anunciados o 22 de xaneiro polo presidente da Academia, Sid Ganis, e a actriz Kathy Bates, no Samuel Goldwyn Theater na sede da Academia en Beverly Hills (California). Os filmes Non é un país para vellos e There Will Be Blood recibiron cada un deles oito nomeamentos.
Premios
Os gañadores son os que aparecen en primeiro lugar e destacados en letras grosas.
miniatura|dereita|[[Irmáns Coen, Mellores directores]] miniatura|dereita|150px|[[Daniel Day-Lewis, Mellor actor]] miniatura|dereita|150px|[[Marion Cotillard, Mellor actriz]] miniatura|dereita|150px|[[Javier Bardem, Mellor actor secundario.]] miniatura|dereita|150px|[[Tilda Swinton, Mellor actriz secundaria.]] miniatura|dereita|150px|[[Diablo Cody, Mellor guión orixinal]]
Sergio Gil
Sergio Gil Latorre, nado o 10 de maio de 1996 en Zaragoza (Aragón), é un futbolista profesional español da canteira do Real Zaragoza, que xoga como centrocampista no Extremadura UD da Segunda División.
Traxectoria
Nado en Zaragoza, Aragón, Gil formouse nas categorías inferiores do principal club da súa cidade natal, o Real Zaragoza. Tras progresar na canteira do club maño, asina un contrato co primeiro equipo o 7 de agosto de 2013, debutando co filial, o Real Zaragoza B, na Segunda División B. O 14 de marzo de 2015 xoga o seu primeiro partido como profesional no primeiro equipo, saíndo como en substitución de Ruiz de Galarreta no empate 0–0 ante o CD Lugo na Romareda. Para a temporada 2016−17, o seu bo rendemento chama a atención de equipo como o Olympique de Marsella, o AS Mónaco ou o Villarreal CF. Con todo, problemas co seu contrato complican a súa situación. Finalmente, o xogador é traspasado ao Club Deportivo Lugo o 31 de agosto de 2016, asinando co club galego un contrato por tres temporadas.
Festa do marisco do Grove
miniatura|Preparación de ostras. A Festa do marisco do Grove, ou festa de exaltación do marisco do Grove, é unha festa gastronómica que se celebra cada ano no concello do Grove. Celébrase desde 1963, e está declarada festa de interese turístico nacional de España.
Características
Durante o festexo póñense á venda mariscos e peixes a prezos populares, preparados e servidos polos habitantes do lugar. Os produtos da zona atraen cada ano miles de persoas, convertendo este evento en toda unha referencia e facendo que O Grove alcanzase o sobrenome de "paraíso do marisco". Ademais, na festa, non faltan a música e os bailes populares, os concursos e as competicións deportivas, así como seminarios e exposicións.
Este evento gastronómico-cultural pon de relevo os piares básicos da economía deste pobo costeiro: o turismo e a pesca. Ambos os dous, conxugados, fan posíbel que esta festa de promoción cultural siga adiante.
A gran calidade dos produtos do mar ofrecidos, o custe axustado dos pratos, o servizo dentro das carpas, o ambiente festivo, os espectáculos, concertos e a gran variedade de actividades atraen cada ano milleiros de persoas para gozar na festa máis importante do concello, e unha das máis importantes de España a nivel gastronómico, polo que foi declarada de Interese Turístico Nacional o ano 2013 e agora ten o punto de mira en conseguir a declaración de Interese Turístico Internacional.
A Festa do Marisco do Grove celébrase cada ano coincidindo coa ponte do Pilar, nas primeiras semanas de outubro, cando o marisco se encontra na súa época de esplendor en sabor e aínda mantén uns prezos para todas as bolsas xusto antes de empezar a escalada de prezos para o Nadal.
Gran Premio de San Marino de 1982
O Gran Premio de San Marino de 1982 foi unha carreira de Fórmula Un celebrada o 25 de abril de 1982 no Autódromo Enzo e Dino Ferrari en Imola, Italia. Foi a cuarta carreira do Campionato do Mundo de pilotos de.
A carreira estivo marcada polo boicot de moitos equipos como parte dunha guerra política, non relacionado co evento en se, que involucraba as dúas forzas dominantes dentro do deporte, a FISA e a FOCA, o que provocou que a grella para esta carreira fora só de 14 coches. Foi a derradeira carreira de Gilles Villeneuve, xa que morreu na seguinte carreira en Bélxica.
Resumo
Nunha decisión relativa ao Gran Premio do Brasil de 1982, Nelson Piquet e Keke Rosberg foron excluídos polo uso nos seus vehículos de tanques de auga de lastre para mantelos baixo o límite de peso durante a carreira. Seguiu unha protesta inmediata da Asociación de Construtores de Fórmula Un (FOCA), e nunha decisión que sucedeu logo do Gran Premio do oeste dos Estados Unidos decidiuse que a seguinte carreira sería boicoteada, a carreira era Imola.
Aínda que a maioría dos equipos aliñados na FOCA, como Brabham, McLaren, Williams e Lotus boicotearon a carreira, catro equipos Tyrrell, Osella, ATS e Toleman, romperon o boicot e participaron na carreira.
Incluso coa participación destes equipos ao comezo da carreira, só había 14 participantes no Gran Premio de San Marino, dos cales só os Ferrari e Renault eran considerados equipos competitivos. Isto non desanimou aos tifosi, talvez ata o contrario, xa que melloraban as posibilidades de Ferrari, e o lugar estaba cheo de espectadores.
Malia os Renault de René Arnoux e Alain Prost cualificaron 1º e 2º, os seus coches fallaron na carreira deixando a Ferrari ocupando as dúas primeiras posicións con Gilles Villeneuve e Didier Pironi liderando. O terceiro clasificado, o Tyrrell de Michele Alboreto quedou atrás, polo que Ferrari ordenou aos seus pilotos reducir a velocidade para minimizar o risco dunha falla mecánica ou quedar sen combustible. Villeneuve creeu que esta orde tamén significaba que os coches mantiveran a posición na pista, con Villeneuve por diante de Pironi. Pero, Pironi pensou que os coches estaban libres para disputar a carreira, e pasou a Villeneuve. Villeneuve creeu que Pironi simplemente estaba tratando de darlle vida a unha carreira doutro xeito aburrida, e debidamente volveu a pasar ao seu compañeiro de equipo, asumindo que logo manterían a posición para o resto da carreira. Así, Villeneuve non protexeu á liña interior ao entrar na curva Tosa na última volta, e Pironi pasoulle para levarse a vitoria. Villeneuve enfureceuse ante o que viu como unha traizón de Pironi, aínda que a opinión dentro do equipo Ferrari dividiuse sobre o verdadeiro significado da orde de reducir a velocidade. A expresión de Villeneuve era hosca no podio, enfurecido pola acción de Pironi. Foi citado despois dicindo: "Nunca volverei a falar con Pironi de novo na miña vida." Demostraron ser palabras proféticas, xa que aínda non se falaba co seu compañeiro de equipo cando morreu durante a cualificación para o Gran Premio de Bélxica, dúas semanas despois.
Manfred Winkelhock foi descualificado pola falta de peso do seu coche na verificación técnica posterior á carreira.
Malia que a maior parte dos equipos aliñados na FOCA boicotearon a carreira foi válida para o campionato do mundo. Isto foi causa de discordia cos equipos FOCA xa que as dúas anteriores carreiras boicoteadas celebradas durante a guerra (o Gran Premio de España de 1980 e Gran Premio de Suráfrica de 1981), foran declaradas fóra de campionato e non contaron para o campionato nin para os rexistros oficiais.
Notas
''A menos que se indique o contrario, todos os resultados da carreira tómanse de
Margarina
thumb|Margarina nun cacharro.
Margarina é un termo xenérico para denominar distintos tipos de graxas usadas en substitución da manteiga.
Orixe
Polo ano 1860, o emperador Napoleón III de Francia ofreceu unha recompensa a calquera que puidese elaborar satisfactoriamente un substituto da manteiga para as clases sociais baixas e as forzas armadas. O químico Hippolyte Mège-Mouriés inventou unha substancia que chamou oleomargarina (despois margarina), que se preparaba utilizando graxa de baleas ou graxa vexetal, extraendo a porción líquida baixo presión e despois deixándoa solidificar. Cando se combina con butirina e auga produce un substituto da manteiga de similar sabor. A produción de margarina cobrou real importancia durante a segunda guerra mundial, sobre todo en Alemaña, como substituto da manteiga e fonte de lípidos. Posteriormente, a margarina converteuse nun negocio mundial.
Actualidade
Desde a invención de Hippolyte Mège-Mouriés, os fabricantes de margarina introduciron moitos cambios. A margarina moderna pódese facer cunha gran variedade de graxas animais ou vexetais e mestúrase xeralmente con leite descremada, sal e emulsionantes. Nos últimos tempos foron presentadas no mercado margarinas con fitosterois, que axudarían a reducir os niveis de colesterol.
Hoxe en día podemos atopar diversas margarinas, segundo os seus usos podémolas clasificar en: margarinas para mesa, para batidos ou forno, para masas folladas. A margarina de mesa é aquela que usamos para untar no pan, é de sabor intenso e en xeral é moi branda, o que permite a súa fácil manipulación. A margarina de batidos e fornos é aquela que se usa na industria alimentaria que posúe menos cantidade de auga dispoñible, o que a fai máis fácil de traballar en técnica como o cernizcado (non é igual en propiedades que a manteiga, pois entrega produtos menos crocantes e de menor sabor) e é apta para batidos e masas secas. A margarina de masas folladas é aquela que se usa só para elaborar masas de folla como danesas, esta margarina é pobre en sabor e ten un maior punto de fume. Grazas a esta característica resiste as altas temperaturas do enfornado, deixando a textura follada que se espera.
Forma de fabricación
A margarina fabrícase mediante as seguintes etapas:
Selecciónase a materia prima, comunmente de aceite vegetal. Logo procédese ao refinado do aceite.
O endurecemento consiste en alterar o punto de fusión do aceite para obter unha curva de sólidos determinada. O endurecemento conséguese por hidroxenación, interesterificación ou fraccionamento. O máis común é a hidroxenación, na que o aceite se satura parcial ou totalmente con hidróxeno, nun autoclave a altas temperaturas, presións, e presenza de catalizador, até conseguir un determinado índice de iodo e unha determinada curva de sólidos.
Historicamente, un método moi amplamente utilizado para endurecer os aceites das margarinas era a hidroxenación parcial (é dicir, incorporar hidróxeno no aceite, pero non até a saturación). Hai varias décadas que se detectou que a hidroxenación parcial xeraba ácidos graxos trans en cantidades importantes e que estes tiñan efectos negativos no colesterol plasmático. A industria reaccionou e buscou xeitos alternativos de endurecer os aceites que minimizasen a cantidade de ácidos graxos trans no produto. Observouse que utilizando procesos controlados de hidroxenación (total), interesterificación e fraccionamiento conséguese obter margarinas de mesa con cantidades de ácidos graxos trans inferiores ao 1%.
Xa refinada e endurecida, a mestura de aceites e graxas preparada, pasa ao proceso de fabricación de margarinas, á que se lle engade auga, emulxentes (aditivos alimentarios que permiten a emulsión), aromas, conservantes, vitaminas, sal e, nalgúns casos, leite. A margarina é resultado da mestura destes ingredientes, que é batida intensamente en frío ata conseguir unha emulsión estable de auga en aceite.
Controversia respecto a súa salubridade
A actuación de campañas interesadas, tanto a favor como en contra da margarina, dificultan a obtención de información obxectiva respecto disto. En 1993 a OMS, nas conclusións do seu estudo "Graxas e aceites na nutrición humana. Consulta FAO/OMS de expertos", determinou que as graxas trans eran lixeiramente peores que as saturadas, pero en calquera caso, ambas debían evitarse o máximo posible en dietas saudables, substituíndose por aceites e margarinas brandas.
Xosé Luís Blanco Campaña
Xosé Luís Blanco Campaña, nado en Camariñas o 14 de marzo de 1948, é un xornalista, escritor, locutor de radio, presentador de televisión e compositor galego.
Traxectoria
Estudou Dereito e é licenciado en Ciencias da Información pola Universidade Autónoma de Barcelona. Iniciouse en EAJ-1 Ràdio Barcelona. Foi reporteiro da revista Lecturas. Traballou en Radio Peninsular e en Radio Nacional de España en Barcelona e na Coruña. Participou na fundación de Mundo Diario. Foi director de RNE en Santiago de Compostela, fundador e director da RTVG en 1985, director xerente de Televisión de Galicia e director do centro territorial de Televisión Española en Galicia. Tivo unha sección diaria en El Correo Gallego. Foi membro da SGAE e é cabaleiro da Enxebre orde da vieira.
É compositor de máis dun cento de cancións en lingua galega, para artistas como Ana Kiro, Sito Mariño ou Petapouco e foi asesor de música popular da Enciclopedia Galega Universal.
Recoñecementos
Entre outros, recibiu os seguintes recoñecementos:
Debra Wilson
Debra Wilson Skelton é unha actriz estadounidense.
Condado de Morris, Nova Jersey
O condado de Morris está situado no estado de Nova Jersey (EUA) a uns 40 km ó oeste da cidade de Nova York. No censo do 2000 a poboación era de 470.212 habitantes. Forma parte da Área Metropolitana de Nova York. A capital do condado é Morristown.
Xeografía
O condado ten unha extensión de 1.247 km² (dos cales 32 km² están cubertos por auga), e unha densidade de poboación de 387 hab./km² (segundo o censo do 2000).
Está formado polos seguintes barrios: Butler, Chatham, Chester, Florham Park, Kinnelon, Lincoln Park, Madison, Mendham, Morris Plains, Mount Arlington, Mountain Lakes, Netcong, Rockaway, Riverdale, Victory Gardens e Wharton.
As cidades máis importantes do concello son Boonton, Dover e Morristown.
Historia
O condado de Morris foi fundado o 15 de marzo de 1738 ó separarse do condado Hunterdon. Foi así denominado polo gobernador da provincia de Nova Jersey
Economía
O condado de Morris aparece de 3º no ránking de condados con maiores ingresos medios familiares dos Estados Unidos e no 10º por renda per cápita.
Carrascosa de Abajo
Carrascosa de Abajo é un concello español da provincia de Soria. A súa poboación é de 28 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 23,55 km².
Borneo
Borneo é unha illa (a terceira por tamaño do mundo, con 743.330 km² ) ao sueste de Asia. Atópase ao norte de Xava, ao oeste de Sulawesi, e ao leste de Sumatra.
A illa está dividida politicamente entre tres países: Brunei e Malaisia no norte, e Indonesia ao sur. Aproximadamente o 73% da illa é o territorio indonesio de Kalimantan. No norte, os estados malaisianos de Sabah e Sarawak, representan ao redor do 26% da illa. Ademais, o territorio federal de Malaisia de Labuan está situado nunha pequena illa fronte á costa de Borneo. O sultanato independente de Brunei, situado na costa norte, comprende ao redor de 1% da superficie terrestre de Borneo. Borneo é o fogar dunha das máis antigas selvas do mundo.
Xeografía
O punto máis alto de Borneo é o Monte Kinabalu en Sabah, Malaisia, cunha elevación de 4.095 m. por encima do nivel do mar. É o terceiro pico máis alto do sueste de Asia, polo que fai de Borneo a terceira illa máis alta do mundo.
O río máis grande do sistema é o Kapuas en West Kalimantan. Cunha lonxitude de 1.143 km., que é o río máis longo de Indonesia. O río máis longo de Malaisia, o Rajang, atópase en Sarawak e ten 562´5 km. de longo. Outros ríos importantes son o Barito en Kalimantan do Sur con 880 km. de longo e o Mahakam en Kalimantan do Leste con 980 km. de longo.
Borneo ten importantes sistemas de covas. Clearwater Cave, por exemplo, ten un dos ríos subterráneos máis longos do mundo. Deer Cave (cova do cervo) é o fogar de máis de tres millóns de morcegos, con guano acumulado de máis de 100 m. de alto.
Antes de que o nivel do mar subira ao final da última Idade do xeo, Borneo formaba parte do continente asiático, formando, con Xava e Sumatra, as rexións montañosas da península que se estendía ao leste de Indochina. O Mar da China Meridional e Golfo de Tailandia mergulla agora as antigas zonas baixas da península. As augas máis profundas que separan Borneo da veciña Sulawesi impediron unha conexión terrestre coa illa, creando a brecha entre as rexións biolóxicas de Asia e Australia - Nova Guinea, coñecida como Liña de Wallace.
Biodiversidade
Atopáronse polo menos 52 especies novas de animais e plantas nos últimos anos nos bosques de Borneo, sendo o número total de novas especies identificadas na illa máis de 400 desde 1994, segundo un informe do Fondo Mundial para a Natureza (WWF).
Estes descubrimentos recentes inclúen 30 especies de peixes únicos, dúas especies de ra árbore, 16 especies de xenxibre, tres especies de árbores e unha especie de planta con follas longas, segundo informou o martes o Foro Mundial para a Natureza.
Estes descubrimentos reafirman a posición de Borneo como un dos centros máis importantes de biodiversidade no mundo-, dixo o Coordinador Internacional do Programa do Corazón de Borneo do Fondo Mundial para a Natureza.
Os descubrimentos tamén inclúen seis peixes siameses loitadores (típicos dos acuarios), un dos cales ten unha cor azul-verdoso iridescente; así como un peixe gato de dentes protuberantes e un ventre adhesivo co que, literalmente, pégase ás rocas, e unha ra arbórea de ollos verdes asombrosamente brillantes.
En canto ás plantas, os novos xenxibres descubertos elevan a máis do dobre as especies dese vexetal coñecidas ata agora e atopáronse tres novas especies de árbores do xénero beilschmiedia.
Os científicos atoparon un peixe miniatura o segundo vertebrado máis pequeno do mundo, que mide menos de 1 centímetro de longo e vive nos pantanos de auga turba acídica da illa, segundo sinala o informe.
A gran parte desas novas especies descubríronse no 'Corazón de Borneo', unha rexión montañosa de 220.000 quilómetros cadrados cuberta de bosque húmidos ecuatoriais, situada no centro da illa.
É unha das rexións do mundo que máis auga gastan polo que fixeron un plan hidrolóxico nacional, sendo o seu maior investidor un habitante da zona.
Historia antiga
Segundo os antigos manuscritos chineses, indios e xavaneses, as cidades costeiras do oeste de Borneo convertéronse en portos comerciais no primeiro milenio. Nos manuscritos chineses, o ouro, alcanfor, conchas de tartaruga, xade, cornos de rinoceronte, cristas de grou, cera, lakawood (a raíz de madeira dura e perfumada da grosa liana, parviflora Dalbergia ), sangue de drago (resina de drago), ratán, niños de andoriña e varias especias describíronse como os elementos máis valiosos de Borneo. Os indios chamaron a Borneo Suvarnabhumi (a terra de ouro) e tamén Karpuradvipa (Illa Alcanfor). Os xavaneses chamaron a Borneo Puradvipa, ou Illa Diamond. Achados arqueolóxicos no delta do río Sarawak revelan que a área era un centro comercial próspero entre a India e a China desde o 500 ata ao redor do 1300 dC.
No século XIV, Borneo estaba baixo o control do reino Majapahit orixe da actual Indonesia. Os musulmáns entraron na illa e converteu a moitos dos pobos indíxenas ao islam.
Durante a década de 1450, 'Shari'ful Hashem Syed Abu Bakr', un árabe nado en Johor, chegou a Sulu desde Malaca. En 1457, fundou o Sultanato de Sulu. Chamouse a se mesmo como "Paduka Maulana Mahasari Sharif Sultan Hashem Abu Bakr". O Sultanato de Brunei, durante a súa época de ouro do século XV ao século XVII, gobernaba unha gran parte do norte de Borneo. En 1703 (outras fontes din 1658), o Sultanato de Sulu recibiu a parte oriental de Borneo do Norte do Sultán de Brunei, como pago de que Sulu enviara axuda contra unha rebelión en Brunei.
Control holandés e británico
O Sultanato de Brunei concedeu unha gran parte das terras de Sarawak en 1842 ao aventureiro Inglés James Brooke, como recompensa pola súa axuda para sufocar unha rebelión local. Brooke estableceu o Reino de Sarawak e foi recoñecido como o raxá logo de pagar unha cota para o Sultanato. Estableceu unha monarquía, e a dinastía Brooke (a través do seu sobriño e sobriño neto) reinando Sarawak durante 100 anos, os líderes eran coñecidos como os Raxás brancos.
miniatura|Raden Demang Béhé, xefe dos Ot-Danom-Dayaks en Ambalu (parte alta do río Melawi), Centro-Borneo. Fotografado entre 1890 e 1920 miniatura|Un gran tronco nun vagón de tren en Batottan, British North Borneo en 1926
No século XIX, os gobernos británicos e holandeses asinaron o Tratado anglo-holandés de 1824 para intercambiar os portos comerciais baixo o seu control e facer valer as súas esferas de influencia. Isto resultou de forma indirecta no establecemento dunha zona controlada polos británicos no norte de Borneo e outra controlada polos Países Baixos no sur. Os malaios e os piratas dayak aproveitábanse da navegación marítima nas augas entre Singapur e Hong Kong desde o seu refuxio en Borneo.
A Compañía Privilexiada de Borneo do Norte controlou o territorio do norte de Borneo (actual Sabah) de 1882 a 1941.
Segunda guerra mundial
Durante a segunda guerra mundial, as forzas xaponesas lograron o control e ocuparon Borneo (1941-1945). Decimaron moitas poboacións locais e mataron os intelectuais malaios. O Sultan Muhammad Ibrahim Shafi ud-din II de Sambas en Kalimantan foi executado en 1944. O sultanato foi suspendido e substituído por un consello xaponés a partir de entón. Durante a ocupación xaponesa, os Dayak desempeñaron o papel da guerrilla na guerra contra as forzas de ocupación, sobre todo na División Kapit. Reviviron temporalmente a 'redución de cabezas' cos xaponeses cara ao final da guerra. A Unidade Especial Z aliada prestou asistencia aos mesmos. Logo da caída de Singapur, os xaponeses enviaron varios miles de prisioneiros de guerra británicos e australianos aos campamentos en Borneo. Nun dos peores sitios, ao redor de Sandakan en Borneo, só seis duns 2.500 prisioneiros sobreviviron. En 1945 a illa foi liberada polos aliados dos xaponeses..
A historia moderna
Borneo foi o principal campo de batalla da confrontación entre Indonesia e Malaisia entre 1962 e 1969. O Exército británico despregouse contra os indonesios e as revoltas comunistas para lograr o control de toda a zona. Antes da formación da Federación de Malaisia, Filipinas afirmou que o estado malaisiano de Sabah estaba dentro do seu territorio. Para facelo baseáronse na historia do contrato de arrendamento do Sultanato de Sulu á British North Borneo Company.
Díbatag
miniatura|240px|Lámina de Ammodorcas clarkei en: Sclater, P. L. et al. (1894): The book of antelopes. Londres: R.H. Porter.
Civilización árabe-musulmá
A civilización árabe-musulmá, tamén coñecida como civilización islámica ou civilización musulmá referírese á civilización das sociedades e espazos xeográficos onde esta se desenvolveu en distintos períodos históricos, fundamentalmente:
Nos seus aspectos relixiosos comprende:
Díbatag
O díbatag (Ammodorcas clarkei) é unha especie de mamífero artiodáctilo da familia dos bóvidos, subfamilia dos antilopinos.
Civilización árabe-musulmá
E nos sus aspectos culturais por:
Non debe confundirse con outros conceptos non idénticos:
Díbatag
Trátase dunha especie monotípica, isto é, a única do seu xénero, e non se recoñecen subespecies.
Descrición
A especie foi descrita en 1891 polo zoólogo británico Michael Rogers Oldfield Thomas, en ''Ann. Mag. Nat. Hist''., ser. 6, 7: 304.
Xénero
O nome do xénero, Ammodorcas, está formado pola raíz Ammo- e dorcas. Ammo- deriva do latín científico Ammōnītēs, derivado do latín medieval cornū Ammōnis, literalmente 'o corno de Amón'. Ammōnis era o nome do deus Amun do antigo Exipto (Amón, ou Amón-Ra) en grego antigo Ἄμμων, Ammōn (equivalente ao deus romano Xúpiter), adorado en África baixo a forma dun carneiro. E dorcas é a daptación ao latín do grego antigo δορκάς, dorkás, 'gacela'.
Especie
O nome específico, clarkei é unha homenaxe que Thomas dedicou ao cazador austriano T. W. H. Clarke, que recolectou o espécime tipo no norte de Somalia.
Outros nomes vulgares
Na bibliografía internacional é común denominalo dibatag, adaptado en galego como díbatag, nome que procede do somalí, fomado polas palabras dabu ('cola') e tag ('ergueita'), xa que cando o animal está alarmado foxe erguendo a cabeza e a cola e tamén como antílope de Clarke.
Aparencia xeral
É un antílope con aparencia de gacela, semellante ao Litocranius walleri, de tamaño mediano e constitución grácil, coas patas e o pescozo moi longos e finos, adaptados aos seus costumes de comer ramallos de árbores e arbustos. Ten os ollos grandes, as orellas longas e un fociño alongado, cónico. A cola é moi longa, fina, e remata nunha borla arredondada; cando o animal está alarmado e corre coa cabeza levantada, levananta tesa a cola cara a arriba ou cara a adiante. Os cornos son moderadamente longos (de entre 25 e 32 cm), fortemente curvados na base, suavemente diverxentes, falciformes, curvados cara a arriba e cara atrás, e despois cara a adiante. Este antílope presenta dimorfismo sexual, xa que as femias, aínda que son semellantes aos machos, adoitan seren máis pequenas e carecen de cornos.
Coloración
A coloración da súa pelaxe, polas partes superiores, é gris purpúrea escura, con tonalidads rubias, sen ningunha banda lateral; as partes inferiores e as nádegas son brancas. A cara ten unha mancha central de cor castaña escura e, a cada lado, unha lista branca desde a base de cada corno até o fociño; a área ao redor dos ollos é branca e, desde o ollo até o foiño presenta unha lista escura. A cola é totamente negra.
Dimensións
A lonxitude de cabeza e tronco e de 103 a 117 cm, cunha altura na cruz de 80 a 90 cm. O macho pesa entre 20 e 35 kg, mentres que a femia oscila entre os 22 e os 29 kg. A longa cola mide de 30 a 36 cm.
Hábitat e distribución
miniatura|240px|Mapa de 1894 que mostra a distribución histórica de Ammodorcas clarkei en [[Somalilandia.]] miniatura|240px|Follas de Commiphora caudata, unha das plantas preferidas de A. clarkei.
Hábitat
Vive en chairas con arbustos espiñentos baixos (non en zonas de matogueiras densas, diferenciándose nisto do antílope xirafa), que alternan con matas de herba e, algunhas veces, en chairas herbosas.
Distribución
Este antílope habita en paraxes semidesérticos do norte de Somalia e do leste de Etiopía, na rexión do Ogadén.
Costumes
O antílope de Clark vive usualmente en pequenos grupos de 3 a 5 individuos e, algunhas veces, en agrupacións failiares de até 9 cabezas. É un animal moi tímido, e está sempre alerta, movéndose en zonas amplas.
Alimentación
Comen fundamentalmente ramas de pequenos arbustos, preferentemente dos xéneros Acacia e Comminphora, alcanzando os brotes tenros grazas ao seu longo pesozo; ao igual que o antílope xirafa é quen de sosterse en pé sobre as patas traseiras, coas dianteiras apoiadas nun tronco ou unha rama. Tamén se alimentan de bagas de varias especies do xénero Solanum e, ás veces, pastan herba, cando está verde.
Repodución
Alcanzan a madurez sexual contra os 12 ou os 18 meses de idade. A xestación dura 204 días, e as femias paren unha cría (ás veces dúas) unha vez ao ano. A súa lonxevidade é de 10 e 12 anos.
Status
Ammodorcas clarkei é unha especie escasa, aínda que localmente poden ser bastante comúns. A pesar de estar protexida, é obxecto de caza furtiva para aproveitar a súe pel. Por outra parte, a destrución do seu hábitat natural a causa do progresivo aumento do gando doméstico é tamén unha seria ameaza para a súa supervivencia. Por iso a UICN cualifica o seu status como vulnerábel.
Inimigos naturais
Son obxecto de depredación por parte de leóns, hienas, licaóns, guepardos, servais, caracais e, para os inmaturos, tamén o ratel e varias aguias, aínda que os leopardos son os seus depredadores principais.
Xulio Sigüenza
Xulio Sigüenza Raimúndez, nado na Coruña o 5 de xaneiro de 1898 e finado en Vigo o 15 de abril de 1965, foi un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Emigrou mozo primeiro a Cuba e despois á Arxentina e o Uruguai. Chegou á Habana en 1912, onde viviu trece anos. Alí comenzou a escribir poesía e artigos xornalísticos relacionados con Galicia. En 1923 publicou o seu primeiro libro De los agros Celtas, prologado por Jacinto Benavente. Relacionouse con artistas e escritores galegos no café La Puerta del Sol, nun faladoiro coñecido como a Cova Céltiga; alí naceron as revistas Galicia, Labor Gallega e El Eco de Galicia. Ao mesmo tempo traballou como xornalista no Diario de la Marina, Diario Español e El Crisol. De Cuba viaxou a Estados Unidos de América en varias ocasións e dende alí enviou en 1921 á revista Galicia o artigo "Os mandamentos do bo galego", reflexo do seu pensamento nacionalista.
Volveu á Coruña e despois dun ano marchou a Arxentina, onde traballou en diferentes diarios como La Razón, Almanaque Gallego, El Despertar Gallego, El Heraldo Gallego e foi director da revista Céltiga. Permaneceu en Buenos Aires uns dez meses e ao non estar de acordo co ambiente literario bonaerense, marchou a Montevideo. No Uruguai viviu sete anos e dirixiu a revista Galicia, órgano de prensa do Centro Gallego de Montevideo do que foi secretario, e a revista Cartel xunto a Alfredo Mario Ferreiro. Foi fundador e primeiro secretario da Asociación Protectora de la Cultura Gallega e publicou libros de poesía en castelán. Nos anos americanos, o seu labor na defensa da cultura galega foi intenso, desde publicacións, centros culturais o como conferenciante nas universidades de La Plata e Montevideo.
En 1928 presentou o seu primeiro libro en galego, Cantigas e verbas ao ar, na liña da poesía imaxinista de Luís Amado Carballo, escrito en Montevideo e publicado na Coruña (fixo unha segunda edición, titulada Verbas ao ar con algunhas modificacións e engadidos, editada en Vigo en 1957). Casou en 1933 con María Angelina Fontela e fixou a súa residencia en Vigo, onde naceron os seus dous fillos, Xulio e María Isabel. Continuou a súa tarefa de conferenciante e xornalista, dirixindo diarios como La Tarde de Vigo e traballando como xefe de redacción de El Pueblo Gallego.
Durante a guerra civil foi detido polas súas ideas republicanas e, para poder escapar á máis que segura represión escribiu Poemas del imperio, un libro de adulación ao xeneral Franco. Colaborou nas revistas Cristal (Pontevedra) e Alba (Vigo) e no Faro de Vigo. Foi director e fundador das revistas Numen de estudos poéticos e Cartel de arte e actualidades. Ingresou como membro de número na Real Academia Galega o 28 de xaneiro de 1956 coa lectura do discurso Un gallego universal: José Alonso y Trelle (El viejo Pancho), contestado por Ángel del Castillo López. Morreu en Vigo en abril de 1965, despois dunha curta enfermidade.
Obras
miniatura|Caricatura de Julio Singüenza por [[Melchor Méndez Magariños no libro de poemas "Cuaderno del ojo sin sueño" de Singüenza, circa 1930.]]
Ensaio
En 2000 o Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades publicou Obra Galega en edición de Josefa Beloso Gómez.
Illa Santa Inés
A illa de Santa Inés é unha illa de Chile que forma parte do arquipélago de Terra do Fogo, localizada ao suroeste da península de Brunswick, da que está separada polo estreito de Magallanes e outras illas menores. Ten unha superficie de 3.688 km², sendo a illa máis grande da comuna de Punta Arenas e a terceira maior do arquipélago de Terra do Fogo, logo da illa Grande e da illa Hoste.
Características
Administrativamente, pertence á comuna de Punta Arenas, á Provincia de Magallanes e á XII Rexión de Magallanes e da Antártida Chilena.
A illa alberga un pequeno campo de xeo chamado Grandes Ventisqueros. Ten unha costa moi recortada con varios fiordes.
Río da Prata (homónimos)
Río da Prata ou Río de la Plata pódese referir a:
Grímsey
Grímsey é unha pequena illa islandesa, situada 40 km ao norte da Islandia, atravesada polo Círculo Polar Ártico, coas cordenadas 66°33'17"N, 018°01'03"O, e cuxo punto máis elevado atópase a unha altitude de 105 metros. A terra máis próxima á illa, é a illa de Flatey, 39´4 km ao sur. Grímsey constitúe un concello (hreppur) e o seu nome administrativo é Grímseyjarhreppur. Pertence ao condado de Eyjafjarðarsýsla.
A súa superficie é de 5´3 km cadrados. É o punto habitado máis setentrional da Islandia, cunha poboación de só 103 habitantes (no 2007). A súa principal industria é a da pesca. A illa está ligada ao resto da Islandia (Dalvík) grazas a un transbordador e dispón dun pequeno aeroporto (código IATA: GRY), servido por voos regulares ata Akureyri.
Húsar
miniatura|dereita|250px|Húsar na recreación da [[Batalla de Elviña]]
Os húsares foron unhas unidades de cabalería lixeira usadas a partir do século XV. A palabra húsar ven do maxiar, xa que foi Hungría quen usou en primeiro lugar estas unidades para faceren fronte ós turcos.
Nathan Lane
Joseph Nathan Lane, nado o 3 de febreiro de 1956 en Jersey City, Nova Jersey, é un actor estadounidense.
Roberto Prieto
Roberto Prieto García, nado en Vilalba o 7 de xaneiro de 1984, é un futbolista galego. Xoga de defensa e o seu club actual é o Racing Vilalbés.
Paul Claudel
Paul Claudel, nado en Villeneuve-sur-Fère (Aisne) o 6 de agosto de 1868 e finado en París o 23 de febreiro de 1955, foi diplomático e escritor francés, membro da Academia francesa. Era irmán da escultora Camille Claudel.
Premios e distincións
Foi nomeado doutor honoris causa en Letras pola Universidade Católica de América en 1931.
Toxicidade do cánnabis
250px|dereita|miniatura|Estrutura do [[tetrahidrocannabinol (THC).]] A toxicidade do cánnabis é causada polo uso excesivo ou sobredose do cánnabis, unha substancia con propiedades psicoactivas e alucinóxenas que se obtén das plantas femininas, frutificadas e secas do Cannabis sativa.
Composición química
Desde o punto de vista da súa actividade pódese afirmar que os compoñentes máis interesantes son os cannabinoides, contendo ó redor dunhas 60 clases que se localizan maioritariamente na resina da mesma, o haxix, dos cales o tetrahidrocannabinol (THC) vai ser o máximo representante da súa actividade farmacolóxica.
O THC é o principal axente psicoactivo da planta e pódese establecer a seguinte relación entre a porcentaxe de THC con respecto á súa potencia:
Preparados
Os preparados para o consumo elabóranse de distintas formas, dependendo, entre outras cousas, do país de orixe, e inclúen:
Toxicocinética
O THC é un composto de natureza lipídica, polo que se absorbe con gran rapidez, concentrándose maioritariamente nos tecidos con elevado contido lipídico. Este composto vai sufrir un efecto de primeiro paso moi importante, é dicir, vaise metabolizar no fígado o que implica que non todo o principio activo se incorporará ó sangue (só arredor dun 2-10%).
Mecanismo de acción
A seguinte táboa recolle as rexións do cerebro nas que os receptores do cannabinoides son máis abundantes:
Efectos
Moitos dos efectos do THC son debidos á similitude que posúe con moléculas químicas que o noso organismo ten denominadas cannabinoides endóxenos producidos naturalmente polo noso corpo. A molécula do THC vai interactuar cos receptores das células nerviosas, cos que interactúan os cannabinoides endóxenos. Hai descritos dous tipos de receptores cannabinoides, dependendo da súa localización:
Efectos tóxicos
miniatura|280px|dereita|Principais efectos físicos a curto prazo do cánnabis (texto en inglés) O uso de marihuana pode levar a problemas de adicción a longo prazo. Elevadas doses poden producir psicose tóxica, alucinacións e sentimentos pavorosos con alteración completa da personalidade. Entre as consecuencias para a saúde producidas polo abuso da marihuana figuran:
Tamén cómpre citar o efecto teratoxénico que ten o consumo de marihuana durante o embarazo, podendo incluso provocar alteracións de tipo nervioso no feto, que pode presentar choros agudos e incluso alteracións na visión en comparación cos nenos non expostos á marihuana.
Non obstante, o cánnabis non só presenta efectos adversos: cómpre tamén destacar a actividade farmacolóxica do THC como antiemético fundamentalmente para o tratamento de vómitos provocados pola aplicación de quimioterapia nos tratamentos de cancro, glaucoma e asma; tamén hai numerosos estudos que a asocian como estimulante do apetito, e o seu uso para a espasticidade na esclerose múltiple.