cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hipatia
Morte de Hipatia
Orestes, o prefecto romano amigo e exalumno de Hipatia informou e pediu a Roma unha investigación. Por "falta de testemuñas" atrasouse até que chegou un momento no que o propio Cirilo asegurou que Hipatia estaba viva e que habitaba en Atenas. Orestes tivo que fuxir, abandonando o seu cargo.
CD56
miniatura|dereita|Representación da NCAM1 (de PDB 1epf). O CD56 (cluster de diferenciación 56) ou molécula de adhesión celular neural (NCAM, ás veces N-CAM) é unha glicoproteína de adhesión celular que se expresa na superficie das neuronas, glía, células do músculo esquelético e células asasinas naturais. A NCAM está implicada na adhesión célula-célula, crecemento da neurita (dendritas, axóns), plasticidade sináptica, aprendizaxe e memoria.
Formas, dominios e unión homofílica
A NCAM é unha glicoproteína da superfamilia das inmunoglobulinas. As células producen polo menos 27 ARNms de NCAM por splicing alternativo, polo que existe unha gran diversidade de isoformas de NCAM. As tres isoformas principais de NCAM varían só no seu dominio citoplasmático, e son:
Hipatia
Morte de Hipatia
Non houbo máis actos violentos contra dos filósofos pagáns de Alexandría, cuxa escola floreceu aínda até o século VII (pero abandonando xa o neoplatonismo), sen que a súa actividade se vise interrompida polo peche da Academia de Atenas en tempos de Xustiniano I (529).
CD56
Formas, dominios e unión homofílica
O dominio extracelular da NCAM consta de cinco dominios de tipo inmunoglobulina seguidos de dous dominios de fibronectina tipo III (FNIII). Os distintos dominios da NCAM teñen diferentes funcións, xa que os dominios tipo inmunoglobulina (Ig) están implicados na unión homofílica da NCAM, e os dominios FNIII están implicados na sinalización que orixina o crecemento da neurita.
A unión homofílica ten lugar entre moléculas de NCAM situadas en superficies opostas (trans-) e moléculas de NCAM da mesma superficie (cis-)1. Hai moita controversia sobre a forma exacta en que se dispoñen as unións homofílicas da NCAM tanto en trans- coma en cis-. Os modelos actuais suxiren que a unión homofílica trans- ocorre entre dúas moléculas NCAM antiparalelas entre todos os cinco dominios Ig ou só entre IgI e IgII. A unión homofñílica cis- pénsase que ocorre por interaccións entre IgI e IgII, e tamén IgI e IgIII, formando un multímero NCAM de alta orde. Tanto a unión homofílica da NCAM cis- coma a trans- son importantes para a "activación" NCAM que dá lugar ao crecemento da neurita.
Canóns do Monte de San Pedro
miniatura|Un dos dous canóns [[Vickers de 381mm.]] A batería de canóns do Monte de San Pedro forma parte dunha antiga instalación militar de defensa costeira do Período de entreguerras, situada no alto do Monte de San Pedro na cidade galega da Coruña. Após moitos anos de abandono, o Monte de San Pedro foi convertido nun parque e as instalacións militares rehabilitadas coma museo. Agora o Monte de San Pedro é unha zona para visitar e desfrutar contemplando a paisaxe e as históricas instalacións, das que destacan os dous enormes canóns e os búnkeres. miniatura|Vista do Monte de San Pedro, na que se olla un dos canóns e un dos [[búnkers.]]
CD56
Exóns menores
Outra capa de complexidade nestas moléculas créase pola inserción doutros exóns "menores" no transcrito da NCAM, o que crea unha variación nas isoformas. Os dous máis salientables son:
Modificación postraducional
O NCAM mostra distintas glicoformas orixinadas por modificación postraducional por adición de ácido polisiálico (PSA) ao quinto dominio de tipo inmunoglobulina, que se cre lle dá as súas propiedades de unión homofílica e pode orixinar unha redución da adhesión celular importante na migración e invasión celular. O ácido polisiálico sábese que é crucial para a aprendizaxe e a memoria. A eliminación do ácido polisiálico do NCAM feita polo encima endoneuraminidase (EndoN) suprime a potenciación a longo prazo (LTP) e a depresión a longo prazo (LTD) das neuronas.
Función
A NCAM pénsase que realiza sinalizacións que inducen o crecemento de neuritas por medio do receptor do factor de crecemento de fibroblastos (FGFR) e actúa sobre a vía de sinalización p59Fyn.
Patoloxía
En anatomía patolóxica utilízase o CD56 en métodos inmunohistoquímicos para recoñecer certos tumores.
Terapia anti-NCAM
O NCAM utilizouse como diana en inmunoterapia baseada en anticorpos experimental. Demostrouse unha exitosa radioinmunolocalización de metástases despois de administrar inxeccións dos radioinmunoconxugados que se unen ao NCAM 123J-UJ13a ou 131J-UJ13a a nenos con neuroblastoma. Os pacientes con cancro pulmonar de células pequenas que foron tratados coa inmunotoxina anti-NCAM huN901-DM1 en dous estudos clínicos diferentes, mostraron unha aceptación do nivel de toxicidade e signos de resposta clínica.
Derrick Favors
Derrick Bernard Favors, nado o 15 de xullo de 1991 en Atlanta, Xeorxia, é un xogador de baloncesto profesional estadounidense que xoga nos Oklahoma City Thunder da National Basketball Association (NBA).
Canóns do Monte de San Pedro
Historia
miniatura|[[A Coruña vista dende o alto do Monte de San Pedro.]] As pezas Vickers que forman esta batería proceden da Fábrica de Barrow-in-Furness, Inglaterra. Adquiríronse no ano 1929 e, trala súa verificación e probas de tiro, foron transportadas por mar até A Coruña. O traslado dende o porto da cidade até o monte de San Pedro foi realizado por medio de raís desmontábeis. O seu avance foi lento e complicado, só 200 metros ó día, debido ás dimensións dos canóns e á forte pendente da zona. Tras un complexo montaxe, tivo lugar o seu bautizo de lume o 19 de decembro do 1933. Dende entón, realizaron unicamente 19 disparos, o último de eles o 24 de outubro do 1977. miniatura|Para subir ó Monte de San Pedro pódese empregar este ascensor.
Derrick Favors
Traxectoria
Favors foi elixido na 3ª posición do Draft da NBA de 2010 polos New Jersey Nets. O 23 de febreiro de 2011, Favors foi traspasado con Devin Harris e dúas eleccións de primeira rolda do Draft a cambio de Deron Williams.
Canóns do Monte de San Pedro
Trazos
Os dous canóns Vickers teñen un calibre (diámetro interior) de 381 mm (15 polgadas) e a súa lonxitude é de máis de 17 metros. Estes eran capaces de disparar proxectís dunha tonelada de peso cun alcance de 38 km. Pódense ollar réplicas dos proxectís no paseo do Parque de San Pedro, cada un deles pesaba 885 kg. O seu incríbel alcance garantía a case total protección das rías e a costa de Ferrol e A Coruña.
Derrick Favors
Traxectoria
O 7 de xullo de 2019, Favors foi traspasado ós New Orleans Pelicans a cambio de dúas eleccións da segunda rolda do Draft.
Canóns do Monte de San Pedro
Trazos
Para calcular os seus disparos, as instalacións estaban dotadas de estacións telemétricas, unha mesa calculadora que obtiña os datos de tiro (antecesora dos ordenadores actuais) e unha mesa trazadora na que se representan as traxectorias do disparo e do obxectivo.
Derrick Favors
Traxectoria
O 21 de novembro de 2020, Favors asinou cos Utah Jazz un contrato por tres anos.
Canóns do Monte de San Pedro
Función
A presenza da batería de canóns do Monte de San Pedro axuda a comprender a importancia desta costa na primeira metade do século XX, unha época de conflitos bélicos a escala mundial.
Derrick Favors
Traxectoria
O 30 de xullo de 2021, Favors foi traspasado xunto a unha futura elección da primeira rolda do Draft ós Oklahoma City Thunder, a cambio dunha elección da segunda rolda do Draft de 2027.
Canóns do Monte de San Pedro
Función
Foi durante a segunda guerra mundial cando estas instalacións desempeñaron o papel máis importante. España, a pesar da súa postura non belixerante, ofrecía apoio ás Potencias do Eixo. Nesta situación, coa presenza dos canóns os submarinos e os barcos da Kriegsmarine alemá podían refuxiarse e subministrarse no porto de Ferrol ou no da Coruña sen problema ningún, porque a frota aliada, consciente do alcance e potencia desta batería, non perseguía nestas augas ós barcos inimigos.
A recuperación, por parte do Concello da Coruña, dos terreos e instalacións nos que se localiza non só permite acceder ás mellores vistas da cidade e a un grande parque, senón que iso tamén significa retomar para os cidadáns unha parte importante da súa historia.
Ramón Esturao Calvo
Ramón Esturao Calvo, nado en Vidaloíso (Brión) o 31 de decembro de 1909 e finado en Guadalaxara (México) en 2002, foi un militar e político galego.
Traxectoria
Fixo o Bacharelato en Santiago de Compostela e iniciou a carreira de Dereito na Universidade de Santiago de Compostela. Na Segunda República ingresou en Izquierda Republicana, pero marchou a Vanguardia de Izquierda Republicana co seu amigo Xoán Xesús González en 1933.
Cando estalou o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 incorporouse a un rexemento de artillería, e logrou fuxir embarcando na Coruña no barco inglés Orbita o 21 de setembro rumbo á Habana. En Cuba ocupouse de actividades de propaganda na embaixada española da Habana. Ao ano seguinte regresou ao campo republicano vía Francia. Alistouse nunha brigada da 11ª División e participou na ofensiva de Aragón co grao de tenente. Estivo na defensa de Teruel e foille encomendada a organización do V Corpo do Exército en Cataluña. Ascendeu por méritos de guerra chegando a ser capitán no exército da República e comandante do V Rexemento. Foi capitán do Batallón Galego do V Rexemento de Enrique Líster. Coa caída da fronte de Cataluña pasou a Francia en febreiro de 1939 e foi internado na prisión de Montpellier e máis tarde no campo de refuxio nº 3 de Agde. Exiliouse en México embarcando no buque Ipanema que chegou a Veracruz o 7 de xullo de 1939. Levouse ao exilio a bandeira galega coa que combateran as milicias, e despois entregouna ao Museo Carlos Maside.
Vida persoal
Casou con Adelina Santaló Cortina, filla de Miquel Santaló Parvorell, refuxiado político catalán, coa que tivo dous fillos.
Ford T
O Ford T, tamén coñecido como Tin Lizzie e o Flivver, foi un vehículo de baixo custo producido póla Ford Motor Company de Henry Ford desde 1908 ata 1927. Con este modelo introduciuse a produción en cadea, popularizando a adquisición dos automóbiles pola clase media.
Con 15 millóns de unidades vendidas, foi o coche máis vendido da historia antes de ser superado polo Volkswagen Beetle en 1972, e aínda estaba oitavo na lista dos dez primeiros, en 2012.
Historia
O Modelo T deseñouno Childe Harold Wills, e os inmigrantes húngaros Joseph A. Galamb (enxeñeiro principal) e Eugene Farkas. Henry Love, C. J. Smith, Gus Degner e Peter E. Martin tamén formaron parte do equipo, do mesmo xeito que os compañeiros inmigrantes húngaros de Galamb, Gyula Hartenberger e Károly Balogh. A produción do Modelo T comezou no terceiro trimestre de 1908, o 1 de outubro. Os coleccionistas actuais ás veces clasifican os modelos T segundo o ano de construción e refírese a estes como "ano modelo", polo que etiquetan os primeiros T como modelos de 1909. Trátase dun esquema de clasificación retroactivo, o concepto de modelo ano tal como se entende hoxe non existía nese momento. Aínda que se produciron revisións do deseño durante as dúas décadas de produción do coche, a compañía non deu un nome particular a ningún dos deseños revisados; todos eles foron chamados simplemente "Modelo T".
Co seu motor de catro cilindros e tan só 20 Cv de potencia podía chegar á velocidade máxima de 71 km/h, cun peso contido para a súa época de 1200 kg; consumía un litro cada 5 km.
Carrozarías
Aínda que Ford clasificou o Modelo T cunha designación dunha soa letra durante toda a súa vida útil e non fixo distinción por anos de modelo, fixéronse cambios significativos na carrozaría ao longo da vida útil para que o coche se clasifique en varias xeracións de estilos. Os cambios máis inmediatamente visibles e identificables foron nas zonas do capó e da capota, aínda que se realizaron outras moitas modificacións no vehículo.
O estilo da última "xeración" foi un adianto para o seguinte Modelo A, pero os dous modelos son visualmente bastante diferentes, xa que a carrozaría do A é moito máis ancha e ten portas curvas en oposición ás portas planas do T.
Presenza global
miniatura|200px|Modelo T de 1910. miniatura|200px|Modelo T de 1925.
Mentres que Ford logrou status internacional en 1904 coa fundación de Ford no Canadá, foi en 1911 cando a compañía comezou a ampliarse rapidamente en ultramar, coa apertura das Plantas de ensamblaxe de Inglaterra, a Arxentina (1912) e Francia, seguida por Dinamarca (1923), Alemaña (1925), Austria (1925), e tamén Suráfrica (1924) e Australia (1925) como subsidiarias de Ford do Canadá debido ás tarifas preferenciais dos países da «Commonwealth» a que pertencían.
A finais de 1913 Ford Motor Co. decidiu instalar en Buenos Aires a primeira sucursal latinoamericana e a segunda no mundo despois da de Inglaterra. En 1917 e tras comercializar máis de 3500 vehículos comeza a importación de autos desarmados para ser montados en Buenos Aires.
En 1925 inaugurouse a primeira Ford de Latinoamérica na Arxentina, e comezouse coa manufactura do Ford T. En 1927 a unidade nº 100.000 do Ford T. A fins dese ano presentouse o Ford A, sucesor do modelo "T" que foi descontinuo nos Estados Unidos tras producirse máis de 15 000 000 de unidades.
Zorápteros
A dos zorápteros (Zoraptera) é unha orde de insectos que contén unha soa familia, a Zorotypidae, que á súa vez contén un só xénero existente, o Zorotypus, o cal comprende 44 especies actuais e 11 especies fósiles. Son insectos pequenos e de corpo mol e aparecen en dúas formas: unha alada con ás que se poden desprender como as das térmites, de corpo escuro e con ollos compostos e ocelos; e outra sen ás, de cor clara e sen ollos nin ocelos. Teñen unha antena característica de nove segmentos con forma de doas (moniliforme) e pezas bucais adaptadas para a mastigación. Encóntranse principalmente baixo as codias, en madeira seca ou entre as follas secas caídas.
Descrición
O nome Zoraptera, que lles deu Filippo Silvestri en 1913, é inexacto e pode confundir. Procede de "zor", que en grego significa 'puro' e "aptera", en grego 'sen ás'. O significado "puros sen ás" claramente non se corresponde coas formas aladas, que foron descubertas varios anos despois de que fosen descritas as formas sen ás.
Os membros desta orde son pequenos insectos, de 3 mm ou menos de lonxitude, que se parecen a térmites na súa aparencia e costumes gregarios. Teñen un aspecto curto e inchado. Pertencen aos insectos hemimetábolos. Posúen pezas bucais mandibuladas mordedoras, cercos curtos (que constan dun só segmento), e antenas tamén curtas e con 9 segmentos. O abdome está dividido en 11 seccións. Os palpos maxilares teñen 5 segmentos, e os palpos labiais 3, en ambos os dous o segmento máis distal está agrandado. As ninfas inmaturas lembran pequenos adultos. Todas as especies mostran polimorfismo. A maioría dos individuos son as formas ápteras ou "morfos", que carecen de ás e ollos e teñen pouca ou ningunha pigmentación. Unhas poucas femias e incluso uns poucos machos están na forma alada e teñen ás membranosas grandes que poden desprender por unha liña de fractura basal. As aladas teñen ademais ollos compostos e ocelos e máis pigmentación. Este polimorfismo pode observarse xa en estadios inmaturos, xa que hai tamén dúas formas de ninfas. A envergadura alar pode ser de ata 7 mm, e as ás poden desprenderse espontaneamente. As ás teñen unha venación reducida simple e forma de paleta. En boas condicións as formas cegas sen ás son as que predominan, mais se as condicións do seu hábitat se fan demasiado duras, producen unha descendencia que se desenvolve orixinando adultos con ás e ollos.
Filoxenia
As relacións filoxenéticas da orde son controvertidas e complicadas. Actualmente a posición con máis apoios baseada en trazos morfolóxicos recoñece os Zoraptera como insectos polineópteros relacionados cos Embioptera. Porén, as análises moleculares do ADN ribosómico de 18S apoian unha estreita relación coa superorde Dictyoptera.
Comportamento e ecoloxía
Viven en pequenas colonias baixo madeira en descomposición, xa que carecen de pezas bucais que poidan facer túneles na madeira sa, comen esporas de fungos e detritos, pero tamén poden cazar pequenos artrópodos como ácaros e colémbolos.
Zorotypus gurneyi vive en colonias que constan de ata varios centos de individuos. porén, o máis común é que as colonias consten duns 30 individuos, dos cales un 30% son ninfas e o resto adultos. Os zorápteros pasan a maior parte do tempo acicalándose uns a outros. o proceso de acicalamento pénsase que é unha maneira de eliminar patóxenos fúnxicos.
Cando dúas colonias de Z. hubbardi se poñen xuntas experimentalmente, non hai diferenzas de comportamento cara aos membros da nova colonia. Por tanto, as colonias na natureza poderían formarse doadamente. As formas aladas son raras. Os machos nunha colonia típica establecen unha xerarquía de dominancia liñal na cal a idade e antigüidade na colonia dos membros da colonia é o principal factor para determinar a dominancia. Os machos que aparecen máis tarde nas colonias están no tramo máis baixo da escada xerárquica, independentemente do seu tamaño corporal. Ao atacar continuamente os outros machos, o macho dominante monopoliza un harén de femias. Os membros deste harén permanecen agrupados. Hai unha alta correlación entre o rango e o éxito reprodutivo dos machos.
En Z. barberi non se observa esa estrutura de dominancia, pero mostra un complexo comportamento de cortexo incluíndo alimentación nupcial. Os machos posúen unha glándula cefálica que se abre no medio da cabeza. Durante o cortexo segregan un fluído desta glándula e ofréceno á femia. A aceptación destas pingas pola femia actúa como un liberador de comportamento e conduce inmediatamente á copulación.
En Z. impolitus, non hai copulación, senón que a fertilización ten lugar por transferencia dun espermatóforo do macho á femia. Este espermatóforo de 0,1 mm contén unha soa célula espermática xigante, que se desenrosca ata ter a mesma lonxitude que a do corpo da femia, uns 3 mm. Pénsase que esta enorme célula espermática impide a fertilización por outros machos ao bloquear fisicamente o tracto xenital feminino.
Jordi Évole
Jordi Évole Requena, nado o 21 de xullo de 1974 en Cornellà de Llobregat, Barcelona, é un presentador, humorista e guionista catalán, anteriormente coñecido tamén como El Follonero. Dende 2008 a 2019 presentou o programa Salvados, na cadea de televisión laSexta, e tamén escribe artigos de opinión no diario La Vanguardia e anteriormente en Mundo Deportivo e El Periódico de Catalunya.
Zorápteros
Efectos sobre o funcionamento do ecosistema
Os zorápteros crese que son moi importantes nos seus ecosistemas. Ao consumiren detritos, como artrópodos mortos, axudan na descomposición e ciclo dos nutrientes.
Jordi Évole
Traxectoria
Naceu en Cornellá de Llobregat, fillo dunha nai granadina, Antonia Requena Hidalgo, e pai estremeño, Gonzalo Évole Hurtado. É primo segundo do presentador Jordi Hurtado, xa que o avó de Évole e o pai de Hurtado son curmáns orixinarios da vila cacereña de Garrovillas de Alconétar. Estudou Comunicación Audiovisual na Universidade Autónoma de Barcelona e comezou a traballar como locutor de partidos de fútbol rexional no programa Carrusel Cataluña (Radio Barcelona). Tamén traballou nos informativos de Telecinco e da Cadena SER, aínda que o seu primeiro contacto televisivo foi na televisión local de Viladecans, Viladecans Televisió.
Zorápteros
Especies
miniatura|Forma sen ás de Zorotypus guineensis En 2007 coñécíanse en todo o mundo un total de 55 especies, 44 delas vivas e 11 fósiles, principalmente nas rexións tropicais e subtropicais. Só catro especies viven no norte do trópico de Cáncer, dúas nos Estados Unidos e dúas no Tíbet.
Jordi Évole
El Terrat
En 2000 fichou como guionista de La cosa nostra, un programa que Andreu Buenafuente presentaba na cadea autonómica catalá TV3. Dende entón pertence ao equipo da produtora deste: El Terrat. Foi colaborador, subdirector e guionista do programa Buenafuente (Antena 3 e logo La Sexta) e interpretou a un dos seus personaxes máis famosos: El Follonero, un suposto crítico espontáneo do programa e da actualidade, sentado entre o público. Tamén participou na primeira xira teatral do grupo Terrat pack, onde visitou varias cidades españolas xunto a Andreu Buenafuente, José Corbacho e Berto Romero.
Deuse a coñecer polas súas participacións nos programas de Andreu Buenafuente ao que interrompía falando dende a bancada con preguntas comprometedoras e retranca.
Nunha das súas aparicións en Una altra cosa, nun gag preparado, "El Follonero" interrompeu a actuación en directo de Pau Donés (Jarabe de Palo) para alegar que este sempre cantaba o mesmo. A escena foi repetida nos zappings nacionais e a personaxe fíxose famosa.
Salvados
En 2008 comezou a presentar o seu propio programa de televisión na cadea laSexta, que ao principio constaba de varios capítulos dedicados á campaña electoral das eleccións xerais de 2008 como Salvados por la campaña, Salvados por la Iglesia ou Salvados por los toros. Co inicio da segunda tempada abandonou o seu carácter temático e pasou a emitirse semanalmente co nome de Salvados. Nas primeiras tempadas o humor estaba moi presente, pero foise diluíndo para dar paso a un espazo máis centrado no periodístico. Actualmente Salvados é un referente de programa crítico coa situación social, gañador de numerosos premios.
O 23 de febreiro de 2014 emitiuse en La Sexta, o falso documental, dirixido por Évole, Operación Palace, no que, a través de testemuños de protagonistas da época como políticos ou periodistas, ofrecía unha nova versión dos acontecementos do golpe de stado do 23 de febreiro de 1981, segundo a cal todo era unha montaxe coñecida e autorizada por todos os partidos políticos que no momento contaban coa representación parlamentaria. A emisión alcanzou unha enorme repercusión na escrita e nas redes sociais, e converteuse na emisión non deportiva máis vista da historia da cadea, con 5,2 millóns de espectadores e un 23,9% de cota de pantalla. Só ao final do programa se dicía a verdade: que todo o que se contara no documental era falso.
En 2019 deixou de presentar Salvados despois de once anos, sendo substituído por Gonzo. Dende febreiro de 2020 presenta na Sexta o programa de entrevistas Lo de Évole. En xuño realizou a última entrevista a Pau Donés, enfermo de cancro, só uns días antes da morte do cantante. A entrevista foi estreada en cines co título Lo que tú me das e emitida en televisión en febreiro de 2021 con grande éxito de audiencia.
Outros traballos
Jordi Évole tamén colabora con artigos de opinión no xornal La Vanguardia e en Mundo Deportivo.
Producciones del Barrio
En outubro de 2015, Jordi Évole lanzou xunto a Ramón Lara a súa propia produtora: Producciones del Barrio. Nesta nova etapa realizaron produtos como o documental Astral, ou os programas Malas Compañías (2017), presentado por Cristina Pardo e Bienvenidas al norte, bienvenidas al sur (2018).
Micalet
250px|miniatura|Torre da [[catedral de Valencia, chamada popularmente o Micalet.]]
O Micalet, ou Miquelet, é o nome que recibe popularmente o campanario de 58’80 metros da Catedral de Valencia, e é un dos principais símbolos da cidade de Valencia. O seu nome é un diminutivo do da campá principal, Miquel, que coa fonética local derivou a Micalet, nome co que verdadeiramente é coñecida a torre. Durante moitos séculos foi chamado Campanar Nou (Campanario Novo) ou Campanar de la Catedral, para diferencialo do Campanar Vell (Campanario Vello), unha torre de planta cadrada e de factura románica, situada na rúa da Barcella.
Historia
Unha placa colocada na base da torre fálanos da súas orixes:
Iniciou a obra o mestre picapedreiro Andreu Julià, até que en 1396 un tremor interrompeu as obras, aínda no primeiro corpo da torre. En 1402 dirixiu a obra Josep Franch, mestre de obras da Catedral, e en 1414 encárgase Pere Balaguer, construtor tamén das Torres de Serrans na mesma cidade. En 1425 dáse por rematada a construción faltando o remate final, que nunca chegaría a construírse, unha agulla proxecto de Antoni Dalmau. No seu lugar faríase unha estrutura de madeira que suxeitaba a campá das horas, substituída entre 1660 e 1736 por unha espadana de pedra que é a que permanece hoxe. Tiña unha elegante crista calada que lle servía de coroa, que foi arrasada no século XVIII, sendo substituída primeiro por unha varanda de madeira e no século XIX por unha varanda metálica até a restauración de 1983, realizada sen respecto as testemuñas arqueolóxicas conservadas até aquel momento na mesma terraza e que agora están expostas na Casa del Campaner.
Características e funcións
Inicialmente era unha torre exenta, unida á Catedral a finais do século XV ao prolongarse a nave central. Ten acceso por unha porta angular e un paso cuberto con curiosas voltas nervadas. A torre do Micalet é de estilo gótico catalán, cunha decoración sobria, basicamente os prismáticos contrafortes das arestas e as delgadas molduras que sinalan os diferentes niveis dos pisos. Ten forma de prisma octogonal, cun perímetro e unha altura iguais: 58’80 metros. Hai no seu interior unha escaleira helicoidal de caracol con 207 chanzos de pedra, dende onde se accede ao interior dos diferentes pisos e a terraza superior. No primeiro piso o corpo é macizo excepto o lugar da escaleira. No segundo corpo atopamos a antiga "Prisión" ou Asilo da Catedral, de planta octogonal. No terceiro corpo hai unha sala semellante, pero máis grandes, coñecida como a Casa do Campanario, e o carto e último corpo a Sala das campás, con sete fiestras dende onde colgan as 11 campás. Finalmente, dende a terraza, onde atopamos a campá das horas e a dos cartos, pódese ver unha magnífica perspectiva da cidade de Valencia, sobre todo do centro histórico.
As campás do Micalet ordenaron a vida civil e relixiosa da cidade dende o século XV até preto do XX, mais historicamente a torre serviu para máis cousas que como un sinxelo campanario. O segundo andar era o lugar onde se acollían aos refuxiados da Catedral, e dende ela facíanse as fumaredas, que coas numerosas torres que había ao longo da costa valenciana avisábase do perigo de piratas e turcos. No século XIX avisaba da entrada e saída de naves do porto de Valencia, e dende sempre ás súas vistas impresionaron aos visitantes da cidade, deixando constancia nalgúns escritos, como Victor Hugo, ou a descrición que en 1792 facía o botánico Antoni Josep Cavanilles da horta de Valencia vista dende o alto da torre.
As Campás
O Miquel é a campá principal, que dá nome á torre. É a que da as horas, vaise fundir en 1532, e pesa 10.997 quilogramos, a máis grande aínda en uso de toda a Coroa de Aragón. O Sant Vicent Ferrer é a campá dos cuartos, pesa 724 kg e é de 1736. Ámbalas dúas son á espadana do campanario.
É notábel o xeito peculiar de nomealas, que só coincide, nun par de casos, coas inscricións: engádeselle "o" (el) ou "a" (la) diante do nome da campá, segundo se trate dunha personaxe feminina ou masculina, sen poñerlle ningún outro adxectivo. Trátase duns dos conxuntos máis numerosos de campás góticas de todo o Estado, con dúas de maiúscula gótica (a Caterina e o Jaume) e cinco de minúscula gótica, l’Úrsula, o Pau, l’Arcís, o Vicent, l’Andreu e a Maria, as cales débese engadir o Miquel.
Guxinde, A Pereira, Entrimo
Guxinde é un lugar da parroquia da Pereira no concello ourensán de Entrimo na comarca da Baixa Limia. Tiña 31 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 15 eran homes e 16 mulleres.
Estrela (astronomía)
miniatura|Unha rexión de [[formación estelar na Gran Nube de Magallanes.]] miniatura|Imaxe do [[Sol en falsa cor, unha estrela de tipo-G da secuencia principal, a máis próxima á Terra.]]
Unha estrela (do latín: stella) é un esferoide luminoso que mantén a súa forma debido á súa propia gravidade. A estrela máis próxima á Terra é o Sol. Outras estrelas son visibles a simple vista desde a Terra durante a noite, aparecendo como unha diversidade de puntos luminosos aparentemente fixos no ceo debido á súa inmensa distancia da mesma. Historicamente as estrelas máis prominentes foron agrupadas en constelacións e asterismos, e as máis brillantes foron denominadas con nomes propios. Os astrónomos recompilaron un extenso catálogo de estrelas que identifican as estrelas coñecidas e proporcionan designacións estelares estandarizadas. O universo observable contén unha estimación de a  estrelas. Con todo a maioría das estrelas do Universo, incluíndo todas as que están fóra de nosa galaxia, a Vía Láctea, son invisibles a primeira ollada desde a Terra. De feito, a maioría son invisibles desde o noso planeta mesmo a través dos telescopios de gran potencia.
Durante polo menos unha parte da súa vida, unha estrela brilla debido á fusión termonuclear do hidróxeno en helio no seu núcleo, que libera enerxía, a cal atravesa o interior da estrela e, despois, se irradia cara ao espazo exterior. Case todos os elementos naturais máis pesados que o helio se crean por nucleosíntese estelar durante a vida dunha estrela e, nalgunhas delas, por nucleosíntese de supernova cando explotan. Preto do final da súa vida unha estrela tamén pode conter materia dexenerada. Os astrónomos poden determinar a masa, idade, metalicidade (composición química) e moitas outras propiedades das estrelas mediante a observación do seu movemento a través do espazo, a súa luminosidade e o seu espectro. A masa total dunha estrela é o principal determinante da súa evolución e destino final. Outras características das estrelas, como o diámetro e a temperatura, cambian ao longo da súa vida, mentres que a contorna dunha estrela afecta á súa rotación e movemento. Unha gráfica de dispersión de moitas estrelas que fai referencia á súa luminosidade, magnitude absoluta, temperatura superficial e tipo espectral, coñecido como o diagrama de Hertzsprung-Russell (Diagrama H-R), permite determinar a idade e o estado evolutivo dunha estrela.
A vida dunha estrela comeza co colapso gravitacional dunha nebulosa gasosa de material composto principalmente de hidróxeno, xunto con helio e trazas de elementos máis pesados. Cando o núcleo estelar é o suficientemente denso, o hidróxeno comeza a converterse en helio a través da fusión nuclear, liberando enerxía durante o proceso. Os restos do interior da estrela portan a enerxía fose do núcleo a través dunha combinación de procesos de transmisión de calor por radiación e convección. A presión interna da estrela evita que se colapse aínda máis baixo a súa propia gravidade. Cando se esgota o combustible de hidróxeno no núcleo, unha estrela con polo menos 0,4 veces a masa do Sol expandirase ata converterse nunha xigante vermella, nalgúns casos fusionando elementos máis pesados no núcleo ou nas súas capas ao redor do núcleo (como o carbono ou o osíxeno). Entón a estrela evoluciona ata unha forma dexenerada, expulsando unha porción da súa materia no medio interestelar, onde contribuirá á formación dunha nova xeración de estrelas. Mentres tanto, o núcleo convértese nun remanente estelar: unha anana branca, unha estrela de neutróns, ou (se é o suficientemente masiva) un burato negro.
Os sistema binarios e multiestelares constan de dúas ou máis estrelas que están unidas gravitacionalmente entre si, e polo xeral móvense ao redor doutra en órbitas estables. Cando dúas estrelas posúen unha órbita relativamente próxima, a súa interacción gravitatoria pode ter un impacto significativo na súa evolución. As estrelas unidas gravitacionalmente entre si poden formar parte de estruturas moito máis grandes, como cúmulos estelares ou galaxias.
Unha estrela é un corpo celeste esférico e astrogravitante, que xera enerxía no seu núcleo mediante reaccións termonucleares. A enerxía xerada emítese ó espazo en forma de radiación electromagnética, vento estelar, e unhas partículas subatómicas que se supón que posúen masa, pero nunha cantidade ínfima: os neutrinos.
As estrelas obsérvanse no ceo nocturno como puntos luminosos, titilantes debido ás distorsións ópticas que produce a turbulencia e as diferenzas de densidade da atmosfera terrestre. O Sol, ao estar tan preto, obsérvase non como un punto, senón como un disco luminoso cuxa presenza ou ausencia no ceo terrestre provoca o día ou a noite respectivamente.
As estrelas son obxectos de masa e diámetro variable pero sempre moi masivos.
Etimoloxía
A palabra "estrela" deriva en última instancia da raíz protoindoeuropea "h₂stḗr" que tamén significa estrela, pero analizábel aínda máis como h₂eh₁s- ("queimar", tamén a fonte da palabra "ash") + - tēr (sufixo axente). Compara latín stella, grego aster, alemá Stern. Algúns estudosos cren que a palabra é un préstamo do acadio "istar" (venus), porén algúns dubidan desta suxestión. A estrela é afín (comparte a mesma raíz) coas seguintes palabras: asterisco, asteroide, astral, constelación, Esther.
Observación histórica
miniatura|As persoas viron patróns nas estrelas desde tempos antigos. Esta representación da constelación de [[Leo, o león, en 1690, é de Johannes Hevelius. ]] miniatura|A constelación de Leo como se pode ver a primeira ollada. Engadíronse liñas. miniatura|Imaxe infravermella do [[Telescopio Espacial Spitzer da NASA que mostra centos de miles de estrelas na galaxia da Vía Láctea]] Historicamente as estrelas foron importantes para as civilizacións en todo o mundo, foron parte das prácticas relixiosas e utilizáronse para a navegación celeste e a orientación. Moitos astrónomos antigos crían que as estrelas estaban fixadas permanentemente a unha esfera celeste e eran inmutables. Por convención os astrónomos agrupaban as estrelas en constelacións e usábanas para rastrexar os movementos dos planetas e a posición inferida do Sol. O movemento do Sol contra as estrelas de fondo (e o horizonte) foi utilizado para crear calendarios, que poderían ser utilizados para regular as prácticas agrícolas. O calendario gregoriano, utilizado actualmente case en todo o mundo, é un calendario solar baseado no ángulo do eixo de rotación da Terra con respecto á súa estrela local, o Sol.
A carta estelar máis antiga con data precisa foi un logro da antiga astronomía exipcia no 1534 a. C. Os primeiros catálogos de estrelas coñecidos foron compilados polos antigos astrónomos babilónicos de Mesopotamia a finais do segundo milenio a. C., durante o período casita (ca. 1531-1155  a. C.).
O primeiro catálogo de estrelas da astronomía grega foi creado por Aristilo aproximadamente no 300 a. C., coa axuda de Timocharis. O catálogo de estrelas de Hiparco, século II a. C., incluía 1020 estrelas, e utilizouse para ensamblar o catálogo de estrelas de Tolomeo. Hiparco é coñecido polo descubrimento da primeira nova (nova estrela) rexistrada. Moitas das constelacións e nomes de estrelas en uso hoxe en día derivan da astronomía grega.
A pesar da aparente inmutabilidade dos ceos, os astrónomos chineses foron conscientes de que poderían aparecer novas estrelas. No 185 d.C., foron os primeiros en observar e escribir sobre unha supernova, agora coñecida como SN 185. O evento estelar máis brillante rexistrado da historia foi a supernova SN 1006, que foi observada en 1006 e descrita polo astrónomo exipcio Ali ibn Ridwan e varios astrónomos chineses. A supernova SN 1054, que deu orixe á Nebulosa do Cangrexo, tamén foi observada por astrónomos chineses e islámicos.
Os astrónomos islámicos medievais deron nomes árabes a moitas estrelas que aínda se usan hoxe e inventaron numerosos instrumentos astronómicos cos que poder calcular as posicións das estrelas. Tamén construíron os primeiros grandes institutos de investigación e observatorios, principalmente co propósito de producir catálogos Zij de estrelas. Entre eles o astrónomo persa Abd al-Rahman al-Sufi, que escribiu o Libro das estrelas fixas (964), observou varias estrelas, conglomerados de estrelas (incluídas os Ómicron Velorum e os cúmulos de Brocchi) e galaxias (incluída a Galaxia de Andrómeda). Segundo A. Zahoor, no século XI, o erudito polímata persa Abu Rayhan Biruni describiu a galaxia da Vía Láctea como unha multitude de fragmentos que tiñan as propiedades de estrelas nebulosas e en 1019 tamén deu as latitudes de varias estrelas durante un eclipse lunar.
Segundo Josep Puig, o astrónomo andalusí Ibn Bajjah propuxo que a Vía Láctea estaba formada por moitas estrelas que case se tocaban entre si e parecían ser unha imaxe continua debido o efecto da refracción do material sublunar, citando a súa observación da conxunción de Xúpiter e Marte no 500AH (1106/1107d.C.) como evidencia. Os primeiros astrónomos europeos, como Tycho Brahe, identificaron novas estrelas no ceo nocturno (máis adiante denominadas novas), suxerindo que os ceos non eran inmutables. En 1584, Giordano Bruno suxeriu que as estrelas eran como o Sol e poderían ter outros planetas, posiblemente parecidos á Terra, en órbita ao redor delas, unha idea que xa fora suxerida anteriormente polos antigos filósofos gregos, Demócrito e Epicuro, e por cosmólogos islámicos medievais como Fakhr al-Din al-Razi. No século seguinte a idea de que as estrelas eran iguais ao Sol estaba a chegar a un consenso entre os astrónomos. Para explicar por que estas estrelas non exercían ningunha forza gravitatoria neta sobre o sistema solar, Isaac Newton suxeriu que as estrelas estaban igualmente distribuídas en todas as direccións, unha idea impulsada polo teólogo Richard Bentley.
En 1667 o astrónomo italiano Geminiano Montanari rexistrou variacións observadas na luminosidade da estrela Algol. Edmond Halley publicou as primeiras medicións do movemento propio dun par de estrelas "fixas" próximas, demostrando que estas cambiaran as súas posicións desde o tempo dos antigos astrónomos gregos Tolomeo e Hiparco.
William Herschel foi o primeiro astrónomo que tentou determinar a distribución das estrelas no ceo. Durante a década de 1780 estableceu unha serie de indicadores en 600 direccións e contou as estrelas observadas ao longo de cada liña de visión. A partir diso deduciu que o número de estrelas aumentaba constantemente cara a un lado do ceo, en dirección ao núcleo da Vía Láctea. O seu fillo John Herschel repetiu este estudo no hemisferio sur e atopou o correspondente aumento na mesma dirección. Ademais dos seus outros logros, William Herschel destaca polo seu descubrimento de que algunhas estrelas non só se atopan na mesma liña de visión, senón que son compañeiros físicos que forman sistemas estelares binarios.
A ciencia da espectroscopia astronómica foi iniciada por Joseph von Fraunhofer e Angelo Secchi. Comparando os espectros de estrelas como Sirius co Sol, atoparon diferenzas na forza e o número das súas liñas de absorción —as liñas escuras nun espectro estelar causadas pola absorción da atmosfera de frecuencias específicas—. En 1865 Secchi comezou a clasificar as estrelas por tipos espectrais. Con todo a versión moderna do esquema de clasificación estelar foi desenvolto por Annie J. Cannon durante a década de 1900.
miniatura|esquerda|[[Alpha Centauri|Alpha Centauri A e B sobre o horizonte de Saturno ]] A primeira medición directa da distancia a unha estrela (61 Cygni a 11,4 anos luz) foi realizada en 1838 por Friedrich Bessel usando a técnica da paralaxe. As medicións da paralaxe demostraron a gran separación das estrelas nos ceos. A observación das estrelas dobres gañou importancia crecente durante o século XIX. En 1834 Friedrich Bessel observou cambios no movemento propio da estrela Sirius e deduciu un compañeiro oculto. En 1899, Edward Pickering descubriu a primeira binaria espectroscópica cando observou a división periódica das liñas espectrais da estrela Mizar nun período de 104 días. Astrónomos como Friedrich Georg, Wilhelm von Struve e S. W. Burnham, recolleron observacións detalladas de moitos sistemas estelares binarios, o que permitiu determinar as masas das estrelas a partir do cálculo dos elementos orbitais. A primeira solución ao problema de derivar unha órbita de estrelas binarias a partir das observacións telescópicas foi feita por Felix Savary en 1827.
O sécuo XX viu avances cada vez máis rápidos no estudo científico das estrelas. A fotografía converteuse nunha valiosa ferramenta astronómica. Karl Schwarzschild descubriu que a cor dunha estrela, e por tanto a súa temperatura, podía determinarse comparando a magnitude visual coa magnitude fotográfica. O desenvolvemento do fotómetro fotoeléctrico permitiu medicións precisas da magnitude en múltiples intervalos de lonxitude de onda. En 1921 Albert A. Michelson fixo as primeiras medicións dun diámetro estelar utilizando un interferómetro no telescopio Hooker do Observatorio do Monte Wilson.
Durante as primeiras décadas do século XX producíronse importantes traballos teóricos sobre a estrutura física das estrelas. En 1913 desenvolveuse o diagrama de Hertzsprung-Russell, que impulsou o estudo astrofísico das estrelas. Desenvolvéronse modelos exitosos para explicar os interiores das estrelas e a evolución estelar. En 1925 Cecilia Payne-Gaposchkin propuxo por primeira vez na súa tese doutoral que as estrelas están feitas principalmente de hidróxeno e helio. Os espectros das estrelas foron entendidos máis a fondo a través dos avances na física cuántica. Isto permitiu determinar a composición química da atmosfera estelar.
Coa excepción de eventos raros como supernovas e impostores de supernovas, as estrelas individuais foron observadas principalmente no Grupo Local, e especialmente na parte visible da Vía Láctea (como o demostran os detallados catálogos de estrelas dispoñibles para a nosa galaxia), e os seus satélites. Observáronse estrelas individuais como variables cefeidas nas galaxias M87 e M100 do cúmulo de Virgo, a uns 100 millóns de anos luz da Terra, así como estrelas luminosas nalgunhas outras galaxias relativamente próximas. Coa axuda da lente gravitacional, unha única estrela (chamada Ícaro) observouse a 9.000 millóns de anos luz de distancia.
Designacións
miniatura|upright|Esta vista contén as estrelas azuis coñecidas como «[[Estrela atrasada azul|atrasadas azuis», para a súa localización aparente no diagrama de Hertzsprung-Russell]] O concepto de constelación xa era coñecido durante o período babilónico. Os antigos observadores do ceo imaxinaron que a disposición das estrelas destacadas formaba debuxos e asociáronos con aspectos particulares da natureza ou dos seus mitos. Doce destas formacións estaban situadas ao longo do plano da eclíptica e convertéronse na base da astroloxía. Moitas das estrelas individuais máis prominentes tamén recibiron nomes, particularmente con designacións árabes ou latinas.
Así como certas constelacións e o Sol mesmo, as estrelas individuais teñen os seus propios mitos. Para os antigos gregos, algunhas «estrelas», coñecidas como planetas (grego πλανήτης (planētēs, que significa «vagabundo»), representaban varias deidades importantes, das cales se tomaron os nomes dos planetas Mercurio, Venus, Marte, Xúpiter e Saturno. Urano e Neptuno tamén eran deuses gregos e romanos, pero ningún dos dous foi coñecido na antigüidade debido ao seu baixo brillo e os seus nomes foron asignados por astrónomos posteriores.
Formación e evolución das estrelas
dereita|miniatura|300px|[[Elemento químico|Elementos químicos producidos por unha supernova.]] As estrelas créanse nas rexións máis densas das nubes moleculares como consecuencia das inestabilidades gravitatorias causadas, principalmente por supernovas ou colisións galácticas. O proceso acelérase unha vez que estas nubes de hidróxeno molecular (H2) empezan a caer sobre si mesmas, alimentado pola cada vez máis intensa atracción gravitatoria. A súa densidade aumenta progresivamente, sendo máis rápido o proceso no centro que na periferia. Non tarda moito en formarse un núcleo en contracción moi quente chamado protoestrela. O colapso neste núcleo é, finalmente, detido cando comezan as reaccións nucleares que elevan a presión e temperatura da protoestrela. Unha vez estabilizada a fusión do hidróxeno, considérase que a estrela está na chamada secuencia principal, fase que ocupa aproximadamente un 90% da súa vida. Cando se esgota o hidróxeno do núcleo da estrela, a súa evolución dependerá da masa e pode converterse nunha anana branca ou estoupar como supernova, deixando tamén un remanente estelar que pode ser unha estrela de neutróns ou un burato negro.
Así pois, a vida dunha estrela caracterízase por longas fases de estabilidade rexidas pola escala de tempo nuclear separadas por breves etapas de transición dominadas pola escala de tempo dinámico.
Unha estrela típica como o Sol terá simetría esférica e perderá ao longo da súa vida unha cantidade de masa desprezable con respecto ao total. No Sistema Solar uns 1.020 gramos de materia estelar son expulsados polo vento solar cada ano. As perdas de masa só serán significativas nas estrelas de máis de 10 masas solares, que son moito máis escasas.
Nas fases finais do ciclo, xa sexa mediante supernovas ou pola acción de intensísimos ventos estelares, a estrela expulsa parte do material que a forma ao espazo interestelar. Isto inclúe elementos pesados producidos na estrela que máis tarde formarán novas estrelas e planetas, aumentando así a metalicidade do Universo.
Estrelas ligadas
As estrelas están normalmente ligadas gravitacionalmente uns con outras formando sistemas binarios, ternarios ou agrupacións maiores. A maioría das estrelas forman parte de sistemas binarios; outras agrúpanse en grandes concentracións que van dende as decenas ata os centenares de miles ou incluso millóns de estrelas, formando os denominados cúmulos estelares. Estes cúmulos son froito de gromos de formación estelar e crese que todas as estrelas fórmanse en grupo. Na Vía Láctea distínguense dous tipos: os cúmulos globulares que atópanse no halo e conteñen entre 10.000 e 1 000 000 de estrelas, e os cúmulos abertos que están no disco e son de formación recente, algúns con abundantes estrelas azuis. Estes últimos son notablemente máis pequenos e irregulares que os primeiros e teñen un intervalo de idades entre os seus membros máis amplo.
Estrelas illadas
Non todas manteñen lazos gravitatorios, outras, coma o Sol, viaxan solitarias, separándose hai moito da agrupación estelar na que se formaron. Estas estrelas illadas obedecen, tan só, ao campo gravitatorio global constituído pola superposición dos campos do total de obxectos da galaxia: buratos negros, estrelas, obxectos compactos e gas interestelar.
Distribución estelar
As estrelas non están distribuídas uniformemente no Universo, a pesar de que poida parecer a simple vista, senón agrupadas en galaxias. Unha galaxia espiral típica (como a Vía Láctea) contén centos de miles de millóns de estrelas agrupadas, a maioría, no estreito plano galáctico. O ceo nocturno terrestre aparece homoxéneo a simple vista porque só é posible observar unha rexión moi localizada do plano galáctico. Extrapolando do observado na veciñanza do Sistema Solar, pódese dicir que a maior parte de estrelas concéntranse no disco galáctico e dentro deste nunha rexión central, o bulbo galáctico, que se sitúa na constelación de Saxitario.