cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clorofila
Espectro de absorción e cor
miniatura|dereita|240px|Absorbancia das clorofilas a e b a distintas lonxitudes de onda. Pode verse que absorben as cores dos extremos do arco iris (cara o azul e o vermello), mais non o verde, do que procede a súa cor. As clorofilas teñen tipicamente dous picos de absorción no espectro visíbel, un no contorno da luz azul (400-500 nm de lonxitude de onda), e outro na zona vermella do espectro (600-700 nm); non obstante, reflicten a parte media do espectro, a máis nutrida e correspondente á cor verde (500-600 nm). Esta é a razón pola que as clorofilas teñen cor verde e llelo conferen aos organismos, ou a aqueles tecidos que teñen cloroplastos activos nas súas células, así como ás paisaxes que forman.
Fóra das plantas verdes, que son desta cor, as clorofilas van acompañadas de grandes cantidades de pigmentos auxiliares, principalmente carotenoides e ficobilinas, que son de distinta cor e dominan o conxunto, tinxindo o organismo de cores como o amarelo dourado típico dos cromófitos, ou o vermello púrpura das algas vermellas.
Diversidade e distribución
Tamén se encontran clorofilas en animais que albergan dentro das súas células ou entre elas algas unicelulares (zooclorelas e zooxantelas). Grazas a esta simbiose, a fotosíntese contribúe de maneira significativa á nutrición de corais, tridacnas, nudibranquios e outros animais mariños.
Non todos os organismos fotosintetizadores teñen clorofilas. As bacterias que non son cianobacterias teñen pigmentos moi distintos chamados bacterioclorofilas.
Ecoloxía
A clorofila pode detectarse facilmente grazas ao seu comportamento fronte á luz. Medir opticamente a concentración de clorofila nunha mostra de auga dá pouco traballo e permite unha estimación abondo da concentración de fitoplancton (algas microscópicas) e, indirectamente, da actividade biolóxica; desta maneira a medición de clorofila é un instrumento importante de vixilancia dos procesos de eutrofización.
A presenza de clorofila é tamén medida por sistemas de teledetección, que informan sobre a distribución da produción primaria, incluídas as oscilacións estacionais e as flutuacións interanuais. Nesta forma a medición da clorofila axuda á investigación do cambio climático e ecolóxico a escala global.
Orfeón Gallego (Buenos Aires)
O Orfeón Gallego foi unha agrupación cultural da emigración galega en Buenos Aires. Fundouno Xosé María Cao Luaces en 1890, aínda que a súa presentación pública foi en 1891. En 1896 sufriu unha escisión, unha parte formou o Orfeón Gallego Primitivo. Disolveuse en 1922.
Illa Coats
Illa Coats (Coats Island e en inuktitut: Akpatordjuark, é unha illa canadense que se atopa no extremo norte da Baía de Hudson na Rexión Kivalliq no territorio de Nunavut.
Xeografía
Ten unha superficie de 5.498 km². Como non existen asentamentos permanentes, é a maior illa deshabitada do hemisferio norte ao sur do Círculo Polar Ártico.
A Illa Coats ten uns 130 km de longo e alcanza unha altitude máxima de 185 m sobre o nivel do mar. Este punto culminante prodúcese ao longo dun contraforte rochoso perimetral, situado ao norte, entre Cabo Pembroke e Cabo Prefontaine. As rocas neste ámbito son metamórficas do Precámbrico. Menos do 5% da illa ten máis de 100 m de altura sobre o nivel do mar. A metade sur da illa, de baixa altitude, está formada principalmente por rocas sedimentarias do Paleozoico, como a calcaria e arenisca.
Historia
A illa crese foi o último asentamento dos Sadlermiut, un pobo representante da cultura Dorset, que como os seus veciños da illa Southampton, extinguíronse contraendo a malaria que lles contaxiaron os occidentais.
Natureza
Desde 1920, a Illa Coats foi designada como reserva de renos. Despois de que os caribús extinguísense na próxima Illa Southampton, o rabaño de Coats utilizouse para restablecer o rabaño de Southampton. Tamén é coñecida a illa pola súa poboación de Uria lomvia. Dúas colonias de 30.000 aves aniñan ao longo dos cantís rochosos do extremo norte. Tamén hai importantes concentracións de morsa, da morsa haulouts, na base dos cantís ou en illotes do extremo norte da illa (un en Cabo Pembroke e outro en Cabo Prefontaine). Estes son visitados regularmente polos inuit da aldea de Coral Harbour, de Illa Southampton, para a súa caza.
Castelán nos Estados Unidos de América
Os Estados Unidos conta con 41 millóns de persoas que falan castelán como primeira lingua (2016), sendo o castelán a segunda lingua máis falada dos Estados Unidos. O castelán é a lingua máis estudada, despois do inglés, nos Estados Unidos, con arredor de seis millóns de estudantes. Con máis de 50 millóns de falantes nativos e como segunda lingua, os Estados Unidos é o segundo país con maior poboación de falantes de castelán do mundo, só por detrás de México, aínda que non é lingua oficial do país. Arredor de tódolos falantes de castelán nos Estados Unidos declararon dominar o inglés "moi ben" de acordo co censo de 2000. Ese dato incrementou ao 57% na enquisa American Community de 2013–2017. Os Estados Unidos de América contan coa súa propia academia da lingua, Academia Norteamericana da Lingua Española.
Wuxia
Wǔxiá (tamén Wu Xia) (en 武俠 武侠 Mandarín IPA: ; Cantonés: mów hàb), co significado literal de "cabaleiros das artes marciais" ou "heroes das artes marciales", en chinés, é un xénero distintivo da literatura, a televisión e o cinema chineses.
O xénero wuxia é específico da cultura da China, porque é unha mestura única da filosofía das artes marciais, chamada xia (俠) desenvolta ó longo dos séculos e a longa historia do país en wushu. No Xapón, a tradición do bushido entre os samurai comparte certos aspectos coa filosofía marcial chinesa do xia. Aínda que o concepto de xia adoita traducirse como "cabalería", os aspectos do xia están tan arraigados no contorno social e cultural da antiga China que é imposíbel atopar unha tradución exacta no mundo occidental.
Filmes destacados
Entre os filmes wuxia que destacaron pola súa acollida fóra de Asia atópanse:
Juw Dekama
Juw Dekema, nado en 1449 ou 1450 e finado o 24 de outubro de 1523, foi un xefe frisón.
Traxectoria
Dekema era da facción dos skieringers que se viña enfrontando cos fetkeapers durante a longa guerra civil que se viña sucedendo en Frisia. Era xefe de Weidum e Baard e elixíronno como potestado de Frisia en 1494 na dieta de Snits pero só foi recoñecido polos skieringers. En 1498 pediu a Alberte III de Saxonia que gobernase o país ao ser el incapaz de exercer o poder. Juw serviu como conselleiro do Tribunal de Frisia (1500-1515) e grytman de Baarderadiel (1510-1512).
Testa
Na anatomía humana, a testa ou fronte é a parte ósea da cabeza encima dos ollos. Está constituída polo óso frontal.
511
Véxase tamén
Historia ano a ano
Illa Grant
A illa Grant é unha illa cuberta polo xeo, de 37 km de longo por 19 km. de largo, situada a 5 km ao leste da illa Shepard máis pequena fronte á costa da Terra de Marie Byrd, Antártida. Do mesmo xeito que Illa Shepard, Illa Grant está rodeada pola plataforma de xeo Getz agás no lado norte. A illa Grant foi descuberta e cartografada polo persoal do USS Glacier o 4 de febreiro de 1962. A illa Grant foi bautizada polo United States Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) polo Comandante E. G. Grant, Comandante do USS "Glaciar" no momento do descubrimento.
A illa é terra nullius, non é reclamada por ningún país, quedando suxieta aos termos do Tratado Antártico.
A Graña, Requián, Betanzos
A Graña é un lugar da parroquia de Requián no concello coruñés de Betanzos na comarca de Betanzos. Tiña 76 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 35 eran homes e 41 eran mulleres.
Ácido araquidónico
miniatura|dereita|250px|O ácido araquidónico do corpo normalmente procede de fontes animais da dieta, como carnes, ovos, produtos lácteos; ou é sintetizado no corpo a partir do [[ácido linoleico.]] dereita|miniatura|420px miniatura|dereita|Síntese do ácido araquidónico a partir do ácido linoleico. miniatura|320px|Síntese dos eicosanoides. O ácido araquidónico (AA, ou ARA) é un ácido graxo poliinsaturado omega-6 de 20 átomos de carbono. É o homólogo do ácido saturado ácido araquídico, que se encontra no aceite de cacahuete, (Arachis hypogaea), de onde lle vén o nome a ambos. É líquido a temperatura ambiental normal, xa que o seu punto de fusión é de -49 °C.
Química
En canto á súa estrutura químca, o ácido araquidónico é un ácido carboxílico de 20 carbonos poliinsaturado con catro dobres enlaces situados nos carbonos 5, 8, 11 e 14, todos eles cis. Como o primeiro dobre enlace está no sexto carbono empezando polo final da cadea, é un ácido graxo omega-6 ou n-6. Considérase un ácido graxo insaturado de cadea longa.
Nalgunhas fontes químicas utilízase o termo "ácido araquidónico" para designar a calquera dos ácidos eicosatetraenoicos. Pero, polo contrario, case todos as publicacións de bioloxía, medicina e nutrición limitan ese termo ao ácido todo-cis-5,8,11,14-eicosatetraenoico.
Bioloxía
O ácido araquidónico é un dos ácidos graxos poliinsaturados presente nos fosfolípidos (especialmente fosfatidiletanolamina, fosfatidilcolina, e nos fosfatidilinosítidos) das membranas celulares, e abunda no cerebro, músculos, e fígado.
Ademais de intervir na sinalización celular como un lípido segundo mensaxeiro implicado na regulación de encimas de sinalización, como a PLC-γ, PLC-δ, e PKC-α, -β, e -γ, o ácido araquidónico é tamén un intermediato inflamatorio fundamental e pode actuar como vasodilatador. Véxanse as rutas biosintéticas de formación de eicosanoides, que se describen nunha sección máis abaixo.
Relación cos ácidos graxos esenciais
O ácido araquidónico non é un ácido graxo esencial, xa que se pode sintetizar a partir do ácido linoleico, que si é esencial. Aínda así, pode chegar a ser esencial para o organismo se hai deficiencia de ácido linoleico ou se non se ten a capacidade de converter o ácido linoleico en ácido araquidónico, que é requirido pola maioría dos mamíferos. Algúns mamíferos non teñen a capacidade (ou téñena moi limitada) de converter o ácido linoleico en ácido araquidónico, polo que para eles é un compoñente esencial da súa dieta. Como nas plantas comúns hai pouco ou ningún ácido araquidónico, ditos animais son carnívoros obrigados; sendo un exemplo o gato. Porén, unha fonte comercial de ácido araquidónico é o fungo Mortierella alpina.
Síntese e fervenza
O ácido araquidónico sintetízase a partir do ácido linoleico, que ten dous carbonos menos e dous dobres enlaces menos, polo que deben eliminarse varios hidróxenos e unha elongase debe engadir dous carbonos. O ácido araquidónico pasa a formar parte das moléculas de moitos fosfolípidos.
O ácido araquidónico é liberado das moléculas de fosfolípidos dos que forma parte polo encima fosfolipase A2 (PLA2), a cal escinde os ácidos graxos do fosfolípido, pero pode tamén xerarse na escisión dun diacilglicérido pola diacilglicerol lipase.
O ácido araquidónico xerado como sinalizador celular parece derivar da acción da fosfolipase A2 citosólica específica da fosfatidilcolina (cPLA2, de 85 kDa), entanto que o ácido araquidónico con funcións inflamatorias xérase pola acción dunha PLA2 secretoria de baixo peso molecular (sPLA2, de 14-18 kDa).
A produción destes derivados e a súa acción no corpo coñécense en conxunto como a fervenza do ácido araquidónico, que é importante nas interaccións entre os ácidos graxos esenciais.
Activación da fosfolipase A2
A PLA2, é activada pola unión dun ligando a receptores, entre os que están:
Ademais, calquera axente que incremente o calcio intracelular pode causar a activación dalgunhas formas de PLA2.
Activación da fosfolipase C
Os receptores que activan esta vía metabólica son:
Cerebro
O ácido araquidónico é un dos ácidos graxos máis abundantes no cerebro, e está presente en cantidades similares ás do ácido docosahexaenoico (DHA). Entre os dous supoñen aproximadamente o 20% do contido en ácidos graxos do cerebro. Xunto co ácido docosahexaenoico, o ácido araquidónico é necesario para a saúde neurolóxica. O ácido araquidónico axuda a manter a fluidez das membranas celulares do hipocampo, axuda a protexer o cerebro do estrés oxidativo activando o receptor activado polo proliferador do peroxisoma gamma, e activa a sintaxina-3 (STX-3), unha proteína implicada no crecemento e reparación das neuronas.
Crecemento muscular
Por medio da súa conversiñon en compoñentes activos como a prostaglandina PGF2alfa, o ácido araquidónico é necesario para a reparación e crecemento do músculo esquelético. Esta función fai do ácido araquidónico un compoñente dietario importante para axudar ao proceso anabólico do músculo.
Inflamación
Nas condicións metabólicas normais, o incremento do consumo de ácido araquidónico na dieta é improbable que orixine un aumento da inflamación. O ácido araquidónico metabolízase orixinando tanto moléculas proinflamatorias coma antiinflamatorias. Estudos nos que se daban entre 840 mg e 2.000 mg diarios a individuos sans durante 50 días non mostraron ningún incremento na inflamación ou actividades metabólicas relacionadas. Un incremento dos niveis de ácido araquidónico está asociado con niveis reducidos das substancias proinflamatorias IL-6 e IL-1, e o incremento do antiinflamatorio factor beta da necrose tumoral. Isto pode dar lugar a unha redución da inflamación sistémica.
O ácido araquidónico xoga un papel central na inflamación relacionada con feridas e moitas enfermidades. O modo en que sexa metabolizado no corpo determina a súa actividade inflamatoria ou antiinflamatoria. As persoas que sofren de dores articulares ou enfermidades inflamatorias activas poden ver exacerbados os síntomas ao incrementaren o consumo de ácido araquidónico, o que se cre que se debe a que é convertido máis rapidamente en compostos inflamatorios. Igualmente, non se aconsella un consumo elevado de ácido araquidónico a persoas que teñan un historial de enfermidades inflamatorias, ou que teñan problemas serios de saúde. Nas persoas sas a suplementación con ácido araquidónico non ten efectos proinflamatorios, pero podería contrarrestar os efectos antiinflamatorios dos ácidos omega-3.
Efectos sobre a saúde da suplementación con ácido araquidónico
A suplementación con ácido araquidónico a doses de 1.000-1.500 mg diarias durante 50 días foi ben tolerada en varios estudos clínicos, sen que se informase de efectos secundarios significativos. Todos os indicadores de saúde, incluídos a función renal e hepática, lípidos séricos, inmunidade, e agregación plaquetaria non se viron afectados a esta dose e período de duración. Ademais, maiores concentracións de ácido araquidónico no tecido muscular poden estar correlacionadas cun aumento da sensibilidade á insulina. A suplementación con ácido araquidónico nos adultos sans parece non ter toxicidade nin riscos significativos.
Un consello científico da American Heart Association evaluou positivamente o impacto na saúde da suplementación con graxas omega-6 da dieta, incluído o ácido araquidónico. O ácido araquidónico da dieta non é un factor de risco para as enfermidacdes cardíacas, e pode ter un papel no mantemento do metabolismo óptimo e reducir os riscos de problemas cardíacos. Recomendan manter un consumo suficiente de ácidos graxos esenciais omega-3 e omega-6 para ter unha boa saúde.
O ácido araquidónico non é canceríxeno, e os estudos mostran que os niveis consumidos na dieta non están asociados cun incremento no risco do cancro. Porén, o ácido araquidónico é un metabolito central nos procesos inflamatorios e de crecemento celular, os cales se ven alterados en moitos tipos de enfermidades, incluíndo o cáncer. Por tanto, a seguridade da suplementación con ácido araquidónico en pacientes de cáncer, enfermidades inflamatorias, ou outras doenzas non se coñece, polo que nestes casos a suplementación non se recomenda.
Omnívoro
miniatura|250px|Os [[Corvus corax|corvos grandes son omnívoros.]]
Etimoloxía
O termo omnívoro vén do latín omnivŏrus; de omnis, "todo", e vorāre, "comer".
Características
Son comedores oportunistas e xeralistas, que non están especificamente adaptados para comer e dixerir nin materias vegetais nin carne exclusivamente. Os porcos son un exemplo ben coñecido de animal omnívoro. Os corvos son outro exemplo de omnívoro común.
Aínda que hai casos de herbívoros que ás veces tamén comen carne, e casos de carnívoros que comen plantas, esta distinción refírese ás adaptacións e á fonte primaria de alimento da especie en xeral, de modo que estas excepcións non fan que o exemplar en concreto ou a especie en xeral sexan omnívoros.
Grupos
Son omnívoros, entre outros, os seguintes grupos de animais:
O home
De igual maneira, o home é tamén un animal omnívoro. Nas primeiras especies do xénero Homo, o paso dunha alimentación eminentemente vexetariana á inclusión da carne na dieta non se debeu a cuestións culturais, senón aos desaxustes metabólicos provocados por un maior desenvolvemento cerebral. Porén, no home, unha dieta demasiado rica en proteínas necesita o complemento de carbohidratos e graxas, porque do contrario poden aparecer carencias nutricionais importantes que poden incluso provocar a morte. Por iso, a forma máis sinxela de manter o correcto funcionamento do metabolismo sería a combinación de materia vexetal con carne.
Entre as evidencias para considerar omnívoros aos humanos, pódense citar:
Citando John McArdle (vexetariano, anatomista e especialista en primates):
Olympique de Marseille
O Olympique de Marseille é un club de fútbol francés, da cidade de Marsella. Foi fundado en 1899 e xoga na Ligue 1 francesa.
O club xoga os seus partidos de local no Stade Vélodrome desde 1938 e dentro do seu palmarés conta con 9 títulos da Ligue 1, 10 Copas de Francia, 3 Copas da Liga, 2 Supercopas de Francia e unha Liga de Campións da UEFA obtida en 1993.
Historia
O Olympique de Marseille foi fundado en 1899 como club oficial e en 1902 como equipo de baloncesto e balonmán.
En 1924 o equipo consegue o seu primeiro título, a Copa de Francia, e en 1937 gaña a súa primeira Liga.
Na tempada 1992-93 o equipo consegue a Liga de Campións, ante o AC Milan italiano, converténdose no único equipo de Francia en conseguir devandito título.
Os seus títulos máis recentes son a Ligue 1 e unha Copa da Liga, ambas conseguidas en 2010.
Estadio
200px|miniatura|Stade Vélodrome. O Olympique de Marseille xoga de local no Stade Vélodrome desde 1938, cando abandona o antigo Stade de l'Huveaune que pertencía ao equipo.
O Vélodrome foi construído en 1937, ampliado en 1984 e 1998, na actualidade conta cunha capacidade de 60.031 espectadores. Albergou 2 partidos do Mundial 1938, 7 partidos do Mundial 1998, 2 partidos da Eurocopa 1960 e 2 partidos da Eurocopa 1984.
Cadro actual
15px
Brisas del Oro
Brisas del Oro foi un periódico editado no Valadouro en 1909.
Historia e características
Subtitulado Defensor de los intereses de Valle de Oro, apareceu en 1909. Revista quincenal ilustrada que se editaba coa protección da Sociedad de Instrucción, Recreo y Protección El Valle de Oro de emigrados do Valadouro en Cuba. Imprimíase na imprenta de César G. Seco Romero de Mondoñedo. Interrompeu a súa publicación en novembro de 1909, pero reapareceu en decembro.
Xoán de Hildesheim
Xoán de Hildesheim (en alemán Johannes von Hildesheim), nado en Hildesheim entre 1310 e 1320, e finado en Marienau o 5 de maio de 1375, foi un monxe carmelita, teólogo e escritor alemán.
Traxectoria
Tras completar os seus estudos en Aviñón, onde se atopou con San Pedro Tomás, e en París, Xoán de Hildesheim foi a traballar en Estrasburgo. Desde 1358 foi prior do mosteiro carmelita de Kassel e despois, ata a súa morte, foi prior do mosteiro de Marienau, en Hameln.
Foi autor de escritos filosóficos, teolóxicos e políticos, incluíndo a obra de 1364 Historia Trium Regum ("Historia dos tres reis"), unha rama principal da lenda dos Reis Magos. O texto probablemente foi escrito por encarga do corebispo Florencio de Wevelinghoven (Florenz von Wevelinghoven) (nomeado en 1364 bispo de Münster), posiblemente con motivo do aniversario 200 do traslado das reliquias dos Reis Magos de Milán a Colonia en 1164 polo arcebispo Reinaldo de Dasse l (Rainal von Dassel, 1159-1167) cara a 1370.
Caron
O caron ( ˇ ) ou háček (pronunciado [haːʧɛk]), é un sinal diacrítico colocado sobre certas letras. č ď ě Ǩ Ľ ř š ž
É parecido á breve, mais ten unha punta aguda, como o circunflexo ( ^ ), en canto que no caso da breve está arredondeado:
O termo caron úsase nos nomes oficiais dos caracteres Unicode. A palabra háček significa "ganchiño" en checo. En eslovaco chámase mäkčeň ("amaciante" ou "sinal de palatalización), en esloveno strešica ("teito", "tellado"), en croata e serbio kvaka ou kvačica (tamén "ganchiño"), en estoniano katus ("teito", "tellado") e noutras linguas ugrofinesas, hattu ("chapeu").
Historia
O uso do caron (e do acento agudo) para caracteres latinos foi introducido na lingua checa no século XV por Jan Hus no seu De Ortographia Bohemica (1412).
Cayetano Pérez de Limia
Cayetano de Parada y Pérez de Limia, nado en Verín ou Xinzo de Limia, circa 1744 e finado en Alcabre en 1821 ou 1823, foi un alcalde galego, líder na Reconquista de Vigo durante a Guerra da Independencia española.
Traxectoria
miniatura|Documento de 1810 de Cayetano Parada Pérez de Limia nomeando un capitán de Alarma. Concello de Bouzas
Recoñecementos
Unha rúa de Bouzas, Vigo, leva o seu nome, sinalizada como "Cayetano P. Limia".
Joló
miniatura|Mapa de Sulú (Joló en vermello)
Joló é unha illa volcánica no suroeste de Filipinas. é a illa principal da Provincia de Sulu. Esta situada no arquipélago Sulu, entre Mindanao e Borneo, e ten unha poboación de aproximadamente 530.000 habitantes. Joló tamén é o nome dunha cidade na illa, a cal é a capital da provincia de Sulú. Aproximadamente, un terzo da poboación vive no municipio de Sulú.
A illa é a localización do grupo de volcáns de Joló, e contén numerosos conos e cráteres volcánicos, incluíndo o cono de cinza activo de Bud. A illa é tamén a sede dos terroristas de Abu Sayyaf.
Rubén Riós
Rubén Rodríguez Rodríguez, coñecido como Rubén Riós, nado en Riós en 1980, é un actor galego.
Traxectoria
Iniciouse no mundo da televisión, con diversas colaboracións e intervencións puntuais en programas da Televisión de Galicia. Deuse a coñecer amplamente co programa de humor O rei da comedia e sobre todo coa serie de ficción Libro de familia (2005). En paralelo, foi completando a súa formación teatral co actor e director Vicente Montoto. Traballou na serie da TVG Matalobos no papel de Salva.
Deu o salto ao cinema como Martiño, un dos protagonistas de Pradolongo (2007), filme de Ignacio Vilar. Ese ano dirixiu a curta Adeus Edrada?.
Joló
Historia
Logo dunha serie de intentos pouco exitosos durante séculos de dominio español en Filipinas, as forzas españolas capturaron a cidade de Joló, a sede do Sultán de Sulu, en 1876.
Nese ano, os españois lanzaron unha campaña masiva para ocupar Joló. Estimulado pola necesidade de conter a caza de escravos dunha vez por todas e preocupado pola presenza doutras potencias occidentais no sur (os británicos) estableceran centros de comerciais en Joló no século XIX e Francia ofrecérase a comprar a illa Basilan con diñeiro en efectivo en Madrid, España. Os españois fixeron un esforzo final para consolidar o seu goberno neste fronteira sur. O 21 de febreiro dese ano, os españois reuniron o maior continxente contra Joló, composto por 9.000 soldados, 11 transportes, 11 canoneiras e 11 barcos de vapor. Dirixido polo Almirante José Malcampo, o continxente capturou a Joló e estableceu un asentamento español co Capitán Pascual Cervera nomeado para establecer unha gornición e servir como gobernador militar. Serviu de marzo de 1876 a decembro de 1876 seguido polo xeneral de brigada Jose Paulin (decembro de 1876 - abril de 1877), Cor. Carlos Martínez (Set 1877 – Feb 1880), Cor. Rafael de Rivera (1880–1881), Cor. Isidro G. Soto (1881–1882), Cor. Eduardo Bremon, (1882), Cor. Julian Parrrado (1882–1884), Cor. Francisco Castilla (1884–1886), Cor. Juan Arolas (1886–1893), Cor. Caesar Mattos (1893), Xen. Venancio Hernandez (1893–1896) e Cor. Luis Huerta (1896–1899).
miniatura|left|O explorador francés [[Jules Dumont d'Urville visitando ao Sultán de Joló]] Cara a 1878 os españois fortificaran Joló cunha muralla perimetral e portas con torres, construíron fortalezas internas chamadas "Puerta Blockaus", "Puerta España" e 2Puerta Alfonso XII!, e dúas fortificacións exteriores chamadas "Princesa de Asturias" e "Torre de la Reina". As tropas, incluíndo a cabalería co seu propio tenente comandante, foron gornecidas dentro do confinamento protector dos muros. Desde Joló, en 1880, o coronel Rafael González de Rivera, que foi nomeado gobernador, enviou o 6º Rexemento ás illas Siasi e Bongao. Os españois non estaban seguros no seu bastión porque podían ser atacados esporadicamente. O 22 de xullo de 1883, infórmase que tres xuramentados non identificados lograron penetrar na praza do pobo de Joló e mataron a tres españois. A palabra "juramentado" foi acuñada polo coronel español Juan Arolas logo de presenciar varios destes actos mentres cumpría funcións na gornición de Joló.
Os españois e o sultán de Sulu asinaron o Tratado de Paz o 22 de xullo de 1878. A versión en español do Tratado outorgou a España a soberanía total sobre o arquipélago de Sulu incluíndo Basilán.
Os americanos chegaron en 1899, e no inicio do século, a Guerra filipino-americana estaba no seu apoxeo en Luzón. Para non esparexer as súas forzas, os americanos empregaron a táctica clásica de divide e venceras.
Inicialmente, o Sultán Kiram sentiuse decepcionado pola entrega do dominio aos estadounidenses e esperaba recuperar a soberanía sobre o arquipélago de Sulu logo da derrota dos españois. O obxectivo principal de John C. Bates, con todo, era garantir a neutralidade do Sultanato na Guerra Filipino-Americana e establecer a orde en Mindanao. Logo dalgunhas negociacións, asinouse o tratado de Bates. Este tratado baseouse no anterior tratado español e mantivo a discrepancia na tradución: a versión inglesa describía unha completa dependencia, mentres que a versión de Tausug describía un protectorado. Aínda que o Tratado de Bates concedeu máis poderes para os estadounidenses que o orixinal tratado español, o tratado aínda foi criticado en América por outorgar demasiada autonomía ao sultán. Unha cláusula particular, recoñecía a práctica Moro da escravitude, tamén Bates admitiu máis tarde que o tratado era soamente unha medida de dilación, asinado soamente para gañar tempo ata que terminara a guerra no norte e podr traer máis forzas ao sur. Con todo, a paz creada polo Tratado de Bates non durou. Fíxose evidente cando os musulmáns repudiaron a provincia de Moro, un goberno político-militar en Mindanao que durou de 1903 a 1914, e a Rebelión Moro pronto estalou. É importante sinalar que apenas dous meses antes da creación da provincia Moro, o goberno colonial estadounidense declarou e clasificou todas as terras desocupadas como terras públicas. Inmediatamente logo da declaración, chegaron os investimentos estadounidenses a Mindanao e alentouse a migración masiva de cristiáns.
Joló foi ocupada polos xaponeses durante a segunda guerra mundial. O 2 de abril de 1945 o Segundo Batallón dos U.S. 163º Rexemento, 41º División (anteriormente a Montana National Guard) desembarcaron en Sanga Sanga e Bongao, no arquipélago de Sulu, a medio camiño entre a illa de Borneo e as Filipinas. Unha semana máis tarde, outros dous batallóns do rexemento saíron de Mindanao e desembarcaron en Joló, onde comezaron a loitar contra o fortemente defendido Monte Daho, o punto máis alto da illa. O sultán de Jolo, Muhammad Janail Abirin II, líder dos 300.000 musulmáns do arquipélago, deu a benvida ao coronel William J. Moroney, comandante da 163ª, e prometeu axudar a liberar á illa dos xaponeses. En tres semanas de combate, a 163 sufriu 37 mortos e 191 feridos. Aproximadamente 2.600 soldados xaponeses morrerons, e só 87 soldados xaponeses foron capturados ou entregados en Joló. Os combatentes locais mataron a moitos xaponeses que se esconderon na selva despois de que o exército imperial rendésese en agosto de 1945.
As loitas na illa volveron estalar en febreiro de 2005, cando entre 4.000 e 5.000 soldados filipinos enfrontáronse con preto de 800 militantes islamitas do grupo Abu Sayyaf, xunto con seguidores de Nur Misuari. Crese que máis de 12.000 persoas escaparon dos enfrontamentos.
El Gallego
El Gallego foi o nome de varias publicacións:
Val Latino
[[Isola del Liri, Val Latino|miniatura|300px]] O Val Latino (Valle Latina) é unha rexión xeográfica e histórica italiana que se estende desde o sur de Roma ata Cassino , correspondente á zona oriental do antigo Latium romano. As principais cidades do val son Frosinone, Cassino, Sora, Anagni e Alatri.
Arzádegos, Arzádegos, Vilardevós
Arzádegos é un lugar da parroquia de Arzádegos, no concello ourensán de Vilardevós. Segundo o IGE no 2009 tiña 189 (99 homes e 90 mulleres), menos ca no ano anterior.
O Rego, O Deveso, As Pontes de García Rodríguez
O Rego é un lugar da parroquia do Deveso no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Tiña 2 habitantes no ano 2014 segundo datos do IGE, dos cales 1 era home e 1 era muller.
Zoca
dereita|miniatura|Zocas galegas nun taller de carpinteiro, [[Meirás, Valdoviño|Meirás, Valdoviño.]] A zoca (do latín soccus), tamén chamada zoco, galocha, galocho, madroña ou zamanco, é un tipo de calzado dunha peza propio do pobo galego e doutros pobos europeos, xeralmente de madeira de bidueiro, amieiro ou cerdeira. Foron utilizados, e aínda seguen a utilizarse nalgúns países europeos, principalmente nos Países Baixos, Bretaña, Alemaña, Asturias ou Galiza entre outros. Son empregadas como calzado protector tanto en fábricas coma no campo. En Galiza están feitas tradicionalmente con madeira de bidueiro e posúen numerosas tipoloxías, desde as vilalbesas ata as de montaña, máis semellantes ás coñecidas como "madreñas". Son consideradas como saudables para os pés.
En Inglaterra tallábanse tradicionalmente con madeira de abeneiro e foron utilizados por todas as clases nos séculos XVIII e XIX.
Hessel Miedema
Hessel Miedema, nado en Snits (Frisia) o 21 de xaneiro de 1929, é un historiador da arte e escritor neerlandés.
Traxectoria
Aínda que naceu en Frisia, medrou en Ámsterdan, estudou historia da arte na Universidade de Ámsterdan, logo de se licenciar foi conservador a partir de 1957 da colección do Museo Princessehof de Ljouwert. En 1963 volveu a Ámsterdan para preparar a súa tese sobre o pintor Karel van Mander. . Mierma é un dos maiores expertos na obra de Mander pero tamén é un escritor en frisón, publicou o poema De greate wrakseling con ilustracións da súa propia man en 1964 e en 1973 publicou Op 'e literaire toer, volume recompilatorio que contén artigos e poesías.
512
Ciencia e tecnoloxía
miniatura|esquerda|250px|Estatua imaxinaria de Âryabhata
Outros
Historia ano a ano
A Perfect Getaway
A Perfect Getaway é un filme estadounidense dirixido por David Twohy que foi estreado no 2009.
Sinopse
Cliff e Cydney son unha parella aventureira que está pasando a súa lúa de mel nunha das máis marabillosas e illadas praias de Hawai. Creen ter atopado o paraíso nas súas terras salvaxes e sendeiros solitarios, ata que se atopan cun asustado grupo de excursionistas que falan sobre o horrible asasinato dunha parella de casados nas illas, e comezan a preguntarse se quizais deberían volverse. Indecisos sobre que facer, Cliff e Cydney únense a outras dúas parellas, Nick e Gina e Kale e Cleo, e é cando as cousas comezan a ir de mal a peor. Lonxe da civilización ou de poder ser rescatados, cada un deles empeza a sentirse ameazado, sen saber xa en quen confiar. O paraíso convértese nun inferno terreal onde dá comezo unha batalla brutal pola supervivencia.
Guam
O Territorio de Guam (Guåhån en chamorro, Guaján en castelán, Territory of Guam en inglés), é unha illa no Pacífico occidental, pertencente aos Estados Unidos como territorio non incorporado. Trátase da maior e máis meridional das Illas Marianas. A capital é Agaña, e a aldea máis poboada é Dededo.
É o punto máis occidental do territorio dos Estados Unidos (calculado dende o centro xeográfico dos Estados Unidos), Guam é a máis grande e a máis meridional das Illas Marianas e a illa máis grande de Micronesia.
As persoas nacidas en Guam son cidadáns estadounidenses pero non teñen dereito a voto nas eleccións presidenciais dos Estados Unidos mentres residen en Guam e os delegados de Guam na Cámara de Representantes dos Estados Unidos non teñen voto no pleno. Os indíxenas guamaneses son os chamorus, coñecidos historicamente como chamorros, que están relacionados cos pobos austronesios de Indonesia, as Filipinas, Malaisia, Taiwán, Micronesia e Polinesia. En 2022, a poboación de Guam era de 168.801 habitantes. Os chamoros son o grupo étnico máis numeroso, pero unha minoría na illa multiétnica. O territorio abarca 540 km² e ten unha densidade de poboación de 299 hab/km². O pobo Chamoro asentouse na illa hai aproximadamente 3.500 anos. O explorador portugués Fernão de Magalhães, mentres estaba ao servizo de España, foi o primeiro europeo en visitar a illa o 6 de marzo de 1521. Guam foi colonizada por España en 1668. Entre os séculos XVI e XVIII, Guam foi unha escala importante para os galeón de Manila españois. Durante a Guerra hispano-estadounidense, os Estados Unidos capturaron Guam o 21 de xuño de 1898. Segundo o Tratado de París, asinado o 10 de decembro de 1898, España cedeu Guam aos Estados Unidos a partir do 11 de abril de 1899.
Un lema territorial non oficial pero de uso frecuente é "Onde comeza o Día de América", que fai referencia á proximidade da illa coa Liña internacional de cambio de data. Guam está entre os 17 territorios non autónomos listados polas Nacións Unidas, e é membro da Comunidade do Pacífico desde 1983.
Historia
Os habitantes orixinais de Guam e as Illas Marianas do Norte eran os habitantes do Pobo Chamorro, que se cre que son descendentes de austronesios orixinarios do sueste asiático xa no 2000 aC.
A antiga sociedade Chamorro tiña catro clases: "chamorri" (xefes), "matua" (clase alta), "achaot" (clase media) e "mana'chang" (clase baixa). Os matua estaban situados nas aldeas costeiras, o que significaba que tiñan o mellor acceso aos caladoiros, mentres que os mana'chang situábanse no interior da illa. Matua e mana'chang de cando en cando comunícanse entre si, e os matua a miúdo usaban os achaot como intermediarios. Tamén houbo "makåhna" (similar aos xamáns), hábiles en curación e medicina. A crenza nos espíritos dos antigos Chamorros chamada "Taotao mo'na" aínda persiste como un remanente da cultura preeuropea. A súa sociedade organizouse en clans matrilineais.
Pedras  Latte  son piares de pedra que se atopan só nas Illas Marianas, son un desenvolvemento recente na sociedade Chamorro previa ao contacto. As pedras latte usáronse como unha base sobre a cal construíronse cabanas con teito de palla. As pedras Latte consisten nunha base en forma de pedra calcaria chamada haligi e cun remate, ou tåsa, feito a partir dun cerebro grande de coral ou pedra calcaria, colocada na parte superior. Unha posible fonte para estas pedras, o Rota Latte Stone Quarry, foi descuberta en 1925 en Rota.
Guillermo Mordillo
miniatura|Mordillo asinando un exemplar dun dos seus libros na Feira do Libro de Frankfurt de 2012 Guillermo Mordillo, nado en Buenos Aires o 4 de agosto de 1932 e finado en Calvià o 29 de xuño de 2019, foi un debuxante arxentino, recoñecido pola súas ilustracións a toda cor, cómicas e mudas en especial sobre o amor e o mundo do deporte recompiladas en diversos libros traducidos a varias linguas. Asinaba simplemente como Mordillo.
Traxectoria
Fillo de pais españois, criouse no barrio de Villa Pueyrredón. En 1948 logrou o certificado de ilustrador na Escola Superior de Xornalismo. Entre 1950 e 1952 traballou no estudio de animación de José Burone Buché ao tempo que adaptaba contos infantís clásicos en libros ilustrados de pequeno formato para a editorial Codex. En 1952 fundou o seu propio estudio de animación coñecido como Estudios Galas mentres seguía a publicar tiras cómicas en revistas, salientando a súa colaboración coa revista Peter Pan de Codex para a que ilustrou tapas e realizou as series "Hociquito Peter" e "El Conejo Fosforito". Entre 1955 e 1960 viviu en Lima como traballador independente para a compañía de publicidade McCann Erickson, e alí tamén converteu fábulas en libros ilustrados como é o caso das Fábulas de Esopo da Editorial Iberia en 1958. A partir de 1959 traballou como ilustrador de tarxetas de felicitación para Hallmark Cards, debuxando personaxes redondos e asexuados. En 1960 marchou a vivir a Nova York como empregado dos estudios de Paramount Cartoons colaborando na animación da serie Popeye the Sailor e en dúas curtas de Little Lulu, tamén creou dúas personaxes para a curta Trick or Tree (1961) de Seymour Kneitel. En 1963 deixou os Estados Unidos por Europa para se establecer en París, onde colaborou con revistas francesas como Paris Match, Marie Claire ou Lui ou mesmo a alemá Stern. Entre 1972 e 1980 colaborou coa revista de banda deseñada xuvenil Pif Gadget. En 1980 foi vivir a Mallorca, foi presidente da Association internationale des auteurs de comics et de cartoons con sede en Xenebra e dende 1997 moraba en Mónaco.
Estilo
Mordillo debuxa de xeito recorrente un personaxe universal mudo, illado en grandes espazos urbanos ou naturais moi minuciosos. O seu debuxo é moi redondo e á vez poético e absurdo. O seu universo desenvólvese en grandes contornas, illas desertas, terreos de xogo, montañas en forma de campá ou frondosas forestas. A súa orixinalidade consiste na redondez do trazo mais tamén no feito de manter en branco a pel dos seus personaxes, que son así recoñecibles de inmediato, sobre todo se o conxunto está cheo de cores.
Guam
A colonización española e os galeóns de Manila
Malia a visita de Magalhães, Guam non foi reclamado oficialmente por España ata o 26 de xaneiro de 1565, polo xeneral Miguel López de Legazpi. De 1565 a 1815, Guam e as Illas Marianas do Norte, foron o único posto de avanzada español no Océano Pacífico ao leste de Filipinas, foi unha importante parada de descanso para os galeón de Manila, unha frota que cubría a ruta comercial do Pacífico entre Acapulco e Manila. Para protexer estas frotas do Pacífico, España construíu varias estruturas defensivas que aínda se manteñen en pé hoxe en día, como Fuerte Nuestra Señora de la Soledad en Umatac. Guam é o segmento maior de Micronesia, as illas maiores entre a illa de Kyūshū (Xapón), Nova Guinea, as Filipinas e as illas Hawai.
A colonización española comezou o 15 de xuño de 1668, coa chegada de Diego Luis de San Vitores e Pedro Calungsod, quen estableceron a primeira igrexa católica.{{rp | 64} } As illas formaban parte das Indias Orientais Españolas gobernadas desde Filipinas, que á súa vez formaban parte do Vicerreinado de Nova España con sede na Cidade de México. Outros recordatorios da época colonial inclúen o antigo Palacio do Gobernador na Praza de España e a Ponte de España, ambos en Hagatña. A Catedral de Guam Dulce Nombre de Maria inaugurouse formalmente o 2 de febreiro de 1669, do mesmo xeito que o Real Colexio de San Juan de Letran. Guam, xunto co resto das Illas Marianas e Illas Carolinas, foron tratados como parte da colonia española en Filipinas. Aínda que a cultura Chamorra da illa ten raíces indíxenas, as culturas de Guam e as Marianas do Norte teñen moitas similitudes coa cultura española debido a tres séculos de dominio español.
Conflitos internos
Guerras intermitentes que duraron desde o 23 de xullo de 1670 ata xullo de 1695, máis os tifóns de 1671 e 1693, e en particular a epidemia de varíola de 1688, reduciron a poboación de Chamorro de 50.000 habitantes a menos de 5.000. Precipitado pola morte de Quipuha, e o asasinato do pai San Vitores e Pedro Calungsod polo xefe rebelde local Matapang, as tensións levaron a unha serie de conflitos. O Capitán Juan de Santiago iniciou unha campaña para conquistar a illa, que foi continuada polos sucesivos comandantes das forzas españolas.
Logo da súa chegada en 1674, o Capitán Damian de Esplana ordenou o arresto dos rebeldes que atacaron a poboación de certas cidades. As hostilidades eventualmente levaron á destrución de vilas como Chochogo, Pepura, Tumon, Sidia-Aty, Sagua, Nagan e Ninca. A partir de xuño de 1676, o primeiro gobernador español de Guam, o capitán Francisco de Irrisarri e Vinar, controlou os asuntos internos máis estritamente que os seus predecesores, a fin de frear as tensións. Tamén ordenou a construción de escolas, estradas e outras infraestruturas. Máis tarde, o capitán José de Quiroga chegou en 1680 e continuou algúns dos proxectos de desenvolvemento iniciados polos seus predecesores. Tamén continuou a procura dos rebeldes que asasinaran o pai San Vitores, o que deu como resultado campañas contra os rebeldes que se ocultaban nalgunhas illas, que eventualmente levaron á morte de Matapang, Hurao e Aguarin. Quiroga levou algúns nativos das illas do norte a Guam, ordenando á poboación que vivise nunhas poucas vilas grandes. Estes incluían a Jinapsan, Umatac, Pago, Agat e Inarajan, onde construíu varias igrexas. En xullo de 1695, Quiroga completara a conquista de Guam, Rota, Tinian e Aguigan.
Era posnapoleónica
Logo das Guerras Napoleónicas, moitas colonias españolas no Hemisferio Occidental independizáranse, cambiando a dependencia económica de Guam de México ás Filipinas. Don Francisco Ramón de Villalobos, quen se converteu en gobernador en 1831, mellorou as condicións económicas, incluída a promoción do cultivo de arroz e o establecemento dun hospital de leprosos.
Otto von Kotzebue visitou a illa en novembro de 1817, e Louis de Freycinet en marzo de 1819. Jules Dumont d'Urville fixo dúas visitas, a primeira en maio de 1828. A illa converteuse en parada de descanso para baleeiros comezando en 1823.
Un devastador tifón golpeou a illa o 10 de agosto de 1848, seguido dun gran terremoto o 25 de xaneiro de 1849, que resultou en moitos refuxiados das Illas Carolinas, vítimas do tsunami resultante. Despois de que unha epidemia de varíola matase 3.644 persoas de Guaiana en 1856, permitiuse aos carolinos e xaponeses establecerse nas Marianas. Guam recibiu dezanove filipinos prisioneiros logo do seu errado motín de Cavite de 1872.
Guerra hispano-estadounidense e segunda guerra mundial
A consecuencia da derrota de España na Guerra hispano-estadounidense, foi cedida aos Estados Unidos en 1898 (desde esa época comezouse a usar o nome abreviado "Guam") Ata 1898 o nome oficial da illa foi Guaján (acorde coa pronuncia que representa a actual grafía en chamorro). Á diferenza do resto das Illas Marianas, foron conservadas por España (e vendidas no ano seguinte a Alemaña). Capturada polo Xapón en 1941, foi recuperada polos estadounidenses tras unha batalla que durou do 21 de xullo ao 10 de agosto de 1944.
En 1950 concedeuse á illa un réxime de autonomía interna, á vez que os habitantes de Guam obtiñan a cidadanía estadounidense.
Cunha situación estratéxica no Pacífico, as instalacións do exército son unhas das máis importantes de todo o océano. Tras o peche das bases en Filipinas, tanto a Armada como a Forza Aérea foron trasladadas para esta illa.
En agosto de 2017, Corea do Norte advertiu que podería lanzar mísiles balísticos de alcance medio en augas dentro de 29 a 38 km. de Guam, logo dun intercambio de ameazas. entre os gobernos de Corea do Norte e dos Estados Unidos.
Goberno e política
Félix Pérez Camacho está á cabeza do executivo da illa. Guam é un Territorio dos Estados Unidos desde 1898. Os habitantes da illa escollen as súas autoridades locais e non teñen dereito de votar polas federais.
Organización político-administrativa
Existen dezanove vilas na Illa de Guam e numerosas bases militares estadounidenses.
200px|right|División de Guam en municipios.
Xeografía
miniatura|esquerda|Mapa de Guam Sitúase a tres cuartos do camiño entre Hawai e Filipinas. O porto máis importante é o de San Luís de Apra na costa occidental da illa.
A illa de Guam ten 50 km de longo e entre 6 a 19 km de largo, tres cuartos do tamaño de Singapur. A illa experimenta terremotos ocasionais debido a súa localización no bordo occidental da Placa do Pacífico e preto da Placa do Mar de Filipinas. Nos últimos anos, os terremotos con epicentros preto de Guam tiveron magnitudes que van desde 5.0 a 8.7 graos. Ao contrario do volcán Anatahan nas Illas Marianas do Norte, Guam non é volcanicamente activo, aínda que é de orixe volcánica. Con todo, debido á súa proximidade con Anatahan, vog (é dicir, o smog volcánico) ocasionalmente afecta a Guam.
Un arrecife de coral rodea a maior parte de Guam, e a meseta de pedra calcaria proporciona a fonte da maior parte da auga doce da illa. Os cantís costeiros dominan o norte, mentres que o extremo sur da illa é montañoso, con outeiros máis baixos no medio.
Clima
Ten clima tropical, cunha estación seca de xaneiro a xuño. As temperaturas de Guam están ao redor de 21 °C durante case todo o ano, e cada ano caen de media 2.180 mm de choiva.
Economía
Depende do orzamento militar así como do turismo. Esta última industria creceu espectacularmente nos últimos vinte anos, con máis dun millón de visitantes por ano, principalmente xaponeses. Case todos os bens industriais e de materias primas son importados.
Demografía
Etnicamente a illa está ocupada maioritariamente por chamorros (47%) e filipinos (25%), sendo os brancos un 10% e o resto xaponeses, chineses e coreanos.
A pesar de que unha gran poboación de Guam posúe apelido español, a lingua castelá é falada só por uns 2.000 habitantes desta área insular que depende dos EUA. As linguas oficiais son o inglés e o chamorro, de base austronesia ou malaio-polinesia e con superestrato castelán. A taxa de fecundidade é de 4 fillos por muller e a relixión maioritaria é a católica.
Abominable
Abominable é un filme estadounidense dirixido por Ryan Schifrin que foi estreado no 2006.
Sinopse
Un home estase recuperando tras un accidente de alta montaña, atrapado nunha remota cabana no bosque; cando descobre á lendaria besta Abominable home das neves deberá salvar a un grupo de universitarias antes de que o monstro ataque.
Chambo
Características
O programa, dunha hora de duración, estaba dirixido ao público novo. Incluía entrevistas no plató e a pé de rúa a grupos musicais, xeralmente galegos e españois, de estilos variados, como o metal (Dismal, Barón Rojo...), rock (Killer Barbies), pop (Los Piratas) ou cantautores (Ismael Serrano...). Amais, emitíanse videoclips de grupos de sona (Korn...).
Trambasmeras, O Deveso, As Pontes de García Rodríguez
Trambasmeras é un lugar da parroquia do Deveso no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Estaba despoboado no ano 2014 segundo datos do IGE.