cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
I (cirílico)
Orixes
Parece unha versión investida da N maiúscula do alfabeto latino pero foi derivada da letra eta do alfabeto grego (Η, η, pronunciada en grego antigo e  en grego moderno).
Soledad Penalta
Traxectoria
miniatura|175px|Busto en Noia. Comezou a súa carreira artística en 1972 traballando coa cerámica, e desenvolveu o seu traballo en diferentes seminarios e talleres, con mestres como Isaac Díaz Pardo. Non foi até a década de 1990 cando principiou a traballar con fundicións en bronce, ferro e aceiro, salientando as esculturas de gran formato para exterior, algunhas das cales están expostas publicamente, como no paseo marítimo da Coruña, no parque escultórico da Torre de Hércules ou o busto a María Mariño en Noia.
I (cirílico)
Orixes
No primeiro alfabeto cirílico practicamente non había distinción entre as letras И (izhei) e І (i), derivadas das letras gregas η (eta) e ι (iota). Ambas permaneceron no repertorio alfabético xa que representaban números diferentes na numeración cirílica, oito e dez respectivamente, motivo polo cal ás veces se lles chama i octal e i decimal. Hoxe en día coexisten en eslavo eclesiástico (sen diferenza fonética) e en ucraíno (con diferenza fonética). Outras ortografías eslavas eliminaron unha das dúas letras durante as reformas dos séculos XIX e XX: o ruso, o búlgaro, o serbio e o macedonio teñen só a И, mentres que o belaruso ten só a І.
Soledad Penalta
Traxectoria
No ano 2018 é nomeada académica numeraria da Real Academia Galega de Belas Artes na sección de escultura.
I (cirílico)
Uso
É a décima letra do alfabeto ruso e en ruso pronúnciase /i/, como a de 'piñeiro'. Aínda que cando está soa non vai precedida da semivocal "yod", //, como si ocorre con outras vogais "débiles" (е, ё, ю e я), en ruso considéraselle a correspondente débil de ы, que representa // (na lingua ucraína e belarusa, o son /i/ represéntase coa letra і, e ás veces chámaselle "I ucraína").
A letra и é a undécima letra do alfabeto ucraíno e en ucraíno representa //, como na palabra ' inmortal'. A lingua belarusa prescindiu por completo da letra и, pero conserva a súa versión curta: a letra й, chamada I kratkoye ('I curta'), que se usa tamén en ruso e na maioría das linguas arriba citadas, aínda que outras como o serbio e o montenegrino substituírona por unha J.
Polo común, é transliterada do ruso, simplemente, como i, ou do ucraíno como e ou i, usando diferentes sistemas de romanización.
As letras и e úsanse na tipografía do falso cirílico, un estilo tipográfico empregado en diversos contextos para recrear unha atmosfera eslava.
Sistema numeral cirílico
Na antigüidade, no sistema numeral cirílico, esta letra tiña o valor numérico 8.
Mærsk Mc-Kinney Møller
Arnold Mærsk Mc-Kinney Møller, nado o 13 de xullo de 1913 e finado no Rigshospitalet de Copenhaguen o 16 de abril de 2012, foi un magnate dinamarqués dos envíos e un home de negocios.
Traxectoria
Foi o fillo de Arnold Peter Møller, fundador da AP Moller-Maersk e da americana Chastine Estelle Roberta Mc-Kinney. Estivo casado co seu amor do instituto Emma Neergaard Rasmussen dende 1940 até a súa morte no ano 2005; Con ela tivo tres fillas Leise (1941), Kirsten(1944) e Ane(1950).
Venus de Milo
miniatura|120px|Venus de Milo, fronte. miniatura|120px|Venus de Milo, dorso.
A Venus de Milo, tamén chamada pero menos coñecida como Afrodita de Melos , é unha célebre escultura grega da época helenística que representa a deusa Afrodita (Venus para os romanos), e actualmente conservada no Museo do Louvre, en París.
Trátase dunha estatua de mármore, de preto de 2,02 m de alto, desprovista dos brazos e falta tamén do seu basamento orixinario. A partir dunha inscrición do perdido baseamento, a obra é atribuída a Alexandre de Antioquía. En tempos era, erradamente, adscrita ao célebre escultor Praxíteles.
Descubrimento
A Venus de Milo foi atopada, rota en dúas peza, en 1820, na illa grega de Milos (Grego moderno: Μήλος; grego antigo: Μῆλος Melos), no suroeste das illas Cícladas, por un campesiño chamado Yorgos Kentrotas. Un oficial da mariña francesa, Jules Dumont d'Urville, decatouse do valor da obra e, grazas á mediación do Marqués de Rivière, embaixador francés perante o goberno otomán, puido pechar a súa adquisición para lla ofrecer, logo de ser restaurada, ao rei Luís XVIII no ano 1821 que a mandou colocar no museo do Louvre, onde aínda se exhibe.
Interpretacións
A Venus de Milo data de arredor de 130 a 90 a.C., aínda que a súa composición responde a cánones do período clásico grego. É unha variante do tema de Afrodita seminúa, representada habitualmente a se mirar no escudo de Ares (o Marte romano), que ela acostuma soster tendo en equilibrio sobre o seu xeonllo esquerdo (como a Venus de Capua, do Museo Arqueolóxico Nacional de Nápoles).
Porén, ignorándose a postura orixinal da estatua, tamén podería tratarse dunha Afrodita vitoriosa presentando a mazá de ouro a Paris. Dous fragmentos, dun brazo esquerdo e dunha man esquerda, esta sostendo unha mazá, foran atopadas preto da estatua. Foron feitas numerosa tentativas de reconstitución da estatua, mais nunca foi emprendida a súa restauración completa.
Segundo outras versións, tamén podería representar a Anfitrite, unha deusa marítima, adorada na illa de Milo.
Rúa Panadeiras (A Coruña)
A rúa Panadeiras é unha rúa residencial e comercial da Coruña situada no barrio da Pescaría da cidade.
Historia
Na rúa, chamada San Sebastián, chegou a haber doce fornos de pan que lle deron o nome de Panadeiras. Entre 1849 e 1875 foi nomeada María Pita e a partir desa data aparece como “Panaderas”, agás no período 1931-1936 no que se denominou Santiago Casares Quiroga, onde está a súa casa.
A parte final da rúa, coñecida como praza de Panadeiras ou praza do Consulado, foi bautizada en 1960 como praza do Pintor Sotomayor. A rúa situada entre as Capuchinas e a Casa do Consulado nomeouse en 2013 en honra de Pedro Antonio Sánchez Vaamonde.
Veciños e negocios
No edificio n.º 12 residiron Santiago Casares Paz e o seu fillo, Santiago Casares Quiroga, e alí naceu a filla deste, María Casares. Dende 2007 sitúase nel a Casa Museo Casares Quiroga.
No inicio da rúa estaba a casa do Patín, doada en 1789 por Teresa Herrera para a construción dun hospital de caridade.
Na rúa estiveron negocios populares como a pastelaría "La Gloria" e nela inaugurouse en 2008 o centro comercial denominado Bulevar do Papagaio.
Arquitectura
Na rúa Panadeiras existen varios edificios destacados:
Os edificios máis destacados da rúa son a Casa do Consulado (século XVIII) e o convento das Capuchinas (séculos XVII-XVIII), do que se conserva a igrexa e un lenzo de cantería que forma parte do Museo de Belas Artes. A casa do cura, acaroada á igrexa foi derrubada en 2004 e reconstruída de novo en 2009.
Entre os elementos do espazo público catalogados están o pavimento, a fonte e o arboredo do adro das Capuchinas e o farol de fundición da praza do pintor Sotomayor.
Thanasis Antetokounmpo
Athanasios "Thanasis" Antetokounmpo, nado o 18 de xullo de 1992 en Atenas, é un xogador grego de baloncesto profesional que xoga nos Milwaukee Bucks da National Basketball Association (NBA). É o irmán máis vello de Giannis Antetokounmpo, ala dos Milwaukee Bucks, e de Kostas Antetokounmpo, ala-pivote dos Dallas Mavericks.
Traxectoria profesional
O 26 de xuño de 2014, Antetokounmpo foi seleccionado polos New York Knicks na 51ª posición do Draft da NBA de 2014. O 3 de novembro de 2014, fichou polos Westchester Knicks, afiliado dos New York Knicks na NBA G League. Fixo o seu debut na NBA o 29 de xaneiro de 2016, anotando dous puntos en dous minutos contra os Phoenix Suns.
O 8 de agosto de 2016, Antetokounmpo asinou co MoraBanc Andorra da Liga ACB.
O 16 de xullo de 2019, Antetokounmpo asinou cos Milwaukee Bucks, reuníndose co seu irmán Giannis.
Interacción proteína-lípido
A interacción proteín-lípido é a influencia das proteínas de membrana sobre o estado físico dos lípidos ou viceversa.
As cuestións que son relevantes para comprender a estrutura e función da membrana son: 1) se as proteínas intrínsecas de membrana se unen estreitamente a lípidos, e saber cal é a natureza das capas de lípidos adxacentes á proteína; 2) se as proteínas de membrana teñen efectos de longo alcance sobre a orde ou dinámica dos lípidos de membrana; 3) saber como os lípidos inflúen na estrutura e función das proteínas de membrana; 4) saber como as proteínas periféricas de membrana que se unen á capa superficial interaccionan cos lípidos e inflúen no seu comportamento.
Unión de lípidos a proteínas intrínsecas de membran na bicapa
Estanse a realizar investigacións a grande escala para saber se as proteínas teñen sitios de unión que son específicos para determinados lípidos e se os complexos proteína–lípido poden ser considerados de longa vida comparados co tempo necesario para o recambio dun encima típico, que é 10−3 segundos. Isto pode saberse mediante o uso de resonancia magnética nuclear de deuterio (2H-RMN), resonancia de espín electrónico e métodos fluorescentes.
Utilízanse dous enfoques para medir a afinidade relativa da unión de lípidos con determinadas proteínas de membrana. Consisten no uso de análogos de lípidos en vesícula de fosfolípidos reconstituídas que conteñen proteínas de interese: 1) Os fosfolípidos con etiqueta de espín teñen unha restrición de movementos cando están ao lado de proteínas de membrana. O resultado é un compoñente no espectro de resonancia de espín electrónico que está ensanchado. O espectro experimental pode analizarse como a suma de dous compoñentes, unha especie que decae rapidamente na fase lipídica "masiva" cun espectro abrupto, e un compoñente de movemento restrinxido adxacente á proteína. A desnaturalización da proteína de membrana causa un maior ensanchamento do espectro de resonancia de espín electrónico, e facilita a obtención de información das interaccións proteína-lípido de membrana 2) Os derivados lipídicos con etiqueta de espín e bromados poden "arrefriar" ou desactivar (quench) a fluorescencia intrínseca do triptófano de proteínas de membrana. A eficacia do "arrefriado" ou desactivado (quenching) depende da distancia entre o derivado lipídico e os triptófanos fluorescentes.
Perturbacións da bicapa lipídica debidas á presenza de proteínas de membrana laterais
A maioría dos experimentos de resonancia magnética nuclear de deuterio (2H-RMN) con fosfolípidos deuterados demostraron que a presenza de proteínas ten pouco efecto sobre o parámetro de orde dos lípidos na bicapa ou sobre a dinámica dos lípidos, medido en tempos de relaxación. A idea xeral resultante dos experimentos de resonancia magnética nuclear (RMN) é: 1) que a taxa de intercambio entre os lípidos libres e os limítrofes é rápida, (107 sec−1), 2) que os parámetros de orde do lípido unido apenas son afectados por ter unha proteína adxacente, 3) que as dinámicas das reorientacións da cadea de acilo son se fan lixeiramente máis lentas no rango de frecuencia de 109 sec−1, e 4) que a orientación e a dinámica dos grupos da cabeza polar se ven igualmente pouco afectadas por estar adxacentes a proteínas transmembrana. O espectro 13C-RMN tamén dá información sobre interaccións especíicas lípido-proteína de biomembranas
Dinámica do esqueleto e cadea sólida de proteínas de membrana
As técnicas de resonancia magnética nuclear de estado sólido teñen o potencial de render información detallada sobre a dinámica de residuos de aminoácidos concretos dunha proteína de membrana. Porén, as técnicas poden necesitar de grandes cantidades de proteínas etiquetadas isotopicamente (de 100 a 200 mg) e son máis informativas cando se aplican a pequenas proteínas nas que son posibles as asignacións espectroscópicas.
Unión de proteínas periféricas de membrana á bicapa lipídica
Moitas proteínas periféricas de membrana únense á membrana principalmente por medio de interaccións con proteínas integrais de membrana. Pero hai un grupo diverso de proteínas que interaccionan directamente coa superficie da bicapa lipídica. Algunhas, como a proteína básica da mielina, e a espectrina teñen papeis esencialmente estruturais. Varias proteínas solubles en auga poden unirse á superficie da bicapa transitoriamente ou baixo condicións especíicas.
Os procesos de pregamento incorrecto de proteínas, tipicamente deixan expostas rexións hidrofóbicas das proteínas, e adoitan estar asociados coa unión a lípidos de membrana e unha subseguinte agregación, por exemplo, durante os trastornos neurodexenerativos, o estrés neuronal e a apoptose.
Núcleo externo
miniatura|Corte esquemático das capas internas da Terra. 1. [[Codia terrestre|Codia continental 2. Codia oceánica 3. Manto superior 4. Manto inferior 5. Núcleo externo líquido 6. Núcleo interno sólido A. Descontinuidade de Mohorovičić B. Descontinuidade de Gutenberg C. Descontinuidade de Lehmann]]
O núcleo externo da Terra é a parte líquida do núcleo terrestre, situada entre o núcleo interno e o manto terrestre. Os seus límites son as descontinuidades de Gutenberg e de Lehmann. Igual que o núcleo interno, o externo é unha aliaxe metálica, constituída principalmente por ferro e níquel. O líquido do núcleo externo presenta movementos convectivos rápidos que inducen un efecto dínamo que orixina o campo magnético terrestre.
Estrutura
O estudo das ondas sísmicas que se propagan polo interior da Terra permitiron a Richard Oldham propoñer a existencia dun núcleo central, máis denso, no interior da Terra. As ondas sísmicas P, primarias ou de compresión, refráctanse no límite entre o manto e o núcleo situado a 2 900 km de profundidade, deixando unha "zona de sombra" na superficie da Terra, na cal non se detectan nos sismógrafos as ondas P do terremoto estudado. Esta zoma de sombra está situada a unha distancia de 103° a 142° do epicentro do seísmo (ver figura). Esta descontinuidade sísmica denomínase descontinuidade de Gutenberg, polo nome do sismólogo alemán Beno Gutenberg, que descubriu esta interface en 1914.
miniatura|Zone de sombra das ondas P ([[USGS)]]
Máis tarde, en 1926, Harold Jeffreys propuxo a natureza fluída da materia do núcleo externo utilizando diferentes argumentos como a ausencia de ondas S, secundarias ou de cizalla no núcleo externo.
En 1936, a sismóloga danesa Inge Lehmann descubriu algúns sinais sísmicos na zona de sombra. Interpretou estes sinais como a refracción das ondas P na superficie dun núcleo terrestre sólido situado na parte central do núcleo, descubrindo así o núcleo interno.
Esta estrutura do núcleo foi confirmada pola sismoloxía moderna e especialmente polo modelo inverso PREM (do inglés Preliminary Reference Earth Model, Modelo da Terra de Referencia Preliminar). Segundo o PREM, o núcleo externo actual é unha capa intermediaria que comeza na superficie do núcleo interno, a 1 220 km (±5 km) desde o centro da Terra e termina na base do manto, a 3 480 km (±10 km) desde o centro da Terra.
A presión estática pode deducirse do coñecemento da densidade en función da profundidade (e, por tanto, da gravidade). Na base do núcleo líquido hai unha presión de 330 GPa e de 130 GPa na superficie do núcleo.
Igual que a superficie terrestre está achatada nos polos (achatamento f = 1/298,257), o que está causado pola rotación, os núcleos externo e interno son tamén esferoides achatados (con f = 1/393 e 1/416, respectivamente). O achatamento polar dos núcleos externo e interno pode determinarse con gran precisión grazas á observación das nutacións terrestres.
Composición
Non hai observacións directas da materia que forma o núcleo terrestre. O estudo químico dos meteoritos permitiu aos xeoquímicos construír un modelo da Terra que por sustracción do manto terrestre dos meteoritos non diferenciados permite deducir que o núcleo terrestre está principalmente constituído por ferro e algo de níquel. Como a densidade do material medido polos sismólogos é grosso modo comparable ao do ferro nas condicións de presión e temperatura da zona central da Terra, considérase que o núcleo está formado principalmente de ferro.
Porén, a gran precisión das medidas da densidade do ferro puro no laboratorio nas condicións de presións e de temperatura do núcleo terrestre mostra que a densidade do líquido do núcleo líquido alí é lixeiramente inferior á do ferro puro (da orde do 10%). O líquido do núcleo sería, pois, unha aliaxe de ferro e de elementos máis lixeiros como o silicio, oxíxeno, xofre e carbono.
Durante o proceso de acreción da Terra, os meteoritos (e protoplanetas) fundíronse ao impactaren coa Terra. O ferro (e o níquel), que eran máis densos que outros compoñentes terrestres escoaron cara á parate central do planeta para formar alí o núcleo líquido. Este proceso de diferenciación entre o núcleo e o manto seguramente foi bastante rápido (<100 millóns de anos). Durante a súa migración cara ao centro, o ferro en fusión en contacto coas rochas silicatadas recolleu certos elementos químicos. Entre eles, os elementos siderófilos, que hoxe parecen faltar no manto terrestre en comparación coa súa presenza nos meteoritos. Entre eles, o ouro, o cobalto, o manganeso, o platino... mais tamén elementos lixeiros que formaron a aliaxe do núcleo líquido.
A súa temperatura deduciuse das medidas de temperatura de fusión do ferro a alta presión feitas en 2013 no ESRF (European Synchrotron Radiation Facility, Laboratorio Europeo de Radiación Sincrotrón). Á presión da superficie do núcleo terrestre, a temperatura de fusión do ferro é da orde de 5 000 K. Segundo os estudos e a composición das aliaxes, esta temperatura varía moito, de 500 a 1 000 K. Supoñendo un núcleo líquido termodinamicamente iséntropo, pódese estimar que a temperatura na superficie do núcleo líquido é uns 2 000 K menor que na súa base.
Dinámica
miniatura|Experiencia de convección térmica nunha esfera en rotación. As escamiñas en suspensión na auga mostran as columnas de convección. miniatura|Esquema de remuíños de convección que orixinan o campo magnético no núcleo externo terrestre (outer core na imaxe).
O fluído do núcleo líquido é moi pouco viscoso. A viscosidade do líquido contido no núcleo estímana os xeofísicos observando a evolución da rotación da Terra. Un líquido viscoso "adheriría" fortemente o núcleo ao manto terrestre e a atenuación das oscilacións do eixe de rotación da Terra (precesión e nutación) quedarían moi afectadas. Non obstante, outros métodos de avaliación conducen a resultados moi diferentes, polo que a viscosidade do núcleo líquido permanece bastante mal determinada. Por iso, nunha primeira aproximación, considérase que o líquido do núcleo ten a mesma viscosidade dinámica que a auga. Igual que ocorre cos océanos da superficie terrestre, a dinámica do núcleo vai estar moi influenciada pola rotación da Terra.
O arrefriamento da Terra implica movementos de convección térmica no núcleo externo. A materia quente, máis lixeira, ascende no campo gravitatorio en relación á materia arrefriada da superficie, máis densa, que tenderá a descender cara ao núcleo. A forza de Coriolis orixina un enrolamento da materia en forma de remuíños. A causa da predominancia da forza de Coriolis, os remuíños alíñanse segundo o eixe de rotación da Terra. Estes remuíños propáganse no núcleo terrestre en forma dunha onda chamada na atmosfera e océanos terrestres onda de Rossby. Este aliñamento dos remuíños co eixe de rotación, tamén chamada xeostrofia, explica por que o campo magnético producido no núcleo está tamén como media aliñado co eixe de rotación.
A velocidade das correntes de convección do núcleo externo dedúcense da variación temporal do campo magnético. As velocidades típicas son da orde de mm/s (3,6 m/h).
La Democracia (Lugo)
La Democracia foi un semanario editado en Lugo en 1913.
Historia e características
Subtitulado Órgano del Comercio, de la Industria y del Trabajo, apareceu o 5 de abril de 1913. Dirixido por Juan Ramón Somoza. Entre os seus redactores figurou Alfredo Vila Real.
Angostura trifoliata
Descrición
É unha árbore duns 15 a 25 m de altura con follas trilobuladas de até 6 dm de longo, de desagradable e picosa fragrancia, sobre longos pecíolos; as folliñas son ovo-lanceoladas, sésiles, puntiagudas e posúe puntos brancos na face.
Propiedades
A planta angostura (Galipea officinalis, Angostura trifoliata) ten forma similar a dun arbusto e foi estudada polo seu potencial antibiótico e actividade citotóxica (destrúe as células). Considérase que a cortiza é a fonte principal destas propiedades medicinais.
Usos
A codia, pois, posúe as seguintes propiedades medicinais.
Taxonomía
Angostura trifoliata foi descrita por (Willd.) T.S.Elias e publicado en Taxon 19:575. (1970)
Castro Caldelas
Castro Caldelas (do latín aquas calidas, 'augas cálidas, termais') é un concello da provincia de Ourense, capital da comarca da Terra de Caldelas. Segundo o padrón municipal en 2019 tiña 1.224 habitantes. O seu xentilicio é «».
Ten 16 parroquias e 86 entidades de poboación, e forma parte da Ribeira Sacra. Está situado no derramo setentrional do gran nó orográfico formado polas serras de San Mamede e Queixa no macizo Central Ourensán.
Xeografía
Está situado no derramo setentrional do nó orográfico formado polas serras de San Mamede e Queixa, dentro da área denominada Ribeira Sacra. O río Sil constitúe a fronteira natural coa provincia de Lugo mentres o río Edo, afluente do Sil, baña a metade occidental do municipio. O punto máis elevado é o de Pena da Cruz (1289 m).
O terreo caracterízase pola alternancia de bosques de carballos e castiñeiros, sobre todo ó norte. As terras adicadas ó cultivo son escasas, abundando os prados. O chan produtivo representa só unha cuarta parte, grazas ó predominio de pendente e solo rochoso.
Historia
A romanización de Galicia iniciouse entre os anos 137 e 19 a.n.e.. Pola zona pasaba a Vía Nova, calzada romana que unía Braga a Astorga, vía XVIII do itinerario de Antonino. Os romanos erixiron varias instalacións para a explotación do ouro. Na aldea de Burgo situaríase a Mansio Praesidium ("Mansión da Fortaleza" en latín) en San Pedro do Burgo, que servía como parada e lugar de aprovisionamento para os viaxeiros. Existen varios restos romanos no arredores: unha placa honorífica ao emperador Nerva no lugar de San Xoán de Camba e outras dúas en honor de Hadriano e Antonio Pío na igrexa de San Pedro do Burgo.
Trala chegada dos suevos no século V (ano 409) e a formación do reino de Galicia, difundiuse o cristianismo por estas terras (a ribeira do Sil énchese de eremitas cristiáns que colonizan os escarpados canóns do Sil. No ano 573 créase o mosteiro de San Pedro de Rocas.
A primeira referencia escrita co nome actual da poboación data da idade media (século IX). Tense constancia da construción de dous mosteiros, o mosteiro de San Xoán de Camba (fundado no 963 por un bispo ourensán, aínda que nas ruínas hai sarcófagos datados no século VII) e o mosteiro de San Paio de Abeleda (1127). A Terra de Caldelas estivo sempre moi vinculada ás veciñas terras de Trives, sendo as dúas pertencentes ó señorío da Casa de Lemos.
Durante o século X a familia Gutier Menéndez dominou as terras de Caldelas grazas ás doazóns dos reis Sancho Ordóñez, Ramiro II e Ossino. No século XII converteuse en vila de reguengo por mor dos foros concedidos en 1172 por Fernando II e en 1228 Alfonso IX, grazas ós cales a vila comeza a vivir un gran esplendor económico e aséntase na zona unha pequena comunidade de xudeus, dos cales ficaron as súas lápidas funerarias.
En 1326 o rei Afonso XI regalouna a Pedro Fernández de Castro, pasando o territorio a pertencer á casa de Lemos. No século XVIII pasaría á casa de Alba. Desta época data o castelo de Castro Caldelas, derrubado durante a gran guerra irmandiña en agosto de 1467, por mor dos grandes abusos ós que eran sometidos os labregos, baixo o mando de Diego de Lemos, logo derrotados pola coalición señorial (a tradición oral di que o mariscal Pero Pardo de Cela estivo atacando na zona ós irmandiños resistentes), polo que os Lemos volveron ao poder, e o señor Rodrigo Enríquez Osorio fixo reconstruír o castelo, mediante a serventía (pola cal os vasalos estaban obrigados a traballar de balde para o señor feudal) e a suba de impostos (pero a veciñanza a través do concello presentou preito contra o conde na Audiencia de Valladolid, resolvéndose o caso en 1534 a favor do pobo).
O dominio da terra de Caldelas pasa no século XVIII da Casa de Lemos á casa de Alba. Moita información histórica perdeuse na guerra da independencia en 1809 o xeneral Marchand incendiou a vila e o seu castelo en represalia dun ataque das guerrillas do lugar.
A situación mudou coa desaparición do antigo réxime e a desamortización eclesiástica, as desvinculacións dos morgados, a desaparición da Monarquía Absolutista e a implantación do Liberalismo.
Festa dos Remedios
esquerda|miniatura miniatura Unha das festas máis grandes que se realiza nesta vila é a dos Remedios.
Descrición
Dende a noite do 6 de setembro, «Noite das bandeiras», ata o día 10, sucédense varios festexos.
Destacan dous dos compoñentes máis representativos e que encerran maior interese folclórico: «A noite das bandeiras» e «o Irrio peliqueiro».
Noite das bandeiriñas
O día 6 de setembro, os mozos e non tan mozos que voluntariamente prestan a súa colaboración na organización das festas, que foron realizando os preparativos en días anteriores, reúnense e, ao dar as doce, comezan a colocar as bandeiras.
Dende as casas, os veciños  obsequian os traballadores con licor café e outras bebidas. Ao acabar consómese a empanada ao tempo que as primeiras bombas anuncian a alborada do primeiro día de festa.
As bandeiras adoitan ser de moitas cores. Cómpranse de forma rectangular e despois córtanse, logrando dúas de cada peza: unha bandeira é unha bandulina. A cola que se emprega é a mestura de auga e fariña.
Na preparación esténdese oito filas de cordeis e, a continuación vanse colocando as bandeiras alternativamente, co que se van mesturando as cores.
O Irrio peliqueiro
O Irrio encarna toda a tradición destas festas, e o elemento máis característico do folclore de Caldelas. Con barbada máscara de madeira e vestido de frac, no que resaltan os grandes botóns, vai provisto dunha pelica, ou pel de ovella, golpea e persigue ao público. Sempre rodeado de gaiteiros, sae na procesión e é moi respectado. Dispón dos seus propios foros.
Uns pensan que representa a nobreza ou cando menos, aos seus administradores ou apoderados. Outros veno como un defensor do pobo me fronte aos comerciantes e acomodados. Inda hai quen afirma que representa o demo.
«Olegario Sotelo Blanco está de acordo con Vicente Risco en que a súa raíz ha estar nas mascaradas dos tempos prehistóricos, enraizadas na cultura popular e que a igrexa ao non poder destruílas integrou nos seus rituais durante a idade media».
En pasados tempos, xunto co Irrio saían as Pantasmas, outro tipo de máscaras danzantes. «Conta Risco que o que caracterizaba ás pantasmas era as mans, que viñan ser como luvas recheas de serraduras suxeitas ás propias mans do portador, o que facían que se balanceasen de modo autónomo nos xiros de baile. Na actualidade saen os xigantes e cabezudos».
De gran beleza e valor folclórico eran así mesmo as danzas de arcos típicas destas festas. Realizábana grupos de oitos mozos ricamente vestidos. Na actualidade é necesario acudir á festa da Luz, en Santa Tecla, con danzas moi similares.
Na cultura popular
Disque vivía nestas terras un conde que tiña tres fermosas fillas en idade de casar. Outro nobre próximo mandoulle un heraldo pedíndolle en matrimonio a unha das fillas. O conde preguntou: "¿E cal delas?". Conta a lenda que ese foi o nome que lle quedou ó lugar.
Vicente Risco recolleu a crenza de que, na parroquia de San Pedro de Alais e pola parte de Maceda, gardan o pan que se coce o día de San Bertomeu (24 de agosto). Este pan, que non podrece nunca, utilízase para apagar os lumes, botando neles un anaco del.
Heráldica
Castro Caldelas ten escudo e bandeira de seu. A nova versión, e oficial, do escudo e da bandeira foron aprobados en 2011 no pleno do concello e referendados pola súa publicación pola Xunta de Galicia en xaneiro de 2012.
A bandeira ten tres franxas verticais; "a do batente e hasta de azul, perfiladas de branco ao centro; e a terceira, do dobre de largo, de vermello cun castelo de amarelo, aberto, coa porta superada por un escudo de branco cargado de seis roeis de azul, sobre chamas de vermello perfiladas de amarelo". O castelo representa o castelo de Castro Caldelas e o señorío que sobre ela exerceron os señores de Lemos. As labaradas lembran que en 1810 o xeneral francés Loison lle prendeu lume á vila. A bordura de azul alude á tradicional devoción mariana de Nosa Señora dos Remedios.
Deporte
Ten un equipo de fútbol no Grupo 3 da Terceira Autonómica de Galicia, o CD Caldelao.
Lugares de Castro Caldelas
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Castro Caldelas vexa: Lugares de Castro Caldelas.
Parella de feito
250px|miniatura|Certificado de domestic partnership de [[California.]]
Aberto ata o amencer
Aberto ata o amencer (en From Dusk till Dawn) é un filme estadounidense dirixido por Robert Rodriguez que foi estreado en 1996.
Parella de feito
Unha unión de feito, parella de feito ou asociación libre é unha unión sexoafectiva entre dúas persoas que, sen ter rango de matrimonio, está recoñecida polo Estado. Hai diferenzas entre a denominación que lles dá cada ordenamento xurídico: así chámanse parellas de feito en España, Pacte Civil de Solidarité (PACS) en Francia, partnership no Reino Unido e Estados Unidos ou unión civil noutros varios estados.
Aberto ata o amencer
Sinopse
Dous irmáns, Seth e Richard, son os criminais máis perigosos de América. Escapar non lles será nada doado e menos co FBI e a policía de Texas pisándolles os talóns. Despois de tomar como reféns ós membros da familia Fuller, irán directos a México en caravana. Unha vez atravesada a fronteira, pasarán a noite na Teta Enroscada, que, aparentemente, é un delicioso local.
Parella de feito
Dada a vinculación só afectiva e de convivencia entre os compoñentes das parellas de feito, que en ocasións leva unha dependencia económica análoga á dun matrimonio, algúns ordenamentos xurídicos víronse na necesidade de regulalas para evitar o desamparo dalgún dos compoñentes da parella en certas situacións como morte do outro, enfermidade etc.
Orixe
A figura xurídica da parella de feito ten a súa orixe na necesidade de que os Estados doten dunha cobertura legal a aquelas parellas que, de forma irregular, conviven maritalmente.
O grado de equiparación entre as parellas de feito e os matrimonios é diferente segundo os Estados. Nalgúns deles as parellas de feito e os matrimonios non se diferencian máis que na denominación, contando con igualdade plena de deberes e dereitos. Noutros casos os deberes e dereitos das parellas de feito non conservan máis que unha certa analoxía cos dos matrimonios. Algúns Estados que non recoñecen aos seus cidadáns o dereito a formar parellas legalmente recoñecidas entre persoas do mesmo sexo tamén contemplan a posibilidade de constituíren parellas de feito.
América
[[Ficheiro:US counties and cities with domestic partnership.svg|dereita|250px|miniatura|Parellas de feito nos Estados Unidos.
]]
Unións non reguladas
As unións non reguladas son realidade en todo o mundo, mesmo naqueles países onde a homosexualidade é reprimida e perseguida, aínda coa pena de morte. Nestes casos, a parella homosexual decide por propia convicción e de común acordo unirse en parella, recoñecéndose mutuamente dereitos e obrigas entre os seus propios integrantes, e en ocasións ante os membros do seu contorno máis próximo. Certos estados, sen recoñeceren un status legal a este tipo de unións, conceden aos seus membros certos beneficios equiparables a aqueles dos que gozan as parellas casadas.
Julia Michaels
Julia Michaels, nada co nome de Julia Carin Cavazos en Davenport (Iowa) o 13 de novembro de 1993, é unha cantante e compositora estadounidense.
Lingua huasteca
O huasteco é unha lingua maia falada polo pobo huasteco, que habita no norte da costa do golfo de México, nos estados de San Luis Potosí, Veracruz e Tamaulipas. É a única lingua viva da póla huastecana desa familia lingüística trala extinción do chicomucelteco, confirmada na década de 1980. Tamén é a única que se atopa fóra do gran ámbito territorial das linguas maias, é dicir, o sueste de México, Guatemala e O Salvador. As hipóteses para explicar esta separación apuntan a dúas posibilidades: que antes da separación lingüística, había un corredor de linguas maias que abranguía toda a costa do golfo, ou ben; que hai uns tres mil anos, os falantes do devanceiro do huasteco emigraron dende a área nuclear maia cara ó norte.
Alzhéimer
A doenza de Alzheimer, enfermidade de Alzheimer ou simplemente alzhéimer é unha enfermidade neurodexenerativa e desmielinizante do cerebro, caracterizada por unha perda das facultades cognitivas superiores, manifestándose inicialmente como alteracións da memoria episódica. Estes déficits amnésicos agrávanse coa progresión da doenza, e están posteriormente acompañados por déficits visio-espaciais e de linguaxe. O inicio da doenza pode darse moitas veces como simples alteracións da personalidade, con ideación paranoide. Caracterízase na súa forma típica por unha perda da memoria inmediata e doutras capacidades mentais, a medida que as células nerviosas (neuronas) morren e diferentes zonas do cerebro se atrofian. A enfermidade adoita ter unha duración media aproximada despois do diagnóstico de entre 7 a 10 anos, variando en proporción directa coa severidade da enfermidade no momento do diagnóstico.
A enfermidade de Alzheimer é a forma máis común de demencia, é incurable e terminal, que aparece con maior frecuencia en persoas maiores de 65 anos de idade. Os síntomas da enfermidade como unha entidade nosolóxica definida foi identificada por Emil Kraepelin, mentres que a neuropatoloxía característica foi observada por primeira vez por Alois Alzheimer en 1906. Así pois, o descubrimento da enfermidade foi obra de ambos os dous psiquiatras, que traballaban no mesmo laboratorio. Con todo, dada a grande importancia que Kraepelin daba a atopar a base neuropatolóxica das desordes psiquiátricas, decidiu designar a doenza como enfermidade de Alzheimer en honor ao seu compañeiro.
A causa do alzhéimer permanece descoñecida, aínda que as últimas investigacións parecen indicar que están implicados procesos de tipo priónico. As investigacións adoitan asociar a enfermidade á aparición de placas senís e nobelos neurofibrilares. Os tratamentos actuais ofrecen moderados beneficios sintomáticos, pero non hai tratamento que atrase ou deteña o progreso da enfermidade. Para a prevención do alzhéimer, suxeríronse un número variado de hábitos condutuais, pero non hai evidencias publicadas que destaquen os beneficios desas recomendacións, incluíndo estimulación mental e dieta equilibrada. O papel que xoga o coidador do suxeito con alzhéimer é fundamental, aínda cando as presións e demanda física deses coidados poden chegar a ser unha grande carga persoal. O Día Internacional do Alzhéimer celébrase o 21 de setembro, data elixida pola OMS e a Federación Internacional do Alzhéimer, data na cal se celebran en diversos países actividades para concienciar e axudar a previr a enfermidade.
Historia
miniatura|220px|Auguste D., paciente na que [[Alois Alzheimer identificou por primeira vez os síntomas da enfermidade que levaría o seu nome. ]] Médicos gregos e romanos asociaron a vellez coa demencia, pero non foi ata 1901 cando o psiquiatra alemán Alois Alzheimer identificou o primeiro caso do que se coñece hoxe como enfermidade de Alzheimer, nunha muller de cincuenta anos de idade, a quen chamou «Auguste D». O investigador fixo o seguimento do seu paciente ata a súa morte en 1906, momento en que por primeira vez informou publicamente do caso.
Trala morte da muller, Alzheimer examinoulle o cerebro ao microscopio. Anotou as alteracións das "neurofibrilas", elementos do citoesqueleto tinguidos cunha solución de prata.
Durante os seguintes cinco anos, a literatura médica reportou polo menos once casos similares, algúns deles utilizando xa o termo «enfermidade de Alzheimer». A enfermidade foi categorizada por primeira vez por Emil Kraepelin logo da supresión dalgúns elementos clínicos concomitantes como delirios e alucinacións, así como características histolóxicas irrelevantes para a enfermidade como os cambios arterioscleróticos, os cales figuraban no informe orixinal sobre Auguste D. Na oitava edición do seu libro de texto de Psiquiatría, publicado en 1910, incluíu á enfermidade do Alzheimer, denominada tamén por Kraepelin «demencia presenil», como un subtipo de demencia senil.
Durante a maior parte do século, o diagnóstico do alzhéimer estaba reservado para as persoas entre as idades de 45 e 65 anos con síntomas de demencia. A terminoloxía cambiou desde 1977 cando, nunha conferencia sobre alzhéimer, chegouse á conclusión de que as manifestacións clínicas e patolóxicas da demencia presenil e senil eran case idénticas, aínda que os autores tamén agregaron que iso non descartaba a posibilidade de que tivesen causas diferentes. Isto, a longo prazo, levou a facer o diagnóstico do alzhéimer independentemente da idade. O termo demencia senil do tipo alzhéimer foi empregado durante un tempo para describir o trastorno naquelas persoas maiores de 65 anos, mentres que a enfermidade clásica de Alzheimer reservábase para as de menor idade. Finalmente, o termo enfermidade de Alzheimer foi aprobado oficialmente na nomenclatura médica para describir a individuos de todas as idades cun patrón de síntomas: características, curso da enfermidade e neuropatoloxía comúns.
A Organización Mundial da Saúde (OMS) proclamou o 21 de setembro como o Día Internacional do Alzhéimer (ou da Loita contra o Alzhéimer). Segundo esta organización, a enfermidade de Alzhéimer representa entre un 60% e un 70% dos casos de demencia.
Epidemioloxía
A prevalencia é a porcentaxe dunha poboación dada cunha enfermidade. A idade avanzada é o principal factor de risco para sufrir alzhéimer: maior frecuencia a maior idade. Nos Estados Unidos, a prevalencia do alzhéimer foi dun 1,6% no ano 2000, tanto na poboación xeral como na comprendida entre os 65 e 74 anos. Apreciouse un aumento do 19% no grupo dos 75 aos 84 anos e do 42% nos maiores de 84 anos de idade; con todo, as taxas de prevalencia nas rexións menos desenvolvidas do mundo son inferiores. A Organización Mundial da Saúde estimou que en 2005 o 0,379% das persoas a nivel mundial tiñan demencia e que a prevalencia aumentaría a un 0,441% en 2015 e a un 0,556% en 2030. doutra banda, para o ano 2010 a Alzheimer's Disease International estimou unha prevalencia de demencia do 4,7% a nivel mundial para persoas con 60 anos ou máis, representada por certas cifras ao alza respecto de varios estudos publicados con anterioridade (10% superiores ás estimadas para The Lancet en 2005).
Outro estudo estimou que no ano 2006, un 0,4% da poboación mundial (entre 0,17 e o 0,89%; valor absoluto aproximadamente 26,6 millóns ou entre 11,4 e o 59,4 millóns) veríase afectado polo alzhéimer e que a prevalencia se triplicaría para o ano 2050.
Etioloxía
As causas do alzhéimer non foron completamente descubertas. Existen tres principais hipóteses para explicar o fenómeno: o déficit da acetilcolina, a acumulación de amiloide ou tau e os trastornos metabólicos.
A máis antiga delas e na que se basean a maioría dos tratamentos dispoñibles é a hipótese colinérxica, a cal suxire que o alzhéimer débese a unha redución na síntese do neurotransmisor acetilcolina. Esta hipótese non mantivo apoio global por razón de que os medicamentos que tratan unha deficiencia colinérxica teñen reducida efectividade na prevención ou cura do alzhéimer, aínda que se propuxo que os efectos da acetilcolina dan inicio a unha acumulación a tan grandes escalas que leva á neuroinflamación xeneralizada que deixa de ser tratable simplemente promovendo a síntese do neurotransmisor.
Semiótica
A semioloxía ou semiótica é o estudo do signo. Inclúe o estudo de como se constrúe e comprende o significado. Este campo de estudo foi proposto polo lingüista suízo Ferdinand de Saussure (1857-1913) no seu Curso de Lingüística Xeral ditado na Universidade de Xenebra a comezos do século XX, cando creou as bases do que é hoxe a lingüística moderna. Saussure propuxo o estudo da vida dos signos no seo da vida social, que englobaría a lingüística e se integraría na psicoloxía, como ramo da psicoloxía social.
Alzhéimer
Etioloxía
Outra hipótese proposta en 1991, relacionouse coa acumulación anómala de proteínas beta-amiloide (tamén chamada amiloide Aβ) e tau no cerebro dos pacientes con alzhéimer. Nunha minoría de pacientes, a enfermidade prodúcese pola aparición de mutacións nos xenes PSEN1, PSEN2 e no xene da APP, localizado no cromosoma 21. Neste último caso a enfermidade aparece clasicamente en persoas co síndrome de Down (trisomía no cromosoma 21), case universalmente aos 40 anos de vida e transmítese de pais a fillos (polo que existen, habitualmente, antecedentes familiares de alzhéimer nos pacientes que desenvolven a enfermidade en idades precoces). Esa relación co cromosoma 21, e a tan elevada frecuencia de aparición da enfermidade nas trisomías dese cromosoma, fan que a teoría sexa moi evidente.
Semiótica
A súa suxestión foi adoptada, seguida e desenvolvida principalmente a través dun grupo de intelectuais europeos centrados especialmente na Francia, que recibiu o nome de estruturalismo, pois os seus membros adoptaran, para a práctica das ciencias humanas en xeral, o método estruturalista practicado por Saussure na súa creación da lingüística moderna.
Alzhéimer
Etioloxía
O alzhéimer está caracterizado por depósitos amiloideos no cerebro. O seu compoñente principal é o péptido beta amiloide de 42 aminoácidos (βA42), en cuxo proceso de produción, é fundamental a participación da γ-secretase, que depende a súa vez das presenilinas (PSEN).
Deste xeito institúese un novo grupo de moléculas de relativo recente descubrimento, implicadas na xénese da enfermidade do Alzheimer e fundamental para a súa comprensión e que ofrecen posibilidades como dianas terapéuticas. Para comprender que son estas moléculas, debemos sinalar que se tratan dun grupo de substancias peptídicas producidas principalmente no cerebro. Hai dous tipos, PSEN 1 e PSEN 2, cunha estrutura similar. A función principal que desempeñan ambas PSEN consiste no procesamento proteolítico de numerosas proteínas de membrana de tipo 1, entre elas a APP, formando parte da γ secretase; de aí a importancia das PSEN na enfermidade de Alzheimer, xa que a través da regulación da γ secretase determinan a forma de Aβ que se xera e xa que logo a súa acumulación no tecido cerebral. O alzhéimer de inicio cedo relacionouse con mutacións no cromosoma 21, que contén o xene da APP, e os cromosomas 14 e 1, que codifican para PSEN1 e PSEN2 respectivamente; estas mutacións teñen como resultado, entre outros efectos, o aumento da concentración de βA. Mentres que o alzhéimer de inicio tardío relaciónase con mutacións no xene da apolipoproteina E. O xene que codifica a PSEN1, do que se coñecen 177 mutacións distintas, é o responsable da aparición do alzhéimer de inicio tan cedo como aos 23 anos. A mutación da PSEN2 é o causante de menos do 1% dos casos de alzhéimer autosómicos dominantes, influíndo máis nestes portadores os factores ambientais.
Semiótica
Un dos grandes nomes na Semioloxía é Umberto Eco, recoñecido polos seus traballos no campo das comunicacións, da estética e da semiótica. Como semioticista, nas obras A Estrutura Ausente e As Formas do Contido, a súa produción é particularmente importante polos desenvolvementos que proporciona e pola estruturación que ten procurado. O seu Tratado Xeral de Semiótica, alén de constituírse nunha verdadeira suma das principais abordaxes do tema, consegue deliñar unha teoría global da lingüística, a lóxica, as linguas naturais, a retórica, a estética, a filosofía da linguaxe e a teoría da percepción, reunidas nunha reorganización articulada e sistemática.
Alzhéimer
Etioloxía
Os depósitos das placas non teñen correlación coa perda neuronal. Esta observación apoia a hipótese tau, a cal defende que é esta proteína a que dá inicio á cascada de trastornos da enfermidade de Alzheimer. De acordo a este modelo, as tau hiperfosforiladas adoptan formas anómalas distribuíndose en longas fileiras. Eventualmente forman ovillos de neurofibrilas dentro dos corpos das células nerviosas. Cando isto ocorre, os microtúbulos desintégranse colapsando o sistema de transporte da neurona. Iso pode dar inicio ás primeiras disfuncións na comunicación bioquímica entre unha neurona e a outra e implicar á morte destas células.
Un número de investigacións recentes relacionou a demencia, incluíndo a enfermidade de Alzheimer, con desordes metabólicas, particularmente coa hiperglicemia e a resistencia á insulina. A expresión de receptores da insulina foi demostrada nas neuronas do sistema nervioso central, preferentemente nas do hipocampo. Nestas neuronas, cando a insulina se une ao seu receptor celular, promovese a activación de cascadas de señalización intracelular que conducen ao cambio da expresión dos xenes relacionados cos procesos de plasticidade sináptica e das enzimas relacionadas co despexe da mesma insulina e do beta-amiloide. Estas enzimas degradantes de insulina promoven a diminución da toxicidade debida ao amiloide en modelos animais.
Semiótica
Historia
As orixes da semiótica contemporánea pódense identificar nas obras e reflexións de dúas figuras fundamentais, o filósofo norteamericano Charles Sanders Peirce (1839-1914) e o lingüista xenebrino Ferdinand de Saussure. Porén, a disciplina como tal atopa unha primeira definición institucional a partir dos anos sesenta do século XX coa obra de Roland Barthes (1915-1980) Elementos de semioloxía.