cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Max Müller
Friedrich Maximilian Müller, máis coñecido como Max Müller, nado en Dessau o 6 de decembro de 1823 e finado o 28 de outubro de 1900, foi un filólogo, hindólogo, mitólogo e orientalista alemán, fundador da mitoloxía comparada.
Traxectoria
Friedrich Max Müller naceu en Dessau como fillo do poeta romántico Wilhelm Müller, amigo de Felix Mendelssohn-Bartholdy; Carl Maria von Weber foi o seu padrino.
Pero na Universidade de Leipzig abandonou a música pola filoloxía e dedicouse ao estudo do sánscrito e da mitoloxía india e doutorouse en filosofía en 1843 cunha tese sobre a Ética de Baruch de Spinoza.
Alcanzaría a dominar o latín e o grego, e a ser bastante competente en árabe, sánscrito e persa.
Marchou en 1844 á Universidade de Berlín, onde estudou con Friedrich Schelling, para quen traduciu as Upanishads, xunto co filólogo comparatista Franz Bopp. Por estes anos deu a coñecer tamén a súa tradución ao inglés de Hitopadeśa, unha colección de fábulas e apólogos, e en 1845 trasladouse a París para estudar sánscrito baixo a tutela de Eugène Burnouf, quen o animou a traducir completamente o Rig-veda (o texto máis antigo da literatura da India, de mediados do II milenio a. C.) usando os manuscritos que había en Inglaterra.
Con ese fin viaxou a ese país en 1846, e alí permaneceu xa o resto da súa vida.
En Londres coñeceu o sistema alxébrico computacional Macaulay, e a East India Company comisionouno para traducir o Rigveda ao inglés, tarefa que lle habería de ocupar gran parte da súa vida. En 1848 marchou a Oxford, onde continuou coas súas traducións da literatura relixiosa hindú, cincuenta volumes que publicou baixo o título xeral de Sacred Books of the East (Libros sagrados do Leste) e que comezou a corrixir en 1875.
Estes traballos reportáronlle un diñeiro suficiente para vivir con comodidade. Foi nomeado profesor tailoriano de linguas europeas modernas e logo de teoloxía comparada (1868-1875). Analizou os mitos como racionalizacións dos fenómenos naturais ou conatos primitivos da ciencia antiga (protociencia, na súa terminoloxía), segundo unha perspectiva evolucionista. Este modelo é a parte da súa obra que máis parece envellecer.
Buscaba sobre todo estudar nos textos védicos os fundamentos das culturas indoeuropeas en xeral. Preparou unha edición crítica do Rigveda que lle levou 25 anos (entre 1849 e 1874). Tamén escribiu novelas, como German love (amor alemán), que alcanzou certo éxito. Relacionouse con intelectuais hindús como os dirixentes do movemento Brahmo Samaj e as tentativas hindús de sincretismo. Para Müller, a cultura védica hindú representa unha adoración ás forzas naturais, e os deuses son forzas activas da natureza que foron personalizadas; os fenómenos físicos serían así convertidos en personaxes.
Müller resumiu a súa teoría dicindo que a mitoloxía é «unha enfermidade da linguaxe». As palabras de procesos naturais volvéronse descricións de seres e narracións. Os deuses, pois, comezarían como conceptos antes de ser usados como nomes propios, de forma que o deus pai dos indoeuropeos tería varios nomes, Zeus, Xúpiter, Dyaus Pitar, denominacións que proveñen da palabra indoeuropea diaus (que significa 'brillo'), que dá lugar ás palabras deva (sánscrito), deus (latín), theos/zeós (grego) como nomes comúns para un deus, e os nomes propios Zeus e Iu-piter. Así, unha metáfora queda osificada, como en certas ideas de Nietzsche. Pero Müller non aplicou a súa crítica a todas as relixións e consideraba que o cristianismo era moralmente superior ás culturas indostánicas que estudaba. Con todo, as súas teorías sobre as culturas arias orixinais non se acompañaron de teses racistas. É soado a correspondencia que mantivo con Ralph Waldo Emerson. Sostivo polémicas contra o semanario alemán Der Spiegel e Louis Jacolliot. Os seus artigos e correspondencia atópanse depositados na Biblioteca Bodleiana de Oxford.
Ebla
miniatura|250px|Localización de Ebla Ebla (en árabe:عبيل، إيبلا, actual Tell Mardikh en Siria ) é un sitio arqueolóxico situado a 60 km ao sur de Alepo sobre a ruta de Hama, despois da bifurcación en dirección Latakia, ocupando unha posición xeoestratéxica na entrada dun porto que dá acceso ao Mediterráneo. O asentamento, que se presenta baixo a forma dun tell oval de 60 ha dominada por unha acrópole central, descubriuse en 1964 e os seus restos foron escavados polos equipos do profesor Paolo Matthiae (Universidade La Sapienza de Roma) en 1968.
Ebla, dende o terceiro milenio antes da nosa era, é unha rica cidade. Os seus reis empezan a partir do 2500 a.C. a estender o seu dominio polo Éufrates medio e dunha parte da actual Siria.
Os restos atopados permitiron recoñecer a existencia dunha rica biblioteca, de máis de dezasete mil táboas de arxila gravadas en sumerio e en eblaíta. Estas táboas subministraron informacións preciosas sobre a economía, o comercio e a industria, a administración e a diplomacia, deste antigo reino: arquivos económicos, tratados de alianza con outros estados, relacións de guerra e de paz, epopeas e himnos relixiosos. Ebla foi unha das máis poderosas Cidades Estado de Siria entre o 2500 e o 2400 a.C.
Ebla na segunda metade do III milenio
miniatura|Restos da cidade de Ebla O primeiro nivel habitado (Mardikh I) corresponde á segunda metade do IV milenio. O segundo nivel (Mardikh II) cobre a maioría do III milenio. O apoxeo de Ebla para este período é o nivel II B1 (contra 2350-2250). Un monumento importante desta época é o que corresponde co coñecido como "pazo G", dividido en varias partes: o "complexo central", no que habitaba o personaxe máis importante, o "tribunal de audiencias", as "dependencias administrativas", e o "complexo meridional", onde residían os dignitarios do pazo. Descoñecemos o resto da cidade neste período, xa que aparece recuberto por outros niveis.
É nas "dependencias administrativas" onde se descubriu un conxunto de 14.000 táboas, un dos descubrimentos meirandes da arqueoloxía oriental dos últimos decenios. Están escritas en eblaíta, lingua semita, adaptando a escritura sumeria para a súa notación, e infórmannos da historia da cidade durante gran parte do século XXIV a.C., baixo o reinado de tres soberanos: Igrish-Halam, Irkab-Damu e Ish'ar-Damu. Levan o título sumerio de en ou o eblaíta de mâliku. A función real parece fortemente marcada polo aspecto relixioso e tiña carácter electivo cada sete anos. Rendíaselles culto funerario aos soberanos defuntos na cidade de Darib. A administración do reino exercía o lugal.
Politicamente, Ebla é unha dos máis importantes estados do norte de Siria. Ingrésalle non obstante un tributo a Mari. Igrish-Halam, asistido por dous lugal que ocupan unha posición privilexiada, Darmia e Tiro, reforza o poderío da cidade. O seu sucesor Irkab-Damu, secundado por outro lugal, Arrukum, que se volve pouco a pouco o "visir" do reino, consegue rebaixar o tributo ingresado a Mari, signo da potencia nova de Ebla. Somete Emar, e asina un tratado con Abarsal. Baixo o soberano seguinte, Ish'ar Damu, o lugal vólvese o xerente dos asuntos administrativos da cidade, mentres o en conságrase sobre todo aos asuntos relixiosos. Dous grandes lugal sucédense entón: Ibrium e seu fillo Ibbi-Zikkir. Ebla está entón no apoxeo da súa potencia, e mantén relacións con Exipto e Mesopotamia.
Ebla e Mari parecen compartir o dominio do norte de Siria, con Nagar, máis ao leste, ata a invasión desta rexión por Sargón de Acadia, cara o 2300 a.C., quen toma Ebla e saquéaa. A dinastía eblaíta remata no caos, e séguese unha fase de abandono da cidade para preto dun século.
Bautismo anticipado
Antonio Reigosa asegura que este costume estaba moi estendido por toda Galicia. E Eliseo Alonso escribía en 1990 que "tal vez por esta creencia [a da súa completa eficacia] o vello rito higromántico aínda se mantén en vixencia".
O ritual
Coas lóxicas variantes locais que cabe esperar neste tipo de rituais populares, o bautismo prenatal comezaba coa chegada da nai á ponte pouco antes da medianoite, acompañada de, como mínimo, dúas persoas (o seu home –que non era realmente necesario-, familiares, amigos). A comitiva levaba consigo todo tipo de comidas e bebida, como se foran celebrar un bautizo normal. Tamén tiñan que levar un caldeiro e unha corda tan longa como a altura da ponte no seu punto medio.
A muller colocábase no centro da ponte, agardando, e os acompañantes nas dúas entradas á ponte. Estes debían impedir que ninguén, persoa ou animal, cruzase a ponte ata as doce en punto.
Chegada a hora, convidaban ó primeiro home ou muller que se achegara a se-lo padriño ou madriña neste particular bautizo: "¡Home / muller de boa ventura, bautízame esta criatura!". Fraguas recolleu unha variante na que se lle pedía "enxéndrame esta criatura", entendendo aquí por enxendrar a rexeneración por medio da auga bautismal. miniatura|Ponte da Ramallosa, a presenza dunha imaxe relixiosa na ponte, neste caso [[Pedro González Telmo|San Telmo, evidencia de ritos relixiosos ou máxicos, como o bautismo anticipado.]] A invitación debía ser voluntaria, sen forzar nin obrigar a ninguén, pero se non aceptaba, non se lle permitía o paso. Cando un viandante aceptaba o encargo, o cal era o habitual por ser tido como unha obra de caridade, achegábase el só ata a muller, ó medio da ponte, e co caldeiro que esta lle entregaba, collía un pouco de auga do río. Logo verquía a auga sobre o ventre da muller, directamente ou, ás veces, cun hisopo feito dunha póla de oliveira, á vez que recitaba as mesmas palabras que pronunciaría o crego nun bautizo normal: "No nome do Pai, do Fillo e do Espírito Santo", pero coidando de non rematar, nin el nin ninguén, coa palabra "Amén" pois, se o fixera, o neno non nacería.
Eliseo Alonso recolle unha fórmula máis completa:
Cando, por fin, chegaba o momento do nacemento repetíase a cerimonia do bautismo, pero desta volta xa na igrexa e co cura, asistindo como padriño ou madriña a persoa que realizou o bautismo na ponte. Usualmente, o meniño recibía o nome deste padriño.
As pontes
Esta práctica supersticiosa realizábase sobre determinadas pontes que tivesen certas características. Tiñan que ser vellas, preferiblemente construídas polos romanos ou polos mouros. Outra característica da ponte para ser eficaz era que posuíra unha cruz ou cruceiro no centro ou estar ó pé dunha capela, aínda que o certo é que moitas pontes nas que se realizaba este bautismo non a cumpren.
Xosé María Álvarez Blázquez recolleu este rito na Ponte do Burgo, en Pontevedra, e Agustín Portela Paz ilustrou o momento ("O afillado", en Pontevedra, boa vila, Consellería da Presidencia da Xunta de Galicia, 1985).
O mesmo ritual, e coa mesma intención protectora do embarazo, tense recollido tamén en certas encrucilladas, como por exemplo no Alto do Caño, en Bornalle, Abelleira, Muros.
Risco tamén cita, sen especificar onde, a práctica destes bautismos á beira do río, debaixo dunha ponte.
A escritora inglesa Nina Epton conta no seu libro Uvas e granito. Unha viaxe por Galicia que asistiu a este rito preto de Corme, en Ponteceso
Cabezón de la Sierra
Cabezón de la Sierra é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 52 habitantes (INE 2012).
Tutú
thumb|[[Alexandra Ansanelli cun tutú.]] Un tutú é unha saia feita con diversas capas de tul ou dun tecido similar, que levan habitualmente as bailarinas de danza clásica. Pode ser moi sinxelo, dunha soa cor, e que se pon por riba do maillot abrochado cunha cinta, un botón ou unha cremalleira, aínda que os hai de moitas cores, con engadidos e brocados. Os dos espectáculos, e algúns de simples, van directamente cosidos ao vestido, como se fose unha soa peza, e neste caso pódese considerar que todo o vestido é un tutú, a pesar de que estritamente só o é a saia. Acostuma a levar mitóns ou manguiñas a xogo, especialmente se o maillot, ou eventualmente o corsé, é sen mangas, e ás veces a indumentaria acaba cunha ligadura na cabeza.
Etimoloxía
O termo tutú non se comezou ata 1881, a orixe deste nome continúa a ser un misterio, algúns pensan que provén da palabra «tulle» («tul»), outros evocan á vella broma obscena dos suscriptores da Opèra de Paris «panpan-tutu» e outros consideran que é unha deformación da palabra «cucul». A palabra en galego tutú vén do francés tutu, lingua na cal se formou pola duplicación do son tu, como xeito familiar de referirse ao tul da saia e máis concretamente a esta.
Tipos
miniatura|250px|[[Anna Pavlova cun tutú romántico.]] Os primeiros tutús apareceron no século XIX, concretamente co ballet La Sylphide (1832), e co tempo foi evolucionando, o que deu diversos tipos distintos de tutú:
Fabricación do tutú
Os tecidos empregados no século XIX adoitan ser de cor branca ou branca rota, xa que non foi ata máis tarde cando se comezaron a fabricar tutús de cor. Son lixeiros, transparentes, finos, vaporosos e deixan pasar a luz. Un tutú está composto por tres partes: As capas de tule están montadas sobre as calzas e pregadas nas cadeiras. Un tutú nunca está montado na cintura, co fin de evitar engordar a silueta da bailarina.
Para os tutús de prato as capas de debaixo son normalmente máis ríxidas, e a miúdo están reforzadas con costuras, para que soporten o peso das partes sen pregar. A capa superior está feita de tule de seda, a miúdo adornada con bordados e cequís que personifican o papel da bailarina (plumas para Odette do Lago dos Cisnes, pedras preciosas para as fadas da Bela durminte...). O corpiño, axustado ao corpo da bailarina por medio de baleas ou pinzas, está feito con arredor de dez pezas de satén ou de tecido de seda e está decorado xeralmente da mesma maneira ca o tutú.
A fabricación dun tutú é un traballo longo (vinte horas de traballo para os baixos dun tutú simple) e delicado, perpetuado por artesáns cada vez máis escasos, o que explica o custe oneroso dun verdadeiro tutú de profesional. O traxe pode fabricarse a partir dos seguintes materiais: a crinolina, a gasa, a muselina, o organdí e a organza, a tarlatana, o tule, o veo, o nailon (este último desde o século XX – cómpre dicir que ata a aparición do nailon, manter un limpo un tutú era un auténtico crebacabezas durante varios decenios: o tule de seda non se podía lavar e logo se avellentaba,...).
Existe desde o século XIX unha tradición que atingue aos tecidos dos tutús que aínda dura hoxe: daquela as bailarinas do corpo de baile só podían levar tutús de algodón, mentres que as bailarinas estrelas tiñan dereito ao tul de seda. Hoxe os tutús das estrelas están feitos de muselina, mentres que as outras os levan de organza.
Historia
thumb|left|[[Emma Livry en 1862 cun tutú longo característico da época.]] Se en 1784 Marie Sallé se atrevera a levar unha simple saia de muselina sobre o seu corsé e as súas enaguas, foi en 1832 cando Marie Taglioni inmortalizou a saia montada sobre varias enaguas: tratábase dun corpiño apertado e unha saia de varias capas, que se estendía case ata o nocello, tamén chamado Tutú Romántico, e cando é curto chámase Tutú Italiano. O vestido de La Sylphide converteuse así no uniforme por excelencia da bailarina. O vestido, no en tanto, non recibiu o seu nome actual ata 1881. Naquela época, eran as propias bailarinas as que debían fornecer o tutú que levaban no escenario, un traxe dunhas dimensións estritas e impostas: as enaguas debían estar entre os 50 e os 60 centímetros de altura, constar de dúas ringleiras de tarlatana e estaren suxeitos por un cinto cosido de quince centímetros de ancho.
Máis tarde, o romántico, branco e longo, marcado por bailarinas en Giselle ou les Wilis, La Bayadère, pasou a ser o estándar na actualidade.
Asociado dende mediados do século XIX ás «pequenas ratas da Opéra», era o uniforme que levaban as alumnas novas da escola de danza de París. Mais a lonxitude dos vestidos diminúe progresivamente, co fin de deixar as siluetas claras e deixar ver as pernas, que efectúan un traballo cada vez máis técnico. Deste xeito, na década de 1890, os tutús da Opéra chegan aos xeonllos das bailarinas. Tamén se pode invocar un motivo tráxico como motivo para o acurtamento dos vestidos, un motivo que custou a vida da prometedora Emma Livry: os tutús longos eran pouco seguros dada a iluminación de gas dos escenarios da época, e os riscos de incendio eran elevados. thumb|right|Saia chamada de traballo en danza clásica. Consta dunha peza de roda con caída. Non é un tutú. Logo da segunda guerra mundial e dadas as dificultades de subministración, os tutús acúrtanse aínda máis, e deben facer fronte ao crecente desamor dos coreógrafos, que comezan a preferir os vestidos máis axustados e modernos (como o académico, os pantis e os leotardos). Nesa época levábanse moi arriba das cadeiras.
O tutú tardo-romántico, ou italiano, é unha superposición de saias curtas e ríxidas, en forma de pétalos ao redor da cintura da bailarina e deixando expostas as pernas, xeralmente é un conxunto de saións brancos, aínda que hai unha variedade colorida e brillante.
Actualmente os tutús non se empregan nos ensaios nin na formación e mantemento que fan cada día os bailaríns, só nalgúns espectáculos. Empréganse os longos e os curtos e, como ocorre coa moda de rúa, o uso dun ou outro depende moitas veces de modas seguindo os anos, a pesar de que algúns ballets clásicos ás veces fanse co mesmo tipo de saia empregado na época da súa estrea.
Moitos espectáculos de danza clásica actual non empregan tutús na indumentaria, xa que non é obrigatorio nin necesario. Nalgúns espectáculos, como os Ballets de Trocadero, lévannos bailaríns que fan o papel de muller. Na danza contemporánea o tutú en principio non se emprega, mais tampouco existe ningunha norma que o prohiba. Ás veces poden verse tutús en espectáculos de patinaxe artística ou diversos espectáculos de circo.
Nos ensaios, os bailaríns adoitan levar maillots e complementalos con pantalóns curtos ou mallas, ou pantalóns axustados de la, que ás veces cobren o corpo para o quecemento. A finais do século XX ás veces empregábase unha saia sinxela, chamada de traballo, que consistía nun anaco de tea semicircular, frecuentemente dunha cor pastel ou negro, atado á cintura cun elástico.
O tutú na arte
Degas
Parque Xurásico
Parque Xurásico (en Jurassic Park) é un filme de 1993, dirixido por Steven Spielberg e con guión baseado no libro homónimo de Michael Crichton. É o primeiro filme da franquía Jurassic Park, e o guión foi escrito entre Crichton e David Koepp. O filme está ambientado na illa ficticia de Nublar, localizada na costa pacífica de América Central, preto de Costa Rica, onde un filántropo billonario e o seu equipo de científicos xenetistas crearon un parque temático de dinosauros clonados.
Antes de que a novela de Crichton fose publicada, catro estudios de cine fixeron propostas polos dereitos do filme. Co apoio de Universal Studios, Spielberg conseguiu os dereitos por $1,5 millóns antes da súa publicación en 1990, e Crichton foi contratado por $500 000 adicionais para adaptar a novela á pantalla. Koepp escribiu o borrador final, eliminando contidos e violencia da novela e facendo numerosos cambios nas personaxes. A rodaxe tivo lugar en California e Hawaii entre agosto e novembro de 1992, e o traballo de posprodución durou até maio de 1993, sendo supervisado por Spielberg en Polonia mentres rodaba A lista de Schindler. Os dinosauros foron creados por unha innovadora tecnoloxía de xeración de imaxes por ordenador de Industrial Light & Magic, e grazas a dinosauros animatrónicos construídos polo equipo de Stan Winston. Para o deseño de son do filme, que inclúe unha mestura de diferentes sons de animais para os ruxidos de dinosauros, Spielberg investiu na creación de DTS, unha empresa especializada en formatos de son dixitais.
Contanto cunha xigantesca campaña de mercadotecnia de $65 millóns, que incluía acordos con máis de 100 compañías, Parque Xurásico recadou máis de $900 millóns en todo o mundo na súa estrea, converténdose no filme con maior recadación até aquela data, un récord que mantivo até 1997, coa estrea de Titanic. Foi moi ben acollido pola crítica, que louvou os seus efectos especiais, a música de John Williams e a dirección de Spielberg. Despois da súa re-estrea no 2013 en versión 3D co gallo do seu 20 aniversario, Parque Xurásico converteuse no filme número 17 en superar a recadación de máis de $1000 millóns, e situouse entre os 20 filmes con maior recadación da historia. Conseguiu máis de 20 premios (incluíndo 3 Premios Óscar), a maioría deles técnicos. O seu éxito motivou tres secuelas, The Lost World: Jurassic Park (1997), Jurassic Park III (2001) e Jurassic World (2015). Unha quinta entrega da franquía, Jurassic World: Fallen Kingdom foi estreada en 2018.
Sinopse
John Hammond, presidente dunha empresa de biotecnoloxía chamada InGen, consegue o imposíbel: clona dinosauros a través de ADN extraído dun mosquito fosilizado en ámbar. Envisionando un lucrativo negocio, constrúe nunha illa costarriqueña chamada Illa Nublar, unha especie de zoolóxico cos dinosauros. Entre tanto, os executivos esixen unha inspección do parque por dous especialistas. Entón Hammond convoca ao paleontólogo Alan Grant e ao matemático Iam Malcolm. Xunto con eles, Ellie Sattler, a namorada de Grant, os netos de Hammond, Alex e Tim, e o avogado Donald Gennaro. Durante a visita, o controlador Denis Nedry, subornado pola rival da InGen, desconecta todo o parque a fin de roubar os embrións de dinosauros. Cos animais soltos, todos deben tentar escapar con vida.
Dobraxe en galego
Parque Xurásico foi o filme máis visto da TVG, até que o 5 de xaneiro de 2005, Harry Potter e a pedra filosofal lle arrebatou o récord.
Vicente Fox
Vicente Fox Quesada, nado en León o 2 de xullo de 1942, é un empresario e político mexicano. Foi Presidente de México dende o 1 de decembro do 2000 ata o 30 de novembro do 2006 polo Partido Acción Nacional (PAN). Tamén é o co-presidente de Internacional Demócrata de Centro, unha organización internacional de partidos políticos de centro dereita.
A Eirexe, Vilariño, Agolada
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
A Areosa, Cuíña, Ortigueira
A Areosa é un lugar da parroquia de Cuíña no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Non tiña habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 12 habitantes.
Receptor da manosa 6-fosfato
Os receptores da manosa 6-fosfato (MPR) son glicoproteínas transmembrana que se encontran principalmente en membranas intracelulares (máis raramente na plasmática), que se unen e marcan encimas para o seu envío aos lisosomas por medio de vesículas do aparato de Golgi en vertebrados.
Ambos os tipos de receptores únense a residuos de manosa 6-fosfato terminais con similar afinidade (CI-MPR = 7 μM, CD-MPR = 8 μM) e teñen sinais similares nos dominios citoplasmáticos para o tráfico intracelular.
Historia
A Premio Nobel de 1988 Elizabeth Neufeld estaba estudando pacientes que tiñan nas súas células múltiples corpos de inclusión. Debido a esta gran cantidade de corpos de inclusión, chamou a esta condición enfermidade da célula I ou da célula con inclusións (I-cell disease), tamén chamada mucolipidose II. Estes corpos de inclusión representaban lisosomas que estaban cheos de material indixerible. Ao principio Neufeld pensou que estes pacientes debían ter unha carencia de encimas lisosómicos. Un estudo posterior mostrou que producían todos os encimas lisosómicos pero eran incorrectamente transportados dentro da célula, de modo que en vez de seren enviados aos lisosomas eran segregados ao exterior. Ademais, estes encimas enviados na dirección incorrecta non estaban fosforilados, como debería ser normal. Por tanto, Neufeld suxeriu que a enfermidade da célula I era causada por unha deficiencia nos encimas que engadían unha etiqueta ou marca específica de manosa 6-fosfato aos encimas lisosómicos para que estes puidesen ser dirixidos cara ao lisosoma.
Os xenes de cada un destes receptores foron clonados e caracterizados. Pénsase que evolucionaron a partir do mesmo xene ancestral, xa que presentan conservación nalgúns dos seus límites intrón/ exón e teñen homoloxía nos seus dominios de unión.
Función
A principal función dos MPR é enviar os encimas lisosómicos ao lisosoma.
Mecanismo de recoñecemento de diana
Os encimas lisosómicos sintetízanse no retículo endoplasmático rugoso xunto con outras proteínas secretoras. Unha etiqueta de recoñecemento específica evolucionou para impedir que estes encimas potencialmente nocivos sexan segregados fóra da célula e asegurar que son enviados aos lisososmas. Esta etiqueta ou marca é un residuo de mansosa 6-fofato.
Unha vez que o encima lisosómico é translocado ao retículo endoplasmático rugoso, un oligosacárido composto por Glc3Man9GlcNAc2 transfírese en bloque á proteína. O oligosacárido presente en encimas lisosómicos é procesado da mesma maneira que ocorre noutras proteínas secretorias mentres é translocado desde o retículo endoplasmático ao cis-Golgi.
No cis-Golgi unha N-acetilglicosamina (GlcNAc) fosfotransferase (EC 2.7.8.17) engade un residuo de GlcNAc-1-fosfato nun grupo 6-hidroxilo dun residuo de manosa específico do oligosacárido. Isto forma un fosfodiéster: Man-fosfato-GlcNAc. Unha ez que se formou o fosfodiéster o encima lisosómico será translocado a través do aparato de Golgi ao trans-Golgi. No trans-Golgi unha fosfodiesterase (EC 3.1.4.45) eliminará o residuo de GlcNAc deixando exposta a etiqueta de manosa 6-fosfato, o que permite que os encimas lisosómicos se unan ao CI-MPR e CD-MPR. O complexo MPR-encima lisosómico é translocado a un compartimento prelisosómico, chamado endosoma, por medio dunha vesícula revestida de clatrina que se desprende do Golgi. Esta desviación da vía secretora débese á presenza dun sinal específico para a clasificación de moléculas, que consiste nun motivo agrupamento ácido/dileucina, que hai nas colas citoplasmáticas dos MPR. Ambos os tipos de MPR únense aos seus ligandos de forma máis efectiva a pH 6 – 7; o que capacita os receptores para unirse aos encimas lisosómicos no trans-Golgi e liberalos no ambiente ácido do endosoma. Unha vez que o encima se disociou do receptor da manosa 6-fosfato, é translocado desde o endosoma ao lisosoma, onde a etiqueta de fosfato é retirada do encima.
Os MPR non se encontran nos lisosomas, xa que circulan principalmente entre a rede trans-Golgi e os endosomas. O CI-MPR está tamén presente na superficie celular. Arredor do 10-20% dos CI-MPR poden encontrarse na membrana plasmática. A súa función alí é capturar calquera encima etiquetado con manosa 6-fosfato que entrase accidentalmente na vía secretora para saír fóra da célula. Unha vez que se une alí a un encima lisosómico o receptor é introducido dentro da célula rapidamente. Esta internalización está mediada por un sinal de clasificación de moléculas que se encontra na súa cola citoplásmica, un motivo YSKV (tirosina-serina-leucina-valina). Isto asegura que todos os potencialmente nocivos encimas lisosómicos sexan dirixidos cara ao lisosoma.
Estudos en ratos knockout
Cando o CD-MPR é sometido a knock out en ratos observouse que os ratos parecían saudables excepto en que tiñan defectos na distribución de múltiples encimas lisosómicos. Estes ratos mostraban niveis elevados de encimas lisosómicos fosforilados no seu sangue e acumulaban material sen dixerir nos seus lisososmas.
A partir do estudo destes ratos knockout pódese deducir que son necesarios ambos os receptores para unha clasificación e distribución na célula eficiente dos encimas lisosómicos. Se comparamos os encimas lisosómicos que son segregados por dúas liñas célulares knockout diferentes atoparemos nelas distintos conxuntos de encimas. Isto suxire que cada MPR interacciona preferentemente cun subconxunto de encimas lisosómicos.
Estrutura
O CI-MPR e o CD-MPR son estruturalmente distintos, pero teñen unha estrutura xeral común, xa que ambos son proteínas integrais de membrana de tipo I. Ambos os receptores teñen un gran dominio extracitoplasmático N-terminal, un dominio transmembrana e unha curta cola citoplasmática C-terminal. Estas colas citoplasmáticas conteñen múltiples sinais para clasificar moléculas; algúns dos cales poden ser fosforilados ou palmitoilados.
[[Ficheiro:The cation-independent mannose 6-phosphate receptor and ligand.png | miniatura | 400px | Os primeiros tres dominios N-terminais (dominios 1, 2 e 3) do receptor de manosa 6-fosfato independente de catión co seu ligando unido. Imaxe xerada do arquivo PDB: = 1SZ0 1SZ0 usando PyMol.]]
CI-MPR: O CI-MPR pesa ~300 kDa. O dominio extracitoplasmático N-terminal contén 15 dominios de recoñecemento de carbohidratos de tipo P contiguos. Estes denomínanse dominios MRH (de homoloxía do receptor da manosa 6-P). Os dominios son homólogos porque teñen: Determinouse a estrutura de 7 dos 15 dominios por cristalografía de raios X, e parecen compartir un pregamento similar. O CI-MPR existe principalmente como dímero na membrana. Os dominios 3, 5 e 9 únense á manosa 6-fosfato. Os dominios 3 e 9 poden unirse á manosa 6-fosfato con alta afinidade. O dominio 5 só se une á manosa 6-fosfato con débil afinidade. Porén, o dominio 5 únese ao fosfodiéster Man-fosfato-GlcNAc. Este é un mecanismo de seguridade para a célula, o que significa que pode unirse a encimas lisosómicas que escaparon á acción dos encimas que eliminan o residuo de GlcNAc. Combinando estes tres dominios o CI-MPR pode unirse a unha ampla variedade de estruturas de glicanos fosforiladas. O dominio 11 únese ao IGF-II.
CD-MPR: O CD-MPR é moito máis pequeno que o CI-MPR, de só ~46 kDa. O seu dominio extracitoplasmático N-terminal contén só un dominio de recoñecemento de carbohidrato de tipo P. O CD-MPR está principalmente en forma de dímero na membrana plasmática, pero pénsase que existen tamén formas monómeras e tetrámeras. O equilibrio entre estes distintos oligómeros é afectado polo pH, a temperatura e a presenza de residuos de manosa 6-fosfato. Cada monómero forma un barril ß de 9 febras e pode unirse a un só residuo de manosa 6-fosfato. [[Ficheiro:The cation dependent mannose 6-phosphate receptor with its ligand.png |miniatura | 400px | O receptor de manosa 6-fosfato dependente de catión co seu ligando unido. A esfera púrpura representa o catión, Mn2+. Imaxe xerada a partir do ficheiro PDB: = 1C39 1C39 usando PyMol.]]
Unión da manosa 6-fosfato
O CI-MPR e o CD-MPR únese de maneira similar á manosa 6-fosfato. Ambos os dous forman un conxunto de enlaces de hidróxeno entre residuos de aminoácidos clave e grupos hidroxilo característicos no residuo de manosa. Os enaces de hidróxeno con grupos hidroxilo nas posicións 2, 3 e 4 fan que o sitio sexa específico só para a manosa.
Ambos os MPR comparten 4 residuos que son esenciais para a unión do ligando. A mutación de calquera destes residuos ten como resultado a perda da capacidade de unión coa manosa 6-fosfato. Estes residuos son glutamina, arxinina, ácido glutámico e tirosina e son responsables da formación dos enlaces de hidróxeno que toman contacto con grupos hidroxilo específicos do residuo de manosa.
CI-MPR e cancro
Está ben establecido que o CI-MPR se une a manosa 6-fosfato pero hai evidencias crecentes que indican que o CI-MPR tamén se une a IGF-II non glicosilado. Pénsase que cando o CI-MPR está presente na membrana plasmática, o dominio 11 pode unirse a calquera IGF-II libre que haxa na matriz extracelular. O receptor é despois internalizado rapidamente, xunto co IGF-II, por medio dun motivo YSKV (tirosina-serina-leucina-valina) presenta na cola citoplasmática do CI-MPR. O IGF-II será despois dirixido ao lisosoma, onde será degradado. Isto regula o nivel de IGF-II no corpo.
Esta función do CI-MPR foi determinada utilizando ratos knockout. Observouse que os ratos deficientes en CI-MPR tiñan un nivel incrementado de IGF-II libre e órganos agrandados (cun 30% de aumento do seu tamaño normal ). Estes ratos morrían aos 15 días de xestación debido á hiperplasia cardíaca. A morte dos ratos podía evitarse se tamén se sometía a knockout o alelo do IGF-II. Cando o CI-MPR e o alelo IGF-II eran sometidos ambos a knockout os ratos eran normais porque xa non había factor de crecemento que tivese que ser regulado.
Debido a esta capacidade dos CI-MPR de modular os niveis de IGF-II suxeriuse que pode xogar un papel como supresor de tumores. Estudos de moitos cancros humanos mostraron que a perda da fnción do CI-MPR está asociada cunha progresión da tumoroxénese. A perda de heterocigose no locus CI-MPR foi observada en moitos tipos de cancro, como o de fígado e de mama. Porén, este é un concepto relativamente novo e deben facerse aínda moitos máis estudos para investigar as relacións entre o CI-MPR e o cancro.
James Franck
Traxectoria
Traballou en Alemaña e nos Estados Unidos sobre física cuántica. En 1925, recibiu o premio Nobel de física, principalmente polo seu traballo nos anos 1912-1914, en especial o experimento de Franck-Hertz, unha confirmación do modelo de Bohr do átomo.
O exilio aos Estados Unidos
miniatura|esquerda|250px|James Franck.
En 1933, tras a toma do poder polos nazis, deixou a súa praza en Alemaña e proseguiu as súas investigacións nos Estados Unidos, primeiro na Universidade Johns Hopkins de Baltimore e logo en Chicago, tras un ano en Dinamarca.
Nacionalizouse estadounidense e participou no proxecto Manhattan tras a segunda guerra mundial. Era director do Comité sobre problemas políticos e sociais que expuxo a bomba atómica. Este comité contaba tamén con outros científicos do laboratorio de metalurxia do Proxecto Manhattan na Universidade de Chicago, entre os que estaban Donald J. Hughes, J. J. Nickson, Eugene Rabinowitch, Glenn T. Seaborg, J. C. Stearns e Leo Szilard. O comité emitiu o 11 de xuño de 1945 un informe (o "informe Franck Enlac ao texto íntegro do informe, en inglés») sobre os problemas expostos polo uso militar da bomba atómica.
Obtivo o premio Rumford en 1955 polos seus traballos sobre a fotosíntese.
Xosé Manuel González Reboredo
Xosé Manuel González Reboredo, nado en Lugo o 12 de outubro de 1946, é un antropólogo galego. Influído por Fermín Bouza-Brey, especializouse en prehistoria e etnografía galegas.
Traxectoria
Licenciouse en Filosofía e Letras (especialidade de Historia) pola Universidade de Santiago de Compostela en 1968, coa cualificación de Premio Extraordinario. Na USC foi profesor de prehistoria e etnoloxía entre 1968 e 1970 e encargado da cátedra na Escola de Maxisterio de Lugo, doutorándose en 1974 na mesma universidade. Catedrático de bacharelato (1980), foi profesor do Instituto Rosalía de Castro e de ciclo superior de Técnicos de Información Turística. Presidiu o Clube Nacionalista Alén Nós.
É colaborador e membro do padroado do Museo do Pobo Galego e responsable da Sección de Etnografía Material (cultura agraria) dende a súa fundación ata 1989 e membro da xunta reitora de 1987 a 1990, e membro da sección de Antropoloxía Cultural do Consello da Cultura Galega, e dirixiu a sección de Etnografía e Folclore do Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento de 1976 a 2001, do que tamén foi secretario e bibliotecario. Membro do Consello Editorial do Proxecto Galicia e coordinador dos volumes de Antropoloxía Cultural de Hércules de Edicións. Colaborou coas publicacións Anuario de Historia de la Antropología Española (Barcelona), Antropológicas (Universidade Fernando Pessoa, Porto), Cuadernos de Estudios Gallegos e Guía dos Libros Novos (Santiago de Compostela).
Membro das comisións técnicas de Etnografía e de Valoración de BICs da consellería de Cultura da Xunta de Galicia, da comisión de cultura da Deputación de Lugo e do padroado da Fundación Antonio Fraguas.
Participou en varias escavacións arqueolóxicas, como a do Buriz (Guitiriz), codirixida con Fermín Bouza-Brey e Carlos García Martínez. Correspondente da Real Academia Galega dende 1972 e membro da xunta directiva da Sociedad Económica de Amigos del País de Santiago.
Obra
Fixo traballos etnográficos de campo en Galicia e León. Foi coordinador de seis simposios organizados polo Consello da Cultura Galega e presidente do III Congreso de Historia da Antropoloxía e Antropoloxía Aplicada. (Pontevedra, 1996). Ten máis dun cento de artigos e relatorios publicados en Galicia, España e outros países e varios libros, entre os que destacan:
En galego
miniatura|175px|Lendas Galegas de Tradición Oral, [[BBdCG.]]
Premios
Gañou o premio Vicente Risco de Ciencias Sociais no 2012, por ''Os santos titulares de parroquia en Galiza. Pasado, presente e perspectivas de futuro''.
Caleruega
Caleruega é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 506 habitantes (INE 2012).
Xosé Manuel Cid
Xosé Manuel Cid Fernández, nado en Morgade (Xinzo de Limia) o 14 de maio de 1957, é un pedagogo galego.
Traxectoria
Foi vicedecano de Humanidades entre 1990 e 1994, e decano entre 1994 e 1998. Entre 1998 e 2000 foi vicerreitor de Extensión Universitaria.
É colaborador do proxecto de renovación pedagóxica Nova Escola Galega, do que foi presidente. Tamén é membro da fundación Vicente Risco.
O 2 de xullo do 2022 é escollido como o primeiro presidente da Academia das Ciencias Sociais do Couto Mixto.
Obra
alt= Nos premios Lois Peña Novo 2016 no castelo de Soutomaior|miniatura|Nos premios Lois Peña Novo 2016 no castelo de Soutomaior Colaborou en diversos libros colectivos, e revistas científicas como Historia de la Educación, Pedagoxía Social ou Temps d'educació.
Meles Zenawi
Meles Zenawi Asres (ge'ez: መለስ ዜናዊ አስረስ mäläs zenawi asräs), nado o 8 de maio de 1955 e finado o 20 de agosto de 2012, foi Primeiro ministro de Etiopía dende o 22 de agosto de 1995 ata a súa morte. Anteriormente fora Presidente de Etiopía entre o 28 de maio de 1991 e o 22 de agosto de 1995. Pertence á Fronte Democrática Revolucionaria Popular de Etiopía.
Tullio Bozza
Tullio Bozza, nado en Nápoles o 3 de febreiro de 1891 e finado na mesma cidade o 13 de febreiro de 1922, foi un tirador de esgrima italiano, gañador dunha medalla olímpica.
Traxectoria
Participou nos Xogos Olímpicos de 1920 de Antuerpen, logrando unha medalla de ouro en espada por equipos. Morreu dous anos despois aos 31 anos despois dunha longa enfermidade, foi famosa a súa historia de amor coa escritora Sibilla Aleramo quen escribiu baseados nestes amores e o seu final tráxico, o poema dramático en tres actos, Endimione e que despois volveu tratar no poema Selva d'amore (1947)
De Santiago vengo... al mundo voy
De Santiago vengo... al mundo voy é o segundo álbum de estudio da banda galega de pop Los Tamara, publicado en 1972.
Características
O álbum contén 12 cancións, case todas en lingua castelá. Hai dúas versións, “Pour un flirt” en francés de Michel Delpech e “Susan girl” en inglés de Prince Danny. Tamén hai unha peza en galego, “Galicia non ten morriña”.
Prem Tinsulanonda
Prem Tinsulanonda, nado na provincia de Songkhla o 28 de agosto de 1920, é un militar tailandés retirado que foi Primeiro Ministro do seu país de 1980 a 1988. Desde o seu retiro é conselleiro do rei Bhumibol Adulyadej.
Traxectoria
Cursou os seus estudos na súa provincia de nacemento e máis tarde en Bangkok. En 1941 ingresou na Real Academia Militar de Tailandia e máis tarde na Escola de Defensa Nacional. En 1959 participou na comisión encargada do novo texto constitucional. Entre 1968 e 1971 foi Senador, de 1972 a 1973 deputado no Parlamento e en 1976 foi nomeado membro do Consello Asesor do Primeiro Ministro Tanin Kraivixien. Con Kriangsak Chomanan foi nomeado Ministro do Interior (1977-1978) e Ministro de Defensa (1979-1980). Tras a saída de Chomanan foi elixido Primeiro Ministro e conservou a carteira de defensa até 1986. En 1988 dimitiu e foi designado polo Rei como Presidente do seu Consello Privado. Durante o golpe de estado en Tailandia en 2006 especulouse coa posibilidade de que fose nomeado de novo Primeiro Ministro de transición.
Andy Whitfield
Andy Whitfield, nado en Amlwch o 17 de xullo de 1974 e finado en Sidney o 11 de setembro de 2011, foi un actor galés de cinema e televisión radicado en Australia. É coñecido por interpretar a "Spartacus" na serie de televisión Spartacus: Blood and Sand.
Traxectoria
Whitfield enfrontou complicacións na súa enfermidade e finalmente finou o 11 de setembro de 2011 en Sidney aos 39 anos de idade.
Mar Caribe
O mar Caribe é un mar tropical situado entre as costas orientais de América Central e as setentrionais de América do Sur. Tamén é chamado mar das Antillas por seren estas illas os seus límites polo norte (Grandes Antillas) e polo leste (Pequenas Antillas de Barlovento). Ao noroeste comunica co golfo de México a través da canle do Iucatán, e co Océano Atlántico polas numerosas canles que se abren entre a grilanda que forman as Antillas. Ten unha área aproximada de 2 754 000 km² e alberga máis de 7 000 illas, illotes e arrecifes, moitos dos cales son moi pequenos e están deshabitados, que conforman a chamada rexión do Caribe. As illas cobren aproximadamente 235 688 km²; sendo Cuba a máis grande de todas.
O seu fondo elévase na parte media formando un gran relevo desde as costas de Honduras e Nicaragua ata a illa de Xamaica. As maiores profundidades acádanse ao NO deste promontorio submarino, sendo o punto máis profundo a fosa das Illas Caimán, entre Cuba e Xamaica, con 7 686 metros de profundidade. O resto do mar Caribe ten unha profundidade máis uniforme que raramente supera os 5 500 metros. A profundidade media é de 2 200 metros.
Tódolos países da zona -especialmente os das illas- son coñecidos como Caribe. Os principais países e territorios caribeños son:
Historia
left |miniatura| Gravado que representa a [[Cristovo Colón desembarcando na Hispaniola o 6 de decembro de 1492.]] O nome Caribe deriva dos caribes, nome utilizado para describir a etnia amerindia predominante na rexión na época da primeira chegada de europeos a finais do século XV. O navegante italiano Américo Vespucio afirmaba que a palabra Charaibi significaba entre os indíxenas Home sabio, e que probabelmente este fose utilizado para describir os europeos á súa chegada a América. O termo "Antillas" aplicouse máis tarde ás terras do mar Caribe e, por extensión, o "mar das Antillas" converteuse nun nome alternativo para o "mar Caribe" en varias linguas europeas. Durante o primeiro século despois do descubrimento por Cristovo Colón destas terras, a dominación española na rexión foi absoluta.
A partir do século XVI, os europeos que visitaron a rexión caribeña identificaron o Océano Pacífico como o "Mar do Sur", por estar ao sur do istmo de Panamá, en contraposición co Mar Caribe ao que chamaban "Mar do Norte" por estar ao norte do mesmo istmo.
miniatura|[[Tulum, cidade maia na costa caribeña do estado mexicano de Quintana Roo.]]
En 2015 había 22 territorios insulares caribeños e 12 países continentais tiñan costas no mar Caribe.
Límites
A Organización Hidrográfica Internacional define os límites do Mar Caribe como segue:
miniatura | Arrecifes de coral nas [[Illas Virxes Británicas.]]
Aínda que Barbados é unha illa situada na mesma plataforma continental, queda fóra dos límites sinalados pol cal se considera que está no Océano Atlántico máis ca no Mar Caribe.
Xeoloxía
A idade xeolóxica do mar Caribe estímase entre 160 e 180 millóns de anos, e formouse por unha fractura horizontal no Mesozoico que dividiu o supercontinente Panxea. Está amplamente asumido que a bacía proto-caribeña xa existía no Devoniano, e que perdeu tamaño a comezos do Carbonífero polo movemento cara o norte de Gondwana e a súa converxencia con Laurusia. O seguinte estadio na formación do mar Caribe comezou no Triásico. O poderoso rifting levou á formación de estreitas fosas que se estendían desde a moderna Terra Nova ata a costa oeste do golfo de México, que formou rochas sedimentarias siliciclásticas. A comezos do Xurásico, debido á acción da transgresión mariña, a auga penetrou na áres do que hoxe é o golfo de México creando un vasto estanque superficial. Durante o rifting do Xurásico Medio apareceron as cuncas profundas no Caribe que marcaron o principio do océano Atlántico e contribuíron á destrución de Panxea e á fin do Xurásico tardío. Durante o Cretáceo, o Caribe adquiriu a forma pechada que podemos observar hoxe. A comezos do Paleóxeno, e debido á regresión mariña, o Caribe comezou a separarse do golfo de México e do océano Atlántico por medio das terras de Cuba e Haití. O mar Caribe permaneceu así na maior parte do Cenozoico ata o Holoceno, cando a elevación do nivel das augas dos océanos restaurou a comunicación co océano Atlántico.
miniatura|Mapa do [[leito oceánico do mar Caribe e o golfo de México.]] O leito do mar Caribe está composto por sedimentos suboceánicos de arxila vermella peláxica nas bacías profundas e depresións. Nas ladeiras e cristas continentais encóntrase limo calcáreo. Os minerais arxilosos probablemente foron depositados polos principais ríos, o Orinoco e o Magdalena. Os depósitos no fondo do mar Caribe teñen un grosor de aproximadamente 1 km. As capas sedimentarias superiores corresponden ao Mesozoico e ó Cenozoico (desde hai 250 millóns de anos ata o presente) e as capas inferiores son do Paleozoico e do Mesozoico.
O leito do mar Caribe está dividido en cinco bacías separadas por cristas e serras subacuáticas. A auga do océano Atlántico entra no Caribe a través do Paso Anegada, entre as Pequenas Antillas e as Illas Virxes, e o Canal de Barlovento, entre Cuba e Haití. A canle do Iucatán, entre México e Cuba, comunica o golfo de México co mar Caribe. O punto máis profundo está na depresión das illas Caimán, con profundidades que acadan aproximadamente os 7.686 m. A pesar disto, o Caribe está considerado como un mar relativamente pouco profundo en comparación con outros corpos de auga.
miniatura|esquerda|Vista do mar Caribe desde Bodden Town en [[Gran Caimán.]] miniatura|[[Tectónica do mar Caribe.]]
A presión da placa suramericana ao leste do Caribe fai que a rexión das Pequenas Antillas teña unha alta actividade volcánica. A erupción do monte Pelée en 1902 foi unha das máis devastadoras da historia, provocando máis de 30.000 mortos.
O leito caribeño ten tamén dúas fosas abisais: a das Caimán e a de Porto Rico, que poñen á rexión nun alto risco de terremotos. Os terremotos subacuáticos representan unha ameaza pola capacidade de xerar tsunamis, os cales terían un efecto devastador nas illas do Caribe. Os datos científicos revelan que durante os últimos 500 anos houbo na rexión unha ducia de terremotos de magnitude superior a 7,5. Recentemente, un terremoto de magnitude 7,1 sacudiu Haití o 12 de xaneiro de 2010.