cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Macario o Grande
Traxectoria
Os seus biógrafos Sozomeno, Paladio, Casiano e Rufino contan diversos episodios que enfatizan os seus dons e santidade. Foi moi popular o relato que conta que unha muller o acusou de preñala. Debido a isto foi desprezado, arrastrado e golpeado polo pobo. El non o negou e mesmo comezou a atender o sostemento material da futura nai, ata que esta revelou o nome do verdadeiro pai, o que suscitou o abraio social pola resignación amosada fronte á difamación. Foi tamén moi coñecida a terapia que aconsellou a un monxe, consistente en irse ao camposanto a aldraxar e afagar aos mortos, para aprender sobre a impasibilidade ante as loanzas e as inxurias.
Venerado en vida, moitos acudían a el, polo que se retirou ao deserto. Cara ao ano 335 visitou a Antón Abade no deserto de Tebas, episodio recollido na historia da arte. Ao redor do ano 375 foi desterrado polo bispo ariano de Alexandría a unha illa do delta do Nilo, o que aproveitou para converter ao cristianismo os seus habitantes. Evraxio Póntico foi o seu discípulo. As crónicas que recollen que viviu ata os 90 anos, tras décadas de duras penitencias e unha vida serena, alegre e paciente, son pouco verosímiles.
A el atribúenselle 50 homilías que son aínda hoxe fonte importante da espiritualidade cristiá e do misticismo oriental e o hesicasmo. O seu contido é moi apreciado na Igrexa Ortodoxa. Textos de Macario o Grande están incorporados á Filocalia, constituíndo cento cincuenta capítulos sobre a vida espiritual.
Orfo da SIDA
miniatura|Orfos da SIDA en [[Malaui.]] Un orfo da SIDA é un neno que se converteu en orfo ó morrer un ou ambos pais de SIDA.
Segundo estatísticas do Programa Conxunto das Nacións Unidas sobre o VIH/SIDA (ONUSIDA), a Organización Mundial da Saúde (OMS) e o Fondo de Nacións Unidas para a Infancia (UNICEF), o termo aplícase a un neno cuxa nai morreu a causa da SIDA antes do 15º aniversarios do neno, sen ter en conta que o pai permaneza aínda vivo. Como consecuencia desta definición, un estudo estimou que o 80% de todos os orfos da SIDA aínda teñen un proxenitor vivo.
Cada ano, 70.000 novos nenos convértense en orfos da SIDA, e prevese que para o ano 2010 máis de 20 millóns de nenos sexan orfos debido a esta causa.
The Air Up There
The Air Up There é un filme estadounidense dirixido por Paul Michael Glaser que foi estreado en 1994.
Orfo da SIDA
Posto que a SIDA afecta principalmente a aqueles que son sexualmente activos, as mortes relacionadas coa SIDA afectan a miúdo a persoas que, mediante os seus salarios, constitúen o principal sustento da economía familiar. Consecuentemente, os orfos da SIDA frecuentemente dependen do Estado para o seu coidado e manutención, particularmente en África.
O número máis alto de orfos a causa da SIDA en 2007 atopábase en Suráfrica (aínda que a definición de orfos da SIDA nas estatísticas de Suráfrica inclúe ós nenos até a idade de 18 anos que perderon a un dos pais biolóxicos). En 2005 o número máis alto de orfos da SIDA, medido en porcentaxe sobre o número total de orfos, localizábase en Zimbabue.
The Air Up There
As escenas que se desenvolven nos Estados Unidos, foron rodadas en Toronto e Hamilton, Canadá. As escenas en África foron rodadas en Kenya e Hoedspruit, Suráfrica.
Sinopse
Jimmy Dolan (Kevin Bacon) é un adestrador de baloncesto dun colexio que quere conseguir unha gran promoción. Para iso necesita atopar unha nova estrela para o equipo. Para atopala remata viaxando ó máis profundo de África agardando a recrutar a Saleh, un incrible prodixio do baloncesto que Jimmy descubriu fortuitamente nun vídeo caseiro. Pero Saleh é o fillo do xefe da tribo e ten responsabilidades na casa, xa que as súas terras son ambicionadas por unha empresa mineira que ten o seu propio equipo de baloncesto.
Lingua munsee
A lingua munsee (tamén coñecido como munsee delaware, delaware, ontario delaware) é unha lingua algonquina falada polo pobo lenape. O munsee é unha das dúas linguas delaware. Está estreitamente relacionada coa extinta lingua unami, pero diferentes abondo como para consideralas linguas diferentes. O munsee era falada no pasado na área da moderna cidade de Nova York, incluíndo o oeste de Long Island, Manhattan e Staten Island, así como as áreas adxacentes do continente: o sueste do estado de Nova York, o terzo norte de Nova Jersey e o nordeste de Pensilvania.
Circuíto Internacional de Losail
O Circuíto Internacional de Losail (árabe: حلبة لوسيل الدولية) é un circuíto de carreiras de 5.400 metros de lonxitude situado a 20 km. nas aforas da cidade de Lusail, 20 km. ao norte de Doha, Qatar.
Construído en pouco menos dun ano por 1.000 traballadores cun custo de 58 millóns de dólares, a pista inaugurouse en 2004 co Gran Premio de Motocilismo de Qatar de 2004, gañado por Sete Gibernau.
A pista ten unha lonxitude de 5,380 km, cunha recta principal de 1,068 metros. Está rodeado de herba artificial para evitar que a area invada a pista.
En 2007, Losail engadiu iluminación exterior permanente para carreiras nocturnas. Naquel momento, a iluminación do circuíto de Losail por Musco Lighting era o maior proxecto de iluminación deportiva permanente no mundo, distinción que agora pertence a outro recinto deportivo do golfo Pérsico, o Circuíto de Yas Marina en Abu Zabi. A primeira carreira nocturna da historia de MotoGP foi o Gran Premio de motociclismo de Qatar de 2008 en marzo de 2008.
En febreiro 2009, tivo lugar unha carreira das GP2 Asia Series nocturna. Nico Hülkenberg logrou o récord de volta na clasificación con 1:35.741.
O WSBK visitou Losail en 2005-2009 e 2014-2019; e o  WTCC disputouse alí entre 2015 e 2017.
O circuíto acollerá a 20ª carreira do Campionato do Mundo de Fórmula Un de, a edición inaugural do Gran Premio de Qatar.
Historial de motociclismo
Resultados das carreiras do Campionato do Mundo de Motociclismo celebradas no Circuíto Internacional de Losail:
The Crestfallen EP
The Crestfallen EP é un EP da banda británica de doom metal Anathema, lanzado en 1992 a través do selo Peaceville Records. Foi a primeira edición de Anathema e no ano 2001 foi re-editado xunto con Pentecost III nun único disco.
Hippolais
Antigamente incluídos na familia dos sílvidos, actualmente están separados na familia dos acrocefálidos. As súas especies, coñecidas popularmente como folosas, encóntranse en Europa, África e Asia occidental, asociadas ás árbores, pero non aos bosques mestos, senón máis ben a zonas boscosas abertas.
Descrición
O xénero foi descrtito en 1827 polo naturalista suízo Thomas Conrad von Baldenstein, na súa obra Neue Alpina – eine Schrift der Schweizerischen Naturgeschichte, Alpen- und Landwirthschaft gewiedmet 2: 77.
Etimoloxía
O nome Hyppolais deriva do grego antigo ὑππολάις hyppoláis, nome dun paxaro non identificado citado por Aristóteles, Teofrasto e Hesiquio de Alexandría. O feito de que se escriba Hippolais, con i latino, débese a un erro gramatical de Linneo que, en 1746 denominou unha especie como Hippolais icterina.
A Complicada taxonomía dos silvioideos
A taxonomía dos silvioideos tivo unha historia complexa. O taxon foi proposto en 1990, na taxonomía de Sibley-Ahlquist, pero se separaron del desde entón moitos grupos. Cracraft et al. propuxeron en 2004 a creación da superamilia dos certioideos, que coprendía os gabeadores, sítidos, troglodítidos e outros. Os páridos foron ás veces situados, coss estenostíridos e os remícidos), nunha subfamilia á parte, a dos Paroidea, pero quedaban ás veces integrados nos silvioideos Os sílvidos e os timalíidos foron sometidos a importantes revisións despois de serviren de vertedoiro, e numerosas familias novss foron creadas ou restauradas, como as dos panúridos, os estenostíridos (desprazada de contado para os Paroidea), os nicatóridos, os macrosfénidos, os acrocefálidos, os donacobíidos, os berniéridos, os locustélidos, os pnepíxidos, os hilíidos (creada para albergar a única especie Hylia prasina, considerada incertae sedis polo Congreso Ornitolóxico Internacional), os cetíidos, os filloscópidos, os pelorneidos e os leiotríquidos.
Especies
Segundo o ITIS, o xénero comprende as seguintes catro especies:
Porén, outros autores recoñecen tamén a especie:
Cantabria
Cantabria está situada na cornixa Cantábrica, nome dado á franxa de terra existente entre o mar Cantábrico e a cordilleira Cantábrica, no norte da Península Ibérica. Posúe un clima oceánico húmido e de temperaturas moderadas, fortemente influenciado polos ventos do océano Atlántico que chocan contra as montañas. A precipitación media é de 1.200 mm, o que permite o crecemento de frondosa vexetación. A súa maior elevación localízase no pico de Torre Blanca (2.619 m). A comunidade está formada por 102 concellos, sendo un deles, Valle de Villaverde, un exclave en Biscaia.
Cantabria é a rexión máis rica do mundo en sitios arqueolóxicos do Paleolítico Superior. Os primeiros signos de ocupación humana datan do Paleolítico Inferior, aínda que este período non estea tan ben representado na rexión. Destacan neste aspecto as pinturas da cova de Altamira, datada entre o 16.000 e 9.000 a.C e declarada, xunto a outras nove covas cántabras máis, Patrimonio da Humanidade pola Unesco.
As súas primeiras referencias datan do ano 195 a. C., momento en que o escritor romano Catón O Vello fala na súa obra Orixes do nacemento do río Ebro do "país dos cántabros". A moderna provincia de Cantabria constituíuse o 28 de xullo de 1778. A Lei Orgánica do Estatuto de Autonomía de Cantabria aprobouse o 30 de decembro de 1981, dotando deste xeito á comunidade autónoma de organismos e institucións de autogoberno, co Parlamento de Cantabria como asemblea lexislativa.
Etimoloxía
esquerda|miniatura|200px|Mapa físico de Cantabria. Diversos foron os autores que trataron a orixe etimolóxica do nome de Cantabria (Santo Isidoro de Sevilla, Julio Caro Baroja, Aureliano Fernández Guerra, Joaquín González Echegaray, Adolf Schulten etc.). Aínda que non é segura a súa procedencia, a opinión máis aceptada polos expertos é que deriva da raíz cant-, de orixe celta ou ligur e que significa roca ou pedra, e o sufixo -abr, frecuente nas rexións celtas. De todo isto dedúcese que cántabro viría significar pobo que habita nas penas ou montañés, en clara referencia ao territorio abrupto e montañoso de Cantabria.
Xeografía física
A rexión posúe unha superficie de 5.321 km² e as súas costas teñen unha lonxitude total de 165,7 quilómetros. O seu cabo máis sobresaliente é o Cabo de Ajo (43º 29' N, 3º 37' O). Na rexión existen tres ámbitos xeográficos ben diferenciados: A Mariña, A Montaña e Campoo e os vales do sur pertencentes ás concas do río Ebro e do Douro. A presenza predominante da montaña e a súa difícil orografía do terreo explica que historicamente ademais se coñeza á rexión enteira como A Montaña.
Relevo
Cantabria é unha rexión de carácter montañoso e costeiro e cun importante patrimonio natural. O seu enérxico relevo fai que o 40% da súa superficie sitúese por encima dos 700 metros de altitude e un terzo da rexión presenta pendentes de máis do 30% de inclinación. Nela distínguense tres áreas morfológicamente ben diferenciadas:
Clima
centro|miniatura|800px|Panorámica do [[porto de Alisas coas cumes nevadas.]]
A temperatura media sitúase ao redor dos 14 °C. A neve é frecuente nas partes altas de Cantabria entre os meses de outubro e marzo. Os meses máis secos son xullo e agosto, aínda que non existe seca propiamente dita, xa que por unha banda sempre existe un mínimo de precipitación, e por outra as temperaturas non son moi elevadas. Nalgunhas zonas dos Picos de Europa con clima de alta montaña, por encima dos 2.500 msnm mantéñense os bancos de neve durante todo o ano.
A influencia do relevo montañoso de Cantabria é destacable sobre o seu clima, sendo a causa principal de fenómenos atmosféricos peculiares como son as chamadas suradas, propiciadas polo efecto Foehn. O vento do sur sopra forte e seco, aumentando a temperatura a medida que nos achegamos á costa. Isto provoca unha rechamante diminución da humidade relativa do aire e a ausencia de precipitacións. Condicións que contrastan coas da vertente sur da cordilleira onde o vento é máis fresco e húmido e pode estar chovendo. Estas situacións son máis frecuentes en outono e inverno, rexistrándose unhas temperaturas anormalmente altas de máis de 28 °C. Non son infrecuentes os incendios avivados por este vento, como o que arrasou a cidade de Santander no inverno de 1941.
Hidrografía
miniatura|200px|dereita|Nacemento do [[río Asón.]] 200px|miniatura|[[Río Camesa ao seu paso por Santa Olalla.]] 200px|miniatura|dereita|[[Estuario de San Vicente de la Barquera.]] Os ríos cántabros son curtos, rápidos e pouco caudalosos; salvan unhas considerables pendentes ao estar o mar próximo ao seu nacemento na cordilleira Cantábrica. Os seus percorridos adoitan ser perpendiculares á costa, se exceptuamos o río Ebro, e posúen un caudal máis ou menos persistente ao longo de todo o ano motivado por unhas precipitacións polo xeral constantes. Aínda así, este é escaso (20 m³/s anualmente) en comparación con outros ríos da Península Ibérica. A rapidez das súas augas, motivado polas considerables pendentes dos percorridos, fan que teñan un gran poder erosivo, formando os encaixados vales en forma de V característicos da cornixa Cantábrica. A actividade humana, cada vez máis abundante neles polo aumento e concentración constante da poboación nos vales, está exercendo unha forte presión sobre estes ríos.
Os principais ríos que dividen a rexión noutras tantas concas hidrográficas son:
O Pico Tres Mares (2.175 m.), na comarca de Campoo-Los Valles, no límite con Palencia, separa as tres concas hidrográficas; nas súas saias nacen os ríos Híjar, Pisuerga e Nansa que verten respectivamente ao Mediterráneo, Atlántico e Cantábrico. Cantabria é, xunto con Castela e León, a única comunidade autónoma cuxos ríos desembocan en cada un dos tres mares que rodean a Península Ibérica.
Vexetación
miniatura|200px|Prado de sega en [[Valdáliga.]] As diversas altitudes da rexión, que van en pouca distancia do nivel do mar aos 2600 msnm da Montaña, fan que a diversidade vexetal sexa grande e exista un amplo número de biótopos.
Cantabria posúe unha vexetación eurosiberiana, dentro da provincia Atlántica. Caracterízase por ter bosques de especies frondosas e caducifolias, como son o carballo e a faia. No entanto a acción humana desde tempos remotos favoreceu a creación de pastos, propiciando grandes superficies de pasteiros e praderías que alimentan ao gando vacún.
Os prados de pastos intercálanse con plantacións de eucaliptos (Eucalyptus globulus) e pequenas masas de bosques autóctonos de carballos e fresnos.
A parte meridional de Cantabria, xa dentro da comarca de Campoo e limitando coa meseta castelá, caracterízase por ter unha paisaxe de transición cara a unha vexetación seca, convivindo variedades biclimáticas atlánticas e mediterráneas. A súa diversidade vexetal está propiciada por localizarse no límite do dominio bioxeográfico mediterráneo, o que fai que existan especies propias deste bioclima, como é a aciñeira, localizadas en chans calizos pouco desenvolvidos e de escasa humidade.
Historia
200px|miniatura|esquerda|Bastón perforado da [[Prehistoria atopado na Cova del Castillo.]] A primeira referencia escrita do nome de Cantabria remóntase ao ano 195 aC, cando o historiador Catón fala no seu libro Orixes do nacemento do río Ebro no país dos cántabros. A partir de entón, as citas sobre os cántabros e Cantabria son comúns xa que os cántabros ocupábanse como mercenarios dos diversos conflitos dentro e fóra da península. Hai constancia de que participaron na guerra dos cartaxineses contra Roma durante a segunda guerra púnica polas referencias de Silio Itálico (libro III) e Horacio (libro IV, oda XIV). Posteriormente, a maioría das referencias proveñen a partir do inicio das guerras cántabras contra Roma no ano 29 aC. Consérvanse ao redor de 150 referencias deste pobo cuxa fama foi recoñecida por gregos e latinos. O seu territorio estendíase máis aló dos límites actuais da comunidade autónoma, limitando ao norte co mar Cantábrico, nome co que a bautizaron os romanos; ao oeste cos cumes occidentais do val do río Sella, do actual Principado de Asturias, ao sur estendíase ata a actual provincia de Burgos e ao leste ata o río Agüera.
Tras a caída do Imperio Romano, Cantabria recuperou a súa independencia e mantívoa ante os ataques do Reino Visigodo. O rei Leovigildo atacou Cantabria o 574 e conquistou Amaya e o sur do país, formándose unha provincia visigoda co nome de Ducado de Cantabria, que servía como zona fronteiriza para controlar aos cántabros xa a vez os seus veciños os vascones. Ao norte da cordilleira, os cántabros conservaron a súa independencia e forma de vida ata a invasión árabe. O 714 os musulmáns invadiron os vales do Ebro e conquistaron Amaya, a capital cántabra, obrigando aos cántabros a formar fronteiras bélicas para organizar o seu defensa.
Nas primeiras crónicas da Reconquista, Cantabria aínda era definida como rexión, e o título de duque de Cantabria foi utilizado. A partir de entón, as fontes documentais raramente facían uso do nome de Cantabria, xa que prevalecía o nome de "Asturias" coas comarcas coñecidas como Asturias de Santillana, Asturias de Trasmiera e Asturias de Laredo. Co núcleo da Irmandade das Catro Vilas -Santander, Laredo, Castro Urdiales e San Vicente de la Barquera- formouse a Irmandade das Marismas, unindo todos os portos importantes situados ao leste de Asturias. As Catro Vilas participaron activamente con homes e barcos na Reconquista de Andalucía, repoboando Cádiz e El Puerto de Santa María con familias provenientes dos portos do mar Cantábrico. Tamén participaron naves das Catro Vilas na toma de Sevilla, ao romper a ponte de barcos que unía Triana e Sevilla, un feito que se representa cunha nave e a Torre de Ouro de Sevilla aos escudos de Santander e Cantabria. Co reinado dos Reis Católicos desapareceu a Irmandade das Marismas, substituído co Correximento das Catro Vilas.
250px|miniatura|Santander vista por [[Joris Hoefnagel a finais do século XVI. Este gravado é a imaxe máis antiga existente da cidade.]] A partir do século XVI comezou a ser utilizado a nivel popular e literario o nome da Montaña para designar a antiga Cantabria en contraposición a Castela, que se coñecía co nome do Altiplano. Esta distinción aínda existe e é a orixe do gentilicio "montañeiro" (montañés en castelán) como sinónimo de "cántabro". Entón, tamén xurdiu un novo interese polos estudos relativos a Cantabria e os cántabros.
O grao de autonomía que gozaban as pequenas entidades en que estaba dividido o territorio cántabro, axuntado coa pobreza de recursos, foi unha razón de debilidade, ante o centralismo borbónico. Cada vez era máis difícil facer fronte ás dificultades e os problemas de cada unha das entidades individualmente. Todo iso acelerou os contactos entre as vilas, os vales e as xurisdicións, polarizados nas Xuntas da Provincia de Nove Vales, conducidas polos deputados electos mediante os órganos tradicionais de autogoberno. Dous feitos contribuíron coa culminación do proceso de integración: o interese colectivo para evitar contribuír á construción da ponte de Miranda de Ebro, imposto polo intendente de Burgos en 1775 ano en que Cantabria sufrira dúas inundacións severas, e por outra banda a necesidade de mancomunarse para protexerse da gran cantidade de bandidos que actuaban en Cantabria e a inoperancia da xustiza dada a escaseza dos recursos. Tras a convocatoria enviada polo deputado xeral de Nove Vales á Xunta que se celebraría en Puente San Miguel o 21 de marzo de 1777, as xurisdicións afectadas polas dificultades enviaron deputados para que engadiran os seus territorios á provincia. En 1778, tras as diversas xestións necesarias, logrouse a unidade administrativa e xurisdiccional, e o 28 de xullo de 1778 coa constitución da Provincia de Cantabria, que ademais dos Nove Vales incluía a Vila de Santillana del Mar, Lugar de Viérnoles, Vila de Cartes e a súa xurisdición, Val de Buelna, Val de Cieza, Val de Iguña, que incluía as vilas de San Vicente e Los Llares, Vila de Pujayo, Vila de Pie de Concha e Bárcena, Val de Anievas e Val de Toranzo. A creación da provincia foi ratificada polo rei Carlos III de España o 22 de novembro de 1779.
Establecéronse, ademais, facilidades para a integración futura doutras xurisdicións, con igualdade de dereitos e deberes. Así se engadiron a Abadía de Santillo, os vales de Tudanca, Polaciones, Herrerías, Castañeda, a Vila de Torrelavega e a súa xurisdición, Val de San Vicente, Val de Carriedo, Tresviso e as vilas de La Vega, San Roque e San Pedro, así como a cidade de Santander e a súa abadía. Para a competencia da cidade de Laredo, o Concello de Santander, que comezara a titulación de Cantabria para a provincia creada a comezos do século XIX, impuxo a denominación de Santander para que non houbese ningunha dúbida de cal era a capital. En 1821, data en que a deputación provincial presentou ás Cortes constitucionais o proxecto definitivo sobre os límites da provincia e os partidos xudiciais, propondo a denominación de Cantabria, o concello de Santander opúxose, e impúxose o nome de Santander.
O auxe do interese sobre o carácter histórico e ancestral de Cantabria que comezara desde o século XVIII continuou durante o século XX, cun carácter político. O Partido Federal de Cantabria elaborou un Estatuto de Autonomía para un Estado Federal Cántabro-Castelán en 1936 que nunca foi aprobado debido ao estalido da guerra civil española. Como consecuencia da guerra e a marxinación de calquera tendencia rexionalista ou nacionalista, oficializouse o uso do nome de Santander, aínda que o nome de Cantabria foi utilizado para as federacións deportivas.
O 30 de decembro de 1981 concluíu o proceso iniciado desde 1979 polo concello de Cabezón de la Sal, baixo a presidencia de Ambrosio Calzada Hernández. Este municipio abriu o proceso previsto no artigo 143 da constitución española que levou á autonomía de Cantabria mediante o precepto constitucional de autogoberno ás "provincias con entidade rexional histórica". Coa aprobación do Estatuto de Autonomía en 1981 e a firma do rei, Cantabria accedeu á súa autonomía e quedou separada de Castela e do réxime preautonómico de Castela e León, ao que fora engadido. En 1982 recuperouse o nome de Cantabria para a provincia e a comunidade autónoma.
Demografía
miniatura|dereita|180px|Pirámide demográfica de Cantabria segundo o [[Padrón municipal de habitantes de 2006.]] miniatura|180px|esquerda|Mapa demográfico de Cantabria. Habitantes por núcleos de poboación no ano [[2005.]] No ano 2008 Cantabria tiña unha poboación de 581.215 habitantes segundo o Instituto Nacional de Estadística (representa o 1,26% da poboación de España). Ten unha densidade de poboación de 109,65 habitantes/km².
Comparada con outras rexións españolas, Cantabria non experimentou altas taxas de inmigración, posto que en 2007 un 5,7% da poboación de Cantabria era inmigrante mentres que no mesmo ano no total da poboación española o 11% era inmigrante. As nacionalidades predominantes son Colombia, Romanía, Ecuador, o Perú, Moldavia e Marrocos por esta orde. As principais poboacións cántabras atópanse na zona litoral, destacando dúas cidades, a capital cántabra, Santander, con 182.302 habitantes e Torrelavega, como segundo núcleo urbano e industrial de Cantabria, cunha poboación de 55.910 habitantes. Ambas as cidades forman unha conurbación, denominada área metropolitana de Santander-Torrelavega.
Linguas
A lingua oficial de Cantabria é o castelán, que se fala en todo o territorio da comunidade. En Cantabria tamén existe o cántabro ou montañés, unha fala de transición entre o asturleonés e o castelán que hoxe en día está practicamente desaparecido e está restrinxido a algunhas zonas rurais do interior e a persoas de idade avanzada. Recentemente leváronse a cabo algunhas iniciativas para protexer o cántabro, pero a día de hoxe non conta con ningún tipo de recoñecemento oficial nin protección institucional.
Política
O Estatuto de Autonomía de Cantabria do 30 de decembro de 1981 establece que Cantabria atopa nas súas institucións a vontade de respectar os dereitos fundamentais e liberdades públicas, á vez que se afianza e impulsa o desenvolvemento rexional sobre a base dunhas relacións democráticas. Neste documento recóllense as competencias da Comunidade Autónoma que foron transferidas desde o Goberno de España, cabe destacar que aínda quedan algunhas non transferidas, do mesmo xeito que outras Comunidades, por exemplo a Xustiza.
Eleccións
Nas eleccións do 22 de maio de 2011, o Partido Popular, con Ignacio Diego, logrou maioría absoluta co 46,12% dos votos, mentres que o PRC conseguiu o 29,15% e o PSOE o 16,31%. Logo de catro anos de Ignacio Diego como presidente, un novo pacto PRG-PSOE fixo presidente novamente a Miguel Ángel Revilla en 2015.
Organización territorial
miniatura|300px|Mapa municipal e comarcal de Cantabria. Cantabria está dividida en comarcas desde 1999, coa lei 8/1999 que pretendía o desenvolvemento da comarcalización da comunidade autónoma. Segundo a división administrativa existen 10 comarcas:
Ademais existen divisións da comunidade en comarcas gandeiras, turísticas e rurais.
Na actualidade o número de municipios en Cantabria ascende a 102. Polo xeral estes posúen varias localidades e estas varios barrios. Algúns municipios teñen o nome dunha das súas localidades (sexa o seu capital ou non) e outros non comparten nome con ningunha das súas localidades. Cada municipio está rexido polo seu propio concello e dous deles, Tresviso e Pesquera, fano mediante concello aberto ao ter menos de 250 habitantes.
Economía
miniatura|300px|Sede do [[Banco Santander, no Paseo de Pereda de Santander.]] De acordo coa Contabilidade Rexional que realiza o Instituto Nacional de Estadística, no ano 2007 o PIB per cápita de Cantabria era de 23.377 euros por habitante, similar á media española que se sitúa en 23.396 euros e por baixo dos 29.455 € da UE dos 25. O PIB en termos reais é dun 4,1%, dúas décimas por encima da media nacional (3,9%) no mesmo período.
Cantabria conta cun sector primario en retroceso que ocupa ao 5,8% da poboación activa con gandería vacúa, leiteira tradicionalmente e cárnica nos últimos tempos; agricultura, destacando o millo, patacas, hortalizas e plantas forrajeras; pesca marítima; e minería do zinc e canteiras.
No sector secundario asenta o 30,4% da poboación activa. Na industria destacan a siderúrxica, a alimentaria, a química, a papeleira, a téxtil, a farmacéutica, equipos industriais e de transporte etc. Na construción empézanse a notar síntomas de estancamento, aínda que segue sendo o maior activo deste sector.
O sector terciario emprega ao 63,8% da poboación activa e vai en aumento, sendo este feito sintomático da concentración da poboación nos centros urbanos e da importancia que o turismo (especialmente o rural) adquiriu nos últimos anos. Como entidades bancarias principais da comunidade autónoma, destaca a Caja Cantabria que na actualidade xestiona un volume de negocio próximo aos 10.800 millóns de euros, e o Banco Santander que deu lugar ao Grupo Santander, con 129.000 empregados, 66 millóns de clientes, 10.200 sucursais e 2,4 millóns de accionistas en todo o mundo. O grupo atópase entre as dez primeiras entidades financeiras do mundo e é o maior banco da Zona Euro.
Transportes
miniatura|200px|Construción do Viaduto de Montabliz no tramo Molledo-Pesqueira. miniatura|200px|Aeroporto de Santander A consecuencia máis significativa que se deriva da forte enerxía do relevo do territorio cántabro é a existencia de barreiras topográficas que condicionan decisivamente o trazado das infraestruturas de conexión, tanto perpendicular, nos seus accesos á meseta castelá, como transversal, na comunicación entre vales, así como o seu elevado custo de construción e mantemento.
As insuficiencias na dotación de infraestruturas de transporte de competencia estatal, fundamentalmente no que se refire a comunicación coa meseta por estrada e por ferrocarril, yo importante custo por quilómetro lineal de construción debido á súa difícil orografía, supuxo un significativo déficit nas comunicacións de Cantabria co exterior.
Segundo o Ministerio de Fomento, Cantabria conta con 2.393 km de estradas convencionais e 206 km de autovías ou autoestradas.
O aeroporto de Santander, único aeródromo da rexión destinado ao tráfico regular de viaxeiros, sufriu un espectacular crecemento no volume de pasaxeiros que utilizaron as súas instalacións por mor de que no ano 2003 empezase a operar nel a aerolínea de baixo custo Ryanair. Está situado a 5 km da cidade de Santander, no concello de Camargo. Na actualidade desde o aeroporto pódese voar a 11 destinos nacionais e sete internacionais.
En conxunto as principais infraestruturas de comunicación da rexión son:
Deporte
300px|miniatura|Regata de traiñeiras na [[Baía de Santander]] 400px|miniatura|[[Palacio de Deportes de Santander. Partido de baloncesto do Cantabria Lobos.]] O deporte tradicional por antonomasia en Cantabria é o xogo dos birlos nas súas catro modalidades: birlo palma, pasabolo taboleiro, pasabolo laxa e birlo pasiego. O primeiro é o máis estendido, pasando o propio ámbito rexional á zona oriental de Asturias, e sendo o que maior complexidade presenta á hora de xogar. A existencia de boleiras ou corros destinados ao xogo dos birlos é importante en todos os núcleos de poboación de Cantabria, localizándose xeralmente próximos á igrexa ou bar do pobo.
Desde finais dos anos 1980 os birlos viven unha época de consolidación coa potenciación das escolas de birlos, impulsadas polos diferentes concellos e institucións cántabras; as competicións de Liga, Copa e Circuítos Rexionais ou Nacionais ou a súa expansión nos medios motivado polo interese social.
O salto pasiego é outro dos deportes rurais destacados da rexión e un claro exemplo de como o uso dunha habilidade ou técnica de traballo vai desaparecendo co paso do tempo, dando lugar á competición e ao xogo. Similar en concepción a outro tipo de modalidades como o salto do pastor canario, nun principio esta técnica utilizábase nos vales pasiegos para salvar as paredes de pedra que limitaban os prados, arroios, barrancos etc. que obstaculizaban o paso na abrupta topografía das zonas altas de Cantabria.
Dentro dos deportes de masas, Cantabria está presente en competicións nacionais e internacionais a través de equipos como o Racing de Santander ou a Gimnástica de Torrelavega, en fútbol; o Balonmán Cantabria que gañou varias ligas e copas do Rei así como títulos internacionais, en balonmán, o Cantabria Lobos, que militou na ACB en baloncesto e o Estela Santander que milita en LEB, e tamén está representado na máxima categoría do ciclismo mundial como é o equipo UCI Prol Tour, Footon-Servetto así como a súa filial o Trasmiera-Fuji, o Camargo FerroAtlantica ou o Cuevas El Soplao en categoría afeccionado. Cabe mencionar no aspecto individual a deportistas do talle de José Manuel Abascal, Severiano Ballesteros, Óscar Freire e Francisco Gento.
Paxá
miniatura|100px|Insignia de paxá otomán capturada polos [[Romanía|romaneses en 1877.]]
Paxá ou baxá (en turco, paşa; en árabe, باشا bāšā) é un título orixinalmente usado no Imperio otomán que se aplicaba a homes que ostentaban algún mando superior no exército ou nalgunha demarcación territorial.
Habitualmente equivale a gobernador, xeneral ou almirante, segundo o contexto. Tamén se utilizaba como título honorífico, en cuxo caso equivaldería ao título inglés de sir ou outros análogos.
O goberno dun paxá, ou o territorio por el gobernado, chámase paxalato ou baxalato.
Etimoloxía
Ambos os termos teñen a mesma orixe. O segundo, baxá, é máis antigo e procede do árabe bāšā (باشا), e este do turco paşa. O primeiro, paxá, procede do francés pacha, que o tomou do turco.
A palabra turca, á súa vez, podería ser unha modificación do persa pādišāh (پادشاه), que equivale a "rei", ou ben descender do turco baş —pronunciado paş nalgúns dialectos—, que significa "cabeza".
Uso
O título de paxá outorgábao o sultán, agás en Exipto, onde era o quedive ou vicerrei quen o outorgaba no seu nome. Orixinalmente aplicábase a xefes militares, e despois tamén a gobernadores de territorios. Máis adiante utilizouse así mesmo como título honorífico (non hereditario) que a corte da Sublime Porta outorgaba a persoas, con cargo ou sen el, ás que desexaba honrar. Como outros títulos de orixe turca, posponse ao nome.
Terra bóla de neve
Terra bóla de neve é o nome dunha teoría xeolóxica que pode resumirse así:
Paxá
Uso
O título de paxá é inferior ao de quedive ou visir, pero superior ao de bei ou agá. Existían no ámbito otomán tres graos de paxás, cuxas insignias distinguíanse polo número de colas de cabalo, iak ou pavón que levaban. As colas son unha supervivencia da tradición mongol. Así, había paxás con insignias dunha, dúas ou tres colas, que mostraban a súa posición dentro da escala de mando. Só o Sultán, como comandante en xefe dos exércitos, podía levar unha insignia de catro colas.
Terra bóla de neve
Esta hipótese, aínda pouco coñecida polo público, non é nova, así a todo fai pouco tempo que os científicos empezaron a considerala coa atención debida. A inquietude acerca do cambio climático que se aveciña non é allea á volta á actualidade desta teoría.
Paxá
Uso
Varios cargos oficiais levaban asociado o título de paxá: En Marrocos, un dos poucos lugares do mundo árabe que quedou fóra da influencia otomá, implantouse, porén, o título, que segue utilizándose e equivale ao de gobernador.
Cando o título é honorífico, a miúdo fúndese co nome, como é o caso de personaxes históricos como Glubb Paxá, Orabi Paxá etc.
Terra bóla de neve
O feito fundamental que a xustifica é a presenza en tódalas latitudes (descontando a deriva dos continentes) de vestixios de xeo, nas capas xeolóxicas que corresponden a unha mesma era, o proterozoico, entre 800 e 550 millóns de anos. En 1998, Paul Hoffmann e Daniel Schrag, da universidade de Harvard, xustifican esta hipótese nun artigo da revista Science con argumentos de tectónica das placas e de mecanismos climáticos. Afirman ademais que, naquela era, houbo varios ciclos de glaciación total e desxeo.
Un equipo franco-estadounidense dirixido polo climatólogo Yannick Donnadieu (que traballa no CNRS francés) publicou o 18 de marzo de 2004 na revista Nature unha posible explicación do fenómeno, apoiada por simulacións informáticas.
Rodinia, o supercontinente que reunía toda a terra emerxida do planeta empezou a fracturarse fai xustamente 800 millóns de anos. Esta dislocación foi provocada por movementos magmáticos na codia terrestre, acompañados por unha forte actividade volcánica. O contacto da lava cos océanos e a aparición de brazos de mar no ecuador aumentaron a cantidade de vapor no aire e logo multiplicaron as chuvias. Estas captaron o gas carbónico CO2 e o almacenaron no fondo dos mares baixo forma de carbonatos. Ademais a lava solidificouse nos continentes en forma de superficies basálticas que consomen moito carbono.
Ó baixar a concentración de CO2, principal gas responsable do efecto invernadoiro, diminúe a temperatura.
Logo ten lugar un proceso de retroacción positiva:
A temperatura baixa, o que provoca a extensión dos casquetes polares.
Aumenta así o albedo do planeta, é dicir que crece a proporción de luz reflectida e devolta ó espazo, polo tanto a terra conserva menos enerxía solar, e arrefríase inda máis.
Este proceso autoaliméntase ata chegar ó seu lóxico final: a extensión máxima dos casquetes, convertendo a terra nun planeta totalmente xeado, fai 750 millóns de anos, cunha temperatura de -20 graos no ecuador e de -80 nos polos.
Dúas cuestiones fundamentais:
1 - Como saíu o planeta deste círculo vicioso?
2 - Como sobreviviu a vida?
Nesta época, a vida estaba constituída por microorganismos acuáticos. Algunhas especies puideron sobrevivir porque ó conxelarse lentamente a auga transfórmase en xeo moi transparente, e a escasa luz que lograba atravesar a enorme capa de xeo sobre o mar bastaba para manter o primeiro elo da cadea alimenticia. Sen esquecer o ecosistema das dorsais oceánicas que non dependen da luz do sol e que seguramente non foi perturbado pola glaciación.
Esta saída da glaciación dá unha idea do que pode acelerar o cambio climático actual: se a temperatura dos océanos sobe algúns graos, o carbono almacenado no seu fondo transformarase en burbullas de gas carbónico que se engadirán a atmosfera e empeorarán o efecto invernadoiro... outra retroacción positiva.
Terra bola de neu Sneboldjord Schneeball Erde Snowball Earth Glaciación global Lumipallomaa Glaciation Varanger Terra "palla di neve" スノーボールアース Sneeuwbalaarde Snøballjorda Ziemia-śnieżka Terra bola de neve Snowball Earth Snježna gruda Zemlja Snöbollsjorden 雪球地球
Evolución dos dinosauros
Os dinosauros evolucionaron a partir dunha única liñaxe de arcosauros hai entre 243 e 233 Ma (millóns de anos) a partir das idades Anisiana a Carniana, da parte final do Triásico. O dos Dinosauria é un clado ben fundamentado, presente nun 98% dos bootstraps filoxenéticos (análises que xulgan o grao de robustez dun clado nas árbores filoxenéticas). É diagnosticado por moitas características como a perda do óso posfrontal do cranio e unha crista deltopectoral alongada sobre o úmero.
En marzo de 2017 informouse dunha nova forma de clasificar a árbore familiar dos dinosauros, baseándose en novas e maiores evidencias que as que estaban dispoñibles anteriormente. De acordo con esta nova clasificación, os dinosauros orixinais, que se orixinaron hai 200 millóns de anos, eran animais pequenos, bípedes e omnívoros con grandes mans para agarrar. Os descendentes (dos dinosauros non aviarios) duraron ata hai 66 millóns de anos.
O Mozo Azul
O Mozo Azul (en inglés: The Blue Boy) é unha pintura ao óleo realizada por Thomas Gainsborough arredor de 1770.
Evolución dos dinosauros
Orixe entre os arcosauros
O proceso que orixinou os Dinosauromorpha e os primeiros dinosauros verdadeiros pode seguirse a través dos fósiles dos primeiros Archosauria como os Proterosuchidae Erythrosuchidae e Euparkeria, cuxos fósiles datan de hai 250 Ma, a través dos arcosauros do Triásico medio, como Ticinosuchus de hai 232-236 Ma. Os crocodilos son tamén descendentes de arcosauros do Triásico medio.
Os dinosauros poden definirse como o último antepasado común de aves (Saurischia) e Triceratops (Ornithischia) e todos os descendentes dese antepasado. Con esta definición, os pterosauros e varias especies de arcosauros por pouco non son clasificados como dinosauros. Os pterosauros son famosos porque voaban nos ceos mesozoicos coas súas ás de pel e alcanzaron os maiores tamaños entre os animais voadores de todos os tempos. Entre os xéneros de arcosauros que tamén por pouco non son clasificados como dinosauros están Schleromochlus de hai 220-225 Ma, Lagerpeton de hai 230-232 Ma e Marasuchus de hai 230-232 Ma.
Primeiros dinosauros
Os primeiros dinosauros coñecidos eran predadores bípedes que medían de 1 a 2 metros de longo.
O Mozo Azul
Historia
miniatura|esquerda|Retrato de Carlos II de neno, de Van Dyck O Mozo Azul é a obra máis famosa de Gainsborough e crese que é un retrato de Jonathan Buttall (1752-1805), fillo dun rico comerciante, aínda que non chegou a ser demostrado. Trátase dun retrato, á vez que un estudo histórico do vestiario dos mozos do século XVIII. Considérase que foi unha homenaxe de Gainsborough a Anton van Dyck; en particular está moi próximo ao retrato de Carlos II cando era neno realizado por Van Dyck, e que seguramente Gainsborough descubriu xunto coa pintura de Rubens nas coleccións do castelo de Wilton que visitou co seu amigo e mecenas Philip Thicknesse.
Condado de Salvaterra
miniatura|[[García Sarmiento de Sotomayor, II conde de Salvaterra, I marqués do Sobroso, vicerrei de Nova España e do Perú.]]
O Condado de Salvatierra é un título nobiliario español creado polo rei Filipe III o 20 de febreiro de 1613 a favor de Diego Sarmiento de Sotomayor e Mendoza, señor do Sobroso e de Salvaterra.
O Mozo Azul
Historia
Hai indicios de que Gainsborough xa pintara algo no lenzo antes de comezar O Mozo Azul. A pintura está realizada nun lenzo bastante grande para un retrato, pois mide 177,8 cm de altura por 112,1 cm de largo. Atópase na  Biblioteca Huntington, en San Marino, California.
Joshua Reynolds ante a vista do retrato, escribiu:
Condado de Salvaterra
O rei Filipe V concedeu a G.E., o 10 de xaneiro de 1718, a José Francisco Sarmiento de Sotomayor y Velasco, V conde de Salvaterra, marqués do Sobroso e conde de Pié de Concha.
O Mozo Azul
Percorrido da pintura
A pintura estivo en posesión de Jonathan Buttall, ata que se declarou en bancarrota en 1796. Foi comprada entón polo político John Nesbitt e en 1802, polo retratista John Hoppner. Arredor de 1809, O Mozo Azul entrou na colección do conde de Grosvenor onde se conservou ata que un dos seus descendentes, o segundo duque de Westminster o vendeu ao mercador de arte Joseph Duveen en 1921.
Evolución dos dinosauros
Primeiros dinosauros
Os primeiros fósiles confirmados de dinosauros comprenden os dinosauros saurisquios (de 'pelve de lagarto') Nyasasaurus de hai 243 Ma, Saturnalia de hai 225-232 Ma, Herrerasaurus de hai 220-230 Ma, Staurikosaurus posiblemente de hai 225-230 Ma, Eoraptor de hai 220-230 Ma e Alwalkeria de hai 220-230 Ma. Saturnalia pode ser un saurisquio ou un prosaurópodo. Os outros son saurisquios basais.
O Mozo Azul
Percorrido da pintura
En 1919, o cadro inspirou o produtor de cinema alemán Friedrich Wilhelm Murnau para realizar o seu debut como director con Der Knabe in Blau.
Nunha medida que provocou unha protesta pública en Gran Bretaña, foi vendido ao empresario Henry Edwards Huntington da American Railway por 728800 dólares, segundo o acordo co marchante Duveen, un prezo entón récord para calquera pintura. De acordo cunha nova en The New York Times, do 11 de novembro de 1921, o prezo de compra foi de 640 000 dólares, uns oito millóns de 2010. Antes da súa partida a California en 1922, O Mozo Azul foi exposto brevemente na National Gallery de Londres, onde foi visto por unhas 90 000 persoas, e o director da Galería, Charles Holmes, escribiu unhas palabras de despedida na parte posterior da pintura: «Au Revoir, C.H.»
Foi este cadro o que inspirou o artista pop Robert Rauschenberg á súa dedicación á arte da pintura. Atópase colocada na Biblioteca de Huntington enfronte do cadro Pinkie do pintor Thomas Lawrence.
Na cultura popular
No filme de Quentin Tarantino Django Unchained, a personaxe principal, Django, un escravo liberado, escolle un traxe idéntico ao que leva o protagonista de O Mozo Azul.
A pintura vese no filme Batman (1989) colgada no museo de Gotham e de novo en Joker, nunha versión pequena no apartamento do Joker.
Evolución dos dinosauros
Primeiros dinosauros
Un dos primeiros dinosauros ornitisquios (con 'pelve de ave') é Pisanosaurus de hai 220-230 Ma. Aínda que Lesothosaurus data de hai 195-206 Ma, as súas características esqueléticas suxiren que se ramificou da liña principal de Ornithischia polo menos tan temperanmente coma Pisanosaurus.
center|600px
A. Eoraptor, un saurisquio temperán, B Lesothosaurus, un ornitisquio primitivo, C Pelve de Staurikosaurus (saurisquio), D Pelve de Lesothosaurus
Nesta figura vese claramente que os primeiros saurisquios lembraban os primeiros ornitisquios, pero non a crocodilos modernos. Os saurisquios distínguense dos ornitisquios por reter a configuración ancestral dos ósos da pelve. Outra diferenza atópase no cranio, o cranio superior dos ornitisquios é máis sólido e a articulación que conecta a mandíbula inferior é máis flexible; ambas son adaptacións ao herbivorismo e ambas poden verse xa en Lesothosaurus.
Saurisquios
Deixando á parte os Saurischia basais, o resto dos Saurischia dividíronse en Sauropodomorpha e Theropoda. Os Sauropodomorpha divídense en Prosauropoda e Sauropoda. Os camiños evolutivos que seguiron os Theropoda son moi complicados. O libro The Dinosauria (2004), unha obra de referencia importante sobre dinosauros, divide os Theropoda nos grupos Ceratosauria, Tetanurae basais, Tyrannosauroidea, Ornithomimosauria, Therizinosauroidea, Oviraptorosauria, Troodontidae, Dromaeosauridae e Avialae basais. Cada grupo ramificouse do tronco principal nunha data máis tardía. Ver o artigo Clasificación dos dinosauros para consultar as interrelacións detalladas entre eles.
Sauropodomorfos
Os primeiros sauropodomorfos foron os prosaurópodos. Coñécense fósiles de prosaurópodos desde finais do Triásico a inicios do Xurásico (227-180 Ma). Podían ser bípedes ou cuadrúpedes e desenvolveran pescozos e colas longos e cabezas relativamente pequenas. Tiñan lonxitudes de 2,5 a 10 m e eran primariamente herbívoros. Os primeiros prosaurópodos, como Thecodontosaurus de hai 205-220 Ma, aínda conservaban a posición bípede ancestral e grandes cabezas en proporción ao corpo.
Estes evolucionaron orixinando os saurópodos, os cales convertéronse en herbívoros cuadrúpedes xigantes, algúns dos cales alcanzaron lonxitudes de polo menos 26 m. Entre as características que definen este clado está unha proporción entre a lonxitude das extremidades anteriores respecto das posteriores maior do 0,6. A maioría dos saurópodos aínda tiñan patas posteriores máis longas que as anteriores; unha notable excepción é Brachiosaurus, cuxas patas anteriores longas suxiren que evolucionaran para alimentarse de árbores altas como fan as xirafas de hoxe en día.
Os saurópodos fósiles encóntranse desde os tempos dos primeiros dinosauros ata o evento de extinción do Cretáceo–Paleoxeno, desde hai 227 a 66 Ma. A maioría dos saurópodos coñécense desde o Xurásico, para ser máis precisos entre hai 227 e 121 Ma.
Os saurópodos do Cretáceo forman dous grupos. Os Diplodocoidea viviron desde hai 121 a 66 Ma. Os Titanosauriformes viviron desde hai 132 a 66 Ma. O último clado consta de series de subgrupos aniñados, os Titanosauria, os Titanosauridae e os Saltasauridae. Tanto os Diplodocoidea coma os Titanosauriformes descenden dos Neosauropoda, os máis temperáns dos cales viviron hai uns 169 Ma.
Os saurópodos son famosos por seren os animais terrestres máis grandes que existiron e por teren cranios relativamente pequenos. O agrandamento dos prosaurópodos e saurópodos ata orixinar estes xigantes e o cambio na lonxitude do cranio ilústrase nos seguintes gráficos.
600px 600px