cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teatro de Epidauro
Elementos interiores
Os teatros estaban formados basicamente por tres partes claramente diferenciadas: nun desnivel natural (koilón) de 24 metros do terreo situábase a cávea, de 120 metros de diámetro, e que estaba dividida en dous niveis por un corredor medianeiro, ou diazomata. A parte inferior do hemiciclo estaba dividida en 12 cuneus con 34 ringleiras, mentres que na zona superior aparecen 22 cuneus con 21 ringleiras observándose a relación da proporción áurea. As dúas partes máis afastadas da cávea superan o semicírculo e achéganse cara a escena.
O teatro estaba organizado arredor da orchestra, de 20 m de diámetro, era un círculo de terra batida sito entre a cávea e o o escenario, onde os membros do coro cantaban acompañados por frautas aquelas partes da traxedia ou da comedia que suscitaban comentarios, lamentos ou advertencias. No seu centro había unha pedra que marcaba o lugar onde, anteriormente, estaba o altar adicado a Dioniso, pois os templos, orixinariamente, tiñan unha función relixiosa e celebrábanse ofrendas a este deus. A cávea rodeaba dúas terceiras partes da orquestra (superando o ángulo de 180º) e a parte restante estaba pechada polo que conformaba a escena.
En realidade, o teatro non tiña fachada propiamente dita e os actores entraban polos laterales, os párodos. Tense afirmado que o edificio da escena estaba composta dun pórtico de orde xónica de 4 m de altura por 2 m de profundidade. Tamén se debate sobre se o proscenio, ao que se accedía mediante dúas ramplas laterais, foi engadido con posterioridade. Nesta zona, habería unha estrutura de columnas xónicas sen frescos nin mosaicos. O escenario contiña un rudimentario mecanismo de panos para permitir o cambio dos actores ou dos decorados (pinake); este mecanismo, ao revés dos panos actuais, saía do chan e ocultábase a través dunhas aberturas practicadas no pavimento diante da propia escena.
Unha das principais vantaxes deste teatro, probablemente debido a un coidadoso cálculo do tamaño da escena e á curvatura da cávea, é que o son, amplificado pola perfecta acústica, permite escoitar os actores dende as bancadas máis elevadas. Estímase que este teatro puido chegar a ter unha capacidade de máis de 14.000 espectadores en total, o cal o converte nun dos teatros antigos máis grandes e con maior capacidade.
55ª edición dos Óscar
A 55.ª entrega dos premios Óscar tivo lugar o día 11 de abril de 1983 no Dorothy Chandler Pavilion dos Ánxeles (Estados Unidos). Os mestres de cerimonias foron Liza Minnelli, Dudley Moore, Richard Pryor e Walter Matthau.
Premios
miniatura|150px|[[Ben Kingsley, mellor actor]] miniatura|150px|[[Meryl Streep, mellor actriz]] miniatura|150px|[[Louis Gossett Jr., mellor actor secundario]] miniatura|150px|[[Jessica Lange, mellor actriz secundaria]] miniatura|150px|[[Costa-Gavras, mellor guión adaptado]] miniatura|150px|[[John Williams, mellor banda sonora]] miniatura|150px|[[Ben Burtt, mellores efectos sonoros]] miniatura|150px|[[Carlo Rambaldi, mellores efectos visuais]] miniatura|150px|[[Dennis Muren, mellores efectos visuais]] Os gañadores aparecen en primeiro lugar e en grosas.
Pennatúlidos
A dos pennatúlidos (Pennatulidae) é unha familia de cnidarios da clase dos antozoos, subclase dos octocoraliarios, orde dos pennatuláceos e suborde dos subseliforos.
Descrición
A familia foi descrita en 1834 polo naturalista, explorador, zoólogo, botánico, anatomista, xeólogo e microscopista alemán Christian Gottfried Ehrenberg.
Xéneros
A familia comprende na actualidade (2020), segundo o WoRMS, os seguintes xéneros:
Porén, o ITIS só admite etras dúas:
Características
Forman colonias de pólipos, de oito tentáculos, unidos por unha masa carnosa de tecido común xerado por eles, o chamado cenénquima, que recobre un raque ou eixe sen ramificar, para sustentar a colonia. De simetría bilateral, os pólipos aliñéanse regularmente nas marxes das follas, ao redor do raque.
Non posúen zooxantelas, xa que habitan maioritariamente en augas profundas.
Distribuíndose por todos os océanos.
Cruz grega
miniatura|Cruz grega. miniatura|Planta de cruz inscrita baseada na cruz grega. Cattolica di Stilo, igrexa bizantina de [[Stilo (Calabria, sur de Italia), século IX. ]] A cruz grega ou crux immissa quadrata é unha cruz formada por catro brazos de igual medida que intersecan en ángulo recto.
Arquitectura
En arquitectura a intersección de nave e transepto confire ás igrexas unha planta de cruz. Fálase de planta de cruz grega para as igrexas nas que nave e o transepto teñen o mesmo longo e se intersecan á metade da súa lonxitude. Cando a nave e o transepto son de diversa lonxitude, fálase de planta de cruz latina.
A planta de cruz grega é típica da arquitectura bizantina: o prototipo é a xa destruída Igrexa dos Santos Apóstolos en Constantinopla, recreada despois en Italia durante o alto medievo, pero case completamente substituída pola cruz latina coa chegada do románico. Un famoso exemplo de igrexa con cruz grega de inspiración bizantina é a Basílica de San Marcos de Venecia. Nas igrexas ortodoxas de Europa Oriental a cruz grega foi usada desde a Idade Media ata a actualidade, utilizándose para describir a súa planta o termo cruz en cadrado, cúpula en cruz ou igrexa inscrita en cruz. Unha forma particular é i tetraconch (catro cunchas).
A planta de cruz grega foi retomada en Italia central durante o Renacemento, cando se construíron varios edificios de planta central: Filippo Brunelleschi experimentouna na Sancristía Vella de San Lourenzo e usouna na Capela dei Pazzi. Suxestionados polo resultado quedaron os irmáns da Sangallo: primeiro Giuliano realizou a Basílica de Santa Maria delle Carceri en Prato, logo Antonio da Sangallo proxectou a igrexa de San Biagio en Montepulciano; do mesmo período son tamén o Templo de Santa María da Consolación de Todi (de atribución incerta) e o proxecto orixinario de Donato d'Angelo Bramante e de Michelangelo para a Basílica de San Pedro no Vaticano. Bramante reintroduxo esta tipoloxía tamén no norte de Italia. Outro exemplo de igrexa con cruz grega é a igrexa de Sant'Egidio, máis coñecida como igrexa de Sangallo, en Cellere (provincia de Viterbo).
Coa Igrexa do Gesù en Roma e coa modificación do proxecto de San Pedro, os experimentos de planta con cruz grega termináronse, para aplicar mellor a harmonía propia do Renacemento a través do emprego de plantas con cruz latina. Con todo, durante o Barroco, Pietro da Cortona realizou a Igrexa dos Santos Luca e Martina en Roma recorrendo a unha cruz grega lixeiramente alargada; ademais pódense considerar plantas de cruz grega a Igrexa de San Carlo ai Catinari (tamén en Roma) e a capela da Sorbona, en París.
En Galiza hai varios templos construídos con planta de cruz grega, como a Concatedral de San Xiao de Ferrol.
Vexiloloxía
En vexiloloxía, a cruz grega aparece en bandeiras de diversos países, como a bandeira de Suíza ou a bandeira de Malta. Outro exemplo de estandarte con cruz grega é a cruz de San Xurxo.
Cabido de Fuerteventura
150px|miniatura|Escudo do Cabido de Fuerteventura 250px|miniatura|Sede do Cabido de Fuerteventura, en [[Puerto del Rosario.]] O Cabido de Fuerteventura (en castelán: Cabildo de Fuerteventura) é o órgano de goberno da illa de Fuerteventura, nas Canarias. Como todos os cabidos, foi formado a partir da Lei de Cabidos de 1912, e é a forma gobernativa e administrativa propia das Illas Canarias, que cumpre dúas funcións principalmente: por unha parte, presta servizos e exerce competencias propias da Comunidade Autónoma e por outra, é a entidade local que goberna a illa. A xurisdición do cabido tamén inclúe á illa de Lobos.
O seu presidente dende 2003 é Mario Cabrera González, de Coalición Canaria.
Consellarías
Na actualidade, para desempeñar as súas funcións, o Cabido de Fuerteventura conta coas seguintes consellarías (consejerías):
Combustible fósil
Os combustibles fósiles ou combustibles minerais son aqueles combustibles orixinados pola descomposición parcial de materia orgánica fai millóns de anos transformada pola presión e temperatura debidas ás capas de sedimentos acumulados sobre el, e que se extraen do subsolo co obxectivo de producir enerxía por combustión. Considéranse combustibles fósiles o carbón, procedente de bosques do período carbonífero, o petróleo e o gas natural procedente doutros organismos.
Son recursos de enerxía non renovables porque requiren de millóns de anos para a súa formación de forma natural. Debido ao seu alto poder calorífico son fontes de enerxía útiles para xerar enerxía térmica e o seu uso permitiu o gran crecemento económico e demográfico ligado á revolución industrial do século XIX. Aínda que agora son fundamentais para a nosa economía. O 2007 a combustión de carbón, petróleo e gas natural representou 86,4% da enerxía primaria mundial.
Con todo a súa combustión é unha das principais fontes de contaminación atmosférica e do quecemento global, supoñendo un importante problema de sostibilidade.
Orixe
Os combustibles fósiles orixináronse de forma natural por un proceso de fosilización e por falta de osíxeno (anoxia) no medio ambiente: deste xeito a materia orgánica non se degradou, facéndose dióxido de carbono (CO2) e auga (H2O), senón que permanecerón en forma de moléculas orgánicas máis complexas, sólidas, líquidas ou en forma de gas, das cales se extrae a enerxía que se libera o utilizalos como combustible.
A materia viva contén os mesmos compoñentes básicos dos combustibles fósiles, o que contribuiría a explicar a orixe orgánica desta fonte enerxética. Aínda que o sito non sabe que a súa orixe non se coñece con precisión, algúns estudos sinalan que se formaron a partir de millóns de minúsculos organismos chamados plancto que quedaron atrapados en estratos de rochas sedimentarias e que, ao ser sometidos a altas presións e altas temperaturas durante miles de anos, se transformaron en hidrocarburos.
Chamalos combustibles fósiles é un nome inapropiado para referirse a eles, xa que a fosilización é o resultado da substitución por minerais das moléculas de vexetais, animais ou microbios soterrados, durante longos períodos de tempo.
Carbón
miniatura|Anaco de [[carbón.]] Este combustible fósil é unha rocha sedimentaria de orixe orgánica que provén de restos de vexetais que crecían nas marisma e que quedaron enterradas polo lodo. Debido á ausencia de osíxeno non se puideron degradar e co paso do tempo e a presión do peso das capas de terra fixo que se fosilizadran ata transformarse en carbón. A súa formación data de hai uns 200 ou 250millóns de anos, no paleozoico.
Segundo a súa estrutura química clasifícanse en diferentes tipos de carbón segundo a súa composición mineral ilóxica en catro grandes grupos:
Úsase sobre todo en caldeiras industriais e centrais termoeléctricas. Tamén existe o carbón vexetal, que se obtén artificialmente, mediante a pirólise, ou combustión parcial da leña con pouca ou ningunha presenza de osíxeno (anaerobia). O carbón pódese gasificar para obter hidróxeno e para ser utilizado como combustible doutro xeito (gas natural sintético, GNS). Non se debe confundir o carbón gasificado co grisú, que é un gas que sae nas minas de carbón e que se elimina por seguridade, xa que pode provocar incendios e explosións. Tamén se pode converter nun combustible líquido, que duplicará a súa potencia calorífica, por medio da licuación do carbón, que pode ser directa ou indirecta. A partir da destilación seca do carbón pódense obter outros produtos, como o carbón de coque, o gas cidade, aceite e alcatrán.
Petróleo
miniatura|Petróleo. miniatura|A refinería de petróleo de [[Repsol, no Polígono Industrial da Grela-Bens (A Coruña). Vista dende Pastoriza.]] O petróleo é un combustible fósil líquido e viscoso que provén de materia orgánica acumulada durante millóns de anos. Crese que se formou hai uns cincuenta millóns de anos despois de que o plancto quedase cuberto por diferentes materiais sedimentarios a unha certa presión e temperatura e debido a acción de microorganismos formouse no petróleo.
Metanfetamina
A metanfetamina (desoxiefedrina) é unha droga psicoestimulante. É un axente agonista adrenérxico sintético, estruturalmente relacionado co alcaloide efedrina e coa hormona adrenalina.
Combustible fósil
Petróleo
O que se obtén directamente do xacemento é o que se chama petróleo cru. Para poder utilizar a enerxía que aporta ten que pasar por un proceso de transformación, chamado refinamento.
Metanfetamina
O composto, na súa forma pura, é un po branco, cristalino, inodoro, de sabor amargo, moi soluble en auga ou etanol.
Combustible fósil
Petróleo
O refinamento do petróleo ten lugar nas plantas petroquímicas, tamén chamadas refinarías. Primeiro e antes de nada hai que limpar o petróleo cru antes de que sexa conducido ás unidades de fraccionamento. Unha vez limpado dos restos de auga e area comeza o proceso de destilación fraccionada en dúas torres de destilación, unha a presión atmosférica e outra ao baleiro, que poden chegar a medir cincuenta metros de altura. O cru quéntase entre uns 320 °C - 340 °C e convértese en gas, este vai subindo pola torre a medida que os diferentes compoñentes chegan ao seu punto de ebulición e segundo van subindo vanse arrefriando e condensando a diferentes niveis (platillos).
Unha vez condensados vanse recollendo, por orde, os seguintes produtos: butano e outros gases licuados do petróleo (GLP), gasolina, queroseno, gasóleo e subprodutos utilizados para fabricar fuel, aceites lubricantes e alcatrán. Outros procesos típicos do petróleo son por exemplo: o cracking, para cortar as cadeas de hidrocarburos noutras máis simples e co que se produce o gas cidade, a polimerización, que, ao contrario, transforma as cadeas curtas en longas, uníndoas; o reformado catalítico, para modificar as características das gasolinas; etc.
Metanfetamina
Historia
En 1971 a Convención Internacional de Psicotrópicos someteu a control a metanfetamina, situándoa na Lista II. Seguiu sendo legal, pero a súa circulación viuse drasticamente reducida. Na actualidade este status segue sendo válido (aínda que só sexa nominalmente) na maioría dos países. No Reino Unido a forma oral está en Lista II (Clase B, na súa lexislación).
Combustible fósil
Gas natural
miniatura|Gas natural como combustible O gas natural é o produto da materia orgánica acumulada durante millóns de anos. A súa composición maioritaria é de metano e está presente na maioría dos xacementos petrolíferos. As dificultades técnicas do seu tratamento, da construción dunha rede de gasodutos e dos sistemas de distribución e transporte necesarios empezaron a ser rendibles grazas ao aumento do prezo do petróleo. Unha vez se extrae do xacemento, trátase cunha serie de procesos e logo transportase a ata o lugar de consumo. Este transporte pódese levar a cabo de dous xeitos: Un dos procesos máis importantes ao que se somete o gas natural é a odorización, na que se lle engaden unha serie de aditivos que lle dan cheiro para facer evidentes e facilitar a localización das fugas. O gas xeralmente pódese usar para xerar electricidade e especialmente en tecnoloxías de alto rendemento, como son os ciclos combinados; tamén no sector da refrixeración; e como combustible de autobuses urbanos, coches, barcos, etc .; como combustible de gasodomésticos: lavadoras, lavalouzas etc.; para obter calor doméstico: forno, calefacción, quecemento de auga sanitaria etc.; ou como materia prima para a produción industrial.
Metanfetamina
Efectos fisiolóxicos
Aínda que a estrutura química da metanfetamina é similar á da anfetamina, os seus efectos sobre o sistema nervioso central son máis pronunciados. A molécula de metanfetamina ten a habilidade de cruzar moi facilmente a barreira que separa o cerebro do resto do corpo, tecnicamente coñecida como barreira hematoencefálica. Esta habilidade permite que os niveis de substancia no cerebro acaden unhas 10 veces os niveis en sangue, logrando exercer a súa acción case exclusivamente sobre o SNC.
A metanfetamina está indicada no tratamento da narcolepsia, da desorde caracterizada por déficit de atención e tamén no control da obesidade. O último uso, aínda que vixente, está pouco aceptado na actualidade; as indicacións para narcolepsia e TDAH son recoñecidas como terapéutica de segunda liña.
Contrabando
Fabrícase en laboratorios clandestinos usando procedementos sinxelos e ingredientes relativamente baratos, xeralmente de fácil acceso. Por esta causa, sobre todo nos Estados Unidos, establecéronse normas legais sobre unha serie de substancias químicas que poden servir como precursores ou reactivos na síntese desta droga, como a efedrina. Estes factores combínanse para facer da metanfetamina unha droga de gran circulación, cuxo abuso está moi estendido nos Estados Unidos e en varios países de Europa.
O produto vendido na rúa é coñecido no argot como "anfetas", "meta" ou "tiza" en castelán e como "meth" e "crank" en inglés. O clorhidrato de metanfetamina consiste en pedazos de cristais transparentes parecidos ao xeo, que se poden inhalar fumándoos. Nesta forma coñécese como ice, crystal ou glass ("xeo", "cristal", ou "vidro").
Adicción
A droga, cun alto potencial de adicción, só é accesible mediante receitas médicas oficiais. A metanfetamina é coñecida pola súa reputación de estimulante adictivo. Como a anfetamina, incrementa a actividade, reduce o apetito e produce unha sensación xeral de benestar. Excita receptores neuronais vencellados aos sinais de recompensa e gratificación: produce euforia, alivia a fatiga e mellora o rendemento en tarefas simples.
Os efectos da metanfetamina poden durar até 6 ou 8 horas. As persoas adictas poden permanecer espertas durante varios días, o que provoca un crecente esgotamento físico, psicolóxico e cognitivo. Porén, a droga bloquea os sinais somáticos (como a fatiga, o sono ou a fame) que advirten da deterioración funcional progresiva. Nestes casos, unha vez que a droga abandona o organismo, as persoas con adicción poden experimentar estados de grande axitación psicomotriz, ás veces asociados a comportamentos violentos e delirios persecutorios. Poden mesmo chegar a cadros de disociación psíquica apenas distinguibles dos que caracterizan a esquizofrenia paranoide. Estas manifestacións psiquiátricas de toxicidade prodúcense por sobredosificación e en casos de adicción crónica a doses altas (especialmente por vía parenteral). Estes casos denomínanse psicoses anfetamínicas na práctica clínica.
Síntomas de retirada de metanfetamina
Os síntomas da abstinencia da metanfetamina poden variar dunha persoa a outra. A gravidade dos efectos secundarios depende dunha serie de factores, incluíndo o tempo que o individuo consumiu metanfetamina, a cantidade, a frecuencia e a drogodependencia ou abuso doutras substancias. Ademais, outros factores, como o método utilizado para consumir a droga, poden afectar a retirada. Quen inxectan metanfetamina experimentarán normalmente un proceso de retirada máis longo e intenso.
Os signos e síntomas de abstinencia poden incluír:
Combustible fósil
Vantaxes
Son ademais a fonte de electricidade, e de enerxía en xeral, máis barata. Aínda que os combustibles sexan caros, a única fonte competitiva economicamente é a enerxía nuclear. Un kW h de enerxía proveniente de combustibles fósiles custaba en 1995 a Estados Unidos entre 0'001$ e 0'005$, mentres que un de enerxía solar, por exemplo, custaba 0'160$ e un de eólica 0'115$.
Na produción de combustibles fósiles elabóranse tamén numerosos produtos de alto interese económico, por exemplo medicamentos, plásticos, fertilizantes, pinturas, materiais de construción etc. O carbón e especialmente o petróleo son materias primas importantes para moitos produtos químicos.
Uso dos combustibles fósiles
O combustible fósil pode utilizarse directamente, queimándose para producir calor e movemento, en fornos, estufas, caldeiras e motores. Tamén se pode usar para obter electricidade nas centrais térmicas, nas cales coa calor xerada ao queimar estes combustibles obtense vapor de auga, o que conducido a presión, é capaz de poñer en funcionamento un xerador eléctrico.
A tendencia actual tende a ser o de usalas cada vez máis, polo menos mentres sexa posible. A modo de exemplo, nos dez anos comprendidos entre 1996 e 2006 a produción mundial de combustibles fósiles aumentou unha media do 26%, máis que a nuclear (16%) e a hidroeléctrica (20%).
Considérase que a utilización de combustibles fósiles é responsable do aumento da emisión de dióxido de carbono na atmosfera. Este gas contribúe ao aumento do efecto invernadoiro e ao quentamento global.
Franz Liszt
Franz Liszt (en húngaro Ferenc Liszt), nado en Raiding (actual Austria) o 22 de outubro de 1811 e finado en Bayreuth (Alemaña) o 31 de xullo de 1886, foi un compositor e pianista austro-húngaro.
Liszt é o pai da técnica pianística moderna e do recital. El está na orixe do impresionismo pianístico, do piano orquestral (en Mazeppa, o cuarto estudo de execución transcendente) e do piano literario (Ans de pélérinage, baseada na obra de Goethe Wanderjahre) Con Frédéric Chopin é fundamental para a aparición de toda unha liña de compositores: Maurice Ravel, Serguei Rachmaninov, Scriabin.
Xuventude
Liszt foi un neno prodixio e ós dez anos marchou a Viena para seguir, durante dous anos, os cursos de harmonía de Salieri e os de pianos de Carl Czerny. Durante unha xira por París, acompañado polo seu pai, intentou entrar no Conservatorio (daquela chamado Escola real de música e de declamación) pero foi rexeitado por Cherubini por ser estranxeiro. En 1824 tomou como profesor a Ferdinando Paer e compuxo con 14 anos a ópera Don Sanche ou le Château d'amour. Despois dunha primeira crise mística, causada pola morte de seu pai en 1827 durante unha viaxe a Boulogne-sur-Mer, volveu a París, onde deu, para subsistir, cursos de piano.
Viaxes por Europa
En París, coñeceu a Hector Berlioz, George Sand, Alfred de Musset, Frédéric Chopin, fíxose amigo do pintor Eugène Delacroix e relacionouse con Niccolò Paganini, que ía influír moito sobre o desenvolvemento da súa obra.
O compositor
Como o proba a súa correspondencia, Liszt foi un gran sedutor e tivo relacións con numerosas e célebres mulleres. Despois de se separar de Marie d'Agoult en 1844, coñeceu en Kíiv en 1847 á princesa Carolyne Sayn-Wittgenstein que o aconsellou deixar a súa carreira como concertista para consagrarse á composición. En 1848 instalouse en Weimar como mestre de capela do gran duque. Comeza entón un novo período durante o que compón os seus poemas sinfónicos, coa axuda do seu secretario particular, Joseph Joachim Raff. Dirixe tamén os seus esforzos á dirección de obras dos seus contemporáneos. Ó seu redor xúntanse numerosos alumnos (entre eles Hans von Bülow), ós que fixo descubrir as obras de Berlioz, Wagner e Saint-Saëns. O seu talento e, sobre todo, as súas ideas innovadoras, que fixeron do Weimar desa época un centro de innovación e creación musicais, provocaron resistencias nos círculos máis conservadores, o que o levou a dimitir do seu posto de mestre de capela o ano 1858. Despois de intentar sen éxito obter do papa a nulidade do seu matrimonio, Liszt e Carolyne Sayn-Wittgenstein sepáranse e Liszt toma ordes menores en 1865. O compositor aproveita a estancia en Roma para descubrir a musique relixiosa do Renacemento.
Os últimos anos
miniatura|Fotografía de Liszt en [[1870]] Liszt retírase a Roma en 1861 e faise franciscano en 1865. A partir de 1869 e ata a súa morte, Liszt reparte o seu tempo entre Budapest, Roma e Weimar, que correspondían ás súas tres tendencias: a sentimentalidade húngara, o misticismo relixioso e a música de influencia alemá. En Budapest, durante os meses de verán continúa a recibir gratuitamente alumnos como Alexander Siloti. Nesta época dedícase totalmente á composición e ó ensino. Desde 1876 ensinou na Academia Real de Música de Budapest, da que foi un dos fundadores e que sería rebautizada como Academia de música Franz-Liszt. Morreu en Bayreuth o 31 de xullo de 1886 ás 23 h 30m, dunha pneumonía contraída durante un festival de música.
Liszt e a relixiosidade
A primeira crise mística afectou a Liszt en 1827, e foi resultado da ruptura da relación amorosa coa súa alumna Caroline de Saint-Cricq, e da oposición paterna a que Liszt se ordenara sacerdote. Morto o pai, foi a intervención de súa mai o que evitou a ordenación do compositor. Nunha carta de 1879 a Carolyne de Sayn-Wittgenstein, Liszt escribiu: “Eu seguía con simplicidade e con corazón limpo as miñas inclinacións católicas da xuventude. Se non tivera sido contrariado nos meus primeiros fervores pola miña boa mai e polo meu confesor, o padre Bardin, tería entrado no seminario en 1830 […] o padre Bardin, amante da música, tivo se cadra demasiado en conta a miña pequena e precoz celebridade cando me aconsellou servir a Deus e á Igrexa desde a miña profesión de artista”. Liszt tentou seguir ó pé da letra os consellos do seu confesor e unir a súa profesión e as súas inclinacións relixiosas: “Cremos que unha grande obra, unha gran misión relixiosa e social se impón ós artistas” [1] O adulterio cometido con Marie d’Agoult puxo fin a esta tentativa.
Marie D'Agoult, a carreira de virtuoso e o traballo en Weimar mitigaron o seu celo relixioso ata 1860. Desde entón, Liszt pensando que o seu camiño vital ata o momento era incorrecto, refúxiase en Roma e faise franciscano. Posto ó servizo da xerarquía católica compuxo obras que non foron ben apreciadas: A Misa de Gran, Santa Elizabeth, Christus. Cara a fin da súa vida continuaba aínda o seu esforzo, recorrendo a técnicas cada vez máis audaces, como no Vía crucis. Algunhas das súas últimas obras, como os valses Méphisto e o nocturno En soño, marcan porén un certo distanciamento coa Igrexa.
O pianista comprometido
O compromiso político de Liszt empeza a raíz da revolución de xullo en Francia, un pouco como imitación da crise mística que incubaba dende 1828. Á calor dos acontecementos o músico concibe unha “sinfonía revolucionaria”, que sería posteriormente a “Héroïde fúnebre”. Liszt faise amigo de Émile Barrault, profesor de retórica que lle abre as portas dos círculos dos discípulos de Saint-Simon. Coñece tamén a Lamartine, Lamennais e Lafayette. A influencia de Lamennais, do que Liszt sería discípulo ata a morte, había de ser moito máis perdurable cá de Saint-Simon. Estas influencias teóricas traduciranse en escrito (Da situación dos artistas e da súa condición na sociedade, publicado na Gazette musicale de París en 1835), en música (transcrición d’A Marsellesa, e a peza Lyon, sobre a revolta dos Canuts integrada no Álbum dun viaxeiro) e en concertos caritativos. Co tempo, o compromiso político de Liszt desapareceu. En 1848, durante a revolta húngara, instálase en Weimar, prestando apoio ós seus compatriotas só na distancia. O Liszt vello abandona a política para consagrarse á relixión.
Liszt e Wagner
As relación entre Liszt e Richard Wagner comezaron en 1840 cando o daquela mozo, descoñecido e pobre compositor Wagner, pediu axuda a Liszt, que era xa un compositor de éxito. Despois duns anos de relacións intermitentes, a correspondencia entre os dous fíxose máis intensa. Nas súas cartas, Wagner reafirma continuamente a súa necesidade urxente de diñeiro. Liszt tentaba satisfacer como podía os desexos do seu protexido, do que valoraba cada vez máis as obras: en 1849, Liszt montou “Tannhäuser”, que tivo un éxito espectacular. En 1853, Liszt vai a París e aproveita para presentar Wagner ós seus fillos. A filla máis vella, Cosima, casaría anos despois co compositor alemán.
De novo en Weimar, Liszt continua dirixindo con éxito as obras de Wagner, diante do agradecemento deste :”Grazas, meu Cristo amado. Eu considérote como o mesmo salvador”. A correspondencia continúa e amplíase ata 1859, cando Wagner segue a pedir diñeiro e Liszt non o pode axudar por estar pasando unha mala época económica. Wagner enfádase. Ese mesmo ano prodúcese outro tema de enfrontamento: a influencia musical de Liszt sobre Wagner, que este se negaba a recoñecer publicamente. En xuño e agosto, pouco despois das primeiras audicións do preludio de “Tristán e Isolda” o musicólogo Richard Pohl redactara un panexírico no que atribuía a Liszt a substancia harmónica da obra. O 7 de outubro, Wagner escribiu a Bülow : «Eu trato a harmonía de xeito diferente desde que me familiaricei coas composicións de Liszt. Mais cando o amigo Pohl o revela ó mundo enteiro, considéroo unha indiscreción; ou debo pensar que é unha indiscreción autorizada? » [2]. Estas tensións provocaron unha ruptura de curta duración, que acabou antes da fin dese mesmo ano. Anos despois, a causa das diferenzas entre os dous compositores foi a filla de Liszt, Cosima, pola que se interesaba Wagner dende había anos, aínda que xa estaba casada con Hans von Bülow, antigo alumno de Liszt, e vinte e cinco anos máis novo ca Wagner. Cando en 1870 Cosima e Wagner manifestan abertamente a súa relacións Liszt decide cortar as relacións con eles. Wagner tentou recuperar a estima de Liszt mediante unha gran cantidade de cartas eloxiosas. A reconciliación supuxo tamén o perdón de Liszt á súa filla. A inauguración do Palacio de Festivais de Bayreuth por Wagner foi a ocasión de demostracións recíprocas de amizade. Liszt asistiu entusiasmado en 1882 á primeira representación de Parsifal. En 1883, porén, ó coñecer a morte de Wagner, a única reacción de Liszt foi "Por qué non?", para engadir despois “Hoxe el, eu mañá”.
Liszt e Verdi
Liszt descubriu a música de Giuseppe Verdi moi cedo e xa en 1847 fixo unha transcrición de Ernani, cando o compositor italiano aínda non creara ningunha das súas obras máis coñecidas. Nos anos que seguiron, Liszt, ocupado polo seu traballo en Weimar, non puido continuar a relación coa obra de Verdi. O encargo de 1859 para transcribir Rigoletto e Il Trovatore deulle de novo a ocasión. A continuación seguiron as transcricións Don Carlos (1867) e despois de Aïda (1877) (multiplicando as disonancias nesta obra, tentou integrar a Verdi na vangarda musical, á que, de feito, non pertencía. Impresionado pola representación de Simon Boccanegra, dedicoulle unha das súas últimas transcricións, en 1882. Polo seu lado, Verdi non amosou moito interese por Liszt, ó que consideraba un wagneriano partidario da música do futuro
A concepción da música de Liszt
Liszt falaba, na Terceira carta dun en musica así do seu instrumento preferido, o piano; "no espazo de sete oitavas, apreixa toda a extensión dunha orquestra, e os dez dedos dun home só abondan para reproduci-las harmonías producidas por cen instrumentos concertantes". Isto permite comprender por que Liszt intentou durante toda a súa vida desenvolver ó máximo as capacidades expresivas dun instrumento co que tiña unha relación tan estreita como testemuña unha frase célebre súa: "O meu piano é para min o que unha fragata ó mariñeiro, o que é para un árabe o seu cabalo […], é a miña palabra, é a miña vida. Esta concepción musical centrada no piano foi moi criticada a partir dos anos 1850 coa recuperación de formas de expresión musical daquela esquecidas. Liszt mesmo dubidou das súas crenzas, como demostra a extensión do seu campo de miras ó órgano (Misa de Gran) e á orquestra (13 poemas sinfónicos). É por iso que a súa obra tan diversa non se pode reducir ó simple concepto da música programática. Liszt foi un compositor que ampliou, con diversas innovacións, a súa paleta sonora.
O estilo
Ata 1830 Liszt non desenvolve un estilo propio. Conságrase enteiramente ó aspecto puramente técnico da música esperando impresionar ó público. As poucas obras que se conservan desa época (un esbozo dos Doce estudos transcendentes e a súa única ópera) non teñen máis interese que o de amosar como traballaba o compositor naquela época.
En 1830 produciuse un dobre cambio. Na forma Liszt vira cara ás novas técnicas dos compositores da súa xeración, sobre todo as de Thalberg. A máis coñecida é a de interpreta-la melodía cos polgares das mans mentres que os outros dedos acompañan en forma de arpexo. No fondo as obras deixan de ser exercicios de velocidade e adquiren progresivamente unha dimensión poética (visible nos primeiros esbozos de Années de pèlerinage). Liszt, afirmándose a un tempo virtuoso e poeta, foi o obxectivo das críticas de puristas como Frédéric Chopin e dalgúns dos partidarios de Thalberg. O compositor e crítico belga François-Joseph Fétis escribiu na Gazette Musicale do 30 de abril de 1837 "Vostede é o home transcendente da escola que acaba e que non ten máis que facer, pero non o home dunha nova escola. Thalberg é ese home: esa é toda a diferenza entre vostedes". A fuxida a Suíza e a Italia será para Liszt a ocasión de afondar na súa arte e de desenvolver novas potencialidades. Así, mentres Thalberg non evolucionou a súa técnica, integrou numerosas innovacións o que fará que a súa superioridade pianística sexa recoñecida paulatinamente. A peza mestra do seu repertorio virtuoso era a transcrición de "Robert le Diable" de Meyerbeer. A súa técnica acadou un nivel que lle permitiu durante unha representación en Kíiv improvisar a parte final do concerto sobre temas escollidos polo público. Á vertente virtuosa engade sensibilidade poética na interpretación de Au bord d'une source en Viena. O ano 1848 marca o inicio da madureza do seu estilo. A tensión revolucionaria en Europa, a relación amorosa coa princesa Caroline de Sayn-Wittgenstein e a instalación en Weimar fanlle abandonar a actividade de virtuoso para se consagrar á composición.
Formas musicais
Aínda que discutida por algúns críticos, a influencia de Liszt sobre as formas musicais foi considerable nos dominios seguintes:
O poema sinfónico
Por ben que a creación do poema sinfónico se atribúe a Hector Berlioz coa súa Sinfonía fantástica, foi teorizado por Liszt que ademais fixo del unha forma musical case independente. A principal característica do poema sinfónico, particularmente evidente na obra de Liszt é que esta pensado como unha "música con programa", antecedente de música cinematográfica, ou sexa, que procura suxerir musicalmente algunha cousa. Pode tratarse dun cadro (A Batalla dos Hunos), dunha obra teatral (Hamlet), dun poema (Mazeppa), dunha figura mitolóxica (Orfeo Prometeo) dun ambiente da vida cotiá etc. Non se trata máis que dunha suxestión: restitúese o espírito e non, coma nun Lied, a letra, o que deixa moita liberdade ó compositor. O poema sinfónico é relativamente curto (uns vinte minutos) e, tendo unha estrutura interna sólida, sen cortes, interprétase dunha única tirada.
A sonata
Liszt non escribiu máis ca unha sonata, a "Sonata en si menor" na que combina de forma libre a forma de sonata (exposición/ desenvolvemento/ reexposición) conservando a dialéctica dos temas A et B - e o xénero sonata (primeiro movemento/movemento lento/scherzo/final). Para reforzar a unidade das súa composición Liszt utiliza a técnica de transformación temática. Moitos críticos acusan a Liszt de escribir un poema sinfónico disfrazado.
Hilary Swank
Hilary Ann Swank, nada o 30 de xullo de 1974 en Lincoln, Nebrasca, é unha actriz e produtora estadounidense. Gañou o Oscar á mellor actriz dúas veces, a primeira interpretando a Brandon Teena en Boys Don't Cry (1999) e a segunda na pel da boxeadora Maggie Fitzgerald en Million Dollar Baby (2004).
Hermanarico
dereita|250px|miniatura|A área verde corresponde ao país orixinal dos [[godos, a rosa é a illa de Gotland. A vermella é a extensión do imperio de Hermanarico no século III, e a laranxa é o territorio dos sármatas (Oium no século IV). A área púrpura é o Imperio Romano.]] Hermanarico (en gótico: 𐌰𐌹𐍂𐌼𐌰𐌽𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐍃/Aírmanareiks; en latín: Ermanaricus ou Hermanaricus; en inglés antigo: Eormanrīc [ˈeorˠmɑnriːtʃ]; noruegués antigo: Jörmunrekr [ˈjɔrmunrekr], antigo alto alemán: Ermenrîch) foi un rei de orixe grutunga, da dinastía dos amalos, sendo o derradeiro que reinou sobre todas as tribos godas unificadas (grutungos e tervingos) entre o 340 (ou 350) e o 375. Aínda que non se coñece exactamente a localización do seu reino, os historiadores coinciden en que estaría situado na actual Ucraína, entre o Don e o Dnister.
As súas mencións proveñen de dúas fontes romanas principais: os escritos contemporáneos de Amiano Marcelino e en Getica do historiador Xordanes do século VI. Tamén aparece de forma ficticia en lendas heroicas xermánicas posteriores.
Segundo Xordanes, na súa obra De origine actibusque Getarum, sucedeu a seu pai Achiulfo.
Etimoloxía
O primeiro elemento do nome Hermanarico parece estar baseado na raíz protoxermánica *ermena-, que significa "universal". O segundo elemento é do elemento *-rīks, reiks gótico, que significa "gobernante" e que se adoita atopar nos nomes reais góticos.
Traxectoria
Como rei gobernou un extenso imperio situado na actual Ucraína, con capital en Kíiv. No nordeste incluía o país dos fineses, que habitou na chaira do río Oka e do Volga. No noroeste ao país dos eslavos, ata a área da fonte do Dnister, o Vístula e o Daugava. Ao leste do Don tiña aos alanos como veciños, e ao oeste do Dnister aos visigodos. De todos os xeitos, o reino de Hermanarico, aínda que extenso, non se podía comparar en ningún modo co imperio romano, pois non tiña cidades, nin un goberno realmente organizado.
A poboación, que fora traída gradualmente por Achiulfo e Hermanarico, era principalmente sármata, escita ou xépida, sometidos aos ostrogodos pola forza. Pero os ostrogodos nunca se mesturaron coa poboación autóctona de eslavos nin cos pobos conquistados. Tratábanos como escravos. De feito, os ostrogodos usaban a palabra eslavo co sentido de prisioneiro ou escravo, e este é precisamente a orixe da palabra escravo. Unha pequena aristocracia ostrogoda gobernaba a toda a poboación. Esta tiña que pagar algúns impostos e realizar o servizo militar para o rei, e en compensación copaban o goberno e as xudicaturas.
Ao redor do 370 apareceron nas fronteiras ostrogodas os primeiros xinetes hunos. Os ostrogodos loitaban de forma parecida, pero ao final sempre saían derrotados en todas as escaramuzas. Desde entón ata o 375, os hunos provocaron un baño de sangue no país, Gothiscandza, que foi practicamente desintegrado como tal. Xa ancián, ferido e totalmente desesperado pola desaparición do seu imperio, Hermanarico decidiu suicidarse. Sucedeuno Vitimiro, un membro da súa familia. Tras a súa morte, os ostrogodos e visigodos separáronse definitivamente.
Fontes históricas
Segundo Amiano, Hermanarico, era "un rei belicosísimo" que acabou por suicidarse, ante a agresión dos alanos e dos hunos, que invadiron os seus territorios na década de 370. Tamén indicou que "gobernaba sobre rexións amplas e fértiles". Amiano tamén di que despois da morte de Hermanarico, un tal Vitimiro foi elixido como novo rei dos ostrogodos.
Segundo a Getica de Xordanes, Hermanarico gobernaba o reino de Oium e descríbeo como un "Alexandre gótico" que "gobernaba todas as nacións de Escitia e Xermania como se fosen súas". Tamén afirma que o rei mandou axustizar á súa esposa Sunilda, atándoa a catro cabalos que a desmembraron ao tirar cada un nunha dirección, acusada de adulterio co fillo do rei, Randver. Entón os seus dous irmáns, Sarus e Amio, feriron gravemente a Hermanarico, deixándoo incapaz de defender o seu reino das incursións dos hunos. As variacións desta lenda tiveron un profundo efecto na literatura xermánica medieval, incluída a de Inglaterra e Escandinavia (ver Fillos de Jonakr). Xordanes afirma que gobernou con éxito aos godos ata a súa morte aos 110 anos.
Edward Gibbon acepta a versión de Amiano e Xordanes como histórica, informando de que Hermanarico conquistou sucesivamente, durante un reinado duns 30 anos entre o 337 e o 367, aos godos occidentais, os Hérulos, os Venedi e os Aestii, establecendo un reino desde o Báltico ata o Mar Negro; e morreu aos 110 anos dunha ferida inflixida polos irmáns da muller á que executara cruelmente pola revolta do seu marido, sendo sucedido polo seu irmán Vitimiro.
Pato bastardo
O pato bastardo (Aythya marila) é un paxaro anseriforme da familia dos anátidos.
Distribución e costumes
Pódese atopar en América do Norte, Asia e Europa. Cría nas latitudes árticas e inverna en zonas de clima temperado. Prefire os hábitats acuáticos, sobre todo preto do mar, pero tamén se poden ver en lagos de auga doce.
Subespecies
Distínguense dúas subespecies de Aythya marila:
Tanna
Tanna ou Tana é unha illa de Vanuatu. Ten 40 km de lonxitude e 19 km de ancho, cunha superficie total de 550 km². É a illa máis poboada da provincia de Tafea, cunha poboación de preto de 30.000 habitantes e a illa máis poboada da provincia de Tafea, e nunha das illas máis poboadas do país.
Isangel, a capital administrativa da provincia, atópase na costa occidental, cerca da cidade máis grande da illa, Lénakel. O monte Yasur é o volcán activo máis accesible do mundo, e localízase na costa sueste. A súa altura máxima é o monte Tukosmera, no sur da illa de 1084 m.
Tanna é a base da seita de cargamento John Frum (un grupo relixioso cuxa crenza central é que os cargamentos de bens propiedade dos occidentais fóronlles enviados polos seus antepasados e deberían pertencerlles).
Cultura e economía
A illa Tanna está poboada completamente por melanesios, que seguen un tipo de vida máis tradicional que os de moitas outras illas. Algunhas das aldeas coñécense como kastom (do inglés custom, costume), onde están prohibidos os inventos modernos, os homes usan kotekas (vainas para o pene, chamadas nambas en idioma bislama) e camisas de céspede, e os nenos non van á escola.
thumb|200px | left | Localización de Tanna Segundo o antropólogo Joël Bonnemaison, autor de "The Tree and the Canoe: history and ethnography of Tanna", a súa resistencia ao cambio débese á súa visión do mundo tradicional e a forma en que perciben, interiorizan, e dan conta dos conceptos duais de espazo e tempo."
A illa é o centro do movemento relixioso John Frum, que atrae turismo interesado polo culto de cargo. A primeira onda do movemento John Frum era un medio de escapar do que se coñece como a Lei de Tanna, imposta pola misión presbiteriana en Lenakel desde principios do século XX ata a segunda guerra mundial. Moitos insulares de Tanna foron trasladados das súas aldeas tradicionais ás aldeas das misións na costa, só para ser obxecto de prácticas da igrexa altamente represivas deseñadas para cambiar as súas normas culturais de vida. A primeira aparición de John foi unha noite como un espírito nun lugar chamado Green Point e dixo a xente que tiña que volver á súa forma de vida tradicional (custom). Desde ese momento ata a actualidade o "custom" de Tanna viuse como unha alternativa á modernidade alentada por moitas denominacións misioneiras. Yaohnanen é o centro do movemento Prince Philip, que venera ao Príncipe Filipe o duque de Edimburgo príncipe consorte do Reino Unido. John Gibson Paton, o famoso misioneiro protestante serviu aquí desde 1858. A súa esposa e o seu fillo pequeno morreron de malaria ao comezo da súa misión e desenvolveu tendencias paranoicas, unha das cales era levar unha arma descargada. Foi expulsado da illa na década de 1860 e organizou un bombardeo naval na zona de Port Resolution neste momento. Como resultado, el foi destinado á veciña illa polinesia de Aniwa.
Hai tres linguas principais que se falan en Tanna: a lingua meridional de Kwamera, a lingua do suroeste xunto ás pistas de Tokosmera, dos cales hai moitos dialectos falados por grupos moi pequenos, constitúen dous dos idiomas. A maioría restante dos insulares de Tanna falan catro dialectos, a Norte no noroeste, o Lenakel na zona centro-oeste, preto de Lenakel, e dialecto da selva central no centro de meseta da illa, que está moi preto da Whitesands Lenakel no nordeste preto de Whitesands. En xeral agrúpanse na familia das Lingua Tanna, que é un subgrupo da Lingua de Vanuatu sur, unha rama das Linguas austronesias. Segundo Ethnologue, cada un deles é falado por uns poucos miles, o Lenakel, con 8.000 falantes, é un dos dialectos de Vanuatu con maior número de falantes. Moitas persoas en Tanna tamén falan Bislama, que é un dos tres idiomas oficiais de Vanuatu (xunto co Inglés e o Francés).
A illa é unha das máis fértiles de Vanuatu e produce kava, café, coco, copra, e outras froitas e verduras. Recentemente, o turismo volveuse máis importante, xa que os turistas séntense atraídos polo volcán e a cultura tradicional. Para axudar a preservar a integridade da cultura como turismo activo, só os locais están autorizados a actuar como guías. Hai moitos aloxamentos dispoñibles na illa. Hai un aeroporto en White Grass, na costa occidental.
Historia
thumb|right|Un banquete [[canibalismo|caníbal en Tanna, c. 1885-9]] A illa foi habitada desde o 400 a.C polos melanesios das illas próximas. En agosto de 1774, a luz brillante do volcán Yasur atraeu ao Capitán Cook, o primeiro europeo en visitar a illa en agosto de 1774. Fundou Port Resolution, (como a súa nave HMS Resolution) unha aldea na punta leste da illa. Deulle o nome de Tana, que en Lingua kuamera significa "Terra". No século XIX chegaron moitos misioneiros presbiterianos e comerciantes, pero os taneses pegados ás súas tradicións máis fortemente que outras illas, teñen un menor número de cristiáns, en comparación coas outras illas de Vanuatu. A illa fíxose famosa en Europa como un lugar de canibalismo e de risco para os misioneiros. Non foi un destino principal da segunda guerra mundial, pero preto de 1.000 persoas foron recrutadas para traballar na base militar estadounidense de Efaté. Esa primeira exposición aos estándares de vida do primeiro mundo xerou o desenvolvemento de seita de cargamento (en inglés cargo cult). Moitos desapareceron, pero a seita John Frum segue forte en Tanna a día de hoxe, sobre todo en Sulphur Bay (Baía de xofre) no sueste e o Green Point, no suroeste da illa.
Nos anos setenta comezou un movemento separatista e o 24 de marzo de 1974 proclamouse a Nación de Tanna. Mentres os británicos foron máis abertos a estas demandas, os colonos franceses opuxéronse. Finalmente as autoridades do Condominio Anglo-Francés reprimíronos o 29 de xuño de 1974.
En 1980 houbo outro intento de secesión, que declarou a Nación Tafea o 1 de xaneiro de 1980. As forzas británicas reprimíronos o 26 de maio de 1980, e o 30 de xullo de 1980 obrigáronos a formar parte da nación de Vanuatu, recentemente independizada do Reino Unido. 120px|esquerda|Bandeira de Tanna
Referencias culturais
Cinco homes do movemento Prince Philip culto cargo de Tanna, que consideran ao príncipe Filipe, duque de Edimburgo un deus, foron levados ao Reino Unido como parte dun reality do Channel 4 Meet the Natives en 2007. Parte do seu itinerario incluíu unha reunión fóra da pantalla co príncipe.
A esta illa foi unha familia, os Moreno Noguera, do concurso español Perdidos na tribo co fin de estar un mes cos Nakulamené, para vivir con eles aprendendo os seus costumes, o seu xeito de vivir e para ser aceptados por eles.