cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
José Antonio Marcos
Biografía
En 1981 ingresa na Cadena SER. Un ano máis tarde foi asignado ós servizos informativos. Durante ese tempo foi director dalgúns dos espazos máis emblemáticos da emisora, como Matinal SER (1988-1989), Hora 20 (1989-1993), director dos informativos de fin de semana (1993-1994) ou subdirector e presentador de Hora 25 (1994-1996).
Dende 1996 está á fronte do informativo Hora 14, que é líder de audiencia.
CHP Sant Feliu
O Club Hoquei Patins Sant Feliu é un equipo de hóckey a patín da localidade de Sant Feliu de Codines, na comarca do Vallès Oriental (Cataluña). Actualmente xoga na máxima categoría do hóckey a patíns español, a OK Liga.
Historia
O primeiro equipo estivo formado por Toni e Ignasi Vallcorba, Joan Cendra, Josep Poneda, Magi Vallcorba, J.Antoni Adell, Josep e Jordi Bonamich, Ernest Pujol e Toni Pujol, e foron seus pais os que cos seus esforzos fundaron e club.
O primeiro adestrador do club foi o ex xogador internacional do Espanyol de Barcelona, Rubio.
En 1976 creouse a sección de patinaxe artística, que se federou na Federación de Patinaxe, e a sección de ciclo trial, que se federou á Federación Ciclista. Co crecemento do club, os pais dos xogadores pediron ao Concello a construción dunha pista polideportiva que se construiría ao ano seguinte.
En 1980 organizouse o primeiro Torneig Vila de Sant Feliu, e tres anos despois, a petición dos membros do Club Hoquei Sant Feliu, a pista polideportiva cubriuse.
Co club consolidado comezáronse a organizar diversos torneos, como o Torneig de Reis (en 1985) ou o Torneig de Tardor (en 1987). Dende 1987 ata a actualidade, o club foi ampliando e consolidando tódalas súas seccións, ata ter un nome importante no hóckey a patíns, patinaxe e ciclismo.
Derrick Coleman
Derrick D. Coleman, nado o 21 de xuño de 1967 en Mobile, Alabama, é un ex xogador profesional de baloncesto estadounidense. Cunha altura de 2,08 m, xogou como ala-pivote ou pivote nos New Jersey Nets, nos Philadelphia 76ers, nos Charlotte Hornets e nos Detroit Pistons da National Basketball Association (NBA). No seu ano de debut na competición foi nomeado Rookie do Ano.
Universidade
Nado en Alabama, Coleman criouse en Detroit, onde pasou os seus anos de instituto no Northern High School. Tras finalizar,matriculouse na Universidade de Syracuse. Foi un xogador problemático, con comportamento temerario, mais aínda así foi o eixo do seu equipo nas catro temporadas que permaneceu alí. As súas medias foron de 15 puntos e 10,7 rebotes por partido. Na súa honra, a súa camiseta co número 44 foi retirada en marzo de 2006.
Profesional
Tras acabar a universidade foi elixido como número 1 do Draft da NBA de 1990 polos New Jersey Nets, sendo merecedor na súa primeira tempada do premio de Rookie do Ano tras facer unha media de 18,4 puntos e 10,3 rebotes por partido. Estes números foinos mellorando ano a ano en New Jersey, cun equipo moi sólido que mesturaba a mocidade do propio Coleman e de xogadores como croata Dražen Petrović. En 1994 foi elixido, xunto con Anderson, para o All-Star Game, sendo esta a súa única participación na festa do baloncesto NBA.
A súa actitude co novo adestrador e con algún dos seus compañeiros fixo que fose traspasado en 1995 aos Sixers, mais os números de Coleman xa non serían os mesmos. Tras tres tempadas, foi traspasado aos Charlotte Hornets, regresando a Filadelfia tres anos despois. Na temporada fichou polos Detroit Pistons, pero foi cortado tras disputar tan só catro partidos. Isto supuxo o final da súa carreira. Tras quince temporadas na NBA, fixo unha media de 16,5 puntos e 9,3 rebotes por partido.
Pedro Pinilla
Pedro Martínez Pinilla, nado en Vigo o 25 de outubro de 1895 e finado en xaneiro de 1982, foi un futbolista galego que xogaba na demarcación de dianteiro.
Traxectoria
Antes de xogar no Celta de Vigo xa militara nos dous clubs que deron lugar ao seu nacemento coa súa fusión, o Real Club Fortuna de Vigo e o Real Vigo Sporting Club.
Pinilla tivo a honra de disputar o primeiro encontro oficial da historia do Celta, dito encontro tivo lugar o 7 de outubro de 1923 e foi contra o Unión Sporting Club de Lavadores na fase de clasificación para o Campionato de Galicia de fútbol, e remataría con vitoria do Celta por 2-0 con goles do propio Pinilla e de Luís Correa.
Este dianteiro que logrou un total de 18 goles en 36 encontros oficiais co Celta, foi un home de récords. Por exemplo conseguiu marcar 6 goles nun so encontro, cifra igualada por Manolo Posada e so superada por un home en toda a historia do Celta, Rogelio Tapia, que marcou 8. Esa media ducia de goles marcoullos un 28 de febreiro de 1926 ao Cultural Leonesa en oitavos de final da Copa de España
Nunha época na que non existían tarxetas e non constan moitas expulsións, Pinilla foi expulsado dúas veces. No Celta da década de 1920 só constan outras dúas expulsións, a Lilo e a Polo.
Tamén disputou o primeiro encontro da Selección de fútbol de Galicia o 19 de novembro de 1922 no campo de Coia contra a Selección de Castela. Galicia aliñeou a un gran equipo con: Isidro, Otero, Pasarín, Queralt, Balbino, Pepe Hermida, Moncho, Ramón González, Chiarroni, Polo, e Pedro Pinilla. O encontro rematou con vitoria galega por 4-1, con goles de Polo (2), Pinilla e Ramón.
Pinilla disputou 10 encontros coa Selección galega entre 1922 e 1924 cun balance de 9 vitorias e unha derrota, e anotando 5 goles.
O 1 de maio de 1927 Pinilla disputou o último encontro co Celta, nun empate co Arenas de Getxo na Copa de España. Esa mesma tempada fichou polo Deportivo da Coruña onde xogaría dúas tempadas máis, ata 1929.
Século -XIX
século XX adC < século XIX adC > século XVIII adC miniatura| 250px | Pirámide de Senusret II en [[El-Lahun. Foi un faraón da XII dinastía]] O século XIX antes de nosa era comezou o 1 de xaneiro do ano 1900 a.C. e terminou o 31 de decembro de 1801 a.C.
Macruronus
Macruronus é un xénero de peixes osteíctios mariños da orde dos gadiformes e familia dos merluccíidos, que inclúe pescadas que se distribúen polo norte do océano Atlántico e o sur e leste do Pacífico.
Especies
Actualmente recoñécense catro especies no xénero:
Anna Sui
Anna Sui (chinés tradicional: 蕭志美, simplificado: 萧志美, pinyin: Xiāo Zhìměi, xaponés: アナスイ), nada o 4 de agosto de 1964 en Detroit, é unha deseñadora de moda estadounidense.
Traxectoria
Foi nomeada unha das "Top 5 Iconas de Moda da Década" pola revista Time. En 2009 gañou o Geoffrey Beene "Lifetime Achievement Award" do Consello de Deseñadoras de Moda de América (CFDA), xuntándose ás filas de Yves Saint Laurent, Giorgio Armani, Ralph Lauren e Diane von Furstenberg. As categorías da súa marca inclúen liñas de moda, zapatos, cosméticos, perfumes, lentes, xoias, accesorios e unha liña de agasallos. Os produtos de Anna Sui son vendidos a través das súas tendas e distribuidores libres por todo o mundo en máis de 50 países. En 2006, a Fortune estimou o valor colectivo de imperio da moda de Sui en máis de US $ 400 millóns.
Deriva xenética
A deriva xenética ou deriva xénica é unha forza evolutiva que actúa xunto coa selección natural mudando as características das especies no tempo. É un efecto estocástico que emerxe do rol do mostraxe aleatorio na reprodución. Trátase dun cambio aleatorio na frecuencia de alelos dunha xeración a outra. Normalmente dáse unha perda dos alelos menos frecuentes e unha fixación (frecuencia próxima ao 100%) dos máis frecuentes, resultando unha diminución na diversidade xenotípica da poboación.
Como a selección, actúa sobre as poboacións, alterando a frecuencia dos alelos (frecuencia alélica) e a predominancia dos caracteres sobre os membros dunha poboación, e cambiando a diversidad xenética do grupo. Os efectos da deriva acentúanse en poboacións de tamaño pequeno (como pode ocorrer no efecto de pescozo de botella ou o efecto fundador), e resultan en cambios que non son necesariamente adaptativos.
A deriva xenetica tende a formar unha poboación homocigótica, é dicir tende a eliminar os xenotipos heterocigóticos. Ademais, xa que en cada poboación poden ser distintos os alelos que se perden e fíxanse, a deriva fai que dous ou máis poboacións da mesma especie tendan a diferenciarse xeneticamente.
O Sío, Alais, Castro Caldelas
O Sío é un lugar da parroquia de Alais no concello ourensán de Castro Caldelas na comarca da Terra de Caldelas. Estaba deshabitado no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE. Tamén o estaba en 2010.
Eva Soto Conde
Eva Soto Conde, nada en Cambados o 29 de novembro de 1984, é unha deseñadora de moda galega.
Traxectoria
Licenciouse en Belas Artes e posteriormente cursou estudos superiores na de Deseño e Moda na Universidade de Vigo.
Obtivo algúns premios de deseño de moda e xoiería, e especializouse no emprego de papel e na papiroflexia aplicada ao deseño de moda. En 2012 debutou na Fashion Week de Madrid ao presentar a súa colección de primavera / verán.
Cinco Villas
miniatura|dereita|250px|Vista de Uncastillo, unha das vilas históricas da comarca. 250px|miniatura|Localización da comarca en Aragón.miniatura|dereita|250px|Concellos da comarca. Cinco Villas (en galego: Cinco Vilas) é unha comarca situada no norte da provincia de Zaragoza, en Aragón. É a máis extensa das comarcas de Aragón, cunha superficie de 3.062,5 km². As vilas históricas que dan nome á comarca son Uncastillo, Tauste, Sádaba, a actual capital Ejea de los Caballeros e mais a antiga capital Sos del Rey Católico.
Desde un punto de vista histórico a localidade navarra de Petilla de Aragón forma parte da comarca das Cinco Villas.
Límites
Cinco Villas linda polo oeste coa comunidade autónoma de Navarra, polo leste coa Hoya de Huesca, polo sur coa Ribera Alta del Ebro, a comarca de Zaragoza e o Campo de Borja, e polo norte estrema coa Jacetania.
Lista de concellos
Os concellos que conforman a comarca son os seguintes:
Ardisa, Asín, Bagüés, Biel, Biota, Castejón de Valdejasa, Castiliscar, Ejea de los Caballeros, Erla, El Frago, Isuerre, Layana, Lobera de Onsella, Longás, Luesia, Luna, Marracos, Navardún, Orés, Las Pedrosas, Piedratajada, Los Pintanos, Puendeluna, Sádaba, Sierra de Luna, Sos del Rey Católico, Tauste, Uncastillo, Undués de Lerda, Urriés e Valpalmas.
Maverick Viñales
Maverick Viñales Ruiz, nado en Figueres (Xirona) o 12 de xaneiro de 1995, é un piloto catalán de motociclismo que actualmente compite na categoría de Moto GP dentro do equipo Yamaha.
Debe o seu nome ó personaxe interpretado por Tom Cruise no filme Top Gun. Foi campión do mundo na categoría de Moto 3 no ano 2013 e dende a tempada 2015 compite en Moto GP.
Historial
Comeza a súa andaina no ano 2011 no equipo SuperMartxé VIP, patrocinado pola estrela dos medios Paris Hilton. Nese ano remata terceiro o campionato, recibindo o título de mellor debutante. A primeira vitoria chegoulle en Le Mans por diante de Nico Terol e converteuse no terceiro piloto máis novo en chegar o alto do podio con 16 anos e 116 días, só por detrás de Marco Melandri e Scott Redding.
No 2012, desaparece a cilindrada de 125cc e Maverick parte coma un dos favoritos para acadar o título na nova categoría de Moto3. O seu rendemento foi inconsistente ó longo de todo o ano pero malia acadar cinco vitorias na primeira metade da tempada, varias caídas e diferentes problemas reducen as súas esperanzas de facerse co título. A falta de tres carreiras para finalizar o ano e aínda con posibilidades de ser campión, no Gran Premio de Malaisia, abandona o equipo e retorna a casa, regalándolle o mundial ó alemán Sandro Cortese e inclusive o subcampionato a Luis Salom.
No 2014 dá o salto á categoría intermedia Moto2 co equipo Pons Racing, compartindo box co seu rival dos últimos anos Luis Salom, este ano conseguirá outra vez o premio de debutante do ano e rematará terceiro o campionato por detrás do absoluto dominador da tempada Tito Rabat e do finés Mika Kallio, conseguindo vencer nas probas de Cataluña, Italia e Aragón. No mes de setembro, anúnciase a súa fichaxe polo equipo Suzuki de MotoGP para o seguinte ano.
miniatura|Viñales na Arxentina no 2016 coa súa Suzuki. O retorno de Suzuki ó mundial no ano 2015 é discreto e Maverick acadará unha discreta décimo segunda posición ó final do campionato, pero volve a obter o distintivo de mellor debutante da categoría. Pola contra, a moto nipoa amósase moito máis competitiva no ano 2016 e tras un podio en Le Mans, consegue a primeira vitoria para Suzuki dende o ano 2007 e sobe ao máis alto do caixón por vez primeira en MotoGP no Gran Premio do Reino Unido de 2016. Consegue un máis que meritorio cuarto posto na clasificación final do mundial. Cando Jorge Lorenzo anuncia a súa marcha a Ducati para a tempada 2017, Yamaha ficha a Viñales para suplir a súa baixa a carón de Valentino Rossi.
miniatura|Viñales coa Yamaha 2017 en Doha. Co salto a Yamaha, no ano 2017 convértese automaticamente en serio aspirante ó título da categoría raíña e no seu comezo non decepciona, acadando a vitoria nas dúas primeiras probas do calendario, Doha e Arxentina.
Mártires de Arad
miniatura|250 px|Memorial dedicado aos mártires de Arad en Komárno (Eslovaquia)Os mártires de Arad foron os 13 xenerais húngaros do exército revolucionario de Lajos Kossuth executados o 6 de outubro de 1849 na cidade de Arad en Transilvania,  actualmente pertencente a Romanía, despois que as tropas do Imperio Austríaco e o Ruso esmagaran a Revolución Húngara (1848-1849) restablecendo o goberno dos Habsburgo na zona.
Antecedentes
Nun discurso pronunciado o 3 de marzo de 1848, pouco despois que chegaran ao país noticias sobre a revolución en París, Lajos Kossuth demandou un goberno parlamentario para Hungría e un goberno constitucional para o resto do Imperio. O movemento revolucionario comezou o 15 de marzo de 1848 e despois dunha exitosa campaña na primavera de 1849 declarou a independencia de Hungría o 19 de abril de 1849, en maio as forzas revolucionarias controlaban todo o país agás Buda, á que logo dun asedio de tres semanas conseguiron conquistar. Con todo as esperanzas dunha vitoria definitiva víronse frustradas pola intervención de Rusia e Kossuth tivo que dimitir o 11 de agosto de 1849 en favor de Artúr Görgey, pensando que era o único xeneral capaz de salvar Hungría. Pero o 13 de agosto Görgey capitulou en Világos aos rusos. Julius Jacob von Haynau, gobernador de Hungría ordenou a execución de treces líderes militares do exército húngaro en Arad e do primeiro ministro, conde Lajos Batthyány en Pest. Eses treces xenerais recibiron a consideración de mártires e heroes nacionais tras a independencia de Hungría en 1918 por promoveren as ideas da liberdade e a independencia do pobo húngaro
Claudia Cardinale
Claude Josephine Rose Cardinale, coñecida como Claudia Cardinale, nada en Tunes o 15 de abril de 1938, é unha actriz italiana, de pais sicilianos. Traballou con Sergio Leone, Luchino Visconti ou Russ Meyer, entre outros cineastas. Apareceu en filmes como Rocco e os seus irmáns (1960), O Gatopardo (1963), Cartouche (1963), 8½ (1963) e Ata que chegou a súa hora (1968).
Eleccións municipais en Chandrexa de Queixa
Estes foron os resultados das eleccións municipais no concello de Chandrexa de Queixa dende 1979. miniatura|dereita|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Chandrexa de Queixa]]
Lingua portuguesa
O portugués é lingua oficial de nove países - Portugal, Brasil, Angola, Cabo Verde, Guinea-Bissau, Guinea Ecuatorial, Mozambique, San Tomé e Príncipe e Timor Leste, sendo cooficial co español e francés en Guinea Ecuatorial, co chinés na rexión Especial Administrativa Chinesa de Macau, e co tetum en Timor Leste.
O galego e o portugués eran a mesma lingua, o galego-portugués, até como mínimo os séculos XII-XIII, cando se iniciou un proceso de afastamento debido, entre outras razóns, a que en Portugal adquiriu o carácter de lingua estatal e que Galiza se incorporou á Coroa de Castela, que posteriormente chegaría a formar España, sen se establecer por tanto como lingua oficial en Galiza, e desaparecendo como lingua literaria durante tres séculos (XVI, XVII e XVIII). O esplendor literario medieval do galaico-portugués foi descoñecido, nos dous lados da fronteira, ata a década de 1920. Hoxe en día o galego e o portugués considéranse oficialmente como dúas linguas distintas, aínda que existen posicións diferentes, incluíndo un movemento social chamado reintegracionismo, que afirma que o galego e o portugués son simplemente dúas variantes da mesma lingua.
Historia
O portugués desenvolveuse na parte occidental da Península Ibérica do latín falado, que levaron ata alí os soldados e colonos romanos desde o século III a.C.. A lingua iniciou a diferenciarse do latín despois da caída do Imperio Romano e das invasións bárbaras no século V. Comezou a ser usada en documentos escritos polo século XII, e no século XV comezou a diferenciarse claramente das falas do norte.
Chegando á Península Ibérica en 218 a.C., os romanos trouxeron con eles a lingua latina popular, o latín vulgar, da que todas as linguas románicas (tamén coñecidas como "linguas neolatinas") descenden. Xa no século II a.C. o sur da Lusitania estaba romanizado. Estrabón, xeógrafo da Grecia antiga, comenta nun dos libros da súa obra Geographia: "Eles adoptaran os costumes romanos, e xa non se lembran da propia lingua." A lingua tornouse popular coa chegada dos soldados, colonos e mercadores romanos, que construíron cidades romanas normalmente preto de antigos poboados doutras civilizacións.
miniatura|350px|esquerda|Mapa cronolóxico que amosa a evolución territorial das linguas do suroeste de [[Europa entre as que aparece o portugués.]]
Portugal tornouse independente en 1143 co rei D. Afonso Henriques. No primeiro período do "portugués arcaico" - período galego-portugués (do século XII ao século XIV), a lingua comezou a ser usada de forma mais xeneralizada, despois de ter gaño popularidade na Península Ibérica cristianizada como unha lingua de poesía. En 1290, o rei D. Dinis cria a primeira universidade portuguesa en Lisboa (o Estudo Xeral) e decretou que o portugués, até entón apenas coñecido como "lingua vulgar", pasase a ser coñecido como Lingua Portuguesa e oficialmente usado.
No segundo período do portugués arcaico, entre os séculos XIV e XVI, coas descubertas portuguesas, a lingua portuguesa espallouse por moitas rexións da Asia, de África e das Américas. Hoxe en día, a maioría dos falantes do portugués encóntranse no Brasil, na América do Sur. No século XVI tórnase a lingua franca da Asia e África, usado non só pola administración colonial e polos mercadores, mas tamén para comunicación entre os responsábeis locais e europeos de todas as nacionalidades. A irradiación da lingua foi axudada por casamentos mixtos entre portugueses e as poboacións locais e a súa asociación cos esforzos misionarios católicos levou a que fose chamada cristián en moitos sitios da Asia. O dicionario Xaponés-Portugués de 1603 foi un produto da actividade misionaria Xesuíta no Xapón. A lingua continuou tendo popularidade no suroeste asiático ata o século XIX.
Algunhas comunidades cristiás falantes de portugués na India, Sri Lanka, Malaisia e Indonesia preservaron a súa lingua mesmo despois de separarse de Portugal. A lingua modificouse bastante nestas comunidades e evolucionou ata converterse en distintos crioulos de base portuguesa, algúns dos cales aínda teñen vitalidade. Tamén existe un número bastante considerábel de palabras de orixe portuguesa no tetum. Palabras de orixe portuguesa entraron no léxico de varias outras linguas, como o xaponés, o suahili, o indonesio e o malaio.
O fin do "portugués arcaico" é marcado pola publicación do Cancioneiro Geral de Garcia de Resende en 1516. O período do "portugués moderno" (do século XVI ata o presente) tivo un aumento do número de palabras orixinarias do latín e do grego clásicos, emprestadas ao portugués durante o Renacemento, aumentando a complexidade da lingua.
Clasificación e linguas relacionadas
Indoeuropeo - Itálico - Románico - Italo-Occidental - Galo-Ibérico - Ibero-Románica - Ibero-Occidental - Galaico-portugués
A lingua portuguesa é ortograficamente parecida en moitos aspectos á lingua castelá, mais é diferente na fonoloxía. Un falante dunha das linguas require algunha práctica para entender a un falante da outra. É unha lingua moi próxima ao galego, e hai quen considera que galego e portugués son o mesmo idioma. Realmente, a morfoloxía e a sintaxe do galego e portugués son moi semellantes, e onde hai as diferenzas máis notábeis é na fonética e no vocabulario. Compare por exemplo:
Ela fecha sempre a xanela antes de cear. (galego coa forma fechar típica da área bracarense)
Nótese tamén que a palabra cear en portugués está limitada actualmente no seu uso a comida lixeira posterior ao jantar portugués (equivalente á cea galega). Isto é, en galego xantar fai referencia á comida do mediodía. En portugués é a comida da noite.
Por exemplo hai cousas moi parecidas en contraste coas diferenzas que tamén hai: (téñase en conta que o "ñ" ten o mesmo son que o "nh" e o "ll" ten o mesmo son que a "lh". Aínda que na actualidade o fonema ʎ. que é representado por ll en galego ou lh xa se perdeu por causa do yeísmo castelán).
Nalgúns lugares, o portugués e o castelán son falados en conxunto. Os falantes de portugués len e entenden castelán con algunha facilidade, en canto que españois són capaces de ler portugués, mais moitas veces incapaces de percibir a lingua falada (excepto a maioría dos galegos). Isto leva a que algúns estranxeiros en Portugal e no Brasil tenten comunicarse en castelán, o que fai que as poboacións locais se sintan ofendidas. O portugués está, naturalmente, relacionado co catalán, o italiano e todas as outras linguas latinas. Os falantes doutras linguas latinas é posíbel que achen peculiar a conxugación do infinitivo (o infinitivo conxugado).
Distribución xeográfica
miniatura|upright=2|Extensión da lingua portuguesa no mundo.{{Legend|#002375|Lingua materna e oficial}}{{Legend|#1886FE|Lingua oficial e administrativa}}{{Legend|#79BDFF|Lingua cultural ou secundaria}}|alt= O portugués é primeira lingua en Angola, Brasil, Portugal, San Tomé e Príncipe e é a lingua máis usada en Mozambique.
Oficialidade
O portugués é a lingua oficial de Angola, Brasil, Portugal, San Tomé e Príncipe, Mozambique, Cabo Verde, Guiné-Bissau e Timor Leste. É tamén unha das linguas oficiais de Guinea Ecuatorial (xunto ao francés e o castelán) e de Macau (xunto ao cantonés).
A Comunidade dos Países de Lingua Portuguesa (CPLP) é unha organización internacional que consta dos oito países independentes que teñen o portugués como lingua oficial. O portugués é tamén unha lingua oficial da Unión Europea, Mercosul e unha das linguas de traballo e oficiais da Unión Africana. A lingua portuguesa ten gañado popularidade como lingua de estudo en África, América do Sur e Asia.
Padróns
As diferenzas entre as variedades do portugués de Europa e do Brasil son no vocabulario, pronuncia e sintaxe, especialmente nas variedades vernáculas, en canto nos textos formais estas diferenzas diminúen bastante. As diferenzas non son maiores que as existentes entre o inglés dos Estados Unidos e do Reino Unido. Ambas as variedades son, sen dúbida, dialectos da mesma lingua e os falantes de ambas as variedades poden entenderse sen grandes dificultades.
O que a versión brasileira do portugués ten de notorio non é o seu léxico ou pronuncia distintos (considerados naturais ata nun mesmo país) mas antes a forma escrita. O Brasil eliminou a maioría dos primeiros "c" cando "cc", "cç" ou "ct"; e "p" cando "pc", "pç" ou "pt" porque non son pronunciados na forma culta da lingua, un remanente do pasado latino desta (algúns continúan a existir no portugués do Brasil, e máis aínda no Europeo).
Esta duplicidade, sendo a única entre as linguas do mundo occidental falada por mais de 100 millóns de persoas con dúas ortografías oficiais, está finalizando ao entrar en vigor o Acordo Ortográfico de 1990, existindo na actualidade xa dicionarios de prestixio que seguen o acordo.
Tamén existen diferenzas en acentos, debido a:
A reforma ortográfica de 1990 e o Segundo Protocolo Modificativo de 2004
No 1990 tentouse unha Reforma Ortográfica para crear un padrón de portugués internacional, no que participaron daquela tódolos países de lingua oficial portuguesa, incluíndo ademais a adhesión dunha delegación (non oficial) de observadores de Galiza. O acordo foi ratificado por Portugal (1991), Brasil (1995), Cabo Verde (2006) e San Tomé e Príncipe (2006); Timor-Leste, non sendo un subscritor do acordo orixinal, ratificouno no 2004. Os países africanos de lingua portuguesa aínda non decidiran, posibelmente debido a problemas na posta en funcionamento. O acordo estabelecía que a súa entrada en práctica só ocorrería cando todos os países da CPLP o ratificaren, e este proceso podía ser longo.
Como exemplo de troco ortográfico, o acordo elimina a maioría dos "c" cando "cc", "cç" ou "ct"; e "p" (cando "pc", "pç" ou "pt") do portugués europeo, o trema e acentos en palabras terminadas en "eia" no Brasil, ademais dalgunhas pequenas regras novas.
Fíxose tamén outro acordo para as novas palabras que entren na lingua. En xullo de 2004 foi aprobado, en San Tomé e Príncipe, o Segundo Protocolo Modificativo, durante o cumio dos xefes de Estado e de goberno da CPLP. O Segundo Protocolo permitiu que o Acordo entrase en vigor coa ratificación de apenas tres países, sen a necesidade de agardar que todos os demais membros da CPLP adoptasen o mesmo procedemento. Así, tendo en vista que o Segundo Protocolo Modificativo foi ratificado polo Brasil (2004), Cabo Verde (2005) e San Tomé e Príncipe (nov. 2006), o Acordo Ortográfico da Lingua Portuguesa está en vigor, na orde xurídica internacional e nos ordenamentos xurídicos dos tres Estados indicados, desde 1º de xaneiro de 2007. En xullo de 2008 tamén Portugal aprobou o protocolo modificativo.
Dialectos
O portugués europeo padrón (tamén coñecido como "estremeño") modificouse máis que as outras variedades. Mesmo así, todos os aspectos e sons de todos os dialectos de Portugal poden ser encontrados nalgún dialecto no Brasil. O portugués africano, en especial o portugués santomense ten moitas semellanzas co portugués do Brasil. Ao mesmo tempo os dialectos do sur de Portugal presentan moitas semellanzas, especialmente o uso intensivo do xerundio. Na Europa, o alto-miñoto e o transmontano teñen semellanzas co galego.
Mesmo coa independencia das antigas colonias africanas, o portugués padrón de Portugal é o padrón preferido polos países africanos de lingua portuguesa. Logo, o portugués apenas ten dous dialectos de aprendizaxe, o europeo e o brasileiro. Note que, na lingua portuguesa hai dous dialectos preferidos en Portugal: o de Coímbra e o de Lisboa. No Brasil, o dialecto preferido é o falado e moito máis escrito polos habitantes cultos das grandes cidades. A maioría dos dialectos, con todo, é mutuamente intelixible.
Maiores dialectos portugueses
miniatura|Dialectos de Portugal. Portugal
Gramática
Os verbos son divididos en tres conxugacións, que poden ser identificadas a través da terminación dos infinitivos, en "-ar", "-er", "-ir" (e "-or", que está presente nun único verbo, "pôr", xuntamente cos seus compostos. Este verbo pertence, aínda, á conxugación "-er", cando no pasado era "poner", que pasou a "poer" e finalmente "pôr"). Moitos verbos terminan en "-ar", tales como "cantar". Dunha forma xeral, os verbos coa mesma terminación seguen o mesmo padrón; porén, son abundantes os verbos irregulares e mesmo anómalos, caso de ir, vir, ter, ser e pôr.
Na lingua portuguesa, os verbos son divididos en modos:
Tódolos substantivos portugueses teñen un dos dous xéneros: masculino ou inclusivo e feminino ou exclusivo. Moitos adxectivos e pronomes, e todos os artigos, indican o xénero dos substantivos a que eles se refiren. O xénero feminino en adxectivos está formado de modo diferente dos substantivos. Moitos adxectivos que terminan nunha consoante permanecen inalterados: "homem superior", "mulher superior". Isto é un feito tamén para adxectivos que terminan en "e": "homem forte", "mulher forte". Fóra disto, o substantivo e o adxectivo deben sempre estar en concordancia: "homem alto", "mulher alta".
Os adxectivos poden ter grao comparativo ou superlativo. O grao comparativo é representado polos adverbios "mais...que", "menos...que" e "tão...quanto" (ou "como"), e o grao superlativo é representado polas locucións "o mais" ou o "menos". Para representar o superlativo absoluto, pódese aínda utilizar os sufixos "-íssimo, -íssima" (algúns adxectivos, no entanto, fan o superlativo absoluto coa terminación "-érrimo, -érrima", ou "-ílimo", "-ílima").
Os substantivos veñen xeralmente acompañados dun numeral, pronome ou artigo, formando variacións de acordo coas funcións sintácticas, a saber:
Os adverbios poden ser formados polo feminino dos adxectivos, co engadido do sufixo "-mente".
Vocabulario
O Dicionário Houaiss da Língua Portuguesa, por Antônio Houaiss (1915 – 1999), fillo de inmigrantes libaneses e antigo ministro da cultura do Brasil, foi creado co apoio de case dúas centenas de lexicógrafos de varios países e é o dicionario de portugués máis completo (cerca de 228 500 entradas, 376 500 acepcións, 415 500 sinónimos, 26 400 antónimos e 57 000 palabras arcaicas). Inclúe moitas variacións da lingua portuguesa: africanismos, asiacismos e brasileirismos ademais do vocabulario usado en Portugal. Dedicando a súa vida á lingua, Houaiss comezou o seu traballo en 1986, e morreu un ano antes de que o dicionario fose acabado polos seus colegas no ano 2000, sen ver o seu soño tornarse realidade. O dicionario está converténdose nunha referencia na lingua, e algúns clasifícano como un "monumento á lingua".
O Portugués, quer en morfoloxía e sintaxe, representa unha transformación orgánica do latín sen intervención de ningunha lingua estranxeira. Os sons, formas gramaticais e tipos sintácticos, con pequenas excepcións, son derivados do latín, e cerca de 90% do vocabulario aínda deriva da lingua de Roma. Algunhas mudanzas tomaron corpo durante o Imperio Romano, outras tiveron lugar máis tarde.
Fonética
O repertorio consonántico do portugués é bastante conservador e evolucionou pouco desde a Idade Media, as africadas, , , confluíron nas fricativas , , , , mais non entre elas, E non houbo mais cambios significativos. Porén, houbo moitas evolución dialectais:
Plistoceno superior
Na escala de tempo xeolóxico, o Plistoceno superior é a idade da época do Plistoceno do período Neoxeno da era Cenozoica do eón Fanerozoico que está comprendida entre 126 mil e 11 mil e 500 anos atrás, aproximadamente. A idade plistocena superior sucede á idade plistocena media da súa época e precede á época holocena do seu período.
Lista de accidentes aéreos en 2018
Xaneiro
5 de xaneiro
16 de xaneiro
29 de xaneiro
Febreiro
2 de febreiro
12 de febreiro
18 de febreiro
Marzo
12 de marzo
Abril
11 de abril
Agosto
4 de agosto
Setembro
9 de setembro
Outubro
29 de outubro
Deriva continental
miniatura|Imaxe animada mostrando a separación de Panxea
Historia e características
Wegener tamén maxinou que o conxunto dos continentes actuais estiveron unidos, no pasado remoto da Terra, formando un supercontinente denominado Panxea. O concepto foi inicialmente descartado pola maioría dos seus colegas, xa que a súa teoría carecía dun mecanismo para explicar a deriva dos continentes. Na súa tese orixinal propuxo que os continentes se desprazaban sobre o manto da Terra da mesma maneira que un despraza unha alfombra sobre o piso dunha habitación, o cal é por completo irrazoable. A forza de fricción á escala dos continentes faino imposible. A idea de deriva continental non foi aceptada como teoría seria en Europa ata os anos 50. Durante a década seguinte as investigacións de Robert Dietz, Bruce Heezen, Harry Hess e Maurice Ewing conduciron á súa aceptación final.
A teoría da Deriva Continental forma parte do concepto de tectónica de placas. O fenómeno sucede desde hai centos de millóns de anos grazas á convección na astenosfera o que fai que a litosfera sexa desprazada pasivamente por estas correntes de convección.
Probas
miniatura|dereita|Probas da deriva continental a través da coincidencia de patróns fósiles en varios continentes.
Probas xeográficas
Wegener observou as coincidencias entre as liñas de costa dos continentes. Suxeriu que estes formaran unha vez un único continente, que denominou Panxea. Este continente fragmentouse e deu lugar aos continentes actuais.
Probas paleontolóxicas
Existen exemplos de fósiles de organismos idénticos que actualmente distan miles de quilómetros, cousa que non puido ser posíbel cando estes organismos vivían, polo que queda así probado que os continentes tiveron que estar xuntos algunha vez.
Probas xeolóxicas e tectónicas
Se se unen os continentes, obsérvase que os tipos de rochas, a súa cronoloxía e as principais cadeas montañosas terían continuidade física. Pódese polo tanto dicir que moitas cordilleiras orixináronse en Panxea e logo separáronse.
Probas paleoclimáticas
Wegener descubriu que o clima actual dalgunhas zonas da Terra non coincide co clima que tiveron no pasado. Os continentes atopábanse nunha latitude máis ao sur que a actual.
Ar
Ar pode referirse a:
Como topónimo galego, pode referirse a:
O Campo da Porta, Lendo, A Laracha
O Campo da Porta é un lugar da parroquia de Lendo no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Segundo o INE en 2009 tiña 27 habitantes (14 homes e 13 mulleres).
Canelas, Adina, Sanxenxo
Canelas é un lugar da parroquia da Adina no concello pontevedrés de Sanxenxo, integrado actualmente en boa parte na vila mariñeira de Portonovo. Segundo o IGE, no ano 2016 tiña 62 habitantes (31 mulleres e 31 homes), oito máis ca en 2013 e 22 máis ca en 2008.
No lugar atópase a praia de Canelas, galardoada coa Bandeira Azul en 2016.
La grande bellezza
La grande bellezza é un filme franco-italiano de 2013 dirixido por Paolo Sorrentino e presentado no decurso do Festival de Cannes 2013. Recibiu o Premio Oscar ao mellor filme en lingua estranxeira, o Globo de Ouro ao mellor filme estranxeiro, o BAFTA ao mellor filme en lingua estranxeira, catro premios do cine europeo, cinco Nastri d'Argento e numerosos outros premios internacionais.
Pobo choctaw
miniatura|300px|Mapa do Territorio Indio e do Territorio de Oklahoma arredor de 1890, onde figura o territorio choctaw Os choctaw son unha tribo amerindia de lingua muskogee (grupo hoka siouan), cuxo nome pode significar "descendentes de Chacta", un personaxe mitolóxico, termo quizais derivado do español chato. Dividíanse en catro distritos:
La grande bellezza
Sinopse
miniatura|Sabrina Ferilli, a actriz que dá vida a Ramona no filme. Jep Gambardella é un xornalista de éxito e escritor dun só libro durante a súa mocidade, aínda que esta a súa ópera prima fora ben valorada. Non escribiu outros libros por preguiza, pola desorde sexual da propia vida mais sobre todo por sentir que na súa vida non había máis nada no que crer nin cousa ningunha que comunicar a outros que eran coma el. O propósito da súa existencia fora converterse non só nun mundano senón no primeiro dos mundanos, non só participar nas festas, senón ter o poder de facelas fracasar. Despois da festa do seu 65 aniversario, pasea polas ruínas e rúas de Roma, encontrándose os diversos personaxes, reflexionando sobre a súa vida, o seu primeiro amor e a sensación de incumprimento.
Pobo choctaw
Localización xeográfica
Vivían nas beiras do río Yazoo (Mississippi inferior) e ao oeste dos ríos Alabama e Tombigbee (centro e sur de Mississippi), nunha área de 63.000 millas cadradas. Actualmente, un grupo vive en sete reservas no estado de Mississippi (Redwater, Standing Pine, Pearl River, Tucker, Bogue Chito, Conehatta e Bogue Homa) cun total de 21.000 acres, algúns en Luisiana, e o resto en Oklahoma. Actualmente están repartidos en tres reservas:
La grande bellezza
Produción e distribución
A realización do filme comezou en Roma o 9 agosto 2012. As escenas ambientadas baixo o mar graváronse a primeiros de setembro na Illa del Giglio, preto do faro de Capel Rosso, visible no filme.
Pobo choctaw
Demografía
Calcúlase que en 1650 eran uns 15.000 individuos. Cara a 1780 eran uns 20.000 individuos en 60 ou 70 poboacións. En 1872 eran 16.000, en 1885 uns 12.816, e en 1890 uns 10.017, e cara a 1900 censaron 25.000, dos cales 18.981 vivían en Oklahoma, 1.639 en Mississippi e 5.449 eran negros. Desde entón, o seu número foi obxecto de especulación: en 1930 eran 18.000 en Oklahoma, Mississippi e Luisiana, pero a Enciclopedia Británica contabiliza 17.500 en Oklahoma e 3.119 en Mississippi en 1960, e 11.000 en 1970 a Enciclopedia Americana. Cara a 1990 había un total de 45.000 choctaws, dos cales 8.100 vivían en Mississippi, 27.500 en Oklahoma e 11.200 en California, Luisiana e outros estados. A súa lingua, con todo, era falada por uns 12.000 individuos en 1980. Segundo o censo de 2000 eran 158.774 divididos nos seguintes grupos:
La grande bellezza
Produción e distribución
A súa estrea nas salas italianas foi o 21 de maio de 2013, simultaneamente á súa presentación no festival de Cannes; o día seguinte distribuiuse en Francia e en setembro no Reino Unido, recibindo unha ampla aceptación, e mais en novembro nos Estados Unidos. Despois de recibir un Globo de Ouro o filme volveu ás salas cinematográficas italianas o 16 de xaneiro de 2014. e tras lograr o Oscar Canale 5 emitiuno por televisión totalizando 8 861 000 televidentes, o que lle supuxo o 36,11% de share, converténdose no filme máis visto na televisión italiana nos últimos dez anos.
Pobo choctaw
Costumes
Non tiñan fama de ser tan guerreiros como os seus veciños muskogee e chickasaw, e practicaban a agricultura do millo, cabazas, chícharos, melóns, feixóns, batatas, xirasois e tabaco, levada a cabo tanto por mulleres como por homes. Aclaraban a terra e queimaban as herbas. Empregaban bastóns de óso de bisonte para remover a terra e plantar a semente, e para cavar os homes empregaban un utensilio feito coa paletiña do bisonte, e unha cuncha ou unha pedra tallada unida a un bastón. Coa colleita facían celeiros e ocultábana en cabanas especiais.
La grande bellezza
Recepción
A crítica internacional case unanimemente deulle boas críticas ao filme, así o sitio Rotten Tomatoes deu un 92% de aprobación cunha avaliación de 7,8/10 baseada en 100 críticas e certificándoo como "fresco". En Metacritic conta cunha nota de 86/100 baseado en 29 críticas, afirmando que foi "universalmente aclamada."
Pobo choctaw
Costumes
O seu armamento consistía en arcos e frechas e unha longa xavelina de cana baleira, e cando chegaron os brancos obtiveron cabalos. A pesca era comunal, con redes, arco e frechas ou ben drogando a auga.
La grande bellezza
Recepción
Robbie Collin en The Daily Telegraph deulle ao filme de Sorrentino cinco estrelas sobre cinco, relacionándoo co filme de Roberto Rossellini Roma, città aperta e co de Federico Fellini La Dolce Vita na súa ambición por rodar un período da historia de Roma no filme. "Rossellini cubriu a ocupación nazi de 1944; Fellini o hedonismo baldeiro e sedutor dos anos que seguiron e Sorrentino fixo o propio durante a era de Berlusconi".
Pobo choctaw
Costumes
Vivían en casas de teito de palla feitas con troncos ou cortiza e cubertas de barro. Cazaban cervos e osos, aplanaban a cabeza dos recentemente nados e celebraban o busk ou cerimonia do millo verde, como as outras tribos muskogee. Dividíanse en dúas irmandades, kushapokla ("pobo dividido") dividida nos grupos kushiksa ("cana"), lawokla, lulakiksa e linoklusha, e watakihulata ("pobo amado"), dividida en chufaniksa ("xente amada"), iskulani ("pobo pequeno"), chito ("pobo grande") e shakchukla ("pobo do cangrexo").
Agrupábanse en poboados, o principal dos cales era Nanih Waiya, creado ao redor do ano 500 como centro espiritual. A sociedade tiña dúas divisións, de paz e de guerra: vermello e negro, como os cherokee e os creek. Cada división tiña roles propios en ritos funerarios da división oposta: os corpos eran envolvidos en peles e deixados ao aire libre, ás veces nunha plataforma feita para a ocasión. Tiñan un corpo especial de sacerdotes que se encargaba de limpar os ósos e deixalos sen carne. Os ósos limpos gardábanse nunha oseira, sobre o cal había un catafalco con escenas de caza, coroas e imaxes gravadas para asistir aos espíritos. Cando xa estaba cheo de ósos, realizábase unha festa para os mortos e os ósos eran enterrados nun túmulo cónico de terra. Tamén tiñan alikchi ou bruxos, e crían nos shilup (pantasmas). Entre 1825 e 1830 Gideon Lincecum recolleu as súas tradicións de boca do ancián Ghanta Imataha.
Tamén xogaban ao ishtaboli, chamado lacrosse polos franceses e chunckey polos ingleses, xogo de pelota similar ao hoquei cunha pelota de pel e raquetas chamadas kapucha, ou ben cun disco redondo.
Historia
esquerda|275px|miniatura|Eagle Dance, 1835-37, Smithsonian American Art Museum Foron descubertos por Hernando de Soto en 1540, quen lles chamou chaetas. O xefe dos Tuscaloosa recibiuno na vila de Mabila (quizais a Mobile actual), onde os españois mataron 1.500 indios. Xa entón eran inimigos dos chickasaw, e culturalmente relacionábanse coas outras tribos da cultura do Mississippi.
En 1673 visitáronos os franceses Jacques Marquette e Louis Jolliet, que foron ben recibidos. Así, en 1699 construíron o Fort Maurepas, do mesmo xeito que as vilas de Mobile (1702) e Fort Rosalie en 1716.
Gran Guerra Patria
O termo Gran Guerra Patria ou Gran Guerra Patriótica (Вели́кая Оте́чественная война́, Velikaya Otechestvennaya voyna ) é utilizado en Rusia e outros estados sucesores da Unión Soviética (excepto aqueles que forman parte da OTAN) para referirse ao conflito que tivo lugar entre o 22 de xuño de 1941 e o 9 de maio de 1945 en todas as frontes da Fronte Oriental da segunda guerra mundial, entre a Unión Soviética e o Terceiro Reich e os países do Eixo.
A Gran Guerra Patria conmemorase desde o 11 de maio de 1945 incluíndo tamén a fin da Ofensiva de Praga.
Pobo choctaw
Historia
Cara ao século XVIII eran exportadores de millo, e aliáronse cos franceses; pero o seu caudillo Red Shoes alzouse contra os franceses en 1746 polo tratado do comercio de peles, axudado polo gobernador de Carolina do Sur. O conflito acabaría coa execución do caudillo e unha guerra civil choctaw, tras a cal volverían aliarse con Francia.
Por esta razón, tras a derrota francesa na guerra de 1756-1760, houberon de cederlles territorio aos británicos. Isto obrigaríaos cara a 1780 a moverse cara ao Oeste, onde chocaron coas tribos caddo. Entón vivían en 60 ou 70 poboados nas ribeiras dos ríos Pearl, Pascagoula e Chickasawhay. O 3 de xaneiro de 1786 asinaron cos colonos dos Estados Unidos o Tratado de Hopewell, polo cal declarábanlles "paz perpetua", tratado que foi renovado en 1792. Por este motivo, non axudaron aos ingleses na guerra de 1812.
Isto non os salvou, emporiso, dos diferentes tratados que os obrigaban a ceder terra aos Estados Unidos. En 1801, polo de Fort Adams, o cantón do Mississippi; en 1803, polo de Hoe Buckintopae, cedéronlles toda Alabama (853.760 acres); en 1805, polo de Mound Dexter, 4 142 720 acres máis entre o sur de Alabama e Mississippi; en 1816, polo de Fort Saint Stephens, a parte externa do río Tombigbee (Alabama), que supuña uns 3 millóns de acres; e en 1820, polo de Doak's Strand, 5 169 788 acres máis.
Gran Guerra Patria
Historia
Despois de 1914, a frase utilizouse para referirse á primeira guerra mundial. Foi o nome dun suplemento especial de guerra da revista Teatro e Vida (Театр и жизнь) en Petrogrado, e referíase á Fronte Oriental da primeira guerra mundial, onde Rusia loitou contra o Imperio Alemán e o Imperio Austrohúngaro. As frases Segunda Guerra Patria (Вторая отечественная война) e Gran Guerra Mundial da Patria (Великая всемирная отечественная война) tamén foron utilizados durante este período en Rusia.
O termo Gran Guerra Patriótica reapareceu no xornal soviético Pravda o 23 de xuño de 1941, xusto o día despois que que tivera lugar a Operación Barbarroxa por parte do exército nazi. Apareceu baixo o título A Gran Guerra Patriótica da xente sovética(Velikaya Otechestvennaya voyna sovetskogo naroda), nun longo artigo de Yemelyan Yaroslavsky, membro colexiado de editores de Pravda. A frase pretendía motivar á poboación a defender á Patria soviética e repeler ao invasor; facer referencia así á Guerra Patriótica de 1812 supuxo un grande impulso para a moral.
Pobo choctaw
Historia
Durante a Guerra Creek de 1811-1814 axudaron como mercenarios ao presidente Jackson, quen desde 1820, cando os obrigou mediante subornos e ameazas a ceder cinco millóns de acres do centro de Mississippi ao goberno, fixo todo o posible por arrebatarlles a terra e facelos marchar. Polo tratado do 20 de xaneiro de 1825, asinado polo xefe Mushulatubbee, cederon 2 millóns de acres a cambio de que non lles distribuísen as terras. Pero polo novo tratado de Dancing Rabbit Creek de 1835, asinado polos xefes Mushulatubbe, Greenwood La Flore (de Okla Falaya), Nitakiche e Killihota con 172 xefes máis e 6.000 indios, a pesar de adoptar un sistema constitucional, a pesar de posuír prósperas granxas e rabaños e ter un bo sistema docente, foron obrigados a ceder as terras a cambio dunha axuda económica para pagar o traslado e ir cara a Oklahoma, coas outras tribos civilizadas. En 1848 traduciron a Biblia ao choctaw, e a maioría fíxose baptista.
Gran Guerra Patria
Historia
O 20 de maio de 1942, creouse a Orde de Gran Guerra Patria, que outorgábase por feitos heroicos.
Pobo choctaw
Historia
En 1831 uns 14.000 choctaw cruzaron o Mississippi en transbordadores, pero o caos na distribución dos alimentos provocou que uns 2.500 morresen no traslado por fame e cólera. E ademais non lles pagaron a indemnización que lles prometeron. En Oklahoma levantarían de novo escolas, igrexas e tribunais, e ata crearían unha milicia.