cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ernest Labrousse
Labrousse non foi estritamente membro da Escola de Annales, que para el estaba demasiado influenciada por preconceptos marxistas, pero colaborou no seu esforzo por crear unha nova historia humana. En 1948 dirixiu unha famosa conferencia sobre o tema Como nacen as revolucións, especialmente as francesas de 1789, 1830 e 1848, aplicándoas a súa metodoloxía en tres planos: político, social e económico.
Paradela, Chouzán, Carballedo
Paradela é un lugar da parroquia de Chouzán, no concello de Carballedo, na comarca de Chantada. Segundo o IGE, en 2015 contaba cun habitante, unha muller, o mesmo en 2016.
Toponimia
O topónimo é un diminutivo de parada (latín ): pousada, parada, fonda.
O Penedo, Meangos, Abegondo
O Penedo é un lugar da parroquia de Meangos no concello coruñés de Abegondo, na comarca da Coruña.
Sant Cugat del Vallès
Sant Cugat del Vallès é unha cidade e municipio catalán da provincia de Barcelona. Pertence á comarca do Vallès Occidental. Situado entre a Serra de Collserola e a Serra de Galliners, limita con Barcelona polo sueste.
Historia
miniatura|esquerda|[[Mosteiro de Sant Cugat.]] Cara ao século IV, no lugar onde hoxe se atopa o mosteiro de Sant Cugat, xa se atopaba unha fortaleza romana, posteriormente coñecida como Castrum Octavianum, que protexía o cruzamento da Vía Augusta coa vía de Egara (Terrassa) a Barcino (Barcelona). A tradición cristiá sitúa neste lugar onde, no ano 313 foi martirizado Cucuphas (Cugat), vindo de África para predicar a fe cristiá en territorio romano. A construción do mosteiro no século IX contribuíu ao crecemento do pobo durante a idade media. A principios do século XX, a chegada dos Ferrocarrís de Cataluña en 1917 induciu que o pobo cambiase o seu carácter rural por un máis urbano e estival, coa creación de varios núcleos de casas de veraneo. Durante a República, entre 1936 e 1939 o nome oficial da poboación foi Pins del Vallès.
Trala transición, o municipio acolleu varias institucións importantes, como os estudos de Televisión Española en Cataluña, a sede do C.A.R. (Centro de Alto Rendemento), no que se adestran deportistas de elite, e a sede do Arquivo Nacional de Cataluña.
Actualmente Sant Cugat ten un dos PIB per cápita máis altos de España, así como un elevado índice de natalidade.
Demografía
Na primeira década do século XXI Sant Cugat creceu preto de 30.000 habitantes. No ano 2000 tiña 52.654 habitantes empadroados, mentres que en 2010 a súa poboación é de 81.745 habitantes, 11.600 deles estranxeiros.
A poboación española creceu, pero ao mesmo tempo a poboación de nacionalidade estranxeira tamén creceu notablemente. No 2000 representaba o 4,4% da súa poboación e en 2010 o 14,2%. Destes 11.600 estranxeiros o 46% é procedente de América Latina.
Distritos
miniatura|esquerda|Barrios de Sant Cugat del Vallès. Sant Cugat del Vallès está formado por cinco barrios ou distritos: Sant Cugat del Vallès, Mira-sol, Valldoreix, La Floresta e Les Planes.
Lista de poboación por distritos:
Lugares de interese
280px|miniatura|A Casa Lluch.
Paleolítico
miniatura|180px|Machadas puídas do Xapón O Paleolítico ("pedra antiga" do grego παλαιός "antigo" e λίθος "pedra") é un período prehistórico correspondente ao intervalo que se estende entre a primeira utilización de utensilios de pedra polo ser humano (preto de 2 millóns de anos atrás) ata o comezo do Neolítico (arredor do 10000 a.C.).
Este gran período histórico subdivídese en Paleolítico Inferior (ata hai 300 mil anos atrás) e Paleolítico Superior (ata 10 mil a.C.). (Na Europa e en lugares onde houbo glaciacións, entre o Paleolítico e o Neolítico intercálase o chamado Mesolítico). O Paleolítico coincide co final da época xeolóxica Plistoceno do período xeolóxico Neoxeno. Hai certa discordancia entre os estudosos en canto a esa división, intercalando algúns un Paleolítico Medio entre o Inferior e mais o Superior.
O termo Paleolítico empregouno pola primeira vez polo historiador John Lubbock. Antes do Paleolítico houbo un período prehistórico que algúns historiadores chaman de Eolítico.
Seres humanos do Paleolítico
miniatura|200px|Mulleres e bisontes paleolíticos Foi durante o Paleolítico que o Home sufriu as últimas alteracións fisiolóxicas que culminaran no Homo sapiens, que apareceu aproximadamente hai preto de 300 mil anos. Os homínidos pre-paleolíticos pertencían ao xénero Australophitecus; xa co desenvolvemento de instrumentos, diferénciase o xénero Homo. Ata recentemente considerábase que o Home era o único ser capaz de producir instrumentos, mais descubriuse que certos primates tamén os fabrican.
Entre as características principais do período, poden citarse a economía recolledora ou cazadora e mais o nomadismo. A partir do Homo erectus a caza desenvolveuse, co respectivo desenvolvemento de instrumentos de caza, feitos en madeira, ósos ou sílex. Vivindo en pequenos grupos dispersos por grandes territorios, os homes do Paleolítico completaron a difusión por todos os continentes hai preto de 350 mil anos. A organización grupal era fundamental para a caza.
Os rudimentos de linguaxe articulada evolucionaron progresivamente a unha comunicación oral. Foi no Paleolítico cando o Home descubriu como producir o lume.
Os humanos do paleolítico producían pinturas en cavernas, que foron pola primeira vez atopadas por arqueólogos modernos na localidade española de Altamira, en 1879. Esas pinturas probabelmente tiñan a finalidade de maxia simpática.
Especies humanas
Os restos humanos achados son:
Os períodos paleolíticos acostuman a se referir a poboacións fóra de África e case sempre en Europa, onde comezan coa aparición do home de Neanderthal.
Alexisonfire (álbum)
Alexisonfire é o primeiro álbum de estudio da banda de post-hardcore Alexisonfire. Foi sacado o 9 de setembro de 2002. Vendéronse unhas 50,000 unidades no Canadá, obtendo así un disco dourado. Os membros do grupo Chris Steele, Wade MacNeil e Jesse Ingelevics tiñan só dezasete anos cando gravaron o álbum.
A fotografía da capa foi feita polo cantante George Pettit na Escola Pública Ferndale en St.Catharines, Ontario.
Proxecto Perseus
Perseus Project é un proxecto de biblioteca dixital da Universidade Tufts que reúne unha colección dixital de fontes das Humanidades, presentada polo Departamento de Clásicas. O editor principal do proxecto desde a súa fundación é Gregory Crane, catedrático de devandita universidade.
O proxecto naceu en 1987 coa intención de reunir e ofrecer materiais para o estudo da Antiga Grecia. Publicáronse dous CD-ROM e o denominado Perseus Project Library está dispoñible en Internet desde 1995. O proxecto superou o obxectivo para o que foi creado. As coleccións actuais abarcan os clásicos de Grecia e Roma, o Renacemento inglés, os documentos de Edwin Bolles e a historia da Universidade Tufts, ademais de ferramentas auxiliares como dicionarios e enciclopedias.
O Perseus Project é partidario do código aberto e publica os textos que están en dominio público en formato XML dispoñíbel para a súa descarga.
Miera
250px|miniatura|Vista de Linto desde La Cárcoba. Miera é un concello de Cantabria, en España, pertencente á comarca de Trasmiera. Tiña unha poboación de 410 habitantes en 2015.
Atópase no val do Miera e limita ao norte con Liérganes e Riotuerto, ao leste con Arredondo, ao sur con Soba e San Roque de Riomiera e ao oeste con Santa María de Cayón.
Está formado polas localidades de Ajanedo, La Cantolla, La Cárcoba, Irías, Linto, Mirones, Mortesante, Los Pumares, Solana, La Toba e La Vega. A capital é La Cárcoba.
Alexandre Desplat
Alexandre Michel Gérard Desplat, nado en París o 23 de agosto de 1961, é un compostir francés de ascendencia grega de bandas sonoras.
Traxectoria
Gañou dous premios Óscar pola súa banda sonora de The Grand Budapest Hotel e The Shape of Water. Foi nomeado noutras once ocasións ós Oscar, obtivo doce nomeamentos ós BAFTA (gañando tres), quince nomeamentos ós Globos de Ouro (gañando dous), nove nomeamentos aos César (tres premios) e oito nomeamentos ós Grammy (gañando dous). Entre as composicións de Desplat destacan traballos para filmes de Hollywood, con éxitos comerciais e independentes como The Queen, The Golden Compass, O curioso caso de Benjamin Button, The Twilight Saga: New Moon, Fantastic Mr. Fox, Harry Potter e as reliquias da morte (1ª parte) e 2ª parte, The King's Speech, Moonrise Kingdom, Argo, Rise of the Guardians, Zero Dark Thirty, Godzilla, The Imitation Game, Unbroken, Pinocchio e The French Dispatch.
Patan
Patan (devanágari: पाटन) é unha cidade do Nepal situada no Val de Katmandú, a orelas do río Bagmati, no distrito de Lalitpur. Tanto o nome Patan (पातन) como o de Lalitpur (लालितपुर) utilízanse para denominar a cidade. En 2001 tiña 162.991 habitantes.
A histórica Praza de Durbar de Patan forma parte do conxunto denominado Val de Katmandú, declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en 1979.
Matías Prats Luque
Matías Prats Luque, nado en Madrid o 14 de novembro de 1950, é un xornalista español, ó igual que o seu pai Matías Prats Cañete, e o seu fillo, Matías Prats Chacón.
Traxectoria
Licenciado en Dereito e en Xornalismo comenzou a súa carreira na emisora de radio La Voz de Madrid. En 1975 pasa á canle pública La 2 de Televisión Española con Redacción Noche de Joaquín Arozamena.
Como xornalista deportivo estivo presente en acontecementos como 8 Xogos Olímpicos, Mundiais de Fútbol, o Torneo de Roland Garros, Wimbledon, a Copa Davis e torneos de golf coma o Masters de Augusta ou a Ryder Cup. En 1990 dirixe en TVE Estudio Estadio, do que era presentador entre 1981 e 1993 e máis tarde Fútbol de Primera e Sólo goles (1994).
En 1991 incorpórase como presentador á primeira edición do Telediario de Televisión Española. A canle de televisión Antena 3 fíchao en 1998, para presentar os informativos (Antena 3 Noticias) da edición do mediodía, para pasar a continuación á segunda edición, da que segue á fronte actualmente. En 2006, compaxina a presentación da segunda edición das noticias coa de Territorio Champions.
É fillo do coñecido xornalista Matías Prats Cañete e o seu fillo é Matías Prats Chacón. É coñecido tamén, no mundo publicitario, por anunciar La Cuenta Naranja do grupo holandés ING.
Navid
Navid foi u satélite artificial da Universidade de Ciencia e Tecnoloxía de Irán lanzado o 3 de febreiro de 21012 mediante un foguete Safir 1B desde o centro de lanzamento de Semnan.
Características
Navid foi un satélite de observación terrestre inxectado nunha órbita de 250 x 370 km. foi construído por estudantes da Universidade de Ciencia e Tecnoloxía de Irán e levaba a bordo unha cámara pancromática capaz de tomar imaxes cunha resolucion de 400 m. O satélite tiña 50 kg. Reentrou na atmosfera o 2 de abril de 2012.
Sancia di Castiglia
Sancia di Castiglia (en galego Sancha de Castela) é unha ópera seria en dous actos con música de Gaetano Donizetti sobre un libreto de Pietro Salatino. Foi estreada o 4 de novembro de 1832 no Teatro San Carlo de Nápoles baixo a dirección de Nicola Festa.
Joseph Plunkett
Joseph Mary Plunkett (en irlandés Seosamh Máire Pluincéid), nado en Dublín (Irlanda) o 21 de novembro de 1887 e finado na prisión de Kilmainham (Dublín) o 4 de maio de 1916 executado tralo Alzamento de Pascua, foi un nacionalista irlandés, poeta, xornalista, e un dos líderes do Alzamento de Pascua de 1916.
Jeremy Lamb
Traxectoria
Lamb foi ó Norcross High School da súa vila natal, onde foi capitán do equipo de baloncesto, e fixo 20 puntos e 6 rebotes por partido, liderando a Norcross ó campionato rexional, ó Elite 8 dos playoffs do Estado, e a unha marca final de 27-3. Tras chamar a atención do adestrador Jim Calhoun, uniuse ós UConn Huskies para a universidade.
Durante o seu primeiro ano en Connecticut, Lamb xogou en todos os partidos. Acadou 11.1 puntos por partido, segundo máximo anotador do equipo tras Kemba Walker. Conseguiu a máxima anotación da súa carreira contra Marquette o 25 de xaneiro de 2011, tras anotar 24 puntos. No torneo da Big East de 2011, Lamb fixo 14.2 puntos e axudou ós Huskies a gañar o torneo, e conseguir a terceira praza para o Torneo da NCAA.
No Torneo da NCAA de 2011, Lamb aumentou a súa anotación ata 16.2 puntos por partido, e igualou a súa máxima anotación con 24 puntos contra San Diego State no Sweet 16, o 24 de marzo de 2011. No partido polo título nacional, anotou 12 puntos e capturou 7 rebotes na vitoria dos Huskies contra Butler por 53-41.
A tempada de 2011-12 foi algo decepcionante para Lamb e para UConn. Malia o gran talento do equipo, non puideron conseguir unha marca positiva de vitorias durante a tempada regular, e foron eliminados na primeira rolda do Torneo da NCAA tras perder contra os Iowa State Cyclones. Tras a tempada de 2012, Lamb declarouse elixible para o Draft da NBA de 2012.
NBA
O 28 de xuño de 2012, Lamb foi elixido na 12ª posición do Draft da NBA de 2012 polos Houston Rockets. O 27 de outubro de 2012, Lamb foi traspasado ós Oklahoma City Thunder xunto a Kevin Martin e varias futuras eleccións do Draft a cambio de Cole Aldrich, Daequan Cook e James Harden.
O 25 de xuño de 2015, Lamb foi traspasado ós Charlotte Hornets a cambio de Luke Ridnour e unha elección da segunda rolda do Draft de 2016. O 2 de novembro e 2015, acordou unha extensión de contrato cos Hornets por tres anos e 21 millóns de dólares.
O 7 de xullo de 2019, Lamb asinou cos Indiana Pacers.
O 8 de febreiro de 2022, Lamb foi traspasado xunto a Domantas Sabonis, Justin Holiday e unha elección da segunda rolda do Draft de 2023 ós Sacramento Kings, a cambio de Tyrese Haliburton, Buddy Hield e Tristan Thompson.
Macbeth (Bloch)
Argumento
A historia é esencialmente a da obra de Shakespeare, cos cinco actos comprimidos en tres. A ópera contén sete tableaux, co preludio comprendendo a primeira escena, e cada un dos tres actos formados por dúas escenas.
Á volta dun combate vitorioso, Macbeth e Banco encontran a tres bruxas que saúdan a Macbeth como futuro rei de Escocia. Cando se anuncia a chegada do rei Duncan, Lady Macbeth ambiciosa e ávida de poder, incita ao seu marido a que actúe.
A Pereira, Meangos, Abegondo
A Pereira é un lugar da parroquia de Meangos no concello coruñés de Abegondo, na comarca da Coruña.
A Voutureira, Chouzán, Carballedo
A Voutureira é un lugar da parroquia de Chouzán, no concello de Carballedo, na comarca de Chantada. Segundo o IGE, en 2015 tiña 8 habitantes (7 homes e 1 muller). En 2016 tiña 9 habitantes, 7 homes e 2 mulleres segundo o INE.
Heikki Suolahti
Heikki Theodor Suolahti, nado o 2 de febreiro de 1920 en Helsinqui (Finlandia) e finado na mesma cidade o 27 de decembro de 1936, foi un compositor finlandés, considerado un dos grandes talentos da historia da música do seu país. Nado nunha familia cultural da capital finlandesa, Suolahti formouse musicalmente na súa cidade natal e realizou viaxes por Europa. A pesar de que era un compositor practicamente autodidacta, a calidade da súa obra chamou a atención de Jean Sibelius.
Debido á súa prematura morte, Suolahti non puido presenciar a estrea de ningunha das súas composicións e a súa obra non é moi extensa. Con todo, puido finalizar a Sinfonia piccola, a súa obra máis coñecida, e bosquexara unha nova sinfonía e unha ópera no momento da súa morte. As súas composicións, encadradas dentro do romanticismo, están influenciadas pola música de Richard Wagner, de quen era admirador.
Orixes familiares
Heikki Suolahti naceu no seo dunha familia cultural musical en Helsinqui o 2 de febreiro de 1920. Foi o cuarto e último fillo do maior xeneral de Medicina e político Eino Suolahti e da violinista Anna Forsell, que tiveron ademais unha filla, Elli, e dous varóns máis, Lauri e Eino. Por parte da nai, estaba unido aos descendentes de Erik Stenroth; a súa bisavoa era Ulrika Lovisa Stenroth, mentres que o seu pai pertencía a unha antiga familia finlandesa, os Palander, da que moitos dos seus membros acadaron renome no ámbito académico.
As raíces musicais de Suolahti proveñen da familia da nai; de feito, a súa tía Elli Forsell-Rozental fora unha coñecida cantante de ópera, e a súa nai, logo de formarse na Helsingin musiikkiopisto (actualmente Sibelius- Akatemia) marchou dous anos a Múnic para continuar a súa formación. De volta no seu país, gañou unha praza como violinista na Helsingin kaupunginorkesteri, posto que tería que abandonar a causa dunha lesión.
Músico precoz
miniatura|250px|[[Arvo Laitinen foi un dos mentores de Heikki Suolahti no Conservatorio de Helsinqui.]] O seu fogar proporcionoulle a Erkki Suolahti unha contorna favorable tanto dende o punto de vista espiritual como dende o económico para desenvolver o seu interese pola música, e amosou as súas aptitudes musicais a unha idade moi temperá, dicíndose mesmo que aprendeu a cantar antes que a falar. Súa nai animouno a involucrarse na música, e todos os estímulos musicais dispoñibles estiveron á súa disposición, dende a asistencia a concertos e óperas que se celebraban en Helsinqui, así como aos seus ensaios, seráns de música de cámara na casa familiar, unha gran colección de partituras na casa, ou a realización de viaxes de estudos por Europa, entre as que se inclúen dúas viaxes a Alemaña. Suolahti de feito aprendeu a ler música seguindo as partituras dos cuartetos que se tocaban neses seráns.
Sendo neno era un líder entre os seus compañeiros e foi membro dos Boy Scouts, ademais de participar en representacións teatrais e dirixir unha pequena orquestra integrada por amigos seus. O seu interese polo teatro e a música, en especial a de Richard Wagner, facía presaxiar en Suolahti un futuro como compositor de ópera
Suolahti estudou na Helsingin Suomalainen Yhteiskoulu (Escola Mixta Finlandesa de Helsinqui) ata 1936, e comezou a súa formación musical na Escola de Música de Helsinqui aos nove anos, estudando piano con Ines Durchmall. Tamén estudou piano, órgano e teoría musical no Conservatorio de Helsinqui con Arvo Laitinen.
Se ben os seus progresos co piano foron destacados, o seu interese axiña se dirixiu cara á teoría musical, e aínda que non recibiu leccións de composición por parte de Laitinen, este si que o aconsellou nesta vía. O seu interese pola análise e a lectura de partituras, xunto coa súa admiración pola obra de Wagner, levárono a estudar as súas óperas e a memorizar todos os temas principais da tetraloxía Der Ring des Nibelungen.
Entre os dez e os once anos realizou os seus primeiros bosquexos de composicións, e aos doce compuxo o seu primeiro poema sinfónico, Hades, escrito para grande orquestra sinfónica. Con todo, o seu maior proxecto dos seus primeiros anos foi Pärttylin yö, unha ópera en tres actos para a que el mesmo escribiu o libreto, pero que deixaría abandonada.
En 1935 realizou unha viaje a Bayreuth; con todo, nese intre non había programada ningunha representación, polo que os seus pais prometéronlle unha viaxe para asistir ao festival cando se graduase, o que debía ocorrer en 1937. Nesta viaxe a terras alemás, aínda así, puido asistir ao Festival Lohengrin en Colonia.
Morte
Suolahti morreu o 27 de decembro de 1936 por complicacións causadas pola inflamación do apéndice. A súa prematura morte impediu que puidese gozar da viaxe ao Festival de Bayreuth no verán de 1937 que lle prometeran seus pais como agasallo de estudante. O seu funeral tivo lugar o 2 de xaneiro de 1937, converténdose tamén no evento da estrea dalgunhas das súas composicións, ao interpretar Gertrude Wichman o seu Agnus Dei, e varios membros da Helsingin kaupunginorkesteri interpretaron un movemento do seu cuarteto en sol menor.
Características e influencias
A obra de Heikki Suolahti é descrita como romántica, reflectindo tamén un optimismo xuvenil. Se ben debido á súa prematura morte non é moi extensa e ningunha das súas composicións foron escoitadas en público antes da súa morte, a calidade da súa obra exemplifícase coa admiración que expresou Jean Sibelius pola súa música logo de ter escoitado a súa única sinfonía completa, remitíndolle unha carta á súa nai datada o 12 de marzo de 1938 na que dicía:
Os grandes desafíos compositivos de Suolahti están relacionados coa súa gran dedicación por ler partituras de grandes obras como as óperas de Richard Wagner, chegando a memorizar todos os temas principais de Der Ring des Nibelungen. Outra influencia musical para o xove compositor foi o seu compatriota Jean Sibelius, con cuxa música tamén entrou en contacto. Con todo, pode considerarse que foi un compositor autodidacta, xa que os seus estudos de composición terían consistido en realizar ensaios de composición, así como familiarizarse con estruturas musicais e o mundo sonoro da orquestra.
En palabras de Kimmo Korhonen:
A súa obra, esquecida durante décadas ata o seu redescubrimento na primavera de 2017, encóntrase arquivada na biblioteca da Universidade de Helsinqui.
Lista de obras
Consérvanse un total de 25 obras finalizadas de Suolahti, 20 obras bosquexadas, así como sete composicións perdidas. Entre as súas obras a grande escala, a máis coñecida é a súa Sinfonia piccola, composta entre 1935 e 1936, os seus cuartetos en sol menor (1933) e en dó maior (1936), os concertos para piano (1933) e violín (1936). Entre as súas obras inacabadas ou planeadas encóntranse as óperas Ben-Hur e Kyllikki ja Lemminkäinen, así como unha segunda sinfonía e o ballet Uponnut kaupunki, estas dúas últimas inacabadas. O seguinte cadro amosa todas as composicións conservadas de Suolahti ordenadas por xénero e que se conservan no arquivo da Biblioteca Nacional de Finlandia:
Homenaxes e legado
Se ben o enterro de Heikki Suolahti foi o primeiro evento no que se homenaxeou e se escoitou por primeira vez a música do novo compositor, pouco máis dun ano despois da súa morte, o 3 de febreiro de 1938, recibiu a súa primeira homenaxe pública cando a Helsingin Kaupunginorkesteri realizou un concerto no que interpretaron varias composicións súas, entre elas a estrea da súa Sinfonia piccola baixo a dirección de Taumo Hannikainen, así como tres cancións con acompañamento orquestral interpretadas por Irja Aholainen. . A edición de 2020 do Festival de Música de Iittala, en Hämeenlinna, rendeulle homenaxe a Suolahti cun concerto que incluíu obras para violín e piano, soprano, así como o seu cuarteto núm. 3, que foi interpretado polo Soma Quartet, sendo toda a música interpretada por músicos novos con idades por debaixo dos 20 anos.
En 1959 a editorial británica Boosey & Hawkes publicou en Nova York a súa Sinfonia piccola nunha edición realizada por Thor Johnson. A obra ten sido gravada por numerosas orquestras novas, especialmente dos Estados Unidos. Boosey & Hawkes, xunto coa Asociación Nacional de Orquestras Novas do Reino Unido, incluíu esta obra no seu catálogo de música para orquestras novas.
Antonio Bacelar
O nome de Antonio Bacelar pode referirse a:
Javier Alonso Salgueiro
Javier Alonso Salgueiro, nado en Chaín (Gondomar) o 20 de agosto de 1951 e finado en Vigo o 4 de outubro de 1989, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Entrou de aprendiz en Hijos de J. Barreras en 1968. Ingresou no PCE. Participou nas folgas de 1971. Foi condenado polo Tribunal de Orde Pública en 1972 por propaganda ilegal e manifestación non pacifica. Fixo o servizo militar en San Fernando e Ferrol. En 1973 foi trasladado á Prisión de Pontevedra como preso político. En xuño de 1976 foi readmitido en Barreras. Nese ano foi nomeado secretario do PCG de Val Miñor. Formou parte da Plataforma Veciñal Independente e foi elixido concelleiro de Gondomar nas primeiras eleccións democráticas. Morreu nun accidente laboral en 1989.
Recoñecementos
O Concello de Gondomar nomeouno Fillo predilecto o 1 de xullo de 1993.
Hockeyallsvenskan
A HockeyAllsvenskan é a segunda categoría do hóckey sobre xeo sueco por detrás da Svenska hockeyligan (SHL). Na tempada 2012-13, a HockeyAllsvenskan tivo a maior asistencia media de todas as ligas de segunda categoría de Europa, cunha media de 3.227 espectadores por partido. Dende a tempada 2009–10, a liga consiste en catorce equipos.
Molledo
250px|thumb|Situación do concello en [[Cantabria.]] Miera é un concello de Cantabria, en España, pertencente á comarca do Besaya. Tiña unha poboación de 1.595 habitantes en 2015.
Limita ao norte e oeste co municipio de Arenas de Iguña, ao sur con Bárcena de Pie de Concha e San Miguel de Aguayo e ao leste con Luena. Este concello ten ademais un enclave entre Bárcena de Pie de Concha e Pesquera.
Está formado polas localidades de Cobejo, Helguera, Molledo, San Martín de Quevedo, Santa Cruz, Santa Olalla e Silió.
Paracetamol
miniatura|[[4-nitrofenol, precursor da síntese de p-acetaminofeno.]] O paracetamol (DCI) ou acetaminofén (acetaminofeno) é un fármaco con propiedades analxésicas, sen propiedades antiinflamatorias clinicamente significativas. Actúa inhibindo a síntese de prostaglandinas, mediadores celulares responsables da aparición da dor. Ademais, ten efectos antipiréticos. Preséntase habitualmente en forma de cápsulas, comprimidos, supositorios ou pingas de administración oral.
É un ingrediente frecuente dunha serie de produtos contra o arrefriado común e a gripe. A dose estándar é case segura, pero o seu baixo prezo e ampla dispoñibilidade deron como resultado frecuentes casos de sobredosificación. Nas doses indicadas o paracetamol non afecta á mucosa gástrica nin á coagulación sanguínea ou os riles, pero si ao fígado, severamente.
A diferenza dos analxésicos opioides, non provoca euforia nin altera o estado de humor do paciente. Do mesmo xeito que os antiinflamatorios non esteroideos (AINEs), non se asocia con problemas de adicción, tolerancia e síndrome de abstinencia.
Os nomes paracetamol e acetaminofén pertencen á historia deste composto e proveñen da nomenclatura tradicional da química orgánica, N-acetil-para-aminofenol e para-acetil-aminofenol.
Historia
Na antigüidade e durante o Medievo, os únicos axentes antipiréticos coñecidos eran compostos presentes na cortiza do salgueiro (unha familia de compostos coñecidos como salicilinas, os cales finalmente deron lugar ao ácido acetilsalicílico), e outros contidos na cortiza da quina. A cortiza da quina así mesmo era usada para a obtención de quinina, composto con actividade antimalaria. A quinina en si mesma tamén ten actividade antipirética. Os esforzos para illar e purificar a salicilina e o ácido salicílico tiveron lugar durante mediados e finais do século XIX.
Cando a quina empezou a escasear na década de 1880, a xente empezou a buscar alternativas. Dous axentes antipiréticos alternativos foron desenvolvidos nos anos 1880: a acetanilida en 1886 e a fenacetina en 1887. Nese momento, o paracetamol xa fora sintetizado por Harmon Morse de Northrop mediante a redución do p-nitrofenol en ácido acético glacial. Este feito produciuse en 1873, pero o paracetamol non se usou con fins médicos durante dúas décadas. En 1893, o paracetamol foi atopado nos ouriños de persoas que inxeriran fenacetina e foi illado como un composto branco e cristalino de sabor amargo. En 1899, o paracetamol foi identificado como un metabolito da acetanilida. Devandito descubrimento foi amplamente ignorado naquel momento.
miniatura|200px|Julius Axelrod, galardoado co Premio Nobel de Medicina en [[1970.]]
En 1946, o Instituto para o Estudo de Drogas Analxésicas e Sedantes outorgou unha subvención ao Ministerio de Sanidade de Nova York para estudar os problemas asociados co uso de analxésicos. Bernard Brodie e Julius Axelrod foron asignados para investigar por que compostos non relacionados coa aspirina daban lugar a metahemoglobinemia, unha síndrome non letal consistente na deformación da molécula da hemoglobina e por tanto causante da súa incapacidade para transportar osíxeno de forma efectiva. En 1948 ambos os investigadores relacionaron o uso da acetanilida coa metahemoglobinemia e deduciron que o seu efecto analxésico era debido ao seu metabolito paracetamol. Propuxeron o uso de paracetamol (acetaminofén) xa que este non tiña os efectos tóxicos da acetanilida.
O paracetamol foi posto á venda nos Estados Unidos en 1955 baixo o nome comercial Tylenol. En 1956, pastillas de 500 mg de paracetamol puxéronse á venda no Reino Unido baixo o nome de Panadol, producido por Frederick Stearns & Co, unha filial de Sterling Drug Inc. Ao principio Panadol estivo dispoñible unicamente con receita médica, para o alivio da dor e a febre, e foi anunciado como "inocuo para o estómago", debido a que outros analxésicos da época contiñan ácido acetilsalicílico, un irritante coñecido do estómago, pero xa en abril do 2009 a Administración de Alimentos e Medicamentos de EUA obriga a fabricantes a informar que o paracetamol, cando se administra en doses moi altas ou xunto con bebidas alcohólicas, pode ser altamente tóxico e potencialmente mortal, en virtude dos danos que pode causar ao fígado. En xuño de 1958 comercializouse unha formulación para nenos, Panadol Elixir. En 1963 o paracetamol engadiuse ao vademécum británico, e desde entón popularizouse como un analxésico con poucos efectos secundarios e con poucas interaccións con outros medicamentos.
A patente sobre o paracetamol expirou nos Estados Unidos, e varios xenéricos están amplamente dispoñibles baixo a Acta de Competitividade de Prezos e a Lei de Restauración de Patentes de 1984, aínda que certos preparados de Tylenol estiveron protexidos até o 2007. Nos EUA, a patente número 6.126.967 do 3 de setembro de 1998 foi concedida para a "liberación estendida de preparados de acetaminofén".
Dispoñibilidade comercial
esquerda|miniatura|180px|Supositorios de paracetamol. Normalmente comercialízase como suspensión líquida, en comprimidos ou como supositorio.
O Panadol, que se vende en Europa, América Latina, Asia e Australia, é a marca máis estendida, vendida en máis de 80 países. En Norteamérica, o paracetamol véndese como xenérico ou baixo varias marcas: por exemplo Tylenol (McNeil - PPC, Inc), Anacin 3 e Datril.
Nalgunhas formulacións o paracetamol combínase co opioide codeína, ás veces chamado co-codamol, por exemplo o Algidol (Almirall) en España, o que o converte en máis tóxico. Nos Estados Unidos e no Canadá véndese como Tylenol 1/2/3/4; nos Estados Unidos só se pode adquirir con receita médica, o contrario que no Canadá. No Reino Unido e noutros moitos países, esta combinación véndese como Tylex CD e Panadeine. Outras marcas dispoñibles son: Captin, Disprol, Dymadon, Fensum, Hedex, Mexalen, Nofedol, Pediapirin, Atamel e Perfalgan. En España pode adquirirse indistintamente como xenérico ou como medicamento "de marca", como o moi coñecido Efferalgan de (Upsa Laboratoires), Termalgin (Novartis), Gelocatil ou Frenadol (composto con Dextrometorfano, ácido ascórbico e clorfenamina comercializado por McNeil).
Tamén se pode combinar con oxicodona, por exemplo o Percocet nos Estados Unidos.
Síntese
As reacción do p-aminofenol con anhídrido acético, produce a acetilación do primeiro, obténdose como produtos o paracetamol e ácido acético.
miniatura|400px|[[Síntese química do paracetamol.]]
Aínda que convén protexer o grupo hidroxilo fenólico debido ao seu maior poder nucleófilo, respecto ao nitróxeno anilínico.
Farmacodinamia
Durante moito tempo creuse que o mecanismo de acción do paracetamol é similar ao do ácido acetilsalicílico (AAS). É dicir, que actúa reducindo a síntese de prostaglandinas, compostos relacionados cos procesos febrís e a dor, inhibindo a cicloosixenase (COX).
Con todo, hai diferenzas importantes entre os efectos do ácido acetilsalicílico e o paracetamol. As prostaglandinas participan nos procesos inflamatorios, pero o paracetamol non presenta actividade antiinflamatoria apreciable. Ademais, a COX tamén participa na síntese de tromboxanos que favorecen a coagulación do sangue; o AAS ten efectos anticoagulantes, pero o paracetamol non. Finalmente, o AAS e outros AINEs son prexudiciais para a mucosa gástrica, onde as prostaglandinas desempeñan un papel protector, pero neste caso o paracetamol é seguro.
Desta forma, mentres o AAS actúa como un inhibidor irreversible da COX e bloquea o centro activo da encima directamente, o paracetamol bloquéaa indirectamente e este bloqueo é inútil en presenza de peróxidos. Isto podería explicar por que o paracetamol é eficaz no sistema nervioso central e en células endoteliales, pero non en plaquetas e células do sistema inmunitario, as cales teñen niveis altos de peróxidos.
Swierkosz et al.  (2002) atopou evidencias que indican que o paracetamol inhibe unha variante da encima COX que é diferente ás variantes COX-1 e COX-2, denominada agora COX-3. O seu mecanismo de acción exacto non é ben comprendido aínda, pero futuras investigacións poden esclarecelo.
Farmacocinética
miniatura|200px|dereita|Modelo tridimensional da [[molécula de paracetamol: negro - carbono branco - hidróxeno vermello - osíxeno azul - nitróxeno]] O paracetamol absórbese rápida e completamente por vía oral, e bastante ben por vía rectal, tendo a vantaxe de evitar o primeiro paso hepático. Existen tamén preparacións intravenosas. As concentracións plasmáticas máximas alcánzanse en función da forma farmacéutica, cun tempo, até a concentración máxima, de 0,5-2 horas. O paracetamol distribúese rapidamente por todos os tecidos. As concentracións son similares no sangue, a saliva e o plasma. A taxa de unión ás proteínas plasmáticas é baixa.
A biodispoñibilidade é moi elevada (próxima ao 100%), sendo a biodispoñibilidade por vía oral do 75-85%. O paracetamol metabolízase principalmente a nivel do fígado. As dúas principais rutas metabólicas son a glucuro e sulfuroconxugación. Esta última vía satúrase rapidamente con doses superiores ás terapéuticas. Soamente unha pequena proporción se metaboliza mediante o sistema encimático do citocromo P450 no fígado, por acción das oxidases mixtas, xerando un intermedio reactivo, N-acetilbenzoquinoneimida que en condicións normais é inactivado (se detoxifica) por reacción cos grupos sulfhidrilo do glutatión e eliminado nos ouriños conxugado con cisteína e ácido mercaptúrico. Pola contra, durante as intoxicacións graves aumenta a cantidade deste metabolito tóxico.
A eliminación é principalmente urinaria. O 90% da dose inxerida elimínaa o ril en 24 horas, principalmente como glicurónidos (60 a 80%) e sulfoconxugados (20 a 30%). Menos do 5% elimínase sen modificar. A semi-vida de eliminación do paracetamol é de 2-4 horas nos pacientes coa función hepática normal, sendo practicamente indetectable no plasma 8 horas despois da súa administración. Nos pacientes con disfunción hepática a semi-vida aumenta substancialmente, o que pode ocasionar o desenvolvemento dunha necrose hepática.
Consideracións xerais
O paracetamol ten un índice terapéutico moi axustado. Isto significa que a dose normal (un máximo ao día de 4 gramos en adultos) é próxima á sobredose ., facendo del un composto perigoso. Unha dose única de paracetamol de 10 g ou doses continuadas de 5 g/día nun non consumidor de alcol con boa saúde, ou 4 g/día nun consumidor habitual de alcol, poden causar danos importantes no fígado. Sen un tratamento adecuado no momento oportuno, a sobredose ou a dose case normal de paracetamol pode dar como resultado un fallo hepático (insuficiencia hepática) seguido da morte inevitable. Debido á ampla dispoñibilidade sen receita do paracetamol (acetaminofen) -como Especialidade Farmacéutica Publicitaria, EFP=OTC (OTC nos EEUU)-, este utilizouse en moitos intentos de suicidio. O antídoto específico da intoxicación por paracetamol - ou acetaminofen - é a Acetil-Cisteína por vía intravenosa. A FDA -axencia para medicamentos e alimentos dos EEUU - pediu a todos os laboratorios que deixasen de comercializar paracetamol - acetaminofen - en doses unitarias superiores a 650 mg; doses totais diarias de 3.000 mg (3gr) poden ser moi tóxicas ou mortais para algunhas persoas.
O paracetamol non debe tomarse tras consumir alcol, debido a que o fígado, cando está metabolizando o alcol, non pode metabolizar simultaneamente o paracetamol, aumentando por tanto o risco de hepatotoxicidade. Usado responsablemente, o paracetamol é un dos tratamentos máis seguros dispoñibles para a analxesia. O composto carece de efectos sobre o sistema da cicloosixenase, por tanto non ten efectos negativos sobre o esófago, estómago, intestino delgado ou intestino groso, ao contrario que os AINEs. Ademais, os pacientes con enfermidadees do ril poden tomar paracetamol mentres que os AINEs poden provocar insuficiencia renal aguda a certos pacientes. Ademais, o paracetamol ten poucos problemas de interacción con outros medicamentos.
A potencia do analxésico é equivalente, cando non hai inflamación, á dos AINEs, sempre que a dose de paracetamol sexa a adecuada. Un gramo diario de paracetamol ten un efecto analxésico equivalente ao dos AINEs, por exemplo en osteoartritis (En España, artroses). Cando se administra simultaneamente con 50 mg do antidepresivo tricíclico amitriptilina dúas veces ao día, dita combinación é tan eficaz como a de paracetamol e codeína, pero non perde efectividade co tempo como ocorre coa administración crónica de narcóticos. A diferenza do ácido acetilsalicílico, o paracetamol non contribúe ao síndrome de Reye en nenos con enfermidades víricas. Estes factores fixeron do paracetamol o analxésico preferido para pacientes hospitalizados en casos de dor suave a moderado, ademais de ser o analxésico máis utilizado en pacientes ambulatorios.
O paracetamol é extremadamente tóxico para os cans, gatos etc. e non debería serlles administrado baixo ningunha circunstancia. Calquera caso sospeitoso debería ser tratado por un veterinario para proceder á desintoxicación. O tratamento en gatos é moi similar ao dos humanos.
Mecanismo da toxicidade
Como se mencionou anteriormente, o paracetamol é metabolizado a compostos inactivos por combinación con sulfato e ácido glicurónico, sendo unha pequena parte metabolizada polo sistema do citocromo P450. Este oxida ao paracetamol para producir un intermedio moi reactivo, a imina N-acetil-p-benzoquinoneimina (NAPQI). En condicións normais, a NAPQI neutralízase por acción do glutatión.
En episodios de toxicidade por paracetamol, as vías metabólicas do sulfato e o glicurónido satúranse e maior cantidade paracetamol desvíase ao sistema do citocromo P450 onde se produce NAPQI. Consecuentemente, as subministracións hepatocelulares de glutatión esgótanse e en NAPQI pode reaccionar libremente coas membranas celulares, causando amplos danos e morte de moitos hepatocitos, dando como resultado necrose hepática aguda. En estudos en animais, debe consumirse o 70% do glutatión hepático antes de que se dea hepatotoxicidade.
Factores de risco
A dose tóxica de paracetamol é moi variable. En adultos, doses únicas por encima de 7,5 g ou 150 mg/kg teñen unha probabilidade razoable de causar hepatotoxicidade. En adultos, doses de máis de 25 gramos son potencialmente letais. Tamén pode darse hepatotoxicidade cando doses pequenas pero múltiples superan ditas cantidades en 24 horas, ou mediante inxesta crónica de pequenas doses. Con todo, a sobredose involuntaria de paracetamol en nenos raramente ten como resultado este tipo de toxicidade. Este feito podería atribuírse en parte ao sistema do citocromo P450, inmaturo aínda nos nenos. O consumo excesivo de alcol pode afectar a función renal e incrementar a toxicidade do paracetamol. Por esta razón, tras grandes inxestas de alcol recoméndanse outros analxésicos como o ibuprofeno ou o ácido acetilsalicílico.
Evolución
As persoas que inxeriron unha sobredose de paracetamol, polo xeral non presentan síntomas durante as primeiras 24 horas. Aínda que inicialmente son síntomas comúns náuseas, vómitos e diaforese, estes remiten pasadas varias horas. Tras aliviarse estes síntomas, os pacientes experimentan unha melloría, podendo chegar a pensar que o peor pasou. Con todo, tras inxerir unha dose tóxica, tras estes síntomas produciríase un fallo hepático.
O dano dáse xeralmente nos hepatocitos a medida que van metabolizando o paracetamol. Con todo, tamén pode darse insuficiencia renal aguda. Isto tamén é causado xeralmente por un fallo hepatorenal ou por un fallo orgánico múltiple. A manifestación clínica principal da intoxicación tamén podería ser a insuficiencia renal aguda. Nestes casos, é posible que o metabolito tóxico sexa producido en máis cantidade nos riles que no fígado.
O prognóstico da sobredose por paracetamol varía dependendo da dose e o tratamento empregado. Nalgúns casos, a necrose hepática masiva dá como resultado un fallo hepático fulminante, con complicacións como hemorraxias, hipoglicemia, insuficiencia renal, encefalopatía hepática, edema cerebral, sepse, fallo orgánico múltiple e morte en poucos días. En moitos casos, a necrose hepática pode continuar, volver a función hepática normal e o paciente pode sobrevivir cunha función hepática normal nun prazo de poucas semanas.
Diagnóstico
Os síntomas claros de toxicidade hepática poden sobrevir nun prazo de 1 a 4 días, aínda que nalgúns casos estes poden ser evidentes en tan só 12 horas. Poden darse molestias no cuadrante dereito superior. Mediante análise pódese determinar a existencia de necrose hepática masiva se se detectan niveis elevados de AST, LT, bilirrubina e tempos de coagulación elevados (concretamente, tempos elevados de protrombina). A hepatotoxicidade do paracetamol pódese diagnosticar se despois dunha sobredose de paracetamol o AST e ALT superan os 1.000 UI/L. Con todo, os niveis de AST e ALT poden superar os 10.000 UI/L. En xeral, na hepatotoxicidade inducida por paracetamol, os niveis de AST son algo superiores aos de ALT.
Existen nomogramas de paracetamol que permiten estimar o risco de toxicidade baseándose na súa concentración en soro sanguíneo tras un determinado número de horas. Para determinar o risco potencial de hepatotoxicidade, o nivel de paracetamol debe ser seguido ao longo do nomograma estándar. Un nivel de paracetamol trazado durante as primeiras horas de inxestión podería subestimar a cantidade real no organismo, debido a que nese momento o paracetamol podería estar aínda absorbéndose no tracto gastrointestinal. Unha demora na determinación do nivel de paracetamol no organismo non é recomendable, debido a que nestes casos as estimacións poderían non ser adecuadas e un nivel tóxico en calquera momento é suficiente para administrar o antídoto.
Medidas de rescate
O tratamento para sobredose de paracetamol, sen complicacións, é similar ao usado noutros medicamentos, un lavado gastrointestinal. Adicionalmente, administrar N-acetilcisteína, xa sexa por vía intravenosa ou oral, axuda moito nestes casos. Hai suficiente marxe para que o médico xulgue neste caso se é necesario un lavado gastrointestinal completo ou basta con administrar carbón activado. A absorción total do paracetamol por parte do tracto gastrointestinal complétase en aproximadamente dúas horas. Nestes casos, o xarope de ipecacuana (un emético) non é efectivo, debido a que induce vómitos e isto o único que fai é atrasar a efectividade do carbón activado e a N-acetilcisteína, ao ter que administralos despois de que finalicen os vómitos. O lavado gástrico é efectivo durante a primeira hora posterior á inxestión. Posterior a iso, non ten utilidade clínica. Normalmente, a administración de carbón activado é máis efectiva que o lavado gástrico. Este absorbe ben o paracetamol, e por tanto redúcese a cantidade que se absorbe no tracto gastrointestinal. Ademais, tamén expón menos risco de aspiración que o lavado gástrico. Hai tempo había certa renuencia a administrar carbón activado, debido ao temor a que tamén absorbese a N-acetilcisteína. Estudos recentes demostraron que a cantidade absorbida por esta vía non supera o 39% cando ambos se administran conxuntamente. Outros estudos mostraron que o carbón activado parece ser beneficioso para o paciente. Hai un consenso xeral en administrar carbón activado durante as primeiras 4 horas trala sobredose; tras este tempo, depende do criterio do médico, pero de todos os xeitos considérase un tratamento benigno. Se hai dúbidas sobre a inxestión de paracetamol xunto a outros medicamentos, entón debe administrarse carbón activado. Hai discrepancias en canto a cambiar a dose de N-acetilcisteína administrada, ou mesmo se esta debe modificarse.
A dose de carbón activado é de 2 g/kg de peso do paciente até un tope de 100 gramos totais. En nenos, a dose é de 1 g/kg. Adminístrase por vía oral e pode ser xunto a auga ou mollo para enmascarar en parte o mal sabor deste.
Acetilcisteína
A N-acetilcisteína (NAC) actúa proporcionando grupos sulfhidrilo para que reaccionen co metabolito tóxico e desta forma non ataquen aos hepatocitos. Se a NAC adminístrase no primeiras oito horas, redúcese notablemente a toxicidade. Se se administra pasadas 8 horas, a súa eficacia redúcese debido a que xa comezou a fervenza de reaccións tóxicas no fígado, e o risco de necrose hepática aumenta considerablemente. A NAC oral é un medicamento seguro, é fiable en casos de sobredoses por paracetamol durante o embarazo e non se dan reaccións adversas con prognóstico fatal. O fabricante recomenda non administrar o NAC se existe unha encefalopatía, debido a que existen razóns teóricas que argüen que dita encefalopatía podería empeorar. A principios de 2004, a Administración de Alimentos e Medicamentos (FDA, polas súas siglas en inglés) estadounidense autorizou o uso, para pacientes con sobredoses de máis de 10 horas, dun preparado de NAC para infusión intravenosa (dose total de 300 mg/kg) durante un período de 20 horas, que carece de efectos piroxénicos. Este preparado usouse con éxito durante anos noutros países, como Australia, Canadá e Gran Bretaña.
Dito tratamento consiste nunha administración inicial de 150 mg/kg durante 15 minutos, seguido de 50 mg/kg durante as catro horas seguintes e finalmente 100 mg/kg durante as 16 horas restantes. A formulación oral tamén pode disolverse, filtrarse e esterilizarse por un farmacéutico do hospital para administración intravenosa. Esta é unha boa opción en casos onde a vía enteral non é viable ou está contraindicada. A administración intravenosa de NAC está relacionada con casos de reacciones alérxicas como choques anafilácticos e broncoespasmos.
Na práctica, se transcorreron máis de 8 horas trala inxestión, o carbón activado non é efectivo e debe administrarse a NAC inmediatamente. Se transcorreron menos de 8 horas, débese administrar carbón activado, empezar a administrar NAC e esperar a ver os niveis de paracetamol. En pacientes cunha sobredose de menos de 8 horas, o risco de hepatotoxicidade é reducido. Se se administran máis de dúas dose de carbón activado debido a que o paciente inxeriu dous ou máis medicamentos, as subseguintes administracións de carbón activado e NAC deben demorarse dúas horas. A NAC é eficaz se se administra con prontitude, pero pode ser efectivo aínda cando transcorresen 48 horas da sobredose.