cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estro
Tanto nas mulleres como nas femias dos grandes primates a este período, que se inicia coa primeira menstruación, denomínase ciclo sexual feminino.
Épocas de celo segundo a duración ou a frecuencia
Hai moitos tipos, dos que os principais son:
Comportamento durante a época de celo
O comportamento durante a época de celo é moi variado segundo a especie. O fundamental é que a femia en celo adoita mostrar unha excitación infrecuente, que adoita afectar case sempre ao comportamento dos machos, e que se reflicte na linguaxe popular; por exemplo, o celo da vaca, o andar á resolta do gando equino ou o asnal, o andar co verroallo do gando ovino e caprino, e a brama dos cervos.
Mark Lipovetsky
Mark Lipovetsky (en ruso: Mарк Наумович Липовецкий), nado en Sverdlovsk o 2 de xuño de 1964, é un crítico cultural ruso, con intereses que abranguen a literatura e o cinema. É un dos maiores especialistas en literatura rusa contemporánea.
Traxectoria
Lipovetsky naceu en 1964 na Unión Soviética, e tras estudar arte na Universidade Pedagóxica de Ekaterinburgo obtivo o título de mestre de literatura.
As súas obras foron nomeadas para o premio Booker ruso (1997) e preseleccionadas para o Premio Bely Andrey (2008). En 2009 Lipovetsky estivo de xurado no premio literario ruso NOS, e no 2011 foi presidente do devandito xurado.
Obras
Lipovetsky escribiu oito libros e coeditou varios volumes sobre cultura rusa.
Avril Lavigne
miniatura|dereita|300px|[[Vancouver.]] miniatura|dereita|300px|Avril Lavigne. miniatura|dereita|300px|[[Beixín.]] miniatura|dereita|300px|[[Río de Xaneiro.]] Avril Ramona Lavigne, nada en Belleville (Ontario) o 27 de setembro de 1984, é unha cantante canadense, pertencente á vaga do xénero musical skate punk. A súa música está catalogada en moitos estilos, é un híbrido de pop-rock, cunhas cancións na súa maioría melódicas pero acompañadas por fortes guitarras.
Traxectoria
Creceu en Napanee, unha vila de Ontario. Xa de nova comezou a cantar gospel no coro da igrexa local, e participaba en festivais e concursos. Tras gañar un con 12 anos, cantou con Shania Twain. Con 16 anos, e sen rematar os seus estudos secundarios, emigrou xunto seu irmán aos Estados Unidos de América para probar fortuna. Nunha viaxe a Nova York foi descuberta po Antonio "LA" Reid (produtor de Pink) mentres cantaba versións de música country na librería Chapters. En breve fichou por Arista Records coa axuda do coñecido compositor Cliff Magnes e con The Matrix no timón empezou a gravación de Let Go onde Avril escribiu a maioría dos temas. O seu primeiro álbum vendeu ata a data 14 millóns de copias, ademais de ser nomeada a 8 premios Grammy.
Aínda que ten fama de rebelde e antipática cos seus fans, o certo é que non deixaron de apoiala alá onde vai, esgotando as entradas dos seus concertos en pouco tempo e imitando ese estilo tan particular.
Coa publicación de Under my Skin, vemos unha Avril máis madura, afastada da súa imaxe rebelde e que se atreve a compoñer temas máis persoais onde reflicte os problemas típicos das rapazas adolescentes.
Discografía
Países de mercado musical: Estados Unidos (EUA), Reino Unido (UK), Canadá (CAN), Australia (AUS), Nova Zelandia (NZ) e México (MEX).
Singles
Países de mercado musical: Estados Unidos (EUA), Reino Unido (UK), Canadá (CAN), Australia (AUS) e México (MEX).
2002
MTV Music Video Award MTV Music Video Award Latin World Music Awards Grammy Awards
2003
Juno Awards Ivor Novello Award Radio Music Awards Grammy Awards American Music Awards
2004
World Music Awards MTV Video Music Awards Latin America Nickelodeon Kids' Choice Awards Much Music Video Awards NRJ Music Awards Common Sense Media Award MTV Video Music Awards American Music Awards Juno Awards
2005
Juno Awards
Ernesto Valverde
Traxectoria
O 3 de decembro de 2012 foi anunciado como adestrador do Valencia CF, en substitución de Mauricio Pellegrino.
O 29 de maio de 2017 fíxose oficial a súa contratación polo FC Barcelona, firmando por dous anos e un terceiro opcional. Chegaba ao club culé en substitución de Luis Enrique, que decidira non continuar como adestrador do Barcelona. O 13 de xaneiro de 2020 foi cesado, logo de quedar eliminado na semifinal da Supercopa de España 2020 fronte o Atlético de Madrid (2–3). Foi substituído por Quique Setién. O seu palmarés co Barcelona consta de dúas ligas (2017–18, 2018–19), unha Copa do Rei (2017–18) e unha Supercopa de España (2018).
Aral
O topónimo Aral pode referirse a:
José María Lasarte
José María Lasarte Arana, nado en Donostia en 1912 e finado o 20 de decembro de 1974, foi un avogado e político do País Vasco, militante do nacionalismo vasco.
Traxectoria
Militante do Partido Nacionalista Vasco e do sindicato ELA-STV, do que foi asesor xurídico. Na súa mocidade presidiu as Mocidades Vascas en San Sebastián. Defendeu en xuízo aos alcaldes militantes do partido que se enfrontaron ao goberno da Confederación Española de Derechas Autónomas (CEDA) en 1933, e foi elixido deputado por Guipúscoa nas eleccións xerais de 1936.
Ó rematar a guerra civil marchou ó exilio a París, onde organizou o Servizo Secreto Vasco que se puxo en contacto cos servizos franceses, visitou as agrupacións vascas de exiliados de Nova York e Montevideo, e en 1944 foi un dos representantes vascos que asinou o pacto Galeusca. En 1945 pronunciou un discurso nas Cortes da República española no exilio en representación da minoría vasca, e en outubro de 1947 representou ao seu partido no pleno de Esquerra Republicana de Catalunya en Montpellier.
Foi conselleiro de gobernación do Goberno de Euskadi no exilio (1946-1952) á morte de Eliodoro da Torre, creou a Oficina de Prensa de Euskadi e mantivo relacións coa Internacional Demócrata Cristiá. En 1952 dimitiu do seu cargo e estableceuse en Caracas (Venezuela) onde se dedicou ó exercido da avogacía. Á súa volta do exilio dedicouse a refacer o PNV e a promover a cultura vasca e as relacións entre vascos e cataláns.
Lingua keta
O keto (ou ket, ou queto), anteriormente coñecido como ienisei ostiak, é unha lingua illada siberiana, a última supervivente da familia de linguas ieniseianas.
Houbo intentos por expertos soviéticos de estableceren unha relación entre a lingua keta e o burushaski, e mesmo coas linguas sino-tibetanas. Pero a maioría dos autores inclúeno na suposta familia das linguas dené-caucasianas.
Hoxe en día hai pouco máis de 200 falantes da lingua keta. Realizáronse esforzos para introducir a lingua nas gardarías e nos colexios. A vila de Kellog, en Rusia, é o único lugar onde o keta aínda se ensina nas escolas. Aos alumnos subminístranselle libros especiais para os graos de segundo a cuarto, pero despois deses graos só hai bibliografía rusa para estudar a cultura keta. A día de hoxe non se coñecen falantes monolingües, polo que se teme que desapareza.
O número de compoñentes do pobo keta que teñen como lingua materna este idioma descendeu desde os 1 225 en 1926 até os 537 en 1989 e os 213 en 2010.
Outra lingua pertencente á familia ieniseiana, o yugh, extinguiuse recentemente.
Investigacións sobre a lingua
As primeiras notas sobre o keta (Путешествия по разным провинциям Русского Государства) foron publicadas en 1788 por P. S. Pallas nun dos seus cadernos de viaxes. En 1858, M. A. Castrén publicou o primeiro dicionario keta (Versuch einer jenissei-ostjakischen and kottischen Sprachlehre), que tamén incluía documentación sobre o kot e Castrén foi tamén o primeiro en realizar unha gramática completa da lingua. No século XIX os keta foron erroneamente clasificados como unha tribo fino-ugria do grupo dos khats. O primeiro libro sobre gramática keta (Кетский язык) no século XX publicouno N.K.Karger en 1934.
Aralde
O topónimo galego Aralde pode referirse a:
Antena (homónimos)
Antena pode referirse a:
Carta de Cambon
miniatura|A carta de Cambon. A Carta de Cambon é unha carta escrita o 4 de xuño de 1917 por Jules Cambon, director da sección política do Ministerio de Asuntos Exteriores de Francia, ao diplomático sionista Nahum Sokolow. A carta expresa as simpatías do goberno francés sobre a colonización xudía en Palestina. Considérase como un precursor político esencial da Declaración Balfour.
Historia
O 11 de marzo de 1916, nun telegrama aos embaixadores ruso e francés, Edward Grey propuxo que os Aliados emitiran unha declaración conxunta apoiando as aspiracións xudías en Palestina. Verete, no seu relato sobre os desenvolvementos que deron lugar a esta proposta, explicou:
O historiador Martin Kramer suxire que asegurar a aprobación dos aliados franceses e americanos dos británicos, e do Vaticano, que controlaba moitos dos Lugares Santos na Terra de Israel, era unha condición necesaria para a Declaración Balfour
Tanto o diplomático británico Mark Sykes como o francés François Georges-Picot estaban en Petrogrado nese momento aconsellando aos seus embaixadores sobre a forma de que os rusos aprobasen o segredo acordo Sykes-Picot e os seus termos para a futura disposición de Palestina. Non houbo un grande entusiasmo sobre a proposta por parte dos franceses e os rusos. Brecher deu conta das motivacións e actitude francesas sobre a cuestión durante os anos da guerra.
Houbo poucos desenvolvementos ata o cambio de goberno en Gran Bretaña a pesar da necesidade de acomodarse cos franceses, tratando de manter os termos do acordo Sykes-Picot. Nun memorando datado o 21 de abril de 1917, Lord Cecil, quen foi o delegado de Lord Balfour como Secretario de Exteriores (Foreign Secretary) durante a Misión Balfour a América, escribiu que:
Organizouse unha viaxe a Francia e Italia para Mark Sykes, quen fora nomeado a comezos dese ano para liderar as negociacións cos sionistas, e o diplomático sionista Nahum Sokolow, durante abril e maio de 1917. Tras reunirse con varios oficiais franceses en abril, visitaron Italia, onde Sokolow logrou apoio verbal de Bieito XV o 4 de maio de 1917. Ao seu regreso a Francia, Sokolow conseguiu obter o compromiso francés por escrito, a carta de Cambon, aínda que quedou sen publicar nese momento.
Tanto Kramer como Kaufman dan máis información así coma unha análise dos antecedentes e motivacións da carta e da aprobación de Pichon posterior á Declaración Balfour.
Contido da carta
O contido da carta é o seguinte:
Notas
<references group="lower-alpha"/>
Valga (homónimos)
Valga é un termo que describe un pequeno val, e como topónimo pódese referir a:
Pteridales
Pteridales é unha orde da clase Pteridopsida de fieitos que teñen as súas esporas en tiras lineais baixo a beira do tecido fino da folla.
A maioría son plantas pequenas mais algúns xéneros tropicais como o Acrostichum, son moi grandes e teñen frondes de 3'5 metros de altura.
Stadio Luigi Ferraris
O Stadio Comunale Luigi Ferraris, coñecido a miúdo como Marassi, é un estadio de fútbol da cidade de Xénova, Italia. Nel disputan os seus partidos como locais o Genoa e o Sampdoria. Ten capacidade para 36.703 espectadores.
Delta (letra)
miniatura|150px|dereita|Maiúscula e minúscula da letra delta. Nome da cuarta letra do alfabeto grego (δέλτα); equivale ao /d/, son oclusivo dental sonoro. Minúscula δ, maiúscula Δ. Adoita transcribirse como d. O seu nome provén do da cuarta letra do alfabeto fenicio dālet. Como signo numérico representaba o catro. En maiúscula serve tamén para designar o cuarto canto da Ilíada de Homero e en minúscula o cuarto da Odisea.
FC Dinamo Tbilisi
O FC Dinamo Tbilisi (en xeorxiano: თბილისის დინამო) é un club de fútbol xeorxiano da cidade de Tbilisi, a capital do país. Foi fundado en 1925 e compite na Primeira División de Xeorxia, da cal é o equipo máis laureado. O seu campo é o Dinamo Arena, con capacidade para 53.279 espectadores.
Elipse
O termo e elipse pode referirse a:
Ellips (geomeetria) Elipsa (matematyka)
Aranza
Aranza pódese referir a:
Topónimo
O topónimo galego Aranza pode referirse a:
Juan Carlos Garrido
Juan Carlos Garrido Fernández, nado en Valencia o 29 de marzo de 1969, é un adestrador de fútbol español. Actualmente adestra ó Real Betis Balompié.
Pedra da Arca
O nome de Pedra da Arca pode facer referencia a tres dolmens:
Kortatu
Kortatu foi un grupo musical vasco fundado en 1984 en Irún, Guipúscoa.
Formaron parte do denominado rock radikal vasco e foron os primeiros en introducir ritmos como o o ska ou o dub no Estado español, sempre cunha base punk de fondo. Unha das súas influencias principais foi o grupo británico The Clash.
As letras dos seus primeiros traballos alternaban entre o español e o éuscaro, aínda que acabarían adoptando exclusivamente este último no seu último disco de estudio. Simpatizantes declarados do independentismo vasco de esquerdas, toman o seu nome dun antigo "mugalari" morto a mans da Garda Civil e dedican a súa canción «Sarri, Sarri» á fuga do preso de ETA Joseba Sarrionandia da cadea de Martutene.
Traxectoria
Kortatu xorde en 1984. O grupo fórmano os irmáns Fermin (guitarra e voz) e Iñigo Muguruza (Baixo e coros), e Treku Armendariz (batería) despois de que os Muguruza asistisen a un concerto de The Clash en Donostia.
A súa primeira demo incluía temas como «Mierda de Ciudad» (adaptación do tema «Drinkin and Driving» de The Business), «El último ska» ou «Hay algo aquí que va mal» (adaptación de «Doesn´t make it allright» de The Specials). A súa popularidade comenzou no final dese ano, cando entraron en estudio e gravaron os tres temas que aparecerían no chamado «Disco dos catro» (Soñua, 1985), xunto a Cicatriz, Jotakie e Kontuz-Hi!. Os temas foron «Nicaragua Sandinista», «Mierda de ciudad» e «El último ska de Manolo Rastamán».
Durante 1985 fixeron unha xira por todo o País Vasco, actuando en numerosos concertos e festivais multitudinarios. Ademais comezaron a saír do circuíto vasco, tocando en Madrid e Barcelona. O 31 de maio tocaron na cadea de Martutene xunto a Barricada. Meses máis tarde (o 7 de xullo), Joseba Sarrionandia e Iñaki Pikabea fuxían desa prisión agochados nun altofalante tras un concerto de Imanol Larzabal. Barricada e Kortatu foron acusados (aínda que nunca chegaron a ser denunciados) de preparar a fuga dos dous presos, polo que lles prohibiron volver a tocar en ningunha prisión a partir de entón. Máis tarde, comporían «Sarri, Sarri», celebrando a fuxida dos presos.
A mediados de ano volveron aos estudios Tsunami en Donostia, onde gravaron o seu primeiro LP: Kortatu (Soñua, 1985). Para a meirande parte das cancións empregaron o español, excepto nos temas «Sarri, Sarri» e «Zu atrapatu arte», que se cantaron en éuscaro. Ademais aparecía «Jimmi Jazz», unha adaptación da canción de The Clash. O disco levounos a compartir éxito con outras bandas vascas do momento como La Polla Records, Hertzainak ou Zarama, e foi elixido disco do ano pola revista musical Muskaria e polos xornais Egin e El Diario Vasco. Ese ano chegaron a tocar diante de 15.000 persoas.
En 1986 comenzaron a facer xiras por Europa (Suíza, Alemaña e os Países Baixos) e gravaron dous traballos máis. O primeiro foi o maxi single A la Calle (Soñua, 1986), onde apareceron tres temas: «Hay algo aquí que va mal», «A la calle» e o primeiro dub que se realizou no Estado español: «Desmond dub», mestura do tema «Desmond Tutu» do seu primeiro LP. En setembro entraron nos estudios Elkar e gravaron o seu segundo LP, El Estado De Las Cosas (Soñua, 1986). O espírito tan festivo do seu primeiro LP estaba presente («Equilibrio», «Cartel en el casco viejo de Bilbao» o «Aizkolari»), pero comezou a difuminarse en temas como «9 zulo», «Nivel 30», «El estado de las cosas» u «Hotel Monbar». Case todos os temas estaban cantados en español. Apareceron como colaboradores Jabier Muguruza (acordeón en «Jaungoikoa eta Lege Zarra»), Xabier Montoia (cantante do grupo M-ak, en «9 zulo») ou Josetxo Silguero (saxo en «Equilibrio»). Nese ano romperon definitivamente as fronteiras do País Vasco e asentaron un circuíto que abarcaba a todo o Estado español.
Durante 1987 adicáronse a facer xiras, tocando en todo o Estado e acometendo unha nova xira europea que os levaría ao Estado francés e, de novo, a Suíza e Alemaña. Convertéronse nun dos grupos do Estado que máis tocara por Europa; o que deu pé a un recompilatorio editado exclusivamente para a súa distribución europea: A Frontline Compilation (Red Rhino-Organik, 1988).
En 1988 chegou o seu terceiro LP, Kolpez Kolpe (Oihuka, 1988), desta vez cantado integramente en éuscaro. Gravárono nos estudios IZ, e aparece Kaki Arkarazo (guitarrista de M-ak) como produtor e técnico de son. O son evoluciona dende os dous primeiros discos (aparece unha nova sección de vento) e xa se podía intuir o que serían Negu Gorriak. Volveron a aparecer múltiples colaboracións, como Yul (de RIP, guitarra en «Makurtu gabe»), Mikel Laboa (voz en «Ehun ginen») e outra vez Jabier Muguruza (acordeón en «Platinozko Sudurrak»).
Á xira posterior por Europa incorporouse Kaki Arkarazo como segundo guitarrista. Deron un total de 280 concertos nos seus catro anos de existencia. No último (un 1 de outubro en Iruña) gravaron o que sería o seu canto de cisne, e o duplo LP en directo Azken Guda Dantza (Nola!, 1988), que está considerado como un dos mellores discos ao vivo do mundo pola revista Maximun Rock&Roll.
El Radical (Ferrol)
El Radical foi un semanario editado en Ferrol entre 1904 e 1905.
Traxectoria
Subtitulado Órgano de la juventud republicana de Ferrol, apareceu en novembro de 1904.
José María Laso
José María Laso Prieto, nado en Bilbao o 8 de decembro de 1926 e finado en Oviedo o 21 de decembro de 2009,  foi un filósofo e militante comunista español que formou parte tanto do Comité Central como do Comité Federal do Partido Comunista de España (PCE).
Como consecuencia da súa "participación na loita clandestina polo restablecemento da democracia en España" padecería diversas detencións policiais; a consecuencia da última das cales permanecería recluído como preso político entre os anos 1958 e 1963.
De entre as súas contribucións á filosofía española, cabe destacar, por unha banda, a súa achega á difusión e defensa en España da obra do filósofo marxista italiano Antonio Gramsci, de cuxa introdución nela foi pioneiro ó publicar o primeiro libro sobre o filósofo sardo editado na mesma; así como, por outra, da doutrina filosófico-xurídica do Uso Alternativo do Dereito (Iusalternativismo).
Ira
miniatura|Anger or the Tussle ("Ira da pelexa"), de [[Dosso Dossi]] A ira é a paixón anímica que conduce a un estado de indignación ou fastío do suxeito, ou ben un apetito ou desexo de vinganza, así como tamén unha arela de violencia contra os demais ou contra o propio individuo.
Os efectos físicos derivados da ira son un aumento do ritmo cardíaco así como da presión sanguínea e mais dos niveis de adrenalina e noradrenalina. A psicoloxía moderna aconsella non gardar nin reprimir os enfados e desbotar a ira.
Psicoloxía e socioloxía
A ira pode potenciar os recursos psicolóxicos, estimular a corrección de malas condutas, promover a inxustiza social e a comunicación de sentimentos negativos e aumentar a paciencia. Por outra parte, tamén pode ser destrutiva se non atopamos a forma apropiada de expresala, xa que unha persoa con ira probablemente perda a súa obxectividade, a súa empatía, a súa prudencia ou a súa consideración, podendo danar a outros.
Antigüidade
Os antigos filósofos gregos describían e comentaban a ira descontrolada, pois na súa sociedade mostrábase unha actitude hostil cara a ela.
Aeroporto de Cantón-Baiyun
O aeroporto internacional de Cantón-Baiyun é o principal aeroporto de Cantón, a capital da provincia de Guangdong, na China. Os seus códigos están heredados do antigo aeroporto da cidade. O aeroporto de Baiyun serve como centro de conexións para China Southern Airlines, FedEx Express, 9 Air, Hainan Airlines e Shenzhen Airlines.
Ira
Antigüidade
Pola outra banda, Aristóteles asignáballe unha función á ira que xurdía dunha inxustiza, porque, segundo el, "axuda a previr inxustizas". Tamén afirmaba que "o contrario á ira é unha especie de insensibilidade".
Os antigos filósofos raramente facían referencia á ira das mulleres. Segundo Simon Kemp e K.T. Strongman, isto ocorría porque as súas obras non eras destinadas ás mulleres. Aínda así, algúns destes filósofos si falaban deste tema, por exemplo Séneca, que dicía que as mulleres eran máis propensas a enfadarse que os homes.
Aeroporto de Cantón-Baiyun
No ano 2016 foi o terceiro aeroporto máis concorrido da China e o décimo quinto do mundo en termos de pasaxeiros, cun total de 59 732 147 viaxeiros ese ano. En termos de tráfico de carga é o terceiro máis concorrio do país e o décimo noveno do mundo.
Ira
Métodos de control
Séneca explica como se pode controlar a ira. Segundo el, hai tres formas: como evitar enfadarse, como deixar de estar enfadado e como tratar con persoas que están enfadadas. Séneca suxeriu que para evitar enfadarse deberíase recordar as cousas que nos fan rabiar, intentar non estar moi ocupados e non tratar con persoas que provoquen enfado. Tamén dixo que a fame ou a sede pode causar ira e para evitala o mellor é escoitar música tranquilizadora. Para deixar de estar enfadado, cada un ten que comprobar a fala e os impulsos e ser consciente do que provoca irritación persoal. Tamén que ao tratar con outras persoas, non se debería ser demasiado curioso: ver e escoitar todo non sempre tranquiliza. Suxeriu ademais que cando parece que alguén intenta ofender, débese esperar e escoitar, pois non sempre é o que parece. Por último dixo que se debe intentar poñerse no lugar da outra persoa, entendendo os seus motivos e factores atenuantes, como, por exmplo, a idade. Aínda así, o que máis aconsella Séneca é a auto-crítica dun mal hábito. Para tratar con persoas que están enfadadas, recomenda manter a calma e utilizar un certo tipo de engano.
Galeno repite algúns dos puntos ditos por Séneca, pero engade un novo: atopar unha boa guía ou un bo profesor pode axudar a controlar as paixóns, e tamén dá consellos para atopalos. Tanto Séneca coma Galeno (e outros filósofos anteriores) están de acordo en que o proceso do control da ira debe empezar na infancia, onde son máis moldeables. Séneca advirte que esta educación non debe ser tratada severamente, non debe desafiar o espírito dos nenos nin debe humillalos, pero ao mesmo tempo non poden ser mimados. Os nenos, segundo Séneca, deben aprender a non pegar aos seus compañeiros e a non enfadarse con eles. Tamén aconsella que non se deben satisfacer as peticións dos nenos cando están enfadados.
Idade Media
miniatura|Reichenthal Pfarrkirche - Kanzel 8 Os filósofos pertencentes ao período do Imperio Romano e da Idade Media elaboraron o actual concepto de ira, aínda que non engadiron demasiadas novidades. Por exemplo, moitos filósofos medievais, coma Avicena, Roger Bacon e Tomé de Aquino estaban de acordo cos filósofos antigos en que os animais non poden enfadarse. Por outra parte, Al-Ghazali argumentou que un dos tres poderes que albergan os animais no corazón é a ira, sendo os outros o apetito e o impulso. Tamén declarou que os animais están condicionados pola ira e polo apetito, a diferenza dos humanos, que están condicionados polo intelecto.
Unha crenza medieval dicía que aquelas persoas propensas á ira tiñan un exceso de bile amarela ou cólera (de aí a palabra "colérico"). Esta crenza relacionouse cun dito de Séneca que aseguraba: "as persoas de cabelo e cara vermella teñen mal xenio por mor dun excesivo humor sarcástico".
Segundo o xénero
Na Idade Media a ira era considerada un pecado por mor dos problemas sociais que causaba, ás veces incluso o homicidio. Servía para ignorar aos que están presentes, contradicir aos que están ausentes e insultar e responder con dureza ás ofensas que se reciben. Aristóteles cría que a ira ou a rabia era un estímulo natural da autodefensa en situacións nas que as persoas sentían que estaban equivocadas. Tomé de Aquino pensaba que a ira non era un pecado, que estaba xustificada, pois sen ira o ensino sería inútil, as sentenzas inestables e os crimes non se poderían comprobar. Polo tanto, estar enfadado non sempre é malo.
O concepto de ira contribuíu á definición de xénero e poder. Moitos autores medievais do ano 1200 estaban de acordo nas diferenzas entre homes e mulleres en canto á constitución, forma e disposición. A constitución implica o equilibrio entre as catro calidades fundamentais: calor, frío, humidade e sequidade. Cando se combinaban varias destas calidades formábanse certos grupos de persoas, así coma os individuos. Hipócrates, Aristóteles e Galeno estaban a favor disto, e dicían que, en termos da bioloxía e da diferenciación sexual, a calor era a máis importante destas calidades porque determinaba a forma e a disposición. A disposición inclúe un equilibrio das catro calidades anteriores, os catro elementos e os catro humores. Por exemplo, o elemento "lume" coas calidades de calor e sequidade: o lume dominaba na bile amarela ou cólera, entón unha persoa colérica era máis quente e seca que outras. Os individuos quentes e secos son activos, dominantes e agresivos. Co elemento "auga" ocorría o contrario: a auga é fría e húmida e estaba estreitamente relacionada coa flegma. As persoas que adoitaban ter flegma eran máis pasivos e submisos. Aínda que había moitas combinacións diferentes, a maioría dos autores da Idade Media asociaban certas combinacións máis cos homes que coas mulleres, e viceversa.
Nos homes
Os estudosos medievais pensaban que a maioría dos homes eran coléricos, por iso eran dominantes e agresivos. Aristóteles tamén recompilou algúns trazos característicos dos homes: machos, masculinos, activos, enfocados na forma, potentes, excelentes e superiores. Os homes eran conscientes do poder que sostiñan. Dada a súa "natureza" colérica os homes tiñan un temperamento quente e enfadábanse con rapidez. Isto non quere dicir que os homes estiveran todo o día enfadados, simplemente que era fácil que se enfadaran.
As ideas medievais sobre o xénero asumían que os homes eran máis racionais que as mulleres. A masculinidade implicaba unha alta gama de comportamentos posibles, aínda que cada home tiña un humor distinto: algúns eran fortes, outros febles, e algúns eran máis propensos á ira ca outros.
Métodos de control
Maimónides consideraba que ser dado a paixóns incontrolables era unha especie de enfermidade. Ao igual que Galeno, suxeriu buscar un filósofo para curar esta "enfermidade", así coma quen busca un médico para curar doenzas do corpo.
Moitos escritores medievais discutían os males da ira e as virtudes do temperamento. Avicena, no seu libro "O Canon da Medicina", modificou a teoría do temperamento e argumentou que a ira anunciaba a transición da melancolía á manía, e explicou que a humidade dentro da cabeza pode contribuír a tales trastornos do humor.
Por outra banda, Abu-Zayd al-Balkhí clasificaba a ira (xunto coa agresión) como un tipo de neurose, mentres que Al-Ghazali dicía que a ira tomaba forma de furia, indignación e vinganza, e que "os poderes da alma son equilibrados se se mantén á ira baixo control".
Modernidade
En canto ao entendemento da ira, hai dúas diferenzas principais entre a Idade Media e a actualidade: unha é que os filósofos antigos non se preocupaban polos posibles efectos nocivos que podía ter a supresión da ira, a outra é que os estudos recentes levan a cuestionar a teoría de que se é máis propenso á ira dependendo do sexo que se sexa.
O psicólogo estadounidense Albert Ellis suxeriu que a ira, a rabia e a furia teñen raíces nos significados filosóficos e na suposta interpretación da transgresión que teñen os humanos. Segundo Ellis, estas emocións están asociadas coa inclinación que teñen os humanos cara o absolutismo ligado á depreciación e á condenación doutras persoas, cando as normas e os dominios desas persoas sexan transgredidos.
Juan Maluquer
Juan Maluquer de Motes Nicolau, nado en Barcelona en 1915 e finado en Artesa de Segre, (Lleida) en 1988, foi un historiador e arqueólogo español, especialista en Prehistoria e na Idade Antiga, e particularmente na civilización tartesa, Era pai do historiador Jordi Maluquer de Motes.
Traxectoria
Estivo moi vinculado ao Pireneo catalán, e particularmente a La Pobla de Segur. Cursou estudos universitarios de Filosofía e Letras (rama de Historia) na Universidade de Barcelona entre os anos 1931 e 1936, onde tivo como profesores figuras destacadas como Pere Bosch i Gimpera e Lluís Pericot García. Pouco despois de finalizada a guerra civil en 1939, comezou a traballar na Universidade de Barcelona baixo a dirección do novo catedrático de Prehistoria, Martín Almagro Basch e no Museo Arqueolóxico de Barcelona, xunto a outros novos arqueólogos cataláns como Miquel Tarradell, Eduardo Ripoll Perelló, Pedro de Palol e Antoni Arribas Palau.
A súa tese redactouna sobre os campos de urnas. A España Prerromana foi o seu mundo científico, cunha concepción universalista respecto da ciencia arqueolóxica; para el a Arqueoloxía era facer Historia, a súa obra científica é de gran solidez, escavador nato, cun método científico excelente en palabras do profesor José María Blázquez Martínez. Deixou 220 artigos de carácter arqueolóxico e 37 monografías froito dos seus traballos de campo.
Escavacións súas de grande importancia foron as Escavacións no Cerro do Berrueco (1958), clave no coñecemento da Meseta no Bronce Final, o castro de Castillejos de Sanchorreja, escavación iniciada por Juan Caberei Aguiló, Emilio Camps e Joaquín María de Navascués, 11 campañas en Cancho Roano, publicadas en 1987, que el considerou un santuario e que se trata dun dos monumentos máis importantes da Hispania prerromana.
En 1952 fíxose cargo do Servizo de Escavacións de Navarra. Estudou diferentes aspectos das culturas pre e protohistóricas de Navarra, A Rioxa, Álava, Norte de Aragón, e en xeral da conca do Ebro, realizando escavacións nos termos navarros de Navascués, Urdax, Fitero e Cortes de Navarra, traballando no sitio arqueolóxico hallstático deste último lugar. Estudou numerosos dolmens na zona do Roncal, e na de Artajona analizou os megálitos, xunto a Francisco Medrano, localizando un sitio arqueolóxico de superficie. Entre 1959 e 1964 levou a cabo varias campañas, establecendo a estratigrafía da cova de Berroberría en Urdax.
En 1956 publicou o estudo sobre a necrópole de incineración na Atalaia de Cortes, en colaboración con Vázquez de Parga, quen realizara anteriormente as escavacións. A continuación, en 1957, apareceu o segundo volume monográfico coa análise e interpretación do sitio arqueolóxico do Cerro de la Cruz en Cortes, no que se difundía o alcance das súas investigacións.
A investigación sobre Tartessos foi unha das liñas de traballo favoritas do profesor Maluquer de Motes, con especial atención ao estudo das comunidades prerromanas de Andalucía e Estremadura, especialmente |tartesias e iberas, destacando entre os traballos publicados neste marco as intervencións xunto a María Eugenia Aubet Semmler na necrópole de Setefilla (Lora del Río, Sevilla, e do propio Maluquer de Motes no palacio-santuario de Cancho Roano (Zalamea de la Serena, Badaxoz).
A convocatoria e desenvolvemento do V Simposio de Protohistoria peninsular, celebrado en Xerez da Fronteira en 1968, marcou un fito importante no coñecemento e investigación de Tartessos e da Arqueoloxía fenicio-púnica, aínda que nesa época, aínda había distancias entre as investigacións sobre a colonización fenicia e a cultura tartesa. En palabras do propio Maluquer de Motes: “Tartessos para nós simboliza a primeira cultura urbana occidental. O seu estudo e coñecemento é unha obriga ineludible da nosa xeración", e que resumiría dous anos máis tarde na publicación da súa monografía Tartessos, reeditada en diversas ocasións, e que pode considerarse como a primeira síntese sobre o tema, pondo fin, segundo Francisco Graza Alonso, á corrente determinista de Adolf Schulten (1924-1945).
Especialmente coñecido é o plan que impulsou para o estudo das Humanidades, coñecido como Plan Maluquer, que revolucionou as facultades de Filosofía e Letras durante a ditadura, dirixindo desde 1974 a Comisaría Nacional de Escavacións.
Entre os seus proxectos de investigación destacan as escavacións do Alto da Cruz (Cortes de Navarra), do Puig de Sant Andreu (Ullastret), do Moín de l’Espígol (Tornabous), da Palma (Tortosa), Santa Bárbara (Mianes), Puente Tablas (Xaén) e Cancho Roano (Zalamea de la Serena).
Talismán
right|miniatura|O [[talismán de Carlomagno, tamén un relicario ao parecer atopouse no seu corpo cando a súa tumba foi aberta.]]
Un talismán é un obxecto ó que se lle atribúen propiedades máxicas, como as de fornecer poder, enerxía ou beneficios específicos ó seu posuidor. Segundo a organización esotérica Orde Hermética da Alba Dourada, un talismán é definido como "unha figura máxica cargada coa forza que se pretende representar".
Etimoloxía
miniatura|Talismán cristián (Breverl), século XVIII A palabra talismán vén do francés talisman, do árabe tilism (طلسم, plural طلاسم talassim), que vén do grego antigo telesma (τέλεσμα), significando "conclusión, rito relixioso, pagamento", e do verbo teleō (τελέω), "conclúo, fago un ritual".
Preparación de talismáns
Outros recursos con asociacións máxicas, como cores, aromas, simboloxía, padróns e figuras cabalísticas, podían ser integrados na creación dun talismán, ademais do simbolismo planetario ou elemental escollido. Porén, estes debían ser usados en harmonía coa forza elemental ou planetaria escollida para amplificar o poder previsto do talismán. Tamén era posible engadir un toque persoal ó talismán, incorporando un verso, inscrición ou padrón que tivese un significado particular para o creador. Estas inscricións poden ser selos (emblemas máxicos), versículos da Biblia ou sonetos, pero tamén debían estar en harmonía co propósito orixinal do talismán.
Uso de talismáns na medicina medieval
Lea Olsan escribe sobre o uso de amuletos e talismáns de acordo coas prescricións dos médicos no período medieval. Ela sinala que o uso de tales encantos e oracións "poucas veces foi un tratamento de elección" porque eses tratamentos non podían ser debidamente xustificados no campo das ensinanzas médicas de Galen. O seu uso, con todo, normalmente considerábase aceptable; as referencias a amuletos eran comúns na literatura médica medieval.
Por exemplo, un coñecido médico medieval, Xilberto, escribe sobre a necesidade de usar un talismán para garantir a concepción dunha nena. El describe o proceso de produción dese tipo de talismán como "[...] escribindo palabras, algunhas ininterrompidas, outras bíblicas, nun pergamiño a estar colgado no pescozo do home ou muller durante a relación sexual".
Zulfiqar
Zulfiqar, a espada máxica de Ali, era frecuentemente retratada en bandeiras otomás, especialmente cando era usada pola cabalería xanízara, nos séculos XVI e XVII.
Esta versión da oración completa de Zulfiqar tamén se atopa a miúdo nos talismáns guerreiros Quizilbache: Un rexistro de Live like Ali, die like Hussein, como parte dunha longa inscrición talismánica, foi publicada por Tewfik Canaan en The Decipherment of Persian and sometimes Arabic Talismans (1938).
Cacabelos
O topónimo galego Cacabelos pode referirse a:
Talismán
Selo de Salomón
dereita|miniaturadaimagem|140x140px|O Selo de Salomón. O Selo de Salomón, tamén coñecido como triángulo entrelazado, é outro antigo talismán e amuleto que foi comunmente usado en diversas relixións. Considerado o emblema polo cal o rei Salomón gobernaba os xenios, non podería terse orixinado con el. O seu uso trazouse en diferentes culturas moito antes da dispensación dos xudeus. Como talismán, críase todopoderoso, o símbolo ideal do absoluto, e era usado para protección contra todas as fatalidades, ameazas e problemas, e para protexer o seu usuario de todo o mal. Na súa constitución, o triángulo co seu ápice cara arriba representa o ben e, co triángulo invertido, o mal.
O triángulo co seu cumio superior era típico da Trindade, figuras que se reproduce en varias relixións. Na India, a China e o Xapón, os seus tres ángulos representan a Brahma, Vishnu e Shiva, o Creador, Preservador e Destructor ou Re-xerador. No Antigo Exipto, representou ás deidades Osiris, Isis e Horus. No cristianismo, representaba a Santa Trindade. No seu conxunto, representa os elementos de lume e espírito, compostos polas tres virtudes (amor, verdade e sabedoría). O triángulo co seu ápice orientado cara a abaixo simbolizaba o elemento da auga e tipificaba o mundo material, ou os tres inimigos da alma: o mundo, a carne e o diaño, e os pecados capitais, a envexa, o odio e a malicia. Polo tanto, os dous triángulos entrelazados representan a vitoria do espírito sobre a materia. As primeiras culturas que contribuíron á civilización occidental crían que o selo de Salomón era un talismán e un amuleto de grande alcance, especialmente cando se usaba cunha cruz tau, o yodh hebreo ou o Ankh exipcio no centro.
Pergamiño talismánico
miniaturadaimagem|Pergamiño talismánico. Este obxecto, un pergamiño talismánico, que data do século XI, foi descuberto en Exipto e producido no Califato Islámico Fatimí (909-1171 CE). Reside na colección do Museo Metropolitano de Arte (Nova York) xunto con outros amuletos e talismáns islámicos medievais que foron doados ao museo pola familia Abemayor en 1978. De aproximadamente nove por tres centímetros de tamaño, o rolo de papel en miniatura contén unha combinación de oracións e versículos do Corán e foi creado para ser colocado nunha caixa de amuleto. Este gravado en bloque contén Kufic, a máis antiga caligrafía árabe, así como o selo de Salomón, unha estrela de seis puntas que foi identificada nun gran número de obras de arte islámicas do período.
Esvástica
A esvástica, un dos talismáns máis antigos e máis estendidos coñecidos, contén rexistros que datan da Idade de Pedra e atopouse unha incisión en instrumentos de pedra daquel momento. Pódese atopar en todas as partes do Vello e do Novo Mundo, e nas ruínas e restos máis prehistóricos. A pesar da afirmación dalgúns escritores de que foi usada polos exipcios, hai pouca evidencia para suxerir que a usaron e non se atopou entre os seus restos mortais.
Ambas formas, cos brazos orientados á esquerda e á dereita, semellan igual de comúns. Nas paredes de pedra das covas budistas da India, que presentan moitos dos símbolos, os brazos son frecuentemente revirados de ambos os dous sentidos na mesma inscrición.
Altura (magnitude)
A altura é unha magnitude física que expresa a distancia medida en vertical que presenta un obxecto en repouso ou movemento respecto dun plano de referencia. O cálculo da altura é necesario para analizar tanto as caídas libres como os tiros parabólicos.
Talismán
Uraniborg
O edificio científico renacentista Uraniborg foi interpretado como un talismán astrolóxico para apoiar o traballo e a saúde dos estudosos que traballan dentro, deseñado mediante o mecanismo teórico de influencia astrolóxica de Marsilio Ficino. As proporcións de lonxitude que o deseñador, astrólogo e alquimista Tycho Brahe traballou no edificio e nos seus xardíns corresponden ás que Heinrich Cornelius Agrippa asociaba a Xúpiter e ao Sol. Esta elección neutralizaría a tendencia dos estudosos a ser flemáticos, melancólicos e excesivamente influenciados polo planeta Saturno.
Altura (magnitude)
Altura máxima nun tiro parabólico
dereita|miniatura|Tiro parabólico. A altura máxima nun tiro parabólico pode calcularse partindo da ecuación da velocidade do tiro parabólico na súa compoñente vertical.
Datos previos
Para os cálculos nun tiro parabólico destas características, tómase coma vector de posición inicial o da posición de tiro, e polo tanto:
(1) e (2)
Ademais, a descomposición do vector da velocidade inicial permite saber que:
(3) e (4)
forzas verticais e non horizontais.
Cálculo
Dado que, partindo dunha velocidade inicial ascendente, é o punto máis alto e onde comeza a descender, cando chega á altura máxima o obxecto ten velocidade nula e polo tanto pódese calcular despexando o tempo que tarda en chegar a ese punto:
facendo un último paso en función da ecuación (3).
Para a posición horizontal tamén se fai unha simple substitución do valor do tempo na ecuación do vector horizontal, sabendo que a posición inicial e a aceleración nesa dirección son nulas:
que, como se pode comprobar comparando cos resutados do alcance, é a metade da distancia horizontal que se acada no máximo desprazamento horizontal.
Jules Cambon
Jules-Martin Cambon, nado en París o 5 de abril de 1845 e finado en Vevey (Suíza) o 19 de setembro de 1935, foi un diplomático francés e irmán de Paul Cambon. Como embaixador ante Alemaña entre 1907 e 1914, traballou para lograr a amizade entre ambos países. Os seus intentos quedaron frustrados por líderes franceses como Raymond Poincaré, que decidiron que Berlín trataba de debilitar a Tripla Entente de Francia, Rusia e Gran Bretaña e que non eran sinceros na súa busca da paz. O consenso francés era que a guerra era inevitable.
Traxectoria
miniatura|Jules Cambon asinando o [[Tratado de París (1898)|Tratado de París de 1898.]] Comezou a súa carreira como avogado (1866), serviu na guerra franco-prusiana e integrouse no servizo civil en 1871. Foi prefecto do departamento de Norte (1882) e do Ródano (1887-1891), e en 1891 foi designado Gobernador Xeral de Alxeria, onde servira xa en postos de menor relevancia en 1874.
Foi nomeado embaixador de Francia en Washington D. C. en 1897, e nesa condición traballou na preparación dos documentos preliminares para o acordo de paz entre España e Estados Unidos trala guerra hispano-estadounidense de 1898. Foi un dos que contribuíron á firma do Tratado de París de 1898. O seu traballo nas negociacións permitiu fortalecer as relacións políticas entre España e Francia.
En 1902 foi nomeado embaixador en Madrid, e en 1907 en Berlín, onde permaneceu ata o inicio da primeira guerra mundial en 1914. Durante o conflito foi xefe da sección política do Ministerio de Asuntos Exteriores francés. Foi membro da Academia Francesa. O seu irmán, Paul, foi tamén un notable diplomático.
Saliva
Descrición
A saliva é un dos máis complexos, versátiles e importantes fluídos do corpo, que suple un grande espectro de necesidades fisiolóxicas. As súas propiedades son esenciais para a protección da cavidade bucal, do epitelio gastrointestinal e da orofarinxe. Ademais de humedecer os tecidos moles e duros da cavidade bucal, ten función destacada no control da cantidade de auga do organismo. Cando o corpo está falto de auga, a boca seca manifestando a sede.
Os Lameiros
O topónimo galego Os Lameiros pode referirse a:
Saliva
Descrición
A saliva desempeña diversas funcións e en condicións ideais de saúde o ser humano produce de 1 a 2 litros de saliva por día.
A saliva diminúe a acidez bucal, previndo a carie. Moitos grupos sociais primitivos e indíxenas, por non teren hábitos perniciosos, como o fume ou o consumo excesivo de alcohol e azucre, teñen unha saliva de mellor calidade e menor acidez, por iso teñen menos carie e problemas gastrointestinais.
Recentemente foi comprobado que os ratos que teñen as glándulas salivares extraídas adoecen máis de infeccións e intoxicacións, o que xustifica plenamente o hábito de "lamber as feridas" mantido pola maioría dos animais.
Todas as glándulas salivares maiores e menores contribúen á composición da saliva. Esa composición varía de acordo coa taxa de secreción, que é baixa durante o sono e alta (± 1 ml por minuto) durante a estimulación. A secreción é controlada polo centro salivar no cerebro, e o fluxo é xerado polo padal durante a gustación. A función mastigatoria é controlada por medio de receptores no periodonto e nos músculos da mastigación.
Fisioloxía
A saliva é unha secreción exócrina de células especializadas que se denominan globalmente células salivares. Estas poden ou non congregarse, formando glándulas: son as glándulas salivares (maiores e menores). A secreción salivar é un líquido acuoso que contén, en solución, unha multiplicidade de substancias, principalmente proteínas e glicoproteínas. Dentro das glicoproteínas destacan a mucina, moléculas de alto peso molecular que confiren á saliva a súa viscosidade mucinosa. Cando a proporción de mucina predomina sobre a concentración de proteína na saliva, fálase de secreción mucosa; no caso inverso, cando é maior a concentración de proteína, fálase de secreción serosa.
As células produtoras de saliva poden ter dúas características citolóxicas diferentes, segundo o tipo de secreción salivar que sexan capaces de segregar. Por exemplo, as células que segregan saliva mucosa presentan menor densidade electrónica, son células claras, contendo poucos gránulos no citoplasma, que polo feito de segregaren mucina son chamados gránulos mucinoxénicos. Estas células claras encóntranse nas glándulas salivares menores e, entre as maiores, principalmente na glándula sublingual e na parótide. As células salivares illadas, espalladas na mucosa bucal e farínxea, en xeral, son sós células con gránulos de mucinóxeno (claras). As células secretoras de saliva serosa teñen características diferentes; son escuras, porque conteñen alta proporción de gránulos de cimóxeno, isto é, formadores de proteínas, entre elas enzimas (zimo = fermento). Estas células só existen nas glándulas salivares maiores, mais predominan na glándula parótide (son practicamente as únicas) e diminúen proporcionalmente na submandibular, sendo escasas na sublingual. Estas células (claras e escuras) difiren tamén entre si polas características do núcleo.
Composición
A saliva segregada polas glándulas salivares contén auga e glicoproteínas, entre elas a mucina, que dan viscosidade á saliva e lubrifican os alimentos e a boca, manténdoa húmida. Outra substancia presente na saliva é a ptialina, unha enzima proteica que dixire amidón. Calcúlase que o setenta por cento do amidón inxerido é hidrolizado pola ptialina.
Consideracións xerais
A auga entra en grande proporción e serve para manter húmidas a mucosa bucal e as superficies dos dentes ao mesmo tempo que actúa como o solvente xeral das substancias do medio bucal.
Pokémon Crystal
Pokémon Cristal Version (ポ ケ ッ ト モ ン ス タ ー ク リ ス タ ル バ ー ジ ョ ン) é a terceira entrega da serie de videoxogos de Pokémon, de xénero RPG, desenvolvidos pola compañía xaponesa Game Freak e publicados por Nintendo para a súa consola portátil Game Boy Color. O xogo é unha versión actualizada das dúas versións anteriores, Pokémon Gold e Silver, e foi lanzado no Xapón o 14 de decembro de 2000. Foi lanzado nos Estados Unidos o 29 de xullo de 2001 e en Europa o 2 de novembro de 2001. A diferenza dos seus predecesores, foi desenvolvido especialmente para o Game Boy Color, e, polo tanto, non é compatible co neno do xogo orixinal, as súas variantes, e Super Game Boy.
Saliva
Consideracións xerais
Entre os anións, particularmente, o bicarbonato, o monofosfato e o bifosfato, que exercen un efecto tamponador eficaz, fronte aos ácidos e ás bases, o que permite a constancia do pH salivar en torno de 6,9.