cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Théoden
Literatura
Foi o único fillo do rei Thengel e Morwen de Lossarnach. Tivo catro irmás (unha maior e tres menores) e era especialmente achegado á última, Théodwyn. Naceu no 2948 T. E. en Gondor, onde a súa familia viviu ata que Thengel pasou a ser rei de Rohan. Medrou falando sindarin e oestron, pero aprendeu o rohírrico, a lingua da súa terra, máis tarde. Converteuse en rei despois da morte do seu pai en 2980. Théodwyn viviu con el en Edoras. Casou con Elfhild, quen morreu dando a luz ó seu fillo, Théodred. Logo de que a súa irmá Théodwyn e o seu esposo Éomund morreran, adoptou ós seus fillos: Éomer e Éowyn. Tamén foi o primeiro Mariscal da Marca logo da morte de Éomund.
J'ai tué ma mère
J'ai tué ma mère é un filme canadense de 2009 escrito e dirixido por Xavier Dolan. O filme atraeu a atención da prensa internacional cando gañou tres premios na sección Director's Fortnight no Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2009. Logo de ser proxectado no festival, o filme recibiu unha grande ovación en pé do público. Estreouse en 12 cinemas no Quebec e en 60 en Francia.
Théoden
Literatura
Nos anos da Guerra do Anel Théoden levaba case trinta anos como rei de Rohan, e estaba amosando sinais de vellez; era cada vez máis manipulado por Gríma Lingua de Verme, que estaba secretamente baixo o mando de Saruman, quen acelerou o seu avellentamento mediante pocións e velenos. Nos últimos anos antes Théoden estaba perdendo o control do seu reino pola influencia de Gríma, xa que Rohan era ameazado de novo por orcos e dunlendinos, que operaban guiados por Saruman dende Isengarda.
J'ai tué ma mère
Sinopse
Hubert é un adolescente de dezaseis anos que vive nun suburbio de Montreal coa súa nai, Chantale, que se divorciou do pai de Hubert, Richard, cando el era aínda un neno. O pai non participa na educación e Hubert explica que a nai casou e concibiuno porque iso é o que se espera en xeral das mulleres. Ao adolescente amólalle todo da súa nai, basicamente vea como unha persoa vulgar, inmatura e de mal gusto.
Théoden
Literatura
Despois de que Théodred fora mortalmente ferido na Primeira Batalla dos Vaos do Isen enfrontándose ós exércitos de Isengarda, Eomér pasou a ser o herdeiro de Théoden.
Cando Gandalf o Branco e Aragorn apareceron en Edoras, Théoden no lles prestou maior atención, pero logo de que Gríma fose desenmascarado e Théoden retomara os seus sentidos, aceptou loitar contra Isengarda, devolveulle os poderes ó seu sobriño e liderou ós Rohirrim na Batalla do Abismo de Helmo.
Polo Xuramento de Eorl, unha eterna alianza entre Rohan e Gondor, Théoden encabezou ós Rohirrim para loitar na Batalla dos Campos de Pelennor. Nesta batalla derrotou á cabalería dos Haradrim. Foi mortalmente ferido logo de que o seu cabalo caese enriba del ó ser atravesado por unha frecha. Foi vingado por Éowyn e Merri, os cales cabalgaran á guerra en segredo. Nos seus derradeiros minutos despediuse de Éowyn e proclamou rei ó seu sobriño.
Versión cinematográfica
miniatura|dereita|[[Bernard Hill interpreta o rei Théoden.]] Nos filmes de Peter Jackson The Lord of the Rings: The Two Towers e The Lord of the Rings: The Return of the King, Theoden é interpretado polo actor inglés Bernard Hill. No terceiro filme da triloxía, Théoden morre a mans do Rei Bruxo de Angmar.
J'ai tué ma mère
Sinopse
No colexio reciben a tarefa de entrevistar os pais para logo facer unha estatística sobre cuestións como a profesión dos proxenitores e os ingresos do fogar. Hubert séntese avergoñado e para evitar facer o traballo dille á profesora Julie Cloutier que a súa nai morreu. Máis tarde Cloutier descobre que iso non é certo e expresa esa mentira como "mataches a túa nai".
As Xarelas, Meis, Meis
As Xarelas é un lugar da parroquia de Meis no concello pontevedrés de Meis, na comarca do Salnés, segundo consta no Nomenclátor de Galicia. Non obstante, o IGE non rexistra habitantes neste lugar no censo de 2016, polo que non se poden achegar datos da súa poboación.
Israel
O Estado de Israel (hebreo: מדינת ישראל, transliteración: Medinat Yisra'el; Árabe: دولة اسرائيل, transliteración: Daulat Isra'il) é un país no Oriente Medio (oeste de Asia, no chamado 'crecente fértil'), situado na costa oriental do mar Mediterráneo. É unha democracia parlamentaria e legalmente un estado xudeu. Fai fronteira co Líbano ao norte, con Siria ao nordeste, con Xordania e Cisxordania ao leste, con Exipto e a franxa de Gaza ao suroeste, e co golfo de Aqaba (no mar Vermello) ao sur. O Mediterráneo bordéao polo seu oeste, e entre Xordania e Exipto sae uns poucos quilómetros ó golfo de Aqaba, extensión do mar Vermello (tamén chamado golfo de Eilat). Igualmente, ten costa co mar Morto (mar interior). Xeograficamente, contén diversas características dentro do seu relativamente pequeno territorio Israel defínese como un "Estado xudeu e democrático" nas súas Leis Básicas e é o único Estado de maioría xudía do mundo.
Despois dunha resolución da Asemblea Xeral das Nacións Unidas o 29 de novembro de 1947, recomendando a adhesión e introdución do Plan de Partición de Palestina para substituír o Mandato Británico, o 14 de maio de 1948, David Ben-Gurion, o xefe-executivo da Organización Sionista Mundial e presidente da Axencia Xudaica para Palestina, declarou o estabelecemento dun Estado Xudeu en Eretz Israel, a ser coñecido como o Estado de Israel, unha entidade independente do control británico. As nacións árabes veciñas invadiron o recentemente creado país ao día seguinte, en apoio aos árabes palestinos. Israel, dende aquela, levou a cabo varias guerras cos Estados árabes circundantes, no transcurso das cales ocupou os territorios de Cisxordania, península do Sinaí, franxa de Gaza e altos do Golán. Partes desas áreas ocupadas, incluíndo Xerusalén Oriental, foron anexionadas por Israel, mais a fronteira coa veciña Cisxordania aínda non foi definida de forma permanente. Israel asinou tratados de paz con Exipto e Xordania, porén os esforzos para solucionar o conflito israelí-palestino ata agora non deron como resultado a paz.
O centro financeiro de Israel é Tel Aviv, mentres que Xerusalén é a cidade máis populosa do país e a súa capital (aínda que non sexa recoñecida como tal pola comunidade internacional). A poboación israelí, conforme o definido pola Oficina Central de Estatísticas de Israel, foi estimada en 2017 en 8,758,600 habitantes, dos cales un 74.8% eran xudeus. Os árabes constitúen a segunda maior etnia do país, cun 20.8% de habitantes, incluíndo os árabes de Xerusalén Leste. A gran maioría dos árabes israelís son musulmáns sunnitas, incluíndo un número significativo de beduínos do Negev semi-sedentarios, o resto son cristiáns e drusos. Outras minorías inclúen varias denominacións étnicas e etno-relixiosas, como os circasianos, samaritanos e maronitas, entre outros.
Israel é unha democracia representativa cun sistema parlamentario, representación proporcional e sufraxio universal. O primeiro ministro serve como xefe de goberno e o Knesset como o corpo lexislativo unicameral do país. Israel ten unha das máis altas expectativas de vida do mundo e é considerado un país desenvolvido, sendo membro da OCDE e da ONU. O seu produto interno bruto (PIB) nominal foi o 37º maior do mundo en 2014, mentres que o país ten o nivel de vida máis alto de Oriente Medio. No entanto, organizacións como Amnistía Internacional e Human Rights Watch teñen sido críticas coas políticas de Israel en relación aos palestinos, mentres que o goberno dos Estados Unidos e algúns países de Europa, como o Reino Unido e Alemaña, xeralmente apoian a Israel bélica e financeiramente.
Etimoloxía
O primeiro rexistro histórico coñecido do termo Israel aparece na Estela de Merenptah, un monumento que celebra as vitorias militares do faraón Merenptah, datado a finais do século XIII a.C. O nome Israel é o único precedido polo determinante para pobo, sinalando a súa distinción en relación ás poboacións das cidades-Estado presentes na mesma inscrición, o que suxire unha identidade contrastante coa dos seus veciños.
Existe consenso entre os estudosos en derivar Israel a partir dunha forma verbal semita occidental como śārâ (loitar, prevalecer, reinar [con]), e do elemento teofórico El ("Deus"), o que indica que a designación pode ter partido do propio pobo que a usou, podéndose supoñer que compartira unha identidade cultural e unha noción común de relixiosidade (culto a El), así como, quizais, unha propensión á guerra.
A tradición xudía dáo como acrograma hebreo das iniciais dos patriarcas e matriarcas, dos cales se orixinou o pobo de Israel: Isaac e Xacob (י), Sara (ש), Rebeca e Raquel (ר), Abraham (א), Lea (ל). A súa etimoloxía é suxerida na pasaxe do Xénese 32:28, na cal Xacob loita contra un anxo de Deus e o vence, despois do que recibe de Deus o nome de Israel. O nome contería así, o significado para a realización dun pacto entre Deus e Israel, mantendo a memoria e identidade do pobo a través dos tempos, e definindo as regras da súa relación co divino.
O actual país foi chamado Medinat Yisrael, ou Estado de Israel, despois de seren rexeitadas outras propostas como Eretz Israel ("Terra de Israel"), Sión e Xudea. O uso do termo hebreo israelí para se referir a un cidadán de Israel foi decidido polo goberno do país despois da independencia e anunciado polo entón ministro de Relacións Exteriores de Israel, Moshe Sharett.
Símbolos nacionais
Os principais símbolos nacionais do país son a súa bandeira, o seu emblema e o seu himno. Israel conta tamén con outros símbolos nacionais como a menorá ou a Estrela de David, ambos presentes no emblema e na bandeira respectivamente. Amais da bandeira, o emblema, o himno e a canción nacional, Israel posúe diversos símbolos nacionais:
Raíces históricas
miniatura|esquerda|Extensión do [[Reino de Israel e Xudá no século XI a.C.]]
A historia da Antiga Israel abrangue o período desde o século XX a.C. ata a expulsión e Diáspora do pobo xudeu no século I, na área comprendida entre o mar Mediterráneo, o deserto do Sinaí, as montañas do Líbano e o deserto da Xudea. Concéntrase especialmente no estudo do pobo xudeu neste período, e de forma secundaria dos outros pobos que conviviron con el, como os filisteos, fenicios, moabitas, edomitas, hititas, madianitas, amoritas e amonitas. As fontes sobre este período son principalmente a escritura clásica como a Biblia hebraica ou Tanakh (coñecida polos cristiáns como Antigo Testamento), o Talmud, o libro etíope Kebra Nagast e escritos de Nicolau de Damasco, Artapano de Alexandría, Filon e Flavio Xosefo. Outras fontes principais de información son os achados arqueolóxicos en Exipto, Moabe, Asiria ou Babel, e os vestixios e inscricións no propio territorio.
A Terra de Israel, coñecida en hebreo como Eretz Israel, é sagrada para o pobo xudeu desde os tempos bíblicos. De acordo coa tora, a Terra de Israel foi prometida aos tres patriarcas do pobo xudeu, por Deus, como a súa patria; estudosos teñen colocado este período no inicio do segundo milenio a.C. A terra de Israel garda un lugar especial nas obrigas relixiosas xudías, englobando os máis importantes lugares do xudaísmo (como os restos do Primeiro e Segundo Templo do pobo xudeu). A partir do século X a.C. unha serie de reinos e estados xudeus estableceron un control intermitente sobre a rexión que durou cerca de 150 anos, o Reino de Israel, ata a súa conquista polos asirios no 721 a.C., e catro séculos para o Reino de Xudá, ata a súa conquista por Nabucodonosor II no 586 a.C. e a destrución do Templo de Salomón polos babilonios. No 140 a.C. a revolta dos Macabeos levou ao estabelecemento do Reino Hasmoneu de Israel, cuxa existencia como reino independente durou 77 anos, ata a conquista de Xerusalén por Cneo Pompeio Magno no 63 a.C., cando se tornou nun reino tributario do Imperio Romano.
Baixo o dominio asirio, babilónico, persa, grego, romano, bizantino e (brevemente) sasánido, a presenza xudía na rexión diminuíu a causa das expulsións en masa. En particular, o fracaso na revolta de Bar Kokhba contra o Imperio Romano no 132 deu como resultado a expulsión dos xudeus en grande escala. Durante este tempo os romanos deron o nome de Syria Palæstina á rexión xeográfica, nunha tentativa de apagar os lazos xudaicos coa terra. No entanto, a presenza xudía en Palestina mantívose, co traslado dos xudeus de Xudea á cidade de Tiberíades, en Galilea. A principios do século XII aínda permanecían cerca de 50 familias xudías na cidade. A Mishná e o Talmud de Xerusalén, dous dos textos xudeus máis importantes, foron compostos na rexión durante ese período. A terra foi conquistada ao Imperio Bizantino no 638 durante o período inicial das conquistas musulmás. O niqqud hebreo foi inventado en Tiberíades nesa época. A área foi dominada polos omíadas, despois polos abbásidas, cruzados, os coresmios e mongois, antes de se tornar parte do imperio dos mamelucos (1260-1516) e o Imperio Otomán en 1517. miniatura|Réplica do [[Segundo Templo, en Xerusalén, destruído no ano 70 polo Imperio Romano.]]
Aínda que a presenza xudía en Palestina ten sido constante, os xudeus que "estiveron sempre aló" reducíronse á pequena comunidade rural de Peki'in, árabes en todo excepto na relixión. Durante os séculos XII e XIII, houbo un pequeno, mais constante movemento de inmigrantes xudeus cara á rexión, especialmente vidos do Norte de África.
Despois do Decreto da Alhambra de 1492, moitos xudeus expulsados de España partiron á Terra Santa, aínda que se estabeleceran nas cidades onde vivían da caridade e do halukka enviado polos compañeiros na diáspora. Despois de 1517, baixo o dominio otomán, a rexión tornouse unha provincia esquecida do Imperio, declinando en poboación debido á extrema pobreza, impostos exorbitantes, enfermidades e falta de seguridade. A poboación era maioritariamente musulmá, da cal o 10% eran católicos. En 1777, xudeus europeos comezaron a regresar á rexión, xuntándose á pequena comunidade sefardí local. Contra o 1800, a poboación xudía andaba polos tres millares, vivindo sobre todo nas "Catro Cidades Sagradas", Xerusalén, Hebrón, Safed e Tiberíades. Sen preparación para a rudeza da rexión, sen conseguir emprego e impedidos de posuír terras, os xudeus europeos vivían na miseria, sobrevivindo, unha vez máis, do halukka.
Xa na década de 1850, os xudeus chegarían mesmo a constituír polo menos a metade da poboación de Safed, Tiberíades e Xerusalén.
Sionismo e o mandato británico
miniatura|esquerda|upright|[[Theodor Herzl, visionario do Estado xudeu, en 1901.]]
Algunhas fontes afirman que a primeira grande onda de inmigración moderna, coñecida como a primeira Aliyah (hebreo: עלייה), comezou en 1881, cando os xudeus fuxían dos pogrom en Europa Oriental. Outras, no entanto, presentan datos que demostran que os fluxos de inmigración xudía procedentes de Europa entre os anos 1880 a 1929 tiñan como destino na súa maior parte, os países americanos e non Palestina, a onde se dirixiu unha parte minoritaria de xudeus ata o inicio da segunda guerra mundial.
Félix Sarriugarte
Félix Sarriugarte Montoya, nado en Durango (Biscaia) o 6 de novembro de 1964, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol español. Xogaba de dianteiro e actualmente adestra o Real Oviedo.
Adestrador
Na tempada 2011–12 adestrou o Sestao River de Segunda División B, non renovando ao final da campaña. O seu substituto foi José Luis Ribera.
Mediada a tempada 2012–13 foi destituído como adestrador do Real Oviedo. O seu substituto foi José Carlos Granero.
Israel
Sionismo e o mandato británico
A segunda Aliyah (1904-1914), comezou despois do pogrom de Kishinev. Cerca de 40,000 xudeus estabelecéronse en Palestina. Tanto a primeira como a segunda onda de inmigrantes foi principalmente de xudeus ortodoxos, porén na Segunda Aliyah tamén foron algúns socialistas pioneiros que crearon o movemento kibbutz. O 2 de novembro de 1917, durante a primeira guerra mundial, o ministro británico de Relacións Exteriores, Arthur Balfour emitiu o que foi coñecido como a Declaración de Balfour, que di "O goberno da Súa Maxestade encara favorablemente o estabelecemento en Palestina dun fogar nacional para o pobo xudeu…". A petición de Edwin Samuel Montagu e de Lord Curzon, introduciuse unha liña na declaración afirmando "que sexa claramente entendido que nada será feito que poida prexudicar os dereitos civís e relixiosos das comunidades non-xudías en Palestina, ou os dereitos e estatuto político usufrutuados polos xudeus en calquera outro país".
miniatura|A [[Declaración de Balfour de 1917, que apoiou o estabelecemento dunha nación xudía en Palestina.]]
A Lexión Xudía, un grupo de batallóns compostos sobre todo por voluntarios sionistas, asistira aos británicos na conquista de Palestina. A utilización do termo ambiguo "fogar nacional" alarmou aos árabes e, co fin de calmalos, o 7 de novembro de 1918 o Reino Unido asinou con Francia a Declaración Anglo-Francesa, declarando como obxectivo común a ambos países "a liberación final e completa dos pobos que hai moito veñen sendo oprimidos polos turcos, e o estabelecemento de gobernos nacionais e administracións [en Siria, Iraq e Palestina] cuxa autoridade deriva do libre exercicio da iniciativa e escolla por parte das poboacións indíxenas". Mentres, en 1919, nun memorando gobernamental interno, Balfour declarou que non tiña intención de consultar aos habitantes de Palestina sobre as súas aspiracións, contrariando así a Declaración de 1918 e a Declaración de Balfour na súa promesa de non prexudicar os dereitos civís e relixiosos das comunidades non-xudías de Palestina. A oposición árabe a este plano levou aos disturbios de 1920 en Palestina e á formación da organización xudía coñecida como Haganah ("a Defensa", en hebreo), da cal máis tarde se separaron os grupos Irgun e Lehi.
En 1922, a Liga das Nacións concedeu ao Reino Unido un mandato en Palestina en condicións semellantes á Declaración de Balfour. A poboación da área entón era predominantemente musulmá, mentres que na maior área urbana da rexión, Xerusalén, era maioritariamente xudía. A terceira (1919-1923) e a cuarta Aliyah (1924-1929) levaron a 100,000 xudeus a Palestina. A partir de 1921 os británicos contiveron a inmigración xudía con cotas e a maioría do territorio designado para o estado xudeu foi situado en Transxordania.
A ascensión do nazismo na década de 1930 levou á quinta Aliyah, cun fluxo de 250 mil xudeus. Este fluxo provocou a revolta árabe de 1936-1939, e levou aos británicos a conter a inmigración a través do Libro Branco de 1939. Con países de todo o mundo recibindo refuxiados xudeus fuxidos do Holocausto, un movemento clandestino coñecido como Aliyah Bet foi organizado para transportar xudeus a Palestina. Ao final da segunda guerra mundial, os xudeus representaban o 33% da poboación de Palestina, cando en 1922 eran o 11%.
Independencia e primeiros anos
miniatura|esquerda|En 1945, o [[Atentado do Hotel King David|atentado terrorista ao Hotel King David, perpetrado polo Irgun, marcou o inicio da loita pola independencia xudía en Palestina.]]
Lobo (fígado)
miniatura|Esquema dos [[lobo (anatomía)|lobos do fígado.]] Un lobo ou lóbulo hepático é cada unha das partes nas que se subdivide o fígado. O fígado está formado por catro lobos:
Israel
Independencia e primeiros anos
Despois de 1942, co rexeitamento do Libro Branco de 1939 por parte dos líderes sionistas, o Reino Unido envolveuse cada vez máis nun conflito violento cos xudeus. Varios ataques armados foron levados a cabo polos sionistas contra obxectivos británicos, dos cales destacan o asasinato do ministro de estado británico Lord Moyne no Cairo en novembro de 1944 polo Stern Gang, liderado por Yitzhak Shamir, e a explosión do Hotel King David polo Irgun, liderado por Menachem Begin, en 1946. A principios de 1947, o goberno británico, percibindo a carga política e económica que estaba a ser o conflito en Palestina, decidiu acabar co Mandato, declarando que era incapaz de chegar a unha solución aceptable para ambos os lados, árabes e xudeus.
A Organización das Nacións Unidas, que fora creada uns anos antes, recomendou a aplicación do Plan de partición de Palestina, aprobado pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas a través da Resolución 181, do 29 de novembro de 1947, propoñendo a división do país en dous Estados, un árabe e un xudeu. Segundo esta proposta, a cidade de Xerusalén tería un status de cidade internacional - un corpus separatum - administrada polas Nacións Unidas para evitar un posible conflito sobre o seu status. A partición proposta polo Comité Especial das Nacións Unidas para Palestina (UNSCOP, polas siglas en inglés) concedía ao terzo de poboación xudía o 56% do territorio, deixando aos dous terzos árabes o 44% da terra. A división demográfica dos dous países significaba que no estado árabe deberían vivir 818.000 palestinos, hospedando 10.000 xudeus. No estado xudeu, vivirían 438.000 palestinos entre 499.000 xudeus. O novo Estado xudeu posuía a gran maioría das terras fértiles e, das 1.200 aldeas palestinas, aproximadamente 400 estaban incluídas no seu interior. miniatura|Xudeus sobreviventes do [[campo de concentración de Buchenwald na cidade israelí de Haifa, xullo de 1945.]] dereita|miniatura|[[David Ben-Gurion fai a Declaración de Independencia do Estado de Israel o 14 de maio de 1948.]]
A Axencia Xudía aceptou o plan, aínda que nunca tivese afirmado que limitaría o futuro Estado xudeu á área proposta pola Resolución 181. O 30 de novembro de 1947 a Alta Comisión Árabe rexeitou o plan, coa esperanza de que o asunto fose revisado nunha proposta alternativa presentada. Nesta altura, a Liga Árabe non consideraba aínda unha intervención armada en Palestina, á cal se opuña a Alta Comisión Árabe. Ao día seguinte ao rexeitamento do plan, o conflito armado estendeuse a toda Palestina. As organizacións paramilitares sionistas, en especial o Haganah e os voluntarios internacionais que se lles uniron, iniciaron o que David Ben Gurion chamou a "defensa agresiva", na cal calquera ataque árabe sería respondido de forma decisiva, con destrución do lugar, expulsión dos seus moradores e captura da posición. En marzo de 1948 foi posto en práctica o Plan Dalet, co obxectivo de capturar aldeas, barrios e cidades árabes. Ao mes seguinte, dous importantes acontecementos xeraron ondas de choque a través de Palestina e de todo o mundo árabe: a morte de Abd al-Qader al-Husseini defendendo a aldea árabe de Al-Qastal, e o masacre da aldea de Deir Yassin, perpetrado polo Irgun e o Stern Gang. Estes acontecementos levaron aos países árabes, reunidos na Liga Árabe, a considerar unha intervención en Palestina cos seus exércitos regulares. A economía árabe-palestina esborrallouse e 250,000 árabes-palestinos fuxiron ou foron expulsados.
O 14 de maio de 1948, un día antes da fin do Mandato británico, a Axencia Xudía proclamou a independencia, nomeando o país de Israel. Ao día seguinte, cinco países da Liga Árabe, Exipto, Siria, Xordania, Líbano e Iraq, apoiados por Arabia Saudita e por Iemen, invadiron o territorio do antigo Mandato británico de Palestina, iniciando a guerra árabe-israelí de 1948. Marrocos, Sudán, Iemen e Arabia Saudita tamén enviaron tropas para axudar aos invasores. Despois dun ano de combates, declarouse un cesamento do fogo e unha fronteira temporal, coñecida como Liña Verde, foi estabelecida. Os territorios anexionados de Xordania tornáronse coñecidos como Cisxordania e Xerusalén Oriental, Exipto asumiu o control da franxa de Gaza.
miniatura|esquerda|Home nun campo de refuxiados [[palestinos do Nakba (desastre en árabe), resultante da guerra árabe-israelí de 1948.]]
Nos primeiros anos do Estado, o Sionismo socialista, movemento sionista liderado polo daquela primeiro ministro David Ben-Gurion dominaba a política israelí. Eses anos estiveron marcados pola inmigración masiva dos sobreviventes do Holocausto e un influxo de xudeus perseguidos en terras árabes. A poboación de Israel aumentou de 800,000 a dous millóns entre 1948 e 1958. A maioría dos refuxiados chegaron sen posesións e foron aloxados en campamentos temporais coñecidos como ma'abarot. En 1952, máis de 200,000 inmigrantes vivían nestas "cidades tenda". A necesidade de resolver a crise levou a Ben-Gurion a asinar un acordo con Alemaña Occidental que desencadeou protestas en masa de xudeus que eran contrarios á idea de que Israel "fixera negocios" con Alemaña.
Durante a década de 1950, Israel foi atacado constantemente por militantes, principalmente a partir da franxa de Gaza, que estaba baixa control exipcio. En 1956, Israel creou unha alianza secreta co Reino Unido e Francia destinada a recapturar o canal de Suez, que os exipcios tiñan nacionalizado (ver guerra de Suez). A pesar da captura da península do Sinaí, Israel foi forzado a recuar debido á presión dos Estados Unidos e da Unión Soviética, a cambio de garantías de dereitos marítimos no mar Vermello e no Canal.
No inicio da década seguinte, Israel capturou a Adolf Eichmann, un dos creadores da solución final escondido na Arxentina, e trasladouno para o seu xuízo. O xuízo tivo un impacto importante sobre a conciencia do público sobre o Holocausto, Eichmann foi a única persoa executada por Israel, aínda que John Demjanjuk tivera sido condenado a morrer antes de ter sido anulada a súa condena pola Corte Suprema de Israel.
Conflitos e tratados de paz
miniatura|Militares israelís ao lado dunha aeronave árabe destruída durante a [[guerra dos Seis Días, en 1967.]]
Ao longo dos anos os países árabes negáronse a manter relacións diplomáticas con Israel, non recoñecendo a existencia do Estado xudeu e, amais diso, árabes nacionalistas liderados por Nasser loitaron pola destrución do Estado xudeu. En 1967, Exipto, Siria e Xordania mandaron as súas tropas ata as fronteiras israelís, expulsando as forzas de paz da ONU e bloqueando o acceso de Israel ao mar Vermello. Israel viu esas accións como un casus belli para un conflito, iniciando a guerra dos Seis Días. Israel conseguiu unha vitoria decisiva nesta guerra e capturou os territorios árabes de Cisxordania, a franxa de Gaza, a península do Sinaí e os altos do Golán. Desde 1949 a chamada Liña Verde pasou a ser a fronteira administrativa entre Israel e os territorios ocupados. As fronteiras de Xerusalén foron ampliadas por Israel, que incorporou Xerusalén Oriental. A Lei de Xerusalén, promulgada en 1980, reafirmou esta medida e reavivou a polémica internacional sobre o estatuto de Xerusalén.
O fracaso dos Estados Árabes na guerra de 1967 levou ao nacemento de organizacións non-gobernamentais árabes no conflito, sendo a máis importante a Organización para a Liberación de Palestina (OLP), que foi concibida baixo o lema "a loita armada como única forma de liberar a patria." A finais da década de 1960 e principios da década de 1970, grupos palestinos  lanzaron unha onda de ataques contra obxectivos israelís ao redor do mundo, incluíndo un masacre de atletas israelís nos Xogos Olímpicos de 1972, en Múnic (Alemaña). Israel respondeu coa Operación Cólera de Deus, no curso da cal os responsables do masacre de Múnic foron encontrados e executados. O 6 de outubro de 1973, no Yom Kippur, día máis santo do calendario hebreo, os exércitos de Exipto e Siria lanzaron un ataque sorpresa contra Israel. A guerra terminou o 26 de outubro co éxito israelí, que conseguiu repeler as forzas exipcias e sirias, porén sufrindo grandes perdas. Unha investigación interna exonerou o goberno israelí da responsabilidade polo conflito, porén a insatisfacción popular forzou á entón primeira ministra Golda Meir a renunciar.
miniatura|esquerda|[[Menachem Begin|Begin, Carter e Sadat en Camp David, no momento da sinatura do tratado de paz israelí-exipcio.]]
As eleccións de 1977 do Knesset marcaron unha virada importante na historia política israelí, cando Menachem Begin do Partido Likud asumiu o control do Partido Laborista. Máis tarde, o mesmo ano, o entón Presidente exipcio Anwar el-Sadat realizou unha visita a Israel e falou ante o Knesset, esta foi a primeira vez que un xefe de Estado árabe recoñeceu o Estado de Israel. Nos dous anos seguintes, Sadat e Menachem Begin asinaron o Acordo de Camp David e o Tratado de Paz Israel-Exipto. Israel retirouse da península do Sinaí e concordou en iniciar negociacións sobre unha posible autonomía para os palestinos en toda a Liña Verde, un plan que nunca foi executado. O goberno israelí comezou a fomentar asentamentos xudeus no territorio da Cisxordania, creando conflitos cos palestinos que vivían nesas áreas.
O 7 de xuño de 1981, Israel bombardeou masivamente o reactor nuclear Osirak en Iraq durante a chamada Operación Ópera, co fin de deshabilitalo. A intelixencia israelí tiña sospeitas de que Iraq pretendía empregar este reactor para o desenvolvemento de armas nucleares. En 1982, Israel interveu na guerra civil libanesa, destruíndo as bases da Organización para a Liberación de Palestina, que, en resposta, lanzou ataques de mísiles ao norte de Israel. Ese movemento desenvolveuse na guerra do Líbano de 1982. Israel retirou a maior parte das súas tropas do Líbano en 1986, mais mantivo unha "zona de seguridade" ata 2000. A Primeira Intifada, un levantamento palestino contra Israel, comezou en 1987, con ondas de violencia nos territorios ocupados. Ao longo dos seis anos seguintes, máis de mil persoas morreron, moitas delas por actos internos de violencia dos palestinos. Durante a guerra do Golfo en 1991, a OLP e os palestinos apoiaron os ataques de mísiles lanzados contra Israel polo líder iraquí Saddam Hussein, na tentativa de provocar a entrada de Israel na guerra.
miniatura|dereita|[[Yitzhak Rabin e Yasser Arafat danse a man, acompañados por Bill Clinton, durante a sinatura dos Acordos de Oslo, o 13 de setembro de 1993.]]
En 1992, Yitzhak Rabin converteuse no primeiro ministro, el e o seu partido estabeleceron compromisos cos veciños de Israel. Ao ano seguinte, Shimon Peres e Mahmoud Abbas, en nome de Israel e da OLP, asinaron os Acordos de paz de Oslo, que deron á Autoridade Nacional Palestina o dereito de autogobernar partes de Cisxordania e da franxa de Gaza. A intención era o recoñecemento do dereito do estado de Israel a existir, e un xeito de poñer fin ao terrorismo. O 26 de outubro de 1994 foi asinado o Tratado de paz Israel-Xordania, sendo Xordania o segundo país árabe que normalizou as súas relacións con Israel. O apoio público dos árabes aos Acordos foi danado polo Masacre do Túmulo dos Patriarcas, pola continuación dos asentamentos xudeus, e pola deterioración das condicións económicas. O apoio da opinión pública israelí aos Acordos diminuíu cando Israel foi alcanzado por ataques suicidas palestinos. En novembro de 1995 o asasinato de Yitzhak Rabin por un militante de extrema dereita xudeu, impactou ao país.
miniatura|dereita|[[Muro de Cisxordania en 2004.]]
En xullo de 2006, un ataque da artillería de Hezbollah a comunidades da fronteira norte de Israel e un rapto de dous soldados israelís desencadeou a segunda guerra do Líbano. Os enfrontamentos prolongáronse durante un mes ata o alto o fogo (Resolución 1701 da Organización das Nacións Unidas) mediado polo Consello de Seguridade das Nacións Unidas.
O 27 de novembro de 2007, o primeiro ministro israelí Ehud Olmert e o Presidente palestino Mahmoud Abbas concordaron en negociar sobre todas as cuestións e loitar por un acordo ata o final de 2008. En abril de 2008, o presidente sirio Bashar al-Assad declarou a un xornal qatarí que Siria e Israel viñan de discutir un tratado de paz durante un ano, con Turquía como mediador. Isto foi confirmado por Israel en maio de 2008.
A finais de decembro de 2008, o alto ao fogo entre Hamas e Israel acabou despois de que foran disparados varios foguetes dende a franxa de Gaza, controlada por Hamas. Israel respondeu cunha serie de intensos ataques aéreos. En resposta producíronse protestas en todo o mundo. O 3 de xaneiro de 2009, tropas israelís entraron en Gaza, marcando o inicio dunha ofensiva terrestre.
En xullo de 2014 estoupou outro conflito entre as forzas militares de Israel e Hamas na franxa de Gaza. A guerra, que durou case dous meses, matou a máis de 2 000 persoas, incluíndo 70 israelís.
Xeografía
miniatura|esquerda|[[Imaxe de satélite de Palestina en 2003.]]
O Estado de Israel, ten unha superficie total de 27.800 km², está delimitado dentro das liñas de alto o fogo e do autogoberno de Palestina. Ocupa un territorio alongado e estreito de norte a sur na beira do Mediterráneo, cunha lonxitude de norte a sur de 470 km, e cunha anchura máxima de 135 km. Comparte fronteiras co Líbano, Siria, Xordania, Exipto e o mar Mediterráneo. Dividido en catro rexións xeográficas - tres franxas paralelas e unha grande área árida - ten na súa planicie costeira do Mediterráneo os sitios máis fértiles, que se estenden un total de corenta quilómetros cara ao interior do país. Ao nordeste, nacen as súas cadeas montañosas, onde se localiza a meseta do Golán, formado por rochas de basalto, formadas como resultado de erupcións volcánicas, que rodean o val de Hula. Seguindo a cadea rochosa, localízanse as montañas de Galilea, compostas de rocha calcaria branda e dolomita, que acadan ata 1.200m de altura. A metade sur do país está formada polo deserto do Neguev, onde enxeñeiros agrícolas investigan novas formas de regadío e de contención da desertización.
Seguindo as cadeas montañosas discorren cursos de auga que manteñen a rexión verde durante todo o ano. Entre as montañas de Galilea e de Samaria, encóntrase o Val de Jizreel, que é a rexión máis agrícola do país. Seguindo a cadea rochosa cara ao sur, atópase o Neguev, que ocupa case a metade do territorio. Máis adiante, esta área tórnase máis árida, composta de planicies de arenito en cumios de pedras, cráteres, mesetas, montañas aínda máis altas e tres cráteres erosivos, cuxa maior lonxitude é de 35 km, de clima seco. Próximo a Eilat e ao mar Vermello, a paisaxe presenta agudas elevacións compostas por granito cinza e vermello, e arenito. Ao oriente, percíbese a fenda sirio-africana, que divide a codia terrestre. Ao contrario do sur semiárido, o oriente é a súa área setentrional e fértil, amais de ser atravesada de norte a sur polo río Xordán, que posúe un total de trescentos quilómetros. Este río, nacido das neves do monte Hermón derretidas no verán, atravesa o val do Hula, e o mar de Galilea, a maior reserva de auga potable do país situado entre as montañas e a meseta de Golán, e desemboca no mar Morto, o punto máis baixo da superficie terrestre. Mesmo cheo durante a estación de chuvias, o río Xordán é pouco profundo e estreito, cunha profundidade máxima de 5,20 metros e un ancho máximo de 18,30 metros. Ao sur do mar Morto, encóntrase o Aravá, chamada a sabana de Israel, que se estende ata o golfo de clima subtropical e augas profundas, con arrecifes de coral e unha variada fauna mariña.
Capítulo a parte merece o uso da auga. Israel ten contadas fontes de obtención do líquido elemento: o río Xordán, o lago Kineret e uns poucos ríos pequenos. En 1964 finalizou a construción do Acueduto Nacional, que transporta auga dende o norte fértil ata o semiárido sur. Este acueduto é fundamental para o desenvolvemento económico israelí e obxectivo dos grupos fundamentalistas.
Clima
As temperaturas en Israel varían amplamente, especialmente durante o inverno. As zonas costeiras, como Tel Aviv ou Haifa, teñen un típico clima mediterráneo con invernos fríos e chuviosos, e veráns longos e calorosos. A zona de Bersebá, ó norte do Neguev, teñen un clima semiárido con veráns calorosos, invernos fríos, e menos días de choiva que no clima mediterráneo. As zonas do sur do Neguev e Arava teñen un clima desértico con veráns moi secos e calorosos, e invernos suaves con poucos días de choiva. A temperatura máxima no continente asiático (53,7 °C) rexistrouse en 1942 na localidade de Tirat Zvi no norte do val do río Xordán. No outro extremo, as rexións montañosas poden ser ventosas, frías, e as zonas a 750 m de altitude ou máis (mesma altitude que Xerusalén) reciben habitualmente canto menos un día de precipitacións en forma de neve cada ano.
De maio a setembro, as choivas en Israel son raras. Con escasos recursos hídricos, Israel desenvolveu diversas tecnoloxías de aforro de auga, como a irrigación por goteo. Os israelís tamén aproveitan a considerable luz solar da que dispoñen para obter enerxía solar, facendo de Israel o país líder no uso de enerxía solar per cápita (practicamente todas as casas empregan paneis solares para quentar a auga).
No país existen catro rexións fitoxeográficas, debido á súa localización entre as zonas temperada e tropical, bordeando o mar Mediterráneo ao oeste, e o deserto no leste. Por esta razón, a flora e a fauna de Israel é extremadamente diversa. Hai 2.867 especies coñecidas de plantas, das cales 253 especies son introducidas e non nativas. Hai 380 reservas naturais en Israel.
Biodiversidade
A fauna e a flora de Israel son diversas debido, en parte, á súa localización na confluencia de tres continentes. Polo que se refire á vida vexetal, catalogáronse máis de 2.800 plantas, entre o papiro e a peonia vermello-coral brillante. Ao longo do territorio hai unha mestura de flores cultivadas e plantas autóctonas: lirio, azucena e tulipán, mestúranse co azafrán e a escila, chamadas litófitas.
No que respecta á vida animal de Israel, hai unha gran variedade de especies de bolboretas, unhas 135, e paxaros, sobre 380. Gacelas, raposos, gatos monteses e outros mamíferos, forman a fauna dos bosques; nos desertos rochosos viven cabras montesas; e camaleóns e cobras únense a oitenta especies nativas de lagartos. Para preservar a vida das especies animais e vexetais, o goberno creou o Fondo Nacional Xudeu, que actúa na acumulación de auga, na reforestación e no seu mantemento. Amais diso, adoptáronse severas leis coa fin de preservar a vida natural, tornando un acto ilegal mesmo a retirada dunha flor nacida na beira da estrada; e a concienciación da poboación promóvese a través de actos públicos como excursións guiadas, campañas de información, publicacións, e dentro das escolas.
Goberno e política
miniatura|esquerda|Interior do [[Knesset, o parlamento israelí.]]
As eleccións parlamentarias realízanse cada catro anos, mais o Knesset pode disolver o goberno en calquera momento, por falta de confianza na votación. O proceso de paz, o papel da relixión no estado e escándalos políticos teñen causado a ruptura de coalicións ou a anticipación das eleccións. As Leis Básicas de Israel funcionan como unha constitución non escrita. En 2003, o Knesset comezou a redactar unha constitución oficial baseada nestas leis.
En 2012, Israel foi clasificado na 92ª posición no Índice de Liberdade de Prensa, elaborado pola organización Reporteiros Sen Fronteiras. O informe Freedom in the World de 2013, divulgado anualmente pola organización norteamericana Freedom House, e que tenta medir o grao de democracia e de liberdade política dos países, clasificou a Israel como a única nación libre de Oriente Medio e do norte de África.
Israel carece dunha Constitución, rexen leis que se van incorporando á lexislación dende a independencia. En Israel existe a separación dos tres poderes:
Sistema xudicial
O sistema xudicial de Israel ten tres niveis. O nivel máis baixo son maxistrados xudiciais, situados na maioría das cidades do país. Por riba destes hai tribunais de comarca, que actúan á vez como tribunais de apelación e tribunais de primeira instancia, están situados en cinco dos seis distritos de Israel. O terceiro nivel, e o máis alto, é o Tribunal Supremo, situada en Xerusalén. Ten un papel dobre como o máis alto tribunal de apelación e Tribunal Supremo de Xustiza. Nesta última función, o Tribunal Supremo dita as regras como un tribunal de primeira instancia, permitindo que os individuos, os cidadáns e non cidadáns, fagan unha petición contra as decisións das autoridades estatais.
miniatura|dereita|[[Corte Suprema de Israel, en Xerusalén.]]
Israel non é membro do Tribunal Penal Internacional, pois teme que o tribunal sexa tendencioso contra el, debido ás presións políticas doutros países membros. Israel combina os sistemas xurídicos de common law inglés, o dereito civil, e as leis xudías. Este sistema está baseado no principio do stare decisis e é un sistema acusatorio, onde as partes implicadas no feito achegan probas ante o tribunal. Os procesos do Tribunal son xulgados por xuíces profesionais, en lugar de xurados. O matrimonio e o divorcio están baixo a xurisdición dos tribunais relixiosos: xudeus, musulmáns, drusos e cristiáns.
A Lei Básica: Dignidade Humana e Liberdade busca defender os dereitos humanos e as liberdades en Israel. Israel foi clasificado en 2009 como "libre" pola Freedom House en función do nivel dos dereitos civís e políticos; os "Territorios Ocupados Israel/Autoridade Palestina" foron clasificados como "non-libres." A Freedom House clasificou o país como "parcialmente libre" en termos de liberdade de prensa. Grupos como Amnistía Internacional e Human Rights Watch, reprochan a Israel en relación aos dereitos humanos no conflito árabe-israelí. As liberdades civís de Israel permiten a autocrítica, a partir de grupos como B'Tselem, unha organización israelí de dereitos humanos.
Relacións internacionais
miniatura|esquerda|[[Benyamin Netanyahu, primeiro ministro de Israel en dúas etapas, nun encontro co Secretario de Estado dos Estados Unidos, John Kerry, en Xerusalén, en xuño de 2013.]]
Israel mantén relacións diplomáticas con 161 estados e conta con 94 misións diplomáticas en todo o mundo. Tan só tres membros da Liga Árabe normalizaron as súas relacións con Israel, Exipto e Xordania asinaron tratados de paz en 1979 e 1994 respectivamente, e Mauritania optou por manter relacións diplomáticas completas con Israel dende 1999. Outros dous membros da Liga Árabe, Marrocos e Tunisia, que tiñan algunhas relacións diplomáticas con Israel, finalizaron esas relacións co inicio da Segunda Intifada, en 2000. Dende 2003, Marrocos mantén lazos económicos con Israel, e o ministro de Relacións Exteriores de Israel visitou o país. Como resultado da Operación chumbo fundido en 2009, Mauritania, Qatar, Bolivia e Venezuela suspenderon as súas relacións políticas e económicas con Israel. Baixo a lei israelí, Líbano, Siria, Arabia Saudita, Iraq e o Iemen son considerados países inimigos e os cidadáns israelís non poden visitalos sen o permiso do Ministerio do Interior. Dende 1995, Israel ten sido membro do Diálogo Mediterráneo, que promove a cooperación entre sete países da Conca do Mediterráneo e os membros da Organización do Tratado do Atlántico Norte (OTAN).
Forzas armadas
As Forzas de Defensa de Israel (FDI) están formadas polo exército, a mariña e a forza aérea israelí. Foron fundadas durante a guerra árabe-israelí de 1948 por organizacións paramilitares - principalmente Haganah - que precedeu á creación do Estado de Israel. A FDI tamén usa os recursos da Dirección de Intelixencia Militar (Aman), que traballa co Mosad e o Shabak. A participación das Forzas de Defensa de Israel en grandes guerras e conflitos fronteirizos converteuna nunha das forzas armadas máis capacitadas do mundo. A maioría dos israelís son convocados para o servizo militar obrigatorio aos 18 anos de idade. Os homes deben servir durante tres anos e as mulleres dous. Logo do servizo militar obrigatorio, os homes israelís únense á forza militar de reserva durante varias semanas cada ano ata cumprir 40 anos de idade. A maioría das mulleres están exentas do deber da reserva. Os árabes israelís (coa excepción dos drusos) e aqueles que exercen estudos relixiosos a tempo completo están exentos do servizo militar. Unha alternativa para aqueles que reciben exencións por varios motivos é o Sherut Leumi, ou servizo nacional, que consiste nun programa de servizos en hospitais, escolas e outros marcos de benestar social. Como resultado do seu programa de recrutamento, a FDI mantén aproximadamente 168.000 tropas activas e 408.000 reservistas adicionais.
miniatura|esquerda|[[Carro de combate|Carro Merkava das FDI.]]
As forzas armadas do país dependen en gran medida de sistemas de armas de alta tecnoloxía fabricados en Israel, amais dalgunhas importacións. Os Estados Unidos son un dos maiores contribuíntes; estímase que proporcionen ao país 30 billóns de dólares en axuda militar entre os anos 2008 e 2017. O mísil Arrow, desenvolvido polos EUA e por Israel, é un dos únicos sistemas de mísiles antibalísticos operativos no mundo. Dende a guerra do Yom Kippur, Israel ten desenvolvido unha rede de satélites de recoñecemento. O éxito do programa Ofeq fixo de Israel un dos sete países capaces de desenvolver, fabricar e lanzar satélites dese tipo de xeito independente. O país tamén desenvolveu o seu propio carro de combate, o Merkava. Dende a súa creación, Israel ten gastado unha parte importante do seu produto interno bruto en defensa. En 1984, por exemplo, o país gastou o 24% do seu PIB en defensa. Hoxe, ese número caeu a cerca dun 10%.
Dereitos humanos
Israel tamén ratificou os catro Convenios de Xenebra mais non todos os seus protocolos adicionais nin o Estatuto de Roma da Corte Penal Internacional.
En 2014 a Alta Comisionada de Nacións Unidas para os Dereitos Humanos, Navi Pillay, solicitou a Israel que asuma as súas responsabilidades polas "crecentes evidencias de crimes de guerra" perpetrados polo Exército israelí en Gaza.
Subdivisións
O Estado de Israel está dividido en seis principais distritos administrativos, coñecidos como mehozot (מחוזות; singular: mahoz) - Centro, Haifa, Xerusalén, Norte, Sur e Tel Aviv. Os distritos divídense en quince subdistritos coñecidos como nafot (נפות; singular: ANPA), que á súa vez están divididos en cincuenta rexións naturais.
Para fins estatísticos, o país está dividido en tres áreas metropolitanas: Tel Aviv e Gush Dan (cunha poboación de 3,150,000 habitantes), Haifa (cunha poboación de 996,000 habitantes), e Bersebá (cunha poboación de 531,600 habitantes). A maior cidade de Israel, tanto en poboación como en área é Xerusalén, con 732,100 habitantes nunha área de 126 km².
As estatísticas do goberno israelí sobre Xerusalén inclúen a poboación e o territorio de Xerusalén Oriental, que é amplamente recoñecida como parte dos territorios palestinos baixo a ocupación de Israel. Tel Aviv, Haifa e Rishon LeZion son as seguintes cidades máis populosas do país, con 384,600, 267,000 e 222,300 habitantes respectivamente.
Territorios ocupados
miniatura|esquerda|Mapa de Israel e dos [[Territorios ocupados por Israel|territorios palestinos ocupados.]] Os territorios ocupados por Israel son Cisxordania, Xerusalén Oriental e os altos do Golán. Estas son as áreas que Israel tomou de Xordania e de Siria durante a guerra dos Seis Días. O termo tamén foi usado para describir a península do Sinaí, que foi devolta a Exipto en 1979 como parte do tratado de paz israelo-exipcio.