cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sitta carolinensis
Descrición
A parte superior da cabeza (píleo) é negra, así como a parte superior do pescozo e as costas para formar un colar parcial. A coloración do resto das partes superiores varía un pouco entre as subespecies, pero o dorso e as ás son de cor azul agrisada, de clara a escura. A beira das plumas contrasta máis ou menos co resto das partes superiores; as plumas de voo son anegradas e beireadas de gris e as coberteiras maiores teñen unhas pequenas franxas claras na á. As plumas externas da cola son de cor negra, pero as tres máis externas son atravesadas por unha banda branca diagonal no seu extremo. As plumas interiores da cola son do mesmo gris que a parte posterior. En xeral, as partes inferiores son brancas. A cara, o peito e o abdome son completamente brancos, pero o abdome é avermellado. O pico é longo e recto, ou lixeiramente curvo cara á parte superior, e de cor gris escura ou negra, coa base da mandíbula inferior máis clara e o bordo da mandíbula branquecha. O iris é de cor marrón escura. As garras e os pés son de cor marrón escura ou gris-marrón escura.
O píleo e a parte superior do dorso do macho adulto son negros e con tons azuis verdosos claros. Cando a plumaxe está desgastada, as plumas de voo están lixeiramente tinguidas de marrón e as partes inferiores teñen coloración marrón opaca, con tons grises. A femia adulta aseméllase a un macho adulto, mais o seu píleo é gris escuro e a franxa negra da parte superior das costasa adoita ser menos ancha. As partes superiores son un pouco máis opacas e as inferiores menos brancas. O macho xove é similar ao adulto, pero o píleo é máis opaco e sen brillo, as partes superiores son máis claras e o dorso máis opaco. A femia xove aseméllase aos machos xoves, pero o píleo e as rémixes secundarias son dun gris máis opaco (gris escuro), e as coberteiras maiores e o dorso teñen coloración ante desgastado. Os adultos rara vez mudan antes da tempada de reprodución (febreiro-marzo), pero lévase a cabo unha muda completa despois da tempada de cría, de xuño a setembro. Entre xullo e agosto, os individuos novos comenzan a voar e experimentan unha muda parcial das plumas das coberteiras superiores.
Variacións xeográficas
Coñécense pequenas variacións morfolóxicas clinais ao longo da área de distribución. Simon Harrap enumera nove subespecies na súa monografía de referencia Tits, Nuthatches and Treecreepers, mais a validez de dúas delas é discutida e algúns grupos de subespecies poderían formar especies independentes.
Algunhas veces, as subespecies con morfoloxías e vocalizacións parecidas clasifícanse en tres grupos: un cobre América do Norte, o segundo a Gran Cunca dos Estados Unidos e o centro de México, e o terceiro a costa do Pacífico. Os dous primeiros grupos están en contacto nas Grandes Chairas, onde non parecen hibridar. O segundo grupo podería subdividirse por unha liña de norte a sur trazada no centro das Montañas Rochosas. En xeral a ave é abondosa en gran parte da súa distribución xeográfica, pero está diminuíndo en Washington, Florida e, en especial, na parte occidental do sueste dos Estados Unidos ata Texas; a subespecie S. c. lagunae de La Laguna (Baixa California) é a máis ameazada. As chamadas dos tres grupos son diferentes.
Especies similares
En América do Norte habitan outras tres especies de sítidos (Sitta canadensis, Sitta pygmaea e Sitta pusilla) e as súas distribucións superpóñense coas de S. carolinensis. Porén, son claramente distintas e moito máis pequenas, xa que os outros gabeadores miden 10 cm de lonxitude e pesan arredor de 10 g. S. canadensis ten o dorso avermellado e unha franxa negra no ollo. S. pygmaea ten a cabeza dun ton marrón igual que o píleo, aínda que este último presenta unha mancha branca no pescozo.
Estilo de vida
Cando voa, as plumas brancas situadas a cada lado da cola permanecen visibles. Ten un voo rápido, significativamente diferente ao do gabeador azul pero similar ao dos páridos. Para cruzar un río ou un campo grande voa alto, con movementos regulares. Pero para desprazarse dunha árbore a outra, voa en traxectos curvos. É unha ave diúrna e non migrante, que defende o seu territorio durante todo o ano. Aínda que a zona é dominada polo macho, este cohabita coa femia e ambos encárganse da súa defensa. Durante o inverno, únese a bandadas mixtas para alimentarse. Estes grupos de aves son liderados por páridos, o S. carolinenesis e o Picoides pubescens e normalmente voan en grupos. As especies que forman parte destas agrupacións probablemente se benefician de compartir alimentos e vixiar a presenza de depredadores. É posible que as especies que se unen aos páridos aprendesen, en certa medida, a identificar as chamadas destes paxaros para poder reducir a vixilancia.
Vocalizacións
Igual que outros gabeadores, é unha ave ruidosa e ten unha variedade de vocalizacións que varía coa localización xeográfica. O canto do macho reprodutor é un qui-qui-qui-qui-qui-qui-qui nasal e rápido. A chamada de contacto aseméllase a un yank nasal, grave e repetitivo. As parellas de aves mantéñense en contacto durante o outono e o inverno emitindo un nit agudo e renxente, o cal repiten ata trinta veces por minuto. Cando está inquedo ou excitado, emite un kri renxente tamén característico e rápido, que repite en series de kri-kri-kri-kri-kri-kri-kri-kri. As poboacións das Montañas Rochosas e a Gran Cunca dos Estados Unidos teñen unha chamada máis forte, transcrita como yididitititit; mentres que as aves da costa do Pacífico producen un beeerf nasal. Cantan durante todo o ano, igual que o gabeador azul (aínda que o canto de ambos é diferente). Entre marzo e abril é doado encontrar os niños polos trilos destas aves. Os pitiños comezan a practicar as chamadas en verán.
Reprodución
É monógamo e forma parella despois dun cortexo no que o macho se achega á femia, estende a cola e deixa caer as ás mentres se balancea cara adiante e atrás, ofrecéndolle comida. O territorio da parella comprende de 0,10 a 0,15 km2 no bosque, e ata 0,2 km2 en hábitats semiboscosos. Permanecen xuntos durante todo o ano ata que un morre ou desaparece. Adoita construír o niño en cavidades naturais de árbores vellas e, en ocasións, nun oco abandonado por un peto ou en caixas-niño artificiais destinadas ao Sialia sialis.
O gabeador constrúe o seu niño en buratos naturais dos troncos e o traballo faino unicamente a femia. É unha cunca suave feita de fibras de codias, herbas, pelos e plumas. Por dentro son espazosos, cunha profundidade de entre 15 e 20 cm, e o burato ten un diámetro de 6 cm. Pode agregar barro á entrada para protexelo dos depredadores máis grandes e atraer meloidos (coleópteros) que se acheguen á entrada do niño, cuxo olor desagradable podería disuadir os esquíos, que son os principais competidores polas cavidades naturais. A femia pon de cinco a nove ovos de cor branca clara e con manchas de cor marrón na parte máis ancha; que miden 19 × 14 mm por termo medio. A incubación dura arredor de 12 a 14 días, mentres, a femia é alimentada polo macho. Ambos alimentan os pitiños con insectos voadores e limpan o niño retirando os sacos fecais, que en xeral deixan a varias decenas de metros do niño.
Alimentación
miniatura|Alimentándose de sebo.
Aliméntase nos troncos e pólas das árbores, igual que os petos e cértidos, pero non utiliza a cola para sosterse na codia. Desprázase con pequenos saltos nos que se agarra ao tronco cos seus fortes dedos. Igual que outros gabeadores, algunhas veces baixa cabeza abaixo polo tronco ou póla.
É omnívoro e come insectos e sementes. Cando as sementes son moi grandes, como as landras ou froitos da pacana, colócaas nunha greta da codia e logo golpéaas co seu forte peteiro ata abrilas. Tamén pode ocultar a comida sobrante nestas gretas como reserva. Durante o inverno o 70 % da súa dieta son sementes, mais en verán a ave é exclusivamente insectívora. Entre os insectos consumidos están as eirugas, formigas e insectos que son pragas como o gurgullo do piñeiro, diversos cocoideos como Lepidosaphes ulmi, homópteros da familia Psyllidae, saltóns, couzas e miriápodos como os cempés.
De vez en cando pode alimentarse no chan, e chegar a comedeiros para consumir froitos secos, sebo e sementes de xirasol, que moitas veces leva para gardalas baixo codias e liques. Tamén pode incluír na súa dieta pequenos vertebrados que visitan as latrinas de mapache para encontrar sementes nas feces do mamífero. En inverno acostuma a conformar bandadas con outras especies para procurar comida e protexerse dos predadores.
Depredadores e parasitos
miniatura|O gabián americano [[Accipiter striatus é un dos principais depredadores de S. carolinenesis.]] O gabeador adulto é unha das presas de aves rapaces nocturnas ou diúrnas como os gabiáns Accipiter striatus e Accipiter cooperii, e as crías e os ovos poden ser alimento de petos, esquíos e algunhas serpes como a Opheodrys vernalis. Se un depredador se achega ao niño, o gabeador intenta escorrentalo axitando as súas ás e gritando hn-hn. Outra técnica defensiva que pode usar na loita é esponxar as plumas do corpo, estender as ás e levantar a testa varias veces. Cando os pais deixan o niño, límpan as crías cun pouco de pelo ou plantas para evitar que os depredadores as encontren polo cheiro. Nos Estados Unidos, un estudo relacionou a estratexia reprodutiva da especie co seu comportamento fronte aos depredadores. O obxectivo era analizar a disposición dos gabeadores machos a alimentar as femias no período en que estas están chocando os ovos, en función da presenza nas inmediacións dun gabián americano (depredador de individuos, pero non de ovos) ou un Troglodytes aedon (depredador de crías pero non de adultos). O S. carolinensis ten unha esperanza de vida máis curta que Sitta canadensis, pois conta cunha poboación máis nova; porén, reaccionou con maior enerxía ante a presenza de depredadores de ovos, mentres que a especie canadense estaba máis estresada en presenza de rapaces. Este resultado confirma a teoría de que as especies cunha esperanza de vida máis longa se benefician das taxas de supervivencia dos adultos, mentres que as aves cunha vida máis curta invisten máis na supervivencia das súas amplas niñadas.
Hábitat e distribución
miniatura|Os bosques caducifolios son o hábitat preferido no nordeste. Encóntrase no sur do Canadá e en case todo o territorio dos Estados Unidos (pero non descende da fronteira norte da península de Florida) ata México, aínda que evita as zonas máis áridas. No leste da distribución, vive en bosques abertos antigos, caducifolios ou mixtos, en hortos, parques, xardíns suburbanos e cemiterios. A maior parte da poboación habita en altitudes baixas, aínda que pode aniñar ata a 1675 m de altitude, en Tennessee. No oeste e en México, vive en bosques abertos de piñeiros e carballos de montaña, e chega a aniñar a máis de 3 200 m de altitude en Nevada, California e México. No centro dos Estados Unidos, pode habitar bosques de piñeitos piñoneiros e cimbros ou en árbores situadas nas beiras dos ríos. S. carolinensis encóntrase con normalidade en bosques caducifolios, mentres que S. canadensis, S. pygmaea e S. pusilla prefiren os bosques de piñeiros.
A presenza de árbores maduras ou senescentes proporciona cavidades para as aves, moi necesarias para a nidificación. No leste, os carballos, faias e pacanas tamén son aprezados polos gabeadores debido á abundancia de sementes. Estes hábitats están dispoñibles ao longo de América do Norte, pero son descontinuos. A especie non é migratoria, as diferentes poboacións, incomunicadas entre si, representan diversas subespecies locais. Habitualmente é un residente anual, pero pode realizar pequenas viaxes cada varios anos cando as sementes son escasas ou cando o éxito reprodutor é alto. A especie é divagante na illa de Vancouver, a illa de Santa Cruz e nas Bermudas; incluso un individuo chegou ao transatlántico Queen Mary en 1963 mentres o barco navegaba ao oeste de Nova York.
Nomenclatura e subespecies
miniatura|300px|Fotografía tomada en [[Pensilvania, en 1907.]] A ave foi descrita en 1790 co seu nome científico actual, Sitta carolinensis, polo naturalista británico John Latham no seu libro Index Ornithologicus. Esta nomenclatura, composta por carolina e o sufixo latino -ensis («que vive, habita»), fai referencia á localidade tipo, Carolina. Na división en subxéneros do xénero Sitta, pouco utilizada, S. carolinensis é situado en Sitta (Leptositta) Buturlin, 1916, xunto con Sitta leucopsis e Sitta przewalskii.
En 2012, un equipo estadounidense chegou á conclusión de que S. carolinensis, que conta con sete subespecies, está, en realidade, composto por polo menos catro liñas sen fluxo xenético entre elas, distinguibles pola súa morfoloxía e canto, e que poderían, por tanto, constituír novas especies independentes. O Congreso Ornitolóxico Internacional (versión 5.2, 2015) e o ornitólogo británico Alan P. Peterson, recoñecen sete subespecies:
Relacións filoxenéticas
Durante moito tempo considerouse que este gabeador é parente próximo dos gabeadores Sitta leucopsis e Sitta przewalskii, xa que estas aves foron tratadas no pasado como conespecíficas. Na división en subxéneros do xénero Sitta, pouco utilizada, estes foron colocados en Sitta (Leptositta) Buturlin, 1916. Harrap propuxo que S. carolinensis, S. przewalskii e S. leucopsis poderían estar relacionados co grupo canadensis, correspondente ao subxénero Sitta (Micrositta) e que inclúe seis especies de gabeadores de tamaño mediano. En 2014, Éric Pasquet et al. publicaron unha filoxenia baseada no ADN nuclear e mitocondrial de 21 especies de gabeadores. No estudo, S. carolinensis quedou máis próximo a Sitta magna, mentres que S. prezewalskii parece completamente basal no xénero Sitta. Neste estudo non se utilizou S. leucopsis, pero probablemente sexa unha especie irmá de S. przewalskii.
Ameazas e protección
miniatura|Os [[comedeiros artificiais proporciónanlles unha fonte suplementaria de alimentos.]]
A ave é común e está amplamente distribuída por unha área de 8,6 millóns de km2. Calcúlase que hai dez millóns de individuos e, en xeral, a poboación está aumentando. Por tanto, a especie considérase en situación de «preocupación menor» segundo a Unión Internacional para a Conservación da Natureza. Porén, a eliminación de árbores mortas reduce as posibilidades de encontrar cavidades para a nidificación e pode causar problemas á especie. Informouse dun descenso da poboación en Washington, Florida e, en especial, no extremo occidental do sueste dos Estados Unidos ata Texas. Ao contrario, a zona de reprodución estase expandindo en Alberta e a poboación creceu no nordeste co rebrotar dos bosques. A especie está protexida polo Tratado de Aves Migratorias de 1918, firmado entre os países onde habita (Canadá, Estados Unidos e México).
Figueiroa de Arriba, A Estrada, A Estrada
Figueroa de Arriba é un lugar da parroquia da Estrada no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2020 tiña 963 habitantes (499 homes e 464 mulleres), o que supón un aumento con respecto ao ano 2009, cando tiña 471 habitantes. É o segundo maior núcleo da parroquia en habitantes.
José Otero Carbia
José Otero Carbia, nado en Santeles (A Estrada) en 1851 e finado o 10 de decembro de 1938, foi un empresario e político galego.
Traxectoria
Contratista de obras. Foi alcalde da Estrada do 22 de xuño de 1888 ao 1 de xaneiro de 1890 e volveu á alcaldía do 1 de xaneiro de 1906 ao 1 de xaneiro de 1914. Foi presidente do Casino de Estrada en 1900 e 1904
Pleurodeles
Pleurodeles é un xénero de anfibios caudados da suborde dos salamandroideos, familia dos salamándridos e subfamilia dos pleurodelinos.
Descrición
O xénero foi descrito en 1830 polo médico e zoólogo alemán Karl Michahelles, no seu traballo:
Clasificación
O xénero comprende tres especies:
Distribución
As tres especies do xénero encóntranse en España, Portugal e no Magreb (Marrocos, Alxeria e Tunisia).
Especificamente:
Hafþór Júlíus Björnsson
Baloncesto
Hafþór comezou a súa carreira no deporte como xogador de baloncesto. Cunha altura de 2,06 metros, comezou no equipo K.R. Basket Reykjavík. Na tempada 2007–2008, emepezou a xogar profesionalmente no equipo da primeira liga islandesa FSu Selfoss basketball. Con 20 anos, sufriu unha grave lesión que o obrigou a abandonar unha prometedora carreira.
Actor
Hafþór foi escollido para interpretar a Gregor Clegane para a cuarta tempada da serie de televisión da HBO Game of Thrones en agosto de 2013. Este foi o seu primeiro papel importante, e converteuse na terceira persoa en interpretar este papel. Conan Stevens fixo de Clegane na primeira tempada e Ian Whyte na segunda.
Ligas de fútbol de España
A liga española de fútbol é a principal competición entre equipos de fútbol de España. Celébrase anualmente desde 1929, e a tempada desenvólvese entre os meses de setembro (ou finais de agosto) e xuño (ou finais de maio). O torneo consta de ligas ou divisións interconectadas entre si, cuxa máxima categoría é a Primeira División. Ao termo de cada tempada e en función dos resultados obtidos, os equipos participantes poden ascender ou descender de liga ou de división.
Equipos participantes
Para poder participar na liga española os clubs deben estar federados. No caso das categorías profesionais (Primeira e Segunda División), os clubs tamén deben cumprir os requisitos esixidos pola liga de Fútbol Profesional (LFP).
A diferenza doutros países, os equipos filiais poden participar na liga, aínda que nunca nunha división igual ou superior á do equipo ao que pertencen.
Desenvolvemento da competición
Aínda que o número de equipos que integran cada división varía, todas as categorías seguen un mesmo sistema de competición. O torneo desenvólvese entre os meses de setembro (ou finais de agosto) e xuño (ou finais de maio) do seguinte ano. Cada club enfróntase dúas ocasións aos demais equipos do seu mesma división (unha vez en campo propio e outra no do contrario), seguindo un calendario establecido por sorteo a principio de tempada. Xeralmente dispútase unha xornada cada semana (coincidindo co fin de semana). Os encontros finalizan ao noventa minutos, sen prórrogas nin quenda de penaltis en caso de terminar en empate.
Regulamentación e xustiza deportiva
A xustiza deportiva da competición está xestionada polo Comité de Competición da liga, organismo encargado de impor sancións e dirimir os conflitos entre clubs. Os árbitros (todos españois) dos partidos son designados, a través dun comité de designación formado por tres membros: Antonio Jesús López Nieto (exárbitro malagueño internacional), Evaristo Puentes Leira (exárbitro galego de Primeira División) e Victoriano Sánchez Arminio (presidente do Comité Técnico de Árbitros). Un árbitro non pode dirixir un partido no que participe un equipo da mesma comunidade rexional na que estea colexiado.
Amancio Bolaño e Isla
Amancio Bolaño e Isla, nado nas Ermidas (O Bolo) o 19 de setembro de 1896 e finado en Cidade de México o 21 de xullo de 1971, foi un filólogo, catedrático e académico de orixe galega nacionalizado mexicano.
Traxectoria
Realizou os estudos de bacharelato no Instituto de Ensinanza Secundaria Cardenal Cisneros. Cursou tres anos da carreira de Dereito na Universidade Central de Madrid, pero optou por terminar a licenciatura en Letras na mesma universidade, foi discípulo de Ramón Menéndez Pidal, titulouse como filólogo en 1935. Iniciada a guerra civil española, viaxou a México. En 1947, obtivo un doutoramento en letras pola Universidade Nacional Autónoma de México (UNAM), a súa tese foi un estudo bio-bibliográfico, histórico e literario de frei Alonso da Vera Cruz.
Exerceu a docencia impartindo moi diversas cátedras, entre elas latín, fonética, filoloxía románica, literatura española medieval, literatura do Século de Ouro, Cervantes, xeración do 98, novela picaresca, lingua portuguesa e outras máis. Foi profesor no Instituto Plurilingüe de Madrid, na Escola Nacional de Antropoloxía e Historia, no Colexio de México, na Universidade Iberoamericana, na Universidad de Las Américas de Puebla, no Colexio Francés Morelos, no Colexio Alemán "Alexander von Humboldt", no Liceo Franco-Mexicano, na Facultade de Filosofía e Letras da UNAM, e na Escola Nacional Preparatoria.
Nomeárono profesor emérito da Facultade de Filosofía e Letras da UNAM e profesor honorario da Universidade de Guanajuato. Foi membro da Academia de Belas Letras de Málaga e do Colexio de Licenciados e Doutores de Madrid.
Obra
Foi prologuista, editor e revisor de obras literarias antigas como El conde Lucanor, El libro del buen amor e El poema del Mío Cid. Como escritor, a súa obra é pedagóxica e de crítica literaria, entre seus libros atópanse:
Latimeria menadoensis
Latimeria menadoensis é unha especie de peixe osteíctio da superclase dos sarcopterixios, orde dos celacantiformes, única da subclase dos actinistios, e familia dos latimeríidos, unha das dúas integrantes do xénero Latimeria, e que se coñece vulgarmente como celacanto indonesio ou celacanto de Manado.
Esta especie foi descrita en 1999, e está catalogada como vulnerable na Lista vermella de especies ameazadas da UICN.
A outra especie coñecida, o celacanto propiamente dito ou celacanto das Comores, Latimeria chalumnae, considérase en perigo crítico de extinción.
Descubrimento
As análises de ADN revelaron que o espécime difería xeneticamente da poboación das Comores.
Na súa aparencia, os celacantos indonesios, chamados localmente raja laut ("rei do mar"), son similares aos celacantos das Comores, excepto pola coloración do dorso de ton marrón-agrisado en lugar de azulado. A especie foi descrita formalmente en 1999 por Pouyaud et al. na publicación Comptes Rendus de l'Académie des sciences Paris co nome binomial Latimeria menadoensis.
En 2005, un estudo de ADN mitocondrial estimou a separación das dúas especies entre hai 30 ou 40 millóns de anos.
Zantedeschia aethiopica
Zantedeschia aethiopica, coñecida comunmente como cala de Etiopía, cartucho, cornos ou flor do xerro, é unha planta perenne herbácea de orixe surafricana, da familia das aráceas, a máis robusta e amplamente naturalizada do xénero Zantedeschia.
Descrición
Tanto o xénero como a especie foron descritos en 1826 polo médico e botánico alemán Kurt Polycarp Joachim Sprengel,, nun trabalo publicado en Systema Vegetabilium, editio decima sexta 3: 756-765.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Etimoloxías
Para a do xénero, ver Zantedeschia.
O epíteto específico, aethiopica, alude á súa distribución na Rexión Etiópica.
Cacterísticas
miniatura|255px|[[Espatas.]]
Especie herbácea perenne de entre 60 a 100 cm de altura. Posúe un rizoma oblongo e groso do que xorden raíces de até 15 cm de longo. Produce numerosas follas de cor verde brillante basais, saxitadas e longamente pecioladas. As inflorescencias erectas chámanse espádices, poden medir de 4 a 18 cm de longo e están envolvidas por unha espata (bráctea modificada) branca de forma acampanada. Nas variedades poden ser de diversas cores. É monoica, polo que as diminutas flores de ambos os sexos se atopan na mesma planta; en cada espata as femininas sitúanse baixo as masculinas, que forman as anteras amarelas.
Distribución e hábitat
miniatura|255px|Vista da planta Esta planta é orixinaria de África do Sur, onde se encontra en Suazilandia, Lesoto e Suráfrica (Cabo Occidental, Cabo Oriental, KwaZulu-Natal, Provincia de Limpopo, Estado Libre e Gauteng).
Naturalizouse e cultívase en moitas outras partes do mundo de clima cálido ou tropical, como o sur de Europa, América, Nova Zelandia e Australia Occidental, onde se clasificou como especie tóxica, tanto para os humanos como o gando e maleza.
Prefire áreas húmidas e sombreadas con abundancia de auga.
Usos e cultivo
Cultívase como planta ornamental ou para flor cortada polas súas vistosas espatas de cor branca. Segundo algúns estudos científicos pode ser útil na limpeza de augas residuais evitando a proliferación de algas.
En África do Sur, onde se atopa naturalizada, tanto as follas como os rizomas utilízanse tradicionalmente como emplasto para feridas e picaduras e, tamén, as mesmas partes da planta, consómense cociñadas para neutralizar o oxalato cálcico.
Aínda que é de orixe tropical, resiste moderadamente o frío. Cultívase no exterior en sombra ou semisombra, en terreos húmidos e fértiles ou como planta semiacuática. Dependendo da pluviometría pode comportarse como caducifolia ou perenne.
Toxicidade
Toda a planta é tóxica, polo que non debe ser inxerida. Como principio activo contén cristais de oxalato de calcio. O zume é moi irritante. Os signos clínicos son tanto locais como xerais. Entre os locais (por contacto directo) produce irritación da pel, beizos, mucosa bucal. Entre os xerais, gastroenterites e diarrea.
Simboloxía
En Galicia o seu uso está moi asociado á festa dos maios.
A "cala" foi utilizada como símbolo político polos nacionalistas republicanos de Irlanda do Norte nas súas pretensións de conseguir a independencia ou ben a integración da provincia na República de Irlanda.
Na América Latina é unha flor asociada aos cemiterios, pois emprégase, canda outras flores, para adornar as tumbas no día dos defuntos.
Estado de conservación
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais, tendo en conta que esta especie non se enfronta a grandes ameazas e que está moi estendida, cualifica o seu status como LC (pouco preocupante).
In the Closet
"In the Closet" é unha canción do artista estadounidense Michael Jackson. É o terceiro sinxelo do seu oitavo álbum, Dangerous. A canción converteuse no terceiro top ten consecutivo do álbum, acadando o número 6 en Billboard Hot 100. Tamén se converteu no seu segundo sinxelo número un do xénero R&B.
Leite Río
Leite Río S.L. é a empresa máis importante dentro do holding empresarial Grupo Galego Leite Río. Factura ao ano máis de 254 millóns de euros só coas vendas de Leyma (adquirida en 2005 a Ebro Puleva) e Leite Río.
Historia
miniatura|O xogador de baloncesto [[Jordi Vallmajó, integrante do Club Baloncesto Breogán que foi patrocinado pola empresa durante varias tempadas.]] Xesús Lence (Castroverde, 1940), inicialmente perito de profesión, monta no ano 1963 cun crédito de 300.000 pesetas a que sería a súa primeira empresa: unha estación de servizo no Corgo (Lugo).
Debido ás débedas que un transportista de leite tiña con el, faise co seu negocio (dous camións e tres cisternas) e nun par de anos xa transportaba leite de Francia a todas as centrais de España.
Despois do éxito no transporte de leite, lánzase a envasar e comercializar o seu propio produto, co que nace en 1975 a empresa Refrileche. A novidade que implanta esta empresa no sector é o uso de tanques de frío e cisternas, o que supón unha mellora no sistema de recollida e distribución.
Posteriormente, xorde Lácteos Lence S.L. creada no ano 1981, e adicada ao envasado, que constitúe o seguinte paso da compañía cara a integración vertical na produción láctea. No ano 1998 muda de nome e pasa a chamarse Leite Río S.L. Neste período experiméntase un amplo crecemento da produción e a capacidade pasa de 25.000 litros semanais a 700.000 litros semanais.
Tamén comeza a diversificarse cara ós zumes de froitas e cara ó mercado das augas. Ademais, implantáronse melloras no sistema e continúan os convenios con gandeiros (incluíndo novas medidas de hixiene do gando ou subvencións para os tanques de frío).
Lácteos
Leite Río conta con diversos formatos de produto, e cada un deles desglósase nas liñas de "desnatada, semidesnatada e enteira".
Proceso de elaboración
O proceso de elaboración de Leite Río segue os seguintes pasos:
Grupo Galego Leite Río
Leite Río S.L. é unha empresa láctea galega, líder do sector, sendo a empresa que máis leite ao ano procesa de toda Galicia, que así mesmo é a principal comunidade produtora de leite en España. Trátase da empresa de capital nacional máis importante da provincia de Lugo.
Dende o ano 2005, dispón de catro plantas de envasado, dúas no Polígono Industrial do Ceao (Lugo) outra en Láncara e outra en Arteixo (A Coruña); nas que traballan arredor de 94 persoas.
A facturación de Leite Río tivo unha evolución ascendente que se mantivo ata o ano 2010, cando as vendas se retraeron un 2,6% respecto do ano anterior. A raíz da ampliación da capacidade da súa planta do Polígono do Ceao, a empresa espera acadar unhas vendas 210 millóns de euros.
Outras empresas do grupo
Áreas de servizo:
Centros de negocios e servizos:
Hoteis e restaurantes:
Empresas loxísticas:
Envasado de auga:
Promoción
Breogán é a terceira entidade deportiva de Galicia e transformouse no máximo expoñente lucense do deporte de alta competición.
Leite Río S.L. tamén patrocina ao club de baloncesto C.B. Sarria, o Leite Río Cidade de Lugo de Piragüismo e apoia eventos desta índole xeralmente con sede en Lugo. Ademais de no deporte, tamén colabora con institucións públicas como Cruz Vermella.
Louro (pelo)
miniatura|dereita|Porcentaxe de persoas de cabelos loiros en diferentes rexións de [[Europa, de acordo co antropólogo da Universidade de Laval, Peter Frost. Canto máis clara é a cor, maior é a porcentaxe de persoas loiras naquela rexión.]]
miniatura|dereita|Nena loura. Louro ou loiro (do latín Laurus) é unha cor do cabelo humano que oscila entre o amarelo e o castaño claro, caracterizada por baixos niveis de pigmentos escuros (eumelanina) e altos niveis de feomelanina.
Do acastañado-claro ao louro clarísimo, os distintos graos de louro se atopan naturalmente en menos de 2% da poboación adulta de todo o mundo.
Outros termos para persoas louras son laurícomos e lauricápilos (do latín, laurus, 'o loureiro', e o grego κόμη cómê, 'cabeleira', e capilum, 'pelo'), flavícomos (de flavus, 'amarelo'), fulvícomos (de fulvius, cor de lume) e blondícomos (blundus).
Orixes
Os cabelos louros teñen lugar, por suposto, en humanos de todas as etnias, pero nun grao tan pequeno que é difícil de ser notado na maior parte das poboacións. En Escandinavia e nos países do mar Báltico, a aparición de cabelos loiros é máis frecuente. É unha das características dalgúns fenotipos nos individuos brancos caucásicos.
Baseado en recentes estudos xenéticos, é probable que humanos con cabelos louros tornáronse máis numerosos en Europa aproximadamente hai once mil anos, durante a última Idade do xeo.
Pedro Mariño de Lobeira
Traxectoria
Os seus pais foron Hernán Rodríguez de Lobeira y Rivera, e Constanza Mariño Marinas de Sotomayor. Contraeu matrimonio con Francisca de Miranda, coa que tivo dous fillos: Ana e Alonso.
De profesión soldado, despois de servir na guerra entre España e Francia, viaxou en 1545 a América. Estivo baixo o mando de Pedro de La Gasca cando este último recibiu a orde do rei Carlos I de pór fin á sublevación de Gonzalo Pizarro no Perú.
Mariño uniuse ás forzas de La Gasca na Habana. Trasladouse a Lima e permaneceu no Perú ata a súa viaxe a Chile en 1551.
Neste territorio participou activamente xunto a Pedro de Valdivia e a Francisco de Villagra nas campañas que o primeiro realizou no sur, destacándose como soldado. Tamén estivo presente nas campañas dos gobernadores García Hurtado de Mendoza e Rodrigo de Quiroga.
Posteriormente, en pago dos seus servizos, concedéuselles unha encomenda de indíxenas na cidade de Valdivia, de onde era veciño. Desempeñou o cargo de corrixidor da mesma cidade, prestando a súa axuda para socorrer ás vítimas da inundación que, produto do terremoto de 1575, cegou o desaugadoiro do lago Riñihue, tal como volvería suceder co terremoto de 1960.
Máis tarde foi tamén corrixidor de Camaná, na costa sur do Perú, volvendo posteriormente a Lima.
Nos seus últimos anos trabou amizade co xesuíta Bartolomé de Escobar, que tamén estivera en Chile, entregándolle os manuscritos da súa Crónica del Reino de Chile para que os corrixise e editase. Porén, o texto nunca foi impreso na época. Só en 1865 foi publicado no volume VI da Colección de Historiadores de Chile e documentos relativos á Historia Nacional dese país.
A orixe do seu escrito Crónica del Reino de Chile
Na época da Conquista, era común que algúns conquistadores escribiran acerca das vivencias e situacións das que eran parte e testemuñas. Soldado de profesión, Mariño de Lobera non estivo alleo a estes labores e deixou un importante legado á historia de Chile no seu manuscrito. O texto orixinal deste non chegou ós nosos días, e o que del se coñece débese á pluma do sacerdote xesuíta Bartolomé de Escobar, que recibiu -de parte do vicerrei do Perú García Hurtado de Mendoza- o encargo de revisar e corrixir os apuntamentos de Mariño.
Este labor deu forma definitiva á Crónica del Reino de Chile, obra que, en estrito rigor, é moi diferente á que podería escribir un simple soldado. Nas súas pasaxes, é fácil advertir a pluma dunha persoa coñecedora da arte de escribir, o que estaría indicando a intervención do pai Escobar.
A súa crónica
Na obra chama a atención a imprecisión e a vaguidade do relato da primeira parte da Conquista de Chile, máis especificamente ata a chegada de García Hurtado de Mendoza. Isto contrasta coa segunda parte, que corresponde precisamente ó goberno de Hurtado de Mendoza. Os feitos e as fazañas do antigo gobernador de Chile -que facilitara a Escobar parte dos documentos con que contaba- son narrados con claridade. A Crónica del Reino de Chile é, de entre as crónicas da conquista de Chile, a que con maior frecuencia inclúe relatos de sucesos extraordinarios e sobrenaturais.
Leonardo DiCaprio
Leonardo Wilhelm DiCaprio, nado nos Ánxeles (California) o 11 de novembro de 1974, é un actor e produtor estadounidense. Foi nomeado a cinco Premios Óscar e dez Globos de Ouro. Na 88ª edición dos Óscar gañou o Óscar ó mellor actor polo seu papel no filme The Revenant. Gañou dous Globos de Ouro ó mellor actor dramático polas súas interpretación nos filmes The Aviator (2004) e The Revenant (2015), e o Globo de Ouro ó mellor actor de comedia ou musical por The Wolf of Wall Street (2013). Tamén foi nomeado ós Screen Actors Guild, Satellite Awards e ós British Academy of Film and Television Arts.
DiCaprio comezou a súa carreira aparecendo en varios anuncios comerciais de televisión antes de converterse nunha personaxe recorrente de series de televisión como Santa Barbara ou Growing Pains de comezos dos anos 1990. A súa estrea nun gran filme foi This Boy's Life (1993) xunto con Robert De Niro. DiCaprio gañou recoñecemento polo seu papel seguinte en What's Eating Gilbert Grape (1993), así como por protagonizar The Basketball Diaries (1995) e Romeo + Juliet (1996). Acadou a fama internacional polo seu papel como Jack en Titanic (1997) de James Cameron.
Dende a década do 2000, DiCaprio recibiu aclamacións da crítica polo seu traballo en filmes como Catch Me If You Can (2002), Gangs of New York (2002), Diamante de sangue (2006), Infiltrados (2006), Revolutionary Road (2008), Shutter Island, Orixe (2010) e Django Unchained (2012). DiCaprio posúe a súa propia produtora chamada Appian Way Productions. Un comprometido defensor do medio ambiente, DiCaprio recibiu louvanzas de grupos ecoloxistas polo seu activismo.
Traxectoria
É fillo de George DiCaprio, autor, produtor e distribuidor de banda deseñada underground, e Irmelin Idenbirkin. O seu pai é metade italo-estadounidense e metade xermano-estadounidense. A súa nai é alemá. O nome de Leonardo vén porque mentres a súa nai estaba embarazada, fronte a unha pintura de Leonardo da Vinci en Italia, el pateou dentro do ventre, iso fixo que ela decidise chamalo como o famoso artista. Os seus pais divorciáronse cando tiña un ano de idade. Medrou en Boto Park, Os Ánxeles, California.
miniatura|200px|Leonardo DiCaprio (á esquerda), [[Martin Scorsese e Cameron Diaz.]]
A súa carreira como actor iniciou en 1990 cando formou parte do elenco da serie de televisión baseada no filme Parenthood. O seu seguinte proxecto televisivo sería a exitosa telecomedia Growing Pains, en cuxas últimas tempadas participou comezando a adquirir popularidade en EUA. O seu debut na pantalla grande fíxoo na película Critters 3 (1991).
En 1993 traballou con Robert De Niro e Ellen Barkin en This Boy's Life e en 1996, protagonizou Romeo + Juliet, nunha versión moderna do clásico de Shakespeare.
En 1997 convértese en superestrela e ídolo de mozas cando interpreta o personaxe de Jack Dawson en Titanic. Esta película converteuse no filme máis comercial de todos os tempos e gañou 11 Premios Óscar da Academia das Artes e as Ciencias Cinematográficas.
Traballou ademais con algúns dos mellores directores de cine, por exemplo Steven Spielberg, Martin Scorsese, Sam Raimi, James Cameron ou Woody Allen entre outros.
Vida persoal
miniatura|170px|DiCaprio no ano 2000.
Constante de Rydberg
A constante de Rydberg, chamada así polo físico sueco Johannes Rydberg, é unha constante física relativa ao espectro atómico na ciencia da espectroscopia. Rydberg determinou o seu valor primeiro empiricamente por medio da espectroscopia, e posteriormente descubriuse que o seu valor podíase calcular mediante o uso doutras constantes fundamentais da mecánica cuántica.
A constante de Rydberg representa o valor límite do número de onda máis alto (a inversa da lonxitude de onda) de calquera fotón que poida ser emitido dende o átomo de hidróxeno, ou, alternativamente, o número de onda de calquera fotón de enerxía mais baixa capaz de ionizar o átomo de hidróxeno dende o seu estado fundamental (ou noutros termos, o seu espectro de emisión e de absorción). O espectro do hidróxeno pode ser expresado simplemente en termos da constante de Rydberg, usando a fórmula de Rydberg.
Valor da constante de Rydberg
Facendo uso da asunción simplificada de que a masa do núcleo atómico e infinita comparada coa masa do electrón, a constante é (conforme os resultados do CODATA 2002):
sendo me a masa en repouso do electrón, e a carga elemental, ε0 a permitividade do espazo libre, h a constante de Planck, e c a velocidade da luz no baleiro.
Esta constante usase a miúdo en física atómica na forma dunha enerxía:
Existen dúas complicacións. Unha e o caso dun dos ións do hidróxeno, isto e, un átomo con número atómico Z que só ten un electrón, como C5+. Neste caso, os números de onda e de enerxía dos fotóns escálanse nun factor de Z2, pasando por enriba os efectos relativistas. O outro caso é o da masa do núcleo atómico, que na realidade non é infinita comparada coa masa do electrón. T. A predición espectral debese corrixir substituíndo a masa reducida da masa do electrón. A constante de Rydberg RM para un átomo cun electrón ven dada por sendo me a masa en repouso do electrón, e M a masa do núcleo atómico.
Outras expresións da constante
A constante de Rydberg pódese expresar tamén coas seguintes ecuacións:
e sendo
A derivación da constante de Rydberg na mecánica cuántica
Historicamente, a fórmula de Rydberg elaborouse empiricamente (experimentalmente), e de xeito previo ao desenvolvemento da teoría cuántica. Para coñecer o seu significado en termos da teoría cuántica podemos partir da fórmula
para a enerxía dun átomo cun electrón e un núcleo cunha carga de +1 e unha masa infinita. Por suposto que os núcleos atómicos non teñen unha masa infinita na realidade, mais incluso o máis lixeiro núcleo, un simple protón, é unhas 1800 veces mais pesado que un electrón, facendo razoable esta consideración nunha primeira aproximación. Esta fórmula enerxética pode ser derivada tanto no modelo atómico de Bohr ou nun completo tratamento mecánico-cuántico do átomo de hidróxeno. Polo tanto o cambio enerxético producido polo paso do electrón ao cambiar dun valor n a outro (cambio de nivel cuántico) e
simplemente cambiando as unidades da lonxitude de onda obtemos
sendo: h \ a constante de Planck, m_e \ a masa en repouso do electrón, e \ a carga elemental, c \ a velocidade da luz no baleiro, e a permitividade do espazo libre;  e  son o número de electróns orbitantes (ao comezo e ao final) na última capa do átomo de hidróxeno. Polo tanto, atopamos a constante de Rydberg para o noso hipotético sistema dun núcleo con masa infinita, carga +1, e un simple electrón, que resulta ser:
Yvonne Rainer
Yvonne Rainer, nada en San Francisco o 24 de novembro de 1934 é unha bailarina, coreógrafa e cineasta experimental estadounidense. A súa obra cualificouse como arte minimalista.
Traxectoria
Rainer naceu en San Francisco, California. A súa nai era unha estenógrafa de Brooklyn descendente de inmigrantes xudeus de Varsovia, e o seu pai, albanel e pintor de casas, naceu no norte de Italia, de onde emigrou aos Estados Unidos con 21 anos. Despois de estar un ano no San Francisco Junior College e formarse no Martha Graham Center of Contemporary Dance, Rainer deuse a coñecer como unha figura destacada no movemento Judson Dance Theater, un grupo de bailaríns e artistas que facían actuacións que cruzaban con fluidez os campos da danza e das artes visuais.
En 1975, comezou a centrarse principalmente na realización de filmes de media e longa duración, nas que inverte os códigos narrativos. Os seus filmes tomaron despois despois un xiro claramente feminista, explorando temas como o terrorismo (Journeys from Berlin/1971, 1980), a menopausia (Privilege, 1990) e a doenza (MURDER and murder, 1996). Entre 2000 e 2006, Rainer regresou á coreografía e continuou a producir obras provocativas e sorprendentes.
Recoñecemento
En 1990, Rainer recibiu un premio do MacArthur Fellows Program polas súas contribucións á danza. En 2015 recibiu o premio Merce Cunningham da Foundation for Contemporary Arts. En 2017 outorgóuselle un USA Grant. Tamén recibiu dous Guggenheim Fellowships (1969,1988).
-542
Outros
Historia ano a ano
Dominic McGuire
Dominic McGuire, nado o 20 de outubro de 1985 en San Diego (California) é un xogador americano de baloncesto profesional que actualmente xoga para os Aguacateros de Michoacán da Liga Nacional de Baloncesto Profesional mexicana.
NBA
McGuire foi seleccionado na 47ª posición do Draft da NBA de 2007 polos Washington Wizards. O 13 de agosto de 2007, McGuire asinou un contrato de 3 anos polos Wizards. O 16 de abril de 2008, xogou o seu primeiro partido coma titular na súa carreira na NBA, contra os Orlando Magic.
O 22 de xullo de 2010, asinou cos Charlotte Bobcats. O 24 de febreiro de 2011, os Bobcats prescindiron de McGuire tras un traspaso entre Charlotte e os Portland Trail Blazers. En cambio, foi fichado de novo o 3 de marzo de 2011.
O 15 de decembro de 2011, asinou un contrato cos Golden State Warriors. Xogou o seu primeiro partidos cos Warriors o 25 de decembro de 2011, na derrota con Los Angeles Clippers por 105-86.
O 12 de setembro de 2012, asinou cos Toronto Raptors. Foi cortado o 30 de novembro de 2012, cando os Raptors ficharon a Mickaël Piétrus.
O 26 de setembro de 2013, asinou cos Utah Jazz.
Crisantemo
Os crisantemos son plantas de flor pertencentes ao xénero Chrysanthemum, con arredor de 30 especies, de fanerógamas perennes na familia Asteraceae. Son nativa de Asia e do nordés de Europa. O nome provén do grego χρυσἄνθεμο transl. Krysanthemo (flor de ouro).
É unha planta de tradición de cultivo milenario nos países asiáticos. Cultívase dende hai máis de 2.500 anos na China e é considerada unha das plantas nobres chinesas (as outras son o bambí, a ameixeira e a orquídea). Era o distintivo oficial do exército e unha exclusividade da nobreza.
Foi levada ao Xapón polos budistas. Pola súa semellanza co sol nacente, acabou por se tornar un símbolo do país, inclusive o trono do emperador era coñecido como o "Trono do Crisantemo". Existía a lenda de que un único pétalo da flor, colocado no fondo dunha cunca de viño, traería vida longa e saudábel.
Foi levada para o occidente no século XVII. O nome foille atribuído por Carl von Linné, combinando o prefixo grego chrys-, que significa dourado (a cor das flores orixinais), e -anthemon, que significa flor.
Existen máis de 100 especies e máis de 800 variedades comercializadas no mundo. O seu porte é herbáceo e xeralmente de 1 metro. A súa propagación dáse por espichos e espeques en invernadoiros e alcouves e tamén por sementes, e dá flores o ano enteiro.
Precisa de moita luz, porén, non soporta sol directo. Prefire clima quente e húmido.
O cultivo en Galiza é moi común na xardinaxe e nos cemiterios, sendo consideradas flores da morte e moi empregadas no día de defuntos coma enfeite dos nichos.
As variedades silvestres reciben os nomes comúns de pampillos ou pampullos.
Gancho AT
dereita|miniatura|O segundo gancho AT da [[HMGA1 (fita negra) unido a o suco menor dun ADN rico en AT. As cadeas laterais dos aminoácidos e os nucleótidos non se ven.]] O gancho AT ou amocelo AT (AT-hook) é un motivo estrutural para a unión ao ADN presente en moitas proteínas, como por exemplo as proteínas HMG (grupo de alta mobilidade), as proteínas de unión ao ADN de plantas a proteína hBRG1, e a ATPase central do complexo proteico de remodelación SWI/SNF humano (switching/sucrose non-fermenting).