cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sobremesa
Doces e sobremesas típicas de tempada
Hai algunhas sobremesas que se consomen especialmente nalgunhas datas significadas. En Galicia, por exemplo:
Enerxía mareomotriz
miniatura|dereita|220px|Central maremotriz de Rance, en Francia. A enerxía mareomotriz é a producida polo movemento das augas do mar polas subidas e baixadas das mareas, esta enerxía é aproveitada por turbinas, as cales a súa vez moven un alternador que xera enerxía eléctrica. Ao non consumir combustibles fósiles nin tampouco producir gases que axuden ao efecto invernadoiro, considerase unha enerxía limpa e renovable pero hai que ter en conta que provoca cambios na salinidade do estuario e no ecosistema da zona
As centrais mareomotrices instálanse en estuarios, constan dun dique que separa o mar da costa e que permite reter a auga na preamar, na baixamar ábrense as comportas e a auga acciona unha turbina que está unida a un alternador.
Para aproveitar a enerxía das mareas é preciso que a súa amplitude sexa considerable, o aconsellable é unha amplitude superior a 10 m. Unha das primeiras foi a de La Rance en Francia construída en 1967 no estuario do río Rance na Bretaña.
Illa artificial
miniatura|300px|[[Flevopolder nos Países Baixos. Con 970 km2 é a maior illa do mundo formada por terra gañada ao mar.]] Unha illa artificial é unha illa construída por persoas en lugar de formarse por medios naturais. As illas artificiais poden variar de tamaño dende pequenos illotes recuperados unicamente para soportar un único piar dun edificio ou estrutura ata os que soportan comunidades e cidades enteiras. As primeiras illas artificiais incluían estruturas flotantes en augas tranquilas ou estruturas de madeira ou de pedra erguidas en augas pouco profundas (por exemplo, crannógs e Nan Madol).
Matilde Ucelay
Matilde Ucelay Maórtua, nada en Madrid en 1912 e finada na mesma cidade o 24 de novembro de 2008, foi unha arquitecta española, gañadora do Premio Nacional de Arquitectura de España en 2004.
Illa artificial
Nos tempos modernos as illas artificiais adoitan formarse por recuperación de terras, mais algunhas fórmanse polo illamento incidental dun terreo existente durante a construción dunha canle (por exemplo, Donauinsel, Ko Kret e gran parte do condado de Door, Wisconsin), ou por inundacións de vales que illan as cimas dos antigos outeiros (por exemplo, a illa Barro Colorado). Unha das illas artificiais máis grandes do mundo, a illa René-Levasseur, formouse pola inundación de dous encoros adxacentes.
Matilde Ucelay
Traxectoria
Filla de Enrique Ucelay e de Purificación Maortua. Titulouse en arquitectura no 1936, sendo a primeira muller en España que acadou tal título. Levou a cabo máis de 120 proxectos malia ser depurada en 1940 e condenada en consello de guerra a inhabilitación perpetua para cargos públicos (fora secretaria do Colexio de Arquitectos) e durante 5 anos para o exercicio profesional privado.
Illa artificial
Historia
miniatura|Illa de arrecife ao norte de [[Malaita]] A pesar de ser unha popular imaxe da modernidade, as illas artificiais teñen unha longa historia en moitas partes do mundo, que se remontan ás illas recuperadas da civilización exipcia antiga, aos crannogs prehistóricos de Stilt de Gales, Escocia e Irlanda, os centros cerimoniais de Nan Madol en Micronesia e as aínda existentes illas flotantes do lago Titicaca. A cidade de Tenochtitlán, a predecesora azteca da Cidade de México, que contaba con 500 000 habitantes cando chegaron os españois, situábase nunha pequena illa natural do lago Texcoco rodeada de innumerables illas artificiais de chinampa.
Os pobos das lagoas de Langa e Lau en Malaita, illas Salomón, construíron unhas 60 illas artificiais no arrecife incluídas Funaafou, Sulufou e Adaege. Os habitantes de Lau construíron illas no arrecife xa que isto proporcionaba protección contra o ataque das persoas que vivían no centro de Malaita. Estas illas formáronse literalmente cunha rocha de cada vez. Unha familia levaba a súa canoa ao arrecife que protexía a lagoa e despois mergullábanse por rochas, levábanas á superficie e despois volvían ao lugar seleccionado e deixaban caer as rochas na auga. Vivir no arrecife tamén era máis saudable porque os mosquitos, que infestaban os pantanos costeiros, non se atopaban nas illas dos arrecifes. O pobo Lau continúa a vivir nas illas dos arrecifes.
Matilde Ucelay
Vida persoal
Casou co editor José Ruiz-Castillo Basala, e a súa irmá Margarita foi a primeira muller de Ernesto Guerra da Cal.
† (álbum)
†, tamén coñecido como Cross, é o álbum de estrea da banda francesa de electro house Justice, editado o 11 de xuño do 2007 a través do selo Ed Banger Records. Foi certificado ouro no Reino Unido o 9 de decembro de 2009 tras vender 100.000 copias nese país.
Illa artificial
Historia
Moitas illas artificiais construíronse en portos urbanos para proporcionar un sitio deliberadamente illado da cidade ou simplemente aforrar bens inmobles doutro xeito inalcanzables nunha metrópole abarrotada. Un exemplo do primeiro caso é Dejima, creada na baía de Nagasaki no período Edo do Xapón como centro para os mercadores europeos. Durante a era illacionista, os neerlandeses foron xeralmente prohibidos en Nagasaki e os xaponeses en Dejima. Do mesmo xeito, a illa Ellis, na baía de Nova York xunto á cidade de Nova York, un antigo illote moi expandido pola recuperación da terra, serviu como centro de inmigración separado dos Estados Unidos a finais do século XIX e principios do XX, evitando a fuxida á cidade dos que tiñan negada a entrada por doenzas ou por outros defectos percibidos, que doutro xeito poderían ser tentados a formar parte da inmigración ilegal. Unha das illas artificiais máis coñecidas é a illa de Notre-Dame de Montreal, construída para a Expo 67.
As Venetian Islands en Miami Beach, Florida, na baía de Biscayne engadiron novas propiedades valiosas durante o boom da Florida nos anos vinte. Cando estalou a burbulla, a baía quedou marcada cos restos do seu fracasado proxecto. Unha empresa de desenvolvemento da cidade en auxe construía unha muralla para unha illa que se ía chamar Isola di Lolando, mais non puido continuar no negocios despois do furacán de Miami de 1926 e da Gran Depresión, condenando o proxecto de construción da illa. Os piares de formigón do proxecto aínda se manteñen.
Impacto ambiental
Para construír estas illas precísase unha gran cantidade de area. A dragaxe pode provocar que a area se axite e se deposite nos arrecifes, perturbando a vida mariña. Unha maior cantidade de area e de partículas de sedimentos crea condicións máis turbias, o que impide que os raios ultravioleta necesarios cheguen aos arrecifes de coral, crea turbidez (o coral acolle máis material orgánico) e aumenta a actividade bacteriana (introdúcense bacterias máis nocivas no coral).
A implantación de illas artificiais pode diminuír a área subacuática nas augas circundantes, o que chega a provocar a degradación do hábitat de moitas especies.
Status político
Segundo o tratado da Convención das Nacións Unidas sobre o dereito do mar (UNCLOS), as illas artificiais non se consideran obras portuarias (artigo 11) e están baixo a xurisdición do estado costeiro máis próximo se se atopan a menos de 370 km (200 millas náuticas) (artigo 56). As illas artificiais non se consideran illas para ter as súas propias augas territoriais ou zonas económicas exclusivas e só o estado costeiro pode autorizar a súa construción (artigo 60); con todo, en alta mar fóra da xurisdición nacional, calquera "estado" pode construír illas artificiais (artigo 87).
Terceira Autonómica de Galicia 2011/12
A tempada 2011–12 da Terceira Autonómica de Galicia empezou o 18 de setembro de 2011 e finalizou o 29 de abril de 2012.
Grupo 1
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
Grupo 2
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
Grupo 3
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
Grupo 4
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
Grupo 5
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
Grupo 6
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
Grupo 7
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
Akiruno
Akiruno (あきる野市, あきるのし, Akiruno-shi) é un concello da prefectura de Toquio no Xapón. Está situada no centro-sur da rexión de Kantō e ao oeste da prefectura, na área de Tama, na parte leste da illa de Honshū. A súa superficie é de 73,34 km² e a poboación de 80.591 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 1.100 h/km².
O concello de Akiruno limita cos concellos de Hinohara, de Okutama, de Ōme, de Hinode, de Hamura, de Fussa e de Hachiōji.
Historia
A cidade de Akiruno foi fundada pola fusión do concello de cidade de Akigawa e o concello de vila de Itsukaichi do distrito de Nishitama no ano 1995.
Dáctilo (métrica)
right|miniatura|200x200px|O dáctilo é como un dedo, porque ten unha sílaba longa seguida de dúas sílabas breves. Un dáctilo (do latín dactylus, e este do grego δάκτυλος, dáktylos, «dedo»), na métrica grecolatina, é un pé composto por unha sílaba longa seguida de dúas breves. É a base do verso chamado hexámetro dactílico, empregado na epopea e na poesía relixiosa (por exemplo nos oráculos). Posibelmente a súa orixe é prehelénica.
Paul Watzlawick
Paul Watzlawick, nado o 25 de xullo de 1921 en Villach, Austria, e finado o 31 de marzo de 2007 en Palo Alto, California, foi un teórico e psicólogo austríaco nacionalizado estadounidense. Foi un dos principais autores da Teoría da comunicación humana e do Construtivismo radical, e unha importante referencia no campo da terapia familiar, terapia sistémica e, en xeral, da psicoterapia. Desde 1960, residiu e traballou toda a súa vida na cidade e Universidade californiana de Palo Alto.
Traxectoria
Tras completar os seus estudos primarios en Villach, Paul Watzlawick estudou Psicoloxía e Filoloxía na Universidade de Venecia e graduouse en 1949. Traballou no Instituto C. G. Jung en Zúric h, onde recibiu outro diploma en 1954. Amosando un grande interese pola filosofía oriental e budista (en particular, a filosofía zen), Paul decidiu partir cara a India e quedar alí durante un ano o que levou a que esas ideas filosóficas impregnaran parte da súa obra -por exemplo, usou os conceptos filosóficos kōan ou budistas para explicar mellor algunhas pasaxes das súas teorías. Sen afectar o rigor científico e expositivo, as ideas filosóficas e as concepcións desas culturas impregnaron sutilmente as obras máis maduras de Watzlawick, quen fixo uso ocasional dos conceptos filosóficos.
En 1960, foi convidado por Don D. Jackson a continuar as súas investigacións no Mental Research Institute de Palo Alto, no estado norteamericano de California. En 1967, comezou a impartir clases de Psiquiatría na Universidade de Stanford. Alí, Watzlawick estudou en compañía dos seus colegas a teoría do Dobre Vínculo (Double Bind), aínda que a súa maior achega, en relación tamén co traballo de Gregory Bateson, é no campo da Pragmática da comunicación humana.
Tríbraco
Un tríbraco (do grego τρίβραχος "tres breves") é, en métrica grecolatina, un pé formado por tres sílabas breves: <tt>∪ ∪ ∪</tt>.
A súa duración é de tres moras, como o iambo e o troqueo. Por iso pode substituír o iambo no trímetro iámbico.
Paul Watzlawick
Comunicación fracasada entre individuos
Os fracasos na comunicación entre individuos preséntanse, cando:
Comunicación exitosa entre individuos
A comunicación entre individuos é boa cando:
Obras do autor
Watzlawick é autor de 18 libros (traducidos a 85 idiomas) e colaborou en máis de 150. Algúns deles son:
Recoñecementos
Foi Doutor honoris causa polas universidades de Liexa, Bordeos e Bos Aires.
Awan
Awan foi un reino na rexión de Elam, ao sur de Susa. A dinastía de Awan reinou desde sobre o -2500 ao -2100 e foi contemporánea de Sargón I de Akkad (sobre -2334 – -2279); o seu último rei, Puzur-Inshushinak reinaría ao mesmo tempo que Urnamu de Ur (sobre -2110 – -2094). As fontes sumerias deixaron indicacións das campañas militares que axudan a comprender a historia e xeografía de Elam.
Os reis de Awan dominaron Elam e a súa dinastía foi hexemónica ata preto do -2325, en que foi sometido a imposto por Sargón I de Akkad. Dos sete primeiros reis non se sabe nada e son só unha lista de reis.
O país rebelouse contra o sucesor de Sargón, o seu fillo Rimush, sobre o -2281, baixo a dirección do rei Lukhkhishshan, auxiliado polo rei de Warakshe (tamén sublevado) Sidgau, pero a rebelión foi acorada. Os reis oitavo e noveno son mencionados (en orde inversa) nas informacións das campañas de Sargón e o seu fillo Rimush, campañas que tiñan unha finalidade económica (busca de materiais que non existían en Sumer) e non de conquista permanente.
O rei de Akkad Manishtushu (sobre -2275 – -2260) continuou as loitas ao sur de Elam chegando á zona do golfo Pérsico, que cruzou para establecer unha alianza coas 32 cidades da costa de Arabia. En tempo do rei Naramsin de Akkad (sobre -2260 – -2223) fíxose un tratado entre o rei de Susa, vasalo de Naramsin e o rei de Awan, Khita ou Hita, probabelmente tamén tributario, tratado que é o primeiro texto elamita en caracteres cuneiformes que se coñece pero que ten unha interpretación moi complexa.
Awan recuperou a plena independencia sobre o -2221 e tivo a hexemonía de Elam durante case un século. Na segunda metade do século -XXI os gutis ocuparon o país e o -2116 o rei Utukhengal de Uruk derrotou ao rei guti Tiriqan nunha batalla entre Kish e Nippur, e derrocou ao novo rei guti Sium corenta días despois, apoderándose dos seus dominios. O último rei de Awan, Puzur-Inshunshinak conquistou Susa e despois Anshan e estableceu por primeira vez unha confederación elamita forte que se consolidou co sometemento dos reis de Simashki. Pero os seus sucesores perderon Susa e a dinastía dos Simáshquidas (xurdida do reino de Simashki) estableceu o seu poder en Elam.
Tereixa Novo
María Tereixa dos Anxos Novo Arrojo, nada en Lugo en 1956, é unha política galega do BNG.
Traxectoria
Profesora de Primaria e Secundaria, foi liberada sindical. Foi membro de Fuxan os Ventos. Membro do Consello Nacional do BNG e da súa Executiva (1991–1995), foi deputada no Parlamento de Galicia en substitución de Henrique Tello (2002–2005). Foi delegada provincial na Coruña da Vicepresidencia da Igualdade e do Benestar (2005–2009). En 2015 presentouse ás primarias de Iniciativa pola Unión para a provincia da Coruña.
Vanir
Na mitoloxía nórdica, os Vanir (tamén chamados Vanes) son deuses da fecundidade e riqueza, en contraposición aos Æsir. Son moi populares entre os labregos. Son divindades pacifistas, de forte caracterización sexual e gran cohesión de grupo.
Ao principio dos tempos, houbo unha guerra entre Ases e Vanes, pero acabaron reconciliándose, tras o correspondinte intercambio de reféns, para asegurarse a boa vontade da outra parte. Crese que, en realidade, esta suposta guerra entre ambos os grupos de deuses da mitoloxía escandinava correspóndese en realidade ao recordo vago e mitificado dun posible conflito relixioso ocorrido no pasado entre os grupos humanos que xa habitaban a península escandinava, coa súa propia relixión (da que os vanes serían o seu último vestixio), e os recentemente chegados xermanos, de marcada relixión indoeuropea.
Os Vanes máis famosos son Njord, o pai dos deuses Vanir e deus do mar, Freyr, deus da fertilidade, e Freia, a deusa do amor e da sexualidade, que viven como reféns entre os Æsir, así como os Ases Hœnir e Mimir son reféns dos Vanes.
Panxénese
A panxénese foi unha teoría defendida por Charles Darwin que propoñía un mecanismo hipotético para explicar a herdanza. Darwin presentou esta "hipótese provisional" no seu libro de 1868 The Variation of Animals and Plants under Domestication dicindo que reunía "unha multitude de feitos que quedaron actualmente desconectados por calquera causa eficiente'. A etimoloxía da palabra vén do grego pan (que significa "todo") e genesis ("nacemento") ou genos ("orixe"). A hipótese viuse que era incorrecta e foi finalmente substituída polas leis da herdanza mendeliana.
A teoría da panxénese, similar ás ideas de Hipócrates sobre este asunto, implicaban que todo o organismo completo de ambos os proxenitores participa na herdanza (de aí o prefixo pan) pero adaptándose á teoría celular. A maior parte do modelo de Darwin estaba baseado especulativamente na herdanza de diminutas partículas hereditarias que el chamou xémulas, que podían transmitirse de pais a fillos. Darwin enfatizou que só as células podían rexenerar novos tecidos ou xerar novos organismos. Propuxo que esas xémulas de tamaño atómico formadas polas células difundirían e agregaríanse nos órganos reprodutores.
Historia inicial
A hipótese da panxénese foi desenvolvida inicialmente polos antigos filósofos gregos como Hipócrates e Demócrito. Darwin escribiu que a panxénese de Hipócrates era "case idéntica á miña (simplemente cambiando de termos) e unha aplicación a clases de feitos necesariamente descoñecidos polo vello filósofo."
O historiador da ciencia Conway Zirkle sinalou:
"A hipótese da panxénese é tan vella coma a crenza na herdanza dos caracteres adquiridos. Foi apoiada por Hipócrates, Demócrito, Galeno (?), Clemente de Alexandría, Lactancio, San Isidoro de Sevilla, Bartholomeus Anglicus, San Alberto Magno, San Tomé de Aquino, Pietro Crescenzi (?), Paracelso, Gerolamo Cardano, Levinus Lemnius, Venette, John Ray, Buffon, Bonnet, Maupertuis, von Haller e Herbert Spencer."
Unha hipótese moi similar á panxénese de Darwin foi defendida polo naturalista francés Georges-Louis Leclerc, conde de Buffon, que desenvolveu a explicación dun sistema de herdanza. Comentando o punto de vista de Buffon, Darwin indicou: "Se Buffon tivese asumido que as súas moléculas orgánicas eran formadas por cada unidade separada ao longo de todo o corpo, a súa visión e a miña terían sido moi similares."
O físico irlandés Henry Freke no seu libro Origin of Species by Means of Organic Affinity (1861) desenvolveu unha variante da panxénese.
En 1864, Herbert Spencer no seu libro Principles of Biology, propuxo uha teoría de "unidades fisiolóxicas". Estas unidades hereditarias hipotéticas eran similares ás xémulas de Darwin.
A teoría
A teoría da panxénese de Darwin era complexa xa que trataba de explicar o proceso de reprodución sexual, a transmisión dos trazos complexos e os fenómenos do desenvolvemento, como a rexeneración celular.
Algunhas xémulas permanecían dormentes durante xeracións, mentres que outras eran rutineiramente levadas por toda a descendencia. El pensou nisto literalmente "case como se as xémulas fosen cartas no sistema postal". Cada neno era construído a partir dunha mestura das xémulas dos seus pais e avós procedentes de ambos os sexos. Darwin comparaba isto coa xardinería: un parterre de flores podía ser espolvoreada con sementes a "maioría das cales axiña xerminan, algunhas permanecen dormentes durante un período, mentres que outras perecen.". Non afirmaba que as xémulas estivesen no sangue, aínda que a súa teoría era a miúdo interpretada así. Respondendo á revisión de Fleming Jenkin de On the Origin of Species, argumentou que a panxénese permitiría a preservación dalgunhas variacións favorables nunha poboación para que non se extinguisen por mestura.
Hugo de Vries caracterizou a teoría en dúas proposicións, das cales só aceptaba a primeira:
Experimentos de Galton con coellos
O medio curmán de Darwin Francis Galton realizou investigacións de amplo rango sobre herdanza, que o levaron a refutar a teoría hipotética de Charles Darwin de panxénese. En consulta con Darwin, deseñou experimentos para ver se as xémulas eran transportadas polo sangue. Nunha longa serie de experimentos realizados de 1869 a 1871, transfundiu o sangue entre razas diferentes de coellos, e examinou as características da descendencia. Non atopou evidencias de caracteres transmitidos no sangue transfundido.
Darwin discutiu a validez dos experimentos de Galton, dando as súas razóns nun artigo publicado en 'Nature' onde escribiu: "Agora, no capítulo da Panxénese na miña Variation of Animals and Plants under Domestication, non dixen unha palabra sobre o sangue, ou sobre calquera fluído propio de calquera sistema circulatorio. É, abofé, obvio que a presenza de xémulas no sangue poden non formar parte necesariamente da miña hipótese; pois referinme para ilustrala aos animais inferiores, como os Protozoa, que non posúen sangue ou ningún vaso; e referinme ás plantas nas cales o fluído, cando está presente nos vasos, non pode considerarse verdadeiro sangue." Seguiu admitindo: "Non obstante, cando oín por primeira vez dos experimentos do Sr. Galton, non reflexionei dabondo no asunto, e non vin a dificultade de crer na presenza de xémulas no sangue."
Escurecemento global
miniatura|300px|dereita| Fotografía da [[NASA que mostra estelas de aeronaves e nubes naturais. As estelas poderían estar implicadas no escurecemento global.]] O escurecemento global (global dimming en inglés) é un fenómeno consistente na redución gradual da cantidade de luz solar observada que acada a superficie terrestre desde a década de 1950. O efecto varía coa localización, pero globalmente é da orde dun 5% de redución en tres décadas (1960-1990); porén, a tendencia reverteuse durante a pasada década. O escurecemento global crea un efecto de arrefriamento que puido levar ós científicos a subestimar os efectos dos gases de efecto invernadoiro no quecemento global.
Causa e efectos
Actualmente pénsase que o efecto probablemente se debe á crecente presenza de aerosois e outras partículas na atmosfera. As partículas contaminantes actúan tamén como núcleos de condensación en torno ós cales se forman gotas microscópicas que van uníndose por coalescencia. Toda nube contén un determinado número destas partículas pero o incremento causado pola contaminación atmosférica fixo que haxa máis da conta, co cal as nubes cárganse cunha maior cantidade de gotas máis pequenas. Este tipo de nubes calculouse que son máis brancas, é dicir que reflicten mellor a luz solar cás de gotas máis grandes pero máis escasas. O balance total é que a cobertura nubosa da Terra devolve ó espazo máis luz solar que antes.
As nubes interceptan tanto a calor do Sol como a que é radiada pola Terra. Os seus efectos son complexos e varían segundo o momento, a localización e a altitude. Habitualmente, durante o día predomina a intercepción da luz solar, producindo un efecto de arrefriamento, así a todo, pola noite a reemisión da calor radiada pola Terra ralentiza a perda de calor do planeta retendo unha boa parte desta na baixa troposfera.
Traballos de investigación
O Escurecemento global foi dado a coñecer por Atsumu Ohmura en 1989; e foi inequivocamente comunicado por Stanhill e Moreshet en 1992. Investigacións independentes en Israel e Países Baixos a finais dos 80 puxeron de relevo unha aparente redución da cantidade de luz solar a pesar da amplamente estendida evidencia de que actualmente o clima global se estaba quentando (ver quentamento global). A taxa de escurecemento varía nos diferentes lugares do mundo pero de media é de en torno ó 2–3% por década, coa posibilidade de que a tendencia se invertese a principios da década dos 90. É difícil efectuar unha medida exacta pola dificultade que entraña calibrar con exactitude os instrumentos e polo problema da cobertura espacial. Así a todo o efecto é real case con toda seguridade.
Véxase que o efecto (2-3%, coma antes) é debido a cambios dentro da atmosfera terrestre; o valor da radiación solar no límite superior da atmosfera non cambiou en máis que unha fracción desta cantidade. O efecto en realidade é dun arrefriamento nas capas baixas e un quentamento nas altas. Algo lóxico se se ten en conta que se as nubes reflicten máis radiación esta será máis absorbida polas capas altas caldeándoas máis mentres que ó chan lle chegará menos radiación. O efecto invernadoiro, en cambio, actúa á inversa. Devolve a radiación térmica terrestre ó chan e impide que esta poida quentar as capas altas polo que estas se arrefrían mentres que a superficie se quenta. En calquera caso o balance total de radiación devolta polo planeta débese manter constante.
O efecto do escurecemento presenta grandes variacións ó longo do planeta, pero as estimacións do valor medio global son:
As maiores reducións danse nas latitudes medias do hemisferio norte.
Experimentos realizados nas Maldivas (comparando a atmosfera das illas situadas ó norte coas do sur) nos 90 mostraron que os efectos dos contaminantes da atmosfera daquel momento (empuxados cara ó sur desde a India) producían aproximadamente un 10% de redución da luz solar que acadaba a superficie na zona baixo a nube de contaminación, unha redución moito maior da esperada pola soa presenza das partículas.
Antes de emprender as investigacións, as predicións apuntaban a que os aerosois antrópicos contribuían entre un 0,5% e un 1% ó efecto; a variación observada na predición se explica pola formación de nubes nas que as partículas actúan como núcleos de formación dun maior número de gotas inda que de menor tamaño. Estas novas nubes, como se dixo antes, son máis eficaces reflectindo a luz de volta ó espazo.
Pero outro estudo viría a avalar dita hipótese por unha vía totalmente distinta. Trátase do índice de evaporación en tanque. Durante moito tempo tanto agricultores como meteorólogos en moitas partes do mundo veñen realizando anotacións da cantidade de auga evaporada cada día. O nome deste indicador vén do feito de que cada día se mide canta auga se evaporou dun determinado tanque que se enche ata a mesma marca para volver a deixalo exposto un día máis. Os resultados viñan sendo contraditorios co quentamento global existente e pasaron desapercibidos ata que deron con eles os estudosos do novo fenómeno do escurecemento. O feito era que o índice de evaporación en tanque diminuía. É dicir que cada vez se evaporaba menos auga. Isto contradicíase, aparentemente, co feito de que cada vez había máis calor. Pero facendo os pertinentes cálculos físicos pódese comprobar que o elemento que máis contribúe á evaporación non é nin a temperatura nin a humidade senón a irradiación solar. Porque son os fotóns ó impactar sobre a superficie da auga os que aportan a enerxía suficiente para que estes se desprendan do resto de moléculas ás que se encontran adheridos polas pontes de hidróxeno. Así pois, a única conclusión posible a ditas medicións era que, cada vez, nos chegaba menos radiación do Sol.
Algúns climatólogos propuxeron tamén a teoría de que as estelas de condensación das aeronaves están implicadas no escurecemento global, pero o fluxo constante de tráfico aéreo impedía que se puidesen efectuar probas. A restrición practicamente total do tráfico aéreo civil durante os tres días que seguiron ós atentados do 11 de setembro de 2001 proporcionaron unha extraordinaria oportunidade para observar o clima dos Estados Unidos sen a presenza do efecto das estelas de condensación. Durante este período observouse un incremento na oscilación térmica diaria de máis de 1̊C, é dicir, as estelas das aeronaves contribúen a diminuír as temperaturas diúrnas e a elevar as nocturnas en moito máis do que previamente se cría. O efecto neto que ten isto sobre a temperatura na Terra está aínda en discusión e non resulta tan doado de calcular posto que só se dispón de tres días de datos nesas peculiares condicións.
Recente inversión do fenómeno
miniatura|400px|Os aerosois que bloquean o sol están baixando (liña vermella) desde a erupción do Pinatubo en 1991, de acordo con estimacións de medidas tomadas por satélites. Autor: Michael Mishchenko, NASA En 2005 Wild et al. e Pinker et al. acharon que a tendencia ó "escurecemento" revertera desde 1990. É probable que polo menos parte deste cambio, particularmente sobre Europa, sexa debido á adopción de medidas contra a polución tanto en automóbiles como en fábricas.
A Rede de Radiación Superficial de Referencia "Baseline Surface Radiation Network" (BSRN) estivo recollendo medidas superficiais. A BSRN non comezou a operar ata principios dos anos 1990 e actualizaron os seus arquivos. As análises de datos actuais revelan que a superficie do planeta aumentou o seu brillo nun 4% a pasada década. A tendencia a aumentar o albedo foi corroborada por outros datos, incluídas análises por satélite.
Efectos
O escurecemento global pode ter causado cambios a grande escala nos patróns climáticos. Os modelos climáticos suxiren especulativamente que esta redución de luz solar na superficie pode conducir á falta de monzóns en África subsahariana durante os anos 1970 e os 80, xunto coas crises por fame asociadas, causadas porque a contaminación do Hemisferio Norte arrefriaba o Atlántico. Esta idea non está universalmente aceptada e é difícil de probar.
Relación co quentamento global
Algúns científicos consideran agora que os efectos do escurecemento global enmascaran o efecto do quentamento global, e que solucionar o escurecemento global podería polo mesmo ter un impacto significativo e imprevisible nas temperaturas a nivel do mar. Os traballos iniciais para incorporar os efectos do escurecemento global suxiren que as temperaturas mundiais poderían elevarse en 2̊C cara ó 2030 e tanto como 10 °C cara ó 2100; isto supón dobrar as cifras amplamente aceptadas de 5̊C de incremento na temperatura global para o presente século. Se isto fose así, semellantes incrementos provocarían a fusión do casquete de xeo de Groenlandia, reducións serias da extensión pluvisilvas tropicais e elevacións significativas do nivel dos mares.
Unha hipótese adicional sería a de que un aumento da temperatura podería provocar un escape rápido e irreversible dos enormes depósitos de hidratos de metano que actualmente se encontran atrapados baixo o piso oceánico, liberando gas metano, un dos máis poderosos gases de efecto invernadoiro. Un mecanismo similar sería o proposto para unha das teorías que explicarían os sucesos que conduciron ás extincións do Pérmico-Triásico aproximadamente fai 252 millóns de anos e as extincións asociadas co máximo térmico do Paleoceno-Eoceno en torno ós 55 millóns de anos atrás. Estímase que ó planeta lle custaría tanto como 100.000 anos recuperar o "estado normal" tras un máximo térmico.
Mancala
Nomes
miniatura|200px|Estatuíñas de persoas disputando un xogo de mancala Non existe un único xogo que leve o nome de mancala, dáselle ese nome no mundo occidental a un conxunto de máis de 200 xogos relacionados. De feito, o nome mancala é o nome en árabe comunmente dado a algúns xogos deste tipo; a palabra vén do árabe naqala (literalmente "mover"). Esta palabra úsase cando menos en Siria, Líbano e Exipto, mais non se aplica consistentemente a ningún xogo en especial. No mundo occidental, "mancala" úsase xeralmente como o nome xenérico para o xogo "kalah". Pescudas na lingua inglesa refírense a "xogos na familia de mancala" ou "xogos de mancala", ao revés de "variantes de mancala" o que implicaría que hai un xogo principal de mancala no cal os outros son baseados.
Aumentando a confusión, os xogos de mancala de ampla distribución poden aparecer con diferentes nomes en diferentes rexións, sempre con sutís variacións de regras. Entón, hai grupos que dan a múltiplos xogos o mesmo nome; algunhas veces un deles xógano os homes, outro as mulleres. Historicamente, os investigadores tiveron dificultades en separar as regras dos xogos das implicacións estratéxicas ou formacións favorecidas, o que ten causado confusión adicional sobre cales xogos son distintos, ou cales nomes se refiren ao mesmo xogo. Por causa desas consideracións, e o feito de que os xogos de mancala teñan alcanzado o Occidente a partir desas múltiples culturas, é difícil establecer cales nomes e regras, no caso de que houbera algún, son os "correctos".
Os nomes dos xogos individuais xeralmente veñen dos compoñentes usados; por exemplo, bao é a palabra suahili para "taboleiro".
Unha variación chamada pallanguzhi é xogada en Tamil Nadu. O pobo yoruba da África Occidental chámao "Ayo". Na Etiopía, onde se supón que o xogo se orixinou, é chamado "Gebeta" (Ge'ez ገበጣ gebeṭā).
Regras xerais
Os xogos de Mancala posúen unha secuencia de xeral de xogo en común de pegar tódalas sementes dunha cavidade (a estratexia), entón sementar as sementes unha de cada vez dunha cavidade, e captura baseada no estado do taboleiro. Isto leva á frase "Conta e Captura" algunhas veces usada para describir as regras. A pesar dos detalles diferéncianse substancialmente, esta secuencia xeral se aplica a tódolos xogos.
Compoñentes
frame|Taboleiro de madeira de Mancala da África Occidental O xogo é tipicamente composto por un taboleiro, construído dos máis variados materiais, cunha serie de cavidades distribuídas en fileiras, xeralmente dúas ou catro. Algúns xogos son máis frecuentemente xogados con buratos cavados na terra, ou esculpidos na pedra. As cavidades tamén son chamadas de "depresións" ou "casas". Algunhas veces, grandes cavidades nas extremidades do taboleiro, chamados de pozos, son usadas para o abrigo de pezas capturadas. As pezas de xogo son sementes, feixóns, pedras ou outras pequenas contas similares que son colocadas e transferidas polas casas durante o xogo.
As configuracións do taboleiro varían entre diferentes xogos mais tamén entre diferentes variacións dun nome; por exemplo o Endodoi é xogado con taboleiros de 2 x 6 a 2 x 10.
Cun taboleiro de dúas fileiras, os xogadores xeralmente consideran controlar seus respectivos lados do xogo, a pesar de que os movementos na maioría das veces son feitos para o lado do opoñente. Cun taboleiro de catro fileiras, os xogadores controlan unha fileira interior e unha fileira exterior, e as sementes dun xogador permanecerán nesas dúas fileiras máis próximas a non ser que o opoñente as capture.
Estes xogos son bos para facer cos rapaces aprendan a contar. Os rapaces inclusive poden ser encoraxados para facer o xogo eles mesmos da seguinte maneira:
Pegue dúas embalaxes de media ducia de ovos, arranque o tope de ambas, e arránxeas nunha liña longa (tampa, base, base, tampa). Pode grampalas ou xuntalas con cinta adhesiva, e use pedriñas ou contas como sementes.
Obxectivo
O obxectivo dos xogos de Mancala normalmente é capturar máis sementes que o opoñente; algunhas veces téntase vencer a través do bloqueo de todos os movementos do opoñente.
Sementeira
No proceso coñecido como sementeira, todas as sementes dunha cavidade son deixadas unha a unha en buratos subseguintes nun movemento ao redor do taboleiro. Sementeira é un nome apto para esta actividade, xa que apenas hai xogos tradicionalmente xogados con sementes, mais colocándose sementes unha de cada vez en diferentes cavidades reflicte o acto físico da sementeira. Se a acción de sementar remata logo de deixar a derradeira semente, o xogo é considerado un xogo de volta única. Voltas múltiples é unha característica frecuente de xogos de mancala, a pesar de non ser universal. Cando a sementeira é múltiple, se a última semente durante a sementeira queda nunha casa ocupada, todo o contido daquela casa, incluíndo a última semente sementada, son inmediatamente sementadas novamente da cavidade. O proceso xeralmente continúa ata que a sementeira termina nunha cavidade baleira.
Moitos xogos da India usan voltas pussa-kanawa. Estas son como voltas múltiples padrón, mais ao revés de continuar o movemento co contido da última cavidade preenchida, o xogador continúa coa próxima cavidade. A jogada da volta pussa-kanawa então terminará quando a volta terminar inmediatamente antes dunha casa baleira.
Captura
Dependendo do último burato sementado nunha volta, un xogador pode capturar sementes dun taboleiro. Os requirimentos exactos para a captura, así como o que é feito coas sementes capturadas, varía considerabelmente entre os xogos. Tipicamente, unha captura require que a sementeira termine cun certo número de sementes, ou terminando a través do taboleiro de sementes en configuracións específicas.
Outra maneira usual de captura é capturar o contido dos buratos que alcanzan un certo número de sementes en calquera intre.
Historia
Os Estados Unidos de América teñen unha poboación que xoga mancala maior, a pesar de que moitos deses xogadores son descendentes de africanos escravizados. Un jogo de mancala tradicional chamado Warra aínda era xogado en Luisiana no inicio do século XX. Talvez a falta de familiaridade cos xogos de mancala no Occidente é en parte debido ao preconcepto histórico contra os primitivos; a presunción de que eses xogos non requirirían calquera habilidade mental seria. A edición de 1961 de Goren's Hoyle, que describe por si só unha orixe árabe para os xogos, talvez exprese un sentimento común vencellado á profundidade da descuberta de xogos:
No Brasil
O A-i-ú aparenta ser unha variación próxima de oware que foi xogada no Brasil. O seu nome ven do feito de deletrear "Ayo", un xogo de mancala na Nixeria de onde moitos escravos foran deportados a América do Sur.
O A-i-ú foi observado pola última vez en 1916 polo historiador Manoel Raimundo Querino na Baía.
O etnólogo francés Christian Béart e máis tarde a rusa Assia Popova suxeriran que os xogos de mancala sobreviviron no xogo de bucios, que serve como un instrumento de ligazón divina na relixión afro-brasileira do Candomblé. Con todo, os estudos relixiosos da norteamericana Mary Ann Clark e da antropóloga brasileira Rita Laura Segato, as máis eminentes especialistas en Candomblé, acreditan que o xogo de bucios está baseado nun sistema de ligazón divina que aínda era coñecido e usado na África Occidental nos anos 1960. Ambas suxiren que o xogo de bucios na verdade está asociado coa manipulación de bucios nos mercados e que non hai ligazón algunha coa mancala. Alén diso, no xogo de bucios non hai cavidades, sementeira, captura, xogo ou xogadores. Os bucios son soamente xogados para que se poida ollar o padrón formado por eles.
Recentemente recoñecida como patrimonio da cultura afrodescendente no Brasil, a mancala é promovida no país por académicos e institucións de valorización da cultura negra.
Análise
Xogos de sementeira poden ser analizados utilizándose teoría de xogos combinatorios: vexa o artigo de Jeff Erickson "Sowing Games" (Xogos de sementeira). Mesmo cun equipamento lento, programas de ordenador poden derrotar de xeito doado bos xogadores humanos.
Furacán Dog
miniatura|dereita|Traxectorio do Doc O furacán Dog foi o furacán máis intenso da tempada de furacáns no Océano Atlántico do ano 1950.
Características
Foi a cuarta tormenta da tempada. Dog tivo lugar o 30 de agosto, ao leste de Antiga, e despois de pasar polas Antillas Menores norteñas, virou cara ao Norte e foille asignada a Categoría 5. Dog alcanzou velocidades máximas de 295 km/h no Atlántico aberto, Máis tarde debilitouse ao paso polo Cabo Cod e 300 km despois foi declarado extratropical.
Bobotov Kuk
miniatura|225px|O Bobotov Kuk localízase no norte de Montenegro.
Recentes medicións, porén, mostran que os montes máis elevados de Montenegro érguense no sur do país, no macizo de Prokletije, na fronteira con Albania, como son o Maja Kolec, de 2534 m e o Maja Rosit, de 2528 m, que superan, aínda que sexa con pouca diferenza, a cima do Bobotov Kuk.
Carlos Ruf
Carlos Francisco Ruf Osola, nado o 14 de outubro de 1969 en Hamina, Finlandia, é un ex xogador profesional de baloncesto con pasaporte español que xogou en diversas categorías do baloncesto estatal, entre elas nove tempadas na liga ACB. A súa carreira deportiva transcorreu principalmente en clubs cataláns, coa excepción de dúas tempadas no Breogán de Lugo e unha na liga portuguesa. Cunha altura de 2,11 metros xogaba na posición de pivote.
Castro de Cerdeira
O castro de Cerdeira, tamén chamado Outeiro do Castro, é un castro situado entre a parroquia de Requeixo de Valverde, no concello ourensán de Allariz, e a da Graña, no concello tamén ourensán de Xunqueira de Ambía.
Rublo transcaucásico
O rublo transcaucásico (en ruso: рубль, armenio: ռուբլի), manat (en azarí: منات) o maneti (en xeorxiano: მანეთი) foi unha moeda de curso legal que circulou nos tres estados do Cáucaso que se uniron na República Democrática Federal Transcaucásica e posteriormente na República Socialista Soviética Federativa Transcaucásica.
Castro de Cerdeira
Morfoloxía
Consta dun recinto fortificado situado a 726 metros sobre o nivel do mar. Ten planta ovalada. O seu cumio é pedregoso e nel pódese distinguir un recinto murado de pedra cunhas dimensións de 150 metros no eixo norte-sur. Pola banda oeste hai unha plataforma de até 50 metros de lonxitude, mentres que pola banda sur hai outra de 20 metros. A continuación hai outro socalco de 8 metros que comunica coa plataforma do lado oeste.
Rublo transcaucásico
Primeiro rublo, 1918-1919
Entre 1919 e 1923, Armenia, Xeorxia e Acerbaixán emitiron a súa propia moeda: o rublo armenio, o manat azarí e o maneti xeorxiano respectIvamente, que substituíron o rublo transcaucásico cunha taxa de troco de 1:1.
Segundo rublo, 1923-1924
A segunda versión foi introducida en 1923 como moeda da República Federal Socialista Soviética Transcaucásica constituída trala conquista das tres repúblicas por parte do Exército Vermello. Un ano máis tarde esta moeda foi substituída polo rublo soviético.
Dende 1924, o rublo soviético circulou como moeda oficial de Transcaucasia, e posteriormente nas Repúblicas Socialistas Soviéticas de Armenia, Xeorxia e Acerbaixán.
Billetes
Na primeira versión desta moeda se emitiran billetes con denominacións de 1, 3, 5, 10, 50, 100 e 250 rublos. Entre 1923 e 1924, a República Federal Socialista Soviética Transcaucásica (parte da URSS) emitiu billetes que oscilaban dende os 1.000 rublos ao billón de rublos. Nas dúas edicións, os billetes tiñan no anverso inscricións en ruso, e no reverso en cada unha das linguas das tres repúblicas.
Tympanuchus cupido
Tympanuchus cupido é unha especie de ave da orde dos galiformes, familia dos fasiánidos e subfamilia dos tetraoninos, unha das tres que compoñen o xénero Tympanuchus.
Endémica dos Estados Unidos, en tempos foi unha vez abundante, pero hoxe en día volveuse extremadamente rara ou extinta na maior parte da súa área de distribución orixinaria debido á perda do seu hábitat.
Descrición
A especie foi descrita en 1758 por Linneo, na 10ª edición do seu Systema Naturae, na súa páxina 160, baixo o nome de Tetrao cupido.
Etimoloxía
Para a do xénero, véxase Tympanuchus.
O epíteto específico, cupido, vén do latín cupido, -inis, 'desexo', tirado de Cupido, deus do amor, ou talvez do adxectivo latino cupidus, -a, -um, 'desexoso', 'apasixoado'.
Subespecies
A maioría dos autores recoñecen nesta especie as tres subespecies seguintes:
Distribución e hábitat
A súa área de distribución encóntrase principalmente nas praderías do Medio Oeste dos Estados Unidos. A distribución desta especie reduciuse enormemente desde a colonización do territorio norteamericano, principalmente debido á conversión do seu hábitat en terras agrícolas.
Os machos permanecen nos seus lugares de cortexo en inverno, e as femias migran cara ao sur.
Costumes
Un dos aspectos máis famosos dos costumes destas aves é o ritual de apareamento de tipo lek, agrupación de macho adultos que se xuntan para faceren exibicións competitivas con vistas a convenceren ás femias visitantes que están á procura de posíbeis compañeiros para a copulación.
Negueira de Muñiz
Xeografía
O concello ten unha superficie de 72,3 km², e está situado no extremo oriental da provincia de Lugo, limitando ao leste, sur e norte con Asturias. É un terreo moi accidentado, dominando as altas montañas con cumios como os montes dos Chaos (1.033 m), Penas das Chocas (845 m), A Curula (694 m) ou o Pico Rondel (605 m). A rede fluvial está canalizada polo río Navia e os seus afluentes, como o Couso ou o Ibias.
Ten un clima de montaña, con invernos fríos e frecuentes choivas e precipitacións de neve. Nas zonas máis baixas dos vales predominan os castiñeiros.
Historia
O concello de Negueira foi creado por Real Decreto do 22 de xullo de 1928, pasando a chamarse Concello Constitucional de Negueira, por iniciativa de Antonio Muñiz Álvarez, co apoio e traballo dos catro concelleiros contemporáneos que representaban a zona de Negueira no antigo concello da Fonsagrada. Até entón, xunto coas parroquias da Fonsagrada, formaba parte do concello da Pobra de Burón, creado en 1833.
Antonio Muñiz Álvarez, nado en Vilar (parroquia de San Pedro de Ernes), tras volver da emigración en Cuba, loitou por mellorar as condicións da economía da zona mediante a creación de sociedades agrarias. Os motivos para promover e crear un concello de seu foron entre outras a distancia á capital municipal e o illamento nos meses de inverno pola ausencia de boas vías de comunicación. En 1928, en parte como agradecemento á súa persoa, e en menor medida para evitar confusións con outras entidades locais maiores, o concello solicitou pasar a chamarse Negueira de Muñiz, o que foi aprobado pola Real Orde do 22 de novembro de 1929.
A historia recente de Negueira está marcada pola construción do encoro de Salime e a creación da comuna del Foxo en 1977. Coa construción na década de 1960 do encoro de Grandas de Salime todos os núcleos de poboación das parroquias de Barcela e Ernes quedaron illados do resto do concello pola ausencia dunha ponte. Amais, moitos dos veciños perderon as súas terras e vivendas, que quedaron asolagadas, polo que creceu a emigración cara á Terra Chá, onde formaron as colonias de Arneiro e A Veiga do Pumar. En 1977 xente procedente de diversas partes fundou no lugar del Foxo unha comuna. Na actualidade, malia non persistir a organización comunal, os seus habitantes aínda defenden unha forma de vida libre, afastada do consumismo capitalista.
Patrimonio
Consérvanse restos prehistóricos, como as medorras de El Foxo e Vilauxín e a Pena dos Encantos en Ouviaño. Da época castrexa consérvase o castro de El Carballín, Castro e Castrín da Gamalleira.