cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reino de Powys
Rhodri, Hywel e Gruffydd
En 942 Hywel ap Cadell de Deheubarth (neto de Rhodri a través do seu fillo Cadell) herdou Gwynedd pola morte do seu curmán Idwal Foel. Ao mesmo tempo tomou Powys, de Llywelyn ap Merfyn, e arranxou o matrimonio entre os fillos de ambos. Hywel fundou Deheubarth en 920 á parte da herdanza materna e paterna, e mantivo relacións moi próximas con Aethelstan de Inglaterra, visitando frecuentemente a súa corte. Hywel estudou o sistema legal inglés e reformou as leis galesas. Peregrinou a Roma e, cando volveu en 928, trouxo consigo unha colección de leis que foron bendicidas polo Papa. Influenciado polos ingleses, Hywel foi o primeiro en cuñar moeda propia en Gales, con ceca en Chester. En 945 celebrou unha asemblea en Whitland para escriturar as leis, coa axuda do famoso clérigo Blefywryd. Por estes traballos déronlle o nome de Bo (Hywel Dda en galés), e o seu reino destacou como infrecuentemente pacífico. Trala súa morte Gwynedd regresou á dinastía Aberffraw. Porén, Powys e Deheubarth foron divididos entre os seus fillos.
Maredudd ab Owain reconstruíu o reino do seu avó Hywel o Bo. Era rei de Deheubarth e Powys cando en 986 se fixo con Gwynedd. Combateu a usurpación inglesa en Powys e as crecentes invasións viquingas en Gwynedd. Lémbrano por ter pagado aos viquingos un penique por cada refén capturado, unha gran suma naquela época. Coa morte de Maredudd (999), Powys pasou ao seu neto Llywelyn ap Seisyll, fillo de Anghared, a filla máis vella de Maredudd (co primeiro esposo desta, Seisyll ap Owian), mentres que Deheubarth foi repartido entre os seus fillos. Gwynedd temporalmente retornou á dinastía dos Aberffraw. Na seguinte centuria perderon importancia as principais familias nobres, debido a que as incursións viquingas e incesante estado de guerra permitiron aos usurpadores derrocar os Aberffraw e os Dinefwr, que non se recuperaron ata finalizar o século.
Gruffyd, o fillo de Llywelyn, uniría todo Gales baixo o seu reinado, desprazando aos seus curmáns en Deheubarth e aumentando os seus aliados políticos en Inglaterra. Trala morte de Gruffydd, Deheubarth tivo varios gobernantes ata que a dinastía Dinefwr retornou ao poder en 1063, na persoa de Maredudd ab Owain ab Edwin.
Casa de Mathrafal
Co segundo esposo da princesa Anghared (a filla de Maredudd ap Owain de Deheubarth e Powys), Cynfyn ap Gwerstan, fundouse a dinastía dos Mathrafal. A dinastía toma o seu nome do histórico castelo de Mathrafal. Bleddyn ap Cynfyn, fillo de Anghared, herdou Powys á morte do seu medio irmán Gruffydd ap Llywelyn (1063), produto do primeiro matrimonio da súa nai. Bleddyn (lobo en galés) asegurouse Gwynedd ese mesmo ano tras unha batalla que o enfrontou a un pretendente dos Aberffraw, Cynan ap Iago. Ao ano seguinte Eduardo o Confesor, rei de Inglaterra, apoiou a Bleddyn no trono. Bleddyn é lembrado por reformar as leis de Hywel Dda.
Bleddyn e o seu irmán Rhiwallon loitaron xunto aos anglosaxóns contra os conquistadores normandos. En 1067 aliáronse co rei Eadric o Salvaxe de Mercia para repeler o ataque normando a Hereford. E en 1068 cos condes Edwin de Mercia e Morcar de Northumbría noutro ataque normando. En 1070, Bleddyn derrotou aos seus medio sobriños, os fillos de Gruffydd ap Llywelyn, na batalla de Mechain no seu intento por tomar Gwynedd. Bleddyn morreu en 1075, no transcurso dunha campaña en Deheubarth contra Rhys ab Owain. Coa morte de Bleddyn, Gwynedd pasou ao seu curmán Trehaearn ap Caradog, que morreu en 1081 na batalla de Mynydd Carn, tralo que o reino recaeu de novo na dinastía dos Aberffraw, con Gruffydd ap Cynan. Powys foi dividida entre os fillos de Bleddyn: Iorwerth, Cadwgan y Maredudd.
Despois de que Guillerme de Normandía se asegurase Inglaterra, deixou que os baróns normandos creasen en Gales os seus señoríos. Así, creouse a Marca Galesa ao longo da fronteira entre Inglaterra e Gales. En 1086 o conde normando Roger Montgomery de Shewsbury finalizou a construción dun castelo no vao de Rhydwhiman sobre o Severn, o castelo de Montgomery. Tras Montgomery outros normandos reclamaron os cantrefi de Ial, Cynllaith, Edernion e Nanheudwy. Desde alí tomaron Arwstle, Ceri e Cedwain. Ademais da totalidade de Powys, gran parte de Gales estaba en mans normandas ao finalizar 1090. Os tres fillos de Bleddyn ap Cynfyn endureceron a resistencia e a súa pretensión de recuperar Powys, e en 1096 xa recuperaran a maior parte de Powys, incluíndo o castelo de Montgomery. Roger Montgomery revelouse contra o rei Guillerme II de Inglaterra e as súas terras foron confiscadas (1102) e entregadas a Payne Fitzjohn, quen incitou a Filipe de Brose a atacar Builth, e a Hugh Mortimer a atacar Elfael e Maelienydd. Nos s. XII e XIII a Casa de Mathrafal loitou por manter as súas terras en Powys fronte aos baróns da Marca e un rexurdinte Gwynedd. En 1160 o reino caeu vítima da lei galesa de sucesión ye foi dividido nos principados do norte e do sur. Divididos eran aínda máis febles, e mentres que o reino do norte, Powys Fadog, apoiaba as aspiracións independentistas do veciño Gwynedd baixo Owain Gwynedd, Llywelyn o Grande e Dafydd ap Llywelyn, reis de Gwynedd, o reino do sur, Powys Wenwynwyn, tiña frecuentes enfrontamentos con Gwynedd. En 1267, os dous reinos de Powys prestaron homenaxe ao rei de Gwynedd Llywelyn o Derradeiro Rei como Príncipe de Gales. Pero Gruffudd ap Gwenwynwyn, Señor de Powys Wenwynwyn, cambiou de alianza en 1274 e exiliouse en Inglaterra. Regresou a Gales en 1276 despois da primeira ocupación inglesa e na definitiva campaña de 1282, as tropas de Gruffud foron determinantes na caída de Llywelyn cando, xunto a Roger Lestrange e Roger Mortimer, emboscaron e asasinaron ao príncipe galés. Coa morte de Llywelyn, Gales perdeu a súa independencia. Tralo Estatuto de Rhuddlan (1284) todos os títulos principescos de Gales foron abolidos e Powys desapareceu incorporado aos novos condados de Breconshire, Radnorshire, Montgomeryshide e parte de Denbighshire.
Gobernantes de Powys
Reis de Powys
Desde 1160 Powys foi dividido en dúas partes. A parte do sur chamouse Powys Wenwynwyn por Gwenwynwyn ab Owain Cyfeiliog ap Madog, mentres que a do norte se chamou Powys Fadog por Madog ap Gruffydd Maelor ap Madog.
Francisco Leal Insua
Francisco Leal Insua, nado en Viveiro o 10 de maio de 1910 e finado en Madrid o 12 de xullo de 1997, foi un escritor e xornalista galego.
Traxectoria
Comezou a colaborar nos xornais de Viveiro e de Vilalba e, despois, no semanario Vallibria de Mondoñedo, onde coincidiu con Francisco Fernández del Riego, Aquilino Iglesia Alvariño e Álvaro Cunqueiro. En 1933 colaborou con ABC e Mundo Gráfico e Nuevo Mundo, de Madrid. Foi redactor xefe de El Progreso (1938) e director de Faro de Vigo (1949-1961), El Correo Gallego, La Noche e da revista internacional Mundo Hispánico (1961). Tamén foi director de publicacións da axencia de noticias EFE. Na súa obra poética mesturou elementos procedentes das fontes clásicas xunto a outras tendencias líricas do século XX sen moita artificiosidade. Promoveu a edición da obra poética completa de Antonio Noriega Varela. Recibiu o Premio Internacional de Poesía en Lisboa (1943), o Premio Nacional de Periodismo Marqueses de Taurisano (1963) e a Medalla Castelao (1995).
Casou en 1939 coa pintora Xulia Minguillón.
Heiti
Un heiti (antigo nórdico e islandés moderno heiti pl. heiti), "nome, apelativo, designación, termo", é un sinónimo empregado na poesía escáldica que substitúe a unha verba normal. Por exemplo, os poetas nórdicos deberían usar jór ("corcel") no canto do prosaico hestr ("cabalo").
Heiti e kenning
No senso moderno, os heiti distínguense dos kenning en que heiti só implica unha palabra simple, mentres que o kenning é un adorno de palabras para compoñer a forma da frase u a palabra composta; polo tanto mækir é un heiti para "espada" (a palabra usual en prosa é sverð), mentres que gran hlífar ou "amargura do escudo" e ben-fúrr ou "lume ferido" son kennings para "espada".
Porén, o escaldo Snorri Sturluson, escritor e poeta islandés do século XIII, entendeu o heiti nun senso máis amplo que mesmo puido incluír kennings. Snorri usaba palabras sinxelas, poesía e ókend heiti ("termos incualificables") e estes distinguíaos das circunlocucións, kend heiti ("termos cualificados"), é dicir kennings.
Tipos de heiti
Algunhas palabras heiti non se atopan fóra dun verso, por exemplo firar, un dos numerosos sinónimos para menn ("homes, xentes"). Outros son comúns en prosa usados polos poetas baixo un senso especializado, como salt para dicir sjár ("mar").
Os heiti tiveron diversas orixes. Algunhas eran palabras arcaicas: jór "steed", outras eran palabras emprestadas: sinjór ("señor" do latín senior, probablemente derivado do francés antigo seignor). Empregábanse bastantes tipos de sinécdoques e metonimias: barð ("parte da proa dun barco") para un "barco" en todo o seu conxunto; gotnar ("godos") para "homes" ou "xentes" en xeral; targa (un tipo de escudo), para "escudo" en xeral; stál ("aceiro") para "armas, guerra". Algúns poucos heiti usábanse metaforicamente: hríð ("treboada") para o "atacar, (comezo da) batalla". Outros eran nomes propios: Hrotti, Laufi, Mistilteinn e Tyrfingr que eran espadas propiedade de heroes lendarios. Tamén houbo heiti para individuos específicos, especialmente deuses (como Grímnir, Fjölnir, Viðrir e moitos máis para Odín).
Houbo unha gran cantidade de heiti para certos conceptos que os poetas usaban acotío, como "home", "muller", "xefe", e termos para o armamento. Os nomes dos sækonungar ("reis do mar") que foron caudillos piratas de lenda, constitúen outra ampla categoría. Destes formáronse kennings para "mar" e "barco", como Rakna bifgrund ("Terra sacudida de Rakni") para o "mar" ou Þvinnils dýr ("Besta de Thvinnil") para o "barco".
Paralelismos
De forma análoga, e nalgúns casos de termos cognitivos, atópanse en formas tradicionais da poesía xermánica, por exemplo inglés antigo guma, secg : antigo nórdico gumi, seggr ("home"); inglés antigo heoru, mēce : antigo nórdico hjörr, mækir ("espada"). Moitos outras linguas, antigas e modernas, tiveron un vocabulario específico poético máis ou menos extraído da retórica diaria, a miúdo derivada en formas similares dos heiti do nórdico antigo.
Rei do mar
Segundo Nafnaþulur, Heiti era un caudillo viquingo e rei do mar.
Citostoma
miniatura|Diagrama dun [[ciliado]]
Estrutura
O citostoma forma unha invaxinación na superficie celular e está normalmente dirixido cara ao núcleo da célula. O citostoma é sinalado a miúdo en ilustracións como a invaxinación completa, mais en realidade o citostoma é só a abertura da invaxinación na superficie da célula. O resto da invaxinación é clasificada como citofarinxe. A citofarinxe funciona en conxunción co citostoma para importar macromoléculas ao interior da célula. Esta forte asociación entre o citostoma e a citofarinxe adoita denominarse complexo citostoma-citofarinxe ou aparato citofarínxeo. Porén, nun pequeno número de casos o citostoma funciona independentemente para importar macromoléculas. Nestes exemplos, o citostoma importa macromoléculas formando directamente vesículas que son importadas ao interior da célula.
O citostoma está asociado cos microtúbulos que funcionan no mantemento da súa forma. Un conxunto de microtúbulos está disposto formando un triplete e está localizado debaixo da membrana do citostoma. Un segundo conxunto de microtúbulos está posicionado directamente baixo a membrana do peto flaxelar e forma un cuarteto.
Citofarinxe
Igualmente importante no funcionamento da endocitose é a estrutura coñecida como citofarinxe. A citofarinxe é unha longa estrutura de forma tubular que forma a invaxinación asociada co citostoma. Mentres que a forma da citofarinxe non é constante, está dirixida tipicamente cara á parte posterior da célula, a miúdo enganchándose arredor do núcleo central. A lonxitude da citofarinxe varía durante o ciclo celular, pero a súa lonxitude media é de 8 µm. Igual que o citostoma, un conxunto de microtúbulos forma unha asociación coa citofarinxe. Dous conxuntos de mictrotúbulos seguen a dirección da citofarinxe nas células. Estes conxuntos de microtúbulos forma unha estrutura de tipo canle ou quenlla que rodea a citofarinxe. Un dos lados da citofarinxe non está asociado con estes microtúbulos e é denominado o "lado espido". Porén, as vesículas asócianse con este lado da citofarinxe.
Localización
A localización do citostoma na maioría dos protozoos flaxelados está fortemente conservado. O citostoma está localizado no extremo anterior da célula preto dunha estrutura coñecida como peto flaxelar. O peto flaxelar é tamén unha invaxinación na célula e tamén serve como sitio de endocitose. A abertura do citostoma está aproximadamente ao mesmo nivel da abertura do peto flaxelar.
Os Ciliophora son un filo de protozoos con citostomas apicais ou laterais.
Función
O complexo citostoma-citofarinxe funciona da maneira seguinte: as macromoléculas que van ser captadas pola célula entran no citostoma. Estas pasan despois ao lume da citofarinxe e son transportadas ao extremo posterior da célula, onde son introducidas en vesículas evaxinadas que son transportadas a outras partes da célula. A citofarinxe deste modo actúa de modo parecido a unha palla que zuga macromoléculas ao extremo posterior da célula. O paso de macromoléculas desde a entrada do citostoma ao extremo posterior da citofarinxe tarda polo menos 2 minutos. O citostoma é o sitio principal de endocitose en epimastigotes de Trypanosoma cruzi.
Asociacións
O citostoma foi tamén asociado co flaxelo de Trypanosoma cruzi. Ata agora, este é o único exemplo coñecido dun orgánulo endocitótico que está asociado cun orgánulo locomotor.
Estruturas relacionadas
Como se mencionou arriba, o peto flaxelar é outro sitio de endocitose en protozoos flaxelados. O peto flaxelar é unha invaxinación que se forma arredor do flaxelo extracelular. O peto flaxelar é un sitio tanto de endocitose coma de exocitose nas células.
Métodos de visualización
Utilizáronse moitos métodos para visualizar o citostoma. Eger et al. usaron moléculas de transferrina etiquetadas con ouro en combinación coa microscopia confocal para visualizar o citostoma. Este experimento mostraba que a etiquetaxe con partículas de ouro era evidente en dúas localizacións celulares; unha das localizacións era o fondo da citofarinxe, e a outra localización eran os reservosomas da célula.
Outro equipo utilizou microscopia electrónica de varrido de feixe iónico, tamén coñecida como FIB-SEM seguida da reconstrución tridimensional para crear un modelo en 3D do complexo citostoma-citofarinxe.
Xisulfo II de Friúl
Xisulfo II (... – circa 610) foi un duque longobardo, duque do Friúl desde o 590 ata o 610 aproximadamente.
Traxectoria
Inicialmente oposto ao rei Axilulfo, no 603 reconciliouse co soberano. Intervén nas cuestións relativas ao patriarcado de Aquileia, instituído daquela polo Cisma tricapitolino. No 607 o patriarcado foi dividido entre dous patriarcas: un, adherido ao cisma, ligado aos longobardos e o outro, que vivía en Grado, próximo aos bizantinos e fiel a Roma. Xisulfo sostén a elección a patriarca do tricapitolino Xoán en oposición ao católico Candidiano.
Aos pucos anos, probabelmente no 610, Xisulfo debeu afronta unha invasión dos ávaros. Malia o grande valor amosado en batalla, segundo Paulo Diácono, o encontro volveuse a favor dos invasores, numericamente superiores.
A capital do ducado, Cividale, con todo, resistiu, pero caeu pouco despois a causa da traizón da muller de Xisulfo, Romilda. Desta tivera oito fillos: catro homes (Caccón e Tasón, Radoaldo e Grimoaldo) e catro mulleres (Appa, Gaila e outras dúas das que Paulo Diácono non lle sabía os nomes).
Grasulfo II de Friúl
Grasulfo II (... – circa 653?) foi un duque longobardo, duque do Friúl desde o 625 ata o 653 aproximadamente.
Irmán de Xisulfo II, asumiu o título ducal despois do asasinato a mans bizantinas, en Oderzo, dos dous fillos maiores de Xisulfo, correxentes do ducado, Caccón e Tasón (625 circa). Paulo Diácono non fornece información sobre os eu reinado, pero sinala que o seu nomeamento non lle gustou aos dous fillos sobreviventes de Xisulfo, os aínda xoves Radoaldo e Grimoaldo. Xa próximos á maioría de idade, rexeitan sometérense á autoridade do tío e trasladáronse ao ducado de Benevento onda o duque Arechis I.
Aeroporto Juan Santamaría
O aeroporto é un centro de conexións para as aeroliñas locais Nature Air e Sansa Airlines, e unha cidade focal para Copa Airlines e Avianca. Foi a única porta de entrada internacional do país durante moitos anos, pero a día de hoxe tamén hai un aeroporto internacional en Liberia. Ámbolos dous aeroporto teñen voos directos a Norteamérica, Centroamérica e Europa, coa diferenza que o Juan Santamaría ten tamén voos cara Suramérica e O Caribe.
O aeroporto Juan Santamaría chegou a ser o aeroporto máis concorrido de Centroamérica, pero a día de hoxe ´é o segundo tras o aeroporto internacional de Tocumen en Panamá. No ano 2016 usaron as súas instalacións un total de 4 595 355 pasaxeros.
Fisión nuclear
miniatura|dereita|200px|Fisión nuclear. Na fisión nuclear, un átomo dun elemento é dividido producindo dous átomos de menores dimensións de elementos diferentes.
A fisión de 1 quilogramo de uranio 235 libera unha media de 2,5 neutróns por cada núcleo dividido. Á súa vez, estes neutróns van causar axiña a fisión de máis átomos, que liberarán máis neutróns e así sucesivamente, iniciando unha auto-sustentada serie de fisións nucleares, á cal que se lle dá o nome de reacción en cadea, que resulta na liberación continua de enerxía.
Mecanismo
A fisión de núcleos pesados é un proceso exotérmico, o que supón que se liberan cantidades substanciais de enerxía. O proceso xera moita máis enerxía que a liberada nas reaccións químicas convencionais, en que están implicadas as cortizas electrónicas; a enerxía emítese, tanto na forma de radiación gamma como de enerxía cinética dos fragmentos da fisión, que quentan a materia que se atopa arredor do espazo onde se produce a fisión.
A fisión pódese inducir por varios métodos, incluíndo o bombardeo do núcleo dun átomo fisionable cunha partícula da enerxía correcta; a partícula é xeralmente un neutrón libre. Este neutrón libre é absorbido polo núcleo, facéndoo inestable, a modo de exemplo, pódese pensar na inestabilidade dunha pirámide de laranxas nun supermercado, ao lanzarse unha laranxa contra ela á velocidade correcta. O núcleo inestable partirase entón en dous ou máis anacos: os produtos da fisión que inclúen dous núcleos máis pequenos, ata sete neutróns libres (cunha media de dous e medio por reacción), e algúns fotóns.
Os núcleos atómicos lanzados como produtos da fisión poden ser varios elementos químicos. Os elementos que se producen son resultado do azar, mais estatisticamente o resultado máis probable é atopar núcleos coa metade de protóns e neutróns do átomo fisionado orixinal.
Os produtos da fisión son xeralmente altamente radioactivos, non son isótopos estables; ests isótopos entón decaen, mediante cadeas de desintegración.
Historia
A primeira fisión nuclear artificial (isto é, provocada polo home) foi feita no ano 1932 por obra de Ernest Walton e John Cockcroft que, acelerando protóns contra un átomo de litio-7, conseguiron dividir o seu núcleo en dúas partículas alfa (é dicir, dous núcleos de helio). O fenómeno foi coñecido como splitting the atom. O 22 de outubro de 1934 foi realizada a primeira fisión nuclear artificial dun átomo de uranio por un grupo de físicos italianos dirixidos por Enrico Fermi (os coñecidos como "ragazzi di via Panisperna"), mentres bombardeaban o uranio con neutróns. Con todo, o grupo de físicos italianos non se decatou do sucedido, senón que crían que producían novos elementos transuránicos. miniatura|O aparato experimental co que [[Otto Hahn e Fritz Strassmann descubriron a fisión nuclear en 1938.]] A finais de decembro de 1938, exactamente na noite do 17 ao 18, dous químicos alemáns, Otto Hahn e o seu xove asistente Fritz Strassmann, foron os primeiros en demostrar experimentalmente que un núcleo de uranio-235, se absorbe un neutrón, pode dividirse en dous ou máis fragmentos dando lugar así á fisión do núcleo (foi a química Ida Noddack a primeira en facer hipóteses sobre a fisión en 1934, mentres os fundamentos teóricos conseguíanse grazas a Otto Frisch e a súa tía Lise Meitner). Isto, xunto coa idea de Enrico Fermi e Leo Szilard da evolución acelerada da fisión, fixo que comezara a tomar forma a idea de poder utilizarse este proceso para producir enerxía de orixe nuclear mediante a construción de reactores que contiveran a reacción.
Nun contexto de guerra mundial no que se cría que a Alemaña nazi podía construír a bomba atómica, Leo Szilard, Eugene Wigner e Edward Teller puxéronse en contacto con Einstein, quen rematou sinando unha carta redactada por Szilard e dirixida a Roosevelt, o Presidente norteamericano, para animalo a que os EEUU construíran a bomba atómica. Así naceu o Proxecto Manhattan. A primeira bomba atómica explosionou o 16 de xullo de 1945 no polígono de Alamogordo en Novo México.
Reactores de fisión naturais na Terra
miniatura|Situación xeolóxica en [[Gabón que provocou reactores naturais de fisión nuclear.
1. Zona onde ocorreron as reaccións de fisión / 2. Arenisca / 3. Mena de uranio / 4. Granito.]] Os reactores de fisión naturais son pouco comúns. En minas en Oklo (Gabón) descubríronse dezaseis lugares (chamados reactores nucleares fósiles de Oklo) no que tiveron lugar fisións nucleares hai aproximadamente dous mil millóns de anos. Descoñecidos ata 1972, aínda que postulados por Paul Kuroda en 1956, cando o físico francés Francis Perrin descubriu estes reactores, quedou claro que a natureza vencera o ser humano. Reaccións en cadea de fisión do uranio a grande escala, moderadas con auga, teñen ocorrido no pasado e serían imposibles agora. Este proceso puido empregar auga normal como moderador só porque hai dous mil millóns de anos o uranio natural era máis rico en isótopos 235U (sobre 3%), que o uranio natural dispoñible na actualidade (que é só do 0,7%, e debe ser enriquecido ata o 3% para poder empregalo en reactores de auga lixeira).
Cerracín
O topónimo galego Cerracín pode referirse a:
TEN (cadea de televisión)
TEN é unha canle de televisión privada española propiedade de Grupo Secuoya que emite a través da TDT. O 23 de decembro iniciou un bucle de emisión.
Historia
Despois de que o Consello de Ministros outorgase a Grupo Secuoya unha das tres licenzas de TDT en definición estándar, as cales adxudicáronse o 16 de outubro de 2015 xunto ás outras tres licenzas en alta definición, o grupo audiovisual anunciou que lanzaría unha canle de contidos xerais de corte familiar , o cal mesturaría produción propia e allea. Este sería, ao mesmo tempo, un escaparate para mostrar as creacións da produtora e as súas filiais para exportarlas
Máis tarde, fóronse coñecendo detalles como que a canle chamaríase, provisionalmente, D10, buscaría asociarse con majors estadounidenses e latinoamericanas para a produción allea da canle, Pulsa gestionaría a súa publicidade e a súa prime estafe arrincaría ás 20:30 horas, entre outras cousas.
O 18 de febreiro, Raúl Berdonés anunciou que a cadea denominaríase TEN, tamén deu os primeiros datos de programación.
Programación
Unha das principais novidades será o horario do seu prime time. D10 comezará coas súas ofertas máis potentes dende as 20:30, adiantándose dúas horas ás das principais canles xeralistas que o fan ás 22:30. Outra das grandes novidades é que os informativos seguirán o modelo das radios, 5 minutos cada hora, e non cun espazo fixo de telexornal.
Audiencias
Evolución da cota de pantalla mensual e anual, segundo as medicións de audiencia elaborados en España por TNS. Están en letra grosa e azul  os meses en que foi líder de audiencia entre as cadeas temáticas de televisión dixital (TDT).
* Máximo histórico | ** Mínimo histórico
Batalla de Xutlandia
A batalla de Xutlandia (alemán: Skagerrakschlacht) foi unha batalla naval que enfrontou á Grand Fleet da Royal Navy (que tamén incluía barcos e persoal individual da Royal Australian Navy e a Royal Canadian Navy) contra a Hochseeflotte da Kaiserliche Marine durante a Primeira guerra mundial. A batalla tivo lugar entre o 31 de maio e o 1 de xuño de 1916 no mar do Norte preto de Xutlandia, Dinamarca. Foi a meirande batalla naval e o único enfrontamento a grande escala do conflito. Foi o terceiro encontro entre acoirazados de aceiro, tras as máis pequenas pero máis decisivas batallas do Mar Amarelo (1904) e de Tsushima (1905) durante a guerra ruso-xaponesa.
A Hochseeflotte estaba comandada polo vicealmirante Reinhard Scheer, e a Grand Fleet polo almirante Sir John Jellicoe. A intención da frota alemá era atraer, atrapar e destruír unha parte da Grand Fleet, xa que a forza naval xermana era insuficiente para enfrontarse con éxito a toda a frota británica. Isto formaba parte dunha estratexia máis ampla para romper o bloqueo británico sobre Alemaña e así permitir que os mercantes alemáns operasen. Mentres tanto, a estratexia da Royal Navy era atacar e destruír a Hochseeflotte, ou manter á forza alemá lonxe das rutas de navegación británicas.
O plan alemán era o de usar ao rápido grupo de exploración do vicealmirante Franz Hipper, formado por cinco modernos cruceiros de batalla, para atraer aos escuadróns de acoirazados do vicealmirante Sir David Beatty cara a traxectoria da forza principal alemá. Anteriormente foron colocados submarinos nas probables zonas de paso dos barcos británicos. Porén, os británicos interceptaron sinais que lles fixeron sospeitar que probablemente houbese unha frota maior, polo que o 30 de maio Jellicoe navegou coa Grand Fleet para atoparse con Beatty, pasando sobre a liña de submarinos cando aínda non estaban preparados. O plan alemán atrasárase, causando máis problemas aos seus submarinos que chegaron ao límite do seu aguante no mar.
Na tarde do 31 de maio, Beatty atopou á forza de acoirazados de Hipper moito antes do que os alemáns agardaban. Hipper conseguiu levar á vangarda británica cara a traxectoria da Hochseeflotte. No momento no que Beatty avistou á frota principal regresou cara o resto da frota británica, cando xa perdera dous cruceiros de batalla dun total de seis cruceiros de baralla e catro acoirazados, contra os cinco barcos comandados por Hipper. Os acoirazados, comandados polo contraalmirante Sir Hugh Evan-Thomas, foron os últimos en xirar e formaron a retagarda na retirada de Beatty, agora coa forza alemá perseguíndoos cara a principais posicións británicas. Entre as 18:30, cando o sol caía sobre o horizonte occidental, cegando ás forzas xermanas, e a caída da noite sobre as 20:30, as dúas frotas (cun total de 250 barcos) enfrontáronse directamente dúas veces.
Catorce barcos británicos e once alemáns foron afundidos con grandes perdas de vidas. Despois da posta de sol, e durante a noite, Jellicoe manobrou para cortarlles aos alemáns a retirada á base, coa esperanza de continuar a batalla a mañá seguinte, pero cubríndose na escuridade Scheer atravesou as forzas lixeiras británicas formando na retagarda da Grand Fleet e regresando a porto.
Ámbalas dúas partes reclamaron a vitoria. Os británicos perderon máis barcos e o dobre de mariñeiros, e a prensa do país criticou o fracaso da Grand Fleet para forzar un resultado decisivo, pero o plan de Scheer de destruír unha parte substancial da frota británica tamén fracasou. A "frota en potencia" alemá continuaba sendo unha ameaza, requirindo aos británicos manter os seus acoirazados concentrados no mar do Norte, pero a batalla confirmou a política xermana de evitar calquera contacto entre frotas. Ao final do ano, despois de máis infrutuosos intentos de reducir a vantaxe numérica da Royal Navy, a Kaiserliche Marine volveu os seus esforzos e recursos á guerra submarina sen restricións coa destrución de barcos aliados e neutrais, o que levaría en abril de 1917 á entrada dos Estados Unidos no conflito.
Planificación alemá
Con 16 acoirazados tipo dreadnought, comparados cos 28 da Royal Navy, a Hochseeflotte alemá tiña poucas posibilidades de gañar nun choque frontal contra a frota británica. Os alemáns adoptaron entón unha estratexia de intentar dividir as forzas inimigas. Organizaron incursións no Mar do Norte e bombardeos na costa inglesa, co obxectivo de atraer pequenas escuadras británicas que poderían ser destruídas por forzas superiores ou por submarinos.
En xaneiro de 1916 o almirante Hugo von Pohl, comandante da frota alemá, púxose enfermo. Foi substituído por Reinhard Scheer, que cría que a frota fora usada de xeito demasiado defensivo, que tiña mellores barcos e homes que a británica, e que se debía levar a guerra cara o inimigo. Segundo Scheer, a estratexia naval alemá debería ser "danar a frota inglesa a través de incursións ofensivas contra as forzas navais que participan na observación e bloqueo da baía alemá, ademais da colocación de minas na costa británica e ataques submarinos, sempre que sexa posible. Despois de conseguir unha igualdade de forzas coo resultado destas operacións, todas as nosas forzas terían que prepararse e concentrarse, e intentaríase que a nosa frota buscase batalla en condicións desfavorables para o inimigo".
O 25 de abril, tomouse unha decisión por parte do almirantado alemán para deter os ataques indiscriminados dos submarinos contra barcos mercantes. Isto debeuse ás protestas de países neutrais, sobre todo dos Estados Unidos, xa que os seus cidadáns estaban sendo vítimas deses ataques. Alemaña accedeu a que os seus ataques nun futuro só terían lugar de acordo aos acordos internacionais, que requiría do atacante dar un aviso antes e permitirlle ás tripulacións dos barcos que o abandonasen a tempo, e non atacar a barcos totalmente neutrais. Scheer pensaba que non sería posible continuar cos ataques nesas condicións, que deixaba aos submarinos sen a vantaxe da sorpresa e facíaos vulnerables ás pequenas armas dos seus obxectivos. Debido a isto a frota de submarinos foi destinada para atacar barcos militares.
Agardábase que, despois dun ataque con éxito dun submarino alemán, os rápidos escoltas británicos, como os destrutores, serían destinados a operacións anti-submarinas. Se os alemáns podían coller aos alemáns nas localizacións previstas, podería ser unha boa oportunidade de restablecer o equilibrio entre as frotas. A esperanza de Scheer era poder ser capaz de emboscar a unha sección da frota británica e destruíla.
Despregue de submarinos
Ideouse un plan para estacionar submarinos no litoral das bases navais británicas, e a continuación organizar algunha acción que puideses sacar aos buques británicos cara onde os submarinos agardaban. O cruceiro de batalla SMS Seydlitz fora danado nun enfrontamento anterior, pero debía ser reparado antes de mediados de maio, polo que se organizou unha operación para o 17 de maio. A comezos do mes descubríronse problemas cos condensadores en barcos do terceiro escuadrón de cruceiros de batalla, polo que a operación foi atrasada para o 23 de maio. Dez submarinos (U-24, U-32, U-43, U-44, UC-47, U-51, U-52, U-63, U-66 e U-70) recibiron primeiro ordes de patrullar a zona central do mar do Norte entre o día 17 e o 22, e posteriormente tomar as súas posicións de espera. Os U-43 e U-44 foron estacionados en Pentland Firth, por onde a Grand Fleet adoitaba a pasar tras deixar Scapa Flow, mentres que o resto de submarinos dirixíronse cara o fiorde de Forth, agardando aos cruceiros de batalla que saían de Rosyth. Cada barco tiña unha área asignada, dentro da cal podía moverse se o precisaba para evitar ser detectado, pero baixo as ordes de manterse no seu interior. Durante a patrulla inicial no mar do Norte mandóuselles que navegasen só de norte a sur, para que se algún inimigo se atopaba con eles pensase que estaban de regreso dunha operación. Unha vez nas súas posicións finais, os barcos tiñan estritas ordes de evitar a detección prematura que puidese arruinar a operación. Dispúxose dun sinal codificado a través do cal se podería transmitir para alertar aos submarinos o momento exacto do comezo da operación.
Ademais, o UB-27 foi enviado o 20 de maio con instrucións para traballar de igual xeito no fiorde de Forth pasada a illa de May. Ao U-46 ordenouselle patrullar a costa de Sunderland, que fora elixida para o ataque de distracción, pero debido a problemas no motor non puido deixar o porto e o U-47 foi desviado para realizar esta tarefa. O 13 de maio o U-72 foi enviado para colocar minas no fiorde de Forth; o día 23 o U-74 partiu para minar o fiorde Moray; e o 24 o U-75 partiu cara as illas Orkney para realizar o mesmo traballo. Os UB-21 e UB-22 foron enviados a patrullar o estuario Humber, onde informes (incorrectos) suxerían a presenza de barcos de guerra británicos. Os U-22, U-46 e U-67 foron colocados ao norte de Terschelling para protexer a operación contra forzas lixeiras británicas estacionadas en Harwich. miniatura|275px|O estreito de Skagerrak, paso estratéxico entre o mar Báltico e o mar do Norte O 22 de maio descubriuse que o Seydlitz aínda non era estanco tras as reparacións e que non estaría preparado ata o día 29. Os submarinos estaban xa nas súas posicións e estaban experimentando dificultades debido ás condicións de visibilidade e do mar. Os británicos decatáranse dunha actividade submarina infrecuente e comezaron a realizar patrullas que obrigaron aos submarinos a deixar as súas zonas. O UB-27 pasou Bell Rock na noite do 23 de maio no seu camiño cara o fiorde de Forth tal e como estaba planeado, pero tivo que deterse por problemas no motor. Despois das reparacións continuou aproximándose, seguindo a barcos mercantes, e acadou a baía Largo o 25 de maio. Alí o submarino enredouse en redes que atascou unha das súas hélices, forzándoo a abandonar a operación e regresar a casa. O U-74 foi detectado por catro arrastreiros armados o 27 de maio e afundido a 40 km ao sueste de Peterhead. O U-75 puxo as súas minas nas illas Orkney, e aínda que non tomou parte na batalla, estas foron as responsables do afudimento do cruceiro Hampshire on de ía Lord Kitchener (xefe do exército) nunha misión a Rusia o 6 de xuño. O U-72 foi forzado a abandonar a súa misión sen colocar as minas cando unha fuga de aceite revelou a súa posición deixando unha estela tras o submarino.
Cepelíns
Os alemáns mantiñas unha frota de cepelíns que usaron para o recoñecemento aéreo e para ataques de bombardeo ocasionais. A incursión planeada en Sunderland pretendía usar cepelíns para ver se a frota británica se aproximaba dende o norte, e así evitar que sorprendese aos atacantes.
Cara o 28 de maio, fortes ventos do noroeste fixeron que non fose posible enviar os Zeppelíns, polo que a incursión tivo que ser adiada novamente. Os submarinos podían está nas súas posicións só ata o 1 de xuño antes de que as súas subministracións se rematasen e tivesen que regresar, polo que se tiña que tomar rapidamente unha decisión sobre o ataque.
Decidiuse usar un plan alternativo, abandonando o ataque en Sunderland e enviando no seu lugar unha patrulla de cruceiros de batalla cara o Skagerrak, onde probablemente atoparían buques mercantes transportando mercadorías británicas e patrullas de cruceiros inimigos. Considerouse que isto podería facerse sen apoio aéreo, xa que a acción realizaríase moito máis preto de Alemaña, confiando as tarefas de recoñecemento ás patrullas de cruceiros e torpedeiros.
As ordes para o plan alternativo emitíronse o 28 de maio, aínda que se tiñan esperanzas dunha mellora nas condicións climatolóxicas que permitise levar a cabo o plan orixinal. A frota alemá reuniuse no río Jade e en Wilhelmshaven e indicouselle que estivese lista para a acción na medianoite do 28 de maio.
Cara as 14:00 do 30 de maio, o vento aínda era demasiado forte e decidiuse finalmente levar a cabo o plan alternativo. O sinal codificado "31 May G.G.2490" foi transmitido aos barcos da frota para informarlles entón de que o ataque de Skagerrak comezaría o 31 de maio. O sinal pre-establecido para os submarinos en espera foi transmitida ao longo do día dende a estación de radio E-Dienst en Bruxas, e o buque Arcona ancorado en Emden. Só dous dos submarinos, o U-66 e o U-32, recibiron a orde.
Resposta británica
O Room 40 do almirantado británico adicouse a interceptar os sinais navais alemáns. Interceptou e descifrou un sinal o día 28 de maio ordenando a todos os barcos estar preparados para o día 30. Outros sinais foron interceptados, e aínda que non se descifraron, estaba claro que probablemente estivese en curso unha operación importante. Ás 11:00 do 30 de maio, Jellicoe foi advertido de que a frota alemá semellaba prepararse para navegar a mañá seguinte. Cara as 17:00 o almirantado interceptou o sinal de Scheer, "31 May G.G.2490", deixando claro que algo importante estaba a piques de ocorrer.
Sen saber o obxectivo alemán, Jellicoe e o seu equipo decidiron colocar a frota para evitar calquera intento por parte dos seus inimigos de entrar no Atlántico Norte ou no mar Báltico a través do Skagerrak, situándose preto de Noruega, onde poderían cortar calquera ataque alemán á rutas marítimas do Atlántico, ou evitar que os alemáns acadasen o Báltico. Unha posición máis ao oeste non era necesaria, xa que esa zona do mar do Norte podería ser patrullada por aire usando dirixibles e avións de recoñecemento. miniatura|275px|[[David Beatty]] En consecuencia, o almirante Jellicoe levou aos 16 acoirazados dreadnought do 1º e 4º escuadrón de batalla da Grand Fleet e tres cruceiros de batalla do 3º escuadrón de cruceiros de batalla cara o leste de Scapa Flow ás 22:30 do 30 de maio. Tiña que atoparse co 2º escuadrón de batalla con 8 acoirazados dreadnought máis comandados polo vicealmirante Martyn Jerram que procedían de Cromarty. A forza de asalto de Hipper non deixou a baía de Jade ata as 01:00 do 31 de maio, poñendo rumbo cara o oeste da illa Helgoland seguindo unha canle aberta a través de campos de minas, a unha velocidade de 16 nos. A forza principal alemá de 16 acoirazados dreadnought do 1º e 3º escuadrón de batalla deixou Jade ás 02:30, uníndoselle ás 04:00 os 6 pre-dreadnoughts do 2º escuadrón de batalla en Heligoland, que procedían do río Elba. A forza máis rápida de Beatty, formada por seis bacos do 1o e 2º escuadrón de cruceiros de batalla, ademais de catro acoirazados rápidos do 5º escuadrón de batalla, abandonaron o fiorde de Forth o día seguinte, e a intención de Jellicoe era atoparse con estes barcos a 90 millas ao oeste da boca do Skagerrak, fronte a costa de Xutlandia, agardando polos alemáns ou ata que as súas intencións quedasen claras. A posición planificada dáballes un amplo rango de respostas posibles ás intencións dos alemáns.
Orde de batalla
A Grand Fleet de Jellicoe dividiuse en dúas seccións. A forza principal estaba composta por 24 acoirazados e 3 cruceiros de batalla. Os acoirazados formaron tres escuadróns de oito barcos cada un, que á súa vez se subdividiron en dous grupos de 4. Acompañándoos había oito cruceiros acoirazados (clasificados pola Royal Navy dende 1913 como "cruceiros"), oito cruceiros lixeiros, catro cruceiros de exploración, 51 destrutores, e 1 destrutor-minador.
A Grand Fleet navegou sen tres dos seus acoirazados: o Emperor of India que estaba reacondicionándose en Invergordon, o Queen Elizabeth que estaba no dique seco en Rosyth e o Dreadnought reacondicionándose en Devonport. O novo Royal Sovereign, con só tres semanas de servizo, foi deixado atrás, xa que a súa inexperta tripulación non estaba preparada para a batalla.
O recoñecemento británico foi proporcionado pola Frota de Cruceiros de batalla baixo o mando de David Beatty: seis cruceiros de batalla, catro acoirazados rápidos clase-Queen Elizabeth, 14 cruceiros lixeiros e 27 destrutores. O recoñecemento aéreo foi proporcionado polos avións do portahidroavións HMS Engadine, un dos primeiros portaavións da historia en participar nun enfrontamento naval.
A Hochseeflotte alemá baixo o mando de Scheer tamén estaba dividida nunha forza principal e unha forza de recoñecemento separada. A frota principal de batalla estaba composta por 16 acoirazados e 6 acoirazados pre-dreadnought organizados de igual xeito que os británicos. Ademais destes barcos tamén contaba con 6 cruceiros lixeiros e 31 torpedeiros.
A forza de recoñecemento alemá, comandada por Franz Hipper, consistía en 5 cruceiros de batalla, 5 cruceiros lixeiros e 30 torpedeiros. Os alemáns non tiñan un equivalente ao Engadine, e ningún aeroplano máis pesado que o aire operou coa frota, aínda que a forza de dirixibles da Kaiserliche Marine estivo dispoñible para patrullar o mar do Norte.
Os buques capitais británicos levaban un gran número de canóns e polo tanto podían lanzar andanadas máis grandes que os buques principais alemáns: 150.760 kg contra 60.879 kg. A meirande parte dos acoirazados e cruceiros de batalla de ámbolos dous lados tamén levaban torpedos de distintos tamaños, ao igual que as embarcacións máis pequenas.
A frota de combate alemá viuse obstaculizada pola baixa velocidade e relativamente pobre armamento dos seis pre-dreadnoughts do 2ª escuadrón, que limitou a velocidade máxima da frota a 18 nos (33 km/h), comparada coa velocidade da frota británica de 21 nos (39 km/h). No bando británico, os oito cruceiros acoirazados eran deficientes tanto en velocidade como en blindaxe. Eses obsoletos escuadróns foron moi vulnerables aos ataques de buques inimigos máis modernos.
Acción dos cruceiros de batalla
miniatura|275px|HMS [[HMS Galatea (1914)|Galatea]] A ruta da frota dos cruceiros de batalla británicos trazouse a través do sector que patrullaba o U-32. Despois de recibir a orde de comezar a operación, o U-32 moveuse a unha posición a 130 km ao leste da illa de May na madrugada do 31 de maio. Ás 03:40 avistou aos cruceiros HMS Galatea e Phaeton deixando o fiorde a 18 nos (33 km/h). Lanzou un torpedo ao cruceiro de cabeza a unha distancia de 910 m, pero o seu periscopio atascouse, revelando a súa posición mentres manobraba para disparar o segundo. O cruceiro apartouse para esquivar o torpedo, mentres que o seu acompañante volveuse cara o submarino intentando chocar contra el. O U-32 somerxeuse, e cando volveu a elevar o periscopio ás 04:10 viu dous cruceiros de batalla dirixíndose cara o sueste. Estaban demasiado lonxe para atacar, pero o Kapitänleutnant von Spiegel informou do avistamento dos catro barcos a Alemaña.
O U-66 tamén debería estar patrullando o fiorde de Forth, pero foi obrigado a moverse cara o norte, a 97 km de Peterhead para patrullar buques británicos. Alí tivo contacto co 2º escuadrón de batalla procedente do fiorde de Moray. Ás 05:00 tivo que somerxerse cando o cruceiro Duke of Edinburgh apareceu entre a néboa dirixíndose cara el. A este seguiulle outro cruceiro, o Boadicea, e oito acoirazados. O U-66 achegouse a 320 m dos acoirazados preparándose para disparar, pero tivo que sumerxirse por un destrutor que se aproximaba e perdeu a oportunidade. Ás 06:35 informou de que oito acoirazados e cruceiros dirixíanse cara o norte.
Os rumbos reportados polos dous submarinos eran incorrectos, debido a que informaron dunha das trazadas do zig-zag que os barcos británicos usaban para evitar os submarinos. Xunto con informes de que máis barcos abandonaron Scapa Flow a primeira hora desa noite, creouse a impresión no alto mando alemán de que a frota británica estaba separada en distintas seccións movéndose independentemente, que era precisamente o que os alemáns agardaban para facerlle fronte.
Os barcos de Jellicoe seguiron cara a súa cita sen danos e sen ser descubertos. Porén, foi enganado por un informe da intelixencia do almirantado advertindo que a frota principal de batalla alemá aínda estaba en porto. O director da División de Operacións, vicealmirante Thomas Jackson, pedíralle á división de intelixencia, o Room 40, a localización actual do sinal de identificación alemán DK, usada polo almirante Scheer. Responderon que nese momento estaba transmitindo dende Wilhelmshaven. Sábese que o persoal de intelixencia de Scheer usou deliberadamente un sinal distinto cando estaba no mar, pero ninguén pediu esa información ou explicou o porque da consulta, que era localizar á frota alemá.
Os cruceiros de batalla alemáns evitaron os campos de minas que rodeaban Amrum pasando por unha canle cara as 09:00. Entón dirixíronse cara o noroeste, pasando a 56 km ao oeste do buque faro de Horns Revip e encarando o Little Fisher Bank, na boca do Skagerrak. A Hochseeflotte seguíaos a uns 80 km por detrás. Os cruceiros de batalla estaban en liña na cabeza, cos catro cruceiros do II grupo de exploración máis o apoio de torpedeiros que abarcaban un arco de 13 km cara adiante e cara os lados. A IX frota de torpedeiros formou para dar apoio próximo ao redor dos cruceiros de batalla. A Hochseeflotte adoptou unha formación semellante, cunha pantalla pechada de torpedeiros a cada lado e unha pantalla máis afastada de cinco cruceiros rodeando a columna entre os 8 e os 13 km. Os ventos finalmente eran moderados polo que puideron usarse Zeppelins, e cara as 11:30 foron enviados cinco: o L14 ao Skagerrak, o L23 a 390 km ao leste de Noss Head no fiorde de Pentland, o L21 a 190 km de Peterhead, o L9 a 160 km de Sunderland, e o L16 a 130 km ao leste de Flamborough Head. A visibilidade, porén, era aínda mala, con nubes por debaixo dos 300 metros.
Contacto
Ás 14:20 do 31 de maio, a pesar da densa néboa que impedía unha boa visibilidade, os exploradores da forza de Beatty informaron de barcos inimigos no sueste; as unidades lixeiras británicas, inspeccionando un vapor danés neutral (N J Fjord), que fora detido entre as dúas frotas, atopáronse con dous destrutores xermanos que estaban realizando a mesma misión (B109 e B110). Os primeiros disparos da batalla producíronse ás 14:28, cando os HMS Galatea e Phaeton, do 1º escuadrón de cruceiros lixeiros británico, abriron fogo contra os destrutores alemáns, que se retiraron cara os seus propios cruceiros lixeiros que se aproximaban. Ás 14:36, os alemáns apuntáronse o primeiro impacto da batalla cando o SMS Elbing acertoulle ao Galatea.
Mentres tanto Beatty comezou a mover os seus cruceiros de batalla e as forzas de apoio cara o sueste primeiro e despis cara o leste para cortar aos barcos alemáns a ruta cara as súas bases, e ordenou ao Engadine lanzar un hidroavión para intentar conseguir máis información sobre o tamaño e localización das forzas inimigas. Esta foi a primeira vez na historia que un avión baseado nun barco foi usado para o recoñecemento no combate naval. O aeroplano do Engadine informou que localizara algúns cruceiros lixeiros alemáns pouco antes das 15:30, e recibiu fogo antiaéreo, pero os intentos de transmitir os informes do avión fallaron.