cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Illa Saona
Historia
A illa foi bautizada "Saona" por Cristovo Colón, que desembarcou nela en maio de 1494 durante a súa segunda viaxe ás Américas. O nome significaba "... na honra de Michele da Cuneo, amigo de Colón de Savona." Colón nomeou a Michele da Cuneo o primeiro gobernador da illa.
En 1500, os Taínos da illa forneceron a Santo Domingo a maior parte da súa iuca.
A illa de Saona e Savona (que agora forma parte de Liguria, no norte de Italia) aínda teñen relacións de irmandade. A pequena central eléctrica da illa de Saona é un agasallo de Savona.
Xeografía
Os mares arredor da Illa son ricos en fauna salvaxe, con moitas especies de aves e peixes mariños tropicais, e hai grandes áreas onde os areais naturais mar adentro fan que a profundidade sexa só duns metros. As lanchas rápidas máis pequena paran para que os turistas se relaxen nas augas pouco profundas que cobren pola cintura, onde poden practicar esnorquel e explorar os campos de estrelas de mar indíxenas da rexión.
Cerca e arredor da illa de Saona, hai ecosistemas de arrecifes de coral cunha impresionante diversidade mariña que atraen a practicantes de esnorquel e mergulladores.
Lisa Ray
Lisa Rani Ray, nada o 4 de abril de 1972, é unha actriz canadense, modelo, presentadora televisiva, filántropa e activista social. En 2005, apareceu no filme canadense Water. En 2008 protagonizou a carón de Sheetal Sheth os filmes románticos I Can't Think Straight e The World Unseen.
Ray fixo o seu debut no cinema indio no filme de 1994 Nethaji, xunto a Sarath Kumar, no cal fixo un pequeno papel. En 2001, apareceu no filme de Bollywood Kasoor xunto a Aftab Shivdasani. En 2002, actuou en Takkari Donga con Mahesh Babu. En 2016, Ray apareceu no filme biográfico de Ram Gopal Varma Veerappan.
Gabriel Celaya
miniatura|200px|Placa rememorativa na casa de Madrid na que viviu Gabriel Celaya ata o seu pasamento. Rafael Gabriel Juan Múgica Celaya Leceta Cendoya, comunmente coñecido coma Gabriel Celaya, nado en Hernani, Guipúscoa, o 18 de marzo do 1911 e finado en Madrid o 18 de abril do 1991, foi un poeta en lingua castelá, sobranceiro representante da poesía social dos anos 50 aínda que de moi variada traxectoria. A súa obra máis coñecida é Cantos íberos (1955). Foi Premio Nacional das Letras Españolas no 1986.
Traxectoria
Inicia os seus estudos en Donostia, aínda que pasa tempadas en Pau e El Escorial. No 1928 trasládase a Madrid para emprender a carreira de Enxeñaría industrial e intégrase na bulideira vida intelectual da cidade, establecendo amizade con Federico García Lorca, Salvador Dalí ou Luis Buñuel.
No 1935 regresa a Donostia para empezar a traballar na empresa familiar. Alí sorpréndeo a Guerra Civil española; Celaya participa como voluntario no bando republicano chegando a ser capitán de gudaris en Biscaia. Tras o remate do conflito volve á empresa familiar onde desempeña o cargo de xerente.
Nos anos 40 comeza a publicar artigos no xornal donostiarra La Voz de España, ademais de participar na fundación da revista Egan e da colección de poesía Norte.
As continuas crises matrimoniais desembocan na ruptura definitiva no 1954. Dous anos máis tarde abandona o seu traballo e marcha a vivir a Madrid coa intención de vivir só da súa actividade poética, obxectivo que consegue. Empeza entón a súa etapa máis prolífica como poeta. Viaxa varias veces a Cuba na compaña do escritor cubano Nicolás Gullén.
Coa chegada da democracia comprométese coa política e preséntase como candidato polo Partido Comunista de España nas eleccións lexislativas do 1977. Tras o seu falecemento, as súas cinzas foron espalladas por Hernani e Donostia segundo os seus desexos.
Traxectoria poética
Gabriel Celaya foi un poeta de traxectoria moi heteroxénea, malia que gran parte da súa sona bebe da súa etapa de poeta social comprometido coa mellora da realidade sociopolítica do tempo que lle tocou vivir. Con todo, é posible albiscar na súa obra unha serie de etapas.
Montañó, Lampón, Boiro
Montañó é un lugar da parroquia de Lampón no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 34 habitantes (13 homes e 21 mulleres).
Gabriel Celaya
Traxectoria poética
As súas primeira obras (por exemplo, La soledad cerrada, 1947) teñen un marcado acento surrealista e vangardista, influenciado pola Xeración do 27. Pasa a continuación por unha breve época na que a súa lírica se aproxima ao existencialismo para axiña encetar unha longa etapa como poeta social, con libros como Cantos íberos (1955), auténtica manifestación de compromiso coa realidade histórica, e que supuxo, xunto co poemario de Blas de Otero Pido la paz y la palabra o punto de inflexión que marcou o cambio da poesía existencial á comprometida. Celaya expresa o seu desexo de chegar ao pobo, polo que emprega unha linguaxe clara, coloquial, preocupádose polos contidos moito máis que polos valores formais, en palabras do propio Celaya, escribir como quen respira. A inxustiza social, a alienación, o mundo do traballo e as arelas de liberdade e un mundo mellor son as temáticas recorrentes desta xeira.
Nos seus últimos poemarios constátase unha preocupación cada vez maior pola historia ancestral e a poesía órfica, concibindo a actividade poética como vía de penetración nos misterios da historia e da existencia mesma.
Zug 94
O Zug 94 é un club de fútbol de Zug, Suíza. Fundouse en 1994 e compite na 1. Liga. O seu campo é o Herti Allmend Stadion, cunha capacidade de 4.900 espectadores.
Queixo do Cebreiro
miniatura|300px|Queixo DO do Cebreiro.
Diego Garrido García
Diego Garrido García, nado en Santander (España) o 20 de xuño de 1984, é un futbolista profesional español que actualmente xoga como defensa na UD Somozas.
Queixo do Cebreiro
O Queixo do Cebreiro é un queixo DO galego producido nos concellos de Baralla, Becerreá, Folgoso do Courel, Cervantes, Navia de Suarna, As Nogais, Triacastela e Pedrafita do Cebreiro.
Diego Garrido García
Traxectoria
O 28 de xuño de 2020, anunciouse a súa fichaxe por unha tempada pola UD Somozas.
Queixo do Cebreiro
Elabórase basicamente con leite de vaca ó que se lle pode engadir leite de cabra en cantidades non superiores a un 40%. É un queixo graxo cunha consistencia que depende do grao de maduración. A pasta é graúda e a codia fina.
É de cor branca ou amarela, segundo a maduración. Ten un sabor lixeiramente ácido e picante. A súa forma lembra un gorro de cociñeiro ou a un fungo. Os peregrinos que percorrían o camiño encargáronse desde vello de dalo a coñecer e hai documentación que acredita a súa existencia desde o século XVIII. A produción está limitada a unhas 20-28 toneladas anuais porque as explotacións da zona son poucas e de pequeno tamaño: en 2009 eran sete os gandeiros rexistrados, con dúas queixerías. Nese ano a produción total foi de 24.206 kg.
Características e tipos
miniatura|Queixo do Cebreiro co chapeu en forma de cogomelo. O leite empregado procederá de gando vacún saneado, das razas rubia galega, parda alpina, frisoa ou dos seus cruzamentos. Tamén se elaboran queixos cunha proporción máxima do 40% do leite de gando caprino.
O leite será enteiro, sen costros nin conservantes. O callo empregado será de orixe animal ou outras enzimas autorizadas.
O queixo do Cebreiro pódese comercializar en dúas modalidades (fresco e curado), cun peso por peza comprendido entre 0,5 e 2 kg.
Ten forma de fungo ou de gorro de cociñeiro, é dicir, está composto de dúas partes: As características da pasta varían en función do grao de maduración, distinguíndose entre os frescos e mailos curados.
Peralto, Lampón, Boiro
Peralto é un lugar da parroquia de Lampón no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 247 habitantes (125 homes e 122 mulleres).
Estrela Polar
miniatura|Mapa da constelación Osa Menor.
A Estrela Polar é unha estrela que pola súa posición no firmamento, directamente enriba dun dos polos da Terra, é utilizada para auxiliar a navegación. Estrela Polar pode referirse tanto a Estrela do Norte como a Estrela do Sur, aínda que a expresión sexa normalmente utilizada en referencia a Polaris, a estrela máis brillante da constelación Osa Menor (en latín Ursa Minor), que é actualmente a Estrela do Norte.
A Estrela do Sur, a equivalente de Polaris no hemisferio sur, é σ Octantis, denominada tamén Polaris Australis. Non obstante, ao ser unha estrela de quinta magnitude apenas visible a simple vista, na práctica utilízase a constelación da Cruz do Sur como para atopar o polo sur celeste.
Percolozoos
miniatura|right|Estadios no ciclo vital de Naegleria fowleri: [[quiste (microbioloxía)|quiste, flaxelado, trofozoíto (estadio ameboide reprodutivo).]] miniatura|right|O acrásido Acrasis rosea, amebas e esporas. miniatura|right|Percolomonas sp..
Os percolozoos ou Percolozoa son un grupo de protozoos non pigmentados, que inclúen moitas especies que poden pasar sucesivamente por estadios ameboides, flaxelados, e enquistados.
As distintas formas denomínanse esquizopirénidos, ameboflaxelados, ou vahlkámpfidos. O grupo tamén inclúe os acrásidos, un grupo de amebas sociais que se agregan e forman esporanxios. Todo o grupo denomínase en conxunto Heterolobosea, pero este termo pode ser restrinxido para referirse só aos membros con estadios ameboides.
A especie Pleurostomum flabellatum foi engadida recentemente a Heterolobosea.
Características
A maioría dos Percolozoa viven no chan alimentándose de bacterias, ou tamén nas augas doces e feces. Hai unhas poucas formas mariñas e parasitas entre as que está Naegleria fowleri, que pode ser patóxena para os homes e con frecuencia letal. O grupo está moi emparentado cos Euglenozoa, e comparte con eles a característica pouco usual (pero non exclusiva) de ter mitocondrias con cristas discoidais. A presenza dunha fenda alimenticia ventral no estadio flaxelado, e outras características, suxiren que forman parte do grupo dos Excavata.
O estadio ameboide é de forma aproximadamente cilíndrica, e mide entre 20 e 40 μm de longo. Consideráronse tradicionalmente amebas lobosas (ver Amoebozoa), pero non están relacionadas con elas e non forman pseudópodos lobosos. En vez de por pseudópodos avanzan por ondas eruptivas: aparecen vultos hemisféricos na marxe frontal da célula, que é clara. O estadio flaxelado é lixeiramente máis pequeno, con dous ou catro flaxelos anteriores situados antes da fenda alimenticia.
Historia
Os Heterolobosea foron descritos en primeiro lugar por F. C. Page e R. L. Blanton en 1985 como unha clase de amebas, e só incluíron as formas con estadios ameboides. Cavalier-Smith creou o filo Percolozoa para o grupo ampliado coas outras formas, e co enigmático flaxelado Stephanopogon.
Cavalier-Smith mantivo os Heterolobosea como unha clase para as formas ameboides. Este autor definiu o supergrupo Percolozoa como os "Heterolobosea máis a nova clase Percolatea".
Sextante
Mede a distancia angular, como a altura do Sol, da Lúa e das estrelas. O sextante foi inventado simultaneamente na Inglaterra e nos Estados Unidos en 1731. A palabra sextante deriva do latín, significando un sexto (da circunferencia celeste).
Astrolabio
dereita|miniatura|300px|Astrolabio persa do [[século XVIII.]] Un astrolabio é un instrumento antigo usado con fins astrolóxicos e astronómicos coma medir a altura dos astros por riba do horizonte. Foi inventado por Hipatia de Alexandría, e máis tarde foi simplificado e substituído polo sextante.
Tamén era utilizado para resolver problemas xeométricos, como calcular a altura dun edificio ou a profundidade dun pozo. Formábao un disco de latón graduado no seu bordo, un anel de suspensión e unha mediclina (especie de punteiro). O astrolabio náutico era unha versión simplificada do tradicional e tiña a posibilidade de medir a altura dos astros para axudar na localización en alta mar.
A vantaxe do astrolabio en relación ao cuadrante é o feito de que é máis doado para traballar á luz do día e tamén porque a Estrela Polar non era visible no hemisferio sur. Era tan pesado que era capaz de permanecer pendurado verticalmente a pesar do abaneo do navío
Facer un astrolabio
Na actualidade existen numerosos programas de software para facer astrolabios. O Observatorio austral europeo facilita de xeito gratuíto un programa para elaborar astrolabios adaptados a latitude e lonxitude do observador. .
Rozadelas, Lampón, Boiro
Rozadelas é un lugar da parroquia de Lampón no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 50 habitantes (26 homes e 24 mulleres).
Xúpiter
Xúpiter é o quinto planeta do Sistema Solar e o maior de todos eles. Forma parte dos denominados planetas exteriores ou gasosos. Era coñecido xa desde a antigüidade e parece ser que recibeu o nome por ser o maior de todos, xa que na mitoloxía romana Xúpiter era o pai dos deuses.
Componse fundamentalmente de hidróxeno, cunha porción menor de helio e un núcleo rochoso de elementos pesados. Debido á súa rápida rotación, o planeta posúe un lixeiro avultamento no ecuador, o que lle dá unha aparencia oblonga. A atmosfera exterior distribúese en varias bandas paralelas ao ecuador que ocasionan turbulencias e tormentas ao longo dos límites entre elas. Un resultado notorio é a Gran Mancha Vermella, que non é senón unha xigantesca tormenta que se vén desenvolvendo desde, como mínimo, o século XVII.
O planeta está rodeado por un lixeiro sistema de aneis planetarios e unha magnetosfera moi poderosa. Posúe tamén 79 lúas coñecidas, incluíndo as catro lúas maiores, que foron descubertas por Galileo en 1610.
Xúpiter foi explorado en varias ocasións por sondas espaciais, especialmente cando pasaron ao seu carón as Pioneer e Voyager e, posteriormente, a sonda orbital Galileo. Agora mesmo hai un interese especial por descubrir un posíbel océano líquido cuberto por xeo na lúa Europa.
Características físicas
Xúpiter é o máis masivo dos planetas do sistema solar. A súa masa equivale a unhas 310 veces a da Terra e a unhas 2,5 veces a suma das masas de tódolos outros planetas. Aínda así, descubríronse máis dun centenar de planetas extrasolares con masas parecidas ou superiores á masa de Xúpiter. Tamén ten a marca de volume (1.400 veces o da Terra) e é o planeta coa velocidade de rotación máis rápida. Por tanto, ten o período de rotación máis curto (menos de 10 horas), cousa que dá lugar a un lixeiro achatamento facilmente visible dende a Terra por telescopios afeccionados.
A súa atmosfera está permanentemente cuberta de nubes estruturadas en franxas horizontais de cores cobrizos. Estes teñen unha forte dinámica de ventos zonais con velocidades de até 150 m/s e mostran un alto grao de turbulencia.
Xeralmente, é o cuarto obxecto máis brillante do ceo (despois do Sol, a Lúa e Venus), aínda que ás veces Marte é máis brillante que Xúpiter e Xúpiter máis brillante que Venus.
Masa
miniatura|esquerda|Comparación aproximada da medida da Terra e Xúpiter coa [[Gran Mancha Vermella.]] Xúpiter ten unha masa 2,5 veces a masa de tódolos planetas do sistema solar xuntos; é tan masivo que o seu baricentro co Sol sitúase por encima da superficie solar a 1,068 raios solares do centro do Sol. Aínda que o seu diámetro é once veces máis grande que o da Terra, a súa densidade é considerablemente máis baixa. O volume de Xúpiter é 1.321 veces o da Terra; aínda así, só é 318 veces máis masivo. Xúpiter ten un radio 0,10 veces o radio solar, e ten unha masa de 0,001 veces a masa solar, facendo que teñan aproximadamente a mesma densidade. A «masa de Xúpiter» (MJ o MJup) úsase habitualmente como unidade para describir as masas doutros obxectos, particularmente os planetas extrasolares e ananas marróns. Por exemplo, o planeta extrasolar HD 209458 b ten unha masa de 0,69 MJ, mentres COROT-7b ten unha masa de 0,015 MJ.
Os modelos teóricos indican que se Xúpiter tivese máis masa da que ten actualmente, o planeta podería encollerse. Por cambios pequenos na masa, o radio non cambiaría de maneira apreciable, por encima das 500 masas terrestres (1,6 masas de Xúpiter) o interior quedaría tan comprimido baixo o aumento da forza gravitacional que o volume do planeta empezaría a diminuír a pesar do aumento de materia. Por iso, pénsase que Xúpiter ten o diámetro que un planeta pola súa composición e evolución pode chegar a ter. Especúlase que Xúpiter podería ter un dos diámetros máis amplos que un planeta destas características e evolución pode conseguir. O proceso de redución do volume con aumento de masa podería continuar ata que se chegase a unha combustión estelar, como nas ananas marróns, cunha masa 50 veces a de Xúpiter. Isto levou a algúns astrónomos a cualificalo «de estrela fracasada», aínda que non queda claro se os procesos involucrados na formación de planetas como Xúpiter aseméllanse aos procesos de creación de sistemas estelares múltiples.
A pesar de que Xúpiter necesitaría unha masa 75 veces superior para queimar o hidróxeno e converterse nunha estrela, a anana vermella máis pequena só ten un radio un 30% máis grande que Xúpiter. A pesar disto, Xúpiter irradia máis calor que a que recibe do Sol. A cantidade de calor producida dentro do planeta é practicamente igual á radiación solar total que recibe. Esta radiación adicional xérase polo mecanismo de Kelvin-Helmholtz, por contracción adiabática. Este proceso produce un encollemento do planeta duns 2 cm por ano. Cando se formou o planeta, Xúpiter era moito máis quente e tiña o dobre do diámetro actual.
Atmosfera
A atmosfera de Xúpiter está composta basicamente por hidróxeno (90%) e helio (10%) en número de átomos e 75%/24% en masa, co 1% restante formado por outras substancias. As capas interiores da atmosfera conteñen materiais máis densos e dá unha distribución de 71%/24%/5%, respectivamente. A atmosfera contén cantidades significativas de metano, amoníaco, deuterio, etano, vapor de auga e «rocha» e trazas de carbono, sulfuro de hidróxeno, neon, osíxeno, fosfano e xofre.
A capa de nubes superior está formada probablemente por cristais de amoníaco conxelado. A cor cobriza vén dada por algún tipo de axente colorante descoñecido aínda, e suxírense compostos de xofre ou fósforo. Por baixo das nubes visibles, Xúpiter ten moi posiblemente nubes máis densas dun composto químico formado por amoníaco e hidroxensulfuro de amonio (NH4SH). A unha presión duns 5-6 bares, existe posiblemente unha capa aínda máis densa de nubes de auga. Unha das probas da existencia das nubes, constitúea a observación de descargas eléctricas compatibles con tempestades profundas a estes niveis de presión. As tormentas poden ás veces estenderse desde os 5 bares até os 300-500 mbar, uns 150 km en vertical.
miniatura|esquerda|220px|Venus (dereita) e Xúpiter (esquerda) nunha fotografía feita cun pequeno instrumento en marzo de 2012.
Bandas e zonas
A atmosfera de Xúpiter está dividida en cintos escuros denominados bandas e rexións claras chamadas zonas, todos estes na dirección dos paralelos. As bandas e zonas delimitan un sistema de correntes de ventos alternantes en dirección coa latitude e en xeral de grande intensidade, por exemplo, os ventos no ecuador sopran a velocidades duns 100 m/s (360 km/h). Na banda ecuatorial norte, os ventos poden chegar a soprar a 150 m/s (540 km/h).
A Gran Mancha Vermella
A zona de tormentas de Xúpiter foi chamada A Gran Mancha Vermella. Esta gran mancha vermella foi visualizada polo científico inglés Robert Hooke. É un enorme remuíño de gas, unha tormenta fortísima, que dura desde hai 300 anos e provoca ventos de 400 km/h.
É de forma ovalada e atópase ao sur do ecuador de Xúpiter. Varía moito tanto de cor como de intensidade. Ás veces, é dunha cor vermella forte, e realmente moi notábel, mentres que noutras ocasións palidece ata se facer insignificante.
Inicialmente pensouse que a gran mancha vermella era a cima dunha montaña xigantesca ou unha meseta que saía por riba das nubes, pero desde que se lle veu describir case un terzo da volta a Xúpiter abandonouse esta idea.
Estrutura interna
No interior do planeta, o hidróxeno e o helio comprímense progresivamente. O hidróxeno molecular, H2, comprímese de tal maneira que se transforma nun líquido de carácter metálico a profundidades duns 10.000 km respecto da superficie. Máis abaixo, espérase a existencia dun núcleo rochoso formado principalmente por materiais xeados. A existencia das diferentes capas vén determinada polo estudo do potencial gravitatorio do planeta medido polas diferentes sondas espaciais. Se existise o núcleo interno, probaría a teoría de formación planetaria a partir dun disco de planetesimais. Xúpiter é tan masivo que aínda non se liberou da calor acumulada na súa formación e contén, por tanto, unha importante fonte interna de calor que foi medida de maneira precisa e equivale a 5,4 W/m2. Isto significa que o interior do planeta está mesturado de maneira eficaz, polo menos até niveis próximos ás nubes de auga a 5 bares.
Magnetosfera
Xúpiter ten unha magnetosfera extensa e de moita intensidade. O campo magnético de Xúpiter é a estrutura de maior medida no sistema solar: podería verse desde a Terra ocupando un espazo equivalente ao da lúa chea a pesar de estar moito máis lonxe. As partículas cargadas son capturadas polo campo magnético e conducidas cara ás rexións polares onde producen impresionantes auroras. Doutra banda, as partículas expelidas polos volcáns da lúa Ío forman un polo de rotación en que o campo magnético atrapa material adicional que é conducido a través das liñas de campo sobre a atmosfera superior do planeta.
As sondas Pioneer 10 e Pioneer 11 confirmaron a existencia do campo magnético e a súa intensidade, máis de 10 veces superior á terrestre e contendo máis de 20.000 veces a enerxía asociada ao campo terrestre. As Pioneer descubriron que a onda de choque da magnetosfera de Xúpiter esténdese a 26 millóns de quilómetros do planeta coa cola magnética estendéndose máis aló da órbita de Saturno.
As variacións do vento solar orixinan rápidas variacións no tamaño da magnetosfera. Este aspecto foi estudado polas sondas Voyager 1 e Voyager 2. Tamén se descubriu que os átomos cargados eran expulsados da magnetosfera con grande intensidade e eran capaces de conseguir a órbita da Terra. Tamén atoparon correntes eléctricas fluíndo de Xúpiter a algunhas das súas lúas, particularmente Ío e tamén en menor grao Europa.
Aneis planetarios
Xúpiter ten un tenue sistema de aneis composto por tres segmentos principais: un toro interno de partículas coñecidas como o halo, un relativamente brillante anel principal, e un fino anel exterior. Eses aneis parecen estar feitos de po, en lugar de xeo como os de Saturno. O anel principal probablemente estea formado por material exectado dos satélites Adrastea e Metis. O material que normalmente volvería a caer sobre o satélite foi atraído pola enorme forza gravitacional do planeta.
Satélites
Xúpiter ten 64 satélites naturais. Deses, 47 teñen menos de 10 quilómetros de diámetro e foron descubertos despois de 1975. As catro lúas máis grandes, coñecidas como "lúas de Galileo" ou "satélites galileanos", son Ío, Europa, Ganímedes e Calisto.
Lúas de Galileo
As órbitas de Ío, Europa e Ganímedes, algúns dos satélites máis grandes do Sistema Solar, forman un patrón coñecido como resonancia de Laplace; por cada catro órbitas que Ío realiza ao redor de Xúpiter, Europa fai exactamente dúas e Ganímedes unha. Esta resonancia fai que os efectos gravitacionais dos tres grandes satélites distorsionen as súas órbitas en forma elíptica, xa que cada un deles recibe un empurrón adicional dos seus veciños no mesmo punto en cada órbita que realizan. A forza provocada por Xúpiter, pola outra banda, traballa para que as súas órbitas sexan circulares.
A excentricidade das súas órbitas causan flexións regulares nas formas dos tres satélites, facendo a gravidade do planeta que volvan a unha forma máis esférica cando se aproximan a el. Esta flexión quenta o interior dos satélites pola fricción, e isto pode verse na extraordinaria actividade volcánica de Ío, e en menor grao na superficie de Europa. miniatura|300px|Os satélites galileanos. De esquerda a dereita: Ío, Europa, Ganímedes e Calisto.
Clasificación das lúas
Antes dos descubrimentos das misións Voyager, as lúas de Xúpiter ordeáronse en catro grupos de catro, baseados nos seus elementos orbitais. Dende entón, o gran número de pequenas lúas exteriores complicou esa clasificación. Na actualidade existen seis grupos diferentes, aínda que algúns se diferencian máis que outros dos demais.
Unha subdivisión básica é agrupar os oito satélites regulares interiores, que teñen órbitas case circulares próximas ao plano do ecuador do planeta e que se cre que se formaron con este. O resto dos satélites son un número descoñecido de pequenos satélites irregulares con órbitas elípticas e inclinadas, que se cren son asteroides capturados ou fragmentos de obxectos deste tipo. As lúas irregulares que pertencen a un grupo comparten elementos orbitais semellantes e polo tanto poden ter unha orixe común.
Exploración
Xúpiter foi visitado por varias misións espaciais da NASA. As misións Pioneer 10 e Pioneer 11 realizaron unha exploración preliminar con voos sobre o planeta nos anos 70. As misións Voyager 1 e Voyager 2 visitaron Xúpiter en 1979 e revolucionaron o coñecemento que se tiña do planeta e das súas lúas e descubriron tamén o seu sistema de aneis. En 1995, a misión Galileo, que constaba dunha sonda e dun orbitador, iniciou unha exploración do planeta de sete anos. En decembro do ano 2000, a misión espacial Cassini-Huygens realizou un voo afastado de Xúpiter na súa viaxe con destino a Saturno.
Interacción co sistema solar
Xunto co Sol, a influencia gravitacional de Xúpiter axudou a dar forma ao sistema solar. As órbitas da maioría de planetas do sistema solar atópanse máis preto do plano orbital de Xúpiter que do plano ecuatorial solar (Mercurio é o único planeta máis preto do ecuador solar na inclinación orbital), os ocos de Kirkwood no cinto de asteroides son na súa maioría debidos a Xúpiter, e o planeta pode ser responsable do bombardeo intenso tardío da historia do interior do sistema solar.
Carlos de Castro
O nome Carlos de Castro pode referirse a:
Xúpiter
Interacción co sistema solar
miniatura|Este diagrama amosa os asteroides troianos da órbita de Xúpiter, así como o [[cinto de asteroides.]]
Ademais das súas lúas, o campo gravitatorio de Xúpiter controla numerosos asteroides que se han ir asentando nas rexións dos puntos de Lagrange, precedendo e seguindo a Xúpiter na súa órbita ao redor do Sol. Son coñecidos como os asteroides troianos, e están divididos entre «gregos» e «troianos», conmemorando os bandos da Ilíada. O primeiro destes, 588 Achilles, foi descuberto por Max Wolf en 1906; descubríronse máis de dous mil. O máis grande é o 624 Hektor.
A maioría de cometas de curto período pertencen á familia de Xúpiter definida como cometas con semieixos maiores máis pequenos que os de Xúpiter. A familia de cometas de Xúpiter crese que se formou no cinto de asteroides fóra da órbita de Neptuno. Durante os encontros con Xúpiter, as súas órbitas pertúrbanse, adquirindo un período máis pequeno e entón son redondeadas pola interacción gravitacional regular co Sol e Xúpiter.
Charles Babbage
Charles Babbage, nado en Teignmouth, Devon, Gran Bretaña, o 26 de decembro de 1791 e finado o 18 de outubro de 1871, foi un matemático inglés e científico protoinformático. Foi a primeira persoa en concibir a idea do que hoxe chamariamos un ordenador. No Museo de Ciencias de Londres exhíbense partes dos seus mecanismos inconclusos.
Xúpiter
Impacto do cometa SL9
miniatura|Imaxe dos restos dun dos impactos do [[cometa Shoemaker-Levy 9 na atmosfera de Xúpiter capturada polo Telescopio Espacial Hubble.]] Entre o 16 e o 22 de xullo de 1994, vinte fragmentos do cometa Shoemaker-Levy 9 impactaron contra a atmosfera de Xúpiter. Este feito foi aproveitado para obter información sobre a composición de elementos do planeta. O cometa fora disgregado polas forzas de marea debidas á acción da gravidade de Xúpiter durante un paso anterior do cometa polas proximidades do planeta.
Charles Babbage
Traxectoria
miniatura|On the economy of machinery and manufactures, 1835
Primeiros anos
Nado en 1791 en Teignmouth, Devonshire, fillo dun adiñeirado banqueiro de Londres, Benjamin Babbage. Foi alumno do Trinity College e de Peterhouse en Cambridge, onde se graduou en 1814. Este mesmo ano, casou con Georgiana Whitmore sen o consentimento do seu pai, polo que perdeu o acceso á fortuna deste. Tiveron oito fillos, pero só tres viviron á idade adulta. A esposa de Babbage morreu en 1827.
Deseño de computadoras
Nos tempos de Babbage, facíase uso de táboas matemáticas impresas elaboradas a man. Babbage era consciente dos erros que se daban nestas táboas, polo que concibiu a idea de que unha máquina podería encargarse destes cálculos e mellorar a súa fiabilidade, xa que non estaría suxeita ao cansazo nin ao aburrimento que afectaban ás persoas. Esta idea tívoa en 1812. Tres diversos factores parecían telo influenciado: unha aberración á desorde, o seu coñecemento de táboas logarítmicas, e os traballos de máquinas calculadoras realizadas por Blaise Pascal e Gottfried Leibniz. En 1822, nunha carta dirixida a Sir Humphrey Davy na aplicación de maquinaria ao cálculo e impresión de táboas matemáticas, discutiu os principios dunha máquina calculadora.
Xúpiter
Posibilidade de vida
Considérase altamente improbable que haxa ningunha vida parecida á terrestre en Xúpiter, posto que hai unha cantidade moi pequena de auga na atmosfera e a única superficie sólida é o núcleo e atópase a unha gran profundidade, baixo unha extraordinaria presión atmosférica. Aínda así, en 1976, antes das misións Voyager, contemplouse a hipótese de que unha vida baseada no amoníaco -ou a auga- podería evolucionar na atmosfera de Xúpiter. Esta hipótese estaba fundamentada na ecoloxía dos océanos terrestres, en que no cume hai plancto fotosintético, peixes a niveis máis baixos comendo estas criaturas, e depredadores mariños que cazan os peixes.
Observacións históricas
Xúpiter é coñecido desde a antigüidade e é visíbel a simple vista no ceo nocturno. O seu símbolo astronómico (♃) é unha representación estilizada do lóstrego, atributo do deus Xúpiter.
Os chineses, coreanos, xaponeses e vietnamitas refírense a el como "a estrela de madeira" (木星) cun signo baseado nos Cinco Elementos chineses. Na astroloxía védica, os astrólogos hindús chamábano Brihaspati, ou Guru, que significa "O Grande". En hindi, o xoves é, igual que para nós, o día de Xúpiter (Guruvaar). Nas linguas xermánicas, o xoves é tamén o "día de Thor", (como en inglés, Thursday) xa que este deus asimilouse co Xúpiter romano.
Charles Babbage
Máquina diferencial
Babbage comezou a construción da súa máquina, pero esta nunca foi terminada. Dúas cousas foron mal. Un era que a fricción e engrenaxes internos dispoñibles non eran o bastantes bos para que os modelos fosen terminados, sendo tamén as vibracións un problema constante. O outro foi que Babbage cambiaba incesamente o deseño da máquina. En 1833 gastáranse 17.000 £ sen resultado satisfactorio.
Xúpiter
Observacións históricas
En 1616, Galileo descubriu, por medio dun telescopio, as catro lúas maiores de Xúpiter: Ío, Europa, Ganímedes e Calisto, polo que agora se denominan Lúas de Galileo. Foron os primeiros satélites naturais descubertos fóra da Terra. Tamén foi o primeiro descubrimento dun movemento celeste non centrado no Sol e constituíu unha achega significativa a favor da teoría heliocéntrica de Copérnico. O apoio claro que Galileo daba a esta teoría púxoo baixo a ameaza da Inquisición.
Charles Babbage
Máquina diferencial
En 1991, coincidindo co bicentenario do nacemento de Babbage, o museo de ciencia de Kensington, construíu unha máquina diferencial baseándose nos debuxos de Babbage e utilizando só técnicas dispoñibles naquela época. A máquina funcionou sen problemas.
Xúpiter
Observacións históricas
En 1892, E. E. Barnard observou un quinto satélite, Amaltea, desde o observatorio de Lick, en California.
Charles Babbage
Máquina analítica
Entre 1833 e 1842, Babbage intentouno de novo; esta vez, intentou construír unha máquina que fose programable para facer calquera tipo de cálculo, non só os referentes ao cálculo de táboas logarítmicas ou funcións polinómicas. Esta foi a máquina analítica. O deseño baseábase no telar de Joseph Marie Jacquard, o cal usaba tarxetas perforadas para determinar como unha costura debía ser realizada. Babbage adaptou o seu deseño para conseguir calcular funcións analíticas. A máquina analítica tiña dispositivos de entrada baseados nas tarxetas perforadas de Jacquard, un procesador aritmético, que calculaba números, unha unidade de control que determinaba que tarefa debía ser realizada, un mecanismo de saída e unha memoria onde os números podían ser almacenados ata ser procesados. Considérase que a máquina analítica de Babbage foi a primeira computadora do mundo. Un deseño inicial plenamente funcional dela foi terminado en 1835. Con todo, debido a problemas similares aos da máquina diferencial, a máquina analítica nunca foi terminada. En 1842, para obter o financiamento necesario para realizar o seu proxecto, Babbage contactou con Sir Robert Peel. Peel rexeitouno, e ofreceu a Babbage un título de cabaleiro que foi rexeitado por Babbage. Lady Ada Lovelace, matemática e filla de Lord Byron, decatouse dos esforzos de Babbage e interesouse na súa máquina. Promoveu activamente a máquina analítica, e escribiu varios programas para a máquina analítica. Os diferentes historiadores concordan que esas instrucións fan de Ada Lovelace a primeira programadora de computadoras no mundo.
Computación anos despois
En 1855 un suízo chamado George Schuetz construíu con éxito un modelo da máquina diferencial. Este baseábase no deseño de 1834 de Babbage, que estivo entre os que o que a examinaron. En 1859, o goberno Británico comprou unha destas máquinas para o seu uso na Oficina Xeral do Rexistro. A compra non tivo efectos con todo nas continuas denegacións do Goberno dos fondos necesarios para a construción da máis avanzada máquina analítica. Debido en parte aos esforzos de Babbage en facer funcionar estas máquinas os Británicos obtiveron unha maquinaria e engrenaxes superiores durante as seguintes décadas, razón que contribuíu parcialmente á superioridade da mariña Británica na primeira guerra mundial.
Promoción do cálculo analítico
Babbage é recordado por outras realizacións tamén. A promoción do cálculo analítico é quizais a primeira entre elas. En 1812, Babbage colaboraba activamente na Sociedade Analítica. A tarefa primordial desta sociedade, conducida polo estudante George Woodhouse, era promover o Leibniziano, ou cálculo analítico, sobre o estilo de cálculo Newtoniano. O cálculo de Newton era torpe e aproximado, e era usado máis por razóns políticas que prácticas. A Sociedade Analítica incluía a Sir John Herschel e George Peacock entre os seus membros. Nos anos 1815-1817 contribuíu no "calculo de funcións" das Philosophical Transactions -transaccións filosóficas-, e en 1816 foi feito membro da Royal Society.
Criptografía
Charles Babbage tamén logrou resultados notables en criptografía. Rompeu cífraa auto chave de Vigenère, así como a cifra moito máis débil que se chama cifra Vigenère hoxe en día. A cifra do auto chave foi chamada "a cifra indescifrable", aínda que debido á confusión popular moitos pensaron que a cifra apolialfabetica máis débil era indescifrable. O descubrimento de Babbage foi usado en campañas militares inglesas, e era considerado un segredo militar. Como resultado o mérito por descifrar esta clave foille outorgado a Friedrich Kasiski, quen descifrou tamén este sistema criptográfico algúns anos despois.
Outras realizacións
De 1828 a 1839 Babbage foi profesor de matemáticas en Cambridge. Escribiu artigos en distintas revistas científicas, e era membro activo da Astronomical Society -sociedade astronómica- en 1820 e da Statistical Society -sociedade estatística- en 1834. Durante os últimos anos da súa vida residiu en Londres, dedicándose á construción de máquinas capaces da execución de operacións aritméticas e cálculos alxébricos.
Propuxo o sistema de franqueo postal que utilizamos hoxe en día. Ata entón o custo de enviar unha carta dependía da distancia que tiña que viaxar; Babbage advertiu que o custo do traballo requirido para calcular o prezo de cada carta superaba o custo do franqueo desta e propuxo un único custo para cada carta con independencia do sitio do país ao que era enviada.
Foi o primeiro en sinalar que a anchura do anel dunha árbore dependía do tempo que fixera ese ano, polo que sería posible deducir climas pasados estudando árbores antigas.
Inventou o avisador de vacas, un aparello que se suxeitaba á parte dianteira das locomotoras de vapor para que as vacas apartásense das vías do ferrocarril.
Interesouse tamén por temas políticos e sociais e iniciou unha campaña para desfacerse dos organilleros e músicos rueiros de Londres, aínda que estes pasaron ao contraataque e organizábanse en torno á súa casa tocando o máis alto que podían.
La Noche (Vigo)
miniatura|Portada do n.º 9, do 19/9/1915. La Noche foi un semanario editado en Vigo entre 1915 e 1916.
Historia e características
Apareceu en xullo de 1915. Estaba dirixido por Adolfo Gregorio Espino. Cualificado como órgano dos mauristas vigueses, incluíu información xeral de Vigo, do movemento agrario e da situación política en España. En xuño de 1916 encargouse da dirección Emilio Sías. Apareceron artigos sobre os Xogos Florais celebrados no Teatro Tamberlick, patrocinados por Juan Barcia Caballero, e a festa na honra da Virxe da Rocha. Contou con destacados ilustradores e colaboradores literarios como Hipólito Reguenga Borrajo, e no apartado gráfico, incluíu imaxes de Pacheco, Sarabia, Ksado e Granada.
Lista de monumentos da provincia de Pontevedra
Esta é unha lista dos monumentos da provincia de Pontevedra que están declarados como BIC polo Ministerio de Cultura ou pola Xunta de Galicia.
Enrique Valero Gutiérrez del Olmo
Enrique Valero Gutiérrez del Olmo, naceu en 1958 en Madrid, onde estudou Enxeñería Superior de Montes (1975) na Universidad Politécnica de Madrid. Completou a súa formación académica en Valencia realizando o mestrado en Ordenación do Territorio por FUNDICOT (Universidade Politécnica de Valencia) en 1994. Acadou o título de doutor pola Universidade Politécnica de Madrid en 1992.
Traxectoria
En 1986 obtén a praza de funcionario do corpo especial de enxeñeiros de montes do Estado, logo transferido á Xunta de Galicia. Nese mesmo ano trasládase a Galicia, para vivir na cidade de Ourense ata 1987, onde comeza a súa traxectoria profesional na Administración galega.
En 1989 trasládase a Santiago de Compostela, para desempeñar varios cargos no eido do medio ambiente na Xunta de Galicia, compatibilizando a súa actividade na Administración galega coa actividade académica no Campus Universitario de Pontevedra, como profesor asociado da Escola de Enxeñaría Forestal de Pontevedra, impartindo disciplinas como Proxectos, Planificación física, Caza e pesca fluvial, e Hidroloxía forestal, entre outras.
En 1998 obtén a praza de profesor titular de universidade na área de coñecemento de Enxeñería agroforestal, do departamento de Enxeñería dos Recursos Naturais e Medio Ambiente da Universidade de Vigo.
Investigación
É director do grupo de investigación AF-4 da Universidade de Vigo, especializado en planificación e xestión de recursos naturais renovables, dende 1999. A súa actividade investigadora está estruturada ó redor de cinco liñas ou disciplinas, cada unha con varios proxectos en desenvolvemento ou consolidados: recursos faunísticos, cinexéticos e piscícolas; planificación, xestión, fragmentación e conectividade entre espazos naturais; monitoraxe e seguimento ambiental de hábitats e ecosistemas naturais, en especial dos acuáticos; e enerxías renovables e planificación dos recursos e aproveitamentos forestais.
Dirixiu entre 2002 e 2007 o Observatorio Ambiental para as PEME do Sur de Galicia (OBSAM-SURGAL), financiado pola Fundación Biodiversidad e a Universidade de Vigo, no que desenvolve diversas actividades de transferencia e formación ambiental, nunha iniciativa por consolidar a integración do medio ambiente no tecido empresarial galego.
Participou ademais na elaboración de documentos de xestión como o Plan Director da Rede Natura 2000 de Galicia e no Libro Blanco de la Agricultura y Desarrollo Rural , e é autor do libro Los parques naturales en España: Conservación y disfrute  (Mundi-Prensa, 2002), xunto con José Antonio Corraliza e Justo García Navarro, polo que foron galardoados co Premio Alfonso Martín Escudero en 2001.
Illa Beata
Illa Beata (Isla Beata) é unha pequena illa do mar Caribe, situada a 7 km. ao suroeste de Cabo Beata. A úns 12 km. ao SW atópase a pequena illa do Alto Velo. Forma parte da República Dominicana e ten forma de triángulo e bastante plana, cunha superficie aproximada de 27 km².
Historia
A illa de Beata, como a Illa Alta Velo e a Illa Los Frailes, foi descuberta polo almirante Cristovo Colón durante a súa segunda viaxe, a finais de agosto de 1494. Tan estratéxica é a situación destas illas que Colón visitounas en tres das súas catro viaxes. Na súa primeira viaxe, no que se refire a Hispaniola, Colón limitouse a bordear a súa costa norte. Orixinalmente poboada por nativos Taínos, a illa converteuse nun activo colonial do gran Imperio español.
Na súa segunda viaxe, procedente de Xamaica, viu as illas: Beata e Alto Velo. Na súa terceira viaxe, en 1498, Colón navegou desde Illa Margarita, na costa venezolana, ata a Hispaniola, onde chegou o 19 de agosto, pero as correntes empurrárono á illa Beata. Bartolomé de las Casas narra que o almirante chegou ao "pequeno illote que chamou Madama Beata e que" hai un máis pequeno ao seu lado que ten unha serruela altila, que desde lonxe parece velo e chamouna Alto Velo.
Na súa cuarta e última viaxe, o 3 de agosto de 1504, Colón toca de novo a Beata, procedente de Xamaica. A súa probable estancia na illa Beata estivo entre os 35 e os 40 días á espera de que pasasen ventos favorables por Cabo Mongó. É por iso que a súa carta di: "Desde a Beata, onde a brisa necesariamente me detén, hoxe, sábado 3 de agosto".
Posteriormente, estableceuse unha ruta marítima cara a Xamaica e o continente, a illa de Beata serviu como punto de encontro e enclave estratéxico para os barcos, porque é a posición máis meridional da colonia. Esta mesma circunstancia atraeu aos bucaneiros, corsarios e piratas que asolaron as costas e as rutas marítimas do Imperio español durante os séculos XVI e XVII. Hai crónicas de como os piratas "El Olonés" e Morgan desembarcaron na illa Beata e nas costas adxacentes.
Os españois mantiveron posesións de gando na illa Beata para provisionar as súas expedicións marítimas na ruta ao novo mundo. Este gando permaneceu como cimarrón ata finais do século XVIII. Estas circunstancias, xunto coa súa posición estratéxica, fixeron de Beata o escenario de non poucas escaramuzas nas que barcos de Santo Domingo atopáronse con piratas e corsarios que, tendo a illa da Tortuga en Haití como base principal, descendían alí para atacar, as rutas do Caribe da coroa española. A illa foi o sitio de varios enfrontamentos militares entre os piratas españois e os piratas itinerantes.
En 1870, o Estado concedeu, durante 50 anos, a illa Beata ao cidadán coronel Telésforo Volta para establecer e traballar salinas pagando ao Tesouro Público o 5% dos beneficios destas. Aínda se observan os restos destas salinas. O sal extraeuse das maiores ata a década dos 60.
Xeografía
A paisaxe é algo variada, con pantanos de mangleiros en partes da costa norte, calas de area e praias na costa occidental. A maior parte do interior da illa está cuberta por varios subtipos de matogueira xerófila, bosque de pedra calcaria semi - caducifolio. Xeoloxicamente, a illa está feita basicamente de pedra calcaria, a erosión das cales provoca superficies moi marcadas nas rochas expostas (chamadas 'dente de can'), e varios pozos e cenotes. A illa de Beata atópase actualmente sen habitantes permanentes, salvo por curtas estancias de pescadores do continente e unha base militar dominicana permanente con persoal rotativo.
Ciudad de M
Ciudad de M é unha película dramática peruana do ano 2000 dirixida por Felipe Degregori e protagonizada por Santiago Magill, Christian Meier, Vanessa Robbiano e Gianella Neyra
A película é unha adaptación da novela Al final de la calle escrita por Oscar Malca, obra que aborda a temática da delincuencia xuvenil dentro da miseria urbana.
Argumento
A película amosa as diferentes opcións que se lle presentan a un peruano en xeral para saír adiante: a axencia de emprego, os contactos, o negocio propio e a opción de emigrar. Algúns pensan que é mellor irse, outros que o negocio propio para que medre o país, pero ao fin e ao cabo, o importante é facer algo e non ficar sentado esperando a que pase algo na túa vida.
E Ink
E Ink (electrophoretic ink) é un tipo específico de tinta electrónica propiedade de E Ink Corporation que se fabrica desde 1997 baseado en investigación realizadas no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts. Joseph Jacobson e Barrett Comiskey son os inventores da patente orixinal rexistrada en 1996. Comercialmente está dispoñible tanto en escala de grises como en cor empregándose comunmente en dispositivos móbiles como libros electrónicos e en menor medida en móbiles.
Francisco Pérez Caso
Francisco Pérez Caso, coñecido como Fran Pérez, nado o 3 de xaneiro de 1986 en Santander, é un futbolista español. Xoga de defensa e o seu actual equipo é o UCAM Murcia.
Belles de Abaixo, Macenda, Boiro
Belles de Abaixo é un lugar da parroquia de Macenda no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 47 habitantes (20 homes e 27 mulleres).
San Mauro, Lampón, Boiro
San Mauro é un lugar da parroquia de Lampón no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 56 habitantes (23 homes e 33 mulleres).
Tarraconense
Xeografía
A provincia Hispania Citerior Tarraconensis, no seu momento de maior extensión, abarcaba unhas dúas terceiras partes da Península Ibérica, e comprendía as rexións ao norte e ao sur do Ebro, desde os Pireneos ao norte ata Sagunt ao sur, o val do Douro, excepto a zona da súa beira meridional entre o Tormes e a súa desembocadura en Cale (Porto, Portugal), os vales do Texo e do Guadiana ata os límites coa Lusitania, e o extremo oriental de Andalucía, ao leste da fronteira da Baetica que discorría desde Cástulo (Linares), pasando por Acci (Guadix) ata a Baía de Almería, quedando estas zonas (que durante varios anos pertenceron á Baetica) en territorio tarraconense; ao leste limitaba co mare Nostrum -mar Mediterráneo-, e ao oeste co océano Atlántico e ao Norte co Cantábrico e a cordilleira dos Pireneos, que a separaba do sur da Galia, é dicir, das provincias romanas de Aquitania e Galia Narbonense.