cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hipoxia (medicina)
Hipoxia xeneralizada
Como a hemoglobina é vermella escura cando non está unida ao oxíxeno (desoxihemoglobina), e dunha cor vermella máis brillante se está unida ao oxíxeno (oxihemoglobina), cando se ve a través da pel a desoxihemoglobina tende a parecer azul, polo que a pel parece dese ton. Nos casos nos que o oxíxeno é desprazado por outra molécula, como o monóxido de carbono, a pel pode aparecer con cor vermella cereixa en vez de cianótica. A hipoxia pode causar partos prematuros e danos no fígado, entre outros efectos deletéreos
Hipoxia local
Pode sentirse tamén unha gran dor arredor do sitio afectado.
Causa
O oxíxeno difunde pasivamente nos alvéolos pulmonares segundo o gradiente de presión. O oxíxeno difunde desde o aire inspirado, mesturado con vapor de auga, ao sangue arterial, onde a súa presión parcial é duns 100 mmHg (13,3 kPa). No sangue o oxíxeno únese á hemoglobina, unha proteína que está no interior dos glóbulos vermellos. Unha pequena cantidade de oxíxeno é transportada en solución no sangue.
Nos tecidos periféricos, o oxíxeno difunde outra vez do sangue ás células a favor do gradiente de presión (baixo nas células), e chega ás mitocondrias onde intervén na respiración celular como aceptor de electróns para producir enerxía o oxidárense a glicosa e graxas principalmente.
A hipoxia pode ser o resultado dun fallo en calquera das etapas da subministración de oxíxeno ás células. Entre as causas están unha diminución da presión parcial de oxíxeno, problemas coa difusión do oxíxeno nos pulmóns, insuficiente hemoglobina (anemia, por exemplo), problemas co fluxo sanguíneo que chega aos tecidos e problemas co ritmo respiratorio.
Experimentalmente, a difusión do oxíxeno convértese nun factor limitante (e letal) cando as presións parciais de oxíxeno arteriais caen ata os 60 mmHg (5,3 kPa) ou menos.
Case todo o oxíxeno do sangue está unido á hemoglobina, polo que interferir con esta molécula transportadora limita a subministración de oxíxeno á periferia. A presenza de hemoglobina multiplica por 40 a capacidade de transporte de oxíxeno do sangue, e a capacidade de transportar oxíxeno desta proteína depende da presión parcial de oxíxeno no ambiente, unha relación descrita pola curva de disociación oxíxeno-hemoglobina. Cando se interfire coa súa capacidade de transporte orixínase un estado hipóxico.
Isquemia
Doenzas como a enfermidade vascular periférica poden tamén orixinar hipoxia local. Por esata razón os síntomas son peores cando se usa o membro afectado. Tamén se pode sentir dor como resultado do incremento de ións hidróxeno que causan unha diminución do pH sanguíneo (acidez) como resultado do funcionamento do metbolismo anaerobio.
Hipoxia hipoxémica
Refírese especificamente a estados hipóxicos nos que o contido arterial de oxíxeno é insuficiente. Pode ser causada por alteracións no estímulo respiratorio, como na alcalose respiratoria, derivación fisiolóxica ou patolóxica do sangue, doenzas que interfiran coa función pulmonar que teñen como resultado unha descompensación na relación ventilación-perfusión, como unha embolia pulmonar ou alteracións na presión parcial de oxíxeno no ambiente ou nos alvéolos pulmonares, como pode ocorrer a elevadas altitudes ou cando unha persoa se mergulla na auga a certa profundidade.
Envelenamento por monóxido de carbono
O monóxido de carbono (CO) compite co oxíxeno por unirse ás moléculas de hemoglobina. Como o monóxido de carbono ten unha afinidade polo sitio de unión da hemoglobina centos de veces maior que a do oxíxeno, pode impedir o transporte de oxíxeno. O envelenamento por monóxido de carbono pode ser agudo, como nas intoxicacións con fume ou durante un período de tempo, como cando se fuma un cigarro. Debido a procesos fisiolóxicos, o monóxido de carbono mantense a un nivel de 4 a 6 ppm. Este increméntase en áreas urbanas (de 7 a 13 ppm) e nos fumadores (de 20 a 40 ppm). Un nivel de monóxido de carbono de 40 ppm equivale a unha redución nos niveis de hemoglobina de 10 g/L.
O monóxido de carbono ten un segundo efecto tóxico, consistente en que elimina o cambio alostérico da curva de disociación do oxíxeno e move a base da curva á esquerda. Ao facelo, é menos probable que a hemoglobina libere o oxíxeno que leva nos tecidos periféricos. Certas variantes anormais da hemoglobina teñen tamén unha afinidade máis alta polo oxíxeno, polo que liberan menos facilmente o oxíxeno nos tecidos periféricos.
Altitude
O mal de altura ou de montaña está causado por respirar o aire cunha presión parcial de oxíxeno baixa que hai a elevadas altitudes. Poden aparecer algúns síntomas aos 1 500 m de altura, pero o máis común é que empecen a aparecer a partir dos 2 400 m. Presenta un conxunto de síntomas non específicos, parecidos ao dun "arrefriado, envelenamento por CO ou unha resaca". . O mal de alturaou montaña agudo pode progresar ata orixinar un edema pulmonar de grande altitude ou edema cerebral de grande altitude, que poden ser ambos mortais, e só se poden curar descendendo inmediatamente a menores altitudes ou administrando oxíxeno. Os síntomas máis graves orixínanse polo edema (acumulación de fluídos nos tecidos do corpo), que poden orixinar os mencionados edemas pulmonar e cerebral. A causa fisiolóxica deste tipo de edemas debidos á altitude non está clara. Porén, crese que o edema cerebral é causado pola vasodilatación local dos vasos sanguíneos cerebrais en resposta á hipoxia, o que ten como resultado un maior fluxo sanguíneo e, en consecuencia, maiores presións capilares. Por outra parte, o edema pulmonar pode deberse a unha vasoconstrición xeral na circulación pulmonar (normalmente unha resposta a descompensacións na proporción ventilación-perfusión rexional), o cal, cun gasto cardíaco constante ou incrementado, tamén orixina un aumento nas presións capilares.
Gases respiratorios hipóxicos
O gas respiratorio durante os mergullos con bombonas de oxíxeno pode conter unha presión parcial de oxíxeno insuficiente, especialmente se funcionan mal os sistemas de reciclaxe do aire (rebreathers). En tales situacións pode producirse inconsciencia sen síntomas, xa que os niveis de dióxido de carbono (que se perciben doadamente) son normais e o ser humano percibe mal a hipoxia como tal.
Un problema similar dáse cando se inhalan certos gases asfixiantes inodoros. Estes producen un gas respiratorio hipóxico, o cal pode orixinar inconsciencia e morte sen síntomas. Isto pode causar a chamada asfixia por gas inerte. Dita asfixia pode ser deliberada cando se usa unha bolsa de suicidio. A morte accidental por esta causa ocorre en casos nos que as concentracións de nitóxeno en atmosferas controladas ou de metano en minas non son son detectadas ou percibidas.
Outros
A función da hemoglobina pode tamén perderse se se oxidan os átomos de ferro que contén á súa forma férrica. Esta forma de hemoglobina inactiva denomínase metahemoglobina e pode orixinarse ao inxerirmos nitrito de sodio ou certas drogas e outras substancias químicas.
Anemia
A hemoglobina transporta o oxíxeno polo corpo, e cando hai deficiencia dela orixínase anemia, causando 'hipoxia anémica' se diminúe a perfusión do tecido. A deficiencia de ferro é a causa máis frecuente de anemia, e produce unha menor síntese de hemoglobina.
Envelenamento por cianuro
A hipoxia histolóxica orixínase cando a cantidade de oxíxeno que chega ás células é normal, mais as células son incapaces de utilizalo eficazmente, debido a un mal funcionamento dos encimas da fosforialción oxidativa. Isto pode ocorrer por envelenamento por cianuro.
Aguda
Se a subministración de oxíxeno ás células é insuficiente para a súa demanda (estado de hipoxia), as células empezan a realizar a fermentación láctica. Esta medida temporal do organismo (pasar a un metabolismo anaerobio) permite obter pequenas cantidades de enerxía. O ácido láctico acumúlase nos tecidos e no sangue, o que é un signo de que hai unha inadecuada oxixenación mitocondrial, o que pode deberse á hipoxemia, escaso fluxo sanguíneo (por exemplo, shock) ou unha combinación de ambos.
Nos humanos a hipoxia é detectada polos quimiorreceptores periféricos do corpo carotídeo e corpo aórtico, sendo os quimiorreceptores carotídeos os principais mediadores das respostas reflexas á hipoxia. Esta resposta non controla a taxa de ventilación a p normal, pero por debaixo do normal a actividade das neuronas que innervan estes receptores increméntase drasticamente, polo que superan os sinais dos quimiorreceptores centrais do hipotálamo, incementando a p a pesar da baixada da p.
En raros casos de persoas con hipoxia produciuse unha perda da fala debido ao seu estado de confusión e a danos ás células cerebrais.
Na maioría dos tecidos a resposta á hipoxia é a vasodilatación. Ao ensanchárense os vasos sanguíneos, o tecido recibe unha maior perfusión. En contraste co anterior, nos pulmóns, a resposta á hipoxia é a vasoconstrición, o que se coñece como "vasoconstrición pulmonar hipóxica".
Crónica
Cando a presión capilar pulmonar permanece elevada de forma crónica (durante polo menos dúas semanas), os pulmóns empezan a facerse máis resistentes ao edema pulmonar porque os vasos linfáticos se expanden moito, incrementando a súa capacidade de drenar o fluído dos espazos intersticiais quizais ata 10 veces máis. Por tanto, en pacientes con estenose mitral crónica, medíronse presións capilares pulmonares de 40 a 45 mm Hg sen que se desenvolvese un edema pulmonar letal.[Fisioloxía de Guyton e Hall]
A hipoxia existe cando hai unha cantidade reducida de oxíxeno no corpo. A hipoxemia refírese á redución na p por debaixo do seu rango normal en sangue, independentemente de se o intercambio de gases está alterado nos pulmóns, o CaO2 (contido de oxíxeno no sangue arterial) é adecuado, ou existe hipoxia nos tecidos. Hai varios mecanismos fisiolóxicos que potencialmente producen hipoxemia, pero en pacientes con enfermidade pulmonar obstrutiva crónica (EPOC) o predominante é a descompensación na relación ventilación/perfusión, con ou sen hipoventilación aleveolar, como indica a PaCO2 (presión parcial arterial de CO2). A hipoxemia causada por descompensación da relación ventilación/perfusión como a que se observa na EPOC é relativamente doada de corrixir, así que comparativamente só son necesarias pequenas cantidades de oxíxeno suplementario (menos de 3 L/min na maioría dos pacientes) para o tratamento con oxíxeno a longo prazo. Aínda que a hipoxemia normalmente estimula a ventilación e produce dispnea, estes fenómenos e os outros síntomas e signos de hipoxia son suficientemente variables en pacientes con EPOC como para ter un valor limitado para a valoración do paciente. A hipoxia alveolar crónica é o principal factor que leva ao desenvolvemento da cor pulmonale (hipertrofia do ventrículo dereito con ou sen unha manifesta insuficiencia do ventrículo dereito) en pacientes con EPOC. A hipertensión pulmonar afecta negativamente a supervivencia na EPOC, ata o extremo que é comparable nese aspecto ao grao no cal está elevada a presión da arteria pulmonar media en repouso. Aínda que a gravidade da obstrución das vías aéreas medida no VEF1 (ou FEV1, en inglés, ou volume de expiración forzada) é o mellor correlato do prognostico global do paciente con EPOC, a hipoxemia crónica incrementa a mortalidade e morbilidade en todos os estadios da doenza. Os estudos a grande escala do tratamento con oxíxeno a longo prazo en pacientes con EPOC demostraron unha relación dose-resposta entre as horas diarias de oxíxeno usadas e a supervivencia. Hai razóns para crer que un uso continuo de 24 horas ao día de oxíxeno en pacientes debidamente seleccionados produciría un beneficio na supervivencia aínda maior que o mostrado noutros estudos.
Tratamento
Para contrarrestar os efectos das enfermidades das grandes alturas ou mal de montaña, o corpo debe devolver o p arterial aos seus valores normais. A aclimatación, por medio da cal o corpo se adapta ás elevadas altitudes, só restaura parcialmente a p. A hiperventilación é a resposta máis común do corpo ás condicións reinantes nas grandes altitudes, a cal incrementa a p alveolar ao aumentar a ferecuencia e a profundidade da respiración. Porén, mentres que a p mellora coa hiperventilación, esta non volve aos niveis normais. Os estudos feitos en mineiros e astrónomos que traballan en observatorios a 3 000 metros ou máis mostraron que había unha mellora da p alveolar cunha aclimatación completa, aínda que o nivel de p permanece igual ou mesmo é inferior ao limiar para unha terapia de oxíxeno continua para pacientes con enfermidade pulmonar obstrutiva crónica. Ademais, a aclimatación ten tamén complicacións asociadas. A policitemia, na cal o corpo incrementa o número de glóbuos vermellos en circulación, espesa o sangue, elevando o risco de que o corazón non a poida bombear.
Xelea de Wharton
200px|miniatura|dereita|Xelea de Wharton, a envolver ás arterias e a vea umbilical. A xelea de Wharton, tamén coñecida coma xelatina de Wharton, é un líquido viscoso que se atopa principalmente no cordón umbilical, e que envolta ás arterias e á vea umbilical. Constitúe o tecido conectivo laxo mucoso, e está conformado por células mesenquimais que logo hanse de converter en fibroblastos inmaturos.
Hipoxia (medicina)
Tratamento
Os concentradores de oxíxeno son axeitados para este propósito. Requiren pouco mantemento e electricidade, proporcionan unha fonte constante de oxíxeno e eliminan a cara e ás veces perigosa tarefa de transportar bombonas de oxíxeno a áreas remotas. As oficinas e casas teñen xa habitacións de clima controlado, nas cales a temperatura e a humidade se manteñen a un nivel constante. O oxíxeno pode engadirse a este sistema doadamente e resulta relativamente barato.
Xelea de Wharton
Nun corte histolóxico obsérvase o cordón umbilical cunha estrutura triangular, na que as dúas arterias fican na base do triángulo e a vea no vértice. Todas estas estruturas están envoltas pola xelea de Wharton.
Hipoxia (medicina)
Tratamento
A renovación da prescrición para seguir tomando oxíxeno despois da hospitalización require unha valoración do paciente para unha hipoxemia en curso.
Bustelos, Vilatuxe, Lalín
Bustelos é un lugar da parroquia de Vilatuxe, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o IGE, no 2011 tiña 32 habitantes (16 homes e 16 mulleres), o que supón unha diminución de 8 habitantes con respecto ao ano 2000.
Castro de Lestón
Morfoloxía
Consta dun recinto fortificado coroado por unha croa elíptica. Polo lado sur consérvanse os restos dun antecastro hoxe desmantelado.
O conxunto atópase moi alterado.
Arqueoloxía
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas.
Cordón umbilical
En mamíferos placentarios, o cordón umbilical é un cordón que une ben o embrión en vías de desenvolvemento ou ben o feto á súa placenta. Contén arterias principais e veas (arterias umbilicais e vea umbilical) para o intercambio de substancias nutritivas e sangue rico en oxíxeno, entre o embrión e a placenta. Estes vasos están arrodeados da chamada xelatina de Wharton. No momento en que o feto nace, o cordón umbilical é cortado e déixase só unha pequena cicatriz, que constituirá o futuro embigo.
O termo "cordón umbilical", ou simplemente "umbilical", foi empregado tamén para cordas con funcións semellantes, coma a mangueira de aire que une a un mergullador de mar aberto ao seu barco, ou ben a un astronauta coa súa nave espacial.
Anatomía
No feto humano, o cordón umbilical é, polo xeral, duns 56 cm de lonxitude e de 1 a 2 cm de diámetro. Dita lonxitude pode variar dende a acordia, que vén a ser a ausencia de cordón, até a cordóns de máis de 300 cm. Os cordóns umbilicais son de natureza helicoidal, con até 380 hélices. En termo medio, o cordón umbilical ten de 10 a 11 hélices. A maioría dos cordóns xiran ou rotan cara á esquerda, por razóns que no se coñecen aínda. Máis do 5% dos cordóns son máis curtos de 35 cm, e arredor dun 5% son máis longos de 80 cm.
O cordón umbilical contén dúas arterias umbilicais e unha vea umbilical, sepultada dentro da xelatina de Wharton.
Editorial Calpe
A Compañía Anónima de Librería y Publicaciones Españolas (CALPE) foi unha empresa editora española fundada por Nicolás María de Urgoiti en xuño 1918. Funcionou ata decembro de 1925 cando se fusionou coa Editorial Espasa para formar a Editorial Espasa-Calpe. Tivo como asesores a Manuel García Morente como director da Colección Universal, José Ortega y Gasset da Biblioteca de Ideas do Século XX, Manuel Bartolomé Cossío, Dantín Cereceda e Santiago Ramón y Cajal. Para o seu catálogo xeral de 1923 presentou aproximadamente 1.300 títulos, dos que 900 eran de contido científico e literario.
Publicou o Diccionario del español hablado en ambos mundos (1918), baixo a edición de Ramón Menéndez Pidal.
Castelo de Monterreal
O castelo de Monterreal é un castelo da vila de Baiona, configurado por elementos construtivos do século XII ao XVI, tamén coñecido como Fortaleza de Monte do Boi. Dende 1966, é o Parador de turismo Conde de Gondomar. Atópase na península de Monterreal.
Historia
A transformación da fortaleza de Monte Real en vila debeuse aos Reis Católicos que lle deron a correspondente carta de poboamento para que duascentas familias pasasen a vivir dentro das murallas cos mesmos privilexios da veciña Baiona.
O seu período de maior esplendor chegou durante os séculos XV e XVI, converténdose nun próspero enclave comercial, en virtude do privilexio que Xoán II de Castela lle concedera a Baiona e A Coruña de selos únicos portos de Galicia que podían comerciar co estranxeiro.
A súa aparencia actual ven da reconstrución do século XVI feita por Diego Sarmiento de Acuña, Conde de Gondomar, que o renomeou como Castelo de Monterreal na honra dos Reis Católicos.
miniatura|200px|Torre do Príncipe.
Entre os seus muros leváronse a cabo acontecementos históricos de grande importancia para o país. Na estrutura quedan patentes dúas épocas: a medieval e a renacentista aínda que as primeiras noticias fixan a súa existencia (como castro ou castellum) no século II a.c..
No ano 60 Xulio César conquistou Baiona tendo que perseguir aos rebeldes ata os seus refuxios das illas Cíes. Os romanos, os visigodos e os musulmáns tamén deixaron as súas pegadas neste castelo.
No ano 1331 foi atacada pola frota portuguesa do almirante Peñaza.
Soportou os ataques de piratas encabezados por Francis Drake e veu a chegada o 1 de marzo de 1493, da carabela Pinta.
miniatura|esquerda|210px|Porta principal.
Filipe II tamén se interesou por este enclave polo que a finais do século XVI o estado de semirruína das fortificacións foi corrixido co abaluartamento que proxectaron e levaron a cabo os enxeñeiros italianos irmáns Fratín, por encargo do capitán xeneral do Reino de Galicia o marqués de Cerralbo.
No século XVIII foi visitada por dous famosos ilustrados frei Martín Sarmiento e Xosé Cornide.
Monte Real foi perdendo pouco a pouco poboación ata que no século XIX quedou practicamente deshabitada.
Descrición
miniatura miniatura|esquerda|150px|Escudo imperial coas aguias bicéfalas e as columnas de Hércules. miniatura|200px|Porta de Filipe IV.
O actual conxunto distribúese nunha superficie de 18 hectáreas, con catro portas de acceso: a do Sol, a máis antiga e a segunda barreira a flanquear desde terra, foi construída polo gobernador Pedro Bermúdez en 1586; a do Príncipe coroada por un brasón; a Real do século XVI con arco de medio punto e os escudos dos Sarmiento, de España e o dos Austrias e a Principal ou de Filipe IV, do século XVII na que destacan as súas columnas acaroadas que sosteñen dous alfís de pedra de grandes dimensións, tamén serve de aceso á praia de Barbeira.
Do antigo castelo quedan tres quilómetros das súas antigas murallas e camiños de ronda.
O rei de León Afonso IX mandou realizar importantes obras entre os séculos XII e XIII, e máis tarde Filipe IV promoveu novas reformas nas murallas.
O castelo está defendido pola Torre da Porta do Sol, onde se sitúa unha rampla cunha ponte levadiza, e tres grandes torres:
A pesar das torres, o recinto rodéase de grosos e altos muros.
A Batería e Porta de Santo Antón conforman a cuarta batería e defenden o interior do porto e parte da entrada. Ten oito troneiras.
Correspondentes as actuacións dos irmáns Fratín son o reduto da porta do Sol, a porta da ponte levadiza, a fortificación do Cangrexo e as dúas medias lúas do Condestable, construcións que envolveron o vello amurallamento dándolle a imaxe que conserva na actualidade o conxunto. A media lúa do Cangrexo configúrase como un hornabeque que se cimenta na auga e os seus canóns defenden parte do interior do porto e parte terra firme.
Alfred Werner
Alfred Werner, nado en Mulhouse, Alsacia, antes en Alemaña, actualmente en Francia, o 12 de decembro de 1866 e finado en Zúric o 15 de novembro de 1919, foi un químico suízo, profesor da Universidade de Zúric e gañador do Premio Nobel de Química en 1913 por propor a configuración en octaedro dos complexos de transición metálica. Werner desenvolveu as bases do complexo metálico moderno. Foi o primeiro químico inorgánico en gañar o Premio Nobel, de feito o único antes de 1973.
Traxectoria
Aos 18 anos realizou os seus primeiros experimentos químicos. Realizou os seus estudos en Karlsruhe, Zúric e París. Foi profesor de química orgánica do Politécnico de Zúric en 1895 á idade de 29 anos. Foi membro de asociacións de investigadores de Suíza, Francia, Inglaterra e Rusia.
Padeceu de Arteriosclerosis a partir de 1913 e morreu diso en 1919 en Zúric.
Investigacións científicas
Werner desenvolveu no seu traballo de doutoramento as bases para o estudo dos complexos metálicos.
En 1893 enunciou a teoría da coordinación tamén chamada das valencias residuais segundo a cal os compoñentes moleculares inorgánicos actúan como un núcleo central ao redor do cal sitúanse un número definido doutros átomos, radicais ou outras moléculas segundo un patrón xeométrico sinxelo, e grazas á cal chegaron a descubrirse os isómeros de moitas combinacións metálicas. Propuxo a configuración en octaedro dos complexos de transición metálica.
En 1913 foi galardoado co Premio Nobel de Química en recoñecemento do seu traballo sobre o axuste de átomos nas moléculas polas cales abriu novas portas en investigacións anteriores e abriu novos campos de investigación especialmente en química inorgánica.
En 1914 descubriu o exol, un sal de cobalto, o primeiro composto quiral que non contiña átomos de Carbono.
Lazo, Camelle, Camariñas
Lazo é un lugar da parroquia de Camelle no concello coruñés de Camariñas (comarca da Terra de Soneira). Tiña 9 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 4 homes e 5 mulleres.
Vastitas Borealis
400px|dereita|miniatura|Vastitas Borealis é unha gran rexión de baixa altitude ó redor dos 70°N. Vastitas Borealis (en latín sería ermos do norte) é a rexión de planicies a baixa altitude máis grande de Marte. Situada sobre o polo norte de Marte, ocupa toda a rexión polar do hemisferio norte e zonas limítrofes. Vastitas Borealis recibe moitas veces o nome de Planicies do Norte ou Terras Baixas do Norte de Marte. As chairas desta rexión están 4–5 km por debaixo do datum marciano. Xusto sobre a polo norte, no medio de Vastitas Borealis, está situada a rexión chamada Planum Boreum, unha chaira elevada entre 1–3 km sobre o resto das chairas de Vastitas.
A rexión recibiu o nome de mans de Eugene Antoniadi, que deixou constancia do distinto albedo das planicies do norte no seu libro La Planète Mars (1930). O nome foi oficialmente adoptado pola Unión Astronómica Internacional no ano 1973.
Polo de agora hai recoñecidas dúas cuncas distintas dentro de Vastitas Borealis: A Cunca do Polo Norte e Utopia Planitia. Algúns científicos teorizaron sobre a posibilidade de que nun pasado remoto de Marte, estas planicies estivesen cubertas por un océano, e incluso se teñen suxerido posibles liñas costeiras nas fronteiras coas Terras Altas, exemplo desta suxestión é a rexión fronteiriza de Cydonia que está situada no sur de Acidalia Planitia, Cydonia sería a zona costeira dun océano que cubriría as planicies do norte. Hoxe en día, estas planicies teñen algunha lixeira pendente, con algunhas cristas, outeiros pequenos e cráteres dispersos. Vastitas Borealis chama a atención por ser máis suave en relevo que accidentes xeolóxicos semellantes que están máis ó sur.
No ano 2005, a sonda Mars Express da ESA detectou unha cantidade substancial de xeo de auga nun cráter da rexión de Vastitas Borealis. As condicións locais medioambientais do cráter son adecuadas para que o xeo de auga se manteña estable ó longo de todo o ano no centro do cráter. A posible capa de xeo de dióxido de carbono sublimase coa chegada do verán ó hemisferio norte, de feito as partes menos expostas á radiación solar do bordo do cráter conteñen trazas de xeo, pero non así as partes expostas á radiación solar, onde o xeo de auga tamén se tería sublimado.
A sonda da NASA Phoenix aterrou con éxito na rexión de Vastitas Borealis alcumada coma Green Valley o 25 de maio do ano 2008 (a principios de verán marciano no hemisferio norte). A Phoenix aterrou nas coordenadas 68,218830° N 234,250778° E. A sonda, a cal está estacionaria, recolle e analiza mostras de terreo nun esforzo para detectar auga e determinar como de hospitalario podería se-lo planeta para albergar vida. Mantense activa a pesar das condicións invernais que traen fortes ventos durante cinco meses ó ano.
Museo de Orsay
O museo de Orsay é un museo nacional situado en París, na Rive gauche (beira esquerda) do río Sena, no VII arrondissement (Distrito VIIº). Nel figura, principalmente, arte do mundo occidental de 1848 a 1914: pintura, escultura, arquitectura etc.
Situación
Rue de la Légion d'Honneur, 1 ; 75343 París. Metro liña 12, estación: Solferino
Historia
Colocado na antiga estación ferroviaria da Gare d'Orsay (1898), foi inaugurado en 1986. A súa construción orixinal é do arquitecto Victor Laloux, foi reconfigurada (1983-1986) polos arquitectos Renaud Bardon, Pierre Colboc, Jean-Paul Philippon gañadores do concurso de arquitectura de 1979, aos que se uniu o arquitecto interiorista Gae Aulenti. miniatura|250px|Interior do Museo de Orsay
As coleccións
As coleccións do museo de Orsay proveñen esencialmente de tres institucións: o museo do Louvre para obras de artistas nacidos a partir de 1820, ou que emerxen ao mundo artístico coa Segunda República Francesa; o museo de Jeu de Paume (Xogo de Pelota) que fora dedicado ao impresionismo desde 1947; e o museo nacional de Arte Moderna para obras máis recentes. Esas ricas coleccións, acrecentadas por inúmeras doazóns e legados, cobren todos os dominios das artes plásticas e artes aplicadas: a pintura, a escultura, variados obxectos de arte e as creacións gráficas, así como mobiliario, arquitectura e fotografía. A política de adquisicións do museo de Orsay está vertebrada cara a obtención de obras importantes e testemuñas máis modestas, que permitan enriquecer ou completar os fondos da colección consolidada.
Sanchinarro
miniatura|Avenida Francisco Pi i Margall. miniatura|[[Edificio Mirador.]] Sanchinarro é unha área residencial do barrio de Valdefuentes, no distrito de Hortaleza da cidade de Madrid. Xurdiu a raíz do Programa de Actuación Urbanística (PAU), derivado á súa vez do Plan Xeral de Ordenación Urbana de 1997. Comezouse a construír a principios da década do 2000. Está situado ao leste da autovía A-1, ao norte da autovía M-11 e ao sur e oeste da autovía de circunvalación M-40. Ten unha superficie de algo máis de 400 hectáreas.
Sanchinarro ten un edificio singular, o edificio Mirador, de 21 plantas con forma de cadrado co interior baleiro que enmarca as vistas á Serra de Guadarrama. Foi deseñado polo estudo MVRDV e Blanca Lleó. O barrio ten tamén un gran centro comercial de El Corte Inglés e dous hospitais privados.
Provincia Central dos Azores
A provincia Central dos Azores foi unha división xeográfica de Portugal, creada en 1836, a partir da escisión, en dúas provincias separadas, da antiga provincia Occidental dos Azores. Correspondía, exactamente, ao territorio do distrito de Angra do Heroísmo.
Características
A provincia Central nunca funcionou como unidade administrativa, posto que, cando foi creada, xa estaba en vigor a reforma administrativa de 1835, que facía do distrito a principal división administrativa do país, con cadanseu gobernador civil e cadansúa xunta xeral. As provincias mantivéronse pero sen órganos propios de administración, e servían só como agrupamentos de distritos para fins estatísticos e de referencia xeográfica.
A provincia Central dos Azores resultou da creación en 1836 do distrito da Horta, separándose do distrito de Angra do Heroísmo. Na mesma altura foi dividida a antiga provincia Occidental dos Azores, en dúas, correspondendo, cada unha, a un único distrito. O distrito de Horta pasou a corresponderse coa nova provincia Oriental dos Azores e o distrito de Angra do Heroismo pasou a corresponderse coa provincia Central. .
Balan, Ain
Balan é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Cogomelo alucinóxeno
Categorización
miniatura|dereita|200px|O cogomelo alucinóxeno [[Psilocybe semilanceata]] Os cogomelos alucinóxenos ou psicodélicos poden dividirse en dous grupos: o grupo dos Psilocybin que contén fungos que se atopan principalmente no xénero Psilocybe, e o dos Muscimol que contén cogomelos do xénero Amanita.
Os fungos psilocibios conteñen psilocybin e/ou psilocin e triptaminas psicodélicas, que son estruturalmente similares á serotonina. Son fortes reguladores do humor, do estado da mente e da consciencia. Algunhas especies de Psilocybe conteñen ademais o alcaloide baeocystin, que é un derivado do psilocybin. Outros xéneros que conteñen psilocybin son Conocybe, Copelandia, Gymnopilus, Inocybe e Panaeolus.
Historia
Dende épocas moi remotas existiu un verdadeiro culto aos fungos alucinóxenos. Proba diso son os achados arqueolóxicos onde aparecen figuras representando fungos e ás que nalgunhas ocasións identificábanse como deuses. Os maias eran verdadeiros pioneiros no seu uso e os chamáns utilizábanos para alcanzar transos visionarios. Tamén se relacionan con mitos e lendas de meigas, elfos, trasnos e gnomos. O emprego deste tipo de fungos rexurdiu en 1957 coa publicación dun artigo titulado En busca do fungo máxico por R. Gordon Wasson na revista Life, e co cultivo no laboratorio de Psilocybe mexicana por parte do micólogo francés Roger Hiem.
Situación
Os fungos psicotrópicos poden atoparse nalgunhas zonas do norte de España. Cómense crús ou pódense cociñar.
Ligazóns externas
miniatura|dereita|250px|O cogomelo alucinóxeno [[Psilocybe cyanescens]]
629
Outros
Historia ano a ano
Bustelos
O topónimo Bustelos pode referirse a:
Gulf
miniatura|Situación da provincia do Golfo en Papúa Nova Guinea. A Provincia do Golfo (Gulf en inglés) é unha das provincias de Papúa Nova Guinea, situada na costa sur de Nova Guinea. A súa capital é Kerema. A provincia contaba con 106.898 habitantes no 2000, a segunda poboación provincial máis baixa.
Conta cun 34.500 quilómetros cadrados nos que que destacan as montañas máis as súas costas, creándose un contraste ben diferenciado.
Os ríos máis importantes son o Kikori, o Turama, o Purari e o río Vaiala.
JCVD
JCVD é unha película de comedia e drama de 2008, dirixida por Mabrouk El Mechri e protagonizada por Jean-Claude Van Damme.
A película estreouse o 4 de xuño de 2008 en Bélxica e Francia.
Sinopse
Van Damme interprétase a si mesmo, un actor estrela do cine de acción en declive, nunha racha de mala sorte. Anda mal de cartos, o seu axente non lle atopa unha produción digna, e o xuíz do preito pola custodia da súa filla está disposto a concederlla á súa exmuller. Regresa á súa casa da infancia en Bruxelas, capital de Bélxica, onde viven seus pais e aínda se considera unha icona nacional. Pero no momento de ir a unha oficina de correos para recibir unha transferencia bancaria, atópase atrapado en medio dun atraco. Debido a un erro, a policía pensa que Van Damme é un dos atracadores en vez dun dos reféns. Os acontecementos vanse vendo desde diferentes perspectivas, e Van Damme aparece actuando coma heroe para protexer os reféns, coma un negociador, e coma o autor do atraco.
Recepción
As críticas de JCVD son xeralmente positivas, sendo o máis eloxiado o extenso monólogo de Van Damme onde expresa unha ampla gama de emocións. Boa parte da crítica recoñeceu as capacidades como actor de Van Damme na súa lingua natal, a francesa.
Tomb Raider II
Tomb Raider II é o segundo videoxogo da serie Tomb Raider e a secuela de Tomb Raider, o videoxogo de 1996. Desenvolvido por Core Design e distribuído por Eidos Interactive. Tomb Raider II saíu á venda en novembro de 1997 en formatos para PC e mais PlayStation.
Cínclidos
Os cínclidos (Cinclidae) son unha familia de aves mergulladoras que comprenden un único xénero, Cinclus, e que se denominan comunmente merlos rieiros. Son os únicos paseriformes que teñen a capacidade de mergullarse baixo a auga. En Galicia vive a especie Cinclus cinclus.
Taxonomía
O xénero Cinclus foi introducido polo naturalista alemán Moritz Balthasar Borkhausen en 1797 e a especie tipo foi o merlo rieiro euroasiático Cinclus cinclus. O nome cinclus procede da palabra do grego antigo kinklos, que se utilizaba para designar pequenas aves que movían a cola e vivían a carón da auga.
Cinclus é o único xénero na familia Cinclidae. O xénero contén cinco especies:
Un estudo de filoxenia molecular de 2002 examinou as secuencias de ADN de dous xenes mitocondriais das distintas especies de merlos rieiros. O estudo atopou que o merlo rieiro euroasiático (C. cinclus) e o C. pallasi son especies irmás como tamén o son o C. leucocephalus e o C. schulzii. O estudo tamén mostrou que a familia máis próxima á Cinclidae é a Turdidae.
Descrición
miniatura|esquerda|C. cinclus, a especie que vive en Galicia.
Son aves pequenas, robustas, de cola e ás curtas e patas fortes. As diferentes especies adoitan ser escuras (ás veces case negras), ou marróns e brancas, excepto o C. schulzii, que é marrón cun papo de cor marrón-avermellado. En tamaño van desde os 14 aos 22 cm de lonxitude e os 40 a 90 g de peso, e os machos son meirandes que as femias. As súas curtas ás fan que teñan un distintivo voo rumbante. Teñen un característico movemento oscilante de arriba a abaixo cando están pousados ao lado da auga. Cando están baixo a auga están cubertos por unha fina película prateada de aire, debido a que quedan atrapadas pequenas burbullas na superficie da plumaxe.
Adaptacións
A diferenza de moitas aves acuáticas, os merlos rieiros son xeralmente de forma similar a moitas aves terrestres (por exemplo non teñen pés palmados), pero teñen algunhas adaptacións morfolóxicas e fisiolóxicas ao seu hábitat acuático. As súas ás son relativamente curtas pero fortemente musculadas, o que lles permite usalas como aletas baixo a auga. Teñen unha plumaxe densa cunha gran glándula uropixial para impermeabilizar as plumas. As súas patas relativamente longas e garras afiadas facilitan que se poidan agarrar ás rochas en augas rápidas. Os ollos teñen músculos para enfocar ben desenvolvidos, polo que poden cambiar a curvatura do cristalino para mellorar a visión subacuática. Teñen unha especie de lingüetas nasais coas que impiden que lles entre auga polos orificios nasais.
Contedor
No eido do transporte de mercadorías, un contedor (ou container) é un recipiente reutilizable feito de estrutura metálica (aceiro ou aluminio) con outros compoñentes (madeira ou plástico) de medidas normalizadas segundo ISO (International Organization for Standardization), en concreto, a ISO 6346 (por ese motivo, tamén se coñecen co nome de containers ISO 6346). Reciben tamén o nome de Contedor Intermodal, que significa que pode ser movido e empregado para o transporte en diversos medios: navais, estrada ou ferrocarril, sen ter que baleirar a carga ou trocala de contedor dende a orixe ata chegar a destino.
Cínclidos
Adaptacións
A alta concentración de hemoglobina do seu sangue dálles unha capacidade de almacenar oxíxeno maior que o doutras aves, polo que poden permanecer baixo a auga durante trinta segundos ou máis, mentres que a súa taxa metabólica basal é aproximadamente un terzo máis lenta que a dos típicos paseriformes terrestres de masa similar. Unha pequena poboación inverna nunha fonte termal nas Montañas Suntar-Khayata de Siberia e aliméntase baixo a auga cando as temperaturas do aire baixan de -55 °C.
Contedor
As medidas dos contedores varían desde os 8 pés (2,438 m) de anchura, 56 pés (17,07 m) de lonxitude e alturas de 8 pés (2,438 m), ata 9 pés e 6 polgadas (2,9 m). As capacidades dos contedores exprésanse a miúdo en unidades de vinte pés equivalentes (en inglés Twenty-foot Equivalent Unit, TEU), que é unha unidade de capacidade equivalente a un estándar de 20 pés x 8 pés (6,10 m x 2,44 m) (lonxitude x anchura) do contedor.
Cínclidos
Alimento
Os merlos rieiros buscan pequenas presas animais nas marxes das correntes fluviais de augas rápidas. Pousan en rochas e aliméntanse na beira da auga, pero a miúdo tamén se agarran firmemente ás rochas e camiñan sobre elas meténdose na auga ata quedaren parcial ou totalmente submerxidos. Despois buscan baixo a auga presas entre ou debaixo de pedras e restos; poden tamén nadar usando as ás para impulsarse. As dúas especies suramericanas nadan e mergúllanse con menos frecuencia que as tres especies do norte. As súas presas son principalmente invertebrados como ninfas ou larvas de efémeras, simúlidos, plecópteros e tricópteros, pero tamén pequenos peixes e ovos de peixe. Tamén comen moluscos e crustáceos, especialmente en inverno cando as larvas de insectos son menos abondosas.
Reprodución
As parellas de merlos rieiros establecen territorios reprodutores lineares ao longo de ríos axeitados e mantéñenos ante as incursións doutros individuos. Dentro do seu territorio a parella debe ter un bo sitio para aniñar e lugares para pousarse, pero o principal factor que afecta a lonxitude do territorio é a dispoñibilidade de comida suficiente para alimentarse eles e as crías. En consecuencia, a lonxitude dun territorio pode variar desde os 300 a uns 2 500 m.
Os seus niños son xeralmente estruturas longas, redondas, cupuliformes feitas de musgo, cunha copa interna de herba e raiciñas e un burato de entrada lateral. Adoitan construílos en espazos confinados sobre ou preto das augas correntes. O sitio pode ser un saínte ou ladeira na ribeira, nunha greta ou canle de desaugamento, ou baixo unha ponte. Os sitios de nidación en árbores son raros.
O tamaño habitual da posta das tres especies de merlos rieiiros do norte é de catro ou cinco ovos; o das de Suramérica non se coñece ben, aínda que algunha evidencia suxire que a do Cinclus schulzii é de dous ovos. O período de incubación é de dezaseis a dezasete días, e dos ovos eclosionan crías altriciais, que son coidados só pola femia durante os seguintes doce ou trece días. As crías son alimentadas por ambos os proxenitores e o período necesario para o emplumado completo é de 20 a 24 días. Os polos fanse independentes dos seus pais un par de semanas despois de deixar o niño. Os merlos rieiros poden reproducirse por segunda vez no ano se as condicións o permiten. A idade máxima rexistrada por datos de recuperación de aves aneladas da especie C. cinclus foi 10 anos e 7 meses nun individuo anelado en Finlandia. A idade máxima nun individuo da especie C. mexicanus foi de 8 anos e 1 mes nun individuo recuperado en Dacota do Sur.
Comunicación
Emiten sons fortes e agudos, similares aos sons doutras aves de ríos rápidos; as frecuencias das chamadas están nun estreito intervalo entre 4,0 e 6,5 kHz, bastante por riba da frecuencia de ruído dos torrentes, que é de <2 kHz. Os merlos rieiros tamén se comunican visualmente polo seu característico movemento de arriba a abaixo, así como lanzando sinais luminosos rapidamente expoñendo as plumas brancas das súas pálpebras superiores como unha serie de flashes brancos durante o cortexo ou as exhibicións de ameaza.
Conservación
miniatura|O C. schulzii é considerado "vulnerable" pola [[IUCN.]] Son aves completamente dependentes dos ríos de augas rápidas e claras, con comida accesible e sitios de nidificación seguros. Poden verse ameazados por calquera cousa que afecte a esas condicións que necesitan, como a contaminación da auga, acidificación e turbidez causada pola erosión. A regulación dos ríos pola construción de presass ou encoros, así como a canalización dos ríos, pode degradar e destruír o hábitat destes paxaros.
Malia todas as ameazas que sofren poboacións locais, o status de conservación da maioría das especies de merlos rieiros é considerado como pouco preocupante. A única excepción é o C. schulzii, que é clasificada como vulnerable debido a que as súas poboacións son pequenas, fragmentadas e en declive e está ameazada, especialmente na Arxentina, por cambios na xestión dos ríos.
Contedor
Historia
Ata a revolución industrial eran os bidóns e as pacas o sistema de transporte máis empregado. O aumento nos bens producidos e a necesidade de transportalos fixo que os buques aumentasen de tamaño chegando a ter que transportar milleiros de bidóns o que facía as tarefas de estiba e desestiba ineficaces. A segunda guerra mundial aumentou aínda máis esta necesidade de mover produtos. Non foi ata os anos 1950 cando Malcolm McLean creou e propuxo a idea dun conxunto unificado de unidades de carga para evitar perder tempo nas numerosas tarefas de carga e descarga no transporte de mercadorías polos distintos medios de transporte.
Sam McLean traballou na promoción entendendo moi ben a importancia do seu invento. Creou a súa propia compañía de envío chamada "Corporación Sea-Land" (Sea-Land Inc.). A primeira rota foi no porto de Newark en Houston con 58 contedores. O método da loxística empregando estes contedores foi nomeado Container Express e a súa abreviatura Conex. Esa abreviatura converteuse nunha palabra do léxico en inglés estadounidense. A difusión do transporte en contedores puxo en evidencia a necesidade dunha normalización nas súas medidas xa que cada empresa tiña as súas. As primeiras Normas ISO para contedores son de finais dos anos 1960 e principios dos anos 1970. O Convenio Internacional para a seguridade dos contedores é un Regulamento de 1972 da Organización Marítima Intergubernamental Consultiva (OMI dependente das Nacións Unidas) para a manipulación e o transporte de contedores. Decreta que cada contedor nas viaxes internacionais identifícase cun "CSC-Plate" que vén ser coma unha "matrícula".
Identificación
A identificación dos contedores é unha combinación alfanumérica de 11 díxitos.
As primeiras tres letras identifican ao propietario e son asignadas ás compañías polo BIC (Bureau International des Containers et du Trasnport Intermodal).
A cuarta letra toma os seguintes valores:
Os seguintes 6 díxitos numéricos son o número de serie do contedor O último un díxito verificador para asegurar a correcta lectura dos 10 anteriores, e busca garantir a transmisións en sistemas asistidos por ordenadores para a súa correcta escritura.
As letras reciben un valor segundo a seguinte táboa:
Descrición
O contedor máis común ten dúas portas nun dos extremos fixadas a cada un dos lados e está construído en aceiro ondulado (para aumentar a resistencia estrutural). As portas levan pechos con cadeados e son precintables de xeito que o contedor non poida ser aberto ata chegar ó destino. Só pode ser aberto para inspeccións como as que se fan nas aduanas ou controis das autoridades.
Levan nas súas oito esquinas, polo lado inferior e superior, unhas pezas de ferro fundido que se empregan para fixar os contedores durante o transporte e nos traballos de estiba e desestiba con guindastres. As pezas que fixan e suxetan os contedores chámanse en inglés twistlock polo xeito de traballar: ao xirar bloquean.
Desenlace
Enténdese por desenlace o final dunha obra narrativa, teatral, cinematográfica etc. Constitúeno os acontecementos que seguen ao clímax principal do argumento ou ao desenredo ou aclaración das complicacións do final.
Tipos de desenlaces
Dramatic structure
Peter Barlow
Peter Barlow (Norwich 1776 - 1862) foi un matemático e físico inglés. Profesor de matemáticas na Academia Militar de Norwich dende 1806.
Entre as súas obras están Elementary Investigation of the Theory of Numbers e Essay on Magnetic Attractions (1820).
Os seus traballos en óptica levoulle a inventar as lentes de Barlow. Tamén inventou e a Roda de Barlow, un disco metálico que se coloca nun campo magnético e xira arredor do seu eixo, o que constitúe o primeiro exemplo coñecido de motor eléctrico.
Vilardá, Vilardá, San Xoán de Río
Vilardá é un lugar da parroquia de Vilardá, no concello ourensán de San Xoán de Río na comarca da Terra de Trives. Segundo o IGE, en 2016 tiña 19 habitantes (8 homes e 11 mulleres).
Béard-Géovreissiat
Béard-Géovreissiat é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Cruz (homónimos)
O topónimo galego Cruz pódese referir a:
Provincia de Badaxoz
Badaxoz (en castelán: Badajoz, en estremeño: Badajós) é unha das dúas provincias da Comunidade Autónoma de Estremadura, España. Pola súa área, 21.657 km2, é a provincia máis extensa de España. Polo norte limita coa outra provicia extremeña, Cáceres, con Cidade Real (enclave de Rincón de Anchuras) e con Toledo; polo leste confina con Cidade Real e Córdoba; polo sur con Sevilla e Huelva; e polo oeste linda coa antiga provincia do Alto Alentexo (Portugal). A súa capital é a cidade homónima.
Xeografía
O centro e centro-norte da provincia é un territorio chairo, con declive suave do terreo de leste (Monte Matilla, 914 m) a oeste (Badaxoz, 195 m; Monte Alar, 610 m). O centro-sur (Sierra Vieja, 812 m), e sobre todo o sur, son máis elevados. Na parte meridional, o relevo adquire maior potencia, nas proximidades da linde coa provincia de Huelva, onde se erguen cordais occidentais da Serra Morena: Serra de Tudia, con o Pico de Tentudia (1.104 m).
O río Guadiana atravesa a parte norte da provincia de leste a oeste, e á altura de Badaxoz, pasa a incurvarse para o sur, conformando en boa medida a fronteira con Portugal. Os maiores ríos badaxocenses pertencen á súa conca; os máis importantes verten nel as súas augas pola marxe esquerda, seguindo, en xeral, unha dirección de corrente sur-norte: Zújar, Guadamez, Matachel, Ardila. Os afluentes da marxe dereita son máis curtos, limitados polos cordais occidentais da prolongación dos Montes de Toledo nos límites provinciais con Cáceres.