cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slobodan Milošević
Morte
Milošević foi achado morto na súa cela o 11 de marzo de 2006, no centro de detención do tribunal penal en Scheveningen, A Haia. Un oficial da oficina da fiscalía dixo que foi atopado morto ás 10:00 a.m. do sábado e aparentemente levaba varias horas morto. O Tribunal Penal Internacional para a ex Iugoslavia dixo que estivera sufrindo do corazón e de alta presión sanguínea. Esperábase que o seu xuízo renovásese o 14 de marzo co testemuño do expresidente de Montenegro, Momir Bulatović.
O tribunal rexeitara recentemente unha solicitude de tratamento médico en Rusia. Milošević planeaba apelar esta decisión, argumentando que a súa condición empeorara. A súa morte por causas naturais foi anunciada polo Partido Socialista de Serbia, aínda que o avogado de Milošević, Zdenko Tomanović., declarou que Milošević sospeitou a véspera da súa morte que estaba sendo envelenado, e demandou que levase a cabo unha autopsia en Rusia e non nos Países Baixos. Outros achegados suxeriron tamén que puido suicidarse. Con todo, os resultados preliminares da autopsia suxeriron un fallo cardíaco como causa da súa morte. A solicitude de autopsia en Rusia foi rexeitada polo tribunal e o seu corpo trasladado ao Instituto Forense Holandés, onde se autorizou a presenza dun forense de Belgrado. O informe final da investigación concluíu que Milošević faleceu por causas naturais, descartando a presenza de calquera substancia que puidese desencadear un problema de corazón.
Enterro
Slobodan Milošević foi enterrado o 18 de marzo do 2006 no xardín da casa familiar na súa cidade natal de Po?arevac logo de recibir unha homenaxe na avenida central e realizar un solemne traslado ata o lugar onde haberían de darlle sepultura. Foi enterrado xunto á árbore onde se conta que na súa adolescencia xurou amor coa súa esposa, Mirjana Marković. A súa lápida de mármore branco e gris levaba escrito en ouro: Slobodan Milošević - 1941-2006.
O enterro, que tiña carácter familiar polas directrices ditadas polo goberno serbio, congregou a dirixentes do seu partido, altos cargos dos seus gobernos, militares que serviron nas súas guerras, e moita xente vinda de todos os recunchos de Serbia e as rexións serbias de Bosnia. A súa familia non puido asistir por non ter permitida a entrada no país. Segundo estimacións xornalísticas, o seu enterro congregou a un número non menor de 50.000 persoas.
Os seus inimigos políticos, os herdeiros de movemento Otpor (resistencia) que contribuíu á súa derrota, organizaron unha manifestación preto da chaira fronte ao Parlamento Federal onde se levantou un fornelo para despedirlle en Belgrado, á que acudiu moitas menos xente que aos actos de despedida do expresidente serbio.
Debate sobre a súa morte
O avogado de Milošević, Zdenko Tomanović, mostrou á televisión unha copia dunha carta manuscrita supostamente dirixida polo expresidente iugoslavo ao ministro de exteriores ruso, Serguéi Lavrov. Na mesma, pedía auxilio ao descubrir, segundo el, unha conspiración para asasinalo.
Lavrov recordara que o expresidente iugoslavo pediu ser trasladado a Moscova para ser sometido a un tratamento médico, pero o TPIY denegoulle a petición polo feito de pór á súa disposición calquera especialista que necesitase e por temor a que non regresase á Haia, a pesar das garantías ofrecidas polo goberno ruso. Lavrov manifestou as súas sospeitas dicindo que "[...] de feito, desconfiaron de Rusia, o que nos alarma e preocúpanos, xa que pouco despois Milošević morreu".
Segundo a xefe de fiscais Carla do Ponche, "a morte de Milošević négalle ás vítimas a xustiza e fai máis urxente a necesidade de capturar e extraditar a outros líderes dos Balcáns implicados nas atrocidades? vostede ten a opción entre unha morte normal, natural ou suicidio".
Nunha entrevista ao diario italiano La Repubblica, Carla do Ponche dixo estar enojada pola morte, precisamente a poucos meses de que un veredicto fose emitido pola corte logo dun xuízo de máis de catro anos. "Estou furiosa". "Nun instante todo perdeuse, a morte de Milošević representa para a miña unha derrota".
Segundo o xornal británico The Observer, a morte de Milošević foi un duro golpe ao tribunal e para aqueles que querían establecer un rexistro histórico autoritativo para a Guerra dos Balcáns. O ministro de exteriores de Rusia implicitamente criticou aos seus captadores dicindo "desafortunadamente, a pesar das nosas garantías, o tribunal non aceptou a posibilidade de que Milošević recibise tratamento en Rusia".
Mikhail Gorbachev dixo nunha entrevista á radio Ejo Moskvi que non permitirlle a Milošević viaxar a Rusia foi "algo inhumano". Os membros do Partido Socialista de Serbia expresáronse en contra desa decisión dicindo "Milošević non morreu na Haia, el foi asasinado na Haia".
O presidente serbio, Boris Tadić dixo que o Tribunal Penal da ONU é responsable pola morte de Milošević, pero engadiu que isto non afectaría a cooperación serbia coa corte no futuro. "Sen dúbida Milošević solicitara un mellor nivel de coidado para a súa saúde [...] ese dereito débeselle garantir a todos os acusados por crimes de guerra [...] eles son responsables polo que sucedeu".
A Duma rusa foi aínda máis severa, condenando as actividades do tribunal e esixindo o seu desmembramento.
Mars Exploration Rover
miniatura|250px|Un dos MER na superficie de Marte.
Mars Exploration Rover ou MER foron un par de róvers da NASA enviados a explorar Marte.
Características
A NASA deseñou e construíu dous vehículos de superficie para a exploración de Marte na ventá de lanzamento de 2003 aos que denominou xenericamente Mars Exploration Rovers ou MER, e denominando a un deles MER 1 e ao outro MER 2. Eventualmente a MER 1 se lle coñecería como Opportunity e ao MER 2 como Spirit. De maneira un tanto confusa, a NASA denominou a conxunto de etapa de cruceiro e MER 2 durante a viaxe ata Marte como MER A e á etapa de cruceiro xunto con MER 1, MER B.
Cada MER tiña unha masa duns 130 kg estaban baseados no deseño do rover Athena pensado para a misión Mars 2001 Lander, que nunca chegou a levarse a cabo. A configuración de cruceiro, cunha etapa de entrada atmosférica protexendo ao róver correspondente e unha etapa de cruceiro, co sistema de control, enerxía e propulsión, estaba baseada na da misión Mars Pathfinder, e os MER aterraron en Marte usando o mesmo sistema que nesa misión: paracaídas e airbags.
MER A foi lanzado mediante un Delta 7925 o 10 de xuño de 2003 e MER B o 8 de xullo de 2003 cun Delta 7925H, os dous desde Cabo Cañaveral. Spirit chegou a Marte o 4 de xaneiro de 2004, aterrando no cráter Gusev. Opportunity tocou terra en Meridiani Planum o 25 de xaneiro dese mesmo ano. A misión principal dos vehículos tiña unha duración de 90 días, pero alongouse varios anos grazas á resistencia e bo deseño de ambos róvers. Spirit finalmente deixou de comunicarse coa Terra o 22 de marzo de 2010, mentres que Opportunity continúa enviando datos.
Instrumentos
Os MER levaban os seguintes instrumentos a bordo:
Heliea
miniatura|300x300px|Recinto das ruínas do tribunal da Heliea. Stoa de Átalo ao fondo. Ágora de Atenas. A Heliea (grego antigo Ήλιαία Hēliáia) era o tribunal supremo da antiga Atenas. En xeral, sostense que o nome do tribunal provén do verbo ἡλιάζομαι hēliádsomai do grego antigo, que significa celebrar sesión. Outra versión é que o tribunal recibe o seu nome do feito que as audiencias se levaban a cabo no exterior, baixo o sol (ἥλιος hēlios). A Heliea tamén era chamada gran ekklesía. Inicialmente, este era o nome do lugar onde se realizaban as audiencias, pero despois esta denominación estendeuse até incluír tamén ao tribunal.
Os xuíces eran chamados heliastas (ἡλιασταί hēliastái) ou dikastas (δικασταί ὀμωμοκότες = 'xuíces xurados', é dicir, 'os xurados'). Os procesos de xulgar eran chamados ἡλιάζομαι (δικάζω dikádsõ).
A Heliea era un tribunal popular composto por 6000 cidadáns, maiores de 30 anos e repartidos en dez clases de 500 cidadáns (1000 quedaban en reserva) sorteados cada ano para ser heliastas. A acusación era sempre, en ausencia do equivalente aos nosos «ministerios públicos», unha iniciativa persoal dun cidadán. En caso de condena, recibían unha parte da multa, como indemnización e recompensa dos seus esforzos pola xustiza, polo cal algúns cidadáns facían da delación o seu oficio. Eran os sicofantas. A pesar dos mecanismos que limitaban as desviacións deste sistema, isto contribuía a dividir a cidade e servía de argumento ao partido aristocrático contra o novo réxime. Por un complicado sistema e segundo o asunto, designábase por sorteo (baixo control dun maxistrado instrutor) un número pequeno ou grande de heliastas para cada proceso. Así, a título de exemplo, para un proceso privado, reuníanse 201 xuíces normalmente, 401 excepcionalmente. Para os procesos públicos, eran 501, 1001, ou 1501 xuíces. O labor de xulgar era difícil xa que non había un código de procedemento, nin código penal, ofrecendo así unha gran liberdade de interpretación das leis (por outra banda de cantidade reducida).
Os veredictos eran sen apelación e inmediatamente executábeis, onde se comprende o importante papel político que os tribunais da Heliea tiveron. Tiñan lugar duascentas reunións anuais, cada unha baixo a presidencia dun maxistrado que non tomaba parte na votación. O tribunal dos éfetas (51 membros) foi o que acaparou as prerrogativas do Areópago, podía reunirse en catro sitios diferentes segundo os tipos de asuntos: dereita|miniatura|280x280px|Fichas de voto utilizadas polos xurados da Heliea, Museo da Ágora de Atenas.
Institución e composición da Heliea
Non está claro se a Heliea foi instituída por Clístenes ou por Solón, pero parece que este último iniciou unha función da Asemblea para representar a un tribunal de recursos. O mesmo Aristóteles afirma noutra obra súa que os tribunais son un elemento democrático na constitución de Solón.
O tribunal tiña 6000 membros, elixidos anualmente por sorteo  entre os cidadáns homes de máis de 30 anos sen débedas co Tesouro ou non privados dos seus dereitos, concretamente privados dos seus dereitos civís mediante o castigo humillante da atimía (ἀτιμία). Aqueles que sufrían de defectos intelectuais ou corporais tamén eran exceptuados, se as súas eivas lles impedían apercibir os procedementos. Se unha persoa descualificada participaba nun xurado, a información que era presentada contra el o conducía ante a Heliea. Se era condenado, o tribunal podía imporlle o castigo ou multa que merecese. Se o castigo era unha multa, o infractor era levado a prisión ata que pagase a débeda anterior pola que o denunciaran, e a que ademais lle impuxese o tribunal.
Nomeamento do xurado
esquerda|miniatura|280x280px|[[Cleroterion, máquina de sorteo dos xurados, Museo da Ágora de Atenas.]] O cargo público de heliasta non era obrigatorio, pero os cidadáns que desexaban exercer estes servizos debían presentar unha petición. Os heliastas percibían un salario anual. E, así, os xurados eran renumerados por cada día de emprego cun óbolo e máis tarde, tras a morte de Cleón en -425 con tres óbolos, nominalmente 3 dracmas antigas. Segundo Aristóteles, «Pericles foi o primeiro que deu unha retribución aos tribunais, para facer fronte á popularidade de Cimón pola súa riqueza».
Os 6000 eran sacados das dez tribos (cada tribo ofrecía 600 membros) e eran divididos en cámaras de 600 xurados, 500 ou 501 eran membros regulares e o resto constituía un xurado alternativo. En caso excepcional, o tribunal podía constituírse en sesións plenarias. Ás veces as cámaras estaban compostas de 201 a 401 membros ou de 1001 a 1501 membros[11]. Despois da elección, os heliastas tiñan que facer xurar unha vez ao ano.
Despois do acto de xurar, cada xuíz recibía unha taboíña de madeira de buxo, co seu propio nome, o do seu pai e o do seu demo inscritos nesta, e unha letra do alfabeto, até a kappa e os xurados de cada tribo eran divididos en seccións, aproximadamente nunha cantidade igual a cada letra.
As dez seccións (μέρη mérē), distinguidas coas letras do alfabeto grego desde o Α até o Κ, non coincidían coas dez tribos, senón que cada sección tiña aproximadamente un número igual de xuíces de todas as tribos. As taboíñas que se conservan proban que membros de diferentes tribos pertencían á mesma sección.
Aristóteles di sobre os tribunais: A primeira serie de caixas eran cen, dez por cada tribo, porque os xuíces de cada tribo estaban divididos en dez seccións nas que estaban distribuídos todos eles.
Con respecto ás taboíñas (πινάκια pinákia), en cada tribo, as que levaban os nomes dos xuíces coa sección A colocábanse na primeira caixa (κιβώτιον kibōtion); as de sección B na segunda, e sucesivamente as dez seccións.
Segundo os xuíces requiridos, sacábase un número igual de taboíñas, por sorteo, do conxunto das cen caixas. Así, cada taboíña sacada tiña asignada por sorteo un tribunal. A continuación, todas as taboíñas colocábanse na segunda serie de caixas. Todas as taboíñas de xuíces asignadas a un determinado tribunal eran colocadas na caixa que levaba a letra correspondente a ese tribunal.
Aldea global
Aldea global é o termo empregado habitualmente para describir as consecuencias da globalización da información e dos medios de comunicación, en especial desde a invención de Internet. O termo foi empregado por vez primeira por P. Wyndham Lewis no libro America and Cosmic Man, publicado en 1948. Habitualmente emprégase como metáfora para describir Internet e a World Wide Web, que globalizan a comunicación permitindo que usuarios de todo o mundo se conecten entre si, permitindo a comunicación directa entre toda a poboación como se fose unha aldea. Esta nova realidade podería ter implicacións sociolóxicas ao formar novas estruturas dentro do contexto da cultura.
Heliea
Nomeamento do xurado
Os bastóns eran o distintivo do cargo de xuíz. Estaban marcados coa mesmo cor que o lintel da porta do tribunal asignado ao xuíz. O xuíz entregábao ao entrar ao tribunal e recibía unha tésera ou contrasinal oficial (sýmbolon) a cambio. A tésera servía para reclamar o pago do trióbolo (moeda de tres óbolos).
Aldea global
En 1968 o sociólogo canadense Marshall McLuhan publicou o ensaio Guerra e paz na Aldea Global, onde desenvolve dito concepto.
Heliea
Nomeamento do xurado
As landras, chamadas βάλανοι bálanoi, eran unhas bólas de bronce, que tiñan a letra do tribunal inscrita, e depositábanse nun cántaro: tantas landras como bastóns había.
Xurisdición
Ao ter atribucións sobre a chamada grafé paranomon, a Heliea substituíu ao Areópago na execución e o control legal das decisións da Ekklesía (Asemblea ateniense). Até as reformas de Efialtes de Atenas, o Areópago tivo a obrigación de gardar as leis e ter vixiados a maioría dos principais asuntos estatais.
Procedemento
A Heliea exercía durante todos os días laborábeis, excepto os tres últimos días de cada mes e os días en que a Ekklesía estaba en sesión. As cámaras situábanse no exterior, posto que non existía un edificio específico onde aloxarse. Con todo, o lugar onde se realizaba a audiencia estaba rodeado de sebes, detrás dos cales se situaba o público. En detalle, o procedemento legal era como segue:
O hēgemõn (ἡγεμών)[n. 4] do tribunal era o responsábel de reunir os preitos e queixas. Tras realizar unha investigación preliminar, tiña que citar aos litigantes e testemuñas para comparecer ante o xurado. A mañá da audiencia, o hēgemõn botaría a sortes en que cámara se efectuaría o xuízo e o lugar onde se reuniría o xurado. Despois da formación do xurado, o hēgemõn debía fornecer as conclusións da súa investigación preliminar, anunciando e definindo o litixio sobre o cal decidiría o tribunal. A continuación, comezaba a audiencia do demandante, o defendido e as testemuñas. Os propios litigantes eran quen expuñan os seus argumentos, sen o apoio legal dun avogado[n. 5], intercambiando monólogos acoutados por un tempo establecido por unha clepsidra (reloxo de auga). Durante un xuízo público, cada litigante tiña tres horas para dar o seu discurso, mentres que en xuízos privados contaban con moito menos tempo (aínda que é estes últimos casos a proporción dependía da suma de diñeiro en xogo). Así, os casos xudiciais convertéronse nunha loita vehemente de sensacións, posto que os xurados non constituían un pequeno grupo de cidadáns maduros, como no caso do Concello de Areópago, que só se interesaba na correcta aplicación da lei. Ademais, ante as Cámaras da Heliea cada cidadán debía converterse nun eficaz orador e actuar unicamente no seu carácter como cidadán, para así protexer os seus intereses e forzar os seus puntos de vista.
As decisións tomábanse votando logo dunha deliberación para a cal non existía un prazo determinado. No entanto, nada evitaba que os xurados falasen informalmente entre eles durante o proceso de votación e podían expresar a berros a súa desaprobación ou incredulidade respecto do dito polos litigantes. Isto podería ter algún papel na construción dun consenso. A votación era pública e transparente. Cada heliasta recibía dous votos: un «inocente» e un «culpábel». Logo, o heraldo (κήρυξ kēryks) debía, primeiro, preguntar aos heliastas se desexaban presentar algunha obxección acerca das testemuñas e, despois, debía dicirlles que debían colocar os seus votos en dúas ánforas distintas, unha de cobre (para os votos válidos) e outra de madeira (os votos refugados). A votación era secreta (cada xurado debía tapar cos seus dedos o voto para que ninguén vise en cal ánfora o botaba) e verificábase introducindo na urna de bronce unha ficha perforada se o voto era culpábel, ou unha maciza, se o voto era inocente, descartando a ficha sobrante na urna de madeira. Durante os casos civís, o proceso de votación era diferente, xa que as ánforas eran tantas como as partes litigantes.
Despois do reconto de votos, o heraldo anunciaba o resultado final. En caso de empate no número de votos, o defendido era absolto por consideralo baixo o favor do «voto de Atenea».
Sentenzas
Os heliastas podían impor multas (en casos civís e penais) ou «sentenzas corporais» (só en casos penais). As multas da Heliea eran maiores que as impostas polos arcontes. As «sentenzas corporais» lato sensu incluían a morte, o encarceramento (para cidadáns que non fosen atenienses), a atimia (en ocasións, acompañada por confiscación de bens) e o exilio (ἀειφυγία aeiphyguía).
Xuízo de Sócrates
Sócrates foi acusado de impiedade por Meleto, Anito e Licón. O seu xuízo tivo lugar en -399 e o xurado fundou a súa culpabilidade con 280 votos fronte a 220. A súa sentenza a morte foi decidida en segunda votación, o que mesmo foi peor para o filósofo. No entanto, Sócrates non perdeu a calma e, aínda que durante o xuízo el podería propor ao xurado o seu autoexilio, non o fixo, posto que a vida fóra da súa querida cidade xa non tería sentido para el.
Xuízo de Pericles
Segundo Plutarco, Pericles enfrontouse a dúas serias acusacións. A primeira xusto antes do estalido da guerra do Peloponeso e a segunda durante o primeiro ano da guerra, cando foi condenado a unha multa, o importe da cal era quince ou cincuenta talentos. Antes da guerra unha moción de Dracóntides, segundo a cal Pericles debía depositar as súas contas do diñeiro público aos prítanes e os xuíces para que puidesen decidir sobre o seu caso con votacións sobre o altar dos deuses da acrópole. Esta cláusula da proposición foi, con todo, emendada coa moción de que o caso fose xulgado ante mil cincocentos xurados pola vía ordinaria, se se quería chamalo a xuízo por desfalco e suborno, ou malversación.
Equilibrio e competencias entre a Ekklesía e a Heliea
Ao cabo do tempo os tribunais da Heliea podían controlar á Ekklesía (Asemblea do pobo ateniense). En efecto, en -416 foi introducido o procedemento da graphē parà nomōn (grego ἡ γραφὴ παρὰ νόμων) (acusación a unha lei) para substituír a práctica do ostracismo, utilizado por última vez o ano precedente. Iso permitía a non importa que cidadán facer examinar por un tribunal da Heliea toda lei que fora votada pola Ekklesia ou en curso de proposición pola Ekklesia. Se o tribunal xulgaba a lei ou a proposición de lei contraria ás leis xerais da cidade, non soamente era anulada senón que o seu autor e o epístata que dirixía os debates no momento da súa adopción (ou proposición) estaban suxeitos a graves sancións, chegando até a atimía. Se o tribunal era apelado para xulgar unha lei en curso de proposición e que a declarou compatíbel coa Constitución, iso entrañaba a súa adopción sen reexamen pola Ekklesía. A graphē parà nomōn ofrecía pois á Heliea un papel maior que o de mero consello constitucional, papel antes exercido polo Areópago. A Heliea converteuse ao cabo do tempo nun colexislador, compartindo o poder lexislativo coa Bulé e a Ekklesía. O resulta do foi que a partir de -355 as loitas políticas non tiñan xa lugar na Pnyx, senón nos tribunais.
Twickenham Stadium
O Twickenham Stadium (normalmente coñecido sinxelamente coma Twickenham ou Twickers ) é un estadio situado en Twickenham, en London Borough of Richmond upon Thames (municipio do Gran Londres). É o estadio máis grande de rugby do Reino Unido, sendo ampliado recentemente a 82.000 espectadores, o que o converte no segundo estadio máis grande do estado despois do novo estadio de Wembley.
O estadio é a casa da Federación de Rugby-Fútbol (Federación Inglesa de Rugby) ou RFU, e como tal é o principal lugar para a celebración deste deporte en Inglaterra. Acolle así pois á selección de rugby nos seus partidos na casa, ademais tamén acolle o Middlesex Sevens, a final da Aviva Premiership, e decotío partidos da LV Cup e da Champions Cup. O estadio está considerado coma unha icona do rugby de inglés.
O estadio é visíbel cando os avións se aproximan ao Aeroporto de Heathrow.
Arnold de Lantins
Arnold de Lantins, tamén coñecido como Arnoldus de Lantinis, (fl. 1420 - antes do 2 de xullo de 1432), foi un compositor de finais da Idade Media e principios do Renacemento pertencente á escola francoflamenga. É un duns poucos compositores que amosa aspectos dos estilos medieval e renacentista. Foi contemporáneo de Guillaume Dufay durante a estadía deste en Italia.
Traxectoria
Igual que ocorre con outros compositores desta época, coñécese moi pouco sobre a súa vida, fóra duns poucos anos desde a década de 1420 ata arredor de 1430. Crese que proviña de Flandres ou de zonas próximas. A principios da década de 1420 é probable que estivese ao servizo da familia Malatesta, en Rimini ou Pesaro, cidades do Adriático italiano, xa que Dufay o menciona no texto dun rondó que foi escrito entre 1420 e 1424. Sábese que Lantins estaba en Venecia en 1428 e en Roma en 1431; nesta última cidade formou parte do coro da capela papal como cantante, xunto a Dufay. Permaneceu en Roma seis meses e despois nada se sabe do resto da súa vida. Roma estaba a entrar nun período de axitación relacionada co movemento conciliador tras a morte en febreiro de 1431 do papa Martiño V, e moitos músicos abandonan a cidade nese momento ou pouco despois; é probable que Lantins fose un deles.
Non se pode asegurar se Arnold de Lantins era parente de Hugo de Lantins, un compositor activo no mesmo tempo ca el. Non é improbable, xa que as obras de ambos adoitan figurar xuntas en coleccións e parece que puideron estar nas mesmas rexións xeográficas. No entanto, unha gran diferenza estilística entre as obras dos dous compositores confirma que non pode ser a mesma persoa.
Obra
A música de Lantins tívose en alta estima e ​​aparece xunto á de Guillaume Dufay, Gilles Binchois e Johannes Ciconia nas coleccións de manuscritos contemporáneos. Un motete en particular (Tota pulchra es) atópase en fontes amplamente difundidas e, dado que isto tivo lugar antes da chegada da imprenta, a ampla distribución das copias considérase unha evidencia da fama e da popularidade dos compositores.
Arnold de Lantins escribiu diversas misas completas e tamén varias partes dunha misa composta en Bolonia sumándose aos movementos escritos por Johannes Ciconia. Existen outros exemplos de autores que engaden movementos a misas parciais escritas por outros compositores, como por exemplo Zacara da Teramo. Os movementos de misas de Arnold de Lantins son bastante simples musicalmente, con tres voces; utiliza a técnica do motivo principal e evita a escritura imitativa.
Algunhas das súas obras sacras, como os seus motetes marianos, conteñen escritura melódica florida e certo uso da imitación.
Tamén escribiu música profana, entre a que se inclúen baladas e rondós, todos en francés, así como algunhas outras pezas máis curtas. Algúns deles refírense a persoas ou acontecementos específicos, pero ningún se puido identificar de xeito concluínte.
Iván Salgado
Traxectoria
Xogador de xadrez dende neno, proclamouse campión galego sub-14 con só once anos en 2002. Campión de España sub14 (2004) e campión de España sub 16 (2006), Iván Salgado é un xogador do club de xadrez Escola Marcote. Aos 14 anos xa conseguira as vitorias necesarias para ser cualificado como Gran Mestre, a categoría internacional de maior nivel. En xaneiro de 2008 recibiu a cualificación de Mestre Internacional, converténdose no primeiro galego en conseguila.
O 17 de marzo de 2010 acadou o 9º posto no Campionato de Europa Absoluto celebrado en Rijeka (Croacia). Clasificouse con tan só 18 anos para a Copa do Mundo, competindo entre 64 xogadores de todo o mundo. En abril de 2012, proclamouse campión do Campionato Iberoamericano de Xadrez, torneo que reuniu a numerosas estrelas do xadrez español e latinoamericano.
Tamén é resaltable o papel desempeñado por Salgado nas últimas edicións da Liga galega de clubs, crucial para que o seu equipo, o Club de Ajedrez Marcote se proclamase campión en varias ocasións (2011 foi a máis recente)
O seu adestrador é o español Jesús de la Villa.
Acrobátidos
Descrición
A familia foi descrita en 1987 polo biólogo australiano Kenneth P. Aplin, investigador asociado ao Instituto Smithsoniano.
No pasado, os acrobátidos foron clasificados dentro da familia dos burramíidos. Evidencias recentes suxiren que poden estar relacionados máis proximamente con Tarsipes rostratus, a única especie dos tarsipédidos.
Etimoloxía
O nome científico da familia, Acrobatidae, está formado, como é a norma, sobre a raíz do nome so seu xénero tipo, Acrobates, coa adición da desidencia do latín científico -ĭidea, propia dos nomes das familias de animais. Polo que respecta a Acrobates, deriva do grego antigo ἀκροβάτης ‎akrobátēs, 'acróbata'.
Clasificación
A familia comprende tan só dous xéneros, con cadansúa especie, como quedou dito:
Familia Acrobatidae Aplin, 1987
Características
Son dous pequenos animais caracterizados por posuíren unha membrana que une as extremidades anteriores e posteriores a cada lado do corpo, desde os pulsos até os tornecelos, o que lles permite planar dunha árbore a outra. A súa cola, prénsil, está cubierta de pelos curtos.
Os acrobátidos son moi pequenos; de feito, Acrobates pygmaeus é o planador máis pequeno do mundo, e pesa tan só de 10 a 14 g. Distoechurus pennatus é lixeiramente máis grande, chegando a pesar ao redor de 50 g.
Ambas as especies aliméntanse principalmente de néctar, e ambas as dúas teñen unha longa lingua rematada nunha especie de pincel para recoller o néctar e o pole das flores. Tamén poden comeren alúgns insectos.
A súa fórmula dentaria é 3/2, 1/0, 2-3/3, 3/3. Os seus molares son bunodontes e cuadrituberculados; os premolares superiores son secodontes.
Goenkale
Goenkale (en éuscaro Rúa de Arriba), é unha serie de televisión en lingua éuscara producida por Pausoka Entertainment e EITB, que se emite os luns e martes na ETB1. A acción transcorre na ficticia cidade costeira de Arralde, e o título da serie correspóndese co nome da rúa principal da localidade. Estreouse en 1994, e leva máis de 3000 episodios, converténdose no programa máis lonxevo da cadea.
Características
No momento da súa creación os responsables de EITB Otermin e Amatiño viaxaron a Gales e tomouse como modelo a teleserie Pobol y Cwm (A Xente do Val) realizada integramente en lingua galesa e emitida entre os anos 1974 e 1982 na canle BBC Wales e desde o ano 1982 na canal S4C. A día de hoxe segue emitíndose. Tamén se baseou na serie británica East Enders.
Nos seus inicios, cada episodio duraba media hora, e emitíase de luns a venres; co tempo suprimiuse o episodio do venres e desde 2004, unicamente se emiten dous episodios dunha hora cada un cada luns e martes.
Arralde
400px|centro|miniatura|Elenco da serie Goenkale.
En Goenkale nárranse as historias que suceden en Arralde, pequeno pobo costeiro e pesqueiro ficticio do País Vasco. As secuencias dos interiores están gravadas nos estudos que EITB ten no barrio de Miramon de Donostia, mentres que as secuencias de exteriores están filmadas en varias localidades. Maiormente en Orio e Tolosa. Á beira de Arralde atópase a localidade ficticia de Amaru, localidade nomeada en numerosas ocasións polos protagonistas da serie.
Goenkale comezou a emitirse no outono do ano 1994. Nun inicio, nárranse os acontecementos sucedidos na contorna da familia Lasa, formada polos irmáns de mediana idade chamados Jose Mari e Martin Lasa. O primeiro é dono do hostal e restaurante Boga-boga, mentres que o segundo é dono do único videoclub da localidade. Os conflitos que xorden entre ambos os irmáns dividían a toda a familia. Tras a morte da nai a animadversión entre os dous irmáns foi aumentando, e logo coa lectura do testamento, ambos os irmáns foron afastándose o un do outro ata que Martín Lasa falece.
Cameos e sucedidos
Goenkale ten unha gran repercusión na sociedade vasca. Hai uns anos a Sociedade de Carnicerías pediu que non se emitise unha trama sobre adulteración de carne. A disputa incluso chegou ao Parlamento Vasco.
Noutra ocasión, en Goenkale narrouse o secuestro dun neno, e en ETB recibíronse unha gran cantidade de chamadas de xente que aseguraba velo en Gernika (o neno era realmente de Gernika). Ditas chamadas tamén se queixaban da incompetencia da Ertzaintza, xa que seguía "as pistas falsas" dadas na teleserie.
Kontxu Odriozola, a actriz que dá vida a Maria Luisa Galardi, foi reprendida na rúa polas maldades realizadas pola súa personaxe ficticia. Unha vez, un home de idade avanzada mandou unha carta a ETB mencionando que varios personaxes da teleserie lle estaban a mentir a Maria Luisa Galardi. Aquel home escribira no sobre o seguinte: Maria Luisa Galardi. Bogo-Boga taberna. Arralde. Gipuzkoa. Un agudo traballador de correos seguidor da teleserie decatouse e engadiulle ao sobre a dirección da EITB. Deste xeito a misiva chegou ás mans de Maria Luisa Galardi.
Parrocha
Parrocha pode referirse a:
Como topónimo pode referirse a:
O Lodeiro, Codesoso, Sobrado
O Lodeiro é un lugar da parroquia de Codesoso, no concello coruñés de Sobrado na comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE, en 2018 tiña 15 habitantes (8 homes e 7 mulleres).
Lingua galega
O galego ([ɡaˈleɣo̝] ) é unha lingua indoeuropea que pertence á póla de linguas románicas. É a lingua propia de Galicia, onde é falada por uns 2,4 millóns de galegos. Á parte de en Galicia, a lingua fálase tamén en territorios limítrofes con esta comunidade, aínda que sen estatuto de oficialidade (agás en casos puntuais, como na Veiga), así como pola diáspora galega que emigrou a outras partes de España, a América Latina, os Estados Unidos, Suíza e outros países de Europa.
O galego moderno forma parte do grupo de linguas ibero-occidentais, unha familia de linguas románicas que inclúen o portugués, e que se desenvolveu dende o latín vulgar falado na provincia de Gallaecia, e evolucionou ao que os lingüistas chaman galaico-portugués, falado no Reino de Galicia. As diverxencias dialectais son observables entre as formas do norte e do sur do galaico-portugués en textos do século XIII, mais as dúas variedades eran semellantes abondo para manter un alto grao de unidade até mediados do século XIV, coa literatura galego-portuguesa medieval. A diverxencia continuou até o presente, producindo as modernas linguas galega e portuguesa.
O léxico do galego é predominantemente de orixe latina, malia que tamén contén certo número de palabras de orixe celta e xermánica, entre outros substratos e adstratos. Tamén incorporou certo número de palabras do árabe de Al-Andalus, principalmente a través do castelán.
A Real Academia Galega é consonte a Lei de Normalización Lingüística vixente, a entidade competente para a fixación das normas da lingua galega, non obstante as actuais normas elaboráronse na súa orixe conxuntamente co Instituto da Lingua Galega, teñen tamén un papel destacado o Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades e o Consello da Cultura Galega.
Extensión
miniatura|300px|esquerda|Mapa cronolóxico que amosa a evolución territorial das linguas do suroeste de [[Europa entre as que aparece o galego.]] O galego fálase en Galicia, onde é a lingua oficial xunto co castelán. Tamén se fala e se permite o seu ensino regrado no occidente da comarca do Bierzo (provincia de León) e nunha zona da provincia de Zamora, chamada As Portelas, que comprende os concellos de Porto, Pías, Lubián e Hermisende, sendo parcialmente galegofalante Pedralba de la Pradería, onde é falado na pedanía de Calabor.
Tamén é falado en 19 concellos limítrofes do Principado de Asturias, pertencentes á Terra Eo-Navia onde se chama eonaviego ou galego-asturiano (no sentido de galego falado no territorio de Asturias), aínda que este é un punto sobre o que hai gran controversia en Asturias. Por unha banda atópase a romanística internacional e a filoloxía galega, cuxos estudos afirman que a lingua natural desta comarca asturiana pertence formalmente ao conxunto lingüístico galaico-portugués como parte da lingua galega; no punto contrario sitúanse o goberno do Principado e a Academia de la Llingua Asturiana, que consideran as falas situadas entre o Navia e o Eo como unha transición entre o tronco galaico-portugués e o asturleonés.
En tres concellos estremeños, na fronteira con Portugal, do Val de Xálima (San Martín de Trebello, As Ellas e Valverde do Fresno), na provincia de Cáceres, fálase a fala de Estremadura, modalidade galaico-portuguesa sobre a que aínda non hai unanimidade acerca de se pode considerarse unha variedade de galego, procedente dos galegos participantes na Reconquista que se asentaron nesa zona, ou unha lingua diferenciada dentro do subgrupo Galego-portugués.
Unha enquisa lingüística realizada en 2003 en Cataluña polo seu goberno autónomo revelaba falantes de galego no territorio catalán. A extrapolación de poboación situaba en 61.400 os habitantes da comunidade autónoma que consideraban o galego como primeira lingua, 21.000 os que a consideraban lingua propia e 11.300 os que a consideraban lingua habitual.
Distintas comunidades galegas da diáspora en Hispanoamérica (especialmente en Buenos Aires —Arxentina—, Caracas —Venezuela—, Montevideo —Uruguai—, A Habana —Cuba—, Cidade de México —México—) e en Europa conservan o uso oral do idioma con bastante precariedade, sendo aproximadamente 500.000 os falantes do galego desas comunidades. No seo das comunidades emigrantes ao Brasil tamén se mantén o galego con xiros e adaptacións do portugués brasileiro.
Historia
miniatura|esquerda|Un dos máis antigos textos legais escritos en galego, o [[foro do bo burgo de Castro Caldelas, 1228.]]
A lingua galega é unha lingua romance ou neolatina. Presenta unha pequena porcentaxe de pervivencias léxicas dos substratos precelta, celta e paleohispánico, así coma dos superestratos xermánico, britónico e árabe.
O galego moderno descende do galego-portugués, lingua medieval que evolucionou e deu lugar aos actuais galego e portugués. Entre os séculos XIV e XVI, debido a circunstancias de carácter histórico e político, acentúanse as diverxencias entre as dúas variedades que, seguindo cadanseu destino, acaban fixándose como linguas independentes, aínda que ligadas por estreitos lazos de parentesco.
A lingua galega oral considérase formada arredor do século IX, como resultado da asimilación e evolución do latín vulgar levado ao noroeste da Península ibérica polos conquistadores romanos. Existe unha coincidencia significativa entre a área ocupada (durante o Bronce final/Ferro e no período galaico-romano) pola cultura castrexa e o futuro dominio lingüístico galego. A romanización lingüística puido culminar entre os séculos III e IV d.C., período no que as linguas indíxenas quedarían reducidas a lugares pouco accesibles ata desapareceren. Cando xermanos e britóns se asentan en Galicia, esta probablemente fala xa latín vulgar totalmente.
Tras a primacía escrita do latín, o galego hase converter en lingua escrita culta tanto nos reinos de Galicia e Portugal coma nos de León e Castela. Recentemente foi achado o documento máis antigo escrito en galego que se conservou no territorio da Galicia actual, trátase do Foro do burgo de Castro Caldelas outorgado por Afonso IX en abril de 1228 ao concello de Allariz (Ourense). No século XIII escribirá en galego o rei Afonso X o Sabio as Cantigas de Santa María. A lingua galega medieval foi especialmente relevante no ámbito da lírica, considerada entre as referenciais da época para toda Europa.
A escisión de Portugal no século XII, a decadencia do Reino de Galicia e da súa aristocracia (aceleradas polas derrotas que a nobreza galega sufriu ao tomar partido polos bandos perdedores nas guerras de poder de finais do século XIV e primeiros do século XV) e o desprazamento cara á Castela da centralidade e do poder políticos condicionarán o uso do idioma entre o final do período medieval e a Idade Moderna, especialmente nos ámbitos da escrita culta e no uso xurídico-administrativo. A pesar de continuar sendo hexemónico na oralidade e fóra dos ámbitos descritos, a perda das dimensións máis prestixiosas do idioma irá contribuíndo, como se verá na seguinte epígrafe, aos prexuízos negativos contra a lingua, aos cales tampouco é allea á animadversión contra todo o galego perceptible tanto na literatura barroca castelá coma na literatura popular, inzadas de caracterizacións racistas. O portugués, pola súa banda, gozará no sucesivo dun desenvolvemento libre grazas a que Portugal, non sen conflitos, foi o único territorio peninsular que se manterá alleo á hexemonía do eixo Castela-Aragón/España e polo tanto do dominio lingüístico castelán.
O inicio dos Séculos Escuros cadra, pois, co proceso de formación da nación-imperio española e implica para a lingua de Galicia un empobrecemento derivado da represión dos usos escritos e cultos, que a partir dese momento se reservan para o castelán. A nova situación terá efectos en todos os niveis da lingua. O paradigma léxico vivo será o relacionado co mundo do traballo nos sectores agrícola, artesanal e mariñeiro; os sistemas morfosintáctico e fonético evolucionan á marxe do antigo tronco común ao portugués. Diversas homoxeneizacións do paradigma verbal ou a distinción dos pronomes che e te —para as formas de obxecto indirecto e directo, respectivamente— rematarán cubrindo o territorio e facendo recoñecible unha variante iberorromance occidental delimitada por varios grupos de isoglosas. Cómpre aclarar que algunhas delas pertencían tamén ao portugués falado no norte do Douro, mais a presión uniformizadora do patrón lisboeta fará que se vaian retirando cada vez máis cara ao Miño, ata o punto de viraren arcaísmos no estándar oral do norte urbano e vilego de Portugal xa a finais do século XX. Discútese a mediatización castelá ou a evolución autóctona dalgúns trazos da lingua galega; a gheada, por exemplo, que aparece indirectamente reflectida en documentos da Idade Moderna, é para algúns estudos unha reconfiguración interna da estrutura consonántica do galego, impulsada quizais polo substrato, e para outros simple interferencia co fonema fricativo velar xordo do español. En calquera caso irán avanzando como características galegas o enxordecemento das consoantes palatais ou a asimilación das vogais nasais ata dominaren a práctica totalidade do territorio agás —no que toca á sonoridade das sibilantes— pequenos núcleos da Limia e das Portelas ou —canto á nasalidade— nos Ancares. O thetacismo caracterizará a maior parte das falas centro-orientais.
Con respecto aos usos escritos cultos o Rexurdimento supoñerá no século XIX unha importante viraxe. Recupéranse xéneros literarios (sobre todo a poesía) e nace o xornalismo en lingua galega. Estes feitos contribúen ao agromar dunha nova conciencia lingüística que tende á dignificación e á normalización en calquera área de uso. O diálogo entre as elites intelectuais galegas e o resto do pobo reiníciase tras centos de anos de abandono, e (re)comezan usos que se tiñan por inéditos. Así e todo as interferencias entre galego e castelán son cada vez máis visibles, en maior grao canto máis urbano sexa o ambiente no que se fala o idioma propio. A castelanización estaba afectando xa profundamente ao modelo oral, que se vía minguado no cuantitativo ao longo das cidades e vilas —aínda que seguía sendo nelas moi maioritario— mais tamén no cualitativo, en canto a capacidade expresiva e os equilibrios léxicos se alteraban coa presenza crecente do castelán. Escolas, púlpitos e institucións seguían o ditado do espallamento da única lingua oficial do Estado, o español, reforzando o lugar común da escasa idoneidade do galego para usos que fosen máis alá do coloquial ou do folclórico.
O pulo normalizador implícito na etapa do Rexurdimento pleno conseguirá no século XX ir mudando preconceptos e introducindo usos que se crían descoñecidos ata daquela. Será esta nova centuria a que asista aos primeiros discursos públicos en lingua galega nos ámbitos político e intelectual; de feito foran intelectuais procedentes da pequena burguesía as encargadas de dignificar o idioma con eses novos usos, que non tardarán en callar socialmente. O ensaio, o teatro, a prosa, timidamente tamén o discurso científico van gañando o terreo perdido mediante o impulso que grupos de intervención político-cultural coma as Irmandades da Fala (1916) brindan ao idioma. Aínda que teña dificultades para adaptarse aos neoloxismos, moitas veces reproducidos en castelán no coloquio oral (ou adaptados desde el á escrita), a lingua galega continuaba sendo de uso cotián nas fábricas, nos barrios populares das cidades e, obviamente, tamén alí onde o seu uso nunca se abandonara, nos universos rural e mariñeiro. Se ben non chegará a ser na verdade oficial ata que así o dispoña o Estatuto de autonomía de Galicia de 1981 a partir do texto constitucional de 1978, o Estatuto de 1936, que nunca chegou a entrar en vigor por causa do golpe de Estado fascista, xa contemplaba a oficialidade e semellaba culminar o traballo pola normalización que o galeguismo realizaría desde Manuel Murguía ata Castelao. O réxime franquista arruinará o soño da recuperación social do idioma endurecendo as leis e perseguindo aqueles usos que se recuperaran no primeiro terzo do século. A doutrina nacionalcatólica aludirá ao galego —xunto co catalán, éuscaro, asturiano etc.— como dialecto e eliminarao con saña das escolas e da vida pública. A dobre presión social e legal contra o uso da lingua, sumada ao masivo éxodo rural, provoca a maior caída de falantes en toda a historia. A ruptura de transmisión xeracional do idioma faise regra na vida urbana aínda que ao mesmo tempo o galego gaña terreo como idioma das reivindicacións políticas, socioeconómicas e culturais. É asemade nas cidades e nas vilas onde aparece a figura da neofalante, persoa cuxa lingua inicial era o castelán e vira falante monolingüe de galego.
A castelanización cuantitativa e cualitativa xa se converteu en modelo de referencia para as novas camadas e vai incrementarse no final do XX e principios do XXI a pesar dos avances que comporta a fin do réxime franquista. No lado positivo da balanza o galeguismo sitúa a entrada do idioma en todos os niveis de ensino e nas institucións, a creación de medios de comunicación públicos (CRTVG) e privados ou a relativización dalgúns prexuízos ao acceder a lingua galega a eses novos ámbitos. Lonxe aínda de cifras masivas, a literatura galega crecerá en canto á presenza social das editoras, libros, autores e autoras; xornadas coma o 17 de maio, Día das Letras Galegas, que comezaron a celebrarse en 1963 de xeito semiclandestino, funcionan hoxe coma unha verdadeira festa nacional do idioma e da súa literatura. Con todo as últimas cifras de uso (2013-2015) divulgadas polo Instituto Galego de Estatística estenderon a alarma polo futuro da lingua galega: por primeira vez na historia a porcentaxe de falantes de español supera a de galegofalantes.
Actualmente o galego fálano case tres millóns de persoas; é a lingua minorizada con maior comprensión e uso porcentual dentro de España. É idioma oficial na Nacionalidade Histórica de Galicia (onde o castelán é tamén oficial ) e tamén se fala na Terra Eo-Navia (Asturias), no Baixo Bierzo (León), nas Portelas (Zamora) e na Serra de Xálima (Cáceres). Así mesmo é unha das linguas da importante comunidade galega no exterior, espallada por todo o mundo.
Estandarización
miniatura|300px|dereita|Resultados da pregunta "Nombre del habla local" do Atlas lingüístico de la Península Ibérica dentro do dominio lingüístico galego. A posición sostida pola administración galega e pola conciencia metalingüística da meirande parte da poboación do país é que hoxe galego e portugués constitúen linguas separadas cada unha delas con cadanseu respectivo estándar elaborado por cadansúa institución pero conservando algunhas ligazóns. A lingua galega é, pois, un romance autónomo e independente ; con todo, existe unha corrente minoritaria segundo a cal o galego de hoxe non é senón unha variante codialectal do diasistema lingüístico galegoportugués ou mesmo unha variante da lingua portuguesa falada no territorio galego. Sexa como for, o criterio da Real Academia Galega para a elaboración das NOMIG outorga prevalencia á lingua portuguesa en canto que lingua irmá da galega:
Para o chamado reintegracionismo o galego non é unha lingua nin separada nin afastada do portugués, senón un dialecto do sistema galego-portugués. Existe tamén outra postura, o lusismo, que afirma que o galego e o portugués son a mesma lingua. Desde o punto de vista reintegracionista, Galicia fala unha lingua que ten 210 millóns de falantes no mundo coñecida como portugués; segundo esa perspectiva, o modelo de normalización proposto historicamente polo galeguismo e polo nacionalismo resultou un fracaso que deriva da negación do potencial que ofrecería a subsunción do galego no portugués.
As normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego son elaboradas pola Real Academia Galega con base nos seguintes criterios de estandarización.
O idioma portugués está estandarizado seguindo uns criterios distintos:
O proceso de substitución lingüística en Galicia
miniatura|300px|Falantes de galego como primeira lingua segundo censos de poboación e vivenda do Instituto Galego de Estatística.