cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Farmacia
miniatura|Médico e farmacéutico A farmacia (do grego φάρμακον "veleno"), é a ciencia e práctica da preparación e dispensación de fármacos; tamén o lugar onde se preparan os produtos medicinais e o lugar onde se dispensan, pero este é chamado oficina de farmacia (antigamente chamado botica) para distinguir o concepto de ciencia do concepto de lugar. A farmacia é unha área da materia médica, rama das ciencias da saúde, que estuda a procedencia, natureza, propiedades, e preparación de medicamentos.
Os farmacéuticos comparten cos químicos e os médicos a responsabilidade de sintetizar compostos orgánicos con valor terapéutico. Ademais, cada vez con máis frecuencia solicítase consello á comunidade de farmacéuticos en materia de saúde e hixiene. A Farmacia inclúe, ademais dos coñecementos sobre fármacos e medicamentos, coñecementos sobre os efectos que poden ter estes sobre corpo humano e as propiedades químicas e biolóxicas do corpo onde actúa con axuda de disciplinas da mesma farmacia ou doutros campos afíns como son a farmacoloxía, farmacocinética, farmacodinamia, fisicoquímica, toxicoloxía, farmacotecnia e química farmacéutica.
miniatura|225px|Cartel dunha farmacia feito con baldosas
Historia da farmacia
A historia da farmacia como ciencia independente é relativamente nova. As orixes da historiografía farmacéutica remóntanse ao primeiro terzo do século XIX, que é cando aparecen as primeiras historiografías, que aínda que non toca todos os aspectos da historia farmacéutica, son o punto de partida para o definitivo arranque desta ciencia.
Ata o nacemento da farmacia como ciencia independente, existe unha evolución histórica, desde a antigüidade clásica ata os nosos días que marca o curso desta ciencia, sempre relacionada coa medicina.
Disciplinas da farmacia
dereita|miniatura|Botica de San Martiño Pinario. dereita|miniatura|Farmacia en Castrelo do Val.
A farmacia desenvolveuse a partir de varias ciencias como a química orgánica, a bioquímica, a fisioloxía, a botánica, a bioloxía celular e a bioloxía molecular. Nas súas orixes a práctica médica e a farmacéutica estaban fusionadas. Logo separáronse e diverxeron. Actualmente son complementarias, non se entende a medicina sen farmacia e non ten sentido unha farmacia sen medicina. Así, a farmacia é, en verdade, unha reunión de múltiples disciplinas da ciencia, e pódese dividir en dúas ramas principais:
Ciencias farmacéuticas e Práctica farmacéutica.
Á parte destas disciplinas, podemos engadir outras de recente aplicación da biotecnoloxía vexetal ou microbiológica como o Pharming ou a Biofarmacoloxía.
Simboloxía farmacéutica
A farmacia está representada por moitos símbolos. Os máis comúns en España e Francia son a Copa de Hixía, a cruz grega verde ou a cruz patada, este último especialmente nos luminosos das oficinas de farmacia. Tamén existen outros como o morteiro e a maza, o carácter de receita, (recipere), medidas cónicas, caduceos, Vara de Esculapio ou un A vermello e estilizado, en letra gótica, no caso de Alemaña. O A provén de Apotheke, vocábulo xermano de Farmacia.
<Gallery> Ficheiro:Portosín farmacia 01-02.jpg|Farmacia de Portosín (Porto do Son) Ficheiro:Pharmacy Green Cross.png|Cruz grega verde Ficheiro:PharmacistsMortar.svg|Morteiro e pistilo File:Rx_symbol_border.svg|Símbolo de receita Ficheiro:Pharmacy Germany.jpg|"A" vermello alemán Ficheiro:Caduceus.svg|Caduceo, tamén usado na farmacia Ficheiro:Asclepius staff.svg|Vara de Esculapio, tamén usada en farmacia
Oficina de farmacia
miniatura|300px|Andeis dunha oficina de farmacia A oficina de farmacia é o lugar ou establecemento onde un farmacéutico exerce a farmacia, ou sexa, proporciona servizo de saúde a un paciente ofrecéndolle consello, dispensándolle medicamentos froito deste consello ou por receita do médico e outros produtos de parafarmacia como produtos de cosmética, alimentos especiais, produtos de hixiene persoal, ortopedia etc. Popularmente á oficina de farmacia adóitaselle chamar simplemente farmacia e tradicionalmente chámaselle botica. Unha oficina de farmacia pode albergar un laboratorio de análises clínicas ou un de elaboración de produtos medicinais mediante as fórmulas maxistrais ou preparados oficinais.
Persoal de oficina de farmacia
A farmacia é o lugar onde o farmacéutico desenvolve o seu labor profesional. Pode ser unha farmacia comunitaria, aberta ao público ou unha farmacia hospitalaria ao servizo desta institución. Nunha farmacia sempre ha de haber un farmacéutico en todo momento, pero tamén se atopa persoal auxiliar, que axuda ao farmacéutico na dispensación e recepción de pedidos.
O persoal cumpre as seguintes funcións:
Xoán IV, papa
Xoán IV, nado en Salona, Dalmacia, e finado en Roma o 12 de outubro de 642, foi o papa n.º 72 da Igrexa católica de 640 ata o día da súa morte.
Traxectoria
Arcediago da Igrexa no momento da súa elección, o seu breve pontificado iniciouse rexeitando a Ecthesis, un edito promulgado en 638 polo emperador Heraclio no que se realizaba unha profesión de fe monotelista, doutrina que mantiña que en Xesucristo existen dúas naturezas pero unha soa vontade.
Así mesmo, tentou romper a conexión existente entre esta doutrina, declarada herética, e o papa Honorio I, que a aceptou durante o seu pontificado. Para iso enviou unha carta apoloxética ao emperador bizantino Constantino III na que mantiña que Honorio nunca afirmou que en Xesucristo houbese dúas naturezas e unha soa vontade, senón que o que defendeu foi que nel existían dúas naturezas pero negando que existisen dúas vontades contrarias.
Pazo da Pastora
A orixe do pazo áchase nunha construción anterior, unha torre coñecida coma Torre de Busteu e foi o seu señor Pedro Álvarez de Soutomaior, aculmado Pedro Madruga. O pazo comezou a se construír posibelmente no século XIV, aínda que o edificio que hoxe temos é do século XVI con incorporacións do século XVIII e XIX. Antes era coñecido coma Pazo de San Tomé (escrito en galego antigo como San Thomé ou Santhomé).
Descrición
Trátase dunha construción de planta rectangular e de dúas alturas, con dúas torres nos extremos de cadeirado e cachotaría encalada nalgunhas zonas. Aseméllase ao achegado Pazo de Castrelos, pois ambos os dous non presentan a tradicional escaleira/solaina exterior.
Sarria
Sarria é unha vila galega da provincia de Lugo, capital da comarca de Sarria. Cos seus 13.345 habitantes (13.352 no 2006, 13.155 no 2005, 13.132 no 2004, 13.142 no 2003) segundo o INE é o quinto en poboación da provincia. O seu xentilicio é (véxase no Galizionario) /sarriá.
Xeografía
Está situado na metade sur da provincia. Limita ao norte cos concellos de Láncara e O Páramo, ao sur co Incio, ao leste con Samos e ao oeste con Paradela. No territorio do concello de Sarria pódense distinguir tres zonas xeográficas: unha chaira situada no centro e oeste, entre 500 e 700 de altitude, unha zona montañosa ao oeste, que chega aos 800 metros no Monte Páramo ou no Monte de Santa Icia, e o val ou "Veiga de Sarria", a 400 m. Abundan os terreos de labradío, especialmente lameiros, e os bosques son reducidos e sitúanse á beira dos ríos.
Clima
Ten un clima oceánico con influencia continental, debido ao afastamento do mar e a situarse nun val.
Os invernos son fríos con xeadas frecuentes e os veráns suaves, sendo os meses con temperaturas máis baixas de novembro a marzo, cunha media duns 6 °C; e os meses con temperaturas máis altas xullo e agosto, cunha media duns 18 °C. A oscilación térmica é de 13 °C.
As precipitacións, abundantes, oscilan entre 933 mm e os 1457 mm; repártense regularmente ao longo de todo o ano, sendo menos frecuentes nos meses de verán.
Prehistoria e historia antiga
A zona onde máis tarde estaría localizada Sarria e a súa comarca xa estaba habitada no Neolítico. Daquela época quedan numerosos restos arqueolóxicos como poden ser as mámoas e as posteriores insculturas (ou gravados en pedras ou rochas) nas parroquias de Maside e Barbadelo. Destaca a necrópole de Santa Mariña, declarada Ben de interese cultural.
Da cultura castrexa consérvanse os castros de San Cosme da Pena, Outeiro de Goián, Teilonxe, Santa Icía en terras de Froián, San Miguel de Vilapedre, Tremeado, Padriñán, Betote e Tosal. Algúns estiveron ocupados até a romanización de Galicia.
A presenza romana en Sarria vén ligada a Lucus Augusti e Castro Dactonio (Monforte de Lemos). As escavacións arqueolóxicas revelaron a presenza de dúas vilas romanas localizadas en Vilar de Sarria e en Santo Antolín. Tamén se achou unha estela funeraria en Vilar de Sarria que agora está exposta no Museo de Pontevedra.
No período Suevo localizouse o condado Sarriense na zona que vai desde o río Neira ata o río Sil, abarcando as terras de O Cebreiro, Valcarce e O Courel. O resto da comarca sarriá pertenceu ao condado paramense.
A conquista musulmá foi escasa e non deixou case rastros arquitectónicos ou toponímicos. O único sinalado desta época foi que houbo unha repoboación da comarca de Sarria á que non foi allea o mosteiro de Samos.
Idade Media
miniatura|esquerda|A Torre conservada do [[Castelo de Sarria.]] A fundación do mosteiro de Santo Estevo de Calvor in villa Astórica está datada no ano 785. No primeiro período medieval hai que destacar que se consolida o Condado de Sarria, no que os seus tenentes levaban xa a partir do século X o nome de “Comes in Sarria” ou “Comes in Elarín”, xa que en Larín (Láncara) estaba a “Vila Real” onde residían os meiriños e xuíces reais que tiñan xurisdición entre o Miño e o Sil, e nalgúns casos “ata a beira do mar”.
Ademais do condado sarriense, normalmente vinculado ao Condado de Lemos e á familia real, houbo outras tenzas en Louseiro e Froián, así como unha “mandatio” en Barbadelo, xunto con posesións ligadas aos reis en Louseiro e en San Cosmede.
Deste tempo queda a referencia a diferentes mosteiros, xeralmente de tipo familiar, que acabaron baixo a tutela do mosteiro de Samos: San Mateu de Vilapedre, Santo Antoniño de Sarria, Santa María de Corvelle, Santo Estevo de Calvor, San Paio de Cesar, San Paio e San Miguel de Piñeira, San Salvador de Rosende, Santiago e San Martiño de Barbadelo, Santiago de Mortoláns en Froián, San Salvador de Barxa, Santo Adriao de Monte Páramo... que deron lugar a unha intensa colonización das terras e á renovación das técnicas de cultivo.
O Camiño de Santiago foi o motor da creación de novos hospitais, ermidas, pontes e mesóns, atraendo a institucións asistenciais (“Os Madalenos” en Sarria, con varias bulas papais, os Templarios en Santo Estevo de Barbadelo,...).
No século XII Gutierre Ruiz de Castro adquiriu o señorío de Lemos e Samos co seu casamento con Elvira Osorio, momento no que probábelmente se fundou a fortaleza de Sarria (destruída polos irmandiños en 1467). A finais deste século fundouse Vilanova de Sarria, da man do rei Afonso IX, asignándolle o foro co que iría rexerse como vila real. O rei morrería na mesma vila o día 24 de setembro de 1230.
No ano 1280 xa estaba completada a estrutura da vila (camiño francés, Rúa de Queiroga e Rúa do Pombal), e xa contaba con dúas igrexas (San Salvador e Santa Mariña), un mosteiro (A Madalena) e dúas ermidas (Santiago do Mercado e Santa María de Barbadelo).
A vila converteuse en feudo cando o rei Pedro I lle concedeu a Fernando de Castro as Pobras de Sarria, San Xulián e Outeiro de Rei en 1360. No ano 1366 vinculouse co condado de Lemos, pasando a ter carácter hereditario.
A influencia do Condado medrou ao ter xurisdición sobre as “Cinco Pobras” (A Pobra de Sarria, San Xulián da Pobra, A Pobra de Adai, Santo Estevo da Pobra de Neira de Susao, e Pobra de Triacastela). Para gobernalas creouse en Sarria un “meiriño maior”, e “meiriños subalternos” en cada unha das ditas pobras.
En 1543 este señorío converteuse en marquesado dos Castro, que o mantiveron até 1777, cando pasou á casa de Alba.
Idade Moderna
O descenso das peregrinacións a Compostela trouxo un longo período de decadencia para a vila. No século XIII contaba só con setenta casas na vila e uns poucos comercios (taberna, obradoiro de candeas de sebo, unha carnicería e un alabacería). A suma de todas as parroquias non xuntaba máis de 350 persoas.
En 1794 creouse a Escola de Primeiras Letras, con cargo ás rendas do Hospital de Santo Antón. Ampliouse a xurisdición de Sarria, abarcando os Partidos de Andaduría, A Veiga, Ferreiros, Sobre da Riba, Froián e Lobataira.
Idade Contemporánea
miniatura|Plano de Sarria no 1860. miniatura|esquerda|Antiga casa de D. Jesús Perez-Batallón. No século XIX durante a invasión francesa produciuse un saqueo de igrexas (aínda que os invasores tamén esixían gran e diñeiro).
A creación do Concello Constitucional e o Partido Xudicial de Sarria en 1820 supuxo unha gran modificación do réxime administrativo. En 1840 formouse de modo definitivo o concello, composto por 51 parroquias, que proviñan das antigas xurisdicións do Marquesado de Sarria, Castelo dos Infantes, Vilapedre, Goián, Vilar, Torre de Domiz, A Pinza, e outras procedentes de Samos.
A desamortización trouxo como consecuencia a desaparición da vida comunitaria no mosteiro da Madalena. As rendas e terras dos mosteiros foron adquiridas en poxa, maioritariamente pola burguesía emerxente.
As guerras carlistas tiveron en Sarria certa importancia, xa que esta zona foi unha das que tivo presenza de partidas, en especial a do chamado “Souto de Remesar”, chegando a declararse o estado de guerra en 1839.
A apertura da estrada de Lugo a Valdeorras (cara 1850) e do ferrocarril (1880) supuxeron un grande impulso para o desenvolvemento da comarca, potenciando o comercio e a saída dos produtos naturais. A vila expandiuse pola veiga e naceron novos barrios (San Lázaro, A Estación, As Casetas..), nos que se asentou preferentemente xente foránea que estableceron almacéns e pequenas industrias. miniatura|esquerda|Hotel Villa Aurelia.
En 1885 inaugurouse a nova igrexa de Santa Mariña. En 1896 instaláronse en Sarria os Padres Mercedarios e inauguráronse as Escolas Publicas, doazón do filántropo sarriao Matías López. A súa viúva, Marquesa de Casa López, creou o Hospital Municipal, no Campo de Outeiro, inaugurado en 1909.
A actividade comercial e industrial da vila foi en aumento, e a principios do século XX xa acadaba unha poboación de 1500 habitantes. Abríronse novas rúas e iniciáronse actividades orientadas á exportación (gando, cereais, castañas, patacas, xamóns e chourizos), que fixeron que a riqueza fose en aumento. En 1915 chegou a electricidade, e pouco máis tarde a traída de augas.
Os períodos da Segunda República e a ditadura franquista trouxeron un aumento do número de estradas, escolas, e a urbanización das principais rúas da vila.
A factoría de cementos de Oural sinalou, a partir dos anos 1960, o comezo dun proceso de industrialización apoiado na construción e na industria do moble, que xunto co regreso de emigrados en América e Europa, marcaron a engalaxe económica, cun proceso parello de modernización do sector agrícola-gandeiro.
A posta en funcionamento de novos centros de ensino (Colexios Públicos en Sarria e Oural, Colexio da Asunción, Colexio da Mercede, IES Xograr Afonso Gómez, IES Gregorio Fernández e a FP), así como da residencia de anciáns e o centro de diminuídos psíquicos, xunto cos equipamentos deportivo e de ocio, fan que a vila de Sarria se converta nun núcleo que irradia influencia sobre unha ampla e rica comarca, constituíndo un centro de servizos dinámico e con oferta moi diversificada.
Demografía
Sarria, cunha poboación de 13.504 habitantes en 2014, é o quinto concello máis poboado da provincia de Lugo tras Lugo, Monforte de Lemos, Viveiro e Vilalba, e o segundo máis poboado do Camiño de Santiago dentro de Galicia, por detrás de Santiago de Compostela.
Dos 13.504 habitantes, 8.550 viven na vila de Sarria, mentres que o resto están repartidos polos 184,62 km² do concello, nas 49 parroquias rurais restantes.
A súa densidade de poboación é de 73.17 hab./km², sendo unha das máis altas da provincia.
Economía
miniatura|Concello de Sarria.
Sarria é a cabeceira dunha comarca extensa. Débelle gran parte da súa relevancia á chegada do camiño de ferro a finais do século XIX e á súa relación co sector gandeiro. O sector primario ocupa ao 35% da poboación, a industria ao 30 % (un terzo na construción) e ao outro 35% o sector terciario. Industrialmente, prodúcense chourizos e xamóns, así como pensos. Mais de Sarria o que destaca é a fabricación de mobles. Hai unha fábrica de cementos en Oural, a cal perdeu moitos postos de traballo trala última crise. No concello ten a súa sede a empresa de auga mineral embotellada Fontecelta.
Patrimonio histórico e artístico
miniatura|Igrexa de Santa Mariña, ao pé do [[Camiño de Santiago.]]
As Pontes do Río Sarria
miniatura|O río Sarria á saída da vila. miniatura|Lavadoiro da Ponte Ribeira. miniatura|Ponte Ribeira en [[1932.]] miniatura|Ponte Vella. miniatura|Ponte da Áspera, que cruza o río Celeiro.
Muíños
miniatura|Muíño no río Sarria. O grande aproveitamento que as augas do río Sarria tiveron ao longo dos séculos para mover muíños e relos, queda patente na relación que se fai a continuación:
Produción de electricidade
miniatura|Muíño da Nogueira, en Vilar de Sarria. Hai que citar as seguintes centrais de produción hidroeléctrica:
Presas
Moitas das presas serviron para encorar a auga destinada aos muíños, outras serviron para os caneiros e pesqueiras (suprimidos a primeiros do século XX), e para as regas.
As regas máis destacadas son as de: Renche, Viladetrés, Reiriz-Sivil, Perros-Barxa, Ribela desde a Presa do Peago, Sarria: Presa do Caneiro-Pradeda, Presa da Nogueira-A Ribeira, Presa dos Escallos-A Veiguiña, San Xulián da Veiga.
Outros lugares
Entre a Ponte Castelao e a Ponte de Ferro, ou do Areal, está prohibida a práctica da pesca.
Paraxes de interese:
Lugares de Sarria
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Sarria vexa: Lugares de Sarria.
Blonde Redhead (álbum)
Blonde Redhead é o álbum de estrea da banda estadounidense de rock alternativo Blonde Redhead, publicado o 19 de xaneiro de 1995 a través do selo Smells Like Records.
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Blonde Redhead.
Basílica de San Xoán e San Paulo de Roma
miniatura|300x300px|Vista exterior da basílica. miniatura|300x300px|Interior A Basílica de San Xoán e San Paulo (en Basilica dei Santi Giovanni e Paolo al Celio) é unha antiga basílica de Roma, localizado no monte de Celio.
A igrexa foi construída en 398, por vontade do senador Pamaquio, sobre a casa de dous soldados romanos, Xoán e Paulo, martirizados baixo o goberno do emperador Xuliano en 362. A igrexa tamén era chamada Titulus Pammachii e é rexistrada como tal nos actos do sínodo celebrado polo papa Símaco en 499.
A igrexa foi danada durante o saqueo de Alarico I (410) e por mor do terremoto de 442. Foi restaurada polo papa Pascual I (824), mais foi saqueada outra vez polos normandos (1084), e de novo volveu ser restaurada, co engadido dun mosteiro e un campanario.
É fogar da Congregación da Paixón e é o lugar de soterramento de Paulo da Cruz.
O Páramo
O Páramo é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca de Sarria. Segundo o IGE en 2014 tiña 1484 habitantes (1823 no 2006, 1858 no 2005, 1887 no 2004, 1873 no 2003).
Lingua kaqchikel
O kaqchikel ou kaqchiquel é unha lingua indíxena mesoamericana e un membro da póla quicheana-mameana da familia de linguas maias. É falada polo pobo kaqchikel no centro de Guatemala. Está estreitamente relacionada coa lingua kʼicheʼ (Quiché) e a lingua tz’utujil.
O Páramo
Xeografía
O concello do Páramo está situado ao sur da provincia de Lugo, e ten 74,8 km². A zona norte está situada na Chaira de Lugo, a unha baixa altitude e cun relevo chan. A zona sur linda coa serra do Páramo, que se estende de suroeste a nordeste. Nela están as cumios máis altos do concello: o Monte do Páramo (876 m), o Monte Maior (792 m) e o Monte Novo (604 m).
Rede Fluvial
O Páramo está situado na conca do río Miño, que serve de fronteira natural cos concellos de Portomarín e Guntín. O río Neira serve de fronteira polo norte. O río Sarria flúe polo leste do concello.
Lingua kaqchikel
O kaqchikel é ensinado nos colexios públicos a través dos programas educativos multilingües e interculturais do país.
O Páramo
Clima
O clima do Páramo pertence á variedade oceánica con tendencia á continentalización, con invernos frescos e veráns suaves, cunha temperatura media anual de 12 °C, con mínimas en xaneiro de 6 a 7 °C e máximas en agosto de 18 e 19 º, cunha amplitude térmica anual de case 13 °C.
As precipitacións son abundantes, con algo máis de 1.000 mm anuais, sendo decembro e xaneiro os meses máis húmidos e xullo e agosto os máis secos.
Historia
Segundo Manuel Amor Meilán, a primeira referencia escrita sobre as terras do Páramo data do concilio de Lugo celebrado en 569, onde se estableceron os límites dos once condados pertencentes á diocese de Lugo. O Condado Paramiensis, limitado pola confluencia do Sarria e o Neira polo noroeste, seguindo a marxe do Neira polo norte, o Miño polo oeste, e o Sil polo sur. Ademais de Sáa de Páramo, abranguía as parroquias de Vilasante, Ribeira, Chanca, Paradela e O Incio.
Na Idade Media existiu o convento de San Salvador do Páramo, xa existente no século X, segundo se le na carta de restauración da igrexa de San Xoán de Friolfe, datada en 910, asinada por catro abades, oito presbíteros, catro diáconos e sete testemuñas.
No ano 1255 Afonso X confirmou un privilexio que expedira en 1246, sendo infante, a favor da Orde Hospitalaria de Sarria, polo cal facía doazón de Páramo en Gallicia que yaze en onor de Sarria como parte de Riva de Neira.
En 1812, trala reordeación territorial, O Páramo intégrase na provincia única de Galicia. En 1822, coa división en catro provincias, e coa ordenación territorial de 1833, queda adscrito á nova provincia de Lugo.
Patrimonio
Existen restos prehistóricos, coma os túmulos megalíticos achados na Parroquia de San André da Ribeira. Da cultura castrexa consérvanse os castros de Friolfe, Gondrame, Moscán, Torre, Vilarmosteiro e Piñeiro. Consérvanse as medorras da Gándara e A Torre.
Do románico consérvanse as igrexas parroquiais de Grallás, Vilarmosteiro, Gondrame e Vileiriz. Esta última, do século XII, ten a ábsida rectangular. Outros templos menores son a capelas de Regueiroescuro ou a de Santa Engracia.
O pazo de Vilafiz ten planta rectangular. Conta cun pombal de cachotaría e cadeirado de granito nas esquinas, portas e ventás. A capela, situada a carón do pazo, ten un campanario barroco.
Outras construcións civís de importancia son o pazo de Paredes, a Torre de Neira (construída en 1849), a casa medieval de Sarmiento, a casa da Barreira, casa da Mámoa, casa Teixeiro, torre da Barreira e torre do Mariscal.
Na carballeira do Campo da Feira celébrase os días 10 e 25 a feira.
Lugares do Páramo
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Páramo vexa: Lugares do Páramo.
Denis Villeneuve
Denis Villeneuve, nado en Trois-Rivières (Quebec) o 30 de outubro de 1967, é un guionista e director de cine canadense.
Alejandra Juno
Alejandra Juno Rodríguez Villar, coñecida como Alejandra Juno, nada en Santiago de Compostela o 9 de decembro de 1973, é unha actriz, escritora galega en lingua castelá.
Traxectoria
Filla de Luis Rodríguez Míguez e Mariluz Villar Otón, é doutora en Historia pola Universidade de Santiago de Compostela, licenciada en Ciencias da Información pola Universidade Complutense de Madrid e cun mestrado en Estudos teatrais pola Universidade da Coruña.
Comezou no teatro á idade de sete anos no Estudo de Artes Escénicas de Ourense, dirixido pola súa nai Mariluz Villar. Dirixe o grupo de teatro chamado "Juno Teatro", dedicado principalmente á farsa e ó teatro simbólico. Tamén se dedica á escrita dramática, con obras que representa co seu grupo e traballou así mesmo como guionista da TVG, no programa Luar e a serie Terra de Miranda, entre outros.
Dedícase primordialmente á investigación cunha tese doutoral sobre o grupo de teatro compostelán Ditea, dirixida por Xosé Ramón Barreiro, e ten escrito unha serie de artigos sobre cine en El Correo Gallego.
Colabora asiduamente co grupo de teatro Yeses. En 2010 a Editorial Fundamentos, especializada en teatro, publicou dúas das súas obras: Eurolé e El retablo de las criadillas.
En 2012 publicou Cuando Compostela subió el telón, un libro sobre os dez primeiros anos de Ditea, o grupo de teatro que os seus pais Luis Rodríguez Miguez e Mariluz Villar crearon en 1960 en Santiago de Compostela, recoñecido como o comezo do teatro galego contemporáneo.
Significante
En semiótica e en lingüística, o significante é a imaxe acústica que, unida ó significado, constitúe o signo lingüístico
Estruturalismo
O primeiro en profundar no concepto de signo lingüístico foi Ferdinand de Saussure, quen indicou que o que o signo lingüístico une non é unha cousa e un nome, senón un concepto (significado) e unha imaxe acústica (significante). O signo é unha entidade psíquica de dúas caras que presenta estes dous elementos intimamente unidos. No seu Curso de lingüística xeral, traduciu os termos utilizados con anterioridade polos pensadores do século XIX: Sinn (significante) e Bedeutung (significado).
Glosemática
Na teoría da glosemática, elaborada por Hjemslev pártese de dúas afirmacións saussurianas:
Hjemslev desenvolveu a teoría do signo de Seaussure, denominando ó nivel dos significantes plano da expresión e ó nivel dos significados plano do contido, e recoñecendo en cada un deles unha forma e unha substancia.
Outros artigos
Ferdinand de Saussure
Vincente Minnelli
Traxectoria
Fillo dun músico co que a familia realizaba xiras por toda a área, traballou como fotógrafo e deseñador de vestiario antes de marchar a Nova York, onde comezou a súa carreira de director teatral. O éxito acadado nesta faceta levou á Metro-Goldwyn-Mayer a contratalo en 1940. Debutou no cine dirixindo Cabin in the Sky, en 1943.
Durante a rodaxe de Meet Me in St. Louis coñeceu a Judy Garland, coa que estivo casado durante seis anos. Deste matrimonio naceu a súa filla Liza Minnelli.
Aínda que Minnelli é especialmente coñecido coma director de películas musicais, como Un americano en París ou Gigi, que lle valeu o Oscar ao mellor director, tamén conseguiu grandes éxitos con comedias ou melodramas, como O pai da noiva ou The Bad and the Beautiful.
Finou en 1986, aos 83 anos.
Furaño común
O furaño común (Crocidura russula) é unha especie de mamífero soricomorfo da familia Soricidae.
Local H
Tras a marcha de Sparkman en 1991 e de Garcia en 1993, Local H asinou un contrato discográfico con Island Records en 1994 como dúo, selo co que publicarían tres álbums. Fixéronse coñecidos grazas ao seu éxito "Bound for the Floor", un sinxelo do seu álbum de 1996 As Good as Dead que chegou ao número 5 na lista estadounidense Alternative Billboard Chart. O disco As Good As Dead tamén foi certificado ouro. Daniels foi substituído por Brian St. Clair en 1999, e o grupo editou catro álbums e catro EPs con St. Clair na batería. O seu derradeiro concerto con Local H foi en 2013. No mes de novembro dese ano Ryan Harding foi anunciado como novo batería, e a banda publicou o seu último álbum ata a data, Hey, Killer, en 2015.
Furaño común
Distribución
Norte de África e suroeste de Europa, dende Portugal até o río Elba, en Alemaña, norte de Suíza, Austria e sueste de Francia, a vertente norte dos Alpes é o seu límite suroriental. Atópase tamén en Gran Canaria, algunhas illas atlánticas de Francia e Gran Bretaña.
Linguaxe neutra de xénero
A neutralidade de xéneros, dende o punto de vista lingüístico e gramatical, é unha vertente recente das demandas por maior igualdade entre homes e mulleres e non binarios. Algunhas publicacións amosan que os falantes de linguas con xénero gramatical (p.ex. galego, portugués, castelán, francés e outras) tenden a ter pensamentos máis sexistas. O uso de pronomes persoais neutros, como hen en sueco, elle en castelán, they singular en inglés e ri en esperanto, son empregados como maneiras de neutralizar o xénero.
Furaño común
Distribución
Recentes estudos morfológicos e xenéticos revelaron a separación en dúas especies, os exemplares que habitan dende o leste de Alxeria, Tunes, determinadas illas mediterráneas, leste de Europa e Israel, pertencen a Crocidura ichnusae (Huntterer, 2005).
Variación xeográfica
A especie amosa unha notable variación xeográfica, tanto na súa morfometría como na súa coloración, manifestando unha diminución de tamaño cara ao sur da Península Ibérica.
Linguaxe neutra de xénero
Masculino e feminino
En galego, o xénero feminino é xeralmente marcado pola letra -a: ciruxián, ciruxiá; avogada, avogado; o doutor, a doutora.
Furaño común
Hábitat
É unha especie de requirimentos basicamente mediterráneos, prefire hábitat abertos e marxes dos bosques con boa cobertura vexetal á altura do chan, aparece tamén en campos de cultivo e no maquis mediterráneo ou nas zonas boscosas con sobosque claro. A súa distribución altitudinal varía segundo a localización xeográfica, dende os 1.200 metros en Pireneos até os 2.000 nas zonas máis mediterráneas.
Depredación
É unha especie depredada por numerosas aves de rapina, tanto nocturnas como diúrnas, ademais de por certos carnívoros como a xeneta (Genetta genetta), o golpe (Vulpes vulpes) e maila donicela (Mustela nivalis).
Linguaxe neutra de xénero
Masculino e feminino
Porén, en galego, así como outras linguas románicas, o plural dos substantivos, cando abrangue tanto individuos do xénero feminino como do xénero masculino, faise en base ó masculino: "vinte profesoras" e "dez profesores", xuntos, son "trinta profesores"; unha sala de clase con trinta e nove alumnas e un único alumno terá no total "corenta alumnos". Esa formación do plural é considerada sexista por certos grupos e individuos, polo que xurdiron propostas para un xénero plural neutro en galego.
Propostas para neutralidade na ortografía
A proposta máis coñecida para neutralidade de xéneros en relación á ortografía é o uso do símbolo "arroba" (@) no canto de -o, -a ou mesmo -e: @s @trabalhador@s.
Outra proposta é a do emprego do "a anarquista" (Ⓐ), usado da mesma forma que @ en substitución a "a/o", sobre todo en textos políticos radicais: (CompañeirⒶs, hai que ocupar e resistir, até a vitoria!). Tamén se observa, con esa mesma función, o emprego da da letra "x" (por exemplo, en certos manifestos do Movemento Zapatista mexicano").
Historicamente, a barra (/) foi o símbolo máis empregado con esa función, como en demandante/a. Porén, mantén a marca de separación entre os dous xéneros.
Local H
Segundo a conta do grupo en Twitter, o seu nome procede da combinación de dúas cancións de R.E.M.: "Oddfellows Local 151" e "Swan Swan H".
Ogrobe
O topónimo galego Ogrobe pode referirse a:
O Castro, Dordaño, Oza-Cesuras
O Castro é un lugar da parroquia de Dordaño no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 8 habitantes (5 homes e 3 mulleres).
Articulación fonética
En fonética, a articulación é o conxunto dos movementos dos órganos vocais, que determinan a forma dos diferentes resoadores na pasaxe do aire larínxeo e, por tanto, a natureza das ondas sonoras utilizadas para a produción dos sons da linguaxe.
A articulación defínese por dous parámetros:
Tomás Gómez Franco
Tomás Gómez Franco, nado en Enschede (Países Baixos) o 27 de marzo de 1968, é un político socialista español. Foi alcalde da cidade madrileña de Parla, a sétima cidade en poboación da área metropolitana de Madrid, entre 1999 e 2008. Dende 2007 até 2015 foi secretario xeral do Partido Socialista de Madrid. É licenciado en Ciencias Económicas.
Traxectoria
Cando mozo, militou nas Xuventudes Socialistas, e máis tarde, en 1988 comezou a traballar para o PSOE como técnico de desenvolvemento local para o concello de Parla. Na agrupación desa localidade desempeñou cargos diversos até a consecución da alcaldía a partir das elecciónes municipais de xuño de 1999.
Retirada da política
Tras a súa saída da dirección do PSM-PSOE, Gómez retomou o seu labor como docente e economista.
Departamento de Escuintla
Escuintla é un dos 22 departamentos de Guatemala. A súa capital é Escuintla, que é a terceira cidade máis grande do país. Outras cidades importantes do departamento son: Santa Lucia Cotzumalguapa, Tiquisate e Puerto San José, ao lado de Puerto Quetzal.
Está bañado polo Océano Pacífico e posúe un clima tropical. É unha rexión de latifundios, con índices baixos de desemprego e pobreza extrema, datos que contrastan coa realidade económico-social de Guatemala.
Xosé Lois García Fernández
Xosé Lois García Fernández, nado en Merlán (Chantada) o 22 de abril de 1945, é un escritor galego.
Traxectoria
Con vinte anos pasou a vivir a Barcelona, onde traballou de obreiro da metalurxia na SEAT e estudou varios cursos de socioloxía no Instituto de Ciencias Sociais e Políticas que, máis tarde, abandonou para ingresar na Universidade de Barcelona da que é licenciado en Filosofía e Letras (sección de Historia). Foi Director do Arquivo Histórico Municipal e Responsable de Patrimonio HIstórico de Sant Andreu de la Barca (Barcelona). Fundador do “Centre d’Estudis Joan Falguera” de Sant Andreu de la Barca, e da “Asociación de Amigos do Románico da Comarca de Chantada”.
Hans Eysenck
Hans Jürgen Eysenck, nado en Berlín o 4 de marzo de 1916 e finado en Londres o 4 de setembro de 1997, foi un psicólogo inglés de orixe alemá, que desenvolveu a súa carreira profesional en Gran Bretaña. É recoñecido polo seu traballo en intelixencia e personalidade, aínda que tamén traballou noutros temas dentro da psicoloxía. No momento da súa morte, Eysenck era o psicólogo vivo máis frecuentemente citado nas revistas científicas revisada por pares. Un estudo de 2019 atopouno como o máis controvertido dos 55 investigadores de intelixencia.
Xosé Lois García Fernández
Traxectoria
Especialista da literatura de expresión portuguesa en África (a este continente viaxou en numerosas ocasións) e autor de antoloxías poéticas de Portugal, Galicia, Mozambique, Angola, Guinea-Bissau, Macau e o Brasil. Tamén é antólogo e tradutor. A súa obra a compoñen mais de cincuenta libros publicados sobre diversas temáticas en galego, portugués e catalán. Ten realizado varias viaxes a África e América. Investigador sobre a obra de Agostinho Neto, o primeiro presidente de Angola, e doutros autores. Ten escrito numerosos prólogos sobre autores de poesía. É membro de honor da União dos Escritores Angolanos.
Hans Eysenck
Traxectoria
En 1934 viuse forzado a emigrar da Alemaña nazi, refuxiándose ata 1939 en Francia e logo no Reino Unido. Estudou na Universidade de Londres, desempeñando funcións como psicólogo entre os anos 1942 e 1945 no hospital londiniense de Mill Hill e, dende 1945, no hospital Maudsley dependente da Universidade de Londres. Entre 1950 e 1955 foi director da unidade de psicoloxía do Instituto de psiquiatría e logo, entre 1955 e 1984, xefe de cátedra da carreira de psicoloxía na Universidade de Londres, universidade na que recibiu o título de doutor emérito.
Dentro das aproximacións á psicoloxía diferencial da personalidade, derivadas dunha fundamentación teórica previa, atópanse os seus postulados. O seu modelo estrutural é o máis importante de entre os factoriais biolóxicos e nel quedan claramente sinalados os correlatos que poden servir como elementos de contraste na análise da validez das teorías taxonómicas.
Os modelos factoriais biolóxicos
O de Eysenck é o modelo estrutural máis importante desenvolvido baixo unha serie de concepcións teóricas previas. Nel queda sinalado que os correlatos biolóxicos poden servir como elementos de contraste na análise da validez das taxonomías. As súas ideas principais son:
Antes da obtención dos datos, Eysenck xa postulara as principais dimensións da conduta humana.
O modelo PEN
No campo da psicoloxía da personalidade existen dúas correntes, unha que afirma que a personalidade consta de tres dimensións ou superfactores, da cal Eysenck foi o seu maior defensor, e outra, actualmente máis aceptado, que defende que son cinco. As tres dimensións que postula o modelo PEN de Eysenck son a extraversión, o neuroticismo e o psicoticismo. Cada unha delas está relacionada respectivamente cos que Eysenck considerou os motores da conduta que son reprodución, conservación e autodefensa. Ademais engadiu un cuarto factor, a intelixencia, aínda que nunca o vinculou á súa teoría PEN. Cada unha destas dimensións tiña unhas bases biolóxicas a nivel neuroquímico e estaba composta por nove factores ou trazos.
Extraversión
A extraversión é a dimensión máis traballada por Eysenck. Trátase dunha dimensión bipolar na que no extremo alto se atopa a extraversión e no outro extremo, o das puntuacións baixas, se acha a introversión. Os nove factores desta dimensión son sociabilidade, vivacidade, actividade, asertividade, procura de sensacións, despreocupación, dominancia, surxencia (espontaneidade) e ser aventureiro. Segundo Eysenck detrás desta dimensión estaba o SARA (Sistema de Activación Reticular Ascendente) que se encargaba de activar a córtex cerebral. Deste xeito as persoas cunha córtex cerebral moi activada non necesitarían máis estimulación e evitarían excesivo contacto social, é dicir, serían introvertidas e viceversa. Segundo Eysenck esta é a dimensión social.
Neuroticismo (ansiedade)
Esta dimensión é tectónica, polo que unicamente se atopa unha patoloxía nun dos extremos da mesma, o polo alto en neuroticismo, mentres que no polo oposto se atopa o control das emocións, é dicir, a normalidade. Os nove factores da dimensión son a ansiedade, a depresión, o sentimento de culpa, a baixa autoestima, a tensión, a irracionalidade, a timidez, a tristeza e a emotividade. As bases biolóxicas desta dimensión están relacionadas coa activación do sistema nervioso autónomo. Segundo Eysenck esta é a dimensión emotiva.
Psicoticismo
O psicoticismo foi a última dimensión que apareceu na súa teoría e a máis criticada (de feito, os defensores dos modelos de cinco dimensións subdividen esta en dúas dimensións, o autocontrol e a hostilidade). Os nove factores desta dimensión son a agresividade, a frialdade, o egocentrismo, a impersonalidade, a impulsividade, o ser antisocial, a ausencia de empatía, a creatividade e a rixidez. As bases biolóxicas desta dimensión, moito menos sólida que as das outras dúas dimensións, baséanse principalmente no metabolismo da serotonina. Esta dimensión, orixinalmente deseñouse para detectar tendencias psicóticas na poboación normal; con todo, os resultados mostran que a inmensa maioría da xente puntúa extremadamente baixo nesta escala (normalidade) e que os que puntúan alto non son psicóticos, senón máis ben psicópatas. Tamén está correlacionada positivamente cos delincuentes. Segundo Eysenck esta é a dimensión impulsiva.
Fundamentación biolóxica
As dimensións propostas son concibidas no ámbito do temperamento, dende o que Eysenck denomina antecedentes distales, relativos aos determinantes biolóxicos. Por iso, estas dimensións están fundamentadas en factores constitucionais de gran relevancia biolóxica sendo denominadas como trazos-fonte.
En canto aos antecedentes proximais, o sistema PEN representa un modelo causal da personalidade, de corte bioloxicista, pois Eysenck sitúa as bases biolóxicas da extraversión e introversión en centros corticais e subcorticais do cerebro, dentro do sistema nervioso central. Ten moito en conta o termo arousal ou activación cortical xeneralizada que, á súa vez, depende do nivel de actividade do SARA.
Para Eysenck, o fundamento biolóxico do neuroticismo atópase na actividade do cerebro visceral (hipocampo-amígdala, cíngulo, septum e hipotálamo) que produce un incremento da activación do sistema nervioso autónomo. O elemento principal aquí é un nivel elevado de activación do sistema límbico, que se manifesta nun exceso de activación emocional en resposta aos estímulos estresantes e situacións ameazantes. As persoas que puntúan baixo en neuroticismo presentan unha baixa labilidade do sistema autónomo.
En canto ao psicoticismo, o asunto non está tan claro, pero si se expresa que se trata dunha base xenética importante. Esta dimensión asociouse inicialmente con bases hormonais, pero posteriormente díxose que é unha asociación entre o psicoticismo e diversos factores bioquímicos, principalmente a actividade da serotonina: baixos niveis de 5-HT serían os responsables da desinhibición que manifestan estes suxeitos en canto a impulsividade ou agresividade.
Retratos
Hai cinco retratos de Eysenck na colección permanente da National Portrait Gallery de Londres, incluídas fotografías de Anne-Katrin Purkiss e Elliott and Fry.
Ruth Prawer Jhabvala
Ruth Prawer Jhabvala, nada en Colonia o 7 de maio de 1927 e finada en Nova York o 3 de abril de 2013, foi unha escritora e guionista británica-alemá e estadounidense. É talvez máis coñecida pola súa longa colaboración coa Merchant Ivory Productions, formada polo cineasta James Ivory e o produtor Ismail Merchant.
Moitas das súas novelas están ambientados na India, como Heat and Dust, premiada co Booker Prize en 1975. É a única persoa que gañou tanto este premio como un Óscar.
Traxectoria
Jhabvala naceu en Alemaña oriúnda dunha familia de xudeus polacos e emigrou a Inglaterra coa súa familia en 1939.
Tras coñecer o arquitecto Cyrus Jhabvala in England, casou con el e foi marchou para a India en 1951. A parella viviu en Delhi e tivo tres fillas, Ava, Firoza e Renana. Jhabvala comezou entón a elaborar as súas experiencias na India e escribiu novelas e contos sobre temas indios.
En 1963, Jhabvala recibiu a encarga de James Ivory e Ismail Merchant para que escribise o guión para o seu primeiro filme, The Householder, baseado na súa novela de 1960. Máis adiante, Merchant dixo que durante o seu primeiro encontro, Jhabvala, tratando de evitalos, finxiu ser a asistenta da casa cando a visitaron. O filme, estreado por Merchant Ivory Productions en 1963 e protagonizado por Shashi Kapoor e Leela Naidu, recibiu eloxios da crítica e marcou o comezo dunha colaboración que deu lugar a máis de vinte filmes.
En 1975 Jhabvala mudouse a Nova York e dividiu o seu tempo entre a India e os Estados Unidos. En 1986 converteuse en cidadá estadounidense.
Hugo Chávez
Hugo Rafael Chávez Frías, nado en Sabaneta, Barinas, o 28 de xullo de 1954 e finado en Caracas o 5 de marzo de 2013, foi un militar e político venezolano, 53º Presidente de Venezuela dende o 2 de febreiro de 1999 até a súa morte.
Primeiros anos
Hugo Rafael Chávez Frías foi o segundo dos seis fillos do humilde fogar formado por Hugo de los Reyes Chávez e Elena Frías, ambos os dous mestres de Educación primaria. Sendo moi pequeno, os seus pais confiárono á súa avoa paterna, Rosa Inés Chávez, para que esta se ocupase da súa crianza. En 1966 culmina a educación primaria no Grupo Escolar Julian Pino e comeza o bacharelato no Liceo Daniel Florencio O'Leary de Barinas. Desde mozo foi afeccionado ó béisbol. Foi acólito e tivo inclinacións pola pintura, a escritura creativa e o teatro. En 1971 graduouse de Bachiller en Ciencias e tres semanas máis tarde ingresa na Academia Militar de Venezuela, onde se graduará en 1975 en Ciencias e Artes Militares, na especialidade de Enxeñaría. En 1974 viaxa ó Perú como parte dunha delegación de cadetes venezolanos que asiste ós actos pola conmemoración dos 180 anos da Batalla de Ayacucho. En 1977 é ascendido a Tenente e é destinado á cidade de Maracay. Nesta época comeza a investigar a vida de Pedro Pérez Delgado, alcuñado Maisanta, o seu bisavó materno, quen, a principios do século XX liderara unha loita contra a ditadura de Juan Vicente Gómez. Tamén nesta época casa con Nancy Colmenares, con quen terá tres fillos: Rosa Virginia, María Gabriela e Hugo Rafael. En 1982 é ascendido a Capitán e comeza a conspirar no seo do Exército.
Inicios na política
En 1982 fundou o Movimiento Bolivariano Revolucionario 200 (MBR200), en alusión ó douscentos cabodano do nacemento de Simón Bolívar, que se celebraría un ano máis tarde. O 17 de decembro (día da morte de Bolívar) dese ano xura baixo o Samán de Güere, xunto con Felipe Acosta Carlez, Jesús Urdaneta Hernández e Raúl Isaías Baduel reformar o Exército e iniciar unha loita para construír unha nova República. Este movemento estaba formado por oficiais de rango medio de ideoloxía bolivariana, mesturada con algunhas ideas de Simón Rodríguez e de Ezequiel Zamora ("A árbore das tres raíces"). Nesta época Hugo Chávez inicia unha relación sentimental e ideolóxica coa historiadora e socialista Herma Marksman. Igualmente mantén contactos con persoas da esquerda venezolana. En 1985 é destacado na vila de Elorza, en estado Apure. En 1986 ascende a Maior e en 1988 é asignado Axudante do Secretario do Consello Nacional de Seguridade e Defensa, localizado no Pazo de Miraflores. En 1989 observa con estupor como miles de manifestantes son masacrados por forzas do Exército no Caracazo.
En 1990 ascende a Tenente Coronel e inicia un Mestrado en Ciencias Políticas na Universidade Simón Bolívar, estudos que non conclúe. En 1991 asume o mando da Brigada de Paracaidistas Coronel Antonio Nicolás Briceño con base en Maracay. Escribe, en segredo, "Proyecto de Gobierno de Transición" e "Anteproyecto Nacional Simón Bolívar". A finais dese ano, os conxurados poñen data á sublevación: Principios do mes de febreiro.
Rebelión de febreiro de 1992
miniatura|dereita|300px|O presidente Carlos Andrés Pérez co presidente americano George H. W. Bush
A sublevación comenzou simultaneamente en Maracaibo, Caracas, Valencia e Maracay, aproximadamente ás 11 da noite do 4 de febreiro de 1992. En Maracaibo, Francisco Arias Cárdenas logra apoderarse da sede do goberno rexional e toma como prisioneiro ó Gobernador do Zulia, Oswaldo Álvarez Paz. En Caracas, Chávez establece o seu centro de operacións na sede do Museo Histórico Militar, localizado en La Planicie, cerca do Pazo de Miraflores, mentres que as súas forzas toman a estación estatal Venezolana de Televisión. Outro grupo enfróntase á Garda Nacional en La Casona (residencia presidencial), mentres que outros intentan tomar o Pazo de Miraflores. Xa a media mañá a derrota da sublevación era notoria. Chávez decide renderse e pide facelo por televisión coa escusa de chamar tamén á rendición ós outros sublevados que seguían combatendo en Caracas, Valencia e Maracay. Ó mediodía Chávez preséntase ante as cámaras de televisión e converte unha derrota militar nun triunfo político.