cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mariner 1
Mariner 1 foi unha sonda espacial estadounidense lanzada o 22 de xullo de 1962 mediante un foguete Atlas Agena B desde o Centro Espacial de Cabo Cañaveral para estudar Venus. Non chegou a alcanzar órbita.
Características
Mariner 1 pertencía ó programa Mariner da NASA e foi a primeira do seu tipo. Era idéntica á posteriormente exitosa Mariner 2 e a súa misión era facer un sobrevoo de Venus para facer medicións e observacións científicas, pero o foguete que a debía poñer en órbita foi destruído durante o lanzamento por cuestións de seguridade aos 293 segundos de voo: nun momento dado o foguete comezou a desviarse da súa traxectoria, ameazando con estrelarse, polo que para evitar a súa caída en zonas habitadas enviouse o comando de destrución ao foguete.
O fallo do foguete tivo lugar pola combinación de dous factores: o mal funcionamento da baliza do foguete implicou varias perdas de sinal entre este e o control de terra, coa tardía detección do problema de desvío da traxectoria, e un erro de programación (a ausencia dun guión no código do programa) que permitiu que o foguete aceptara ordes de guiado incorrectas. Durante as perdas de contacto con terra o foguete usou o programa e certos sinais que non debería ter aceptado para facer correccións de curso innecesarias, levandoo fora da traxectoria establecida.
Félix María Samaniego
Félix María Serafín Sánchez de Samaniego, nado en Laguardia, Áraba, o 12 de outubro de 1745 e finado tamén alí o 11 de agosto de 1801, foi un escritor en lingua castelá, famoso polas súas fábulas.
Obra
A influencia da súa educación francesa advírtese na única obra pola o que o coñecemos: as Fábulas morais, 157 fábulas distribuídas en 9 libros. Samaniego ridiculiza os defectos humanos nas súas fábulas, imitando ós grandes fabulistas Fedro, Esopo e La Fontaine. Aínda que as fábulas de Samaniego están escritas en verso, o seu carácter é prosaico, dados os asuntos que trata; a súa finalidade é didáctica. Seguindo o exemplo de Fedro, Samaniego elimina das súas fábulas o ton inxenuo e entrañable do que dotara Esopo ás súas e énchenas de críticas veladas pero implacables contra personaxes relevantes, hábitos sociais e actitudes políticas de dubidosa integridade. Entre as súas principais fábulas temos: La paloma, Congreso de ratones, La cigarra y la hormiga, El perro y el cocodrilo e La zorra y las uvas.
Escribiu así mesmo unha colección de poesía erótica, de ton humorístico e contido procaz, que se publicou co título O xardín de Venus.
Masami Kuwashima
Masami Kuwashima (桑島 正美), nado en Kumagaya o 14 de setembro de 1950, é un ex-piloto de carreiras do Xapón. Logo dunha certa experiencia nas fórmulas inferiores xaponesas, fixo un intento na Fórmula 1.
Un acordo para pilotar no Gran Premio do Xapón de 1976 co equipo RAM non chegou a nada, pero Kuwashima atopou un asento co Wolf-Williams Racing, pilotando un Wolf-Williams FW05. Participou na primeira sesión de adestramentos para a carreira, pero resultou bastante lento. En calquera caso, pouco despois ese mesmo día os seus patrocinadores retiraron o seu financiamiento da oferta de Williams, e Frank Williams rapidamente substituíu a Kuwashima por Hans Binder para a segunda sesión da práctica e a carreira. Kuwashima non tivo outra oportunidade na Fórmula Un, e volveu á Fórmula 2000 xaponesa e a Fórmula 2 series onde pasou o resto da súa carreira.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Handbollsligan
A Handbollsligan (1990-2017: Elitserien i handboll för herrar (en galego Liga Elite)) é a máxima categoría do balonmán sueco na que compiten os 14 mellores equipos de balonmán do país. Trátase da liga de balonmán máis antiga do mundo, sendo a 1931-32 a súa primeira tempada. A liga finaliza cun play-off e unha final.
Estrutura
A tempada comeza a finais de setembro cunha liga regular na que os 14 equipos xogan entre eles unha vez na casa e outra a domicilio cun total de 26 xornadas. Os oito mellores equipos logo da liga regular clasifícanse para o play-off, mentres que os dous últimos descenden de categoría e o 11º e o 12º xogan unha promoción fronte ao 3º e 4º da segunda categoría, mentres que os dous primeiros da División 1 ascenden á máxima categoría.
A tempada finaliza cunha final a partido único a principios do mes de maio.
Equipos da tempada 2011-12
dereita|200px 5x5px|link=Alingsås HF|Alingsås HF 5x5px|link=HK Drott Halmstad|HK Drott 5x5px|link=IF Guif|IF Guif 5x5px|link=IFK Kristianstad |IFK Kristianstad 5x5px|link=Hammarby IF Handball|Hammarby IF 5x5px|link=LIF Lindesberg|LIF Lindesberg 3x3px|link=LUGI HF|LUGI HF 5x5px|link=Malmö HK|Malmö HK 5x5px|link=OV Helsingborg|OV Helsingborg 5x5px|link=Redbergslids IK|Redbergslids IK 5x5px|link=IFK Skövde HK|IFK Skövde 3x3px|link=IK Sävehof|IK Sävehof 5x5px|link=IFK Trelleborg|IFK Trelleborg 5x5px|link=Ystads IF|Ystads IF
Johann Zoffany
miniatura|Autorretrato como [[David coa cabeza de Goliat, 1756]] miniatura|O tribunal dos [[Galería Uffizi|Uffizi, por Johan Zoffany, 1772-8, Royal Collection, Castelo de Windsor.]] miniatura|A familia do futuro emperador [[Leopoldo II do Sacro Imperio Romano Xermánico|Leopoldo II, en 1776.]] miniatura|esquerda|160px|Retrato de [[Fernando I de Borbón-Parma|Fernando I de Parma.]] miniatura|esquerda|160px|[[María Amalia de Austria, duquesa de Parma.]] Johann Zoffany, Zoffani or Zauffelij, nado o 13 de marzo de 1733 e finado o 11 de novembro de 1810, foi un pintor neoclásico alemán, que estivo activo principalmente en Inglaterra. As súas obras están expostas en varias galerías nacionais inglesas como a National Gallery de Londres e a Tate Gallery.
Porto de Santa Cruz de Tenerife
thumb|250px|Porto de Santa Cruz de Tenerife O Porto de Santa Cruz de Tenerife é un porto comercial, de pasaxeiros, pesqueiro, e deportivo da cidade de Santa Cruz de Tenerife, capital da illa de Tenerife, (Canarias, España), situado no Océano Atlántico.
É xestionado pola Autoridade Portuaria de Santa Cruz de Tenerife. Constitúe o principal porto da illa, seguido polo Porto de Los Cristianos (no sur). É o segundo porto das Canarias con maior número de pasaxeiros, tras o Porto de Los Cristianos.
Tiberio III
Tiberio era realmente un comandante do exército chamado Apsimar, do que algunhas fontes din que era de orixe xermana. Durante o reinado do seu predecesor o emperador Leoncio, que tamén era un antigo militar; encabezou unha revolta da frota que fora derrotada polos árabes en Cartago, foi proclamado emperador polos seus soldados e realizou un asedio contra Constantinopla, onde oficiais leais a el abríronlle as portas da cidade e elevárono ao cargo de emperador. Mutilou e mandou encerrar nun convento ao anterior emperador, Leoncio.
En 705, o antigo emperador Xustiniano II, que fora derrocado por Leoncio, escapou do seu exilio en Querson, Crimea. Tiberio tratou de eliminalo, pero fallou e Xustiniano II foi quen de obter o apoio dos búlgaros para intentar recuperar o trono. En 705 Xustiniano cun exército de xinetes búlgaros plantouse nas murallas de Constantinopla, onde foi capaz de infiltrarse con axuda dalgúns partidarios para derrocar a Tiberio III mediante un golpe de estado. Tiberio III foi capturado e executado, xunto co seu predecesor Leoncio.
Mitocondria
miniatura|300px|Dúas mitocondrias de [[Tecido (bioloxía)|tecido pulmonar de mamífero vistas ao microscopio electrónico de transmisión. Pódense observar algunhas estruturas da mitocondria, como s súas membranas, as cristas mitocondriais e a matriz.]]
Algunhas características fan únicas ás mitocondrias. O seu número varía amplamente segundo o tipo de organismo ou tecido. Algunhas células carecen de mitocondrias ou posúen só unha, entanto que outras poden conter varios miles. Este orgánulo componse de compartimentos que levan a cabo funcións especializadas. Entre estes se encontran a membrana mitocondrial externa, o espazo intermembranoso, a membrana mitocondrial interna, as cristas e a matriz mitocondrial. As proteínas mitocondriais varían dependendo do tecido e das especies: en humanos identificáronse 615 tipos de proteínas distintas en mitocondrias de músculo cardíaco; e en ratas publicáronse 940 proteínas codificadas por distintos xenes. Pénsase que o proteoma mitocondrial está suxeito a regulación dinámica. Aínda que a maior parte do ADN da célula está no núcleo celular, a mitocondria ten o seu propio xenoma, que mostra moitas semellanzas cos xenomas bacterianos.
Existen varias enfermidades de orixe mitocondrial, algunhas das cales producen disfunción cardíaca, e moi probablemente participa no proceso de envellecemento.
Historia
A decuberta da mitocondria fíxose grazas á contribución de varios investigadores, proba disto é o grande número de termos que se refiren a este orgánulo: Blefaroplasto, condrioconto, condriómitos, condrioplastos, condriosomas, condriosferas, fila, gránulos fucsinofílicos, Korner, Fadenkörper, mitoxel, corpos parabasais, vermículas, sarcosomas, corpos intersticiais, plasmosomas, plastocondrios, bioblastos. Cowdry e Lehninger intentaron en 1918 sistematizar e unificar todos os termos.
Probablemente as primeiras observacións débense ao botánico suízo Kolliker, quen en 1880-1888 anotou a presenza duns gránulos en células musculares de insectos aos que denominou sarcosomas. Chegou mesmo á conclusión de que presentaban membrana. En 1882, o alemán Walther Flemming descubriu unha serie de inclusións á que denominou fila. En 1884 tamén foron observados por Richard Altmann, quen máis tarde na súa obra publicada en Leipzig Die Elementarorganismen describe unha serie de corpúsculos que observa por medio dunha tinguidura especial que inclúe fucsina. Especula que se trata dunha suerte de parasitos independentes, co seu propio metabolismo e denomínaos bioblastos. este achado foi rexeitado como un artefacto da preparación, e só máis tarde foi recoñecido como mitocondrias por N.H. Cowdry (1916). Tamén os "plastídulos" do protozoólogo italiano Leopoldo Maggi poderían tratarse de observacións temperás de mitocondrias.
Porén, o nome de "mitocondria", que é o que acadou maior fortuna, débese a Carl Benda, quen en 1889 denominou así a uns gránulos que aparecían moi brillantes en tinguiduras de cristal violeta e alizarina, e que anteriormente foran denominados "citomicrosomas" por Velette St. George. En 1904 F. Meves confirma a súa presenza nunha planta, concretamente en células do tapete da antera de Nymphaea, e en 1913 Otto Heinrich Warburg descobre a asociación con encimas da cadea respiratoria, aínda que xa Kingsbury, en 1912 relacionara estes orgánulos coa respiración celular. En 1934 foron illadas por primeira vez a partir de homoxeneizados de fígado e en 1948 Hogeboon, Schneider e Palade establecen definitivamente a mitocondria como o lugar onde se produce a respiración celular.
A presenza do ADN mitocondrial foi descuberta por Margit M. K. Nass e Sylvan Nass en 1963.
Estrutura e composición
miniatura|300px|Estrutura dunha mitocondria. A morfoloxía da mitocondria é difícil de describir posto que son estruturas moi plásticas que se deforman, se dividen e fusionan. Represéntanse normalmente en forma alongada. O seu tamaño varía entre 0,5 e 1 μm de diámetro e ata 7 μm de lonxitude. O seu número depende das necesidades enerxéticas da célula. O conxunto das mitocondrias da célula denomínase condrioma celular.
As mitocondrias están rodeadas de dúas membranas claramente diferentes en funcións e actividades encimáticas, que separan tres espazos: o citosol, o espazo intermembrana e a matriz mitocondrial.
Membrana externa
É unha bicapa lipídica exterior permeable a ións, metabolitos e moitos polipéptidos. Isto débese a que contén proteínas que forman poros, chamadas porinas ou VDAC (de canal aniónico dependente de voltaxe), que permiten o paso de grandes moléculas de ata 10.000 daltons e un diámetro aproximado de 20 Å. A membrana externa realiza relativamente poucas funcións encimáticas ou de transporte. Contén entre un 60 e un 70% de proteínas.
Membrana interna
A membrana interna contén máis proteínas, carece de poros e é moi selectiva; contén moitos complexos encimáticos e sistemas de transporte transmembrana, que están implicados na translocación de moléculas. Esta membrana forma invaxinacións ou pregamentos chamadas cristas mitocondriais, que aumentan moito a superficie para a colocación de ditos encimas. Na maioría dos eucariontes, as cristas forman tabiques aplanados perpendiculares ao eixe da mitocondria, mais nalgúns protistas teñen forma tubular ou discoidal. Na composición da membrana interna hai unha grande abundancia de proteínas (un 80%), que son ademais exclusivas deste orgánulo, e que son:
Cristas
miniatura|250 px|dereita|Seción transversal de cristas mitocondriais en mitocondrias de fígado de rata na que se mostra a probable estrututa tridimensional e a relación coa membrana interna. A membrana mitocondrial interna está compartimentalizada en numerosas cristas, que aumentan considerablemente a área superficial da membrana interna, faciitando a colocación dos elementos da cadea de transporte electrónico e da ATP sintetase e a produción de ATP. Grazas ás cristas nunha determinada zona dunha mitocondria típica a área da membrana interna é cinco veces maior cá da externa. Esta razón é, porén, variable e as mitocondrias que teñen unha demanda grande de ATP, como as células musculares, conteñen máis cristas. Estes pregamentos están inzados de pequenas protuberancias redondeadas, chamadas partículas F1 ou oxisomas. Non se trata de pregamentos ao chou senón de profundas invaxinacións, que poden afectar a función quimiosmótica global.
Espazo intermembranas
Entre ambas as membranas queda delimitado un espazo intermembranoso que está composto por un líquido similar ao citosol; ten unha alta concentración de protóns como resultado do bombeo dos mesmos polos complexos encimáticos da cadea respiratoria. Nel localízanse diversos encimas que interveñen na transferencia do enlace de alta enerxía do ATP, como a adenilato quinase ou a creatina quinase. Tamén se localiza a carnitina, unha molécula implicada no transporte de ácidos graxos desde o citosol á matriz mitocondrial, onde serán oxidados (beta-oxidación).
Matriz mitocondrial
A matriz mitocondrial ou mitosol enche o espazo interno da mitocondria, contén menos moléculas que o citosol, aínda que contén ións, metabolitos a oxidar, ADN circular bicatenario moi parecido ao das bacterias, ribosomas tipo 55 S (70 S en vexetais), chamados mitorribosomas, que realizan a síntese dalgunhas proteínas mitocondriais, e contén ARN mitocondrial; é dicir, teñen os orgánulos que tería unha célula procariota de vida libre. Na matriz mitocondrial teñen lugar diversas rutas metabólicas chave para a vida, como o ciclo de Krebs e a beta-oxidación dos ácidos graxos; tamén se oxidan os aminoácidos e localízanse aquí algunhas reaccións da síntese de urea e grupos hemo.
Funcións
A principal función das mitocondrias é producir ATP, é dicir, fosforilar o ADP, por medio da respiración celular, e regular o metabolismo celular. O conxunto principal de reaccións implicadas na respiración celular é o ciclo de Krebs, ou ciclo do acido cítrico. Pero a mitocondria ten outras moitas funcións ademais da produción de enerxía.
Conversión de enerxía
O principal traballo que fai a mitocondria é producir ATP, como se pon en evidencia pola gran cantidade de proteínas da membrana interna dedicadas a ese mester. A célula fai isto oxidando produtos de orixe citosólica como glicosa, piruvato ou NADH en varios pasos, nos que as fases finais son mitocondriais. Este proceso é a respiración celular, ou respiración aeróbica, que depende da presenza de osíxeno. Cando se limita a cantidade de osíxeno, os produtos glicolíticos deben ser metabolizados anaerobicamente no citosol e non intervén a mitocondria, e obtense deles moita menos enerxía. Demostrouse recentemente que as mitocondris das plantas poden producir unha pequena cantidade de ATP en ausencia de osíxeno usando no seu lugar nitrito como aceptor final de electróns.
Piruvato e ciclo de Krebs
No citosol unha molécula de glicosa orixina dúas de piruvato nun proceso chamado glicólise. O piruvato é levado por transporte activo ao interior da mitocondria, e na matriz é oxidado, perdendo o seu grupo carboxilo (desprendido como CO2) e formando cos dous carbonos restantes acetil-CoA, xunto con NADH.
O acetil-CoA entra nun ciclo de reaccións encimáticas coñecido como ciclo de Krebs ou do ácido cítrico, que empeza coa condensación do grupo acetil co oxalacetato para formar malato. No ciclo rexenérase o oxalacetato, prodúcese CO2, GTP e os coencimas reducidos NADH e FADH2. Os encimas do ciclo están na matriz agás a succinato deshidroxenase, que está unida á membrana interna como parte do complexo II. Os coencimas reducidos tomaron electróns das moléculas do ciclo (en último extremo proceden da glicosa inicial) e cédenos aos transportadores de electróns da membrana mitocondrial interna.
A cadea de transporte electrónico e a fosforilación oxidativa
miniatura|300px|Diagrama da cadea de transporte electrónico
A medida que crece o gradiente quimiosmótico no espazo intermembrana creado polo bombeo de protóns, estes poden tornar á matriz a través do complexo encimático da ATP sintetase, e o seu potencial enerxético é utilizado para a síntese no encima de ATP a partr de ADP e fosfato inorgánico (Pi). Este proceso e o funcionamento da ATP sintetase foi estudado polos premios Nobel Peter D. Mitchell, Paul D. Boyer e John E. Walker.
Produción de calor
En certas condicións, os protóns poden reentrar nas mitocondrias sen contribuír á síntese de ATP. Esta fuga de protóns ou desaxuste mitocondrial débese á difusión facilitada de protóns na matriz das mitocondrias de certos tecidos especializados. O proceso ten como resultado que a enerxía potencial do gradiente de protóns se libera como calor. O proceso está mediado por unha canle de protóns especial chamada termoxenina, ou UCP1. A termoxenina é unha proteína de 33kDa descuberta en 1973, que está presente fundamentalmente nas mitocondrias do tecido adiposo castaño, ou graxa parda, polo que este tecido está especializado na produción de calor. Este tecido atópase sobre todo nos animais acabados de nacer (decrece coa idade), incluíndo humanos, e nos animais hibernantes.
Almacenamento de ións calcio
dereita|miniatura|300 px|Mitocondria (M) nun [[condrocito marcado con calcio visto con microscopio electrónico.]] As concentracións de calcio libre na célula poden regular todo un conxunto de reaccións, polo que son importantes par a transdución de sinais na célula. As mitocondrias poden almacenar calcio transitoriamente, contribuíndo á homeostase do calcio na célula. De feito, a súa capacidade para captar calcio rapidamente para despois cedelo fai das mitocondrias uns "tampóns citosólicos" para o calcio moi bos. O retículo endoplasmático é o lugar principal de almacenamento de calcio, e hai unha significativa interacción entre ese orgánulo e a mitocondria con respecto ao calcio. O calcio é introducido na matriz mitocondrial por un transportador da membrana mitocondrial interna. Está impulsado principalmente polo potencial de membrana mitocondrial. A liberación do calcio ao interior da célula pode suceder por medio dunha proteína de intercambio de sodio-calcio ou polas vías de "liberación de calcio inducidas por calcio". Isto pode orixinar picos de calcio ou ondas de calcio con grandes cambios no potencial de membrana. Isto pode activar unha serie de moléculas que funcionan como segundos mensaxeiros, que poden coordinar procesos como a liberación de vesículas sinápticas en células nerviosas ou de hormonas en células endócrinas.
Funcións adicionais
A mitocondria xoga un papel central en moitas outras tarefas metabólicas, tales como:
Algunhas funcións mitocondriasis só teñen lugar en determinado tipo de células. Por exemplo, as mitocondrias do fígado conteñen encimas que permiten a detoxificación do amoníaco, un produto de refugallo do metabolismo proteico. Unha mutación nos xenes que regulan calquera destes procesos pode orixinar enfermidades mitocondriais.
Xenoma mitocondrial
miniatura|dereita|ADN mitocondrial. O xenoma mitocondrial humano é unha molécula circular bicatenaria de ADN duns 16 kilobases, que codifica 37 xenes: 13 para as subunidades proteicas dos complexos respiratorios I, III, IV e V, 22 para o ARNt mitocondrial (para os 20 aminoácidos estándar, e ademais dous xenes extra para a leucina e serina), e 2 para o ARNr. Unha mitocondria pode conter de dúas a cen copias do seu ADN.
O ADN mitocondrial humano ten unha proporción alta de ADN codificante e ausencia de repeticións e de intróns (pero noutros eucariotas si hai intróns non codificantes) e transcribe ARNm policistrónicos (multixénicos). Non obstante, a maioría das proteínas necesarias para a función mitocondrial están codificadas no ADN do núcleo celular. Nas mitocondrias atopáronse pequenas variacións ao código xenético estándar nun ou dous codóns, ue varían entre especies. Os xenomas mitocondriais teñen menos xenes cós bacterianos dos que descenden, xa que durante o seu proceso de endosimbiose perderon algúns, e moitos outros foron transferidos ao núcleo celular, como as subunidades proteicas do complexo respiratorio II. Uns poucos organismos mesmo perderon ou transferiron todos os seus xenes e non teñen ADN nas súas mitocondrias, como os Cryptosporidium.
Replicación e herdanza
As mitocondrias poden dividirse por fisión binaria similar á división da célula bacteriana; pero a diferenza das bacterias, as mitocondrias poden fusionarse con outras mitocondrias. Poden dividirse en sincronía co ciclo celular, para que as células fillas leven suficientes copias das mitocondrias, ou dependendo das necesidades enerxéticas da células, o que varía coa especie.
En xeral o xenoma mitocondrial é de herdanza materna, xa que o esperma non adoita achegar ADN durante a fertilización ou este non e conserva. Son excepcións algunhas coníferas (pero non os piñeiros), nas que o ADN mitocondrial é de herdanza paterna. Como o ADN mitocondrial é de herdanza uniparental non se recombina, e as múltiples copias do ADN mitocondrial dunha célula tampouco ou raramente se recombinan, a secuencia completa do ADN mitocondrial pode considerarse un único haplotipo, o cal o fai moi útil para o estudo da historia evolutiva das poboacións, como se fixo nos estudos que conduciron a formular a hipótese da Eva mitocondrial.
Membranas do retículo endoplasmático asociadas ás mitocondrias
miniatura|alt=ERMES tethering complex.|Modelo dos complexos [[multiméricos de fixación (ERMES) que unen a membrana externa mitocondrial coas membranas do retículo endoplasmático que o rodea, formando o MAM.]] As membranas do retículo endoplasmático asociadas ás mitocondrias (MAM) son outros elementos aos que cada vez se lles recoñece un papel máis importante no funcionamento mitocondrial. Estas membranas separábanse xunto coas mitocondrias nas técnicas de fraccionamento celular, e ao primeiro eran consideradas vesículas do retículo endoplasmático que contaminaban a fracción illada, pero pouco a pouco foise vendo que eran estruturas membranosas do MAM, é dicir, da interface entre as mitocondrias e o retículo endoplasmático. Existe unha unión física entre a membrana mitocondrial e as membranas do retículo endoplasmático que as rodea (o MAM) demostrada en micrografías e microscopía de fluorescencia. . Estímase que o MAM pode abranguer ata o 20% da membrana mitocondrial externa, e que as membranas do retículo endoplasmático e da mitocondria están separadas só por 10-25 nm e mantéñense firmemente unidas por uns complexos proteicos de fixación. Ao purificar o MAM dos fraccionamentos celulares vese que esas membranas están enriquecidas en encimas implicados no intercambio de fosfolípidos, ademais de en canles asociadas coa sinalización por Ca2+. Isto suxire que o MAM desempeña un papel prominente na regulación do almacenamento de lípidos e na transdución de sinais. O MAM non só nos dá unha idea do funcionamento dos mecanismos básicos da apoptose e a propagción da sinalización por calcio, senón tamén nos dá unha visión de conxunto máis refinada do papel da mitocondria. Ao primeiro as mitocondrias eran vistas como "centrais enerxéticas" illadas e en gran medida separadas do resto do metabolismo celular xeradas a través dun antigo evento endosimbiótico, pero hoxe o coñecemento da evolución do MAM pon de relevo o alto grao de integración ao que chegou a mitocondria na fisioloxía da célula, coa súa íntima unión física e funcional co sistema endomembranoso celular.
Orixe
A científica estadounidense Lynn Margulis, xunto con outros, recuperou en 1980 unha antiga hipótese, reformulándoa como teoría endosimbiótica. Segundo esta versión actualizada, hai uns 1.500 millóns de anos, unha célula procariota que podía obter enerxía dos nutrientes orgánicos empregando o osíxeno molecular como oxidante, fusionouse nun momento da evolución con outra célula procariota ou eucariota primitiva ao ser fagocitada sen ser inmediatamente dixerida, un fenómeno frecuentemente observado. Desta maneira produciuse unha simbiose permanente entre ambos os tipos de seres: a procariota fagocitada formnecía enerxía, especialmente en forma de ATP e a célula hospedadora ofrecía un medio estable e rico en nutrientes á outra. Este mutuo beneficio fixo que a célula invasora chegara a formar parte do organismo maior, acabando por converterse en parte dela: a mitocondria. Outro factor que apoia esta teoría é que as bacterias e as mitocondrias teñen moito en común, en características tales como o tamaño, a estrutura, compoñentes da súa membrana e a forma en que producen enerxía etc.
Esta hipótese ten entre os seus fundamentos a evidencia de que as mitocondrias posúen o seu propio ADN e está recuberta pola súa propia membrana. Outra evidencia que sostén esta hipótese é que o código xenético do ADN mitocondrial non adoita ser o mesmo que o código xenético do ADN nuclear (ben que as diferenzas son poucas). Ao longo da historia común a maior parte dos xenes mitocondriais foron transferidos ao núcleo, de tal xeito que a mitocondria non é xa viable fóra da célula hóspeds e esta non acostuma selo sen mitocondrias.
Enfermidades mitocondriais
O ADN mitocondrial humano contén información xenética para 13 proteínas mitocondriais e algúns ARN; non obstante, a maioría das proteínas das mitocondrias proceden de xenes localizados no ADN do núcleo celular e son sintetizadas por ribosomas libres do citosol e logo importadas polo orgánulo. Describíronse máis de 150 doenzas mitocondriais, como a enfermidade de Luft ou a neuropatía óptica hereditaria de Leber. Tanto as mutacións do ADN mitocondrial, como do ADN nuclear dan lugar a enfermidades xenéticas mitocondriais, que orixinan un mal funcionamiento de procesos que se desenvolven nas mitocondrias, como alteracións de encimas, ARN, compoñentes da cadea de transporte de electróns e sistemas de transporte da membrana interna; moitas delas afectan ao músculo esquelético e ao sistema nervioso central.
O ADN mitocondrial pode danarse cos radicais libres formados na mitocondria; así, enfermidades dexenerativas relacionadas co envellecemento, como a enfermidade de Parkinson, a enfermidade de Alzheimer e as cardiopatías poden ter relacións con defectos mitocondriais.
Sitios palafíticos prehistóricos dos Alpes
Os sitios palafíticos prehistóricos da contorna dos Alpes son unha serie de asentamentos de palafitas prehistóricas darredor dos Alpes, así como tamén dentro deles, construídos entre o 5000 e o 500 a.C. nos bordos de lagos, ríos ou zonas húmidas. En total son uns 111 sitios, distribuídos do seguinte xeito: 5 en Austria, 11 en Francia, 18 na Alemaña, 19 en Italia, 2 en Eslovenia, e 56 en Suíza; nomeados pola UNESCO como Patrimonio da Humanidade en 2011. En Eslovenia, este é o primeiro ben cultural con tal categoría.
As escavacións levadas a cabo nalgúns dos sitios evidenciaron o estilo de vida nos tempos prehistóricos do Neolítico e a Idade de Bronce nos Alpes de Europa, e a forma na que as comunidades interactuaban coa súa contorna. Tal e como se declarou no nomeamento, os asentamentos son un grupo único de sitios arqueolóxicos excepcionalmente ben conservado e cunha gran riqueza cultural, que constitúen unha das fontes máis importantes para o estudo das primeiras sociedades agrarias da rexión.
Erinias
Divindades gregas, correspondentes ás Furias romanas. miniatura|Os remorsos de [[Orestes, de William-Adolphe Bouguereau.]]
Historia
Nadas das pingas do sangue de Urano caído sobre Gaia cando o seu fillo, Cronos o castra, estas tres irmás encarnan a vinganza e habitan, segundo as versións, o Erebo ou o Tártaro, o inframundo, onde descansan ata que son de novo reclamadas na Terra. Os seus nomes son:
As Erinias son divindades ctónicas presentes dende as orixes do mundo, e a pesar de que teñen poder sobre os deuses, non estando sometidas nin tan sequera á autoridade de Zeus, viven á marxe do Olimpo polo rexeitamento natural que os deuses senten cara a elas (aínda que teñan que toleralas, moi ó seu pesar). Por outra banda, os homes téñenlles pánico e foxen delas. Esta marxinalidade e a súa necesidade de recoñecemento fan que, segundo conta Esquilo, as Erinias acaben aceptando o veredicto de Atenea, pasando mesmo por enriba da súa inesgotable sede de vinganza.
Posto que o castigo final dos crimes é un poder que non corresponde ós homes (por horribles que sexan), estas tres irmás encárganse de castigalos en vida do autor dos mesmos, perseguíndoo incansablemente ata volvelo tolo na terra e mesmo nos infernos no caso de que morrese, xa que o seu campo de acción non ten límites. As Erinias son convocadas pola maldición lanzada por alguén que clama vinganza. Son deusas xustas, pero implacables, e non se deixan abrandar por rezos nin rogos de ningún tipo. Non teñen conta das circunstancias atenuantes e castigan toda ofensa contra a sociedade e a natureza como por exemplo, o perxurio, a violación dos ritos de hospitalidade e, sobre todo, os crimes de homicidio ou contra a familia.
Símbolos
As Erinias son representadas comunmente como mulleres aladas de aspecto terrorífico, cuns ollos dos que mana o sangue, e cabeleiras de serpes, estando moitas veces acompañadas por moitos destes animais. Adoitan portar como atributos propios látegos e fachos.
Culto
Na Antigüidade, sacrificábanselles carneiros negros, así como libacións de nephalia (νηφάλια), ou augamel.
Existe en Arcadia un lugar no que se atopan dous santuarios consagrados ás Erinias. Nun deles, elas reciben o nome de Maniai (Μανίαι, as que volven tolo). Neste lugar, segundo a lenda relatada por Esquilo na súa traxedia As Euménides, perseguen a Orestes por primeira vez, vestidas de negro. Preto de alí, e segundo conta Pausanias, atópase outro santuario onde o seu culto asóciase ó das Cárites, « deusas do perdón ». Neste santuario purifican a Orestes, vestidas completamente de branco. Orestes, unha vez curado e perdoado, dedicará un sacrificio expiatorio ás Maniai.
10ª edición dos Óscar
A 10.ª entrega dos premios Óscar tivo lugar o día 11 de marzo de 1938 no Biltmore Hotel dos Ánxeles (Estados Unidos). Inicialmente estaba prevista que se levase a cabo o 3 de marzo, mais foi posposta por mor das inundacións dos Ánxeles. O mestre de cerimonias foi Bob Burns..
Distincións
The Life of Emile Zola foi o primeiro filme que recibiu dez candidaturas.
Luise Rainer foi a primeira persoa que conseguiu dous premios de interpretación consecutivos.
A candidatura á mellor dirección de danza de A Day at the Races foi a única que recibiu un filme dos irmáns Marx.
Five-Cards Draw
O Five-Cards Draw é unha variante de póker que se xoga con 5 cartas pechadas, é dicir, so coñecidas polo xogador que as posúe. É a variante tradicional e utilizada tipicamente en case todos os westerns.
Xerarquía das cartas
O ás é a carta máis alta do xogo, vindo deseguida o rei, a dama, o valete, o dez e así sucesivamente, en orde decrecente ata chegar o dous. No entanto, o ás tamén pode entrar nas secuencias como a máis baixa.
Distribución
Antes de comezar o xogo, os xogadores deben establecer o valor do cacife, ou sexa, as fichas necesarias para as apostas que serán feitas no correr do xogo. Posteriormente daráselle unha carta a cada xogador, sendo o primeiro repartidor o que teña a carta máis alta ou baixa, segundo o convido. A seguir, será substituído a cada rolda polo xogador máis á esquerda. A función do repartidor é barallar e dar a cortar a baralla ao xogador da súa dereita. As cartas serán cortadas unha única vez, a menos que ocorra algunha irregularidade. A distribución é feita no sentido horario, unha por vez, fechadas, cinco para cada xogador. As cartas que sobren quedarán ao lado do repartidor, para seren usadas posteriormente.
As mans
Cada xogador procurará formar un xogo ou man (combinación de cartas) coas cinco cartas recibidas.
Primeira rolda de apostas
Antes de recibir cartas, cada participante deposita unha "cega" no centro da mesa. Estas fichas máis as engadidas posteriormente serán disputadas durante o xogo. O xogo corre, como a distribución de cartas, no sentido horario (da esquerda para dereita). Así, o xogador á esquerda do repartidor será o primeiro a falar. As opcións son as seguintes:
O límite das apostas pode estar ou non establecido, mais en xeral as apostas son decididas antes do inicio do xogo, fixándose o límite mínimo e o máximo. Para participar, todos deberán ter apostado a mesma cantidade de fichas.
Troco de cartas
A seguinte parte do xogo é o troco de cartas. Cando as apostas terminen, os xogadores que continúen no xogo poderán trocar cartas. Este troco é feito unha única vez. Nalgúns lugares só se permite o troco de catro cartas como máximo. En xeral os xogadores trocan unha, dúas ou tres cartas ou non trocan ningunha, estando "servidos".
O repartidor distribuirá as novas cartas, utilizando as que sobraran na distribución inicial, máis as recollidas dos que abandonaran a man, barallándoas novamente e dándoas a cortar, sempre en sentido horario, de acordo co pedido de cada xogador. Na súa vez de pedir, cada xogador deberá anunciar canta cartas desexa, descartando da súa man igual número de cartas e recibindo posteriormente as que pediu. Se as cartas non fosen suficientes para o troco, o repartidor recollerá as cartas xa descartadas, barallándoas, para distribuílas aos que aínda non trocaron cartas.
Segunda rolda de apostas
Xa co novo xogo, o xogador que iniciou as primeiras apostas, isto é, que abriu o xogo, deberá ser o primeiro a falar coas mesmas opcións da primeira rolda, non ir, pasar ou subir. Os xogadores teñen que igualar a aposta máxima da mesa se queren xogar. Se non hai apostas mostraríanse os naipes e o xogador de mellor man gañaría o "bote".
Se algún xogador aposta e ninguén iguala a súa aposta, este pode recoller o diñeiro da mesa sen necesidade de ensinar as súas cartas.
Farol
É un recurso moi empregado no póker. Ten por finalidade gañar con malas cartas, finxindo ter boas. Isto pode resultar eficaz se os demais teñen medo de perder a cantidade que o xogador faroleiro puxo, por iso deben ser grandes cantidades. Se ninguén iguala a aposta do faroleiro, este poderá gañar sen ter necesidade de ensinar as cartas e sen que ninguén saiba se vai de farol ou non. O farol exixe experiencia e sangue frío.
O xogador que é coñecido por non facer farois, tamén levará desvantaxe, pois cando aposte, ninguén igualará, pensando que seu xogo é moi bo. É preciso saber variar, non establecendo un padrón de xogo.
Europa dos Pobos
Europa dos Pobos (EdP) é unha coalición de partidos políticos nacionalistas de esquerda de diversas rexións de España, formada inicialmente para participar nas Eleccións ó Parlamento Europeo de xuño do 2004, nas cales acadaron un escano que ocupou Mikel Irujo.
A coalición reivindica, entre outros, a constitución das institucións europeas nunha estrutura bicameral; o recoñecemento oficial a nivel europeo de tódalas linguas do continente; o desenvolvemento de eurorrexións; e unha maior transparencia e apertura na xestión da Unión Europea.
Partidos membros
Os partidos que compoñen Europa dos Pobos son: Alternativa Popular Canaria non formou parte da coalición, se ben pediu o voto para a mesma.
Saleta Fernández López
Saleta Fernández López, nada en Monforte de Lemos o 15 de xullo de 1997, é unha atleta galega especializada en salto de altura.
Traxectoria
miniatura|dereita|[[Centro Galego de Tecnificación Deportiva de Pontevedra.]] Saleta Fernández naceu en Monforte e fixo os seus primeiros estudos no colexio de A Gándara desta localidade, onde un profesor, Filipe Barata, apaixonado do atletismo, creou un club no colexio. A partir do ano 2009 Saleta comezou a gañar medallas, a primeira na categoría infantil a nivel galego e, a continuación, xa empezou a ir a campionatos nacionais.
En 2014 proclamouse campioa galega tanto en pista cuberta como ao aire libre e foi seleccionada para os Xogos Olímpicos da Xuventude.
O 18 de febreiro de 2018 proclamouse campioa de España absoluta en pista cuberta en Valencia, cun salto de 1,82 m. Cinco meses despois gañou tamén a medalla de ouro no Campionato de España de Atletismo Sub-23, celebrado en Soria. O 31 de agosto de 2019 saltou 1,90 m no Campionato de España ao aire libre disputado en La Nucía, conseguindo o ouro e batendo o récord galego que ela mesma posuía. Tras varias medallas de prata, en febreiro de 2022 sumou o seu terceiro título absoluto de España, conseguindo o ouro en pista cuberta Ourense con 1,85 m.
Despois de superar unha lesión, en febreiro de 2023 gañou a medalla de prata no Campionato de España en Pista Cuberta celebrado en Gallur, Madrid.
Estudou mercadotecnia, publicidade e relacións públicas na Universidade de Cantabria.
Progresión
Aire libre
Pista cuberta
Recoñecementos
O 2 de abril de 2018 Saleta Fernández foi recibida no concello de Monforte, antes da Feira Medieval, para recibir das mans do alcalde José Tomé unha réplica do emblemático edificio dos Escolapios como recoñecemento aos méritos deportivos acadados; entre eles o recente Campionato de España de salto de altura. O alcalde aproveitou a ocasión tamén para pedirlle que asinase no libro de honra do consistorio e lembrou que co acordo acadado por unanimidade no pleno anterior as pistas de atletismo da Pinguela levarán o seu nome, e que en breve se colocará unha placa para tal fin. Saleta tivo palabras de agradecemento ao Concello, ao club e aos familiares presentes no acto por recoñecer non só os méritos e medallas que se acadan, senón tamén o traballo e o esforzo que hai detrás deles. Así mesmo agradeceu que se pensase nela para que as pistas leven o seu nome e indicou que aínda que lle parecía «excesivo» este mérito ía estar moi orgullosa desta honra.
Efectivamente, os concelleiros do grupo dos Non Adscritos do concello de Monforte propuxeron que as pistas de atletismo da Pinguela levasen o nome de Saleta Fernández. A proposta saíu adiante no Pleno co voto favorábel de todo os grupos municipais. E o 7 de agosto de 2018 o alcalde, José Tomé, e a atleta monfortina descubriron unha placa nestas intalalcións deportivas, acompañados de familiares, amigos e membros da corporaración. Saleta manifestou:
Saleta Fernández Fernández
Saleta Fernández Fernández, nada en Vigo, é unha tradutora galega.
Traxectoria
Entre 1992 e 1996 cursou o grao de tradución e interpretación na Universidade de Vigo. Entre 2000 ao 2003 obtivo na mesma universidade o título de profesora de tradución xeral alemán-galego e alemán-español.
Traballa sobre todo nos campos de turismo, mercadotecnia e publicidade, especializándose na tradución técnica: industria automotriz, maquinaria, e desenvolvemento de produtos: manuais de instrucións, páxinas web, catálogos etc.
Xunto con Lara Santos e María Reimóndez foi unha das fundadoras da Asociación Galega de Profesionais da Tradución e da Interpretación (AGPTI) en 2001, e impulsora con elas de todas as iniciativas que viñeron despois.
Entre as súas traducións de obras literarias destacan Novela de xadrez, do escritor austríaco Stefan Zweig, (traducida ao galego en tándem con Patricia Buxán) e a tradución ao castelán do libro Contos de ida e volta.
O Monte Lourido, A Ramallosa, Nigrán
A península de Monte Lourido atópase na parroquia de San Pedro da Ramallosa, no concello de pontevedrés de Nigrán. Segundo o IGE, en 2022 tiña 107 habitantes (59 homes e 48 mulleres).
Xeografía
Atópase na desembocadura do río Miñor, ou Foz do Miñor. Posúe unha praia e a punta da Enredada. Tamén ten nas súas augas un illote chamado A Garza.
Asunción Montijano
Asunción Montijano García, nada en 1906 en Lugo e finada o 15 de xuño de 1973 en Madrid, foi unha actriz galega de cinema e televisión.
Traxectoria
Nada en Lugo no seo dunha familia de intérpretes, os seus pais eran José Montijano e Concepción García. Casou co tamén actor Pedro Porcel Bares. Tiveron unha filla, a actriz Marisa Porcel.
Caterham F1
En xullo de 2014, Tony Fernandes, e os seus socios anunciaron que venderan o equipo a un consorcio de investidores suízos e de Oriente Medio. O nome "Caterham" utilizouse máis adiante baixo licenza logo da separación do Grupo Caterham.
En outubro de 2014, Caterham entrou en administración concursal e non asistiu por primeira vez na súa historia a unha carreira, o Gran Premio dos Estados Unidos. En novembro de 2014, logo de perderse tamén o Gran Premio do Brasil, Caterham converteuse no primeiro equipo de F1 en recorrer ao crowdfunding, o que permitiulle competir no último Gran Premio de 2014 e tomar parte nos tests finais de tempada ambos celebrados en Abu Dabi. O 27 de febreiro de 2015, a Federación Internacional do Automóbil (FIA) publicou unha lista revisada de participantes que incluía a Manor Marussia e eliminaba a Caterham da lista, o que significou a desaparición oficial do equipo.
Antecedentes
O equipo de Fernandes entrou na Fórmula Un en como Lotus Racing, utilizando o nome de Lotus con licenza de Grupo Lotus. Cando a sociedade do Grupo Lotus Proton termina a licenza, Fernandes adquiriu a propiedade privada do nome Team Lotus para o seu uso na tempada. Como Proton comezou accións legais contra o equipo, Fernandes adquiriu Caterham Cars. En novembro de 2011, o equipo pediu á comisión da Fórmula Un cambiar oficialmente o seu nome de construtor para a tempada de Fórmula Un de de Lotus a Caterham, mentres que Renault cambiou o seu nome a Lotus. O permiso foi concedido antes de ser ratificado formalmente nunha reunión da FIA Consello Mundial de Automobilismo. O equipo terminou 10º no Campionato de Construtores en 2011, con tres 13º postos, dous de Trulli, o outro de Kovalainen.
Tempada 2013
miniatura|right|210px|[[Charles Pic pilotando o CT03 no Circuíto de Cataluña]] O 23 de novembro de 2012, anunciouse que o piloto de Marussia Charles Pic asinara un contrato de varios anos co equipo. O seu compañeiro de equipo será o novato Giedo van der Garde. O 1 de marzo de 2013, o equipo anunciou que Alexander Rossi. E Ma Qinghua serían os seus pilotos reserva para a tempada 2013.
Charles Pic logrou 0 14º lugar no Gran Premio de Malaisia de 2013 o mellor resultado do equipo da tempada 2013. O 17 de abril do ano 2013 confirmouse que o equipo volvera a asinar a Heikki Kovalainen como piloto de reserva (papel formal de desenvolvemento técnico) co fin de poñer a proba as súas actualizacións. Ma Qinghua en consecuencia perdeu o seu asento como piloto reserva. No Gran Premio de Bélxica de 2013, Giedo van der Garde igualou a mellor posición de Caterham co posto 14º. Malia ter un coche máis rápido que os seus rivais Marussia, Caterham terminou detrás deles no campionato de construtores terminando no posto 11º.
Tempada 2014
O 21 de xaneiro de 2014 anunciouse que o equipo tería unha nova aliñación de pilotos con Marcus Ericsson e Kamui Kobayashi.
O dono do equipo Fernandes advertiu ós membros do equipo que ía deixar o equipo se os resultados non melloraban na tempada de 2014 Logo do Gran Premio de Mónaco de 2014, Caterham converteuse no equipo co peor rexistro sen conseguir un só punto desde os seus comezos, logo de que os seus rivais de Marussia anotara os seus primeiros puntos desde que entrou na F1 en, co noveno posto de Jules Bianchi. Logo da reestruturación do equipo despois da súa compra por parte dos novos propietarios, o tres veces gañador das 24 Horas de Le Mans André Lotterer foi elixido para facer a súa debut na Fórmula Un, substituíndo a Kobayashi para o Gran Premio de Bélxica de 2014 en Spa-Francorchamps. Lotterer retirouse cedo na carreira.
En xullo de 2014, Caterham F1 anunciou a súa venda a un consorcio de investidores de Oriente Medio e suízos, asesorados polo ex director de equipo de F1 Colin Kolles. O expiloto de F1 holandés, Christijan Albers, asistido por Manfredi Ravetto, converteuse en responsable da xestión do día a día do equipo. Baixo esta nova xestión, de forma inesperada, Kobayashi non competiu no GP belga en Spa-Francorchamps. No seu lugar, o expiloto de probas de Jaguar e tres veces gañador das 24 Horas de Le Mans, André Lotterer, fixo a súa debut na Fórmula 1. Retirouse cedo da carreira debido a problemas mecánicos e perdeu a oportunidade para seguir en Caterham.
Problemas co persoal
O 25 de xullo de 2014, anunciouse que máis de 40 ex empregados estaban tomando accións legais contra o equipo por despedimento improcedente, a raíz dunha serie de recortes de custos por parte dos seus novos donos.
Administración concursal
O 21 de outubro de 2014, anunciouse que Caterham entrara en concurso de acredores, anunciouse que Caterham F1 retirou o seu equipo de xestión. Un comunicado emitido en nome de Caterham, dixo que os administradores concursais, Smith & Williamson, tiñan agora no control do equipo. Bernie Ecclestone deu a Caterham permiso para non disputar os grandes premios dos Estados Unidos e o Brasil, durante o seu intento de atopar un novo comprador.
Ademais, Sauber anunciou o compromiso do piloto de Caterham, Marcus Ericsson, para a tempada e que rescindía o seu contrato con Caterham, o 12 de novembro de 2014.
Volta á competición
O 5 de novembro de 2014, a FIA publicou a lista provisional de equipos para que incluía a Caterham, que se presenta como CF1 Caterham F1 Team.
En novembro de 2014, malia o regreso de Caterham F1 á competición baixo o control do seu administrador logo da exitosa iniciativa de crowdfunding, os 230 membros do persoal despedidos non participaron directamente nos preparativos do Gran Premio.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
* Tempada en curso. † Pilotos que non terminaron o Gran Premio, pero se clasificaron ao completar máis do 90% da distancia de carreira.
Outros artigos
Lotus Racing
Ligazóns externas
Team Lotus