cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Naegleria
Naegleria fowleri infecta ás persoas penetrando por vía nasal. Desde a mucosa nasal atravesa o neuroepitelio olfactorio e pasa ao interior do cerebro, onde causa unha grave meningoencefalite amébica primaria, que ten unha evolución moi rápida, non ten tratamento efectivo e presenta unha taxa de mortalidade do 99%. Non obstante, a infección é rara. Outras especies do xénero non son patóxenas.
Poruchik Kizhe (filme)
Poruchik Kizhe (en Поручик Киже) é un filme soviético de comedia dirixido por Aleksandr Faintsimmer e promocionado por Boris Gusman. Está baseado na novela Poruchik Kizhe de Yury Tynyanov, publicada en 1928. Sergei Prokofev compuxo a banda sonora.
Naegleria
Algunhas especies de Naegleria, como N. fowleri e N. gruberi son notables porque poden cambiar de forma segundo as condicións do medio que as rodea, pasando de forma ameboide a célula flaxelada cun elaborado citoesqueleto.
Poruchik Kizhe (filme)
Sinopse
A historia transcorre en San Petersburgo en 1800, o filme satiriza as extravagancias baixo o reinado de Paulo I. A súa obsesión co adestramento ríxido, obediencia sen chistar e a rigorosa disciplina esténdese non só ós seus soldados senón tamén ós seus cortesáns e mesmo ós criados que lustran os andadeiros de palacio. Un erro de copia dun escriba do exército mentres redactaba unha lista de xenerais para ascender leva á creación dun tenente Kizhe. Os cortesáns teñen medo de contradicir o tsar e a solución pasa por crear ese personaxe ficticio. Unha vez o documento está asinado polo Emperador, Kizhe adquire unha vida propia a través dunha serie de enguedellos e confabulacións de palacio. Os berros do axudante de cámara do Emperador cando se encontraba mantendo relacións cunha dama de compañía espertan a Paulo I. O tenente inexistente Kizhe é culpado, azoutado diante da Garda Imperial en formación e enviado como castigo a escoltar unha fortaleza en Siberia. Liberado polo Emperador, Kizhe regresa a San Petersburgo e é promovido a coronel e logo a xeneral. Na súa ausencia, casa coa Princesa Gagarina. Finalmente, cando o Emperador insiste nunha reunión co seu "criado máis fiel", o xeneral Kizhe dáse por morto. Recibe un funeral estatal cun ataúde baleiro.
Naegleria
Algunhas análises moleculares baseadas nas secuencias do ARNr distinguen 47 posibles especies no xénero Naegleria, pero as tres especies máis importantes son: Outras especies de Naegleria que aparecen na lista do ITIS son:
Paradoxo do aniversario
O paradoxo do aniversario establece que se hai 23 persoas reunidas hai unha probablidade do 50,7% de que polo menos dúas persoas delas fagan os anos o mesmo día. Para 60 ou máis persoas a probabilidade é maior do 99%. Obviamente é do 100% para 367 persoas (tendo en conta os anos bisestos). En sentido estrito isto non é un paradoxo xa que non é unha contradición lóxica; é un paradoxo no sentido de que é unha verdade matemática que contradi a común intuición. Moita xente pensa que a probabilidade é moito máis baixa, e que fan falla moitas máis persoas para que se alcance a probabilidade do 50%.
Cálculo da probabilidade
Calcular esta probabilidade é o problema do aniversario. A teoría foi descrita na American Mathematical Monthly en 1938 na teoría de Estimación do total de poboación de peixes nun lago de Zoe Emily Schnabel, baixo o nome de captura-recaptura estatística.
A chave para entende-lo paradoxo do aniversario é pensar que hai moitas probabilidades de atopar parellas que fagan anos o mesmo día. Especificamente, entre 23 persoas, hai 23×22/2 = 253 pares, cada un deles un candidato potencial para cumpri-lo paradoxo. Hai que entender que se vostede entrase nunha habitación con 22 persoas, a probabilidade de que calquera cumpra anos o mesmo día que vostede, non é do 50%, é moito máis baixa. Isto é debido a que agora só hai 22 pares posibles. O problema real do paradoxo do aniversario consiste en preguntar se o aniversario de calquera das 23 persoas coincide co aniversario dalgunha das outras persoas.
Para calcula-la probabilidade aproximada que nunha habitación de n persoas, que polo menos dúas fagan anos o mesmo día, sen contar anos bisestos e os xemelgos, e asumimos que existen 365 aniversarios que teñen a mesma probabilidade. O truco é calcular primeiro a probabilidade de que n aniversarios sexan diferentes. Esta probabilidade vén dada por:
porque a segunda persoa non pode ter o mesmo aniversario que o primeiro (364/365), a terceira persoa non pode ter o mesmo aniversario que as dúas primeiras (363/365) etc. Usando notación factorial, pode ser escrita como:
para n ≤ 365, e 0 para n > 365.
Agora, 1 - p é a probabilidade de que polo menos dúas persoas teñan o mesmo día de aniversario. Para n = 23 obtense unha probabilidade de ao redor de 0,507. En contraste, a probabilidade de que calquera nunha habitación de n persoas teñan o mesmo día de aniversario que vostede está dada por:
que para n = 22 só dá ao redor de 0,059, e necesitaríase polo menos unha n de 253 para dar un valor de 0,5.
Monte Couso
O Couso é un monte galego, situado na Serra das Penas, no concello de Bóveda, provincia de Lugo. Cunha altitude de 689 m é o monte máis alto do concello.
Luaces
O topónimo galego   pode referirse a:
Amais, como apelido pode referirse a:
Campionato Nacional de hóckey a patíns de Angola
O Campionato Nacional de Hóquei Patins Angolano é a máxima competición de clubs de hóckey a patíns de Angola, e actualmente tamén a máis importante liga de África. A competición foi creada en 1978, logo de independizarse de Portugal en 1975 e o seu primeiro campión foi o Atlético de Luanda.
Simón Bolívar
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios, coñecido como Simón Bolívar, e tamén coloquialmente por El Libertador, nado en Caracas o 24 de xullo de 1783 e finado en Santa Marta (Colombia) o 17 de decembro de 1830, foi un líder político e militar suramericano que levou aos que hoxe son os estados de Venezuela, Colombia, Ecuador, o Perú, Panamá e Bolivia, a independizarse do Imperio español.
Bolívar naceu no seo dunha acomodada familia crioula e, como era habitual entre os herdeiros das familias de clase alta da época, cando tiña 16 anos foi enviado a España para completar a súa educación, trasladándose posteriormente a Francia. Durante a súa estadía en Europa coñeceu as ideas da Ilustración, que máis tarde o motivaron para derrocar o reinado colonial español en Suramérica. Aproveitando a desorde provocada pola Guerra da Independencia española, Bolívar comezou a súa campaña pola independencia en 1808. Despois da vitoria na batalla de Boyacá o 7 de agosto de 1819, o vicerreinado de Nova Granada deixou de ser efectivo, instaurando Bolívar a República da Gran Colombia nos territorios dos actuais estados de Colombia e Venezuela. A pesar de varios atrancos, incluída a chegada dunha forza expedicionaria española sen precedentes, a nova república quedou definitivamente consolidada despois do triunfo dos revolucionarios na Batalla de Carabobo en 1821. Nese mesmo ano incorpórase Panamá, e no ano seguinte a provincia de Quito, en maio, e a Provincia Libre de Guayaquil, en xullo. Bolívar foi presidente da Gran Colombia de 1819 a 1830.
En posteriores campañas, Bolívar liberou Perú e Bolivia, esta última nomeada así na súa honra. Foi simultaneamente presidente da Gran Colombia (formada polos actuais países de Venezuela, Colombia, Panamá e Ecuador), Perú e Bolivia, aínda que pouco despois o seu segundo ao mando, Antonio José de Sucre, foi nomeado presidente de Bolivia. Bolívar tiña como obxectivo unha América hispana forte e unida capaz de facer fronte non só ás ameazas que emanaban de España e da Santa Alianza europea, senón tamén do poder emerxente dos Estados Unidos. No punto álxido do seu poder, Bolívar gobernou un amplo territorio desde a fronteira arxentina ata o Caribe.
Bolívar loitou en 472 batallas, 79 das cales foron importantes; e durante as súas campañas montou a cabalo unha distancia de 123 000 quilómetros, que é dez veces máis que o percorrido por Aníbal, tres veces máis que Napoleón, e o dobre que Alexandre o Grande. Bolívar é visto coma unha icona nacional na maioría da Suramérica moderna, e está considerado un dos grandes heroes dos movementos de independencia da América Latina de comezos do século XIX, xunto con José de San Martín, Francisco de Miranda e outros. Cara a fin da súa vida, Bolívar amosou unha certa decepción. Atribúeselle a frase "arei no mar e sembrei no vento" cando se desmembrou a Gran Colombia; e nun discurso ao Congreso Constituínte da República de Colombia, Bolívar declarou: "Compañeiros cidadáns! Abofé en dicir isto: a independencia é o único beneficio que obtivemos, en detrimento de todo o resto".
Devanceiros
O apelido paterno Bolívar procede da vila biscaína de Ziortza-Bolibar no País Vasco. Por liña materna, Bolívar descende de familias das Illas Canarias.
En 1589, procedente de Santo Domingo, onde estaba servindo ao noble e militar español Diego de Osorio, chegou a Venezuela o primeiro Bolívar, o contador Simón Otxoa de Bolíbar y la Rentería, coñecido como Simón de Bolíbar “o Vello”. Ía acompañando a Diego de Osorio cando este foi nomeado Gobernador e Capitán Xeneral de Venezuela, para desempeñar o cargo de Secretario de Residencia. Chegou a Venezuela co seu fillo, nado en Santo Domingo, Simón de Bolíbar "o Mozo".
Simón Bolívar era fillo de Juan Vicente Bolívar y Ponte e de María de la Concepción Palacios y Blanco, que eran membros destacados da aristocracia de Caracas. Cando casaron, en 1773, había entre eles unha gran diferenza de idade pois Juan Vicente, daquela, contaba con 47 anos e María de la Concepción, 15. Ademais de Simón, tiveron catro fillos máis: tres maiores que Simón -Juan vicente, María Antonia e Juana Nepomucena- e unha irmá máis pequena, María del Carmen, quen morreu aos poucos de nacer.
Primeiros anos
miniatura|200px|Casa natal de Simón Bolivar en [[Caracas.]]
Infancia
Simón Bolívar naceu en Caracas, Capitanía Xeneral de Venezuela, o 24 de xullo de 1783. Foi bautizado como Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios.
Sendo Bolívar un neno, foi criado por dona Inés Manceba de Miyares e pola escrava da familia, Hipólita. Aínda que un par de anos máis tarde volveu aos coidados dos seus pais, esta experiencia tivo unha gran transcendencia na súa vida. Seu pai morreu de tuberculose antes de que Bolívar cumprira os tres anos, e súa nai finou cando estaba a piques de cumprir os nove anos.
Despois da morte da súa nai, Bolívar quedou baixo a custodia do instrutor Miguel José Sanz, pero non conxeniaron e foi enviado de volta ao seu fogar. Recibiu educación privada dos renomeados profesores Andrés Bello, Guillermo Pelgrón, José Antonio Negrete, Fernando Vides, o pai Andújar, e Simón Rodríguez, anteriormente coñecido como Simón Carreño. Simón Rodríguez converteuse en profesor, amigo e mentor de Simón Bolívar. Apredendeulle a nadar e cabalgar, así como nocións de liberdade, dereitos humanos, política, historia e socioloxía. Posteriormente, Rodríguez foi fundamental na decisión de Bolívar de comezar a revolución, inculcando nel as ideas de independencia, iluminación e liberdade. Mentres tanto, Bolívar foi coidado principalmente pola súa neneira, a escrava Hipólita, á que despois chamou "a única nai que coñecín". miniatura|175px|Bolívar cando tiña 20 anos, en 1804.
Mocidade
Cando Bolívar tiña catorce anos, Simón Rodríguez veuse forzado a deixar Venezuela despois de ser acusado de estar implicado nunha conspiración contra o goberno español en Caracas. Bolívar entrou entón na academia militar das Milicias de Aragua. Trala morte dos seus pais, en 1800 foi enviado a España para completar a súa educación e continuar cos seus estudos militares en Madrid. Alí coñeceu a María Teresa Rodríguez del Toro y Alaysa con quen casou en Madrid en maio de 1802, e tras un breve paso pola Coruña marchan a Venezuela e instálanse na facenda de san Mateo, onde ela enferma e morre por mor da febre amarela en 1803, oito meses despois do casamento. En 1804, Bolívar volta á Europa, chegando a Cádiz a finais de 1803 e, a seguir, marcha a Francia instalándose en París e viaxando a diferentes países europeos. Encontrándose en Milán, foi testemuña da coroación de Napoleón Bonaparte como rei de Italia (un reino no norte da Italia moderna unido a Francia a través da súa persoa), un evento que lle deixou unha profunda impresión. Aínda que en desacordo coa coroación, quedou moi sensibilizado pola veneración popular inspirada polo heroe.
O libertador
Bolívar volveu para Venezuela en 1807. Cando Napoleón converte a Xosé rei de España e das súas colonias en 1808, Bolívar pasa a participar nas xuntas de resistencia na América. A xunta de Caracas declara a independencia en 1810, e Bolívar marcha para a Inglaterra nunha misión diplomática.
Volve á Venezuela en 1811. En xullo de 1812, o líder da xunta, Francisco de Miranda réndese, e Bolívar ten que fuxir para Cartaxena de Indias. É aquí que Bolívar escribe o Manifesto de Cartagena.
En 1813 lidera a invasión da Venezuela. Entra en Mérida o 23 de maio, sendo proclamado El Libertador ("o libertador"), recaptura Caracas o 6 de agosto e proclama a segunda república Venezolana. Pasa, entón, a comandar as forzas nacionalistas da Colombia, capturando Bogotá en 1814. Entre tanto, despois dalgúns contratempos militares, Bolívar é obrigado a fuxir, en 1815, para a Xamaica onde pide axuda ó líder Haitíano Alexander Sabes Petión. En 1816, concedida esa axuda, Bolívar regresa os combates, desembarcando na Venezuela e capturando Angostura (hoxe, Ciudad Bolívar).
El Integrador
En 1826, Bolívar tenta promover a integración continental ao convocar o Congreso do Panamá. Compareceron ao congreso representantes da Colombia, da Guatemala, de México, do Perú e dos Estados Unidos. Será o principio das Conferencias Panamericas.
Bolívar tivo moitas dificultades para administrar a chamada Gran Colombia. Durante o ano 1826 varias revoltas ocorreron en Venezuela, e, a pesar da amnistía e do arranxo de goberno coa participación dos rebeldes, creceu a disidencia política na rexión de Nova Granada.
Bolívar proclamouse ditador en 1828, a pesar de crer que sería unha medida provisoria. Sufriu unha tentativa de asasinato en setembro de 1828 e, aínda que frustrado, este acontecemento afectou o resto da súa vida.
Últimos días e morte
miniatura|esquerda|Morte de Bolívar, cadro do pintor venezolano painter [[Antonio Herrera Toro.]] Bolívar renunciou á presidencia o 27 de abril de 1830, coa intención de deixar o país e exiliarse en Europa. Xa enviara a Europa varios vultos contendo as súas pertenzas e escritos, pero morreu antes de poder embarcar en Cartaxena. miniatura|150px|Debuxo de Bolívar feito por José María Espinosa en 1830, o ano da súa morte.
Bandeira de Belize
A bandeira de Belize foi adoptada o 21 de setembro de 1981, tras conseguir a independencia do Reino Unido. Está composta por un pano azul marcado por dúas franxas vermellas nas beiras superiores, e no centro un disco branco no que está inscrito o escudo de Belize.
A cor azul representa ó Partido Unido. As franxas vermellas, ó partido opositor e as cincuenta follas, a subida ó poder do PUP.
Esta bandeira remóntase a 1950 cando o territorio de Honduras Británica, no seu proceso de independencia, adoptou unha bandeira moi semellante á actual, pero carente das franxas vermellas.
Osmerus
miniatura|250px|Osmerus eperlanus fritos, nun restaurante de [[Hamburgo.]] miniatura|250px|[[Osmerus mordax.]]
Osmerus é un xénero de peixes teleósteos, o tipo da orde dos osmeriformes, así como da suborde dos osmeroideos (Osmeroidei), e da superfamilia do mesmo nome (Osmeroidea).
Son pequenos peixes de dorso verdoso e ventre branco, cunha banda prateada nos flancos e coa mandíbula lixeiramente prominente, que viven na parte norte do hemisferio boreal, tanto ao longo das costas do océano Atlántico comno do Pacífico. Son tipicamente anádromos.
O nome vulgar galego, eperlán, provén do francés éperlan, e este do franco *spirling, do que derivan tamén os seus nomes en alemán (Spierling) e en neerlandés (spirling).
Descrición
O xénero foi descrito en 1758 polo naturalista sueco Carl von Linné, na 10ª edición do seu Systema Naturae.
Porén, algúns autores atribúenlle a descrición a Forsskål en 1775.
Etimoloxía
O nome científico Osmerus deriva do grego antigo ὀσμή osmḗ, "olor", "cheiro", "fragrancia", en referencia ao aroma característico da carne dos peixes deste xénero.
Sinónimos
O xénero coñeceuse tamén polos sinónimos:
Especies
O xénero comprende as tan só dúas especies:
Aínda que algúns autores recoñecen tamén a:
E, na FishBase, tamén se recoñece a especie:
Esta especie convive co eperlán arco da vella (Osmerus mordax) e distínguese del polo seu crecemento máis lento, a maduración máis temperá, a vida máis curta, a desova máis tardía e polos seus alimentos máis pequenos. Os datos xenéticos suxiren que ambas as especies evolucinaron independentemente nos lagos onde viven.
Atlantoxenados
miniatura|240px|[[Thomashuxleya sp. (Meridiungulata).]]
O dos atlantoxenados (Atlantogenata) é un clado, con categoría de magnorde para algúns autores, de mamíferos placentarios definido en 1999 por P. J. Waddell et al.
Este clado comprende as superordes ou cohortes dos Xenarthra, os Afrotheria e o extinto dos Meridiungulata.
O clado orixinouse en África e Suramérica presumibelmente durante o cretáceo.
Xunto ao clado dos Boreoeutheria, conforman os Eutheria. A monofilia deste grupo está apoiada por algunhas probas xenéticas.
Porén, hipóteses alternativas suxiren que Boreoeutheria e Afrotheria poden reunirse para formaren Epitheria (criterio apoiado por probas fisiolóxicas, anatómicas e outras), ou que Boreoeutheria e Xenarthra poderían agruparse para formaren Exafroplacentalia ou Notolegia.
Simón Bolívar
Últimos días e morte
En xaneiro de 2008, o daquela presidente de Venezuela, Hugo Chávez, estableceu unha comisión para investigar a teoría de que Bolívar fora vítima dun asasinato. Nalgunhas ocasións, Chávez manifestara que Bolívar fora en realidade envelenado polos "traidores de Nova Granada". En abril de 2010, o especialista en enfermidades infecciosas Paul Auwaerter estudou os rexistros dos síntomas da doenza de Bolívar e concluíu que podería ter sufrido intoxicación por arsénico, pero que tanto o envelenamento coma o asasinato eran improbables. En xullo de 2010 foi exhumado o corpo de Bolívar para avanzar na investigación. En xullo de 2011 o comité internacional de expertos forenses fixo público o seu informe, alegando que non había probas de que Bolívar fose envelenado ou morrera por calquera outra causa que non fose natural.
O Lugariño
O topónimo galego O Lugariño pode referirse a:
Conxectura de Goldbach
En teoría de números, a conxectura de Goldbach é un dos problemas non resoltos máis antigos nas matemáticas. Ás veces cualifícase como o problema máis difícil na historia desta ciencia. O seu enunciado é o seguinte:
Cabe notar que se pode empregar dúas veces o mesmo número primo.
Por exemplo,
Historia
miniatura|300px|O número dos diferentes xeitos nos que se pode expresar un número par n como a suma de dous números primos (4 ≤ n ≤ 1,000,000).
Esta conxectura ten sido investigada por moitos teóricos de números e foi comprobada por ordenadores para todos os números pares menores que 2×1016. A maior parte dos matemáticos cre que a conxectura é certa, baseándose maiormente nas consideracións estatísticas sobre a distribución probabilística dos números primos no conxunto dos números naturais: canto maior sexa o número enteiro par, faise máis probable que poida ser escrito como suma de dous números primos.
Sabemos que todo número par pode escribirse de forma mínima como suma de seis números primos. Como consecuencia dun traballo de Vinogradov, todo número par grande pode escribirse como suma de catro números primos. Ademais, Vinogradov demostrou que case todos os números pares poden escribirse como suma de dous números primos (no sentido de que a proporción de números pares que poden escribirse de dita forma tende a 1). En 1966, Chen Jing-run mostrou que todo número par o bastante grande pode escribirse como suma dun primo e un número que ten como moito dous factores primos.
Co fin de facer publicidade para o libro Uncle Petros and Goldbach's Conjecture de Apostolos Doxiadis, o editor británico Tony Faber ofreceu no 2000 un premio dun millón de dólares a aquel angloparlante que demostrase a conxectura antes de abril de 2002. Ninguén reclamou o premio.
Goldbach formulou dúas conxecturas, relacionadas entre si, sobre a suma de números primos: a conxectura 'forte' de Goldbach e a conxectura 'débil' de Goldbach. A que se discute aquí é a forte, a que se acostuma mencionar como "conxectura de Goldbach" a secas.
Copa de Angola de hóckey a patíns
A Taça de Angola (en galego Copa de Angola) é a segunda competición de hóckey a patíns de Angola. Esta competición é disputada por tódolos clubs angolanos.
Lucho Fernández
Xosé Luís Fernández, chamado Lucho Fernández, nado en Ferrol o 4 de agosto de 1975, é un xogador de baloncesto galego.
Traxectoria
Pola súa altura e movementos, Lucho Fernández ten xogado tanto de ala como de ala-pivote. Criado e formado na canteira ferrolá, debutou no CB Galicia de Ferrol, onde xogou entre 1996 e 1999. Despois pasou a distintos equipos de nivel español, coma CB Los Barrios (99-01) ou brevemente en CB La Palma (01), para rematar despois no Bilbao Basket, onde xogou catro tempadas consecutivas (de 2001 a 2005. Despois regresou á itinerancia, fichando polo Aguas de Calpe (05-06) e logo polo León Caja España (06-07). Xa ao final da súa carreira fichou polo TAU Cerámica, de Liga ACB, co conseguiría o seu maior éxito ao gañar o título da liga española de baloncesto.
Foi internacional coa selección de baloncesto de Galicia nun partido celebrado en 2006 contra o Xapón (onde converteu 8 puntos), e en dous partidos celebrados en 2008, onde conseguiu 35 puntos (17 contra Portugal e 18 contra Euscadi).
Daniel Giménez Cacho
Daniel Giménez Cacho é un actor mexicano nado en Madrid, España o 15 de maio de 1961. Xa dende pícaro reside en México. Ten traballado para directores do talle de Pedro Almodóvar, Guillermo del Toro, Arturo Ripstein ou Alfonso Cuarón, entre outros.
O Espiño, Belesar, Vilalba
O Espiño é un lugar da parroquia de Belesar, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Pedro de la Sierra
miniatura|190px|Claustro renacentista do mosteiro de San Clodio. miniatura|190px|esquerda|Bóvedas de cruceria do claustro renacentista do mosteiro de San Clodio. Pedro de la Sierra foi un arquitecto na transición de arte galega do século XVI ao XVII.
Entre os traballos máis salientables están os que realizou en 1599 na igrexa do Mosteiro de Santa María de Montederramo e no Mosteiro de San Clodio de Leiro en 1607. Cómpre mencionar tamén as obras no Convento de San Francisco de Ribadavia.
O cabido da Catedral de Ourense tamén reclamou os seus servizos para finalizar as obras de construción do deambulatorio da devandita catedral, que rematou no ano 1633.
As súas obras caracterízanse polo equilibrio e a elegancia e definen exemplos do mellor da arquitectura conventual e monacal da época en Galicia.
KDE Software Compilation
O KDE Software Compilation (K Desktop Environment) é un proxecto internacional de software libre no que traballan centos de enxeñeiros informáticos e outros voluntarios de tódalas partes do planeta a través da internet para desenvolver un contorno de escritorio completo, repleto de funcións mais sinxelo de usar, e máis toda unha serie de aplicacións destinadas a diversos usos.
KDE ofrece por unha banda un contorno de escritorio completo, que logo de 12 anos de traballo ininterrompidos avanza pola súa versión 4, e toda unha serie de aplicacións, instalables en diferentes contornos de escritorio e plataformas, que cobren as necesidades de xestión de ficheiros, reprodución de son e vídeo, produción de textos, follas de cálculo, bases de datos ou presentacións, navegadores web e comunicación pola web, xestión de calendarios, correo electrónico e novas, produción e manexo de datos científicos, videoxogos etc.
Historia do proxecto
KDE foi fundado en 1996 por Matthias Ettrich, cando era estudante na Universidade Eberhard Karls de Tubinga (Alemaña). Ettrich estaba daquela preocupado por certos aspectos dos escritorios de Unix.
Entre as súas queixas estaba o feito de que ningunha das aplicacións informáticas eran semellantes entre elas en aspecto ou na forma de traballar. Daquela, non só propuxo a creación dun paquete de aplicacións, senón a creación dun contorno de escritorio do que se puidese esperar que as cousas parecesen operar e operasen dun xeito consistente. Quería ademais que ese escritorio fose sinxelo de usar, de feito, unha das súas queixas era que a súa moza non fose quen de empregalos.
A súa entrada inicial na Usenet xerou moito interese e derivou no nacemento do proxecto KDE. O nome do proxecto xurdiu coma un xogo de palabras entre o existente Common Desktop Environment, dispoñible para sistemas Unix, e "cool" (forma inglesa que significa "estupendo", "sensacional", "magnífico"). Así pois, KDE son as siglas de «Kool Desktop Environment» (inglés para "Ambiente de Escritorio Karalludo").
CDE era un contorno de escritorio baseado en X11 e desenvolvido en conxunto por HP, IBM e Sun, a través da compañía X/Open e cunha interface e ferramentas de produtividade baseadas en Motif. Supoñíase que debía ser un escritorio sinxelo e fácil de empregar. Inda que inicialmente se considerou que a K debía de facer referencia á palabra kool axiña se decidiu que non debía de facer referencia a nada en particular, quedando KDE coma siglas de «K Desktop Enviroment» ("Ambiente de Escritorio K").
Matthias Ettrich escolleu empregar o grupo de ferramentas de Qt para o proxecto KDE, principalmente pola súa facilidade de uso e para centrarse en desenvolver o escritorio e non pararse en desenvolver as súas bibliotecas. Outros programadores rapidamente comezaron a programar aplicacións aplicacións KDE/Qt e a comezos do 1997 xa se liberaran unhas poucas aplicacións. Nese momento Qt non estaba a empregar unha licenza libre, e os membros do proxecto GNU comezaron a expresar a súa preocupación polo feito de que para crear aplicacións libres se empregara un contorno de programación privativo. KDE foi mesmo eliminado do proxecto Debian, xa que os seus desenvolvedores interpretaban que a licenza GNU Public License non permitía a vinculación entre KDE e Qt. En resposta a este paradoxo naceron dous proxectos: o Harmony, para crear un substituto libre das bibliotecas Qt, e o proxecto GNOME, que pretendía crear un escritorio novo sen empregar Qt e construílo enteiramente con software libre.
Desenvolvemento
Como moitos dos proxectos de software libre, KDE está xestionado polo esforzo de centos de voluntarios, inda que compañías coma Mandriva, Novell e Trolltech contribuíronn e contribúen ao proxecto contratando desenvolvedores que traballen para este. A organización do proxecto realízase a través de roldas de correo, sesións de IRC e, de cando en vez, reunións dos voluntarios, principalmente na chamada Akademy. O proxecto KDE e os eventos relacionados con este adoitan ser patrocinados por persoas, universidades ou empresas. Mark Shuttleworth, Intel ou Novell son patróns do proxecto.
As linguaxes de programación nas que se pode traballar en KDE para o seu desenvolvemento son C++, Python, Ruby e C, inda que hai soporte en desenvolvemento para Lua, PHPe KBasic.
Inda que o proxecto conta con centos de voluntarios de tódalas partes do mundo, o proxecto mantén unha forte base na Alemaña, e en xeral en Europa.Os servidores web están situados nas universidades de Tubinga e Kaiserslautern. Amais, adoitan ser habituais as reunión no país xermano.
A marca KDE posúea unha organización non gobernamental e sen ánimo de lucro, a KDE e.V..
Bases tecnolóxicas
KDE aséntase sobre os seguintes piares tecnolóxicos:
Internacionalización
O proxecto KDE, como a meirande parte do software libre, mantén o compromiso de facilitar a tradución e adaptación deste software ás diferentes linguas do planeta. O modo que se realizan as traducións é aberto e participativo e nútrese de voluntarios. No sitio oficial de KDE aparecen rexistrados grupos de tradución de 104 linguas diferentes, 92 deles activos.
Entre as linguas ás que se traduce hai moitas linguas europeas, asiáticas, algunhas africanas e, inda que escasas, linguas indíxenas americanas e oceánicas. Cabe salientar a alta presenza de linguas minoritarias ou minorizadas entre as linguas europeas, coma é o caso do feroés ou o frisón. As linguas africanas e asiáticas ás que se traduce son todas linguas oficiais ou con gran cantidade de falantes, coma o xosa ou o hindi.
O equipo de tradución de KDE ao galego, xestionado dende o proxecto Trasno, leva varios anos activo. Co lanzamento da serie 4 conseguiu a total tradución do escritorio: a primeira vez que se conseguiu completar foi na versión.
Lanzamentos
Cada nova serie de KDE inicia unha nova versión do contorno de escritorio. Estes lanzamentos poden rachar a compatibilidade coas predecesoras, facer reorganizacións importantes ou ser continuístas co feito polo proxecto anteriormente. Dentro de cada serie distínguense dous tipos de lanzamentos, os maiores, e que son marcados cun número tralo da serie, e os menores, que se suceden entre lanzamentos maiores.
KDE 1
miniatura|KDE na súa versión. A primeira versión de KDE, KDE 1.0 liberouse o 12 de xullo do 1998. KDE presentouse coma un contorno de escritorio contemporáneo e amigable para sistemas UNIX, similar aos seus competidores Mac OS e Windows. Un escritorio libre de custos e de monopolio, estable, e que lles daría aos sistemas UNIX coma GNU/Linux competencia fronte a sistemas privativos como os xa mencionados.
En novembro dese mesmo ano, o grupo de ferramentas Qt dispoñía dunha dobre licenza, por unha parte baixo a licenza libre QPL (Q Public Licence), aplicable aos produtos libres creados con Qt, e por outra baixo unha licenza privativa, que requiría que o software privativo producido con Qt pagase unha fianza a Trolltech. Ese mesmo ano creouse a KDE Free Qt Foundation para garantir que no caso de que Trolltech deixase de existir Qt fose liberado baixo a licenza BSD se antes de 12 meses non se liberaba unha versión libre de Qt.
O debate continuou acerca da compatibilidade coa GPL así que, en setembro do ano 2000, Trolltech puxo a disposición pública a versión UNIX de Qt baixo licenza GPL, ademais da QPL. Este lanzamento eliminaba calquera preocupación existente na Free Software Foundation.
KDE 2
miniatura|KDE na súa versión. A segunda serie de KDE comeza o 23 de outubro do ano 2000 co lanzamento de KDE . Coa experiencia gañada no desenvolvemento da primeira versión de KDE, creouse KDE 2, buscando facelo inda máis intuitivo, potente e amigable. Introduciuse nova tecnoloxía que posteriormente tería un forte impacto no proxecto. Esta nova tecnoloxía inclúe KParts, KIO, DCOP e KHTML. As novas aplicacións que aparecen na serie son Konqueror, o navegador web e xestor de ficheiros do proxecto que se serve de KHTML, e o paquete ofimático Koffice.
A serie sufriría dúas grandes actualizacións máis. A  foi liberada o 26 de febreiro do 2001, e nela apareceu por vez primeira a aplicación Noatun. A seguinte versión, a, lanzada en agosto dese mesmo ano, iniciaba as aplicación na metade de tempo en GNU/Linux e melloraba a estabilidade e capacidade de renderizado de HTML e JavaScript. Ademais, incluíronse máis extensións para Konqueror. Kmail viuse mellorado coa capacidade de xestionar o protocolo de correo IMAP, incluíndo SSL e TLS, namentres que KOrganizer incluíu soporte para iCalendar. Outras melloras foron unha nova arquitectura de extensións para a impresión e unha interface de personalización.
KDE 3
miniatura|KDE na súa versión .miniatura|3.2miniatura|KDE na súa versión. A terceira serie estendeuse moito máis que as anteriores, pois contou con seis grandes lanzamentos. De feito, a versión  publicouse o 3 de abril do ano 2002 e a última grande actualización data do 29 de novembro do ano 2005. De feito, a última versión de KDE 3 foi a, que se publicou o 26 de agosto do 2008.
Os cambios na API entre KDE 2 e KDE 3 foron comparativamente menores, o cal pode ser entendido coma que KDE 3 foi unha gran continuación de KDE 2. Tódalas versión de KDE 3 construíronse con Qt3, que xa se liberara baixo a GPL para GNU/Linux e sistemas similares a UNIX. Coa versión  fixeron debut melloras nas capacidades para o uso de KDE en ambientes restrinxidos, coma cibercafés, unha nova framework de impresión, KDEPrint, e un caderno de enderezos centralizado.
A versión  vería melloradas as funcións de KDEPIM, introduciría a navegación por lingüetas en Konqueror e introduciría o xestor de descargas KGet, entre outras melloras. Moi especialmente, nesta versión introdúcense un novo tema predefinido para as fiestras, Keramik, e o paquete de iconas Crystal, que cambian o estilo do escritorio.
As melloras foron de novo notables na versión  que, entre outras, mellorou o aspecto gráfico do escritorio e aspectos da facilidade de uso. Engadiu o corrector ortográfico Ispell e introduciu notables aplicacións, coma o cliente de mensaxería instantánea Kopete, o xestor de contrasinais KWallet, Kontact, KGpg, o reprodutor de son Juk...
A seguinte grande actualización, a, estivo principalmente adicada a mellorar a integración de diferentes partes do escritorio. Destacan entre as melloras as relacionadas co soporte de protocolos de mensaxería instantánea. Porén, a  estivo adicada a mellorar a accesibilidade do escritorio, inda que non deixaron de aparecer melloras na lectura de ficheiros PDF, fontes RSS, xestión de ficheiros SVG e na implementación de CSS.
A versión 3.5 aparece no 2005 e dura ata a actualidade pois sufrirá unha pequena revisión en agosto do ano 2008. Nese momento será pechado o seu desenvolvemento en favor da nova serie, que debutou a comezo deste ano, 2008. Esta lonxeva versión sofre múltiples revisións e engade funcionalidade en case tódolos puntos do escritorio.
KDE 4
miniatura|KDE na súa versión. A nova serie, denominada xenericamente KDE4, foi xestada durante varios anos e lanzada por primeira vez o 11 de xaneiro do 2008. Esta cuarta serie, vixente na actualidade, está baseada en Qt 4, e sendo este publicado baixo a GPL para Windows e Mac, KDE pasou nesta versión a ser portable a estas outras plataformas.
A serie supón unha profunda revisión dos piares tecnolóxicos nos que se asentaban as súas predecesortas. A peza fundamental neste cambio é o redeseño do escritorio e os paneis que pasan a formar parte da mesma tecnoloxía, colectivamente chamada Plasma. Este novo redeseño está pensado para crear un espazo de traballo máis flexible, que permita rachar co vello paradigma do escritorio. Así mesmo, con esta cuarta entrega debutan unha serie de bibliotecas novas, que van dende Phonon, unha interface multimedia que fai que KDE sexa independente de calquera motor específico, ou Solid, unha API para redes e dispositivos móbiles, a Decible, unha biblioteca que integra tódolos protocolos de comunicación presentes no escritorio.
Do mesmo xeito fai aparición un motor de metadatos e de procura para KDE que combina Strigi, un servizo de indexado completo de ficheiros de texto, con NEPOMUK.
Aplicacións de KDE
As aplicacións propias de KDE poden ser tanto producidos polo propio proxecto coma por terceiros. De feito, existe un amplo abano de aplicacións para este escritorio que non son producidas polos desenvolvedores do proxecto KDE. De entre os programas que son producidos polo proxecto, pódese facer unha distinción en canto ao ritmo de lanzamento das versións. Unha gran parte dos programas do proxecto son publicados canda as novas versións do proxecto, mais hai outros que non seguen o calendario marcado polos lanzamentos do escritorio e lanzan as novas versións a un ritmo propio. Estes últimos programas son os que compoñen KDE Extragears. Dentro desta categoría existen programas tan relevantes coma Amarok, Digikam ou Kaffeine.
KDE en diferentes plataformas
KDE foi inicialmente deseñado para ser executado en plataformas UNIX e baseadas neste, coma GNU/Linux e BSD. Dende os inicios do proxecto, KDE estivo presente nas principais distribucións de GNU/Linux e BSD, sendo nalgunhas o único contorno de escritorio dispoñible. Co inicio da migración da librería de Qt a diferentes plataformas deuse a posibilidade técnica de migrar KDE a estas. Hoxe e día existen varios grupos de traballo que manteñen o soporte nos sistemas libres baseados en UNIX, e outros que o desenvolven o escritorio nas plataformas privativas Mac OS e Windows.
UNIX e derivados
KDE aparece incluído en case que tódalas principais distribucións de GNU/Linux. A data de adopción da nova serie KDE4 variou entre as distintas distros, pero case todas foron adoptando a nova serie durante o transcurso do ano 2008. Algunhas das grandes distribucións, coma Fedora e openSUSE, incluíron a versión  de KDE nos seus lanzamentos. Outras, coma Mandriva Linux, só o incorporaron no último trimestre do 2008, xa na versión.
As principais distribucións que inclúen KDE son: Arch Linux, CentOS, Debian, Freespire, Kubuntu, Mandriva Linux, openSUSE, PClinuxOS e Xandros. Do mesmo xeito, KDE aparece nos sistemas operativos derivados de BSD, coma DesktopBSD, FreeBSD, NetBSD, OpenBSD ou PC-BSD. Hai outros vendedores de UNIX que distribúen produtos con KDE. AIX Toolbox, de IMB, inclúe coma escritorios tanto GNOME coma KDE. Así mesmo, Solaris inclúe o contorno de escritorio nos seus produtos. OpenSolaris tamén é compatible con KDE.
Mac OS X
En Mac OS X xa existira un certo grao de soporte para determinadas aplicacións durante a terceira serie de KDE, completándose este soporte na cuarta serie.
Windows
A migración das librerías de Qt a Windows comezou no ano 2002. Este feito é o que permitiu que se puidese formar o equipo de migración de KDE a Windows.
Sinais de identidade do proxecto
O sinal de indentidade máis relevante de KDE é o "k", e tanto a icona do escritorio coma a meirande parte dos programas teñen este distintivo. Ao longo das diferentes versións do escritorio usouse un K branco asociado a un temón. Actualmente este símbolo aparece enmarcado dentro dun cadrado azul de aspecto acristalado.
As mascotas do proxecto son dous dragóns verdes chamados Konqui e Katie. Durante a segunda serie de lanzamentos, o logo de KDE foi Kandalf, mais as súas similitudes coa personaxe de Gandalf de O Señor dos Aneis de J. R. R. Tolkien fixeron probablemente que máis tarde se cambiase por Konqui.
As aplicacións de KDE adoitan comezar ou conter un "k" no seu nome. A moitas aplicacións déuselle un nome comezado por "c" ou "q" e trocouse polo "k", outras simplemente engaden o "k" antes, coma KOffice, ou despois, coma Amarok. Dende o comezo da nova serie 4 a tendencia é a se aplique esta última regra de nomenclatura das aplicacións, engadir un "k", ou directamente non facelo. Así, o xestor de ficheiros que se introduciu para KDE4 chamóuselle Dolphin, o visor de imaxes Gwenview, e a aplicación para aprender vocabulario Parley.
A Folgada, Belesar, Vilalba
A Folgada é un lugar da parroquia de Belesar, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Telescopio espacial CHEOPS
CHaracterising ExOPlanets Satellite (Satélite para a Caracterización de Exoplanetas, CHEOPS) é a primeira misión exoplanetaria que afronta a ESA e que será completada polas misións PLATO (Tránsitos Planetarios e Oscilacións de Estrelas) e ARIEL (Estudo de Grandes Exoplanetas por Detección Atmosférica Remota no Infravermello) a finais dos 2020. CHEOPS foi lanzado o 18 de decembro de 2019 mediante un foguete Soiuz-ST-A Fregat-M desde o Centro Espacial de Kourou, na Güiana Francesa. .
Características
CHEOPS está deseñado para estudar planetas de tamaño entre a Terra e Neptuno arredor de estrelas brilantes próximas. , aproveitando os tránsitos. Os datos obtidos, xunto coa masa, contribuirán a caracterizalo como terroso ou gasoso, entre outras posibilidades e distincións máis finas, como paso clave para comprender a súa formación, orixe e evolución. A misión axudará a definir obxectivos máis interesantes para misións máis grandes e caras e para os observatorios terrestres, con tempo de observación limitado.
O satélite e a misión foron froito da colaboración entre a ESA e Suíza. Está estabilizado nos tres eixos, usa o bus AS-250 e está dotado dun único instrumento, un telescopio Ritchey-Chrétien de 32 cm de diámetro cun fotómetro ultrapreciso formado por un único CCD funcionando en lonxitudes de onda do rango visible e o infravermello próximo. Tódalas especificacións do satélites fixéronse en base a dotar da maior estabilidade posible ao fotómetro. A estabilidade do apuntado é mellor de 8 segundos de arco cun nivel de confianza do 95% nun período de 48 horas de observación. CHEOPS foi inxectado nunha órbita heliosincrónica a unha altitude duns 700 km na que estará permanentemente iluminado polo Sol. Foi deseñado cunha vida útil de 3,5 anos.
A planificación das observacións faise desde o Centro de Operacións Espaciais, situado na Universidade de Xenebra, que se comunica co Centro de Operacións da Misión (baixo a responsabilidade do INTA) para enviar os comandos necesarios ao satélite e facer as observacións requiridas. Para a comunicación co satélite úsanse as antenas de Torrejón de Ardoz e Villafranca del Castillo. As transmisións fanse en banda S e espérase un tráfico de datos de 1,2 Gb por día.
Obxectivos da misión
O obxectivo principal é estudar a estrutura dos exoplanetas máis pequenos que Saturno en órbita arredor de estrelas brilantes e períodos inferiores a 50 días. As observacións axudarán, entre outras cousas a:
Quinina
A quinina ou chinchona, C20H24N2O2, é un alcaloide natural, cristalino e de cor branca, e sabor moi amargo, que presenta propiedades antipiréticas, antipalúdicas e analxésicas, producido por distintas especies do xénero Cinchona.
Serra do Moncai
A Serra do Moncai é unha serra galega, situada entre os concellos de Monforte de Lemos e A Pobra do Brollón, na provincia de Lugo, en pleno Val de Lemos. Está situada en dirección NO-SL, e limita ao noroeste co río Cabe e ao leste co río Saa. O seu pico máis alto é o Moncai, de 531 metros de altitude.
Telescopio espacial CHEOPS
Instrumento
O fotómetro de CHEOPS foi construído para ter unha precisión fotométrica mínima de 20 ppm (partes por millón) e, idealmente, de ata 10 ppm, con seis horas de tempo de integración, equivalente á duración do tránsito dun planeta cun período de revolución de 50 días.
O fotómetro está formado por un CCD de 1024x1024 píxels cunha distancia entre píxels de 13 μm. Arrefríase de forma pasiva ata 233 K, cunha estabilidade térmica de 10 mK.
Noviercas
Noviercas é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). A súa poboación é de 180 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 91,56 km².
Quinina
A quinina era o principal composto empregado no tratamiento da malaria até que foi substituída por outros medicamentos sintéticos máis eficaces, como a quinacrina, cloroquina e primaquina. E aínda se utiliza hoxe no tratamento da malaria resistente. Así memo intentou utilizarse para tratar doentes infectados con prións, pero cun éxito limitado.
Historia
A codia da árbore da quina, que contén quinina, era coñecida polas súas propiedades curativas polos nativos americanos, pero non se incorporou ao acervo cultural europeo até que non foron descubertas as súas propiedades antimaláricas. A data exacta deste descubrimento é polémica: a malaria non existía en Suramérica, así que os nativos non podían coñecer as súas propiedades antimaláricas (aínda qure si as analxésicas e antitérmicas).
En 1638, as propiedades antim,aláricas da codia da quina foron descubertas pola condesa de Chinchón (esposa do vicerrei do Perú, Luis Fernández de Cabrera), cando observou que os curandeiros indios empregábana para tratar as febres, pero as referencias ás propiedades curativas da quinina e a súa exportación comezaran xa tempo atrás.
O nome científico Cinchona refírese directamente á condesa (Linneo transcribiu o son español 'chi' á maneira italiana: 'ci', o cal era frecuente na época).
O uso a grande escala da quinina como profiláctico da malaria ten, porén, a súa orixe en 1850, aínda que o seu uso remóntase, en Europa, e sen illar nin purificar, ao século XVII.
A árbore da quina, Cinchona officinalis, e outras similares, como Cinchona pubescens, seguen a ser as únicas fontes útiles de quinina. Porén, en tempos de guerra, intensificáronse os esforzos para lograr a súa síntese total. Os químicos estadounidenses R. B. Woodward e W. E. Doergin conseguiron sintetizala en 1944. Desde entón, conseguíronse outras sínteses totais máis eficaces, pero ningunha delas pode competir a nivel económico coas técnicas de illamento e purificación do alcaloide a partir de fontes naturais.