cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Presidente de Paquistán
miniatura|120px|Bandeira do presidente de Paquistán. O presidente é o xefe de estado de Paquistán. Esta é a lista dos presidentes de Paquistán, de 1956 ata os días de hoxe.
List of Presidents of Pakistan Президент Пакистана صدر پاکستان
Mostra Internacional de Cinema Etnográfico do Museo do Pobo Galego
A Mostra Internacional de Cinema Etnográfico do Museo do Pobo Galego, (MICE), é unha mostra promovida polo Museo do Pobo Galego para dar a coñecer os traballos audiovisuais da etnografía e a antropoloxía visual.
En 2018 chegou á súa 13ª edición.
Converteuse en certame internacional na edición de 2016 con tres premios, dous deles con dotación económica.
Galardoadas/os
2018
2017
Miradoiro da illa Pancha
miniatura|350px|Vista da illa Pancha. O Mirador da Illa Pancha está situado a carón da illa Pancha, está marcado por unha estrutura de madeira, orientado cara ó mar Cantábrico e á beira da saída da ría de Ribadeo, a 2 km da vila de Ribadeo. Forma parte da ruta dos miradoiros.
Área estatística metropolitana
Nos Estados Unidos, unha área estatística metropolitana (tradución literal da frase en 'metropolitan statistical area', polo que é coñecido polo acrónimo nesta lingua, MSA) é unha rexión xeográfica cunha relativamente alta densidade poboacional no seu núcleo e estreitos vínculos económicos en toda a zona. Ditas rexións non están incorporadas legalmente como o poderían estar unha cidade ou unha vila, nin son demarcacións administrativas como o son os condados ou entidades separadas como os Estados. Como tal, a definición exacta de calquera área metropolitana dada pode variar coa fonte. Unha típica zona metropolitana céntrase nunha única gran cidade que exerce unha influencia substancial na rexión (por exemplo, Chicago ou Atlanta). Non obstante, algunhas áreas metropolitanas teñen máis dunha gran cidade sen contar un só municipio que manteña unha posición claramente dominante (v.gr., Dallas–Fort Worth Metroplex, a Área Metropolitana Estatística de Virginia Beach–Norfolk–Newport News, a Inland Empire ou a Área Estatística Metropolitana de Minneapolis–Saint Paul).
As MSA son definidas pola Oficina de Administración e Orzamento (coñecida polo acrónimo en inglés, OMB) e son tratadas con propósitos estatísticos pola Oficina do Censo e outras axencias do goberno federal.
Mapa
miniatura|esquerda|600px|Mapa ampliable dos 955 [[Núcleo Central da Área Estatística|núcleos centrais das áreas estatísticas (CBSA) dos Estados Unidos e Puerto Rico en febreiro de 2013. As 374 áreas estatísticas metropolitanas (MSA) móstranse en cor verde escuro . As 581 áreas estatísticas micropolitanas (μSA) móstranse en cor verde claro .]]
Definicións
As estatísticas do Censo dos Estados Unidos para as áreas metropolitanas elabóranse de acordo ás definicións que a continuación se detallan.
A Oficina de Administración e Orzamento define o conxunto de núcleos centrais das áreas estatísticas (CBSA no acrónimo en inglés) en todo o país. Os CBSA están delimitados sobre a base dunha área urbana central ou un grupo urbano — noutras palabras: unha área limiar dunha relativamente alta densidade poboacional. Os CBSA están compostos de condados e equivalentes a condados. Os condados que conteñen o núcleo da área urbana son coñecidos como condados centrais do CBSA. Hai condados circundantes adicionais, coñecidos como condados periféricos, que poden ser incluídos no CBSA se estes condados teñen fortes lazos sociais e económicos cos condados centrais, medidos polo nivel de desprazamentos e o emprego. Os condados periféricos inclúense no CBSA se o nivel de intercambio de emprego (medido polo total de desprazamentos nunha dirección e outra) é do 25% ou máis, aínda que eses números son estimativos e fanse excepcións. Algunhas áreas do interior deses condados periféricos poden atoparse en zonas rurais. Do mesmo xeito que as MSA, os CBSA subdivídense en áreas estatísticas micropolitanas (μSA) en base á poboación da zona urbana do núcleo central. Baixo certas condicións, un ou máis CBSA poden ser agrupados para formar unha grande entidade estatística coñecida como área estatística combinada (co acrónimo CSA).
Ademais, nunha terminoloxía anterior, que xa non se emprega, podíamos encontrar tamén a área estatística metropolitana estándar (co acrónimo SMSA) e a área estatística metropolitana primaria (co acrónimo PMSA). En Nova Inglaterra, as vilas teñen prioridade sobre os condados, así que estatisticamente áreas similares son definidas en termos de unidades urbanas coñecidas co nome de áreas de cidades e vilas de Nova Inglaterra (co acrónimo NECTA).
Alcedinos
Os alcedinos (Alcedines) son unha suborde de aves Coraciiformes coñecidos popularmente coma picapeixes ou martiños peixeiros; coñécense unhas 90 especies clasificadas en tres familias estreitamente vencelladas. Caracterízanse por obter o seu alimento mergullándose en ríos e regatos e atrapando pequenos peixes, para o que fican pousados nalgunha póla até ver a súa presa.
Até 1990 considerábanse parte dunha mesma familia, os Alcedinidae. Estudos cromosómicos levaron a reclasificalos en tres familias, mais a análise cladística indica que os tres son monofiléticas respecto das restantes familias dos coraciformes, polo que se lles asignou unha suborde de seu.
Troitosende, Troitosende, A Baña
Troitosende é un lugar da parroquia de Troitosende no concello coruñés da Baña na comarca da Barcala. Tiña 40 habitantes no ano 2015 segundo datos do INE,, dos cales 21 eran homes e 19 eran mulleres. No ano 2010 tiña 44 habitantes: 23 homes e 21 mulleres.
The Money Pit
The Money Pit é un filme estadounidense dirixido por Richard Benjamin que foi estreado en 1986.
Sinopse
Anna, unha atractiva violinista, vive provisionalmente co seu mozo Walter no apartamento do seu exmarido. Cando este descobre a situación, a parella vese obrigada a buscar outra vivenda. Un amigo de Walter, que é axente da propiedade, proporciónalle unha auténtica “bicoca” nos arredores da cidade.
Rafael Puga Ramón
Rafael Puga Ramón, nado na Coruña o 6 de xaneiro de 1909 e finado na mesma cidade o 21 de maio de 1972, foi un médico e político galego.
Traxectoria
Fillo de Manuel María Puga y Parga. Licenciado en Medicina pola Universidade de Santiago de Compostela (1932). Oftalmólogo. Foi presidente da Deputación da Coruña (1961-1970) e procurador en Cortes e conselleiro nacional en representación da Deputación.
Termometría
miniatura|dereita|200px|[[Termómetro exterior]] A termometría é a medición das temperaturas dos corpos ou sistemas, que realizamos cos termómetros, instrumentos que se basean na propiedade da dilatación dos corpos coa calor. Para poder construír un termómetro faise uso do principio cero da termodinámica que di que "se un sistema A está en equilibrio térmico cun sistema B, e un destes está en equilibrio térmico tamén cun sistema C, entón os tres sistemas A, B e C, están en equilibrio térmico entre si".
Propiedades termométricas
Unha propiedade termométrica dunha substancia é aquela que varía no mesmo sentido no que o fai a temperatura, é dicir, se a temperatura aumenta o seu valor, a propiedade tamén o fai, e viceversa.
Sistema illado termicamente
Unha propiedade importante dun sistema illado termicamente é que, dentro del, a temperatura sempre se mantén constante despois de transcorrido un determinado tempo o suficientemente grande. Se dentro do sistema hai máis dunha temperatura, ao cabo do dito tempo, o sistema tenderá a unha temperatura chamada temperatura de equilibrio, e dirase entón que o sistema chegou ao equilibrio térmico. En xeral, un sistema está en equilibrio térmico cando todos os puntos do sistema se atopan á mesma temperatura, ou dito doutra xeito, cando as propiedades físicas do sistema que varían coa temperatura non varían co tempo.
Escalas termométricas
Existen varias escalas termométricas para medir temperaturas, relativas e absolutas.
A partir da sensación fisiolóxica, é posible facerse unha idea aproximada da temperatura á que se encontra un obxecto. Mais esta apreciación directa está limitada por diferentes factores, como é a pequenez do intervalo de temperaturas no que isto é posible, ou que, para unha mesma temperatura, a sensación correspondente pode variar segundo se estivera previamente en contacto con outros corpos máis quentes ou máis fríos, sendo imposible expresar con precisión en forma de cantidade os resultados deste tipo de apreciacións subxectivas. Por iso, para medir temperaturas hai que recorrer a un termómetro.
Ácido clorhídrico
O ácido clorhídrico rara vez chamado aínda, ácido muriático, é unha disolución acuosa do gas cloruro de hidróxeno (HCl). É moi corrosivo e ácido. Emprégase moito como reactivo químico sendo un ácido forte que se disocia completamente en disolución acuosa. Unha disolución concentrada de ácido clorhídrico ten un pH inferior a 1; unha disolución de HCl 1 M da un pH co valor 0.
Termometría
Escalas termométricas
En todo corpo material, a variación de temperatura vai asociada a unha correspondente variación doutras propiedades medibles, de forma que a cada valor de temperatura, correspóndelle un só valor doutras propiedades medibles, como son os casos da lonxitude dunha varilla metálica, da resistencia eléctrica dun metal, da presión dun gas, do volume dun líquido etc. Estas magnitudes cunha variación que está ligada á da temperatura denomínanse propiedades termométricas, pois poden ser empregadas na construción de termómetros.
Ácido clorhídrico
A temperatura ambiente, o cloruro de hidróxeno é un gas incoloro a lixeiramente amarelo, corrosivo, non inflamable, máis pesado que o aire, de olor fortemente irritante. Cando se expón ó aire, o cloruro de hidróxeno forma vapores corrosivos densos de cor branca. O cloruro de hidróxeno pode ser liberado por volcáns.
Termometría
Escalas termométricas
Para definir unha escala de temperaturas é preciso escoller unha propiedade termométrica que reúna as seguintes condicións:
Unha vez que a propiedade termométrica foi escolleita, a elaboración dunha escala termométrica ou de temperaturas leva consigo, polo menos, dúas operacións; por unha parte, a determinación de puntos fixos ou temperaturas de referencia que fican constantes na natureza e, por outra, a división do intervalo de temperaturas correspondente a tales puntos fixos en unidades ou graos. Os puntos fixos danse en procesos nos cales a temperatura permanece constante, como son a ebulición ou a fusión.
Existen varias escalas para medir temperaturas, sendo as máis importantes a escala Celsius, a escala Kelvin e a escala Fahrenheit.
Ácido clorhídrico
Historia
O ácido clorhídrico foi obtido por primeira vez polo alquimista Jabir ibn Hayyan (tamén coñecido como Geber), arredor do ano 800, mesturando sal común con “ácido vitriólico” (ácido sulfúrico).
Termometría
Escala Celsius ou centígrada
miniatura|200 px|Termómetro Fahrenheit-Celsius de parede. O científico sueco Anders Celsius (1701-1744) foi o autor da escala termométrica que leva o seu nome. Elixiu como puntos fixos o da fusión do xeo e o da ebulición da agua, tras advertir que as temperaturas ás que se verificaban tales cambios de estado eran constantes a presión atmosférica. Asignou ao primeiro o valor 0 e ao segundo o valor 100, co que fixou o valor do grao Celsius (°C) como a centésima parte do intervalo de temperatura comprendido entre estes dous puntos fixos.
Para esta escala, estes valores anótanse como 100 °C e 0 °C e lense como 100 graos celsius e 0 graos celsius, respectivamente.
Ácido clorhídrico
Historia
miniatura|esquerda|200px|Jabir ibn Hayyan, debuxo dun manuscrito medieval Na Idade Media, o ácido clorhídrico era coñecido entre os alquimistas europeos como espírito do sal ou acidum salis.
Termometría
Escala Fahrenheit
Nos países anglosaxóns é habitual o emprego de termómetros graduados en graos Fahrenheit (°F), escala proposta por Gabriel Fahrenheit en 1724. A escala Fahrenheit difire da Celsius tanto nos valores asignados aos puntos fixos, como no tamaño dos graos. Na escala Fahrenheit os puntos fixos son os de ebulición e fusión dunha disolución de cloruro amónico en auga, correspondendo os puntos de fusión e ebulición da auga a 32 °F e 212 °F respectivamente. Para pasar dunha escala á outra é preciso empregar a ecuación:
Ácido clorhídrico
Historia
No século XVII, Johann Rudolf Glauber, de Karlstadt am Main, Alemaña, empregou sal (cloruro de sodio) e ácido sulfúrico para preparar sulfato sódico, liberando gas cloruro de hidróxeno. Joseph Priestley, de Leeds, Inglaterra preparou cloruro de hidróxeno puro en 1772, e Humphry Davy de Penzance demostrou que na súa composición química entraban o hidróxeno e o cloro.
Termometría
Escala Fahrenheit
t(°F) = (9/5) * t(°C) + 32 ou t(°C) = (5/9) * [t(°F) - 32]
Ácido clorhídrico
Historia
Durante a Revolución Industrial en Europa, a demanda de substancias alcalinas, tales como a sosa e o carbonato de sodio, incrementouse, e o novo proceso industrial para a súa obtención, desenvolvido polo francés Nicolás Leblanc permitiu a produción a grande escala con baixos custos. No proceso Leblanc convértese sal en sosa, utilizando ácido sulfúrico, pedra calcaria e carbón, e liberándose cloruro de hidróxeno como produto de refugallo. Ata 1863 este era liberado á atmosfera. Unha acta dese ano obrigou aos produtores de sosa a absorber este gas en auga, producindo así ácido clorhídrico a escala industrial. A comezos do século vinte, cando o proceso Leblanc foi substituído polo proceso Solvay, que non permitía obter ácido clorhídrico como o primeiro, este xa era un produto químico utilizado de maneira frecuente en numerosas aplicacións e o interese comercial polo mesmo levou ó desenvolvemento doutros procesos de obtención, que se utilizan ata o día de hoxe, e que se describen máis abaixo. Actualmente, a meirande parte do ácido clorhídrico obtense absorbendo o cloruro de hidróxeno liberado na produción industrial de compostos orgánicos. O ácido clorhídrico está considerado pola convención de 1988 contra o tráfico ilícito de drogas como un precursor.
Termometría
Escala Fahrenheit
onde t(°F) representa a temperatura expresada en graos Fahrenheit e t(°C) a expresada en graos Celsius.
Ácido clorhídrico
Química
miniatura|200px|esquerda|Reacción do ácido clorhídrico con amoníaco, liberando vapores brancos de cloruro de amonio O cloruro de hidróxeno é un ácido monoprótico, o que significa que pode disociarse unha soa vez para ceder un ión H+ (un protón). En solucións acuosas, este protón únese a unha molécula de auga para dar un ión hidronio, H3O+:
Termometría
Escala Fahrenheit
O seu emprego circunscríbese aos países anglosaxóns e ao Xapón, existindo unha tendencia á unificación de sistemas na escala Celsius.
Ácido clorhídrico
Química
O outro ión formado é o Cl−, o ión cloruro. O ácido clorhídrico pode ser usado para preparar sales chamadas cloruros, como o cloruro de sodio. O ácido clorhídrico é un ácido forte, xa que se disocia case completamente en auga.
Termometría
Escala Kelvin ou absoluta
miniatura|200 px|Comparación das escalas [[Grao Celsius|Celsius e Kelvin mostrando os puntos de referencia. De cor negra aparecen o punto triplo da auga (0,01 °C, 273,16 K) e o cero absoluto (-273,15 °C, 0 K). De cor gris os puntos de conxelamento (0,00 °C, 273,15 K) e ebulición da auga (100 °C, 373,15 K).]] Se ben na vida cotiá as escalas Celsius e Fahrenheit son as máis importantes, no ámbito científico é fundamental a chamada escala absoluta ou Kelvin, que provén do sir Lord Kelvin e é a adoptada polo Sistema Internacional de Unidades.
Nesta, o tamaño dos graos é o mesmo que na escala Celsios, posúen a mesma sensibilidade, pero fíxase o cero da escala en -273,15 °C. Neste punto, chamado cero absoluto de temperaturas, dáse que desaparece a axitación molecular, polo que, segundo o significado que a teoría cinética lle atribúe á magnitude temperatura, non ten sentido falar de valores inferiores a este. O cero absoluto constitúe o límite inferior natural de temperaturas, facendo que, polo tanto, na escala Kelvin non existan temperaturas baixo cero (negativas). A relación coa escala Celsius vén dada pola ecuación:
Ácido clorhídrico
Química
Os ácidos monopróticos teñen unha constante de disociación ácida, Ka, que indica o nivel de disociación dese ácido na auga. Para ácidos fortes como o HCl, o valor de Ka é alto. Ao agregar cloruros, como o NaCl, a unha disolución acuosa de HCl, o valor do pH practicamente non cambia, o que indica que o ión Cl− é unha base conxugada notablemente débil, e que o HCl está case completamente disociado en solucións acuosas. Polo tanto, para disolucións de ácido clorhídrico de concentración relativamente alta, pode considerarse que a concentración de H+ é igual á do HCl.
Termometría
Escala Kelvin ou absoluta
T(K) = t(°C) + 273,15 ou t(°C) = T(K) - 273,15
Ácido clorhídrico
Química
frame|esquerda|70px|Titulación ácida Dos ácidos fortes comúns en química, o ácido clorhídrico é o ácido monoprótico con menor tendencia a provocar reaccións redox que poidan interferir con outras reaccións. É un dos ácidos fortes menos perigosos de manipular, a pesar da súa acidez, e produce o relativamente pouco reactivo e non tóxico ión cloruro. As súas disolucións de concentracións intermedias son bastante estables, mantendo a súa concentración co paso do tempo. Estes atributos, sumados ó feito de que se atopa dispoñible como un reactivo puro, fano un excelente reactivo acidificante, e titulador ácido (para determinar a cantidade de base nunha titulación ou valoración ácido-base). É comunmente utilizado en análise química e para dixerir mostras para análise. Disolucións concentradas deste ácido poden utilizarse para disolver algúns metais, formando cloruros metálicos oxidados e hidróxeno (gas). Tamén se emprega como catalizador ácido-base nalgunhas reaccións químicas.
Termometría
Escala Kelvin ou absoluta
T(K) = (5/9) * [t(°F) + 459,67] ou t(°F) = (9/5) * T(K) - 459,67
Ácido clorhídrico
Propiedades físicas
As propiedades físicas do ácido clorhídrico, tales como puntos de fusión e ebulición, densidade, e pH dependen da concentración ou molaridade do HCl na disolución ácida que pode ir do 0 ó 40 %. (As concentracións elevadas dan ácido clorhídrico fumante). O ácido clorhídrico, como mestura binaria, auga e cloruro de hidróxeno, ten un azeótropo que ferve á temperatura constante de 108,6ªC, e correspondese cunha concentración do 20,2%.
A temperatura e presión de referencia para a táboa anterior son respectivamente 20 °C e 1 atmosfera (101 kPa).
Síntese
O ácido clorhídrico (HCl) obtense no laboratorio por adición de ácido sulfúrico (H2SO4) ao sal (NaCl):
Termometría
Escala Rankine
Coñécese como escala Rankine aquela na que temperatura se define medindo en graos Fahrenheit sobre o cero absoluto, co que carece de valores negativos. Esta escala foi proposta polo físico e enxeñeiro escocés William Rankine en 1859 e o seu uso dáse en Inglaterra e EUA basicamente.
A escala Rankine ten o seu punto de cero absoluto a −459,67 °F e os intervalos dos graos son idénticos aos intervalos dos graos Fahrenheit. Entón:
Ácido clorhídrico
Síntese
Na industria química obtéñense grandes cantidades de clorhídrico nas reaccións orgánicas de cloración das substancias orgánicas con cloro elemental (Cl2):
Termometría
Escala Rankine
T(R) = t(°F) + 459,67 ou t(°F) = T(R) - 459,67
Ácido clorhídrico
Síntese
Grandes producións de ácido clorhídrico intégranse coa formación de compostos orgánicos con cloro ou flúor na súa composición, como o Teflón, o Freón o ácido cloroacético ou o PVC. En moitas reaccións químicas algún átomo de hidróxeno dun composto orgánico é substituído por un átomo de cloro da molécula de Cl2, combinándose o átomo de hidróxeno saínte co outro átomo de cloro, co que se forma HCl. O átomo de cloro que entrou na molécula orgánica pode ser substituído por flúor e formarse outra molécula de cloruro de hidróxeno.
Termometría
Escala Rankine
T(R) = (9/5) * [t(°C) + 273,16] ou t(°C) = (5/9) * [T(R) - 491,67]
sendo T(R) a temperatura expresada en graos Rankine (símbolo R).
Escala Réaumur
O grao Réaumur, en desuso, débese a René-Antoine Ferchault de Réaumur (1683-1757). A relación coa escala Celsius é:
Ácido clorhídrico
Síntese
O cloruro de hidróxeno, gas, reutilízase directamente, ou absorbido sobre auga, en forma de ácido clorhídrico.
Termometría
Escala Réaumur
T(ºRé) = (4/5) * t(°C) ou t(°C) = (5/4) * T(ºRé)
Ácido clorhídrico
Síntese
Outro método de produción a grande escala é o utilizado pola industria cloro-alcali, na que se electroliza unha disolución de sal común, producindo cloro, hidróxido de sodio e hidróxeno. O gas cloro así obtido pode combinarse co gas hidróxeno, formando HCl gas, quimicamente puro. Xa que a reacción é exotérmica, as instalacións nas que se realiza son coñecidas como fornos de HCl.
Termometría
Escala Réaumur
T(ºRé) = (4/5) * [T(K) - 273,16] ou T(K) = (5/4) * T(ºRé) + 273,16
Ácido clorhídrico
Síntese
O cloruro de hidróxeno, gas, puro, absórbese sobre auga desmineralizada dando por resultado ácido clorhídrico quimicamente puro.
Termometría
Escala Réaumur
sendo T(ºRé) a temperatura expresada en graos Réaumur (símbolo ºRé).
Escala Rømer
A unidade de medida nesta escala, o grao Rømer, equivale a 40/21 dun Kelvin (ou dun grao Celsius).
Ácido clorhídrico
Síntese
A síntese directa, a partir dos elementos, non é viable economicamente salvo que se precise HCl de elevada pureza.
Termometría
Escala Rømer
T(ºRø) = (21/40) * t(°C) + 7,5 ou t(°C) = (40/21) * [T(ºRø) - 7,5]
Ácido clorhídrico
Síntese
Na auga pura disólvense ata 38 g/100 mL aínda que a baixa temperatura pódense formar cristais de HCl•H2O cun contido do 68% de HCl. A disolución forma un azeótropo cun contido do 20,2% de HCl en masa e un punto de ebulición de 108,6 °C.
Termometría
Escala Rømer
T(ºRø) = (21/40) * [T(K) - 273,16] + 7,5 ou T(K) = (40/21) * [T(ºRø) - 7,5] + 273,16
Ácido clorhídrico
Síntese
O ácido clorhídrico que se atopa no mercado adoita ter unha concentración do 38% ó 25%. Disolucións dunha concentración de algo máis do 40% son quimicamente posibles, pero a taxa de evaporación nelas é tan alta que se teñen que tomar medidas de almacenamento e manipulación extras. No mercado é posible adquirir disolucións para uso doméstico dunha concentración de entre o 10 e o 12%, utilizadas principalmente para a limpeza.
Termometría
Escala Rømer
sendo T(ºRø) a temperatura expresada en graos Rømer (símbolo ºRø).
Ácido clorhídrico
Aplicacións
O ácido clorhídrico emprégase sobre todo como ácido barato, forte e volátil. O uso máis coñecido é o de desincrústante para eliminar residuos calcarios (carbonato de calcio: CaCO3). Nesta aplicación transfórmase o carbonato de calcio en cloruro de calcio e libéranse dióxido de carbono (CO2) e auga:
Termometría
Escala Delisle
Creada polo astrónomo francés Joseph-Nicolas Delisle, as súas unidades son os graos Delisle (ou De Lisle), que se representan co símbolo ºDe e cada un vale -2/3 dun grao Celsius ou Kelvin. O cero da escala equivale á temperatura de ebulición da agua e vai aumentando segundo descenden as outras escalas, sendo o cero absoluto 559,725 ºDe.
Escala Newton
T(ºN) = (33/100) * t(°C) ou t(°C) = (100/33) * T(ºN)
Ácido clorhídrico
Aplicacións
En química orgánica aproveitase o ácido clorhídrico na síntese de cloruros orgánicos, ben por substitución dun grupo hidroxilo dun alcohol ou por adición do ácido clorhídrico a un alqueno aínda que a miúdo estas reaccións non transcorren dun xeito moi selectivo.
Termometría
Escala Newton
T(ºN) = (33/100) * T(K) - 273,16 ou T(K) = (100/33) * T(ºN) + 273,16
Ácido clorhídrico
Aplicacións
Outra importante aplicación do ácido clorhídrico de alta calidade é na rexeneración de resinas de intercambio iónico. O intercambio catiónico adoita ser empregado para remover catións como Na+ e Ca2+ de disolucións acuosas, producindo auga desmineralizada.
Utilízase para regular o pH da auga para a industria alimentaria, a industria farmacéutica, na potabilización da auga, e nas piscinas.
Termometría
Escala Leiden
O grao Leiden (ºL) é usado para calibrar indirectamente baixas temperaturas. Actualmente en desuso.
Ácido clorhídrico
Aplicacións
Na industria alimentaria utilízase, entre outras cousas, na produción da xelatina disolvendo con el a parte mineral dos ósos.
En metalurxia utilízase ás veces para disolver a capa de óxido que recobre un metal, previo a procesos como galvanizado, extrusión, ou outras técnicas.
Tamén é un produto de partida na síntese de cloruro de aluminio ou de cloruro de ferro(III) (FeCl3):
Os meirandes consumos de ácido clorhídrico danse na produción de compostos orgánicos tales como o cloruro de vinilo para a obtención do PVC. Outros compostos orgánicos que empregan o HCl na súa obtención son o bisfenol-A, para a obtención do policarbonato, o carbón activado e o ácido ascórbico.
Entre outros usos do ácido clorhídrico está o emprego doméstico do mesmo como limpador, e a estimulación da produción petrolífera, inxectando grandes cantidades do mesmo nas rochas para que por disolución de partes das mesmas aumente a súa porosidade.
Efectos nocivos
O cloruro de hidróxeno é irritante e corrosivo para calquera tecido co que teña contacto. A exposición breve a baixos niveis produce irritación da gorxa. A exposición a niveis máis altos pode producir respiración arfante, estreitamento dos bronquíolos, coloración azul da pel, acumulación de líquido nos pulmóns e mesmo a morte. A exposición a niveis aínda máis altos pode producir inchazón e espasmos da gorxa e asfixia. Algunhas persoas poden sufrir unha reacción inflamatoria ao cloruro de hidróxeno. Esta condición é coñecida como síndrome de disfunción reactiva das vías respiratorias (RADS, polas siglas en inglés), que é un tipo de asma causado por certas substancias irritantes ou corrosivas. O fosxeno (COCl2), un dos gases tóxicos empregados na primeira guerra mundial, ao disolverse nas mucosas, especialmente na mucosa pulmonar, convertíase, por hidrólise, en dióxido de carbono e ácido clorhídrico. Este último ataca a membrana alveolo-pulmonar e fai que o pulmón se encha de líquido ocasionando edema pulmonar. O ácido clorhídrico é tamén en parte responsable dos efectos nocivos do gas mostaza, iperita. En presenza da auga, por exemplo na superficie húmida dos ollos e pulmóns, forma ácido clorhídrico. A mestura do ácido con axentes oxidantes de uso común, como a lixivia (lixivia de cloro) (hipoclorito de sodio, NaClO) ou permanganato de potasio (KMnO4), produce o tóxico gas cloro.
Dependendo da concentración, o cloruro de hidróxeno pode producir desde leve irritación ata queimaduras graves dos ollos e a pel. A exposición prolongada a baixos niveis pode causar problemas respiratorios, irritación dos ollos e a pel e decoloración dos dentes.
A pesar destas características os xugos gástricos no estómago humano conteñen aproximadamente o 3 % de ácido clorhídrico. Alí axuda a coagular as proteínas e desempeña un papel importante como coenzima da pepsina na súa dixestión. Tamén axuda na hidrólise dos polisacáridos presentes na comida. É segregado polas células parietais. Estas conteñen unha extensiva rede de secreción desde onde se segrega o HCl cara o lume do estómago.
Cando por algunha razón estes mecanismos fallan, pode aparecer o ardor de estómago  (pirosis) ou úlceras gástricas e duodenais. Medicamentos chamados inhibidores da bomba de protóns preveñen unha produción excesiva de ácido no estómago, mentres que os antiácidos poden neutralizar o ácido existente. A meirande parte das úlceras gástricas e duodenais están asociadas coa presenza no estómago da bacteria Helicobacter pylori. A agresión que esta bacteria causa á mucosa gástrica faina vulnerable ó ataque do ácido clorhídrico. Un tratamento co antibiótico adecuado pode eliminar esta bacteria e impedir o desenvolvemento da úlcera.
Tamén pode ocorrer que non se produza suficiente cantidade de ácido clorhídrico no estómago ou ningunha. Estes cadros patolóxicos son coñecidos polos termos hipoclorhidria e aclorhidria. Poden conducir a unha gastroenterite.
O ácido clorhídrico en contacto con certos metais pode desprender hidróxeno podendo formar atmosferas explosivas no ambiente, isto pode ocorrer por exemplo cando se usa nos traballos de decapado de metais.
Lagenorhynchus cruciger
Lagenorhynchus cruciger é unha especie de cetáceo odontoceto da familia dos delfínidos. Trátase dun pequeno golfiño que habita en augas antárticas e subantárticas.
Historicamente foi avistado moi raras veces. Identificouse por primeira vez como nova especie por Qouy e Galmard en 1824 a partir dun debuxo realizado no Pacífico Sur en 1820.
A pesar de décadas de cacería de cetáceos no Océano Austral, até 1960 só se capturaran tres espécimes para estudos científicos. Incluso hoxe en día cóntase con só 6 exemplares completos e 14 parciais.
Descrición
Os adultos poden medir ao redor de 1,8 m, e pesar de 90 a 120 kg.
Gran Redada
miniatura|238x238px|Retrato do [[Zenón de Somodevilla y Bengoechea|marqués da Ensenada]] A Gran Redada, tamén coñecida como Prisión xeral de ciganos, pretendía o exterminio biolóxico do pobo cigano en España. Decretado que debían de permanecer cativos até a morte, constou de dúas grandes operacións: unha entre a noite do 30 de xullo de 1749 e a madrugada do día seguinte e outra a partir da terceira semana de agosto (en Cataluña e nalgunhas localidades onde non chegou a orde inicial de prisión, especialmente Málaga, Cádiz e Almería). Foi unha disposición autorizada polo rei Fernando VI e organizada en segredo polo marqués da Ensenada xunto co bispo de Oviedo Gaspar José Vázquez Tablada.
Lagenorhynchus cruciger
Comportamento
Estes golfiños adoitan moverse en grupos de 5 a 10 individuos. Un estudo da Comisión Baleeira Internacional ten rexistrado un grupo de 60. Encontráronse grupos (sen confirmar) de até 100 exemplares.
Gran Redada
Antecedentes
O acontecemento resulta relativamente insólito, aínda tendo en conta que as tensas relacións da Coroa, e do poder en xeral, coa comunidade xitana xa xeraran anteriormente dúas redadas importantes e outros episodios de discriminación ou persecución.
Lagenorhynchus cruciger
Comportamento
Comparten zonas de alimentación con outros cetáceos, como o rorcuais, cadeiróns, toniñas e golfiños do xénero Lissodelphis. Baleeiros que andaban á caza destes animais moito maiores adoitaban dicir que os Lagenorhynchus cruciger eran como "vixías" que os axudaban na busca das súas presas.
Gran Redada
Antecedentes
A primeira gran redada produciuse durante o reinado de Filipe II, cando unha vez instaurada en 1539 a pena de galeras para os ciganos, decidiuse repor os remeiros perdidos tras a batalla de Lepanto (7 de outubro de 1571), a través dunha leva xeral, na que se fixo especial incidencia na captura de todos os ciganos homes que fosen aptos para empuñar un remo. Desenvolvida a redada no inverno de 1571/1572, ordenouse que fosen escravizados os que non estaban aveciñados, e como remeiros libres asalariados cun pequeno soldo os que o estaban. A cantidade total de ciganos debeu alcanzar os tres centenares de persoas, aínda que só algo menos dun centenar foron a parar a galeras ante as dúbidas de moitas autoridades municipais e das numerosas súplicas dos mesmos condenados. Máis tarde, en 1637, os bancos de galeras seguiron demandado máis remeiros, ante as novas necesidades bélicas, polo que novamente se acordou realizar unha redada para capturar o maior número posible de ciganos homes. Sinalado o 19 de decembro de 1639, polo menos medio milleiro deles foron presos, e enviados a galeras uns dous centenares.
Lagenorhynchus cruciger
Comportamento
Exames dos contidos estomacais dos poucos espácimes estudados indican que comen varios tipos de luras e pequenos peixes.
Gran Redada
Antecedentes
O feito de que o nuncio Enrique Enríquez permitise, mediante decreto, que fosen os bispos de cada diocese os que decidisen en casos de asilo eclesiástico —e non el mesmo, tal e como lle delegou o propio papa—, permitiu un control máis directo sobre a poboación por parte do Estado absoluto. Ao mesmo tempo, a recente Guerra de Sucesión provocara que os campos se enchesen de delincuentes, que se sumaron á chegada e permanencia de tropas mercenarias que vían minguada a súa mobilidade por causa da inseguridade cidadá, que se lle atribuíu aos ciganos.
Lagenorhynchus cruciger
Distribución e poboación
Habitan cerca da rexión antártica, até uns 45° S, o que fai desta especie o golfiño máis meridional. Hai avistamentos confirmados nos 36° S no océano Atlántico e nos 33° S, cerca de Valparaíso, Chile, no Pacífico.
Recentes estudos estiman unha poboación de polo menos uns 140.000 exemplares.
Gran Redada
Antecedentes
Os plans foron iniciados polo bispo de Oviedo, Vázquez Tablada e continuados e executados polo marqués da Ensenada cando aquel caeu en desgraza, aínda que ideas parecidas foran xa suxeridas en décadas anteriores, sen chegar a se materializar.
Lagenorhynchus cruciger
Estado de conservación
A UICN cualificou en 2008 o estado de conservación desta especie como "LC" (pouco preocupante), mantendo na actualidade dita cualificación.
Por outra parte, segundo o Memorando de entendemenro para a conservación dos cetáceos e os seus sus hábitats na rexión das illas do Pacífico (MoU, nas súa siglas en inglés), aínda que non se estudou extensamente a situación da especie, para estes conservacionistas é de preocupación menor.
Taxonomía
miniatura|130px|Cruz de Malta. Dous anos máis tarde, estes autores cambiáronlle o nome específico albigena ("de meixelas brancas") por cruciger ("que leva unha cruz"). Isto probabelmente debido á combinación das zonas de negras e brancas do corpo, que, visto desde arriba, vagamente semella unha cruz de Malta. miniatura|250px|Lámina de Lagenorhynchus cruciger. En: [[Alcide d'Orbigny|Alcide Dessalines d'Orbigny (1847): Voyage dans l'Amérique méridionale. ]]
A especie foi descrita por Qouy e Galmard en 1824, na súa obra Voyage au tour du monde fait par ordre du roi, sur les corvettes de S. M: l’Uranie et la Physicienne pendant les années 1817, 1818, 1819 et 1820. Histoire edicine s. Zoologie. Langlois, París. Atlas. 96 pls (Pls 86, 87). adxudicándolle o nome de Delphinus albigena e situándoa dentro do xénero Delphinus.
O cetólogo estadoiunidense Frederick W. True, en 1889, reclasificouna dentro do xénero Lagenorhynchus, que fora descrito en 1846 por Gray, aínda que co nome L. latifrons.
Ao longo do tempo foi coñecida por diversos sinonimos:
Taxonomía discutida
A pesar de que tradicionalmente a especie se coloca no xénero Lagenorhynchus, as últimas análises de ADN indican que está bastante relacionado coas especies do xénero Cephalorhynchus.
Gran Redada
O plan
As instrucións estipulaban que, tras abrir os sobres, manteríase unha breve reunión de coordinación do exército e as forzas de orde pública locais (alguacis, etc.). Sábese que en Carmona, por exemplo, estudouse a operación sobre o plano da cidade, cortando as rúas para evitar unha posible fuxida. Tras os arrestos, cruzáronse os datos dos detidos cos do censo da cidade e interrogouse os detidos sobre o paradoiro dos ausentes, que foron arrestados mediante requisitoria aos poucos días.
Lagenorhynchus cruciger
Taxonomía discutida
En efecto, aínda que antigamente o xénero estaba considerado como monofilético, na actualidade estudos e análises xenéticas do citocromo b mitocondrial indican que as especies de Lagenorhynchis non constitúen un grupo natural, senón que é parafilético.
May-Collado e Agnarsson (2006) consideran a L. cruciger e L. australis como situados filoxeneticamente entre as especies de Cephalorhynchus e suxiren que estas dúas especies deben transferirse a dito xénero. Algúns datos morfolóxicos e acústicos apoian este arranxo. Ambas as especies comparten coas de Cephalorhynchus un tipo distinto de sinal de ecolocalización coñecido como sinal de banda estreita, de alta frecuencia.
Este sinal é compartido coas toniñas (Phocoenidae) e polo cachalote pigmeo (Kogiidae), pero non se encontra entre outros grupos de golfiños. Segundo Schevill e Watkins (1971), L. australis e as especies de Cephalorhynchus son os únicos golfiñoa que non asubían.
Presumibelmente isto é tamén o caso de L. cruciger. Por outra parte, L. australis tamén comparte con varias especies de Cephalorhynchus o ter dunha cor branca distinto a "axila" marcada detrás da aleta pectoral.
Por outra parte, LeDouc propuxo Sagmatias como un novo xénero para Lagenorhynchus obliquidens, L. autralis, L. cruciger e L. obscurus.
Hipérbole
Unha hipérbole é un recurso estilístico de carácter semántico (tropo), consistente nunha esaxeración desmesurada.
Gran Redada
O plan
Tras o arresto, os ciganos deberían ser separados en dous grupos: todos os homes maiores de sete anos nun, e as mulleres e os menores de sete anos noutro. A continuación, e segundo o plan, os primeiros serían escravizados nos arsenais da Mariña, e as segundas ingresadas en cárceres ou fábricas. Os arsenais elixidos foron os de Cartaxena, Cádiz (La Carraca) e Ferrol,, e máis tarde as minas de Almadén, Cádiz e Alacant e algunhas penitenciarías do norte de África. Para as mulleres e os nenos escolléronse as cidades de Málaga, Valencia e Zaragoza. As mulleres tecerían e os nenos traballarían nas fábricas, mentres os homes se empregarían nos arsenais, necesitados dunha intensa reforma para posibilitar a modernización da Armada Española, tendo en conta que as galeras foran abolidas en 1748. A separación das familias (co evidente obxectivo de impedir novos nacementos) foi un dos trazos máis crueis da persecución.
O traslado sería inmediato, e non se detería até chegar ao destino, quedando todo enfermo baixo vixilancia militar mentres se recuperaba, para así non atrasar o grupo. A operación financiaríase cos bens dos detidos, que serían inmediatamente confiscados e poxados para pagar a manutención durante o traslado, o alugamento de carretas e barcos para a viaxe e calquera outro gasto que se producise. As instrucións, moi puntillosas nese sentido, estabelecían que —de non bastar ese diñeiro— o propio rei correría cos gastos.
A posta en práctica
Diversas cifras baralláronse para computar o efecto da medida adoptada en 1749. A análise dos documentos existentes até o 4 de outubro dese ano, dá a cifra de 7760 ciganos capturados, aos que se deben engadir todas as persoas que faleceron, lograron fuxir e as que quedaron libres antes de ser computadas, como tamén todos aqueles que se capturaron en localidades que non foron incluídas en primeira instancia —algo máis de mil ciganos—, polo que se estima unha cifra aproximada ás 9000 persoas, cantidade que coincide coa que Campomanes deu no seu día, seguramente por manexar esta mesma documentación. Aínda que, hai algúns autores que elevan esta cantidade até 12 000 persoas implicadas, multitude que causou problemas de localización, que foron resoltos sobre a marcha. En cada lugar os feitos desenvolvéronse de maneira particular. En Sevilla, un dos lugares máis densamente poboados de ciganos de toda España (130 familias), creouse un certo estado de alarma cando se ordenou pechar as portas da cidade e os habitantes se decataron de que o exército rodeaba a poboación. A recollida dos ciganos deu lugar a disturbios que se saldaron con polo menos tres fuxitivos mortos. Noutros lugares, os propios ciganos presentáronse voluntariamente ante os corrixidores, crendo talvez que acudían a resolver algún asunto relacionado co seu recente reasentamento.
A meticulosa organización dos arrestos contrasta coa imprevisión e o caos en que se converteu o traslado e o aloxamento, sobre todo nas etapas intermedias das viaxes. Reuniuse os ciganos en castelos e alcazabas, e mesmo se baleiraron e cercaron barrios dalgunhas cidades para aloxar os deportados (por exemplo, en Málaga). Xa no seu destino, as condicións de amoreamento resultaron ser especialmente terríbeis, pois polo xeral incluían o uso de grillóns.
A envergadura do proxecto de exterminio mostrouse moi por encima dos medios dispoñíbeis naquela época, xa que se carecía dos necesarios recursos económicos e humanos para completalo. Ademais, moitas partidas formáronse improvisadamente, e non tiveron ben definido cal era o obxectivo, aínda cando os padróns de ciganos achábanse incompletos, feito que fixo xurdir numerosas dúbidas desde un primeiro momento, por non saber se había de procederse contra todos os ciganos en xeral, ou ben había que facer excepcións con aqueles que posuían estatutos de cristiáns vellos ou formaban matrimonios mixtos. O Consello de Castela, desbordado pola morea de interrogantes que desde todos os recunchos da península foron chegando, tivo que dilucidar sobre todo isto e sobre o que había de practicarse con aqueles que se achaban noutros destinos penais, dilema que se resolveu ao ordenar mantelos presos tras cumprir a súa condena. Ademais, as protestas dos ciganos que posuían un estatuto de castellanía ou dunha veciñanza consolidada de moitos anos atrás, conseguiron que se dispuxese a liberdade dos “que antes de recollelos tivesen executorias do Consello ou outras formais declaracións para non ser considerados como tales”, medida que acabou facéndose extensíbel ao resto das familias dos implicados, rompendo o carácter universal da redada e abrindo un novo proceso que se centrou nunha reformulación dirixida cara a orzamentos moi diferentes do proxecto orixinal de exterminio.
Segundo a documentación conservada, a actitude dos non ciganos foi variábel. Desde a colaboración e a denuncia até a petición de misericordia ao Rei por parte de cidadáns «respectábeis» (no caso de Sevilla), o que é unha mostra do variado grao de integración que tiña a poboación xitana de entón. Foron as mulleres xitanas as que mostraron unha maior rebeldía, especialmente na Casa de Misericordia de Zaragoza, onde se produciron grandes e repetidas evasións, moitas veces con éxito. Ademais, para facer máis gravosa a súa estancia romperon os seus vestidos até quedar espidas, e coa roupa, taponar os pozos negros da Casa. Mobiliario, cubertos, porcelana, etc., non se libraron da súa furia.
A vaguidade da definición de «cigano»
O 7 de setembro de 1749, xa moi avanzada a operación, ten lugar unha reunión da Xunta de Ciganos, onde o marqués da Ensenada declara:Na reunión barállase a deportación final a América, a súa dispersión polos presidios ou o seu emprego nas obras públicas. Con todo, ante as queixas desde diferentes estamentos e as constantes solicitudes de liberdade, terminouse concedendo por Real orde de 28 de outubro un indulto parcial, no que se beneficiaron aqueles que puideron demostrar unha forma de vida conforme ás pragmáticas reais. En canto aos destinos, os homes maiores de 7 anos enviáronse aos arsenais, e as mulleres e nenos menores desa idade a Casas de Misericordia. Ao non producirse un indulto total, os recursos e os preitos mantivéronse até o final.
Ao non existir unha noción clara e determinante de quen era cigano e quen non, moitos ciganos asentados desde había xeracións viron revisados os seus casos, en ocasións por iniciativa propia, outras veces ao ser defendidos polos seus veciños, e na maioría mediante procedementos secretos, caso por caso, co fin de comprobar o seu grao de integración. miniatura|256x256px|[[Fernando VI de España|Fernando VI, baixo cuxo reinado se fraguou a Gran Redada.]] Segundo Teresa San Román, en realidade o que ocorreu foi que os conselleiros do Rei descubriron que os ciganos arrestados (os sedentarizados) eran os máis valiosos para as economías locais, mentres que os máis perigosos, aos seus ollos, continuaban soltos. En outubro o goberno presenta unha nova orde con máis especificacións, tratando de facer entender que estaba a se deter os ciganos equivocados. Iso explicaría que aínda en 1751 e 1755 houbese partidas de detidos enviados aos cárceres e ao mesmo tempo se liberaban outros. En xeral, a confusión posterior foi total, pois se detén aos ciganos nun sitio e son soltados noutros (por petición dos veciños e procedementos secretos). Esta situación provocaría, segundo a autora, a ruptura traumática dos vínculos entre "casteláns" e ciganos, especialmente desde a perspectiva destes últimos, que viron traizoados os seus esforzos de integración.
O persoal militar encargado de custodiar os arrestados apremou tales procedementos, pois en realidade os ciganos detidos creaban crebacabezas aos seus carcereiros e apenas servían para os traballos dos arsenais. Isto permitiu a paulatina liberación de moitos presos, aínda que nun ambiente de caos (onde a similitude de apelidos e nomes deu lugar a diversas confusións). A iso sumouse o feito de que os liberados debían recuperar os seus bens agora poxados, o que converteu o proceso nun problema xurídico para moitas localidades. Doutra banda, a liberación de parte do continxente dividiu os ciganos en dous grupos: os «bos» e os «maos». Descoñécese a proporción existente entre un e outro tipo.
Aqueles que quedaban presos resignáronse ou resistíronse, e houbo intentos de evasión. Aos catro anos de internamento, moitos ciganos volveron reclamar liberdade, amparándose en que esa era a pena para os vagabundos, normalmente sen obter por iso a liberdade. Sábese que en 1754, cinco anos despois da redada, había 470 mulleres en Valencia e 281 homes en Cartaxena. Entre tanto, as liberacións acompañábanse de novas detencións.
Basicamente, o asunto foise dilatando en Madrid, a pesar das protestas dos militares que se queixaban do custo económico que supuña ter ao seu cargo os prisioneiros, ou dos veciños e corrixidores. Desde a Corte déronse instrucións tallantes para que non se admitisen máis recursos nin liberacións. A pesar de todo, algúns arsenais, pola súa conta, e irregularmente, puxeron en liberdade a varios continxentes en 1762 e 1763. Estes sucesos, e o balbordo que causaría entre os mandos do exército, provocaron o indulto final.
O indulto
En 1763 notificóuselles aos ciganos, por orde do rei (neste caso, Carlos III), que ían ser postos en liberdade. Pero a complexa administración absolutista debía primeiro resolver o problema da súa recolocación. Ademais, os conselleiros do rei decidiron que, xunto co indulto, debería reformarse de novo toda a lexislación sobre os ciganos. Isto supuxo un atasco burocrático de dous anos máis, para desesperación dos ciganos presos, que non cesaron de reclamar a liberdade, e inquietude dos militares, até tal punto que o rei ordenou acelerar os trámites e deu ordes de finalizar o asunto. O 6 de xullo de 1765, dezaseis anos despois da redada, a secretaría de Mariña emite orde de liberar a todos os presos, orde que cara a mediados de mes xa se cumpriu en todo o reino. No arsenal de Cartaxena, un total de 75 ciganos foron postos en liberdade, 12 deles con destino a Alzira. Con todo, estes non foron os últimos, pois o 16 de marzo de 1767 os dous ciganos que até entón se achaban escravizados nos traballos do camiño de Guadarrama foron postos en liberdade.