cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gene targeting
Comparación co gene trapping
O gene trapping está baseado na inserción aleatoria dun casete xénico mentres que o gene targeting está dirixido a un xene específico. Os casetes do gene trapping constan dun xene reporteiro sen prromotor e/ou un marcador xenético seleccionable flanqueado por un sitio de empalme 3' augas arriba (aceptor de empalme ou splice acceptor, SA) e unha secuencia de terminación transcricional augas abaixo (secuencia de poliadenilación). Estes casetes poden utilizarse para moitas cousas en bioloxía molecular, mentres que as rexións homólogas flanqueantes dos casetes do gene targeting necesitan ser adaptados para cada xene. Isto fai que o gene trapping sexa máis axeitado para proxectos a grande escala que o gene targeting. Por outra parte, o gene targeting pode utilizarse para xenes con baixo nivel de transcrición que non serían detectados aplicando o gene trapping. Ademais, a probabilidade do trapping increméntase co tamaño dos intróns. Para o gene targeting estes xenes compactos poden ser alterados con similar facilidade.
Aplicacións
O gene targeting foi moi utilizado para o estudo de enfermidades xenéticas humanas ao eliminar ("knocking out"), ou engadir ("knocking in"), mutacións específicas de interese a diversos modelos. Previamente fora utilizado para modelos de células de rato en enxeñaría xenética, pero os avances nas tecnoloxías do gene targeting están permitindo actualmente a creación dunha nova onda de modelos de enfermidades humanas isoxénicos. Estes son os modelos máis exactos in vitro dos que dispoñen os investigadores actualmente, e están facilitando o desenvolvemento de novas drogas personalizadas e de métodos diagnósticos, especialmente no campo do cancro.
Lista de presidentes de Alemaña
Séguese a Lista de presidentes da Alemaña, dende a República de Weimar.
Batman volve
Batman volve (en Batman Returns) é un filme estadounidense de acción dirixido por Tim Burton que foi estreado en 1992. Secuela do filme de 1989 Batman. Está baseado na serie de banda deseñada Batman, obra de Bob Kane. Estreouse en galego na TVG o 6 de xaneiro de 2009.
Sinopse
A cidade de Gotham enfróntase a dous novos e peculiares criminais: o diabólico e sinistro Pingüín, unha criatura solitaria e estrañamente deformada, e a fermosa e perigosa Catwoman. Batman deberá enfrontarse ó Pingüín, que quere converterse no novo alcalde da cidade.
Grus nigricollis
Grus nigricollis é unha especie de ave gruiforme da familia Gruidae que habita en Asia. É unha grúa de tamaño medio que cría na meseta tibetana e pasa o inverno en zonas do noroeste do subcontinente indio e o leste da China. En Bután, son veneradas na tradición budista e están protexidas culturalmente en toda a súa área de distribución. Existe un festival en Bután na honra destas aves e o estado indio de Jammu e Caxemira considéraa a súa ave oficial.
Descrición
esquerda|miniatura|Detalle da súa cabeza. Mide uns 139 cm de longo, ten unha envergadura alar de 235 cm e pesa arredor de 5,5 kg. A súa plumaxe é principalmente gris esbrancuxada, coa testa, a parte superior do pescozo e cola negros, ademais das súas plumas primarias e secundarias. O seu píleo é vermello e ten unha pequena mancha branca xunto á parte posterior do ollo. O iris dos seus ollos é amarelo esbrancuxado. O seu peteiro é claro mentres que as súas patas son negras. Ámbolos dous sexos teñen un aspecto semellante. A súa cola negra diferénzaa facilmente do grou, que a ten gris.
Juande Ramos
Juan de la Cruz "Juande" Ramos Cano, nado en Pedro Muñoz (Cidade Real) o 25 de setembro de 1954, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol español. Xogaba na posición de centrocampista.
Mans libres
Chámanse mans libres os dispositivos que se empregan para falar por teléfono sen ter a necesidade de usar as mans nin ter que soster os aparellos xunto á cabeza.
Existen diferentes tipos de mans libres, uns que usan cascos auriculares e outros que empregan un altofalante para aumentar o volume da voz.
Carbonio
En química, un ión carbonio é un catión que ten un átomo de carbono pentavalente. O nome carbonio pode tamén usarse para designar ao membro máis simple desta clase de substancias, máis propiamente chamado metanio, no cal as cinco valencias están completadas con átomos de hidróxeno.
Os ións carbonio máis simples despois do metanio teñen dous carbonos. O etanio ou acetileno protonado C2H3+ e o etenio C2H5+ son compostos similares. O ión etanio C2H7+ foi estudado como un gas extremadamente rarificado por espectroscoía infravermella.
En textos vellos da literatura química o nome "ión carbonio" era utilizado para designar o que hoxe se chama ión carbenio. As definicións actuais foron propostas polo químico George Andrew Olah en 1972. e agora son amplamente aceptadas.
Un ión carbonio estable é o complexo penta(trifenilfosfina ouro(I))metanio Ph3PAu)5C+, producido por Schmidbauer e outros.
Galería de imaxes de Miranda, Castroverde
Santiago de Miranda é unha parroquia que se localiza no concello de Castroverde.
Carbonio
Preparación
Os ións carbonio poden obterse tratando alcanos con ácidos moi fortes. Industrialmente, fórmanse no refinado do petróleo durante o cracking térmico primario.
Naloxona
A naloxona é un fármaco antagonista dos receptores opioides, moi usado no tratamento da intoxicación aguda por opiáceos.
Terzo
Un terzo era unha unidade militar do Exército español durante a época da Casa de Austria. Os terzos foron famosos pola súa resistencia no campo de batalla, formando a elite das unidades militares dispoñíbeis para os reis de España da época. Os terzos foron a peza esencial da hexemonía terrestre, e en ocasións tamén marítima do Imperio español. O terzo é considerado o renacemento da infantaría no campo de batalla e adoita ser comparado coas lexións romanas ou as falanxes de piqueiros macedónicas.
Naloxona
Para tratar a toxicidade por opiáceos en adultos, indícanse usualmente (por vía IV, IM ou subcutánea) 0,01 mg/kg ou ben 0,4 mg (400 mcg) como dose única. Porén, a posoloxía debe ser individualizada para cada paciente en particular.
Terzo
Os Terzos españois foron o primeiro exército moderno europeo, entendendo como tal un exército formado por voluntarios profesionais, en lugar das levas para unha campaña e a contratación de mercenarios usadas tipicamente noutros países europeos. O coidado que se poñía en manter nas unidades un alto número de "vellos soldados" (veteranos) e a súa formación profesional, xunto á particular personalidade que lle imprimiron os orgullosos fidalgos da baixa nobreza que os nutrían, é a base de que foran a mellor infantaría durante século e medio. Ademais, foron os primeiros en mesturar de forma eficiente as picas e as armas de fogo.
A partir de 1920 tamén reciben ese nome as formacións de tamaño rexemental da Lexión española, unidade profesional creada para combater nas guerras coloniais do norte de África, e que inspirábase nas xestas militares dos terzos históricos. A Lexión española tamén garda certos parecidos coa Lexión estranxeira do exército francés.
Naloxona
A naloxona prescríbese tamén por vía oral (en combinación con pentazocina) para aliviar a dor moderada a intenso.
Terzo
Orixe
350px|miniatura|dereita|Desembarco de terzos españois na [[batalla da Illa Terceira, nas Illas Azores.]]
En realidade, estas unidades comezáranse a xestar na península. Durante o reinado dos Reis Católicos e a consecuencia da guerra de Granada, adoptouse o modelo dos piqueiros suízos, pouco despois repartíanse as tropas en tres clases: piqueiros, escudados (espadachíns) e besteiros mesturados coas primeiras armas de fogo portátiles (espingardeiros e escopeteiros). Non tardaron moito en desaparecer os escudados e pasar os homes con armas de fogo de ser un complemento das béstas a substituílas por completo. As vitorias españolas en Italia fronte aos poderosos exércitos franceses tiveron lugar cando aínda non se completara o proceso. De aí que, probabelmente, as súas orixes directas se poidan remontar ás tropas de Gonzalo Fernández de Córdoba en Italia, organizadas en coronelías que agrupaban ás capitanías. Estas tropas estacionadas en Italia, serán as que deron orixe aos tres primeiros terzos: o Terzo Vello de Sicilia, o Terzo Vello de Nápoles e o Terzo Vello da Lombardía.
Pouco despois creáronse o Terzo Vello de Sardeña e o Terzo de Galeras (que foi a primeira unidade de infantaría de mariña da Historia). Tódolos Terzos posteriores coñeceríanse como Terzos novos. A diferenza do sistema de levas ou mercenarios, recrutados para unha guerra en concreto, típica da Idade Media, os Terzos formáronse de soldados profesionais e voluntarios que estaban en filas de forma permanente, aínda que nun principio cada localidade debía prestar un de cada doce homes para os servizos do rei se este necesitábaos para a guerra; así e todo, nunca faltaron voluntarios. miniatura|300px|A [[Batalla de Pavía (1525), na que os imperiais venceron aos franceses.|alt=]]
Daquela, o nome de Terzo pode vir do feito de que os primeiros terzos italianos estiveran compostos por 3 000 homes. O máis probable é que se referise simplemente a unha parte das tropas, como nas abordaxes, onde se dividían os homes en tres «terzos» ou «trozos».
Historia e primeiros combates
miniatura|dereita|320px|Sitio de Gravelinas, onde produciuse a [[Batalla de Gravelinas, cunha vitoria española sobre as tropas francesas que obrigou ao rei francés a firmala paz, e desistir da súa invasión de Italia. Esta batalla produciuse despois da batalla de San Quintín, e en honor a esta vitoria, o rei Filipe II mandou construír o Mosteiro do Escorial.]]
A estrutura militar española, innovada polos Reis Católicos na conquista de Granada e nas súas campañas por Italia, estivo fortemente influída polo chamado «modelo suízo». Os triunfos da firme infantaría suíza fronte á cabalería pesada de Borgoña nunha serie de batallas campais revolucionaron os métodos de guerra medievais pois, por fin, a infantaría gañaba terreo á cabalaría, raíña indiscutíbel da guerra medieval. Era bastante lóxico que en España se aprendese a lección de que uns cadros de piqueiros ben formados podían derrotar a calquera cabalaría que se lles puxera diante. O número impoñíase sobre o esforzo inútil dos orgullosos cabaleiros, como xa precisou Maquiavelo na súa Da arte da guerra.
A eficacia de combate dos terzos hispánicos estivo baseada nun sistema de armamento que unía a arma branca (a pica) co potencial de fogo do arcabuz, tomando unha síntese completa de dualidade de infantaría dotada de armas de fogo compactas. A superioridade do terzo sobre o modelo do cadro compacto suízo estaba, por outra parte, na súa maior capacidade de dividirse en unidades máis móbiles ata chegar ao corpo a corpo individual. A fluidez táctica que favorecía a predisposición combativa do infante español.
O certo é que dende a conquista de Granada (1492) ás campañas do Gran Capitán no reino de Nápoles (1495), tres ordenanzas sentaban xa as bases da administración militar dos exércitos españois. En 1503, a Gran Ordenanza reflectiu a adopción da pica longa e a distribución de peóns en compañías especializadas. En 1534 creábase o primeiro Terzo oficial, o da Lombardía, e un ano despois axudou na conquista do Milanesado español. Os Terzos de Nápoles e Sicilia creáronse en 1536, grazas á ordenanza de Xénova, promulgada por Carlos I de España.
Na Batalla de Mühlberg, en 1547, as tropas imperiais de Carlos V venceron en Alemaña a unha liga de príncipes protestantes grazas, sobre todo, á actuación dos piqueiros imperiais.
Dez anos despois, en 1557, o exército español derrotou por completo ao francés na Batalla de San Quintín, feito que repetiuse con idéntico resultado na de Gravelinas en 1558, o que conduciu á paz entre ambos estados con grandes vantaxes para España. En todas estas batallas destacou a eficaz actuación dos Terzos.
Carácter e modo de vida
Semellante obsesión polos asuntos de honor e pola reputación facía que os soldados españois tivesen fama de camorristas, e non eran raros os duelos; e que os oficiais tiveran que tratalos con coidado, aínda que resultaba moi proveitoso utilizar o seu propio orgullo para suxeitalos. Cando loitaban xunto a terzos doutras nacionalidades ou aliados, era frecuente que os españois esixisen, para defender a súa reputación, os postos máis importantes, perigosos ou decisivos para o combate; como de feito se lles empregaba.
Unha forma de estimular o coidado das armas era seleccionar para as primeiras liñas de combate, as máis perigosas e por tanto as máis distinguidas, aos que tivesen o equipo en mellor estado, e o exército español era o único da época que tivo que incluír castigos para aqueles que rompesen a formación pola ansia de combater ou distinguirse fronte ao inimigo. Os soldados españois eran as tropas que máis tarde se amotinaban por falta de pagas, chegando a aguantar anos sen cobrar e vivindo en condicións de miseria antes de rebelarense. Incluso, en lugar de facelo antes dunha batalla importante, como era común para meter presión polas súas pagas, só o facían tras ela, para que non dixeran que non cumpriran co seu deber, senón que eran os seus xefes os que non o facían co seu non dándolles a paga. Incluso en caso de motín, elixían aos seus xefes e mantiñan unha disciplina equivalente á do exército.
Cando se conquistou Portugal, Filipe II puxo moito interese en que non se molestase aos civís. Pero a loxística da época simplemente non podía soster un grande exército sen que estes buscasen alimentos na zona. A pesar de sabelo, o xeneral colgou a tantos soldados que chegou a escribir ao rei para dicirlle que lle preocupaba quedar sen sogas. Noutra ocasión cando un príncipe de Inglaterra (que combatía cos terzos) quixo atacar sen permiso, o conde francés que o acompañaba díxolle que non sabía ata onde chegaba a disciplina dos terzos, que se atacaba sen permiso non sabía se a súa realeza sería bastante para salvarlle o pescozo.
Organización dos terzos
miniatura|dereita|300px|[[A rendición de Breda, de Velázquez; tras o cabalo, a bandeira do Terzo de Spinola]]
A organización dos terzos variou moitísimo durante a súa existencia (1534–1704). A estrutura orixinal, propia dos Terzos de Italia, cuxas bases atópanse na ordenanza de Xénova de 1536, dividía cada terzo en 10 capitanías ou compañías, 8 de piqueiros e 2 de arcabuceiros, de 300 homes cada unha, aínda que tamén podíase dividir o exército en 12 compañías de 250 homes cada unha. Cada compañía, á parte do capitán, que sempre tiña que ser de nacionalidade española e escollido polo rei, tiña outros oficiais: un alférez, o cal era encargado de levar no combate a bandeira da compañía, un sarxento, cuxa función era preservar a orde e a disciplina nos soldados da compañía e 10 cabos (cada un dos cales mandaba a 30 homes da compañía); á parte dos oficiais, en cada compañía había un certo número de auxiliares (oficial de intendencia ou furriel, capelán, músicos, paxe do capitán, barbeiros e curandeiros (estes dous últimos, adoitaban cumprir o mesmo papel) etc. Con paso do tempo, unha das compañías de arcabuceiros foi substituída por outra de mosqueteiros.
miniatura|dereita|300px|Representación gráfica da xerarquía e organización dentro dun terzo
Posteriormente, os Terzos de Flandres adoptaron unha estrutura de 12 compañías, 10 de piqueiros e 2 de arcabuceiros, cada unha delas formada por 250 homes. Cada grupo de 4 compañías chamábase coronelía. O estado maior dun terzo de Flandres tiña como oficiais principais aos coroneis (un por cada coronelía), un Mestre de Campo (xefe supremo do terzo nomeado directamente pola autoridade real) e un Sarxento Maior, ou segundo ao mando do Mestre de Campo. Porés, as compañías foron reducindo as súas dotacións, mais non o número de oficiais e suboficiais polo que, consecuentemente, incrementouse o número de soldados que mandaban.
Os Terzos adoitaban presentarse no campo de batalla agrupando aos piqueiros no centro da formación, escoltados polos arcabuceiros e deixando libres a algúns destes últimos no que se denominaban mangas, para fustrigar e molestar ao inimigo.
O persoal de cada unidade era sempre voluntario e adestrado especialmente no propio Terzo, o que converte estas unidades no xerme do exército profesional moderno. Os exércitos españois daquel tempo estaban formados por soldados recrutados en tódolos dominios dos Habsburgo hispánicos e alemáns, amén doutros territorios onde abundaban os soldados de fortuna e os mercenarios: alemáns, italianos, valóns, suízos, borgoñóns, flamengos, ingleses, irlandeses, españois etc. No conxunto do exército, a proporción de efectivos españois era realmente inferior ao 50%, e incluso menos aínda: ata un 10–15% ao longo de case toda a guerra de Flandres. Así e todo, eran considerados o núcleo combatente por excelencia, selecto, encargado das tarefas máis duras e arriscadas (e consecuentemente, coas mellores pagas). Inicialmente só os españois orixinarios da Península Ibérica estaban agrupados en Terzos e durante todo o período de funcionamento destas unidades mantívose vixente a prohibición de que neses Terzos formaran soldados doutras nacionalidades; nos anos 80 do século XVI formáronse os primeiros terzos de italianos cuxa calidade rivalizaba coa dos españois, e a principios do século XVII creáronse os terzos de valóns, considerados de peor calidade. Os lansquenetes alemáns ao servizo do rei hispano non chegaron nunca a ser encadrados en terzos e combatían formando compañías, dado que eran mercenarios e non cadraban coa organización militar dos terzos.
miniatura|dereita|150px|Bandeira da compañía (mediados do [[século XVII).]]
O alistamento era por tempo indefinido, ata que o rei concedía a licenza e establecía unha especie de contrato tácito entre a Coroa e o soldado, aínda que á parte do rei tamén os capitáns xenerais podían licenciar á tropa. Dábase por descontado que o xuramento era tácito e efectivo dende este recrutamento. Os agraciados coa súa entrada no Terzo cobraban xa ao empezar un soldo por adiantado para equiparse, e os que xa dispoñían do equipo propio recibían un «socorro» a conta do seu primeiro mes de soldo.
Non hai dúbida de que estas condicións pasábanse, ás veces, por alto a causa da picaresca persoal ou das necesidades temporais do exército pero, en xeral, esixiuse sempre que o soldado estivese san e forte, e que contara cunha boa dentadura para poder alimentarse do duro biscoito que se repartía entre a tropa. En España, as maiores zonas de recrutamento foron Castela, Andalucía, o Reino de Valenci a, Navarra e Aragón. Honor e servizo eran conceptos moi valorados na sociedade española da época, baseada no carácter fidalgo e cortés, sinxelo pero valente e temerario de todo bo soldado. Aínda que hai que engadir que non houbo escaseza de voluntarios alistados mentres as arcas reais rebosaron de cartos, é dicir, ata as primeiras décadas do século XVII.
Non existían centros de instrución, porque o adestramento era responsabilidade dos sarxentos e cabos de escuadra, aínda que a verdade é que os soldados novatos e os escudeiros formábanse sobre a marcha. Procurábase repartir aos novatos entre tódalas compañías para que aprenderan mellor das técnicas dos veteranos e non puxeran en perigo a vida do conxunto. Era tamén común que nas compañías formáranse grupos de camaradas, é dicir, de cinco ou seis soldados unidos por lazos especiais de amizade que compartían os pormenores da campaña. Este tipo de fraternidade unía as forzas e a moral en combate ata o extremo de ser moi favorecida polo mando, que prohibiu incluso que os soldados viviran sós. Igualmente, adoitábase enviar as compañías de recrutas novos a servir en Italia, de onde partían cunha certa experiencia cara a Flandres e non sen enviaron tropas bisoñas a Flandres ata ben entrado o século XVII.
O ascenso debíase á aptitude e méritos, pero primaban tamén moito a antigüidade e o rango social. Para ascender adoitábase tardar como mínimo 5 anos de soldado a cabo, 1 de cabo a sarxento, 2 de sarxento a alférez e 3 de alférez a capitán. O capitán dunha compañía de Terzo era o mando supremo que debía render contas ante o sarxento maior, que á súa vez era o brazo dereito do mestre de campo (designado directamente polo rei e con total competencia militar, administrativa e lexislativa).
A paga dos soldados que compoñían un terzo era menor cá dos rexementos alemáns da época. O piqueiro recibía tres escudos por mes; un coselete, catro; un mostequeiro, seis; e un arcabuceiro; catro.​
O mestre de campo
O mestre de campo é un capitán designado polo rei que manda a súa compañía e máis todo o terzo; poderíase dicir que era o xeneral do terzo. Era o único cargo nos terzos que tiña unha garda persoal: tan só 8 alabardeiros. Para chegar a ser mestre de campo precisábanse moitos anos de experiencia militar, fama e recoñecemento; con isto, o rei podíaos designar xefes dun terzo. Normalmente, ao principio érase mestre de campo de tropas estranxeiras (valóns, italianos, alemáns...); e cando se desempeñara un bo traballo, o rei daba ao mestre de campo un terzo de españois.
Moitos dos nomes dos terzos tiñan o nome ou do lugar de orixe (terzo de Málaga) ou onde operan (Terzo Vello da Lombardía) ou o nome ou apelidos do mestre de campo. Así o famoso mestre de campo Lope de Figueroa mandaba o terzo de Lope de Figueroa.
En xeral, ocupábase do mando, de dar xustiza dentro do terzo, de administrar e asegurar que as tropas eran aprovisionadas. Mestres de campo famosos: Sancho de Londoño, Sancho Dávila, Julián Romero, Lope de Figueroa
O sarxento maior
O sarxento maior era o axudante principal do mestre de campo, polo que era o segundo ao mando no terzo. Poderíase considerar como o xefe do Estado Maior. Non tiña compañía propia, pero tiña a potestade sobre os demais capitáns. Daba as ordes de boca do mestre do terzo aos capitáns, dicía como debía formar no campo de batalla o terzo, onde se aloxarían as compañías etc. Era, sen dúbida o traballo de maior responsabilidade.
Tiña un axudante que adoitaba ser o alférez da súa antiga compañía. A evolución destes dous cargos deron lugar na actualidade aos cargos de comandante e tenente coronel.
Os tambores e pífanos
Os tambores ou caixas e pífanos eran os encargados de levar as ordes do capitán no combate a base dos toques dos seus instrumentos. Tamén tiñan unha dobre finalidade, subir a moral dos homes no combate e levar as ordes, pois no fragor da batalla era imposíbel levar as ordes a viva voz. Había moitos toques, entre os básicos marchar, parar, recoller (dar a retirada), responder (ao lume inimigo) etc.
O furriel maior
O furriel maior era o encargado de aloxar aos soldados, dos almacéns do terzo e das pagas. Encargábase dos aspectos loxísticos. Cada compañía tiña á súa vez un furriel que encargábase de levar a cabo as ordes do furriel maior. Cada furriel levaba as contas da compañía, a lista dos soldados, as armas e munición da que precisaban os soldados e o capitán.
Para ser furriel, era necesario saber ler, escribir e conceptos básicos de matemáticas.
Corpo sanitario
Os terzos non tiñan un corpo sanitario como os exércitos actuais. Este cargo desempeñábao un médico profesional, os cirurxiáns de cada compañía e o barbeiro que adoitaban facer de enfermeiros e debían saber atar e sangrar feridas (por cada compañía só había un cirurxián e un barbeiro). Os padioleiros adoitaban ser os mozos que acompañaban aos soldados ao combate ou os propios soldados levando aos seus propios camaradas.
Corpo espiritual
Nos terzos, como exército cristián, tiñan un capelán por cada compañía para dar fe aos soldados, ensinar o evanxeo, dar a misa e darlles a extremaunción aos feridos e aos que ían morrer. Nun principio o capelán era contratado polos soldados. Era un traballo arduo, pois os capeláns debíanse mover polo campo de batalla, para dar a extremaunción aos caídos e adoitaban ser o obxecto de odio en inimigos contrarios á igrexa católica romana (os protestantes e otománs).
En 1587, a orde dos xesuítas son os encargados de ser os capeláns dos terzos. Coa ordenanza de 1632, crease o posto de capelán maior, que era o encargado de elixir aos capeláns das compañías e era o capelán da compañía do mestre de campo, ademais eran os únicos que podían xulgar a outros capeláns.
Corpo xudicial
O corpo xudicial do terzo conformábase por un oidor, un escribán, dous alguacís, o carcereiro e o verdugo. Este grupo de persoas encargábanse de facer efecto sobre os procesos xudiciais internos do terzo, como se fora un tribunal militar. Tamén encargábanse dos testamentos dos soldados.
Tamén no terzo podémonos atopar un corpo de policía militar, mandado polo barrahel (en Flandres pasou a denominarse preboste). Encargábase da orde entre a tropa, limpeza dos campamentos, a seguridade dos edificios onde íanse aloxar os soldados e evitar que os soldados se dispersasen nas marchas.
O capitán
O capitán era a persoa designada polo rei para que mande unha compañía e ostentaba a maior graduación das compañías, que tamén contaban con alférez, sarxento e cabo de escuadra por debaixo del.
El decidía de que arma ía ser formada a compañía (cando non había mestura de armas): picas, arcabuces ou mosquetes. O capitán debía informar dos contratempos ocorridos aos seus superiores, e non tiña a potestade de castigar aos seus soldados, nin ferilos, a non ser que este estivese presente, entón podía usar a espada, pero non podía matar os soldados e se fería a un soldado, non debía atacar un membro do corpo útil para a guerra. O capitán non debía aproveitarse dos soldados, nin maltratalos cando estes non fixeron nada, có único fin de salvagardar a disciplina dos soldados da compañía. O capitán podía dar licenza a un soldado a irse dunha compañía a outra, pero non podía darlle licenza de irse do terzo e moito menos do exército, iso era tarefa do mestre de campo e do rei.
Os capitáns normalmente tiñan un paxe de rodela ou paxe de xineta, pois este era quen portaba a rodela. Estes rapaces estaban na parte peor parada do combate, diante do capitán para protexelo coa rodela.
O alférez
O alférez era o encargado de levar e defender a bandeira da compañía no combate, a bandeira era a insignia da compañía e debían protexela coa vida. Sábese de casos de alféreces que perderon ámbolos brazos no combate e para que a bandeira non caese ao chan (significaba que a compañía perdía o combate), o alférez suxeitábaa coa boca, traballo arduo, pois a pica na que se levaba a bandeira pesaba 5 kg. A bandeira sempre debía levarse de forma vertical, nunca ao ombreiro, pois se os soldados vían que a bandeira caía ou era arrastrada polo chan, baixaría a moral.
O alférez podía encargarse da compañía se o capitán o permitía, cando este estivese ausente. Nas marchas, o alférez tiña outro axudante chamado sotaalférez que era o encargado de levar a bandeira cando non houbese combate. A este rapaz tamén era chamado sota ou abandeirado.
O sarxento
Cada compañía tiña un sarxento, encargado de transmitir as ordes dos capitáns aos soldados, de que a tropa estea sempre ben preparada para o combate (armamento, munición, proteccións etc.) e de que as tropas, no combate vaian nunha boa orde.
Nos servizos nocturnos, o sarxento é o encargado de poñer as sentinelas e debe revisalas durante toda a noite. O sarxento pode castigar a aqueles que non cumpran estes servizos e se requirise da forza, podería usar a xineta, unha alabarda especial que só levaban os sarxentos, tratando só de ferir e non mancar ao soldado castigado.
O cabo
O cabo é un soldado veterano que ten ao seu mando 25 homes. Eran os encargados de aloxar aos soldados en camaraderías (grupos de soldados máis reducidos). Teñen que adestrar aos soldados, de coidar de que cumpran as ordes do capitán, de que loiten ben e de que non cren problemas. Se os houbese, o cabo non pode castigar aos soldados e deberá falar ao capitán dos posíbeis desordes ocorridos.
Escuadrón e técnicas
A armazón do Terzo contaba con tres clases de combatentes: piqueiros, arcabuceiros e mosqueteiros. Asemade, dispoñía de artillería, e en ocasións, de cabalería (p. ex.: batalla de Ceriñola).
Os piqueiros usaban a pica, de entre 3 e 6 m de longo, e portaban tamén a súa espada atada ao cinto. Segundo o seu armamento defensivo dividíanse en «picas secas» e «picas armadas» (coseletes ou piqueiros pesados). Os primeiros levaban media armadura e ás veces capacete ou morrión. Os segundos protexíanse con celada ou morrión, peto, espaldar e escarcelas que cubrían as coxas colgando do peto. A espada era a súa grande baza en calquera combate corpo a corpo, e no seu manexo tiñan os españois unha acreditadísima fama. Normalmente era de dobre fío e non adoitaba medir máis dun metro para facerse máis lixeira e transportábel.
Os mosqueteiros levaban un equipo moi similar ao dos arcabuceiros, pero diferenciábanse en que, en vez de arcabuz, usaban un mosquete, con maior alcance e calibre, o que tamén requiría disparalo có apoio dunha forquita montada no chan; e en vez de morrión, sombreiro de chambergo. O seu alcance permitíalles saír da formación pechada e refuxiarse no escuadrón despois de abrir lume. Foron unha innovación extraordinaria na súa época grazas á intelixencia do duque de Alba, que decidiu introducir os mosquetes nos terzos en 1567, cando antes só servían na defensa de prazas amuralladas, en especial nos presidios de Berbería, no norte de África.
Os españois conservaron a hexemonía militar durante o século XVI e gran parte do XVII, aínda que os seus inimigos inspiráronse nas súas mesmas técnicas para facerlles fronte. Os exércitos incrementaron os seus efectivos e pasaron a sufrir enormes baixas. Os xenerais da época optaban entón por non plantar grandes batallas, senón dedicarse a concentrar esforzos nas tomas de cidades importantes para forzar un tratado que conducise ao final da guerra, fose este temporal ou a longo prazo. Un aforismo dos lansquenetes daqueles tempos dicía moi oportunamente: «Deus nos déa cen anos de guerra e nin un só día de batalla».
As grandes formacións dos Terzos xurdiron segundo a técnica bautizada polos españois como «arte de escuadronar», e os tratados da época están cheos de fórmulas e táboas para compoñer escuadróns de ata 8000 homes. Por aquel entón xa desapareceran totalmente as fazañas individuais que na Idade Media gozaron de tanta fama e prestixio para o soldado, pois a infantaría baseábase enteiramente no anonimato. Os oficiais e os soldados distinguidos dispoñían dalgún cabalo para as marchas longas, pero todos combatían pe a terra, integrados en grandes formacións cadradas ou rectangulares, cunha disciplina estritamente imposta en movementos de aliñación e manobra. Durante os traxectos, as tropas acostumaban a viaxar sempre en columna, pero logo combatían agrupadas en bloques xeométricos.
Estes bloques rechazaban facilmente á cabalería e loitaban habilmente combinados có resto da infantaría, pero debían evitar poñerse ao alcance dos canóns, xa que entón podían sufrir graves destrozos e baixas.A ameaza da artillería inimiga nunha batalla quedou ben patente para todos os exércitos da época sobre todo a partir da batalla de Marignano, na que a artillería francesa machacou aos cadros suízos. Todos os xenerais tiveron entón presente este factor, aínda que de feito as pezas artilleiras eran de pouco alcance e moi difíciles de mover en terreos abruptos ou lamosos, como por exemplo nos campos de Flandres. Hai que destacar, así e todo, que a infantaría era a única que mellor podía moverse nos estreitos espazos que deixaban canais, diques, pontes ou murallas en Flandres.
O Terzo adoitaba formar como formación máis típica o chamado escuadrón de picas. O resto de efectivos —cabalería e arcabuceiros— debían apoiar a súa acción situándose nas súas mangas ou flancos para evitar que o inimigo o envolvese, aínda que ás veces tamén formaban pequenos cadros nas súas esquinas. Esta táctica era a máis empregada en campo aberto, transmitíndose as ordes a través do sarxento maior aos sarxentos de compañía e os seus capitáns, que desprazaban á tropa. Todos os movementos realizábanse en absoluto silencio, de modo que só no momento do choque estaba permitido berrar «¡Santiago!» ou «¡España!». En realidade, as tácticas empregadas polas unidades que formaban os terzos eran moi flexibles e adaptábanse ao tipo de combate que tivesen que librar.​ Así, reuníanse compañías de distintos terzos para aumentar o número de armas dun determinado tipo ou, se conviña, só se empregaban aquelas compañías que xa as portaban.​ Por exemplo, para asaltar posicións estáticas, onde conviña contar con gran potencia de fogo, podíanse reunir unidades de arcabuceiros e mosqueteiros de diversos terzos.
A doutrina da época establecía opoñer picas a cabalos, enfrontar a arcabucería aos piqueiros e lanzar cabalería sobre os arcabuceiros inimigos, xa que estes, unha vez efectuado o primeiro disparo, eran moi vulnerábeis ata que cargaban outra vez a arma. Os arcabuceiros adquiriron moita importancia nos Terzos: levaban un capacete, gola de malla e chaleco de coiro (coleto), ás veces peto e espaldar. A súa grande arma era o arcabuz, un canón de ferro montado sobre caixa de madeira con culata. O equipo incluía asemade unha bandoleira para as cargas de pólvora e unha mochila para as balas, a mecha e o mecheiro. O arcabuceiro recibía certa cantidade de chumbo e un molde no que debía fundir as súas propias balas. A finais do século XVI, cada Terzo tiña dúas ou tres compañías de arcabuceiros (o que da unha idea do seu elitismo), formadas por soldados novos e resistentes aos duros traballos. Tamén por ese mesmo motivo estaban agraciados por un trato de favor especial que lles dispensaba de facer gardas de noite (a diferenza do resto das compañías) e garantíalles un ducado máis de paga ao mes. Dispoñíase de artillería cando as circunstancias así o esixían: dende canons de bronce ou ferro colado, medios canóns, culebrinas e falconetes. Dada a importancia das armas de fogo no ataque e das picas na defensa e que as primeiras primaban nos terzos e as segundas nos rexementos, tendíase a facer unha combinación dos dous tipos de unidade para aproveitar as vantaxes de ambas.
Durante os primeiros disparos, para que as baixas non deixasen demasiados ocos no escuadrón de picas, os soldados adiantaban o seu posto cando o anterior quedaba baleiro, o que permitía seguir dando unha imaxe compacta onde toda a compañía apoiábase nun so bloque. O escuadrón de picas tiña catro formacións: o escuadrón cadrado (mesmo fronte que fondo); prolongado (tres cadrados unidos), coa variante de media lúa ou cornuto, na que as ás curvábanse para protexer o centro; en cuña ou triangular, que adquiría forma de tenaza ou serra cando uníase a outros pola base; e en rombo.
Se se trataba dun asedio, os Terzos realizaban obras de atrincheiramento para rodear a praza e aproximar os canóns e minas aos muros. Un dos escuadróns mantíñase en reserva para rechazar calquera tentativa de contraataque dos sitiados. Incluso se era necesario retirarse, procurábase levar a cabo o repliegue con sumo secreto, cun escuadrón de seguridade cubrindo sempre a retagarda.
Armamento e vestimenta
miniatura|222px|Arcabuceiro do século XVII
Non existiu nunca unha verdadeira uniformidade na vestimenta. O equipo máis habitual comprendía unha roupiña (vestidura curta sobre o xibón), uns calzóns, dúas camisas, un xibón, dúas medias calzas, un sombreiro de aba ancha e un par de zapatos, pero cada home podía vestir como quixese se o pagaba do seu peto. En canto ás armas, os soldados recibían as que lles daba o rei (Munición Real), que se descontaban de futuras pagas, pero ademais podían adquirir e utilizar calquera outra que lles conviñera e que estivera en relación co posto que defendía: espadas, béstas, picas, mosquetóns, arcabuces etc. e así exercitábanse a base de destreza e moita práctica.
Todo soldado podía levarse os mozos e criados que puidera custear pola súa posición social e recursos. Eran unha especie de escudeiros que aprendían dos seus superiores a arte da guerra e o coidado das armas e os cabalos. Un gran número de protexidos e de non combatentes acompañaba ao exército dos Terzos na súa marcha, dende mochileiros para transportar os equipaxes ata comerciantes con carros de comestíbeis e bebida, cantineiros, serventes etc. e ata prostitutas. Estas últimas, aínda que bastante numerosas, non podían pernoctar coa tropa porque se debíase respectar certo límite de medidas de control da orde, polo que debían marchar do campamento ao caer a tarde.
A medida que transcorreron os anos, os Terzos foron tanto diminuíndo en número de homes como aumentando a proporción de arcabuceiros e mosqueteiros sobre a de piqueiros, eliminando calquera vestixio dalgunhas armas aínda comúns no momento da creación do Terzo (por exemplo, a béstas ou o escudo redondo ou rodela). O exército hispánico foi dos que máis rapidamente adoptou as armas de fogo nas súas unidades aínda que, despois, a súa proporción se mantivo estable. O seu número era elevado nos terzos, aínda que non se prescindiu das picas, consideradas necesarias para a defensa. O mosquete foi incluído entre as armas do terzo en 1567 e supuxo un aumento notable da potencia de fogo das unidades, prinicpalmente pola capacidade de penetracións dos proxectís que disparaba e, tamén, pol seu alcance.
Na práctica, os Terzos nunca tiñan as súas prazas cubertas, e a miúdo as compañías tiñan só a metade ou menos dos seus efectivos teóricos. Frecuentemente disolvíanse compañías ("reformaban") para cubrir un mínimo de prazas nas demais. Os capitáns das desaparecidas víanse reducidos ao papel de soldados, aínda que de elite. Debido a isto, a súa estrutura nunca foi ríxida, senón máis ben moi adaptábel ás circunstancias do momento.
Estaba relativamente consentida a deserción se era para unirse a outra compañía máis prestixiosa. A fuxida a España non era moi mal vista, aínda que non era común. Así e todo, pasarse ao inimigo era outra cousa. As poucas veces que sucedeu, e se os desertores tiñan a desgraza de caer en mans dos seus antigos compañeiros, non podían esperar clemencia.
Moitas das accións de guerra non eran grandes batallas, senón unha sucesión de golpes de man, escaramuzas, pequenas batallas e asedios. En todos estes casos, os Terzos resultaron moi eficientes. Especialmente nos ataques por sorpresa («encamisadas»).
Alimentación e sanidade
A maior parte da paga recibida adicábase ao seu sustento. E aínda que o salario nominal non se modificou dende finais do XX até finais do XVI, o salario real diminuíu un 50 %. Acotío, os mestres de campo negociaban cos comerciantes do lugar os prezos máximos dos produtos a cambio de verse libres do saqueo dos seus bens por parte dos esfamiados soldados.
A comida do soldado raso comprendía un quilo aproximado de pan ou biscoito, unha libra de carne e media de peixe e unha pinta de viño, mais aceite e vinagre, o que achegaba de 3.300 a 3.900 quilocalorías diarias. Hai que saber que, segundo as Ordenanzas do Gran Capitán, debía saber facer o seu propio pan a partir dos grans ou da fariña, aínda que a preparación dalgúns alimentos corría a cargo de cada un dos camaradas nos fogóns do campamento.
Cada Terzo dispuña dun médico, un cirurxián e un boticario. Todas as compañías contaban con barbeiro para os primeiros auxilios, e os feridos graves trasladábanse ao hospital xeral, onde había enfermeiros, médicos e cirurxiáns. Este hospital corría a cargo dos propios soldados mediante o chamado «real de esmola» (unha cantidade que se lles descontaba do soldo), da venda dos efectos persoais dos enfermos que falecían sen facer testamento ou das doazóns que alguén facía voluntariamente. Había aproximadamente un médico ou cirurxián por cada 2.200 soldados, aínda que os feridos podían chegar a ser tantos que desbordaran a capacidade destes. O certo era que a maioría dos soldados veteranos estaban cubertos de cicatrices, e moitos acababan lisiados ou mutilados sen ningunha compensación. As amputacións ían seguidas da cauterización, e as curas das feridas facíanse con maceracións de viño ou augardente e algúns ungüentos, pero iso non freaba ás veces a infección ou as supuracións, o que acababa por dexenerar en gangrena.
A importancia da relixión
Os Terzos mantiñan a súa enorme moral de combate mediante un implícito apoio da relixión en campaña. O seu mellor xeneral, Alexandre Farnesio, non dubidaba por exemplo en facer axeonllar día a día aos seus soldados antes de combater para rezar o Avemaría ou unha prédica a Santiago, patrón de España.
Asemade cada mañá saudábase á Virxe María con tres toques de corneta e cando era preciso tamén oficiábanse varias misas de defuntos e numerosos funerais. Cada Terzo contaba cun capelán maior e un predicador, e cada compañía cun capelán.
Listaxe dos terzos
150px|dereita|miniatura|Bandeira do Terzo da Liga (contra o [[1571).]] 150px|dereita|miniatura|Bandeira do Terzo de Spinola ([[1621).]] 150px|dereita|miniatura|Bandeira do [[Terzo de Alburquerque (1643).]] miniatura|dereita|150px|Bandeira do Terzo Morados Vellos ([[1670).]] miniatura|dereita|150px|Bandeira do Terzo Amarelos Vellos ([[1680).]]
Terzos da Armada ou terzos do mar (2 ou 3 en 1701)
Terzos italianos (11 a 14 en 1701)
Terzos irlandeses (¿1 en 1701?)
Terzos alemáns (6 a 9 en 1701)
Paz de Caltabellotta
A Paz de Caltabellotta foi un tratado de paz asinado en 1302 entre o Reino de Nápoles e o Reino de Sicilia.
Terzo
Listaxe dos terzos
Terzos dos Grisóns (suízos, 2 en 1701)
Paz de Caltabellotta
Antecedentes
En 1295 o papa Bonifacio VIII proclamou a Paz de Anagni que pechou a Guerra de Sicilia entre a Coroa de Aragón e máis o Reino de Nápoles, o último formado por escisión do Reino de Sicilia.
Terzo
Listaxe dos terzos
Terzos valóns (8 en 1701)
A lenda negra
A mala fama dos Terzos españois forma parte inseparable da Lenda negra difundida pola historiografía anglosaxoa e francesa para prexudicar a imaxe política de España a partir —sobre todo— de Filipe II. Eses prexuízos baséanse en feitos certamente lamentábeis que foron obra dos rudos e feroces soldados nalgúns episodios de desorde e saqueo indiscriminado acompañado de crueis matanzas, aínda que era menos do que se difundiu. Durante o desempeño do cargo de xefe dos Terzos que fixo o terceiro Duque de Alba, os odios exacerbáronse, sobre todo a raíz da política de man dura e represión que impulsou o nobre, considerado aínda hoxe unha auténtica besta negra polos flamengos e holandeses protestantes. Aínda que todos os exércitos anteriores e posteriores á época cometeron e cometerían os mesmos excesos, a mala fama dos Terzos españois foi aumentada polo odio holandés e protestante a un invasor que vían como unha dobre ameaza: política (acusando a España de imperialismo) e relixiosa (loitando contra o catolicismo que os Austrias querían impoñer a toda custa nos territorios onde calou profundamente a Reforma protestante). Os peores desmáns dos Terzos ocasionábanos os continuos atrasos no envío da paga. Os soldos xa de por si eran baixos, pero con ese salario hai que ter en conta que o soldado pagaba a roupa, a súa manutención, as armas, e ata ás veces o aloxamento, aínda que excepcionalmente algúns nobres ofrecéronse a custear os gastos dunha guerra concreta para gañar méritos e prestixio ante o rei de España.
Paz de Caltabellotta
O tratado
O tratado confirmaba a paz entre os reinos de Nápoles, o de Sicilia e máis a Coroa de Aragón. Carlos II renunciaba a Sicilia en favor de Frederico II a cambio de que se devolvan os territorios conquistados ao reino de Nápoles.
Terzo
A lenda negra
Se a paga chegaba a tardar máis de 30 meses (como ocorreu nalgúns momentos), os Terzos amotinábanse e eran capaces do peor, aínda que xamais puxeran en dúbida a súa plena fidelidade a España e ao rei. Era entón cando o saqueo descontrolado pasaba a ser o único sistema para resarcirse da falta de cartos, e ese saqueo podía proceder tanto da captura de bagaxes inimigos como da pillaxe en pobos e cidades. O botín estaba prohibido cando unha cidade pactaba voluntariamente unha rendición antes de que os asediadores instalaran a artillería, pero se isto non se producía, a praza quedaba entón a mercede do vencedor. Un dos episodios mais negros dos Terzos produciuse no saqueo de Antuerpen en 1576, que durou mais de tres días e chegou ata extremos inhumanos de barbarie e devastación. O 4 de novembro de 1576, as rúas quedaron sementadas de cadáveres de toda clase e condición, cos dedos e as orellas cortados para levarse as xoias persoais que os soldados tanto ansiaban. Familias enteiras foron torturadas en busca de cartos.
Episodios similares vivíronse en Cataluña e máis en Portugal que, en 1640, se rebelaran contra a Coroa dos Austrias a causa da falta de acordo en materia de política económica interna e, sobre todo, do mantemento custosísimo que representaban os Terzos en campaña. O estacionamento dos Terzos na fronteira catalá con Francia e a polémica Unión de Armas que proxectaba facer o valido de Filipe IV, o Conde Duque de Olivares, reunindo o diñeiro e os efectivos humanos de todos os reinos e señoríos hispánicos, acabaron por acender a mecha da polvoreira na que se convertera o Principado de Cataluña e o Reino de Portugal, totalmente contrarios a tales medidas porque prexudicaban de forma grave as súas expectativas económicas, á vez que violaban os seus privilexiados foros de orixe medieval. Os Terzos eran unha pota de presión alá onde se dirixían, e sumándolle a isto a falta de tacto do valido e o tozudo autoritarismo real de Filipe IV, mais a tamén testuda reticencia e desconfianza das cortes catalás e portuguesas, o resultado foi tan caótico que sumiu simultaneamente á Península Ibérica en dúas frontes rebeldes ao rei. Os Terzos estacionados en Cataluña pesaban como unha lousa sobre as posibilidades das clases humildes e populares a causa dos seus gastos e excesos. Ao motín dos soldados sumouse á rebelión popular en resposta das súas atrocidades. Pobos enteiros foron saqueados e incendiados no Principado catalá en 1640, dando inicio á chamada Guerra dels Segadors e á temporal escisión de Cataluña do Imperio grazas ás calculadas manobras políticas do cardeal Richelieu, valido de Luís XIII de Francia. Tras varias negociacións e a perda resignada de Portugal, independizado cos Braganza como nova dinastía nacional, o goberno de Madrid logrou reconducir a situación á custa de aceptar todas as condicións fixadas pola Generalitat catalá e deixar que Francia consolidase as súas anexións ao norte dos Pireneos, onde ocupou varias bisbarras catalás.
Rocroi: a fin dun mito?
A batalla de Rocroi, o 19 de maio de 1643, marcou un antes e un despois na lendaria historia dos terzos españois. Foi unha auténtica derrota moral, en metade da Guerra dos Trinta Anos, que sumiu no desconcerto e o desánimo aos soldados, ata o punto de impactar en todo o continente desfacendo o mito de que os Terzos españois eran invencíbeis.