cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wolfgang Amadeus Mozart
Marcha para Viena
A discusión co arcebispo foi moi dura para Mozart porque seu pai se puxo na súa contra, pois esperaba fervorosamente que seguise obedientemente a Colloredo na súa volta para Salzburgo. Leopold intercambiou cartas co seu "equivocado" fillo, urxíndolle a reconciliarse co seu patrón, pero Wolfgang defendeu apaixonadamente as súas intencións de emprender unha carreira independente en Viena. O debate finalizou cando Mozart renunciou ao seu posto, liberándose das demandas dun patrón opresivo e un pai demasiado solícito. Solomon caracteriza a dimisión de Mozart como un «paso revolucionario» que alterou enormemente o curso da súa vida En Viena, Mozart deuse conta dalgunhas boas oportunidades e decidiu instalarse alí como intérprete e compositor independente.
Primeiros anos en Viena
A nova carreira de Mozart en Viena tivo un bo comezo. A miúdo realizaba interpretacións como pianista, destacando nunha competición ante o emperador con Muzio Clementi o 24 de decembro de 1781 e pronto se consolidou como o mellor intérprete de teclado de Viena». Tamén prosperou como compositor e en 1782 completou a ópera O rapto no serrallo (Die Entführung aus dem Serail, KV 384), que foi estreada o 16 de xullo dese mesmo ano, obtendo unha enorme aclamación e que deu inicio ao xénero operístico coñecido como singspiel ou ópera alemá, nun momento en que o italiano era a lingua «oficial» para a ópera. A obra foi pronto interpretada «a través da Europa de fala xermana» e consolidou plenamente a reputación de Mozart como compositor. Como anécdota, o emperador Xosé II comentou ao final da estrea da ópera: «Música marabillosa para os nosos oídos, verdadeiramente creo que ten demasiadas notas», ao que o compositor contestou: «Exactamente, cantas son menester?».
Malia que Mozart aínda non lograba a súa madureza e profundidade definitiva, nesta obra exprésase quizais por primeira vez a dimensión dramática que se aprecia nas posteriores óperas do compositor de Salzburgo. Esta ópera deulle a Mozart o maior éxito teatral que coñecería en vida. miniatura|Retrato de [[Constanze Mozart realizado polo seu cuñado Joseph Lange en 1782.]] Na época na que as súas disputas co arcebispo Colloredo estaban no seu punto culminante, Mozart trasladouse coa familia Weber, que se mudaron para Viena desde Mannheim. O pai, Fridolin, falecera e o resto da familia acollía agora hóspedes como medio para subsistir. Tralo seu fracaso sentimental con Aloysa Weber, que estaba agora casada co actor Joseph Lange, atopou consolo en Constanze Weber, a irmá máis nova. Pero sabía que o seu pai Leopold non apreciaba esa familia posto que, non sen razóns, cría que estes, fundamentalmente a nai, querían aproveitarse do éxito do seu fillo. En cartas ao seu pai, nun principio refutou os rumores sobre o romance, pero para evitar unha situación embarazosa mudouse para outra casa. Mentres tanto gañaba a vida dando clases particulares e concertos, e continuou compoñendo. En decembro presentouse na corte nunha competición co tamén compositor Muzio Clementi, saíndo vencedor, mais as súas esperanzas de obter un emprego oficial non se concretaron. Con todo, hai suficientes antecedentes de que Constanze amaba verdadeiramente a Mozart e nunca compartiu as maquinacións da súa nai. Como o consentimento do seu pai era fundamental para Mozart, quixo viaxar a Salzburgo para lle presentar formalmente a noiva, pero varios eventos postergaron a temida viaxe para enfrontarse o seu proxenitor.
O 4 de agosto de 1782, sen o consentimento paterno, Wolfgang Amadeus e Constanze casaron en Viena. Para celebrar a unión e para acougar ao seu pai, Mozart compuxo a inconclusa Gran misa en dó menor (KV 427). Pensaba estreala en Salzburgo con Constanze como primeira soprano solista. Só puido facelo en agosto de 1783, pero non conseguiu o seu obxectivo. Desexaba demostrar á súa familia que soubera elixir, pero Leopold e Nannerl xamais terminarían de aceptar a Constanze. No contrato de matrimonio, Constanze «asigna ao seu prometido cincocentos floríns que [...] prometeu aumentar despois con mil floríns», «para poder sobrevivir» co total. Ademais, todas as adquisicións conxuntas durante o matrimonio debían ser propiedade común de ambos. O matrimonio tivo 6 fillos: Raimund Leopold (17 de xuño de 1783-19 de agosto do mesmo ano), Karl Thomas Mozart (21 de setembro de 1784-31 de outubro de 1858), Johann Thomas Leopold (18 de outubro de 1786-15 de novembro dese ano), Theresia Constanzia Adelheid Friedericke Maria Anna (27 de decembro de 1787-29 de xuño de 1788), Anna Maria (25 de decembro de 1789, falecida pouco logo do seu nacemento) e Franz Xaver Wolfgang Mozart (26 de xullo de 1791 - 29 de xullo de 1844), dos cales só dous sobreviviron, Karl Thomas e Franz Xaver Wolfgang.
Durante os anos 1782 e 1783 coñeceu profundamente a obra de Georg Friedrich Händel e Johann Sebastian Bach a través do barón Gottfried Van Swieten, un coleccionista e afeccionado musical que tiña no seu poder unha biblioteca con gran cantidade de obras de compositores barrocos. Entre as obras que estudou atopábanse os oratorios de Händel e O clave ben temperado de Bach. Mozart asimilou os modos de composición de ambos, fusionándoo co propio, dando á maioría das obras deste período un toque contrapuntístico, apreciable nas transcricións que fixo dalgunhas fugas de O clave ben temperado KV 405 as fugas para piano KV 394, KV 401 e KV 426 (esta última transcrita logo para cordas co número de catálogo KV 546). Pero, sobre todo, pódese apreciar a influencia de Händel e Bach nas pasaxes de fuga de A frauta máxica e o final da Sinfonía Xúpiter. O estudo destes autores foi para Mozart tan importante que chegou a realizar arranxos para obras como O Mesías (KV 572) ou Alexander's Feast (KV 591), ambos oratorios de Händel.
En 1783, Mozart e Constanze visitaron á familia deste en Salzburgo. Leopold e Nannerl foron, no máximo, soamente corteses con Constanze, pero a visita polo menos incitou a composición dunha das grandes obras litúrxicas de Mozart, a xa mencionada Gran misa en dó menor, KV 427 Aínda que non completada, foi estreada en Salzburgo con Constanze cantando as partes solistas. miniatura|Mozart coñeceu a [[Joseph Haydn en Viena e nalgunhas ocasións interpretaban xuntos nun cuarteto de corda improvisado.]] Mozart coñeceu a Joseph Haydn en Viena. Cando Haydn visitaba a cidade, nalgunhas ocasións interpretaban xuntos nun cuarteto de corda improvisado. Os seis cuartetos de Mozart dedicados a Haydn (KV 387, KV 421, KV 428, KV 458, KV 464 e KV 465) datan do período de 1782 a 1785 e supoñen unha resposta coidadosamente considerada aos Cuartetos de corda rusos Opus 33 que Haydn compuxera en 1781. Ao oílos, Haydn permaneceu en pé como sinal de respecto a Mozart e, segundo recordou máis tarde súa irmá, dixo a Leopold sobre Wolfgang: «Dígolle a vostede ante Deus, e como un home honesto, que o seu fillo é o maior compositor coñecido por min en persoa e por reputación, ten gusto e, ademais, a maior habilidade para a composición».
Desde 1782 ata 1785, Mozart organizou concertos nos que realizaba interpretacións como solista, presentando tres ou catro novos concertos para piano en cada estación. Xa que o espazo nos teatros era escaso, reservou lugares pouco convencionais para realizar os seus concertos, como un cuarto grande no Trattnerhof (un edificio de apartamentos) e o salón de baile do Mehlgrube (un restaurante), entre outros. Os concertos eran moi populares e dos que el estreou algúns aínda son obras básicas do seu repertorio. Solomon escribe que durante este período Mozart creou «unha conexión harmoniosa entre un executante-compositor impaciente e unha audiencia encantada, que deron a oportunidade de testemuñar a transformación e a perfección dun xénero musical principal».
O 14 de decembro de 1784, Mozart converteuse en francmasón e foi admitido pola loxa Zur Wohltätigkeit. A francmasonería tivo un papel importante no resto da vida do compositor, xa que acudiu a moitas reunións, moitos dos seus amigos eran masóns e en varias ocasións compuxo música masónica.
Mozart anhelaba reformas sociais no sentido de progreso, pero sen apoiar as reivindicacións sociais que Pierre-Augustin de Beaumarchais defendía na peza orixinal de As vodas de Fígaro. Mozart tiña o espírito do ideal masónico completamente oposto ao dos xacobinos. A condición de «doméstico» ou «lacaio» non lle parecía deshonrosa.
Volta a ópera
miniatura|esquerda|[[Libreto da estrea de As vodas de Fígaro en Praga en 1786.]]
A pesar do grande éxito obtido con O rapto no serrallo en 1782, Mozart compuxo pouca literatura operística nos seguintes 4 anos, producindo unicamente dúas obras inconclusas (L'oca del Cairo, KVKV 422, e Lo sposo deluso, KV 430) e a comedia nun acto Der Schauspieldirektor (KV 486) Centrouse fundamentalmente na súa carreira como pianista solista e como compositor de concertos. Con todo, ao redor de 1785, Mozart abandonou a composición de obras para teclado e comezou a súa famosa colaboración operística co libretista Lorenzo da Ponte.
En 1786 tivo lugar en Viena a estrea con éxito da ópera As vodas de Fígaro (KV 492), baseada na obra homónima de Pierre-Augustin de Beaumarchais e que non estivo exenta de polémica debido ao seu contido político. Con todo, Mozart e Da Ponte arranxáronse para excluír desta todo aquilo que puidese «poñer nerviosas» as autoridades vienesas e logrou pasar a censura. A preocupación do Emperador residía en que a obra suxería a loita de clases e en Francia xa provocara algúns disturbios á súa irmá María Antonieta. No aria de Fígaro «Se vuol ballare» nótase parte dese contido que quixo minimizarse (Fígaro, con fina pero intensa ironía, entoa unha cavatina dirixida ao seu patrón o Conde de Almaviva).
A súa recepción en Praga máis tarde no mesmo ano foi aínda máis cálida e isto conduciu a unha segunda colaboración con Da Ponte: a ópera Don Giovanni (KV 527), que foi estreada en Praga en outubro de 1787 cun rotundo éxito, do mesmo xeito que sucedeu na súa estrea en Viena en 1788. Esta obra, que narra as aventuras de Don Juan, fora un tema recorrente na literatura e o teatro e, polo tanto, Da Ponte non se basea nun texto en particular, senón que recolle información de múltiples fontes. A ópera foi catalogada por Mozart como un «drama xocoso» e o seu título orixinal era Il dissoluto punito, ossia Il D. Giovanni. O contido dramático desta obra está presente desde o comezo, coa morte do comendador, ata o final e contén algunhas das pasaxes máis fermosas da obra de Mozart.
As dúas óperas atópanse dentro das obras máis importantes de Mozart e son básicas no repertorio operístico actual, aínda que nas súas estreas a súa complexidade musical causase dificultades tanto para os oíntes como para os intérpretes. O pai do compositor, Leopold, non puido ser testemuña destes acontecementos, xa que falecera o 28 de maio de 1787. Isto sumiu ao fillo nunha grande aflición, xa que o seu pai fora o seu mellor conselleiro e amigo (feito documentado na numerosa correspondencia entre ambos).
En decembro de 1787, Mozart finalmente obtivo un posto estable baixo o patrocinio aristocrático. O emperador Xosé II designouno como o seu «compositor de cámara» (Kammermusicus), un posto que quedara vacante o mes anterior trala morte de Christoph Willibald Gluck. Este foi un nomeamento a tempo parcial, recibindo unicamente 800 floríns por ano e que só requiriu que Mozart compuxese obras para os bailes anuais no palacio imperial. Mozart queixouse a Constanze de que a paga era «demasiado para o que fago, demasiado pouco para o que eu podería facer». Con todo, malia que este ingreso era modesto foi importante para Mozart cando chegaron os tempos duros. Os expedientes xudiciais mostran que o obxectivo do emperador era impedir que o seu estimado compositor abandonase Viena na procura de mellores perspectivas.
Dificultades económicas
miniatura|Mozart en 1789.
No final da década de 1780, a situación económica de Mozart empeorou. Ao redor de 1786 deixou de aparecer frecuentemente en concertos públicos, polo que os seus ingresos se reduciron. Esa época foi de grandes dificultades para todos os músicos de Viena por mor da guerra entre Austria e Turquía e que o nivel de prosperidade e status económico da aristocracia, que os financiaba, reduciuse.
A cidade de Viena iría perdendo o interese musical por Mozart debido a aparición doutros pianistas cunha técnica moito máis avezada, como no caso de Muzio Clementi, con escalas en terceiras e acordes máis sonoros, ideais para os pianos de construción inglesa dunha sonoridade máis robusta, ao contrario dos da sonoridade delicada vienesa, aptos para as escalas e sutilezas do pianismo mozartiano. As súas Academias ou concertos por subscrición, que foran en toda a súa estadía en Viena unha das mellores fontes de ingreso (ademais de inspiración e motivo de composición dos seus concertos para piano e orquestra a partir do n.º 11, KV 413), comezaron a perder audiencia, polo que xa non lle reportaban beneficios económicos. A mediados de 1788, Mozart e a súa familia trasladáronse desde o centro de Viena a un aloxamento máis barato no barrio periférico de Alsergrund. Mozart comezou a pedir prestado diñeiro, cada vez máis frecuentemente a Johann Michael Puchberg, un amigo e irmán da mesma loxa masónica, documentados por unha «lamentable secuencia de cartas suplicando préstamos». Maynard Solomon e outros autores suxeriron que Mozart estaba sufrindo unha depresión e que parecía que desaceleraba a súa recuperación económica. As principais obras deste período inclúen as tres últimas sinfonías (n.º 39 en mi bemol maior, KV 543, n.º 40 en sol menor, KV 550, e n.º 41 en re maior, KV 551 Xúpiter), todas elas de 1788, e a última das tres óperas escritas en colaboración con Da Ponte, Così fan tutte (KV 588), estreada en 1790.
Aproximadamente nesa época, Mozart realizou unha serie de longas viaxes coa esperanza de incrementar os seus ingresos: a Leipzig, Dresde e Berlín na primavera de 1789 e a Frankfurt, Mannheim e outras cidades alemás en 1790. Estas viaxes só produciron éxitos illados e non mitigaron os sufrimentos económicos da familia.
Último ano de vida
O último ano de vida de Mozart, 1791, foi, ata a súa enfermidade final, un tempo de gran produtividade e, en certo sentido, un tempo de recuperación persoal. Realizou numerosas composicións, incluíndo algúns dos seus traballos máis admirados: a ópera A frauta máxica (Die Zauberflöte, KV 620), o último concerto para piano e orquestra (n.º 27 en si bemol maior, KV 595), o Concerto para clarinete en la maior KV 622, o último da súa gran serie de quintetos de corda (KV 614 en mi bemol maior), o mottetto Ave verum corpus KV 618 e o inacabado Réquiem en re menor KV 626. A situación financeira de Mozart, unha fonte de ansiedade extrema en 1790, finalmente comezou a mellorar, xa que, aínda que as evidencias non sexan concluíntes apareceron patrocinadores ricos en Hungría e Ámsterdam prometendo anualidades a Mozart en troco de composicións ocasionais. Probablemente tamén se beneficiou da venda de música de baile composta no seu papel como compositor de cámara imperial. Mozart non volveu pedir diñeiro prestado a Puchberg e comezou a facer fronte ao pago das súas débedas.
En marzo de 1791, Mozart ofreceu en Viena un dos seus últimos concertos públicos; tocou o concerto para piano e orquestra KV 595. O seu último fillo, Franz Xaver, naceu o 26 de xullo.
Enfermidade final e falecemento
miniatura|left|Mozarts letzte Tage (Últimos días de Mozart) de Hermann von Kaulbach (1873).
Naquel tempo Mozart escribiu o Concerto en la maior para clarinete (KV 622), composto para o clarinetista Anton Stadler. En outubro a súa saúde empeorou; camiñaba coa súa esposa polo Prater cando de súpeto sentou nun banco e moi axitado comentou a Constanze que alguén o envelenara. O 20 de novembro a enfermidade intensificouse e caeu prostrado en cama, sufrindo inchazón, dores e vómitos.
Mozart recibiu os coidados da súa esposa Constanze e da súa irmá máis nova Sophie durante a súa enfermidade final e foi atendido polo doutor Nicolaus Closset. É un feito probado que estaba mentalmente ocupado na fin do seu Réquiem. Con todo, as probas de que realmente ditara pasaxes ao seu discípulo Franz Xaver Süssmayr son moi remotas.
O 5 de decembro de 1791, aproximadamente ás doce da madrugada, chegou o doutor Closset da ópera e ordenou que lle puxesen compresas frías de auga e vinagre sobre a fronte para lle baixar a febre (malia que Sophie se mostrou remisa a facelo, posto que pensaba que non sería bo para o enfermo o cambio tan brusco de temperatura). Isto fixo tanto efecto nel que perdeu o coñecemento e non volveu recuperarse ata a súa morte. Segundo Sophie, os últimos suspiros de Mozart foron «coma se quixese, coa boca, imitar os timbais do seu Réquiem».
miniatura|Sarcófago de Mozart no cemiterio de St. Marx en [[Viena.]]
Ás doce e cincuenta e cinco minutos da madrugada, Mozart faleceu en Viena á idade de 35 anos, 10 meses e 8 días, e o seu funeral tivo lugar na Catedral de Santo Estevo (onde anteriormente se casara con Constanze), o día 6 de decembro. Foi amortallado segundo o ritual masónico (manto negro con capucha).
O enterro de Mozart foi de terceira categoría, cun custo de oito floríns con cincuenta e seis kreutzer (máis un suplemento de tres floríns para pagar o coche fúnebre), o usual para membros da burguesía media. Foi enterrado á noitiña, sendo trasladado o féretro en coche de cabalos ata o cemiterio de St. Marx en Viena, no que recibiu sepultura nunha tumba comunitaria simple (non nunha foxa común). O tempo que facía aquela noite era suave e tranquilo, e con néboas frecuentes, non con tormentas nin con cifra como se pensou erroneamente. O biógrafo Otto Jahn afirmou en 1856, ao enterro asistiron Antonio Salieri, Süssmayr, Gottfried Van Swieten e outros dous músicos.
A escasa afluencia de público ao enterro de Mozart non reflectiu a súa categoría como compositor, pois os funerais e concertos en Viena e Praga contaban con moita afluencia. Certamente, no período inmediatamente posterior á súa morte a reputación de Mozart incrementouse considerablemente: Solomon descríbeo como «unha onda de entusiasmo sen precedentes» polas súas obras. Varios escritores redactaron biografías sobre o compositor, como Friedrich Schlichtegroll, Franz Xaver Niemetschek e Georg Nikolaus von Nissen, entre outros; e os editores competiron para publicar as edicións completas das súas obras.
Relacións
Constanze estivo ao longo do tempo suxeita ás máis diversas apreciacións, mais en boa parte delas foi retratada como inculta, vulgar, caprichosa, astuta por enredar a Mozart nun casamento do que el non estaba, aparentemente, tan ansioso por concretar, e como incapaz de apoialo e axudarlle na administración doméstica, inducíndoo a unha vida displicente e irresponsable, que en varias ocasións os conduciu a serias dificultades financeiras. Tamén se suxeriu que lle foi infiel, aínda que non haxa probas diso. O que si parece verdade é que ela, tendo ou non os defectos que lle foron imputados, tornouse no principal apoio emocional de Mozart ata a súa morte, foi obxecto da súa verdadeira paixón e fíxoo feliz. Nas diversas ausencias de Constanze para tratamento de saúde as cartas de Mozart expresan unha perenne preocupación polo seu benestar e revelan os celos que sentía, facéndolle numerosas recomendacións sobre o comportamento decoroso que debía manter en público. Por outra banda, a suposta incompetencia como ama de casa é difícil de conciliar coa perspicaz administración da herdanza e do nome do seu marido que levou a cabo logo de enviuvar.
Varios amores fóronlle atribuídos a Mozart na súa xuventude, mais o seu grao de implicación é incerto. Entre estes estaba a súa curmá Anna Thekla, con quen pode que tivese a súa primeira experiencia sexual, Lisel Cannabich, Aloysia Weber e a Baronesa von Waldstätten. Mesmo despois de casado puido ter continuado a cortexar outras mulleres, entre elas as cantantes Nancy Storace, Barbara Gerl, Anna Gottlieb e Josepha Duschek, a súa alumna Theresia von Trattner e Maria Pokorny Hofdemel, mais non hai probas de que fose infiel a Constanze. Correu un rumor logo da súa morte que dicía que deixara preñada a Maria Hofdemel. miniatura|Mozart de neno ao teclado co seu amigo Thomas Linley ao violín, xunto coa familia Gavard des Pivets, en Florencia. Mozart tivo moitos mecenas ao longo da súa carreira, e algúns deles dedicáronlle lexítima amizade. O primeiro protector que tivo ao chegar a Viena foi a Condesa von Thun, frecuentando asiduamente a súa casa. Outros amigos da nobreza foron Karl Lichnowsky, August von Hatzfeld, Gottfried von Jacquin e sobre todo o Barón Gottfried van Swieten, de todos talvez o máis leal e que posiblemente influíu na obra do amigo espertándolle un interese pola fuga. Entre os compositores e outros profesionais do mundo artístico desenvolveu unha amizade máis íntima, aínda que ás veces efémera, con Johann Christian Bach, Thomas Linley, Christian Cannabich, Ignaz Holzbauer, Michael Puchberg, que o axudou en diversas crises financeiras, os actores Joseph Lange, Gottlieb Stephanie e Friedrich Schröder, os instrumentistas Anton Stadler e Joseph Leutgeb, e os membros da compañía teatral de Emanuel Schikaneder, incluíndo o propio Schikaneder. A súa amizade con Joseph Haydn tornouse intensa, aínda que non conviviran regularmente. Entre tanto desenvolveron unha profunda admiración o un polo outro, e a obra de Mozart revela influencia do compositor máis vello. A súa ambivalente relación con Antonio Salieri tornouse outro punto de discordancia para a crítica, e formáronse moitas lendas no seu redor, incluíndo unha que acusaba o compositor italiano de ser o asasino de Mozart. Mozart posiblemente envexara a súa alta posición na estima do emperador e inicialmente sospeitou del, supoñendo que buscase prexudicalo con intrigas. Máis tarde estableceu unha relación cordial co competidor, convidándoo a unha récita de Die Zauberflöte e quedando encantado cos eloxios que lle fixo Salieri. Salieri tamén manifestou a súa deferencia cando incluíu obras de Mozart ao rexer a música da coroación de Leopoldo II en Praga. Relatos deixados por amigos de Salieri din que na súa vellez confesaría o envelenamento de Mozart, mais nesa época el xa tentara o suicidio e entraría nun estado mental delirante, e hoxe a crítica considera a sospeita infundada.
Aspecto físico e iconografía
miniatura|esquerda|O chamado Mozart de Bolonia foi copiado en [[1777 en Salzburgo (Austria) por un autor descoñecido a partir dun retrato orixinal pedido para a galería de compositores de Giovanni Battista Martini en Bolonia (Italia). Neste cadro pódese ver a Mozart ostentando a Orde Papal da Espora de Ouro]]
O aspecto físico de Mozart foi descrito polo tenor Michael Kelly, nas súas Reminiscencias como «un pequeno home notable, moi magro e pálido, cunha prominente cabeleira de cabelos claros, pola que se mostraba moi vaidoso». Como escribiu Franz Xaver Niemetschek, un dos seus primeiros biógrafos, «non había nada especial no [seu] físico. [...] Era pequeno e a súa cara, excepto os seus ollos grandes e intensos, non mostraba ningún sinal do seu xenio». A súa cara estaba picada, unha secuela da varíola que sufriu na súa nenez. Segundo a súa irmá Nannerl, Mozart non tiña atractivo físico ningún, algo do que el era consciente. Hummel e outros, con todo, lembraban os seus grandes brillantes ollos azuis. A súa orella esquerda estaba deformada e mantíñaa agochada baixo o cabelo. Os seus dedos tamén tiñan deformidades, mais iso podía deberse á práctica continua no teclado. Nos seus últimos anos adquiriu unha papada e o seu nariz tornouse prominente, o que deu orixe a bromas nos xornais. Aínda que esas descricións poidan ser exaxeradas, en varios momentos rexistrou a súa preocupación por compensar a súa falta de beleza física coa elegancia nos traxes, zapatos e peiteado, e mesmo nas súas roupas íntimas.
Gustáballe a roupa elegante; Kelly recordouno nun ensaio da seguinte forma: «Estaba sobre o escenario coa súa zamarra carmesí e o seu bicorne con encaixes de ouro, dando o tempo da música á orquestra». Polo seu lado, Constanze escribiu máis tarde que «era un tenor, bastante suave na oratoria e delicado no canto, pero cando algo o excitaba, ou era necesario esforzarse, era tan poderoso como enérxico».
miniatura|Retrato inacabado de Mozart, 1782, por Joseph Lange. Mozart foi retratado varias veces en vida. Quedan 14 retratos considerados auténticos, a máis de 60 cuxa identificación é dubidosa. De entre os autenticados a gran maioría foron realizados por pintores de escaso mérito, mais son importantes os de Barbara Kraft, pintado postumamente a partir de fontes anteriores e, segundo Landon, talvez o que máis se aproximou á súa fisionomía real, e segundo o pintado polo seu cuñado Joseph Lange, moi poético mais inconcluso. Tamén son dignos de mención unha litografía de Lange feita posiblemente a partir dunha pintura perdida, o deseño de Dora Stock en punta de prata, o retrato familiar de Johann Nepomuk della Croce e os retratos infantís de Saverio dalla Rosa e Pietro Lorenzoni. Cando Mozart faleceu foi feita unha máscara de cera do seu rostro, que desgraciadamente se perdeu. Ao longo do século XIX realizáronse outros diversos retratos, mais trátanse de recreacións románticas, que revelan máis as ideas da burguesía da época cós verdadeiros trazos do compositor.
Personalidade
miniatura|Retrato de Leopold Mozart, pintado por [[Pietro Antonio Lorenzoni.]] Segundo Steptoe, todas as consideracións sobre a personalidade de Mozart e o ambiente familiar onde medrou deben pasar pola análise da figura de seu pai, Leopold, xa que a súa nai, Anna Maria, permaneceu como unha personaxe descoñecida e secundaria na vida de seu fillo, mais Leopold exerceu unha influencia sobre el que perdurou ata a súa madureza. Leopold nacera en Augsburgo e mudouse para Salzburgo para estudar Filosofía e Dereito, mais non chegou a concluír os seus estudos. Inclinouse pola música e asumiu o cargo de violinista e profesor de violín na capela do príncipe-arcebispo de Salzburgo, dedicándose tamén á composición. Posteriormente ascendeu á posición de mestre de capela substituto, e acadou unha fama considerable coa creación dun tratado sobre a técnica violinística titulado Versuch einer gründlichen Violinschule (1756), que foi obxecto de varias reedicións e traducións e continúa a ser unha das obras de referencia no seu xénero escritas no século XVIII. Leopold era un representante típico do racionalismo do seu tempo. Posuía unha intelixencia aguda, interesábase polas artes e as ciencias, mantiña correspondencia con literatos e filósofos como Wieland e Gellert, e era un home coñecedor dos camiños tortuosos do mundo cortesán do seu tempo.
A educación musical que Leopold, un profesor de primeira liña, proveu ao seu fillo foi en todos os aspectos completa e a presenza da música na vida familiar era constante, tanto pola práctica doméstica como polas innumerables actividades sociais nas que a familia se envolvía, frecuentemente relacionadas coa música. O pequeno Mozart aprendeu dende os catro anos teclado, con cinco iniciouse no violín e no órgano, e logo pasou á composición. A educación de Mozart máis aló da música non está ben documentada, mais aparentemente Leopold proporcionoulle os medios para aprender francés, italiano, latín e aritmética. As viaxes internacionais, máis aló de ter como obxectivo o lucro financeira e a procura de fama, tamén serviron para expoñer a Mozart aos máis variados estilos, para que formase o seu gusto e aprendese técnicas novas. Leopold preocupouse tamén en contratar profesores nesas viaxes para complementar algún aspecto que lle parecera necesario. En Londres procurou ao castrato Giovanni Manzuoli para dar leccións de canto ao neno, e en Boloña levouno ao Padre Martini para aulas de contrapunto, ademais de adquirir partituras que dificilmente serían encontradas en Salzburgo. As viaxes tamén foron útiles para unha expansión de horizontes noutros aspectos da cultura, e sempre que lles foi posible os Mozart frecuentaban o teatro e lían literatura estranxeira. Amais diso, actividades de recreo ao aire libre, interacción social e exercicios formaban parte integral dos valores educativos e hixiénicos de Leopold, de xeito que a imaxe de Mozart como un neno solitario nun mundo de adultos, pechado entre catro paredes, é un mito.
miniatura|esquerda|Wolfgang e a súa irmá Nannerl, miniatura anónima. Despois de pasar os anos en que se formou a súa personalidade sempre en viaxes extenuantes, presionado de varios xeitos por seu pai, e polo público que esixía sempre novas proezas dun neno prodixio, e sen recibir unha educación estándar, Mozart emerxeu como un home maduro sen problemas psicolóxicos graves, mais o seu paso a unha vida autónoma non transcorreu exento de repercusións negativas, un fenómeno común a outros nenos-prodixio. Cando era pequeno, a súa vivacidade e espontaneidade, unidas ao seu talento indiscutible, gañáronlle as grazas e o cariño da alta nobreza e permitíronlle manter con ela unha intimidade de enorme desproporción coas súas insignificantes orixes burguesas. Cando medrou o atractivo do seu xenio infantil desapareceu, converteuse nun máis entre os milleiros de músicos talentosos activos en Europa — aínda que tivera un talento superior —, e as facilidades de entrar en todas as esferas sociais que coñecera antes tamén desapareceran. O seu éxito precoz desenvolvera nel un considerable orgullo polas súas realizacións, cun consecuente desprezo da mediocridade, mais ao quedar privado dos antigos privilexios e pasando a rexeitar a Leopold como organizador da súa vida — función que antes o pai desempeñara moi ben —, sendo obrigado a gañar o seu sustento primeiro como músico cortesán subalterno, e despois aventurándose nunha incerta vida de músico independente, tivo dificultades para manter a súa rutina doméstica en boa orde, de equilibrar o seu orzamento, de adaptarse ao mercado e de socializar diplomática e igualitariamente cos seus pares. Unha carta escrita dende París a seu pai polo seu antigo amigo, o Barón von Grimm, expresa en liñas xerais a visión dos seus contemporáneos sobre el:
Tamén é curioso o coñecidamente groseiro sentido do humor de Mozart, un trazo que compartía con toda a súa familia, incluída súa nai. Bromas chulas, envolvendo situacións sexuais e descricións literais das actividades excretorias do corpo, eran comúns entre eles, a súa correspondencia está chea delas, e o interese xocoso de Mozart polo ano e a defecación mantivéranse toda a súa vida. Tal comportamento chocaba cos hábitos dos círculos elegantes que el frecuentaba, aínda que iso non interferise no recoñecemento e aprecio do seu refinado talento musical. Entre tanto, ese tipo de humor ás veces traspasaba ata a súa música. Como exemplo pódese citar o canon Leck mich im Arsch, que, en galego, literalmente significa Lámbeme o cu. Esta polaridade de temperamento manifestábase tamén doutros xeitos. Hai relatos de frecuentes mudanzas súbitas de humor, nun instante dominado por unha idea sublime, noutro entregado a bromas e ao ridículo, e despois alimentando sentimentos sombríos. Contrastando con esas oscilacións, permaneceu sempre inabalada a súa confianza nas súas propias capacidades musicais, exultándose con elas, e non hai trazo en ningún lugar da súa correspondencia, nin nas memorias dos seus contemporáneos, que sinalen calquera dúbida ou inseguridade pola súa parte neste aspecto. Con todo, en liñas xerais o seu temperamento era ben disposto. Cando se dedicaba ao traballo de composición as circunstancias externas parecían non lle afectar. Como exemplo, traballou no seu cuarteto de corda K421 mentres a súa muller daba a luz ao primeiro fillo do seu matrimonio no cuarto do lado; no verán de 1788, no medio da morte da súa filla Theresia e críticas dificultades financeiras, que os levaron a se mudar para unha casa barata, compuxo nada menos que as súas tres últimas sinfonías, obras de grande importancia, alén dun trío, unha sonata e outras pezas notables. Con todo, isto non significa que a súa vida musical e a persoal estiveran de todo desvinculadas, e en varias ocasións a súa saúde e, principalmente, a súa relación coa súa esposa, que moldeou gran parte da súa personalidade adulta, reflectíanse no seu traballo.
Xeralmente Mozart traballaba durante moito tempo e con enerxía, terminando composicións a un gran ritmo debido aos axustados prazos. A miúdo facía bosquexos e esbozos aínda que, ao contrario de Ludwig van Beethoven, non se conservaron, pois Constanze destruíunos despois da súa morte.
Mozart viviu no centro do mundo musical vienés e coñecía un gran número e variedade de xente: compañeiros músicos, intérpretes teatrais, amigos que como el se mudaron desde Salzburgo e moitos aristócratas, incluíndo algún coñecido do emperador Xosé II. Solomon considera que os seus tres amigos máis próximos puideron ser Gottfried Janequin, o conde August Hatzfeld e Sigmund Barisani. Moitos outros incluíron entre as súas amizades o seu vello colega Joseph Haydn, os cantantes Franz Xaver Gerl e Benedikt Schack e o trompista Joseph Leutgeb. Leutgeb e Mozart mantiveron un curioso tipo de burlas amigables, a miúdo con Leutgeb sendo o obxecto das bromas pesadas de Mozart.
Gozaba xogando ao billar e co baile e tiña varios animais domésticos: un canario, un estorniño, un can e tamén un cabalo para equitación lúdica. En particular na súa mocidade, Mozart tiña un agarimo asombroso para o humor escatolóxico (non tan insólito no seu tempo), que se aprecia en moitas das súas cartas que se conservan, especialmente aqueles escritos á súa curmá Maria Anna Thekla Mozart ao redor de 1777-1778, pero tamén na súa correspondencia coa súa irmá Nannerl e os seus pais. Mozart ata escribiu música escatolóxica, como o canon Leck mich im Arsch (KV 231) («Lámbeme o cu»).
Relixión e ideoloxía
Foi criado segundo a moral católica e foi un membro leal da Igrexa en todas as etapas da súa vida.
O seu compromiso máis íntimo coa política reflectiuse no ingreso, xunto co seu pai, na Masonaría, unha organización que nesa época facía campaña aberta pola sistematización legal de principios humanos fundamentais, da educación, da liberdade de expresión política e relixiosa e do acceso ao coñecemento, buscando crear, na fórmula entón empregada, unha "sociedade esclarecida".
Noutros puntos tiña pensamentos moi distintos dos de seu pai. Sendo só un adolescente de 14 anos ironizaba nunha carta á súa irmá sobre as visións de Leopold sobre estética, que se inclinaban cara aos modelos establecidos por Gallert e Wieland e que procuraban para a arte unha función social moralizante e nobilitante dentro dunha expresión austera e virtuosa. Esas opinións xa lle parecían anticuadas, e nunha carta ao seu pai en torno a 1780 defendeu a validez da opera buffa e rexeitou a súa conformación aos ditames da opera seria. Tampouco se nota na súa correspondencia un amor ás outras artes alén da música — nin sequera eran citadas e o seu inventario non incluía unha soa pintura — nin o atraía especialmente a paisaxe natural. Non parece que fose un gran lector, mais coñecía nalgunha medida a Shakespeare, Ovidio, Fénelon, Metastasio e Wieland, ademais de probablemente ter lido obras sobre historia, educación e política, mais moitas desas lecturas aparentemente foran feitas con vistas á elaboración de textos para óperas ou cancións. Con todo, sobreviven bosquexos de dúas comedias en prosa da súa autoría, algúns poemas e foi un prolífico escritor de cartas, cuxo contido vehicula unha gran variedade de sentimentos e ideas, presentados de forma profunda e exuberante, que se equiparan en calidade literaria á correspondencia dos máis distinguidos escritores da súa época.
Contexto
Despois dun inicio influído pola estética Rococó, Mozart desenvolveu a maior parte da súa carreira durante o período da historia da música coñecido como Clasicismo, así chamado en vista do seu equilibrio e perfección formal. O movemento tivo paralelismos nas outras artes baixo o nome de Neoclasicismo, que naceu dun renovado interese pola arte da Antigüidade clásica, que tivo lugar no medio de importantes descubrimentos arqueolóxicas e tivo como un dos seus principais mentores intelectuais o alemán Johann Joachim Winckelmann. O Neoclasicismo debeu a súa orixe tamén a unha influencia dos ideais do Iluminismo, que tiñan a súa base no racionalismo, combatían as supersticións e dogmas relixiosos, e enfatizaban o perfeccionamento persoal e o progreso social dentro dunha forte base ética. Sen o coñecemento de reliquias musicais da Antigüidade, ao contrario do que ocorría coas outras artes, o Clasicismo musical foi boa medida unha evolución continua, sen rupturas bruscas, a partir de raíces barrocas e rococós. Gluck tentou atribuír ao coro, no campo da ópera, unha importancia equivalente ao que posuía na traxedia clásica, mais os principais xéneros musicais consolidados no Clasicismo, a sinfonía, a sonata e o cuarteto de corda, tiveran precursores desde o inicio do século XVIII. Xunto con Haydn, foi Mozart quen os levou a un alto nivel de excelencia e consistencia. A pesar de os primeiros compositores deses xéneros seren nomes do segundo ou terceiro chanzo, sen eles a música instrumental de Mozart sería impensable. miniatura|Hyeronimus Colloredo en 1773. miniatura|Viena en mediados do século XVIII, nunha pintura de [[Giovanni Antonio Canal|Canaletto. Kunsthistorisches Museum.]]
Salzburgo, que tiña unha antiga tradición musical, na época do nacemento de Mozart tornárase un centro de certo relevo no mundo musical austríaco, contando ao longo do século XVIII coa presenza de nomes importantes como Muffat e Caldara. No momento do nacemento de Mozart, o seu propio pai, Leopold, era un dos líderes dunha escola local que adquirira contornos caracteristicamente xermánicos, suplantando a influencia dos estilos francés e italiano que predominaran ata o momento. Na época a vida musical tornouse rica; a orquestra e coro da corte acadaran certa fama alén das fronteiras locais e atraían a notables instrumentistas e cantantes; varias familias burguesas acomodadas comezaron a formar os seus propios grupos, algúns capaces de competir en calidade e tamaño co da corte. Con todo, cando Colloredo ascendeu ao trono do principado, aínda que el mesmo fora un amante da música e violinista, impuxo unha significativa redución do número dos seus músicos e enxugou o ritual do culto relixioso, aliñándose coa filosofía do emperador Xosé II. Con esa severa limitación, as perspectivas de futuro profesional de Mozart na cidade reducíronse.
Viena, pola súa banda, como capital do imperio era un centro musical moito máis importante. Mesmo coas limitacións na música sacra, a capela da corte ostentaba un alto nivel, e producíase gran cantidade de música profana nos teatros de ópera, concertos públicos e nas festas de innúmeras familias que mantiñam orquestras e grupos de cámara privados. Algunhas delas posuían pequenos teatros nos seus palacios e eran mesmo capaces de prover condicións para representacións camerísticas de óperas. Amais diso, a cidade contaba con editoriais de música, innumerables copistas e famosos fabricantes de instrumentos, e un gran tránsito de músicos estranxeiros visitantes que facían circular novas ideas e composicións. Coa actuación de Haydn, do propio Mozart e logo en seguida a de Beethoven, tornouse unha das maiores referencias musicais de toda Europa.
Características da súa obra
Resume a tradición contrapuntística alemá, o melodismo italiano e as conquistas técnicas de Haydn e dos sinfonistas de Mannheim. Foi innovador nas formas e no contido, gozou dunha marabillosa inspiración melódica e foi atrevido na harmonía. Empregou o cromatismo coma elemento de tensión. Nas súas últimas obras, atópase un gromo emocional que semella querer emanciparse do Clasicismo.
Estilo e valoración musical
A música de Mozart, do mesmo xeito que a de Joseph Haydn, é presentada como un exemplo arquetípico do estilo clásico. Na época na que comezou a compoñer, o estilo dominante na música europea era o estilo galante, unha reacción contra a complexidade sumamente desenvolvida da música do Barroco. Pero cada vez máis, e en gran parte nas mans do propio Mozart, as complexidades do contrapunto do Barroco tardío xurdiron unha vez máis, moderado e disciplinado por novas formas e adaptado a unha nova contorna estética e social. Mozart foi un compositor versátil e compuxo en cada xénero principal, incluíndo a sinfonía, a ópera, o concerto para solistas e a música de cámara. Dentro deste último xénero, realizou composicións para diversos agrupamentos de instrumentos, incluíndo o cuarteto e o quinteto de corda e a sonata para piano. Estas formas non eran novas, pero Mozart realizou avances na sofisticación técnica e o alcance emocional de todas elas. Case sen axuda de ninguén desenvolveu e popularizou o concerto para piano clásico. Compuxo numerosas obras de música relixiosa, incluíndo unha gran cantidade de misas; pero tamén moitas danzas, divertimentos, serenatas e outras formas musicais lixeiras de entretemento. Tamén compuxo para calquera tipo de instrumento.
Os trazos centrais do estilo clásico están todos presentes na música de Mozart. A claridade, o equilibrio e a transparencia son os selos do seu traballo, pero calquera noción simplista da súa delicadeza enmascara o poder excepcional das súas obras mestras máis finas, como o Concerto para piano n.º 24 en dó menor KV 491, a Sinfonía n.º 40 en sol menor KV 550 e a ópera Don Giovanni. Charles Rosen insiste neste punto:
Sobre todo durante a súa última década, Mozart explotou a harmonía cromática ata un extremo descoñecido ata entón, cunha notable seguridade e un grande efecto artístico.
miniatura|esquerda|Unha sección dunha páxina do manuscrito do [[Réquiem (Mozart)|Réquiem de Mozart, KV 626. (1791), mostrando o encabezamento de Mozart no primeiro movemento. Austrian National Library, Codex 17561a, folio 1 (recto).]]
Ao tempo que Mozart ía madurando, foi incorporando nas súas composicións máis trazos adaptados do Barroco. Por exemplo, a Sinfonía n.º 29 en la maior (KV 201) ten un tema principal de contrapunto no seu primeiro movemento e experimenta con longos de frase irregulares. Algúns dos seus cuartetos a partir de 1773 teñen finais de fuga: probablemente baixo a influencia de Haydn, que incluíra tres finais nesa forma na súa Opus 20 que publicara por esa época. A influencia do movemento Sturm und Drang ("tormenta e impulso" ou "tormenta e ansia") na música, co seu presaxio da chegada da era romántica, é evidente na música de ámbolos dous compositores nesa época e a Sinfonía n.º 25 en sol menor (KV 183) de Mozart é outro bo exemplo diso.
Mozart ás veces mudaba o seu foco de interese entre a ópera e a música instrumental. Compuxo óperas en cada un dos estilos predominantes: a ópera buffa, como As vodas de Fígaro, Don Giovanni e Così fan tutte; ópera seria, como Idomeneo; e o singspiel, do cal A frauta máxica é o exemplo máis famoso. Nas súas óperas posteriores empregou cambios sutís na instrumentación, a textura orquestral e o timbre, para achegar unha maior profundidade emocional e destacar os movementos dramáticos. Algúns dos seus avances no xénero operístico e a composición instrumental son: o seu emprego cada vez máis sofisticado da orquestra nas sinfonías e concertos, que influíu na súa orquestración operística e o desenvolvemento da súa sutileza na utilización da orquestra o efecto psicolóxico nas súas óperas, que foi un cambio reflectido nas súas composicións posteriores non operísticas.
Obras
A obra de Mozart foi catalogada por Ludwig von Köchel en 1862, nun catálogo que comprende 626 opus, codificadas cun número do 1 ao 626 precedido polo sufixo KV. Con todo, o catálogo experimentou mudanzas dende a súa creación debido á inclusión de obras que non eran da autoría de Mozart, e polos descubrimentos de novas obras do compositor que se encontraban perdidas, como a descuberta a principios de 2012, un Allegro Molto para piano, de 84 compases e tres minutos de duración, nun faiado do Tirol. Estímase que a obra foi composta en 1767.
A produción sinfónica e instrumental de Mozart consta de: 41 sinfonías, entre as que destacan a n.º 35, Haffner (1782); a n.º 36, Linz (1783); a n.º 38, Praga (1786); e as tres últimas (a n.º 39, en mi ♭; a n.º 40, en sol menor, (KV 550); e a n.º 41, en dó maior, (KV 551) Xúpiter compostas en 1788); varios concertos (27 para piano, 5 para violín e varios para outros instrumentos); sonatas para piano, para piano e violín e para outros instrumentos, que constitúen pezas clave da música mozartiana; música de cámara (dúos, tríos, cuartetos e quintetos); adagios, 61 divertimentos, serenatas, marchas e 22 óperas. Tamén escribiu belas cancións, tales como Abendempfindung an Laura (KV 523), entre outras. Compuxo numerosas arias de concerto de gran calidade, moitas das cales foron usadas en óperas doutros compositores amodo de encarga. Das súas arias de concerto pódense destacar, pola súa calidade e encanto: Popoli dei Tessaglia...Io non chiedo, eterni dei (KV 316), Vorrei spiegarvi, oh Deu! (KV 418), ambas para soprano, ou Per pietà (KV 420), para tenor.
Mozart comezou a escribir a súa primeira sinfonía en 1764, cando tiña 8 anos de idade. Esta obra está influída pola música italiana, do mesmo xeito que todas as sinfonías que compuxo ata mediados da década de 1770, época en que atinxiu a plena madurez estilística. O ciclo sinfónico de Mozart conclúe cunha triloxía de obras mestras formado polas sinfonías n.º 39 en mi ♭ maior, n.º 40 en sol menor e n.º 41 en dó maior, compostas en 1788.
Óperas
miniatura|Libreto de Le nozze di Figaro, 1786. A respecto da súa produción operística, despois dalgunhas obras «menores» chegaron os seus grandes títulos, cultivou a ópera seria, a ópera cómica e o singspiel. Na ópera cómica realizou un fondo estudo psicolóxico dos personaxes humanizándoos, destaca sobre todo a primeira grande opera buffa alemá; Le nozze di Figaro (As vodas de Fígaro, 1786), neste tipo de ópera destaca a colaboración do libretista Lorenzo da Ponte, froito disto foron Le nozze di Figaro, Così fan tutte (Así fan todas, 1790) e Don Giovanni. Dentro do singspiel destacan Idomeneo, re di Creta (Idomeneo, rei de Creta, 1781), Die Entführung aus dem Serail (O rapto no serrallo, 1782) e, sobre todo Die Zauberflöte (A frauta máxica, 1791), na que se reflicten os valores da Ilustración e da masonería ao teatro musical. La clemenza di Tito (A clemencia de Tito, 1791) é o exemplo máis acabado de ópera seria italiana.