cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reino franco
Clodoveo I
miniatura|300px|As divisións políticas á chegada ao poder de Clodoveo I. É de apreciar que só o Reino dos [[burgundios e a provincia visigoda de Septimania quedaron sen conquistar á súa morte.]]
Os soberanos merovinxios, seguindo a tradición xermánica, tiñan o costume de dividiren as súas terras entre os fillos superviventes, xa que carecían dun amplo sentido da res pública, concibían o reino como unha propiedade privada de grandes dimensións. Isto deu lugar a divisións territoriais, segregacións e redistribucións, reunificacións e novos particións, nun proceso que orixinaba asasinatos e guerras entre as distintas faccións. Inicialmente eran escollidos por aclamación, que se realizaba elevando o rei sobre un escudo, de acordo coa antiga práctica xermánica de elixir o seu líder na guerra durante unha asemblea de guerreiros libres, aínda que a consagración como reis en Reims coa Sagrada Ampola —que se supoñía traída polo Espírito Santo para bautizar a Clodoveo—, lle outorgaba un carácter superior á dinastía merovinxia, simbolizado pola práctica de deixar o seu pelo longo, sen cortar.
As divisións do regnum francorum
Á morte de Clodoveo I, o seu reino foi dividido territorialmente entre os seus catro fillos adultos dunha maneira tal, que se concedeu a cada fillo unha porción comparábel de terra con igual aproveitamento fiscal (isto é, de recollida de impostos), o que probabelmente sinalaba que a terra que unha vez foi parte do erario romano, agora pasara ao goberno franco.
Madam C. J. Walker
Sarah Breedlove, nada en Delta, Louisiana o 23 de decembro de 1867 e finada en Irvington-on-Hudson, Nova York o 25 de maio de 1919 foi unha empresaria, filántropa e activista social e política estadounidense coñecida como C. J. Walker. Eloxiada como a primeira millonaria “feita a ela mesma” nos Estados Unidos, converteuse nunha das máis ricas mulleres emprendedoras do país, así como a máis rica muller afroamericana e unha das empresarias afroamericanas de maior éxito da historia.
Walker fixo a súa fortuna desenvolvendo e vendendo unha liña de produtos de beleza e para o cabelo destinados a mulleres de raza negra mediante a Madame C.J. Walker Manufacturing Company, empresa de éxito que ela fundou. Walker tamén foi coñecida pola súa filantropía e activismo. Fixo doazóns a numerosas organizacións e convereuse en mecenas das artes. Vila Lewaro, a luxosa facenda de Walker en Irvington-on-Hudson, Nova York, serviu como lugar de reunión social para a comunidade afroamericana.
Infancia
miniatura|Madam Walker e varias amigas no seu automóbil miniatura|C. J. Walker Manufacturing Company, Indianapolis, 1911 Breedlove nceu o 23 de decembro de 1867 preto de Delta, Louisiana, filla de Owen e Minerva (Anderson) Breedlove. Sarah foi unha dos seis fillos, e tiña unha irmá máis vella, Louvenia, e catro irmáns: Alexander, James, Solomon e Owen Jr. Os pais e os irmáns máis vellos foron escravos na plantación Madison Parish, de Robert W. Burney, mais Sarah foi a primeira da familia nada en liberdade. A súa nai morreu, posiblemente de cólera en 1872. O seu pai volveu casar, mais faleceu uns anos despois. Orfa á idade de sete anos, Sarah mudouse a Vicksburg, Mississippi á idade de dez anos e traballou como traballadora doméstica. Antes do seu primeiro matrimonio, viviu coa súa irmá máis vella, Louvenia, e o seu cuñado, Jesse Powell.
Matrimonio e familia
En 1882, aos catorce anos, Sarah casou con Moses McWilliams, posiblemente para fuxir do maltrato do seu cuñado. Sarah e Moses tiveron unha filla, Lelia McWilliams, nada o 6 de xuño de 1885. Cando Moses morreu en 1887, Sarah tiña trinta anos e Lelia dous. Sarah volveu casar en 1894, pero deixou o seu segundo home, John Davis, arredor de 1903 e mudouse a Denver, Colorado, en 1905.
En xaneiro de 1906, Sarah casou con Charles Joseph Walker, vendedor de anuncios en xornais que coñecera en Missouri. Por este matrimonio comezou a ser coñecida como Madam C. J. Walker. A parella divorciouse en 1912 e Charles morreu en 1926. Lelia McWilliams adoptou o apelido do seu padrasto e foi coñecida como A'Lelia Walker.
Carreira
En 1888 Sarah e a súa filla mudáronse a St. Louis, Missouri, onde vivían tres dos seus irmáns. Sarah atopou traballo como lavandeira, gañando apenas un dólar ao día, mais decidiu que gañaría cartos abondos para dar á súa filla unha educación formal. Durante a década de 1880, Breedlove viviu nunha comunidade na que se desenvolveu o ragtime e ela cantou na St. Paul African Methodist Episcopal Church e comezou a arelar unha vida educada mentres vía as mulleres da igrexa. Como era común entre as mulleres negras da súa época, Sarah padeceu caspa e outros problemas no coiro cabeludo, como calvicie debida a doenzas da pel e a aplicación de produtos duros como lixivia que estaban incorporados nos xabóns. Outros factores que contribuíron á súa perda de cabelo eran a dieta pobre, enfermidades, e aseo pouco habitual nunha época en que a maioría dos estadounidenses non dispuñan de tubaxes, calefacción e electricidade.
En xullo de 1905, aos trinta e sete anos, Sarah e a súa filla marcharon a Denver, Colorado, onde continuou a vender produtos para Malone e desenvolver o seu propio negocio. Tralo matrimonio con Charles Walker en 1906, comezou a ser coñecida como Madam C. J. Walker e converteuse nunha peiteadora e vendedora de cosméticos independente. Adoptou o apelativo "Madam" das pioneiras francesas da industria da beleza. O seu home, que era o seu socio no negocio, proporcionaba consello na publicidade e promoción; Sarah vendía os seus produtos de porta a porta, ensinando a outras mulleres negras a coidar e arranxar o seu cabelo.
En 1906 Walker colocou a súa filla ao cargo da operación comercial en Denver mentres que ela e o seu home viaxaban a través do sur e o leste dos Estados Unidos para expandir o negocio. En 1908 Walker e o seu home mudáronse a Pittsburgh, Pensilvania, onde abriron un salón de beleza e estableceron o Lelia College para adestrar "culturistas do cabelo" (“hair culturists”). Tras pechar o negocio en Denver en 1907, A'lelia encargouse das operacións diarias en Pittsburgh, mentres que Walker establecía unha nova base en Indianapolis en 1910. A'lelia tamén persuadiu a súa nai para establecer un despacho e un salón de beleza en Harlem (Nova York) en 1913.
En 1910 Walker moveu o seu negocio a Indianapolis, onde estableceu o cuartel xeral da Madame C. J. Walker Manufacturing Company. Inicialmente buscaba unha casa e unha fábrica en 640 North West Street. Máis tarde, construíu unha fábrica, un salón de peiteado, unha escola de beleza para adestrar as súas axentes de venda, e engadiu un laboratorio para axudar coa investigación. Tamén formou un equipo competente que incluía a Freeman Ransom, Robert Lee Brokenburr, Alice Kelly e Marjorie Stewart Joyner, para axudar na dirección da crecente compañía. Moitos dos empregados na súa compañía, incluíndo postos clave e directivos, eran mulleres.
Para incrementar as vendas da empresa, Walker adestrou outras mulleres para converterse en expertas en beleza usando "The Walker System", método de coidado deseñado para favorecer o crecemento do cabelo e acondicionar o coiro cabeludo mediante os seus produtos. O sistema incluía un xampú, unha pomada, cepillados vigorosos e aplicación de peites de ferro no pelo. O método aseguraba que volvía o pelo crispado e deslucido, suave e exuberante. A liña de produtos de Walker tiña varios competidores. Produtos semellantes se producían en Europa e Norteamérica, entre os que estaban as súas principais rivais, Annie Turnbo Malone's Poro System e máis tarde, Sarah Spencer Washington's Apex System.
Entre 1911 e 1919, no máis alto da súa carreira, Walker e a súa compañía empregaban varios miles de mulleres e axentes de vendas para os seus produtos. En 1917 a empresa afirmaba que adestrara preto de 20 000 mulleres. Vestida cun uniforme característico formado por camisa branca e saia negra e levando carteiras negras, visitaban casas nos Estados Unidos e no Caribe ofrecendo a pomada capilar e outros produtos empaquetados en latas coa súa imaxe. Walker entendou o poder da publicidade e publicou moitos anuncios, especialmente en xornais e revistas afroamericanas, ademais de realizar numerosas viaxes para promocionar os seus produtos, o que a axudou a ser moi popular nos Estados Unidos. O nome de Walker fíxose aínda máis célebre na década de 1920, trala súa morte, coa expansión do seu negocio a Cuba, Xamaica, Haití, Panamá e Costa Rica.
Ademais de adestrar en vendas e coidado, Walker axudou outras mulleres negras a financiar e crear os seus propios negocios e animounas a ser independentes financeiramente. En 1917, inspirada polo modelo da National Association of Colored Women, comezou a organizar as súas axentes en clubs e locais. O resultado foi o establecemento da National Beauty Culturists and Benevolent Association of Madam C. J. Walker Agents (predecesora da the Madam C. J. Walker Beauty Culturists Union of America). Deu a súa primeira conferencia anual en Philadelphia no verán de 1917 con 200 asistentes. Considérase que a conferencia foi das primeiras reunións nacionais de mulleres empresarias para discutir sobre negocios e comercio. Durante a convención, Walker entregou premios á mulleres que máis produtos venderan e tamén recompensou a aquelas que fixeran as maiores contribucións á caridade nas súas comunidades.
Activismo e filantropía
miniatura|Casa de Irvington Segundo aumentaba a súa riqueza e fama, difundiu máis os seus puntos de vista. En 1912 acudiu a unha reunión anual da National Negro Business League (NNBL) onde declarou dende o chan da planta baixa:
O ano seguinte dirixiuse aos asistentes dende a palestra como voceira principal.
Axudou a conseguir fondos para establecer unha sección da Young Men's Christian Association (YMCA) na comunidade negra de Indianapolis, doando mil dólares para a construción do edificio. Tamén doou cartos para bolsa á Tuskegee Institute. Outros beneficiarios foron Indianapolis's Flanner House e Bethel African Methodist Episcopal Church; Mary McLeod Bethune's Daytona Education and Industrial School for Negro Girls (máis tarde Bethune-Cookman University) en Daytona Beach, Florida; Palmer Memorial Institute en Carolina do Norte; e Haines Normal and Industrial Institute en Xeorxia. Walker foi tamén patroa das artes.
Arredor de 1913, a filla de Walker, A'Lelia, mudouse á un novo local en Harlem, e en 1916 Walker uniuse a ela en Nova York, deixando as operacións cotiás da súa compañía ao mando do seu equipo en Indianapolis. En 1917 Walker contratou a Vertner Tandy, primeiro arquitecto negro de Nova York e membro fundador da fraternidade Alpha Phi Alpha, para deseñar a súa casa en Irvington-on-Hudson, Nova York. Walker intentou que Vila Lewaro, que custou 250 000 dólares, se convertese nun lugar de reunión para os líderes da comunidade e que inspirase outros afroamericanos a perseguir os seus soños. Mudouse á casa en maio de 1918 e inaugurouna cun acto en honra de Emmett Jay Scott, nesa época Assistant Secretary for Negro Affairs do departamento de guerra dos Estados Unidos de América.
Walker involucrouse máis nos asuntos políticos trala súa chegada a Nova York. Deu conferencias sobre temas políticos, económicos e sociais en convencións patrocinadas por institucións negras. Entre os seus amigos e socios estaban Booker T. Washington, Mary McLeod Bethune e W. E. B. Du Bois. Durante a primeira guerra mundial Walker foi a líder de Circle For Negro War Relief e avogou polo establecemento de campos de adestramento para oficiais negros do exército. En 1917 uniuse ao comité executivo da sección de Nova York da National Association for the Advancement of Colored People (NAACP), que organizou a protesta silenciosa na Quinta Avenida da cidade. A manifestación levou máis de 8000 persoas a protestar contra uns disturbios en East Saint Louis nos que foron asasinados trinta e nove afroamericanos.
Os beneficios do seu negocio influíron nas contribucións de Walker aos seus intereses políticos e filantrópicos. En 1918 a National Association of Colored Women's Clubs (NACWC) honrou a Walker por realizar a maior achega individual para axudar a preservar a casa de Frederick Douglass en Anacostia. Antes da súa morte en 1919, garantiu 5000 dólares (equivalentes a 65 000 de 2012) ao fondo antilinchamento da NAACP. Nese momento foi a maior doazón individual que recibira a organización. Walker legou case cen mil dólares a orfanatos, institucións e persoas; o seu testamento indicaba que dous terzos da súa fortuna iría á caridade. miniatura|Tumba de Madam C. J. Walker
Reino franco
As divisións do regnum francorum
miniatura|300px|A división do reino dos francos á morte de Clodoveo I ([[511), entre os seus fillos herdeiros. Os reinos non eran unidades xeográficas porque se formaron seguindo un criterio fiscal de recollida de impostos equilibrada en beneficio dos seus fillos. A discrepancia de tamaños entre reinos revela a distinta concentración de territorios sometidos ao fisco romano.]] miniatura|esquerda|300px|Expansión dos [[francos ata Carlomagno, ano 814.]] miniatura|300px|esquerda|A división do reino dos francos á morte de Clotario I ([[561). Aínda que a segunda división en catro partes do regnum francorum produciu reinos máis unificados xeograficamente, o complexo repartimento da Provenza orixinou moitos conflitos aos gobernantes da Borgoña e a Austrasia.]]
Os fillos de Clodoveo I instalaron as capitais das súas cortes próximas entre si, no corazón do territorio dos francos salios, no noroeste da Galia: Teodorico I en Reims, Clodomiro en Orleáns, Khildeberto I en París e Clotario I en Soissons. Durante os seus reinados, os turinxios (532), os burgundios (534) e os saxóns e frisóns (sobre 560), foron incorporados ao territorio franco. As tribos periféricas máis alá do Rin estiveron lixeiramente suxeitas á soberanía dos francos, e aínda que puideron ser forzadas a contribuíren con tropas aos esforzos militares francos, en tempos de reis febles eran incontrolábeis e intentaban forzar a súa independencia dos soberanos merovinxios. O romanizado reino burgundio, porén, foi preservado na súa territorialidade e convertido nunha das súas divisións primarias (reinos), incorporado ao centro do corazón da Galia do reino de Clodomiro coa súa capital en Orleáns.
Os irmáns soberanos, herdeiros de Clodoveo, mostraron só signos intermitentes de amizade fraterna e, máis a miúdo competían en rivalidade política. Á temperá morte de Clodomiro, o seu irmán Clotario I asasinou os seus fillos noviños (os seus sobriños) e repartiuse o reino do seu irmán (consonte co costume sucesorio) co resto dos irmáns superviventes de Clodomiro. Teodorico I morreu en 534, pero o seu fillo adulto Teodeberto I foi quen de defender a súa herdanza, a cal formou o máis grande dos reinos francos e foi a poboación do reino posteriormente chamado da Austrasia. Teodeberto foi o primeiro rei franco en aseverar a súa independencia política respecto do Imperio bizantino (o seu avó Clodoveo foi nomeado patricius polo emperador Anastasio I, con dereito a vestir púrpura), xa que cuñou moedas de ouro coa súa propia imaxe nelas e o lema magnus rex (gran rei), debido ao seu suposto protectorado sobre pobos tan afastados como os que nesa época vivían na Panonia. Teodeberto interferiu nas Guerra Gótica de Italia (535-554) que acabaron co reino ostrogodo, ao lado de xépidos e longobardos contra os ostrogodos, recibindo as antigas provincias do imperio romano de Retia, Nórico e parte de Venetia. O seu fillo e sucesor, Teodebaldo, non puido conservalas e, á súa morte, todo o seu extenso reino pasou ao seu tío-avó Clotario. En 558, coa morte de Khildeberto I, a totalidade dos reinos francos foron reunidos baixo un só rei, Clotario I.
Tres anos despois, no ano 561, Clotario I morreu e o regnum francorum foi dividido unha segunda vez, nunha repetición dos acontecementos de cincuenta anos antes, entre os catro fillos de Clotario I, formando reinos con capitais nas mesmas cidades. O fillo máis vello, Cariberto I, herdou o reino con capital en París e gobernou toda a Galia occidental. O segundo, Gontrán I, herdou o vello reino de Borgoña, aumentado coas terras da Francia central ao redor da vella capital de Orleáns (que se converteu no seu principal cidade e capital) e coa maior parte da Provenza. O resto da Provenza, a Auvernia e a Aquitania oriental foron asignadas ao terceiro fillo, Sixeberto I, que tamén herdou aAustrasia coas súas principais cidades de Reims e Metz (que exerceu de capital da súa corte). O reino máis pequeno era o de Soissons, que foi ao fillo máis mozo, Khilperico I. O reino que Khilperico gobernou ata a súa morte en 584, converteuse no núcleo do reino que máis adiante sería chamado a Neustria.
Esta segunda división cuádrupla do reino franco foi arruinada rapidamente por guerras fratricidas, emprendidas en gran parte despois do asasinato de Galswinta, a segunda esposa visigoda de Khilperico, alentado pola súa amante (e terceira esposa) Fredegunda. A irmá de Galswinta, a esposa de Sixeberto de Austrasia, Brunexilda, incitou ao seu marido á guerra e o conflito entre as dúas raíñas continuou envelenando as relacións da Austrasia e a Neustria ata o seguinte século. Gontrán I de Borgoña tentou manter a paz entre os seus parentes, aínda que tamén tentou por dúas veces (campañas dos anos 585 e 589) conquistar Septimania do poder dos visigodos, pero foi derrotado ambas as dúas veces. Todos os irmáns superviventes beneficiáronse da morte de Cariberto, e incluso Khilperico I puido tamén estender a súa autoridade ata os rebeldes bretóns. Despois da morte de Khilperico, Gontrán tivo que someter outra vez os rebeldes bretóns.
No ano 587, o Tratado de Andelot —en cuxo texto se refire explicitamente ao regmum francorum por enteiro como Francia— estabelecido entre a raíña viúva e rexente da Austrasia, Brunexilda, e o rei da Borgoña, Gontrán I, asegurou a súa protección e a do seu fillo aínda novo Khildeberto II, que sucedera ao seu pai asasinado en 575, Sixeberto I, na Austrasia. Os territorios de Gontrán e de Khildeberto II xuntos eran máis de tres veces máis grandes cá Neustria, o pequeno reino do sucesor de Khilperico I, Clotario II. Durante este período, o territorio dos francos adquiriu o carácter tripartito que ía manter durante o resto da súa historia, con loitas pola primacía entre a Austrasia, a Neustria, e maila Borgoña actuando como mediador, como terceiro. miniatura|300px|Os reinos merovinxios como resultado do Tratado de Andelot (587). Co Tratado produciuse a división do reino de Cariberto entre os seus tres irmáns superviventes: Khildeberto recibiu a parte de Gontrán co [[Poitou e a Turena a cambio das súas extensas terras no centro e sur da Aquitania.]]
Cando Gontrán morreu sen herdeiros en 592, a Borgoña foi parar na súa totalidade ao seu sucesor, o rei da Austrasia Khildeberto II, que tamén morreu tres anos despois, en 595. Os seus dous fillos repartíronse o reino, co maior Teodeberto II tomando a Austrasia maila porción que Khildeberto II tomara da Aquitania para o seu reino da Austrasia, mentres que o seu irmán máis novo Teodorico II herdou a Borgoña e a parte da Aquitania que conseguiu Gontrán I. Unidos, os irmáns intentaron eliminar o seu curmán Clotario II da Neustria e tiveron éxito ao conquistaren a maior parte do seu reino, reducíndoo soamente a algunhas cidades, mais non puideron capturalo. En 599 encamiñaron as súas forzas cara a Dormelles e tomaron o ducado de Dentelin (a cunca do río Escalda, as terras ancestrais dos francos salios), pero entón os irmáns desconfiaron un doutro e o resto do tempo que pasaron nos seus tronos estiveron pelexando entre si, incitados a miúdo pola súa avoa Brunexilda que, encolerizada pola súa expulsión da corte de Teodeberto, convenceu a Teodorico para que usurpase o seu posto como rei da Austrasia e que o matase. En 612 Teodorico II venceu en Toul a Teodeberto II e mandouno matar xunto ao seu fillo, e o reino enteiro do seu pai Khildeberto II foi gobernado de novo por un só home. Pero por pouco tempo, pois como o seu pai, morreu na véspera de preparar unha expedición contra Clotario II en 613, deixando como herdeiro a un fillo moi mozo chamado Sixeberto II. Durante os seus reinados, Teodeberto II e Teodorico II fixeron campañas contra os vascóns (con éxito segundo os seus cronistas) na Gascuña, onde estabeleceran un ducado de Vasconia que sometera aos vascóns (602). As crónicas dos seus reinados sinalan que estenderon a conquista gascona ata máis alá dos Pireneos, a saber, no que agora son os territorios vascos da Guipúscoa e a Biscaia, pero non consolidaron a súa posesión xa que pasaron a mans visigodas en 612. Na outra punta do seu reino, os alamáns rebeláronse contra o poder franco e derrotaron a Teodorico II mentres os francos afrouxaban o seu dominio sobre os tribos de alén do Rin (saxonas, turinxias, entre outras). En 610 Teodeberto II arrincou o ducado de Alsacia do reino de Teodorico II, comezando un longo período de conflitos sobre que reino debía posuír a rexión da Alsacia, se a Borgoña ou a Austrasia, período que terminou soamente a finais do século VII.
Inmediatamente despois da súa vitoria, Clotario II promulgou o Edicto de París (614), que se viu xeralmente como concesión á nobreza, aínda que esta visión foi revisada baixo críticas recentes. O Edicto de Clotario tentou, sobre todo, garantir o final da corrupción na xustiza e o goberno, pero tamén reforzou as diferenzas locais entre os tres reinos merovinxios (a Austrasia, a Borgoña e a Neustria) e probabelmente concedeu aos nobres máis control sobre os xuíces (que eran nomeados pola propia nobreza local). Sobre o ano 623 os austrasios comezaran a solicitar un rei propio para o seu reino, posto que Clotario II estaba decote ausente da Austrasia e, debido á súa educación e goberno anterior na Neustria, era considerado máis ou menos un forasteiro na corte de Metz. Así, Clotario II asociou ao seu fillo Dagoberto I como rei da Austrasia e foi debidamente aclamado polos guerreiros austrasios á maneira tradicional (elevado sobre os seus escudos). Porén, aínda que Dagoberto exerceu unha verdadeira autoridade no seu reino, Clotario mantivo o último control sobre o todo o reino franco no seu conxunto.
miniatura|300px|O Reino Franco de Aquitania (628). A capital da Aquitania foi [[Tolosa, Francia|Tolosa. Incluía a Gascuña e foi abase do posterior Ducado de Aquitania.]]
Durante o co-reinado de Clotario II e o seu fillo Dagoberto I, que foron chamados os últimos merovinxios gobernantes, os saxóns, que estiveran ligados lixeiramente aos francos desde finais da década de 550, rebeláronse ao mando do seu xefe militar (ou duque) Bertoaldo de Saxonia. Foron derrotados e reincorporados ao reino pola acción conxunta de pai e fillo. Cando Clotario II morreu en 628, Dagoberto, consonte cos desexos do seu pai, concedeu un subreino ao seu medio irmán Cariberto II. Este subreino, comunmente chamado a Aquitania, foi unha nova creación que se engadiu aos outros reinos merovinxios: a Austrasia, a Borgoña e a Neustria, e correspondía á metade meridional da antiga provincia romana de Aquitania, coa súa capital en Tolosa. Outras cidades importantes neste subreino eran Cahors, Agen, Périgueux, Bordeos e Saintes; o ducado de Vasconia era tamén parte do seu territorio. Cariberto II fixo campaña con éxito contra os vascos, pero após a súa morte (en 632) rebeláronse outra vez. Ao mesmo tempo, os bretóns alzáronse contra o protectorado franco. O líder bretón Yezekael foi aplacado e fixo as paces cos francos e pagou imposto despois de que Dagoberto ameazase con levar un exército contra el (635). Nese mesmo ano Dagoberto I enviou un exército para someter os vascos, con éxito.
Entre tanto, Dagoberto I asasinara ao sucesor de Cariberto II, o neno Khilderico de Aquitania e volvera a reunir os territorios francos outra vez (632) na súa persoa, aínda que foi forzado pola poderosa aristocracia da Austrasia a concederlles ao seu propio fillo Sixeberto III como rei en 633. Este acto foi precipitado en gran parte polo desexo dos austrasios de seren autónomos nunha época en que os da Neustria dominaban a corte real. Clotario II fora rei en París (capital da Neustria) durante décadas antes de se converter en rei tamén en Metz (capital da Austrasia) e a monarquía merovinxia sempre foi despois del unha monarquía primeiro e sobre todo da Neustria. De feito, é na década dos 640 onde o vocábulo "Neustria" aparece por primeira vez nas crónicas coetáneas, e a súa posterior aparición fronte ao temperán vocábulo de "Austrasia" (case un século anterior, contemporaneamente con Gregorio de Tours), probabelmente fose debido ao feito de que os neustrios (que formaban o principal grupo de cronistas en Francia do seu tempo) chamaban á súa rexión simplemente a Francia. A "Borgoña" (Burgundia) definiuse tamén en oposición a "Neustria" aproximadamente nesta época. Con todo, foron os austrasios, que se viran a si mesmos como un pobo distinto dentro do reino desde a época de Gregorio de Tours, os que fixeron os movementos máis estridentes para a independencia. Dagoberto, nos seus conflitos cos saxóns, alamáns e turinxios, así como cos eslavos de alén das fronteiras do reino (sobre os que tentou forzar o seu sometemento aínda que foi derrotado polo seu rei Samo na batalla de Wogastisburg), fixo que todos os pobos máis orientais aos francos, aínda que lindaban coa Austrasia, estivesen sometidos á corte da Neustria e non á da Austrasia. Isto, sobre todo, incitou aos nobres austrasios a pediren de Dagoberto I un rei propio da casa real merovinxia.
Os "reis folgazáns" merovinxios
O mozo Sixeberto III foi dominado durante a súa minoría de idade polo mordomo de palacio da Austrasia Grimaldo o Vello, que convenceu ao rei, sen fillos, para que adoptase o seu propio co nome merovinxio de Khildeberto, como herdeiro do reino. Despois da morte de Dagoberto I en 639, o duque de Turinxia Radulfo, rebelouse e intentou converterse en rei. Derrotou a Sixeberto no que foi un serio revés para a dinastía gobernante (640). O rei perdeu o apoio de moitos magnates austrasios durante a campaña e a debilidade das institucións monárquicas desa época foi evidente pola súa incapacidade para facer con eficacia a guerra sen a axuda dos magnates; de feito, o propio rei non puido sequera dispoñer da súa propia escolta real sen a asistencia leal dos mordomos da corte Grimaldo e Adalxiselo. Foi xa que logo lembrado a miúdo como o primeiro roi fainéant "rei folgazán": non tanto porque fosen reis que "non facían nada", senón polo pouco que lograron facer, por incapacidade ou por falta de apoio dos seus súbditos.
Clodoveo II, o sucesor de Dagoberto I na Neustria e aBorgoña, que foron reunidos baixo o mesmo rei aínda que gobernados por separado con distintas cortes, estivo en minoría de idade durante todo o seu reinado. Estivo dominado pola súa nai rexente Nantilde e o mordomo de palacio do reino da Neustria Erquinoaldo. O sucesor de Erquinoaldo, Ebroíno, dominou o reino durante os seguintes quince anos de case constante guerra civil.
Á morte de Sixeberto III (656), o mordomo de palacio da Austrasia Grimaldo enviou á Irlanda exiliado ao fillo de sangue do rei, o futuro Dagoberto II, mentres entronizaba na Austrasia o seu propio fillo, adoptado por Sixeberto, Khildeberto. Ebroíno, o mordomo de palacio da Neustria, finalmente reuniu os reinos merovinxios para o sucesor de Clodoveo II, Clotario III, matando a Grimaldo e ao seu fillo Khildeberto III en 661. Porén, os austrasios esixiron de novo ao rei Clotario III un rei propio para o seu reino, e Clotario III instalou o seu irmán máis novo Khilderico II. Durante o reinado de Clotario III, os francos atacaron o noroeste da Italia, pero foron rexeitados polo rei dos longobardos Grimoaldo en Rivoli, preto de Turín.
Pipino de Heristal
miniatura|300px|esquerda|O reino franco á morte de [[Pipino de Heristal no 714.]] Nesa época, o vasto ducado de Aquitania (en amarelo) estaba vinculado teoricamente ao reino franco.]] En 673, Clotario III morreu e algúns magnates da Neustria e a Borgoña convidaron a Khilderico II a que se convertese en rei, co que reuniron de novo os territorios so o mesmo rei, pero pouco despois outros magnates neustrios molestos co seu goberno asasinárono (675). Co reinado de Teodorico III comprobouse o final dunha época: o poder dos Merovinxios desapareceu substituído polas ambicións dos seus mordomos de palacio. Así na Austrasia os magnates que conseguiran o regreso de Dagoberto II, fillo de Sixeberto III, para evitar que Ebroíno, mordomo da Neustria, se inmiscise nos asuntos da Australia, terminaron asasinándoo; e Teodorico III, rei de todos os reinos merovinxios, cunha perspectiva exclusivamente neustria, aliouse co seu mordomo Berthar e fixo a guerra aos austrasios encabezados polo seu mordomo Pipino de Heristal,. En 687 os neustrios foron derrotados na batalla de Tertry, e así Teodorico III foi forzado a aceptar o Arnúlfida Pipino de Heristal como único mordomo de palacio de todo o reino franco e dux et prínceps Francorum ("duque e príncipe dos francos", un título que significa, para o descoñecido autor do Liber Historiae Francorum, o principio do "reino" de Pipino de Heristal). Após iso, os monarcas merovinxios quedaron subxugados polo mordomo de palacio, quen exercía o verdadeiro poder real.
Durante o período de confusión das décadas de 670 e 680, fixéronse intentos para reafirmar a soberanía feudal franca sobre os frisóns, pero inutilmente. En 689, porén, Pipino de Heristal puxo en marcha dous anos despois de Tertry unha campaña de conquista da Frisia Occidental (Frisia Citerior, ao oeste do río Fli) e derrotou a Radbod, rei dos Frisóns, preto de Dorestad, un importante centro comercial na desembocadura do Rin. Toda a terra entre o río Escalda e o Fli foi incorporada ao reino franco. Daquela, sobre 690, Pipino atacou a Frisia central (entre o río Fli e o Ems) e tomou Utrecht. En 695 Pipino de Heristal puido incluso patrocinar a fundación da Diocese de Utrecht e o comezo da conversión dos frisóns ao Catolicismo por San Willibrord, Apóstolo dos frisóns. Con todo, Frisia Oriental (Frisia Ulterior, ao este do Ems) quedou fóra do protectorado franco.
Despois de ter obtido grandes éxitos contra os frisóns ao norte da Austrasia, Pipino de Heristal volveuse ao sur, a loitar contra os alamáns. En 709 lanzou unha guerra contra Willehari, duque do Ortenau, probabelmente nun esforzo para forzar a sucesión dos noviños fillos do defunto Gotfrido no trono ducal. Esta interferencia conduciu a outra guerra en 712 e os alamáns, de momento, foron reincorporados ao poder franco. Non obstante, na Galia meridional, que non estaba so a influencia dos Arnúlfidas, as rexións tensaban as súas relacións de dependencia coa corte real baixo líderes coma por exemplo o bispo borgoñón Savarico de Auxerre, Antenor de Provenza e Eudes de Aquitania.
Os reinados de Clodoveo IV e Khildeberto III entre 691 e 711 tiveron todas as características dos rois fainéants (reis folgazáns), aínda que Khildeberto en funcións de xuíz supremo do reino realizou xuízos en contra dos intereses dos seus supostos amos, os Arnúlfidas.
Carlos Martel
Cando Pipino de Heristal morreu en 714, porén, o reino afundiuse nunha guerra civil e os duques das provincias periféricas desvinculáronse da influencia dos pipínidas. O sucesor designado de Pipino na Mordomía de Palacio so a súa viúva Plectrudis foi Teudoaldo, que se opuxo inicialmente á tentativa do rei Dagoberto III de designar a Raxenfrido coma o seu mordomo de palacio en todos os reinos merovinxios.
Axiña apareceu un terceiro candidato á mordomía da Austrasia: o fillo adulto e ilexítimo de Pipino de Heristal, Carlos Martel (Carlos, o Martelo). Despois da derrota de Plectrudis e Teudoaldo a mans do rei merovinxio (agora Khilperico II) e do seu mordomo Raxenfrido, Carlos Martel elevou brevemente ao seu propio rei merovinxio, Clotario IV, para se opoñer a Khilperico. Finalmente, na batalla de Soissons ([[718)]], Carlos derrotou os seus rivais e forzounos definitivamente a resignar todos os seus cargos, aceptando o eventual regreso do rei Khilperico a condición de que o propio Carlos recibise as dignidades do seu pai Pipino coma mordomo de todos os reinos. Non houbo máis reis merovinxios que exercesen como tales logo deste punto, e Carlos e os seus herdeiros, os Carolinxios, gobernaron os francos, pero non coma reis.
Após o 718, Carlos Martel emprendeu unha serie de guerras para consolidar a hexemonía dos francos na Europa occidental. No 718 derrotou os saxóns rebeldes, en 719 percorreu a Frisia occidental, en 723 reprimiu unha nova rebelión saxoa outra vez, e en 724 derrotou o anterior mordomo da Neustria Raxenfrido e os seus neustrios rebeldes, terminando a fase de guerra civil do seu goberno. En 720, cando Khilperico II morreu, Carlos designou a Teodorico IV coma rei, pero este último monarca merovinxio foi un mero monicreque seu. En 724 Carlos Martel condicionou a elección de Hugberto de Baviera para a sucesión ducal sobre os bávaros e forzou os alamáns a asistilo nas súas campañas na Baviera (entre 725 e 726), onde se promulgaron leis en nome de Teodorico IV. En 730 Alamania tivo que ser subxugada pola espada e o seu duque, Lantfrido, foi asasinado. En 734 Carlos combateu contra a Frisia oriental e, finalmente, someteuna.
Na década de 720 consumárase practicamente a Invasión musulmá da Península Ibérica, e iniciáronse as razzias sobre as Galias. En 725, os árabes toman Carcasona aos visigodos, de xeito que unha vez sometidos os visigodos na Septimania, na década de 730, os árabes iniciaron avances para o norte, que fixeron que o duque Eudes de Aquitania pedise axuda ao mordomo dos francos Carlos Martel, de maneira que os francos puideron derrotar os árabes en Poitiers (732). Desta maneira puido estabelecer o seu poder e influencia para o sur do reino. Contra estas aspiracións, as locais dirixidos polo dux Mauronto, favorecen a expansión árabe cara ao leste: no 735 toman Arlés e no 737 apodéranse de Aviñón e estenden as súas razzias ata Lión e Aquitania; pero a pesar do contraataque do mordomo franco, na Provenza, desde 739, os sarracenos ameazan os longobardos. Carlos Martel co apoio longobardo puido asegurarse o control da rexión, aínda que de modo vacilante, xa que non foi ata o 759, cando o seu sucesor, xa rei, Pipino o Breve se apoderou de Narbona.
Pouco despois da súa morte, en outubro de 741, Carlos dividiu o reino como se fose rei entre os seus dous fillos da súa primeira muller, marxinando o seu fillo máis novo Bila, quen recibiu unha pequena parte (non se sabe exactamente cal). Malia non haber xa reis desde a morte de Teodorico en 737, os fillos de Carlos Pipino o Breve e Carlomán só eran mordomos de palacio. Os carolinxios asumiron o status real e as prácticas dos merovinxios, pero non o título real. A división do reino deu a Austrasia, a Alamannia e a Turinxia a Carlomán e a Neustria, a Provenza e a Borgoña a Pipino. É indicativo da autonomía de facto dos ducados da Aquitania (so Hunoaldo) e a Bavaria (so Odilo) o feito de que non fosen incluídos na división do regnum.
A vida cotiá en época merovinxia
Na Francia, seguindo a decadencia urbana dos últimos tempos romanos, a base da pirámide de poboación era rural, habitantes de granxas que producían o necesario para a supervivencia. En moitas áreas non había cidades, só granxas que ocupaban os restos diminuídos de antigas vilas romanas, separadas unhas doutras e sitas en lugares estratéxicos con terreo cultivábel e acceso á auga, como por exemplo nos vales dos ríos das zonas máis romanizadas a (Provenza e a Borgoña no val do sistema Ródano-Saona, Austrasia e Helvecia no sistema Rin-Aar, o Loira e o Sena na Neustria ou o Garona na Aquitania). As antigas cidades romanas ou romanizadas primeiro despoboáronse, cos seus cidadáns fuxindo ao campo, escapando dos cercos e saqueos dos pobos bárbaros, converténdose logo (sobre todo se durante a época imperial eran focos de cristianización), en centros administrativos (civitates) de bispos ou condes (isto é, recadadores de impostos, máis que "compañeiros" -comites- dos soberanos). Sobre a base ampla, en termos numéricos, de xente de baixa condición social, situábase unha capa delgada de nobres e eclesiásticos, poucos numericamente pero os únicos mencionados nas crónicas coetáneas.
O modo de vida habitual da poboación rural consistía en pasar toda a vida na mesma aldea, traballando diariamente da saída á posta do sol, agás os preceptivos de domingo e festividades da Cristiandade. Se chegaban á madurez, casaban e producían fillos case anualmente (pois a taxa de mortalidade infantil era moi alta). Para os nenos que conseguían sobrevivir aos seus primeiros meses, a esperanza de vida era substancialmente máis baixa que na actualidade (50 anos era un valor típico para a esposa dun granxeiro, por exemplo).
O coñecemento que a maioría dos seres humanos tiña do mundo alén da súa igrexa era escaso: coñecían o camiño ata a súa igrexa máis próximo e aos lugares circundantes da súa aldea ou granxa soamente. Dos sucesos que ocorrían a distancias máis grandes, a maioría non tiña ningunha noción, pois un obstáculo adicional era a ausencia de camiños transitábeis, agás os que foran postos antes polos romanos, que aos poucos se foron esquecendo por falta de mantemento e tránsito. Ademais, a poboación simple non sabía ler nin escribir, polo que non puideron producir ningún documento nin aprehendelo (co coñecemento de tales documentos a poboación común podería experimentar o que ocorría no seu mundo). O traballo que os granxeiros realizaban sobre o terreo facíase do mesmo xeito que como os seus pais, antes ca eles, o fixeran. Non había outra escola para os granxeiros que o traballo realizado antes polos seus pais.
As cifras exactas sobre o número de habitantes nesta época da Alta Idade Media, non son ben sabidas, pois non houbo censos ata moito máis tarde, de modo que os historiadores dependen de valoracións. Estas dan lugar (para o ano 800, no momento de máximo esplendor e antes das divisións carolinxias) a un número aproximado de entre 12-13 millóns de habitantes en todo o territorio franco (os terreos da actual Francia, o Benelux, Suíza, a antiga Alemaña Occidental e a metade norte de Italia), cunha densidade media de aproximadamente 8 habitantes por quilómetro cadrado, se ben había zonas escasamente poboadas: a diferenza da Italia ou a Provenza, que estaban intensamente romanizadas, a zona de lingua alemá (parte de Suíza e a antiga Alemaña Occidental, Países Baixos e Luxemburgo) estaban escasamente poboadas, cuns 2 millóns de habitantes e unha densidade aproximada de 4 a 5 habitantes por quilómetro cadrado.
Madam C. J. Walker
Morte e legado
Walker faleceu o 25 de maio de 1919 dun fallo renal e complicacións da hipertensión aos cincuente e un anos. Os seus restos están enterrados en Woodlawn Cemetery en The Bronx, Nova York.
No momento do seu pasamento, Walker era considerada a muller afroamericana máis rica dos Estados Unidos. Foi recoñecida como a primeira millonaria do país que se fixo a si mesma, aínda que a súa fortuna estaba estimada en 600 000 dólares (equivalentes a 8 millóns de 2018). Segundo o obituario de New York Times, "ela díxose a si mesma dous anos antes [en 1917] que non era aínda unha millonaria, mais que esperaba selo algún día". No tempo da morte de Walker, o salario medio anual dos estadounidenses era de 750 dólares. A súa filla, A'Lelia Walker, converteuse na presidenta de Madame C. J. Walker Manufacturing Company.
Os papeis persoais de Walker consérvanse na Indiana Historical Society de Indianapolis. O seu legado tamén continúa con dous lugares incluídos na listaxe de National Register of Historic Places: Vila Lewaro en Irvington, Nova York e Madame Walker Theatre Center en Indianapolis. Vila Lewaro vendeuse trala morte de A'Lelia Walker's a unha organización chamada Companions of the Forest in America en 1932 e ingresou na listaxe en 1979. O National Trust for Historic Preservation designouna National Treasure. O edificio da Walker Manufacturing Company en Indianapolis, renomeado Madame Walker Theatre Center, abriu en decembro de 1927; incluía as oficinas da compañía e a fábrica, ademais dun teatro, escola de beleza, salón de peiteado e barbería, restaurante, farmacia e sala de bailes para a comunidade. O edificio incluíuse no National Register of Historic Places en 1980.
En 2006, a dramaturga e directora Regina Taylor escribiu The Dreams of Sarah Breedlove, que conta a historia da loita e o éxito de Walker. A obra estreouse no Goodman Theatre de Chicago. A actriz L. Scott Caldwell interpretou o papel de Walker.
O 4 de marzo de 2016, a compañía de beleza Sundial Brands lanzou unha colaboración con Sephora na honra de Walker. Chamouna "Madam C. J. Walker Beauty Culture" e comprendía catro coleccións que se centraban no uso de ingredientes naturais para o coidado de tipos diferentes de cabelo. En 2017, a actriz Octavia Spencer foi escollida para interpretar a Walker nunha serie de televisión baseada na biografía escrita por A'Lelia Bundles, descendente de Walker.
Tributos
Na súa honra denomínanse:
Tamana
Tamana é a illa mais pequena do conxunto das Illas Gilbert, pertencentes á República de Kiribati, no Océano Pacífico centroccidental. Ten 4´8 km² de superficie (a máis pequena das Illas Gilbert) e unha poboación de 875 habitantes en 2005, Tamana é a única illa das Gilbert que non ten lagoa (con Arorae que ten unha pequena lagoa externa). En censos anteriores, a poboación superou os mil habitantes.
Reino de Powys
O reino de Powys emerxeu durante a Idade Media, despois da retirada romana de Britania. Baseada na tribo dos ordovicos no oeste e os cornovios no leste, as súas fronteiras orixinais estendíanse desde os montes Cámbricos no oeste ata a moderna rexión de West Midlands no leste. Posuía as fértiles ribeiras dos vales do Severn e do Tern, rexión que aparece denominada na literatura galesa posterior como o paraíso de Powys. O nome deriva do latín pagus, que significa campo, aínda que tamén ten connotacións de pagán, pois tardou en se en cristianizar. Esta rexión formaba parte dunha provincia do Imperio romano, con capital en Viroconium Cornoviorum (a moderna Wroxeter), a cuarta maior cidade romana en Britania. Abarcaba, máis ou menos, o territorio do actual condado de Powys.
A Idade Media
Durante a Alta Idade Media, Powys foi gobernada pola dinastía dos Gwerthernion, descendentes de Vortigern e a princesa Severa, filla de Magno Máximo. A arqueoloxía demostrou que, infrecuentemente para a época, Viroconium Cornoviorum sobreviviu como núcleo urbano ata ben entrado o século VI, e ben puido ter sido a capital do reino. Nennio parece identificar o lugar como Caer Guricon. Nos séculos seguintes, a fronteira leste de Powys foise poboando de anglos procedentes do reino de Mercia. Foi un proceso gradual, e o control de West Midlands por estes non se completou ata o s. VIII.
As comunidades galesas foron devastadas por unha gran praga procedente de Exipto en 549. As cidades e o campo acabaron despoboados por igual. Porén, os anglos víronse menos afectados por esta praga porque apenas tiñan contactos comerciais co continente naquela época. Debido ao minguante poder humano e a´crecente usurpación territorial por parte dos anglos, o rei Brochwel Ysgithrog cambiou a corte de Caer Guricon á máis defendíbel Pengwern (Sherwsbury).
En 616, o exército de Æthelfrith de Northumbria enfrontouse aos galeses de Powys. O rival do monarca de Northumbria, Edwin de Deira, vivía naquela época exiliado en Gwynedd. Crese que Æthelfrith intentaba capturalo, pero o rei de Powys, Selyf Sarffgadau, denegoulle o paso polo seu reino. Vendo unha oportunidade de ampliar o seu reino entre o norte de Gales e Rheged, Æthelfrith invadiu o norte de Powys, forzou unha batalla cerca de Chester e venceu a Selyf e os seus aliados. Beda cóntanos que ao principio da batalla o pagán Æthelfrith matou 1200 monxes do mosteiro de Balor-Is-Coed (Balor do bosque baixo) porque, como dixo, loitan contra nós cos seus rezos. Selyf morreu na batalla, sendo o primeiro rei de Powys en ser enterrado en Meifod, localidade refundada polo seu irmán San Tysilio. No século VII a Igrexa galesa aínda era independente de Roma, e Tysilio foi o seu bispo, con grande influencia en todos os acontecementos do país. A esta vila, que se converteu no mausoleo da dinastía, tamén a chaman Eglwys Tysilio (Igrexa de Tysilio).
Se o rei Cynddylan de Pengwern procedese da familia real de Powys (cousa que parece dubidosa), entón tamén habería forzas de Powys na batalla de Maes Cogwy. A consecuencia desta batalla, Pengwern foi saqueada, a súa familia real asasinada e gran parte do territorio anexionado a Mercia e Powys. Estes sucesos rememoráronse nos poemas galeses como a desolación da princesa Heledd (Canu Heledd ) ao coñecer a morte do seu irmán (Marwnad Cynddylan, a elexía a Cynddylan).
Powys viviu certo rexurdimento con sucesivas campañas vitoriosas fronte a Inglaterra en 655, 705-707 e 722. A corte foi trasladada ao castelo de Mathrafal (717), posibelmente polo rei Elisedd ap Gwylog. Os éxitos de Elisedd conduciron ao rei Ethebaldo de Mercia a construír o Muro de Wat, que se cadra se fixo co propio acordo de Elisedd. Porén, por esa fronteira norte, desde o val do Severn ata o esteiro do Dee, a cidade de Croesoswallt (Oswestry) acabou sendo para Powys. O rei Offa de Mercia continuou esta obra ao construír a Muralla de Offa. Este novo límite moveu Oswestry de novo ao lado inglés da fronteira, e Offa atacou a Powys en Hereford en 760, 778, 784 e 796. A fronteira permaneceu na Muralla de Offa ata o s. XII, cando os galeses recuperaron o territorio entre os ríos Dee e Conwy, territorio coñecido daquela como Perfeddwad.
Rhodri, Hywel e Gruffydd
Powys veuse unida a Gwynedd cando o rei Merfyn Frynch de Gwynedd casou coa princesa Nest, a irmá do rei Cyngen de Powys, último representante da dinastía Gwertherion. Coa morte de Cyngen en 855, Rhodri o Grande converteuse en rei de Powys, tras ter herdado Gwynedd o ano anterior. Isto formou as bases para as continuas demandas de Gwynedd sobre Powys os seguintes 443 anos.