cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xoana de Arco
A chegada da resistencia
Antes da súa chegada a Orleáns, Xoana tivo de superar un difícil periplo. Primeiro foi enviada cunhas tropas de reforzo a Blois, unha das vilas do Loira preto de Orleáns; xusto no exterior do círculo que formaban as tropas inglesas arredor de Orleáns. A seguinte cidade sobre o mapa, era Beaugency e despois xa viña Meung e Orleáns. Dende aquela cidade, comezou a achegar, dada a súa fama, a autoestima necesaria para as tropas e a xente das cidades. Pero sen esquecer que demostrou ter unha grande habilidade para ver sobre plano as posicións e así poder trazar unha boa estratexia; ademais tiña o soporte dos xenerais que a acompañaban. miniatura|170px|Retrato imaxinario de [[Gilles de Rais.]] Os acompañantes de Xoana cara a Blois, segundo le Bastard, quen recibía puntual información dos movementos de Xoana, foron xente bastante destacada, o arcebispo de Reims (Regnault de Chartres despois chanceler de Francia) e o señor de Raúl de Gaucourt; que escoltaron un convoi formado por Gilles de Rais e do mariscal de Boussac (Jean de Brosse),ademais de Coulent, Ambroise de Lore, e o mítico cabaleiro Étienne de Vignolles alcumado Le Hire.
A viaxe de Blois ata Saint Loup, como dixo ela, non se podía facer doutro xeito que dando unha inmensa volta (seguindo a ruta de Sologne) polas cidades do sur do Loira, ata chegar ao nordés de Orleáns; ela viña do oeste (sempre seguindo o río Loira). O 28 de abril, Xoana chegou a Chécy, onde pasaría aquela noite, e le Bastard púidoa coñecer en persoa finalmente. Dadas as circunstancias adversas (ademais da potencia dos ingleses) do vento en contra proveniente do leste, le Bastard fixo retroceder un pouco as posicións para protexer as súas tropas e os reforzos recentemente chegados (con Xoana), que traían víveres, que fixeron poñer en pequenas embarcacións, as que conseguiron non sen dificultades.
O Bastardo e a liberación da cidade de Orleáns
Nese mesmo momento o vento comezou a cambiar de dirección sendo favorable ao Bastard, que probablemente comezou a crer que se trataba dun milagre. Iso parece porque entón o Bastard ordenou entrar en Saint Loup, coas esperanzas agora máis que nunca postas en Xoana. Así, vencendo, puideron entrar en Orleáns pola porta da Borgoña o 29 de abril pola tarde sendo recibidos con gran xúbilo polos habitantes da cidade.
O 1 de maio, o Bastard abandonou Orleáns en busca do Exército Real, que estaba en Blois, co cal contactou o día 4. Con eles, atacarían a pequena fortaleza de Saint Pouair, que levaba a París, polo que os ingleses para defendela tiveron que recorrer á pequena gornición que quedaba defendendo Saint Loup, perdendo as dúas. Os ingleses víronse perdidos e decidiron ir evacuando as súas pequenas fortalezas para concentrar todos os recursos na beira sur do Loira, é dicir, nas Tourelles e en Saint Jean le Blanc.
Xoana tomou a iniciativa o día 6, despois de enviar unhas tres misivas aos ingleses o día anterior. Saíndo da porta de Borgoña, atravesou o Loira pasando as pequenas illas (Île des Martinets) que había no medio e colocándose na máis grande, a Île aux Toiles. Dende alí lanzaría un ataque contra a fortificación de Saint Jean Leblanc. Ao velos vir, os ingleses fuxiron ao convento de Les Augustins, xusto baixo das Tourelles, onde se concentraron e esperaron o ataque francés lanzado dende Leblanc.
Mentres todo isto sucedía, La Hire e Xoana emprenderon o ataque cara ao oeste, alá onde os ingleses se resgardaban, Les Augustins. Alí os ingleses tiñan 500 soldados aproximadamente, que puideron aguantar este primeiro ataque mediante arqueiros e canóns esencialmente. Durante a tarde daquel día, os franceses atacaron diversamente intentando prender lume ás estruturas de madeira que había. Entón os ingleses iniciaron un contraataque xa preto do anoitecer. Pero Etienne de Vignolles La Hire respondeu cun ataque con homes armados a cabalo que os fixo volver ás súas fortificacións. Finalmente, sumáronse as tropas que foran cruzando o Loira e conseguiron o convento fortificado de Les Augustins. Ao mesmo tempo, Talbot quedou desconcertado, xa que non podía enviar axuda para cubrir os ataques que o Bastard levaba a cabo nas fortificacións do noroeste; a que máis lle interesaba manter era a de Saint Laurent, a máis grande, pero non se saíu coa súa.
A noite do seis ao sete, Talbot tratou de reordenar posicións para unha maior e máis efectiva defensa, xa que perdera os lugares máis próximos ás Tourelles. Sacou as tropas que tiña en Saint Privé e na illa de Carlomagno e trasladounas principalmente ás Tourelles e á barbacá adxunta. Mentres tanto, Xoana pasou esa mesma noite en Orleáns.
O día sete foi o día clave: de boa mañá Xoana atravesou o río para reunirse cos outros xefes que estaban ao leste das Tourelles e a barbacá adxunta, un campo pechado bastante impetuoso e amurallado con terra, madeira e pedra principalmente, ademais na súa vertente norte dispoñía dun foso, mentres no seu lado leste había unha ponte levadiza sobre o foso. Había unha segunda ponte levadiza na vertente norte mediante a cal se podía penetrar no corazón das Tourelles. Explicou o Bastard que curiosamente Xoana lle pediu que esperase un pouco máis, entón ela colleu o cabalo e foise soa a unha viña a pregar pola vitoria durante media hora.
Dise que un soldado chamado "Le Basque" (aínda que hai debate en afirmar se a mesma Xoana xa o intentara antes), colleu o estandarte dela e con este foi atacar ao campo pechado seguido do exército francés. Así, vendo o estandarte, a milicia tomou a coraxe suficiente como para atacar aquel mesmo día. Mentres, por outro lado, os franceses enviaban unha barcaza ardendo á ponte que separaba a barbacá das Tourelles. Iso debilitou a ponte e colapsou o líder inglés, que nun intento desesperado probou de facer atravesar as tropas a ponte, colocándose na pequena estrutura defensiva do medio. Con habilidade, a xente da cidade acudiu e rompeu as seccións da ponte suficientes para que as tropas inglesas non conseguisen os seus obxectivos: agora a batalla xa estaba decantada.
Finalmente, o día 8 de maio, os ingleses comezaron unha retirada, non antes sen probar un último ataque mediante os seus arqueiros cos longbowmen, unha especialidade dos arqueiros propia dos ingleses caracterizada pola longa distancia que podían conseguir lanzando a frecha, causando efectos tan efectivos como atravesar armaduras inimigas. De todos os xeitos, mediante a xente das murallas, non conseguiron o seu obxectivo e tiveron que retirarse das súas pequenas fortificacións do noroeste de Orleáns, encamiñándose a Meung, que era a cidade que lles quedaba máis preto seguindo aquela dirección. A partir deste momento, todo o mundo viu como o milagre que anunciara Xoana se cumprira. De feito, só acababa de comezar e deste xeito gañou o sobrenome da Doncela de Orleáns. Actualmente a cidade celebra a súa salvación con festas anuais cada maio. Mesmo o que sería proclamado mariscal de Francia, Gilles de Rais, organizou co seu diñeiro varias representacións teatrais desta vitoria cada ano xa no seu retiro militar dende 1432 e cando a súa personalidade estaba gravemente trastornada, quizais a causa da morte na cacharela de Xoana.
Xusto despois da fuxida das tropas inglesas, Xoana organizou unha misa e unhas oracións polos mortos na batalla.
As cidades do Loira
O seguinte paso da campaña, foi liberar o resto de cidades que os ingleses foran apoderándose para rodear Orleáns e deixala sen o apoio das súas vilas máis próximas. Meung, Jargeau Beaugency e Patay, pois, eran os obxectivos principais. Con Orleáns liberada, o Delfín informado foi reunirse con Xoana o 10 de maio en Tours. Esta cidade, estaba ao lado de Chinon, e na beira norte do Loira xusto antes de chegar a Blois, onde pasara xa previamente Xoana antes de chegar a Orleáns. E é que o rei non podía dar pasos substanciais dada a inseguridade permanente pola proximidade e a potencia das tropas anglo-borgoñoas. Xoana, pois, foi ao seu encontro mentres o Bastardo, Ponton de Xantrailles e o mariscal de Saint fixeron as súas primeiras incursións en Jargeau, ao leste de Orleáns.
Tras esta primeira tentativa, foron encontrarse co rei e Xoana o mesmo día 13 agora en Loches e alí empezaron a deseñar unha campaña para recuperar as terras do Loira: Jargeau, Meung e Beaugency. Xoana durante este tempo estivo facendo visitas, por exemplo á familia do duque de Alençon, en Saint Florent lès Saumur. Finalmente, xusto antes de iniciar o asedio, o día 9 de xuño Xoana chegou a Orleáns e reincorporouse o exército. Alí, viaxou o mesmo día cara a Jargeau cun exército seguramente de máis de 6.000 homes, baixo a dirección do duque de Alençon e o condestable Arthur de Richemont e encontraríanse co Bastardo e con Florent de Illiers que viñan de Châteaudun con máis reforzos, segundo comentaba o duque de Alençon no proceso de nulificación. En Jargeau, esperábaos, novamente, Suffolk. miniatura|Estatua a Xoana en Loiret feita por [[Alfred-Désiré Lanson na que Xoana se leva a man á cabeza, para recordar o golpe sufrido durante a batalla en Jargeau]] Durante dous días os franceses sitiaron Jargeau ata a liberación, o 12 de xuño. De camiño cara ao logro do obxectivo tiveron que superar o mesmo día 10 unha pequena gornición que saíu ao encontro dos franceses. Unha vez derrotada, o día seguinte, o 11, iniciáronse os bombardeos en Jargeau, o que relanzou a campaña dos franceses polo Loira, isto móstranos a sucesión seguida das campañas polas diferentes cidades e a persecución que se fixo os ingleses ata a súa expulsión daquelas terras.
Xa o día 12, os ingleses sufrirían unha gran derrota, para Suffolk foi un día desgraciado, xa que os franceses conseguiron subir as murallas da cidade e dirixir un ataque definitivo sobre esta. Xoana, recibiu unha pedrada na cabeza, coa fortuna que o seu casco protexeuna da morte. Ela e o casco caeron ao chan, pero rapidamente, Xoana, que estivera no centro da batalla en todo momento co estandarte alzado, levantouse enseguida e proporcionou a adrenalina suficiente ás tropas como para acabar vencendo e, ata, facendo prisioneiro a Suffolk ao final do día. En 1898, o escultor francés, Alfred-Désiré Lanson, erixiu unha estatua a Xoana na que esta se levaba a man á cabeza, para recordar o golpe. Esta estatua pódese atopar na Place du Martroi, Jargeau. William de la Pole, o Conde de Suffolk, estaría tres anos prisioneiro. Sairía en 1431, pero o 28 de xaneiro de 1450, morrería asasinado. John de la Pole, o seu irmán, sucederíao.
Cono rapidez, o exército do Delfín aproveitou o rexuvenecemento de ánimo das tropas e en dous días plantáronse en Meung, o seguinte obxectivo, onde fixeron un ataque nocturno, despois de preparalo coidadosamente o día 13 en Orleáns. O día 14 produciuse un ataque e, sen rematar este nin ter feito capitular a cidade, pasouse en bombardear o día 15 a fortaleza de Beaugency, sempre dende unha das illas do interior do Loira, dende onde estaban protexidos. Beaugency, foi defendida por unha gornición inglesa o mando de William Gough. Ao ver vir a derrota, os ingleses pactaron a rendición e marcharon libres a mañá do 17 de xuño.
Con todo, o día 13 de xuño, saíra unha expedición de preto de tres mil agricultores, desde Janville, ao norte de Orleáns, pasado Patay, encomendada por Bedford e dirixida por sir John Fastolf. A el uníuselle John Talbot, que viña de Meung o día 16 con reforzos. Os dous decidiron ir atacar aos franceses a Beaugency, co descoñecemento que xa fora tomada pola mañá cedo. Deste xeito, baixando do norte, os ingleses topáronse co exército de Xoana, que viña de liberar Beaugency. Entón, formaron filas e dispuxéronse a loitar; coa desgraza polos comandantes ingleses de que as súas tropas non quixeron entrar en combate, seguramente olfacteando a derrota, e fuxiron a Meung. Así os Armanyac esa mesma noite volveron a Meung tamén, onde os ingleses tiñan unha defensa máis óptima estabelecida, dado que estaban nunha fortaleza. Pero malia os bombardeos, non puideron evitar a derrota, e coa lección aprendida, o 18 de xuño marcharon cedo cara ao norte, coa intención de volver a Janville, por un antigo camiño romano, probablemente para esperar reforzos desde París, o que querían evitar os franceses. miniatura|esquerda|Xoana de Arco por [[Peter Paul Rubens, 1620.]] As vilas da beira e do val do Loira foran, pois, recuperadas polo exército de La Pucelle, pero a fazaña non terminou aí, xa que se temía que, deixando escapar os ingleses, estes poderían volver reforzados. Así que logo de discutir que facer, Xoana alentou os seus capitáns a ir ao encontro dos ingleses antes de arriscarse a sufrir unhas hipotéticas consecuencias desfavorables. Parecía unha tarefa difícil, pero non sabían que os ingleses se detiveran non demasiado lonxe de Janville, para repostar, concretamente en Patay, aínda que o punto exacto non se coñece.
Cando os dous exércitos estaban preto un do outro, preparáronse, os franceses puxeron toda a carne na grella mediante a cabalería pesada con La Hire e Ponton dirixíndoa; o Bastard e Alençon, no corpo do exército tomaron parte, mentres que Xoana e Richemont quedaron nun segundo plano. A táctica francesa foi a de mandar a cabalería ao ataque para eclipsar os preto de 500 arqueiros que tomaron as posicións dianteiras para tratar de detelos. A velocidade dos franceses pronto superou o radio de acción das frechas e así os eclipsaron. A táctica saíra ben, porque superada a liña de arqueiros, puideron dirixirse ao corazón da formación inglesa onde estaba o seguinte escollo: Fastolf.
Os arqueiros eran dirixidos por Scales e Talbot, que foron capturados mentres que máis atrás quedara sir John Fastolf, que viu vir os franceses, e superados os arqueiros fuxiu cara ao norte, ao ver que as súas tropas fracasarían, coa pouca tropa que aínda quedaba detrás da protección dos arqueiros xa que estaban a piques de entrar en combate con todo derrotado. Os ingleses sufriran a derrota definitiva nas terras de Loira e os campos dos arredores, este último combate foi resolto facilmente en pouco tempo; abrindo as portas definitivamente á consagración de Carlos VII como rei de Francia en Reims. Neste momento de gloria, Xoana decidiu non aproveitarse e mostrou piedade cara aos prisioneiros ingleses. Xoana demostrou así que non tiña espírito de vinganza tal como marcan as directrices da igrexa, máis no xuízo en Ruán xa dixo que nunca matara a ningún home, falando dos motivos polos que levaba o estandarte: "Era eu mesma quen levaba devandito estandarte cando eu cargaba cara aos inimigos, para evitar matar a alguén. eu nunca matei un home ".
A viaxe cara a Reims
A viaxe que tiña que levar a Carlos VII cara á súa consagración presentábase moi difícil aínda contando coa presenza de La Pucelle, a cal demostrara que, grazas á súa habilidade para alentar a un exército animicamente derrotado, dada a dinámica negativa da cal viña, non mentía cando dicía que a única proba para saber se era certo que era unha enviada, non era outra máis de que ela libraría a Orleáns do seu asedio e levaría o rei a Reims, aínda que Reims naquel momento estaba gardada polos borgoñóns, como gran parte do traxecto que conducía a esa cidade. miniatura|[[Estatua de Xoana de Arco.]] A comitiva da corte iniciou o camiño cara a esa cidade, pero atopouse cun panorama non esperado: a fama de La Pucelle estendeuse por boa parte do territorio e aquilo fixo que o exército armagnac do delfín fose temido. Aquilo foi unha sorpresa que se foron atopando ao paso polas diferentes vilas de renome que había na ruta que levaba a Reims, ben ao norte de Francia. Así pois, Xoana pasou sen demasiados problemas por sucesivas cidades como Gien, Saint-Fargeau, Mézilles, Auxerre, Saint-Florentin e Saint-Paul (ruta que fixo desde a vitoria de Patay o 18 de xuño, ata o 5 de xullo en Troyes).
Desde Gien, por exemplo, fóronse enviando invitacións a diversas autoridades para asistir á consagración do delfín, quen quería facer saber a todo o mundo que sería oficialmente o novo rei lexítimo de Francia. Antes de chegar a Mézilles, Carlos agrupou todos os continxentes que formarían o exército real que lle habían de escoltar ata Reims (29 de xuño). De Auxerre chegouse a prever unha guerra dado que había unha pequena gornición inimiga, pero logo de tres días de negociacións conseguiuse obter a colaboración destes con Carlos VII e as consecuentes provisións con tal de proseguir a ruta (aproximadamente o 1 de xullo).
O seguinte escollo no camiño era a cidade de Troyes; unha cidade con gornicións borgoñoas de máis de medio milleiro de homes. Aquí presentáronse dúas opcións: seguir ou facer un cambio de estratexia e encargarse de chegar a Reims noutro momento. A voz predominante levárona os nobres de sangue real, que intentaron impoñer o seu criterio. Estes, e a maioría dos capitáns, creron conveniente levar a batalla á zona de Normandía como seguinte paso, antes de pasar por Reims. Neste sentido persuadiron ao delfín. Pero Xoana era contraria a esta decisión, xa que dixo que as súas voces indicáronlle que o camiño a seguir naquel momento non era outro que a coroación definitiva do delfín en Reims, porque aquilo axudaría a minguar a autoridade, o soporte e o poder dos seus inimigos. E con esta idea foi convencelo, acompañada de Jean de Orleáns, o Bastard, a Troyes, logo de convencer á maioría dos capitáns, segundo o propio Bastard confesaba no proceso de nulificación.
Mentres tanto, a cidade de Troyes dividíase entre a xente que estaba disposta a aguantar e os burgueses da cidade, que tremían ante a chegada do exército real e as duras consecuencias que podía ter verse involucrados nun asedio.
Facer cambiar o rei de opinión fóra bastante difícil, pero Xoana conseguiu convencelo grazas ao argumento das súas voces. O Bastardo recordou no proceso o seguinte:
Deste xeito, o rei aceptou e decidiuse avisar á cidade das intencións reais, ameazándoos; o que non fixo atemorizar desde un primeiro momento a cidade, creando así un clima prebélico; Xoana ata comezou a colocar estratexicamente as tropas de xeito perfecto, xa que dixo que dous ou tres dos seus soldados máis experimentados non o poderían facer mellor. Un dos encontros máis importantes, foi entre Xoana e o irmán Ricard, enviado polos troienses. Deste encontro, Ricard, resultou convertido nun home ben fiel á causa armagnac, segundo un Burgués de París no libro titulado "Le Journal d'un Bourgeois de Paris ". É un libro anónimo, pero se sobreentende que o escribiría aquel que se puxo no título diste.
Ás portas de Troyes, pois, o exército permaneceu durante cinco días, coas negociacións, do 5 ao 10 de xullo. O 9 de xullo, permitiuse entrar o rei na cidade e o dez, penetrou o exército. A gornición borgoñoa permaneceu queda no centro da cidade con certa pasividade. Xa que logo, decidiron non loitar. A raíz da resolución do obstáculo máis poderoso da ruta, as seguintes vilas supuxeron unha especie de camiño de rosas. O 12 de xullo chegouse a Arcy e un día despois a Châlons, cidade que asustada, non dubidou en entregar rapidamente as chaves da cidade ao Delfín. Estas dúas últimas cidades, con Troyes, quedaban moi preto no mapa de Domrémy e Vaucouleurs, pódese dicir así que Xoana volvera ás súas orixes habendo dado unha volta polo reino francés e recollendo toda unha serie de triunfos que ela mesma prognosticara e prometido. Foi por estes pobos nos que Xoana se reencontrou con xente de Domrémy por exemplo un primo seu cisterciense chamado Nicholas Romée, ou Jean Morel , padriño dela, entre outros aldeáns. miniatura|Catedral de Reims. O día 15 de xullo, a chevauchée (a cabalgata) como así se coñece en francés, chegou ao castelo de Sept-Saulx non moi lonxe xa de Reims, onde tería que esperar os acontecementos que o permitisen entrar na cidade. Non tardaron estes demasiado en producirse, xa que o mesmo día, o Delfín recibiu nunha carta a submisión formal das autoridades de Reims a el e o seu exército. Con precaución, pois, desestimaron a opción de resistir sabendo que un sitio probablemente non lles comportaría moitos beneficios. O 16 de xullo entrou a comitiva armagnac na cidade de Reims, pois.
A coroación do Delfín en Reims
Sabemos que o día da consagración definitiva do rei francés en Reims foi o 17 de xullo. Non foi a cerimonia máis espléndida do momento, xa que as circunstancias da guerra impedíano, pero o ritual levouse a cabo de todos os xeitos. Xoana asistiu e parece que nunha posición privilexiada e co seu estandarte, o que delatou un dos momentos claves na historia de Xoana, representado nalgúns cadros. Este momento é tomado tradicionalmente como o clímax da epopea de Xoana, o punto máis álxido.
A cerimonia estivo falta dalgúns elementos tradicionais, que foron substituídos, por exemplo algúns obxectos simbólicos reais. O que si se conseguiu foron os elementos orixinais para a unción; é dicir, a crema da santa botella traída da abadía de Saint Remy.
A campaña na Île de France
Chegados a este punto, teoricamente Xoana xa non tiña máis nada que facer no exército. cumprira a súa promesa perfectamente, ou segundo ela, simplemente cumprira correctamente as ordes que lle asignaron as súas voces. Pero ela, como moitos outros, viu que mentres a cidade de París estivese tomada polas tropas inglesas, dificilmente o novo rei podería facerse claramente co control do reino de Francia.
O mesmo día da coroación aínda chegaban emisarios do duque de Borgoña e iniciáronse as negociacións para chegar á paz, ou a unha tregua, que foi finalmente o que se pactou. Non foi a paz que desexou Xoana, pero polo menos obtívose durante quince días. Con todo a tregua non foi de balde, xa que houbo intereses políticos detrás desta.
Así pois, Carlos VII necesitaba tomar París para exercer a autoridade de rei con poder efectivo sobre o reino, ademais de que non tiña interese en crearse un mala imaxe levando a cabo unha conquista violenta de terras que entón pasarían aos seus dominios e un día ou outro lle poderían pasar factura; pero doutra banda, o que moveu ao duque da Borgoña a asinar a tregua, foi a necesidade de gañar o tempo suficiente para refacerse. É dicir, poder facer un exame xeral da situación, resituarse sobre o terreo e refacer as alianzas co inglés Bedford, rexente por aquel entón de Inglaterra (Henrique VI non alcanzou a maioría de idade ata 1437).
Unha tregua co duque da Borgoña non implicaba dicir cesar as loitas contra os ingleses. Deste xeito, o xa rei Carlos decidiu, co obxectivo claramente fixado en París, aproveitar a tregua levando ao exército real de campaña pola actual rexión francesa de Île de France, coa esperanza de ilas avasalando aos poucos, sacrificando a opción de atacar directamente a capital para podela atacar despois con máis puntos a favor. O exército pasou sucesivamente sen tropezos por cidades como Corbeny o 21 de xullo, Soissons o 23 de xullo, o castelo de Château-Thierry catro días despois, Montmirail xa o 1 de agosto, Provins o 6, Coulommiers un día despois, La Ferté-Milon o 10 de agosto, e Crépy o once. O obxectivo era ir colocando as súas tropas de forma estratéxica para ameazar a capital do reino.
Os días seguintes, o doce e o trece de agosto, Carlos probou desde Crépy o ataque directo contra París. Da vila restante ao nordeste da capital francesa, fixeron un pequeno desprazamento, primeiro a Lagny-le-Sec e despois a Dammartin. Pero a gornición anglo-borgoñoa, alerta, fixo unha boa anticipación saíndo ao encontro destes e conseguíronos parar, facéndoos retroceder outra vez ata Crépy. Aquela tentativa armagnac chamou a atención inglesa que mediante Bedford, envioulles unha contraofensiva, un reto de duelo o 14 de agosto en Montépilloy, ao cal accederon a ir os franceses ao día seguinte. Alí os ingleses tiñan unha resistencia ben formada, capaz de facer fronte ao exército real francés conducido enerxicamente por Xoana.
Montépilloy era unha vila que quedaba no medio de Crépy e París, e alí os ingleses estruturaron a súa gornición da forma tradicional: cos arqueiros diante esperando ao adversario. A batalla foi en si o suficientemente estraña como para provocar, logo de diversos ataques, a retirada a París das tropas inglesas mentres o seu comandante, Bedford, ía a Ruán a sufocar unhas revoltas que estalaran. De feito, os franceses, que ata aquel momento non atoparan unha resistencia de certa entidade na Île, preferiran facer desta xira ao redor de París unha exhibición, evitando enfrontamentos directos cos borgoñóns. Esta actitude non gustaría apenas a Xoana. A batalla de Montépilloy deixou entrever que o exército inglés non mostraba unha actitude moi diferente do armagnac.
Deste xeito, quen saía gañando en todo isto, separadamente dos armagnacs facéndose con Montépilloy, era Filipe o Bo, o duque da Borgoña, a quen Bedford confiaba a defensa da capital francesa. O borgoñón sairíase co que buscaba, xa que tiña a favor a propia cidade, que era potencialmente proborgoñoa.
París
Xoana pisaría Compiègne (unha vila bañada polo Oise, un afluente do Sena que esta en territorio borgoñón) por primeira vez a mediados do mes de agosto, aproximadamente o 18 xunto co exército e o rei. Unha vez alí a cidade abriu as portas á súa chegada. A situación chegou a ser un pouco peculiar, porque o avance das tropas francesas cara a París contrastaba coa propia diplomacia armagnac, que se dedicaba a ofrecer pactos e entendementos cos borgoñóns, os verdadeiros inimigos naquela zona. O 21 de agosto ata se chegou a unha pintoresca tregua que tiña como finalidade cesar os ataques durante catro meses ademais de ceder algúns pobos ao duque de Borgoña, así mesmo chegouse a prometer unha Conferencia de Paz de cara á primavera do seguinte ano. Naturalmente tratábase dunha estratexia para confiar ao inimigo borgoñón; xa que dous días despois da tregua, o 23, Xoana e o duque d'Alençon fóronse de Compiègne, deixando ao rei, para atacar finalmente o obxectivo final: París.
En dous días plantáronse en Saint-Denis (xusto diante da capital de Francia seguindo o curso do Senna) cun batallón. Desde alí querían lanzar os ataques contra as portas da fortificación parisiense. Pero tiveron que esperar á chegada do rei para un ataque contundente e definitivo, que se fixo efectivo en Saint-Denis o 7 de setembro. Así pois, ao día seguinte decidiuse atacar pola porta de Saint-Honoré, que quedaba ao noroeste da cidade. A ofensiva resultou un fracaso dada a resistencia borgoñoa combinada coa xa anticipada tendencia tamén proborgoñoa dos seus habitantes. Ademais, Xoana foi ferida por unha frecha nunha coxa. Isto acelerou a decisión de que o rei estaba destinado a tomar: a retirada (efectiva o 10 de setembro). Esta decisión era totalmente a contraria da que querería Xoana, que como nas outras batallas demostrara coraxe e valentía. miniatura|Xoana no parlamento de París ([[1429), gravado de Clément de Fauquembergue.]] Xoana retornou a Saint-Denis o día 9, onde deu grazas a Deus polo feito de que non fose mortal. A partir daquel momento, o delfín, entón rei, tomou plenamente o control da situación no seo do seu exército e a súa corte, pasando a ser a figura máis influente nas decisións do mesmo; obviar as voces de Xoana que ata agora había ter en conta. Así pois, puxo freo e detivo a campaña militar, o que, a partir de aquí, supuxo un factor de tensión coa propia Xoana. Con aquela parada o rei francés non expresaba a intención de abandonar definitivamente a loita, senón que simplemente optaba por pensar e defender a opción de conquistala mediante a paz, tratados e outras oportunidades nun futuro. Precisamente esta é a vía á que decidiu dar prioridade como máximo dirixente, a vía do pactismo.
O 21 de setembro disolvería o exército real en Gien; logo de facer un percorrido que o levou camiño do val do Loira, saíndo do núcleo parisiense o 11 de setembro, e atravesando cidades destacadas como Provins ou Montargis.
As desavinzas de Xoana coa Corte
Xoana comezou a inquietarse profundamente ante a nova estratexia do rei, pausada e sen a urxencia dos últimos tempos. Ela non podía acabar de comprender sen explicación algunha como o rei decidira deixar de lado a compoñente militar polos procesos de tregua. Ademais, decidiu separar aos xenerais dividíndoos e destinándoos a diversas rexións. Deste xeito, cando Xoana quixo reemprender a campaña militar, tívoo que facer sen a presenza do Bastardo nin do duque de Alençon; este último pediu sen éxito á Corte que Xoana o acompañase na campaña en Normandía.
Sobre Saint Pierre, cidade tamén da contorna do Loira como La Charité, Xoana dirixiuse a finais de outubro, e tomouna o 4 de novembro. No entanto, fallara nun primeiro momento, segundo explicou Jean D'Aulón escudeiro e polo tanto testemuño dos feitos:
Jean volveríalle a esixir que se retirase do campo de batalla, en resposta do cal obtería a orde de ir buscar un puñado de fouces e valos para construír unha ponte que lles permitise atravesar a trincheira co pobo. Os poucos que quedaban, así o fixeron de forma eficiente, do cal obterían a entrada e a vitoria sobre aquel pobo e que a súa resistencia fose máis reducida. Engadiría que aquelas accións crearían nel unha imaxe moito máis divina de «La Pucelle».
Antes de proseguir con La Charité, o 20 de novembro de 1429 Xoana dirixiu unha carta ao rei, implicando a Catherine de la Rochelle, defensora do punto de vista das treguas, como o rei. Esta muller asociábase co irmán franciscano Ricard. Neste caso, Xoana respondeu ás afirmacións de Catherine nas que expresou que había ter unhas visións nas que se lle aparecía unha muller vestida de branco (en alusión a Xoana) e cuns zapatos de ouro dicindo que iría por todas as cidades reclamando o ouro e a prata, do mesmo xeito que o reclamaría o rei (facendo referencia a que finalmente todas estas riquezas irían parar ás mans de Xoana en «Gratitude» polos servizos prestados). Xoana desmentiu coa carta todas as afirmacións de Catherinea e recomendoulle que volvese co seu marido ás tarefas domésticas e a criar á descendencia. Ademais engadiu que cando vise o rei informaríao do estado de «Tolemia completamente sen sentido» daquela muller.
E seguidamente preparou o asalto a La Charité, un asalto que se alargaría profundamente. Este é un dos puntos máis relevantes na historia da marxinalización de Xoana. O rei proporcionoulle un exército que nunca estivo á altura da resistencia da cidade. Non demasiado ben equipado e de número baixo en unidades. Xoana pediu uns reforzos ás cidades de ao redor que nunca chegaron, excepto o material que enviou Clermont-Ferrand. E finalmente, o día de Nadal, logo dun mes e un día, Xoana decidiu abandonar o asedio contra aquela cidade deixando a artillería que quedaba. Ademais, as condicións climatolóxicas fixéronse máis difíciles, xa que aos poucos penetrábase nas fases máis profundas do inverno, un período tradicionalmente pouco dado ás guerras.
O ennobrecemento da súa familia?
Sobre este tema vólvese a atopar diversidade de opinións, polo tanto a discusión está aberta entre os teorizadores «clásicos» e os «ortodoxos». Para empezar, para a maioría dos primeiros acostuma a ser a proba que clarifica que se ten que chamar Jehanne co apelido, é dicir, «Jehanne Darc» (hoxe «Jeanne d'Arc») co simple razoamento de que se trata dun documento oficial. Esta afirmación ultrapasa a palabra de Xoana no proceso (anteriormente nomeada), declaración desta que defenden os «ortodoxos» tendendo a afirmar que este documento trátase dunha fraude e, polo tanto, é falso.
Teoricamente o rei tramitou unha carta de ennobrecemento á familia de Xoana (que englobaba tamén a súa descendencia masculina e feminina) o 29 de decembro en Mehun. Este é o presunto feito que é considerado polos defensores da súa validez como unha especie de recompensa polos servizos prestados.
A polémica pola oficialidade do apelido «Darc» amplíase ademais cando o outro sector de historiadores analiza o texto. Deste xeito inclúese na discusión a paternidade e maternidade real de Jacques e Isabelle, que aparecen no texto como pais dela, nun texto supostamente oficial. Os puntos máis relevantes que se afai argumentar para demostrar que o texto é falso e que, por conseguinte, non houbo ningún ennobrecemento, son os seguintes:
En primeiro lugar, facendo referencia ao nome Jehanne Darc, ela nunca se chamou de ningunha outro xeito que da que declarou no proceso, é dicir: «Dentro do meu pobo chamábanme Jehannette. En Francia desde a miña chegada chamábanme Jehanne». O mesmo xuíz principal de Ruán non a chamou de ningún outro modo que «Jehanne, comunmente chamada La Pucelle» durante todo o proceso. Xoana, «La Pucelle», é a fórmula que sempre utilizou en todas as súas cartas ela mesma, como tampouco lle puxeron ningún apelido os rufiáns declarantes no proceso de nulificación.
En segundo lugar ponse en dúbida a veracidade concreta de certos fragmentos, os máis discutidos son nos que se fai referencia a aquilo que fixo Xoana pola coroa francesa: «É por iso que nós facemos saber que, tendo en conta aquilo de máis arriba [refírese aos termos que se expresaron no parágrafo de máis arriba da carta], considerando ademais agradables os moitos e aconsellables servizos que Jehanne la Pucelle xa prestaba, e prestará no futuro, esperámolo, por nós e polo noso reino, e por outras certas causas que nos moven, con isto ennobrecemos a devandita Pucelle?»
Entón a pregunta que se fan os detractores é a seguinte: por que a carta non describe as campañas, os méritos en si que a levaron a este recoñecemento? Afirman pois, que todos os documentos deste tipo do século XV conteñen unha detallada descrición dos feitos que, en efecto, provocan estas letras de ennobrecemento. Neste caso, Xoana conseguiu conducir a Carlos a Reims logo das xa nomeadas xestas, que o propio rei recoñecera.
En terceiro lugar, fálase do ennobrecemento para toda a familia, tanto en liña masculina como feminina: «...e malia o seu parentesco e liñaxe, e en favor do desfrute de Jehanne e toda a súa descendencia masculina e feminina...». Neste caso, pódese remitir a debater esta sentenza afirmando que en Francia xa había unha lei sálica e polo tanto, as mulleres non podían beneficiarse destes favores por liña hereditaria. Os «ortodoxos» afirman que Carlos V de Francia, primeiro Delfín de Francia, facía unha ordenanza en 1368 coa que reforzaba que a nobreza unicamente transmitíase por liña masculina. Así deste xeito quedaría sen validez o tema da descendencia vía liña feminina.
O último punto que se acostuma a criticar é o do selo que se usou para a carta. Os estudos realizados dinnos que se trata do selo ordinario que o rei utilizaba, e do Gran Selo, gardado por Regnault de Chartres, quen parece ser que durante aqueles días non se separou del. O Gran Selo era obrigatorio para as Cartas de ennobrecemento.
Finalmente os defensores das afirmacións de que a carta é falsa, fan un salto no tempo e viaxan aos anos 1550 con Robert de Fournier (barón de Tornebeu), e o 1600 con Charles du Lys, os cales parece ser que eran descendentes da familia «Darc» e reclamaron os dereitos nobiliarios que teoricamente lles pertencía. Pois ben, parece que tiveron que litigar para conseguilos; un feito unha pouco estraño, xa que lles deberían vir de herdanza.
Outras teses sobre este feito non responden necesariamente á «clásica»; fálase dunha confirmación da carta de ennobrecemento con Robert (barón de Tournebeu), que en outubro de 1550 fixo unha petición xunto co seu sobriño Lucas de Chemin, señor de Féron, os dous descendentes dunha filla de Pierre du Lys. Doutra banda, dise que dos tres irmáns de Xoana, dous tiveron descendencia: Jean e Pierre. Os descendentes do primeiro adoptaron o nome «Du Lys», e do segundo saíron dous fillos do mesmo nome: Jean. O primeiro tivo unha filla e o segundo converteuse en Rexedor de Arràs. Este último volvería a Francia e adoptaría tamén o nome «Du Lys» e tería dous bisnetos, Charles du Lys e Luc du Lys, que reclamarían os dereitos.
Aínda outra hipótese dinos que Pierre du Lys, irmán de Xoana, tivo un fillo, Jean du Lys, que morreu sen descendencia en 1501. Así, durante os séculos XVI e XVII, aproveitando que un dos privilexios do ennobrecemento das familias era a exención de pagar os impostos, aparecerían falsos familiares ou descendentes da familia de Xoana que quererían aproveitarse. Así explican a demanda e os litixios de Charles du Lys e do barón de Tornebeu. Tamén se afirma neste sentido, á hora de explicar os litixios, que Carlos IX (1550-1574) suprimiu os beneficios de transmisión para as mulleres e así estes tiveron que apoiarse na descendencia do irmán de Xoana, Pierre du Lys, do único que se sabía que había ter un fillo. Probaron a inventarse outra muller para Pierre, que tivo unicamente un fillo, sen descendencia (Jean du Lys) e a partir de aquí unha serie de fillos que non aparecen rexistrados nas enquisas de nobreza feitas de 1476 a 1551. Así pois o ennobrecemento de Xoana e da súa familia segue sendo un misterio.
O declive definitivo: as últimas campañas
miniatura|Retrato [[haxiografía|haxiográfico de Xoana de Arco.]] Xoana pasou o resto do inverno, despois do abandono da campaña na Charité, no castelo de Sully, o cal pertencía a Georges de la Trémoille, logo dalgunhas estadías en Bourges e en Orleáns. Mentres seguían os trámites que levaban o delfín e o duque da Borgoña a Compiègne. O rei de Francia aceptara que esta cidade, que estaba en territorio borgoñón, pasase a este a cambio da neutralidade do duque. Pero o borgoñón aínda seguía coas negociacións paralelas con Inglaterra, o cal non gustou nada ao rei, que lle ofreceu a súa confianza e finalmente decidiu volver tomar a cidade, que xa tiña ao seu favor en canto aos seus habitantes.
Xa en abril do mesmo ano, Xoana protagonizaría a última das súas vitorias no campo militar. Foi nun encontro coas tropas borgoñoas dirixidas por Franquet d'Arras. Necesitou cargar tres veces contra a defensa mercenaria borgoñoa que saíra de París con máis de 300 unidades, fronte ás preto de 400 que dirixía Xoana sen reforzos por parte do rei. A batalla acabou pois coa rendición de d'Arras, que lle ofreceu a súa espada como proba. Este aspecto sería tratado no proceso de Xoana o 24 de marzo de 1431, xa que ela dixo que a partir daquel momento utilizou a espada gañada mentres que non quixo dar detalles da que levaba habitualmente, a que recibira en Sainte Catherine de Fierbois. O destino de d'Arras foi converterse en prisioneiro, e de aquí a súa execución logo dun proceso duns quince días en Lagny mesmo, a mans dun oficial de Senlis da xustiza de Lagny.
O 10 de marzo de 1431, Xoana declaraba no seu proceso, que na semana de Pascua de 1430 (crese que o 22 de abril), estando en Melun, as súas voces, as de Santa Catarina e Santa Margarida, fixéronlle saber que sería capturada antes do día de San Xoán, é dicir, o 24 de xuño, pero non tiña por que sufrir porque Deus axudaríalle a pasar o transo. Ademais ela probou de pedir a que hora sería tomada presa, pero as voces non llo dixeron.
O 24 de abril Xoana chegaría a Senlis, onde teoricamente esperou por uns reforzos do delfín. De aquí ata o 14 de maio non se sabe con certeza que é o que fixo. Sábese que pasaría por Crépy, Compiègne e por Soissons (que non permitiu que Xoana actuase escusándose con que a xente non quería problemas. Guiscard Bournel, o capitán desta cidade, vendería semanas logo de forma secreta a cidade aos borgoñóns), volvendo o 14 a Compiègne. De todos os xeitos, o que está máis claro é que mentres tanto a alianza anglo-borgoñoa se refacía e o duque de Borgoña comezaba a gañar terreo co afán de facerse coa cidade de Compiègne. O obxectivo era asediala, xa que os cidadáns mostrábanse proarmagnacs e non ofrecían a súa rendición. O 6 de maio a corte armagnac recoñecía o desastre que produciran as últimas treguas pactadas cos borgoñóns, sobre todo a tregua de neutralidade con Compiègne (afirmación reforzada polo arcebispo de Reims), que as aproveitaron para refacerse e refacer as alianzas con Inglaterra e iniciar outra vez toda unha serie de batallas.
Así o duque conseguiu avanzar bastante durante o mes de maio co obxectivo de chegar pronto a Compiègne. Primeiro tomou a ponte de Choisy-au-Bac, cidade que caeu o 16 de maio, seguiu facéndose co mosteiro de Verberie e finalmente conseguiu chegar a Compiègne a finais de mes, o 22, día en que a puxo en asedio. Polo seu lado, sábese que Xoana do 17 ao 21 de maio pasou novamente por Crépy, lugar do cal sacou máis reforzos para poder redirixirse a Compiègne contribuíndo así a mellorar a defensa dos seus inimigos.
Xusto o día que a cidade cae en asedio, Xoana chega cos reforzos logo de cabalgar cos seus homes polos bosques próximos ata chegar á vila. O resto da noite pasaríaa no interior da cidade coñecendo que esta estaba sendo asediada e malia as recomendacións de perigo dos seus propios soldados.
Compiègne: a captura
miniatura|270px|Xoana de Arco é feita prisioneira en Compiegne, a partir dun mural do Panteón. A mañá do día 23 de maio de 1430, Xoana fixo unhas pregarias nunha das igrexas da cidade. Compiègne estaba capitaneada por Guillaume de Flavy e foi con este co que Xoana trazou as súas últimas estratexias para preparar a batalla que se libraría aquela mesma tarde, nunha ponte no exterior das murallas da cidade, o cal significaba un enclave de asedio moi perigoso. Os borgoñóns xa sabían de que xeito o querían tomar.
As tropas francesas saíron da cidade, pero atopáronse cunha coalición borgoñoa moi forte, pero aínda así puidéronos facer retroceder diversas veces. Atopáronse cunha especie de emboscada que as crónicas narran como a entrada dos ingleses na loita, o que fixo retroceder aos armagnacs. Os ingleses situáronse entre o exército de «la Pucelle» e a ponte ao mesmo tempo que unha parte dos borgoñóns colocábanse detrás do exército francés; así quedaba este rodeado e con moi poucas opcións de resistencia a pesar do apoio desde as murallas dos arqueiros da cidade de Guillaume.
Foi cando a propia compañía de Xoana reclamoulle que «¡Considerade facer un esforzo para volver á cidade, ou vos e nós estaremos perdidos!». Segundo as crónicas, la Pucelle tivo para isto unha resposta bastante furiosa: «¡Quedos! A súa derrota depende de nós. Pensade só en atacalos». Pero entón os anglo-borgoñóns viron que Xoana facía manobras para volver á cidade; cun grande esforzo apresuráronse a tomar a ponte, o cal provocou unha grande escaramuza o extremo deste.
Este foi o momento no que Guillaume de Flavy, capitán da cidade, cometeu o erro máis grande da súa vida, o que lle custou moitas críticas e acusacións. O feito é que diante dunha predicible derrota, atemorizouse e co propósito de protexer a cidade para non perdela, ordenou pechar as portas da cidade de Compiègne, co cal xa ninguén podería penetrar, nin sequera «la Pucelle». Naturalmente, as valoracións posteriores sobre esta decisión son difíciles de facer e dependen da óptica coa que se enfoquen. Pero Guillaume non quedou exento de acusacións de traizón.
Segundo as crónicas, naquel momento, Xoana asumiu as rendas da batalla e púxose á fronte coa maior bravura demostrable. O inimigo viu con astucia que os armagnacs estaban colgando dun fío e quedaban a mercé deles e deron ordes de tratar de capturar custase o que custase a Xoana. Ela, á súa vez, mostrou gran resistencia, pero foi sorprendida por cinco ou seis homes dos cales un púxolle a man encima mentres os outros sostiñan o cabalo e gritábanlle que se rendese, aínda que só conseguiron negativas de Xoana no medio do forcexo.
Os compañeiros de Xoana intentaron poñer medios para recuperala, pero un arqueiro borgoñón do Bastard de la Vandonne conseguiulle desenganchala do cabalo definitivamente e Xoana tivo de renderse finalmente ao Bastardo, Lionel de la Vandonne, vasalo do duque de Luxemburgo, Jean de Luxembourg dado que este, que estaba xusto á beira no momento da caída de Xoana, era un nobre. Nesta mesma captura, o irmán de Xoana, Pierre tamén foi aprisionado, (e liberado anos despois) como Jean d'Aulón a quen se lle permitiría seguir coa intendencia de Xoana en catividade.
O fin da viaxe: o proceso en Ruán e a condena definitiva
miniatura|200px|Percorrido de Xoana de Arco durante o seu cativerio O último ano da vida de Xoana, de maio de 1430 a maio de 1431, divídese en dúas partes, dado que ela aínda tivo que pasar por un cativerio que a levou dunha vila a outra, sendo vendida aos ingleses ata a súa chegada final a Ruán, onde o bispo de Beauvais, Pierre Cauchon, lideraría un proceso eclesiástico irregular, que ocuparía os últimos meses da vida de Xoana, e que acabaría cunha sentenza de morte na fogueira, logo de pasar pola xustiza secular os días restantes da vida de «la Pucelle»; obviar de momento as teses que falan da súa supervivencia. Así pois, este proceso sería un dos máis famosos da historia, o cal convertería á Doncela d'Orleans nun mito para Francia, ademais da súa patroa.
A primeira etapa do cativerio de Xoana
A primeira das dúas etapas iniciouse co seu traslado a unha localidade moi próxima a Compiègne, ao noroeste, concretamente a Margny-lès-Compiègne, onde había unha fortaleza. Alí pasou uns poucos días, desde o seu captura o día 23 ata o día 27, cando foi trasladada a Beaulieu-lès-Fontaines. En metade do camiño, preto da vila de Élancourt, déronlle permiso para ir facer unhas pregarias a Santa Margarida, cuxa voz dixo que escoitara. Xoana entrevistouse entre os días 27 e 28 co propio duque da Borgoña, Filipe o Bo. Naqueles momentos Xoana era propiedade do duque de Luxemburgo. Desafortunadamente da entrevista entre Xoana e o duque borgoñón non transcendeu nada do que se dixeron.
Antes de proseguir o seu periplo en catividade cara ao novo punto xeográfico, Beaurevoir, Xoana pasou por diversas experiencias en Beaulieu. O 6 de xuño chegaron á vila de Noyon Filipe o Bo e a súa esposa Isabel de Portugal. Xoana foi trasladada alí, concretamente ao luxoso palacio episcopal que había que quedaba preto da catedral. Alí tamén puido atopar ao Conde de Luxemburgo, Jean e a súa esposa Jehanne de Bethune. Non se sabe tampouco que sucedeu, pero apúntase a que Xoana causoulle certa simpatía á duquesa Isabel, a cal foi artífice do seu traslado a unha prisión máis digna en Beaurevoir, a finais de xuño ou a principios de xullo.