cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
George Francis FitzGerald
Contracción da lonxitude
A hipótese da contracción de Lorentz–FitzGerald (ou contracción de FitzGerald–Lorentz) converteuse en parte esencial da teoría da relatividade especial, publicada en 1905 por Albert Einstein. Demostrou a natureza cinemática deste efecto, derivándoo do principio da relatividade e a constancia da velocidade da luz.
Familia
FitzGerald casou o 21 de decembro de 1885 con Harriette Mary, filla do reverendo John Hewitt Jellett, reitor do Trinity College de Dublín. Tiveron tres fillos e cinco fillas.
FitzGerald era sobriño de George Johnstone Stoney, físico irlandés que cuñou o vocábulo "electrón". Despois de que as partículas fosen descubertas por J. J. Thomson e Walter Kaufmann en 1896, FitzGerald foi o que propuxo chamales electróns. FitzGerald era tamén sobriño do eminente enxeñeiro irlandés Bindon Blood Stoney e primo da física médica Edith Anne Stoney.
Recoñecementos
En 1883, foi elixido membro da Royal Society e en 1899 recibiu a Royal Medal polas súas investigacións en física teórica. En 1900 fixérono membro honorario da Royal Society of Edinburgh.
Un cráter na cara oculta da Lúa recibe o seu nome, igual que un edificio do Trinity College de Dublín.
Rota
Rota pode referirse a:
Países Baixos (homónimos)
O termo xeográfico e xeopolítico Países Baixos pode referirse a:
Bandeira de Eslovaquia
Descrición
A bandeira está composta por tres franxas horizontais das mesmas dimensións. A franxa superior é de cor branca, a central é azul e a inferior é de cor vermella escura. Na parte central da bandeira, lixeiramente desprazado cara ao bordo máis próximo ao mastro, figura o escudo nacional.
centro|180px|Construción da bandeira
O Souto, Orro, Culleredo
O Souto é un lugar da parroquia de Orro no concello coruñés de Culleredo na comarca da Coruña. Segundo o INE en 2016 tiña 27 habitantes (12 homes e 15 mulleres).
Vosego
Vosego (ás veces Vosago ou Vosacio, nas fontes latinas, Vosegus) orixinariamente foi un deus celta da caza e o bosque.
Características
Máis tarde, na relixión galorromana, Vosego era unha deidade tutelar dos Vosgos, na Galia oriental. O seu nome está testemuñado en ao redor de cinco inscricións de Alemaña occidental e Francia oriental, dúas veces na forma Vosego Silv(estri) e unha como Merc(urio) Vos(ego).
Nitrilo
miniatura|A estrutura dun nitrilo co grupo funcional salientado en azul Un nitrilo é un composto orgánico que ten un grupo funcional −C≡N. O prefixo ciano- e o termo nitrilo utilízanse de maneira indistinta na literatura industrial. Os grupos nitrilo encóntranse en moitos comopostos útiles, como o metil cianoacrilato, usado nas supercolas e na goma de nitrilo, un polímero que contén nitrilo usado en laboratorios libres de látex e en luvas médicas. A goma de nitrilo utilízase moito tamén na industria da automoción para facer mangueiras e selados, xa que é resistente a aceites e combustibles. Os compostos orgánicos que conteñen múltiples grupos nitrilo coñécense como cianocarburos.
Os compostos inorgánicos que conteñen o grupo −C≡N non se denominan nitrilos senón cianuros. Aínda que tanto os nitrilos coma os cianuros poden derivarse a partir de sales de cianuro, a maioría dos nitrilos son moito menos tóxicos.
Aeroporto de Copenhague-Kastrup
O aeroporto de Copenhague-Kastrup (IATA: CPH, ICAO: EKCH) é o principal aeroporto internacional que serve a Copenhague, á toda a illa de Selandia, á rexión de Øresund e a unha gran parte do sur de Suecia. É o aeroporto máis grande dos países nórdicos con 29 millóns de pasaxeiros no ano 2016 e un dos aeroportos internacionais máis antigos de Europa. É o terceiro máis concorrido do norte do continente e o máis usado para viaxes internacionais de Escandinavia.
Nitrilo
Estrutura e propiedades básicas
A xeometría do N−C−C é linear nos nitrilos, reflectindo a hibridación sp do carbono con enlace triplo. A distancia C−N é curta, de 1,16 Å, o que concorda cun triplo enlace. Os nitrilos son polares, como indican os seus elevados momentos diplolares. Como líquidos teñen altas permitividades relativas, a miúdo con valores da orde de 30.
Aeroporto de Copenhague-Kastrup
O aeroporto está situado na illa de Amager, a 8 km ao sur do centro da cidade de Copenhague e ao 24 ao oeste de Malmö a travñes da ponte de Øresund. As súas instalacións cobren unha área de 11,8 quilómetros cadrados. A meirande parte do aeroporto atópase localizado no municipio de Tårnby, cunha pequena parte na cidade de Dragør.
Nitrilo
Historia
O primeiro composto homólogo aos nitrilos, o nitrilo do ácido fórmico, chamado cianuro de hidróxeno, foi sintetizado por Carl Wilhelm Scheele en 1782. En 1811 J. L. Gay-Lussac conseguiu preparar o ácido puro, moi tóxico e volátil. Arredor de 1832 Friedrich Wöhler e Justus von Liebig prepararon o benzonitrilo, o nitrilo do ácido benzoico, pero debido ao rendemento mínimo da síntese non determinaron as súas propiedades físicas nin químicas nin suxeriron unha estrutura. En 1834 Théophile-Jules Pelouze sintetizou o propionitrilo, suxerindo que era un éter do alcohol propiónico e o ácido hidrociánico. A síntese de benzonitrilo feita por Hermann Fehling en 1844 ao quentar benzoato amónico foi o primeiro método de obter unha cantidade de substancia suficiente para a investigación química. Fehling determinou a estrutura comparando os seus resultados coa a síntese xa coñecida de cianuro de hidróxeno quentando formiato amónico. Foi el quen acuñou o nome "nitrilo" (benzonitrilo) para a nova substancia, que se convertería no nome de todo este grupo de compostos.
Aeroporto de Copenhague-Kastrup
O aeroporto é o principal centro de conexións dos tres que ten Scandinavian Airlines e tamén é unha base para Thomas Cook Airlines Scandinavia e Norwegian Air Shuttle. Dende Kastrup unhas 60 aeroliñas realizan voos reagulares e o aeroporto ten unha capacidade máxima de 83 operacións por hora, contando con 108 zonas de estacionamento, tanto remotas como a través de pasarela. A diferenza doutros aeroportos escandinavos, a meirande parte dos seus pasaxeiros son internacionais. No ano 2015 o 6,1% dos pasaxeiros viaxaron a outro aeroporto danés, o 83,5% a outro aeroporto europeo, e o 10,4% foron pasaxeiros intercontinentais. O aeroporto é propiedade de Københavns Lufthavne, que tamén opera o aeroporto de Roskilde.
Nitrilo
Síntese
Industrialmente, os principais métodos de producir nitrilos son a amoxidación e a hidrocianación. Ambas as rutas son de "quimica verde" porque non xeran cantidades estequiométricas de sales.
Aeroporto de Copenhague-Kastrup
O aeroporto de Copenhague foi chamado orixinalmente aeroporto de Kastrup, xa que se atopa situado na pequena cidade do mesmo nome, agora parte do municipio de Tårnby. O seu nome formal segue a ser aeroporto de Copenhague, Kastrup, para distinguilo do de Roskilde, que ten como nome formal aeroporto de Copenhague, Roskilde.
Nitrilo
Amoxidación
Na amoxidación, un hidrocarburo é parcialmente oxidado en presenza de amoníaco. Esta conversión é realizada a grande escala para o acrilonitrilo: Na produción de acrilonitrilo, un produto secundario é o acetonitrilo. A escala industrial prepáranse por amoxidación varios derivados do benzonitrilo, ftalonitrilo e isobutironitrilo. O proceso é cataliado por óxidos metálicos e considérase que se produce por medio da imina.
Hidrocianación
A hidrocianación é un método industrial para producir nitrilos a partir de cianuro de hidróxeno e alquenos. O proceso require catalizadores homoxéneos. Un exemplo de hidrocianación é a produción de adiponitrilo, un precursor do nailon-6,6 a partir de 1,3-butadieno:
A partir de haluros orgánicos e sales de cianuro
Dúas reaccións de metátese de sales son comúns como reaccións a escala de laboratorio. Na síntese de nitrilo de Kolbe, os haluros de alquilo sofren unha substitución alifática nucleofílica con cianuros de metal alcalino. Os nitrilos de arilo prepáranse pola síntese de Rosenmund-von Braun.
Cianohidrinas
miniatura|Síntese de nitrilos aromáticos por medio de cianohidrinas sililadas As cianohidrinas son un tipo especial de nitrilos. Clasicamente son o resultado da adición de cianuros de metal alcalino a aldehidos na reacción da cianohidrina. Debido á polaridade do carbonilo orgánico, esta reacción non necesita catalizador, a diferenza da hidrocianación de alquenos. As O-silil cianohidrinas xéranse pola adición de cianuro de trimetilsililo en presenza dun catalizador (sililcianación). As cianohidrinas tamén se preparan por reaccións de transcianohidrina que empezan, por exemplo, con cianohidrina de acetona como fonte de HCN.
Deshidración de amidas e oximas
Os nitrilos poden prepararse por deshidración de amidas primarias. En presenza de etil diclorofosfato e DBU a benzamida convértese en benzonitrilo: Outros reactivos usados comunmente para este propósito son o P4O10 e o SOCl2. Nunha deshidratación relacionada, as amidas secundarias dan nitrilos pola degradación de amidas de von Braun. Neste caso rompe un enlace C-N. A deshidratación de aldoximas (RCH=NOH) tamén proporciona nitrilos. Reactivos típicos para esta transformación son a trietilamina/dióxido de xofre, as ceolitas ou o cloruro de sulfurilo. Aprovéitase esta estratexia na síntese one pot (nun só reactor) de nitrilos a partir de aldehidos con hidroxilamina en presenza de sulfato de sodio.
Reacción de Sandmeyer
Os nitrilos aromáticos prepáranse con frecuencia no laboratorio a partir da anilina por medio de compostos de diazonio. Esta é a reacción de Sandmeyer, para a cal cómpren cianuros de metal de transición.
Reaccións
Os grupos nitrilo en compostos orgánicos poden sufrir diversas reaccións dependendo dos reactivos ou condicións. Un grupo nitrilo pode ser hidrolizado, reducido ou retirado da molécula como un ión cianuro.
Hidrólise
A hidrólise de nitrilos RCN prodúcense nas súas distintas etapas baixo tratamento ácido ou báscio para dar primeiramente carboxamidas RC(=O)NH2 e despois ácidos carboxílicos RCOOH. A hidrólise de nitrilos a áidos carboxílicos é eficaz. En ácidos ou bases, as ecuacións de equilibrio son as seguintes:
Nótese que falando estritramente, estas reaccións están mediadas (e non catalizadas) por acidos ou bases, xa que se consome un equivalente do ácido ou base para formar o sal de amonio ou carboxilato, respectivamente.
Os estudos cinéticos mostran que a constante de velocidade de segunda orde para a hidrólise catalizada por ión hidróxido do acetonitrilo a acetamida é de 1,6 × 10−6 M−1 s−1, a cal é máis lenta que a hidrólise da amida a carboxilato (7,4 × 10−5 M−1 s−1). Así, a ruta de hidrólise básica proporcionará carboxilato (ou a amida contaminada con carboxilato). Por outra parte, as reaccións catalizadas por ácido requiren un coidadoso control da temperatura e da proporción de reactivos para evitar a formación de polímeros, o cal é promovido polo carácter exotérmico da hidrólise. O procedemento clásico para converter un nitrilo na correspondente amida primaria esixe engadir o nitrilo a ácido sulfúrico concentrado frío. A subseguinte conversión a ácido carboxílico está desfavorecida pola baixa temperatura e a baixa concentración de auga.
A hidrólise de nitrilos é catalizada por dúas familias de enzimas. As nitrilases hidrolizan os nitrilos a ácidos carboxílicos: As nitrilo hidratases son metaloenzimas que hidrolizan os nitrilos a amidas. Estes enzimas utilízanse comercialmente para producir acrilamida.
Redución
Hai varios tipos de redución de nitrilos. Os nitrilos son susceptibles á hidroxenación sobre diversos catalizadores metálicos. A reacción pode producir a amina primaria (RCH2NH2) ou a amina terciaria ((RCH2)3N), dependendo das condicións. Nas reducións orgánicas convencionais, os nitrilos redúcense por tratamento con hidruro de litio aluminio á amina. A redución á imina seguida da hidrólise ao aldehido ten lugar na síntese de aldehidos de Stephen, que utiliza cloruro estanoso en ácido.
Nucleófilos
O centro de carbono dun nitrilo é electrófilo, polo que é susceptible a reaccións de adición nucleofílica:
Complexación
Os nitrilos son precursores de complexos de nitrilo de metal de transición, que son reactivos e catalizadores. Exemplos son o [Cu(MeCN)4]+ e o PdCl2(PhCN)2). miniatura|esquerda|Mostra do complexo nitrilo PdCl2(PhCN)2
Óxidos de nitrilo
Os óxidos de nitrilo teñen a estrutura xeral R−CNO.
Presenza e aplicacións
Os nitrilos aparecen de forma natural nun conxunto moi diverso de plantas e animais. Illáronse uns 120 nitrilos naturais de fontes mariñas e terrestres. Os nitrilos encóntranse habitualmente en caguñas de certos froitos e especialmente en améndoas e durante a cocción de verduras do xénero Brassica, como verzas, coles de Bruxelas e coliflor, que liberan nitrilos por hidrólise. O mandelonitrilo, unha cianohidrina producida ao inxerir améndoas e froitos con caguña, liberan cianuro de hidróxeno e a ela se debe a toxicidade dos glicósidos cianoxénicos.
Argonauta (proteína)
Argonauta (en inglés Argonaute) é unha familia proteica que desempeña un papel central no proceso de silenciamento do ARN, no cal as proteínas desta familia funcionan como compoñentes catalíticos esenciais do complexo silenciador inducido por ARN (RISC). O RISC é responsable do fenómeno de silenciamento de ARN chamado interferencia de ARN (RNAi). As proteínas Argonauta únense a diferentes clases de pequenos ARN non codificantes, como os microARNs (miRNAs), ARNs interferentes pequenos (siRNAs) e ARNs que interaccionan con piwi (piRNAs). Pequenos ARNs guían as proteínas Argonauta ás súas dianas específicas por medio de complementariedade de secuencia (apareamento de bases), o que despois producirá a clivaxe do ARN mensaxeiro ou a inhibición da tradución.
miniatura|Esquerda: Unha proteína Argonauta de tamaño completo da [[arquea Pyrococcus furiosus. PDB 1U04. Dereita: O dominio PIWI dunha proteína Argonauta en complexo cun ARN bicatenario (PDB 1YTU''). Resaltouse a interacción entre as bases superpostas entre a base 5' na febra guía e o residuo de tirosina conservado (azul claro); o catión divalente (magnesio) estabilizante móstrase como unha esfera gris.]]
Descubrimento
Os primeiros informes sobre a interferencia de ARN (RNAi) apareceron en 1995 obra de Guo e Kemphues, e vías similares denominadas en conxunto silenciamento do ARN descubríronse en plantas e fungos. Non se empezou a coñecer o mecanismo do silenciamento de ARN ata 1998 cos experimentos de Fire e os seus colegas, que demostraron que o ARN bicatenario desencadeaba a interferencia de ARN. A vía do silenciamento do ARN procesa longos ARNs orixinando pequenos ARNs que dirixen a represión da transcrición ou tradución de ácidos nucleicos diana que teñen unha secuencia que se corresponde complementariamente coa dos mencionados ARNs pequenos. Estes ARNs monocatenarios, denominados febras guía, son incorporados nos complexos efectores silenciadores do ARN como o complexo silenciador inducido por ARN (RISC). Estes complexos efectores silenciadores do ARN conteñen proteínas da familia Argonauta.
Argonauta na interferencia de ARN
A interferencia de ARN é un importante proceso biolóxico no cal moléculas de ARN inhiben a expresión xénica. Este proceso realízase tipicamente causando a destrución de moléculas de ARNm específicas. A interferencia de ARN ten unha grande importancia na defensa das células contra secuencias nucleotídicas parasitas. En moitos eucariotas, incluíndo os animais existe esta vía de interferencia de ARN, que é iniciada polo encima Dicer. Dicer cliva moléculas longas de ARN bicatenario dando lugar a fragmentos bicatenarios curtos de arredor de 20 nucleótidos de siRNAs. As dúas febras do ARN bicatenario sepáranse despois orixinando dous ARN monocatenarios, que se denominan febra pasaxeira e febra guía. Seguidamente, a febra pasaxeira é degradada, mentres que a febra guía se incorpora ao complexo silenciador inducido por ARN (RISC). O resultado mellor estudado da interferencia de ARN é o silenciamento de xenes postranscricional, que ten lugar cando a febra guía se aparea cunha secuencia complementaria dunha molécula de ARNm e induce a clivaxe deste por parte da proteína Argonauta, que se encontra no núcleo do RISC.
As proteínas Argonauta son a parte activa do RISC, e clivan (cortan) a febra de ARNm diana complementaria do siRNA unido a elas. Teoricamente o Dicer produce curtos fragmentos bicatenarios polo que deberían producirse dous siRNA monocatenarios funcionais. Pero só será utilizado un dos dous ARN monocatenarios para unirse por apareamento de bases co ARNm diana. Este é o que se denomina febra guía, que é incorporada na proteína Argonauta e produce o silenciamento xénico. O outro ARN monocatenario, chamado febra pasaxeira, é degradado durante os procesos do RISC.
Unha vez que a Argonauta está asociada co pequeno ARN, a actividade encimática do dominio PIWI cliva só a febra pasaxeira do siRNA. A separación das febras do ARN e a incorporación á proteína Argonauta son guiadas pola forza das interaccións de pontes de hidróxeno no extremo 5' do dúplex de ARN, o que se coñece como regra da asimetría. Ademais, o grao de complementariedade entre as dúas febras do dúplex de ARN intermediario define como será distribuído o miARN nos diferentes tipos de proteína Argonauta.
En animais, a Argonauta asociada co miARN únese á rexión non traducida 3' (3'-UTR) do ARNm e impide a produción de proteínas de diversos modos. O recrutamento de proteínas Argonauta no ARNm diana pode inducir a degradación do ARNm. O complexo Argonauta-miARN pode tamén obstaculizar a formación de ribosomas funcionais no extremo 5' do ARNm. O complexo aquí compite con factores de iniciación da tradución ou impide a ensamblaxe do ribosoma. Ademais, o complexo Argonauta-miARN pode axustar a produción de proteínas ao recrutar factores celulares como péptidos ou encimas que realizan unha modificación postraducional, que degradan os polipéptidos en crecemento.
Resultados de Renault na Fórmula 1
Estes son os resultados de Reanult na fórmula 1.
Argonauta (proteína)
Argonauta na interferencia de ARN
Nas plantas, unha vez que se xeran os dúplex de ARN bicatenario de novo co ARNm diana, intervén un encima de tipo RNase III descoñecido, que produce novos siRNAs, os cales son despois cargados nas proteínas Argonauta que conteñen dominios PIWI, que carecen dos residuos de aminoácidos catalíticos, o cal podería inducir outro nivel de silenciamento de xenes específico.
Resultados de Renault na Fórmula 1
Como construtor
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Argonauta (proteína)
Dominios funcionais das argonautas e mecanismos de acción
A familia de xenes Argonauta (AGO) codifica catro dominios característicos: N- terminal, PAZ, Mid e un dominio PIWI C-terminal.
Resultados de Renault na Fórmula 1
Como fornecedor de motores
(clave) (Resultados en grosa indican pole position, resultadoss en cursiva indican volta rápida.)
Argonauta (proteína)
Dominios funcionais das argonautas e mecanismos de acción
O dominio PAZ chámase así polas iniciais das proteínas PIWI, AGO, e Zwille, nas que é un dominio conservado. O dominio PAZ é un módulo de unión ao ARN que recoñece o extremo 3' de ARNs interferentes pequenos e microARNs, de maneira dependente de secuencia. En consecuencia, únese ao ARNm para a súa clivaxe ou inhibición da tradución por interacción de apareamento de bases.
A proteína PIWI de Drosophila recibiu o seu nome porque presenta ese característico motivo. Lembra estruturalmente á RNaseH, e o dominio PIWI é esencial para a clivaxe da súa diana. O sitio activo ten a tríade aspartato-aspartato-glutamato que alberga un ión metálico, que é necesario para a catálise. Os membros da familia de AGO que perderon esta característica conservada durante a evolución carecen da actividade de clivaxe. Nas AGO humanas, o motivo PIWI tamén media a interacción proteína-proteína na caixa PIWI, onde se une a Dicer nun dos dominios de RNase III.
Na interface dos dominios PIWI e Mid sitúase o extremo 5' fosfato dun ARN interferente pequeno ou dun microARN, que se considera esencial para o funcionamento do encima. No dominio Mid está un motivo MC, que é unha estrutura homóloga ao motivo da estrutura cap que se encontra en eIF4E. Probouse que o motivo MC intervén na unión da estrutura cap e, en consecuencia, no control da tradución.
Membros da familia
Tamén se están facendo grandes esforzos de investigación para estudar varias familias AGO das plantas. AGO1 está claramente implicada na degradación do ARN relacionada con miARN, e xoga un papel central na morfoxénese. Nalgúns organismos, é estritramente necesaria para o silenciamento epixenético. Un dato interesante é que está regulada polo propio miARN. AGO4 non está implicada na degradación de ARN dirixida por interferencia de ARN, senón na metilación do ADN e outras regulacións epixenéticas, por medio dunha vía de pequenos ARN (smRNA). AGO10 está implicada no desenvolvemento das plantas. AGO7 ten unha función distinta de AGO 1 e 10, e non se encontrou que interveña en silenciamento de xenes inducido por transxenes, senón que está relacionada coa temporalización do desenvolvemento nas plantas.
Doenzas e ferramentas terapéuticas
Para as doenzas nas que está implicada unha expresión elevada ou selectiva dun xene identificado determinado, como o cancro pancreático, a alta especificidade de secuencia da interferencia do ARN debería facela axeitada para o tratamento desas doenzas, e especialmente apropiada para combater cancros asociados con secuencias de xenes endóxenos mutados. Informouse que varios pequenos ARNs non codificantes (microARNs) están relacionados con cancros humanos, xa que o miR-15a e o miR-16a están frecuentemente ausentes ou regulados á baixa nos pacientes. Aínda que as funcións biolóxicas daos miARNs non se comprenden totalmente, descubríronse as funcións dos miARNs na coordinación da proliferación celular e a morte celular durante o desenvolvemento e no metabolismo. Confíase en que os miARNs poidan dirixir regulacións positivas ou negativas a diferentes niveis, o cal depende dos miARNs específicos e interaccións de apareamento de bases coa diana e os cofactores que os recoñecen.
Como moitos virus teñen como material xenético ARN en vez de ADN e pasan polo menos por unha etapa do seu ciclo vital no que teñen ARN bicatenario, a interferencia de ARN foi considerada como un posible mecanismo evolutivo antigo que protexía aos organismos contra os virus. Os ARN interferentes pequenos producidos pola proteína Dicer causan silenciamento de xenes postranscricional específico de secuencia ao guiar unha endonuclease (o RISC) ao ARNm. Este proceso obsevouse nunha ampla gama de organismos, como o fungo Neurospora (no cal se coñece como quelling), plantas (silenciamento de xenes postranscricional) e células de mamífero (interferencia de ARN). Se hai unha secuencia con complementariedade completa ou case completa entre o pequeno ARN e a diana, a proteína Argonauta compoñente do RISC media a clivaxe do transcrito diana; o mecanismo implica predominantemente a represión da tradución.
The Cranberries
The Cranberries foi unha banda irlandesa de rock fundada en Limerick en 1989 baixo o nome The Cranberry Saw Us polos irmáns Mike (baixo) e Noel (guitarra) Hogan xunto co batería Fergal Lawler e a cantante Niall Quinn, posteriormente substituída pola finada Dolores O'Riordan. Tivo bastante popularidade durante os anos 90 e separouse no ano 2003. Dende entón os seus membros seguiron carreiras en solitario até se reuniren outra vez en 2009. Tralo lanzamento do álbum póstumo In the End en 2019, no cabodano de Dolores O'Riordan, a banda disolveuse. A banda vendeu ao redor duns 43 millóns de discos en todo o mundo. Aínda que asociada co rock alternativo, o son da banda incluía tamén elementos do indie pop, post-punk, folk irlandés e pop rock.
The Cranberries acadaron a fama internacional xa co seu álbum de estrea, Everybody Else Is Doing It, So Why Can't We?, que foi un éxito comercial ao vender uns cinco millóns de discos só nos Estados Unidos. A banda sería un dos grupos de rock con máis éxito da década, vendendo só nese país ao redor dos 15 millóns de discos. The Cranberries tivo catro álbums top 20 na lista Billboard 200 (Everybody Else Is Doing It, So Why Can't We?; No Need to Argue; To the Faithful Departed e Bury the Hatchet ) e oito sinxelos top 20 na lista Modern Rock Tracks ("Linger", "Dreams", "Zombie", "Ode to My Family", "Ridiculous Thoughts", "Salvation", "Free To Decide" and "Promises").
A principios de 2009, tras unha paréntese de seis anos, The Cranberries reuníronse de novo e comezaron unha xira por Norteamérica, seguida de actuacións en Latinoamérica e Europa. O grupo gravou o seu sexto álbum Roses en maio de 2011 e publicouno en febreiro de 2012. Something Else, que versionaba cancións anteriores coa Irish Chamber Orchestra, publicouse en abril de 2017.
Philip Barry
Traxectoria
Naceu en Rochester, Nova York e estudou en Yale, rexeitado para o servizo militar durante a primeira guerra mundial, traballa para o Departamento de Estado, tras a fin da guerra volta a Yale e escribe a súa primeira obra teatral, Automony (1919) para o club de teatro universitario, o que posibilitou que estudase en Harvard con George Pierce Baker. Escribiu comedias satíricas sobre a alta sociedade norteamericana de entreguerras como Holiday (1928), The Animal Kingdom (1932) e The Philadelphia Story (1939), das que se fixeron varias versións cinematográficas. Tamén escribiu dramas serios como Tomorrow and Tomorrow (1931) e experimentais como Hotel Universe (1930).
Padronelo, Cabovilaño, A Laracha
Padronelo é un lugar da parroquia de Cabovilaño no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 24 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 14 homes e 10 mulleres.
Tsushima, Aichi
Tsushima (津島市, つしまし, Tsushima-shi) é un concello da prefectura de Aichi no Xapón. Está situado na parte Tōkai da rexión de Chūbu, e ó oeste da prefectura, na zona da provincia histórica de Owari, no centro da illa de Honshū. A súa superficie é de 25,08 km² e a poboación de 65.819 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 2.620 h/km².
O concello de Tsushima limita cos concellos de Aisai, de Kanie, de Shippō e de Miwa.
Antalya
240px|miniatura|
Antalya é unha cidade da costa sur de Turquía, capital da provincia de Antalya. No ano 2000 tiña 603.190 habitantes.
Paraños, Covelo
miniatura|dereita|Vista xeral. Santa María de Paraños é unha parroquia que se localiza no aur do concello de Covelo na comarca da Paradanta. Segundo o IGE en 2014 tiña 233 habitantes (117 homes e 116 mulleres), 49 menos ca en 2004 (142 mulleres e 140 homes segundo o padrón municipal) e 35 menos ca en 1999. Ten oito entidades de poboación.
Thema de Macedonia
dereita|miniatura|200x200px|Extensión aproximada do thema de Macedonia. dereita|miniatura|200x200px|O thema de Macedonia en 1045. Thema de Macedonia (grego: θέμα Μακεδονίας), foi un antigo thema (división administrativa) do Imperio bizantino, organizado pola Emperatriz Irene de Atenas cara ao ano 800, fóra do thema de Estrimón. Non tiña relación coa rexión histórica e xeográfica de Macedonia, senón que estaba centrado na rexión de Tracia, incluída a zona de Adrianópole (capital do thema) e o val do Evros cara ao leste polo mar de Mármara. Non incluía ningunha parte da antiga Macedonia, que (na medida en que os bizantinos a controlaban) pertencía ao thema de Tesalónica.
Historia
O thema de Macedonia foi creado entre 789 (ou 797) e 801-802 pola emperatriz Irene de Atenas a partir do antigo thema de Tracia. Evidencias sixilográficas mostran que unha turma ("división") chamada "Macedonia" existía antes diso, subordinada ao estratego de Tracia. O primeiro estratego coñecido de Macedonia, o patricio Xoán Aplaces, foi mencionado por primeira vez en 813, pero Teófanes, o Confesor, menciona a León, irmán do eunuco Aecio, oficial de confianza da emperatriz, sendo nomeado como o monoestratego ("xeneral único", responsábel de dous ou máis themas) da Tracia e da Macedonia xa en 801-802. A súa creación foi resultado dunha serie de éxitos militares que estenderon o territorio bizantino sobre case toda a Tracia e probabelmente tiña como obxectivo tornar o control imperial máis efectivo ao dividir a rexión entre dous estrategos.
Aínda que o thema estea testemuñado na década de 960, a súa ausencia do Taktikon Escorial (c. 975) deu orixe á suposición de que pode que o abolisen ou o incorporasen por orde do recentemente-creado duque de Adrianópole. O thema de Macedonia, porén, aparece novamente en 1006-1007 e hai algunhas evidencias sixilográficas que soportan a súa existencia en paralelo á do Ducado de Adrianópole. Ao final do século X, como resultado das conquistas de Xoán I Tzimisces (r. 969–976) e de Basilio II Bulgaróctono (r. 976–1025), a Macedonia deixou de ser un thema de fronteira; ao norte, estaban as novas provincias centradas no Ducado de Filipópole e Beroia, mentres que ao sur, o novo thema de Bolero xurdiron no inicio do século XI.
Pouco se sabe da organización provincial no século XII. Nunha crisobula da República de Venecia de 1198, "Tracia e Macedonia" aparecen como unha única entidade territorial englobando toda a Tracia, mais subdividida en unidades menores con base nas grandes cidades. A área principal do antigo thema de Macedonia aparece nesta época como "provincia de Adrianópole e Demótica" (provincia Adrianupleos et Demotica).
Xeografía e administración
A capital do novo thema era Adrianópole (actual Edirne, na Turquía), e englobaba a moderna Tracia Occidental (na Grecia), a parte occidental da Tracia Oriental (a parte europea da Turquía) e a faixa meridional da Tracia Setentrional (sur da Bulgaria). Os xeógrafos árabes ibn Khordadbeh (escribiu c. 847) e ibn Al Faqih (escribiu ca. 903), cuxos relatos están entre as principais fontes sobre os themas bizantinos, mencionan o thema de Macedonia (Macadúnia) como indo da "Longa Muralla" (Muralla de Anastasio, en Constantinopla) até as "terras dos eslavos" no occidente, e dos mares Exeo e Mármara até as fronteiras da Bulgaria ao norte. Posteriormente, ao oeste facía fronteira co thema de Salónica e os themas posteriores de Estrimón e Bolero.. Así, o thema de Macedonia non ten relación ningunha coa rexión histórica da Macedonia e, cando as fontes bizantinas dos séculos X ao XII se refiren á "Macedonia", na verdade fan referencia á rexión occidental da Tracia. Así, por exemplo, o emperador Basilio I, o Macedonio (r. 867-886) veu da Tracia e a dinastía macedónica que el fundou foi bautizada por causa do thema de Macedonia.
Sendo derivado do thema de Tracia, a Macedonia contábase entre os "themas orientais", que tiñan un status superior na xerarquía bizantina aos "themas europeos". Ao final dos séculos IX e X, o seu estratego estaba no segundo grao dos gobernadores dos themas, enriba mesmo do gobernador de Tracia. Recibía un salario anual de 18 quilos de ouro (2 592 nomismas) e, de acordo co relato de ibn Alfaci, ao final do século IX, controlaba 5 000 soldados. Diversas tropas dos tagmas (rexementos de elite) estaban permanentemente acuartelados en Macedonia. Estrimón, que era orixinalmente unha clisura da Macedonia, foi separado nalgún momento no inicio do século IX, levando aproximadamente 2 000 soldados (de acordo co historiador Warren Treadgold).
Dinastía Rurícovich
A Dinastía Ruríkovich, tamén coñecida como Dinastía de Rúrik, Dinastía Rúrika e Dinastía Ruríkida (en ruso: Рю́риковичи, ucraíno: Рю́риковичі, belaruso: Ру́рыковичи) foi unha dinastía ucraína que gobernou territorios das actuais Rusia e Ucraína durante cerca de sete séculos, entre 862 e 1610, cando os Románov ascenderon ao poder do Imperio ruso, último trono ocupado polos Ruríkovich.
A dinastía foi fundada polo príncipe varego Rúrik I, que se estableceu en Nóvgorod ao redor do ano 862. Desde 862 os Ruríkidas foron a dinastía gobernante do Rus de Kíiv e dos principados sucesores de Galicia-Volinia (desde de 1199), o Principado de Chernigov, o Principado de Vladimir-Suzdal e do Gran Ducado de Moscova, e os fundadores do tsarismo de Rusia. Son unha das casas reais máis antigas de Europa, con numerosas ramificacións.
A aguia bicéfala presente no brasón da dinastía representa o poder exercido pola familia tanto no Occidente como no Oriente.
Lista de soberanos ruríkidas
Esta lista inclúe a serie de territorios que acabaron formando máis adiante o Imperio ruso: Vladímir-Suzdal, Nóvgorod, Kíiv e Moscova. Obviamente, son todos Rúrik.
Rus de Kíiv (Knezs, Príncipes ou Grandes Duques de Kíiv)
miniatura|100px|[[Rus de Kíiv.]]
Príncipes e Grandes Príncipes de Vladímir-Súzdal
miniatura|100px|[[Galich.]]
miniatura|100px|[[Moscovia.]] miniatura|100px|[[Imperio ruso.]]
Beda
Beda, tamén coñecido como San Beda ou Beda o Venerábel, nado cara ao 672 e finado o 27 de maio de 735, foi un monxe que habitou no mosteiro de Saint Peter en Wearmouth (hoxe en día parte de Sunderland), e do seu mosteiro adxunto, Saint Paul, actualmente Jarrow. É coñecido como escritor e erudito, tendo como obra máis coñecida, Historia ecclesiastica gentis Anglorum (Historia Eclesiástica do pobo dos Anglos), que lle valeu o título de "Pai da Historia Inglesa". Beda escribiu sobre moitos outros temas, desde música a relixión.
Vida
Case todo o que se coñece sobre a súa vida atópase nun anexo engadido por el na súa Historia (v. 24), no que se di que foi ao mosteiro de Wearmouth aos sete anos de idade e que se converteu en diácono aos 19 e en sacerdote aos 30. Non está clara a súa ascendencia nobre. Foi instruído polos abades Benedict Biscop e Ceolfrid, e posibelmente acompañase a este último a Jarrow en 682. Alí pasou a súa vida, dedicándose a estar sempre ocupado aprendendo, ensinando ou escribindo, sempre celoso coas súas obrigas monásticas. Alí morreu e foi enterrado pero os seus ósos foron trasladados á Catedral de Durham no Século XI.
Beda chegou a ser coñecido como Beda o Venerábel ao pouco de morrer, pero isto non foi tomado en consideración pola Igrexa Católica para a súa canonización. A súa erudición e importancia para o Catolicismo foron recoñecidas en 1899 cando foi declarado Doutor da Igrexa recoñecéndoo como San Beda o Venerábel.
Obra
miniatura|200px|Beda nun manuscrito da [[Baixa Idade Media.]] miniatura|De natura rerum, 1529
A súa obra mostra que tivo á súa disposición todo o coñecemento da súa época. Estímase que a biblioteca de Wearmouth-Jarrow contaba entre 300 a 500 libros, converténdose nunha das máis extensas de Inglaterra. Parece que Biscop fixo grandes esforzos para recompilar libros nas súas numerosas viaxes. Beda foi moi competente en literatura dos pais da igrexa, de Plinio o Mozo, Virxilio, Lucrecio, Ovidio, Horacio e outros escritores clásicos. Coñecía algo de grego pero non hebreo. O seu latín é claro e sen artificio e foi un habelencioso narrador. Porén, o seu estilo pode ser máis escuro nos seus comentarios bíblicos.
Beda practicou o método interpretativo alegórico, e foi en certo sentido "crédulo" con respecto aos milagres; pero na maioría das ocasións mostrou un bo xuízo brillante, e as súas tendencias bondadosas e tolerantes, o seu amor pola verdade e a xustiza, a súa nada disimulada piedade, e a súa devoción ao servizo dos demais dábanlle un carácter extremadamente atractivo.
Os escritos de Beda están clasificados como científicos, históricos e teolóxicos. Os científicos inclúen tratados de gramática (escritos para os seus pupilos), un traballo de fenómenos naturais (De rerum natura), e dous de cronoloxías (De temporibus e De temporum ratione). Beda fixo un novo cálculo da idade da Terra e comezou a práctica de dividir a era Cristiá en "Antes de Cristo" e "Despois de Cristo". É interesante anotar que Beda escribiu que a Terra era redonda "como unha pelota", en oposición a ser "redonda como un escudo".
De Temporum Ratione
É o seu libro máis importante no que fai ao ámbito historiográfico. Non é un libro propiamente de historia, senón de cronoloxía e cosmoloxía. Neste libro suscítanse os problemas dos calendarios, e o autor intenta estabelecer unha cronoloxía. A súa proposta é a cronoloxía a partir do nacemento de Cristo, despois de analizar todos os calendarios.
Beda tamén expón outros problemas como os derivados das datas litúrxicas cristiás. O seu principal problema radica na Semana Santa, que se debe celebrar na primeira lúa de primavera, xa que a tradición só coñece a data a partir da tradición da Pascua xudía, que era nese momento. El ten que expoñer o problema de facelo na lúa chea ou no domingo seguinte. Isto é, que a primeira vista era un problema sen importancia, no entanto, cobra esta importancia se pensamos que o resto de festas litúrxicas derivan da data na que se celebre a Semana Santa.
En séculos posteriores, será a fonte de moitas herexías.
Historia Ecclesiastica
A máis coñecida das súas obras é a Historia ecclesiastica gentis Anglorum, que inclúe en cinco tomos (preto de 400 páxinas) a historia de Inglaterra, eclesiástica e política, desde os tempos de César ata a data da súa conclusión (731). Os primeiros 21 capítulos, que se ocupan do período anterior á misión de Agostiño de Canterbury, constan dunha compilación de escritores como Orosio, Xildas, Próspero de Aquitania, as cartas da papa Gregorio I e outras, coa introdución dalgunhas lendas e tradicións.
Tras 596 usa fontes documentais que lle custa moito obter, así como testemuños orais que emprega cunha considerábel mirada crítica. Cita sempre as referencias e preocúpase polas fontes das súas fontes, as cales crean unha importante cadea histórica. Adxudícaselle a invención da nota de pé de páxina. Debido a innovacións como esta da nota ao pé acusárono de herexía ante o bispo Wilfred, se ben a acusación real foi de errar no cálculo da idade do mundo, ao ser a súa cronoloxía contraria ao cálculo da época. A controversia está ligada á nota ao pé porque Beda citou a outra fonte nunha nota en lugar de opinar el mesmo. Isto fixo que moitos confundisen a importancia de citar as fontes.
Outros traballos históricos e teolóxicos
A súa reedición da Vulgata tivo unha importancia capital e mantívose como a versión oficial da Biblia para toda a cristiandade occidental ata a Reforma protestante e foi utilizada pola igrexa católica ata 1966.
En lugar de copiar doutras fontes, el investigaba a partir de fontes distintas para crear biblias nun só volume, práctica moi pouco habitual na época: con anterioridade a Biblia circulara en forma de libros separados. Pode ser que este labor de Beda exerza unha influencia moito maior que a súa Historia dos ingleses. Traballou ademais en traducións de partes da Biblia ao inglés antigo, pero desafortunadamente non chegaron aos nosos días.
As súas restantes obras históricas inclúen as vidas dos abades de Wearmouth e Jarrow, así como a vida en verso e prosa de Cuthbert de Lindisfarne. Os seus escritos máis numerosos son os teolóxicos e consisten en comentarios de libros do Antigo e Novo Testamento, homilías e tratados sobre partes concretas das Escrituras.
As súas últimas obras, completadas no leito de morte, foron unha tradución ao inglés antigo do Evanxeo de Xoán e quizais unha poesía vernácula sobre o Xuízo Final.
Poesía vernácula
miniatura|A morte de San Beda.
A esmorga
A esmorga é unha novela tremendista escrita por Eduardo Blanco Amor, publicada en Buenos Aires en 1959 e en Galicia en 1970. Foi unha das primeiras novelas galegas de posguerra, e marcou un fito na historia da literatura galega. A súa repercusión nas xeracións posteriores levouna a ocupar un lugar destacado do canon literario. O libro foi adaptado ao cinema e mailo teatro e traducido a varias linguas.
En 2020 Galaxia publicou unha edición ilustrada por Diego Estebo conmemorando os 50 anos da publicación en Galicia. miniatura|Expediente de [[censura, 1969.]]
Trama
A novela narra a esmorga de tres personaxes, Cibrán o Castizo, Xanciño o Bocas, e Aladio Milhomes, que botan de bebedela un día enteiro e mais a súa noite, e que rematará co falecemento de dous deles e o axuizamento do terceiro. De feito, é este terceiro, Cibrán, quen lle conta toda a historia ao xuíz, e grazas ao cal coñecemos o sucedido (a súa versión do sucedido). A novela está dividida en cinco capítulos precedidos dun pequeno texto de introdución. A introdución está escrita polo autor do texto principal, que retoma a súa voz tamén nos dous últimos, mentres que a maior parte dos capítulos están postos directamente na voz de Cibrán.
A trama desenvólvese na cidade de Auria, representación de Ourense, con diversas referencias a espazos ourensáns reais. As 24 horas da esmorga transcorren en inverno, durante unha xornada de choiva, frío e xeada.
O tempo
N'A esmorga hai tres tempos diferentes: miniatura|Ponte das Burgas. Non hai demasiadas referencias ó transcurso específico do tempo, mais o movemento da acción (a sucesión de lugares e o camiño en que se desenvolve A esmorga) dá unha perspectiva temporal que está moi próxima á do tempo de ficción.
O tempo real é o do diálogo entre Cibrán e o xuíz. Transcorre en diversos momentos, dentro dunhas 48 horas. Permiten observar isto as alusións temporais dos comezos dos capítulos primeiro, segundo e terceiro, o final do cuarto, e algunha que outra alusión referente á comida.
O tempo real en relación cos capítulos desenvólvese do seguinte xeito: capítulo 1: hora de comer; capítulo 2: tarde; capítulo 3: mañá-xantar; capítulo 4: tarde e capítulo 5: tarde.
Ó final do 5.º capítulo hai unha referencia importante
O lugar
Podemos definir A Esmorga como unha novela itinerante, ambientada nun espazo urbano. Esta é a sucesión de lugares polos que vai pasando a acción na cidade de Auria, trasposición literaria do Ourense natal do autor: miniatura|Igrexa de Santa Eufemia. miniatura|esquerda|Fonte do Rei. miniatura|Ponte Maior.
O narrador
dereita|miniatura|Extracto da novela na [[Insua dos Poetas.]]
Na obra non hai identificación entre autor e narrador. O autor só ten presenza nese primeiro texto introdutorio de documentación e nunha declaración asinada; o resto do relato preséntase dende a perspectiva dun narrador protagonista que narra en primeira persoa e que non accede á mente dos outros personaxes agás naquilo que estes deixan entrever polas súas miradas, faccións ou feitos.
A participación nos feitos do personaxe-narrador é a dunha testemuña presencial que se ve implicada nos feitos por un destino fatal. Cibrán o castizo é menos protagonista e máis inocente ca O estranxeiro de Albert Camus. O estranxeiro é un xoguete da forza fatal exercida polo Sol, mais Cibrán éo aínda máis do poder da chuvia que tira por terra o seu propósito de rexeneración. A chuvia íllao, déixao a mercede do pensamento, acaba aniquilándoo e ó mesmo tempo sérvelle de frouxo motivo de xustificación: A choiva tivo moito da culpa (p.51).
Será o día chuviñoso o que o determine a ir cos seus amigos esmorgantes. Os bos propósitos que na fin de semana conviñera coa súa amante quedaron diluídos e foron arrastrados pola chuvia. O traballo como meta de redención resultará imposible de atinxir e será nese ambiente de animadversión meteorolóxica onde comezará o viacrucis dos tres esmorgantes e que acabará no campo das bestas, especie de Gólgota esperpéntico a onde vai parar o lixo da cidade.
Presaxios e final
miniatura|Rúa de Hernán Cortes. Hai dous elementos que permiten entrever dende o comezo o tráxico final. Son a noite e o lume.
O personaxe principal vive nunha noite "como se fosen moitas noites xuntas". Incluso o día se puxo máis pardo e chuviñoso como se fose vi-la noite (páx. 35).
Hai dous posibles finais. Un primeiro, o suicidio, viría apoiado pola teima de matarse que ten o protagonista (p. 122, 124). No caso de que se suicidase morrería como un Xudas esperpéntico, traidor á súa redención como home, como ser humano, morrería denigrado como un porco (esta afirmación procede de que "castizo" (páx. 19) é unha voz que se pon en relación cos porcos: ...eu son Cipriano Canedo e me chaman Cibrán ou o Castizo, como vostede goste, pois o meu pai tiña un castizo pra servire porcas, con licenza...).
O segundo posible final é que morra golpeado polos gardas civís. Isto entroncaría coa denuncia social perseguida polo autor que estaría acentuada con trazos tremendistas.
Con este ambiguo final e coa adopción da técnica do diálogo telefónico o autor consegue facer participar ao lector na obra, ó ter que maxinar o interrogatorio e decidir o remate que máis convenza de acordo coa nosa postura ante esas determinadas condicións sociais.
Asemade, a intemporalidade do relato, faino universal e válido para calquera época, polo que a denuncia social da obra adquire vixencia e actualidade.
Homosexualidade
É a primeira novela galega en que se aborda claramente a temática homosexual. Un dos personaxes, o Aladio o Milhomes, é caracterizado polo Cibrán o Castizo en varias ocasións polos seus trazos efeminados, e sente celos do Xan o Bocas cando este está coas prostitutas. Ademais, tanto o Milhomes coma o Bocas xogan acotío a estimularse, a beliscarse e a tocarse.
Cine
A obra foi levada ao cine co título de Parranda en 1977, con dirección de Gonzalo Suárez e guión do propio Blanco Amor, e, o 15 de novembro de 2014, estreouse A esmorga, con dirección de Ignacio Vilar, no Festival de Cine Internacional de Ourense, e o 21 de novembro en toda Galicia.
Teatro
Tamén foi levada ao teatro en diversas ocasións. O grupo ourensán Sarabela Teatro realizou senllas montaxes en 1996 e 2010, sobre a adaptación que escribiron os dramaturgos Begoña Muñoz e Carlos Couceiro. Ambas montaxes resultaron premiadas nos premios María Casares de teatro.
Traducións
Foi traducida:
Nuno Freire de Andrade
O nome de Nuno Freire de Andrade pode referirse a:
Héctor Bellerín
Héctor Bellerín Moruno, nado en Barcelona o 19 de marzo de 1995, é un futbolista catalán que xoga como lateral dereito. Dende a tempada 2022-2023 xoga no FC Barcelona. Previamente integrara os equipos británicos do Arsenal da Premier League e do Watford F.C. en Inglaterra, e do Real Betis Balompié.
É internacional absoluto coa dende 2016, coa que foi convocado para a Eurocopa 2016. Previamente, pasou polas categorías inferiores da selección nacional, proclamándose subcampión de Europa sub-21 en 2017.
Traxectoria
Nado en Barcelona, Bellerín comezou a súa carreira futbolística no colexio Jesús María de Badalona. En 2003 pasou ao prebenxamín do Barcelona, pasando por todas as categorías do fútbol formativo do Barça até Cadete. No verán de 2011, con 16 anos, trasladouse ás categorías inferiores do Arsenal. Asinou o seu primeiro contrato profesional co club en xullo de 2013, facendo o seu debut en competición o 25 de setembro de 2013 ante o West Bromwich, ingresando como substituto de Mikel Arteta no 95'. O 22 de novembro de 2013, anunciouse a súa cesión ao Watford, retornando ao Arsenal o 18 de febreiro de 2014, onde milita desde entón.
Polas lesións de Mathieu Debuchy, Calum Chambers e Nacho Monreal, Bellerín debutou na liga de Campións o 16 de setembro de 2014 na derrota de visita por 2-0 ante o Borussia Dortmund.