cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jules Ferry
É un político considerado como un dos pais fundadores da identidade republicana francesa. Foi o defensor da escola laica. Foi partidario da expansión colonial. miniatura|200px|Jules Ferry
Século XIV
século XIII < século XIV > século XV
Tempo que transcorre entre o 1 de xaneiro de 1301 e o 31 de decembro de 1400.
Acontecementos importantes
Século XV
século XIV < século XV > século XVI
Tempo que transcorre entre o 1 de xaneiro de 1401 e o 31 de decembro de 1500. É o derradeiro século da Idade Media e o primeiro da Idade Moderna.
Acontecementos importantes
Personaxes destacadas miniatura|177px|Casa do Século XV en [[Cuenca, España.]]
Everything Changes
Everything Changes é o segundo álbum do quinteto británico de pop Take That. Alcanzou o primeiro posto nas listas británicas, e foi o terceiro álbum máis vendido no Reino Unido en 1993.
Compañía do Ferrocarril de Medina a Zamora e de Ourense a Vigo
250px|miniatura|A estación de [[Las Torres de Aliste, na provincia de Zamora.]] A Compañía do Ferrocarril de Medina a Zamora e de Ourense a Vigo (en castelán: Compañía del Ferrocarril de Medina a Zamora y de Orense a Vigo), tamén coñecida polas siglas MZOV, foi unha empresa de transporte ferroviario española que tivo o seu período de operacións de 1862 a 1928, cando as súas infraestruturas quedaron integradas na empresa pública Compañía Nacional dos Ferrocarrís do Oeste.
Historia
En 1928 o Estado nacionalizou as empresas ferroviarias e as infraestruturas de MZOV quedaron integradas na Compañía Nacional dos Ferrocarrís do Oeste. Con todo, a división construtora da compañía continuou e fusionouse con Cubiertas y Tejados en Cubiertas y MZOV, a cal xuntouse en 1997 con Entrecanales y Távora para crear Acciona (que, por certo, ten unha división ferroviaria).
Gérard de Nerval
Gérard Labrunie, coñecido polo pseudónimo Gérard de Nerval, nado en París o 22 de maio de 1808 e finado na mesma cidades o 26 de xaneiro de 1855, foi un poeta, ensaísta, novelista e tradutor francés, cuxa obra se inscribe principalmente no período romántico. Está soterrado no cemiterio do Père-Lachaise.
Vox Pópuli
Vox Pópuli foi un semanario editado en Viveiro entre 1933 e 1934.
Historia e características
Órgano do Partido Republicano Independiente de Viveiro, apareceu o 11 de marzo de 1933. O Partido Republicano Independiente de Viveiro estaba presidido por José Santiago Seijo. Declarábase antimarxista e atacou á ORGA. O órgano socialista de Viveiro, El Momento, cualificábao despectivamente como "la voz del pirata".
Robert Bartlett
Robert Abram Bartlett, nado en 1875 e finado en 1946, foi un explorador norteamericano de orixe canadense.
Melo, Uruguai
Melo é unha cidade do Uruguai, capital do departamento de Cerro Largo. Está situada no centro do departamento, a 60 km da fronteira co Brasil, sobre as marxes do Arroio Conventos, ramificación do río Tacuarí.
Robert Bartlett
Traxectoria
Naceu en Brigus, Terra Nova no seo dunha familia de pescadores, cando tiña 17 anos xa capitaneaba o seu primeiro barco, Bartlett pasou 50 anos realizando mapas e explorando as augas do Polo Norte, e dirixiu máis de 40 expedicións ao Ártico, máis que ninguén, antes ou despois.<b
Melo, Uruguai
Historia
Antes da fundación da Guardia de Melo, os territorios eran poboados por tribos indíxenas orixinarias, sendo a máis importante a dos chamados arachanes. Estes ocupaban as terras do nordeste e leste, desde a Cuchilla de Haedo até a Laguna Merín.
Robert Bartlett
Traxectoria
Acompañou a Robert Peary co barco Roosevelt na súa exploración do Ártico, aínda que non participou na expedición final ao queren Peary ser o único branco en chegar o Polo Norte. Pero Bartlett foi o primeiro en navegar ao norte dos 88° N de latitude.
Melo, Uruguai
Historia
O 27 de xuño de 1795, o Vicerrei do Río da Prata, Don Pedro de Melo de Portugal y Villena, solicita a fundación dunha poboación nas beiras do río Tacuarí. O funcionario da coroa española, Don Agustín de la Rosa, interpretando a hidrografía local, establece a vila a orillas do arroio dos Conventos. Dous anos máis tarde, en 1797, instálase a primeira parroquia de Nosa Señora do Pilar e San Rafael, hoxe catedral, sede do Bispado de Melo e Treinta y Tres.
Dada a súa proximidade coas fronteiras das colonias portuguesas no Brasil, a "Villa de Melo" —como se chamou orixinalmente— foi invadida polos portugueses en 1801, en 1811 e en 1816. Nese período, a vila é tomada polos portugueses, sendo en 1811, cando o xeneral portugués Diego de Souza, Gobernador de Río Grande, dispón a toma e ocupación da Vila que pasa a depender do goberno de Portugal. O 2 de abril de 1816 créase o departamento de Cerro Largo, como xurisdición política e territorial, sendo en 1824, cando a poboación da Vila de Melo, acepta e respecta a Constitución Imperial de Portugal, o Brasil e Algarve.
O 20 de novembro de 1827, ingresa en Cerro Largo o exército nacional das Provincias Unidas do Río da Prata, ao mando do Xeneral Juan Antonio Lavalleja, desaloxando aos brasileiros da Vila. Finalmente, coa independencia definitiva do Estado uruguaio, Melo foi oficialmente declarada capital do departamento.
O 25 de xullo de 1830, a poboación da "Vila de Melo" xura solemnemente a súa adhesión á Constitución Nacional da nova República Oriental do Uruguai. Os últimos anos do século XIX favorecen o seu desenvolvemento. Ao cumprirse o centenario da súa fundación, en 1895, outórgaselle o rango de cidade, asumindo o rol de Capital do departamento ou Xurisdición Política de Cerro Largo.
Gabriel Feijoo de Araújo
Gabriel Feijoo de Araújo foi un escritor galego, viviu entre os séculos XVII e XVIII.
Traxectoria
miniatura|Entremés famoso sobre da pesca do río Miño. Pouco ou case nada se sabe da súa vida. O único dato certo co que se conta consiste en que posuía o título de licenciado. Fermín Bouza-Brey, investigando os seus apelidos, chegou á conclusión de que era "galego da orela dereita do Miño". Ademais, este investigador estabeleceu que Feijoo de Araújo posuía vínculos familiares, polo seu apelido paterno, co Padre Feijoo.
Autor do primeiro entremés conservado en galego, coñecido como Entremés famoso sobre da pesca do río Miño, 1671?, do que Bouza-Brey fixo a primeira edición impresa en 1953. A obra está composta por 9 escenas nas que se describe la contienda que tubieron los labradores de la feligresía de Caldelas con los portugueses sobre la pesca del río Miño.
A importancia de Gabriel Feijoo non se debe realmente ó valor literario da súa obra, senón ó feito de que é a primeira obra de teatro en galego (con diálogos en portugués) que se coñece. Consérvase só unha copia do orixinal, na Biblioteca Nacional de Madrid, copia realizada con numerosos erros tanto nos textos galegos como nos portugueses. Tamén cómpre destaca-lo valor que representa para o coñecemento do galego falado na Galicia do século XVII.
Cercido, Erboedo, A Laracha
Cercido é un lugar da parroquia de Erboedo no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2009 tiña 21 habitantes (once homes e dez mulleres).
Jōsō
Jōsō (常総市, じょうそうし, Jōsō-shi) é un concello da prefectura de Ibaraki no Xapón. Está situado no centro da rexión de Kantō e ao suroeste da prefectura, e na area da provincia histórica de Shimōsa, na parte leste da illa de Honshū. A súa superficie é de 123,52 km² e a poboación de 65.793 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 533 h/km².
O concello de Jōsō limita cos concellos de Bandō, de Yachiyo, de Shimotsuma, de Tsukuba, de Tsukubamirai, de Moriya (son da prefectura de Ibaraki); e de Noda (da prefectura de Chiba).
Āyurveda
miniatura|Imaxe do médico Dhanwantari, convertido nun avatar do deus [[Vishnu (e como el, de catro brazos). Os hinduístas cren na orixe divina da medicina aiurvédica.]] O āyurveda (sánscrito आयुर्वेद, ) é un antigo sistema de medicina tradicional orixinado na India. O termo sánscrito āyurveda é un tat purusha (composto de termos) formado por āyuh: ‘duración da vida’ e veda ‘verdade, coñecemento’.
Segundo a doutora Margaret Chan (directora xeral da Organización Mundial da Saúde), a medicina aiurvédica é, xunto coa medicina tradicional chinesa, un dos sistemas médicos vixentes máis antigos do mundo.
Textos ayurvedicos
Non hai ningún texto chamado āyurveda. Os tres textos antigos considerados a base da medicina āyurveda son:
Autores
Os textos ayurvédicos recollen as doutrinas médicas do período posvédico (despois do século VII a. C). Son de autoría diversa, desde o mítico Dhanwan Tari (o avatar da medicina) ata os apenas coñecidos.
Base doutrinal da medicina ayurvédica
A medicina ayurvédica describe os pañchamabhutas (cinco elementos [fundamentais]):
Os tres doshas
Unha das bases da medicina ayurvédica son os doshas (palabra sánscrita que significa "humores" ou "aires vitais", aínda que desde finais do século XX d. C prefírese traducir con termos de aparencia máis científica: "temperamentos", "elementos funcionais", "biotipos", "enerxías", "constitucións", "forzas" ou "principios metabólicos"). A medicina ayurvédica clasifica tres humores (tridosha), en relación aos que xera o tratamento:
En Occidente -posiblemente nun esforzo por darlle máis importancia ao āyurveda e facelo aceptable para o vulgo- existe un consenso entre varios autores en que, no idioma sánscrito orixinal, estas palabras non significarían "bilis" e "flema", senón que terían significados máis amplos ou máis profundos.
En cada persoa preséntanse os tres doshas, e existen normalmente un ou dous como predominantes, aínda que excepcionalmente tamén existen persoas tridoshas (dominan os tres doshas). As diferentes proporcións ou predominancias de doshas presentes entre as persoas non indica un estado superior de saúde; só achegan as características psíquicas e físicas particulares de cada individuo. Todas as persoas presentan unha constitución de tridosha que foi adquirida desde a súa concepción biolóxica, a cal se denomina Prakriti; con todo, durante a vida vanse dando distintos cambios nesta constitución orixinal, que dan como resultado unha alteración nas proporcións dos tres doshas. A esta constitución denomínaselle Vikriti e representa o desequilibrio. Cantos máis se achega un individuo ao equilibrio orixinal do Prakriti, máis preto se atopa este do concepto ayurvédico de "saúde". Cada dosha achega ao individuo unhas características físicas e mentais determinadas.
Así pois, un dos principais textos da medicina ayurvédica, o Caraka-samhita, define os doshas do seguinte xeito:
Dosha Vâtta
Vâtta é o non untuoso, frío, lixeiro, sutil, movible e áspero. As persoas que teñen un predominio deste dosha presentan complexión delgada (resúltalles fácil baixar de peso), estrutura ósea reducida, pel sensible, seca e áspera, de cor clara, cabelo seco e veas moi marcadas. Son ansiosos e teñen trastornos do sistema nervioso.
Dosha Pitta
As persoas que teñen un predominio deste dosha presentan estrutura ósea mediana (teñen facilidade tanto para aumentar de peso como para perdelo), pel sensible (ás veces graxa), cabelo fino de tons suaves e veas translúcidas. Padecen metabolismo acelerado e problemas gastrointestinais. Psicoloxicamente son máis irritables e propensos á paixón, e en desequilibrio élles máis fácil manifestar ira.
Dosha Kapha
As persoas que teñen un predominio deste dosha presentan unha complexión ósea grande (gran tendencia a aumentar de peso) e posúen unha gran forza física, pel graxa, cabelo groso e graxo, de cor escura. O seu carácter é predominantemente pacífico e moi acougado.
Os 24 principios cósmicos
A medicina ayurvédica considera que a realidade está formada por 24 principios cósmicos (os mesmos do sistema Sankhya):
Pañcha tan-matra (cinco obxectos): Pañcha gñana-indríia (cinco órganos de coñecemento): Pañcha karma-indríia (cinco órganos de acción): Pañcha maja-bhuta (cinco grandes elementos): A medicina ayurvédica abrangue oito ramas ou especialidades:
Esperábase que o estudante se dedicase en corpo e alma aos enfermos, que non traizoase ningún paciente envelenándoo en beneficio propio, que se vestise de xeito modesto e que evitase darse á bebida, que tivese autocontrol e que moderase as súas palabras, que se esforzase constantemente en mellorar o seu coñecemento e as súas habilidades técnicas, que fose amable e modesto na casa do enfermo, que non difundise datos sobre o enfermo ou a súa familia, e que, se non prevía a curación, o gardase para si mesmo, se o contrario podía causarlles dano aos demais achegados.
Estes preceptos son parecidos aos do Xuramento Hipocrático.
Descoñécese a duración da formación do médico. Este formábase grazas aos textos, á observación directa e á inferencia.
O coñecemento segue o padrón cósmico-relixioso unificador propio da cultura hindú: describíanse 360 ósos, como os días do ano hindú.
Trátase de conectar e interrelacionar todo, do mesmo xeito que sucede na medicina tradicional chinesa. E, como nesta -debido ao descoñecemento da existencia dos elementos químicos-, críase que todo canto existía estaba composto só de cinco elementos (maja-bhuta): terra, auga, lume, aire e éter.
Tratamentos ayurvédicos
A medicina ayurvédica inclúe dieta e medicamentos de herboristería e fai fincapé no uso do corpo, a mente e o espírito na prevención e o no tratamento das enfermidades. É o que se denomina unha medicina mente-corpo, cuxa premisa é espertar o equilibrio natural do sistema mente-corpo para, hipoteticamente, curarse a si mesmo.
Masaxe abhiangam
Unha das súas ferramentas fundamentais é a masaxe abhiangam, que -no caso dalgúns doshas- se realiza con aceites naturais especialmente prescritos polo médico e, noutros casos, realízase en seco. Existen outros sistemas de masaxe ayurvédica, como a marmaterapia, que se aplica mediante a estimulación dos puntos clave denominados "marmas" e que require unha experiencia e un coñecementores superior á abhiangam. Un dos tratamentos básicos do āyurveda é o sirodhara, que consiste en verter sobre a fronte unha mestura morna de aceites e herbas.
Pina-sveda
A medicina ayurvédica usa os pina-sveda (pinda: "bóla, masa"; sveda: "suor"), uns tampóns de tecido recheos de plantas medicinais da India e de aceites esenciais de grao alimentario cos que o terapeuta pode facer máis intensa a relaxación.
Na India
O Goberno da India incorpora a medicina ayurvédica nos estudos de pregrao de "bacharelato en medicina e cirurxía ayurvédica".
En Occidente
Actualmente existe un interese na medicina ayurvédica, posto que os seus seguidores cren que ofrece unha visión completa dos desequilibrios do ser humano, ao considerar aspectos da natureza interna e externa deste.
Controversia
Un estudo realizado nos Estados Unidos sobre mostras compradas por internet, e outro realizado na India, concluían que ata o 20 % dos preparados ayurvédicos examinados contiñan niveis tóxicos de metais pesados como chumbo, mercurio ou arsénico. Ademais, estes estudos tamén alertaban dos inexistentes controis de calidade e do uso de herbas que conteñen outras substancias nocivas para a saúde.
Século XIII
século XII < século XIII > século XIV thumb|300px|Hemisferio Oriental no século XIII d.C. Tempo que transcorre entre o 1 de xaneiro de 1201 e o 31 de decembro de 1300.
Durante este século en toda a Europa occidental continuou un ciclo demográfico expansivo sostido desde o século pasado.
Organización territorial de Israel
A organización territorial de Israel baséase en tres niveis de goberno: o goberno central, os distritos e os municipios.
Distritos de Israel
Israel está dividido administrativamente en seis distritos principais, coñecidos en lingua hebrea como mehozot (singular: mehoz) e 15 sub-distritos, coñecidos como nafot (singular: nafa) que se subdividen á súa vez en 50 rexións naturais. Os distritos están dirixidos por un funcionario designado polo Ministerio do Interior. miniatura|Densidade de poboación por rexión xeográfica, sub-distrito e distrito. (*) A área de Xudea e Samaria (Cisxordania) é considerada internacionalmente parte dos territorios palestinos.
Sub-distritos
Norte: Safed, Kinneret, Yizre'o, Acre, Altos do Golán.
Haifa: Haifa (Mehoz Hefa) Hadera
Central: Sharon, Petah Tiqwa, Ramla, Rehovot,
Sur: Ascalón, Bersheva,
Rexións naturais
As rexións naturais son unidades non administrativas que utiliza o Goberno para cuestións estatísticas e para o censo de poboación.
Territorios disputados
En canto aos territorios en disputa, os Altos do Golán están integrados administrativamente no Distrito Norte, os asentamentos israelís en Cisxordania na área de Xudea e Samaria, e Xerusalén Leste no Distrito de Xerusalén.
Municipios
O Ministerio de Interior israelí recoñece catro tipos de goberno local: As eleccións municipais celébranse cada cinco anos, e calquera residente maior de 18 anos pode votar, sexa ou non israelí. Para ser elixido alcalde hai que ter máis de 21 anos.
Os municipios son os encargados da educación, a sanidade e a saúde públicas, a xestión da auga, o mantemento da rede viaria, os parques e as brigadas de bombeiros. Tamén se encargan de recadar os impostos locais.
Liberia nos Xogos Olímpicos
Liberia participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1956, participando en cada edición dos Xogos de Verán agás en 1968, 1976, 1980 e 1992. O país nunca gañou unha medalla olímpica e nunca participou nos Xogos Olímpicos de Inverno.
Economía do Perú
A economía do Perú é un reflexo da súa variada xeografía - un litoral árido, a Cordilleira dos Andes máis ao interior, e a selva Amazónica que se estende ata a fronteira con Colombia e o Brasil. O país ten abundantes recursos mineraIs nas rexións de montaña, e o seu litoral é rico en peixe. Tradicionalmente, o país baseouse tradicionalmente na explotación, procesamento e exportación de recursos naturais, principalmente mineiros, agrícolas e pesqueiros. No entanto, nos últimos anos obsérvase unha moi importante diversificación e un notable crecemento en sectores como agroindustria, servizos e industrias lixeiras, con importante valor agregado.
A maioría dos peruanos vivían da explotación, transformación e exportación dos recursos naturais, da agricultura e dos servizos. As políticas de industrialización realizados nos 50, 60 e sobre todo os 70, baseados na substitución de importacións, tiveron un efecto pouco notable. A forte crise económica de finais dos 80, agudizou aínda máis os problemas, ata a aplicación dunha drástica política de apertura neoliberal e corrección das contas fiscais nos 90, o cal permitiu o crecemento económico do país.
Logo de máis de 15 anos de aplicación de devanditas medidas económicas, e fronte a unha economía mundial en expansión, empezaron a aparecer resultados positivos apoiados pola conxuntura internacional, pero tamén por un adecuado ordenamento nas contas internas: a economía creceu máis de 4% ao ano entre o 2002 e o 2006, cunha taxa de cambio estable e unha baixa inflación. O crecemento saltou para 9% ao ano entre o 2007 e 2008, axudado por álzaa dos prezos internacionais dos metais e as agresivas políticas de liberalización. As exportacións fixérono en máis de 27% chegando a US$31,500 millóns, o investimento privado e pública alcanzou o 21% do PIB, as reservas internacionais netas (incluído o ouro) chegaron aos US$35,131 millóns, os ingresos do Estado por recadación de impostos aumentaron en 33%, a débeda respecto ao PIB reduciuse fortemente do 50% o 2000 ao 24% o 2008, e o orzamento nacional creceu en 50% nos últimos cinco anos, ata chegar aos US$32,500 millóns. Con todo, o 2009 houbo unha caída do crecemento para 1%, como resultado da recesión mundial. O rápido crecemento do país axudou a reducir en 15% a pobreza desde o 2002, a pesar do desemprego permanecer alto.
Liberia nos Xogos Olímpicos
O Comité Olímpico Nacional de Liberia foi creado en 1954 e foi recoñecido oficialmente polo Comité Olímpico Internacional en 1955.
Jurassic World
Jurassic World é un filme estadounidense de ciencia ficción e aventuras dirixido e coescrito por Colin Trevorrow. É o cuarto filme da serie Jurassic Park. Producido por Frank Marshall e Patrick Crowley, está protagonizado por Chris Pratt e Bryce Dallas Howard. Ambientado vinte e dous anos despois dos eventos de Parque Xurásico, Jurassic World ten lugar na mesma illa de Nublar, na costa pacífica de América Central, onde se atopa un parque de dinosauros dende hai dez anos. O parque sómese no caos despois de que un dinosauro creado xeneticamente, o Indominus rex, escape do seu recinto e ameace ós visitantes do parque.
Trofeo Teresa Herrera 1997
A 52º edición do Trofeo Teresa Herrera celebrouse na Coruña entre o 12 e o 14 de agosto de 1997. O campión foi o Deportivo da Coruña, que logrou o seu sexto título.
O deportivista Djalminha foi elixido mellor xogador do torneo.
Leiognátidos
miniatura|300px|Leiognathus splendens Os Leiognátidos (Leiognathidae) son unha familia de peixes mariños incluída na orde dos Perciformes, con algunhas especies de auga doce. Están distribuídos polo oeste do Pacífico e océano Índico, aínda que algunhas especies penetraron no Mediterráneo a través do canal de Suez.
Características
Corpo oval, alto, fortemente comprimido lateralmente, coa cabeza núa pero provista de cristas óseas na parte superior. Boca moi pequena e moi protráctil.
Unha aleta dorsal continua, con 8-9 espiñas na parte anterior, levantadas e cun mecanismo de bloqueo, seguidas por 15-17 radios brandos na parte posterior; anal con tres espiñas e 13-15 radios brandos. A ámbolos lados das bases das aletas dorsal e anal, unhas pequenas espiñas. Pectorais e pelvianas pequenas e caudal furcada.
Clasificación
Comprende tres xéneros e máis de corenta especies:
All Hands on the Bad One
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Sleater-Kinney.
A canción "Maraca" só está dispoñible no CD da edición xaponesa.
Cuzco
Cuzco (en Qusqu ou Qosqo) é unha cidade do Perú, sita no sur do país, cunha poboación de 358.052 habitantes (censo de 2007). Despois de ter sido a capital do Imperio Inca na época precolombiana, durante a época colonial española foi unha das cidades máis importantes do Vicerreinado do Perú. Actualmente está declarada Patrimonio da Humanidade pola Unesco, e segundo a propia constitución peruana, é a capital histórica do país.
Fundación e época inca
Algunhas crónicas antigas, como a de Pedro Sarmiento de Gamboa, afirman a existencia de grupos étnicos no val de Cuzco antes do xurdimento do Imperio Inca. Dito autor menciona ós Guallas, ós Sahuasiray e ós Antasayas como os poboadores mais antigos; en tanto que os Alcavizas, Copalimaytas e Culunchimas son considerados moradores mais recentes. Tamén sabemos que os Ayarmacas habitaban na rexión, sendo os únicos que non foron dobregados polos Incas, converténdose nos seus principais rivais no dominio da comarca.
Cuzco foi a capital e sede do goberno do Reino dos Incas e tamén despois cando comezou a época imperial, converténdose na cidade mais importante dos Andes e de Suramérica. Este centralismo deulle pulo á cidade e converteuse no principal centro cultural e relixioso.
Atribúeselle ó gobernante Pachacútec o ter feito de Cuzco un centro espiritual e político. Pachacútec chegou ó poder en 1438. El e mais o seu fillo Túpac Yupanqui adicaron cinco décadas á organización e conciliación dos diversos grupos tribais baixo o seu dominio, entre eles os Lupaca e os Colla. Durante o período de Pachacútec e Túpac Yupanqui, o dominio de Cuzco chegou ata Quito ó norte, e ata o río Maule ó sur, integrando culturalmente ós habitantes de 4.500 km de cadeas montañosas.
Créese tamén que o deseño orixinal da cidade foi obra de Pachacútec. A forma do Cuzco antigo ten forma de puma, coa praza central Haucaypata no lugar que ocuparía o peito do animal. A cabeza do felino estaría no outeiro onde está a fortaleza de Sacsayhuamán.
Fundación española e época virreiral
200px|miniatura|dereita|Primeira imaxe de Cuzco en Europa, de [[1553.]] Os conquistadores españois souberon dende a súa chegada a terras do actual Perú que o seu obxectivo tiña que ser a cidade de Cuzco, capital do Imperio.
Despois de apresar a Atahualpa en Cajamarca, comezaron o seu movemento cara a Cuzco. Polo camiño fundaron algunha cidade como ligazón entre a capital do Imperio e a pioneira cidade de San Miguel de Tangarará. O 23 de marzo de 1534, Francisco Pizarro fundou para España a cidade de Cuzco, establecendo como Praza de Armas a antiga praza principal, que estaba rodeada de pazos dos antigos gobernantes incas. Alí comezou a construción da catedral.
Parte da nobreza inca mantivo unha loita durante os primeiros anos da colonia. En 1536 Manco Inca comezou os seus enfrontamentos e creou a dinastía dos Incas de Vilcabamba. Esta dinastía chegou ó seu final en 1572 cando o derradeiro inca, Tupac Amaru I, foi derrotado e executado.
A cidade converteuse nun importante centro comercial e cultural dos Andes centrais xa que se atopaba nas rutas entre Lima e Buenos Aires. Non obstante, a administración do Vicerreinado situouse en Lima (fundada dous anos despois de Cuzco, en 1535), pola súa proximidade co porto natural do que nun futuro sería Callao para establecer a cabeceira dos seus dominios en Suramérica.
Cuzco foi tomada como cabeceira da administración virreinal no sur do país, sendo nos seus comezos a localización máis importante, por diante das recentemente fundadas Arequipa ou Moquegua. A súa poboación era principalmente de indíxenas pertencentes á aristocracia incaica, ós que se lles respectaran algúns dos seus privilexios, pero tamén se instalaron alí un bo número de españois. Nese tempo comezou o proceso de mestizaxe cultural que actualmente caracteríza á cidade.
O desenvolvemento urbano viuse detido por varios sismos, que en mais dunha ocasión desfixeron a cidade. En 1650 un gran terremoto esnaquizou a maioría dos edificios coloniais.
En 1780 a cidade de Cuzco viuse convulsionada polo movemento iniciado polo cacique José Gabriel Condorcanqui, e Túpac Amaru II levantouse contra a administración española. Ese levantamento foi sufocado despois de varios meses de loita nos que puxo en perigo ás autoridades virreinais da cidade. Túpac Amaru foi vencido e executado coa súa familia na Praza de Armas. Non obstante, o seu movemento estendeuse polo Andes comezando o proceso emancipador suramericano.
En 1814, tivo lugar en Cuzco outro levantamento contra a administración do Vicerreinado. O brigadier Mateo Pumacahua, mestizo de Cuzco que tivera loitado fronte a Túpac Amaru, comezou a chamada Rebelión de Cuzco cos irmáns Angulo para acadar a independencia do Perú. Este levantamente tamén fracasou.
Época republicana
O Perú declarou a súa independencia en 1821 e a cidade de Cuzco mantivo a súa importancia dentro da organización político-administrativa do país. Creouse o Departamento de Cuzco, que abranguía mesmo territorios amazónicos ata o límite co Brasil. A cidade foi declarada capital dese departamento e a cidade mais importante do sueste andino.
En 1933 a cidade foi declarada "Capital Arqueolóxica de América" polo Congreso de Americanistas realizado en La Plata, Arxentina. Un sismo destruíu un terzo dos edificios da cidade en 1950, o cal provocou unha nova reconstrución da cidade con intereses turísticos. En 1978, a Convención de Alcaldes das Grandes Cidades Mundiais declarou a Cuzco "Herdanza Cultural do Mundo". Finalmente a Unesco, o 9 de decembro de 1983, declarou á cidade "Patrimonio Cultural da Humanidade". O estado peruano declarou entón a Cuzco "Capital Turística do País" e "Patrimonio Cultural da Nación". Mais recente foi a inclusión de Cuzco na constitución peruana de 1993 como "Capital Histórica do Perú". En 2007 Machu Picchu foi elixida como "unha das novas sete marabillas do mundo".
Na actualidade Cuzco é o principal destino turístico do Perú, é unha cidade en crecemento, e está nun proceso de recoñecemento dos antigos nomes quechuas en rúas e prazas. 900px|miniatura|centro|Vista panorámica da cidade de Cuzco dende o sur.
Lugares turísticos
250px|miniatura|dereita|Fachada principal da Catedral. 200px|miniatura|dereita|Pedra dos doce ángulos na rúa Hatun Rumiyuq. 200px|miniatura|dereita|Coricancha. Pola súa antigüidade e importancia, o centro da cidade conserva moitos edificios, prazas e rúas de tempos precolombinos, así como diversos edificios coloniais.
Faustino Orantes
Faustino Orantes Magallón foi un industrial, político e xornalista galego.
Traxectoria
Empresario, en 1878 promoveu con outros veciños de Santiago, A Coruña, Melide e Toques a constitución dunha sociedade anónima para a fabricación de arames de ferro denominada "El Porvenir" que creou a fábrica de puntas de Toques, instalada nos restos das edificacións do mosteiro de San Antoniño de Toques. De ideoloxía republicano federal, foi candidato federal polo distrito de Muros nas elección de 1873, participou na Asemblea Federal celebrada en Lugo en xullo de 1887, e formou parte da directiva do Casino Republicano de Santiago en 1888. Nese ano acudiu con Federico Tapia como representante da Coruña ao Congreso do Partido Republicano. En 1889 trasladouse á Coruña e foi directivo do Casino Republicano Federal. Foi presentado polos republicanos da Coruña como candidato a Cortes por Santiago de Compostela en 1891. Dirixiu na Coruña El Doctor Garrido en 1876 e en 1886 fundou en Santiago de Compostela La Región Gallega. Foi membro da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago.
Cuzco
Catedral
A primeira catedral de Cuzco foi a chamada Igrexa do Triunfo, construída en 1539 sobre o terreo do antigo palacio de Viracocha Inca. Nos nosos días esa igrexa é unha capela auxiliar da actual Catedral Basílica da Virxe da Asunción. Esta foi construída entre os anos 1560 e 1664 con pedra das canteiras próximas e da fortaleza de Sacsayhuamán, cunha fachada de estilo renacentista e interiores barrocos, tardo-góticos e platerescos. Está situada no sector nordeste da Praza de Armas, ocupando unha superficie de 3.956 m².
Igrexa da Compañía de Xesús
A súa construción por parte dos xesuítas comezou en 1576 sobre as ruínas do palacio do inca Huayna Cápac, nun estilo barroco colonial.
Rúa Hatun Rumiyuq
É a rúa mais visitada polos turistas. Nela atopábase o palacio de Inca Roca, que hoxe pertence ó Palacio Arzobispal. Nesta rúa que comeza na Praza de Armas e leva ata o Barrio de San Blas, pódese atopar a famosa Pedra dos Doce Ángulos.
Gran Premio dos Países Baixos de 1970
O Gran Premio dos Países Baixos de 1970 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 21 de xuño de 1970 no circuíto de Zandvoort. Foi a quinta carreira da tempada de Fórmula Un de.
A carreira foi gañada polo piloto de Lotus-Ford Jochen Rindt co seu novo chasis monocasco- Tipo 72, que só correra dúas veces antes (pero con especificacións diferentes), 3 anos despois do triunfo do seu predecesor, o Tipo 49 que gañou en 1967 na mesma pista co defunto Jim Clark pilotando. A carreira viuse empañado polo accidente mortal do piloto británico Piers Courage pilotando un De Tomaso-Ford do equipo Frank Williams.
Cuzco
Barrio de San Blas
Considerado un dos lugares mais pintoresco da cidade, nel concéntranse os artesáns. As súas rúas son íngremes e estreitas, con antigas casonas coloniais.
Gran Premio dos Países Baixos de 1970
Clasificación
miniatura|right|Accidente mortal de Courage (Precaución: A foto agrandada pode ferir a sensibilidade do usuario.)
Cuzco
Coricancha
O Coricancha (Quri Kancha) foi o santiario mais importante adicado ó deus Sol no tempo do Imperio inca. Este templo era chamado o "sitio do ouro" xa que tódolos seus muros estaban recubertos con follas de ouro polos incas. Tendo a antiga estrutura como base, na súa localización construíuse o Convento de Santo Domingo, de estilo renacentista. A edificación, dunha soa torre barroca, supera en altura ás outras edificaciones da cidade. No seu interior pódese atopar unha importante colección de pinturas da Escola Cuzqueña.
Sacsayhuamán
Sacsayhuamán é unha gran fortaleza sita nun outeiro do norte da cidade, cuxa construción comezou Pachacútec no século XV. Está considerada a maior obra arquitectónica dos incas no seu apoxeo. 900px|miniatura|centro|Vista dos muros exteriores de Sacsayhuamán.
Gran Premio dos Países Baixos de 1970
Clasificación
Esta foi a primeira carreira para os futuros gañadores dun Gran Premio Clay Regazzoni e François Cevert.
Piers Courage morreu nun violento accidente na volta 22, no túnel Oost, cando a suspensión do seu coche danouse logo de golpear un bordillo, e o coche foise directo a un terraplén de herba. Logo deu un salto mortal e estalou, Courage morreu instantaneamente polo impacto. As chamas eran tan intensas, que as árbores que rodeaban o lugar do accidente, tamén arderon. Un accidente similar ocorreu na carreira de 1973, que se cobrou a vida de Roger Williamson.
Cuzco
Poboación
Até finais do século XVIII, Cuzco foi a cidade mais poboada do continente, mesmo por diante de Lima. Porén, coa revolta de Túpac Amaru en 1780, moita da poboación branca marchou cara cidades como Arequipa, consideradas mais seguras. Desde xeito, no século XX a poboación da cidade de Cuzco era maioritariamente mestiza ou indíxena.
Tralo censo feito no Perú no ano 2007, a cidade de Cuzco ocupaba a sétima posición polo número de habitantes, con 358.052.
Educación
300px|miniatura|dereita|Universidade Nacional San Antonio Abad. miniatura|Museo de Arte Sacra do Arcebispado. Universidades:
Saúde
As institucións de saúde pública que están presentes na cidade son as seguintes:
Transportes e comunicacións
200px|miniatura|dereita|Pista do aeroporto de Cuzco.
Aeroporto
A principal porta de entrada para a cidade de Cuzco é o Aeroporto Internacional Alejandro Velasco Astete, que ten 1'3 millóns de usuarios por ano. Esa cantidade de pasaxeiros fai del o segundo aeroporto mais usado do Perú tralo Aeroporto Internacional Jorge Chávez de Lima. O carácter monumental e cultural da cidade e a súa proximidade xeográfica con Machu Picchu fai que o aeroporto sexa de vital importancia para o turismo local. O nome da terminal aérea homenaxea ó aviador cuzqueño Alejandro Velasco, quen cruzou os Andes voando en 1925, sendo a primeira persoa en facelo.
Estradas
Finalmente, por estrada, a cidade está comunicada coas cidades de Puerto Maldonado, Arequipa, Abancay e Puno. A estrada de Abancay é a máis rápida para viaxar a Lima, nun percorrido que leva un tempo aproximado de 20 horas.
Deportes
250px|miniatura|dereita|Estadio Inca Garcilaso de la Vega.
Fútbol
En Cuzco destaca a práctica do fútbol. Dous equipos da cidade competirán na máxima categoría profesional do fútbol peruano, o Campionato Descentralizado, na tempada 2012. Son o CS Cienciano e o AC Real Garcilaso. Ningún dos dous ten acadado ningún título de liga, no entanto o CS Cienciano ten unha traxectoria moito máis salientable, con 31 tempadas en primeira división, acadando 1 Torneo Apertura, 2 Torneos Clausura, 1 Copa Suramericana e 1 Recopa Suramericana; que o converten no único equipo do Perú que gañou algunha competición continental oficial ó longo da historia. Pola súa banda, o Real Garcilaso, fundado en 2009, ascendeu en 2011 por vez primeira á primeira división peruana.
Tanto o CS Cienciano como o Real Garcilaso xogan os seus encontros como locais no Estadio Inca Garcilaso de la Vega, un recinto descuberto, propiedade do Instituto Peruano dos Deportes, cuxas bancadas teñen capacidade para acoller a máis de 42.000 seareiros. Nel disputáronse varios encontros da Copa América que organizou o Perú en 2004.
Motor
Cada ano dispútase no Perú a carreira automobilística "Caminos del Inca", a máis importante e tradicional dentro do mundo do motor no Perú, nun formato de etapas semellante ó ciclismo, na cal percórrese durante unha semana boa parte do territorio nacional, saíndo cada día dunha cidade e chegando a outra a centos de quilómetros para facer noite, e na cal Cuzco é unha parada tradicional dende 1966, sendo a meta da terceira etapa (a máis longa) e a saída da cuarta (a máis veloz).
Francisco Casavella
Francisco Casavella, pseudónimo de Francisco García Hortelano, nado en Barcelona o 15 de outubro de 1963 e finado na mesma cidade o 17 de decembro de 2008, foi un escritor catalán en lingua castelá.
O Igrexario, Erboedo, A Laracha
O Igrexario é un lugar da parroquia de Erboedo no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 48 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 25 homes e 23 mulleres.
Alberte (antroponimia)
Alberte, e as súas variantes Alberto, Adalberto, Adelberto, Albertos, Aubeto, Edelberto e Oberto, é un nome propio galego de home, procede do xermánico Alberth: al (moi) e berth (ilustre), que á súa vez derivou no galego:  Adalberto (que brilla pola súa nobreza) e que despois se simplificaría a Alberte. As formas femininas son Alberta e Albertina. Hipocorísticos: Berto, Beto (comúns a Roberto, Norberto…).
Noutras linguas
miniatura|[[Albert Einstein.]]
Personaxes
Algúns personaxes que levan o nome son:
Condados de Delaware
O estado estadounidense de Delaware ten tres condados: New Castle, Kent e Sussex, o estado con menos condados dos Estados Unidos.
Condados
O código Federal Information Processing Standard (FIPS), que é usado polo goberno dos Estados Unidos para a identificación exclusiva dos condados, proporciónase con cada entrada. O código FIPS para cada condado enlaza aos datos do censo dese condado.
Anatolii Nicoláevich Svetovidov
Anatolii Nicoláevich Svetovidov (en ruso Световидов, Анатолий Николаевич), nado en Feryazkino, condado de Staritskii, provincia de Tver, Imperio ruso, o 21 de outubro (3 de novembro) de 1903 e finado en Moscova o 26 de abril de 1985, foi un zoólogo ruso especializado en ictioloxía.
Traxectoria
En 1925 graduouse na Academia Agrícola de K. A. Timiríazev (Moscova) e, a partir de 1932, traballou no Instituto Zoolóxico da Academia de Ciencias da URSS, especialmente no estudo das variacións intraespecíficas, así como na taxonomía de peixes e na filoxenia baseada na morfoloxía comparativa e funcional.
Tamén estudou a dinámica das poboacións, a orixe e a distribución xeográfica dos peixes, especialmente do bacallau e o arenque.
En 1953 foi nomeado membro correspondente da Academia de Ciencias da URSS.
Foi o creador da subfamilia dos Merlucciinae en 1948.
Faleceu en Moscova o 26 de abril de 1985, aos 81 anos, está soterrado no cemiterio de Komarovske de San Petersburgo.
Joseph Gerhard Zuccarini
miniatura|260px|Primeira páxina de Flora japonica.
Joseph Gerhard Zuccarini, nado en Múnic, Baviera o 10 de agosto de 1797, e finado en Múnic o 18 de febreiro de 1848, foi un botánico alemán.
Traxectoria
Fixo os seus primeiros estudos na súa cidade natal, e acabou o bacharelato en 1813 no Wilhelmsgymnasium München. En 1815 comezou os seus estudos de medicina na Universitdade de Erlangen, onde acabou a súa carreira. Foi profesor de botánica na Universidade de Múnic.
Zuccarini traballou principalmente con Philipp Franz von Siebold, o seu asistente para a descrición das súas coleccións de vexetales do Xapón. Tamén describiu plantas doutras zonas, como algunhas plantas de México. En 1824 foi elixido membro da Academia Alemá das Ciencias Naturais Leopoldina.
Asociado con outros taxónomos
Zuccarini aparece como integrante de equipos e colaboracións, como Martius & Zuccarini, Siebold & Zuccarini ou Zuccarini & Handel-Mazzetti.
Abreviatura
A abreviatura Zucc. emprégase para recoñecer a como autoridade da descrición e taxonomía en botánica.
Falcón paxareiro
O falcón paxareiro (Falco columbarius) é unha ave da familia dos falcóns (Falconidae), caracterizada, no macho, polo seu pequeno tamaño, aspecto dinámico, cun corpo robusto, dorsalmente gris azulado, cunha banda negra distal na cola e un ton escuro nos extremos das ás, que son apuntadas.
Características
A súa distribución é ampla: é un ave abondosa, que cría en marismas do norte de Europa. No inverno atópase ao longo de toda Europa.
Cantroxo
O cantroxo (Lavandula stoechas) é unha planta aromática do xénero Lavandula (as lavandas), de até un metro de altura da familia das lamiáceas.
Outros nomes comúns son arzaia, azaia ou cantroxina.
Características
Son matas de ata 1 m de altura, algunhas escasamente leñosas, pilosas en moitos dos seus órganos e con glándulas ricas en aceites esenciais que lle dan o aroma característico. Presentan follas de cor verde brancuxa, sésiles, opostas, simples, enteiras (co bordo revolto cara ao envés), dentadas ou pinnatífidas.
Florece en primavera. Posúen inflorescencias de tipo verticilastro, con 6-10 flores de cor morada, dispostas en pisos separados ao longo do eixe florífero ou nunha estrutura compacta, axilados por brácteas florais e formando unha especie de espiga terminal. As flores son pequenas, cun cáliz tubular, case actinomorfo, con 5 sépalos con cadanseu dente curtos e un apéndice oblongo ou romboidal na parte superior. A corola é bilabiada, co labio superior recto, ergueito, formado por dous lóbulos; o labio inferior é trilobado. Posúen catro estames, didínamos e o ovario dividido en catro partes. O froito preséntase en tetranúcula.
Hábitat e distribución
Está presente nos países da área mediterránea até altitudes de 1.000 metros. Prefire zonas asolladas e é frecuente nas costas, onde chega a formar parte da vexetación dunar.
En España tamén están presentes a L. lanata (propia de Andalucía e Murcia), a L.angustifolia (en Cataluña, Valencia, Aragón e País Vasco), a L. latifolia (en Cataluña, Levante Andalucía e, máis dispersa, nas dúas Castelas) e a L. pedunculata (propia da metade occidental da península pero tamén presente noutras áreas, mesmo Galicia ou Portugal).
En Galiza danse dúas subespecies, a L. stoechas stoechas, que se recoñece polo pedúnculo floral de 1–3 cm, o penacho de brácteas sobre a espiga curto e as follas obtusas; e a subespecie L. stoechas sampaiana, cun longo pedúnculo de 10–20 cm, penacho longo (tanto como a propia espiga) e follas agudas. A primeira é a común nas zonas costeiras de Pontevedra, A Coruña e Lugo, e a segunda pode observarse no norte da provincia de Ourense e sur da de Lugo.
Uso como planta aromática e medicinal
Na terapéutica popular utilízase contra a asma, a tose, e como tónico e calmante nervioso; por vía externa como antiséptico e antipútrido. O uso medicinal da lavanda débese aos efectos tónicos, dixestivos e espasmolíticos do aceite esencial que posúen. Utilízanse a tal fin as sumidades florais, é dicir, as espigas de flores ou os gromos florais ou, ocasionalmente, as follas e os talos novos.
Para as dores de estómago usábanse unturas de lavanda, ruda e macela fritidas en manteiga de porco.
O alcohol de lavanda (as flores maceradas en alcohol) úsase para lavar e desinfectar feridas.
Tamén se usou na veterinaria tradicional, en cataplasmas para golpes e escordaduras, ou en infusión para estimular o movemento intestinal (como no caso da inapetencia, meteorismo ou cólicos). Nas feridas, a esencia de lavanda acelera a cicatrización e era utilizada polos ferradores tanto para as feridas e gretas dos cascos como para as infeccións por cravos mal colocados.
Finalmente, Lis Quibén recolle en Cangas (Pontevedra) a práctica que queimar flores de lavanda para esconxurar unha casa e protexela do meigallo. Para iso poñen nunha tella un pouco de romeu, lavanda, loureiro "que mire ó mar" e tres dentes de allo, un en cada extremo da tella e o outro no medio. Despois, queiman todo iso, coas ventás pechadas, e rematan tocando tódalas paredes cunha póla de oliveira, levando a tella na outra man e recitando un ensalmo.
Pico Sacro
Lendas
miniatura|Mapa sobre a lenda xacobea da translación en Historia del Apostol de Iesus Christo Sanctiago Zebedeo (1610), de [[Mauro Castellá Ferrer, no cal aparece o Pico Sacro.]] Na mitoloxía galega, a Raíña Lupa mandou os discípulos do apóstolo Santiago ó Pico Sacro para que construísen un sepulcro para o apóstolo, sen saber estes que no lugar estaba a cova do Inferno, e que alí vivía un dragón.
Cando o ergotismo (fogardente ou lume de San Antón) inzaba Galicia, había o costume de que os doentes fosen ó Pico Sacro e, tras facer no cume unha ofrenda dun pan, rezaban a seguinte oración: Ou, simplemente: "Pico Sagro, Pico Sagro, sáname do mal que eu trago".
Vicente Risco, que supón que este ensalmo data do século XIII, fai fincapé no feito de que non se dirixe a santo ningún, senón ó monte mesmo, como se este puidese escoitar e sandar.
Letrínidos
miniatura|300px|Lethrinus harak Os Letrínidos (Lethrinidae) son unha familia de peixes mariños incluída na orde dos Perciformes. Están distribuídos por augas tropicais do Indopacífico occidental, aínda que a especie Lethrinus atlanticus se estende pola costa de África occidental, incluído o Mediterráneo.
Gran Premio do Reino Unido de 1962
Resultados do Gran Premio do Reino Unido de Fórmula 1 de 1962 Fórmula 1 celebrado en Aintree o 21 de xullo de 1962.
Letrínidos
Características
Corpo oblongo e comprimido. Unha aleta dorsal continua, con 10 espiñas e 8-10 radios brandos; a anal con 3 espiñas e 8-10 radios brandos; as pectorais longas e puntiagudas; as pélvicas de inserción torácida, cunha espiña e 5 radios brandos; caudal fendida.
Son peixes carnívoros que se alimentan no fondo de mares costeiros, principalmente cerca dos arrecifes de coral; algunhas especies posúen fortes molares cos que trituran as cunchas dos moluscos.
Varias especies son hermafroditas protoxinos (é dicir, con inversión de sexo de femias a machos).
Clasificación
Divídese en dúas subfamilias e cinco xéneros:
Lingua licia
O licio é unha lingua da familia indoeuropea, e máis precisamente da rama anatolia, falada nos séculos -V e -IV, coñecida esencialmente por unha estela descuberta en Xanthos, onde se lía unha inscrición trilingüe en grego, arameo e licio. O licio deriva do luvita e distínguense xeralmente dúas formas desta lingua:
Esta lingua testemúñase na costa sur da Turquía moderna e nos se estinguíu, substituída polo grego, ata o século primeiro antes da nosa era. Utiliza o seu propio alfabeto, o alfabeto licio, que é un derivado do alfabeto grego.
Século XI
século X < século XI > século XII thumb|300px|Hemisferio Oriental a inicios do século XI d.C. thumb|300px|Hemisferio Oriental a finais do século XI d.C. Tempo que transcorre do ano 1001 ó 1100 da era cristiá.