cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caso Martin Guerre
Vida antes de deixar a súa muller
Martin Daguerre naceu ao redor de 1524 na cidade vasca de Hendaia. En 1527, a súa familia trasladouse á aldea de Artigat nos Pireneos do suroeste de Francia. Mudaron o seu apelido a Guerre. Cando tiña uns catorce anos, Martin casou con Bertrande de Rols, a filla dunha familia acomodada. O matrimonio non tivo fillos até os 8 anos de matrimonio, cando naceu un neno.
Acusado por seu pai de roubar gran, Martin desapareceu de súpeto en 1548. O dereito canónico da Igrexa Católica non permitía que a súa muller abandonada se volvese a casar (os hugonotes protestantes que estaban gañando forza en Francia serían os que máis tarde permitirían esta práctica.)
Aparece o "novo Martin"
No verán de 1556, un home chegou a Artigat afirmando ser o Martin Guerre desaparecido anos atrás. Polas súas semellanzas físicas e o coñecemento detallado que tiña da vida de Guerre, convenceu á maioría de veciños. O tío de Martin Guerre e catro irmás, así como a súa muller Bertrande, creron que o home era realmente Guerre, aínda que con algunhas dúbidas.
En 1559, os veciños acusaron ao novo Martin de provocar incendios e de usurpar a identidade de Martin Guerre. Con Bertrande da súa parte, foi absolto en 1560.
Xuízo en Rieux
Mentres tanto, Pierre Guerre estivera facendo algunhas pescudas e cría ter descuberto a verdadeira identidade do impostor: Arnaud du Tilh, coñecido como "Pansette", un home con mala reputación e veciño de Tilh, na rexión de Sajas. de e creu destapaba a identidade do impostor: Arnaud du Tilh, nicknamed "Pansette", un home cunha reputación pobre desde a aldea próxima de Tilh, na rexión de Sajas. Pierre iniciou un novo proceso contra o home por afirmar falsamente que actuaba en nome de Bertrande  para actuar en Bertrande nome (só a muller prexudicada podía sacar adiante o caso). El e a súa muller, a nai de Bertrande, fixeron presión a Bertrande para que apoiase os cargos. Finalmente aceptou.
En 1560, o caso foi xulgado en Rieux. Bertrande testemuñou que ao principio crera honestamente que ese home era o seu marido, pero que despois se decatou de que era unha fraude. Ambos os dous, Bertrande e o acusado, relataron independentemente unha historia idéntica sobre a súa vida íntima de antes de 1548.
Entón o home que afirmaba ser Martin retouna: se ela xuraba que el non era o seu marido, aceptaría ser executado. Bertrande ficou en silencio. Despois de escoitar a máis de 150 testemuñas, moitas delas afirmando recoñecer a Martin Guerre (incluíndo as súas catro irmás), moitos outros apuntando a Arnaud du Tilh como a súa verdadeira identidade, e outros rexeitando tomar parte, o acusado foi condenado e sentenciado a morte por decapitación.
Apelación en Tolosa; Martin Guerre reaparece
Entón, dramaticamente, un home apareceu en Tolosa durante o xuízo, cunha perna de madeira, afirmando ser o verdadeiro Martin Guerre. Cando foi preguntado sobre o pasado do matrimonio, o home non lembraba algúns detalles e non foi capaz de contestar as preguntas tan ben como o impostor; con todo, cando os dous homes foron presentados diante da familia Guerre, o caso quedou pechado: Pierre, Bertrande, e as catro irmás de Martin estiveron de acordo en que que o home que acababa de chegar era o verdadeiro Martin Guerre.
O impostor Arnaud du Tilh, quen mantivo a súa inocencia, foi condenado e sentenciado a morte por adulterio e fraude; o anuncio da sentenza o 12 de setembro de 1560, foi presenciado por un xove  Michel de Montaigne. Despois, o condenado confesou: coñeceu os detalles sobre a vida de Guerre despois de que dous homes o confundiran con el; entón decidiu ocupar o sitio de Guerre, con dous conspiradores axudándolle cos detalles. Desculpouse con todos os implicados, incluída Bertrande, por tela enganado. Foi colgado diante da casa de Martin Guerre en Artigat catro días máis tarde.
A historia de Martin
Durante a súa longa ausencia de Artigat, o Martin Guerre real trasladouse a España, onde serviu na milicia dun cardeal, e despois no exército de Pedro de Mendoza. Como parte do exército español, foi enviado a Flandres e participou na batalla de San Quintín o 10 de agosto de 1557. Alí foi ferido, e a súa perna tivo que ser amputada. Guerre viviu varios anos nun mosteiro antes de regresar coa súa muller e familia. A razón de que voltase no momento do xuízo non se coñece. Inicialmente, rexeitou as desculpas da súa muller, por considerar que o debía coñecer mellor e non confundilo con outro.
Fontes contemporáneas e interpretacións
Existen dúas fontes contemporáneas do caso: Histoire Admirábel de Guillaume Le Sueur e o máis coñecido Arrest Memorable de Jean de Coras, un dos xuíces do caso en Tolosa.
En 1983, a profesora de historia da Universidade de Princeton, Natalie Zemon Davis, publicou unha exploración detallada do caso no seu libro The Return of Martin Guerre. Argumentou que Bertrande aceptou a fraude (en segredo ou explicitamente) porque necesitaba un marido naquela sociedade, e porque foi tratada ben por Arnaud. Davis anotou como evidencias para esta teoría, a improbabilidade de que unha muller confunda a un descoñecido como o seu marido, o apio de Bertrande a Arnaud até o xuízo (e incluso parcialmente durante o xuízo), e a súa historia común sobre a súa intimidade, probabelmente preparada con antelación.
Davis respondeu aos argumentos de Finlay no seu artigo "On the Lame" en The American Historical Review en xuño de 1988.
Igrexa de Väskinde
Historia
A construción da parte máis antiga da igrexa de Väskinde, o coro, comezou pouco despois do ano 1250. A torre e atorre construíronse posteriormente, ao redor de 1280. Dende a Idade Media o edificio permaneceu case inalterado. No ano 1953 levouse a cabo unha restauración da igrexa.
Stoá de Eumenes
A Stoá de Eumenes está situada na parte sur da acrópole de Atenas entre os edificios do Teatro de Dioniso e o Odeón de Herodes Ático, construíuse por mandato do rei Eumenes II de Pérgamo no século -II.
Consta dunha gran planta rectangular de 163 metros de lonxitude por 17,65 metros de ancho con dúas galerías lonxitudinais separadas por columnas de dóricas igual que na súa parte frontal. Era o lugar de reunión e de paso dos visitantes do Teatro e do Odeón.
A Igrexa, San Cibrán de Ribarteme, As Neves
A Igrexa é un lugar da parroquia de San Cibrán de Ribarteme no concello pontevedrés das Neves. Segundo os datos do Instituto Galego de Estatística do ano 2008 ten 16 habitantes (9 homes e 7 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Hílidos
A dos hílidos (Hylidae) é unha familia de anfibios anuros, coñecidos como ras arborícolas comúns, moi variábeis morfolóxica e ecoloxicamente.
Algunhas destas ras son verdes, aínda que existe unha gran diversidade na súa pigmentación.
Xeralmente aliméntanse de insectos, pero algunhas cazan pequenos vertebrados; outras, como as do xénero Cyclorana, entérranse na lama e pasan boa parte da súa vida baixo terra.
Características
O dos hílidos constitúen un grupo de ras moi amplo e de grande éxito, que están presentes en gran parte do mundo tropical e temperado, agás en parte do SE asiático e na maior parte de África.
As tres especies europeas son membro típicos do xénero Hyla que, porén, é un grupo tipicamente americano. Son ras pequenas, repoludas, de pel lisa, con ollos coa pupila horizontal, patas longas e discos adhesivos na punta dos dedos, que se alimentan principalmente de insectos voadores que capturan con gran axilidade.
A reprodución ten lugar na noite, en pozas, lagoas ou en pequenos ríos de curso lento. Os machos desenvolven pequenas calosidades nupciais nos polgares, e abrazan ás femias nun amplexo axilar. Os ovos son depositados en paquetes flotantes, do tamaño dunha noz, que conteñen de 800 a 1 000 ovos. Os cágados, que tenden a seren solitarios, teñen unha profunda aleta caudal que se estende cara a diante até o dorso, e nadan con movementos rápidos similares aos dun peixe.
Clasificación
230px|thumb|[[Hyla molleri.]] 230px|thumb|[[Hyla arborea.]] 230px|thumb| Hyla japonica. 230px|thumb|[[Hyla versicolor.]] 230px|thumb|Phyllomedusa sauvagii. 230px|thumb|Litoria wilcoxi.
A familia dividíase tradicionalmente en tres subfamilias, con 46 xéneros.
Tres das anteriores subfamilias seguen incluídas en Hylidae, aínda que dúas delas considéranse agora como unha soa porque son monofiléticas.
A subfamilia Hylinae divídese, segundo certos autores, en catro tribos.
O estudo xenético separou da familia Hylidae a subfamilia Hemiphractinae:
Eumenes II
miniatura|150px|dereita|Moeda de Eumenes II. Eumenes II (reinado: 197-160 a. de C.) foi rei de Pérgamo e membro da dinastía atálida. Aliouse aos romanos para se opoñer á expansión seléucida cara ao mar Exeo, e finalmente derrotou a Antíoco III Megas na Batalla de Magnesia en 190 a. de C. Tras a paz de Apamea en 188 a. de C., obtivo as provincias de Frixia, Lidia e Panfilia dos seus aliados romanos, xa que estes non desexaban dominar máis territorios, senón un Estado forte en Asia Menor que servise de freo a calquera posíbel expansión seléucida no futuro.
Hílidos
Clasificación
Os xéneros Flectonotus e Gastrotheca considéranse parte da familia Amphignathodontidae.
Odeón de Herodes Ático
miniatura|Vista do Odeón desde a [[Acrópole de Atenas.]] miniatura|Bancadas do Odeón trala súa reconstrución.
Historia
Situouse xunto ao Teatro de Dioniso, na parte sur da Acrópole. Consta de planta como a dun teatro romano, pero coa diferenza que a odeón estaba cuberto. Era mais ben pequeno, tiña unha capacidade nas súas bancadas para cinco mil espectadores e a poboación da cidade ascendía a uns 290.000 habitantes.
O escenario era de mármore branco e cipolin (un tipo de mármore) e tiña unha lonxitude de 35 metros.
O Odeón de Herodes Ático foi restaurado no século XX, e pódense presenciar alí diferentes espectáculos: traxedias, óperas e espectáculos de baile. O Festival de Atenas celébrase alí cada ano de maio a setembro. Este festival fixo que acadase unha reputación a nivel internacional.
A Trabada, As Oiras, Alfoz
A Trabada é un lugar da parroquia das Oiras no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2011 tiña 5 habitantes (1 home e 4 mulleres).
Odeón de Herodes Ático
Historia
Entre os eventos máis destacados celebrados alí salientan o Live at the Acropolis de Yanni en 1993 e a actuación de Nana Mouskouri en 1984 tras 20 anos de ausencia do seu país.
Paradela, San Cibrán de Ribarteme, As Neves
Paradela é un lugar da parroquia de San Cibrán de Ribarteme no concello pontevedrés das Neves na comarca do Condado. Segundo os datos do Instituto Galego de Estatística do ano 2008 tiña 15 habitantes (6 homes e 9 mulleres).
Cíes
As Illas Cíes, chamadas no pasado Illas de Baiona    , forman un arquipélago situado na boca da ría de Vigo, pertencente ás Rías Baixas, na provincia de Pontevedra, Galiza. As illas pertencen ao concello de Vigo, aínda que eclesiasticamente pertencen á parroquia de Santiago de Cangas e Illas Cíes de Cangas.
As Cíes foron declaradas parque natural en 1980, e desde o 1 de xullo de 2002 forman parte do Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galiza. Son tamén unha zona especial de conservación (ZEC) e Zona de Especial Protección para as Aves (ZEPA) da Rede Natura 2000. O arquipélago destaca polos seus cantís e dunas, a súa flora de costa e os seus endemismos, como Armeria pungens, e polas colonias de aves mariñas, como as dos corvos mariños.
Situación
miniatura|esquerda|200px|Praia de Rodas. As Cíes atópanse no exterior da ría de Vigo, unha das rías baixas galegas, xa na plataforma continental. As illas Cíes pechan esta ría.
O arquipélago está formado por tres illas principais: a illa de Monteagudo (ou illa do Norte), a illa do Faro (ou illa do Medio) e a illa de San Martiño (ou illa do Sur), xunto a pequenos illotes como Boeiro ou Agoeiro, Viños, Carabelos e o Ruzo. As illas de Monteagudo e do Faro están unidas polo chamado Lago dos nenos e a praia de Rodas.
O arquipélago ten unha superficie total de 433 hectáreas. A illa de San Martiño ten unha extensión total de 146 hectáreas, cunha lonxitude de norte a sur de 2,3 km e unha anchura aproximada dun quilómetro.
Administración e xurisdición eclesiástica
As illas forman parte do concello de Vigo. Con todo, eclesiasticamente pertencen á parroquia de "Santiago de Cangas e Illas Cíes de Cangas". Por iso o encargado de oficiar misa nas Cíes é o párroco de Santiago de Cangas e Illas Cíes. Isto foi ratificado en Santiago o 23 de xullo de 1985 mediante o seguinte texto:
A última voda celebrada nas Cíes data do 23 de setembro do ano 1984.
Historia
As Illas Cíes dende Vigo|miniatura|x100px|esquerda Tense constancia da existencia dun poboado castrexo na aba do monte Faro, datado nos inicios da Idade de Ferro. Tamén se detecta a presenza romana, debido á aparición de cerámicas e as tégulas nun asentamento.
Na idade media, existiu na illa do Norte o mosteiro de Santo Estevo e na illa do Sur o de San Martiño.
No século XVI desembarcan nas Cíes o corsario inglés Francis Drake e piratas berberiscos. As continúas invasións provocan o abandono das illas dende o 1700 ata o século XIX, cando se construíu o primeiro faro.
Na segunda década do século XX foron sede dunha factoría baleeira norueguesa. Foi unha zona fortemente afectada polo desastre do afundimento do petroleiro Prestige.
Actualmente, só os gardas forestais e un nativo permanecen na illa durante todo o ano.
En 1961 erixiuse na illa un monólito como homenaxe da provincia de Pontevedra a Francisco Franco no 25 aniversario do seu alzamento nacional. Dito monólito intentouse demoler ás 20:25 horas do 30 de xuño de 2008, pero os operarios da empresa Tragsa usaron pouca dinamita e a demolición foi un fracaso, quedando o monólito inclinado e a demolición postergada para outra ocasión. Finalmente, ás 7:40 do día seguinte, logrou derrubarse. Os restos do monólito, que estaba ancorado á superficie con raís de ferrocarril, serán levados da illa nun buque especial para evitar danar as dunas. Este intento de demolición levouse a cabo de modo apresurado, pois o día 30 de xuño de 2008 remataba a propiedade estatal da illa, ó ser transferida xunto ó resto das illas do Parque nacional das Illas Atlánticas á Xunta de Galicia.
Flora
Imaxe da [[duna|lingua dunar que une a Illa de Monteagudo coa de Monte Faro.|300px|miniatura]] As matogueiras da illa compóñense fundamentalmente de especies autóctonas, como o toxo, a xesta, a esparragueira, o trobisco ou a estepa.
O bosque é o que sufriu as maiores alteracións, xa que desapareceron especies autóctonas como a figueira e outras como o cerquiño quedaron reducidas a áreas case testemuñais, ao repoboarse as illas con piñeiros e eucaliptos case nunha cuarta parte da superficie. Os ventos fortes con alto contido en sales dificultan, á súa vez, o desenvolvemento das árbores.
Nas dunas, praias e cantís mantéñense especies, algunhas delas endémicas do litoral galaico-portugués, propias destes medios, cunhas condicións físicas e climatolóxicas moi extremas. Destaca a presenza da herba de namorar (Armeria pungens) e (Armeria maritima), e da camariña (Corema album) en perigo de extinción.
Na zona da lagoa atópase vexetación típica de marismas, como os xuncos.
A flora das Illas Cíes conta cun total de 602 especies vexetais catalogadas, entre elas 415 espontáneas, 44 plantas subespontáneas ou naturalizadas e 143 cultivadas, das cales 15 son híbridas.
Fauna
miniatura|As Cíes dende o océano. 22.000 parellas de gaivotas patiamarelas constitúen a colonia máis grande do mundo e é a especie dominante nas Cíes. Séguena o corvo mariño cristado, con 1.000 parellas, e a gaivota escura, con 20 parellas. En 1960 censáronse 400 parellas de arao dos cons, que na actualidade atópase case extinguido nas illas. Destacan outras especies como o azor, o falcón peregrino, e o gabián entre as aves rapaces, pombas torcaces, pardelas, mascatos, rulas, paxaros carpinteiros e outros paxaros de diferentes clases, que aniñan nas árbores e nos cantís como a choia biquivermella (Pyrrhocorax pyrrhocorax). Así mesmo, numerosos e variados tipos de aves invernan ou descansan nas súas viaxes migratorios. No Alto dá Campá (Illa do Faro) e no Faro do Peito (San Martiño), existen observatorios ornitológicos. Tamén hai na Illa do Faro un aula da natureza.
O coello, ourizo cacho e a londra son os únicos mamíferos silvestres con certa presenza actualmente. Tamén hai ratos de campo, musarañas e morcegos, así como algunhas outras especies de pequeno tamaño e en menor cantidade.
Réptiles, representados por diferentes tipos de lagartos, lagartas e cobras; anfibios (en menor medida pola escaseza de auga), como píntegas e sapos, e invertebrados como os caracois, escaravellos, arañas e bolboretas acaban completando a fauna das illas.
Biodiversidade mariña
miniatura|dereita|150px|Faro de Cíes. Os fondos mariños son dunha grande importancia ecolóxica. Albergan unha gran variedade de crustáceos, gorgonias, poliquetos, moluscos e equinodermos (coma a especie Marthasterias glaciallis). Ademais, as tartarugas e os mamíferos mariños adoitan achegarse ao litoral das illas.
Existen diversas e importantes colonias de algas :
Tamén hai poboacións salientábeis de esponxas vermellas, laranxas, moradas, brancas e incluso amarelas, coma as do xénero Cliona. E diversas especies de corais, tanto duros coma brandos. Destes últimos citar as mans de morto (Alcyonium digitatum).
As poboacións de peixes son tamén salientábeis. Citar as maragotas, os sargos, as cabriñas, as chaparelas ou os Symphodus melops.
Lexislación
A protección destas illas atlánticas galegas comezou coa súa declaración como parque natural en 1980, empregando o título de "Parque Natural das Illas Cíes". En 1999 comezouse a ampliación deste parque considerando tamén, primeiro, ás Ons e a Sálvora e, finalmente, á de Cortegada. Iso lexislouse en 2002 cando se declarou o "Parque Nacional marítimo-terrestre das Illas Atlánticas de Galicia" por parte do goberno estatal, logo da proposta do parlamento galego de novembro de 2000. Dende o xullo de 2008 a xestión e planificación do parque, incluídas as Cíes, compételle en exclusividade ao goberno autonómico galego.
As Cíes tamén está dentro dos inventarios españois de aves da SEO/BirdLife (IBA). Ademais forman parte do espazo "Parque Nacional Marítimo Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia" da convención OSPAR.
Vicente Lobit Rivera
Vicente Lobit Rivera, nado en 1872 e finado en Piñor (Barbadás) o 1 de decembro de 1932, foi un político galego.
Cíes
O afundimento do Prestige
[[Mascato petroleado polo fuel.|miniatura|esquerda]] Aos poucos días do afundimento do petroleiro Prestige, o director de Parques Nacionais recoñeceu que, nunha primeira onda, o 85% do parque nacional resultou afectado. Con posteriores ondas, a cifra chegou ao 90%. As Cíes víronse afectadas nun 30%. As illas que forman o parque foron a barreira natural que freou a entrada do fuel nas Rías Baixas.
Vicente Lobit Rivera
Traxectoria
Fillo de Vicente Lobit Rodríguez. Na Restauración foi deputado provincial e xuíz municipal de Barbadás. Finou en Piñor o 1 de decembro de 1932.
Explorer 32
Explorer 32, tamén denominado AE-B (Atmospheric Explorer B), foi un satélite científico da NASA pertencente á serie Atmosphere Explorer lanzado o 25 de maio de 1966 desde o Centro Espacial de Cabo Cañaveral a bordo dun foguete Delta.
Vicente Lobit Rivera
Vida persoal
Casou con Felisa Vázquez Sánchez, filla de Secundino Vázquez Miranda, herdeira do Pazo de Piñor.
Cíes
O afundimento do Prestige
O impacto non só afectou o ecosistema, senón que tivo importantes consecuencias económicas e sociais. Isto xerou a maior resposta social ao afundimento dun petroleiro en Galiza.
Explorer 32
Características
Explorer 32 tiña forma de esfera de 0,889 m de diámetro feita de aceiro inoxidable e estabilizábase mediante xiro. Foi selado no baleiro para evita-la contaminación da atmosfera local e inxectado inicialmente nunha órbita de 2722 km de apoxeo, 283 km de perixeo e unha inclinación orbital de 64,65 graos.
A alimentación eléctrica procedía de baterías de cinc e prata alimentadas por células solares montadas no exterior do satélite.
Cíes
O afundimento do Prestige
As tarefas de limpeza tamén supuxeron un atentado ao medio natural pola forma desaxeitada no que se realizaron, arrastrando todo ser vivo que quedaba nas rochas, as crías de moluscos nos areais e invadindo os lugares de nidificación e alimentación das aves.
Explorer 32
Características
Levaba sensores ópticos e magnéticos para a determinación da actitude e para os sistemas de control de xiro. Para os momentos nos que o satélite non se atopaba dentro do alcance dalgunha das estacións de terra levaba a bordo unha grabadora de datos en cinta para retransmitir os datos posteriormente. Como sistema de comunicacións empregaba dous sistemas de telemetría por modulación de pulso.
Cíes
O afundimento do Prestige
Aos 6 meses do desastre, o Ministerio de Medio Ambiente recoñecía que o 52% das praias do parque natural seguían afectadas por capas enterradas de fuel. Un ano despois seguían afectados os fondos mariños coa desaparición de importantes bosques de algas, praias, dunas e cantís, cualificándose de "grave" a situación.
Calcúlase en décadas o tempo para que os ecosistemas costeiros e marítimos poidan recuperarse.
Explorer 32
Características
Aos dez meses o satélite deixou de funcionar debido á despresurización da esfera causada polo fallo das baterías.
Instrumentos
Explorer 32 levaba un espectrómetro de masas para ións e dous para partículas neutras, tres medidores de densidade e dúas sondas electrostáticas. Os dous espectrómetros neutros deixaron de funcionar aos seis días do lanzamento. O resto de instrumentos funcionaron ben durante toda a vida do satélite.
Cíes
Industria turística
En setembro de 2017 Medio Ambiente da Xunta multou con 930 mil euros ás navieiras que fan a ruta a Cíes por sobrevenda de billetes. Mar de Ons foi multada con 600 mil euros, Illa de Ons (Nabia) con 250 mil euros, Tour Rías Baixas con 40.000 euros e Cruceiro Rías Baixas outros 40.000 euros.
Explorer 32
Instrumentos
Despois do lanzamento un dos medidores de presión e un dos espectrómetros fallaron. O outro espectrómetro funcionou intermitentemente.
Resultados
Entre outros, os datos de Explorer 32 permitiron demostrar que as ondas de gravedade na termosfera están asociadas á estrutura en forma de onda da densidade de electróns na rexión F da ionosfera.
Cíes
Turismo
miniatura|esquerda|O barco da navieira Mar de Ons. Pódese facer unha visita dun día en barco mercando o billete de ida e volta no peirao de Vigo ou Cangas, hai que facer reserva previa, son varias as navieiras que fan a ruta ata o embarcadoiro na praia de Rodas. Tamén se poden pasar varios días no cámping da illa. O número de visitantes diarios está limitado a 2200 e 800 campistas.
No ano 2007 o xornal británico The Guardian elixiu a praia de Rodas, na illa de Monteagudo, como a "praia máis fermosa do mundo". Amais das praias o seu grande atractivo son os seus cantís e os denominados niños de abellas e as cacholas (cavidades redondeadas producidas na superficie das rochas que acaban fusionándose dando lugar a ocos maiores).
Pedriños, San Cibrán de Ribarteme, As Neves
Pedriños é un lugar da parroquia de San Cibrán de Ribarteme no concello pontevedrés das Neves na comarca do Condado. Segundo os datos do Instituto Galego de Estatística do ano 2008 ten 5 habitantes (3 homes e 2 mulleres).
Teresa Villaverde Pais
María Teresa Villaverde Pais, nada en Noia en 1960, é unha política galega do PPdeG e alcaldesa de Lousame dende o 20 de setembro de 2012.
Traxectoria
É licenciada en Filoloxía Hispánica e diplomada en Maxisterio pola Universidade de Santiago de Compostela. En 2003 foi elixida concelleira de Cultura e Educación no concello de Lousame no goberno de Santiago Freire, en 2007 pasou a ocupar a concellaría de Servizos Sociais e Cultura, e en 2011 foi concelleira de Cultura, Muller e Xuventude, ata que foi elixida alcaldesa. Ademais, en 2009 foi nomeada xefa de Educación na Coruña, e en outubro de 2011 deputada no Parlamento de Galicia tras a dimisión de Pablo Cobián. En setembro de 2012, tras a dimisión de Santiago Freire como alcalde de Lousame, foi elixida alcaldesa na súa substitución. Nas eleccións de 2015, 2019 e 2023 foi reelixida alcaldesa con maioría absoluta.
Galicia, Mellor Sen Touradas
Galicia, Mellor Sen Touradas é unha plataforma antitaurina creada en xullo de 2008, tras a conxunción de tres organizacións, a asociación animalista Libera!, a entidade holandesa CAS-International e a plataforma de estudo e investigación Stop Our Shame. A partir de 2012 relánzase a coalición coa entrada de Fondation Franz Weber, con representación en varios países europeos e americanos.
Dende a súa creación desenvolveu actividades de concienciación sobre a necesidade de prohibir as touradas tales como a proxección de documentais, a realización do Seminario Internacional pola Abolición da Tauromaquia entre 2008 e 2011, ou a convocatoria e participación en manifestacións abolicionistas, xuntas, encontros abertos e debates.
Eliseo Subiela
Eliseo Subiela, nado en Buenos Aires o 27 de decembro de 1944, é un realizador de cinema arxentino.
Traxectoria
A súa chegada ao cinema prodúcese co filme La conquista del paraíso (1980). Acadou sona por filmes tales como El lado oscuro del corazón (sobre poemas de Oliverio Girondo, Mario Benedetti e Juan Gelman), No te mueras sin decirme a dónde vas e Hombre mirando al sudeste, entre outros.
José Manuel Álvarez Fernández
O nome de José Manuel Álvarez Fernández pode referirse a:
Aerofaxia
A aerofaxia é unha disfunción do aparello dixestivo que consiste na tendencia a deglutir aire que se acumula no estómago. Provoca gases intestinais, eructos crónicos, somnolencia, cabeza pesada e pode ser causado por comidas pesadas ou abondosas, bebidas con gases ou ser un síntoma doutras afeccións corporais.
Cuíñas
Unha cuíña é unha pequena elevación do terreo, de pouca extensión. Como orónimo, Cuíñas pode referirse a:
Piñeiro, San Cibrán de Ribarteme, As Neves
Piñeiro é un lugar da parroquia de San Cibrán de Ribarteme no concello pontevedrés das Neves. Segundo os datos do Instituto Galego de Estatística do ano 2008 ten 31 habitantes (16 homes e 15 mulleres).
Témenos de Dioniso
O Témenos de Dionís é o témenos ou recinto sagrado que os antigos atenienses dedicaron ao deus Dioniso. Está situado na parte sur da Acrópole de Atenas. No século -VI levouse unha escultura de madeira que representaba a Dioniso desde Eleusis e construíuse un templo en honor seu; tamén se poden ver restos dun altar do século -II ao lado do famoso Teatro de Dioniso e a Stoá de Eumenes.
Recursos hídricos
miniatura|350px|Gráfico da distribución da auga na Terra. Só o 3% da auga da Terra é auga doce. A maioría dela está nos casquetes de xeo e glaciares (69%) ou é auga subteránea (30%), mentres que todos os lagos, ríos e pantanos xuntos supoñen só unha pequena fracción (0,3%) das reservas totais de auga doce na Terra.
Os recursos hídricos son os recursos naturais de auga que son potencialmente útiles. Os usos da auga son o agrícola, industrial, doméstico, recreativo e medioambiental. Todos os seres vivos requiren de auga para crecer e reproducirse, que é o principal compoñente dos seus corpos.
A auga doce é un recurso renovable, aínda que a reseva mundial de auga subterránea está a diminuír constantemente, especialmente en Asia, Suramérica e Norteamérica, aínda que non está clara a cantidade de renovación natural que podería equilibrar o seu consumo, e se os ecosistemas están ameazados. Diversas leis regulan os usos e dereitos de augas.
Auga superficial
miniatura|O [[lago Chungará e o volcán Parinacota no norte de Chile.]]
Esta auga superficial é a auga de ríos, lagos ou zonas húmidas de auga doce. A auga superficial recárgase de forma natural polas precipitacións e pérdesede forma natural pola súa descarga nos océanos, evaporación, evapotranspiración e recarga de acuíferos.
Aínda que as entradas naturais a calquera sistema de auga superficial son só precipitacións dentro da cunca de drenaxe, a cantidade total de auga nese sistema nun momento dado tamén depende de moitos outros factores. Estes factoes inclúen a capacidade de almacenamento en lagos, zonas húmidas e encoros artificiais, a permeabilidade do solo baixo os corpos de almacenamento, a escorredura superficial característicos dos terreos da cunca, o momento das precipitacións e as taxas de evaporación locais. Todos estes factores afectan tamén á proporción de perda de auga.
A cantidade total de auga dispoñible nun momento dado é algo moi importante a considerar. Algúns usarios de auga humanos teñen unha necesidade intermitente de auga. Por exemplo, moitas granxas necesitan grandes cantidades de auga na primavera, e ningunha no inverno. Para fornecer auga a esas granxas, un sistema de auga superficial pode requirir unha alta capacidade de almacenamento para recoller a auga ao longo de todo o ano e liberala nun curto período de tempo. Outros usuarios teñen unha necesidade continua de auga, como unha central enerxética que require auga para o arrefriamento. Para subministrarlle auga a esa central, un sistema de auga superficial só necesita unha capacidade de almacenamento suficiente como para encherse cando o fluxo medio dos ríos está debaixo das necesidades da central.
Non obstante, a longo prazo a velocidade media de precipitación nunha cunca é o límite superior para o consumo medio de auga superficial natural desa cunca.
A auga superficial pode aumentarse importando auga superficial doutra cunca por medio de canles ou tubaxes. Pode aumentarse artificialmente tamén a partrir de calquera outro recurso dos mencionados; porén, na práctica, as cantidades son pouco significativas. Os humanos poden tamén causar que a auga superficial se "perda" (é dicir, se converta en non usable) por culpa da contaminación.
Estímase que o Brasil é o país que ten as maiores reservas de auga doce do mundo, seguido de Rusia e o Canadá.
Auga subterránea
300px|miniatura|Tempos de viaxe relativos da auga subterránea na subsuperficie
A auga subterránea é auga, xeralmente doce, localizada no espazo dos poros subsuperficiais do solo e rochas. Tamén é auga que está fluíndo dentro dos acuíferos baixo a táboa de auga. Ás veces é útil facer distincións entre a auga subterránea que está estreitamente asociada coa auga superficial e a máis profunda dun acuífero (ás veces chamada "auga fósil").
miniatura|esquerda|200px|Unha fonte de auga nunha vila da [[Ucraína central]]
A auga subterránea pode considerarse da mesma maneira que a auga superficial en canto a entradas, saídas e almacenamento. A diferenza esencial é que debido á súa lenta velocidade de renovación, o almacenamento da auga subterránea é xeralmente moito maior (en volume) comparado coas entradas nas augas superficiais. Esta diferenza fai máis doado para os humanos usar a auga subterránea de forma insustentable durante longo tempo sen graves consecuencias inmediatas. No obstante, a longo prazo a velocidade media de filtración sobre unha fonte de auga subterránea é o límite máxio do consumo medio de auga que se pode facer procedente desa fonte.
A entrada natural de auga para as augas subterráneas é a filtración desde a auga superficial. As saídas naturais de auga subterránea son os mananciais e a filtración cara ao océano.
Se a fonte de auga superficial está tamén suxeita a unha evaporación substancial, unha fonte de auga subterránea pode salinizarse. Esta situación pode ocorrer de forma natural en corpos endorreicos de auga, ou artificialmente pola rega agrícola. En áreas costeiras, o uso humano de auga subterránea pode causar que a dirección da filtración da auga cara ao océano se inverta, o que pode causar a salinización do acuífero e tamén a salinización do solo. Os humanos poden tamén causar a "perda" de auga subterránea por contaminación (é dicir, faise non utilizable). Os humanos poden incrementar a entrada a unha fonte de auga subterránea construíndo encoros ou lagoas de retención.
Auga conxelada
miniatura|[[Iceberg preto de Terra Nova]]
É a auga contida nos xeos polares ou de alta montaña formando parte de casquetes, glaciares ou permafrost. Propuxéronse varios esquemas para usar os icebergs como fonte de auga, porén, ata agora isto só se fixo con propósitos de investigación. A escorredura da fusión dos glaciares considérase auga superficial.
Os Himalaias, denominados "O teito do mundo", conteñen algunhas das áreas de maior altirude e extensión e a maior área de glaciares e permafrost fóra dos polos. Dez dos ríos máis grandes de Asia nacen alí, e mais de mil millóns de persoas dependen para vivir deles. Porén, as temperaturas alí están elevándose máis rapidamente que a media global. No Nepal, a tempertura ascendeu 0,6 graos Celsius na última década, mentres que globalmente a Terra queceu en aproximadamente 0,7 graos Celsius nos últimos cen anos.
Desalinización
A desalinización é un proceso artificial polo cal a auga salina (xeralmente auga de mar) se converte en auga doce. Os procesos máis comúns de desalinización son a destilación e a osmose inversa. A desalinización é actualmente cara comparada coa maioría das fontes alternativas de auga, e só unha pequena fracción do consumo humano de auga se satisfai por desalinización. Normalmente só é economicamente práctico en usos moi valorados (como o imprescindible uso doméstico e usos industriais) en áreas áridas. O seu uso máis amplo faise no Golfo Pérsico.
Agrícola
Estímase que o 70% da auga do mundo se utiliza para a irrigación, e un 15 a 35% destas regas non son sustentables. Cómpren de 2 000 a 3 000 litros de auga para producir suficiente comida para satisfacer as necesidades diarias dunha persoa. Esta é unha considerable cantidade, cando se compara coa cantidade necesaria para beber, que é só de 2 a 5 litros. Para producir alimentos para os 7 mil millóns de persoas que hai no mundo compre unha cantidade de auga que enchería unha canle de 10 m de profundidade, 100 de ancho e 2 100 de longo.
Acentuación da escaseza de auga
Hai uns 15 anos, a percepción común era que a auga era un recurso infinito. Daquela había menos da metade de persoas no mundo. As persoas non estaban tan sas coma hoxe, consumían menos calorías e comían menos carne, polo que se necesitaba menos auga para producir alimento. Necesitábase a terceira parte do volume de auga que actualmente se toma dos ríos. Hoxe, a competencia polos recursos de auga é moito máis intensa. Isto débese a que agora hai sete mil millóns de persoas no planeta, o seu consumo de carne e vexetais que necesitan moita auga está en aumento, e hai un aumento da competencia pola auga da industria, urbanización, colleitas para biocombustibles. No futuro, será necesaria aínda máis auga para producir alimentos porque se prevé que a poboación da Terra aumentará ata os 9 mil millóns de persoas en 2050. Uns 2,5 ou 3 mil millóns de persoas adicionais elixindo comer menos cereais e máis verduras e carne poderían engadir moitos quilómetros adicionais á canle virtual antes mencionada.
En 2007 o International Water Management Institute de Sri Lanka realizou unha avaliación da xestión da auga no sector da agricultura para ver se o mundo tiña suficiente auga para proporcionar comida á súa crecente poboación. Avaliou a dispoñibilidade actual de auga para a agricultura a escala global e mapeou as localizacións que sofren escaseza de auga. Atopou que a quinta parte dos habitantes do mundo, máis de 1,2 miles de millóns, vivían en áreas de escaseza física de auga, onde non hai auga dabondo para afrontar toda a demanda. Outros 1,6 miles de millóns de persoas viven en áreas que experimentaban unha escaseza económica de auga, onde é a insuficiencia de inversións ou unha insuficiente capacidade humana fai imposible para as autoridades satisfacer a demanda de auga. Ademais, un terzo da poboación mundial non tiña acceso a métodos para potabilizar a auga, o que é máis de 2,3 miles de millóns de persoas. O informe encontrou que coa auga que hai sería posible producir os alimentos necesarios para o futuro, pero continuar coa produción actual de alimentos e as tendencias ambientais levarían a unha crise en moitas partes do mundo. Para evitar unha crise de auga global, os agricultores terán que esforzarse en incrementar a produtividade para afrontar a crecente demanda de alimento, mentres que a industria e cidades encontraron maneiras de usar a auga máis eficientemente.
Nalgunhas áreas do mundo, a rega é totalmente necesaria para os cultivos; noutras áreas permite obter mellores colleitas ou máis rendibles. Varios métodos de rega implican diferentes compromisos entre o rendemento da colleita e o consumo de auga e o custo de capital, equipamentos e estruturas. Os métodos de rega como os sucos e rega por aspersión son xeralmente menos custosos pero son tamén normalmente menos eficientes, porque moita da auga se evapora, pérdese por escorredura ou drénase baixo a zona das raíces. Outros métodos de rega considerados máis eficientes inclúen a rega por goteo, a rega intermitente controlada, e algúns tipos de sistemas de aspersión nos que os aspersores operan preto do nivel do chan. Estes tipos de sistemas, aínda que máis caros, xeralmente ofrecen un maior potencial para minimizar a escorredura, drenaxe e evaporación. Calquera sistema que sexa utilizadoo indebidamente pode ser despilfarrador de auga, todos os métodos teñen o potencial de ofrecer grandes eficiencias en condicións axeitadas, cunha apropiada temporización da rega e da xestión. Algúns dos aspectos que ás veces son insuficientemente considerados son a salinización de augas subterráneas e a acumulación de contaminantes que fan que a calidade da auga empeore.
Industrial
miniatura|Central enerxética en [[Polonia]]
Estímase que o 22% da auga do mundo se utiliza na industria. Os principais usuarios industriais son os encoros hidroeléctricos, centrais térmicas, que usan a auga para arrefriar, refinerías de minerais e petróleo, que a usan en procesos químicos, e plantas de fabricación, que usan a auga como solvente. A demanda de auga pode ser moi alta nalgunhas industrias, pero xeralmente é moito menor que a da agricultura.
A auga úsase en xeración renovable de electricidade. A enerxía hidroeléctrica deriva da enerxía da forza da auga que flúe costa abaixo, que move unha turbina conectada a un xerador. Esta hidroelectricidade é unha fonte de enerxía renovable, non contaminante e de baixo custo. Significativamente, a enerxía hidroeléctrica pode tamén ser utilizada para o método que "segue a carga" (axusta a potencia que xera a central á demanda) a diferenza da maioría das fontes de enerxía non renovables, que son intermitentes. En última instancia, a enerxía nunha central hidroeléctrica é subministrada polo Sol. A calor do Sol é a que evapora a auga, que se condensa formando chuvia en altas altitudes e flúe monte abaixo. Tamén hai centrais de almacenamento hidroeléctrico por bombeo, que usan a propia electricidade da rede para bombear auga a cotas altitudinais máis altas cando a demanda é baixa, e utilizar o encoro para almacenala e producir despois electricidade cando a demanda é alta.
As centrais hidroeléctricas xeralmente requiren a creación dun gran lago artificial. A evaporación deste lago é maior que a evaporación que habería nun río debido á maior área superficial exposta aos elementos, o que ten como resultado un maior consumo de auga. O proceso de dirixir a auga cara ás turbinas e túneles ou tubaxes tamén retira brevemente a auga do seu ambiente natural, creando unha baixada do nivel das augas. O impacto disto na vida silvestre varía grandemente dependendo do deseño da central.
A auga presurizada utilízase en voaduras por auga e en cortadores por chorro de auga. Ademais, as pistolas de auga a presión son utilizadas para facer cortes precisos. Tamén se usa no arrefriamento de maquinaria ou follas de serrar para impedir o sobrequecemento. Pero isto supón un consumo de auga relativamente moi pequeno.
Doméstico
miniatura|upright=0.7|Auga potable
Estímase que o 8% da auga do mundo se utiliza para consumo doméstico. Entre estes usos nas casas está a auga para beber, bañarse, cociñar, lavarse nos lavabos ou lavar a roupa e limpar a casa e rega de xardíns. As necesidades de auga doméstica básica foron estimadas por Peter Gleick arredor de 50 litros por persoa ao día, exceptuando a auga para regar xardíns. A auga para beber ten a suficiente calidade para que poida consumirse sen risco de producir danos inmediatos ou a longo prazo. Esa auga denomínase auga potable. Na maioría dos países desenvolvidos, a auga subministrada ás casas, comercio e industria ten toda ela a calidade de auga potable, aínda que só unha pequena proporción se utiliza para preparar a comida ou a bebida.
Recreativo
miniatura|esquerda|Rápidos de Whitewaters
A xestión sustentable dos recursos hídricos (como a provisión de subministración segura e fiable de auga potable e para regar, uso sanitarios, protección de ecosistemas acuáticos, e protección ante inundacións) presenta enormes retos en moitas partes do mundo.
O uso recreativo da auga é xeralmente moi pequeno pero crecente no total. Este uso está xeralmente asociado cos encoros. Se un encoro se mantén máis cheo para que sirva para o recreo do que estaría doutro modo, entón a auga retida podería ser clasificada como uso recreativo. A liberación de auga dalgúns encoros está tamén sincronizada para mellorar o piragüismo en augas bravas, que tamén pode considerarse un uso recreativo. Outros exemplos son o uso que fan das augas os pescadores de cana, os practicantes de esquí acuático, os entusiastas da natureza e nadadores.
O uso recreativo é xeralmente non consuntivo. Aínda así, os campos de golf son xeralmente etiquetados como consumidores de excesivas cantidades de auga, especialmente en rexións secas. Porén, non está claro se a rega recreativa (que debería incluír tamén os xardíns privados) ten xeralmente un efecto significativo sobre os recursos hídricos. Isto débese en gran medida á pouca dispoñibilidade de datos. Adicionalmente, moitos campos de golf utilizan de forma principal ou exclusivamente auga residual tratada, que ten pouco impacto na dispoñibilidade de auga potable, pero non en todos os casos é así.
O uso recreativo pode reducir a dispoñibilidade de auga para outros usos en momentos e lugares específicos. Por exemplo, a auga retida nun encoro para permitir o piragüismo a finais do verán non poderá ser usada polos agriculores durante a tempada de sementado en primavera. A auga retida para o piragüismo de augas bravas non estará dispoñible para a xeración hidroeléctrica durante a época en que hai un pico de demanda de electricidade.
Ambiental
O uso ambiental explícito da auga é tamén moi pequeno pero crecente. A auga ambiental pode incluír a auga almacenada en embalsamentos e liberada con propósitos ambientais (manter as augas no medio ambiente), pero tamén adoita reterse en vías navegables por medio de límites reguladores da súa extracción. O uso da auga ambiental inclúe achegar auga a zonas húmidas naturais ou artificiais, a lagos artificiais que pretenden crear un hábitat natural, para escadas para peixes (en encoros), e liberacións de auga nos encoros sincronizadas co tempo de desove dos peixes, ou para recuperar uns réximes de fluxo máis naturais nos ríos.
O Xogral, As Oiras, Alfoz
O Xogral é un lugar da parroquia das Oiras no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2011 tiña 10 habitantes (7 homes e 3 mulleres).
Recursos hídricos
Ambiental
Igual que o uso recreativo, o uso ambiental non é consuntivo mais pode reducir a dispoñibilidade de auga para outros usos en momentos e lugares específicos. Por exemplo, a auga liberada dun encoro axuda ao desove dos peixes, pero xa non está dispoñible para os agricultores de augas arriba, e a auga retida nun río mantén o río en condicións navegables, pero xa non se poderá utilizar para extraccións río abaixo.
Estrés hídrico
miniatura|250px|Estimación da proporción de xente nos países en desenvolvemento con acceso á auga potable en 1970–2000
O concepto de estrés hídrico é relativamente simple: segundo o World Business Council for Sustainable Development, aplícase a situacións nas que non hai auga dabondo para todos os usos, sexan agrícolas, industriais ou domésticos. Porén, definir os limiares deste estrés en termos de auga dispoñible per cápita é máis complexo, e implica certas asuncións sobre o uso da auga e a súa eficiencia. Non obstante, propúxose que cando a renda anual per cápita de dispoñibilidade de auga doce renovable é de menos de 1 700 m3, os países empezan a experimentar un estrés hídrico periódico ou regular. Por debaixo dos 1 000 m3, a escaseza de auga empeza a dificultar o desenvolvemento económico e a saúde e benestar humanos.
Expansión da actividade comercial
A actividade comercial que vai desde a industrialización aos servizos como o turismo e os espectáculos segue expandíndose rapidamente. Esta expansión require un incremento do fornecemento de auga incluíndo tanto a subministración coma a auga para o saneamento, o que orixina unha maior presión sobre os recursos hídricos e os ecosistemas naturais.
Urbanización rápida
A tendencia á urbanización está acelerándose. Os pequenos pozos privados e as fosas sépticas que funcionan ben en comunidades con baixas densidades de poboación non son factibles en áreas urbanas de altas densidades. A urbanización require investimentos significativos nas infraestruturas hídricas para levar a auga ata as persoas e para procesar grandes cantidades de auga residual, tanto de procedencia doméstica coma comercial. Estas augas contaminadas deben ser tratadas ou, se non, supoñerán riscos para a saúde pública.
No 60% das cidades europeas con máis de 100 000 habitantes, estanse utilizando as augas subterráneas a unha velocidade máis rápida da que se rechean. Incluso se se dispón aínda de auga, a súa captación será cada vez máis cara.