cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sebastián Miñano
Sebastián de Miñano Bedoya, nado en Becerril de Campos o 20 de xaneiro de 1779 e finado en Baiona o 6 de febreiro de 1845, foi un escritor, xornalista, xeógrafo, historiador e político afrancesado español. O estilo literario de Miñano, moi coidado, caracterízase por unha fina ironía e unha particular predilección polo oxímoron. O hispanista francés Claude Morange estudou a fondo a súa vida e editado a parte máis representativa da súa obra xornalística.
Traxectoria
En 1795 Miñano trasladouse a Toledo. Alí o seu pai conseguira que entrase, como familiar do ilustrado cardeal Francisco de Lorenzana, para exercer de aio do neto de Carlos III, o infante Luís María de Borbón e Vallabriga. Viviu en Toledo tres anos e medio, que aproveitou para terminar os seus estudos xurídicos. Logo marchou a Sevilla acompañando o infante, que fora nomeado arcebispo da metrópole andaluza. Pero ao pouco, o infante foi nomeado arcebispo de Toledo (1800), e Miñano volve con el a esa cidade.
Cando en 1801 cae Urquijo, a Inquisición, á procura de disidentes, procésao cando é denunciado por ser un presunto xansenista. Iso non impediu que fose nomeado subdiácono en 1802 e recibir a proposta do cardeal unha ración da catedral de Sevilla. Entre 1801 e 1804 ocupouse dos asuntos do cardeal Luis María de Borbón na Corte. En 1804 o cabido sevillano nomeouno deputado de negocios na Corte. En agosto do mesmo ano recibiu orde de regresar a Sevilla, de onde non se moveu até a chegada dos invasores franceses. Nesa cidade trabou amizade con Alberto Lista, Félix José Reinoso, José María Blanco White, Cea Bermúdez etcétera.
Guerra da Independencia (1808-1814)
Despois do motín de Aranjuez (1808) enviárono á Corte para que felicitase o novo rei, e alí presenciou o levantamento do 2 de maio. En Sevilla, o seu pai foi nomeado membro da Xunta Suprema. A Xunta encargou a Andrés Miñano, entre outras, a comisión de relacións con Castaños, con quen foi a Madrid (agosto de 1808) tras a vitoria de Bailén. Sebastián acompañou o seu pai como secretario. Na primeira fase da guerra, Sebastián comprometeuse á beira do seu pai na loita patriótica. A campaña de Napoleón en España, obrigounos a volver a Sevilla. Ao entraren os franceses en Sevilla Miñano optou por ser colaboracionista. Non só recoñeceu a Xosé I senón que se converteu en conselleiro áulico. Formou parte dos que escolleron o camiño da colaboración. Sábese moi pouco sobre a súa actitude e as súas conviccións nos dous anos e medio que durou a ocupación da cidade. É un feito indiscutible o seu afrancesamiento, aínda que lle quita importancia na súa autobiografía de 1840 cando conta que tentara resistir as presións de Soult, e que estivera en prisión 42 días, feito do que non hai proba documental. Nesa época afiliouse á masonería, da que abxurou ao seu regreso do exilio. Reconquistada Sevilla, seguiu ao exército de Soult na súa retirada.
Tras a derrota francesa, exiliouse a Francia. Chegou a Baiona en marzo de 1813 e a París o mes seguinte. Volveu a Baiona en xullo, pero foi por pouco tempo porque. Visto o progreso das tropas anglo-españolas decidiu trasladarse a Bordeos, primeiro, e logo a Angulema.
Sexenio absolutista (1814-1820)
No exilio coñeceu a Agustina Francisca Montel de Ochoa, esposa dun oficial español que caera prisioneiro no sitio de Donostia, relación que Miñano apenas tratou de ocultar, escándalo que o acompañou até o final dos seus días. Agustina foi nai de Eugenio de Ochoa, coñecido literato e erudito da xeración romántica.
Trienio Liberal (1820-1823)
En 1820 publicou algúns artigos en El Constitucional e, xa secularizado, durante o Trienio Liberal, colaborou nos 102 números de El Censor (probablemente a revista intelectual máis importante desta época) xunto a Alberto Lista e José Mamerto Gómez Hermosilla. Publicou por entón os dez folletos que constitúen a súa obra máis famosa Lamentos políticos de un pobrecito holgazán (1820), un dos grandes éxitos do xornalismo satírico e anticlerical da época, onde mestura o costumismo coa crítica ao clero e ao Antigo Réxime, mostrándose desta maneira como un liberal convencido. Son tamén de 1820 as cinco Cartas de don Justo Balanza al Pobrecito Holgazán, unha especie de continuación dos Lamentos. De 1821 son as dezaoito Cartas del madrileño a un amigo suyo de provincias (preludiando claramente xa o logo florecente "casticismo madrileño" dos autores románticos, esta serie e a anterior publicadas por entregas en El Censor (1820-1822). Tamén colaborou no Imparcial, que dirixía o seu amigo, o tamén afrancesado Francisco Javier de Burgos.
Aos poucos foi desengañándose do liberalismo veinteno, sobre todo ao ver a restritiva amnistía contra os josefinos, pero tamén polas denuncias que tivo que afrontar sobre algúns dos seus artigos, unha das cales lle valeu unha condena a un ano de prisión; mesmo os seus inimigos imprimiron un libelo, Vida, virtudes y milagres del Pobrecito Holgazán, onde se sacaban a relucir os trapos sucios da súa escandalosa vida; en fin, terminou por ser partidario do absolutismo fernandino. Desde marzo a xullo de 1823 publicou diversos folletos contra os liberais.
Década Ominosa (1823-1833)
Tras o fin do Trienio preferiu exiliarse porque había absolutistas que non perdoaban a súa antiga militancia liberal. En París publicou anónima a súa Histoire da révolution d'Espagne de 1820 a 1823, onde reflicte o desengano da revolución española, pero tamén escrito coa intención de que lle deixen regresar; tras varios intentos, logra permiso en 1824. A edición do seu monumental Diccionario geográfico-estadístico de España y Portugal (1826-1829), de 10 volumes, serviulle para gañar unha cadeira na Real Academia da Historia, en 1825. Polemizou con todo sobre as insuficiencias desta obra co xeógrafo Fermín Caballero.
Baixo a protección dos absolutistas moderados de López Ballesteros, puido organizar e dirixir a Gaceta de Bayona e La Estafeta de San Sebastián, xornais destinados a defender os intereses de devandito grupo de presión fronte ao de Francisco Tadeo Calomarde, inspirador das soflamas absolutistas de Mariano Carnerero en La Quotidienne. Entre 1828 e 1830 fixo varias viaxes a Francia para desempeñar comisións por orde do Goberno: negociar empréstitos co banqueiro Aguado, vixiar aos emigrados liberais no outono de 1830...; tamén fixo extractos da prensa francesa.
Foi nomeado director do gabinete xeográfico da Secretaría de Estado. Por entón andou moi ben relacionado co mundo diplomático francés, e obtivo a Lexión de Honra en 1828, e en España a Orde de Carlos III (1830). Os calomardinos, con todo, instigaron contra el unha dura campaña en 1831 utilizando os seus "pecados domésticos" e as autoridades eclesiásticas lle intimaron a volver a Sevilla. Lograron, polo menos, que por real orde suprimísese o seu posto de director do gabinete xeográfico da Secretaría de Estado. Por iso decidiu fixar a súa residencia en Baiona, onde comprara unha casa en 1830.
Reinado de Isabel II (1833-1845)
Ao volver ao poder os liberais, Miñano houbo de afastarse da vida política e suprimiuse a comisión que gozaba. Volveu escribir unha historia da revolución de España, que se publicou en francés en 1836, Révolution d'Espagne-Exame critique, ampliándoa ao ano seguinte como Exame critique deas révolutions d'Espagne. Publicou tamén algúns artigos, entre 1837 e 1839, en Lle Phare de Bayonne, colaborou con seis artigos na Revista Enciclopédica da Civilización Europea de París (1843) e traduciu dúas obras históricas de Thiers, entre elas a Historia de la Revolución Francesa (San Sebastián, 1840-1841, 12 vols.). Durante estes anos realizou viaxes a Cauterets, Bordeus, Chateau Margaux, aquí para ver ao rico banqueiro Alejandro María Augado. Tamén volveu a España en 1842 para acompañar a Aguado á viaxe que fixo este por Asturias, viaxe durante o cal morreu o banqueiro.
En 1844, vello e achacoso, vendeu as súas propiedades en Bayona coa intención de volver a España para establecerse en Donostia, e doou os seus libros a ese Concello para que crease unha biblioteca pública. Non tivo tempo de ver realizado o seu proxecto e faleceu en Bayona o 6 de febreiro de 1845.
Lamentos políticos de un pobrecito holgazán
Xunto co Diccionario crítico-burlesco de Bartolomé José Gallardo, a obra de Miñano Lamentos Políticos de un pobrecito holgazán, cuxa primeira entrega apareceu en marzo de 1820 e da que se chegaron a vender uns 60 000 exemplares (unha cifra extraordinaria para a época), constitúe unha das obras clave e máis influentes do anticlericalismo español da primeira metade do século XIX.
Bradford
Bradford é unha cidade e un municipio metropolitano de West Yorkshire, no norte de Inglaterra. Está situado nos Peninos, a 13,8 km ao oeste de Leeds e a 25,7 km ao noroeste de Wakefield. Bradford converteuse nun municipio en 1847, e converteuse en cidade en 1897.
A poboación é de 293.717 habitantes, polo que é a décimo terceira cidade máis grande do Reino Unido, a totalidade do condado (borough) sumna un total de 493.100 habitantes.
Bradford está rodeado de numerosos pequenos asentamentos de poboación xunto cos que constitúen o municipio metropolitano da cidade de Bradford. Bradford forma parte da área metropolitana de West Yorkshire, cunha poboación estimada de 1,5 millóns en 2001.
No verán de 2001, foron moi importantes uns disturbios de tipo racial.
Toponimia
O nome Bradford deriva do inglés antigo brad e ford, vado largo, que se refería ao cruzamento do arroio Bradford Beck en Church Bank preto do lugar da catedral de Bradford, arredor do cal medrou un asentamento na época anglosaxoa, anterior á conquista normanda. Quedou fixado como "Bradeford" en 1086.
Historia temperá
Despois dun levantamento en 1070, durante o Masacre do Norte de Guillerme o Conquistador, Bradford Manor foi devastada, e descríbese como tal no Domesday Book de 1086. Despois pasou a formar parte da Baronía de Pontefract dado a Ilbert de Lacy polo seu servizo ao Conquistador, en cuxa familia permaneceu na mansión ata 1311 e tamén hai evidencias da construción dun castelo, cabeza da baronía. Posteriormente, o pazo pasou ao conde de Lincoln, John de Gaunt, a Coroa e, finalmente, a propiedade privada en 1620.
Na Idade Media, Bradford converteuse nunha pequena cidade centrada en Kirkgate, Westgate e Ivegate. En 1316, faise mención dun muíño onde se moía todo o millo señorial e dun mercado. Durante a Guerra das Dúas Rosas, os habitantes puxéronse do lado da Casa de Lancaster. Eduardo IV concedeulle-lo dereito a celebrar dúas feiras anuais e a partir deste momento a cidade comezou a prosperar. No reinado de Henrique VIII, Bradford superou a Leeds como centro de fabricación. Bradford foi medrando lentamente durante os douscentos anos seguintes a medida que o comercio da la gañaba protagonismo
Durante a Guerra Civil, a cidade estivo presidida por parlamentarios e en 1642 foi atacada sen éxito polas forzas realistas de Leeds. Sir Thomas Fairfax tomou o mando da guarnición e marchou ao encontro do duque de Newcastle, pero foi derrotado. Os parlamentarios retiráronse a Bradford e os realistas estableceron a súa sede en Bolling Hall, desde onde a cidade foi asediada, o que levou á súa rendición. A Guerra Civil provocou un declive na industria, pero despois da ascensión ao trono de Guillerme III e María II en 1689 a prosperidade comezou a volver. O lanzamento da industria manufacturera a comezos do século XVIII marcou o inicio do desenvolvemento da cidade, mentres que as novas canles e as conexións de camiños de peaxe fomentaron o comercio.
Revolución industrial
En 1801, Bradford era un mercado rural de 6.393 habitantes, onde se fiaba a la e se tecía nas casas de campo e granxas locais. Bradford, polo tanto, non era moito máis grande que o próximo Keighley (5.745 habitantes) e era significativamente máis pequeno que Halifax (8.866) e Huddersfield (7.268). Esta pequena cidade actuou como un centro de atracción para tres municipios próximos: Manningham, Bowling e Great e Little Horton, que estaban separados da cidade pola zona rural.
Arredor de 1788, Hird, Dawson & Hardy estableceron en Low Moor os altos fornos e o ferro foi transformado pola Bowling Iron Company até preto de 1900. O ferro de Yorkshire utilizouse para diferentes pezas na fabricción de locomotoras, gaiolas de minas de carbón e outros aparellos de minaría onde se precisaba un ferro de moita dureza. A Low Moor Company tamén fabricaba ferro bruto e a empresa empregaba a 1.500 homes en 1929. Cando se creou o municipio de Bradford en 1847, había 46 minas de carbón dentro dos seus límites. A produción de carbón continuou a expandirse, alcanzando un pico en 1868 cando Bradford achegou unha cuarta parte de todo o carbón e ferro producidos en Yorkshire. A poboación do municipio en 1841 era de 34.560 habitantes.
En 1825, o sindicato de esquiladores de la convocou unha folga que durou cinco meses, pero os traballadores víronse obrigados a volver ao traballo debido ás dificultades que levaron á introdución da máquina de esquilar. A Revolución Industrial levou a un rápido crecemento, coa importación de grandes cantidades de la para a realización de tecidos nos que Bradford se especializou, e a cidade pronto pasou a ser coñecida como a capital mundial da la.
Bradford converteuse en concello en 1847 e, pouco despois, en 1888 en capital do condado que se separou administrativamente do condado de West Ridding. En 1897, conseguiu o status de cidade con motivo do Xubileo de Diamante da Raíña Vitoria, xunto con Kingston upon Hull e Nottingham. Os tres foran os condados máis grandes fóra da área de Londres sen condición de cidade. Os límites do municipio estendéronse para absorber Clayton en 1930 e partes dos distritos urbanos de Rawdon, Shipley, Wharfedale e Yeadon en 1937.
Bradford tiña unha gran produción de carbón extraído localmente para proporcionar a enerxía que necesitaba a industria. Os arenitos locais eran un excelente recurso para construír muíños, e cunha poboación de 182.000 habitantes en 1850, a cidade medrou rapidamente por mor dunha forte inmigración de traballadores atraídos polos traballos nas fábricas téxtiles. En cambio, a escaseza de auga en Bradford Dale foi unha seria limitación para a expansión industrial e para a mellora das condicións sanitarias urbanas. En 1854 Bradford Corporation comprou a Bradford Water Company e embarcouse nun enorme programa de enxeñaría para traer abastecementos de auga suave desde Airedale, Wharfedale e Nidderdale e, en 1882, o abastecemento de auga mellorara radicalmente. Mentres tanto, a expansión urbana tivera lugar ao longo das rutas que saían da cidade cara aos Hortons e Bowling e os municipios pasaran a formar parte dunha área urbana continua a finais do século XIX.
Henry Ripley foi un contemporáneo máis novo de Titus Salt. Era socio director de Edward Ripley & Son Ltd, propietaria da Bowling Dye Works. En 1880, os .empregaban a máis de 1000 persoas e afirmábase que eran a maior fábrica de tinturas de Europa. Como Salt, estaba profundamente preocupado por mellorar as condicións de vivenda da clase traballadora e, en 1886, comezou a construír aldea industrial modelo de Ripley Ville, no lugar en Broomfields, East Bowling, preto das fábricas de tintura.
Muíño de Lister
Outros empresarios importantes foron Samuel Lister e o seu irmán, que eran fiadores e fabricantes en Lister's Mill (Manningham Mills). Lister personificou a empresa vitoriana, e a súa actitude fortemente capitalista fixo necesarios os sindicatos. O crecemento sen precedentes creou problemas pola existencia de máis de 200 chemineas de fábricas que producían continuamente un fume negro e sulfuroso polo que Bradford gañou a reputación de ser a cidade máis contaminada de Inglaterra. Houbo frecuentes brotes de cólera e tifo, e só o 30% dos nenos nacidos de traballadores téxtiles chegaban aos quince anos. Este nivel extremo de mortalidade infantil e xuvenil contribuíu a unha esperanza de vida para os residentes de Bradford de pouco máis de dezaoito anos, que era unha das máis baixas do país.
Pequena Alemaña
Durante as décadas de 1820 e 1830 houbo inmigración de Alemaña. Moitos eran comerciantes xudeus e fixéronse activos na vida da cidade. A comunidade xudía que vivía na súa maioría na zona de Manningham contaba cunhas 100 familias, pero tivo moita influencia na vida cívica da cidade e no desenvolvemento de Bradford como un importante exportador de produtos de la das súas casas de exportación de téxtiles, con sede predominantemente na Pequena Alemaña. Entre eles, destacaron os seguintes persoeiros: Charles Semon (1814–1877) foi un comerciante téxtil e filántropo que desenvolveu unha produtiva empresa de exportación dos produtos téxtiles na cidade, converteuse no primeiro alcalde estranxeiro e xudeu de Bradford en 1864; Jacob Behrens (1806–1889) foi o primeiro comerciante de téxtiles estranxeiro en exportar produtos de la da cidade; a súa empresa converteuse nun negocio internacional de varios millóns de libras; Behrens era un filántropo, e tamén axudou a establecer a cámara de comercio de Bradford en 1851; Jacob Moser (1839 – 1922) foi un comerciante téxtil que foi socio da empresa Edelstein, Moser and Co, que se converteu nunha exitosa empresa de exportación de produtos téxtiles de Bradford. Moser tamén foi un filántropo, fundou a Bradford Charity Organization Society e o City Guild of Help. En 1910 Moser converteuse no primeiro alcalde xudeu orixinario de Bradford. miniatura|Insignia de Jowett. Para apoiar as fábricas téxtiles, medrou unha gran base de manufacturas na cidade que proporcionaba maquinaria téxtil, e isto levou á diversificación con diferentes industrias que prosperaban unhas á beira das outras. A Jowett Motor Company fundada a principios do século XX por Benjamin e William Jowett e Arthur V Lamb, fabricou coches e furgonetas en Bradford durante 50 anos. The Scott Motorcycle Company era outro coñecido produtor de motocicletas e motores lixeiros para a industria que fora fundado por Alfred Angas Scott en 1908 como Scott Engineering Company en Bradford, as motocicletas Scott foron producidas ata 1978.
Partido Laborista
A cidade xogou un papel importante na historia inicial do Partido Laborista. Un mural na parte traseira do Bradford Playhouse na Pequena Alemaña conmemora o centenario da fundación do Partido Laborista Independente en Bradford en 1893.
Personalidades
Naceran ou medraran en Bradford
Relacións internacionais
Bradford está irmandada con varios lugares:
Noite dos coitelos longos (homónimos)
A expresión noite dos coitelos longos, noite das facas longas, noite dos longos puñais ou traizón dos coitelos longos pode referirse a diversos eventos violentos da historia, ou emprégase de forma metafórica como referencia a eles. Empregouna por vez primeira en inglés por Meredith Hanmer, que morreu en 1604, na súa Crónica de Irlanda. O termo galés correspondente twyll y cyllyll hirion utilizouse por primeira vez en 1587 ou antes. Pode referirse a:
Geraldine Ferraro
Geraldine Ferraro, nada en Newburgh o 26 de agosto de 1935 e finada en Boston o 26 de marzo de 2011, foi unha política estadounidense. Membro da Cámara de Representantes, foi a primeira muller candidata á vicepresidencia do país por un dos dous grandes partidos, o Partido Demócrata, nas eleccións presidenciais de 1984.
Traxectoria
Geraldine Ferraro era filla de Dominick Ferraro, un inmigrante italiano dono de dous restaurantes, e de Antonetta L. Corrierie, tamén italiana. Tivo tres irmáns que naceran antes ca ela, mais un faleceu cando era neno e outro aos tres anos. Ferraro doutorouse con honores en dereito na Universidade Fordham en 1960.
En 1979 foi nomeada membro da Cámara de Representantes polo 9.º distrito electoral de Nova York.
En 1984 Ferraro foi escollida polo candidato presidencial Walter Mondale como candidata á vicepresidencia, despois de considerar outros candidatos como Gary Hart e Jesse Jackson. Aínda que Ferraro era católica, a Igrexa católica criticouna por estar a favor do aborto.
De 1993 a 1996 serviu como embaixadora dos Estados Unidos na Comisión de Dereitos Humanos da ONU durante a administración de Bill Clinton. En 2008, Ferraro expresou o seu apoio á candidatura presidencial de Hillary Clinton.
En 1998, foille diagnosticado un mieloma múltiple, aínda que non o fixo público ata 2001, data en que comezou a dar charlas sobre a súa doenza. Faleceu o 26 de marzo de 2011 a consecuencia do cancro que a afectou durante case trece anos.
José María Bello Amigo
José María Bello Amigo, coñecido como Bello Amigo, nado en Ribeira o 18 de marzo de 1935 e finado no mesmo lugar o 12 de decembro de 2020, foi un futbolista galego que xogaba como centrocampista.
Foi pai do tamén futbolista José Fernando Bello, coñecido tamén como Bello Amigo, que xogaba como porteiro.
Celta de Vigo
Comezou a xogar ao fútbol aos 15 anos, cando saltou ao campo nun partido en Frións. Axiña comezou a destacar e aos 17 anos fichou polo Celta de Vigo, que o cedeu ao Casablanca, da Serie A, onde coincidiu con xogadores como Padrón ou Quinocho. Durante a tempada 1953/54 xogou cedido no Club Santiago, da Terceira División.
Durante esa época chegou a xogar varios partidos amigables nas filas do Celta, pero ningún oficial, e en xuño de 1954 recibiu a carta de liberdade.
Racing de Ferrol
Ao deixar o Celta de Vigo probou co Deportivo da Coruña, equipo do que era simpatizante, pero tras non chegar a un acordo, en setembro de 1954 fichou polo Racing de Ferrol, da Segunda División. Debutou na categoría de prata aos 19 anos, da man do adestrador Vázquez nun partido ante o Sestao, e marcou o seu primeiro col tres semanas despois contra o Eibar. Militou durante tres tempadas no club ferrolán, no que coincidiu con xogadores como Bernabé, Fábregas, Seijas, Franco, Lexo, Tucho Sampedro, Suco ou Tito Blanco.
Durante a súa etapa no club verde sufriu varias lesións, polo que só puido disputar 27 partidos, nos que marcou 4 goles. En 1957 foi realizar o servizo militar á Coruña, e foi cedido ao Xuvenil, da Terceira División, onde coincidiu con futbolistas como Pais, Firi e Vegazo. Practicou atletismo e foi campión de España militar nos 100 metros lisos e tamén nos 200.
Arousa
En 1958, cando xa planeaba emigra a Australia, recibiu unha oferta do Arousa, tamén de Terceira, que acabou por aceptar. Debutou cun triplete ante o Cambados, e volveu coincidir con Tito Blanco. Axiña se converteu no capitán do equipo arousán, no que militou ata 1960, cando unha nova lesión o desmoralizou e o fixo emigrar a Australia.
Australia
No país oceánico xogou no Canterbury e traballou nunha tabaqueira da marca Rothmans. Tivo tres fillos e un deles, José Fernando Bello, coñecido tamén como Bello Amigo, foi futbolista e xogou como gardameta en equipos como o Racing de Ferrol ou o Poli Ejido.
A finais dos anos 70 regresou a Ribeira para rexentar o Hotel Moderno, propiedade de seus pais, pero acabou volvendo a Australia. Faleceu en Ribeira o 12 de decembro de 2020, aos 85 anos de idade.
Downsizing (filme)
Downsizing é un filme estadounidense de 2017 dirixido por Alexander Payne, escrito por Payne e Jim Taylor, e protagonizado por Matt Damon, Christoph Waltz, Hong Chau e Kristen Wiig. Conta a historia de Paul e Audrey Safranek, unha parella que decide levar a cabo un procedemento que lles permite minguar os seus corpos e empezar unha nova vida nunha comunidade experimental. Audrey rexeita facer o procedemento no último intre e Paul ten que refacer a súa vida. A fotografía principal comezou en Ontario, no Canadá, o 1 de abril de 2016.
Pongo (homónimos)
Pongo pode facer referencia a:
Taso Mathieson
Thomas Alastair Sutherland Ogilvie ('Taso') Mathieson, nado o 25 de xullo de 1908 en Glasgow e finado o 12 de outubro de 1991 en Vichy, estilizado como T.A.S.O. Mathieson e ás veces referido como Donald Mathieson, foi un piloto de carreiras británico e autor de libros de historia do automóbil.
Andaina nas carreiras e vida persoal
'Taso' era fillo de Thomas Ogilvie Mathieson. A súa familia era propietaria da empresa escocesa de fabricación de ferramentas manuais Alexander Mathieson & Sons.
thumb|Un [[Bugatti Type 57 de 1936 como o de Mathieson usado en 1938]] Debido a problemas de saúde, Mathieson non puido participar en ningunha carreira de 1934 a 1937, polo que o seu Bugatti pilotouno algunhas veces Chris Staniland. En 1938 e 1939 participou nas 24 Horas de Le Mans, pero as dúas veces retirouse antes do final.
Mathieson foi un dos primeiros, se non o primeiro, británico en correr de novo na Europa continental despois da Segunda guerra mundial, correndo cun ex Maserati de 3 litros de Henry Birkin en 1946. O 30 de maio, correu na Copa da Resistancia e retirouse cunha fuga de aceite. Inscribíuse no Grand Prix des Frontières o 9 de xuño, pero en cambio correu na Copa René le Bègue celebrada o mesmo día, quedando quinto. O 16 de xuño, asistiu ao Gran Premio de Bélxica en Bruxelas, pero non comezou. Quedou sexto no Gran Premio de Roussillon o 30 de xuño, e o 28 de xullo correu o Gran Premio de Nantes, retirándose por problemas de motor.
Gran Premio de España de 2020
{{Gran Premio }}
Taso Mathieson
Andaina nas carreiras e vida persoal
Mathieson participou nun ERA Tipo E con Leslie Johnson como piloto, no Richmond Trophy de 1949,, Jersey Road Race e British Empire Trophy, así como o Gran Premio do Reino Unido de 1950. Algunhas fontes atribúenas como participacións oficiais de ERA porque Johnson comprara o fabricante do coche tres anos antes. Mathieson mercou un Frazer Nash Le Mans de 2 litros no que logrou unha vitoria de clase nas 24 Horas de Le Mans de 1950 con Richard "Dickie" Stoop.
Pedro de Freitas Branco
Pedro de Freitas Branco, nado en Lisboa en 1896 e finado ibídem en 1963 foi un director e compositor portugués.
Gran Premio de España de 2020
Notas
<references group="lower-alpha"/>
Pedro de Freitas Branco
Vida e carreira
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Affiche_de_la_premi%C3%A8re_audition_du_Concerto_en_sol_de_Maurice_Ravel.jpg/280px-Affiche_de_la_premi%C3%A8re_audition_du_Concerto_en_sol_de_Maurice_Ravel.jpg|alt=Handbill for concert giving details of venue, performers and programme|miniatura Branco naceu en Lisboa, e estudou música con Tomás Vaz de Borba e Luís de Freitas Branco (o seu irmán máis vello). Fundou a Compañía de Ópera Portuguesa en 1926, e dirixiu a orquestra sinfónica estatal desde 1934.
Taso Mathieson
Andaina nas carreiras e vida persoal
Continuou correndo ata 1955, participando principalmente nos Grandes Premios en Francia. Cando resultou ferido nun accidente de tráfico ou de carreiras, viuse obrigado a retirarse. Despois de 25 anos de carreiras, Mathieson concentrouse na escritura e na súa colección de fotografías, xunto coa súa esposa Mila Parély, unha actriz francesa coa que casara en 1947. escribiu varios libros autorizados, incluíndo Grand Prix Racing 1906-1914, e escribiu varios artigos na revista francesa Le Fanauto en 1979 e 1980.
Pedro de Freitas Branco
Vida e carreira
Branco fixo o seu debut en París en 1932 nun concerto de música de Maurice Ravel na Salle Pleyel dirixindo Daphnis et Chloé, Pavane pour une infante defunte, Rapsodie espagnole, La valse e Boléro. Nese mesmo concerto Ravel dirixiu a estrea do seu Concerto para piano en sol maior.
Taso Mathieson
Resultados nas carreiras
† Pierre Maréchal morreu nun accidente.
Pedro de Freitas Branco
Valoracións
Segundo algúns, non era un director especialmente bo, e cando o concerto con Maurice Ravel foi gravado pouco despois da estrea, o seu nome apareceu como director na etiqueta do disco e nos anuncios, pero de feito Branco dirixiu a orquestra baixo a supervisión de Ravel nas sesións de gravación.
A cantante Astra Desmond eloxiou a Branco "a súa magnífica musicalidade, a súa inmersión no espírito e no estilo de calquera compositor que toque, o seu entusiasmo sen límites e o seu completo abnegación". The Times observou que estaba no seu mellor momento en "música de gran brillo textual, especialmente na obra de Berlioz, Stravinsky e Richard Strauss".
Gravacións
As gravacións realizadas por Branco inclúen:
Franco do principado de Lucca e Piombino
miniatura|472x472px|Serie dos catro valores emitidos do franco do Principado de Lucca e Piombino. O franco do principado de Lucca e Piombino foi a unidade monetaria deste Estado satélite do Primeiro Imperio Francés no norte de Italia entre 1810 e 1814.
Esta moeda estaba baseada no sistema decimal e subdividíase en 100 céntimos (centesimi). Circulaba polo territorio do principado de Lucca e Piombino paralelamente ao franco francés, co que mantiña paridade, e de feito, as moedas de prata de 5 francos e dun franco de ambos os sistemas presentaban idénticas características métricas.
A serie en circulación estaba composta polas devanditas pezas de prata de 5 francos e dun franco, así como as moedas de 5 e de 3 céntimos de cobre. Aínda que a súa emisión non se iniciou ata 1810, todas estas moedas amosan datas retrospectivas, entre 1805 e 1808.
Cada un destes valores amosa nos seus anversos os bustos unidos dos gobernantes do principado: a princesa Elisa Bonaparte, irmá de Napoleón I, en primeiro plano, e o seu home, o príncipe Félix Baciocchi, en segundo plano, rodeados por lendas alusivas á súa condición de soberanos do principado.
Todas as moedas do franco de Lucca e Piombino foron deseñadas polo medallista italiano Giovanni Antonio Santarelli e cuñáronse no obradoiro monetario de Florencia, nunha cantidade total aproximada de 707.125 pezas. No caso das moedas de cobre, todos os exemplares son idénticos, en tanto que das moedas dun franco se coñecen seis pequenas variantes e das de 5 francos hai 11 variantes coñecidas.
Coa caída do Primeiro Imperio Francés en 1814, o exército austríaco ocupou o principado de Lucca e Piombino. No ducado de Lucca, creado o ano seguinte baixo o mandato de María Luísa de Borbón, o franco de Lucca e Piombino mantivo a súa circulación xunto co franco francés, a antiga lira luquesa, a lira do Reino de Etruria e o florín toscano. Todo este conxunto de moedas foi retirado da circulación en 1827 cando o duque de Lucca Carlos Luís as substituíu pola nova lira luquesa, en cuxo anverso colocou o seu retrato.
Contexto histórico
miniatura|As vitorias do xeneral Bonaparte na primeira Campaña de Italia ([[1796-1797), repetidas en 1800 na batalla de Marengo, estableceron o dominio francés no norte de Italia ata 1814.]] Durante a guerra da Primeira Coalición, o exército francés revolucionario ocupou o norte de Italia respectando a neutralidade da República de Lucca. Entre 1796 e 1799 establecéronse cinco "repúblicas irmás" favorables aos intereses de Francia na península italiana: a República Cisalpina en Milán (xuño de 1797), a República Lígur en Xénova (xuño de 1797), a República Romana en Roma (febreiro de 1798), a República Piemontesa en Turín (decembro de 1798) e a República Partenopea en Nápoles (xaneiro de 1799).
O 2 de xaneiro de 1799, as tropas francesas do xeneral Sérurier entraron en Lucca. O 4 de febreiro, Sérurier decretou a fin do réxime aristocrático e a instalación dun goberno provisional de carácter democrático, que axiña foi substituído por unha constitución inspirada no modelo directorial francés. Coa formación da Segunda Coalición no inicio de 1799, a cidade foi ocupada novamente polos austríacos a partir do 17 de xullo. Un ano máis tarde, a vitoria francesa en Marengo o 14 de xuño de 1800 expulsou definitivamente de Italia os coaligados, o que permitiu a restauración do réxime democrático en Lucca.
En Francia, o establecemento do Consulado por Napoleón Bonaparte en decembro de 1799 estivo acompañado por un abrandamento da ideoloxía revolucionaria cara a unha política de compromiso entre as vellas e as novas ideas, mesmo nos territorios ocupados. O 26 de decembro de 1801, a república de Lucca puido volver a unha constitución aristocrática aliñada cos intereses franceses, que durou ata 1805.
A coroación de Napoleón o 2 de decembro de 1804 anunciou unha política dinástica que incluía a asignación de feudos imperiais aos membros da súa familia. O 17 de marzo de 1805, o emperador conferiulle á súa irmá Elisa e ao seu home, Félix Baciocchi, o principado de Piombino, ocupado por Francia desde o Tratado de Florencia do 28 de marzo de 1801. O 4 de xuño, o Goberno de Lucca enviou unha delegación ao emperador para solicitar unha nova constitución que confiase a soberanía hereditaria do Estado a un membro da súa familia. O 25 de xuño, unha nova constitución reuniu a ata entón república de Lucca co principado de Piombino, creando o principado de Lucca e Piombino, gobernado por Elisa e Félix.
Esta progresiva entrada de Lucca na esfera de influencia francesa foi acompañada pola xeneralización do franco francés como moeda circulante no seu territorio, en paralelo coa antiga lira luquesa.
Creación
miniatura|A princesa Elisa, irmá de Napoleón I, iniciou en 1807 os esforzos para a creación dunha nova moeda no seu principado de Lucca e Piombino. O 30 de marzo de 1806, un decreto imperial adscribiu o Principado e Lucca e Piombino ao sistema monetario do Imperio Francés, o que fixo oficial o franco francés no territorio do principado, e o 30 de abril os príncipes decretaron tamén a adopción do sistema métrico decimal francés. O 13 de maio anunciouse que os ingresos e os gastos do Tesouro do principado se contabilizarían desde entón en francos franceses. Con todo, o uso da lira luquesa e da lira do reino de Etruria seguiu autorizado durante un tempo, ata que estas moedas foron retiradas da circulación.
A partir de 1807, a princesa Elisa envioulle ao seu irmán, Napoleón I, os deseños para unha nova moeda do seu principado, que amosaban a lenda NAPOLEONE PROTEGGE L'ITALIA ("Napoleón protexe a Italia"), en referencia ao lema do imperio Dieu protège la France ("Deus protexe a Francia"), que aparecía gravado nos cantos das moedas francesas de 5 francos desde 1803. Este lema tamén foi adaptado como Dio protegge l'Italia ("Deus protexe a Italia") desde 1806 para adornar o canto das moedas de ouro do sistema da lira do reino de Italia. O 11 de novembro de 1807 en Fontainebleau, o emperador rexeitou este paralelismo que lle resultaba excesivamente laudatorio, e a este respecto escribiu: "Este tipo non é o acaído; o que se quere pór en lugar de Dieu protège la France é indecente".
O 28 de febreiro de 1809, o príncipe Félix promulgou un decreto polo que se formalizaba o tipo de troco da lira toscana no principado e tamén se fixaba a paridade do franco francés coa antiga lira luquesa en 1 lira, 6 soldos e 8 diñeiros —ou sexa, 1,33 liras— por cada franco francés.
Logo de se converter en gobernadora da Toscana o 3 de marzo de 1809, Elisa dirixiuse directamente ao director da Casa da Moeda de Florencia, Giovanni Fabbroni, para lle encargar que se cuñasen moedas coa súa efixie. Fabbronides escribiulle ao Ministro de Finanzas francés, Gaudin, para se asegurar de que a operación estivese autorizada polo poder central do Imperio en París. O 21 de setembro, Fabbroni recibiu a resposta de Gaudin, quen, logo de consultar co emperador, considerou que era unha vía axeitada para sufragar os gastos do obradoiro monetario de Florencia, e deulle plena autoridade á Gran Duquesa da Toscana sobre ese asunto.
O deseño e o posterior gravado dos cuños de todas as moedas do principado de Lucca e Piombino foi obra de Giovanni Antonio Santarelli, un eminente medallista italiano, membro da Academia de Florencia.
O 10 de maio de 1810 presentáronselle á princesa as probas para a moeda de 5 francos, e esta, satisfeita, pediu un maior parecido na representación do príncipe. Ademais quixo que se acelerase o proceso para o inicio da produción das moedas. Esta era a primeira vez na historia de Lucca que se reproducía a efixie dun gobernante no anverso dunha moeda.
Cuñaxe
miniatura|O medallista italiano Giovanni Antonio Santarelli, afincado en Florencia, deseñou e gravou os cuños para as moedas do principado de Lucca e Piombino. A produción da moeda de 5 francos comezou en 1810. O 29 de maio depositáronse 22.001 exemplares na caixa da intendencia. Elisa desexaba que a produción continuase coa data retrospectiva de 1807 ata acadar os 100.000 francos. O 24 de novembro enviouse ata Lucca un novo lote de 6.000 moedas de 5 francos, que amosaban as datas de 1806 e 1807.
Non foi ata o 20 de outubro cando se publicou o decreto que autorizaba a fabricación das moedas de 5 francos coas efixies da parella de príncipes.
O 4 de maio de 1811, mediante unha orde soberana decidiuse refundir diversas moedas de prata existentes por un total de 200.000 francos, para continuar coa emisión das novas moedas de 5 francos do principado e proseguir despois coa cuñaxe das dun franco a partir de 1812. A produción destas moedas dun franco tivo un ritmo sostido: o 7 de abril de 1812, o principado recibira xa 20.000 moedas dun franco coas datas de 1806 e de 1807.
A cuñaxe das moedas divisionarias de cobre foi solicitada pola municipalidade de Lucca, xa que escaseaban desde había xa anos e resultarían útiles para as pequenas transaccións comerciais. O 23 de novembro de 1811, Elisa aprobou os deseños das moedas de 2, de 3 e de 5 céntimos, os valores propostos pola Casa da Moeda para a serie de cobre. Estes deseños baseábanse nos utilizados para as moedas de prata, aínda que cos retratos do anverso ollando cara á esquerda e sen a coroa de loureiro dos reversos. A elección de 1806 como o único ano que amosarían estas moedas é unha referencia ao ano do decreto imperial relativo ás moedas de Lucca.
A finais de decembro de 1811, a princesa deu a súa aprobación final ás probas modificadas e tamén autorizou a emisión dunha nova moeda dun céntimo. Porén, a idea da emisión das moedas dun céntimo e de dous céntimos abandonouse posteriormente, e os rexistros da Casa da Moeda de Florencia só rexistra a produción de moedas de cobre con valores faciais de 3 e de 5 céntimos.
Entre 1812 e 1813, a moeda de 3 céntimos produciuse en grandes cantidades (225.000 exemplares) por mor do seu bo acollemento polos comerciantes, que a asimilaron axiña ao valor do antigo soldo de Lucca, divisionario da lira luquesa. No entanto, este valor non era aceptado polos soberanos, que avogaban por introducir un sistema decimal similar ao vixente en Francia. Con este propósito, o 7 de decembro de 1812 anunciouse a creación da moeda de 5 céntimos, cuxa produción non comezou ata 1813, aínda que limitada a 71.500 exemplares, debido á súa falla de compatibilidade co anterior sistema duodecimal, o que xerou unha escasa aceptación por parte da poboación. Para manter a súa popularidade nun momento en que o Imperio se enfrontaba a importantes reveses militares en Europa, os gobernantes de Lucca cancelaron finalmente a produción da moeda de 5 céntimos en 1814 e planearon, no seu lugar, ampliar a produción da peza de 3 céntimos.
As moedas
As moedas en circulación divídense nos catro valores devanditos: 5 francos e un franco en prata, e 5 e tres céntimos en cobre, todos eles cuñados na Casa da Moeda de Florencia nunha cantidade total de 707.125 pezas —véxanse as tiraxes por cada valor na táboa seguinte—.
Cada un destes valores amosa nos seus anversos os bustos unidos dos gobernantes do principado: a princesa Elisa Bonaparte, irmá de Napoleón I, en primeiro plano, e o seu home, o príncipe Félix Baciocchi, en segundo plano, rodeados pola lenda FELICE ED ELISA PP•DI LUCCA E PIOMBINO ("Félix e Élisa príncipes de Lucca e Piombino").
Pola súa banda, nos seus reversos as moedas de prata levan a indicación do valor facial en dúas liñas, entre dúas pólas de loureiro, e co ano no exergo. As moedas de cobre indican o valor facial e a data en tres liñas na parte central, cunha estrela no exergo. En todos os casos, a lenda do reverso é PRINCIPATO DI LUCCA E PIOMBINO ("Principado de Lucca e Piombino").
As moedas de prata comparten as súas características métricas coas súas equivalentes de Francia, coas que compartían a circulación no principado.
Tipos e variantes
A moeda de 5 francos é a que presenta máis variantes —tres no caso da de 1805 e seis na de 1808—. No anverso, as principais diferenzas refírense á coroa, ao cabelo de Elisa e á posición do busto de Félix en relación coa palabra PIOMBINO da lenda. No reverso, as variantes concéntranse en torno ás pólas de loureiro e a fita que as une, así como na puntuación —presente ou non— despois da palabra PIOMBINO e despois da data.
A moeda de 5 francos coa data de 1805 clasifícase adoito en dous tipos, denominados "bustos pequenos" e "bustos medianos" nos catálogos numismáticos. No entanto, non existe tal diferenza no tamaño dos bustos, senón que se trata dunha especie de ilusión óptica provocada polas variacións da situación da lenda con respecto á grafila, pola súa parte exterior, e aos bustos, pola interior. O tipo de bustos medianos é o característico das moedas datadas en 1806 e 1807, en tanto que coa data de 1808 existen tres variantes, incluíndo un terceiro tipo, chamado ás veces "bustos grandes".
As moedas dun franco que amosan as datas de 1806 e 1807 comparten todas elas as características deste segundo tipo, e as datadas en 1808, aínda compartíndoas tamén, difiren en que a indicación da data é claramente máis pequena que no caso das outras datas. Con respecto aos anversos, existen tamén pequenas diferenzas sinaladamente na forma dos bustos e na distancia entre o cabelo do soberano e as letras da lenda.
Probas
O 17 de decembro de 2019, a casa de poxas Pandolfini puxo á venda unha proba de cobre para a moeda de 5 francos —tipos "bustos pequenos"—, cun valor estimado entre 8.000 e 12.000 euros. Esta proba aparecera xa á venda en 1922, procedente da colección de Philippe de Ferrari. Na mesma poxa figuraba tamén unha proba inédita en prata do mesmo tipo, caracterizada por presentar un X entre os bustos e a lenda, no anverso. No catálogo da poxa indícase que esta marca estaba destinada a un control interno preliminar dentro da ceca.
O 15 de maio de 2020, a casa de poxas Inasta presentou unha proba en aluminio como proxecto para o valor finalmente non emitido dun céntimo, que se axusta á tipoloxía das moedas de 3 e de 5 céntimos en circulación. Esta proba vendeuse ao seu prezo de saída de 1.000 euros. Probablemente se tratase da proba presentada á princesa Elisa a finais de 1811, antes de que a súa emisión fose abandonada.
Retirada da circulación
Logo da caída do Primeiro Imperio, o exército austríaco ocupou a vila de Lucca do 15 de marzo de 1814 ao 9 de xuño de 1815, día da creación do Ducado de Lucca polo Congreso de Viena. Este novo Estado confióuselle a Carlos Luís de Parma, anterior rei de Etruria entre 1803 e 1807, e neto de Fernando I, duque de Parma, desposuído en 1801 polo Tratado de Aranjuez. Como o duque de Lucca tiña daquela 15 anos, a rexencia foi asumida pola súa nai, María Luísa, do mesmo xeito que en 1803 en Etruria. O exclave de Piombino foi absorbido polo Gran Ducado de Toscana, que se acababa de crear.
miniatura|A nova lira de Lucca coa efixie do duque Carlos Luís substituíu formalmente o franco do Principado de Lucca e Piombino en 1827.
As moedas de prata do sistema do franco de Lucca e Piombino foron transportadas en grandes cantidades a Francia, dado que tiñan as mesmas características métricas que as do franco francés. No ducado de Lucca, as moedas coa efixie de Elisa e Félix confundíanse doadamente coas do franco francés e coexistían na circulación xunto con outras como a antiga lira luquesa, o florín toscano e a lira do reino de Etruria. No medio deste caos monetario, o ducado de Lucca enfrontouse á escaseza de moeda de prata e de cobre, que resultaba insuficiente para satisfacer as demandas da poboación.
María Luísa de Borbón planeou reformar a moeda xa en 1819, en particular co obxectivo de eliminar as pegadas do goberno de Elisa Bonaparte. O seu fillo, Carlos Luís, que a sucedeu á súa morte o 13 de marzo de 1824, decidiu crear unha nova lira luquesa coa súa propia efixie e producila directamente en Lucca por vez primeira desde 1790. O 27 de agosto de 1826 decidiu a emisión de moeda fraccionaria en cobre, que dividía a lira en 20 soldos e 12 diñeiros, consonte o sistema duodecimal tradicional, coa finalidade de satisfacer a urxente necesidade de moeda miúda.
Logo do éxito desta primeira serie, que entrou en circulación o 6 de xullo de 1827, o duque comezou a emitir moedas de valores faciais superiores, xa conforme o sistema decimal que se estaba a xeneralizar na Europa occidental. O 24 de maio de 1834, o Ministerio de Finanzas de Lucca ordenou a produción dunha moeda dunha lira de prata, seguida o 5 de agosto de 1837 por outra de dúas liras de tipoloxía similar. A taxa de troco situouse en 1,33 liras por cada franco, utilizando a mesma paridade que a decretada por Félix en 1809 coa antiga lira luquesa.
Presenza no mercado numismático
O 26 de novembro de 2007, a casa de poxas milanesa Numismatica Ars Classica vendeu o único exemplar coñecido da moeda dun franco de 1805 antes comentado, coa estética coidada propia de emisións posteriores. Cun prezo de saída de 25.000 euros, este espécime foi adxudicado finalmente en 36.000 euros. Trátase do valor máis alto acadado nunha poxa dunha moeda do principado de Lucca e Piombino.
O 14 de abril de 2013, a casa de poxas sanmarinesa Nomisma sacou á venda a outra variante única do franco de 1805 que aparecía referenciada nos catálogos de Pagani e Bellesia. O catálogo da poxa describíaa como "unha moeda de gran rareza que constitúe unha das pezas clave de todo o século XIX italiano. Malia todo, a moeda, cun prezo de saída de 30.000 euros, non atopou comprador. O 16 de novembro de 2019, ese mesmo exemplar foi vendido pola casa de poxas monegasca Gadoury por 21.000 euros, logo dun prezo de saída de 20.000 euros. O espécime atribúeselle á colección Murray Heiserman.