cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rembrandt
A vida con Saskia
En 1635 o novo matrimonio mudouse á súa nova casa, situada no elegante barrio de Nieuwe Doelenstraat. En 1639, o matrimonio volveuse a mudar a unha casa, máis cara (o edificio é actualmente a sede da casa-museo Rembrandt), situada ao sur da rúa Sint Antoniesbreestraa, tramo que máis tarde pasaría a chamarse Jodenbreestraat (Rúa Maior Xudía), xa que esta zona de Ámsterdam estábase convertendo no barrio xudeu, a hipoteca para financiar a compra foi de 13.000 floríns; esta sería unha das causas principais para as súas posteriores dificultades financeiras. En realidade, Rembrandt podía haber pago sobradamente o piso, pero ao parecer o seu nivel de gastos sempre se mantivo equilibrado co seu nivel de ingresos, e tamén puido realizar algúns investimentos pouco afortunados. Foi alí onde Rembrandt tratou a miúdo cos seus veciños xudeus, que serían modelo para as súas escenas do Antigo Testamento. Pese á inicial bonanza económica, co paso do tempo a parella atravesou numerosos reveses: así, o seu fillo Rumbartus morreu aos dous meses do seu nacemento, en 1635, e a súa filla Cornelia morreu ás tres semanas de idade, en 1638. En 1640 o matrimonio tivo unha segunda filla, á que tamén chamaron Cornelia, e que faleceu ao cabo dun mes. Só o seu cuarto fillo, Titus van Rijn (nacido en 1641) chegou a alcanzar a madurez. Saskia faleceu en 1642, ao pouco do parto de Titus, probablemente por tuberculose. Os debuxos de Rembrandt do leito de morte da súa esposa son imaxes profundamente conmovedoras.
Outras relacións sentimentais
Durante a enfermidade de Saskia contrataron a Geertje Dircx como neneira de Titus, e probablemente pasou a ser tamén a amante de Rembrandt. Posteriormente acusaría a Rembrandt de perxurio e obtería unha indemnización de 200 floríns ao ano. Decatado de que Geertje empeñara varias xoias que Rembrandt regaloulle a Saskia, o pintor fixo o posible para mantela durante 12 anos nun hospicio para pobres en Gouda.
miniatura|170px|Moza bañándose nun arroio (1654). A modelo é Hendrickje Stoffels. A finais de 1640 Rembrandt comezou unha relación coa moza Hendrickje Stoffels, a quen contratara inicialmente como asistenta doméstica. Desta relación nace en 1654 a súa filla Cornelia, feito que motivou o envío dunha carta acusatoria por parte da igrexa reformada a Hendrickje na que se lle incriminaba "cometer os actos dunha prostituta con Rembrandt o pintor". Habéndoo esta admitido publicamente, foi excomungada. Rembrandt, en cambio, non tivo que enfrontar ningún cargo, posto que non era membro de devandita igrexa. Aínda que o matrimonio seria válido a efectos legais, Rembrandt non casou con Henrickje para non facer perigar a herdanza de Titus, fillo do seu anterior matrimonio.
Creba económica e últimos anos
Rembrandt sempre viviu por encima das súas posibilidades, investindo en arte -ás veces poxando polas súas propias pinturas-, gravados -que adoitaba utilizar nas súas pinturas- e todo tipo de curiosidades. En 1656 xa se tomaron certas medidas nos xulgados para impedir a súa declaración de bancarrota, e o artista tivo que vender a maioría das súas pinturas e boa parte da súa colección de antigüidades. A lista de obxectos poxados conservouse, e dá unha idea das posesións materiais do pintor: debuxos e pinturas dos vellos mestres flamengos, bustos de emperadores romanos, fragmentos de armaduras xaponesas, curiosidades traídas do Extremo Oriente, e coleccións de Historia natural e minerales. Os beneficios destas vendas, realizadas entre 1657 e 1658, resultaron decepcionantes, de modo que en 1660 non tivo máis remedio que vender a súa casa e o seu taller de gravado e mudarse a un apartamento máis modesto en Rozengracht. Rembrandt aínda gozaba de certo prestixio, e tanto as autoridades como os seus acredores adoitaban mostrarse bastante tolerantes. Paradoxalmente, a sociedade de pintores de Ámsterdan considerouno un escándalo, e adaptou os seus regulamentos para que ninguén que estivese nunha situación económica como a de Rembrandt puidese comerciar como pintor. Para evitar esta medida, Hendrickje e o propio Titus abriron o seu propio negocio de arte en 1660, no que Rembrandt traballaba como empregado.
Así, en 1661, esta "axencia artística" recibiu o encargo de realizar unha pintura para o recentemente construído concello, pero só despois de que Govert Flinck, o artista que recibira inicialmente o encargo falecese sen dar unha soa pincelada. Desgraciadamente, a obra resultante -"A conspiración de Claudius Civilis"- foi rexeitada e devolta ao pintor; o único fragmento conservado é só parte da obra realizada. Foi por entón cando Rembrandt, gravemente afectado pola idade e a pobreza, admitiu a Aert de Gelder como o seu último alumno. Cara a 1662 aínda recibía encargos importantes de retratos das personalidades da súa contorna. O mesmo Cosme III de Médici, Gran Duque de Toscana visitou a Rembrandt no seu domicilio, cando chegou a Ámsterdam en 1667.
Rembrandt sobreviviu tanto a Hendrickje -falecida en 1663- como ao seu fillo Titus, que morreu o 7 de setembro de 1668, deixándolle unha neta. Rembrandt morreu un ano despois do falecemento do seu fillo, o 4 de outubro de 1669, e foi enterrado nunha tumba sen nome no Westerkerk de Ámsterdam.
Obra
miniatura|esquerda|"Cristo na tormenta no lago de Galilea", 1633. En paradoiro descoñecido desde o seu roubo do museo Isabella Stewart Gardner en 1990.
A arte de Rembrandt
Nunha carta a Huygens, Rembrandt ofrece o único testemuño conservado sobre as súas aspiracións como artista: "(alcanzar) o movemento máis grande e máis natural", se con isto referíase aos seus obxectivos materiais ou doutro tipo é algo suxeito á especulación, de calquera modo Rembrandt representa a fusión entre o corpóreo e o espiritual como poucos pintores na arte occidental.
A principios do século XX, algúns estudosos estimaron a obra de Rembrandt nunhas 600 pinturas, case 400 gravados e preto de 2.000 debuxos. Investigacións realizadas desde 1960 ata hoxe en día -lideradas polo Proxecto de Investigación Rembrandt, coordinado por varios expertos holandeses sobre o pintor- reduciron esta cifra nunhas 300 pinturas, aínda que non sen xerar certa polémica. Respecto dos gravados, xeralmente realizados mediante punta seca ou a augaforte, a cifra estimada é máis estable, e aproxímase ás 300 pezas. É probable que Rembrandt realizase máis dos 2.000 debuxos que se lle atribúen, pero incluso esa cifra é posiblemente demasiado elevada segundo estudos contemporáneos.
En certo momento contábanse ata 90 autógrafos distintos de Rembrandt, aínda que hoxe en día sábese que moitos dos seus alumnos debían copiar as súas pinturas como parte da súa aprendizaxe. Investigacións máis recentes reduciron esta cifra ata as 40 pinturas, suprimindo algúns debuxos e 31 gravados, entre os cales cóntanse algunhas das imaxes máis representativas do grupo. Moitos dos seus autorretratos móstranlle con roupaxes anacrónicos, ou facéndose mocas a si mesmo. Os seus autorretratos mostran a evolución desde o atribulado mozo con talento, e o pintor exitoso da década de 1630 ata os sombríos retratos da súa vellez, de enorme profundidade psicolóxica. Xuntos compoñen a imaxe dun home que atravesou todos os estados da vida, e cuxa expresión reflicte as fortes sacudidas que sufriu o seu espírito ao longo da súa vida.
Entre as características máis notables da súa obra destácanse o seu uso do claroscuro, o manexo escenográfico da luz e a sombra -fortemente influído por Caravaggio, ou, máis posiblemente, pola escola dos Caravaggisti de Utrecht- adaptados aos seus propios fins. Igualmente destacables son a súa visión dramática e emotiva de temas que tradicionalmente foran tratados dunha forma impersonal: Rembrandt caracterízase polo sentimento de empatía que desprende a súa visión da humanidade, independentemente da riqueza ou a idade do retratado. A súa propia contorna familiar -a súa muller Saskia, o seu fillo Titus, a súa amante Hendrickje- adoitan aparecer de forma visible nas súas pinturas, en ocasións representando temas bíblicos, históricos ou mitolóxicos.
Períodos, temas e estilo
miniatura|200px|[[O rapto de Europa (Rembrandt)|O rapto de Europa, 1632. Óleo sobre táboa. Esta obra considerouse "un brillante exemplo da Idade de ouro da pintura barroca. ]] Ao longo da súa carreira, Rembrandt faría seus os xéneros do retrato, o paisaxe e a pintura narrativa. Por esta última sería especialmente enxalzado polos seus contemporáneos, que o consideraron un mestre na interpretación de pasaxes bíblicos pola súa profundidade emocional e o seu coidado dos detalles. Estilisticamente, a súa pintura evolucionou da suavidade dos seus principios -caracterizada por unha excelente técnica de representación ilusionista de formas- a un tratamento posterior, máis "áspero", que invocaba as calidades do obxecto mediante a calidade táctil con que figuraba na pintura.
En canto ao gravado, podería falarse dun desenvolvemento similar. Nos gravados da súa madurez, sobre todo desde finais da década de 1640 en diante, quedan reflectidas a liberdade e a amplitude que tamén están presentes nos seus debuxos e pinturas. Nestas obras combínanse tema e técnica de tal modo que en ocasións, unha gran superficie baleira pode suxerir un espazo, mentres que noutras unha complexa trama de liñas articula o volume de formas en penumbra.
Leiden (1625-1631)
esquerda|miniatura|150px|"O fumador", de Joos van Craesbeeck. En [[Leiden, Rembrandt tamén cultivou este tipo de retratos, moi populares na súa época.]] Foi durante o período en Leiden (1625-1631) cando se pode falar dunha maior influencia de Lastman. É probable falar tamén de certo influxo de Lievens durante aquela primeira etapa de formación. As pinturas desta época son bastante pequenas, pero ricas en detalles, especialmente en vestiduras e xoiaría. Os temas preferidos nesta etapa son obras relixiosas e alegóricas, do mesmo xeito que os "tronie", xénero popularmente holandés. En 1626 Rembrandt produciu os seus primeiros gravados, e a rápida difusión característica deste medio gañáronlle fama internacional. En 1629 pintou "Xudas, devolvendo as moedas de prata" e "O artista no seu estudo", obras que evidencian o seu progresivo interese no uso da luz e o enriquecemento dos seus rexistros matéricos; esta obra constitúe o primeiro gran progreso da súa carreira e un punto clave no seu crecemento como pintor.
Primeiro período en Ámsterdam (1632-1636)
miniatura|150px|Un típico retrato de 1634, cando Rembrandt gozaba dun enorme éxito comercial. Durante os seus primeiros anos en Ámsterdam, Rembrandt comezou a pintar escenas bíblicas e mitolóxicas de carácter máis dramático, fortemente contrastadas e en grandes formatos. A esta época pertencen "O cegamento de Sansón" (1636), "A festa de Belshazzar" (c. 1635) e a "Dánae" que emulaba o estilo barroco de Rubens. Coa axuda ocasional de asistentes no seu taller de Uylenburgh, Rembrandt satisfixo numerosos encargos de retratos, tanto pequenos ("Jacob de Gheyn III") como grandes ("Retrato do armador Jan Rijcksen e a súa esposa", (1633); "Lección de anatomía do Dr. Nicolaes Tulp", datado en 1632).
Segundo período en Ámsterdam (1636-1650)
A finais da década dos ano 30, Rembrandt producira apenas algunhas pinturas e uns poucos gravados de tema paisaxístico. A miúdo, estas pinturas adoitaban destacar o aspecto dramático da natureza, reflectida en árbores desarraixados* e nubes ominosas ("Casa de campo ante un ceo tormentoso", 1641; "As tres árbores", 1643). A partir de 1640, Rembrandt foi eliminando os trazos máis pintorescos e o seu estilo volveuse máis sombrío e comedido, quizais debido ás traxedias persoais que xa empezaran a sucederlle.
miniatura|esquerda|220px|Detalle da [[A rolda nocturna|rolda de noite, tamén coñecida como "A milicia do capitán Frans Banning Cocq", 1642.]] Ao longo da década dos 50, as pinturas de Rembrandt adoptaron diversidade de estilos, os cadros aumentaron de tamaño, as cores eran máis ricas e as pinceladas máis pronunciadas. Na súa evolución técnica abandona a tendencia a crear efectos dramáticos sobre todo co uso de fortes contrastes de luz e sombra (claroscuro), para dar paso ao uso de sistemas de iluminación frontais máis grandes, e con máis zonas saturadas de cor. Simultaneamente, as figuras empezarían a dispoñerse paralelamente ao plano do cadro. Estes cambios poden ser vistos como un retorno á composición máis clásica e, considerando o maior traballo de pincelada, poden suxerir certa familiaridade co estilo veneciano. Desta época son obras como "Susana e os vellos", (1637-1647). Ao mesmo tempo, dáse unha visible redución de obras pintadas en favor de gravados e debuxos de paisaxes. Esta obra gráfica incorpora o valor dramático a partir de pacíficas escenas rurais holandesas.
Período tardío (1650-1669)
Cara a 1650, o estilo de Rembrandt volveu transformarse. Regresa aos grandes formatos, as cores vólvense máis intensas e as pinceladas máis pronunciadas. Deste xeito, o pintor afastábase dos trazos distintivos da súa primeira época, cando tendía a traballar máis os detalles. Algúns autores sinalaron que poida deberse a unha progresiva identificación co traballo de artistas como Tiziano, inscribindo este período a súa toma de postura no debate entón vixente sobre a primacía do "acabado" ou a calidade material da pintura.
miniatura|220px|"[[Autorretrato" de 1658, unha obra mestra no seu estilo tardío; "o máis sereno e o máis grande de todos os seus retratos". ]] Expertos na obra de Rembrandt sinalaron en ocasións a "imperfección" da pincelada do Rembrandt deste período, pero sábese que o mesmo autor desaconsellaba aos seus visitantes que observasen as súas obras desde demasiado preto. De calquera modo, este énfase nas calidades táctiles da obra pode remontarse á pintura medieval, que adoitaba representar as calidades matéricas dos obxectos representados imitando a súa textura sobre o lenzo. O resultado deste tratamento é un despregue de recursos pictóricos que combina transparencias a miúdo aparentemente azarosas, as cales suxiren profundidade e textura dun xeito ilusionista e á vez moi persoal.
Nos últimos anos, as súas pinturas de tema bíblico tenderon a unha maior personalización das figuras e as súas emocións individuais. ("Santiago Apóstolo", 1661). Rembrandt comezou en 1652 unha serie de autorretratos impregnados de reflexión, e ata o ano da súa morte realizaría 15 versións deste tema; así como numerosas e emotivas imaxes de homes e mulleres namorados, vivos e ante Deus (A noiva xudía, 1666). Algúns autores sinalaron respecto diso: E tamén, sobre A noiva xudía:
Rembrandt gravador
miniatura|esquerda|250px|A estampa dos cen florins, c.1647-1649, [[gravado.]] Rembrandt realizou gravados durante boa parte da súa carreira (1626-1660), ata o momento en que dificultades económicas fixéronlle vender o seu taller de estampación e abandonar virtualmente o medio. Nese lapso de tempo, só durante o difícil ano de 1649 non produciu ningunha obra. Adaptouse facilmente ó linguaxe gráfico desta técnica, e aínda que dominaba o uso do buril e era un experimentado gravador, o valor fundamental da súa obra calcográfica é a liberdade técnica.
Igualmente, Rembrandt implicouse persoalmente con todo o proceso de estampación, e debeu estampar persoalmente polo menos os primeiros estados de cada prancha. Ao principio utilizaba un estilo baseado no debuxo, pero pronto comezou a desenvolver unha estética máis próxima á da súa pintura, combinando masas de liñas e mordidas de acedo sucesivas para alcanzar distintos niveis de profundidade. Antes de 1640 reaccionou contra este estilo e recuperou unha técnica máis sinxela e con menos mordidas. Así, o desenvolvemento de "A estampa dos cen florins", escalonado ao longo de toda a década de 1640, resultou ser para el unha "obra crítica en metade da súa carreira", da que xurdiría o seu estilo final de gravado. Aínda que desta prancha só se conservaron dúas estampacións en estados iniciais (a primeira moi rara) a evidencia de numerosas rectificacións baixo a imaxe final resultan moi esclarecedoras sobre o traballo de Rembrandt nesta peza.
miniatura|280px|dereita| "As tres cruces", [[gravado de Rembrandt, 1653, estado 3 de 5.]]Nas súas obras máis maduras da década de 1650, Rembrandt parece mostrarse máis receptivo á improvisación sobre a prancha e conserváronse grandes series de estampacións que en ocasións chegan a 11 estados radicalmente distintos. Rembrandt empezou a utilizar reservas como medio de escurecer grandes áreas, que podían cubrir gran parte da prancha. Experimentou igualmente con efectos de impresión sobre diferentes papeis ou papel vitela, pero chegouse á conclusión de que só son auténticos os gravados impresos en papel xaponés. Do mesmo xeito recorreu magistralmente ao entrapado como medio de obter un "ton superficial". Igualmente mostrouse especialmente hábil no uso da punta seca, e realizou numerosas paisaxes nos que aproveita as posibilidades estéticas que a liña realizada con esta técnica ofrece nas primeiras estampacións.
Nome e firma
miniatura|180px|Evolución da firma do artista, entre 1626 e 1633. "Rembrandt" é unha modificación da grafía orixinal do seu nome que o pintor introduciría na súa firma en 1633. Pode dicirse que anteriormente (cara a 1625) asinara as súas obras cunha simple inicial "R", ou o monograma "RH" (de Rembrant Harmenszoon; isto é "fillo de Harmen"), ao que había posteriormente engadira unha L, presumiblemente por Leiden, a súa localidade natal ("RHL", 1629). En 1632 engadiu o seu patronímico a devandito monograma, pero as obras realizadas máis tarde ese mesmo ano ían asinadas simplemente co seu nome propio "Rembrant". En 1633 engadiu a "d", e apegouse a esta grafía durante o resto da súa vida, probando o significado que esta variación, fóra polo que fóra, tiña para el. Este cambio é unicamente visual, posto que non altera a pronunciación holandesa do seu nome. Curiosamente, pese ao enorme número de obras asinadas con esta grafía, nos documentos oficiais relacionados coa súa actividade que se conservaron ata hoxe día, o pintor aparece nomeado coa grafía orixinal "Rembrant". De calquera modo, esta cronoloxía trazada remítese principalmente ás súas pinturas, e en menor grado aos seus gravados; desde 1632, só existe un gravado coa sinatura "RHL-v. Rijn", a "Resurección de Lázaro" B 73, de gran formato. Esta práctica de asinar o seu traballo co seu nome de pila, seguida séculos máis tarde por Vincent van Gogh, veulle probablemente inspirada por Rafael Sanzio, Leonardo da Vinci ou Michelangelo quen, como é sabido, sempre se coñeceron polo seu nome.
Índice de obras principais
250px|miniatura|O pintor no seu estudio miniatura|250px|Pícara nun marco, 1641.
Coleccións en museos
Nos Países Baixos, a maior colección de Rembrandt está reunida no Rijksmuseum de Ámsterdam, que conta con obras como "De Nachtwacht" (A rolda de noite) ou "De Joodse bruid" (A noiva xudía). Varios dos seus autorretratos están expostos no Mauritshuis da Haia. No seu domicilio de Ámsterdam, convertido en casa-museo, expóñense exemplares de moitos dos seus gravados; hainos ademais repartidos polas principais coleccións de gravados de todo o mundo. Fóra do seu país, as maiores coleccións de pintura de Rembrandt localízanse no National Gallery de Londres, a Gemäldegalerie de Berlín, o Ermitage de San Petersburgo, a Gemäldegalerie Alte Meister de Dresde, o Louvre de París e outros museos en Nova York, Washington, e Kassel. Algunhas das pinturas de Rembrandt localizáronse en institucións e coleccións privadas en California do sur.
A presenza do artista en coleccións de España é moi limitada: só dous cadros e gravados, aínda que inclúe obras importantes. O Museo do Prado posúe o cadro bíblico Judit, antes identificado como Artemisa. O Museo Thyssen-Bornemisza posúe un Autorretrato, que tras dúbidas de autoría confirmouse como orixinal. Queda pendente de comprobación a táboa Paisaxe con vila fortificada do Palacio de Liria (Colección Casa de Alba). A Biblioteca Nacional de España posúe un nutrido conxunto de gravados, entre os que destaca un Autorretrato con retoques a lapis do propio artista.
Proxectos de investigación
miniatura|"O xinete polaco" - [[Lisowczycy|Lisowczyk de a cabalo. O tema está igualmente suxeito a discusión. Sinalouse que a figura de a cabalo fose o Gran Chanceler de Lituania, Marcjan Aleksander Ogiński (1632-1690).]] En 1968 o Rembrandt Research Project xurdiu como resultado do patronazgo da Asociación Holandesa para o Avance da Investigación Científica; estimábase que o proxecto tivese unha vida de 10 anos como máximo. Os grupos de investigación, compostos de historiadores da arte asesorados por expertos noutras áreas tiñan como obxectivo analizar a autoría de Rembrandt, utilizando gran variedade de medios técnicos e sofisticado equipamiento científico. As investigacións alteraron substancialmente o corpus rembrandtiano, atribuíndolle obras que ata agora nunca se consideraron súas e eliminando outras que tradicionalmente considerábanse do mestre, e que agora se saben obra dos seus alumnos. Un exemplo destas valoracións é "O xinete polaco" da colección Frick de Nova York. Esta obra, longamente disputada desde que Julius Held apuntou as sospeitas sobre a súa autoría, era considerado por moitos -ata Josua Bruyn, o director do Proxecto de Investigación Rembrandt (PIR)- obra dalgún dos alumnos máis próximos e dotados de Rembrandt, chamado Willem Drost, do que non se sabe gran cousa. Os Frick aferrábanse a hipótese da autoría rembrandtiana, e así se catalogaba como "Rembrandt", e non como "atribuído a" nin "escola de". As investigacións máis recentes deron a razón aos Frick, grazas ás investigacións paralelas de Simon Schama -exposta no seu libro Rembrandt's Eyes, 1999)- e de Ernst von Wetering, un dos membros do PIR (Simposio de Melbourne, 1997). Outras teorías sinalan que a obra non se executou dunha vez, identificando varias autorías segundo as características de cada parte do cadro. miniatura|220px|esquerda|[[O home co casco de ouro|O home co casco de ouro, de Berlín, unha vez considerado un dos mellores retratos de Rembrandt, e hoxe en día non atribuído ao mestre.]] Outra pintura, "Pilatos lavándose as mans" -tamén de autoría dubidosa- é obxecto de polémica desde 1905, cando Wilhelm von Bode describiuno como "un traballo algo anormal" de Rembrandt. Os investigadores dataron desde entón a obra en 1660, e atribúeno a un alumno anónimo, posiblemente Arent de Gelder. A composición resulta superficialmente similar ás obras de madurez do mestre, pero carece do seu tratamento característico da iluminación e a modelaxe.
O corpus rembrandtiano, pois, está en constante cambio: En 2005 catro óleos anteriormente atribuídos a discípulos de Rembrandt foron recatalogados como obras súas (trátase do "Estudo de vello de perfil" e o "Estudo de vello con barba" dunha colección privada estadounidense, o "Estudo de muller durmida" posesión do Instituto das Artes de Detroit, e o "Retrato dunha muller maior cun bonete branco", pintado en 1640.
O propio método de ensino de Rembrandt engade dificultades á definición de autoría das súas obras xa que, do mesmo xeito que moitos mestres antes que el, Rembrandt adoitaba pedir aos seus alumnos que copiasen os seus cadros, e algunhas veces retocábaos persoalmente para vendelos como copias ou orixinais. Por outra banda, o seu estilo parece ser bastante accesible para os seus alumnos de máis talento. A calidade do traballo do mesmo Rembrandt, para rematar, complica a identificación das súas pinturas; a súa evolución constante e o seu espírito experimental engaden certa volatilidade ao seu estilo. Por outra banda, a súa obra foi imitada e copiada nos séculos seguintes á súa morte, e algunhas das restauracións ás que se someteu a súa obra deixounas irrecoñecibles.Op. cit; van de Wetering. É xa que logo moi posible que nunca se estableza un acordo sobre a obra dun xenio tan proteico como Rembrandt.
miniatura|220px|Rembrandt foi un consumado debuxante conservándose moitos dos seus debuxos. Neste león resolto con trazos rápidos consegue transmitir a atenta espera do cazador. miniatura|220px|No debuxo deste elefante co único recurso do carbón reproduce maxistralmente a textura da súa pel.
Marqués de La Fayette
miniatura|200px|Marie-Joseph Paul du Motier, Marqués de La Fayette.
Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, Marqués de La Fayette, tamén coñecido como Marqués de La Fayette, nado no Castelo de Chavaniac o 6 de setembro de 1757 e finado en París o 20 de maio de 1834, foi un oficial francés que participou nas revolucións francesa e americana.
Infancia e mocidade
Marie-Joseph Paul du Motier procedía dunha familia nobre. O seu pai morreu en Minden (Alemaña) en 1759, e a súa nai, como tamén o seu avó, en 1770. Á idade de 13 anos, atopouse orfo e cunha gran fortuna. Con 16 anos, casou con Marie Adrienne Francoise de Noailles (? - 1807), filla do duque de Ayen e neta do duque de Noailles, unha das familias máis influentes do reino. La Fayette elixiu entón seguir unha carreira militar como o seu pai.
Independencia dos Estados Unidos
La Fayette ingresou nas filas do exército real en 1772, tiña 19 anos o novo capitán de dragóns cando as colonias inglesas de Norteamérica declaran a súa independencia. En abril de 1777, facendo fronte á prohibición do rei, embarcouse cara a América. Logo dunha viaxe de dez meses, recala en Filadelfia, sede do goberno colonial.
Incorporouse non sen dificultade ao exército dos Estados Unidos co grao de xeneral maior. O seu rol militar interrompeuse por un lapso de 6 meses porque George Washington lle encomendou a misión de convencer ao rei de Francia para que enviara un continxente militar numeroso.
Acollido calorosamente, recoñéceselle o título de coronel de cabalería. De volta aos Estados Unidos en 1780 a bordo de "L'Hermione", Wáshington déixao como comandante das tropas de Virxinia. Participou en 1781 na decisiva batalla de Yorktown, que conduciu á capitulación de Cornwallis.
Retorno a Francia
Retorna a Francia en 1782, co grao de Mariscal de Campo. En 1789 foi elixido deputado polo brazo nobiliario para os Estados Xerais dos que xurdiu a Revolución. Adherido desde o comezo á causa revolucionaria, o seu prestixio como defensor da liberdade na pasada guerra contra Gran Bretaña fixo que fose nomeado presidente da Asemblea Nacional e comandante da Garda Nacional.
Durante os primeiros anos da Revolución o «heroe de dous mundos» foi moi popular, ao encarnar á nobreza liberal e o brazo armado do novo réxime; pero tivo tamén un papel de moderador, defendendo o mantemento da monarquía constitucional e impedindo os ataques contra a familia real. En 1791 foi el quen trouxo a París ao rei, sorprendido en Varennes cando intentaba fuxir de Francia; pero, dise, do cal non hai certeza, que foi el quen ordenou disparar sobre as masas de manifestantes que, como consecuencia, pedían o seu destronamento (matanza do Campo de Marte).
Marta Neira
Marta Neira Rodríguez é unha filóloga e ensaísta galega.
Traxectoria
Licenciada en Filoloxía Galega pola Universidade de Santiago de Compostela. Foi bolseira de investigación no Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades. Ademais de seguir colaborando neste proxecto, participa como redactora nos Informes de Literatura dese Centro. Actualmente está a realizar a súa tese de doutorarnento baixo a dirección da profesora Blanca-Ana Roig. Ten participado en diversas publicacións e congresos con traballos sobre Literatura e Literatura infanto-xuvenil galega.
O Coto, O Pereiro, Alfoz
O Coto é un lugar da parroquia do Pereiro no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE en 2011 tiña un habitante (un home).
Lingua hidatsa
A lingua hidatsa é unha lingua síux do val do Missouri falada polo pobo hidatsa, que habita principalmente en Dacota do Norte e en Dacota do Sur. Está estreitamente relacionada coa lingua crow, e está seriamente ameazada pola perda de falantes. Unha descrición da cultura hidatsa-mandan, incluíndo unha gramática e un vocabulario da lingua, foi publicada en 1877 por Washington Matthews, un doutor que viviu entre os hidatsa na reserva india de Fort Berthold.
No presente, a lingua é obxecto de estudo na tradición da gramática xenerativa.
Luarca
Luarca, oficialmente en asturiano Ḷḷuarca, (en castelán Luarca) é unha parroquia e vila do concello de Valdés, no Principado de Asturias. Ten unha poboación de 5.406 habitantes repartidos en 5,84 km² e case integramente na vila homónima, excepto 892 habitantes que poboan o resto de barrios da parroquia.
Nesta parroquia atópase a vila de Luarca, capital do concello de Valdés. Está situada a 90 km de Oviedo, capital do Principado. O seu templo parroquial está adicado a Santa Olaia.
É unha localidade de paso do Camiño de Santiago pola Costa e conta cun albergue de peregrinos, situado en Almuña, a uns dous quilómetros da vila de Luarca.
Poboacións
dereita|250px|miniatura|Vista do porto de Luarca de noite.
Mateo Kovačić
Mateo Kovačić, nado o 6 de maio de 1994 en Linz (Austria), é un futbolista croata. Xoga de centrocampista e o seu actual club é o Chelsea FC da Premier League inglesa.
Traxectoria
Nado na cidade austríaca de Linz, Kovačić comezou a xogar nas categorías inferiores do LASK Linz antes de asinar polo GNK Dinamo Zagreb, onde comezou a adestrar co primeiro equipo en outubro de 2010. Debutou coma profesional contra o Hrvatski Dragovoljac o 20 de novembro de 2010.
O 31 de xaneiro de 2013, Kovačić fichou polo Inter de Milán a cambio de 15 millóns de euros. Fixo o seu debut co equipo italiano tres días máis tarde contra o Siena, nun partido da Serie A.
O 18 de agosto de 2013, anunciouse a fichaxe de Kovačić por seis tempadas polo Real Madrid CF da Primeira División Española, tras pagar o equipo branco preto de 30 millóns de euros.
O 8 de agosto de 2018, Kovačić foi cedido unha tempada ó Chelsea FC da Premier League inglesa. O 1 de xullo de 2019, Kovačić asinou co Chelsea un contrato por 5 anos.
Xosé Ramón Gayoso
Xosé Ramón Gayoso Bonigno, nado na Coruña o 25 de abril de 1956, é un presentador da Televisión de Galicia e un dos personaxes públicos máis coñecidos en Galicia.
Foi Premio da Cultura Galega, modalidade Audiovisual en 2022. Segundo o xurado: "o incombustíbel presentador do Luar. "O seu rostro aparece desde o primeiro minuto da emisión da TVG, e desde entón mantense na pantalla nun dos programas máis lonxevos".
Traxectoria
Estudou no colexio coruñés da Grande Obra de Atocha. Licenciouse en dereito na Universidade de Santiago de Compostela. Practicante de atletismo, en concreto lanzamento de martelo, proclamouse campión de España xuvenil en 1975 cun lanzamento de 46 m. Practicando atletismo coñeceu a Álvaro Someso, campión galego de salto de altura en 1973, con quen en 1978 formou o dúo Keltia. Xuntos editaron en 1979 Choca esos cinco, disco que foi producido por CBS, onde a metade das cancións estaban interpretadas en galego, e onde facían versións de José Afonso e musicaban a Rosalía de Castro. . alt=Gayoso con Miss Vaca 2019|miniatura|Xosé Ramón Gayoso na edición de 2019 do certame Miss Vaca celebrado no programa Luar da TVG Recomendado pola cantante Elsa Baeza, marchou a Madrid traballar ao despacho de avogados de Luis Zarraluqui, especializado en divorcios e nulidades, co que tivo que intervir en casos no Tribunal de La Rota. Logo de tres anos, regresou a Galicia e comezou a traballar na TVG. Tentouno como asesor xurídico, pero acabou traballando de presentador desde a súa inauguración en 1985. Presentou programas como Entre nós, Boa Noite, Lúa Nova, O veciño do xoves, Corazonada, Adiviña quen ven esta noite e Pensando en ti. Pero foi con Luar, a partir de 1992, cando se fixo inmensamente popular.
No ano 2017 recibiu a Medalla Castelao. Neste ano tamén lle foi concedido o Premio Rebulir de Cultura Galega en recoñecemento á súa traxectoria na difusión e posta en valor da cultura de Galicia a través do programa Luar.
Chus Nogueira
María Xesús Nogueira Pereira, nada en Berres (A Estrada) o 19 de xullo de 1968, é unha profesora, filóloga e ensaísta galega. Exerce o cargo de presidenta na Asociación Galega da Crítica desde a súa creación en 2015.
Midway, Utah
Historia
Midway foi en 2002 a sede das olimpíadas de cros e biatlón en Solider Hollow. Midway tamén é coñecido pola "caldeirada de carne con patacas" ou caldeira xeo-termal, unha parte do Homestead Resort é un campo de golf, que permite o submarinismo con botellas de osíxeno durante todo o ano. A auga da caldeira atópase todo o ano a unha temperatura de 32-35 °C. Midway é sede dos campos de golf de Heber Valley e alardea do campo de golf de 18 buracos deseñado polo golfista Bruce Summerhays.
Xeografía
Segundo a oficina do censo dos Estados Unidos, a cidade ten unha superficie total de 8,7 km². Non ten superficie cuberta de auga.
Mingos & Os Samurais
Mingos & Os Samurais é o quinto álbum de estudio do músico de rock portugués Rui Veloso, publicado en 1990.
O disco foi producido polo propio Rui Veloso.
Sydney Roosters
O Sydney Roosters é un equipo profesional de rugby league da cidade de Sydney, en Nova Gales do Sur (Australia), fundado en 1908, que compite na National Rugby League, competición na que saíu campión 12 veces.
Xogadores
Polos Sydney Roosters pasaron xogadores históricos do rugby league como Brad Fittler ou Arthur Beetson, entre outros. 300px|miniatura|dereita|[[Sydney Football Stadium, fogar dos Roosters.]]
Estadio
Os Sydney Roosters xogan os seus encontros como locais no Sydney Football Stadium (antes coñecido como Aussie Stadium), un estadio que foi inaugurado en 1988, e que é propiedade da empresa Sydney Cricket Ground Trust. A capacidade do recinto é de 45.500 persoas. O Sydney Cricket Ground Trust tenlle alugado o estadio tamén ós West Tigers da NRL, ós NSW Waratahs do Super Rugby e ó Sydney FC da liga de fútbol.
Cason
O Cason (pronunciado Casón) foi un cargueiro panameño que o 5 de decembro de 1987, mentres navegaba fronte ás costas galegas, sufriu un accidente por mor dun temporal que fixo que a carga se correse e provocase un incendio. O barco terminou varando nas costas de Fisterra, na punta do Castelo da praia do Rostro, e morreron 23 dos 31 tripulantes do navío, todos de nacionalidade chinesa.
Características
miniatura|222px|Áncora do Cason en [[Fisterra]] miniatura|222px|Placa da áncora da imaxe anterior O barco fora botado en 1969. Tiña unhas dimensións de 136,84 metros de eslora e 21.06 metros de manga. Navegaba desde Rotterdam ó porto chinés de Shangai transportando unha carga de case 10.000 toneladas de produtos químicos, distribuídos en 5.000 bidóns, sacos e contedores, clasificados como inflamables (xileno, butanol, butil de acrilato, ciclohexanona, sodio), tóxicos (aceite de anilina, difenilmetano, ortocresol, dibutilfalato, formaldehido) e corrosivos (ácido fosfórico, anhídrido alifático), que se embarcaran nos portos de Hamburgo e Antuerpen e a propia Rotterdam.
O accidente
A solicitude de socorro foi lanzada ás 7:45 horas da mañá e atendida pola Axudantía de Mariña de Corcubión. Ás 10:30 chegaron xunto ó barco os servizos de salvamento, cando xa estaba a unhas cinco millas da costa, e observaron unha columna de fume que xurdía dunha das súas bodegas. Os mariñeiros saltaran á auga e comezaron a recollerse os primeiros oito cadáveres.
Ás 8 da tarde embarrancaba preto da praia do Rostro, na contorna da Punta do Castelo. Sospeitouse que o barco foi encallado deliberadamente polo remolcador español Remolcanosa 5, despois de que o armador se negase a responder economicamente do custo do rescate.
Nas poboacións costeiras xurdiu inmediatamente a inquietude ante o descoñecemento das características da carga que transportaba. O capitán, único membro da tripulación que coñecía esta información, morrera nas primeiras horas do accidente. O xefe de máquinas advertiu da existencia de bidóns marcados co símbolo de produto tóxico da clase 6. O feito de que os mariñeiros saltasen ao mar en vez de permanecer a bordo, tendo en conta que o incendio era local e non semellaba de gravidade, facía pensar nun grave perigo da posible explosión do barco e da súa carga. Todo o anterior, unido á falta de información oficial e ó confusa que era a información existente, fixo que nas vilas próximas se sucedesen as asembleas populares pero non serviron para dar a información que esixían os veciños nin moito menos para tranquilizalos. O gobernador civil da Coruña, Andrés Moreno Aguilar, insistía en que a situación estaba controlada pero, simultaneamente, a Consellería de Educación ordenaba suspender as clases nos colexios da zona.
A mesma falta de información sobre as características da carga e sobre as causas do incendio afectou tamén as autoridades, que non tiñan elementos para adoptar decisións sobre o rescate. O que publicaban os medios, moitas veces contraditorio, tamén colaboraba en fomentar a confusión e a desconfianza entre os veciños.
Cando por fin se coñeceu o manifesto de carga, o día 7, cos produtos transportados e as súas cantidades exactas, tampouco se conseguiu tranquilizar a poboación, estendéndose os rumores da posible existencia de armas químicas ou materiais para fabricalas, ou mesmo material radioactivo. Anos despois, o propio Xosé Manuel Beiras Torrado, daquela parlamentario do BNG, dixo nun programa de televisión que "Aínda hoxe non se sabe se había elementos radioactivos dentro do Casón" (TVG: A caixa negra, 2009). Para xestionar a recollida da carga, acudiron varios expertos neerlandeses enviados pola Unión Europea, pero os políticos locais e algúns medios de comunicación cuestionaron a súa experiencia e a veracidade da información que proporcionaban.
Durante os días 9 e 10, os remolcadores Punta Salinas e Alonso de Chaves comezaron a retirar bidóns das bodegas do barco. O día 10 empeorou o tempo e as ondas terminaron por mollar a carga que aínda permanecía no barco e, con ela, os bidóns de sodio. O sodio, en contacto coa auga, dá lugar a sosa cáustica e libera hidróxeno, que é inflamable e explosivo. Iso explica que comezaran a producirse numerosas explosións no barco e un violento incendio que provocou unha grande alarma social ante a posibilidade de que a nube tóxica que se formou sobre o barco e que avanzaba cara á costa puidese caer sobre os habitantes dos lugares costeiros. A TVG retransmitiu o momento en directo.
Inmediatamente, o medo ante as explosións e a densa nube que se levantaba do barco apoderouse da maioría dos veciños e moitos deles abandonaron a zona cara ó interior. As informacións confusas que daban as autoridades nacionais, autonómicas e locais e os medios contribuíron a crear unha situación que se deu en chamar de "histeria colectiva".
Por fin, na noite do día 10, o Goberno central, presidido por Felipe González, e mais o galego, presidido por Fernando González Laxe, que acababa de tomar posesión había poucas semanas, decidiron evacuar as poboacións de Fisterra, Cee e Corcubión (unhas 15 000 persoas) cara á Coruña, Santiago de Compostela etc. . Domingo García-Sabell, Delegado do Goberno en Galicia, afirmou que non se sabía a toxicidade das emisións que saían do barco pero que a posibilidade de que fose tóxico aconsellaba tomar esa medida, e anunciou o envío de 300 autobuses (cifra que prometeu aumentar a 700 se fixese falta). En calquera caso, os veciños de Fisterra, Corcubión, Cee, Muxía, Camariñas etc. comezaron a abandonar as súas casas polos seus propios medios cara a distintas poboacións do interior, nunha fuxida masiva durante unha noite caótica que provocou numerosos problemas de circulación; mesmo houbo quen escapou nos barcos pesqueiros. Só tres horas despois de comunicar a necesidade de evacuar a zona, o Goberno anulouna explicando que novas análises demostraran que non existía ningún perigo para as persoas: os niveis de contaminación non eran tóxicos, asegurou. Como era esperable, a coexistencia destas mensaxes contraditorias por parte das autoridades non fixo senón incrementar a desconfianza.
Nos días seguintes foise recuperando a tranquilidade e os veciños foron regresando paulatinamente ás súas casas, aínda que primeiro o fixeron os adultos, deixando os meniños nos distintos puntos de acollida.
Anos despois correron os rumores de que aumentaran considerablemente os casos de cancro entre os habitantes da zona, especialmente o cancro de estómago, pero ningún estudo conseguiu evidenciar nin o incremento desta patoloxía nin que os casos que se deron tivesen relación co Cason.
Retirada dos bidóns recollidos
Durante os primeiros días sacáronse do barco 255 bidóns de distintos produtos que se almacenaron no porto de Brens, en Cee, pero o Goberno central decidiu levar a carga lonxe, ante a sensibilización da poboación. O destino inicialmente previsto foi unha base que o Exército tiña en Parga, no concello de Guitiriz, unhas antigas instalacións militares nas que a carga tóxica estaría segura.
Os veciños de Guitiriz tampouco aceptaron ser o depósito dos bidóns tóxicos e interceptaron o convoi, que viña protexido pola Garda Civil, colocando barricadas nas estradas e parándose diante dos camións, polo que se decidiu entón trasladar a carga ó peirao de Alumina-Aluminio (hoxe Alcoa) en San Cibrao.
Ó ser rexeitada a carga en Alúmina-Aluminio, os camións foron descargar ó porto de Morás, en Xove, onde se repetiron as protestas e as concentracións de veciños. Finalmente a carga foi embarcada o día 12 no barco Galerna e trasladada a Antuerpen, onde foi descargada sen que se producise conflito ningún. A citada reportaxe sobre o informe da Comisión parlamentaria concluía dicindo que "a comisión, con todos os seus parlamentarios, que son os nosos representantes democráticos, descoñece hoxe en día a carga exacta do Cason e dubida que a Administración saiba máis ca eles". .
Conflito laboral en Alúmina-Aluminio
Na noite do día 11, o Gobernador Civil de Lugo comunicou ó director da empresa que ía recibir unha "carga reservada" que sería cargada nun barco á medianoite dese mesmo día. Os camións non chegaron ata as 8:45 horas do día 12 e do barco non se sabía aínda nada, e o director da planta, cando comprobou que o que transportaban os camións se trataba da carga do Cason prohibiu a súa entrada nas instalacións, e quedaron aparcados a uns 600 metros da entrada, cerca do porto de Morás.
Finalmente, na mañá do día 13 pareceu chegarse ó acordo de facer a carga en Morás, sen entrar na factoría nin usar o porto da empresa, sen necesitar que ningún dos operarios da empresa tivesen que intervir na operación da carga no barco. Non obstante, na mañá do día 14, cando os camións se puxeron en marcha, os traballadores abandonaron a fábrica sen cubrir os servizos mínimos. Os mandos da planta intentaron manter as cubas en funcionamento.
Con toda a rapidez posible o Galerna entrou no porto de Morás e rematouse a carga ás 21:30 horas, para abandonar o porto menos dunha hora despois. O xefe de Protección Civil expediu un certificado de non contaminación. Pero aínda así, os traballadores non se reincorporaron ós seus postos pois esixían que non se tomasen represalias nin se lles descontasen as horas non traballadas, condicións que a dirección da empresa non aceptaba, á vez que advertía de que a situación das cubas era crítica e que existía o perigo de paralización. As negociacións sucedéronse durante toda a mañá do día 15, sen que ninguén se reincorporase ó traballo, e produciuse a paralización, apagándose liñas que alimentaban as cubas de electrólise sen aplicar o procedemento de parada establecido, polo que o aluminio se solidificou no seu interior.
O custo da avaría provocada e os derivados de poñer de novo a factoría en funcionamento estimouse en máis de 20 000 millóns de pesetas, aínda que a aseguradora estatal Musini só recoñeceu 3 300 millóns. Unha vez paralizada irreversiblemente a liña de fabricación, a empresa endureceu a súa postura e adoptou medidas disciplinarias: o despedimento de 111 traballadores por non prestaren os servizos mínimos necesarios e apertura de expediente disciplinario ós 23 membros do Comité de Empresa, que tamén se resolveu no seu despedimento, neste caso, procedente.
Crícket
miniatura|Partido de crícket O crícket é un xogo de equipo que se xoga entre dous grupos de once xogadores cada un. Orixinouse, na súa forma moderna, en Inglaterra no século XVI e xa a fins do XVIII era o deporte nacional, e é popular principalmente nos países pertencentes á Commonwealth realizándose competicións internacionais a partir de mediados do XIX, formándose o International Cricket Council en 1909.
Cason
Conflito laboral en Alúmina-Aluminio
Un dos membros do Comité explicou anos despois que a empresa aproveitou a ocasión para desfacerse do Comité e acabar co conflito laboral que viña xestándose desde un ano antes para evitar unha reconversión.
Crícket
O crícket tal e como o coñecemos hoxe orixinouse no sur de Inglaterra. É por iso que os lugares onde é máis benvido e máis popular son os países da Comunidade Británica de Nacións. Nos países do subcontinente indio, como a India e Paquistán, ou no Caribe de fala inglesa, é un deporte de masas; en países como Gran Bretaña e Australia, é o deporte de verán máis importante. O campionato mundial de crícket disputase cada 4 anos, en formato ODI, desde 1975. A última disputouse no ano 2019 e gañouna Inglaterra. Desde 1973 hai un Campionato Feminino, o último dos cales disputouse en 2022 e gañouno Australia. A complexidade da terminoloxía e a duración dos partidos (que no caso da modalidade "Test", a máis alta forma de crícket recoñecida polo International Cricket Council, pode chegar aos cinco días) non favoreceu a súa popularización.
Nalgúns países do sur de Asia, como a India, Paquistán, Bangladesh e Sri Lanka, o crícket é o deporte máis popular. Polo número de espectadores o crícket, en especial na forma test cricket, é o segundo deporte máis visto logo do fútbol.
Cason
Conflito laboral en Alúmina-Aluminio
En 2008, o Parlamento de Galicia aprobou por unanimidade unha iniciativa proposta polo BNG un recoñecemento explícito do labor sindical dos 23 despedidos.
Crícket
Historia
miniatura|upright|[[Francis Cotes, O mozo xogador de crícket, 1768]] O crícket é un dos moitos xogos na esfera dos "xogos de bate e pelota" que basicamente implican golpear unha pelota cun implemento de man; outros inclúen o béisbol (que comparte moitas similitudes co crícket, ambos os dous pertencentes á máis específica categoría de xogos do pau-e-pelota), golf, hóckey, tenis, squash, bádminton e tenis de mesa. No caso do crícket, unha diferenza clave é a existencia dunha estrutura de obxectivo sólida, o wicket (orixinalmente, crese, unha "porta de wicket" a través da cal se pastoreaban as ovellas), que o bateador debe defender. O historiador do crícket Harry Altham identificou tres "grupos" de xogos de "pelota de pau": o "grupo de hóckey", no que a pelota se move dun lado a outro entre dous obxectivos (os goles); o "grupo de golf", no que a bóla é impulsada cara a un obxectivo indefenso (o buraco); e o "grupo de críquet", no que "a pelota se dirixe a unha marca (o portillo) e afástase dela".