cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Epaminondas
Segunda invasión do Peloponeso (-369).
Con todo, esta vez os seus logros foron moito máis limitados. Conseguiu que Sición e Pelene cambiasen a súa lealdade cara á alianza con Tebas, e saquearon as rexións de Trecén e Epidauro, pero non lograron tomar as cidades. Cando volveu a Tebas de novo atopouse cun xuízo, e unha vez máis foi declarado inocente. Tras un ataque abortivo sobre Corinto e a chegada dunha forza de axuda enviada por Dionisio I de Siracusa para axudar a Esparta, os tebanos decidiron volver a casa.
Tesalia (-368).
Cando Epaminondas volveu a Tebas, continuou sendo acosado polos seus inimigos políticos, que o volveron a levar a xuízo por segunda vez. Aínda que non tiveron éxito na vía xudicial, si que foron capaces de evitar a súa reelección como beotarca durante o ano seguinte. Foi o único ano desde a vitoria de Leuctra até a súa morte que non foi así.
Este ano serviu no exército como simple soldado cando o exército marchou cara a Tesalia para rescatar a Pelópidas e a Ismenias, que foran feitos prisioneiros por Alexandre de Feras mentres actuaban como embaixadores. Os xenerais que dirixiron a expedición foron superados e forzados a retirárense para salvar o seu exército, atopando serias dificultades na súa retirada que Epaminondas, a partir do seu posto como soldado, logrou liquidar. De volta en Tebas, Epaminondas foi reinstaurado no mando e a comezos do ano -367 levou o exército de volta a Tesalia, onde superou tacticamente aos tesalios e obrigou á liberación de Pelópidas sen ter nin sequera necesitado establecer combate.
Terceira invasión do Peloponeso
Na primavera de -367 Epaminondas volveu invadir o Peloponeso. Antes, nese mesmo ano, tentouse levar a cabo un novo tratado de paz entre todas os poles gregas nunha conferencia en Tebas, pero as negociacións non lograron superar a hostilidade entre Tebas e outros estados que estaban resentidos pola súa hexemonía. A paz non se chegou a aceptar nunca de forma completa, e pronto se renovou a guerra. Nesa nova invasión, o exército de Argos capturou parte do istmo de Corinto a solicitude de Epaminondas, permitindo ao exército tebano penetrar no Peloponeso sen obstrución.
Nesta ocasión Epaminondas buscaba asegurarse a lealdade dos estados de Acaia. Ningún exército se atreveu a facerlle fronte en campo aberto, polo que as oligarquías da zona aceptaron a solicitude de alianza con Tebas. Por outra banda, a alianza entre Epaminondas e as oligarquías desencadearon as protestas de Arcadia e dos seus rivais políticos, polo que os acordos adoptados pronto se viron modificados: obrigouse a instaurar democracias e os oligarcas foron exiliados. Con todo, os gobernos democráticos que foron establecidos tiveron vidas moi curtas, porque os aristócratas proespartanos que fuxían da cidade pronto se aliaron entre eles, e atacaron cada unha das cidades unha a unha, restablecendo as oligarquías. Segundo G.L. Cawkwell, "a consecuencia probabelmente mostrou o bo sentido de Epaminondas. Cando estes exiliados recuperaron o control das cidades, non volveron adoptar unha postura intermedia". Á vista do comportamento de Tebas con eles, deixaron de manter a súa anterior postura neutral e, a partir dese momento, "loitaron celosamente en apoio dos lacedemonios".
Resistencia fronte a Tebas
Entre os anos -366 e -365 levou a cabo un novo intento para alcanzar unha paz xeral, esta vez co rei persa Artaxerxes II actuando como árbitro e garante da mesma. Tebas organizou unha conferencia na que tentou a aceptación dos termos do tratado de paz, pero a súa iniciativa diplomática fracasou: as negociacións non foron capaces de resolver a hostilidade entre Tebas e outros estados resentidos pola súa crecente influencia (como no caso de Licomedes, líder de Arcadia que discutía o dereito dos tebanos para ser os anfitrións da propia conferencia de paz). A paz nunca chegou a ser aceptada totalmente, e a loita pronto volveu retomarse.
Durante a década posterior á Batalla de Leuctra, numerosos aliados de Tebas foron cambiando as súas alianzas e achegándose a Esparta ou mesmo a outros estados hostís. A mediados da seguinte década, mesmo algunhas das cidades de Arcadia (cuxa Liga Epaminondas axudara a crear en -369) volvéronse na súa contra. Ao mesmo tempo, con todo, Epaminondas lograra desmantelar a liga do Peloponeso: os últimos membros da liga que finalmente abandonaron a Esparta (en -365 Corinto, Epidauro e Fliúnte asinaron a paz con Tebas e Argos), e Mesenia permaneceu independente e firmemente leal a Tebas.
Con todo, xa no ano -371 a asemblea ateniense reaccionara ante as noticias de Leuctra cun silencio sepulcral. Aliados de confianza como Feras tamén se volveron contra o seu novo e dominante aliado nos anos posteriores á batalla.
Os exércitos de Beocia loitaron ao longo e ancho de Grecia a medida que aparecían opoñentes por todas as frontes. En -364 Epaminondas chegou mesmo a dirixir ao seu estado contra Atenas por mar. Os tebanos fretaron unha frota de cen trirremes para lanzarse á conquista de Rodas, Quíos e Bizancio que finalmente partiu de Tebas en -364, aínda que os estudiosos modernos creen que Epaminondas non conseguiu ningún logro duradeiro nesta viaxe. Ese mesmo ano, Pelópidas morreu loitando contra Alexandre de Feres en Tesalia. Para Epaminondas a súa morte supuxo a perda do seu maior aliado político.
Cuarta invasión do Peloponeso. Batalla de Mantinea
No medio desta oposición crecente ao dominio tebano, Epaminondas enviou a súa última expedición ao Peloponeso en -362. O principal obxectivo da expedición era someter Mantinea, que se opuxo á influencia tebana na rexión. Para iso Epaminondas púxose á fronte dun exército recrutado en Beocia, Tesalia e Eubea, ao que se uniu Texea, que era o centro da oposición local contra Mantinea, Argos, Mesenia e parte de Arcadia. Mantinea, pola súa banda, solicitou a axuda de Esparta, Atenas, Aquea e o resto de Arcadia, polo que practicamente toda Grecia se viu representada nun ou outro bando.
Nesta ocasión a mera presenza do exército tebano non foi suficiente como para reprimir a oposición. Ao ver que o tempo pasaba sen que a alianza de Mantinea dese mostras de capitular, Epaminondas decidiu que debía romper o punto morto dalgunha forma. Ao ter coñecemento do feito de que os espartanos enviaran unha gran forza militar cara a Mantinea, até o punto de que a propia Esparta quedara case indefensa, Epaminondas planeou un audaz ataque contra a propia Esparta. Con todo, a noticia do cambio de rumbo de Epaminondas chegou ao rei Arquídamo III de Esparta a través dun mensaxeiro, probabelmente un corredor cretense, e este tivo tempo suficiente de preparar a chegada de Epaminondas, que se atopou á súa chegada cunha cidade ben defendida. Aínda que chegou a atacar a cidade, parece que se retirou axiña que se deu conta de que non lograra sorprender aos espartanos. É máis, as tropas de Lacedemonia e Mantinea que estiveran estacionadas en Mantinea partiran cara a Esparta ao longo dese día, disuadindo a Epaminondas de volver atacar. Neste caso Epaminondas, esperando que os seus adversarios deixasen a defensa de Mantinea na súa présa por protexer Esparta, volveu marchar á súa base de Texea e enviou á súa cabalaría a Mantinea, aínda que un encontro fóra das murallas con cabalaría ateniense frustrou tamén esta nova estratexia. Vendo que se terminaba o tempo dedicado á campaña militar anual, e razoando que no caso de que partise sen derrotar aos seus inimigos de Texea a influencia tebana no Peloponeso quedaría destruída, decidiu arriscalo todo a unha soa batalla campal.
Os acontecementos que se sucederon na chaira situada en fronte de Mantinea foron a maior batalla hoplita da historia de Grecia. Participaron case todos os estados gregos, nun lado ou noutro. Con Beocia aliñáronse unha serie de aliados, cos texeos, os megalopolitanos e os arxivos entre eles. No lado de Mantinea e Esparta estaban tamén os atenienses, elisanos e moitos outros. Epaminondas contaba co maior exército, con 30.000 soldados de infantaría e 3.000 de cabalaría, mentres que os seus opoñentes contaban con 20.000 de infantaría e 2.000 de cabalaría.
Xenofonte indica que, unha vez decidira loitar, Epaminondas despregou ao exército en orde de batalla, e logo marchou nunha columna paralela ás liñas de Mantinea, de maneira que parecese que o exército marchaba a algún outro lugar e que non tiña intención de loitar ese día. Chegando a un punto concreto da marcha, fixo que o exército baixase as armas para que parecese que se preparaba para acampar. Xenofonte suxire que con esta actuación provocou que a maior parte dos inimigos relaxasen a súa concentración ao perder a expectativa dunha batalla inminente, e que por tanto tamén relaxasen a súa preparación de cara á batalla" . Con todo, toda a columna, que estivera marchando de dereita a esquerda do exército de Mantinea, chegado a un punto virouse á dereita, de forma que se colocasen en liña de batalla enfrontados ao inimigo. Epaminondas, que estivera á cabeza da columna (no que agora era a á esquerda), fixo traer algunhas das compañías de infantaría do extremo da á dereita para reforzar o extremo esquerdo. Con este movemento, recreou o despregamento coa á dereita reforzada que utilizara en Leuctra (neste caso posibelmente composta por todos os beocios, e non só polos tebanos como na batalla anterior). Nos flancos colocou unha importante forza de cabalaría reforzada con infantaría lixeira. Con iso esperaba conseguir unha rápida vitoria nos enfrontamentos de cabalaría e comezar a romper a falanxe inimiga.
Epaminondas deu entón a orde de avanzar, collendo ao inimigo coa garda baixa e provocando bastante confusión no campo de Mantinea na preparación da batalla. A batalla desenvolveuse como Epaminondas planeara: as forzas dos flancos fixeron retroceder á cabalaría de Atenas e Mantinea e comezaron a atacar os flancos da falanxe inimiga. Diodoro indica que a cabalaría ateniense da á dereita de Mantinea, aínda que non era inferior en calidade á beocia, non puido aguantar as armas arreboladizas que lanzaba a infantaría lixeira que Epaminondas colocara entre a súa propia cabalaría. Mentres tanto, a falanxe tebana avanzaba. Xenofonte describe de forma evocativa o pensamento de Epaminondas, e compara o avance do seu exército co dunha trirreme, á vez que indica que Epaminondas pensaba que se fose capaz de golpear e atravesar as liñas inimigas en calquera lugar, destruiría ao exército completo dos seus adversarios. Como en Leuctra, a débil á dereita recibiu ordes de aguantar máis atrasada e de evitar o enfrontamento directo. Na batalla entre os hoplitas houbo un breve equilibrio inicial, pero logo os tebanos lograron romper as liñas espartanas, e a falanxe inimiga completa foi posta en fuga. Parecía que ía ser unha nova vitoria decisiva de Tebas baseada no modelo de Leuctra pero, cando os vitoriosos tebanos se lanzaron en persecución dos seus inimigos, Epaminondas foi ferido mortalmente por un espartano e morreu pouco despois. A medida que as noticias da morte de Epaminondas se estendían no campo de batalla dun soldado a outro, os aliados cesaron na súa persecución do exército derrotado, nunha proba da importancia central de Epaminondas na guerra.
Xenofonte, que termina o seu relato coa batalla de Mantinea, fai o seguinte comentario sobre os resultados da batalla:Coas súas últimas palabras, dise que Epaminondas aconsellou aos tebanos facer a paz, dado que non había ninguén máis que os puidese liderar. Tras a batalla asinouse unha paz común baseada no statu quo.
Morte
Mentres loitaba e presionaba coas súas tropas ás de Mantinea, Epaminondas foi alcanzado no peito por unha lanza. Cornelio Nepote suxire que os espartanos estivesen a apuntar deliberadamente a Epaminondas no intento de acabar coa súa vida, para con iso desmoralizar aos tebanos. A lanza partiuse, deixando a punta de ferro dentro do seu corpo, e Epaminondas caeu. Os tebanos que o circundaban loitaron de forma desesperada para evitar que os espartanos se fixesen co seu corpo e, mentres o levaban de volta ao campamento aínda con vida, preguntou que bando resultara vitorioso. Cando lle dixeron que gañaran os beocios dixo: "É tempo de morrer". Diodoro suxire que un dos seus amigos exclamou "Morres sen descendencia, Epaminondas" e rompeu a chorar. Supostamente Epaminondas respondeu: "Non, por Zeus, ao contrario. Deixo tras de min ás miñas dúas fillas, Leuctra e Mantinea, as miñas vitorias". Cornelio Nepote, cuxa historia é similar, ofrece tamén as últimas palabras de Epaminondas, que segundo el foron "Vivín o suficiente; posto que morro invicto". Cando se retirou a punta da lanza, Epaminondas morreu rapidamente. De acordo co costume grego, foi enterrado no mesmo campo de batalla.
Carácter
miniatura|280x280px|Isaak Walraven, O leito de morte de Epaminondas. [[Rijksmuseum, Amsterdam.]] No que se refire ao seu carácter e comportamento, Epaminondas atopábase fóra de todo reproche aos ollos dos historiadores antigos que recolleron as súas fazañas. Os seus contemporáneos encomiábano por desdeñar a riqueza material, compartindo o que tiña entre os seus amigos e rexeitando subornos. Foi un dos últimos herdeiros da tradición pitagórica, e ao parecer viviu unha vida simple e asceta mesmo cando o seu liderado o catapultara até a posición máis alta á cabeza de toda Grecia. Cornelio Nepote resalta a súa incorruptibilidade, describindo o rexeitamento dun embaixador aqueménida que se presentou para ofrecerlle un suborno. Estes aspectos do seu carácter contribuíron enormemente ao renome que adquiriu tras a súa morte.
O único punto escuro da súa vida, que foi obxecto de crítica por parte dos seus contemporáneos, foi o feito de que Epaminondas nunca contraese matrimonio, posto que se consideraba que era unha obrigación cidadá prover ao país cos beneficios que lle suporía a descendencia dun home tan grande como el. En resposta, dise que Epaminondas contestou que a vitoria de Leuctra era a filla que ofrecía, destinada a vivir para sempre. Coñécese, con todo, que Epaminondas tivo varios mozos amantes, unha práctica pedagóxica estándar na antiga Grecia, e na que a cidade de Tebas era especialmente famosa. Plutarco infórmanos de que os lexisladores tebanos instituíron a práctica para "temperar as maneiras e carácter dos mozos". Por outra banda, unha anécdota de Cornelio Nepote indica que Epaminondas intimó cun mozo de nome Micito. Plutarco tamén menciona a dous dos seus eromenoi: Aspico, que loitou con el na batalla de Leuctra, na que se distinguiu enormemente; e Cafisodoro, que morreu tamén xunto con Epaminondas en Mantinea, e que foi enterrado ao seu carón.
Historial militar
Todas as biografías escritas sobre Epaminondas que perduraron até nós descríbeno como un dos xenerais máis capaces dos que xurdiron nas cidades estado gregas. Mesmo Xenofonte, que non menciona a súa presenza en Leuctra, describe a súa campaña en Mantinea de forma eloxiosa cara ao xeneral que a instigou. Diodoro, pola súa banda, encomia de forma efusiva o historial militar de Epaminondas, considerando que excedera aos seus contemporáneos tanto en capacidade como en experiencia na arte da guerra, sobresaíndo por encima de figuras como Pelópidas ou o propio rei Axesilao, contemporáneos á súa época, ou de Solón ou Pericles, de épocas anteriores.
Como táctico militar, a capacidade de Epaminondas sobresae por enriba de calquera outro táctico na historia grega (se exceptuamos a Filipo II de Macedonia e a Alexandre Magno), aínda que algúns historiadores modernos cuestionaron a súa visión estratéxica máis ampla. Segundo Richard A. Gabriel, as súas tácticas "marcaron o comezo do final dos métodos bélicos tradicionais gregos". A súa innovadora estratexia en Leuctra permitiulle derrotar á temida falanxe espartana cunha forza máis pequena, e a súa decisión de rexeitar o uso do flanco dereito foi o primeiro uso rexistrado deste tipo de estratexia militar no campo de batalla. Moitos dos cambios tácticos que puxo en funcionamento serían logo usados por Filipo II, que pasou moito tempo na súa mocidade como refén en Tebas, e que é posíbel que mesmo aprendese directamente do mesmo Epaminondas.
Legado
En certo xeito, Epaminondas alterou de forma dramática a cara de Grecia nos 10 anos nos que foi a figura central da política. No momento da súa morte, Esparta fora golpeada e zarandeada, Mesenia fora liberada e o Peloponeso reorganizouse completamente. Desde outro punto de vista, con todo, deixou detrás unha Grecia non moi distinta da que había antes: as inimizades e as agres diferenzas que envelenaran as relacións entre os poles durante séculos seguían sendo tan profundas ou máis que o que foran antes de Leuctra. A guerra brutal entre as distintas faccións que houbera desde a Guerra do Peloponeso e até entón continuou igual, ata que o xurdimento de Macedonia como potencia militar principal terminou con ela para sempre.
Cos brazos de Tebas foi Megalópole rodeada de muros,
E toda Grecia gañou a independencia e a liberdade. As accións de Epaminondas foron sen dúbida benvidas polos mesenios e por outros aos que axudou nas súas campañas contra Esparta. Eses mesmos espartanos, con todo, estiveran no centro da resistencia ante as invasións persas do século -V, e a súa ausencia sen dúbida notouse en Queronea. A guerra interminábel de Grecia, na que Epaminondas xogou un papel central, debilitou as cidades de Grecia ata que non puideron manterse independentes fronte aos veciños do norte. A medida que Epaminondas loitaba para asegurar a liberdade de Beocia e doutros pobos de Grecia, estaba a achegar o día no que toda Grecia sería sometida por unha forza invasora. Victor Davis Hanson suxire que Epaminondas puido planear a creación dunha Grecia unida composta por federacións democráticas rexionais, pero mesmo se esta opinión fose certa, o plan nunca chegou a ser posto en práctica. Simon Hornblower defende que o gran legado que Tebas achegou ao século -IV e á Grecia Helenística foi o federalismo, elaborado como un tipo de alternativa ao imperialismo, unha forma de conseguir a unidade sen a forza.
A pesar de todas as súas nobres calidades, Epaminondas foi incapaz de superar o sistema grego de cidades-estado, coa súa rivalidade endémica e a súa guerra continua, polo que deixou Grecia aínda máis arrasada pola guerra e, con todo, igual de dividida que a atopou. Hornblower defende que o signo do fracaso político de Epaminondas, antes mesmo da batalla de Mantinea, é que os aliados do Peloponeso loitasen con Tebas como unha forma de rexeitar a Esparta, en lugar de pola súa atracción positiva cara a Tebas. Por outra banda, Cawkwell conclúe que Epaminondas non pode ser xulgado en relación a esas inevitábeis limitacións do poder de Beocia, posto que establecer o poder desa rexión á vez que acababa coa dominación espartana no Peloponeso era o máximo ao que Beocia podía aspirar.
Cástor e Pólux
miniatura|280px|Cástor e Pólux no Capitolio de [[Roma, obra de Michelangelo.]] Na mitoloxía grega e romana, Cástor e Pólux (en Κάστωρ, Kástôr; e Πολυδεύκης Polydeúkês, "moi doce") foron os fillos xemelgos de Leda con Tíndaro e Zeus respectivamente, irmáns de Helena de Troia e Clitemnestra, e medio irmáns de Timandra, Febe, Heracles e Filónoe. Eran coñecidos colectivamente como Dióscuros (en Διόσκουροι, Dióskouroi, "fillos de Zeus"), ou como os Xemelgos (Gemini) ou Castores.
Segundo o mito, os xemelgos comparten a mesma nai, porén teñen pais diferentes - o que significa que Pólux, por ser fillo de Zeus, era inmortal, mais Castor non o era. Cando Cástor foi asasinado, Pólux pediu ó seu pai que deixase que o seu irmán tamén tivese a inmortalidade, e así foron transformados na constelación Xémini. Os dous son tidos como patróns dos navegantes.
Berberidaceae
Berberidaceae (as berberidáceas) é unha familia de plantas anxiospermas pertencente á orde das ranunculales. Consta de dezaseis xéneros con seiscentas cincuenta especies, que se distribúen polas zonas temperadas do hemisferio norte e os Andes suramericanos, e algunhas escasas especies son tropicais ou de desertos.
Descrición
miniatura|240x240px| Berberis trifoliolata en froito.
Ecoloxía
miniatura|Flores de Epimedium pinnatum. A polinización é entomófila, os estames frecuentemente son moi irritábeis e ao menor contacto guindan o pole. As sementes de Caulophyllum aboian como adaptación á hidrocoria. As especies de Leontice presentan adaptación á dispersión como estepicursor nos desertos do suroeste de Asia, mentres que as sementes con eleosomas dispérsanas insectos, por exemplo, as de Vancouveria dispérsanas avespa s da especie Vespula vulgaris.
A maioría das especies son compoñentes do monte baixo mesófilo na rexión Holártica, mentres que Bongardia e Leontice son xerófitos desertícolas. Cinco das oito especies de Gymnospermium están ameazadas de extinción e reciben protección. As especies de Berberis son padróns alternantes de especies de ferruxes (fungos da orde Uredinales).
Posición sistemática
As berberidáceas son un grupo de anxiospermas que se inclúen no clado Eudicotiledóneas. A súa estrutura floral trímera e as follas frecuentemente compostas son reminiscentes das lardizabaláceas, coas que foron usualmente relacionadas, pero das que difiren por outros caracteres importantes. Baseándose en datos moleculares e morfolóxicos, o APW (Angiosperm Phylogeny Website) considera que forma parte da orde Ranunculales, sendo o grupo irmán das ranunculáceas (coas que comparte diversos caracteres anatómicos) nun clado moderadamente avanzado da orde (cf. AP-website).
Táxones incluídos
miniatura|Epimedium alpinum. Nos sistemas clásicos distínguense 4 grupos de xéneros, aos que usualmente considerouse tribos ou familias distintas, segundo o sistema. Na maioría dos sistemas, o xénero Nandina vense considerando como o máis primitivo da familia e merecedor dunha subfamilia propia, Nandinoideae. Con todo, as análises filoxenéticas moleculares máis recentes que usan o xene cloroplastidial nhdF (véxase Kim, Kim, Kim & Jansen, 2004, nas notas) indican a existencia de tres grandes grupos monofiléticos (que poden considerarse tribos), ben caracterizados polos seus números cromosómicos básicos (x = 6, Epimedieae; x = 7, Berberideae; x = 8, Leonticeae; x = 10, Nandineae), cuxas relacións non están claras, agás no caso de Nandineae, que sería o grupo irmán de Leonticeae). Tampouco queda clara a situación do xénero Mahonia, que aparece como claramente parafilético e basal do xénero Berberis (véxase Kim, Kim & Landrum, 2004, nas notas) e do que se diferencia con dificultade, existindo ademais híbridos entre eles, polo que pasou a sinonimia.
dereita|miniatura|Nandina domestica. Os xéneros desta familia actualmente recoñecidos pódense distinguir mediante a clave a seguir:
Xinin
dereita|miniatura|250px|Rúa de Xinin. Xinin (en جنين, "Ǧinīn", ; en ג'נין) é unha cidade da ANP, no norte de Cisxordania. É a capital da Gobernación de Xinin e un importante centro agrícola para os pobos veciños. En 2007 tiña unha poboación de 39.004 persoas.
Xeografía
Xinin ten vistas tanto ao Val do Xordán cara o leste como o Val do Jezreel (en árabe "Marj Ibn Amer") cara o norte, e conéctase as montañas de Samaria polo sur.
Demografía
Segundo o censo oficial de 2007, Xinin ten 39.004 habitantes e o campo de refuxiados 10.371 persoas, con 9.571 refuxiados rexistrados. en 373 dunams (92 acres). A redor do 42.3% da poboación dos campos ten menos de quince anos.
Xusto de Canterbury
Xusto de Canterbury (en latín: Iustus), nado probabelmente en Roma e finado en Canterbury o 10 de novembro entre o 627 e o 631, foi un clérigo e misioneiro italiano, cuarto arcebispo de Canterbury
Traxectoria
Enviado desde Italia a Inglaterra polo papa Gregorio Magno coa misión de converter aos anglosaxóns. Probabelmente chegou no segundo grupo, enviado no ano 601. Converteuse no primeiro bispo de Rochester en 604, e asistiu a un concilio local en París en 614.
Tras a morte do rei Aethelberht de Kent en 616, tivo que fuxir á Galia, pero foi restituído na súa diocese ao ano seguinte. En 624 converteuse no arcebispo de Canterbury, supervisando o envío de misioneiros a Northumbria. Tras a súa morte foi reverenciado como santo e sepulto na abadía de Santo Agostiño, Canterbury.
Orixe
Case todo o que se coñece de Xusto e a súa carreira derívase da Historia ecclesiastica gentis Anglorum de Beda o Venerábel, de principios do século VIII. Como Beda non describe as súas orixes, consérvanse moi poucos datos sobre el antes de chegar a Inglaterra.
Segundo recolle o cardeal e historiador Baronio nos seus Annales, Xusto naceu en Roma, e pertencía á Orde Beneditina, tomando o hábito no mosteiro de San Gregorio da súa cidade natal. Parece que era famoso pola súa piedade e por iso foi chamado polo papa Gregorio Magno para formar parte da misión gregoriana, xunto a Agostiño e Melito.
Chegada a Gran Bretaña
No 595 o papa Gregorio I decidiu enviar unha misión para converter ao cristianismo aos anglosaxóns. Naquel momento, o Reino de Kent estaba gobernado por Aethelberht, quen casou con Bertha, unha princesa cristiá merovinxia. A raíña levou consigo un bispo chamado Liudhard como o seu capelán e traballou activamente pola restauración da igrexa de San Martiño en Canterbury, que databa da colonización romana, grazas á tolerancia relixiosa do seu marido.
Aproveitando as circunstancias favorábeis, o papa escolleu un primeiro grupo de misioneiros, na súa maior parte monxes beneditinos, liderados por Agostiño, prior da abadía de San Antonio de Roma, no que despois se denominou misión gregoriana. O grupo, composto por preto de 40 misioneiros, chegou a Kent en 597 tras unha ardua viaxe. Pronto conseguiron un notábel éxito, o que animou a Agostiño a pedir a Roma un segundo grupo de relixiosos.
Xusto chegou probabelmente con este segundo grupo de misioneiros, enviados en 601. Algúns escritores modernos sinálano como un dos misioneiros orixinais que chegaron con Agostiño en 597, pero Beda afirma que Xusto chegou co segundo grupo. Este segundo grupo incluía a Melito, quen máis tarde se converteu en bispo de Londres e arcebispo de Canterbury. miniatura|Retrato de evanxelista de [[Lucas o Evanxelista|Lucas, dos Evanxeos de San Agostiño (c. século VI), unha das obras que probabelmente acompañasen a Xusto a Gran Bretaña.]] Se Xusto chegou co segundo grupo, entón fíxoo cun agasallo en forma de libros e «todas as cousas necesarias para a adoración e o ministerio da Igrexa». Un cronista de Canterbury do século XV, Thomas de Elmham, asegurou que aínda existían libros dos traídos a Inglaterra por ese segundo grupo que permanecerían en Canterbury até a súa época, aínda que non sinalou cales. Unha investigación dos manuscritos existentes de Canterbury mostra que un dos posíbeis libros sobreviventes son os chamados evanxeos de San Agostiño, agora en Cambridge (Corpus Christi College, Ms. 286).
Bispo de Rochester
Agostiño consagrouno como bispo en 604, encargándolle o coidado pastoral dunha provincia que incluía Rochester, cidade daquela situada no Reino de Kent. O historiador Nicholas Brooks sinala que a elección de Rochester probabelmente non se debeu a que fose unha diocese da época romana, senón porque xogaba un papel fundamental na política do reino. Aínda que a cidade era pequena, con só unha rúa, facía de nexo entre Watling Street e o estuario de Medway, e por tanto era unha cidade fortificada. Como probabelmente non era monxe (Beda non o denomina así), posibelmente o seu clero na catedral tampouco era monástico.
Un documento que pretende ser do rei Aethelberht, datado o 28 de abril de 604, sobrevive no Textus Roffensis, así como unha copia baseada no Textus do Liber Temporalium do século XIV. Está escrito principalmente en latín, pero emprega unha cláusula fronteiriza en inglés antigo, e recolle a concesión de terras próximas á cidade de Rochester para a igrexa de Xusto. Entre as testemuñas atópase Lourenzo, futuro sucesor de Agostiño, pero non se atopa o propio Agostiño. O texto pasa a dar conta de dous discursos distintos. No primeiro, Aethelberht amoesta ao seu fillo Eadbald, que se estableceu como sub-rexedor na rexión de Rochester. A concesión mesma diríxese directamente a santo André, patrón da igrexa, unha fórmula empregada paralelamente noutros documentos no mesmo arquivo.
O historiador Wilhelm Levison, en 1946, mostrábase escéptico acerca da autenticidade deste documento. En concreto, cría que os dous discursos separados eran incongruentes, e suxeriu que o primeiro, que aparecía antes do preámbulo, podería ser introducido por alguén próximo a Beda para dar conta da futura conversión de Eadbald. Unha valoración máis recente e positiva de John Morris suxire que o documento e a súa lista de testemuñas son auténticos xa que inclúe títulos e terminoloxía que xa pasara de moda no ano 800.
Xusto asinou unha carta xunto a Melito, bispo de Londres, escrita polo arcebispo Lourenzo de Canterbury aos bispos irlandeses, instando á igrexa nativa a adoptar o método romano para calcular a data de Pascua. Aínda que a carta non sobreviviu, Beda cita partes da mesma.
En 614 asistiu ao concilio de París, organizado polo rei franco Clotario II. Non está claro por que Xusto e Pedro, abade de San Pedro e San Paulo en Canterbury, estaban presentes; puido ser o azar, pero o historiador James Campbell suxeriu que Clotario convocou ao clero de Gran Bretaña a asistir nun intento de reafirmar a súa autoridade sobre Kent. O historiador N. J. Higham ofrece outra explicación para a súa asistencia, sinalando que Aethelberht mandou a ambos ao concilio debido aos cambios na política franca en relación co reino de Kent, que ameazaban a súa independencia, polo que os dous membros do clero serían enviados para negociar un acordo con Clotario. O concilio provocou a redacción do edicto de Clotario, un importante instrumento legal do período merovinxio da historia de Francia e un fito no desenvolvemento da monarquía francesa. Aethelberht tamén promulgou un código de leis inspirado no edicto e probabelmente influenciado polos dous misioneiros.
Tras a morte de Aethelberht en 616, xurdiu unha reacción pagá en contra do cristianismo, obrigando a Xusto e Melito a fuxir á Galia. Ambos probabelmente se refuxiaron con Clotario, esperando que o rei franco interviñese e os restituíse aos seus postos, o que fixo efectivo en 617, sendo Xusto restituído no seu bispado polo novo rei. Melito tamén regresou a Inglaterra, pero a atmosfera pagá reinante non lle permitiu retornar a Londres; tras a morte de Lourenzo, Melito converteuse no arcebispo de Canterbury. Segundo Beda, Xusto recibiu cartas de ánimo do papa Bonifacio V (619–625), do mesmo xeito que Melito, aínda que Beda non inclúe na súa obra o texto das mesmas cartas. O historiador J. M. Wallace-Hadrill cre que ambas as cartas eran mensaxes de ánimo para os misioneiros.
Arcebispo
miniatura|Igrexa de San Martiño e [[cemiterio en Canterbury.]] Xusto converteuse en arcebispo de Canterbury en 624, recibindo o seu palio, símbolo da xurisdición confiada aos arcebispos, do papa Bonifacio V, tras o cal consagrou a Romano como o seu sucesor en Rochester. Bonifacio tamén lle entregou unha carta felicitándoo pola conversión do rei «Aduluald» (probabelmente o rei Eadbald de Kent), carta que se inclúe na Historia ecclesiastica gentis Anglorum de Beda. Beda relata que foi Lourenzo, o seu predecesor en Canterbury, o que converteu ao rei Eadbald ao cristianismo, pero o historiador D. P. Kirby argumenta que as referencias da carta a Eadbald fan que sexa máis probábel que se tratase de Xusto. Outros historiadores, incluíndo a Barbara Yorke e Henry Mayr-Harting, conclúen que a versión de Beda é correcta e que Eadbald foi convertido por Lourenzo. Yorke argumenta que houbo dous reis de Kent durante o reinado de Eadbald, Eadbald e Aethelwald, e que este último é o "Aduluald" ao que se refire Bonifacio. Yorke tamén argumenta que Xusto converteu a Aethelwald ao cristianismo tras a morte de Aethelberht.
Consagrou a Paulino como o primeiro bispo de York, antes de que este último acompañase a Æthelburga de Kent a Northumbria para o seu matrimonio co rei Edwin de Northumbria. Beda escribe que Xusto faleceu o 10 de novembro, pero non di o ano, aínda que o máis probábel é que fose entre 627 e 631.
Jesús Gil y Gil
Gregorio Jesús Gil y Gil, nado en El Burgo de Osma (Soria) o 12 de marzo de 1933 e finado en Madrid o 14 de maio de 2004, foi un empresario e político español. Foi presidente e máximo accionista do Club Atlético de Madrid e alcalde de Marbella (Málaga).
Traxectoria
Foi xulgado e encarcerado polo homicidio de 56 persoas cando en xuño de 1969 un comedor da urbanización Los Ángeles de San Rafael, na provincia de Segovia, da que era promotor e propietario, derrubouse. Posteriormente foi indultado en 1971.
A partir de 1987 chegou á presidencia do Atlético de Madrid, club de fútbol do cal era socio facía 6 anos.
O 26 de maio de 1991, Jesús Gil e o seu partido o GIL conseguiron a maioría absoluta na alcaldía de Marbella. Ese mesmo verán ata chegou a presentar un programa de televisión, Las noches de tal y tal, emitido por Telecinco desde esa cidade. Durante once anos foi alcalde de devandito municipio.
Faleceu por mor dun infarto cerebral á idade de 71 anos.
Corrupción
En 1999 ingresou en prisión, ao ser imputado dos delitos de malversación de caudais públicos e falsidade en documento público. En 2002 foi condenado a 28 anos de inhabilitación e seis meses de arresto por catro delitos de prevaricación (polo que se viu obrigado a abandonar a Alcaldía de Marbella), relativos ao "Caso Camisetas", polo desvío de 450 millóns de pesetas do Concello marbellí ao Atlético de Madrid. Jesús Gil tamén entrou en prisión pola malversación de 4.442 millóns de pesetas (máis de 26 millóns de euros da actualidade) do Concello de Marbella entre os anos 1991 e 1995. Logo da súa morte, en 2004, o Tribunal Supremo declarouno culpable de apropiación indebida do Atlético de Madrid aínda que o absolveu por prescrición. Na mesma sentenza declarouno culpable de estafa ao club por simulación de contratos.
Os Currás, Cabaneiro, Abadín
Os Currás é un lugar da parroquia de Cabaneiro, no concello lugués de Abadín, na comarca da Terra Chá. Tiña 10 habitantes en 2015 (4 homes e 6 mulleres) segundo datos do IGE, o mesmo número de habitantes que en 2010 cando vivían nos Currás 3 homes e 7 mulleres.
Christian Ludwig Nitzsch
Christian Ludwig Nitzsch, nado o 3 de setembro de 1782 en Beucha, no actual distrito de Leipzig (Saxonia), e finado o 16 de agosto de 1837 en Halle (no actual Land de Saxonia-Anhalt), foi un zoólogo alemán.
É recordado especialmente polo seu criterio da clasificación das aves baseada na distribución das plumas (ou pterilose) dos individuos xuvenís.
Traxectoria
Foi profesor de zooloxía na Universidade de Halle. Aínda que o seu principal interese foi a ornitoloxía, Nitzsch publicou tamén estudos sobre outros temas, incluíndo as diatomeas (o xénero de diatomeas Nitzchia se nomeou na súa honra). Tamén se lle atribúe a produción dos primeiros estudos sistemáticos sobre os piollos.
En 1832 foi elixido membro estranxeiro da Real Academia Sueca de Ciencias.
Tratado de Svalbard
miniatura|300px|Museo sobre os pomor na colonia rusa de Barentsburg. O Tratado de Svalbard, asinado en París a 9 de febreiro de 1920, é un tratado multilateral que recoñece a soberanía da Noruega sobre o arquipélago de Svalbard e as súas augas territoriais, mais garante que os cidadáns de tódolos Estados contratantes se beneficien de igualdade de dereitos no acceso aos recursos naturais da rexión. O Tratado permite á Noruega regular a explotación e tomar as medidas de protección ambiental necesarias, mais impide calquera discriminación positiva a favor dos seus cidadáns ou de empresas norueguesas. O tratado tamén obriga á desmilitarización do territorio e prohibe a construción de calquera tipo de fortificación.
Contexto político
A soberanía sobre Svalbard foi mantida indefinidamente durante case 300 anos, con representantes de varios Estados exercendo actividades económicas e de explotación científica no territorio, destacando especialmente os intereses ligados a Noruega e Rusia. A cuestión agudizouse cando se descubriu que a illa de Spitsbergen era rica en carbón e en 1906 a empresa de capitais americanos Arctic Coal Company (ACC) pretendeu iniciar a explotación industrial. O poboado fundado entón recibiu o nome de Longyearbyen, hoxe a capital do arquipélago, en honra do americano John Munroe Longyear, propietario de ACC.
O Tratado de Svalbard foi inicialmente asinado entre Noruega, Estados Unidos, Reino Unido (e dominios integrados no entón Imperio Británico), Francia, o Canadá, Australia, Dinamarca, Italia, os Países Baixos, Suecia e o Xapón. A Unión Soviética adheriuse en 1924 e Alemaña en 1925. Hoxe o Tratado ten máis de 40 asinantes. O tratado, a pesar de recoñecer a soberanía norueguesa sobre as illas, impón como condición a súa perpetua desmilitarización e o dereito dos cidadáns dos países asinantes a estabelecerse libremente nelas para a explotación dos seus recursos naturais, aínda que subordinados ás leis promulgadas por Noruega, que, con todo, non pode discriminar positivamente os seus cidadáns fronte aos dos restantes Estados asinantes.
Efectos do Tratado
A internacionalización económica de Svalbard levou a que durante a maior parte do século XX a illa de Spitsbergen tivese entre os seus residentes máis cidadáns soviéticos que noruegueses, xa que a Unión Soviética investiu fortemente na explotación do carbón a través da empresa estatal Trust Arktikugol (Арктикуголь), a única que, xunto coa norueguesa Store Norske Spitsbergen Kulkompani, aínda mantén actividade mineira na illa. Esta empresa adquiriu en 1932 as minas neerlandesas de Barentsburg, cuxa explotación aínda mantén.
As actuais minas rusas pertenceran á Nederlandsche Spitsbergen Compagnie (Nespico) N.V., empresa que a partir de 1921 explotara carbón nun local que chamou Barentsburg en homenaxe ao explorador polar neerlandês Willem Barents. Nos seus tempos dourados, por mediados da década de 1920, a Nespico chegou a ter 500 traballadores na illa. Nos termos do Tratado, a partir de 1925 Noruega asumiu a administración da illa tendo, entre outras medidas, estabelecido normas de protección ambiental que foron pioneiras en Europa.
A pesar de ser unha zona desmilitarizada, Spitsbergen está situada nunha posición estratéxica importante, pois controla o acceso aos portos rusos de Múrmansk e Arkhangelsk, os únicos de Rusia que teñen acceso sen restricións ao Atlántico. Desencadeada a II guerra mundial, e ocupada Noruega por Alemaña, a actividade mineira foi suspendida e a illa case totalmente evacuada o 3 de setembro de 1941. Mesmo así, forzas alemás bombardearon Longyearbyen e Barentsburg en setembro de 1943 e Sveagruva ao ano seguinte. Terminada a guerra, a illa pasou a desempeñar un papel importante na guerra fría, cos seus mares a seren escenario de frecuentes incursións submarinas e aéreas. Sendo Noruega membro da OTAN, a convivencia coa presenza soviética en Svalbard foi complexa, sobre todo porque o número de cidadáns soviéticos era maior que o de noruegueses.
Eleccións municipais en Navia de Suarna
Estes foron os resultados das eleccións municipais no concello de Navia de Suarna dende 1979.
Sábado
O sábado é o sexto día da semana. O nome "sábado" vén do hebreo a través do latín sabbath (dies) ou día do sabat, día de descanso para os xudeus. O nome latino era Saturni (dies), ou día de Saturno. Coa cristianización deuse unha substitución do nome, pero outras linguas mantiveron a raigaña latina, así temos o inglés Saturday.
Nomes noutras linguas
miniatura|300px|dereita|Sábado nas distintas linguas de Europa.
Locomoción acuática
En bioloxía, a locomoción acuática é o movemento propulsado a través dun medio líquido que realizan os seres vivos. Os sistemas propulsores máis simples están compostos por cilios e flaxelos. A natación evolucionou varias veces en diversos gupos de organismos entre os que están os artrópodos, peixes, moluscos, réptiles, aves e mamíferos.
Evolución da natación
A natación nos animais evolucionou varias veces en varias liñaxes non relacionadas. Hai supostas medusas fósiles datadas no Ediacárico, pero os primeiros animais indiscutiblemente con natación libre apareceron no Cámbrico temperán e medio. Tratábase de animais principalmente relacionados cos artrópodos, como os anomalocáridos, que nadaban utilizando uns lobos laterais de modo parecido ao das actuais xibas ou chocos. Os cefalópodos sumáronse aos animais nectónicos no Cámbrico tardío, e os cordados probablemente nadaban xa no Cámbrico temperán. Moitos animais terrestres conservan certas capacidades natatorias, pero algúns deles retornaron á auga e desenvolveron grandes capacidades para a locomoaicón acuática. A maioría dos simios (incluíndo os humanos), prderon en gran medida o instinto de nadar.
Organismos ciliados
Os ciliados usan pequenas proxeccións da célula chamadas cilios para moverse pola auga. Un ciliado xeralmente ten centos ou miles de cilios agrupados en ringleiras e conxuntos na súa superficie. Durante o movemento, cada cilio defórmase utilizando unha batida potente de alta fricción seguida dunha batida de recuperación de baixa fricción, que os impulsa na auga. Como hai moitos cilios en cada ciliado, estes teñen que moverse colectivamente cun ritmo metacronal. Isto significa que a deformación dun cilio está en fase coa deformación do seu veciño, o que causa ondas de deformación que se propagan ao longo da supericie do organismo. Estas ondas de propagación dos cilios permítenlles usar os cilios de forma coordinada para moverse. Un exemplo típico de microorganismo ciliado é Paramecium, un protozoo cuberto de miles de cilios, que se pode mover pola auga a velocidades de 500 micrómetros por segundo.
miniatura|O [[flaxelo dunha bacteria gramnegativa que rota pola acción dun motor molecular situado na súa base]] miniatura|70px|esquerda|Espermatozoides de salmón
Organismos flaxelados
Certos organismos posúen flaxelos, que son longas prolongacións móbiles da célula, similares aos cilios pero máis longos. Entre os organismos que se moven por flaxelos están algunhas bacterias e protozoos. Os flaxelos tamén lle dan mobilidade aos espermatozoides. Nas bacterias, o motor rotatorio que hai na base do flaxelo bacteriano utiliza para mover o flaxelo os protóns dun gradiente electroquímico que se crea na célula. A dirección de rotación do flaxelo bacteriano procede da ocupación das canles de protóns ao longo do perímetro do motor flaxelar.
A motilidade do espermatozoide está alimentada por mitocondrias que lle dan ao flaxelo destas células a enerxía necesaria para moverse. Pero o movemento destes flaxelos é ondulante, similar ao dos cilios (nas bacterias o flaxelo rota como unha hélice).
Organismos con pseudópodos
Unha animación sinxela
Invertebrados
miniatura|[[Camarón común nadando con patas natatorias especiais (pleópodos)]] miniatura|[[Daphnia nada batendo as súas antenas]]
Entre os radiados (medusas e similares) a principal forma de nadar é flexionar ao seus corpos con forma de campá. Todas as medusas son animais de natación libre, aínda que moitas delas pasan a maior parte do seu tempo nadando pasivamente. A natación pasiva é similar a un planeo; os organismos flotan, aproveitando as correntes cando lles é posible, e non gastan enerxía en controlar a súa posición e movemento. A natación activa, ao contrario, implica un gasto de enerxía viaxando ao sitio desexado.
Hai tamén varias formas de moluscos nadadores. Moitos nudibranquios nadadores, como os Gymnosomata, teñen estruturas con forma de solapas similares a aletas. Algúns moluscos con cuncha, como as vieiras poden nadar brevemente abrindo e pechando rápido as valvas das súas cunchas. Os moluscos máis evolucionados na natación son os cefalópodos, que usan a propulsión a chorro e xeralmente teñen aletas laterais.
Entre os deuteróstomos hai tamén varias especies nadadoras. Os crinoideos poden nadar ondulando os seus brazos. As salpas móvense bombeando auga a través dos seus corpos xelatinosos. Os deuteróstomos máis evolucionados na natación son os vertebrados, notablemente os peixes.
Propulsión a chorro
miniatura|Os polbos nadas coa cabeza e corpo por diante e os brazos arrastrando por detrás miniatura|As pulsacións da campá das medusas poden considerarse un tipo de propulsión a chorro miniatura|[[Vieiras nadando batendo as súas valvas repetidamente]]
A propulsión a chorro é un método de locomoción acuática na que os animais enchen unha cavidade muscular que comprimen expulsando un chorro de auga que os propulsa na dirección oposta á do chorro. A maioría dos organismos están equipados con algún de dous posibles métodos de propulsión; poden absorber auga pola parte posterior dos seus corpos e expulsala tamén pola parte posterior, como as medusas, ou absorber auga da parte frontal e expulsala pola posterior, como as salpas. A enchedura da cavidade causa un incremento tanto de masa coma da resistencia do animal. Debido á expansión da cavidade contráctil, a velocidade do animal flutúa a medida que avanza, accelerando ao expulsar o chorro e decelerando ao absorber a auga. Aínda cando estas flutuacións na resistencia e a masa poden ser ignoradas se a frecuencia dos ciclos de propulsión a chorro é dabondo alta, a propulsión a chorro é un método relativamente pouco eficaz de locomoción acuática.