cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Inhibina
Estrutura química
A inhibina A e a inhibina B comparten unha mesma subunidade alfa, pero a beta é diferente (beta A e beta B, respectivamente). A semellanza entre as dúas subunidades beta A e B é dun 65% aproximadamente. As unidades alfa e beta teñen tamén bastante homoloxía e comparten aproximadamente o 25% da súa secuencia de aminoácidos. A inhibina pertence á superfamilia das proteínas TGF-β, á que tamén pertencen a activina, a hormona antimülleriana, a proteína morfoxenética ósea, e o factor de diferenciación do crecemento.
Na táboa móstrase a composición dos complexos de inhibina máis comúns:
Funcións
Tanto en machos coma en femias a inhibina inhibe a produción de hormona estimulante dos folículos (FSH) da hipófise e da hormona liberadora da gonadotropina (GnRH) do hipotálamo. Porén, o mecanismo difire entre os xéneros:
Nas femias
A inhibina prodúcese nos ovarios, hipófise (ou pituitaria), e placenta e outros órganos.
Nas mulleres, a FSH estimula a secreción ovárica de inhibina nas células da granulosa dos folículos ováricos. Á súa vez a inhibina suprime a produción de FSH.
A secreción de inhibina diminúe por efecto da hormona liberadora da gonadotropina (GnRH), e é potenciada polo factor de crecemento 1 similar á insulina (IGF-1).
Nos machos
Secrétana as células de Sertoli dos túbulos seminíferos dos testículos. Os andróxenos estimulan a produción de inhibina; esta proteína pode tamén contribuír a regular localmente a espermatoxénese.
Mecanismo de acción
Non se comprende aínda ben o mecanismo de acción da inhibina, pero pode implicar a competencia coa activina (a hormona que se opón a ela) para unirse aos receptores da activina e/ou unirse a receptores específicos da inhibina.
Importancia clínica
A cuantificación da inhibina A é parte da chamada "proba cuádrupla" prenatal que pode realizarse durante o embarazo ás 16-18 semanas de xestación. Esta proba mide catro hormonas: beta-hCG, AFP, estriol e inhibina. Unha cantidade elevada de inhibina A (xunto cun incremento de beta-hCG, diminución de alfa-fetoproteína (AFP), e diminución de estriol) suxire unha síndrome de Down no feto. Cando se ten unha "proba cuádrupla" con resultados anormais deben facerse máis probas complementarias.
Tamén se ten usado como marcador para o cáncer de ovario.
A inhibina B pode utilizarse como marcador da espermatoxénese en exames da infertilidade masculina. O nivel medio sérico de inhibina B é significativamente maior nos homes fértiles (aproximadamente 140 pg/mL) ca nos infértiles (aproximadamente 80 pg/mL). Nos homes con azoospermia, unha proba positiva de inhibina B eleva lixeiramente as posibiidades de conseguir ter un fillo por medio da extracción testicular de esperma (TESE), aínda que a asociación non é moi substancial, xa que ten unha sensibilidade de 0,65 (95% de intervalo de confianza [CI]: 0,56–0,74) e unha especificidade de 0,83 (CI: 0,64–0,93) para a predición da presenza de esperma nos testículos na azoospermia non obstrutiva.
Hawai
Hawai, é un dos 50 Estados dos Estados Unidos de América. Hawai localízase nun arquipélago no medio do océano Pacífico. A súa economía está baseada no turismo.
O arquipélago que forma o Estado de Hawai coñécese historicamente polo nome de Illas Sandwich; estaba poboado por polinesios, e gobernada por varios xefes polinesios locais, ata 1810, cando Kamehameha I centralizou o goberno do arquipélago, e instituíu unha monarquía. En 1894, o arquipélago converteuse nunha república, e catro anos despois, en 1898, foi anexionada polos Estados Unidos, tornándose un territorio americano en 1900. Desde entón, instaláronse en Hawai un gran número de persoas de descendencia europea, vidos doutras partes dos Estados Unidos, así como inmigrantes asiáticos, dando á poboación local un aspecto altamente multicultural.
A base naval americana de Pearl Harbor foi atacada por aeronaves da forza aérea xaponesa o 7 de decembro de 1941. O ataque fixo que os Estados Unidos entrasen oficialmente na segunda guerra mundial. Máis de 2.400 persoas morreron no ataque. O 21 de agosto de 1959, Hawai converteuse no 50º Estado norteamericano.
Primeiros habitantes
Os nativos polinesios vivían no arquipélago hawaiano moito antes da chegada dos primeiros europeos. Os actuais nativos hawaianos son descendentes dos polinesios que chegaron á rexión hai algúns milleiros de anos. Non se sabe de certo cando desembarcaron estes primeiros nativos, as estimacións varían entre 2 a 3 mil anos antes.
Entre preto de 1.200 a 1.500 anos antes, desembarcou no arquipélago outro grupo polinesio, vido do Tahití. Este novo grupo exterminou finalmente á antiga poboación nativa. Os actuais nativos son descendentes deste último grupo. Non se sabe exactamente como se moveron estes polinesios á rexión, aínda que se asume que viñeron en canoas e pequenos barcos de vela.
Ata 1900
Un dos primeiros exploradores europeos en desembarcar en terras hawaianas foi o explorador británico James Cook, o 18 de xaneiro de 1778. Este é o primeiro en rexistrar oficialmente a descuberta, así como o primeiro en fornecer as coordenadas xeográficas do arquipélago. Cook chamou ao arquipélago Sandwich Islands, en homenaxe ao Duque de Sandwich, un lord británico.
Despois da descuberta e debido á súa posición xeográfica, o arquipélago tornouse un punto de escala frecuente dos navíos europeos que facían longas viaxes trans-pacíficas. As doenzas contaxiosas, traídas polos mariñeiros europeos e das cales os nativos locais nunca tiveron contacto, mataron decenas de millares de nativos polinesios na rexión, ao longo do século XIX.
150px|dereita|miniatura|[[Kamehameha I.]] Anteriormente á chegada dos europeos, o arquipélago hawaiano estaba fragmentado nunha serie de tribos gobernadas por un xefe indíxena. Algunhas illas estaban gobernadas por unha única tribo, en canto que outras illas estaban ocupadas por tribos diferentes. Tales tribos non eran amigables entre si, e constantemente batallaban pola anexión de novos territorios. En 1782, un líder indíxena, Kamehameha I, iniciou unha longa guerra, que duraría 13 anos, contra outras tribos polinesias da rexión. Auxiliado por armas modernas, comercializadas cos navegantes e comerciantes europeos e americanos, Kamehameha uniu todo o arquipélago, con excepción da illa de Kaua‘i e de Ni‘ihau, en 1795. Kamehameha comandou dúas invasións contra estas illas, en 1796 e en 1803, que fracasaron debido á unha rebelión e á unha epidemia, respectivamente. Entón, Kamehameha instituíu un sistema de administración política baseada en padróns políticos de goberno occidentais. Kamehameha instituíu unha monarquía o Reino de Hawai, e apropiouse de todas as terras do arquipélago, cedendo lotes delas a familias rurais.
Cerca de quince anos despois, en 1810, as illas de Kaua‘i e Ni‘ihau concordaron en unirse pacificamente ao Reino de Kamehameha. A dinastía Kamehameha gobernaría o arquipélago ata 1872. Ao longo do século XIX, a economía de Hawai prosperaría, coa venda de madeira de alta calidade para a China ata a década de 1830, coa venda de auga potábel e materias para os navíos que facían viaxes polo Océano Pacífico, desde a década de 1820, coa venda de cana de azucre desde 1830, e de ananás da década de 1880 en diante.
O fillo máis vello de Kamehameha, Kamehameha II, tornouse o monarca do arquipélago hawaiano en 1819, despois da morte do seu pai. Kamehameha II aboliu a práctica da relixión hawaiana en lugares públicos, aínda que permitise esta práctica en lugares privados. En 1820, o goberno americano enviou un grupo de misioneiros e profesores brancos protestantes. Estes converterían finalmente ao protestantismo a maior parte da poboación de Hawai; tamén criaron unha forma escrita para a lingua hawaiana e fundaron as primeiras escolas.
Os misioneiros católicos españois e franceses desembarcarían pola primeira vez en 1827. Porén, os cristiáns non foron ben recibidos inicialmente polos nativos, que entón xa eran na súa maioría protestantes. En 1831, os hawaianos forzaron á pequena poboación cristiá de descendencia europea a saír do arquipélago, en canto que os cristiáns de orixe hawaiana foron presos na súa maioría. Cinco anos despois, en 1836, unha fragata francesa bloqueou o porto de Honolulu, e obrigou Kamehameha II a liberar os cristiáns aprisionados e a permitir a liberdade de expresión relixiosa. Kamehameha II criou a primeira constitución de Hawai en 1840, e un sólido goberno central composto polos poderes executivo, lexislativo e xudicial. O goberno americano recoñeceu o Hawai como un país independente.
Desde adécada de 1850 en diante, Hawai comezou a recibir centenas de inmigrantes asiáticos. Inicialmente, os chineses foron os principais. A inmigración chinesa ao arquipélago data de 1789, aínda que esta inmigración fora máis forte de 1850 ata o comezo do século XX. Posteriormente, na década de 1860, instaláronse un gran número de polinesios. A mediados da década de 1880 ata a década de 1930, instaláronse un gran número de xaponeses. miniatura|300x300px|[[Moedas de Kalākaua|Moeda de Kalākaua con valor dun dólar hawaiano (1883).]] En 1874 Kalākaua converteuse en rei de Hawai. Promoveu os costumes e a cultura hawaiana entre a poboación nativa. Porén, a poboación de Hawai, especialmente os agricultores, non gustaban dos lazos políticos e económicos que Kalākaua tiña co goberno e comerciantes americanos. Entre outros actos, Kalākaua que os americanos construísen unha base naval en Pearl Harbor. Kalākaua foi obrigado a criar unha nova constitución en 1887, que limitaba os seus poderes. Cando Kalākaua morreu, a súa irmá, Liliʻuokalani, tornouse raíña de Hawai. Liliʻuokalani apoiaba a poboación hawaiana no seu descontentamento contra a poboación de descendencia europea e asiática. Porén, nesa época, os comerciantes e agricultores americanos xa controlaban moito da economía de Hawai. En 1894, nunha revolución, tropas americanas e grupos militantes liderados por americanos, alemáns e británicos, tomaron o Hawai e depuxeron a Liliʻuokalani.
1900 - Tempos actuais
A súa localización estratéxica, no medio do Océano Pacífico, fixo que o goberno americano iniciase a construción dunha base naval, a través dunha grande expansión das facilidades portuarias de Pearl Harbor, durante a primeira guerra mundial. En 1927, dous tenentes americanos realizaron o primeiro voo entre os Estados Unidos continentais e o Hawai.
O 7 de decembro de 1941, a base naval americana de Pearl Harbor foi atacada por avións da forza aérea xaponesa. Este ataque destruíu varios navíos, moitos avións e instalacións militares, e causou a morte de máis de 2.400 persoas. A Lei marcial foi declarada en Hawai, non sendo revogada ata 1944. A gran poboación xaponesa de Hawai fixo que moitos cidadáns de orixe europea temesen a sabotaxe ou espionaxe por parte dos de descendencia xaponesa que vivían no oeste americano, inclusive en Hawai. Porén, ao contrario do que aconteceu no continente (especialmente na California), os americanos de descendencia xaponesa non foron recluídos en campos de concentración.
Mentres tanto, desde 1919, a poboación de Hawai exixiu a elevación do territorio para a categoría de Estado. Introducíronse varias emendas no Congreso americano, pedindo a elevación de estatuto de Hawai á categoría de Estado. Estas emendas foron rexeitadas inicialmente polo congreso por causa da grande poboación asiática de Hawai. Entón, os asiáticos eran vistos como "inferiores". A segunda guerra mundial aumentou o medo de moitos americanos a que os asiáticos non fosen leais aos Estados Unidos caso de que este entrase na guerra - en gran parte, por causa da gran poboación xaponesa de Hawai. Porén, moitos dos asiáticos de Hawai (inclusive xaponeses) participaron activamente na guerra, e aínda máis activamente durante a Guerra de Corea.
Foi en 1959 cando o Congreso americano aprobou a emenda que autorizaba a elevación de Hawai á categoría de Estado. En 21 de agosto de 1959, o entón presidente americano, Dwight D. Eisenhower, asinou a emenda, e Hawai tornouse o 50º Estado americano. A poboación de Hawai crecería bastante durante as próximas décadas, e o Estado prosperou economicamente. Hawai tornouse un gran polo militar e turístico. Actualmente, millóns de turistas, a maioría, americanos, visitan o Estado. Varios hoteis e resorts foron construídos en Hawai ao longo das últimas décadas.
Desde a década de 1970, parte da poboación comezou a apoiar diversos movementos que piden, uns, maior autonomía en relación aos Estados Unidos sen a total eliminación dos lazos políticos e económicos existentes cos Estados Unidos, outros a restauración da soberanía plena perdida tras os acontecementos de 1893. En 1993 o Congreso dos Estados Unidos aprobou unha Resolución de Desculpa, na que o goberno federal "recoñece que o derrocamento do Reino de Hawai aconteceu coa participación activa de axentes e cidadáns dos Estados Unidos, recoñecendo ademais que o pobo nativo de Hawai xamais abdicou nos Estados Unidos as súas pretensións de soberanía inherente como pobo sobre os seus territorios nacionais, fose mediante o Reino de Hawai ou mediante plebiscito ou referendo".
Xeografía
250px|dereita|miniatura|Mapa do arquipélago de Hawai. Hawai localízase nun arquipélago do Océano Pacífico. O arquipélago posúe 132 illas que se estenden por 2 450 quilómetros. Porén, a maior parte do estado concéntrase no sueste do arquipélago, onde están concentradas as 8 maiores illas de Hawai. Estas "illas principais", son as únicas illas habitadas do estado. Esta denominación comprende, por orde desde o noroeste ao sueste, a : Niihau (Ni´ihau), Kaua'i, Oahu (O´ahu), Molokai (Moloka´i), Lanai (Lāna'i), Kahoolawe (Kaho´olawe), Maui e a Hawaii. A última é, con diferenza, a de maior tamaño polo que adoitan chamala a "Illa Grande". A utilización deste nome alternativo a miúdo responde á necesidade de evitar a ambigüidade que existe entre "Hawai" referíndose ao estado enteiro (o conxunto das illas), fronte a esa illa en concreto. O medio da cadea de Hawai está constituída por rochedos e mais illas moi pequenas, e o extremo noroeste está formado por arrecifes e cadeas de area. A cadea formada polas 8 illas grandes posúe 1.200 quilómetros de lonxitude. A altitude media é de 925 metros, o punto máis elevado de Hawai alcanza os 4.206 metros.
Todas as illas de Hawai formáronse por volcáns, que lentamente creceron do leito do mar, a través do que se describe nunha teoría xeolóxica como punto quente. A teoría mantén que á medida que a placa tectónica no leito de moito do Océano Pacífico se move en dirección ao noroeste, o punto quente mantén a súa posición, criando lentamente novos volcáns. Isto explica o feito de que só os volcáns do sueste continúan activos. O máis recente volcán en formación é Lō‘ihi. A cadea de rochedos e arrecifes ao centro e ao noroeste da cadea foron volcáns activos, como illas que posuían un tamaño comparábel ás oito grandes actuais, mais os ventos, ondas e correntes do mar fóronas erosionando lentamente, diminuíndo o seu tamaño.
Clima
Hawai posúe un clima razoabelmente quente todo o ano, cun clima tropical. A temperatura media varía moi pouco entre rexións. As rexións ao nivel do mar posúen temperaturas medias levemente máis elevadas. En todo o estado, as temperaturas medias no verán son de 25 °C, e de 22 °C no inverno. A media das máximas é de 27 °C no verán e de 25 °C no inverno, e a media das mínimas é de 21 °C no verán e de 18 °C no inverno. A temperatura máis alta xa rexistrada en Hawai foi de 38 °C, rexistrada en Pahala, en 27 de abril de 1931. A máis baixa foi de -11 °C, no monte Mauna Kea, o 17 de maio de 1979. Moi raramente, porén, as temperaturas caen por baixo de 0 °C.
Política
En 1959 adoptouse a actual Constitución de Hawai. As mudanzas á constitución pódense propor polo Poder Lexislativo, e para seren aprobadas precisan de ao menos 66,7% dos votos de ambas as cámaras, cando a votación se realiza nunha sesión parlamentaria, ou, cando se realizada en dúas sesións, de ao menos o 50,1% dos votos en cada votación. Entón, a emenda precisa ser aprobada en referendo.
O xefe do Poder Executivo en Hawai é o gobernador. Este é electo para mandatos de 4 anos, e pode ser reelixido cantas veces quixer. O Tenente Gobernador (vicepresidente) tamén é electo pola poboación, para mandatos de 4 anos. O gobernador está encargado de escoller outros oficiais - xuíces ,secretario de estado, tesoureiro etc - mais as persoas escollidas deben ser aprobadas polo Poder Lexislativo de Hawai.
O Poder Lexislativo de Hawai consta do Senado e da Casa dos Representantes. O Senado posúe un total de 25 membros, mentres que a Casa dos Representantes posúe un total de 51 membros. Hawai está dividido en 25 distritos senatoriais e en 51 distritos representativos. Os electores de cada distrito elixen un senador/representante, que irán representar tal distrito no Senado/Casa dos Representantes.
O tribunal máis alto do Poder xudicial é o Tribunal Supremo de Hawai, seguida por outros 7 tribunais de menor porte, de carácter rexional. Todos os xuíces son escollidos polo gobernador, e suxeitos á aprobación do Senado e pola Casa dos Representantes, para mandatos de ata 10 anos de duración.
Hawai está dividido en 4 condados. Oficialmente, o Estado posúe apenas unha cidade primaria (city), Honolulu, que tamén é ao mesmo tempo un dos 4 condados. O estado posúe algunhas cidades secundarias (towns). Porén, os condados administran directamente todas as áreas urbanas do estado, e todos os servizos gobernamentais, que noutras cidades dos Estados Unidos serían de responsabilidade da cidade en si, son fornecidas polos condados. Soamente Honolulu posúe unha prefectura, sendo a única área urbana gobernada por un prefecto e un consello municipal. Os outros condados de Hawai son Hawaii, Kalawao, Kauai e Maui.
Cerca do 55% do orzamento do estado vén de impostos estatais. O resto vén do goberno nacional.
Demografía
O censo americano de 2000 estimou a poboación de Hawai en 1 211 537 habitantes, un crecemento de 9% sobre a poboación de 1990, de 1 108 229 habitantes. De feito, o Hawai posúe actualmente preto de 1,3 millóns de persoas, por causa da presenza masiva de militares (moitos moradores non permanentes do Estado, e, polo tanto, son oficialmente habitantes doutros estados) e turistas.
Cerca do 91% da poboación vive en áreas urbanas, e apenas 9%, en comunidades rurais. A cidade (e condado) de Honolulu posúe preto de 877 mil habitantes, preto do 23% da poboación do estado. O que é coñecido comunmente como a cidade de Honolulu (de feito, un distrito de recensamento sen entidade administrativa, a cal corresponde á cidade-condado de Honolulu) posúe preto de 370.000 habitantes.
As cinco maiores etnias do estado son: Xaponeses (16,7% da poboación do estado), Filipinos (14,1%), alemáns (7,2%), nativos hawaianos (6,6%), e portugueses (5,2%).
O segundo grupo de estranxeiros en desembarcar no litoral de Hawai, despois dos europeos foron os chineses que traballaban en navíos comerciais occidentais. Os primeiros chineses a se instalaren foi no 1789, e os primeiros xaponeses o 9 de febreiro de 1885. Actualmente, o Hawai posúe a maior porcentaxe de asiáticos dos Estados Unidos.
Economía
O produto interno bruto de Hawai foi de 41000 millóns de dólares. A renda per capita do Estado, pola súa vez, foi de 29.164 dólares.
O sector primario responde do 1% do PIB de Hawai. A industria agropecuaria responde do 0,8%, e emprega aproximadamente 21.000 persoas. Os ananases e mais a cana de azucre son os principais produtos. O Estado posúe 5.500 facendas. A industria madeireira e a pesca responden xuntas do 0,2% do PIB do Estado, e empregan aproximadamente 2.000 persoas.
O sector secundario responde por 7% do PIB de Hawai. A industria de construción responde por 4% do PIB do Estado e emprega aproximadamente a 32.000 persoas. A industria de manufacturación e a minería responden xuntas por 3% do PIB do estado, empregando aproximadamente 22.000 persoas. O valor total dos produtos fabricados no Estado é de 1.500 millóns de dólares. Os principais produtos industrializados fabricados no Estado son alimentos industrializados, material impreso e roupas. A maior parte da electricidade consumida no Estado provén de fábricas que consomen óleo como combustíbel. Outro 15% provén de fábricas a carbón, e o resto de fábricas que usan fontes renovábeis de enerxía.
O sector terciario é responsábel da maior parte do PIB - 92%. Cerca de 23% do PIB do Estado vén de servizos comunitarios, persoais e comerciais. Este sector emprega a máis de 249 mil persoas. As finanzas representan preto do 23% do PIB, empregando a aproximadamente 63 mil persoas. Os servizos gobernamentais representan o 21% do PIB de Hawai, empregando aproximadamente 168.000 persoas. O comercio responde por 15% do PIB do Estado, e emprega aproximadamente 170 mil persoas. As vendas do comercio en xeral están axudadas polo turismo. O turismo é a principal fonte de renda de Hawai. Todo ano, millóns de turistas visitan o Estado, atraídos polas as súas praias, a cultura da poboación local, o seu clima e outros factores. A maioría dos turistas son americanos, porén, unha cantidade expresiva de turistas estranxeiros visita o Estado, especialmente xaponeses. Os transportes e telecomunicacións empregan a 48 mil persoas, e representan o 10% do PIB.
Educación
As primeiras escolas foron fundadas por misioneiros ao longo da década de 1820. O Rei Kamehameha implantou un sistema de escolas públicas na década de 1840.
Actualmente, as regras e padróns son ditados polo Consello de Educación de Hawai, formado por 14 membros, 13 deles electos pola poboación para mandatos de 4 anos de duración, ben como un estudante do sistema escolar público. Todas as escolas do estado son directamente administradas polo Consello de Educación de Hawai. O sistema escolar público de Hawai recibe ingresos de impostos, tanto dos criados polo municipios, como do goberno hawaiano. A idade escolar é dos 6 aos 17 anos.
Cerca do 18% dos estudantes estudan en escolas privadas; algunhas destas controladas por organización sen fins lucrativos, e privelixian a alumnos descendentes de nativos polinesios. A maior escola privada dos Estados Unidos, a Escola Kamehameha, causou un grande escándalo en tempos recentes. Apenas dous non polinesios foron aceptados nesta institución privada nos últimos 40 anos. A primeira biblioteca pública do estado foi fundada en 1913.
Hawai posúe 16 institucións de educación superior. A maior delas é a Universidade de Hawai, seguida pola Universidade de Honolulu.
Transportes e telecomunicacións
Hawai é o único Estado americano totalmente illado do resto dos Estados Unidos de América por terra (Alasca está conectada cos 48 estados americanos contiguos a través de estradas que cruzan o territorio canadense). Alén diso, a poboación do vive en 8 illas do arquipélago. Ningunha destas está conectada coas illas restantes a través de pontes ou túneles. Cada unha destas 8 grandes illas posúe o seu propio sistema viario (administrado polo estado), mais as persoas que queren moverse a outras rexións do estado precisan facer uso de barcos ou de avións. O modo máis usado de transporte de pasaxeiros entre o Hawai e o resto do país é por avión. A Aloha Airlines é a maior liña aérea, e o Aeroporto Internacional de Honolulu é o principal centro aeroportuario. A carga, transportada fundamentalmente a través de navíos, ten o porto de Honolulu como o principal do estado.
En Hawai atópase unha das cinco estacións de seguimento do segmento terrestre de GPS (as outras catro están en Colorado Springs, Kwajalein, Diego García e Ascensión).
Publícanse en Hawai preto de 25 xornais. Deles, 6 son diarios. Varios xornais de circulación semanal son publicados en hawaiano, xaponés, mandarín, coreano e en portugués. Hawai posúe preto de 50 emisoras de radio e 10 de televisión.
O Castrillón, Coiro, Cangas
O Castrillón é un lugar da parroquia de Coiro no concello pontevedrés de Cangas na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2011 tiña 92 habitantes (40 homes e 52 mulleres).
Varsovia
Varsovia é a capital e cidade máis poboada de Polonia. A cidade atópase na chaira do río Vístula no corazón da rexión de Mazowsze (da que tamén é capital), aproximadamente a medio camiño tanto da costa do mar Báltico coma dos Montes Cárpatos. A súa poboación no ano 2017 era de 1 753 977 persoas, cunha área metropolitana de preto de 3,1 millóns de persoas. A área total da cidade abrangue 519,9 km2, e a aglomeración 6.100,43 km2 (Área metropolitana de Varsovia, Obszar Metropolitalny Warszawy). Varsovia é a oitava maior cidade da Unión Europea.
A cidade ten numerosas industrias, entre elas de manufacturados, enxeñaría eléctrica e automóbil, é sede de 66 institucións de ensino superior, incluíndo a Universidade de Varsovia e a Universidade Tecnolóxica de Varsovia, a Escola Superior de Negocios, e unha Academia Médica. En Varsovia hai máis de 30 teatros, entre eles o Teatro e Ópera Nacionais e a Orquestra Filharmónica Nacional.
O nome da cidade deu lugar ao Pacto de Varsovia, á Convención de Varsovia, ao Tratado de Varsovia e ao chamado Levantamento de Varsovia.
Etimoloxía
Varsovia é o nome latino da cidade, que deriva do polaco Warszawa. A palabra Warszawa parece ser unha evolución de Warszewa ou Warszowa, isto é "pertencente a Warsz".
A etimoloxía popular relaciona o nome da cidade co dun pescador chamado Wars, que estaría casado cunha serea de nome Sawa (de aí o escudo da vila). En verdade, Warsz foi un nobre que ostentou o señorío dunha vila próxima a cidade (Mariensztat) nos séculos XII-XIII.
O nome oficial de Varsovia é Miasto Stołeczne Warszawa ("Varsovia Cidade Capital").
Historia
Grazas á súa proximidade entre as dúas capitais da República das Dúas Nacións, Vilnius e Cracovia, Varsovia converteuse na capital da República, e, en 1596 na capital da Coroa polaca cando o rei Sexismundo III Vasa cambiou a súa corte dende Cracovia. Varsovia seguiu sendo a capital da República ata 1795, cando foi anexionada poloReino de Prusia, converténdose entón na capital da provincia de Prusia do Sur. En 1807 converteuse na capital do Ducado de Varsovia, trala liberación da cidade polas tropas de Napoleón. Tralo Congreso de Viena de 1815, Varsovia converteuse na capital do Reino de Polonia, unha monarquía constitucional unida ao Imperio Ruso baixo unha unión persoal. En 1816 foi inaugurada a Real Universidade de Varsovia foi establecida en 1816.
Debido as reiteradas violacións da constitución polaca por parte dos rusos, prodúcese no 1830 o Levantamento de novembro. O enfrontamento ruso-polaco o longo de 1831 remataría coa derrota dos segundos e supuxo o cesamento da autonomía do Reino de Polonia. O 27 de febreiro de 1861 unha multitude de varsovianos que protestaba contra a ocupación rusa é tiroteado polas tropas rusas, morrendo cinco persoas. Máis adiante, no 1863-1864 Varsovia será a sede do goberno polaco clandestino.
Varsovia florece no último cuarto do século XIX baixo o mandato do alcalde Sokrates Starynkiewicz (1875–92), un xeneral ruso nomeado polo Tsar Alexandre III. Neste tempo proxéctanse as primeiras redes de saneamento e traída de auga, deseñadas e construídas polo enxeñeiro inglés William Lindley e máis o seu fillo William Heerlein Lindley, así como a expansión e modernización do trasporte público, iluminación nocturna e rede de gas.
En 1918 Polonia declara a súa independencia e Varsovia convértese na capital da Segunda República de Polonia. Neste contexto prodúcese a guerra polaco-soviética que vive o seu episodio determinante nas aforas da cidade: A batalla de Varsovia de 1920 que se produce nos arredores da capital, nas súas defensas orientais. A vitoria das forzas polonesas frea o avance soviético, permite a contra-ofensiva polaca e obrigará en último termo a Rusia a firmar a paz de Riga de 1921, na que se fixan as fronteiras entre ambos estados para o Período entre-guerras.
Durante a segunda guerra mundial a Polonia central, incluíndo Varsovia, pasa a formar parte do Goberno Xeral da Polonia ocupada, un protectorado nazi. Tódolos centros de educación secundaria ou superior son pechados, e os xudeus (varios centos de milleiros) da cidade son concentrados no gueto. Co paso do tempo os alemáns tratarán de evacuar a tódolos xudeus cara os campos de exterminio, producíndose o levantamento do gueto de Varsovia, no que os sobreviventes do gueto en inferioridade numérica e de armamento manteñen a loita durante case un mes, sendo finalmente masacrados na práctica totalidade.
miniatura|200px|esquerda|Barbacana da cidade vella En xullo do 1944 o Exército Vermello entrara bastante no territorio polaco, premendo aos alemáns que se retiran cara Varsovia. No coñecemento de que Stalin non é partidario dunha Polonia forte e independente, o Goberno polaco no exilio con sede en Londres ordena ao exército clandestino (Armia Krajowa, AK) que tome o control da cidade antes de que os soviéticos cheguen a ela. Así, o 1 de agosto do 1944, ante o rápido avance das tropas soviéticas cara a cidade o AK comeza o levantamento de Varsovia co apoio da poboación local.
Inicialmente o levantamento planeárase para unha loita de 48 horas, mais prolongouse até 63 días, cando finalmente capitula o AK. Os combatentes que se renden aos alemáns son considerados por estes coma "prisioneiros de guerra" e enviados a campos específicos en Alemaña. A poboación civil da cidade é evacuada e Hitler, a pesar dos termos expresados na capitulación, ordena arrasar Varsovia até os cementos, unha vez queimados ou levados a Alemaña, os tesouros dos seus museos e bibliotecas. Preto do 85% da cidade ficou derruída, incluíndo o centro histórico e o castelo real.
300px|miniatura|dereita|Aspecto da cidade en xaneiro do 1945
Para cando o AK se rendeu aos alemáns, xa o Exercito Soviético tomara o distrito de Praga> (barrio da capital que se sitúa na marxe dereita do río Vístula), onde agardou até recibir a orde para cruzar. O mandado chegou o 17 de xaneiro de 1945, e a unidade que tivo a honra de liberar os entullos da que fora a capital de Polonia foi o I Exército do Ludowe Wojsko Polskie (LWD, en galego Exército Popular Polaco, nótese que a pesar do nome era unha unidade do Exército Vermello), que encabezaba a Ofensiva Vístula-Oder nese sector da fronte. Sinalar que a pesar de combater contra os Nazis, os efectivos do Armia Krajowa que foron apresados polo NKVD eran considerados perigosos, sendo en moitos casos deportados a Siberia, encarcerados durante anos ou executados.
Emblema
A partir da segunda metade do século XVII, o emblema da cidade é unha serea coa espada e un protector nas mans, que representa a criatura que - segundo as lendas - ordenou fundar a cidade.
Demografía
miniatura|dereita|200px|Comparación dos arrabaldes da cidade en [[1939 e na actualidade]] Varsovia foi historicamente centro de inmigración interna e externa, especialmente de Europa do leste. Durante 300 anos foi a maior capital europea situada ao leste de París, do que lle vén o alcume de París do Leste. Demograficamente foi a cidade máis diversa de Polonia, chegando a ser no pasado un 20% da poboación de orixe xudía ou non polaca. Trala segunda guerra mundial desapareceu case toda esta poboación, quedando minguada esta porcentaxe. Na actualidade a maioría da poboación nada fóra de Varsovia e de orixe polaca.
Economía
No 2007 Varsovia atopábase no posto 67 das cidades máis caras do mundo para vivir.
Comercio e negocios
A cidade de Varsovia non é só fogar de moitas das institucións nacionais e axencias do goberno, en Varsovia tamén se atopan as sede de moitas empresas nacionais e internacionais. No ano 2003 rexistráronse na cidade 268.307 compañías. A participación financeira de investidores estranxeiros no desenvolvemento da cidade estimouse no 2002 en arredor 650 millóns de euros. Varsovia produce máis do 15% dos ingresos nacionais de Polonia. O GDP (PPP) per capita de Varsovia foi de $28,000 no 2005. No mesmo ano, a taxa de desemprego da cidade era unha das menores de Polonia atopándose por baixo do 3%; e a recadación por impostos directos e indirectos roldou os 8.740.882.000 złotys, na cidade.
É frecuente escoitar que Varsovia é xunto con Frankfurt, Londres e París, unha das cidades máis "altas" de Europa. Nela encontramos once dos maiores rañaceos do país, sendo nove deles edificios de oficinas. A construción máis alta é o Pazo da Cultura e da Ciencia (Pałac Kultury i Nauki), situado no centro da cidade, e que é o cuarto edificio máis alto da UE Varsovia tamén é sede de Frontex (Axencia Europea de Xestión da Cooperación Operacional nas Fronteiras Externas dos Estados-Membros da Unión Europea).
Bolsa de valores
miniatura|Edificio da Bolsa desde 1876 até 1939. Varsovia foi sede dun mercado de valores desde 1817, mais en 1945, a causa dos cambios políticos que se produciron tras a segunda guerra mundial, este non volveu abrir. Houbo que esperar até abril de 1991 para ver de novo en funcionamento á Bolsa de Varsovia, xa unha vez reintroducida a economía de libre mercado. Hoxe a Bolsa de Varsovia é a maior de Polonia, con máis de 300 compañías representadas e unha capitalización de 440.920 millóns de dólares (US) a día 28 de decembro do 2007.
Como anécdota sinalar que antes de que entrase en funcionamento a nova sede da bolsa no ano 2000, a sesións celebrábanse nun edificio que antes do 1991 fóra a central do PZPR (Partido Obreiro Unificado de Polonia). .
Industria
Durante a reconstrución da cidade despois da segunda guerra mundial as autoridades comunistas decidiron converter a cidade nun gran centro industrial: construíronse grandes e numerosas fábricas nos arredores e na propia Varsovia, destacando o complexo de Huta (Metalurxia) onde se crearon dúas fábricas de autos e unha metalúrxica.
Coa deterioración da economía comunista estas factorías perderon importancia e a moitas quebraron no a partir do 1989 (fin da República Popular de Polonia). Hoxe a Arcelor Warszawa Steel Mill (antes Huta Warszawa) é a única das grandes fábricas que permanece, xunto coa Fabryka Samochodów Osobowych (FSO) onde se fabrican automóbiles principalmente para a exportación (hoxe Chrevolet-Daewoo), pero que tamén se venden en Polonia coa marca FSO.
Transportes
miniatura|dereita|250px|Fachada da Terminal 2 dereita|miniatura|250px|Recollida de maletas da Terminal 2 miniatura|dereita|250px|Tranvía novo de Varsovia miniatura|dereita|250px|Estación de metro Plac Wilsona
En xeral o transporte público e barato en Polonia, sobre todo para os estudantes, os calen poden recibir ata un 50% de desconto. Porén, este desconto non é aplicable ao transporte nocturno.
Aeroporto
O principal aeroporto de Polonia, o Aeroporto Frédéric Chopin de Varsovia atópase a 10 km do centro da cidade. Antigamente coñecido como Aeroporto internacional de Okęcie, o seu nome actual vén do famoso compositor polaco Frédéric Chopin. Con máis de 100 voos nacionais e internacionais ao día e 9.268.551 pasaxeiros no 2007 (en torno ao 50% do tráfico de pasaxeiros do país), é de lonxe o maior aeroporto polaco. A principal terminal do aeroporto é a Terminal 1. Xunto a esta terminal atópase a terminal Etiuda dende a cal operan os voos de baixo custo. Os voos nacionais operan dende a terminal nacional, adxunta á Terminal 1. A Terminal 2 foi inaugurada no 2008 coa previsión de incrementar a capacidade do aeroporto en 6 millóns de viaxeiros.
Tamén existen plans de construír un novo aeroporto internacional, aínda que non se sabe cal vai ser a súa localización.
Tranvía
A primeira liña de tranvía de Varsovia abriu o 11 de decembro de 1866. O derradeiro servizo de tranvía tirado por cabalos finalizou o 26 de marzo de 1908. No período comprendido entre as dúas guerras mundiais, a rede de tranvías foi nacionalizada e espallada por toda a cidade. Trala invasión de Polonia en 1939 os servizos foron detidos debido ás perdas acontecidas durante a guerra. Porén, en 1940 os servizo de tranvías volveu a pórse en marcha. En 1941 establecéronse as novas cores dos transportes (amarelo e vermello, como a bandeira de Varsovia).
Durante o levantamento de Varsovia a rede de tranvías foi esnaquizada. Porén, o 20 de xuño de 1945 volveu a funcionar.
Trala segunda guerra mundial a rede de tranvías de Varsovia mellorou considerablemente. As vías espalláronse por tódolos arrabaldes da cidade. Porén, durante os anos sesenta, as políticas polacas e soviéticas de emprego do petróleo soviético fixeron que se acurtasen as liñas de tranvía e se puxeran en marcha máis autobuses.
Na actualidade a compañía  Tramwaje Warszawskie posúe 863 tranvías que percorren uns 470 km de vías. Na cidade existen outras 20 liñas de tranvía que son empregadas en ocasións especiais (como no Día de tódolos santos).
Metro
O metro de Varsovia (Metro Warszawskie) é un dos máis novos de Europa e o único do país. Foi inaugurado en 1995 e está formado por unha soa liña de 11 km, a cal se atopa en obras e une o centro da cidade coas densamente poboadas aforas da cidade. Existen plans de ampliación da rede de metro con novas liñas en canto se remate a liña existente.
Autobús
En Varsovia existe un servizo regular de autobuses que une o aeroporto Okecie co centro da cidade. O autobús 175 fai o traxecto entre o centro e o aeroporto. O autobús 188 percorre o traxecto entre o aeroporto e o barrio de Praga. .
Taxis
Os taxis teñen unhas das tarifas máis baixas de Europa, estes teñen paradas oficiais. Os taxis de Varsovia non teñen unha cor determinada, o seu único distintivo é unha liña amarela e vermella, o escuro da cidade e o signo do taxi no teito do automóbil.
Provincia de Karuzi
220px|dereita Karuzi é unha das 17 provincias do Burundi, con capital a cidade homónima. Cunha extensión de 1.457,40 km², no 2007 tiña unha poboación estimada de 507.000 habitantes.
Concellos
Componse de 7 comunas:
Gran Premio de Austria de 1978
O Gran Premio de Austria de 1978 foi unha carreira do Campionato do Mundo Fórmula 1 celebrada no Circuíto de Österreichring o 13 de agosto de 1978. Foi a 12ª carreira da tempada de Fórmula Un de. Levouse a cabo sobre 54 voltas para cubrir unha distancia de carreira de 320 quilómetros.
Resumo da carreira
O circuíto do GP de Austria estaba cheo de seareiros de Niki Lauda; pero desgraciadamente para eles Lauda clasificou só 12º, e os coches de Lotus volveron tomar a primeira fila, con Ronnie Peterson na pole. A sorpresa na cualificación foi Jean-Pierre Jabouille, quen cualificou o seu Renault turbo terceiro. O comezo viu a Peterson liderando na primeira curva, con Carlos Reutemann arrebatando o segundo posto a Mario Andretti. Andretti intentou conseguir o lugar máis tarde durante a volta, pero os dous chocaron e Andretti retirouse despois de que o seu coche batera contra as barreiras, mentres que Reutemann perdeu un par de lugares que foron para Patrick Depailler e Jody Scheckter. Na cuarta volta, caeu unha forte chuvieira sobre á pista, Reutemann trompeou e quedou varado pero os comisarios empuxaron o seu coche, xa que estaba nun lugar perigoso, mentres Scheckter estrelouse, e a carreira detívose.
A carreira reiniciouse cando parou a choiva, e unha vez máis Peterson liderou seguido de Depailler e Lauda. A medida que a pista comezou a secarse, Peterson comezou a afastarse, a Reutemann sacáronlle bandeira negra por recibir axuda externa, Lauda estrelouse pouco despois, deixando a Gilles Villeneuve terceiro. Os pilotos cambiaron a pneumáticos lisos, pero o top 3 mantivéronse así ata o final, Peterson gañou por diante de Depailler, con Villeneuve logrando o seu primeiro podio.
Junji Ito
Junji Ito (伊藤 潤二), nado o 31 de xullo de 1963 é un artista xaponés de manga de terror. Algúns dos seus traballos máis coñecidos inclúen Tomie, unha serie sobre unha rapaza inmortal que conduce ós seus admiradores á tolemia, Uzumaki, unha serie de tres volumes sobre unha vila obsesionada coas espirais e Gyo, unha historia de dous volumes onde os peixes son controlados por unha cepa de bacterias sensibles chamada "o cheiro da morte". Outros traballos seus son Itou Junji Kyoufu Manga Collection, unha colección de diferentes historias curtas como Souchi's Journal of Delights e Itou Junji No Neko Nikki: Yon and Mu.
Mailoc
miniatura|250px|O [[reino suevo, no noroeste da Península Ibérica, no século VI.]] Mailoc (ou Maeloc) foi un bispo galego de orixe bretoa do século VI.
Traxectoria
O seu nome aparece entre os prelados participantes no Primeiro Concilio de Lugo, no ano 569, e no Segundo Concilio de Braga, no ano 572, asinando: "Mayloc, Brittinorum eclesiae episcopus”.
Representaría a colonia britana estabelecida, no norte de Galiza, por brito-romanos emigrantes que abandonaran a illa de Bretaña, a actual Gran Bretaña, fuxindo das invasións de anglosaxóns xermánicos, acaecidas entre o século V e o VII. Esta hipótese foi formulada por primeira vez por Filgueira Valverde, se ben no existen fontes documentais que o demostren.
Mailoc figura como bispo da diocese de Britonia, lugar que os expertos identifican habitualmente coa actual parroquia de Santa María de Bretoña, situado no concello lucense da Pastoriza.
O nome Mailoc ou Maeloc
O seu nome indubidabelmente céltico, corresponde ao actual francés Maclou, como en Saint Maclou, tomado do bretón continental, onde tal santo é tradicionalmente tido por un dos sete fundadores do cristianismo armoricano. O onomástico latinizouse como Maclovius e aínda Machutus. A forma céltica orixinaria debe ser Mac'h Low, composto de «mac'h» 'prenda' e «luh» 'luz; brillante'. Se escollemos o galés como referencia, existe en galés moderno o nome Maelog, que os celtistas relacionan con Mael 'líder'. Pode tamén estar relacionado co San Maelog que aparece en topónimos (p. ex. Llyn Maelog) nas dedicatorias das igrexas de Gales e Bretaña e que viviu no século VI e mesmo que puidese ser el, aínda que non hai máis probas que a coincidencia do nome e a data.
O primeiro disco do grupo folk galego Milladoiro levaba por título A Galicia de Maeloc.
Esqueno (unidade de lonxitude)
Un esqueno (do grego antigo σχοῖνος ‘xunco, corda de xuncos’) era unha medida de lonxitude usada no antigo Exipto e na antiga Grecia. Valía por dúas parasangas, uns 10,8 km.
Heródoto di que un esqueno equivalía a 60 estadios (Historias, II 6). Pero Estrabón precisa que o esqueno variaba dependendo do lugar e do período histórico, e que nalgúns lugares podía valer tamén 40 estadios. Di este autor que, segundo Artemidoro, entre Menfis e Tebas un esqueno equivalía a 120 estadios, entre Tebas e Siena a 60 estadios, e navegando de Pelusio ao vértice do Delta do Nilo a distancia era de 25 esquenos, ou sexa de 750 estadios (Xeografía, 2, 24).
Los Angeles Memorial Coliseum
O Los Angeles Memorial Coliseum é un estadio deportivo situado na veciñanza de Exposition Park da cidade dos Ánxeles (California). O recinto serve como estadio local do equipo de fútbol americano da Universidade de Southern California (USC), os Trojans, e temporalmente dos Los Angeles Rams da National Football League (NFL). O estadio xa fora sede dos Rams entre 1946 e 1979, antes da marcha do equipo a Anaheim. O recinto conta capacidade para 93.607 espectadores, facéndoo o estadio que pode albergar un maior número de espectadores da Pac-12 Conference da NCAA.
Historia
O Memorial Coliseum, comezado a construír o 21 de decembro de 1921 e inaugurado o 1 de maio de 1923, foi o primeiro estadio en albergar dúas edicións dos Xogos Olímpicos, os de 1932 e 1984 celebrados nos Ánxeles, acollendo as cerimonias de apertura e clausura e as probas de atletismo. Ademais, é candidato a albergar os xogos de 2024. Tamén foi o escenario de dúas Super Bowls, a primeira da historia en 1967, gañada polos Green Bay Packers aos Kansas City Chiefs (35−10), e a sétima en 1973, onde gañaron os Miami Dolphins aos Washington Redskins (14−7).
O Coliseum tamén foi o fogar de varios equipos profesionais de fútbol americano e béisbol: Os Dodgers entre 1958 e 1961 (campións da MLB en 1959), os Rams entre 1946 e 1979 e a partir de 2016 (campións da NFL en 1951), os Chargers en 1960, e os Raiders entre 1982 e 1994 (campións da NFL en 1984). En 2016 os Rams volverán a xogar no Coliseum mentrés se constrúe o novo estadio da franquía. Dende 1923 até a actualidade no estadio xoga os seus encontros como local o equipo de fútbol americano da Universidade do Sur de California, o USC Trojans, once veces campión nacional da NCAA. Entre 1933 e 1981 tamén foi o fogar do máximo rival do USC Trojans, o UCLA Bruins, que dende 1982 xoga no Rose Bowl de Pasadena.
Intoxicación ciguatoxínica
Denomínase intoxicación ciguatoxínica un tipo de intoxicación alimentaria provocada por consumo de determinados peixes que acumulan nos seus órganos a toxina ciguatoxina. Adoita presentarse por consumo de peixes tropicais (especialmente entre os 35º Norte ata os 35º Sur, e resulta máis frecuente nas illas do Pacífico sur e mar Caribe.
Trátase dunha intoxicación de ámbito mundial, cuns 50.000 casos anuais estimados, aínda que se considera que está insuficientemente diagnosticada. Dáse principalmente en países como Australia, Estados Unidos (como Florida ou Hawai) e no Caribe e Pacífico sur (Cuba, República Dominicana ou Porto Rico. Os casos europeos están relacionados con viaxes a países caribeños ou consumo de peixes exóticos. Non se coñocen casos autóctonos en España e só existe o precedente dun abrocho en Fuerteventura, no ano 2005.
A enfermidade coñécese desde 1606 no Pacífico Sur. O primeiro relato detallado do cadro clínico foi en 1774 en Nova Caledonia, grazas ó navegante inglés James Cook.
Especies afectadas
Os peixes que poden provocar esta intoxicación pertencen a diferentes especies mariñas, todas de augas quentes e tropicais. Coñécense ata 400 especies implicadas en casos de intoxicación, entre as que se citan a cherna, prago, xurelo, morea, barracuda etc.
A toxina concéntrase no fígado, cerebro e gónadas dos peixes, pero tamén está presente na masa muscular.
Ciguatoxina
As toxinas responsables da intoxicación son: ciguatoxina-1, maitotoxina, escaritoxina, palitoxina e ácido okadaico, pero moi probablemente existan outras.
A toxina non produce efecto prexuicial ningún sobre o peixe, pero si sobre outros grupos de animais (mamíferos, aves, réptiles, anfibios, insectos).
Cadro clínico
Os primeiros síntomas preséntanse entre as primeiras 2 a 8 horas despois do consumo do peixe, pero poden tardar ata 48 horas.
O cadro clínico consiste en manifestacións dixestivas e neurolóxicas. O cadro dixestivo presenta vómito, diarrea, náuseas e dor abdominal, síntomas que se poden prolongar durante 24 ou 48 horas. O cadro neurolóxico, que pode ser simultáneo pero que habitualmente se presenta con posterioridade, consiste en parestesias e formigueo en labios, mans e extremidades; proído e dor e mais debilidade nas extremidades inferiores. É característica a sensación de calor ó tocar obxectos fríos ou de frío nos quentes. Tamén se presenta fatiga e dores musculares e articulares e, infrecuentemente, cadros de depresión ou ansiedade. Os casos graves, con coma por paro cardíaco, son moi raros.
Así como os síntomas dixestivos adoitan desaparecer pronto, os neurolóxicos poden manterse durante semanas e, de aparecer fatiga ou artralxia, durante meses ou anos.