cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baamum Nafi
Baamum Nafi é un filme senegalés de 2019 dirixido por Mamadou Dia e rodado en lingua fula. Foi escollido como candidato do Senegal para o Óscar ó mellor filme internacional na 93ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Tec-Mec
Colotti vendeu o estudio de deseño a finais de ano, e a compañía continuou producindo coches para a serie Fórmula Júnior.
Hebe
Hebe pode referirse a:
Himno das Cortes
O Himno das Cortes é o himno oficial de Navarra, e estableceuse como himno oficial pola Lei Foral 7/1986 do 28 de maio, que regulaba os símbolos de Navarra e que foi substituída e derogada pola lei de símbolos de Navarra de 2003, do 4 de abril.
Abetouro americano
É unha ave parda ben camuflada e solitaria, que habita discretamente marismas e as zonas de vexetación dura das ribeiras de lagos e lagoas. Na estación reprodutora é principalmente identificable pola súa chamada alta e resoante. Constrúen o niño sobre a auga, xeralmente entre ciperáceas e Typha latifolia, onde a femia incuba uns ovos de cor olivácea durante unhas catro semanas. As crías abandonan o niño dúas semanas despois de nacer e xa teñen todas as plumas ás seis ou sete semanas.
Aliméntase principalmente de peixes, pero tamén doutros vertebrados pequenos e de crustáceos e insectos. É bastante común na súa ampla área de distribución, pero se cre que as súas poboacións están diminuíndo, especialmente no sur, debido á degradación do hábitat. Porén, a poboación total é grande, e a Unión Internacional para a Conservación da Natureza avaliou o seu status de conservación como "pouco preocupante".
Descrición
É unha ave grande, robusta e marrón, moi similar ao abetouro común (Botaurus stellaris), aínda que lixeiramente menor, e a súa plumaxe ten manchas en vez de estar barrada. Mide entre 58 e 85 cm de lonxitude, cunha envergadura de ás de 92 a 115 cm e un peso de 370 a 1072 g.
A parte superior da cabeza é de cor castaña co centro das plumas negro. A parte lateral do pescozo ten unha mancha negro azulada alongada máis longa no macho que na femia. A parte posterior do pescozo é olivácea e o manto e zona escapular son castañas escuras, barradas e con manchas negras, e algunhas plumas están beireadas de beixe. Toda a parte dorsal e as plumas coberteiras da parte superior da cola son similares en cor pero con manchas máis finas negras e con bases das plumas grises. As plumas da cola son castañas con beiras con pintas e as primarias e secundarias son marróns anegradas con puntas beixes ou castañas. As meixelas son marróns cunha liña supercicliar beixe e unha banda no bigote de similar cor. O queixo é de cor crema cunha banda central castaña e as plumas da gorxa, peito e parte superior da barriga son beixes e de cor óxido, finamente beireadas de negro, facendo un efecto de bandeado na parte inferior. Os ollos están rodeados de pel amarelada e o iris é amarelo pálido. O peteiro longo e robusto é verde amarelado, a mandíbula superior é máis escura que a inferior e as patas e pés son verdes amarelados. Os inmaturos lembran os adultos, pero as partes laterais dos pescozos son menos oliváceos.
Taxonomía
O abetouro americano foi descrito primeiramente en 1813 polo crego inglés Thomas Rackett a partir dun individuo errante que examinou en Dorset, Inglaterra. Hoxe non se acepta ningunha subespecie; porén, encontráronse fósiles no río Ichetucknee en Florida, e foron orixinalmente descritos como unha nova forma de garza (Palaeophoyx columbiana; McCoy, 1963) e despois recoñeceuse que era unha subespecie prehistórica máis pequena do abetoruo anmericano, que viviu durante o Plistoceno tardío (Olson, 1974) e así tería que denominarse B. l. columbianus. O seu parente máis próximo é o Botaurus pinnatus de América do Sur e Central.
O nome xenérico Botaurus deullo o naturalista inglés James Francis Stephens e deriva do latín butaurus. Na súa Historia Natural Plinio o Vello dálle un nome que é unha grazosa derivación de Bos (boi) e taurus (touro), porque a chamada da ave lembra os urros dun touro. O nome da especie lentiginosus é a palabra latina para "pencado", de lentigo, "penca", e refírese á súa plumaxe de pintas ou manchas.
Distribución e hábitat
A súa área de distribución comprende gran parte de Norteamérica. Reprodúcese no sur do Canadá polo norte ata a Columbia Británica, o Gran Lago do Escravo e a baía de Hudson e en gran parte dos Estados Unidos e posiblemente no centro de México. migra cara ao sur en outono e pasa o inverno nos estados do sur dos Estados Unidos da rexión da costa do golfo de México, principalmente nos pantanos dos Everglades de Florida, as illas do Caribe e México, e hai rexistros en Panamá e Costa Rica. Como ave migratoria de longa distancia, é unha ave errante moi rara en Europa, incluíndo Galicia, onde é unha ave accidental rara (ver Lista das aves de Galicia). É unha ave acuática e frecuenta os pantanos, marismas e as marxes con vizosa vexetación de lagos de augas pouco fondas e lagoas, tanto de auga doce coma salobre ou mesmo salina. Por veces aliméntase en zonas abertas en prados húmidos e pasteiros.
Comportamento
esquerda|miniatura|Un abetouro americano intentando agocharse. esquerda|miniatura|Un abetouro americano agochado entre herba alta, en [[Parque Estatal de Wakulla Springs ]] esquerda|miniatura|Abetouro americano, en [[Refuxio Nacional de Vida Silvestre de Nisqually.]]
O abetouro americano é unha ave solitaria que normalmente se mantén ben agochada e é difícil de observar. Xeralmente caza camiñando silandeiramente en augas pouco profundas e entre a vexetación, axexando as súas presas, pero ás veces queda de pé inmóbil preparando unha emboscada. Se sente que a viron, permanece quieta, co peteiro apuntando cara arriba, de modo que a súa coloración críptica fai que se confunda coa follaxe que a rodea. O abetouro americano é principalmente nocturno e máis activo entre lusco e fusco. É máis fácil oílo que velo, o macho ten unha chamada resoante alta que lembra unha bomba entupida e que se describiu como "oong, kach, oonk". Mentres emite este son, a cabeza da ave móvese convulsivamente cara arriba e abaixo, e o son é repetido sete veces.
Igual que outros membros da familia das garzas, o abetouro americano aliméntase en marismas e lagos pouco profundos, depredando principalmente peixes pero tamén anfibios, réptiles, pequenos mamíferos, crustáceos e insectos. É un animal territorial e fai unha exhibición de ameaza na que ergue lentamente as longas plumas brancas dos seus ombreiros, que tiña previamente ocultas, para formar extensións parecedas a ás que case se xuntan no seu dorso, polo que semella unha gorgueira. Entón a ave permanece de pé quieta nunha postura ameazante, ou axexa ao intruso nunha posición encrequenada, coa cabeza retraída e un camiñar deslizante.
Nidifica en solitario en marismas entre vexetación dura como Scirpus e Typha latifolia. A femia constrúe o niño e o macho vixíao. O niño adoita estar uns 15 cm por riba do nivel das augas e consta dunha plataorma irregular de talos e xuncos mortos, ás veces cunhas poucas ramiñas mesturadas, e está forrado con herbas duras. Pon ata seis ovos que incuba a femia durante 29 días. Os ovos son de forma acusadamete ovoide, de cor beixe olivácea e sen manchas, e como media miden 49 × 37 mm. Os polos son alimentados individualmente; cada un por quenda recibe comida regurxitada da femia directamente no seu peteiro. Abandonan o niño ás dúas semanas e están completamente emplumados ás seis ou sete semanas.
Status
As poboacións desta ave están declinando en moitas partes da súa área de distribución debido á perda de hábitat. Isto é especialmente obvio na parte sur, onde a contaminación química e o desenvolvemento humano están reducindo a superficie dos hábitats axeitados. Porén, a ave ten unha área de distribución extremadamente grande e unha poboación total tamén grande, polo que a Unión Internacional para a Conservación da Natureza considera o seu estado de conservación como "pouco preocupante". A especie está protexida pola Lei do Tratado de Aves Migratorias de 1918 dos Estados Unidos. Tamén está protexida pola Lei da Convención de Aves Migratorias do Canadá de 1994 da que son signatarios os Estados Unidos e o Canadá.
Provincia de Sanuki
300px|miniatura|Antiga provincia de Sanuki Sanuki (讃岐国, さぬきのくに, Sanuki-no-kuni ou 讃岐, さぬき) foi unha provincia histórica do Xapón, nunha zona que hoxe forma parte da prefectura de Kagawa, na illa de Shikoku. Sanuki limitaba coas provincias de Awa (阿波) e Iyo (伊予).
Cromátide
miniatura|Partes dun [[cromosoma: <BR>(1) Cromátide <BR>(2) Centrómero<BR>(3) Brazo curto<BR>(4) Brazo longo]] Chamamos cromátide a cada unha das dúas copias idénticas que constitúen un cromosoma duplicado, que se manteñen unidas polo centrómero, e que se separan durante a división celular (anafase da mitose e anafase II da meiose). Reciben o nome de cromátides mentres están unidas polos seus centrómeros, pero cando se separan na anafase cada unha xa se considera cromosoma. Noutras palabras, unha cromátide é "unha metade dun cromosoma replicado".
Cando un cromosoma se duplica consta de dúas cromátides que son idénticas entre si, que reciben o nome de cromátides irmás.
Un cromosoma normal duplicado ten dúas cromátides, pero os cromosomas politénicos que se observan nas glándulas salivares de certos insectos teñen moitas copias de cada filamento de ADN.
Utilízase o termo díade para referirse a un par de cromátides irmás durante a profase I da meiose. Nese momento as dúas cromátides irmás están aliñadas e parecen ter un centrómero indiviso, a diferenza da profase da mitose na que parecen ter cada unha o seu propio centrómero individualizado. O termo díade tamén se usa na descrición da morfoloxía de proteínas.
Utilízase o termo tétrade para referirse ao conxunto das catro cromátides dos dous cromosomas homólogos emparellados durante a meiose para facer a recombinación. Os dous cromosomas forman un bivalente e cada un ten dúas cromátides, polo que o conxunto teñen catro cromátides. As tétrades desaparecen na anafase I da meiose, momento en que os bivalentes se separan. O número de tétrades que se forman na meiose coincide co número haploide da especie de que se trate.
Cromátides irmás
300px|miniatura|dereita|Os cromosomas paterno (azul) e materno (rosa) son [[cromosoma homólogo|cromosomas homólogos. Cando se replican constan de dúas cromátides idéntidas (cromátides irmás). Durante a mitose estas sepáranse e acaban en células fillas distintas. Unha vez separadas xa se chaman cromosomas.]]
As dúas cromátides dun mesmo cromosoma duplicado reciben o nome de cromátides irmás. As cromátides irmás son idénticas entre si (con iguais xenes e alelos), xa que son resultado dunha replicación do ADN. Con todo, na meiose as cromátides dun cromosoma realizan o sobrecruzamento (intercambio de segmentos) coas cromátides do cromosoma homólogo, o que ten como resultado a recombinación xenética entre elas, polo que as cromátides irmás iniciais poden acabar tendo alelos distintos. Durante a mitose as cromátides irmás sepáranse e van parar a células fillas distintas.
Hai probas de que, nalgunhas especies, as cromátides irmás son o molde preferido para facer a reparación do ADN (en lugar de utilizar os cromosomas homólogos). A cohesión das cromátides irmás é esencial para a correcta distribución da información xenética entre as células fillas e a reparación dos cromosomas danados. Os defectos neste proceso poden orixinar aneuploidías e cancro, especialmente cando fallan os puntos de comprobación para detectar danos no ADN ou cando os fusos mitóticos unidos incorrectamente non funcionan debidamente.
Aeroporto de Milán-Linate
O aeroporto de Milán-Linate (IATA: LIN, ICAO: LIML) é o aeroporto internacional secundario de Milán, a segunda cidade máis grande de Italia. No ano 2015 pasaron polas súas instalacións 9 689 635 e é usado como base por Alitalia e Alitalia CityLiner.
Homocisteína
miniatura|dereita|Fórmula esquelética da homocisteína. miniatura|dereita|Modelo da homocisteína. [[Nomenclatura da IUPAC|Nome IUPAC: ácido 2-amino-4-sulfanilbutanoico. Número CAS: 454-29-5, e 6027-13-0 (isómero L). Fórmula = C4H9NO2S. ]] miniatura|dereita|300px|Formas betaína da (S)-homocisteína (esquerda) e (R)-homocisteína (dereita).
A homocisteína é un aminoácido que aparece nas proteínas, aínda que non está codificado no código xenético (ver aminoácido non proteinoxénico). É homólogo do aminoácido cisteína, do que se diferenza por ter unha ponte metileno (-CH2-) adicional. Biosintetízase a partir da metionina eliminándolle o seu grupo metilo Cε terminal. A homocisteína pode reciclarse en metionina ou converterse en cisteína coa axuda de vitaminas do grupo B.
Aínda que os niveis séricos altos de homocisteína foron asociados con enfermidades cardiovasculares, manter baixos os niveis de homocisteína non melloran o resultado dos tratamentos.
Estrutura
A homocisteína a pH neutro aparece en forma de zwitterión.
Biosíntese e funcións bioquímicas
A homocisteína non se obtén da dieta. Debe biosintetizarse a partir da metionina nunha ruta con varios pasos. Primeiro, a metionina recibe un grupo adenosil do ATP, nunha reacción catalizada pola S-adenosil-metionina sintetase, orixinando S-adenosil metionina (SAM). A SAM despois transfire o grupo metilo a unha molécula aceptora, (que é o aceptor norepinefrina durante a síntese da epinefrina, e o aceptor intermediario ADN metiltransferase no proceso da metilación do ADN). A adenosina é despois hidrolizada para render L -homocisteína. A L -homocisteína ten dous destinos principais: a súa conversión vía tetrahidrofolato (THF) de novo en L -metionina ou a súa conversión en  L -cisteína.
Biosíntese da cisteína
Os mamíferos biosintetizan o aminoácido cisteína por medio da homocisteína. O encima cistationina β-sintase cataliza a condensación da homocisteína e a serina para dar cistationina. Esta reacción utiliza piridoxina (vitamina B6) como cofactor. A cistationina β-liase despois converte este aminoácido dobre en cisteína, amoníaco, e α-cetobutirato. As bacterias e plantas utilizan outra ruta diferente para producir cisteína, na que intervén a O-acetilserina.
miniatura|Os dous papeis bioquímicos principais da homocisteína. (A homocisteína está na parte esquerda media da imaxe.) Pode sintetizarse a partir de metionina e despois convertida de novo en metionina polo ciclo da [[SAM ou utilizada para crear cisteína e alfa-cetobutirato.]]
Outras reaccións de importancia bioquímica
A homocisteína pode ciclarse para dar homocisteína tiolactona, un composto heterocíclico de 5 membros. Debido a esta reacción, os péptidos que conteñen homocisteína tenden a clivarse a si mesmos por medio de reaccións que xeran estrés oxidativo.
Efectos sobre a saúde
Os niveis séricos elevados de homocisteína foron asociados con varias enfermidades. Porén, os beneficios de rebaixar os niveis de homocisteína non están suficientemente probados ou non son concluíntes. Non hai evidencias que apoien que a diminución dos niveis de homocisteína preveñan as enfermidades cardiovasculares (incluídas aquelas con enfermidades renais), e hai evidencias provisionais pero non concluíntes para a insuficiencia cardíaca e a saúde ósea.
Homocisteína elevada
Os niveis anormalmente altos de homocisteína no soro, por riba de 15 µmol/L, denomínanse hiperhomocisteinemia. Esta condición supón un factor de risco significativo para o desenvolvemento de moitas doenzas.
O aumento da homocisteína tamén se produce na rara enfermidade xenética homocistinuria e nos trazos xenéticos de polimorfismo de metileno-tetrahidrofolato-reductase. Este último é bastante común (presente en aproximadamente o 10% da poboación mundial) e está ligado a un incremento da incidencia de trombose e enfermidades cardiovasculares, que se produce máis frecuentemente en persoas con niveis mínimos de homocisteína (arredor de 6 μmol/L). Estes individuos requiren unha achega dietaria axeitada de riboflavina para que os niveis de homocisteína permanezan normais. Os niveis comúns nas poboacións occidentais son de 10 a 12 μmol/L, e atópanse niveis de 20 μmol/L en poboacións con consumos baixos de vitaminas B (por exemplo, en Nova Delhi) ou entre a poboación máis vella (por exemplo, en Rotterdam, Framingham). As mulleres teñen un 10-15% menos de homocisteína durante as súas décadas reprodutivas que os homes, o cal podería axudar a explicar o feito de que sufran infartos de miocardio (ataques ao corazón) varios anos máis tarde que os homes. Porén, este fenómeno explícase máis facilmente polos seus niveis de estróxenos, que teñen efectos cardioprotectores.
Riscos cardiovasculares
Un nivel alto de homocisteína sérica ("homocisteinemia") é un potente factor de risco para as enfermidades cardiovasculares. Porén, un estudo que pretendía rebaixar este risco reducindo os niveis de homocisteína non deu resultados positivos. Este estudo fíxose sobre case 5000 noruegueses que sobreviviran a un ataque cardíaco, que xa tiveran enfermidades de corazón en estado avanzado graves. Non se realizou aínda ningún estudo sobre a capacidade preventiva desta estratexia en suxeitos con saúde relativamente boa.
Gotthold Eisenstein
Ferdinand Gotthold Max Eisenstein, nado en Berlín o 16 de abril de 1823 e finado na mesma cidade o 11 de outubro de 1852 foi un matemático alemán.
Homocisteína
Riscos cardiovasculares
Estudos publicados en 2006 indicaron que dar vitaminas (ácido fólico, B6 (piridoxina), e B12) para reducir os niveis de homocisteína pode non ofrecer beneficios rápidos, aínda que se atopou unha significativa redución do 25% nos ataques cardíacos no estudo HOPE-2 mesmo en pacientes que na súa maioría xa tiñan graves deterioracións arteriais, aínda que a taxa de mortalidade global non cambiou significativamente pola intervención no ensaio. Claramente, a redución da homocisteína non repara rapidamente os danos estruturais xa existentes na arquitrectura arterial. Porén, hai evidencias bioquímicas que apoian fortemente que a homocisteína degrada e inhibe a formación dos tres compoñentes estruturais principais das arterias, o coláxeno, a elastina e os proteoglicanos. A homocisteína degrada permanentemente as pontes disulfuro formadas polas cisteínas e os residuos de lisina nas proteínas, afectando gradualmente á súa función e estrutura. Estes efectos a longo prazo son difíciles de establecer en ensaios clínicos enfocados a grupos con deterioración arterial xa existente. O principal papel da redución de homocisteína é posiblemente a prevención, pero os estudos con pacientes con condicións clínicas preexistentes non encontraron beneficios significativos nin danos.
O ensaio VITATOPS chegou á conclusión de que os suplementos de vitaminas B, nun período de dous anos, non reducen significativamente subseguintes mortes por ataques cardíacos, ou enfermidades vasculares en pacientes cunha historia recente de ataques cardíacos e isquemia, a pesar de reducir os niveis de homocisteína.
Gotthold Eisenstein
Como Galois e Abel, Eisenstein morreu antes de cumprir 30 anos e, como Abel, a súa morte debeuse á tuberculose.
Homocisteína
Enfermidades neuropsiquiátricas
Hai estudos que demostran a conexión entre os niveis elevados de homocisteína (hiperhomocisteinemia) e a aparición da enfermidade de Alzheimer ademais doutros trastornos cognitivos. Os investigadores suxiren que a suplementación con vitaminas do grupo B (incluíndo o folato) probablemente pode diminuír as posibilidades de desenvolver a enfermidade de Alzheimer. O estrés oxidatvo inducido pola homocisteína pode tamén ter influencia na esquizofrenia.
Gotthold Eisenstein
Traxectoria
Desde moi temperá idade Eisenstein demostrou talento nas matemáticas, e tamén na música. Aprendeu a tocar o piano sendo moi pequeno, e continuou tocándoo e compondo durante toda a súa vida.
Homocisteína
Saúde ósea
Os suplementos de vitaminas contrarrestan os efectos deletéreos da homocisteína sobre o coláxeno. Como as persoas vellas absorben deficientemente a vitamina B12 da dieta, pode ser beneficioso para elas tomar doses máis altas oralmente ou por inxección.
Gotthold Eisenstein
Traxectoria
Sufriu problemas de saúde durante toda a súa vida, incluíndo meninxite na infancia, enfermidade da que morreron os seus cinco irmáns e irmás. En 1837, aos catorce anos, ingresou no Gymnasium Friedrich Wilhelm, para pasar logo ao Gymnasium Fiedrich Werder de Berlín. Os seus mestres recoñeceron o seu talento matemático, pero aos 15 anos xa superara os coñecementos que podía obter na escola e comezou a estudar cálculo diferencial de obras de Euler e Lagrange.
Aos 17, estando aínda na escola, comezou a asistir ás clases de Dirichlet e outros matemáticos na Universidade de Berlín. En 1842, antes de dar os seus exames finais na escola, viaxou xunto coa súa nai a Inglaterra (onde se achaba o seu pai). En 1843 atópase con Hamilton en Dublín; este deulle unha copia dunha obra súa sobre o traballo de Abel sobre a imposibilidade de resolver ecuacións de quinto grao, o que estimulou notablemente o interese do novo Eisenstein na investigación matemática.
En 1843 regresou a Berlín, realizou os seus exames de graduación e no outono ingresou na Universidade. Para xaneiro de 1844 xa presentara o seu primeiro traballo á Academia de Berlín, sobre formas cúbicas con dúas variables. Nese ano atópase por primeira vez con Alexander von Humboldt, quen en diante foi o seu protector. Considerando a extrema pobreza de Eisenstein, Humboldt logrou obter para el subsidios do Rei, do goberno de Prusia, e da Academia de Berlín. Estes subsidios, sempre tardíos e dados de mala gana, foron pagados con fartura por Eisenstein: só en 1844 publicou 23 traballos e dous problemas no Crelle.
Eisenstein tiña simpatías republicanas, e aínda que non participou activamente nos sucesos revolucionarios de 1848, foi arrestado o 19 de marzo dese ano. Aínda que liberado un día despois, os malos tratos sufridos agravaron aínda máis a súa delicada saúde. Pero ademais as sospeitas do seu aliñamento coa causa republicana provocaron que lle fosen quitados os subsidios oficiais, aínda que Humboldt continuou apoiándoo.
A pesar do seu estado de saúde, Eisenstein continuou escribindo un traballo tras outro sobre particións cuadráticas dos números primos e leis de reciprocidade. En 1851, a instancias de Gauss, foi elixido membro da Academia de Gotinga; un ano despois, por recomendación de Dirichlet, tamén foi elixido membro da Academia de Berlín.
Morreu de tuberculose aos 29 anos de idade. Humboldt, entón de 83 anos, acompañou os seus restos ao cemiterio. Conseguira, demasiado tarde, o diñeiro necesario para enviar a Eisenstein a unha tempada de descanso en Sicilia.
Contribucións
Na súa curta vida, Eisenstein realizou numerosas contribucións en varios campos das matemáticas. As tres áreas principais nas que realizou achegas fundamentais foron a teoría das formas, xeneralizando os resultados obtidos por Gauss respecto das formas cuadráticas; as leis de reciprocidade, co obxectivo de xeneralizar os resultados de Gauss sobre reciprocidade cuadrática; e as funcións elípticas, campo no que realizou os desenvolvementos teóricos máis destacados e que conservan influencia e actualidade.
Creacionismo (pseudociencia)
Denomínase creacionismo ao conxunto de crenzas, inspiradas en doutrinas relixiosas, segundo as cales a Terra, e cada ser vivo que existe nela actualmente, proveñen dun acto de creación por un ou varios seres divinos, cuxo acto de creación se levou a cabo de acordo cun propósito divino. Por extensión desta definición, o adxectivo "creacionista" aplicouse a calquera opinión ou doutrina filosófica ou relixiosa que defenda unha explicación da orixe do mundo baseada nun ou máis actos de creación por un deus persoal, como o fan, por exemplo, as relixións do Libro. Por iso, igualmente denomínase creacionismo aos movementos pseudocientíficos e relixiosos que militan en contra do feito evolutivo. miniatura|400px|A creación de Adán, fresco de 1511 de [[Miguel Anxo, na Capela Sistina.]]
O creacionismo caracterízase principalmente polos "movementos antievolucionistas", tales como o deseño intelixente, cuxos partidarios buscan obstaculizar ou impedir a ensinanza da evolución biolóxica nas escolas e universidades.
Segundo estes movementos creacionistas, os contidos educativos sobre bioloxía evolutiva teñen que substituírse, ou polo menos contrarrestarse, polas súas crenzas e mitos relixiosos ou coa idea da creación dos seres vivos por parte dun ser intelixente.
En contraste con esta posición, a comunidade científica sostén a conveniencia de diferenciar entre o natural e o sobrenatural, de forma que non se obstaculice o desenvolvemento daqueles elementos que respectan ao benestar dos seres humanos.
As cosmogonías e mitos de carácter creacionista estiveron e están presentes en moi distintos sistemas de crenzas, tanto monoteístas, como politeístas ou animistas. O movemento creacionista politicamente máis activo e coñecido é de orixe cristiá (protestante) e está implantado principalmente, nos Estados Unidos.
Orixe do termo
Durante a Idade Media, e até a actualidade, o termo "creacionismo" serviu en teoloxía para designar unha das dúas interpretacións alternativas para a orixe da alma persoal, que cada alma é obxecto dun acto especial de creación por Deus, sendo á súa alternativa o traducionismo. O florecemento da filosofía fóra do amparo da Igrexa, desde o Renacemento, conduciu a un uso casual do termo como oposto ao monismo panteísta.
O rápido éxito social (relativo) da teoría de Charles Darwin promoveu a reacción non só dalgúns importantes teólogos, senón tamén dunha parte dos científicos, que vían no darwinismo un importante fundamento para o materialismo filosófico, así como unha porta aberta á refutación do argumento teleolóxico e cosmolóxico para a existencia de Deus. O propio Darwin usou na súa correspondencia o termo "creacionista" para referirse aos seus opositores. Así aparece en 8 ocasións na súa correspondencia publicada, en cartas dirixidas a Bates, Huxley, Bentham e Hooker.
Durante moito tempo, na época do creacionismo clásico, o termo non se usou de maneira xeral para designar a oposición ao evolucionismo darwinista, que se designaba doutras formas. En 1929 o biólogo Harold W. Clark, un adventista do Sétimo Día, describiu como creacionista a obra do seu mestre George McCready Price nun libro autopublicado.
Por algún tempo o termo serviu para describir tanto aos teístas evolucionistas (crentes á vez no Deus creador e na verdade do darwinismo) e aos fundamentalistas bíblicos que, como os dous autores citados, defendían a literalidade bíblica desde os seus títulos universitarios en ciencias.
Creacionismo clásico
Os creacionistas clásicos negan a teoría da evolución biolóxica e, especialmente, o referido á evolución humana, ademais das explicacións científicas sobre a orixe da vida. Por isto rexeitan todas as probas científicas (fósiles, xeolóxicas, xenéticas etc.). No creacionismo clásico de orixe cristiá faise unha interpretación literal da Biblia e sostense a creación do mundo, dos seres vivos e o cataclismo do Diluvio Universal tal e como está descrito no Xénese, sen pretender concretar de maneira científica a orixe das especies.
Creacionismo antievolución actual
A diferenza do creacionismo clásico, no creacionismo máis recente trátase de utilizar igualmente fundamentos de carácter non relixioso a partir de descubrimentos ou coñecementos de disciplinas pertencentes ás ciencias naturais, que se tratan de presentar como se foran probas científicas contra a teoría da evolución. Fálase así de "creacionismo científico", nome que lle dan os seus partidarios. Non obstante, a diferenza das ciencias naturais, neste tipo de creacionismo non se segue o método científico e non se producen hipóteses falsábeis. Debido a estes feitos, o creacionismo científico non logra reunir totalmente en ningunha das súas formas as características dunha teoría científica, e por iso a comunidade científica relacionada co tema descríbeo só como unha proposición pseudocientífica.
Por outra parte, este tipo de creacionismo contemporáneo trata de desdebuxar a distinción entre feito evolutivo (parentesco e transformación das especies ao longo do tempo) e teoría da evolución (síntese evolutiva moderna ou neodarwinismo), englobándoo todo cos termos "evolución", "evolucionismo" ou "darwinismo", e descualificándoo como "unha simple teoría" (xogando co duplo significado da palabra teoría na lingua común e na das ciencias naturais).
Así intenta negar o feito de que a teoría da evolución está considerada como unha das máis grandes e sólidas teorías científicas actuais, que describe un feito sobre o que non existe ningunha proba ou evidencia científica que o refuten.
Deseño intelixente
Outra forma máis sutil deste tipo de creacionismo é o deseño intelixente, movemento que non adoita facer explícita a súa motivación relixiosa. A súa principal actividade consiste en negar en maior ou menor medida a validez e importancia das explicacións evolutivas sobre a orixe das estruturas biolóxicas, para concluír que é necesaria a súa creación por intervención directa dun ser intelixente. O deseño intelixente preséntase polos seus seguidores como unha alternativa ao neodarwinismo pero, ao non formular hipóteses contrastábeis, non cumpre os requisitos do método científico e por iso considérase como unha forma de pseudociencia.
Creacionismo pro-evolución
As formas de creacionismo citadas anteriormente considéranse formas de "creacionismos anti-evolución" porque requiren a intervención directa dun creador. Ademais deste tipo de creacionismo, existe o "creacionismo pro-evolución" expresado polo creacionismo evolutivo e por unha postura filosófica chamada evolución teísta; o creacionismo pro-evolución cre na existencia dun creador e dun propósito, pero tamén acepta que os seres vivos se formaron a través dun proceso de evolución natural. Esta forma de creacionismo non interfire coa práctica da ciencia, nin se presenta como unha alternativa ao neodarwinismo, senón como un complemento filosófico ou relixioso á teoría da evolución.
O creacionismo nos sistemas educativos
Ao non basearse en evidencia científica falsábel e comprobábel, ningunha forma de creacionismo está implementada practicamente no sistema educativo de ningún país do mundo, con excepcións tales como as que sucederon até fins de 2005 nalgúns estados de Estados Unidos, nos que existe unha maioría protestante (e nos que se tratou de substituír a evolución nos libros de texto, e que está actualmente prohibido por unha sentenza xudicial ); ou o creacionismo de orixe islámica, presente nalgúns países con crenza maioritaria nesta relixión.
No referente á opinión da Igrexa Católica, está de acordo cun creacionismo que se podería chamar de tipo pro-evolución teísta, xa que non interpreta o Xénese de maneira estritamente literal, e non ve contradición da doutrina filosófica e relixiosa da creación, que explica a orixe do universo a partir do nada, coa teoría da evolución biolóxica. Neste sentido, Bieito XVI tamén aclara que as ciencias naturais en xeral e a evolución en particular non poden explicalo todo.
Creación da Terra nova
Algúns creacionistas cren que a Terra é moi nova, indicando que o planeta ten menos de 10.000 anos, e xeralmente cren que foi creada por Deus hai 6.000 anos, tal como o describe o Calendario de Ussher. Así, as teorías científicas do universo e a astronomía non se inclúen nesta ideoloxía.
Esta visión é apoiada por múltiplas igrexas protestantes nos Estados Unidos. Estímase nun 47 % o número de estadounidenses que comparten esta opinión, e case o 10 % das universidades cristiás imparten esta teoría nas súas clases. As organizacións cristiás estadounidenses ICR (Institute for Creation Research: Instituto de investigación sobre a creación), en El Cajón (California), e a CRS (Creation Research Society: Sociedade de investigación sobre a creación), en Saint Joseph (Missouri), promoven o "creacionismo da Terra nova". Outra organización estadounidense con similares puntos de vista, AIG (Answers in Genesis: Respostas no Xénese), localizada na área do Gran Cincinnati, abriu o Creation Museum (Museo da creación) para facer campaña en favor do "creacionismo da Terra nova". Entre os católicos estadounidenses, o Kolbe Center for the Study of Creation (Centro Kolbe para o estudo da creación) estaría na mesma órbita.
Como o creacionismo é unha "ideoloxía independente", segundo esta ideoloxía, a Terra é nova e non ten máis de 6.000 anos de antigüidade; isto a través do cálculo e dedución mediante regresións realizadas sobre as idades dos personaxes bíblicos mencionados no Xénese e outras partes da Biblia.
Dentro deste creacionismo existen tres formas:
Creación da Terra antiga
En oposición ao creacionismo da Terra nova, outros creacionistas admiten que a Terra pode ser antiga, é dicir, que podería ter millóns ou incluso miles de millóns de anos. Existen diferentes tipos de creacionismo da Terra antiga:
A evolución e extinción dos animais e outros seres vivos
Dentro da maioría das doutrinas mencionadas anteriormente, tamén se estima que hai uns miles de anos sucedeu un cataclismo (diluvio universal), no que moitas especies animais desapareceron ao ascender o nivel do mar varios centos de metros. Porén, ao referirse os creacionistas á evolución e extinción dos animais e outros seres vivos, tampouco presentan un consenso sobre estes temas. Desta forma preséntanse as seguintes subclases de ideoloxías creacionistas:
Bibliografía
ISBN 987-1283-18-0 ISBN 84-7208-105-2
Gránulo (bioloxía)
miniatura|Un [[leucocito neutrófilo no centro rodeado de glóbulos vermellos. Poden verse moitos gránulos citoplasmáticos tinguidos con Giemsa.]] En bioloxía celular chámase gránulo a unha pequena partícula. Pode ser un gránulo calquera estrutura visible con microscopio óptico, pero o termo úsase principalmente para describir as vesículas secretoras que se encontran no citoplasma de moitas células.
Exemplos de células que teñen gránulos moi evidentes no seu citoplasma son os leucocitos granulocitos. Os gránulos dos leucocitos clasifícanse en azurófilos e específicos. O contido dos seus gránulos é encimático e xoga un papel importante na función lítica desas células, xa que o seu contido se libera en resposta a estímulos inmunitarios, proceso chamado desgranulación. As plaquetas tamén teñen gránulos, denominados gránulos densos e gránulos alfa, que conteñen ATP, calcio e diversos factores de crecemento.
Pinot noir
thumb|250px|Acio ou cacho de pinot noir. O pinot noir (pronunciado en galego coma pinó nuagh) é unha caste de uva tinta (Vitis vinifera), considerada unha das máis internacionais e elegantes. O nome tamén pode facer referencia ao viño creado a partir da cepa de uva Pinot Noir. O nome desta uva deriva das verbas francesas para "piñeiro" e "negro" respectivamente, dado que o acio que medra desta cepa ten a forma dun cono de piñeiro e o seu ton negro violáceo que lle dá a cor característica. As uvas pinot noir medran en todo o mundo, especialmente nas rexións frías, mais é común asocialas coa rexión de Borgoña en Francia, por ser o berce dos mellores viños que utilizan este tipo de uvas.
Orixe e expansión
É orixinaria de Borgoña. É unha das cepas que integran a mestura da maioría das champañas (espumantes da rexión gala de Champaña), así como de moitos espumosos do mundo. Tamén se considera unha das variedades máis selectas a nivel mundial para a elaboración de viños varietal, en Borgoña dá algúns dos viños máis exclusivos e caros do mundo, pola súa escasa produción, tales como Romanée Conti.
Seica é a cepa nai do araúxo español (coñecido en castelán coma tempranillo).
É unha variedade que non se adapta facilmente a calquera rexión, require dun clima frío para lograr bos resultados. As principais rexións e países produtores desta variedade son: Francia, Alemaña, a rexión do Val de Willamette en Oregón, o condado de Sonoma en California, Australia, Arxentina, vales fríos de Chile e Suráfrica.
En España, e segundo a Orde APA/1819/2007, pola que se actualiza o anexo V, clasificación das variedades de vide, do Real Decreto 1472/2000, de 4 de agosto, que regula o potencial de produción vitícola, a pinot noir é variedade recomendada para as comunidades autónomas de Aragón, Cataluña, Estremadura, A Rioxa e País Valenciano; ademais, está autorizada en Andalucía, Asturias, Baleares, Canarias, Cantabria, Castela-A Mancha, Castela e León, Navarra e País Vasco. Cultívase en viñedos do Penedés Superior.
Cepas
As súas bagas son pequenas, dun negro violáceo, enceradas por pruína abundante. O follo (tona) é mesto, e a polpa lene.
Viños pinot noir
No nariz, os tintos de Pinot Noir poden acadar a excelencia aromática (cereixa, grosella negra, amorodo, framboesa, violeta, coiro, regalicia que evolucionan a un delicado aroma co envellecemento) e admiten unha boa crianza. Os aromas característicos deste viño son a froitas vermellas e negras como cereixas, amoras, framboesas, ameixas, entre os máis destacados. Os aromas primarios están determinados polas grosellas negras, as trufas. Tamén se destacan notas flories como por exemplo rosas murchas.
Á vista, é un viño que ten unha luminosidade especial, lembra un roto tella máis opaco que brillante, ao contrario dos viños franceses de Pinot Noir que se caracterizan por teren un brillo bastante máis luminoso. A súa cor varía segundo a idade: dun vermello, rubí ou violeta cando é novo, a un alaranxado ocre, despois de 8 a 10 anos de garda, mantendo unha capa media.
Na boca adoita ser viño lixeiro, mais estruturado, se se vinifica ao vello estilo borgoñés, pode necesitar de anos de anellamento, para suavizar os taninos achegados polos cangallos (cada unha das ramificacións que forman o acio).
Recomendación de servido e acompañamento
Axeitados para acompañar variedades de queixos semimaduros, magret de pato ou ganso, é famosa a maridaxe co coq au vin (polo ao viño), sendo un dos poucos tintos que harmonizan con algúns peixes coma atún fresco e salmón. A temperatura ideal de servizo varía entre os 14 e 15 °C.
Victor Hugo
Victor Marie Hugo /viktɔʁ maʁi yɡo/ —inscrición completa na súa acta de nacemento: Victor, Marie Hugo—, nado en Besançon o 26 de febreiro de 1802 e finado en París o 22 de maio de 1885, foi un dos máis importantes escritores do romanticismo en francés e a miúdo é identificado como un dos mellores poetas franceses. Tamén foi un político e intelectual comprometido e influente na historia do seu país e da literatura do século XIX. Era irmán dos tamén escritores Eugène Hugo e Abel Hugo.
Ocupa un posto notable na historia das letras francesas do século XIX nunha gran variedade de xéneros e ámbitos. Foi un poeta lírico, con obras como Odes et Ballades (1826), Les Feuilles d’automne (1832) ou Les Contemplations (1856), poeta comprometido contra Napoleón III en Les Châtiments (1853) e poeta épico en La Légende des siècle (1859 e 1877). Foi tamén un novelista popular e de grande éxito con obras como Notre-Dame de Paris (1831) ou Les misérables (1862). En teatro expuxo a súa teoría do drama romántico na introdución de Cromwell (1827), e ilústraa principalmente con Hernani (1830) e Ruy Blas (1838).
A súa extensa obra inclúe tamén discursos políticos na Cámara dos Pares, na Asemblea Constituente e na Asemblea Lexislativa -especialmente sobre temas como a pena de morte, a educación ou Europa-, crónicas de viaxes -Le Rhin (1842) ou Choses vues, (póstuma 1887 e 1890)?, así como unha abundante correspondencia.
Contribuíu de forma notable á renovación lírica e teatral da época; foi admirado polos seus contemporáneos e aínda o é hoxe en día, aínda que certos autores modernos considerano un escritor controvertido. A súa implicación política, que lle supuxo unha condena ao exilio durante os vinte anos do Segundo Imperio Francés (1852-1870), permitiu a posteriores xeracións de escritores unha reflexión sobre a implicación e o compromiso dos escritores na vida política e social.
As súas opinións, á vez morais e políticas, e a súa obra excepcional, converterono nun personaxe emblemático a quen a Terceira República honrou á súa morte cun funeral de Estado, celebrado o 1 de xuño de 1885 e ao que asistiron máis de dous millóns de persoas, e coa inhumación dos seus restos no Panteón de París.
Infancia e xuventude
miniatura|upright|Casa natal de Victor Hugo na cidade de [[Besançon.]] Victor Hugo naceu o 26 de febreiro de 1802, fillo do xeneral do Imperio Joseph Léopold Sigisbert Hugo (1773‑1828) —nomeado conde, segundo a tradición familiar, por Xosé I Bonaparte,— xefe de batallón destinado na gornición de Doubs no momento do nacemento do seu fillo, e de Sophie Trébuchet (1772‑1821), unha dama moi desenvolta e independente de orixe bretón. Foi o menor dunha familia de tres fillos homes, tras Abel (1798‑1855) e Eugène (1800‑1837), pasou a maior parte da súa infancia en París. As frecuentes estancias en Nápoles e España, consecuencia dos destinos militares do seu pai, marcarán os seus primeiros anos. Así, en xuño de 1811 trasládanse a Madrid e ingresa como internado, xunto co seu irmán Eugène, nunha residencia relixiosa que os  Escolapios tiñan no colexio de San Antón e que os ocupantes franceses convertiran nun «seminario de nobres». En 1813 Victor e os seus irmáns establecéronse en París coa súa nai, que se separara do seu marido debido á súa relación co xeneral Victor Lahorie, padriño e titor de Victor Hugo de quen recibe o seu nome. En setembro de 1815, Victor e Eugène, os que separaron da súa nai, foron internados na pensión Cordier (ata 1818). Segundo Adèle Foucher, a súa muller, que tamén era a súa amiga da infancia, foi neste momento cando Víctor comezou a compoñer versos e comezou a súa Cahiers de vers français (Caderno de versos francés). Autodidacta, mediante probas e erros aprende a usar a rima e a medida. Recibe ánimos e apoios da súa nai á que, o igual que o seu irmán Eugène, le as súas obras. Os seus escritos son revisados ​​e corrixidos por un mozo profesor da pensión Cordier que fixo amizade cos dous irmáns. A súa vocación é precoz e a súa ambición inmensa; En xullo de 1816, con só 14 anos, Victor escribiu nun diario: «Quero selo Chateaubriand ou nada».
En 1817 participa nun concurso de poesía organizado pola Academia francesa sobre o tema «Felicidade que proporciona o estudo de todas as situacións da vida». O xurado está preto de concederlle o premio, pero o título do seu poema —Trois lustres à peine (Apenas tres lustros)— suxire demasiado a súa curta idade e a Academia cre que pode ser unha farsa, polo que recibe soamente unha mención. Concorre sen éxito nos anos seguintes, pero en 1819 gaña, nun dos concursos organizados pola Academia dos Xogos Florais de Tolosa, unha «Lis de ouro» por Le rétablissement de la statue de Henry IV e un «Amaranto de ouro» por Les Vierges de Verdun, e un premio en 1820 por Moïse sur le Nil.
Animado polos seus éxitos, Hugo abandona as matemáticas, materia que cursaba no Liceo Louis le Grand para a que tiña aptitudes (seguía os cursos das clases preparatorias), e embárcase na carreira literaria. Cos seus irmáns Abel e Eugène, funda en 1819 unha revista, Le Conservateur littéraire ("O Conservador literario"), que xa atrae a atención sobre o seu talento. En 1821 falece prematuramente a súa nai e os seus primeiros poemarios, Odas e Poesías diversas, aparecen en 1822: o autor ten por entón vinte anos. A tirada de 1500 exelares esgótase en catro meses. O rei Luís XVIII, que posúe un exemplar, outórgalle unha pensión anual de mil francos, o que lle permite facer plans de matrimonio coa súa amiga Adèle Foucher.
Xove escritor
miniatura|upright|Victor Hugo de mozo. A morte dá súa nai, o 27 de xuño de 1821, afectoulle profundamente. De feito os anos de separación do seu pai achegárano á ela.
Contraeu matrimonio o 12 de outubro de 1822 cunha amiga da infancia, Adèle Foucher, nacida en 1803, coa que tivo cinco fillos: Este matrimonio levou ao seu irmán Eugène, que pretendía tamén a esa mesma dama, á tolemia, unha esquizofrenia que tivo como consecuencia a súa reclusión, nunha institución para enfermos mentais, ata a súa morte en 1837.
Ese ano comezou a redacción de Han d'Islande (publicado en 1823) que recibiu unha morna acollida. Unha ben argumentada crítica de Charles Nodier, é o motivo dun encontro entre ambos os escritores e do nacemento da súa amizade, e participa con el nas reunións do cenáculo da Bibliothèque de l'Arsenal (parte da Biblioteca Nacional de Francia), berce do Romanticismo, que teñen unha grande influencia no seu desenvolvemento como escritor. Esta amizade dura ata 1827-1830, cando Nodier comeza a ser moi crítico coas obras de Hugo. Durante este período, Victor reconcíliase co seu pai, que lle inspirará os poemas Odas ao meu pai e Après la bataille. O seu pai falece en 1828.
A súa obra Cromwell, publicada en 1827, causou sensación. No prefacio deste drama, Victor Hugo oponse ás convencións clásicas, en particular as unidades aristotélicas do tempo e lugar, e senta as bases do seu drama romántico, e establece os primeiros fundamentos do seu drama romántico. Nos tres anos seguintes, Hugo asegurarase a dirección do movemento romántico en Francia e a supremacía en todos os xéneros literarios. Na lírica, coa edición definitiva de Odas e baladas (1828) e, sobre todo, as Orientais (1829); en teatro, co drama romántico  Hernani (febreiro de 1830), seguido de Marion de Lorme (1831); en narrativa, coa novela histórica Notre-Dame de París (marzo de 1831).
A parella recibe visitas a miúdo e traba amizade co crítico Sainte-Beuve, co poeta Lamartine, co mestre da novela curta Mérimée, co poeta Musset ou co pintor Delacroix. A súa esposa Adèle mantén unha relación amorosa con  Sainte- Beuve que ten lugar durante o ano 1831. Entre 1826 a 1837, a familia pasa tempadas con frecuencia no Castelo de Roches en Bièvres, propiedade de Louis-François Bertin, director do xornal Journal des débats. Durante estas estancias, Hugo atópase con personaxes como o compositor Berlioz, o prosista Chateaubriand, e os pianistas e compositores Liszt e Giacomo Meyerbeer, e escribe coleccións de poesía entre as que se atopa o famoso Feuilles de automne.
En 1829 publica a colección de poemas Les Orientales. O último día dun condenado á morte aparece o mesmo ano e é seguida por Claude Gueux en 1834; nestas dúas novelas curtas, Hugo mostra o seu rexeitamento cara á pena de morte. A novela Notre-Dame de París publicase en 1831.