cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jay Chamberlain
Traxectoria
Participou en tres Grandes Premios do Mundial de Fórmula 1, debutando o 21 de xullo de 1962. Non logrou puntos de campionato. Tamén participou en numerosas carreiras fora do campionatos de Fórmula Un.
Chamberlain terminou noveno nas 24 Horas de Le Mans en 1957, pero primeiro na súa clase, pilotando un Lotus Eleven. Chamberlain de Burbank, California, foi o distribuidor de Lotus para os Estados Unidos.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Celina y Reutilio
Celina y Reutilio foi un grupo de música latinoamericana formado por dous artistas cubanos. Dunha banda Celina González Zamora, nada en Matanzas en 1928, que facía labores de vocalista, e pola outra Reutilio Domínguez Terrero, nado en Guantánamo en 1921 e finado en 1971, quen era o guitarrista e compositor, ademais de tamén cantante. O dúo acadou sona primeiramente en Santiago de Cuba e en 1947 fixo o seu debut nunha emisora de radio.
Nicolás del Caño
Nicolás del Caño, nado en Córdoba, o 6 de febreiro de 1980, é un político arxentino, Deputado nacional pola provincia de Mendoza e dirixente do Partido dos Traballadores Socialistas (PTS).
Paracantopterixios
miniatura|300px|Bacallau Os paracantopterixios (Paracanthopterygii) son unha superorde de peixes teleósteos, fundamentalmente mariños.
Nicolás del Caño
Traxectoria
Estudou na Universidade Nacional de Córdoba ata que se mudou en 2006 á cidade de Mendoza para construír o PTS na provincia, e ingresou na Universidade Nacional de Cuyo, onde estudou socioloxía ao tempo que realizaba diveros labores para pagar os estudos, como vendedor de roupa ou empregado dun centro de atención telefónica.
Dani Rodrik
Dani Rodrik, nado o 14 de agosto de 1957, é un economista e profesor universitario turco.
Traxectoria
Nacido en 1957 en Istambul, formouse no Robert College daquela cidade. Obtivo o seu título de bacharel en Humanidades (Summa Cum Laude) no Harvard College, e o seu Ph.D. en Economía máis o seu máster en Administración Pública (MPA) na Universidade de Princeton. Tornouse un profesor Rafiq Hariri de Política Económica Internacional na Escola de Goberno John F. Kennedy da Universidade Harvard, onde imparte no programa de mestrado de Administración Pública (MPA). De acordo co IDEAS/RePEc, Rodrik é considerado un dos 100 economistas máis influentes do mundo.
Paracantopterixios
Clasificación
Divídense en cinco ordes:
Nicolás del Caño
Traxectoria
Nas eleccións nacionais de 2011 presentouse como candidato a gobernador da provincia de Mendoza, logrando o 1,6 % dos votos. Nas eleccións primarias de 2013, obtivo o 7,6% dos votos, e nese ano saíu elixido deputado nacional co 14% dos votos nas eleccións xerais, situándose en terceiro lugar e desprazando ao tradicional Partido Demócrata. Na súa campaña electoral cuestionou os altos soldos dos funcionarios políticos e propuxo que o salario dos deputados fose igual ao dos docentes, cuestión que abordou logo no seu mandato presentando un proxecto de lei e doando a maior parte dos seus ingresos como lexislador a fondos de folga, inspirándose, segundo expresou, nos integrantes da Comuna de París de 1871.
En 2015 competiu pola intendencia de Mendoza, quedando en segundo lugar co 14,2% dos votos nas eleccións primarias e un 16,9% nas xerais, desprazando ao terceiro lugar ao candidato da coalición gobernante Fronte Para a Vitoria, Carlos Aranda, un resultado inédito no país para unha forza de esquerda a un cargo executivo.
Nas eleccións primarias de agosto de 2015, encabezou a candidatura presidencial da lista do PTS no seo da Fronte de Esquerda impóndose co 51,07% (370.764 votos) fronte ao histórico dirixente Jorge Altamira do Partido Obreiro que obtivo o 48,93% (355.290 votos).
A Restrebada, O Viveiró, Muras
A Restrebada é un lugar da parroquia do Viveiró no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 5 habitantes (2 homes e 3 mulleres).
Pierre Abélard
miniatura|200px|dereita|Os amores de Heloísa e Abelardo, cadro de Jean Vignaud, 1819 Pierre Abélard, nado en Pallet en 1079 e finado en 1142, foi un filósofo escolástico francés, pai do método escolástico con Alexandre de Hales. A historia dos seus amores con Heloísa convertéronse en lendarios.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia nobre. En 1099 marcha a París para estudar, converténdose en discípulo de Guillaume de Champeaux en Notre-Dame de París, contra o 1102, abre unha escola propia en Melun, nos arredores de París, aquí ensina retórica e filosofía escolástica, propagando as súas ideas nas escolas de Melun, Corbeil e París. É un mestre brillante con grande éxito, permitíndose mesmo atacar as ideas da doutrina do realismo ensinado polo seu mestre, Guillaume de Champeaux.
Relación con Heloísa
Os dous esposos estableceron correspondencia, o que os fixo universalmente coñecidos pola fermosura e platonismo das súas cartas, publicadas cara a 1130: Lettres d'Abélard et d'Héloïse.
Foi condenado por herexe no sínodo provincial de Soissons (1121) a instancias de Bernaldo de Claraval. Anos despois, en 1140, foi outra vez condenado en Sens. Ratificada a condena polo Papa Inocencio II, Abelard quixo ir a Roma para defenderse, pero enfermou no camiño e morreu no mosteiro de San Marcelo, preto de Chalon-sur-Saône.
Heloísa morreu 22 anos despois. Desde 1817 os dous corpos descansan na mesma tumba no cemiterio parisiense de Père-Lachaise.
Obras
miniatura|200px|dereita|Tumba de Abelardo e Heloísa.
Martín, Brión, Ferrol
Martín é un lugar da parroquia de Brión no concello de Ferrol na provincia da Coruña. Tiña 22 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 14 homes e 12 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2004 cando tiña 20 habitantes.
San Cibrao, Francos, Baralla
San Cibrao é un lugar da parroquia de Francos no concello lugués de Baralla na comarca dos Ancares. Segundo o IGE, en 2011 tiña 5 habitantes (1 home e 4 mulleres).
Graftgold
Graftgold Creative Software foi unha empresa de software que naceu nos anos 1980, produciu xogos de 8 bits.
A era Hewson
Graftgold creouse en 1983 cando Steve Turner decidiu renunciar ao seu traballo formal de programador e concentrarse en crear videoxogos. Cando se deu conta de que a tarefa era demasiado grande para unha soa persoa contratou ao seu amigo Andrew Braybrook para traballar con el. Despois dunha breve tempada desenvolvendo xogos para a plataforma Dragon, dirixiu os seus esforzos cara ao mercado máis lucrativo do Commodore 64 e do ZX Spectrum.
O pronto éxito de Grafgold debeuse en boa medida á súa asociación con Hewson Consultants. Creada por Andrew Hewson a principios dos oitenta, Hewson Consultants converteuse nun dos meirandes e máis exitosos editores de xogos no Reino Unido. Mientras moitos editores de entón se apoiaban noutras grandes compañías para manufacturar os seus produtos, Andrew Hewson tiña a súa propia planta para a duplicación de casetes, o que lle dou moita flexibilidade para responder ás tendencias do mercado. Finalmente, Hewson foi comprada no ano 1991 por 21st Century Entertainment, pero deixou un legado que inclúe unha boa parte de videoxogos clásicos de 8 e 16 bits. Moitos dos xogos máis famosos de Graftgold foron publicados por Hewson, entre os que están Paradroid, Stormlord, Uridium, Quazatron e Ranarama.
A era Telecomsoft
Cara finais da década de 1980, Hewson Consultants estaba sufrindo dificultades financeiras. Dous dos seus programadores, Dominic Robinson e John Cumming, deixaron a compañía e uníronse a Graftgold. Steve Turner decidiu que o mellor para Graftgold sería buscar outro editor, entón separaronse de Hewson e asinaron con Telecomsoft, a división de software de British Telecom.
Hewson no se conformou coa marcha do seu mellor aliado, sobre todo porque Graftgold debía entregar dous títulos moi esperados no mercado: Magnetron (de Steve Turner, para ZX Spectrum) e Morpheus (por Andrew Braybrook, para Commodore 64). Graftgold argumentou que debido a que eles xa non tiñan contrato con Hewson, era completamente legal buscar outro editor. Hewson non puido soster nos tribunais a súa posición e chegou a un acrdo extraxudicial con Telecomsoft.
A relación de Graftgold con Telecomsoft foi moi curta, e deu como froito só uns poucos xogos. O máis exitoso desta era foi Rainbow Islands, unha conversión case perfecta do clásico de Taito de 1987, para Spectrum, C64 e Amstrad CPC en 1989. Debido a problemas contractuais, as versións de Amiga e Atari ST do Rainbow Islands foron publicadas por Ocean Software en 1990.
Sala capitular
alt=Entrada da sala capitular de Sobrado dos Monxes|esquerda|miniatura|Entrada á sala capitular do [[Mosteiro de Santa María de Sobrado dos Monxes|mosteiro de Sobrado dos Monxes.]] A sala capitular é unha estancia dun mosteiro construída xeralmente na á leste do claustro. Adoita ser unha peza moi ampla para dar cabida a tódolos monxes, favorecida con boa ornamentación arquitectónica. Nalgúns mosteiros de estilo románico ou gótico accédese a esta sala por unha entrada que constitúe unha verdadeira fachada en pequeno, con porta de arquivoltas e moita decoración. alt=Sala capitular de Sobrado dos Monxes|miniatura|Sala capitular do [[Mosteiro de Santa María de Sobrado dos Monxes|mosteiro de Sobrado dos Monxes.]] Neste lugar reuníase a comunidade de monxes co abade para facer o capítulo, é dicir, recordar as escrituras da regra adoptada e conversar sobre asuntos concernentes ao mosteiro e os seus moradores. As reunións facíanse xeralmente logo da misa, pola mañá. Os monxes sentábanse ao longo dos muros seguindo unha rigorosa orde de antigüidade. Terminábase o acto coa confesión pública dos monxes que desexasen acusarse a si mesmos das faltas cometidas ou desexasen denunciar a algún outro compañeiro; neste caso debía omitirse o nome.
A á da sala capitular era a primeira que se construía no claustro do mosteiro. Empezábase a edificar pouco despois de se ter levantado a cabeceira da igrexa.
Dheepan
Deephan é un filme dramático francés do ano 2015 dirixido por Jacques Audiard. É recoñecido por gañar a Palma de Ouro no Festival Internacional de Cinema de Cannes nese mesmo ano, e polos nove nomeamentos que obtivo aos premios César, incluíndo mellor filme, mellor actor e mellor director.
Sinopse
Un home foxe da guerra civil en Sri Lanka e, para conseguir que Francia lle conceda o dereito de asilo, fai pasar pola súa familia a unha muller e a unha nena que están tamén a fuxir do país. Unha vez en chan francés, atopa traballo como conserxe nun edificio situado nun barrio problemático da periferia. A pesar de que non falan francés, adáptase progresivamente ó seu novo país.
Personaxes
miniatura|O equipo de Dheepan no festival de Cannes de 2015.
Recadación
Dheepan estreouse nos cinemas de Francia o 28 de agosto de 2015. O filme recadou 3 882 022 dólares en Franci e 999 774 fóra de Francia, facendo un total de 4 881 796 dólares.
Morten Thrane Brünnich
Morten (ou Martin) Thrane Brünnich, nado en Copenhaguen o 30 de setembro de 1737 e finado o 19 de setembro de 1827, foi un zoólogo e mineraloxista danés.
Traxectoria
Fillo dun pintor especializado en retratos, estudou en primeiro lugar linguas orientais e teoloxía. Pero, despois de ler obras de Carl von Linné, orientouse axiña cara á historia natural.
Brünnich mantivo correspondencia con numerosos naturalistas estranxeiros, entre eles Carl von Linné, Peter Simon Pallas e Thomas Pennant.
Publicou a súa famosa Entomologia en 1763. Comeza entón un longo periplo por Europa, estudando especialmente os peixes do mar Mediterráneo e as minas de Cornualla e de Hungría. Publicou o resultado das súas observacións ictiolóxicas en 1768 baixo o título de Icthyologia Massiliensis.
Á súa volta, Brünnich ocupou un posto de lector de historia natural e de economía na universidade de Copenhaguen. Alí fundou un museo de historia natural e escribiu un manual escolar, os Zoologiae fundamenta.
Nos últimos anos da súa vida dedicouse principalmente á mineraloxía.
Abreviartura
A abreviatura Brünnich emprégase para indicar a como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
A Eirexa, Ribas Pequenas, Bóveda
A Eirexa é un lugar da parroquia de Ribas Pequenas, no concello lugués de Bóveda na comarca da Terra de Lemos.
Está situado a 337 metros de altitude, na beira do río Mao. Neste lugar está a igrexa parroquial de Santiago Apóstolo e a antiga escola, actual local social da parroquia.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Che Guevara
Ernesto Guevara, coñecido como Che Guevara ou el Che, nado en Rosario (provincia de Santa Fe, Arxentina) o 14 de xuño de 1928 e finado en La Higuera (Bolivia) o 9 de outubro de 1967, foi un médico, político e revolucionario ademais dun dos líderes da guerrilla na Revolución Cubana, e logo participou nos primeiros anos do novo réxime, en particular sendo ministro de industria.
En 1965, logo de denunciar a explotación do terceiro mundo polos dous bloques da guerra fría, desaparece da vida política de Cuba coa intención de espallar a revolución. En primeiro lugar na República do Congo, sen éxito, logo en Bolivia onde foi capturado e executado de forma clandestina polo Exército Boliviano coa colaboración da CIA estadounidense.
Trala súa morte converteuse nun símbolo de alcance mundial, para os seus seguidores simboliza a loita contra as inxustizas sociais ou de rebeldía e espírito incorruptible, mentres que é definido polos seus detractores coma un asasino e criminal, acusándoo ademais dunha mala xestión como ministro de Industria.
A familia
250px|miniatura|dereita|Acta de nacemento de Ernesto Guevara. Ernesto Guevara foi o maior dos cinco fillos de Ernesto Guevara Lynch e Celia de la Serna. Ambos pertencían a coñecidas familias aristocráticas de clase alta. Un dos antergos de Guevara, foi un vicerrei da Nueva España, Pedro de Castro y Figueroa, que só gobernou un ano e cinco días alá polo medio do século XVIII, este tivo un fillo chamado Joaquín, que secuestrou á súa futura esposa na Luisiana e cuxos sucesores viviron a febre do ouro en San Francisco, acabando por instalarse no século XIX na Arxentina. Pola rama dos Lynch, atópanse emigrantes irlandeses como outras tantas emigracións que se instalaban na Arxentina dende o principio do século XVIII.
O pai, Ernesto Guevara Lynch (1901-1987) tiña unha vida tranquila grazas ás rendas que obtiña da herdanza recibida dos seus pais. En 1987 escribiu un libro co título Mi hijo el Che.
Pertencía a unha tradicional familia aristocrática. O seu pai suicidouse cando tiña dous anos e a súa nai finou cando tiña quince. Quedou entón ó coidado da súa irmá Carmen e unha tía.
No momento das peticións de man, Celia é menor, e racha coa súa familia, instálase na casa dunha tía para casar a continuación con Ernesto o día 10 de decembro de 1927, cando Celia atopábase embarazada de tres meses. Forman unha parella de mozos cultivados, levando unha un tanto vida bohemia, herdeiros dunha oligarquía que lles parecía pasiva e indecisa, os esposos Guevara-De la Serna ían transmitir ós seus cativos o espírito de aventura, a paixón das letras, que Ernesto faría algúns anos máis tarde as bandeiras da súa vida.
En 1948 deixáronse, aínda que seguiron vivindo baixo o mesmo teito. En total tiveron cinco fillos: Ernesto (1928-1967), Celia (n. 1929), Roberto (n. 1932), Ana María (1934- 1988) e Juan Martín (n. 1943).
Unha característica dos pais de Ernesto que influíu considerablemente na súa infancia e mocidade, foron as constantes mudanzas e traslados. Até abandonar definitivamente Arxentina, tiveron cando menos 12 enderezos, en Buenos Aires, Caraguatay, San Isidro, Alta Gracia e Córdoba capital.
Residencias da familia Guevara Lynch-De la Serna entre 1928 e 1953  :
Nacemento
dereita|200px|miniatura|Entre Ríos 480 ([[Rosario, Santa Fe|Rosario). Primeiro fogar por poucos días de Ernesto Guevara. Tería nacido un mes antes.]] En xuño 1928 Guevara pai e Celia descendían o río Paraná en barco, para unha viaxe de negocios que debía permitirlles ver nacer o primeiro dos seus nenos en Buenos Aires, pero as dores de parto presentáronse prematuramente á altura da cidade de Rosario. Ernesto nacerá pois o 14 de xuño na maternidade do Hospital Centenario, anexo da Facultade de Medicina.
Nace pois o mesmo día que Antonio Maceo, o mesmo día que José Carlos Mariâtegui, o máis heterodoxo dos revolucionarios cubanos do final do século XIX, e do máis herético dos marxistas latinoamericanos do século XX.
O cativo foi inscrito ó día seguinte co nome de Ernesto Guevara. Despois de que a nai recibira a alta, instaláronse por uns días nun apartamento situado na rúa Entre Ríos 480 até que a nai e o neno estiveron en condicións de viaxar a Buenos Aires.
A primeira fotografía coñecida do pequeno Ernesto móstrao vestido cun abrigo, no parque de Rosario. Pouco tempo despois debía coñecer a súa primeira enfermidade, unha forte broncopneumonía que estaría a pouco de matalo. As súas tías Beatriz e Ercilia virán de Buenos Aires para axudar á súa nova nai a ocuparse del.
Contrariando a versión xeral, o biógrafo Jon Lee Anderson sostén que a acta de nacemento é falsa e que Ernesto Guevara naceu o 14 de maio de 1928, exactamente un mes antes. A razón sería a intención dos pais de ocultar que a nai xa se atopaba embarazada no momento de casar, feito do que hai certeza porque foi recoñecido polo pai. Por ese motivo os Guevara afastáronse de Buenos Aires durante o embarazo e logo intencionalmente dirixíronse a Rosario, onde un médico amigo aceptou crear o certificado de nacemento.
A versión de Anderson é crible e foille relatada pola tamén biógrafa de Guevara, Julia Constenla, a quen Celia de la Serna contoulle persoalmente a verdadeira data de nacemento do seu fillo e as circunstancias do seu embarazo prematrimonial.
miniatura|esquerda|Ernesto Guevara na súa infancia
Primeiros anos: entre Caraguatay e Buenos Aires
En Buenos Aires instaláronse nas zonas típicas da clase alta. Ós dous anos de idade tivo o primeiro ataque de asma, enfermidade que padecería toda a súa vida e que levaría á familia a trasladarse a Córdoba.
En Caraguatay, os pais de Ernesto contrataron a unha coidadora de nenos para o seu fillo: Carmen Arias, galega de nacemento, que viviría coa familia até 1937 e que foi quen lle puxo o alcume de "Teté".
Debido á seriedade e persistencia da asma que lle afectaba, a familia procurou buscar un lugar cun clima máis apto. Seguindo as recomendacións dos médicos, decidiron mudarse á provincia de Córdoba, un destino clásico daquela época para as persoas con afeccións respiratorias debido ás súas condicións climáticas e maior altitude. Logo de pasar un tempo na mesma cidade de Córdoba, capital da provincia, os Guevara Lynch instaláronse en Alta Gracia.
Alta Gracia, Córdoba. Infancia e mocidade
miniatura|200px|Casa de Guevara en [[Alta Gracia.]] Ernesto Guevara viviu 17 anos en Córdoba, dende 1930 até comezos de 1947, abranguendo gran parte da súa infancia e toda a mocidade. El mesmo considerábase cordobés. En Alta Gracia cursou a escola primaria e na cidade de Córdoba a secundaria. Tamén alí tivo as súas primeiras experiencias sexuais e formou o seu grupo de amigos, cos que máis adiante compartiría as súas primeiras preocupacións sociais e as súas viaxes por América Latina. Pouco antes de volver a Buenos Aires, viviu tamén uns meses en Villa María.
A familia tivo varios domicilios en Alta Gracia, mais o principal deles foi Villa Nydia, na zona de Villa Carlos Pellegrini, onde actualmente funciona o Museo Ernesto Che Guevara.
Ernesto cursou os seus estudos primarios nas escolas públicas San Martín e Santiago de Liniers entre 1937 e 1941. Os seus estudos secundarios realizounos entre 1942 e 1946 no Colexio Nacional Dean Funes, situado na cidade de Córdoba, onde a familia terminou mudándose en 1943.
A asma determinou en grande medida as características da infancia de Ernesto Guevara. Os ataques eran constantes e dunha severidade tal que o levaban até quedar tirado días enteiros. Limitou as súas posibilidades de ir á escola, á que recentemente ingresou en 1937 cando tiña oito anos comezando en segundo grao (saltando primeiro inferior e superior). Restrinxiu as súas posibilidades de facer deporte, actividade que lle apaixonaba e que igualmente practicou. Para combater a asma estaba suxeito a constantes dietas e tratamentos médicos. Doutra banda a súa enfermidade fíxoo un extraordinario lector, un grande afeccionado ó xadrez e xerou nel un forte espírito de disciplina e autocontrol.
Na súa primeira adolescencia Ernesto tivo preferencia polos libros de aventuras, como as loitas de Sandokán, de Emilio Salgari e, sobre todo, as viaxes extraordinarias de Jules Verne, entre eles Cinco semanas en globo, Viaxe ó centro da Terra, De la Terre à la Lune (Da Terra á Lúa), Vinte mil leguas baixo dos mares. Anos despois, estando xa en Cuba pediría que lle enviasen os seus tres tomos encadernados en coiro das obras completas de Verne.
miniatura|dereita|200px|Ernesto Guevara de vacacións en [[Mar del Plata (ca. 1943, 15 anos).]] Máis adiante desenvolveu o gusto pola poesía e a filosofía. Entre os seus poetas preferidos destacouse Baudelaire, en especial a súa descarnada e polémica obra As flores do mal, e logo Pablo Neruda, en particular os seus poemas de amor. Foi un apaixonado da filosofía existencialista, o que o levou a preferir as obras de Sartre, Franz Kafka e Albert Camus, e das teorías psicolóxicas de Sigmund Freud.
Cursou os seus estudos secundarios (1942-1946) nun momento de grandes mudanzas e transformacións políticas na Arxentina. Entre 1943 e 1946 habería de xurdir o peronismo que contou cun apoio masivo da clase obreira e inversamente un rexeitamento masivo das clases media e alta. Os estudantes foron un dos grupos que máis activamente se mobilizaron contra o peronismo nacente, baixo o lema de "no a la dictadura de las alpargatas".
Unha vez na escola secundaria e instalado en Córdoba, a vida de Ernesto fíxose máis pública. Contra o que adoitan dicir algunhas biografías, Ernesto Guevara non tivo militancia política nin social algunha en Córdoba (nin logo en Buenos Aires). El mesmo dixo:
Se algunha ideoloxía clara comezaba a agromar en Ernesto Guevara, nos últimos anos da súa adolescencia, foi a súa posición antiimperialista e, en particular, a súa posición fortemente contraria ó imperialismo norteamericano, unha ideoloxía con fonda raigame na cultura política-social arxentina. miniatura|esquerda|120px|Ernesto Guevara, sobre 1945, 17 anos. Simultaneamente en 1945, con 17 anos, Ernesto amosou un grande interese pola filosofía e comezou a escribir o seu propio dicionario filosófico, mentres descubría a literatura social latinoamericana.
A finais de 1946 Ernesto terminou os seus estudos secundarios. Ese mesmo ano obtivo o seu primeiro emprego, xunto a Alberto Granado, nun laboratorio na provincia de Córdoba. Pouco despois de chegar foi enviado á localidade de Villa María, 100 km ó sur, a participar durante os seguintes meses na construción dunha verea.
Buenos Aires e a medicina
O primeiro ano a familia viviu na casa da súa avoa materna, preto da facultade de Medicina da Universidade de Buenos Aires, na que comezaría a estudar en 1948 para graduarse de medicina o 11 de abril de 1953.
Neste período Ernesto adicouse á súa carreira e comezou a traballar como asistente nunha clínica especializada en alerxias que se dedicaba á investigación da asma, dirixida polo Dr. Salvador Pisani. Na facultade de Medicina coñeceu a Berta Gilda Infante, "Tita", unha cordobesa militante universitaria comunista coa que mantería unha forte amizade polo resto da súa vida.
En Buenos Aires Guevara adicouse a xogar ó rugby, primeiro no importante San Isidro Club e logo, debido ás súas limitacións coa asma, no pequeno e desaparecido Yporá Rugby Club (1948) e no Atalaya Polo Club (1949). Editou entón a primeira revista dedicada ó rugby da Arxentina, co nome "Tackle", e na que tamén escribía crónicas baixo o pseudónimo "Chang-cho", en alusión ó seu propio alcume de "Chancho".
As viaxes
Estando en Buenos Aires Ernesto Guevara comezou a viaxar precariamente, en bicicleta ou en moto, con poucos cartos, cada vez máis lonxe. As viaxes de Guevara significarían unha experiencia social e humana, que o poría en contacto cos traballadores e as persoas humildes da Arxentina e América Latina, e finalmente levaríano a integrar o grupo guerrilleiro que realizaría a Revolución Cubana.
Viaxe ó noroeste arxentino (1950)
miniatura|120px|esquerda|Ernesto Guevara e a súa motocicleta nunha propaganda de [[1950 publicada na revista El Gráfico.]]
O 1 de xaneiro de 1950 realizou a súa primeira viaxe en solitario, nunha bicicleta con motor marca Cucchiolo, visitando ó seu amigo Alberto Granado en San Francisco, Córdoba, ós seus amigos da infancia en Córdoba Capital, continuando logo cara o noroeste para coñecer as provincias máis pobres e atrasadas do país, Santiago del Estero, Tucumán, Salta, Jujuy, Catamarca, La Rioja, e volver por San Juan, Mendoza, San Luís. En total percorreu 4500 quilómetros.
De volta en Buenos Aires o fabricante do motor da Cucchiolo ofreceulle protagonizar un anuncio publicitario, que consistía na foto de Ernesto na súa bicicleta e unha carta súa alabando a resistencia de tal medio de transporte.
As viaxes no buque petroleiro de YPF (1951)
En 1951, Guevara foi contratado como paramédico de abordo na frota da empresa petroleira estatal arxentina Yacimientos Petrolíferos Fiscales (YPF). O 9 de febreiro embarcouse por vez primeira. Nestas viaxes percorreu a costa atlántica de Suramérica, dende o porto patagónico de Comodoro Rivadavia até a entón colonia británica de Trinidad e Tobago, pasando por Curaçao, Güiana Británica, Venezuela, e varios portos de Brasil.
Primeira viaxe Suramericana
En 1952, co seu amigo Alberto Granado, bioquímico, Guevara realizou un soño: atravesou a América do Sur nunha vella moto coñecida polo nome de La Poderosa. Saíron o 4 de xaneiro de 1952, dende San Francisco, Córdoba. A viaxe alongouse durante nove meses. Nesta viaxe, Guevara comezou a ver a América do Sur como unha única entidade económica e cultural que precisaba unirse. Viu a miseria e a impotencia das masas e concluíu que a única maneira de rematar coas desigualdades sociais era a revolución.
De volta á Arxentina, rematou os estudos de Medicina en 1953 e pasou a dedicarse á política.
Segunda viaxe latinoamericana (1953-1954)
miniatura|150px|esquerda|Itinerario da segunda viaxe de Ernesto Guevara, 1953-1956. En 1953 Ernesto Guevara iniciou co seu amigo da infancia Carlos "Calica" Ferrer a segunda das súas dúas viaxes internacionais por América. O obxectivo era ir a Caracas onde por eles agardaba Alberto Granado.
Saíron o 7 de xullo de 1953, dende Buenos Aires en tren cara a Bolivia. Permaneceron varias semanas alí en pleno proceso de revolución iniciada en 1952 polo Movemento Nacionalista Revolucionario (MNR).
Ernesto decidiu ir cara a Guatemala para ver a revolución que alí estaba a liderar o coronel Jacobo Arbenz. Arbenz, elixido democraticamente, estaba a levar a porto unhas importantes políticas sociais, mais a CIA perpetrou un golpe de Estado (Operación PBSUCCESS). Isto fixo a Guevara convencerse aínda máis do seu anti-imperialismo e da necesidade de corrixir as inxustizas sociais dos países suramericanos e dos países en vías de desenvolvemento en xeral. Calica entón separouse de Ernesto para dirixirse a Caracas, onde Alberto Granado esperábao, quedándose a vivir alí por dez anos. Logo de complicadas xestións Ernesto embarcouse con "Gualo" García até Panamá onde permaneceu uns meses, en duras condicións económicas. O 24 de decembro de 1953 chegou sen diñeiro a Guatemala, onde instalaría.
Guatemala (1954)
Ernesto Guevara estivo pouco máis de nove meses en Guatemala. En 1954 Guatemala estaba nunha situación política crítica. Guevara chegara seis meses antes dun golpe de estado. Durante ese tempo intentou reiteradamente traballar como médico do Estado pero as diversas xestións nunca se concretaron e os seus problemas económicos foron serios.
Naqueles días Guatemala era un fervedoiro de grupos de exiliados e militantes progresistas e esquerdistas, fundamentalmente latinoamericanos. A pouco de chegar coñecería a Hilda Gadea unha exiliada peruana dirixente do APRA que colaboraba co goberno de Arbenz e que máis adiante transformaríase na súa primeira esposa. Polo seu intermedio coñecería á familia do exiliado nicaraguano Edelberto Torres, onde á súa vez coñeceu a un grupo de exiliados cubanos participantes na toma do Cuartel Moncada, entre os que se atopaba Antonio "Ñico" López.
Ñico López e Ernesto estableceron unha sólida amizade. Foi precisamente Ñico quen lle puxo o alcume de "Che", a raíz do uso permanente que Ernesto facía desa palabra, empregada para convocar ó outro.
As ideas de Guevara evolucionaran, volvéndose moito máis comprometidas politicamente, cunha clara simpatía polo comunismo. O seu pensamento político manifestouse abertamente por primeira vez nunha carta enviada á súa tía Beatriz o 10 de decembro de 1953, pouco antes de chegar a Guatemala onde di, entre outras cousas:
En Guatemala comezou a deseñar un libro titulado "La función del médico en América Latina" no que consideraba que a "medicina social preventiva" e o médico constituían un eixo central para unha transformación revolucionaria orientada a establecer unha sociedade socialista.
O 16 de xuño avións de mercenarios militares comezaron a bombardear a cidade de Guatemala e dous días despois un exército ó mando de Castillo Armas ingresou no país dende Honduras. Ernesto inscribiuse nas brigadas de sanidade e nas brigadas xuvenís comunistas que patrullaban as rúas pola noite. A súa brigada levaba o nome de Augusto César Sandino e estaba liderada polo voluntario nicaraguano Rodolfo Romero.
O 27 de xuño de 1954 os xefes do Exército de Guatemala decidiron descoñecer a autoridade de Arbenz e esixir a súa renuncia. Seis días despois Castillo Armas entraba na capital para establecer unha ditadura e derogar as medidas sociais adoptadas polo goberno democrático.
Da caída do goberno de Arbenz o Che Guevara sacaría conclusións fundamentais que logo incidirían directamente nos seu actos durante a Revolución Cubana. En particular Guevara concluíu que era indispensable depurar o exército de potenciais golpistas, pois nos momentos cruciais estes descoñecían a cadea de mando e volvíanse contra o goberno.
Hilda foi detida e Ernesto refuxiouse na embaixada arxentina onde foi incluído entre os refuxiados comunistas. A finais de agosto chegou o salvoconduto para el, indo de inmediato a buscar a Hilda, quen fora liberada pouco antes. Con todo a relación entrámbolos dous parecía terminada, e a mediados de setembro Ernesto foise só a México.
México (1954-1956)
miniatura|250px|Bandeira do [[Movemento do 26 de xullo creado en 1953 por un grupo de nacionalistas cubanos entre os que salientaba Fidel Castro. Guevara ingresou nel en 1955.]] En 1954, no México a través de Ñico López, un amigo das loitas na Guatemala, coñeceu a Raúl Castro que logo o presentaría ó seu irmán máis vello, Fidel Castro. Este último organizou e liderou o movemento guerrilleiro 26 de xullo, ou M-26-7, en referencia a José Martí e que tiña por obxectivo tomar o poder en Cuba para derrocar ó ditador Fulgencio Batista e iniciar unha revolución social.
O Che Guevara permanecería algo máis de dous anos en México. Alí definiu os seus ideais políticos, casou, tivo a primeira filla e ingresou no Movemento do 26 de xullo dirixido por Fidel Castro.
En México, Guevara traballou un tempo de fotógrafo para a arxentina Axencia Latina que pechou pouco despois e logo para o Hospital Xeral e o Infantil por un pequeno salario como alergólogo e investigador.
Antes de que terminase 1954 Hilda Gadea radicouse tamén en México, reiniciando o tipo de relación complexa que mantiveran en Guatemala. Poucos días despois atopouse por casualidade na rúa con Ñico López, quen o invitaría a asistir ás reunións do grupo de cubanos moncadistas que se reunían coordinados por María Antonia González.
Por aquel entón Fidel Castro cumpría unha condena de dez anos de prisión en Cuba por dirixir o asalto ó Cuartel Moncada o 26 de xullo de 1953. O feito converteuno nunha figura nacional. En maio de 1955 o ditador Fulgencio Batista sancionou unha lei de amnistía, deixando en liberdade a Fidel Castro, o seu irmán Raúl e outros dezaoito moncadistas. Pouco despois, o 12 de xuño crearon o Movemento do 26 de xullo, unha organización que tiña como fin derrocar a Batista e que tiña unha ideoloxía antiimperialista-democrática fundada nas ideas de José Martí e maioritariamente anticomunista.
Por aquel entón, a pouco de iniciada a guerra fría e como herdanza do macartismo xeralizouse en América Latina a acusación de «comunismo» como táctica para desprestixiar e reprimir os movementos democráticos e sociais.
En xuño de 1955, Raúl Castro estableceuse en México coa fin de preparar a chegada do seu irmán, dende onde este organizaría un grupo guerrilleiro para volver a Cuba. En canto chegou, coñeceu a Ernesto Guevara. Raúl Castro, a diferenza de Fidel, pertencera ó Partido Comunista, chamado en Cuba Partido Socialista Popular (PSP) e era moito máis radical nas súas actitudes e posicións.
O 7 de xullo Fidel Castro chegou a México. Dúas semanas despois ofreceulle ó Che unirse ó Movemento do 26 de xullo como médico e este aceptou inmediatamente. Case de xeito inmediato Hilda Gadea comunicoulle que estaba embarazada e o 18 de agosto casaron, aínda que para Guevara tratábase dunha decisión obrigada polas circunstancias. Ambos mudaron entón a un departamento na rúa Nápoles Nº 40, en Colonia Juárez. Como lúa de mel en novembro visitaron as ruínas maias de Chiapas e a península do Iucatán: Palenque, Chichén-Itzá e Uxmal.
En febreiro de 1956 un grupo dunhas vinte persoas iniciaron o adestramento en guerra de guerrillas baixo o mando do xeneral español Alberto Bayo. O 15 de febreiro naceu a súa filla Hilda Beatriz Guevara. Pouco despois escribiu as últimas liñas do diario que iniciara en Buenos Aires ó partir para a súa segunda viaxe latinoamericana:
Entre o 20 e o 24 de xuño de 1956 Fidel Castro, o seu irmán Raúl, o Che Guevara e a maior parte do grupo do Movemento do 26 de xullo en México foron apreixados pola policía mexicana. Nesa oportunidade a conduta de Ernesto foi estraña, pois nas tres veces que o interrogaron confesou abertamente que era comunista, que estaban a se preparar para realizar unha revolución en Cuba e que era partidario da loita armada revolucionaria en toda América Latina. Fidel Castro con posterioridade poría esa conduta do Che como exemplar.
Guevara fai parte dos 82 homes que parten para Cuba en 1956 con Fidel Castro no iate Granma e dos cales só sobrevivirían 12 (número que levanta controversias; algúns din que Fidel insiste neste número para asocialos ós 12 discípulos de Cristo).
A revolución cubana
miniatura|dereita|400px|Mapa de Cuba, cos principais lugares de actividade guerrilleira. O 10 de marzo de 1952 un golpe de Estado dirixido polo xeneral Fulgencio Batista derrocara ó presidente democrático Carlos Prío Socarrás, do Partido Auténtico, nun marco internacional que transitaba os primeiros momentos da guerra fría entre os Estados Unidos e a Unión Soviética. Batista instalou unha sanguenta ditadura co argumento de combater o comunismo. Con todo o escandaloso nivel de corrupción e violación dos dereitos humanos levou á conformación dunha oposición xeneralizada partidaria da insurrección para arredar do poder a Batista.
Nese contexto actuaría o Movemento do 26 de xullo, unha evolución revolucionaria do Partido Ortodoxo, de ideoloxía basicamente nacionalista-antiimperialista, buscando en todo momento artellar as súas forzas con outros sectores opositores, co proxecto de establecer un goberno democrático nacionalista.
A chegada a Cuba. Serra Maestra
O 25 de novembro de 1956 un grupo de 82 guerrilleiros do Movemento do 26 de xullo que adestraron en México embarcaron rumbo a Cuba no iate Granma (en inglés diminutivo de grandmother). Dirixidos por Fidel Castro, no grupo atopábanse tamén Raúl Castro e o Che Guevara entre outros.
A travesía durou sete días, dous máis do agardado, debido o cal o grupo que ía apoiar a súa chegada a Cuba xa se retirara. Na mañanciña do 2 de decembro o iate ancorou na costa suroccidental, polo que os rebeldes deberon deixar a meirande parte das municións, alimentos e medicamentos no barco.
Tres días despois, cando aínda trataban de organizarse, o grupo foi emboscado polo exército en Alegría de Pío. É durante ese ataque cando o Che, o médico do grupo, deixou a maleta médica por unha caixa de munición dun compañeiro abatido, un momento que tempo despois definiría como o marco divisor na súa transición de doutor a combatente.
A maior parte do grupo morreu no combate, foron executados ou detidos. O resto dispersouse e volveuse reunir en serra Maestra o 21 de decembro. Guevara resultou ferido superficialmente no pescozo.
A cantidade exacta de sobreviventes descoñécese. Aínda que a historia oficial fala de "doce", sábese que en serra Maestra reuníronse cando menos 20 guerrilleiros dos 82 que chegaron no Granma.
Nesa oportunidade o Che Guevara foi severamente reprendido por Fidel Castro debido á perda das armas, que foran agochadas por orde daquel na casa dun campesiño logo revisada polo exército.
miniatura|dereita|400px|Mapa de serra Maestra. Os rebeldes sobreviventes reagrupáronse deseguida nas montañas de Serra Maestra para organizar unha guerrilla contra o ditador cubano Fulgencio Batista, que estaba apoiado polos Estados Unidos de América.
Alí o Che Guevara actuou como médico e combatente, a pesar de sufrir de fortes ataques de asma. O Che subliña a importancia de facerse aceptar pola poboación abastecendo de coidados os pobos illados ou alfabetizándoos. Os rebeldes fortalécense lentamente, aumentando o seu armamento, recadando apoio e o recrutamento de moitos campesiños, intelectuais e traballadores urbanos. Guevara mostra gran coraxe e talento en combate e logo tórnase un dos homes de confianza de Fidel Castro.
Guevara tamén impuxo a súa personalidade ó amosarse estrito fronte ós actos de indisciplina, de traizón e criminais, non só na propia tropa, senón tamén con respecto ós soldados inimigos e ós campesiños que habitaban a zona. Pola contra, Guevara parece actuar con tolerancia fronte ós erros dos seus propios homes e os prisioneiros inimigos.
Durante os primeiros meses de 1957 o pequeno grupo guerrilleiro mantivo moi poucos combates, de escasa envergadura.
Trala entrevista de Herbert Matthews a Fidel Castro para o New York Times, o grupo guerrilleiro comezou a xerar unha certa simpatía na opinión pública nacional e internacional. Nese momento, coa fin de estreitar relacións cos campesiños que habitaban na Serra, o grupo guerrilleiro comezou a ofrecer os servizos médicos do Che Guevara, quen comezou así a ser coñecido na rexión.
Para finais de maio o exército guerrilleiro medrara a 128 combatentes ben armados e adestrados e o 28 de maio produciu a súa primeira acción de certa magnitude. Logo do combate Castro tomou a decisión de deixar ó Che Guevara a cargo dos feridos para non demorar ó grupo principal ante a inminente persecución por parte das tropas do goberno.
O Che e catro homes (Joel Iglesias, Alejandro Oñate («Cantinflas»), Juan Vitalio Acuña Núñez e un guía) deberon entón facerse cargo de agochar, protexer e curar ós sete guerrilleiros feridos durante cincuenta días. Nese lapso Guevara non só atendeu e mantivo protexidos a todos, senón que impuxo disciplina no grupo, recrutou novos guerrilleiros, obtivo o apoio dun gran latifundio da zona e estableceu un sistema de aprovisionamento e comunicación coa cidade de Santiago de Cuba. Cando volveu xuntarse co resto, o 17 de xullo, o Che tiña un pequeno exército autónomo de 26 combatentes. Para entón os rebeldes xa conseguiran liberar un pequeno territorio ó oeste do Pico Turquino e 200 homes disciplinados. Ese día Fidel Castro decidiu formar unha segunda columna con 75 homes, á que denominaría despois Cuarta Columna. Simultaneamente ascendeu a Che Guevara ó grao de capitán e cinco días despois designouno comandante da formación. Até ese intre só Fidel Castro tiña grao de comandante. En diante o trato cara el debía ser de «Comandante Che Guevara».
Comandante da Cuarta Columna e creación da Oitava Columna
miniatura|dereita|230px|Che Guevara e [[Raúl Castro, 1958.]] A Segunda Columna (chamada logo «Cuarta» para confundir ó inimigo) estivo integrada orixinalmente por catro pelotóns. Posteriormente integraríase Camilo Cienfuegos, con quen establecería unha estreita amizade.
Lograría, tras algunhas batallas e liortas vitoriosas, tomar o control da zona do Hombrito e establecer unha base permanente. Alí construíu un hospital e unha panadaría entre outros, para crear unha infraestrutura industrial de apoio. Tamén lanzou o xornal El Cubano Libre.
Por esas datas Guevara entraría en conflito con algúns dirixentes do Movemento do 26 de xullo. Estes considerábano un marxista extremista con demasiada influencia sobre Fidel Castro, e aquel considerábaos "dereitistas" cunha concepción tímida da loita e dispostos a compracer a Estados Unidos. Filosoviético declarado, escríbelle en 1957 ó seu amigo René Ramos Latour: "pertenzo, pola miña formación ideolóxica, ós que cren que a solución dos problemas deste mundo está detrás do que se chama o pano de aceiro". Confirmábase ademais admirador de Iosif Stalin: "o que non leu os catorce tomos dos escritos de Stalin non pode considerarse como completamente comunista".
O 27 de febreiro de 1958 Fidel Castro decidiu ampliar as operacións da guerrilla creando tres novas columnas baixo mando de Juan Almeida, Raúl Castro e Camilo Cienfuegos, a quen designou comandantes. O 3 de maio realizouse unha Reunión en Altos de Mompié do Movemento do 26 de xullo, que resultou chave e na que foi drasticamente reorganizado. O Che Guevara, que tivo un papel fundamental na mesma escribiu en 1964 un artigo referíndose ó feito:
Para entón o exército de Fulgencio Batista, ás ordes do xeneral Eulogio Cantillo preparaba unha ampla ofensiva sobre os rebeldes. Fidel Castro dispuxo entón que Che Guevara deixase a Cuarta Columna e fixésese cargo da Escola Militar en Minas del Frío, na cal adestrábanse os novatos. Este púxose a organizar febrilmente a retagarda.
O 6 de maio comezou a ofensiva. O exército contaba con 10.000 homes. O plan era gastar ós guerrilleiros, que entón contaban con 280 homes e algunhas mulleres, con bombardeos masivos de napalm e explosivos para ir rodeándoos nun círculo cada vez máis estreito.
Durante as primeiras semanas da ofensiva as forzas do goberno estiveron a piques de derrotar á guerrilla, que sufriu grandes perdas e desorganización. Pola súa banda Guevara organizou cos recrutas da escola de Minas del Frío unha nova columna, que levou o número Oito e o nome de Ciro Redondo en homenaxe a un dos seus lugartenentes caído en combate o ano anterior.
Porén as tropas gobernamentais foron incapaces de acurralar ós guerrilleiros, que escorregaban permanentemente, e para xullo os rebeldes comezaron a recuperar a ofensiva. O 20 de xullo obtiveron a súa primeira gran vitoria en Jigüe e o mesmo día a meirande parte das forzas opositoras asinou o Pacto de Caracas, recoñecendo a Fidel Castro como comandante en xefe.
O 28 de xullo a columna ó mando do Che cercou ás tropas do goberno, que fuxiron abandonando a posición.
O 7 de agosto de 1958 o exército iniciou a súa retirada en conxunto da Serra Maestra. A debilidade de Batista fíxose evidente e Fidel Castro decidiu entón espallar a revolución ó resto de Cuba. O Che Guevara e Camilo Cienfuegos debían marchar ó norte para dividir a illa en dúas e preparar o ataque á estratéxica cidade de Santa Clara, mentres que Fidel e Raúl Castro permanecerían controlando a rexión para atacaren finalmente Santiago de Cuba.
A batalla de Santa Clara
miniatura|dereita|250px|Che na batalla de Santa Clara, 1958.
O 31 de agosto de 1958 as columnas do Che Guevara e Camilo Cienfuegos avanzaban. Tardaron seis semanas en chegar á zona montañosa do Escambray, logo de atravesar uns 600 km de zonas pantanosas, acosados polos avións e pelotóns do goberno.
En Las Villas o Che Guevara terminou de dar forma á Columna Oito situando nos postos chave ós homes nos que máis confiaba, a maioría chegados dos sectores máis humildes.
A finais de novembro as tropas do goberno atacaron a posición do Che Guevara e Camilo Cienfuegos. Os combates duraron unha semana, ó final da que o exército de Batista retirouse desordenadamente e con grandes perdas de homes e de equipos. Guevara e Cienfuegos contraatacaron entón, seguindo unha estratexia de illamento das guarnicións do goberno entre si, dinamitando os camiños e pontes ferroviarias. Nos días seguintes os rexementos foron capitulando un a un.