cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Johannes Gutenberg
Demanda xudicial
Gutenberg arruinouse e, outra vez acosado polos acredores e levado aos tribunais, tivo que refuxiarse na comunidade de relixiosos da fundación de San Víctor. Uns anos máis tarde, Konrad Humery, un funcionario do concello de Maguncia, proporcionoulle material para montar un pequeno taller tipográfico de forma desinteresada. A súa actividade posterior foi moi escasa con produción de obras menores, como a tradución ao alemán dunha bula papal contra os turcos e un calendario médico en latín. Tamén participou na impresión dunha Biblia na cidade de Bamberg ao redor de 1459, na que, polo menos, proporcionou os tipos móbiles.
Pero nunca os seus libros levaron o seu nome ou unha data, polo que é difícil estar seguro da autoría das súas obras. Tamén se cre que realizou o gran dicionario Catholicon, uns 300 exemplares de 744 páxinas impresas en Maguncia o 1460.
Desde 1462, Gutenberg contou co mecenado da arcebispo elector de Maguncia, Adolf II de Nassau. En xaneiro de 1465 o mesmo arcebispo recoñeceu os seus méritos e deulle o título de Hofmann (membro da corte real), eximiuno de pagar impostos e concedeulle unha pensión anual de 2.180 litros de gran, un vestido anual e 2.000 litros de viño. Xa nos últimos anos da súa vida, trasladouse a Eltville onde participou na creación e supervisou unha nova imprenta dos irmáns Bechtermünze.
Segundo un escrito dun cóengo da fundación de San Víctor onde vivía, morreu o 3 de febreiro de 1468 e foi enterrado na igrexa dos monxes franciscanos en Maguncia. Esta igrexa foi destruída nun bombardeo de 1793 e na súa localización actual está a rúa "Peter Schöffer".
Precedentes
150px|miniatura|esquerda|Monumento a Gutenberg en Maguncia, coa [[Catedral de Maguncia|catedral o fondo]] miniatura|Lugares de imprenta no século XV miniatura|Produción de libros en Europa ca. 1450–1800
Cara a 1459 e anos anteriores, os libros eran difundidos a través das copias manuscritas de monxes e frades dedicados exclusivamente ao rezo e á réplica de exemplares por encargo do propio clero ou de reis e nobres. Tamén se copiaban libros a entidades oficiais (administracións públicas etc.) Ou por encargos particulares feitos a copistas profesionais que vivían, como autónomos, deste traballo. O libro manuscrito, pola súa fabricación artesanal, era un produto caro e, sobre todo, de produción moi limitada. Malia o que se cre, non todos os monxes copistas sabían ler e escribir. Realizaban a función de copistas, imitadores de signos que en moitas ocasións non entendían, o cal era fundamental para copiar libros prohibidos que falasen de medicina interna ou de sexo. As ilustracións e as maiúsculas eran produto decorativo e artístico do propio copista, que decoraba cada exemplar que realizaba segundo o seu gusto ou visión. Cada un deses traballos podía requirir ata dez anos.
Na Alta Idade Media utilizábase a xilografía en Europa para publicar panfletos publicitarios ou políticos, etiquetas e traballos de poucas follas. Para iso traballábase o texto en oco sobre unha tablilla de madeira, incluíndo os debuxos -un duro traballo de artesans?-. Unha vez confeccionada, axustábase a unha mesa de traballo, tamén de madeira, e impregnábanse de tinta negra, vermella ou azul (só existían esas cores), despois aplicábase o papel e con rodete fixábase a tinta. O desgastar da madeira era considerable, polo que non se podían facer moitas copias co mesmo molde. A este tipo de impresión chámaselle xilografía.
Cada impresor fabricaba o seu papel, outorgándolle a súa propia marca de auga a modo de firma de impresor. Por estas marcas de auga é polo que se coñecen os seus traballos.
Un factor determinante que non se deu antes en Europa nin noutras sociedades como as asiáticas, era o ambiente socioeconómico onde traballaron Gutenberg e Schoeffer. A Maguncia de mediados do século XV, como outras cidades alemás ou italianas do momento, era unha sociedade urbana, cunha importante e crecente clase burguesa que tiña recursos económicos, tempo libre e era capaz de ler (era unha clase social educada ou que, por dedicarse á industria ou ao comercio, necesitaba dominar a lectura e a escritura): había demanda de libros e, xa que logo, a produción en masa deste produto era rendible. As universidades, radicadas nas cidades, tamén xeraran un mercado que demandaba libros en grandes cantidades para o estudo.
Cabía, pois, un sistema que permitise prover, en grandes cantidades e a prezos moito máis baixos, un produto que se estaba pedindo. A sociedade Gutenberg-Schoeffer-Fust foron os primeiros en velo e formaron unha empresa comercial co obxectivo primario de obter beneficios. O éxito do invento deulles a razón. Nesta contorna, Gutenberg apostou a ser capaz de facer á vez varias copias da Biblia en menos da metade do tempo do que tardaba en copiar unha o máis rápido de todos os monxes copistas do mundo cristián, e que estas non se diferenciarían en absoluto das manuscritas por eles.
No canto de utilizar as habituais tablillas de madeira, que se desgastaban rapidamente co uso, confeccionou moldes en madeira de cada unha das letras do alfabeto e posteriormente reencheu os moldes con ferro, creando os primeiros «tipos móbiles». Tivo que facer varios modelos das mesmas letras para que coincidisen todas con todas, en total máis de 150 «tipos», imitando perfectamente a escritura dun manuscrito. Tiña que unir unha a unha as letras que suxeitaba nun enxeñoso soporte, moito máis rápido que o gravado en madeira e infinitamente máis resistente ao uso.
Como prancha de impresión, amoldou unha vella prensa de uvas á que suxeitaba o soporte cos «tipos móbiles», deixando o oco para letras capitais e debuxos. Estes, posteriormente, serían engadidos mediante o vello sistema xilográfico e terminados de decorar de forma manual. Hai que remarcar que o interese pola impresión rápida e económica de libros era comercial. Parece que, ata, quixéronse facer pasar as súas primeiras Biblias como exemplares realizados a man, para cobrar a prezo de manuscrito.
O que Gutenberg non calculou ben foi o tempo que lle levaría poñer en marcha o seu novo invento, polo que antes de finalizar o traballo quedou sen diñeiro. Volveu solicitar un novo crédito a Johannes Fust, e ante a desconfianza do prestamista, ofreceulle entrar en sociedade. Johannes Fust aceptou a proposta e delegou a vixilancia dos traballos de Gutenberg ao seu sobriño, Peter Schöffer, quen se puxo a traballar cóbado con cóbado con el á vez que vixiaba o investimento do seu tío.
Tras dous anos de traballo, Gutenberg volveu quedar sen diñeiro. Estaba preto de rematar as 150 Biblias que se propuxera, pero Johannes Fust non quixo ampliarlle o crédito e deu por vencidos os anteriores, quedándose co negocio e poñendo á fronte ao seu sobriño, ducho xa nas artes da nova impresión como socio-aprendiz de Gutenberg.
1245
Mortes
Historia ano a ano
Johannes Gutenberg
Precedentes
Gutenberg saíu da súa imprenta arruinado e cóntase que foi acollido polo bispo da cidade, o único que recoñeceu o seu traballo, ata a súa morte poucos anos despois de recoñecerse o traballo.
Peter Schöffer rematou o traballo que iniciou o seu mestre e as Biblias foron vendidas rapidamente a altos cargos do clero, incluído o Vaticano, a moi bo prezo. Pronto empezaron a chover encargos de novos traballos. A rapidez da execución foi sen dúbida o detonante da súa expansión, posto que antes a entrega dun só libro podía pospoñerse durante anos.
Os tipos móbiles
A invención dos tipos móbiles en occidente atribúese a Johannes Gutenberg; crese que os inventou sen coñecemento da existencia de inventos similares ocorridos na China e Corea. A primeira referencia a algún modelo de tipos móbiles na historia parece ser a do aparello inventado polo chinés Bi Sheng cara ao ano 1040 d.C.
Matrices xilográficas
Desde finais do século XIV utilizáronse en Europa matrices de impresión de madeira, que son o negativo, a imaxe especular dunha páxina, cortadas nun soporte ríxido (normalmente era un bloque de madeira) que entintado transfería a imaxe, mediante presión ao pergamiño ou o papel. Estas matrices contiñan tipos fixos: cifras, parágrafos, páxinas completas ou imaxes, parágrafos… labrados (gravados) sobre táboas de arxila mol e logo cocidas ou talladas sobre madeira– coñecíanse desde había moito tempo. As primeiras foron case contemporáneas da invención da escritura, as táboas de arxila sobre as que os sumerios codificaron e marcaron os primeiros inventarios de produción agrícola e cobraron os primeiros impostos, contra o 3500 a.C.
O paso de cortar un texto completo a un bloque a cortarse só un carácter e combinalo con outros foi o definitivo. O feito de que en Europa tivesen éxito, a diferenza da imprenta coreana, radica no carácter alfabético do escritura occidental que só require a elaboración dun número reducido de tipos diferentes, un para cada letra do alfabeto, mentres que a escritura chinesa, tamén utilizada por coreanos, é ideográfica e require miles de tipos diferentes, un para cada concepto, idea ou palabra.
Os tipos individuais móbiles
miniatura|220px|Tipos móbiles Gutenberg está considerado como o primeiro europeo (pois os chineses e coreanos xa os usaban) en usar os tipos móbiles de chumbo fundido, máis duradeiros e resistentes que os fabricados en madeira, e por tanto reutilizábeis que conferiron unha enorme versatilidade ao proceso de elaboración de libros e á súa masificación. Inicialmente estes eran singulares (únicos), como unha obra de arte, elaborados a man letra por letra, palabra por palabra, por un Scriba nun Scriptorium.
A diferenza –e vantaxe– entre os tipos móbiles de Gutenberg e os orientais dos chineses e coreanos non é desprezábel, estriba no carácter alfabético da escritura occidental que require soamente a elaboración dun número reducido de clases de tipos, un por cada letra do alfabeto, mentres que a escritura chinesa, tamén usada polos coreanos, é ideográfica e require milleiros de clases de tipos, un para cada concepto, idea ou palabra.
A prensa
É outra das contribucións de Gutenberg; con anterioridade empregáranse, tamén desde a época de Sumeria, discos ou cilindros sobre os cales se labraba o negativo do texto a imprimir, que xeralmente era só a rúbrica do dono do cilindro e outorgaba certeza de autenticidade ás táboas que a levaban. As prensas da Idade Media eran simples táboas grosas e pesadas ou bloques de pedra que se apoiaban sobre a matriz de impresión xa entintada para transferir a súa imaxe ao pergamiño ou papel. A prensa de Gutenberg é unha adaptación daquelas usadas para espremer o zume das uvas na fabricación do viño, coas cales Gutenberg estaba familiarizado, pois Maguncia, onde naceu e viviu, está no val do Rin, unha rexión vinícola desde a época dos romanos.
As tintas e o papel de impresión
O interese de Gutenberg pola impresión rápida e económica de libros era en gran medida comercial e incluso chegouse a afirmar que quixo facer pasar as súas primeiras Biblias por exemplares realizados a man. Antes de inventar os tipos removíbeis fora xoieiro, coñecedor da arte da construción de moldes e da fundición de ouro e prata; por iso logrou facer excelentes tipos, valiosos incluso artisticamente como traballo de ourive.
Tras a invención dos tipos e a adaptación da prensa vinícola, Gutenberg seguiu experimentando coa prensa até lograr un aparello funcional. Tamén investigou sobre o papel ou o vélaro e as tintas. Uns e outras tiñan que comportarse de tal xeito que as tintas se absorbesen polo papel sen se correren, asegurando a precisión dos trazos; necesitábase que o secado fose rápido e a impresión permanente. Por iso, Gutenberg experimentou con pigmentos de base de aceite -que non soamente usou para imprimir coas matrices, senón tamén para as capitulares e ilustracións que se realizaban manualmente- e co papel de trapo de orixe chinesa introducido en Europa na súa época.
Legado
120px|dereita|miniatura|Selo alemán do ano 1961 dedicado a Gutemberg 120px|dereita|miniatura|Selo alemán do ano 2000 dedicado a Gutemberg
A capitalidade da imprenta en Europa pasou a Venecia, onde os impresores visionarios, como Aldo Manuzio, garantiron a dispoñibilidade xeneralizada dos principais textos gregos e latinos. Este auxe italiano da imprenta fomenta, en parte, as teorías cara a unha orixe italiana para os tipo móbiles. Non obstante este feito podería ser debido polo feito de que Italia era a potencia dominante no comercio do papel e da impresión, xunto co feito de que a economía italiana se atopase crecendo fortemente, o que facilitaba a difusión da alfabetización. Por outra banda, a cidade de Maguncia foi saqueada en 1462, o que forzou a moitos dos seus habitantes a tomar o camiño do exilio (incluíndo un bo número de impresores e cortadores).
A impresión converteuse nun factor clave na Reforma protestante: Martiño Lutero viu como as súas Noventa e cinco Teses, que colocou na porta da súa igrexa, foron impresas e distribuídas amplamente, posteriormente emitíronse tamén follas soltas, delineando a súa loita contra o comercio das indulxencias (ironicamente, as primeiras impresións de Gutenberg foron indulxencias).
O formato saba converteuse en formato dos xornais. Definindo os medios de comunicación que hoxe coñecemos.
Nas décadas posteriores a Gutenberg, moitos clientes conservadores desprezaban os libros impresos, de menor prezo, considerando os libros producidos a man máis apropiados. A corte papal considerou esixir ás prensas de impresión o obter unha licenza para levar a cabo a súa actividade, con todo non chegou a decretalo.
Os libros, follas e imaxes impresas de antes de 1501 (en Europa) denomináronse Incunables: son recoñecidos como incunables os libros impresos entre 1453 (data da invención da imprenta moderna) e 1500 (incluído), procedentes dunhas 1.200 imprentas, distribuídas entre 260 cidades, cun lanzamento aproximado de 35.000 obras diferentes. Estes obxectos convertéronse en verdadeiros tesouros dada o seu rareza (en número) e a innegable contribución da imprenta no desenvolvemento do coñecemento en Europa.
Dada a importancia do seu invento o nome de Gutenberg pasou aos anales da historia, sendo cualificado como unha das persoas máis influyentes da historia. Así, dada esta interpretación, atopamos moitos monumentos, estatuas, institucións e proxectos que adoptaron o nome de Gutemberg. Por exemplo en Maguncia atópanse a Universidade Johannes Gutenberg, o Museo Gutenberg, o Proxecto Gutenberg etc.
Adá, Chantada
Santa Baia de Adá é unha parroquia que se localiza no concello de Chantada. Segundo o INE en 2008 tiña 122 habitantes (67 homes e 55 mulleres), distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2000 cando tiña 161 habitantes.
Desta parroquia era Paulino Fernández, quen en 1989 asasinou oito dos seus conveciños no maior crime en serie da historia de Galicia.
Topónimos célticos en Galicia
miniatura|320px|Lugares pasados (entre parénteses) e actuais na [[península Ibérica con nomes que conteñen os elementos célticos -brigā ou -bris < -brixs “outeiro, castro”. Prema na imaxe para ampliar.]] A toponimia céltica de Galicia é a totalidade de topónimos de lugares antigos e actuais, ríos (hidrónimos) ou montañas que se crearon coa lingua céltica e polo tanto teñen etimoloxía céltica, e que están ou estaban situados dentro dos límites da Galicia actual.
Antigos topónimos célticos
miniatura|O faro romano coñecido como [[Torre de Hércules e no pasado como “Faro Bregancio”, na Coruña.]] miniatura|Portas do [[castro de San Cibrao de Las, anteriormente Laniobriga ou Lansbriga.]] miniatura|O [[río Miño visto dende o ‘’oppidum’’ de Santa Trega, A Guarda.]] miniatura|O [[río Tambre, anteriormente Tamaris.]] miniatura|dereita|O curucho dos “Tres Bispos”, na [[provincia de Lugo, no extremo máis occidental as antigas montañas Vindius.]] En Galicia, aproximadamente a metade dos topónimos non latinos transmitidos dende a antigüidade nas obras dos autores e xeógrafos clásicos (Pomponio Mela, Plinio o Vello, Tolomeo etc.), ou en inscricións epigráficas romanas, resultaron ser de orixe céltica, sendo a outra metade maioritariamente indoeuropeas, en todo caso sendo incontestablemente non célticas ou carecendo dunha sólida etimoloxía céltica.
Deseguido preséntase unha lista non exhaustiva de topónimos cuxa orixe é, o máis seguro, céltica. A característica máis elemental é -bri(s), do proto-céltico *brigs, coa súa derivación *brigā, ambas as dúas co significado de “outeiro” e por tanto “castro” e “poboado”. Os asentamentos coñecidos en Galicia durante a Idade de ferro eran os castros e poboados fortificados situados en outeiros e penínsulas. Moitos deles foron abandonados logo da conquista romana.
Britonia
No século V ou VI unha colonia de britóns asentouse no norte de Galicia, e os seus bispos acudiron a numerosos concilios, primeiro do Reino suevo, e despois dos visigodos en Toledo, até o século VIII. Atribúenselle unha serie de topónimos: Existiu tamén unha vila Bretonos preto da cidade de Lugo, na Idade Media.
Topónimos medievais e modernos
Aínda que os topónimos célticos poden atoparse por todo o territorio galego, a meirande parte dos topónimos célticos e prelatinos atópanse nas áreas costeiras, máis notablemente nas Rías Altas, nos arredores da Coruña e no val do río Ulla.
Comarcas, montañas e illas
Algunhas comarcas cando se espallan por varios concellos manteñen os nomes directamente herdados das tribos e sub-tribos prerromanas ou con orixe prerromana:
Parroquias e vilas
A maioría das 3.794 parroquias de Galicia son a continuación das "vilas" romanas e medievais, con frecuencia fundadas preto, ou ás veces, sobre vellos castros da Idade de Ferro. Moitas destas parroquias conservan antigos nomes prelatinos.
Topónimos baseados nun superlativo
Outro tipo de topónimo céltico frecuente en Galicia son os que están formados por un superlativo, tanto os formados co sufixo -mmo- como coa composición -is-mmo-:
Outros topónimos prelatinos
Outros lugares e parroquias teñen nomes con orixe pre-Latinos, probablemente céltico, especialmente nas áreas costeiras das provincias da Coruña e Pontevedra, e todo ó longo do val do Ulla. Por exemplo:
Alight of Night
Alight of Night é o primeiro álbum de estudio da banda de noise pop Crystal Stilts, publicado o 28 de outubro de 2008 a través dos selos Slumberland Records e Angular Records. [16] As cancións "Departure" e "Shattered Shine" foron editadas como sinxelos. "The Dazzled" e "Prismatic Room" tamén se puideron escoitar frecuentemente na emisora canadense Sirius XMU no tempo do lanzamento do álbum.
Louis Kahn
miniatura|200px|[[Instituto Salk, La Jolla.]]
Biografía
miniatura|[[Parlamento de Bangladesh (2014)]] Aos catro anos a súa familia emigrou aos Estados Unidos, temendo que o seu pai fose recrutado polo exército durante a guerra ruso-xaponesa. Louis Kahn criouse en Filadelfia e adquiriu a nacionalidade norteamericana o 15 de maio de 1914.
Foi educado nunha rigorosa tradición Beaux-Arts, coa súa énfase no debuxo, na Universidade de Pensilvania. Logo de graduarse en 1924, Kahn viaxou por Europa e instalouse na cidade medieval amurallada de Carcasona, en lugar de quedar nos berces do clasicismo ou do modernismo. En 1925-1926 Kahn foi deseñador xefe da Exposición do sesquicentenario. A partir de 1947 ensinou durante unha década na Universidade Yale, na que a súa influencia era enorme. Posteriormente trasladouse á Universidade de Pensilvania. Entre os seus alumnos atópanse Moshe Safdie e Robert Venturi.
Kahn sempre se involucrou profundamente en todos os seus traballos. Reinterpretou o estilo internacional de xeito pouco convencional, inspirándose a miúdo na arquitectura antiga. Os seus traballos reflicten o seu interese pola luz e os materiais. Isamu Noguchi referiuse a el como "un filósofo entre arquitectos".
Kahn tivo tres familias con tres mulleres diferentes: a súa esposa Esther, a súa compañeira de traballo Anne Tyng, e con Harriet Pattison. O seu fillo con esta última, Nathaniel Kahn, retratou a vida do arquitecto nun documental titulado "O meu arquitecto: a viaxe dun fillo", que foi nomeado ao Oscar en 2003. Nel participaron arquitectos de renome como B.V.Doshi, Frank Gehry, Philip Johnson, I. M. Pei, e Robert Stern, pero tamén mostra as súas complexas relacións familiares, así como as infrecuentes circunstancias da súa morte.
Non lle unía ningún parentesco co seu colega e compatriota Albert Kahn.
Ahmad Shah Massoud
Ahmad Shah Massoud (persa احمد شاه مسعود Aḥmad Šāh Masʻūd), nado o 2 de setembro de 1953 e finado o 9 de setembro de 2001, foi un líder político e militar afgán que foi unha figura central na resistencia contra a ocupación soviética entre 1979 e 1989 e nos anos seguintes de guerra civil.
Traxectoria
Massoud era un taxico de fe musulmá sunnita fillo dun coronel do exército, orixinario de Jangalak no val do Panjshir ao norte de Afganistán e educado en escolas que seguían o réxime de estudos francés. Estudou enxeñería na Universidade de Cabul na década de 1970, e alí tras a caída da monarquía e a toma do poder polos comunistas en 1973 contactou con movementos islamitas anticomunistas que se movían en torno á órbita de Burhanuddin Rabbani e os Irmáns Musulmáns recibindo adestramento militar en Paquistán. e curtíndose en operacións de guerrilla en Exipto e Líbano en 1974 e 1975. Volveu á súa terra ntal en 1978 cuns poucos seguidores e logo da ocupación soviética de 1979 converteuse nun dos líderes da insurxencia coñecido co alcume do "León do Panjshir". En 1992 foi designado ministro de defensa tras o Acordo de Peshawar, un tratado de paz e de repartición do poder no poscomunista Estado Islámico de Afganistán e loitou contra unha alianza de milicias dirixida por Gulbuddin Hekmatyar e eventualmente polos Talibán, que sitiaron Cabul en xaneiro de 1995.
Seguindo o ascenso dos Talibán en 1996, Massoud que rexeitaba a súa interpretación fundamentalista do islam volveu á oposición armada, serviu coma o líder político e militar da Fronte Islámica Unida (tamén coñecida no Occidente co nome de Alianza do Norte), opoñéndose tamén á interferencia de Paquistán nos asuntos internos afgáns. Foi asasinado, probablemente por instigación de al Qaida nun ataque suicida dous días antes dos ataques do 11 de setembro nos Estados Unidos, que levaron a ese país e á OTAN a intervir en Afganistán, aliados coas forzas de Massoud.
Postumamente Massoud recibiu a consideración de "Heroe Nacional" por orde do presidente afgán Hamid Karzai e a data da súa morte, 9 de setembro, obsérvase como festa nacional coñecida como "Día de Massoud" en Afganistán, por ser Massoud a figura arredor da cal se aglutinou a loita contra os talibán e así foi percibido pola comunidade internacional pero a súa figura tamén respondeu á necesidade que tiña o goberno afgán de contar cun heroe nacional e un símbolo de unión non cuestionado nun momento de incerteza e cambio. Pero tamén recibiu críticas por permitir o tráfico de drogas, por permitir abuso de dereitos humanos ou por asasinar a civís.
En 2002, a xornalista Marie-Rose Armesto, publicou Son mari a tué Massoud, no que realizou unha entrevista á muller dun dos seus asasinos. Ese ano a súa familia creou unha fundación para conservar o seu legado e contribuír o desenvolvemento de Afganistán. En abril de 2021, a cidade de París rendeulle homenaxe dándolle o seu nome a un paseo dos Campos Elíseos.
Casou con Sediqa Massoud e foi pai de cinco fillas e un fillo. Este, Ahmad Massoud, chamou a resistir aos talibáns logo da caída de Cabul o 15 de agosto de 2021 e é considerado como un dos líderes da oposición armada do val do Panjshir.
Estípula
miniatura|250px|Estípula glandular de [[Euphorbia pteroneura.]] miniatura|250px|Estípulas fusionadas e con forma de folla en [[Alchemilla mollis.]] Denomínase estípula a unha estrutura, xeralmente laminar, que se forma a cada lado da base foliar dunha Traqueófita. Adoita atoparse unha a cada lado da base da folla, ás veces máis. Xeralmente son asimétricas e, en certo xeito, son imaxes especulares unha doutra. As estípulas poden ser:
As estípulas poden aparecer como órganos foliáceos, espiñas, glándulas, pelos, escamas. A súa presenza está relacionada coa anatomía do nó que soporta a folla.
As estruturas que remedan estípulas nas bases dos folíolos reciben o nome de estipelas (p. ex. no xénero Thalictrum ou nalgunhas Fabaceae).
Notas
Font Quer, P. 1982. Dicionario de Botánica. Editorial Labor, Barcelona etc. 1244 páxs.
Santa Oliva
Santa Oliva é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Baix Penedès.
Oscar Alende
Traxectoria
dereita|miniatura|Con Celestino Gelsi en 1965. A súa infancia e estudos primarios transcorreron en Maipú (Buenos Aires), mudándose a Mar del Plata para asistir á escola secundaria.
Traballou dende os 17 anos. O seu primeiro traballo foi de escribiente na Dirección Xeral de Escolas da provincia de Buenos Aires, exercendo así dende temperá idade tarefas xornalísticas na revista de educación desa dirección.
Cursou os estudos secundarios en Mar del Plata e o tres primeiros anos de Medicina na Universidade Nacional de La Plata onde se adheriu ó movemento da Reforma Universitaria chegando a ser presidente do Centro de Estudantes de Medicina e vicepresidente da Federación Universitaria de La Plata. Trasladouse a Buenos Aires para rematar os seus estudos, converténdose en médico en 1933 na Facultade de Medicina da Universidade de Buenos Aires.
Exerceu sempre a súa profesión con gran recoñecemento, aínda durante o tempo que foi gobernador da provincia de Buenos Aires. Foi xefe de Cirurxía Gastrointestinal do Hospital Rawson da cidade de Buenos Aires, profesor da Escola Cirúrxica do Hospital Finocchietto e membro da Academia Arxentina de Cirurxía.
Faleceu en Buenos Aires o 22 de decembro de 1996.
Scout X-5C
Scout X-5C foi un foguete espacial dos Estados Unidos propulsado exclusivamente por propelente sólido. Estaba concibido como un lanzador suborbital de baixo custo e foi usado desde o complexo de Wallops Island unha única vez, o 27 de abril de 1968, para probar vehículos de reentrada atmosférica.
Neoliberalismo
miniatura|dereita|No ámbito económico, é habitual identificar a [[Milton Friedman (na imaxe) e a Friedrich von Hayek como principais expoñentes do chamado neoliberalismo, namentres que dende un punto de vista político adoitan ser citados os nomes do presidente dos Estados Unidos de América Ronald Reagan eda ex-primeira ministra británica Margaret Thatcher.]] O neoliberalismo é unha corrente de pensamento que fai referencia a unha política económica con énfase tecnocrático e macroeconómico que pretende reducir ao mínimo a intervención estatal en materia económica e social, defendendo o libre mercado capitalista como mellor garante do equilibrio institucional e o crecemento económico dun país, salvo ante a presenza dos denominados fallos do mercado.
Historia
O neoliberalismo en canto que corrente de pensamento económico e político de relevancia dende os comezos da década de 1970, consolidaríase durante as seguintes dúas décadas da século XX, mantendo a vixencia durante o XXI. Se ben a súa orixe se atopa na Segunda guerra mundial, ao ser herdeiro de teorías neoclásicas de finais do século XIX, só nos anos 70 acadou uin eco internacional. Tras a citada guerra, a economía de Europa presentou un crecemento, e entre 1969 e 1971 apareceu un fenómeno denominado estanflación, o cal provocou unha grave crise de especial transcendencia nos países capitalistas dependentes (Terceiro mundo) e que afectoyu seriamente os socialistas. Dende principios dos anos 80, o liberalismo volveu ocupar un lugar preponderante como forma de goberno. Adopta entón o nome de neoliberalismo. Os gobernos de Margaret Thatcher en Gran Bretaña e de Ronald Reagan nos Estados Unidos de América trouxeron de volta as vellas ideas económicas para aplicalas sobre a economía doméstica. Thatcher xustificou o seu programa cun acrónimo, TINA: There is no Alternative (Non hai alternativa). A súa doutrina, e o neoliberalismo en si mesmo, baséase na competencias entre nacions, rexións, empresas e individuos.
En América do Norte, Europa e o Xapón dan comezo diferentes procesos de estabilización económica a través da diminuación das cargas fiscais e recortes no gasto social; isto estimula o comercio exterior e afonda na división internacional do traballo: considerouse que estas medidas eran a plataforma para comezar un ciclo de crecemente económico.
Macroeconomía
As políticas macroeconómicas recomendadas polos teóricos ou ideólogos neoliberais inclúen:
Ángel Pérez Gándaras
Ángel Pérez Gándaras, nado en Baralla cara a 1904 e finado en Lugo o 13 de febreiro de 1937, foi un farmacéutico e político galego.
Traxectoria
Fillo de Juan Pérez Rodríguez e Manuela Gándaras López e irmán de Domingo Pérez Gándaras. Farmacéutico na Pontenova. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 formou parte do comité da Fronte Popular de Vilameá e Vilaoudriz xunto con José Antonio Dopacio Mesa, Manuel Enríquez Fernández e Jesús Sampedro Vázquez. Foi detido e ingresou na Prisión de Lugo o 31 de xullo de 1936. Xulgado en Lugo por rebelión militar con outros 24 veciños da Pontenova o 4 de decembro de 1936, foi condenado a pena de morte. Foi executado en Lugo o 13 de febreiro de 1937.
Pazo de Vilar de Francos
dereita|miniatura|Carballo de Santo Antonio.
O pazo de Vilardefrancos é unha casa solariega localizada en Vilar de Francos, na parroquia de Artes, no concello de Carballo. O edificio data do século XVI e mantén a súa estrutura orixinal en bo estado de conservación. Actualmente é de propiedade privada e non é visitable.
Descrición
O edificio principal do pazo está coroado por unha torre defensiva que se remonta á época dos Reis Católicos; érguese como fortaleza para presidir unha encrucillada de vales, bosques e xardíns. O edificio ten planta aproximadamente rectangular formada por un engadido de dependencias á torre central, e está arrodeado por unha muralla amenada que garda as zonas axardinadas e agrícolas. O pazo conta tamén con alpendres, cortes, hórreo e outras dependencias.
Preto do pazo hai un exemplar de carballo duns 700 anos de antigüidade coñecido como o carballo de Santo Antonio, declarada árbore senlleira. Segundo a tradición, as rapazas que conseguen introducir unha pedra dentro da árbore tirándoa de costas casan nese mesmo ano.
1246
Mortes
Historia ano a ano
Eliseo Alberto
Eliseo Alberto de Diego García Marruz, coñecido como Eliseo Alberto e alcumado Lichi, nado o 10 de setembro de 1951 en Arroyo de Naranjo e finado o 31 de xullo de 2011 en México D. F., foi un xornalista, novelista, poeta e guionista cubano que viviu en México desde 1990 e cuxa cidadanía adoptou en 2000.
Claudio Amoedo
Claudio Juan Amoedo Canaveri, nado en Buenos Aires o 30 de outubro de 1830, e finado ibídem o 7 de xaneiro de 1871 foi un médico arxentino. Serviu como presidente da Asociación Médica da provincia de Buenos Aires durante o goberno de Emilio Castro.
Traxectoria
Claudio naceu en Buenos Aires, fillo de Hilario Amoedo Garazatúa e Juana Josefa Canaveri Esparza, no seo dunha familia distinguida de raíces galegas, piemontesas e vasca. Completou os seus estudos elementais no "Colegio Republicano Federal", onde aprendeu francés e inglés en 1845. Posteriormente comezou os seus estudos de medicina na Universidade de Buenos Aires, obtendo o seu doutoramento en medicina.
Chlamydoselachus
Chlamydoselachus é o xénero tipo da familia dos clamidoseláquidos (Chlamydoselachidae).
Conta con 2 especies vivas, Chlamydoselachus anguineus (o tiburón anguía), citado nas augas de Galicia, e C. africanus, o tiburón anguía surafricano, obxecto de discusión académica, e 8 máis extintas.
Especies
Xénero Chlamydoselachus Garman, 1884
Gran Premio de Francia de 1998
O Gran Premio de Francia de 1998 de Fórmula 1 celebrouse no Circuíto de Nevers Magny-Cours en Francia o 28 de xuño de 1998. Foi a oitava proba da tempada de Fórmula Un de, o 76º Gran Premio de Francia, ou o 84º Gran Prix de l'ACF. A carreira de 71 voltas gañouna o piloto alemán Michael Schumacher, pilotando un Ferrari. Foi a segunda vitoria de Schumacher da tempada. O seu compañeiro de equipo de Irlanda do Norte, Eddie Irvine, terminou en segundo lugar, co finés Mika Häkkinen terceiro nun McLaren - Mercedes, desde a pole position.
Antecedentes
A carreira foi inicialmente reducida debido a unha disputa sobre os dereitos de transmisión televisiva en Francia. Aínda que TF1 tiña os dereitos, a canle rival France 3 obtivo unha sentenza dun tribunal francés para permitir que todas as canles operasen no circuíto.
Jos Verstappen substituíu a Jan Magnussen no equipo de Stewart durante o resto da tempada.
Carreira
Ao comezo da carreira, Verstappen calou o seu Stewart, o que significou que houbo que reiniciar a carreira. No segundo inicio, Häkkinen foi superado por Michael Schumacher e Irvine. Schumacher entón comezou a afastarse, un segundo por volta, con Irvine sostendo os dous McLarens detrás de el. Na volta 20, Häkkinen intentou un movemento ambicioso con Irvine. O seu intento fracasou, e trompeou na trampa de grava. Non obstante, conseguiu manter o seu coche en marcha, entrando en boxes para poñer pneumáticos novos e reincorporouse en cuarto lugar. Con todo, recuperou o terceiro lugar cando Coulthard tivo problemas co seu pit stop. Coulthard entrou nos boxes, pero debido a un problema de repostaxe de combustible, tivo que facer outra volta, e despois entrar de novo aos boxes. Despois desta segunda parada en boxes, Häkkinen estaba detrás de Irvine, e Schumacher estaba na fronte. Na última volta, na curva final, Häkkinen fixo un intento de superar a Irvine, despois de que Irvine pasase moi lenta pola chicane antes da curva final. Irvine mantivo a raia a Häkkinen para ser segundo, pero só por unha décima de segundo. Con todo, ambos pilotos estaban 19 segundos por detrás de Schumacher. Despois da desgraza de Coulthard no pitlane, terminou sexto, anotando un punto para o campionato mundial. Foi o primeiro dobrete de Ferrari en 8 anos, o anterior foi no Gran Premio de España de 1990, Alain Prost e Nigel Mansell fixeran o dobrete.
Raiba
Raiba é un grupo de música rock en galego creado en 2009 en Portas.
Traxectoria
O grupo creouse tras a unión de Buceta (baixo), Fran (guitarra) e F. Bernardini (batería) e Xavinho (voz), quen fora o primeiro vocalista de NAO. O grupo comezou influenciado polo rap metal dos anos 90 e o nu metal, ademais de toques electrónicos, para máis adiante evolucionar cara a estilos máis próximos ao hardcore punk.
A banda deuse a coñecer no Correlingua 2010 co videoclip "FOGAR" no que involucraron a máis de 20 vocalistas de Galiza como Yosi Domínguez, Bocixa, Xurxo Souto, O Leo i Arremecághona!, Tonhito de Poi, Javi Maneiro, Vituco Neira, Aid, Cody MC, Chechu (Aphonnic), Martiño (Machina), Markos (Trashnos) ou Thais (Ith).
Editaron o seu primeiro disco, Por vivir, en 2011. En 2014 lanzaron unha campaña de mecenado para a edición do seu segundo disco, Versos da revolta, gravado en Braga, e que contou coa colaboración do presidente da Real Academia Galega, Xosé Luís Méndez Ferrín.
En 2016 gravaron o seu terceiro disco, Historias na pel, que presentaron na Sala Capitol o día das Letras Galegas, no festival Terar de Lobos. O grupo colgou o disco na súa web para ser descargado de balde.
En 2017 quedaron finalistas nos Premios Martín Codax da Música, participaron no Festigal e presentaron o seu cuarto álbum, Marxinación, tamén financiado por mecenado.
500 Millas de Indianapolis de 1956
As 500 Millas de Indianápolis de 1956 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 30 de maio de 1956 no Circuíto de Indianápolis. Foi a terceira carreira da tempada de.
Céspede artificial
miniatura|Céspede artificial moderno. O céspede, herba ou pasto artificial, ou sintético, é unha moqueta industrial que se asemella ao céspede natural, pero fabricada con plástico e materiais sintéticos. Actualmente é moi frecuente o seu uso en terreos deportivos nos que orixinalmente se utilizaba céspede natural. Aínda que o seu uso é maioritariamente deportivo, tamén é usado en zonas residenciais e comerciais.
Décadas de 1960 e 1970
O primeiro céspede artificial colocouse en 1965, cando foi instalado no entón recentemente inaugurado estadio Astrodome, construído en Houston, Texas. O produto popularizouse enormemente e o seu uso chegou a ser extenso nos anos 70. Foi instalado nos estadios cubertos, pero tamén ao aire libre, usándose fundamentalmente para canchas de béisbol e o fútbol americano nos Estados Unidos de América e o Canadá.
Décadas de 1980 e 1990
Algúns clubs de fútbol en Europa instalaron superficies artificiais na década de 1980. Nalgúns países varios campos de clubs profesionais adoptaran os campos sintéticos pero ao ser campos non deseñados para a práctica do fútbol, conseguiron que o céspede artificial gañásese unha mala reputación entre os afeccionados e especialmente nos xogadores, que aínda, ás veces hoxe, está presente na memoria colectiva.
Século XXI
A principios do século XXI, as novas superficies artificiais desenvolvéronse usando o recheo de area e caucho. É a chamada 'nova xeración' ou 'terceira xeración' de céspede artificial. Son superficies que a miúdo virtualmente son indistinguibles da herba natural tanto á vista de calquera distancia, e xeralmente tan seguras de xogar como a superficie típica da herba, quizais ata máis seguras en condicións extremas.
Moitos clubs que usaban antes céspede artificial e superficies similares instalaron as novas superficies (fundamentalmente para instalacións de adestramento ou para as categorías inferiores), mentres que algúns clubs que mantiveron a herba natural están reconsiderando o céspede artificial. As institucións gobernantes do fútbol, no seu ánimo de mellorar e difundir o deporte, e os diversos clubs europeos, na incesante procura de mellorar o xogo e reducir os custos de mantemento está adoptando o céspede artificial como unha superficie perfectamente adecuada. A FIFA ata recomenda o seu uso en determinadas condicións.
Estándar de calidade para fútbol
miniatura|Foto ao detalle. A FIFA publicou uns estándares de calidade nos que, unha vez o produto ofrece unhas calidades e garantías adecuadas, o relevante é a interacción do pavimento co xogo: bote e rodaxe do balón, capacidade de absorción de impactos, deformabilidade ou resistencia ao esforzo torsor. Practicamente homoxeneiza as calidades intrínsecas do produto: peso de fibra, peso total, alturas ou composicións das fibras deixan de ser importantes se o desenvolvemento do xogo é o óptimo.
Actualmente o tipo máis común utiliza o polietileno con fibras de máis de 5 cm de longo, que se cosen nunha tea (backing) recuberta. A manta é entón recebada (infilled) cunha capa de 4 centímetros de gránulos de area e de caucho, que mantén as fibras verticais e proporciona o nivel de absorbencia e de deformabilidade necesaria. A maioría dos dezaoito fabricantes do céspede aprobados pola FIFA utiliza esta tecnoloxía.
O ente reitor do fútbol basea as súas probas na interacción do pavimento co xogador e co balón, o que converte as pequenas diferenzas de marca en ferramentas de mercadotecnia. Cando o verdadeiramente importante é o xogo, as calidades intrínsecas do produto perden importancia.
Outros usos
miniatura|[[Campo de Santa Isabel, en Santiago de Compostela.]]
Desde os anos 90 o uso do céspede artificial estendeuse á economía doméstica, ademais de que a plantación de céspede natural require un considerable traballo e esforzo continuo para unha correcta conservación, sumado ao custo e un abundante consumo de auga. Este feito provocou a aparición e difusión do céspede artificial tamén no ámbito residencial. O céspede artificial require un considerable menor custo económico, e ao mesmo tempo, ofrece unha imaxe moi similar á do céspede natural.
Finalmente debemos ter en conta que a investigación no ámbito do céspede artificial ofrece materiais cunha suavidade e aspecto similares ao céspede natural, evitando ao mesmo tempo os inconvenientes derivados do custo de mantemento.
Derby County F.C.
O Derby County Football Club é un equipo de fútbol profesional de Derby, Derbyshire, Inglaterra. O equipo foi fundado en 1884. Xogan os seus partidos como local no Pride Park Stadium, e actualmente compite no Football League Championship.
Cadro actual
Cadro actualizado a 1 de febreiro de 2020.
Scott Tenorman
Scott Tenorman, dobrado en inglés por Toby Morton, é un personaxe de ficción da serie de animación South Park.
De acordo cos South Park Studios o apelido de Scott foi nun principio "Tenorall" e púxollo Trey Parker, pero cambiárono por "Tenorman" porque era máis sinxelo de pronunciar.
Aparece no episodio 501 de South Park "Scott Tenorman Debe Morrer" (Scott Tenorman Must Die, orixinalmente emitido o 11 de xullo do 2001), onde un dos personaxes principais de South Park, Eric Cartman, busca vinganza contra Scott por enganalo e humillalo en varias ocasións. Ademais ten unha breve aparición no episodio 906, "A morte de Eric Cartman" (The Death of Eric Cartman, orixinalmente emitido o 13 de abril do 2005), no que Cartman pide perdón a Scott polo seu comportamento neste episodio.
Historia do personaxe
Scott é rubio, ten grandes orellas e pencas na cara. Viste unha camiseta negra por riba dunha camiseta branca de manga longa, pantalóns de cor laranxa con petos ós lados e uns tenis azuis e grises. Está en oitavo ou noveno curso (durante o capítulo Stan e Kyle contradinse) en South park. É un gran fan do grupo Radiohead. É encantador, abusón, manipulador e mentireiro. Scott mente a Cartman un feixe de veces en "Scott Tenorman Debe Morrer": vendéndolle pelo púbico, enganándolle para que lle dea 16'12 dólares e convencéndoo para ir a unha imaxinaria feira do pelo púbico en Fort Collins. Un dos enganos abusóns de Scott fai que Kenny morra coa risa cando Scott amosa un vídeo de Cartman cantando e bailando "Son un porquiño" ("I'm a Little Piggy"), unha versión alterada de "I'm a Little Teapot" ("Son unha teteira"), ante un pequeno público, incluído Cartman e os seus amigos, no centro de South Park.
Os pais de Scott foron asasinados polo granxeiro Carl Denkins por entrar na granxa de Denkins mentres intentaban salvar un "poni abandonado". A súa morte foi planeada por Cartman, inspirado na obra de Shakespeare Titus Andronicus, como vinganza contra Scott polas repetidas humillacións. Para a súa vinganza Cartman invita a Scott a un festival de chile onde o engana para que coma o suxestivo "Chile Sr. e Sra. Tenorman", que contén pelo púbico de Scott (o cal esperaba enganar a Cartman para que o comese), e carne cociñada dos seus pais. Isto provoca que Scott se poña a chorar diante do seu grupo favorito, Radiohead, que foran invitados a vir, e estes o chamen "chorón". Ter sido enganado para come-los seus pais e ser chamado "chorón" polo seu grupo favorito arruína a vida de Scott.
Scott fai unha breve aparición en A Morte de Eric Cartman ("The Deat of Eric Cartman"), onde Cartman, intentando compensa-los seus pecados, visita a Scott na tumba dos seus pais e dálle unha cesta de froitas.
Ligazóns externas
List of minor characters on South Park
Areal
Un areal, ou areeiro, é unha extensión de terreo con area, por exemplo unha praia.
O topónimo Areal pode referirse a:
Rosáceas
As rosáceas (Rosaceae) son unha familia de plantas (e árbores) da orde Rosales.
É unha das familias máis importantes, por número de especies (case 3000), a súa importancia económica, e a súa ampla distribución (cosmopolita). A familia Rosaceae inclúe a maior parte das especies de froitas de consumo masivo: mazá, pera, marmelo, pexego, ameixa, cereixa, amorodo, améndoa, amora, framboesa etc. Tamén inclúe moitas especies ornamentais, principalmente, as rosas, flores por excelencia, con importancia para a xardinaría e a industria de perfumaría.
A familia das rosáceas é grande, cuns 100 xéneros, nos que se reparten ao redor de 3.000 especies, cuxa distribución é case mundial, orixinarias sobre todo das rexións tépedas e subtropicais do hemisferio boreal. Os xéneros máis numerosos son: Potentilla (300 especies), Prunus (200), Rosa (100) e Spiraea (100).
Descrición
Inclúe xéneros con características moi heteroxéneas, con todo, a característica común máis importante é a presenza dun receptáculo floral -ou tálamo- moi desenvolvido, que varía desde unha forma plana, pasando por convexa (en Rubus, Fragaria) até de forma cóncava (en Rosa).
Os talos son leñosos ou semileñosos. Toman forma de árbores, arbustos ou herbas perennes por rizomas ou anuais.
As follas son simples ou compostas, (paripinnuladas ou imparipinnuladas), case sempre alternas e estipuladas, de cando en cando opostas, con bordo serrado ou dentado característico. Presenza frecuente de modificacións: espiñas, estípulas e aguillóns, de cando en cando ausentes (Spiraea).
As flores son normalmente hermafroditas, actinomorfas (ás veces zigomorfas, por diferenciación dos sépalos nas plantas europeas, ou tamén dos pétalos nas tropicais); a miúdo cun hipanto ben desenvolvido; cáliz con 5 sépalos, ás veces con epicalix; corola xeralmente con 5 pétalos libres; tetrámeras en Sanguisorba; androceo variable, con 4-4-5 estames, e máis frecuentemente diplostémono ou polistémono; xineceo variable, con 1 a moitos carpelos, libres ou soldados, estilos xeralmente libres. Flores solitarias ou en inflorescencias variadas (acios, espigas e corimbos).
Dá uns froitos moi variables (aquenio, poliaquenio con receptáculo bombeado ou cóncavo, drupa, polidrupa, folículo, pomo); sementes pequenas, sen endosperma (as substancias de reserva nos cotiledóns).
Taxonomía
Rosaceae Adans., Fam. Pl. 2: 286. Jul-Aug 1763; nome conservado para o taxón. Tamén citado posteriormente por Antoine L. de Jussieu, Xera Plantarum: 334. 1789.
Sinonimias
A cantidade de nomenclaturas sinónimas para a familia Rosaceae é bastante ampla. Aquí se listan as máis coñecidas, cos seus correspondentes autores e referencias bibliográficas. ;
Subtaxons
A clasificación da familia Rosaceae é moi variada e diversa en taxons subfamiliares, e mudou moito co tempo e segundo os diferentes criterios dos autores.