cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia da cirurxía
Roma
Areteo de Capadocia non tivo a fama e o recoñecemento público de Galeno pero, no pouco material escrito que se conserva del, demostra un gran coñecemento e aínda un maior sentido común. Non se coñecen moitos datos deste modesto médico romano, salvo a súa procedencia turca, e que viviu durante o século I. Debeu de formarse en Alexandría (onde se permitían as autopsias) xa que os seus coñecementos de anatomía visceral son moi completos.
As dúas obras conteñen poucas reflexións teóricas e polo menos un dos seus libros trata de cirurxía (aínda que deste non se coñece ningún exemplar, só se sabe da súa existencia por alusión). Foi o primeiro médico en describir o cadro clínico do tétano, e a el débense os nomes actuais da epilepsia e da diabetes.
Bizancio
O Imperio Romano de Oriente foi, tras a división despois da morte de Teodosio, o herdeiro da cultura e a medicina gregas. No seu afán por recuperar, ou non perder, os coñecementos clásicos da cultura bizantina exerceu unha función fundamental recompilando e catalogando o mellor das tradicións grega e romana. O médico persoal de Xuliano o Apóstata, Oribasios, recolleu en 70 volumes (As sinagogas médicas) todo o saber médico até a súa época.
Seguindo con este espírito compilador pero pouco innovador encontramos a Alexandre de Tralles (irmán do arquitecto da basílica de Santa Sofía), ou a Etión de Amida, do século VII, especialmente dedicado á cirurxía. Entre as súas obras está un tratado sobre aneurismas (De vasorum dilatatione) e moitos capítulos sobre cirurxía xinecolócica.
Idade Media
Considérase xeralmente, desde un punto de vista evidentemente eurocentrista, que, tras da caída do Imperio Romano de Occidente (476 d.C.), gran parte de Europa (a Europa occidental) perdeu o contacto co coñecemento escrito, iniciándose a enominada posteriormente, e con desprezo, a escura Idade Media.
Pero cómpre ter en conta os avances tecnolóxicos e a evolución do pensamento científico do mundo oriental (a civilización árabe-musulmá) e, en primeiro lugar, os do Imperio Bizantino que, herdeiro do saber latino, e cos saberes que tomou do mundo árabe-musulmán, e mesmo dos da China, foi decisivo na construción da ciencia moderna.
O período da Idade Media esténdese desde a data antecitada até 1492 (data do descubrimento de América; coñece un desenvolvemento sen precedente das técnicas e das disciplinas científicas, a despeito dunha imaxe escurantista, propagada polos manuais escolares.
Cirurxía árabe na Idade Media
Seguindo as ensinanzas de Mahoma: "Buscade o saber aínda que teñades que ir a China", ou "Quen deixe a súa casa para dedicarse á ciencia, segue os pasos de Alá", o mundo árabe soubo recoller as ensinanzas das culturas coas que conviviu.
O mundo árabe-musulmán tivo o seu apoxeo intelectual desde o século VIII até o século XIV, o que permitiu o desenvolvemento dunha cultura científica específica, iniciada en Damasco baixo os últimos omeias, e despois en Bagdad baixo os primeiros abásidas. A ciencia árabe-musulmá esta fundada na tradución e a lectura crítica das obras da Antigüidade. A extensión do saber árabe-musulmán está estreitamente ligada ás guerras de conquista do islam que permitiu aos árabes entrar en contacto coas civilizacións hindú e chinesa. miniatura|150px|esquerda|Capa de Kitab-el-Mansuri, obra médica de Rhazes.
O maior hospital coñecido da época medieval estaba en O Cairo: o Al-Mansur, fundado en 1283, que estaba xa divido en salas de especialidades médicas, ao modo actual, contaba cunha sección de dietética coordinada coa cociña do hospital, unha sala para pacientes externos, sala de conferencias e biblioteca.
En todos os manuais médicos árabes encóntranse grandes capítulos ou seccións dedicados á cirurxía, inspirados na tradición alexandrina, aínda que orixinalmente aprendidos non en Alexandría, senón en Gundishapur (Persia), onde os exiliados nestorianos se encargaron de traducir as principais obras clásicas do grego ao árabe. Alí foi onde se formaron os primeiros médicos árabes, baixo as ensinazas de Hunayn ibn Ishaq (808-873), que chegou a ser médico persoal do califa Al-Mamum e fundou a primeira escola médica do islam.
Anos despois destacaría Abu Bakr Muhammad ibn Zakkariya, (o seu longo nome completo é Abū Bakr Muhammad ibn Zakarīyā al-Rāzī) (ابو بکر محمد بن زكريا الرازی en árabe), coñecido como Zakariya-ye Razi ( زكريای رازی en persa) e tamén como Zakariya al-Razi en árabe; ou en latín como Rhazes e Rasis (en galego, Al-Razí). De acordo con Al-Biruní naceu en Rayy, Provincia de Teherán, Irán o ano 865, e morreu na mesma cidade en 925. Foi médico do califa e director fundador do hospital de Bagdad.
Non consta que tivera un especial interese na cirurxía, excepto algunha proposta de extracción de molares cariados incluída na súa obra médica Kitab-el-Mansuri.
A pesar da súa transcendencia como figura médica do islam, Ali ibn Sina ou Avicena (980 - 1037), non incluíu na súa monumental enciclopedia Qanum (O Canon) ningún tratamento cirúrxico de interese, recomendando a cauterización como método xeral cirúrxico.
De modo similar, os filósofos e médicos andalusís Avempace (ca. 1080 - 1138) e Averroes (1126 - 1198) apenas desenvolveron a materia cirúrxica nas súas obras médicas, dedicadas preferentemente ás plantas medicinais. miniatura|180px|[[Abulcasis.]] miniatura|180px|Ilustración dos instrumentos cirúrxicos de Abulcasis (da súa enciclopedia Kitab al-Tasrif).
Pero sobre todos eles destaca Abul-Qasim Khakaf ibn al Abbas al Zahravi (en árabe  أبو القاسم بن خلف بن العباس الزهراوي), máis coñecido como Abulcasis en occidente, que foi un médico e científico andalusí, (Zahara, preto de Córdoba, Al-Ándalus, 936 - Córdoba, Al-Ándalus, 1013), que viviu a maior parte da súa vida en Alhaurin de la Torre, onde estudou, deu clases e practicou a medicina até pouco antes da súa morte, e que se considera o fundador da cirurxía moderna.
Os seus textos, onde combinaba as ensinanzas clásicas grecolatinas cos coñecementos da ciencia do Próximo Oriente, foron a base dos procedementos cirúrxicos europeos até o Renacemento. A súa maior contribución á historia da medicina é Kitab al-Tasrif ("A práctica", "O método" ou "Disposición"), unha obra de trinta volumes sobre a práctica médica, onde recompilou todo o coñecemento médico e farmacéutico da época.
O volume XXX contén un extenso tratado de cirurxía. Os campos que abarca este capítulo cirúrxico inclúen a oftalmoloxía, a odontoloxía, o tratamento das hernias e a extracción de cálculos, a obstetricia e un amplo apartado sobre traumatoloxía, á que engadiu unha prolixa descrición do instrumental cirúrxico da época.
Desenvolveu máis de 200 novos instrumentos cirúrxicos que describe no último libro da súa magna enciclopedia, a cal foi profusamente estudada en toda Europa durante máis de cinco séculos despois da súa morte.
Ibn Zuhr  ( ابن زهر ), de nome completo Abū Marwān Abd al-Malik ibn Abū-l-Alā ibn Abū Marwān ibn 'Abd al-Malik ibn Abū Bakr Muḥammad ibn Marwān ibn Zuhr al-Isbīlī al Iyādī foi un destacado médico andalusí, filósofo e poeta, coñecido na Europa medieval co nome latinizado de Avenzoar ou Abumeron, nado en Sevilla (capital daquela dun reino de Taifa) en 1073 e morto en 1162, foi un médico de grande éxito pola súa habilidade, aínda que foi expulsado do seu país debido a intrigas dos envexosos, encontrando un protector, Yousef Ibn Tachfin, rei almorábide. Estudara medicina en Córdoba e, despois dunha curta estancia en Bagdad e no Cairo, volveu poñéndose (como médico) ao servizo dos almorábides e dos almohades. Foi nomeado visir polo sultán Abd al-Mumin, e pouco despois volve a Sevilla. Gran mestre en medicina, tivo alí como discípulo a Averroes e, a petición deste, escribe o libro Kitab al-Taisir fi al-Mudawat wa al-Tadbir (O libro da simplificación dos tratamentos e réximes).
Foi o primeiro en realizar varias experimentacións, como en facer ensaios con animais antes de aplicar o tratamento aos homes, sendo tamén o primeiro en facer unha descrición detallada da traqueotomía, observando os efectos experimentando nunha cabra. Ideou un sistema para alimentar aos doentes que presentaban unha parálise de farinxe ou unha disfaxia irreversíbel, por sonda traqueal ou rectal. Como clínico fai descrición clínicas da tuberculose intestinal. Concentrou os seus esforzos na profilaxe e na terapéutica, e interesouse polas afeccións cerebrais. Escribiu un dos mellores tratados de medicina clínica árabe, onde resume os estudos sobre a enfermidades do cerebro e dos nervios, en particular sobre o comas, a apoplexía, as convulsións, a epilepsia, os tremores, a migraña, a hemiplexía, a hidrocefalia e a catatonía. Describe tamén o tratamento das luxacións de vértebras cervicais. A súa erudición lle valeu o sobrenome de sabio célebre.
É interesante a súa descrición do tratamento dunha hemorraxia arterial:
Cirurxía medieval no mundo cristián
En Bizancio, a hixiene e a medicina experimentaron progresos. As universidades bizantinas, así como as bibliotecas, recompilaron numerosos tratados e obras de estudo sobre a filosofía e o saber científico da época. O último cirurxián do Imperio Bizantino, xa na alta Idade Media, foi Paulo de Exina (607 - 690), quen desenvolveu algunhas técnicas para a cirurxía do bocio.
Pero, por outra parte, o movemento monacal, procedente de oriente, comeza no século V a estenderse por Europa. Nos mosteiros acóllese a peregrinos, enfermos e desafiuzados, comezando a formarse o xerme dos hospicios ou hospitais, aínda que a medicina practicada por monxes e sacerdotes carecía, en xeral, de base racional. No Concilio de Clermont, en 1130, chegou a prohibirse a todo clérigo o estudo de calquera forma de medicina, e no cuarto Concilio de Letrán (1215) sepárase aos internistas dos cirurxiáns debido á mala fama que ían adquirindo estes últimos, en parte propalada polos primeiros.
En Europa occidental, despois dun período de repregamento durante a Alta Idade Media, recupérase un espírito cultural e técnico que culmina no chamado Renacemento do século XII. Porén, desde o século VIII ao século X, o período chamado, en Francia, da Renaissance carolingienne permite, principalmente pola escolarización, a renovación do pensamento científico. A escolástica, no século XI, preconiza un sistema coherente de pensamento próximo ao que será o empirismo. A filosofía natural proponse como obxectivo a descrición da natureza, percibida como un sistema coherente de fenómenoss (ou pragmata), movidos por "leis".
Na Baixa Idade Media fai a súa aparición a lóxica, que permite que se desenvolvan diversos métodos científicos, así como os esforzos para elaborar modelos matemáticos ou médicos, o que xogará "un papel maior na evolución das diferentes concepcións do status das ciencias". Por outra parte, o mundo medieval occidental ve aparecer unha "laicización do saber", concomitante coa "autonomización das ciencias".
A Escola Médica Salernitana
miniatura|160px|esquerda|Pacientes mostrando a súa urina a Constantino o africano.
Entre os séculos XI e XIII desenvolveuse unha escola médica de especial interese, a escola de Salerno ou Escola Médica Salernitana. Para a obtención do título de médico e, por tanto, o dereito de exercicio desta práctica, Roxerio II de Sicilia estableceu un exame de graduación no que se incluían coñecementos de medicina e de cirurxía, o que dalgunha maneira rehabilitaba a especialidade cirúrxica a pesar do activo rexeitamento a esta demostrado pola Igrexa Católica e por unha parte do mundo árabe.
Algúns anos despois, en 1224, Frederico II reformou o exame para que este fose realizado de forma pública polo equipo de mestres de Salerno, e regulando para a práctica da medicina un período de formación teórico (que incluía cinco anos de medicina e cirurxía) e un período práctico dun ano.
O primeiro tratado europeo medieval de cirurxía ten a súa orixe nesta escola, a Practica chirurgiae de Ruggero Frugardi (1170), obra que se ocupa do tratamento das feridas e reumatismos.
A título de curiosidade, e a modo de paliar a ausencia da práctica da disección en cadáveres humanos, Cofón o mozo escribe en torno ao ano 1150 a súa Anatomía Porci, guía práctica de disección do porco utilizada polos estudantes.
Europa continental
Na Europa continental a cirurxía non se desenvolve até os séculos XII e XIII. O papa Inocencio III publica en 1215 a encíclica Ecclesia abhorret a sanguine na que reafirma a oposición da Igrexa católica todo derramamento de sangre, incluído o derivado da actividade cirúrxica, e insistindo na prohibición das autopsias. Pero en Europa séguense desenvolvendo estas actividades a partir das universidades acabadas de estrear. miniatura|Ilustración de Mondino dei Luzzi (Boloña, 1275-1326), representando unha autopsia.
No século XIII os estudos de cirurxía máis importantes lévanse a cabo en torno a Boloña, na recente universidade inaugurada en 1088, onde Hugo de Borgognoni funda a facultade de medicina. O seu fillo Teodorico de Borgognoni (1205 - 1296) escribiu Chirurgia, un tratado dedicado exclusivamente á cirurxía, no que pon en discusión a práctica, herdada de Galeno, de deixar que as feridas se carguen de pus, como a medida máis eficaz para a súa curación. Para as suturas utilizaba fío fabricado con intestino de animais, (auténtico precursor do catgut, fío de sutura utilizado antes do desenvolvemento dos materiais sintéticos, feito a partir do intestino de cabalo ou de cabra, e utilizado para as suturas internas, de maneira que puidesen seren reabsobidas co tempo).
Guglielmo da Saliceto, outro profesor da escola de Boloña, escribiu Chirurgia coa intención de deixar os seus coñecementos neste campo ao seu fillo, e que despois se converteu nun manual de referencia para as facultades de medicina medievais. Nesta obra deixa algunhas reflexións sorprendentes sobre o cancro, exepcionais tendo en conta os escasos coñecementos de fisioloxía da época:
Guido de Lanfranc, alumno de Guglielmo da Saliceto está considerado como o pai da cirurxía francesa. Despois da súa fuxida de Italia a causa dos conflitos entre os Güelfos e Xibelinos, instálase en Lión (1290) e pouco despois viaxa a París, onde remata a súa formación na escola independente de Saint-Come. O seu espírito ecléctico levouno a afirmar que: .
No século XII florece a escola de Montpellier. Un dos seus profesores de anatomía foi o mencionado Henry de Mondeville (1260 - 1320), pero o máis destacado profesor desta escola foi Guy de Chauliac (1290 - 1368), autor de A gran cirurxía. Este cirurxián foi o primeiro en realizar observacións sobre feridas por armas de fogo, utilizadas por primeira vez polos ingleses en 1346 na batalla de Crécy. Entre as notas deste médico encóntrase o que debe conter o maletín do perfecto cirurxián:
No século XIV, en Francia, sobresaíron Henri de Mondeville (cirurxián de cámara de Filipe IV e descritor dun tratamento novo para as feridas cirúrxicas) e Guy de Chauliac (Guido de Chauliaco) (ca. 1260 - 1368), que elabora un tratado que será reeditado e utilizado até o século XVI. Guy de Chauliac, hai máis de 600 anos, fixo unha descrición do cirurxián á que os séculos pouco engadiron e nada quitaron:
En Guadalupe (Cáceres) iniciouse a construción dunha rede de hospitais (séculos XIV-XVI) para a atención de peregrinos e enfermos. Nestas institucións practicouse por primeira vez en España, con dispensa apostólica, a cirurxía e a disección por ilustres médicos dos reinados dos Reis Católicos, Carlos I e Filipe II.
Inglaterra
miniatura|200px|Instrumentos cirúrxicos que ilustran o libro de John de Arderne Mirror of Phlebotomy & Practice of Surgery.
A figura determinante do impulso científico en Inglaterra foi Roger Bacon (1214 - 1294), quen sentou as bases da experimentación empírica fronte á especulación. A súa máxima foi algo así como "dubida de todo o que non poidas demostrar", o que incluía ás principais fontes médicas clásicas de información. No seu Tractatus de erroribus medicorum describe até 36 erros fundamentais das fontes médicas clásicas, aínda que non realiza ningunha achega específica ao campo da cirurxía.
En 1368 fúndase o Gremio de cirurxiáns de Londres, nun primeiro intento por separar os cirurxiáns-barbeiros (encargados sobre todo de barbear e despiollar) dos médicos especializados en tratamentos cirúrxicos. Pero no ambiguo terreo da cirurxía menor (drenaxe de abscesos, extirpación de verrugas...) comeza a xestarse unha disputa sobre atribucións profesionais que duraría moitos anos. As circunstancias sociais, económicas e políticas empuxaban a Europa ao desenvolvemento dunha nova concepción de sociedade. Son os albores do período coñecido como Renacemento.
No século XIV, a punto de finalizar a Idade Media, encontramos en Inglaterra a John Arderne, ou John of Aderne, (1307–1392), cirurxián en activo durante a Guerra dos Cen Anos ás ordes dos duques de duques de Lancaster. Despois dos seus servizos en campaña estableceuse en Londres, onde se autoproclamou chirurgus inter medicus, nunha época na que o tratamento oficial dos médicos era de doutor, mentres que aos cirurxiáns considerábanselle tan só mister.
A cirurxía renacentista
O Renacemento é un período que se sitúa en Europa no fin da Idade Media e no comenzo da Idade Moderna. Chámase así polo redescubrimento dos traballos dos antigos pensadores gregos e romanos, que marcou a fin da Idade Media e creou alicerces sólidos para o desenvolvemento de novos coñecementos. Dos científicos desta época destácanse Francis Bacon, Nicolao Copérnico e Galileo Galilei. Eles estableceron o denominado método científico.
miniatura|esquerda|Estudo anatómico do brazo, por [[Leonardo da Vinci.]]
O florecemento das universidades, especialmente en Italia, ao amparo das novas clases mercantís foi o motor intelectual do que se deriva o progreso científico que caracteriza este período. Esta "nova era" adquire especial relevancia nas ciencias naturais e a medicina, baixo o principio xeral do "revisionismo crítico". Os novos coñecementos en anatomía supoñen o avance definitivo de disciplinas como a cirurxía ou a anatomía patolóxica.
O espírito científico impregna todas as ramas do saber. Antonio Benivieni, cirurxián italiano da segunda metade do século XV, anota minuciosamente todas as súas intervencións e as autopsias que realiza posteriormente aos pacientes que non sobrevivían. Estas notas publicaríanse en 1507 baixo o título De abditis nonnullis ac mirandis morborum et sanationum causis (Das causas ocultas das enfermidades), con imaxinábel interese para todo o corpo médico. No seu haber cóntanse as primeiras descricións documentadas do cancro de estómago e intestino, así como extensas e detalladas descricións dos varios tipos de hernias coñecidos.
O mellor anatomista deste período, aínda que non o primeiro, é André Vesalio (1514 - 1564), que baseou os seus estudos anatómicos na disección de cadáveres autor dun dos manuais de anatomía máis estendidos e influentes durante os seguintes dous séculos, De humani corporis fabrica.
Vesalio doutorárase na universidade de Padua, despois de formarse na de París, e foi nomeado explicator chirurgiae (profesor de cirurxía) da universidade paduana. Durante os seus anos como profesor redactou a súa grande obra, acabando a súa carreira profesional como médico persoal de Carlos I e, posteriormente, de Filipe II.
Nesta mesma época, o aragonés Miguel Servet (1511 - 1553), outro pioneiro no campo da anatomía, descubriu a circulación menor. Practicando a disección xunto a Hans Gunther observou, e publicou na súa obra Christianismi restitutio, que o sangue se oxixenaba nos pulmóns (e non no corazón, como cría Galeno) e que neste órgano producíase unha circulación menor, tras a cal o sangue accedía ao ventrículo esquerdo.
Este descubrimento, porén, xa o fixera Ibn Nafis, médico árabe do século XIII, pero as súas observacións non foron coñecidas en occidente. O descubrimento completouno o inglés William Harvey (1578 - 1657), que demostrou o mecanismo da circulación maior e a menor.
Durante o século XVI revoluciónase a cirurxía debido á introdución da cátedra de cirurxía en moitas universidades francesas e españolas (en relación coa de anatomía); aparece novo material cirúrxico, e encontra un revulsivo na multitude de conflitos bélicos que se desenvolven en Europa. miniatura|190px|esquerda|Ambroise Paré aos 55 anos, litografía de André Wechel (1573).
Nas últimas décadas deste século, a punto de finalizar o período renacentista, aparece na escena internacional o considerado como pai da cirurxía moderna, Ambroise Paré (ca. 1510 - 1590). miniatura|190px|dereita|Os diferentes tipos de siameses, segundo o estudo realizado por Paré.
Paleozoico
A era paleozoica ou primaria, tamén chamada paleozoico (do grego παλαιός palaiós, 'vello', 'antigo', e ζωη zoē, 'vida'; é dicir: 'era da vida antiga') é a primeira das tres na que se divide o eón Fanerozoico (ou 'era da vida visíbel —do grego φανερός phanerós, 'visíbel', 'que está á vista'—). Abarca dende comezos do Cámbrico (hai aproximadamente 542 millóns de anos) ata o final do Permiano (hai aproximadamente 251 millóns de anos).
Características do paleozoico
Nesta era a vida no noso planeta aumentou considerablemente. Moitos animais desenvolveron cuncha ou esqueleto. A principios do Paleozoico todos os seres vivos eran acuáticos. Cara a finais do Paleozoico varios seres xa lograran conquistar terra firme.
Durante a primeira metade do Paleozoico evolucionaron formas de vida máis complicadas. Os peixes foron os primeiros animais que desenvolveron unha espiña dorsal, e os máis antigos viviron hai máis de 400 millóns de anos no período Ordovícico. A mediados do Paleozoico, os peixes abarrotaban os mares.
Durante esta era, algúns moluscos creceron e desenvolveron un cerebro maior e máis eficaz. Estes novos moluscos nadaban utilizando un tipo de propulsión a chorro. Cara ao período devoniano evolucionaron os peixes. Os primeiros non tiñan mandíbulas. Despois evolucionaron peixes xigantescos e, máis tarde, os de aletas lobuladas desenvolveron pulmóns,dando orixe aos anfibios.
Xeoloxicamente,o Paleozoico iníciase pouco despois da desintegración do supercontinente Pannotia e acaba coa formación do supercontinente Panxea. Durante a maior parte da era, a superficie terrestre dividíase nun número relativamente pequeno de continentes. A finais da era Paleozoica houbo importantes cambios no relevo da codia terrestre, aparecendo as cordilleiras tanto no océano como na terra, e producíronse as primeiras invasións glaciares extensas, o que permitiu o aumento da extensión e altitude dos continentes, determinando profundas perturbacións nos climas existentes e, como consecuencia, nos organismos que poboaron as extensións continentais.
Subdivisións
A Era Paleozoica divídese en seis períodos: Cámbrico (a vida animal florece nos mares), Ordovícico (dominan os invertebrados, Silúrico (primeiro animal de respiración aérea), Denóvico (predominio da vida animal; aparecen peixes con escamas duras e os anfibios), Carbonífero (aparecen grandes bosques de fentos, os primeiros réptiles e os primeiros insectos voadores) e Permiano (ten lugar unha grande extinción coñecida como a extinción masiva do Permiano-Triásico).
Historia da cirurxía
A cirurxía renacentista
Paré foi médico persoal de cinco reis nunha época en que era costume ao uso substituír toda a corte con cada novo reinado. A súa formación iníciase no gremio dos barbeiros, pero compaxina o seu traballo coa asistencia ao Hôtel-Dieu de París.
O seu traballo como cirurxián comeza no exército francés, onde se especializou en feridas de bala, cambiando o tratamento das feridas e a amputación de membros dunha maneira radical.
Sufriu un certo rexeitamento da comunidade médica, xa que a súa extracción humilde e o seu descoñecemento do latín e o grego obrigáronlle a escribir toda a súa obra en francés.
A súa inventiva levouno a deseñar algúns instrumentos cirúrxicos, e incluso deseñou algunhas próteses ou membros artificiais para algúns dos seus pacientes amputados.
Paleozoico
Vida
Nos primeiros períodos desta era non se atopan fósiles de vexetais mariño, pero o final, sobre todo a partir do carbonífero, descubríronse restos de vexetais terrestres, como os fentos e as ximnospermas, que formaron selvas extensas e espesas. Na actualidade constitúen importantes depósitos de hulla e antracita.
Historia da cirurxía
Os barbeiros
Xa desde o século XIII a categoría dos cirurxiáns franceses viña incrementándose e facéndose visíbel mediante a autoridade para vestir a toga longa e realizar cirurxía maior. Ao longo dos seguintes séculos comeza a empregarse o termo de "barbeiro" para referirse a un gremio de "prácticos", non médicos, descoñecedores do latín e cuxo campo de actuación limitábase a intervencións menores, como flebotomías, extracción de pezas dentarias ou curación de pequenas feridas. En Francia, os éxitos da cirurxía durante o Renacemento levarían á desaparición das diferenzas de clase entre os médicos e os cirurxiáns.
Paleozoico
Vida
A fauna mariña foise enriquecendo coa sucesiva aparición dos corais, os trilobites e os moluscos, como os cefalópodos, e no Silúrico xurdiron os primeiros animais terrestres, como os escorpións, aos que seguiron os insectos primitivos. No mar apareceron os peixes, que tiñan o seu esqueleto brando.
SP-171
miniatura|Identificación da SP-171. miniatura|Km 55.
Historia da cirurxía
Os barbeiros
Non obstante, os barbeiros seguirían realizando a súa función social libremente durante moito tempo, até a fundación da Académie Royale de Chirurgie en 1731, dirixida nos seus inicios polo cirurxián Jean Louis Petit, quen perfeccionou o torniquete), e a promulgación da ordenanza de Luís XV prohibindo aos barbeiros o exercicio da cirurxía.
En Inglaterra, non obstante, os internistas van gañando forza ao longo do século XV, conseguindo fundar o Real Colexio de Médicos, igualando os cirurxiáns cos barbeiros, e obrigándoos a seren regulados baixo idéntica norma que os pasteleiros ou os notarios. En 1540 o parlamento autoriza a creación da Compañía de cirurxiáns-barbeiros, pero haberá de ser Thomas Vicary, cirurxián encargado de curar con éxito unha ferida da perna de Henrique VIII, quen consiga de mans do rei a carta de dereitos do gremio de cirurxiáns.
Século XVII
O desenvolvemento das ciencias físicas e biolóxicas que se produce a partir do Renacemento supón o definitivo empuxón para a cirurxía como disciplina médica con suficiente entidade propia. miniatura|Ilustración do libro de Lorenz Heister Institutiones chirurgicae, in quibus quicquid ad rem chirurgicam pertinet optima et novissima ratione pertractatur.
Santalla, Insua, Vilalba
Santalla é un lugar da parroquia de Insua, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2015 tiña 32 habitantes (16 homes e 16 mulleres).
Paleozoico
Vida
O final da era, os anfibios —primeiro— e algúns réptiles —despois— constituíron os primeiros vertebrados terrestres. Entre os réptiles destacan os pteromorfos, antecesores dos mamíferos, xa que presentan trazos comúns. O desenvolvemento dos réptiles nesta era é preparatorio ao grande auxe que tiveron na seguinte.
Historia da cirurxía
Século XVII
Aparece a especialidade da traumatoloxía, denominada nas súas orixes álxebra, facendo referencia con iso á manipulación de fracturas e luxacións.
SP-171
A SP-171 é unha autoestrada estatal de San Paulo, Brasil.
Paleozoico
Xeoloxía
Hai uns 600 m.a. a Terra estaba constituída por 4 grandes masas continentais que representan o esqueleto dos continentes actuais. Os seus contornos e posicións relativas son moi incertas. Durante o Paleozoico estas masas foron desprazándose e o final do Permiano, hai 225 m.a. aproximadamente, colisionaron e formaron unha masa continental única, chamada Panxea, rodeada por un único e amplo océano, Panthalasa.
A colisión entre os continentes deu lugar a unha actividade oroxénica que estivo representada por dous grandes pregamentos; o Caledoniano, polo que se formaron, entre outras, as cordilleiras de Escocia, Escandinavia e Siberia; e o Herciniano, que afectou a toda Europa.
Historia da cirurxía
Século XVII
Fernando de Mena, cirurxián español e médico persoal de Filipe II propón que:
En Europa central distribúese con éxito un libro titulado Institutiones chirurgicae, in quibus quicquid ad rem chirurgicam pertinet optima et novissima ratione pertractatur. O seu autor é Lorenz Heister (1683-1758), cirurxián alemán que exerceu tamén en Holanda, e Inglaterra.
O século XVIII: a cirurxía ilustrada
O século XVIII é o gran século dos cirurxiáns. Comenzan a adquirir un éxito profesional moi importante con gran recoñecemento social, e é cando comezan a poñerse por riba do médico en prestixio e honorarios. Durante este século aparecen os Reais Colexios de Cirurxía e comézase a dar valor ao coñecimento teórico na base da formación do cirurxián. William Cheselden, John Hunter ou Percival Pott en Inglaterra, Jean-Andre Venel en Suíza, Pedro Virgili ou Antonio de Gimbernat en España, son algúns dos nomes dunha lista interminábel de cirurxiáns destacados do século XVIII. miniatura|esquerda|Dominique-Jean Larrey.
De todos eles hai que destacar a Dominique-Jean Larrey (1766-1842), cirurxián de Napoleón e inventor do transporte en ambulancia, utilizado por primeira vez durante as guerras napoleónicas. Serviu nunha fragata en Terra Nova, pero as dificultades para acostumarse á vida en mar aberto levárono de regreso a París, sendo nomeado en 1790 axudante de cirurxía do Hospital dos Inválidos. Posteriormente é destinado á fronte austríaca, co exército do Rin, onde evidencia as dificultades e graves carencias do exercicio da cirurxía en combate. Deseña entón un vehículo pechado, tirado por cabalos, con espazo para un home tombado e cunha adecuada suspensión, a ambulancia voante. Este vehículo debería incorporar, segundo o seu propio informe, un médico, un oficial, un suboficial, 24 soldados e un tambor, ademais do material de vendaxe.
O seu vehículo resulta tan exitoso que en 1793 é desprazado a París coa tarefa de organizar un sistema de ambulancias voantes para todo o exército francés. Posteriormente serviría en España e en Egixto, perfeccionando as súas habilidades cirúrcicas e especialmente as técnicas de amputación. De volta a Francia, Napoleón noméao barón e cirurxián honorífico dos Chaseurs de Garde (garda persoal do emperador), aínda que seguirá cumprindo as súas tarefas de cirurxián de campaña, incluso na batalla de Waterloo, onde foi capturado polos prusiáns, pero liberado posteriormente ao ser recoñecido por un médico alemán, antigo alumno seu. No testamento de Napoleón pódese ler que lega "cen mil francos a Larrey, o home máis valioso que xamais coñecín."
Escribiu varios tratados de cirurxía (Mémoires de chirurgie militaire, Recueil de mémoires de chirurgie ou Clinique chirurgicale) e hoxe en día consérvanse na nomenclatura médica varios termos epónimos na súa honra, como enfermidade de Larrey (unha variante do tétano), signo de Larrey, operación de Larrey ou amputación de Larrey.
Século XIX
miniatura|Maletín médico-cirúrxico do século XIX. Durante o século XIX consúmase a integración da medicina e a cirurxía nun mesmo corpo de coñecementos e ensinanzas, o que supón o recoñecemento definitivo da especialidade cirúrxica, coa incorporación engadida da traumatoloxía ao seu ámbito de actuación.
Pero a pesar de todos estes avances producidos en séculos anteriores, a cirurxía deste século se enfrontará a varios problemas: a dor, a infección e a hemorraxia, que esquivará con tres novos descubrimentos: a anestesia, a antisepsia e a hemostase.
A derrota dos tres inimigos clásicos da cirurxía é a vitoria desta disciplina. O desenvolvemento das teorías microbianas das enfermidades infecciosas, a evolución das técnicas anestésicas ou o descubrimento dos raios X, son ferramentas fundamentais no seu impulso: o cirurxián pode traballar co doente sedado e, polo tanto, sen a rapidez que se lle requiría até ese momento, con moito maior coñecemento sobre o que se pode encontrar e con armas adecuadas para paliar as posíbeis complicacións. As taxas de mortalidade comezan a caer, e todo isto prodúcese nunha marxe de poucas décadas.
Destacan neste século cirurxiáns como:
En realidade a lista é interminábel de esténdese polas diferentes especialidades cirúrxicas (xinecoloxía, uroloxía, traumatoloxía, cirurxía dixestiva, neurocirurxía etc.).
Século XX
A cirurxía do século XX, unha vez resoltos os problemas citados, tivo un rápido desenvolvemento, no que destacan:
Século XXI
O desenvolvemento tecnolóxico permitiu avances transcendentais no campo da cirurxía desde as últimas décadas do século XX. Principalmente a cirurxía laparoscópica ou CirLap, que é unha técnica cirúrxica que se practica a través de pequenas escisións, usando a asistencia dun sistema óptico que permite ao equipo médico ver o campo cirúrxico dentro do paciente e actuar nel. Chámaselle a esta técnica cirurxía minimamente invasiva, xa que evitan os grandes cortes de bisturí requiridos pola cirurxía aberta ou convencional, e permiten diminuír os tempos de recuperación e as complicacións postcirúrxicas en moitas intervencións, posibilitando, polo tanto, un período postoperatorio moito máis rápido e confortábel. miniatura|esquerda|Un [[quirófano no ano 2007.]]
Existen procedementos como a colecistectomía, onde o beneficio cirúrxico non xustifica grandes incisións, pero hai outros como a operación de Whipple (pancreatoduodenectomía), onde unha incisión grande é irrelevante, respecto ao procedemento en si, polo menos na actualidade.
Unha CirLap electiva pode e debe converterse en aberta cando o tempo recomendado e os achados dificulten a súa realización (e o persistir poña en perigo ao paciente, por sangrado, lesión doutros órganos etc.); e admítese universalmente que a conversión non se considera un fracaso, senón unha aplicación do criterio de seguridade, ante o que non se debe vacilar en tomar a decisión.
Outra situación ocorre cando, na hernioplastía inguinal, o tamaño da incisión estándar e a habitual pericia do cirurxián, son superiores ao custo que representa a técnica laparoscópica e a súa posta en funcionamento, que é moi alto respecto á cirurxía aberta tradicional, e só se reserva esta para as situacións de recidiva recorrente.
SP-171
É denominada oficialmente como Rodovia Paulo Virgínio (no tramo entre Guaratinguetá e Cunha) e Rodovia Salvador Pacetti (no tramo entre Cunha e o límite do estado); a súa codificación é SP-171; por preservar a ruta dun camiño histórico colonial, lle é atribuída o pseudónimo de Estrada Real.
Inicia en Guaratinguetá, pasa pola cidade de Cunha e remata no límite estatal con San Paulo, atravesando a rexión de Paraitinga-Paraibuna de norte a sur. No extremo sur da SP-171, ao chegar a Río de Xaneiro, convértese na autoestrada RJ-165, con destino á Parati.
A SP-171, ademais de comunicar as cidades do vale do río Paraíba á costa atlántica, ten importancia cultural, histórica e natural para o Estado de San Paulo.
Thermotoga maritima
Thermotoga maritima é unha especie de bacteria hipertermófila que pertence á orde Thermotogales. É un bacilo non esporulante gramnegativo. Ollada ao microscopio, vese que está encapsulada dentro dunha envoltura a modo de vaíña, que lembra unha toga, de aí o seu nome.
Historia
Descubriuse nos sedimentos dunha área xeotermal mariña preto de Vulcano, Italia, Thermotoga maritima vive en surxencias termais e chemineas hidrotermais. O ambiente ideal para este organismo é auga a unha temperatura de 80 °C, aínda que pode crecer en augas entre 55º e 90 °C. Thermotoga maritima é a única bacteria que se coñece que poida crecer a esta temperatura tan alta; os outros únicos organismos que tamén poden vivir en ambientes tan extremos pertencen ao dominio Archaea. As capacidades hipertermófilas de T. maritima, xunto coa súa antiga liñaxe, suxiren que probablemente é un organismo oi antigo.
Composición xenómica
O xenoma de T. maritima consta dun só cromosoma circular de 1,8 megabases, que codifica 1 877 proteínas. No seu xenoma ten varias proteínas de shock térmico quente e frío que moi probblemente están implicadas na regulación metabólica e resposta aos cambios de temperatura ambientais. Comparte un 24% do seu xenoma con certas arqueas; isto supón a maior porcentaxe de solapamento dunha bacteria co xenoma de arqueas. Esta elevada semellanza suxire que houbo transferencia horizontal de xenes entre as Archaea e os antepasados de T. maritima e serviría para explicar por que T. maritima pode sobrevivir a condicións e temperaturas tan extremas.
Evolución
T. maritima contén homólogos de varios xenes de competencia, o que indica que ten un sistema inherente para introducir na súa célula material xenético exóxeno, facilitando posiblemente o intercambio xenético entre esta bacteria e ADN libre. As análises filoxenéticas do ARNr da súa subunidade ribosómica menor indican que pertence a unha das liñaxes máis antigas de Bacteria. Ademais, os seus lípidos teñen unha estrutura única que difire do de todas as outras bacterias.
A Atalaia, Asados, Rianxo
A Atalaia é un lugar da parroquia de Asados no concello coruñés de Rianxo, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 207 habitantes (104 homes e 103 mulleres).
Tores, Nebra, Porto do Son
Tores é un lugar da parroquia de Nebra no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 17 habitantes (8 homes e 9 mulleres).
A Pena, Reádegos, Vilamarín
A Pena de Reádegos é unha entidade da parroquia de Reádegos, do concello de Vilamarín, na comarca de Ourense, provincia de Ourense. No ano 2012 tiña 59 habitantes (23 homes e 26 mulleres), máis ca en 2011.
Historia
Nesta aldea estaba a casa consistorial de Vilamarín, a carón da estrada N-540.
Hairway to Steven
Hairway to Steven é o cuarto álbum de estudio da banda estadounidense de rock experimental Butthole Surfers, publicado o 11 de abril de 1988 a través do selo Touch and Go Records. Todas as súas cancións foron escritas pola banda, e coproducidas entre Butthole Surfers e Ric Wallace, que tamén se ocupou da mestura. O álbum foi gravado en xaneiro de 1988 no Sound Studio en Dallas. O disco foi reeditado polo selo Latino Buggerveil en 1999.
Listaxe de cancións
Todos os temas escritos e coproducidos por Butthole Surfers.
Xosín, Nebra, Porto do Son
Xosín é un lugar da parroquia de Nebra no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 4 habitantes (1 home e 3 mulleres).
Aparición do apóstolo san Pedro a san Pedro Nolasco
Aparición do apóstolo san Pedro a san Pedro Nolasco é un cadro de Francisco de Zurbarán pintado en 1629 e conservado no Museo do Prado de Madrid, España. Está pintado ó óleo sobre lenzo, mide 179 cm de alto por 223 de ancho e forma parella con Visión de san Pedro Nolasco. Na zona inferior está asinado e datado: FRANCISCUS Đ ZURBARAN [coa inscrita na N]/ FACIEBAT. 16Z9
O cadro representa a san Pedro aparecéndose e consolando a san Pedro Nolasco, xa que este quería ir a Roma para visitar a tumba do apóstolo e non podía, e cominándolle a continuar as súas tarefas de evanxelización en España.
A obra, xunto coa súa compañeira Visión de san Pedro Nolasco, das mesmas medidas, foi realizada para o claustro do convento de la Merced Calzada de Sevilla (actual edificio do Museo de Belas Artes). Nelas o pintor estremeño amosa a súa habilidade para plasmar a expresión das figuras, os valores táctiles e calidade das texturas e o cromatismo de brancos e grises en composicións austeras.
En 1808 o lenzo foi comprado por López Cepero, deán da catedral de Sevilla, que en 1821 doou á colección do rei Fernando VII.
Beatriz Manjón
Beatriz Manjón Bermúdez , tamén coñecida como Bea Manjón, nada en Ferrol o 7 de marzo de 1976, é unha xornalista e presentadora de televisión galega.
Traxectoria
Filla de nai cordobesa, é licenciada en xornalismo. Presentou varios programas de televisión, a maioría deles na Televisión de Galicia, coma Bravo polos amigos (2002) xunto con Alberto Comesaña, Noite Brava (2004), Noitemóbil (2006), Buscando estrelas xunto con Tacho González (2007), a Revista Fin de Semana, A Solaina ou Voga voga mariñeiro (2014).
Presentou o concurso cultural Teletreando na canle 7 Región de Murcia e o talk-show La Bomba en Canal Nou. Colaborou noutras cadeas coma TVE, Canal Sur ou Antena 3.
Escribiu dende 2008 ata 2010 unha columna en La Voz de Galicia chamada "El Cuaderno de Beatriz" e en 2012 publicou a novela Héroes de polvo (editorial: Suma de Editores).
14 de marzo
O 14 de marzo é o 73º día do ano do calendario gregoriano e o 74º nos anos bisestos. Quedan 292 días para rematar o ano.
Nacementos
miniatura|100px|Albert Einstein.
Mortes
miniatura|100px|Karl Marx.
Notas
Os 366 días do ano
Santiago de la Ribera
250px|miniatura|Praia de Santiago de la Ribera Santiago de la Ribera é a pedanía máis poboada do municipio de San Javier, na Rexión de Murcia. Tiña 9.708 habitantes en 2018.
Ao norte, limita coas pedanías de Lo Pagán e Los Sáez, pertencentes ao municipio de San Pedro del Pinatar e ao sur con Los Narejos, do municipio de Los Alcázares. Polo leste limita co Mar Menor, e polo oeste, co casco urbano de San Javier e a pedanía de La Calavera.
Fóra do casco urbano atópase a Academia Xeral do Aire (AGA) xunto co Aeroporto de Murcia-San Javier. Conta con 4 km de praia, entre ellas as do Castillico, Barnuevo e Colón, certificadas coa Q de Calidade Turística.
Jacques Offenbach
miniatura|dereita|Jacques Offenbach
Jackes Offenbach, nado en Colonia o 20 de xuño de 1819 e finado en París o 5 de outubro de 1880, foi un compositor e violoncellista francés de orixe alemá.
Traxectoria
Foi compositor e violoncelista, creador de La vie Parisienne (1866), e impulsor da comedia musical moderna. Foi un dos compositores máis influentes da música popular europea do século XIX.
O Empedrón, Santa María de Neda, Neda
O Empedrón é un lugar da parroquia de Santa María de Neda no concello de Neda na provincia da Coruña. Tiña 31 habitantes no ano 2015 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 12 homes e 19 mulleres.
Nino Farina
Dottore Giuseppe Emilio "Nino" Farina, nado en Torino o 30 de outubro de 1906 e finado en Aiguebelle 30 de xuño de 1966, foi un piloto de Fórmula 1 italiano, e o primeiro campión mundial da categoría, gañando o título en. Foi tamén o Campión de Italia en 1937, 1938 e 1939. Durante a súa carreira de trinta anos como piloto sufriu varios accidentes.
Primeiros anos
Nado en Torino, Farina foi o maior dos irmáns Farina, o seu pai Giovanni, xunto ao seu irmán Battista Farina, fundara a empresa de carrozarías de coche Carrozzeria Pininfarina. Giuseppe comezou a pilotar un Temperino de dous cilindros, á idade de tan só nove anos. Converteuse en Doutor en Ciencias Políticas (aínda que algunhas fontes din enxeñería), tamén destacou no esquí, fútbol e atletismo. Rematou unha carreira curta como oficial de cabalería do exército italiano para satisfacer unha ambición diferente: as carreiras de motor.
Traxectoria
miniatura|right| [[Alfa Romeo 8C|Alfa Romeo 8C-35 de Farina estrelado no Gran Premio de Deauville de 1936]]
As súas primeiras experiencias en pista fíxoas con Maserati, aínda que a súa carreira comezaría a florecer co seu pase a Alfa Romeo, onde tivo como compañeiro de equipo a Tazio Nuvolari. A fins da década dos 30, Farina gañou varios Gran Premios menores, que lle permitiron obter o título de campión italiano de pilotos durante tres anos seguidos (1937-1939). No ano seguinte lograría o seu primeiro triunfo grande, no Gran Premio de Trípoli de 1940, en Libia. No momento en que estaba chegando á súa madurez como piloto, desatouse a segunda guerra mundial, e pasarían oito anos antes de que Farina puidese gañar outro Gran Premio.
Na posguerra, Nino tomou parte en varios grandes premios cun Maserati propio, logrando desta forma un triunfo no Gran Premio de Mónaco de 1948. Cando a Fédération Internationale de l'Automobile anunciou o Campionato Mundial de Fórmula 1 de, Farina asegurouse unha praza no equipo Alfa Romeo, xunto a Juan Manuel Fangio e ao italiano Luigi Fagioli, ao mando dun dos aparentemente invencibles 158 Alfetta. Farina obtivo 3 vitorias nas 7 carreiras do campionato, e logrou así o seu primeiro campionato mundial na categoría. Era o cumio da súa carreira.
O primeiro triunfo de Farina en Ferrari, que á vez sería o último dos seus 5 triunfos no campionato mundial de F1, produciuse no Gran Premio de Alemaña de 1953, disputado en Nürburgring. Nese ano, tamén formou un equipo co seu amigo da F1 Mike Hawthorn, para disputar e gañar as 24 horas de Spa. A principios de 1954, Farina gañou unha proba do Campionato Mundial de Auto Deportivos, aínda que tempo despois sufriu graves queimaduras nun accidente na saída de Monza. O italiano intentou regresar ás pistas en 1955 tomando calmantes, e logrou finalizar na zona de puntos nalgunha carreira. Con todo, dándose conta de que non podería alcanzar o seu nivel de outrora, decidiu retirarse ao final desa tempada.
En 1956, Farina planificou o seu regreso nas 500 millas de Indianápolis, pero sufriu unha lesión no seu pescozo durante unha carreira menor en Monza. Tras a súa recuperación, intentou regresar ás pistas en Indianápolis, pero desistiu tras presenciar a morte dun compañeiro que estaba probando o auto que lle correspondía a Farina.