cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fármaco
Bioequivalencia e Biodispoñibilidade
Este concepto é fundamental para explicarse por que as drogas non teñen sempre a mesma magnitude de efecto
Partido Castellano
Historia
O Partido Castellano ten unha serie de reclamacións que mantivo intactas nos últimos anos e que herdou dos partidos anteriores que compoñen o Partido Castelán na actualidade como a loita contra o despoboamento, a unidade de Castela, ou a súa oposición a que o Condado de Treviño forme parte da provincia de Álava e sega a ser parte de Burgos. Porén, nos últimos anos, as súas reclamacións máis coñecidas foron de tipo ecoloxista. Por exemplo, oponse ao transvasamento de auga de ríos coma o Texo ao río Segura, e participa en todo tipo de plataformas e actos de protesta contrarios ao transvasamento en Castela-A Mancha ; así mesmo tamén se opón á concesión de xestión dos ríos burgaleses Cadagua e Cerneja por parte do Concello de Bilbao. Tamén no terreo do medio ambiente, oponse á construción dunha mina de magnesita no concello soriano de Borobia e contra as actividades de fracking en Palencia e Burgos e á construción do ATC de Villar de Cañas (Cuenca). Nos últimos anos mostrou a súa oposición á aprobación do novo estatuto de Castela-A Mancha, motivado especialmente pola nova lei electoral rexional que se formula no estatuto, e tamén fixeron críticas á aprobación do último estatuto de autonomía de Castela e León. Durante o Conflito no barrio de Gamonal na cidade de Burgos en xaneiro do 2014, o PCAS se puxo ao carón dos veciños do barrio e esixiu a dimisión do alcalde pola súa incapacidade en xestionar a situación.
Fármaco
Causas de baixa biodispoñibilidade
A biodispoñibilidade escasa é frecuente en formulacións para administración oral de fármacos pouco solubles en auga, que se absorben moi lentamente. Cando a absorción é lenta ou incompleta, os factores que poden afectar a biodispoñibilidade son máis numerosos que cando é rápida ou completa. No primeiro caso, pode esperarse unha resposta terapéutica moito máis variable.
A permanencia insuficiente do fármaco no tracto gastrointestinal é unha das causas máis comúns de biodispoñibilidade escasa. Ao inxerir un fármaco, este non permanece no tracto gastrointestinal máis de 1-2 días e no intestino delgado só se acha 2-4 horas. Se o fármaco non se disolve con facilidade ou se é incapaz de atravesar o epitelio intestinal (fármacos polares, moi ionizados), o tempo no que permanece no lugar de absorción pode ser insuficiente. Nestes casos, a biodispoñibilidade non só é baixa, senón que tende a ser moi variable. Ademais, outros factores como idade, sexo, actividade, fenotipo xenético, estrés, enfermidades (p. ex., aclorhidria, síndromes de mala absorción) ou a cirurxía gastrointestinal previa, poden alterar e ata aumentar aínda máis as diferenzas na biodispoñibilidade.
As reaccións que compiten coa absorción poden reducir a biodispoñibilidade. Poden ser a formación de complexos (p. ex., entre tetraciclina e ións metálicos polivalentes), a hidrólise debida ao ácido gástrico ou aos enzimas dixestivos (p. ex., a hidrólise da penicilina e o palmitato de cloranfenicol), a conxugación na parede intestinal (p. ex., a sulfo-conxugación do isoproterenol), a adsorción por outros fármacos (p. ex., digoxina e colestiramina) e o metabolismo pola microflora intestinal.
Estimación da biodispoñibilidade
A análise da biodispoñibilidade a partir de datos sobre a concentración plasmática respecto ao tempo adoita requirir tres medidas: a concentración plasmática máxima (pico) do fármaco, o tempo en que aparece esta concentración máxima e a área baixo a curva concentración plasmática-tempo
A concentración plasmática aumenta ao facelo a velocidade e o grao de absorción; cando a velocidade de eliminación do fármaco equivale á velocidade de absorción, alcánzase o pico.
Partido Castellano
Historia
O Partido Castellano buscou alianzas con outros partidos nacionalistas e rexionalistas doutras Comunidades autónomas para facer oir a súa voz nas institucións nacionais. Estas alianzas con estes partidos políticos levaron ao Partido Castellano a integrarse na coalición política Primavera Europea formada por varios partidos nacionalistas e ecoloxistas nas Eleccións Europeas de 2014 como EQUO, a coalición Compromís e a Chunta Aragonesista entre outros. . Os resultados da coalición Primavera Europea nas Eleccións Europeas de 2014 foron positivos, pois obtiveron un representante no Parlamento europeo, mentres que os resultados en votos da coalición nas Comunidades consideradas castelás foron os seguintes : Comunidade de Madrid: 44.148 (1,99%), Castela e León: 8.655 (0,9%), Castela-A Mancha: 5.711 (0,8%), Cantabria: 2.791 (1,3%), A Rioxa: 1.483 (1,3%). Contudo* o PCAS xunto con EQUO protestou durante o día das votacións, pois as papeletas da coalición non chegaron a moitos colexios electorais de Guadalaxara e Cuenca; producíndose ademais certa confusión, pois nas papeletas aparecía EQUO xunto cun partido rexionalista estremeño pero non o PCAS. A coalición pediu a anulación e paralización das votacións neses colexios electorais pero sen éxito. Ao día seguinte, o PCAS pediu nun comunicado a dimisión dos subdelegados do Goberno nesas provincias por non cumpriren a lei electoral e causárenlles prexuízos nas votacións debido a falta de papeletas e a confusión xerada pola aparición doutras diferentes.
Fármaco
Estimación da biodispoñibilidade
As determinacións da biodispoñibilidade baseadas na concentración plasmática máxima poden ser erróneas, posto que a eliminación empeza inmediatamente despois de que o fármaco chega á circulación. O tempo en que se alcanza o pico plasmático depende da velocidade de absorción; de feito, é o índice máis utilizado para medir este parámetro. Canto máis lenta sexa a absorción, máis tarde se alcanzara o pico.
Dose única vs. doses múltiples
Aínda que para medir a velocidade de absorción a administración única proporciona máis datos que as administracións múltiples, a biodispoñibilidade pode medirse tras administracións únicas ou tras administracións repetidas.
O estudo dos parámetros farmacocinéticos tras dose múltiple posúe algunhas vantaxes, como permitir representar de xeito máis exacto a situación clínica habitual. Normalmente conséguense concentracións plasmáticas superiores ás obtidas con dose única, o que facilita a súa determinación.
Partido Castellano
Historia
O Partido Castellano celebrou o seu congreso en outubro de 2014 en Burgos para preparar a súa estratexia política con respecto ás eleccións municipais e autonómicas de maio de 2015. En novembro de 2014, o partido se mostrou contrario á proposta do PP para reducir o número de deputados no parlamento rexional de Castela e León. Nese terceiro Congreso Nacional do partido, celebrado en Burgos o 25 de outubro de 2014, resultaron elixidos o toledano Pedro Manuel Soriano como presidente da formación, e o madrileño Javier Benedit como secretario xeral, substituíndo Mariano Fuente que presidira o partido dende 2009.
Fármaco
Dose única vs. doses múltiples
Tras administrar doses repetidas con intervalos regulares durante o período correspondente a 4-5 vidas media beta ou de eliminación, as concentracións plasmáticas deberían alcanzar o estado de equilibrio estacionario (a cantidade de fármaco absorbido iguálase coa cantidade de fármaco eliminado en cada intervalo de dose).
No caso dos fármacos que se excretan en forma inalterada (sen metabolizar) pola ouriña, pode estimarse a biodispoñibilidade medindo a cantidade total de fármaco excretado tras unha administración única. Idealmente, debería recollerse a ouriña durante un período correspondente a 7-10 vidas medias beta de eliminación co fin de recuperar por completo o fármaco absorbido. En caso de múltiples doses, a biodispoñibilidade pode determinarse medindo o fármaco inalterado en ouriña durante 24h en condicións de equilibrio estacionario.
Distribución
Tras chegar á circulación xeral, o fármaco pasa aos tecidos do organismo. Polo común a distribución é desigual polas diferenzas na perfusión sanguínea, o grao de unión aos tecidos, as variacións rexionais do pH e a distinta permeabilidade das membranas celulares.
Partido Castellano
Historia
O PCAS acadou un acordo con Unidad Castellana para presentar unha candidatura conxunta en Castela-A Mancha ás eleccións eleccións municipais e autonómicas de maio de 2015.
Fármaco
Distribución
A velocidade de penetración do fármaco no tecido depende do fluxo sanguíneo, da masa de tecido e da proporción do fármaco en sangue e no tecido.
Nas zonas cunha vascularización rica alcánzase o equilibrio de distribución (a velocidade de entrada e a velocidade de saída son iguais) entre o plasma e o tecido máis rapidamente que nas zonas pouco perfundidas, a non ser que a difusión a través das membranas sexa un paso limitante. Tras alcanzar o equilibrio de distribución, as concentracións do fármaco (libre e unida a proteínas, véxase máis adiante) nos tecidos e no líquido extracelular quedan reflectidas pola concentración plasmática. O metabolismo e a excreción teñen lugar simultaneamente coa distribución, o que determina un proceso dinámico e complexo.
Volume aparente de distribución
O volume de líquido no que parece distribuírse ou diluírse o fármaco denomínase volume aparente de distribución (o volume corporal en que tería que disolverse o fármaco para alcanzar a mesma concentración que no plasma). Este parámetro informa sobre a concentración plasmática esperada para unha dose concreta e tamén sobre a dose requirida do fármaco para obter unha concentración concreta. Con todo, o volume aparente de distribución non proporciona datos sobre o patrón específico de distribución. Cada fármaco distribúese no organismo dun modo particular. Algúns tenden a dirixirse aos tecidos graxos, outros permanecen no líquido extracelular e, para rematar, outros fixanse con avidez a tecidos específicos, como o fígado ou o ril.
Partido Castellano
Historia
Os resultados do PCAS nas eleccións autonómicas e municipais de 2015 foron en xeral malos. O partido sufriu un descenso importante de apoios nas tres autonomías nas cales presentou candidaturas para as autonómicas e as municipais. O descenso máis notable aconteceu en Castela e León, onde recibiu menos da metade de apoios que nas eleccións anteriores, e en consecuencia perdeu a metade dos seus concelleiros nesa comunidade. En Castela-A Mancha, a candidatura conxunta con Unidad Castellana fixo que o número de concelleiros aumentase, pero non de votos, pois globalmente o número de votos reduciuse. A escisión dunha parte importante do partido en Castela e León, que posteriormente formou o PRCAL, así como as novas tendencias políticas foron as causas do declive do partido nas eleccións autonómicas e municipais do 2015.
Fármaco
Volume aparente de distribución
Moitos fármacos acedos (p. ex., a warfarina e o ácido salicílico) fíxanse moito a proteínas e, xa que logo, teñen un volume aparente de distribución pequeno. Moitos fármacos básicos (como a anfetamina e a meperidina) son captados con avidez polos tecidos e o seu volume de distribución é maior que o volume de todo o organismo.
Fármaco unido ligado a proteínas
O grao de distribución dos fármacos nos tecidos depende da súa unión ás proteínas plasmáticas e a diversos compoñentes tisulares.
Partido Castellano
Escisión
Após o congreso de outubro de 2011 no que se aproba, por maioría democrática e case unánime, unha nova estratexia e abandono das siglas PCAL en Castela e León promovida pola dirección nacional, o sector rexionalista en Castela e León non acepta o cambio de siglas e abandona o partido para fundar un novo, o PRCAL. O novo partido pretende seguir unha liña encadrada na comunidade actual de Castela e León a diferenza do PCAS, que avoga pola unión da devandita comunidade e integrala noutra maior xunto coas de Madrid, Castela-A Mancha, A Rioxa e Cantabria para dotala de maior poder e forza no marco estatal actual.
Fármaco
Unión a proteínas plasmáticas
Os fármacos son transportados no sangue en parte en solución (como fármaco libre, non unido) e en parte fixados a diversos compoñentes do sangue (proteínas e células sanguíneas).
O principal determinante da proporción entre o fármaco unido e o fármaco libre é a interacción reversible entre o fármaco e a proteína á que se fixa; esta interacción segue a lei de acción de masas.
Partido Castellano
Resultados
Ano 2011
Fármaco
Unión a proteínas plasmáticas
Posto que só o fármaco libre pode sufrir unha difusión pasiva cara aos tecidos e as zonas extravasculares nas que se exerce o efecto farmacolóxico, a concentración de fármaco libre reflicte mellor a concentración do fármaco no lugar de acción e, xa que logo, os seus efectos.
A fracción libre (proporción de fármaco libre en relación á concentración total) é un parámetro máis útil que a fracción unida. A fixación ás proteínas plasmáticas inflúe na distribución e na relación aparente entre a actividade farmacolóxica e a concentración plasmática total do fármaco. A concentracións elevadas de fármaco, a cantidade de fármaco unido aproxímase a un límite máximo, dependendo do número de sitios de unión dispoñibles.
Partido Castellano
Resultados
Ano 2015
Fármaco
Unión a proteínas plasmáticas
Xa que logo, dise que a fixación é saturable. A saturabilidade é a base das interaccións por desprazamento entre fármacos.
Fixación aos tecidos
Os fármacos poden unirse a moitas substancias, ademais das proteínas. Esta unión pode ser moi específica, como é o caso da fixación da cloroquina aos ácidos nucleicos. A unión tisular adoita involucrar a asociación do fármaco cunha macromolécula nun medio acuoso. Outro tipo de asociación que induce a pensar nunha fixación tisular é a distribución do fármaco na graxa corporal. Dado que o tecido adiposo está pouco perfundido, o tempo necesario para alcanzar o equilibrio nel é prolongado.
Reservorio de fármacos
A acumulación nos tecidos ou nos compartimentos corporais pode prolongar a permanencia dos fármacos no plasma e as súas accións porque os tecidos serven de depósito. A medida que a concentración plasmática diminúe, o fármaco almacenado vaise liberando á circulación. A localización do lugar de acción e as diferenzas relativas na distribución tisular tamén poden ser importantes. O indutor anestésico tiopental, un tiobarbitúrico, é un exemplo de fármaco cuxo almacenamento en reservorios tisulares inicialmente acurta o seu efecto farmacolóxico, pero tras administracións repetidas prolóngao. O tiopental é un hipnótico moi liposoluble e distribúese rapidamente no cerebro trala inxección intravenosa única. A concentración no cerebro aumenta en 1 á 2 minutos, e posteriormente diminúe rapidamente, no cerebro e máis lenta a concentración plasmática. A hipnose finaliza a medida que o fármaco se redistribue desde o cerebro ao plasma e cara aos tecidos con perfusión máis lenta, músculo e graxa. Con todo, se se determinan as concentracións plasmáticas durante o tempo suficiente, pode observarse unha terceira fase de distribución que representa a liberación lenta do fármaco acumulado no tecido adiposo. A administración continua de tiopental supón que grandes cantidades de fármaco almacénanse no tecido graxo, o cal prolonga o efecto hipnótico.
Algúns fármacos acumúlanse nas células en concentracións superiores ás alcanzadas no líquido extracelular. Esta acumulación adoita implicar a fixación de fármacos a proteínas celulares, fosfolípidos ou ácidos nucleicos. Os antipalúdicos como a cloroquina destacan pola súa notable fixación intracelular, de modo que poden alcanzar concentracións intracelulares en leucocitos e células hepáticas miles de veces superiores ás plasmáticas. O fármaco almacenado atópase en equilibrio co plasmático e volve ao plasma a medida que se vai eliminando do organismo.
Barreira hematoencefálica
Os fármacos chegan ao sistema nervioso central (SNC) pola circulación capilar e a través do líquido cefalorraquídeo (LCR). Aínda que o cerebro recibe unha proporción importante do volume minuto (aproximadamente 1/6), a distribución dos fármacos no cerebro está restrinxida. Algúns fármacos liposolubles (como o tiopental) entran e exercen os seus efectos rapidamente, pero moitos outros -en particular os máis hidrosolubles- penetran no cerebro con maior lentitude. As células endoteliales dos capilares cerebrais están máis estreitamente unidas entre si que as dos demais leitos capilares do organismo; isto contribúe á lenta penetración das substancias hidrosolubles. Outra barreira importante para os fármacos hidrosolubles son as células do tecido glial (os astrocitos) que forman unha vaina pegada á membrana basal do endotelio capilar.
O endotelio capilar e a vaina astrocítica constitúen a barreira hematoencefálica. Esta barreira é a que confire as características diferenciais de permeabilidade entre estes tecidos e os do resto do organismo, nos que a barreira corresponde á parede capilar e non á célula parenquimatosa. Así, os compostos polares son incapaces de penetrar no cerebro, pero poden acceder ao líquido intersticial da maioría dos demais tecidos. O concepto de barreira hematoencefálica definiuse trala observación de que os colorantes polares podían penetrar na maioría dos tecidos, pero non no SNC.
Os fármacos poden pasar directamente ao LCR ventricular a través do plexo coroide, e teñen acceso ao tecido cerebral por difusión pasiva desde o LCR. O plexo coroide tamén é unha zona de transporte activo de ácidos orgánicos (como a penicilina) desde o LCR ao sangue.
Os factores principais que determinan a velocidade de penetración no LCR ou noutras células son o grao de fixación ás proteínas, o grao de ionización e o cociente de partición lípido/auga do composto. A velocidade de penetración no cerebro é lenta nos fármacos que se unen en gran proporción a proteínas. No caso de ácidos e bases débiles ionizados, a penetración é tan lenta que se considera practicamente inexistente.
Noutros tecidos do organismo, a perfusión é o determinante principal da velocidade de distribución, pero o SNC está tan ben perfundido que o factor máis importante adoita ser a permeabilidade. Con todo, nos tecidos pouco perfundidos (p. ex., o músculo e o tecido adiposo), a distribución prolóngase notablemente, sobre todo se o tecido ten moita afinidade polo fármaco.
Eliminación e/ou segregación
Suma de procesos que conducen á desaparición (por metabolismo e excreción) do fármaco do organismo.
Metabolismo
O fígado é o órgano principal onde se produce o metabolismo dos fármacos (modificacións químicas), pero non é o único. Algúns metabolitos teñen actividade farmacolóxica. Cando a substancia administrada é inactiva pero dá lugar a un metabolito activo, o composto administrado denomínase profármaco, especialmente se foi deseñado para liberar eficazmente o principio activo.
Reaccións metabólicas
O metabolismo dos fármacos supón un amplo espectro de reaccións químicas:
Os enzimas implicados nestas reaccións están presentes en numerosos tecidos, pero, polo xeral, atópanse máis concentradas no fígado. Para moitos fármacos, o metabolismo prodúcese en dúas fases. As reaccións de fase I supoñen a formación dun novo grupo funcional ou unha partición da molécula (oxidación, redución, hidrólise); trátase de reaccións non sintéticas.
As reaccións de fase II comportan a conxugación cun composto endóxeno (p. ex., ácido glucurónico, sulfato, glicina); trátase, pois, de reaccións sintéticas. Os metabolitos formados nas reaccións sintéticas son máis polares e máis facilmente excretados polo ril (en ouriños) e polo fígado (na bile) que os formados nas reaccións non sintéticas. Algúns fármacos sofren procesos de metabolismo de ambos tipos. Pese a que se denominan fases I e II, trátase, como pode verse, dunha clasificación funcional, non secuencial, das reaccións de metabolismo de fármacos.
Citocromo P-450
O sistema enzimático máis importante do metabolismo de fase I é o citocromo P-450, unha superfamilia de enzimas microsomais que catalizan reaccións de oxidación de numerosos fármacos pola súa capacidade de transferencia de electróns.
Os electróns son achegados pola NADPH-citocromo P-450-redutase, unha flavoproteína que transfire electróns do NADPH (a forma reducida do fosfato dinu-cleótido de nicotinamida-adenina) ao citocromo P-450. Os enzimas do citocromo P-450 están agrupados en 14 familias de xenes de mamífero que comparten secuencias idénticas e 17 subfamilias. Denomínanse por un símbolo raíz (CYP), seguido dun numeral árabe para a familia, unha letra para a subfamilia e outro número árabe para o xene específico.
Os enzimas das subfamilias 1A, 2B, 2C, 2D e 3A son os máis importantes do metabolismo en mamíferos. CYP1A2, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6 e CYP3A4 son os máis importantes no metabolismo humano. A especificidade dos enzimas permite explicar moitas interaccións entre fármacos. Na táboa 298-3 preséntanse varios exemplos de fármacos que interaccionan con enzimas específicos do complexo citocromo P-450 (v. tamén Interaccións farmacolóxicas, cap. 301). As diferenzas xenéticas entre pacientes poden modificar a resposta clínica.
Conxugación
A glucuronoconxugación é a reacción de fase II máis común, e é a única que ocorre no sistema enzimático microsomal hepático. Os glicurónidos se segregan pola biles e elimínanse polos ouriños. O cloranfenicol, o meprobamato e a morfina son algúns exemplos de fármacos metabolizados por esta vía.
A conxugación con aminoácidos, como a glutamina e a glicina, produce metabolitos (p. ex., ácido salicilúrico, da conxugación de ácido salicílico e glicina) facilmente excretables nos ouriños, pero que non adoitan secretarse pola bile. A acetilación é a vía metabólica principal das sulfamidas. A hidralazina, a isoniazida e a procainamida tamén sofren acetilación. A sulfoconxugación é a reacción entre grupos fenol ou alcohol e un sulfato inorgánico, que deriva en parte de aminoácidos que conteñen sofre como a cisteína. Os ésteres de sulfato así obtidos son polares e se excretan rapidamente nos ouriños. Algúns exemplos de fármacos que forman sulfatos son: paracetamol, estradiol, metildopa, minoxidil e tiroxina. A metilación é a principal vía metabólica para inactivar algunhas catecolaminas. A niacinamida e o tiouracilo tamén sofren procesos de metilación.
Modificacións debidas á idade
Os recentemente nados teñen un sistema enzimático microsomal hepático só parcialmente desenvolvido e, en consecuencia, presentan algunhas dificultades para metabolizar moitos fármacos (p. ex., hexobarbital, fenazetina, anfetamina e clorpromazina). A experiencia co cloranfenicol en recentemente nacidos mostra claramente as graves consecuencias que se poden derivar do enlentecemento da glucuronoconxugación. Doses equivalentes en mg/kg de cloranfenicol, ben toleradas por pacientes maiores, poden provocar unha toxicidade grave nos recentemente nados (síndrome do neno gris), asociada á presenza de niveis plasmáticos elevados de cloranfenicol durante longo tempo.
A miúdo, a capacidade metabólica tamén se atopa diminuída nos pacientes anciáns; esta redución varía en función do fármaco e non é tan grave como nos recentemente nados.
Conservación e cuidados dos medicamentos
miniatura|Debense conservar os medicamentos no envase orixinal.
A conservación adecuada dos medicamentos é fundamental para manter a súa actividade farmacolóxica de forma óptima. En xeral, deben evitarse os lugares accesibles aos nenos, para evitar intoxicacións, e os lugares moi húmidos, moi cálidos ou á intemperie, para evitar a degradación do principio activo (fármaco). Convén observar a data de caducidade que aparece na embalaxe, así como as instrucións de conservación indicadas no prospecto.
Reciclado
Unha vez terminado o tratamento para o que foron prescritos, os medicamentos deben depositarse nun punto limpo, posto que desvotalos indiscriminadamente xunto co resto dos residuos pode deteriorar gravemente o medio ambiente.
España
A información que aparece na etiquetaxe dos medicamentos, tanto da embalaxe exterior como do acondicionamento primario, así como os símbolos, siglas e lendas que deben conter, defínese nos anexos III e IV do Real Decreto 1345/2007, do 11 de outubro, polo que se regula o procedemento de autorización, rexistro e condicións de dispensación dos medicamentos de uso humano fabricados industrialmente.
Ilex
Ilex é un xénero cunhas 400 especies aceptadas, das máis de 1000 descritas, formado por árbores e arbustos comunmente coñecidos coma acivros. É un dos tres xéneros da familia, os outros dous son Nemopanthus (con 3 especies) e Prinos (monoespecífico), malia a APG admite un só xénero: Ilex. A maior diversidade de especies dáse nas rexións achegadas aos trópicos, onde tamén se atopan as maiores densidades de acevedos. En Galiza atopamos unha soa especie deste xénero: o acivro común ou xardón.
Ten grande importancia no xénero a especie Ilex paraguariensis, coñecida coma herba mate, de cuxas follas faise unha coñecida infusión en América do Sur.
Descrición
miniatura|Follas e froitos do [[Acivro|acivro europeo (Ilex aquifolium).]] Son arbustos e árbores que acadan de 2 a 25 metros de altura. As follas son simples e poden ser persistentes ou caedizas, son enteiras, finamente ou pronunciadamente dentadas e espiñentas. Con flores masculinas e femininas en distintas plantas, aínda que hai excepcións. O froito é unha baga, xeralmente vermella cunha a dez sementes. O máis rechamangueiro son, de feito, os seus froitos, mais as súas flores son as que os identifican máis facilmente.
Propiedades
As bagas, que xeralmente son suavemente tóxicas, poden causar vómitos ou diarreas ao seren inxeridas polos humanos. Con todo, as propiedades velenosas para os humanos téñense esaxerado e as mortes por envelenamiento son case descoñecidas. As sementes de Ilex aquifolia poden ser mortais para os cativos se as toman en gran cantidade, cousa pouco probábel por mor do seu desagradábel sabor. De 20 a 30 bagas vermellas son consideradas letais para un humano adulto.
Taxonomía
miniatura|right|Ilex aquifolium variegado, común en [[xardinaxe.]] O xénero inclúe arredor dunhas 400 especies, divididas en tres subxéneros:
O xénero foi descrito por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 1: 125. 1753. A especie tipo é: Ilex aquifolium L. Antigamente, o nome de acivro dábase unicamente á especie europea (Ilex aquifolium), porén moitos representantes do xénero son denominados tamén de acivros por mor da súa evidente semellanza.
O nome botánico "ilex", era o nome designado en latín para unha especie de Quercus (Quercus ilex) comunmente chamada en galego de aciñeira, que ten unha follaxe semellante á do acivro europeo, e ocasionalmente se confunde con el.
Hinotori
Hinotori (denominado ASTRO-A antes do lanzamento) foi un satélite artificial xaponés que funcionou como observatorio espacial adicado ó estudo do Sol. Foi lanzado o 21 de febreiro de 1981 mediante un foguete Mu desde o Centro Espacial de Uchinoura (antes coñecido como Centro Espacial de Kagoshima), na prefectura de Kagoshima.
Características
Hinotori adicouse ó estudo das erupcións solares durante o máximo solar mediante raios X. Os seus obxectivos eran fotografar as erupcións solares no rango de enerxía entre 10 e 40 keV mediante a modulación duns colimadores rotatorios e facer espectroscopía das liñas de emisión de raios X do ferro altamente ionizado no intervalo de 1,7 a 2,0 ángstroms usando un espectrómetro de Bragg.
Hinotori levaba ademais tres monitores de raios X que rexistraban o perfil temporal e o espectro das erupcións solares no rango entre 2 e 20 keV, así como un detector de explosións de raios Gamma (rango de enerxías de entre 0,9 e 9,0 MeV), un detector de partículas para observar o fluxo de electróns por encima de 100 keV e sondas de plasma para a medición de densidade e temperatura de electróns.
Resultados
Hinotori foi pioneiro na observación de erupcións solares mediante raios X duros. Atopou un novo tipo de erupción que emite raios X duros térmicos cunha forte emisión do Fe XXVI.
Hinotori observou tamén catro explosións de raios gamma entre febreiro de 1981 e xuño de 1982: unha o 21 de xullo de 1981, de 6 segundos de duración; outra o 21 de febreiro de 1982, de 16 segundos; o 26 de febreiro de 1982, de 32 segundos; e o 13 de marzo dese mesmo ano, cunha duración de 80 segundos. Dos catro estoupidos, o do 21 de febreiro e o do 21 xullo tamén foron detectados por PVO, o primeiro tamén polas sondas International Cometary Explorer e SMM, o terceiro por Venera 14 e o cuarto por Venera 13, Venera 14 e SMM.
Hinotori observou oito erupcións solares en raios gamma entre abril de 1981 e xuño de 1982 que contiñan liñas a 2,22 MeV e 4,44 MeV producidas por aceleración de partículas nas que o espectro de enerxía non variaba moito de erupción a erupción. A liña de 2,22 MeV indica fusión na superficie solar, mentres que a de 4,44 MeV prodúcese pola desexcitación de 12C tralas reaccións nucleares 12C(p,p'γ4,438 MeV)12C e 12C(p,2pγ4,444 MeV)11B.
José Fernando Carrillo
José Fernando Carrillo Ugarte, nado en Lima o 8 de marzo de 1949, é un profesor e político galego de orixe peruana.
Traxectoria
Naceu no distrito de Lince, na cidade de Lima, no Perú. Fillo do avogado Eduardo Carrillo León e de Alicia Vitoria Ugarte del Pino. En 1978 casou en Fisterra con Josefa Lago Lizancos, coa que ten 3 fillos.
Logo de facer os estudos primarios e secundarios no colexio Marista "San Luis" de Barranco, en 1967 ingresou na Casa de Formación da Congregación dos Irmáns Maristas no distrito de Santa Eulalia. Trasladouse a Peñafiel (provincia de Valladolid) para facer o postulantado e noviciado, e regresou a Lima para seguir os estudos na Escola Normal Superior Marcelino Champagnat, obtendo o título de Profesor de Educación Secundaria en Relixión e Filosofía. Deu clase nos Colexios Champagnat de Chosica, San Luis de Barranco e San José do Callao, ademais de realizar estudos en Orientación do Educando e de Historia do Perú na Pontificia Universidade Católica do Perú (Inst. Riva Agüero).
En 1975 deixou a Congregación Marista. Trasladouse a Madrid un ano despois cunha bolsa do Instituto de Cultura Hispánica para facer o Curso de Innovación de Sistemas Educativos, outros cursos de formación do profesorado no ICE da Universidade Complutense de Madrid, obtendo, finalmente, o Título de Licenciado en Filosofía e Letras: Sección de Filosofía.
Six Songs
Six Songs é un álbum da banda estadounidense de sludge metal The Melvins, editado en 1986 a través do selo C/Z Records. O álbum foi lanzado como Six Songs (1986, vinilo), Eight Songs (1991, vinilo), 10 Songs (1991, CD) e 26 Songs (2003, CD). As cancións están collidas de dúas sesións de gravación de 1986.
José Fernando Carrillo
Traxectoria
Xa en Fisterra, deu clase en Primaria e Secundaria no Colexio da Nosa Señora do Carme.
Six Songs
O libreto do CD de 26 Songs lista 26 temas pero o disco só contén 25 cortes, ao estar "Ever Since My Accident" e "Hugh" xuntas na mesma pista.
Azulexo
miniatura|Parede azulexada en El-Hedine, [[Marrocos.]] O termo azulexo, do árabe الزليج az-zulaiŷ (pedra pulida), designa unha peza de cerámica de pouca espesura, xeralmente cadrada, en que unha das faces é vidrada, resultado da cocedura dunha substancia á base de esmalte que se torna impermeábel e brillante. Esta face pode ser monocromática ou policromática, lisa ou en relevo. O azulexo é xeralmente usado en grande número como elemento asociado á arquitectura e á decoración en revestimento de superficies interiores ou exteriores polo seu valor decorativo e máis polas súas características termoaillantes e impermeabilizantes.
José Fernando Carrillo
Política
En 1988 foi elixido concelleiro en Fisterra polo CDS. En 1991 foi elixido alcalde co apoio do PP, pero 9 meses despois asinou un pacto coas forzas políticas entón na oposición (PSdeG e BNG), que pasaron a formar parte do novo goberno.
Escribiu numerosos artigos da historia de Fisterra e de análise política, que foron publicados nos diarios La Voz de Galicia e O Correo Galego.
Priests
Priests é unha banda estadounidense de punk rock formada en 2012. Os seus membros son Katie Alice Greer (voces), Daniele Daniele (batería), Taylor Mulitz (baixo) e GL Jaguar (guitarra). Priests dirixe o selo independente Sister Polygon Records, que publicou traballos de artistas como Downtown Boys, Snail Mail, Shady Hawkins, e outras bandas locais de D.C. Despois de dúas cintas auto-editadas e un sinxelo de 7" o grupo asinou un contrato con Don Giovanni Records.
Priests publicou o seu álbum de estrea, Nothing Feels Natural, en xaneiro de 2017 a través do selo Sister Polygon Records. O seu segundo traballo, The Seduction of Kansas, será editado no mes de abril de 2019.
Cruzadas
As cruzadas foron unha serie guerras relixiosas en Asia Occidental e Europa iniciadas, apoiadas e, ás veces, dirixidas pola Igrexa católica entre os séculos XI e XVII. As cruzadas difiren doutros conflitos relixiosos en que eran consideradas unha penitencia polos participantes para o perdón dos pecados confesos. O alcance das cruzadas é controvertido: algúns historiadores restrínxenas ás peregrinacións armadas a Xerusalén, outros amplíanas a todas as campañas militares católicas cunha promesa de beneficios espirituais, ou a todas aquelas cuxa principal característica é o fervor relixioso. As cruzadas máis coñecidas son aquelas dirixidas contra os musulmáns do Mediterráneo oriental para recuperar a Terra Santa entre os anos 1096 e 1271. Foron tamén cruzadas as loitas desde o século XII contra os mouros da Península Ibérica, o Imperio otomán e contra outros grupos por distintas razóns. Estas inclúen as loitas contra o paganismo, a erradicación de herexías e a resolución de conflitos entre grupos católicos.
En 1095, o papa UrbanoII proclamou a primeira cruzada no Concilio de Clermont. Alentou o apoio militar para o emperador bizantino AleixoI contra os turcos selxúcidas, e unha peregrinación armada a Xerusalén. A resposta entusiasta en todos os estratos sociais de Europa occidental estableceu un precedente. Os voluntarios convertéronse en cruzados facendo un voto público por distintas razóns: ascensión masiva ao ceo en Xerusalén, satisfacer obrigas feudais, a oportunidade de gloria e honra ou de ganancia económica e política. Instauráronse catro Estados cruzados, xeralmente coñecidos colectivamente como Outremer: o Condado de Edessa, o Principado de Antioquía, o Reino de Xerusalén e o Condado de Trípoli. Os cruzados foron finalmente expulsados e, despois de máis de dous séculos de presenza no continente, a última cidade de Acre caeu en 1291.
A Reconquista, proceso histórico por medio do cal os reinos cristiáns do norte da Península Ibérica van conquistar progresivamente o Al-Andalus, foi proclamada cruzada en 1123 e finalizou coa conquista do Reino de Granada en 1492. As Cruzadas do Norte, campañas dos reinos cristiáns de Alemaña, Dinamarca ou Suecia contra as tribos pagás do nordeste de Europa, foron consideradas cruzadas desde 1147. O papa Inocencio III iniciou en 1199 a práctica do papado de proclamar cruzadas políticas contra gobernantes católicos desobedientes. A partir de 1209 desenvolveuse no Languedoc unha cruzada contra os cátaros, considerados herexes. O mesmo sucedeu no século XV en Savoia e Bohemia, e no século XVI contra os protestantes. A cruzada foi usada tamén como resposta ao auxe do Imperio Otomán a mediados do século XIV, rematando só coa Guerra da Santa Liga en 1699.
Antecedentes
dereita|300px|miniatura|Europa e o Mediterráneo na época da primeira cruzada. dereita|300px|miniatura|A dinastía selxúcida no seu período de maior extensión, 1092.
Para poder comprender que razóns tiñan os dirixentes de Europa e do Oriente Próximo para tomar semellantes decisións, debemos remontarnos aos anos inmediatamente anteriores ao comezo do fenómeno cruzado e ver que estaba sucedendo no mundo daquel entón.
En torno ao ano 1000, Constantinopla erixíase como a cidade máis próspera e poderosa do «mundo coñecido» en Occidente. Situada nunha posición facilmente defendible, no medio das principais rutas comerciais, e cun goberno centralizado e absoluto na persoa do Emperador, ademais dun exército capaz e profesional, facían da cidade e os territorios gobernados por esta (o Imperio bizantino) unha nación sen par en todo o orbe. Grazas ás accións emprendidas polo emperador Basilio II Bulgaroktonos, os inimigos máis próximos ás súas fronteiras foran humillados e anulados na súa totalidade.
Con todo, trala morte de Basilio, monarcas menos competentes ocuparon o trono bizantino, á vez que no horizonte xurdía unha nova ameaza proveniente de Asia Central. Eran os turcos, tribos nómades que, no transcurso deses anos, convertéronse ao islam. Unha desas tribos, os turcos selxúcidas (chamadas así polo seu mítico líder Seliuque), lanzouse contra o Imperio de Constantinopla. Na batalla de Manzikert, no ano 1071, o groso do exército imperial foi arrasado polas tropas turcas, e un dos co-emperadores foi capturado. A raíz desta debacle, os bizantinos deberon ceder a maior parte de Asia Menor (hoxe o núcleo da nación turca) aos selxúcidas. Agora había forzas musulmás apostadas a escasos quilómetros da mesma Constantinopla.
Por outra banda, os turcos tamén avanzaran en dirección sur, cara a Siria e Palestina. Unha tras outra as cidades do Mediterráneo Oriental caeron nas súas mans, e en 1070, un ano antes de Manzikert, entraron na Cidade Santa, Xerusalén.
Estes dous feitos conmocionaron tanto a Europa Occidental como á Oriental. Ambos empezaron a temer que os turcos fosen dominar lentamente o mundo cristián, facendo desaparecer a súa relixión. Ademais, empezaron a chegar numerosos rumores acerca de torturas e outros horrores cometidos contra peregrinos en Xerusalén polas autoridades turcas.
A primeira cruzada non supuxo o primeiro caso de Guerra Santa entre cristiáns e musulmáns inspirada polo papado. Xa durante o papado de Alexandre II, este predicou a guerra contra o infiel musulmán en dúas ocasións. A primeira ocasión foi durante a guerra dos normandos na súa conquista de Sicilia, en 1061, e o segundo caso enmarcouse dentro das guerras da Reconquista española, na cruzada de Barbastro de 1064. En ámbolos casos o papa ofreceu a Indulxencia aos cristiáns que participasen.
A derrota bizantina na batalla de Manzikert (1071), a mans dos turcos seléucidas, provocou que o basileus (emperador) Aleixo I Comneno escribise unha carta ao papa Urbano II, solicitándolle o envío de mercenarios que loitasen por Bizancio contra os turcos.
A predicación de Urbano II provocou unha vaga de fervor tanto no pobo chan como na pequena nobreza (non así nos reis, que non participaron nesta primeira expedición).
Primeira cruzada
A predicación de Urbano II puxo en marcha en primeiro lugar a multitudes de xente humilde, dirixidas polo predicador Pedro o ermitán. Este grupo formou a chamada cruzada dos pobres. De xeito desorganizado dirixíronse cara Oriente, provocando matanzas de xudeus ao seu paso. Á súa chegada a Bizancio, o basileus enviounos, apresuradamente, ao outro lado do Bósforo. Despreocupadamente internáronse en territorio turco, onde os aniquilaron de xeito doado.
200px|miniatura|Captura de [[Xerusalén durante a primeira cruzada.]]
Moito máis organizada foi a chamada cruzada dos príncipes, formada por unha serie de continxentes armados, procedentes principalmente de Francia, os Países Baixos e o reino normando de Sicilia. Estes grupos ían dirixidos por xentes da nobreza como Godofredo de Bouillon, Raimundo de Tolosa e Bohemundo de Tarento. Durante a súa estancia en Constantinopla, estes xefes xuraron devolver ao Imperio Bizantino aqueles territorios perdidos por esta fronte aos turcos.
Dende Antioquía dirixíronse cara Xerusalén, conquistando algunhas prazas polo camiño e sorteando outras. En xuño do 1099 sitiaron a capital, que caeu en mans dos cruzados o 15 de xullo do 1099. Na conquista os cruzados realizaron unha terrible matanza, que non respectou a xudeus ou musulmáns, mulleres ou nenos.
Tras estes éxitos iniciais produciuse unha nova vaga de cruzados, que formaron a chamada cruzada de 1101. Porén, esta expedición, dividida en tres grupos, resultou aniquilada polos turcos mentres atravesaban Anatolia. Este desastre apagou os espíritos cruzados durante case 50 anos.
Segunda cruzada
miniatura|Cadro do pintor francés do [[século XIX Émile Signol, no que se ve a San Bernardo predicando a segunda cruzada en Vézelay en 1146.]] Grazas á división dos estados musulmáns, os estados latinos (ou francos, como eran coñecidos polos árabes), conseguiron establecerse e sobrevivir. Os dous primeiros reis de Xerusalén, Balduíno I e Balduíno II, foron gobernantes capaces que estenderon o reino a tódalas terras entre o Mediterráneo e o Xordán, e incluso máis aló.
Integráronse de xeito rápido no cambiante sistema de alianzas locais e así puido verse un enfrontamento entre a alianza dun estado cristián e un musulmán en contra da alianza doutro estado cristián con outro estado musulmán.
Non obstante, a medida que o espírito de cruzada ía decaendo entre os francos, cada vez máis confortables no seu novo estilo de vida orientalizante, entre os musulmáns ía crecendo o espírito de jihad, principalmente entre a poboación, mobilizada polos predicadores contra os seus impíos gobernantes, capaces de tolerar a presenza cristiá en Xerusalén e incluso de aliarse cos seus reis.
Este sentimento foi explotado por unha serie de caudillos que conseguiron unificar os distintos estados musulmáns e lanzarse á conquista dos reinos cristiáns. O primeiro destes foi Zengi, gobernador de Mosul e de Alepo, que no 1144 conquistou Edesa, liquidando o primeiro dos estados francos.
Como resposta a esta conquista, que puxo de manifesto a debilidade dos estados cruzados, o papa, ao través de Bernardo, abade de Claraval (famoso predicador, autor así mesmo da regra dos templarios) predicou en 1146, a segunda cruzada.
A diferenza da primeira, nesta si participaron reis da cristiandade, encabezados por Luís VII de Francia (acompañado da súa muller, Leonor de Aquitania) e polo emperador xermánico Conrado III. Os desacordos entre franceses e alemáns, así como cos bizantinos, foron constantes en toda a expedición.
Cando os dous reis chegaron, por separado, á Terra Santa, decidiron que Edesa era un obxectivo pouco importante e marcharon para Xerusalén. Desde alí, para desesperación do rei Balduíno III, no canto de enfrontárense a Nur al-Din (fillo e sucesor de Zengi), elixiron atacar Damasco, estado independente e aliado do rei de Xerusalén.
A expedición foi un fracaso, xa que tras só unha semana de asedio infrutuoso, os exércitos cruzados retiráronse e volveron ás súas patrias. Con este ataque inútil conseguiron que Damasco caese nas mans de Nur al-Din, que progresivamente ía cercando os estados francos.
Máis tarde, o ataque por parte de Balduíno II a Exipto, provocaría a intervención de Nur al-Din na fronteira sur do reino de Xerusalén, preparando o camiño para a fin do reino e a convocatoria da terceira cruzada.
Terceira cruzada
300px|miniatura|[[Krak dos Cabaleiros. Esta fortaleza, considerada inexpugnable, controlaba o paso do interior de Siria á costa e estivo baixo o mando dos Cabaleiros Hospitalarios até 1271, data na que se tomou.]]
As intromisións do Reino de Xerusalén no decadente califato fatimí de Exipto levaron ao sultán Nur al-Din a enviar ao seu lugartenente Saladino para facerse cargo da situación. Non fixo falta moito tempo para que Saladino se convertera no amo de Exipto, aínda que ata a morte de Nur al-Din, respectou a soberanía deste. Tras a súa morte, porén, Saladino proclamouse sultán de Exipto e de Siria, dando comezo á dinastía ayyubí.
Como Nur al-Din, Saladino, era un musulmán devoto e decidido a expulsar os cruzados de Terra Santa. O Reino de Xerusalén, xa rodeado por un só estado, e rexido por un rei leproso, Balduíno IV, viuse obrigado a firmar fráxiles treguas seguidas por escaramuzas, tratando de retardar o inevitable final. Á morte do rei leproso, o estado dividiuse en distintas faccións, pacifistas ou belicosas.
A fin do Reino de Xerusalén veu provocada polas accións de Reinaldo de Châtillón, bandido co título de cabaleiro que non se consideraba atado polas treguas firmadas. Saqueaba as caravanas e mesmo armou expedicións de piratas para atacar os barcos de peregrinos que ían á Meca. O ataque definitivo foi contra unha caravana na que ía a irmá de Saladino, que xurou matalo coas súas propias mans.
Declarada a guerra, o groso do exército cruzado, xunto cos templarios e hospitalarios, enfrontouse ás tropas de Saladino nos Cornos de Hattin o 4 de xullo do 1187. Os exércitos cristiáns foron aniquilados, deixando o reino indefenso. Saladino matou coas súas propias mans a Reinaldo de Châtillon.
Saladino procedeu a ocupar a maior parte do reino, agás as prazas costeiras, abastecidas dende o mar, e no mesmo ano conquistou Xerusalén. Comparada coa toma de 1099, esta foi case incruenta, aínda que os seus habitantes deberon pagar un considerable rescate e a moitos fixéronos escravos. O reino de Xerusalén desaparecera.
A toma de Xerusalén conmocionou a Europa e o papa Gregorio VIII convocou unha nova cruzada. Nesta participaron os reis máis importantes da cristiandade: Ricardo Corazón de León de Inglaterra, Filipe II Augusto de Francia e o emperador Frederico I Barbarroxa.
Este último ao mando do grupo máis poderoso seguiu a rota terrestre, na que sufriu numerosas baixas. Cerca de Siria, porén, o emperador morreu de conxestión nun río, e o seu exército desbandou. Só unha pequena parte chegou a Palestina.
Filipe II Augusto estaba preocupado polos problemas no seu pais e molesto polas rivalidades con Ricardo, polo que volveu a Francia, deixando a Ricardo ao mando da cruzada. Este chegou ata as proximidades de Xerusalén, pero no canto de atacar preferiu firmar unha tregua con Saladino, que permitía o libre acceso dos peregrinos desarmados á Cidade Santa.
Deste xeito, cun novo fracaso, pechábase a terceira cruzada, deixando sen esperanzas os estados francos. Era cuestión de tempo que desaparecera a estreita franxa litoral que controlaban. Non obstante, resistiron aínda un século.
Cuarta cruzada
Tras a tregua firmada na terceira cruzada e a morte de Saladino, en 1193, sucedéronse algúns anos de relativa paz, nos que os estados francos do litoral se converteron en pouco máis que colonias comerciais italianas.
En 1199 o Papa Inocencio III decidiu convocar unha nova cruzada, para aliviar a situación dos estados cruzados. Esta cuarta cruzada non debería incluír reis e ir dirixida contra Exipto, considerado o punto máis feble dos estados musulmáns.
Ao non ser xa posible a rota terrestre, os cruzados debían empregar a ruta marítima, polo que se concentraron en Venecia. O dogo Enrico Dandolo coligouse co xefe da expedición Bonifacio de Montferrato, e cun usurpador bizantino, Aleixo IV Anxo, para cambiar o destino da cruzada e dirixila contra Constantinopla, ao estar os tres interesados na deposición do basileus do momento, Aleixo III Anxo.