cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia de Rusia
A Federación Rusa
Tras a crise financeira de 1998 Eltsin atopábase no ocaso da súa traxectoria. Só uns minutos antes do primeiro día de 2000, dimitiu por sorpresa deixando o goberno en mans do seu primeiro ministro, Vladimir Putin, un antigo funcionario do KGB e xefe da súa axencia sucesora tras a caída do comunismo. En 2000, o novo presidente derrotou con facilidade aos seus adversarios nas eleccións presidenciais do 26 de marzo, gañando en primeira volta. En 2004 foi reelixido co 71% dos votos e os seus aliados gañaron as lexislativas, a pesar das reticencias de observadores nacionais e estranxeiros sobre a limpeza dos comicios. Fíxose aínda máis patente a preocupación internacional a finais de 2004 a causa os notables avances no endurecemento do control do presidente sobre o parlamento, a sociedade civil e os representantes rexionais.
Giuseppe Bazzani
miniatura|Visión de San Romualdo. Giuseppe Bazzani, nado en Mantua o 23 de setembro de 1690 e finado o 17 de agosto de 1769 no mesmo lugar, foi un pintor italiano.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia de ourives, foi discípulo de Giovanni Canti e realizou as súas primeiras obras, como A anunciación, nun estilo próximo ao que se estaba a realizar en Venecia, pero a partir de 1720 a súa fonte de inspiración vai vir das obras de Rubens e Paolo Veronese. Dende 1752 foi profesor na Academia de Belas Artes de Mantua, e as súas obras cada vez presentan un maior manierismo.
Praia de Esteiro
A praia de Esteiro está localizada no termo da parroquia da Devesa no concello de Ribadeo. Dispón dunha lonxitude de 60 m (algunhas fontes aumentan esta lonxitude ata 100 m). A anchura media ronda entre os 6 m e os 10 m.
Características
Ten forma de enseada, bañada polas augas do mar con ondas moderadas. O seu contorno está sen urbanizar sendo en zonas próximas a abundancia de pradeiras. Situada na enseada do Cadramón (entre as praias das Catedrais e As Illas), é moi recomendable para os máis cativos, xa que na baixamar formase unha pequena lagoa na que se pode gozar do baño sen perigo. Tamén se sitúa cerca do porto deportivo de Foz.
Todo o longo a praia pódese percorrer pisando unha area branca e fina e non dispón de bandeira azul; polo cal tampouco é habitual que haxa un equipo de salvamento na zona, en todo caso, de haber algún ferido, sería traslado o Hospital Comarcal da Costa-Burela. Conta coa típica poboación faunística do litoral. A mesma praia (xunto coas praias de San Miguel de Reinante (Barreiros), As Catedrais, As Illas, Os Castros, Areosa e Olga (todas de Ribadeo), conforman a Zona das Catedrais, espazo natural protexido e catalogado como Rede Natura 2000. O seu acceso vai dende Ribadeo pola estrada N-634 na dirección a Lugo, ata desviarse por un ramal a dereita sinalizado, que leva xusto ata a praia.
Sendeiros de gloria
Sendeiros de gloria (en Paths of Glory) é un filme antibélico estadounidense do ano 1957, cuxa acción se desenvolve durante a Primeira guerra mundial. Foi dirixido por Stanley Kubrick e protagonizado por Kirk Douglas, está baseado na novela do mesmo nome de Humphrey Cobb, publicada en 1935.
En 1992, o filme foi considerado «cultural, histórica e esteticamente significativo» pola Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos e seleccionada para a súa preservación no National Film Registry.
Estreouse en galego o 14 de abril de 2002 a través da TVG.
Sinopse
A historia desenvólvese en Francia, en 1916. O ataque suicida do Exército francés contra as posicións alemáns no outeiro das formigas (Ant Hill), un punto estratéxico de vital importancia para o desenvolvemento da Primeira guerra mundial, convértese nun fracaso estrepitoso. Para escarmentar as tropas cun castigo exemplar, o xeneral Mireau (George Macready), un dos principais responsables do ataque e do seu fracaso, convoca un consello de guerra: tres soldados elixidos ao azar polos seus superiores son acusados falsamente de covardía ante o inimigo, e enfróntanse á pena de morte por fusilamento.
Toiriz, San Salvador de Camba, Rodeiro
Toiriz é un lugar da parroquia de San Salvador de Camba, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 16 habitantes (8 homes e 8 mulleres), o que supón unha diminución de 14 habitantes con respecto ao ano 2000.
Vilaver, Cervantes
San Xusto de Vilaver é unha parroquia que se localiza no concello de Cervantes. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 37 habitantes (20 mulleres e 17 homes), distribuídos en 1 entidade de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 42 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 26 habitantes, sendo 14 homes e 12 mulleres.
As festas patronais celébranse o 6 de agosto.
Darío Villanueva
Franciaco Darío Villanueva Prieto, nado en Vilalba o 5 de xuño de 1950, é un crítico literario e profesor universitario galego. Foi reitor da Universidade de Santiago de Compostela entre 1994 e 2002, e director da Real Academia Española entre 2014 e 2018.
Traxectoria
Doutor de Teoría da literatura e Literatura comparada da Universidade de Santiago de Compostela, especializado en Don Quixote da Mancha e a relación entre literatura e cinema. Foi secretario e posteriormente decano da Facultade de Filoloxía da Universidade de Santiago de Compostela entre 1978 e 1990. En xuño de 1994 produciuse a súa elección como reitor, á fronte dunha coalición que agrupaba os sectores do profesorado vinculados co PSdeG e co PPdG. En maio de 1998 foi reelixido para un segundo e último mandato de catro anos. miniatura|Darío Villanueva no Seminci 2011. É membro da Asociación Internacional de Hispanistas, da Sociedad Española de Literatura General y Comparada, da que é presidente, da Asociación Española de Teoría de la literatura (ASETEL), que presidiu entre 1996 e 2001, da Sociedad Española de Semiótica e da Twentieth Century Spanish Association of America. Ademais foi profesor visitante da Escuela española de Middlebury College (Vermont) en 1987; nos outonos de 1988 e 1993 da Universidade de Colorado en Boulder, a cuxo claustro pertence desde 1989 en calidade de catedrático asistente; e entre 1989 e 1991 da Universidade de Borgoña, en Dijon. Foi tamén crítico literario da revista El Cultural do diario El Mundo.
Premios e condecoracións
Darío Villanueva recibiu a Insignia de Ouro do Grupo Compostela de Universidades, a Orde Nacional ao Mérito de Ecuador, en grao de oficial (2001) e a Medalla Castelao (2005). É doutor honoris causa polas universidades Universidade Nacional de San Luis Gonzaga de Ica, Universidade Ricardo Palma de Lima, Universidade de Birmingham, Universidade de Ciencias Empresariales y Sociales de Bos Aires, Universidade Nacional de Cuyo, Universidade de Colorado e Universidade de Karlstad.
Logo de tres votacións, foi nomeado académico da Real Academia Española en xullo de 2007, na cadeira D maiúsculo. En 2010 preséntase ao cargo de director da Academia, pero é derrotado por José Manuel Blecua. Catro anos máis tarde, en 2014, é elixido presidente como único candidato, co que se convertía no primeiro galego en ocupar ese posto.
Está casado con María Ermitas Penas Varela, profesora de literatura castelá na Universidade de Santiago de Compostela. En 1978 naceu a súa filla Beatriz, licenciada en Dereito e cun mestrado en Cooperación e Acción solidaria da Unión Europea, e en 1984 o seu fillo José Francisco, estudante de Dirección e Administración de Empresas.
Premio Francisco Umbral ao Libro do Ano 2021 por Morderse la lengua.
Fornas, San Salvador de Camba, Rodeiro
Neste lugar naceu o sacerdote Javier Vales Faílde.
The Grass Harp
The Grass Harp é un filme estadounidense dirixido por Charles Matthau que foi estreado en 1995. Está baseada na novela homónima de Truman Capote.
Sinopse
A acción transcorre nun pequeno pobo de Alabama, nos anos corenta. Collin é un adolescente que chega ó lugar despois de perder a súa nai de morte natural e tralo suicidio do seu pai. Alí vivirá con dúas tías solteiras moi distintas entre si. Unha rica e dominante, a outra sensible e doce. Un día esta última, cansada da tiranía da súa irmá, decide abandonar a casa e irse a vivir nunha árbore. Así descobre a liberdade, e tamén o amor, xa que o xuíz Charlie Cool se namora perdidamente dela. Entre todos estes sucesos, Collin comeza o seu camiño cara á madurez e descobre a súa vocación literaria.
HC Plzeň
O HC Plzeň (por motivos de patrocinio HC Škoda Plzeň) é un equipo profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Plzeň, República Checa. O club foi fundado en 1929 como sección de hóckey sobre xeo do Viktoria Plzeň e debutou na primeira división checoslovaca en 1951. Actualmente compite na máxima categoría do hóckey sobre xeo checo, a Extraliga Checa, competición que gañou nunha ocasión (tempada 2012-13). Xoga os seus partidos como local no ČEZ Arena, un pavillón con capacidade para 8.420 espectadores.
Percival Davson
Percival May Davson, nado en Georgetown o 30 de setembro de 1877 e finado en Londres o 5 de decembro de 1959, foi un tenista e tirador de esgrima inglés, gañador dunha medalla olímpica.
Traxectoria
Davson xa xogaba torneos de tenis en Inglaterra en 1903. Competiu no Campionato de Wimbledon entre 1907 e 1926 logrando os seus mellores resultados nas edicións de 1914 e 1922 ao chegar a cuartos de final. En 1919 xogou na final da Copa Davis contra Francia, perdendo en catro sets o seu primeiro partido contra André Gobert pero foi decisiva a súa vitoria sobre William Laurentz para desfacer o empate que deu a vitoria a Gran Bretaña.
Davson tamén era un tirador de sona, participou nos Xogos Olímpicos de 1908 e nos de 1912, conseguindo nos primeiros a medalla de prata co equipo británico de espada.
Socampo, Cambre, Cambre
Socampo é un lugar da parroquia de Cambre no concello coruñés de Cambre, na comarca da Coruña.
France Prešeren
miniatura|dereita|France Prešeren.
France Prešeren, nado en Vrba o 3 de decembro de 1800 e finado en Kranj o 8 de febreiro de 1849, foi un poeta romántico esloveno que é aclamado como o poeta nacional. O seu nome atópase ás veces xermanizado como Franz Prescheren.
Traxectoria
A súa obra máis famosa, Sonetni Venec (Guirnalda de sonetos) inspirouna o seu amor infeliz por Julija Primic (xermanizado como "Julia Primitz") e a morte do seu amigo íntimo, o poeta Matija Čop (Matthias Tschop). Moitos dos versos desta obra están cheos de paixóns agre-doces. Sonetni Venec está escrito nun formato interesante: o último verso dun soneto convértese na primeira liña do seguinte, o que converte os catorce sonetos da colección nunha "guirnalda" entreverada de liricismo emocional: un soneto non pode existir sen o outro. Os primeiros versos dos catorce sonetos forman outro soneto e as primeiras letras destas liñas forman as palabras "Primicovi Julji", "a Julija Primic". O poema de Prešeren "Zdravljica" ("Un brinde") é, desde 1991, o himno nacional esloveno.
O 8 de febreiro, data da súa morte, conmemórase como Festividade da Cultura Eslovena. A súa imaxe aparecía nos billetes de 1000 tolar eslovenos.
Himno nacional
Un himno nacional (do lat. hymnu) é unha música ou canción patriótica recoñecida polo goberno dun país como a música ou canción oficial daquela nación. Durante os séculos XIX e XX, co crecemento dos nacionalismos, a maioría dos países independentes adoptaron un himno nacional oficial. No caso das nacións sen estado o himno adoita ser elaborado ou recollido polos movementos de reivindicación e liberación nacional, e normalmente acaban por ser total ou parcialmente recoñecidos polo estado que ostenta a soberanía, incluso sen que a separación ou independencia se produza.
Así cancións como o Himno de Galicia, o Himno de Cataluña, ou o Himno de Euskadi, representan respeitivamente as identidades do pobos galego, catalán e éuscaro, son os seus himnos nacionais, aínda cando estes só teñen recoñecida unha autonomía e non o dereito de autodeterminación.
Un exemplo moi ilustrativo de todo o dito áchase precisamente no himno galego, con letra de Eduardo Pondal e música de Pascual Veiga; foi historicamente defendido polo nacionalismo galego, e posteriormente, coa caída do franquismo adoptado (só unha parte) como himno da nacionalidade histórica como figura no estatuto de autonomía. O nacionalismo, porén, mantén viva a versión completa do mesmo e a súa reivindicación.
Kim Tillie
Kim Tillie, nado o 15 de xullo de 1988 en Cagnes-sur-Mer, é un xogador profesional de baloncesto francés que xoga no Cholet Basket da LNB Pro A. Cunha estatura de 2,11 metros xoga nas posicións de ala-pivote e pivote.
Traxectoria profesional
Tras non ser elixido no Draft da NBA de 2010, Tillie regresou a Francia para xogar no ASVEL Basket, equipo co que asinou por dúas tempadas.
O 18 de xullo de 2012, anunciouse a fichaxe de Tillie por dúas tempadas polo UCAM Murcia da Liga ACB. En xullo de 2014, Tillie fichou polo Baskonia.
O 25 de xullo de 2018, Tillie asinou un contrato dun ano co CB Gran Canaria da Liga ACB.
Fornas
O topónimo galego Fornas pode referirse a:
Ada de Huntingdon
Fillos
O matrimonio tivo sete fillos:
Sergio Coterón
Sergio Alfredo Coterón Gonzalo, nado en Madrid o 23 de xullo de 1961, é un ex xogador profesional de baloncesto español. Cunha altura de 1,96 m, xogaba na posición de ala.
Guillerme II de Warenne
miniatura|230px|Guillerme tiña importantantes posesións en Normandía. Na imaxe ruínas da abadía de Mortemer fundación de Henrique I en 1134 no señorío de Mortemer, posesión de Guillerme Guillerme II de Warenne, nado contra o ano 1071 e finado o 11 de maio de 1138, foi un nobre anglonormando, conde de Surrey e señor de Bellencombre e Mortemer.
Traxectoria
Fillo do primeiro conde de Surrey, Guillerme I e da súa primeira muller, Guntred. Acompañou a Robert Courteheuse, duque de Normandía e irmán de Henrique I de Inglaterra na súa tentativa de invasión de Inglaterra de 1101. Despois do acordo dos dous irmáns, Guillerme perde as súas posesións inglesas e ten que se exiliar en Normandía. Con todo reconciliouse en Henrique e foi un dos seus comandantes na batalla de Tinchebray na cal se derrotou ao duque de Normandía. No ano 1110 o fillo de Robert, Guillerme Cliton coa axuda de Helías de Saint-Saens que era un dos encargados de custodialo, como consecuencia Guillerme de Warenne recibiu as terras confistadas a Saint-Saens.
No ano 1118 casou con Isabel de Vermandois, filla de Hugo I de Vermandois. Guillerme foi tamén un dos comandantes da batalla de Brémule e estivo no leito de morte do rei Henrique en 1135 e foi un dos cinco nobres que escoltaron o seu corpo ata Ruán.
Descendencia
Coa súa dona Isabel tivo tres fillos e dúas fillas:
Cancelo (signo)
O cancelo, grade ou grella é un signo gráfico que se escribe #. É similar ao símbolo de notación musical díese (♯), ao que substitúe ás veces na escrita cando a fonte escollida non posúe o signo musical.
O seu código Unicode é U+0023, e o seu valor ASCII 0x23 (hexadecimal).
Historia
O signo do cancelo deriva da abreviatura latina “lb”, que representaba a unidade de peso chamada libra.
Otilio Ulate Blanco
Luis Rafael de la Trinidad Otilio Ulate Blanco, nado en Alajuela o 25 de agosto de 1881 e finado en San Xosé o 27 de outubro de 1973, foi un xornalista e político de Costa Rica.
Traxectoria
Foi o presidente de Costa Rica entre 1949 e 1953.
Medula (botánica)
miniatura|A rexión escura do centro correspóndese coa medula dun [[teixo]] En botánica a medula ou arro é o tecido mol que constitúe o interior de moitos talos, caules e thallus. Nos talos das dicotiledóneas, ximnosperma e nalgúns pteridófitas, é un parénquima (parénquima medular) incoloro e de membranas sutís que ocupa a parte interna do cilindro central, e limitado polo exterior por feixes vasculares. Adoita seu un tecido lixeiro e ás veces pode ser máis ou menos reabsorbido, dando talos fistulosos e ocos. Nas talófitas, simplemente é un tecido máis laxo que a parte exterior do talo. Tamén é chamado en galego miolo ou molo, especialmente cando é brando ou mol. 250px|right|miniatura|A parte clara correspóndese co miolo dun [[sabugueiro]].
Chaín
O topónimo galego Chaín pode referirse a:
Amais, como apelido pode referirse a:
Presión sonora
A presión sonora ou acústica é a variación local de presión con respecto da presión atmosférica do ambiente causada por unha onda sonora. A presión sonora no ar pódese medir mediante un micrófono, mentres que na auga pódese facer mediante un hidrófono. A unidade do SI para a presión sonora p é o pascal (síbolo: Pa).
O nivel de presión sonora (SPL, Sound pressure level) ou nivel sonoro é unha medida logarítmica da presión sonora eficaz dun son relacionándoa cun valor de referencia. Mídese en decibelios (dB) sobre un nivel estándar de referencia. A presión de referencia "cero" comunmente empregada no aire son 20 µPa RMS, que se considera o limiar de audición humano (a 1 kHz). Esta é a unidade que empregan os sonómetros para expresar a intensidade dun son.
A Portaxe, Araúxo, Lobios
A Portaxe é un lugar da parroquia de Araúxo no concello ourensán de Lobios na comarca da Baixa Limia. Tiña 14 habitantes no ano 2020 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 5 eran homes e 9 mulleres.
Presión sonora
Presión sonora instantánea
A presión sonora instantánea é a variación da presión ambiental local p_{0} nun punto e tempo dados.
William Smith (lexicógrafo)
Sir William Smith, nado no municipio de Enfield, no Gran Londres, o 20 de maio de 1813, e finado en Londres o 7 de outubro de 1893, foi un distinguido lexicógrafo inglés. Foi doutor en dereito civil nas universidades de Oxford e Dublín, e recibiu o título honorífico de cabaleiro do Imperio Británico en 1892, o ano antes do seu falecemento.
Presión sonora
Presión sonora instantánea
A presión sonora eficaz é o valor eficaz da presión sonora instantánea nun intervalo de tempo ou espazo.
William Smith (lexicógrafo)
Traxectoria
esquerda|miniatura|160px|Retrato de William Smith.
Estudante
William Smith naceu nunha familia de puritanos anglicanos e cursou os seus primeiros estudos xunto co seu irmán na escola Madras House, en Hackney, da man do relixioso John Allen.
Presión sonora
Presión sonora instantánea
A presión sonora total p_{total} vén dada por:
onde:
Impedancia acústica
A impedancia acústica vén dada por:
onde
Desprazamento de partícula
A presión sonora p está ligada co desprazamento de partícula (ou amplitude de partícula) ξ por
A presión sonora p é
normalmente coas unidades N/m² = Pa.
Aranda de Duero
Aranda de Duero é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León), pertencente á comarca da Ribera del Duero. Atópase situada ao sur da provincia. Conta cunha poboación de 33.257 habitantes (INE 2013), sendo unha das cidades máis poboadas da provincia, xunto a Burgos e Miranda de Ebro.
Presión sonora
Desprazamento de partícula
onde:
Lei da distancia
Cando se mide o son creado por unha fonte, é importante tamén medir a súa distancia con respecto a esta, pois a presión sonora decrece cunha cunha relación de 1/r (e non 1/r 2, como a intensidade sonora).
A lei da distancia para unha presión sonora p en 3D di que esta é inversamente proporcional á distancia r dunha fonte puntual sonora.
Aranda de Duero
No plano económico é especialmente coñecida pola calidade dos seus viños D.O. Ribera del Duero. Nun radio duns 95 km atópanse as cidades de Burgos, Palencia e Valladolid. En Aranda de Duero celébrase anualmente o festival de música Sonorama.
Presión sonora
Lei da distancia
A presión sonora pode variar segundo a dirección. Un exemplo obvio é un megáfono.
Nivel de presión sonora
O nivel de presión sonora (SPL) ou nivel sonoro L_p é unha medida logarítmica da presión sonora eficaz dun son relacionada cun valor de referencia. Mídese en decibelios (dB) sobre un nivel de referencia estándar. onde é o nivel de presión de referencia E  é o valor de presión eficaz que se está a medir.
Ás veces empréganse variantes tales como dB (SPL), dBSPL, ou dBSPL, mais non están recoñecidas como unidade no SI. A unidade dB (SPL) é moitas veces abreviada a "dB", o que pode dar a impresión errónea de que se trata dunha unidade por si mesma.
A presión sonora comunmente empregada no aire son = 20 µPa (rms), que se considera o limiar de audición (aproximadamente o voar dun mosquito a tres metros). A maioría das medidas do nivel sonoro fanse respecto a esta referencia, dando que 1 pascal equivale un nivel de presión sonora de 94 dB. Noutros medios, como na auga, emprégase o nivel de referencia de 1 µPa. Estas referencias están definidas polo ANSI S1.1-1994.
A distancia do micrófono de medición da fonte sonora é normalmente omitida cando se miden SPLs, facéndoos inútiles. No caso de medidas de ruídos ambientais de fondo, non se anota a distancia pois non hai unha soa fonte sonora, senón varias, pero cando se mide o nivel sonoro dunha fonte específica, é precisa a distancia, empregándose normalmente como valor estándar a distancia de 1 metro. Pola razón dos sons reflectidos dentro dun local, para comparar distintos equipos hai que facer uso dunha cámara anecoica.
O límite inferior da audición é o limiar definido como o SPL de 0 dB, mais o límite superior non está tan claramente definido. Mentres 1 atm (SPL de 194 dB) é a maior variación de presión que unha onda sonora pode ter na atmosfera terrestre, pódense presentar ondas sonoras maiores noutras atmosferas ou noutros medios tales como a auga ou a terra.
miniatura|dereita|300px|[[Curva isofónica|Curvas isofónicas]] Os oídos detectan os cambios de presión sonora, mais a audición non se corresponde a unha sensibilidade espectral plana (resposta en frecuencia) en relación á frecuencia e á amplitude. Os humanos non perciben os sons de baixa e alta frecuencia tan ben como os sons de arredor dos 3.000 Hz, como amosan as curvas isofónicas.
Para distinguir entre diferentes medicións, empréganse os sufixos A, B, e C, para medir, respectivamente sons inferiores a 55 dB, dos que van de 55 dB até 85 dB, e os superiores a estes, tendo, por conseguinte, dBA ou LA, dBB ou LB, e dBC ou LC. Os niveis de presión sonora sen ningunha ponderación denomínanse "niveis de presión sonora lineares", que son normalmente escritos como dBL ou simplemente L. Algúns instrumentos de medición empregan a letra Z para indicar os SPL lineares.
Suma de niveis
A fórmula para a suma total de niveis de presión sonora de n fontes de radiación incoherentes é
Da fórmula do nivel da presión sonora temos que
E substituíndo temos logo que
William Smith (lexicógrafo)
Estudante
Smith comezou estudos de teoloxía, aínda que acabou por graduarse en dereito. No seu tempo libre e dun xeito autodidacta accedeu á lectura dos autores clásicos, e cando entrou no University College, en Londres, recibiu diversos premios relacionados cos mundos grego e romano.
Chegou a inscribirse na escola profesional de dereito Gray's Inn en 1830, aínda que renunciou a proseguir estes estudos para ocupar un posto na University College School, onde comezou a escribir sobre o mundo clásico.
Lexicógrafo e editor
esquerda|miniatura|160px|Portada da 2ª edición de A Dictionary of Greek and Roman Antiquities., de William Smith. [[Boston, 1859.]] Centrou a súa atención na práctica lexicográfica. O seu primeiro estudo foi un dicionario das antigüidades das antigas Grecia e Roma titulado Dictionary of Greek and Roman Antiquities, cuxa primeira edición apareceu en 1842, editado por el e autor da maioría do seu contido.
En 1849 publicou o "Dicionario de biografía e mitoloxía gregas e romanas" (Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology) e en 1854 o "Dicionario de xeografía grega e romana" (Dictionary of Greek and Roman Geography), este último xunto con William George Smith e Charles Anthon.
En 1850 publicou o primeiro dos seus dicionarios escolares e en 1853 iniciou a serie Principia, que supuxo un grande avance no ensino do grego e do latín. Máis tarde foi o editor principal de Students' Manuals of History and Literature ("Manuais do estudante de historia e literatura"). O desenvolvemento desta tarefa foi apoiado polo editor John Murray, quen se ofreceu a colaborar cando os editores orixinais comezaron a ter problemas financeiros. Murray era o editor do grande dicionario Latin–English Dictionary based upon the works of Forcellini and Freund, que Smith completou en 1865.
The Atlas ("O Atlas"), que contou coa colaboración de George Grove, apareceu en 1875.
Smith foi tamén autor de obras moi relevantes acerca de temas relixiosos, sempre desde un punto de vista lexicográfico, entre os que salientan un dicionario da Biblia (Dictionary of the Bible), publicado entre 1860 e 1865, outro sobre as antigüidades cristiás (Dictionary of Christian Antiquities), entre 1875 e 1880, e un terceiro acerca das biografías de personaxes cristiáns (Dictionary of Christian Biography), entre 1877 e 1887.
Entre 1853 e 1869 Smith exerceu como examinador de filoloxía clásica na Universidade de Londres e, logo da súa xubilación, foi elixido membro do Senado, onde formou parte da comisión que se ocupou da regulación dos dereitos de autor. Durante varios anos foi secretario do Royal Literary Fund, unha institución benéfica de axuda a escritores con dificultades económicas. Ademais, foi o editor deEdward Gibbon, con notas de François Guizot, en 1854 e 1855.
En 1867 converteuse en editor da revista política e literaria Quarterly Review, posto que exerceu ata o seu falecemento.
O Toural, Cambre, Cambre
O Toural é un lugar da parroquia de Cambre no concello coruñés de Cambre, na comarca da Coruña.
Leonor de Guzmán
Leonor de Guzmán, nada en Sevilla no 1310 e finada en Talavera de la Reina no 1351, foi unha nobre castelá, amante do rei Afonso XI de Castela. Froito da relación entre ambos naceu, entre outros, Henrique II de Castela, primeiro monarca da Casa de Trastámara. A relación entre Leonor de Guzmán e o rei de Castela serviría de inspiración para a ópera La Favorita, de Gaetano Donizetti.
Liñaxe
Era filla de Pedro Núñez de Guzmán e de Juana Ponce de León, neta por parte paterna de Álvar Pérez de Guzmán e a súa esposa, María González Girón e polo lado materno de Fernán Pérez Ponce de León,  adiantado maior da fronteira de Andalucía, e a súa esposa, Urraca Gutiérrez de Meneses. Era tataraneta do rei Afonso IX de León por liña materna, por ser bisneta de Aldonza Alfonso de León, filla ilexítima que devandito rei tivo con Aldonza Martínez de Silva.
Os seus irmáns foron Alonso Meléndez de Guzmán, Mestre da Orde de Santiago, e Juana de Guzmán, que contraeu matrimonio con Enrique Enríquez o Mozo, señor de Villalba de los Barros e adiantado maior da fronteira de Andalucía.
Traxectoria
O rei, con todo, contraeu matrimonio en 1328 coa súa prima María de Portugal. A ausencia inicial de fillos até ao redor de 1333 no matrimonio real resultou prexudicial para a raíña, que foi relegada e excluída de ocupar un papel máis activo. Nestas circunstancias Afonso coñeceu a Leonor e estableceu con ela unha relación amorosa extramatrimonial que duraría até a morte do monarca. Cos anos foi converténdose na súa principal conselleira, polo que foi unha das mulleres máis poderosas de Europa, chegando a desatar as iras do sogro de Afonso, o rei de Portugal, o que chegou a provocar serias friccións entre ambos os reinos. Finalmente foron superadas e Afonso IV axudou ao seu xenro contra os benimerines.
Ao longo dos anos da relación que mantivo co rei, Leonor foi reunindo un gran patrimonio, en boa medida grazas ás doazóns do monarca que adoitaba recompensala polo nacemento de cada un dos seus fillos con distintos señoríos, converténdose desta maneira nunha importante señora feudal, que permitiría que os seus fillos desempeñasen un papel importante nos conflitos da coroa.
O historiador José María de Mena conta desta forma a historia da Favorita, que en boa medida é certa, salvo polos engadidos poéticos:
Houbo de convivir coa máis asfixiante nobreza, fortalecida coas dous anteriores rexencias. Unha nobreza que crecía cada vez máis cando Castela ía a menos, como é o exemplo de don Juan Manuel, o seu principal detractor, con quen Leonor coidouse de manter a paz. A pesar de non existir fillos do matrimonio rexio (Pedro I non nacería até 1334), Leonor acertou rexeitando sutilmente o consello envelenado do antigo rexente, de que a raíña fose repudiada e o rei casase con ela, sabendo que iso implicaba o descrédito do rei, a guerra con Portugal e a sublevación dunha nobreza encabezada por el mesmo. Leonor non picou o anzol do ávido magnate, e como conselleira ambiciosa de Afonso, tentou substituír a esta nobreza por unha nova e máis leal, os seus fillos.
miniatura|350x350px|A última despedida, de Antonio Amorós e Botella. 1887. ([[Museo do Prado, Madrid). A obra representa o momento en que Fadrique Alfonso despediuse da súa nai en presenza da raíña María de Portugal.]]
Desenvolveu tamén importantes papeis nas relacións da coroa con outras monarquías. Entre os logros desta intelixente dama consta o matrimonio do futuro Henrique II con Xoana Manuel de Villena, herdeira do señorío de Biscaia (1350) e filla do seu inimigo Juan Manuel, morto dous anos antes.
En 1350 faleceu no sitio de Xibraltar, por mor da peste negra ou bubónica, o rei Afonso. Tras a súa morte, sucedeulle na coroa, sen aínda cumprir os dezaseis anos de idade, Pedro I de Castela, fillo do rei e María de Portugal.
Leonor foi feita prisioneira cando viaxaba a Sevilla no cortexo fúnebre do rei, sendo encerrada nos calabozos do Palacio Real. Aí puido recibir visitas, especialmente do seu fillo Henrique, quen, a instancias da súa nai, consumou o matrimonio con Xoana Manuel en 1350. Isto tivo consecuencias inmediatas, endurecéndose as condicións de prisión. Foi trasladada a Carmona e máis tarde pasou, baixo a tutela de María de Portugal, a Talavera de la Reina, no castelo de Abderrahman III, onde foi executada en 1351 por orde da dita raíña nai.
Descendencia
Da relación que mantivo co rei Afonso XI naceron dez fillos:
Melide (homónimos)
O topónimo Melide pode referirse a:
Grupo de teatro O Facho
O Grupo de Teatro O Facho foi creado en 1965 por membros da Agrupación Cultural O Facho, un colectivo de intelectuais galegos que desenvolveron unha serie de actividades culturais en prol da defensa da lingua galega nos anos da ditadura.
Antecedentes: Posguerra e lenta recuperación
A instauración do Franquismo en 1936 trouxo consigo a represión sistemática do movemento nacionalista encabezado polas Irmandades da Fala e polo Grupo Nós. A partir de entón, o teatro vería reducida progresivamente a súa presenza no ámbito cultural até deixar de se manifestar en foros abertos. Con todo, a partir de 1950 tiveron lugar diversos acontecementos que propiciaron a revitalización da conciencia galeguista, como a morte de Castelao no exilio ou a iniciativa por parte dun grupo de intelectuais de promover un galeguismo de corte culturalista e que estivera ausente de calquera intencionalidade política, nacendo así a editorial Galaxia, cuxos proxectos estabelecerían unha ponte de unión entre autores de pre-guerra e de posguerra.
Durante a posguerra fóronse dando as condicións propicias para o florecemento do teatro independente. O ascenso económico e sociocultural da pequena burguesía crearía un ambiente favorábel para a progresiva introdución de tímidas reformas teatrais que, co decorrer do tempo, redundarían na redución da distancia intelectual entre as clases sociais e na eliminación das relacións capitalistas no mundo escénico.
A desgaleguización e a paralela desruralización fixo que se tomase consciencia da necesidade de “regaleguizar” o país. Non obstante, en Galiza non existía unha burguesía con sentido de clase nin economicamente forte que posibilitase o desenvolvemento dun teatro comercial galego. A nova dramaturxia habería de ser unha invención das clases medias que exixían non só a reivindicación lingüística ou unha medida de axitación, mais tamén unha reflexión sobre a nosa identidade dentro da historia.
Espallamento e configuración do teatro independente en Galiza
O teatro independente xurdira en Europa en oposición ao teatro burgués e se estendera pola península ibérica nos anos sesenta e setenta do século XX. Procuraba a recuperación da función social da arte escénica, o afastamento do teatro comercial –ligado ao capital e ás políticas estatais– e a renovación da produción dramática mediante o emprego de linguaxes experimentais. No eido formal, supuxo a ruptura coas fórmulas burguesas do realismo e naturalismo. A recuperación do teatro galego por medio do independentismo teatral foi posible fundamentalmente a través da chegada a Galiza dunha serie de espectáculos do teatro independente español e afianzouse co contacto co teatro independente portugués. Até entón producíranse algunhas tentativas de recuperación do teatro galego, non obstante a situación non mudaría de xeito significativo até o triunfo do teatro independente fronte o obsoleto Teatro de Cámara e Ensaio. O teatro independente erixiuse como unha potente ferramenta de concienciación ideolóxica e reclamante do galego a través do cal acadouse a creación dunha dramaturxia propia en lingua galega.
Así, en 1965 nacería o Grupo de teatro independente -chamado comunmente grupo teatral O Facho-, un colectivo formado por integrantes das «Juventudes Comunistas» e dirixido por Manuel Lourenzo (membro da Asociación Cultural O Facho), que estaba destinado á representación exclusivamente en lingua galega. As súas actividades iniciáronse en agosto de 1965 no salón de exposicións da Casa da Cultura da Coruña. Dito grupo foi precursor directo do Teatro O Circo da Coruña, fundado e dirixido por Manuel Lourenzo e que acadaría o absoluto protagonismo durante os últimos anos da década dos sesenta. Membros do grupo teatral O Facho pasarían a formar parte do seu elenco.
Composición e Membros do Grupo de Teatro O Facho
O Grupo de Teatro O Facho abrangue destacadas personalidades intelectuais galegas. Durante a súa historia, o Grupo experimentou diferentes cambios na dirección, así como continuadas modificacións en canto ao amplo elenco de actores e actrices que participaban nas representacións, por mor de diversos motivos (estudos, laborais, persoais etc.).
Foron directores en diferenciadas épocas: Manuel Lourenzo, actor, dramaturgo, director teatral, conferenciante, tradutor galego, e dinamizador de diferentes iniciativas teatrais; Francisco Pillado Mayor, escritor e persoeiro do mundo do teatro galego; Xosé Manuel Rodríguez Pampín, sacerdote católico, escritor, tradutor e dramaturgo galego en lingua galega; Ramiro Cartelle, destacado músico, crítico e difusor da música de Galiza; Xosé Ramón Rabón Lamas e Antón de Santiago.
Participaron na organización das lecturas e representacións destacadas figuras do panorama cultural galego como: Enrique Harguindey, escritor e tradutor galego; Xosé Manuel Beiras, político galego, líder do PSG e BNG; Xosé Luís Franco, escritor e avogado; Ramón Lugrís, xornalista e ensaísta; Isaac Díaz Pardo, empresario e artista, entre outros.
Cronoloxía da actividade do grupo de teatro
'''1ª Época. Director – Manuel Lourenzo'''
O Grupo de Teatro O Facho formouse en agosto de 1965, sendo dirixido, até agosto de 1966, por Manuel Lourenzo; os recitais da primeira actuación foron dirixidos por Francisco Pillado Mayor e os realizados en setembro de 1966, por Juan María Castro.
A estrea do Grupo tivo lugar na Sala de Exposicións da Casa da Cultura (Xardín de San Carlos), o 20 de agosto de 1965 e consistiu nun programa mixto, modestamente intitulado ensaio escénico en tres xornadas: as dúas primeiras cubríronse con correspondentes recitais de catro poemas de Sombra do aire na herba, de Luís Pimentel (“Enterro do neno probe”, “Canción de tres culleres”, “Xogo ruín” e “Galicia”) e de catro historias de Cousas de Castelao (“A marquesiña”, “A tola”, “Conto triste” e “Peza en dous lances”); a terceira xornada consistiu na representación da farsa O cabalo do cabaleiro, de Carlos Muñiz, en versión galega do propio director do grupo, unha farsa dun só acto que transcorre no cuarto de estar dunha familia burguesa. Participaron como actores: Mª Carmen San León, Manoli Corral, Luci Rey, Pura Barrio, Juan Mª Castro, Manuel Lorenzo, Inés Armesto, Antonio Arias, Alfredo Ferrreiro e Fernando Porto. Decorados e luces: Maximino Cacheiro; maquillaxe: Inés Armesto; música: canción “Can’t lovin’dat man”, de Bill Marx, arpa de Harpo Marx.
O 7 de xaneiro de 1966 (16º cabodano do patriota rianxeiro), na mesma Casa da Cultura, realizouse a lectura dunha escolma de textos de Castelao, coa intervención de José Manuel Vázquez, Chichi Paredes, Fernando Porto, Ramiro Cartelle, Manuel Lorenzo, Pura Barrio e Juan Mª Castro, presentados por Manuel Varela. E o 8 de xaneiro, co mesmo motivo, gravouse, en Radio Nacional de España, unha escolma de contos de Castelao, nas voces de Francisco Pillado, María José Lorenzo e Manuel Lorenzo. O 6 de febreiro, nunha sala de festas de Oza dos Ríos, representáronse O cabalo do cabaleiro e máis “A feira dos criados”, fragmento de O señor Puntilla e o seu criado Matti, de Bertolt Brecht, unha sucesión de escenas que describen as aventuras dun rico propietario que quere desposar cun vello a súa filla Eva. Ela rexéitao xa que está namorada de Matti. Actuaron: José Manuel Vázquez, Fernando Porto, Antonio Arias, Manuel Lorenzo, Juan Mª Castro, José Ribeiros, Chichi Paredes, María José Lorenzo e Alfredo Ferreiro, a máis dos comparsas.
O 11 de abril léronse, na Sociedade da Gaiteira, contos de Castelao e representouse, novamente, O cabalo do cabaleiro, actuando Alfredo Ferreiro, Fernando Porto, Juan MªCastro, Antonio Arias, Manuel Lourenzo e Chichi Paredes, presentados por María José Lorenzo. En Radio Coruña fíxose, unha outra volta, o 25 de xuño, unha gravación de contos de Castelao, lidos por Chichi Paredes, Manuel Lorenzo e Alfredo Ferreiro. O 23 de agosto de 1966, no auditorio portátil de Festivales de España, instalado na praza de María Pita, e no marco do II Certamen de Teatro Nuevo, organizado polo concello, o Grupo de Teatro representa a obra de Max Frisch, en versión de Manuel Lourenzo e Enrique Harguindey, O señor Bonhome e os incendiarios, unha peza didáctica sen ensinanza que nos remite á realidade política. Foron actores: José Manuel Vázquez, Mª Dolores Paredes, Mª Carmen Deus, Fernando Porto, Juan Mª Castro, Manuel Lorenzo, Enrique Harguindey, María José Lorenzo, José Ribeiros, Juan Cejudo, Alfredo Ferreiro, Manuel Romero, Andrés Salgueiro e Eduardo Tejerina. Fixo o decorado Leopoldo Pérez. Banda sonora a cargo de Adolfo Ribas e luces de José Luís Cardero.
'''2ª Época. Directores – X. M. Rz. Pampín e R. Cartelle'''
O Día das Letras de 1972, dedicado ese ano a Valentín Lamas Carvajal, e tamén no acto de clausura do noso VIII Curso de idioma, O Grupo de teatro leu poemas e prosas (do Catecismo do Labrego) do autor ourensán, de quen se fixo unha evocación biográfica, todo baixo a dirección do mesmo Ramiro Cartelle.
En 1973, aínda o 16 de febreiro, esta volta baixo a dirección de Xaquín Villar Calvo e no Circo de Artesáns, O Grupo de Teatro levou a cabo un recital de poemas e cantigas de hoxe. Os poetas escollidos foron: Pimentel, Ferreiro, Díaz Castro, Tovar, Manuel María, Novoneyra, Graña, Franco G. Bondaño e L. Casanova.
Antón de Santiago Montero, acompañado ao piano por Ramiro Cartelle, interpretou: “Rosiña”, de R. Cartelle e Rosalía Castro, “Falarei-che de amores”, de R. Cartelle e Antón de Santiago, e “Canto á ledicia”, de L. van Beethoven e F. Schiller, en versión literaria e musical de R. Cartelle (coas dúas primeiras pezas, os intérpretes obtiveran, en 1971 e 1972, o 2º e 3º premios no certame musical de As San Lucas, de Mondoñedo).
'''3ª Época. Director – Xosé Manuel Rabón'''
Comeza nesta mesma época a terceira etapa, especialmente próspera, do Grupo de Teatro, baixo a dirección de Xosé Manuel Rabón Lamas, cubrindo un período de sete anos (1973-1979).
Na primavera de 1973, a petición de Antón de Santiago, Xosé Manuel Rabón Lamas acepta o cargo de director do Grupo Teatral. O Grupo de Teatro representa As laranxas máis laranxas de todas as laranxas, de Carlos Casares, premio do concurso de teatro infantil convocado polo Facho, sendo todo un éxito. En Ribadavia, e no claustro aberto de San Domingos, para clausurar a I Mostra de Teatro Galego, organizada pola Agrupación Cultural Abrente, o 27 de maio de 1973, estreouse a peza infantil de referencia, cunha masiva asistencia de pequenos e grandes, procedentes de todo o país, e un grande suceso. Outras dúas representación tiveron lugar na Coruña, no Teatro da Caixa de Aforros (Ronda de Nelle), os días 2 e 9 de xuño seguintes, con crítica moi satisfactoria.
O 19 de maio de 1974, no marco dos actos programados polo Club Cultural Valle Inclán, estreouse a obra de Brecht. Os actores foron: Chelo Ares, Elisa Crespo, Xulia Mª Carballo, Remixio Iglesias, Antón de Santiago, Xaquín Villar, Xohán Guisán, Sabela V. Fandiño, Rosario Belda, Xosé Manuel Mahía e Dely Mouriz. Dos efectos especiais ocupouse Francisco Xavier Castro e a execución dos decorados foi de Xosé González Moro, seguindo fielmente os deseños de Seoane.
O Cantar dos cantares ou Galicia 1948, representouse en 1975, 1976 e 1977. No entanto, no ano do centenario de Ramón Cabanillas, a quen se adicou o Día das Letras, o Grupo de Teatro deu varios recitais: na Coruña (o 14 de maio), na clausura do XII Curso de Idioma), o Burgo (Culleredo, o 22), Nós (Oleiros, 5 de xuño), Cambados, O Barqueiro (Mañón, 0 15) e Ferrol (o 29), baseados nunha escolma poética do autor cambadés, baixo a dirección de Xaquín Villar, moitos deles coincidentes con representación do Cantar.
Dito 14 de maio, ao recital de poemas seguiu outro de lieder galegos, por Antón de Santiago e Ramiro Cartelle, cos seguintes títulos: “Un adiós a Mariquiña”, de Chané e Curros, “Aureana do Sil”, de Mompou e Cabanillas, “A neniña”, de Lens e Martínez González, e “Un sospiro”, de Berea e Martínez González.
Os recitais sobre Cabanillas seguiron a ter lugar en 1977: o 29 de xaneiro ofreceuse un na sede da Asociación de Veciños do Barrio das Flores, xunto coa representación de O Cantar. Tamén se deron cincuenta representacións de Paco Pixiñas e a nave espacial, de Celso Emilio Ferreiro e Isaac Díaz Pardo, o resultado da adaptación ao teatro dun romance de cego asinado por Arístides Silveira, pseudónimo de Celso Emilio, con debuxos de Isaac Díaz Pardo e música de Isidro B. Maizteguicon. Nestas representacións actuaron: Ramiro Cartelle, Amalia Gómez, Antón de Santiago, M°C. G Hortas, Miguel Pernas, Beatriz L. Novoa, Xerardo Couto, Pomba Tomé, Francisco Noya, Víctor Xan Pérez, M.ª Carme Lorenzo, Antón Ramos, Loli Bellón, Ignacio F. Ramudo, Isabel G. Quintenla, Xerardo Sánchez, Rosa M.ª Fernández, Xavier Lotes, Mela Montero, Xosé M. V Cruzado, Ana Rial, M.ª Fran Fernández, Chus Rodríguez e Patricia Pena, coa colaboración especial de Andrés Rey. Interpretou a música Carlos García Pardo, a sonorización correu a cargo de F.Xavier Castro, a maquillaxe e os decorados, de Maribel Longueira e a luminotecnia, de Tomás Pena, actuando como axudante de dirección Víctor M. Rodríguez.
1978-1979 son os últimos anos da que se pode considerar a idade de ouro do Grupo de Teatro. Pouco antes (verán de 1979) do proxecto Luís Seoane, os colectivos Grupo de Teatro O Facho, Escola Dramática Galega e Teatro Experimental Tespis propuñan ao concello o estabelecemento dun pequeno teatro municipal da Coruña, proposta que, segundo é sabido, non prosperou. Aínda máis, en decembro, o proxecto tiña evolucionado, con idéntico resultado, cara a unha aula municipal de cultura, a localizarse no Quiosco Alfonso.
Sucédense varias actuacións do Grupo de Teatro, representando O retábulo da peste, de Ingmar Bergman, peza dramática dun só acto, en versión de Ramiro Cartelle. A historia é moi simple; un cabaleiro volve co seu escudeiro tras dez anos de cruzadas ao seu país que está asediado pola peste. Aquí aparecen unha serie de personaxes: unha meiga, un ferreiro e a súa esposa, a virxe María e a muller do cabaleiro. Estes personaxes no final da obra atoparanse coa morte. O calendario de representacións foi o seguinte: maio (Ribadavia) e agosto (A Coruña – Praciña das Bárbaras, II Xornadas de Teatro Galego). O 16 de novembro, por outra parte, os membros do Grupo de Teatro leran, no Quiosco Alfonso, os poemas dos autores galardoados no II Concurso de Poesía O Facho.
'''4ª Época. Director – Xosé Fernando Martínez'''
En 1980 teñen lugar varias representacións de O retábulo da peste, de Ingmar Bergman. Participaron: Miguel Pernas, María G. Hortas, Amalia Gómez, X.M Vázquez Cruzado, Beatriz López-Novoa, Carmen Creo, Raúl, Teresa Castro, Beatriz e Alberto Valeiro.
Algúns anos pasaron até que o Grupo de Teatro volta á vida da man de Xosé Fernando Martínez Gallego, coa estrea, o 25 de marzo de 1984, e no Colexio Liceo La Paz, dentro do ciclo Cultur Oza 84, de Petición de man, de Anton Chekhov, en versión de F. Pillado Mayor e coa participación de Carlos C. Martínez, Fernando Martínez e May Vidal.