cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ran (proteína)
Papel na mitose
Durante a mitose, o ciclo de Ran está implicado na ensamblaxe do fuso mitótico e a reensamblaxe da envoltura nuclear despois de que os cromosomas se separaron ao final da mitose. Durante a profase, o forte gradiente na proporción RanGTP:RanGDP nos poros nucleares desaparece a medida que a envoltura nuclear se fai permeable e finalmente se desensambla e desaparece. A concentración de RanGTP permanece alta arredor dos cromosomas, xa que o factor de intercambio de nucleótidos RCC1 permanece unido á cromatina. RanBP2 (Nup358) e RanGAP móvense aos cinetocoros, onde facilitan a fixación das fibras do fuso aos cromosomas. Ademais, RanGTP promove a ensamblaxe do fuso por mecanismos similares aos do transporte nuclear: a actividade de factores de ensamblaxe do fuso como NuMA e TPX2 é inhibida pola unión a importinas. Ao liberar importinas, RanGTP activa estes factores e así promove a ensamblaxe do fuso mitótico. Na telofase, cómpren a hidrólise de RanGTP e o intercambio de nucleótidos para a fusión de vesículas nas envolturas nucleares que se están volvendo a formar nos núcleos das células fillas.
Ran e o receptor de andróxenos
Ran funciona como un coactivador do receptor de andróxenos (ARA24) que se une diferencialmente con tramos de diferentes lonxitudes de poliglutamina que forman parte do receptor de andróxenos. A expansión das repeticións de poliglutamina no receptor de andróxenos está ligada á enfermidade de Kennedy (atrofia muscular bulbar e espiñal ligada ao X). A coactivación feita por Ran do receptor de andróxenos diminúe coa expansión da poliglutamina no receptor de andróxenos, e esta feble coactivación pode orixinar unha insensibilidade parcial aos andróxenos durante o desenvolvemento da enfermidade de Kennedy.
Interaccións
Ran interacciona con:
Regulación
A expresión de Ran é reprimida polo microARN miR-10a.
Partenias
Os partenias ou partenios (en grego antigo οἱ Παρθενίαι, hoi Partheníai, literalmente «fillos de virxes», é dicir de mozas novas non casadas) foron na antiga Grecia unha clase da poboación espartiata de rango inferior, quen segundo as fontes gregas partiron para fundar a cidade de Tarento na Magna Grecia, na rexión actual de Apulia, en Italia. Trátase, pois, dos mozos nados fóra de matrimonio durante a primeira guerra mesenia e que dan nome á Revolta dos Partenias (-708 - -706), segundo a tradición recollida polos antigos historiadores gregos.
Orixe dos partenias
miniatura|250x250px|Murallas da cidade de [[Mesene, capital da antiga rexión de Mesenia.]] Polo menos, tres fontes históricas distintas relatan a súa orixe: Os partenias foron, por tanto, os primeiros tresantes (trementes), categoría que agrupaba aos covardes e aos que foran excluídos da comunidade dos Homoioi, «os Iguais». Máis adiante, os partenias conxuráronse contra os Iguais e, descubertos, serían expulsados de Esparta, de onde partiron para a fundación citada supra. O seu establecemento en Tarento —non desmentido pola arqueoloxía— datouse, tradicionalmente, no ano -706. Véxase infra, a sección sobre os detalles da Revolta dos partenias relatada por Estrabón.
Existen variantes a este tres tradicións: por exemplo, Mario Servio Honorato, durante a narración da segunda tradición, cualifícaos de pais de escravos. Aristóteles parece adherirse á primeira tradición: cando foi descuberto o complot foron enviados a Tarento. Precisa que os partenias «son descendentes dos Iguais» (ἐκ τῶν ὁμοίων), pero a expresión non está clara. Parece que para Aristóteles fosen inferiores dentro da clase política dos homoioi, sen que se saiba a razón que, por outra banda, non esgrime. O mesmo motivo da conxura non está aclarado nas fontes. O historiador Paul Cartledge suxire que a repartición de lotes de terras (os kleros) de Mesenia podería ser desigual, feito que causaría o seu descontento. Finalmente, Xustino e Diodoro Sículo indican que os feitos tiveron lugar durante a segunda guerra mesenia (segunda metade do século -VII, e non na primeira . En todas estas versións, o papel das mulleres é fundamental. Os partenios son en esencia os fillos das mulleres solteiras. Os pais, pola súa banda, xa fosen covardes, mozos espartiatas ou escravos... en calquera caso ocupaban nos polis un lugar marxinal. O seu mundo era, segundo, Pierre Vidal-Naquet, un «mundo investido».
Revolta dos partenias
Os fillos dos espartiatas que rexeitaran o combate na primeira guerra mesenia foron degradados na escala social. A Apella espartana (asemblea) decretou a privación dos seus plenos dereitos como Iguais.
Os partenias formaban un grupo numeroso —Estrabón non precisa a cantidade— e urdiron unha conspiración contra os Iguais (os cidadáns de pleno dereito). A continuación exponse o detalle dos sucesos narrados por este xeógrafo grego:
A fundación de Tarento
miniatura|[[Estatero incuso de Tarento, c. -510 - -500.]] Moitos autores dan por certo que os partenias foron expulsados e que non se lles encomendou o obxectivo de fundar unha colonia. Aristóteles indica que foron «enviados a fundar Tarento», conforme á tradición grega aconsellada por Platón, e que consiste, en caso de problemas políticos, en enviar aos sediciosos a fundar unha colonia ben lonxe da metrópole. Ou a presenza dos partenias en Esparta causou un verdadeiro problema, xa fose debido a un complot, ou á súa existencia per se, perturbando o corpo social e cívil. Ademais, sábese que os fundadores de Tarento implantaron o culto de Apolo Xacinto (Hyakinthos), tradicionallmente celebrado en Amiclas. Segundo palabras de Paul Cartledge «un certo nacionalismo amicleo existiría entre os partenias», quen ademais sostén que a fundación de Tarento foi aprobada por Esparta a posteriori».
Segundo a pasaxe estraboniano, os partenias foron conducidos por Falanto, o oikistés («fundador da cidade»), conforme ao consello do oráculo de Delfos, como era tradicional nun movemento de poboación en prol dunha colonización. Segundo certas versións, o oráculo sinalaría a localización de Satirio, situada a 12 km máis aló de Taras. O descubrimento de cerámica da época xeométrica tardía en Satirio acredita a tese dunha breve etapa nestes lugares antes da instalación de emigrantes de orixe grega de etnia doria en Tarento, que ocuparon unha posición xeográfica única. A área xeográfica ofrecía un porto ben protexido e con boas comunicacións terrestres. Os iapixios, poboación autóctona, foron expulsados antes do ano -700, se este suceso pode, de feito, sustentarse no descubrimento de cerámica laconia do xeométrico tardío na acrópole da cidade. Ademais, os lazos entre Esparta e Tarento foron moi estreitos. Era a única colonia lacedemonia, sen dúbida porque a conquista de Mesenia resultou inútil, polo menos temporalmente, até a procura de novas terras.
Feira do Viño do Rosal
A Feira do Viño do Rosal é unha festa de interese turístico no municipio do Rosal, pertencente á comarca do Baixo Miño. Esta feira ten como obxectivo primordial promocionar os sectores vinícolas, conserveiros e de produtos típicos da horta e a flor que se producen no Val do Rosal.
Paralelamente á celebración da feira realízanse exposicións culturais, actividades para nenos/as, exposicións filatélicas, actuacións musicais etc. A esta celebración achéganse cada ano os amantes dos viños que hai nas Rías Baixas. Está situada na Praza do Calvario, con nove casetas pertencentes ás respectivas bodegas.
Historia
O viño que hai na zona do Rosal chegou a través dos romanos na antigüidade debido a que a zona presentaba a temperatura ideal para a súa produción. No s. XII os monxes do mosteiro de Santa María de Oia eran os encargados de coidar as plantacións do viñedo e foi nesa época cando o viño acadou o seu maior auxe.
A primeira vez que se levou a cabo esta festa foi no ano 1993.
Branquiópodos
A dos branquiópodos (Branchiopoda) é unha clase de crustáceos. Ente eles están as artemias, os tríops, os antes chamados concostráceos, as pulgas de auga e o grupo do Devoniano dos Lepidocaris. Son principalmente animais pequenos, a maioría de auga doce, que se alimentan de plancto e detritos.
Descrición
Os branquiópodos teñen a característica común de presentar branquias en moitos dos apéndices do animal, incluíndo algunhas das pezas bucais. Disto procede o nome do grupo (branquiópodos=branquias nas patas). Xeralmente posúen ollos compostos e un cacho, que pode ser unha cuncha de dúas valvas que encerran o tronco (como en moitos cladóceros), ou ser ancho e pouco profundo (como nos notostráceos), ou enteiramente ausente (como nos anostráceos). Nos grupos nos que o cacho impide o uso das patas do tronco para nadar (os cladóceros e concostráceos e os extintos lipostráceos), usan as antenas para a locomoción, como na larva nauplius. Os machos dos anostráceos teñen un par de antenas agrandadas co cal agarran as femias durante o apareamento, mentres que nos notostráceos, que se alimentan no fondo, as antenas están reducidas a un tamaño vestixial. As patas do tronco baten cun ritmo metacrónico, causando un fluxo de auga ao longo da liña media do animal, do cal extraen oxíxeno, obeñen comida e, no caso dos Anostraca e Notostraca, serven para o movemento.
Ecoloxía
Os únicos branquiópodos mariños son os cladóceros; todos os demais grupos son de augas continentais doces, incluíndo pozas temporais e lagos salgados. A maioría dos branquiópodos comen detritos flotantes ou plancto, que capturan usando as sedas dos seus apéndices.
Taxonomía
Nos tratamentos taxonómicos iniciais, os membros actuais dos Branchiopoda situábanse todos nun só xénero, Monoculus. O taxon Branchiopoda foi creado por Pierre André Latreille en 1817, inicialmente coa categoría taxonómica de orde.
Anostraca
miniatura|[[Artemia salina (Anostraca: Artemiidae)]]
Os Anostraca miden xeralmente de 6 a 25 mm de longo (excepcionalmente ata 170 mm. A maioría das especies teñen 20 segmentos corporais, que levan 11 pares de filopodos con forma de folla (patas nadadoras), e o corpo carece de cacho. Viven en pozas temporais ou vernais e lagos hipersalinos de todo o mundo, incluíndo pozas que se forman nos desertos, en lagos de montaña cubertos de xeo e na Antártida. Nadan "cabeza abaixo" e aliméntanse por filtración de partículas orgánicas da auga ou raspando algas pegadas a superficies. Son un importante alimento para moitas aves e peixes, e son cultivados e colleitados para usalos como comida para peixes. Hai 300 especies distribuídas en 8 familias. Un exemplo son as artemias.
Lipostraca
Os Lipostraca conteñen unha soa especie, Lepidocaris rhyniensis, fósil, que é o animal máis abundante nos depósitos de sílex de Rhynie, Escocia. Lembran os modernos Anostraca, cos cales están probablemente moi relacionados, aínda que as súas relacións con outras ordes non están claras. O corpo ten unha lonxitude de 3 mm, con 23 segmentos corporais e 19 pares de apéndices, pero sen cacho. Os fósiles aparecen principalmente entre carófitas, probablemente no que eran pozas temporais alcalinas.
Laevicaudata, Spinicaudata e Cyclestherida
Os que antes se chamaban concostráceos (que despois foron divididos en tres grupos) son animais bivalvos que levan vivindo na Terra polo menos desde o Devoniano. Crese hoxe que os tres grupos non forman un clado. Teñen de 10 a 32 segmentos no tronco, que diminúen en tamaño da parte frontal á posterior, e cada un leva un par de patas, que tamén levan branquias. Un músculo forte pode pechar as dúas metades en que se divide a súa cuncha.
Cladocera
miniatura|dereita|[[Daphnia pulex (Cladocera: Daphniidae)]]
Os Cladocera son unha orde de pequenos crustáceos normalmente chamados pulgas de auga. Recoñecéronse polo momento unhas 620 especies, e hai moitas máis aínda non descritas. Viven en todos os hábitats acuáticos continentais, pero son raros nos océanos. A maioría miden de 0,2 a 6,0 mm de longo, cunha cabeza dobrada cara atrás, e un cacho que cobre os seus abdome e tórax aparentemente insegmentados. Teñen un só ollo composto en posición media. A maioría das especies presentan partenoxénese ciclica, na que a reprodución asexual é ocasionalmente suplementada pola reprodución sexual, que produce ovos de resistencia que permiten que a especie sobreviva a duras condición e se disperse a hábitats distantes.
Evolución
O rexistro fósil dos branquiópodos remóntase polo menos ao Cámbrico superior e posiblemente máis atrás. O grupo crese que é monofilético, e os Anostraca son o primeiro grupo que se ramificou. Crese que o grupo evolucionou no mar, pero foi forzado a vivir en pozas temporais e lagos hipersalinos pola evolución dos peixes óseos. Aínda que eran previamente considerados un grupo irmán do resto dos crustáceos, agora acéptase xeralizadamente que os crustáceos forman un grupo parafilético, e que os Branchiopoda son irmáns dun clado que comprende os Xenocarida (Remipedia e Cephalocarida) e Hexapoda (insectos e os seus parentes). Actualmente clasifícanse nos seguintes grupos:
Ácido dihomo-gamma-linolénico
O ácido dihomo-γ-linolénico (DGLA) é un ácido graxo ω−6 de 20 carbonos. Tamén se lle dá o nome de 20:3 (ω−6). O DGLA é un ácido carboxílico cunha cadea de 20 carbonos e tres dobres enlaces cis; o primeiro dos cales está situado no sesto carbono empezando polo final (extremo omega), que se corresponde co carbono 14 da cadea, e os outros están nos carbonos 11 e 8. O DGLA é o produto da elongación encimática do ácido ácido γ-linolénico (GLA; 18:3, ω−6). Á súa vez, o GLA, é un produto da desaturación do ácido linoleico (18:2, ω−6). O DGLA é un ácido graxo moi común, que se atopa só en cantidades traza nos produtos animais.
Efectos biolóxicos
Os metabolitos eicosanoides do DGLA son:
Todos os efectos son antiinflamatorios. Isto está en marcado contraste cos metabolitos análogos do ácido araquidónico (AA), que son tromboxanos da serie 2 e prostanoides e leucotrienos da serie 4. Ademais de render eicosanoides antiinflamatorios, o DGLA compite co AA pola unión á COX e á lipoxixenase, inhibindo a produción de eicosanoides do AA.
Nun pequeno estudo no que se administrou por vía oral, o DGLA produciu efectos antitrombóticos. O suplemento da dieta con GLA incrementa os niveis no soro sanguíneo de DGLA e AA. A cosuplementación con GLA e EPA fai diminuír os niveis de AA séricos ao bloquear a actividade da Δ-5-desaturase, e tamén facendo decrecer a síntese de leucotrienos nos neutrófilos.
miniatura|dereita|200px|A [[borraxe é unha rica fonte de ácido γ-linolénico, o precursor na dieta do DGLA.]]
Poído, Recelle, Portomarín
Poído é un lugar da parroquia de Recelle no concello lucense de Portomarín.
The American Dollar
The American Dollar é unha banda de post-rock/ambient formada en Queens, Nova York no ano 2005 polos amigos do instituto John Emanuele e Richard Cupolo. The American Dollar publicou cinco álbums de estudio, tres álbums de remesturas e dous EPs, tanto a través de selos independientes como da súa propia discográfica Yesh Music.
Keep You Close
Keep You Close é o sexto álbum da banda belga de rock alternativo dEUS, publicado en Bélxica o 17 de setembro do 2011 a través do selo Universal Music Belgium. Na meirande parte de Europa editouse o día 19 de setembro e no Reino Unido o 3 de outubro. No seu primeiro día de vendas o álbum foi certificado ouro en Bélxica tras vender 10.000 copias. Finalmente chegaría a ser platino no mes de outubro, por unhas vendas superiores ás 20.000 unidades.
Borja, Zaragoza
miniatura|Pazo do Concello de Borja.
Do seu patrimonio histórico destacan os edificios do Pazo do Concello, a Igrexa de Santa María, a de San Miguel e mais o convento da Concepción.
Historia
As orixes da cidade remóntanse ao século V a.C. cando era habitada polos celtiberos. O nome prerromano da localidade era Bursau, cuxos restos fican no actual castelo. Logo da conquista romana, no século I a.C. constituíuse como unha importante zona de poboamento, acadando o seu máximo esplendor coa chegada dos musulmáns.
No século XII foi reconquistada polo rei aragonés e no século XV transformouse nunha fortaleza militar contra as invasións castelás, o cal lle valeu o título cidade, outorgado por Afonso o Magnánimo en 1438. Durante o reinado dos Reis Católicos foi expulsada a importante comunidade xudía que vivía nesta cidade. Os séculos XV e XVI foron tempos de grande auxe económico para a localidade. En troques, os séculos XVII e XVIII foron períodos de recesión, enfermidades e secas. Durante o século XIX a cidade comezou a se recuperar economicamente mercé a liña férrea Borja-Cortes de Navarra.
Durante o século XX a actividade agraria, sobre a que se baseaba a economía de Borja, foi perdendo peso específico, mais Borja non deu adquirido relevancia industrial, o que derivou nun declive da cidade, de xeito que parte da súa poboación tivo que emigrar cara a centros industriais.
miniatura|Praza do Mercado.
Nos últimos anos do século XX, Borja consolidou a súa economía tradicional a través da tecnificación da agricultura e da DO Campo de Borja para os seus viños. Estabeleceuse un polígono industrial, denominado "Barbablanca", que confire novas oportunidades. O sector servizos desenvolveuse e modernizouse tamén.
RL-10A-4-2
RL-10A-4-2 é a designación dun tipo de motor foguete utilizado nas etapas Centaur V1, Centaur V2 e Centaur IIIB, usadas como últimas etapas no foguete Atlas IIIB.
Características
Os motores RL-10A-4-2 son fabricados pola empresa Pratt and Whitney e funcionan alimentados por osíxeno líquido e hidróxeno líquido. Teñen un pulo de 99,10 kN e usábanse nas etapas Centaur V1, Centaur V2 e Centaur IIIB, empregadas como última etapa no foguete Atlas IIIB, entre outros.
Orrorin
Orrorin é un xénero de homínidos fósiles que contén a única especie Orrorin tugenensis. Considérase unha especie temperán de Homininae, cunha idade estimada de entre 6,1 a 5,7 millóns de anos (Ma), descuberto en 2000. Non está confirmada a súa relación anatómica cos modernos humanos. O seu descubrimento foi un argumento contra a hipótese de que os australopitecinos son antepasados humanos, aínda que segue sendo hipótese máis aceptada sobre a evolución humana (en 2012).
O nome do xénero Orrorin (plural Orroriek) significa "home orixinal" en lingua tugen, e o epíteto da especie deriva de Tugen Hills en Kenya, onde se encontrou o fósil en 2000. Ata 2007, encontráranse 20 fósiles fragmentarios desta especie.
Fósiles
Os 20 restos fósiles encontrados en 2007 incluían: a parte posterior da mandíbula en dous cachos; unha probable sínfise e varios dentres illados; tres fragmentos de fémur; un úmero parcial; unha falanxe proximal; e unha falanxe distal do polgar.
Orrorin ten dentes pequenos en relación co seu tamaño. A súa denticiónn difire da dos Australopithecus en que as súas pezas dentais posteriores son máis pequenas e menos alongadas mesiodistalmente, e da dos Ardipithecus en que o seu esmalte dentario é máis groso. A dentición difire de ambas as especies mencionadas na presenza dunha amosega mesial nos caninos superiores. Os caninos son de tipo simiesco pero reducidos, como os que se encontran nos simios miocénicos e nas femias de chimpancé. Orrorin tiña dentes poscaninos pequenos e era microdonto como os humanos modernos, mentres que os robustos australopitecinos eran megadontos.
No fémur, a cabeza é esférica está rotada en dirección anterior; o colo do fémur é alongado e oval en sección e o trocánter menor fai protrusión en dirección medial. Aínda que isto suxire que Orrorin era bípede, o resto do poscranio indica que subía ás árbores. Aínda que a falanxe proximal está curvada, a falanxe distal do polgar é de proporcións humanas, característica que foi asociada coa construción de ferramentas, pero neste contexto probablemente debería asociarse mellor con capacidades de asir útiles para gabear polas árbores.
Despois do descubrimento dos fósiles en 2000, gardáronse no museo da vila de Kipsaraman, pero despois o museo foi pechado, e despois, segundo o presidente dos Community Museums de Kenya Eustace Kitonga, os fósiles foron almacenados nunha bóveda bancaria secreta en Nairobi.
Clasificación
Se se probase que Orrorin é un antepasado directo dos humanos, entón australopitecinos como Australopithecus afarensis ("Lucy") poderían considerarse como unha póla lateral da árbore evolutiva dos homínidos: Orrorin é anterior no tempo, en case 3 millóns de anos, e máis similar aos humanos modernos que A. afarensis. A principal semellanza é que o fémur de Orrorin está morfoloxicamente máis próximo a H. sapiens que o de Lucy; non obstante, é un asunto que se segue debatendo.
Outros fósiles (follas e moitos mamíferos) atopados na Formación Lukeino mostran que Orrorin viviu nun ambiente de bosque perenne seco, e non nunha sabana como se asume nas teorías sobre a evolución humana.
Descubrimento
O equipo que encontrou estes fósiles en 2000 estaba liderado por Brigitte Senut e Martin Pickford do Muséum national d'histoire naturelle de Francia. Os descubridores sacaron a conclusión que Orrorin é un hominino debido á súa locomoción bípede e anatomía dental; baseándose nisto, datan a separación entre os homininos e os grandes simios africanos en hai polo menos 7 millóns de anos, no Messiniano. Esta datación é marcadamente diferente da derivada do uso do reloxio molecular, pero foi xeralmente aceptada polos paleoantropólogos.
Os 20 restos fósiles atopáronse en catro sitios da Formación Lukeino: destes, os fósiles de Cheboit Aragai son os máis antigos (de 6,1 Ma), mentres que os de Kapsomin e Kapcheberek atopáronse nos niveis superiores da formación (de hai 5,7 Ma).
José Amor Vázquez
Traxectoria
Sobriño de Jesús e Juan Vázquez Gayoso. Antes de facer un ano, a familia marchou a Cuba, onde permaneceron ata que José fixo os oito anos. Regresaron a Ribadeo onde viviron cinco anos ata que o seu pai, que era xuíz, foi trasladado á Coruña. José fixo alí os estudos secundarios. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 a familia marchou ao exilio. Chegou a Cuba en 1937, e matriculouse na Universidade da Habana doutorándose en Leis, Filosofía e Letras e Ciencias Políticas e Económicas en 1944. En Cuba foi militante antifranquista, pertenceu ao Comité Universitario Pro-República Española e ao Círculo Republicano Español e tivo relación coa Loxa Masónica Washington da Habana. Exerceu como avogado e marchou a Venezuela.
Despois pasou a Estados Unidos onde traballou como profesor de Estudios Hispánicos durante cincuenta anos na Brown University. Foi fundador e director do Centro de Estudios Latinoamericanos, profesor honorario da Asociación Internacional de Valleinclanistas, membro numerario da Academia Norteamericana da Lingua Española e correspondente da Real Academia Española.
Blue Jeans
Blue Jeans foi unha banda galega de pop rock fundada no ano 2007.
Traxectoria
No 2008 gravaron a súa primeira maqueta Las palabras se las lleva el viento, coa que se lle abriu o camiño para tocar en salas e pubs da comarca e soar en varias radios locais. En 2009 presentaron a segunda maqueta Esto es Blue Jeans, con este traballo conseguiron tocar en varios festivais con grupos de sona, así como tocar antes de Iván Ferreiro, Zenttric ou NoWayOut. Neste mesmo ano foron seleccionados na sección de mellor maqueta no concurso Maketón Estrella Galicia de Los 40 Principales. En 2012 saíu á venda o seu primeiro disco Estereotipos cos seus videoclips de presentación "Despierta" e "Tuentichat", neste mesmo ano foron uns dos gañadores do certame Novos Valores Cidade de Vigo organizado polo colectivo Malaherba. En 2013 foron de novo seleccionados á mellor maqueta no concurso Maketón.
Son uns dos grupos referentes na movida viguesa do século XXI.
Os sete contra Tebas (Esquilo)
280px|miniatura|Escena dos sete contra Tebas: Capaneo escala o muro da cidade de Tebas, ánfora arredor de -340. Os sete contra Tebas (Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας, Hepta epi Thēbas; Septem contra Thebas) é a terceira obra da triloxía de Edipo creada por Esquilo no -467. A triloxía é chamada ás veces Edipodea. A historia conta a batalla do exército arxivo liderado por Polinices e o exército de Tebas liderado por Eteocles e os seus seguidores. A triloxía gañou o primeiro premio nas festas dionisíacas. As dúas primeiras obras, Laio e Edipo, así como a obra satírica Esfinxe, non se conservan.
Argumento
Cando Edipo, rei de Tebas, descobre que casou coa súa propia nai e que tivo dous fillos e dúas fillas con ela, cegouse a si mesmo e maldixo ós seus fillos a dividir o seu legado (o reino) pola espada. Os dous fillos, Eteocles e Polinices, para evitar o derramamento de sangue, accederon a gobernar Tebas en anos alternos. Despois do primeiro ano, Eteocles negouse a ceder o seu posto e como resultado, Polinices ergueu en armas ós arxivos para tomar Tebas pola forza. Nese punto é onde comeza a traxedia de Esquilo. Hai pouco argumento como tal, mais en troques a maior parte da obra consiste en ricos diálogos que amosan como a cidadanía de Tebas se sente ameazada polo exército arxivo perante as súas portas, e como o rei Eteocles cavila e sente sobre o tema. Os diálogos tamén amosan aspectos sobre o carácter de Eteocles. Tamén hai unha longa descrición de cada un dos sete capitáns que lideran ós arxivos no ataque contra as sete portas da cidade de Tebas. En consecuencia, Eteocles anuncia que comandante tebano enviará contra cada capitán arxivo. Finalmente, revélase que o comandante das tropas que atacan a sétima porta é o propio Polinices, o irmán do rei. Entón, Eteocles lembra e refírese á maldición do seu pai Edipo. Eteocles decide atoparse e loitar contra o seu irmán en persoa. Despois dunha oda coral, un mensaxeiro entra e anuncia que os atacantes foron repelidos, pero que Eteocles e Polinices acabaron matándose o un ó outro. Os corpos son levados ó escenario e o coro chora a súa morte.
Debido á popularidade da obra de Sófocles Antígona, o final dos sete contra Tebas foi reescrito case cincuenta anos despois da morte de Esquilo. Mentres Esquilo escribiu o final da súa obra cun loito dos irmáns mortos, o novo final serve de ligazón para o comezo da obra de Sófocles: un mensaxeiro aparece, anunciando a prohibición de soterrar o corpo de Polinices; porén, a súa irmá Antígona, anuncia a súa intención de desafiar ese edicto.
Euskobarómetro
O Euskobarómetro é unha serie de enquisas sociolóxicas sobre o País Vasco realizadas cada seis meses por un grupo de investigadores da Universidade do País Vasco. A súa base de datos inclúe estudos sociolóxicos dende a transición democrática e son un referente á hora de analizar a sociedade vasca. A causa das características políticas de Euskadi, unha parte importante das sondaxes adícase a avaliar as opinións dos cidadáns vascos sobre o independentismo e o terrorismo, así como tamén o autogoberno ou a identidade nacional (vasca, española...).
Conflito entre Uber e os taxis
400px|miniatura|Legalidade de Uber nas cidades onde opera ou operou algunha vez. En verde, sen restriccións; en rosa, permitido pero con limitacións; en vermello, prohibido. Nota: en [[España volveu ser legal en 2016 .]] O conflito entre a empresa Uber e os taxistas tradicionais é a disputa xurdida a raíz do comezo dos servizos da primeira en cada país. En España, a empresa de software móbil Uber, comezou a operar en Barcelona, de xeito que puña en contacto a condutores particulares con usuarios da aplicación para contratar o servizo de transporte. En setembro dese mesmo ano comezou a operar tamén en Madrid. Neste contexto, os taxistas iniciaron diversas protestas contra un servizo que consideraban competencia desleal, en consonancia con outras protestas que se produciron nos diferentes países onde Uber operaba.
O 11 de xuño de 2014, nunha acción concertada en Barcelona e outras cidades europeas, os taxistas bloquearon as rúas como xeito de protesta en contra do que percibían coma unha ameaza contra os seus intereses e o futuro do sector. O argumento dos taxistas baseábase no feito de que Uber e outros servizos baseados en aplicacións intelixentes semellantes tiñan unha vantaxe inxusta ao non estaren suxeitos aos mesmos tipos de taxa nin regulamentación ca os taxis. A empresa, por outra banda, defendíase argumentando que os seus servizos só se limitan a facilitar o contacto entre particulares e que non se trataban dunha empresa de transportes.
Alcipreste común
O alcipreste común (Cupressus sempervirens), é unha especie arbórea de folla perenne da familia das Cupresáceas. Ten gran lonxevidade, existindo exemplares con máis de 1.000 anos. Recibe tamén os nomes de alcipreste italiano (non é orixinario de Italia), alcipreste do Mediterráneo, cedro bastardo, ciprés ou simplemente alcipreste. En Galiza non aparece de xeito espontáneo, atopándoo coma especie de xardinaxe, coma ocorre co teixo, moi ligada aos cemiterios. Tamén se plantaba en pazos e mosteiros. O alcipreste da Capela do Salvador é un alcipreste común monumental da variedade fastigiata (Cupressus sempervirens var. fastigiata) que se atopa en Samos (Lugo). Aparece no Catálogo de Árbores Senlleiras de Galicia.
Morfoloxía
É unha árbore bastante grande, que acada os 25, 30 metros de altura; excepcionalmente poden chegar até os 35 metros. O talo é un toro recto, podendo acadar até 1 metro de diámetro, aínda que excepcionalmente se teñen atopado exemplares de até 3 metros na base. A casca é magra, lisa, cinsenta nas árbores novas, torándose a parda escura e gretada lonxitudinalmente coa idade. As raíces áchanse ben desenvolvidas, as secundarias son horizontais, superficiais e alongadas, o que lle permite se ancorar firmemente ao chan. As follas son perennes, presentadas en ramiñas con forma de escama entre entre 2 e 5 milímetros de lonxitude. Forman unha follaxe mesta de cor verde escura. As pólas son magras, máis ou menos cilíndricas ou tetragonais de cor verde escura mate. As flores masculinas son cilíndricas de ton amarelento entre 3 e 5 milímetros de longo e guindan o pole entre febreiro e marzo. As femininas forman conxuntos de piñas miúdas ou conos de cor cinsenta verdosa de 2 a 3 cm de diámetro, con 8 a 14 escamas, que ao maduraren adquiren un aspecto lígneo. A floración prodúcese en primavera e a maduración se produce polo outono do ano seguinte da polinización, arredor de 20 meses despois. A semente atópase nos conos e posúe unha propiedade xerminativa moi duradeira. A madeira é de cor parda clara, nodosa, resistente e bastante lixeira. Non é resinosa, mais bota un recendo que lembra a madeira do cedro. É de moi longa duración, considerada imputrescíbel e moi resistente ao ataque de insectos. miniatura|Detalle das follas e os conos. miniatura|right|Toro. miniatura|right|Variedade 'stricta'. miniatura|right|Variedade 'horizontal'. Atópase baixo dúas formas naturais:
Hábitat e cultivo
É orixinaria das rexións do leste do Mediterráneo, existindo zonas importantes no norte de Libia, sur de Grecia (Creta e Rodas), sur de Turquía, Chipre, oeste de Siria, Líbano, oeste de Xordania e certas zonas do Irán.Crese que hai uns dous mil ou tres mil anos formaba grandes masas forestais no norte de África, ficando hoxe en día soamente poucos exemplares. Non forma parte da vexetación natural de Galiza. Tense cultivado extensamente coma árbore ornamental durante milenios lonxe do seu lugar de orixe, principalmente na rexión mediterránea central e occidental e noutras áreas similares con veráns quentes e secos, e invernos macíos e chuviosos, coma España, California, o suroeste de Suráfrica ou a zona meridional de Australia). Pode, porén, prosperar tamén con éxito en áreas máis frías, con veráns máis húmidos, como é o caso de Galiza, as Illas Británicas, Nova Zelandia e o oeste de Oregón. Dada a súa simboloxía funeraria, os cemiterios adoitan ter os mellores exemplares, aínda que pola estética do seu porte, é tamén empregado en decoración de parques e xardíns. Medra axiña durante os sesenta ou oitenta primeiros anos, nos que pode acadar os 20 ou 30 metros de altura. Atura tanto os solos acedos coma os básicos. Tamé atura os terreos áridos ou compactos e rexeita os solos moi húmidos ou areentos. É unha árbore que gusta do sol, aoportando moi ben a calor e a seca, mais non os grandes fríos (temperaturas inferiores a -10 °C)
A meirande parte do seu cultivo realízase mediante o método cultivar a partir da selección dun esgallo dunha copa ‘fastigiata’, de pólas ergueitas que a miúdo non é máis cá décima parte da altura total da árbore. Tamén se reproduce de xeito doado por semente sen requirimentos especiais, aínda que vai mais amodo. O transplante é sumamente delicado a partir dos catro ou cinco anos de idade.
Actualmente hai alciprestes con cancrose, unha doenza por mor do fungo Seridium cardinale que pode chegar a matar a planta.
Historia
miniatura|200 px|Alcipreste da Capela do Salvador, en [[Samos, catalogada coma árbore senlleira de Galiza.]] O alcipreste común foi moi cultivado no mundo greco-romano, converténdose nun elemento común da xardinaxe mediterránea. Os gregos considerábano coma símbolo da beleza feminina ademais de signo funerario.
O alcipreste coma símbolo funerario era no mediterráneo era a equivalencia do teixo nas culturas atlánticas (Galiza, Asturias, Illas Británicas, Bretaña). Non está clara a procedencia da súa simboloxía funeraria. Seica, dado que é unha árbore sempre verde e maxestosamente apunta ao ceo, pensasen que axudaba ás almas dos mortos a se elevar nesa dirección. Segundo Teofrasto o alcipreste común estaba consagrado a Hades, o deus da morte, xa que as súas raíces nunca botan novos rebentos unha vez tallada a árbore. Horacio indica que os antigos soterraban os mortos cunha póla de alcipreste e envolvían o corpo coas súas follas. Pola súa banda, Plinio o Vello comenta que unha póla de alcipreste pendurada na porta da casa era un sinal fúnebre.
Noutras zonas o alcipreste foi considerado coma un símbolo de hospitalidade. Na antigüidade plantábase na porta das vivendas para indicaren aos viaxeiros que a hospitalidade da casa ofrecía xantar e leito por uns días.
Na Biblia aparece varias veces o alcipreste. No Templo de Salomón utilizouse a súa madeira xunto coa do cedro. Disque incluso a arca de Noé foi construída con este pau.
O mosteiro de Santo Toribio de Liébana, en Cantabria é principalmente coñecido por albergar o Lignum Crucis, un anaco que se di pertenceu á Cruz de Cristo. A Igrexa admíteo coma auténtico e certos estudos científicos deron coma resultado que a madeira é de alcipreste e que a súa antigüidade podería ser duns 2.000 anos
Ao longo da historia aparece a madeira de alcipreste na construción naval. Alexandre Magno empregou alcipreste de Chipre e Fenicia para construír a frota de Éufrates. Durante o Imperio otomán destruíronse gran parte dos bosques de alciprestes da Anatolia e do norte de África polo uso masivo da súa madeira na construción e renovación das frotas.
Respecto da característica de durabilidade da madeira de alcipreste, adóitase citar que unha das portas de Constantinopla, que foi colocada polo reinado de Constantino o Grande, achábase en perfectas condicións mil anos despois. Por outra banda, as portas da Basílica de San Pedro no Vaticano son deste pau e transcorridos mil douscento anos, seguen sen amosaren signos visíbeis de deterioración.
Dise que algúns dos alciprestes que se poden atopar no xardín dos baños termais do emperador Diocleciano en Roma, foron plantados polo propio Miguel Anxo.
Actualmente, o porte destas árbores é unha firma característica das paisaxes mediterráneas de vilas e cidades.
Etnoloxía
Crese que en culturas atlánticas, como a galega, o alcipreste latino foi substituíndo ao teixo celta coma símbolo da morte, por iso ambas as dúas árbores abundan á beira de cemiterios e capelas de todo o país. En Galiza tamén é unha árbore aristocrática por excelencia, por iso aparece nas hortas e xardíns de pazos, casas grandes e mosteiros.
Rosalía de Castro fala dos alciprestes na súa obra Follas Novas (p. 197, 2a edic.):
''De Galicia os cimiterios, ''c'os seus alciprestes altos;
''c'os seus olivos escuros, ''i os seus homildes osarios;
''todos de frores cobertos, ''frescos com'os nosos campos;
''pol-as mañáns melancónicos, 'e nas tardes solitarios,...''
Tamén no folclore popular é nomeado en diversos ditos:
O alcipreste non se rega, porque crece coa lentura.
''Eu subín a un alcipreste, ''Nunca tan alta me vin; ''Se o alcipreste é a morte, Eu para morrer nacín.
''Eu rubín a un alcipreste, ''Cheguei ao medio e caín; ''O alcipreste ten a morte, Eu para morrer nacín.
''Alcipreste, rei das aves, ''Amparo dos paxariños; ''Cando te deixe de amar, Já as aves non farán niño.
''Se soubera que ti viñas, ''Como de certo viñeche, ''Mandara varrer a rúa, Con ramiños de alcipreste.
Usos
A madeira do alcipreste común utilízase en ebanistaría fina, carpintaría, construción e escultura. Dada a súa resistencia á humidade, dende antigo utilizouse na industria naval, como xa se comentara, así como naqueles traballos expostos á humidade ou á auga. Tamén se utiliza para a construción de guitarras.
En zonas de fortes ventos adóitanse plantar, na súa variedade piramidal, para abeirar os cultivos. Porén, a mesta sombra que ofrecen e o empobrecemento do terreo que ocasionan, prexudican os mencionados cultivos que se tratan de protexer. Ademais está o uso en xardinaxe e ornamental que xa se comentou. Coma menciña tradicional as follas e conos empréganse para o tratamento das hedras, úlceras varicosas, hemorroides e problemas de próstata. É adstrinxente, expectorante, diurético, vasoconstritor, sudorífico e febrífugo. miniatura|240px|Conos masculinos miniatura|240px|Conos
Taxonomía
Cupressus sempervirens foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 2: 1002–1003. 1753. Cupressus é o nome en latín do alcipreste que de acordo con algúns autores provén de "Cyprus" (Chipre, illa do cobre), onde é nativo e medra bravo.
sempervirens: epíteto latino que significa "sempre verde".
Rego do Batán, río Masma
O rego do Batán é un subafluente do río Masma que discorre polo concello de Lourenzá, na comarca da Mariña Central.
Características
Nace na parroquia da Muxueira, a máis setentrional do concello de Riotorto, na serra das Augas Santas. Deseguida intérnase no concello de Lourenzá pola parroquia de Santo Adrao, flanqueando as faldras occidentais da serra da Cadeira, que separa as bacías do río Eo e do Masma.
Neste primeiro treito recibe o nome de rego da Carballeira, ata amecer as súas augas coas dos regos da Carqueixa e do Costal. Aquí deixa as terras costentas do seu curso alto para entrar no vizoso val de Lourenzá.
Percorre o val de sur a norte, atravesando as parroquias de Santo Adrao e San Tomé, nas que segue recibindo regatos pola súa marxe dereita. Nesta última parroquia pasa preto do Pazo de Tovar. O nome do rego probablemente provén de antigos batáns na zona, xa que en ambas as parroquias pasa por senllos lugares chamados O Batán.
O principal dos seus afluentes pola esquerda é o río Vaos, no lugar de Mazúa, xa na parroquia de San Xurxo. No entanto, a maioría das fontes actualmente tenden a considerar o Vaos como curso fluvial principal e o Batán como afluente seu; entre elas o concello e o egrexio laurentino Francisco Fernández del Riego. Os carteis máis recentes nas pontes que cruzan o río augas abaixo a partir deste punto tamén indican 'río Baos'. A plataforma colaborativa de microtoponimia Galicia Nomeada inclúe neste treito a etiqueta 'río Vaos'. Mapas online como Google Maps e OpenStreetMap identifícano como 'río Batán' e 'rego do Batán' respectivamente, mentres que na aplicación cartográfica Iberpix do Instituto Xeográfico Nacional non se especifica nome ningún para o río entre a confluencia de Mazúa e a súa desembocadura no Masma. Mesmo institucións como a Xunta de Galicia seguen reflictindo na súa documentación oficial a confusión verbo da denominación do río ao seu paso pola parroquia de Santa María.
Ben como Baos ou Vaos (ortografía coherente coa orixe do hidrónimo), ben como Batán, este curso de auga continúa en dirección noroeste nos últimos quilómetros do val antes de formar un meandro que abraza a capital municipal, Vilanova, que lle queda á esquerda. Tras pasar por baixo da Ponte da Pedra, abandona a vila nunha caivanca que é salvada polo viaduto da estrada N-634. Uns dous quilómetros máis adiante pasa por debaixo dun segundo viaduto, o da autovía A-8, antes de desembocar no río Masma, preto do lugar da Ribeira.
Majk Johansen
Majk (Mykhailo) Hervasiiovych Johansen ou Mike Johansen (en Майк Гервасійович Йогансен, pseudónimo Villi Vetselius [Willy Wetzelius] e M. Kramar) nado en Khárkiv, Ucraína, o 28 de outubro de 1896 e finado en Kíiv, Ucraína, o 27 de outubro de 1937, foi un poeta, escritor de prosa, dramaturgo, tradutor, crítico e lingüista. Foi un dos fundadores de VAPLITE.
Traxectoria
Majk Johansen naceu o 16 de outubro de 1895 en Khárkiv. O seu pai, un emigrante letón era un profesor de alemán, e asegurouse de que o seu fillo tivera unha educación adecuada. Majk Johansen recibiu a súa educación secundaria no Terceiro Ximnasio de Khárkiv. Alí estudou xunto con Hryhoriy Petnikov e Bohdan Hordeev (pseudónimo: Bozhidar), quen máis tarde se converteron en coñecidos poetas-futuristas, así como con Yuriy Platonov, un xeógrafo e escritor de prosa. Despois, Majk Johansen estudou na Universidade de Khárkiv, da cal se graduou en 1917, especializándose en latín. Na Universidade de Khárkiv, os profesores de Majk Johansen de lingüística incluíron a Leonid Bulakhovskyi e Oleksa Syniavskyi.
Máis tarde, Majk Johansen mencionou o nome de Oleksa Syniavskyi na súa famosa novela ‘Podorozh doktora Leonardo po Slobozhans’kii Shvaitsariï’, (en galego, As viaxes do doutor Leonardo pola Suíza de Slobidska Ucraína), 1928:
"Aquela mesma noitiña Don Xosé Pereira reservou billetes de tren para el e Rodolfo. Á mañá seguinte, tivo a sorte de atopar no mercado de Barcelona a Gramática de Syniavsky. Non se separou del que ata que chegou ás estepas. Gozaba moito cos sons da lingua ucraína."
O 18 de agosto de 1937 os comisarios do NKVD levaron a Majk Johansen do seu apartamento. Durante os seus interrogatorios Yohansen non escondeu as súas opinións políticas. Entre outras cousas, acusou o goberno soviético de perseguir ós escritores ucraínos e outros membros da intelectualidade ucraína.
Majk Johansen foi acusado de pertencer a unha "organización terrorista nacionalista burguesa ucraína ficticia". O Colexio Militar do Tribunal Supremo da Unión Soviética condenouno a morte por fusilamento.
A sentenza foi levada a cabo o 27 de outubro de 1937 na prisión do NKVD en Kíiv. A tumba simbólica do escritor está localizada no cemiterio de Lukyanivka.
Traballos literarios
No comezo da súa carreira literaria Majk Johansen escribiu (especialmente poesía) maioritariamente en alemán e ruso. Con todo, desde 1919 empezou a escribir só en ucraíno, despois de ter presenciando a brutalidade das redadas rusas en Khárkiv.
Poesía
Dependendo do período da carreira de escritura do autor, os críticos definen a poesía Majk Johansen como segue: romántica, social-nacional e experimental, D'hori (Ao Pico, 1921), Revoliutsiia (Revolución, 1923), Krokoveie kolo (O Círculo de Danza, 1923), Proloh do komuny (Prólogo á Comuna, 1924), e Dorobok (Funciona ata agora, 1924); sofisticada, Yasen (O Freixo, 1930); e social-realista, Baliady pro viinu i vidbudovu (Ballads sobre Guerra e Reconstrución, 1933).
Prosa
1925 – 17 khvylyn (17 Minutos), colección de historias curtas.
1925 – Pryhody Mak-Leistona, Harri Ruperta ta inshykh (As Aventuras de MacLayston, Harry Rupert, e Outros), novela.
1928 – Podorozh doktora Leonardo po Slobozhans'kii Shvaitsariï (As viaxes do doutor Leonardo pola Suíza de Slobidska Ucraína), novela experimental.
1931 – Zhyttia Haia Serhiievycha Shaiby (A Vida de Haia Serhiievych Shaiba), colección de historias curtas.
1931 – Opovidannia pro Maikla Parkera (Historias sobre Michael Parker), colección de historias curtas.
1932 – Podorozh liudyny pid kepom (A Viaxe dun Home con Sombreiro), esbozo de viaxe.
1933 – Podorozh u Dagestan (Unha Viaxe a Daguestán), esbozo de viaxe.
1936 – Kos-Chahyl na Embi (Kos-Chagil no río Emba), esbozo de viaxe.
Traducións
Majk Johansen sabía grego antigo, latín, alemán, francés e inglés. Tamén tivo un bo coñecemento de escandinavo e varias linguas eslavas. As súas traducións inclúen traballos de Friedrich Schiller, William Shakespeare, Edgar Allan Poe e outros.
Guións
Majk Johansen é autor de varios guións para producións teatrais. En varias ocasións colaborou co famoso Les Kurbas e o seu teatro Berezil. Algunhas das súas obras máis notábeis inclúen unha adaptación ucraína do Mikado de Gilbert e Sullivan e:
1927 – guión da película muda Zvenigora de Aleksandr Dovzhenko. O filme é considerado un fito do cine ucraíno. Majk Johansen coescribiu o guión con Yuriy Tyutyunnyk.
1929 – adaptación de Allo na khvyli 477 (Ola en Frecuencia 477), en colaboración con Mykola Khvylovy e Ostap Vyshnya-
Non Ficción
Majk Johansen participou nalgúns proxectos importantes sobre a lingua ucraína. Participou na creación da ortografía ucraína estandarizada, que foi oficialmente adoptada en 1928, e traballou na latinización do ucraíno. Escribiu estudos sobre a recompilación de dicionarios e sobre fonética, así como pronuncia ucraína literaria e dialectal, particularmente das rexións de Shyshaky e Myrhorod.
1922 – Elementarni zakony versyfikatsiï (Regras elementais de versification) 1926 – Iak buduvaty opovidannia (Como Construír unha historia curta) 1926 – Dicionario ruso-ucraíno, en colaboración con Mykola Nakonechnyi, Kostiantyn Nimchynov, e Borys Tkachenko. 1929 – Dicionario ruso-ucraíno de Refráns Populares, en colaboración con H. Mlodzinskyi.
Recoñecementos
O aniversario número 120 de Mike Johansen celebrouse a nivel estatal.
A escola das areas
A escola das areas é unha curtametraxe de animación dirixida por Tomás Conde Rodríguez, rodada en 2002 en formato Betacam.
Trama
Martín Sarmiento achégase a Pontevedra para coñecer ao doutor Morte, na procura da vacina contra a varíola. Na praza da Leña, a carón do consultorio do doutor, recibe aulas o fillo do médico, canda a outros nenos. O profesor é diglósico, e intenta falar e facer falar aos nenos lingua castelá, malia utilizar moitos galeguismos. O Padre Sarmiento, que tampouco gosta do uso da violencia, defende o uso do galego para aprender, e chega a un trato co doutor: se en tres días lle aprende a ler ao fillo, o doutor diralle o segredo da vacina.