cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kentucky
Educación
A primeira institución de ensino superior de Kentucky foi a Universidade de Transylvania, fundada en 1780, en Lexington. Actualmente, Kentucky posúe 79 institucións de ensino superior diferentes, das cales 37 son públicas e 42 son privadas. A maior e máis recoñecida delas é a Universidade de Kentucky, localizada en Lexington. Os principais centros de educación superior do estado son Louisburg e Lexington.
Transporte
Inicialmente, a maioría das estradas de Kentucky eran privadas, e os usuarios tiñan que pagar peaxe para poder usalas. Posteriormente, Kentucky mercou tódalas estradas localizadas dentro da rexión, expandiu o sistema de estradas do estado, e liberalizou estas estradas. Exceptuando certas estradas de pequena importancia, que son privadas, ningunha estrada do estado necesita pago de peaxe. En 2003, Kentucky posuía 123.937 quilómetros de vías públicas, dos cales 1.228 quilómetros eran estradas interestatais, considerados parte do sistema federal de estradas dos Estados Unidos.
Kentucky inicialmente desenvolveuse grazas aos seus ríos, que permitían o transporte dos seus produtos agropecuarios para outras rexións do país. Posteriormente o ferrocarril tomou o lugar dos pequenos portos fluviais do Estado. Actualmente, o único porto de relativa importancia é o porto de Louisville. 16 compañías ferroviarias ofrecen servizo de transporte de mercancías no Estado, e a Amtrak ofrece servizo de transporte de pasaxeiros entre as principais cidades do Estado. En 2002, Kentucky posuía 4.303 quilómetros de vías ferroviarias.
O aeroporto con maior movemento de Kentucky é o Aeroporto Internacional de Cincinnati, localizado en Kentucky, pero serve principalmente a Cincinnati (Ohio). Outros aeroportos importantes son os aeroportos internacionais de Louisville e o de Lexington.
Medios de comunicación
O primeiro xornal publicado en Kentucky foi The Kentucky Gazette, publicado por primeira vez en Lexington, en 1787. O xornal máis antigo de Kentucky aínda en circulación é The Advertiser, publicado por primeira vez en 1818, en Louisville. Actualmente publícanse preto de 160 xornais, dos cales preto de 20 son diarios. A primeira estación de radio de Kentucky foi fundada en 1922, en Louisville, e a primeira estación de televisión do Estado foi fundada en 1948, tamén en Louisville. Actualmente, Kentucky posúe preto de 200 estacións de radio e aproximadamente 30 estacións de televisión.
NBA G League
A NBA G League é a liga menor de baloncesto desenvolvida e organizada pola NBA. Foi coñecida coma National Basketball Development League (NBDL) de 2001 a 2005, e coma NBA Development League, ou NBA D-League, de 2005 a 2017. A liga comezou con oito equipos no ano 2001. En marzo de 2005, o comisionado da NBA, David Stern, anunciou o plan de expansión da D-League a 15 equipos, e facer unha verdadera liga menor da cal os equipos da D-League estiveran afiliados a un ou varios equipos da NBA. Na tempada 2010-11, a liga ten xa 16 equipos. Ao remate da tempada 2013-14 da NBA, o 33% dos xogadores estiveron algún tempo da NBA D-League. Dende a tempada 2018-19, a liga está formada por 27 equipos, todos eles afiliados ou pertencentes a un equipo da NBA.
A partir da tempada 2017-18, a liga pasouse a chamar NBA G League como parte dun acordo con Gatorade.
Damián Cornejo
Damián Cornejo, nado en Palencia o 27 de setembro de 1629 e finado en Ourense o 29 de abril de 1707, foi un relixioso e escritor castelán, bispo da diocese de Ourense entre 1694 e 1707.
Manuel Martínez Barreiro
Manuel Martínez Barreiro, nado en Caracas en 1961, é un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Xeografía e Historia. Foi xefe de gabinete da Vicepresidencia da Igualdade e do Benestar da Xunta entre o 2007 e o 2009, secretario da Alcaldía de Vigo no 2000 e asesor do Grupo Parlamentar do Partido Socialista Galego-Esquerda Galega (1984-1993). De 1993 a 1995 foi director do Gabinete de Planificación e Programas da Universidade de Santiago de Compostela. Fixo parte da directiva da Coordinadora Galega de Organizacións Non Gobernamentais para o Desenvolvemento (2002-2003).
Ten colaborado en diversos medios de comunicación como El País, Xornal de Galicia, Tempos Novos, A Nosa Terra dixital e Praza Pública.
Redes Escarlata
As Redes Escarlata son un colectivo de intervención sociocultural xurdido en Santiago de Compostela no mes de maio de 2001. No seu primeiro manifesto público preséntanse como organización de esquerdas pola independencia de Galicia e contra o neoliberalismo. O colectivo toma o seu nome do libro Bretaña, Esmeraldina, de Xosé Luís Méndez Ferrín
Características
Entre as súas actividades destacan propostas coma o Baleirado da Cultura (Ourense, outono de 2002), a obra poética colectiva Xuro que non volverei pasar fame (2003) e recoñecidos traballos de información e de axitación coma o que levaron a cabo desde a súa web con motivo do afundimento do Prestige (2002 e 2003). Nela aparecen, ademais, manifestos sobre o cinema galego, os dereitos sexuais, a cuestión do idioma, o dereito á ocupación, a invasión de Iraq etc. Tamén colaboran activamente na defensa da galeguidade lingüística e cultural das comarcas estremeiras.
A organización fai entrega anualmente do Premio Roberto Vidal Bolaño a asociacións ou personalidades que se distinguen "pola súa defensa da emancipación das clases populares e da República galega". Coa mesma periodicidade as Redes Escarlata impulsan as xornadas Un debate, mil repúblicas e todo tipo de performances, conferencias e actos solidarios e reivindicativos.
Script of the Bridge
Script of the Bridge é o álbum de estrea da banda inglesa de post-punk The Chameleons, publicado o 1 de agosto de 1983 a través do selo Statik. Editáronse dous sinxelos do disco no Reino Unido, "As High as You Can Go" e "A Person Isn't Safe Anywhere These Days".
O Campelo, Seavia, Coristanco
O Campelo é un lugar da parroquia de Seavia no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 18 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 9 homes e 9 mulleres.
Estevo Pedro X Azarean
Traxectoria
Naceu en Constantinopla o 31 de decembro de 1826. Foi vigairo patriarcal, e durante o cisma de 1870 estivo no exilio xunto ao patriarca Hasownean.
O 14 de agosto de 1877 foi nomeado arcebispo titular de Nicosia, e recibiu a ordenación episcopal o 23 de setembro de mans do patriarca Antón Pedro IX.
O 6 de xullo de 1881 foi elixido patriarca de Cilicia, Como patriarca elixido en circunstancias difíciles por mor do recente cisma, concovou un sínodo en 1890 para achegar as diferentes posicións e sanar as feridas na Igrexa Católica Armenia. Tamén foi quen de aproveitar o traslado da sé patriarcal a Constantinopla, e no aniversario da ordenación sacerdotal de León XIII foi nomeado representante do sultán Abdul Hamid II.
Outrage
Outrage é un documental estadounidense do 2009 dirixido por Kirby Dick sobre presuntos políticos homosexuais que promoven lexislación contraria aos seus feitos sexuais. Foi producido por Chain Camera con financiamento do Sundance Institute. Estreouse no Festival de Cinema de Tribeca o 24 de abril de 2009.
Enguídanos
250px|dereita miniatura|300px|dereita|Localización da [[provincia de Cuenca.]] Enguídanos é un concello da provincia de Cuenca na comunidade de Castela-A Mancha. Esténdese por unha área de 165.35 km² onde no ano 2007 vivían 462 habitantes. Atópase a 85 km de Cuenca.
Linguas apacheanas
As linguas apacheanas (tamén coñecidas como atapascanas meridionais) son unha subfamilia das linguas atapascanas faladas no suroeste dos Estados Unidos de América (nos estados de Arizona, Novo México, Colorado, Utah, Sonora) e en dous redutos de Oklahoma e Texas. Estas linguas son faladas por varias pobos apache e navajo.
Enrico Fermi
Enrico Fermi, nado o 29 de setembro de 1901 en Roma (Italia) e finado o 28 de novembro de 1954 en Chicago, Illinois (USA), foi un físico italiano coñecido polo desenvolvemento do primeiro reactor nuclear e o desenvolvemento da teoría cuántica. Gañou o Premio Nobel de Física no ano 1938 e é considerado un dos científicos máis importantes do século XX.
Enguídanos
Política
O repartimento de escanos quedou deste xeito:
Enrico Fermi
Desde 1939 foi profesor de física na Columbia University, e colaborou nos primeiros ensaios e investigacións da bomba nuclear (proxecto Manhattan). Descubriu as reaccións no núcleo producidas por neutróns con movemento lento, e observou que estes eran absorbidos máis facilmente polo núcleo atómico que as partículas aceleradas. Investigou a teoría da estrutura fina dos espectros e a formación dos raios cósmicos. Entre as súas obras destácase Elementary Particles (1951).
Linguas apacheanas
Os autónimos dos apaches occidentais e dos navajo son Nnee biyáti’ (ou Ndee biyáti’) e Diné bizaad (ou Naabeehó bizaad), respectivamente.
Entre os personaxes históricos que tiñan como primeira lingua unha lingua apacheana atópanse o famoso líder Gerónimo (Goyaałé), que falaba chiricahua, e Manuelito que falaba navajo.
Enrico Fermi
Foi un dos poucos físicos da era moderna a combinar a teoría coa experiencia. Recoñeceselle como un físico con grandes capacidades tanto no plano teórico como experimental. O elemento Fermio, que foi producido de forma sintética en 1952, foi nomeado no seu honor.
Investigación en Europa
Fillo de Alberto Fermi, Inspector Xeral do Ministerio de Comunicación, e Ida de Gattis, mestra de escola, comezouse a interesar pola física aos 14 anos. O seu expediente académico foi excelente, mostrando unha gran facilidade para memorizar, resolver problemas teóricos ou de síntese. A morte prematura do seu irmán máis vello, Giulio, en 1915 fai que se centre aínda máis nos estudos.
Unha vez rematados os estudos elementais comezou a estudar na Scuola Normale Superiore de Pisa, onde acadou o doutoramento no ano 1922, despois do cal impartiu clases nas Universidades de Florencia e Roma. Residiu tamén durante un tempo nas cidades de Gotinga, Alemaña, e Leiden, Países Baixos, realizando labores de investigación.
De volta en Italia foi nomeado para a primeira cátedra de Física teórica de Italia en 1926 polo Senador, físico e director do Instituto de Física da Universidade de Roma, Orso Maria Corbino. Universidade situada por aquel entón na Rúa Panisperna, converteriase debido á labor dos dous científicos nun centro de investigación punteiro en Europa, reunindo ás xoves promesas italianas da física teórica (Ettore Majorana), física experimental (Edoardo Amaldi, Franco Rasetti, Emilio Segrè ou Bruno Pontecorvo) e a química (Oscar D'Agostino). Este grupo daría en chamarse Os mozos da rúa Panisperna.
En 1930 realizou unha viaxe aos Estados Unidos de América, convidado pola Universidade de Míchigan, durante a que impartiu varios cursos. Isto converteríase nunha costume, pasando a maior parte dos veráns no país americano, tanto realizando investigacións como impartindo conferencias, colaborando tamén cas Universidades de Columbia, Stanford e Chicago.
No ano 1938 foi galardoado co Premio Nobel de Física polas súas demostracións sobre a existencia de novos elementos radioactivos producidos por procesos de irradiación con neutróns e polos seus descubrimentos sobre as reaccións nucleares debidas aos neutróns lentos.
Xunto aos seus colaboradores bombardeou con neutróns 60 elementos, obtendo isótopos de 40 e a transmutación de atómos do elemento 92, o uranio, en átomos dun elemento 93, o neptunio, que non existe na natureza.
Proxector Manhattan
Permaneceu en Roma ata 1938, tras recibir o Premio Nobel emigrou xunto coa súa familia definitivamente aos Estados Unidos, á cidade de Nova York. Esta emigración responde ás leis antisemitas do réxime fascista de Benito Mussolini que ameazaba á súa muller e a varios dos seus colaboradores, xudeus. Unha vez no país americano comezou a traballar para a Universidade de Columbia.
Fermi levou a cabo a construción da primeira pila nuclear, logrando en decembro de 1942 na Universidade de Chicago a primeira reacción en cadea controlada de fisión nuclear. Participando nos últimos anos da segunda guerra mundial no desenvolvemento da Bomba atómica nos laboratorios de Los Álamos, Novo México, o que sería chamado Proxecto Manhattan. Posteriormente oporiase ao resultado deste proxecto por razóns éticas.
No ano 1946 foi nomeado profesor de física e director do Instituto de Estudos Nucleares da Universidade de Chigago.
O traballo científico de Fermi
miniatura|Ilustración da pila atómica de [[Chicago.]] A partir de 1926, adicouse á mecánica estatística de partículas que obedecen ao principio de exclusión de Pauli, como os electróns. O resultado é a chamada Estatística de Fermi-Dirac, unha vez que Dirac chegou independentemente ás mesmas conclusións.
En 1933 Fermi introduciu o concepto de interacción débil, que en conxunto co recentemente postulado neutrino, entrarían na teoría do decaemento beta. Xuntamente cun grupo de colaboradores, Fermi comezou unha serie de experiencias en que foron producidos artificialmente núcleos radioactivos, polo bombardeamento con neutróns de varios elementos. Algúns dos seus resultados suxeriron a formación de elementos transuranianos. De feito, o que eles observaron, e que máis tarde foi comprobado por Hahn, foi a fisión nuclear. En 1938 Fermi recibiu o Premio Nobel de Física por este traballo. Foi entón para os Estados Unidos de América, onde participaria no proxecto Manhattan. Dirixiu o proxecto de construción do primeiro reactor nuclear na Universidade de Chicago.
Longa Marcha 3B
Longa Marcha 3B (Chang Zheng 3B en pinyin, abreviadamente CZ-3B) é o nome dun modelo da familia de foguetes Longa Marcha, cunha serie de variantes.
Características
O Longa Marcha 3B e os seus derivados son uns lanzadores orbitais chineses de tres etapas e catro aceleradores deseñados para poñer satélites de ata 11.200 kg en órbita baixa terrestre e de ata 5100 kg en órbita de transferencia xeoestacionaria. Están baseados no Longa Marcha 3A e mellorados con tanques de propelente máis alongados, unha cofia máis grande e catro aceleradores de propelente líquido na primeira etapa, idénticos ós aceleradores do Longa Marcha 2F. Os Longa Marcha 3B son os foguetes chineses máis potentes en servizo.
Raíña Ha
A Raíña Ha é a muller máis antiga coñecida polo seu nome. Viviu no período de tempo Naqada III ou período predinástico aproximadamente no 3150 ata o 3120 a.C. Estivo casada con faraón Qaa.
Tumba e artefactos
Atopouse un Serekh real co seu nome nunha tumba en Abidos, Exipto.
Notas
<references group="lower-alpha"/>
Green Street (filme)
Tivo dúas secuelas que foron estreadas directamente en vídeo, Green Street 2: Stand Your Ground e Green Street 3: Never Back Down.
Merecumbé
O merecumbé é un ritmo de orixe colombiana inventado polo músico colombiano coñecido como Pacho Galán.
Andoni Ortuzar
Biografía
Andoni Ortuzar naceu o 13 de xullo de 1962 na localidade biscaíña de  Sanfuentes,  Abanto Zierbena, na Zona Mineira (Biscaia). Estudou Ciencias da Información, rama xornalismo, na Universidade do País Vasco. Cando acabou a carreira entrou como redactor en Radio Popular de Bilbao e, posteriormente, en 1981 no diario Deia onde se mantivo ata 1987. En Deia foi responsable das Seccións de Laboral e Euskadi-Política. Militante do sindicato ELA pertenceu ao comité de empresa dese medio chegando a ser presidente do mesmo.
Merecumbé
Historia
Trátase dunha combinación entre a cumbia e o merengue da conca caribeña. O nome resulta da mestura entre "mere" (de merengue) e "cumbé" (de cumbia). O primeiro tema de merecumbé lanzado ao mercado foi Cosita linda.
Pacho Galán fala así do xénero:
Andoni Ortuzar
Actividade política
En setembro de 1987 abandonou Deia e incorporouse ao Departamento de Presidencia, Xustiza e Desenvolvemento do Goberno Vasco como asesor encargándose da xefatura de prensa e das relacións internacionais. En febreiro de 1991 foi nomeado Asesor de Comunicación e Difusión na Secretaría da Presidencia e asignado á entón recentemente creada Secretaría Xeral de Acción Exterior. Desde 1992 desempeñou o posto de Coordinador desta Secretaría, con responsabilidades directas na preparación de misións institucionais vascas ao exterior e a programación das visitas oficiais a Euskadi de personalidades e mandatarios estranxeiros.
En xaneiro de 1995, dentro dun novo gabinete de goberno, ocupou o posto de Secretario Xeral de Acción Exterior, baixo a dependencia directa do lehendakari.
Tivo tamén as responsabilidades de Presidente do Consello Asesor Vasco de Cooperación ao Desenvolvemento, Vicepresidente do Consello Asesor coas Colectividades Vascas e membro da Comisión Bilateral Euskadi-Estado para Asuntos Europeos.
En xullo de 1999 é nomeado director xeral de EITB (a radio e televisión pública vasca), cargo que mantivo ata xaneiro de 2008 cando foi nomeado presidente do  Bizkai Buru Batzar do PNV, o órgano de dirección dese partido en Biscaia, en substitución de Iñigo Urkullu.
En marzo de 2009 recolle a acta de membro do grupo parlamentario Euzko Abertzaleak-Nacionalistas Vascos no Parlamento Vasco, cargo que ocupa ata o 31 de xaneiro de 2012.
O 12 de xaneiro de 2013 é elixido Presidente do Euskadi Buru Batzar do PNV, cargo que revalidou no marco da Asemblea Xeral do PNV celebrada en Iruña os días 13 e 14 de febreiro de 2016.
Liberdade de pensamento
A liberdade de pensamento, tamén coñecida como liberdade intelectual, liberdade de conciencia, liberdade ideolóxica ou liberdade de crenza, é a capacidade de cada un, na súa conciencia, de adoptar, manter e cambiar calquera pensamento, opinión, ideoloxía ou crenza; e, no seu caso, manifestalos, o que pasaría a ser obxecto da liberdade de expresión, e no seu eido, da liberdade de cátedra, da liberdade científica e da liberdade artística ou liberdade de creación. Considérase un dos principais dereitos e liberdades; dos considerados dereitos civís e políticos ou dereitos humanos de primeira xeración. Historicamente está vinculada á liberdade relixiosa ou de culto, e á liberdade de opinión ou de prensa.
Marina Baixa
A Marina Baixa é unha comarca costeira valenciano-parlante do sur da Comunidade Valenciana. A súa capital tradicional é La Vila Joiosa pero o maior núcleo urbano e a súa capital económica é Benidorm.
Liberdade de pensamento
A liberdade de pensamento restrínxese ou é obxecto de coacción a través de múltiples mecanismos, non só a represión a cargo do poder político, senón tamén a imposición de canons socialmente aceptados de corrección política ou pensamento único, que se interiorizan no propio individuo.
Marina Baixa
Xeografía
A Marina Baixa é unha comarca costeira, pero á vez moi montañosa. Pódese dividir en dúas claras zonas, a liña costeira e os vales interiores. Ten grandes serras e montañas coma o Puig Campana, a Serra d'Aitana, a Serra Bèrnia ou a Serra da Xortà e ríos autóctonos coma o Amadòrio, o Algar ou o Guadalest.
Limita ao norte co Comtat e a Marina Alta, a leste e ao sur co Mar Mediterránea, ao sueste co Alacantí e ao oeste co Alcoià.
Pobo masalit
Os masalit (en masalit: masara; en ماساليت) é un grupo étnico formado por unhas 250.000 persoas (datos de 1983 .) que viven na rexión Ouadai do Chad, especialmente ao longo da fronteira sudanesa. A súa lingua está relacionada co durambang, lingua nilo-sahariana falada polos maba. A pesar de ser maioritariamente musulmáns, manteñen moitas das súas prácticas preislámicas.
Marina Baixa
Economía
Tamén se poden atopar numerosos parques temáticos e de lecer, coma Terra Mítica, Terra Natura ou Aqualandia.
Demografía
Os concellos pertencentes á comarca da Marina Baixa son os seguintes:
A derradeira leición do mestre
A derradeira leición do mestre é unha obra pictórica de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao que foi pintada no ano 1945 en Buenos Aires. O cadro consérvase no Centro Galicia de Buenos Aires e está baseado na estampa nº 6 do seu álbum Galicia mártir. Trátase dunha homenaxe ó seu amigo e intelectual Alexandre Bóveda, que foi fusilado na Caeira, en Poio, o 17 de agosto de 1936. No cadro represéntase o asasinato de Bóveda e o intento do fascismo por aniquilar o nacionalismo galego.
O 2 de outubro de 2018 a pintura chegou a Galicia por vez primeira co gallo da exposición Castelao maxistral da Cidade da Cultura de Galicia, que foi aberta ó público o 5 de outubro. O cadro estivo en exposición en Galicia, xunto con outras 92 pezas de Castelao, até o 3 de marzo de 2019.
O Basteiro, Vilaboa, Valdoviño
O Basteiro é un lugar da parroquia de Vilaboa no concello coruñés de Valdoviño na comarca de Ferrol. Tiña 2 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 1 home e 1 muller, o que non supón ningún cambio con relación ao ano 2000 cando contaba cos mesmos habitantes.
Suevos (homónimos)
Amais, como topónimo Suevos pode referirse a:
Galerna
dereita|miniatura|300px|¡Jesús y adentro! de [[Fernando Pérez del Camino (1859-1901). Pintura de finais do século XIX. Pescadores santanderinos intentado gañar o porto durante un temporal no Mar Cantábrico.]]
miniatura|Súbito e rápido avance dunha [[fronte fría, situación similar previa ao desenvolvemento dunha galerna.]]
Unha galerna é un temporal súbito e violento con fortes refachos de vento do oeste ao noroeste que adoita azoutar o Mar Cantábrico e as súas costas, polo xeral na primavera e o outono. Tamén se dá na costa occidental de Francia. Englóbase dentro das denominadas Perturbacións Atrapadas na Costa (PAC - en inglés Coastal Trapped Disturbance).
Aparecen en días calorosos e apracibles nos que a chegada dun fronte fría vén acompañado dun cambio brusco na dirección e intensidade do vento, que pode chegar a superar os 100 km/h. O ceo escurécese e prodúcese un forte descenso da temperatura, de ata 12°C en 20 minutos, un descenso rápido da presión atmosférica e un aumento da humidade que roza o 100%. O mar pode chegar a ser groso ou montañoso e a todo iso engádense unhas curtas pero intensas choivas.
Galernas ao longo da historia
As galernas son temidas polos homes do mar por ser un fenómeno meteorolóxico de extremada violencia e que se cobraron numerosas vidas entre os mariñeiros. A máis recordada foi a galerna que se produciu o 20 de abril de 1878, tristemente coñecida pola Galerna do Sábado de Gloria e que José María de Pereda recollería na súa novela Sotileza. Esa tarde toda a poboación pescadora apiñábase nos portos e na costa vendo como os seus familiares intentaban gañar a costa a bordo das lanchas e traiñeiras. Perderían a vida 322 pescadores afogados no Cantábrico (132 cántabros e 190 vascos) e a conmoción provocada no país sería moi importante. A partir deste desastre introduciríanse melloras na navegación (cuberta corrida, partes meteorolóxicos, salvamento de náufragos etc.). Aínda así todo iso non quitaría que nas sucesivas galernas seguísense producindo vítimas. Importantes foron tamén as dos anos 1912 na que faleceron 141 persoas dos que máis de 100 eran pescadores da vila vasca de Bermeo, 1914, 1961 entre outras.
As galernas tamén foron causantes da dispersión da frota da Armada Invencible (1588) e causa principal do desastre de esta.
Casanova, Santa Cruz de Moeche, Moeche
Casanova é un lugar da parroquia de Santa Cruz de Moeche no concello Coruñés de Moeche na comarca de Ferrol. Tiña 9 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 4 homes e 5 mulleres, o que non supón ningún cambio con relación ao ano 1999 cando contaba cos mesmos habitantes.
Toponimia
Segundo Nicandro Ares Casanova coincide co latín: casa nova.
Przemysław Tytoń
Przemysław Tytoń, nado en Zamość o 4 de agosto de 1987, é un futbolista polaco. Xoga de gardameta e o seu equipo actual é o FC Cincinnati.
Traxectoria
O 30 de xuño de 2016 firmou polo Deportivo da Coruña, cun contrato por tres campañas. O 31 de agosto de 2018, o Deportivo decidiu rescindir o contrato de Tytoń.
Emgann
Emgann (en bretón loita) é un partido político bretón fundado en 1983 como a sección política do Fronte de Liberación da Bretaña, partidario da recuperación dos foros bretóns anteriores a 1532, do socialismo, do celtismo e do europeísmo. Ocasionalmente tivo contactos con Herri Batasuna e Sinn Féin. Ten uns 200 militantes e considérano brazo político do novo ARB. O seu portavoz é Gaël Roblin.
Cerqueirás de Arriba, Seavia, Coristanco
Cerqueirás de Arriba é un lugar da parroquia de Seavia no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2018 tiña 39 habitantes (20 homes e 19 mulleres).
Spermophilus
O seu nome científico significa amante das sementes. Algunhas especies euroasiáticas denomínanse nalgunhas obras co nome común ruso suslik (суслик).
Os Spermophilus poden portar pulgas que transmiten doenzas aos humanos (por exemplo a peste negra), e teñen actividades destrutoras como escavar túneles baixo as casas humanas. Aínda que poden gabear ás árbores, a maioría das especies viven en terra en hábitats abertos e sen árbores.
Especies
Realizouse unha revisión xeral do xénero en 2007 por medio de análises filoxenéticos usando o xene mitocondrial do citocromo b. Isto tivo como resultado a división do xénero Spermophilus en oito xéneros, aos cales, xunto con Cynomys, Marmota e Ammospermophilus, se lles deu un clado numerado. As relacións exactas entre os clados están algo confusas en certos casos. Hai 14 especies exclusivamente paleárticas de Eurasia que se manteñen no xénero Spermophilus sensu stricto, e o resto en xéneros novos (á parte destas, só dúas especies de Urocitellus, predominantemente norteamericanos, se estenderon tamén a Eurasia).
Ezequiel Uricoechea
Ezequiel Uricoechea y Rodríguez, nado en Bogotá o 10 de abril de 1834 e finado en Beirut o 28 de xullo de 1880, foi un lingüista, filólogo, profesor, médico, químico, xeólogo, orientalista e científico colombiano. Foi un dos pioneiros da lingüística hispánica e está considerado como un dos primeiros científicos colombianos.
Paris Barclay
Paris K.C. Barclay, nado o 30 de xuño de 1956 en Chicago, Illinois, é un director e produtor de televisión dende comezos da década de 1990.
Ezequiel Uricoechea
Traxectoria
Ezequiel Uricoechea era fillo de José María Uricoechea (1795-1840), coronel e heroe da guerra de independencia, e de Mariana Rodríguez e Moreno, neta do reformador do sistema educativo e progresista Fiscal da Real Audiencia do Novo Reino de Granada: Francisco Antonio Moreno e Escandón. O seu pai proviña dunha familia de orixe vasca, fundada no Século XVIII en Bogotá polo bilbaíno don Juan Antonio de Uricoechea e Hormaechea, quen contraeu matrimonio con dona María Concepción Sornoza e Peñalver. Ezequiel e os seus irmáns quedaron orfos a temperá idade. Cando el tiña catro anos faleceu a súa nai e o seu pai morre dous anos despois, o 25 de febreiro de 1840.
O Bosque, Castro, Carballedo
O Bosque é un lugar da parroquia de Castro, no concello lugués de Carballedo, na comarca de Chantada.
Paris Barclay
Traxectoria
Gañou dous premios Emmy, así como un do gremio de Directores de América pola súa dirección dos episodios de NYPD Blue, recibindo ademais recibiu numerosos eloxios da crítica e outros premios como o Peabody ou o NAACP.
Ezequiel Uricoechea
Traxectoria
Pasou a súa infancia na facenda de Canoas, propiedade de orixe materna. A educación temperá de Ezequiel estivo a cargo de Dámaso Conca e Eusebio Suescún. Posteriormente ingresou no colexio de don Ulpiano González. De alí pasou ó colexio dos pais xesuítas. Á idade de 13 anos substituíu por dous meses na clase de trigonometría ó seu profesor, o Pai Gomila. Formou parte do Colexio de San Bartolomeu para logo cursar estudos de literatura e filosofía na Escola Xeral da Universidade do Primeiro Distrito e rematar os seus estudos superiores con mestres particulares en casa.
Paris Barclay
Traxectoria
Actualmente, Barclay é o produtor executivo e director principal da serie de ficción da HBO, In Treatment, protagonizada por Gabriel Byrne, Dianne Wiest, Alison Pill, John Mahoney e Hope Davis. A serie foi recoñecida con catro nomeamentos aos Premios Emmy (incluíndo finalmente os galardóns para Wiest e Glynn Turman), cinco nomeamentos ao Globo de Ouro (cun galardón para Byrne), un nomeamento DGA (para Barclay) e dous nomeamentos Premio Imaxe (para Barclay e Blair Underwood). Tamén foi seleccionado como un dos 10 Programas de Televisión do Ano.
O Bosque, Castro, Carballedo
Segundo o INE en 2016 o lugar estaba deshabitado.
Toponimia
O topónimo, de orixe incerta, fai referencia a un terreo con árbores, unha pequena fraga.
Ezequiel Uricoechea
Traxectoria
En 1849 partiu cara ós Estados Unidos e cursou os seus estudos de medicina na Universidade Yale onde ós 18 anos obtivo o seu título de médico. A súa tese foi un estudo médico-químico sobre a cinchona. En 1852 na Universidade de Gotinga iniciou estudos en filosofía e en artes liberais con especialidade en química e mineraloxía, aconsellado por Humboldt. Á idade de 22 anos obtivo o seu título nesta universidade co estudo sobre o iridio.
Dende 1852 empezou a publicación dos seus artigos no New York Herald, en Annalen der Chemie und Pharmacie e en The Pharmaceutical Journal. En 1854 publicou o seu primeiro libro: Memoria sobre las antigüedades neogranadinas.
Durante dous anos viaxou por diversas universidades europeas para ampliar e mellorar os seus coñecementos en filoloxía, lingüística, humanismo e outras ciencias. Viviu en Bruxelas onde cursou estudos de astronomía e meteroloxía no Observatorio real de Bélxica guiado por Adolphe Quetelet
En 1857 Uricoechea regresou a Colombia e ingresou como profesor de química e mineraloxía no Colexio do Rosario de Bogotá, e fundou a Sociedade de Naturalistas Neogranadinos. Ese mesmo ano publicou Mapoteca colombiana: colección de los títulos de todos los mapas, planos, vists, etc., relativos a la América española, Brasil e islas adyacentes. Colaborou no xornal El Mosaico: miscelánea de literatura, ciencias i música.
En 1867 foi nomeado por Tomás Cipriano de Mosquera Director Nacional de Instrución Pública pero non puido cumprir os seus labores debido á caída do xeneral polo golpe de estado do 23 de maio a cargo de Daniel Delgado París. Realizou expedicións á Serra Nevada de Santa Marta, á Guajira e ós chairos orientais. Produto desta última travesía foi Viaje al Meta documento até o día de hoxe extraviado pero citado por Casanare de Jorge Brisson. Un ano máis tarde emprende a súa segunda viaxe a Europa.
En 1871 publicou o seu terceiro libro Gramática, vocabulario, catecismo y confesionario de la lengua chibcha, según antiguos manuscritos anónimos e inéditos para o cal consultou a maior parte dos cronistas da conquista, as leccións de Gonzalo Bermúdez, cura de Santa Bárbara en Santafé, as do xesuíta José Dadey, do pai Francisco Varaix, de José Domingo Duquesne e a Gramática de Frei Bernardo de Lugo.
Foi o primeiro catedrático da lingua árabe da Universidade Libre de Bruxelas, disciplina inaugurada o 24 de outubro de 1878. Traduciu ó francés a Gramática árabe de C.P. Caspari, redactada en alemán.
Entre os correspondentes de Uricoechea atópanse os filólogos Rufino José Cuervo, Miguel Antonio Caro Juan María Gutiérrez e August Friedrich Pott.
En xullo de 1880 iniciou a súa viaxe por Asia coa intención de afondar no estudo dalgúns dialectos árabes, pero enfermou gravemente en Damasco polo que se trasladou a Beirut para restabelecer a súa saúde. Porén morreu cando tiña 46 anos de idade.
Unha mostra da súa biblioteca atópase na Biblioteca Nacional de Colombia, que se compón de 115 volumes.
Cardal, Santa Cruz de Moeche, Moeche
Cardal é un lugar da parroquia de Santa Cruz de Moeche no concello Coruñés de Moeche na comarca de Ferrol. Tiña 2 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 1 home e 1 muller, o que non supón ningún cambio con relación ao ano 1999 cando contaba cos mesmos habitantes.
Narboneta
miniatura|300px|dereita|Localización da [[provincia de Cuenca.]] miniatura Narboneta é un concello da provincia de Cuenca na comunidade de Castela-A Mancha. Esténdese por unha área de 34.83 km² onde no ano 2007 vivían 74 habitantes.
Demografía
Evolución da poboación de Narboneta desde a década dos 30 ata agora:
Política
A repartición de escanos quedou deste xeito:
O Caneiro, Vilaboa, Valdoviño
O Caneiro é un lugar da parroquia de Vilaboa no concello coruñés de Valdoviño na comarca de Ferrol. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2007 tiña dous habitantes (un home e unha muller), a mesma cantidade ca en 2000.
Iniesta
miniatura|dereita|300px|Rolo de Iniesta. miniatura|dereita|300px|Concello de Iniesta. miniatura|dereita|250px|Igrexa Parroquial da Asunción. Iniesta é un concello da provincia de Cuenca na comunidade de Castela-A Mancha. Esténdese por unha área de 232.30 km² onde no ano 2007 vivían 4.412 habitantes. Encóntrase a 105 km da capital.
Demografía
Evolución da poboación de Iniesta desde a década dos 50 ata agora:
Política
A repartición de escanos quedou deste xeito:
Ecuación química
miniatura|dereita|Reacción de combustión do metano (debaixo) e representación de modelos das moléculas (arriba).|262x262px Unha ecuación química é unha descrición simbólica dunha reacción química. Mostra as substancias que reaccionan (chamadas reactivos ou reactantes) e as substancias que se orixinan (chamadas produtos). A ecuación química axuda a visualizar os reactivos que son os que terán unha reacción química e os produtos, que son as substancias que se obteñen deste proceso. Ademais pódense situar os símbolos químicos de cada un dos elementos ou compostos que estean dentro da ecuación e poder balancealos con maior facilidade.
En 1615 Jean Beguin publicou Tyrocinium Chymicum, un dos primeiros traballos escritos sobre química, onde redacta a primeira ecuación química da Historia.
Requisitos dunha ecuación química
Unha ecuación química debe:
Interpretación dunha ecuación química
Un caso xeral de ecuación química sería:
onde: A interpretación física dos coeficientes estequiométricos, se estes son números enteiros e positivos, pode ser en átomos ou moles. Así, diríase que a ecuación de xeometría estequiométrica se subdivide na seguinte: Por exemplo o hidróxeno (H2) pode reaccionar con osíxeno (O2) para dar auga (H2O). A ecuación química para esta reacción escríbese:
O símbolo "+" lese como "reacciona con", mentres que o símbolo "→" lese como "produce". Para axustar a ecuación, poñemos os coeficientes estequiométricos:
miniatura|240x240px|P4O10 + 6 H2O → 4 H3PO4 Esta ecuación química está a ser balanceada multiplicando H3PO4 por catro para igualar o número de átomos de fósforo, e logo multiplicando H2O por seis para igualar o número de átomos de H e O nos dous lados da ecuación. A ecuación está axustada e pode ser interpretada como 2 mol de moléculas de hidróxeno reaccionan con 1 mol de moléculas de osíxeno, producindo 2 mol de moléculas de auga.
As fórmulas químicas á esquerda da data de reacción ("→") representan as substancias reaccionantes ou reactantes; á dereita da data de reacción ("→") están as fórmulas químicas das substancias producidas, denominadas produtos.
Os números diante das fórmulas son chamados coeficientes estequiométricos. Estes deben ser tales que a ecuación química estea balanceada, é dicir, que o número de átomos de cada elemento das substancias reaccionantes e dos produtos da reacción sexa o mesmo. Os coeficientes deben ser enteiros positivos, e o un omítese. Nas únicas reaccións que isto non se produce é nas reaccións nucleares.
Adicionalmente, póden s e a g regar (entre paréntese e como subíndice) o estado de agreg ac ión molecular de cada substancia participante: sólido (s), líquido (l), acuoso (aq) ou gasoso (g).
No exemplo da auga:
Outros símbolos utilizados para indicar o tipo de reacción son:
Adina, Ardemil, Ordes
Adina é un lugar da parroquia de Ardemil no concello coruñés de Ordes da comarca de Ordes. Tiña 50 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 28 eran homes e 22 eran mulleres.
Agustín Jarabo Domínguez
Agustín Jarabo Domínguez, nado o 11 de outubro de 1911 en Ourense e finado o 20 de xaneiro de 1961 en Lugo, foi un futbolista galego que xogaba na demarcación de dianteiro.
Traxectoria
Fichou polo Celta de Vigo na tempada 1935/36 na Segunda División, ano no que o equipo acadou o primeiro ascenso a Primeira División da súa historia. Porén, tivo que agardar para debutar na máxima categoría, ante o golpe de estado militar contra a Segunda República Española e o comezo da Guerra Civil.
Tralo fin da contenda as competicións oficiais reanudáronse en 1939. Agustín debutou en Primeira na segunda xornada, o 10 de decembro de 1939 en Balaídos. Dende o principio deu fe da súa facilidade anotadora, se ben foi o segundo máximo anotador do equipo na tempada do ascenso foi o primeiro o ano do debut en primeira, con 14 tantos.
Na tempada 1941/42 formou dianteira con Del Pino e Roig, entre os tres anotaron 40 goles nunha tempada na que o equipo rematou en quinta posición. Deixou o equipo tras o descenso da tempada 1943/44 ao non chegar a un acordo coa directiva para renovar.
Entre os encontros que disputou co Celta destacan tres encontros ante o Deportivo da Coruña. O primeiro en maio de 1940 na fase de promoción na que o Celta se salvou do descenso en detrimento do Depor, o segundo en abril de 1941, na Copa do Rei, que rematou cunha vitoria céltica por 8-0. O último o primeiro derbi en Primeira División, que tamén rematou con vitoria do Celta.
A Augalevada, Vilaboa, Valdoviño
A Augalevada é un lugar da parroquia de Vilaboa no concello coruñés de Valdoviño na comarca de Ferrol. Tiña 5 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 2 homes e 3 mulleres, o que non supón ningún cambio con relación ao ano 2000 cando contaba cos mesmos habitantes.
Luísa Villalta
Luísa Villalta Gómez, nada na Coruña o 15 de xullo de 1957 e finada na mesma cidade o 6 de marzo de 2004, foi unha escritora, filóloga e violinista galega. Escribiu poesía, teatro, narrativa de ficción, ensaio, articulismo e tradución. O colectivo A Sega acordou dedicarlle o Día das Galegas nas Letras do ano 2022 e a Real Academia Galega o Día das Letras Galegas do ano 2024.
Traxectoria
Estudou no colexio das Xosefinas da rúa Juan Flórez e mais no IES Eusebio da Guarda. Licenciada en Filoloxía Hispánica e Filoloxía Galego-Portuguesa pola Universidade de Santiago de Compostela, foi tamén titulada superior en violín. Formou parte da Orquestra de Santiago de Compostela desde 1985 e, máis tarde, da Xove Orquestra de Galicia, así como de diversos grupos de cámara galegos. En 1988 aprobou as oposicións de docente de Lingua e Literatura Galegas, e deu clase no IES Xosé Neira Vilas (Perillo, Oleiros), IES Canido (Ferrol) e no IES Isaac Díaz Pardo de Sada.
Finou prematuramente, o 6 de marzo de 2004, por unha meninxite, aos 46 anos de idade. En 2018 a súa familia cedeu os seus fondos documentais ao Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.
Notas
miniatura|Tumba de Luísa Villalta no [[cemiterio de Santo Amaro da Coruña.]]
Guisande, Friolfe, O Páramo
Guisande é un lugar da parroquia de Friolfe, no concello lugués do Páramo na comarca de Sarria. Segundo o IGE, en 2017 tiña 29 habitantes (14 homes e 15 mulleres).
Pajaroncillo
miniatura|300px|dereita|Localización da [[provincia de Cuenca.]] Pajaroncillo é un concello da provincia de Cuenca na comunidade de Castela-A Mancha. Esténdese por unha área de 56.91 km² onde no ano 2007 vivían 83 habitantes.
Demografía
Evolución da poboación de Pajaroncillo desde a década dos 30 ata agora:
Política
A repartición de escanos quedou deste xeito:
Sergio Canales
Sergio Canales Madrazo, nado o 16 de febreiro de 1991 en Santander, é un futbolista español. Xoga de centrocampista e o seu equipo actual é o Real Betis Balompié da Liga Santander.
Aquelabanda, Santa Cruz de Moeche, Moeche
Aquelabanda é un lugar da parroquia de Santa Cruz de Moeche no concello Coruñés de Moeche na comarca de Ferrol. Tiña 3 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 1 home e 2 mulleres, o que non supón ningún cambio con relación ao ano 1999 cando contaba cos mesmos habitantes.
Cuadrigato
miniatura|250x250px|Cuadrigato ([[Circa|ca. 225-212 a. C.), coa cabeza bifronte e laureada e a Vitoria guiando unha cuadriga]] O cuadrigato (en latín: quadrīgātŭs) foi unha moeda de prata emitida pola República Romana durante o século III antes de Cristo, caracterizada polo busto bifronte de Xano nos seus anversos e unha representación da Vitoria conducindo unha cuadriga nos seus reversos (que lle dá o nome), coa inscrición ROMA debaixo.
O peso teórico desta moeda é de 6 escrúpulos (arredor de 6,8 gramos), o que a fai equivalente ao didracma grego do sur de Italia, e o seu diámetro rolda os 20 milímetros. O cuadrigato cuñouse durante varios anos ata pouco antes da introdución do denario (cara ao 211 a. C.). Á parte do cuadrigato, cuñáronse tamén pezas de ouro coa mesma tipoloxía, con idéntico anverso, e que exhiben no seu reverso unha escena de dous soldados facendo un xuramento sobre un terceiro que sostén un porco, tamén coa lenda ROMA no pé.
Crese que a elección de Xano para os anversos destas moedas se debe ao pechamento das portas do templo deste deus, indicativo dunha etapa de ausencia de guerra. Michael Crawford, no entanto, suxeriu que a cabeza bifronte de Xano representa os Dióscuros, e non a Xano, xa que este se representa adoito como unha figura madura e con barba.
Os historiadores da época romana, como Tito Livio e Plutarco, refírense frecuentemente a estas moedas temperás como denarios, aínda que as modernas referencias numismáticas as consideran moedas diferentes, producidas antes da estandarización do denario.
Tito Livio cita o cuadrigato, entre outros, en Ab urbe condita libri. XXII, 58: En época posterior houbo outra moeda, denominada vitoriato (lat. victoriatus) co valor equivalente a medio cuadrigato e, xa que logo, cun peso de 3 escrúpulos.
A Porta de Novo, Vilaboa, Valdoviño
A Porta de Novo é un lugar da parroquia de Vilaboa no concello coruñés de Valdoviño na comarca de Ferrol. Tiña 4 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 2 homes e 2 mulleres, o que non supón ningún cambio con relación ao ano 2000 cando contaba cos mesmos habitantes.
Fred Toye
Frederick E.O. Toye, nado nos Ánxeles (California) o 26 de setembro de 1967, é un director de series televisión estadounidense, popularmente coñecido coma Fred Toye.
Dirixiu varios episodios de series de J. J. Abrams, como Alias ou Lost e é produtor e director principal de Fringe. Tamén dirixiu outras series como Ghost Whisperer, Brothers & Sisters, The 4400 e Moonlight.
Eleccións municipais en Zas
miniatura|dereita|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Zas]]
Eleccións do 26 de maio de 2019
Candidatos: Manuel Muíño Espasandín (BNG), José David Gómez Brandariz (PP) e José Vilariño López (ALNO).
Ulf de Jakobsland. Os viquingos en Galicia
'Ulf de Jakobsland. Os viquingos en Galicia' é unha novela gráfica de Alberto Varela Ferreiro publicada por Edicións Xerais no ano 2018. A historia está ambientada nas invasións dos viquingos en Galicia durante o século XI e conta a historia de Ulv Galiciefarer ou "Ulf o galego", un jarl dinamarqués, xefe viquingo famoso polos seus ataques, saqueos e pillaxe en Galicia durante o reinado de Vermudo III e Fernando I de León.
Uña, Cuenca
Demografía
Evolución da poboación de Uña desde a década dos 30 ata agora:
Política
A repartición de escanos quedou deste xeito:
Figueira
thumb|240px|Figos maduros in situ right|thumb|240px|"Schiocca" de figos pasos calabreses
A figueira (Ficus carica) é unha arboriña ou un arbusto da familia das moráceas (Moraceae), unha das numerosísimas especies do xénero Ficus. Orixinaria de Asia suroccidental, medra hoxe brava polo Mediterráneo e noutras rexións do mundo. En Galiza, malia non medrar de xeito espontáneo, é común o seu cultivo dende a antigüidade, especialmente nas Rías Baixas, polo que deu lugar a unha infinidade de topónimos. O consumo de figos pasos era moi común coma sobremesa no inverno.
Hábitat
As figueiras medran espontaneamente en terreos e noiros rochosos e incluso en valados e vellos muros de cachotes, onde poucas plantas atopan oportunidade. Témese o desenvolvemento das súas raíces por mover moito os solos onde fican. En Galiza adoita plantarse illada nos pomares entre outras froiteiras, ou preto dos muros da casa ou do valado.
Descrición
De porte baixo, máis semellante ao dun arbusto que ao dunha árbore (entre 3-10 m), sobre todo cando emite unha especie espeques que sosteñen as pólas. Pouco esixente e canto ao solo, o seu crecemento é amodo. A casca é lisa e de cor cinsenta. As follas son caedizas, de 12 a 25 cm de longo e 10 a 18 de largo, profundamente lobuladas, formadas por 3 ou 5 lóbulos.
Produce froitos compostos dun tipo especial, o sicono, aos que se coñece coma figos (sicono etimoloxicamente significa figo). A figueira produce un látex abrancazado irritante.
Algunha figueiras, chamadas bíferas, producen dúas colleitas ao ano. Existen tanto variedades dioicas (que producen flores dun único sexo en cada individuo) como monoicas (producen flores masculinas e femininas na mesma árbore). Estas figueiras acostuman utilizarse para fecundar as figueiras femininas da variedade esmirna, cultivadas no norte de África e Oriente Medio e coñecidas en California (EUA) co nome de calymirna.
As figueiras cultivadas reprodúcense mediante espeques. Son moi resistentes ás condicións adversas e cultívanse principalmente como árbores froiteiras de segunda categoría. Ademais, a figueira é unha das especies aptas para cultivar como bonsai.
Historia
Os froitos da figueira son diversos, distinguíndose moitas variedades e distintas frutificacións estacionais, designándose con termos como figos brancos, figos raíña, figos negros e béveras. Foi unha das primeiras plantas cultivadas polo ser humano. Un artigo da revista Science constataba o achado de nove figos fosilizados datados arredor de 9400-9200 a. C. nun poboado neolítico Gilgal I, no Val do río Xordán. Por mor a que as figueiras son do tipo partenocárpico, constitúen unha das especies domesticadas. Este achado antecede á domesticación do trigo, o orxo e os legumes, polo que pode ser o primeiro caso coñecido de agricultura. A medida que a migración humana transportou a árbore fóra do ámbito natural desenvolvéronse ou apareceron milleiros de cultivares, a maioría sen nome e durante milleiros de anos constituíu unha importante cultura alimentaria.