cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Desinfectante
Toxicidade
Un estudo de 2014 argumentou que o uso de desinfectantes de mans (que aumenta até 100 veces a penetración dérmica das partículas lipófilas) e o posterior contacto con substancias portadoras de bisfenol A (BPA), como o papel impreso de recibos, ouriños ou algúns alimentos, relacionouse cun maior risco de padecer enfermidades e anomalías de saúde.
Lingua padaung
O padaung (ကယန်း), tamén coñecido como padaung karen ou kayan, é unha lingua karénica de Myanmar, falado polo pobo kayan. O padaung ou kayan fálase no Estado Kayah, sur do Estado Shan, e norte do Estado Kayin. Hai catro variedades segundo Shintani (2016), a saber:
Tabasco (Capsicum)
miniatura|250px|Pementos de tabasco (maduros e verdes)
O tabasco, tamén chamado chile tabasco, é un cultivar do chile Capsicum frutescens, da familia das solanáceas.
Características
miniatura|250px|Pementos de tabasco maduros É un arbusto que chega aos 2 m de altura, orixinario do estado mexicano de Tabasco.
Os pétalos das súas flores son bastante grandes, duns 2 cm, e son de cor branca; os froitos, pequenos, duns 5 cm, son erectos, de forma oblonga, algo afiada. Moderadamente picante, alcanza entre 30 000 e 50 000 unidades na escala Scoville de unidades de picante.
É o ingrediente principal na elaboración da salsa Tabasco, que foi inventada e elaborada por primeira vez en 1868 por Edmund McIlhenny, e para comercializala fundou a empresa McIlhenny Company en Luisiana (Estados Unidos).
Conwy
Conwy (pronunciado en inglés e en galés /ˈkɔnʊɨ/ ), antes coñecida en inglés como Conway, é un conxunto de estuarios amurallados, unha cidade-castelo (castle town) e comunidade circundante, o centro administrativo do condado de Conwy, na costa norte de Gales. A comunidade, que tamén inclúe Deganwy e Llandudno Junction, tiña unha poboación de 14.753 no censo de 2011. A cidade en si é un destino popular para o turismo internacional. A poboación residente do municipio do condado de Conwy no seu conxunto a 30 de xuño de 2015 estimouse en 116.200 persoas. Non obstante, a cidade sensu stricto ten unha poboación de 4.065 habitantes.
O nome "Conwy" deriva das antigas palabras galesas cyn (xefe) e gwy (auga), sendo o río chamado orixinalmente "Cynwy".
Historia
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/%28Castle_and_suspension_bridge%2C_Conway_%28i.e._Conwy%29%2C_Wales%29_LOC_3752435594.jpg/220px-%28Castle_and_suspension_bridge%2C_Conway_%28i.e._Conwy%29%2C_Wales%29_LOC_3752435594.jpg|miniatura| "Castelo e ponte colgante", ca. 1890-1900.
Castelo e murallas
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Conwy_walled_town.jpg/220px-Conwy_walled_town.jpg|alt=|miniatura| Unha vista da cidade amurallada orixinal, dende unha das torres das murallas de Conwy. O castelo de Conwy e as murallas da cidade foron construídos, por orde de Eduardo I de Inglaterra, entre 1283 e 1289, como parte da súa conquista do principado de Gales. A igrexa que se atopa en Conwy foi marcada como o edificio máis antigo de Conwy e permanece nas murallas de Conwy desde o século XIV. Porén, a estrutura máis antiga forma parte das murallas da cidade, no extremo sur do lado leste. Aquí incorporáronse á muralla un muro e a torre da llys (palacio/palacio xudicial) pertencentes a Llywelyn o Grande e o seu neto Llywelyn ap Gruffydd. Construída sobre un afloramento rochoso, con torre absidal, é unha construción clásica, autóctona, galesa e destaca do resto da muralla da cidade, pola presenza de catro ocos de fiestras. Data de principios do século XIII e é o resto máis completo de calquera dos seus llysoedd.
As murallas forman parte dun Patrimonio da Humanidade: os castelos e as murallas do rei Eduardo en Gwynedd.
As persoas nacidas dentro das murallas da cidade de Conwy reciben o alcumo de "jackdaws", en honor ás grallas cereixeiras que viven nas murallas. Unha Jackdaw Society existiu até 2011.
A poboación da cidade en 1841 era de 1.358 habitantes.
Abadía
Conwy foi o sitio orixinal da abadía de Aberconwy, fundada por Llywelyn o Grande. Edward e as súas tropas tomaron o lugar da abadía e trasladaron aos monxes polo val de Conwy a un novo sitio en Maenan, establecendo a abadía de Maenan. A igrexa parroquial de St Mary's All Saints aínda conserva algunhas partes da igrexa abacial orixinal nos muros leste e oeste. Os colonos ingleses recibiron incentivos para trasladarse á cidade de guarnición amurallada, á que os galeses tiñan prohibido entrar durante décadas.
Ponte colgante
Conwy ten outras atraccións turísticas. A ponte colgante de Conwy, deseñada por Thomas Telford para substituír o transbordador, foi rematada en 1826 e atravesa o río Conwy xunto ao castelo. Telford deseñou as torres de apoio da ponte para que coincidan coas torres do castelo. A ponte está agora aberta só para os peóns e, xunto coa casa da peaxe, está ao coidado do National Trust.
Ponte do ferrocarril
A ponte ferroviaria de Conwy, unha ponte tubular, foi construída para o ferrocarril de Chester e Holyhead por Robert Stephenson. O primeiro tubo completouse en 1848, o segundo en 1849. A ponte aínda está en uso na North Wales Coast Line, xunto coa estación, que está situada dentro das murallas da cidade. Ademais dunha moderna ponte que serve á cidade, a estrada A55 pasa por baixo do río nun túnel, o primeiro túnel de tubos inmerso de Gran Bretaña, que foi construído entre 1986 e 1991. A antiga estrada de montaña a Dwygyfylchi e Penmaenmawr atravesa o paso de Sychnant, ao pé da montaña Conwy.
Casa Aberconwy
O National Trust posúe a Aberconwy House, a única casa de comerciantes de Conwy que sobrevive do século XIV, un dos primeiros edificios construídos dentro dos muros de Conwy. miniatura|Great Ormes Head
Plas Mawr
Plas Mawr é unha casa isabelina construída en 1576 pola familia Wynn, que foi amplamente reformada até o seu aspecto do século XVI e agora está ao coidado de Cadw e aberta ao público. miniatura|Plas Mawr
A casa máis pequena de Gran Bretaña
miniatura|A casa máis pequena de Gran Bretaña. A casa nomeada no Libro Guinness dos Récords como a casa máis pequena de Gran Bretaña, cunhas dimensións de 3,05 × 1,8 metros, pódese atopar no peirao. Estivo en continua ocupación dende o século XVI (e mesmo estivo habitado por unha familia nun momento) até 1900 cando o propietario Robert Jones, un pescador de 1'80m de altura, viuse obrigado a mudarse por motivos de hixiene. As habitacións eran demasiado pequenas para que se puxese de pé. A casa aínda é propiedade dos seus descendentes na actualidade, e os visitantes poden botar un ollo á vivenda por un pequeno custo.
Salón Vardre
Vardre Hall é un edificio catalogado de grao II do século XIX, situado fronte ao castelo de Conwy. Foi erixido polo deputado conservador de Buckinghamshire William Edward FitzMaurice a mediados da década de 1850. En 1869 o edificio foi vendido ao avogado William Jones. O edificio foi usado como despacho de avogados até 1972, cando foi comprado e converteuse en The Towers Restaurant. Despois de estar varios anos baleiro, Vardre Hall cambiou de novo de mans, e en 1999 foi reformado como tenda.
Atalaia medieval
Ao outro lado da ría atópase Bodysgallen Hall, que incorpora unha torre medieval que posiblemente foi construída como torre de vixía para o Castelo de Conwy.
Escudo
O College of Arms concedeu un brasón ao municio en 2001. As novas armas lembran as de Aberconwy e Colwyn. A parte principal representa ondas azuis e prata polo río Conwy. Enriba, unha torre vermella que representa o Castelo. O terzo superior é verde cunha cabeza heráldica de Marchudd ap Cynan. A cada lado hai dúas lanzas negras embrutadas (con gotas de sangue na punta, véxase o escudo predecesor na infocaixa) das armas de Nefydd Hardd. Diante delas, un garb ou faixa de trigo dourada, polas zonas rurais da comarca. Enriba do escudo está o dragón galés que apoia unha Biblia (polo feito de que a primeira tradución do libro en galés se orixinou aquí) xurdindo dunha coroa de follas de carballo e landras (polo antigo concello de Colwyn).
Lema
O lema adoptado e integrado no escudo é Tegwch i Bawb ("Equidade para todos").
Lugares salientables
Conwy Morfa, un terreo pantanoso no lado oeste da ría, foi probabelmente o lugar onde se xogou por primeira vez ao golf en terras galesas. Tamén foi o lugar onde Hugh Lorys Hughes desenvolveu, e máis tarde construíu, o Mulberry Harbour flotante, usado na Operación Overlord na Segunda guerra mundial.
O hospital de Conwy pechou en 2003 e despois foi derrubado.
A parada de autobús da estación de Conwy ten servizos a Llandudno, un servizo de catro horas a Holyhead e un autobús turístico de subida e baixada, The Llandudno and Conwy Tour.ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Conwy_Guildhall%2C_Castle_Square_-_geograph.org.uk_-_2224123.jpg/220px-Conwy_Guildhall%2C_Castle_Square_-_geograph.org.uk_-_2224123.jpg|miniatura| Conwy Guildhall
Salvamento marítimo
A RNLI estableceu unha estación de botes salvavidas en 1966 e actualmente opera o buque costeiro de clase D The May Bob.
Goberno
Existe un distrito electoral de Conwy para as eleccións ao Consello Municipal do Condado de Conwy. O barrio esténdese ao oeste do río Conwy só cunha poboación total de 4.065 habitantes. Os outros barrios do condado da comunidade de Conwy son Deganwy, Marl e Pensarn.
Conwy tamén ten un concello, con sede en Conwy Guildhall, composto por 17 concelleiros elixidos dos cinco barrios comunitarios de Aberconwy, Castle, Deganwy, Marl e Pensarn.
Notas
<div class="reflist" style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; column-count: 3; list-style-type: decimal;"> <references group="" responsive="0">
L'Assiette au Beurre
L'Assiette Au Beurre (O prato de manteiga) foi unha revista satírica ilustrada francesa, de tirada semanal, publicada entre 1901 e 1912. Esa época foi chamada en Francia a "Idade de Ouro da caricatura".
Historia
Fundada por Samuel Schwarz, o seu primeiro número apareceu o 4 de abril de 1901. Politicamente manifestábase en contra dos inimigos da Terceira República e incluía con frecuencia contido anticlerical.
Nela colaboraron artistas como Adolphe Willette, Jean-Louis Forain, Caran d'Ache, Albert Robida, Fernand Louis Gottlob, Abel Faivre, Henry Gerbault, Francisque Poulbot, Félix Vallotton, Juan Gris, František Kupka, Jacques Villon, Louis Marcoussis, Kees van Dongen, Javier Gosé, ou o portugués Tomás Leal da Câmara entre outros.
Influencia en Galiza
Para Siro López, a revista tería sido, xunto a Simplicissimus, unha das maiores influencias para Castelao, en particular Jean-Louis Forain. Segundo Siro mesmo se tería inspirado en varias viñetas de L'Assiette Au Beurre para a campaña do Estatuto de Autonomía.
Lasius flavus
Lasius flavus é unha especie de formiga da familia Formicidae que está moi estendida en Europa, pero tamén se atopa en Asia, África do norte e o leste de América do Norte. As poboacións de Norteaméria son consideradas agora unha especie diferente, Lasius brevicornis.
Descrición
As raíñas miden de 7 a 9 mm de longo, os machos de 3 a 4 mm e as obreiras de 2 á 4 mm. Estas formigas teñen cores que van do amarelo ao marrón, a raíña e os machos teñen dúas cores o amarelo e o negro. As obreiras de Lasius flavus son monomórfico, é dicir todos os membros son parecidos en forma.
Hábitat
Esta especie vive principalmente nos campos e prados húmidos, e baixo as pedras. Os formigueiros están totalmente baixo terra, e cubertos de herba, a entrada pódese observar que ten forma de montículo.
Formación dos formigueiros
Os voos nupciais prodúcense nos días máis calorosos de verán. Estas formigas son falsas polixínicas, é dicir, cando van construír un novo formigueiro varias raíñas xúntanse e fano. Conviven no mesmo formigueiro ata que nacen as primeiras obreiras, entón loitan entre elas ata que só quede unha, que será quen forme a colonia. Forman colonias pequenas, unha colonia madura pode ter uns 500 individuos. Aínda que, nalgúns casos, existen colonias interconectadas que poden chegar a ter 250 000 obreiras.
Alimentación
Aliméntanse case exclusivamente da melaza secretada polos áfidos, que se reproducen nos refuxios subterráneos, aos que protexen doutras ameazas a cambio desta substancia nutritiva. Tamén comen pequenos insectos como as cochinillas ou larvas de mosca.[cita
G Hannelius
Genevieve Knight Hannelius, nada o 22 de decembro de 1998 en Boston, Massachusetts, é unha actriz e cantante estadounidense. Fixo o seu debut como actriz interpretando a Courtney Patterson na serie de ABC Surviving Suburbia (2009). Tivo papeis recorrentes na serie de Disney Channel Sonny with a Chance (2009-2010) e Good Luck Charlie (2010-2011).
Guillermo Escalada
Guillermo Escalada, nado en Montevideo o 24 de abril de 1936 e finado o 21 de xuño de 2023, foi un futbolista uruguaio que xogaba como dianteiro.
Traxectoria
Desenvolveu a maior parte da súa carreira no Nacional, co que debutou en 1954 e no que xogou ata 1963, e formou parte dunha das dianteiras máis celebres da historia do club, xunto a Héctor Núñez, Julio Acosta, Raúl Núñez e Héctor Rodriguez. Gañou, entre outros títulos, as ligas de 1955, 1956 e 1957. En 1958 marcou en Riazor o gol da vitoria contra o Flamengo, co que o seu equipo se proclamou campión da 13ª edición do Trofeo Teresa Herrera. En 1959 tivo a oportunidade de conquistar o seu cuarto título de liga, pero perdeu a final de desempate contra o Peñarol, nun histórico encontro no que foi un dos oito xogadores expulsados.
En 1962 debutou co seu equipo na Copa Libertadores, nun partido ante o Sporting Cristal peruano. Xogou seis partidos durante a competición, marcando un gol nas semifinais contra Peñarol no estadio Centenario. Disputou un total de 173 partidos oficiais co club, marcando 62 goles.
Tamén xogou no Gimnasia y Esgrima La Palta e no Montevideo Wanderers.
Selección nacional
Foi 30 veces internacional coa selección do Uruguai, coa que marcou 11 goles. Debutou o 30 de marzo de 1955, durante a disputa da Copa América, nunha derrota por 2-1 ante o Perú, onde xogou a segunda parte como substituto de Américo Galván. Na seguinte edición do torneo continental, con Hugo Bagnulo como técnico, o conxunto uruguaio proclamouse campión xogando na casa. Escalada marcou dous goles no partido inaugural contra Paraguai e anotou un terceiro contra o Perú. Só foi superado como artilleiro polo chileno Enrique Hormazábal, que marcou catro goles.
Disputou tamén as dúas edicións da Copa América celebradas en 1959, e proclamouse campión na segunda delas, en Ecuador, aportando dous goles durante o torneo. Formou parte da selección dirixida por Juan Carlos Corazzo no Mundial de 1962, pero non chegou a debutar na competición. Xogou o seu último encontro como internacional ese mesmo ano, na disputa da Copa Lipton contra a Arxentina no estadio Monumental de Núñez, en Buenos Aires.
Linguas polinesias
As linguas polinesias son un grupo xenealóxico de linguas que forman parte da rama oceánica da familia de linguas austronesias. Existen 38 linguas polinesias, as cales representa o 7% das 522 linguas oceánicas que existen, e o 3% das linguas austronesias. Mentres que a metade delas son faladas na rexión xeográfica da Polinesia (o triángulo polinésico), a outra metade, coñecidas como polinesias periféricas, son faladas noutras partes do Pacífico, dende Micronesia aos atois de Papúa Nova Guinea, pasando polas Illas Salomón ou Vanuatu. As linguas polinesias máis importantes segundo o número de falantes son o tahitiano, o samoano, o tongano, o maorí e o hawaiano.
Tomás Leal da Câmara
Tomás Júlio Leal da Câmara, coñecido en Francia como Camara, nado en Panaji no Estado da India portuguesa o 30 de novembro de 1876 e finado o 30 de xullo de 1948, preto de Sintra, foi un pintor e caricaturista portugués famoso no París da Belle Époque.
Traxectoria
Câmara chegou a Lisboa con catro anos. Dotado para o debuxo, matriculouse no Instituto de Agronomía e Veterinaria, que abandonou en 1896 para dedicarse á defensa do ideal republicano, xurdido entón no país. Xunto a Bordalo Pinheiro foi un dos máis destacados humoristas gráficos en Portugal.
Desde 1898 publicou numerosas viñetas dirixidas contra a monarquía e a aristocracia. Estas publicacións portuguesas moitas veces foron prohibidas ou afectadas pola censura, e pronto viuse obrigado a exiliarse en Madrid, onde fixo amizade con Rubén Darío, e comezou a publicar en Madrid Cómico.
Leal da Câmara residiu en París de 1900 a 1910, onde participou activamente no movemento anarquista e publicou debuxos e caricaturas en L'Assiette au Beurre. Despois instalouse en Bélxica.
En outubro de 1910, a proclamación da república en Portugal permitiulle volver a casa e estableceuse en Porto. En 1912 expuxo os seus cadros e debuxos nunha galería de Lisboa e nos distintos actos organizados polos Salões dos Humoristas e Modernistas de Porto.
Durante a primeira guerra mundial mantívose preto do grupo de artistas humoristas e non perdeu nada da súa verve satírica.
Regresou a Lisboa en 1922, após dunha viaxe ao Brasil, e alí dedicouse a pintar e ilustrar libros infantís. Desde 1930 e até a súa morte o 30 de xullo de 1948 viviu en Rinchoa, preto de Sintra. A súa vivenda, que fora do Marqués do Pombal, foi transformada por Leal da Câmara e a súa esposa en escola primaria, e hoxe un agrupamento de escolas leva o seu nome. Logo do seu pasamento, a vivenda converteuse en casa museo (CMLC) grazas á súa viúva Júlia de Azevedo (1894-1965). Alén da mostra permanente, a CMLC acolle exposiciòns periódicas, como "Leal da Câmara projetista", de febreiro a maio de 2022.
Un coro do conservatorio de Sintra tamén leva o nome de Leal da Câmara.
Bandeira de Biafra
A bandeira de Biafra, empregada pola República de Biafra durante a guerra civil nixeriana (1967- 1970), consiste nun tricolor horizontal de vermello, negro e verde, cargado cun sol nacente dourado sobre unha barra dourada. Os once raios do sol representan as once antigas provincias de Biafra. Os raios adoitan ser longos e delgados, sendo os raios máis baixos case horizontais e os raios restantes espallados uniformemente entre eles.
No presente, a bandeira de Biafra é empregada para protestas contra o goberno nixeriano, que prohibe a súa utilización.
Orixe
A bandeira izouse por primeira vez o 30 de maio de 1967 e tivo un lugar destacado durante a delcaración de independencia do Coronel Odumegwu-Ojukwu's.
Illa Avery, Luisiana
miniatura|270px|A illa Avery vista desde a distancia a través dun campo de cana de azucre A illa Avery (historicamente, en francés: Île Petite Anse) é un domo salino, que é coñecida como a fonte da salsa Tabasco.
Situada na parroquia de Iberia, Luisiana, Estados Unidos, atópase aproximadamente a 4,8 km terra adentro da baía de Vermilion, que á súa vez se abre ao Golfo de México.
Rodeada de pantanos e marismas, a illa Avery é un lugar misteriosamente fermoso onde crecen os campos de pementa, e onde esta a fábrica da salsa Tabasco dos McIlhenny, onde os seus empregados seguen vivindo e traballando como o fixeron durante xeracións. É un paraíso natural, habitado por especies exóticas de plantas e animais de todo o mundo que, baixo a coidadosa xestión da familia Avery/McIlhenny, mantívose así até hoxe.
Nihka
O motor foguete Nihka, tamén coñecido como 17KS12000 e Bristol 440, foi un motor de propelente sólido que usaba HTPB como propelente. Tiña un impulso específico de 285 segundos, cun pulo de 50,50 KN e unha masa de 70 kg baleiro (398,7 kg cheo de propelente). Foi usado como terceira etapa do foguete sonda Black Brant X e deixado de usar en 1982.
Nacionalismo ibo
miniatura|A bandeira de [[Biafra (1967-70), ás veces asociada co nacionalismo ibo moderno.]] O nacionalismo ibo é un movemento político ibo baseado no nacionalismo cultural e étnico e desenvolvido no sueste de Nixeria. Aínda que o termo é definido como a procura dos ibo da autodeterminación, tamén pode referirse ó movemento pola preservación e rexurdimento da cultura ibo, ou mesmo ao desenvolvemento de Ibolandia derivado da filosofía Aku luo uno, que quere dicir "a riqueza constrúe o fogar".
Nacionalismo indio
dereita|miniatura|250px|A [[bandeira da India é empregada a miúdo como símbolo do nacionalismo indio.]] O nacionalismo indio desenvolveuse como concepto durante o movemento de independencia indio que fixo campaña para a independencia do goberno británico. O nacionalismo indio é un exemplo de nacionalismo territorial, que é inclusivo para tódolos pobos da India malia a súa diversidade étnica, lingüística e relixiosa. Continúa a influenciar fortemente a política da India e reflicte unha oposición ás vertentes sectarias do nacionalismo hindú e musulmán.
Linguas bantoides
As linguas bantoides son unha rama importante da familia benue–congo. Componse das linguas bantoides setentrionais e das linguas bantoides meridionais, unha división que tamén inclúe as linguas bantús, as cales constitúen a inmensa maioría da rama e polas cales recibe o seu nome este grupo.
Historia
O termo "bantoide" foi empregado por vez primeira por Krause en 1895 para referirse ás linguas que amosaban semellanzas no seu vocabulario co bantú. Joseph Greenberg, na súa obra de 1963 The Languages of Africa, definiu bantoide como o grupo ao que pertencían as linguas bantús xunto cos seus parentes máis achegados, sendo este uso do termo o que se segue a empregar no presente. Porén, segundo Roger Blench, as linguas bantoides poderían non formar un grupo coherente.
Ruth R. Benerito
Ruth Rogan Benerito, nada en Nova Orleáns o 12 de xaneiro de 1916 e finada en Metairie, Luisiana o 5 de outubro de 2013, foi unha química e inventora estadounidense coñecida polo seu traballo relacionado coa industria téxtil, entre o que destaca o desenvolvemento das teas de algodón resistentes ás engurras. Chegou a rexistrar 55 patentes.
Traxectoria
Ruth Rogan Benerito é famosa polo seu traballo en relación co uso de cloruros de ácidos básicos na produción de algodón, polo que ten rexistrado 55 patentes e que permite máis roupa libre de engurras e duradeira. Ela inventou as teas de algodón resistentes ás engurras mentres traballaba nos laboratorios do Departamento de Agricultura dos Estados Unidos (USDA) en Nova Orleans no ano 1950. Antes desta innovación, unha familia necesitaba un tempo considerable para pasar o ferro. Benerito atopou unha maneira de tratar químicamente a superficie de algodón que permitiu mellorar as propiedades das teas: non só as fai resistente ás engurras, senón tamén ás manchas ás chamas. A invención dicíase que " salvara a industria do algodón".
Edmund McIlhenny
Edmund McIlhenny nado en 1815 en Hagerstown (Maryland) e finado o 25 de novembro de 1890 na illa Avery (Luisiana), foi un empresario e fabricante estadounidense.
Traxectoria
Edmund McIlhenny fundou a McIlhenny Company, que foi a primeira en producir a salsa Tabasco.
Aínda que a lenda da compañía atribúe a invención da salsa a McIlhenny, crese que o propietario da plantación, Maunsel White, foi o primeiro en cultivar e elaborar unha salsa con pementos de Tabasco nos Estados Unidos, e deulle a receita e sementes do pemento ao seu amigo McIlhenny.
Carmen Portinho
Carmen Velasco Portinho, nada en Corumbá o 26 de xaneiro de 1903 e finada en Río de Xaneiro o 25 de xullo de 2001, foi unha enxeñeira civil, urbanista e feminista brasileira, pioneira da loita polos dereitos da muller no seu país. Foi a primeira muller que se graduou como urbanista no Brasil e a terceira como enxeñeira civil.
Traxectoria
Carmen Velasco Portinho Ingresou ao Colexio Sacré Coeur de Xesús en 1912 e á Escola Politécnica da antiga Universidade do Brasil en 1920. Graduouse como enxeñeira xeógrafa en 1924. Comezou a dar clases de matemáticas no Colexio Pedro II en 1925. Foi un escándalo para a época, xa que se trataba dun internado masculino, pero nin sequera a intervención do ministro de Xustiza logrou apartala. Impartiu clases durante tres anos máis, até a súa renuncia por vontade propia.
En 1926 converteuse na terceira muller en graduarse como enxeñeira civil no Brasil. Diplomouse na Universidade do Brasil, actual Universidade Federal de Río de Xaneiro. Ingresou como enxeñeira auxiliar á Dirección de Obras e Vialidade da prefectura do Distrito Federal, nese entón Río de Xaneiro. A súa primeira obra despois de licenciarse foi a escola Ricardo de Albuquerque no barrio carioca do mesmo nome.
En 1935 asinou a acta fundacional da Sociedade de Arquitectos e Enxeñeiros de Río de Xaneiro. En 1937 foi unha das fundadoras e primeira presidenta da Asociación Brasileira de Enxeñeiras e Arquitectas, a única asociación profesional non mixta daquela. Foi a primeira muller brasileira en obter o título de posgrao como urbanista. Obtívoo en 1939, na desaparecida Universidade do Distrito Federal, e o seu diploma foi asinado por Mário de Andrade. Graduouse na Universidade do Distrito Federal (UDF) coa tese Anteprojeto para a Futura Capital do Brasil non Planalto Central (Anteproxecto para a futura capital de Brasil no Planalto Central). Este proxecto foi antecedente directo do Plan Piloto de Brasília proxectado por Lúcio Costa.
Durante a guerra logrou unha bolsa para viaxar a Inglaterra e integrarse aos equipos de reconstrución e remodelación das cidades inglesas bombardeadas durante a Segunda Guerra Mundial.
Á súa proposta, creouse en 1947, dentro da prefectura, o Departamento de Habitação Popular (Departamento de Vivenda Popular) do que foi a primeira directora.
Foi a enxeñeira civil do proxecto e construción do Conxunto Habitacional Prefeito Mendes de Morais – Pedregulho, en São Cristóvão, inaugurado a partir dos anos 1950. O arquitecto do proxecto foi a súa parella Affonso Eduardo Reidy. Artistas como Roberto Burle Marx, Anísio Medeiros e Cândido Portinari crearon de maneira gratuíta paneis de azulexos para a escola, patios e xardíns do conxunto.
Asumiu a dirección executiva adxunta do Museo de Arte Moderna de Río de Janeiro (MAM) en 1951, cargo que ocupou por máis de quince anos. Tamén foi enxeñeira responsable doutros proxectos de Reidy: entre eles o conxunto de Gávea e o propio MAM. A partir de 1954 dirixiu as obras de enxeñaría civil da nova sede do MAM no aterro da Gloria, até ese entón instalado no edificio do Ministerio de Educación.
Activismo feminista
Foi unha activa militante polos dereitos da muller. Desde 1919, aínda na adolescencia, colaborou con Bertha Lutz na organización do movemento sufraxista brasileiro. Lutz convidouna a integrarse á Federação Brasileira pelo Progresso Feminino (Federación Brasileira polo Progreso Feminino - FBPF) onde foi tesoureira e a vicepresidenta.
En 1930 fundou na súa propia casa a União Universitária Feminina (Unión Universitaria Feminina), co propósito de loitar polo recoñecemento profesional das mulleres, e foi a súa primeira presidenta. A reunión inicial contou coa presenza de Bertha Lutz, Maria Esther Ramalho, Natércia dá Silveira, Sylvia Vaccani, Luíza e Amélia Spienza.
Debido á loita do movemento feminista, o presidente Getúlio Vargas designou unha comisión para estudar os cambios electorais. Pero o xurista que presidía a comisión, mantiña a posición de outorgar o voto feminino só ás mulleres que accedesen á universidade. A mesma Carmen Portinho, a través do seu curmán que era secretario de Vargas, logrou entrevistarse co presidente e manifestoulle a férrea oposición das organizacións feministas a calquera restrición ao dereito ao voto. Finalmente, o 24 de febreiro de 1932, Vargas asinou o decreto N.º 21.076 que aprobaba o primeiro código electoral brasileiro. Este código adoptou o voto directo, obrigatorio e secreto e o sufraxio feminino.
Máis aló de cuestións puntuais polo dereito ao voto e o recoñecemento profesional, loitaba sobre todo pola igualdade nos dereitos laborais e salariais, Portinho consideraba que só a emancipación económica da muller permitiríalle a súa emancipación social e política. Nunha entrevista ao diario A Noite, o 17 de agosto de 1933, dicía:
Premios e recoñecementos
Foi designada Cidadá Carioca en 1966 pola Asemblea Lexislativa do estado da Guanabara. En 1967 o gobernador Negrão de Lima designouna directora da primeira escola de deseño industrial de América Latina: a Escola Superior de Desenho Industrial (ESDI - Escola Superior de Deseño Industrial). Estivo á fronte da escola por vinte anos, até 1988, e seguiu traballando nela até os 96 anos de idade, coa ESDI xa integrada á Universidade do Estado de Río de Xaneiro (UERJ). O centro académico da escola leva o nome de Centro Académico Carmen Portinho.
Segundo o escritor e xornalista Zuenir Ventura, docente da ESDI nos anos 1960, «a ESDI foi para o deseño industrial o que o bossa nova foi para a música, El Arena para o teatro, o Cinema Novo para o cine, Brasilia para a arquitectura. Foi matriz, reproduciuse e formou cabezas».
En marzo de 1987 Carmen Portinho integrou a comisión que entregou a Carta das mulheres ao deputado Ulysses Guimarães, presidente da Asemblea Constituínte.
En 1992 a Universidade do Estado de Río de Janeiro creou o premio «Carmen Portinho» para recoñecer a produción científica dos seus alumnos.
En 1999 publicouse un libro con testemuños sobre a súa vida e obra, titulado Por toda a minha vida.
Integrou o xurado de varias bienais de arte nacionais e internacionais e salóns de artes plásticas; representou ao seu país en congresos e encontros internacionais e recibiu múltiples recoñecementos. Tamén organizou exposicións de artes plásticas, arquitectura e deseño que contribuíron a divulgar a obra de artistas como Ivan Serpa, Fayga Ostrower, Arthur Luiz Piza, etc., e arquitectos como Óscar Niemeyer, Alcides Rocha Miranda, Jorge Moreira e o seu compañeiro Alfonso Eduardo Reidy, entre outros.
Simplicissimus
miniatura|309x309px|Ilustración: O orgulloso español: "A nosa nova raíña cambia de crenzas como quen cambia de camisa. Eu, nin cambio de crenza nin de camisa", Rudolf Wilke, 1906. Simplicissimus foi unha revista semanal satírica escrita en alemán fundada por Albert Langen en abril de 1896 e publicouse até 1967, cunha paréntese de 1944 a 1954. A revista, a partir de 1964, publicouse quincenalmente.
A revista, cuxo nome estaría inspirado na novela do século XVII Der abenteuerliche Simplicissimus (O aventureiro Simplicíssimus), combinaba un contido descarado e politicamente atrevido cun estilo gráfico sorprendentemente inmediato. As portadas estaban deseñadas polo debuxante Thomas Theodor Heine, e publicou artigos de escritores como Thomas Mann e Rainer Maria Rilke. Os seus obxectivos máis caricaturizados foron as anquilosadas figuras militares de Prusia, a ríxida clase social alemá e as diferenzas de clase vistas desde o ambiente máis relaxado e liberal de Múnic.
Historia
Empezou a publicarse o 4 de abril de 1896. Do primeiro número, que custaba 10 pfennigs vendéronse 1000 exemplares.
En 1898 as queixas do káiser Guillerme II tras ser ridiculizado na portada provocaron a retirada da revista, o exilio durante un lustro de Langen, editor da Simplicissimus, a imposición dunha multa de 30 000 marcos, a pena de seis meses de prisión para o debuxante, Heine, e sete meses de prisión para o escritor Frank Wedekind. En 1906 o editor Ludwig Thoma foi encarcerado durante seis meses por atacar á igrexa. Estas polémicas incrementaron a popularidade e tirada da revista, que chegou a vender 85 000 copias. Coa entrada de Alemaña na primeira guerra mundial, o semanario relaxou o ton satírico, empezou a apoiar a campaña bélica, e considerouse pechar a revista. A partir de entón as sátiras políticas máis incisivas foron as de George Grosz, Käthe Kollwitz e John Heartfield.
O editor Ludwig Thomas uniuse a unha unidade médica do exército en 1917 e perdeu o seu gusto pola sátira, tras o que cualificou ao seu traballo anterior na revista como inmaturo e deplorable. Abandonou a revista na década de 1920. Durante a República de Weimar a revista seguiu publicándose, época na que atacou duramente aos extremistas da esquerda e a dereita. A medida que o Partido Nazi gañaba poder, usaron os mesmos procedementos que con outros adversarios: acusacións verbais, ameazas, ataques (en 1934 as oficinas da revista foron esnaquizadas polas SA), intimidacións persoais e finalmente arrestos aos debuxantes e escritores de Simplicissimus.
Tras experimentar un lento declive, a revista deixou finalmente de publicarse en 1944. Entre 1954 e 1967 volveu publicarse.
Outros colaboradores da revista foron Olaf Gulbransson, Eduard Thöny, Karl Arnold, Hermann Hesse, Wilhelm Busch, Gustav Meyrink, Georg Queri, Fanny zu Reventlow, Ludwig Thomas, Jakob Wassermann, Frank Wedekind, Franziska Bilek, George Grosz, Heinrich Kley, Alfred Kubin, Rudolf Kriesch, Otto Nückel, Bruno Paul, Ferdinand von Rezniček, Wilhelm Schulz, Heinrich Zille, Hugo von Hofmannsthal, Heinrich Mann e Erich Kästner.
Influencia no humor gráfico galego
Nas primeiras décadas do século XX, as correntes do deseño e artes plásticas estaban moi presentes, en palabras de Víctor Freixanes publicadas nos anos 70s, "As correntes do 'simplicismo' preocupaban e interesaban moito" Nesa mesma década, en xaneiro de 1979, Siro López publicou un artigo na revista Grial chamado Simplicissimus, Gulbransson e Castelao no que sostén que de maneira xeral a revista, e en particular os autores Jean-Louis Forain e Olaf Gulbransson, terían sido influencias fundamentais no estilo do galego, o primeiro polos textos nos pés de páxina e o segundo pola liña. Afirma Siro que Castelao chegara aos debuxantes de Simplicissimus polo escritor cubano Bernardo G. Barros, autor do manual La caricatura contemporánea. Valentín Paz-Andrade rexeitaría esa influencia varias veces, e no libro Castelao na luz e na sombra chamou a Siro de argalleiro, aínda que segundo Siro, Paz-Andrade acabou por lle pedir desculpas.
Por outra banda, o debuxante Luis Bagaría, catalán de orixe con estreita relación con Galiza, estaría influenciado pola revista. En Barcelona, a través de Els Cuatre Gats, entrou en contacto co caricaturismo de liñas sinxelas en torno a Simplicissimus, da man de Isidre Nonell ou Santiago Rusiñol. Bagaría, foi amigo de Castelao, a quen máis dunha vez debuxou e entrevistou, e publicou as súas viñetas cando dirixía a parte artística da revista El Sol, e de Antón Vilar Ponte  e moi admirado por Luís Seoane.
Feofitina
miniatura|310px|Feofitina a. É unha [[clorofila a|clorofila a sen o ión Mg2+.]] A feofitina é un composto químico que funciona como primeiro transportador de electróns intermediario na cadea de transporte de electróns do fotosistema II nas plantas e tamén no centro de reaccion de tipo II fotosintético (RC P870) atopado nas bacterias púrpuras. Tanto no fotosistema II coma no centro de reacción P870, a luz arranca electróns do centro de reacción a través da feofitina, que despois pasa os electróns a unha quinona (QA) nos centros de reacción P870 e P680. Os mecanismos globais e funcións das moléculas de feofitina nas dúas cadeas de transporte son análogos.
Estrutura
Bioquimicamente a feofitina é unha molécula de clorofila á que lle falta o ión Mg2+ central. Pode sintetizarse a partir da clorofila sometida a un tratamento cun ácido débil, producindo un pigmento azulado escuro ceroso. A etimoloxía probable procede desta descrición, de pheo 'escuro' e phyt 'planta'.
Historia e descubrimento
En 1977 os científicos Klevanik, Klimov e Shuvalov realizaron unha serie e experimentos para demostrar que era a feofitina e non a plastoquinona a que funcionaba como aceptor de electróns primario no fotosistema II. Por medio de varios experimentos, incluíndo a resonancia paramagnética de electróns (EPR), puideron demostrar que a feofitina era reducible e, por tanto, o aceptor electrónico primario entre o P680 e a plastoquinona (Klimov, Allakhverdiev, Klevanik, Shuvalov). Este descubrimento atopou unha forte oposición, xa que moitos científicos crían que a feofitina era só un subproduto da degradación da clorofila. Porén, máis experimentos probaron que a feofitina era realmente o aceptor de electróns primario do fotosistema II, que actuaba entre o P680 e a plastoquinona (Klimov, Allakhverdiev, Shuvalov). Os datos que obtiveron foron os seguintes:
Estas observacións son todas características de fotoconversións de compoñentes de centros de reacción.
Reacción nas bacterias púrpuras
A feofitina é o primeiro transportador de electróns intermediario no centro de fotorreacción (RC P870) das bacterias púrpuras. A súa intervención neste sistema pode desglosarse en 5 pasos básicos. O primeiro paso é a excitación das bacterioclorofilas (Chl)2 (ou o par especial de clorofilas), tal como se ve na seguinte reacción: No segundo paso a (Chl)2 pasa un electrón á feofitina (Pheo), producindo un radical cargado negativamente (a feofitina) e un radical cargado positivamente (o par especial de clorofilas), o cal orixina unha separación de cargas. O terceiro paso é o movemento rápido de electróns á menaquinona QA fortemente unida, que doa inmediatamente os electróns a unha segunda quinona (QB) debilmente unida. Dúas transferencias de electróns converten QB na súa forma reducida (QBH2). O quinto paso final implica encher o “oco” no par especial por medio dun electrón procedente dun hemo do citocromo c. Isto rexenera os substratos e completa o ciclo, permitindo que teñan lugar as seguintes reaccións.
Participación no fotosistema II
No fotosistema II a feofitina exerce un papel moi similar. De novo actúa como transportador de electróns intermediario do fotosistema. Despois de que o P680 se excita a P680*, transfire un electrón á feofitina, o cal converte a molécula nun radical cargado negativamente. Dous radicais de feofitina cargados negativemente pasan rapidamente os seus electróns extra a dúas moléculas de plastoquinona consecutivas. Finalmente, os electróns pasan pola molécula de citocromo b6f e abandonan o fotosistema II. As reaccións indicadas arriba no capítulo sobre as bacteria púrpura dan unha imaxe xeral do movemento real dos electróns a través da feofitina e do fotosistema. O esquema global é:
Nacionalismo iraniano
miniatura|250px|[[Bandeira de Irán.]]
O nacionalismo iraniano (en ; Melli Garayi-e Irâni, e en نەتەوە پەروەریی ئێرانی, Netewe Perwerî-ye îranî) é un movemento político nacionalista que defende os intereses dos pobos de Irán. O nacionalismo iraniano componse de movementos sociais e políticos motivados pola defensa da cultura iraniana, das linguas iranianas e da historia do país, así como por un sentido de orgullo de Irán. Aínda que a conciencia nacional en Irán pode remontarse séculos, o nacionalismo foi un determinante predominante das actitudes iranianas principalmente dende o século XX. O nacionalismo iraniano moderno medrou durante a revolución constitucional. Alí comezou unha atmosfera refrescante de unidade e sentimentos patrióticos iranianos durante a era constitucional.
Cromatografía líquida de alto rendemento
miniatura|Un moderno aparato compacto autónomo de HPLC. miniatura|300px|Representación esquemática dunha unidade de HPLC. (1) Depósitos de solvente, (2) Desgasificador de solvente, (3) Válvula de gradiente, (4) Vaso de mestura para a introdución da fase móbil, (5) Bomba de alta presión, (6) Válvula interruptora en "posición de inxección", (6') Válvula interuptora en "posición de carga", (7) Bucle de inxección da mostra, (8) Precolumna (columna de garda), (9) Columna analítica, (10) Detector (de raios infravermellos, de UV), (11) Adquisición de datos, (12) Colector de fraccións ou residuos.
Manuel Bueno Bengoechea
Manuel Bueno Bengoechea, nado en Pau o 14 de xuño de 1874 e finado en Barcelona o 11 de agosto de 1936, foi un escritor e xornalista español. Coetáneo das figuras máis representativas da xeración do 98, morreu asasinado ás poucas semanas de iniciada a Guerra Civil.
Cromatografía líquida de alto rendemento
A cromatografía líquida de alto rendemento, xeralmente abreviada HPLC (do inglés High-performance liquid chromatography), anteriormente denominada cromatografía líquida de alta presión, é unha técnica de laboratorio de química analítica usada para separar, identificar e cuantificar cada compoñente nunha mestura. A técnica recibe tamén outros diversos nomes na literatura internacional, como cromatografía líquida/de líquidos/en fase líquida de alta eficacia/eficiencia/resolución. A técnica baséase no uso de bombas para facer pasar un solvente líquido presurizado que contén a mestura da mostra a través dunha columna, que está chea dun material adsorbente sólido. Cada compoñente da mostra interacciona de xeito lixeiramente diferente co material adsorbente, causando diferentes velocidades de fluxo para diferentes compoñentes e orixinando a separación dos compoñentes a medida que estes flúen saíndo da columna.
Manuel Bueno Bengoechea
Traxectoria
A súa nai era vasca, de Lekeitio, e o seu pai da Arxentina. A familia trasladouse a Sevilla e logo a Bilbao, onde se criou. Pasou un tempo no convento bilbaíno de San Francisco, onde adquiriu, ao parecer, o hábito da lectura. Aos trece anos emigrou á Arxentina, empregándose no comercio e de onde regresou frustrado; algún tempo despois cruzou de novo o Atlántico, esta vez á Habana, volvendo coa mesma sensación de fracaso. De volta en Bilbao, militou na Unión Xeral de Traballadores e iniciouse no xornalismo; traballou como reporteiro no diario El Porvenir Vascongado. Na capital vasca colaborou tamén no Diario de Bilbao e Las Noticias; onde publicou os seus primeiros ensaios titulados Acuarelas.
Cromatografía líquida de alto rendemento
A HPLC foi utilizada para fabricar produtos (por exemplo, durante o proceso de produción de produtos farmacéuticos ou biolóxicos), ten usos legais (por exemplo, para detectar drogas dopantes que aumentan o rendemento ou de abuso en urina), en investigación (por exemplo, separar os compostos dunha mostra biolóxica complexa, ou separar substancias químicas similares unhas das outras), e usos médicos (por exemplo, a detección dos niveis de vitamina D no soro sanguíneo).
Manuel Bueno Bengoechea
Traxectoria
En 1897 estableceuse en Madrid. Escribiu baixo o pseudónimo «Lorena» crónicas en El Globo, do conde de Romanones. Desde 1899 exerceu a crítica teatral no Heraldo de Madrid. En xullo dese mesmo ano, nunha discusión con Valle-Inclán feriu co bastón a cabeza e o brazo deste no Café de la Montaña, feito presenciado polo debuxante portugués Tomás Leal da Câmara; a ferida infectouse e gangrenouse, e o escritor galego terminou co brazo amputado. Segundo o biógrafo de Valle-Inclán Manuel Alberca, Bueno deulle unha auténtica malleira que o levou ao hospital.
Cromatografía líquida de alto rendemento
Unha cromatografía pode describirse como un proceso de transferencia en masa que implica a adsorción. A HPLC require o uso de bombas para facer pasar un líquido presurizado e a mestura da mostra a través dunha columna chea co adsorbente, o que causa a separación dos compoñentes da mostra. O compoñente activo da columna, o adsorbente, é normalmente un material granular feito de partículas sólidas (por exemplo, sílice, polímeros etc.), dun tamaño de 2 a 50 μm. Os compoñentes da mestura da mostra sepáranse uns dos outros debido aos seus diferentes graos de interacción coas partículas do adsorbente. O líquido presurizado adoita ser unha mestura de solventes (por exemplo, auga, acetonitrilo e/ou metanol) e denomínase "fase móbil". A súa composición e temperatura xogan un papel principal no proceso de separación ao influíren nas interaccións que teñen lugar entre os compoñentes da mostra e o adsorbente. Estas interaccións son de natureza física, como as hidrófobas (dispersivas), dipolo–dipolo e iónicas, ou, máis frecuentemente, unha combinación delas.
Manuel Bueno Bengoechea
Política
Ademais de en El Mundo e La Esfera, colaborou en La Nación, diario autodenominado "monárquico independente». Dirixiu a revista Madrid e o diario La Mañana. A partir dos anos vinte foi colaborador fixo do diario ABC e da revista Blanco y Negro.
Cromatografía líquida de alto rendemento
A HPLC distínguese da tradicional cromatografía líquida ("de baixa presión") porque as presións ás que opera son significativamente maiores (50–350 bar), mentres que a cromatografía líquida ordinaria normalmente depende da forza da gravidade para que a fase móbil pase a través da columna. Debido á pequena cantidade de mostra separada nunha HPLC analítica, as dimensións dunha columna típica son de 2,1–4,6 mm de diámetro e 30–250 mm de longo. Ademais as columnas de HPLC están feitas con partículas adsorbentes máis pequenas (de 2–50 μm como media de tamaño da partícula). Isto dálle á HPLC un poder de resolución superior (a capacidade de distinguir entre compostos) á hora de separar os compoñentes de mesturas, o que fixo que se convertese nunha técnica cromatográfica moi utilizada.
Manuel Bueno Bengoechea
Política
Foi elixido deputado a Cortes nas eleccións de 1910, 1914 e 1916 polos distritos de Huelva, Xaén e Almansa, respectivamente.
«A obra literaria de Manuel Bo —escribe Sainz de Robles— ten catro vertentes moi acusadas: o xornalismo, o teatro, a crítica e a novela». A actividade xornalística foi reflectindo a súa evolución ideolóxica, desde posicións na esquerda, de marcado contido anticlerical, até o crecente conservadorismo, chegando a mostrarse entusiasmado polos «novos movementos totalitarios», como o fascismo italiano e o nazismo.
Apoiou a ditadura de Miguel Primo de Rivera, que o enviou en 1924 a París para establecer o «Bureau deas Grands Journals Ibero-Américains». Desde alí escribiu crónicas de actualidade para rotativos como La Nación de Bos Aires e La Razón da Habana e realizaba subornos a xornais como Le Temps por publicar información favorábel ao réxime español segundo denunciou L'Action Française.
Cromatografía líquida de alto rendemento
Funcionamento
A mestura da mostra que vai ser separada e analizada introdúcese nun volume pequeno discreto (normalmente microlitros) na corrente de líquido da fase móbil que percola a través da columna. Os compoñentes da mostra móvense pola columna a diferentes velocidades, que están en función das interaccións físicas específicas co adsorbente (tamén chamado fase estacionaria). A velocidade de cada compoñente depende da súa natureza química, da natureza da fase estacionaria (columna) e da composición da fase móbil. O tempo ao cal un analito determinado elúe (sae da columna) denomínase tempo de retención. O tempo de retención medido en condicións determinadas é unha característica identificadora dun analito dado.