cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Histidina
É un aminoácido esencial que non pode ser sintetizado polo organismo e debe tomarse na dieta Os seus codóns no código xenético son: CAU e CAC. Foi purificado por primeira vez en Alemaña por Albrecht Kossel en 1896.
Os produtos lácteos, a carne, o polo e o peixe son ricos en histidina. A histidina é un precursor da histamina, a cal intervén nas reaccións alérxicas. Participa tamén no desenvolvemento e mantemento dos tecidos, e particularmente no da mielina que cobre os axóns das neuronas.
Propiedades químicas
O aminoácido ten un pKa de 6,5. Isto significa que, pequenas variacións do pH fisiolóxico cambiarán a súa carga total. Por debaixo de pH 6, o anel de imidazol está predominantemente protonado, con carga positiva. O seu punto isoelectrico é 7,59. O anel imidazol é aromático.
A súa cadea lateral está cargada positivamente (aminoácido básico) a valores de pH fisiolóxico. Dos vinte α-aminoácidos, unicamente a histidina ioniza dentro da escala de pH fisiolóxicos. A un pH por debaixo de 6, o seu grupo lateral imidazol está predominantemente cargado, e a carga distribúese por igual nos dous nitróxenos do anel de forma resoante. Este feito ten como consecuencia que as cadeas laterais da histidina participen nas reaccións catalíticas dos encimas. Durante a catálise, o nitróxeno básico da histidina pode captar un protón da serina, tirosina e cisteína, o que explica que forme parte do centro catalítico de determinados encimas. Nas anhidrases carbónicas utilízase unha histidina para extraer rapidamente protóns de moléculas de auga unidas ao grupo prostético de cinc para rexenerar rapidamente a forma activa do encima. En canto ao seu papel na molécula de hemoglobina, o quinto ligando do hemo Fe(II) é HisF8, a histidina proximal. Na oxihemoglobina o Fe(II) está posicionado 0,22 Å fóra do plano do hemo do lado da histidina proximal e, ademais, está coordinado por osíxeno. A histidina distal únese por unha ponte de hidróxeno ao osíxeno. Na hemoglobina a sexta posición do ligando Fe (II) moveuse 0,55 Å fóra do plano do hemo.
Degradación
Degrádase primeiro a glutamato e finalmente a alfa-cetoglutarato, polo que é un aminoácido glicoxénico. A súa degradación a glutamato é complicada. Sofre unha desaminación non oxidativa, logo hidrátase e o seu anel imidazol escíndese para formar N-formiminoglutamato. Despois o grupo formimino transfírese ao tetrahidrofolato para formar ácido glutámico e N5-formimino-tetrahidrofolato.
Biosíntese
Cinco dos seis átomos da histidina derivan do 5-fosforribosil-α-pirofosfato (PRPP), un intermediario tamén implicado na biosíntese do triptófano, os nucleótidos de purina e os de pirimidina. O sexto carbono da histidina orixínase a partir do ATP. Os átomos de ATP que non se incorporan á histidina elimínanse como 5-aminoimidazol-4-carboxamida ribonucleótido que tamén é un intermediario na síntese de purinas. A biosíntese infrecuente da histidina a partir dunha purina foi utilizada para apoiar a idea de que a vida se orixinou inicialmente baseándose na química do ARN (hipótese do mundo de ARN). Os residuos de histidina son con frecuencia compoñentes dos centros activos dos encimas, onde actúan como nucleófilos ou catalizadores xerais ácido-base, ou ambos os dous. Por conseguinte, o descubrimento de que o ARN ten propiedades catalíticas suxire que a metade imidazol das purinas cumpre un papel similar nestes encimas de ARN (ribozimas). Isto suxire que a vía da síntesis da histidina é un fósil da transición cara a unha química da vida máis eficiente baseada nas proteínas.
A partrir da histidina pode sintetizarse histamina. A eliminación por acción do encima histidina descarboxilase do grupo -COOH da histidina (descarboxilación), converte a esta en histamina, unha substancia con importantes efectos fisiolóxicos, que se encontra libremente presente no intestino e nos gránulos basófilos das células do sistema reticuloendotelial. A histamina é un poderoso vasodilatador, intervén nas reaccións alérxicas, e estimula a secreción de pepsina e ácido clorhídrico polo estómago. miniatura|centro|433px|Conversión da histidina en histamina pola acción da histidina descarboxilase
Usos terapéuticos
Este aminoácido é vital por ser precursor da histamina, polo que se utiliza no tratamento da artrite reumatoide (inflamación e falta de mobilidade nas articulacións), enfermidades alérxicas, úlceras e anemia. En combinación coa hormona do crecemento e outros aminoácidos, contribúe á reparación dos tecidos, especialmente no sistema cardiovascular. No sistema nervioso central é sintetizada e liberada polas neuronas e utilizada como neuromodulador.
Fóra do sistema nervioso é un mediador fisiolóxico. A deficiencia de histidina pode causar problemas na audición. Tamén se sabe que a histidina axuda na desintoxicación de metais pesados, axuda no tratamento da impotencia e a frixidez, mellora a resposta inmunitaria, axuda a evitar os vómitos no embarazo. É importante tamén no mantemento das vaíñas de mielina que rodean os axóns neuronais. É necesaria tanto para a produción de glóbulos vermellos coma de brancos no sangue, protexe o organismo dos danos por radiación e reduce a presión arterial.
Walt Faulkner
Walt Faulkner (nado o 16 de febreiro de 1918 finado o 22 de abril de 1956). Foi un piloto de carreiras estadounidense de Tell, Texas, que se trasladou a Milledgeville, Georgia Estados Unidos, á idade de dous anos e medio, e a Lake Wales, Florida, á idade de oito anos. Trasladouse aos Ánxeles (California) en 1936. Faulkner competiu principalmente no National Championship e en carreiras autos comúns. En 1950 Faulkner converteuse no primeiro novato en lograr a pole position nas 500 Millas de Indianápolis. Morreu en 1956 logo dun choque na cualificación dunha carreira da USAC Stock Car en Vallejo, California.
No inicio da súa carreira, Faulkner correu en motocicletas e logo coches Midget co equipo Edelbrock. Tivo grande éxito nas carreiras en terra de coches midget e foi incluído no National Midget Auto Racing Hall of Fame en 2007.
Resultados nas 500 Millas de Indianápolis
* Unidade compartida con Chuck Stevenson ** Unidade compartida con Bill Homeier. Cada piloto anotou 1 punto no Campionato Mundial
Resumo da participación no Campionato Mundial
As 500 MIllas de Indianápolis formou parte do Campionato Mundial de FIA de a. Os pilotos que competiron na Indy durante eses anos participaron e puntuaron no Campionato do Mundo. Walt Faulkner participou en 5 carreiras do Campionato do Mundo. Comezou na pole 1 vez, e logrou un total de 1 punto no campionato.
Fraíz, Biduído, Ames
Fraíz é un lugar da parroquia de Biduído no concello coruñés de Ames na comarca de Santiago. Tiña 40 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 18 eran homes e 22 mulleres.
Aizkolari
miniatura|250px|Aizkolari en acción compartindo escenario cuns [[txalapartaris.]] 250px|miniatura|dereita|Concursantes durante unha manifestación en [[Vitoria.]] Un aizkolari é un deportista que practica a corta de troncos con machada nalgunha das modalidades vascas. O termo provén do éuscaro e significa persoa que manexa ou traballa cunha machada. As probas de aizkolaris son un dos deportes rurais vascos máis populares.
Man (tipografía)
Historia
miniatura|esquerda|150px|Cartel de busca do asasino de [[Abraham Lincoln no que se usa unha man (1865).]] As primeiras mans empregadas como signo apareceron en textos manuscritos en España no século XII. Nos séculos seguintes converteuse nun signo habitual, especialmente en Italia.
Aizkolari
Ás veces utilízanse os termo aizkolaritza ou aizkolarismo para referirse a este deporte, chamado aizkol jokoa (xogo da machada) o aizkolaritza en éuscaro.
Orixe
Ten a súa orixe na explotación dos bosques para a obtención de madeira, materia prima básica na construción e na produción de carbón vexetal. Este traballo realizábase por cuadrillas que acampaban nos bosques. Os membros máis novos o fortes cortaban as árbores e os máis vellos desgaxaban, quitaban pólas e cortizas e partían os troncos en anacos do tamaño necesario. A competencia por demostrar a maior forza ou habilidade xeraba poxas que, como no caso doutros deportes rurais, levaban a desafíos na praza pública, fóra do traballo produtivo.
Man (tipografía)
Historia
Trala invención da imprenta, o signo seguiu sendo utilizado para sinalar partes importantes dos textos, utilizándose en ocasións debuxos moi elaborados. Nos séculos XIX e XX fíxose común o uso da man en carteis e anuncios.
Aizkolari
Orixe
Aínda que se rexistraron moitos tipos de actos públicos en celebracións no País Vasco, non hai datos de exhibicións de aizkolaris antes do século XIX. As narracións dese século non rexistran os nomes propios dos competidores, aparecendo como "un de Beizama", "o fillo da casa Gorrizu", "cuadrilleiro de Nuarbe", "o do casarío Beunza" etc.
Stadion Henryk Reyman
O '''Stadion Miejski im. Henryka Reymana''' é un estadio multiusos situado na cidade de Cracovia, Polonia. Habitualmente é utilizado para encontros de fútbol, sendo o feudo do Wisła Kraków. Foi inaugurado en maio de 1953 e renovado entre 2004 e 2011. Ten capacidade para 33.268 espectadores.
Aizkolari
Orixe
Coa industrialización do século XX, parte da poboación rural baixa ós centros industriais, levando alí as súas afeccións. En 1903 inaugúranse prazas de touros nas principais vilas e cidades guipuscoanas: Tolosa, Azpeitia, Donostia e Éibar. Nestas prazas celebrábanse probas de machadas, ademais de arrastre de pedra, pelexas de carneiros etc.
Man (tipografía)
Historia
A dificultade de representar o signo e mesmo de recoñecelo segundo o tamaño fixo que diminuíse a súa popularidade, non sendo incluído no código ASCII, aínda que si no Unicode.
Uso
Igual ca outros signos, como o antilambda o seu primeiro uso foi o de indicar algunha liña importante dun texto.
Actualmente é utilizado por enciclopedias e libros de consulta para suxerir a lectura doutros artigos, mesmo uso que a frecha ou a abreviatura vid.
Toni Nieminen
Toni Nieminen, nado o 31 de maio de 1975 en Lahti, é un antigo saltador de esquí finés.
Traxectoria
Debutou na competición en 1991, chegándolle moi cedo os máis grandes éxitos da súa carreira, Nieminen foi un dos primeiros en adoptar a técnica do salto en V que principiara Jan Boklöv. Nos Xogos Olímpicos de 1992 en Albertville, gañou dúas medallas de ouro, en trampolín grande individual e por equipos, e unha de bronce en trampolín curto individual, foi o atleta máis novo en conseguir un ouro nuns xogos olímpicos de inverno. Nese ano Nieminen gañou tamén o Festival de Esquí de Holmenkollen e a Copa do Mundo de Salto de Esquí. En 1994 foi o primeiro home en saltar, en Planica, por riba dos 200 metros. Retirouse da alta competición en 2004.
Luís Trigo Chao
Traxectoria
Emigrou moi novo a Cuba, onde traballou na hostalería e nunha fábrica de mobles. Despois marchou a Arxentina, regresando a Mondoñedo en 1921 como gardarríos. Foi presidente a Agrupación Socialista de Mondoñedo. Ao producirse o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte, permanecendo agochado nas casas dos amigos.
A súa actividade guerrilleira comezou en 1939, desenvolvéndose no norte da provincia de Lugo, nas zonas de Lourenzá, Abadín, Viveiro e Mondoñedo, mantendo contacto cos membros do Grupo Neira. Foi acusado polas autoridades de ser o autor do axustizamento do xefe falanxista José Viador Traseira o 9 de abril de 1940. Actuou case sempre en solitario e nalgunhas accións acompañado de Perfecto Requeijo Rouco ou Roberto Alonso Díaz. Morreu a mans dunha contrapartida en Vilanova de Lourenzá o 25 de xuño de 1948. Co Gardarríos caeu a súa compañeira Antonia Díaz Pérez.
Amar pelos dois
"Amar pelos dois" (en galego: Amar polos dous) é unha canción interpretada polo cantante portugués Salvador Sobral e composta pola súa irmá Luísa Sobral. Esta canción representou a Portugal no Festival de Eurovisión 2017, en Kíiv, e gañou o concurso cun total de 758 puntos.
Radiación adaptativa
miniatura|Catro das aproximadamente 14 especies de [[pimpíns de Darwin|pimpíns das illas Galápagos, que se cre evolucionaron por radiación adaptativa na que se diversificaron as formas e tamañodos peteiros para adaptarse a distintos tipos e alimentos.]] En bioloxía evolutiva, unha radiación adaptativa é un proceso no cal os organismos se diversifican rapidamente a partir dunha especie ancestral fundadora nunha multitude de novas formas, especialmente cando o cambio no ambiente fai que queden dispoñibles novos recursos, creando novos retos, ou abrindo novos nichos. Este proceso empeza cun só antepasado común e dá lugar a unha especiación e unha adaptación fenotípica nun conxunto de especies que mostran trazos morfolóxicos e fisiolóxicos diferentes cos cales poden explotar un abano de ambientes diverxentes.
A radiación adaptativa é un exemplo característrico de cladoxénese, e pode ser ilustrada graficamente como un "arbusto", ou clado, de especies que coexisten (na árbore da vida). Os lagartos anolinos do Caribe son un exemplo particularmente interesante dunha radiación adaptativa. As illas Hawai son un arquipélago moi illado e nel se encontran moitos exemplos de radiación adaptativa. Un exemplo excepcional de radiación adaptativa é o das especies de aves da subfamilia dos carduelinos hawaianos. Por medio da selección natural, estes paxaros adaptáronse rapidamente e converxeron segundo fosen os diferentes ambientes das illas hawaianas nos que vivían.
Realizáronse moitas investigacións sobre a radiación adaptativa debido aos seus drásticos efectos na diversidade da poboación. Porén, cómpre facer máis investigación, especialmente para comprender completamente os moitos factores que afectan á radiación adaptativa. Os enfoques empíricos e teóricos son ambos útiles e deben usarse conxuntamente, aínda que cada un ten as súas desvantaxes.
Andorra (homónimos)
Andorra pódese referir a:
Radiación adaptativa
Identificación
Poden usarse catro características para identificar unha radiación adaptativa, que son:
Innovación
A evolución dunha característica nova pode permitir que un clado se diversifique ao facer accesibles novas áreas de morfoespazo. Un exemplo clásico é a evolución da cuarta cúspide nos dentes de mamífero. Ese trazo permite unha ampliación dos tipos de alimentos que poden comer. A evolución deste carácter incrementou o número de nichos ecolóxicos dispoñibles para os mamíferos. O trazo orixinouse varias veces en diferentes grupos durante o Cenozoico, e en cada caso foi seguido inmediatamente por unha radiación adaptativa. Nas aves a evolución do voo abriulles novos camiños para a súa evolución, iniciando unha radiación adaptativa. Outros exemplos inclúen a xestación dos placentarios (nos mamíferos euterios), ou o bipedismo (nos homininos).
Oportunidade
Cando se formou o lago Vitoria como un lago illado no val do Rift africano, unhas 300 especies de peixeds cíclidos radiaron adaptativamente desde unha especie parental en só 15.000 anos.
As radiacións adaptativas danse despois de extincións en masa: despois dunha extinción, quedan vacantes moitos nichos. Un exemplo clásico disto é a substitución dos dinosauros non aviarios polos mamíferos despois do final do Cretáceo.
Pimpíns de Darwin
Un exemplo famoso de radiación adaptativa son os pimpíns de Darwin. Moitos biólogos evolutivos observaron que as paisaxes fragmentadas ás veces son unha localización privilexiada para que se produza unha radiación adaptativa. As diferenzas xeográficas en paisaxes desconectadas como illas crese que promoven a diversificación. Os pimpíns de Darwin ocupan a paisaxe fragmentada das illas Galápagos e diversificáronse en moitas especies que se diferencian na súa ecoloxía, canto, e morfoloxía, especificamente no tamaño e forma dos seus peteiros. A primeira explicación obvia para estas diferenzas é a especiación alopátrica, que é a especiación que ocorre cando as poboacións da mesma especie quedan illadas xeograficamente e evolucionan separadamente. Como os pimpíns están divididos entre as illas, as aves evolucionaron separadamente durane millóns de anos. Porén, isto non explica o feito de que moitas das especies aparecen en simpatría, e sete ou máis das especies habitan a mesma illa. Isto formula a cuestión de como se separaron esas especies cando viven no mesmo ambiente cos mesmos recursos. Petren, Grant, Grant, e Keller propuxeron que a especiación dos pimpíns ocorreu en dúas fases: un evento inicial doadamente observable alopátrico seguido dun evento simpátrico menos claro. Isto promoveu a especiación en cada illa. Unha diferenza morfolóxica principal entre as especies que conviven nunha illa é o tamaño e forma do peteiro. A radiación adaptativa levou á evolución de diferentes peteiros cos que podían alimentarse de diferentes recursos alimenticios. Os que teñen peteiros curtos están mellor adaptados para comer sementes no chan, e os que teñen peteiros delgados e agudos comen insectos, e os que teñen peteiros longos usan os seus peteiros para sondar os cactos na procura de insectos. Con estas especializacións, sete ou máis das especies de pimpíns poden habitar nos mesmos ambientes sen que a competición ou a falta de recursos exterminase a varias delas. Noutras palabras, estas diferenzas morfolóxicas no tamaño do peteiro sobre a radiación adaptativa permiten que a diversificación das illas persista.
Peixes cíclidos
Outro famoso exemplo son os peixes cíclidos en lagos do val do Rift do leste de África. Nos lagos nesta área crese que viven unhas 2.000 especies destes peixes, cada un cunhas características ecolóxicas e morfolóxicas diferentes, como o tamaño do corpo. Igual que as illas Galápagos, estes lagos forman unha paisaxe fragmentada que illa os peixes cíclidos uns dos outros, permitindo a estes peixes e outros organismos que viven con eles, evlucionar por separado. A diversidade de lagos é de feito bastante extraordinaria porque as radiacións adaptativas aquí son bastante recentes. Algo que interesou moito aos científicos é a posibilidade de evolución converxente nestes peixes, ou a evolución de estruturas análogas independentemente, puladas por similares presións de selección ambientais. Porén, os estudos cuantitativos sobre evolución converxente dos cíclidos son limitados.
En aves hawaianas
Outro exemploo de radiación adaptativa son as especies de aves da subfamilia dos carduelinos endémicas das illas Hawai. Estas aves hawaianas son un grupo grande e moi diverso, que formaron parte dunha ampla radiación adaptativa, que empezou cando as illas Hawai empezaban a formarse. As especies destas aves foron modeladas pola formación das illas e a selección natural. O mecanismo polo cal ocorreu esta radiación adaptativa pode describirse como especiación alopátrica por medio do modelo illado periférico. Cada vez que se formaba unha nova illa, ocorría un evento de dispersión, que tería como resultado novas estruturas da comunidade en cada illa. As presións de selección forzaron a radiación adaptativa a medida que explotaban os novos recursos dos diferentres ambientes de cada illa. Determinouse que moitas das morfoloxías similares e comportamentos destas aves, que viven en illas distantes, débense a converxencia de trazos análogos causados por ambientes similares.
En plantas hawaianas
O exemplo máis famoso de radiación adaptativa en plantas é o que se cre se produciu nas plantas hawaianas Argyroxiphium. Estas plantas forman un grupo de 28 especies de Hawai que van desde árbores a enredadeiras. Presentan unha excepcional diversificación nas súas morfoloxías. Algunhas especies están tan diferenciadas que é virtualmente imposible decatarse visualmente que que algunha vez formaron unha soa especie. Estas radiacións ocorreron hai millóns de anos, pero os estudos realizados nas últimas décadas suxiren que a taxa de especiación e diversificación foi extremadamente alta. Estas altas taxas e a fragmentación de paisaxes das illas son características clave que apuntan directamente a que se trata dunha radiación adptativa.
Lagartos Anolis
Os lagartos Anolis radiaron amplamente en moitos ambientes distintos, incluíndo América Central e do Sur, e as Antillas e experimentaron unha gran diversificación en especies. Estudároinse tanto as radiacións no continente coma nas illas. Observouse que as radiacións son moi diferentes, e as características morfolóxicas e ecolóxicas únicas que desenvolveron estes lagartos como parte da súa especiación nas illas e no continente. Viuse que evolucionaron diferencialmente nos ambientes que habitan, xa que as presións ambientais sobre os Anolis non son as mesmas nos continentes e nas illas. Hai significativamente máis depredadores dos Anolis no continente e outros factores xogan un papel no tipo de radiación adaptativa que se desenvolveu. Nas illas do Caribe, un maior diámetro de percha correlaciónase con maiores antebrazos, maior masa corporal, colas máis longas, e maiores patas posteriores. Porén,, no continente, un maior diámetro de percha correlaciónase con colas máis curtas. Estas características diferentes confirman que as radiacións adaptativas no continente e nas illas ocorreron independentemente. Nas illas, as especies adaptáronse a certos "microhábitats" nos cales requirían diferentes trazos para sobrevivir. Irschick (1997) dividiu estes microhábitats en seis grupos: "tronco-chan, tronco–copa, herbas–arbusto, copa–xigante, ramiñas, e tronco." Tomemos por exemplo, os copa-xigantes de cada unha das seguintes illas: o Anolis luteogularis cubano, o Anolis ricordii da A Española, o Anolis cuvieri de Porto Rico, e o Anolis garmani de Xamaica (Cuba e A Española son o fogar de máis dunha especie de copa-xigantes). Estes Anolis son todos moradores do dosel arbóreo e de gran tamaño (xigantes) con grandes testas e grandes lamelas (escamas da parte lateral dos dedos e dedas que son importantes para a tracción ao gabear), e, non obstante, ningunha destas especies ten un parentesco especialmente estreito coas outras e parece que nelas estas características similares evolucionaron independentemente. O mesmo pode dicirse doutros cinco ecomorfos que hai nas catro grandes illas do Caribe. Isto é moi similar ao que ocorre cos cíclidos dos tres grandes lagos africanos, é dicir, no Caribe, cada unha destas illas é o fogar do seu propio evento de radiación adaptativa converxente dos Anolis.
Marita Iglesias Padrón
Marita Iglesias Padrón, nada o 31 de agosto de 1958 en Ourense e finada o 13 de agosto de 2013, foi unha política, formadora e experta galega en temas de violencia, xénero e diversidade funcional. Afectada pola poliomielite cando tiña 12 anos, centrou a súa actividade en acadar equidade e igualdade de oportunidades para persoas con diferentes graos de dependencia. Foi candidata de Alternativa Galega de Esquerda e afiliada de EQUO Galicia nas eleccións ao Parlamento de Galicia de 2012.
Ōta, Toquio
Ōta (大田区, おおたく, Ōta-ku) é un barrio especial da prefectura de Toquio, no Xapón. Está situado ao sur da rexión de Kanto e ao leste da prefectura, na parte leste da illa de Honshu. A súa superficie é de 59,46 km² e a poboación de 684.226 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 11.510 hab./km².
O barrio de Ōta limita cos barrios de Shinagawa, Meguro, Setagaya (da prefectura de Toquio); e co concello de Kawasaki (prefectura de Kanagawa).
Brill Bruisers
Brill Bruisers é o sexto álbum da banda canadense de indie rock The New Pornographers, publicado o 26 de agosto de 2014 a través dos selos Last Gang Records e Matador Records. O disco estreouse no número 13 da lista Billboard 200.
Vâlcea
Vâlcea pódese referir a varios lugares de Romanía:
O Couce, Mañón, Mañón
O Couce é un lugar da parroquia de Mañón no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 3 habitantes (1 home e 2 mulleres).
Framil, Biduído, Ames
Framil é un lugar da parroquia de Biduído no concello coruñés de Ames na comarca de Santiago. Tiña 212 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 108 eran homes e 104 mulleres.
Celtic Woman: Believe
Celtic Woman: Believe é o oitavo álbum de estudio do grupo irlandés Celtic Woman. Foi lanzado ó mercado o 25 de maio de 2011 e nel participan as cantantes Chloë Agnew, Lisa Kelly, Lisa Lambe, e a violinista Máiréad Nesbitt. Este álbum foi concibido para ser lanzado exclusivamente no Xapón para promover a película Princess Toyotomi.
Outro álbum homónimo foi editado o 24 de xaneiro de 2012 con proxección internacional.
Fernando Ruiz de Castro
Fernando Ruiz de Castro, finado en 1377 en Bayonne, foi un nobre galego do século XIV, III conde de Lemos, Trastámara e Sarria con carácter non hereditario. Foi un dos persoeiros galegos máis importantes e influentes da centuria do XIV. Adaíl da causa de Pedro I na guerra civil de Castela, aparece coma insaciable canalizador das lealdades petristas. Mesmo logo da morte do monarca, continuaría coa súa cruzada ata o derradeiro alento.
Os Castro
dereita|miniatura|180px|Fernando Ruiz liderou a causa de [[Pedro I de Castela (na imaxe) na guerra civil castelá.]] A liñaxe dos Castro xurdiu na vila burgalesa de Castrojeriz e pertence, xunto aos Lara ou aos Guzmán, ás cinco grandes familias emparentadas cos primeiros reis de Castela. Unha rama da familia pasou a Galiza no século XII onde se emparentaron coas casas de Lemos e Sarria. Dominaron Galiza e estiveron presentes nos feitos máis suliñables da súa historia, así coma na de Castela e León, destacando no auxilio prestado aos seus monarcas nas campañas de conquista dos territorios musulmáns. O declive dos Trava permitiu que aos poucos fosen ocupando o seu lugar preeminente.
Fernando Ruiz de Castro naceu do segundo matrimonio de Pedro Fernández de Castro O da Guerra e Isabel Ponce de León. O seu proxenitor destacou ao carón de Afonso XI de Castela na loita contra os musulmáns. Coma proba dos seus bos servizos, lealdade e reputación que ostentaba, o rei recompensouno coa tenencia de importantes títulos e diversas fortalezas coma a de Castro Caldelas (Ourense) e a de Monforte de Lemos (Lugo), esta doada no 1332.
Fernando era o primoxénito de catro irmáns: Xoana de Castro e os bastardos Alvar Pérez de Castro e Inés de Castro; tivo que tomar as rendas do apelido a unha idade moi nova (apenas contaba con 15 anos). Así, no 1337, con data do 27 de marzo en Allariz, o testamento de Pedro Fernández de Castro non deixa lugar a dúbidas:
miniatura|esquerda|125px|Henrique de Trastámara, vencedor da guerra civil.
Co falecemento do pai comezamos a ter as primeiras novas á cabeza dos títulos e mercedes que ostentara Pedro. Aparece nomeado Pertegueiro Maior de Santiago e a súa Terra e ratificando no 1345 uns privilexios que o mosteiro de Sobrado dos Monxes tiña concedidos do rei. Posteriormente, no 1351, Pedro I intitularíao Mordomo Maior do Rei e Alférez Maior.
A súa filiación á causa petrista semella pois evidente ao teor das mercedes obtidas e axiña se constituiría como a man dereita do rei, aínda que unha afronta ao seu honor trocaría as súas lealdades e acabaría apoiando a Henrique de Trastámara. Con anterioridade exerceu de testemuña nos esponsais celebrados en Valladolid entre Pedro I e Branca de Borbón no ano 1353. Mais no 1354 a situación troca, alzarase ofendido na defensa da honra da súa irmá Xoana, sendo entón cando escoita a chamada do conde de Trastámara.
A desnaturalización de Fernando
O infortunado evento aconteceu en Cuéllar (Segovia), onde residía a viúva de Diego de Haro, Xoana; os textos da época exaltan a súa beleza, realmente comparábel á da súa irmá Inés:
En efecto o rei, obnubilado pola súa fermosura, requiría os amores da galega; esta negábase aducindo que o rei estaba xa casado con Branca. A tenacidade do monarca non se viu minguada e solicitou os testemuños dos bispos Sancho de Ávila e Juan de Salamanca para que anulasen dito casamento e convencesen á irmá do de Castro a que accedese ao seu desexo.
Os esponsais celebráronse finalmente na mesma vila de Cuéllar, oficiando o bispo de Salamanca. Xoana sería esposa por unha noite, a da voda, pero raíña ata a súa morte. O rei irá refuxiarse aos brazos da súa amante María de Padilla.
miniatura|dereita|200px|Torre da homenaxe do Castelo de Monforte pertencente a liñaxe dos Castro. A pesar que Branca de Borbón sempre foi considerada a lexítima raíña, observamos en diferentes documentos asinados pola irmá de Fernando de Castro coma se autointitula raíña e esposa do monarca castelán:
A esta ofensa tan grave e tan sentida polo cabaleiro galego, debemos sumarlle a acusación que fai na contra de Pedro, de que este o quixo matar nun torneo celebrado en Valladolid en relación co casamento deste con Branca. Foi entón cando reuniu ao seu exército e partiu a reunirse cos trastamaristas. Estes acollérono sen reparos xa que tiña nome, importantes riquezas e Galiza seguiríao sen dificultades. Amais, tiña merecida fama de excelente loitador.
O capítulo da sedición de Fernando de Castro abriuse cos famosos episodios de Salvaterra. Atravesaría a fronteira con Portugal establecéndose en Monção, nos sucesivos nove días pasaría a raia cara Galiza e ante notario faría pública a súa desvinculación (desnaturalización) do rei de Castela polas afrontas citadas anteriormente. A continuación marchará a reunirse cos outros sediciosos: Henrique de Trastámara e Juan Alfonso de Alburquerque. Logo de diversas tentativas de chegaren a algún tipo de acordo con Pedro e de acoller a máis descontentos, ao fin reuníronse en Toro (Zamora); ou máis ben cabería dicir que o rei foi retido contra a súa vontade na vila por estes cabaleiros. Alí repartíronse diversos cargos da corte, o de Castro foi nomeado Mordomo Maior.
Solucionado o incidente reclama tamén a man de Xoana, irmá do de Trastámara, coma lle prometeran, da cal, segundo afirma López de Ayala, estaba profundamente namorado e que coñecera na corte onde esta se criara. As nupcias contraéronse en Toro e seguidamente volveu a Galiza acompañado da esposa.
Troco de lealdades
Cabe salientar un aspecto interesante a ter en conta que arrodea todo este asunto. O futuro conde de Lemos apoiou ata a súa propia morte ao bando lexitimista cun fervor inusitado; que non é propio dun cabaleiro que se viu ultraxado. Abandona Toro sen render pleitesía a Pedro coma fixeran outros cabaleiros, entre eles o seu irmán Alvar Pérez de Castro, para máis adiante aparecer ao carón do rei nos momentos complicados que salpicaron o seu reinado. ¿Por que esta actitude do galego? ¿Que lle fixo trocar radicalmente de postura? Fernando de Castro coñecía a inconformidade do monarca perante o seu matrimonio pois deste xeito emparentábase co seu maior inimigo.
Llaguno Amirolo apunta que mediante petición rexia o galego anulou o matrimonio baixo a afirmación de que eran parentes e a inexistencia dunha dispensa papal facía que cohabitasen en pecado. Pedro conseguiu deste xeito dúas importantes vantaxes: por unha banda pór a mal a Fernando de Castro e ao conde de Trastámara, e por outra achegalo ao seu seo.
Por outra banda hai autores que defenden que as intencións do galego estribaban só en que o rei recapacitara e se decatara do erro cometido na súa persoa. En ningún intre se lle pasou polo pensamento a idea de destronar a Pedro. A súa lealdade permaneceu intacta a pesar de todo e talvez cando coñeceu os plans do conde de Trastámara e os seus aliados, decidiu desvincularse de tal empresa. Polo que tampouco sería disparatado que esta fora unha razón de peso para a anulación do matrimonio con Xoana.
miniatura|dereita|250px|O asasinato de [[Inés de Castro.]] Nada se sabe da súa vida entre os anos 1357 e 1366. O máis probable é que se atopase en Portugal por mor da morte da súa irmá Inés de Castro asasinada por orde do monarca luso.
De todos os xeitos axiña os Castro comezaron a recibir da coroa cuantiosas dádivas, cargos e terras en honra a súa inestimable axuda e lealdade. Recibiron o condado de Trastámara arrebatado a Henrique; tamén no ano 1360 recibiu o título de Alférez Maior das terras de Sarria, San Xiao e Outeiro de Rei.
Coa intención de que a liñaxe tivera descendentes lexítimos o rei Pedro ofrécelle a man de Leonor Enríquez emparentada por liña directa co rei Fernando o Santo.
A única mención que se fai do De Castro neses anos aparece en relación á batalla de Araviana (1359) nas ladeiras do Moncayo entre o exército de Pedro I e outro comandado por Henrique de Trastámara e o seu irmán Tello que estaban ao servizo de Pedro IV "O Cerimonioso". O exército castelán sufriu unha durísima desfeita e Fernando de Castro viuse na obriga de fuxir picando esporas e sen poder evitar que o seu alférez maior Gonzalo Sánchez de Ulloa perecera na contenda onde estaba coma fronteiro do rei.
A década dos sesenta presentouse complicada para Pedro I, pola súa contra o de Trastámara ía paulatinamente gañando adeptos e o seu avance polo reino castelán semellaba imparable. A pesar da bravura esgrimida polo galego no 1364 perante os muros da cidade de València, nada puido facer para evitar un grave afundimento militar. No 1366 Henrique avanzaba xunto as temibles Compañas Brancas comandadas polo bretón Bertrand Du Guesclin asoballando a todo aquel que se interpoñía ao seu paso.
A Guerra Civil trasládase a Galiza
miniatura|esquerda|250px|Castelo de Monterrei onde se reuniron os partidarios petristas. Amparado tralos muros de Sevilla, Pedro I atopábase cada vez máis só e axiña se decatou de que Galiza se amosaba coma a resposta axeitada. Pedro decidiu entón reunirse con Fernando de Castro e outros galegos leais en xuño de 1366 en Monterrei (Verín). No castelo desta vila tratáronse moitos temas de interese e discutíronse diferentes plans de acción.
A flor e tona do petrismo galego estaba alí reunida: o incombustible Fernando de Castro, o coruñés Xoán Fernández de Andeyro, Men Rodríguez de Sanabria, Gómez Gallinato e Fernán Pérez de Deza dos Churruchao, entre outros. Tamén acodeu o arcebispo de Compostela Suero Gómez de Toledo, sobre cuxa mitra pairaba a sospeita da traizón, pois segundo parece simpatizaba con Henrique e ousara mandar asasinar a un cabaleiro dos Deza que pretendera acusalo da súa preferencia na disputa dinástica. O arcebispo era consciente da xenreira que os Churruchao lle gardaban e por iso arribou a Monterrei escoltado por un numeroso continxente. Na reunión acentuouse a belicosidade da nobreza galega; a súa idea constante consistía en presentar batalla cun exército galego ás tropas de Henrique en terras zamoranas. A defensa desta alternativa contaba co apoio do mestre de Alcántara e, como non, do líder da nobreza galaica Fernando de Castro. Mais o chanceler Mateo Fernández dubidaba da viabilidade do proxecto: no se fiaba de la eficacia de los soldados gallegos lejos de sus montañas.
Deste feito podemos entresacar tres teorías que trocan por completo a tradicional percepción que sobre dito asasinato sempre se tivo:
Fernando de Castro, adail do Petrismo
Trala morte do arcebispo, Fernando de Castro recibiu todas as fortalezas da mitra compostelá, tamén en Santiago recibirá o título de conde de Lemos e os de Adiantado de Galiza e León. Con Pedro I na Baiona francesa, o conde de Lemos converteuse na cabeza da loita petrista e no rexente do trono; rexencia que indica a suma confianza do rei na lealdade do galego. Deseguida comezou a fusrtigar aos partidarios de Henrique en Galiza, os cales axiña recibiron axuda do mesmo conde á cabeza dun exército. Este tomou gran parte de Galiza obrigando a Fernando de Castro e aos seus a refuxiarse tralas murallas de Lugo. O duelo entre Castro-Andrade (Fernán Pérez de Andrade, importante partidario galego do de Trastámara) non se fixo agardar, e durante dous meses o conde de Lemos freou os ataques inimigos e defendeu con gallardía a cidade. Unha vez máis e contemplando a imposibilidade de triunfar naquela lide, Henrique optou por botar man da diplomacia e convencer a Fernando da conveniencia de unirse á súa bandeira. Fernando de Castro negouse.
Non obstante chegaron a un acordo; Henrique ofreceulle a posibilidade de renderse sempre e cando nos seguintes cinco meses e ata o día de Pascua de Resurrección coma data límite, Pedro non acudiría ao seu auxilio, mesmo se aceptaba renderlle pleitesía respectaría os títulos e privilexios que seu irmán lle concedera. Fernando comprometeuse tamén a non atentar contra Henrique e os seus partidarios mentres o prazo pactado permanecese vixente. Logo desta negociación Henrique abandonou Galiza e dirixíuse a Burgos.
As novas da reunión dun poderoso exército inglés e a súa inmediata marcha cara a península animaron ao conde galego a romper o pacto e a lanzarse a unha carreira de enfrontamentos e loitas contra os trastamaristas galegos coa firme idea de sometelos. O seu pulo espectacular granxeoulle unha serie de vitorias decisivas que o fixeron o amo de Galiza; as excepcións foron Padrón, Allariz e Monterrei que resistiron a acometida petrista. Numerosas fortalezas e enclaves estratéxicos rendéronse sen presentar batalla, tal como é o caso rechamante de Xoán Pérez de Noboa que entregou a ponte de Ourense. Con Galiza practicamente baixo control dirixiuse a Zamora, aínda leal a Pedro, con dúas determinacións:
Pacificadas as áreas de Astorga e León, en abril de 1367 estivo na crucial batalla de Nájera, que obrigou a fuxir a Henrique a Aragón, e demostrou claramente a superioridade do exército inglés sobor o castelán e as Compañas Brancas.
O fratricidio de Montiel
miniatura|300px|Castelo da Estrela, Montiel.
A fatídica hora para Fernando de Castro chegaría na noite do 23 de marzo de 1369. Os feitos acaecidos perante os muros do castelo da Estrela nos campos de Montiel (Cidade Real) abrirán unha onda de continuos levantamentos petristas dende Galiza baixo o seu mando. Quixo o destino que Pedro I tomase a errónea decisión de espallar o seu exército polos pobos e aldeas próximas ao castelo de Montiel, fortaleza na que el mesmo se asentou acompañado do Conde de Lemos e do fiel cabaleiro, tamén do noroeste, Men Rodriguez de Sanabria:
Tamén quixo un capricho do destino que fose o mesmo Men Rodriguez quen en segredo se entrevistara co bretón Du Guesclin coa esperanza de chegar a un acordo favorable que permitise fuxir ao rei lexítimo furtivamente do cerco que o exército henriqueño lle tiña posto arredor da fortaleza sen sequera sospeitar a traizón que xermolaba no siso do mercenario francés.
Ambos os dous galegos asistirán impotentes ao asasinato de seu rei na tenda de campaña que ocupaba Bertrand Du Guesclin para despois pasar ao status de prisioneiros. Pasou á historia a frase de Du Guesclin, pronunciada cando, ó caer Pedro e mais o seu irmán Enrique ao chan, colocou a Pedro embaixo, o que aproveitou Enrique para acoitelalo e cortarlle a cabeza:
A mala nova correrá como a pólvora por todo o territorio, causando sentimentos e comportamentos contraditorios nas xentes segundo o lugar e a súa filiación. Moitas cidades decidiron render vasalaxe a reis doutros reinos peninsulares, Galiza a Fernando I de Portugal. O monarca lusitano, perante a favorable situación e case coas chaves das cidades galaicas nas mans, comezará a ocupación de Galiza. Na Coruña agardábao cos brazos abertos Andeyro; no seu camiño Tui e Compostela tomarán o seu nome con entusiasmo.
Para desgraza de galegos e portugueses a fortuna viroulle as costas e nunha prodixiosa ofensiva o novo rei castelán penetrou profundamente no reino portugués. Fernando I abandonou deseguida A Coruña deixando a Nuno Freire de Andrade (irmán de Fernán Pérez de Andrade) á fronte da súa defensa. Foi no sitio de Guimarães onde Fernando de Castro puido fuxir do seu cativerio. Facendo uso dun ardil pediu falar cos sitiados podendo entrar no recinto amurallado. Alí arengou aos portugueses de tal xeito que Henrique II de Castela viuse na obriga de abandonar o lugar. Instalado en Portugal recibiu do monarca luso importantes concesións territoriais e uniuse gostoso á loita entre ambas as dúas coroas.
Os derradeiros estertores do petrismo
Nesta tesitura cruzou o Miño e fíxose cun exército de vellos petristas co que fustrigaría Galiza tomando dimensións desproporcionadas; a Henrique non lle quedou máis remedio que enviar un numeroso continxente. No 1370 Pedro Manrique e Pedro Ruiz Sarmiento xunto ás famosas e temidas Compañas Brancas derrotaron ao conde de Lemos na batalla de Porto de Bois (Palas de Rei, Lugo); unha vez máis, e servindo de paralelismo, a Araviana fuxiu ao galope cara Portugal. Alí permaneceu lambendo as feridas e preparando novas sublevacións ata que a paz de Santarem en marzo de 1371 obrigou a Fernando I, entre outras cousas, a deportar aos furibundos petristas refuxiados no seu reino. Atrincheirado no castelo de Ourem, o de Castro negouse a volver a Castela, pero tivo que renderse ante a evidencia de que xa todo estaba perdido e non merecía a pena continuar por este camiño. A Guiena francesa, en mans inglesas, foi a terra que o acolleu.
Fernando Ruiz de Castro e Ponce de León, fillo de Pedro Fernández de Castro O da Guerra; conde de Castro-Xeriz, Lemos e Sarria; señor de Cabrera e Rivera; Alferez Maior do rei, Pertegueiro Maior de Compostela, Adiantado Maior de Galiza, León e Asturias, bo cabaleiro e guerreiro destacado pola súa lealdade, falecía na Baiona francesa no 1377.
A historia conta que na súa tumba rezaba o seguinte epitafio:
Báscones de Ojeda
Xeografía
O concello pertence á comarca de Boedo-Ojeda e está situado na parte alta do río Boedo, que divide a vila en dous barrios. Ten unha poboación de 174 habitantes (en 2009).
Historia
A orixe da vila está relacionada coa primeira das repoboacións destas terras na Alta Idade Media por xente do norte, probablemente navarros ou guipuzcoanos (vascones), de onde ven o nome. A vila pertenceu ao Mosteiro de San Andrés de Arroyo e ao duque de Frías.
Festividades
As festas patronais son as de San Bartolomé, o 24 e 25 de agosto. Tamén se conmemora á Virxe do Boedo, o terceiro fin de semana de agosto, realizándose un mercado artesanal, medio maratón, maratón e máis carreiras (de bici e para os máis pequenos).
Campionato do Mundo de Baloncesto
A Copa do Mundo de Baloncesto da FIBA, tamén coñecido como Mundial de Baloncesto da FIBA ou simplemente Mundial de Baloncesto, coñecida entre os anos 1950 e 2010 coma Campionato do Mundo da FIBA, é un torneo internacional de baloncesto organizado pola Fédération Internationale de Basket-ball — FIBA. O torneo tivo lugar cada catro anos dende 1950, agás en dúas ocasións.
Historia
miniatura|300px|Mapa do mundo co número de ocasións nas que un país foi sede dunha Copa do Mundo. Azul escuro: dúas veces; azul claro: unha vez. A Copa do Mundo de Baloncesto da FIBA foi creada nun Congreso Mundial da FIBA nos Xogos Olímpicos de 1948 en Londres. O secretario xeral da FIBA Renato William Jones instou á FIBA a formar un Campionato do Mundo similar á Copa do Mundo de Fútbol, que tivera lugar cada catro anos entre Olimpíadas. O Congreso da FIBA, vindo o éxito que tivo o torneo olímpico con 23 equipos daquel ano, aceptou a proposta. O torneo comezou en 1950 na Arxentina, e foi precisamente a selección anfitrioa a que se proclamou gañadora.
Os primeiros cinco torneos tiveron lugar en América do Sur, e os equipos americanos dominaron o torneo, gañando oito de nove medallas nos tres primeiros campionatos. Polo ano 1963, equipos do Leste (a Unión Soviética) e o Sueste de Europa (Iugoslavia) comezaron a alcanzar ás seleccións americanas. Entre 1963 e 1990, o torneo foi dominado polas seleccións de Estados Unidos, a Unión Soviética, Iugoslavia e Brasil, quen entre todas conseguiron todas as medallas neses anos.
En 2002, outras seleccións alcanzaron ós países que dominaban ata o momento. Iugoslavia, liderada por Peja Stojakovic dos Sacramento Kings e Dejan Bodiroga do FC Barcelona, gañou a final ante Arxentina, mentres que Alemaña, liderada polo xogador máis valorado do torneo, Dirk Nowitzki, conseguiu o bronce. Mentres tanto, a selección estadounidense, chea de xogadores da NBA, fracasou ó conseguir tan só o sexto posto. Esta nova era convenceu á FIBA para expandir o número de equipos a 24 para as edicións de 2006, 2010 e 2014.
En 2006, a emerxente España gañou a Grecia, na que foi a primeira participación nunha final para ambas seleccións. España converteuse na sétima selección en conseguir a medalla de ouro. Os Estados Unidos conseguiron a medalla de bronce tras derrotar a Arxentina no partido polo terceiro posto. En 2010, os Estados Unidos derrotaron na final a Turquía, conseguindo o seu primeiro ouro en 16 anos, mentres que Lituania conseguiu o bronce ó derrotar a Serbia.
Tras a edición de 2014, a FIBA ampliará o número de equipos de 24 a 32. Ademais, por primeira vez dende 1967, o torneo non se disputará no mesmo ano que a Copa do Mundo de Fútbol. Para facer posible este cambio, a Copa do Mundo de 2014 será seguida pola edición de 2019.
Voo 902 de Korean Air Lines
O voo 902 de Korean Air Lines era un servizo regular dende a París a Seúl cunha escala en Anchorage. O 20 de abril de 1978 a defensa aérea soviética derrubou o avión que operaba a ruta, un Boeing 707, preto de Murmansk, na Unión Soviética, despois de que o aparello violase o espazo aéreo soviético.
Campionato do Mundo de Baloncesto
Formato
Dende o ano 2006 participan 24 equipos no torneo, divididos en catro grupos con seis equipos cada un. En caso de empate entre varios equipos, o desempate faise da seguinte forma:
Os catro primeiros clasificados de cada grupo (16 equipos en total) acceden á rolda final, unha fase de eliminación rápida. Esta fase comeza cos oitavos de final, seguidos por cuartos de final, semifinais de final. Os perdedores das semifinais disputan o partido pola medalla de bronce, mentres que os gañadores disputan a final para loitar pola medalla de ouro.
Voo 902 de Korean Air Lines
O voo 902 desviárase do seu curso sobre o Ártico e entrou no espazo aéreo soviético preto da península de Kola, despois do cal foi interceptado e disparado por un avión soviético. O incidente matou dous dos 109 pasaxeiros e tripulantes a bordo e obrigou o avión a realizar unha aterraxe de emerxencia no lago conxelado Korpiyarvi, preto da fronteira finesa.