cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Forza Aérea Soviética
Innovación e préstamo-arrendamento
O Mariscal Xefe da Aviación Alexander Novikov liderou a Forza Aérea dende 1942 ata o final da guerra e atribuíuselle a introdución de  varias innovacións e sistemas de armas. Durante o último ano de conflito, os militares e civís alemáns que se retiraban cara Berlín foron acosados pola presenza de "avións de voo baixo" castigándoos e bombardeándoos, unha actividade na cal participaba habitualmente incluso o antigo Polikarpov Po-2, un numeroso biplano de adestramento deseñado nos anos 20. Porén, esta só foi unha pequena medida das que estaba experimentado a Wehrmacht debido á sofisticación e superioridade da Forza Aérea Soviética. Nunha única operación estratéxica, a Operación Yassy-Kishinev, o 5º e 17º Exércitos do Aire e a Aviación Naval do Mar Negro conseguiron unha superioridade de 3,3 a 1 en avións sobre a Luftflotte 4 e a Real Forza Aérea de Romanía, permitíndolle unha liberdade case total para fustrigar ás tropas de terra das 2ª e 3ª Frontes Ucraínas.
Ao igual que outros moitos países durante a guerra, a Unión Soviética recibiu avións occidentais a través da Lei de Préstamo e Arrendamento, principalmente Bell P-39 Airacobra, Bell P-63 Kingcobra, Curtiss P-40 Kittyhawk, Douglas A-20 Havoc, Hawker Hurricane, e North American B-25 Mitchell. Algúns deses avións chegaron á Unión Soviética a tempo para participar na batalla de Moscova coa Forza de Defensa Aérea Soviética. Os pilotos soviéticos de P-39 obtiveron os maiores números de mortes entre os pilotos que voaron avións estadounidenses. Dous rexementos aéreos equipáronse con Spitfire Mk.Vb a principios de 1943 pero comezaron a ter fortes baixas debido ao fogo amigo xa que os avións eran confundidos co caza alemán Bf 109. Os avións de prestamo-arrendamento dos Estados Unidos e o Reino Unido representaron ao redor do 12% do total da frota aérea soviética.
O maior as de caza soviético durante a segunda guerra mundial foi Ivan Nikitovich Kozhedub, que obtivo 62 vitorias dende o 6 de xullo de 1943 ata o 16 de abril de 1945, a mellor puntuación para calquera piloto de caza aliado do conflito.
Guerra fría
Despois do final da segunda guerra mundial, na que a URSS e os Estados Unidos eran aliados, Europa volveu a dividirse en dúas esferas de influencia. Na década de 1950 formáronse dous principais bloques político-militares: a OTAN e o Pacto de Varsovia, que durante décadas estiveron nun enfrontamento constante. A guerra fría, que comezou a finais dos anos 40, podería converterse nunha terceira guerra mundial en calquera momento. Estimulada por políticos e militares, a carreira armamentista deu un forte impulso ao desenvolvemento de novas tecnoloxías, especialmente na aviación militar.
Durante a guerra fría a Forza Aérea Soviética foi rearmada e reforzada e introducíronse doutrinas aéreas modernas. No seu momento álxido en 1980 podía despregar uns 10 000 avións, sendo a forza aérea máis grande do mundo nese momento.
Inés Prado
Inés Prado Acebo, nada en Ferrol, en 1997, é unha xadrecista galega. En 2017 gañou o Campionato Galego Absoluto de Xadrez.
Traxectoria
Inés Prado estudou o Grao de Enxeñaría Química na Universidade de Santiago de Compostela, onde realiza o mestrado en Enxeñería Química e Bioprocesos.
En 2017 converteuse na primeira muller en vencer no campionato galego de xadrez en categoría absoluta, e tamén a primeira en gañar un campionato autonómico en España. Anteriormente xa fora subcampioa de España sub-16 no 2013. En 2019 gañou o campionato galego na categoría feminina.
En maio de 2022 tamén gañou o campionato galego absoluto de xadrez rápido, sendo novamente a primeira muller que o consegue.
Mar da China Meridional
miniatura|Mapa batimétrico do mar da China Meridional.
Rhydderch ap Iestyn
Rhydderch ap Iestyn, finado cara o 1033, foi rei de Gwent e Morgannwg no sur do actual Gales e posteriormente conquistou o reino de Deheubarth e chegou a controlar o reino de Powys.
Traxectoria
Existe moi pouca información sobre o rei Rhydderch nos anais históricos. Orixinalmente parece ser o gobernante de Gwent e Morgannwg, (aínda que había outros gobernantes operando na zona. Hywel de Morgannwg, por exemplo aparece como "subregulus"), que posteriormente herdou o seu fillo Gruffydd. Cando Llywelyn ap Seisyll, rei de Gwynedd e Deheubarth morreu inesperadamente no ano 1023, deixando un fillo demasiado novo, Rhydderch aproveitou a ocasión para apoderarse de Deheubarth, aparentemente mediante a forza das armas. Segundo a Brut y Tywysogion ("Crónica dos príncipes") no ano 1033 o rei Rhydderch morreu loitando contra os irlandeses, pero non explica as circunstancias.
Á súa morte, o reino de Deheubarth regresou á súa dinastía orixinal pasando a mans de Hywel ab Edwin e do seu irmán Maredudd. No ano 1033 Hywel e o seu irmán e os fillos de Rhydderch enfrontáronse en batalla, pero Hywel conseguiu conservar o seu reino, aínda que o perdería no ano 1044 a mans do rei Gruffydd ap Llywelyn. No ano 1045, Gruffydd ap Rhydderch, o fillo de Rhydderch, apoderouse do reino de Deheubarth e conservouno durante dez anos ata que Gruffydd ap Llywelyn o recuperou.
Xesús Costa Rodil
Xesús Costa Rodil, nado en Espiñeirido (Cervo) en 1944 e finado en Rianxo o 7 de agosto de 2018, foi un profesor e escritor galego.
Traxectoria
Mestre e licenciado en Filosofía e Letras, exerceu a docencia durante máis de corenta anos no IES Félix Muriel de Rianxo, vila á que dedicou gran parte do seu labor de investigación histórica.
Na súa produción destaca ''Rianxo no Antigo Réxime. Economía e sociedade nunha vila mariñeira do señorío arcebispal de Santiago'' (2001), no que fixo unha historia da súa vila de adopción ao longo de varios séculos. Centrou logo o seu interese historiográfico xa no século XX, máis concretamente na época republicana, na guerra civil e na represión franquista, do que son testemuña traballos como Rianxo na II República: firme apoio ó Estatuto de Autonomía (2003) e Rianxo na guerra civil: campo de concentración de prisioneiros de guerra (1937-1939), escrito en colaboración con Xosé Comoxo e Xesús Santos Suárez, autores cos que tamén asinou o traballo Rianxo no centenario do nacemento de Manolo Rodríguez Castelao (2005). O estudo desta convulsa época histórica estendeuno logo ao resto da comarca en obras como ''Galiza na guerra civil. Campos de concentración de Muros, Padrón, A Pobra e Rianxo (2007), en colaboración con Xesús Santos, con quen realizou ademais un ensaio sobre a represión no maxisterio: De Padrón a Muros. A represión educativa e cultural (1936-1950)'' (2010). A guerra é tamén o eixo do seu relato Bandeiras de liberdade ó nacente (2006).
Robert Aldrich
Robert Burgess Aldrich, nado en Cranston (Rhode Island) o 9 de agosto de 1918 e finado nos Ánxeles o 5 de decembro de 1983 foi un director de cinema estadounidense.
Traxectoria
Neto do senador Nelson W. Aldrich e primo de Nelson Aldrich Rockefeller estudou economía na Universidade de Virxinia. En 1941 abandonou os seus estudos por un traballo de cincuenta dólares á semana na RKO Radio Pictures. Tamén abandonou a súa familia e a súa potencial herdanza.
Deseguido conseguiu traballo como axudante de director, traballando con Jean Renoir, Abraham Polonsky, Joseph Losey e Charles Chaplin. Na década de 1950 comezou a dirixir na televisión. Tras conseguir rapidamente o recoñecemento como autor, na década seguinte dirixiu varios éxitos comerciais como ¿Que lle sucedeu a Baby Jane?, con Bette Davis e Joan Crawford, ou Doce do patíbulo (1967). O éxito deste filme permitiulle establecerse como produtor, pero algúns fracasos fixeron que tivese que volver aos filmes comerciais de Hollywood. Finou en 1983, vítima dun fallo renal.
Demi Lovato
Demetria Devonne Lovato, coñecida artisticamente como Demi Lovato, nada o 20 de agosto de 1992 en Albuquerque, Novo México, é unha actriz e cantante estadounidense.
Galería de imaxes de Rarís, Teo
San Miguel de Rarís é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Teo.
Demi Lovato
Traxectoria
Demi estudou na escola de ensino secundario Cross Timbers, pertencente ao distrito escolar independente Grapevine-Colleyville, onde foi á clase de coro tres anos. Gañou un diploma de ensino medio mediante educación no fogar en xullo de 2009. Empezou a tocar o piano á idade de sete anos.
Carreira como actriz
Comezou en 2002, con 10 anos, na serie infantil Barney & friends, que foi emitida nos anos 2003 e 2004. En 2006, Demi Lovato fixo un capítulo da serie Prison Break, onde interpretaba o papel de Danielle Curtin. Tamén interpretou a Nicole na segunda temporada de Just Jordan, no episodio Slippery When Wet. No ano 2007 conseguiu o seu primeiro papel protagonista, na serie de Disney Channel As the Bell Rings.
No ano 2008, protagonizou o filme Camp Rock que a levaría á fama internacional. O seu papel foi o de Mitchie Torres, unha adolescente de 14 anos que tiña como soño ser cantante e ir ao campamento musical de verán Camp rock. O filme, só nos Estados Unidos conseguiu na estrea 8,9 millóns de espectadores. En 2009, protagonizou a serie orixinal de Disney Channel, Sonny with a Chance, onde facía de Sunny Monroe, unha humorista no programa en vivo So random!
No ano 2009 volveu protagonizar outro filme de Disney Channel, esta vez xunto coa súa amiga e estrela adolescente Selena Gomez, Princess Protection Program, onde fixo da Princesa Rosalinda. En 2010 protagonizou Camp Rock 2: The final jam.
Liptornis
Liptornis hesternus é unha especie de ave fósil de afinidades incertas. Foi descrita polo paleontólogo arxentino Florentino Ameghino en 1894 a partir de vértebras cervicais datadas no Mioceno medio da Patagonia. Daquela foi relacionado cos Pelecanidae, aínda que isto é cuestionable. Nunha revisión paleontolóxica feita en 1933, Lambrecht relacionouno coa superfamilia Sulides sen clasificalo nunha familia. Un estudo posterior suxeriu clasificalo na familia Anhingidae.
Artes, Ribeira
San Xián de Artes é unha parroquia situada no suroeste da península do Barbanza, administrativamente depende do concello de Ribeira. Segundo o IGE en 2018 tiña 797 habitantes (411 mulleres e 386 homes). A poboación distribúese en 17 lugares, cunha superficie de 7,6 km².
Xeografía
Emprázase na ladeira oeste que se forma entre os montes de San Alberte (212 m) e da Cidá (210 m), ambos son dos últimos contrafortes da Serra do Barbanza. Ao norte a ladeira remata na marxe esquerda da veiga do río de Artes. Xeoloxicamente encóntrase nunha área de granodioritas tardías de finais da oroxenia herciniana, rochas que foron explotadas nas dúas canteiras existentes.
Ao oeste están as marismas do Carregal, un depósito costeiro de sedimentación coluvial e eólica pechado por unha duna activa que recibe o nome de "Montes da Area". A evolución desta área partiu da formación dunha lagoa interior de auga doce con depósitos de turba que afloran no Pozo Negro. Posteriormente abriríase un canal de desaugadoiro, o río do Mar, que provocou o ambiente de marisma actual con canais mareais. Ao sur do complexo sitúase a lagoa do Carregal de auga salobre. Está protexido como Parque Natural, formando parte do Complexo dunar de Corrubedo e as lagoas de Carregal e Vixán.
O río de Artes é o de maior caudal e lonxitude, as súas fontes nacen no alto da Curota e desemboca na lagoa do Carregal. Acotío aparece erroneamente como río "Arlés" na cartografía, se ben na parroquia recibe os nomes de Sanchanás ou Río Grande segundo distintos lugares.
Climaticamente sitúase dentro da área de clima oceánico hiperhúmido propio da área das Rías Baixas. Esta caracterízase polas elevadas precipitacións invernais e temperaturas moderadas. Pola contra, proporcionalmente, as súas precipitacións son escasas ao non existir barreiras montañosas que reteñan as chuvias das frontes que proveñen do mar, producindo meses de aridez estival. Segundo os datos da estación meteorolóxica de Corrubedo, no período 2006-2015 rexistrouse unha media anual de precipitacións de 1.055,1 l/m² repartidos en 153,7 días. Polas características orográficas de Artes a chuvia recibida pode ser lixeiramente superior, e acadar os 1.400-1.600 mm nos cumes da parroquia (San Alberte e A Cidá). A media de temperatura no mesmo período nesta estación é de 14,9 °C.
Delimitación
A delimitación parroquial comprende os seguintes marcos e pedras, segundo o amolloamento do documento eclesiástico de 1717 : Pedrecelos, A Gandarela, Pedra Rubia das Cortellas, Pedra do Souto Xestoso, Pedra da Sobreira, Pedra Esquita, Pedra do Lobo, Marmoriais de Santo Alberte, Rial da Figueira, Laxe da Carga, Fonte Moscosa, Río de Sirves e Pozo Negro.
Prehistoria
Durante a Prehistoria diversas comunidades deixaron a súa pegada nas terras que hoxe conforman Artes. De época Neolítica consérvanse mámoas no monte de San Alberte, no monte da Cidá e no lugar da Perdigoteira. Achados illados de muíños de vaivén e machados de pedra puídos poderían datarse entre o V e I milenio a.n.e.
Da Idade de Ferro consérvanse dous asentamentos castrexos: O Castro ou Castro de Artes, e o castro da Cidá, escavado en 2014 e 2015.
Historia
A parroquia de Artes aparece nomeada en varios documentos durante a Idade Media e Moderna. A primeira testemuña da que se ten constancia data do 30 de xaneiro de 1246, nun documento notarial onde Fernando Rabinádiz de Deán e a súa muller, María Odoáriz, véndenlle ó mosteiro de Toxos Outos varias propiedades da súa herdade por 100 soldos leoneses en Deán Pequeno, Vilanova, Santa Uxía e en S. Xián de Artes:
O 25 de decembro de 1407 noméase coma unha das concesións de freguesías que Lope de Mendoza, arcebispo de Santiago de Compostela, concede ao seu sobriño Juan de Mendoza:
En fontes eclesiásticas do 1500 aparece recollida a recadación na parroquia dese ano, uns 3.833 marabedís:
Patrimonio
O que fora a antiga escola das nenas, dentro do lugar do Outeiro, presenta na porta e en dúas ventás arcos conopiais de estilo gótico tardío propio dos séculos XIV-XV. Posiblemente pertencesen ou se aproveitasen dunha construción anterior eclesiástica vinculada á igrexa ou á casa do cura.
Artes ten dous museos: o Museo Etnográfico de Artes, situado no Centro Recreativo da parroquia, e a Museo do Gravado á Estampa Dixital, de promoción privada.
Historia de Polonia
A Historia de Polonia remóntase 10 séculos atrás. Sempre determinada pola localización xeográfica, en momentos foi ponte noutros muro entre Occidente e Oriente. No ano 966 coa evanxelización católica (un dos máis claros signos identificativos da nacionalidade polaca), Polonia estaba chamada a se converter nun bastión a partir do cal expandi-la cristiandade cara o leste e protexe-la no oeste. Pero veciños máis poderosos puxeron en repetidas ocasións a Polonia en situación de desaparecer. Checos, lituanos, alemáns, austríacos, franceses, suecos e sobre todo rusos conquistaron ó longo do tempo o territorio polaco, que en ocasións quedara reducido a estado vasalo como ducado cando non desaparecía do mapa.
Dende 1918 é un estado completamente soberano, aínda que máis da metade do século volverá a depender de Rusia, esta vez como socio comercial (COMECON) e militar (Pacto de Varsovia). A incorporación en 1999 á OTAN e en 2004 á Unión Europea, sitúan a Polonia na meirande alianza de nacións democráticas e prósperas do mundo.
Polonia Medieval 966 - 1385
No a no 966 sitúase a fundación de Polonia, co bautismo de Miescko I ó catolicismo. Mieszko era o duque dos polanos e fundador da dinastía Piast. O seu fillo, Boleslao I, unificou os territorios no que aproximadamente hoxe é Polonia. E en 1025 coroouse baixo autoridade papal primeiro rei de Polonia. En 1138, os fillos de Boleslao III herdan o reino e repárteno en catro partes. O país entra nun período de guerra civil e loitas polo poder. En 1241 os mongois invaden Polonia.
En 1226, Conrado I de Masovia alíase cos cabaleiros teutóns para pelexar contra os prusianos. Trala vitoria, os teutóns levarían a guerra contra os propios polacos e incluso contra os lituanos nos séculos XIV e XV. Debido á presión da guerra, Polonia expándese neses séculos cara o leste. Por fin, baixo Ladislao I de Polonia, conséguese a reunificación. O seu fillo Casimiro III de Polonia "o Grande", morrería sen fillos e sería o derradeiro monarca da dinastía Piast. O seu sobriño, o anxevino Luis I de Hungría, herda o trono.
En 1385, a filla de Luís I asina co Grande Duque de Lituania un acordo de alianza contra os cabaleiros teutóns (ver Unión polacolituana).
A era Xaguiellón 1385-1572
dereita|miniatura|Sinagoga de Zamosc Os exércitos unidos do Grande Ducado de Lituania e do Reino de Polonia, obteñen a decisiva vitoria na batalla de Grundwald en 1410. Os cabaleiros teutóns xamais se recuperarán da derrota, e ata vense obrigados a desface-lo seu Estado Monástico Teutón en Prusia. En 1569 lituanos e polacos únense na Rzeczpospolita (república en polaco) (ver Unión de Lublin). O estado resultante é o segundo maior de Europa tras Rusia e ten unha considerable influencia en Europa oriental e Central, e ata serve de contraforza contra o Imperio Otomán. No século XIV prodúcese unha importante inmigración de xudeus dende Europa occidental por ser acusados de expandi-la Peste Negra. En Polonia existe a liberdade relixiosa e ata os xudeus son ben recibidos polas clases aristocráticas e as familias reais. Sendo mal vistos polo campesiñado católico. No século XVIII chegarán a se-lo 7% da poboación urbana. A maior porcentaxe de poboación xudía nun país católico.
A unión polaco-lituana 1572 - 1795
En 1572 o rei Sigmundo Augusto morreu sen herdeiros. Debido a prosperidade polaca, ninguén defendeu un claro candidato e fixo provocar unha guerra civil. No canto, Polonia celebrou un sistema de elección polaco para o seu próximo rei (a democracia dos nobres). En 1573 reuníronse en Varsovia tódolos nobres polacos e votaron "libremente e entre iguais" por catro candidatos. Henryk Walezy gañou a elección (derrotando ó tsar Iván IV e ó rei de Suecia entre outros), pero tras catro meses de reinado, recibiu novas da morte do seu irmán -o rei de Francia-, e volveu a Francia para tomar posesión coma Henrique III de Francia. Isto desconcertou á nobreza polaca, xa que nese tempo Polonia era un estado máis rico que Francia. miniatura|dereita|A unión polaco-lituana Unha serie de disputas entre os nobres no século XVIII, e a negativa de moderniza-los sistemas produtivos no agro, atrasou a industrialización en Polonia e relegou a súa influencia en Europa. O 3 de maio de 1791 apróbase unha Constitución moderna, que converte á Unión polaco-lituana nunha monarquía parlamentaria (Primeira República Polaca). As posibilidades de recuperación económica que traía a Constitución foron truncadas polas invasións das nacións veciñas.
As particións de Polonia, século XVIII
A finais do XVIII, Polonia foi repartida tres veces dando morte á Unión polaco-lituana. A saber:
Grande Ducado de Varsovia e Vasalaxe rusa (1807- 1918)
En 1807 no marco das guerras napoleónicas, Francia derrota a Prusia e Napoleón I establece o Ducado de Varsovia (comunmente chamado Grande Ducado de Varsovia) e pon no trono a Federico Augusto I de Saxonia. ISto fixo entre os nacionalistas polacos os máis fiei aliados de Francia xa que recuperaron os azos de recuperar algún día a súa patria.
Trala derrota final de Francia, no Congreso de Viena de 1815 no que se decide o futuro de Europa, o ducado pasa case na súa totalidade a se-lo Reino de Polonia, baixo mandato do csar ruso.
Independencia (1918 - 1939)
As potencias derrotadas da Primeira Guerra Mundial retiráronse de Polonia polo Tratado de Versalles (1919), Rusia en plena guerra civil tamén viuse obrigada a retirarse, perdendo territorio incluso na guerra polaco-soviética e moi danada pola guerra civil subseguinte á revolución bolxevique. O tratado ata lle daba a Polonia territorios prusianos do II Reich (corredor de Danzig).
Segunda guerra mundial
O 23 de agosto de 1939 o Terceiro Reich e a Unión Soviética asinan un tratado de non agresión, no que deciden un novo repartimento de Polonia. O 1 de setembro de 1939 Alemaña invade Polonia. O 17 de setembro a invade a Unión Soviética. No verán de 1941, segundo a Operación Barbarossa, toda Polonia queda en mans alemás. Formouse un goberno no exilio (que durou ata 1990), primeiro en París e logo en Londres. 400.000 polacos loitaron no lado do Exército Roxo e 200.000 na fronte occidental mandados polo goberno do exilio e encadrados en divisións británicas. esquerda|miniatura|Bandeira da [[Armia Krajowa e do goberno polaco no exilio]] Cando os alemáns descubriron as fosas de Katyn onde miles de oficiais polacos foran asasinados polos soviéticos. O goberno polaco no exilio esixiu a investigación da Cruz Vermella. A Unión Soviética cortou entón relacións co goberno polaco.
En xullo de 1944 os soviéticos conquistaron o leste polaco e estableceron en Lublin o "Comité Polaco de Liberación Nacional". Durante a guerra 6 millóns de polacos foron asasinados polos alemáns, 2,5 millóns deportados a Alemaña a campos de traballos forzados, 3 millóns de xudeus polacos foron asasinados en campos de exterminio (ver Holocausto), nos guetos ou por enfermidades nos guetos. Outro medio millón de polacos foron deportados ó gulag.
Trala guerra, a Silesia alemá, Pomerania e parte de Prusia, xunto con Danzig foron dadas á nova Polonia. Oito millóns de alemáns foron expulsados dos seus fogares e recolocados en Alemaña. Medio millón de alemáns morrerían nos vindeiros anos nos campos de traballos forzados do goberno comunista polaco (Lambinowice).
República Popular de Polonia
Nunhas eleccións controladas polo Partido Polaco dos Traballadores Unidos (PZPR), os comunistas acadaron o poder. Era o ano 1947, o mesmo partido non perdería o poder ata 1989.
En outubro de 1978 Xoán Paulo II converteríase no primeiro Papa polaco. O 1 de xullo de 1980, a billonaria débeda do goberno polaco, levouno a subi-lo prezo da comida. As folgas subsecuentes paralizaron durante o verán as minas de carbón en Silesia. O 31 de agosto de 1980, os traballadores asinaron un acordo de 21 puntos co goberno comunista. O máis importante era o dereito dos traballadores a formar sindicatos á marxe do goberno comunista.
Nos estaleiros de Danzig (Gdansk en polaco), fundouse o sindicato Solidariedade, dirixido por Lech Walesa. Sería a punta de lanza dun amplo movemento anticomunista que abranguía dende a Igrexa católica polaca (quen contaban cun grande aliado no Vaticano) ata sectores esquerdistas prodemocráticos. O goberno cada vez perdía influencia.
Trala desfeita do PZPR e o descubrimento da corrupción e enriquecemento persoal dos dirixentes do partido. O descontento conta os comunistas aumentou en Polonia e outros países. A Unión Soviética incrementou notablemente as posicións do seu exército na fronteira polaca (1980). En 1981 o xeneral Wojciech Jaruzelski é elixido Primeiro Secretario do PZPR. Entre o 12 e o 13 de decembro ordena arrestar ós principais membros de Solidariedade e declara a lei marcial. Esta duraría dous anos. Ata 1986 non sería liberada a meirande parte dos influentes dirixentes de Solidariedade.
Transición e Democracia
miniatura|Polonia hoxe En 1989 as Conversacións da Mesa Redonda, entre Solidariedade e o goberno comunista deron lugar a unhas eleccións semi-libres das que Lech Walesa sairía presidente. Este feito desencadearía o colapso das ditaduras comunistas de Europa oriental (ver Guerra fría).
Tras 1989 Polonia adopta a democracia como sistema de goberno e o capitalismo como sistema económico. Ingresa na OTAN e na UE.
División territorial (Rozbicie dzielnicowe) (1138-1306)
Nota: só se citan aquí os gobernantes recoñecidos co título de Gran Duque de toda Polonia (normalmente os que exercían o seu control sobre a "provincia real de Cracovia")
Reino Constitucional, Reino de Polonia (Kongresówka, Królestwo Polskie) (1815-1832)
(anexado a Rusia) Nota: cinco tsares de Rusia adxudicáronse o título de rei de Polonia.
Máquina de escribir
miniatura|[[Underwood Typewriter Company|Underwood utilizada por Francisco Fernández del Riego na década de 1950.]] Unha máquina de escribir é un equipamento mecánico, electromecánico ou electrónico equipado con teclas que, cando accionadas, moven tipos, que imprimen letras, números e símbolos no papel, facilitando e dando maior axilidade ao proceso de escrita. As primeiras máquinas de escribir producidas, manuais con accionamento mecánico das teclas introducíronse en 1874, aínda que non se fixeron de uso común nos despachos ata mediados da década de 1880. Posteriormente, xurdiron as electromecánicas, con base de funcionamento mecánico, auxiliado por un motor eléctrico para diminuí­r o esforzo e dar maior axilidade na escrita. Finalmente, xurdiron as electrónicas, con accionamento dos tipos en margaridas ou esferas, capaces de alcanzar mellor velocidade e calidade de impresión, alén da posibilidade de corrección dos erros, con fitas correctivas. miniatura|Máquina de escribir da década de 1970 Os últimos modelos para despachos posuían memoria interna e pequenos monitores, cunha forma próxima aos primeiros computadores persoais.
Historia
Aínda que moitas máquinas de escribir modernas teñen deseños semellantes, a súa invención foi desenvolvida por numerosos inventores que traballaban de xeito independente ou ben competindo uns con outros durante décadas. Os historiadores estiman que algunha forma de máquina de escribir se inventou en 52 ocasións. miniatura|Máquina de escribir electrónica de 1989
En 1575, o impresor italiano Francesco Rampazetto inventou a scrittura tattile, unha máquina para imprimir letras no papel. A primeira patente dun primitivo dispositivo de escribir mecanicamente atribúese a Henry Mill en 1713. miniatura|Máquina de escribir en 1876 O italiano Pellegrino Turri introduciu, en 1808, o sistema de teclado para axudar a súa amiga cega, a condesa Carolina Fantoni da Fivizzano. A primeira patente norteamericana foi a de William Austin Burt, de Detroit (1829), cuxo contido foi destruído polo incendio do despacho de patentes de Washington, en 1836. Posteriormente, o mecánico norteamericano Carlos Thuber creou un modelo perfeccionado, con maior rapidez de escrita (1843). Outros nomes como os do inglés Jenkins e o francés Pogrin, colaboraron para a mellora da máquina.
As primeiras máquina imprimían só en maiúsculas. Foi Brooks quen conseguiu a impresión dos caracteres maiúsculos e minúsculos.
Jorge García Santos
Jorge García Santos, nado na Coruña o 10 de agosto de 1957 e finado na mesma cidade o 15 de decembro de 2020, foi un futbolista galego, que xogaba de porteiro. Militou durante toda a súa carreira no Deportivo da Coruña, sendo o segundo gardameta que máis veces vestiu a camiseta do club, 322, só por detrás de Acuña (393).
Máquina de escribir
Historia
As primeiras que se fabricaron a finais do século XIX deixaban os mecanógrafos “ás cegas”, porque o mecanismo tapaba o papel e non era posíbel ver o que se tecleaba. O problema foi resolto grazas a Thomas Oliver, creador da Oliver Typewriter Company, a través da creación dun arranxo semicircular, que mantiña as barras de tipo afastadas da área de dixitalización.
Jorge García Santos
Traxectoria
Nacido no barrio coruñés de Santa Margarida, comezou a xogar ao fútbol no equipo infantil do San Juan, pasando aos 11 anos ao Calasanz, onde tivo como adestrador ao padre Fidel. Aos 14 anos ingresou no equipo xuvenil do Deportivo da Coruña, no que militou durante catro anos. A finais da tempada 1974/75, con 17 anos, comezou a ocupar a portería do Fabril adestrado por Rodrigo, facéndose rapidamente coa titularidade. Xogou no filial durante as seguintes dúas campañas na Serie A, logrando o ascenso a Terceira División na 1976/77.
Aínda que xa entrara anteriormente nalgunhas convocatorias, non foi ata a tempada 1977/78 cando subiu definitivamente ao primeiro equipo, trala saída de Ramón Canedo. Suplente de Paco Buyo na súa primeira campaña, debutou co equipo na Segunda División o 23 de outubro de 1977, ante o Sabadell, aproveitando que o betanceiro fora convocado pola selección española sub-21. Xogou só tres partidos máis esa tempada, todos eles na Copa do Rei.
Máquina de escribir
Historia
Remington, que antes se dedicaba á produción de armas, foi a primeira empresa que investiu na produción dunha máquina de escribir, o 1 de marzo de 1873, en Ilion, Nova York, xa cunha configuración ben próxima ao modelo que se tornou popularmente coñecido en todo o mundo.
Jorge García Santos
Traxectoria
Coa marcha de Buyo a Huesca na tempada 1978/79 para realizar o servizo militar, Jorge competiu con Manuel Guerrero polo posto de titular, xogando un total de 21 partidos. O retorno de Buyo na parte final da tempada levouno de novo ao banco, ata que en 1980 o Deportivo descendeu á Segunda División B e Buyo fichou polo Sevilla. Jorge fíxose entón coa titularidade nun equipo que recuperou a categoría inmediatamente, na campaña 1980/81, e continuou como dono indiscutible da portería de Riazor durante os seguintes dous anos en Segunda. Para a tempada 1983/84 o club incorporou a José Luis Montes, que se converteu nunha dura competencia para o gardameta coruñés durante tres anos, ata que este volveu ser indiscutible na 1986/87, xogando 43 partidos.
Máquina de escribir
Historia
A partir de 1880, as máquinas de escribir pasaron a ser adoptadas polo mercado corporativo, en busca da lexitimación dos documentos comerciais que se producían en todas as transaccións.
Jorge García Santos
Traxectoria
Entre as tempadas 1987/88 e 1989/90 perdeu protagonismo en favor do nigranés Fernando Iglesias, pero continuou sendo a primeira elección de Arsenio Iglesias para a portería. Na campaña 1990/91 viuse relegado á suplencia coa chegada de Yosu. Participou nos partidos da Copa do Rei e só en dous de liga, competición na que o Deportivo acabou segundo, ascendendo así á Primeira División despois de dúas décadas.
Máquina de escribir
Historia
O aumento da demanda despertou o interese das industrias polo novo produto, primeiro nos Estados Unidos e despois en Europa, con Alemaña como un dos principais polos, que axiña se espallou polos demais países industrializados.
Jorge García Santos
Traxectoria
Foi a última tempada como futbolista de Jorge, que se retirou ao remate da mesma, despois de 20 anos na estrutura do Deportivo. Deixou o club como o quinto futbolista con máis partidos oficiais da súa historia (322), sendo na actualidade o 12º, mentres que entre os porteiros só Acuña xogou máis partidos coa camiseta do equipo coruñés (393). É tamén o segundo xogador do Deportivo con máis partidos disputados na Copa do Rei (63), só por detrás de Fran (74).
Máquina de escribir
Historia
O mercado de traballo tamén medrou coa necesidade de contratación de mecanógrafos, capaces de operar as novas máquinas con velocidade e precisión. Con iso, as mulleres pasaron a ter espazo nos despachos e nas redaccións, asumindo funcións nas áreas administrativas, o que consistiu nun dos primeiros movementos para a conquista dos dereitos das mulleres.
Trambaix
400px|miniatura|O Trambaix O Trambaix é a denominación que recibe a rede de tranvía xestionada por Trammet que conecta o Baix Llobregat con Barcelona (distrito de Les Corts) e transporta unha media de 50.000 viaxeiros por día laborable. Abriu ao público o 3 de abril de 2004 nun fin de semana de portas abertas durante o cal os cidadáns podían usalo libremente.
Ten un total de tres rutas denominadas T1, T2 e T3 que empezan o percorrido na plaça de Francesc Macià en Barcelona e diríxense cara a L'Hospitalet de Llobregat, Esplugues de Llobregat, Cornellà de Llobregat, Sant Joan Despí e Sant Just Desvern. A rede ten unha lonxitude de 15'1 km en vía dobre, 29 paradas e 3 intercambiadores.
O tranvía circula por unha plataforma reservada, salvo os cruces con outros viarios, e dunha regulación semafórica que podería facer superar os 20 km/h de velocidade comercial. Actualmente a media de todos os servizos ten unha velocidade comercial de 18 km/h, por diante dos 12 km/h dos autobuses urbanos, e inferior a 29 km/h do metro de Barcelona.
Percorrido
As tres liñas do Trambaix teñen un tramo común entre Francesc Macià e Montesa. En Montesa a T3 bifúrcase cara a Sant Feliu|Consell Comarcal pasando por Hospital Sant Joan Despí-TV3 (antes Sant Martí de l'Erm). A T1 e a T2 comparten un tramo desde o Pedró ata a finalización da T1 en Bon Viatge e a T2 segue ata finalizar o seu percorrido en Llevant-les Planes (antes Sant Martí de l'Erm).
miniatura|centro|550px|Mapa do Trambaix.
Eleccións municipais en Ribeira
Estes foron os resultados das eleccións municipais no concello de Ribeira dende 1979. miniatura|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Ribeira]]
Gastrólito
miniatura|Gastrólitos de [[plesiosauro de lousas de Tropic (Utah).]]
Eleccións municipais en Ribeira
1991
miniatura|dereita|José Luis Torres Colomer
Gastrólito
Un gastrólito (en grego 'pedras do estómago') é unha pedra que se encontra dentro do tracto gastrointestinal. Nalgunhas especies os gastrólitos retéñense na moella muscularizada do animal e úsanse para esmoer os alimentos en animais que carecen de dentes axeitados para triturar. Noutras especies estas pedras despois de seren inxeridas pasan a través do sistema dixestivo, son expulsadas e frecuentemente substituídas. O tamaño de gran destas pedras depende do tamaño do animal e o papel dos gastrólitos na dixestión. Documentáronse partículas desde o tamaño de areas a cantos do tamaño de lastros. Outras especies usan os gastrólitos como lastre para controlar a flotación.
Aparición
miniatura|Os gastrólitos de estratos do Xurásico preto de Starr Springs, Utah. miniatura|Un [[axolote busca e traga grava para que lle sirva como gastrólitos (como se ve nesta radiografía do animal vivo).]] Entre os vertebrados vivos, os gastrólitos son comúns entre os crocodilos, aligátores, aves herbívoras, focas e leóns mariños. As aves domésticas necesitan poder acceder a pedriñas. As pedras que tragan as avestruces poden exceder a lonxitude de 10 cm. Os anfibios como o axolote tamén inxiren deliberadamente pedras que se cre usan como gastrólitos. O que parecen ser gastrólitos encontráronse tamén en cágados. A inxestión de limo e grava polos cágados de varias especies de anuros (ras) mellora o seu control da flotación.
Animais extintos como os dinosauros saurópodos parece que usaban pedras para triturar a materia vexetral dura. Un raro exemplo disto é o terópodo do Cretáceo temperán Caudipteryx zoui do nordés da China, que foi descuberto cunha serie de pequenas pedras, consideradas gastrólitos, atopadas xunto á zona abdominal do seu esqueleto. Os animais acuáticos, como os plesiosauros, puideron utilizalos como lastre, para axudar a equilibrarse ou diminuír a súa flotabilidade, como fan os crocodilos hoxe. Aínda que algúns gastrólitos fósiles son arredondados e puídos, moitas pedras atopadas en aves viventes non están puídas en absoluto. Os gastrólitos asociados cos dinosauros fósiles poden pesar varios quilos.
Historia do descubrimento
En 1906, George Reber Weiland informou da presenza de croios de cuarzo gastados e puídos asociados cos restos de plesiosauros e dinosauros saurópodos e interpretou estas pedras como gastrólitos. En 1907, Barnum Brown encontrou grava en estreita asociación con restos fósiles do hadrosauro Claosaurus e interpretounas tamén con gastrólitos. Brown foi un dos primeiros paleontólogos que recoñecesen que os dinosauros usaban os gastrólitos nos seus sistemas dixestivos para axudar na trituración da comida. Esta interpretación, porén, foi considerada pouco convincente por outros paleontólogos durante anos. En 1932, Friedrich von Huene encontrou pedras nos sedimentos do Triásico tardío, en asociación con restos fósiles do prosaurópodo Sellosaurus e interpretouse que eran gastrólitos. En 1934, en Howe Quarry, un xacemento de fósiles no noroeste de Wyoming, tamén se atoparon ósos de dinosauros en asociación con gastrólitos. En 1942, William Lee Stokes recoñeceu a presenza de gastrólitos nos restos de dinosauros saurópodos recuperados de estratos do Xurásico tardío.
Identificación
miniatura|Un [[diplodócido inxerindo gastrólitos enredados na vexetación que comen|esquerda]]
Os xeólogos xeralmente necesitan varias probas antes de aceptar que unha pedra foi utilizada por un dinosauro para axudar na súa dixestión. Primeiro, as pedras deben ser distintas das rochas atopadas no contexto xeolóxico de arredor. En segundo lugar, deberían estar arredondadas e puídas, porque dentro da moella dun dinosauro cada auténtico gastrólito debería rozar contra outras pedras e os materiais fibrosos nun proceso similar á acción dun pulidor de pedras. Finalmente, a pedra debe encontrarse xunto ao fósil do dinosauro que a inxeriu. É este último criterio o que causa problemas na identificación, xa que as pedras puídas atopadas fóra de contexto poden ser desbotadas pensando que foron puídas pola auga ou o vento (o que nalgúns casos non é certo). Christopher H. Whittle (1988,9) foi pioneiro na análise con microscopio electrónico de varrido dos patróns de desgaste de gastrólitos. Wings (2003) atopou que os gastrólitos de avestruces serían depositados fóra do esqueleto se a carcasa fose depositada nun ambiente acuático durante uns poucos días despois da morte. Chegou á conclusión de que é probable considerar que isto tamén é certo para todas as aves, (coa posible excepción das moas) debido aos seus ósos cheos de aire que causarían que a carcasa depositada na auga aboiase durante o tempo necesario para apodrecer suficientemente para permitir que os gastrólitos, máis pesados, escapasen.
Os gastrólitos poden ser distinguidos das pedras arredondadas en ríos e praias por varios criterios: os gastrólitos están moi puídos nas superficies máis altas, e teñen pouco ou ningún puído nas depresións ou gretas, e con frecuencia lembran moito á superficie gastada dun dente. As pedras arredondadas pola acción dos ríos e o mar, especialmente nun ambiente con moitos impactos, mostran menos pulimento nas superficies altas, a miúdo con moitos pequenos buratos e gretas nestas superfices altas. Finalmente, os gastrólitos moi puídos a miúdo mostran liñas microscópicas longas, presumablemente causadas por contacto coa acidez estomacal. Como moitos gastrólitos quedaron espallados cando o animal morreu e moitos acabaron dentro dun río ou nunha praia, polo que algúns gastrólitos mostran unha mestura destas características de desgaste. Outros foron indubidablemente tragados por outros dinosauros e os gastrólitos moi puídos puideron ser tragados repetidamente.
Ningún dos gastrólitos examinados nun estudo de 2001 de gastrólitos de Cedarosaurus tiñan unha textura "xabonosa", que é a normalmente usada para distinguir os gastrólitos doutros tipos de clastos. Os investigadores descartaron usar a textura xabonosa para identificar gastrólitos por ser "pouco fiable". Os gastrólitos adoitaban ser universalmente pedras de cores apagadas, aínda que as cores representadas eran variadas como a negra, marrón escura, púrpura e azul verdosa. Os valores de reflectancia maiores do 50% son moi diagnósticos para a identificación dos gastrólitos. Os clastos das praias e ríos tenden a ter os valores de reflectancia de menos do 35%. Menos do 10% dos clastos das praias teñen valores de reflectancia que están entre o 50 e o 80%.
miniatura|Fósil de Psittacosaurus con gastrólitos na súa rexión estomacal, no Museo Americano de Historia Natural A fotografía # 311488 do Museo Americano de Historia Natural (á dereita) dun esqueleto articulado dun Psittacosaurus mongoliensis, da Formación Ondai Sair, do Cretáceo inferior de Mongolia, mostra un conxunto de 40 gastrólitos dentro da caixa torácica, a medio camiño entre o ombro e a pelve.
Xurásico
Os gastrólitos ás veces foron chamados pedras de Morrison porque se atoparon moitos na Formación Morrison de Colorado, unha formació xeolóxica do Xurásico tardío duns 150 millóns de anos de antigüidade. Algúns deses gastrólitos están feitos de madeira petrificada. Moitos dos exemplos máis coñecidos de gastrólitos de saurópodos conservados son animais do Xurásico, e son duns 10 cm de lonxitude
Cretáceo
A Formación Cedar Mountain do Cretáceo temperán do centro de Utah está chea de pedras de sílex vermellas e brancas moi puídas, que en parte poden ser gastrólitos. Un dato interesante é que estas pezas de sílex poden conter fósiles de animais antigos, como corais. Estas pedras non parecen estar asociadas con depósitos fluviais e raramente son maiores do tamaño dun puño, o que concorda coa idea de que poidan ser gastrólitos.
Cedarosaurus weiskopfae
En 2001 Frank Sanders, Kim Manley e Kenneth Carpenter publicaron un estudo sobre 115 gastrólitos descubertos en asociación cun espécime de Cedarosaurus. As pedras foron identificados como gastrólitos baseándose na súa estreita distribución espacial, a matriz, e unha orientación indicativa de que foron depositados mentres a carcasa aínda tiña tecidos brandos. Os valores de reflectancia da súa superficie alta son consistentes cos doutros gastrólitos coñecidos de dinosauros. Case todos os gastrólitos de Cedarosaurus atopáronse preto da rexión do estómago do esqueleto.
A masa totral dos gastrolitos era de 7 kg. A maioría tiñan un volume de menos de 10 mL. O clasto menos masivo era de 0.1 g e o de máis masa era de 715 g, e a maioría deles estaban máis preto do menor dese rango. Os clastos adoitaban ser case esféricos, aínda que algúns espécimes máis grandes eran tamén os máis irregulares. Os gastrólitos máis grandes foron os que contribuíron á maioría da superficie total do conxunto. Algúns gastrólitos eran tan grandes e de formas tan irregulares que deberin ser difíciles de tragar. Os gastrólitos están compostos principalmente de sílex, e hai tamén algúns clastos de arenitos, limolitas e cuarcitas.
Como algúns dos gastrólitos máis irregulares son tamén os máis grandes, é improbable que fosen inxeridos por accidente. O Cedarosaurus podía atopar clastos irregulares que podían ser atractivos como posibles gastrólitos e non eran selectivos co tamaño. Os clastos eran xeralmente de cores apagadas, o que suxire que a cor non era un factor importante para a decisión do saurópodo de collelos. A gran area superficial con respectro ao volume dos clastos máis grandes suxire que os gastrólitos podían romper o materia vexetal inxerida ao trituralo ou esmagalo Os clastos de arenito tendían a ser fráxiles e algúns rompían durante a súa recollida. Os gastrólitos de arenito podían facerse máis brandos despois da deposición debido á perda de cemento causada polo ambiente químico externo. Se os clastos tivesen sido tan fráxiles cando o animal estaba vivo, probablemente rodaron e pulíronse no tracto dixestivo. Se tivesen sido máis robustos, puideron servir como parte dun sistema de moído por bólas.
Pobo wanano
Os wanano, kotíriâ ou decosirumara son unha etnia indíxena que habita a ambos os dous lados do río Vaupés no departamento colombiano de Vaupés e o estado de Amazonas. Son unhas 4 mil persoas.
Pescan diferentes especies de peixes, con diferentes clases de trampas que fabrican e tamén con redes, arco e frecha. Constrúen grandes canoas e troncos baleirados e son excelentes navegantes. Cazan con escopeta ou tiratacos e tamén con trampas para capturar aves ou roedores e cun pegante ñimi di que extraen do froito wosokü, ó que quedan adheridas algunhas aves, ó pousarse sobre el. Practican a agricultura itinerante, estabelecendo chagras mediante o método de tumba e queima, nas cales domina o cultivo de mandioca amarga, á beira do de diversas especies.
miniatura|250px|Danza das máscaras, 1933. Celebran as colleitas coa festa do dabucuri e ademais realizan o "baile do achiote" bhusiobasa.
A súa propia lingua, a lingua wanano, pertence á póla oriental das linguas tucanas.
Alvarón, As Pontes de García Rodríguez, As Pontes de García Rodríguez
Alvarón é un lugar da parroquia das Pontes de García Rodríguez no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do INE, no ano 2014 tiña 6 habitantes dos cales 4 eran homes e 2 eran mulleres.
Luís González-Redondo Maseda
Luís González-Redondo Maseda, nado en Mondoñedo, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Fillo de Jorge González-Redondo Serrano. Foi nomeado alcalde de Mondoñedo en 1974. Permaneceu no cargo até as primeiras eleccións democráticas. Nas eleccións xerais de 1979 foi candidato número 3 de Alianza Popular pola provincia de Lugo, pero non resultou elixido. Foi presidente da xunta local de AP de Mondoñedo, corgo de que dimitiu en 1983. Foi presidente de Cáritas Interparroquial de Mondoñedo.
Vida persoal
Casou con María de la Luz Neira Rodríguez.
Eurico
miniatura|250px|dereita|A imaxe que se ve aquí deste rei forma parte dunha serie de estatuas dedicadas a todos os monarcas de España, mandadas facer para a decoración do [[Palacio Real de Madrid no reinado de Fernando VI. Nun principio a idea era que adornasen a cornixa do palacio. Os autores son Olivieri e Felipe de Castro. Parece ser que nunca chegaron ao seu destino e colocáronse en distintos lugares da cidade (praza de Oriente, O Retiro, porta de Toledo) e algunhas se levaron a outras provincias.]] Eurico (cara a 420-484) foi rei dos visigodos (logo de asasinar ao seu irmán Teodorico II) desde 466 ao 484. Era fillo de Teodorico I e sucedeuno o seu fillo Alarico II. Casou con Ragnaxilda, unha suposta filla de Meroveo, rei dos francos.
O reinado de Eurico coincidiu coa disolución do Imperio Romano de Occidente, ao ser destronado o último emperador Rómulo Augústulo en 476. Os visigodos asinaran un foedus con Roma no 418, en virtude do cal convertéronse en federados do Imperio e permitir asentarse no sur das Galias. Este rei independizou o reino visigodo e aboliu a dependencia anterior.
Apoderouse de diversos territorios das Galias e Hispania. Guerreou nas Galias contra os francos e saxóns. Foi o seu reino nese momento o máis poderoso e influente de Europa. A súa corte residía en Tolosa, aínda que nominalmente en Arles. Pero foi sobre todo Tolosa a cidade que tivo a categoría do que agora consideramos como capital do reino. A historiografía española menciónao como Reino de Tolosa e abarcaba unha grande extensión da Península Ibérica (salvo a rexión de Galiza, controlada polos Suevos), e gran parte da Galia ao oeste do Rhin e ao sur do Loira.
Foi un rei que demostrou un gran talento político. Publicou unha corpo legal de dereito visigodo, o Codex Euricianus ou Código de Eurico. Tamén foi un fanático ariano.
Carlos Ernesto Fontana
Carlos Ernesto Fontana Bendahan, nado o 21 de outubro de 1958 en Merlo, é un exfutbolista arxentino. Xogaba de centrocampista.
Traxectoria
Iniciouse na Arxentina en 1978 xogando no Belgrano de Córdoba, para xogar na tempada 1978–79 no Independiente de Avellaneda.
Na tempada 1982–83 debuto na Segunda División de España como xogador do Xerez CD, club que descendeu á Segunda División B ao remate da campaña. No Xerez xogou 28 partidos e anotou 9 goles.