cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cota de malla
Etimoloxía
Esta denominación é unha adaptación literal do francés cotte de maille que significa «túnica de malla». Na lingua literaria e, por extensión, na científica, tamén se coñece co nome de loriga, o seu nome en latín, como, por exemplo, falando dos pseudocelomados do grupo dos loricíferos (Loricifera), ou dos lorigados  (Loricata), grupo de réptiles, case todos fósiles, pero que inclúe tamén aos crocodilos.
Historia
miniatura|180px|Unha cofia de mallas. miniatura|180px|Máscara de protección dos ocupantes dos [[carro de combate|carros de combate durante a Primeira Guerra Mondial.]] A cota de malla era unha especie de camisa longa ou túnica formada por aneis de metal entrelazados, que podían ser de ferro, bronce ou aceiro, e na que cada anel se unía con varios outros elos, sendo o padrón máis frecuente o de catro con un, aínda que tamén existían outros deseños. Así mesmo, utilizábase adoito unha cofia de mallas, unha especie de carapucha de aneis entrelazados, que habitualmente podía substituír o casco, ou complementar o helmo.
Esta malla confeccionábase con forma de longas camisas que ofrecían gran resistencia aos cortes, e foi inventada posibelmente polos pobos celtas no século V a.C. e moi utilizada polos romanos e en toda a Idade Media e até o século XVI. Aínda que ofrecía gran resistencia aos cortes, era vulnerábel a armas de pontas adiadas como frechas, excepto as de aneis remachados.
Esta protección empregouse incluso até o século XX como defensa contra os fragmentos de metal que saltaban polos impactos no interior dos tanques na primeira guerra mundial.
Por outra parte, a cota de malla é hoxe unha peza de uso común entre os biólogos mariños que estudan os tiburóns, xa que protexe eficazmente de calquera trabada inesperada. Así mesmo, en actividades onde se manexan equipos de alto fío, como coitelos afiados, levan siempre luvas e mangas de cota de malla para evitar cortaduras graves.
Anglicanorum Coetibus
A constitución apostólica Anglicanorum Coetibus do papa Bieito XVI en 2009 foi unha resposta da Santa Sé para as preocupacions e peticións con orixe tanto nas parroquias de uso anglicano da Igrexa Católica como nalgunhas igrexas anglicanas que non pertencían á Comuñón Anglicana ou en sectores anglo-católicos dentro dela, como o movemento Forward in Faith.
Este documento preveu a creación de ordinariatos persoais "erixidos pola Congregación para a Doutrina da Fe dentro dos confíns territoriais dunha determinada Conferencia Episcopal, logo de ter consultado a propia Conferencia". Os ordinariatos están xuridicamente asimilados a unha diocese, constituídos por fieis até entón pertencentes ao anglicanismo e que aceptan as ensinanzas da Igrexa.
En 2013 o papa Francisco engadiu un parágrafo ás normas que atinxen á incorporación de fieis aos ordinariatos, até entón só posible para fieis procedentes do anglicanismo. Coa nova normativa tamén se poden incorporar a eles aqueles fieis bautizados como católicos que abandonaran a fe e que volven a ela a través dos ditos ordinariatos.
Linguas ilirias
miniatura|450px|Linguas paleobalcánicas de Europa oriental nos primeiros séculos antes de nosa era. As linguas ilirias son un grupo de linguas indoeuropeas faladas polos pobos ilirios nos Balcáns occidentais e polos mesapios na rexión itálica de Apulia. É posíbel que a lingua dos vénetos, a lingua venética, tamén pertencese a esta rama, pero aínda que Heródoto os cita como parte das tribos ilirias non hai probas lingüísticas que o acrediten certamente.
Sábese con certeza que foi falada polo menos entre o século -VI e principios do V, aínda que con probabilidade fose utilizada desde finais do II milenio a. C.
Pouco se sabe da súa relación con outras linguas, debido ao descoñecemento por parte de lingüistas e arqueólogos causado pola escasa cantidade de textos reveladores achados. Gran parte das deducións baséanse na onomástica e a toponimia.
Parentesco dentro do indoeuropeo
Existen polo menos dúas linguas ilirias distintas dentro do grupo das linguas ilirias: Por outra banda está a lingua venética. Aínda que Heródoto menciona aos vénetos como parte do grupo ilirio, non hai probas lingüísticas que certifiquen a súa pertenza a este grupo lingüístico. O venético parece compartir trazos con outras linguas itálicas e de centroeuropa.
Tradicionalmente considerouse ao albanés como descendente directo das linguas ilirias. Os detractores da filiación iliria do albanés supoñen que esta lingua fose o resultado dunha migración procedente do leste dos Balcáns, e para iso se fundamentan principalmente en dúas cuestións:
Características
A pouca información existente non permitiu dilucidar aínda se as linguas ilirias son centum ou satem, habendo testemuños tanto dun como outro comportamento. Exemplos: O venético, do cal non está clara a súa pertenza a esta familia, era unha lingua centum.
A maior distribución de vocabulario centum (Argyruntum, Vescleves, Peuceti Cornuinus, Rega, Regontius) céntrase na zona noroeste de Iliria (Liburnia), que comparte onomástica co Véneto, Istria e Alpes orientais (zona onomástica nor-occidental), o que daría pé para afirmar que posibelmente se deba a unha lingua distinta, como o liburnia.
IC 405
IC 405 (tamén coñecida coma a Nebulosa da Estrela Chameante, SH 2-229, ou Caldwell 31) é unha nebulosa de emisión/reflexión da constelación de Auriga, que rodea a estrela azulada AE Aurigae. Ten unha magnitude de 6,0 e está nas coordenadas RA 05:16:05 e DEC +34°27′49″. Está nebulosa queda moi preto dos cúmulos estelares M38 e M36, así coma da nebulosa de emisión IC 410 e da estrela Hassaleh, a cal é unha estrela de clase-K visible a simple vista. A nebulosa ten un tamaño aparente de 37,0' x 19,0', cun radio estimado en 5 anos luz, e está a uns 1.500 anos luz de distancia. Pénsase que o movemento propio da estrela central nos pode retrotraer cara o cinto de Orión.
Linguas ilirias
Fontes
Non se atoparon inscricións en lingua iliria, agás algunhas glosas en textos gregos e latinos, así como nomes propios. En cambio, en mesapio si que se coñecen unhas 300 inscricións, aínda que case todas son fórmulas onomásticas que non aportan tanto como para descifrar a lingua.
As inscricións mesapias están escritas nun alfabeto derivado do grego, chamado alfabeto mesapio.
Orixes
Hai distintas teorías sobre a antigüidade das linguas ilirias. Xeralmente acéptase que o ilirio xurdiu sobre o primeiro milenio a.C trala chegada á zona de poboacións portadoras da cultura de Hallstatt, aínda que hai quen pensa que a poboación autóctona asimilaría os novos invasores, mantendo a lingua, que sería probabelmente unha evolución do antigo europeo.
Luis Enrique Marián
Luis Enrique Marián Díez, nado en Madrid o 19 de decembro de 1959, é un exfutbolista que xogaba na demarcación de centrocampista.
Linguas ilirias
Teoría do Panilirismo
A teoría do panilirismo foi desenvolvida por Julius Pokorny e Hans Krahe e estipulaba que o pobo que orixinou unha serie de hidrónimos ao longo de toda Europa era o ilirio. A forma destes hidrónimos non se explicaba por ningunha das linguas indoeuropeas coñecidas, aínda que gardaban certa semellanza coas linguas ilirias. Isto fíxolles supoñer que o pobo ilirio habitaría case toda Europa antes das invasións dos pobos indoeuropeos históricos. Actualmente deslíganse do ilirio e chámase á lingua dos hidrónimos Antigo Europeo (Alteuropäisch).
Extinción
O antigo grego, así como o macedonio antigo, suporían unha importante influencia nos falantes do ilirio situados en terras adxacentes aos antigos gregos e macedonios, a dicir da adopción de nomes gregos por parte de ilirios relevantes (Cleitus, Glaukias) no sur. Conforme a inluencia grega aumentaba, algúns ilirios irían abandonando a súa lingua en favor do grego.
O ilirio entrou en contacto tamén coas linguas celtas, por mor de invasións de pobos celtas que se asentaron en terras ata entón de dominio ilirio. Houbo un intenso contacto no que hoxe son Bosnía, Croacia e Serbia, tanto que aínda non está claro se algunhas tribos eran ilirias ou celtas, como os Scordisci. Estas dúbidas son froito tamén de fontes clásicas confusas. O ilirio tivo contacto ademais con tracios e peonios. A tribo dos dárdanos é evidencia da mestura traco-iliria, que compartían uns cantos nomes, como Langaro.
Malia todo, non foron ditas linguas, senón o latín, quen comezou a desprazar ao ilirio por encima da liña Jirecek. No Século -III, tras enviar a raíña Teuta unha frota a Sicilia, entra en guerra con Roma. Os romanos conquistaron todas as terras onde había falantes de linguas ilirias, comezando a romanización e a substitución progresiva polo latín. Con todo, esta desaparición foi moi lenta e sábese por Xerónimo de Estridón (de orixe iliria) que aínda no século V a lingua estaba viva, pero non hai constancia de que o seguise estando ao comezo das invasións eslavas dos Balcáns.
Este tema, no entanto, segue sendo tema de discusión, pois se se considera ao albanés un descendente das linguas ilirias é obvio que a romanización non foi suficientemente profunda.
Gran Premio de Suecia de 1978
miniatura|Brabham BT46B 'Fancar' O Gran Premio de Suecia de 1978 foi unha carreira de Fórmula Un celebrada o 17 de xuño de 1978 no Scandinavian Raceway en Anderstorp, Suecia. Foi a oitava carreira do Campionato do Mundo de pilotos de. A carreira disputouse sobre 70 voltas ao circuíto de catro quilómetros para unha distancia total de carreira de 282 quilómetros.
Resumo da carreira
Gordon Murray coa súa intelixente estratexia foi o responsable da vitoria de Brabham, que estaba tratando de eclipsar a invención do efecto solo no Lotus 79 de Colin Chapman, o coche co faldrón varrera a primeira fila desde o seu debut en Zolder. O centro do novo concepto do Brabham BT46B era un gran ventilador que atraía aire a través do radiador de auga do motor, e se montaba horizontalmente sobre o motor. O ventilador tamén facía o efecto solo a un nivel superior, aspirando aire desde debaixo do coche, creando un baleiro parcial e a creando unha enorme cantidade de downforce. O coche parecía contravir unha norma que establecía que os dispositivos aerodinámicos móbiles non estaban permitidos, pero Brabham argumentou que as regras foran redactadas para prohibir dispositivos cunha función aerodinámica. Pero o ventilador arrefriaba o motor, e Brabham afirmou que isto, e non a aerodinámica, era a súa función principal.
A súa legalidade pronto foi protestada, pero permitíuselle participar na carreira, John Watson e Niki Lauda cualificaron segundo e terceiro detrás do Lotus 79 de Mario Andretti (os dous pilotos fixeron isto para non chamar a atención sobre a notable vantaxe que o ventilador proporcionaba).
Ao comezo Andretti mantivo o primeiro lugar, mentres que Lauda adiantou a Watson; na segunda volta foi pasado por un rápido Riccardo Patrese no Arrows, e na terceira tamén pasouno o outro Lotus de Ronnie Peterson; o sueco tamén pasou a Patrese, pero tivo que retroceder máis tarde debido a unha picada. Esta orde mantívose igual ata a volta 20, cando Watson viuse obrigado a retirarse por un problema co acelerador.
Lingua dacia
A lingua dacia foi unha lingua indoeuropea falada polo pobo antigo dos dacios. Considérase que foi unha variante setentrional do tracio ou ben que ambas linguas eran parentes próximos.
Gran Premio de Suecia de 1978
Resumo da carreira
Diante, Lauda e Andretti loitaban polo primeiro lugar, ata que o americano cometeu un erro e viuse obrigado a deixar pasar ao austríaco, finalmente retirouse debido a unha válvula rota no seu motor. Cando un coche rezagado derramou aceite sobre a pista, o Brabham iniciou unha carreira propia, aparentemente non afectado pola superficie esvaradiza. Na biografía de Lauda, To Hell and Back, escribiu que mentres outros coches tiveron que reducir a velocidade e conducir con coidado sobre o aceite, os Brabhams simplemente podían acelerar (como o ventilador activado pola caixa de cambios non cumpría as regulacións, isto significaba que unha maior velocidade producía moito maior agarre) a través das partes afectadas da pista. Lauda gañou por 34´6 segundos, seguido por Patrese e Peterson nun pechado final; os puntos restantes foron para Patrick Tambay, Clay Regazzoni e Emerson Fittipaldi.
Lingua dacia
Moitas das características do dacio son descoñecidas ou discutidas. Non hai apenas documentos escritos en dacio. O que se coñece da devandita lingua provén dos topónimos, hidrónimos, nomes propios (nomes de reis incluídos) e nomes dacios dunhas cincuenta plantas escritas por fontes gregas e romanas, das palabras do substrato contidas na moderna lingua romanesa, a lingua falada hoxe en case todos os territorios que os dacios poboaron: hai preto de 400 palabras de orixe descoñecida (como brânza = queixo, balaur = dragón, vatrâ= forno antigo de pan etc.), algunhas das cales teñen cognados en albanés. Estas palabras poderían provir dos restos do antigo dacio, así como das inscricións en dacio; Decebalus Per Scorilo é a maior inscrición coñecida. O poeta romano Ovidio afirmaba ter aprendido dacio tras ter sido exiliado a Tomis (hoxe Constanţa) en Dacia. Nas súas obras Tristes e Epistulae ex Ponto contaba que compuxo poemas en lingua dacia. Se os poemas existiron, non se preservaron.
Gran Premio de Suecia de 1978
Resumo da carreira
Logo da carreira, os comisarios consideraron legal o coche. Máis tarde, a FIA investigou o coche, e corroborou a afirmación de Brabham de que o motivo principal do ventilador era arrefriar o coche, coñecían a letra, pero non o espírito, das regras. O coche foi considerado legal para correr e a vitoria de Brabham mantívose, pero o "coche ventilador" de Brabham nunca correu de novo. Popularmente crese que foi prohibido, pero en realidade foi retirado voluntariamente por Brabham. Isto foi sen dúbida feito polo dono do equipo Bernie Ecclestone para evitar un conflito co resto de equipos privados, cuxo apoio necesitaba. foi o ano en que Ecclestone converteuse en presidente executivo da FOCA e liderou a guerra da FISA coa FOCA que levaría á caída da FISA e daría a FOCA o dereito de negociar contratos de televisión dos Grandes Premios, dando a Ecclestone o control comercial efectivo da Fórmula 1, que continúa ata os nosos días.
Clay Matthews III
William Clay Matthews III, nado o 14 de maio de 1986 nos Ánxeles (California), é un xogador estadounidense de fútbol americano profesional que xoga como outside linebacker para Los Angeles Rams da National Football League (NFL). Despois de ir ao Instituto Agoura en Agoura Hills (ao noroeste dos Ánxeles), Matthews acudiu á Universidade do Sur de California (USC), onde xogou ao fútbol americano sen bolsa deportiva cos USC Trojans de Pete Carroll. Na USC, foi un destacado membro dos equipos especiais, gañando durante tres anos consecutivos o premio so Xogador do Ano dos equipos especiais (2006−2008); tamén xogou de outside linebacker suplente. Nesas posicións foi membro do equipo tres veces campión do Pac-10 Championship.
Matthews foi considerado como un dos xogadores con mellor expectativa no Draft da NFL de 2009. Finalmente, foi seleccionado polos Green Bay Packers na primeira rolda (26º lugar), despois de que o equipo negociase para obter unha elección máis alta. No seu ano como novato, Matthews fixo un rexistro de 10 sacks mentres xogaba como outside linebacker. No ano 2010 superou a súa marca chgando aos 13,5 e axudando aos Packers a gañar a Super Bowl XLV ante os Pittsburgh Steelers. Tras o título, Matthews continuou co seu rol como líder no "pass rush", e facendo como mínimo 6 sacks por temporada. Nas temporadas 2014 e 2015 amosou a súa capacidade atlética xogando tanto como inside e outside linebacker.
Lingua dacia
Distribución xeográfica
O dacio era unha das máis extensas linguas da Europa sudoriental, estendéndose a partir do leste da actual Hungría ata a costa do Mar Negro. De acordo cos achados arqueolóxicos, as orixes da cultura dacia poderían situarse en Moldavia, identificada como a evolución da Cultura de Besarabia na Idade de Ferro.
Evolución fonética a partir do Protoindoeuropeo
As consoantes sonoras aspiradas *bh- e *dh en PE convertéronse en sonoras: b, d (dacio -dava < PE *dhe-, "fixar, sistematizar" etc.). PE *b- permanece como b (dacio -balus; kinuboila < -uboila < PE *abel- etc.), e *d permanece como d- (dacio Decebalus etc.).
Unha correspondencia atopada entre dacio e tracio é unha variación de vogal, a (dacio)/e (tracio): cfr. dacio Zalm- (< Zalmoxis. Isto presupón que Zalm- en Zalmoxis deriva do PE *kel-, "cubrir", e polo tanto coincide co mesmo étimo do tracio zelmis, que seguramente deriva do PEÉ *kel-. Porén, unha etimoloxía oposta afirma que Zalm- debería ser considerada unha variante de Zamol-, do PE *dhghom-, "terra"; esta derivación é rexeitada por outros lingüistas aducindo varias razóns, como que as fontes máis antigas testemuñan a forma Zalmoxis, non Zamolxis. Pero os partidarios do étimo *dhghom- apóianse no nome do deus terrestre lituano, Zjameluks.), tracio zelmis (< PE *kel-, "cubrir"), "pel, coiro"; dacio Zald- (< Zaldapa), tracio zeltas (< PE *ghel-, "resplandecer"); dacio reconstruído *barz- (< romanés barza, "cegoña"), tracio Berz- (< Berzobis, Berzana; PE *bherəg-, "branco"); v. Olteanu et al. Esta é unha das numerosas evidencias a favor da existencia dunha rama daco-tracia do indoeuropeo.
Clasificación
Na década de 1950, o lingüista búlgaro Vladimir Georgiev publicou unha obra onde se demostraba que a fonoloxía da lingua dacia é próxima á do albanés, contribuíndo así á hipótese de que o dacio pertencese á mesma rama que o albanés, unha grupo denominado Daco-Moesio (ou Daco-Misio), onde o moesio (ou misio) sería un dialecto de transición entre o dacio e o tracio. Hai cognados entre daco-tracio e albanés que poderían ser a evidencia da afinidade lingüística daco-tracia-albanesa, e moitas palabras de substrato en romanés teñen a súa correspondencia en albanés.
Extinción
200px|dereita|miniatura|Escenario hipotético segundo o cal os albaneses serían un pobo derivado dos dacios. Non se coñece con claridade cando deixou de falarse exactamente a lingua dacia, nin se ten descendentes vivos. A conquista romana inicial de parte de Dacia non terminou coa lingua, xa que tribos libres de dacios como os carpianos puideron haber continuado usándoa en Moldavia e rexións limítrofes ata o século VI ou VII, onde influíu en certa maneira na formación das linguas eslavas.
De acordo cunha hipótese, unha rama do dacio continuou coa lingua albanesa (Bogdan Hasdeu 1901); outra hipótese conecta o albanés non co dacio, senón coas linguas ilirias.
O dacio como substrato do proto-romanés
200px|dereita|miniatura|Azul = terra conquistada polo [[Imperio Romano. Laranxa = área poboada polos dacios libres.]] O dacio podería haber formado gran parte do substrato do protorromanés, que se desenvolveu a partir do latín vulgar falado nos Balcáns ao norte da liña Jirecek, que divide as zonas de influencia de latín e grego.
Está baixo discusión se o dacio conforma realmente o substrato do protorromanés (ver Orixe dos romaneses), así coma se esta teoría non relaciona a romanización da Dacia, xa que o dacio era falado tamén en Moesia e ao sur e norte de Dardania. Preto de 300 palabras nas linguas romances orientais (romanés, arumano, megleno-romanés, istro-romanés) poderían derivar do dacio, xa que moitas dela posúen un carácter satem, como se esperaría de palabras daco-tracias (ver Substrato romance oriental).
Contra o reloxo
miniatura|dereita|O ciclista Ivan Basso nunha contra o reloxo en 2005. As contra o reloxo constitúen a terceira gran familia de carreiras de ciclismo na estrada (as outras son as Clásicas e as carreiras por etapas).
Características
Dende mediados dos anos 1990, hai tamén un Campionato do Mundo destinado a corredores nesta especialidade. Nas probas por etapas sempre adoita haber unha ou varias probas contra o reloxo, dependendo polo xeral da súa duración.
A diferenza do que ocorre nas carreiras en liña, Clásicas ou por etapas, as probas contra o reloxo dispútanse en solitario ou equipos, con saídas separadas de minuto en minuto nas distancias máis curtas (menos de 30 quilómetros), ou de dous en dous, e mesmo de tres en tres minutos para distancias superiores.
Gran Premio de Bélxica de 1967
O Gran Premio de Bélxica de Fórmula 1 de disputouse en Spa-Francorchamps o 18 de xuño de 1967. Foi a cuarta carreira da tempada de Fórmula Un de. A carreira foi o 27 Gran Premio de Bélxica. A carreira levouse a cabo sobre 28 voltas ao circuíto de catorce quilómetros cunha distancia de carreira de 395 quilómetros.
Informe da carreira
Jim Clark liderou desde a pole position e mantivo esa posición durante as primeiras 11 voltas avantaxaba en 20 segundos a Jackie Stewart e Dan Gurney cando tivo que entrar en boxes para cambiar unha buxía, o que lle custou dous minutos. Stewart acadou unha cómoda vantaxe, aumentou aínda máis cando Gurney tivo que entrar en boxes con problemas de presión de combustible, perdendo outros 20 segundos. Pero, nun momento a panca de cambios de Stewart fallou. Gurney estableceu un novo récord de volta para collelo e pasalo a 8 voltas do final e obter unha primeira vitoria para a marca Eagle. O baixo peso e a aerodinámica avanzadas do automóbil fixérono moi rápido, Tony Brooks superou o récord do Gran Premio, cunha media de 230 quilómetros por hora (establecido uns 8 anos antes) no seu camiño cara á vitoria. O Eagle alcanzou os 196 quilómetros por hora na recta, unha extraordinaria velocidade para un coche cun motor de algo menos de 400 cabalos de forza.
Mike Parkes tivo un terrible accidente na primeira volta á saída de Blanchimont logo de perder o control (pola gasolina derramada polo BRM de Stewart) e rompeuse as dúas pernas. Nunca máis volveu a correr na Fórmula Un.
Butch Johnson
Richard Andrew "Butch" Johnson, nado o 30 de agosto de 1955 en Worcester, Massachusetts é un arqueiro norteamericano.
Traxectoria
Residente en Woodstock, no estado de Connecticut. Competiu nas olimpíadas cinco veces, e foi parte do equipo estadounidense que logrou a medalla de ouro nos Xogos Olímpicos de 1996 e a de bronce nos do ano 2000. Comezou a destacar en competicións nacionais en 1973 ao gañar o campionato nacional en pista cuberta.
Olimpíadas de 1992
Participou por primeira volta nuns xogos olímpicos en Barcelona 1992 con 36 anos, acabou 18º na competición individual e competiu tamén co equipo norteamericano canda Rick McKinney e Jay Barrs que quedou na sexta praza.
Olimpíadas de 1996
Nas olimpíadas de 1996 de Atlanta gañou na medalla de ouro por equipos, con Justin Huish e Rod White. Na competición individual finalizou en décimo primeira posición.
Olimpíadas de 2008
No Xogos Olímpicos de 2008 celebrados en Pequín Johnson rematou na rolda de clasificación cun total de 653 puntos, que lle deu 40 para a competición final contra Andrey Abramov na primeira rolda. Ámbolos dous marcaron 109 puntos e tiveron unha rolda extra, na que Abramov marcou 25 puntos, mentres Johnson pasou para á seguinte fase, con 26 puntos. Enfrontouse con Im Dong-Hyun, que o superou 115-106.
Xunto con Brady Ellison e Vic Wunderle tamén tomou parte na competición por equipos. Cos seus 653 puntos da rolda de clasificación combinados cos 664 de Ellison e os 652 de Wunderle os norteamericanos quedaron en 10ª posición tras a rolda de valoración. Na primeira rolda non foron quen de superar o equipo da China Taipei que gañou o enfrontamento por 222-218.
Despois das Olimpíadas
Foi segundo no Campionato Nacional de Tiro con arco de 2012 e logrou unha medalla de prata no a no 2012 Hoyt World Open, perdendo só co número un mundial, Brady Ellison. Traballa como responsable dunha tenda de material de tiro con arco. Foi un dos colaboradores do libro ''Archery. The Ultimate Resource for Recurve and Compound Archers'' editado en 2012 por USA Archery.
Sains, Ille e Vilaine
Sains (en Sent) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Lebor Gabála Érenn
miniatura|300px|[[Torre de Hércules|Torre de Breogán, construída entre o século II-XVII. De acordo cunha interpretación celtista galega, Breogán foi o pai de Ith, líder da primeira expedición a Irlanda. Dende a Torre, Ith avistaba a illa de Irlanda, hoxe a 900 km da costa galega, o que lle levaría a viaxar alí.]]
O Lebor Gabála Érenn (en irlandés medio, Leabhar Gabhála na hÉireann en irlandés moderno - Libro das conquistas de Irlanda, sería a tradución ó galego) é un conxunto de manuscritos que relatan a construción nacional irlandesa como o sumatorio das distintas invasións dende a súa creación ata o século XI, data na que está escrito.
Historia do texto
Escritos na variedade sincrónica do gaélico empregado en Irlanda entre os anos 800 e 1200, os relatos traducíronse ó francés en 1884 e só posteriormente ó inglés entre 1937 e 1942. Debido á súa popularidade e á súa importancia tanto na historiografía coma na literatura de Irlanda, foron sometidos a un gran número de revisións e publicados en diferentes compendios, polo que existe unha gran variedade textual que dificulta o seu estudo. Aínda que probabelmente a versión máis antiga sexa a denominada Míniugud, a máis acreditada é a de Leinster (1150), escrita co mecenado de Dermot MacMurrough, rei de Leinster e baixo a dirección do bispo de Kildare, Mac Goreman, no Mosteiro de Terriglass. Outras son os libros de Fermoy (1373), Lecan (1418), Ballymote (1391) e O'Clery (1631).
Partes
En todo caso, este texto encóntrase dividido en dez partes que conforman cadanseu libro:
Exposición en Galicia
O 30 de outubro de 2019, un dos manuscritos onde está recollido o Lebor Gabála Érenn, o Libro de Leinster, chegou a Galicia para ser exposto temporalmente no Museo Centro Gaiás da Cidade da Cultura co gallo da exposición Galicia, un relato no mundo. É a primeira vez en oitocentos anos que o manuscrito sae de Irlanda.
Abel Carbajales Gutiérrez
Abel Carbajales Gutiérrez, foi un mestre e político galego.
Corey Maggette
Corey Antoine Maggette, nado o 12 de novembro de 1979 en Melrose Park, Illinois, é un xogador profesional de baloncesto que actualmente é axente libre e xoga na posición de aleiro.
Universidade
Procedente do Insituto Fenwick en Oak Park, Illinois, Maggette asistiu á Universidade de Duke, onde estivo unha tempada na que fixo 10,6 puntos e 3,9 rebotes por partido. Esa tempada, os Blue Devils chegaron á final da NCAA liderados por Elton Brand, actual compañeiro de equipo de Maggette, aínda que perderon ante UConn Huskies.
NBA
Maggette foi seleccionado na posición 13ª polos Seattle SuperSonics no Draft da NBA de 1999, sendo inmediatamente traspasado a Orlando Magic. Nos Magic só pasou unha tempada, facendo 8,4 puntos e 3,9 rebotes por partido, antes de fichar por Los Angeles Clippers, o seu actual equipo.
Nos Clippers converteuse nun xogador moi respectado na liga, chegando a superar os 20 puntos de media en dúas tempadas consecutivas e liderando ao seu equipo en varios apartados estatísticos. A súa mellor campaña foi a de 2004-05, na que tivo unha media de 22,2 puntos, 6 rebotes e 3,4 asistencias en 36,9 minutos de xogo. Coñecido polas súas excelentes condicións atléticas e o seu excelente salto, participou no concurso de mates de 2001. O 10 de xullo de 2008 fichou polos Golden State Warriors coma axente libre. O 22 de xuño de 2010, Maggette foi traspasado aos Milwaukee Bucks a cambio de Charlie Bell e Dan Gadzuric.
O 26 de xuño de 2012, Maggette foi traspasado aos Detroit Pistons a cambio de Ben Gordon e unha futura elección de primeira rolda do Draft.
Romanización de Galicia
A romanización foi o proceso polo que os territorios conquistados polo Imperio Romano ían adoptando os costumes, técnicas, relixión e finalmente idioma destes.
Orixe e evolución
esquerda|miniatura|300px|Campañas romanas no noroeste peninsular {{legend|#C878B2|D.J. Brutus no ano 137 a.C.}} {{legend|#FFCD33|Cesar no 61 a.C.}} {{legend|#52BA65|Campaña do ano 26 a. C.}} {{legend|#EE1E3A|Campaña do ano 25 a. C.}} O comezo de romanización de Galicia adóitase datar na expedición de Décimo, o Gallaico, e o seu fito de atravesar o río Lethes ou do esquecemento (o Limia). Porén, o noroeste peninsular non ficou integrado inmediatamente no mundo romano. Ao longo do século I foise estabelecendo un comercio, principalmente nas costas, ao que acompañaron varias expedicións militares (Craso, Perpenna, Xulio César), de maneira que cando Augusto emprendeu as Guerras Cántabras, o noroeste era xa unha simple base de operacións. O noroeste peninsular foi organizado sobre a base do sistema pre-existente en populi e castella, representado nas inscricións por un C invertido. No ano 74 dC, concedeuse o ius latii para toda a península.
O territorio pertenceu primeiro á provincia de Lusitania, logo á Tarraconensis e finalmente constituíuse a Gallaecia, xa no século III. Esta dividiuse en tres conventos (demarcacións) xurídicos: bracarense, lucense e asturicense. O latín foi substituíndo as linguas anteriores nun proceso que remataría probabelmente no século III d.C.
Os medios de subsistencia continuaron a ser os mesmos; na organización económica resultan relevantes dous elementos: dunha parte, a introdución da vila romana, residencia rural de luxo e explotación agrícola a un tempo, que se expandiría a partir do século III; doutra, o aproveitamento de minas, en especial de ouro, que decaería no século II. Nas minas empregábanse escravos, mais as villae foron atendidas por colonos. A estrutura social castrexa persistiría longo tempo en forma de aristocracia indíxena romanizada e de poboación rural.
Na Gallaecia o cristianismo foi introducido serodiamente, a mediados do século III, por soldados da Legio VII Gemina. Un episodio notorio foi a difusión do priscilianismo a fins do século IV.
As referencias documentais para o estudo da romanización en Galicia atópanse na obra de diversos escritores gregos e latinos. Unha listaxe dos principais sería o que segue: Apiano, Tito Livio, Floro, Orosio, Estrabón, Pomponio Mela, Plinio o Vello, Tolomeo, Rufo Festo Avieno, Hidacio e Martiño de Dumio, e no Itinerario de Antonino.
Trátanse de breves descricións de Galicia que, como a feita por Mela na súa obra Coreografía, achegan poucos datos, e que neste caso fala do territorio dos Celtici.
El Pájaro
El Pájaro foi un semanario editado en Vilagarcía de Arousa entre 1895 e 1896.
Historia e características
Apareceu en novembro de 1895. Semanario humorístico. Cesou a súa publicación a principios de 1896.
Elefante de Borneo
O elefante de Borneo tamén chamado elefante pigmeo de Borneo vive no nordeste de Borneo. A súa orixe permanece aínda en obxecto de debate. Unha clasificación definitiva como subespecie baixo o nome de Elephas maximus borneensis depende da conclusión dun estudo xenético. Dende 1986, Elephas maximus foi sinalado como especie ameazada pola IUCN xa que a súa poboación descendeu polo menos un 50% nas últimas tres xeracións. A especie está ameazada pola perda, degradación e fragmentación de hábitat.
O Sultán de Sulu introduciu elefantes en Borneo no século XVIII, que foron ceibados na xungla. Comparacións da poboación do elefante de Borneo con outras poboacións en análises de ADN indican que o elefante de Borneo deriva dunha especie de Sondalandia orixinaria de Borneo.
Vilar do Monte, Aguada, Carballedo
Vilar do Monte é un lugar da parroquia de Aguada, no concello lugués de Carballedo na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2018 tiña doce habitantes (sete mulleres e cinco homes).
Toponimia
O topónimo está relacionado co latín, derivado de. Do monte, por estar situado nun monte, é pois un orónimo.
Patrimonio
miniatura|320x320px|Restos de hórreos en Vilar do Monte en 2019 Neste lugar hai mámoas, túmulos megalíticos.
En Vilar do Monte naceu Vicenta Sotelo Puga, a avoa de Ramón Otero Pedrayo.
Manuel Porto Verdura
Co nome de Manuel Porto Verdura podemos referirnos a:
Faílde, O Salto, Rodeiro
Faílde é un lugar da parroquia do Salto, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE en 2008 tiña 34 habitantes (17 homes e 17 mulleres), catorce menos que en 2000.
Isabel Sola Gurpegui
Isabel Sola Gurpegui, nada en San Adrián (Navarra) en 1967, é unha científica española experta en coronavirus.
Faílde, O Salto, Rodeiro
Neste lugar está a casa familiar de Francisco Javier Vales Faílde.
Isabel Sola Gurpegui
Traxectoria
Graduouse en Bioloxía pola Universidade de Navarra, onde obtivo o Premio Extraordinario de Licenciatura. Posteriormente fixo un máster en Enxeñaría Biomédica. Realizou a súa tese doutoral sobre o coronavirus, na Universidade Autónoma de Madrid. A súa tese obtivo o Premio de Laboratorios Hipra á mellor tese doutoral en Sanidade Animal.
Traxectoria profesional
É coinventora de tres patentes sobre o desenvolvemento de vectores infectivos derivados de coronavirus e as súas aplicacións, unha das cales foi premiada no I Concurso de Patentes Madrid+D. Desde 1998 é investigadora do Centro Nacional de Biotecnoloxía (CSIC-UAMC). Tamén é profesora dos cursos de doutoramento no programa de Bioloxía Molecular da Universidade Autónoma de Madrid.
É unha das persoas que máis sabe de coronavirus en España. É codirectora do grupo do coronavirus do Centro Nacional de Biotec, adscrito ao CSIC, único laboratorio de España que investiga cos coronavirus. O seu traballo céntrase en identificar, analizar e descubrir virus e investigar como facerlles fronte. A fin de saber que facer e como reaccionar cando aparece un virus mortal, ou potencialmente perigoso.
Jèrriais
O jèrriais é unha forma da lingua normanda que se fala na Illa de Jersey, unha das Illas da Canle a carón da costa de Francia. Esmoreceu durante o século XX pola substitución do inglés como lingua da educación, do comercio e da administración. Hai moi poucas persoas que falen o jèrriais como lingua nai e, tendo en conta a idade dos falantes, este número mingua ano tras ano. Unha lingua semellante, o guernésiais, fálase na veciña illa de Guernsey; a lingua de Sark, o sercquiais, descende do jèrriais levado por colonos de Jersey que se asentaron en Sark no século XVI. É mutuamente intelixible coa lingua normanda da Normandía continental.
Bibliografía
.
Tiy
Orixe
Ao contrario que todas as súas predecesoras, as "Grandes Esposas Reais", Tiy non era de liñaxe real, o seu pai, Yuya, procedente de Akhmin era un oficial de alto rango na corte real, obstentando entre outros títulos o de xefe de carros de guerra do faraón, e podería ser de orixe estranxeira, mentres que a súa nai, Tuya, era unha alta sacerdotisa do palacio.
Reinado
dereita|miniatura|200px|[[Baixorrelevo de Tiy. Mº Berlín]] Tiy casou con Amenhotep III logo de este acceder ao trono, aínda os dous nenos. Tiy gozou dun papel prominente, foi a primeira raíña consorte exipcia en aparecer regularmente á beira do faraón en estatuas, relevos, estelas, vasillas, ourivaría en todos os monumentos construídos polo seu marido, e o seu nome foi o primeiro dunha raíña en quedar rexistrado en actos oficiais. Do seu matrimonio naceron cando menos seis fillos, entre eles Akhenatón; dúas das súas fillas, Sitamón e Isis levaron o título de Grande Esposa Real na última década do reinado de Amenhopted, o que aumentaba o status da propia Tiy e outras dúas fillas tiñan tamén o título de esposas real. Sobreviviu ao seu home doce anos e seguiu a manter un papel importante durante a primeira parte do reinado do seu fillo Akhenatón dereita|miniatura|180px|Vasija cos nomes de [[Amenhotep III e Tiy]]
Mariano Jiménez Hueto
Mariano Jiménez Hueto foi un fotógrafo e político galego.
Tiy
Tumba
É posible que Tiy recibira sepultura orixinalmente na tumba real de Akhenatón en Amarna, xa que se atoparon os restos dun sarcófago seu nesa tumba; non obstante a súa cámara funeraria atopouse en KV55 e aínda ushabtis (figuras funarias) seus na tumba WV22 de Amenhotep III.
Mariano Jiménez Hueto
Traxectoria
Chegou dende Castela a comezos do século XX, e traballou no Baixo Miño como fotógrafo profesional. Colaborou como redactor gráfico en La Voz del Tecla e dirixiu o semanario falanxista Presente. Logo da sublevación do 18 de xullo de 1936 foi primeiro Tenente Alcalde da Comisión Xestora da Guarda. O 5 de novembro de 1936 o Gobernador civil destituíu a Nicolás Alonso Linares e nomeouno presidente da xestora. Permaneceu no cargo até o 14 de febreiro de 1939, cando o Gobernador ordenou o seu cesamento fulminante por pretender meter aos mozos de substitución de 1941 en camións de transporte de porcos, coa protesta violenta dos seus familiares.
Tiy
Tumba
Finalmente en 1898 os seus restos momificados atopounos Victor Loret xunto a outras dúas momias nunha cámara no lado oposto da de Amenhotep II na tumba KV35. As outras momias eran un rapaz de aproximadamente dez anos, e unha muller nova. Os tres estaban xuntos, nunha pequena antecámara da tumba, danados pola acción de antigos ladróns de tumbas Os investigadores non foron quen de identificar os restos, e á máis vella recibiu o nome de “A vella dama” e non foi ata o ano 2010 cando unha análise de ADN confirmou que correspondía coa raíña Tiy.
Ferreiros, Santo Eusebio da Peroxa, Coles
Ferreiros é un lugar da parroquia de Santo Eusebio da Peroxa no concello ourensán de Coles na comarca de Ourense. Tiña 90 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 48 eran homes e 42 mulleres.
Pyxis
Pyxis ou Compás Náutico é unha constelación menor do sur, inserida por Nicolas Louis de Lacaille baixo o nome de Pyxis Nautica.
Suponse que representa o compás da Argo Navis, porén é moi difícil pensar que a Argo Navis puidese ter un compás, xa que os gregos non coñecían este instrumento de navegación. Cabe subliñar que Pyxis non é oficialmente unha parte de Argo Navis; xa que as súas estrelas teñen unha designación de Bayer independente (a diferenza de Carina, Puppis e Vela as cales aínda posúen parte das designacións de Bayer de Argo).
O Alto das Lamas, Aguada, Carballedo
O Alto das Lamas é un lugar da parroquia de Aguada, no concello lugués de Carballedo na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 5 habitantes (3 mulleres e 2 homes).
Toponimia
O topónimo fai referencia a un sitio alto con lamas ou barros.
Yokohama DeNA BayStars
Os Yokohama DeNA BayStars (横浜DeNAベイスターズ) son un equipo profesional de béisbol xaponés con na cidade de Iocoama, Kanagawa. Participa na Liga Central da Nippon Professional Baseball (NPB), principal competición do béisbol nipón. Desde a súa fundación en 1950, o equipo ten adoptado diferentes nomes, procedendo o actual do ano 2011 tas a compra do equipo pola compañía informática DeNa. O parque de béisbol onde xogan os seus partidos como local é o Yokohama Stadium, situado no centro da cidade. Os BayStars teñen un equipo da Eastern League das ligas menores co que comparte nome.
Historia
En 1952 decidiuse que os equipo que finalizasen cunha porcentaxe de vitorias inferior ao 30% serían obrigados a desaparecer ou a fusionarse con outros equipos. Así, os os Shochiku Robins de Quioto, que caeron nesa situación, foron absorbidos polos Whales pasando o equipo a denominarse Taiyō-Shochiku Robins (大洋松竹ロビンス). A reorganización do equipo foi lenta, e non se conseguiu finalizar antes do comezo da temporada de 1953. Así, ese ano o equipo tiña dúas sedes distintas, unha en Shimonoseki e outra en Quito. Por motivos xeográficos os partidos como local foron disputados en Osaca, sendo as finanzas xestionadas de forma conxunta polas compañías Taiyō e Shōchiku. Finalmente, a fusión finaliza en 1954, sendo a franquía oficialmente trasladada a Osaca e co novo nome de Yō-Shō Robins (洋松ロビンス). O nome resultaba da combinación de Yō por Taiyō e Shō por Shōchiku.
En decembro de 1954 a compañía Shōchiku abandona o seu apoio ao equipo, e este volve ao seu nome orixinal de Taiyo Whales. A franquía volveu mudarse, nesta ocasión a Kawasaki (Kanagawa), onde se lles concedeu un estadio propio, o Kawasaki Kyūjō. Aínda así, terminaron en último lugar durante seis tempadas consecutivas, desde 1954 até 1959. Con todo, en 1960 a situación mudou de forma drástica coa contratación de Osamu Mihara, adestrador do campión da temporada anterior, os Nishitetsu Lions. Mihara liderou ao equipo ao seu primeiro título en 1960 tras varrer aos Oriones Daimai nas Series do Xapón por 4−0. O éxito non durou demasiado e ao ano seguinte volveron a ocupar o último lugar. En 1962 e 1964 o equipo ficou cerca de repetir éxito, mais ficou en segundo lugar da Liga Central tras os Hanshin Tigers. Durante a década de 1970 o equipo produciu varios xogadores estrelas, mais rara vez conseguiu máis vitorias que derrotas. O pequeno estadio de Kawasaki fixo aos Whales un equipo moi produtivo en ataque mais con carencia de bos pitchers. Finalmente, a falta de apoios económicos puxo ao equipo en serios problemas.
En 1976 os propietarios anunciaron o seu traslado a Iocoama. O apoio do alcalde da cidade que permitiu a entrada no capital do club da Compañía Kokudo. Taiyō conservou o 55% das accións, mentres que o outro 45% pertencía a Kokudo. A nova compañía impulsou a construción do Yokohama Stadium, engadiu ao nome do equipo a cidade que pasou a chamarse Yokohama Taiyō Whales (横浜大洋ホエールズ), e conseguiu atraer afeccionados. Con todo, Kokudo permaneceu pouco tempo, xa que comprou os Seibu Lions en 1978 e vendeu as súas accións á Kabushiki-gaisha Nippon Hōsō (30%) e á TBS (15%). Desde 1976 até 1993 os Whales cultivaron tempadas mediocres, cun segundo posto en 1989 como máxima posición alcanzada durante esas datas.
En 1992 Taiyō mudou o seu nome polo de Corporación Maruha, e decidiu facer o propio co seu equipo de béisbol que pasou a chamarse Yokohama BayStars. Aínda que nun principio este ía manter o nome de Whales (do inglés: Baleas), as restricións na pesca e a visión negativa de Taiyō por parte de diversos grupos debido á súa actividade na pesca de baleas, provocaron que Maruha decidise cambiar o nome e non incluír o da súa empresa nel. Aínda que continuaron cunha serie negativa durante mediados dos 1990, gradualmente foron conseguindo xogadores importantes que contribuirían á vitoria en 1998, liderados por un bo pitcheo e unha gran defensa, da Liga Central e a Serie do Xapón. No ano 2001 Maruha vendeu todas as súas participacións a Tokyo Broadcasting System (TBS), que pasou a ter o control total sobre as finanzas dos BayStars. En 2011, o desenvolvedor de videoxogos para móbiles DeNA comprou a franquía, que un ano despois pasou a chamarse Yokohama DeNA BayStars. Ademais, modificáronse as cores, o escudo e a mascota. No ano 2017 os BayStars conseguiron o seu terceiro título da Liga Central, máis foron derrotados nas Series do Xapón polos Fukuoka SoftBank Hawks (4-2).
Nomes
Ao longo dos anos o equipo tivo diferentes nomes:
Estadio
Actualmente, os Yokohama DeNA BayStars xogan os seus encontros como local no Yokohama Stadium, recinto con capacidade para 32.170 espectadores. Con todo, ao longo dos anos ten utilizado os seguintes estadios:
Dorsais honrados
Os Yokohama DeNA BayStars non teñen retirado ningún dorsal, mais honran o 18 que levou Daisuke Miura, alcumado "Hama no Banchō", o Xefe de [Yoko]Hama.
Río Ega
O Ega é un río de España, afluente do río Ebro, que discorre case por completo por Navarra.
Ao longo de 113 quilómetros drena unha superficie de 1.497 km², dos que 416 corresponden a Áraba. O caudal medio do río Ega ao seu paso por Estella é de 13,76 m³/s, o que representa unha achega anual de 476 hm³.
Kiviuq (lúa)
Kiviuq é unha pequena lúa de movemento directo do planeta Saturno. Foi descuberta por Brett J. Gladman no 2000, e déuselle a designación temporal de S/2000 S 5. No 2003 recibiría o seu nome oficial, procedente da mitoloxía inuit, onde Kiviuq é un lendario e heroico Inuk, unha especie de Ulises Inuit. Tivo un vida longa (ou varias vidas), viaxou polo mundo, vivindo toda sorte de aventuras, os detalles cambia con cada contador de contos tradicional de cada localidade.
Órbita e características físicas
miniatura|esquerda|300px|Os grupos de lúas irregulares de movemento directo de Saturno: Gallic (vermello) e Inuit (azul) Esta lúa é membro do Grupo Inuit de satélites irregulares de Saturno. Kiviuq ten ó redor de 16 kms de diámetro, e orbita Saturno a unha distancia media de 11,111 millóns de kms en 450 días, coma se pode comprobar, unha orbita moi semellante á de Ijiraq. No diagrama da esquerda pódese ver graficamente a órbita desta lúa en relación coas outras lúas de movemento directo de Saturno, a excentricidade da órbita está representado polos segmentos amarelos que van dende o pericentro ó apocentro. Kiviuq amosa un vermello claro e o seu espectro infravermello é moi semellante ó de Siarnaq e ó de Paaliaq, o cal soporta a tese dunha posible orixe común do Grupo Inuit a partir do esnaquizamento dun corpo máis grande.
Pensase que Kiviuq está nunha resonancia Kozai, por exemplo, cando ciclicamente se reduce a inclinación orbital, aumenta a excentricidade e viceversa.
A Granxa, O Salto, Rodeiro
A Granxa é un lugar da parroquia do Salto, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 14 habitantes (7 homes e 7 mulleres), o que supón unha diminución de 8 habitantes con respecto ao ano 2000.
Izás
O topónimo galego Izás pode referirse a:
Contralto
A contralto é a voz feminina mais grave.
O termo emprégase tamén coma sinónimo pra a persoa que canta con esa voz.
A voz de contralto é a corda feminina menos común: un 30% das mulleres.
Tesitura
miniatura|300px|Teclado de piano indicando o rexistro de contralto.
Segundo o New Harvard Dictionary of Music, a tesitura da contralto vai dende un fa3 ata un re5.
Matices
Dentro da voz de contralto atópanse dous matices:
Contraltos na música popular
Algúns exemplos de voces de contralto recoñecibles son:
Fonteformosa, Riocereixa, Pedrafita do Cebreiro
Fonteformosa é un lugar da parroquia de Riocereixa no concello lucense de Pedrafita do Cebreiro, na comarca dos Ancares. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 6 habitantes (4 homes e 2 mulleres).
Benzopireno
Características
Compostos relacionados cos benzopirenos son os ciclopentapirenos, dibenzopirenos, indenopirenos e naftopirenos. O benzopireno é un compoñente da pez e aparece xunto con outras especies aromáticas pentacíclicas relacionadas como o piceno, os benzofluorantenos, e o perileno. Emítense de forma natural durante os incendios forestais e as erupcións volcánicas e poden tamén atoparse no alcatrán de hulla, fume dos cigarros, fume da combustión da madeira, e de comidas queimadas ou torradas como o café. Os fumes que se orixinan de goteos de graxas de alimentos que caen en brasas de carbón vexetal son ricos en benzopirenos, os cales poden condensarse en alimentos feitos á grella.