cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gallotia stehlini
Hábitat
En Gran Canaria abarca a práctica totalidade dos hábitats dispoñíbeis, encontrándose en áreas abertas, matogueiras, gargantas rochosas e húmidas, pero está ausente das zonas boscosas. Pode verse habitualmente en zonas de cardonal-tabaibal, asociadas ás zonas de pouca altitude, nos bosques termófilos, nas zonas das cumbres (como qiuedou dito, é fácil encontralo por riba dos 1 850 m, e nos chamados nas Canarias malpaíses. Tamén se adapta a zonas alteradas polo home, vivindo en zonas agrícolas e muros. É pouco abundante nos piñeirais de Pinus canariensis, onde se encontra recluído nos claros, e parece non estar presente nas zonas sen vexetación das dunas de Maspalomas. En Fuerteventura encóntrase en zonas agrícolas.
Dieta
O lagarto xigante de Gran Canaria é un animal omnívoro, aínda que a súa alimentación ten unha base vexetal de follas e sementes. A proporción de plantas na súa dieta aumenta co seu talle, mentres que as súas presas animais, na súa maioría artrópodos, son pouco comúns. Presenta tendencia cara ao canibalismo. Algúns compoñentes da súa dieta son:
Reprodución
Inician a súa madurez sexual aos catro ou cinco anos, o poden chegar a vivir até once anos. Durante a cópula, o macho morde á femia no pescozo. A femia pon unha única posta ao ano de entre 5 e 14 ovos.
Depredadores
Gallotia stehlini é depredado por el bufo pequeno (Asio otus), o corvo grande (Corvus corax), o lagarteiro (Falco tinnunculus), o miñato común (Buteo buteo) e o picanzo real meridional (Lanius meridionalis), ademais das especies introducidas, como o gato doméstico e o ourizo Atelerix algirus.
Cando esta especie séntese ameazada, a súa primeira estratexia é a fuxida. É máis veloz que outras especies do xénero, polo que as súas poboacións non se viron tan minguadas polas especies invasoras como as do resto de lagartos das illas Canarias. Ademais, os adultos poden facer fronte a unha ameaza coa boca aberta e emitindo sons de aviso.
Recentemente foi introducida na illa de Gran Canaria, concretamente na montaña de Amagro en Gáldar e en Telde, a serpente rei de California (Lampropeltis getula californiae) que se está alimentando de Gallotia stehlini principalmente. Existe un proxecto que está levando a cabo a erradicación deste depredador.
Ameazas
Aínda que esta especie en xeral aínda é abundante, vese afectada pola depredación de gatos (domésticos e asilvestrados) e ratas.
Estado de conservación
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) cualifica o staus da especie como LC porque, aínda que a súa área de dispersión é menor a 5 000 km2, é común, encóntrase en hábitats que non están significativamente ameazados e a súa poboación non parece estar en declive.
Lingua bosníaca
O bosníaco (en alfabeto latino: bosanski, en alfabeto cirílico: босански) ou bosnio é unha variante do antes chamado serbocroata. Baséase na variante occidental do dialecto štokavian e usa tanto o alfabeto latino como o alfabeto cirílico. Actualmente considérase unha lingua diferenciada do serbio, do montenegrino e do croata, formando un continuo dialectal. Fálano gran parte dos habitantes de Bosnia e Hercegovina. Tras a independencia do país decidiuse substituír o serbocroata como lingua oficial, cambiándoo polo serbio, o croata e o bosníaco, que son tres variedades do mencionado serbocroata.
Nome do idioma
O nome da lingua é controvertido. Os croatas e serbios de Bosnia e Hercegovina chámano croata e serbio respectivamente. A Constitución da República Srpska, onde este idioma é tamén lingua oficial, refírese ao idioma como "Lingua falada polos bosníacos" ("Jezik kojim govore Bošnjaci"), do mesmo xeito que o fai o goberno de Serbia. O nome de lingua bosníaca é o máis comunmente aceptado entre os lingüistas bosníacos, ademais de ser usado no estándar ISO 639.
Recoñecemento Oficial
O Tratado de Dayton, recoñece ao bosníaco como unha lingua diferenciada falada en Bosnia e Hercegovina polos bosníacos e figura como tal na constitución dese país.
Historia
A moderna lingua bosníaca usa o alfabeto latino, aínda que os escritos máis antigos utilizaban un tipo de cirílico bosníaco denominado bosančica dende o séculos X ou XI. O documento máis antigo das linguas Bosníaca, Croata e Serbia é a táboa Humac, que está escrita nesta tipografía. A carta bosníaca foi escrita en cirílico en 1189 polo dirixente bosníaco Kulin Ban. O 3 de xullo de 1436 na rexión de Kotor, un duque mercou unha moza dicindo: Muller bosníaca, herética e de lingua bosníaca chamada Djevena. O primeiro dicionario bosníaco data de 1631.
Gramática
A súa base fundamental é a variante occidental do dialecto štokavo.
Estandarización
A pesar de que os bosníacos falaban unha lingua moito máis homoxénea que os croatas ou os serbios, o idioma bosníaco non logrou estandarizarse no século XIX.
Vogais
O vogalismo da lingua bosníaca baséase en cinco vogais.
A letra "R" pode representar tanto unha vogal como unha consoante. É considerada unha vogal cando está rodeada por dúas consoantes, como en brzo (rápido).
Consonantismo
O sistema consonántico do bosníaco ten como características unhas series de consonantes africadas e palatais, non presentando aspiración. Nos bloques de consonantes denominados "clústers" (que son grupos de consonantes sen vogais), todas son sonoras ou xordas. A regra non se aplica ás aproximantes, que poden ser sonoras ou xordas ou para palabras estranxeiras, como Washington (VašinGton/ВашинГтон), nomes propios ou cando as consonantes non forman parte dunha mesma sílaba. As R poden ser silábica, realizando unha función de vogal en certas palabras e mesmo ser acentuada, como en serbio, croata, macedonio, esloveno, checo e eslovaco.Raramente pode ser silábica, por exemplo, no nome do río "Vltava", a 'l' é silábica, igual que os grupos lj, m, n e nj en xerga.
Edu Martínez
Eduardo Martínez Balmaseda, coñecido como Edu Martínez, nado o 5 de maio de 1990 en Logroño, A Rioxa, é un xogador profesional español de baloncesto. Actualmente forma parte do cadro de xogadores do Club Baloncesto Breogán de Lugo, no que xoga na posición de aleiro cunha alzada de 2,00 metros.
Traxectoria
Formado nas categorías inferiores do FC Barcelona e do Estudiantes de Madrid, chega na tempada 2011-12 á formar parte do cadro de xogadores do primeiro equipo dos "colexiales" na Liga ACB. É internacional coas categorías inferiores selección española de baloncesto, con quen foi medalla de bronce no Europeo Sub-20 de Croacia.
Urbino
Toponimia
O nome de Urbino provén da súa forma latina, Urvinum Metaurensis. A primeira parte deriva do latín urvus, que significa reixa do arado, e fai referencia á silueta do promontorio sobre o que sitúa a cidade. A segunda parte deriva do nome do río Metauro, e distinguía a cidade de Urvinum Hortense, outra poboación existente no interior de Umbría, preto de Collemancio.
Orixe
O territorio entre os vales do Foglia e o Metauro coincide aproximadamente co que na Idade de Ferro era coñecido como Picenum. Estaba habitado por pobos guerreiros dos que se sabe que coñecían a olería, enterraban ós seus mortos e, xa na época do Imperio Romano, practicaban a manufactura do ámbar, que importaban dende a outra beira do mar Adriático. As prospeccións arqueolóxicas proporcionaron evidencias de que no lugar ocupado actualmente por Urbino houbo un asentamento xa no século IV a.C., coincidindo máis ou menos co posterior asentamento romano.
A orixe da cidade de Urbino é controvertida. Segundo Plinio o Vello, foi fundada polos umbros no século VI a.C., e invadida polos etruscos, os celtas e os galos senones antes da súa ocupación polos romanos no 283 a.C.
Cidade romana
A primeira mención da presenza dos romanos na zona é a batalla de Sentino (preto de Sassoferrato), no 295 a.C., cando estes derrotaron ós galos senones coa axuda dos picenos e estableceron unha colonia en Senigallia (Sena Gallica). Pouco despois, no 269 a.C. os romanos iniciaron unha campaña contra os propios picenos e fundaron unha nova colonia en Rimini (Ariminum). No 207 a.C., no curso das Guerras Púnicas, Asdrúbal Barca cruzou os Alpes e viaxou cara ó sur para encontrarse co seu irmán Aníbal seguindo o río Metauro, pero foi interceptado polas tropas romanas tras seren interceptadas as súas comunicacións con Aníbal. Tras esta vitoria, Roma incrementou a súa presenza na zona coa fundación de Pesaro (Pisaurum) o 184 a.C..
A Urvinum romana erguíase sobre un único outeiro e era máis accesible dende á súa parte norte. As murallas da cidade romana foron construídas entre os séculos III e II a.C. circundando o outeiro. Constaban de lenzos de opus quadratum formados por grandes perpiaños de travertino local en ringleiras paralelas aparelladas a xunta seca. Todos os estudos arqueolóxicos coinciden en facer coincidir o cardus co eixo ó longo do cal se desenvolven os espazos artellados arredor da praza do palacio ducal. Debido á escasa presenza da administración romana na zona, no ano 46 a.C., durante o consulado de Xulio César, Urvinum Metaurensis foi elevada a rango de municipium. Isto significaba que se lle concedía ampla autonomía para gobernarse en materia de comercio e asuntos relixiosos, a cambio de recadar impostos para a República e prover de tropas para as súas lexións. Ademais os seus habitantes gozaban da cidadanía romana. A cidade converteuse nun importante centro administrativo e foi dotada de numerosos edificios públicos: un teatro do século I a.C., unhas termas do período republicano, un acueduto do século II a.C., unha basílica e un templo. Ó final do período republicano existía xa unha área de crecemento da cidade fóra do recinto amurallado pola súa banda norte, onde se teñen atopado os restos dunha cisterna.
Procopio fala da capacidade defensiva de Urbino, estratexicamente situada dentro da provincia, que estaba flanqueada polos ríos Foglia (Pisaurus) e Metauro (Metaurus), que nacendo nos Apeninos desembocaban en Pesaro (Pisaurum) e Fano (Fanum). Unha vía romana corría ó longo do Foglia dende Pesaro ata o val do río Tíber, cruzando os Apeninos polo paso de Viamaggio. Unha segunda vía, a Vía Flaminia, foi construída por Gaius Flaminius no ano 220 para unir Roma coa costa leste de Italia á altura de Rimini, pasando por Fossombrone (Forum Semprionii) e o paso de Bocca Trabaria.
No século V o emperador Teodorico estableceu en Urbino un destacamento permanente, que tivo que ser suprimido para que as tropas de Xustiniano puidesen avanzar sobre Rimini e Rávena. Tras a caída do Imperio Romano de Occidente pasou a ser sede dun forte presidio militar dos godos. Esta localización, defendida por dous mil soldados, foi ocupada polo xeneral bizantino Belisario no 538 despois dun longo asedio. Na Alta Idade Media tanto as muralas romanas como o trazado da cidade deberon de manterse intactos. O eixo da vía Lavagine mantiña a súa preponderancia, non só a causa dunha maior accesibilidade do seu trazado, senón tamén porque a través dela se accedía dende os camiños que comunicaban con Rimini e Rávena, máis importantes que os que levaban a Roma.
Forma urbana
miniatura|dereita|250px|Urbino na idade Media.
Na Alta Idade Media as murallas romanas e as estruturas adxuntas permaneceron intactas. O sector oeste da cidade mantivo o seu perfil empinado, talvez máis pronunciado que na actualidade. Na época romana nesta zona concentrábanse o foro e todos os edificios máis representativos da cidade, tanto relixiosos como seculares. Este patrón mantívose ata a época medieval, na que foron substituídos polos edificios representativos do novo poder político e relixioso, como a catedral e o Palacio Ducal.
Na época medieval apareceron tecidos de crecemento da cidade en forma de burgos, algúns nas inmediacións do recinto amurallado existente, sobre as abas do outeiro ocupado pola cidade, e outros nas pendentes do outeiro contiguo, polo que se accedía a esta. Estes novos crecementos provocaron que se construíse un segundo recinto de murallas, arredor do século XII, que abarcase os novos burgos. A pesar disto, as portas do arco sudoriental seguiron concentrando a meirande parte do tráfico e atraendo os maiores intereses urbanos nas zonas inmediatas.
Presenza da Igrexa
miniatura|esquerda|250px|Urbino coa torre de San Francesco no centro, gravado de [[1599.]]
No ano 1021 o bispo Teodorico consagrou a catedral, consagrada á Virxe María, pero no 1056 o arquitecto Mainardo foi invitado polo bispo a erixir outra catedral máis nova e luminosa no centro administrativo da cidade, adicada á Virxe da Asunción e a San Crescentino. A pesar de que as súas obras se dilataron ata o século XIV, sábese pouco desta nova catedral.
A primeira orde monástica en establecerse en Urbino foi a dos Dominicos, no século XIII, que ergueron o seu convento no centro da cidade, ó pé da vía Lavagine. O convento dos Agostiños foi fundado no 1225 no extremo sur da cidade, alén da porta Mondelce, unha das da primeira muralla medieval. De feito o crecemento da cidade nesta zona foi estimulado pola presenza deste convento. Pouco despois, no 1286, estableceuse o convento dos Franciscanos, en terreos antes ocupados polos Beneditinos, na zona comercial da cidade. A orde franciscana foi especialmente favorecida pola familia Montefeltro: exerceu influencia sobre o bispo Ugolino da Montefeltro e os condes Taddeo e Guido pertenceron á orde nos últimos días das súas vidas. O convento dos Franciscanos converteuse nunha das institucións máis importantes de Urbino. Foron eles os que fundaron o Studio del Convento, máis adiante transformado en Escola de Gramática e, no século XVI, absorbido pola Universidade como Escola de Filosofía e Teoloxía.
Centro feudal
miniatura|dereita|250px|[[Bartolomeo di Fruosino, Dante e Virxilio con Guido da Montefeltro entre os falsos conselleiros, 1420.]]
Na Idade Media Urbino pasou a ser sé arcebispal, primeiro baixo o dominio de Bizancio e máis adiante baixo o control de Roma. Urbino, xunto con Jesi, Gubbio e Rávena, foi cedido por Carlomagno a Roma. O arcebispo de Urbino converteuse no principal señor da zona. Para administrar o seu control do señorío introduciu un sistema feudal laico. O territorio da arquidiocese foi dividido nas posesións das familias Brancalconi, Carpegna, Castel d'Elci, Dadei, Faggiolini, Feltri, Gaboardi di Maccerata, Feltria, Olivieri e Montefeltro.
Esta última familia, a dos Montefeltro, de orixe xermánico, descendía dos condes de Carpegna, súbditos do Emperador. Unha rama da familia posuía o castelo de Carpegna, outra o de Pietra Rubbia, outra, a máis nova, o de Montecopiolo. Pouco a pouco os Montefeltro foron facéndose co control do arcebispado e conseguiron gañarse o recoñecemento do Sacro Emperador Romano Xermánico Frederico I Barbarroxa e dos seus sucesores. Deste modo Frederico II creou o señorío de Urbino, no contexto dun enfrontamento xeral entre o poder imperial e o papal no que as cidades de Italia se viron forzadas a expresar a súa lealdade a un ou outro bando. Buonconte e Taddeo da Montefeltro pasaron a ser os novos condes de Urbino. Morto Buonconte, Taddeo pasouse ó bando güelfo tras a batalla de Parma, en 1248, na que o exército imperial sufriu un serio revés. Porén, Ugolino da Montefeltro, fillo de Buonconte, e Guido, sobriño de Ugolino, mantivéronse dentro do bando xibelino. Tras a conquista de Urbino en 1282 por parte das tropas papais, Guido foi feito prisioneiro e desterrado, e tras reconciliarse coa Igrexa ingresou na Orde Franciscana.
O conde Frederico da Montefeltro, sucesor de Guido, encabezou unha rebelión contra a autoridade papal, apoiado por tropas de Arezzo, Lucca e Pisa. As tropas papais, comandadas por Pandolfo Malatesta, lograron sitiar Urbino con axuda de exércitos procedentes de Rimini, Pesaro, Cesena e Gubbio. Cando o exército sitiador entrou na cidade en 1322, o conde Frederico e o seu fillo Guido foron asasinados e os restantes membros da familia tiveron que buscar refuxio en Castel d'Elci, Cagli, Mercatello e San Marino. Finalmente o novo conde, Esperanza da Montefeltro, conseguiu recuperar a praza coa axuda do seu sobriño Nolfo, último dos fillos de Frederico. Paolo da Montefeltro, sucesor de Nolfo, perdeu de novo a cidade ante Malatesta, pero unhas revoltas populares provocadas pola subida dos impostos déronlle a ocasión a Antonio da Montefeltro, neto de Nolfo, para recuperala.
Renacemento
miniatura|dereita|250px|Vista de Urbino co Palacio Ducal e o Mercatale, [[1626.]]
Nas representacións do século XVI a cidade é vista dende a súa vertente meridional, onde se concentran as principais intervencións programadas polo duque: a construción do palacio ducal (veciño á antiga catedral) por Luciano Laurana, a apertura da praza do Mercatale, a Data, ou escudaría ducal, a porta Valbona e a vía do mesmo nome. Estas intervencións de nova planta crean espazos públicos que adquiren diferente carácter segundo a súa función, dende a máis monumental e representativa do palacio ata a residencial ou a comercial do tecido que comezaba a crecer arredor da nova vía Valbona, continuación da xa existente vía Lavagine. Salvando o máximo desnivel existente, entre o palacio ducal e o Mercatale, Francesco di Giorgio Martini construíu un cubo na muralla que albergaba unha rampla helicoidal, a través da cal os cabalos do exército ducal tiñan acceso á súa corte, á ferrería e ós sotos do propio palacio.
Intervencións neoclásicas
miniatura|dereita|250px|Urbino dende o alto da Colle delle Vigne, [[século XVII.]]
O plano de 1841, debuxado polo arquitecto Francesco Ghinelli, reflicte as modificacións da trama urbana encamiñadas a crear espazos de relación acordes coa nova idea de vida cidadá, de corte burgués. En particular, cobrou especial importancia a decisión de construír un teatro, un edificio concibido de acordo coa nova tipoloxía de lugar de relación e de reunión. O propio Ghinelli foi o encargado do deseño do novo teatro e da elección da súa localización. Para tal fin foi elixido o cubo da muralla que séculos antes erixira Francesco di Giorgio para aloxar a súa rampla helicoidal, a pé do Palacio Ducal e da ábsida da catedral. Este novo edificio inseriuse dentro dunha operación de máis grande escala, que foi a apertura do Corso Garibaldi, unha avenida porticada aberta en terreos antes pertencentes ás dependencias do propio palacio. O resultado desta nova implantación foi o desprazamento de funcións representativas doutras zonas da cidade ó novo tecido creado, especialmente os usos máis recreativos, pero tamén os comerciais.
Século XX
Ata 1933 a cidade non experimenta novas alteracións urbanísticas. O Reino de Italia consolidou algúns crecementos extramurarios, completou a construción do teatro e construíu edificios de ensino. A pesar disto, os escasos investimentos do Estado na provincia eran dirixidos sobre todo a Pesaro. Deste modo a única intervención urbanística de certa entidade en Urbino foi a construción en 1929 dun pequeno lote de casas populares destinadas a mutilados de guerra. Coa escusa desta operación redactouse un plan director urbanístico de inspiración claramente academicista, que prevía a apertura dunha grande arteria que debería atravesar a cidade dende a porta de Santa Lucia ata a de San Polo, e que estaría flanqueada por edificios porticados de deseño neorrenacentista. Para executar tal intervención sería necesario demoler barrios enteiros do tecido renacentista e medieval da cidade e alterar gravemente espazos exteriores de especial valor, como o Mercatale, que sería transformado no acceso a un monumental foro adicado a Mussolini. Ademais, a cidade existente era ampliada xenerosamente ata quintuplicar a súa capacidade, coa adición de barrios residenciais, áreas industriais e zonas comerciais e administrativas. Finalmente a administración municipal resolveu que as propostas daquel plan eran imposibles de executar, excedían en moito as necesidades reais da cidade e non eran realistas en requirimentos técnicos elementais como pendentes e rasantes.
Tras abortar este primeiro intento de ordenamento urbanístico da cidade, encargouse a redacción dun documento urbanístico máis axeitado á escala das necesidades e dos recursos reais do municipio. Proxectouse unha zona de crecemento fóra das murallas, conectada á cidade antiga a través da porta de Santa Lucia e do Piano del Monte, por medio da Vía Bramante e da Vía Raffaello. O proxecto estivo suspendido durante o tempo que durou a segunda guerra mundial, e non comezou a ser levado a cabo ata despois da liberación, desenvolvendo os novos tecidos primeiro nas zonas previstas e máis adiante ó longo da Vía di Gadana. A expansión tivo lugar de modo desordenado e a través de intervencións inconexas, compoñendo un tecido caótico e desprovisto das máis elementais infraestruturas urbanas. O resultado deste deficiente crecemento foi que, por unha banda, os investimentos privados pasaron a preferir centrarse nas novas áreas edificables, abandonando o centro antigo, que comezou unha lenta decadencia; por outra banda, os escasos fondos dos que dispuña a administración municipal debían ser investidos en obras de urbanización nos novos barrios. Porén, a nova área de crecemento non garda relación visual ningunha coa cidade antiga, da cal está illada polo relevo do Monte.
Máis adiante, no ano 1958, o arquitecto Giancarlo de Carlo comezou a redacción dun novo documento de planeamento urbanístico municipal de carácter xeral, o Piano Rigolatore Generale. Este plan é o que está en vigor a día de hoxe, tras sucesivas revisións e actualizacións feitas por equipos redactores dirixidos polo propio arquitecto de Carlo. Na súa primeira versión, o PRG expresaba a intención de levar adiante intervencións tendentes a restablecer a conexión do municipio cos fluxos de intereses do territorio circundante, localizar no territorio as diversas actividades, reconstruír e sanear as estruturas territoriais que permitan incrementar as vantaxes da vida urbana, preservar o centro histórico e a paisaxe e conceder ó patrimonio histórico, artístico e paisaxístico un papel protagonista no contexto social e económico do territorio, converténdoo nun factor de desenvolvemento. Dentro deste contexto foi especialmente intensa a cooperación coa Universidade de Urbino, rexida nesa época por Carlo Bo, quen tivo a iniciativa de iniciar a adquisición e rehabilitación de diferentes edificios históricos ameazados pola ruína, para convertelos en dependencias universitarias. Ademais, e a consecuencia do forte crecemento da matrícula nesa época, iniciou na Colle dei Capuccini a construción dunha serie de residencias de estudantes que, pola tipoloxía arquitectónica elixida, pretendía converterse en algo máis que un centro residencial.
Medio natural
miniatura|dereita|250px|Henricus Hondius, Jan Jansson, mapa do ducado de Urbino, [[1635.]]
Medio físico
O termo municipal de Urbino está situado entre o val do río Foglia e o do río Metauro. O territorio municipal ten unha superficie de 22.799 hectáreas e unha altitude comprendida entre os 82 e os 637 metros sobre o nivel do mar.
O territorio municipal é de formación xeolóxica terciaria. Os terreos son compactos, permeables, xisto-arxilosos, difíciles de traballar. Son pobres en fósforo e de fertilidade modesta. A causa da exposición permanente ós ventos do norte e do nordés, o clima é máis ben frío, con invernos moi longos. A primavera e o outono son breves e o verán é fresco e seco. As chuvias son escasas e as precipitacións están distribuídas de forma irregular.
Recursos
A agricultura está baseada fundamentalmente no cultivo de gramíneas, que ocupan 15.715 das 22.799 hectáreas de territorio municipal. Son escasos os bosques (4850 Ha) e os prados (840 Ha), e case inexistentes as explotacións silvícolas e os cultivos especializados (130 Ha).
A fauna autóctona ten escasa importancia cuantitativa e atópase en vías de extinción.
Asentamentos
A cidade de Urbino atópase sobre dous outeiros que alcanzan unha altitude de 450 m. O núcleo urbano ocupa unha superficie de 120 hectáreas.
Ademais da propia capital municipal existen outros núcleos 14 de poboación: Ca Mazzasette, Canavaccio, Cavallino, Coldelce, Forcuini, La Marcella, La Torre, Paganico, Pieve di Cagna, San Giovanni in Pozzuolo, Santa Maria in Repuglia, Schieti, Scotaneto e Trasanni. Todos estes lugares habitados atópanse separados entre si, inseridos nun territorio agrícola de modestos recursos.
Infraestruturas
Ata a segunda guerra mundial o territorio municipal estaba atravesado por dúas liñas de ferrocarril: a que conectaba Pesaro con Fano e Urbino e a que unía Urbino con Fermignano e Pergola. Estaba en proxecto unha terceira liña entre Urbino e Santarcangelo. As liñas existentes foron destruídas durante a guerra e só foi reconstruída a de Pesaro.
Dotacións
A Universidade de Urbino está entre as institucións máis antigas do municipio. Foi fundada no 1564 por Pío IV, quen concedeu a prerrogativa de impartir estudos universitarios ó antigo Collegio dei Dottori, instituído por Guidobaldo da Montefeltro na primeira metade do século XVI. No 1671 Clemente X confirmouna como sede universitaria da Legación Pontificia. No 1862, despois da formación do reino de Italia, foi declarada Universidade Provincial. No 1924 foi recoñecida como Libera Università e foi dotada dunha facultade de Dereito, á cal se engadiron a de Farmacia no 1931, a de Maxisterio no 1936, a de Letras no 1956, e a de Ciencias Económicas, destacada en Ancona, no 1959.
O número de estudantes experimentou un incremento dende os 139 do ano 1936, que foron 4.040 no 1951, 66.565 no 1963, e cerca de 10.000 no 1966. O número de estudantes forasteiros supera ó de habitantes dende o ano 1963.
Cornabude
Co termo cornabude coñécense diferentes especies botánicas:
Rosariazo
miniatura|500px|Imaxes do Rosariazo, por Carlos Soldi miniatura|500px|Imaxes do Rosariazo, por Carlos Soldi
O Rosariazo foi unha serie de movementos de protesta, incluíndo manifestacións e folgas realizadas na cidade de Rosario, entre os meses de maio e setembro de 1969 contra a ditadura de Juan Carlos Onganía.
Produciuse nun clima de tensión xeneralizada contra o goberno militar, como culminación dunha escalada comezada poucos días antes, o 13 de maio na provincia de Tucumán, onde os traballadores do enxeño azucreiro Amalia tomaran as instalacións en protesta pola falta de pagamento dos seus salarios. Ao día seguinte, manifestacións na cidade de Córdoba tomaron a rúa contra a supresión do descanso sabático (o sábado inglés, vixente desde a década de 1920). 3.500 obreiros reunidos en asemblea para fixar a posición do seu gremio enfrontáronse coa policía, o que desembocou nun total de 11 feridos e 26 detidos. Finalmente, na provincia de Corrientes, os estudantes universitarios protestaron contra o anuncio dun aumento do 500% nos prezos do comedor universitario; a policía reprimiu a marcha contra o reitor Carlos Walker, matando ao estudante correntino Juan José Cabral. Os estudantes rosarinos protestaron contra esas medidas, levando a que o goberno militar declarase a zona en urxencia e ordenase a imposición da xurisdición militar.
Primeiro Rosariazo
O 16 de maio, por mor da inquietude producida polo repudio aos sucesos de Correntes na Facultade de Medicina, o reitor da Universidade Nacional de Rosario decidiu a suspensión das actividades durante tres días. Os estudantes congregáronse no Comedor Universitario, desde onde marcharon polo centro da cidade. Mentres tanto, desde a Capital Federal anunciouse que se despacharon reforzos policiais a Correntes e que a Gendarmería Nacional de Formosa estaba acuartelada en previsión de acontecementos similares.
Ao día seguinte, un grupo duns 400 estudantes reuniuse novamente fronte ao Comedor Universitario, lanzando volantes e facendo estalar artefactos de estrondo. A policía reprimiu a manifestación que coreaba "Acción, acción, acción para la liberación". Un xornalista describiu así os eventos:
O estudante Adolfo Bello morreu poucas horas máis tarde. O ministro do Interior, Guillermo Borda, atribuíu a responsabilidade dos feitos á actividade política e gremial da esquerda. A Confederación General del Trabajo dos Arxentinos decretou o estado de alerta e citou a un plenario para o 20; mentres tanto, organizaba unha pota popular para suplir ao comedor, que fora pechado por orde da autoridade. As manifestacións cobrarían cada vez máis intensidade nos días seguintes.
O 20 de maio, os estudantes rosarinos anunciaron un paro nacional. Medidas similares tiveron lugar noutras provincias: en Córdoba realizouse unha marcha do silencio, en Correntes, os docentes pediron a destitución das autoridades universitarias e en Mendoza dispúxose un paro de actividades e unha marcha do silencio.
O 21 de maio, as agrupacións estudantís universitarias e de ensinos secundarios de Rosario e a CGTA convocaron a unha nova marcha de protesta, que partiría desde a pota popular instalada fronte ao local da CGTA. Raimundo Ongaro foi un dos oradores na asemblea previa. As forzas de seguridade, mentres tanto, acordoaron a zona con forzas de infantería, cabalería e vehículos blindados, instando aos manifestantes a disolverse. Pese ao operativo de seguridade congregáronse máis de 4.000 persoas. Cando iniciaron a mobilización foron reprimidos con gases lacrimóxenos e forza física pola policía. O enfrontamento deveu campal, montándose barricadas nas rúas e acendéndose fogueiras. Durante horas a policía intentou conter aos manifestantes, pero finalmente debeu retirarse. Os manifestantes intentaron brevemente tomar a Xefatura de Policía, pero renunciaron á idea e ocuparon o reitorado da Universidade e a sede de transmisión de LT8 Radio Rosario. Un balazo policial abateu o obreiro e estudante Luis Blanco, de 15 anos. As forzas de seguridade atacaron tamén ao médico que o asistía e o mozo morreu poucos minutos máis tarde.
Desde a madrugada do 22, Rosario foi declarada zona de urxencia baixo xurisdición militar. O xeral Roberto Fonseca quedou á fronte do goberno. Entre patrullas de xendarmería, 89 persoas foron detidas como consecuencia da marcha. O 23, un grupo de 38 sindicatos dispuxo a realización dun masivo paro industrial. Xunto cunha declaración dos sectores da Igrexa máis afíns aos grupos obreiros, a folga foi un duro revés para o goberno. Máis de 7.000 persoas acompañaron ao féretro de Branco na súa procesión cara ao cemiterio e os obreiros da Unión Ferroviaria, que adherira ao paro, manifestáronse contra a suspensión dos delegados que tomaron a medida. O conflito nos ferrocarrís sería agudo e desembocaría directamente no Segundo Rosariazo poucos meses máis tarde. Mentres tanto, a oposición ao goberno materializábase na negativa de numerosos eclesiásticos a celebrar o Che Deum do 25 de maio e poucos días máis tarde na insurrección do Cordobazo, seguido dun paro nacional. Cando o 20 de xuño o xeneral Onganía visitou o rosarino Monumento á Bandeira, a CGT declarouno persoa non grata.
Segundo Rosariazo
miniatura|450px|Imaxes do Rosariazo, por Carlos Soldi Os eventos do primeiro Rosariazo e o Cordobazo levaron a que o goberno militar interviñese a Unión Ferroviaria. Os convenios de traballo foron modificados unilateralmente, os dirixentes gremiais foron encarcerados e aplicouse unha redución universal de soldos. A tensión iría in crescendo e non tardaría en volver detonar. O 7 de setembro, os estudantes de Rosario volveron ás rúas para conmemorar a morte dos caídos no conflito coa policía. Ao día seguinte, os delegados da sección Rosario da UF comezaron unha folga en protesta pola suspensión do delegado administrativo Mario J. Horat, que fora penalizado por promover a adhesión aos paros efectuados contra o goberno. Máis de 4.000 traballadores sumáronse á medida e esa mesma noite decidiuse prolongala por 72 h. Outras seccionais e agrupacións adheríronse ao mesmo.
Ante o gran seguimento do paro en Rosario, Arroyo Seco, Cañada de Gómez, Casilda, Empalme, San Nicolás e Villa Constitución, a empresa anunciou medidas de suspensión, ao que os delegados ferroviarios responderon declarando a folga por tempo indeterminado. A adhesión a esta estendeuse por todo o país.
O goberno nacional, mediante o decreto 5324/69, ordenou a aplicación da Lei 14.467, de Defensa Civil, dispondo a mobilización de todo o persoal ferroviario baixo o Código de Xustiza Militar e criminalizando polo tanto a medida de folga. A partir do 16, a CGT en pleno sumouse á protesta, así como as asociacións estudantís e políticas. Mentres tanto, as medidas de forza estendíanse polo país, coa ocupación de varias fábricas en Córdoba e un levantamento masivo en Cipolletti (provincia de Río Negro).
O 16 de setembro, a partir das 10 da mañá, comezou a converxencia de columnas de traballadores, estudantes e outros manifestantes en dirección ao local da CGT. Unha columna de máis de 7.000 obreiros ferroviarios dirixiuse aos muíños fariñeiros Minetti desde o local da Fraternidade. Sumáronselle outras compostas por obreiros téxtiles, vidreiros, albaneis, eléctricos, frigoríficos e metalúrxicos. Ademais dos sindicatos do ferrocarril, a Asociación Bancaria, a Asociación de Trabajadores del Estado, a Federación de Obreros y Empleados de Correos y Telecomunicaciones, a Federación de Obreros y Empleados Telefónicos de la República Argentina, a Federación de Trabajadores de la Industria de la Alimentación, o Sindicato del Seguro, o Sindicato de Obreros Jaboneros, o Sindicato de la Carne, o Sindicato Unidos Petroleros de Estado, o Sindicato Luz e Fuerza, o Sindicato de Trabajadores Químicos y Petroquímicos, o Sindicato de Obreros y Empleados Papeleros, o Sindicato Obrero de la Industria del Vidrio y Afines, o Sindicato de Obreros Panaderos, a Unión de Trabajadores Hosteleros y Gastronómicos de la República Argentina e a Unión Obrera Metalúrgica adheríronse á medida. Os tranviarios e transportistas foron as máis importantes das asociacións que se negaron a acatala, o que se reflectiu na queima de transportes.
miniatura|Colectivo queimado polos manifestantes Ante a resistencia policial, os manifestantes volveron erixir barricadas e a enfrontarse abertamente ás forzas de seguridade. Os vehículos policiais e de transporte público foron incendiados e a manifestación logrou avanzar, facendo retroceder á policía cara a unhas poucas prazas fortes formadas polas sedes institucionais, en particular a do Comando do II Corpo de Exército e a Xefatura de Policía.
O conflito estendeuse aos barrios, de onde se repeleu á policía. Un total duns 250.000 manifestantes lograron manter o control da situación durante todo o día. Non foi ata o 17 cando o Exército substituíu ás forzas de seguridade, informando un comunicado do xeneral Herberto Robinson, que abriu fogo contra calquera grupo que se lle opuxo. Conformáronse tribunais militares ad hoc. O entón coronel Leopoldo Fortunato Galtieri comandaba as forzas de artillería que levaron a cabo a acción a partir das 21:00. A resistencia nalgúns barrios continuou aínda outro día máis, até que os militares tomaron control de toda a cidade.
Fotografías do Rosariazo
Só 1000 imaxes, realizadas por Carlos Soldi convertérono en "O Fotógrafo do Rosariazo".
Enciño
Enciño pode refererise a:
Notas a contratempo
miniatura|dereita|450px|Exemplo de notas a contratempo. As notas a contratempo están situadas no tempo débil do compás e están precedidas por un silencio do seu mesmo valor colocado na parte forte.
Drest I
Drest ou Drust, fillo de Erp, é un rei lendario dos pictos dende o ano 412 até o 452.
A Crónica picta conta que Drest reinou durante 100 anos e gañou en 100 batallas. Tamén se di que San Patricio foi a Irlanda no décimo noveno ano do seu reinado, que se produciu a mediados do século V. A crónica conta que exiliou ó seu irmán Nechtan a Irlanda. John de Fordun suxire que Drest reinou durante 45 anos no tempo de Paladio e non durante o Patricio, e que foi confundido co seu irmán Nechtan.
A lista de reis rexistra que foi sucedido por Talorc, fillo de Aniel.
Uhrencup
A Uhrencup é un torneo de clubs de fútbol amigable, que anualmente se celebra en Suíza, desde 1962.
No torneo normalmente participan dous equipos, xogando cada un dous partidos, e ten lugar en xullo no Stadion Brühl de Grenchen. Adoitan xogar clubs suízos, pero ocasionalmente pode haber algún equipo estranxeiro. A Uhrencup xógase anualmente desde 1962 (exceptuando os anos 1967 e 1974).
O actual campión é o VfB Stuttgart.
Decrescendo
Decrescendo
Penelas, Esmeriz, Chantada
Penelas é un lugar da parroquia de Esmeriz, do concello de Chantada, na comarca de Chantada, pertencente á provincia de Lugo. Segundo o INE tiña 7 habitantes en 2017, 3 homes e 4 mulleres.
Toponimia
O topónimo é un diminutivo de pena con sufixo do latín medieval. Pena deriva do latín medieval. Corominas opina que provén do latín, amea.
El Correo (homónimos)
El Correo é o nome de varios xornais de diferentes países:
Agustina Bessa-Luís
Está considerada unha das figuras máis importantes, e se cadra a máis orixinal, das letras portuguesas do século XX. En 2006 o Centro PEN Galicia outorgoulle o premio Rosalía de Castro.
Traxectoria
A familia paterna procedía da zona de Amarante, a súa avoa materna era de Zamora e Agustina falaba español con soltura.
En 1932 a familia se trasladouse a Porto. Agustina casou en 1945 e foi vivir a Coímbra. Desde 1950 residiu en Porto co seu marido, con estadías breves fóra de Portugal.
Conta cunha ampla obra de máis de media centena de títulos en diversos xéneros, entre os que se inclúen a narrativa, o teatro e os libros infantís. Algunhas das súas obras foron traducidas para alemán, castelán, dinamarqués, francés, grego, italiano, e romanés.
Coa novela Mundo Fechado estreouse como novelista, mais foi A Sibila a que lle trouxo un enorme prestixio. A súa escrita opónse a qualquera tentativa de contextualización, en termos de correntes, na historia da literatura portuguesa. A escritora xurdiu no panorama literario portugués nun momento en que a oposición entre o neorrealismo e o modernismo do movemento da Presença atinxía o seu auxe. Dedicouse case inteiramente á literatura e, desde súa estrea en 1948, mantivo un ritmo de publicación moi alto.
Algúns dos seus libros teñen versión cinematográfica ao cargo de Manoel de Oliveira, como por exemplo Fanny Owen que deu en Francisca (1981). Foi escritora do guión da película Party (1996), do mesmo director.
Foi membro do Conselho Directivo da Comunitá Europea degli Scrittori, de Roma, en 1961 e 1962 e tamén membro da Académie Européenne des Sciences, des Arts et des Lettres, de París, da Academia Brasileira de Letras e da Academia das Ciências de Lisboa, onde foi nomeada sócia-emérita, en 2013. Colaborou en varias publicacións periódicas, foi directora do xornal O Primeiro de Janeiro (1986 e 1987). Dirixiu o Teatro Nacional de D. Maria II.
En 2005 participou no programa da RTP Ela por Ela, serie de 13 episodios sobre proverbios e aforismos, en conversa con Maria João Seixas, dirixido por Fernando Lopes.
Á súa morte o goberno portugués decretou un día de loito nacional.
Heckler & Koch G36
Descrición
As variantes máis estendidas do G36 son: miniatura|300px|Versión principal do H&K G36.
Tamén existe unha versión de francotirador que usa o G36 como base: o SL9.
Aeroporto internacional Bauerfield
O aeroporto internacional Bauerfield é un aeroporto situado en Port Vila, Vanuatu. Trátase dun aeroporto relativamente pequeno en tamaño, pero a súa pista ten a capacidade e lonxitude para aceptar reactores como o Airbus A330. Serve como centro de conexións para a aeroliña nacional de Vanuatu, Air Vanuatu.
A Chan, Carballedo, Cerdedo-Cotobade
A Chan é un lugar da parroquia de Carballedo, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE en 2016 tiña 59 habitantes (25 homes e 34 mulleres), 5 máis ca en 2005.
Debe o seu topónimo a que está localizado nun territorio plano, á beira do río Almofrei. É a capital do concello, como tamén o foi do extinto concello de Cotobade ata 2016, e nel sitúanse a casa consistorial e diversos edificios de servizos.
Neste lugar atópase a capela de San Roque, cun cruceiro adxacente. Hai outros dous cruceiros, un deles feito en 1988 por Alfonso González Arís.
Período arcaico andino
Nos Andes centrais, o período arcaico andino é a segunda etapa do Precerámico Andino que comprende dende a domesticación de plantas e animais coa aparición dos primeiros horticultores seminómades até a aparición da cerámica.
Na periodización de Luis Guillermo Lumbreras corresponde á segunda etapa do desenvolvemento histórico das civilizacións andinas. Ó rematar o período de transhumancia, aparecen nos Andes centrais os primeiros horticultores seminómades (sen coñecemento da cerámica); posteriormente o home andino foise facendo sedentario. Os habitantes dos vales costeños e serranos adoptaron a agricultura en forma incipiente, os habitantes das estepas altoandinas domesticaron os camélidos; entre tanto, os costeños adoptaron a vida mixta de pescadores marisqueadores e agricultores.
A vida fíxose máis estable, apareceron as primeiras aldeas nas chairas ou nos vales, preto dos campos de cultivo ou nas praias ricas en mariscos, as estruturas máis antigas son as chozas de material vexetal e posteriormente construcións de pedra e barro; da mesma maneira apareceron os primeiros tecidos rudimentarios.
Cilene (lúa)
Cilene (ou en grego Κυλλήνη), tamén coñecida coma Xúpiter XLVIII, é unha lúa irregular retrógrada de Xúpiter. Foi descuberta por un grupo de astrónomos da Universidade de Hawaii encabezado por Scott S. Sheppard no ano 2003, e recibiu a designación temporal S/2003 J 13.
Nadiuska
Roswicha Bertasha Smid Honczar, coñecida artisticamente como Nadiuska, nada en Schierling, Alemaña o 19 de xaneiro de 1952, é unha actriz que desenvolveu a maior parte da súa carreira en España.
Traxectoria
De nai polaca e de pai ruso, chegou a Barcelona en 1971 e comezou a traballar como modelo. O seu salto ó cinema chegou en 1972, debutando baixo o nome de "Nadiuska", moito máis fácil que o seu nome auténtico. En 1973, contraeu matrimonio con Fernando Montalbán Sánchez, chatarreiro, co fin de obter a nacionalidade española. Este matrimonio foi anulado polo Tribunal de la Rota o 14 de xullo de 1981. Participou en numerosos filmes de grande éxito, sobre todo na época do destape. A súa última interpretación sucedeu en 1998. En 1978 protagonizou co arxentino Alberto Olmedo o filme humorístico Mi mujer no es mi señora e 1982 tivo un curto papel especial en Conan o bárbaro, protagonizado por Arnold Schwarzenegger.
A finais dos 90 sufriu graves problemas económicos e comezou a padecer trastornos mentais, de xeito que en 1999 foi traslada da pensión na que residía ó hospital psiquiátrico Alonso Vega, onde lle diagnosticaron esquizofrenia. Unha vez cumprido o seu tratamento con melloría, en 2002 déronlle o alta. Sen poder recuperarse economicamente, comezou a vagabundear por diversas zonas de Madrid e no programa de TVE presentado por Concha Velasco "Tiempo al tiempo" relataron a súa historia sen lograr axudala.
R.O.A.
R.O.A. foi un fabricante español de motocicletas e motocarros con sede en Barcelona de 1952 ata 1967. Chegou a producir tamén un micro coche, aínda que sen éxito, e en colaboración con Barreiros, as furgonetas Tempo Onieva.
Historia da Compañía
A empresa Industrias Motorizadas Onieva S.A. de Madrid elaboraba baixo a dirección de Rafael Ariza Onieva motocicletas, desde 1952 coa marca ROA (iniciais do seu nome Rafael Onieva Ariza). En 1958 na feira comercial en Barcelona presentou un micro coche. A produción de automóbiles terminou a mediados de 1959, aínda que a produción de motocicletas continuou ata 1967.
Motos
As motocicletas posuían un motor de dous tempos de Hispano Villiers. Montaban motores de 49 cc, 198 cc e 325 cc.
Automóbil
O único modelo de desenvolvemento propio foi un de cabina en forma de ovo con tres rodas, no que o piloto estaba detrás do volante. Era similar ó BMW Isetta, pero, posuía unha distancia entre eixes máis longa e un beiril traseiro máis longo. O interior tiña espazo para dúas persoas. Montaban un motor monocilíndrico de dous tempos Hispano Villiers con 197 cc ou un bicilíndrico de 250 cc de cilindrada e 15 hp. O motor estaba montado na parte traseira e accionaba a roda traseira. Fabricaron só seis unidades, dos cales aínda existe polo menos un.
Ademais, en 1960 creou doce copias dunha camioneta de catro rodas, que parecíase á Farmobil alemá. Un motor BMW de dous cilindros de 600 cc motorizaba o vehículo.
¡Alerta!
¡Alerta! foi o nome de dúas publicacións:
James Bond
miniatura|dereita|200px|O actor [[Sean Connery foi o primeiro en interpretar o papel do axente 007.]] James Bond (tamén coñecido como 007) é un personaxe ficticio creado polo novelista inglés Ian Fleming en 1952, ano no que foi publicada a súa primeira novela, Casino Royale, onde o autor se refire a Bond coma un axente secreto.
Bond protagoniza as súas propias aventuras, que posúen un aspecto común: o seu traballo como espía internacional e as aventuras que se desenvolven con cada misión. A súa profesión outórgalle a denominación de axente encuberto, afiliado ao Servizo Secreto de Intelixencia británico -coñecido actualmente como MI6-.
Aínda que nun primeiro momento se fixo famoso a través das novelas, agora é máis coñecido pola serie de películas creadas pola produtora EON, e aínda que se produciron dúas películas independentes e unha adaptación estadounidense da primeira novela de Fleming baixo licenza legal, só as películas de EON son polo xeral consideradas "oficiais" dentro da franquía do personaxe.
En 2007, celebrouse en Francia un coloquio organizado pola Biblioteca Nacional de Francia, as universidades de Versalles e Nanterre e o Conservatorio Europeo de Estudos Audiovisuais, denominado "Historia cultural e apostas estéticas dunha saga popular", conformado por diversos científicos especializados en múltiples ámbitos de estudo a nivel internacional dispostos a analizar cientificamente o efecto de Bond, non unicamente desde o aspecto fanatista, senón nunha área de estudo e análise.
Historia
Nos primeiros anos da década dos 50, o escritor británico Ian Fleming está de vacacións en Xamaica. En plena guerra fría e produto da súa propia experiencia polos servizos prestados á Armada Naval Británica (Naval Intelligence Division, en inglés), especialmente durante unha misión levada a cabo en Portugal durante o transcurso da segunda guerra mundial, xorde da súa pluma a creación dun personaxe ficticio, que establecería un canon no universo das novelas de espionaxe, para despois proxectarse en espazos cinematográficos e multimedia. O comandante James Bond, axente 007 do Servizo Secreto de Inteligencia Británico, con licenza para matar; comeza coa primeira novela, Casino Royale, unha saga que trascendeu ao autor, revolucionando o xénero literario e o xénero cinematográfico na figura dun heroe que cun particular estilo propio, reflicte aspectos do espírito dunha época.