cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manuel Moscoso
Traxectoria
Foi nas listas do PPdeG ás eleccións municipais de 1983 e foi elixido concelleiro. Nas eleccións municipais de 1987 encabezou a candidatura do PPdeG e foi elixido concelleiro. Logo da renuncia do alcalde Jesús García Vázquez por motivos profesionais en xaneiro de 1989 foi elixido alcalde de Arzúa. Nas municipais de 1991 volveu encabezar a candidatura do PPdeG e foi elixido alcalde con maioría absoluta. Continuou no cargo ata 2003 sempre con maioría absoluta. En 2003 obtivo de novo a vitoria, pero foi insuficiente e o pacto de BNG e PSdeG levou o nacionalista García Couso á alcaldía. Moscoso continuou como concelleiro catro anos máis ata 2007, cando se retirou da vida política.
Tamén foi deputado provincial polo PPdeG.
Ricovo, A Cova, O Saviñao
Ricovo é un lugar da parroquia da Cova no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
O Regueiro, Ombreiro, Lugo
O Regueiro é un lugar da parroquia de Ombreiro no concello lugués de Lugo na comarca de Lugo.
A Ponte, Ombreiro, Lugo
A Ponte é un lugar da parroquia de Ombreiro no concello lugués de Lugo na comarca de Lugo.
Fototransdución visual
A fototransdución visual é o proceso de transdución sensorial do sistema visual polo cal se detecta a luz e produce impulsos nerviosos nos bastóns e conos da retina do ollo en humanos e outros vertebrados. Depende do ciclo visual, unha secuencia de reaccións bioquímicas nas cales unha molécula de retinal unida a unha opsina sofre fotoisomerizacióon, inicia un cadoiro de reaccións que sinala a detección dun fotón e restáurase indirectamente á súa forma isómera fotosensible para poder reutilizarse. A fototransdución nalgúns invertebrados como a mosca do vinagre depende de procesos similares.
Fotorreceptores
As células fotorreceptoras implicadas na visión dos vertebrados son os bastóns, os conos e as células ganglionares fotosensibles. Os conos e bastóns conteñen un cromóforo (11-cis-retinal, o aldehido da vitamina A1 e porción que absorbe luz) que está unida a unha proteína da membrana plasmática chamada opsina, e as células ganglionares fotosensibles conteñen unha opsina especial, a melanopsina. Os bastóns encárganse de captar os niveis baixos de luz e non interveñen na visión das cores. Os conos poden codificar a cor dunha imaxe por medio da comparación dos sinais de saída que envían os tres tipos de conos que existen. Cada tipo de cono responde mellor a certas lonxitudes de onda (ou cores) da luz porque cada tipo ten unha opsina lixeiramente diferente. Os tres tipos de conos son os conos L, M e S, que responden optimamente a lonxitudes de onda longas (cor avermellada), lonxitudes medias (cor verdosa) e e curtas (cor azulado), respectivamente. Os humanos teñen unha visión fotópica tricromática que consta de tres canais de proceso opoñente que permiten a visión das cores.
Ciclo visual
O ciclo visual ocorre por medio de receptores acoplados á proteína G chamados proteínas retinilideno, que constan dunha opsina visual e un cromóforo 11-cis-retinal. O 11-cis-retinal está ligado covalentemente ao receptor opsina por medio da formación dunha base de Schiff. Cando absorbe un fotón, o 11-cis-retinal sofre fotoisomerización a todo-trans-retinal, que cambia a conformación da opsina GPCR orixinando cadoiros de transdución de sinais que causan o peche dunha canle catiónica regulada por GMP cíclico e a hiperpolarización da célula fotorreceptora.
Despois da fotoisomerización, o todo-trans-retinal é liberado da proteína opsina e reducido a todo-trans-retinol, que viaxa ao epitelio pigmentado da retina para ser "recargado". É primeiramente esterificado pola lecitina retinol aciltransferase (LRAT) e despois convertida en 11-cis-retinol pola isomerohidrolase RPE65. Observouse a actividade isomerase do RPE65; non está claro se tamén actúa como hidrolase. Finalmente, é oxidado a 11-cis-retinal antes de viaxar de volta ao segmento externo da célula fotorreceptora, onde de novo se conxuga cunha opsina para formar novo pigmento visual funcional (proteína retinilideno), concretamente fotopsina ou rodopsina.
Proceso de transdución
miniatura|A absorción da luz causa un cambio isomérico na molécula de [[retinal.]]
Para comprendermos o comportamento fotorreceptor ante as intensidades da luz, cómpre entender os papeis exercidos por diferentes correntes iónicas que crean potenciais eléctricos.
Hai unha corrente sostida de potasio cara ao exterior a través de canles selectivas de K+ non reguladas. Esta corrente cara ao exterior tende a hiperpolarizar o fotorreceptor a uns −70 mV (o potencial de equilibrio para o K+).
Hai tamén unha corrente de sodio cara ao interior a través de canles de sodio reguladas polo GMPc. Esta "corrente escura" despolariza a célula a uns −40 mV. Nótese que este é un valor significativamente máis despolarizado que o da maioría das outras neuronas
Unha alta densidade de bombas de Na+-K+ permite que o fotorreceptor manteña unha concentración intracelular estable de Na+ e K+.
Na escuridade
As células fotorreceptoras son células pouco comúns polo feito de que se despolarizan en resposta á ausencia de estímulos luminosos ou condicións escotópicas (escuridade). En condicións fotópicas (luz), os fotorreceptores hiperpolarízanse a un potencial de −60 mV.
Soane, A Cova, O Saviñao
Soane é un lugar da parroquia da Cova no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Fototransdución visual
Na escuridade
Na escuridade, os niveis de GMPc son altos e maneñen abertas as canles de sodio reguladas por GMPc permitindo que haxa unha corrente cara ao interior estable, chamada "corente escura". Esta corrente mantén a célula despolarizada a uns −40 mV, causando a liberación de glutamato, que inhibe a excitación das neuronas.
A despolarización da membrana plasmática en condicións escotópicas abre canles de calcio reguladas por voltaxe. Un incremento da concentración intracelular de Ca2+ causa que as vesículas que conteñen glutamato, un neurotransmisor, se fusionen coa membrana celular, liberando así glutamato na fenda sináptica, unha área entre o extremo dunha célula e o principio doutra neurona. O glutamato, aínda que normalmente é excitatorio, funciona aquí como un neurotransmisor inhibidor.
Na vía dos conos o glutamato causa o seguinte:
Na luz
En resumo: a luz pecha as canles de sodio reguladas polo GMPc, reducindo o influxo de ións Na+ e Ca2+. Ao cesar o influxo de ións Na+ cambia a off a corrente escura. Ao reducirse esta corrente escura o fotorreceptor hiperpolarízase, o cal reduce a liberación de glutamato, o cal reduce a inhibición dos nervios retinais, orixinando a excitación deses nervios. Este influxo reducido de Ca2+ durante a fototransdución permite a desactivación e recuperación da fototransdución, como se discute máis abaixo en § Desactivación do cadoiro de fototransdución.
miniatura|500px|Representación dos pasos moleculares na fotoactivación (modificado de Leskov et al., 2000 ). Represéntase un disco da membrana externa dun bastón. Paso 1: Fotón incidente (hν) que é absorbido e activa unha rodopsina por cambio conformacional na membrana do disco a R*. Paso 2: Segidamente, a R* fai repetidos contactos con moléculas de [[transducina, catalizando a súa activación a G* pola liberación do GDP que se intercambia por GTP citoplasmático, o cal expulsa as súas subunidades β e γ. Paso 3: a G* únese ás subunidades γ inhibitorias da fosfodiesterase (PDE) activando as súas subunidades α e β. Paso 4: A PDE activada hidroliza o GMPc. Paso 5: A guanilil ciclase (GC) sintetiza GMPc, o segundo mensaxeiro no cadoiro de fototransdución. Os niveis reducidos de GMPc citosólico causan que canles reguladas por nucleótido cíclico se pechen impedindo que continúe o influxo de Na+ e Ca2+.]]
Desactivación do cadoiro de fototransdución
Na luz os baixos niveis de GMPc pechan as canles de Na+ e Ca2+, reducindo o Na+ e Ca2+ intracelular. Durante a recuperación (adaptación á escuridade), os niveis baixos de Ca2+ inducen a recuperación (terminación do cadoiro de fototransdución) como segue:
Con maior detalle:
Noutras palabras: a proeína activadora da guanilato ciclase (GCAP) é unha proteína de unión ao calcio e a medida que os niveis de calcio na célula decrecen, a GCAP disóciase dos ións de calcio que tiña unidos e interacciona coa guanilato ciclase, activándoa. A guanilato ciclase entón procede a transformar o GTP a GMPc, enchendo de novo os niveis de GMPc da célula e reabrindo así as canles de sodio que estaban pechados durante a fototransdución.
Finalmente, a metarrodopsina II é desactivada. A recoverina, outra proteína que se une ao calcio, está normalmente unida á rodopsina quinase cando está presente o calcio. Cando os niveis de calcio caen durante a fototransdución, o calcio disóciase da recoverina e a rodopsina quinase libérase e fosforila a metarrodopsina II, a cal diminúe a súa afinidade pola transducina. Finalmente, a arrestina, outra proteína, únese á metarrodopsina II fosforilada, desactivándoa completamente. Deste xeito, finalmente a fototransdución é desactivada e a corrente escura e a liberación de glutamato son restauradas. É esta vía, na que a metarrodopsina II é fosforilada e unida á arrestina e así desactivada, a que se cre é a causa do compoñente S2 da adaptación á escuridade. O compoñente S2 representa unha sección linear da función de adaptación á escuridade presente ao principio da adapación á escuridade para todas as intensidades de branqueo.
Fototransdución en invertebrados
O proceso de fototransdución en invertebrados como a mosca do vinagre Drosophila melanogaster é diferente do observado en vertebrados. O ciclo PI(4,5)P2 está na base do proceso de fototransdución. Aquí, a luz induce o cambio conformacional da rodopsina e convértea en meta-rodopsina. Isto axuda na disociación do complexo da proteína G. A subunidade alfa deste complexo activa o encima fosfolipase C (PLC-beta) que hidroliza o fosfatidilinositol 4,5-bisfosfato (PIP2) a diglicérido. Esta hidrólise causa a apertura das canles de potencial receptor transitorio e un influxo de calcio.
Centro Portugués de Vigo
O Centro Portugués de Vigo, fundado en 1927, foi corazón da comunidade portuguesa na cidade de Vigo. Na súa época dourada, máis de 2.000 familias participaban nas actividades e tiña unha forte vida social que xuntaba a unha comunidade tan diversa como era a dos emigrantes portugueses en Vigo. Tivo varios nomes, ata rematar coa súa forma final, que continúa no presente.
1ª época: os inicios
A fundación do actual “Centro Portugués de Vigo” aconteceu o 10 de novembro do ano 1927 co nome de “Centro Portugués de cultura artística e social”, en plena ditadura de Primo de Rivera. O primeiro lugar no que se asentou a sede foi na rúa Arines do Castro nº1 da cidade de Vigo, sendo matriculado no Consulado Geral de Portugal, con sede na mesma cidade, co número 3.857 e sendo aprobada a inscrición polo Gobernador Civil da Província de Pontevedra o 3 de decembro de 1927.
Os fundadores foran 28 cidadáns portugueses, que a día de hoxe fican inscritos nunha orla feita por Fernando d'Oliveira no ano 1931 e que se conserva na sede do “Centro”, o mesmo que os libros de actas e de rexistros de socios desde a súa fundación.
A súa finalidade primeira, ficou recollida nos seus estatutos: “Agrupar no seu selo a tódolos obreiros manuais e intelectuais portugueses, de ambos sexos que residan en España”. E foi esta a súa actividade desde o primeiro momento. Posteriormente, entre outros avances creouse unha biblioteca e unha caixa de beneficencia para a axuda mutua dos socios necesitados.
A Semana Portuguesa de Vigo, 1933
miniatura|A "Semana portuguesa en Vigo" ([[Diario da Manhá, 27 de marzo de 1933, páxina 12).]] No mes de marzo de 1933 iniciouse en Vigo o que seria a 1ª e única edición da "Semana Portuguesa de Vigo". Mais de 10.000 pombas-correo foran soltas segundo contan as crónicas. Foron estas unha especie de "mini-olimpiadas" con probas deportivas de natación, wáter-polo, hoquei e fútbol. Nesta Semana Portuguesa tamén houbo un lugar para unha excepcional feira do libro portugués e unha mostra de produtos portugueses. Tampouco faltou o Rancho de niñotas de Viana de Castelo.
Nestes vindeiros anos, tanto o Centro Portugués, como a propia cidade, viviron unha época de expansión e crecemento, que estaba relacionada cos beneficios económicos que viñeran da explotación do volfram para a industria de guerra dos nazis e do que Vigo foi destacado porto de saída e unha cidade onde coincidían espías británicos e nazis principalmente.
Os anos dourados
Os 52 anos que estivo o Centro Portugués de Vigo na rúa do Príncipe, unha das principais arterias da cidade, foran os de maior vida social segundo lembran os anais do Centro, participando activamente da vida da cidade e contribuíndo no que seria un fito na vida da mesma: a inauguración da estatua homenaxe a Camões na bautizada como “Praza de Portugal”. Un grande espazo no centro urbano, que foi durante anos centro de conexión para os coches de liña que conectaban coas vilas da periferia da cidade e coas liñas de longo percorrido. Nesta mesma Praza de Portugal todos os 10 de xuño había unha grande homenaxe ao poeta, sendo depositada pola Xunta Diretiva do Centro Portugués de Vigo e socios do mesmo acompañados polas primeiras autoridades da cámara municipal, unha grande coroa de loureiros.
Durante este máis de medio século, o Centro tivo unha intensa vida social como lugar propio dos portugueses residentes en Vigo, onde partillaban moitos momentos da súa vida social; porén tamén foran moitas as conferencias e a vida cultural. Entre outras persoas o Comendador António Maria Santos da Cunha, Gobernador Civil de Braga, tamén o Vice-cónsul Victor Homem de Almeida, ou José Manuel Coelho de Paula, organizador no Centro de diversos cursos comerciais e de vendas e por citar mais algún importante, o profesor Óscar Lopes, que inaugurou as primeiras das Xornadas Galaico-Portuguesas o día 17 de decembro de 1969 no Círculo Mercantil e Recreativo de Vigo baixo a conferencia “Panorama da literatura portuguesa”.
Durante as II Xornadas Galaico-Portuguesas, organizadas polo Centro, o profesor D. Manuel Rodrigues López pronunciou unha conferencia baixo o título “A questão do Amadis de Gaula no contexto peninsular”. Nestas xornadas, na súa 3ª edición, tamén participou o grande artista Ernesto de Sousa, cunha conferencia titulada “Arte e anti-arte”
2ª época: visita de Mario Soares e sede do Instituto Camões en Vigo
O 25 de novembro de 1989, comeza unha nova época co traslado a un novo local na rúa Romil número 12, 1º. Daquela, o Centro Portugués, recibe a primeira visita dun xefe de estado de Portugal, Mário Soares, acompañado da súa dona, quen visitaron o Centro Português de Vigo no 1991. Uns anos despois, o Centro Portugués recibiu tamén a visita do pretendente da coroa portuguesa, o Duque de Bragança, Duarte Pio de Bragança, acompañado do senador Adriano Marquês de Magalhães e por Francisco de Calheiros, Conde de Calheiros.
Neses momentos, comezan os traballos conxuntamente co alcalde de Vigo Carlos Príncipe para crear na cidade a sede do Instituto Camões, que finalmente abriu as súas portas no 1998.
Primeiras Aulas de Portugués, 1991
Durante estes anos na rúa Romil daranse 16 cursos de iniciación á lingua portuguesa e 7 de perfeccionamento: sendo Lourdes Carita a primeira profesora, e Rosa Andajo Correia, a primeira lectora de lingua portuguesa na Universidade de Vigo. O Centro Portugués foi o primeiro a dar aulas de lingua portuguesa, nunha época onde na cidade de Vigo non existía tampouco na Escola Oficial de Idiomas. Foron un grande éxito no tempo, chegando aos 16 cursos de lingua entre iniciación e perfeccionamento, dous congresos de lingua e cultura portuguesa e inmensas conferencias sobre temáticas culturais en diversos lugares: Vigo, Lisboa, Tomar ou Tomiño foron sedes destas actividades onde impartiron conferencias tanto galegos como portugueses.
Aliás, Rosa Correia iniciaría unha cumprida actividade en levar o coñecemento da cultura portuguesa a través do Centro. Iniciariase o “I Congreso de lingua e cultura portuguesa” organizado polo Centro Português de Vigo e que contaría entre outros conferencistas con Wanda Ramos, Vera Luzia de Oliveira; que naquela altura era lectora de portugués na Universidade de Perúgia e notábel poetisa, tamén a notábel escritora Lídia Jorge ou Fernando Dacosta,...
Do 7 ao 31 de marzo de 1996 organizado polo Centro Portugués de Vigo produciuse o “II Congreso de lingua e cultura portuguesa: homenaxe a Fernando Pessoa”. As actas de dito congreso foram recollidas pola editorial “Colibrí”. Aquel Congreso contou entre outros conferencistas con Manuela Judice, Teresa Rita Lopes, Isabel Vaz Ponce de Leão, Richard Zenith, Alexandra Koss, Luciano Rodriguez e Fernando J.B. Martinho, sendo a directiva organizadora Rosa Correia, Lourdes Carita, Edite Lucas e o Centro Português de Vigo.
Rosa Correia segue a colaborar co Centro Português de Vigo do que é Vice-presidenta 1ª.
Nestes anos as evocacións das actividades do Centro Português de Vigo serian inmensas, poren, non podemos deixar ficar de fora dúas lembranzas especiais. Como son as de Pilar Muñoz Bacelar, funcionaria do Consulado Geral da República de Portugal en Vigo e que seria profesora do Centro e a outra, a bem-querida, e da que o Centro Portugués de Vigo mantén unha grande estimación, Dulce Matos, unha das persoas fundadoras do “Cais da Cultura” de Lisboa, seguidora e alumna do profesor Agostinho da Silva e colaboradora cultural infatigábel co Centro Português de Vigo desde o ano 1993 até o día no que finou. Ambas sempre estarán na memoria da entidade.
3ª época: Medalla de ouro da cidade de Vigo, 2002.
No ano 2002, a cidade de Vigo recoñece a vida inmensa do Centro Portugués de Vigo, no seu 75º aniversario, e concédelle a máis alta honra da cidade, a medalla de ouro da cidade, recollida polo presidente Bernardino V. Crego Cervantes. A entrega da medalla produciuse nun momento crítico para o Centro Portugués de Vigo, que xa se tiña desfeito da súa sede social e que parecía inescusabelmente dirixirse cara a súa desaparición definitiva. As débedas e a falta de socios non facían prever outra cousa que a súa desaparición definitiva.
Historia dunha emigración difusa, traballos sobre a emigración galega a Lisboa.
Logo do fito que supuxo a instalación da sede do Instituto Camões en Vigo, o Centro Portugués de Vigo, entrou nunha época de inactividade. A situación financeira, a falta de socios e o abandono dos cursos de lingua portuguesa que daba o Centro, agora impartidos por institucións como a E.O.I. de Vigo ou o Instituto Camões, dificultan en moito a continuidade da institución. Nestes anos moitas das súas actividades, serán realizadas desde a “Sociedade de fraternidade Galiza-Portugal”, xa que estas traspasan agora as fronteiras do termo municipal vigués e adquiren unha nova dimensión. Durante ese tempo organizaría o “I Encontro Luso-Galaico” na cidade de Tomar. Desde esta sociedade colaborouse co concello de Ansião, e onde na freguesía de Alvorge se celebra o "Festival Luso-Galaico". Tamén estendeu a colaboración coa Xuventude da Galiza de Lisboa a través de múltiples actividades. Entre outras, colaborou na investigación documental en Lisboa que no final daria o libro e o documental de Xan Leira sobre a emigración galega en Lisboa e un libro de Miguel Fernández sobre D. Manuel II, entre outras moitas actividades levadas adiante desde a Fraternidade Galiza-Portugal.
O director arxentino de orixe galega Xan Leira filmou e documentou a película "Galegos en Lisboa, a historia xamais contada". Segundo o cineasta, os galegos comezaran a instalarse en Lisboa a partir do século XV, cando Portugal vivía un momento de apoxeo polos seus descubrimentos en ultramar. Os especialistas consultados por Leira clasifican esta emigración dos galegos a Lisboa como «a nai de todas as migracións», aínda pouco coñecida polo público. Cunha duración de 55 minutos, o documental deseña o mapa da emigración galega a Lisboa e revela as marcas culturais e sociais que deixarían os emigrantes galegos na cidade. Segundo Leira, «é difícil saber que é patrimonio galego e que é patrimonio lisboeta».
As oportunidades para os galegos tamén apareceron logo das catástrofes naturais que asolaron Lisboa durante os séculos XVI e XVIII. Múltiplas persoas marcharian da Galiza para traballar nas reconstrucións de urxencia trás o forte sismo de Lisboa. Tamén para aló foron moitos adolescentes fuxindo das levas militares. Son incontábeis os galegos que son máis coñecidos como portugueses que como galegos; entre eles o famoso e coñecido como o "Assasino do Aqueducto das Aguas Livres", o Diogo Alves. Outros moitos "lisboanos" foran Agapito Serra Fernandes, Alfredo Guisado ou Manuel Cordo Boullosa, entre tantos outros.
Coloquios
Xa na segunda década do século XXI, o Centro Portugués de Vigo torna novamente a organizar baixo o seu nome actividades e reinicia, xa case exclusivamente, como entidade cultural a través do “I Coloquio sobre feminino e feminismo na literatura portuguesa”. Nesta etapa o Centro colabora intensamente na celebración dos "Colóquios de filosofía luso-galaicos sobre a saudade", conxuntamente co profesor Renato Epifanio e o M.I.L. Movimento internacional lusófono e organizados polo Instituto de filosofía luso-brasileira.
4ª época: 2017. Os grandes lumes do centro de Portugal
esquerda|miniaturadaimagem|Homenaxe do Centro Português de Vigo ás vitimas dos grandes lumes de 2017 na freguesia de Alvorge. Conxunto escultórico "Pânico no Lumes"En 2017, retoma os folgos coa celebración do 90º aniversario da súa fundación cun plano de actividades culturais xa establecidas arredor desta efeméride tan significativa. Porén, os lumes de Pedrógão Grande, Figueiró dos Vinhos e Castanheira de Pera, Góis do distrito de Leiria e Góis do distrito de Coimbra, provocan unha grande dor no Centro, que marca unha nova axenda, para homenaxe dos finados e axuda e solidariedade coas gentes dos concellos que sofriron os grandes incendios.
As actividades do Centro encamiñáronse cara a máxima solidariedade cos pobos vítimas desta catástrofe. Xa en maio de 2019 é inaugurada a exposición "Pânico no lume" do colectivo de artistas "Arte no queimado" na freguesia de Alvorge, no concello de Ansião, km. "0" e unha das zonas destruídas polos lumes de 2017. Na elaboración da escultura homenaxe colaboraron artistas como Camilo Camaño ou Juan Coruxo.
25 de Abril sempre!
miniatura|[[Francisco Fanhais, unha das "Voces de Abril" nun acto homenaxe ao 25 de Abril en 2018.]]
Dende os anos 1990, o Centro establecera unha estreita colaboración coa "Biblioteca-Museu República e Resistência" da cidade de Lisboa. Daquela, organizáranse traballos para dar a coñecer o que foron aqueles días de Abril en Portugal, co seu significado histórico e cultural; houbo múltiples conferencia e convidados que participaran na revolución como o capitán Durán Clemente, de orixe galega.
De novo, tras dúas décadas, retomouse a celebración do 25 de Abril e as homenaxes coa colaboración da EOI de Vigo e coa Asociación de Veciños do Calvario. Organizaron varios actos nunhas xornadas de memoria e coñecemento e nas que participaran algunhas das "voces de Abril" e fixéronse exposicións da obra do pintor Henrique Gabriel "As palavras de Abril" e unha serie de concertos de música portuguesa.
Avanzada xa a segunda década do século XXI, o Centro Portugués de Vigo marcouse como novo obxectivo a creación da "Casa da Lusofonia", dando seu apoio á recentemente criada Associação Impulsora Casa da Lusofonia.
Biblioteca
Nos seus arquivos atesoura inúmeras obras literarias que forman unha biblioteca próxima aos 20.000 exemplares. Logo de décadas de procurar un lugar para catalogar os fondos e ter a disposición do público e de investigadores, en 2021 está a chegar a un acordo co concello de Mondariz para establecer nunha antiga escola da entidade local menor de Vilasobroso, construída cos cartos dun dos muitos "lisboanos" da comarca, a biblioteca-museo con exemplares que datan desde o século XV.
Thelma Cabrera
Thelma Cabrera Pérez de Sánchez, nada en El Asintal, Retalhuleu, Guatemala o 21 de setembro de 1970, é unha activista representante do Comité de Desenvolvemento Campesiño (CODECA) e política indíxena guatemalteca de ascendencia maia mam. Cabrera foi candidata presidencial en 2019 polo partido Movemento para a Liberación dos Pobos.
Traxectoria
Cabrera, quen fala a lingua mam como lingua materna e o castelán como segunda lingua, creceu en El Asintal, na costa oeste de Guatemala, no departamento de Retalhuleu, onde contraeu matrimonio aos 15 anos de idade. É filla de Timoteo Cabrera, e Santos Victoria Pérez, familia labrega e de escasos recursos. Durante a súa nenez, Cabrera traballaba cos seus pais e irmáns en plantacións de café.
Vida política
Cabrera foi un membro activo do Comité de Desenvolvemento Campesiño (CODECA), unha organización de dereitos humanos de base que traballa para mellorar a situación de pobreza nas áreas rurais de Guatemala. Cabrera foi escollida para representar o recentemente formado partido político de CODECA, Movemento para a Liberación dos Pobos, para correr nas 2019.
Eleccións xerais de 2023
Cabrera foi proclamada como precandidata á presidencia xunto ao procurador dos dereitos humanos Jordán Rodas como candidato á vicepresidencia en decembro de 2022. O binomio presidencial do Movemento para a Liberación dos Pobos (MLP) non foi inscrito polo Rexistro de Cidadáns do Tribunal Supremo Electoral pola invalidez do documento de "liquidación" de Jordán Rodas, precandidato vicepresidencial do partido. En xaneiro de 2023, a Procuradoría dos Dereitos Humanos, o Ministerio Público e a Contaloría Xeral de Contas iniciaron unha investigación en contra de Rodas por «anomalías» durante a súa xestión como procurador dos dereitos humanos; devanditos procedementos deixaron sen vixencia a «liquidación», un documento requirido pola Lei Electoral e de Partidos Políticos para a inscrición de candidatos a elección popular. A finais de xaneiro dese ano, o Rexistro de Cidadáns do Tribunal Supremo Electoral anunciou que o binomio presidencial do MLP non foi inscrito porque a liquidación de Rodas non tiña validez. Rodas defendeu que o seu documento aínda tiña validez, polo que o partido apelou a resolución do Rexistro de Cidadáns ante os maxistrados do Tribunal Supremo Electoral, os maxistrados da Corte Suprema de Xustiza e a Corte de Constitucionalidade respectivamente. As tres instancias rexeitaron os recursos legais do MLP, polo que a súa inscrición e participación aínda é incerta. O MLP tamén organizou manifestacións e bloqueos para esixir a súa participación nas eleccións presidenciais.
A situación de Cabrera e Rodas foi comparada coa situación de Thelma Aldana (Movemento Semente) e Edwin Escobar Hill (Prosperidade Cidadá), precandidatos presidenciais que quedaron fóra das eleccións xerais de 2019 por problemas coa «liquidación».
Trasnarla, Ombreiro, Lugo
Trasnarla é un lugar da parroquia de Ombreiro no concello lugués de Lugo na comarca de Lugo.
Rita Marley
Alpharita Constatia Marley (de solteira Anderson ), nada en Santiago de Cuba o 25 de xullo de 1946, é unha cantante cubana, nacionalizada xamaicana, célebre por ser a esposa de Bob Marley e integrante do grupo I Threes, que facía voces de apoio para o músico de reggae.
Traxectoria
miniatura|200px|Rita (centro) xunto coas [[I Threes]] Rita naceu en Santiago de Cuba, filla de Leroy Anderson e Cynthia “Beda” Jarrett. Creceu nos arredores de Beachwood Avenue da cidade de Kingston, Xamaica. Rita foi criada pola súa tía Viola en Greenwich Park Road.
A mediados da década de 1960, Rita coñeceu a Bob Marley despois dunha reunión con Peter Tosh. Posteriormente sóubose que ela era unha cantante convidada para unha proba para os Soulettes, máis tarde coñecidos como I Threes. O grupo incluíu a Rita, o seu primo Constantine "Dream" Walker e Marlene "Precious" Giffordwas. Bob converteuse no mentos e xerente do grupo, e traballando xuntos, el e Rita namoráronse.
Casaron o 11 de febreiro de 1966. Non obstante, díxose que a razón para o matrimonio era un xeito de facer máis doado que Rita emigrase aos Estados Unidos. Bob debeu decidir que non quedaría máis en Xamaica e ía ir vivir aos Estados Unidos despois dunha visita coa súa nai a Delaware.
Rita foi criada como cristián, mais involucrouse no movemento rastafari antes de testemuñar estigmas durante a visita de Haile Selassie a Xamaica o 21 de abril de 1966. Non obstante, permaneceu como membro activo da Igrexa Ortodoxa de Etiopía.
Trala morte de Marley gravou álbums co seu nome, algúns deles con éxito no Reino Unido. En 1986, Rita tomou a decisión de transformar a casa de Bob Marley no Museo Bob Marley. Tamén foi a fundadora e presidenta da Fundación Robert Marley, Bob Marley Trust, e o Grupo de Empresas Bob Marley. En 2000 fundou a Rita Marley Foundation. Adoptou 35 nenos en Etiopía e atendeu máis de 200 na Escola Metodista de Konkonuru, en Ghana, onde tamén asumiu o compromiso de causar un impacto positivo nas súas vidas.
Riazón, Ombreiro, Lugo
Riazón é un lugar da parroquia de Ombreiro no concello lugués de Lugo na comarca de Lugo.
Julio Otero Moinelo
Julio Otero Moinelo, nado na Coruña o 10 de abril de 1926 e finado o 7 de xaneiro de 2005, foi un futbolista galego. Xogaba de defensa.
Vlado Goreski
Vlado Goreski Rafik (en macedonio, Владо Ѓорески - Рафик) nado en Bitola (Macedonia do Norte) o 21 de abril de 1958 é un pintor,escenógrafo, artista gráfico e deseñador de carteis teatrais macedonio.
Traxectoria
Naceu en 1958 en Bitola, daquela Iugoslavia e hoxe Macedonia do Norte. Estudou na Facultade de Filosofía e Historia da Arte en Skopje, capital da Macedonia do Norte entre 1977e 1981; e despois, entre 1982 e 1987, na Academia de Belas Artes e Deseño en Liubliana, Eslovenia.
A súa primeira exposición individual foi en 1981 e, dende entón, participou en diversas exposicións individuais e colectiva no seu país e en centros mundiais de arte.
Soutomango, A Cova, O Saviñao
Soutomango é un lugar da parroquia da Cova no concello do Saviñao, na comarca da Terra de Lemos.
Vlado Goreski
Traxectoria
Tamén está presente nos eidos da crítica de arte, fundamentalemente da arte gráfica, sen descoidar outros aspectos artísticos. Tamén adoita participar como membro de xurados ou consultor experto.
Ten recibidos numerosos premios internacionais de arte como na Exposición Bienal de Iași (Romanía) en 2017.
Traballo
Dende 1994, Goreski é o director da Trienal Internacional de Arte Gráficas de Bitola, que é o evento artístico máis significativo dos Balcáns occidentais.
Exposicións internacionais
Entre 2015 e 2020, ten participado en máis de cen exposicións de arte en moitos países do mundo, como por exemplo:
Carmen Domínguez Vaz
Carmen Domínguez Vaz, nada en Pontevedra o 5 de xaneiro de 1951 e finada en Madrid o 6 de abril de 2021, foi unha pintora galega.
Traxectoria
En 1983 fixo a primeira exposición, colectiva, na que foi apadriñada por Laxeiro, sendo o presentador Xosé Filgueira Valverde.
Hai obra súa na Colección Afundación, no Museo Provincial de Pontevedra, nas Deputacións de Pontevedra e Lugo; na Pinacoteca de Granada; nos concellos de Baiona e A Coruña, no Museo do Debuxo en Buenos Aires, no Casino Atlántico das Palmas de Gran Canaria e nas coleccións de diversas entidades privadas.
Mérmero
Na mitoloxía grega, Mérmero (Μέρμερος) era un fillo de Xasón e Medea. Segundo a primeira tradición, Mérmero e o seu irmán foron mortos en Corinto pola súa propia nai, para castigar a Xasón pola súa infidelidade. A segunda tradición conta que el e o seu irmán, Feres, morreron apedreados polos corintios como represalia por ser os portadores dos agasallos envelenados que a súa nai enviara a Glauce, filla do rei Creonte, e que isto causou a morte de ambos.
Os deuses castigaron o crime matando nos seus berces a todos os nenos nados en Corinto, ata que, consultado o oráculo, respondeu que fixesen sacrificios en honra dos fillos de Medea, aos que ademais dedicaron unha estatua representando o Medo.
Finalmente, a última tradición di que Mérmero fora desterrado a Corcira polo asasinato de Pelias, e despois disto morreu acompañando ao seu pai nunha cazaría en Epiro, ao ser atacado por unha leoa.
A Torre de Aez, O Outeiro das Camoiras, Lugo
A Torre de Aez é un lugar da parroquia do Outeiro das Camoiras no concello lugués de Lugo na comarca de Lugo.
Vojtěch, řečený sirotek
Vojtěch, řečený sirotek é un filme checoslovaco de 1990 dirixido por Zdeněk Tyc. O filme foi escollido como candidato de Checoslovaquia para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 63ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Polistes
Polistes é un xénero de insectos himenópteros da suborde dos apócritos, familia dos véspidos e subfamilia dos polistinos, que e o tipo da subfamilia e da súa única tribo, a dos Polistini.
A súa especie tipo é Polistes gallicus Linnaeus, 1767.
Características
Son todas depredadoras, cazando a outros insectos para alimentar ás larvas, e consomen grandes cantidades de eirugas, polo que se consideran beneficiosas. Tamén visitan flores para obteren o néctar que lles subministra enerxía para o voo, e así realizan a polinización dalgunhas plantas.
Constrúen niños de papel ou cartón con celas hexagonais. Xeralmente non son agresivas, pero so poden selo cando defenden o seu niño. Forman colonias xeralmente compostas por femias fundadoras, raíñas, das que pode haber máis de unha e que adoitan seren irmás, e de obreiras (Ver Eusocialidade). Non hai gran diferenza morfolóxica entre ambas, pero si fisiolóxicas e de comportamento. Ao final do verán nacen machos e femias fértiles, que se aparean. Despois, as fundadoras, as obreiras e os machos morren; as únicas que sobreviven son as femias fecundadas da nova xeración que hibernan. Na primavera seguinte inician unha nova colonia.
Distribución
As especies deste xénero distribúense por todo o mundo. A avespa europea Polistes dominula foi accidentalmente introducida nos Estados Unidos en 1981 e na actualidade segue invadindo novos territorios. Ás veces causan unha diminución das poboacións de especies nativas. A chamada avespa cuco, Polistes sulcifer, é un parasitoide obrigado de Polistes dominula.
Polistes versicolor está moi difundida en Suramérica. Distínguese polas súas bandas amarelas no tórax e o abdome. É especialmente abundante no sueste do Brasil.
Descrición
A tribo foi descrita en 1836 polo naturalista e zoólogo francés especializado en entomoloxía (especielmente en himenópteros) Amédée Louis Michel Lepeletier.
O xénero foi descrito en 1802 polo zoólogo francés, especializado en artrópodos, Pierre André Latreille.
Etimoloxía
O nome científico Polistes deriva do grego antigo πολιστής polistḗs, "fundador dunha cidade", de πολίζειν polízein, "construír a cidade", de πόλις pólis, "cidade".
O Outeiro, O Outeiro das Camoiras, Lugo
O Outeiro é un lugar da parroquia do Outeiro das Camoiras no concello lugués de Lugo na comarca de Lugo.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Billetes do rublo belaruso
Primeiro rublo (1992-2000)
Desde o colapso da URSS e ata maio de 1992, o rublo soviético circulou en Belarús xunto cos billetes do rublo belaruso. Tamén circularon os novos billetes da recente Federación Rusa, pero foron substituídos polos billetes en rublos rusos emitidos polo Banco Nacional da República de Belarús en maio de 1992. A este primeiro rublo belaruso asignóuselle o código ISO BYB e substituíu o rublo soviético a razón de 1 BYB = 10 rublos soviéticos.
En 1992 introducíronse billetes con valores nominais de 50 kópeks e de 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 200, 500, 1.000 e 5.000 rublos (BYB). En 1994 engadíuselles o novo valor de 20.000 rublos. A eses seguíronos os 50.000 rublos en 1995 e os 100.000 rublos en 1996. A serie completouse co billete de 500.000 rublos en 1998 e cos de 1 e 5 millóns de rublos en 1999. Esta progresión nos valores faciais do papel moeda dá boa conta da intensa inflación que caracterizou a primeira década de independencia do país.
Segundo rublo (2000-2016)
En 2000 introduciuse un novo rublo, con código ISO BYR, en substitución do antigo rublo, cunha relación de 1 BYR = 1.000 BYB. Soamente se emitiu papel moeda para a súa circulación, xa que as únicas moedas cuñadas foron conmemorativas, producidas exclusivamente para o coleccionismo.
En 2000 introducíronse billetes con denominacións de 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1.000 e 5.000 rublos. En 2001 entraron en circulación novos valores de 10.000, 20.000 e 50.000 rublos, seguidos dos de 100.000 rublos en 2005 e de 200.000 rublos en 2012.
O 1 de setembro de 2010 entrou en vigor unha reforma da ortografía da lingua belarusa. Consonte as vellas regras, a ortografía correcta da palabra cincuenta era пяцьдзесят (piaćdziesiat), mais segundo as novas regras debería escribirse пяцьдзясят (piaćdziasiat); a diferenza radica no sétimo carácter. Como resultado destes cambios, os billetes existentes de 50 e de 50.000 rublos pasaron a conter un erro nas súas denominacións. O 29 de decembro de 2010, o Banco Nacional de Belarús introduciu novos billetes de 50 e de 50.000 rublos coa ortografía actualizada, mantendo a mesma cor e o mesmo tamaño que nos preexistentes datados en 2000. Con este cambio aproveitouse para actualizar tamén as medidas de seguridade dos billetes.
Terceiro rublo (desde 2016)
O 1 de xullo de 2016 introduciuse un novo rublo, con código ISO BYN, en substitución do segundo rublo, dividido en 100 kópeks, a razón de 1 BYN = 10.000 BYR. Os rublos vellos e os novos circularon en paralelo desde o 1 de xullo ata o 31 de decembro de 2016. .
Introducíronse novos billetes por valor de 5, 10, 20, 50, 100, 200 e 500 rublos, correspondentes ao sistema do terceiro rublo (BYN) ou "novo rublo". Estes billetes están impresos pola compañía De La Rue, un fabricante de billetes e artigos de papel de seguridade con sede no Reino Unido, e os seus motivos e tamaños lembran os billetes do sistema do euro.
Abuín, Pedreda, Lugo
Abuín é un lugar da parroquia de Pedreda no concello lugués de Lugo na comarca de Lugo.
Labradas (traballo agrícola)
Características
esquerda|miniatura|[[Cantareiras acompañándose cos sachos]]
Pola configuración minifundista das parcelas galegas, as beiras e cabeceiros das leiras tiñan que ser traballados cos sachos xa que os valados impedían ao arado achegarse o suficiente. Normalmente eran as mulleres as encargadas desta tarefa, e da posterior sementeira, mentres os homes guiaban os bois, mantiñan o arado no rego e mudaban as artes: arado, grade de reixa e grade de liso. O traballo manual facíano dous grupos de persoas que, nun ritual de divertimento argallado coa finalidade de alixeirar o labor, competían por ver quen remataba antes o seu cabeceiro, ou os regos asignados caso de non contar cun arado.
Outro elemento ritual que se desencadeaba coa vitoria na competencia era o baile da aña. Un ritual no que o cabeceiro gañador enviaba un ramallo de loureiro, ou doutra árbore calquera, aos perdedores espetado no arado ou pola man do home que guiaba os bois, nunha sorte de burla. Entregado o ramo, chamado tamén aña por extensión, espetábase na terra e iniciábase o baile solto ao seu redor acompañado polo ritmo dos legóns. Sendo necesario en ocasións labrar novamente a leira pois o baile estragaba o traballo feito.
Noutra das versións do rito o ramo aparecía na merenda. Contra o serán era tradición que o dono da veiga labrada convidase ao resto dos veciños a merendar. Viñan daquela as viandas en cestos desde a casa familiar nunha procesión ao ritmo dos sachos e as cantareas. Un dos mozos levaba o ramo, adobiado con fitas, roscas, doces, etc, e chegados á veiga bailaba un punto con cada unha das mulleres coa pola na man. Unha vez que todas tiñan botado un punto con el, espetábao na terra para pedir pola colleita, nun evidente ritual de fertilidade.
Rematado o baile tomábase a merenda acompañada de cantos de agradecemento, unha serie de cantares que loaban o "amo", é dicir, o dono da parcela á que lle tocaba a labrada e o encargado de subministrar o banquete.
Vilaverde, O Outeiro das Camoiras, Lugo
Vilaverde é un lugar da parroquia do Outeiro das Camoiras no concello lugués de Lugo na comarca de Lugo.
Kopytem sem, kopytem tam
Kopytem sem, kopytem tam é un filme checoslovaco de 1989 dirixido por Věra Chytilová. Estreouse na 16ª edición do Festival Internacional de Cinema de Moscova. O filme foi escollido como candidato de Checoslovaquia para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 62ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Estigma (bioloxía)
Nos arácnidos denomínase estigma a un orificio ou abertura ampla que permit a entrada e a saída dos gases respiratorios.
Nos insectos, os estigmas é como se chama a cada un dos moitos orificios situados a ambos os lados do abdome das larvas e os imagos, que comunican as traqueas co exterior.
Mosteiro Mater Ecclesiae
miniatura|Fotografía do mosteiro Mater Ecclesiae ([[Cidade do Vaticano)]] O mosteiro Mater Ecclesiae (en latín, Nai da Igrexa) é un convento de monxas da Cidade do Vaticano no que viviu o papa emérito Bieito XVI entre 2013 e 2022.
Edificio
Localízase nos Xardíns do Vaticano nas proximidades do sede da Radio Vaticana e da fonte do Aquilone. O mosteiro ten forma de paralelepípedo e conta con dúas ás: na leste, de tres andares e soto, están os espazos comúns e as doce celas para as residentes, e a oeste, de dous pisos, onde está a capela. Ademais, ao seu carón, hai unha leira que se cultiva seguindo criterios da agricultura ecolóxica.
A parte máis antiga do recinto, a construída a principios do século XX, é a á leste, chamada Casetta Giardini, ideada para o Corpo de Xendarmaría, foi logo morada dos directores da Radio Vaticana e despois sede de diferentes dependencias administrativas. Este edificio acondicionouse entre 1992 e 1994 para albergar á comunidade monástica e sendo, nese momento, ampliado coa construción da ala da capela.
Historia
O mosteiro foi fundado por iniciativa de Xoán Paulo II para contar dentro do Vaticano cun grupo de monxas que orase pola Igrexa e o papa. Segundo os estatutos do mosteiro, a orde relixiosa que o ocupe debe trocar cada cinco anos, lapso logo reducido a tres. Deste xeito alternáronse as seguintes:
1994-1999: Orde de Santa Clara (clarisas)
1999-2004: Orde das Carmelitas Descalzas
2004-2009: Orde de San Bieito (bieitas)
2009-2012: Orde da Visitación (salesas)
En 2012 a comunidade de salesas deixou o edificio e acometéronse obras de restauración. Cando en 2013, o papa Bieito XVI anunciou a súa abdicación, o mosteiro foi preparado para acoller a súa morada. Dende entón, reside aló canda o seu secretario privado Georg Ganswein e catro leigas consagradas da comunidade Memores Domini (ligadas ao movemento Comuñón e Liberación) que axudan cos labores domésticos. Ademais, o seu irmán, Georg Ratzinger, tiña un cuarto para cando o visitaba.
Célula bipolar da retina
miniatura|[[Retina. As células bipolares móstranse en vermello.]] As células bipolares da retina son un tipo de neuronas cuxo corpo celular se encontra na capa nuclear interna da retina do ollo, situadas entre os fotorreceptores (conos e bastóns) e as células ganglionares. Actúan, directa ou indirectamente, transmitindo sinais desde os receptores ás células ganglionares.
Estrutura
Estas células retinianas denomínanse bipolares porque teñen un corpo central do cal saen dous conxuntos de procesos longos. Poden facer sinapse cos conos ou bastóns (en peixes teleósteos hai células bipolares con entradas de sinais mixtas de bastóns/conos, pero non en mamíferos), e dispútase se aceptan sinapses das células horizontais. As células bipolares transmiten os sinais desde os receptores pasándoos ás células ganglionares directa ou indirectamente (a través das células amácrinas). A diferenza da maioría das neuronas, as células bipolares comunícanse por medio de potenciais graduados en vez de potenciais de acción.
Función
As células bipolares reciben entradas sinápticas de conos ou de bastóns (non de ambos en mamíferos), polo que se adoitan denominar céllas bipolares dos conos ou células bipolares dos bastóns. Hai unhas 10 formas distintas de células bipolares dos conos e só unha célula bipolar dos bastóns.
Na escuridade unha célula fotorreceptora (cono ou bastón) libera glutamato na sinapse, que inhibe (hiperpolariza) as células bipolares ON e excita (despolariza) as células bipolares OFF . Porén, na luz os fotóns golpean o fotorreceptor, o que causa que este quede inhibido (hiperpolarizado) debido á activación de opsinas que activan proteínas G, que á súa vez activan a fosfodiesterase (PDE), que corta o GMPc orixinando 5'-GMP. En células fotorreceptoras, hai unha abundancia de GMPc en condicións escuras, mantendo abertas as canles de sodio reguladas por GMPc e así a PDE diminúe a subministración de GMPc, reducindo o número de canles de sodio abertas e hiperpolarizando a célula fotorreceptora. Isto causa que se libere menos glutamato. Isto orixina que a célula bipolar ON perda a súa inhibición e se faga activa (despolarizada), mentres que a célula bipolar OFF perde a súa excitación (queda hiperpolarizada) e queda en silencio.
As células bipolares OFF fan sinapse na capa externa da capa plexiforme interna da retina, e as células bipolares ON terminan na capa interna da capa plexiforme interna.