cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Electrónica
Historia
A integración a grande escala iniciouse entre 1958 e 1959 coa invención dos primeiros circuítos integrados, creados de maneira independente por Jack Kilby de Texas Instruments utilizando silicio e por Robert Noyce en Fairchild Semiconductor utilizando xermanio. No ano 2000 Kilby recibiría o Premio Nobel de Física pola súa contribución á invención do circuíto integrado.
O 1971 foi outro ano chave na historia da electrónica porque se definiu e realizou o primeiro microprocesador, o Intel 4004, a primeira CPU completa nun único chip. Creado en Intel por un equipo liderado por Federico Faggin a partir dunha arquitectura deseñada por Marcian Hoff. O 4004 contiña 2.300 transistores e podía procesar unhas 92.000 instrucións por segundo. A partir daquela data a evolución dos microprocesadores foi extremadamente rápida seguindo a Lei de Moore, que indicaba que a capacidade de integración dos microprocesadores, o número equivalente de transistores, duplicaríase cada 18 meses. A finais da década de 1990 empezaron a aparecer factores limitadores como a capacidade de disipación da calor producida ou a rotura do paralelismo entre a capacidade de integración e a capacidade de proceso. Algúns dos deseños máis notables foron: o 8008 de Intel, o Z80 de Zilog, o 68000 de Motorola, ou o 8086 de Intel que deu orixe á arquitectura x86.
Ramas da electrónica
A electrónica pódese subdividir nun conxunto de ramas en función do tipo de sinal que estuda, o tipo de aplicación ou mesmo en función da posición xerárquica do obxecto de estudo dentro do sistema global.
Segundo o tipo de sinais que trata
A electrónica ten por obxecto o tratamento dos sinais eléctricos a través dos compoñentes adecuados, ás veces coa participación dalgún tipo de programa informático. Un sinal é unha manifestación dunha magnitude física que trae información que pode ser tratada. Habitualmente trátase dunha voltaxe ou dunha corrente eléctrica pero tamén pode ser un campo eléctrico ou magnético.
Tradicionalmente os sinais adóitanse a clasificar en tres grupos:
Tamén é habitual considerar que os sinais teñen dous compoñentes
o sinal útil é a parte do sinal que contén a información que se utiliza, o ruído é calquera perturbación que modifica a parte útil. Esta separación é arbitraria pois depende da utilización que se quere facer do sinal.
Sinal analóxico. Electrónica analóxica
a electrónica analóxica ocúpase do tratamento continuo dos sinais analóxicos, aqueles que presentan unha variación continua ao longo do tempo, en contraposición aos sinais dixitais que só presentan unha serie finita de estados discretos. Os sinais analóxicos poden tomar calquera valor dentro dun espazo continuo (ou continuo por intervalos). A maioría dos sistemas físicos son analóxicos, as magnitudes físicas varían de maneira continua, a temperatura sería un exemplo.
O campo da electrónica analóxica divídese tradicionalmente en varias sub-ramas, entre outras, as que se ocupan de:
Sinal dixital. Electrónica dixital
miniatura|Imaxe dunha versión moderna do microprocesador Intel 4004. miniatura|Un microcontrolador Por oposición á electrónica analóxica, a electrónica dixital ocúpase dos sinais que presentan un espazo de valores discretos e en número finito. No caso máis simple un sinal dixital só pode tomar dous valores posibles, 1 e 0.
A electrónica dixital utilízase especialmente en sistemas que conteñen microprocesadores ou microcontroladores. Un exemplo sería un ordenador, un aparello composto en gran parte por circuítos de electrónica dixital.
Hoxe en día hai unha tendencia a que o tratamento dos sinais dixitais substitúa o tratamento analóxico. No campo das aplicacións domésticas hai exemplos notables, é o caso do son e o vídeo (reprodutor MP3, videocámara, televisión dixital terrestre) onde a electrónica analóxica foi substituída (o caso da fotografía dixital é diferente porque substituíu un procedemento químico de adquisición da imaxe). Con todo non hai que esquecer que os valores discretos non existen no mundo físico real, os fenómenos analóxicos pódense presentar nos circuítos analóxicos, especialmente no caso das altas frecuencias. Ademais algunhas funcións como a medida ou a amplificación son intrinsecamente analóxicas e nunca poderán converterse en discretas. Os sensores son maioritariamente analóxicos.
Fito
miniatura|dereita|Pedrafita que serve de marco no [[Couto de Lampai.]] miniatura|dereita|Fito quilométrico na estrada [[N-541 ó seu paso por Sacos (Cerdedo-Cotobade).]]
Jean Baptiste Dieter
Jean Baptiste Dieter, nado como Johannes Dieter en Einhausen (Alemaña) o 30 de setembro de 1903 e finado en Samoa o 28 de xuño de 1955, foi un eclesiástico católico latino, vigairo apostólico do arquipélago das Navegadores dende 1953 até a súa morte.
Electrónica
Sinal dixital. Electrónica dixital
Dado que os sinais dixitais son tamén discretos no tempo pódese utilizar un oscilador de cuarzo (un reloxo) para sincronizar as diferentes partes dun circuíto. A frecuencia de reloxo, expresada en hertz (Hz), dun circuíto é unha expresión do número de cambios de estado que son posibles en cada segundo. Falaríase de electrónica síncrona. Pero tamén é posible traballar de maneira asíncrona (de maneira independente a un reloxo) se se organiza o funcionamento das diferentes partes do circuíto de forma que se sincronicen mediante o intercambio de sinais de control. Neste caso falaríase de electrónica asíncrona.
Electrónica mixta
Tamén se pode falar de electrónica mixta cando se trata de sistemas nos que coexisten sinais analóxicos e dixitais. Os módulos específicos desta rama da electrónica son os conversores: o conversor analóxico-dixital (CAD) e o conversor dixital-analóxico (CDA). Estes dous circuítos permiten a transformación dun sinal analóxico nun sinal dixital e á inversa, isto permite, por exemplo, que se poidan utilizar módulos totalmente analóxicos como os sensores con circuítos dixitais.
Por exemplo, un termómetro cun indicador dixital toma a temperatura (que é unha magnitude analóxica), mide o seu valor, codifícaa nunha secuencia dixital e despois móstraa en pantalla. As dúas primeiras operacións (captura e medida) son realizadas polos módulos de electrónica analóxica, a terceira (codificación dixital) require unha conversión analóxico-dixital e a última (presentación en pantalla) é un proceso totalmente dixital.
Sinais de potencia. Electrónica de potencia
A electrónica de potencia é o conxunto de técnicas que se interesannan enerxía contida nos sinais eléctricos, a diferenza outras disciplinas da electrónica que se interesan sobre todo na información contida nos sinais. O obxectivo é o control ou a transformación da enerxía eléctrica. A gama de potencia alcanzada varía desde algúns microwatts ata moitos megawatts.
A electrónica de potencia baséase en dispositivos que permiten cambiar a forma da enerxía eléctrica (os conversores, por exemplo os rectificadores) e en dispositivos transdutores como a turbina ou os motores eléctricos. A electrónica de potencia ten como campos de aplicación a electrotecnia doméstica e industrial, onde substitúe antigas solucións electromecánicas.
Segundo a posición xerárquica do obxecto de estudo
Algunhas ramas da electrónica defínense, de maneira independente da aplicación, en función da posición que ocupa o obxecto de estudo dentro da xerarquía dun sistema electrónico.
Física dos compoñentes
No nivel inferior sitúanse os compoñentes electrónicos. A rama que se interesa polo estudo e a concepción dos compoñentes electrónicos elementais denomínase física dos compoñentes ou tecnoloxía dos compoñentes e ten un compoñente de ciencia básica e outro de tecnolóxico, de aquí as dúas posibles denominacións. Utilízanse coñecementos das ciencias fundamentais como a física do estado sólido ou a química, que teñen pouco que ver coa electrónica respecto á enxeñaría de tratamento dos sinais. É un campo que fai de ponte entre a física fundamental e unha ciencia aplicada como é a electrónica. Os compoñentes básicos da electrónica son, hoxe en día, os transistores, as resistencias, os condensadores, o díodos etc.
Enxeñaría electrónica
O campo principal de estudo da enxeñaría electrónica son os circuítos electrónicos. Un circuíto electrónico é un sistema formado por un conxunto de compoñentes electrónicos asociados por interconexións. A palabra circuíto é debida ao feito de que o tratamento se fai grazas á corrente eléctrica que circula entre os compoñentes interconectados. A rama que estuda as propiedades dos circuítos electrónicos recibe o nome de teoría de circuítos, a que se dedica ao estudo da metodoloxía para facer un tratamento específico baseándose nun circuíto denomínase deseño de circuítos. Os sistemas electrónicos modernos comportan a utilización de centenares de millóns de compoñentes elementais. Por esta razón a enxeñaría de circuítos só se ocupa da realización de aplicacións ou módulos relativamente simples, cunhas poucas decenas de compoñentes.
Segundo o tamaño dos circuítos utilizados
miniatura|Soldado nunha trincheira durante a [[primeira guerra mundial utilizando unha radio de galena.]] Tamén se pode facer unha clasificación en función do tamaño dos circuítos producidos.
Electrónica de válvulas
miniatura|Unha radio a válvulas de 1941. Trátase da electrónica que utiliza válvulas como compoñentes activos elementais. Hoxe en día practicamente xa non existe, trátase dun tipo de electrónica en vías de desaparición, só subsiste en forma de tubos catódicos para receptores de televisión (en claro retroceso) e dalgúns compoñentes das emisoras de radio de gran potencia. A única que aínda ten unha certa actividade é a tecnoloxía de válvulas termoiónicas utilizada nos amplificadores de guitarras eléctricas.
O deseño das válvulas fainas moi tolerantes ás sobrecargas e é esta particularidade a que fai que aínda hoxe en día poida ter un certo papel en aplicacións extremas como as emisoras de radio de gran potencia e os tubos de emisión de raios X. Outra aplicación vixente é a dos dínodos que se utilizan para a detección de fotóns nalgúns aparellos médicos.
Microelectrónica
miniatura|Un receptor de radio FM miniaturizado nun reprodutor Mp3 con radio incorporada. A microelectrónica naceu como resultado do proceso de miniaturización dos compoñentes electrónicos elementais. Este proceso de redución do tamaño empezou nos anos cincuenta coa aparición dos semicondutores e chegou a unha fase extrema a finais do século XX. A medida dos compoñentes non para de minguar, chegando a medidas da orde dalgunhas decenas de nanómetros. Este progreso foi posible grazas aos adiantos logrados no tratamento dos materiais semiconductores, especialmente o silicio, que permitiron crear varios millóns de compoñentes elementais nunha superficie de poucos milímetros cadrados.
A microelectrónica ocúpase dos sistemas electrónicos que utilizan compoñentes de medidas micrométricas e nanométricas. A expresión electrónica integrada sería un sinónimo e refírese a un conxunto de compoñentes integrados nun só circuíto integrado ou chip de semiconductores.
Nanoelectrónica e electrónica molecular
Cando se fala da electrónica moderna o prefixo "micro" empeza a ser obsoleto, despois de que empezaron a aparecer compoñentes cunhas medidas que se teñen que medir en nanómetres, comparables ás das moléculas. Por tanto fálase de nanoelectrónica, da nanotecnoloxía e da electrónica molecular. Aínda máis, os últimos adiantos técnicos permiten divisar a concepción de compoñentes baseados nas propiedades dos electróns e o seu spin: a spintrónica.
Jean Baptiste Dieter
Traxectoria
Foi ordenado sacerdote da Sociedade de María (maristas) o 29 de xuño de 1933, e a partir de 1937 comezou a traballar en Samoa. O 16 de novembro de 1953 foi nomeado vigairo apostólico do arquipélago das Navegadores e bispo titular de Ierafi. Recibiu a consagración episcopal de mans do nuncio Romolo Carboni o 19 de maio de 1954 en Apia, e tivo como co-consagrantes ao bispo de Christchurch Edward Michael Joyce e ao vigairo apostólico de Fidxi Victor Frederick Foley. Finou ao ano, o 28 de xuño de 1955; durante o seu breve pontificado tivo como principal prepcupación a formación dos sacerdotes locais, entre eles o futuro cardeal Pio Taofinuʻu, a quen ordenou sacerdote o 8 de decembro de 1954.
Electrónica
Microsistemes
Co progreso da micro e nanotecnoloxía obsérvase unha fusión de sistemas pertencentes a diferentes dominios da técnica (mecánicos, térmicos, ópticos etc.) ao redor dos circuítos e sistemas electrónicos. Estas fusións son denominadas ás veces sistemas de tratamento de sinais multidominio ou sistemas multidominio. Detrás deste progreso dos microsistemas están os procedementos de mecanizado do silicio que evolucionaron ata tal punto que é posible realizar estruturas tridimensionais sobre cristais de silicio cos circuítos electrónicos. Desde a década de 1990 os microsistemas electromecánicos ou microsistemas electromecánicos (MEMS nas súas siglas inglesas, por Microelectromechanical systems) empezaron a ser producidos e utilizados en grandes cantidades.
Jean Baptiste Dieter
Distincións
No seu Einhausen natal unha rúa leva o seu nome (Bischof-Dieter-Straße).
Electrónica
Métodos matemáticos
Hai un certo número de ferramentas para a modelización das propiedades electrónicas dos circuítos. Pódense citar os principios fundamentais da electricidade e do electromagnetismo (como por exemplo a lei de Ohm, a lei de Gauss, a lei de Faraday), os modelos de funcionamento dos materiais semicondutores (unión PN, efecto de campo, efecto alude) ou ferramentas matemáticas e estatísticas (número complexo, transformada de Fourier, transformada de ondas).
Os estudos dos sinais de alta frecuencia teñen a súa base teórica nos métodos asociados á análise da propagación das ondas (ecuacións de Maxwell). A utilización de sinais rápidos dentro dun circuíto electrónico require unha análise previa e a utilización de software de simulación específico. O estudo dos compoñentes electrónicos a nivel atómico necesita os resultados e os métodos da mecánica cuántica.
A simulación dos circuítos electrónicos, ás veces de alta complexidade e custo, está moi estendida e a un nivel moi avanzado. Algúns softwares poden integrar un gran número de parámetros, como a temperatura ou os campos electromagnéticos.
Ruído
miniatura|Un transistor co seu disipador Como calquera outro sistema, un circuíto electrónico está en contacto coa súa contorna inmediata e tanto pode xerar alteracións sobre esta contorna como ser afectado polas perturbacións presentes na súa contorna. Estas perturbacións reciben o nome de ruído e están asociadas a calquera circuíto electrónico. O ruído defínese como as perturbacións non desexadas que se sobrepoñen sobre o sinal útil e que tenden a escurecer a información contida no sinal. Por tanto, despois de que afecten negativamente á función dos circuítos, é necesario minimizar estas perturbacións. O ruído non é o mesmo que a distorsión dos sinais que pode causar un circuíto, o ruído pode ser xerado electromagnética ou térmicamente, e, neste caso, pode ser diminuído baixando a temperatura de funcionamento do circuíto. En cambio hai casos como o ruído de disparo (Shot noise) que non pode ser eliminado de ningún xeito dado que é debido ás limitacións das propiedades físicas.
Aínda así a mesma evolución da electrónica xera elementos que afectan negativamente á loita contra o ruído, a miniaturización e a integración dos compoñentes e dos sistemas comportan un aumento da sensibilidade ante as perturbacións, do mesmo xeito que o aumento das frecuencias de funcionamento. Por outra banda a xeneralización dos sistemas radioeléctricos tamén fixo aumentar globalmente a presenza dos campos de perturbacións.
Disipación térmica
miniatura|Un ventilador dunha [[CPU montado sobre un disipador.]] miniatura|Deseño dun circuíto impreso. A necesidade de manter a temperatura dos compoñentes dentro dos valores compatibles co seu funcionamento fai necesario tratar o problema da calor xerada polos circuítos electrónicos. Se non se ten en conta este factor, afectaríase ó rendemento e á fiabilidade a longo prazo, ou nalgúns casos máis extremos chegaríase a unha avaría inmediata. As técnicas de disipación da calor inclúen tanto elementos pasivos, como os disipadores, ou activos, como os ventiladores, a pesar de que hai outras técnicas que tamén se utilizan, como o arrefriado por auga ou por aceite que se utiliza nalgúns ordenadores. Todas estas técnicas baséanse en formas de transferencia da calor como a convección, a condución ou a radiación térmica.
Fito
O termo fito pode referirse a:
Como hipocorístico do antropónimo masculino Adolfo, pode referirse a:
Electrónica
Influencia dos raios cósmicos
O tamaño dos actuais compoñentes elementais utilizados pola electrónica fai que tamén sexan sensibles ás partículas da radiación cósmica. Isto fai necesario o estudo desta sensibilidade para atopar os métodos a aplicar para garantir o funcionamento correcto dos sistemas, especialmente nos casos das funcións críticas.
Métodos de deseño
A electrónica moderna baséase exclusivamente nunhas poucas ferramentas e software de deseño asistido por computador. Estas ferramentas permiten todos os procesos do deseño de circuítos, desde a realización dos esquemas, ou o deseño dos circuítos impresos ata a modelización. O deseño de circuítos integrados complexos inclúe etapas intermedias como a síntese lóxica ou a análise dos atrasos. Algúns sistemas de deseño son NIN Multisim, ORCAD ou Eagle PCB entre outros.
Métodos de fabricación
miniatura|Unha FPGA de Altera. A fabricación dos circuítos electrónicos diversificouse moito a partir dos anos oitenta. A pesar de que a fabricación de prototipos aínda se pode facer de maneira artesanal, a produción en serie faise en fábricas cada vez máis complexas e custosas pero que permiten a obtención dunha tecnoloxía que cada vez ofrece mellor rendemento e a uns prezos razoables. Mentres a industria da microelectrónica require investimentos cada vez máis importantes para seguir a evolución da tecnoloxía, as industrias de tecnoloxía estándar sobre circuítos impresos buscan mellorar o seu rendemento e abaratar o custo por medio da utilización de robots para a fabricación, ensamblaxe ou test, a xestión da produción asistida por computador ou a deslocalización da produción.
Ao longo dos anos utilizáronse diferentes métodos para conectar os compoñentes aos circuítos electrónicos. Desde as primeiras construcións baseadas en conexións punto a punto cos compoñentes emprazados sobre placas de madeira, cordwood ou wire wrap ata os modernos circuítos impresos (tamén coñecidos como PCB, do inglés Printed circuit board) feitos de materiais como o FR4 ou o SRBP (Synthetic Resin Bonded Paper) aínda máis barato, tamén coñecido como Paxoline ou Paxolin e caracterizado pola súa cor amarela-marrón.
Nos últimos anos tamén empezaron a ser tidos en consideración os aspectos relacionados coa saúde e o medio ambiente derivados da fabricación de equipos electrónicos. En especial nos produtos destinados á Unión Europea a causa da aplicación das directivas sobre "restrición ó uso de substancias perigosas" (que por exemplo levou á prohibición da utilización de chumbo nas soldaduras) e sobre "residuos de aparellos eléctricos e electrónicos". miniatura|Un osciloscopio.
Métodos de test
O test dun circuíto electrónico é unha etapa importante xa que é preciso garantir a fiabilidade e o bo funcionamento de sistemas de gran complexidade, polo que pode ser necesario levar a cabo un gran número de simulacións. Pódense diferenciar as probas unitarias para pór a punto os prototipos e as probas en serie, máis ou menos automatizadas, destinadas a identificar os defectos de fabricación e/ou ensamblaxe. Hai un gran número de ferramentas destinadas a facilitar esta etapa: aparellos de medida (polímetro, osciloscopio, analizador de frecuencias), estándares para a medición automatizada (Joint Test Action Group, Geral Purpose Interface Bus ou IEEE-488) ou sistemas automatizados (analizadores con sondas móbiles).
Tebe (lúa)
Tebe ( ou en grego Θήβη), tamén coñecido coma Xúpiter XIV, e a cuarta lúa máis próxima a Xúpiter. Foi descuberta por Stephen P. Synnott a partir de imaxes obtidas pola Voyager 1 o 5 de marzo de 1979, cando esta sonda orbitaba Xúpiter. No ano 1983 foi bautizada oficialmente co nome dunha ninfa mitolóxica, Tebe.
A órbita de Tebe descansa na beira exterior do Anel difuso de Tebe, o cal está composto de material expulsado da propia lúa. Tebe é a segunda lúa máis grande das catro lúas interiores de Xúpiter. Tebe ten unha forma irregular e unha cor tirando a vermella, pensase que ten unha composición semellante a de Amaltea, que consiste en xeo de auga poroso e cantidades descoñecidas doutros materiais. A súa superficie inclúe grandes cráteres e montañas altas.
Tebe foi fotografada nos anos 1979 e 1980 polas sondas Voyager 1 e 2, e máis tarde e con moito máis detalle, sería fotografada pola sonda Galileo nos anos 90.
Descubrimento e observacións
Tebe foi descuberta por Stephen P. Synnott a partir de imaxes obtidas pola Voyager 1 o 5 de marzo de 1979, e recibiu inicialmente a designación de S/1979 J 2. No ano 1983 foi bautizada oficialmente co nome dunha ninfa mitolóxica, Tebe, a cal era amante de Zeus—o equivalente grego de Xúpiter.
Despois do descubrimento feito pola Voyager 1, Tebe foi fotografado pola sonda Voyager 2 no ano 1980. Con todo, antes da chegada da sonda Galileo a Xúpiter, a información sobre Tebe era moi escasa. A Galileo fotografou a meirande parte da superficie de Tebe e definiu a súa composición.
Órbita
Tebe é o máis externo dos satélites interiores de Xúpiter, e orbita Xúpiter a unha distancia aproximada de 222.000 km (3,11 raios de Xúpiter). A súa órbita ten unha excentricidade orbital de 0.018, e unha inclinación de 1,08° relativa ó ecuador de Xúpiter. Estes valores son infrecuentemente altos para un satélite interior e poden ser explicados pola antiga influencia da máis interior das lúas de Galileo, Ío; no pasado, sucedéronse varias resonancias orbitais con Ío, a medida que esta se ía separando de Xúpiter, o cal perturbaba a órbita de Tebe.
A órbita de Tebe descansa na beira exterior do Anel difuso de Tebe, o cal está composto de material expulsado do satélite. Despois da expulsión do po, este viaxa a deriva cara o planeta baixo a acción do efecto Poynting-Robertson formando un anel un pouco máis cara o interior da órbita da lúa.
Características físicas
Tebe ten un forma irregular case elipsoidal cunhas dimensións de 116 × 98 × 84 km. A súa composición e masa son descoñecidas, pero asumindo que a súa densidade media é semellante a de Amaltea (~0,86 g/cm³), a súa masa pode ser estimada en 4,3 × 1017 kg.
De xeito semellante ás outras 3 lúas interiores de Xúpiter e debido ó axustamento de mareas, Tebe rota sincronicamente, amosándolle sempre a mesma cara a Xúpiter. A súa orientación é de tal xeito que sempre o seu eixo máis grande está apuntando cara Xúpiter. Nos puntos da superficie máis achegadas e máis afastadas de Xúpiter, pensase que a superficie está moi preto da beira do lóbulo de Roche, onde a gravidade de Tebe é só un pouco máis forte ca forza centrifuga. Coma resultado deste feito, a velocidade de escape neses puntos é moi pequena, permitindo así que o po producido polos impactos de meteoritos escape facilmente, e expulsando así material cara o Anel difuso de Tebe. A superficie de Tebe é escura e a súa cor aparece tirando a vermella. Ten unha substancial asimetría entre o hemisferio de cabeceira e o de cola: o hemisferio de cabeceira é 1,3 máis brillante co de cola. Posiblemente está asimetría debese a maior velocidade e frecuencia dos impactos no hemisferio de cabeceira, os cales cavarían e levantarían material brillante (presumiblemente xeo) procedente do interior da lúa. A superficie de Tebe está inzada de cráteres e pódense apreciar tres ou catro grandes cráteres de impacto, estes cráteres ben se poden poñer en comparación co tamaño do raio da propia lúa. O cráter máis grande (cun diámetro aproximado de 40 km) está situado na cara oculta da lúa, este cráter recibiu o nome de Zethus (o único accidente xeolóxico de da superficie de Tebe que recibiu o seu nome oficialmente). Tamén existen zonas brillantes nas cimas das beiras deste cráter.
Peñaranda de Duero
300px|miniatura|Praza co castelo ao fondo Peñaranda de Duero é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 569 habitantes (INE 2013).
Etimoloxía
O seu nome vén do céltico Penna-Aranda, cidade da pena, e o río Douro.
Monumentos
Orixinal do século X, construído con motivo da repoboación, con Fernán González; foi reformado completamente no século XV. Levántase airoso vixiando a vila; a torre da homenaxe inmutable destaca sobre os restos de muralla. Desde a altura hai unha magnífica vista do casarío sobre o que se levanta impoñente a silueta da igrexa Santa Ana; e, ao fondo, da veiga do Arandilla. Consérvanse dúas das tres portas da muralla que se construíu no século XV Construído no século XVI por encargo de Francisco de Zúñiga e Avellanada e no que, segundo crese, puido traballar Francisco de Colonia. A portada loce o escudo dos Zúñiga entre tenantes e no seu interior, traspasando o vestíbulo de entrada, ábrese un elegante patio señorial con galería dobre, desde o que se accede ás habitacións nobres belamente decoradas con espléndidos artesoados e. No Salón de Embaixadores preside unha elegante cheminea de estucos, e destaca aí pola súa orixinalidade unha galería para os músicos. Veciña ao palacio preside, no centro, a praza unha picota ou rolo xurisdicional de elegantes liñas góticas. Antes coñecida como Colexiata de Santa Ana, comezada en 1540 presenta portada barroca, no interior retablo neoclásico presenta en altorrelevo á santa titular, obra de Alfonso Bergaz e coro tallado en nogueira. Na súa portada ten tres bustos romanos de Clunia. De San José do Carmen, foi levantado no século XVI Farmacia dos Jimeno do século XVII que ten museo. Hoxe en día segue en funcionamento, é unha das máis antigas de España.
Copa Davis
miniatura|250px|O Trofeo da Copa Davis, coñecido como A Ensaladeira. A Copa Davis é unha competición internacional de tenis, organizada pola Federación Internacional de Tenis (ITF), na que compiten distintos países. Só participan homes; o equivalente para mulleres é a Fed Cup.
Cada ronda consiste en cinco partidos durante tres días, proclamándose vencedor aquel que obteña tres vitorias. O primeiro día enfróntanse os xogadores número un de cada país contra os números dous do rival, sorteándose a orde dos encontros, o segundo día xógase o partido de dobres e o último día xogan entre si os números un e despois os números dous. Non hai restrición a quen debe xogar o partido de dobres: os dous xogadores de individuais, outros dous xogadores (xeralmente, especialistas de dobres) ou unha combinación.
Historia
miniatura|150px|O torneo leva o nome do que fora xogador do equipo americano [[Dwight Davis|Dwight Filley Davis, desde o ano da súa morte (1945).]] O torneo foi creado en 1899 por catro membros do equipo de tenis da Universidade Harvard que desafiaron ós británicos a un campionato. Unha vez recibida a idea, pediron un préstamo ás súas respectivas federacións de tenis. Un dos xogadores de Harvard, Dwight Filley Davis, deseñou un formato de campionato e gastou cartos do seu propio peto para mercar unha copa de prata (coñecida popularmente como a ensaladeira pola súa peculiar forma).
O primeiro partido, entre Estados Unidos e Gran Bretaña levouse a cabo en Brookline, Massachusetts en 1900. O equipo norteamericano, do que formaba parte Dwight Davis, sorprendeu ó equipo británico gañando os primeiros tres partidos. O seguinte ano, ningún dos dous países compitiu, pero Estados Unidos gañou o seguinte enfrontamento en 1902. En 1905, o torneo expandiuse incluíndo a Bélxica, Austria, Francia e Australasia, un equipo combinado de Australia e Nova Zelandia, que competiron xuntas ata 1913.
Estes torneos foron chamados oficialmente Copa Davis despois da morte de Dwight Davis en 1945. Desde 1950 a 1967, Australia dominou a competencia, gañando a Copa 15 veces en 18 anos. Estados Unidos logrou gañar o campionato 32 veces, máis que calquera outro país, se ben é certo que ata 1971 o campión do ano anterior unicamente xogaba a final, que ademais se disputaba no seu país.
O campión en exercicio é España, tras derrotar por 2:0 ao Canadá na Caja Mágica de Madrid, entre o 18 e o 24 de novembro de 2019. Este é o sexto título para España.
Títulos por país desde 1972
miniatura|350px|Monumento á Copa Davis no [[Stade Roland Garros, París.]]
Asperxilose broncopulmonar alérxica
200px|miniaturadaimagem|Aspergilus fumigatus En medicina, a Asperxilose broncopulmonar alérxica (ABPA) é unha doenza caracterizada por unha resposta esaxerada do sistema inmunitario ao fungo Aspergillus, máis coñecido como Aspergillus fumigatus, e que afecta sobre todo aos bronquios. Caracterízase pola obstrución reversíbel das vías respiratorias, como acontece coa asma.
Xosé Luís Abadín
Xosé Luís Abadín, nado en Ourense o 13 de marzo de 1987, é un piloto de automobilismo galego.
Traxectoria
No ano 2001 iniciouse no mundo do karting, competindo durante cinco edicións consecutivas no Campionato galego de kárting: en 2004 consegue o seu primeiro bronce final e en 2005 faise co campionato. Ese mesmo ano tamén conseguiu o Campionato de kárting de Castela e León.
En 2006 e 2007 participou no campionato - escola Master Júnior Fórmula, promovido por Emilio de Villota, e en 2008 deu o salto á Fórmula 3 española co equipo madrileño Novo Team, pilotando un Dallara F308. Porén, en setembro dese ano, e a metade de tempada, Abadín tivo que deixar de competir por problemas orzamentarios. En 2008 asinou de novo con Novo Team nesa categoría.
Trastornos do neurodesenvolvemento
Os trastornos do neurodesenvolvemento son disfuncións no crecemento e desenvolvemento do cerebro ou sistema nervioso central. Caracterízanse por unha alteración ou va­riación no crecemento e desenvolvemento cerebral asociadas a unha disfunción cognitiva, neurolóxica ou psiquiátrica que manifestan desde a infancia segundo o individuo medra.
Dentro do concepto de trastornos do neurodesenvolvemento poden incluirse :
Marahoué
right|175px
Marahoué é unha das 19 rexións de Costa do Marfil. A súa capital é Bouaflé. Ten unha área de 8 500 km² e, no ano 2002, contaba cuns 651 700 habitantes.
Departamentos
A rexión de Marahoué está dividida en tres departamentos:
Gerardo Varela Figueroa
Gerardo Varela Figueroa, nado en Cerdedo e finado no mesmo concello en outubro de 1937, foi un comerciante e político galego.
Traxectoria
Representante en Cerdedo do marques de Riestra. Foi nomeado alcalde de Cerdedo en 1902, permanecendo no posto até 1904. Volveu ser alcalde de Cerdedo en 1907, permanecendo no cargo até 1913.
Vida persoal
Casou con Peregrina Garrido, e foi pai de Carolina, Victorina e Francisco Varela Garrido.
Cruxeiras de Abaixo, Carcacía, Padrón
Cruxeiras de Abaixo é un lugar da parroquia de Carcacía no concello coruñés de Padrón, na comarca do Sar. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 24 habitantes (12 homes e 12 mulleres).
Os Vales, Codesido, Vilalba
Os Vales é un lugar da parroquia de Codesido, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
BeBe & CeCe Winans
BeBe & CeCe Winans é un dúo de irmáns estadounidenses cantantes de música gospel, BeBe (Benjamin) e CeCe (Priscilla) formado en Detroit, Míchigan.
Carreira musical
Mentres BeBe e CeCe estaban na escola, catro dos seus irmáns máis vellos formaron o grupo musical gospel de éxito The Winans. Inicialmente coñecidos como The Winans Part II, BeBe e CeCe apareceron por primeira vez ós ollos do público en 1982 como parte do grupo musical The PTL Singers na televisión cristiá The PTL Club Show. Eles foron introducidos por Jim Bakker, e gravaron o seu primeiro álbum "Lord Lift Us Up" como un dúo para PTL Records.
Heaven
Co lanzamento do seu segundo LP Heaven, que se mantivo popular entre audiencia, xerando 12 sinxelos de éxito de R&B e dous sinxelos n° 1, o dúo converteuse no primeiro evanxélico en ver o seu álbum chegar ó primeiro lugar en vendas nas listas da Billboard en 1988. A canción que titulou o álbum tamén chegou ó número 12 nas listas de sinxelos Billboard R&B.
Outros éxitos do álbum inclúen "Lost Without You" e "Celebrate New Life."
O álbum alcanzou o R&B Top Ten, e acadou o número 95° nas listas de música pop, conseguindo a certificación de Ouro.
Carreiras en solitario
En 1995, separáronse oficialmente para traballar nas súas carreiras en solitario e noutras áreas do seu interese. Ámbolos dous artistas pasaron a ter carreiras de éxito, recibindo numerosos premios e eloxios. Até a data, Bebe Winans lanzou seis álbums en solitario, mentres que CeCe Winans lanzou oito.
BeBe e CeCe Winans gravaron dúas veces como dúo durante esta pausa (antes de reunirse para o álbum de 2009 "Still") - "What A Child", un dueto no álbum CeCe 's Christmas His Gift e "Tonight Tonight", un dueto con Bebe nun álbum de 2000 do Love & Freedom.
Adamantium
O adamantium é un metal de ficción usado principalmente nos cómics de Marvel, a substancia máis dura do Universo Marvel. É dunha extraordinaria dureza e consistencia, dez veces maior que a do diamante. O nome, tanto etimolóxica como conceptualmente, está baseado no adamante da mitoloxía grega, o material do que estaba feita a fouce que Zeus lle deu a Perseo para matar a Medusa.
Unha serie de personaxes de Marvel están parcialmente compostos ou usan ferramentas de adamantium:
Adamantium, ó igual que diamante, provén do grego adamas.
Adamant Adamant Adamantita Adamant Adamantino Adamantas Adamant Adamantino Адамант Adamant Adamantina
Club Deportivo Badajoz
O Club Deportivo Badajoz foi un club de fútbol estremeño, da cidade de Badaxoz. Foi fundado en 1905 como Sporting Club del Liceo e xogaba na Segunda División B Española, e ao finalizar a tempada 2011/12 foi descendido por falta de pagamentos, desaparecendo durante ese mesmo verán.
Como sucesor do club naceu o Club Deportivo Badajoz 1905.
Estadio
Estadio Nuevo Vivero, inaugurado en 1998, con capacidade para 15.598 espectadores sentados, dimensións de 105x68 e de céspede natural.
Señorío de Cascais
Lista dos Señores de Cascais
miniatura|João das Regras (1889).
Carga útil
A carga útil é a carga valiosa dun vehículo.
A carga útil está intimamente ligada á autonomía do vehículo, a maior autonomía reuqerida a carga útil debe ser sacrificada por combustible e ó revés.
A Xunqueira, Codesido, Vilalba
A Xunqueira é un lugar da parroquia de Codesido, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Meruz, Tuimil, Bóveda
Meruz é un lugar da parroquia de Tuimil, no concello lugués de Bóveda, na comarca da Terra de Lemos. Está situada a 403 metros de altitude, preto do canle do Mao. Segundo o IGE en 2012 tiña dous habitantes (dous homes).
Moyen-Comoé
Departamentos
A rexión de Moyen-Comoé está dividida en dous departamentos:
Ribeira, Tuimil, Bóveda
Ribeira é unha aldea da parroquia de Tuimil, no concello lugués de Bóveda, na comarca da Terra de Lemos. Está situada a 395 metros de altitude, preto do canle do Mao. Segundo o IGE, en 2012 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller).
Plutarco, bispo de Bizancio
Plutarco (grego: Πλούταρχος), serviu como Bispo de Bizancio durante dezasete anos (89 - 105) sucedendo a Policarpo. Cando morreu, enterrárono na igrexa de Argyroupolis, como os seus predecesores.
A persecución de cristiáns feita polo emperador Traxano tivo lugar en 98, durante o bispado de Plutarco.
A Igrexa, O Viveiró, Muras
A Igrexa é un lugar da parroquia do Viveiró no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 17 habitantes (6 homes e 11 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Eastern Highlands
miniatura|Localización da provincia de Terras Altas Orientais no mapa de Papúa Nova Guinea. Eastern Highlands, Highlands Orientias ou Terras Altas do Leste, é unha das provincias da Papúa Nova Guinea. A capital da provincia é a cidade de Goroka.
Conta cunha superficie de 11.200 quilómetros cadrados e unha poboación de 432.972 habitantes (2000), o que dá unha densidade de poboación de 24,7 habitantes por quilómetro cadrado.
Ten fronteiras coas provincias papuanas de Madang, Morobe, Gulf e Simbu.
Distritos
miniatura|dereita|300px|Mapa dos distritos da Provincia de Eastern Highlands. Esta provincia fracciónase en varios distritos:
Xosé Ramón Pousa
Xosé Ramón Pousa Estévez, nado en Santiago de Compostela o 5 de xaneiro de 1953, é un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
É doutor en Ciencias da Información pola Universidade Autónoma de Barcelona (1995) coa tese "El Sistema Radiofónico en Galicia", e profesor de Comunicación Audiovisual da Universidade de Santiago de Compostela dende 1996. É Vicedecano da Facultade de Ciencias da Información dende 1993 e Secretario da Asociación Galega de Investigadores en Comunicación.
Foi redactor fundador do semanario A Nosa Terra entre 1977 e 1979, redactor de La Voz de Galicia (1979-93) e director de Antena 3 Radio de Galicia (1990-93).
Cruxeiras de Arriba, Carcacía, Padrón
Cruxeiras de Arriba é un lugar da parroquia de Carcacía no concello coruñés de Padrón da comarca do Sar. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 16 habitantes (7 homes e 9 mulleres).
N'zi-Comoé
right|175px N'zi-Comoé é unha das 19 rexións de Costa do Marfil. A súa capital é Dimbokro. Ten unha área de 19 560 km² e, no ano 2002, contaba cuns 909 800 habitantes.
Departamentos
A rexión de N'zi-Comoé está dividida en cinco departamentos:
Mercs
Mercs (戦場の狼 2, Senjō no ōkami 2) é un videoxogo creado por Capcom para recreativos e para Sega Mega Drive en 1990, continuación de Commando Senjō no ōkami en xaponés, aínda que nas versións dos países occidentais se omitía calquera referencia a este dato. Fixéronse versións para o Amiga, Amstrad CPC, Atari ST, Commodore 64 e Genesis. Típico xogo de correr e disparar, combina acción brutal e técnica brillante con xogabilidade. Un comando terrorista secuestrou ó presidente dos Estados Unidos e agachouno na selva, ó longo de oito niveis guiando a un soldado antiterrorista deberás rescatalo disparando a todo o que se mova.
Manzoi, O Viveiró, Muras
Manzoi é un lugar da parroquia do Viveiró no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 0 habitantes.
Antimateria
A Antimateria é a materia composta de antipartículas das partículas que constitúen a materia normal. Un átomo de antihidróxeno, por exemplo, está composto dun antiprotón de carga negativa orbitado por un positrón de carga positiva. Se unha parella partícula/antepartícula entra en contacto entre si aniquílanse producindo un estalido de enerxía, que pode manifestarse en forma doutras partículas, antipartículas ou radiación electromagnética.
En 1995 conseguíuse producir antiátomos de hidróxeno, así como núcleos de antideuterio, creados a partir dun antiprotón e un antineutrón, pero non se logrou crear antimateria de maior complexidade. A antimateria créase no universo alí onde haxa colisións entre partículas de alta enerxía, como no medio da galaxia, mais aínda non se atopou ningún tipo de antimateria como residuo do Big Bang, (cousa que ocorre coa materia normal). A diferente distribución entre a materia e a antimateria no universo foi durante moito tempo un misterio. A solución máis probábel atópase na certa asimetría nas propiedades dos mesóns-B e as súas antipartículas, os anti-mesóns-B.
A Fonte, San Vicente do Grove, O Grove
A Fonte é un lugar da parroquia de San Vicente do Grove no concello pontevedrés do Grove, na comarca do Salnés, segundo consta no Nomenclátor de Galicia. Non obstante, o IGE non rexistra habitantes neste lugar no censo de 2016, polo que non se poden achegar datos da súa poboación.
Just for a Day
Just for a Day é o álbum de estrea da banda inglesa de dream pop Slowdive, editado o 2 de setembro de 1991. Foi gravado nos Courtyard Studios en Abingdon, Oxfordshire, coñecidos formalmente como Georgetown Studios. O álbum foi número 3 na listas indie do Reino Unido.
En outubro de 2016 Pitchfork Media situouno no número 7 da súa lista dos 50 mellores álbums de shoegaze de todos os tempos.
Argovia
Argovia (en alemán: Aargau, en francés: Argovie, en italiano: Argovia, en romanche: Argovia) é un cantón de Suíza, localizado no norte do país, facendo fronteira con Alemaña. Nos seus 1404 km² viven 581.562 habitantes, divididos en 232 concellos, Aarau é a súa capital. É un dos cantóns menos montañosos de Suíza, xa forma parte dun gran val ao norte dos Alpes e ao leste da cordilleira do Xura, comprendendo a parte baixa do río Aare, que lle dá o nome ao cantón, que significa Distrito do Aare. Forma parte oficialmente da confederación dende 1803.
Xeografía
A área total do cantón é de 1.404 km², a poboación é de preto de 581.562 habitantes (2007). A súa capital é Aarau. Limita ao norte con Alemaña, ao oeste co semicantón de Basilea-Campo, o cantón de Soleura e o cantón de Berna, ao sur co de Lucerna e ao leste cos cantóns de Zúric e Zug.
O cantón de Argovia é un dos menos montañosos de Suíza e forma parte da meseta suíza, un gran val ao norte dos Alpes e ao leste da cordilleira do Xura, sobre a cal se levantan pequenos outeiros. No cantón de Argovia áchanse as famosas fontes sulfuradas de Baden, mentres que en Rheinfelden atópanse as fontes salinas. En Brugg están as ruínas do castelo dos Habsburgo.
Historia
No século XV, a rexión foi gobernada polos Habsburgo, estes tiñan o seu centro de poder na rexión de Argovia, polo que aínda hoxe pódense atopar varios castelos, todos pertencentes a esa casa, así como varios ex-conventos.
En 1415 a rexión de Argovia foi gañada polos confederados aos Habsburgo. Berna obtén a parte suroccidental (Zofingen, Aarburg, Aarau, Lenzburg e Brügg). Algúns distritos chamados Freie Ämter ou Administración libre (Mellingen, Muri, Villmergen e Bremgarten) xunto con Baden pasaron a ser gobernados polos confederados. En 1798 a porción bernesa convértese no cantón de Argovia e o resto formou o cantón de Baden. En 1803, as dúas metades uníronse como cantón de Argovia, o cal se converteu nun membro de pleno dereito da Confederación. En 2003 o cantón celebrou o seu segundo centenario de existencia.
Economía
As terras do cantón de Argovia son as máis fértiles de Suíza. A cría de gando vacún, o cultivo de cereais e froitas son as principais actividades do cantón. A industria está tamén moi desenvolvida, particularmente no sector da enxeñaría eléctrica, os instrumentos de precisión, a produción de aceiro, ferro e cemento.
O cantón conta cunha central nuclear en Beznau. Un número significativo de persoas traspasan o cantón cada día para dirixirse ao centro financeiro e económico da cidade de Zúric, que se atopa moi preto das fronteiras do mesmo.
Concellos
miniatura|262px|Distritos do cantón de Argovia miniatura|262px|Vista de Wettingen miniatura|262px|Cidade vella de Aarau
O Cantón de Argovia ten un total de 232 municipalidades. As cidades e municipios máis importantes son:
Distritos
O Cantón de Argovia conta actualmente con once distritos:
Linguas
O idioma oficial do cantón é o alemán, máis outros idiomas son falados:
Relixión
As relixións máis seguidas do cantón son:
Salgueiriña, Tuimil, Bóveda
Salgueiriña é unha aldea da parroquia de Tuimil, no concello lugués de Bóveda, na comarca da Terra de Lemos. Está situada a 431 metros de altitude.
Kristianstad
Kristianstad é unha cidade sueca no condado de Skåne e é a capital do municipio de Kristianstad. No ano 2017 tiña unha poboación de 40 653 habitantes. Durante os últimos 15 anos pasou de ser unha cidade gornición a unha desenvolvida cidade comercial.
Historia
A cidade foi fundada despois da guerra de Kalmar en 1614 polo rei Cristián IV de Dinamarca (o seu nome significa literalmente "Cidade de Cristián") como unha localidade planeada tras o incendio da próxima cidade de Vä e pasando os dereitos das veciñas Sölvesborg e Åhus ao novo asentamento. O propósito de Kristianstad era salvagardar a metade oriental da provincia dinamarquesa de Scania contra futuras incursións de Suecia dende o norte, pero tamén como símbolo do poder do propio Cristián. Unha desas incursións saqueara a cidade de Vä en 1612. Vä perdeu entón a súa carta e a xente trasladouse á nova e mellor fortificada cidade. O rei tamén fundou a cidade de Christianopel no leste de Blekinge cun propósito semellante.
A construción das cidades foi un proxecto moi prestixioso para o rei, e a igrexa de Kristianstad (danés: Trefoldighedskirken; sueco: Heliga Trefaldighetskyrkan) está considerada por moitos un dos edificios máis fermosos construídos por Cristián IV, ou incluso a igrexa renacentista máis fermosa do norte de Europa. O rei tamén quería un castelo ou fortaleza dentro da cidade, pero a escaseza de fondos fixo a súa construción imposible. Só se chegou a construír un arsenal que no presente serve como principal edificio do museo local. A planificación urbana do Renacemento puido establecerse por primeira vez na fundación da cidade. Isto fai que o centro de Kristianstad no presente estea tan ben conservado e sexa moi doado de percorrer.
O escudo de armas da cidade representa dous leóns agarrando a insignia coroada do rei Cristián IV, o monograma C4. O escudo de armas só foi lixeiramente modificado despois de que Suecia se fixese co control da cidade tras o Tratado de Roskilde de 1658 segundo o cal o terzo leste de Dinamarca era cedido a Suecia. O escudo de armas é moi semellante ao da antiga cidade de Christianopel, no leste de Blekinge, fundada tamén polo rei Cristián IV. Dende 1971, o escudo de armas é usado polo municipio de Kristianstad. Trátase dun dos poucos no mundo en representar o escudo de armas dun rei ou raíña estranxeiro. Unha razón pola que os suecos segue usando o vello escudo é polas súas cores, azul e amarelo.
Pylyp Orlyk foi elixido despois de 1709 Hetman no exilio polos cosacos e o rei sueco Carlos XII. Mentres se atopaba en Bender, Orlyk escribiu unha das primeiras constitucións estatais de Europa. Esta Constitución de Pylyp Orlyk foi confirmada por Carlos XII e tamén o nomea como "protector de Ucraína". Despois de 1714 Orlyk, desta vez xunto con varios cosacos, seguiron ao rei Carlos XII a Suecia. Orlyk, a súa familia e ao redor de 40 cosacos máis chegaron a Ystad a finais de novembro de 1715. Tras varios meses en Ystad viviron en Kristianstad durante varios anos. Orlyk escribiu numerosas proclamas e ensaios sobre Ucraína, incluída a Constitución de Pylyp Orlyk.