cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piñeiro das Canarias
Descrición
O piñón en si é oblongo, con endopleura de cor marrón clara e albume abrancazado que encerra un embrión con seis a oito cotiledóns. Ten un peso medio duns 100 mg cada semente.
Noutrora o piñeiro das Canarias sufriu unha talla abusiva, por mor da súa apreciada madeira, a tea, pola súa beleza, facilidade de traballala, e a capacidade de se mantener inalterada co paso dos anos. O proceso de enteamento realízase a partir do centro de forma regular e continua, pasando anel por anel até a situación de enteamento uniforme, polo que o seu rendimento para a extracción desta madeira é moi superior e máis aproveitábel que a doutros piñeiros.
miniatura|250px|Bosque de piñeiros das Canarias coas pegadas visíbeis dun incendio anterior. Foto tirada o 12 de decembro de 1999 dende o miradoiro de La Cumbrecita, na [[Illa de La Palma.]] Outra característica moi importante é a súa resistencia ao lume grazas en parte á gran camada de cortiza, que cobre o toro, que o aílla da calor e mais das lapas, e que ademais ten a capacidade de regromar de cepo, abrollando incluso pólas a rentes do chan a partir dos vástagos que teñen follas glaucas. Considérase que é realmente a presezia de parénquima transversal (un tecido alimentario con disposición radial que favorece a rexeneración das células dos meristemas de crecemento, incluso despois de verse afectadas polo lume) o que proporciona a esta especie a súa gran capacidade de rexeneración (trátase dun tecido habitual en frondosas, mais moi raro nas coníferas). Por isto tense usado para reforestar montes arrasados por incendios no sur de Europa.
Madeira
Este piñeiro produce dous tipos de madeira, a madeira branca e maila de tea. A madeira branca, moi semellante á dos piñeiros euromediterráneos, dunha cor branca lixeiramente avermellada, co cerne e o sámago perfectamente diferenciados ao igual que os aneis primaverais e outonizos, esta madeira é semipesada e semidura, de estrutura homoxénea e de gran fino. A madeira enteada é de cor uniforme fortemente acaramelada; cerne e sámago perfectamente diferenciados e translúcida ao despece. É unha madeira moi pesada e dura, de estrutura homoxénea e gran moi fino.
Distribución xeográfica
miniatura|250px|Piñeiral en Tenerife. De xeito natural atópase formando masas boscosas nas illas de Tenerife, La Palma, Gran Canaria e El Hierro, especialmente nas tres primeiras. En La Gomera introduciuse artificialmente xunto outras especies de piñeiro europeas.
A distribución xeográfica do piñeiro das Canarias nas illas non se corresponde coa que primitivamente tivo. O piñeiro ocupa hoxe nichos ecolóxicos que non lle corresponden, formando comunidades de transición que se estableceron de por si fican nun equilibrio estábel. Normalmente forma asociacións monoespecíficas (piñeirais), aínda que acompañado dalgunhas outras plantas vasculares de pouca importancia. Os piñeirais puros localízanss entre os 700 e 1.200 msnm.
En Ceuta preséntase tamèn unha pequena comunidade deste piñeiro canario e algún exemplar illado polo resto do territorio ceutí.
É unha especie moi adaptábel, altamente tolerante a moi diversos tipos de solo sendo capaz incluso de se desenvolver en paredes de rocha viva case verticais; por mor da súa alta valencia ecolóxica pode vivir nun amplo rango de alturas, desde uns 100 msnm deica os 2000 msnm, sendo pouco esixente na demanda de humidade, rega, e exposición ao sol, malia preferir zonas sollosas e secas.
Distribución histórica
Seica durante o Terciario estivo bastante estendido por Europa, onde piñeiro ningún de tres acículas chegou ao período Cuaternario agás o piñeiro das Canarias, que perdurou até os finais do Neóxeno, como teñen demostrado fósiles achados no Plioceno de Murcia e Alacant e o Mediodía de Francia (en Gard), rexións desde as cales se supón que as aves transportaron as súas sementes ás Canarias.
Nas propias Canarias a súa distribución cambiou considerabelmente por mor da explotación humana. A súa talla indiscriminada provocou a desaparición de grandes masas forestais de piñeiral, especialmente en Tenerife e en Gran Canaria. Por outra banda, a deforestación das zonas de monteverde nas illas provocou que sexan repoboadas espontaneamente por piñeiro das Canarias, que nesta situación desenvolve un papel regresivo.
Río Olt
O río atravesa os distritos romaneses de Harghita, Covasna, Braşov, Sibiu, Vâlcea e Olt.
Piñeiro das Canarias
Usos
miniatura|250px|Foresta de piñeiros preto do Teide. O principal valor da especie é forestal, moi útil en tarefas de reforestación, dada a súa grande importancia na suxeición de solos, a súa facilidade para medrar e se desenvolver en terreos pouco evoluídos (malpaíses), rochosos e con pouca materia orgánica, ademais da súa alta valencia ecolóxica, a súa resistencia ao lume e o seu rápido crecemento.
Río Olt
Xeografía
miniatura| esquerda|O río Olt e ao fondo os [[montes Cárpatos]] miniatura|esquerda|O río Olt ao seu paso pola cidade de [[Slatina, Romanía.]] Nace nas ladeiras das montañas de Hăşmaşu Mare dos montes Cárpatos Orientais. Flúe en dirección oeste, posteriormente vira para o sur, despois atravesa transversalmente a cordilleira dos Alpes de Transilvania e desemboca no río Danubio, preto de Turnu Măgurele (30.187 hab. en 2002 ).
Piñeiro das Canarias
Usos
Por outra banda está a súa utilidade para o aproveitamento madeireiro, sobre todo en exemplares semimaduros, pois os vellos (os piñeiros de tea) son cada día máis escasos por mor da demanda da súa madeira, de gran calidade.
A madeira branca, máis corrente, úsase en carpintaría de armar e para carpintaría de baixa calidade. Debido á súa dureza e belísimo polimento, así como a súa resistencia ao paso do tempo a madeira teosa úsase en ebanistaría, talla, e carpintaría de taller; así mesmo usouse durante moito tempo na construción de teitos de vivendas, igrexas e outros edificios civís.
Propiedades
Utlilízase no tratamento de afeccións respiratorias, bronquite, asma. Aplicación da resina na eliminación de quistes.
Río Olt
Xeografía
Nas súas ribeiras encóntranse as cidades de Bălan (7.902 hab.), Sândominic (6.401 hab.), Miercurea-Ciuc (42.029 hab.), Sfântu Gheorghe (61.543 hab.), Făgăraş (40.126 hab.), Brezoi (6.859 hab.), Călimăneşti (8.923 hab.), Râmnicu Vâlcea (107.726 hab.), Drăgăşani (22.499 hab.), Slatina (79.171 hab.) e Drăgăneşti-Olt (12.195 hab.).
Piñeiro das Canarias
Taxonomía
Pinus canariensis foi descrita por John Gill Lemmon e publicado en Mining Sci. Press 64: 45. 1892. Pinus: nome xenérico dado en latín ao piñeiro.
Río Olt
Xeografía
O río ten moitísimos afluentes, aínda que ningún deles de grande importancia, salvo o río Oltet, no seu curso baixo, con 186 km de lonxitude e unha cunca de 2.474 km².
Piñeiro das Canarias
Taxonomía
canariensis: epíteto xeográfico que alude á súa localización nas Illas Canarias.
Río Olt
Notas
miniatura|esquerda|250px|Val do Olt, obra de [[Carol Popp de Szathmary.]]
Molinaseca
miniatura|Casa consistorial de Molinaseca. miniatura|Ponte sobre o río Meruelo. Molinaseca é un concello español da provincia de León, na comarca do Bierzo. A súa poboación é de 854 habitantes (INE 2011).
FC Shakhtar Donetsk
O Football Club Shakhtar Donetsk (en ucraíno: Футбольний клуб «Шахтар» Донецьк) é un club profesional de fútbol da cidade de Donetsk en Ucraína. Fundado no ano 1936, compite na Liga Premier de Ucraína, torneo que gañou 13 veces, nos anos 2002, 2005, 2006, 2008, 2010, 2011 e 2012, 2013, 2014, 2017, 2018, 2019, 2020.
Tamén gañou a Copa da UEFA no ano 2009, 13 Copas de Ucraína e 4 Copas da URSS.
Estadio
O equipo xoga os seus partidos como local no novo estadio Donbass Arena, con capacidade para 70.050 persoas, que foi inaugurado en 2009. Este estadio foi construído para acoller encontros da Eurocopa 2012.
O Granxo
O topónimo galego O Granxo pode referirse a:
Tras da Igrexa, Crendes, Abegondo
Tras da Igrexa é un lugar da parroquia de Crendes no concello coruñés de Abegondo na Comarca da Coruña. Segundo o IGE, en 2022 tiña 190 habitantes (93 homes e 97 mulleres).
Florida Gators
miniatura|300px|Ben Hill Griffin Stadium miniatura|300px|O'Connell Center miniatura|300px|O'Connell Center Florida Gators é o equipo deportivo da Universidade de Florida en Gainesville, Florida. Os equipos dos Gators participan nas competicións organizadas pola NCAA, e forman parte da Southeastern Conference.
esquerda|miniatura|210px|Afección dos Gators. Os Gators son famosos polos seus equipos de fútbol americano, que gañou o título nacional en 1996 e 2006; e de baloncesto, que o fixo en dúas ocasións consecutivas, 2006 e 2007. O programa de baloncesto foi mediocre ata mediados dos anos 90, e no ano 2000, liderados por Mike Miller, chegaron á Final Four.
O equipo feminino de fútbol tamén gañou un título, en 1998.
Baloncestistas do nivel de Mike Miller, Jason Williams, Udonis Haslem, David Lee e Joakim Noah foron alumnos da Universidad de Florida, ademais do nadador español Martín López-Zubero.
Deportes
Os Gators participan nas seguintes modalidades deportivas:
Baloncesto
Os Gators, cuxas orixes remóntanse a 1915, posúen o récord de 2 campionatos da NCAA gañados. O equipo da UF adestrado por Billy Donovan gañou 2 títulos en 3 tempadas.
Un total de 25 xogadores dos Gators chegaron á NBA.
Celulosa
A celulosa é un polímero formado pola repetición de monosacáridos de glicosa. É unha molécula insoluble en auga, e é a biomolécula máis abundante que hai na Terra. Plantas, bacterias ou algas producen cada ano unha cantidade aproximada de cen mil millóns de toneladas de celulosa.
Estrutura da celulosa
A celulosa forma cadeas lineais, formadas por monómeros de β-glicosa mediante enlaces β-1,4-O-glicosídico, que se unen unhas ás outras mediante pontes de hidróxeno. A unión de moitas cadeas forma feixes cilíndricos chamados microfibriñas de celulosa. As microfibriñas son moi resistentes, polo que teñen unha función estrutural, e estas atópanse na parede celular dos vexetais.
Funcións da celulosa
A celulosa é un compoñente estrutural nas plantas, xa que é unha molécula moi resistente. Tamén hai animais, como algúns microrganismos (fungos ou bacterias) ou ruminantes que teñen no seu organismo a enzima celulasa que é capaz de romper os enlaces da β-glicosa, e a celulosa sérvelles coma fonte de enerxía. Pero a celulosa non pode ser empregada polos seres humanos, xa que non temos os enzimas axeitados para poder romper os enlaces que presenta. Aínda así é imprescindible tomar algunha cantidade de celulosa xa que axuda no proceso do tránsito intestinal e como fonte de enerxía para as bacterias intestinais.
Aplicacións da celulosa
A celulosa obtense da madeira, algodón, liño, palla etc. Úsase para a fabricación de papel e variantes do papel, así como tamén para a fabricación dalgunhas substancias químicas como por exemplo explosivos).
Celulosa en animais
Aínda que a celulosa é típica dos vexetais, hai excepcións entre os animais que poden producir celulosa, como é o caso dos tunicados mariños (por exemplo ascidias), que teñen unha túnica formada por celulosa, que nestes animais foi denominada historicamente tunicina.
Joseba Asiron
Joseba Asiron Saez, nado en Pamplona o 14 de abril de 1962, é un historiador, profesor de ikastola e político navarro, alcalde de Pamplona pola coalición Euskal Herria Bildu desde 13 de xuño de 2015 ata o 15 de xuño de 2019.
Traxectoria
Naceu en Pamplona o 14 de abril de 1962, enriba da famosa Churrería da Mañueta. É licenciado en Historia da Arte pola Universidade de Zaragoza (1989) e doutor nesta materia pola Universidade de Navarra (2009) cunha tese sobre as torres de liñaxe, casas forte e pazos de cabo de armaría na Navarra medieval. É, ademais, profesor da ikastola San Fermín, na localidade de Zizur Menor, desde 1991. Está casado e é pai dunha filla e un fillo.
Presentouse como cabeza de lista de Euskal Herria Bildu á alcaldía de Pamplona nas eleccións municipais de 2015, nas cales a súa formación resultou a segunda forza máis votada tras UPN, que optaba á reelección de alcalde con Enrique Maya. Un pacto de investidura cuatripartito entre Geroa Bai, Aranzadi - Iruñea Denon Artean - Pamplona En Común (marca de Podemos) e Izquierda-Ezkerra (marca de IU) outorgoulle o bastón de mando municipal na constitución do Concello o 13 de xuño de 2015, nunha votación na que Asirón obtivo 14 votos, Enrique Maya logrou 10 apoios, mentres que a socialista Maite Esporrín logrou 3 apoios. Converteuse así no primeiro alcalde da esquerda abertzale na capital de Navarra, tras arrebatar a alcaldía a Unión del Pueblo Navarro (UPN) que gobernaba a cidade desde 1999, con Yolanda Barcina, primeiro, e Enrique Maya, despois.
Tras a súa investidura como novo alcalde, en declaracións aos medios, fixo alusión ao Privilexio da Unión (1423) que unificou os tres burgos de Pamplona no século XV, desexando que o seu mandato permitise "superar os fosos e as murallas que nos separaron". Finalmente, concluíu recordando a frase que, en latín, aparece no lintel interior da porta 11 de acceso ao Concello de Pamplona: "A porta está aberta para todos, pero sobre todo o corazón" ("Patet omnibus jauna, cor valde magis").
Grandameá
O topónimo galego Grandameá pode referirse a:
Noceda del Bierzo
Noceda del Bierzo é un concello español da provincia de León, na comarca do Bierzo. A súa poboación é de 780 habitantes (INE 2011).
Gotarrendura
miniatura|Situación do concello na provincia. Gotarrendura é un municipio de Castela e León pertencente á provincia de Ávila. No ano 2011 tiña 173 habitantes, cunha superficie de 10,63 km², dando unha densidade de poboación de 16,27 hab./km².
Patrimonio
A igrexa e unha ermida.
Festas
A de Nuestra Señora de las Nieves.
Quinito López Mourelle
Juan Manuel López Mourelle, nado en Viveiro en 1968, é un xornalista, músico e escritor galego, máis coñecido como Quinito López Mourelle.
Județ
Un județ // é unha división administrativa de Romanía, que se pode traducir como rexión, distrito, departamento, concello ou condado.
Quinito López Mourelle
Traxectoria
Doutorouse na Universidade Complutense de Madrid en Ciencias da Información cunha tese sobre a figura do heroe na narrativa de Álvaro Cunqueiro. Colabora en varios medios xornalísticos, e toca o piano nun cuarteto de jazz cos que xa editou varios discos.
Județ
O Consiliu județean (Consello distrital) é a autoridade da administración pública local, coordinando a actividade dos consellos das comunas e cidades do județ. O Consello de județ está composto por conselleiros electos.
Subdivisións
Os 41 județe romaneses subdivídense en:
Na Romanía, o estatuto de municipio é dado só a grandes cidades.
Historia
A división administrativa en județe existe desde o século XV nos designados Principados do Danubio (Valaquia e Moldavia), sendo cada județ gobernado por un jude (do latín judicis, "xuíz"), con poderes administrativos e xudiciais.
A.P. Moller-Maersk
A.P. Moller-Maersk (en danés: A.P. Møller-Mærsk Gruppen), máis coñecida pola súa marca Maersk (en dinamarqués: Mærsk) é un grupo de empresas de orixe dinamarquesa. Dende 1996 é o maior operador de contedores do mundo. A empresa operaba máis de 500 buques en 2014, e a finais de 2018 xa contaba con máis de 750 buques, e empregaba a 79.000 traballadores en 130 países.
Județ
Historia
A división administrativa moderna foi inspirada no modelo francés dos departamentos, creados no século XIX, tendo cada județ un prefecto que representaba o goberno e un consello departamental.
A.P. Moller-Maersk
O grupo cotiza en bolsa, mais está controlado pola familia Moller (en 2018, tiñan o 51%). O 27 de xuño de 2017, sufriu un ataque informático provocado polo virus Petya que lles ocasionou 250 millóns de euros en perdas.
Județ
Historia
Co comunismo, os județe deron lugar aos raions, inspirados no modelo ruso, mais foron reintroducidos en 1968.
Gorka Urtaran
Biografía
Gorka Urtaran naceu en Vitoria o 21 de decembro de 1973. Cursou os seus estudos no colexio San Viator da capital arabesa e licenciouse en socioloxía no ano 1998 pola Universidade do País Vasco. Afiliouse ao Partido Nacionalista Vasco (PNV) en 1994 e foi elixido concelleiro en Vitoria no ano 2011, onde é o voceiro do PNV.
Nas eleccións de 2015, foi o candidato da súa formación á alcaldía de Vitoria. Obtivo o terceiro posto, por detrás do Partido Popular e EH Bildu. Logrou o apoio de EH Bildu e o PSE-EE para ser elixido alcalde. Finalmente, foi elixido co apoio de PNV, EH Bildu, Irabazi (coalición de Equo e Ezker Anitza) e Sumando-Hemen Gaude (candidatura apoiada por Podemos).
Emir
160px|miniatura|Imaxe dun emir [[mameluco.]] Emir, palabra que provén do árabe amir (أمير). o que ordena, palabra á súa vez derivada do verbo amar (mandar).
O título de emir variou de significado ao longo da historia. Se ben ao principio da héxira designaba ao xefe do mundo musulmán, tras crearse os títulos de sultán e rei (malik) o título de emir quedou desprazado para designar a dignidades menores ou oficiais.
Con este sentido militar foi utilizado en Siria o Exipto na época dos aiúbidas e dos mamelucos. Os emires mandaban grupos de 100 homes e os emires da garda de 1000.
En Al-Andalus os xefes de Estado da Dinastía Omeia ostentaron o título de emir desde mediados do século VIII, porque malia seren na práctica independentes do imperio abbásida de Bagdad, non ousaban adoptar o título de califa. Só no ano 929 o emir Abderrahmán III ou Abd ar-Rahman III adopta o título de califa.
Este título é tamén utilizado para designar a todos os descendentes de Mahoma e actualmente designa aos príncipes das Casas Reais.
A Granxola
O topónimo galego A Granxola pode referirse a:
Liga de Campións da UEFA 1993-94
A tempada 1993-94 da Liga de Campións da UEFA foi a 2ª edición da Liga de Campións da UEFA e a 39ª edición da máxima competición continental de fútbol organizada pola UEFA. O torneo disputouse entre outubro de 1993 e maio de 1994, e nel competiron 42 equipos, todos eles campións das súas ligas menos o AS Mónaco, que participou como substituto do Olympique de Marsella, o defensor deste título, que foi sancionado por corrupción, e mesmo descendido de categoría no campionato francés de liga.
Nesta edición da Liga de Campións da UEFA o FC Barcelona acadou a súa 4ª presenza nunha final da máxima competición europea de clubs, enfrontándose nela ó equipo italiano do AC Milán, no Estadio Spiros Louis de Atenas.
Fase final
Os catro equipos clasificados disputaron as semifinais a partido único para decidi-los dous equipos clasificados para a final de Atenas. Esta mesma eliminatoria enfrontou ó primeiro clasificado do grupo A co segundo do grupo B e viceversa, xogándose nos estadios dos primeiros de cadanseu grupo.
Final
A final da Liga de Campións da UEFA na súa edición 1993-94 disputouse o 18 de maio de 1994 no hoxe Estadio Spiros Louis de Atenas (hoxe reconstruído e chamado Estadio Olímpico de Atenas), diante dunhas 70.000. Era a 2ª vez que este recinto acollía este evento, trala final do ano 1983.
A esta final chegaron o FC Barcelona e o AC Milán, por aquel entón recoñecidos como os dous conxuntos mais potentes do continente. Para o FC Barcelona era a 4ª presenza nunha final da máxima competición europea, cun título no seu palmarés, mentres para o AC Milán aquela era a súa 7ª presenza e xa tiña 4 títulos no seu palmarés. De feito o AC Milán era o subcampión europeo trala derrota na final de 1993.
Os adestradores dos dous equipos eran Fabio Capello e Johan Cruyff.
O FC Barcelona chegaba á final despois de eliminar o Dinamo de Kíiv en dezaseisavos de final, ó Austria Viena en oitavos de final, de superar ó AS Mónaco, ó Spartak de Moscova e ó Galatasaray SK no grupo A, e despois de eliminar o FC Porto na semifinal por 3 a 0. Pola súa banda, o AC Milán tivo que eliminar o FC Aarau en dezaseisavos de final, ó F.C. København en oitavos de final, de superar ó FC Porto, Werder Bremen e RSC Anderlecht no grupo B, e despois de eliminar o AS Mónaco na súa semifinal por 3 a 0.
O FC Barcelona presentouse en Atenas como favorito para acadar a súa 2º titulo de campión de Europa. O AC Milán chegaba sen Marco van Basten por unha lesión, ó igual que Gianluigi Lentini, e sen Franco Baresi nin Alessandro Costacurta por sancións. Por outra banda, a limitación de estranxeiros da UEFA obrigou a Johan Cruyff e Fabio Capello a deixar fora a Michael Laudrup e Jean Pierre Papin respectivamente.
O encontro foi totalmente rossonero. Daniele Massaro abriu o marcador no minuto 22 a prol do AC Milán, e marcou o segundo gol no tempo engadido da primeira metade. Na segunda metade o AC Milán marcou outros dous goles, por medio de Dejan Savićević (minuto 47) e Marcel Desailly (minuto 59), deixando un 4-0 no marcador a 30 minutos do final do encontro, que foron estériles.
Máximos goleadores
A UEFA tan só considera os goles marcados a partir da primeira fase de grupos, e non os das fases clasificatorias.
Cibreiro, Antas de Ulla
San Miguel de Cibreiro é unha parroquia que se localiza no concello de Antas de Ulla. Segundo o IGE en 2009 tiña 29 habitantes (16 homes e 13 mulleres), nunha soa entidade de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 31 habitantes.
Xeografía
Está situada no sueste do municipio, limita coa parroquia do Salto (Rodeiro).
Festas
Celebra as súas festas patronais na honra de San Miguel.
Tempada 2015/16 do Club Deportivo Lugo
Durante a tempada 2015–16 o Club Deportivo Lugo competiu na Segunda División, logrando manter a categoría tres anos seguidos por primeira vez na súa historia ao acadar o 14º posto ao remate do campionato.
Material deportivo
O Lugo, que até a tempada pasada levaba equipamentos da súa marca propia CDLU, pasou a ser vestido pola compañía danesa Hummel. O patrocinador foi de novo Estrella Galicia.
''' Deseño do equipamento do CD Lugo. Tempada 2015−16 '''
Francisco Lago Álvarez
Francisco Lago Álvarez, foi un empresario e político galego.
Arcai
O topónimo galego Arcai pode referirse a:
Galería de imaxes de saltóns de Galicia
Galería de imaxes de saltóns de Galicia. dereita|200px
Trofeo Memorial Quinocho 2010
A XV edición do Trofeo Memorial Quinocho celebrouse en Vigo o 7 de agosto de 2010 a partido único. O campión foi o FC Paços de Ferreira.
Vilar, Crendes, Abegondo
Vilar é un lugar da parroquia de Crendes no concello coruñés de Abegondo na Comarca da Coruña. Segundo o IGE, en 2022 tiña 365 habitantes (182 homes e 183 mulleres).
miniatura|esquerda|200px|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo.
Encoro do Pontillón do Castro
O encoro do Pontillón do Castro é un encoro situado na parroquia de Verducido (concello de Pontevedra), que fornece de auga potable á vila de Pontevedra. O encoro recibe a auga do río Rons (tamén chamado Loural) e outros regatos da zona. Xunto coa captación do Lérez a auga potabilízase na ETAP situada na estrada de Couso-Lérez.
Historia
A presa, de gravidade e construída en cachotería granítica, foi feita entre 1943 e 1956. Ten unha altura máxima de 23 m sobre os seus alicerces, con 159 m de lonxitude de coroación. O aliviadoiro, de lámina libre, é de formigón armado, e ten unha capacidade de evacuación de 50 m3/s. O depósito abrangue unha superficie de 10,8 hectáreas.
Dado que o río Lérez non sempre leva auga abondo, en 1939 decidiuse ampliar o abastecemento de auga potable para a vila de Pontevedra, redactando o novo proxecto o enxeñeiro Rafael Picó. Foi adxudicado en marzo de 1943, custando a obra 998.014 pesetas máis 176.765 das expropiacións.
En 1947 a presa retiña xa medio millón de litros de auga, decidindo ampliarse até os 23 m de altura. Fíxose tamén unha mellora da condución da auga ao depósito de Lérez, realizada por Antonio Maldonado por un prezo de Costa 800.000 pesetas. Logo da detección de fugas en 1949 realizouse unha impermeabilización da presa, rematando a obra en 1956. Xa na década de 1990 leváronse a cabo novos traballos de impermeabilización no paramento interior.
Deporte e lecer
miniatura En 2007 inaugurouse o Centro Deportivo do Pontillón do Castro, deseñado por José Ramón Garitaonaindía de Vera. No 2007 acolleu a realización do Campionato de Europa de piragüismo en augas tranquilas.
No 2010, en colaboración coa Comunidade de Montes de Verducido, inaugurouse o Parque Forestal do Pontillón, con terreos reforestados logo da vaga de incendios forestais de 2006 en Galicia. O espazo conta con tres vías para o sendeirismo (a da Presa, a do Castro e a do Outeiro) e un rocódromo.
Dennstaedtiaceae
Dennstaedtiaceae é unha familia de fieitos que forma parte da orde Polypodiales.
Características
As dennstaedtiáceas son plantas vasculares con ciclo de vida haplodiplonte onde a alternancia de xeracións é ben manifesta, con esporófito e gametófito multicelulares e independentes, con esporas como unidade de dispersión e de resistencia. O gametófito é un "talo" (corpo sen organización), e o esporófito é un "cormo" (con raíz, vástago e sistema vascular). Por mor destas características tradicionalmente agrúpanse coas "pteridófitas".
Posúen esporófitos con megafilos ou "frondes" (Euphyllophyta).
As rizomas na súa maioría longamente rastreiros. Normalmente sifonostélicos ou polistélicos. Pelos "jointed" (mixtos).
Os pecíolos usualmente con ápice epipeciolar, usualmente cun feixe vascular en forma de sumidoiro aberto e adaxial.
Marcos Serrano
Marcos Antonio Serrano Rodríguez, nado en Chapela (Redondela) o 8 de setembro de 1972, é un ciclista galego retirado.
Dennstaedtiaceae
Características
Soros marxinais ou submarxinais, lineais ou discretos. Indusio linear ou cupuliforme na marxe da lámina, ou ben reflectida nos soros.
Marcos Serrano
Traxectoria
Comezou a súa carreira profesional en 1993 no equipo Kelme, en 1999 pasou ao ONCE-Eroski e despois ao Liberty Seguros. Gañou a Volta a Galicia 1999 e a Volta a Castela e León 2001. Gañou a clásica Milán-Turín 2004. No Tour de Francia 2005 gañou a 18ª tirada.
Dennstaedtiaceae
Características
Esporas tetraédricas con marca trilete, ou con forma de ril e con marca monolete.
Marcos Serrano
Traxectoria
No 2006 anunciou a súa fichaxe polo equipo de ciclismo galego Karpin Galicia, dirixido por Álvaro Pino, onde rescindiu o contrato logo de dúas tempadas en branco, en xaneiro de 2008. Retirouse o 8 de febreiro de 2008.
Dennstaedtiaceae
Características
Gametófitos verdes, cordados.
Marcos Serrano
Vida persoal
A finais de 2008 foi condenado a un ano de cárcere por un delito de homicidio por imprudencia: Serrano mandara construír un muro nunha leira sen licenza, e este derrubouse e causou unha vítima mortal.
Dennstaedtiaceae
Características
Número de cromosomas: x = 26, 29, 30, 31, 33, 34, 38, 46, 47, 48 e quizais outros tamén. miniatura|dereita|150px|Corte transversal de talo de Pteridium aquilinum.
Clasificación sensu Smith et al. 2006
Preto de 11 xéneros:
Azul (Vigo)
Azul foi unha revista editada en Vigo nos anos vinte do século XX.
Dennstaedtiaceae
Filoxenia
Monofilético, tendo en conta que os fieitos lindsaeoideos e Saccoloma foron excluídos (Pryer et al. 2004b, Schuettpelz et al. en prensa).
Azul (Vigo)
Historia e características
Dirixida por Miguel Morán del Val. Revista semanal literaria con ilustracións gráficas. Publicaba tamén un extraordinario con periodicidade mensual, xeralmente de 64 páxinas, e dedicado a Iberoamérica.
Dennstaedtiaceae
Filoxenia
Monachosoraceae aníñase dentro de Dennstaedtiaceae (Wolf et al. 1994, Wolf 1995 e 1997, Pryer et al. 2004b, Schuettpelz et al. 2006).
Ecoloxía
Son terrestres (ás veces escandentes), e pantropicales.
Videoxogo de rol
miniatura|[[Captura de pantalla|Captura do videoxogo de rol libre FreedroidRPG.]] Os videoxogos de rol son uns dos máis antigos representantes dos videoxogos. Sempre estiveron fortemente influídos por xogos de rol de mesa, exemplos claros diso son xogos baseados nas regras de Dungeons&Dragons, coma o clásico Eye of beholder ou os máis modernos Neverwinter nights e a súa continuación, Neverwinter nights II, ambos de Bioware; ou tamén, por exemplo, Vampire: the Masquerade Bloodlines, da desaparecida Troika games, baseado no universo homónimo.
Dinámica de xogo
A dinámica nos videoxogos de rol adoita ser variada e cunha significativa preferencia a historias abertas, nas cales é o xogador e as súas accións as que cambian a propia historia; moito máis clara ca noutros xéneros máis lineais, como os shooters.
A dinámica de xogo adoita estar influída pola raza do personaxe que se elixa, xa que neste tipo de xogos, nos cales impera a fantasía, non se ten demasiado en conta a realidade histórica.
O personaxe irá aumentando de nivel, mellorando así as súas capacidades e habilidades.
Será o xogador o que elixa cales serán as aptitudes do seu personaxe. O progama terá máis ou menos predefinidos estes camiños que pode tomar o xogador, por exemplo, o personaxe poderá chegar a ser un arquimago ou un paladin. Estas características normalmente aparecen representadas nunha táboa de estatísticas, que o xogador pode modificar ó subir de nivel co seu personaxe.
Estas características sérvenlle ao xogador e ó seu personaxe para progresar na aventura, xa que con elas o personaxe poderá ter máis forza, intelixencia etc; poderá facer certos conxuros, e levar armaduras ou armas máis contundentes, o que lle permitirá derrotar inimigos máis poderosos.
Para subir de nivel, o xogador deberá derrotar inimigos, facer as misión que permiten progresar na aventura e, nalgúns casos, facéndolle favores a xente que se atopa no camiño.
Guilielmus Messaus
Guilielmus Messaus, tamén coñecido coas variantes do apelido Messaulx e Missau, bautizado en Antuerpen o 2 de xullo de 1589 e finado na mesma cidade belga o 8 de marzo de 1640, foi un compositor barroco pertencente á escola francoflamenga que desenvolveu a súa actividade nos Países Baixos Españois.
Traxectoria
Coñécese que en diversas ocasións foi cuestionado polo seu carácter e comportamento. En 1620 foi suspendido transitoriamente das súas funcións por se negar a executar unha misa de requiem gregoriana, en canto plano, en vez dunha missa de angelis (misa dos anxos) polifónica para un cativo falecido. Chegou mesmo a agredir o mestre do coro para o substituír, e intentou, cos seus cantantes, cubrir de polifonía o canto gregoriano.
En 1613 ou 1614, Messaus casou con Magdalena de Masereth, con quen tivo cinco fillos, entre eles Guilielmus (nado en 1619), que cantou, entre 1649 e 1654, como tenor na igrexa de San Xurxo. Tras a morte da Magdalena, Messaus casou en segundas nupcias con Clara Loycx en 1639, un ano antes do seu falecemento.
Obra
Messaus compuxo polo menos 14 misas, entre elas a Missa Victorus Fernandus, inédita pero rexistrada como parte do seu legado na biblioteca do rei Xoán IV de Portugal. Ademais, consérvanse 57 motetes e himnos con letras en holandés,vilancicos en holandés e en latín, e tres madrigais profanos en holandés.
É probable que Messaus sexa o editor de Laudes Vespertinae, de 1629, a primeira colección que contén un número considerable de cantiones natalitiae (vilancicos). Case a metade do contido desta compilación é da súa autoría e el é o compositor de nove vilancicos. Na maioría das veces, trátase de harmonizacións moi sinxelas para catro voces de panxoliñas que se remontaban a finais da Idade Media, como Een kindeken is ons gheboren ("Naceunos un neno") e Het viel eens hemels dawne ("Caeu o orballo do ceo").
Páramo del Sil
miniatura|Situación do concello na provincia de León Páramo del Sil é un concello español da provincia de León, na comarca do Bierzo. A súa poboación é de 1.464 habitantes (INE 2011).
Bivalvos
A dos bivalvos (Bivalvia) é unha clase de moluscos, mariños, de auga salobre ou auga doce, e que viven tamén en ríos, estanques e lagos.
Entre as especies que forman parte desta clase encontramos animais tan coñecidos como os mexillóns, as vieiras, as zamburiñas, as ameixas, as ostras, as navallas, os berberechos etc.
miniatura|210px|esquerda|Cuncha de [[Tridacna gigas Aquarium Finisterrae, A Coruña.]]
No grupo hai unha gran variación de tamaño dende algunhas cunchas que miden entre 1 e 2 mm de diámetro ata individuos xigantes como algunhas especies do xénero Tridacna que poden acadar máis de 1 metro de lonxitude e até 225 kg de peso.
Como curiosidade, podemos dicir que nas portas de moitas igrexas de Galiza, e doutros países, úsanse como pías da auga bieita valvas de Tridacna traídas en séculos pasados de Filipinas. (Por este motivo en francés denomínanse as tridacnas como bénitiers).
A meirande parte dos bivalvos son filtradores e sedentarios e polo tanto dependen das correntes ciliares producidas polas branquias para conseguiren o alimento. A diferenza doutros grupos, como o dos cefalópodos, non teñen unha verdadeira cabeza (teñen moi pouca cefalización) e carecen de rádula.
Teñen o corpo comprimido lateralmente e un manto que contén no seu interior o saco visceral onde se aloxan as vísceras, pero a súa principal característica é a de posuíren unha cuncha composta por dúas valvas. Efectivamente, a cucha dos bivalvos, formada por carbonato de calcio e conquiolina (substancia orgánica constituída por proteínas complexas segregadas polo epitelio do molusco), consta de dúas partes, xeralmente similares, chamadas valvas (cuncha equivalva).
As valvas están unidas entre si nos seus bordos por un ligamento flexible que, unindo firmemente os dentes situados en cada unha das valvas, constitúe a chamada charneira. Esta disposición permite á cuncha abrirse e pecharse sen que as súas metades se desarticulen. A cuncha presenta xeralmente simetría bilateral, e a charneira encóntrase no plano saxital. miniatura|210px|esquerda|Batea mexilloeira nunha ría.
Os bivalvos foron desde hai moito tempo un compoñente da dieta das poboacións humanas costeiras (recordemos as acumulacións de cunchas en lugares como o castro de Baroña).
As ostras, os berberechos, as ameixas e as vieiras colléitanse e cómense desde a antigüidade, e a acuicultura converteuse recentemente nunha importante fonte de subministración de bivalvos para o consumo humano.
O mellor coñecemento dos ciclos reprodutivos dos moluscos levou ao desenvolvemento de novas técnicas de crianza, e unha mellor comprensión dos perigos do consumo de mariscos crus ou pouco cociñados axudou a mellorar o almacenamento e o procesado destes animais na industria alimentaria.
Ademais do seu uso como alimento, as ostras son a fonte máis común das perlas naturais. Así mesmo as conchas dos bivalvos utilízanse en artesanía para a fabricación de botóns e artigos de bisutaría (recordemos os colares que se venden aoa turistas na illa da Toxa). Finalmente, algúns bivalvos tamén se utilizan para controlar a contaminación do mar.
Existen arredor de 30.000 especies na clase dos bivalvos, moitas das cales son comestibles e representan un valioso recurso económico en moitas rexións do mundo como é o caso de Galiza, onde se rexistraron máis de 125 especies nas súas costas.
Os máis antigos fósiles de bivalvos datan do cámbrico temperán, hai máis de 500 millóns de anos.
Características externas
Tipicamente o corpo dos moluscos está formado pola cabeza e o tronco, no que se distingue unha masa visceral no dorso e un pé en posición ventral. Os tegumentos que revisten dorsalmente a masa visceral, máis ou menos sobesaínte, que contén os órganos internos, forman unha membrana, denominada manto ou palio, que pode segregar unha cuncha calcaria.
Os bivalvos teñen un corpo con simetría bilateral, comprimido lateralmente e recuberto polo manto, o cal presenta no dorso dous lóbulos laterais cos bordos voltos contra á cara ventral. Os bordos poden estaren soldados máis ou menos extensamente na súa parte ventral, deixando tres aberturas: por unha delas emerxe o pé, e polas outras dúas entra e sae a auga da cavidade paleal. En correspondencia con estas dúas aberturas, o manto pode prologarse en dous tubos, de lonxitude variable, chamados sifóns. O pé é de forma triangular (a xeito de machada), e serve ao animal pare escavar na area ou na lama do fondo (por exemplo, nos berberechos); porén, ás veces falta, debido á inmobilidade do animal (por exepmplo, nas ostras).
A cuncha
dereita|miniatura|350px|Vista interna da valva dun molusco bivalvo. A cuncha dos bivalvos é a parte externa do corpo do animal, a modo dun exoesqueleto, e componse de dúas valvas están artelladas entre elas que poden pecharse deixando as vísceras protexidas no interior. As dúas valvas son calcarias e únense por unha charneira dorsal e xeralmente son case simétricas. Na charneira ou bisagra hai unha serie de dentes que axudan no proceso de encaixe das valvas e evitan a súa torsión.
Ocasionalmente, a cuncha tamén pode conter aragonita, que forma unha capa nacarada, a máis interna da cuncha (como no xénero Pterioida) e que pode producir o nácar ou provocar o desenvolvemento das perlas.
A cuncha comeza a formarse no estadio de larva velixer. Primeiro segrega unha substancia chamada coquiolina que forma unhas pequenas valvas e logo a substancia séguese a engadir aos bordos das valvas formando un crecemento concéntrico. Cando a larva velixer vai ao fondo, segue crecendo pero máis rapidamente do lado ventral da cuncha formándose entón unha elevación chamada umbo que indica a posición da parte máis antiga da cuncha.
O manto está unido á superficie interna das valvas e termina en tres repregamentos dos que o máis externo segrega sucesivas capas de cuncha.
En xeral, a cuncha está formada por tres capas:
dereita|miniatura|350px|Vista dorsal das valvas dun bivalvo A secreción de nácar desaparece nas zonas onde os músculos se insiren nas valvas e forman impresións musculares. As impresións musculares máis grandes prodúcenas os músculos adutores que son os que pechan as valvas. Algúns bivalvos teñen un músculo adutor anterior e outro posterior e outros só teñen o posterior, que se atopa nunha posición máis centrada na cuncha. Existen outros músculos que deixan impresións como o orbicular que, entre outras funcións, serve para a retracción dos sifóns. Tamén hai un par de músculos retractores anteriores e un par de músculos retractores posteriores que serven para o movemento do pé.
As dúas valvas da cuncha mantéñense unidas por un ligamento que está integrado por dúas partes: o tensilium (ligamento externo) e o resilium (ligamento interno). O ligamento abre as cunchas.
En definitiva, a cuncha é un exoesqueleto que serve non só como protección fronte aos depredadores e para evitar os danos mecánicos, senón tamén para a inserción dos músculos.
O manto e as vísceras
dereita|miniatura|200px|Anatomía interna dunha [[Ameixa (molusco)|ameixa]] O manto é un repregamento laminar delgado e brando que envolve toda a masa visceral do animal. As súas células precipitan o carbonato de calcio do sangue para facer crecer a cuncha, os dentes e os ligamentos. Os bordos do manto poden ser lisos ou ter extensións sensoriais ou ollos primitivos (ollos paleais). O manto permanece unido á cuncha por moitos músculos retractores do manto, de pequeno tamaño, que están dispostos nunha estreita liña ao longo do interior da cuncha. Este liña deixa unha marca redondeada que adoita ser claramente visible no interior de cada valva e leva o nome de liña paleal. Ás veces ten un entrante ou seo paleal, producido pola presenza de sifóns, que son uns condutos que serven para a entrada e saída de auga do interior, e que se coñecen cos nomes de sifón inhalante (entrada) e sifón exhalante (saída). As especies de bivalvos que viven enterradas no substrato adoitan ter longos sifóns que ás veces poden retraer no interior do manto na zona do seo paleal. dereita|miniatura|200px|Anatomía interna dunha [[ostra]] Na parte posterior do corpo aparece un espazo onde desembocan os órganos excretores (nefridios), dixestivos (ano) e sexuais (gonóporos) e onde se atopan as branquias (ctenidios), espazo que leva o nome de cavidade paleal.
As vísceras están situadas no lado inferior, e con elas aparece un pé con forma de machada, con función locomotora e escavadora, e que ten un suco fino na cara posterior. Tralo pé atópase a glándula do biso que produce o chamado biso, que lle serve ao animal para fixarse ao substrato. Este se compón dun tallo (eixo groso e curto), filamentos e unha placa adhesiva, que é a que produce a verdadeira ancoraxe debido a unha substancia que baixa polo suco do pé e que se endurece ao contacto coa auga. A bolsa de polichinela é posterior ao biso e contén as gónadas, presentando unha cor branca nas femias mentres que nos machos é dun ton amarelo.
Aparato dixestivo
A boca atópase no extremo anterior do animal, sendo o ano posterior.
A boca está rodeada por unhas expansións (4 ou máis) que levan o nome de palpos e que serven para captar o alimento procedente das branquias, logo pasa a un curto esófago e de aí a un estómago, que é oco e con cámaras (anterior e posterior) comunicadas por un cego.
O saco do estilo cristalino é alongado e paralelo ao intestino medio e contén enzimas dixestivos. A parte de intestino entre o estómago e o recto chámase intestino medio e ten un suco na súa parede interna. O ano está cerca dos sifóns.
A glándula dixestiva ou hepatopáncreas é unha masa que rodea tanto ao estómago como ao intestino e contén numerosos cegos moi ramificados que comunican co estómago por uns túbulos (túbulos primarios). No hepatopáncreas é onde se acumula a maioría das biotoxinas que poden producir problemas para o consumo humano, por exemplo no caso do mexillón ou da viera.
Sistema nervioso
O sistema nervioso dos bivalvos comprende 3 pares de ganglios que son: os cerebropleurais supraesofáxicos; os pedios, que están na base do pé; e os viscerais, situados detrás do pé. Os ganglios están conectados por un par de longos cordóns nerviosos.
Os órganos dos sentidos non están moi desenvolvidos. Entre eles atopamos os seguintes:
Aparato circulatorio
Está formado por un corazón dorsal, pechado nun pericardio. Posúe 3 cámaras: dúas aurículas laterais e un ventrículo e late lentamente (0,2 a 30 veces por minuto). O sangue é impulsado cara as dúas aortas (anterior e posterior), que se ramifican en vasos máis pequenos que penetran nos distintos órganos. O sangue desemboca en seos e pasa ao seo ventral, de aí ao nefridio e logo vai ás veas aferentes das branquias, onde se osixena, para volver ao corazón polas veas branquiais eferentes. A circulación polo tanto é aberta e o sangue carece en xeral de pigmentos respiratorios aínda que algunhas especies posúen hemoglobina ou hemocianina.
Aparato excretor
Ten un par de riles (nefridios) en forma de U que se abren na cavidade pericárdica a través duns poros (nefridióporos). Os nefridios están moi relacionados co funcionamento do aparato circulatorio.
Aparato respiratorio
A respiración prodúcese mediante branquias chamadas ctenidios, que teñen unha dobre misión: por unha parte están moi modificadas para filtrar o alimento, e pola outra interveñen no propio proceso respiratorio.
As branquias son dous pares e están situadas a ámbolos dous lados do corpo, na cavidade paleal, entre o pé e o manto. Nos bivalvos son uns órganos de gran tamaño, con aspecto laminar e no extremo anterior están os palpos labiais que recollen o alimento filtrado polas branquias e o conducen á boca. Existe un incremento da complexidade das branquias dentro das distintas ordes dos bivalvos, e así temos dende branquias sinxelas tipo ctenidio, non empregadas na alimentación (dos protobranquios); branquias repregadas, empregadas na recollida de alimento (dos filibranquios); branquias compostas de filamentos repregados con unións nas que atravesan vasos sanguíneos (dos eulamelibranquios); e, por último, branquias substituídas por septos musculares (dos septibranquios).
Cutián, Antas de Ulla
San Xoán de Cutián é unha parroquia que se localiza no concello de Antas de Ulla. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 31 habitantes (18 mulleres e 13 homes), distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 44 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 26 habitantes, sendo 12 homes e 14 mulleres.
Bivalvos
Aparato respiratorio
O funcionamento das branquias débese a que estas teñen uns cilios vibrantes que xeran correntes de auga continua que achega o osíxeno e os nutrientes que o animal precisa, ao mesmo tempo que lle dá saída aos excrementos e os produtos das gónadas. A corrente penetra polo poro inhalante e sae polo poro exhalante. As branquias preparan o plancto recollido da auga filtrada en forma de cordóns de mucus que son conducidos á boca grazas aos palpos labiais.
Alimentación
A gran maioría dos bivalvos son filtradores así temos que a capacidade filtradora dalgúns mexillóns é de 5 litros de auga cada hora, e a dunha ostra de 26 litros. No estómago hai unha estrutura alongada e xelatinosa chamada estilo cristalino que se mantén xirando por medio de cilios no saco do estilo. Esta rotación libera enzimas, como a amilase, que se mesturan co alimento que leva o moco para producir a dixestión dos nutrientes. Os bivalvos son os únicos moluscos que perderon a cartilaxe do odontóforo e a rádula na súa transición a unha alimentación por filtración.
Existen algunhas especies que obteñen o alimento doutro xeito:
Locomoción
miniatura|200px|Debuxo do biso dun mexillón cebra A maioría dos bivalvos empregan o pé na súa locomoción. O movemento prodúcese mediante a extensión do mesmo entre as valvas. O sangue bombéase ao pé e este incha e dilátase actuando como se fora unha áncora que o fixa ao substrato. Logo os músculos lonxitudinais do pé contraense para acurtar o pé e tirar do animal cara adiante.
Reprodución e desenvolvemento
Os bivalvos presentan en xeral sexos separados (dioicos), aínda que algúns poucos grupos poden ser hermafroditas. O aparato reprodutor é sinxelo, cun par de gónadas que se abren nuns gonoductos. Os gametos descárganse na cámara suprabranquial e son, na meirande parte dos casos, fecundados no exterior. O embrión pasa por varias etapas larvarias: trocófora, velixer e algunhas especies como as ameixas producen gloquidios, que son pequenas larvas con cuncha que son parasitos obrigados e adoitan adherirse ás branquias dun peixe.
Ecoloxía
miniatura|200px|Diferenza entre as cunchas dun [[Mytilus galloprovincialis cultivado en batea (esquerda) e un natural (dereita).]]