cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guerra da Independencia española en Galicia
A organización do levantamento
Á vista desta composición está claro que a primeira Xunta da Coruña procurou manter o poder nas mans dos que sempre o exerceran. Non hai ruptura: non se daba entrada aos burgueses, que foran os que máis interviñeran nos preparativos do alzamento; non figuraba ningún dos líderes do momento, como Sinforiano López; dos 46 nomeados, 30 xa pertencían á administración, e 9 son membros do clero, é dicir, non se albisca ningunha intención de realizar un cambio estrutural; iso viría despois.
En Santiago, porén, a elección de representantes foi obra do arcebispo. Os seus 19 membros distribuíanse así:
En Vigo a Xunta, titulada subalterna e consultiva, constituíuse da seguinte forma:
Neste caso, o predominio de exército e do funcionariado é practicamente total.
Que a designación de representantes destas Xuntas foi argallada entre os dirixentes aparece claro nunha denuncia presentada polo concello de Santiago ao gobernador militar da Coruña. Referíndose á Xunta de Santiago pregunta:
Constitución e composición
A Xunta local da Coruña manifesta, desde o primeiro momento, a súa pretensión de se converter no núcleo dunha futura Xunta do Reino. Nun comunicado enviado polo presidente da Xunta Francisco de Biedma ás sete cidades con representación na Xunta do Reino o mesmo 31 de maio, dicía que
É dicir, a Xunta da Coruña, que en realidade era simplemente local, convoca a Cortes para constituír unha Xunta Superior.
E aínda máis: o 2 de xuño acorda o seguinte:
miniatura|250px|Pazo de Ximonde, na parroquia de [[San Miguel de Sarandón, Vedra|San Miguel de Sarandón (Vedra).]]
Ácido murámico
Forma parte da estrutura do ácido N-acetilmurámico, que é un dos compoñentes do peptidoglicano que forma a parede celular bacteriana. Na parede das bacterias Chlamydia non se detecta ácido murámico, o cal é unha excepción dentro das bacterias.
Guerra da Independencia española en Galicia
Constitución e composición
Este acordo é da maior importancia, xa que unha xunta local, que acaba de convocar a unha especie de Cortes de Galicia, sen esperar sequera a esta reunión, autoproclámase Xunta Suprema e Gobernativa de Galicia a *arrógae o dereito a ditar providencias a todas as demais xuntas. Loxicamente estas medidas incomodaron as outras xuntas locais, especialmente á de Santiago, que se sentía preterida (o arcebispo estimaba que el tería que ser o Presidente da Xunta Suprema de Galicia), e que seguiu exercendo pola súa parte un poder practicamente soberano, iniciando deste xeito unha guerra aberta entre ambas as Xuntas.
O día 5 de xuño reuníronse na Coruña os representantes das sete cidades con voto na Xunta do Reino, convocada por Biedma o 31 de maio. A representación das sete cidades foi a seguinte:
Froito da primeira reunión foi unha proclama, asinada o mesmo o 5 de xuño, na que se reafirmaba no seu carácter de soberana (ante a ausencia de Fernando VII) e declara que os obxectivos supremos do alzamento eran a defensa da relixión, da patria e das vidas e facendas do pobo.
Actuacións da Xunta
A Xunta Superior estivo vixente até a chegada dos franceses a Galicia, en xaneiro de 1809 e, neste curto período de tempo, apenas seis meses, efectuou diversas e importantes actuacións, que podemos reunir en tres capítulos:
Militares
miniatura|O capitán xeneral [[Joaquín Blake.]] A Xunta asumiu o alto poder militar aínda que, como é natural, delegouno nunha Xunta de Guerra constituída por militares. Pero é a Xunta quen promove os alistamentos voluntarios e forzosos, efectuando un repartimento máis ou menos proporcional dos efectivos segundo a poboación de cada provincia. Segundo este, correspondían a cada provincia:
O espírito militar que, como se vería posteriormente durante a guerra, animou a poboación galega, non debía de estar moi arraigado en xuño de 1808, xa que moitos dos chamados a filas procuraron escapar da patriótica chamada empregando os máis variados métodos, mesmo a automutilación, como se deduce dun documento militar da época:
Ademais deste labor de recrutamento, é preciso salientar que a Xunta se reservou o nomeamento dos mandos, polo menos dos superiores, como o demostra o feito da substitución de Filangieri por Joaquín Blake.
Correspondeu tamén á Xunta todo o referente á intendencia do exército e á organización de corpos como o de reserva ou o das Milicias Urbanas.
Facendísticas
Aínda que non se poden cuantificar as entradas e saídas de diñeiro durante o período de goberno da Xunta (do 5 de xuño de 1808 a xaneiro de 1809), si é posíbel enumerar algúns capítulos importantes:
Política internacional
miniatura|[[Francisco Bermúdez de Sangro|Francisco Sangro, embai­xador de Galicia no Reino Unido.]] A Xunta, como depositaria da soberanía, comportouse cara ao exterior como un reino independente. Enviou a Portugal ao brigadier Genaro Figueroa, con poderes e acreditacións, para que contactase cos patriotas portugueses xa en guerra cos franceses. O resultado foi un pacto asinado no Porto o 4 de xullo de 1808 cuxo preámbulo rezaba:
A outra fronte de actuación da diplomacia galega foi Inglaterra. O 16 de xuño de 1808 foron designados como representantes ou embaixadores da Xunta perante a corte de San Xaime Xoaquín Freire de Andrade e Francisco Bermúdez de Castro e Sangro:
miniatura|[[Arthur Wellesley, duque de Wellington|Sir Arthur Wellesley, I duque de Wellington, por Goya (1812).]] miniatura|[[Charles Stuart|Lord Stuart de Rothesay (sir Charles Stuart) retratado en 1830.]]
As peticións que o reino de Galicia transmitía por medio do seu delegado ao Reino Unido eran as seguintes:
A resposta do goberno inglés foi plenamente satisfactoria, xa que se comprometeu a enviar a Portugal un exército ao mando do xeneral Wellesley, obrigouse a transportar o exército de Dinamarca, liberou os prisioneiros, asegurou a libre navegación e comezou a enviar municións e diñeiro, desprazando a Galicia, ademais, a sir Charles Stuart con carácter oficial de embaixador. Os envíos de diñeiro tiñan, naturalmente, varias contrapartidas. Ademais da liberdade de comercio que conseguiu Inglaterra a partir dese momento, que facilitou a entrada masiva de lenzos ingleses con notábel prexuízo para a burguesía galega, as remesas de diñeiro, sen xuros, estaban ben aseguradas. Nun documento datado o 29 de xullo de 1808 e transcrito por Díaz Otero podemos ler as condicións do empréstito:
Do éxito da embaixada galega faise eco o historiador conde de Toreno:
Relacións con outras Xuntas españolas
Así como se enviaran embaixadores a Portugal e Inglaterra, a Xunta tamén enviou un delegado para que contactase coas principais Xuntas de España. Foi elixido para esta delicada misión (xa que se trataba, por un lado, de evitar as suspicacias das demais xuntas, pero tamén de facer notar que a de Galicia estaba máis organizada que as outras) o tenente coronel Manuel Torrado, que saíu da Coruña o 24 de xuño e visitou Cádiz, Sevilla, Cartagena, a un delegado de Cataluña que estaba nesta cidade, Murcia e Valencia, entrevistándose tamén coas autoridades militares inglesas en Xibraltar. Regresou á Coruña no mes de setembro do mesmo ano.
Os puntos establecidos neste tratado eran os seguintes:
Pero a aparición doutro proxecto que callaría na Xunta Central fixo ineficaz este tratado que, na práctica, só funcionou de cara a propor o asunto da integración, ou non, nesta Xunta Central e, despois, para designar os representantes dos tres reinos nela (por Galicia foron nomeados o conde de Ximonde e Manuel María Avalle.
As novas autoridades afrancesadas
Unha vez máis verificábase o proceso de selección de poder que ten lugar nas grandes conmocións políticas. As comunidades nesas circunstancias encontran un líder, un xefe que acapara todo o poder: militar, administrativo, e mesmo o xudicial, sen necesidade de leis ou regulamentos, chegando a ditar sentenzas de morte contra os traidores e os espías.
A resistencia popular, que empezou a partir do día seguinte da ocupación total de Galicia, impediu os franceses sentaren as bases dunha administración municipal xa moi acreditada en Francia. A guerra exixirá a atención constante e total dos invasores e, deste xeito, non poderían prestar o apoio necesario a estas autoridades-monicreques. Á medida que a resistencia foi recuperando territorio, houbo necesidade de crear novas Xuntas locais (formadas sempre polos fidalgos do lugar, os clérigos máis destacados e, nalgunha ocasión, por campesiños) que serían o poder real de Galicia mentres durou a guerra. Estas xuntas adoptaron medidas económicas, solicitando préstamos para adquirir armas e municións, impoñendo impostos aos veciños, nomeando os xefes militares, dando as ordes necesarias para que se mantivese a tranquilidade pública e mesmo dictaminando sobre as grandes medidas militares a tomar cando a operación desbordaba os límites da responsabilidade do xefe. Funcionaba, pois, con absoluta independencia.
A Xunta de Lobeira
Mentres que de feito a organización dos territorios non ocupados polos franceses estaba nas mans destas Xuntas locais, tanto na Xunta Central como en Galicia estimábase a conveniencia de constituír un poder central galego que organizase adecuadamente a guerra contra o invasor. A este respecto había dúas opcións. A de entregar todo o poder ao Marqués de La Romana, ou a de constituír unha nova Xunta do Reino. A primeira era inviábel, dado que o marqués, seguramente por razóns tácticas militares, andaba sempre errante dun lugar para outro fuxindo do inimigo, e non era isto o máis conveniente para exercer a alta dirección da guerra. Posibelmente isto debeu quedar claro na reunión que, no final do mes de xaneiro de 1809, tiveron en Monterrei o cóengo Manuel Acuña Malvar, o tenente coronel Manuel García del Barrio e o alférez Pablo Morillo, que a Xunta Central enviara a Galicia para excitar os ánimos para a rebelión. E a segunda tampouco o era naquelas circunstancias. Estando ocupadas todas as cidades de Galicia e as vilas máis importantes, era imposíbel a súa constitución. De aí que se decidisen por unha terceira solución: a de elevar a unha das innumerábeis Xuntas comarcais á cabeza de todas as demais.
A Xunta de Lobeira -do partido de Bande- fora constituída grazas ao tesón de José Joaquín Márquez, administrador de rendas da Boullosa, no Couto Mixto. A situación desta Xunta, case na raia de Portugal, dáballe unha especial seguridade (polo menos, teórica). En principio era unha xunta comarcal como as demais, pero despois de ampliada integrando nela a persoas relevantes da comarca, adquiriu gran prestixio, especialmente cando aceptou presidila Pedro Quevedo y Quintano, bispo de Ourense, cuxo nomeamento foi aprobado polo marqués de La Romana. Tamén fixo parte dela García del Barrio, delegado da Xunta Central, co que indirectamente recibía o referendo da máxima autoridade política do momento en España. Porén, a Xunta de Lobeira só exerceu un control directo sobre as xuntas locais e comarcais do sur das provincias de Ourense e Pontevedra: a distancia con respecto ás xuntas do norte volvían inviábel unha supremacía sobre as demais.
Principais batallas en Galicia
Moito se ten escrito sobre a guerra da Independencia, especialmente por autores estranxeiros que, ao non participaren, ou seren derrotados nela, omitiron ou pasaron levemente por riba da campaña de Galicia e o norte de Portugal no primeiro semestre de 1809, a pesar de que en só cinco meses se expulsou aos mariscais Soult e Ney para nunca máis volver.
Batalla de Elviña
miniatura|O mariscal [[Soult. Retrato de 1856.]] miniatura|dereita|250px|Plano da batalla de Elviña. A batalla de Elviña tivo lugar o día 16 de xaneiro de 1809 no alfoz da cidade da Coruña, enfrontando as tropas francesas, conducidas polo xeneral Soult, que obtiveron a vitoria, contras as tropas británicas, mandadas polo xeneral John Moore, quen habería perder a vida no transcurso do combate. Na historiografía internacional este choque é coñecido como batalla da Coruña.
Despois da derrota francesa na batalla de Bailén o 19 de xullo de 1808, o mesmo Napoleón Bonaparte decidiu solucionar a resistencia peninsular entrando no seu territorio ao mando da Grande Armée. Entrementres en Portugal, despois da Convención de Sintra, o xeneral John Moore foi posto á fronte das tropas británicas alí acuarteladas.
En novembro de 1808, Moore abandonou Portugal, entrando en España á altura da provincia de Salamanca e situándose á altura de Valladolid, co obxectivo de aliviar a presión francesa sobre Madrid atraendo sobre o seu exército as tropas galas. Ignoraba nesa altura que Napoleón xa entrara en Madrid o 4 de decembro. Moore sufriu o azoute das unidades de Soult, quen informou a Napoleón dos movementos británicos; este, desexoso dun encontro directo con tropas do Reino Unido, virou cara ao noroeste á caza de Moore.
Requirido por acontecementos no centro de Europa, Napoleón —que chegara a Astorga o 1 de xaneiro de 1809— abandonou esa cidade o día 3 deixando a Soult ao mando do 2º corpo do exército, formado por uns 25 000 homes e 54 canóns, coa encarga de perseguir a Moore, mentres o xeneral Ney, co 6º corpo, tamén con cerca de 25 000 soldados e 30 pezas de artillaría, acompañábao a fin de lle emprestar auxilio e reafirmar a ocupación de Galicia.
As tropas de Moore e de la Romana dirixíronse cara a Galicia, pero no Bierzo dividíronse. De la Romana entrou no país galego por Valdeorras e, despois de rexeitar a súa retagarda, ao mando do xeneral Mendizábal, o ataque francés da cabalaría do xeneral Franceschi, na Ponte de Domingos Flórez, situou o seu cuartel na Pobra de Trives o 6 de xaneiro de 1809; precedeuno un corpo de tropas británicas, desprendido do principal de Moore, duns 5 000 homes, ao mando dos xenerais Craufurd e Von Alten, que alcanzaría o porto de Vigo o 12 de xaneiro de 1809), logrando embarcar nos buques da Royal Navy.
Mentres, a maioría das tropas de Moore entrou no territorio galego a través do porto de Pedrafita o 7 de xaneiro de 1809, dirixíndose cara a Lugo e, posteriormente, a Betanzos. Moore chegou, por fin, á Coruña o 14 de xaneiro de 1809. Porén, as súas tropas non puideron embarcar inmediatamente, pois o mal estado do mar impediu que a frota británica puidese atracar no porto. Fronte da inminente chegada das tropas francesas, Moore tomou disposicións para dificultar o acceso destas, facendo voar a ponte do Burgo, sobre o río Mero. Pero parte dos franceses cruzaron ese río polo pequeno pontillón de Cela, no actual concello de Cambre, a un tempo que repararon a ponte do Burgo para o día 15 de xaneiro.
Soult dispuxo para o ataque de 12 000 soldados de infantaría e 4 000 homes de a cabalo, estes en parte trabados polas dificultades do terreo. Dispuña porén de vantaxe artilleira, ao poder contar con 20 canóns. O mesmo día 15, uns 500 fusileiros franceses, ao mando do xeneral Jardon, iniciaron ataques no monte Penasquedo, e tomaron o monte Mero. A batalla iniciouse na tarde do día 16 de xaneiro, tendo lugar os máis duros combates pola posesión da aldea de Elviña, da que se apoderaron os franceses na caída da noite, e avanzaron cara á aldea de Palavea. Caeu ferido o xeneral inglés Baird, en canto que o propio Moore foi ferido moi gravemente pola bala dun canón, morrendo dúas horas despois. Durante esa mesma noite as tropas británicas foron embarcando, aínda que os barcos foron canoneados pola artillería francesa no amencer do día 17. Ese mesmo día 17 de xaneiro de 1809, Soult entrou na cidade da Coruña, que capitulou estando ao mando como gobernador o xeneral Alcedo.
No total, os franceses perderon uns 1 200 homes e os británicos uns 900, pero estes perderan ao longo da súa penosa retirada desde Castela uns 8 000 soldados. A vitoria do mariscal Soult deixaría campo libre para a ocupación de Galicia. En apenas dúas semanas rendéronse as cidades máis importantes do país. O mariscal Ney, que acompañaba a Soult, recibiu ordes de controlar o norte do país e mais Asturias, para o que centra o seu campamento en Lugo. A un tempo, Soult pasa para Portugal, onde toma Porto o 29 de marzo.
Batalla do Val de Monterrei
Despois dun infrutuoso intento de cruzar o río Miño preto da localidade de Tui, o mariscal Soult retrocede ata Ourense coa idea de cruzar cara a Portugal pola rexión de Tras-os-Montes. O Marqués de La Romana, acuartelado no Val de Monterrei reorganizando o seu maltreito exército duns 10000 efectivos, decide organizar unha liña defensiva ao recibir preto de 4000 homes do exército do Norte de Portugal do xeneral luso Francisco dá Silveira.
O rápido avance napoleónico o día 6 de marzo provocou que o xeneral español decidise abandonar a súa primeira liña de defensa, retrocedendo cara á beira oriental do río Támega, provocando que as forzas portuguesas quedasen descolgadas, as cales retrocederon ata a fronteira luso-española, decididas a non apoiar aos españois polo seu rápido e inesperado repregamento. O Marqués de La Romana establece unha posición defensiva máis sólida nunha zona coñecida como "Pozo do Demo", onde decide enfrontarse ás forzas napoleónicas. A pesar diso, o impulso do exército francés mantense ao longo da tarde, conseguindo empezar a romper a liña española tras un par de horas de combate. Ante a perspectiva dunha derrota catastrófica, o Marqués de La Romana ordena a retirada antes de que o seu exército fuxa desorganizadamente. O mariscal Soult apenas se centra nos españois que se retiran, xa que o seu obxectivo era o exército portugués. Na mañá do día 7 de marzo as tropas francesas expulsan ás forzas lusas que defendían as localidades fronteirizas de Vilarelho da Raia e Feces de Abaixo, abrindo o camiño cara á localidade portuguesa de Chaves, que sería tomada o 12 de marzo. Unhas semanas despois, o 28 de marzo, Soult entra en Porto tras sufrir os portugueses elevadas baixas militares e civís.
Batalla de Casal do Eirigo
O 27 de abril de 1809, no lugar de Casal do Eirigo, parroquia de Setecoros, hoxe no concello de Valga, baixo os outeiros do monte Xesteira, nas inmediacións da Capela da Saúde, o exército galego, axudado polos campesiños locais, coas súas rudimentarias armas e con máis ganas que posibilidades, libraron unha cruel batalla, corpo a corpo coas tropas napoleónicas invasoras. Chuzos e galletas contra sabres e fusís; David contra Goliat; labradores contra soldados franceses profesionais. Esta foi a esencia da batalla de Casal do Eirigo. Malia non alcanzaren a vitoria completa, os campesiños si lograron facer recuar os franceses, o que soubo a triunfo.
A loita tivo un segundo acto. Por cada soldado ou paisano galego -máis que soldados eran campesiños mal armados- había cinco franceses armados "até os dentes", e contaban con pezas de artillaría e seccións de cabalaría. O ataque dos franceses foi inminente. Despregáronse polo camiño real (hoxe estrada PO-550) atacando con tres columnas de artillaría. O segundo batallón de Lobeira entrou en pánico e os seus integrantes fuxiron, polo que os Tiradores do Miño ocuparon o seu lugar e fixeron retroceder o inimigo, causándolle moitas baixas. Outros tres batallóns franceses e trescentos xinetes atacaron o batallón da Vitoria, que loitou heroicamente até o límite das súas posibilidades, até que Colombo ordenou unha retirada que soubo a vitoria xa que as tropas inimigas sufriron 400 mortos e un millar de feridos, por 60 mortos e 120 feridos nos batallóns locais. Pero os franceses non aproveitaron esta retirada, xa que se dedicaron a saquear e queimar casas polas zonas de Setecoros e San Clemente. Ao día seguinte fixéronlles crer que ían cortarlles o paso no viaduto de Pontecesures e que en Padrón se organizaba unha sublevación na súa contra, polo que abandonaron as terras altas de Valga dirixíndose ao val, onde foron acuartelados.
Morillo en Galicia
En febreiro de 1809, Pablo Morillo, daquela capitán do exército, foi enviado pola Xunta Suprema do Reino de Sevilla a Galicia coa encarga de propagar a alarma contra os franceses e organizar corpos de exército que impidisen o asentamento das forzas francesas despois dos sucesos da Coruña (batalla de Elviña). Morillo actúa nas comarcas miñotas da actual provincia de Pontevedra, onde se incorpora ás guerrillas alí combatentes, con mandos como Bernardo González del Valle Cachamuíña. miniatura|[[Bernardo González del Valle, Cachamuíña. Gravado da época.]]
Reconquista de Vigo
O 27 de marzo de 1809 os patriotas galegos ocupados no asedio de Vigo proclaman a Morillo coronel. En Vigo intimida ao comandante francés e mantén conversacións co capitán de fragata británico, comandante encargado do bloqueo marítimo (bloqueo Continental) na ría de Vigo. O 28 de marzo os homes ao mando de Morillo atacan as portas de Vigo e, en dúas horas, logran que os franceses entreguen a cidade. Tras a capitulación, Chalot, 45 dos seus oficiais e máis de 1.200 soldados quedaron prisioneiros; tamén quedaron en poder de Morillo os pertrechos e a tesouraría gala, que ascendía a uns 150 000 francos-ouro.
Toma de Santiago
Despois acode ao cerco de Tui (de onde saíu malparado), libra a batalla de Ponte Sampaio enfrontándose ao mariscal Ney, ao que infrinxe perdas considerábeis (non menos de 700 baixas). Logo prosegue á súa marcha para Santiago, vence na batalla das Galanas (Teo) e chega finalmente a Santiago, cidade que toma en maio dese mesmo ano. Estas accións serían o impulso preciso para expulsar os franceses de Galicia.
Batalla de Ponte Sampaio
miniatura|250px|A ponte de [[Ponte Sampaio, Pontevedra|Ponte Sampaio.]] A batalla de Ponte Sampaio tivo lugar no lugar homónimo entre os días 7 e 9 de xuño de 1809 nas beiras do río Verdugo, entre unha forza conxunta de tropas regulares españolas e milicias populares galegas que se enfrontaron coas tropas francesas, dirixidas polo mariscal Michel Ney. A resistencia dos españois impediu a Ney o paso do río, véndose obrigado a retirarse.
En maio, Ney tivo noticias de que o marqués de la Romana estaba en Asturias, polo que decidiu buscalo alí, porén foi unha manobra errada, pois o español retirárase para Galicia. O regreso de Soult desde Portugal até Ourense foi dificultoso. miniatura|dereita|O mariscal [[Michel Ney que, xunto con Soult, dirixiu as tropas francesas.]]
Reunidos Soult e Ney en Lugo o 29 de maio, deciden unha nova estratexia. Soult buscou as tropas do marqués no Sur interior do país, mentres que Ney partiu cara a Pontevedra e Vigo con intención de recobrar ambas as cidades. Tal acción conxunta buscaba o dominio definitivo de Galicia.
Ney saíu da Coruña, pasando por Santiago. Levaba con el uns 8 000 infantes e 1 200 xinetes, con 13 canóns. Porén era unha acción anunciada, pois fixera publicar bandos sobre as súas intencións. As forzas regulares españolas, ao mando do conde de Noroña, esperaron o avance de Ney en Ponte Sampaio, que era paso obrigado no camiño real entre Pontevedra e Vigo.
A batalla impediu o dominio francés sobre o sueste galego. Mentres, o fracaso de Soult no interior meridional de Galicia, e novos acontecementos no centro da península, onde Wellesley ameaza entrar en Madrid, obrigan a saír a ambos os mariscais de Galicia. Ney faino por Pedrafita e o Bierzo, mentres Soult pasa por Valdeorras e a Terra do Bolo, en dirección a Seabra. No seu camiño víronse atacados polas partidas guerrilleiras, pero as súas tropas provocaron un verdadeiro regueiro de sangue e pillaxe. Cando por fin se xuntan ambos os dous mariscais só lles quedan 18 000 dos 53 000 ou 55 000 homes cos que chegaran en xaneiro de 1809.
Galicia libre de franceses
miniatura|Tenente xeneral [[Pedro Caro y Sureda, 3º marqués de La Romana, Capitán Xeneral de Galicia en 1809.]]
A partir da saída dos franceses do país, o Capitán Xeneral de Galicia recuperou o poder que anteriormente exercera. Ao rematar a guerra había dúas posibilidades: constituír unha nova Xunta do Reino de Galicia (que era a opción preferida polas clases máis elevadas, en opinión de González López, e que aparentemente contaba co apoio dos ingleses) ou devolver o poder ao Capitán Xeneral.
O conde de Noroña, Gaspar María Nava y Álvarez de las Asturias, segundo comandante do Exército do Reino de Galicia, foi moi explícito nas súas intencións cando publicou en Santiago o bando do 29 de maio de 1809:
O bando ten o seu aquel. Parece inusitado que o poder militar que durante a epopea popular de Galicia se mantivera na marxe, que non lograra neses meses nin unha soa vitoria, que todo o deixara á responsabilidade do pobo, viñese agora, chegado o momento da vitoria, suplantar todas as Xuntas, impoñéndose a elas e concentrando todo o poder no Capitán Xeneral.
A operación tiña seguramente maior intención. O Marqués de La Romana, cuxo pensamento político coñécese ben pola súa Representación á Xunta Central -era un absolutista- temía que, ao socairo das circunstancias políticas, se introducisen novos poderes representativos do pobo. Todo o que cheirase a xuntismo, asemblea do pobo, terceiro estado etc., dáballe noxo. Home doutro mundo, doutro tempo, nunca aceptou esa avalancha do pobo nos mandos de exército e, sobre todo, na organización da sociedade. Por iso deu instrucións precisas ao seu segundo que, sen dúbida, participaba das mesmas ideas para que, ao terminar a guerra en Galicia, recuperase a plenitude do poder do Capitán Xeneral, como antigamente se exercera.
A Xunta Superior de subsidios, armamento e defensa de Galicia
Aínda que Galicia xa estaba libre de franceses, a súa presenza noutras partes de España, e a posibilidade de que ralizasen unha nova ofensiva, fixeron que moitos persoeiros e institucións pensasen que era oportuna a creación dunha Xunta en previsión do que puidese suceder. E a pesar de que o conde de Noroña era abertamente contrario á creación de xuntas, o Goberno da nación española creu que era oportuna a súa constitución. A argumentación do Conde sitúase dentro do seu horizonte político de defensa dos poderes centrais:
Pero pese a esta opinión contraria do Segundo Comandante do Exército de Galicia, as forzas vivas do país solicitárona.
A Xunta formouse, e o 17 de decembro de 1809 fíxose público o seu regulamento, no que se establecían as condicións e competencias destas xuntas:
As diferenzas entre a Xunta Superior e a Xunta Suprema do Reino de Galicia, que desaparecera de feito en decembro de 1808, son moi claras. A Xunta Superior estaba supeditada á Central. Non pretendía ostentar a soberanía, nin representar a Galicia perante ningún organismo superior. Tratábase simplemente dunha especie de delegación da Xunta Central para os asuntos da guerra e da facenda, concomitantes coa guerra.
Poseidón de Artemision
miniatura|350px|Poseidón de Artemisión
O Poseidón de Artemision é unha estatua en bronce no denominado estilo severo grego, datada c. 460 a.C. Neste momento, a escultura xa perdeu a frontalidade e o estatismo propios de épocas pasadas, pero a figura segue apoiándose en ámbolos pés, a pesar de que comeza a apuntarse o dinamismo.
Foi atopada no fondo do mar, en 1928, cerca do cabo Artemisio, ó norte da illa de Eubea, se ben un dos brazos xa fora atopado dous anos antes. Procede do afundimento dun barco no século I a.C. Exponse no Museo Arqueolóxico Nacional de Atenas.
Descrición
miniatura|300px|esquerda Representa o deus Poseidón nu, en pé e en actitude de lanzar o tridente (que non se recuperou). A actitude pode asimilarse tamén á de Zeus lanzando o seu raio, polo que a escultura foi identificada cun ou outro deus, e recibiu o nome de "Deus do cabo Artemísion", pero existe un relevo romano onde se ve co tridente na man, o que descarta a confusión coa figura de Zeus. A páxina web do Museo titula a obra como "Poseidón de Cabo Artemision".
Tratase dunha escultura en vulto redondo, de estilo naturalista idealizado. Ten unha altura de 209 cm e un ancho máximo de 210 cm. Está realizada en bronce mediante a técnica da cera perdida, un método escultórico que permite obter a figura a partir dun molde elaborado con cera. Reflicte perfectamente a idea de mobilidade, para o que o deus precisa ter gran liberdade de movemento, iso esixe representalo nu (mentres que Zeus represéntase con capa ou túnica). Tamén a posición da man dereita, cos dedos abertos, parece apuntar a que sostén un tridente, mentres que un raio se representaría asido coa man pechada.
Presenta un gran realismo (na musculatura e na modelaxe do pelo e da barba), lonxe do xeometrismo arcaico. O estilo severo reflíctese na contraposición da tensión e esforzo do momento de lanzar o tridente, fronte á serenidade e sobriedade do rostro.
A autoría se atribuíu, sen seguridade, ó escultor Kalamis, un dos principais representantes do estilo severo. Non se conserva ningunha obra súa pero coñécense por copias ou por estar reproducidas en moedas.
No adro principal da sede das Nacións Unidas, en Nova Iork, exponse unha réplica desta escultura, doada polo goberno grego.
Ali Sadpara
Muhammad Ali Saspara, nado en Sadpara en 1972, foi un alpinista paquistaní.
Traxectoria
Comezou a súa relación coa alta montaña no ano 2000 traballando como porteador para expedicións estranxeiras no seu país. Non tardou en destacar facendo traballos na sombra e case sen facer ruído conquistou, agás o K2, todos os oitomiles de Paquistán. Gasherbrum I, Gasherbrum II, Broad Peak e Nanga Parbat.
Saltou á palestra no 2016 tras ser o primeiro ser humano e chegar a cima do Nanga Parbat durante a tempada invernal, acompañado por Alex Txikon e Simone Moro. O vasco Alex Txikon, líder oficial da expedición, recoñeceu a Sadpara como o líder natural da mesma e incluso algúns alpinistas internacionais cualifícano como o único responsable do éxito da expedición, restándolle méritos a Moro e Txikon.
En febreiro de 2021 perdía a vida xunto ó chileno Juan Pablo Mohr e o islandés John Snorri Sigurjonsson durante un intento invernal de acadar o cumio do K2. A finais de xullo do mesmo ano o alpinista ucraino Valentyn Sypavin atopou os corpos de Sadpara e os seus dous acompañantes.
Palacio de Versalles
O palacio de Versalles ou castelo de Versalles (en francés: Château de Versailles) é un palacio real localizado na cidade de Versalles, unha aldea rural na época da súa construción, e hoxe en día un suburbio de París. A súa construción foi ordenada polo rei Luis XIV, e constitúe un dos complexos arquitectónicos monárquicos máis importantes de Europa. Con preto de 10 millóns de visitantes ao ano, é tamén un dos sitios turísticos máis importantes de Francia.
A Corte de Versalles foi o centro do poder do Antigo Réxime en Francia dende 1682, cando Luís XIV se mudou de París, até que a familia Real foi forzada a volver á capital en 1789.
O conxunto do palacio e parque de Versalles, incluíndo o Gran Trianón e o Pequeno Trianón, foron declarados Patrimonio da Humanidade pola Unesco en 1979.
Historia e ampliacións
Luis XIV deixou París e decidiu construír Versalles como unha pequena cidade lonxe dos problemas. Tería varias etapas construtivas, marcadas polas amantes de Luis XIV.
Museo da historia de Francia
miniatura|293x293px|Galería das Batallas, no Museo da Historia de Francia. Foi creado no 1837 por Camille Bachasson, conde de Montalivet, por orde de Luís Filipe I.
Cos seus 18 000 m² é o museo de historia máis grande do mundo. Contén unha colección de cadros reunidos ou encargados por Luís Filipe I e están organizados por series históricas. Para a súa exposición, algúns departamentos foron transformados en salas de museo.
Ángeles Alvariño
María de los Ángeles Alvariño González, nada en Serantes (Ferrol) o 3 de outubro de 1916 e finada en La Jolla (San Diego) o 29 de maio de 2005 e coñecida como Ángeles Alvariño, foi unha zoóloga, oceanógrafa e mestra galega que liderou o comezo a investigación oceanográfica global. Destacou por describir 22 novas especies de zooplancto mariño, o seu coñecemento dos quetógnatos e por crear novos indicadores das condicións mariñas. Comezou a súa carreira de investigación no Instituto Español de Oceanografía en Madrid e Vigo. A súa seguinte estadía foi a Laboratorio Mariño de Plymouth. Alí converteuse na primeira muller que participou como científica nunha expedición oceanográfica mundial, pois en 1953-1954 participou como investigadora na expedición do buque británico Sarsia. Desde 1956 ata o remate da súa carreira continuou a súa investigación nos Estados Unidos no Instituto Oceanográfico Scripps e no centro de investigación en pesca da NOAA.
Palacio de Versalles
Museo da historia de Francia
O museo está situado nas ás, mentres que a parte central (a excepción do andar baixo), os Grandes Departamentos, as estancias privadas e os departamentos da familia real foron restaurados e poden verse tal como eran cando estaban ocupados polos reis.
Ángeles Alvariño
Ángeles Alvariño recibiu a Medalla de Prata de Galicia en 1993 e foi a figura que escolleu a Real Academia Galega de Ciencias para conmemorar o día 1 de xuño, o Día da Ciencia en Galicia, do 2015. O Instituto Español de Oceanografía botou un buque en 2012 que leva o seu nome e en 2021 o Parlamento Galego aprobou unha lei que recoñece o seu labor.
Palacio de Versalles
Outros Versalles no mundo
O conxunto é recoñecido a nivel mundial coma un dos palacios máis grandiosos e inspirou a outros gobernantes e magnates que aspiraban a ter o seu propio paraíso; hai por iso polo mundo moitas edificacións espectaculares que, ou ben seguiron o seu modelo, ou ben se apropiaron deste epíteto co propósito de atraer visitantes. Os máis coñecidos son:
En Galicia, o Pazo de Oca, malia non ser nunca a residencia de ningunha familia real, é coñecido como o Versalles galego, principalmente polos seus xardíns.
Ángeles Alvariño
Nacemento e primeiros estudos
Filla do médico Antonio Alvariño Grimaldos e da pianista María del Carmen González Díaz Saavedra, naceu en Serantes en outubro de 1916. Desde nova, gustáronlle a lectura e a música, e aprendeu solfeo e piano.
Os seus estudos ata secundarios fíxoos no instituto Concepción Arenal de Ferrol. Na Universidade de Santiago de Compostela cursou o bacharelato e rematouno en 1933 cos traballos finais sobre dos Insectos sociais e As mulleres no Quixote. O ano seguinte múdouse a Madrid para estudar na universidade madrileña Ciencias Naturais. Inda que de primeiras se interesou pola medicina, o seu pai, médico, quixo que fose a outros estudos. En Madrid aloxouse na Residencia de Señoritas que dirixía María de Maeztu. Porén, os seus estudos víronse interrompidos pola guerra civil que estourou en 1936. Nos anos da guerra volveu para Ferrol e adicouse a aprender as linguas francesa e inglesa, e interesouse polo estudo do litoral galego, como a praia de Doniños.
Casamento e doutoramento
En 1940 casou con Eugenio Leira Manso, capitán da Mariña de Guerra Española e pertencente á Orde de San Hermenexildo. O seu marido, que participou no bando sublevado, en 1938 formaba parte do cruceiro Baleares cando foi afundido polos republicanos. Dous anos despois de casaren, tiveron unha nena: María de los Ángeles. Co remate da guerra as universidades volveron a abrir, así que reiniciou os seus estudos en Madrid. Alí obtivo en 1941 a licenciatura e mestrado pola Universidade de Madrid. Entre o 1941 e 1948 adicouse ao ensino de ciencia en varios colexios ferroláns, impartindo a docencia de Bioloxía, Zooloxía, Botánica e Xeoloxía.
Baixo a tutela dos directores Frederick S. Russell e Peter C. Corbim, en Plymouth especialouze no estudo de quetógnatos, sifonóforos, medusas e ctenóforos. Durante ese tempo, participou en campañas oceanográficas a bordo de buques como o Sarsia e percorreu augas do Atlántico e do Pacífico. Con iso, converteuse na primeira muller científica a bordo dos barcos ingleses, e recoñecida como tal.
Ao pouco de estar de volta en Vigo conseguiu outra axuda, da Comisión Fulbrigth, para participar no estudo do zooplancto no Instituto Oceanográfico Woods Hole (WHOI) en Massachusetts. Alí estivo desde 1956 e 1957 coa experta en sifonóforos Mary Sears.
Mary Sears contactou co Instituto Oceanográfico Scripps de La Jolla (San Diego, California) para recomendarlle ao seu director, Roger Revelle, a Ángeles Alvariño. Desde ese momento Alvariño exerceu case sempre a súa investigación nos Estados Unidos, sendo xa alí unha investigadora de referencia. Nese centro Scripps estivo investigando ata o 1969. Para a súa investigación no centro conseguiu múltiples liñas financiamento dos departamentos federais do naval ou de pesca dos Estados Unidos.
Pola Universidade de Madrid e en 1967, Ángeles Alvariño obtén o seu título de doutora coa tese ''Los Quetognatos del Atlántico. Distribución y Notas Esenciales de Sistemática''.
Investigadora radicada nos Estados Unidos de América
O seu marido retirou da mariña en 1967 e mudouse con ela a La Jolla ese ano no que se doutorou, e un ano despois de que ela conseguise a nacionalidade norteamericana.
Traballou no Scripps ata o 1969, centrándose no estudo de mostras mensuais de plancto do Atlántico, o Pacífico e o Índico para comprender a desaparición de sardiña, entre outras; e a o estudo das correntes e a dinámica oceánica. Sendo xa doutora, en xaneiro de 1970 consegue a praza de bióloga investigadora no Centro Científico de Pesca do Suroeste (NOAA) dos Estados Unidos, un centro que se acabara de crear polo servizo nacional de pesca marítima americano. Alí continuou co estudo da ecoloxía de quetógnatos e sifonóforos no Pacífico e na Antártico, a depredación de zooplancto e a súa relación coa supervivencia de larvas de peixes, o transporte por correntes do plancto, especies que actúan como indicadores e na dinámica oceánica.
Nese período impartiu clases na Universidade Nacional Autónoma de México en 1976, na Universidade Estatal de San Diego desde 1979 ao 1982 e na Universidade de San Diego desde 1982 ao 1985. Foi tamén profesora visitante na Universidade Federal de Paraná, no Brasil en 1982 e no Instituto Politécnico Nacional de México desde 1982 a 1986. Chegou a ser a coordinadora de liñas de investigación oceánica dos países hispano-americanos entre o 1978 e 1979.
En 1977 denunciou que sufría discriminación por motivos de xénero no centro do National Fisheries Service no que traballaba.
Ocupou o seu posto no Centro de Pesca do Suroeste ata o 1987, cando se xubila. Inda que, malia a estar xubilada, colaborou como científica emérita ata o 1993.
Morreu en California en 2005 (aos 89 anos).
Revistas científicas
Algunhas das súas principais publicacións en xornais a destacar son:
Taxonomía
Alvariño describiu 22 novas especies e revisou a morfoloxía en varias fases de desenvolvemento ou do ciclo sexual destas e doutras especies de zooplancto, empregando ilustracións e notas. Adicouse a especies de medusas, sifonóforos, quetógnatos e hidromedusas. As especies que describiu como novas foron
A abreviatura Alvariño emprégase para indicala como autoridade na descrición e taxonómica.
Legado
Ao seu falecemento en La Jolla (San Diego), o 29 de maio de 2005, deixou rematado un manuscrito sobre as aves e outros animais mariños achados na expedición Malaspina e que foron estudados por ela. Trátase dun proxecto que proximamente será rematado e traducido pola súa filla, Ángeles Leira Alvariño.
O arquivo municipal da Coruña contará en breve cunha importante biblioteca científica, formada por un millar de libros, ademais de mapas, debuxos, gravados e a correspondencia que, con científicos de todo o mundo, mantivo Ángeles Alvariño. O principal motivo de que estes fondos terminen na Coruña é que Alvariño desexaba que o seu legado científico volvese a España (México era outra alternativa), e outra das razóns é a presenza na cidade dos museos científicos, para os que este legado ten un interese especial. A súa filla estivo en agosto do 2011 cos responsábeis da Concellaría de Cultura para iniciar os trámites.
Joanot Martorell
miniatura|Ilustración do Tirant.
Luis Felipe López Jurado
Luis Felipe López-Jurado, nado en Córdoba en 1952, é un zoólogo, taxónomo, herpetólogo e profesor de Bioloxía e Zooloxía na Universidade das Palmas de Gran Canaria.
Joanot Martorell
Joanot Martorell, nado en Valencia entre os anos 1405 e 1410 e finado na mesma cidade en 1465, foi un escritor medieval valenciano en lingua catalá. Tirant lo Blanc é a súa obra máis coñecida, xa que é considerada a primeira novela moderna de Europa.
Luis Felipe López Jurado
Taxons descritos
En 1984 xunto cos tamén zoólogos españois Jesús Cano Pérez, Marcos Báez e Gloria Ortega, describiu o taxon dos galotiinos (Gallotiinae), unha das dúas subfamilias en que se divide a familia dos lacértidos.
Joanot Martorell
Traxectoria
Segundo o historiador Jaume Chiner, naceu en Valencia, no seo da liñaxe dos Martorell, unha familia da media nobreza orixinaria de Gandia, mais estabelecida en Valencia dende 1400. O seu avó foi conselleiro real e o seu pai, camareiro do rei Martín o Humano.
Luis Felipe López Jurado
Taxons descritos
Así mesmo, foi un dos autores que describiron a especie † Geochelone vulcanica, unha tartaruga xigante que desapareceu das illas Canarias no plistoceno superior.
Galardóns
En 2016 recibiu o Premio Océanos da Sociedad Atlántica de Oceanógrafos.
Joanot Martorell
Traxectoria
En 1433 dátase como o primeiro nomeamento de Joanot como cabaleiro. O escritor valenciano era dos que buscaban pelexas xa que lle gustaban moito as xustas entre cabaleiros, xa fose por razóns de honra ou por intereses máis materiais, e ademais, como é o que facían tódolos cabaleiros sentíase a gusto. De tódalas súas batallas entre cabaleiros temos información a partir de letras de batallas que Martorell escribiu durante toda a súa vida.
Mensa (constelación)
Mensa ou Mesa é unha constelación austral, que foi inserida por Nicolas Louis de Lacaille baixo o nome de Mons Mensae, o nome fai referencia especificamente ó monte Table Mountain (equivalente literal a Mons Mensae en latín) en Suráfrica, dende onde Lacaille fixo importantes observacións do ceo austral. A constelación non conten estrelas brillantes, así Alpha Mensae a súa estrela máis brillante é apenas visible cunha magnitude 5.09, facendo dela a constelación menos visible no firmamento, pero conten parte da Gran Nube de Magallanes (o resto atópase na constelación de Dorado).
Joanot Martorell
Traxectoria
O 2 de xaneiro de 1460 comezou a escribir Tirant lo Blanc, morrendo sen descendencia.
Mensa (constelación)
A constelación forma unha cuña en forma de chave no ceo e estendese dende aproximadamente 4 h ata 7,5 h en ascensión recta, e de 71 a 85,5 graos de declinación. Á parte da constelación sur polar de Octans, é a máis austral das constelacións. Debido a isto, é esencialmente inobservable dende o Hemisferio norte. Ademais das xa mencionadas, outras constelacións veciñas son: Chamaeleon, Hydrus e Volans.
Joanot Martorell
Traxectoria
Só escribiu esta obra, rica e complexa, insólita e diferente e é por iso que o seu nome está entre os mellores autores da literatura catalá i universal. Mais ao ser escrita en catalán non tivo unha magnitude tan grande como Cervantes porque o catalán era bastante minoritario. A obra ten 487 capítulos e máis de 800 páxinas onde se explica a historia dun cabaleiro chamado Tirant. Os manuscritos da obra foron herdados por Martí Joan de Galva que levou a novel·la á imprenta. Martí Joan morreu seis meses antes da publicación da obra no 1490.
Mensa (constelación)
A primeira imaxe tomada polo Observatorio de raios X Chandra foi de PKS 0637-752, un quásar en Mensa cunha gran cantidade de gas visible tanto no espectro visible coma no de raios X.
Historia
Dado que foi ideada no século XVII, e que se atopa no hemisferio sur, non foi visible para os pobos do Mediterráneo ou culturas antigas, polo tanto non hai mitoloxía asociada a esta constelación.
Historia de San Francisco
A historia de San Francisco comeza a finais do século XVIII, coa chegada dos europeos a California.