cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fútbol Club Barcelona
Adestradores
O equipo de fútbol do FC Barcelona non tivo un adestrador até 1917. O inglés John Barrow dirixiu ó equipo en 19 encontros. Tras del chegou outro adestrador inglés, Jack Greenwell, quen ocuparía o posto durante 9 anos en dúas etapas distintas, dirixindo ó Barça en 492 encontros. Romà Forns foi o adestrador que levou ó equipo ó seu primeiro título de liga na tempada 1928-29. O segundo título de liga chegaría da man de Josep Samitier, antigo goleador do equipo, quen adestrou ó FC Barcelona entre 1944 e 1947. Samitier foi substituído polo uruguaio Enrique Fernández, con quen se gañaron as ligas de 1948 e 1949. Pouco tempo despois, o checoslovaco Ferdinand Daučík adestrou ó "Barça das 5 copas", que gañaría tódolos títulos en xogo entre 1952 e 1953. Os éxitos seguiron con Helenio Herrera, que gañou as ligas de 1959 e 1960 con xogadores como Luis Suárez e László Kubala, por diante do histórico Real Madrid de Alfredo Di Stéfano. Despois de varios anos sen títulos, en 1971 chegou un adestrador que cambiou a filosofía do club, o holandés Rinus Michels, que dirixiu ó equipo en 361 encontros durante dúas etapas, acadando o título de liga en 1974. O seguinte título de liga chegaría da man do inglés Terry Venables, en 1985, chegando á final da Copa de Europa en 1986, para perdela. En 1988 foi contratado como adestrador Johan Cruyff, quen durante 8 anos gañou 4 ligas, 1 Copa de Europa e 1 Recopa de Europa entre outros títulos, dirixindo ó equipo en 602 encontros, cifra récord no club. Outros dous holandeses, Louis van Gaal e Frank Rijkaard, triunfaron no banquiño culé, acadando 2 títulos de liga cada ún. Rijkaard levou ó equipo á vitoria na Liga de Campións da UEFA 2006-07. O seu sucesor en 2008 foi Pep Guardiola, cuxo traballo deu de si 3 Ligas e 2 Ligas de Campións entre moitos outros títulos durante 4 tempadas. En maio de 2012 Guardiola anunciou a súa marcha tralo remate da tempada, e o presidente Sandro Rosell comunicou que o seu substituto sería Tito Vilanova, quen só puido exercer o cargo durante unha tempada por razóns de saúde. En 2013 chegou da Gerardo Martino, o cuarto adestrador arxentino da historia do club.
O corpo técnico da sección de fútbol na tempada 2018-19 estaba composto polos seguintes membros:
Presidentes
O primeiro presidente da historia do FC Barcelona foi o inglés Walter Wild, un dos 12 fundadores do club. Joan Gamper asumiu a presidencia por vez primeira en 1908, tomando a decisión de construír o primeiro estadio propiedade do club, o Camp del Carrer Indústria. Tamén sería Gamper quen, en 1922, durante a súa 4ª presidencia tomaría a decisión de substituír aquel estadio por un novo, máis grande e moderno, o Camp de Les Corts. Co inicio da Guerra Civil española, foi executado o presidente Josep Sunyol. En 1950 Agustí Montal i Galobart asinou a László Kubala, quen levou ó club a unha das súas épocas máis vitoriosas. Froito deses éxitos, Francesc Miró-Sans chegou á presidencia en 1953 co lema "Polo mellor campo do mundo" e inaugurou un novo estadio moito máis grande, o Camp Nou, en 1957. Fillo dun expresidente, Agustí Montal i Costa colleu o poder en 1969, asinando ó adestrador Rinus Michels en 1971 e a Johan Cruyff en 1973. Foi Josep Lluís Núñez, presidente entre 1978 e 2000, quen cambiou a dinámica do club, converténdoo nunha das referencias do continente, acadando a primeira Copa de Europa en 1992. En 2003 chegou ó poder Joan Laporta, en cuxa presidencia chegaron dúas novas Ligas de Campións entre outros títulos. Substituíuno no cargo en 2010 Sandro Rosell, que levou a cabo unha tarefa continuista nas políticas de xestión deportiva do club. En 2014 presentou a súa dimisión irrevogable e foi substituído polo seu vicepresidente Josep Maria Bartomeu.
A xunta directiva actual, no poder dende o 23 de xaneiro de 2014, está composta polos seguintes membros:
140px|miniatura|centro|[[Sandro Rosell, presidente de 2010 a 2014.]]
Torneos rexionais
O Campionato de Catalunya foi un torneo ligueiro que existiu entre 1900 e 1940, no que se enfrontaban os principais clubs de fútbol cataláns. O campión desta liga acadaba o dereito, como representante catalán, a participar na Copa do Rei, torneo que naceu en 1902. Durante as 3 primeiras décadas de existencia do FC Barcelona, estes foron os 2 campionatos oficiais existentes nos que competiu o club coa súa sección de fútbol. Unha vez comezada a Guerra Civil disputáronse dous torneos que tiveron unha curta existencia, chamados Liga Catalá e Liga Mediterránea. En anos recentes, co remate da ditadura, creouse de novo un torneo catalán, esta vez en formato de copa, con eliminatorias directas, chamado Copa Catalunya, de menor prestixio. O FC Barcelona liderou o palmarés do desaparecido Campionato de Catalunya, e lidera o palmarés da actual Copa Catalunya.
1902, 1903, 1905, 1909, 1910, 1911, 1913, 1916, 1919, 1920, 1921, 1922, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1930, 1931, 1932, 1935, 1936, 1938 1901, 1907, 1908, 1915, 1923, 1933, 1937 1937 1938 1991, 1993, 2000, 2004, 2005, 2007, 2013, 2014 1996, 1997, 1998, 2001, 2002, 2006, 2008, 2010, 2011
Torneos estatais
A Copa do Rei foi o primeiro campionato nacional de fútbol, fundado en 1902, e que durante 27 anos proclamou ó mellor equipo de España. En 1928 creouse a Liga española de fútbol, converténdose dende entón no principal campionato nacional. A Copa de Ouro Arxentina e a Copa Eva Duarte foron dous torneos precursores da actual Supercopa de España, na que se enfrontan os vixentes campións de liga e copa. A Copa da Liga foi unha competición que só durou 4 anos, cun formato semellante ó da Copa do Rei, pero na que se enfrontaban só os equipos da primeira división. Actualmente o FC Barcelona é o 2º equipo con máis Ligas, e o 1º con máis Copas do Rei e Supercopas de España. Tamén foi o 1º con máis Copas da Liga e Copas Eva Duarte. 1928–29, 1944–45, 1947–48, 1948–49, 1951–52, 1952–53, 1958–59, 1959–60, 1973–74, 1984–85, 1990–91, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1997–98, 1998–99, 2004–05, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2012–13, 2014–15, 2015–16, 2017–18, 2018–19 1929–30, 1945–46, 1953–54, 1954–55, 1955–56, 1961–62, 1963–64, 1966–67, 1967–68, 1970–71, 1972–73, 1975–76, 1976–77, 1977–78, 1981–82, 1985–86, 1986–87, 1988–89, 1996–97, 1999–00, 2003–04, 2006–07, 2011–12, 2013–14, 2016–17 1909–10, 1911–12, 1912–13, 1919–20, 1921–22, 1924–25, 1925–26, 1927–28, 1941–42, 1950–51, 1951–52, 1952–53, 1957, 1958–59, 1962–63, 1967–68, 1970–71, 1977–78, 1980–81, 1982–83, 1987–88, 1989–90, 1996–97, 1997–98, 2008–09, 2011–12, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2020–21 1902–03, 1918–19, 1931–32, 1935–36, 1953–54, 1973–74, 1983–84, 1985–86, 1995–96, 2010–11, 2013–14 1983, 1991, 1992, 1994, 1996, 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018 1985, 1988, 1990, 1993, 1997, 1998, 1999, 2012, 2015, 2017 1982-83, 1985-86 1945 1948, 1952, 1953 1949, 1951
Torneos internacionais
Os primeiros grandes éxitos do club en Europa foron as dúas vitorias na Copa Latina nos anos 1949 e 1952. Nesa competición enfrontábanse os campións de España, Francia, Portugal e Italia. En 1955 naceron a maioría das actuais competicións europeas. O FC Barcelona leva dende entón participando cada ano sen escepcións nas competicións europeas organizadas pola UEFA, sendo por iso un caso único. Neste tempo gañou 19 títulos continentais, récord absoluto, superando ó Real Madrid e ó AC Milán, que teñen 18. O club proclamouse campión de Europa en 1992, 2006, 2009, 2011 e 2015, e campión do mundo en 2009, 2011 e 2015. 2009, 2011, 2015 1992, 2006 300px|miniatura|O "sextete" de títulos gañados polo club en [[2009, no museo do FCB.]] 1991-92, 2005-06, 2008-09, 2010-11, 2014-15 1960-61, 1985-86, 1993-94 1978-79, 1981-82, 1988-89, 1996-97 1968-69, 1990-91 1958, 1960, 1966 1962 1992, 1997, 2009, 2011, 2015 1979, 1982, 1989, 2006 1949, 1952
Filial
300px|miniatura|dereita|[[Mini Estadi.]] O equipo filial do Barça é o Barcelona B, tamén chamado popularmente Barça Atlètic, fundado en 1970. Na tempada 2011-12 disputou a Segunda División Española por vixésima ocasión.
O Sección de Deportes de la España Industrial era o equipo de fútbol dunha fábrica da cidade de Barcelona, fundado en 1934. O presidente da fábrica era Josep Antoni de Albert, quen chegou á presidencia do FC Barcelona en agosto de 1943. Ese achegamento entre os dous equipos da cidade facilitou que en 1951 o España Industrial se convertese nun equipo afiliado do FC Barcelona, pasando a xogar os seus encontros como local no Camp de Les Corts. Nos anos 50 militou na Segunda división acadando en 1953 e 1956 postos de promoción de ascenso á Primeira división, promocións que non puido disputar por ser un equipo afiliado a outro. Despois de 1956 o SD España Industrial desligouse do FC Barcelona rebautizándose como Club Deportivo Condal para poder ascender á máxima categoría do fútbol español, na que chegou a competir durante un ano. Despois de descender á segunda división e máis adiante á terceira división, acadan de novo o ascenso a segunda, para descender de novo a terceira. En 1970 fusionáronse o CD Condal e o Atlético Cataluña para converterse no Barcelona Atlètic, pasando a ser o primeiro equipo filial do FC Barcelona. O nome do equipo mudouse en 1991 a FC Barcelona B por obriga da RFEF. En 2008 foi rebautizado como FC Barcelona Atlètic, pero coa chegada do novo presidente Sandro Rosell en 2010 recuperou o nome FC Barcelona B.
O equipo filial do FC Barcelona xoga os seus encontros como local no Mini Estadi, un recinto inaugurado en 1982, que ten capacidade para acoller a máis de 15.000 seareiros sentados nas bancadas.
Polas filas do Barcelona B pasaron os mellores xogadores que chegaron ao primeiro equipo do Barcelona procedentes da canteira barcelonista: Carrasco, Calderé, Amor, Ferrer, Guardiola, Sergi, Valdés, Iniesta, De la Peña, Puyol, Gerard ou Xavi, así como futbolistas que desenvolveron o groso da súa carreira noutros equipos importantes como Nayim, Luís García, Luque, Sergio García ou Cesc Fàbregas. En 2005 xurdiu do FC Barcelona B é o arxentino Lionel Messi. Os últimos anos foron os máis produtivos no tocante a preparar xogadores para o primeiro equipo do Barça, saíndo do filial xente como Bojan Krkic, Pedro, Sergio Busquets, Gerard Piqué, Thiago Alcántara ou Martín Montoya, todos eles internacionais xa coa selección de fútbol de España.
O FC Barcelona tiña un segundo equipo filial, o Fútbol Club Barcelona C, que desapareceu en 2007.
Na tempada 2011-12 o FC Barcelona B competiu por 20ª ocasión na Segunda división española dende 1970.
Publicidade
O Barça foi coñecido polo seu costume de rexeitar a publicidade na súa camiseta do primeiro equipo. De calquera xeito, dende o 2005 leva un pequeno logo da TV3 no brazo dereito e a partir da tempada 2006-07 loce o logo de UNICEF. Este logo na camiseta forma parte da iniciativa social do club. Na tempada 2011-12 o club rompeu a súa tradición cando anunciou que a camiseta do equipo de fútbol levaría a publicidade de Qatar Foundation.
"Culés"
O significado etimolóxico desta palabra deriva da palabra cul que significa literalmente "cu" en catalán. Esta palabra foi creada ó principio da década de 1920, xa que os seguidores que se sentaban no posición máis alta do estadio, dende fóra a xente vía os cus dos seguidores.
O FC Barcelona fronte a equipos galegos
A Liga española de fútbol inaugurouse en 1928. Dende entón, o FC Barcelona estivo presente en cada unha das edicións disputadas deste torneo. Pola outra banda, foron 4 os equipos de Galicia que teñen participado nalgunha das edición da Primeira división española: o Celta de Vigo, o Deportivo da Coruña, o Pontevedra CF e o SD Compostela. Ningún outro equipo galego agás estes catro tivo ocasión de enfrontarse ó FC Barcelona en encontros de liga, pero si na copa. Nas seguintes táboas amósase estatisticamente o resultado dos 249 enfrontamentos oficiais do FC Barcelona con equipos galegos en encontros oficiais:
106 encontros de liga, 14 de copa e 2 da UEFA. Fonte 1, Fonte 2.
92 encontros de liga e 11 de copa. Fonte 1, Fonte 2.
Os 12 encontros de liga. Fonte.
Os 8 encontros de liga. Fonte.
Os 2 encontros de copa. Fonte.
218 encontros de liga, 29 de copa e 2 da UEFA.
Véxase tamén
300px|miniatura|[[Palau Blaugrana.]]
Territorio de Memel
miniatura|300px|Mapa do territorio de Memel, a parte norte da [[Prusia Oriental e a Cidade Libre de Danzig, entre 1923 e 1939.]]
O territorio de Memel (Memelland en alemán) ou rexión de Klaipeda (Klaipėdos kraštas en lituano) foi un territorio definido, despois da primeira guerra mundial, no Tratado de Versalles (1920), e que foi posto baixo a administración do Consello de embaixadores. Segundo as cláusulas deste tratado, o territorio de Memel, o Territorio da Conca do Sarre e a Cidade Libre de Danzig permanecerían baixo o control da Liga de Nacións até o eventual momento en que as comunidades destes territorios votasen pola súa reintegración a Alemaña ou non.
Síntese histórica
O territorio orixinal, habitado por escalvianos e curonios, foi conquistado ao redor de 1252 polos cabaleiros teutónicos, que construíron Memelburg ("o castelo de Memel") e a cidade de Memel (hoxe Klaipeda).
En 1422, foi establecida unha fronteira entre Prusia e Lituania no Tratado de Melno, e esta fronteira existiu até 1918.
O territorio de Memel, daquela con predominio étnico alemán (outros grupos étnicos na rexión era: prusianos, lituanos e memelanders), situado entre o río e a poboación do mesmo nome, foi ocupado por Lituania durante a chamada «revolta de Klaipeda» de 1923.
Foi anexionado pola Alemaña nazi en marzo de 1939 e inmediatamente reintegrado na Prusia Oriental.
En 1946 foi anexionado pola Unión Soviética, sendo expulsada a súa poboación nativa alemá, e convertido en parte da RSS de Lituania en 1948.
Desde o colapso da Unión Soviética en 1991, o territorio forma parte da República de Lituania, integrado nas provincias de Klaipeda e Taurage.
Imperio Medio de Exipto
O Imperio Medio de Exipto (2040-1640) viu o afianzamento do poder dos faraóns. O Imperio Medio comeza para algúns coa XI dinastía, co poderoso caudillo tebano Mentuhotep II e para outros coa XII dinastía, iniciada por Amenemhat I, cando se consolidou a reunificación de Exipto, logrouse centralizar o poder e se emprendeu a expansión das fronteiras, freando as incursións estranxeiras. A XII dinastía trasladou a capital a Menfis e aumentou a burocracia. Sesostris I (1970-1936) iniciou a irrigación do lago Moeris (al-Fayum) e ampliou as fronteiras na Asia e na Nubia. Sesostris III (1887-1850) suprimiu o cargo de nomarca, ou gobernador dun nomo, e dividiu o país en tres sectores, Baixo, Alto e Medio Exipto. Invadiu o Sinaí, Palestina e Siria e conquistou boa parte da Nubia. Nunca antes Exipto atinxira tanta prosperidade. Quen o seguiu, Amenemhat III, é visto como o maior monarca do Imperio Medio.
Durante o Imperio Medio, a fase seguinte en deseño funerario foron as tumbas escavadas na rocha. Os mellores exemplos destas tumbas poden verse no Val dos Reis. Tamén se construían grandes templos en áreas máis visíbeis. O proxecto arquitectónico máis destacado foi o impoñente mausoleo de Mentuhotep en Deir al Bahri, que serviría de prototipo para o templo de Hatshepsut cinco séculos máis tarde. É o período clásico da arte e a literatura exipcias.
O faraón perdeu o carácter divino dos séculos precedentes, pero a autoridade real ficou firmemente establecida. Unha táctica moi utilizada para manter o control era substituír os gobernadores provinciais por funcionarios adeptos, moitos eles inmigrantes da veciña Palestina. Tebas converteuse nunha grande metrópole; os faraóns trasladáronse á antiga capital, Menfis, que estaba máis próxima do centro do país. Sesostris III e Amenemhet II construíron grandes pirámides en Saqqara, Dahshur, Illahun e Hawara.
A XIII dinastía é incluída frecuentemente no Reino Medio, aínda que o período parece ter sido un tempo de confusión e de príncipes estranxeiros provenientes da Asia, coñecidos por hicsos, que se aproveitaron da inestabilidade política no Delta do Nilo para obter o control da área e máis tarde estender o seu poder cara o sur. Os hicsos, que eran eses colonizadores que tanto lles serviran aos faraóns, trouxeron consigo a carruaxe de guerra poxada por cabalos. Os exipcios non botaron moito tempo ata recoñecer o poder desta carruaxe e a comezar, eles mesmos, a usala.
La Libertad (Pontevedra)
La Libertad, subtitulado en principio Órgano del Partido Republicano de la Provincia e máis tarde Semanario Republicano Radical foi un semanario editado en Pontevedra entre 1906 e 1931.
Traxectoria
Continuou a liña de La Acción. Apareceu o 5 de marzo de 1906. De orientación republicano lerrouxista, o xornal cualifícase como defensor do sistema republicano e da estruturación federal do Estado. Foron os seus directores Celestino Poza Cobas, José Juncal Verdulla (1907), Joaquín Poza Cobas (dende 1908) e Joaquín Poza Juncal (nas últimas épocas). A partir de outubro de 1908 aparece como propietario Joaquín Poza Cobas, que xa era o seu administrador en 1907. Ángel Míguez foi un dos redactores e entre os seus colaboradores figuraron Eusebio Alonso Vieites e Celso García de la Riega. O periódico imprimíase na imprenta de Joaquín Poza Cobas, e tiraba 500 exemplares.
O viaxeiro astral
Trama
O conxunto da historia é contada en primeira persoa por Darrell Standing, un profesor universitario preso con cadea perpetua en San Quintín por asasinato. Os traballadores da prisión tratarán de acalmalo mediante a tortura da chamada "chaqueta", unha camisa de forza. Mais será capaz de non sentir a dor que esta lle causa entrando nunha especie de estado de transo, autohipnotizándose, o que os parapsicólogos chaman desdobramento e que, na linguaxe mística, é coñecido como viaxe astral, fórmula coa que acabará andando entre as estrelas e revivindo experiencias das súas anteriores vidas.
As descricións do uso da camisa de forza no cárcere son reais, descritas por Ed Morrell a Jack London, que ademais de ser un personaxe do libro, quen lle conta ao protagonista como viaxar, foi un ex convicto de San Quintín, que coma o protagonista, pasou cinco anos continuos nunha cela de illamento.
Sotira
O topónimo grego Sotira (Σωτήρα, "Salvador") pode referirse a:
Chocontá
Chocontá é un concello do departamento de Cundinamarca (Colombia), que se atopa na provincia de Almeidas, da que é capital. O concello atópase a 75 km ó nordés de Bogotá, cidade coa que se conecta pola Troncal Central do Norte (Ruta Nacional 55). A altitude media é de 2689 m s. n. m. O clima é tépedo, cunha temperatura media anual de 13 °C, presentando abondosas choivas durante o ano.
Toponimia
O topónimo «Chocontá» deriva do muysccubun (lingua muisca), e pode traducirse como «labranza do aliado bo», ou tamén, «labranza da boa alianza».
Fondo de Vila, Astureses, Boborás
Fondo de Vila é un lugar da parroquia de Astureses no concello ourensán de Boborás na comarca do Carballiño. Tiña 69 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 37 eran homes e 32 mulleres. Iso supón un aumento da poboación respecto a 2010, cando tiña 68 habitantes (37 homes e 31 mulleres).
Período predinástico
miniatura|250px|Obxecto predinásticos (de arriba á esquerda): Unha estatuíña, unha vasilla de Naqada, unha estatuíña de marfil, unha vasilla de [[Pórfiro (xeoloxía)|pórfiro, un coitelo de sílex e unha paleta de cosmética]] Na historia do Exipto Antigo, o período predinástico vai desde as culturas demediados do V milenio até o a unificación de Exipto, arredor do ano 3150 a.c. por parte do "rei" Menes tamén coñecido como Narmer (ver Paleta de Narmer).
Historia
A vida en Exipto estivo confinada sempre á estreita faixa ribeireña. As crecidas do Nilo inicianse regularmente a mediados de xullo, inundan todo o val e proporcionan humidade; o seu descenso gradual, a partir de novembro, deixa tras de si unha camada de limo que abona o chan. As crecidas foron submetidas mediante diques e canles, o que esixía unha organización centralizada, mais a lonxitude do río obrigaba á subdivisión administrativa en nomos, ou provincias. A aparición da metalurxia do cobre marca o comezo do período predinástico, aínda que a introdución do metal non supuxese mudanzas importantes, pois os trazos fundamentais do que sería a cultura exipcia xa existían. A finais deste período xa era clara a diferenza entre o Alto e o Baixo Exipto: No sur sucédense as culturas tasiense, badariense e amraciense (ou Naqada I) e no norte o geerzense (ou Naqada II) e o maadiense. A mediados do IV milenio fúndense o amraciense e o gerzeense nunha cultura única, da que xurdirá o imperio unificado.
Puido haber soberanos con pleno dominio sobre todo o Exipto antes da I dinastía que sucederon a sendas dinastías do Alto e do Baixo Exipto. Neste período xa estaban formados os elementos característicos da plástica exipcia.
O máis antigo individuo "momificado" data de preto de 3300 a.C., aínda que non sexa unha verdadeira momia. O corpo está patente no Museo Británico e recibiu a alcuño de "Ginger" por ter cabelo ruibo. O Ginger foi enterrado nas areas quentes do deserto, talvez con algunhas pedras empilladas sobre o cadáver para evitar que este fose comido por chacais. As condicións quentes e secas disecaron o corpo, evitando que os músculos e os tecidos moles se decompuxesen. O Ginger foi enterrado con algúns recipientes de cerámica, que terían contido comida e bebida para sustentar o morto na longa viaxe ata ao outro mundo. Non existen rexistos escritos sobre a relixión ou deuses do tempo, e non se sabe se era intención dos antigos exípcios que o corpo fose preservado. Sábese apenas que a comezos da I dinastía a cultura exipcia xa estaba plenamente formada.
Paleolítico
As escavacións do Nilo expuxeron as primeiras ferramentas de pedra do últimos millón de anos máis ou menos. A máis antiga destas culturas líticas situáronse dentro dunha terraza a 30 metros, e eran as primitivas culturas Acheulianas, Abbevilenses (Chelianas) (c.  600.000 anos), e unha forma exipcia do Clactoniense (c.  400.000 anos). Dentro da terraza a 15 metros desenvolveuse o Acheuliano. Orixinalmente reportado como Musteriano temperá (c. 160.000 anos) pero desde entón mudou a Técnica Levallois, outros utensilios atopáronse na terraza a 10 metros. Os socalcos a 4,5 e 3 metros viron unha versión máis desenvolvida da Técnica Levallois, tamén inicialmente reportada como unha versión exipcia de Musteriano. Tamén se localizou unha versión exipcia da tecnoloxía Ateriense.
Wadi Halfa
thumb|upright|Punta de frecha ateriense de Zaccar, rexión de Djelfa, Alxeria. Algunhas das estruturas máis antigas coñecidas descubríunas en Exipto o arqueólogo Waldemar Chmielewski, ao longo da fronteira sur, preto de Wadi Halfa, Sudán no sitio Arkin 8. Chmielewski datou as estruturas ata o 100.000 a.C. Os restos das estruturas son depresións ovais duns 30 cm de profundidade e 2 × 1 metros de ancho. Moitas están forrados de lousas planas de arenisca. Chámanse aneis de tenda, porque as rochas sostiñan un refuxo de pel ou ramallada. Este tipo de vivenda proporcionaba un lugar onde vivir, pero, se era necesario, podería desmontarse con facilidade e trasladarse. Eran estruturas móbiles, facilmente desmontables, movibles e reensablables, proporcionando aos cazadores recolectores un refuxo semipermanente.
Cultura Ateriense
A fabricación de ferramentas aterienses chegou a Exipto c. 40.000 a.C.
Cultura Khormusiense
A cultura Khormusiense en Exipto comezou entre o 42.000 e o 32.000 a.C.. Os Khormusienses desenvolveron ferramentas non só de pedra senón tamén de ósos de animais e hematita. Tamén desenvolveron pequenas puntas de frecha que se asemellan ás de América Latina, pero non se atopou ningún arco. O final da cultura Khormusiense chegou ao redor do 16.000 a.C. coa aparición doutras culturas na rexión, incluída a Gemaiana.
Paleolítico tardío
O Paleolítico tardío en Exipto comezou arredor do 30.000 a.C. O esqueleto de Nazlet Khater atopouse en 1980 e datouse en 1982 a partir de nove mostras entre 35.100 e 30.360 anos. Este exemplar é o único esqueleto humano moderno da primeira idade da pedra tardía en África.
Cultura de Halfa e Kubbaniyan
A cultura Halfa e a Kubbaniyan (a homóloga exipcia, que en todos os aspectos é similar), dúas culturas estreitamente relacionadas, floreceron ao longo do Val Superior do Nilo. Os sitios halfa atópanse no extremo norte do Sudán, mentres que os sitios de Kubbaniyan atópanse no Alto Exipto. Para a Halfa, só se produciron catro datas de radiocarbono. Schild e Wendorf (2014) descartan o máis antiga e máis recente como erráticas e conclúen que a cultura Halfa existiu c. 22.500-22.000 a.C.. A xente sobrevivía dunha dieta baseada nos grandes rabaños e a tradición Khormusana da pesca. As grandes concentracións de artefactos indican que non estaban obrigados á transhumancia estacional, senón que se estableceron durante períodos máis longos. A cultura Halfa derivouse á súa vez da Khormusiense, que dependía das técnicas especializadas de caza, pesca e recolección para a supervivencia. Os restos materiais desta cultura son ferramentas de pedra, escamas e multitude de pinturas rupestres.
Cultura sebiliense
En Exipto, as análises do polen atopado en xacementos arqueolóxicos indican que a cultura sebiliense (tamén coñecida como cultura de Esna) adicábase a recoller trigo e cebada. A cultura Sebiliense comezou arredor do 13.000 a.C. e desapareceu ao redor do 10.000 a.C. Non se atoparon sementes domésticas (o trigo e a cebada modernas orixináronse en  Asia Menor e  Canaán ). Plantexouse a hipótese que o estilo de vida sedentario usado polos labregos levou a un aumento das guerras, o que prexudicou a agricultura e acabou con este período.
Cultura de Quada
A cultura de Quada (13.000-9.000 a.C.) foi unha cultura do mesolítico que segundo as evidencias arqueolóxicas orixinouse no Alto Exipto (actualmente sur de Exipto) hai aproximadamente 15.000 anos. Estímase que o modo de subsistencia Quada permaneceu durante aproximadamente 4.000 anos. Caracterizouse pola caza, así como por un enfoque único para a recolección de alimentos que incorporou a preparación e o consumo de herbas silvestres e grans. Os quada fixeron esforzos sistemáticos para regar, coidar e colleitar as plantas autóctonas, pero os grans non se plantaban en filas ordenadas.
Ao redor de vinte xacementos arqueolóxicos da Alta Nubia dan fe da existencia da cultura d moído do gran polos Quada. Tamén practicaron a recolección de grans salvaxes ao longo do Nilo durante o inicio da fase Nilo Sahaba Daru, cando o desecamento no Sáhara provocou que os residentes dos oasis libios se retiraran ao val do Nilo. Entre os sitios da cultura Quada está o cemiterio Jebel Sahaba, que datouse no mesolítico.
Os pobos Quada foron os primeiros en desenvolver fouces e tamén desenvolveron a pedra de moer de forma independente para axudar na recolección e procesamento destes alimentos vexetais antes do seu consumo. Non obstante, non hai indicios do uso destas ferramentas despois de arredor do 10.000 a.C., cando os cazadores-recolectores os substituíron.
Cultura Harifiana
Os harifianos son ​​vistos como migrantes de Faium e os desertos orientais de Exipto durante o Mesolítico tardío para fusionarse coa cultura Pre-Oleria Neolític B (PPNB), cuxas ferramentas se asemellan ás Harifianas. Esta asimilación levou ao complexo pastoral nómade circunárabe, un grupo de culturas que inventou o pastoreo nómade, e pode ser a cultura orixinal que difundiu as linguas proto-semíticas en toda Mesopotamia.
A cultura Faium
O período comprendido entre o 9000 e o 6000 a.C. deixou moi poucas evidencias arqueolóxicas. Ao redor do 6000 a.C., aparecen asentamentos neolíticos en todo Exipto. Estudos baseados en morfoloxía, xenética,    e datos arqueolóxicos    atribuíron estes asentamentos aos migrantes do crecente fértil no Próximo Oriente que chegaron durante o neolítico exipcio e norte africano, traendo a agricultura á rexión. Jared Diamond, nun traballo non académico, propón que outras rexións de África desenvolveron de xeito independente a agricultura aproximadamente ao mesmo tempo: as terras altas de Etiopía, o Sahel e África occidental.
thumb|left|Puntas de frecha de Al Fayum.
Algúns datos morfolóxicos e post-craniais ligaron as primeiras poboacións agrícolas de Faium, Merimde e El-Badari, coas poboacións do próximo oriente. Non obstante, os datos arqueolóxicos tamén suxiren que os chegados do Próximo Oriente se incorporaron a unha estratexia de alimentación preexistente e só desenvolveron lentamente un estilo de vida pleno, ao contrario do que se esperaría dos colonos do próximo oriente. Finalmente, os nomes dos migrantes de Oriente Próximo chegados a Exipto non erann palabras de préstamo sumerias ou proto-semíticas, o que diminúe aínda máis a probabilidade dunha colonización masiva de inmigrantes do baixo Exipto durante a transición á agricultura.
Aínda que os sitios arqueolóxicos revelan moi pouco sobre esta época, un exame das moitas palabras exipcias para "cidade" fornece unha hipotética lista de razóns polas que se asentaron os exipcios. No Alto Exipto, a terminoloxía indica comercio, protección do gando, terreo elevado para o refuxio de inundacións e sitios sagrados para divindades.
Cultura Merimde
Entre o 5000 e o 4200 a.C., a cultura Merimde, ata agora só coñecida por un gran xacemento no bordo do delta occidental, floreceu no Baixo Exipto. A cultura ten fortes conexións coa cultura Faium A así como co Levante. A xente vivía en pequenas cabanas, producía unha sinxela cerámica sen decoración e tiña ferramentas de pedra. Tiñan gando vacún, ovellas, cabras e porcos. Plantáron trigo, sorgo e cebada. O pobo Merimde enterrou aos seus mortos dentro do asentamento e produciu figuras de arxila. A primeira cabeza exipcia, a tamaño natural, feita de arxila procede da cultura Merimde.
A cultura El Omari
A cultura El Omari é coñecida por un pequeno asentamento preto do Cairo moderno. A xente parece que viviu en cabanas, pero só sobreviven buratos e pozos. A olería non está decorada. As ferramentas de pedra inclúen pequenos escamas, machados e fouces. Aínda non se coñecía o metal. Os seus sitios ocupáronse dende o 4000 a.C. ata o período arcaico.
Cultura Maadi
A cultura Maadi (tamén chamada cultura Buto Maadi) é a cultura prehistórica do Baixo Exipto máis importante, contemporánea coas fases da cultura Naqada I e II no Alto Exipto. A cultura é coñecida polo sitio Maadi próximo ao Cairo, pero tamén se acredita en moitos outros lugares do Delta ata a rexión de Faium. Esta cultura estivo marcada polo desenvolvemento en arquitectura e tecnoloxía. Tamén seguiu as súas culturas predecesoras cando se trata de olería sen decorar.
Coñecian o cobre e atopáronse algunhas aixolas de cobre. A cerámica é sinxela senn decorar e amosa, nalgunhas formas, fortes conexións co sur de Levante. A xente vivía en pequenas cabanas, parcialmente cavadas no chan. Os mortos enterrábanse en cemiterios, pero con poucos obxectos de enterro. A cultura Maadi foi substituída pola cultura Naqada III, se isto sucedeu por conquista ou infiltración aínda é unha pregunta aberta.
Cultura tasiana
A cultura de Tasia foi a seguinte no Alto Exipto. Esta cultura recibe o nome dos enterros atopados en Der Tasa, na beira leste do Nilo, entre Asyut e Akhmim. O grupo de cultura tasiana destaca por producir as primeiras pezas de olería, un tipo de olería vermella e marrón pintada de negro na parte superior e no interior. Esta olería é vital para a datación do Exipto Predinástico. Debido a que todas as datas do período Predinástico son difusas no mellor dos casos, WMF Petrie desenvolveu un sistema chamado secuenciación de datas polo cal a data relativa, se non a data absoluta, de calquera sitio predinástico determinado pode comprobarse examinando a súa olería.
A medida que avanzaba o período Predinástico, as asas da olería evolucionaron de funcionais a ornamentais. O grao no que calquera sitio arqueolóxico dado ten cerámica funcional ou ornamental tamén se pode usar para determinar a data relativa do sitio. Dado que hai pouca diferenza entre a olería Tasia e a olería de Badar, a cultura Tasia supera significativamente a gama Badariense. Desde o período de Tasia en diante, parece que o Alto Exipto foi influenciado fortemente pola cultura do Baixo Exipto.
Cultura Badariense
thumb | Antiga figuriña mortuaria Badariense dunha muller, exposta no [[Louvre.]] A cultura Badariense, entre o 4400 e o 4000 a.C., recibe o nome do sitio El-Badari preto de Der Tasa. Seguiu a cultura tasiana, pero foi tan similar que moitos os consideran un período continuo. A cultura badariense continuou producindo o tipo de olería chamada asfalto (aínda que mellorou moito en calidade) e asignouse números de datación de secuencia 21–29. A principal diferenza que impide que os estudosos fusionen o dous períodos é que os sitios badarienses usan cobre ademais de pedra e polo tanto son asentamentos calcolíticos, mentres que os sitios neolíticos) tasianos aínda se consideran idade da pedra.
As ferramentas de sílex badarienses continuaron desenvolvéndose en cuchillas máis afiadas e mellor formadas e desenvolveuse a primeira louza. Os sitios distintamente badarienses localizáronse desde Nekhen ata un pouco ao norte de Abidos. Parece que a cultura Faium A e os períodos badarienses e tasianos se solaparon significativamente; non obstante, a cultura Faium A era considerablemente menos agrícola e seguía sendo de carácter neolítico.
Cultura Naqada
A cultura Naqada é unha cultura arqueolóxica do Calcolítico Exipto Predinástico (ca. 4400 3000 a.C.), chamada así pola cidade de Naqada, Gobernación de Quena. Divídese en tres subperíodos: Naqada I, II e III.
Cultura amratiana (Naqada I)
thumb | left | Vaso ovoide Naqada I (Amratian) de terracota coa parte superior negra, (c. 3800-3500 aC). A cultura amratiana durou entre o 4.000 e o 3500 a.C. É o nome do sitio de El-Amra, a uns 120 km ao sur de Badari. El-Amra é o primeiro sitio onde este grupo cultural se atopou sen mesturar co grupo cultural xerzeano posterior, pero este período está mellor testemuñado no sitio Naqada, polo que tamén se coñece como cultura Naqada I.
Continúa aparecendo a louza coa parte superior negra, pero neste momento tamén se atopa louza con liñas cruzadas brancas, un tipo de olería decorada con liñas brancas paralelas próximas cuzadas por outro conxunto de liñas brancas paralelas. O período amratiano está entre a S.D. 30 e 39 no sistema de secuenciación de datas de Petrie.
Os obxectos recentemente escavados dan fe do aumento do comercio entre o Alto e o Baixo Exipto neste momento. Atopouse un vaso de pedra do norte en el-Amra, e o cobre, que non se extrae en Exipto, foi importado do Sinaí, ou posiblemente de Nubia. Obsidiana e unha pequena cantidade de ouro importáronse definitivamente de Nubia. Tamén é probable que comerciaran cos oasis.
Nos asentamentos amratianos apareceron novas innovacións como precursoras de períodos culturais posteriores. Por exemplo, os edificios de ladrillo de barro polos que se coñece o período de Gerzean foron vistos por primeira vez en tempos amratianos, pero só en pequeno número. Ademais, neste período aparecen paletas ovaladas e teriomorfas, pero a obra é moi rudimentaria e aínda non están presentes as obras de arte en relevo polas que son coñecidas.
Cultura Gerzeatiense (Naqada II)
thumb| Un pote típico de Naqada II con tema de barco A cultura gerzeatiense, de aproximadamente 3500 a 3200 a.C., leva o nome do sitio de Gerzeh. Foi a seguinte etapa no desenvolvemento cultural exipcio, e foi durante este tempo onde se sentaron as bases do Exipto dinástico. A cultura de Gerzeatiense é en gran parte un desenvolvemento ininterrompido fóra da cultura amratiense, comezando no delta e desprazándose cara ao sur polo alto Exipto, pero non conseguiu desaloxar a cultura amratiana en Nubia. A olería de Gerzeh atribúeselle valores de S.D. 40 a 62, e distínguese claramente da olería con liñas cruzadas brancas amratianas ou das olerías de cor negra. así como símbolos xeométricos que aparecen derivados de animais. Ademais, as asas "onduladas", raras antes deste período (aínda que ocasionalmente se atoparon xa no SD 35) fixéronse máis comúns e máis elaboradas ata que foron case completamente ornamentais.
A cultura de Gerzeh coincidiu cun descenso significativo das precipitacións, e a agricultura ao longo do Nilo producía agora a gran maioría de alimentos, aínda que as pinturas contemporáneas indican que a caza non se perdera por completo. Ao aumentar o abastecemento de alimentos, os exipcios adoptaron un estilo de vida moito máis sedentario e as cidades creceron, algnha ata 5.000 habitantes.
Foi neste tempo cando os habitantes das cidades exipcias deixaron de construír con canas e comezaron a fabricar ladrillos de barro en masa, atopados por primeira vez no período de Amrat, para construír as súas cidades.
As ferramentas de pedra exipcia, aínda en uso, mudáronse da construción biface á construción ondulada en escamas. O cobre usouse para todo tipo de ferramentas, e aparece aquí o primeiro armamento de cobre. Prata, ouro, lapis e faienza usábanse ornamentalmente, e as paletas de moer usadas para a pintura de ollos desde que o período badariense comezaron a adornarse con tallas en relevo.
Tamén se construíron as primeiras tumbas en estilo exipcio clásico, modeladas a partir de casas comúns e ás veces compostas por varias salas. Aínda que se necesitan máis escavacións no Delta, crese que este estilo se orixina aquí e non no Alto Exipto. non no Alto Exipto.
Aínda que a Cultura de Gerzeh agora está claramente identificada como a continuación do período amratiense, cantidades importantes de influencias de Mesopotamia chegaron a Exipto durante o período de Gerzeh que antano interpretáronse como evidencia dunha clase dominante mesopotámica, a chamada raza dinástica, que chegou ao poder sobre o Alto Exipto. Esta idea xa non ten o apoio académico.
Distintos obxectos estraños e distintas formas de arte entraron en Exipto durante este período, o que indica contactos con varias partes de Asia. En Exipto atopáronse obxectos como o coitelo de Gebel el-Arak, que ten tallado evidentes relevos mesopotámicos en Exipto, e a prata que aparece neste período só se puido obter de Asia Menor.
thumbnail| Figura feminina, c. 3500–3400 B.C.E. Terracota, pintada, 11 + 1/2 x. [[Museo de Brooklyn]] Ademais, créanse obxectos exipcios que imitan claramente as formas mesopotamicas, aínda que non servilmente. Os selos cilíndricos aparecen en Exipto, ademais da arquitectura de paneis empotrados, os relevos exipcios das paletas rituais están claramente feitos no mesmo estilo que a contemporánea cultura Uruk mesopotámica, e as cabezas de maza cerimoniais que aparecen desde finais de Gerzeatiense e principios de Semainean fabrícanse no estilo mesopotamiano "en forma de pera", en vez do estilo autóctono exipcio.
A ruta deste comercio é difícil de determinar, pero o contacto con Canaan non é anterior á dinastía temperá, polo que xeralmente se supón que foi por mar. Durante o tempo en que a Teoría das Razas Dinásticas aínda era popular, teorizouse que os mariñeiros Uruk circundaron Arabia, pero unha ruta Mediterránea, probablemente por intermediarios a través de Biblos, é máis probable, como o demostra a presenza de obxectos de Biblos en Exipto.
O feito de que tantos xacementos de Gerzeh estean na desembocadura de uadis que desembocaban no mar Vermello pode indicar algo de comercio a través do mar Vermello (aínda que o comercio de Biblos podería atravesar o Sinaí e logo levado ao mar Vermello). Así mesmo, considérase improbable que algo tan complicado como a arquitectura de paneis empotrados puidera ir ata Exipto por poderes, e sospéitase que polo menos chegou un pequeno continxente de migrantes.
A pesar desta evidencia de influencia estranxeira, os exiptólogos xeralmente están de acordo en que a cultura de Gerzeh aínda é predominantemente autoctona de Exipto.
Período Protodinástico (Naqada III)
thumb|[[Paleta do touro, Naqada III.]] O período Naqada III, de aproximadamente 3200 a 3000 a.C., xeralmente considérase idéntico ao período Protodinástico, durante o cal Exipto unificouse.
Naqada III destaca por ser a primeira era con xeróglifos (aínda que algúns o discuten), o primeiro uso regular de serekhs, o primeiro regadio e a primeira aparición de cemiterios reais.
O suburbio relativamente rico Maadi do Cairo está construído sobre a fortaleza orixinal de Naqada.
Notas
<references group="lower-alpha"/>
Espírito Santo (homónimos)
O Espírito Santo é, segundo o Cristianismo, a terceira persoa da Deidade ou Trindade. Amais, pode referirse a:
A Cañota, Viladavil, Arzúa
A Cañota é un lugar da parroquia de Viladavil no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Tiña 9 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 4 eran homes e 5 eran mulleres.
Segundo Período Intermedio
O Segundo Período Intermedio da historia de Exipto (1640-1550 a.C., aproximadamente) é o período de confusión que viviu Exipto entre o fin do Imperio Medio e o comezo do Imperio Novo.
Historia
A brillante dinastía XII foi chegou á súa fin no final do século XIX a.C. e foi substituída pola máis débil dinastía XIII (1803-1649 a.C., aproximadamente), que tivo o primeiro faraón semítico (Khendjer). Esta dinastía non logrou manter o control de todo o imperio, e no leste do delta unha familia de orixe cananeo rompeu co imperio e estableceu a dinastía XIV (1725 ou 1805–1650 a.C.). Finalmente foron derrubadas polos "hicsos" ou "gobernantes de terras estranxeiras".
Os hicsos, de orixe asiática, reinaron (dinastías XV e XVI) primeiro desde Avaris e foron avanzando cara ao sur até tomaren Menfis. O seu primeiro faraón foi Salitis e o seu momento de maior poder corresponde ao reinado de Khian. Introduciron en Exipto os arreos do cabalo, o carro de guerra e o bronce.
A dinastía XVII (1580-1550 a.C.) foi establecida por unha casa real tebana, que xa en tempos da dinastía XIII se recoñecera vasala dos hicsos. Finalmente, acaudillados por Seqenenre Taa II e os seus fillos Kamés e Amosis, lograron unificar todo o Alto Exipto e instauraron o seu poder en tempos do hicso Apofis I.
Sicómoro
O sicómoro (Ficus sycomorus) é unha árbore da familia das moráceas e do xénero das figueiras.
Non se debe confundir cos tamén chamados sicómoro europeo (Acer pseudoplatanus), sicómoro americano (Platanus occidentalis), sicómoro de California (Platanus racemosa) ou sicómoro de Arizona (Platanus wrightii).
Distribución
Cultivado en Exipto desde o terceiro milenio a.C., a figueira sicómoro é orixinaria da África Central, onde se atopa desde o Senegal e o Sahel até Namibia e o nordeste de Suráfrica, agás no bosque tropical húmido. Aparece espontaneamente ao sur da península arábiga, en Chipre e en certas rexións de Madagascar, e tamén no Líbano, onde a famosa rúa Gemmayzeh chámase así polo seu nome árabe gemmayz. Foi naturalizado en Israel e en Exipto. Na novela de Xulio Verne, Kerabán o Testarudo, aparece ao sur do mar Negro. No seu hábitat orixinal, crece xeralmente sobre solos ricos, en ribeiras e bosques mixtos.
Descrición
O sicómoro pode chegar a medir até 20 m de altura e 6 metros de anchura cunha copa bastante espesa. As cascas desta árbore son verdes amarelas e exfólianse en tiras que deixan aparecer no seu interior outra tona amarelenta. Como todas as figueiras, o sicómoro contén látex. As follas cordiformes (con forma acorazonada) teñen unha cor verde escura, son ásperas e miden uns 14 cm de longo e uns 10 cm de largo e están dispostas en espiral ao redor da rama. Sobre o seu envés verde claro vense os nervios prominentes. O pecíolo pubescente mide de 0,5 a 3 cm de lonxitude. miniatura|240px|Acio de froitos do sicómoro. O froito é un figo comestible de 2 a 3 cm de diámetro, que pasa do verde ao amarelo rosado. Aparece en acios directamente sobre o tronco ao longo de todo o ano, cun pico entre xullo e decembro. A flor crece dentro do figo e machos e femias crecen en froitos diferentes, de maneira que fai falta a axuda dunha pequena nespra para a polinización.
Reprodúcese facilmente por esqueixes, que deben ser fnios coma un dedo e duns 15 cm de lonxitude. Plántanse nunha maceta grande con terra húmida e hai que esperar varias semanas a que empece a crecer antes de trasplantalo. Tamén se pode plantar mediante estacas máis grosas obtidas dunha rama directamente no chan, procurando que a estaca non estea demasiado seca. É suficiente con que teña un metro de lonxitude e a anchura dun brazo. En todos os casos, debe plantarse xusto antes da estación húmida.
Aínda que esta especie de figueira require para frutificar de simbiose coa avespa Ceratosolen arabicus, e este insecto está desaparecido de Exipto, Zahy e Hopf (Zohay D. e Hopf M. Domestication of plants in the Old World, Oxford, 2000) non teñen dúbida de que este país foi a principal área do cultivo do sicómoro, posto que hai ataúdes construídos coa súa madeira. Nos países tropicais nos que este insecto abunda, desenvolveuse un complexo miniecosistema arredor da avespa, unha serie de nematodos, outras avespas parasitas, varios predadores maiores e o sicómoro. Entre todos, aseguran unha produción constante de figos.