cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agricultura muisca
Agricultura
O produto agrícola predominante dos muiscas era o millo e tiñan numerosas palabras na súa lingua, o muysccubun, para chamar a planta, o gran e o procesamento do mesmo. As probas do cultivo do millo preceden ós muiscas; xa no Período Herrera o cultivo de millo foi identificado grazas a análises baseadas no pole. Os cacicados eran autosuficientes coa súa produción e os excedentes de millo (abitago) eran intercambiados por froitas tropicais como o ananás, aguacates e Ipomea batatas.
As colleitas e o cultivo dos campos era tarefa dos homes, mentres que as mulleres encargábanse da sementeira. Os muiscas crían que a fertilidade das mulleres podía ser transferida ós campos. Para facer medrar a fertilidade dos campos, os labregos queimaban plantas e espallaban as cinzas nas súas terras.
Vista Fermosa, Barro, Noia
Vista Fermosa é un lugar da parroquia de Barro no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 267 habitantes (133 homes e 134 mulleres).
Enric Casasses
Enric Casasses i Figueres, nado en Barcelonao, 9 de marzo de 1951, é un poeta e tradutor catalán. Tamén destaca noutros xéneros como o ensaio, o ensaio poético, o xornalismo, o drama e a narrativa. O seu nome é simplemente Enric Casasses, aínda que ás veces tamén asina cun pseudónimo. O 8 de xuño de 2020, recibiría o Premio de Honra das Letras Catalás nun evento que se pospuxo ata o 20 de outubro do mesmo ano debido á pandemia COVID-19.
Traxectoria
Fillo do químico e poeta Enric Casassas i Simó e tamén da química Pepita Figueras i Cros, irmán da tradutora Anna Casassas e da deseñadora gráfica Maria Casassas, neto do pedagogo Enric Casassas i Cantó, criouse principalmente entre Barcelona e a Escala, de onde vén a nai.
Levou unha vida moi nómade: viviu en Barcelona, ​​L'Escala, Tenerife, Montpellier, Nottingham, Llucmaçanes, Berlín e finalmente, en 1997, volveu a Barcelona. miniatura|Enric Cassases
Obra literaria
Os seus primeiros libros datan de principios dos 70 e co paso do tempo foi gañando recoñecemento no panorama poético catalán. Na páxina da Biblioteca Virtual de Joan Lluís Vives faise esta valoración: "é un dos innovadores máis interesantes da creación poética dos últimos anos. Ten unha produción moi heteroxénea e extensa, na que soubo adaptarse ás súas necesidades expresivas, dun xeito orixinal, influencias literarias tan dispares como a poesía medieval e o verso libre. Actualmente está experimentando con formas inventadas".
A súa obra pódese considerar transgresora, mentres que os seus espectaculares recitais contribuíron á experiencia da poesía fóra dos libros. Caracterízase por usar unha poesía moi sonora, xogando con fonemas. Normalmente as súas creacións baséanse nunha idea específica para transformala e darlle unha visión particular. Mostra influencias moi heteroxéneas; da poesía medieval ao surrealismo, pasando polo Renacemento e o Barroco. O crítico Manuel Guerrero i Brullet considérao herdeiro "do verbo poderoso de autores como Salvat-Papasseit, Foix, Joan Brossa i Cuervo, Vinyoli ou Ferrater". O propio Casasses confesou ser afluente e admirador de autores como Víctor Català, Mercè Rodoreda e Fages de Climent.
O seu primeiro libro, titulado La bragueta encallada, publicouse en 1973. Durante os anos seguintes continuou escribindo, pero non foi ata 1991 cando publicou o seu segundo traballo, titulado La cosa aquella, que recibiu o premio Crítica Serra d'Or. En 1993, a obra No hi érem recibiu o premio da crítica de poesía catalá. É entón cando comeza a ter máis fama. Tamén é necesario ter en conta obras escritas en prosa, que son coleccións de colaboracións en xornais ou noutras publicacións, aínda que tamén se incorporan textos inéditos. É o caso de "El poble del costat". A forza dos textos, tanto no que se di como en como se di, chama a atención ao lector. Algunhas das publicacións nas que colabora ou colaborou son as revistas artesanais ''Foragitats. Art i poesia (da colección foragitats per dintre) e Pèl capell, exili interior'' (Calonge de Mallorca i Barcelona), entre outras.
En 2012 foi galardoado co Premio Nacional de Literatura, concedido pola Generalitat de Catalunya. O xurado destacou a súa contribución decisiva a renovar e enriquecer o panorama da lírica catalá contemporánea.
Colaboracións
Enric Casasses colaborou en innumerables accións, recitais e proxectos culturais, entre outros:
Christopher Cazenove
Christopher Cazenove, nado o 17 de decembro de 1943 en Winchester e finado o 7 de abril de 2010, foi un actor inglés. Os seus papeis máis destacados son os das series de televisión británicas A Duquesa da rúa do Duque e ''Dynasty.
Ramiras, Macendo, Castrelo de Miño
Non confundir con Ramirás
Ramiras é un lugar da parroquia de Macendo, no concello ourensán de Castrelo de Miño na comarca do Ribeiro. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña 77 habitantes (35 homes e 44 mulleres), seis menos ca en 2010 (39 homes e 44 mulleres).
William Carlos Williams
William Carlos Williams, nado en Rutherford (Nova Jersey) o 17 de setembro de 1883 e finado na mesma cidade o 4 de marzo de 1963, foi un escritor estadounidense vinculado ao modernismo e ao imaxismo. É especialmente coñecido pola súa obra poética.
Presqueira, Baños de Molgas
San Martiño de Presqueira é unha parroquia do concello ourensán de Baños de Molgas na comarca de Allariz - Maceda. No ano 2022 tiña 86 habitantes (46 mulleres e 40 homes).
William Carlos Williams
Ademais de exercer como médico e de escribir dramas e prosa variada, Williams é un dos poetas modernistas máis innovadores e admirados. Foi condiscípulo dos poetas Ezra Pound e Hilda Doolittle, e nos primeiros poemas acusou a influencia do imaxismo.
Máis tarde converteuse en impulsor do uso literario da fala coloquial. O seu bo oído para os ritmos naturais do inglés falado axudouno a liberar a poesía da métrica que imperaba na versificación en inglés dende o Renacemento. Superada a tendencia imaxista, foi un poeta de gran sinxeleza expresiva e de fácil comprensión, con certo gusto pola adiviña, interesado na constante experimentación e na intimidade lírica. Como outros modernistas, procurou diluír a figura do poeta, deixando que falase o poema por si. Non buscou os símbolos nas cousas senón máis ben as propias cousas, que expresa imitando a fluidez da fala.
Presqueira, Baños de Molgas
Lugares e parroquias
miniatura|esquerda|Vista de Presqueira.
William Carlos Williams
Williams cre que a realidade obxectiva esperta a imaxinación de quen a percibe, e non o proceso inverso. Utiliza o verso libre e a disposición visual das liñas marca a estrutura poética. Na súa obra Paterson, escrita ao longo de varios anos, mestura poesía, prosa e colaxe incluíndo mesmo fragmentos de publicidade. Constitúe unha especie de biografía épica dun doutor-poeta, pero formalmente consiste nunha montaxe de escenas e de imaxes, con poucos verbos que as vinculen explicitamente.
Traxectoria
Williams naceu en Rutherford, Nova Jersey de pai inglés e nai portorriqueña parcialmente descendente de franceses. A súa obra ten unha grande afinidade coa pintura, na que tivo un grande interese. Recibiu a súa educación primaria e secundaria en Rutherford ata 1897, cando foi enviado a unha escola próxima a Xenevra e ao Lycée Condorcet de París. Asistiu á Horace Mann School tralo regreso a Nova York e tras superar un exame especial, foi admitido en 1902 na escola de medicina da universidade de Pensilvania, da que se graduou en 1906. Tras acabar a carreira, fixo prácticas no Hospital Francés e no Hospital para Nenos de Nova York antes de marchar a Leipzig para realizar estudos avanzados en pediatría. Publicou o seu primeiro libro, Poems, en 1909.
Aínda que a súa ocupación principal era a de médica de familia, Williams tivo unha carreira de éxito como poeta. Ademais de poesía, escribiu ocasionalmente relatos, obras de teatro, novelas, ensaios e traducións. Practicaba a medicina polo día e escribía pola noite. A comezos da súa carreira, veuse envolto no movemento coñecido como imaxismo pola súa amizade con Pound e H.D., mais axiña comezou a manter opinións que diferían daqueles e o seu estilo cambio cara ao modernismo.
En 1920, Williams foi moi criticado por moitos dos seus colegas (como H.D., Pound e Wallace Stevens) cando publicou un dos seus libros máis experimentais, Kora in Hell: Improvisations. Pound definiu a obra como "incoherente" e H.D. considerou que o libro era "frívolo". A artista e poeta dada Baroness Elsa criticou as políticas artísticas e sexuais de Williams na crítica como poema en prosa titulada "Thee I call 'Hamlet of Wedding Ring'", publicada en The Little Review en marzo de 1921.
Tres anos máis tarde, Williams publicou un dos seus libros seminais de poesía, Spring and All, que contiña poemas clásicos como "By the road to the contagious hospital", "The Red Wheelbarrow" e "To Elsie". Porén, en 1922, o ano en que se publicou, a aparición de The Waste Land, de T. S. Eliot converteuse nunha sensación literaria e eclipsou a moi diferente poética modernista de Williams. Na súa autobiografía, escribiu máis tarde, "sentín de primeiras que The Waste Land me enviara vinte anos atrás e estou seguro de que o fixo. Criticamente, Eliot enviounos de volta á aula xusto no momento en que sentín que estabamos un punto de escape cara a asuntos moito máis próximos á esencia na nova arte enraizada ela mesma na localidade que debería de dar froito". E aínda que respectaba a obra de Eliot, Williams volveuse abertamente crítico contra o estilo altamente intelectual de Eliot co seu frecuente uso de linguas estranxeiras e alusións á literatura clásica e europea. Pola contra, Williams prefería o inglés estadounidense coloquial.
No colaxe épico modernista titulado Paterson (publicado entre 1946 e 1958), unha representación da historia, o pobo, e a esencia de Paterson, Nova Jersey, Williams escribiu o seu propio poema épico moderno, centrándose no "local" nunha escala máis ampla do que intentara previamente. Tamén examinou a personaxe do poeta na sociedade estadounidense e resumiu o seu método poético coa frase "No ideas but in things" (non nas ideas, senón nas cousas, atopado no seu poema "A Sort of a Song" e repetido novamente en Paterson).
Nos seus últimos anos, Williams foi mentor e influír a moitos poetas novos. Tivo unha especial influencia en moitos movementos literarios estadounidenses da década de 1950, incluíndo o movemento Beat, o renacemento de San Francisco, a escola Black Mountain e a escola de Nova York. Unha das máis dinámicas relacións como mentor foi a que mantivo co poeta Allen Ginsberg. Williams incluíu varias cartas de Ginsberg en Paterson, afirmando que unha delas o axudara a inspirarse na quinta sección da obra. Williams tamén escribiu a introdución do primeiro libro importante de Ginsberg, Howl and Other Poems, en 1956.
Williams sufriu un ataque ao corazón en 1948 e, a partir de 1949, unha serie de ataques. Unha depresión grave tras un dos ataques causou que fose internado en Hillside Hospital, Nova York, durante catro meses en 1953. Faleceu en 1963, aos 79 anos na súa casa de Rutherford. Foi enterrado no cemiterio de Hillside Cemetery en Lyndhurst, Nova Jersey.
Durante a década de 1930, Williams comezou a traballar nunha ópera, The First President, que trataría sobre George Washington e a súa influencia na historia dos Estados Unidos.
Xoán Pedro XVIII Gasparean
Xoán Pedro XVIII Gasparean (en Յովհաննէս Պետրոս ԺԸ. Գասպարեան, Yovhannēs Petros ŽË. Gasparean), nado o 20 de xaneiro de 1927 no Cairo (Exipto) e finado o 16 de xaneiro de 2011, foi o 18º Patriarca de Cilicia da Igrexa Católica Armenia dende o 5 de agosto de 1982 até o 28 de novembro de 1998.
Traxectoria
Naceu no Cairo o 20 de xaneiro de 1927. Estudou no seminario de Bzumar (Líbano) rematando os estudos secundarios en 1946. Posteriormente estudou Filosofía e Teoloxía na Pontificia Universidade Gregoriana e Dereito canónico na Pontificia Universidade Lateranense, e o 13 de abril de 1952 foi ordenado sacerdote do Instituto do Clero Patriarcal de Bzumar.
O 6 de decembro de 1972 foi nomeado arcebispo de Bagdad, e recibiu a ordenación episcopal o 25 de febreiro de mans do patriarca Ignacio Pedro XVI, tendo como co-consagrantes principais ao arcebispo de Alepo Georges Layek e ao bispo de Alexandría Raphaël Bayan.
O 5 de agosto de 1982 foi elixido Patriarca de Cilicia, e o 9 de agosto o papa Xoán Paulo II concedeulle a comuñón eclesiástica. Xoán Pedro XVIII falaba varias linguas: armenio, árabe, turco, francés, italiano, español, latín e inglés. Durante o seu pontificado tivo que facer fronte aos novos desafíos e retos orixinados por grandes cambios como o nacionalismo árabe, a guerra civil libanesa, a emigración armenia aos países de Occidente e, especialmente, a independencia de Armenia da URSS e a chegada da liberdade relixiosa ao país.
Permaneceu no cargo até o seu retiro por problemas de saúde o 28 de novembro de 1998. En 2001 Xoán Paulo II nomeouno membro do Pontificio Consello para a Promoción da Unidade dos Cristiáns e do Pontificio Consello para o Diálogo Interrelixioso. Finou o 16 de xaneiro de 2011 no Líbano.
O Escampado
O topónimo galego O Escampado pode referirse a:
Pobo belaruso
Os belarusos ou bielorrusos (en беларусы, bielarusy), son un grupo étnico eslavo que habita no actual estado de Belarús e nos territorios inmediatos. Existen unhas 9,5 millóns de persoas que se proclaman de etnia belarusa en todo o mundo, vivindo a meirande parte da poboación en Belarús e nos estados veciños, onde conforman minorías autóctonas.
Lingua romanesa
A lingua romanesa ou romanés (limba română AFI ) é unha lingua romance do Leste de Europa, falada por uns 30 millóns de persoas, a maioría delas en Romanía (onde é lingua oficial) e en Moldavia, así como en zonas de Serbia (na provincia autónoma de Voivodina), de Hungría e da Ucraína. Existen importantes núcleos de emigración romanesa en países como Italia, España, Israel, Estados Unidos, Francia e Alemaña, entre outros.
Fonoloxía e escritura
O alfabeto romanés é fundamentalmente fonético.
A fins do 1700 eruditos transilvanos empezan a usa-lo alfabeto latino para escribir en romanés. O alfabeto cirílico seguiuse usando (gradualmente caendo en desuso) ata 1860, cando a escritura romanesa foi oficialmente normativizada.
Xénero
Ó contrario que a maioría das linguas romances, o romanés conserva tres xéneros: masculino, feminino e neutro; mantendo así o neutro herdado do latín. Porén, no idioma romanés o xénero gramatical neutro funciona dun xeito abondo peculiar: asume a forma do masculino no singular mais do femenino cando está no plural.
Algunhas veces pódese modifica-lo xénero utilizando sufixos. De feminino a masculino utilízase o sufixo "-oi" (pisica (fem) - pisoi (masc) = gato) e o proceso oposto lógrase co sufixo "-ică" (lup (masc) - lupoaică( (fem) = loba).
Número
O romanés distingue entre as formas do plural e o singular nos nomes. O plural fórmase con cambio vocálico (do mesmo xeito que no italiano, o plural acostuma a derivar do caso xenitivo latino), pero en ocasións hai algún outro son que cambia dentro dos nomes (así "o noapte" = unha noite, fronte a "două nopți" = dúas noites).
A continuación hai unha táboa coas normas de formación do plural romanés:
Algúns exemplos:
Artigos
Outra peculiaridade do romanés é que ten o artigo determinado adherido ó final do nome, coma no veciño albanés (tamén no sueco), en lugar de ser unha palabra separada ó inicio do sintagma nominal. O artigo determinado formouse, ó igual ca noutras linguas romances a partir do pronome demostrativo do latín.
Os pronomes
Ó igual ca no italiano, normalmente omítense os pronomes en caso nominativo, a non ser que haxa que aclarar algunha ambigüidade no significado da oración. Normalmente, o sufixo do verbo achega información sobre o suxeito. A inflexión de xénero aparece tan só na terceira persoa (el/ea).
O verbo
O romanés herdou do latín os seus catro grupos verbais. Por outro lado, o romanés ten seis formas distintas de expresa-lo tempo futuro.
Léxico
A maior parte do léxico romanés (ó redor dun 75%) é de orixe (latina), pero, ademais, tamén tomou emprestadas moitas palabras dos seus veciños eslavos, do francés, italiano, alemán, húngaro, turco, grego e inglés.
A influencia eslava apréciase tanto na compoñente léxica coma na fonética da lingua. Por exemplo, ó non te-lo latín unha palabra para expresar "si", o romanés tomou a expresión eslava da. Ademais, o romanés é a única das linguas romances co fonema /h/.
Tamén cabe destacar que case tódalas actividades rurais teñen nomes procedentes do latín, mentres que aquelas relacionadas coa vida urbana foron emprestadas doutras linguas (francés, italiano, alemán, inglés, húngaro etc).
A modo de exemplo, na seguinte frase saliéntanse as palabras emparentadas en distintas linguas romances:
Historia da lingua
En tempos antigos, o territorio onde se atopa actualmente Romanía foi habitado polas parcialidades tracias dos xetas e dacios, quen falaban unha lingua indoeuropea, a lingua dos dacios, da que se sabe moi pouco. Algúns lingüistas opinan que era unha lingua similar ó latín, aínda que con moitas probabilidades influída polo grego.
Despois a conquista romana, Dacia transformouse nunha provincia romana e o latín vulgar converteuse na lingua usada pola administración e para o comercio. Hai que destacar que só unha pequena parte de Dacia (o que hoxe é Romanía) foi romanizada. A maior parte do territorio estaba poboado por dacios libres (carpos), os cales nunca estiveron baixo control romano.
Aínda que pode que nunca se saiba moito acerca do dacio, hai unhas 300 palabras puramente romanesas, existentes nos catro dialectos, e moitas con correspondentes en albanés, sobre as cales se considera que poderían ser herdadas do dacio, moitas delas ligadas á vida pastoril, tales como bránză ("queixo"). Algúns lingüistas afirman que os albaneses serían dacios non-romanizados, que migraron rumbo ao sur. Un outro punto de vista afirma que esas palabras non-latinas (moitas con correspondentes en albanés) non son tampouco de orixe dacia, e si terían sido traídas no territorio da Romanía por pastores romanizados que migraban da Albania, Serbia e Grecia do norte no espazo cárpato-danubiano-pontico, que tornáronse, despois de, o pobo romanés.
Pénsase que tódolos dialectos romaneses estiveron unificados ata un momento situado entre o século VII e o século X, antes de que as linguas eslavas se achegaran ós pobos de fala dacia. As variacións do dialecto daco-romanés (o cal se fala por toda Romanía) son insignificantes, o cal chama a atención porque ata a era moderna non houbo apenas contacto entre os romaneses de distintas rexións. Esta uniformidade esténdese máis alá das fronteiras romanesas, xa que un falante de romanés en Serbia utiliza a mesma linguaxe ca un de Moldavia.
A primeira mostra escrita de romanés data do século XVI.
Distribución xeográfica
miniatura|300px|Principais áreas onde se fala romanés. O romanés fálase principalmente en Romanía, Moldavia, e nalgunhas comarcas de Ucraína (sectores de Bucovina e sueste de Besarabia), Hungría, Serbia e Montenegro (sectores da rexión autónoma de Voivodina e sueste de Besarabia), Bulgaria, Macedonia do Norte e Grecia. Porén, hai falantes romaneses espallados por diversos países, tales como Canadá, Estados Unidos, Alemaña, Israel, Australia e Nova Zelandia. Esta dispersión débese principalmente á inmigración de despois da Segunda Guerra Mundial.
Oficialidade
O romanés é lingua oficial en Romanía, Moldavia (neste último territorio chámaselle" lingua moldova") e é, xunto ó serbocroata e ó maxiar lingua cooficial na rexión autónoma de Voivodina - ou en romanés Banato Meridional- (no norte de Serbia).
Noutros países de Europa do Leste (agás Hungría), a minoría romanesa ten moi poucos dereitos en relación co uso do romanés en escolas e institucións.
Dialectoloxía
O romanés, lingua romance, ten catro dialectos:
Circuíto de Vallelunga
Historia
O circuíto inaugurouse en 1951 ao reciclar un antigo hipódromo de area de 1´8 km.. A primeira carreira de coches disputouse o 9 de decembro nunha pista de area. Asfaltouse en 1957, en base ao proxecto do piloto enxeñeiro Piero Taruffi, do que recibe o seu nome, con dous trazados (Internacional e Club). En 1961 a Compañía Vallelunga (propiedade da familia Pesci) logrou un acordo co Concello di Campagnano di Roma, a zona onde se atopa a pista de carreiras, para dobrar a lonxitude da pista. A partir de 1963 o circuíto albergou o Gran Premio de Roma. En 1967 engadiuse unha nova curva cando a pista converteuse en propiedade do Automobile Club d'Italia (ACI). En 1970 invístese na construción dos edificios dos boxes, a dirección de carreira, a sala de prensa e unha tribuna. En 1971 fixéronse outras innovacións na pista. Á súa vez, o sentido de xiro pasou de ser antihorario a horario.
thumb|left|a pista, como era no [[2003]]
En agosto de 2004 comezaron os traballos para ampliar a súa lonxitude da pista en 1 km, deixando a pista coa súa lonxitude actual, 4.085 m para os autos e 4.110 m para as motos. No verán de 2005 completouse unha importante renovación e expansión, construíuse unha nova torre de control de carreira, rutas de escape e unha mellor infraestrutura. A nova configuración recibiu a homologación da Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) como circuíto de probas, sendo utilizado por varios equipos de Fórmula Un como o Ferrari, Williams F1, Toyota F1 team e BAR - Honda. O circuíto tamén foi o anfitrión da carreira de resistencia das 6 Horas de Vallelunga.
thumb|right | O autodromo de Vallelunga. A lonxitude do circuíto (incluída a extensión posterior a 2004) é de   4´085 km. As carreiras dispútanse en sentido horario.
No verán de 2006 fixéronse novos boxes. En 2007 e 2008 o circuíto organizou unha rolda do Campionato Mundial de Superbikes de 2007. Nesta ocasión ampliáronse a recta de meta e a sala de prensa, e fixéronse novas tribunas.
O circuíto tamén ofrece unha pista cunha lonxitude de 1.200 metros, destinada principalmente ás actividades da Scuola federale rally, e unha nova pista específica para SUV. A área do autódromo tamén conta cun centro de conferencias, un hotel e outras actividades e servizos. Dentro do complexo tamén se pode visitar o sitio arqueolóxico "calzada romana", con case 500 m² de achados arqueolóxicos culturais.
Desde o inicio de 2004 xunto á pista atópase a ACI-SARA o centro de condución segura que alberga os cursos de condución para automóbiles, motocicletas, camións, caravanas e autocaravanas. Este centro explota simulacións de sistemas con paredes de auga, a adherencia ás superficies diferenciadas e sistemas hidráulicos para provocar o derrape de cada tipo de vehículo. Cada ano no outono alberga un gran mercadillo especializado principalmente en pezas de recambio de automoción vintage.
Desde o ano 2010 o Autodromo di Vallelunga é alimentado por un sistema fotovoltaico que fai que toda a instalacións de enerxía do complexo sexan respetuosas co medio ambiente.
O circuíto é a sede dos desenvolvedore de software de simulación, Kunos Simulazioni, que ocupan un garaxe como oficina.
Descrición
O trazado principal Internacional consta de 10 curvas, 7 á dereita, 3 á esquerda, o longo das curvas vai dos 23 metros da "Tornante" aos 166 metros da "Curva Grande". A pista para automóbiles ten 4.085 metros, mentres que a versión para motos ten 4.110 metros (con chicana), ademais ten unha variante chamada Club de 1.746 metros de longo. A pista ten 23 lugares para os comisarios. Para o público está a tribuna "Traguardo", na liña de partida, con capacidade para 6.000 asentos, e a "Colina" con 15.000 asentos.
Bombardeo de Cabra
O bombardeo de Cabra foi un ataque aéreo realizado pola aviación republicana sobre a localidade de Cabra, en poder do bando nacional o 7 de novembro de 1938. O bombardeo estivo dirixido contra a poboación civil por parte do bando republicano e saldouse con 109 mortos e máis de 200 feridos. A poboación de Cabra estaba situada a bastante distancia das liñas da fronte de interese militar. Algúns historiadores falan deste suceso como o Gernika andaluz.
Contexto
De acordo cos partes de guerra as accións bélicas anteriores sitúanse o 22 de outubro en Villafranca de Córdoba por parte franquista, e o 24 en Cabeza del Buey por parte republicana. O 30 de outubro a Primeira División do exército sublevado, ao mando de El Mizzian, rompe a fronte ocupando a serra de Cavalls. A veciña localidade de Baena xa fora bombardeada pola aviación republicana o 28 de outubro de 1938. Desde unha semana antes dos bombardeos a aviación republicana fixo un recoñecemento da zona, inspeccionando as zonas ás que atacar.
O bombardeo
Cabra rondaba os 20.000 habitantes en 1938. O día 7 de novembro, cara as 7:31 horas, tres avións soviéticos Katiuska SB-2, con tripulación totalmente española e procedentes do Campo de Aviación de "Los Guerreros" en Fuente Álamo de Murcia, atacaron a localidade. Os Katiuska, uns bombardeiros lixeiros e rápidos, empregábanse para o bombardeo estratéxico sobre a retagarda inimiga.
De acordo coas testemuñas dun dos observadores dos Katiuska SB-2 que participaron no ataque, o servizo de información da unidade á que pertencían os Katiuska foi advertido da presenza en Cabra dunha unidade italiana de paso. Pilotos e observadores esperaban atopar un campamento de tendas nas inmediacións da localidade e vehículos militares aos seus arredores. Ao chegar, puideron ver fugazmente un gran número de tendas na praza central de Cabra que resultaron ser o mercado de abastos e non un campamento militar, e atacaron sen confirmar o obxectivo que bombardeaban. A pesar de que Cabra dispoñía dunha significativa dotación antiaérea, esta non reaccionou coa suficiente rapidez e non puido dificultar o ataque.
Os avións deixaron caer unha vintena de bombas, que provocaron a perda de 109 vidas humanas (96 no acto) e máis de 200 feridos. O bombardeo afectou fundamentalmente a zonas do centro de Cabra, incluída a praza do mercado, e en especial ao barrio obreiro da vila. Segundo se calcula, cada aparato levaba nas súas adegas unhas dúas toneladas de bombas de diverso tamaño. A maior delas, que pesaba 200 quilogramos, caeu sobre o mercado de abastos provocando un gran número de vítimas entre mulleres, nenos e xornaleiros. Unha bomba similar detonou na esquina das rúas Platerías e Juan de Silva. De todas as explosións, a do mercado foi a máis potente, resultando mortas no acto 36 persoas, máis outras 14 posteriores a consecuencia das feridas causadas.
Seguindo a traxectoria de voo efectuada polos aparellos, apréciase unha diagonal en dirección nordeste-sueste respecto á caída das bombas. Isto significa o acceso dos bombardeiros á localidade polas antigas trincheiras da liña de ferrocarril e a súa saída polo Mirador de la Paz no barrio de la Villa (por aquel entón antigo cemiterio). A continuación, descargaron outro artefacto xunto ao Molino El Fondón, rumbo a Lucena, onde produciuse unha viraxe e a volta en dirección norte, chegando a Castro del Río e xirando de novo por Valenzuela.
Instrumentalización
O bombardeo carecía de utilidade militar e causou un alto número de baixas civís, polo que foi aproveitado pola propaganda dos sublevados para lexitimar a súa causa. O feito de que unha das bombas caese no mercado de abastos implicou que resultasen afectados numerosos campesiños da rexión. Entre os mortos, pertencentes todos a poboación civil, achábanse tamén mulleres e nenos. O resultado dos bombardeos e a magnitude do masacre foron recollidos polo NO-DO, instrumentalizándoo con fins propagandísticos. Recolléronse imaxes e vídeos da poboación afectada polo bombardeo, así como do amontoamento dos cadáveres.
O parte de guerra do 9 de novembro de 1938 recollía a versión sublevada dos sucesos, cuns datos aínda erróneos do número de avións e de baixas:
Dromaeosauridae
Dromaeosauridae (gr. "lagartos corredores") é unha familia de dinosauros terópodos manirráptores, distinguida por carnívoros emplumados de pequenas a medianas proporcións, cuxas liñaxes iniciaron a partir do Xurásico Medio (fai 167 millóns de anos, no Batoniano) para lograr subsistir até o Cretáceo Superior (fai 65,5 millóns de anos, no Maastrichtiano), existindo aproximadamente 100 millóns de anos. Os dromeosáuridos constan de fósiles achados en Norteamérica, Europa, África Setentrional, Xapón, China, Mongolia, Madagascar, Arxentina e a Antártida.
O nome provén do grego δρομευς (dromeus) e σαυρος (sauros) que teñen como significado "corredor" e "lagarto" respectivamente. De maneira informal adoitan chamarse "ráptores" (a causa o Velociraptor), termo popularizado tralo filme Parque Xurásico.
Complexo Municipal de Atletismo de Setúbal
O Complexo Municipal de Atletismo de Setúbal foi inaugurado o 30 de xullo de 2005, sendo actualmente empregado para a práctica do rugby do Vitória Futebol Clube.
O estadio ten unha bancada cuberta con capacidade para 1.600 espectadores.
Basal (filoxenia)
Na Filoxenia, os membros basais dunha liñaxe son aqueles que se separaron máis cedamente cós outros membros do mesmo grupo. O termo úsase frecuentemente en oposición a derivado. Por exemplo:
Moitos biólogos (especialmente os que empregan a cladística) prefiren o uso de "basal" no canto do concepto "primitivo," que agocha inferioridade, sendo todo o contrario, se un membro basal dun grupo existe durante longo tempo terá máis tempo para evolucionar e estará, a miúdo, tan ben adaptado ao seu hábitat coma os membros derivados.
Leagh Conwell
Leagh Conwell, nado o 8 de febreiro de 1990 en Londres, é un actor inglés coñecido por interpretar o pequeno William Thatcher no filme A Knight's Tale (2001) e a Jessop en Wondrous Oblivion (2003).
SMS Seydlitz
O SMS Seydlitz foi un cruceiro de batalla da Mariña Imperial alemá construído en Hamburgo. Foi autorizado en 1910 e asignado en maio de 1913, sendo o cuarto cruceiro de batalla construído para a Hochseeflotte. O seu nome débese a Friedrich Wilhelm von Seydlitz, un xeneral prusiano do reinado de Frederico II de Prusia e da Guerra dos Sete Anos.
Seydlitz representou a culminación da primeira xeración de cruceiros de batalla alemáns, que se iniciaron co Von der Tann en 1906, e continuaron con dous barcos da clase Moltke en 1907 e 1908. O Seydlitz contaba con varias melloras con respecto aos modelos anteriores, incluído un redeseñado sistema de propulsión e unha disposición mellorada da blindaxe. O barco tamén era significativamente máis grande que os seus predecesores.
HMS Lion (1910)
O HMS Lion foi un cruceiro de batalla da Royal Navy, o principal barco da súa clase. Tiña significativas melloras con respecto aos seus predecesores da clase Indefatigable en termos de velocidade, armamento e blindaxe. Os barcos da clase Lion eran 2 nos máis rápidos, cambiaron os canóns de 305 mm dos barcos máis vellos polo mesmo número de canóns de 343 mm, e tiña un cinto na liña de flotación de 229 mm de espesor contra os 152 mm da clase Indefatigable. Esta foi a resposta aos primeiros cruceiros de batalla alemáns, a clase Moltke, que eran máis grandes e potentes que os primeiros británicos, a clase Invincible.
O Lion serviu como buque insignia dos cruceiros de batalla da Grand Fleet durante a primeira guerra mundial, agás cando estivo sendo reacondicionado ou reparado. Afundíu ao cruceiro lixeiro alemán Cöln durante a batalla de Helgoland e serviu como buque insignia do vicealmirante Beatty nas batallas do banco Dogger e Xutlandia. Foi seriamente danado na primeira desas batallas e tivo que ser remolcado polo cruceiro de batalla Indomitable para regresar a porto, onde estivo en reparación durante dous meses. Durante a batalla de Xutlandia tivo un grave incendio que puido destruír o barco pero grazas ao home ao mando da torreta incendiada, que mandou inundar a polvoreira, o buque salvouse. O lume destruíu unha torreta que tivo que ser retirada para reconstruíla e o barco pasou varios meses en reparación. Pasou o resto da guerra en patrullas sen incidentes no mar do Norte, aínda que proporcionou cobertura a distancia na segunda batalla de Helgoland en 1917. Pasou á reserva en 1920 e foi vendido para o despedazamento en 1924 baixo os termos do Tratado naval de Washington.
Argote, Noia, Noia
Argote é un lugar da parroquia de Noia no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 38 habitantes (19 homes e 19 mulleres).
Xilvir, Barro, Noia
Xilvir é un lugar da parroquia de Barro no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 53 habitantes (24 homes e 29 mulleres).
1936 Fraude y violencia en las elecciones del Frente Popular
1936 Fraude y violencia en las elecciones del Frente Popular é un libro histórico adicado a analizar os datos que levaron ao triunfo da Fronte Popular nas eleccións da Segunda República Española en 1936.
Descrición
No libro os autores tentan demostrar que nas eleccións de 1936 houbo fraude e que beneficiou á Fronte Popular.
A Calzada, Noia, Noia
A Calzada é un lugar da parroquia de Noia no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia.
Clachan
Un clachan ou clach'an é unha configuración poboacional característica de Irlanda e Escocia, do ámbito rural. Equivalería aos nosos lugares. Loxicamente, coa urbanización actual dos distintos condados, moitos destes clachans quedaron absorbidos polas novas vilas e cidades.
Son pequenos asentamentos de casas agrupadas que normalmente non teñen nin igrexa, nin tenda nin escola, é dicir, que non son o centro social ou comercial dunha comunidade. Normalmente existían fortes relacións de parentesco entre os habitantes dun mesmo clachan.
A propiedade das terras ao redor repartíase cun sistema de tenzas semellante ao rundale (runrig en Escocia), polo cal a cada un dos integrantes do clachan lles correspondían leiras boas, non tan boas e cativas. Normalmente as mellores terras estaban máis próximas das casas, e as peores máis afastadas. Ademais, había terreos en mancomún, coma os montes ou os que arrodeaban o grupo das casas. O monte repartíaselle aos granxeiros en función das agras cultivábeis que lle correspondesen, e daba dereito a alindar as vacas ou ovellas.
1659
Outros
Historia ano a ano
A Carcasía, Noia, Noia
A Carcasía é un lugar da parroquia de Noia no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia.
Galicia (Buenos Aires)
miniatura|Número 235 da revista, xullo de 1932. Portada realizada por [[Camilo Díaz.]] Galicia é unha revista que comezou a editarse en Buenos Aires en 1913.
Historia e características
O 1 de xaneiro de 1913 o Centro Gallego de Buenos Aires comezou a editar o Boletín Oficial del Centro Gallego, que despois cambiou o seu nome por Galicia co subtítulo Revista del Centro Gallego de Buenos Aires. Era o órgano de comunicación do Centro. Foi dirixida por José Blanco Amor, Miguel Revestido Rodilla, Eduardo Blanco Amor, Luís Seoane, Alfredo Baltar e Rodolfo Alonso. Entre os seus colaboradores figuraron Castelao, Blanco Amor, Manuel Murguía, Ramón Otero Pedrayo, Arturo Cuadrado, Luís Seoane, Laxeiro e Francisco Fernández del Riego.
Oosfera
miniatura|dereita|200px|Esquema dun óvulo en ximnospermas e anxiospermas.
A Oosfera é o gameto feminino das plantas. Está presente en todas as fases de evolución do reino Plantae (Bryophytas, Pteridófitas, Ximnospermas e Anxiospermas). A oosfera pode ser fecundada polo núcleo espermático dando orixe ao cigoto.
Vide, Baños de Molgas
Patrimonio
No lugar dos Milagres do Medo está situado o Santuario da Nosa Señora dos Milagres do Medo.
Perth Glory Football Club
Perth Glory FC é un equipo de fútbol de Australia, situado na cidade de Perth na rexión de Australia Occidental. Foi fundado en 1996 e xoga na A-League.
Perth é un dos tres equipos do campionato que proceden da National Soccer League e continúan existindo.
Agrária
Actualmente compite no Campionato portugués de rugby I División, a segunda liga en importancia de Portugal.
Pro Evolution Soccer 2011
Pro Evolution Soccer 2011 (oficialmente abreviado PES 2011 e coñecido como World Soccer: Winning Eleven 2011 no Xapón) é o décimo videoxogo da serie Pro Evolution Soccer desenvolvido por Konami coa asistencia do equipo de produción de Blue Sky. O xogo anunciouse o 9 de febreiro de 2010 e lanzouse o 30 de setembro para Microsoft Windows, PlayStation 3 e Xbox 360 e o 28 de outubro de 2010 para PlayStation Portable, PlayStation 2 e Wii. O xogo conta coas xa licenzadas Liga de Campións da UEFA e UEFA Europa League, ademais de incluír a Supercopa de Europa para o seu modo Liga Máster. Pero sen dúbida o máis sobresaínte é a inclusión por primeira vez da Copa Libertadores de América, a cal está presente con tódalas licenzas. O primeiro tráiler lanzouse o 4 de maio de 2010.
Demo
O demo do xogo lanzouse o 15 de setembro e atópase dispoñible para descargar na páxina oficial do mesmo, é dicir, Windows, PS Store e Xbox Live, cos seguintes equipos:
Ligas parcialmente licenzadas
Barclays Premier League. Dous clubs licenzados: Manchester United e Tottenham Hotspur.
Serie A. Dezanove clubs licenzados: AS Bari, Bologna FC, Brescia, Cagliari Calcio, Calcio Catania, Cesena, AC ChievoVerona, ACF Fiorentina, Genoa CFC, Internazionale, Juventus FC, SS Lazio, Lecce, AC Milan, SSC Napoli, Parma FC, AS Roma, UC Sampdoria e Udinese Calcio.
Liga BBVA. Catorce clubs licenzados: UD Almería, Athletic Club, FC Barcelona, RC Deportivo da Coruña, RCD Espanyol, Getafe CF, Sporting de Xixón, Atlético de Madrid, Real Madrid CF, RCD Mallorca, Racing de Santander, Valencia CF, Villarreal CF e Real Zaragoza.
América
Os clubs de América incluídos no xogo son os 40 equipos que participaron na Copa Libertadores 2010. Estes equipos aínda que non se lograron clasificar Konami posúe as súas licenzas:
Seleccións nacionais
PES 2011 conta con 88 seleccións nacionais:
Estadios
Os estadios incluídos son 28 en total, 6 máis que no PES 2010 e son os seguintes:
Banda sonora
PES 2011 contén 24 cancións:
David Ortiz
David Ortiz Borrás, nado na Coruña o 19 de maio de 1975, é un camareiro e cocteleiro galego. É coñecido pola súa achega á coctelería innovando na súa creación con produtos locais nunca antes usados como o grelo ou o pemento de Padrón ou pola publicación, no ano 2016, do seu primeiro libro O libro dos cócteles (Edición Xerais) que pretende encher o baleiro que había en Galicia de literatura e documentación respecto o mundo da coctelería.
Traxectoria
A comezos do 2000 David Ortiz inicia a súa actividade na hostalería ata que no 2005 decide crear o Baobab Cocktail Bar, lugar que de seguido se torna nun referente da coctelería na Coruña. Comeza así un proceso de aprendizaxe persoal e de profundar no coñecemento da coctelería clásica que servirían como base para, posteriormente, permitirlle innovar e experimentar con cócteles propios de autor.
Asentado o Baobab, co paso dos anos, como un local referente na coctelería galega e europea, David comeza unha etapa na que procura incorporar elementos propios da terra á coctelería. É o caso, por exemplo, do Grelo soul, un cóctel creado a partir do grelo. É unha etapa na procura de novos sabores e de innovación aportando ingredientes locais que fan que transgreda as fronteiras da coctelería clásica cara a unha coctelería de autor onde os produtos da terra, como o grelo ou o pemento de Padrón, e os traballos de cociña a base de maceracións, siropes e shrubs aporten o toque de distinción e selo propio que David procura.
No 2016, adquirida a experiencia precisa e cun nome recoñecido no mundo da coctelería, publica da man de Edición Xerais O libro dos cocteles, o seu primeiro libro en galego no que recopila as receitas de tragos clásicos. Cumpre con este libro con dúas metas: envorcar os coñecementos adquiridos ao longo destes anos nun recompilatorio e guía para vindeiros bartenders ou afeccionados á coctelería e encher un baleiro editorial en Galicia respecto á literatura relacionada coa coctelería.
Na actualidade David Ortiz compaxina a procura de novos sabores con produtos típicos galegos coa divulgación da cultura do cóctel a través da prensa, televisión e da radio.
Bridge of Allan
miniatura|dereita|300px|A ponte sobre o río Allan, ao seu paso por Bridge of Allan Bridge of Allan (a ponte do Allan) é unha vila do distrito de Stirling, no centro de Escocia, inmediatamente ao norte da vila de Stirling. Antigamente pertencía ao condado de Stirlingshire e ao Consello Rexional da Escocia Central. Ten uns 17,3 kms2 e 6.604 habitantes (censo de 2004). Conta ademais estación de tren e acolle nos seus terreos a sede da Universidade de Stirling.
Guamil, Baños de Molgas
Santa María de Guamil é unha parroquia do concello ourensán de Baños de Molgas na comarca de Allariz - Maceda. No ano 2022 tiña 35 habitantes (21 mulleres e 14 homes).
Lugares e parroquias
miniatura|esquerda|Vista de Guamil.
Bridge of Allan
Historia
O espazo que agora ocupa a moderna Bridge of Allan esténdese dende o clach'an de Logie ata a Universidade de Stirling, cruzando por riba do río Allan Water. A primeira vez que aparece mencionado por escrito é nun foro do rei David I de Escocia e onde se terza na disputa entre as monxas de North Berwick e os frades da Abadía de Dunfermline sobre os décimos de Airthrey e de Corntown.Se ben non ten data, estímase que será de ao redor de 1146.
Contra a metade do século XVII, as terras de Airthrey pasan a pertencerlles aos Grahams, parentes do marqués de Montrose. James Graham, primeiro marqués de Montrose pelexou a prol do rei durante a guerra civil inglesa, e en 1645, o exército do duque de Argyll que pasaba por Airthrey cara á batalla of Kilsyth, prendéronlles lume ás terras.
Os xacobitas estiveron en Bridge of Allan en 1745, onde 300 highlanders puxeron un obstáculo na ponte e instauraron unha peaxe para os camiñantes.
Alexander Henderson, o laird de Westerton, redactou un plan de como quería que estivese urbanizada a vila en 1850. O seu proxecto abranxía espazosas rúas entre campos e bosques. Tamén mandou erguer unha fonte na rúa Market Street, e o seu interese fixo que anos despois a rúa principal da vila levase o seu nome. A mediados do século XIX fóronse construíndo elegantes pazos de pedra nas rúas máis amplas, con numerosas habitacións para hóspedes a medida que Bridge of Allan ía converténdose en balneario.
Entre os seus habitantes máis ilustres contou Bridge of Allan con Robert Louis Stevenson, que pasaba todos os veráns da súa mocidade alí.
Os Xogos Strathallan
O primeiro domingo de agosto celébranse os Xogos Strathallan. Creados en 1852 por Alexander Henderson, os xogos atraen a centos de atletas, gaiteiros e bailaríns das Terras Altas.
Igrexas
Hai dúas igrexas na vila, unha xusto en fronte da outra, e no cruzamento entre as rúas Keir Street e Fountain Road. A Igrexa Episcopal Escocesa xúntase no templo de St Saviour (San Salvador), erguido en 1854. Da outra beira da rúa está a Parroquial de Bridge of Allan, a sede local da Igrexa de Escocia, formada ao fusionárense as congregacións desta coa de Chalmers (que está na rúa Henderson), que pechou en 2004. Na súa decoración interior pódense atopar obras do arquitecto e deseñador de Glasgow Charles Rennie Mackintosh.
A Costaneira, Noia, Noia
A Costaneira é un lugar da parroquia de Noia no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 17 habitantes (9 homes e 8 mulleres).
Amplitude térmica
Amplitude térmica (ou oscilación térmica) é a diferenza entre a temperatura máis alta e a máis baixa rexistrada nun lugar ou zona, durante un certo período de tempo (un día, un mes, un ano...).
Características
Nos estudos do clima mídese a oscilación térmica diaria, a maior amplitude térmica maior diferenza de temperaturas entre o día e a noite.
Nas series climáticas a amplitude térmica é a diferenza entre a temperatura media do mes máis cálido e a do máis frío.
Este dato, normalmente se emprega na investigación da atmosfera e do océano dunha zona xeográfica determinada. En xeral, os climas que corresponden ás zonas costeiras ou próximas ao mar presentan oscilacións térmicas baixas, polos efectos moderadores ou suavizadores da masa hídrica. Pola contra, os climas de zonas interiores ou continentais adoitan presentar unha forte oscilación térmica tanto diaria como anual, coa excepción das zonas ecuatoriais ou tropicais, onde as altas temperaturas son constantes.
Pode considerarse como amplitude térmica baixa a aquela que é inferior a 10 °C, media se está entre os 10 e os 18 °C, alta se é superior aos 18 °C, e insignificante se é menor de 5 °C.
Adoitase distinguir entre a oscilación térmica anual e a diaria.
Das Lied von der Erde
Das Lied von der Erde (A canción da Terra, en tradución literal ó galego) é o título dunha obra musical do compositor bohemio-austríaco Gustav Mahler.
Contexto
Esta obra foi composta no verán do 1908 en Toblach, na rexión do Tirol. O autor acostumaba a pasar os veráns na montaña rodeado de natureza. A influencia da paisaxe dos Alpes Dolomitas foi unha das fontes de inspiración para a composición. A segunda influencia chegou da lectura do poemario Die chinesische Flöte (A frauta chinesa) traducido e adaptado do chinés ó alemán por Hans Bethge. Gustav Mahler escolleu seis dos poemas, adaptándoos e incorporando o acompañamento musical. Nesta obra, Mahler empregou unha orquestra sinfónica para musicar un texto máis achegado ós ciclos de cancións (Lieds) que ás grandes obras sinfónicas. Aínda que Mahler xa fusionara ambos xéneros, e nesta obra onde a simbiose é meirande.
Estrutura
A obra estruturase nas seguintes cancións:
Todos os poemas orixinais foron escritos polo poeta chinés Li-Tai-Po, agás a segunda con autoría de Chang-Tsi e a sexta con autoría de Mong-Kao-Jen. Estes poemas describen a insignificancia do ser humano no mundo. E presentan un ser humano que acepta esta condición, refuxiándose no contacto íntimo coa natureza e no gozo moderado da vida.
Cantoña, Baños de Molgas
San Mamede de Cantoña é unha parroquia do concello ourensán de Baños de Molgas na comarca de Allariz - Maceda. No ano 2022 tiña 2 habitantes (1 muller e 1 home).
Marcos Pereiro
miniatura|dereita|Pereiro nunha actuación de Mucha e Nucha.
Marcos Pereiro, nado en Alemaña en 1981, é un actor e humorista galego. Actualmente o humorista reside no concello de Carral.