cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salto de esquí
Pistas no mundo
No pasado, foron construídas pistas en diversos países e territorios do hemisferio sur, sendo a máis meridional a de Grytviken, en Xeorxia do Sur (territorio británico de ultramar). Australia e Nova Zelandia tamén contaron con pistas, todas elas están fóra de uso. O único rexistro dunha pista construída en África é o de Alxer, capital de Alxeria, cando aínda era colonia francesa, en 1906; esta pista, con K-point de 25 m, foi destruída durante a segunda guerra mundial. Entre os países de América do Sur, a única pista é a de Bariloche (Arxentina), de 1958, e que tamén está fóra de uso.
Sedes destacadas
miniatura|dereita|300px|Pistas de [[Garmisch-Partenkirchen, onde ten lugar unha das etapas do Torneo dos Catro Trampolíns.]]
Saltadores destacados
miniatura|300px|Selo emitido en Finlandia en [[1988 para homenaxear a Matti Nykänen e as súas conquistas nos Xogos Olímpicos de Inverno de 1988 celebrados en Calgary.]]
Ata 1952, todos os campións olímpicos de salto de esquí foron noruegueses. Un deles, Birger Ruud, conquistou dous ouros e unha prata entre 1932 e 1948. Como os eventos olímpicos daquela tamén eran contabilizados como Campionatos do mundo, Rudd posúe cinco títulos e dous subcampionatos mundiais, xa que tamén foi campión en 1931, 1935 e 1937 e subcampión en 1939.
O saltador con máis medallas nos Xogos Olímpicos de Inverno é o finlandés Matti Nykänen, que venceu a proba de pista longa nos Xogos de Saraxevo 1984 e os tres eventos (pista normal, pista longa e equipos) en Calgary 1988, ademais de conseguir a prata en pista normal en 1984. Nykänen tamén ten unha medalla de ouro en Campionatos do Mundo en pista longa, catro na proba por equipos e cinco no Mundial de Voo de Esquí. O suízo Simon Ammann tamén posúe catro ouros olímpicos, con vitorias nas pistas normal e longa nos xogos de Salt Lake City 2002 e Vancouver 2010.
Na Copa do Mundo, o saltador con máis podios (ata o inicio da tempada 2013-14) é o finlandés Janne Ahonen, con 108, seguido do polonés Adam Malysz, con 92, e do austríaco Gregor Schlierenzauer, con 81. Schlierenzauer, porén, é o saltador con máis títulos en etapas da Copa, con 50, seguido por Matti Nykänen, con 46.
En categoría feminina, os principais nomes son a estadounidense Sarah Hendrickson e a xaponesa Sara Takanashi, ambas campioas mundiais en 2013 (Hendrickson en pista normal e Takanashi na proba de equipos mixtos). Por outra banda, a alemá Carina Vogt converteuse en Sochi 2014 na primeira campioa olímpica da modalidade.
Saltos perfectos
Os saltos de cada esquiador son puntuados e a puntuación de cada xuíz que avalía o estilo pode acadar un máximo de 20 puntos. Ao longo da historia, tan só cinco saltadores conseguiron un salto tecnicamente perfecto:
Sven Hannawald e Wolfgang Loitzl conseguiron catro veces un 20 (ademais doutro 19,5) para o seu segundo salto, deste xeito recibiron nove veces a nota máxima de 20 puntos nunha competición.
Accidentes
Nun dos accidentes máis graves dos últimos anos, acontecido en xaneiro de 2007 na pista de Zakopane (Polonia), o checo Jan Mazoch sufriu lesións cerebrais ao perder o equilibrio durante un salto e caer de cabeza na rampla, chegando a ser sometido a un coma inducido durante algúns días. Mazoch volveu competir apenas sete meses despois, mais non conseguiu bos resultados e puxo punto final á súa carreira esa tempada. Entre as mulleres, Sarah Hendrickson rompeu o ligamento cruzado do xeonllo dereito despois dunha caída nunha competición no verán de 2013 en Oberstdorf (Alemaña).
Para previr as lesións, non só no salto senón tamén nas outras modalidades de esquí, a Federación Internacional creou en 2006 o Injury Surveillance System (Sistema de Vixilancia de Lesións), un estudo composto de entrevistas con atletas e análises de competicións para determinar as principais causas de lesións e os riscos de cada modalidade. O salto foi considerado a segunda modalidade máis segura (por detrás do esquí de fondo). Entre as tempadas 2006-09, a lesión máis común era a rotura do ligamento cruzado do xeonllo, que representou o 43% das lesións nese período. A maioría destas lesións, o 34%, non comportaron afastamentos da competición. Por outra banda, o 24% provocou afastamentos superiores a 28 días.
Véxase tamén
125px|dereita
Provincia de Hitachi
Hitachi limitaba coas provincias de Shimōsa (下総), Shimotsuke (下野) e Mutsu (陸奥).
Provincia de Awa, Chiba
Historia
A provincia de Awa foi fundada no ano 718, segregando 4 distoritos da provincia de Kazusa, o distrito de Heguri (平群郡, へぐりぐん), de Awa (安房郡, あわぐん), de Asai (朝夷郡, あさいぐん) e de Nagasa (長狭郡, ながさぐん).
Galdakao
miniatura|300px|dereita|Galdakao. Debaixo, a estrada Ibaizabal.Galdakao é un municipio da provincia de Biscaia, País Vasco (España). Ten unha poboación de 29.226 habitantes (INE 2009) e ten unha superficie de 31,66 km². Localízase na comarca do Gran Bilbao.
Portu
Cristian Portugués Manzanera, coñecido como Portu, nado en Beniel (Murcia) o 1 de novembro de 1992, é un futbolista español. Xoga de centrocampista e o seu club actual é a Real Sociedad da Liga Santander.
Seediq Bale
Seediq Bale (que en lingua seediq quere dicir literalmente "seediq reais" ou "homes reais") é un filme taiwanés de 2011 dirixido por Wei Te-sheng e producido por John Woo. Está baseado en feitos reais e conta a historia do incidente Wushe, ocorrido en 1930 no centro de Taiwán. A versión completa do filme estreado en Taiwán está dividido en dúas partes. A primeira parte é camada "太陽旗" (A bandeira do sol), e a segunda parte "彩虹橋" (A ponte arco da vella), cunha duración total de 4 horas e 36 minutos. Porén, as dúas partes foron combinadas nunha única versión para a súa estrea internacional, cunha duración de 2 horas e 30 minutos. É a produción máis cara da historia do cinema de Taiwán. Foi comparado con outros filmes, como Braveheart de Mel Gibson e O derradeiro dos mohicanos polos medios de comunicación taiwaneses.
Piñeirón, Leiro, Ribadumia
Piñeirón é un lugar da parroquia de Leiro no concello pontevedrés de Ribadumia, na comarca do Salnés. Tiña 97 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 53 eran mulleres e 44 homes, o que representa manter a mesma poboación que tiña en 2010, cando tamén eran 97 veciños, e un leve descenso respecto a 2005, cando eran 101.
Olifante
miniatura|Olifante no [[Museo Catedralicio de Santiago de Compostela.]] miniatura|Morte de Roldán en Roncesvalles. Obsérvese o olifante caído ó seu carón. O olifante era un instrumento de vento labrado nun caíño de elefante que utilizaban os cabaleiros durante a Idade Media facéndoos soar como sinal de aviso.
Corvite, Abadín
San Pedro de Corvite é unha parroquia do concello lugués de Abadín. Tiña 87 habitantes en 2015 (43 homes e 44 mulleres) segundo datos do IGE, cunha densidade de 10,67 hab/km². Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2014 cando tiña 89 habitantes (44 homes e 45 mulleres), e dez habitantes menos que en 2004.
As entidades son A Cabeceira (16), Os Carracedos (13), Casás (13), Chouselas (1), O Espiño do Cal (19), A Fumeira (2) e A Laxe (23). Os lugares (que xeralmente forman parte dalgunhas das entidades) son: Cizán, Outarelo, Redemuiños, Relota e A Torre.
Ten unha superficie de 8,15 km². Limita coas parroquias de Moncelos, Baroncelle, Goás, Cabaneiro e Vilarente xunto co concello da Pastoriza. Pertence ao arciprestado de Baroncelle.
Na súa orografía destacan os montes de Sabugueiras (682 m) e Argán (585 m).
Patrimonio
Esta parroquia, ao igual que as adxacentes é moi rica en cruceiros.
Parroquias de Abadín
miniatura|dereita|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abadín.
Fosca, Cundinamarca
Fosca, ou oficialmente San Antonio de Fosca, é un concello colombiano do departamento de Cundinamarca, que se atopa na provincia de Oriente, a 62 km ó sueste de Bogotá.
Historia
Na época precolombiana, o territorio do actual concello de Fosca estivo habitado polos maus, macos e os guapis, ou buchipas, en cuxas terras os muiscas mantiñan unha gornición de güechas para vixiar as súas fronteiras.
O primeiro europeo en chegar ó territorio de Fosca foi o capitán Pedro de Limpias, quen chegou en 1539 procedente dos chairos de San Juan ou Orientais. O poboado indíxena estaba situado nun lugar chamado "Placitas", ó sueste do actual centro urbano, na parte alta das ribeiras do Sáname. O 5 de febreiro de 1627 o Oidor Juan de Valcárcel, quen non atopou propicio o lugar que habitaban os indíxenas, trasladouno a un sitio sobre o río Sáname, onde poboou e fundou o pobo de indios chamado San Antonio de Fosca.
Provincia de Shimotsuke
300px|miniatura|Antiga provincia de Shimotsuke Shimotsuke (下野国, しもつけのくに, Shimotsuke-no-kuni ou 下野, しもつけ) foi unha provincia histórica do Xapón, nunha zona que hoxe forma a prefectura de Tochigi, historicamente na parte Tōsandō (東山道), actualmente na rexión de Kantō, na illa de Honshū.
Shimotsuke limitaba coas provincias de Kōzuke (上野), Musashi (武蔵), Shimōsa (下総), Hitachi (常陸) e Mutsu (陸奥).
Tour de Francia 2008
O Tour de Francia 2008 foi a 95ª edición da carreira ciclista máis importante do mundo. O percorrido de 3559 quilómetros comezou o 5 de xullo na cidade bretoa de Brest, e rematou o 27 de xullo nos Campos Elisios de París.
Percorrido
A ronda gala saíu da cidade bretoa de Brest e chegou como decote á cidade de París, onde tivo a meta nos seus Campos Elisios. A proba decorreu case totalmente por territorio francés, se ben pasou tamén por Italia. Na vila de Prato Nevoso tivo lugar a chegada da 15ª tirada, mentres que a 16ª saíu de Cuneo, tamén na zona alpina italiana.
O percorrido, de 3.554 quilómetros, tivo 21 tiradas sen prólogo, algo novidoso no conxunto das últimas edicións.
Houbo dúas xornadas de descanso intercaladas, cinco chegadas en alto, once tiradas chás, catro de media montaña e dúas contra o reloxo individuais.
Galegos no Tour
O único corredor galego no Tour foi Óscar Pereiro, do equipo Caisse d'Epargne, partindo co dorsal 37. Pereiro tivo que retirarse logo de sufrir unha perigosa caída na décimo quinta tirada.
Dopaxe
Tres ciclistas foron acusados de empregaren substancias ou prácticas dopantes durante a celebración desta edición do Tour de Francia. O primeiro caso detectado foi o do ciclista español Manuel Beltrán, do Liquigas, ao que se lle atoparon, niveis anómalos de EPO no sangue nun control pasado na primeira tirada da proba. Foi expulsado do Tour. O segundo foi o tamén español Moisés Dueñas, tamén do Liquigas, e tamén por EPO. No rexistro policial subseguinte atopáronlle materiais dopantes, e foi detido e expulsado do Tour. O terceiro foi o italiano Riccardo Riccò, do Saunier Duval, así mesmo por consumo de EPO. Riccò obtivera a vitoria en dúas tiradas da rolda gala, e figuraba á cabeza da clasificación da montaña. Riccò era o líder do seu equipo, foi detido e expulsado do Tour, ao mesmo tempo que o conxunto do equipo deixaba a proba.
Clasificación xeral
O terceiro clasificado da xeral, o austríaco Bernhard Kohl, foi eliminado da carreira tralo seu remate, por mor dun positivo nun control antidopaxe. A clasificación da montaña, liderada polo mesmo corredor, quedou sen gañador. 180px|miniatura|dereita|[[Carlos Sastre entrando en París co maillot amarelo.]]
Enrique Vila-Matas
miniatura|dereita|Enrique Vila-Matas. Enrique Vila-Matas, nado en Barcelona o 31 de marzo de 1948, é un escritor español.
Traxectoria
Estudou dereito e xornalismo e en 1968 entrou como redactor na revista de cine Fotogramas. En 1970 dirixiu dúas curtametraxes, Todos los jóvenes tristes e Fin de verano. En 1971, fixo o servizo militar en Melilla onde escribiu o seu primeiro libro, Mujer en el espejo contemplando el paisaje. Ao regreso a Barcelona, traballou como crítico de cine das revistas Bocaccio e Destino. Viviu en París dous anos nun faiado que lle alugou a escritora Marguerite Duras, e alí escribiu a súa segunda novela, La asesina ilustrada. Empezou a ser recoñecido en 1985 co libro Historia abreviada de la literatura portátil.
Manuel Jesús Precedo Lafuente
Traxectoria
Foi defensor da introdución da lingua galega no ámbito eclesiástico e colaborou coa Sagra Biblia en galego (1975, Editorial de los Bibliófilos Gallegos), de Manuel Casado Nieto. Tamén participou na tradución ao galego do Misal romano.
Recoñecementos
No ano 1991 a Xunta de Galicia outorgoulle a Medalla de Prata de Galicia.
Marcos Abalde
Marcos Abalde Covelo, nado en Vigo en 1982, é un filólogo e escritor galego.
Traxectoria
Estudou Filoloxía Románica e Filoloxía Galega na Universidade de Santiago de Compostela. Traballou como libreiro, e despois pasou a ser docente. En 2017 era mestre no IES Breamo de Pontedeume, e no 2018 no IES As Telleiras de Narón. Actualmente é profesor no IES Concepción Arenal, en Ferrol.
En 2008 gañou o IV Premio Josep Robrenyó da Associació d’Investigació i Experimentació Teatral de Catalunya coa obra experimental Canibalismo. A súa lectura dramatizada fíxoa Furafollas Agrupación Teatral, no Ateneu Barcelonés. O texto, publicado en 2011, foi adaptado a curtametraxe en 2020.
Aviador Dro
Aviador Dro é o nome abreviado do grupo liderado por Servando Carballar, El Aviador Dro y sus Obreros Especializados. O seu nome é unha homenaxe á ópera L'aviatore Dro (1915), poema tráxico en tres actos do músico futurista Francisco Balilla Pratella (1880-1955).
O grupo créase en Madrid en 1979 e son os pioneiros do pop electrónico en España, no ronsel de bandas norteamericanas como Devo. Entre os seus éxitos destacan "Programa en Espiral", "Selector de Frecuencias", "La Chica de Plexiglás" ou "Amor industrial".
En 1982 e cunha incipiente compañía independente chamada DRO publicaba na súa referencia de catálogo número dez o álbum Alas sobre el mundo, presentado como "un fascinante elepé do Aviador Dro". Alí estaban os seus clásicos por excelencia como "Brigada demolición" ou "Selector de frecuencias".
Ingravidez supuxo os últimos traballos da propia estrutura de DRO.
Posteriormente O Aviador Dro soubo evolucionar co tempo, adaptando a súa estética con cada novo disco. Entre eles están: Trance 4000, Cyberiada (disco en directo), Opera Científica, un dobre cd que reunía os seus éxitos e cancións novas e readaptadas. Mecanisburgo chegou no 2000 e Confía en tús máquinas foi lanzado no 2004.
Historia
Desde 1977 Biovac N, Sincrotron, Placa Tumbler, Derflex Tipo IARR e Fox Cycloide realizan fanzines literarios no instituto Santamarca de Madríd. Biovac e Sincrotron senten fascinados polas vangardas de principios de século : dadaísmo, surrealismo e futurismo. Biocac e Fox Cycloide, xunto a outros amigos forman Alex e os Drugos, inspirados polas bandas punk que proliferan na escena musical underground.
O centro de operacións trasládase ao Ateneo Libertario de Mantuano onde manteñen un local para as súas revistas e outro para os ensaios.
En 1979 Biovac N e Sincrotron forman Holoplástico, e poñen un anuncio buscando novos membros interesados en grupos máis electrónicos, ao que contestan Kraftwerk, Devo, Ultravox e grupos de rock alemán como Dusseldorf ou Neu: 32 32 e Multiplexor. Asimilan xuntos o "Sentido da vida sistematizada". Únenselles Placa Tumbler e Derflex Tipo IARR e El Hombre Dinamo. Nace El Aviador Dro y sus Obreros Especializados.
Gravan varios EPs e un LP: Alas sobre el mundo. Jesús N. Gómez grávalles no seu estudo Doublewtronics e permítelles pagar a gravación en prazos mensuais. Tardan máis dun ano en pagalo. Ningunha compañía interésase en editalos.
Arcoiris, membro de Los Iniciados, entra no grupo. En 1982 Fundan D.R.O. (Discos Radioactivos Organizados) para editar os seus propios discos. Grazas ao éxito inicial (editan a Siniestro Total, Glutamato Ye-Yé, Gabinete Caligari, Loquillo, Los Nikis, Nacha Pop, Decibelios, Alphaville, Def Con Dos e a outros moitos) DRO convértese na primeira compañía independente.
Editan Selector de frecuencias, que se converte no seu primeiro éxito real de radio e vendas. En 1983 editan o dobre LP Síntesis, que inclúe "Tesis" e "Antítesis", e un libreto (Síntese da revolución dinámica). É a época máis activa do Aviador en canto a concertos. O Aviador toca por toda España e día a día crece a súa Rede Organizada de Mutantes ( R.O.M.). Fans adictos ao futuro con quen intercambian información.
En 1985 editan Cromosomas Salvajes. Discos Radioactivos convértese nun fenómeno da Industria Discográfica española. A súa facturación colapsa a capacidade dos Obreros e termina destruíndo o 2º equipo. Márchanse Fox Cycloide e Derfex Tipo IARR. BIOVAC pasa a ser a nova voz da técnica aínda que xa cantara en Selector de Frecuencias, Baila la Guerra, Cita en el Asteroide e outras. Editan Ciudadanos del Imperio (1986). Entran para apoiar os concertos en directo REP (membro de Alphaville) e Laser 2.000 (irmán de Derflex). Concertos con Stranglers e David Bowie.
En 1988 sacan á venda Ingravidez. Biovac e Arcoiris deixan DRO ante o seu crecemento desmesurado e a diferenza de obxectivos cos seus compañeiros. O terceiro equipo de Obreros disgrégase como consecuencia da súa marcha: Xe, Placa Tumbler e Laser 2.000 marchan tamén. Entran REP (como membro fixo) e Genocyber F15 (Mario Gil, de Paraíso e La Mode). A cuarta formación son Biovac, Arcoiris, Genocyber e REP, que realizan a última xira do Aviador Dro ata a data: "A xira magnética", presentación do novo selo discográfico de Biovac e Arcoiris, "La Fábrica Magnética", na que participan Seguridad Social, Surfin' Bichos e outros.
En 1999 editan Ópera científica e realizan o "Xenoma Tour". Genocyber e REP deixan o grupo por falta de tempo, entrando ATAT como teclista, guitarra e programador, e Nexus á percusión electrónica. Quinta formación do Aviador Dro: Biovac N, Arcoiris, ATAT e Nexus. Convértese na máis duradeira do grupo, e continúa ata a actualidade.
En 2001, gravan Mecanisburgo. En 2002 lanzan Qué mutada. En setembro de 2003 realizan a súa primeira xira fóra de España: o "Radioactivo Tour" (Alemaña), con concertos en Kaiserslautern, Erlangen, Zúric, Berlín, Bochum e Hamburgo.
En 2004/2005 realizan gravan Confía en tús Máquinas e realizan a xira do mesmo nome, unha das máis extensas na historia do grupo. Ademais, continúan desenvolvendo a vocación de tocar en novos países. En abril de 2005 actúan en México, na xira "Nuclear Siempre" (México DF, Tijuana, e Guadalaxara), e en xullo no Perú (Lima). En 2006 fan unha xira (o "Eléctrico Tour") polos Estados Unidos: en febreiro, a costa leste (Nova York, Boston e Filadelfia), e en abril a costa oeste e o sur (Los Ángeles, San Diego, Phoenix, Albuquerque, Denton, Austin, Houston, Tucson, e Las Vegas).
Os Chaos, Poulo, Gomesende
Os Chaos é un lugar da parroquia do Poulo no concello ourensán de Gomesende na comarca da Terra de Celanova. Tiña 47 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 20 eran homes e 27 mulleres.
-97
Outros
Historia ano a ano
Low (grupo musical)
Low é unha banda estadounidense de indie rock procedente de Duluth, Minnesota e formada en 1993. O grupo está composto polos seus membros fundadores Alan Sparhawk (guitarra e voces) e Mimi Parker (batería e voces), xunto con Steve Garrington (baixo). Ata a data Low leva editados once álbums de estudio.
Piñeirón
O topónimo Piñeirón pode referirse a:
...Happy Record Store Day!
...Happy Record Store Day! é un EP da banda estadounidense Weezer, editado como promoción do Record Store Day, celebrado o sábado 17 de abril de 2010.
Cruzeiro Esporte Clube
O Cruzeiro Esporte Clube é un club de fútbol brasileiro da cidade de Belo Horizonte, en Minas Xerais. Foi fundado en 1921 e compite no Brasileirão Série B.
Casabraira, Milleirós, Pol
Casabraira é un lugar da parroquia de Milleirós no concello lugués de Pol na comarca de Meira. Segundo o IGE, en 2013 tiña 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres).
Parroquias de Pol
🇵🇱
Matsuyama
Matsuyama (松山市, まつやまし, Matsuyama-shi) é unha cidade xapponesa, capital da prefectura de Ehime, na illa de Shikoku. Localizada no nordeste da chaira de Dōgo, ten 515.122 habitantes.
A cidade fortificouse ao comezo do século XVII, son famosas as súas caldas, entre as que destaca a de Dōgo onsen, a máis antiga do Xapón. O 1 de xaneiro de 2005, a cidade de Hojo e a vila de Nakajima uníronse á cidade de Matsuyama.
Erandio
miniatura|300px|Erandio, visto desde [[Barakaldo.]]Erandio é un municipio do Gran Bilbao, na provincia de Biscaia, País Vasco (España). Está situado á dereita da ría de Bilbao, a 8 km de Bilbao. A súa extensión é de 17,97 km² e a súa poboación é de 23.960 habitantes, cunha densidade de 1.333 h/km².
-61
Outros
Historia ano a ano
Baby Blues
Baby Blues é unha tira cómica estadounidense creada e producida por Rick Kirkman e Jerry Scott desde o 7 de xaneiro de 1990. Distribuída por King Features Syndicate desde 1995, a tira trata sobre a familia MacPherson, especialmente sobre as peripecias dos tres pícaros da familia
Nos seus inicios, a familia MacPherson consistía só en Wanda e Darryl MacPherson, os pais, e Zoe, unha bebé. A primeira tira ten lugar no hospital xusto despois do nacemento de Zoe. Máis tarde chegarían dúas novas criaturas, Hammie, o do medio e único rapaz, e Wren, a máis nova.
Aeroporto de Santiago-Rosalía de Castro
O aeroporto de Santiago-Rosalía de Castro, tamén coñecido como aeroporto da Lavacolla ou simplemente como aeroporto de Santiago, é un aeródromo situado preto do lugar da Lavacolla, Sabugueira, Santiago de Compostela. Aínda así, boa parte das pistas de rodaxe e aterraxe sitúanse tamén en terras das parroquias de Pereira, no concello do Pino e, en moita menor medida, de Loureda, no de Boqueixón.
Na actualidade está xestionado por AENA, e abrangue a maior parte do tráfico aéreo en Galicia, tanto nacional como internacional. Ofrece voos regulares a 27 destinos, 21 deles durante todo o ano e o resto estacionais.
Historia
O aeroporto de Santiago de Compostela comenza a súa andaina no ano 1932, cando un grupo de afeccionados da aeronáutica constrúe un aeroclub na cidade, máis concretamente, no termo municipal da Enfesta. Nos seus inicios, o aeroporto contou con tres zonas de aterraxe formando un triángulo de pistas de dimensións 1100 por 200 m, 950 × 150 m e 600 × 125 m.
En 1939 e 1940 un batallón de 388 traballadores, prisioneiros políticos, traballaron na construción do aeroporto e na ampliación das pistas.
No ano 1948 iniciáronse obras de asfaltado da pista e no ano 1953 construíuse a pista de rodaxe e o estacionamento. Non é ata os anos sesenta cando se pode falar dun grande aeroporto comercial, posto que é nesta década cando se fan obras de especial transcendencia, como son o parque contra incendios, a nova torre de control, melloras nas pistas de aterraxe e de rodaxe, e se constrúe a nova terminal de pasaxeiros.
Nos anos 80 construíuse a terminal de carga, que se tivo que ampliar posteriormente debido á forte demanda de mercancías que sofre Santiago polo aire. Un factor fundamental na operatividade do aeroporto foi a instalación do sistema ILS Cat II/III no ano 1993, que permite á aviación operar en condicións meteorolóxicas de baixa visibilidade e reducir así as cancelacións e desvíos de voos.
Xa por último, os Anos Santos Composteláns, que se celebran cando o 25 de xullo coincide en domingo, teñen sido de importancia para o desenvolvemento do aeroporto, posto que coincidindo con eles tense levado a cabo importantes melloras. Así, co motivo do Ano Santo de 2010 construíuse unha nova terminal de pasaxeiros.
En xaneiro de 2016, a corporación municipal de Santiago acordou, por unanimidade, solicitar o cambio de nome do aeroporto para bautizalo como aeroporto Rosalía de Castro. A proposta recibiu nos días seguintes o apoio unánime do Parlamento galego, da Xunta de Galicia, da Real Academia Galega e do Consello da Cultura Galega, e tamén o ministro de Fomento, Íñigo de la Serna, manifestou o apoio do goberno nacional á iniciativa.
Comunicacións
miniatura|Diagrama do aeroporto O aeroporto encóntrase comunicado coa cidade de Santiago de Compostela a través da autovía A-54, dende a cal se accede facilmente cara ao centro da cidade a través do periférico SC-20. Grazas á autoestrada AP-9 (de peaxe) é posible chegar a Santiago de Compostela dende Ferrol, A Coruña, Pontevedra e Vigo. O mesmo ocorre co ferrocarril da Renfe, que opera con trens cada hora entre as cidades da Coruña e Vigo e dende aí desprazarse ata o aeroporto.
O autobús é unha das opcións coas que conta, con servizos dende as 6:50 ata as 23:30, todos eles procedentes da estación de autobuses de Santiago e da rúa Doutor Teixeiro, que se atopa no centro da cidade. Existen tamén dúas liñas de autobuses directas dende as cidades da Coruña (1 servizo diario) e Lugo.
Datos de tráfico
Dende a implantación no aeroporto das compañías de baixo custo, como Ryanair, Vueling, ou easyJet, experimentouse un aumento progresivo do número de pasaxeiros, aínda que perdeu peso na cota de mercado dos tres aeroportos galegos, movendo por primeira vez en anos menos do 50 % do total de pasaxeiros de Galicia.
É o 16º aeroporto na clasificación a nivel nacional de tráfico aéreo e é o 8º aeroporto na clasificación de tráfico aéreo da Península Ibérica (datos 2017). Durante o ano 2016 produciuse un aumento do número de pasaxeiros do 9,3 % con respecto ó ano 2015 e o número de operacións aumentou nun 3,6 %. Este foi o primeiro ano da súa historia no que superou a barreira dos 2 millóns e medio de pasaxeiros, cantidade acadada un día antes do final de ano.
En canto ó número de mercancías transportadas, houbo un descenso pasando do ano 2000 de 6 733 877 kg a 2 693 251 kg no 2017, aínda que ese ano o tráfico de carga medrou un 17,3%.
Nova terminal e melloras previstas
O 4 de maio de 2007 AENA presentou o proxecto da nova terminal de pasaxeiros do aeroporto, con capacidade para máis de 4 millóns de pasaxeiros. O edificio ten un total de 74.230 m² e conta con 32 mostradores de facturación, 8 hipódromos de recollida de equipaxes, 12 portas de embarque e 3.665 prazas de aparcadoiro. Pretendíase inaugurala no 2010, coincidindo co próximo ano santo compostelán, pero finalmente foi inaugurada na segunda metade de 2011.
Entre outras melloras aeroportuarias previstas nas actuais instalacións están a mellora da capa de rodaxe da pista de aterraxe, a ampliación da plataforma de aeronaves, as intervencións no sistema eléctrico, melloras do aparcadoiro e outras pequenas intervencións no interior da vella terminal.
Aeroportos en Galicia
En Galicia a máis do Aeroporto de Santiago de Compostela hai dous aeroportos con conexións internacionais: Tamén hai varios aeródromos (Ponteareas, Monterroso, Lugo etc.), que permiten gozar aos afeccionados da aviación.
Mota del Marqués
miniatura|160px|Escudo de Mota del Marqués. Mota del Marqués é un concello da provincia de Valladolid na comunidade autónoma de Castela e León.
Ten unha superficie de 31,47 km² cunha poboación de 351 habitantes (2019), deles 186 homes e 165 mulleres.
Demografía
Evolución demográfica;
31 de marzo
O 31 de marzo é o 90º día do ano do calendario gregoriano e o 91º nos anos bisestos. Quedan 275 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px|René Descartes.
Mortes
miniatura|100px|Isaac Newton.
Outros
Os 366 días do ano
Bruxaría
A crenza na bruxaría é común en numerosas culturas dende a máis remota antigüidade, e as interpretacións do fenómeno varían significativamente dunha cultura a outra. No Occidente cristián, a bruxaría relacionouse frecuentemente coa crenza no Diaño, especialmente durante a Idade Moderna, en que se desatou en Europa unha obsesión pola bruxaría que desembocou en numerosos procesos e execucións de meigas (o que se denomina «caza de bruxas»). Algunhas teorías relacionan a bruxaría europea con antigas relixións pagás da fertilidade, aínda que ningunha delas puido ser demostrada. As meigas teñen unha grande importancia no folclore de moitas culturas, e forman parte da cultura popular.
Aínda que este é o concepto máis frecuente do termo «bruxa», dende o século XX o termo foi reivindicado por seitas ocultistas e relixións neopagás, como a Wicca, para designar a todas aquelas persoas que practican certo tipo de maxia, sexa esta maléfica (maxia negra) ou benéfica (maxia branca), ou ben ós adeptos dunha determinada relixión. É considerada a bruxaría, unha forma de espiritismo.
Un uso máis extenso do termo emprégase para designar, en determinadas sociedades, ós magos ou xamáns.
A Antigüidade clásica
miniatura|Circe ofrecendo unha beberaxe a [[Ulises, por J. W. Waterhouse.]] Nas antigas Grecia e Roma, estaba estendida a crenza na maxia. Porén, existía unha clara distinción entre distintos tipos de maxia segundo a súa intención. A maxia benéfica a miúdo realizábase publicamente, era considerada necesaria e mesmo existían funcionarios estatais, como os augures romanos, encargados desta actividade. En troques, a maxia realizada con fins maléficos era perseguida. Atribuíase xeralmente a maxia maléfica a feiticeiras (en latín maleficae), das que hai numerosas mencións en numerosos autores clásicos.
Segundo os textos clásicos, críase destas feiticeiras que tiñan a capacidade de transformarse en animais, que podían voar de noite e que practicaban a maxia tanto en proveito propio como por encargo de terceiras persoas. Dedicábanse preferentemente á maxia erótica, aínda que tamén eran capaces de provocar danos tales como doenzas ou treboadas. Reuníanse de noite, e consideraban como as súas protectoras e invocaban nos seus esconxuros a deusas como Hécate, Selene, Diana entre outras deidades.
Probablemente, as bruxas máis coñecidas da literatura clásica son dous personaxes mitolóxicos, Circe e Medea. As habilidades máxicas de ambas residen sobre todo no seu dominio das apócemas ou filtros máxicos (phármakon, en grego). Medea, que se presenta a si mesma como adoradora de Hécate, converteuse no arquetipo da feiticería nas literaturas grega e romana. Hai mencións de bruxas nas obras de Teócrito, Horacio, Ovidio, Apuleio, Lucano e Petronio, entre moitos outros. Estes autores fan especialmente referencia a bruxas que realizan maxia de tipo erótico.
Relacionada coa crenza grecorromana nas bruxas está a figura da estirxe, un animal nocturno que é metade paxaro metade ser humano que se alimenta de sangue (e que resulta tamén un precedente da moderna figura do vampiro).
Os escritores antigos foron a miúdo escépticos acerca das presuntas facultades das bruxas.
Josefa Francisco
Josefa "Gigi" Francisco, nada en 1954 e finada o 22 de xullo de 2015, foi unha defensora da igualdade de xénero e os dereitos das mulleres de Filipinas. Contribuíu a moitos programas para reducir a disparidade e investigou moitos aspectos da igualdade e dos dereitos das mulleres. Traballou en estreita colaboración coas Nacións Unidas en varios proxectos.
Traxectoria
A través da súa ensinanza e escritura, presentou a experiencia técnica, visión e movementos sociais ás novas xeracións. Traballou como membro de ISIS International desde 1998 a 2002, organización que traballa polos dereitos das mulleres a nivel internacional. Posteriormente, uniuse Women and Gender Institute (WAGI, en galego Instituto das Mulleres e Xénero) como directora executiva da organización. A organización realizou varios cursos en liña sobre os dereitos das mulleres dende hai 3 anos. Foi membro da Organización Development Alternatives for Women in a New Era (en galego, Alternativas de Desenvolvemento para Mulleres nunha Nova Era), abreviado como DAWN. Esta organización traballa para difundir as voces e as perspectivas das mulleres desde as rexións do sur global ao mundo. Traballou como coordinadora global da organización. A Nacións Unidas e DAWN traballaron xuntos na rexión de Asia-Pacífico baixo o liderado de Gigi. O traballo que fixeron foi publicado The Future The Asia Pacific Women Want (en galego, O futuro que queren as mulleres de Asia-Pacifico) en 2015.
Traballou como directora de departamento do Departamento de Relacións Internacionais en Miriam College, traballando para promover o liderado das mulleres. Realizou importantes investigacións sobre pobreza, xénero, desenvolvemento e o movemento feminista.
Cooperativa de vivenda
Unha cooperativa de vivenda é un tipo de cooperativa que ten como obxectivo proporcionarlles aos seus socios vivendas, locais e outros bens inmobles, adquirindo solo para construír e urbanizar. As cooperativas de vivendas, como sociedades promotoras de vivendas, é un dos mellores xeitos para acceder a unha vivenda de calidade.
É unha das figuras máis representativas da chamada economía social.
Cooperativa de vivenda en cesión de uso
O modelo de cooperativa en cesión de uso é un sistema moi desenvolvido en Dinamarca e o Uruguai. No Estado Español as primeiras cooperativas foron no ano 2011 en Estremadura, estendéndose despois a Barcelona e Madrid. Aínda que cada cooperativa funciona do xeito que os seus membros decidan, as principais diferenzas da cesión de uso coa propiedade privada son: As formas de crear estas cooperativas son varias. Pódense construír vivendas novas, comprar edificios xa construídos, rehabilitalos ou incluso converter edificios de propiedade ou alugueiro en cooperativa.
Na Galiza, na Coruña, a Cooperativa Outra Forma de Vivenda formula este modelo de cooperativa.
Ligazóns externas
Wohnungsbaugenossenschaft Asumisoikeusasunto コーポラティブハウス
Velcro
O velcro (nome xerado debido ao protagonismo da marca Velcro) é un tipo de peche que consta de dous compoñentes: normalmente, dúas tiras de tecido lineal (ou alternativamente "puntos" redondos ou cadrados) que están fixados (cosidos ou adheridos doutro xeito) ás superficies opostas para fixalos. O primeiro compoñente presenta pequenos ganchos e o segundo presenta lazos máis pequenos. Cando se premen os dous, os ganchos atraban os lazos e as dúas pezas suxéitanse ou átanse temporalmente. Cando están separadas, tirando ou separando as dúas superficies, as tiras fan un son distintivo de "rasgadura".
1685
Outros
Historia ano a ano
Pedro Boo Pita
Pedro Boo Pita, nado en 1862 e finado en Monforte de Lemos o 19 de agosto de 1955, foi un avogado, escritor e político galego.
Velcro
Historia
miniatura|O deseño do velcro imita o mecanismo natural de dispersión de sementes coma esta. A fixación orixinal de enganche foi concibida en 1941 polo enxeñeiro suízo George de Mestral. A idea ocorréuselle un día despois de regresar dunha viaxe de caza co seu can nos Alpes. Botou unha ollada atenta ás sementes de Arctium que se pegaban á roupa e á pel do seu can. Examinounos ao microscopio e observou os seus centos de "ganchos" que prendían calquera cousa cun lazo, como roupa, pel de animais ou pelo. Viu a posibilidade de unir dous materiais de xeito reversible de forma sinxela se sabía como duplicar os ganchos e os lazos. O velcro é visto por algúns como Steven Vogel ou Werner Nachtigall como un exemplo clave de inspiración da natureza ou a copia dos mecanismos da natureza (a chamada biónica ou biomimese).
Pedro Boo Pita
Traxectoria
Foi fiscal municipal de Monforte (1908), presidente da Federación Católico Agraria de Monforte (1921-1922). Durante a ditadura de Primo de Rivera, foi nomeado alcalde de Monforte de Lemos o 13 de xaneiro de 1924, deixou a alcaldía o 13 de marzo dese ano. Foi deputado provincial. Membro do Seminario de Estudos Galegos. Foi catedrático de Dereito da Universidade de Valladolid. Colaborou en Arquivos do Seminario de Estudos Galegos (1927) e no Boletín de la Comisión Provincial de Monumentos Históricos y Artísticos de Lugo. Foi elixido vicepresidente do Bloque Nacional de Monforte en decembro de 1935.
Velcro
Historia
A proposta de De Mestral foi inicialmente criticada polos líderes da industria cando levou a súa idea a Lión, que entón era un centro de teceduría. Logrou obter a axuda dun tecelán, que produciu dúas tiras de algodón baseadas nos deseños de De Mestral. Non obstante, o algodón desgastouse nun período de tempo relativamente breve. Como resultado, De Mestral comezou a explorar o uso das fibras sintéticas, crendo que proporcionarían un produto máis resistente. Finalmente escolleu o nailon, razoando que non se desgasta nin atrae o mofo facilmente, non é biodegradable e pode producirse en fíos de espesor variable. O nailon fora inventado pouco antes e, mediante probas e erros, de Mestral acabou descubrindo que, cando se cosía baixo luz infravermella quente, o nailon crea pequenas formas de gancho. Non obstante, aínda tiña que descubrir un xeito de mecanizar o proceso e facer o lado en bucle. A continuación descubriu que o fío de nailon, cando se tecía en bucles e se trataba termicamente, conservaba a súa forma e era resistente; con todo, os lazos tiveron que cortarse no lugar axeitado para poder fixalos e soltalos moitas veces. A piques de desistir, tivo unha nova idea. Comprou un par de tesoiras e recortou as tapas dos lazos, creando así ganchos que coincidirían perfectamente cos lazos.
A mecanización do proceso de tecer os ganchos levou oito anos e tardou outro ano en crear o tear que recortou os lazos despois de tecelos. En total, tardou dez anos crear un proceso mecanizado que funcionase.
De Mestral presentou a súa idea de patente en Suíza en 1951, que foi concedida en 1955. [1] En poucos anos obtivo patentes e comezou a abrir tendas en Alemaña, Suíza, Gran Bretaña, Suecia, Italia, os Países Baixos, Bélxica e o Canadá. En 1957, dirixiuse ao centro téxtil de Manchester, New Hampshire, nos Estados Unidos.
A columnista Sylvia Porter fixo a primeira mención ao produto na súa columna Your Money's Worth, do 25 de agosto de 1958, escribindo:
Unha empresa de Montreal, Velek, Ltd., adquiriu o dereito exclusivo de comercialización do produto en América do Norte e do Sur, así como no Xapón, con American Velcro, Inc. de New Hampshire e Velcro Sales de Nova York, comercializando a "cremalleira sen cremalleira" nos Estados Unidos.
De Mestral obtivo patentes en moitos países xusto despois de inventar os elementos de fixación, xa que esperaba unha alta demanda inmediata. Naquel momento, os elementos de fixación parecían feitos con restos de tecido barato e, polo tanto, non se cosían na roupa nin se usaban amplamente cando apareceu a principios dos anos sesenta. Chegou a ser visto tamén como pouco práctico.
Exhibíronse varios produtos de Velcro Corporation nun desfile de moda no hotel Waldorf-Astoria de Nova York en 1959, e o tecido obtivo o seu primeiro éxito cando se usou na industria aeroespacial para axudar os astronautas a manobrar dentro e fóra dos voluminosos traxes espaciais. Non obstante, isto reforzou a opinión da poboación de que o enganche era algo con usos utilitarios moi limitados. O seguinte grande uso foi polos esquiadores, que vían as similitudes entre a súa roupa exterior e a dos astronautas e, así, vían as vantaxes dun traxe que era máis fácil de levar. O submarinismo e os equipos mariños seguiron pouco despois. Vendo os astronautas almacenando bolsas de comida nas paredes, os fabricantes de roupa infantil tamén o adoptaron. Como os elementos de fixación táctil só se utilizaron amplamente despois da adopción da mesma por parte da NASA, esta adoita a ser recoñecida incorrectamente como a súa inventora.
A mediados dos anos sesenta o velcro empregouse nas creacións futuristas de deseñadores de moda como Pierre Cardin, André Courrèges e Paco Rabanne.
Melloras posteriores incluíron o fortalecemento do filamento engadindo poliéster.
En 1978 caducou a patente de Mestral, o que provocou unha inundación de imitacións de baixo custo de Taiwán, a China e Corea do Sur no mercado. George de Mestral foi incluído no Salón da Fama Nacional dos Inventores dos Estados Unidos pola súa invención.
Val de Arán
O Val de Arán (en aranés e oficialmente: Val d'Aran, en catalán: Vall d'Aran), ou simplemente Arán, é un val localizado no noroeste de Cataluña. Administrativamente é unha entidade territorial singular, considerada realidade nacional occitana, que ata 2015 foi unha comarca. A súa capital é Vielha e ten goberno autónomo, o Consello Xeral de Arán, en virtude da Lei 16/1990 sobre o réxime especial do Val de Arán, actualizada coa nova lei 1/2015.
Limita ao norte co departamento francés da Alta Garona, ao suroeste coa provincia aragonesa de Huesca, ao sur coa comarca catalá da Alta Ribagorça e ao leste coa do Pallars Sobirà. Conta cunha poboación de 10.295 habitantes (2009).
Ten a súa lingua propia, o aranés, unha variedade occitana do grupo gascón, que é a lingua oficial xunto co catalán e o castelán. A súa festa nacional é o 17 de xuño.
Etimoloxía
A comarca toma o nome do val no que se atopa. A teoría máis difundida estabelece que Val d'Aran é, na realidade, un pleonasmo, xa que significaría "Val do Val" (Arán procede do antigo éuscaro haran, que tamén significa val). En aranés, a denominación Val d'Aran a miúdo aparece escrita como era Val d'Aran usando o artigo feminino como parte do nome. En catalán, denominaríase la Vall d'Aran e en castelán el Valle de Arán.
Xeografía
Arán é un val pirenaico que pertence en gran parte á conca fluvial do océano Atlántico: o río Garona nace no val e atravésao para ir desembocar no Atlántico despois de atravesar toda a Gascuña. Tamén ten unha pequena parte de bacía mediterránea, xa que o río Noguera Pallaresa nace a un centenar de metros do Garona, pero inicia o seu curso en dirección contraria. O 30% do territorio está por riba dos 2.000 metros de altitude.
Clima
Caracterízase polo clima oceánico, debido á súa orientación, moi distinta á doutros vales da área. A precipitación media anual é elevada, arredor dos 900 mm, repartida de forma moi regular durante todo o ano. Debido á súa situación e altitude, as temperaturas durante o inverno son frías, con mínimas medias por debaixo dos 0 °C no fondo do val e máis extremas nos cumios. Os veráns son suaves, con temperaturas medias de 17 °C no val e 14 °C na montaña. O período libre de xeadas esténdese entre xuño e agosto.
Economía
Tradicionalmente, a economía do val baseouse na gandaría e na explotación forestal.
Porén, na actualidade o turismo (tanto no inverno como no verán) é o motor da economía do val. Dous elementos por riba doutros favoreceron o turismo: a apertura do túnel de Vielha e a estación de esquí de Baqueira Beret. A mestura dos dous acontecementos fixo que unha comarca de antiga tradición pastoril se convertera nun importante foco de turismo e unha das rexións coa maior renda per cápita da Cataluña.
Historia
Poboado desde a prehistoria como o resto de vales pirenaicos, o Val foi incorporado ao Imperio Romano. Non resulta claro cando, pero parece que cando Xulio César comeza a conquista da Galia, o alto val do Garona pertence xa ao imperio. A romanización penetraría a través dunha vía romana que, procedente de Tolosa, atravesaba o val e pasaba ao Pallars a través do porto da Bonaigua. A importancia da romanización próbana topónimos como Vielha e a presenza de lápidas e ronseis funerarios. Coa caída do imperio, os vales quedaron abandonados á súa sorte e sucédense uns séculos sen ningunha referencia ao Val.
As primeiras referencias concretas ao Val de Arán aparecen no século X no que o val aparece formando parte do Condado de Cominges (Comminges), que domina o alto Garona. En 1175, o val pasa a formar parte da Coroa de Aragón mediante o Tratado de Amparanza (ou Emperanza) asinado co rei Afonso I. No ano 1192 hai referencias da construción do Hospital de Vielha para lles dar acubillo aos viaxeiros.
O val muda de señor varias veces durante os séculos XII e XIII, sendo sucesivamente invadido polos franceses e recuperado pola Coroa de Aragón. En 1298, grazas ao convenio de Argelers, determinouse que o Val de Arán ficaría provisionalmente baixo a administración do Reino de Mallorca mentres as partes en conflito non chegasen a un acordo. Finalmente, en 1313 os araneses decidiron por votación popular a permanencia na Coroa de Aragón ao mesmo tempo que Xaime II lle outorgou ao Val de Arán o conxunto de privilexios denominado Era Querimònia, verdadeira carta magna de Arán, ratificada por todos os reis até Fernando VII.
En 1411, o Síndico de Arán ofreceu a unión libre e pactada de Arán cos condados cataláns, a cal foi aceptada polas cortes de Cataluña.
O Val de Arán foi asolado durante a Guerra dos Segadores (1645), ao se manter fiel ao rei Filipe IV. Máis tarde, móstrase partidario de Filipe de Anjou durante a Guerra de Sucesión Española, polo que o Decreto de Nova Planta de 1716, que suprimiu as institucións políticas dos reinos da Coroa de Aragón, non afectou ao réxime político-administrativo do Val de Arán, de forma que este non foi incorporado a ningún dos novos correxementos en que se dividiu Cataluña. Filipe V mesmo dispensa o Val do uso do papel selado.
Parte da invasión napoleónica de España prodúcese polo porto de Vielha (1810) e Napoleón incorpora o Val ao departamento francés da Alta Garona. Tras a caída de Napoleón, o Val é devolto á coroa española en 1815. En 1833, durante a rexencia de María Cristina de Borbón, e en plena Primeira Guerra Carlista, suprímense as institucións tradicionais aranesas e inclúese o Val de Arán no novo réxime administrativo xeral de España, incluíndoo na recentemente creada provincia de Lleida.
O século XX mostra tres feitos significativos para o Val de Arán:
Linguas
O Val de Arán é o único lugar onde unha variedade do occitano (o aranés), falado tamén no sur de Francia, é lingua oficial. O aranés é cooficial xunto co catalán e o castelán en toda a comunidade autónoma de Cataluña segundo o seu Estatuto de Autonomía, aínda que só é falado neste val. Até 2006 o aranés era oficial unicamente no Val de Arán.
Como lingua materna o castelán é a lingua que progresivamente gañou terreo nos últimos anos. De 2001 a 2008 o castelán pasou de ser a lingua materna do 38,8% a ser a do 37,3%, mentres que o catalán retrocedeu do 19,4% ao 14,6% e o aranés do 34,2% ao 22,4%.
O castelán é tamén a lingua máis falada pola poboación local no fogar e no traballo, aínda que unha porcentaxe importante utiliza o aranés e, en menor medida, o catalán.
Flora e fauna
210px|miniatura|Tenreira nos arredores de Bagergue. As vertentes das montañas, entre os 1000 e os 2000 metros, están cubertas de bosques. Nas zonas de menor altitude crecen piñeiros silvestres e faias, os cales dan paso aos abetos e aos piñeiros negros nas zonas de maior altitude. Por encima da zona forestal existen prados alpinos.
As especies do Val de Arán que están en perigo de extinción, con programas de reintroducción ou de protección e conservación son: