cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ovella
Taxonomía e etimoloxía
Linneo clasificou ás ovellas domésticas en 1758 na especie Ovis aries. Aínda que posteriormente demostrouse que as ovellas domésticas actuais e o seu antepasado silvestre: o muflón oriental (Ovis orientalis) pertencían a unha mesma especie e debía asignárselles un único nome científico, a Comisión Internacional de Nomenclatura Zoolóxica determinou en 2003 na opinión 2027 que as ovellas, do mesmo xeito que outras 17 especies domésticas, debían nomearse como a súa variedade salvaxe, Ovis orientalis, para evitar o paradoxo de que as liñaxes anteriores, os silvestres, fosen nomeados como subespecies dos seus descendentes. Por tanto o nome específico que prevalece para as ovellas e muflóns é Ovis orientalis, quedando o termo aries como nome trinomial que designa á subespecie doméstica (aínda cando xeralmente en casos coma este aplicaríase o "principio de prioridade" que establece que debe permanecer como nome específico o primeiro en ser rexistrado, sendo aries o máis antigo).
Psicoloxía
Historia
Na China, a comprensión psicolóxica creceu a partir das obras filosóficas de Laozi e Confucio, e máis tarde das doutrinas do budismo. Este conxunto de coñecementos inclúe ideas extraídas da introspección e da observación, así como técnicas para pensar e actuar centrados. Enmarca o universo en termos dunha división da realidade física e da realidade mental, así como da interacción entre o físico e o mental. A filosofía chinesa tamén fixo fincapé na purificación da mente para aumentar a virtude e o poder. Un antigo texto coñecido como O clásico de medicina interna do Emperador Amarelo identifica o cerebro como o nexo da sabedoría e a sensación, inclúe teorías da personalidade baseadas no equilibrio yin-yang e analiza os trastornos mentais en termos de desequilibrios fisiolóxicos e sociais. A erudición chinesa centrada no cerebro avanzou durante a dinastía Qing co traballo de Fang Yizhi, educado en Occidente A erudición chinesa centrada no cerebro avanzou durante a dinastía Qing co traballo de Fang Yizhi (1611–1671), Liu Zhi (1660–1730), e Wang Qingren (1768–1831), educados en Occidente. Wang Qingren destacou a importancia do cerebro como centro do sistema nervioso, relacionou os trastornos mentais coas enfermidades cerebrais, investigou as causas dos soños e o insomnio, e avanzou unha teoría da lateralización hemisférica na función cerebral.
Influenciada polo hinduísmo, a filosofía india explorou as distincións nos tipos de conciencia. Unha idea central dos Upanishads e outros textos do Védico que formaron os cimentos do hinduísmo foi a distinción entre o eu mundano transitorio dunha persoa e a súa alma eterna e inmutable. As doutrinas hindús diverxentes e o budismo desafiaron esta xerarquía de eus, pero todos enfatizaron a importancia de alcanzar unha maior conciencia. O Ioga abarca unha serie de técnicas utilizadas para conseguir este obxectivo. A teosofía, doutrina establecida pola filósofa ruso-estadounidense Helena Blavatsky, inspirouse nestas doutrinas durante a súa estancia na India británica.
A psicoloxía interesou aos pensadores europeos do século das luces. En Alemaña, Gottfried Wilhelm Leibniz (1646–1716) aplicou os seus principios de cálculo da mente, argumentando que a actividade mental tiña lugar nun continuo indivisible. Suxeriu que a diferenza entre a conciencia consciente e a inconsciente é só unha cuestión de grao. Christian Wolff identificou a psicoloxía como a súa propia ciencia, escribindo Psychologia Empirica en 1732 e Psychologia Rationalis en 1734. Immanuel Kant avanzou a idea da antropoloxía como disciplina, sendo a psicoloxía unha subdivisión importante. Kant, porén, rexeitou explicitamente a idea dunha psicoloxía experimental, escribindo que "a doutrina empírica da alma tampouco pode achegarse nunca á química nin sequera como unha arte sistemática de análise ou doutrina experimental, pois nela a variedade da observación interior, só pode separarse pola mera división do pensamento, e entón non pode ser mantido separado e recombinado a vontade (pero menos aínda outro suxeito pensante deixa que sexa experimentado para adaptarse ao noso propósito), e mesmo a observación por si mesma xa cambia e despraza o estado do obxecto observado". En 1783, Ferdinand Ueberwasser (1752–1812) designouse a si mesmo Profesor de Psicoloxía Empírica e Lóxica e deu conferencias sobre psicoloxía científica, aínda que estes desenvolvementos foron pronto eclipsados polas guerras napoleónicas. A finais da época napoleónica, as autoridades prusianas suprimiron a Antiga Universidade de Münster. Con todo, tras consultar aos filósofos Hegel e Herbart, en 1825 o estado prusiano estableceu a psicoloxía como disciplina obrigatoria na súa sistema educativo, de rápida expansión e grande influencia. Con todo, esta disciplina aínda non abrazaba a experimentación. En Inglaterra, a primeira psicoloxía centrouse na frenoloxía e a resposta a problemas sociais como o alcoholismo, a violencia e os manicomios abarrotado do país.
Comezos da psicoloxía experimental
miniatura|upright|[[Wilhelm Wundt (sentado) con colegas no seu laboratorio psicolóxico, o primeiro deste tipo.]]
Ovella
Taxonomía e etimoloxía
As tres palabras que compoñen o seu nome científico proveñen do latín: ovis, ovella; orientalis, procedente de Oriente; e aries -ĕ tis, literalmente 'carneiro'.
Psicoloxía
Comezos da psicoloxía experimental
O filósofo John Stuart Mill cría que a mente humana estaba aberta á investigación científica, aínda que a ciencia sexa nalgúns aspectos inexacta. Mill propuxo unha "química mental" na que os pensamentos elementais podían combinarse en ideas de maior complexidade. Gustav Fechner comezou a realizar investigacións de psicofísica en Leipzig na década de 1830. Articulou o principio de que a percepción humana dun estímulo varía logarítmicamente segundo a súa intensidade. O principio coñeceuse como lei Weber-Fechner. Os Elemente der Psychophysik de Fechner de 1860 desafiaron o punto de vista negativo de Kant con respecto á realización de investigacións cuantitativas sobre a mente. O logro de Fechner foi demostrar que "aos procesos mentais non só se lles podía dar magnitudes numéricas, senón que tamén se podían medir mediante métodos experimentais." En Heidelberg, Hermann von Helmholtz levou a cabo investigacións paralelas sobre a percepción sensorial e formou ao fisiólogo Wilhelm Wundt. Wundt, á súa vez, acudiu á Universidade de Leipzig, onde estableceu o laboratorio psicolóxico que deu a coñecer ao mundo a psicoloxía experimental. Wundt centrouse en descompoñer os procesos mentais nos compoñentes máis básicos, motivado en parte por unha analogía cos recentes avances da química, e a súa exitosa investigación dos elementos e a estrutura dos materiais. Paul Flechsig e Emil Kraepelin pronto crearon outro influente laboratorio en Leipzig, relacionado coa psicoloxía, que se centraba máis ben na psiquiatría experimental.
Ovella
Taxonomía e etimoloxía
O seu nome común, ovella, provén do latín ovicŭa, diminutivo de ovis, do mesmo xeito que o adxectivo referido a este gando: ovino. O substantivo feminino ovella utilízase para referirse tanto á femia como en xenérico para ambos os xéneros da especie, e carneiro (do latín
Psicoloxía
Comezos da psicoloxía experimental
O psicólogo alemán Hermann Ebbinghaus, investigador da Universidade de Berlín, foi outro dos contribuíntes do século XIX a este campo. Foi pioneiro no estudo experimental da memoria e desenvolveu modelos cuantitativos de aprendizaxe e esquecemento. A principios do século XX, Wolfgang Kohler, Max Wertheimer e Kurt Koffka cofundaron a escola de psicoloxía da Gestalt (non debe confundirse coa terapia Gestalt). de Fritz Perls). O enfoque da psicoloxía da Gestalt baséase na idea de que os individuos experimentan as cousas como totalidades unificadas. En lugar de reducir pensamentos e comportamentos en elementos compoñentes máis pequenos, como no estruturalismo, os gestaltistas sostiñan que o conxunto da experiencia é importante, e difire da suma das súas partes.
Grelo
O grelo é un sinónimo de xermolo que se aplica en moitas partes de Galicia exclusivamente ao gromo do nabo (Brassica rapa). Porén, ás veces é tratada coma '' Brassica rapa subsp. rapa, Brassica rapa ruvo, Brassica rapa rapifera, Brassica ruvo, ou Brassica campestris ruvo''.
A aparencia é a dun gromo máis ou menos groso do que saen algunhas follas e, no extremo, as flores.
Emprégase para preparar o caldo galego e outros pratos típicos, como o lacón con grelos.
Psicoloxía
Comezos da psicoloxía experimental
Psicólogos de Alemaña, Dinamarca, Austria, Inglaterra e os Estados Unidos pronto seguiron a Wundt na creación de laboratorios. G. Stanley Hall, O estadounidense G. Stanley Hall, que estudou con Wundt, fundou un laboratorio de psicoloxía na Universidade Johns Hopkins que chegou a ter influencia internacional. Hall, á súa vez, formou a Yujiro Motora, que levou a psicoloxía experimental, facendo fincapé na psicofísica, á Universidade Imperial de Toquio. O asistente de Wundt, Hugo Münsterberg, ensinou psicoloxía en Harvard a estudantes como Narendra Nath Sen Gupta, quen, en 1905, fundou un departamento e laboratorio de psicoloxía na Universidade de Calcuta. Os estudantes de Wundt Walter Dill Scott, Lightner Witmer e James McKeen Cattell traballaron no desenvolvemento de probas de capacidade mental. Cattell, que tamén estudou co euxenista Francis Galton, fundou The Psychological Corporation en Nova York en 1921. Witmer centrouse nas probas mentais dos nenos; Scott, sobre a selección de empregados.
Grelo
Un bo sistema para saber se o grelo é mol ou non consiste en darlle un corte transversal no seu extremo. Se o centro está moi branco (branco neve) o grelo xa non é comestíbel a causa da súa dureza.
Psicoloxía
Comezos da psicoloxía experimental
Outro alumno de Wundt, o inglés Edward Titchener, creou o programa de psicoloxía na Universidade Cornell e avanzou en psicoloxía "estruturalista". A idea detrás do estruturalismo era analizar e clasificar diferentes aspectos da mente, principalmente a través do método da introspección. William James, John Dewey e Harvey Carr avanzaron a idea do funcionalismo, un enfoque expansivo da psicoloxía que subliñaba a idea darwiniana da utilidade dun comportamento para o individuo. En 1890, James escribiu un influente libro, The Principles of Psychology (Os principios da psicoloxía), que ampliaba o estructuralismo. Describiu de xeito memorable "o fluxo da conciencia". As ideas de James interesaron a moitos estudantes estadounidenses nesta disciplina emerxente. Dewey integrou a psicoloxía coas preocupacións sociais, sobre todo promovendo a educación progresista, inculcando valores morais os nenos e asimilando os inmigrantes. miniatura|upright||Un dos cans utilizados no experimento de Pavlov cunha [[cánula implantada cirurxicamente para medir a salivación. Conservado no Museo Pavlov en Ryazan, Rusia]]
Unha corrente diferente de experimentalismo, cunha maior conexión coa fisioloxía, xurdiu en Suramérica, na Universidade de Buenos Aires, baixo o liderado de Horacio G. Piñero. En Rusia, tamén, os investigadores fixeron maior énfase na base biolóxica da psicoloxía, comezando polo ensaio de Ivan Sechenov de 1873, "Quen debe desenvolver a psicoloxía e como?" Sechenov avanzou a idea dos reflexos cerebrais e promoveu agresivamente unha visión determinista do comportamento humano. O fisiólogo ruso-soviético Ivan Pavlov descubriu nos cans un proceso de aprendizaxe que máis tarde se denominou "condicionamento clásico" e aplicouno aos seres humanos.
Grelo
Hai que denotar a diferenza do grelo e as nabizas: estas últimas son as primeiras follas, tenras, que produce o nabo.
Psicoloxía
Consolidación e financiamento da psicoloxía
Unha das primeiras sociedades de psicoloxía foi La Société de Psychologie Physiologique en Francia, que durou de 1885 a 1893. A primeira reunión do congreso internacional de Psicoloxía patrocinado pola Unión Internacional de Ciencias Psicolóxicas tivo lugar en París, en agosto de 1889, no medio da Exposición Universal que celebra o centenario da Revolución Francesa. William James foi un dos tres estadounidenses entre os 400 asistentes. A American Psychological Association (APA) foi fundada pouco despois, en 1892. O congreso internacional continuou celebrándose en diferentes lugares de Europa e cunha ampla participación internacional. O sexto congreso, celebrado en Xenebra en 1909, incluíu presentacións en ruso, chinés e xaponés, así como en esperanto. Despois dun parón durante a primeira guerra mundial, o sétimo congreso reuniuse en Oxford, cunha participación substancialmente maior dos angloamericanos vencedores da guerra. En 1929, o congreso tivo lugar na Universidade Yale en New Haven, Connecticut, no que participaron centos de membros da APA. A Universidade Imperial de Toquio liderou a introdución da nova psicoloxía en Oriente. As novas ideas sobre psicoloxía difundíronse do Xapón á China.
Grelo
No mes de xaneiro de 2008, a Real Academia Galega aceptou o termo greleiro como Persoa ou entidade que se dedica ao cultivo dos grelos ou que negocia con eles, despois de que o grupo Gadisa o propuxese.
Consello de Contas de Galicia
miniatura|Sede da institución en Santiago de Compostela O Consello de Contas de Galicia é unha institución da Xunta de Galicia que depende organicamente do Parlamento de Galicia, segundo a Lei Orgánica 1/1981, do 6 de abril, do Estatuto de Autonomía. O Consello de Contas é o organismo encargado de fiscalizar a xestión económica, financeira e orzamentaria do sector público galego, e de control de eficiencia da Xunta. O inicio das súas actividades produciuse o 1 de marzo de 1991, ao tomaren posesión dos seu cargo os cinco conselleiros designados polo Parlamento de Galicia. A súa sede atópase en Santiago de Compostela.
Grelo
Propiedades
Ademais de posuír un alto contido en vitaminas, os grelos axudan a previr o cancro. Esta propiedade foi descuberta pola Misión Biolóxica de Galicia, centro dependente do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC). O causante desta son os glucosinolatos os mesmos causantes do sabor acedo característico da verdura.
Consello de Contas de Galicia
A función fiscalizadora do Consello de Contas, que opera con plena independencia do poder político, pode ser exercida directamente, tanto de oficio como por pedimento, no Parlamento Galego; tamén, por outra banda, pode delegar as súas funcións ao Tribunal de Cuentas do Estado español, ou aos órganos de control externo da Comunidade Económica Europea, de conformidade coa lexislación que fose aplicable.
Grelo
Propiedades
Entre as vitaminas destaca o seu alto contido en calcio, facendo do grelo unha alternativa ao leite para os alérxicos á lactosa e recomendables para persoas que padezan de osteoporose.
Consello de Contas de Galicia
O seu presidente é José Antonio Redondo López.
Grelo
Propiedades
Cando se somete ao grelo ás altas temperaturas da cocción, parte dos nutrientes pérdense de xeito irremediable mentres que outra parte fican no alimento e na auga onde se cocen, polo que é recomendable comelos co seu caldo para aproveitar así os glucosinolatos preventores do cancro. Outros xeitos de conservar as súas propiedades son a súa cocción ao vapor ou pasalos na prancha.
Grelos de Galicia
Grelos no mercado da [[A Pobra do Caramiñal|Pobra do Caramiñal|miniatura]] O 8 de xaneiro de 2010 aprobouse o regulamento da Indicación Xeográfica Protexida Grelos de Galicia. Recolle dúas variedades ou ecotipos, de Santiago e de Lugo.
Produción en Galicia
Segundo os datos da Consellería de Medio Rural, cada ano, apáñanse en Galicia arredor de 100.000 toneladas de grelos. Calcúlase que en Galicia existen unhas 6.500 hectáreas dedicadas ao cultivo deste vexetal para o consumo humano, polo que a superficie total é superior a esta cifra ao haber outras plantacións nas que a colleita emprégase como complemento na alimentación do gando.
Psicoloxía
Consolidación e financiamento da psicoloxía
A psicoloxía estadounidense gañou status tras a entrada dos Estados Unidos na primeira guerra mundial. Un comité permanente dirixido por Robert Yerkes administrou probas mentais ("Army Alpha" e "Army Beta") a case 1,8 millóns de soldados. Posteriormente, a familia Rockefeller, a través do Social Science Research Council, comezou a proporcionar financiamento para a investigación do comportamento. As organizacións benéficas de Rockefeller financiaron o Comité Nacional de Hixiene Mental, que difundiu o concepto de enfermidade mental e meteu presión para que se aplicasen ideas da psicoloxía á crianza dos nenos. En 1941, o traballo pioneiro, nos Estados Unidos, sobre sexualidade de Alfred Kinsey gañara o respaldo financeiro do Consello Nacional de Investigación, financiado nese momento pola Fundación Rockefeller. Baixo a influencia da Oficina de Rexistro da Euxenesia (financiada polo Instituto Carnegie), o Fondo Pioneiro (financiado por Draper) e outras institucións, o movemento euxenésico tamén influíu na psicoloxía estadounidense. Nas décadas de 1910 e 1920, a euxenesia converteuse nun tema habitual nas clases de psicoloxía. En contraste cos Estados Unidos, no Reino Unido a psicoloxía atopouse co antagonismo dos establecementos científicos e médicos, e ata 1939 só había seis cátedras de psicoloxía nas universidades de Inglaterra.
Ovella
Historia
A orixe da domesticación da ovella atópase no Oriente Próximo, no denominado Crecente Fértil. As probas arqueozoolóxicas sinalan que a domesticación tivo lugar en torno ao VII milenio a. C. A bioloxía molecular permitiu distinguir tres eventos de domesticación diferentes, baseándose en tres haplogrupos diferentes de ADN mitocondrial, aínda que algúns estudos distinguen ata 5. A maioría dos estudos atribúen a orixe silvestre da especie ao muflón asiático (Ovis orientalis orientalis), descartando así outros conxéneres como o argali (Ovis ammon) ou o urial (Ovis orientalis vignei) que se barallan como posibles antepasados. O muflón europeo (Ovis orientalis musimon) sería o resultado de ovellas asilvestradas na antigüidade, ben por escaparse dos rabaños ou ben por ser abandonadas ante a aparición de razas con las de mellor calidade, tamén desde Oriente Próximo e estendidas polo comercio.
Descrición
As ovellas son uns ruminantes de tamaño relativamente pequeno, xeralmente cun pelo rizado que recibe o nome de la e a miúdo con cornos laterais en forma de espiral. As ovellas domésticas diferéncianse dos seus antepasados e os seus parentes salvaxes en varios aspectos, converténdose nunha especie neoténica como resultado da crianza selectiva realizada polos seres humanos. Algunhas razas primitivas aínda conservan algunhas das características dos seus parentes salvaxes, como as colas curtas. Segundo a raza, as ovellas poden non ter cornos, telos ambos os sexos, ou só os machos. A maioría das razas con cornos teñen só un par, pero algunhas poden ter varios.
esquerda|miniatura|Ovellas de raza braunes bergschaf, de fronte e vélaro de cor marrón ou negro. Outra característica distintiva das ovellas domésticas respecto aos ovinos salvaxes é a súa gran variedade de coloración. As ovellas salvaxes polo xeral só se atopan en tons marróns e con variacións extremadamente limitadas. En cambio a gama de coloración nas domésticas vai desde un branco puro ata un marrón chocolate escuro e mesmo a manchas. A selección por parte dos humanos en favor da la branca, que pode tinguirse facilmente, realizouse nos inicios da súa domesticación e como a la branca é un trazo dominante estendeuse rapidamente. A pesar diso, moitas razas modernas son de cores distintas ao branco, e mesmo poden aparecer como un trazo recesivo en rabaños brancos. Aínda que a la branca é conveniente para os grandes mercados comerciais, hai un nicho de mercado para a de cor, sobre todo para fiado artesanal. A natureza da la varía dependendo das razas, desde densa e moi ondulada, a longa e fina, con variacións de tipo e calidade mesmo entre membros da mesma manda.
A súa altura e peso varían dependendo da raza. O ritmo de crecemento e o seu peso adulto é un trazo hereditario e a miúdo selecciónanse na cría. As femias adoitan pesar entre 45 e 100 kg e os machos entre 45 e 160 kg. A súa dentición temporaria ou de leite está formada por 20 dentes e a de adulto por 32. A adulta está formada por 12 molares, 12 premolares e 8 dentes frontais, pero hai certo desacordo en canto a se son 8 incisivos ou 6 incisivos e 2 cairos con forma de incisivos, co que a súa fórmula dentaria sería ou. Do mesmo xeito que outros ruminantes, os seus dentes frontais atópanse no maxilar inferior e morden contra unha formación cartilaginosa sen dentes no maxilar superior denominada rodete dentario, que utilizan para arrincar vexetais mentres os dentes traseiros móenos antes de tragar. Hai unha gran separación entre os dentes frontais e os premolares. Durante o proceso de cambio de dentición de leite a permanente é posible determinar a idade dunha ovella a partir dos seus dentes frontais, pois aproximadamente cada ano nácenlle un par de incisivos, ata os catro ou catro anos e medio, cando xa completan o seu dentición. A medida que envellecen os seus dentes frontais comezan a desgastarse, o que dificulta a súa alimentación e repercute na súa saúde e produtividade. Por esta razón, o declive das ovellas domésticas que pastan en prados adoita comezar a partir dos catro anos, cunha esperanza de vida media de entre dez e doce anos, aínda que algunhas poden chegar a vivir ata vinte. miniatura|Cranio. Teñen pupilas horizontais en forma de rañura e unha visión periférica excelente; cun campo visual de entre 270° e 320°, poden ver detrás delas sen xirar a cabeza, salvo nalgunhas razas con vélaro longo na cara, nas que, salvo que llo rapen, redúcese en gran medida a súa visión periférica. Con todo teñen unha pobre percepción de profundidade; as sombras e os cambios de nivel do terreo poden facelas retroceder e en xeral tenden a evitar as zonas escuras e quedar en zonas ben iluminadas. Os seus ollos teñen moi baixa hipermetropía e un lixeiro astigmatismo. Estas características visuais permítenlles xerar unha imaxe retiniana ben enfocada de obxectos, tanto a media como a longa distancia. Debido a que os seus ollos non teñen capacidade de acomodación, podería interpretarse como que a imaxe que perciben de obxectos moi próximos sería borrosa, pero unha visión clara de obxectos próximos podería ser proporcionada polo tapetum lucidum e a grande imaxe retinal dos seus ollos, permitindo unha visión próxima adecuada. As ovellas teñen visión da cor e poden distinguir o negro, vermello, marrón, verde, amarelo e branco.
As ovellas teñen bo oído e son sensibles ao ruído durante a súa manipulación. Teñen un excelente sentido do olfacto e, como todas as especies do seu xénero, dispoñen de glándulas odoríferas xusto ante os ollos e entre as patas. A función destas glándulas é incerta, aínda que as da cara poderían xogar un papel no seu comportamento durante o cortexo. É posible que as glándulas interdixitais teñan a función de impregnar de cheiro a herba para reforzar o instinto de pastoreo, pero propuxéronse outras funcións, como a secreción de residuos ou un marcador de cheiro para axudar ás ovellas perdidas a reencontrar o seu rabaño.
Como membros da subfamilia Caprinae, as ovellas e as cabras están estreitamente relacionadas e teñen unha aparencia similar. Con todo, son especies separadas, polo que de cando en cando prodúcense híbridos e en calquera caso sempre serían estériles; apenas existen casos cientificamente documentados dun híbrido dunha ovella femia e un macho cabrío. Entre as diferenzas de aparencia en ambas as especies están as barbas e o beizo superior dividido exclusivos das cabras, que a cola das ovellas (mesmo cando é de pequeno tamaño ou lla cortaron) cae cara abaixo mentres que a das cabras mantense ergueita, que as ovellas xeralmente carecen de cornos (en ambos os sexos ou só as femias) mentres que as cabras que nacen sen cornos son escasas, ou que os machos cabríos adquiren un forte cheiro distintivo durante o estro, mentres que os carneiros non.
Razas
miniatura|As [[Suffolk (ovella)|ovellas Suffolk son unha raza de cara negra e la media que se crían para a produción de carne e que representan o 60% da poboación ovina dos Estados Unidos.]] miniatura|Exame dunhas ovellas para comprobar o seu grao de cumprimento do estándar de raza durante unha feira gandeira. A ovella doméstica é un animal polivalente e as razas existentes na actualidade foron creadas para servir para diversos propósitos. . Algunhas fontes indican a existencia dunhas 200 razas distintas, aínda que outras falan dunhas mil, e outras que o número é dificilmente verificable. A Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a Agricultura (FAO) reflectía a existencia de 863 razas en 1993, 1314 en 1995, e 1155 razas en 2015. A efectos deste tipo de recontos, a definición da FAO dunha raza é «ou ben un grupo de subespecies de animais domésticos con características externas definibles e identificables que lle permiten a súa distinción por apreciación visual doutros grupos definidos de maneira similar dentro da mesma especie ou dun grupo para o que a separación xeográfica ou cultural de grupos fenotípicamente similares os leve á aceptación da súa identidade diferenciada».
Case todas as ovellas pódense clasificar como especialmente aptas para producir certo produto: la, carne, leite, coiro ou unha combinación no caso das razas de dobre utilidade. Outras características que se empregan para clasificar as ovellas inclúen a cor da cara (xeralmente branca ou negra), a lonxitude da cola, a presenza ou ausencia de cornos e a topografía na que se desenvolveu a raza. Este último aspecto é especialmente importante no Reino Unido, onde as razas son descritas como razas das terras altas ou das terras baixas
Unha das razas máis comúns é a ovella de cola graxa, unha ovella de dobre utilidade en África e Asia que se caracteriza polos grandes depósitos de graxa que ten na súa cola. Representa aproximadamente o 25% da poboación de ovellas do mundo.
miniatura|esquerda|A [[Ovella merina|merina é unha raza criada fundamentalmente para a produción de la.]] Unha das clasificacións máis habituais é polo seu tipo de la. As razas de la fina son as que teñen un vélaro moi rizado e denso e son as preferidas pola industria téxtil. A maioría das variedades deste tipo derivan da merina, unha raza que segue dominando esta industria a nivel mundial. As razas de la media teñen un vélaro intermedio e xeralmente son razas de crecemento rápido para produción de carne. Algunhas das principais razas de la media, como a corriedale, son razas de dobre propósito produto de cruces das de la longa e fina creadas para formar rabaños comerciais de alta produción. As razas de la longa son as de maior tamaño, cunha la longa e un ritmo de crecemento lento. Son as máis valoradas para cruzalas con outras razas para mellorar as súas calidades.
As ovellas de la basta ou de la de alfombra, teñen un vélaro de tamaño medio-longo e basto. As razas utilizadas tradicionalmente para producir la para alfombras son moi variadas pero o principal requisito é que non se dane cun uso intenso (do mesmo xeito que a das razas máis finas). Ante a diminución da demanda desta variedade de la, algúns gandeiros destas razas de ovellas están a tratar de utilizar algunhas destas razas tradicionais para outros fins. Outras razas deste tipo foron criadas sempre con destino á produción de carne.
As razas menos estendidas son as dedicadas á produción láctea. As de dobre propósito, cuxa función principal é a produción de carne e la adoitan ter unha utilidade secundaria como produtoras de leite, pero hai algunhas que se utilizan principalmente para o ordeño. Estas ovellas producen unha cantidade maior de leite e teñen unha curva de lactación lixeiramente máis longa. A calidade do seu leite e a porcentaxe de graxa e proteínas varía dependendo da raza, pero non o contido de lactosa.
Psicoloxía
Consolidación e financiamento da psicoloxía
Durante a segunda guerra mundial e a guerra fría, as axencias militares e de intelixencia estadounidenses establecéronse como principais financiadores da psicoloxía a través das forzas armadas e da nova axencia de intelixencia a Oficina de Servizos Estratéxicos (Office of Strategic Services). O psicólogo Dorwin Cartwright, da Universidade de Míchigan, informou de que os investigadores universitarios comezaron a investigar a propaganda a grande escala en 1939-1941. Observou que "os últimos meses da guerra viron a un psicólogo social converterse no principal responsable de determinar a política de propaganda semana a semana para o Goberno dos Estados Unidos." Cartwright tamén escribiu que os psicólogos tiñan un papel importante na xestión da economía domestica. O Exército lanzou a súa nova proba de clasificación xeral para avaliar a capacidade de millóns de soldados. O Exército tamén se dedicou a unha investigación psicolóxica a grande escala sobre a moral das tropas e a saúde mental. Na década de 1950, as fundacións Rockefeller e Ford colaboraron coa Central Intelligence Agency (CIA) para financiar a investigación sobre a guerra psicolóxica. En 1965, unha controversia pública chamou a atención sobre o Proxecto Camelot do exército, o "Proxecto Manhattan" das ciencias sociais, un esforzo que recrutou a psicólogos e antropólogos para analizar os plans e políticas de países estranxeiros con fins estratéxicos.
En Alemaña, tras a primeira guerra mundial, a psicoloxía mantivo o poder institucional a través do exército, que posteriormente se ampliou xunto co resto do exército durante a Alemaña nazi. Baixo a dirección do primo de Hermann Göring, Matthias Göring, O Instituto Psicanalítico de Berlín pasou a chamarse Instituto Göring, os psicanalistas freudianos foron expulsados e perseguidos baixo as políticas antixudías do Partido Nazi, e todos os psicólogos tiveron que distanciarse de Freud e Adler, fundadores do psicanálise que tamén eran xudeus. O Instituto Göring estivo ben financiado durante toda a guerra co mandato de crear unha "Nova Psicoterapia Alemá". Esta psicoterapia pretendía aliñar aos alemáns aptos cos obxectivos xerais do Reich. Como describiu un médico: "A pesar da importancia da análise, a guía espiritual e a cooperación activa do paciente representan a mellor forma de superar os problemas mentais individuais e subordinalos aos requisitos do Volk e a Gemeinschaft". Os psicólogos debían proporcionar Seelenführung [lit., guía da alma], o liderado da mente, para integrar á xente na nova visión dunha comunidade alemá. Harald Schultz-Hencke fusionou a psicoloxía coa teoría nazi da bioloxía e as orixes raciais, criticando a psicanálise como un estudo dos débiles e deformes. Johannes Heinrich Schultz, psicólogo alemán recoñecido por desenvolver a técnica do adestramento autógeno, avogou de forma destacada pola esterilización e a eutanasia dos homes considerados xeneticamente indesexables, e ideou técnicas para facilitar este proceso.
Ovella
Razas
Co auxe da moderna agroindustria corporativa e o declive das granxas familiares, moitas razas de ovellas están en perigo de extinción. A organización benéfica británica Rare Breeds Survival Trust contabiliza 5 razas autóctonas con unicamente entre 300 e 900 animais rexistrados cada unha e 19 con menos de 3000, e a estadounidense Livestock Conservancy contabiliza 15 en estado crítico ou ameazadas. As preferencias por razas con características uniformes e de crecemento rápido empuxaron o desenvolvemento xenético cara ás marxes da industria ovina. As que quedan mantéñense grazas aos esforzos das organizacións conservacionistas, rexistros de razas e granxeiros individuais dedicados á súa preservación.
Psicoloxía
Consolidación e financiamento da psicoloxía
Despois da guerra creáronse novas institucións aínda que algúns psicólogos, pola súa filiación nazi, quedaron desacreditados. Alexander Mitscherlich fundou unha destacada revista de psicanálise aplicada chamada Psyche. Co financiamento da Fundación Rockefeller, Mitscherlich estableceu a primeira división clínica de medicina psicosomática na Universidade de Heidelberg. En 1970, a psicoloxía integrouse nos estudos obrigatorios dos estudantes de medicina.
Tras a revolución rusa, os bolxeviques promoveron a psicoloxía como unha forma de deseñar o "Home Novo" do socialismo. En consecuencia, os departamentos universitarios de psicoloxía formaron a un gran número de estudantes de psicoloxía. Ao finalizar a formación, ofrecíanse postos para eses estudantes en escolas, lugares de traballo, institucións culturais e no exército. O Estado ruso fixo fincapé na pedoloxía e o estudo do desenvolvemento infantil. Lev Vigotski destacou no campo do desenvolvemento infantil. Os bolxeviques tamén promoveron o amor libre e abrazaron a doutrina da psicanálise como antídoto contra a represión sexual.
Grelo
Produción en Galicia
No ano 2004, segundo as Contas Económicas da Agricultura, o grelo destinado ao consumo humano supuxo o 15% das producións hortícolas de toda a comunidade. Isto supón o 40% dos 16,7 millóns de euros que acada a venda de grelo galego cada ano. A temporada do grelo é de outubro a febreiro.
Psicoloxía
Métodos
Desde a súa xénese como disciplina, a Psicoloxía viuse na necesidade de axustarse á metodoloxía indutiva empírico-analítica, imperante dende o século XVI. Recordemos que antes dese século a ciencia tíñase desenvolto dentro dunha tradición eminentemente dedutiva, onde os fenómenos explicábanse a partir do seu axuste interpretativo coas concepcións filosóficas ou relixiosas do momento.
Se ben é certo que a adscrición da Psicoloxía ó método científico representou un avance significativo, especialmente no concernente ó estudo dos procesos psicofisiolóxicos asociados á percepción, tamén é certo que a descomposición analítica dos fenómenos psíquicos superiores en feitos positivos fai case imposible a súa reestruturación ulterior para a súa cabal comprensión.
O desenvolvemento da ciencia no século XX desmontou a mistificación que tiña creado ó redor do obxecto, pois a teoría da relatividade amosa a interdependencia entre a materia e o movemento, o obxecto e a acción. Con todo, observando a esencia dos diferentes métodos de investigación, atopamos que todas as escolas de Psicoloxía usan o esquema estímulo-resposta, independentemente do enfoque que teñan e da aplicación práctica que fagan del; en realidade, as discrepancias xorden a partir da interpretación teórica que os investigadores asignan ós distintos contornos e ás consecuencias.
Vygotski, Wallon e Piaget coinciden no propósito de superar o feito estático que pretende falar por si mesmo e recoñecen que os mesmos fenómenos poden adquirir significacións diferenciadas, segundo sexa a estrutura que os engloba. Ó respecto, Vygotski convoca unha visión xenética da mente, mentres Piaget propón o método Clínico Experimental e Wallon rexeita calquera método que intente introducir modificacións substanciais na natureza das persoas estudadas.
Ovella
Alimentación
miniatura|As ovellas son mamíferos exclusivamente [[herbívoros.]] As ovellas son mamíferos exclusivamente herbívoros. A maioría das razas prefiren comer herbas e outras plantas de fibra curta, evitando as partes leñosas máis altas das plantas. Utilizan os seus beizos e linguas para seleccionar as partes da planta que son máis fáciles de dixerir ou máis nutritivas e, a diferenza das cabras, adáptanse ben en zonas de pasto monocultivo. Como todos os ruminantes, as ovellas teñen un complexo aparello dixestivo composto por catro compartimentos, o que lles permite descompoñer a celulosa dos talos, follas e a casca das sementes en carbohidratos simples. Cando pastan, a vexetación é mastigada ata converterse nunha masa denominada bolo, que logo pasa ao rumen ou bandullo a través do retículo. O rumen é un órgano cunha capacidade de 19 a 38 litros no que se fermentan os alimentos grazas aos microorganismos especializados presentes neste órgano, como bacterias anaeróbicas, protozoarios e fungos anaeróbicos, así como algunhas arqueas, que producen metano a partir de dióxido de carbono. O bolo regurxita periodicamente á boca para unha mastigación e salivación adicional. A mastigación do alimente regurxitado é unha adaptación que permite aos ruminantes pastar máis rapidamente pola mañá para logo mastigar completamente e dixerir o alimento ao longo do día. Este sistema é máis seguro que o pastoreo, que require baixar a cabeza deixando así ao animal vulnerable aos depredadores. miniatura|esquerda|Partes do estómago dos ruminantes: m. esófago, v. rumen ou panza, n. retículo ou redecilla, b. omaso, libro ou librillo, l. abomaso, calleiro ou estómago verdadeiro, t. inicio dos intestinos. Durante a fermentación, o rumen produce gas que debe ser expulsado. Os trastornos dos órganos, como os cambios repentinos na dieta dunha ovella, poden causar enfermidades potencialmente mortíferas como a torsión gástrica. Tras a fermentación o alimento pasa ao retículo e o omaso ou libro; algúns alimentos especiais, como os cereais, non son procesados completamente polo rumen. Tras pasar os tres primeiros compartimentos estomacais, o alimento pasa ao abomaso ou calleiro para a dixestión final antes de que sexan procesados polos intestinos. O abomaso é a única das catro cámaras dos ruminantes que é similar ao estómago humano, e ás veces coñéceselle como estómago verdadeiro.
Son herbívoros orientados fundamentalmente ao pastoreo, a diferenza dos animais ramalleadores, como cabras e cervos, que prefiren unha follaxe máis alta. Dotadas dunha cara moito máis estreita, as ovellas arrincan as plantas moi preto do chan e poden chegar ao sobrepastoreo con moita máis rapidez que o gando vacún. Por iso, moitos pastores fan un uso ordenado de pastoreo rotacional, no que un rabaño trasládase a través de múltiples zonas de pastos, dándolle as plantas tempo para recuperarse. Paradoxalmente, as ovellas poden tanto causar como solucionar a propagación de especies de plantas invasoras. Ao alterar o estado natural dos pastos, as ovellas e outro tipo de gando poden achandar o camiño para as plantas invasoras, con todo, ás ovellas tamén lles gusta comer especies invasoras como Bromus tectorum, leiterena frondosa, algunhas especies de Pueraria ou Centaurea podospermifolia en lugar de especies nativas como a artemisia, facendo das ovellas un método eficaz de pastoreo de conservación. Investigacións levadas a cabo en California demostraron que as ovellas pastando en plantacións de alfalfa no inverno eran tan eficaces como os herbicidas para o control de malezas e servían como control de insectos tan eficazmente como os insecticidas.
Ademais da forraxe, o outro alimento básico das ovellas é o feo, especialmente durante os meses de inverno. A capacidade de prosperar unicamente con pasto (mesmo sen feo) varía dependendo da raza, pero todas poden sobrevivir con esta dieta. Un requirimento fundamental na súa alimentación é unha fonte constante de auga potable. A cantidade de auga que necesitan varía coa estación do ano e o tipo e calidade dos alimentos que consomen. Cando se alimentan de grandes cantidades de plantas novas e hai precipitacións (incluído o resío) as ovellas necesitan menos auga. Cando están confinadas ou comen grandes cantidades de feo preparado, adoitan necesitar máis auga. Requiren auga limpa e poden rexeitar beber auga que teña sucidade ou estea cuberta de algas.
miniatura|A diferenza de vacas, porcos e aves de curral, as ovellas son uns dos poucos animais de granxa de produción cárnica da actualidade que de cando en cando se crían con métodos de alimentación [[Agricultura intensiva|intensiva en confinamento de alta concentración.]] As ovellas son uns dos poucos animais de granxa de produción cárnica da actualidade que de cando en cando se crían con métodos de alimentación intensiva en confinamento de alta concentración. A pesar de que hai un movemento crecente que promove estilos agrícolas alternativos, unha gran porcentaxe de vacas, porcos e aves de curral aínda se crían nestas condicións de agricultura intensiva. En cambio poucas ovellas son alimentadas regularmente a base de concentrados e menos aínda mantidas en confinamento. Especialmente nos países industrializados, cando non hai suficiente pasto dispoñible ou non é o suficientemente rico, os produtores de ovinos poden engordar cordeiros para o mercado antes do sacrificio en feedlots. Moitos gandeiros incrementan a subministración de alimentos nutritivos poucas semanas antes do apareamento para mellorar a fertilidade, ou no período anterior ao parto para aumentar o peso dos cordeiros ao nacer, xa que o 70 % do seu crecemento ocorre nas últimas cinco ou seis semanas de xestación. Con todo, a sobrealimentación de borregos no inicio do embarazo pode comportar un menor desenvolvemento placentario, restrinxindo o crecemento dos fetos ao final do embarazo. Á parte destes casos, só as femias en período de lactación ou animais vellos ou enfermos reciben gran con regularidade. Se se lles fornecen concentrados deben ser formulados especialmente, pois a maioría dos utilizados con vacas, porcos, aves e mesmo algúns para cabras conteñen uns niveis de cobre que son letais para as ovellas. O mesmo risco aplícase aos suplementos minerais e bloques de sal.
Gregarismo
Son animais cun instinto marcadamente gregario e gran parte do seu comportamento pódese entender sobre a base desta tendencia. A xerarquía de dominancia entre os membros do rabaño e a súa inclinación natural de seguir a un líder para novos pastos foron factores clave para que a ovella fose unha das primeiras especies de gando en ser domesticada. A diferenza do cervo e a gacela, outros dous ungulados de grande importancia para a produción de carne en tempos prehistóricos, as ovellas non defenden territorios, aínda que forman grupos de pasto. Todas as ovellas teñen tendencia a congregarse preto unhas doutras, aínda que este comportamento varía en función da raza, e poden estresarse cando se separan do seu rabaño. Estando en grupo mostran unha forte tendencia a seguir e un líder, aínda que a miúdo non é máis que o primeiro individuo que decide moverse. As relacións dentro dos rabaños tenden a ser máis estreitas entre ovellas que teñen lazos de parentesco; en rabaños de razas mixtas adóitanse formar grupos da mesma raza e unha femia e os seus descendentes directos xeralmente móvense como un todo en grandes rabaños. miniatura|esquerda|As ovellas son animais cun instinto marcadamente [[Gregarismo|gregario e gran parte do seu comportamento pódese entender sobre a base de esta tendencia.]] Os gandeiros aproveitan o seu instinto gregario para mantelas agrupadas en zonas de pasto non delimitadas e para trasladalas facilmente; para isto último tamén poden usar cans pastores especialmente adestrados, moi útiles para o desprazamento de rabaños. Polo xeral o comportamento de rabaño só móstrase en grupos de catro individuos ou máis, e poida que non reaccionen como se espera cando son poucas ou están soas. Ao ser unha especie presa, o seu principal mecanismo de defensa é fuxir do perigo cando se achega un depredador. Unha ovella acurralada pode tentar arremeter ou ameazar cos pezuños adoptando unha postura agresiva, especialmente no caso de ovellas con cordeiros acabados de nacer. Nas rexións onde as ovellas non teñen depredadores naturais, as razas autóctonas non exhiben un marcado comportamento de rabaño.
As ovellas establecen unha xerarquía de dominancia no rabaño mediante a loita, ameazas e competencia. Os animais dominantes tenden a ser máis agresivos coas demais ovellas, e polo xeral aliméntanse primeiro nos comedeiros. Sobre todo entre os carneiros, o tamaño dos cornos é un factor influente na xerarquía do rabaño; os carneiros con cornos de diferente tamaño mostran unha menor tendencia a loitar para establecer a orde dominante, mentres que os de cornos de tamaño similar adoitan ser máis propensos ao enfrontamento.
Intelixencia e capacidade de aprendizaxe
Os ovinos son considerados tradicionalmente como animais simples e pouco intelixentes. O seu comportamento gregario a súa tendencia para fuxir e o pánico ante un elemento que perciben como ameaza fan que o pastoreo sexa unha tarefa difícil para os inexpertos. A pesar destes prexuízos, un estudo realizado pola Universidade de Illinois revelou que o seu cociente intelectual atópase só un pouco por baixo do dos porcos e igualado co das vacas.
Poden distinguir, o igual que as persoas, entre as diferentes expresións doutras ovellas detectando cambios nos rostros e lembrar acontecementos e imaxes durante un período de ata dous anos, e poden diferenciar estados emocionais a través das súas características faciais. Tamén poden lembrar e revivir unha situación traumática durante moito tempo. Se se traballa con paciencia, as ovellas poden aprender a recoñecer os seus nomes, e moitas están capacitadas para ser dirixidas cun cabestro en concursos e outros fins. As ovellas tamén responderon ben ao clicker training (sistema de adestramento por condicionamento instrumental mediante reforzamento positivo).
Comunicación
Entre os sons emitidos polas ovellas domésticas atópanse o balido, gruñidos, ronquidos e bufido. O balido utilízao basicamente para a comunicación de contacto, especialmente entre a nai e os seus cordeiros, pero ás veces tamén entre outros membros do rabaño.
Os balidos de cada individuo son distintivos, o que permite á ovella e os seus cordeiros recoñecer as vocalizacións das demais. A comunicación vocal entre os cordeiros e as súas nais diminúe en gran medida varias semanas despois do parto. Á parte da comunicación de contacto, o balido pode ser un sinal de angustia, frustración ou impaciencia; con todo, xeralmente permanecen en silencio cando senten dor. Tamén balan cando se atopan illadas. As ovellas preñadas poden gruñir durante o parto. Os carneiros emiten ronquidos durante o cortexo, e en ocasións as femias emiten uns sons algo similares, sobre todo cando están cos seus cordeiros recentemente nados. Un bufido (exhalación explosiva a través das fosas nasais) pode ser sinal de agresión ou unha advertencia, e é emitido a miúdo como mostra de sorpresa.
A vista é unha parte vital da comunicación entre ovellas e durante o pastoreo manteñen o contacto visual entre si levantando a cabeza para comprobar a posición das demais no rabaño.
O carneiro usa o seu órgano vomeronasal para detectar as feromonas das femias e percibir cando están en período de estro, e as femias para o recoñecemento dos seus cordeiros recentemente nados.
Reprodución
miniatura|esquerda|220px|Ovella pare un segundo año en [[Nova Zelandia.]] As ovellas teñen unha estratexia reprodutiva semellante á doutros animais gregarios. As femias xeralmente teñen unha soa cría (año), aínda que poden chegar a parir até tres, despois dun período de xestación que dura 150 días. Un rabaño de femias adoita ser fecundado por un único carneiro, que puido ser escollido polo gandeiro ou porque estabeleceu unha posición dominante por mor de combates con outros carneiros (en poboacións salvaxes ou asilvestradas). A maioría das ovellas tan só se reproduce en certas épocas do ano, aínda que algunhas poden reproducirse todo o ano. Xeralmente, as femias acadan a madurez sexual entre os seis ou os oito meses de idade, mentres que os machos acádana entre os catro e os seis meses aínda que algunhas razas, como a finnsheep, poden chegar á puberdade aos 3 ou 4 meses e as meiriñas aos 18 ou 20 meses.
As femias teñen ciclos estrais unha vez cada dezasete días aproximadamente, momento no que emiten un olor característico e indican aos machos que están receptivas por medio de demostracións físicas. Unha minoría de ovellas presentan unha preferencia pola homosexualidade (un 8% de termo medio) e un pequeno número de femias poden sufrir a síndrome Freemartin e ser conductualmente masculinas.