cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Banda Oriental
Límites durante o Vicerreinado do Río da Prata
Dentro do Vicerreinado do Río da Prata os límites setentrionais da Banda Oriental tamén variaban segundo as circunstancias: en certo momento o río Negro era o límite sur da provincia militarizada das Misións, aínda que no fáctico o goberno de Montevideo -e da Banda Oriental- estendíase ata a valgada ou talweg do río Ibicuy e o seu curso alto, chamado río Santa María. Ao norte deste límite atopábanse as Misiónes Orientales chamadas tamén Os Sete Pobos, As Once Estancias ou El Tapé.
Pedro Solabarria
Pedro María Solabarría Bilbao, coñecido como Periko Solabarria, nado en Portugalete o 27 de xaneiro de 1930, e finado en Bilbao o 24 de xuño de 2015, foi un sacerdote, obreiro da construción e político vasco pertencente á esquerda abertzale.
Infancia e formación
esquerda|miniatura|251x251px|Igrexa de Santa Teresa en Barakaldo onde exerceu como sacerdote. Naceu na rúa Santa María de Portugalete o 27 de xaneiro de 1930. Fillo dun mineiro de Triano e unha serventa de Bakio, pasou a guerra civil en Portugalete, nunha casa que quedou seriamente danada por un bombardeo da aviación franquista.
Ós once anos, ingresou no seminario menor en Gordexola, para proseguir os seus estudos nos de Bergara, Artea e Vitoria, onde os concluíu ós 24 anos, sendo ordenado sacerdote católico. Destinado polo Bispado á parroquia da localidade mineira de  Zugaztieta, exerceu o sacerdocio no barrio de Triano durante nove anos, para ser logo trasladado á parroquia de Santa Teresa, en Barakaldo. Este labor pastoral en zonas de forte tradición obreira e gran conflitividade política e social fixeron que Solabarria desenvolvese unha gran conciencia política e social, e ampliase os seus contactos co movemento obreiro existente na comarca da Marxe Esquerda.
Cura obreiro
Solabarria era considerado un dos pioneiros do movemento de curas obreiros en España, xunto co xesuíta David Armentia, traballador da Fábrica de Bandas de Etxebarri e participante activo na súa famosa folga do ano 1967. Solabarria obtivo permiso da diocese para traballar como obreiro a xornada completa en 1954. Traballou como tal en contratas de construción, participando na obra do tren de laminación de Altos Fornos de Biscaia, na do campus da Universidade do País Vasco e na da ponte de Róntegui. Debido á súa dedicación a traballos moi duros ó aire libre contraeu unha enfermidade respiratoria crónica.
Durante a ditadura franquista o seu contacto co mundo obreiro e laboral fíxolle participar en numerosas organizacións sindicais e políticas, como a Mocidade Obreira Cristiá, a Irmandade Obreira de Acción Católica, e outras fóra da legalidade como USO, as primeiras Comisións Obreiras e a Fronte Obreira de ETA, aínda que non chegase a militar en ningunha delas. Tamén colaborou con militantes comunistas e socialistas.
En maio de 1969 foi detido por primeira vez por denunciar a ditadura dende o púlpito da igrexa de Santa Teresa, en Barakaldo. A súa actividade política valeulle ser encarcerado no cárcere concordataria de Zamora (especial para curas) e catro veces na de Basauri. Posteriormente perdeu o seu emprego como sacerdote e acabou traballando exclusivamente como peón da construción. Casou e tivo tres fillos.
Actividade política
En 1975, ingresou no sindicato abertzale LAB. A súa entrada na política produciuse como candidato de Euskadiko Ezkerra ó Parlamento español nas eleccións xerais españolas de 1977. Abandonaría esta coalición para integrarse en 1978 en Herri Batasuna, chegando a formar parte da súa Mesa Nacional.
Como membro de Herri Batasuna foi candidato ó Congreso dos Deputados por Biscaia nas eleccións xerais españolas de 1979 e 1982, sendo elixido deputado en ambas as ocasións. Foi por tanto deputado na I e II lexislaturas, aínda que ó boicotear a súa coalición as institucións políticas españolas, non participou en ningunha sesión do Congreso.
Tamén foi candidato de Herri Batasuna ó Parlamento Vasco, sendo elixido nas eleccións de 1980, aínda que renunciou á súa acta de parlamentario vasco. Sería tamén elixido concelleiro en Barakaldo en 1979, repetindo en varias lexislaturas, e juntero das Xuntas Xerais de Biscaia en 1983 e en 1987.
Durante os seus últimos anos de vida continuou a súa actividade política e social en Barakaldo, onde tamén residía, colaborando coa Plataforma Contra a Exclusión Social Berri Otxoak e coa Asemblea de Parados da localidade, entre outras. Nas eleccións ao Parlamento Vasco de 2012 figurou no último posto da lista por Biscaia de Euskal Herria Bildu.
En 2013 foi elixido pregoeiro pola Comisión de Festas da Carmen de Baracaldo, a pesar de que o Partido Popular reclamou que se lle impedise por pertencer ó partido político Herri Batasuna, que fora ilegalizado.
Takiji Kobayashi
Takiji Kobayashi (小林 多喜二), nado o 13 de outubro de 1903 e finado o 20 de febreiro de 1933, foi un escritor xaponés de literatura proletaria. É coñecido sobre todo pola súa novela curta Kanikōsen, publicada en 1929, na que narra a dura vida de pescadores e mariñeiros a bordo dun cargueiro así como o inicio da súa revolta contra a compañía e os seus xestores.
Primeiros anos
Naceu en Ōdate no seo dunha familia traballadora, que en tempos pasados gozara dunha posición acomodada. Aos catro anos mudouse a Otaru, na illa de Hokkaido, trala morte do seu irmán primoxénito. Nesta cidade, centro industrial e administrativo moi activo, foron acollidos inicialmente por un tío paterno. Sendo neno, foi testemuña das condicións de escravitude que padecían os obreiros que traballaban na construción dun novo porto. Kobayashi axudaba ó seu tío nos negocios familiares, e tras rematar a escola comezou os estudos de comercio. Durante un tempo, foi atraído cara a pintura. Formou un pequeno círculo e mesmo chegou a participar nalgunha exposición mais tivo que deixalo trala oposición do seu tío. Finalmente dirixiu os seus intereses cara a narrativa.
Formación e activismo
Na escola de Comercio entrou en contacto con diversas personaxes coma Sei Ito ou o profesor Nobuyuki Okuma. Foi unha época de aprendizaxe literaria, de estudos sobre o Marxismo, así coma de filiación sindicalista. No ano 1923 participou nunha colecta a beneficio das vítimas do terremoto de Kanto e ademais comezou unha relación epistolar co escritor e editor Naoya Shiga. Tras graduarse comezou a traballar coma empregado de banca, ó mesmo tempo que iniciaba o seu activismo político ou dirixía a edición xaponesa adscrita ó movemento pacifista Clarté. En decembro de 1928 produciuse a primeira votación universal para elixir a Asemblea Nacional. Kobayashi participou activamente a prol do Partido Laborista Campesiño, ó cal obtivo os seus primeiros representantes. Ante o ascenso da esquerda, o primeiro ministro Giichi Tanaka, ordenou o 15 de marzo do mesmo ano a detección e tortura de milleiros de persoas desta ideoloxía. Este episodio foi descrito por Kobayashi na súa obra 15 de marzo de 1928, que apareceu por entregas nos meses de novembro e decembro e sendo considerada polo autor coma a súa primeira verdadeira obra. Posteriormente no 1929, publicou Kanikōsen onde describía as duras condicións de vida e traballo dos pescadores no Mar de Okhotsk. Inmediatamente prohibiuse a súa distribución, converténdose nun éxito de vendas. Grazas a este éxito, recibiu un encargo da revista Chuo Koron para escribir unha nova novela (co título de Absentista en castelán) centrada na vida dos campesiños na illa de Hokkaido. Nela describiase a explotación inxustificada dos campesiños polo banco no que el mesmo traballaba. Debido a isto foi despedido. Dende entón centrouse na súa actividade literaria e na redacción de O Camarada onde describía a loita duns traballadores dunha fábrica de armamento por unhas condicións dignas. Apareceu por entregas nos números de abril, maio e xuño na revista Kaizo no 1930. Tras a publicación destas dúas obras Higashi-Kutchan kō e Kanikōsen acadou gran relevancia, sendo con Tokunaga Sunao un dos máximos representantes da literatura proletaria nipona.
Traslado a Toquio
En 1930 trasladouse a Toquio. Instalouse no barrio de Nakano e concentrouse na escritura e asociouse ó grupo coñecido coma Liga dos Escritores. Publicou novelas e ensaios centrados nos movementos revolucionarios. Participou en conferencias por todo o país, sendo detido en Osaka, acusado de ofrecer apoio económico ós comunistas. Liberado, volveu ser detido en Toquio. Na prisión estableceu unha relación epistolar con Naoya Shiga, ó que visitou trala súa liberación no outono do 1931. No mesmo ano 1931 afiliouse ó partido comunista. En setembro do 1931, a temática da súa obra virou cara o pacifismo coma resposta á invasión de Manchuria por parte do exercito imperial xaponés. Co comezo da guerra, a represión endureceuse, especialmente sobre os autores ligados ó Comunismo ou críticos co réxime. Kobayashi puido escapar, e na clandestinidade comezou a escribir a súa obra Xente do barrio.
Diomondi, O Saviñao
San Paio de Diomondi é unha parroquia do concello do Saviñao na comarca da Terra de Lemos, provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 161 habitantes, deles 81 eran homes e 80 eran mulleres, o que supón un aumento de 2 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Cortes
O topónimo Cortes pode referirse a:
Homo antecessor
Homo antecessor é unha especie humana, ou subespecie, que data de hai 1.2 millóns de anos a 800 mil anos. Foi descuberta por Eudald Carbonell, Juan Luis Arsuaga e J. M. Bermúdez de Castro. H. antecessor é unha das especies humanas que máis pronto colonizaron Europa.
Estivo en debate por arqueólogos e antropólogos cal é a relación de H. antecessor con outras especies de Homo de Europa e estímase que é un paso evolutivo entre o Homo ergaster e Homo heidelbergensis, inda que hai propostas de que unha especie que diverxeu de H. ergaster. Outros suxiren que H. antecessor é a mesma especie que H. heidelbergensis, que tiña habitado Europa desde hai 600 mil a 250 mil anos atrás, no Plistoceno.
O fósil que está mellor conservado é unha maxila que pertence a un individuo desde 10 anos de idade e que se levantou dun sitio arqueolóxico de España. As medidas paleomagnéticas estiman que é un resto máis vello ca 780–857 miles de anos. A media do volume cerebral é de 1,000 cm3. No 1994 e 1995 levantáronse sitios arqueolóxicos en Atapuerca e recolléronse 80 fósiles. Obtivéronse multitude de exemplos de cortes en fresco de ósos e que indicaría que H. antecessor practicaba o canibalismo
Neila
Neila é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 206 habitantes (INE 2012).
Homo antecessor
Os sitios arqueolóxicos de H. antecessor que se atoparon foron en España na Gran Dolina e na Sima del Elefante en Atapuerca, en Suffolk e Norfolk en Inglaterra e en Lézignan-la-Cèbe en Francia.
Plácido Castro
Plácido Ramón Castro del Río, nado en Corcubión o 25 de xaneiro do 1902 e finado en Cambados o 17 de xullo de 1967, foi un escritor, xornalista e tradutor galego. Foi unha figura destacada do galeguismo de entreguerras, así como un activo persoeiro da cultura galega na diáspora, durante a súa estadía no Reino Unido tras a Guerra Civil.
Traxectoria
Era fillo de Plácido Castro Rivas e de Eufrasia del Río Recamán. Tivo unha irmá chamada Hermitas Castro, nove anos máis vella. Cando tiña seis anos os pais trasladáronse ao Reino Unido, e en 1911 estaban establecidos en Cardiff. O pai era empresario do carbón, e naquela altura Gales era unha das grandes rexións mineiras da illa. No Reino Unido proseguiu os seus estudos, primeiro en Cardiff e posteriormente na cidade de Scarborough, onde estudou ata secundaria. Logo mudouse a Glasgow, onde estudou Arquitectura naval na universidade desa cidade entre 1918 e 1921. Tamén realizou estudos complementarios no Royal Technical College da mesma cidade. Durante esa etapa universitaria comezou o seu labor como tradutor. Esporadicamente visitaba Galicia, pasando temporadas na vila de Cambados, na cal participou en actividades culturais.
Posteriormente asentouse en Londres, desde onde, en 1927, comezou a súa colaboración cos xornais El Pueblo Gallego e Informaciones, así como en publicacións próximas ás Irmandades da Fala, como A Nosa Terra e Céltiga.
Volta a Galicia
En 1930 retornou a Galicia, e ao pouco empezou a colaborar coas Irmandades da Fala. En decembro de 1931 deveu membro da Asemblea Fundacional do Partido Galeguista, e foi votado para o Consello Permanente. O seu peso no Partido Galeguista era tal que, na III Asemblea (1933), foi o membro que máis apoios recibiu para as eleccións á executiva do partido, con 1.654 votos. miniatura|300px|[[19 de xuño de 1932. Nesta foto de grupo aparecen, entre outros: Ramón Villar Ponte, Fernández del Riego, Antón Villar Ponte, Plácido Castro, Otero Pedrayo, Ramón Rodríguez Somoza, Manuel Beiras, Manuel Lugrís, Castelao, Suárez Picallo, Carlos Maside e Alexandre Bóveda.]] No ano 1933 participou como representante de Galicia no IX Congreso de Nacionalidades Europeas celebrado en Berna, onde se considerou a Galicia como unha nación, o cal posteriormente serviu a Castelao para defender a condición nacional de Galicia.
A declaración institucional presentouse en galego e en inglés, e nela declarouse:
En 1936, co levantamento militar contra a República, detivérono en Muxía e procesárono. Foi condenado á inhabilitación absoluta, ao desterro de máis de cen quilómetros de Muxía e a unha cuantiosa multa. A raíz disto, instalouse en Coruxo (Vigo), onde se adicou á tradución de poesía inglesa. En 1944 casou con Jesusa Piñeiro en Cambados, e do matrimonio naceron oito fillos.
Segunda etapa no Reino Unido
Debido á inhabilitación que pesaba sobre el e á ditadura, exiliouse, primeiro en Portugal e finalmente de volta no Reino Unido, onde se asentou de novo en Londres. Alí traballou durante seis anos como locutor-redactor da BBC, onde realizou o Galician Programme, a primeira emisión radiofónica estable en lingua galega. Durante este período colaborou tamén con xornais como Jornal de Notícias do Porto, La Nación de Bos Aires e Galicia Emigrante.
Volta definitiva a Galicia
Logo de que se levantase a inhabilitación que pesaba sobre el, volveu a Galicia; residiu en Cambados e traballou no Instituto Laboral de Vilagarcía, onde exerceu como profesor de inglés. Os xornais cos que colaborou nesta época foron o Diario de Pontevedra, El Pueblo Gallego e, especialmente, Faro de Vigo. Tamén participou activamente na promoción da Festa do albariño, na creación da Romaría Viquinga de Catoira en 1961, e do Ateneo Ullán.
A revista Grial publicou en 1963 a súa tradución de Rubáyiát, de Omar Khayyam, vertida ao galego desde a versión inglesa de Edward Fitzgerald, e en 1967, xa a título póstumo, un ensaio sobre William Butler Yeats.
Finou en Cambados en 1967, tras conseguir unha praza como profesor numerario unha vez presentado o seu estudo comparativo entre a poesía de Christina Rossetti e Rosalía de Castro.
Recoñecemento
miniatura|300px|[[Antón Villar Ponte, Castelao, Lugrís, Plácido Castro, Pedro Galán Calvete e outros, na Coruña.]] Logo de décadas de relativo esquecemento, a figura de Plácido Castro recobrou notoriedade sobre todo grazas á tarefa de recuperación levada a cabo por Xulio Ríos, analista do IGADI. A iniciativa desa institución, en 2001 foi creada a Fundación Plácido Castro, que ten como obxectivos manter o legado de Castro e promocionar a tradución de libros ao galego.
En memoria da súa destacada faceta coma tradutor, instituíuse o Premio de Tradución Plácido Castro, que cada ano recoñece a mellor tradución á lingua galega publicada na Biblioteca Virtual BIVIR. A este respecto, verbo da tradución, no limiar da obra Poesía inglesa e francesa vertida ao galego (Ed. Alborada, 1949), que Castro asina conxuntamente con Lois Tobío e F. M. Delgado Gurriarán, sinálase:
En 2016 e 2017 foi candidato a ser a figura homenaxeada no Día das Letras Galegas correspondente aos anos 2017 e 2018, respectivamente, canda outros autores como Ricardo Carballo Calero, María Victoria Moreno, Antón Fraguas Fraguas e Eusebio Lorenzo Baleirón.
Lista dos cuadrángulos de Tetis
Tetis está dividida en 15 cuadrángulos.
miniatura|400px|Vista esquemática cos cuadrángulos de Tetis.
Ruso
Ruso pódese referir a:
Río de Camba, San Cristovo do Az, Rodeiro
Río de Camba é un lugar da parroquia de San Cristovo do Az, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 13 habitantes (5 homes e 8 mulleres), o que supón unha diminución de 4 habitantes con respecto ao ano 2000.
Touca (alga)
miniatura|dereita|240px|Touca no seu medio natural miniatura|dereita|240px|A touca forma unha pel escura sobre as rochas na baixamar Touca é o nome común dado ás macroalgas comestibles do xénero Porphyra, pertencentes á clase das algas vermellas ou Rodófitas. Medran na parte superior da zona intermareal, en rochas batidas polas ondas, sobre as que chegan a formar unha pel escura, brillante e estaladiza cando seca.
As follas marinadas e secas destas algas, prensadas ou esfareladas, son coñecidas co nome comercial Nori, procedente do xaponés.
Características
Alga de aspecto xelatinoso, con talos irregularmente lobulados, de aspecto membranoso, cor castaña ou avermellada (aínda que desecada presenta un ton por veces amarelado). Os talos están constituídos por unha única camada de células, desenvolvéndose a partir dun pé central. Aparecen na primavera, verán e outono.
A P. umbilicalis é unha alga de tonalidade violeta escura, e de pequeno tamaño (entre 15 e 30 cm. de diámetro). Ten forma de lámina moi fina e translúcida, e no seu centro ten un disco de fixación ás rochas en forma de embigo (de aí o nome umbilicalis). A P. linearis é unha especie similar pero máis longa e estreita. Nas rochas próximas ás praias aparece a P. purpurea, aínda máis grande e de cor case negra.
As Porphyra presentan no seu ciclo de vida unha alternancia de xeracións heteromórficas (a fase haploide é morfoloxicamente diferente da fase diploide). O talo (forma máis visíble da alga) corresponde á xeración haploide, que se pode reproducir asexuadamente a través da formación de esporas que crecen de xeito que replican o talo orixinal. Reprodúcense tamén de forma sexuada (por regra xeral na primavera), a través da formación de gametos masculinos e femininos en cada talo (cada talo produce só un tipo de gameto). Os gametos femininos son fertilizados aínda no talo polos gametos masculinos liberados (que non posúen modos de locomoción propios). A estrutura formada despois da fertilización, agora diploide, é denominada de carpogonio, que despois de mitoses sucesivas dá orixe aos carpósporos. Estes carpósporos en forma de cuncha asentan en substratos, xerminan e dan orixe a unha estrutura filamentosa (xeración diploide), morfoloxicamente diferente da estrutura talosa que caracteriza a fase haploide. Esta estrutura, no fin do verán comeza a formar o conchosporanxio, onde, a través de meioses, se forman os conchósporos que dan orixe á fase talosa, recomezando así o ciclo. As diferenzas son tan grandes entre estas dúas fases que se pensaba que esta fase filamentosa correspondía a unha especie diferente de alga, cuxo nome científico era Conchocelis rosea. Actualmente é recoñecida como a fase diploide da Porphyra.
Especie espallada por toda a bacía do Atlántico Norte, sendo común na costa noroeste europea, nos Azores, Bermudas e na costa leste do Canadá e os Estados Unidos de América, e aínda nas costas temperadas do Atlántico Sul e Alasca ,.
Uso alimentario
Sendo algas comestibles son aproveitadas para alimentacion humana polas comunidades costeiras de diversas zonas do mundo, practicamente por todas as que teñen contacto con ela.
En Asia e no Pacífico
A especie Porphyra tenera é amplamente cultivada no Extremo Oriente para a obtención de follas secas comestibles, produto coñecido cos nomes de 海苔 (nori) en xaponés; 海苔 (hǎidài) en chinés; e 김, (kim ou gim) en coreano
María Delgado Nadal
María Delgado Nadal, nada en Zaragoza o 8 de outubro de 1997, é unha deportista española que compite en natación adaptada. Participa nas probas de bolboreta, libres e costas.
Touca (alga)
En Asia e no Pacífico
A palabra xaponesa nori na súa orixe quere dicir alga. Pero co tempo pasou a designar o produto comestible elaborado con ela. É unha das tres algas máis consumidas como alimento no mundo, xunto coa kombu e a wakame.
María Delgado Nadal
Traxectoria
En outubro de 2016 concédeuselle a medalla da Real Orde do Mérito Deportivo. Asemade, en febreiro de 2017 concédeuselle o diploma ao Mérito Deportivo da cidade de Zaragoza.
Touca (alga)
En Asia e no Pacífico
A preparación para o seu consumo é maioritariamente o marinado e secado, vendéndose en forma de láminas ou esfarelada.
As láminas úsanse na cociña xaponesa para enrolar arroz e vexetais para formar os coñecidos como rolos maki (maki sushi). Tamén se consome en ensalada.
En Europa
Nos países celtas úsase a touca ou nori atlántica para elaborar diversos pratos tradicionais. No País de Gales e Irlanda aínda hoxe se usa para facer pan de algas, ou laverbread. Os mineiros de Gales son grandes consumidores, con 200 toneladas secas anuais. Outra preparación en Escocia e Irlanda é cocida até que se torna tenra, rebózandoa entón con fariña de avea e fritíndoa en graxa de porco.
Nas Illas dos Azores é coñecida polo nome común de erva-patinha-castanha, e é utilizada para alimentación humana en xeral en pratos de arroz e en guisados de peixe, mais tamén en sopas, tortillas e croquetas.
A diferencz da xaponesa, a nori atlántica é polo momento unha alga silvestre. No Xapón cultívase desde o século XV, e practicamente toda a súa produción provén dos cultivos.
En Galicia, malia ter unha distribución irregular nas rías e costa aberta, é recollida e comercializada para o consumo humano por varias empresas produtoras.
Propiedades nutriticionais e de saúde
Como é habitual nas algas, destaca o seu baixo contido en graxas, sendo ademais principalmente insaturadas, con ácidos graxos esenciais como o omega 3 e omega 6 que axudan á diminución do nivel de colesterol. Tamén axuda na prevención de carencias de minerais. .
A touca é excepcionalmente rica en pro-vitamina A, superando a todas as verduras e hortalizas, contén máis do triplo que a cenoura. Tamén acada altos valores no seu contido de vitamina B12.
Aplicacións científicas da fotografía
miniatura|dereita|250px|paisaxe chuviñosa en B/N A fotografía constituíu dende os seus inicios un medio de grande utilidade na investigación científica. Grazas á súa utilización a nivel científico tense a posibilidade de rexistrar fenómenos que non poden ser observados directamente, como por exemplo aqueles que se desenvolven en tempos moi breves (fotografía ultrarrápida) ou extremadamente lentos (fotografía de baixa velocidade), aqueles que acaecen a escala microscópica, aqueles que afectan a rexións moi vastas da Terra ou do espazo (fotografía aérea, orbital, astronómica), aqueles ligados a radiacións non visibles ó ollo humano etc.
Entre as máis importantes aplicacións da fotografía no campo científico destacan a fotografía ultrarrápida e estroboscópica, a fotografía estereoscópica, a fotografía infravermella e ultravioleta, a fotografía aérea e orbital ou a fotografía astronómica.
Castelo
Un castelo é unha fortificación militar. Como topónimo pode referirse a:
Marcillé-Robert
Marcillé-Robert (en Marc'helleg-Roperzh, e en galó: Marcilhae-Robert) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Farid Mammadov
Farid Mammadov (en acerbaixano: Fərid Məmmədov) é un cantante acerbaixano, coñecido internacionalmente por representar a Acerbaixán no Festival de Eurovisión 2013 coa canción "Hold me" (en galego: "Apértame").
Biografía
Mammadov naceu en Bakú. Dende a súa infancia, formou parte do conxunto musical Bulbul dirixido por Aybaniz Hashimova, sendo o solista principal por un longo tempo. É alumno da Universidade Estatal Azarí de Cultura e Artes. Traballa para o Centro de Jazz de Bakú. En marzo de 2013, Mammadov gañou a final nacional azarí para o Festival de Eurovisión 2013 que se celebrou en Malmö, Suecia. Foi o primeiro solista masculino que representou o país. En 2013, Farid Mammadov, gañou a preseleción, o Milli Seçim Turu 2013, coa canción "Hold Me" conseguindo o 1º posto, 139 puntos, da segunda semifinal do Festival da Canción de Eurovisión 2013. Na final, partindo como un dos favoritos, conseguiu o 2º posto, con 234 puntos.
Baniyas SC
O Baniyas Sports Club (en árabe: نادي بني ياس الرياضي) é un equipo de fútbol profesional dos Emiratos Árabes Unidos da cidade de Abu Zabi. Fundado en 1981 xoga na máxima categoría futbolística do seu país.
Aida Pena
Aida Pena Meis é unha xornalista galega que desenvolveu a maior parte da súa carreira na radio, e en concreto na Cadena SER.
Traxectoria
Nos inicios da súa carreira como xornalista traballou en Ondas Galicia e na emisora musical Los 40 Principales.
A partir de setembro de 2000 foi a directora rexional de informativos de Radio Galicia (Cadena SER), en substitución de Rodolfo Irago. Ademais da dirección de informativos presentou os espazos Hora 14 Galicia e La ventana de Galicia. Tamén realizou adoito unha entrevista semanal a algún personaxe destacado de Galicia os domingos durante Hora 14.
Xubilouse a finais de 2022 do seu posto na SER, logo de máis de dúas décadas de traballo radiofónico.
Eirexafeita, O Saviñao
San Vicente de Eirexafeita é unha parroquia do concello do Saviñao na comarca da Terra de Lemos, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 89 habitantes, deles 46 eran homes e 43 eran mulleres, o que supón un aumento de 1 habitante en relación ao ano anterior, 2006.
Fosca
Fosca é unha novela en lingua italiana escrita por Iginio Ugo Tarchetti publicada orixinalmente en 1869 en formato serial. Fosca serviu como base do filme de 1981 de Ettore Scola Passione d'amore, así como o musical Passion de Stephen Sondheim, en 1994. Por mor do éxito da versión teatral, unha versión en inglés traducida por Lawrence Venuti foi publicada en 1994 co nome  Passion: A Novel (Mercury House).
Foi traducido ó galego por Isabel Soto e foi publicado pola Editorial Hugin e Munin no ano 2016. A tradución recibiu o Premio Plácido Castro de Tradución na súa XVI edición (2016). .
Pirámide (construción)
miniatura|Pirámide de [[Quefrén.]] miniatura|[[Pirámide da Lúa, Teotihuacán.]]
Unha pirámide (do grego "πυραμίς" – pyrámis a través do latín pyrămis, -ĭdis) é unha estrutura na que as superficies exteriores son triangulares e converxen nun punto. A base dunha piramide pode formar calquera forma poligonal con máis de tres lados, o que significa que unha pirámide ten polo menos catro superficies triangulares. A pirámide cadrada, cunha base cadrada e catro superficies exteriores triangulares é a versión máis común.
Un deseño piramidal, coa meirande parte do peso preto do chan, e co piramidión no cumio implica un menor pulo do material superior cara abaixo: esta distribución do peso permitiu ás primeiras civilizacións crear estruturas monumentais estables.
Durante miles de anos, as maiores estruturas do mundo foron pirámides: primeiro a Pirámide Vermella na Necrópole de Dashur e logo a Gran Pirámide de Queops, as dúas en Exipto, sendo a última a única das sete marabillas do mundo antigo que aínda está en pé.
A pirámide de Queops (Khufu) foi construída por completo con pedra calcaria, e é considerada unha obra-prima da arquitectura. Contén arredor de 1,3 millóns de bloques que pesan entre 2,5 e 15 toneladas e está construída sobre unha base cadrada de arredor de 230 m de lado, cubrindo unha superficie de máis de 50.000 m². As súas catro caras están orientadas cara aos catro puntos cardinais de xeito moi preciso e ten un ángulo de 52º. A altura orixinal da pirámide era de 146,5 m, pero hoxe é de só 137 m; a falta deses 9 m débese ao roubo da cuberta de pedra calcaria de gran calidade para construír casas e mesquitas no Cairo. É aínda a pirámide máis alta.
A maior pirámide do mundo xamais construída, por volume, é a Gran Pirámide de Cholula, no estado mexicano de Puebla. Esta pirámide aínda está a ser escavada.
As primeiras pirámides (chamadas «clásicas»), que xa representan completamente paredes lisas, están datadas cara ao 2500 a. C., coma a pirámide de Meidum, que se atopa medio derrubada. Así, as pirámides que se poden considerar de referencia son as das dinastías III-VI (2650 - 2345 a. C.). Máis tarde, na época dos césares romanos, comezaron a construírse tumbas xigantescas e algunhas delas, como a chamada Pirámide de Cestio, están claramente inspiradas nos modelos existentes no Exipto dos tolemeos. Neste amplo espectro de construcións piramidais tamén hai exemplos máis actuais, construídos en pleno século XX, coma a Transamerica Pyramid de San Francisco (1972) ou a do Museo do Louvre (1980).
Historia
miniatura|Esquema dunha [[mastaba.]] Discutiuse moito sobre a orixe da forma piramidal na construción humana. As pirámides xurdiron en distintas civilizacións sen contacto entre si, o que deu pé a multitude de especulacións de toda índole. Non obstante, dende un punto de vista só estrutural ou construtivo, a forma piramidal é un resultado case inevitábel do simple desexo de gañar altura empregando pedra. De feito, as primeiras construcións en poboados primitivos eran de planta circular, normalmente coa parte baixa de pedras, os muros de barro e cercadas de tal xeito que remataban sendo como unhas bólas semiesféricas. Así se pode observar nunha reconstrución do poboado de Khirokitia, en Chipre, un poboado que se remonta a mediados do século IV a. C.
Na antigüidade, a arquitectura común empregaba materiais doados de conseguir e manipular, tales coma o barro ou a madeira. Non obstante, este tipo de construcións non perduraban no tempo. Cando se desexaba un edificio máis lonxevo, coma unha tumba, ou un edificio emblemático, recorríase entón á pedra (ou ao ladrillo se non se dispoñía daquela). As primeiras construcións de pedra polo tanto obedeceron a propósitos funerarios ou relixiosos, e tanto en Exipto (mastabas) coma en América, inda que miles de anos despois, xa adoptaron unha forma troncopiramidal. A razón desta forma tamén se debía á necesidade de estabilizar as moreas de pedra, posto que, a causa da presión exercida pola acumulación de material, o terreo adoitaba ceder e afundirse polos lados, ocasionando gretas ou, no peor dos casos, derrubas.
Co tempo, comezouse a edificar tumbas e plataformas relixiosas enriba das anteriores (quizais coa intención de manifestar maior poder que o predecesor). Este tipo de prácticas derivou nas pirámides graduadas; un tipo de construción moi similar aos cigurat mesopotámicos, que apareceron no século IV a. C. e que a partir do século III a. C. convertéronse en templos relixiosos. Coñécense unhas trinta e cinco torres cigurats construídas en vinte e sete cidades que datan desta época, e que perduran até a chegada do Imperio Neobabilónico ou Segundo Imperio Babilónico (626 a. C. - 539 a. C.). A construción en Babilonia da torre chamada Etemenanki, dedicada a Marduk, foi asociada coa torre bíblica de Babel, unha edificación que foi reconstruída varias veces até a súa completa destrución cara ao ano 323 a. C., ao pouco da derradeira tentativa de conservala por parte de Alexandre o Grande.
Non queda constancia dos motivos que impulsaron o paso dende este punto á típica pirámide pentaédrica, inda que non é desatinado pensar que o salto formal fose simplemente estético. Existen dúas teorías fundamentais sobre esta cuestión:
Pirámides de Exipto
No período das primeiras dinastías do Antigo Exipto, os poderosos que tiñan medios económicos eran enterrados nunhas estruturas en forma de banco chamadas mastabas. Posteriormente está documentada a construción dun tipo de pirámide atribuída ao arquitecto Imhotep, que deseñou o que os exiptólogos cren que é unha tumba para o faraón Djoser. Imhotep está considerado como o primeiro en concibir a idea de amorear mastabas unha sobre outra, creando así un edificio composto por unha serie de chanzos conseguidos cunha diminución da medida da base cara ao ápice. O resultado foi a pirámide graduada de Djoser, que foi deseñada para servir coma unha escaleira xigantesca mediante a cal a alma do faraón morto podía ascender cara aos ceos. Tal foi a importancia dos éxitos de Imhotep que, máis tarde, deificouse polos mesmos exipcios.
En Exipto, atopáronse 138 pirámides. A maioría foron construídas como tumbas para os faraóns do imperio e os seus consortes durante o Imperio Antigo e o Imperio Medio. A Gran Pirámide de Gizeh, construída por Keops (Jufu), é unha das Sete Marabillas do Mundo Antigo e é a única delas que sobrevive e pode ser vista na actualidade.
Simbolismo
miniatura|250px|Sol sobre a [[Gran Pirámide de Gizeh. ]] A forma das pirámides exipcias crese que representa o outeiro primordial, concepto que se basea nas crenzas que tiñan os exipcios sobre a creación da Terra. A forma dunha pirámide suponse que representa os raios do sol de poñente, e a maioría das pirámides revestíronse con pedra calcaria puída, dunha cor moi branca e reflectante que ó ser observadas dende a distancia, presentan un aspecto brillante; polo tanto, as pirámides mateñen unha relación coa luz solar. Por exemplo, o antigo nome da Pirámide curvada de Dahshur era «A pirámide luminosa do sur», e a Pirámide de Lahun de Senusret II, en Lahun, «Senusret luminoso».
Inda que, en xeral, hai acordo en afirmar que as pirámides eran monumentos funerarios, hai un desacordo sobre os principios teolóxicos que poderían ter enmarcado esta funcionalidade. Unha teoría afirma que podería haber sido deseñada como unha especie de «máquina de resurrección». Os exipcios crían que a zona escura do ceo nocturno, arredor da cal semellan xirar as estrelas, era a entrada física aos ceos. Un dos eixes estreitos que se estenden dende a cámara mortuoria principal a traves de todo o corpo da Gran Pirámide apunta directamente cara ao centro desta parte do ceo. Isto suxire que a pirámide podería haber sido deseñada como un medio para axudar a alma do faraón defunto na súa viaxe cara á residencia dos deuses. Todas as pirámides de Exipto foron construídas na ribeira oeste do Nilo, xa que na mitoloxía exipcia o solpor se asociaba co reino dos mortos.
Sistema e tipos de construcións
miniatura| Falsa cúpula en [[Necrópole de Gizeh|Gizeh. ]] Algunhas pirámides non eran simples amoreamentos de pedra, xa que requirían para a súa construción moita habilidade, enxeño, capacidade organizativa e forza de man de obra. Inda que algunhas civilizacións, coma a exipcia, xa coñecen o arco de descarga, tomaron prestado dun xeito preferente as estruturas doeladas. De todos os xeitos, as padeiras de pedra non podían soportar as fortes presións exercidas sobre elas sen crebarse, de xeito que para abrir estadas e pasadizos interiores recorreron á técnica da falsa bóveda, solución arquitectónica que consiste en andar aproximando lixeiramente e de forma graduada as ringleiras dos muros; isto fai necesario facelo até conseguir un efecto similar ao dun arco apuntado, mais con doelas horizontais. Inda que todas as pirámides tiñan a mesma base cadrada e as mesmas diagonais que se elevaban en dirección ao punto central superior, as inspeccións arqueolóxicas demostraron que cada pirámide presentaba unhas variacións construtivas interiores diferentes, debidas principalmente a como se construía o núcleo central.
Os recubrimentos exteriores destes edificios varían moito dunhas culturas á outras, e atópanse dende revestimentos de pedra calcaria até estucos. O núcleo interior podía construírse con capas de pedra e barro —que se inclinaban no interior da pirámide—, por moreas de pedras dentro de muros de carga ou por adobes. Co paso dos anos, as pedras que tapaban o exterior foron empregadas noutras construcións e, como consecuencia, o núcleo interior quedou á intemperie, exposto aos elementos exteriores, degradándose e chegando a quedar destruído.
Aliñamento
miniatura|Medida «cóbado exipcio» no [[Museo do Louvre ]] As caras das pirámides están orientadas en dirección aos catro puntos cardinais. Xa no Imperio Antigo orientábanse dun xeito moi preciso, feito que se pode observar moi claramente na disposición da pirámide de Queops: a desviación máis grande é de 3'26" de bóveda. O exiptólogo Edwards declarou que esta precisión só podían vela grazas a uns bos coñecementos astronómicos, con cálculos realizados tendo presente a disposición das estrelas. Outra teoría propón que podía calcularse coa observación do Sol cando sae e cando se pon, medindo os ángulos iguais mais opostos dende o norte. Este método baséase na colocación dunha estaca cunha chumbada para que estea ben vertical e se mida a súa sombra unhas tres horas antes do mediodía: a lonxitude é o radio dun círculo. A sombra desprazouse até chegar a coller o círculo e forma un ángulo recto coa liña anterior da sombra do mediodía; na bisección do ángulo atópase o norte. Este método é máis preciso durante os solsticios.
Para obter as características dun corpo piramidal cuadrangular créanse alternativamente diversos cadrados, un sobre outro, sempre diminuíndo de xeito proporciona á súa medida. Este cálculo xeométrico, que semella simple, require unha gran precisión cando se realiza a unha escala monumental, xa que con tan só unha pequena desviación nas diagonais, o cumio quedaría descentrado. Os construtores exipcios tiñan unha medida chamada esped ou "cóbado real exipcio", que son aproximadamente uns 52,4 centímetros, e podían ser capaces de obter a pendente medindo unidades de altura e base. Para a inclinación da pirámide de Queps terían que ter medido 14 unidades cara a arriba e 11 cara ao interior.
Piramidión
miniatura|Piramidión de [[Amenemhet III no Museo Exipcio do Cairo. ]] O piramidión é a peza pétrea de forma piramidal cuadrangular que se situaba na parte máis alta dos obeliscos e as pirámides. Simbolizaba o lugar onde se situaba o deus solar Ra ou Amón, no cumio do monumento, no punto de unión entre o Ceo e a Terra. O piramidión adoitaba realizarse con materiais coma pedra calcaria de Tura —por exemplo na Pirámide vermella de Snefru (dinastía IV)—, ou granito negro —coma se fixo na pirámide de Khendjer (dinastía XIII). Esta peza, normalmente, recubríase de ouro, bronce ou outra aliaxe de metal para conseguir que resplandecese cando a luz incidía sobre esta parte da pirámide.
O piramidión da Pirámide negra do faraón Amenemhet III atópase en Dahshur, a uns 20 quilómetros do Cairo; descubriuse no ano 1990. Ten nunha das súas caras un gravado dunha esfera solar alada esculpida en relevo e dous ollos sagrados que representan os ollos do faraón que está a mirar o sol dende o interior da pirámide; baixo eles hai grafados tres signos que queren dicir nefer (perfección ou beleza), así coma un xeróglifo co nome e o título do faraón.
Canteiras
As primeiras pirámides construíronse en pedra e suponse que todas elas tiñan preto unha pedreira para o abastecemento do material principal; por exemplo, a pedreira de Queops áchase a uns trescentos metros da Gran Pirámide, e alí apréciase unha gran cavidade en forma de ferradura duns trinta metros de profundidade. A pedra calcaria branca precisa para o recubrimento final procede de Tura, unha localidade que estaba preto do actual O Cairo. Outros materiais que se empregaron foron o granito, que se levaba dende Asuán, o basalto e o xeso procedentes de Madinat al-Fayyum, e o cobre, transportado dende o Sinaí.
Nas canteiras hai unhas grandes canles, amplas e profundas; crese que é preciso facelas pola falla de ferramentas de ferro. Cando tiñan ferramentas deste material, as canles que se abren preto dun bloque que se quere extraer cávanse con fouces de ferro até que o bloque desexado escache por abaixo. Naqueles tempos os obreiros tiñan que empregar grandes pancas de madeira para separar os bloques e, polo tanto, precisaban dun espazo máis grande para as canles de paso necesarias para manobrar. Nas pedreiras de Tura, onde había unha pedra calcaria dunha gran calidade, os traballadores abrían túneles por baixo das primeiras capas, quedando como unha especie de galería onde se podía escavar para conseguir a pedra.
Ferramentas empregadas
miniatura|Martelos exipcios. miniatura|Relevo onde se aprecia o transporte de pedra mediante bois. thumbnail|Zorra de [[Sesostris III. ]] Para a extracción de granito das pedreiras de Asuán abríronse canles empregando martelos de diabase. Esta técnica está ben referenciada, xa que se atoparon grandes cantidades de mazas na mesma canteira. Segundo o arqueólogo Mark Lehner: «Ser enviado ás pedreiras de granito era, sen dúbida, ser condenado ao máis miserábel dos traballos dos construtores das pirámides».
O proceso de tallado das pedras era extremadamente lento, xa que as pedras de tipo granítico son duras. Para traballalas empregáronse ferramentas de bronce e sílex, e o puimento acadábase mediante o roce co propio po das pedras ou con abrasivos máis duros coma o po da cuarcita.
Subministración e transporte
Outro material que se precisaba en cantidade era a madeira, empregada coma combustíbel para o lume das cachelas e para poder fabricar ferramentas, mais tamén era necesario acendelo para os fornos onde se elaboraba o pan, un alimento básico dos traballadores. Tamén era preciso unha infraestrutura para facer chegar outros tipos de alimentos, como cereal, peixe e carne. O combustíbel e o alimento transportábanse en pequenos barcos, naves que quedaron ben representadas nos relevos das tumbas do Imperio Antigo.
O transporte a través do Nilo foi unha vía de comunicación esencial para os antigos exipcios; dispoñían de barcos adaptados a todo tipo de cargas, como pódese observar nunha escena dun relevo da calzada de Unas. Unha vez descargados, o transporte por terra realizábase mediante a tracción animal, pero tamén con moita man de obra, ocupando a acción de azorrar os materiais; así quedou rexistrado en diversos relevos. A ausencia da roda fai posíbel pensar que se axudaban dunha especie de zorras.
Rampla
miniatura|left|Tipos de ramplas: rampla en zigzag (esquerda), rampla recta (centro) e rampla en espiral (dereita). Os estudos feitos para descubrir que clase de ramplas se empregaban para facer posíbel a construción dunha pirámide deron pé a unha morea de teorías. Hai quen opina que empregaban unha rampla recta recostada contra unha cara da obra, mais aquí ábrense diversas opcións porque podería ser que precisasen ocupar toda unha cara da pirámide ou só unha parte dela; neste segundo caso, era necesario que a rampla fose moi estreita e coa altura precisa para chegar até o final da pirámide. Amais, para manter unha pendente axeitada tería que ter ido elaborándose a medida que se levantaba a construción.
Os partidarios doutro sistema apostan por unha rampla con forma de espiral que rodeaba a pirámide e ascendía sobre as ringleiras da pirámide graduada cando esta inda non se cubrira coa última capa de pedra. Porén, as probas realizadas na cara norte da pirámide de Micerinos mostraron que, polo menos, as caras inacabadas non estaban graduadas e, polo tanto, non podían facer posíbel este tipo de rampla. Outra teoría similar presenta unha rampla en zigzag realizada sobre unha cara da pirámide pero que presenta case os mesmos problemas que a rampla en espiral.
Lista de pirámides exipcias
miniatura|250px| As [[Pirámides de Exipto|pirámides de Gizeh en Exipto. ]] miniatura|250px|[[Pirámide curvada en Dashur. ]]
Hai 138 pirámides atopadas en Exipto até o ano 2008. Entre as pirámides exipcias máis importantes pódense salientar:
Pirámides de Nubia
miniatura|250px|Pirámides en [[Meroe. ]] miniatura|250px|Pirámides do cemiterio sur. As pirámides de Nubia, no Sudán, construíronse para servir como monumentos para os reis e raíñas de Napata e Meroe. En Nubia comezouse a construír pirámides máis de 800 anos despois dos derradeiros sepulcros reais que se levantaron en Exipto. Estas pirámides diferéncianse das exipcias principalmente porque se construían cun ángulo moito máis pronunciado, dun 70 graos, así como por ser dunha altura moito máis pequena; coñécense 223. Moitas das pirámides tiñan capelas construídas contra o seu muro oriental e estaban decoradas con relevos. Case todas as estruturas eran de tipo estándar cunhas escalinatas, situadas ao este das capelas, que entraban até as cámaras mortuorias. Estas cámaras estaban compostas de dúas ou tres salas nas cales nas paredes, ás veces, había inscricións do Libro dos Mortos.
Piankhi rematou a conquista do Alto Exipto, campaña iniciada polo seu pai, e despois de reinar uns trinta anos foi enterrado en Al-Kurru, nunha pirámide de estilo exipcio. Cando en 1918 George Reisner dirixiu unhas escavacións só se atopaba en bo estado unha das pirámides; as outras estaban derrubadas e cubertas de entullos. De todos os xeitos, púidose constatar que a pirámide de Piankhi era dunha lonxitude dun 8 metros de lado e tiña unha inclinación de 68 graos; unha escalinata conducía á cámara sepulcral a través de 19 chanzos. Atopáronse diferentes tumbas dos reis en Al-Kurru, incluída a de Tanutamon, monarca que reinou do 664 ao 653 a. C. O seu predecesor, Taharqa, cara ao 664 a. C. inaugurou o cemiterio de Nuri que substituíu o de Al-Kurru.
A pirámide máis grande e a máis antiga da zona Nuri é a de Taharqa, faraón e tamén rei de Napata, que pertencía á XXV dinastía. As medidas da pirámide son de 51,75 m² de base e uns 50 metros de altura. Foi construída en dúas etapas, cunha pirámide interior máis pequena, cuberta de pedra areosa, e o interior que se realiza con reas graduadas. O acceso efectuábase por unha escalinata colocada na parte oriental; no interior había unha antecámara con bóveda de canón e a cámara funeraria dividíase en dúas naves laterais e unha de central sostidas por seis piares tallados na rocha.
A uns cen quilómetros de Khartum atópanse as pirámides de Meroe, que están agrupadas en tres cemiterios: o do oeste, o do sur e o do norte. Probabelmente, o primeiro rei que construíu o seu sepulcro na zona foi Arqamani (Ergamenes), que o fixo no cemiterio sur; máis tarde, as sepulturas reais trasladáronse ao cemiterio do norte. As pirámides eran graduadas, inda que cada cara do triángulo estaba enmarcada por franxas lisas nos seus ángulos. As capelas das pirámides estaban decoradas con relevos, e a súa construción realizouse empregando pedra areosa. As derradeiras pirámides construíronse de adobe e a superficie enxesábase. As pirámides construídas no cemiterio oeste foron ocupadas principalmente por xente da nobreza e por familias importantes de Meroe. Cara ao ano 350, co crepúsculo do imperio, deixouse de construír pirámides na zona.