cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xosé Antonio Perozo
Xornalística
Dirixiu gabinetes de comunicación política durante máis de corenta anos, sendo asesor e director de comunicación da Alcaldía de Santiago de Compostela de 1992 a 1997 e de 2002 a 2011. Nas súas actividades máis salientables destaca o deseño e a dirección da promoción Compostela 93, a xestión comunicativa do Grupo de Cidades Patrimonio da Humanidade de España, de Compostela Cidade Europea da Cultura de 2000 e de LITVI (Encontro Internacional de Literaturas de Viaxes).
Editorial
No 1998 comezou a súa andaina no mundo editorial en Ir Indo, encargándose da dirección literaria e da dirección da súa obra máis senlleira a Enciclopedia Galega Universal. Dende o 1999 e 2006 dirixiu o proxecto, a redacción e a edición dos dez primeiros tomos da mesma. A Enciclopedia Galega Universal recibiu o Premio da Crítica de Galicia en 2001.
En 2008 creou xunto a tradutora Mercedes Pacheco Vázquez a editorial Auga Editora, concibida para editar tanto en galego como en castelán. As temáticas vehiculares da editorial son a defensa do medio ambiente, a igualdade, o lecer e a educación infantil e xuvenil, entre outras.
How the Grinch Stole Christmas (filme de 2000)
How the Grinch Stole Christmas (tamén coñecido como Dr. Seuss' How the Grinch Stole Christmas ou sinxelamente The Grinch) é un filme estadounidense de 2000 dirixido por Ron Howard e escrito por Jeffrey Price and Peter S. Seaman. Está baseado no libro homónimo de 1957 de Dr. Seuss, sendo o primeiro libro do autor en ser adaptado nunha longametraxe. O filme está narrado por Anthony Hopkins e está protagonizado por Jim Carrey no papel principal, xunto con Taylor Momsen, Jeffrey Tambor, Christine Baranski, Bill Irwin e Molly Shannon nos papeis secundarios.
Metallurg Magnitogorsk
O Metallurg Magnitogorsk é un equipo profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Magnitogorsk, no óblast de Cheliábinsk (Rusia). Actualmente forma parte da División Kharlamov da Kontinental Hockey League (KHL), competición á que pertence dende a súa fundación no 2008. Foi fundado en 1950 e entre 1992 e o 2008 competiu na Superliga Rusa. Salientar que o equipo xogou a edición inaugural da Victoria Cup fronte aos New York Rangers o 1 de outubro do 2008 no PostFinance-Arena de Berna (Suíza) ante 13.794 espectadores, perdendo finalmente por 4 goles a 3.
Ramakrishna
Ramakrishna naceu nunha familia Brahmin de escasos recursos na Bengala rural. Converteuse, xa de novo, en sacerdote do templo de Dakshineswar adicado á deusa Kali. A máis coñecida entre os seus primeiros mestres espirituais foi unha ascética da tradición Tantra e da devoción (bhakti) Vaishnava. Máis tarde outro asceta da tradición Advaita Vedanta aprendeulle meditación non-dual e, de acordo con Ramakrishna, experimentou un nirvikalpa samadhi baixo a súa guía. Ramakrishna tamén se aproximou a outras relixións, sobre todo ao islam e ao cristianismo, e dixo que todas conducían ao mesmo deus.
A Pedrosa, Artes, Carballo
A Pedrosa é unha aldea da parroquia de Artes no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 8 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE dos cales eran 4 homes e 4 mulleres.
Martin Lichtenstein
Martin Hinrich Carl Lichtenstein, nado en Hamburgo o 10 de xaneiro de 1780 e finado en Kiel o 2 de setembro de 1857, foi un explorador, naturalista, médico e zoólogo alemán.
Trtaxectoria
Martin Lichtenstein naceu en Hamburgo e estudou medicina en Jena e en Helmstedt.
Entre 1802 e 1806 viaxou a Suráfrica, e foi médico persoal do Gobernador do Cabo.
Terapia dirixida
A terapia dirixida ou terapia dirixida molecularmente é unha das principais modalidades de tratamento médico (farmacoterapia) para o cancro. Outros son a terapia hormonal e a quimioterapia citotóxica. Como unha forma de medicina molecular, é dirixida por bloques de terapia no crecemento das células cancerosas ó interferir con moléculas dirixidas específicas necesarias para a carcinoxénese e o crecemento tumoral, no canto de simplemente interferir con tódalas células que se dividen rapidamente (por exemplo, coa quimioterapia tradicional). Debido a que a maioría dos axentes para terapia dirixida son produtos biofarmacéuticos, o termo terapia biolóxica ás veces é sinónimo de terapia dirixida cando se utiliza no contexto da terapia do cancro (e polo tanto, distínguese da quimioterapia, é dicir, a terapia citotóxica). Porén, as modalidades pódense combinar; conxugados de anticorpo-fármaco combínanse bioloxicamente para atacar os mecanismos citotóxicos nunha terapia dirixida.
Martin Lichtenstein
Trtaxectoria
En 1810 publicou Reisen en Südlichen Africa. E, en 1812, a súa segunda parte, Reisen en Südlichen Africa 2.
En 1811 ocupou a cátedra de Zooloxía na Universidade de Berlín, e foi designado Director do Museo Zoolóxico desta cidade en 1813.
En 1841, Lichtenstein foi o responsábel da creación do Zoolóxico de Berlín, cando persuadiu ao rei Frederico Guillerme IV de Prusia de que doara as terras para tal proxecto.
Terapia dirixida
Espérase que as terapias dirixidas contra o cancro poidan ser máis eficaces que as antigas formas de tratamentos e menos prexudiciais para as células normais. Moitas terapias dirixidas son exemplos da inmunoterapia (o uso dos mecanismos inmunes para obxectivos terapéuticos) desenvolvidos polo campo da inmunoloxía do cancro. Polo tanto, como inmunomoduladores, vólvense un tipo de modificadores da resposta biolóxica.
Martin Lichtenstein
Trtaxectoria
Murorreu en Kiel o 2 de setembro de 1857, a consecuencias das feridas recibidas no curso dun duelo.
Abreviaturas
A abreviatura Lichtenstein emprégase para indicar a Martin Lichtenstein como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Manuel Gómez Varela
Manuel Gómez Varela, Fera Brava ou Manolo do Penso, nado no Penso (Franza, Mugardos) en 1911 e finado en agosto de 1952, foi un guerrilleiro antifranquista galego
Traxectoria
Xornaleiro, operario do Seixo en Mugardos. Na República militou no Partido Galeguista, do que foi secretario de organización, e estaba afiliado á UGT. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 botouse ao monte. En xullo de 1939 fuxiu a Francia desde Ares con 26 compañeiros e compañeira na evasión do bou Ramón. Confinado no campo de concentración de Argelès-sur-Mer, foi devolto ás autoridades franquistas pola policía de Vichy en xaneiro de 1941. Condenado, estivo cinco anos na cadea. Ao saír en liberdade colaborou como enlace coa guerrilla e incorporouse ao monte en 1948 integrándose no destacamento Arturo Cortizas da IV Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia. Foi executado polos seus compañeiros en agosto de 1952.
Carcinoma ductal in situ
O carcinoma ductal in situ (CDIS) ou carcinoma intraductal é a forma máis frecuente de cancro de mama non invasor en mulleres e caracterízase polo desenvolvemento de neoplasias nos condutos mamarios do seo. O termo in situ refírese ó feito de que o tumor non saíu do conduto nin invadiu outros tecidos que rodean o seo.
Epidemioloxía
Dende a aparición e uso da mamografía, o CDIS converteuse nun dos trastornos mamarios máis diagnosticados, ocupando un 20% dos cancros diagnosticados nos programas de cribado de cancro de mama. A miúdo coñéceselle como o estadio 0 do cancro de mama. Nos países onde a mamografía non é común, o CDIS tende a ser diagnosticado en etapas máis avanzadas e tardías, mentres que co uso frecuente da mamografía, pódese diagnosticar un CDIS antes de que chegue a ser unha masa palpable na mama. Aínda que o carcinoma ductal in situ é inofensivo de seu, atopáronse evidencias de que en até un 2% dos casos pode aparecer metástase.
Diagnose
O carcinoma ductal in situ (CDIS) adóitase descubrir por medio dunha mamografía, como unha ou varias masas calcificadas, chamadas microcalcificaciones. Porén, non todas as microcalcificacións representan un CDIS, polo que se require confirmación por medio dunha biopsia. O CDIS pode ser multifocal e o tratamento diríxese á escisión dos elementos anormais do conduto mamario, deixando no seo só as rexións libres do carcinoma. A miúdo decídese aplicar radioterapia despois da resección do seo. Co tratamento axeitado, un CDIS ten pouco risco de desenvolverse nun cancro invasor, un risco considerablemente menor aínda despois da radioterapia.
Chancelaría do Reich
miniatura|250px|Chancelaría do Reich. A Chancelaría do Reich (en Reichskanzlei) era o nome tradicional da oficina do chanceler de Alemaña (Reichskanzler) dende 1871 até 1945. Hoxe, a oficina adóitase chamar Kanzleramt (Oficina do Chanceler), ou máis formalmente Bundeskanzleramt (Oficina Federal do Chanceler).
O termo Reichskanzlei tamén se refire a varios edificios que albergaban os niveis superiores do goberno de Alemaña.
Antiga Chancelaría do Reich
miniatura|esquerda|Anexo da Antiga Chancelaría do Reich, 1939. Cando se produciu a alianza militar da Confederación Alemá do Norte, esta reorganizouse como un Estado federal a partir do 1 de xullo de 1867, creándose a oficina dun Chanceler Federal (Bundeskanzler). A súa sede fixouse na capital prusiana, Berlín, e co persoal do Primeiro Ministro prusiano Otto von Bismarck Despois da unificación de Alemaña, o 18 de xaneiro de 1871, pola adhesión dos Estados do sur de Alemaña, Bismarck foi o Chanceler do Reich do novo Imperio Alemán.
En 1869, o goberno do Estado de Prusia adquirira o palacio na cidade antiga do Príncipe Antoni Radziwiłł na rúa Wilhelmstraße n.º 77 (Palais Schulenburg), que dende 1875 foi reconstruído como o edificio oficial da Chancwlería e inaugurouse coas reunións do Congreso de Berlín en xullo de 1878. A Wilhelmstraße, próxima á Porta de Brandeburgo, converteuse no eixo de todos os edificios do goberno alemán e en sinónimo do poder político, termo que se seguiu usando durante a Alemaña nazi. O palacio orixinal ampliouse significativamente pola construción dun anexo moderno rematado en 1930. Cando en 1935 os arquitectos Paul Troost e Leonhard Gall redeseñaron o interior como o domicilio de Adolf Hitler, agregouse un invernadoiro no xardín cun soto a proba de bombas, que a partir de 1936 foi ampliado continuamente e comunicado co búnker da Nova Chancelaría, coñecido como o Führerbunker.
Nova Chancelaría do Reich
miniatura|Nova Chancelaría do Reich, 1939. En 1938, Hitler encargou ó seu arquitecto favorito Albert Speer a construción do Palacio da Nova Chancelería do Reich, solicitando que o edificio se completase nun ano. O Palacio debía ocupar unha quinteiro completo, cun gran parque interior, integrar a Vella Chancelaría, o Palacio Borsig do século XIX, situado na esquina, e contar cun cuartel para a Primeira División das Waffen-SS que constituía a garda de corps de Hitler. Aínda que en Berlín levantábase o antigo Palacio Real de Berlín (Humboldt Forum), os presidentes da República de Weimar e Hitler non o utilizaron pola súa asociación coa monarquía. O réxime nazi requiría de fortalecer a Wilhelmstrasse como símbolo político e por iso decidiuse construír a Nova Chancelaría nese lugar.
No subsolo da Chancelaría construíuse o Führerbunker, onde Hitler cometeu suicidio ó final da segunda guerra mundial en 1945. A Nova Chancelaría do Reich tiña a dirección n.º 6 de Vossstraße e foi construída sobre unha serie de antigos edificios, como varias embaixadas en Prusia dos desaparecidos Estados alemáns, como Baden, Saxonia e Baviera.
Moto2
miniatura|dereita|250px|Primeiro podio da historia desta categoría. Moto2 é a categoría intermedia do Campionato do Mundo de Motociclismo de velocidade, regulado pola FIM. Destinada a motocicletas equipadas con motores de 600cc e catro tempos, esta categoría substituíu a partir de 2010 á antiga de 250cc (con motor de dous tempos). Os motores son producidos por Honda, os pneumáticos por Dunlop e a electrónica fornécena só produtores autorizados pola FIM, cun custo máximo de 650 euros por equipamento.
O primeiro piloto en gañar este campionato foi o español Toni Elías, quen gañou matematicamente en título o 10 de outubro de 2010 ao quedar cuarto no GP de Malaisia a falta de tres carreiras para terminar o campionato.
Características
A categoría Moto2 conta cunha normativa específica, diferente de MotoGP e Superbikes. O motor será o mesmo que monta a Fonda CBR600RR, un modelo de rúa pero con preparación específica para competición; no entanto, a parte ciclo deberá ser prototipo, así que os equipos deberán deseñar un chasis desde cero, do mesmo xeito que o depósito, carenado e demais compoñentes, que non poderán ser derivados de ningún xeito dun modelo de rúa.
Ficha técnica
A maioría dos elementos da parte ciclo da moto están personalizados para cada equipo. O único elemento común é o motor de orixe Honda.
A Ponte Beluso, Bealo, Boiro
A Ponte Beluso é un lugar da parroquia de Bealo no concello coruñés de Boiro na comarca do Barbanza. Tiña 192 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 96 eran homes e 96 eran mulleres.
Remicieiro, Igrexafeita, San Sadurniño
Remicieiro é un lugar da parroquia de Igrexafeita no concello coruñés de San Sadurniño, na comarca de Ferrol. Segundo o IGE, en 2011 tiña 9 habitantes (5 homes e 4 mulleres).
Lugares de Chantada
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Chantada.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Chantada
Salvador Allende
Salvador Guillermo Allende Gossens, nado en Santiago o 26 de xuño de 1908 e finado na mesma cidade o 11 de setembro de 1973, foi un político chileno, presidente do seu país entre 1970 e 1973, cando foi derrocado por un golpe de estado, apoiado pola CIA e os Estados Unidos de América, que acabou coa súa vida.
Non alcanzou a completar o seu goberno, que proseguía até 1976, debido ó Golpe de Estado de 1973 que o derrocou e implantou o Réxime Militar en Chile. A súa morte ocorreu durante o asalto ó Palacio de la Moneda, no que faleceu.
Traxectoria
A orixe dos Allende é vasca. Os seus antepasados chegaron a Chile durante o século XVII, e empeza a destacar entre as familias aristocráticas a partir da primeira metade do século XIX. O máis destacado da familia foi o seu avó Ramón Allende Padín, «O Vermello», radical e gran mestre da masonaría.
O seu fillo Salvador Allende Castro foi tamén masón. Traballou como funcionario público e como notario do porto de Valparaíso. Fíxose coñecido polo seu enxeño, dotes poéticas (do mesmo xeito có seu pai), e o seu fanatismo pola chilenización de Tacna e Arica.
Contraeu matrimonio con Laura Gossens Uribe, muller de gran relixiosidade, filla dun inmigrante belga e dunha dama da cidade de Concepción.
Cimadevila, O Val, Gomesende
Cimadevila é un lugar da parroquia do Val no concello ourensán de Gomesende na comarca da Terra de Celanova. Tiña 1 habitante no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, que era un home.
Salvador Allende
Traxectoria
Os irmáns Allende Gossens foron seis: Alfredo, Inés, Salvador e Laura, e debido á morte dos dous últimos houbo dous novos Salvador e Laura.
Malaria das aves
A malaria das aves ou malaria aviaria é unha enfermidade parasitaria das aves, xeralmente causada polo protozoo Plasmodium relictum (ver a súa clasificación no cadro taxonómico).
Salvador Allende
Traxectoria
A familia de Allende era de clase media-alta, o seu pai viaxou e trasladou á súa familia ó longo do país, por mor de diferentes cargos que tiña que asumir na administración pública. Por este motivo os primeiros 8 anos de vida de Allende desenvolvéronse en Tacna, naqueles intres en poder de Chile, chegando á cidade apenas cumpridos uns meses.
Malaria das aves
Etioloxía
A malaria das aves está causada fundamentalmente pola especie de protozoos Plasmodium relictum, que infecta as aves en todas as partes do mundo agás a Antártica. Non obstante, hai outras especies de Plasmodium que en raros casos poden tamén infectar ás aves, como Plasmodium anasum e Plasmodium gallinaceum, pero estas teñen normalmente menos importancia para a industria da avicultura. A enfermidade está distribuída mundialmente, con algunhas importantes excepcións. Xeralmente, non mata as aves, pero en áreas onde a malaria das aves é de nova introdución, como as illas Hawai, pode ter resultados devastadores para as aves que perderon a súa resistencia evolutiva co tempo e o illamento.
Salvador Allende
Traxectoria
Salvador Allende Castro debeu asumir como avogado da Corte de Apelacións e secretario da Intendencia Rexional, instalándose coa súa familia na propiedade arrendada na rúa San Martín 238.
Tras 8 anos en Tacna, a familia trasladouse por un pequeno período a Iquique, en 1918. Valdivia sería o próximo destino, instalándose o pai como avogado do Consello de Defensa do Estado, en 1919. Seguiu os seus estudos no Liceo de Valdivia, gañando os alcumes de «pije» e «pollo fino», pola súa alta posición social e a súa preocupada vestimenta, en comparación cos seus conxéneres.
Malaria das aves
Etioloxía
En Hawai o vector é o mosquito Culex quinquefasciatus, que foi introducido nas illas en 1826. Desde entón, a malaria das aves e a varíola das aves devastaron as poboacións de aves nativas, causando moitas extincións, ata o punto que Hawai é a parte do mundo no que se rexistraron máis extincións de aves, e a doenza ameaza a existencia de todas.
Proceso da doenza e epidemioloxía
O Plasmodium relictum reprodúcese nos eritrocitos. Se a carga de parasitos é suficientemente alta, as aves empezan a perder eritrocitos, o que lles causa anemia (USDI e USGS 2005). Como estas células son esenciais para transportar o oxíxeno polo corpo, a perda destas células pode orixinar unha progresiva debilidade e, finalmente, a morte (USDI e USGS 2005). Unhas especies de aves son máis susceptibles á malaria que outras.
A incidencia desta doenza case triplicou nos últimos 70 anos. Foron notablemente afectados os pardais comúns (Passer domesticus), ferreiriños abelleiros (Parus major), e papuxas das amoras (Sylvia atricapilla). Antes de 1990, cando as temperaturas globais eran máis frías que agora, menos do 10% dos pardais estaban infectados de malaria. Porén, en anos recentes, esta cifra incrementouse ata case o 30%. Igualmente, desde 1995, a porcentaxe de papuxas das amoras infectadas de malaria subiu do 3 ao 15%. Outro exemplo, é a avelaiona (Strix aluco) no Reino Unido no que a incidencia da malaria subiu do 2 ou 3% ao 60%.
Salvador Allende
Traxectoria
Ingresou na Universidade de Chile a estudar medicina, malia que tiña dúbidas entre seguir esta carreira ou Dereito. Viviu coa súa tía paterna, Anita, para despois levar unha vida e inestabilidade residencial, percorrendo de pensión en pensión para poder sobrevivir. Malia esta relativa precariedade, seguiu sendo o «pije». Obtivo de media xeral ó finalizar os seus estudos unha nota de cinco. A súa tese doutoral de 1933, "Higiene mental y delincuencia", foi publicada en 2005 por Editorial CESOC, de Santiago de Chile.
Vida política
miniatura|Selo postal pola Unión Soviética Para 1929 iniciouse na política, entrando ó grupo Avance, chegou a ser vicepresidente da FECh en 1930, pero a súa oposición a certas posicións do grupo, durante os meses previos á caída da ditadura de Carlos Ibáñez del Campo, foi expulsado do grupo.
Malia iso seguiu actuando como líder estudantil, o que provocou a súa detención. Mentres se atopaba pechado decatouse que o seu pai agonizaba debido a un caso avanzado de diabetes. Permitíronlle saír, e alcanzou a velo nos seus últimos intres.
Tras estes dramáticos feitos da súa vida, Allende debruzouse a terminar a súa memoria Higiene mental y delincuencia e a conseguir traballo estable, pero tivo que pasar longo tempo pasando de hospital en hospital, até converterse en axudante de anatomía patolóxica do Hospital Van Buren.
En 1933, participou na fundación do Partido Socialista de Chile, organizando a sede da súa cidade natal, manténdose neste partido toda a súa vida. Dous anos despois uniríase á masonería. Paralelamente á súa vida militante era director da Asociación Médica de Chile en Valparaíso e membro do Directorio Nacional desa organización, converteuse en 1935 en editor do Boletín Médico de Chile e organizador da Revista de Medicina Social de Valparaíso.
Comprometeuse fortemente co proxecto do Frente Popular, integrándose os socialistas ó pacto tras un Congreso xeral realizado en 1936. Allende pronto se converteu en presidente do Frente Popular en Valparaíso. Dentro do Partido foi xefe de núcleo (1933), secretario seccional (1934) e secretario do comité rexional de Valparaíso (1937-39).
O seu partido proclamoulle candidato á 6ª agrupación departamental de Quillota e Valparaíso, resultando electo xunto a outros dous socialistas. Iniciou a súa vida parlamentaria coa petición ó presidente da Cámara que os 17 deputados socialistas prometesen e non xurasen, petición que foi aceptada. Como deputado participou principalmente na realización de diferentes proxectos de leis relativas a problemas sociais.
Entre os logros na súa época de ministro, segundo a súa conta o Congreso en 1940, cóntanse a produción e distribución de medicamentos contra enfermidades venéreas, reducións das mortes por tifo, orzamento de dous millóns de pesos para centros de hixiene pública, expansión do servizo dental nas escolas e entrega de alimentos para os estudantes. Uns meses despois de que o Partido Socialista deixou o Frente Popular, Allende retirouse do Ministerio, asumindo como vicepresidente da Caja de Seguro Obrero Obligatorio.
En 1943 tornouse secretario xeral do Partido Socialista, ocupando o cargo até xuño de 1944. Nos anos 1945, 1953, 1961 e 1969 foi elixido senador.
Era o símbolo nacional do socialismo moderado, chegando a exercer dende 1966 como Presidente do Senado.
Postulouse por primeira vez á Presidencia de Chile en 1952, conseguindo un frouxo 5,45%, o que se debeu en parte á escisión dun sector do socialismo que apoiou a Carlos Ibáñez e á proscripción do comunismo.
En 1958 presentouse novamente como candidato da alianza socialista-comunista FRAP (Frente de Acción Popular), conseguindo o 28,5% dos votos. Esta vez atribuíuse a derrota de Allende á participación dun candidato populista, Antonio Zamorano, que lle quitou votos de sectores populares.
Postulouse á Presidencia por terceira vez no ano 1964, novamente representando o FRAP. A elección finalizou nunha competencia entre Allende e Eduardo Frei Montalva. Por temor a que triunfase Allende, o electorado de dereita envorcouse cara a Frei, en troques do radical Julio Durán, que era o seu candidato inicial. Enfrontado a dous dos tres terzos da política chilena, Allende foi derrotado por terceira vez cun 38,6% dos votos contra o 55,6% de Frei.
A elección presidencial de 1970
Non foi fácil para Allende conseguir o nomeamento como candidato de Unidad Popular (nova alianza socialista-comunista, máis outros partidos menores). Pesaban sobre el as súas tres derrotas e moitos dentro do Partido non crían na súa «vía chilena ó socialismo». Pero logrou impoñerse sobre os demais precandidatos, principalmente polo seu importante arrastre de votos e polo decisivo apoio do Partido Comunista (que apoiaba a Allende máis que o seu propio partido).
Con todo, viuse obrigado a asinar un pacto de goberno, segundo o cal se triunfaba, a administración de Chile sería compartida entre Allende e os partidos de Unidad Popular, representada por un comité, que tería un representante de cada colectividade. Isto implicaba unha renuncia ás súas facultades como presidente da República, pois non podería actuar sen o apoio do comité, e este funcionaba por unanimidade.
Na campaña presidencial do ano 1970 as primeiras enquisas daban por gañador, con maioría absoluta, a Jorge Alessandri Rodríguez, candidato da dereita. Mais a súa campaña foise deteriorando, principalmente pola súa avanzada idade. Acusóuselle de senil e de sufrir a enfermidade de Parkinson, e o seu propio comando decidiu non facer concentracións masivas, coa excepción do peche de campaña, para non amosar a idade do candidato.
Seguros da vitoria de Alessandri, os seus partidarios irritáronse sobremaneira cando nunha entrevista de El Mercurio se lle preguntou ó xeneral en xefe do exército, René Schneider pola actitude do Exército se ningún dos dous candidatos obtiña maioría absoluta. Schneider sinalou que debía responder o Congreso Pleno, segundo o establecido na Constitución e que o Exército se apegaría totalmente ós postulados da carta fundamental (esta sería a base da «doutrina Schneider»). Os alessandristas anoxáronse porque a tradición era elixir presidente a quen sacase maioría relativa.
O candidato do Partido Demócrata Cristiano, Radomiro Tomic, tiña un pensamento orientado cara á esquerda, o que, en 1964, provocou que os votantes de centro dereita deran a vitoria a Frei.
Estados Unidos, en tanto, non lle deu apoio decidido a ningún candidato anti Allende, principalmente porque as súas propias enquisas mostraban a Alessandri como triunfador. Aínda que derivaron algúns fondos a Alessandri, por medio da compañía ITT (International Telephone & Telegraph) (ó redor de 350.000 dólares), tal financiamiento non se compara co que se lle deu durante a campaña de Frei, cando ademais existiu asistencia electoral.
O 4 de setembro celebrouse a elección presidencial, nun clima de orde e tranquilidade, e pasada a medianoite sóubose o resultado dos comicios: Allende: 36,6% Alessandri: 34,9% Tomic: 27,8%. A confianza dos alessandristas converteuse en medo a un goberno socialista, mentres os allendistas e até varios democristiáns saían á rúa a expresar a súa ledicia.
MJJ Music
MJJ Music é un selo discográfico estadounidense propiedade de MJJ Productions Inc e fundado polo artista estadounidense Michael Jackson. A súa distribuidora é Epic Records (para a cal gravou Jackson) e Work Records.
Salvador Allende
A elección presidencial de 1970
O día anterior, o 24 de outubro, ás 10:39 h, iniciouse a votación do Congreso, dirixido polo presidente do Senado Tomás Pablo. Sufragaron 195 parlamentarios. Ó finalizaren o reconto o secretario da Cámara Pelagio Figueroa, anunciou: Salvador Allende Gossens, 153 votos; Jorge Alessandri Rodríguez, 35 votos; en branco, 7 votos.
O primeiro ano
O 3 de novembro Allende asumiu a presidencia no Congreso Nacional. Despois dirixiuse á catedral ao Che Deum ecuménico celebrado por todas as igrexas de Chile.
Bandeira de Paquistán
A bandeira de Paquistán (en urdú: پاکستان کا قومی پرچم) foi deseñada por Muhammad Ali Jinnah, baseada na bandeira orixinal da Liga Musulmá. Foi adoptada pola Asemblea Constituínte o 11 de agosto de 1947, xusto días antes da independencia. A bandeira é chamada no himno nacional Parcham-e-Sitāra-o-Hilāl, en urdú literalmente: Bandeira do Crecente e da Estrela.
Salvador Allende
O plan gobernamental
De todos eles a peza mestra era Pedro Vuskovic, que levaría a cabo o plan de transición do capitalismo ó socialismo. O plan da Unidad Popular para chegar ó «socialismo á chilena» consistía nos seguintes puntos :
A estatización das empresas levouse a cabo co uso de certos baleiros legais (o Decreto Lei N° 520, de 1932), que databan da República Socialista, que caeron no esquecemento pero que non por iso deixaban de ter valor legal. O baleiro consistía en que cando algunha empresa considerada chave da economía detiña a produción, o Estado podía intervir para que volva producir. O sistema utilizado era paralizar as empresas con traballadores pro Unidad Popular, que pedían a intervención do goberno, o cal requisaba a industria. O sistema foi xulgado ilegal pola dereita, pero foi sancionado como legal pola Contraloría da República.
Bandeira de Paquistán
Deseño
A bandeira consiste dun campo verde escuro, representando a maioría musulmá do país, cunha faixa branca no lado do mastro, representando as minorías relixiosas. No centro, hai unha lúa crecente branca, representando progreso, e unha estrela de cinco puntas, representando luz e coñecemento. A bandeira simboliza o compromiso paquistaní co islam, o mundo islámico e os dereitos das minorías relixiosas. É alzada varios días importantes do ano, incluíndo o 23 de marzo (Día da República) e o 14 de agosto (Día da Independencia).
Salvador Allende
O plan gobernamental
Tamén se empregaba o sistema máis clásico de compras de accións, a través da CORFO (Corporación de fomento da produción), cando a empresa era unha sociedade anónima.
Bandeira de Paquistán
Deseño
centro|350px|Construción da bandeira.
Salvador Allende
O plan gobernamental
A nacionalización da minería levouse a cabo en cambio co apoio unánime de todos os sectores da sociedade, sendo aprobada a súa Lei (N° 17.450 promulgada o 15 de xullo) por unanimidade no congreso pleno. Ás empresas mineiras pagaríaselles unha indemnización, pero restándolle as «utilidades excesivas» que tiveran os últimos anos, produto dos baixos impostos que pagaban (ás veces nulos). Por este sistema as empresas Anaconda e Kennecott non recibiron un só centavo.
Estas accións do goberno de Allende motivarían a Richard Nixon e o seu secretario de Estado Henry Kissinger para promover un boicot contra o goberno de Allende, mediante a negación de créditos externos e a petición dun embargo ó cobre chileno.
Estas accións do goberno de Allende motivarían a Richard Nixon e o seu secretario de Estado Henry Kissinger para promover un boicot contra o goberno de Allende, mediante a negación de créditos externos e a petición dun embargo ó cobre chileno. A CIA e o goberno estadounidense conxuráronse dende un comezo para provocar a caída do goberno lexítimo de Chile. Documentación desclasificada en 2021 amosaron que, a instancias da CIA, os servizos secretos de Australia operaron durante 18 meses en Chile entre 1971 e 1973. A súa tarefa sería a recrutar a chilenos para traballar coa CIA.
Para afondar na reforma agraria seguiuse utilizando a lei de reforma agraria de Eduardo Frei, que tiña varios baleiros legais que a Unidad Popular aproveitou ó máximo, propiciando a «toma de terras» polos campesiños, facendo que a CORA (Corporación da Reforma Agraria, dirixida na práctica por Chonchol) expropiara os fondos. A finais do ano 1971 levouse a cabo a expropiación de máis de dous millóns de hectáreas. Estas ocupacións empezaron a adquirir aspectos máis e máis violentos, polos enfrontamentos entre terratenentes e campesiños. O primeiro morto foi Rolando Matus, pequeno agricultor que morreu a balazos, cando defendía unha propiedade mínima no sur de Chile contra quen intentaban ocupala pola forza. A dereita converteuno nun mártir, bautizando co seu nome a unha das brigadas de choque.
A conxelación de prezos e o aumento de soldos deberon provocar inflación, pero en Chile un 20% da capacidade produtiva estaba ociosa, e antes de subir os prezos, os comerciantes aproveitaron esa capacidade, xerando crecemento económico. Ademais, no pensamento dos economistas da Unidad Popular, as emisións de diñeiro tiñan un lapso de tempo durante o cal non producían inflación, polo menos momentaneamente. E funcionou, polo menos o primeiro ano, en que se dobrou o diñeiro, a inflación foi baixa e o Produto Interior Bruto medrou nun 8%.
Tamén axudou á promoción de UP que o poeta nacional Pablo Neruda, militante comunista, obtivera o Premio Nobel de Literatura ese mesmo ano.
Con este clima, a Unidad Popular alcanzou un 49,731% dos votos nas eleccións municipais. Porén, ese resultado non se reflectiu nas eleccións parlamentarias a inicios de 1973, cando só obtivo un terzo dos parlamentarios. A única solución para gañarse o poder lexislativo foi a proposta de cambiar a un sistema de Cámara única.
Pero esa proposta non prosperou e a maxia económica empezou a caer. Ó finalizar o ano 1971 aparecerían os primeiros síntomas de desabastecemento. Cando Allende volveu suscitar ó Congreso a idea dunha Cámara única, xa poucos estaban interesados na idea. As nocións de Revolución violenta e loita de clases, en cambio, cobraran forza.
A finais dese ano Fidel Castro visitou Chile por tres semanas. Percorreu todo o país, o que molestou ós opositores á Unidad Popular e en especial a Kissinger. É tamén nesa data que se empezan a ver os primeiros síntomas do desabastecemento, en especial de azucre.
En privado, o líder revolucionario cubano manifestou o seu escepticismo ante a vía pacífica de Allende. O 2 de decembro de 1971, un informe secreto da CIA despachado a Washington revelou as recomendacións privadas de Castro ós líderes da UP. Segundo o documento Fidel dixo:
Polarización da sociedade chilena
A isto engadiuse a súa baixa nas eleccións, os desinhibidos ataques na súa contra da prensa oficialista e o aumento da espiral de violencia.
A Democracia Cristiana achegouse entón ó PN (Partido Nacional, de tendencia dereitista). A súa primeira acción conxunta deuse na lección complementaria dun deputado en Valparaíso, na que o candidato demócrata cristián, Oscar Marín, gañou co apoio do PN.
Logo se coludiron* para facer unha acusación constitucional contra o ministro do Interior José Tohá, pola súa responsabilidade nos feitos de violencia. Acusacións parecidas suscitara o PN contra os ministros pero a DC negouse, até entón, de seguilos.
Allende retirou a Tohá do Ministerio do Interior, pero o colocou inmediatamente na carteira de Defensa, nun acto de clara provocación cara o Congreso, aínda que legalmente non obxectable. Iniciouse deste xeito a alianza DC-PN para opoñerse ó goberno da Unidad Popular, realizando multitudinarias manifestacións de repulsa á política do Goberno, que darían paso a verdadeiras batallas campais entre os manifestantes e grupos de esquerda.
No aspecto legal, a DC e a dereita aprobaron unha reforma constitucional (Proxecto Hamilton-Fuentealba), que definiu as tres áreas chave da economía e colocou trabas ó plano estatizador* da Unidad Popular, deixando sen efecto as estatizacións* e requisicións efectuadas con anterioridade no gume da lei. O presidente veta o proxecto, e a insistencia da cámara por aprobalo crea un conflito legal de amplas proporcións que se desenvolve durante todo o goberno de Allende.
A violencia política espállase. O Movimiento de Izquierda Revolucionaria (MIR) intensificou as súas actividades terroristas, e o PS (Partido Socialista de Chile) elixiu como directiva á á máis radical do socialismo, dirixida polo senador Carlos Altamirano. Ambos grupos (o MIR e o PS) desconfiaban da vía pacífica de Allende e seguían os ensinos do Che Guevara sobre a loita subversiva.
Xa se viu actuar a extremistas no asasinato de Pérez Zujovic, e agora comezaron a armar a grupos de traballadores e cidadáns afíns coas súas ideas, creándose os chamados «cordóns industriais». miniatura|
En ocasións, o Goberno negouse a empregar a forza policial para controlar estas accións (en casos de tomas de fábricas e radios opositoras), sendo, en xeral, feble na súa reacción. A razón diso é que os que realizan estas accións son xente da Unidad Popular, que loitan polo socialismo.
Na dereita, o grupo ultranacionalista Patria y Libertad, liderado por Pablo Rodríguez, intensificou os seus usuais actos de terrorismo. Manifestacións en prol ou en contra do Goberno seguíronse continuamente, chegando a extremos de violencia graves. As brigadas da loita na rúa empezaron a implantar un clima de intolerancia no país. Os grupos Ramona Parra (comunista) e Elmo Catalán (socialista), enfrontáronse a Rolando Matus (do Partido Nacional). Estes grupos recrutaron os seus militantes, preferentemente, entre mozos extremistas.
Mentres tanto, a economía deixou de medrar. A emisión inorgánica de diñeiro cobrou as súas primeiras vítimas e a inflación disparouse. O crecemento do país chegou a ser negativo, caeron os salarios reais, o déficit chegou ao 25% do PXB (Produto Xeral Bruto) e a débeda externa aumentou a 253 millóns de dólares.
A fixación oficial de prezos trouxo consigo o «mercado negro», onde se vendían os produtos a prezos multiplicados. O mercado negro e o estancamento económico, causaron a desaparición de produtos básicos de consumo en almacéns e supermercados, provocando longas ringleiras de xente para obter as súas mercancías.
Para enfrontar o desabastecemento, o Goberno creou as JAP (Juntas de Abastecimiento y Precios), que serían outro factor de discordia entre os membros da dereita e os que apoiaban o Goberno, pois acusouse ás JAP de favoreceren ós negocios gobernamentais e prexudicar ós independentes ou opositores.
Institucionalismo
O institucionalismo é o enfoque das Ciencias Sociais, particularmente da ciencia política, que estuda a sociedade a partir das súas institucións formais, e do seu grao de efectividade e funcionamento. Cada sistema social desempeña unha serie de funcións sociais, políticas, económicas e culturais. Para realizar cada unha destas funcións básicas as sociedades dotáronse dun conxunto de institucións sociais específicas a tráves das cales regulan os comportamentos dos individuos.
Salvador Allende
Polarización da sociedade chilena
A resistencia gremial volveuse máis forte, co apoio da prensa opositora. Os diarios El Mercurio, La Segunda, La Tercera de la Hora, Las Últimas Noticias, La Prensa, La Tarde e La Tribuna atacaron sen parar ó Goberno. Destacou o último diario (pertencente a militantes do Partido Nacional), polos seus violentos titulares como: «MIRicones atacaron a mujeres»''; «¡Allendista! Asesinó a otro camionero»''; «Nunca antes un presidente contó con tanto fervor popular unido en un solo grito: ¡Que se vaya!» etc.
A grave situación económica e o temor a seren estatizados, levou á Agrupación de Dueños de Camiones liderados por León Vilarín, co apoio doutros gremios, a realizar un paro nacional en outubro, agravándose aínda máis os problemas de distribución. Neste paro había detrás diñeiro da CIA, que conspiraba para facer caer o goberno de Allende, entregando tamén recursos a diarios opositores, principalmente a El Mercurio. A oposición plegouse á mobilización, adheríndose enxeñeiros, avogados, odontólogos, médicos, profesores, estudantes e moitos máis, quedando o país virtualmente paralizado.
O paro só se detivo co ingreso de membros das Forzas Armadas nos Ministerios: o comandante en xefe do exército, Carlos Prats, en Interior; o contraalmirante Ismael Huerta en Obras Públicas, e o xeneral de Brigada Claudio Sepúlveda en Minería. Este gabinete durou até as eleccións parlamentarias de marzo de 1973.
1973, a caída da democracia
En marzo de 1973 producíronse as eleccións parlamentarias. A oposición, agrupada na CODE (Confederación de la Democracia) desexaba obter dous terzos do Congreso. Se o lograba, podería emitir unha acusación constitucional contra Allende e destituílo da presidencia. Pero a UP logrou o 43,3% dos votos e a CODE o 55%.
Allende, buscando unha solución á crise, intentou un achegamento coa DC. O primeiro intento foi co proxecto de reforma constitucional Hamilton-Fuentealba que foi vetado polo Executivo. Antes de que o Parlamento respondese ó veto, desenvolvéronse unha serie de conversacións entre o Goberno e a DC para facer aprobar a reforma, de tal xeito que o traspaso das empresas á «área social» da economía, fora leal e pacífico. A pedra de tope era que habería que devolver as empresas expropiadas ilegalmente ou de forma legalmente dubidosa.
O acordo non se concretou debido á oposición do PS, en troques o seu compañeiro de alianza, o Partido Comunista, traballou polo entendemento. O PS xunto a Carlos Altamirano comezou coas súas accións transversais e discursos acendidos a crear graves problemas a Allende.
Outro intento de achegamento foi proposto polo cardeal Raúl Silva Henríquez, propiciando un diálogo entre Allende e o presidente da DC, Patricio Aylwin, para procurar un acordo que puidese facer superar esta situación. Pero o diálogo non prosperou. Segundo o cardeal, foi a intransixencia da UP a que fixo fracasar a pescuda do consenso, pero hai que considerar tamén a oposición ó diálogo que manifestou Frei, e de que Aylwin pedía ministros militares con poderes moi amplos, que deixarían fóra do poder á UP.
A Allende non lle quedan moitas opcións. Se o golpe de Estado aínda non se daba, foi porque o recordo do comandante René Schneider e a súa doutrina (segundo a cal as Forzas Armadas deben apegarse estritamente á Constitución e as Leis) detíñanos. Pero o recordo íase esvaendo, e a realidade impulsábaos a tomar a verea do golpe de Estado. Sectores civís opositores ó goberno manifestáronse fronte os cuarteis botando trigo e millo, e insinuándolles que eran galiñas. Segundo sosteñen algunhas fontes, as accións destes sectores eran directamente financiadas pola CIA. Con todo, o comandante en xefe era Carlos Prats, quen xamais na súa vida teríase pregado a un golpe de Estado, polo que se as outras ramas das forzas armadas intentábano, poderíanse eventualmente enfrontar ó Exército e devir nunha guerra civil. O Partido Comunista lanzou entón a súa campaña «Non á Guerra Civil». Pero neses mesmos instantes críticos, Carlos Altamirano, secretario xeral do PS, dicía: «O golpe non se combate con diálogos, esmágase coa forza do pobo».
Isto alimentou ós golpistas. A violencia volveuse cada vez máis intensa, achegándose á barreira dos 100 mortos por violencia política durante o goberno de Allende. Un novo foco de violencia creouse entre o estudantado polo proxecto da Escola Nacional Unificada (ENU), que desexaba cambiar a educación en Chile, dunha baseada nos valores do capitalismo a unha con valores do «home novo» do socialismo. Tamén este plan integraría unha «educación permanente», e aínda que o proxecto atopábase «en cueiros» produciuse unha violenta reacción de sectores estudantís liderados por forzas de dereita. A FEUC (Federación de Estudiantes de la Universidad Católica) chamou a defender a liberdade educativa contra o «instrumento de concientización política do marxismo» polo que se enfrontaron en loitas nas rúas con agrupacións das Mocidades Socialista e Comunista. A Feses (Federación de Estudiantes Secundarios) dividiuse entre os que apoiaban a ENU, entre eles o dirixente Camilo Escalona, e os que a rexeitaban, encabezados por Miguel Salazar. Finalmente o proxecto foi retardado por petición do cardeal.
Pero o conflito educativo non foi o único tema de discordia entre os chilenos, o desabastecemento, as JAP, a reforma agraria, as «tomas de terras», os grupos armados, os cordóns industriais etc. Son todos motivos de discordia entre os chilenos.
O 11 de xuño o Congreso aprobou a reforma constitucional Hamilton-Fuentealba por 106 votos, que volveu inexpropiables os predios inferiores a 40 ha e deu garantías ós comerciantes e transportistas. Allende negouse a promulgar toda a reforma, e limitouse a publicar aquela na que non teñen grandes diferenzas a DC coa UP. Baseouse na facultade que ten o presidente de vetar unha Lei, e esta debe ser aprobada por 2/3 dos votos para exceder o veto. A oposición considerou este acto inconstitucional, e a Contraloría Xeral da República deulle a razón. Agora Allende púxose no gume da legalidade (fóra dela, segundo a apreciación da oposición), ó ignorar as facultades da contraloría e do poder Lexislativo.
O xeneral Carlos Prats, que cada día se vía con menos apoio, sufriu un incidente o 27 de xuño. Tras este presenta a súa renuncia ante o presidente, a cal rexeitou. Un feito ocorrido dous días despois salvaríao fronte á opinión pública, polo momento.
O 29 de xuño, o rexemento blindado N° 2, ó mando do coronel Roberto Souper, protagonizou un levantamento militar contra o Goberno, usando varios tanques, un porta tanques e dous camións con 40 homes cada un.
Os sublevados intentaron tomar o Palacio da Moeda, enfrontándose ás Forzas da Guarnición, dirixidas polo comandante en xefe Carlos Prats en persoa, o cal puxo en risco a súa vida para obter a rendición dos sublevados. Os membros de Patria y Libertad, que estimularon o golpe, se asilaron na embaixada ecuatoriana. O resultado final deste intento foi coñecido como «tanquetazo», que deixou 20 mortos, dos cales gran parte foron civís.
Alarmado, Allende chamou novamente ós uniformados a integrar o gabinete, nesta ocasión cos catro membros máximos das Forzas Armadas, mentres planepu a súa última arma para saír da crise: un plebiscito.
Mentres, as accións do PS lideradas por Carlos Altamirano xa contribuíran a que as intencións de Allende colapsaran.
Acontecementos anteriores ó golpe de Estado
O golpe foi concibido por practicamente toda a plana superior da Armada, salvo o almirante Montero, pero este atopábase illado e a Armada obedecía ó vicealmirante José Toribio Merino. O mesmo sucedía na Aviación, excepto polo xeneral César Ruiz, cabeza da entidade. Mais ó retirarse este último do Ministerio de Obras Públicas e Transporte (que asumira como consecuencia do «tanquezazo»), Allende obrigouno a renunciar a ambos cargos, ministro e comandante, asumindo no seu lugar o cargo militar o xeneral Gustavo Leigh, opositor ó goberno. O Exército estaba dividido, pero a balanza cada vez cargábase máis cara a opción golpista. En Carabineros non conspiraban máis que dous ou tres xenerais de baixa antigüidade, entre eles o xeneral César Mendoza.
Finalmente caeu Prats. O 21 de agosto, unha manifestación de esposas de xenerais iniciouse fronte á súa casa, á que chegaron tamén varios oficiais de civil a protestar contra el. Foi insultado e apedrado, e ó desfaceren a manifestación Carabineros, esta volveuse a organizar.
Chegaron ó lugar Augusto Pinochet (considerado o «segundo» de Prats), Allende e os seus ministros. Todos foron abouxados. Deprimido e desilusionado, pediu ós xenerais que reafirmaran a súa lealdade cara a el; como só uns poucos o fixeron, resolveu renunciar á comandancia en xefe. Recomendou a Allende o cargo a Pinochet, que tiña unha longa traxectoria como soldado profesional e apolítico.
O 23 de agosto reuníronse Allende, Prats e Pinochet no Palacio da Moeda. Ó finalizaren a reunión Pinochet foi nomeado comandante en xefe do Exército.