cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia de Shenyang
Mukden
No século XVIII, o crecemento da cidade decide a erección dun segundo cinto murario exterior con oito portas. En 1780, tamén o pazo vólvese a ampliar por vontade do emperador Qianlong.
Século XX
A súa tradición fronteiriza confírmase no comezo do século XX. O sur de Manchuria convértese no teatro da belixerancia entre as potencias emerxentes, Rusia e Xapón, a costa dunha agonizante dinastía imperial chinesa. Así entre 1900-1905 a cidade cae baixo o control ruso. Lévase a cabo unha primeira industrialización co gallo da arribada do ferrocarril do sur de Manchuria e o do norte. As dúas estacións na cidade convértense en polos de expansión máis aló das murallas.
A caída definitiva da monarquía imperial chinesa supuxo un baleiro de poder que ocupou en Manchuria un señor da guerra, Zhang Zuolin quen dispuxo en Shenyang, tamén chamada Fengtian, a súa capital a partir de 1911. Foi o verdadeiro dinamizador da economía industrial manchú, construíndo na cidade fábricas de munición nos suburbios do norte e leste.
Entre 1931 e 1945, tralo chamado Incidente de Mukden, prodúcese a ocupación xaponesa e o establecemento do estado monicreque de Manchukuo. A industrialización prosegue na cidade ata se converter nun dos centros da industria pesada máis importantes da China, acentuándose trala toma do poder definitivo polos comunistas en 1948.
A tarefa actual da cidade é a de reconvertir esa estrutura industrial xa obsoleta e non competitiva.
Recemunde, Lamaigrexa, A Pobra do Brollón
Recemunde é unha aldea de parroquia da Lamaigrexa, no concello lugués da Pobra do Brollón. Está situada a 555 metros de altitude.
En 2008 tiña unha poboación de 34 habitantes (16 homes e 18 mulleres), contando os do lugar de Carril.
En Recemunde naceu Belén López Rodríguez.
Tabique nasal
miniatura|dereita|Esquema coas partes do nariz O tabique nasal é parte da estrutura do nariz humano. Trátase dunha estrutura laminar osteocartilaxinosa situada na parte media da pirámide nasal, de disposición vertical e anteroposterior. Forma a parede interna de ambas as dúas foxas nasais. Consta de lámina perpendicular do etmoides, cartilaxe cuadrangular do tabique nasal, e o vómer.
García II
García II pódese referir a:
Trofeo Teresa Herrera 1957
O Trofeo Teresa Herrera de 1957 foi a duodécima edición do torneo. Celebrouse na Coruña o 16 de xuño de 1957 a partido único. O campión foi o Vasco da Gama brasileiro, que derrotou por 4-2 ao Athletic Club.
A vitoria do Vasco supuxo o desquite da segunda edición do torneo, dez anos antes, cando o Athletic derrotou aos brasileiros por 3-2. Ademais foi o terceiro partido do Vasco no Estadio de Riazor, despois de ter xogado en 1955 fronte ao Deportivo da Coruña un partido de homenaxe a Cuenca.
Red Buttons
Aaron Chwatt, nado en Nova York o 5 de febreiro de 1919 e finado nos Ánxeles o 13 de xullo de 2006 foi un actor estadounidense coñecido como Red Buttons.
Traxectoria
Buttons naceu co nome de Aaron Chwatt en Nova York, fillo dos inmigrantes xudeu Sophie Baker e Michael Chwatt. Aos dezaseis anos conseguiu un traballo como mozo de hotel en Ryan's Tavern en City Island, Bronx. A combinación do seu pelo roibo e os grandes e brillantes botóns do seu uniforme inspiraron ao xefe da orquestra Charles "Dinty" Moore a chamalo "Red Buttons" ("botóns vermellos"), nome que máis tarde actuou. Ese ano chegou a substituír o mestre de cerimonias cando traballaba no Irvington Hotel de South Fallsburg, Nova York.
En 1939 comezou a actuar en Minsky's Burlesque e en 1941 José Ferrer escolleuno para actuar no seu espectáculo de Broadway The Admiral Had a Wife, unha farsa ambientada en Pearl Harbor. Tiña previsto a súa estrea o 8 de decembro dese ano, máis nunca se estreou a causa do ataque xaponés. Anos despois, Buttons fixo unha chanza dicindo que os xaponeses só atacaron Pearl Harbor para mantelo apartado de Broadway.
Finalmente o debut de Buttons en Broadway chegou en setembro de 1942 en Vickie con Ferrer e Uta Hagen. A finais dese ano apareceu no espectáculo de Misky Wine, Women and Song, que foi o último espectáculo de burlesque clásico na historia de Nova York, cando a administración do alcalde La Guardia o pechou. Buttons estaba no escenario cando o espectáculo foi asaltado.
Recrutado polas Forzas Aéreas, apareceu en 1943 no espectáculo Winged Victory, xunto con outras futuras estrelas coma Mario Lanza, John Forsythe, Karl Malden e Lee J. Cobb. O ano seguinte apareceu na versión cinematográfica da obra, dirixida por George Cukor. Buttons tamén entretivo as tropas en Europa con Mickey Rooney.
Trala guerra seguiu en Broadway e en 1952 recibiu o seu propio programa de televisión, The Red Buttons Show, que durou tres anos con grande éxito.
En 1957 estreou o filme Sayonara que supuxo un cambio dramático en relación cos seus traballos previos. No filme interpretaba a Joe Kelly, piloto estadounidense establecido en Kobe durante a Guerra de Corea e que casa con Katsumi, unha muller xaponesa interpretad por Miyoshi Umeki, que non lle permiten levar de volta ao seu país. Buttons e Umeki gañaron o Oscar nas súas categoría.
Faleceu en 2006 por complicacións da arteriosclerose.
Acción Gallega (homónimos)
Acción Gallega pode referirse a:
Tamén foi o nome de varias publicacións galega editadas na emigración:
Esquí de fondo
miniatura|dereita|350px|Tres esquiadores de fondo en Sjusjøen, nas proximidades de Lillehammer, Noruega. O esquí de fondo, esquí nórdico ou esquí a campo travesa (en inglés cross-country skiing) comezou a ser empregado como medio para o desprazamento nos países nórdicos posto que a neve asolaga o territorio durante boa parte do ano.
Anteriormente, só se coñecía o uso das raquetas de neve. É cos esquís que se incrementa a superficie de apoio, podendo así facer fronte aos maiores obstáculos á hora de camiñar sobre a neve, evitando afundirse nela, e propiciando o avance. Mantendo o principio de incrementar a superficie de apoio, os esquís conseguen ademais tirar proveito das características de deslizamento en superficies xeadas, dotándose para iso dunha sola absolutamente lisa e impermeable, que se ben precisa dunha man de cera conforme á temperatura e tipo de neve do día en cuestión. A súa forma alongada facilita a bipedestación e o uso de bastóns permite impulsar o avance mediante un elemento non deslizante.
Competicións
miniatura|dereita|250px|Botas fixadas aos esquís. Nas competicións, os fondistas deben realizar carreiras contra o reloxo de longas distancias que poden chegar a ser até de 150 km. As competicións poden ser estilo clásico ou libre. No clásico pásanse os esquís por dous carrís habilitados para o efecto; no libre vaise por camiños abertos, a ruta non está definida.
AG-64
Empeza na AC-116 no límite entre os concellos de Narón e Ferrol, e liga coa AC-861 nas Pontes de García Rodríguez, continúa a prolongación ata Vilalba e alí liga coa Autovía do Cantábrico (A-8). Ten nove ligazóns, das que oito son totais e unha parcial.
Esta autovía foi construída en catro fases: a primeira Ferrol - A Casanova entre 2003 e 2004; a segunda A Casanova - Igrexafeita en 2004, a terceira Igrexafeita - As Pontes, na que as obras concluíron finalmente en setembro de 2007 con máis dun ano de atraso debido á inestabilidade dun talude; e a cuarta As Pontes - Cabreiros entre 2005 e 2008, onde enlaza coa LU-540 cara a Muras e Viveiro. Houbo gran polémica pola destrución dos restos dun Círculo Lítico que se achaban en pleno trazado da autovía.
En febreiro do 2010 foi posta en servizo o treito ata Vilalba, no treito Cabreiros - Vilalba, onde liga coa Autovía do Cantábrico, a A-8
Cutrimol, Codesido, Vilalba
Cutrimol é un lugar da parroquia de Codesido, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Ratatouille (filme)
Ratatouille é a oitava película de animación producida por Pixar. O seu nome provén da especialidade culinaria francesa ratatouille. Dirixida por Brad Bird (tamén responsable da dirección d' Os incribles) estreouse nas salas españolas o 3 de agosto de 2007.
Sinopse
Esta cinta preséntanos a Remy, unha rata que naceu cun desenvolvido sentido do olfacto. Cando descobre un libro do máis grande Chef de París, Remy marabíllase do mundo culinario, soña con converterse nun gran chef francés a pesar da oposición da súa familia, o seu pai e o seu irmán Emile, sen esquecer o problema evidente que supón ser unha rata nunha profesión que detesta os roedores. Logo de separarse da súa familia nun accidente, o destino leva Remy ós sumidoiros de París, pero a súa situación non podería ser mellor, xa que se encontra xusto debaixo dun restaurante que se fixo famoso grazas a Auguste Gusteau, unha estrela da cociña. A pesar do perigo que representa ser un visitante pouco común nos fogóns dun exquisito restaurante francés, a paixón de Remy pola cociña pon patas arriba o mundo culinario parisiense. Así coñece o inexperto e algo zoupón fregador Linguini, con quen fai unha profunda amizade, para así xuntos lograr ser os máis prestixiosos chefs de Francia. Cando todo parece mellorar, Remy atópase co seu irmán Emile, quen lle pide regresar coa súa familia. O roedor debátese entre a súa vocación e os seus seres queridos.
Johann Deisenhofer
Johann Deisenhofer, nado en Zusamaltheim o 30 de setembro de 1943, é un bioquímico alemán galardoado co Premio Nobel de Química do ano 1988.
Traxectoria
Estudou bioquímica no Sociedade Max Planck de Martinsried, onde se doutorou en 1974. Aquel mesmo ano ingresou neste centro, onde desenvolveu as súas investigacións científicas ata 1987, ano no cal aceptou a oferta do Instituto Médico Howard Hughes en Maryland e da University of Texas Southwestern Medical Center en Dallas.
Investigacións científicas
Entre 1982 e 1985 os tres científicos utilizaron métodos cristalográficos mediante raios X para determinar a estrutura exacta dos máis de 10.000 átomos que compón o complexo desta proteína, conseguindo crear así a súa imaxe tridimensional. A súa investigación aumentou a comprensión xeral dos mecanismos da fotosíntese e revelou parecidos entre os procesos fotosintéticos de plantas e de bacterias.
En 1988 foi galardoado, xunto aos seus compatriotas Huber e Michel, co Premio Nobel de Química pola determinación da estrutura tridimensional do centro de reacción fotosintético.
Neomudéxar
miniatura|250px|Interior da Igrexa de San Pedro de [[Teruel, Patrimonio da Humanidade e de estilo neomudéxar.]] 200px|miniatura|right|Antigas [[Escuelas Aguirre, actualmente Casa Árabe de Madrid.]] O neomudéxar é un estilo artístico e arquitectónico que se desenvolveu principalmente na Península Ibérica a finais do século XIX e principios do XX. Enmárcase dentro das correntes orientalistas da arquitectura historicista imperante en Europa por aquela época. O novo estilo asociouse especialmente a construcións de carácter festivo e de lecer, como salóns de fumar, casinos, estacións de tren, prazas de touros ou saunas.
En España o estilo neomudéxar foi reivindicado como estilo nacional, por estar baseado nun estilo propiamente hispánico. Arquitectos como Emilio Rodríguez Ayuso ou Agustín Ortiz de Villajos viron na arte mudéxar algo unicamente español e empezaron a deseñar edificios utilizando trazos do antigo estilo, entre eles as formas abstractas de ladrillo e os arcos de ferradura.
Con todo, o que a historiografía considerou tradicionalmente como neomudéxar, son en moitos casos obras de estilo neoárabe, posto que utilizan elementos califales, almohades e nazaríes, sendo o único aspecto mudéxar o uso do ladrillo visto.
Frecuentemente considerouse á praza de touros de Madrid de Rodríguez Ayuso e Álvarez Capra de 1874 como o inicio do neomudéxar, que sería seguido por outros arquitectos como Enrique María Repullés y Vargas, Joaquín Rucoba, Augusto Font Carreras, José Espelius Anduaga, Felipe Arbazuza ou Aníbal González.
L'inganno felice
L'inganno felice (en galego O engano feliz) é unha ópera nun só acto con música de Gioachino Rossini e libreto en italiano de Giuseppe Maria Foppa. A súa estrea tivo lugar no Teatro San Moisè de Venecia o 8 de xaneiro de 1812.
Rossini chamoulle á súa ópera farsa, aínda que como Richard Osborne explica: "A súa designación como farsa é enganosa á luz do seu status de ópera semiseria como un melodrama romántico con elementos buffos." A obra ten máis en común coas óperas revolucionarias francesas como Les deux journées de Luigi Cherubini.
Historia
L'inganno felice é a terceira ópera de Rossini tras La cambiale di matrimonio e L'equivoco stravagante, sendo esta o seu primeiro grande éxito. De feito, ao éxito inmediato de Venecia seguíronlle representacións en moitos teatros en Italia e no estranxeiro (como Londres e París), chegando tamén a imprimirse a partitura, un feito pouco habitual daquela. Tras este éxito, Rossini recibiu o encargo do director do Teatro San Moisè para realizar outras tres óperas máis para o teatro.
Os anos que Rossini pasou entre Milán e Venecia foron moi prolíficos, de feito, ese mesmo ano de 1812 estreou seis óperas. Para explicar esta imparable produción hai que ter en conta que Rossini, durante case toda a súa carreira como compositor, aproveitaba fragmentos e ideas de obras anteriores para óperas novas con moita frecuencia.
Esta ópera represéntase en moi poucas ocasións na actualidade, aparecendo nas estatísticas de Operabase con tan só unha representación no período 2005-2010.
Argumento
O vilán Ormondo estaba namorado de Isabella, que casou co duque Bertrando. Cando ela rexeitou os seus avances, Ormondo espallou rumores sobre a reputación dela e subornou a Batone no seu elenco á deriva nun barco no mar. Mais ela foi salvada por un mineiro local, Tarabotto, quen a fixo pasar pola súa sobrina Nisa.
A ópera comeza dez anos despois. O Duque Bertrando está visitando as minas. Isabella, que aínda está namorada do seu home, revela a súa verdadeira identidade a Tarabotto, que promete axudarlle. O duque chega co Ormondo e Batone. O duque aínda está namorado da súa dona, mesmo a pesar de que cre os rumores que indicaban que ela lle era infiel. Batone avisa a "Nisa" e decátase de que ela é Isabella disfrazada. El planea con Ormondo secuestrala esa noite, mais Tarabotto escoita o seu plan. Os dous viláns son desenmascarados antes de que poidan secuestrar a Isabella, cuxa verdadeira historia é revelada cando ela mostra as súas roupas de duquesa e un retrato do duque que gardara para si. Finalmente Bartrando e Isabella reúnense de novo.
Tatjana Aparac-Jelušić
Tatjana Aparac-Jelušić, nada en 1948, é unha bibliotecaria e profesora de biblioteconomía croata. Retirouse deixando o seu posto como profesora no departamento de biblioteconomía da Facultade de educación da Universidade de Osijek. Tamén foi profesora no departamento de ciencias da información na facultade de Humanidades da Universidade de Zagreb e no departamento homólogo da Universidade de Zadar.
Traxectoria
Aparac-Jelušić naceu en 1948 en Osijek, onde rematou a educación básica. Mudouse a Zagreb, onde rematou a secundaria e graduouse na Facultade de Humanidades e Ciencias Socais da Universidade de Zagreb. En 1991 acadou o seu título de doutora en ciencias da información.
En 2006 gañou un premio para docentes en ciencias da información, o Thompson ISI's Outstanding Information Science Teacher of the Year, outorgado pola American Society for Information Science and Technology (ASIST). Foi a primeira non estadounidense que o recibía nos 26 anos de historia do premio.
É membro de numerosos comités organizadores de seminarios e conferencias a nivel nacional.Ten no seu haber máis de 60 publicacións profesionais publicadas e editou máis de 16 libros na área da biblioteconomía e a ciencia da información.
É editora da publicación: Velimir Deželić:Visionary and the Leader of the Croatian Librarianship in the First Decades of the 20th Century in Croatian Librarians.Vol. 3 (Hrvatski Knjižničari Knjiga 3.) escrita por Dora Sečić en 2014.
Carril, Lamaigrexa, A Pobra do Brollón
Carril é un lugar da parroquia de Lamaigrexa, no concello lugués da Pobra do Brollón, anexo á aldea de Recemunde. Está situado a 567 metros de altitude.
Rose McGowan
Rose Arianna McGowan, nada en Florencia (Italia) o 5 de setembro de 1973, é unha actriz e cantante estadounidense. É especialmente coñecida por interpretar a Paige Matthews na serie de televisión Charmed.
Ferreira, Codesido, Vilalba
Ferreira é un lugar da parroquia de Codesido, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Acción Gallega (1926)
miniatura|Acción gallega, órgano de la Federación de Sociedades Gallegas de Buenos Aires, n.ª 59. 14/12/1930.
Acción Gallega, Órgano de la Federación de Sociedades Gallegas de Buenos Aires, foi un periódico editado en Buenos Aires entre 1926 e 1944.
Historia e características
Órgano do grupo Acción Gallega de Buenos Aires, apareceu en 1926. De periodicidade quincenal e posteriormente mensual, tiña entre catro e seis páxinas. A partir do número 37 (25 de outubro de 1929) converteuse no "Organo de la Federación de Sociedades Gallegas de Buenos Aires", logo da ruptura da Federación de Sociedades Gallegas Agrarias y Culturales, quedando como voceiro do sector socialista, enfrontado ao nacionalista que continuou a publicación do seu voceiro El Despertar Gallego. A maior parte da publicación está dedicada á sección Notas y Comunicados de las Sociedades e a información propia da Federación. O administrador era Ángel Sánchez, e entre os colaboradores figuraron E. López, Salvador Rueda, Serafín García, A. Rodríguez López, Almafuerte, V. Paz Infante, Alonso Aboy Castro, José Cobelo, B. Botana, J. Pérez, A. Reino Caamaño, Ramón Ortiz, A. Onier, Marcelino Martín del Arca, Miguel Navas, A. Baltar, C. Otero, A. Martínez Castro, Marcelino Domingo, Largo Caballero, Manuel Azaña e Indalecio Prieto.
Maggie Grace
Margaret Grace Denig nada o 21 de setembro de 1983 en Worthington, é un actriz estadounidense. É coñecida polo seu papel de Shannon Rutherford na serie de televisión estadounidense Lost.
Fabada
A fabada ou tamén fabada asturiana é un prato tradicional do principado de Asturias, en España, que consiste nunha potaxe de fabas con touciño, chourizo, morcilla, e ás veces outros ingredientes. Téñase en conta que o termo faba pode referirse tanto aos feixóns (Phaseolus vulgaris), cos que se prepara este prato (brancos secos), como tamén aos chamados faballóns (Vicia faba). En Asturias estes legumes coñécense co nome de fabes (en galego fabas ou feixóns).
De acordo coa tradición popular, é un prato que sabe mellor no día seguinte de ser preparado. Sérvese normalmente nun prato ou nunha cazola de barro, coa carne servidas á parte.
Aínda que a receita como tal é tipicamente asturiana, en todas as rexións do norte e centro da península prepáranse pratos semellantes, como en Galicia. É un prato tan popular que é posíbel encontrar versións enlatadas na maior parte dos supermercados españois. É considerado un prato de inverno e consómese polo xantar, xa que é farto e pesado.
Historia
miniatura|Compango: as carnes da fabada asturiana. O consumo de "fabes" remóntase en Asturias ao século XVI, no que se sabe con certeza que se plantaba no territorio e algunhas delas se consumían. A variedade que se emprega na fabada é a que se denomina "de la Granja", unha variedade suave e manteigosa axeitada para este prato. O cultivo desta variedade ocupa en Asturias arredor de 2.500 hectáreas.
A receita da fabada revela unha orixe humilde pois os ingredientes así o amosan. Os estudosos mencionan que puido ter nacido a fabada xa no século XVIII aínda que non hai evidencias que apoien esta afirmación, hai que considerar que malia que as fabas son un ingrediente puramente rural, tense a crenza de que a fabada nace nas vilas. Non existen referencias escritas literarias sobre as fabas en ningunha das obras; unha das máis coñecidas: La Regenta, non a menciona malia ter feito unha descrición exhaustiva dos costumes da rexión. Outros autores mencionan a súa semellanza coa cassoulet do Languedoc procedente da cociña francesa que podería ter chegado a Asturias grazas ao camiño de Santiago vía a ruta francesa na época da Idade Media.
Curiosamente a primeira referencia escrita da fabada aparece nun diario asturiano de Xixón denominado "El Comercio" o ano 1884 pero non menciona a receita. As aparicións posteriores na literatura culinaria asturiana relacionan o prato co pote asturiano, e autores como Armando Palacio Valdés ao describir as características dos pastores asturianos na súa obra "Sinfonía Pastoral" (1931) non menciona o prato. Segundo as pescudas de diferentes expertos a fabada nace nun período non determinado entre o século XIX e XX. Algúns autores inclínanse máis polo século XX. Hoxe en día é, porén, xa un prato moi coñecido, non só en Asturias senón en todo o territorio español. Aparecen receitas na literatura de comezos de século. En lingua galega as primeiras referencias aparecen en 1934 na obra de Vicente Risco: Mitteleuropa, impresiós d'unha viaxe: Tamén aparece mencionada na obra de Bernardo Acevedo y Huelves e Marcelino Fernández y Fernández: Vocabulario del bable de occidente (galego oriental).
Os emigrantes asturianos polo mundo espallaron a receita do prato por onde foron. Deste xeito aparecen en lugares arredados variantes deste prato, como nas áreas achegadas á cidade estadounidense de Tampa.
Gozan xa de tradición as chamadas Jornadas Gastronómicas de la Fabada, Fabes y Verdinas en Llanes e as Jornadas de su Excelencia la Fabada en La Felguera.
Gaston Browne
Gaston Browne, nado en Potters Village, Antiga e Barbuda, o 9 de febreiro de 1967, é un político antigano, actual Primeiro ministro de Antiga e Barbuda. Realizou os seus estudos superiores na Universidade de Salamanca, España. En 2014, comezou a liderar o Partido Laborista de Antiga co que resultou gañador das eleccións xerais do país, cun total de 14 dos 17 escanos, cuxo partido volveu ó poder despois de 10 anos.
Copa de baloncesto de Israel
A Copa de Israel (en hebreo: גביע המדינה בכדורסל) é a competición de copa de baloncesto de Israel, que se disputa desde a temporada 1955−56. Organizada pola Asociación de Baloncesto de Israel (IBA), competición realizase por un sistema de eliminatorias, quedando exentos na primeira fase tanto o campión do ano anterior como o gañador da Ligat Winner.
Formato
O torneo comeza cunha sistema de eliminatoria na que os equipos se enfrontan entre si a partido único. O gañador avanza á segunda rolda, que tamén consiste nunha eliminatoria a partido único, onde o gañador desta rolda avanza á etapa de cuartos de final. Os emparellamentos da primeira e a segunda rolda son seleccionados por medio dun sorteo. De acordo coas regras do sorteo, os campións da Copa da temporada anterior e campións da Ligat ha'Al (máxima categoría de liga de Israel) non entran no bombo até chegar á fase final. Se a Copa e a Liga foran gañadas polo mesmo equipo, como sucede habitualmente, son o campións e o subcampión da edición de Copa do ano anterior quen ostentan o privilexio.
Duranguesado
O Duranguesado (en éuscaro: Durangaldea) é unha comarca da provincia de Biscaia, Euskadi (España). Está situado no extremo sueste do territorio, limitando con Guipúscoa e Áraba e coa comarca biscaíña de Lea-Artibai.
Born in the U.S.A. (álbum)
Born in the U.S.A. é o sétimo álbum de estudio do músico estadounidense de rock Bruce Springsteen, publicado o 4 de xuño de 1984 a través do selo Columbia Records. A música foi composta por Springsteen e gravouse coa súa banda de apoio, a E Street Band, e cos produtores Chuck Plotkin e Jon Landau nos estudios The Power Station e The Hit Factory de Nova York.
Born in the U.S.A. tivo recensións positivas e un enorme éxito comercial. Produciu sete exitosos sinxelos que entraron no top 10 e promocionouse cunha xira mundial. Born in the U.S.A. converteuse no álbum máis exitoso de Springsteen e un dos máis vendidos da historia, con máis de 30 millóns de copias vendidas ata o ano 2012. Tamén foi citado polos críticos como un dos mellores álbums de todos os tempos. O álbum foi nomeado ao premio de Álbum do ano nos Grammy de 1985.
Rodeiro, Oza-Cesuras
Santa María de Rodeiro é unha parroquia que se localiza no concello de Oza-Cesuras. Segundo o IGE en 2017 tiña 269 habitantes (132 mulleres e 137 homes) distribuídos en 22 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 350 habitantes.
miniatura|Rodeiro no [[Catastro de Ensenada (1752).]] miniatura|Rodeiro no [[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar de Pascual Madoz (1849). ]]
Historia
Coa reforma parroquial de 1867, levada a cabo persoalmente polo arcebispo de Santiago de Compostela, García Cuesta, a parroquia eclesiástica de Rodeiro incorporou os lugares de Campos e A Lagoa da parroquia de Fisteus (Curtis). No entanto, en 1942 houbo novas mudanzas eclesiásticas, sendo estes lugares incorporados á freguesía de Curtis, igual ca outros de Fisteus e Vilarraso (Aranga).
Topónimo
Rodeiro é un topónimo latino que se refire aos cumes circulares, como poden ser os outeiros ou as localizacións de castros.
A Fonte Vella, Codesido, Vilalba
A Fonte Vella é un lugar da parroquia de Codesido, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Misión Aeolus
alt=Maqueta do satélite ADM Aeolus no salon de Le Bourget en 2015|miniatura|Maqueta do satélite ADM Aeolus no [[salon de Le Bourget en 2015]] Aeolus, ADM-Aeolus ou Misión Dinámica Atmosférica Aeolus, e unha misión da ESA que ten como obxectivo o estudo dos ventos na Terra a escala global. É a quinta da familia de misións de exploración terrestre. A súa observación inclúe os trinta km inferiores da atmosfera, dos que mide a velocidade do vento usando un só instrumento, un lidar pulsante de 5Mw chamado Aladin cunha frecuencia de 50 Hz que usa o efecto Doppler para as súas medicións.
O seu nome procede do deus grego do vento, Eolo.
O satélite comezou a xerar datos en setembro de 2018, ao pouco de ser lanzado o 22 de agosto de 2018. A súa concepción tivo lugar co comezo do século.
Ligazóns externas
Páxina de Aeolus na web da ESA.
Fagocito
miniatura|Micrografía de [[microscopio electrónico de varrido dun granulocito neutrófilo fagocitando un bacilo do ántrax (laranxa).]]
Os fagocitos son células que protexen o corpo ao inxeriren partículas estrañas daniñas, bacterias e células mortas ou moribundas. O seu nome vén do grego phagein, 'comer', e "-cito", o sufixo que en bioloxía significa 'célula', procedente do grego kutos, 'recipiente oco'. Son esenciais para loitar contra as infeccións e ter inmunidade. Os fagocitos son importantes en todos os grupos do reino animal e están moi desenvolvidos nos vertebrados. Un litro de sangue humano contén uns seis mil millóns de fagocitos. Descubriunos en 1882 Ilya Ilyich Mechnikov mentres estaba estudando larvas de estrela de mar. Mechnikov recibiu en 1908 o Premio Nobel de Medicina ou Fisioloxía polo seu descubrimento. Os fagocitos aparecen en moitas especies, incluso en microorganismos; algunhas amebas compórtanse como fagocitos macrófagos, o cal suxire que os fagocitos apareceron moi cedo na evolución da vida.
Os fagocitos humanos e doutros animais denomínanse "profesionais" ou "non profesionais" dependendo da súa efectividade á hora de realizar a fagocitose. Os fagocitos profesionais inclúen moitos tipos de leucocitos, como neutrófilos, monocitos, macrófagos, mastocitos e células dendríticas. A principal diferenza entre os fagocitos profesionais e non profesionais é que os fagocitos profesionais teñen na súa superficie moléculas chamadas receptores que poden detectar obxectos daniños, como as bacterias, que non se encontran normalmente no corpo. Os fagocitos son cruciais na loita contra as infeccións e para manter os tecidos sans ao eliminaren as células mortas e moribundas que chegaron ao final da súa vida.
Durante unha infección, os sinais químicos atraen os fagocitos a lugares onde os patóxenos invadiron o corpo. Estes compostos químicos poden proceder das bacterias invasoras ou doutros fagocitos xa presentes. Os fagocitos móvense por medio da quimiotaxe. Cando os fagocitos entran en contacto cunha bacteria, os receptores da superficie dos fagocitos únense a ela. Esta unión causará a fagocitación da bacteria polo fagocito. Algúns fagocitos matan os patóxenos inxeridos con oxidantes e óxido nítrico. Despois da fagocitose, os macrófagos e células dendríticas poden tamén participar na presentación de antíxenos, un proceso no cal o fagocito despraza fragmentos do material inxerido de novo á súa superficie. Este material funciona como un antíxeno é é mostrado a outras células do sistema inmunitario. Algúns fagocitos viaxan despois aos ganglios linfáticos do corpo e mostran este material a un tipo de glóbulos brancos chamados linfocitos. Este proceso é importante para construír a inmunidade, e en moitos patóxenos evolucionaron métodos para evadirse do ataque dos fagocitos.
Historia
miniatura|Ilya Ilyich Mechnikov no seu laboratorio. O zoólogo ruso Ilya Ilyich Mechnikov (1845–1916) foi o primeiro que recoñeceu que células especializadas estaban implicadas na defensa contra infeccións microbianas. En 1882, estudou as células móbiles das larvas de estrela de mar, crendo que eran importantes para as defensas inmunes do animal. Para comprobar esta idea, inseriu nas larvas pequenas espiñas da árbore das mandarinas. Pasadas unhas horas decatouse de que as células móbiles rodearan as espiñas. Mechnikov viaxou a Viena e compartiu as súas ideas con Carl Friedrich Claus, que propuxo o nome de "fagocito" (do grego 'célula que come') para as células observadas por Mechnikov.
Un ano despois, Mechnikov estudou o crustáceo de auga doce Daphnia, un diminuto animal transparente que podía ser examinado directamente baixo o microscopio. Descubriu que as esporas fúnxicas que atacaban o animal eran destruídas por fagocitos. Continuou ampliando as súas observacións co estudo dos glóbulos brancos dos animais e descubriu que a bacteria Bacillus anthracis podía ser englobada e matada polos fagocitos, un proceso que el chamou fagocitose. Mechnikov propuxo que os fagocitos eran unha defensa primaria contra organismos invasores.
Fagocitose
miniatura|A fagocitose en tres etapas: 1. Os receptores da superficie dun fagocito non unidos a ningunha partícula non desencadean a fagocitose. 2. A unión aos receptores da partícula causa o seu agrupamento. 3. Desencadéase a fagocitose e a partícula é introducida no fagoctito. A fagocitose é o proceso de captación e introdución na célula de partículas como bacterias, parasitos, células mortas do hóspede e residuos celulares e alleos realizado por unha célula. Implica unha cadea de procesos moleculares. A fogacitose ocorre unha vez que un corpo estraño, unha célula bacteriana, por exemplo, se uniu a moléculas chamadas "receptores" que están na superficie dos fagocitos. O fagocito despois esténdese arredor da bacteria e englóbaa. A fagocitose de bacteria polos neutrófilos humanos tarda como media uns nove minutos. Unha vez dentro do fagocito, a bacteria queda atrapada nun compartimento chamado fagosoma. En aproximadamente un minuto o fagosoma fusiónase cun lisosoma ou un gránulo para formar un fagolisosoma. A bacteria é despois sometida a un poderoso conxunto de mecanismos que a matan en poucos minutos. As células dendríticas e os macrófagos non son tan rápidos e neles a fagocitose pode tardar moitas horas. Os macrófagos son comedores lentos e sucios; engloban grands cantidades de material e liberan frecuentemente algo de material indixerido nos tecidos. Os residuos serven como sinal para recrutar máis fagocitos que chegan desde o sangue. Os fagocitos teñen un apetito voraz; en experimentos alimentáronse macrófagos con limaduras de ferro e despois utilizouse un pequeno imán para separalos doutras células.
miniatura|esquerda|Os macrófagos teñen receptores especiais que potencian a fagocitose (non a escala na imaxe). Un fagocito ten moitos tipos de receptores sobre a súa superficie que se utilizan para a unión dos materiais. Inclúen receptores de opsoninas, receptor limpador (scavenger) e receptores de tipo Toll. Os receptores de opsoninas incrementan a fagocitose de bacterias que foron cubertas con anticorpos inmunoglobulina G (IgG) ou con moléculas do sistema de complemento. O "complemento" é o nome que se lle dá a unha complexa serie de moléculas proteicas que se encontran no sangue e que destrúen células ou márcanas para a súa destrución. Os receptores limpadores únense a unha ampla variedade de moléculas da superficie das céulas bacterianas, e os receptores de tipo Toll, así chamados pola súa semellanza cos receptores ben estudados das moscas do vinagre codificados polo xene Toll, únense a moléculas máis específicas. A unión a receptores de tipo Toll incrementa a fagocitose e causa a liberación por parte do fagocito dun grupo de hormonas que causa inflamación.
Métodos de matar os microbios
miniatura|Diagrama simplificado da fagocitose e destrución dunha célula bacteriana. Matar os microbios é unha función esencial dos fagocitos que se realiza no interior do fagocito (morte intracelular) ou no exterior (extracelular).
Intracelular dependente do oxíxeno
Cando un fagocito inxire unha bacteria (ou calquera outro material), o seu consumo de oxíxeno increméntase. O incremento no consumo de oxíxeno, chamado explosión respiratoria, produce moléculas que conteñen oxíxeno que son antimicrobianas. Estes compostos de oxíxeno (especies reactivas do oxíxeno) son tóxicas tanto para o invasor coma para a propia célula fagocítica, polo que son mantidas dentro de compartimentos ben illados dentro da célula. Este método de matar microbios invasores usando moléculas reactivas do oxíxeno denomínase morte intracelular dependente do oxíxeno, da cal hai dous tipos.
O primeiro tipo é a produción dependente do oxíxeno de superóxidos, os cales son substancias ricas en oxíxeno letais para as bacterias. O superóxido convértese en peróxido de hidróxeno e oxíxeno singulete por acción dun encima chamado superóxido dismutase. Os superóxidos tamén reaccionan co peróxido de hidróxeno para producir radicais hidroxilo, os cales tamén axudan a matar os microbios invasores.
O segundo tipo implica o uso do encima mieloperoxidase contido nos gránulos dos neutrófilos. Cando os gránulos se fusionan cun fagosoma, libérase a mieloperoxidase no fagolisosoma, e este encima utiliza peróxido de hidróxeno e cloro para crear hipoclorito, unha substancia usada na lixivia doméstica. O hipoclorito é extremadamente tóxico para as bacterias. A mieloperoxidase contén un pigmento hemo, que é o que determina que as secrecións ricas en neutrófilos teñan cor verde, tales como a pus e os esputos infectados.
Intracelular independente do oxíxeno
dereito|miniatura|Micrografía de [[pus con tinguidura de Gram na que se mostra a bacteria Neisseria gonorrhoeae dentro de fagocitos e os seus tamaños relativos.]] Os fagocitos poden tamén matar microbios por métodos independentes do oxíxeno, mais estes non son tan efectivos coma os dependentes do oxíxeno. Hai catro tipos principais. O primeiro usa proteínas cargadas electricamente que danan a membrana plasmática da bacteria. O segundo tipo usa lisocimas; estes encimas degradan a parede celular bacteriana. O terceiro tipo usa lactoferrinas, que están presentes en gránulos de neutrófilos e eliminan ferro esencial para as bacterias. O cuarto tipo utiliza proteases e encimas hidrolíticas; estes encimas utilízanse para dixerir as proteínas das bacterias destruídas.
Extracelular
O interferón-gamma, que era chamado antes factor activador de macrófagos, estimula os macrófagos para que produzan óxido nítrico. A fonte de interferón-gamma poden ser células T CD4+, células T CD8+, céllas asasinas naturais, células B, células T asasinas naturais, monocitos, macrófagos ou células dendríticas. Entón libérase o óxido nítrico dos macrófagos e, debido á súa toxicidade, mata os microbios que están próximos ao macrófago. Os macrófagos activados producen e segregan factor de necrose tumoral. Esta citocina (unha clase de molécula de sinalización) mata células canceríxenas e células infectadas por virus, e axuda a activar outras células do sistema inmunitario.
Virus
Os virus só poden reproducirse dentro das células, e poden conseguir entrar nelas utilizando moitos dos receptores que interveñen na inmunidade. Unha vez dentro da célula, os virus usan a maquinaria biolóxica da célula no seu propio beneficio, forzando a célula a que faga centos de copias idénticas deles. Aínda que os fagocitos e outros compoñentes do sistema inmunitario innato poden, ata certo punto, controlar os virus, unha vez que o virus está dentro da célula as respostas inmunitarias adaptativas, especialmente a dos linfocitos, son máis importantes para a defensa. No lugar onde hai infeccións virais, os linfocitos a miúdo superan amplamente en número a outras células do sistema inmunitario; isto é común, por exemplo, na meninxite viral. As células infectadas por virus que os linfocitos mataron son limpadas do lugar polos fagocitos.
Papel na apoptose
miniatura|upright|Os fagocitos na apoptose limpan do corpo os fragmentos de células mortas. Nun anmal as células están morrendo constantemente. Hai un equilibrio entre a división celular e a morte celular que mantén relativamente constante o número de células no organismo adulto. Unha célula pode morrer de dúas maneiras: por necrose ou por apoptose. A diferenza da necrose, que adoita ser o resultado dunha enfermidade ou trauma, a apoptose (ou a morte celular programada) é unha función normal e sá das céllas. O corpo debe eliminar millóns de células mortas ou moribundas cada día e os fagocitos desempeñan un papel crucial neste proceso.
As células que están morrendo que pasan polas fases finais da apoptose exhiben moléculas, como a fosfatidilserina, na súa superficie celular que atraen os fagocitos. A fosfatidilserina atópase normalmente na superficie citosólica da membrana plasmática, pero é redistribuída durante a apoptose por unha proteína chamada escramblase (scramblase) e aparece na superficie extracelular. Estas moléculas marcan a célula para a fagocitose que realizan as células que posúan os receptores axeitados, como os macrófagos. A eliminación de células moribundas que fan os fagocitos ocorre de maneira ordenada sen causar unha resposta inflamatoria e é unha función importante dos fagocitos.
Interaccións con outras células
Os fagocitos non están normalmente asociados a ningún órgano do corpo en particular, senón que se moven polo corpo interaccionando con outros fagocitos e con células non fagocíticas do sistema inmunitario. Poden comunicarse con outras células producindo substancias químicas chamadas citocinas, que serven para recrutar outros fagocitos no sitio da infección ou estimular linfocitos dormentes. Os fagocitos forman parte do sistema inmunitario innato, que posúen os animais, incluídos os humanos. A inmunidade innata é moi efectiva pero non específica, xa que non discrimina entre diferentes tipos de invasores. Por outra parte, o sistema inmunitario adaptativo dos vertebrados con mandíbula (no que se basea a inmunidade adquirida) está moi especializado e pode protexer contra case calquera tipo de invasor. O sistema inmunitario adaptativo non depende dos fagocitos senón dos linfocitos, os cales producen proteínas protectoras chamadas anticorpos, que etiquetan os invasores para a súa destrución e impiden que os virus infecten as células. Os fagocitos, concretamente as células dendríticas e macrófagos, estimulan os linfocitos para que produzan anticorpos por un importante proceso chamado presentación de antíxenos.
Presentación de antíxenos
miniatura|Diagrama esquemático da presentación de péptidos alleos por medio de moléculas [[MHC de clase I|MHC I.]]
A presentación de antíxenos é un proceso no cal algúns fagocitos volven levar partes do material que fagocitaron de novo á superficie celular e "preséntanas" a outras células do sistema inmunitario. Hai dúas células presentadoras de antíxenos "profesionais": macrófagos e células dendríticas. Despois de que os materiais son englobados e introducidos na célula, as proteínas estrañas (os antíxenos) son cortadas en péptidos dentro das células dendríticas e macrófagos. Estes péptidos únense despois a glicoproteínas do complexo maior de histocompatibilidade (MHC) da célula, as cales transportan os péptidos á superficie celular do fagocito, onde poden ser mostradas ("presentadas") aos linfocitos. Os macrófagos maduros non viaxan moi lonxe do sitio de infección, pero as células dendríticas poden chegar aos ganglios linfáticos do corpo, onde hai millóns de linfocitos. Isto potencia a inmunidade porque os linfocitos responden aos antíxenos presentados por ditas células igual que se estivesen no sitio da infección inicial. Pero as células dendríticas poden tamén destruír ou pacificar os linfocitos se eles recoñecen compoñentes do corpo do hóspede; isto é necesario para impedir as reaccións autoinmunes. Este proceso denomínase tolerancia.
Activación
Todos os fagocitos, e moi especialmente os macrófagos, poden presentar distintos graos de rapidez para actuar. Os macrófagos adoitan estar relativamente dormentes nos tecidos e proliferan lentamente. Neste estado de semi-repouso, poden eliminar as células mortas do hóspede e outros residuos non infecciosos e raramente toman parte na presentación de antíxenos. Mais, durante unha infección, reciben sinais químicos, xeralmente o interferón-gamma, que fan que incrementen a súa produción de moléculas de MHC II e que os preparan para a presentación de antíxenos. Neste estado, os macrófagos son bos presentadores de antíxenos e matadores de células. Porén, se reciben un sinal directamente dun invasor, quedan "hiperactivados", deixan de proliferar e concéntranse en matar células. O seu tamaño e taxa de fagocitose increméntase, e algúns fanse o suficientemente grandes como para fagocitar protozoos invasores.
No sangue, os neutrófilos está inactivos, pero son arrastrados a gran velocidade. Cando reciben sinais dos macrófagos situados no sitio de inflamación, van máis lentos e abandonan o torrente sanguíneo. Unha vez que pasan aos tecidos, son activados por citocinas e chegan ao campo de batalla listos para matar.
Migración
miniatura|upright|Os neutrófilos móvense do sangue ao sitio de infección.
Cando ocorre unha infección, emítese un sinal químico de "SOS" para atraer fagocitos a ese lugar. Estes sinais químicos poden incluír proteínas de bacterias invasoras, péptidos do sistema de coagulación, produtos do complemento e citocinas que foron liberadas polos macrófagos localizados no tecido preto do lugar da infección. Outro grupo de atractores químicos son as citocinas que recrutan neutrófilos e monocitos que se encontraban no sangue.
Para chegaren ao sitio de infección, os fagocitos abandonan a circulación sanguínea e entran nos tecidos afectados. Sinais procedentes da infección causan que as células endoteliais que tapizan os vasos sanguíneos fabriquen unha proteína chamada selectina, á cal se unen os neutrófilos que pasan. Outros sinais chamados vasodilatadores afrouxan as unións que conectan as células endoteliais, o que permite que os fagocitos pasen a través da parede do capilar. A quimiotaxe é o proceso polo cal os fagocitos seguen o "rastro" de citocinas ata o lugar da infección. Os neutrófilos viaxan a través de órganos tapizados por células epiteliais aos sitios de infección, e, aínda que este é un compoñente importante da loita contra a infección, a propia migración pode orixinar síntomas similares aos dunha enfermidade. Durante unha infección, recrútanse millóns de neutrófilos desde o sangue, pero morren en poucos días.
Monocitos
miniatura|Monocitos no sangue ([[tinguidura Giemsa).]] Os monocitos desenvóvlense na medula ósea e chegan á madureza no sangue. Os monocitos maduros teñen núcleos grandes, lisos e lobados e abundante citoplasma que contén gránulos. Os monocitos inxiren substancias alleas ou perigosas e presentan antíxenos a outras células inmunitarias. Forman dous grupos: monocitos circulantes e monocitos marxinais, que permanecen noutros tecidos (os marxinais son aproximadamente o 70% de todos os monocitos). A maioría dos monocitos abandonan a circulación sanguínea despois de 20–40 horas para viaxar aos tecidos e órganos e ao facelo transfórmanse en macrófagos ou en células dendríticas, dependendo dos sinais que reciban. Hai uns 500 millóns de monocitos nun litro de sangue humano.
Macrófagos
Os macrófagos maduros non viaxan moi lonxe senón que permanecen facendo garda naquelas áreas do corpo que están expostas ao mundo exterior. Alí actúan como colectores de lixo, células presentadoras do antíxeno ou matadores feroces de células, dependendo dos sinais que reciban. Derivan de monocitos, de células nais de granulocitos ou da división de macrófagos preexistentes. Os macrófagos humanos teñen uns 21 micrómetros de diámetro. miniatura|esquerda|[[Pus zumegando dun absceso causado por unha infección bacteriana. O pus contén millóns de fagocitos.]] Este tipo de fagocitos non ten gránulos, pero contén moitos lisosomas. Os macrófagos encóntranse por todo o corpo en case todos os tecidos e órganos (por exemplo, as células microgliais do cerebro e os macrófagos alveolares dos pulmóns), onde se encontran esperando sixilosamente. A localización dun macrófago pode determinar o seu tamaño e aparencia. Os macrófagos causan inflamación por medio da produción de interleucina-1, interleucina-6 e TNF-alfa. Os macrófagos adoitan encontrarse só nos tecidos e raramente se ven no sangue circulante. A duración da vida dun macrófago dos tecidos estimouse en de catro a quince días.
Os macrófagos poden ser activados para que realicen funcións que os monocitos non poden realizar. As células T axudantes (tamén chamadas células T efectoras ou células Th), un subgrupo de linfocitos, son responsables da activación dos macrófagos. As células Th1 activan os macrófagos ao enviar sinais con IFN-gamma e expoñer na súa superficie a proteína ligando de CD40. Outros sinais son o TNF-alfa e os lipopolisacáridos bacterianos. As células Th1 poden recrutar outros fagocitos ao sitio de infección de diversos xeitos. Segregan citocinas que actúan sobre a medula ósea para estimular a produción de monocitos e neutrófilos, e segregan algunhas das citocinas que son responsables da migración de monocitos e neutrófilos fóra da corrente sanguínea. As células Th1 proceden da diferenciación de células T CD4+ unha vez que estas responderon ao antíxeno nos tecidos linfoides secundarios. Os macrófagos activados teñen un potente papel na destrución de tumores ao produciren TNF-alfa, IFN-gamma, óxido nítrico, compostos reactivos do oxíxeno, proteínas catiónicas e encimas hidrolíticos.