cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bisonte europeo
Hábitat
En contraposición aos bisontes americanos, os europeos nunca gustaron da vida nas praderías e espazos abertos, senón que se estableceron nos bosques, tanto caducifolios como mixtos de coníferas e árbores e folla caduca. Por eles vagaban en grupos duns 20 individuos, alimentándose de todo tipo de materia vexetal, fundamentalmente follaxe baixo, pero tamén herbas, codias e pólas tenras.
Os freixos parecen atraerlles en maior medida que outras árbores, mentres que as agullas dos piñeiros e outras árbores de folla perenne non son do seu agrado.
En inverno reuníanse en mandas que podían chegar ao medio centenar de individuos, dedicados a retirar a neve e á busca de raíces, tubérculos, rizomas e froitos enterrados, aínda que os machos vellos sempre evitaban este tipo de aglomeracións e levaban unha vida solitaria.
Bioloxía
O bisonte europeo é un animal social e gregario que formaba pequenas mandas que oscilaban entre os 10 e os 30 individuos liderados por un macho.
A época de celo ten lugar entre agosto e setembro. O período de xestación é de entre 260 e 270 días, tras os cales as femias paren unha soa cría. Os partos danse entre maio e xuño, e as femias adoitan illarse para parir. As crías destétanse aos sete meses, e permanecen canda a nai até os tres anos.
A lonxevidade máxima que se rexistrou foi de 22 anos, aínda que en catividade pode chegar aos 40.
Antigamente os bisontes europeos caían ocasionalmente vítimas de lobos, osos, tigres e leóns, pero hoxe en día estes animais desapareceron do continente europeo ou se fixeron moi raros, polo que se pode considerar que os poucos bisontes que quedan carecen actualmente de depredadores naturais.
Subespecies
Describíronse as seguintes subespecies:
Extinción en estado salvaxe e repoboación
miniatura|250px|Distribución histórica do bisonte europeo (en verde) e poboacións relícticas a comezos do século XX (en vermello).
Hai 2.000 anos o bisonte abundaba en toda a Europa central e setentrional chegando até Asia occidental. A distribución orixinal comprendía desde a península Ibérica até Rusia occidental, estando presente tamén no Cáucaso e no noroeste de Irán. Heródoto cita a súa presenza en Tracia e noutras rexións do norte de Grecia.
Aínda que enorme, esta vasta distribución non era continua pois, como quedou dito, os bisontes prefiren os espazos boscosos, e nas chairas despexadas estaban substituídos por mandas de uros ou touros salvaxes, (Bos primigenius).
Pero a principios do século XVIII, a causa sobre todo da caza abusiva e da progresiva deforestación, para aproveitar a madeira ou para destinar a terra á agricultura ou ao pastoreo, reduciron o hábitat primixenio dos bisontes, e este animal quedou relegado a algunhas zonas boscosas de Polonia (bosque de Białowieża) e do Cáucaso, reservas de caza dos tsares de Rusia. esquerda|250px|miniatura|[[Bosque de Białowieża en Polonia, exemplo de hábitat natural do bisonte europeo.]]
No século XII matouse ao último bisonte ibérico en Navarra, sendo daquela xa moi raro en Europa occidental.
No século XIV só quedaban unhas poucas cabezas na rexión francesa das Ardenas, que non resistiron até o final do século. En Romanía (Moldavia e Valaquia) perviviron até 1762 e en Transilvania, baixo dominio austrohúngaro até 1790.
O bisonte do Cáucaso (Bison bonasus caucasicus) fora desprazado, durante os últimos decenios da súa existencia, cara á zona ocupada polos bosques de coníferas, sendo moi posíbel que os seus refuxios invernais estiveran localizados nas zonas de bosques de faias situados a menores altitudes, pero ao non serlles permitida a estancia nestas zonas, o seu hábitat foi reducíndose cada vez máis, até chegar á súa extinción e 1930.
Ao bisonte europeo que habitaba nos territorios de Transilvania sucedeulle algo parecido ao que aconteceu no Cáucaso.
Pola súa parte, desde o século XVI as dinastías reinantes en Rusia, Lituania e Polonia consideraron que a morte dun bisonte era privilexio da realeza, chegando a castigar o furtivismo incluso coa morte nalgunhas ocasións. Isto permitiu unha supervivencia máis ou menos aceptábel deste animal en Europa oriental até a primeira guerra mundial, cando comezaron a ser masacrados por decenas para alimentar aos soldados e aos refuxiados. En 1919 morreu o último bisonte polaco na rexión de Białowieża, e en 1927 fíxoo o último exemplar que vivía en liberdade no Cáucaso. A especie extinguiríase totalmente de non ser porque había nese momento uns 50 individuos vivindo en parques zoolóxicos repartidos por todo o mundo.
En 1923 constituíuse en Polonia a Compañía Internacional de Defensa do Bisonte (CIDB), que defendía a recuperación desta especie. Nos anos 1950 conseguiu o permiso do goberno polaco para reintroducir 12 exemplares (11 polacos, máis o último bisonte caucásico, chamado por iso Kaukasus) no bosque de Białowieża, que foi declarado Parque Nacional. En 1966 a ONU incluíu o bisonte europeo no seu lista de animais protexidos. miniatura|Un bisonte europeo nun [[Billetes do rublo belaruso|billete de 100 rublos belarusos]] Desde entón, os esforzos combinados do CIDB e varios parques zoolóxicos de distintos países lograron un notábel éxito: daqueles 12 individuos descenden hoxe en día máis de 600 bisontes que habitan en distintos parques nacionais polacos, e varias novas mandas foron introducidas en réxime de semiliberdade en Belarús, Rusia, Romanía, Ucraína, Lituania e Quirguistán, ademais de en España, onde o 4 de xuño de 2010 reintroducíronse, despois de mil anos, sete exemplares no municipio palentino de San Cebrián de Mudá, Palencia. os cales se adaptaron tan ben que até conseguiron reproducirse, sendo xa 9 individuos. Tamén existe un proxecto para reintroducir a especie en Francia.
miniatura|220x220px|dereita|Parte da Reserva do Bisonte Europeo na localidade [[Provincia de Palencia|palentina de San Cebrián de Mudá, en España.]]
Por se isto fora pouco, en 2004 estalou a polémica cando se fixo público que o rei de España Xoán Carlos I conseguira permiso para matar un macho de bisonte no refuxio de Czerwony Dwor, previo pago de 7.000 euros. Os cidadáns e os medios de comunicación polacos mostraron a súa indignación ante a morte dun animal que consideran como un símbolo da nación. A pesar de que en Polonia a caza do bisonte está teoricamente prohibida, non é raro que a realicen de vez en cando altos cargos políticos do goberno e os "convidados" que eles estimen oportuno.
Doante de electróns
miniatura|Átomo de [[fósforo (elemento)|fósforo actuando como un doante nunha rede en dúas dimensións de silicio.]]
Un doante de electróns ou doador de electróns é unha entidade química que cede electróns a outra especie química. É un axente redutor e ao doar electróns el oxídase.
En bioquímica, os doantes de electróns ceden electróns na respiración aerobia á cadea de transporte electrónico, o que se traducirá na produción de enerxía, ou á cadea fotosintética durante a fase luminosa. Algúns doantes de lectróns importantes son os hidrocarburos do petróleo, solventes pouco clorados como o cloruro de vinilo ou a materia orgánica do solo e compostos inorgánicos reducidos. Tamén é importante o proceso de doazón de electróns na biodegradación de contaminantes orgánicos.
A enerxía de doazón dunha molécula doante de electróns mídese co seu potencial de ionización, que é a enerxía requirida para extraer un electrón do seu orbital máis alto ocupado. O balance enerxético global (ΔE), é dicir, a enerxía gañada ou perdida, nunha transferencia de doante-aceptor de electróns está determinada pola diferenza entre a afinidade electrónica (A) e o potencial de ionización (I):
Unha base de Lewis en química é un doante de electróns que cede pares de electróns que forman un enlace covalente. Porén, a IUPAC non aconsella usar o termo doante de electróns para as bases de Lewis.
A electropositividade e a electronegatividade determinan a forza dos doantes e aceptores de electróns, respectivamente.
En certas circunstancias, a transferencia de electróns pode ser só fraccionaria, o que significa que o electrón non se transfire completamente, senón que se orixina unha resonancia entre o doante e o aceptor, o que dá lugar á formación de complexos de transferencia de carga.
En bioloxía
En moitos procesos biolóxicos básicos, como a respiración ou a fotosíntese, os doantes de electróns son fundamentais.
Na respiración aeróbica os doantes de electróns directos da cadea de transporte electrónico son coencimas como o NADH e FADH2, que á súa vez recolleron os electróns das substancias procedentes dos alimentos (ou de azucres fotosintéticos) que se están a oxidar. As células acumulan reservas de substancias doadamente oxidables (doantes de electróns) como a glicosa en forma de amidón ou glicóxeno. Na cadea respiratoria e outras cadeas de transporte de electróns os transportadores ceden os electróns por orde do seu potencial estándar de redución (de potencial menor a maior), polo que un membro da cadea é aceptor de electróns do membro anterior e doante de electróns para o membro seguinte.
Nos organismos litótrofos os doantes de electróns son inorgánicos, como por exemplo, compostos do xofre.
Na fotosíntese oxixénica o doante de electróns último é a auga, a cal rompe orixinando O2, H+ e electróns; estes electróns van servir para substituír os que perderon as clorofilas ao darlles a luz. Na fotosíntese anoxixénica que realizan algunhas bacterias o doante de electróns non é a auga senón outra substancia como, por exemplo, o sulfuro de hidróxeno, polo que non se desprende O2.
No metabolismo o papel dos coencimas reducidos é fundamental como doantes de electróns para as biosínteses, ou para o ciclo de Calvin, ademais de para a cadea de transporte electrónico respiratoria.
Gran Premio dos Países Baixos de 1955
O Gran Premio dos Países Baixos de 1955 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 10 de xuño de 1955 no circuíto de Zandvoort. Foi a quinta carreira da tempada de Fórmula Un de.
Informe
Musso aprtetou e ata foi a captura da parella de Mercedes, que tiñan que ir a toda velocidade para manterse por diante. Foi entón cando fixo un trompo e perdeu tempo polo que eles puideron relaxarse un pouco.
Foi outro impresionante dobrete para eles. Musso ofreceulles un duro desafío e Fangio foi o primeiro en felicitalo polo seu podio.
Senén Bernárdez
O nome de Senén Bernárdez pode referirse a:
Menonita
197px|right|thumb|Emblema da Conferencia Mundial Menonita. Os menonitas son descendentes directos do movemento anabaptista do século XVI, contemporáneo da Reforma protestante.
Os Irmáns Suízos e os anabaptistas
En 1523 Ulrico Zuinglio, ex sacerdote católico, comezou a reformar a igrexa da cidade suíza de Zúric, do Rin, Hesse, Turinxia, Saxonia e outros territorios de fala alemá. No canto de reducirse o seu número, novos seguidores se lles sumaban en cada lugar.
A situación agravouse para o conxunto dos movementos anabaptistas polas decisións da Dieta de Expira. Desde 1526 a Dieta decretara que cada príncipe podía decidir nos seus territorios se se ensinaba o culto reformado ou o católico, o cal chocaba directamente coa concepción dos Irmáns, quen esixían que a autoridade civil non se entremetera nas cuestións de fe. En 1529, a pesar de que os príncipes partidarios da Reforma expresaron a súa soada protesta rexeitando calquera cousa "contraria a Deus ou á súa Santa Palabra", puxéronse de acordo cos católicos en canto ás medidas para perseguir a todos os anabaptistas.
Así foi promulgada a lei imperial do 23 de abril de 1529 que ordenaba "quitar a vida a todo rebautizador ou rebautizado, home ou muller, maior ou menor, e executalo segundo a natureza do caso e da persoa, por lume, por espada ou por outro medio en calquera lugar onde for achado". As medidas represivas agudizáronse logo da rebelión dos anabaptistas extremistas en Münster e, co pretexto de esmagar o levantamento protagonizado por estes e as súas ideas subversivas, multiplicáronse as execucións de Irmáns a pesar de que eles sempre foron pacifistas e rexeitaron as ideas e prácticas dos münsteristas.
Menno
miniatura|Gravado dun retrato de Menno Simons (publicado en Amsterdam en 1759) Menno Simons (1496-1561) foi un sacerdote católico de Frisia, hoxe Holanda, que escribiu para denunciar os erros dos revolucionarios anabaptistas. Impresionado pola traxedia de Münster e convencido de que soamente cun testemuño de auténtico seguimento a Xesucristo e de sometemento á autoridade da Biblia era posible evitar que as persoas fosen seducidas por novos erros, e para rexeitar as dos príncipes e as xerarquías católicas e reformadas, decidiu romper en 1536 coa igrexa Católica e unirse aos anabaptistas pacifistas.
As congregacións unidas ao movemento que contaba coa activa participación organizativa de Menno lograron consolidarse, aínda que moitas veces tiveron que peregrinar fuxindo dun lugar a outro. A influencia de Menno chegou a ser tan notoria, que os seus adversarios comezaron a chamalas "menistas" ou "menonitas", a xeito de insulto. Perseguidas sen cuartel na Europa occidental, comunidades enteiras de menonitas e outros anabaptistas desprazáronse forzadamente, establecéndose na Europa oriental, así como en Pensilvania en 1683, e durante o século XVIII, cando, ademais xurdiu alí outra denominación anabaptista similar, a de Irmáns en Cristo.
De Rusia a América
En 1788, a invitación de Catarina a Grande, emperatriz de Rusia, grupos de agricultores menonitas da Prusia (onde se lles impuxeron en 1786 severas condicións para a súa permanencia), emigraron a Ucraína.
Co decorrer do tempo, moitos menonitas dos establecidos en Rusia loitaran e padecido polo seu benestar espiritual, cultural e material en diversas rexións de Europa e da Rusia asiática. Os menonitas foran eximidos por Catalina da obrigación de prestar o servizo militar, pero esta condición, do mesmo xeito que a autonomía de que gozaban nas súas escolas e comunidades, foron abolidas en 1870, polo que moitos menonitas decidiron ir ao Canadá, onde foron aceptados en 1873, e a Estados Unidos, onde había moitas comunidades menonitas e Amish desde 1683. Na mesma época aparecen rexistros de menonitas emigrados de Rusia a América. Foi na Arxentina, en 1877, cando se formou unha colonia agrícola no arroio Nievas, preto de Olavarría, na provincia de Buenos Aires. Estes menonitas non mantiveron a súa identidade, e posiblemente fusionáronse con igrexas luteranas que servían a outros inmigrantes alemáns que chegaron na mesma época.
Nos Estados Unidos, desexando manter a súa ética pacifista, moitos menonitas recusaron apoiar a primeira guerra mundial. Algúns conscriptos novos en Europa e os Estados Unidos pasaron o conflito no cárcere, onde algúns morreron como consecuencia de malos tratos e torturas. Ao aveciñarse a segunda guerra mundial recoñeceuse nos Estados Unidos o dereito dos obxectores de conciencia, e miles de mozos participaron nun Servizo Voluntario Alternativo. O modelo foi tan xeitoso que continuou ata agora (é a base dos voluntarios do Comité Central Menonita), e foi imitado por programas como o Corpo de Paz dos Estados Unidos.
En Rusia, as políticas de Stalin causaron novos éxodos de menonitas a América. Entre 1920 e 1930 novos grupos establecéronse no Canadá, México e Paraguai. A segunda guerra mundial resultou desastrosa para a maioría dos menonitas que quedaron en Ucraína e Rusia. Consideróuselles "alemáns" polo idioma que falaban, e miles morreron ou foron deportados a Siberia.
Parte dos menonitas de Rusia que fuxían da persecución stalinista emigraron a Paraguai en 1930. Alí trasladáronse tamén outros menonitas de Estados Unidos, Canadá, Belize e México. En 1945 chegou unha nova onda de refuxiados, que se instalaron no Uruguai, o Brasil e Paraguai. Nas últimas décadas aceleráronse os movementos migratorios, e hoxe hai importantes colonias de menonitas que manteñen o uso do idioma alemán en Paraguai, Bolivia, Uruguai, Brasil, México e, máis recentemente, na Arxentina (preto de Guatraché, na provincia de A Pampa e preto de Pampa dos Guanacos, na provincia de Santiago do Estero).
Nos Estados Unidos e Europa, os menonitas opuxéronse a tomar parte nas guerras en Vietnam e Iraq e participaron en numerosas campañas pacifistas.
As colonias agrícolas menonitas de fala alemá
Aproximadamente o 15% dos menonitas pertencen a comunidades onde, xunto co idioma alemán, conservan tradicións centenarias. Estes grupos son maiormente de dúas vertentes:
Comité Central Menonita
Diferentes denominacións menonitas, os Irmáns en Cristo e os Amish fundaron en 1920, con recursos de congregacións do Canadá, os Estados Unidos e os Países Baixos, o Comité Central Menonita, para axudar aos seus irmáns de Ucraína, afectados polos sufrimentos causados pola primeira guerra mundial e a guerra civil subseguinte. Desde entón, o Comité logrou xeitosas campañas para socorrer en todo o mundo a poboacións pobres ou afectadas por catástrofes naturais ou guerras, sen importar as crenzas das persoas que reciben a axuda. En Laos o Comité axudou a financiar os programas para eliminar as minas antipersoais que quedaran sementadas durante as campañas militares norteamericanas pola Guerra de Vietnam.
Difusión
miniatura|Igrexa evanxélica menonita en [[Altkirch (Alsacia)]] Segundo un informe publicado a principios do 2007 pola Conferencia Mundial Menonita, hai no mundo aproximadamente 1 480 000 menonitas, distribuídos en 82 países. Debe recordarse que estas estatísticas non inclúen nenos, senón soamente membros adultos e bautizados.
América
A principios do século XX espertou nas igrexas menonitas dos Estados Unidos o interese por enviar misioneiros a outros países, especialmente de América. Os primeiros misioneiros chegaron á Arxentina en 1917. Detrás deles fóronse abrindo obras misioneiras noutros países, con congregacións latinoamericanas étnicas, cuxo primeiro idioma é o español, o portugués, o francés, e diversos idiomas indíxenas.
Hai agora igrexas menonitas activas en: A membresía combinada neses países supera os 156.000.
Características xenéticas
''Os estudos aos que se refire este capítulo non foron escritos desde a perspectiva da fe ou a historia dos menonitas, senón que son estudos científicos feitos en comunidades menonitas de América do Norte. Nalgúns casos, o feito de que a través das xeracións os matrimonios se realizaron entre descendentes do grupo orixinal, conservou algunhas características xenéticas peculiares. Os menonitas de Asia, outros países de América e África, que constitúen nestes momentos a maioría da poboación menonita mundial, non están afectados por estes caracteres xenéticos.''
Un estudo realizado sobre a estrutura xenética das comunidades menonitas de Kansas e Nebrasca determinou que as súas frecuencias para os alotipos das inmunoglobulinas G e M son similares ás atopadas en Europa central e difiren lixeiramente entre elas. Este estudo demostrou o illamento xenético no que se viu involucrada a poboación menonita, observándose un baixo número de haplotipos e fenotipos.
Tras o transcurso de sucesivas xeracións con illamento e sen entrada de xenes doutras poboacións, as diferentes colonias menonitas convertéronse en illados xenéticos, podendo observarse desviacións nas frecuencias dos alelos causantes de enfermidades, aumentando algúns e desaparecendo outros. Os matrimonios endogámicos contribúen ao decrecemento da heterocigosidade dalgúns alelos, resultando nun aumento da frecuencia de desordes recesivos monoxenéticos. De feito, hai algunhas enfermidades xenéticas que presentan mutacións específicas para as poboacións menonitas. Estas poden clasificarse en tres grupos:
Trastornos autosómicos recesivos
Enfermidade de Alström (OMIM ). Postulouse que podía ser por unha interacción entre ALMS1, o xene causante, con modificadores.
Exceso aparente de mineralocorticoides (OMIM ). A enfermidade foi rexistrada nun paciente menonita xermano-holandés residente nos Estados Unidos. A enfermidade é causada por unha mutación en HSD11B2. A maioría dos pacientes presentan hipertensión grave, hipocalemia, e supresión da actividade plasmática renal. Nunha muller menonita a secuenciación do xene HSD11B2 revelou unha transición homocigota de C por T, cuxa consecuencia era unha mutación sen sentido, o que explicaba os niveis intermedios do encima codificado polo xene. Un estudo na comunidade menonita de Kansas indicou que había 15 portadores dentro dos 445 individuos, que corresponde a unha frecuencia heterocigota de 0,03. Polo tanto, suponse que haberá máis afectados na poboación.
Ataxia-telanxiectasia (OMIM ). Atopouse unha mutación truncada (c.5932 G>T) no xene da ataxia telanxiectasia mutado (ATM) en pacientes menonitas. Esta mutación está tamén asociada con haplotipos comúns de SNP e STR atopados en pacientes de Dinamarca, Polonia, Inglaterra e Guatemala, rexións onde houbo asentamentos menonitas.
Hiperplasia adrenal conxénita-deficiencia do citocromo P-45017 (OMIM ). A hiperplasia adrenal congénita (CAH), debida á deficiencia do citocromo P-45017 (17 α-hidroxilase) é unha enfermidade rara cunha incidencia de 1/50000. Pacientes menonitas non emparentados con perda da actividade 17 α-hidroxilase e 17,20-liase foron identificados en Manitoba e Alberta. A base molecular desta deficiencia combinada é unha duplicación de 4 pares de bases no exón 8 do xene CYP17 (c.1434-1437dupCATC), que codifica o citocromo P-45017. 6 familias que viven na rexión frisoa de Holanda mostraron a mesma mutación, o que parece indicar que pode ser unha mutación que data do século XVI.
Síndrome de depleción do ADN mitocondrial hepatocerebral (OMIM ). Caracterizado por unha redución do número de copias do ADN mitocondrial nos tecidos afectados, a síndrome de depleción mitocondrial (MDS) é altamente variable. Na vella colonia menonita procedente do sur de Ontario, foron atopados 3 pacientes con MDS homocigotos para unha mutación (c.763G>T) no exón 6 da deoxiguanosina quinase (DGUOK). Estes pacientes proviñan de dúas familias non emparentadas.
Hipofosfatasia (OMIM ). É a enfermidade máis asociada aos menontias xermano-holandeses no Canadá. En menonitas, o índice de afección é de 1 de cada 2500, en contraposición co valor da poboación xeral de 1 de cada 100000. Estimouse que a frecuencia de portadores do alelo mutado é de 1/25. A mutación menonita é p.Gly334Asp no ALPL. Apreciouse a mesma mutación en pacientes huteritas; aínda que os huteritas e os menonitas xermano-holandeses están illados xeneticamente en zonas separadas, existen algúns documentos de enfermidades autosómicas recesivas en común. En familias menonitas con hipofosfatasia xuvenil e adulta, os pacientes eran heterocigotos para a mutación p.Glu191Lys e para a p.Gly334Asp.
Trastornos autosómicos dominantes
Grupo sanguíneo Froese (OMIM ). O primeiro caso coñecido data de 1978, onde o antíxeno sanguíneo Froese (Fra) se atopou nunha familia menonita de Manitoba. É un antíxeno moi pouco frecuente que soamente foi rexistrado en dúas persoas de familias menonitas non emparentadas. Unha mutación puntual no transportador de solutos da familia 4, no xene do intercambiador de anións SLC4A1, clasifica este antíxeno dentro do grupo sanguíneo Diego
Cancro de colon sen polipose hereditario (OMIM ). En Manitoba, moitas familias menonitas presentan esta enfermidade. Aínda que as familias non están emparentadas comparten a mesma mutación, p.Trp714X no xene MLH1, indicando que é posiblemente unha mutación presente nos fundadores desta poboación. A mutación é exclusiva dos menonitas.
Ataxia episódica familiar con vertixe e tinitus (OMIM ). As ataxias episódicas autosómicas dominantes son un grupo heteroxéneo de trastornos. Actualmente sepáranse en 3 trastornos (EA1, EA2 e PATX). No caso de EA1 e EA2 atópanse mutados os xenes KCNA1 e CACNA1A, respectivamente. Recentemente foi rexistrado nunha familia menonita un cuarto trastorno, denominado EA3. Os pacientes afectados por este novo trastorno presentaban varios episodios de ataxia xeral, vertixe, falta de coordinación e equilibrio, xunto con outros trastornos asociados como a tinitus e perturbacións visuais.
Trastornos ligados ao cromosoma X
Padal fendido con anquiloglosia (lingua ancorada) (OMIM ). Demostrouse que a causa desta desorde é unha mutación no xene do factor de transcrición T-box, TBX22. A secuenciación do xene TBX22 nunha familia menonita revelou unha transversión c.354G> T que conduce a unha substitución p.Gly118Cys na proteína TBX22 que pode afectar á unión do ADN.
A síndrome X fráxil (OMIM ). Diagnosticouse en varias familias unha repetición do trinucleótido CGG.
A síndrome de Renpenning ou de Martin-Bell (OMIM ). Esta síndrome describiuse por primeira vez en 1962 en 21 membros de dúas ramas dunha familia menonita que vivía nas catro provincias occidentais do Canadá. Os pacientes tiñan unha intelixencia gravemente danada (medicións IQ entre 14 e 45) e microcefalia con prominentes orellas. Estudos cromosómicos en tres pacientes revelaron cariotipos normais. A síndrome de Renpenning só se manifesta nos homes da familia e transmítese a través das mulleres non afectadas, característica dun modo de transmisión recesivo ligado ao cromosoma X. Estudos xenéticos sitúan o locus de Renpenning en Xp11.2-p11.4.
Hipertexto
En computación, un hipertexto é un sistema para a visualización de información, onde os seus documentos conteñen referencias internas a outros documentos (chamadas hipervínculos ou, simplemente, vínculos), e para a fácil publicación, actualización e procura de información.
O sistema de hipertexto máis coñecido é a World Wide Web.
Nummus
miniatura|[[Moeda da Antiga Roma|Moeda romana dun nummus a nome de Constancio II, cuñado en Tréveris entre 330 e 335. Anverso: FL IVL CONSTANTIVS NOB C . Reverso: GLORIA EXERCITUS . ]] Nummus (en grego: νουμμίον, noummion), plural nummi (νοῦμμοι), foi inicialmente o termo latino equivalente ao actual "moeda", utilizado posteriormente para unha serie de moedas do imperio Romano e bizantinas de cobre durante a Antigüidade tardía.
Historia
miniatura|esquerda|[[Moeda bizantina|Moedas bizantinas con valores en nummi, do reinado de Anastasio I: á esquerda a de 40 nummi (follis) e á dereita a de 5 nummi (pentanummium).]]
A denominación de nummus resérvase actualmente para as emisións bizantinas de cobre dos séculos V a VII. Tratábase dunhas pequenas moediñas, descoidadamente cuñadas, cun peso inferior ao gramo, que constituían a denominación máis baixa do sistema bizantino, valoradas oficialmente en 7.200 pezas por cada sólido de ouro (aínda que a súa taxa real oscilou entre as 6.000 e as 12.000). Estes nummi presentaban adoito o busto do emperador de perfil nos seus anversos e un monograma imperial nos reversos, aínda que algunhas moedas do emperador Xustiniano I (527-565) amosan no canto deste monograma o valor facial da moeda mediante o numeral grego "A". miniatura|260px|[[Moeda bizantina de 40 nummi (follis) a nome de Focas e a súa consrte Leoncia, coa característica marca de valor "M" no seu reverso.]]En 498, o emperador Anastasio I (491-518) emprendeu unha reforma do sistema monetario e introduciu múltiplos do nummus, con valores de 40 nummi, tamén coñecido como follis, 20 nummi (semifollis) e 10 nummi (en grego: δεκανούμμιον, decanummium). Estas moedas aparecían regularmente marcadas polos seus correspondentes numerais gregos, que indicaban o seu valor: "M" para o follis (40 nummi), "K" para a peza de 20 nummi e "I" no caso da de 10 nummi. No entanto, a emisión de moedas do nummus simple, aínda que se mantiña, era moi descontinua. Mediante unha nova reforma en 513, dobráronse os pesos destas moedas, introduciuse o novo valor de 5 nummi ou pentanummium (en grego: πεντανούμμιον), co numeral grego "E", e retomouse a cuñaxe regular do nummus simple. miniatura|180px|[[Moeda bizantina de cobre de 20 nummi (medio follis), cuñada en Cartago ca. 574-577, no reinado de Xustino II (565-578) e a súa consorte Sofía, coa marca de valor "K" no reverso. Anverso: D N IVSTINO ET [SO]FIE A[V] VITA . Peso: 9,66 g.]]
Durante o século VII, as sucesivas crises militares e financeiras levaron consigo a redución nos pesos e unha salientable deterioración da calidade das cuñaxes, ata o punto de que o follis (40 nummi) chegou a pesar só tres gramos en tempos do emperador Constante II (641-668), coa consecuencia da desaparición dos valores inferiores ao semifollis (20 nummi). A partir dese momento, o termo nummus ficou en uso só como unidade de conta para a cantidade de 6.000 unidades por sólido e, no uso coloquial, como expresión sinónima de "cambio pequeno".
Galería de imaxes de Beade
Galería de imaxes do concello de Beade na provincia de Ourense.
Convolvulaceae
Convolvulaceae, as convolvuláceas, é a familia das ipomeas cuns 60 xéneros e máis de 650 especies. A maioría son plantas rubideiras herbáceas, mais tamén árbores, arbustos e herbas.
Descrición
Son plantas herbáceas, ás veces leñosas, case sempre volúbeis, e con látex. O vástago destas plantas xeralmente está enrolado, de aí o seu nome latino (convolvere = enrolar). As follas son simples e alternas, sen estípulas. Poen ser recoñecidos doadamente polas súas flores de forma de funil radial e simétrica; hermafroditas, pentámeras, poucas veces tetrámeras, en dicasios axilares. Cáliz pentámero libre, persistente e acrescente. Teñen 5 sépalos, con corola de 5 pétalos unidos e 5 estames insertos e alternos, en igual número que lobos da corola. Disco en xeral presente, ovario súpero (flores hipóxinas). O froito é unha cápsula cunha a catro sementes (ás veces máis), ou unha baga.
Usos
As follas e o amidón das raíces tuberosas dunhas determinadas especies utilízanse coma alimento (exemplo pataca doce e a espinaca de auga). As sementes pódense usar como purgantes. Algunhas especies desta familia conteñen ergolina, un alcaloide que probabelmente ten actividade como psicodélicos (drogas psicoactivas) (como por exemplo o ololiuhqui). Hai membros desta familia que se utilizan como plantas ornamentais de xardín (por exemplo, a gloria da mañá) e hainos tamén que se consideran malezas (xeralmente do tipo rubideira).
Tribos
A familia Convolvulaceae pode ser clasificada nas tribos seguintes: Anisieae, Cardiochlamyeae, Convolvuleae, Cresseae, Cuscuteae, Dichondreae, Erycibeae, Humbertieae, Ipomoeeae, Jacquemontieae, Maripeae, Merremieae.
Etnobotánica
As sementes de moitas especies da familia conteñen alcaloides de ergolina como os psicodélicos ergonovina e a erxina (LSA).
As sementes da Ipomoea tricolor e de Turbina corymbosa úsanse coma psicodélicos. As semenetes da gloria da mañá poden producir un efecto semellante ao do LSD cando son inxeridas en doses altas, en cantidades achegadas ao cento. Malia non ser legal o LSA en varios países, as sementes atópanse nas tendas de xardinaxe, mais a maioría das veces este tipo de sementes están cubertas por algunha forma de pesticidas ou con metilmercurio. Estas coberturas son especialmente perigosas se alguén ten un historial de desordes do fígado e tamén poden causar dano neural.
Castro da Graña, Toques
O Castro de Toques é un sitio arqueolóxico da cultura castrexa localizado no lugar da Graña, na parroquia da Capela, no concello coruñés de Toques.
Localización
O Castro da Graña atópase a 553 m de altitude. Atópase na cima dun pequeno outeiro no lugar de Mourelos.
Pineda Trasmonte
Pineda Trasmonte é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 138 habitantes (INE 2012).
Corea do Sur nos Xogos Olímpicos
Corea do Sur participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1948, e dende entón competiu en cada edición dos Xogos Olímpicos de Verán, agás en 1980, cando se uniu ao boicot liderado polos Estados Unidos. Corea do Sur tamén participou en cada edición dos Xogos Olímpicos de Inverno dende 1948, agás na edición de 1952.
Maldefilgueiras, O Val de Xestoso, Monfero
Maldefilgueiras é un lugar da parroquia do Val de Xestoso no concello coruñés de Monfero na comarca do Eume. Tiña 3 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 1 era home e 2 eran mulleres.
Deuses olímpicos
miniatura|upright=1.8|Fragmento dun relevo helenístico (século-I – século I) representando ós doce olímpicos portando os seus atributos en procesión; de esquerda a dereita, Hestia (maza), Hermes (gorro alado e bastón), Afrodita (cun veo), Ares (casco e lanza), Deméter (cetro e presa de trigo), Hefesto (bastón), Hera (maza), Poseidón (tridente), Atenea (bufo e casco), Zeus (raio e bastón), Ártemis (arco) e Apolo (lira). Na mitoloxía grega, os deuses olímpicos son as deidades maiores do pantéon grego, entrando nesta consideración Zeus, Hera, Poseidón, Deméter, Atenea, Apolo, Ártemis, Ares, Afrodita, Hefesto, Hermes e Hestia e Dioniso. Eventualmente, Hades, Perséfone, Heracles ou Asclepio foron considerados como membros dos deuses olímpicos (principalmente debido á influencia dos Misterios eleusinos), mais Hades foi excluído porque residía no inframundo e nunca visitou o Monte Olimpo.
Sociedade Deportiva e Cultural Galicia
dereita|miniatura|Galicia de Mugardos 2023-24.
Deuses olímpicos
Os doce olímpicos
Os doce olímpicos, tamén coñecidos como Dodekatheon (Δωδεκάθεον，δώδεκα, dōdeka, "doce"+ θεοί, theoi, "deuses"), eran as principais deidades que residían no mítico Monte Olimpo. Os olímpicos acadaron a vitoria na Titanomaquia, a guerra na que Zeus liderou ós seus irmás cara a vitoria sobre os titáns.
Outros olímpicos
Os seguintes deuses e deusas son ás veces incluídos como un dos doce olímpicos.
Sociedade Deportiva e Cultural Galicia
Antes do Galicia
O fútbol chegou a Mugardos a través dos traballadores que estaban empregados en Bazán, na construción naval, e que tiñan contacto con capataces ingleses, pero ata os anos 20 non se empezaron a organizar en Mugardos equipos informais que ían xogar a Ares.
Antes da formación definitiva da Sociedade Deportiva e Cultural Galicia creáronse outros conxuntos, a maior parte efémeros.
Durante a guerra, estes equipos desaparecen, e volven formarse outros ao remate da contenda.
O Galicia de Meá
En 1952 decídese crear un novo equipo que, para recoller a tradición dos conxuntos anteriores, nomea presidente de honra a Aurelio Maceiras, denomínase Galicia, e mantén as mesmas cores có Galicia de 1934, a verde e a branca. O primeiro presidente foi José Martínez Rojo "O Cheo" e inscríbese no Goberno Civil o 30 de maio de 1953. O primeiro partido oficial disputouno o 13 de decembro de 1953 contra o Espartero ferrolán.
Na actualidade ten ao redor de 500 socios.
Datos do club
dereita|miniatura|Campo da Pedreira.
Cadro de presidentes
dereita|miniatura|Brath Miraz e José María Criado Labajo, presidentes de Galicia de Mugardos e [[Racing de Ferrol.]]
Lesta
O termo lesta pode referirse a :
O topónimo galego Lesta pode referirse a:
O apelido Lesta pode referirse a:
La Vilella Baixa
La Vilella Baixa é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Priorat.
A Portela, A Portela, Rodeiro
A Portela é un lugar da parroquia da Portela, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o IGE, en 2011 tiña 33 habitantes (17 homes e 16 mulleres), o que supón unha diminución con respecto ao ano 1999 cando tiña 35 habitantes.
Folkabbestia
Folkabbestia é un grupo italiano de folk rock, formado en Bari en 1994. En novembro de 2003 entraron no Libro Guinness dos Récords por tocar a mesma canción durante 30 horas seguidas.
Condado de Kalisz
miniatura|dereita|200px|Localización do condado de Kalisz na [[Gran Polonia.]] O condado de Kalisz (en powiat kaliski) é un condado do voivodato da Gran Polonia, no rexión central occidental de Polonia. Foi creado o 1 de xaneiro de 1999 como resultado das reformas do goberno local en Polonia de 1998. A súa capital é Kalisz, aínda que a cidade non pertence ao condado e constitúe unha cidade-condado independente dentro do voivodato.
Subdivisións
O condado divídese en once concellos: un concello mixto e dez concellos rurais:
Erdal İnönü
Erdal Inönü, nado en Ancara en 1926 e finado o 31 de outubro de 2007, foi un físico e político turco.
Traxectoria
Fillo do segundo presidente da república, Ismet Inönü, estudou física na Universidade de Ancara e especializouse no Instituto de Tecnoloxía de California en 1951. Foi profesor axudante na Universidade de Ancara e profesor titular de física na Universidade Técnica de Oriente Medio de Ancara (1960-66), onde fixo investigacións sobre os neutróns. En 1974 pasou á Universidade do Bósforo en Istambul ata que en 1983 entrou en política, foi un dos fundadores do Partido Socialdemocrático Popular e o seu líder entre 1983 e 1993, foi viceprimeiro ministro entre 1991 e 1993 e ministro de asuntos exteriores en 1995.
Aeroporto de Victoria Falls
O aeroporto de Victoria Falls é un aeroporto internacional que serve á industria do turismo das cataratas Victoria. VEstá situado a 18 quilómetros ao sur da cidade de Victoria Falls, Cimbabue.
O Seixo Branco, Bóveda, Begonte
O Seixo Branco é un lugar da parroquia de Bóveda no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá.
My Girl 2
My Girl 2 é un filme estadounidense dirixido por Howard Zieff que foi estreado en 1994. É a secuela do filme My Girl.
Sinopse
A súa nai morreu cando ela veu ó mundo. Agora ten trece anos e o seu pai, propietario dunha funeraria, volveu casar e esta a piques de darlle un irmán. No instituto pedíronlle que escriba sobre alguén, e elixe a súa nai da que apenas sabe nada.
As Rodrigas, Riotorto, Riotorto
As Rodrigas é unha vila da parroquia de Riotorto, capital do concello lugués de Riotorto, na comarca de Meira. Segundo o IGE, en 2020 tiña 130 habitantes (68 homes e 62 mulleres), o que supón unha diminución con respecto ao ano 2009, cando tiña 162 habitantes (83 homes e 79 mulleres), e con respecto ao ano 1999 cando tiña 159 habitantes.
Arioaldo
Arioaldo (ás veces chamado Ari(o)vald, nome porén diferente a Arioald) é un rei longobardo de Italia que reina de 626 a 636.
Traxectoria
Nobre ariano, é porén o marido da princesa católica Gundeperga, filla do rei Axilulfo e da raíña Teodelinda, pero logo bota do trono longobardo ao seu cuñado, o rei católico Adaloaldo, e toma o poder restablecendo así a herexía ariana. Convertido en rei, fai encerrar á súa muller nun mosteiro, acusándoa de preparar un complot contra el co duque do Friúl, Tasón. Combate aos ávaros e rexéitaos tras unha tentativa de invasión no nordeste de Italia.
Júlio Dantas
Na súa actividade intelectual foi un polígrafo, cultivando os máis variados xéneros literarios, da poesía á novela e ao xornalismo, mais foi como dramaturgo que ficou máis coñecido, en particular pola súa peza A Ceia dos Cardeais (1902), unha das máis populares producións teatrais portuguesas de sempre. Na política foi deputado, Ministro da Instrución Pública e Ministro dos Negocios Estranxeiros (1921-1922 e 1923), terminando a súa carreira pública como embaixador de Portugal no Brasil (1941-1949). Considerado retrógrado por algúns intelectuais da época, como foi o caso de Almada Negreiros, que escribiu o Manifesto Anti-Dantas, moi polémico, conseguiu granjear durante a vida grande prestixio social e literario, prestixio que decaeu tras a súa morte. Foi elixido socio da Academia de Ciencias de Lisboa (1908), institución a que presidiu a partir de 1922.
Traxectoria
Fillo de Casimiro Augusto Vanez Dantas, militar, escritor e xornalista, e da súa muller Maria Augusta Pereira de Eça, estudou no Colexio Militar, en Lisboa, sendo admitido co número 114 en 1887, inscribíndose seguidamente no curso de Medicina da Escola Médico-Cirúrgica de Lisboa, que concluíu en 1900 cunha tese titulada Pintores e poetas de Rilhafoles. Pouco despois ingresou no Exército Portugués, sendo oficial médico a partir de 1902.
A carreira de medicina militar, onde optou por unha práctica no campo de psiquiatría, non o absorbeu: dedicouse simultaneamente á literatura e a unha intensa actividade intelectual e social, que o tornou coñecido nos medios políticos e nos círculos cultos de Lisboa. En 1905 foi elixido deputado ás Cortes.
Na literatura revelouse un grande polígrafo, dedicándose aos máis variados xéneros literarios, desde a poesía, o teatro, o conto, a novela e a crónica até ao ensaio. Alcanzou grandes éxitos coas súas pezas teatrais, con obras como A Severa, A Ceia dos Cardeais (obra que foi traducida para máis de 20 linguas), Rosas de Todo o Ano e O Reposteiro Verde.
Publicou o seu primeiro artigo en 1893 no xornal Novidades, e o seu primeiro libro de versos en 1897. A maior parte das súas obras de teatro e novelas son sobre o pasado histórico, mais as súas mellores obras, Paço de Veiros (1903) ou O Reposteiro Verde (1921) están escritas nun estilo naturalista.
Nas súas obras defende o culto do heroísmo, da elegancia e do amor, situando a trama das súas obras case invariabelmente no século XVIII, época que escollía case sempre como escenario das súas producións, salientando a decadencia da vida aristocrática da época. Nas súas obras é tamén común encontrar a exaltación do efémero, da morte e do sentimentalismo máis punxente. A súa obra poética está claramente inspirada na lírica palaciana do Cancioneiro Xeral de Garcia de Resende.
Desde o punto de vista estilístico, a súa obra sitúase entre o romanticismo e o parnasianismo, predominando nas obras de teatro e nas novelas os temas históricos. Con todo, as mellores obras de Júlio Dantas, sobre todo Paço de Veiros (1903) e o O Reposteiro Verde (1921) teñen unha clara inclinación cara o naturalismo. Foi durante décadas un dos autores portugueses máis apreciados no estranxeiro.
A primeira produción dunha das súas pezas ocorreu en 1899, no Teatro Dona Amélia (actual Teatro San Luiz) de Lisboa, coa presentación da peza en catro actos O que morreu de amor, pola Compañía Rosas. Aínda no campo teatral dedicouse á tradución, publicando versións en lingua portuguesa de Cyrano de Bregerac, de Edmond Rostand, e do Rei Lear, de William Shakespeare. Eximio tradutor, as súas traducións cóntanse entre as mellores feitas para a lingua portuguesa.
A Ceia dos Cardeais (1902) foi enormemente popular o seu tempo. Con base na súa obra teatral A Severa, José Leitão de Barros realizou o primeiro filme sonoro portugués en 1931. A súa peza Os Crucificados aborda, por primeira vez no teatro portugués, a temática da homosexualidade.
Foi socio correspondente da Academia das Ciencias de Lisboa a partir de 1908 e socio efectivo desde 1913. Por varias veces foi escollido para presidente da institución. En 1949 recibiu o título de Doutor Honoris Causa pola Universidade do Brasil, título que en 1954 tamén lle foi atribuído pola Universidade de Coímbra.
Aceptou tamén unha carreira no ensino artístico e foi director do Conservatório Nacional de Lisboa, sendo alí profesor de Historia da Literatura e director da Sección de Arte Dramática.
O 14 de febreiro de 1920 foi feito Grande-Oficial da Antiga, Nobilíssima e Esclarecida Orde Militar de Sant'Iago da Espada, do Mérito Científico, Literario e Artístico.
Foi Ministro da Instrución Pública no outono de 1920, no goberno presidido por António Granjo, e Ministro dos Negocios Estranxeiros no goberno de Cunha Leal, no inverno de 1921-1922, e novamente en 1923 no goberno de Ginestal Machado. miniatura|Julio Dantas e [[Ramón Cabanillas no Balneario de Mondariz en 1929.]] O 14 de febreiro de 1930 foi agraciado coa Grã-Cruz da Orde Militar de Noso Señor Jesus Cristo e a 21 de marzo do mesmo ano foi elevado a Grã-Cruz da Antiga, Nobilíssima e Esclarecida Orde Militar de Sant'Iago da Espada, do Mérito Científico, Literario e Artístico.
En 1938-1940 presidiu á Comisión Executiva dos Centenarios, dirixindo a Exposición do Mundo Portugués que tivo lugar en Lisboa e colaborou na Revista dos Centenários, órgano de propaganda da mesma.
En 1941 foi un dos Embaixadores Especiais enviados ao Brasil para dignificar a cultura de Portugal e en 1949 foi nomeado embaixador de Portugal no Río de Xaneiro. Nesas funcións tivo papel destacado na elaboración dun acordo ortográfico co Brasil.
Foi considerado retrógrado por algúns, como foi o caso de Almada Negreiros, que lle dedicou o Manifesto Anti-Dantas. O feito de ser atacado por aquel manifesto e se ter transformado nun dos albos dos mozos seguidores do modernismo comproba a súa notoriedade de home público. A pesar diso, pasada a proba do tempo e amainadas as paixóns, Vitorino Nemésio e David Mourão Ferreira defenderon a súa calidade literaria e a súa invulgar mestría dramatúrxica, considerándoo merecedor de lugar destacado nas letras portuguesas.
No xornalismo e na crítica literaria, foi colaborador dos xornais máis importantes de Portugal, sobre todo do Diário Ilustrado, Novidades, Correio da Manhã e Renascença e escribiu no Correio da Manhã, do Rio de Janeiro, e no La Nación, de Buenos Aires.
Corea nos Xogos Olímpicos de Inverno de 2018
Corea competiu por vez primeira como un equipo unificado composto de deportistas de Corea do Sur e Corea do Norte nos Xogos Olímpicos de Inverno de 2018, na proba de hóckey sobre xeo.
Júlio Dantas
Traxectoria
Na area da prensa, tamén se encontra colaboración da súa autoría nas revistas Branco e Negro (1896-1898), Serões (1901-1911), Revista do Conservatório Real de Lisboa (1902), Illustração portugueza (1903-1980), Azulejos (1907-1909), O Palco (1912), Atlântida (1915-1920), Terra portuguesa  (1916-1927), Revista de turismo iniciada en 1916, O domingo ilustrado (1925-1927), Ilustração (1926-), Feira da Ladra (1929-1943), Anais das bibliotecas, arquivo e museus municipais (1931-1936), Boletim cultural e estatístico (1937), Revista municipal (1939-1973) e Boletim do Sindicato Nacional dos Jornalistas (1941-1945).
Corea nos Xogos Olímpicos de Inverno de 2018
Nos Xogos Olímpicos de 2018, as delegacións de ámbolos dous países marcharon xuntas na cerimonia de apertura baixo a bandeira de unificación de Corea.
Contexto
En xaneiro de 2018, anunciouse que o equipo feminino de hóckey sobre xeo se fusionaría coas xogadoras norcoreanas para formar un único equipo de hóckey para os Xogos Olímpicos. Competiron baixo o código do COI "COR", sendo unha abreviatura da palabra francesa "Corée".