cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Proteína quinase activada por mitóxeno
En animais
ERK5 forma parte dunha vía bastante ben diferenciada en mamíferos. O seu único activador específico augas arriba é MKK5, que se activa en resposta ás MAP3 quinases MEKK2 e MEKK3. A especificidade destas interaccións débese á arquitectura especial das MKK5 e MEKK2/3, que conteñen ambas dominios N-terminais PB1, que permiten a heterodimerización directa entre elas. O dominio PB1 de MKK5 tamén contribúe á interacción ERK5-MKK5: proporciona unha interface especial (ademais do motivo D que se atopa na MKK5) por medio do cal MKK5 pode recoñecer especificamente o seu substrato ERK5. Aínda que os detalles a nivel molecular son pouco coñecidos, MEKK2 e MEKK3 responden a certos sinais de desenvolvemento para dirixir a formación de endotelios e a morfoxénese cardíaca. Aínda que tamén están implicadas no desenvolvemento cerebral, a letalidade embrional da inactivación de ERK5 debido a anormalidades cardíacas subliña o seu papel central na vasculoxénese de mamíferos. É notable que o knockout condicional de ERK5 en animais adultos é tamén letal, debido á unha estendida alteración das barreiras endoteliais. As mutacións nos compoñentes de augas arriba da vía ERK5 (o complexo CCM) crese que están detrás das malformacións cavernosas cerebrais en humanos.
En fungos
miniatura|Diagrama global da vía MAPK en lévedos. Os compoñentes non canónicos dos cinco módulos coñecidos (vías do apareamento, filamentación, hiperosmose, integridade da parede celular, esporulación) están coloreados en azul.
As vías MAPK dos fungos foron ben estudadas. En lévedos, a MAPK Fus3 é responsable da parada do ciclo celular e apareamento en resposta á estimulación por feromonas. A feromona factor-alfa é percibida por un receptor sete transmembrana. O recrutamento e activación dos compoñentes da vía Fus3 depende estritamente da activación da proteína G heterotrimérica. A vía MAPK do apareamento consta de tres pasos (Ste11-Ste7-Fus3), pero as MAP2 e MAP3 quinases que interveñen están compartidas con outra vía, a Kss1 ou vía do crecemento filamentoso. Aínda que Fus3 e Kss1 son quinases de tipo ERK estreitamente relacionadas, as células de lévedos poden activalas separadamente, coa axuda dunha proteína armazón Ste5 que é recrutada selectivamente polas proteíns G da vía do apareamento. O truco é que Ste5 pode asociarse con e "abrir" Fus3 para a súa fosforilación por Ste7 nun complexo terciario, mentres que non fai o mesmo para Kss1, deixando que a vía do crecemento filamentoso sexa activada só en ausencia de recrutamento de Ste5.
Os fungos tamén teñen unha vía que lembra a sinalización JNK/p38 dos mamíferos. Trátase da vía Hog1: activada pola alta osmolaridade (en Saccharomyces cerevisiae) ou por varios outros estreses abióticos (en Schizosaccharomyces pombe). A MAP2 quinase desta vía denomínase Pbs2 (relacionda coas MKK3/4/6/7 de mamíferos), e as MAP3 quinase kinases implicadas na activación son Ssk2 e SSk22. O sistema en S. cerevisiae é activado por un sofisticado módulo de osmopercepción consistente nas proteínas Sho1 e Sln1, pero aínda non está claro como fan outros estímulos para causar a activación de Hog1. Os lévedos tamén presentan outras vías MAPK que non teñen claros homólogos en animais, como a vía da integridade da parede celular (Mpk1/Slt2) ou a vía da esporulación (Smk1).
En plantas
Malia o gran número de xenes de MAPK que teñen as plantas, as vías MAPK das plantas superiores foron menos estudadas que as dos animais ou fungos. Aínda que súa sinalización parece moi complexa, as quinases MPK3, MPK4 e MPK6 de Arabidopsis thaliana son mediadores clave de respostas ao shock osmótico, estrés oxidativo, resposta ao frío e están implicadas en respostas antipatóxenos. Ademais, tamén interveñen na morfoxénese, xa que os mutantes MPK4 mostran un acusado ananismo.
Relacións evolutivas
Membros da familia MAPK encontráronse en todos os organismos eucarióticos estudados ata agora. As MAP quinases clásicas e atípicas poden rastrearse ata as raíces da radiación dos principais grupos eucariotas. As plantas terrestres conteñen catro grupos de MAPK clásicas (MAPK-A, MAPK-B, MAPK-C e MAPK-D), que están implicados nas respostas a unha gran variedade de estreses abióticos. Porén, ningún destes grupos é directamente equivalente ás agrupacións de MAPK clásicas encontradas nos opistocontos (fungos e animais). Nos opistocontos, os principais subgrupos de MAPK clásicas forman a rama de quinases similares a ERK/Fus3 (que se subdividen en metazoos nos subgrupos ERK1/2 e ERK5), e as quinases similares a p38/Hog1 (que tamén se subdividen nos subgrupos p38 e JNK en animais pluricelulares). Ademais, hai varias MAPK en fungos e animais cuxas orixes non están claras, xa sexa debido á alta diverxencia (por exemplo, NLK), xa sexa por ser posiblemente unha rama temperán de toda a familia MAPK (ERK3, ERK4, ERK7). En vertebrados, debido a duplicacións de xenoma completo xemelgas acontecidas despois da separación entre cefalocordados e vertebrados, hai varios parálogos en cada grupo. Así, ERK1 e ERK2 correspóndense coa Drosophila quinase rolled, JNK1, JNK2 e JNK3 son todos homólogos do xene basket de Drosophila. Aínda que entre o grupo p38, os p38 alfa e beta son claramente pares parálogos, e tamén o son p38 gamma e delta en vertebrados, o momento en que se produciu a separación na base está menos claro, dado que moitos metazoos xa posúen moitos homólogos p38 (hai tres quinases de tipo p38 en Drosophila, Mpk2(p38a), p38b e p38c). A única proteína ERK5 parece cubrir un papel moi especializado (esencial para o desenvolvemento vascular en vertebrados) sempre que está presente. Esta liñaxe foi delecionada en protóstomos, xunto cos seus compoñentes de augas arriba da vía (MEKK2/3, MKK5), aínda que están claramente presentes en cnidarios, esponxas e incluso en certos organismos unicelulares (por exemplo, os coanoflaxelados Monosiga brevicollis) moi relacionados coas orixes dos animais pluricelulares.
A separación entre as MAP quinases clásicas e atípicas ocorreu bastante cedo. Isto é suxerido non simplemente pola diverxencia entre os xéneros existentes, senón tamén os descubrimentos recentes de MAPK atípicas en eucariotas basais primitivos. A secuenciación do xenoma de Giardia lamblia revelou a presenza de dous xenes MAPK, un deles similar aos ben coñecidas MAPK de mamíferos (ERKs, p38s etc.), e a outra mostraba semellanzas coa proteína ERK7 de mamíferos. A situación é similar no organismo ameboide multicelular Dictyostelium discoideum, no que a proteína ddERK1 paree ser unha MAPK clásica, mentres que ddERK2 lembra máis ás proteínas ERK7 e ERK3/4 de mamíferos. As MAPK atípicas poden tamén encontrarse en plantas superiores, aínda que se sabe pouco delas. Igual que ocorre en mamíferos, a maioría dos aspectos das MAPK atípicas non están cataterizados debido á falta de investigación nese campo.
Recoñecemento do substrato e da molécula compañeira
miniatura|Diagrama das interaccións das MAPK dependentes do motivo D e o recolecemento de substrato. Todos os exemplos citados refírense ás interaccións da proteína de mamíferos ERK2.
Como é típico do grupo das quinases CMGC, o sitio catalítico das MAP quinases ten unha secuencia consenso moi pouco definida para os substratos. Igual que todas as moléculas relacionadas, só necesitan unha diana formada polos aminoácidos serina / treonina seguidos dun pequeno aminoácido, preferiblemente prolina ("quinases prolina-dirixidas"). Pero como os sitios SP/TP son extremadamente comúns en todas as proteínas, os mecanismos de recoñecemento de substrato adicionais evolucionaron para asegurar a fidelidade de sinalización. A diferenza das súas moléculas máis relacionadas, as quinases dependentes de ciclinas (CDKs), onde os substratos son recoñecidos pola subunidade de ciclina, as MAPK asócianse cos seus substratos por medio das rexións de unión auxiliares nos seus dominios quinase. A máis importante desas rexións consta da fenda de atraque hidofóbica e a rexión CD cargada negativamente. Xuntas recoñecen os denominados atraques MAPK ou motivos D (tamén chamados motivos de interacción de quinase / KIM). Os motivos D consisten esencialmente nun ou dous aminoácidos cargados positivamente, seguidos por residuos hidrofóbicos alternantes (principalmente leucinas), situadas normalmente augas arriba do sitio de fosforilación a unha distancia de 10 a 50 aminoácidos. Moitos dos substratos de MAPK coñecidos conteñen motivos D que non só poden unirse ás MAPK, senón que tamén proporcionan recoñecemento específico para certas MAPK. Un dato interesante é que os motivos D non están restrinxidos aos substratos: as MAP2 quinases tamén conteñen ditos motivos nas súas porcions N-terminais, que son totalmente necesarios para a interacción MAP2K-MAPK e a activación das MAPK. De maneira similar, as fosfatases das MAP quinases de especificidade dual e as fosfatases das MAP específicas de tirosina únense a MAP quinases polo mesmo sitio de atraque. Os motivos D poden encontrarse incluso en certos reguladores das vías MAPK e proteínas armazón (por exemplo nas proteínas JIP de mamíferos).
Existen outros sitios de unión ao substrato peor coñecidos. Un deses sitios (o sitio DEF) está formado polo bucle de activación (cando está na conformación activa) e a MAP quinase-específica inserida baixo el. Este sitio pode acomodar péptidos cunha secuencia consenso FxFP (fenilalanina-x-fenilalanina-prolina), normalmente situada augas abaixo do sitio de fosforilación. Nótese que dito sitio só pode encontrarse en proteínas que necesitan recoñecer selectivamente as MAP quinases activas, polo que se encontran case exclusivamente en substratos. Diferentes motivos poden cooperar entre si, como ocorre na familia Elk de factores de transcrición, que posúen tanto o motivo D coma o FxFP. A presenza dun motivo FxFP na proteína armazón KSR1 tamén serve para facer dela un substrato de ERK1/2, proporcionando un mecanismo de retroalimentación negativa para establecer o nivel correcto de activación de ERK1/2.
Sobreira, Sobreira, Vilamarín
Sobreira é un lugar da parroquia de Sobreira, no concello ourensán de Vilamarín, na comarca de Ourense. Segundo o IGE, en 2018 tiña 94 habitantes (48 homes e 46 mulleres).
Proteína quinase activada por mitóxeno
Proteínas armazón
Desde o descubrimento de Ste5 en lévedos, os científicos estiveron buscando similares elementos da vía non encimáticos de armazón en mamíferos. Hai, efectivamente, varias proteínas que interveñen na vía de sinalización de ERK, que poden unirse a múltiples elementos da vía: a MP1 únese tanto a MKK1/2 coma ERK1/2, KSR1 e KSR2 poden unirse a B-Raf ou c-Raf, MKK1/2 e ERK1/2. Descubríronse proteínas análogas para a vía JNK: a JIP1/JIP2 e as familias JIP3/JIP4 de proteínas únense a MLKs, MKK7 e calquera JNK quinase. Desafortunadamente, a diferenza da Ste5 de lévedos, os mecanismos polos cales se regula a activación de MAPK compréndense moito peor. Mentres que Ste5 forma un complexo ternario con Ste7 e Fus3 para promover a fosforilación deste último, proteínas armazón de mamíferos coñecidas parecen funcionar por medio de mecanismos diferentes. Por exemplo, KSR1 e KSR2 son en realidade MAP3 quinases e están relacionadas coas proteínas Raf. Aínda que as KSR só mostran unha actividade de MAP3 quinase insignificante, as proteínas KSR poden malia todo participar na activación de Raf quinases formando con eles heterodímeros, proporcionando un par alostérico para activar ditos encimas. Por outra parte, as JIPs son aparentemente proteínas transportadoras, responsables do enriquecemento de compoñentes de sinalización de MAPK en certos compartimentos de células polarizadas. Neste contexto, a fosforilación dependente de JNK de JIP1 (e posiblemente de JIP2) proporciona un sinal para que as JIP liberen a molécula unida a JIP e os compoñentes da vía de augas ariba inactivos, impulsando así un forte bucle de retroalimentación positivo local. Este sofisticado mecanismo acopla o transporte dependente de cinesina a unha activación de JNK local, non só en mamíferos, senón tamén na mosca do vinagre Drosophila melanogaster.
Como dianas terapéuticas
Como a vía de sinalización da ERK está implicada tanto na proliferación de células fisiolóxica coma patolóxica, é natural que os inhibidores de ERK1/2 sexan unha clase de axentes antineoplásticos interesante. De feito, moitaas das mutacións "driver" protooncoxénicas están ligadas á sinalización de ERK1/2, como os constitutivamente activos (mutantes) receptores da tirosina quinase, Ras ou proteínas Raf. Aínda que non se desenvolveu ningún inhibidor de MKK1/2 ou ERK1/2 para uso clínico, os inhibidores da quinase que tamén inhiben Raf quinases (por exemplo Sorafenib) son axentes antineoplásticos efectivos contra varios tipos de cancro.
As quinases JNK están implicados no desenvolvemento de resistencia á insulina en individuos obesos e tamén na excitotoxicidade de neurotransmisores despois dunha condición isquémica. A inhibición de JNK1 mellora a resistencia á insulina en certos modelos animais. Os ratos que foron alterados xeneticamente para que carecesen dun xene JNK3 funcional (a maior isoforma no cerebro) mostran unha tolerancia isquémica aumentada e recuperación dun accidente cerebrovascular. Aínda que se están a desenvolver pequenas moléculas inhibidoras de JNK, ningún delas demostrou ser efectiva en probas en humanos. Un inhibidor de JNK baseado nun péptido (AM-111, un péptido de motivo D retroinverso de JIP1, anteriomente chamado XG-102) está tamén baixo desenvolvemento clínico para tratar a perda de audición sensoneural.
Antes pensábase que a p38 era unha diana perfecta para fármacos antiinflamatorios. Porén, o fracaso de máis dunha ducia de compostos químicos na fase clínica suxire que as p38 quinases poderían ser malas dianas terapéuticas en doenzas autoinmunes. Descubriuse que moitos destes compostos eran hepatotóxicos en varios graos e desenvolvíase tolerancia aos efectos antiinflamatorios en semanas.
Speed Pop
Speed Pop é o segundo álbum do grupo xaponés de Pop/Rock chamado GLAY, lanzado ó mercado o 3 de marzo do ano 1995 baixo o selo Platinum Records e producidos por eles mesmos. O álbum alcanzaría a oitava posición nas listas de Oricon, con 320.150 copias vendidas.
Cabana, Moalde, Silleda
Cabana é un lugar da parroquia de Moalde no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2007 tiña 9 habitantes, 4 homes e 5 mulleres; o que supón unha perda de habitantes con respecto ao ano 2000.
577
Véxase tamén
Historia ano a ano
.bb
.bb é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para Barbados. Foi mantido por varios administradores desde a súa creación. O primeiro deles foi a Universidade de Porto Rico. En 1996 o goberno de Barbados conseguiu o control do .bb en beneficio da Cable & Wireless (BARTEL) Ltd. No 2001 asinouse un acordo entre o Goberno de Barbados e a Cable & Wireless (Bartel) Ltd. e a súa compañía irmá Cable & Wireless (BET) Ltd., para continuar coa administración dos dominios do .bb até que o goberno seleccionara novas directrices. En novembro de 2007, o .bb foi relegado á Telecoms Unit, que pertence ao Goberno de Barbados.
O goberno indicou que súa intención sería manter o dominio semi-protexido. Os asuntos legais que concirnen os dominios son establecidos pola Oficina de Propiedade Intelectual e Asuntos Corporativos (Corporate Affairs and Intellectual Property Office, CAIPO) parte do goberno.
A cota para o ccTLD e para os dominios de segundo e terceiro nivel, é de 120 dólares de Barbados anuais.
Panamá
A República de Panamá é un país de América central, localizado entre Costa Rica e Colombia, o mar Caribe e o Océano Pacífico. A súa principal fonte de ingresos é o portádego da Canle de Panamá dende 1999, en que deixou de ser estadounidense e pasou a ser propiedade do Goberno de Panamá a través da empresa pública Autoridade da Canle de Panamá (ACP).
Xeografía
A República do Panamá está situada no istmo que une a América Central con América do Sur. O país, dividido polo Canal do Panamá, está percorrido no centro por cadeas montañosas a maneira dun elevado espiñazo, mentres desde estas ás costas se desenvolven alturas de transición até as chairas costeiras, que son percorridas por ríos de curto percorrido.
No oeste do país érguese a serra de Talamanca, que se prolonga desde a veciña Costa Rica. Nela se levantan as maiores altitudes do país, que superan os 3.000 m, como o Cerro Echande (3.168 m), o volcán Chiriquí ou Barú (3.475 m) ou o Cerro Fábrega (3.335 m). Estas cimas son continuadas pola serra de Tabasará, con cimas de menor altura (Cerro Chorcha, 2.238 m; Cerro Chicú, 1.764 m). No lado sur-oriental do istmo as alturas son tamén menores (serra de San Blas, serra do Sapo, serranía do Darién).
Panamá conta con varias illas, das que cómpre citar na costa caribeña o arquipélado de Bocas del Toro pecha a lagoa litoral de Chiriquí. No Océano Pacífico sitúanse as illas Secas, a illa de Coiba, a de Jicarón e a de Cebaco a oeste; no leste, dentro do golfo de Panamá, as illas das Perlas e a illa de San Miguel.
Os ríos son curtos debido á relativa escasa distancia entre os cordais montañosos e o mar. Entre os cursos fluviais que desaugan no Mar Caribe, salientan o Sixaola, o Chagres e o Toabré. Na vertente do Océano Pacífico cabe citar o Chiriquí, o Santa María e, xa no Darién, o Tuira (cun importante afluente, o Chucunaque) e río Sambu. Hai tamén algúns lagos, como os que serviron para facilitar a construción da grande canle transoceánica; fóra deles o Alajuela e oBayano son os maiores.
Xeografía política
Panamá está dividido en nove provincias e tres zonas indíxenas con status de provincias denominadas, comarcas indíxenas (correntemente ditas soamente comarcas). Os indios son 10% da poboación, outros 10% son pardos (indios e africanos). 17% está composta de negros e mulatos (africanos e europeos), 3% en afro-antilhanos. 5% son chineses. 42% son mestizos normais (indios e europeos). E resto son descendentes puros de europeos sen mestura.
As provincias (entre parénteses as capitais respeitivas) son:
As tres comarcas indíxenas son:
As dúas comarcas subprovinciais son:
.io
.io é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para o Territorio Británico do Océano Índico. Adoita usarse para formar unha palabra enteira ou cun sentido concreto ao lela xunto aos caracteres anteriores ao punto (o que se denomina un domain hack), onde io se asocia coa sigla inglesa para input output (entrada-saída). Google actualmente trata o dominio .io como un dominio de nivel superior xenérico porque "usuarios e webmasters soen ver o dominio dun modo máis xenérico e non coma un dominio xeográfico".
Notas
Toppdomän
.sy
.sy é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para Siria.
Interestatal 80
A Interestatal 80 (I-80) é a segunda autoestrada máis longa nos Estados Unidos (logo da I-90). Conecta o centro de San Francisco, California, a Teaneck, Nova Jersey, un suburbio de Nova York. A I-80 é a interestatal que máis se aproxima á Autoestrada Lincoln, a primeira estrada en cruzar os Estados Unidos. Algunhas seccións da I-80 atópanse directamente na parte superior da antiga Estrada de Lincoln, en particular, en Wyoming, Utah, Nevada, e California. A estrada máis ou menos traza outros corredores de importancia histórica, en particular no Oeste dos Estados Unidos. Estes inclúen o Oregon Trail de Nebraska, e cara ao oeste, o California Trail de Nevada e California, e o primeiro Ferrocarril Transcontinental do oeste de Nebraska ata San Francisco.
Preto da estrada de Chicago, Illinois, ao leste preto de Youngstown, Ohio, hai un peaxe, a estrada de peaxe de Indiana e o Ohio Turnpike. En Youngstown, o I-80 sae da estrada de peaxe, e segue cara a Pittsburgh e Filadelfia, a favor do Shortway Keystone, un acceso directo a través do norte de Pensilvania construído como parte dun novo corredor para A I-80. A ruta de peaxe cara a Filadelfia, Pensilvania, foi orixinalmente designada como a Interestatal 80S, agora é a Interestatal 76.
A I-80 I-90 cruza preto de Elyria, Ohio, e comparten unha ruta ao oeste ata chegar a Portage, Indiana, onde A I-90 divídese fronte ao I-80, pero logo pasa conxuntamente coa I-94 ata o suburbio de Chicago de South Holland, Illinois. A I-80 despois, conéctase coa I-294 ata chegar a Markham, Illinois.
Yeronim Ustrytskyi
Yeronim Ustrytskyi (en Єронім Устрицький; en Hieronim Ustrzycki), nado en 1658 na terra de Sanok (Voivodato de Rutenia, Polonia) e finado o 12 de outubro de 1748 no mosteiro de Spas (Voivodato de Rutenia, Polonia), foi un eclesiástico grecocatólico ruteno, bispo de Przemyśl, Sambor e Sanok entre 1715 e 1746.
Xosé Luís de Dios
Xosé Luís de Dios Martínez, nado en Ourense o 3 de febreiro de 1943 e finado o 2 de agosto de 2010 en Tui, foi un pintor galego.
Traxectoria
Participou da creación do grupo artístico Volter, ao redor do café homónimo en Ourense, e do que tamén formaron parte Xaime Quessada e Acisclo Manzano. Realizou a súa primeira exposición en 1963. Comezou co debuxo, para pasar posteriormente ao cartelismo e a publicidade. Realizou exposicións por toda Galicia, Madrid (cidade onde viviu moitos anos), Barcelona, Buenos Aires, Cidade de México ou Río de Xaneiro. As obras caracterízanse polas cores vivas e un elevado grao de abstracción. A súa última exposición tivo lugar en 2008. Os últimos anos da súa vida pasounos en Tui.
Persoal
Era irmán do compositor Manuel de Dios. Faleceu dun aneurisma.
Doggystyle
Doggystyle foi o álbum, lanzado o 23 de novembro de 1993, que serviu como debut do cantante de rap Snoop Dogg.
Alberte I de Mónaco
Alberte I foi o príncipe reinante de Mónaco de 1889 a 1922. Fillo de Carlos III de Mónaco e da condesa Antoinette Ghislaine de Merode-Westerloo, naceu en París o 13 de novembro de 1848.
Comezou estudos marítimos en Lorient pero tras negociacións do seu pai co goberno español decidiuse que continuase a súa formación militar en España, chegou a España en abril de 1866, residiu durante un tempo en Madrid ata incorporarse á fragata Tetuán que estaba ancorada en Cádiz, o 25 de xullo a fragata chegou ata o porto de Vigo, na ría de Pontevedra realizaron exercicios de instrución e ós poucos marchou para A Habana. O príncipe Alberte incorporouse á dotación do Hernán Cortés en decembro de 1866, o navío con base na Habana realizaba servizos de vixilancia no Caribe. En xuño de 1867 foi destinado ó vapor Blasco de Garay e en marzo de 1868 á fragata Gerona, xa en abril solicitou unha licenza que pasou en Nova York e percorrendo os Estados Unidos e tras ela volveu a Mónaco. O 28 de agosto de 1868 foi promovido polo goberno español a tenente de navío, por mor do triunfo da Revoluvión de 1868 renunciou a seguir na mariña española.
Casou no Château Marchais, Mónaco, o 21 de setembro de 1869 con Lady Mary Victoria Douglas-Hamilton, de quen naceu o seu fillo e sucesor Luís II de Mónaco.
En xaneiro de 1875 acompañou a Afonso XII na viaxe de regreso a España desde o exilio do proclamado rei tras o pronunciamento de Sagunto. Casou en segundas nupcias, tras divorciarse da primeira muller, con Marie Alice Heine (París, 30 de outubro de 1889). Morreu en París o 26 de xuño de 1922.
Casamaría, Moalde, Silleda
Casamaría é un lugar da parroquia de Moalde no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2007 tiña 25 habitantes, 10 homes e 15 mulleres; o que supón unha perda de habitantes con respecto ao ano 2000.
Baixa Limia - Serra do Xurés
O Parque Natural da Baixa Limia-Serra do Xurés é un parque natural galego, unha zona especial de conservación (ZEC) e unha zona de especial protección para as aves (ZEPA) nas serras da raia ourensá e da Baixa Limia. Destaca por ser o parque galego máis amplo, o máis agreste e de maior altitude, pois abrangue as serras de Laboreiro, do Xurés e da Pena. É ademais o único espazo natural galego con algunha flora e fauna xa máis característica do clima mediterráneo.
miniatura|Vista panorámica do Parque Natural dende o coto de Santa Eufemia (Lobios)
Este parque foi declarado en 1993 e forma un continuo xeográfico co Parque Nacional de Peneda-Gerês de Portugal. Desde 2009 os concellos de ambos parques forman a Reserva da Biosfera transfronteiriza galego-portuguesa Gerês-Xurés.
Xeografía
miniatura|Picos da Fontefría na serra do Xurés.
Torneo das Seis Nacións
O Torneo das Seis Nacións (coñecido como RBS 6 Nations por motivos de patrocinio), coñecido antes do ano 2000 como o Cinco Nacións, é unha competición anual de rugby entre seis seleccións europeas: Escocia, Francia, Gales, Inglaterra, Irlanda, Italia.
Baixa Limia - Serra do Xurés
Situación
O parque, na provincia de Ourense, esténdese polas montañas e vales das comarcas da Baixa Limia e da Limia, nos concellos de Lobeira, Entrimo, Lobios, Muíños e Calvos de Randín. Abrangue territorio das parroquias de Corvelle e Calvos (Bande), da Fraga, Grou, Lobeira, Parada e Vilariño (Lobeira), de Venceáns, A Pereira, A Illa e Entrimo (Entrimo), da Illa, Manín, Río Caldo, Araúxo, San Paio de Araúxo e A Cela (Lobios), de Prado de Limia, Xermeade e Requiás (Muíños) e de Randín e Rubiás dos Mixtos (Calvos de Randín).
A zona especial de conservación conta ademais con territorio na comarca de Celanova, e tamén en parte dos concellos de Padrenda, Quintela de Leirado e Verea. Esta outra área protexida abrangue as parroquias de Padrenda, Monte Redondo e San Pedro da Torre (Padrenda), de Mociños e Xacebáns (Quintela de Leirado) e de Bangueses (Verea).
Torneo das Seis Nacións
O Six Nations Championship, cos seus predecesores o Cinco Nacións e o Campionato das Home Nations, e o primeiro torneo internacional de rugby no Hemisferio Norte. Os campións do Seis Nacións son vistos tamén coma os Campións de Europa. O evento está patrocinado actualmente polo RBS, o Royal Bank of Scotland (Banco Real de Escocia).
Baixa Limia - Serra do Xurés
Situación
As serras de Laboreiro, Xurés e da Pena, que ten ao sur e forman a raia seca, son a súa continuación natural co parque nacional portugués de Peneda-Gerês. Estoutro parque abrangue freguesías dos municipios de Melgaço, Arcos de Valdevez e Ponte da Barca (no distrito de Viana do Castelo), Terras de Bouro (distrito de Braga) e Montalegre (distrito de Vila Real).
Torneo das Seis Nacións
Irlanda é o equipo que ostenta o título do Grand Slam, recoñecido oficialmente por primeira vez dende 1948, tras gañar a competición de 2009 gañando a tódalas outras selección, sendo ademais os gañadores da Tripla Coroa tras vencer a Escocia, Gales e Inglaterra (os catro equipos das Illas Británicas).
Baixa Limia - Serra do Xurés
Orografía
miniatura|A serra de Santa Eufemia vista desde preto de [[Padrendo, Río Calvos, Lobios|Padrendo, Lobios]] O parque decorre de norte a sur dos vales da Limia ata os altos da Baixa Limia. O ZEC acolle tamén as serras de Celanova. O principal conxunto de serras do parque son as do Laboreiro (ao oeste), do Xurés (no centro) e da Pena (ao leste).
Torneo das Seis Nacións
Existe á parte do masculino o torneo das Seis Nacións feminino e unha versión Xuvenil, para menores de 20 anos. Cabe resaltar que cando o nome do torneo non está acompañado por ningunha outra sinalización refírese ao torneo orixinal masculino. Nestes outros dous torneos participan os mesmos seis países que no de homes.
Baixa Limia - Serra do Xurés
Orografía
Nas terras de Celanova atópase a serra do Aguillón. Oriéntase de norte a sur e ten cumes como o Alto de Pena Gache (1224 m). A serra do Laboreiro discorre de norte a sur entre Verea e Lobeira contra Melgaço. Conta con cumes como o Coto Dourado (1303 m), a Cabezo da Meda (1318 m) ou o Codesal (1333 m). En Entrimo atópase a serra de Queguas, onde destaca o Alto das Sete Laceiras (1205 m). Tamén en Entrimo está o Monte do Quinxo, de noroeste a suroeste, que ten cumes como o do Quinxo (1116 m). Ao sur do río Limia en Lobios, e orientada case de norte a sur, está a serra de Santa Eufemia. Fai de raia con Arcos de Valdevez e Ponte da Barca e destaca por cumes como o Alto de Santa Eufemia (1115 m). Entre Lobios e Terras de Bouro, orientada de leste a oeste, está a serra da Cruz do Piñeiro. Conta con cumes como o Coto do Bidueiro ou como os de Cabezos de Moudelo (con 1317 ou 1404 m). Seguindo a orientación desta, xa no sur de Lobios e Muíños contra Terras de Bouro e Montealegre, está a serra do Xurés. Alí atópanse os cumes máis altos do parque, como o Pico do Sobreiro (1537 m), o Pico da Nevosa (1533 m), o Alto da Nevosa (1522 m), o Coto de Fonte Fría (1457 m) e o Coto das Gralleiras (1448 m). Ao leste da do Xurés está a serra de Picos, que segue esta cara o leste cunha orientación similar. Alí atópase o Alto do Pisco (1395 m).
Torneo das Seis Nacións
Formato
miniatura|esquerda|Localización das Seis Nacións participantes Xogado anualmente, o formato do Campionato é sinxelo: cada equipo xoga contra o resto unha vez, alternando a vantaxe de campo dun ano ao seguinte. Por cada vitoria obtéñense dous puntos, un por empatar e ningún por unha derrota. Ao contrario que noutras competicións de rugby o sistema de puntuación por bonificación non se usa (o sistema de bonificación consiste en 4 puntos por vitoria, 2 por empate, 1 punto de bonificación por acadar 4 ou máis ensaios e outro punto por perder por 7 ou menos puntos).
Acadando a vitoria en cada partido conséguese o "Grand Slam". De ida e volta (dous anos consecutivos, xa que se alternan os partidos de casa e fora dun ano ao outro) o Grand Slam foi soamente obtido en cinco ocasión por Gales en 1908/1909, Inglaterra en 1913/1914, 1923/1924 e 1991/1992 e Francia en 1997/1998. Inglaterra posúe o maior número de Grand Slam con 12, seguido de Gales con 10, Francia con 8, Escocia con 3 e Irlanda con 2.
Baixa Limia - Serra do Xurés
Orografía
No sur de Calvos de Randín, ao leste de Tourém e no límite con Montealegre, atópase a serra da Pena. Conta con cumes como a A Portela do Touzal (1281 m), Penas da Cruz (1391 m), Cabezo de Monteagudo (1361 m) ou Espiños (1305 m). Aos pés (ou ao norte) das serras do Pico e da Pena están os vales de Couso de Salas e de Salas, respectivamente.
Torneo das Seis Nacións
Formato
A vitoria dunha das Home Nations (é dicir Escocia, Gales, Inglaterra e Irlanda) sobre as outras é a Tripla Coroa. A Triple Crown este trofeo só foi acadado catro veces consecutivas en dúas ocasións, unha por Gales en 1976, 1977, 1978 e 1979 e outra por Inglaterra en 1995, 1996, 1997 e 1998. Inglaterra posúe o maior número de Triplas Coroas con 23, seguido por Gales con 19, Escocia con 10 e Irlanda. Aínda que este trofeo leva celebrándose durante moito tempo coma unha característica do Torneo, non foi até 2006 cando pasou a posuír un trofeo físico, encargado polo Royal Bank of Scotland.
Baixa Limia - Serra do Xurés
Hidrografía
miniatura|Corga da Fecha no [[río Caldo]] O parque recórreno o río Limia e afluentes seus, como o río Salas (ao leste) e outros menores que nacen nos cumes das serras.
Torneo das Seis Nacións
Formato
Ao final do torneo o equipo que termina o torneo de último dise que gaña a Culler de Madeira (ás veces considerase que se "gaña" este trofeo só se remata o torneo sen que ese equipo venza ningún partido, pero isto sería máis ben o whitewash).
Outras varias competicións individuais toman lugar neste Torneo. A competición regular máis vella é a Calcutta Cup, que gaña o vencedor do partido entre Escocia e Inglaterra dende 1879. Chámase de Copa de Calculta xa que está feita dun fundido de rupias Indias. Dende 1988, o Millennium Trophy entrégase ao vencedor do partido entre Inglaterra e Irlanda. A partir de 2007, Francia e Italia teñen tamén o seu propio trofeo: o Torfeo Giuseppe Garibaldi, que foi creado polo 200 aniversario do heroe italiano que axudou á unificación do estado italiano, Giuseppe Garibaldi, nacido en Nizza en 1807; cidade que se converteu na actual cidade francesa de Niza en 1859.
Baixa Limia - Serra do Xurés
Hidrografía
Destaca a presenza do encoro de Lindoso no río Limia, na zona central do parque entre Entrimo e Lobios, e o do río Salas, en Muíños, no leste do parque. Outro encoro menor é o de Olelas no rego da Corga do Porto do Medio, un afluente do río de Castro Laboreiro, que se atopa en Entrimo.
Torneo das Seis Nacións
Formato
Antes de 1994, os equipo que remataban cos mesmos puntos compartían o campionato. Despois dese ano os empates rómpense considerando a diferenza de puntos (puntos acadados nos partidos) entre os dous equipos. O regulamento do campionato di ademais que en caso de novo empate a puntos, gaña o equipo que acade máis ensaios. Se aínda persiste o empate o equipos afectados comparten o campionato. Porén, até o día de hoxe, os puntos por vitorias e os puntos acadados nos partidos foron de abondo para decidir o campionato.
Baixa Limia - Serra do Xurés
Hidrografía
A parte máis ao nordeste deste espazo natural (dentro só da zona ZEC e nos concellos de Padrenda, Quintela de Leirado e Verea) atravésana regatos como o río Deva ou o Crespos, afluentes do río Miño.
Torneo das Seis Nacións
Historia
O Torneo das seis Nacións toma a substitución do torneo das cinco nacións, quen á súa vez era herdeiro dun torneo entre catro equipos. Dende 1996, o Torneo outorga oficialmente (ata entón era oficioso) o título de Campión de Europa de Rugby. Como manda a tradición, os antigos trofeos como a Copa Calcuta (que se disputa entre Inglaterra e Escocia) e a Tripla Coroa (que se outorga ao equipo británico que se impoña aos outros tres) séguense disputando. Moito máis recentes son o Millenium Trophy, que premia ao vencedor do partido entre Inglaterra e Irlanda e o Trofeo Eurostar para o vencedor do partido entre Francia e Inglaterra. Ademais, o grand slam é a guinda do pastel do vencedor do torneo: o obtén o equipo que gaña todos os partidos; pola contra, a culler de madeira é a triste recompensa virtual do equipo que perde todos os partidos.
O Torneo sufriu algunhas crises forzadas polo problema irlandés. Ademais da interrupción da competición en 1972 trala masacre de Londonderry, acordouse non volver interpretar o himno God Save the Queen durante a presentación dos equipos ao longo dun cuarto de século. Para non irritar aos ingleses tampouco se interpretou A Marsellesa antes dos partidos que Francia disputaba en Dublín. Para compensar tampouco se interpretaba o himno irlandés nos desprazamentos do equipo do trevo. Non se volveu á normalidade ata 1997.
Malia ser vítima da súa contorna, o Torneo presenta unha cara moito máis positiva con todos os afeccionados que se desprazan aos partidos. A tradición do chamado terceiro tempo (no que os afeccionados -e os propios xogadores- celebran a vitoria ou lamentan a derrota ás veces con máis alcol do conveniente) dá unha imaxe alegre deste deporte. Algúns destes terceiros tempos do Torneo que sempre reúnen aos xogadores de ambos equipos fixeron historia. Trala profesionalización deste deporte, a mediados dos 90, os xogadores están menos dispostos a estas celebracións.
Tradicións e aspectos festivos
A pesar dalgunhas dificultades pasaxeiras, o Torneo é un grande acontecemento deportivo e unha cita co bo humor dos fieis seareiros. Un partido do Torneo comeza moito antes do saque inicial, principia cando os fans comezan unha xira polos seis países implicados nesta vella competición. O desprazamento adoita efectuarse en grupo e os seguidores non dubidan en facer grandes viaxes para asistir aos partidos incluso se son retransmitidos pola televisión.
O partido comeza tradicionalmente cos himnos nacionais que cantados de xeito moi fervoroso polos seareiros de cada equipo e remata, sexa cal sexa o resultado, ben entrada a tarde ou incluso até o día seguinte nos pubs ou nos bistrós (pequenas cafetarías).
Para os seareiros que non teñen a oportunidade de asistir ao partido no estadio, esta é a unha ocasión de xuntarse na casa cos amigos ou nun pub. Sen que sexa por chauvinismo ou por un exceso de nacionalismo, unha gran parte dos seguidores levan as cores dos seus equipos, píntanse a face ou cantan populares cancións para dar folgos aos seus xogadores, como por exemplo o Swing Low, Sweet Chariot dos ingleses. Esta canción foi adoptada polos seareiros da Rosa o 19 de marzo de 1988 con ocasión dun encontro entre Inglaterra e Irlanda. Os ingleses ían perdendo por 0 a 3 no descanso, mais tomaron vantaxe na segunda metade mentres os seguidores cantaban espontaneamente o Swing Low, Sweet Chariot e acabouse convertendo no canto de carraxe para os seareiros ingleses. Do mesmo xeito por exemplo, os franceses interpretan a Marsellesa para dar folgos ao seu equipo, os Bleus.
O fenómeno hooligan (seareiros violentos), que se adoita manifestar en competicións de fútbol, non existe no deporte do rugby, sendo totalmente o contrario, producíndose encontros amigábeis entre os seguidores de tódolos equipos.
A práctica ritual do terceiro tempo tanto polos seguidores coma polos xogadores é unha verdadeira institución no rugby, do que se di que non é tal sen esta tradición. Os terceiros tempos reúnen despois dos partidos xa sexa a seguidores ou a xogadores para ir pasalo ben todos xuntos entre os dous equipos despois do duro partido. Os terceiros tempos do Seis Nacións do Torneo xuntan aos xogadores dos dous equipos, algúns destes pasando ao anais da historia.
O Torneo é agardado cada ano con moito interese xa que se produce entre o inverno e a primavera, época do ano na que non hai tantas grandes competicións deportivas, a excepción dos Xogos Olímpicos de inverno cada catro anos.
Os estadios do Torneo
Ata o ano 2000, a selección de Gales xogou os seus partidos como local no Cardiff Arms Park. O primeiro partido internacional disputado no Cardiff Arms Park tivo lugar fronte á selección de Irlanda o 12 de abril de 1884 ante 5.000 espectadores. O combinado galés xogou tamén os seus partidos internacionais nos estadios de Swansea, Newport e Llanelli.
Anteriormente, entre 1872 e 2006, a selección de Irlanda disputou os seus partidos como local en Lansdowne Road, en Dublín, un estadio con capacidade para 49,000 espectadores e que foi demolido en 2007. Con todo, a reconstrución do estadio levou ao equipo a xogar de xeito provisional entre 2007 e 2010 no estadio de Croke Park, propiedade da Asociación Atlética Gaélica (coñecida polas súas siglas en inglés, GAA), onde se xogan habitualmente os partidos de fútbol gaélico e hurling, e que ten capacidade para 82.300 espectadores, converténdose durante ese período no maior estadio do torneo. Coa apertura en maio de 2010 do Aviva Stadium na localización do anterior Lansdowne Road, o combinado irlandés pasou a disputar os seus partidos como local no novo estadio.
Dende o seu ingreso no Seis Nacións a selección Italiana disputou os seus partidos no Stadio Flaminio da capital italiana, un estadio con capacidade para 30,000 espectadores. A finais dos anos 2000, o aumento da popularidade do rugby en Italia fixo que o Stadio Flaminio tornárase menos viable como estadio local do combinado italiano. A medida que se achegaba o ano 2010, especulárase con que os partidos como local de Italia no Seis Nacións serían disputados en estadios de fútbol como o Stadio Olimpico en Roma ou no norte o país, onde o rugby é máis popular. O Stadio Luigi Ferraris en Xénova (42.000 espectadores) foi o principal estadio proposto como alternativa. Anunciáronse melloras no Stadio Flaminio, destinadas a aumentar a súa capacidade dende os 32.000 aos 42.000 espectadores, aparentemente aumentando as probabilidades de que o rugby permanecera no Stadio Flamino, aínda que seguía a estar entre os estadios máis pequenos do torneo. Con todo, a cidade de Roma, propietaria do Flaminio, atrasou as renovacións prometidas, levando á Federación Italiana de Rugby (FIR) a perder a paciencia coa cidade. En abril de 2011, anunciouse que a FIR trasladaría os seus partidos como local ao Stadio Artemio Franchi de Florencia. Entón a cidade de Roma comezou a renovación do Flaminio, o que presumiblemente levou á FIR a anunciar en xullo dese mesmo ano que mantería os partidos como local na cidade no Stadio Olimpico. A FIR tamén anunciou que planea regresar ao Flaminio unha vez estea completado o proxecto.
En novembro de 2010, a Federación Francesa de Rugby (FFR) anunciou que planeaba construír un novo estadio da súa propiedade na rexión de París. A frustración da FFR con diversos aspectos da utilización do Stade de France medrara: non só polo alto custo do alugueiro, senón tamén a irritación por non ter prioridade á hora de programar partidos – coa posible excepción do propio Seis Nacións. En xuño de 2012, a FFR anunciou a localización do seu novo estadio – provisionalmente denominado Grand Stade FFR – nos suburbios do sur de París. O lugar estaba situado a 25 km do centro da capital francesa. O estadio con capacidade para 82.000 espectadores, con teito retráctil e campo deslizante, tería sido construído sobre unha antiga pista de carreiras de cabalos en Évry. O novo estadio, cun custo estimado de 600 millóns de euros, debía abrir as súas portas en 2017. O proxecto foi cancelado en decembro de 2016 logo de que Bernard Laporte fora elixido presidente da FFR.
En 2017, os partidos do Seis Nacións disputáronse nos seguintes estadios:
Presenza nos estadios
miniatura|esquerda|250px|O estadio de [[Murrayfield Stadium|Murrayfield, onde se rexistrou a maior entrada a un partido do Seis Nacións en 1975.]]
O Torneo das Seis Nacións de 2006 tivo unha media de 56,084 asistentes, sendo a competición disputada entre nacións que ten, de media, o meirande número de espectadores. Superando ao Mundial de Fútbol Alemaña 2006 con 52,401 espectadores e ao Tri Nations con 45,211 espectadores en 2006.
O maior número de espectadores nun partido do Torneo é de 104,000, este fito foi un 1 de marzo de 1975 en Murrayfield (Escocia) para un partido ente Escocia e Gales, partido que finalmente rematou coa vitoria dos locais sobre o XV do Dragón por 12 a 10, permitindo que na última xornada do torneo os escoceses aínda tivesen oportunidade de gañar o torneo, aínda que a súa derrota contra Inglaterra no seguinte partido frustrou as súas esperanzas, gañando finalmente os do País de Gales. Despois desta data a capacidade do estadio de Murrayfield reduciuse para unha mellora seguridade dos espectadores.
O Torneo das Seis Nacións rexistra altos índices de afluencia aos estadios, con asistencias medias entre os 60.000 e os 70.000 espectadores, e afluencias que teñen superado o millón de espectadores nos estadios. A seguinte táboa amosa os rexistros de afluencia aos estadios durante o torneo dende o ano 2000 ata 2015:
A asistencia media aos partidos do torneo dende 2000 ata 2015 foi a seguinte:
Trofeo do torneo
miniatura|O equipo de Irlanda erguendo o trofeo en [[Tournoi des Six Nations 2009|2009]] En 1993 púxose en xogo un trofeo para premiar ao equipo gañador do Torneo. O capitán francés Jean-François Tordo foi o primeiro en alzalo. En 2015, o capitán irlandés Paul O'Connell alzou o novo trofeo do Torneo. O trofeo, deseñado polo xoieiro inglés Thomas Lyte, está feito en prata, formando un hexágono (cada cara simboliza unha nación), e componse de 7 quilos de prata e unha altura de 75 centímetros
Tripla Coroa
A Tripla Coroa é o trofeo entregado ao equipo que se impón nun minicampionato a catro entre Escocia, Gales, Ingraterra e Irlanda (que é o torneo británico preexistente á admisión de Francia en 1910 e posteriormente de Italia en 2000). Inglaterra conquistou a primeira Tripla Coroa en 1883, aínda que foi Irlanda o primeiro equipo que gañou usando esta expresión, inventada por un xornalista de The Irish Times en 1894. Ata 2006 non existía un premio físico para o equipo gañador, foi precisamente ese ano cando se creou un trofeo físico para o equipo que conseguira a Tripla Coroa.
Grand Slam
Do mesmo xeito, o Grand Slam é a guinda do pastela para todos os equipos gañadores do torneo: trátase de derrotar a todos os seus opoñentes. Se ben non é un trofeo propiamente dito, o termo Grand Slam emprégase no Torneo para designar ao equipo que gañou todos os seus partidos durante unha edición. O termo foi introducido por primeira vez en 1957 por un xornal inglés, con ocasión da vitoria total do equipo de Inglaterra.
Culler de pau
A culler de pau é un « anti-trofeo », outorgado, segundo as fontes, ao equipo que perdeu todos os seus partidos nunha edición do Torneo, ou o que finalizou na derradeira posición na clasificación xeral..
Nota: o Home Nations Championship 1883, no que Gales e Irlanda perderon os seus dous partidos pero non xogaron entre eles non se inclúe, xa que non se completou a competición.
Trofeos aos xogadores
Dende 2004 entrégase o trofeo ao xogador máis destacado do torneo, escollido pola votación do público. O primeiro xogador en recibir o galardón foi o irlandés Gordon D'Arcy, mentres que o tamén irlandés Brian O'Driscoll, con tres galardóns, é o xogador que máis veces conseguiu o premio. Os xogadores irlandeses son os que máis veces conseguiron o trofeo, cun total de seis galardóns conquistados por catro xogadores distintos. En 2017 ningún xogador francés conseguira alzar o trofeo.
Seis Nacións xuvenil
O Torneo das Seis Nacións xuvenil ou 6 Nations Junior é unha competición de rugby entre os equipos de Escocia, Francia, Inglaterra, Irlanda, Italia e Gales, formado por xogadores menos de 20 anos.
Historia
Este torneo foi creado en 2008 debido á fusión das competicións de menores de 21 e de menores de 19 anos. Os ingleses conseguiron o Grand Slam o primeiro ano da competición e na súa segunda edición, entre febreiro e marzo de 2009 a vitoria foi para os franceses, que quedaron empatados a puntos coa selección irlandesa, máis por diferenza de anotación o título foi para os Bleus, aínda que os franceses nada máis comezar o torneo perderon contra a propia selección de Irlanda.
Baixa Limia - Serra do Xurés
Hidrografía
Nos cumes das serras existen múltiples lagoas e pozas naturais.
Xeoloxía
miniatura|Picos da [[serra do Xurés, á fronte, e os do Gêres, ao fondo.]] O parque encádrase dentro da "zona de Galicia-Trás-os-Montes" do macizo Ibérico, unha zona alóctona e que se formou durante os procesos de colisións continentais da oroxénese herciniana. A orografía desta área esculpiuse durante a terceira fase da esa oroxénese, e grazas a diferentes procesos de erosión como os de vento e auga perfilouse o actual relevo desde o Castro Laboreiro ata as mesetas de Mourela.