cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ana Pardo de Vera
Traxectoria
Durante o Goberno de José Luis Rodríguez Zapatero foi asesora de Comunicación nos Ministerios de Defensa, Industria, Turismo e Comercio e Vicepresidencia de Política Territorial.
Arch Linux
Arch Linux (ou Arch) é unha distribución de GNU/Linux pensada para resultar lixeira e simple. O método de deseño empregado polo seu equipo de desenvolvemento céntrase na simplicidade, a elegancia, a correcta codificación ou o minimalismo. Arch entende por "simplicidade" o feito de implementar funcións «sen usar engadidos innecesarios, modificacións ou complicacións», dende o punto de vista do desenvolvedor e non do usuario.
Arch emprega o instalador de paquetes pacman. As actualizacións do sistema en Arch son constantes, segue unha "rolling release". As actualizacións que se liberan constantemente son imaxes constantemente actualizadas.
Judd Vinet comezou o desenvolvemento de Arch Linux en marzo do 2002 inspirándose en CRUX, outra distribución minimalista. Vinet liderou o proxecto ata o primeiro de outubro do 2007, cando debido á falta de tempo deixou o proxecto, deixándoo nas mans de Aaron Griffin.
Deseño e principios
Arch baséase principalmente no uso de paquetes binarios. Estes paquetes están compilados para microprocesadores de arquitecturas i686 e x86 64. Ademais fornécese un sistema de compilación de código automatizada, coñecido coma Arch Build System («Sistema de compilación de Arch»).
Que Arch se centre na simplicidade e ergonomía dende o punto de vista do desenvolvedor significa, entre outras cousas, que os principais esforzos para facilitarlle a tarefa ao usuario non se empregan no desenvolvemento de ferramentas de configuración gráficas ─por exemplo, o xestor de paquete non ten unha interface gráfica oficial─ senón en crear ficheiros de configuración ben documentados e mailo uso extensivo de guións. Isto valeulle a Arch Linux a reputación de ser unha distribución «para usuarios de nivel medio e avanzado que non lle teman á liña de ordes».
Instalación
No sitio web de Arch Linux hai dispoñibles imaxes de discos e dispositivos USB. O instalador de Arch é un guión cun diálogo para comunicarse co usuario. A instalación por defecto é moi pequena. A posterior personalización e ampliación do sistema (como instalar un xestor de xanelas ou un ambiente de escritorio) debe facerse manualmente, descargando paquetes dos repositorios de software. É por iso que Arch adoita considerarse un sistema difícil de instalar, en comparación con outros sistemas operativos.
Como método alternativo de instalación, pódese usar unha versión estática do xestor de paquetes (Pacman) dende outro sistema operativo. O usuario pode montar a partición previamente formatada e utilizar Pacman cos argumentos axeitados para que utilice o punto de montaxe do dispositivo coma directorio raíz para as súas operacións. Deste xeito poden instalarse o grupo de paquetes base e paquetes adicionais descargados dos repositorios mediante Pacman. Así e todo, hai outras cousas que han de facerse tras o proceso para que o sistema sexa completamente operativo. Entre outras cousas, instalar un xestor de arranque e configurar varias opcións do novo sistema.
Manuel Charlín
Manuel Charlín Gama, nado en Vilanova de Arousa o 17 de novembro de 1932 e finado na mesma vila o 31 de decembro de 2021, foi un empresario e contrabandista galego. Foi o patriarca da saga familiar chamada clan dos Charlíns.
Arch Linux
Pacman
A xestión de paquetes realízase por medio do xestor de paquetes Pacman, que xestiona a instalación, actualización, restauración de versións anteriores e borrado de paquete, ademais de contar cunha resolución automática de dependencias. Os paquetes de Arch Linux obtéñense da árbore de paquetes de Arch Linux e están optimizados ben para as arquitecturas i686 ben para as x86_64. Arch Linux baséase principalmente en paquetes binarios nos formatos tar.gz e tar.xz (sendo este último a tendencia actual).
Repositorios
Actualmente existen os seguintes repositorios oficiais:
Sistema de empaquetado de Arch Linux
O sistema de empaquetado de Arch Linux é un sistema que compila o código fonte directamente nun paquete binario, que pode instalarse no sistema mediante Pacman. O sistema contén unha árbore de directorios de guións executables chamados, que permite personalizar e compilar calquera dos paquetes ─oficiais e non oficiais─ de Arch Linux. O sistema permite tamén compilar dende cero pm sistema completo utilizando opcións especiais para o compilador. A ferramenta do sistema  permite crear paquetes   a partir do código fonte de terceiros. Os paquetes resultantes poden instalarse e controlarse por medio de Pacman.
Repositorio dos usuarios de Arch Linux
Ademais dos repositorios, o «Repositorio dos usuarios de Arch Linux» fornece guións  preparados por usuarios para paquetes que non estean incluídos nos repositorios oficiais (ou versións distintas destes). Os guións  simplifican a compilación e empaquetado a partir do código fonte permitindo listar e comprobar explicitamente as dependencias e configurar a instalación para que cadre coa arquitectura de hardware do sistema. Arch Linux mantén un sitio web dende o que se poden descargar estes guións.
Existen programas que permiten simplificar o uso deste repositorio, nalgúns casos permitindo traballar con el coma se se tratase dun repositorio calquera con paquetes binarios. Porén, este tipo de ferramentas nunca se incluirán nos repositorios oficiais debido aos riscos potenciais de seguridade que implica o seu uso.
A existencia deste repositorio débese a varias razóns, entre outras:
Calquera usuario pode contribuír ao repositorio dos usuarios co  de calquera software, e aqueles que non deban quedar en dito repositorio por algunha razón poderán votarse para aspirar a entrar ao repositorio.
Lanzamentos sobre a marcha
Do mesmo xeito que fai Gentoo, e a diferenza da maior parte das distribucións máis importantes como Debian GNU/Linux ou Ubuntu, Arch Linux non publica novas versións do sistema cada certo tempo, senón que utiliza un sistema “sobre a marcha”, publicando a diario novas versións dos seus paquetes. A súa xestión de paquetes permítelles aos usuarios manter o sistema actualizado con facilidade. En vez de lanzar novas versións do sistema operativo cada certo tempo, os lanzamentos de imaxes de instalación realízanse periodicamente contendo as versións actuais dos paquetes, ás veces con software de instalación revisado. Por tanto, en principio dá igual a versión de Arch Linux que se instale, dado que tras unha actualización completa todos os sistemas Arch Linux conteñen o mesmo software. Mesmo hai usuarios que presumen do vella que é a súa instalación nos foros de Arch Linux.
Dende a versión 2009.02 os desenvolvedores puxéronse como obxectivo coordinar os lanzamentos de novas versións das imaxes de instalación de Arch Linux co lanzamento de novas versións do kernel, para así fornecer un gran soporte de hardware, e sacando así unha nova versión cada 3 ou catro meses.
Manuel Charlín
Traxectoria
En xullo de 1989 foi detido pola Garda Civil. Trala operación Nécora foi de novo detido, saíndo finalmente absolto. En 1999 foi condenado a 20 anos de prisión por transportar 600 quilos de cocaína desde Colombia en 1989. En 2003 foi condenado pola Audiencia Nacional Española por branqueo de cartos e delitos contra a facenda pública.
Estivo en prisión entre 1990 e o 17 de xullo de 2010, cando foi posto en liberdade. Cumpriu as súas penas no centro penitenciario da Lama e no cárcere de Córdoba.
Estivo casado e foi pai seis fillos. Faleceu o 31 de decembro de 2021, con 89 anos, por mor dunha caída no seu domicilio de Vilanova de Arousa.
Clan
En xullo de 2010, pouco antes da posta en liberdade de Manuel Charlín, varios membros do clan foron detidos na operación policial Repesca.
Manuel Baúlo Trigo, patriarca do clan dos Caneos, foi asasinado a tiros en 1994 por uns sicarios colombianos por delatar ao clan dos Charlíns. O seu fillo, Daniel Baúlo Carballo, foi detido en maio de 2005 na operación Tul.
Manuel Charlín
Manuel Charlín Gama casou con Josefa Pomares Martínez (†2012) e tiveron seis fillos:
José Benito Charlín Gama
Finado en maio de 2005 por unha trombose con 61 anos.
Fase escura
miniatura|dereita|350px|Esquema do ciclo de Calvin da fase escura da fotosíntese. miniatura|dereita|Esquema dun cloroplasto. A fase escura ten lugar no estroma e a fase luminosa nos tilacoides. A fase escura da fotosíntese ou reaccións independentes da luz da fotosíntese é a fase da fotosíntese consistente na síntese de azucres por medio de reaccións encimáticas utilizando como fonte de carbono o CO2 atmosférico. Estas reaccións denomínanse ciclo de Calvin, teñen lugar no estroma dos cloroplastos e non precisan a absorción de enerxía da luz. A fotosíntese ten tamén unha fase previa, chamada fase luminosa na que se absorbe enerxía luminosa. O nome de escura procede, precisamente, desta non absorción de luz, pero non quere dicir que se produza de noite; de feito, as dúas fases da fotosíntese, luminosa e escura, teñen lugar de día; por iso ás veces se prefire falar de reaccións independentes da luz en vez de fase escura. De todos modos, este termo tamén ten algúns problemas, porque de forma indirecta a fase escura tamén está influída pola luz.
A síntese de azucres da fase escura require o gasto de enerxía en forma de ATP e de poder redutor en forma de NADPH, os cales se formaron na fase luminosa, polo que a fase escura non pode funcionar sen a fase luminosa. Para formar unha molécula de glicosa hai que gastar 18 ATP e 12 NADPH. Ademais, moitos dos encimas da fase escura só están activos se hai luz.
A substancia externa que absorbe a planta durante a fase escura é o CO2 atmosférico, que entra polos estomas das follas (na fase luminosa utilizábase auga). O CO2 únese a un azucre de 5 carbonos presente na planta chamado ribulosa 1,5-bifosfato (ou ribulosa 1,5-difosfato) nun proceso chamado fixación do carbono no cal o carbono do CO2 ao unirse a dito azucre forma un composto de 6 carbonos (que axiña rompe en dúas moléculas de 3 carbonos), que dá inicio ás reaccións do ciclo de Calvin. Para formar unha molécula de glicosa hai que absorber 6 CO2.
6 CO2 + 18 ATP + 12 NADPH + 12 H+ → C6H12O6 (glicosa) + 18 ADP + 18 Pi + 12 NADP+
Para sintetizar unha molécula de glicosa cómpre completar seis voltas do ciclo de Calvin.
Tipos de fotosíntese segundo o tipo de fase escura
Existen tres tipos de fotosíntese segundo a forma en que ten lugar a fase escura: C3, C4 e CAM.
Fixación do carbono
miniatura|dereita|160 px|A rubisco é o encima que realiza a fixación do carbono na fase escura. A fase escura comeza coa fixación redutiva do carbono procedente do CO2 no azucre presente nos cloroplastos ribulosa 1,5-bifosfato (RuBP ou Ru1,5DP). A reacción está catalizada polo encima ribulosa bifosfato carboxilase oxixenase ou, abreviadamente, rubisco (ou RuBisCO).
A ribulosa 1,5-bifosfato é unha pentosa (de 5 C) cun fosfato unido a cada un dos carbonos dos extremos da molécula e un grupo cetona no carbono 2 (é unha cetosa). A rubisco une o CO2 ao azucre formando un grupo COO- unido ao carbono 2 do azucre (onde estaba o carbonilo). Orixínase así no centro activo do encima un produto de seis carbonos chamado 3-ceto-2-carboxiarabinitol-1,5-bisfosfato, que é moi inestable, polo que case instantanemente rompe en dúas moléculas de 3 carbonos de 3-fosfoglicerato (3PG). Este 3-fosfoglicerato é unha molécula estable, o primeiro produto estable da fase escura, que continuará as reaccións do ciclo de Calvin. CO2 + ribulosa 1,5-bifosfato → 2 3-fosfoglicerato
Fotorrespiración
O fosfoglicolato así formado debe converterse en 3-fosfoglicerato por medio dun conxunto complexo de reaccións que se chama fotorrespiración. Na fotorrespiración hai que gastar ATP e poder redutor, polo que fai decrecer o rendemento da fotosíntese, e é prexudicial para a planta. Como nos climas tropicais e cálidos estarían favorecidas as condicións que promoven a fotorrespiración, as plantas desas zonas desenvolveron os tipos de fotosíntese C4 e CAM, que minimizan a fotorrespiración.
Ciclo de Calvin
O ciclo de Calvin comeza coa fixación do carbono na ribulosa 1,5-bifosfato e a formación de dúas moléculas de 3-fosfoglicerato. Despois o 3-fosfoglicerato inicia unha serie de reaccións nas que se rexenerará a ribulosa 1,5-bifosfato, e se formará unha molécula de glicosa (produto neto que sae do ciclo) e se gastará ATP e NADPH producidos na fase luminosa. O ciclo divídese tradicionalmente en tres fases: fase carboxilativa ou de fixación do CO2 (da que xa falamos), fase redutiva e fase rexenerativa, das que falaremos agora.
Fase redutiva
O 3-fosfoglicerato convértese en 1,3-difosfoglicerato con gasto de ATP en reacción catalizada pola fosfoglicerato quinase. 3-fosfoglicerato + ATP → 1,3-difosfoglicerato + ADP Despois, o 1,3-difosfoglicerato (1,3DPG) perde un dos seus fosfatos e redúcese con gasto de NADPH, orixinando gliceraldehido 3-fosfato (G3P), en reacción catalizada pola gliceraldehido 3-fosfato deshidroxenase. 1,3-difosfoglicerato + NADPH + 12 H+ → gliceraldehido 3-fosfato + NADP+ + 12 Pi Por cada 6 voltas do ciclo de Calvin (necesarias para formar unha glicosa) orixínanse 12 moléculas de gliceraldehido 3-fosfato. Cinco delas isomerízanse a dihidroxiacetona fosfato (DHAP) en reacción catalizada pola triosa fosfato isomerase e as outras sete permanecen como gliceraldehido 3-fosfato. Estas dúas moléculas forman un conxunto de triosas fosfato que intervirá nas reaccións da fase rexenerativa do ciclo. gliceraldehido 3-fosfato → dihidroxiacetona fosfato
Fase rexenerativa
Nesta fase, en cada 6 voltas do ciclo de Calvin, utilízanse 2 moléculas de triosas fosfato para formar a glicosa que sae do ciclo, e outras 10 para rexenerar a ribulosa 1,5-bifosfato. Orixínanse azucres de 4, 5 e 7 átomos de carbono.
O gliceraldehido 3-fosfato e a dihidroxiacetona fosfato orixinan, pola acción da frutosa-bisfosfato aldolase, frutosa 1,6-difosfato (F1,6DP). gliceraldehido 3-fosfato + dihidroxiacetona fosfato → frutosa 1,6-difosfato
Seguidamente a frutosa 1,6-difosfato perde un fosfato orixinando frutosa 6-fosfato (F6P) pola acción da hexosadifosfatase. frutosa 1,6-difosfato → frutosa 6-fosfato + Pi
Parte das moléculas de frutosa 6-fosfato utilízanse para formar glicosa 6-fosfato ou G6P (actúa a glicosa-6-fosfato isomerase), a cal xa está fóra do ciclo e é o produto neto formado cada seis voltas do ciclo. Pode perder o seu fosfato e dar glicosa por acción da glicosa 6-fosfatase. Da glicosa formada vivirá a planta. A planta pode almacenar a glicosa como amidón ou mobilizala polos vasos do floema como sacarosa. frutosa 6-fosfato → glicosa 6 fosfato glicosa 6-fosfato → glicosa + Pi
Outra parte das moléculas de frutosa 6-fosfato formadas reaccionan co gliceraldehido 3-fosfato, pola acción da transcetolase, orixinando xilulosa 5-fosfato (Xu5P) e eritrosa 4-fosfato (E4P). frutosa 6-fosfato + gliceraldehido 3-fosfato → xilulosa 5-fosfato + eritrosa 4-fosfato
Despois, a eritrosa 4-fosfato formada reacciona coa dihidroxiacetona fosfato pola acción dunha aldolase, dando sedoheptulosa 1,7-difosfato (S1,7DP). eritrosa 4-fosfato + dihidroxiacetona fosfato → sedoheptulosa 1,7-difosfato
A sedoheptulosa 1,7-difosfato desfosforílase en reacción catalizada pola sedoheptulosa-1,7-bisfosfatase para dar sedoheptulosa 7-fosfato (S7P) e fosfato libre.
sedoheptulosa 1,7-difosfato → sedoheptulosa 7-fosfato + Pi
A sedoheptulosa 7-fosfato reacciona co gliceraldehido 3-fosfato (actúa o encima transcetolase) dando ribosa 5-fosfato (R5P) e xilulosa 5-fosfato. sedoheptulosa 7-fosfato + gliceraldehido 3-fosfato → ribosa 5-fosfato + xilulosa 5-fosfato
Tanto a ribosa 5-fosfato coma a xilulosa 5-fosfato poden orixinar por medio de isomerizacións (catalizadas pola fosfopentosa isomerase e a fosfopentosa epimerase) moléculas de ribulosa 5-fosfato. ribosa 5-fosfato → ribulosa 5-fosfato xilulosa 5-fosfato → ribulosa 5-fosfato
A ribulosa 5-fosfato vai ser a molécula que se utilice para rexenerar a ribulosa 1,5-bifosfato (RuBP ou Ru1,5DP) e así pechar o ciclo de Calvin. Para iso vai ser fosforilada pola fosforribulosaquinase con gasto de ATP. ribulosa 5-fosfato + ATP → ribulosa 1,5-bifosfato + ADP
Esta ribulosa 1,5-bifosfato xa pode recomezar o ciclo cunha nova fixación de CO2.
miniatura|centro|600 px|Esquema do ciclo de Calvin.
Regulación da fase escura
Malia o estendida que está a denominación de fase escura, esta fase non pode realizarse na escuridade ou pola noite. Isto é así non só porque require ATP e NADPH, que se producen na fase luminosa (que, obviamente tamén ten lugar de día), senón tamén porque moitos dos encimas implicados están regulados dun modo dependente da luz.
Hai dous sistemas de regulación que funcionan cando o ciclo debe ser regulado: o sistema de activación tiorredoxina/ferredoxina, que activa algúns dos encimas do ciclo, e a activación do encima rubisco, que implica ao seu propio encima rubisco activase.
O sistema tiorredoxina/ferredoxina activa os encimas glieraldehido 3-P deshidroxenase, gliceraldehido 3-P fosfatase, frutosa 1,6-difosfatase, sedoheptulosa 1,7-difosfatase, e ribulosa 5-fosfato quinase, que son puntos chaves na fase escura. Isto ocorre cando hai luz, xa que a proteína ferredoxina é reducida no complexo do fotosistema I da cadea de transporte electrónico tilacoidal cando os electróns están circulando por ela. A ferredoxina despois únese á proteína tiorredoxina e redúcea, a cal activa os encimas do ciclo ao romper os enlaces cistina (pontes disulfuro) que hai en todos eses encimas. Este é un proceso dinámico, xa que o mesmo enlace fórmase de novo pola acción doutras proteínas que desactivan os encimas. As implicacións deste proceso son que os encimas permanecen principalmente activados polo día e son desactivados na escuridade, cando xa non se dispón de ferredoxina reducida.
O encima rubisco ten o seu propio proceso de activación, que é máis complexo. Para activar o encima cómpre que sexa carbamilado un residuo específico de lisina. Esta lisina carbamilada únese á ribulosa 1,5-bifosfato, e o encima está en estado inactivo se non está carbamilada. Un encima específico de tipo activase, chamado rubisco activase, intervén neste proceso de carbamilación eliminando un protón da lisina e facendo posible a unión da molécula de dióxido de carbono (o substrato). Mesmo así, o encima rubisco non é aínda funcional, xa que precisa o ión magnesio para unirse á lisina e poder funcionar. Este ión magnesio é liberado do lume do tilacoide cando o pH interno cae debido ao bombeo activo de protóns durante o fluxo de electróns. O encima rubisco activase é activado cando se incrementan as concentracións de ATP no estroma causadas pola súa fosforilación.
Meliáceas
As meliáceas (Meliaceae) é unha familia de planta s anxiospermas dicotiledóneas, con follas alternas, flores en panícula e froito en casula. Definición no dicionario da RAG. É unha familia amplamente distribuída nos trópicos e subtrópicos, con algúns representantes nas zonas temperadas. Ocupa gran variedade de hábitats, que van desde bosques chuviosos até áreas semidesérticas. A familia Meliaceae está representada por 51 xéneros con aproximadamente 575 especies. No Neotrópico repórtanse 120 especies situadas en 14 xéneros, dos cales só oito son identificados como nativos da rexión neotropical: Cabralea, Carapa, Cedrela, Guarea, Ruagea, Schmardea, Swietenia e Trichilia. O xénero tipo é ''Melia. ''A esta familia pertencen especies tan populares coma o cinamomo.
Descrición
Árbores ou arbustos, xeralmente con madeira dura e colorida; poligamomonoicos ou poligamodioicos. Follas persistentes ou deciduas, alternas, de cando en cando opostas ou arranxadas en espiral, pinnado-compostas, bipinnadas ou menos frecuente 3-folioladas ou de cando en cando 1-folioladas, exestipuladas; folíolos con marxe enteira, aserrada ou lobada, con glándulas secretoras ou nectarios extraflorais, pelos escamosos en liñas ou papilas ou puntos pelúcidos no envés. Inflorescencias axilares ou terminais, en tirsos, panículas, acios, espigas, corimbos, umbelas, cimas simples ou compostas. Flores bisexuais e/ou unisexuais (con órganos vestixiais do sexo oposto), 4-5(-7)-meras, lobos ceibos ou connatos na base; cáliz imbricado, de cando en cando valvado; corola imbricada ou convoluta, pétalos alternos a sáibaos #o, adnatos ao tubo estaminal; estambres 8-10(-25), filamentos connatos parcial ou totalmente nun tubo estaminal, de cando en cando ceibos, con dentes (apéndices) entre ou fóra das anteras, opostos ou alternos a elas, anteras ditecas, dehiscencia longitudinal; disco nectarífero anular, ás veces adnato ao ovario, intraestaminal, ocasionalmente formando un androxinóforo; ovario súpero, 2-5-carpelar, 4-5(-20)locular; placentación axilar, óvulos 1(-16) por lóculo, estilo alongado, estigma capitado ou discoidal. Cápsulas, baga s ou drupas; sementes xeralmente ariladas, alada ou cun tegumento envolvente delgado, endospermo presente ou ausente. Número cromosómico 2n = 16.
Usos
Algunhas das especies con importancia económica:
Xéneros
dereita|miniatura|267x267px|Aglaia odorata
Cinamomo
O cinamomo ou árbore de santo Outelo (Melia azedarach) é unha árbore mediana, de folla caediza, da familia das meliáceas. Nativo do sueste asiático, espallouse a mediados do século XIX como ornamental en Suráfrica e as Américas, onde axiña se naturalizou, converténdose nunha especie invasora que desprazou outras autóctonas. Cultívase aínda para decoración e sombra, especialmente pola súa copa larga e vizosa.
Descrición
É unha árbore caducifolia de tamaño medio, de 8 a 15 m de altura, co toro recto e curto; a copa acada os 4 a 8 m de diámetro, en forma de antuca. As follas son opostas, compostas, con pecíolos longos, imparipinnadas, de 15 a 45 cm de lonxitude; os folíolos son ovais, acuminados, de 2 a 5 cm de longo, de cor verde escura polo feixe e máis clara no envés, coa marxe aserrada; amarelecen e caen a comezos do outono.
Florea a mediados ou finais da primavera. As miúdas flores pentámeras de cor púrpura ou lila xorden en panículas terminais de até 20 cm de longo, moi recendentes. O froito é unha drupa de 1 cm de diámetro e forma globosa, de cor amarela pálida, que se aclara aínda máis co paso do tempo. Contén entre 3 e 5 sementes no seu interior en forma de pinga de 1 mm de longo × 0,3 mm de largo.
Distribución e hábitat
Orixinario do pé do Himalaia, onde medra até os 3000 msnm. Cultivado en varias rexións de Asia xa na época de Linné, que anotou habitat in Syria no Species Plantarum, teríase naturalizado en zonas cálidas e tépedas de todo o mundo.
Cultivo
Atura xeadas lixeiras a condición de contar cun verán cálido; adáptase á seca, aos chans acedos ou alcalinos e á salinidade, aínda que tolera mal o vento polo febles que son as súas pólas. É marcadamente fotófilo. Medra axiña, e reprodúcese con facilidade por semente ou esgallo.
Usos
Utilízase en xardinaxe como árbore de sombra e pola súa abondosa e aromática floración.
As carabuña s fúranse de xeito doado (teñen un buraco natural entre os extremos) e úsanse como contas para fabricar rosarios. (Debe terse en conta que esta árbore se considera sagrada en Asia). Esta é unha das razóns polas que se fixo popular e se plantase en parques e xardíns. Porén na Península Ibérica xa falaba desta árbore Abú Zacaría no século XIII (Ao-Awwam) no seu 'Libro de agricultura andalusí'. Este autor recomenda a súa plantación preto de noras e pozos para que persoas e bestas poidan beneficiarse da súa sombra. A madeira, aínda que non se usa con frecuencia, é de alta calidade, cunha densidade media, veas agradábeis e coloración que oscila entre marrón claro e vermello escuro. As follas serven para tinguir tea s e antigamente para tinguir de negro e fortalecer os cabelos, segundo conta o autor antes mencionado, Abú Zacaría. Detalla que non convén abusar pois escurece até a pel.
En Galiza considerábase que mediante unha infusión feita coa casca, as follas e as flores (ademais do rezo de ensalmos) sandaba a rabia. miniatura|Árbore en floración. miniatura|Froitos. miniatura|Melia azedarach - MHNT
Principios activos
A planta contén sesquiterpenos, alfacadinol, triterpenos e flavonoides.
Toxicidade
Os froitos teñen propiedades narcóticas. Resultan veleno sos inxeridos en cantidade. Deles pódese obter, por destilación, un gas inodoro e inflamábel que se usou para a alumeado. O froito seco e pulverizado serve como insecticida e para defenderse dos piollo s. A toxicidade dos froitos afecta ao ser humano e outros mamíferos, aínda que non ás aves. (De feito constitúe parte esencial da dieta da cotorrita Myiopsitta monachus).
Contén neurotoxinas, en especial tetranortriterpeno; 0,66 g de froita por kg poden matar a un mamífero adulto. Os síntomas son vómitos, diarrea, dor abdominal, conxestión pulmonar, rixidez, falta de coordinación e finalmente paro cardíaco. A pesar diso, no pasado utilizábase a infusión de follas moi diluída como relaxante uterino.
A árbore de santo Outelo na cultura popular galega
Santo Outelo é o santo avogoso para protexer e curar ás xentes que foron trabadas por un can doente ou sospeitoso de selo. O nome vulgar galego desta árbore: árbore de santo Outelo ou incluso árbore da rabia é porque se considera que cura a enfermidade mediante unha infusión feita coa casca, as follas e as flores e o rezo de ensalmos coma estes: :
Taxonomía
Melia azedarach foi descrita por Carl Von Linné e publicado en Species Plantarum 1: 384–385. 1753.
Saint-Denis-en-Bugey
Saint-Denis-en-Bugey é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Auvernia-Ródano-Alpes.
Cosy Prisons
"Cosy Prisons" é o terceiro e último single lanzado do álbum Analogue do grupo noruegués a-ha. Dito single foi lanzado o 17 de abril de 2006 no Reino Unido. A versión da canción presentada no single no é a do álbum, senón a versión de radio (4:00) cunha mestura lixeiramente diferente.
CD Single (Alemaña)
Finalmente cancelado.
Castelo de Naraío
O Castelo de Naraío é un castelo medieval situado ao pé do río Castro, na parroquia de Santa María de Naraío (San Sadurniño). Tralo seu abandono no século XVII foise irmandando co hábitat que o rodea, chegando aos nosos días como unha romántica e florida ruína ao pe do río Castro, afluente do río Grande de Xuvia. Foi declarado Ben de Interese Cultural en 1994.
Historia
miniatura|dereita|250px|Castelo de Naraío. Pertenceu esta fortaleza a Gonzalo Piñeiro, nobre galego que tomou partido por Pedro I O Cruel na guerra civil que o enfrontou con Henrique II de Trastámara. Vencido o seu señor as hostes do Trastámara perseguiron aos Piñeiro ata derrotar ao último deles en Anca. Henrique concedeulle as terras e o castelo aos Andrade en pago a súa axuda durante a contenda.
Segundo Comerma y Batalla o castelo tornou aos seus antigos propietarios no ano 1527. O castelo foi abandonado no século XVII e o seu estudo comeza coa publicación a principios do século XX dun libriño sobre tres castelos próximos a Ferrol no que presentaba un plano do castelo cos seus sotos, libro este obra do enxeñeiro catalán residente en Ferrol Andrés Avelino Comerma y Batalla.
A principios do ano 2007 un equipo dirixido polo arqueólogo lugués Anxo Felpeto iniciou un proxecto de investigación e rehabilitación do castelo.
Descrición
Unha escalinata de pedra e madeira permite o ascenso ata o que se conserva da fortificación a torre da homenaxe e os muros do patio de armas.
A entrada principal é unha porta alintelada onde se situaba o anciño e a porta levadiza. Conserva outras portas unhas de arcos de medio punto e outras con arcos escarzanos.
A torre da homenaxe estrutúrase en catro plantas co teito abovedado. A porta de acceso sitúase nove metros máis alta que a porta principal. Outra pequena porta ábrese na planta inferior. No seu lado sur ábrese unha pequena ventá xeminada co parteluz soportando dous arcos de medio punto. Unha última abertura se pode apreciar na torre, trátase dunha latrina apoiada en canzorros.
O Castelo é propiedade da Casa de Alba que o cedeu por 30 anos á Xunta de Galicia.
Alligatoroidea
Alligatoroidea (aligatoroideos) é unha superfamilia de crocodilianos que evolucionaron no Cretáceo tardío. En termos cladísticos, Alligatoroidea é o grupo que comprende o Alligator mississippiensis (o aligátor do Mississippi) e todos os crocodilianos máis estreitamente relacionados con A. mississippiensis que con Crocodylus niloticus (o crocodilo do Nilo) ou con Gavialis gangeticus (o gavial). Os Alligatoroidea vivos son os caimáns e os aligátores. Os Alligatoroidea e Crocodyloidea adoitan agruparse dentro de Brevirostres, como se ve no cladograma:
Filoxenia
Un cladograma dos Alligatoroidea segundo C. A. Brochu (2003) é o seguinte:
Tottori
Tottori (鳥取市, とっとりし, Tottori-shi) é un concello xaponés, capital da prefectura de Tottori. Sitúase na zona da provincia histórica de Inaba e ao oeste da rexión de San'in. Está situado na parte nordés da rexión de Chuugoku, na illa de Honshu. Ten 765,66 km² de superficie e unha poboación de 198.682 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 259 hab./km².
O concello de Tottori limita por terra cos concellos de Yurihama, Misasa, Chizu, Yazu, Iwami (da prefectura de Tottori); Kagamino, Tsuyama (da prefectura de Okayama); e Shin'onsen (da Prefectura de Hyōgo).
Saint-Denis-lès-Bourg
Saint-Denis-lès-Bourg é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Pantasma (espírito)
miniatura|Imaxe trucada na que se ve unha pantasma realizada por [[William Hope]]
As pantasmas (do grego φάντασμα, "aparición"), no folclore de moitas culturas, son supostos espíritos ou almas desencarnadas que se manifestan entre os vivos de forma perceptible (por exemplo, tomando unha aparencia visible, producindo sons ou cheiros ou desprazando obxectos (poltergeist), principalmente en lugares que frecuentaban en vida, ou en asociación coas súas persoas próximas.
Estudos recentes indican que moitos occidentais cren nas pantasmas (nos Estados Unidos, unha enquisa amosou que o 32% cre na existencia de pantasmas) e na vida logo da morte (o Alén).
Descrición
A crenza nas pantasmas, testemuñada dende os primeiros textos escritos, sumerios e exipcios, atópase espallada por todo o mundo, con variantes moi diversas. Unha das teorías que intentan explicar a relixión derivaríaos da tendencia do pensamento primitivo e prelóxico a considerar que o mundo dos soños forma tamén parte do real; xa que logo, ver en soños a persoas falecidas indica que non morreron e que poden interferir na vida real. A orixe das pantasmas, pois, non sería distinto ao da relixión en xeral.
Nas civilizacións orientais (como a civilización chinesa e civilización india), moita xente cre na reencarnación. Engadida a esta visión e dentro do estudo da Metafísica, as pantasmas son almas que rexeitan ser 'recicladas' dentro do ciclo do Samsara (ciclo da reencarnación), porque deixaron algunha tarefa por rematar. Os perfectos metafísicos, ou os exorcistas de diversas relixións, poden axudar á pantasma a reencarnarse ou facela esvaecerse da existencia sobre desta dimensión cuaternaria (segundo a Metafísica). Na crenza chinesa e india, ademais de reencarnar, unha pantasma pode tamén optar á inmortalidade, transformándose en semideus e poder a través da súa elevación espiritual trascender diversos planos, ademais de servir aos seres humanos, ou pode ir ao inferno e sufrir por ciclos karmáticos.
Outras relixións orientais, como o Shinto no Xapón, recoñecen a existencia de espíritos de todo tipo e aceptan a crenza en pantasmas como parte da vida cotiá.
En occidente, concíbese xeralmente ás pantasmas como almas en pena que non poden atopar descanso trala súa morte e quedan atrapadas entre este mundo e o cosmos. A imposibilidade de atopar descanso responde a unha tarefa que o defunto deixou pendente ou inconclusa: así, pode tratarse dunha vítima que reclama vinganza ou dun criminal que por algunha causa (ser soterrado con símbolos sagrados, por exemplo) ve diferido o seu ingreso no purgatorio ou inferno. Este é o caso da Santa Compaña, considerada pola cultura popular de finais do século XX e comezos do XXI como unha das lendas da mitoloxía popular galega máis arraigada no medio rural.
Na cultura contemporánea
Na maioría das culturas contemporáneas, as aparicións de pantasmas están vencelladas a unha sensación de medo ou arrepío. As aparicións son fonte importante de estudo de recentemente nadas pseudociencias, tal é o caso da parapsicoloxía. Aínda é tamén importante dentro do estudo de certas relixións, coma no islam, o Budismo, Xainismo, Hinduísmo, Shintoismo, Espiritualismo e Cristianismo, aínda que cada unha estúdao de xeito diferente.
Comunicación con pantasmas?
A medida que o home moderno foi desenvolvendo novas tecnoloxías de comunicación, os interesados en establecer contacto coas pantasmas trataron de empregalas con este propósito: así, fálase de psicofonías (gravacións sonoras nas que supostamente óese a voz ou os movementos dalgún defunto) e das psicoimaxes (imaxes estáticas ou en movemento nas que, presuntamente, pode distinguirse algunha presenza pantasmal). Con todo, quen pretenden xustificar a existencia doutro mundo e comunicación co mesmo deben xustificar primeiro por que case todas as manifestacións espirituais adoitan ser aplicacións da Psicoloxía do engano ou fraudes, como con frecuencia amosaron magos como Harry Houdini ou James Randi. Así, mediante a comunicación, tamén se foi desenvolvendo o concepto científico sobre este tipo de fenómenos. Crese que máis que algunha manifestación divina ou arrepiante é unha liberación de enerxía do corpo, dito doutra xeito, unha "evolución" da vida no mundo terrenal.
Pantasmas soadas
miniatura|200px|Rostro dunha muller na casa da Rúa Real, número 5 ([[Xaén, España), en 1992.]] No Pazo de Hampton Court foi gravado nun vídeo a hipotética pantasma dunha das donas de Henrique VIII. Tamén foi fotografado varias veces unha pantasma nunha biblioteca dos Estados Unidos, a coñecida como Lady in gray ou Muller de gris. Hai así mesmo un par de vídeos desconcertantes que esperan aclaración científica. Por outra banda, hai fenómenos como as teleplastias de Bélmez ou Caras de Bélmez que seguen sen explicación científica algunha.
Pantasmas na literatura
Son moitos os escritores que trataron o tema, xeralmente dende o punto de vista da creación de contos de terror. Comezou o xénero co Romanticismo, a finais do século XVIII, mais foi no XIX cando coñeceu o seu máximo auxe. Algúns autores: E. T. A. Hoffmann, Sheridan Le Fanu, M. R. James, Robert Louis Stevenson, Henry James, Edith Wharton, Algernon Blackwood, Arthur Machen, M. P. Shiel etc.
Abasiofilia
miniatura|dereita|Atleta cunha perna ortopédica, motivo de excitación que dá lugar ao concepto de abasiofilia. A abasiofilia é unha parafilia que consiste na excitación sexual con persoas discapacitadas ou con membros ortopédicos como extensións de pernas, ou cadeiras de rodas. O termo abasiofilia foi acuñado por John Money da Universidade Johns Hopkins nun diario sobre parafilias en 1990.
Aínda que se dá principalmente en homes, ten sido observado tamén en mulleres. Cando o obxecto é o propio individuo recibe o nome de autoabasiofilia. As interpretacións psicolóxicas da abasiofilia suxiren que para o home a extensión do corpo que supón a prótese da muller representa un pene cuxa presenza actúa sobre o complexo de castración do home.
Castelo de Santa Cruz
O castelo de Santa Cruz trátase dun castelo situado no Porto de Santa Cruz (Liáns, Oleiros), emprazado nunha illa e que serviu de efectiva defensa da ría da Coruña en contadas ocasións.
Historia
En 1989, o concello de Oleiros adquiriu o castelo para dedicalo a fins de educación ambiental. En 2001 fundouse alí o CEIDA, froito dun convenio de colaboración entre a Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas, a Universidade da Coruña e o concello de Oleiros.
Ernst Öpik
Öpik estudou na Universidade de Moscova, e especializouse no estudo de corpos celestes distantes, como asteroides, cometas e meteoroides. Completou o seu doutoramento na Universidade de Tartu. En 1922 predixo que en Marte habería unha chea de cráteres moito antes de que se comprobara mediante sondas espaciais. En 1932 postulou unha teoría acerca das orixes dos cometas no noso sistema solar. El cría que estes cometas orbitaban nunha nube que se encontraba máis aló da órbita de Plutón. Esta nube coñeceríase máis tarde como a nube de Oort. Tamén inventou a rocking camera, que permite determinar a velocidade á que entran os meteoros na atmosfera. Foi o primeiro en calcular a densidade dunha anana branca (40 Eri B) en 1915, e en determinar a distancia exacta dun obxecto intergaláctico (Andrómeda), en 1922. En 1944, Öpik deixou o seu país natal debido ao medo da inminente entrada do exército vermello en Estonia. Viviu en Alemaña como refuxiado, e exerceu como reitor na Universidade do Báltico para refuxiados. En 1948, o Armagh Observatory ofreceulle un posto de traballo que Ernst no dubidou en aceptar. Tamén formulou a Teoría do Universo Pulsante.
En 1975 recibiu a Medalla de Uuro da Royal Astronomical Society, en 1976 foille concedida a Medalla Bruce, e en 1960 outorgóuselle a Medalla J. Lawrence Smith. O asteroide (2099) Öpik foi chamado así na súa honra.
Mercedes-Renntransporter
O Mercedes-Renntransporter construíuse en 1954 ante a necesidade de transportar rapidamente un coche avariado desde calquera circuíto europeo ata a fábrica de Stuttgart e devolvelo ao mesmo xusto a tempo para competir. Era unha mestura entre un camión e un coche deportivo.
Historia
Gañouse o alcumo de Der Blaues Wunder (o milagre azul), levando aos coches reparados en fábrica de circuíto en circuíto, chegando a tempo para cada cita. Naquel entón os mecánicos non tiñan medios para repararar nos circuítos grandes avarías, o que en moitos casos significaba perderse o gran premio ante a imposibilidade de regresar a tempo co coche reparado desde a fábrica.
Tiña unha carrozaría fabricada de forma artesanal a partir de tres modelos Mercedes. Un dos deportivos máis famosos da marca, o 300 SL ás de gaivota de 1952, aportaba o seu motor e a grella tan característica, o chasis proviña do Mercedes 300 sedán, e a cabina do 180 familiar. Foi ampliado entre eixes e cuns grandes saíntes, que o levaron ata os 6,75 metros de longo, pero cunha altura de só 1,75 metros o que lle daba unha maior estabilidade. O único compoñente realizado ex-profeso foi o cristal posterior, cuxa estraña forma investida débese á necesidade de deixar sitio para unha das carrozarías dos Mercedes de competición. Longo, baixo e rápido eran tres das súas características. Mentres outros transportes de coches apenas chegaban aos 90 km/h, leste contaba cun motor de 192 cabalos de inxección directa alcanzaba ata os 170 km/h cargado cun coche de carreiras. Todo un récord para un camión cargado. Naqueles circuítos tamén realizaba unha labor de mercadotecnia, xa que melloraba a percepción de marca ao presentar un camión rápido e futurista, do mesmo xeito que as frechas de prata. A retirada de Mercedes da competición logo da Traxedia de Le Mans de 1955 fixo que o seu labor escurecésese servindo varios anos como medio promocional da marca. Ata viaxou a EE.UU. En 1957 volveu á factoría de Stuttgart, onde o camión agonizou nun garaxe ata que foi desguazado en 1967. A marca quixo emendar o seu erro construíndo unha réplica exacta en 1993, algo que culminou no 2001, na celebración dos 100 anos da marca. Existe outra réplica propiedade de Jay Leno
Emilio Azaretti
miniatura|Ventimiglia na época da nacenza de Azaretti Emilio Azaretti, nado en Ventimiglia o 3 de abril de 1902 e finado na mesma cidade o 28 de febreiro de 1991, foi un escritor italiano en lígur.
Traxectoria
Estudou química e farmacia na Universidade de Xénova rematando os seus estudos en 1925. Volveu á súa vila natal e exerceu como boticario tras herdar a farmacia de seu pai e participou activamente na vida cultural local.
Actividade literaria
En 1927 foi un dos fundadores da Academia Ventemigliusa e con Filipu Giliu Rostan  estableceu o grupo teatral Cumpagnia d’u Teatru Ventemigliusu para a representación de obras no dialecto intemelio, escritas polos dous fundadores so o pseudónimo literario de Yvan Dakordiu, tanto pezas orixinais como adaptacións de clásicos, principalmente comedias. En 1932 apareceu a revista literaria ''A Barma Grande. Antulugia Intemelia'' con colaboracións de escritores lígures da zona máis occidental e de Mónaco e que deu orixe a un movemento cultural de revitalización literaria do dialecto intemelio. Ata 1939 saíron do prelo sete volumes, nas súas páxinas recolleuse unha abondosa produción literaria: poesía, prosa, textos teatrais, mais tamén investigacións lingüísticas e etnográficas. En 1945 e logo da guerra fundou a eférmera asociación Unione Democratica Federalista della Liguria Intemelia para a establecemento dunha zona franca, a idea non callou pero si o seu órgano de expresión La Voce Intemelia que se transformou en voceiro da Unione Intemelia, tamén presidida por Azaretti. Entre 1946 e 1961 realizou escasa actividade cultural, mais a partir de 1961 coa publicación do oitavo número de A Barma Grande, volveu retomar o seu activismo cultural, facéndose cargo da dirección da revista e publicando ata 1974 outros seis volumes e continuou a escribir máis pezas teatrais para a Cumpagnia d’u Teatru Ventemigliusu. Na década de 1960 foi concelleiro independente en Ventemiglia.
Actividade lingüística
En 1977 á súa proposta creouse o Centri di Cultura Dialettale dedicada a espallar a variedade lígur de Ventimiglia entre os escolares por medio de diversas actividades. En colaboración con Rensu Villa preparou unha gramática ilustrada dirixida ao alumnado escolar, Imparamu u Ventemigliusu (1978)  e que incluía unha serie de casetes e en 1981 deu ao prelo Favole e storie in dialetto ventimigliese, tamén dirixido ao lector infantil. Levou a cabo tamén traballos de lingüística que publicou a partir de 1970 "Nomenclatura della fauna marina in dialetto ventimigliese" colaborou na obra I Dialetti Liguri en 1973 e na Rivista Ingauna e Intemelia do Istituto Internazionale di Studi Liguri, e foi o presidente da sección intemelia deste instituto dende 1977. O seu traballo lingüístico máis recoñecido foi L’evoluzione dei dialetti liguri esaminata attraverso la grammatica storica del ventimigliese (1977 e 1982). Foi patrocinador e un dos vicepresidentes da Académie des Langues Dialectales con sede en Mónaco e creada en 1982 e de 1989 é Studi linguistici sull’anfizona Liguria-Provenza que contiña un ensaio sobre a fala Olivetta San Michele.
José Antonio Bartolomé
José Antonio Bartolomé Argüelles, nado en Mondariz en 1934 e finado en Santiago de Compostela o 29 de novembro de 2010, foi un arquitecto galego.
Traxectoria
miniatura|210px|Casa do concello de Trazo. miniatura|230px|Xulgados de Vigo. Abriu un estudio na década dos sesenta co tamén arquitecto Rafael Baltar, estudio ao que posteriormente se sumou Carlos Almuíña. Con esta firma desenvolveu todo tipo de traballos, se ben estiveron especializados en rehabilitacións de monumentos históricos e teatros.
Vida persoal
Estivo casado e tivo tres fillos.
Breixo Viejo
Breixo Viejo Viñas, nado en Santiago de Compostela en 1976, é un historiador de cine, radicado en Nova York.
Traxectoria
Licenciouse en Xornalismo pola Universidade de Santiago de Compostela, obtivo o titulo de Master of Arts na New School for Social Research de Nova York, e doutorouse na Universidade Autónoma de Madrid.
Como docente universitario, ven impartindo clases de cinema na Universidade de Columbia. O seu libro Film Books: A Visual History é unha "historia do cinema sui generis da sétima arte".
Vida persoal
É neto do editor pontevedrés Luís Viñas Cortegoso e irmán do político galego Raimundo Viejo Viñas.
Lago Erie
miniatura|Lago Erie cerca de [[Leamington, Ontario]] miniatura|Lago Erie conxelado en [[Cleveland, Ohio|Cleveland]]
O Lago Erie é un dos Grandes Lagos. Cunha área de 24,000 km², o Lago Erie é o 13º maior lago do mundo (contandose o Mar Caspio e o Mar de Aral). Está localizado entre a provincia canadense de Ontario, e os estados americanos de Nova York, Ohio e Pensilvania. É o máis raso dos cinco Grandes Lagos, cunha profundidade media de 19 metros.
Grandes cidades localizadas á beira do Lago Erie son:
Hafnarfjörður
Hafnarfjörður ou Hafnarfjordur ['hapnarˌfjœrðør̥] é unha cidade portuaria situada na costa suroeste de Islandia, a uns 10 km ao sur de Reiquiavik. É a terceira cidade máis poboada de Islandia, despois de Reiquiavik e de Kópavogur, e ten unha poboación de 25.434 habitantes. A poboación de Hafnarfjörður acadou os 25.000 habitantes o 29 de febreiro do 2008.
Ao ser a terceira maior cidade de Islandia, en Hafnarfjörður hai variedade de industrias, de actividades urbanas e celebración de festivais anuais.
Historia
Hafnarfjörður (que significa Porto do Fiorde) debe o seu nome ao excelente porto natural da súa localización. A cidade é nomeada por primeira vez no Libro dos Asentamentos, e os primeiros informes de viaxes a Hafnarfjörður datan de finais do século XIV.
Os ingleses comezaron comerciar en Hafnarfjörður no século XV, os comerciantes alemáns seguiron aos ingleses e remataron por desprazalos. Desde aquela os comerciantes Hanseáticos prevaleceron na cidade ata 1602, coa súa base en Hvaleyri. Nesa data a monarquía dinamarquesa estableceu un monopolio dinamarqués no comercio en Islandia que duraría ata fins do século XVIII. Durante ese período, Hafnarfjörður foi o centro de comercio máis importante do país.
En 1793 Bjarni Sívertsen asentouse en Hafnarfjörður e fíxose influente nos negocios locais e no comercio internacional, establecendo a principal empresa de pesca comercial. A súa empresa e iniciativa sinala o comezo dun comercio importante na cidade. Desde entón foi chamado “o pai de Hafnarfjörður” e alcumado “Sir Bjarni”. Arredor de 1870 houbo uns cambios dramáticos na pesca islandesa. Os habitantes de Hafnarfjörður seguiron a tendencia crecente en Islandia de usar barcos con cuberta en vez de barcos de remos. Isto conduciu a un maior emprego e un rápido crecemento e Hafnarfjörður adquiriu o status oficial de municipio en 1908.
A primeira estrada entre Reiquiavik e Hafnarfjörður foi rematada en 1898. O primeiro arrastreiro islandés, Coot, estivo atracado en Hafnarfjörður entre 1905 e 1908. A súa zona estaba limitada pola unión de Reykjavíkurvegur, Strandgata e Vesturgata. O seu primeiro alcalde foi Páll Einarsson, quen máis tarde chegou a ser alcalde de Reiquiavik. Un porto para barcos comerciais maiores foi construído en 1912.