cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pterelao
Un día, os fillos de Pterelao presentáronse ante Electrión, rei de Micenas para reclamar o reino, do que se consideraban herdeiros por liña do seu bisavó, Méstor, irmán de Electrión. Este negouse e entón aqueles decidiron roubar os rabaños do rei. Os fillos de Electrión saíron en defensa do gando e, no enfrontamento cos agresores, matáronse uns ós outros, sobrevivindo tan só Licimnio e Everes (este, un dos sete fillos de Pterelao).
Electrión ordenou vingar a morte dos seus fillos e foi Anfitrión, sobriño e xenro seu, quen organizou a expedición contra Tafos, a patria de Pterelao.
Pero o oráculo augurara que Tafos nunca sería conquistada mentres vivise Pterelao. O problema foi que a filla deste, Cometo, namorouse de Anfitrión e, para demostrarlle o seu amor, cortoulle a guedella de ouro ó pai, provocando así a súa morte, a caída da cidade e a súa propia ruína, pois Anfitrion matouna por parricida.
Parte do botín capturado por Anfitrión a Pterelao foi un amplo escudo de bronce, sobre o que dormían Heracles e o seu irmán Ificles, aínda meniños, no episodio no que o primeiro mata sen maior esforzo ás dúas serpes que Hera enviou para acabar con el.
G d's Pee at State's End!
Listaxe de cancións
O álbum está formado por un LP de 12 polgadas e outrodisco de 10 polgadas. Ten un total de catro pezas, dúas longas e dúas curtas, unha estrutura usada pola banda nos álbums anteriores 'Allelujah! Don't Bend! Ascend! e Asunder, Sweet and Other Distress.
Nalgúns servizos de streaming (Spotify, Tidal, Apple Music e Amazon Music), os cortes 1 e 3 da edición física están divididos en temas máis pequenos. Noutros servizos, como Bandcamp, mantense a listaxe da edición física.
Cuartel da Mestranza da Coruña
O cuartel da Mestranza é un antigo cuartel situado a carón da Cidade Vella da Coruña. É a sede da reitoría da Universidade da Coruña.
Historia
Antes do século XVIII o exército ocupaba vivendas da Coruña cando precisaban facer traballos na cidade. O capitán xeneral Diego das Mariñas comprara por iso unhas casas na praza principal da cidade en 1594.
En 1751, dado o estado ruinoso dos edificios, decidiuse construír un novo na área situada xunto os conventos de Santa Bárbara e San Francisco. O proxecto foi do enxeñeiro Francisco Llobet. As obras remataron en 1754 a pesar das queixas dos franciscanos que dicían que eran os propietarios dos terreos e das bárbaras que dicían que o edificio quitaba o sol das súas celas e estragaba a ventilación.
O edificio quedou axiña pequeno e entre 1763 e 1771 foi ampliado segundo o deseño de Baltasar Ricaud. En 1774 estableceuse o Almacén de Pertrechos de Artillaría para a mestranza, é dicir, a elaboración e reparación de pezas de artillaría. Este cuartel deu nome á rúa. Durante os séculos seguintes o cuartel sufriu diferentes modificacións.
Na década de 1980, coa reestruturación dos terreos militares da cidade, o cuartel quedou sen uso. En 1994 reformouse o edificio para acoller a reitoría e o paraninfo Universidade da Coruña.
Descrición
O edificio ten forma de hexágono irregular cun patio porticado cun exterior de estilo neoclásico. Da zona moderna destacan o paraninfo e a cafetaría, cunha gran cristaleira con vistas ao mar.
Cornedo, Fontenla, Ponteareas
Cornedo é un lugar da parroquia de Fontenla no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 30 habitantes (15 homes e 15 mulleres).
A Gloria, Fontenla, Ponteareas
A Gloria é un lugar da parroquia de Fontenla no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 18 habitantes (7 homes e 11 mulleres).
Juan de Padilla
Juan de Padilla, nado en Toledo o 10 de novembro de 1490 e finado en Villalar o 24 de abril de 1521, foi un fidalgo castelán, coñecido pola súa decisiva participación na Guerra das Comunidades de Castela, na que apoiou o bando sublevado en armas contra o monarca Carlos I. Morreu decapitado trala derrota comuneira en Villalar.
Traxectoria
Juan de Padilla naceu no seo dunha familia fidalga toledana, fillo de Pedro López de Padilla, garda do rei e rexedor de Toledo, e a súa esposa Mencía Dávalos. Esta filiación convertíao polo tanto en sobriño de Gutierre de Padilla, comendador maior de Calatrava, e de Diego López de Padilla, mariscal de Castela.
O 18 de agosto de 1511, contraeu matrimonio en Granada con María Pacheco, filla de Íñigo López de Mendoza e Quiñones, I marqués de Mondéjar e II conde de Tendilla. Durante dous anos, ambos viviron na localidade toledana de Mascaraque.
O 20 de xullo de 1513 presentou no concello toledano unha provisión real que o facultaba para ocupar a rexedoría á que o seu pai renunciara en favor del, e o día 29 dese mesmo mes tomou posesión do cargo. Pedro López tamén o beneficiou renunciando o 7 de agosto de 1517 á capitanía xeneral do reino, que foi concedida a Juan. O 22 de agosto de 1518 o rei Carlos I ordenou que lle fose asentado o salario correspondente a devandito oficio, uns 200 000 marabedís anuais.
A Gaiosa, Fontenla, Ponteareas
A Gaiosa é un lugar da parroquia de Fontenla no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 72 habitantes (39 homes e 33 mulleres).
Juan de Padilla
Revolta comuneira
A principios de 1520, Toledo opúxose con forza á idea de que as Cortes convocadas en Compostela servisen para conceder un novo servizo fiscal a Carlos I. Por ese motivo, negouse a enviar procuradores.
Trala suspensión das Cortes o 4 de abril, para ser trasladadas á Coruña, o monarca requiriu ao grupo de rexedores toledanos remisos á súa autoridade a presentarse na Corte, ao mesmo tempo que enviaba outros máis dóciles coa misión de reunir o concello e elixir deputados favorables á Coroa. Nese grupo estaba incluído Juan de Padilla. O 16 de abril, cando aqueles rexedores se dispuñan a partir, unha multitude numerosa se interpuxo no seu camiño e impediulles saír da cidade. Segundo narra o cronista frei Prudencio de Sandoval, esa multitude trasladou a Padilla a unha capela do claustro da igrexa maior, "que chaman do bispo Don Pedro Tenorio", e fíxolle prometer que non sairía de alí sen o seu permiso. miniatura|440x440px|Escultura en bronce de Juan de Padilla, obra do escultor toledano Julio Martín de Vidales. Nas semanas seguintes á partida do monarca cara ao Sacro Imperio, onde se coroaría emperador, a revolta iniciada por Toledo estendeuse a toda a meseta castelá e comezaron os primeiros preparativos militares. Así, o 25 de xuño de 1520, Padilla recibiu o encargo de organizar as tropas que sairían desde Toledo para combater a Rodrigo Ronquillo, que se ocupaba de asediar Segovia tralo asasinato do procurador Rodrigo de Tordesillas. O 5 de xullo converteuse en capitán xeneral da comunidade de Toledo, tendo ao seu cargo a dirección do exército.
As tropas toledanas, ás que tamén se uniron as segovianas e madrileñas, conseguiron que Ronquillo se retirase ata Santa María la Real de Nieva, dende onde se uniu a Antonio de Fonseca. Ambos os capitáns incendiaron Medina del Campo o 21 de agosto, ocasionando graves perdas para a cidade. Padilla e o resto dos capitáns pasaron por alí tres días despois, recollendo a artillaría que os medinenses negaran aos realistas. O 29 de agosto e o 1 de setembro participou nas entrevistas coa raíña Xoana, en Tordesillas, conseguindo a súa aprobación para que a Santa Xunta (conformada polas cidades comuneiras reunidas en Ávila o 1 de agosto) se trasladase xunto a ela.
En novembro, desgustado ante a decisión da Xunta de outorgar o cargo de capitán xeneral ao nobre Pedro Girón, Juan de Padilla dirixiuse coas súas milicias a Toledo. O 31 de decembro de 1520, trala batalla de Tordesillas e a dimisión de Girón, regresou a Valladolid, a nova capital do movemento, con 1500 homes. Alí dispensáronlle unha acollida delirante (que os seus adversarios describiron como mesiánica) por parte da poboación, acollida para a cal a Xunta aprobou os seus gastos o 3 de xaneiro: 19 reais e medio. Sen dúbida, a chegada dun dos seus máis destacados capitáns levantou o ánimo dos rebeldes e fixo render a inquietude nas filas realistas.
Por eses días representou a liña máis dura do pensamento comuneiro, propondo á Xunta recuperar Tordesillas, en man dos realistas desde o 5 de decembro de 1520. Cando se lle consultou sobre unha posible tregua militar, a finais de xaneiro, opúxose rotundamente á mesma, afirmando que a aproveitarían os inimigos para obter reforzos de Navarra.
A mediados de xaneiro as tropas de Padilla e o conde de Salvatierra tomaron Ampudia e Torremormojón. Inmediatamente, avanzaron en dirección a Burgos, xunto co bispo Antonio de Acuña, para apoiar o inminente levantamento comuneiro na cidade, mais debido a que este se adiantou dous días, rematou nun rotundo fracaso.
Trala tentativa fracasada de Burgos, Padilla regresou a Valladolid para logo trasladarse coas súas tropas a Medina del Campo, dando seguridade ás forzas segovianas a cruzar o paso da Ponte do Douro. O 30 de xaneiro, comunicou a Toledo a súa intención de tomar o castelo de Simancas en cando puidese reunir as milicias necesarias. O 7 de febreiro as súas forzas arrasaron as propiedades do conde de Benavente en Cigales.
Foi entón cando se comezou a debater no Xunta se debía elixirse un comandante en xefe para todo o exército. Padilla amosouse como partidario de manter a autonomía das milicias urbanas, con todos os capitáns en grao de igualdade, pero tivo que ceder ante a petición que lanzaron en sentido contrario os demais xefes militares. Entón propuxo para o cargo o seu colega toledano Pero Laso de la Vega. Non obstane, a comunidade de Valladolid opúxose á súa designación. Na noite, unha multitude foi a buscar a Padilla á súa casa e, sen sequera deixalo vestirse, levouno gritando:
Novamente a Xunta consultoulle sobre unha posible tregua militar. Esta vez, Padilla respondeu de xeito diferente. En efecto, o 28 de febreiro escribiu unha carta a Toledo comunicándolle que o momento de negociar cos realistas dende unha posición de forza chegara precisamente coa vitoria en Torrelobatón. Afirmou así mesmo ser consciente de que a guerra civil prexudicaba a todos por igual, ricos e pobres, soldados e civís, mulleres e nenos, para finalmente mostrarse partidario dunha tregua de oito días. Devandito armisticio promulgouse o 1 de marzo, e cando nove días despois se debateu se debía estenderse, Padilla regresou á súa postura orixinal e deu un voto negativo.
O día seguinte, 11 de marzo, a Xunta instou os mandos militares a elixir un xefe único para todas as tropas. Probablemente, o elixido para devandito cargo foi Juan de Padilla.
A derrota
miniatura|350x350px|Os comuneiros Padilla, Bravo e Maldonado no patíbulo, de [[Antonio Gisbert Pérez. 1860. (Congreso dos Deputados de España, Madrid).]] Dende entón, Padilla mantívose acuartelado en Torrelobatón, reforzando as defensas e a gornición da praza. Mentres tanto, as tropas realistas de Tordesillas e de Burgos uníronse e estableceron o seu campamento en Peñaflor de Hornija, a só unha legua de Torrelobatón.
Na chuviosa madrugada do 23 de abril de 1521 as forzas comuneiras saíron de Torrelobatón en dirección a Toro, mais o exército realista continuou o seu camiño e alcanzounas no lugar de Villalar. A desmoralización da soldadesca, unida ás inclemencias do tempo, provocou unha dispersión en masa dos soldados comuneiros, que nin sequera puideron despregarse ante o ataque da cabalaría. Padilla, que tiña ao seu mando uns seis mil homes, buscou a morte arremetendo coa súa lanza un grupo de cabaleiros do conde de Benavente. Puido derrubar a Pedro Bazán do cabalo, mais recibiu unha grave ferida na perna e finalmente foi tomado prisioneiro por Alonso da Cova. Pouco despois, o cabaleiro Pedro da Cova, irmán do anterior, asestoulle unha ferida o rostro, preto do nariz.
Xunto cos demais capitáns, foi trasladado ao castelo de Villalba en calidade de prisioneiros de guerra. Nesas circunstancias, ofreceulle a Alonso de Cova 50 000 ducados se o deixaba ir, mais o cabaleiro negouse a aceptar a oferta. O día seguinte, 24 de abril, foi decapitado.
A diferenza dos restos de Bravo e de Maldonado, que foron trasladados a Segovia e Salamanca, respectivamente, onde foron sepultos, os de Padilla foron trasladados "provisionalmente" ao mosteiro de La Mejorada de Olmedo e nunca volveron a Toledo, probablemente como vinganza do rei ante a persistencia da rebelión en Toledo, da man de María Pacheco.
Jordan Bone
Traxectoria profesional
O 20 de xuño de 2019, Bone foi seleccionado na 57ª posición do Draft da NBA de 2019 polos New Orleans Pelicans, e pouco despois foi traspasado ós Detroit Pistons.
O 27 de novembro de 2020, Bone asinou un contrato cos Orlando Magic. O 3 de febreiro de 2021, Bone foi cortado polos Magic.
O 9 de decembro de 2021, Bone asinou ata final de tempada co Basket Zaragoza 2002 da Liga ACB.
Club do Mar de San Amaro
O Club do Mar de San Amaro é un club deportivo e social sen ánimo de lucro fundado en 1935 a carón da praia de Santo Amaro. É un referente deportivo, recreativo, social e cultural da cidade da Coruña.
Historia
En 1931 comézase a construír o primeiro edificio social do club, sendo inaugurado en 1935. Finánciase coas achegas veciñais debido ao interese dos habitantes do barrio de Monte Alto pola práctica deportiva e ás necesidades hixiénico-sanitarias do barrio.
A súa actividade interrómpese durante a guerra civil, retomando a súa actividade na década dos anos 40. Debido á súa proximidade coa canteira utilizada na construción do dique de abrigo, o club constrúe un segundo edificio social sobre as ruínas do castelo de Santo Amaro, situado no outro extremo da cala.
Nos anos 60 e 70 o club adquire máis terreos e amplía as súas instalacións incorporando a piscina exterior e o pavillón polideportivo, alcanzando a comezos dos anos 80 a cifra de 5000 socios.
O antigo edificio social seguiu albergando as seccións de remo e vea, até aproximadamente o ano 2011, no que queda excluído do convenio e xorden problemas xurídicos, posteriormente o club trata de recuperar a concesión do edificio para a creación dunha especie de centro de interpretación que explique a tradición mariñeira do barrio e as catástrofes marítimas que houbo na contorna.
Instalacións
Entre instalacións e equipamento propio e xestionado, o club conta coas seguintes instalacións:
Natación
Organiza a travesía de San Amaro, a proba deportiva máis antiga da cidade. O club ten tradición en natación desde 1936 e logrou competir na Copa de España.
Remo
Sección tradicional que disputou a Copa de S. E. O Generalísimo de traiñeiras, ou ben como Club do Mar ou baixo a denominación Confraría Pescadores San Amaro.
Vela
O club ten tradición en vela e forma regatistas.
Bádminton
É un club pioneiro neste deporte, practícase desde que Agustín Rodríguez -primeiro seleccionador nacional- instalase unha rede en 1970. O club formou, polo menos, a 32 campións nacionais, chegando a ter equipo en primeira división e a organizar unha proba puntuable para o campionato de España. A implicación do club, o Concello da Coruña e algunhas empresas galegas foi fundamental para lograr a creación da Federación Española de Bádminton en 1985.
Tenis de mesa
Pioneiro neste deporte, chegou a ter equipo en división de honra e ser un referente na formación de xogadores e no tenis de mesa adaptado chegando a ser paralímpicos os tenistas Indalecio Iglesias (Barcelona 92) e Alberto Seoane (Río 2016).
Fútbol sala
Ten equipos desde prebenxamín a veteráns, acadando o campionato de España de 2011 na categoría benxamín.
Silvestre Gómez Xurxo
Silvestre Gómez Xurxo, nado en Beba, Mazaricos, o 15 de xaneiro de 1951 é un mestre e escritor galego.
Club do Mar de San Amaro
Labor cultural e social
Tamén destaca polo seu labor cultural e social coa organización de actividades culturais, sociais e actos benéficos.
Silvestre Gómez Xurxo
Traxectoria
Titulado en Maxisterio e en Xeografía e Historia pola Universidade de Santiago de Compostela e en Psicopedagoxía pola Universidade da Coruña, profesionalmente dedicouse sempre ao ensino, en primaria e secundaria. Formou parte da Editorial SEPT dende 1976 e publicou varios artigos en Encrucillada, Revista galega de pensamento cristián. Xa está xubilado.
É membro do padroado da Fundación Penzol.
Vilar do Monte, Meixide, Palas de Rei
Vilar do Monte é un lugar da parroquia de Meixide no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 estaba despoboado.
Fireman Sam
Fireman Sam (en Sam Tânç) é unha serie de televisión infantil de animación británica sobre un bombeiro chamado Sam, os seus compañeiros bombeiros e outros residentes na ficticia vila rural galesa de Pontypandy (un conxunto de dúas cidades reais, Pontypridd e Tonypandy). A idea orixinal da serie veu de dous ex-bombeiros de Londres, Inglaterra, que levaron a súa idea ao artista e escritor Rob Lee, quen desenvolveu o concepto, e a serie foi encargada.
Vilar do Monte, Quindimil, Palas de Rei
Vilar do Monte é un lugar da parroquia de Quindimil no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa.
Igrexa de San Pedro de Mezonzo da Coruña
Descrición
A igrexa de San Pedro de Mezonzo foi deseñada polo arquitecto Francisco Echenique Gómez nun estilo clásico do gusto das autoridades franquistas da época. Ten unhas dimensións de 30 x 60 m e a fachada está delimitada por dúas torres con campanario de máis de 40 m. É basicamente de formigón, con partes en pedra e mármore e dúas vidreiras. Sobre a portada hai unha escultura de pedra da Virxe María e dous anxos.
O interior de planta de cruz latina con tres naves. A luz entra por unha cúpula de 30 m arrodeada pola lenda Salve Regina.
Historia
O crecemento demográfico da Coruña dende o século XIX provocara a creación da nova parroquia de Santa Lucía no ensanche da cidade. Coa fusión nunha das parroquias de Santiago e Santa María na Cidade Vella púidose establecer unha nova parroquia, a de San Pedro de Mezonzo. Esta constituíuse o 1 de xaneiro de 1930, con José Toubes Pego como primeiro párroco.
O primeiro templo parroquial foi a capela de Santa Lucía, demasiado pequena para a poboación do barrio, o que fixo que deseguida se pensase na construción dunha nova igrexa. Entre os proxectos destaca a proposta de Antonio Tenreiro, de estilo expresionista. Na década de 1950 chegouse a falar de trasladar a fachada do mosteiro de Monfero, entón en ruínas, para o novo templo.
A igrexa actual foi inaugurada en 1964.
Camille Jordan
Marie Ennemond Camille Jordan ([ʒɔʀdã]), nado en Lión o 5 de xaneiro de 1838 e finado en París o 22 de xaneiro de 1922, foi un matemático francés, coñecido tanto polo seu traballo fundamental na teoría de grupos como polo seu influente Cours d'analyse.
Camille Jordan non debe ser confundido co xeodesista Wilhelm Jordan (1842-1899, método de eliminación de Gauss-Jordan) nin co físico Pascual Jordan (1902-1980, álxebra de Jordan).
Traxectoria
O seu pai Esprit-Alexandre Jordan (1800-1888), politécnico (1818), foi deputado por Saona e Loira (1871-1876) e a súa nai Joséphine era irmá do pintor Pierre Puvis de Chavannes. Era tamén bisneto do político Camille Jordan. Estudou na Escola Politécnica Superior (promoción de 1855). Foi enxeñeiro no corpo das minas e logo deu clases na mesma escola e sucedeu a Joseph Liouville no Collège de France, onde tiña fama de escoller notacións excéntricas.
O seu nome está asociado a unha serie de resultados fundamentais:
Tamén foi el quen introduciu a noción de arco rectificable, de función con variación limitada ou de conxunto medíbel. Axudou a levar a teoría de Galois á corrente principal do pensamento. Tamén investigou os grupos de Mathieu, primeiros exemplos de grupos esporádicos. O seu Traité des substitutions, sobre os grupos das permutacións, foi publicado en 1870 e gañou ese mesmo ano o premio Poncelet. Foi orador convidado no Congreso Internacional das Matemáticas de 1920 en Estrasburgo.
Cando deixou a Escola das Minas de 1861 a 1885, era enxeñeiro encargado do control das canteiras en París.
Honras
En 1881 foi elixido membro da Academia de Ciencias, que presidiu en 1916. En 1919 converteuse nun membro estranxeiro da Royal Society e tamén foi nomeado Oficial da Lexión de Honra.
A Universidade de Lión I deu o seu nome a un instituto de investigación matemática.
O asteroide 25593 Camillejordan recibiu o seu nome na súa honra.
Novexil, Fontenla, Ponteareas
Novexil é un lugar da parroquia de Fontenla no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 15 habitantes (7 homes e 8 mulleres).
Lingua gondi
A lingua gondi (Gōṇḍī) é unha lingua dravídica falada por preto de tres millóns de persoas do pobo gondi, principalmente nos estados indios de Madhya Pradesh, Maharashtra, Chhattisgarh, Telangana, Andhra Pradesh e por minorías pequenas en estados veciños. Aínda que é a lingua propia do pobo gondi, está moi ameazada, xa que só unha quinta parte dos gondi fala a lingua. A lingua gondi ten unha rica literatura popular, exemplos da cal son as cancións de matrimonio e as narracións. O pobo gondi está etnicamente emparentado cos telugus.
Brilon
miniatura|250px|Vista aérea de Brilon Brilon é unha pequena cidade de Alemaña no Land de Renania do Norte-Westfalia.
Xeografía
Situada a unha altitude media de 450 msnm, ocupa unha superficie de 228,95 km². No ano 2020 contaba con 26 335 habitantes, polo que a súa densidade de poboación nese ano era de 115 hab./km².
Ao oeste de Brilon sitúase a reserva natural do bosque de Arnsberg, e ao sueste a reserva natural do lago Diemel e o Hoppecke.
Mortadela
miniatura|250x250px|Exemplo de mortadela. A mortadela (mortadella en italiano e mortadelle en francés) é un embutido elaborado principalmente con carne de porco finamente picada (preto dun 60 % de magro) orixinario da cidade italiana de Boloña (en italiano Bologna) (capital de Emilia-Romaña). É unha especialidade da cociña italiana que procede das rexións italianas de Emilia-Romaña, Piemonte, Lombardía e gran parte da provincia de Trento. Consiste nun friame condimentado con especias, tradicionalmente con pementa en gran, aínda que hai variantes que conteñen pistacho, bagas de mirto, noz moscada moída, coriandro, allo, pementa ou olivas.
Etimoloxía
dereita|miniatura|250x250px|Mortadela cortada en liscos moi finos. Existen dúas teorías sobre a orixe da palabra «mortadela». A primeira é que o recheo de porco que contén este embutido foi tradicionalmente finamente moído até chegar a unha consistencia gomosa empregando ás veces un morteiro (mortaio), indicando que a orixe do nome podería provir do emprego deste instrumento. Dúas estelas funerarias romanas do museo arqueolóxico de Boloña amosan tales morteiros. A outra teoría menciona que a mortadela podería tomar o seu nome dunha salchicha romana que era condimentada con mirto ou arandos en lugar de pementa. Os romanos denominaban este embutido farcimen mirtatum. A primeira cita deste termo atopámola no autor latino do século I Varrón, que describe un tipo de salchicha aderezada con bagas de mirto ou arandos cos termos mortatum ou myrtatum. Sexa como for, a autora Anna del Conte menciona que o primeiro documento no que se ve por primeira vez a mortadela como un embutido elaborado para preservar a carne aparece xa en 1376.
Mortadela de Boloña
A mortadela de Boloña é un produto con Denominación de orixe n.º 1549/98 da Unión Europea, o que implica que a mortadela debe elaborarse de acordo cun estrito proceso. As zonas de produción deste embutido son certamente extensas, desde: Emilia-Romaña, As Marcas, Véneto e o Piemonte até gran parte da Toscana.
Variantes
miniatura|250x250px|Mortadela portuguesa con olivas. En Italia existen variantes distintas á mortadela elaborada ao estilo de Boloña. Unha das populares é a mortadela de Prato elaborada en Prato e que se trata dunha variedade toscana que leva allo. Outro exemplo de variedade italiana é a mortadela de Amatrice elaborada nos Apeninos do norte do Lacio e que ten un lixeiro sabor afumado.
Existe unha salchicha similar en Estados Unidos denominada Bolonia; é moi popular en Irán onde pode atoparse elaborada con carne de cordeiro e denomínase igualmente «mortadela». Debido á chegada de inmigrantes procedentes de Italia no século XX, a mortadela é moi popular nalgúns países de América tales como: Arxentina, Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, Costa Rica, Ecuador, Paraguai, Perú, Uruguai e Venezuela. En España e Portugal son moi populares as variantes que levan inseridas olivas sen carozo ou con anacos de pemento, denominadas igualmente mortadela. É moi común tomala en bocadillos de merenda.
Vicenta Jerónimo
Vicenta Jerónimo Jiménez, nada o 27 de outubro de 1972, é unha defensora dos dereitos humanos e unha política indíxena guatemalteca, membro do Movemento para a Liberación dos Pobos. É membro do Congreso dende xaneiro de 2020.
Miguel Miranda
Miguel Miranda, de nome completo Miguel Paulo Barrosa Pito de Miranda, nado no Porto o 18 de maio de 1956, é un médico e escritor portugués.
A súa obra percorre os xéneros literarios da novela, do conto e da literatura policial, cunha pequena incursión na literatura infanto-xuvenil. Está editado e traducido en Italia e Francia.
Traxectoria
Exerceu a profesión de médico, terminando Medicina na Facultade de Medicina do Porto en 1979. Seguiu a especialidade de Medicina Xeral e Familiar. Exerceu diversos cargos de dirección, sendo director dun Centro de Saúde e desempeñou as funcións de Coordinador dunha Unidade de Saúde Familiar. Exerceu medicina privada, tendo o seu propio consultorio privado e exerceu o cargo de Director Clínico das Residencias Montepio en Vila Nova de Gaia. En 1988, creou a primeira Liga de Amigos dun Centro de Saúde, unha institución sen fins lucrativos dedicada ao apoio de anciáns e illados no domicilio. Exerceu o cargo de presidente executivo da dirección desta asociación,desde a súa fundación, dedicándose a ampliar a actividade da institución.
Foi practicante federado de xadrez e balonmán polo Fútbol Club do Porto. É membro da Associação Portuguesa de Escritores, da Associação de Escritores de Gaia, da Associação de Jornalistas e Homens de Letras do Porto e do Pen Clube Português. O seu investigador policial é Mário França.
Está representado no Dicionário das Personalidades portuenses do Século XX editado pola Porto Capital Europea da Cultura 2001. A súa escrita, segundo Fernando Venâncio, usa "unha expresión enxuta, exacta, por veces envolvente e alada" (JL, 10/04/1996).
Relación con Galicia
Está recollida por Carlos Quiroga na súa palestra O crânio de Castelao e outras incursões galegas de Miguel Miranda.
O Crânio De Castelao
Novela policial (AGAL, 2013) que se desenvolve en torno ao roubo da caveira de Castelao do Panteón de Galegos Ilustres e que leva o protagonista a unha viaxe por catro continentes na procura da "reliquia" desaparecida. O proxecto naceu no Encontro Internacional Galego no Mundo-Latim em Pó que decorreu en Santiago de Compostela inserido na programación da Capital Europeia da Cultura no ano 2000. Despois de que o Catedrático de Medicina, o Profesor F., envolveu o seu discípulo na procura do cranio de Castelao roubado en Compostela, comezan unha serie de peripecias escritas por Carlos Quiroga (Galiza), Miguel Miranda (Portugal), Antón Lopo (Galiza), Bernardo Ajzenberg (Brasil), Suso de Toro (Galiza), Germano Almeida (Cabo Verde), Quico Cadaval (Galiza), Possidónio Cachapa (Portugal), Xavier Queipo (Galiza), Luís Cardoso (Timor) e Xurxo Souto (Galiza), que levarán o protagonista aos lugares máis inesperados.
Colectáneas
Ten publicado en diversas colectáneas de contos:
Está representado nas colectáneas de contos L’Anima Naviganti e Bestiario Lusitano.
As Rabadeiras, Fontenla, Ponteareas
As Rabadeiras é un lugar da parroquia de Fontenla no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 29 habitantes (17 homes e 12 mulleres).
A Lomba, Fozara, Ponteareas
A Lomba é un lugar da parroquia de Fozara no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 109 habitantes (49 homes e 60 mulleres).
Francisco Llobet
O nome Francisco Llobet pode referirse a:
Borraxeiros, Fozara, Ponteareas
Borraxeiros é un lugar da parroquia de Fozara no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 36 habitantes (21 homes e 15 mulleres).
Wilson Jones
Wilson Alfredo Jones Rodríguez, nado no Barco de Valdeorras o 19 de maio de 1934 e finado en Ourense o 12 de xullo de 2021, foi un futbolista galego que xogaba como dianteiro centro e interior.
Comezou a súa carreira no Lemos, de onde o fichou o Real Madrid con 18 anos. Suplente de Alfredo Di Stéfano, foi xunto co nedense Juanito González e o vigués Carlos Cela, o primeiro futbolista galego en gañar a Copa de Europa, na súa primeira edición, aínda que ningún dos tres chegou a xogar ningún minuto na competición. Disputou só un partido oficial co equipo branco, que o cedeu ao Lleida e ao Alavés, obtendo elevadas cifras goleadoras nos dous conxuntos. Entre 1956 e 1960 xogou no Zaragoza, e tras un paso polo Racing de Santander, rematou a súa carreira no Ourense, co que marcou máis de medio cento de goles.
Comezos
En 1952 interesouse por el o Club Lemos, da Terceira División, que o fichou coa tempada 1952/53 xa comezada. Debutou na novena xornada contra o Turón de Mieres, sendo o máis destacado do seu equipo e facendo un dos tres goles galegos (3-1).
Real Madrid
En febreiro de 1953, con dezaoito anos, viaxou a Madrid xunto con Jesús Ares, do Racing de Ferrol, para adestraren ambos co Real Madrid e realizaren probas para as súas posibles fichaxes. As probas foron satisfactorias para Wilson, que foi fichado polo club branco para a seguinte tempada, aínda que antes regresou a Monforte para disputar un último partido co Lemos, contra o Club Calzada de Xixón. A continuación deixou a carreira de Dereito que estaba estudando na Universidade de Oviedo e instalouse na capital española. A tempada estaba preto de rematar no momento da súa chegada, polo que xogou só algún partido amigable.
Cesión ao Lleida
Na tempada 1953/54, o club branco cedeuno ao Lleida, da Segunda División, que estaba adestrado polo tamén galego Lelé. Debutou na categoría de prata nun partido contra o Barakaldo, marcando dous goles, e completou a tempada con 18 tantos, 6 deles na fase de promoción a Primeira, na que o club catalán tentou sen éxito o ascenso.
Cesión ao Alavés
Na tempada 1954/55 saíu de novo cedido, esta vez ao Alavés, de Primeira División. Estreouse na máxima categoría na primeira xornada contra o Athletic de Bilbao, e marcou o seu primeiro gol no seu seguinte partido, contra o Valladolid. Rematou a tempada con 17 goles en 22 partidos de liga, a mellor media da historia do club en Primeira. Ademais marcou 2 goles nos oitavos de final da Copa do Xeneralísimo contra o Deportivo da Coruña, que serviron para forzar un partido de desempate, no que finalmente a vitoria foi para o club galego.
Tempada co equipo branco
As súas boas actuacións en Lleida e Vitoria permitíronlle facerse cun posto no cadro de xogadores do Real Madrid para a tempada 1955/56. Con todo, no club branco estivo como suplente de Alfredo Di Stéfano, polo que só puido disputar partidos amigables e un único partido oficial, nunha derrota en liga contra a Real Sociedad en Atotxa. Conquistou ese ano a primeira edición da Copa de Europa, aínda que non chegou a debutar na competición europea.
Zaragoza
En novembro de 1956 foi cedido ao Real Zaragoza, ata o final de tempada. Marcou 8 goles en 16 partidos de liga, e ao remate da competición o equipo aragonés fíxose co xogador en propiedade. En Zaragoza disfrutou dos seus mellores anos como profesional e coincidiu no equipo con numerosos futbolitas galegos como Chaves, Cortizo, Rodolfo, Mauro, Marcelino ou Reija. Disputou 98 partidos oficiais, conseguindo 33 goles, e marcou no partido inaugural do novo estadio da Romareda, contra o Osasuna.
Racing de Santander
En 1960 fichou polo Racing de Santander, tamén da Primeira División. No equipo cántabro disputou só 26 partidos en dous anos, debido en parte a algunha lesión e en parte á pouca preferencia por el do adestrador brasileiro Otto Bumbel. Sumou 10 goles co Racing, 5 en liga e 5 en Copa.
Ourense
En 1962 regresou a Galicia para xogar co Ourense na Segunda División. Foi o máximo goleador do equipo na súa primeira tempada, con Urquizu no banco, diminuíndo as súas cifas goleadoras nas seguintes dúas campañas. Na 1964/65, co arxentino Cobo como adestrador, o equipo descendeu á Terceira División, despois de seis anos na categoría de prata. Ao ano seguinte recuperou os bos números goleadores, conseguindo 17 tantos na fase regular, e outros 5 na promoción de ascenso. Finalmente anotou outros 12 goles en 14 partidos na tempada 1966/67, contribuíndo a que o equipo se proclamase campión do grupo I e disputase a continuación a fase de ascenso, onde perdeu contra o Xerez. Foi a súa última campaña como futbolista, colgando as botas ao remate da mesma.
Como adestrador
Anos despois de deixar o fútbol realizou un par de incursións nos banquiños. Na tempada 1981/82 adestrou o CD Barco, levándoo a ascender por primeira vez na súa historia á Terceira División. Volveu coller as rendas do equipo en 1986, dimitindo pouco despois.
Faleceu o 12 de xullo de 2021, aos 87 anos.
Policarbonato
O policarbonato é un termoplástico transparente.
Propiedades
Este material é resistente e estable. Pode resistir unha temperatura elevada de 138 °C (280 ° F) e unha temperatura baixa de -40 °C (-40 °F). É resistente ás manchas e non é tóxico. O peso do policarbonato é dunha sexta parte do vidro.
Usos
As industrias usan policarbonato para facer diferentes produtos, desde xanelas até CDs e DVDs. As principais vantaxes do policarbonato son a alta resistencia e o peso lixeiro.
As industrias usan policarbonato transparente para facer lentes. Isto débese á súa baixa densidade e a que ten moi boa transparencia e durabilidade. As lentes de policarbonato transparente poden ser máis delgadas que as de vidro normal.
As empresas que fabrican equipos electrónicos utilizan policarbonato para fabricar a funda de teléfonos móbiles, portátiles e outros produtos. Aínda que o policarbonato non é velenoso, o proceso de fabricación de policarbonato utiliza produtos químicos tóxicos. (Ver Bisfenol A e Fosxeno).
Fengódidos
Os fengódidos (Phengodidae) son unha familia de escaravellos cuxas larvas e femias teñen órganos bioluminescentes. Viven en todo o Novo Mundo desde as partes máis meridionais do Canadá a Chile; porén, o grupo máis recentemente recoñecido como fengódido, o dos Cydistinae, vive no oeste de Asia. A familia Rhagophthalmidae, un grupo do Vello Mundo, adoitaba antes incluírse tamén en Phengodidae.
As larvas e femias larviformes destes insectos son predadoras, alimentándose de milpés e outros artrópodos que viven no solo e entre as follas caídas. Os machos alados, que son a miúdo atraídos polas luces de noite, teñen unha curta vida e probablemente non se alimentan. As femias son moito maiores que os machos e son completamente larviformes. Os machos poden ser luminiscentes tamén, pero as femias e larvas teñen sempre unha serie de órganos luminiscentes sobre segmentos do tronco que emiten unha luz amarela ou verde e ás veces un órgano adicional na cabeza que emite luz vermella, como nos Phrixothrix.
Esta familia distínguese dos tamén luminiscentes vagalumes (familia Lampyridae) no seu estadio larvario.
Segundo algúns estudos recentes, Phengodidae podería incluír (ou ser un taxon irmán) o grupo dos Telegeusidae, que se diferenciaron dos fengódidos polas modificacións pouco comúns das súas pezas bucais; o grupo dos Telegeusidae foi tratado como unha familia, pero máis recentemente foron tratados como unha subfamilia dentro da familia Omethidae. miniatura|Larva ou femia luminescente.
Muíño de vento
dereita|miniatura|331x331px|Muíño de vento Prins van Oranje en Bredevoort, nos [[Países Baixos]] Un muíño de vento é un muíño que usa hélices como elemento de captación e conversión da enerxía eólica para outro tipo de enerxía apropiada para mover outros mecanismos.
Esa é a utilización tradicional da enerxía do vento en terra. En sentido lato, chámase muíño de vento calquera motor movido a enerxí­a eólica, estea o motor contido nun edificio, como nos muíños neerlandeses, que non son propiamente muíños senón bombas de auga, ou sexa só un sistema de pas montado no cume dunha torre, como nas modernas turbinas eólicas, xeradoras de electricidade para mover as bombas centrífugas. A partir de 1970, os muíños de vento nos Países Baixos foron sendo substituídos, no bombeamento de auga, por motores eléctricos que accionan bombas tipo parafuso de Arquímedes máis indicadas na transferencia de líquidos.
Historia e tipoloxías
miniatura|Muíño de vento en Catoira As primeiras referencias coñecidas a muíños de vento datan do século V. Crese que os aparellos movidos a vento se empregaban en Irán para facer fariña. No oriente, este tipo de estrutura mecánica comezou por ter aplicación práctica para facilitar o traballo do ser humano, sendo utilizada para a elevación ou bombeamento de auga. No occidente, foi inicialmente aplicada polos persas á moedura de cereais. En Europa, o muíño de vento máis antigo coñecido traballaba en Inglaterra en 1185.
Crese que os primeiros muíños de vento posuían unha tipoloxía de eixe vertical con velas dispostas no seu arredor. Con todo, esa tipoloxía acabou por ser substituída pola de eixe horizontal que hoxe se coñece. En Portugal, a súa existencia cítase nun documento de 1303, con todo é de admitir que a súa introdución fose anterior a esta data.
Son ben coñecidos os modelos de muíño de vento utilizados no norte de Europa, caracterizados por unha estrutura piramidal, de gran dimensión, composta por unha torre de madeira con catro pas de madeira no cume. Exemplos deste modelo son os típicos muíños de vento neerlandeses e ingleses. esquerda|miniatura|200x200px|Muíños de vento na [[A Mancha|Mancha, España]] O muíño de vento de tipo mediterráneo tomou unha forma particular, distinguida da do norte da Europa. De menor dimensión, están xeralmente compostos por unha estrutura cilíndrica construída en pedra, con cúpula cónica de madeira (denominada capelo) e un número variable de velas de pano cunha orixe que se pode asociar ao velame das embarcacións.
En moitos muíños de vento do norte de Europa, as pas están orientadas para o vento por rotación de toda a torre, mentres que nos muíños de vento de tipo mediterráneo só o capelo sofre ese movemento, permanecendo a restante estrutura fixa.
Coa Revolución Industrial e a banalización doutras formas de produción de enerxí­a cinética máis eficientes (da cal é exemplo o motor eléctrico), este tipo de tecnoloxí­a caeu en desuso, e moitos dos muíños foron demolidos, conservados como atracción turística ou mesmo transformados en residencias persoais.
Estrutura e enxeño
dereita|miniatura|293x293px|Muíño de vento de tipo mediterráneo en [[Portugal]] O muíño de tipo mediterráneo está composto por un corpo de pedra con catro a seis metros de altura e sensiblemente o mesmo diámetro e cunha forma, que aínda que se asemelle a un cilindro, é, na verdade, un tronco de cono. En torno ao cume deste corpo central, existe unha calla sobre a que se asenta unha cúpula móbil, de forma cónica (capelo). Tipicamente, no vértice do capelo, móntase un catavento, cun eixe que se prolonga na vertical para o interior do muíño, facendo rodar un dispositivo indicador que permite ao muíñeiro determinar a dirección do vento sen saí­r del.
A inmobilización do muíño facíase rodando o capelo para unha posición en que o vento non propulsione as velas, facendo que o mastro perdese velocidade. Cando se inmobiliza, as velas eran enroladas nas varas e estas últimas presas a algún de diversos marcos dispostos arredor do muíño a través dunha corda.
Fixada no mastro existe unha gran roda dentada, normalmente cos dentes dispostos no lateral. No centro do muíño existe un eixe vertical e no cume deste eixe existe un carreto no cal encaixan os dentes da roda, de tal xeito que fan rodar o carreto independentemente da posición do capelo. Deste xeito, a enerxí­a cinética de rotación xerada no mastro debido á propulsión reparada no vento ao ser captado polas velas, transmítese polo eixe central ata á base do muíño onde fai rodar as moas que moen o cereal sendo así aproveitada a enerxía eólica. Todas estas estruturas e engrenaxes móbiles descritas tallábanse en madeira rexa (tipicamente carballo, sobreira ou aciñeira), por artífices especializados nese tipo de traballo, a quen se daba o nome de enxeñeiros.
Aplicación dos muíños
miniatura|247x247px|Muíño en Holanda, de [[Armand Guillaumin (1904)]]
Moenda de cereais
Os muíños de vento poden ser aplicados á moenda de cereais. Neste caso, a enerxí­a que chega á base do muíño a través do seu eixe central é utilizada para facer rodar unha moa. Unha moa é unha pedra maciza, esculpida en forma de anel cilíndrico achatado, de faces sulcadas e a cuxo centro baleiro se chama ollo da moa. Nunha instalación para moer existen dúas moas, sendo unha delas estática, denominada poiso e asentada no chan do muíño, sobre a que se coloca unha segunda moa cun descanso lixeiro de modo que non impida o movemento de rotación, denominada corredor, cun raio idéntico ao do poiso mais con altura inferior.
O corredor está suspendido no eixe vertical, sendo fixa a este a través dun soporte metálico regulable en altura. A necesidade de regular a altura do corredor débese ao feito do desgaste en altura das faces, a que ambas as moas están suxeitas co desenrolar da actividade de moenda, por efecto da fricción. Cando os sucos das moas desaparecen, ao muiñeiro ten que crear novos sucos para que a moenda do cereal sexa posible e que se realice co auxilio de ferramentas con forma e función que se asemellan á dunha picareta.
A moenda do cereal faise depositándoo en gran no descanso existente entre o poiso e o corredor. A rotación do corredor fricciona os grans contra o poiso, esmagándoos repetidamente ata que, lentamente, se transforman en fariña, sendo este o nome atribuído ao po a que se reducen os cereais moídos. O cereal en gran deposítase nunha caixa con fondo en cono ou pirámide invertida, que se liga unha calla que conduce o gran ao ollo do muíño e o deposita no descanso entre o poiso e o corredor. A enerxía centrífuga provocada pola rotación do corredor fai que o gran (e o produto da moenda) se desprace desde o ollo ata a circunferencia da moa, onde se recolle xa en fariña.
Elevación de auga
dereita|miniatura|250x250px|O navío a turbovela Alcyone na mariña de [[Cascais, especialmente proxectado para recibir a tecnoloxía Turbovoile de Cousteau: unha turbina de voluta vertical con rotores internos]] Os muíños de vento poden ser aplicados á elevación ou bombeamento de auga. Neste caso, a enerxí­a que chega á base do muíño a través do seu eixe central emprégase para facer rodar un parafuso de Arquímedes. Unha engrenaxe colocada no eixe central está ligada a un parafuso colocado no interior dun tubo cilíndrico ou semicilíndrico oco, posicionado nun plano inclinado na diagonal coa extremidade máis baixa colocada baixo a liña de auga. Foron moi utilizados nos Países Baixos con esta finalidade para a drenaxe dos pólderes (terras baixas). Actualmente, a maior parte das bombas de tipo parafuso están accionadas por enerxí­a eléctrica en vez de enerxía eólica. esquerda|miniatura|200x200px|Xeradores eólicos en Egeln, [[Alemaña]] A rotación e a disposición do parafuso fan que o movemento de rotación arrastre un volume de auga ao longo do tubo ata ao cume, onde é captada na extremidade máis elevada.
Produción de enerxía eléctrica
miniatura|335x335px|Muíño con velas Os muíños de vento poden aplicarse á xeración ou produción de enerxía eléctrica. Neste caso, a estrutura está composta só por unha estrutura metálica ou hasta oca, no cume da cal se encontra unha turbina. As pas son de gran dimensión, atinxindo, en aparellos modernos, entre corenta e sesenta metros de lonxitude e rodan lentamente. O equivalente ao mastro do muíño de vento descrito anteriormente encóntrase directamente ligado a un elemento xerador (en xeral un alternador ou dínamo) capaz de converter a enerxía cinética de rotación en enerxía eléctrica que se axusta ou rectifica e despois se canaliza para a rede común de fornecemento de enerxía eléctrica.
Modelos futuros
Os muíños de vento de voluta vertical poden funcionar coas turbinas embutidas, interferindo menos coa paisaxe alén de eliminar os riscos das colisións tan frecuentes das turbinas coas aves.
Mulleres en Compostela
Mulleres en Compostela é un libro de Encarna Otero ilustrado por Luis Ruiz Padrón de  El Patito editorial.
Neste libro recollen un resumo biográfico de 19 mulleres que viviron, traballaron crearon en Compostela, entre elas Pencha Santasmarinas, María del Portal Panisse Ferrer e Begoña Caamaño.
Célula nai adulta
miniatura|Micrografía elecrónica de transmisión dunha célula nai adulta mostrando as súas características ultraestruturais típicas. As células nai adultas (ou células troncais adultas) son células indiferenciadas, que se atopan no corpo despois do desenvolvemento, que se multiplican por división celular e diferencian para repoñer as células que morren e rexenerar tecidos danados. Poden encontrarse en animais e humanos adultos e xoves, a diferenza das células nai embrionarias, que só se atopan na etapa embrionaria.
O interese científico sobre as células nai adultas está centrado na súa capacidade de dividirse ou autorrenovarse indefinidamente, e xerar todos os tipos celulares pertencentes ao órgano no cal se orixinan, potencialmente rexenerando o órgano completo a partir de poucas células. A diferenza das células nai embrionarias, o uso de células nai adultas humanas en investigación e terapia non se considera que sexa controvertida, xa que derivan de mostras de tecidos adultos en lugar de embrións humanos deseñados para a investigación científica. Foron estudadas principalmente en humanos e organismos modelo como ratos e ratas. miniatura|160px|División e diferenciación de células nai. A – células nai; B – célula proxenitora; C – célula diferenciada; 1 – división de célula nai simétrica ; 2 – división de célula nai asimétrica; 3 – división proxenitora; 4 – diferenciación terminal
Propiedades definitorias
Unha célula nai posúe dúas propiedades: