cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Batalla de Elviña
Batalla
A infantería de Mermet avanzou rapidamente e obrigou a retroceder os picadores británicos, atravesando a vila de Elviña e asaltando as posicións máis altas. A primeira columna francesa dividiuse en dúas brigadas de Gaulois e Jardon atacando o grupo de Baird de fronte e polo flanco xunto a unha terceira brigada que avanzou polo val no flanco dereito inglés, intentando xirar o seu flanco cos dragóns de La Houssaye que tiveron que atravesar terreo difícil para cubrir así o flanco esquerdo do avance francés.
A loita máis feroz tivo lugar dentro e ó redor de Elviña, xa que a posesión desta vila cambiou de mans en varias ocasións, e os británicos sufriron de forma particular o fogo inimigo procedente da artillería pesada do monte próximo. Cando o ataque francés atravesou Elviña e chegou ó monte trala vila, Moore enviou os 50º e 42º rexementos de infantería para deter a infantería francesa, mentres que o 4º rexemento mantiña a defensa do flanco esquerdo da liña británica. O terreo arredor da vila era difícil de atravesar por mor dos numerosos muros de pedra presentes e das malas condicións dos camiños. Moore mantívose na súa zona para dirixir a batalla, ordenando ao 4º rexemento que disparase ó flanco da segunda columna francesa, que estaba intentando o movemento de xiro, e ordenando ó grupo en reserva de Paget que fose ó seu encontro. O avance británico chegou máis aló da vila, pero certa confusión entre os soldados británicos permitiu que a reserva de Mermet entrasen e recuperasen Elviña de novo, perseguindo os 50º e 42º rexementos polo monte arriba. Moore deu ordes á súa división de reserva, uns 800 homes de dous batallóns da garda, que xunto co 42º rexemento detiveron o avance francés.
miniatura|esquerda|Pintura do século XIX na que se representa a batalla. Foi entón cando Moore foi alcanzado por unha bala de canón. Caeu ferido de morte. Segundo unha carta do seu axudante de campo Hardinge, "foi golpeado no ombreiro esquerdo, arrancado xunto con parte da clavícula, e deixando o brazo colgando só da carne e músculos por riba da axila". Malia isto, Moore mantivo a consciencia e compostura durante as varias horas que tardou en falecer. O segundo avance británico conseguiu de novo repeler os franceses a través de Elviña. Mermet lanzou as súas últimas reservas cunha das brigadas de Merle atacando o lado leste da vila. A brigada de Manningham avanzou para contraatacalos, nunha loita que continuou ata últimas horas do día cando os franceses se retiraron finalmente.
Durante un tempo os británicos estiveron sen un líder, ata que o xeneral John Hope tomou o mando, xa que Baird estaba tamén ferido de gravidade. Isto limitou os intentos de contraataques no sector crucial de Elviña, malia que a loita continuou sen cesar. Na parte oeste a cabalería francesa continuou o seu avance cara ó flanco británico con varias cargas, malia verse impedidos polo terreo dificultoso. La Houssaye ordenou a varios dos seus dragóns que desmontasen para continuar o ataque, pero foron eventualmente rexeitados polo avance do 95º rexemento de fusileiros e os 28º e 91º rexementos de infantería da reserva británica. A cabalería de Franceschi moveuse para bordear o extremo dereito dos británicos, nun intento de dividilos ás portas da Coruña, pero non tiveron éxito de novo por mor do terreo e a división de Fraser situouse no cumio de Santa Margarida cubrindo o pescozo da península e as portas da cidade. A noite marcou a fin da batalla, e para entón os ataques franceses foran repelidos véndose obrigados a retornar ás súas posicións orixinais. Ámbolos dous bandos mantiñan practicamente o mesmo terreo que antes do comezo da batalla.
Resultado
miniatura|esquerda|250px|As tropas inglesas embarcando durante a retirada. O mando do exército británico pasara ao xeneral Hope, que decidiu continuar o embarque en lugar de intentar manter a posición ou atacar a Soult. Arredor das nove da noite os británicos comezaron a abandonar silenciosamente as súas liñas, deixando atrás grupos de picadores que mantiveron postos de vixía con cacharelas prendidas durante toda a noite.
Ao amencer do 17 de xaneiro os picadores abandonaron as posicións de retagarda e subiron aos barcos, e pola mañá a meirande parte do exército xa embarcara. Cando Soult se decatou de que os británicos abandonaran o monte, colocou seis canóns nos outeiros sobre a parte sur da baía e ao mediodía os franceses puideron disparar sobre os barcos que partían. Isto causou o pánico entre algúns dos transportes, catro dos cales vararon e foron queimados para evitar a súa captura. Os disparos dende os barcos de guerra pasaron entón a silenciar a batería francesa.
miniatura|Monólito conmemorativo da morte de Moore, sito no campus universitario de Elviña.
O 18 de xaneiro a retagarda británica embarcou mentres que a tropa española baixo o mando do xeneral Alcedo quedou defendendo a cidadela sen renderse ata que a frota xa estaba mar adentro. A cidade da Coruña foi tomada polos franceses, con dous exércitos españois rendéronse xunto a uns 500 cabalos e numerosos elementos militares incluíndo canóns, 20 000 mosquetes, centos de miles de cartuchos e toneladas de pólvora. Unha semana máis tarde as forzas de Soult capturaron Ferrol, un arsenal aínda maior e unha das principais bases navais españolas, tomando oitos navíos de liña, tres deles con 112 canóns, dous con 80, un con 74 e dous con 64, así como tres fragatas e numerosas corvetas, ademais dun grande arsenal de máis de 1 000 canóns, 20 000 mosquetes novos procedentes de Inglaterra e material militar de varios tipos.
Como resultado da batalla os británicos tiveron 900 homes mortos ou feridos e sacrificaron case todos os seus dous mil cabalos do exército ademais doutros catro mil cabalos da artillería e o tren. Os franceses perderon arredor duns 1 500 homes, mortos, feridos ou capturados. A morte máis notable foi a do comandante británico John Moore, que viviu o suficiente para coñecer o éxito da retirada do seu exército. O seu segundo, David Baird, sufriu graves feridas ao principio da loita e tivo que retirarse do campo de batalla. Tamén causaron baixa dous dos tres brigadieres de Mermet: Gaulois morreu dun disparo e Lefebvre sufriu feridas graves.
Na mañá da batalla listáronse 4 035 británicos como enfermos, uns cantos centos deles en tan malas condicións que non puideron embarcar e foron abandonados na cidade. Os británicos perderon tamén dous transportes cunhas 300 persoas, a maioría da King's German Legion. Despois de o exército volver para Inglaterra, catro días despois había uns 6 000 enfermos, coas listaxes de Portsmouth e Plymouth indicando uns 5 000.
Análise
O exército británico fora enviado a España para axudar a expulsar os franceses, pero viuse forzado a unha humillante retirada nunhas condicións invernais moi adversas que afectaron profundamente a saúde e a moral das súas tropas, provocando que o exército dexenerase nunha turba. No seu reconto autoritario da batalla, o historiador inglés Christopher Hibbert afirmou: "Foi todo moi ben para falar da coraxe e resistencia das tropas, pero para que serviron estas virtudes soamente ó enfrontarse co xenio de Napoleón? 35 000 homes cruzaron a fronteira española contra el; 8 000 non volveron. Non fomos dignos do noso gran pasado". Os coetáneos británicos tamén consideraron a batalla da Coruña como unha derrota. O xornal The Times afirmou: "Non debemos disfrazar o feito ... que sufrimos un desastre vergoñento". En Inglaterra as reaccións ás novas da batalla da Coruña e da evacuación do exército xeraron unha tormenta de críticas sobre o manexo da campaña por parte de Moore, mentres que na propia cidade da Coruña o seu adversario Soult encargouse da tumba de Moore e ordenou que se alzase un monumento na súa memoria.
Charles Esdaile escribiu en The Peninsular War: A New History:
Chandler afirmou que o exército británico fora "obrigado a levar a cabo unha retirada precipitada e unha evacuación por mar, deixando Madrid e a metade norte de España baixo a ocupación das tropas francesas". Fremont-Barnes en The Napoleonic Wars: The Peninsular War 1807–1814 indicou que o entón secretario de asuntos exteriores británico George Canning "condenou en privado a fracasada campaña de Moore en termos cada vez máis fortes", mentres que en público "segundo a gran tradición británica de caracterizar as derrotas como vitorias, insistiu que aínda que o exército de Moore fora expulsado de España o seu triunfo na batalla da Coruña deixara loureiros frescos florecendo sobre as nosas frontes".
W. H. Fitchett fornece unha visión máis comprensiva en How England Saved Europe afirmando que "é tamén unha xustificación dramática da estratexia de Moore o feito de que atraese unha forza hostil tan formidable cara a unha esquina montañosa de España, detendo o seu rápido avance cara ó sur". Napier especulou de forma semellante: "O segundo varrido que [Napoleón] estaba preparándose para facer cando a marcha de sir John Moore desviou a súa atención do sur daríalle a posesión das restantes grandes cidades da península".
Bibliografía
miniatura|[[Francisco Tettamancy|Tettamancy, 1910, Britanos y galos, 1808-1809.]]
Badridschani
Badridschani (en ბადრიჯანი) é un prato xeorxiano feito con berenxena frita rechea de pasta de noz condimentada.
Couselo (planta)
O couselo ou conchelo é unha planta rupícola, denominada cientificamente Umbilicus rupestris (tamén  Umbilicus pendulinus), pertencente á familia das crasuláceas Crassulaceae, con flores e perenne. É moi común nos muros de toda Galiza.
Descrición
miniatura|esquerda|Umbilicus rupestris en flor.
As flores en espiga e aspecto de campaíñas desta planta aparecen entre abril e xullo e os froitos madurecen durante o verán. O nome latino de, é dicir "embigo" ou "umbigo", alude ao aspecto das follas redondeadas, provistas dunha pequena depresión no centro que lembra un embigo, metáfora que se conserva p. ex., no nome castelán de ombligo de Venus ou no inglés navelwort. Mentres en galego, designacións como couselo, coucelo ou couchelo, remontan ao latín *, "cálice pequeno", lembrando a flor, xunto o pequeno rabiño ou pedúnculo que a sostén, unha "copiña". Noutras designacións galegas, porén, o que lembra é un "chapeo": capelo, pucho das paredes.
As flores, como se dixo, teñen aspecto de campaíñas, e nacen ó longo dun comprido pedúnculo vertical. As flores aparecen unha vez, o individuo alcanza a madurez tras varios anos de desenvolvemento e son de cor verde pálida, que co tempo adquire tons rosados vermellizos.
A diferenza doutras plantas, o couselo, xunto con outras especies do xénero das Crasuláceas, realizan a fotosíntese pola noite. Para isto abren os seus estomas (poros presentes nas follas) pola noite. Deste xeito a deshidratación redúcese a cambio de perder eficiencia enerxética. Este proceso metabólico é coñecido coma metabolismo ácido: O CO2 capturado pola noite, degrádase polo día para a súa liberación. Deste xeito o consumo de auga é mínimo.
Distribución e hábitat
É unha planta ben espallada polo sur e oeste de Europa, aínda que a primeira identificación científica foi feita polo naturalista francés Pierre Belon (1517-1564) no Oriente Próximo. Abrangue a Europa mediterránea, Portugal, Irlanda, Gran Bretaña e Bulgaria.
É unha planta que medra ben en fendas de paredes, de tellados, ou de rochas, húmidas e sombreadas. Medra sobre un substrato complicado e con escaseza de auga, grazas a isto evita especies competidoras.
Usos
As follas son comestíbeis, pois son tenras e de gosto agradábel. Usouse na composición de xaropes domésticos para doenzas pectorais ou con fins diuréticos.
Os couselos empréganse tamén para curar grans, carafunchos ou úlceras, quitando o pelello da folla para poñelo no gran ou na ferida.
O zume, mesturado con aceite, empregábase contra a dor das queimaduras, segundo o dicionario de Eladio Rodríguez González. Outros etnógrafos (Ben-Cho-Shey ou Rivas Quintas) recollen este mesmo uso terapéutico coas follas fritidas en aceite, envoltas nunha folla de verza e postas a quentar na borralla da lareira; logo, ben quente, colócase sobre as frieiras.
Nome vulgar
Tamén é coñecida en galego por outros nomes vulgares: coucelo, orella de frade, conchelo, couchelo, capelo ou pucho das paredes.
Gran Premio da Emilia-Romaña
O Gran Premio da Emilia-Romaña foi unha carreira de automobilismo disputada en Italia, formando parte do calendario da tempada de Fórmula 1.
Formará parte do calendario de porque o calendario orixinal viuse afectado pola pandemia da COVID-19 e levou á celebración de novas carreiras para completar unha Tempada de 17 carreiras. Confirmouse en xullo xunto co Gran Premio de Eifel e  Portugal.
O nome provén da rexión italiana onde se atopa o Autódromo Enzo e Dino Ferrari, que regresa á F1 despois de 14 anos, despois de correr por última vez no Gran Premio de San Marino de 2006.
2020–2021
A pandemia de COVID-19 en provocou a interrupción do calendario de carreiras programado orixinalmente, con varias carreiras canceladas. O Gran Premio da Emilia-Romaña engadiuse ao calendario revisado pensado como unha carreira "única", como un dos varios Grandes Premios novos ou que volvían, para compensar a perda doutras carreiras. O evento utilizou un formato único de fin de semana de dous días, cunha sesión de práctica, o sábado, en lugar das tres habituais. O Mercedes de Valtteri Bottas clasificouse na pole, co seu compañeiro de equipo Lewis Hamilton gañando a carreira.
A pesar de que orixinalmente estaba pensado para celebrarse como un evento único en 2020, debido á natureza en curso da pandemia de COVID-19, o Gran Premio da Emilia-Romaña regresou en o 18 de abril, substituíndo ao aprazado Gran Premio da China como segunda rolda da tempada. Lewis Hamilton logrou a pole con Max Verstappen gañando unha carreira dramática e afectada pola choiva.
2022
O evento apareceu no calendario do por terceira edición consecutiva, e acolleu por primeira vez un dos tres formatos ao sprint durante a tempada. A principios de 2022, os organizadores anunciaron que se asinara un contrato para seguir organizando o Gran Premio ata. O Gran Premio viu acadar a Max Verstappen o seu segundo grand chelem xa que gañou a carreira por segundo ano consecutivo.
Galería de imaxes de Ramón Otero Pedrayo
Ramón Otero Pedrayo, nado en Ourense o 5 de marzo de 1888 e finado na mesma cidade o 10 de abril de 1976, foi un escritor e intelectual galego, membro da Xeración Nós.
Nitrosomonadales
As Nitrosomonadales son unha pequena orde do filo Proteobacteria. na que se inclúen tres familias. Como todas as proteobacterias, son bacterias gramnegativas. Forman parte das Nitrosomonadales os xéneros Nitrosomonas (que é o xénero tipo), Nitrosospira, Gallionella (unha bacteria do ferro), e Spirillum. Membros do xénero Nitrosomonas teñen a capacidade de oxidar amoníaco a nitrito, proceso chamado nitrificación. Son importantes no ciclo do nitróxeno.
Nalgunhas clasificacións as Gallionellaceae están clasificadas na súa propia orde, Gallionellales, pero na LPSN están dentro de Nitrosomonadales.
Libro de Xudit
dereita|miniatura|250px|Xudit coa cabeza de Holofernes, [[Cristofano Allori, 1613, Londres)]] O Libro de Xudit é un libro deuterocanónico bíblico do Antigo Testamento. Non forma parte da Biblia hebrea e polo tal os protestantes considérano apócrifo mentres os católicos recoñecérono como canónico no sínodo do ano 382 e os ortodoxos no concilio do ano 692. Escrito orixinalmente en hebreo, non se conserva a versión orixinal, o texto máis antigo conservado está en grego pero a versión máis difundida foi a latina da Vulgata. O libro conta a historia de Xudit, unha viúva hebrea de gran beleza, que no transcurso da guerra de Israel contra os asirios descobre que o xeneral invasor, Holofernes, está namorado dela. Acompañada da súa criada, a viúva entra na tenda do xeneral e engánao para que que confíe nela. Cando Holofernes dorme por efecto do alcohol, Xudit córtalle a cabeza, confundindo ao exército asirio e obtendo a vitoria para Israel.
José María Maceiras Serrano
José María Maceiras Serrano, coñecido como Seis horas, nado en Miño, foi un político galego.
Nove
O nove (9) é o número natural que segue ao oito e precede ao dez.
O 9 é un número composto, que ten os seguintes factores propios: 1 e 3. Como a suma dos seus factores é 4 < 9, trátase dun número defectivo.
O 9 é o cadrado de 3.
Un polígono de 9 lados recibe o nome de eneágono.
Curiosa aritmética do número 9
Existe un fenómeno curioso coa aritmética do número nove, e é que para calquera número natural inicial que conteña un ou máis noves como unha(s) das cifras que o constitúen no sistema decimal, a suma das súas cifras tomadas como individuais (e desta, se é necesario simplificada ao engadir as cifras do número resultante da mesma forma) dará un resultado idéntico á adición das mesmas cifras se o número nove non estiver presente no número natural inicial.
Isto significa que dado un número natural calquera que conteña un 9, por exemplo: 19 a suma das cifras como díxitos será idéntica á do mesmo número sen o nove presente así que:
De igual forma, se o número contén máis noves:
Miguel Nicolás Esperante
Traxectoria
Fillo de Alfonso Nicolás, da Bandeira, e Dolores Esperante de Taragoña. Viñeron á Bandeira para facerse cargo da fábrica de cortiza que rexentaban os seus antepasados na parroquia de Chapa. Miguel traballou na fábrica e ingresou no Partido Comunista en 1935. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, foi detido o 21 de xullo, xunto con algúns integrantes da Fronte Popular na Bandeira. Levárono á prisión de Silleda onde permaneceu cinco meses. Logo trasladárono ao campo de concentración da Illa de San Simón xunto cos demais compañeiros de Silleda. Máis tarde foi destinado ao Batallón de Tabajadores de León, axiña ao de Ourense e finalmente ao de Miranda de Ebro.
Liberado a principios dos anos corenta, regresou á Bandeira, onde os fascistas e a Garda civil lle fixeron a vida imposible deténdoo constantemente e propinándolle malleiras. Decidiu fuxir, farto destes abusos e torturas. O seu paso á clandestinidade coincidiu coa liberación de Eugenio Rueda Perosanz no Destacamento de Minas de Silleda en Fontao (Vila de Cruces), quen o acompañou por negarse á obrigatoria incorporación ao exército en Oviedo. Así creouse o xerme da agrupación guerrilleira "Os Corcheiros" que pasou a actuar baixo a disciplina dos grupos volantes da IV Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia. En 1946 era membro do destacamento Paco Barreiro activo na zona de Vigo. Logo da morte de Manuel Simón Campos e Avelino Otero Montes, en maio de 1947, volveu á comarca de Deza.
No remate de 1947 creouse a V Agrupación de Guerrilleiros fundada por Antonio Seoane, xefe militar do Exército Guerrilleiro, integrando a Benigno Andrade "Foucellas" como xefe da agrupación guerrilleira que actuaba no norte da provincia de Pontevedra. Miguel e Eugenio Rueda integráronse nesta V Agrupación. Nos primeiros meses de 1948 Foucellas decidiu dividir o grupo e constituír dúas partidas: unha comandada por Vicente López Novo e a outra por Miguel Nicolás da que formaban parte Florentino Menéndez Palacio e José Remuiñán Barreiro. As ordes de Seoane eran dar golpes cada vez máis soados coa intención de chamar a atención e desviar a presión sobre a guerrilla cara outros puntos de Galicia. Seguindo estas ordes, Os Corcheiros tiñan intención de executar os falanxistas Benito Rivas Fondevila e Pena de Fonteboa de Silleda. O 9 de abril de 1948, no asalto á casa de Rivas en Siador, Miguel resultou ferido polos disparos de escopeta de Benito Rivas. A autopsia do cadáver presentaba máis de cinco feridas de arma curta, máis feridas das que podía facer Rivas, pois, segundo a fonte oral, foi rematado polos propios compañeiros.
Economía de Guam
Guam depende principalmente do gasto militar estadounidense e do turismo. Os investimentos, pagos de salarios e compra de bens sumasen 1,3 mil millóns de dólares o 2004.
Durante os últimos 30 anos, o turismo creceu e tornouse a segunda fonte de ingresos, tralos investimentos en defensa estadounidenses. Estes dous sectores - turismo e militar - continúan en expansión.
Federación de Guerrillas de León-Galicia
A Federación de Guerrillas de Galicia-León foi unha organización guerrilleira antifranquista, con carácter pluripartidista, aínda que con predominio de socialistas leoneses e asturianos, que agrupou a guerrilleiros anarquistas, comunistas e socialistas que operou na inmediata posguerra española.
Historia
dereita|miniatura|Restos arqueolóxicos atopados na Cidade da Selva, Casaio.
dereita|miniatura|Casa de [[Santalla do Bierzo onde se imprimía El Guerrillero.]]
A pesar de que grupos de guerrilleiros antifranquistas operaban na zona desde a caída da fronte norte en 1937, a Federación de Guerrillas de León-Galicia non se creou ata o 17 de xullo de 1942 con grupos de León, Ourense e Lugo, mediante unha reunión nos montes de Ferradillo (Montes Aquilanos), preto de Ponferrada, que fixou como obxectivos canalizar a loita contra o franquismo, non facer proselitismo de partido dentro da guerrilla, manter a democracia interna pero con obediencia aos superiores, e buscar o apoio da poboación. Elixiuse un comité director presidido polo socialista Marcelino Fernández Villanueva, co cenetista Marcelino de la Parra e o socialista César Ríos como axudantes. O obxectivo da Federación non era derrubar o franquismo mediante a loita armada, senón manter viva a chama da resistencia ata que se producise a intervención das potencias aliadas que todos daban por segura.
Ata 1944 a Federación de Guerrillas de León-Galicia mantívose illada dos partidos e sindicatos antifranquistas, tanto do interior como do exterior, creando a súa propia liña política. Deuse o paradoxo de que os principais dirixentes eran socialistas, a pesar de que o PSOE como tal non apoiaba a loita guerrilleira.
A Federación actuaba no oeste de León (O Bierzo, Laciana, Cabrera, Maragatería), norte de Zamora (Seabra), leste de Ourense (Viana do Bolo, A Pobra de Trives, O Barco de Valdeorras) e sueste de Lugo (A Fonsagrada, Becerreá e Quiroga).
Desvinculados dos partidos e sen axuda externa, os guerrilleiros vivían do que lles daban os seus enlaces e, sobre todo, dos golpes económicos, executados sempre contra persoas afíns ao réxime franquista, e cuxo resultado destinábase normalmente á compra de armamento no mercado negro de Portugal. A guerrilla tamén daba charlas políticas entrando por sorpresa nas aldeas, e facía abundantes sabotaxes contra os vehículos de liña e o tendido eléctrico.
José Novo Rodríguez (político)
José Novo Rodríguez, nado en Betanzos en 1893 e finado na mesma cidade o 29 de xullo de 1936 foi un xastre e político republicano de Galicia, vítima da represión na zona franquista durante a Guerra civil española.
Traxectoria
José Novo foi elixido concelleiro do concello de Betanzos nas eleccións municipais de 1931, na convocatoria de maio, dado que as de abril foron anuladas ao contabilizarse máis de 1000 votos que votantes tiña a poboación, debido a un intento da dereita política local de controlar o poder municipal. Por entón Novo pertencía á Organización Republicana Gallega Autónoma (ORGA) (aínda que máis tarde integraríase en Izquierda Republicana), que xunto con outras forzas progresistas encabezou as listas ás eleccións. Proclamada a Segunda República, foi nomeado primeiro tenente de alcalde, cargo que mantivo até 1932 no que foi elixido alcalde até 1933. Casado e pai de cinco fillos, Novo era de profundas conviccións republicanas e fervente anticlerical, e non escondeu as súas opinións que facía públicas cando consideraba necesario nas súas intervencións políticas, en panfletos e en artigos nas publicacións locais. A súa posición sobre a igrexa católica era crítica, en especial coa situación predominante da que gozaban na sociedade galega, aínda que xamais favoreceu nin instigou persecución algunha, nin participou en actos violentos. As súas posicións anticlericais manifestáronse, sobre todo, na oposición ás prebendas eclesiásticas de todo orde. Na Galicia da época, a dereita política, e en especial a Unión Rexional de Dereitas de Betanzos e a Asociación Feminina da Unión Rexional de Dereitas, creadas durante a República, viu en Novo un inimigo ao que se lle atribuíu unha lenda de malvado, chegando a asegurarse que participaba en rifas para repartirse as mozas da localidade xunto con outros militantes de esquerda na Casa do Pobo, acusacións totalmente falsas que a maioría consideraban unha broma. Tamén se lle atribuíron polos círculos locais acusacións de fomentar o tiro na caluga para os seus opositores, pero o certo é que até o estalido da guerra, non houbo en Betanzos no período republicano un só crime.
Cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 co que se deu inicio á guerra, Novo, xunto co que tamén fora alcalde de Betanzos, o socialista Tomás López da Torre, partiu da cidade o 22 de xullo coa entrada das columnas sublevadas procedentes da Coruña e o fin da pouca resistencia que puido soportar a cidade. Ambos foron interceptados en Guitiriz. Mentres que López da Torre foi levado ao cárcere de Betanzos e desde alí a A Coruña, onde sería fusilado en outubro, Novo permaneceu en Betanzos até o 29 de xullo, cando foi sacado e executado na madrugada. Xunto a el foi executado tamén o condutor que o trasladou á execución por orde dos sublevados, dado que nun primeiro momento negouse á viaxe debido ao seu parentesco con Novo. Tras a execución forzouse ao xuíz local, amigo íntimo de Novo, a que dese fe da celebración dun consello de guerra sumarísimo contra Novo baixo a acusación de fomentar a rebelión militar contra os sublevados e de incendiar a igrexa e o mosteiro de San Francisco de Betanzos, feitos que ocorreron con posterioridade á saída de Novo e López da Torre e que en realidade foron provocados por elementos da dereita política procedentes de Ferrol para xustificar a represión posterior.
Herberto Helder
Herberto Helder de Oliveira, nado en Funchal o 23 de novembro de 1930 e finado en Cascais o 23 de marzo de 2015, foi un poeta portugués.
Biografía
Frecuentou a Facultade de Letras da Universidade de Coímbra, tendo traballado en Lisboa como xornalista, bibliotecario, tradutor e presentador de programas de radio. Viaxou por diversos países da Europa realizando varios traballos sen relación coa literatura, e foi redactor da revista Notícia en Luanda, Angola en 1971, onde sufriu un grave accidente. Tamén foi un dos colaboradores da efémera revista Pirâmide (1959-1960).
Foi considerado un dos máis orixinais poetas de lingua portuguesa. Era unha figura misántropa, e en torno del pairou unha atmosfera misteriosa, por ter rexeitado premios e conceder entrevistas. En 1994, foi o vencedor do Prémio Pessoa, que recusou.
A súa escrita comezou por situarse no ámbito dun surrealismo tardío. En 1964 organizou con António Aragão o 1º caderno antológico de Poesia Experimental (Cadernos de Hoje, Mondar editores). Escribiu mentres tanto Os Passos em Volta, un libro que, a través de varios contos, suxire as viaxes deambulatorias dunha personaxe por entre cidades e espazos cotiáns, colocando ao mesmo tempo incertezas acerca da identidade propia de cada ser humano (ficción); Photomaton e Vox é unha colectánea de ensaios, textos e varios poemas. Poesia Toda é o título dunha antoloxía persoal dos seus libros de poesía que ten sido depurada ao longo dos anos. Algúns dos seus libros desapareceron das máis recentes edicións da Poesia Toda, rebautizada Ofício Cantante.
A crítica literaria aproxima a súa linguaxe poética ao universo da Alquimia, da mística, da Mitoloxía edipiana e da imaxe da Nai.
Jurdan Martitegi
Jurdan Martitegi Lizaso, nado en Durango, Biscaia 10 de maio de 1980, é un membro do grupo armado nacionalista vasco Euskadi Ta Askatasuna (ETA). É coñecido por ser a cabeza do comando militar da banda dende finais de 2008 até que o 18 de abril de 2009, cando foi arrestado por policía francesa. É considerado como un dos membros máis perigosos de ETA.
Gañou prominencia na sección militar de ETA por liderar o 'comando Biscaia' após o cesamento da violencia no 2006 xunto con Arkaitz Goikoetxea. Ascendeu ó nivel máis alto do liderado militar de ETA co arresto en decembro de 2008 Aitzol Iriondo alias Gurbita quen substituíra a Miguel de Garikoitz Aspiazu Rubina alias Txeroki, arrestado menos dun mes antes.
Montes de Buio
Os montes de Buio son unha prolongación en dirección nordeste da serra do Xistral. Están situados nos concellos de Viveiro e Xove. Teñen forma arredondada e están conformados por granito de dúas micas con algúns xistos.
Características
Nestes montes nacen varios afluentes do río Landro e outros regatos que van morrer directamente no mar Cantábrico. O ecosistema de maior interese nesta área son as turbeiras de cobertor, que chegan a acadar nalgúns puntos os 3 metros de espesor e que a día de hoxe son explotadas de forma industrializada para obter substrato de xardinería. Nos montes de Buio hai cabalos e vacas en liberdade.
O cumio de maior altura é o Pau da Vella, con 702 metros sobre o nivel do mar.
Os montes están declarados Zona de Especial Protección dos Valores Naturais, co nome de Montemaior. Neles quedan algúns pequenos bosques de carballos e bidueiros.
Sclerodermus domesticus
Descrición
É unha especie predadora que se nutre principalmente das larvas de caruncho ou couza (Anobium punctatum), aínda que tampouco despreza as doutros coleópteros, (como Stegobium paniceum, Lasioderma serricorne, Hylotrupes bajulus e Nicobium castaneum) ou mesmo lepidópteros.
O macho é alado e carece de aguillón, pero vese raramente; a femia pode medir de 2 a 5 milímetros de longo, ten aguillón pero non ás, é de cor marrón-negro e semellante a unha formiga. A femia introdúcese nos buratos escavados polas súas presas, que paraliza coas picadas do seu aguillón, e deposita os seus ovos: unha vez que eclosionan, estes aliméntanse da vítima. O aguillón, como nos outros himenópteros, encóntrase na parte posterior do corpo e sae dun ovopositor modificado, comunicando cunha glándula de veleno.
Interacción coa especie humana
Este insecto nútrese de larvas doutros insectos tradicionalmente recoñecidos como daniños polo home, en particular o caruncho ou couza que devoran a madeira, característica pola cal ás veces se menciona como ‘amigo dos anticuarios’.
A pesar diso, ocasionalmente, pode picar persoas, de día ou de noite. A picada é moi dolorosa, e á parte da picadela ou pápula prurixinosa pode causar malestar xeral, febre, diarrea, dermatite e/ou reaccións alérxicas. Un só exemplar pode inflixir numerosas picaduras, e os seus efectos poden durar ata dúas semanas. Mesmo os profesionais sanitarios poden confundir estas lesións coas provocadas por ’’Pyemotes ventricosus'' (unha especie de ácaro de hábitos semellantes), ou por outros insectos, de xeito que moitas persoas chegan a convivir durante anos con ’Sclerodermus’ sen saber exactamente a causa dos seus males e postergando dese xeito a súa curación, o cal pode xerar mesmo danos psicolóxicos en forma de crises de ansiedade desatadas polas picaduras.
Ademais dos referidos danos á saúde, hai que ter en conta os danos económicos que causa ‘Sclerodermus domesticus’ polo custo da desinsectación, que só é posible erradicando ó mesmo tempo os carunchos ou couzas dos que se alimenta.
Distribución e hábitat
Encóntrase principalmente dentro das casas, nos ambientes frecuentados polas súas presas, como os mobles de madeira antigos; no exterior pode atoparse en toros vellos.
Narciso Goy
Narciso Goy Arias foi un tipógrafo e xornalista galego.
Traxectoria
Foi presidente da Juventud Socialista de Vigo (1904). Representou ás Agrupacións Socialistas de Marín e Vigo no VIII Congreso do PSOE en 1908. Foi redactor de Solidaridad e El Pueblo, desde onde publicitou as edicións de La Escuela Moderna.
Durante a ditadura de Primo de Rivera foi nomeado concelleiro de Vigo en 1927 e elixido tenente de alcalde.
Carlos Arias
Carlos Arias Iglesias, nado en Lugo o 14 de outubro de 1959, é un lingüista e escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Filoloxía Hispánica. Traballa como funcionario da Xunta de Galicia.
Montes dos Cabaleiros
Son montes de escasa altura que describen unha curva de orientación NE-SO.
O lugar de maior altura é o Monte Neda, con 798 metros sobre o nivel do mar.
Mascarpone
miniatura|200px|Sobremesa con crema de Mascarpone
O Mascarpone é un queixo que ten a súa orixe no norte de Italia, de consistencia cremosa, coma se fose un iogur. Moi utilizado para o tiramisú (sobremesa típica da cociña italiana).
Ice Age: The Meltdown
Sinopse
Continuación das aventuras dos animais prehistóricos na Idade do xeo. Esta vez Manny, Sid e Diego terán a misión de informar ós demais animais que a idade de xeo está a piques de rematar e que unha xigantesca inundación podería acabar coa súa pradeira.
Latavious Williams
Traxectoria
Williams foi elixido na 48ª posición do Draft da NBA de 2010 polos Miami Heat. Pouco despois de ser elixido polos Heat, os seus dereitos foron traspasados ós Oklahoma City Thunder a cambio dunha futura segunda rolda do Draft. O 19 de febreiro de 2015, os seus dereitos foron traspasados ós New Orleans Pelicans.
O 19 de xullo de 2017, Williams asinou unha tempada co Valencia Basket da Liga ACB.
Tristan da Cunha
Tristan da Cunha é un remoto arquipélago no sur do Océano Atlántico. Constitúese como unha dependencia de Santa Helena, a cal forma parte do Territorio Británico de Ultramar. É o arquipélago habitado máis remoto do mundo, pois o lugar habitado máis próximo, a illa de Santa Helena, atópase a 2 161 km.
O territorio consiste na illa habitada de Tristan da Cunha, as reservas naturais da illa de Gonçalo Álvares e da Illa Inaccesible, e as deshabitadas illas Nightingale. A data de abril de 2020 a poboación da illa principal era de 246 persoas. As outras illas están deshabitadas, exceptuando o persoal dunha estación meteorolóxica na illa de Gonçalo Álvares. Non hai aeródromos de ningún tipo, polo que o único xeito de chegar a Tristan da Cunha é por mar, nunha viaxe de seis días dende Suráfrica.
Xeografía
300px|dereita O arquipélago consiste nas illas de:
A illa principal é bastante montañosa; a única área plana contén a vila de Edimburgh of the Seven Seas, a capital. O punto máis alto, The Peak (2.010 m), fica cuberto de neve no inverno.
Tristán da Cunha é lugar de cría dos albatros viaxeiros (Diomedea exulans).
Poboación
A poboación non chega aos 300 habitantes, todos cun dos sete apelidos, con todo os apelidos non son utilizados na práctica. Fálase inglés e a relixión practicada é a anglicana. Existen algúns problemas de saúde debido á endogamia, incluíndo a asma e o glaucoma, consecuencia do casamento inevitable entre casais con grao de parentesco próximo, como por exemplo casamentos entre curmáns en segundo grao, causando un cada vez máis restrinxido recurso xenético.
O arquipélago non posúa aeroporto, tendo apenas un pequeno porto pesqueiro.
Serra de Corno de Boi
A serra de Corno de Boi ou montes do Corno do Boi é unha serra galega pertencente á dorsal galega que está localizada entre os concellos de Friol, Toques e Sobrado. O monte de maior altura é o Campelo, con 811 metros sobre o nivel do mar. Na vertente occidental nace o río Mandeo e na oriental diversos afluentes do río Narla.
Tristan da Cunha
Poboación
Todas as familias Tristán son agricultores, donos do seu propio gando. Toda a terra é de propiedade comunal. Cantidade de gando é estritamente controlada para conservar os pasteiros e evitar que as familias máis acomodadas acumulen riqueza. Á data de 2003, non estaba permitido o establecemento de estranxeiros.
As principais fontes de ingreso de divisas son a fábrica da lagosta e a venda de selos postais e moedas para coleccionistas no estranxeiro. A maioría das persoas teñen dúas ocupacións, a miúdo traballando para o goberno local. Moitos habitantes teñen parcelas de terra (nos parches) na que cultivan patacas.
A televisión non chegou á illa ata o ano 2001, e a única canle dispoñible é o Servizo de Radiodifusión das Forzas Británicas nas Illas Malvinas. Tampouco existen xornais.
Existe unha escola, un hospital, un posto de correos, un museo, un café, un bar (pub), e unha piscina. Despois dos 16 anos, aqueles que desexan proseguir os estudos poden facelo en Gran Bretaña.
A maior fonte de proveitos externos do arquipélago é a venda de selos para colección. Por esta razón, TA e TAA ten unha reserva excepcional ao abrigo do ISO 3166-1 a pedido da UPU (Unión Postal Universal) para representar Tristán da Cunha. Outra fonte de rendemento é a pesca de lagosta para exportación para o Xapón e EUA. 300px|dereita|Vista de Edimburgo dos Sete Mares
Historia de Tristan da Cunha
O arquipélago foi descuberto en 1506 polo navegante portugués Tristão da Cunha, que deu o seu nome á illa, aínda que non puido atracar; foi máis tarde anglicizado a Tristan da Cunha nome oficial da illa.
A primeira volta ao arquipélago foi feita pola fragata francesa L'Heure du Berger no 1767. Posteriormente os ingleses exploraron a illa principal e trazaron unha primeira cartografía. Detectouse a presenza de auga nunha grande fervenza de Big Watron e nun lago no Norte da illa, e os resultados foron publicados por un hidrógrafo da Royal Navy en 1781.
O primeiro colono permanente foi Jonathan Lambert, de Salem, Massachusetts, que chegou ás illas en 1810. Declarounas propiedade súa e renomeounas Illas do Refresco (Refreshment). A súa soberanía foi curta, pois morreu nun accidente marítimo en 1812. Con todo, a grande riqueza que conseguiu coa venda de aceite de león mariño a navíos de pasaxe está, suponse, aínda agochada nalgún lugar da illa.
En 1815 os británicos anexaron formalmente as illas, sobre todo como medida para asegurar que os franceses non as puidesen usar como base para unha operación de rescate para liberar Napoleón Bonaparte da súa prisión en Santa Helena.
As illas foron ocupadas por unha guarnición de marines británicos, e a poboación civil foise establecendo gradualmente. Os baleeiros crearon tamén nas illas unha base de operacións no Atlántico Sur. Con todo, a apertura da Canle de Suez en 1869, xunto coa substitución dos buques de vela por buques a vapor, aumentaron o illamento das illas, xa que xa non eran necesarias como porto de parada para as viaxes desde Europa ata o afastado oriente.
En 1867, o príncipe Alfredo, duque de Edimburgo e o segundo fillo da raíña Vitoria, visitou as illas. O principal asentamento, Edimburgo dos Sete Mares, foi nomeado en honra da súa visita. O irmán máis novo de Lewis Carroll, o reverendo Edwin H. Dodgson, serviu como profesor misioneiro anglicano na escola de Tristán dá Cunha na década de 1880. O segundo duque de Edimburgo, o esposo da raíña Isabel II, visitou as illas en 1957 como parte dunha xira mundial a bordo do iate real Britannia.
O 23 de maio de 2001, as illas experimentaron un ciclón extratropical que xerou ventos de ata 120 quilómetros por hora. Varias estruturas foron danadas severamente e morreu un gran número de gando, o que provocou a axuda de urxencia do goberno británico.
En 2005, as illas recibiron un código postal do Reino Unido (TDCU 1ZZ) para que sexa máis fácil os pedidos de bens en liña para os residentes.
En 2009 entrou en funcionamento a nova constitución de Santa Helena, Ascensión e Tristán dá Cunha. A nova Constitución substitúe á versión de 1988 e entre outros cambios están as competencias do Gobernador, inclúe unha Carta de Dereitos, establece a independencia do poder xudicial e a administración pública e designa oficialmente ao Gobernador de Santa Helena que, ao mesmo tempo, o Gobernador de Ascensión e de Tristán da Cunha. Tamén se pon fin ao status de "dependencia" de Ascensión e Tristán dá Cunha en Santa Helena
O 16 de marzo de 2011, o cargueiro de bandeira maltesa MS Oliva encallou na illa Nightingale, derramando toneladas de cru pesado no océano.
Ata hoxe, os habitantes de Tristán da Cunha continúan a ser membros da Commonwealth Británica.
A illa deu o nome ao albatros de Tristán, que entre tanto xa se extinguiu no arquipélago.
Asociación Galega de Produtoras Independentes
A Asociación Galega de Produtoras Independentes (AGAPI) é unha asociación empresarial pioneira do sector audiovisual galego creada en 1994 e que agrupa a máis de trinta empresas produtoras de cine, televisión, publicidade e servizos, contribuíndo activamente á consolidación e desenvolvemento da industria audiovisual de Galicia.
Traxectoria
Conscientes da importancia da internacionalización e comercialización dos produtos audiovisuais, AGAPI organizou en 2004 a presenza por primeira vez dunha representación de Galicia no maior e máis importante mercado de contidos audiovisuais do mundo, o MIPCOM de Cannes.
Seguindo nesta liña, AGAPI tamén realizou o primeiro Catálogo da Produción Audiovisual de Galicia.
Algunha das últimas e importantes accións de AGAPI foron a súa participación no proceso de elaboración para a aprobación da nova Lei do Cine (Lei 55/2007); AGAPI tomou parte neste proceso como única asociación de empresas produtoras independentes convidada a comparecer no Congreso dos Deputados, e a organización dos encontros profesionais "Novas Formas de Distribución e Consumo Audiovisual - NOVOMED" e o "Foro de Marketing e Comercialización Audiovisual".
A Asociación entende que o audiovisual é un sector estratéxico e de futuro para Galicia; o audiovisual tamén é industria cultural, conxugando intereses empresariais e culturais nunha mestura na que os dous elementos teñen a mesma importancia e fortaleza.
Empresas asociadas
Lista de empresas produtoras asociadas en AGAPI en 2012 (entre parénteses, localidade onde ten a súa sede):
Lumigny-Nesles-Ormeaux
miniatura|180px|Igrexa de Lumigny.
Lumigny-Nesles-Ormeaux é unha vila e comuna francesa, da rexión de Illa de Francia, no departamento de Sena e Marne.
Xeografía
A comuna ten unha extensión de 36,30 km² e, no ano 2015, albergaba unha poboación de 1 534 habitantes, o que daba nese ano unha densidade de 42,26 hab./km².
Historia
Nesles aparece citada ao comezo do século IX (Naslei) como pertencente ao patrimonio dunha certa Gisle (Gisla). Esta doouna á abadía de Gembloux, que acababa de fundar o seu neto San Guibert, doazón ratificada en 946 por unha carta de Otón I do Sacro Imperio Romano Xermánico.
Esquimó
Esquimó é un nome común para os individuos de distintos pobos indíxenas que habitan as rexións árticas de Groenlandia, América e parte de Siberia. Denomínase así dous grupos étnicos relacionados:
A palabra esquimó (en inglés eskimo; en francés eskimo (ou, máis raramente, en plural, eskimau ou esquimaux) caeu en desuso no Canadá, pois se considera despectiva e, oficialmente, só se utiliza inuit que significa "o pobo" (en inuktitut, ᐃᓄᐃᑦ inuit). En Groenlandia úsanse ambos os termos. Pero en Alasca e Siberia os poboadores iupik seguen chamándose esquimós. En galego, a palabra "inuit" non figura no dicionario da RAG.
Aos grupos inuit e iupik habería que engadir o dos sadlermiut, da baía de Hudson, últimos relictos da cultura Dorset, cuxa pequena poboación se extinguiu en 1902 ao contraeren enfermidades novas polo contacto con occidentais.
Etimoloxía
Esquimó é un termo algonquino que podería significar "devoradores de carne crúa". Porén outras versións indican que podería significar "o cazador (ou pescador) de zapatos de neve", ou o "pobo que usa outra lingua".
Orixes e migración
Os esquimós teñen as súas orixes en Siberia, ao nordeste de Asia. Os seus antepasados esquimó-aleutianos cruzaron o estreito de Bering e asentáronse tamén en Norteamérica (incluída Groenlandia). Encontráronse restos humanos en Saqqaq (Groenlandia), de hai 4 000 anos, cuxa análise xenética deu como resultado o seu parentesco cos pobos esquimó-aleutianos, aínda que non necesariamente cos actuais pobos de Groenlandia.
Á parte da orixe siberiana, demostrouse, a través de análises xenéticas, que estes pobos teñen tamén antepasados amerindios.
Pobos inuit
miniatura|275px|Aldea inuit de [[iglús na illa de Baffin, ilustración de Charles Francis Hall, 1865.]]
Inuit é o nome xenérico dos grupos humanos que habitan o Ártico, que posúen características físicas que os axudan a sobrevivir no frío. As pestanas son pesadas, para protexer os ollos do resplandor do Sol que se reflicte no xeo, e o seu corpo é xeralmente baixo e robusto para reter mellor a calor. Falan linguas inuit.
Soportaron a vida do Ártico durante miles de anos e teñen unha grande experiencia para poder sobrevivir no xeo.
Os inuit viven nas tundras do norte do Canadá, Alasca e Groenlandia ademais de na conca do Rhavbrok á beira do mar Bersático. Calcúlase que viven nesta rexión unhas 100 000 persoas. Desenvolven unha vida nómade, seguindo as migracións dos animais que cazan, entre os cales poden destacarse os caribúes, osos, cetáceos e focas. Destes e outros animais aproveitan todas as partes posíbeis para alimentarse, abrigarse e construír vivendas e ferramientas para cazar. A caza de focas e a pesca permítenlles conseguir alimentos incluso no cru e longo inverno do Ártico. miniatura|350px|Grupos esquimós: Kalaallit en vermello, inuit oriental en verde claro, inuvialuit en azul, inupiat en verde escuro, yup'ik en azul escuro, aluutiq en gris e yuit de Siberia en violeta e laranxa.
Os husky (cans de zorra) teñen un papel moi importante na vida inuit. Sobre a neve ou o xeo, un equipo de cans arrastran o qamutik, unha zorra feita de madeira, ósos de animais, barbas de balea e mesmo peixe conxelado.
Os pobos inuit en base aos seus dialectos poden subdividirse en 16 grupos, os cales se inclúen nos 4 grupos principais seguintes: