cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Berna
Idade Media
Máis tarde o duque Bertoldo V de Zähringen fundou a cidade sobre terras do Imperio, outorgándolle dereitos sobre o modelo de Friburgo. Coa morte do duque en 1218, a cidade pasou a mans do imperio, obtendo de Frederico II do Sacro Imperio Romano unha carta chamada Goldene Handfeste. Este diploma enumeraba os dereitos de Berna, confirmados en 1274 por Rodolfo I. A Constitución foi modificada máis tarde, en 1294: o pobo elixe aos Dez e Seis, que designan o novo Consello dos Douscentos ou Gran Consello. Os Dez e Seis e os Douscentos controlan o Pequeno Consello e ao representante ante o Imperio. E en 1353, Berna convértese no oitavo cantón da Confederación Helvética.
Restauración
A Constitución de 1831, quita toda preponderancia á cidade de Berna sobre o cantón. Unha comuna política foi erixida en 1832, onde todo cidadán domiciliado e que posuíse unha certa fortuna tiña dereito a votar. O número de electores foi crecendo grazas á forte inmigración e ás leis federais e cantonais promulgadas en 1852, 1859 e 1861, que estendían o dereito ao voto. As mulleres obtiveron a igualdade política en 1968 e a maioría do consello Comunal de 1993 a 1996. A idade de dereito ao voto pasou de 20 a 18 en 1988.
Contrariamente a Zúric, Berna incorporou unha soa comuna, Bümpliz en 1919. As negociacións con outras como Ostermundigen e Bolligen foron todas en balde. Berna converteuse en capital federal en 1834.
Administración
miniatura|Casa do Concello de Berna Berna réxese por un consello lexislativo de oitenta membros (Stadtrat) e consello executivo de cinco (Gemeinderat).
A partir de 2005, os representantes do Partido Socialdemócrata Suízo e dos tres partidos Verde obtiveron a maioría en ambos consellos (3 a 2 e 43 a 37, respectivamente). Por esta razón, refírense colectivamente como "Centro-Verde-Mermello" (Rot-Grün-Mitte), aínda que non existe un acordo formal de coalición e, no marco do sistema de democracia directa que impera en Suíza, a maioría das cuestións importantes resólvense por referendo xeral. Os outros partidos políticos importantes de Berna son o Partido Liberal Democrático (FDP, liberais) e o Partido Popular Suízo (SVP, nacionalista conservador).
Cultura
miniatura|dereita|200px|O Zytglogge, a torre do reloxo e rúas medievais con paseos cubertos con tendas (Lauben) O centro histórico de Berna conserva a estrutura da Idade Media, o que lle valeu o recoñecemento por parte da UNESCO de Patrimonio da Humanidade. O seu elemento máis característico quizais sexa o Zytglogge, unha torre de reloxo medieval con bonecos en movemento. Tamén acolle a Catedral de Berna (Berner Münster), de estilo gótico e do século XV. Posúe unha das avenidas comerciais cubertas máis longas de Europa, con 6 km. de lonxitude.
Lugares de interese
miniatura|220px|esquerda|A Berner Münster vista dende a ponte de Kirchenfeld, que mostra a torre campanario e unha ampla terraza Ademais do xa citado casco vello, Berna presenta estoutros atractivos:
San Román, Sobradelo, Xunqueira de Ambía
San Román é un lugar da parroquia de Sobradelo, no concello de Xunqueira de Ambía, na comarca de Ourense. Segundo o IGE a súa poboación no ano 2010 era de 6 persoas (3 mulleres e 3 homes).
É a sede do Tangaraño Cultural promovido pola poeta Rochi Nóvoa Vázquez, natural da aldea.
Lugares e parroquias
miniatura|esquerda|Igrexa parroquial.
Castiñeiras, Castiñeiras, Ribeira
Castiñeiras é un lugar da parroquia de Castiñeiras no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 1.391 habitantes (660 homes e 731 mulleres).
Bomb The Twist
Bomb The Twist é o quinto álbum do grupo xaponés de rock and roll chamado The 5.6.7.8's lanzado o mercado no Xapón o 5 de xaneiro do ano 1996 baixo o selo Time Bomb.
O Sisto, Pantiñobre, Arzúa
O Sisto é un lugar da parroquia de Pantiñobre no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Tiña 19 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 8 eran homes e 11 eran mulleres.
Batalla do mar de Xava
A batalla do mar de Xava foi unha decisiva batalla naval na campaña do Pacífico durante a segunda guerra mundial, que selou o destino das Indias Orientais Neerlandesas.
-906
Véxase tamén
Historia ano a ano
Zhitómir
Zhitómir (en Житомир, "Zhytomyr", [ʒɪˈtɔmɪr] (AFI) ; en Żytomierz) é unha cidade do norte da Ucraína occidental. É o centro administrativo da rexión e distrito homónimos, aínda que a cidade non pertence ao distrito de Zhitómir.
Escudo de Xamaica
O escudo de Xamaica é un dos símbolos oficiais do país, e foi adoptado oficialmente en 1962. Considerado como un legado británico con lixeiras modificacións, o escudo foi creado en 1661. O deseño orixinal é de William Sancroft, Arcebispo de Canterbury.
O lema orixinal era INDUS UNTERQUE SERVIET VNI, que traducido do latín significa "Os dous indios servirán como un só", ou tamén "Ámbolos indios servirán xuntos". Ese lema facía referencia á servidume colectiva dos taínos e arauacos. O lema foi substituído en 1962 por "Out of Many, One People", ("De moitos, un pobo") como un tributo á unidade das diferentes minorías que habitan a nación.
A Mioteira
O topónimo galego A Mioteira pode referirse a:
Batalla do mar de Xava
Barcos aliados sufriron unha desastrosa derrota a mans da Armada Imperial Xaponesa o 27 de febreiro de 1942, e en accións secundarias os días seguintes. O comandante da forza de ataque do Comando Americano-Británico-Neerlandés-Australiano, o contraalmirante Karel Doorman morreu durante o enfrontamento. Tras a batalla producíronse varios enfrontamentos máis pequenos ao redor de Xava, incluído a menor pero tamén significativa batalla do estreito de Sunda.
Cardeite, Begonte, Begonte
Cardeite é un lugar da parroquia de Begonte no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2011 tiña 23 habitantes (9 homes e 14 mulleres).
Blanca Díez
Blanca Díez Garretas, nada en Santiago de Compostela en 1950, é unha botánica e taxónoma galega.
Traxectoria
Traballou no Departamento de Botánica e Fisioloxía Vexetal da Universidade Complutense de Madrid. É profesora titular no Departamento de Bioloxía Vexetal da Facultade de Ciencias da Universidade de Málaga. Forma parte do grupo de investigación «Fitosocioloxía, Cartografía e Dinámica Vexetal» da área de Recursos naturais e medio ambiente do Departamento de Botánica da Universidade de Granada.
Dende o 12 de novembro de 1970 é académica de número da Academia Malagueña de Ciencias.
Veneno (serie de televisión)
Veneno é unha serie española creada por Javier Calvo e Javier Ambrossi e que narra a vida de Cristina Ortiz "La Veneno". Trátase dunha serie baseada na obra ''¡Digo! Ni puta ni santa. Las memorias de La Veneno'' escrita por Valeria Vegas, que se estreou a través da plataforma Atresplayer Premium (Atresmedia).
O 19 de marzo de 2020 anunciouse que só se estrearía o primeiro capítulo e que se suspendería a emisión tras paralizar as gravacións por mor da COVID-19.
Sinopse
A serie amosa a vida de Cristina Ortiz "La Veneno", dende a súa nenez até a súa idade adulta. Na serie vemos a Cristina na súa etapa de transición interpretada por Jedet, por Daniela Santiago no seu salto ós estudios de televisión e na súa etapa final en televisión en programas como DEC está interpretada por Isabel Torres.
Hoplestigmataceae
Hoplestigmataceae é unha pequena familia de plantas dicotiledóneas que comprende dúas especies nun único xénero, Hoplestigma. Na actualidade está asignada á familia das boragináceas. Son nativos do leste da África tropical.
Descrición
Son árbores con grandes follas, alternas, pecioladas, sinxelas, enteiras, ovadas e coas marxes enteiras. As flores hermafroditas agrúpanse en inflorescencias en cimas terminais. O froito é unha drupa con catro sementes.
Taxonomía
O xénero foi descrito por Jean Baptiste Louis Pierre e publicado en Bull. Mens. Soc. Linn. Paris 2: 116. 1899. A especie tipo é: Hoplestigma klaineanum Pierre.
Ah-So/She Was a Mau Mau
"Ah-So/She Was a Mau Mau" é o primeiro single do grupo de rock and roll xaponés chamado The 5.6.7.8's, lanzado ó mercado no Xapón no ano 1992 e producido polo propio grupo.
Provincia de Salta
A provincia de Salta é unha das 23 provincias da Arxentina. Cobre unha extensión de 155 488 km², e posúe unha poboación de 1.215.207 habitantes (2010). A súa capital é a cidade do mesmo nome..
Está situada na Rexión do Norte Grande Arxentino no noroeste do país. Limita polo norte con Jujuy e Bolivia (Tarija), polo leste con Paraguai, Formosa e Chaco, polo sur con Santiago del Estero, Tucumán e Catamarca e polo oeste con Chile.
Factor de crecemento placentario
O factor de crecemento placentario ou PGF (do inglés Placental Growth Factor) é unha proteína que nos humanos está codificada polo xene PGF do cromosoma 14.
-905
Véxase tamén
Historia ano a ano
Factor de crecemento placentario
Importancia clínica
A expresión do factor de crecemento placentario nas lesións ateroscleróticas humanas está asociado con placas de inflamación e crecemento neovascular.
Os niveis séricos de PGF e sFlt-1 (tirosina quinase-1 de tipo fms soluble, tamén chamado receptor-1 soluble do VEGF) están alterados en mulleres con preeclampsia. Tanto na preeclampsia temperá coma na tardía, os niveis no soro materno de sFlt-1 son maiores e os do PGF son máis baixos en mulleres que presentan preeclampsia. Ademais, os niveis de sFlt-1 placentarios estaban incrementados significativamente e o PGF estaba diminuído en mulleres con preeclampsia ao comparalas con outras con embarazos sen complicacións. Isto indica que as concentracións placentarias de sFlt-1 e PGF reflicten os cambios no soro materno. Isto é consistente coa idea de que a placenta é a principal fonte de sFlt-1 e PGF durante o embarazo.
Nicolás Taboada Fernández
Nicolás Taboada Fernández, nado en Vigo en 1856 e finado na mesma cidade o 9 de setembro de 1899, foi un xornalista, historiador e escritor galego.
Traxectoria
miniatura|Estudio Biográfico-Político del Excmo. Sr. Don José Elduayen Marqués del Pazo de la Merced. Fillo de Nicolás Taboada Leal, primeiro cronista de Vigo, foi tamén cronista da cidade. Colaborou en La Revista Popular (Pontevedra, 1892), Extracto de Literatura (Pontevedra, 1893), El Gato Negro (Barcelona) e en todos os periódicos de Vigo da época e moitos de Galicia. Escribiu obras históricas e poéticas.
Obras
miniatura|page=52|«¡Teodosio Vesteiro Torres!», pp. 50-52, en ''Corona fúnebre á la memoria del inspirado escritor y poeta gallego Teodosio Vesteiro Torres.
Xente de mala morte
Xente de mala morte é un libro escrito por Alfonso Álvarez Cáccamo, publicado en 1993, gañador do premio Álvaro Cunqueiro de Narrativa.
Trama
Consta de oito relatos que narran historias pouco comúns e mesmo fantásticas, protagonizadas por xente de todo tipo.
Os oito relatos, algúns con máis diálogos e outros con menos, están ligados polo humor negro referido á morte. Están ambientados na actualidade (con referencias ás Olimpíadas de Barcelona 1992), pero ben poderían estar localizados noutras épocas. Algúns sitúanse en cidades, outros en vilas e outros no rural, pero o importante sempre é a xente. As relacións entre as persoas e as relacións coa morte.
Enric Monjo
Enric Monjo Garriga, nado en Vilassar de Mar (provincia de Barcelona) o 12 de febreiro de 1896 e finado o 2 de outubro de 1976 en Barcelona, foi un escultor catalán.
Traxectoria
esquerda|miniatura|Enric Monjo, 240 cm, Passeig de Sant Joan, 102, Barcelona. As súas esculturas son principalmente relixiosas, nas que amosa unha grande espiritualidade e un forte gusto pola beleza formal. Entre os seus discípulos estivo José Buscaglia.
San Simón, Sorga, A Bola
San Simón é un lugar da parroquia de Sorga, no concello da Bola, na comarca de Ourense. Tiña 12 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 8 eran homes e 4 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 13 habitantes (9 homes e 4 mulleres).
Río Coura
O río Coura é un río portugués, afluente do Miño pola súa marxe esquerda, que ten unha lonxitude de 50 km.
Descrición
O Coura nace no concello de Paredes de Coura, e pasa por Insalde, Formariz, Paredes de Coura, Rubiães, Coura, Covas e Vilar de Mouros. Desauga no Miño en Caminha, no seu tramo baixo.
En dúas das súas praias fluviais celébranse dous dos maiores festivais de verán en Portugal, o Festival de Paredes de Coura e o Festival de Vilar de Mouros. As augas do Coura están aproveitadas por tres encoros (barragens en portugués): o de Covas, o de Paus e o de Pagade.
O Castro, Castiñeiras, Ribeira
O Castro é un lugar da parroquia de Castiñeiras no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza.
Carrapetal, Begonte, Begonte
Carrapetal é un lugar da parroquia de Begonte no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá.
Casa Vicens
miniatura|Casa Vicens A Casa Vicens é unha vivenda unifamiliar deseñada polo arquitecto Antoni Gaudí e construída por Manuel Vicens entre os anos 1883 e 1888. Foi o primeiro deseño de Gaudí, considerado tamén a súa primeira realización arquitectónica, e está situada na Carrer de les Carolines, 18-24, no Barrio de Gràcia da Barcelona.
No tempo da súa construción a Casa tiña un amplo xardín, unha fonte e unha glorieta, pero agora debido ao ensanchamento da rúa atópase encaixoada por outras edificacións. Este temperán proxecto amosa moitas influencias, sendo a máis notabel a Mudéxar, moi evidente na parte alta da casa onde as torres lembran os miraretes dos templos musulmáns. A obra está construída de pedra espida, ladrillos vermellos, tellas coloreadas, e reixas e celosías de ferro forxado, nas que os motivos principais son as flores de palmito e xirasol. Ao ser un dos seus primeiros proxectos, aínda non aparecen nel as liñas curvas tan típicas e coñecidas da arquitectura gaudiniana, senón que a liña recta é predominante en todo o edificio. Os ladrillos e as tellas viñan da fábrica de cerámica da que era dono Manuel Vicens, empresario que tivo algunhas dificultades económicas durante a construción e por iso o remate se prolongou un pouco máis do acordado.
Esta primeira obra de Gaudí non só amosa a relación entre a natureza e a arquitectura, senón que, debido ao momento no que foi feita, supón unha referencia para os vindeiros arquitectos modernistas cataláns e unha gran contribución para o estilo internacional que máis tarde se coñecería como Art Nouveau.
Ginestar
Ginestar é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Ribera d'Ebre.
Lezo
250px|thumb|Vista de Lezo. Lezo é un concello do norte da provincia de Guipúscoa, en Euskadi. Atópase na comarca de Donostialdea, a 7 km da cidade de Donostia.
O seu termo municipal ten unha extensión de 8,59 km². Limita ao norte e oeste con Pasaia, ao nordés con Hondarribia, ao leste con Irún e ao sur con Oiartzun e Errenteria. Tiña en 2015 unha poboación de 5.990 habitantes.
Marcos Valín Fontao
Marcos Valín Fontao, nado en Lugo o 16 de outubro de 1987, é un futbolista galego. Xoga de porteiro e o seu club actual é o CCD Cerceda.
Traxectoria
Iniciado no fútbol sala en Guntín, pasou a fútbol xogando un ano na Milagrosa e tres nos xuvenís do Club Deportivo Lugo, para dar en 2006 o salto ao primeiro equipo en Segunda División B.
En 2008 é contratado polo Deportivo da Coruña B e a principios de 2010 contou con algunha convocatoria no primeiro equipo coruñés de Miguel Ángel Lotina. En marzo de 2010 lesionouse de gravidade no xeonllo dereito, polo que tivo que ser operado. Estivo apartado do fútbol durante varios meses e rescindiu o seu contrato co Deportivo.
Unha vez xa superada a longa lesión, en xullo de 2011 ficha polo Racing de Ferrol. En 2014 ficha polo CCD Cerceda.
Espáridos
miniatura|300px|Douradas Os Espáridos (Sparidae) son unha familia de peixes mariños incluída na orde dos Perciformes. Comprende algunhas especies de grande interese comercial, como o ollomol, a dourada, o sargo ou a boga.
Características
Posúen unha aleta dorsal continua, formada por dos partes dunha mesma lonxitude, a primeira con 10-13 espiñas e a segunda con 10-15 radios brandos. A anal, con 3 espiñas e 8-14 radios brandos. Pectoriais grandes e ventrais en posición torácica, cunha espiña e 5 radios brandos. Caudal escotada ou bifurcada.
Son omnívoros e viven no litoral, entre as pedras e prados de Posidonia. Habitan as augas dos océanos Atlántico, Pacífico e Índico, se ben algunhas especies penetran nos estuarios e zonas costeiras.
Son hermafroditas con alternancia de sexo ó longo da súa vida: nunhas especies son primeiro femias e convértense en machos e noutras son primeiro machos e rematan como femias.
Clasificación
Comprende 37 xéneros e 125 especies: miniatura|300px|Ollomol (Pagellus bogaraveo) miniatura|Sargo (Diplodus sargus)
-904
Véxase tamén
Historia ano a ano
Astigarraga
250px|miniatura|Vista de Astigarraga. Astigarraga é un concello do norte da provincia de Guipúscoa, en Euskadi. Atópase na comarca de Donostialdea, a 5 km de Donostia. Foi un barrio da capital donostiarra ata 1987 cando se constituíu en concello independente.
O seu termo municipal ten unha extensión de 11,91 km². Limita ao norte e noroeste con Donostia, ao sur e suroeste con Hernani, ao leste con Errenteria e ao sueste co enclave de Landarbaso, pertencente a Donostia. Tiña en 2015 unha poboación de 5.688 habitantes.
Os Curros, Castiñeiras, Ribeira
Os Curros é un lugar da parroquia de Castiñeiras no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza.
O Barreal, Lapío, O Corgo
O Barreal é un lugar da parroquia de Lapío no concello lugués do Corgo, na comarca de Lugo. Segundo o IGE en 2013 tiña tres habitantes (tres mulleres).
Cerval, Begonte, Begonte
Cerval é un lugar da parroquia de Begonte no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2011 tiña 13 habitantes (7 homes e 6 mulleres).
Armenia
Armenia (en armenio: Հայաստան, Hayastan), oficialmente República de Armenia (en armenio: Հայաստանի Հանրապետություն, Hayastani Hanrapetut’yun), é un estado montañoso sen litoral localizado na rexión eurasiática de Transcaucasia. Localizado no cruzamento de camiños entre Europa oriental e Asia occidental, está rodeado por Turquía ao leste, Xeorxia ao norte, Acerbaixán e a república independente de facto de Nagorno-Karabakh ao leste, e Irán e o enclave acerbaixaní de Nakhichevan ao sur. A súa capital e cidade máis poboada é Iereván.
Armenia é unha nación-estado unitaria, pluripartidista e democrática cunha rica e antiga herdanza cultural. Urartu foi estabelecido o -860 e no século -VI foi substituído pola Satrapía de Armenia. O Reino de Armenia alcanzou ó seu máximo apoxeo baixo Tigranes II o Grande no século -I e converteuse no primeiro estado do mundo en adoptar o cristianismo como relixión oficial a finais do século III e comezos do IV. A data oficial da adopción é o ano 301. O antigo reino de Armenia foi dividido entre os bizantinos e o Imperio Sasánida arredor do século V. Baixo a dinastía Bagratuni, a Armenia bagrátida foi restaurada no século IX. Por mor das loitas contra os bizantinos, o reino caeu no ano 1045 e Armenia foi invandida polo Imperio Selxúcida. Un principado armenio e posteriormente o reino armenio de Cilicia asentáronse na costa do mar Mediterráneo entre os séculos XI e XIV.
Entre os século XVI e XIX, as patrias armenias tradicionais composta por Armenia Oriental e Armenia Occidental caeron baixo o goberno dos imperios Otomán e Iraniano. No século XIX, Armenia Oriental foi conquistada polo Imperio Ruso, mentres que a maioría das terras tradicionais armenias occidentais permaneceron baixo control otomán. Durante a primeira guerra mundial, os armenios que vivían no Imperio Otomán foron sistematicamente exterminados durante o xenocidio armenio. En 1918, despois da Revolución Rusa, tódolos países non rusos declararon a súa independencia despois de que o Imperio Ruso deixase de existir, o que levou ao estabelecemento da Primeira República de Armenia. En 1920, o estado foi incorporado á República Socialista Soviética Federativa Transcaucásica, e en 1922 converteuse en membro fundador da Unión Soviética. En 1936, o estado Transcaucásico foi disolto, transformando os seus estado constituíntes, incluíndo a República Socialista Soviética de Armenia, en repúblicas da Unión. A moderna República de Armenia converteuse en estado independente en 1991 durante a disolución da Unión Soviética.
A moderna República de Armenia recoñece á Igrexa Apostólica Armenia, a Igrexa nacional máis antiga do mundo, como a principal relixión do país. Os armenios posúen ademais o seu propio alfabeto, inventado por Mesrop Mashtots no ano 405 d.C.
É ademais membro da Unión Económica Euroasiática, as Nacións Unidas, o Consello de Europa e a Organización do Tratado da Seguridad Colectiva. Armenia apoia a independente de facto República de Artsakh, que foi proclamada en 1991.
Etimoloxía
O nome nativo en lingua armenia para o país é Hayk’. O nome evolucionou durante a Idade Media a Hayastan, unha combinación das palabras Hayasa (Հայասա) ou Hayk (Հայկ) co sufixo persa -stán que significa lar ou lugar de. O nome foi tradicionalmente derivado de Hayk (Հայկ), lendario patriarca dos armenios e segundo a tradición o tataraneto de Noé. Hayk, supostamente, baixou do monte Ararat onde a algúns creen que se posou o Arca de Noé trala fin do diluvio universal, e viaxou para axudar na construción da torre de Babel. Alí, derrotou ao Rei babilonio Bel no ano 2492 a.C., estabelecendo a súa nación na rexión de Ararat, preto das montañas do lago Van.
Outras fontes literarias como as gregas, romanas, xudías, asirias, babilónicas, persas e outras, traducen e transliteran o nome Togarma (en lingua acadia: Ti-garimmu) como pai de varias tribos seminómadas que habitaron Armenia. Este nome componse de tres raíces: Bet (casa), To (tell e tur en lingua árabe equivalen a monte e en linguas irmás til, te, to, ta equivalen a outeiro, e figuradamente a reino) e Garma (que significa os fillos de Gomer que viven nos montes) quedando traducido na Biblia como Bet Togarma. Relatos anteriores ao cristianismo suxiren que Nairi, que significa "a terra dos ríos", era o nome usado antigamente para chamar á rexión montañosa do país. O primeiro uso que se ten constancia deste nome é polos asirios darredor de 1200 a.C.
miniatura|150px|esquerda|[[Hayk, o lendario fundador da nación armenia.]] O exónimo Armenia atópase por vez primeira nun texto en persa antigo coñecido como a Inscrición de Behistún. Neste texto do 515 a.C. o nome aparece como Armina (17x12pxpx 17x12pxpx 17x12pxpx 17x12pxpx 17x12pxpx). A voz Armenoi aparece en grego antigo nun texto do historiador Heródoto: Ἀρμένιοι δὲ κατά περ Φρύγες ἐσεσάχατο, ἐόντες Φρυγῶν ἄποικοι. Nel relátase que os armenios eran colonos da rexión de Asia Menor de Frixia. A etioloxía tradicional para o etónimo é de Armenak ou de Aram, o bisneto do bisneto de Hayk, e doutro líder que foi, segundo a tradición armenia, o antepasado de tódolos armenios. Tamén algúns historiadores antigos de Armenia, como Moisés de Khorene, din que os armenios eran urartos e que a palabra "Armenia" deriva dun rei urarto chamado "Aramu", teoría que algúns historiadores modernos descartan afirmando que non existe ningunha relación entre ambas civilizacións.
Segundo algúns historiadores, a primeira mención da voz "Armina" faise nas escrituras cuneiformes da época do rei Darío I de Persia (séculos VI-V a.C.). Mais o nome dado aos armenios "Gai" (ou Jai), provén do país Gaiasa ou Jaiasa, mencionado nas escrituras cerámicas hititas do século XII a. C. Algunhas décadas máis tarde, Xenofonte, un xeneral grego que guerreou contra os persas, describe moitos aspectos da vida do pobo armenio e a súa hospitalidade. Relata que a xente fala un idioma que soaba aos seus oídos como a lingua dos persas. Outro historiador, Arnold Toynbee, menciona que "Armenia" pode provir de "Erimena", pai do último rexente de Urartro, Russas III. Agrega ademais, que outra alternativa é que proveña de "Aruma-ni", que significa país dos arameos, pobo que arribou do norte das estepas árabes a finais do século XI ou comezos do X a.C. e conquistou Nairi.
Prehistoria
right|miniatura|140px|O zapato de Areni. O planalto armenio amosa pegadas de asentamentos da época neolítica. Recentes estudos arqueolóxicos afirman que na zona da actual cidade de Areni atopáronse os máis antigos zapatos de coiro, saias e instalacións vinícolas. Os arqueólogos falan da cultura Shulaveri-Shomu da rexión de Transcaucasia central como a primeira cultura coñecida na zona, datada aproximadamente entre o 6000 e o 4000 a.C.
Outra cultura primitiva, a comezos da Idade de Bronce, foi chamada a cultura Kura-Araxes, asignada ao período que vai dende 4000 a.C. ao 2200 a.C., e máis tarde desenvolvida na cultura Trialeti (2200 - 1500 a.C.). Entre os anos 1500 e 1200 a.C., existía na metade occidental do planalto armenio a cultura Hayasa-Azzi, con frecuentes enfrontamentos co Imperio hitita. Entre o 1200 a.C. e o ano 800 a.C., a maior parte de Armenia foi unida baixo unha confederación de reinos, que as fontes asirias chamaron Nairi (do asirio: "terra dos ríos").
Durante o reinado de Sarduri I (834-828 a.C.) Urartu converteuse nun estado forte e organizado, impoñendo impostos ás tribos veciñas. Sarduri fundou ademais a cidade de Tushpa (a moderna Van) capital de Urartu. O seu fillo, Ishpuini, estendeu as fronteiras do estado polo que logo sería coñecida como a zona de Tigranocerta e Urmia. O rei Menua (810-785 a.C.) estendeu o territorio urartiano cara ao norte, cara aos campos de Araratian. Deixou máis de noventa inscricións utilizando a escritura cuneiforme mesopotámica escritas na lingua urartiana. Outro rei, Argishti I conquistou Latakia aos hititas, e chegou até Biblos e Fenicia, construíndo Erebuni (actual Iereván) no ano 782 a.C. usando aos prisioneiros de guerra. O Imperio asirio invadiu posteriormente Urartu, no ano 612 a.C., e fíxose cargo da capital, Van, cara a o 585 a.C. Este feito terminou de maneira efectiva coa soberanía de Urartu.
Antigüidade
Despois da caída de Urartu, o Satrapado de Armenia foi gobernado pola dinastía Oróntida, que goberna o estado entre os anos 585 e 190 a.C.. Baixo esta dinastía, Armenia foi ás veces un reino independente, e outras unha satrapía do Imperio Persa. Darío III foi un sátrapa armenio antes de converterse en emperador de Persia. Despois da destrución do Imperio Seléucida, un estado grego helenístico de curta duración sucesor do Imperio de Alexandre o Grande, foi fundado un estado armenio de corte helenístico en 190 a.C. Os primeiros reis foron os artáxidas, dinastía fundada por Artaxias I. Ao mesmo tempo, creouse un reino divido e independente en Occidente, coñecido como Armenia Menor, mentres que o principal reino adquiriu o nome de Grande Armenia.
Os novos reis comezaron un programa de expansión que ía chegar ao seu apoxeo un século máis tarde. As súas conquistas son relatadas polo historiador grego Estrabón: Zariadris conquistou Acilisene e todo o "territorio ao redor de Antitauros", referíndose probablemente ao distrito de Muzur ao oeste do Éufrates. Artaxias tomou terras dos medos, dos iberos, e dos sirios. Posteriormente, tivo enfrontamentos cos habitantes do Ponto, a Siria Seléucida e a Capadocia; e foi incluído no tratado que seguiu á vitoria dun grupo de reis anatolios sobre Farnaces no 181 a.C., o cal perdeu tódolos seus territorios no oeste. Artaxias foi un monarca ambicioso con grande influencia na política internacional da época. No seu cénit, entre o 95 e o 66 a.C., a Grande Armenia estendeu o seu imperio sobre partes da rexión do Cáucaso e a zona que agora é Turquía oriental e central, ademais do noroeste de Irán, Palestina, Siria e o Líbano, formando o chamado Segundo Imperio armenio.
Por un tempo, Armenia foi un dos estados máis poderosos no Oriente romano, polo que o enfrontamento coa República Romana era inevitable, perdendo os armenios a guerra no 66 a.C., aínda que conservando a súa soberanía. O rei Tigranes o Grande seguiu gobernando Armenia como aliado de Roma, até a súa morte no 55 a.C. De feito, a derrota do Rei do Ponto na Terceira Guerra Mitridática ante o romano Pompeio deu lugar a que o Reino de Armenia se convertese nun Estado cliente aliado de Roma. Máis tarde, no ano 1|1 d.C., Armenia pasa a estar baixo completo control romano até o establecemento da dinastía arsácida. Durante a alianza con Roma, o pobo armenio adoptou ideas políticas, filosóficas e relixiosas occidentais. Segundo Estrabón, todo o mundo en Armenia fala "o mesmo idioma".
Independencia
No 1813 e 1828, a Armenia actual (que consta dos Khanatos de Ereván e de Karabakh) foi temporariamente incorporada ao Imperio Ruso. O mesmo volveu a suceder coa incorporación da Armenia na URSS no 1920, na condición de RSS da Armenia, despois de existir brevemente como estado independente.
Xenocidio armenio
Durante os anos finais do Imperio Otomán (1915-1923), unha gran proporción dos armenios que vivían na Anatolia oriental (chamada polos armenios "Armenia Occidental") morreron no coñecido como xenocidio armenio, un esforzo de deportación e erradicación foi levado a cabo polos otománs co patrocinio do estado turco. As estimacións do número de armenios que foron asasinados durante eses acontecementos varían entre 200.000 e 1 800 000. A morte desas persoas lémbrana os armenios en todo o mundo o 24 de abril.
Guerra por Nagorno-Karabakh
Armenia continúa envolvida nun longo conflito con Acerbaixán a propósito do Nagorno-Karabakh, un enclave poboado por armenios que incluíu Stalin no Acerbaixán soviético. Armenia e o Acerbaixán comezaron a loitar polo enclave en 1988 e a guerra estalou despois de obteren os dous países a independencia da Unión Soviética en 1991. En maio de 1994, cando se acordou un alto o fogo, as forzas armenias controlaban non só o Nagorno-Karabakh senón tamén un anaco do propio Acerbaixán. As economías de ambos os dous lados víronse afectadas pola súa incapacidade en facer calquera tipo de progreso substancial cara á resolución pacífica do conflito, e mais por bloqueos económicos mutuos.
Xeografía
Armenia é un estado sen litoral na rexión xeopolítica de Transcaucasia, que se atopa no sur das montañas do Cáucaso e as terras baixas entre o mar Negro e o mar Caspio, e nordeste do altiplano armenio. Armenia limita polo norte con Xeorxia, polo leste con Acerbaixán; polo sur con Irán; e polo suroeste e oeste con Turquía. Armenia atópase entre as latitudes 38° e 42° N, e os meridianos 43° e 47° L.
Topografía
miniatura|[[Topografía montañosa e volcánica de Armenia.]] A República de Armenia ten unha área de 2 9743 km2. O terreo é principalmente montañoso, con ríos de fortes correntes e poucos bosques. O seu punto máis elevado é o monte Aragats, que se atopa a 4 090m sobre o nivel do mar, e ningún terreo do país está por debaixo dos 390m. A altura media do país atópase no posto 10 dos máis altos do mundo.
O monte Ararat, que historicamente era parte de Armenia, é a montaña máis alta da rexión. No presente está en territorio de Turquía, aínda que é claramente visible dende Armenia, e está considerado polos armenios como un símbolo do seu país. Por mor disto, a montaña aparece no emblema nacional de Armenia no presente.
Clima
O clima de Armenia é continental de alta montaña. Os veráns son secos e soleados, durando dende xuño até mediados de setembro. As temperaturas flutúan entre os 22 e os 36 °C. Porén, o baixo nivel de humidade mingua o efecto das altas temperaturas. As brisas nocturnas que sopran das montañas achegan un efecto refrescante. As primaveras son curtas, mentres que os outonos son longos. Os outono son coñecidos pola súa follaxe vibrante e colorida.
Protección medioambiental
miniatura|As emisións de dióxido de carbono per capita en Armenia, Acerbaixán, Xeorxia, Rusia, Alemaña, Italia, USA en 2000–2012. World Bank data. Armenia está clasificada no posto 63 entre 180 países no Índice de Desempeño Ambiental (EPI) de 2018. O seu rango no subíndice Health Environmental (que se ponderou nun 40% en EPI) é de 109, mentres que o rango de Armenia no subíndice de Vitalidade do Ecosistema (ponderado nun 60% en EPI) é o 27 mellor de todo o mundo. Isto suxire que as principais cuestións ambientais en Armenia son a saúde da poboación, mentres que a vitalidade do medio ambiente é de menor preocupación. Os sub-subíndices de Saúde Ambiental na calidade do aire á que se expón a poboación son particularmente insatisfactorios.
Malia a dispoñibilidade de abundantes fontes de enerxía renovables en Armenia (especialmente hidroeléctrica e eólica) e as peticións da Unión Europea para apagar a central nuclear de Metsamor, o goberno armenio está considerando a posibilidade de instalar novos pequenos reactores nucleares modulares. En 2018, a planta nuclear existente está prevista para a modernización para mellorar a súa seguridade e aumentar a produción de enerxía nun 10%.
Goberno e política
miniatura|A [[Asemblea Nacional de Armenia en Iereván.]]
A política de Armenia ten lugar no marco dunha república semipresidencialista de democracia representativa. Segundo a Constitución de Armenia, o presidente é o xefe de estado e o primeiro ministro é o xefe de goberno dun sistema pluripartidista. O poder executivo é exercido polo presidente e o Goberno. O poder lexislativo está investido tanto no Goberno coma no Parlamento.
O parlamento unicameral (tamén chamado Azgayin Zhoghov ou Asemblea Nacional) é controlado por unha coalición de catro partidos políticos: o Partido Republicano conservador, o partido da Armenia Próspera, o Goberno da Lei e a Federación Revolucionaria Armenia. O principal partido da oposición é Herdanza de Raffi Hovannisian, que está a prol da eventual entrada de Armenia na Unión Europea e na OTAN.
O obxectivo declarado polo goberno armenio é construír unha democracia parlamentaria de estilo occidental como a base da súa forma de goberno. Ten sufraxio universal por riba da idade de dezaoito anos.
-903
Véxase tamén
Historia ano a ano
Armenia
Subdivisión administrativa
Armenia subdivídese en 11 provincias (marzer, singular - marz): miniatura|As divisións administrativas de Armenia
San Simón
O nome de San Simón pode referirse a:
O topónimo San Simón pode referirse a:
Edie Is a Sweet Candy/Teenage Head Scream
"Edie Is a Sweet Candy/Teenage Head Scream" é o segundo single do grupo de rock and roll xaponés chamado The 5.6.7.8's, lanzado ó mercado no Xapón no ano 1993 e producido polo propio grupo.
Don't Breathe
Don't Breathe é un filme estadounidense de 2016 producido e dirixido por Fede Álvarez, coproducido por Sam Raimi e Robert Tapert, e coescrito por Álvarez e Rodo Sayagues. Está protagonizado por Jane Levy, Dylan Minnette, Daniel Zovatto e Stephen Lang, e conta a historia de tres amigos que quedan atrapados na casa dun home cego ó que pretendían roubar. O filme foi producido por Ghost House Pictures e Good Universe e foi distribuído por Sony Pictures Releasing.
Don't Breathe estreouse en South by Southwest o 12 de marzo de 2016, e foi estreado nos cinemas o 26 de agosto de 2016, por Screen Gems e Stage 6 Films. O filme recadou máis de 157 millóns de dólares e recibiu valoracións positivas por parte da crítica, que louvaron as interpretacións (en especial as de Levy e Lang), así como a dirección, o guión e a tensa atmosfera, e Magazine considerouno "o mellor filme estadounidense de terror dos últimos vinte anos".
-902
Véxase tamén
Historia ano a ano
Codesal, Begonte, Begonte
Codesal é un lugar da parroquia de Begonte no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá.
Juan Antonio Ubillos
Traxectoria
miniatura|320x320px|Kristau dotrina (1785), título co que se coñece en éuscara moderno Entrou na orde franciscana en 1722 no convento de Arantzazu e logo realizou estudos de teoloxía e filosofía na Universidade de Alcalá. Deu clases no convento de Tolousa e despois no de Arantzazu.
Publicou en latín, en colaboración con Francisco de Elejondo, tres volumes de filosofía: Philosophia rationalis (1755), Philosophia transnaturalis (1759) e Philosophia naturalis (1762). En 1785 publicou unha tradución ao éuscara do Catéchisme Historique (1679) de Claude Fleury co título de ''Christau doctriñ berriecarlea, Christauari degozcan Eguia sinisbeharren berria dacarrena. Jaun Claudio Fleuri Abadeac''
Aappilattoq, Avannaata
miniatura|350px|Aappilattoq.
Aappilattoq é unha poboación que se atopa preto de Upernavik, na municipalidade de Avannaata, na costa noroeste de Groenlandia. Fundada en 1805, tiña unha poboación de 180 habitantes no 2010.
Xeografía
miniatura|550px|Mapa do Arquipélago de Upernavik na costa da Baía Baffin no noroeste de Groenlandia.
Atópase dentro do arquipélago de Upernavik, un amplo arquipélago formado por pequenas illas ao nordeste da Baía de Baffin. O arquipélago esténdese dende a costa noroeste da península de Sigguup Nunaa polo sur, aproximadamente a 71.83333°N, -56°W, até a parte sur da Baía de Melville (en kalaallisut Qimusseriarsuaq) polo norte, aproximadamente a 74.83333°N, -57.5°W.
Demografía
A poboación de Aappilattoq incrementouse nos anos 1990, decrecendo máis ou menos logo desde aquelas.
Ficheiro:Aappilattoq-qaasuitsup-population-dynamics.png
José Benito Suárez Costa
José Benito Suárez Costa, nado en Crecente o 16 de abril de 1953, é un Xefe de Máquinas da Mariña mercante, enxeñeiro industrial, profesor universitario e político galego. Desde 2009 é presidente da Autoridade Portuaria de Marín e Ría de Pontevedra.
Traxectoria
No ámbito da actividade política ocupou diferentes responsabilidades tanto a nivel local como autonómico. Entre os anos 1995 a 1999 foi tenente de alcalde en Pontevedra encargado inicialmente da área de Policía e Seguridade, para pasar a dirixir a de Medio Rural tras a integración no goberno de Juan Luis Pedrosa de Eladio Portela, concelleiro de Pontevedra Unida. En xuño do 2000 foi nomeado polo presidente da Xunta de Galicia, Manuel Fraga, Director Xeral de Interior e Protección Civil, da Consellería de Xustiza e Interior, desde onde tivo que ocuparse coa crise do Prestige, de 2002. No verán do ano 2005 foi cesado neste cargo polo goberno bipartito PSG-BNG.
A nivel persoal, é o esposo de Ana Pastor, coa que casou en Zamora nos anos 1980.
Soraluze
250px|miniatura|Vista de Soraluze. Soraluze (en castelán: Placencia de las Armas, oficialmente Soraluze-Placencia de las Armas) é un concello do oeste da provincia de Guipúscoa, en Euskadi. Atópase na comarca de Debabarrena, a 54 km de Donostia.
Letizia Battaglia
Traxectoria
Iniciou a súa carreira en 1969 colaborando co xornal palermitano L'Ora. En 1970 trasladouse Milán onde comezou a fotografar colaborando con varias cabeceiras. En 1974 retornou a Palermo e creou, con Franco Zecchin, a axencia "Informazione fotografica", frecuentada por Josef Koudelka e Ferdinando Scianna. En 1974 documentou o inicio dos anos de chumbo da súa cidade, facendo fotos dos delitos da mafia para comunicarlles ás consciencias a medida daquela atrocidade.
Soraluze
O seu termo municipal ten unha extensión de 14,22 km². Limita ao norte e leste con Elgoibar, ao sur con Bergara e ao oeste con Éibar. Tiña en 2015 unha poboación de 3.947 habitantes.
Letizia Battaglia
Traxectoria
Son súas as instantáneas no hotel Zagarella que retratan o mafioso Salvo co político Giulio Andreotti que foron adquiridas como proba para o proceso xudicial, e chegou a ser unha fotógrafa de fama internacional. Mais Letizia Battaglia non é só "a fotógrafa da mafia". As súas fotos, a miúdo nun vívido e nidio branco e negro, fíxanse sobre todo en Palermo na súa miseria e no seu esplendor, os mortos da mafia mais tamén as súas tradicións, as miradas dos nenos e das mulleres (Battaglia prefire os suxeitos femininos), os barrios, as rúas, as festas e os loitos, a vida cotiá e os rostros do poder dunha cidade contraditoria. Nos anos 80 crea o "laboratorio d'If", onde se forman fotógrafos e fotoxornalistas palermitanos: a súa filla Shobha, Mike Palazzotto, Salvo Fundarotto.
Fonte Ramil, Castiñeiras, Ribeira
Fonte Ramil é un lugar da parroquia de Castiñeiras no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE) en 2012 tiña un habitante (un home).
Soraluze
Estivo vinculado dende a súa fundación á fabricación de armas de todo tipo.
Letizia Battaglia
Traxectoria
Letizia Battaglia foi a primeira muller europea en recibir en 1985, ex aequo coa americana Donna Ferrato, o Premio Eugene Smith, en Nova York, recoñecemento internacional instituído para recordar o fotógrafo de Life. En 1999 concedéronlle outro premio, o Mother Johnson Achievement for Life.
Expuxo en Italia, nos Países do leste, Francia (Centro Pompidou, París), Gran Bretaña, América, Brasil, Suíza, Canadá. O seu empeño social e a súa paixón polos ideais de liberdade e xustiza son descritos na monografía das edicións Motta: Passione, giustizia e libertà (o mesmo título dunha mostra recente).
De 2000 ao 2003 dirixe a revista bimestral realizada por mulleres Mezzocielo, nada dunha idea súa en 1991.
Letizia Battaglia tivo tres fillas do seu primeiro matrimonio: Cinzia, Shobha e Patrizia Stagnitta.
En 2008 aparece nun cameo no filme de Wim Wenders Palermo Shooting.
Política
En 1979 foi cofundadora do Centro de Documentación "Giuseppe Impastato". Ocupouse tamén da política entre a fin dos anos 80 e o inicio dos anos 90. Foi conselleira comunal cos Verdes, asesora comunal en Palermo coa chegada de Leoluca Orlando. En 1991 foi escollida deputada na Asemblea Rexional Siciliana con La Rete, na XI Lexislatura. Nesta lexislatura é vicepresidenta da Comisión de Cultura. En 1996 non se presenta de novo.
Representacións nos medios
En 2006, con ocasión do Festival Sguardi altrove, Milán, proxectouse a película-documental para a televisión suíza de Daniela Zanzotto Battaglia – unha muller contra a mafia, dedicada a ela.
En 2014 proxectouse en Sky Arte HD o documental "Letizia Battaglia - Amoreamaro" dirixido por Francesco Raganato.
Lapío, Lapío, O Corgo
Lapío é un lugar da parroquia de Lapío no concello lugués do Corgo, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 56 habitantes (29 homes e 27 mulleres).
-900
Véxase tamén
Historia ano a ano
Yolanda López López
Yolanda López López, nada en Ourense o 13 de abril de 1976, é unha escritora, pintora e tradutora galega.
Traxectoria
É funcionaria de carreira na administración de xustiza. Licenciada en Filoloxía inglesa pola Universidade de Santiago de Compostela e Técnica Superior en Turismo, realizou o DEA e a tesiña sobre a escritora norteamericana sureña Eudora Welty. Traballou como bolseira no Centro Ramón Piñeiro, en universidades galegas e do estranxeiro como Santiago de Compostela, A Coruña, Madrid, Castilla La Mancha, Swansea, Virginia, Mississippi e Birmingham, e foi docente no ensino medio e universitario. Estudou pintura na Escola de Artes e Oficios da Deputación de Ourense e no Centro Dotacional Integrado de Arganzuela de Madrid. Participou en exposicións individuais e colectivas en lugares emblemáticos como o Museo Euxenio Granell, a Sala Novais ou o Café Macondo. Ilustrou libros en diversas editoriais como Alvarellos, Follas Novas, Lastura ou Nuevos Ekkos. La Palabra Inquieta.
Colaborou en xornais e medios diversos con artigos de opinión e de investigación, recensións, poemas e relatos: Boletín Galego de Literatura, El Correo Gallego, Galicia Hoxe, La Región, La Voz de Galicia, Dorna, Madrygal. Revista de estudios gallegos, Revista Inviable, Nós, a xente do redor, ''ABEI JOURNAL. The Brazilian Journal of Irish Studies, Xistral, Saudade, Lúa Nova, A Xanela, Thaumazein, Estadea, La Oca Loca, Olga, Aschel, Poesía Galicia SAF, EuOnca, Caminante ou Infumable Fanzine.''
Godall
Godall é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Montsià.
Orientación sexual
A orientación sexual é a tendencia que se lle supón a todo individuo a preferir ás persoas dun ou doutro sexo como obxecto dos seus desexos eróticos e/ou amorosos.
Clasificación
A orientación sexual clasifícase en función do sexo da ou das persoas desexadas en relación co do suxeito:
Aínda que as porcentaxes varían considerablemente, arredor do 2% dos estadounidenses son completamente homosexuais e aproximadamente un 2 ou 3% son bisexuais, mentres que o resto da poboación é heterosexual.
Causas
Existen indicios que relacionan a conduta sexual coa morfoloxía do sistema nervioso central. Nos seres humanos estes indicios aparecen ao seren detectadas disfuncións do lóbulo temporal do cerebro, que adoitan ter relación coa redución da actividade sexual. En xeral a área do cerebro coñecida como núcleo sexualmente dimórfico presenta un tamaño anómalo en individuos sometidos a cantidades extraordinarias de estróxenos e naqueles que na súa etapa fetal experimentaron estrés prenatal. O tamaño do núcleo sexualmente dimórfico relaciónase co comportamento sexual do macho, que é especialmente reducido naqueles individuos que sufriron lesións nesta área cerebral. A área análoga do cerebro feminino é o núcleo ventromedial do hipotálamo.
Considérase probable que a herdanza xenética puidera desempeñar un papel na determinación da orientación sexual. Os estudos feitos con parellas de irmáns xemelgos descubriron que o nivel de concordancia era do 52% entre xemelgos monocigóticos e tan só do 22% nos que non o son. Estudos posteriores sobre parellas de irmás xemelgas revelaron que as porcentaxes eran do 48 e o 16% respectivamente. Fronte estas cifras, só o 10% dos irmáns adoptivos e non xemelgos comparten unha orientación sexual homosexual. O feito de atopar un índice máis elevado entre xemelgos non monocigóticos que entre irmáns non xemelgos suxire que os factores ambientais tamén poden ter peso na determinación da orientación sexual. Isto leva a pensar que o máis probable é que a orientación sexual proveña da interacción de factores determinantes múltiples, entre os cales se contan tanto os psicosociais e os biolóxicos.
Ipomea
Unha ipomea é calquera planta pertencente ao xénero Ipomoea, pertencente á familia das convolvuláceas. Comprende 306 especies oriúndas de zonas temperadas e cálidas. A maioría delas medra en África e América tropical. Case todas as especies do xénero son rubideiras herbáceas, aínda que existen unhas poucas que son arbustivas ou arborescentes. A pataca doce ou batateira (Ipomoea batatas), unha das especies máis coñecidas do xénero, cultívase dende tempos precolombianos polas súas raíces de grande valor alimenticio. Son moi características polas súas flores en forma de campá. Algunhas especies, como a gloria da mañá (Ipomoea purpurea) téñense asilvestrado en Galicia e son consideradas invasivas.