cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liga Superibérica
A Liga Superibérica foi unha liga española de rugby creada en 2009 co propósito de ter por vez primeira unha competición profesional deste deporte en España. Baseada nun sistema de franquías, e tomando como modelo o deporte profesional americano, a liga estivo composta por seis equipos, que cedían os seus dereitos á empresa Steelman Sport, que era a encargada de xestionar a comercialización da Liga. Foi unha competición que coexistiu coa División de Honra.
Historia
A primeira e única edición celebrouse en 2009, desputándose o encontro inaugural o 24 de abril dese ano. Nel enfrontáronse Vacceos Cavaliers e La Vila Mariners. Tras un nacemento un pouco accidentado pola ausencia das franquías portuguesas e da xibraltareña, coas que se contaba para esa tempada inaugural, a tempada desenvolveuse dun xeito inesperado polos bos resultados que tiveron os Mariners, proclamándose xustos vencedores da fase regular da liga, tras vencer a case que tódolos favoritos ao título. Na final a 4 celebrada no Estadio Teresa Rivero de Madrid, enfrontáronse as franquías de Euskadi, Madrid e Cataluña xunto cos gañadores da fase regular. Logo dunhas boas semifinais, nas que os catro equipos tiveron opcións até o remate dos encontros para clasificarse para a final, conseguiron pasar á mesma o equipo valenciano de La Vila Mariners e os Gatos de Madrid. A final rematou cun empate a 28, saíndo campións os madrileños por ter acadado un maior número de ensaios. A final foi presenciada por arredor de 5.000 persoas e retransmitida en directo por Canal +.
Franquías
As franquías, deberanse axustar a uns requirimentos de admisión, formándose unha Xunta Xeral por parte dos clubs, xogadores e adestradores. Os equipos eran de 35 xogadores, sendo 10 profesionais cun soldo mínimo preestablecido pola organización, debéndose achegar á SIR a copia dos contratos. Por outra banda, establecerase un límite salarial dun millón de euros brutos e os estadios debían ter cabida como mínimo para 3.000 seareiros. O gañador acadou un premio en metálico.
Franquías participantes
Estas foron as franquías participantes na Liga Superibérica 2009: 300px • Gatos • Korsarioak • Vacceos • Almogàvers • Cartujanos • Mariners
Edición 2010
Durante os meses posteriores ó remate da primeira edición, fixéronse xestións para que a SIR medrase con 2 franquías portuguesas, de Lisboa e Porto, e cunha franquía do Campo de Xibraltar. A Federación Española de Rugby nunca foi favorable a este torneo, sendo inflexible á hora de negociar os calendarios para non solapar a División de Honra coa SIR. Finalmente tampouco houbo acordos económicos, nin de colaboración por parte dalgúns clubs, de xeito que a competición foi suspendida.
En 2011 houbo novamente conversas ó respecto, para facelo intento de resucitar á SIR, pero sen acadar ningún éxito.
Coroa de Castela
Anexión de Galiza e León
En 1230, Afonso VIII, rei de Galiza e León falecía. Os reinos recaían nas infantas Sancha e Aldonza, fillas do seu primeiro casamento coa súa curmá Tareixa, infanta de Portugal.
BM Cisne
dereita|miniatura|BM Cisne _ Córdoba Cajasur de División de Prata 2019-20 no CGTD. O Club Cisne Balonmano de Pontevedra, por motivos de patrocinio DICSA Modular Club Cisne Balonmano, é unha asociación deportiva fundada en Pontevedra en 1964. Xoga na Liga ASOBAL.
Coroa de Castela
Anexión de Galiza e León
Fernando de Castela, con todo, ambicionaba obter a coroa destes dous reinos, ampliando enormemente o seu dominio. Para tal, reuníronse na cidade portuguesa de Valença as dúas mulleres de Afonso VIII, Tareixa de Portugal e Berenguela de Castela, coas infantas Sancha e Aldonza, para selaren un acordo.
BM Cisne
Traxectoria
Debe o seu nome a que o cisne era o emblema da Frente de Juventudes, asociación xuvenil da FET y de las JONS. Inicialmente aglutinaba máis actividades deportivas, destacando o atletismo, baloncesto, voleibol, piragüismo e balonmán. Co paso do tempo apareceron outros clubs para os diferentes deportes, asentándose o Cisne na práctica do balonmán, de gran tradición na cidade.
Coroa de Castela
Anexión de Galiza e León
Debido ás ameazas de guerra, e baixo a presión da aristocracia leonesa e castelá, Sancha e Aldonza vense forzadas a renunciar ao trono, recibindo unha renda de 30 mil marabedís. Polo Tratado das Tercerias, a unión persoal das dúas coroas recaía así na persoa do rei Fernando III, e na dos seus sucesores, pasando Castela a deter a hexemonía destes reinos.
BM Cisne
Traxectoria
A partir de 1970 o club comezou a destacar en diversos campionatos deste deporte, baseando a súa actividade no traballo co deporte base, acadando reputación no balonmán estatal como berce dunha das máis importantes canteiras de xogadores de balonmán de Galiza.
Coroa de Castela
Anexión de Galiza e León
Coa morte de Beatriz da Suabia en 1235, Fernando casou pola segunda vez en 1237 con Xoana d'Aumale, condesa de Ponthieu (1210-1279), filla de María de Belleme, señora de Ponthieu, e de Simón Dammartin, conde d'Aumale.
BM Cisne
Traxectoria
O equipo logrou 13 campionatos galegos: 4 en categoría cadete, 6 en categoría xuvenil, e 3 en categoría júnior. A nivel estatal os maiores logro foron o 4º posto no campionato de España de categoría xuvenil, logrado en Granollers en 1978 e o 3º logrado na mesma localidade en 2018. Este último é o mellor posto logrado por un equipo galego en categorías base.
Coroa de Castela
Anexión de Galiza e León
Os reis da Coroa de Castela (Xoana I) posuían os títulos de 'Rei de Castela, León, Navarra, Granada, Toledo, Galicia, Murcia, Xaén, Córdoba, Sevilla, os Algarves, Alxeciras e Xibraltar e das illas de Canaria e das Indias e illas e Terra Firme do mar Océano e Señor de Biscaia e Molina''. O seu herdeiro portaba o título de "Príncipe de Asturias".''
BM Cisne
Traxectoria
O equipo sénior foi incrementando a súa categoría e calidade, ascendendo en 1981 á división de Prata do balonmán español. Durante esa década mantivo gran rivalidade co Teucro (tamén de Pontevedra) e co Octavio Pilotes Posada de Vigo, sempre con xogadores afeccionados, todos eles da cidade e formados nas categorías base do club.
Coroa de Castela
Unificación das Cortes
A unión dos reinos baixo un soberano, tivo como consecuencia case inmediata a unión das as Cortes de León e Castela. Articulábanse en tres "brazos" que correspondían respectivamente aos estamentos nobre, eclesiástico e cidadán e aínda que o número de cidades representadas en Cortes foi variando ao longo do tempo, foi o rei Xoán I o que fixou dun xeito definitivo as cidades concretas que terían dereito de enviar 'procuradores' ás Cortes: Burgos, Toledo, León, Sevilla, Córdoba, Murcia, Xaén, Zamora, Segovia, Ávila, Salamanca, Cuenca, Toro, Valladolid, Soria, Madrid, Guadalaxara e Granada (a partir de 1492).
Con Afonso X, a maioría das reunións de Cortes son conxuntas para todos os reinos. As Cortes de 1258 en Valladolid son "de Castiella e de Estremadura e da terra de León" e as de Sevilla en 1261 "De Castiella e de León e de todos os otros nosos Regnos"''. Posteriormente realizaríanse algunhas Cortes separadas, como por exemplo en 1301(Burgos para Castela, Zamora para León), pero os representantes de cidades piden que se volva á unificación:
BM Cisne
Traxectoria
Na tempada 2019/20 o club proclamouse campión da División de Honra Prata, logrando así o primeiro ascenso da súa historia á Liga ASOBAL.
Liga ASOBAL
Debutou na máxima categoría o 9 de setembro de 2020 no Palacio de Deportes de Granollers fronte ao Fraikin BM Granollers, caendo derrotado por 27-21. Logrou a súa primeira vitoria na ASOBAL o día 12 do mesmo mes, no derbi galego fronte ao Frigoríficos do Morrazo no Gatañal por 26-33.
Coroa de Castela
Unificación das Cortes
Aínda que nun principio os reinos singulares e as cidades conservaron os seus dereitos particulares (entre os cales se achaban o Foro Vello de Castela ou os diferentes foron municipais dos concellos de Castela, León, Estremadura e Andalucía), pronto se foi articulando un dereito territorial castelán en torno ás Partidas (c. 1265), o Ordenamento de Alcalá (1348) e as Leis de Toro (1505) que continuou vixente ata 1889, ano en que se promulga o Código Civil español.
Séculos XIV-XV: Reinado dos Trastámaras
miniatura|300px|A Coroa de Castela a finais do século XV|alt=
Ascenso dos Trastámaras ao trono
Á morte de Afonso XI iníciase un conflito dinástico enmarcado na Guerra dos Cen Anos entre os seus fillos Pedro e Henrique. Afonso XI contraera matrimonio con María de Portugal, da que tivo o seu herdeiro, o infante Pedro. Non obstante, o rei tamén tivo con Leonor Núñez de Guzmán varios fillos naturais, entre eles o infante Henrique, conde de Trastámara, que disputaron o reino a Pedro unha vez este accedeu ao trono.
Na súa loita contra Henrique, Pedro aliouse con Eduardo, príncipe de Gales, chamado o Príncipe Negro. En 1367 o Príncipe Negro derrotou os partidarios de Henrique na Batalla de Nájera. O Príncipe Negro, vendo que o rei non cumpría as súas promesas, abandonou o reino, circunstancia que aproveito Henrique, refuxiado en Francia, para retomar a loita. Finalmente Henrique venceu en 1369 na batalla de Montiel, e deu morte a Pedro.
Xoán de Gante, irmán do Príncipe Negro e duque de Lancaster, contrae matrimonio en 1371 con Constanza, filla de Pedro. En 1388 reclama a Coroa de Castela para a súa muller, herdeira lexítima segundo as Cortes de Sevilla de 1361. Chega á Coruña cun exército, toma primeiro esa cidade e, máis tarde, Santiago de Compostela, Pontevedra e Vigo e pide a Xoán de Trastámara, fillo de Henrique de Trastámara, que entregue a Constanza o trono.
Pero este non acepta e propón o matrimonio do seu fillo o infante Henrique con Catarina, filla de Xoán de Gante e Constanza. A proposta é aceptada e institúese o título de Príncipe de Asturias que ostentaron por primeira vez Henrique e Catarina. Isto permitiu culminar o conflito dinástico, ao afianzar a Casa de Trastámara e establecer a paz entre Inglaterra e Castela.
Relacións coa Coroa de Aragón
Durante o reinado de Henrique III restáurase o poder real, desprazando a nobreza máis poderosa. Nos seus últimos anos delega parte do poder efectivo no seu irmán Fernando I de Aragón, quen sería rexente, xunto coa súa esposa Catarina de Lancaster, durante a minoría de idade do seu fillo, o príncipe Xoán.Tras o Compromiso de Caspe en 1412, o rexente Fernando abandonou Castela, pasando a ser rei de Aragón.
Á morte da súa nai, Xoán II alcanzou a maioría de idade, con 14 anos, e contraeu matrimonio coa súa prima María de Aragón. O novo rei confiou o goberno a Álvaro de Luna, a persoa máis influente na súa corte e aliado coa pequena nobreza, as cidades, o baixo clero e os xudeus. Isto trouxo as antipatías da alta nobreza castelá e dos Infantes de Aragón, o que provocou entre 1429 e 1430 a guerra entre Castela e Aragón. Álvaro de Luna gañou a guerra e expulsou os infantes.
Segundo conflito sucesorio
Henrique IV intentou restablecer sen éxito a paz coa nobreza rota polo seu pai. Cando a súa segunda esposa, Xoana de Portugal, deu a luz á princesa Xoana, esta foi atribuída a unha suposta relación adúltera da raíña con Beltrán de la Cueva, un dos privados do monarca.
O rei, asediado polas revoltas e as esixencias dos nobres, tivo que asinar un tratado polo que nomeaba herdeiro ao seu irmán Alfonso, deixando a Xoana fóra da sucesión. Tras a morte deste nun accidente, Henrique IV asina coa súa medio irmá Isabel o Tratado dos Toros de Guisando, no cal a nomea herdeira a cambio de que casase co príncipe electo por Henrique.
Os Reis Católicos: Unión coa Coroa de Aragón
miniatura|300px|A capitulación de Granada (Francisco Pradilla) miniatura|300px|Colón e os Reis Católicos (O retorno de Colón)
En outubro de 1469 casan en segredo, no Pazo dos Viveiro, de Valladolid, Isabel e Fernando, príncipe herdeiro de Aragón. Este enlace tivo como consecuencia a unión dinástica da Coroa de Castela e a Coroa de Aragón en 1479 ao acceder Fernando á Coroa aragonesa, aínda que non se fai efectiva ata o reinado do seu neto, Carlos I. Isabel e Fernando estaban relacionados familiarmente e casaran sen a aprobación papal polo que foron excomungados. Posteriormente, Alexandre VI concederalles o título de Reis Católicos.
Debido ao matrimonio de Isabel e Fernando, o rei e medio irmán de Isabel Henrique IV considera roto o Tratado dos Toros de Guisando polo cal Isabel accedería ao trono de Castela á súa morte sempre que contase coa súa aprobación para contraer matrimonio; Henrique IV, ademais, quería aliar a Coroa castelá con Portugal ou Francia en vez de con Aragón. Por estas razóns declara herdeira ao trono a súa filla Xoana a Beltranexa fronte a Isabel. Ao morrer Henrique IV no 1474 comeza unha guerra civil que durará ata o ano 1479 pola sucesión ao trono entre os partidarios de Isabel e os de Xoana, na que vencen os partidarios de Isabel.
Así pois, tras a vitoria de Isabel na guerra civil castelá e a ascensión ao trono de Fernando, as dúas Coroas estarán unidas baixo os mesmos monarcas, pero Castela e Aragón estarán separadas administrativamente, cada Coroa conservará a súa identidade e leis, as cortes castelás permanecerán separadas das aragonesas, a única institución común será a Inquisición. A pesar dos seus títulos de "Reis de Castela, de León, de Aragón e de Sicilia", Fernando e Isabel reinaban máis cada cal nos asuntos das súas respectivas Coroas, aínda que tamén tomaban decisións comúns. A posición central da Coroa de Castela, a súa maior extensión (tres veces o territorio aragonés) e poboación (4,3 millóns fronte aos preto de 1 millón da Coroa aragonesa) farán que tome o papel dominante na unión.
A aristocracia castelá era poderosa grazas á Reconquista (como puido comprobar Henrique IV). Os monarcas necesitan impoñerse aos nobres e o clero. No ano 1476 fúndase o 'Consello da Irmandade', que será coñecido como a Santa Irmandade. Ademais tómanse medidas contra a nobreza, destrúense castelos feudais, prohíbense as guerras privadas e redúcese o poder dos adelantados. A monarquía incorpora as ordes militares baixo o 'Consello das Ordes' no 1495, refórzase o poder real na xustiza a expensas dos feudais e a Audiencia pasa a ser corpo supremo en materia xudicial. O poder real tamén busca controlar máis ás cidades, así nas Cortes de Toledo en 1480 créanse os corrixidores para supervisar os Concellos das cidades. No aspecto relixioso refórmanse as ordes relixiosas e búscase a uniformidade. Prémese para a conversión dos xudeus e nalgúns casos son perseguidos pola Inquisición; finalmente en 1492, para aqueles non conversos decídese a súa expulsión, estimándose que entre 50.000 a 70.000 persoas deberon abandonar a Coroa de Castela. Dende o 1502 tamén se busca a conversión da poboación musulmá.
Entre 1478 e 1496 conquistanse as illas de Gran Canaria, A Palma e Tenerife. O 2 de xaneiro de 1492 os reis entran na Alhambra de Granada, co que se dá fin á Reconquista. Aparecerá a importante figura de Gonzalo Fernández de Córdoba (alcumado o Gran Capitán). En 1492 Cristovo Colón descobre as Indias occidentais e en 1497 tómase Melilla. Tras a toma do Reino de Granada para a Coroa de Castela, a política exterior xirará cara ao Mediterráneo, Castela axudará cos seus exércitos a Aragón nos seus problemas con Francia, o que culminará coa recuperación de Nápoles en 1504 para a Coroa de Aragón. Máis tarde, nese mesmo ano, falece a raíña Isabel.
Período de rexencia
Isabel excluíra o seu marido da sucesión á Coroa de Castela, a cal pasaba ás mans da súa filla Xoana (casada con Felipe de Austria, alcumado o Fermoso). Pero Isabel coñecía da enfermidade que a súa filla adoecía (pola cal era coñecida como Xoana a tola) e nomea rexente a Fernando en caso de que Xoana 'non quisiere ou pudiere entender na gobernación deles'. Na Concordia de Salamanca (1505), acórdase o goberno conxunto de Filipe, Fernando e a propia Xoana. Porén, as malas relacións entre o xenro (apoiado pola nobreza castelá) e o seu sogro, o rei Fernando o Católico, fan que este último renuncie ao poder en Castela para evitar un enfrontamento armado. Pola Concordia de Villafáfila (1506), Fernando retírase a Aragón e Filipe é proclamado rei de Castela. En 1507 morre Filipe I e Fernando o Católico volve de novo á rexencia.
Fernando continúa a política de expansión de ambas as dúas coroas, Castela cara ao Atlántico e Aragón cara ao Mediterráneo. En 1508 conquístase La Gomera para Castela, entre 1509 e 1511 conquístase Orán, Burgia e Trípoli e sométese a Alxer. En 1515 tómase Mers el-Kebir. Ao morrer Gastón de Foix, os seus dereitos sucesorios ao Reino de Navarra pasaban ás mans de Xermana de Foix, esposa de Fernando. Utilizando estes presuntos dereitos sucesorios, o Tratado de Blois asinado polos reis de Navarra con Francia en 1512, e con axuda dos navarros beaumonteses, Fernando ocupa o Reino de Navarra con tropas castelás, uns 20.000 soldados ben equipados baixo as ordes do Duque de Alba e ademais, Fernando tamén ten o apoio do seu fillo, o arcebispo de Zaragoza con máis de 3.000 homes que asediarán Tudela, onde houbo unha forte resistencia. As Cortes de Aragón e a propia cidade de Zaragoza non lle deron autorización ata principios de setembro, tras proclamarse a bula Papal Pastor Ille Caelestis, e cando xa quedaban poucas resistencias no Reino. En 1513, Fernando é recoñecido como rei de Navarra polas Cortes navarras (ás que só asistiron beaumonteses). Entre 1512 e 1515 Navarra forma parte da Coroa de Aragón. Finalmente, en 1515 nas Cortes de Castilla reunidas en Burgos declárase a anexión do territorio. A esta reunión non acudiu ningún navarro.
Carlos V de Habsburgo
miniatura|300px|"Os Comuneiros Padilla, Bravo e Maldonado no Patíbulo", de [[Antonio Gisbert, 1860. Fondos do Congreso dos Deputados]] miniatura|300px|Corona de Castela (en azul) durante o reinado de Carlos I Carlos I recibe a Coroa de Castela, a de Aragón e o Imperio debido a unha combinación de matrimonios dinásticos e mortes prematuras.
Carlos I non foi ben recibido en Castela. A iso contribuía que fose un rei estranxeiro (nado en Gante), xa antes da súa chegada a Castela, concede cargos importantes a flamengos e diñeiro castelán é usado para financiar a súa corte. A nobreza castelá e as cidades estaban preto dun levantamento para defender os seus dereitos. Moitos casteláns preferían o seu irmán máis novo Fernando (criado en Castela), e de feito o Consello de Castela oponse á idea de Carlos como rei de Castela.
Nas Cortes castelás en Valladolid en 1518, noméase presidente o valón (Jean de Sauvage), feito que provoca iradas protestas nas Cortes, que rexeitan a presenza de estranxeiros nas súas deliberacións. A pesar das ameazas, as Cortes (lideradas por Juan de Zumel, representante por Burgos) resisten e conseguen que o rei xure respectar as leis de Castela, quitar de postos importantes os estranxeiros e aprender a falar castelán. Carlos, tras o seu xuramento, consegue unha subvención de 600.000 ducados.
Carlos I é consciente de que ten moitas opcións para ser emperador e necesita impoñerse na Coroa de Castela e acceder á súa riqueza para o seu soño imperial. Castela era un dos territorios máis dinámico, rico e avanzado da Europa do século XVI, e comeza a darse conta de que pode quedar inmersa nun imperio, isto xunto á falta á súa promesa por parte de Carlos, fai que a hostilidade cara ao novo rei aumente. En 1520 convócanse as Cortes en Toledo para outra subvención (o servizo), que as Cortes rexeitan. Vólvense convocar Santiago co mesmo resultado. Finalmente convócanse na Coruña, subórnase un importante número de representantes, a outros non se lles permite a entrada, e consegue que lle aproben o servizo. Os representantes que votaron a favor son atacados polo pobo castelán e as súas casas queimadas. As Cortes non serán a única oposición coa que se atopará Carlos, pois ao saír de Castela en 1520, deixando como rexente o seu antigo preceptor, o cardeal Hadriano de Utrech, estala a Guerra das Comunidades de Castela. Os 'comuneiros' foron derrotados un ano máis tarde (1521).
A guerra en Navarra reproduciuse varias veces nos anos seguintes á morte de Fernando o Católico, debido aos intentos de reconquista dos reis navarros, axudados polo Reino de Francia. Un destes intentos aconteceu nada máis acceder ao trono Carlos I, en 1516, mais axiña foi atallado. O máis importante produciuse en 1521, onde ademais da entrada de tropas polo norte se produciu un apoio da poboación navarra (incluída a beaumontesa), cunha sublevación xeneralizada que levou a expulsar o exército castelán de todo o territorio navarro. Seguidamente Carlos I enviou un exército de 30.000 homes ben abastecidos, que en pouco tempo e tras a cruenta Batalla de Noáin devolveu o control da maioría do territorio navarro a Castela. Aínda quedaron dous focos de resistencia posteriores, no Castelo de Maia en 1522 e no de Hondarribia en 1524, ademais de na Baixa Navarra, onde as incursións castelás eran inestables. Finalmente, en 1528, Carlos I retiraríase do territorio de Baixa Navarra ao non poder defendelo eficazmente, e abandonando as súas pretensións sobre el, e sen que existise ningún tratado formal entre os reis de Navarra e Carlos I.
Política imperial de Filipe II
Filipe II seguiu a mesma política que Carlos I. Pero a diferenza do seu pai, fixo de Castela o centro do seu imperio, centralizando a súa administración en Madrid. O resto de estados mantiveron a súa autonomía gobernados por vicerreis.
Castela entra en recesión en 1575, o que provoca a suspensión de pagamentos (a terceira do seu reinado). En 1590 apróbanse nas Cortes o Servizo de Millóns, un novo imposto que gravaba os alimentos. Isto rematou por arruinar as cidades castelás e eliminou os seus débiles intentos de industrialización. En 1596 produciuse unha nova suspensión de pagamentos.
Reinado dos "Austrias Menores"
Nos reinados anteriores, os cargos nas institucións dos reinos províanse con xentes estudadas, os administrativos de Filipe II adoitaban provir das universidades de Alcalá e Salamanca. A partir de Filipe III, os nobres impoñen de novo o seu status para gobernar, ao ser necesario demostrar unha 'limpeza de sangue'. A persecución relixiosa levou a Filipe III en 1609 a decretar a Expulsión dos mouriscos.
Ante o colapso da facenda castelá para manter a hexemonía do Imperio Español durante o reinado de Filipe IV, o Conde-duque de Olivares, valido do rei de 1621 a 1643, intenta levar a cabo unha serie de reformas. Entre estas esta a Unión de Armas, un intento de que cada territorio dentro da Monarquía Hispánica contribuíse de forma proporcional á súa poboación no sostemento do exército. Os seus propósitos de unión non funcionaron e a Coroa Española continuou como unha confederación de reinos.
Luis Méndez de Haro sucede a Olivares como valido de Filipe IV entre 1659 e 1665. O seu obxectivo foi acabar cos conflitos interiores levantados polo seu predecesor (sublevacións de Portugal, Cataluña e Andalucía) e alcanzar a paz en Europa.
Á morte de Filipe IV en 1665, e ante a incapacidade de Carlos II para gobernar, sucédese o letargo económico e as loitas de poder entre os distintos validos. A morte de Carlos II en 1700 sen descendentes provoca a Guerra de Sucesión Española.
Aleksandr Solzhenitsyn
Aleksandr Isaevich Solzhenitsyn (en Александр Исаевич Солженицын), nado en Kislovodsk o 11 de decembro de 1918 e finado en Moscova o 3 de agosto de 2008, foi un escritor, historiador e Premio Nobel de Literatura ruso.
Traxectoria
Fillo dun terratenente cosaco morto pouco antes de que nacese e unha mestra, pasou a súa infancia en Rostov do Don e estudou na Universidade desta cidade matemáticas e física; xa entón intentou publicar algúns traballos. Graduouse en 1941 e empezou a servir ese mesmo ano no exército soviético ata 1945 no corpo de transportes primeiro e máis tarde de oficial artilleiro. Participou na maior batalla de tanques da historia (Batalla de Kursk) e foi detido en febreiro de 1945 na fronte de Prusia Oriental, preto de Königsberg (hoxe Kaliningrado) pouco antes de que empezase a ofensiva final do Exército soviético que acabaría en Berlín. Foi condenado a oito anos de traballos forzados e a desterro perpetuo por opinións antiestalinistas que escribira a un amigo. Encerrárono na Lubianka e os primeiros anos do seu cativerio pasounos en varios campos, ata que grazas aos seus coñecementos matemáticos foi a parar a un centro de investigación científica para presos políticos vixiado pola Seguridade do Estado; iso inspirou a súa novela O primeiro círculo.
En 1950 foi trasladado a un campo especial na cidade de Ekibastuz, en Casaquistán, onde se xestou Un día na vida de Iván Denisovich. Tamén traballou de presidiario mineiro, albanel e forxador, e contraeu un tumor do que foi operado; o cancro reproducíuselle e esa experiencia serviu de material para a súa novela Pavillón do cancro, que terminou en 1967. Un mes logo de cumprir os oito anos de condena, Stalin morrera, aínda que as penas de Solzhenitsyn non acabaran. Aínda tiña que cumprir o desterro «a perpetuidade», polo que foi enviado a Kok Teren desde marzo de 1953 a 1956, o que aproveitou para escribir en segredo mentres daba clases na escola primaria. Liberado e rehabilitado en 1956, a Solzhenitsyn permitíuselle vivir en Vladimir e Riazán, no centro de Rusia, onde puido levar unha vida normal, dando clases de matemáticas e escribindo sobre as súas experiencias no cárcere. Ese foi o material da súa primeira novela, Un día na vida de Iván Denisovich (novembro de 1962), que foi publicada grazas ao desxeo ou desestalinización provocado pola denuncia do stalinismo realizada no XX congreso do PCUS por Nikita Khrushchev. Fíxoo o poeta Aleksandr Tvardovski na revista literaria que dirixía, a máis importante do seu país, Novy Mir (Novo Mundo) e procuroulle unha gran popularidade na URSS e fóra dela. Pero a apertura durou pouco e o autor pasou os últimos anos sesenta nun forcexo constante para pór a salvo do KGB os seus arquivos e manuscritos, moitos deles difundidos por toda Rusia en samizdat, copias rudimentarias clandestinas. Un día na vida de Iván Denisovich foi prohibida, e o orixinal de O primeiro círculo, do que o autor fixera varias versións, foi confiscado, así como todos os seus papeis.
Para escribir esta obra Solzhenitsyn entrevistara a 227 sobreviventes dos campos de traballo soviéticos ou gulags, cuxas identidades protexeu con celo. Mestura feitos históricos e autobiográficos con testemuños persoais alleos e a obra desencadeou un vendaval de ataques ao autor na prensa e os medios soviéticos. Foi detido e acusado de traizón o 12 de febreiro de 1974 e ao día seguinte foi expulsado da URSS e marchou ao exilio. Foi deportado a Alemaña Oriental (agora parte da República Federal de Alemaña) e privado da cidadanía soviética.
Архипелаг ГУЛАГ é unha análise extremadamente documentada do sistema de prisións soviético, do terrorismo e da policía secreta. Cun estilo solto, afastado de solemnidades melodramáticas e un leve toque irónico que aliviaba a tensión lectora nun labirinto de continuas traxedias, enumerábanse as atrocidades dun Estado enfrontado demencialmente ao seu propio pobo case desde os seus inicios. Nun dos momentos de maior esplendor do gulag, cara a 1936, había uns cinco millóns de prisioneiros que compuñan o que Franz Kafka chamara "a colonia penal". Un número que aumentou ano tras ano ata a morte de Stalin, en 1953. En total, entre 1928 e o falecemento do "Pai dos pobos", entre 40 e 50 millóns de persoas foron enviadas a cumprir condenas no que metaforicamente denominou Solzhenitsyn arquipélago de campos de traballo repartidos por toda a URSS. Aproximadamente a metade delas nunca regresaron. dereita|50px Архипелаг ГУЛАГ publicouse primeiro en Francia (1973) e apareceu pouco despois noutros idiomas. Архипелаг ГУЛАГ 2 e Архипелаг ГУЛАГ 3 foron publicados en 1975 e 1978 respectivamente. Viaxou aos Estados Unidos en 1975 para establecerse alí tras publicar a novela-documento Lenin en Zúric: capítulos, nunha casa preto de Cavendish (Vermont), coa súa esposa Natasha e os seus tres fillos. Aí dedicouse a escribir dous ensaios: O carbalo e o tenreiro, fundamental para entender o mecanismo interno da vida literaria soviética, e O perigo mortal, no que analiza os erros da visión estadounidense sobre Rusia, onde volveu á caída do bloque soviético, ao recuperar oficialmente a cidadanía soviética, co que, ao fin, puido regresar ao seu país en 1994, onde tivo un recibimento digno dun heroe, a pesar do cal non deixou de exercer o pensamento crítico sobre Rusia. Os seus últimos traballos son Como reorganizar Rusia (1990) e O problema ruso: ao final do século XX (1992). En 1967 escribiu: «Non teño ningunha esperanza en Occidente, e ningún ruso debería tela. A excesiva comodidade e prosperidade debilitaron a súa vontade e a súa razón». Proclamaba que Occidente carecía de recursos morais e espirituais para resistirse á súa propia decadencia. Considerou a culminación da súa traxectoria, unha novela histórica de fondo tolstoiano, A roda vermella, que abarca desde a caída do réxime tsarista ao ascenso ao poder dos bolxeviques. É unha tetraloxía composta por Agosto 1914, Outubro 1916, Marzo 1917 e Abril 1917.
En 1983 recibiu o Premio Templeton.
Día da Candeloria
O Día das Candeas ou Día da Candeloria celébrase o 2 de febreiro.
Historia
O Día da Candeloria ten orixe nos cultos pagáns da fertilidade e dos ciclos da natureza, que como a noite de San Xoán, a Semana Santa, o Nadal e moitos outros, acabou por ser cristianizado. Neste caso tratábase do ritual do lume, coas súas virtudes apotropaicas (de afastamento de desgrazas, protectoras).
Aleksandr Solzhenitsyn
Traxectoria
Nunha entrevista publicada ultimamente afirmaba que un dos principais males de Rusia consistía en carecer dunha verdadeira e importante administración a nivel local, que puidese fundar unha democracia real desde os seus cimentos.
Día da Candeloria
Historia
Na antiga Roma celebrábase as Lupercais, a festa do lume e na honra da fertilidade. Nesta festa, realizábase unha procesión con candeas acendidas de noite.
Características
miniatura|Igrexa de San Xoán de Meaño. No 2 de febreiro, nas parroquias o crego bendice as candeas que a xente ten de manter acesas mentres dure a misa. Estas candeas lévanse, posteriormente, para a casa pois atribúenselles poderes como calmar as treboadas ou alumear o camiño das almas que deixan este mundo.
Esta festa das luces celébrase en parroquias como Oseiro, Becerreá, Cervo, Meaño, O Rosal e Cedeira.
Noutras parroquias, como a de Cordeiro, no concello pontevedrés de Valga, realízase unha procesión en que as mulleres portan lacóns en cestos con que, posteriormente se organiza unha poxa.
Presenza no refraneiro
Os distintos refraneiros populares de Galiza recollen refráns sobre a Candeloria e o seu día:
The Girl on the Train (novela)
The Girl on the Train (en galego: A moza do tren) é unha novela de intriga e misterio da autora británica Paula Hawkins, publicada en 2015, que se converteu nun superventas en Gran Bretaña, os Estados Unidos e o Uruguai desde a súa publicación, e da que se venderon cinco millóns de exemplares en seis meses, permanecendo 20 semanas na lista dos libros máis vendidos do New York Times, e en España superou as 44 edicións.
Adaptación cinematográfica
Os dereitos para a súa adaptación ao cine foron adquiridos por Dreamworks en 2014. En maio de 2015, anunciouse que o director da película sería Tate Taylor cun guión de Erin Cressida Wilson. O 5 de xuño de 2015, fíxose público que a actriz Emily Blunt, estaba en conversacións para protagonizar a película, que se realiza en 2016.
Referencia bibliográfica
Non existen traducións ó galego.
1952
Outros
Historia ano a ano
Cristal Méndez Queizán
Traxectoria
Viviu en Berlín, onde comenzou a cantar e a compoñer. Ao regreso regreso a Galicia, comezou a súa carreira como cantautora e no grupo Mar de fondo. Co grupo de jazz Crazy Coração gravou un disco de swing e bossa. Publicou poemas en revistas como Dorna ou Festa da Palabra Silenciada. En 1997 publicou o seu libro de poesìa Amizade con Mowgli, coa editorial Espiral Maior.
Morrissey
miniatura|dereita|Morrissey Steven Patrick Morrissey, nado en Davyhulme, Lancashire, o 22 de maio de 1959, é un cantante e compositor inglés.
Chegoulle a fama na década dos 80 como vocalista da banda inglesa The Smiths. Cando a banda se rompeu no ano 1987, Morrissey comenzou unha carreira de éxito chegando ás listas top ten británicas durante 3 décadas.
Morrissey é considerado unha das influencias na música pop máis importantes da súa xeración. Os seus detractores describen as súas obras como depresivas, mais os seus fans remarcan o seu humor ácido e sarcástico nas referencias das súas cancións a amores rotos.
Robert Broom
Robert Broom, nado o de 30 de novembro de 1866 en Paisely, no antigo condado de Renfrewshire (Escocia) e finado o 6 de abril de 1951 en Pretoria (Suráfrica), foi un médico e paleontólogo surafricano de orixe escocesa.
Traxectoria
Graduado como médico en 1895 acadou o doutoramento en 1905 na Universidade de Glasgow.
En 1897 aséntase en Suráfrica, sendo múltiplos os seus principais intereses (foi 	antropólogo, paleontólogo, arqueólogo, prehistoriador, escritor, médico, paleoantropólogo e profesor de universidade).
Cristal Méndez Queizán
Traxectoria
Paralelamente á formación académica, ten unha extensa formación musical, acadada no Estudio Escola de Compostela, dirixido por Suso Atanes (1991 a 1999), e no Taller de Musics de Barcelona (1999 a 2001) a parte dos cursos especializados en técnica vocal, como o 2º nivel Estill Vocal Training Sistems (Barcelona, 2004), "Improvisación Jazz" con Bob Stolov (Roma,2014/15)  e CVT con C. Sadolín (Roma 2014).
En 2018 retorna a Galicia para se establecer no Baixo Miño e continuar coa súa actividade como ensinante de canto.
En 2021 fundou co seu marido Paolo Rosi a cooperativa Maga de Voz, dedicada ao desenvolvemento e o benestar das persoas a través das artes escénicas (música, danza e teatro).
Robert Broom
Artigos en revistas
Entre os centos de artigos publicados en revistas científicas os máis importantes son:
STS-71
STS-71 foi unha misión do transbordador espacial Atlantis lanzada o 27 de xuño de 1995 desde a rampla 39A do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-71, con sete astronautas a bordo, foi lanzada para realizar o primeiro acoplamento entre un transbordador espacial e a estación espacial rusa Mir, dando comezo a unha colaboración de varios anos. A tripulación estaba formada polo comandante Robert L. Gibson, o piloto Charles J. Precourt, os especialistas de misión Ellen S. Baker, Bonnie J. Dunbar e Gregory J. Harbaugh e os compoñentes da misión Mir 19, Anatoli Soloviev e Nikolai Budarin.
Stranger Things
Stranger Things é unha serie de televisión estadounidense do xénero sobrenatural, ciencia ficción e terror creada polos Irmáns Duffer. Foi escrita e dirixida por Matt e Ross Duffer e o seu produtor executivo é Shawn Levy. A primeira tempada, estreada en xullo de 2016, está protagonizada por Winona Ryder, David Harbour, Finn Wolfhard, Millie Bobby Brown, Gaten Matarazzo, Caleb McLaughlin, Natalia Dyer, Charlie Heaton, Cara Buono e Matthew Modine, xunto con Noah Schnapp e Joe Keery nos papeis secundarios. Na segunda tempada, Schnapp e Keery foron promovidos a actores principais, xunto coas incorporacións Sadie Sink, Dacre Montgomery, Sean Astin e Paul Reiser.
Cósmido
Un cósmido, é un tipo de plásmido híbrido que contén secuencias cos procedentes do fago lambda, que se pode empaquetar dentro de cápsides de fagos e que se usa como vector de clonación. Os cósmidos poden utilizarse para elaborar bibliotecas xenómicas. Foron descritos por primeira vez por Collins e Hohn en 1978.
STS-71
Características
O Atlantis separouse da Mir o 4 de xullo para reiniciar a reentrada atmosférica. A bordo iban Norman E. Thagard, Vladimir Dezhurov Gennadi Strekalov, os compoñentes da misión Mir 18, en substitución de Soloviev e Budarin, que quedaron na Mir, polo que o Atlantis regresou con oito astronautas, tomando terra no Centro Espacial Kennedy o 7 de xullo de 1995.
Stranger Things
Está ambientada na vila ficticia de Hawkins, Indiana, na década de 1980. A primeira tempada céntrase na investigación da desaparición dun rapaz no medio de eventos sobrenaturais en toda a vila, nos que está implicada unha rapaza con habilidades psicocinéticas. A rapaza axuda ós amigos do desaparecido a atopalo. A segunda tempada, titulada Stranger Things 2, ocorre un ano despois da primeira, e conta as dificultades dos personaxes de volver á normalidade despois dos eventos ocorridos na primeira tempada.
Cósmido
Os cósmidos conteñen xeralmente os seguintes compoñentes: Os cósmidos poden transportar xenes de 37 a 52 kb (xeralmente 45) de ADN, cando o normal noutros plásmidos é transportar só de 1–20 kb. Poden replicar o seu ADN como calquera outro plásmido se teñen unha orixe de replicación axeitada: por exemplo a orixe SV40 ori en células de mamíferos, ou ColE1 ori para a replicación de ADN bicatenario ou f1 ori para a replicación de ADN monocatenario en procariotas. Con frecuencia conteñen tamén un xene usado para a súa selección, como un xene que lles dá resistencia aos antibióticos, por medio do cal poden ser identificadas as células nas que se produciu a transfección (incorporaron o cósmido) facéndoas crecer nun medio que conteña o antibiótico. As células que non incorporaron o cósmido non terán resistencia e morrerán en presenza do antibiótico.
Stranger Things
Estreouse a través da canle Netflix o 15 de xullo de 2016. Recibiu a aclamación da crítica pola súa caracterización, a atmosfera, as actuacións, a banda sonora, o guión e as homenaxes ós filmes da década de 1980. Recibiu tamén varios premios e nomeamentos, incluíndo o Screen Actors Guild ó mellor conxunto de actores dunha serie dramática, e dezaoito nomeamentos ós premios Primetime Emmy. O 31 de agosto de 2016, Netflix renovou a serie para unha segunda tempada de nove episodios, que foi estreada o 27 de outubro de 2017. Os irmáns Duffer confirmaron que a serie continuaría nunha terceira tempada, co obxectivo de concluíla na quinta tempada.
Cósmido
A diferenza dos plásmidos, os cósmidos poden ser empaquetados en cápsides de fagos, o que permite que os xenes alleos sexan transferidos ao interior ou entre as células por transdución realizada polo fago. Os plásmidos vólvense inestables cando se lles insire unha cantidade de ADN non moi grande, porque o seu aumento de tamaño fai que sexan máis susceptibles á recombinación xenética. Pero a transdución con fagos evita isto. Aínda que o cósmido se empaqueta na cápside do fago en forma linear, este, unha vez dentro da bacteria, recircularízase grazas aos seus "extremos cohesivos", tamén chamados sitios cos. Deste modo, usar cósmidos é similar a usar o fago lambda como vector, pero coa diferenza de que todos os xenes de lambda foron eliminados coa única excepción da secuencia cos.
As secuencias cos teñen unha lonxitude de ~200 pares de bases e son esenciais para o empaquetamento. Conteñen un sitio cosN onde o encima terminase lle fai unha amosega ou corte ao ADN en cada extremo, a 12 bp. Isto causa a linearización do cósmido, que ata entón era circular, que presentará dous extremos "cohesivos" ou "pegañentos" de 12 bp. É importante que o ADN estea linearizado para poder empaquetalo na cápside do fago, pero unha vez dentro da bacteria volve a recircularizarse grazas aos seus extemos cohesivos. O sitio cosB sostén a terminase mentres esta está facendo o corte e separando as cadeas do ADN. O sitio cosQ do seguinte cósmido (xa que a replicación polo método dos círculos rodantes a miúdo orixina concatémeros lineares) é sostido pola terminase despois de que o cósmido anterior foi empaquetado, para impedir a degradación polas ADNases celulares.Imaxe
Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar
O Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar é unha obra magna composta por 16 volumes publicada polo xeógrafo e estadista Pascual Madoz entre 1845 e 1850, que indica moitas das poboacións de España.
Características
Segundo o propio autor, na súa elaboración participaron vinte correspondentes e máis de mil colaboradores durante 15 anos, 11 meses e 7 días. No seu momento supuxo unha mellora importante respecto ao Diccionario geográfico y estadístico de España y Portugal, publicado en 1829 por Sebastián Miñano. Hoxe en día aínda é unha fonte de consulta para a historiografía e a arqueoloxía, pois contén interesante información sobre ruínas, restos e posibles restos arqueolóxicos coa descrición que por entón presentaban. Amais, é fonte de estudo para a toponimia, se ben moitos dos topónimos están castelanizados.
Madoz deixou dito que: «Non son eu o autor do Diccionario Geográfico, Estadístico e Histórico: esta gloria corresponde a tantos e tan distinguidos colaboradores que tiven en todas as provincias e aos bos amigos que traballaron nas oficinas da miña redacción, cuxos nomes, os daqueles e os destes, figurarán cos dos correspondentes de Cuba, Porto Rico e Filipinas en lugar oportuno; corresponde a todos os Gobernos que se sucederon desde 1836 até o día, porque todos sen distinción de cores políticas, secundaron nobre e lealmente os meus esforzos».
Volumes
Está organizado por orde alfabética en 16 volumes. Ao final de cada un aparece unha fe de erratas.
Programa sobre o Home e a Biosfera
miniatura|215x215px|Imaxe do programa MAB O Programa sobre o Home e a Biosfera (en inglés Man and the Biosphere Programme) (MAB) é un proxecto científico intergobernamental da UNESCO que comezou en 1971 e que ten por obxectivo entender como as accións humanas do presente afectan á conservación da biosfera, como se poden aproveitar dun xeito racional e sustentable os recursos dos ecosistemas e manter a diversidade cultural. Con isto, búscase mellorar como a humanidade aproveitaba o ambiente e axudando á súa conservación.
O traballo do programa MAB está liderado pola UNESCO e encádrase dentro da axenda internacional, en particular cos Obxectivos de Desenvolvemento Sostíbel e a axenda de desenvolvemento post-2015. A súa iniciativa de investigación aborda os problemas tanto científicos como sociais que afectan ao desenvolvemento dos diversos ecosistemas, ben sexan os terrestres ou mariños ou os espazos naturais virxes ou as áreas urbanas. Estudan como mellorar a calidade de vida das persoas e como salvagardar a natureza e os seus ecosistemas, buscando métodos innovadores do desenvolvemento económico que sexan social e culturalmente apropiados e sustentables. A cooperación do programa aborda tres puntos principais: a perda da biodiversidade, o actual período de cambio climático e o desenvolvemento sustentable. Con iso, o programa promove a involucración de científicos nas políticas de desenvolvemento que afectan á biodiversidade.
En 2017 o programa MAB tiña declaradas 669 reservas da biosfera catalogadas na Rede mundial de Reservas da Biosfera e distribuídas por 120 estados, con 20 reservas transfronteirizas. Galiza conta con 6 reservas da biosfera, unha delas compartida con Portugal.
Reservas da biosfera
As reservas da biosfera son áreas que abranguen a ecosistemas terrestres, litorais ou mariños. As propostas de novas reservas da biosfera fanas os gobernos locais e lévanas ao acordo internacional para entrar dentro da Rede Mundial de Reservas de Biosfera. Despois dun proceso avaliación ante o Concello internacional de coordinación da MAB, as propostas favorables son declaradas como reservas da biosfera pola dirección da UNESCO e recoñecidas como tal a nivel internacional. A soberanía e o mantemento das reservas seguen pertencendo sempre ao goberno local que impulsa a súa declaración. O estado das reservas da biosfera revísase cada 10 anos, e en caso de incumprimento anúlase a súa declaración.
As reservas da biosfera son espazos de obxectivos de desenvolvemento sostíbel, ou lugares de especial interese para chegar a políticas de xestión interdisciplinares e entre múltiples entidades para paliar os conflitos sociais locais e xestionar a conservación da biodiversidade. Na xestión das reservas preténdese involucrar en especial ás entidades e propietarios locais e aproveitar o seu coñecemento local para a conservación dos ecosistemas. Ademais, están convidadas á participación en redes mundiais.
As reservas das biosferas teñen o seu territorio clasificado en tres categorías con diferentes funcións :
No 2017 estaban declaradas 669 reservas da biosfera en 120 estados. Destas, 75 están en África, 31 nos estados árabes, 147 en Asia e no Pacífico, 287 en Europa e América do Norte e 129 en América do Sur e no Caribe. Ao longo da historia do programa MAB retiróuselle a calidade de reservas a 38 espazos por incumprimento dos seus obxectivos. 20 das actuais reservas da biosfera son transfronteirizas, como a reserva da biosfera Gerês-Xurés.
Funcionamento do programa
A estrutura da UNESCO creou unha orde funcionamento propia para darlle a través do programa MAB soporte aos gobernos locais no seu compromiso de mantemento da reserva. Ofrécelles colaboración para a planificación, de investigación científica e formación técnica. Os estados que participan no programa formaron comités nacional do MAB coa finalidade de participar no programa a nivel internacional e para definir e poñer en marcha as accións locais de cada país. O programa MAB está actualmente funcionando a través de 158 comités nacionais dos 195 estados membros e asociados da UNESCO.
O calendario do programa MAB defíneo o seu principal grupo de goberno, o Consello de coordinación internacional (en inglés International Coordinating Council, ICC). O consello do programa MAB está composto por 34 membros elixidos pola conferencia xeral da UNESCO. Nesta "bureau" hai un presidente e cinco vice-presidentes, un por cada rexión global. A secretaría do proxecto MAB está en París, na sede principal da UNESCO.
O programa MAB está financiado polo presuposto xeral da UNESCO e por partidas de estados membros, fontes de financiamento bilaterais ou sectores como o privado. O programa conta con financiamento propio para algúns estados membros, como estados en desenvolvemento.
A última reunión do Congreso Mundial das Reservas da Biosfera celebrouse en Lima, Perú en 2016. Foi o cuarto destes congresos e asentou as bases para a década do 2016-2025.