cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Músculo infraespiñal
miniatura| O músculo infraespiñal ou infraespiñoso é un músculo do membro superior humano pertencente ao ombreiro. Orixínase na superficie posterior da escápula, nos dous terzos máis mediais ou internos da fosa infraespiñal. O tendón pasa por detrás da articulación glenoumeral e se insire na superficie media do tubérculo maior úmeral. Pertence ao manguito rotador.
Función
Produce a rotación lateral do brazo na articulación glenoumeral.
Unión Matemática Internacional
A Unión Matemática Internacional, en inglés International Mathematical Union (IMU) é unha organización internacional non gobernamental fundada en 1920 que ten como propósito fomentar a cooperación internacional en matemáticas. Os seus membros son organizacións nacionais matemáticas de 77 países. A súa misión é estimular a colaboración internacional en todas as áreas da matemática.
Músculo infraespiñal
Innervación
Está innervado polo nervio supraescapular.
Bibliografía
''Gray. Anatomía para estudiantes. Miembro superior''.
Unión Matemática Internacional
En febreiro de 2011 a Unión Matemática Internacional inaugurou a primeira sede permanente en Berlín.
Premios
A IMU é membro do Consello Internacional para a Ciencia (ICSU) e as distincións outorgadas considéranse as máis altas en matemáticas: a Medalla Fields (entre dúas a catro medallas dende 1936), o Premio Nevanlinna (dende 1986), o premio Premio Carl Friedrich Gauss (dende 2006) e a Medalla Chern (dende 2010).
Presidentes
miniatura|Rolf Nevanlinna, presidente da IMU en 1959 Listaxe dos presidentes da Unión Matemática Internacional dende 1952:
Segunda división española 1996/97
A tempada 1996–97 da Segunda División de España foi a 66ª edición desta competición. Comezou o 31 de agosto de 1996 e finalizou o 15 de xuño de 1997.
Clasificación
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor ; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
Azucre
miniatura|Detalle de cristais de azucre. O nome azucre utilízase para diferentes monosacáridos e disacáridos, que xeralmente teñen sabor doce, aínda que por extensión refírese a todos os hidratos de carbono. A forma máis común de azucre consiste en sacarosa no estado sólido e cristalino, e úsase para alterar (adozar) o sabor de bebidas e alimentos.
O azucre de mesa normalmente consumido corresponde á sacarosa, un disacárido formado por unha molécula de glicosa e unha de frutosa, que se obtén frecuentemente da cana de azucre ou da remolacha. A sacarosa utilízase para dar un sabor doce ás comidas e na fabricación de confeitos, pasteis, conservas, bebidas alcohólicas e non alcohólicas, entre moitos outros produtos. Como material alimenticio básico, a sacarosa fornece aproximadamente un 13% da enerxía que proporcionan os alimentos. A sacarosa está presente en cantidades limitadas en moitas plantas, ata en varias palmeiras, pero a remolacha azucreira e a cana de azucre son as únicas fontes importantes para o comercio. Máis do 50% do consumo mundial de azucre obtense da cana de azucre, que crece en climas tropicais e subtropicais. O resto procede da remolacha azucreira, que crece en países temperados e é a fonte principal de azucre para a maior parte de Europa.
Cada día é máis frecuente en pratos e doces preparados atoparse outros azucres diferentes como a glicosa ou a frutosa (pola súa asimilación máis lenta) ou mesturados con adozantes artificiais.
Outros azucres son a galactosa e a lactosa.
Etimoloxía
A palabra azucre deriva do árabe súkkar (سكر) que á súa vez derivaría do sánscrito çárkarā (शर्करा) por mediación da palabra iraniana šakar, os árabes coñeceron o azucre o arribar a Persia no 642 e a través seu chegaría a Europa. A palabra contemporánea en italiano é Zucchero, mentres que a tradución en castelán, portugués e galego e  azúcar,  açúcar e azucre respectivamente, manteñen máis influencia da palabra en árabe. En francés escríbese o igual que no catalán, sucre, aínda que no francés antigo coñecíase como Zuchin. A versión grega máis antiga que se conserva é σάκχαρις (sákkʰaris) Aínda se debe realizar un estudo profundo sobre a trazabilidade etimolóxica do termo.
Historia
miniatura|Cana de azucre. miniatura|[[Remolacha azucreira.]]
Antigüidade e Idade Media
Orixinalmente, o ser humano mastigaba a cana de azucre para extraer a súa dozura. O cultivo de azucre iniciouse no nordés da India uns 10.000 anos antes de Cristo e no Pacífico Sur uns 6.000 anos antes de Cristo. Outras evidencias arqueolóxicas asocian o cultivo de azucre coa civilización do Val do Indo. Os indios descubriron a forma de cristalizar o azucre durante a dinastía Gupta cara ao ano 350. Os chineses tamén coñecían o proceso de extracción e refinamento da cana de azucre desde tempos remotos.
Durante a revolución agrícola musulmá, os árabes adoptaron as técnicas de produción de azucre da India e refinárono cun sistema de produción máis industrial. Crearon os primeiros enxeños para a elaboración do azucre, con refinarías, fábricas e plantacións.
Pola súa banda, a cultura romana parece que ignorou, completamente ou en gran parte, o potencial endulzante do azucre, e usaban a mel.
No século XII xa existían na illa de Sicilia muíños para a trituración da cana. Ao redor de 1390 creouse unha tecnoloxía máis avanzada que permitiu duplicar o mollo obtido da cana de azucre. Isto fixo posible a expansión económica das plantacións de azucre do País Valenciano (que antes da chegada do enxeño de azucre, funcionaban coa tecnoloxía do Trapig (fábrica de azucre), importada polos árabes), de Andalucía e do Algarve. Ao redor de 1420, a produción de azucre estendeuse ás Illas Canarias, Madeira e ás Azores.
Historia moderna
O portugueses, máis tarde, crearon plantacións de azucre no Brasil. Hans Staden deixou escrito que en 1540, na Illa Santa Catarina había oitocentas azucreiras, e na costa norte do Brasil e Suriname calculou unhas dez millas.
Cara a 1625, os neerlandeses importaron cana de azucre de América do Sur e crearon plantacións nas illas do Caribe, nas Illas Virxes e Barbados. De 1625 a 1750, o azucre converteuse nunha mercadoría moi apreciada, e o Caribe converteuse no líder mundial na produción grazas á man de obra proporcionada polo escravitude.
Durante o século XVII, o azucre converteuse nun alimento moi popular e o mercado do azucre experimentou un forte crecemento, a produción de azucre realizouse cada vez dun xeito máis mecanizada. A primeira máquina de vapor alimentou a primeira fábrica de azucre en Xamaica en 1768, e pouco despois, o vapor substituíu ao lume como fonte de calor.
Cuba é un dos principais estados produtores de cana de azucre, da que o home tamén soubo obter a alcohol para producir a augardente de cana, que logo dun longo proceso dá lugar ao ron. As raíces córtanse en febras e esmáganse para extraer o mollo. Ademais, unha gran refinaría media de remolacha produce cincocentas mil toneladas de azucre en vinte e catro horas cun persoal permanente de preto de cento cincuenta persoas.
Estrutura molecular
right|230px|miniatura|Modelo 3D dunha molécula de sacarosa, C12H22O11. Cientificamente o azucre está formado por un número de hidratos de carbono, tales como monosacáridos, disacáridos ou oligosacáridos. Os monosacáridos son tamén chamados "azucres simples", ao ser a glucosa o principal composto. Case tódolos azucres son da fórmula CnH2nOn (n está entre 3 e 7). A glucosa ten a fórmula molecular C6H12O6
Franz Neumann
Franz Leopold Neumann, nado o 23 de maio de 1900 e finado o 2 de setembro de 1954, foi un xurista alemán.
Traxectoria
Estudou en Alemaña e en Inglaterra, pasando parte final da súa vida nos Estados Unidos de América. Xunto con Ernst Fraenkel e Arnold Bergstraesser, Neumann é considerado un dos fundadores da moderna ciencia política alemá. Deveu científico político no exilio. Hoxe é coñecido pola súa análise do nazismo.
Provincia de Calatayud
220px|thumb|División territorial de España en 1822 coa Provincia de Calatayud. A Provincia de Calatayud foi unha provincia española creada o 27 de xaneiro de 1822, durante o Trienio liberal. Comprendía as comarcas zaragozanas de Comunidade de Calatayud, Campo de Daroca, Aranda, e sur de Valdejalón, o norte da turolense Comarca do Jiloca, así como municipios limítrofes das actuais provincias de Soria e Guadalaxara. Nun principio debateuse en Cortes si a maior parte destas poboacións debían radicar na futura provincia de Teruel ou constituír unha propia.
Coa restauración do absolutismo, revógase esta división territorial o 1 de outubro de 1823, volvendo á división anterior. A Reforma de Javier de Burgos en 1833 recuperará a división de 1822, excepto as provincias de Calatayud, o Vierzo e Xàtiva.
Mel
O mel é unha substancia alimentaria doce e viscosa feita polas abellas e algúns insectos relacionados. As abellas poden producir o mel a partir das secrecións azucradas das plantas (néctar floral) ou das  secrecións doutros insectos (como a melaza), por regurxitación, por actividade encimática e evaporación da auga, sendo almacenado en favos (ou panais) nas súas colmeas para servirlles de alimento durante o inverno.
Provincia de Calatayud
En 1842 abriuse de novo o debate sobre a provincia de Calatayud, pero contou cunha firme oposición das provincias veciñas de Guadalaxara, Soria e Zaragoza, enterrándose finalmente a reclamación.
Concellos
A provincia de Calatayud estaba formada polos seguintes concellos:
Enseada do Orzán
300px|Enseada e [[praia do Orzán|miniatura]] miniatura|Vista aérea no 2014.
Mel
A variedade de mel producido polas abellas melíferas (xénero Apis ) é a máis coñecida comercialmente, debido á súa produción mundial e ao consumo humano. O sabor e cor desta substancia é determinado polo tipo de flores das que se recolle o néctar. O sabor varía en función da fonte do néctar, e os diversos tipos e graos de mel; os máis comúns inclúen, entre outros, o néctar de laranxeira, de silva e de framboesa.
O mel obtén a súa dozura a partir dos monosacáridos, da frutosa e da glicosa e ten a mesma dozura relativa que a sacarosa (azucre de mesa). Ten propiedades químicas atractivas para a cocción e un sabor distintivo que leva a algunhas persoas para preferila por diante do azucre e outros edulcorantes. A maioría dos microorganismos non medran no mel, polo que o mel selado non se estraga, incluso despois de miles de anos.
Enseada do Orzán
A enseada do Orzán é unha baía situada na cidade da Coruña, en Galicia. Está aberta ao océano Atlántico e baña as praias de Riazor, do Orzán e do Matadoiro.
Mel
O mel recóllese de colonias de abellas salvaxes, ou de colmeas de abellas domesticadas, unha práctica coñecida como apicultura. É importante salientar que, a pesar de que o mel utilizado actualmente en maior escala na alimentación humana provén da produción das abellas melíferas, existen outros insectos que tamén o producen en menor cantidade e non son explotados economicamente.
A produción mundial media de mel é aproximadamente de 1 200 000 tn. Os principais países produtores son China, Turquía, Arxentina, Ucraína, México e Estados Unidos. Os principais importadores a nivel mundial son a Unión Europea e os Estados Unidos.
Xuntamente co mel, as abellas producen outros importantes produtos: a cera, a xelea real, o própole e o pole.
Historia
150px|miniatura|esquerda|Pintura rupestre da [[Cova da Araña en Bicorp, (Valencia). Persoa colleitando panais.]] O uso do mel e a súa produción ten unha historia longa e bastante variada. O mel ten unha longa historia dentro do consumo humano e utilízase en varios alimentos e bebidas como edulcorante e saborizante. En moitas culturas o mel foi utilizada en diversos ámbitos, algúns dos cales van máis aló do seu uso como alimento; por exemplo, utilizouse a miúdo como un talismán e un símbolo da dozura. É dicir, tivo un papel dentro dos costumes relixiosos e como elemento simbólico.
Os Campos, Os Casás, Cerdido
Os Campos é un lugar da parroquia dos Casás no concello de Cerdido na provincia da Coruña. Tiña 6 habitantes no ano 2016 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 2 homes e 4 mulleres, o que supón unha diminución en relación ao ano 2007 cando tiña 8 habitantes.
A Igrexa, András, Vilanova de Arousa
A Igrexa é un lugar da parroquia de András no concello pontevedrés de Vilanova de Arousa, na comarca do Salnés. Tiña 7 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 3 eran mulleres e 4 homes, mantendo a poboación que tiña en 2010, pero diminuíndo a que tiña en 2005, cando eran 8 veciños.
Mel
Historia
O mel ten as súas cualidades recoñecidas, apreciadas e utilizadas polos seres humanos desde tempos remotos como alimento e adozante natural con poder adozante dúas veces maior do que o azucre de cana.
A Igrexa, András, Vilanova de Arousa
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Mel
Historia
Existen diversas referencias históricas a esta substancia. Alén das citas bíblicas, moitos outros pobos, como os antigos exipcios ou os gregos, por exemplo, referíanse ao mel como un produto sagrado, chegando até servir como forma de pagamento de impostos. Foron encontradas en escavacións exipcias con máis de 3.000 anos mostras de mel aínda perfectamente conservadas en vasillas lixeiramente tapadas. Tamén existen rexistros prehistóricos en pinturas rupestres da recolección de mel.
Son coñecidas diversas variedades de mel que dependen da flor utilizada como fonte de néctar e do tipo de abella que o produciu. Mais como as abellas o fabrican en cantidade cerca de tres veces superior á necesaria para sobreviviren, sempre foi posíbel, primeiramente, colectarse o exceso del para o uso humano, e máis tarde, criar abellas para o fin específico de obter o mel, o que é coñecido como apicultura.
Tipos
miniatura|Corte dun panal miniatura|[[Favo ou panel de mel]] miniatura| Existen preto de 320 variedades de mel de distintas orixes florais. O sabor, cor e cheiro do mel depende das distintas fontes de flores e plantas visitadas polas abellas.
Segundo a especie de insecto: Segundo a súa orixe vexetal, diferénciase entre:
O mel de flores é transparente e solidifica co tempo dependendo da súa procedencia vexetal e da temperatura. Por baixo de 14 °C acelérase o proceso de solidificación. Os meles de breixo endurécense moi pronto e os de castiñeiro tardan moito.
O estudo do pole no mel virxe (melisopalinoloxía) permite determinar a súa orixe floral. Dado que as partículas de pole están electrostáticamente cargadas e atraen outras partículas, as técnicas usadas na melisopalinoloxía poden usarse en estudos ambientais de partículas radioactivas, po ou contaminación.
Un efecto secundario da recolección do néctar e o pole para a produción de mel é a polinización, que é crucial para a reprodución das plantas con flores.
Gastronómicos
O mel emprégase principalmente como adozante na cociña e na pastelaría, como acompañamento do pan ou das torradas (especialmente en almorzos e merendas) e como aditivo de diversas bebidas como o té. Ao ser rico en azucres como a frutosa, o mel é higroscópico (absorbe humidade do aire), polo que engadir unha pequena cantidade aos pans e aos pasteis fai que estes se endurezan máis amodo. O mel virxe tamén contén enzimas que axudan á súa dixestión, ademais de diversas vitaminas e antioxidantes. Por isto adoita recomendarse o consumo de mel a temperaturas non superiores a 60 °C, pois a maior temperatura comeza a perder propiedades beneficiosas porque se volatilizan algúns destes elementos.
O mel é o ingrediente principal do hidromel, que se produce a partir do mel e de auga, e que tamén se coñece como "viño de mel".
Conservante
O mel é moi perdurable e non caduca. Grazas á súa gran concentración de azucre mata as bacterias por lise osmótica. Os lévedos aerotransportados non poden prosperar no mel debido á baixa humidade que contén. Os traslados de corpos humanos na antigüidade facíanse somerxidos en mel; por exemplo Alexandre o Grande foi trasladado dende Babilonia ata Alexandría e Agesilao II, rei de Esparta, dende Exipto ata a súa cidade natal empregándose mel para evitar a descomposición. O efecto conservante do mel débese á súa baixa concentración de auga e é idéntico ao que permite a conservación prolongada dos doces e das froitas en almibre, no que o alto contido en azucre diminúe o contido de auga.
Terapéuticos
O mel sempre foi recoñecido debido ás súas propiedades terapéuticas. Dun modo xeral, o mel está constituído, na súa maior parte (cerca do 75%), por hidratos de carbono, especialmente polos azucres simples (glicosa e frutosa). O mel está tamén composto por auga (cerca do 20%), por minerais (calcio, cobre, ferro, magnesio, fósforo, potasio, entre outros), por cerca da metade dos aminoácidos existentes, por ácidos orgánicos (ácido acético, ácido cítrico, entre outros) e por vitaminas do complexo B, por vitamina C, D e E. O mel posúe aínda un teor considerábel de antioxidantes (flavonoides e fenólicos).
Os distintos tipos de mel varían en función das plantas de onde é extraído o néctar e, tamén, de acordo coa localización xeográfica desas plantas e os tipos das abellas produtoras. Por esta razón, o mel pode presentar consistencias e cores diferentes. Debido ao seu teor de azucres simples, de asimilación rápida, o mel é altamente calórico (cerca de 3,4 kcal/g), polo que é útil como fonte de enerxía.
O mel é tamén usado externamente debido ás súas propiedades antimicrobianas e antisépticas. Así, o mel axuda a cicatrizar e a previr infeccións en feridas ou queimaduras superficiais. O mel é tamén utilizado amplamente na cosmética (cremas, máscaras de limpeza facial, tónicos etc.) debido ás súas cualidades adstrinxentes e suavizantes.
Composición química
A falta de humidade é unha condición fundamental para a conservación do mel. Mentres a porcentaxe de humidade permaneza baixo o 18 % non poderá crecer nada nela. Por riba dese valor poden aparecer procesos fermentativos.
O contido en minerais é moi pequeno. Os máis frecuentes son calcio, cobre, ferro, magnesio, manganeso, zinc, fósforo e potasio. Están presentes tamén arredor da metade dos aminoácidos existentes, ácidos orgánicos (ácido acético e ácido cítrico, entre outros) e vitaminas do complexo B, vitamina C, D e E. O mel posúe tamén unha variedade considerable de antioxidantes (flavonoides e fenólicos).
Precaucións
Un exceso de azucres, como glicosa e fructosa na dieta (máis do 20 % da enerxía total) está relacionado cun aumento da presión arterial e aumento da graxa corporal e da graxa hepática, colesterol, problemas cardiacos e diabetes.
O mel (do mesmo xeito que outros endulzantes) pode ser tamén extremadamente perigosa para os bebés. Isto débese a que ao mesturarse cos mollos dixestivos non ácidos do neno créase un ambiente ideal para o crecemento das esporas Clostridium botulinum, que producen toxinas. As esporas do botulismo son das poucas bacterias que sobreviven no mel, pero atópanse tamén amplamente presentes no medio ambiente. Aínda que ditas esporas son inofensivas para os adultos, debido á súa acidez estomacal, o sistema dixestivo dos nenos pequenos non se acha o suficientemente desenvolvido para destruílas, polo que as  esporas poden potencialmente causar botulismo infantil. Por esta razón aconséllase non alimentar con mel aos nenos menores de 12 meses.
Mel de Galicia
Desde 1997, a entón Consellería de Agricultura recoñece a denominación específica Mel de Galicia, rexistrada como indicación xeográfica protexida europea en 2007.
A denominación de orixe amparaba en 2008 405 apicultores (con 31 784 colmeas) e 37 envasadores, cunha produción total certificada de 314 832 kg (169 toneladas no ano 2000) e un valor económico estimado de 1 133 395 euros (aos apicultores).
Tardo
miniatura|Tardo imaxinado por unha intelixencia artificial. O tardo é un ser imaxinario, propio da mitoloxía galega, a quen se considera responsable dos pesadelos nocturnos.
Esta especie de trasno é, segundo algunhas versións, un ser peludo e de cor verde.
O tardo na cultura popular
No concello de Calvos de Randín tense recollido algunha lenda sobre este personaxe.
Na novela A rúa do noxo, obra de Eliseo Alonso, un dos protagonistas afirma, cando está bébedo, que leva con el un tardo amestrado.
Amir Khusrow
Ab'ul Hasan Yamīn ud-Dīn Khusrau (, ابوالحسن یمین‌الدین خسرو), nado en Patiyali en 1253 e finado en Delhi en 1325, foi un músico, poeta e estudoso indio sufí coñecido como Amīr Khusrow Dehlavī. Foi unha figura icónica da historia cultural de Asia meridional. Foi un místico e discípulo espiritual de Nizamuddin Auliya de Delhi, India. Escribiu poesía principalmente en persa, mais tamén en hindustano. Un vocabulario en verso, o Ḳhāliq Bārī, que contén vocábulos en árabe, persa e hindustano adoita serlle atribuído. Khusrow ás veces é chamado a "voz da India" ou o "papagaio da India" (Tuti-e-Hind), e foi chamado o "pai da literatura urdú".
Khusrow é considerado o "pai do qawwali" (forma de música devocional dos sufís do subcontinente indio), e introduciu o estilo ghazal de cancións na India, ambas as formas aínda existentes na India e Paquistán. Khusrow foi un experto en moitos estilos da poesía persa que se desenvolveron na Persia medieval, dende os qasidas de Khāqānī aos khamsas de Nizami. Empregou once esquemas métricos con 35 divisións diferentes. Escribiu en moitas formas de versos, incluíndo ghazal, masnavi, qata, rubai, do-baiti e tarkib-band. A súa contribución ao desenvolvemento do ghazal foi significativo.
Legado
miniatura|Manuscrito ilustrado dun dos poemas de Amir Khusrow Amir Khusrow foi un prolífico poeta clásico asociado coas cortes reais de máis de sete gobernantes do sultanato de Delhi. Escribiu moitas adiviñas divertidas, cancións e lendas que pasaron a formar parte da cultura popular do sur de Asia. As súas adiviñas son unha das formas poéticas máis populares en hindavi na actualidade. É un xénero que inclúe dobres sentidos e xogos de palabras. Innumerables adiviñas do poeta pasaron a través da tradición oral durante sete séculos. Mediante a súa produción literaria, Khusrow representa unha das primeiras personaxes indias rexistradas cunha auténtica identidade multicultural ou plural. Os músicos consideran a Khusrow como o creador de seis estilos de música: qaul, qalbana, naqsh, gul, tarana e khyal, mais non hai suficiente evidencia sobre iso.
As supostas relacións de Amir Khusrow con tarana son máis fondas. Unha das lendas máis persistentes da música hindustana conta o encontro entre Amir Khusrow, entón asociado coa corte de Ala ud-Din Khalji, e Gopal Nayak, músico da corte de Devagiri. Ala ud-Din mandou a Gopal Nayak que se presentase no Raga Kadambak durante seis tardes. Durante a actuación, Khusrow xacía agachado baixo o trono do emperador, e furtivamente absorbia todo o que Nayak cantaba. O sétimo día, asombrou a todos os presentes reproducindo todo o que presentara Gopal Nayak. Porén, como non podía seguir a lingua de Nayak, substituíu o texto das composicións por sílabas sen sentido, e así naceu o tarana.
Desenvolvemento do hindavi
Khusrow escribiu principalmente en persa. Moitos versos en hindustano (historicamente coñecido como hindavi) son atribuídos a el, aínda que non existe evidencia da súa composición por Khusrow antes do século XVIII. A lingua dos versos hindustanos parece ser relativamente moderna. Tamén escribiu unha balada de guerra en punjabi. Ademais, falaba árabe e sánscrito. A súa poesía aínda se canta nos santuarios sufís da India e Paquistán.
Obras
miniatura|Páxina ilustrada do [[Hasht-Behesht (poema)|Hasht-Bihisht, Metropolitan Museum of Art]]
2
''Este é o artigo sobre o ano. Para o número, véxase dous''
2 foi o segundo ano da era actual.
Plenera
A plenera é un instrumento de percusión pertencente ao grupo dos tambores de marco. Estes pandeiros son orixinarios de Porto Rico, e tócanse polo xeral coa música denominada plena. Xeralmente veñen en tres tamaños, o requinto de 8", o segundo de 10" e o seguidor de 12" (que outorga un ritmo fixo), aínda que as medidas poden variar.
Jaume Ferran i Clua
miniatura|300px|dereita|Monumento a Jaume Ferran en Madrid. Jaume Ferran i Clua, nado en Corbera d'Ebre (Tarragona) o 1 de febreiro de 1851 e finado en Barcelona o 22 de novembro de 1929, foi un ilustre médico e bacteriólogo catalán que descubriu unha vacina contra o cólera, e outras contra o tifo e a tuberculose.
Fillo do médico da vila, realizou os estudos primarios no Colegio San Luís Gonzaga de Tortosa, o bacharelato en Tarragona e, en 1873, licenciouse en medicina na universidade de Barcelona. En 1879, obtivo a praza de médico titular de Tortosa.
Foi premiado pola Academia de Ciencias de París (Francia) en 1907.
Traxectoria
En Tortosa chegou a ser director de Sanidade marítima e director do Hospital Civil. Comezou alí a interesarse pola nacente bacterioloxía, seguindo moi de cerca as investigacións de Pasteur no seu rudimentario laboratorio.
En 1884 a Real Academia Nacional (Española) de Medicina premiou a súa Memoria sobre el parasitismo bacteriano e, en xuño do mesmo ano, o concello de Barcelona comisionouno para que vaia a Marsella para estudar a ameazadora epidemia de cólera, que xa causara 3.500 mortos nesa cidade, e as medidas de prevención que se tomaran. Convencido da súa etioloxía bacteriana, en Marsella conseguiu mostras do Bacillus virgula acabado de descubrir por Koch, que colocou en cinco pequenos frascos, dispostos para levalos a Barcelona e preparar con eles cultivos atenuados, á maneira de Pasteur, cos que lograr a primeira vacina do xerme.
Na alfándega de La Jonquera chegaron os problemas. As ordes que tiñan os carabineiros eran as de destruír os frasquiños co cólera para evitar que a enfermidade entrara en territorio español. Do deu seu maletín os aduaneiros recolleron catro dos frascos. Durante oito días o doutor Ferrán estivo detido na fronteira. Finalmente foi liberado e puido puido levar o derradeiro frasquiño e, cos bacilos que sacou, puido elaborar a vacina. As cobaias foron o propio doutor Ferrán e a súa familia. Por sorte, a vacina funcionou.
No ano seguinte, 1885, apareceu a epidemia de cólera en Valencia, e Ferrán foi chamado alí, onde procedeu á inoculación masiva da poboación de Alzira e doutros lugares (30.000 doses). A pesar do éxito obtido, desátase a polémica, prevalecendo o criterio dos que opinaban que era perigoso o método ferraniano, e o goberno de Romero Robledo prohibe a vacinación.
Comisións científicas acoden de todas as partes a examinar o controvertido achado. Por desgraza, Ferrán era máis xenial que convincente, e acaban por emitir ditames desfavorábeis o propio Ramón y Cajal e a comisión francesa presidida por Brouardel. Porén, non faltarían partidarios convencidos en España, Francia e Alemaña. Figuras do talle de Calmette e Ehrlich renderían tributo de admiración ao procedemento inmunitario de Ferrán, que abrira o camiño a outras vacinas bacterianas.
A súa memoria, publicada en Valencia en 1886, sería vertida ao francés en 1893, co título L'inoculation préventive contre le choléra morbo asiatique.
Honrado xa por todos nos seus últimos anos -que dedicou a tarefas humanísticas- morreu en Barcelona en 1929.
Festival de Eurovisión 2004
O XLIX Festival da Canción de Eurovisión tivo lugar o 12 de maio de 2004 e 15 de maio de 2004, en Istambul, Turquía. Os presentadores da gala foron Meltem Cumbul e Korhan Abay, coa colaboración especial da gañadora do certame anterior, Sertab Erener. O escenario simbolizaba a arte turca, á vez que facía alarde do lema do festival "Under the same sky" (Baixo o mesmo ceo). 200px|miniatura|esquerda|[[Ruslana, gañadora do certame.]] Un total de 36 países competiron no festival, o que supoñía o récord de participantes nese momento. Foi o primeiro festival que contou cunha semifinal e polo tanto organizouse en dous días: unha rolda eliminatoria (mércores) e a gran final (sábado). Baixo este novo formato, os países diretos á final foron Reino Unido, Francia, Alemaña e España (Big Four, como maiores contribuíntes financeiros da UER), Turquía (como gañadora do Festival de Eurovisión 2003) e os nove países restantes con maior puntuación en 2003.
Foi o primeiro festival en empregar o logotipo xenérico consistente na verba Eurovisión coa V convertida nun corazón, en cuxo interior figura a bandeira do país organizador.
Wish (homónimos)
O termo inglés Wish ("desexo") pode referirse a:
A Manga, András, Vilanova de Arousa
A Manga é un lugar da parroquia de András no concello pontevedrés de Vilanova de Arousa, na comarca do Salnés. Tiña 108 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 47 eran mulleres e 61 homes, o que representa un descenso respecto ós anos 2010, cando tiña 117 veciños, e 2005, cando eran 118.
1789
Outros
Historia ano a ano
A Manga
O topónimo galego A Manga pode referirse a:
Queo de Abaixo, Bértoa, Carballo
Queo de Abaixo é unha aldea da parroquia de Bértoa no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 162 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE dos cales eran 85 homes e 77 mulleres.
Anabaena azollae
Anabaena azollae é unha especie de cianobacteria da orde das nostocales, familia das nostocáceas, unha das comprendidas no xénero Anabaena.
Etimoloxía
Para a do xénero, véxase Anabaena.
O epíteto específico, azollae, refírese á coñecida relación simbiótica das especies do xénero Anabaena coas dos fieitos do xénero Azolla.
Sinónimo
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse polo sinónimo Trichormus azollae (Strasburger) Komárek & Anagnostidis.
Características
Anabaena azollae, presente en rexións temperadas, tropicais e subtropicais, é unha cianobacteria filamentosa fototrófica que ten a capacidade de fixar o nitróxeno atmosférico. Esta bacteria vive en simbiose mutualista con fieitos acuáticos de auga doce do xénero Azolla aos que subministran o nitróxeno así fixado a cambio de moléculas sintetizadas polas plantas.
A asociación simbiótica entre fieitos do xénero Azolla e Anabaena azollae é utilizada polos humanos para fertilizar campos de arroz, principalmente en Asia. Os fietos cultívanse como fertilizante verde e incorpóranse ao solo antes da sementeira, ou como cultivo combinado co arroz en campos de arroz inundados.
É capaz de fixar de 100 a 200 kg/ha/ano de nitróxeno. Utilizase sobre todo na China, en Vietnam e na India para fertilizar os arrozais.
Burato supraescapular
O burato supraescapular é un orificio do membro superior humano, pertencente ao ombreiro. É o lugar por onde pasan as estruturas entre a base do pescozo e a rexión posterior da escápula. Está formado pola incisura supraescapular da escápula e o ligamento transverso da mesma, que converte a incisura en burato.
Pasa por el o nervio supraescapular. A arteria supraescapular e a vea supraescapular adoitan acompañar ao nervio, pero na maior parte dos casos pasan xunto ao ligamento, sen meterse polo burato.
Bibliografía
''Gray. Anatomía para estudiantes. Miembro superior'' (en castelán)
Augustus Pugin
Augustus Welby Northmore Pugin, coñecido como Augustus Pugin, nado o 1 de marzo de 1812 e finado o 14 de setembro de 1852, foi un arquitecto inglés, deseñador e teórico do deseño, lembrado polo seu traballo en igrexas e no Palacio de Westminster.
Queo de Arriba, Bértoa, Carballo
Queo de Arriba é unha aldea da parroquia de Bértoa no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 94 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE dos cales eran 45 homes e 49 mulleres.
Orquesta de Cámara Reina Sofía
Historia
A primeira interpretación da orquestra tivo lugar no Teatro Real de Madrid en 1984 nun concerto presidido pola Raíña Sofía. Dende aquela, a orquestra ten interpretado todo o repertorio para corda e orquestra de cámara e actúa con frecuencia no Auditorio Nacional de Madrid e outras salas de prestixio.
Colaboracións e concertos
A orquestra ten colaborado con solistas do talle de Alicia de Larrocha, Pepe Romero, Montserrat Caballé, Philippe Entremont, Nicanor Zabaleta, Joaquín Achúcarro, Henryk Szeryng, Yehudi Menuhin ou Neville Marriner entre outros.
A Orquesta de Cámara Reina Sofía actuou con frecuencia nos máis prestixiosos escenarios de todo o mundo, como o Teatro alla Scala de Milán, Accademia Nazionale di Santa Cecilia de Roma e outros lugares en Zürich, Montevideo e Berna.
Gala
O nome Gala pode facer referencia a:
Folosa fluvial
Descrición
Mide arredor de 15 cm de longo. O seu bico é fino e bicudo e a cola longa. As súas partes superiores son de cor parda cincenta e lisas, mentres que as súas partes inferiores son abrancazadas, co peito con vetas pardo griseiras e as cobertoiras inferiores da cola tamén pardas coas puntas brancas, dándolle á zona un aspecto escamado. Adoita presentar unha lista superciliar clara difusa. Os dous sexos teñen un aspecto similar e os xoves teñen as partes inferiores máis amareladas.
Algúns individuos presentan un escamado baixo a cola menos evidente, ao teren as listas brancas das puntas das cobertoiras máis largas, co que teñen un aspecto máis parecido á Locustella luscinioides, aínda que esta non ten o peito con vetas e a coloración das súas partes superiores é máis verdosa.
O seu canto é un renxer rápido e monótono similar ao das carricantas, con frecuencia emitido ao solpor e en series longas.
Distribución e hábitat
É un paxaro migratorio que cría en Europa Central e Oriental e o oeste de Asia e viaxa ao sueste de África para pasar o inverno, aínda que existen algunhas poboacións que se reproducen no nordeste de África. En Europa Occidental é unha ave errante rara.
Adoita vivir nos bosques caducifolios próximos á auga, arredor dos pantanos ou ríos.
Comportamento
Aliméntase de insectos. Fai o niño no chan entre a vexetación densa onde adoita poñer entre 5 e 7 ovos.
É unha especie esquiva e difícil de ver, agás cando canta. Agóchase entre a herba e as matogueiras baixas.
Valentiniano III
Valentiniano III, nado en Rávena o 2 de xullo de 419 e finado en Roma o 16 de marzo de 455, foi un emperador romano de Occidente entre os anos 424 e 455. Foi o fillo máis vello de Constancio III e Gala Placidia, filla do emperador Teodosio. Recibiu o título de césar o 23 de outubro de 424 en Constantinopla, e tras unha curta guerra en Italia, foi instituído como emperador (Augusto) de Occidente en Roma o 23 de outubro de 425.
Traxectoria
Tiña só seis anos de idade cando recibiu o título de Augusto, e durante a súa minoría de idade encargouse do goberno primeiro súa nai e despois, a partir de 433, Aecio. Súa nai arranxou o seu matrimonio con Eudoxia, filla de Teodosio II, emperador de Oriente. Con ela tivo dúas fillas: Eudoxia e Placidia.
O seu reinado resultou marcado polo desmembramento do Imperio de Occidente; a conquista da provincia de África polos vándalos en 439; o definitivo abandono de Britania en 446; a perda de gran parte de Hispania e Galia, nas que se estableceron os bárbaros; e o saqueo de Sicilia e das costas occidentais do Mediterráneo polas frotas de Xenserico.
O peso dos impostos resultaba cada vez máis insoportábel segundo se ía debilitando o poder de Roma, e en consecuencia a lealdade das provincias que ían quedando ía a menos por momentos. Rávena foi a residencia habitual de Valentiniano, mais tivo que fuxir a Roma cando se acercou Atila, o cal, tras saquear o norte de Italia, morreu ao ano seguinte (453). Atila reclamaba que a irmá de Valentiniano -chamada Honraia- se lle entregara como esposa.
As fontes orixinais que temos sobre o reinado de Valentiniano III son as Crónicas de Próspero de Aquitania, a Historia Gótica de Xordanes, escrita no século VI, e a obra do poeta Sidonio Apolinar.
Anicia Xuliana
Anicia Xuliana, nada en Constantinopla no 462 e finada na mesma cidade no 528, foi a única filla do augusto Anicio Olibrio, emperador de Occidente en 472.
Ponte Vella de Monforte de Lemos
A ponte Vella, tamén coñecida como ponte romana, é unha ponte que cruza o río Cabe no casco urbano de Monforte de Lemos, na provincia de Lugo.
Historia
Segundo a tradición, as súas orixes remóntanse á época romano. A ponte actual foi construída por Pedro Rodríguez de Ramberde no século XVI por orde de Catalina de la Cerda y Sandoval, VII Condesa de Lemos, viúva de Pedro Fernández de Castro y Andrade.
Descrición
É unha ponte de pedra granítica formado por seis arcos semicirculares, dous deles cubertos en reformas posteriores, e con alicerces apoiados sobre contrafortes. Nos arcos centrais pódense ler varias marcas do canteiro. O firme é de lastras e está aberto ao tráfico rodado nun único sentido da marcha, aínda que está en proxecto a súa peonalización.
Anicia Xuliana
Traxectoria
Ela aspirou a ser augusta no 518, reclamando que seu fillo foise coroado emperador de Oriente, tanto polos seus dereitos dinásticos, xa que era o último representante das dinastías de Valentiniano e Teodosio, como polo seu matrimonio con Irene, filla do augusto Anastasio, emperador de Oriente desde 491 até 518.
Ordenou construír unha basílica dedicada a San Polieucto, que foi a máis grande de toda a cristiandade até a construción de Santa Sofía. Estaba situada no centro da cidade de Constantinopla, a metade do camiño entre o palacio imperial e a basílica dos Santos Apóstolos, mausoleo dos emperadores de Oriente, construído polo augusto Constantino I, fundador da cidade.
O friso conmemorativo da fundación especifica que os mosaicos do adro estaban dedicados á figura de Constantino e expresa que o propósito de Xuliana ao construír este templo era honrar a fe deste emperador e a do seu tataravó Teodosio I, os primeiros emperadores cristiáns.
Mandou construír tamén un templo dedicado a Santa María Theotokos, mai de Deus, en Chrisóspolis, hoxe Skudari, suburbio asiático de Constantinopla. Reparou a igrexa de Santa Eufemia, construída pola súa avoa, a augusta Eudoxia, e polo seu pai, o augusto Anicio Olibrio.
Era parente de Anicio Boecio.
Un busto marmóreo, que actualmente podemos encontrar no Metropolitan Museum of Art, en Nova York, foi identificado como o seu retrato. Representa unha dama patricia, é de principios do século VI e procede de Constantinopla. Posiblemente se encontraba no adro de San Polieucto, xunto a outra estatua cuxa cabeza se encontra no Musée Saint-Raymond de Tolosa e que representaría a súa nai Placidia.
Os Avosendos, As Somozas, As Somozas
Os Avosendos é un lugar da parroquia das Somozas no concello coruñés das Somozas na comarca de Ferrol. Non tiña habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística.
Pectininos
O termo pectininos pode referirse a:
A Rúa Nova
O topónimo A Rúa Nova pode referirse a:
Tambor de marco
miniatura|dereita|Tambor de marco africano Un tambor de marco é un tipo de membranófono que ten o diámetro do seu parche máis grande ca a súa profundidade. Ten un marco formado por un ou dous aros de madeira superpostos, e pode estar provisto de axóuxeres. O parche pode ser sintético ou de pel moi lisa e estirada. Existen modelos afinábeis por medio de chaves. Este grupo inclúe todos os tipos de pandeiros e pandeiretas.
Conformación do ciclohexano
250px|miniatura|Unha molécula de [[ciclohexano en conformación en cadeira. Os átomos de hidróxeno nas posicións axiais móstranse en vermello, e os que están en posicións ecuatoriais en azul.]]
A conformación do ciclohexano é a forma tridimensional que esta molécula pode adoptar mantendo a integridade dos seus enlaces, e que pode presentarse en varias formas distintas.
A conformación do ciclohexano foi moi estudada en química orgánica porque son o exemplo clásico de isomerismo conformacional, e polas complexas interrelacións entre os diferentes confórmeros do ciclohexano e os seus derivados. Confórmeros diferentes poden ter propiedades diferentes, incluíndo a estabilidade e reactividade química.
Fondo histórico
A primeira suxestión de que o ciclohexano podería non ser unha molécula plana data de hai moito tempo. En 1890, Hermann Sachse, un asistente de 28 anos en Berlín, publicou instrucións para dobrar unha folla de papel para representar dúas formas de ciclohexano que chamou simétrica e non simétrica (o que agora chamamos cadeira e bote). Entendeu claramente que estas formas teñen dúas posicións posibles para os hidróxenos (en terminoloxía moderna axial e ecuatorial), que dúas cadeiras probablemente se interconverterían, e mesmo explicou como certos substituístes favorecerían as formas en cadeira. Debido a que expresou todo en linguaxe matemático, poucos químicos da época entenderon os seus argumentos. Fixo algúns intentos de publicar as súas ideas, pero ningún conseguiu atraer a atención dos químicos. A súa morte en 1893, á idade de 31 anos, significou que as súas ideas se esquecesen. En 1918 Ernst Mohr, usando a nova técnica da cristalografía de raios X, puido determinar a estrutura do diamante, recoñecéndose nesa estrutura o modelo de cadeira de Sachse.
Derek Barton e Odd Hassel compartiron o Premio Nobel polo seu traballo sobre as conformacións do ciclohexano e outras moléculas.
Calco léxico
O calco semántico é un procedemento por medio do cal unha lingua incorpora unha palabra doutra naturalizándoa e recompoñéndoa formalmente.
Conformación do ciclohexano
Conformación en cadeira
Na conformación en cadeira de mínima enerxía, 6 dos 12 hidróxenos están en posición axial (en cor vermella), é dicir, os seus enlaces C-H son paralelos uns a outros e parecen sobresaír por arriba e abaixo da estrutura do anel, os outros 6 están en posición ecuatorial (en azul), e están dispostos arredor do perímetro do anel. Na imaxe obsérvase ademais que un hidróxeno en cada posición está "arriba" respecto ao outro que está "abaixo" en dita posición.
Calco léxico
Tamén denominado calco léxico, o calco semántico consiste en tomar o significado dunha palabra procedente da lingua na cal se orixina o préstamo e copialo literalmente na lingua de destino, mais o significante resulta convertido, naturalizado, adaptado ás características gráficas, fonéticas e gramaticais da lingua que o adopta, traducíndoo literalmente da lingua da que provén.
Por exemplo, a expresión fin de semana é un calco semántico da expresión inglesa week-end. Adaptouse ó galego gráfica, fonética e gramaticalmente.
A Rega, Bértoa, Carballo
A Rega é unha aldea da parroquia de Bértoa no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 211 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE dos cales eran 102 homes e 109 mulleres.
Conformación do ciclohexano
Conformación en cadeira
Ao percorrermos o anel arredor, pode verse que as posicións axiais cara arriba (H1 na estrutura da esquerda) alternan coas posicións ecuatoriais cara arriba (H2). Ademais, as posicións axiais alternan lados arredor do anel (H1 axial-arriba fronte a H4 axial-abaixo) e do mesmo modo as posicións ecuatoriais (H2 ecuatorial-arriba fronte a H3 ecuatorial-abaixo). Para dous substituíntes unidos a carbonos adxacentes no anel como no trans-1,2-ciclohexano, os substituíntes deben ser ambos axiais ou ecuatoriais, para permaneceren en lados opostos do anel. De xeito similar, para o cis-1,2-ciclohexano, unha substitución debe ser axial e a outra ecuatorial, ou viceversa. Son posibles outros varios esquemas de substitución, cada un seguindo os mesmos esquemas de posicionamiento xeométrico relativo.
Jean Rouch
Jean Rouch, nado en París o 31 de maio de 1917 e finado en Birni-N'Konni (Níxer) o 18 de febreiro de 2004, foi un cineasta e antropólogo francés.
Conformación do ciclohexano
Conformación en cadeira
Nun proceso coñecido como inversión do anel ou inversión da cadeira, a conformación do anel cambia, o que fai que os hidróxenos axiais pasen a ser ecuatoriais, e os hidróxenos ecuatoriais a ser axiais. Porén, a dirección relativa dos hidróxenos con respecto ao anel segue sendo a mesma: un hidróxeno axial "arriba", cando se inverte, permanece como un hidróxeno ecuatorial "arriba". As dúas conformacións en cadeira poden diferir en estabilidade, dependendo da identidade dos grupos funcionais. Xeralmente, os substituíntes son máis estables cando están en posicións ecuatoriais, xa que neste caso non hai interacción diaxial 1,3 entre o grupo substituínte axial e calquera outro grupo axial no anel. Por exemplo, se hai un grupo metilo no carbono 1 nunha posición axial, interaccionará cos hidróxenos axiais no carbono 3 e carbono 5. Porén, cando hai heteroátomos electronegativos involucrados, pode observarse o contrario; isto denomínase efecto anomérico. Nunha mostra as moléculas de ciclohexano atópanse na conformación en cadeira nun 99,99% dos casos a 25 °C.
Jean Rouch
Foi considerado un dos fundadores do cinéma vérité en Francia. O traballo como cineasta de Rouch durante máis de 60 anos en África, caracterizouse pola idea de antropoloxía compartida. Influído polo descubrimento do surrealismo aos vinte anos, moitos dos seus filmes difuminan a liña entre a ficción e o documental, creando un novo estilo: a etnoficción. Os cineastas franceses de nouvelle vague aclamaron a Rouch como un dos seus. O seu filme seminal Moi, un noir foi pioneiro na técnica do jump cut popularizada por Jean-Luc Godard.
Conformación do ciclohexano
Conformación en cadeira
A preferencia dun substituínte pola conformación ecuatorial está medida en termos do seu valor A, que é a diferenza na enerxía libre de Gibbs entre os confórmeros ecuatorial e axial. Un valor positivo de A indica preferencia pola posición ecuatorial. O valor de A varía de case cero para substituíntes moi pequenos como o deuterio, ata aproximadamente 5 kcal/mol para substituíntes moi voluminosos como o grupo tert-butilo.
Conformación en bote
Ademais da conformación en cadeira (1) con simetría D3d, o ciclohexano pode existir nos confórmeros de media cadeira, de sobre (2), torcida ou bote torcido (3,5) con simetría D2 e bote (4). Só a forma torcida é illable posto que, igual que a forma en cadeira, representa un mínimo de enerxía. A conformación bote non sofre tensión angular, pero ten unha enerxía máis alta ca a forma cadeira debido á tensión estérica orixinada polos dous átomos de hidróxeno 1,4 na denominada interacción de pau de bandeira. A tensión torsional na conformación bote ten un valor máximo porque dous dos enlaces de carbono están eclipsados. Comparado coa conformación alternada dos enlaces na forma cadeira, e a ausencia completa de tensión torsional, ou a conformación de bote torcido con 4 dos 6 enlaces parcialmente alternados. Na conformación en media cadeira, 4 átomos de carbono están situados nun plano, no que dous enlaces están completamente eclipsados.
As formas de bote e sobre son estados de transición entre as formas torcida e cadeira, e son imposibles de illar. A conformación en bote torcido é 5,5 kcal/mol (23 kJ/mol) menos estable ca a conformación en cadeira. As enerxías dos dous estados de transición son 6,6 kcal/mol (28 kJ/mol) (bote) e 10,8 kcal/mol (45 kJ/mol) (media cadeira) maiores ca a de cadeira. O proceso de inversión de anel pode ser descrito agora con maior precisión como se tivese lugar a través dunha conformación de bote torcido, e dous estados de transición de media cadeira.