cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Patricio Delgado Luaces
A linguaxe da novela
Delgado Luaces posuía un rico vocabulario e unha variada fraseoloxía, procedentes dun galego sen dúbida bebido no mundo rural mindoniense. Con todo mostra coñecer a literatura que entón se facía, da que incorpora solucións que son alleas ao galego da súa zona. Porén a súa gramática transloce con frecuencia o amoldamento a estruturas do castelán, o que non debe por outra banda estrañar, dado que a súa educación letrada regular por forza fora nese idioma, e, sen dúbida, cando escribe, en Cuba, está inserido nun medio que non favorece a escrita doada e espontánea no que temos que supor o seu idioma materno.
A difusión da novela
Ao ser publicada en folletín, en 187 números, e non ser publicada en volume, o espallamento da obra foi por forza restrinxido e, en principio só ao alcance dos lectores de "Follas Novas". Todo isto aclara o escaso coñecemento da mesma no mundo galego, a pesar de ser citada por Carré en 1911. Sen dúbida, Carballo Calero leu a novela ou ben conseguiu de alguén unha ampla información sobre a mesma por outra persoa. O caso foi que para o lector corrente toda a información sobre a mesma foi indirecta durante bastantes décadas.
Só en 1993, Modesto Hermida e Carme Hermida puideron publicala na editorial Galaxia, cunha introdución literaria xeral (mais que non fornecía maiores datos sobre a vida do autor) e un comentario lingüístico. Porén a edición non é aínda completa, como confesa Modesto Hermida. Os editores bateron con tres tomos encadernados, mais, a pesar dos seus esforzos, non lograron localizar un hipotético IV tomo que contería a parte final, da que Carballo Calero tivo noticia ou viu directamente. A edición actual de "A besta!" é, por desgraza, incompleta.
Casa consistorial do Porriño
A casa consistorial do Porriño é a sede do concello homónimo. Corresponde a un edificio construído dende 1919 a 1924 polo arquitecto galego Antonio Palacios Ramilo dentro da corrente rexionalista. Os deseños son realizados sen encarga previa, e ensaia nun pequeno soar un edificio con carácter monumental. Algúns autores de Galiza gabaron o labor comparándoo ao dun poeta.
En setembro de 1976 a casa consistorial sufriu un grave incendio, que destruíu totalmente o interior do edificio e gretou parte dos seus muros exteriores de pedra.
Quintá, Moneixas, Lalín
Quintá é un lugar da parroquia de Moneixas, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o IGE en 2011 tiña 13 habitantes (5 mulleres e 8 homes) o que supón unha diminución con respecto ao ano 1999 cando tiña 18 habitantes.
Xaime Garrido
Traxectoria
Estudou na Escola Central de Belas Artes de San Fernando e na Escola Técnica Superior de Arquitectura de Madrid, obtendo o título en 1966, especializándose en Restauración de Monumentos. miniatura|Garrido levou a cabo a restauración da zona antiga de [[Baiona.]] Investigou a arquitectura histórica de Vigo e a arquitectura militar fronteiriza hispano-portuguesa.
Foi arquitecto municipal de Baiona dende 1968 ata 1973, onde cooperou con Alberto Baltar Tojo, Xosé Bar Boo e Jaime Riera na redacción do Plan Xeral de Ordenación Urbana e levou a cabo a restauración da zona antiga.
En Vigo promoveu a declaración como Ben de Interese Cultural do edificio da estación vella de ferrocarril e do antigo Pazo de Xustiza (hoxe MARCO).
Foi membro fundador do Instituto de Estudios Vigueses e do Instituto de Estudios Tudenses.
Finou no Hospital Povisa.
Victoriano Rodríguez Gómez
miniatura|300px|III Asemblea Agraria de Monforte (1911). Victoriano Rodríguez Gómez foi un perito agrónomo, xornalista e político galego.
Traxectoria
Radicado en Monforte de Lemos, pertenceu a Centro Solidario de Monforte, do que foi secretario e tamén foi o secretario da Asemblea Agraria celebrada en Monforte en agosto de 1911. Colaborou en La Ciudad del Cabe e dirixiu o semanario A Voz do País.
París
París (en francés Paris ) é a capital de Francia, Chef-lieu da Illa de Francia e a única comuna-departamento do país. Atópase nun meandro do río Sena no centro da Conca parisiense, entre a confluencia do río Marne e o Sena augas arriba, e o Oise e o Sena augas abaixo.
A cidade de París dentro dos seus límites administrativos ten unha poboación estimada de 2 190 327 habitantes (2016). Con todo, durante o século XX, a área metropolitana de París espallouse alén dos límites da comuna. A súa área urbana, a segunda máis grande de Europa, ten unha poboación de 11 174 740 habitantes (1999).
A rexión de París (Illa de Francia) é, xunto con Londres, o centro económico máis importante de Europa. Con 500,8 mil millóns de euros (630 mil millóns de dólares), produciu unha cuarta parte do Produto Interior Bruto (PIB) de Francia no 2006. La Défense é o primeiro barrio de negocios de Europa, alberga a sede social de case a metade das grandes empresas francesas, así como a sede de vinte das 100 máis grandes do mundo. París tamén acolle ou acolleu moitas organizacións internacionais, como a Unesco, a OCDE, a Corte Penal Internacional e o Club de París.
A cidade é o destino turístico máis popular do mundo, con máis de 26 millóns de visitantes estranxeiros por ano. Adoita considerarse como a cidade máis fermosa, elegante e espectacular do mundo por contar con moitos dos monumentos máis famosos e admirados do orbe: a Torre Eiffel, a Catedral de Notre-Dame, os Campos Elisios, o Arco do Triunfo, a Basílica do Sacré Cœur, d'Os Inválidos, o Panteón, o Arco de La Défense, a Ópera Garnier ou o barrio de Montparnasse, entre outros. Tamén alberga institucións de recoñecemento mundial: o Louvre, o Museo de Orsay e o Museo Nacional de Historia Natural de Francia.
Etimoloxía
O seu nome provén do pobo galo dos parisios (en latín, Parisii). A palabra «París» deriva do latín Civitas Parisiorium (‘a cidade dos parisi’), designación que predominou sobre Lutecia (cuxo nome completo era Lutetia Parisii). Non se coñece con certeza a orixe do nome dos parisii.
París ten moitos sobrenomes, o máis famoso dos cales é o de «Cidade da Luz» (a Ville lumière), nome que remite á súa fama como centro das artes e a educación, pero tamén, e talvez polo mesmo, á súa adopción temperá da iluminación urbana.
O xentilicio dos habitantes de París é «parisiense» (en francés parisien, pronunciado "paʁizjɛ̃"). Ás veces, os franceses que viven fóra de París refírense aos seus habitantes como parigots (pronunciado "paʁigo"), pero o termo, antano despectivo, foi adoptado polos parisienses e perdeu esa connotación.
Jacques-Antoine Dulaure deu unha explicación posible á orixe do nome dos parisii, asociándoo á deusa exipcia Isis, por causa do descubrimento dunha estatua da deusa encontrada na abadía de Saint-Germain-des-Prés. Esta estatua, coñecida como o ídolo de Saint-Germain-des-Prés, era delgada, alta, erguida, negra, case espida, vestida con roupa adornada en pregues ao redor das súas extremidades e encontrábase situada na parede do lado norte, onde estaba o crucifixo da igrexa. left | thumb | 190px | Moedas dos Parisios ([[Museo Metropolitano de Arte ).]] <!--
Xeografía física
thumb|left|Imaxe satelital da cidade.
París está situado no norte de Francia, no centro da conca parisina. A cidade é atravesada polo río Sena. No centro da cidade destacan dúas illas que constitúen a súa parte máis antiga, Île Saint-Louis e Île de la Cité. En xeral, a cidade é relativamente plana, e a altitude máis baixa é de 35 metros sobre o nivel do mar. Ao redor do centro de París destacan varios outeiros, sendo o máis alto Montmartre con 130 metros.
A última gran modificación da área de París ocorreu en 1860. Ademais da anexión de arrabaldes periféricos e de darlle a súa forma moderna, nesta modificación creáronse vinte distritos municipais (arrondissements), dispostos en forma de espiral e seguindo o sentido das agullas do reloxo. Dos 78 km² que abarcaba París en 1860, a cidade ampliouse ata os 86,9 km² na década de 1920. En 1929 os parques forestais Bois de Boulogne e Bois de Vincennes anexáronse oficialmente á cidade, o que conformou a súa área actual de 105,4 km².
A área urbana esténdese moito máis alá dos límites da cidade, con extensións de crecemento urbano ao longo dos ríos Sena e Marne cara o sueste e leste, así como ao longo do Sena e do Oise ao noroeste e norte. Máis alá dos principais suburbios, a densidade de poboación descende bruscamente: unha mestura de bosques e de zonas agrícolas cunha serie de cidades satélites distribuídas de maneira dispersa e relativamente uniforme. Esta coroa urbana, cando se combina coa aglomeración de París, completa a área urbana de París, que abarca un óvalo 14 518 km², unha área cerca de 138 veces maior que a de París.
Clima
thumb|right|210px|[[Outono nun parque de París]] O clima de París é clima oceánico temperado (Cfb), tamén denominado «clima de transición», debido a encontrarse lonxe da costa. As precipitacións son algo abundantes aínda que non excesivas, cunha media de aproximadamente 636 mm e están repartidas ao longo de todo o ano de forma regular sen ter un destacado mínimo pluviométrico (é dicir, unha estación seca). As temperaturas en verán poden superar os 30 °C ocasionalmente, aínda que rara vez se superan os 35 °C; as temperaturas máximas adoitan oscilar entre os 25 °C e 30 °C e son frecuentes as tormentas. A primavera e o primeiro mes do outono son suaves, con abundantes días de choiva. Durante gran parte do outono e en todo o inverno reina o frío. Nalgúns meses (sobre todo en decembro, xaneiro e febreiro) o frío dase de maneira intensa, con temperaturas que apenas superan os 7 graos de máxima e mínimas que moitas veces non chegan a 0 graos. -->
Historia
1180|miniatura|esquerda|200px 1383|miniatura|esquerda|200px 1740|miniatura|esquerda|200px [[Ópera Garnier|200px|miniatura|esquerda]] Imaxe da [[Torre Eiffel trala súa inauguración en 1889|miniatura|200px|esquerda]] Distrito de La Defense|miniatura|200px|esquerda
Os Parisii, pobo galo do que provén o nome de París, habitaron a localización encravada na 'Île de la Cité' ou illa da cidade, na que na actualidade se atopa a catedral de Nôtre Dame. Crese que os Parisii fundaron a cidade entre 250 a.C. e 200 a.C., aínda que se descoñece o lugar exacto da localización da cidade gala.
En 52 a.C. cando os romanos tomaron a cidade, rebautizárona chamándolle Lutetia, reconstruíndoa durante o século I na beira esquerda do río Sena.
Segundo a tradición medieval, San Dionisio foi o primeiro bispo da cidade a mediados do Século III. Outra lenda conta que Xenoveva, patroa de París, axudou no 451 á defensa da cidade contra os hunos.
París tomou o seu nome actual no século IV e Clodoveo I, rei dos francos converteuna en capital 508, após a vitoria sobre os romanos.
Cando os Capetos conseguiron o trono de Francia en 987, París converteuse nunha das dúas grandes cidades do seu dominio persoal. Con Filipe Augusto (1190-1220) París converteuse definitivamente na capital do reino, construíndose daquela unha nova muralla que protexese un sector máis amplo da cidade. No século XIV, Carlos V (1371-1380) construíu unha muralla meirande a anteriormente citada.
Entre final do século XVI e comezos do XVII, Henrique IV, construíu os primeiros conxuntos arquitectónicos modernos, como a Place des Vosges. O seu sucesor, Luís XIII, estendeu a muralla de Carlos V sobre a beira dereita. Luís XIV destruíu esa muralla e ordenou construír no canto dela os primeiros grandes bulevares.
No final do século XVIII, na fortaleza da Bastilla, atopada na parte oriental da cidade, iniciouse oficialmente o movemento que coñecido como a Revolución Francesa.
Após a súa autoproclamación como Emperador, Napoleón Bonaparte decidiuse por París para a capital do seu Imperio, logo de considerar Lión para tal privilexio.
Baixo o reinado de Luís Filipe, a cidade acelerou o seu ritmo de crecemento.
Con Napoleón III a cidade sufriu a súa transformación urbana máis significativa. O emperador comisionou ao Barón Haussmann para que executase os cambios necesarios para converter París na cidade máis moderna do mundo naquela época. Derrubándose unha gran parte da cidade antiga e medieval, dando paso aos grandes bulevares e edificios modernos, sendo o máis destacado a Ópera Garnier. Tamén se construíron canalizacións de augas e outros avances importantes nas obras públicas. Este período chegou á súa fin trala caída do emperador como consecuencia da derrota sufrida polo seu exército na guerra franco-prusiana.
Durante a segunda metade do século XIX, París albergou varias exposicións que reunían a expositores de todo o mundo. A máis destacada tivo lugar en 1889 con motivo da conmemoración do primeiro centenario da revolución. Para este evento foi construída a Torre Eiffel, que, aínda que debía ser desmontada unha vez rematada a exposición, continúa actualmente na súa localización orixinal (48º51'29.04"N 2º17'40.10"L).
En 1940 a cidade foi tomada polo Wehrmacht (exército alemán) de Adolf Hitler no marco da segunda guerra mundial. Durante a guerra, París estivo administrada polas forzas de ocupación, as cales a abandonaron despois de catro anos, sen causarlle danos de consideración, comparado cos danos sufridos por outras cidades europeas durante a guerra.
Baixo a administración do segundo presidente François Mitterrand, na década dos 80 e comezos dos 90, a cidade recibiu un renovado impulso no seu urbanismo e infraestruturas. Renovándose sectores deprimidos da cidade, en particular barrios da beira esquerda e a Villette; levantándose novos edificios emblemáticos, como a biblioteca, o Arco da Defensa e o Museo de Orsay; renovándose tamén dun xeito radical o Museo do Louvre.
Xeografía
miniatura|[[Hidroloxía e outeiros de París.]] París está situado na parte central do norte de Francia, nun arco do río Sena no que hai dúas illas, a Île Saint-Louis e a máis grande Île de la Cité, e no que está a parte máis antiga da cidade. A desembocadura do Sena no Canal da Mancha está a 375 km de París. A cidade espállase amplamente por ambas beiras do río. En xeral, a cidade é relativamente chá; o punto máis baixo está a 35 metros sobre o nivel do mar (msnm) e o máis alto, que é Montmartre, áchase a 135 msnm.
Excluíndo os parques periféricos do Bosque de Boulogne e o de Vincennes, París forma un óvalo de aproximadamente 87 km2 de superficie, rodeado por un anel de 35 km que forma a estrada periférica de París. A última grande anexión de París en 1860 de territorios periféricos non só lle deu a súa forma moderna senón que tamén creou os 20 distritos (municipios) nomeados no sentido horario. A superficie da cidade de 78 km2 en 1860 foi expandíndose marxinalmente ata chegar a ter 86,9 km2 na década de 1920. En 1929, os bosques de Boulogne e de Vincennes foron oficialmente anexados á cidade, co cal a superficie aumentou ata os arredor de 105 km2. A superficie da área metropolitana de París é de 2.300 km2.
Clima
miniatura|Outono en París. París ten o típico clima oceánico do oeste europeo, influído pola Corrente do Atlántico Norte. O clima durante todo o ano é suave e moderadamente húmido. Os días de verán son xeralmente cálidos e agradables cunha temperatura media entre 15 e 25 °C, e boa cantidade de sol. Porén, cada ano hai uns poucos días nos que a temperatura elévase por riba dos 32 °C. Ás veces ocorre que hai períodos máis longos de intensa calor, como sucedeu na vaga de calor de 2003 cando as temperaturas superaron os 30 °C durante semanas, alcanzando os 40 °C nalgúns días e refrescando poucas veces á noite. A primavera e o outono teñen días suaves e noites frescas, aínda que as condicións son cambiantes e inestables; o tempo quente ou frío ocorre sorprendentemente en ambas estacións. No inverno, os días son fríos e a luz solar escasa, as noites son frías mais xeralmente con temperaturas por riba da conxelación, ao redor de 3 °C. Non obstante, as xeadas nocturnas son moi comúns, pero a temperatura descende por baixo de -5 °C só uns días por ano. A neve cae todos os anos, pero raramente permanece no chan. Ás veces hai nevaradas lixeiras con ou sen acumulación.
París ten unha precipitación anual media de 641 mm, e experimenta lixeiras choivas distribuídas ao longo de todo o ano. Porén, a cidade é coñecida polos abruptos e intermitentes ballóns que sofre. A maior temperatura rexistrada foi de 40,4 °C o 28 de xullo de 1947, e a máis baixa foi de -23,9 °C o 10 de decembro de 1879.
Demografía
A cidade de París tiña unha poboación de 2.125.246 habitantes no censo de 1999, cifra menor ao máximo de 2,9 millóns de habitantes que acadou en 1921. A perda de poboación da cidade reflicte a experiencia da maioría das grandes cidades do mundo desenvolvido que non expandiron as súas fronteiras. Os principais factores da perda foron a caída significante do tamaño dos fogares, e a espectacular emigración de residentes para os arrabaldes entre 1962 e 1975. Os factores da emigración inclúen a desindustrialización, as altas rendas, o aburguesamento dos barrios céntricos, a transformación do espazo residencial en espazo para oficinas e a mellora da calidade de vida das familias traballadoras.
As perdas de poboación da cidade de París constitúen as maiores no mundo sobre unha poboación de 2 millóns de habitantes. As perdas de poboación son negativas para a cidade, polo que as autoridades están levando a cabo unha serie de medidas para fixar poboación con bastante éxito, conseguindo a primeira suba da poboación na cidade dende 1954, en xullo do 2004, acadando unha poboación de 2.144.700 habitantes.
Densidade
París é unha das cidades de máis de 1 millón de habitantes máis densamente poboadas do mundo occidental. A súa densidade, excluíndo os parques periféricos de Boulogne e Vincennes, era de 24.448 habitantes por km² no censo oficial de 1999. Incluíndo estes dous parques era de 20.164/km², sendo a quinta comuna máis poboada de Francia despois de Le Pré-Saint-Gervais, Vincennes, Levallois-Perret, e Saint-Mandé, tódalas comunas situadas preto dos arrabaldes da cidade.
Os distritos cunha menor densidade de poboación atópanse na parte central e occidental da cidade. Os distritos maior poboados atópanse ao norte e no leste da cidade.
Organización administrativa
miniatura|Hôtel de ville de París Logo da lei do 10 de xullo de 1964 sobre a reorganización da rexión parisiense, que entrou totalmente en vigor o 1 de xaneiro de 1968, a vila de París é ao mesmo tempo un departamento e mais un concello. Anteriormente e desde 1790, París era a capital do departamento do Sena. O concello de París divídese en 20 distritos municipais e en 21 circunscricións electorais. A sede da administración municipal está na Mairie de Paris, tamén coñecida como Hôtel de ville de Paris.
A aglomeración de París
A cidade de París é moito máis pequena que a súa área urbana e metropolitana. Actualmente, a área urbana da cidade (agglomeration) ocupa un anel de tres "départements" ou barrios - tamén coñecido como "petite couronne" (pequeno anel) - e esténdese cara a un anel exterior de catro "grande couronne départements". Estes oito départements xuntos completan a rexión de Illa de Francia.
A aglomeración de París ou área urbana (unité urbaine) ten unha extensión de 2.723 km², sendo 26 veces maior que a propia cidade de París. Ao unirse a aglomeración urbana de París máis a súa área metropolitana (aire urbaine) forman unha extensión de 14.518 km2 ou o que é o mesmo, unha área 138 veces maior á propia cidade de París, chegando a superar as fronteiras da rexión da Illa de Francia.
Monumentos máis importantes
miniatura|Arco do Triunfo de París miniatura|Notre Dame de París
Edificios
Xardíns
Principais museos
Lugares públicos
Tshabong
miniatura|250px|A cidade de Tshabong Tshabong é unha cidade de Botswana, localizada no distrito de Kgalagadi, no deserto de Kalahari. Segundo o censo de 2001 tiña 6.591 habitantes.
Pear ta ma 'on maf
Pear ta ma 'on maf é un filme fidxiano de 2004, rodado en lingua rotuman, escrito e dirixido por Vilsoni Hereniko. É o primeiro (e o único) filme producido en Fidxi.
Sinopse
O personaxe principal, Viki (Sapeta Taito), é unha rapaza rotuma avergoñada por ser a filla dun home ó que acusan erradamente de ser un ladrón. Ela atopa inspiración nunha misteriosa "Warrior Woman" (Rena Owen) das lendas do seu pobo.
Lido Pimienta
Lido Pimienta, nada en Barranquilla en 1986 é unha cantante e compositora colombiana canadense. Acadou recoñecemento tralo seu álbum de 2016 La Papessa, co cal gañou o Premio Polaris no ano 2017. A súa música mestura unha gran variedade de elementos, incluíndo estilos musicais indíxenas e afrocolombianos, xunto con synthpop e música electrónica.
Traxectoria
Originaria de Barranquilla, Colombia, Lido trasladouse ao Canadá, mudándose a London, Ontario antes de trasladarse definitivamente a Toronto, onde vive no presente. O seu pai faleceu cando ela tiña só seis anos.
Carreira
Pimienta lanzou o seu primeiro álbum, Color, en 2010. O disco foi producido por Michael Ramey, o daquela esposo de Pimienta e foi publicado pola discográfica estadounidense KUDETA. Trala separación da parella, Pimienta cursou estudos en crítica de arte, ademais de prepararse en produción musical antes de lanzar o seu segundo álbum, La Papessa en 2016. Ese mesmo ano colaborou co dúo de música electrónica A Tribe Called Red en varias cancións do álbum We Are the Halluci Nation.
Tralo lanzamento de La Papessa, producido pola propia Lido Pimienta, gañou o premio de 50 mil dólares nos Premios Polaris 2017, un dos galardóns máis importantes na industria musical canadense. O xornal The Globe and Mail referiuse a Lido como "o futuro do rock and roll canadense" e nomeouna "a artista do ano".
Vida persoal
Pimienta identifícase como queer. Ten ascendencia afrocolombiana e wayuu. É nai solteira.
Jason Remeseiro
David Remeseiro Salgueiro, coñecido como Jason Remeseiro ou simplemente Jason, nado na Coruña o 6 de xullo de 1994, é un futbolista galego que xoga de centrocampista no Deportivo Alavés, da Primeira División.
É curmán do tamén futbolista Marcos Remeseiro.
Inicios
Naceu no barrio coruñés dos Mallos e comezou a xogar ao fútbol no Imperátor. De aí pasou á canteira do Deportivo da Coruña, onde para diferencialo doutros dous compañeiros chamados David, o adestrador alcumouno Jenson, facendo referencia ao piloto Jenson Button é a súa velocidade. O alcume derivou logo en Jason, como pasou a ser coñecido.
Levante UD
Na súa única tempada nos xuvenís do Levante foi un dos futbolistas máis destacados do equipo, marcando 15 goles en 34 partidos. Disputou tamén tres partidos co filial, o Atlético Levante, en Segunda División B, e ao final da tempada asinou un novo contrato de dous anos para xogar no filial.
O 25 de agosto de 2013 debutou na Primeira División, entrando case ao final do partido da segunda xornada contra o Sevilla FC no Sánchez Pizjuán. Co filial disputou 25 partidos esa tempada, na que o club descendeu a Terceira.
En agosto de 2014 saíu cedido ao Villarreal B, pero o Levante recuperouno xa en xaneiro para reforzar o equipo de Lucas Alcaraz. Marchou cedido de novo ao ano seguinte, esta vez ao Albacete. Marcou o seu primeiro gol como profesional o 3 de xaneiro de 2016, nun empate 2-2 contra a SD Ponferradina no Estadio Carlos Belmonte. O equipo acabou descendendo ao final da tempada á Segunda División B.
Na tempada 2016/17 gañou un posto no primeiro equipo do Levante, descendido á Segunda División na tempada anterior. Marcou 10 goles e contribuíu de xeito importante a que o equipo se proclamase campión de Segunda e regresase á máxima categoría só un ano despois.
Militou dúas tempadas máis no Levante, acadando os 105 partidos disputados, con 13 goles anotados.
Valencia
En xullo de 2019 asinou un contrato de tres anos co Valencia CF. Con todos, pouco despois foi cedido ao Getafe CF, tamén da Primeira División. Participou en algo máis da metade dos partidos do equipo madrileño, que rematou a tempada na oitava posición, e anotou un gol, precisamente fronte ao Valencia en Mestalla.
Na tempada 2020/21 volveu ao Valencia, debutando co equipo "che" en Balaídos contra o Celta de Vigo. Xogou un total de 17 encontros de liga esa tempada co equipo de Javier Gracia, pero só 4 deles como titular. O seu protagonismo no equipo reduciuse na seguinte campaña, con Bordalás no banco, e en xaneiro foi traspasado ao Alavés de José Luis Mendilibar.
Historia de Osaca
miniatura|O castelo e o centro de negocios (2009). A historia urbana de Osaka é coñecida por testemuños dende o século V. O emperador Kotoku fixo dela unha capital en 645 baixo o nome de Naniwa. Na época contemporánea volveuse a terceira cidade do Xapón. miniatura|Daisen-Kofun, tumba lendaria de emperador [[Nintoku]]
Historia
A chaira pola que se estende a cidade actual de Osaka atopábase inundada ao comezo da nosa era por unha pechada baía coñecida coma Lago Kawachi, no delta do río Yodo, entupido co tempo por recheos. Na súa proximidade estaba a saída natural ao mar da rexión de Nara, onde comezou a historia imperial xaponesa, o que fixo que dende o século V ao VII, na área se atopen rexistros da época dos túmulos (kofun, grandes tumbas imperiais), palacios subsidiarios, templos budistas (trala súa introdución en 538), e mesmo a capitalidade intermitente da corte de Yamato (proto-estado xaponés), xunto a persistencia dunha zona portuaria (Naniwa-zu).
Foi nas proximidades desta última, e na beira sur dun brazo do Yodo, onde o emperador Kotoku decidiu fundar no 645 a cidade de Naniwa e trasladar a corte ao palacio imperial que mandou construír. É o comezo do esplendor da primeira Osaka coma capital (Naniwa-Kyo, 645-653 e de novo en 744-745 ) e importante porto de relación coa China dos Tang. Durou ata o 745 cando, co traslado definitivo da corte a Nara e pouco despois a Heian (Kyoto) comezou unha decadencia que se prolongou ata o século XV.
En 1496, Rennyo, o líder da seita budista Jodo Shinshu, buscando un lugar de retiro, constrúe unha pequena ermida no lugar que chama Ozaka (longa pendente ou costa). Resultan ser as ruínas do antigo palacio imperial de Naniwa. Cos anos, engrandecerase e fortificarase ata conformar o importante templo Ishiyama Hongan-ji, base da revolta (Ikko-ikki) contra o poder feudal da época, sufocada tralo seu asedio e destrución por Oda Nobunaga (1570-80).
A súa vez, en 1583, Toyotomi Hideyoshi, sucesor de Nobunaga, toma posesión do lugar para construír o seu castelo (1598), primeiro Castelo de Osaka e berce da cidade moderna.
Foi intensamente bombardeada durante a segunda guerra mundial. En 1970 celebrouse unha Exposición Universal no norte da cidade para festexar a súa puxanza o que volveu a quedar remarcado coa titánica construción nestes anos atrás dun grande aeroporto (Kansai) nunha illa artificial na baía.
International Standard Name Identifier
O International Standard Name Identifier ou ISNI é unha base de datos que xestiona un método para identificar de forma unívoca as persoas que colaboran con contidos nos medios de comunicación, como libros, programas de televisión, artigos de xornais ou revistas, etc. Este identificador consiste en dezaseis cifras divididas en cadanseu bloque de catro.
Exemplo: o número ISNI de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao é 0000 0001 0856 5397.
Templo de Atenea Nike
O Templo de Atenea Nike (en grego antigo Ναός Αθηνάς Νίκης: Atenea Vitoriosa) ou Nike Áptera (Αθηνάς Νίκης: Vitoria sen ás) conmemora a vitoria sobre os persas na batalla de Salamina (448 a. C.). A idea da súa construción na Acrópole de Atenas, xurdiu no 449 a. C., trala paz cos persas. Porén, Pericles opúxose ao levantamento do mesmo e non se comezaron as obras ata o 421 a. C., ou o 425 a.C., comezada xa a Guerra do Peloponeso (431 a. C. - 404 a. C.).
International Standard Name Identifier
Foi desenvolvida baixo o auspicio da Organización Internacional para a Estandarización (ISO) coa súa norma internacional ISO-27729, publicada o 15 de marzo de 2012. A subcomisión novena do comité técnico 46 é a responsábel do seu desenvolvemento. O ISNI pode ser empregado para a desambigüación de nomes que, doutro xeito, poderían confundirse, e ligan os datos sobre estas persoas, que son recollidos e utilizados en tódolos sectores da industria dos medios de comunicación. No ano 2014, o banco de datos do ISNI contiña máis de oito millóns de identidades, ou sexa, 7,53 millóns de persoas e 490 000 organizacións. Nela colaboran 29 institucións e bases de datos, así como corenta bibliotecas nacionais e de investigación. Intégranse tamén os datos do rexisto Virtual International Authority File (VIAF).
Templo de Atenea Nike
Historia
O proxecto encargáronllo Calícrates (Καλλικράτης), arquitecto que tamén colaborou na construción do Partenón xunto con Ictino, e que deseñou un templo de orde xónica que tivo que adaptarse ao pequeno espazo que se lle asignou: un bastión (torre grande) dos Propileos, que domina o ascenso á Acrópole.
No seu interior houbo un xóanon, imaxe de Atenea personificada como Niké, ou deusa alada, símbolo das vitorias navais, á que lle cortaron as ás (áptera: sen ás) para que nunca puidese abandonar a cidade. Pero o templo non estaba destinado a grandes reunións, para iso tiña enfronte un altar que permitía celebrar cerimonias ao aire libre.
O templo no seu estado actual foi fielmente restaurado, pero perdeu parte do friso, a cuberta e os frontóns. É o templo xónico máis antigo da Acrópole.
Corripa, Santa Mariña do Monte, San Sadurniño
Corripa é un lugar da parroquia de Santa Mariña do Monte no concello coruñés de San Sadurniño, na comarca de Ferrol. Segundo o IGE, en 2011 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller).
Templo de Atenea Nike
Alzado
O alzado do templo (de 8 metros de altura): sobre a plataforma en chanzos (crepidoma) aséntanse os muros e as columnas xónicas de mármore compostas de basa, fuste monolítico con estrías de ángulos matados e chapitel con volutas. O entaboamento consta dunha arquitrabe de tres bandas, un friso corrido que tivo unha decoración mitolóxica alusiva ás Guerras médicas e unha cornixa, sobre ela os frontóns dedicados a Atenea.
Planta
A planta, de moi pequenas dimensións, é propia dun templo anfipróstilo-tetrástilo, no que tanto o vestíbulo dianteiro (pronao) como o traseiro (opistódomos) se converten en pequenos pórticos. A cella ou sala da deusa, é case cadrada (4 x 4 metros). É, polo tanto, un templo moi pequeno, de dimensións humanas; moi harmonioso nas súas proporcións. Todas as medidas están matematicamente estudadas para daren esa sensación de esvelteza, a pesar do seu escaso tamaño.
ISO 4217
As dúas primeiras letras do código son as dúas letras do código do país da moeda segundo o estándar ISO 3166-1 e a terceira é normalmente a inicial da divisa en si. Esta norma define tamén as relacións entre a unidade monetaria principal e as súas subdivisións.
Inclúe tamén códigos para metais preciosos (ouro, prata, paladio e platino) e outras definicións utilizadas no mundo financeiro. Tamén existen códigos especiais para probas (XTS), e para indicar transaccións non monetarias (XXX). Todos estes códigos comezan coa letra "X". Os metais preciosos utilizan "X" e o símbolo químico do metal. ISO 3166 nunca asigna códigos de país comezando con "X", polo que ISO 4217 pode usar códigos que comecen con esa letra sen arriscarse a colisións.
Hexophthalma hahni
Hexophthalma hahni é unha especie de araña da familia Sicariidae que habita en desertos e outros sitios areosos en África austral. Recibe o seu nome científico específico na honra de Carl Wilhelm Hahn. Foi descrita por vez primeira por F. Karsch no ano 1878 baixo o nome Hexomma hahnii. Máis adiante foi fusionada dentro do xénero Sicarius por Eugène Simon en 1893, pasando a chamarse Sicarius hahni. No ano 2017, a partir dun estudo filoxenético de Magalhaes, Brescovit e Santos, descubriuse que as especies surafricanas de Sicarius eran diferentes de máis e propúxose recuperar o xénero Hexophthalma e, polo tanto, a especie chámase dende entón Hexophthalma hahni.
Homo naledi
Homo naledi é unha especie extinta de homínido, provisionalmente clasificado no xénero Homo. No 2013, foron atopados esqueletos fósiles na provincia de Gauteng en Suráfrica, dentro da Cámara Dinaledi do sistema de covas "Rising Star", a uns 800 metros ó suroeste de Swartkrans, parte do Berce da Humanidade Patrimonio da Humanidade. En setembro de 2015, os fósiles de cando menos quince individuos, entre máis de 1 550 espécimes, foron descubertos na cova.
Etimoloxía
A palabra naledi quere dicir "estrela" en lingua sotho. Foi escollido pola cámara onde foi descuberto, Dinaledi ("cámara das estrelas") dentro do sistema de covas "Rising Star".
Mirto
O mirto, mirta ou arraián (Myrtus communis) é un arbusto da familia das Myrtaceae, nativo do sueste de Europa e do norte de África. Atópase nos xardíns e naturalizado nas catro provincias galegas.
Descrición
Arbusto sempre verde e recendente de até 5 m de fuste, de follaxe compacta. As follas son opostas, coriáceas, curtamente pecioladas, de bordo enteiro, ovais ou lanceoladas, de cor verde escura pola face anterior e máis clara polo revés, con glándulas oleíferas transparentes no limbo foliar. Flores brancas, solitarias sobre longos pedúnculos axilares, con cinco pétalos e cinco sépalos, moi recendentes de 1 a 2 cm de ancho. Os estames son amarelos. Florea na primavera. O froito é unha baga comestíbel arredondada de 1 a 1,5 cm de diámetro, de cor azul escura pruinosa ao madurar, acompañado do cáliz na parte superior. Ten moitas sementes, que son espalladas polos paxaros que se alimentan deles.
Usos
A miúdo cultívase coma ornamental. As follas, flores e froitos son ricos en óleo aromático empregado en perfumaría. Planta moi sonada na antigüidade, cando a consideraban símbolo do amor e mais da beleza. Con coroas de mirta honrábanse os campións olímpicos.
Distribución
O mirto está moi espallado na rexión mediterránea. A outra especie semellante, o mirto do Sahara M. nivellei, restrínxese ás montañas Tassili n'Ajjer no sueste de Alxeria e mais ás Montañas do Tibesti no Chad, co status de especie ameazada. Algúns botánicos non están de acordo con que M. nivellei sexa suficientemente distinta para ser tratada como outra especie.
Simbolismo e usos
miniatura|left|Mirto común (Myrtus communis) por Thomé, Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, 1885. Na mitoloxía grega, a mirta considerábase sagrada por Afrodita. As noivas acostumaban a levar coroas de mirta nos casamentos da antiga Grecia. Ademais da extracción do óleo para a elaboración de perfumes, na illa de Sardeña, fan un licor dixestivo chamado mirto, macerando as bagas en augardente.
Rhinopithecus bieti
O Rhinopithecus bieti é unha especie de primate catarrino da familia dos cercopitécidos. É endémico da China, onde se lle coñece polos aldeáns como mono de pelo dourado de Yunnan ou mono negro de pelo dourado. Está ameazada pola perda do seu hábitat.
Catacterísticas
É un primate de gran tamaño, robusto e con abondoso pelo que pertence á subfamilia Colobinae. Malia o seu carácter distintivo morfolóxico e a súa bioloxía, cómpre salientar que esta é unha das menos coñecidas especies de primates. Porén, nos últimos anos o coñecemento sobre o comportamento e a ecoloxía do langur negro de nariz chata creceu. A falta de información é principalmente o resultado das condicións de investigación difícil, debido ó estilo a súa vida seminómade, a natureza elusiva e o hábitat inhóspito, con ladeiras moi empinadas, impenetrables matogueiras de bambú, o clima frío invernal con neve, así como veráns húmidos e con néboa, con visibilidade mínima.
Distribución
Esta especie ten unha distribución moi restrinxida no punto quente de biodiversidade das montañas Hengduan que limita coa cordilleira do Himalaia. A súa área de distribución actual está limitada á cordilleira Yun, parte das montañas Hengduan. Só 17 grupos cunha poboación total de menos de 1.700 animais sobreviviron no noroeste de Yunnan e as rexións veciñas na Prefectura Autónoma do Tíbet. O tamaño do grupo é pequeno, polo xeral só de 20 a 60, os grupos de máis de 100 nunca foron observados. O territorio de cada grupo varía de 20 a 135 km².
Guerras celtiberas
A Primeira guerra celtibera (181–179 a.C.) e a Segunda guerra celtibera (154–151 a.C.) foron dúas das tres rebelións importantes levadas a cabo polos Celtiberos (unha alianza das tribos célticas que viviron en Hispania central e oriental, entre as que se poden incluír os Arévacos, os Lusóns, os Titos e os Belos) contra a presenza dos romanos en Hispania. A Terceira guerra celtibera (143-133 a.C.) foi a maior de todas e, acotío, é coñecida tamén como Guerra Numantina.
Ao rematar a Segunda guerra púnica, os cartaxineses perderon o control dos territorios hispanos fronte a Roma. A seguir, Roma dividiu o territorio e creou as provincias de Hispania Ulterior e Hispania Citerior. Daquela, os celtiberos, que compartían fronteira con esta última provincia comezaron a se enfrontaren co exército romano que actuaba nas áreas de Celtiberia e isto levou á Primeira guerra celtibera. A vitoria romana nesta guerra e os tratados de paz establecidos polo pretor romano Sempronio Graco con varias tribos conseguiron uns 24 anos de relativa paz.
No 154 a.C., o Senado romano rexeitou a ampliación das murallas da cidade de Segeda pertencente aos Belos e foi a causa da declaración de guerra. Esta Segunda guerra celtibera (154-152 a. C.) afectou polo menos a tres tribos celtiberas: os Titos, os Belos (cidades de Segeda e Nertobriga) e os Arévacos (cidades de Numantia, Axinum e Ocilis). Tras algunhas vitorias iniciais dos celtiberos, o cónsul Marco Claudio Marcelo conseguiu derrotalos en varias ocasións e asinaron a paz. O seguinte cónsul, Lucio Licinio Lúculo, atacou os Vacceos, unha tribo que vivía no centro do val do Douro e que non estaba en guerra con Roma, coa escusa de que maltrataba os Carpetanos. Esta Segunda guerra celtibera solapouse coa Guerra Lusitana (154-150 a.C.).
Fontes
A Primeira guerra celtibera está incluída na detallada Historia de Roma de Livio. Perdéronse os libros da obra de Livio que se refiren ao período da Segunda guerra celtibera. Só existen algúns fragmentos dos escritos de Polibio sobre Hispania. Só temos catro fragmentos da Segunda guerra celtibera e estes só recollen a historia dos enviados celtiberos que foron a Roma. Para esta guerra depéndense dos libros de Apiano sobre as guerras en Hispania.
Antecedentes
miniatura|Mapa das etapas da invasión romana de Hispania Ao chegar os romanos, os celtiberos estaban gobernados por príncipes, non por reis, e formaban un xeito de confederación que exercía a súa influencia en zonas moi afastadas do seu territorio orixinal. As relacións entre Celtiberia e Oretania, no alto val do Betis (actual Guadalquivir) foron intensas como amosa a abondosa presenza de armas e broches celtibéricos presentes nun cemiterio de Cástulo, no século IV a.C. A tendencia cara a unificación da Celtiberia non semella que fose obra de ningún xefe político ou militar, senón máis ben resultado dun proceso interno onde o obxectivo máis importante foi o control das minas.
As fontes clásicas, referidas a Celtiberia, mencionan un país pobre, cun clima severo, cun hábitat diseminado, normalmente de tipo dun poboado, e de extensión moi reducida. A principal actividade económica desenvolvida polos celtiberos foi a gandaría provocada pola pobreza do solo, o descoñecemento das técnicas agrícolas avanzadas e a concentración da riqueza nunha xerarquía guerreira, o que provocou unha forte desigualdade social que deu como resultado a organización de bandas de mercenarios ou bandidos que buscaban no recurso ás armas unha posible saída para subsistir fronte á tradicional dificultade do traballo agrícola ou gandeiro.
As estimacións falan de que a poboación da Celtiberia prerromana estaría probablemente entre 225.000 e 585.000 persoas, baseándose nunha densidade de poboación estimada entre cinco e trece habitantes por quilómetro cadrado, nun territorio de aproximadamente 45.000 km². Sobre esta base, os estudos modernos estiman que habería entre 18.000 e 50.000 de guerreiros con capacidade de portar armas na rexión, cifras confirmadas polo tamaño dos maiores exércitos celtibéricos, entre 15.000 e 35.000 combatentes.
Contexto das guerras celtiberas
Os romanos ocuparon os territorios dos cartaxineses no sur de Hispania despois de derrotalos na batalla de Ilipa (206 a.C.) durante a Segunda guerra púnica (218-201 a.C.).
Despois da guerra, crearon dúas provincias: Hispania Citerior (Hispania máis próxima) que abranguía toda a costa mediterránea (correspondería con territorios das actuais comunidades autónomas de Aragón, Cataluña e Valencia) e Hispania Ulterior (Hispania máis afastada) no sur, que se correspondería, aproximadamente, coa actual Andalucía. Houbo numerosas rebelións de tribos, tanto do interior do territorio romano como do exterior durante este período de case cen anos, até o remate da Primeira guerra celtibera no 179 a.C.
Os celtiberos, ou as coalicións formadas en parte por celtiberos, enfrontáronse moi cedo con novo poder romano. Martínez Blázquez, destaca a consideración da Primeira guerra celtibera como unha guerra defensiva por parte de Roma que trataba de impedir os ataques e a expansión destes cara a Hispania Ulterior; é dicir, o val do Ebro e a zona de Levante. No 197 a.C., 20.000 celtiberos atacaron un exército romano preto de Iliturgis, e no 195 a.C., 10.000 celtiberos foron recrutados como mercenarios para unírense cos túrdulos contra Roma, o que provocou que Roma mandase un exército consular dirixido por Catón o Vello para pacifica-la Citerior. Este enviou un exército consular á Celtiberia e, a pesar de non poder tomar Saguntia, conseguiu que os celtiberos detivesen as hostilidades no 195 a.C. Trala marcha de Catón a Roma, no 193 a.C., outra coalición de celtiberos (Lusóns), Vacceos e Vetóns foi derrotada por Marco Fulvio Nobilior preto de Toletum. Na mesma zona, no 185 a.C., outra coalición, probablemente, formada por celtiberos, Vetóns e Carpetáns, derrotaron a dous exércitos pretorianos, mais foron tamén derrotados eles nun enfrontamento preto do Texo por Quinto Fulvio Flaco.
A batalla de Ebura (Carpetania) (181 a.C.)
Debido aos antecedentes anteriores, no 182 a.C., Quinto Fulvio Flaco aumentou a presión actuando máis preto da Celtiberia cunha idea de conquista definitiva. Conquistou a cidade de Urbicua e, como resposta, os celtiberos ergueron un exército de 35.000 homes que, segundo Tito Livio, era unha cifra non alcanzada nunca antes. Para enfrontarse cun grande exército celtibero de 35.000 efectivos, Flaco recibiu como 3.000 soldados romanos de infantaría e 6.000 aliados e outros 200 romanos e 300 aliados de cabalaría e xuntou tantas tropas de auxiliares como puido. Con ese continxente marchou á Carpetania e, preto de Ebura, derrotou o exército celtibero, no que morreron 23.000 celtiberos e outros 4.700 foron capturados fronte a unhas perdas romanas de 200 mortos, 800 aliados e uns 2.400 auxiliares nativos. Tamén conseguiu toma-la cidade. Os detalles dados por Tito Livio suxire que os celtiberos formaron unha coalición organizada, usando un exército composto tanto por cabalaría como por infantaría, e loitaron en formacións pechadas empregando estandartes.
Campañas de Flaco na Celtiberia (180-179 a.C.)
A seguir, Quinto Fulvio Flaco cruzou Carpetania cara a Contrebia. Un exército celtibero marchou a protexe-la cidade mais debido ás intensas choivas cando chegou, a cidade, xa se rendera. Os celtiberos foron collidos por sorpresa pola saída do exército romano. Aínda que a maioría puido escapar, morreron 12.000 celtiberos e outros 5.000 xunto con 400 cabalos e 63 estandartes foron capturados. Os fuxidos tropezaron con outro grupo de celtiberos, camiño de Contrebia, que ao ser informados da derrota, se dispersou. Mentres tanto, Quinto Fulvio, marchou a través do territorio celtibero devastando os campos e asaltando moitas fortalezas até que os celtiberos se renderon.
Como o seu sucesor, Tiberio Sempronio Graco, chegou tarde, Flaco comezou unha terceira campaña contra os celtiberos que seguían sen se render, desvastando as partes máis afastadas da Celtiberia, onde vivían os Lusóns. No camiño de volta para Tarraco, para entregar o mando do exército a Graco, Flaco foi emboscado no paso de Manlia. Conseguiu derrotar os celtiberos (matando 17.000 celtiberos e capturando outros 3.700, amais 600 cabalos), pero tamén tivo perdas importantes (4.400 romanos) e continuou cara a Tarraco e despois para Roma con algúns veteranos, sendo substituído por Graco que marchou para a Celtiberia.
As campañas de Graco na Celtiberia (179 a.C.)
Asistido polo seu colega, Lucio Postumo Albino, Graco marchou para a Celtiberia. Tomou, en primeiro lugar, a cidade de Munda e, de seguido, atacou a importante cidade de Cértima. A cidade pediu axuda a un campamento militar celtibero na cidade próxima de Alce, que enviou dez emisarios para indagar aos romanos sobre as razóns do ataque. Despois de que Graco ordenase a todo o exército que marchase diante deles, os legados saíron e desalentaron o seu pobo de enviar axuda á cidade asediada. Munda rendeuse, enviou a corenta mozos nobres como reféns e, Graco, impúxolles unha indemnización.
Despois de Cértima, Tiberio Graco derrotou os celtiberos que gardaban o campamento militar en Alce (Livio menciona 9.000 homes e 320 homes e 112 cabalos capturados; 109 romanos caeron). Graco capturou entón a cidade e negociou a defección dalgúns nobres importantes, incluído o que Livio pensaba de lonxe o home máis poderoso de Hispania, un xefe celtibero chamado Turro. Ergavica, outra cidade celtibera, alarmouse polas derrotas dos seus veciños e abriu as portas ós romanos. Ademais, Graco derrotou 20.000 celtiberos que asediaban a cidade de Caravis (Magallón, no noroeste de Aragón), aliada de Roma, e conquistaron a cidade de Complega.
Livio sospeitaba que algunhas das rendicións eran de mala fe porque sempre que Graco marchaba, reemprendíanse as hostilidades; e tamén houbo unha batalla importante preto de Mons Chaunus (probablemente o Macizo de Moncayo) con moitas vítimas en ámbolos dous bandos. Tres días despois, houbo outra batalla máis grande que custou aos celtiberos derrotados 22.000 feridos e a captura de 300 homes e 300 cabalos. Esta última derrota foi tan decisiva que provocou a fin ás hostilidades e a pacificación da Celtiberia.