cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mario Iceta
Mario Iceta Gavicagogeascoa, nado en Gernika-Lumo o 21 de marzo de 1965, é un eclesiástico católico vasco, actualmente bispo diocesano de Bilbao.
Presbiterado
Foi ordenado sacerdote da diocese de Córdoba o 16 de xullo de 1994 polo bispo diocesano José Antonio Infantes Florido.
Na diocese cordobesa, comezou como coadxutor da parroquia da Asunción de Priego de Córdoba en 1994. Posteriormente pasou a ser párroco en Almodóvar del Río, entre 2002 e 2004. Foi nomeado párroco en Lucena e vigairo episcopal da Campiña en 2004, cóengo penitenciario en 2005, e vigairo xeral e ecónomo catedralicio en 2007.
No ámbito académico, obtivo en 1995 o doutoramento en Medicina e Cirurxía pola Universidade de Navarra, e en 2002 o doutoramento en Teoloxía polo Pontificio Instituto Xoán Paulo II (Roma). En 2004 obtivo o máster en Economía pola UNED, foi nomeado membro correspondente da Real Academia de Córdoba, e comezou como profesor asociado de Teoloxía Moral e Bioética na Universidade de Navarra. Foi fundador da Sociedade Andaluza de Investigación Bioética.
Episcopado
O 5 de febreiro de 2008 foi nomeado bispo auxiliar de Bilbao, e bispo titular de Alava. Recibiu a ordenación episcopal de mans de Ricardo Blázquez o 12 de abril de 2008, sendo os co-consagradores Carlos Amigo Vallejo, arcebispo de Sevilla, e Manuel Monteiro de Castro, nuncio apostólico para España.
O 24 de agosto de 2010 foi nomeado bispo diocesano de Bilbao, tomando o 11 de outubro posesión da sé.
O 6 de outubro de 2020 foi nomeado arcebispo metropolitano de Burgos.
Asdrúbal o Belo
Asdrúbal, (en púnico: 𐤏𐤆𐤓‬‬𐤁‬𐤏𐤋‬, ʿAzrubaʿal) coñecido como Asdrúbal o Belo, ou Asdrúbal o Vello, nado sobre o -270 e finado no -221, foi un político e xeneral cartaxinés, xenro de Amílcar Barca e, trala morte deste, gobernador de Iberia. En colaboración con Aníbal, estendeu o imperio cartaxinés na península fundando Qart Hadash, Cidade Nova, como a súa homóloga africana, a Carthago Nova romana, actual Cartaxena.
Mocidade
Dende moi novo, foi un dos xefes do partido popular ou democrático e tivo actividade política durante as dúas primeiras guerras púnicas. Casou coa filla de Amílcar Barca e acompañou a este a Iberia no 238 a.C., despois da Primeira guerra púnica, desembarcando en Gadir (a Gades romana, actual Cádiz) Despois, retornou a Cartago para toma-lo mando na guerrra contra os Númidas que se sublevaran contra Cartago e aos que derrotou polo que Numidia pasou a estar controlada polos Barca.
Presenza en Iberia
Aínda que non se sabe cando regresou a Iberia, posiblemente durante o 231-230 a. C, estaba presente no 229 a.C. na morte de Amílcar durante o asedio de Heliké. Tras este suceso, reuniu as súas forzas en Akra Leuké e, como os fillos de Amílcar eran moi novos (Aníbal, o máis vello, aínda non tiña dezanove anos), Cartago, outorgoulle o mando do exército e deulle o título de gobernador de Iberia. Asdrúbal prefiriu empregar a diplomacia antes que as armas para pacifica-las tribos iberas e, como se acostumaba na época, esixiu a entrega de reféns por parte dos pobos iberos que estaban sometidos como sistema para asegura-la paz e tamén fomentou os casamentos mixtos; mesmo el casou cunha princesa ibera e animou a Aníbal a casar con Imilce, outra princesa ibera.
Fundación de Qart Hadasht
No 227 a. C., preto da antiga poboación ibérica de Mastia, fundou a importante cidade e base naval de Qart Hadasht, que os romanos chamarían posteriormente Carthago Nova, a actual Cartaxena. O lugar era un excelente porto natural situado preto das minas de prata e máis preto de Cartago que Gadir; a súa situación permitiu un mellor control dos movementos dos romanos, de xeito que o centro do poder cartaxinés na península foi trasladado de Gadir a Qart Hadash, onde construíu un palacio.
Tratado do Ebro
Tamén, unha idea que reforzaría a aspiración monárquica era que o seu goberno en Iberia foi bastante independente de Cartago o que se xustifica no Tratado do Ebro ou Tratado de Asdrúbal que foi asinado no seu nome e non no de Cartago no que as dúas potencias delimitan as áreas de control.
No 226 a. C. ante a continua expansión do poderío púnico en Iberia, dúas importantes cidades baixo a influencia grega, Empúries (Emporium) e Sagunto, acudiron a Roma. Esta tratou de delimitar a área de influencia púnica para limita-la súa expansión. O acordo, coñecido como o Tratado do Ebro ou Tratado de Asdrúbal, acotaba a zona de influencia cartaxinesa no sur do río Iber (Iberus para os romanos), hoxe Ebro. Asdrúbal aceptou o acordo, quizais porque o dominio púnico aínda non estaba totalmente consolidado e non pretendía un conflito contra Roma. Por outra banda, Roma tampouco quería que os cartaxineses apoiasen aos galos do norte de Italia cos que estaban en guerra.
Morte
Cando aínda non pasaran sete anos dende a morte de Amílcar, Asdrúbal o Belo, foi asasinado no 221 a. C., a mans dun escravo ou dun mercenario do rei celta Tagus, que vingou, deste xeito, a morte previa do seu señor. O sucesor de Asdrúbal o Belo, foi o seu cuñado, e fillo de Amílcar, Aníbal Barca.
Andrés Vázquez Martínez
Traxectoria
Durante a Segunda República foi concelleiro de elección popular e Primeiro Tenente-Alcalde de Vilalba. Integrouse en Izquierda Republicana sendo vocal da Agrupación municipal (1934). Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 emigrou a Cuba en decembro de 1936. Foi expedientado e sancionado por responsabilidades políticas.
Dor
Para o artigo sobre a aldea, véxase Dor, A Ponte do Porto, Camariñas
miniatura|Muller con cara de dor nunha extracción de sangue. A dor é unha sensación desagradábel, que varía dende a incomodidade leve ata o máis torturante, que vai asociada a un proceso destrutivo actual ou potencial dos tecidos, e que se expresa a través dunha reacción orgánica e emocional.
Iniciación da dor
A dor é unha resposta resultante da integración central de impulsos dos nervios periféricos, activados por estímulos locais. Hai basicamente tres tipos de estímulos que poden levar á xeración dos potenciais de acción nos axonios deses nervios.
Vías nerviosas periféricas da dor
Hai dúas vías neuronais ascendentes para a dor: a lenta e a rápida.
HC Sochi
O Hockey Club Sochi (en ruso Хоккейный клуб Сочи) é un club profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Sochi, no Krai de Krasnodar (Rusia). O club foi fundado en 2014 para competir na Kontinental Hockey League (KHL) a partir da tempada 2014-15. Xoga os seus partidos como local no Pazo de Xeo Bolshoy de Sochi, un pavillón inaugurado en 2012 con capacidade para 12.000 espectadores que foi sede dos Xogos Olímpicos de Inverno de 2014 que tiveron lugar na cidade rusa.
Dor
Vías nerviosas periféricas da dor
A vía lenta ou do tracto paleoespinotalámico é a máis primitiva en termos evolutivos. Desencadéana factores químicos. Utiliza axonios lentos de diámetro reducido e velocidades de condución de só 0,5 a 2 m/s. Esta vía produce dor mal localizada polo individuo, pero continua. O seu neuronio ocupa a lámina V da medula e ascende despois de cruzar para o lado oposto no tracto anterolateral. Fan sinapse na formación reticular, no colículo superior e na substancia cincenta periacuedutal.
Se un individuo recibe un golpe, a sensación de dor imediata é a rápida, debido ás forzas mecánicas que estiran o tecido conxuntivo onde se localizan receptores de dor. Esta dor dura un tempo moi limitado. Pero conforme o tecido vai morrendo e extravasa o contido celular con diversas substancias, e chegan á rexión damnificada as células inflamatorias, a dor que permanece é a dor lenta.
A dor e as súas vías no encéfalo
A dor mais significativa dende o punto de vista terapéutico é case sempre acuela que se produce pola vía lenta. A vía rápida produce só sensacións de dor localizadas e de duración relativamente curta que lle permiten ao organismo afastarse do axente nociceptivo, pero xeralmente non son causa de síndromes onde a dor sexa a principal preocupación terapéutica. A dor crónica ten orixe cando os impulsos recibidos pola vía lenta se integran na formación reticular do tronco cerebral e no tálamo. A este nivel existe unha percepción consciente vaga da dor, como se demostrou en animais aos que se lle retirara o córtex.
O tálamo envíalles os impulsos ao córtex somatosensor e ao xiro cingulado. No córtex cingulado procésase a cualidade emocional ou afectiva da dor (sistema límbico), enviando impulsos de volta para o córtex somatosensor. É aí onde se orixinan cualidades máis precisas, coma o tipo de dor, a localización e a ansiedade emocional.
A dor ten un efecto de estimulación da maioría dos circuítos neuronais. Estes efectos débense á activación de circuítos a nivel dos núcleos intraláminares do tálamo e das formacións reticulares polos axonios de tipo C (lentos) que aí rematan. A activación por estas fibras das formacións reticulares leva á activación en spray do cortéx cerebral, e principalmente do lóbulo precentral, xa que a formación reticular tamén é responsábel da regulación do estado de vixilia. Esta estimulación tradúcese nun maior estado de alerta e excitabilidade do paciente que sente dor, principalmente se esta é aguda.
Sistemas analxésicos
A intensidade con que persoas diferentes senten e reaccionan en situacións de dor semellantes é bastante variada. Esta variación débese non tanto a unha activación diferente das vías da dor senón a unha facilidade dos individuos diferente á hora de activar as vías analxésicas naturais. A vía analxésica principal no ser humano ten 4 compoñentes de modulación para a percepción da dor:
Crese que este sistema permite unha regulación en retroalimentación do nivel da dor. A excitación excesiva da vía da dor induce un aumento dos sinais analxésicos a nivel talámico minguando a intensidade percibida da dor. Outras áreas do cerebro, como as do sistema límbico, que exerce o control emocional, tamén se ven implicadas na estimulación ou inhibición das vías analxésicas naturais. Os núcleos paraventriculares do hipotálamo estimulan as áreas periacueductais mediante a liberación de β-endorfinas (opiodes naturais). Así unha mesma lesión tecidular pode causar moita máis dor se fose de causa descoñecida ou considerada polo individuo como significativa, do que se fose de causa coñecida ou tida por pouco perigosa.
Alén desta vía específica para determinados segmentos espiñais, a hipófise produce tamén beta-endorfinas, que se soltan no sangue e no cerebro, e poden ter importancia na diminuición das sensacións dolorosas en individuos con síndromes sistémicos.
Sistema de control de acceso
É outro mecanismo analxésico de importancia local. A estimulación de gran número de fibras aferentes Aβ tras estímulos táctiles no mesmo segmento activa interneuronios produtores de encefalinas, que iniben as fibras C da dor. Todos coñecemos e empregamos o control de acceso da dor, mesmo de xeito inconsciente, cando por exemplo fregamos unha zona onde, despois dun golpe, sentimos dor. A masaxe estimula as fibras aferentes Aβ, que analxesizan a zona dorida.
Subxectividade e tolerancia á dor
A dor é sempre subxectiva. Aprendemos a referirnos a ela a través de experiencias relacionadas con lesións nos primeiros anos de vida. Os biólogos saben que os estímulos que causan a dor están relacionados con lesións nos tecidos. Como calquera sensación desagradábel representa unha experiencia emocional e co tempo aprendemos a diferenciar da dor experiencias que se semellan a ela, como as picadas de mosquitos.
Moitas persoas ademais senten dor incluso sen ter unha lesión nos tecidos nin ningunha outra causa fisiopatolóxica probábel: xeralmente isto acontece por motivos psicolóxicos e é imposíbel distinguir a súa experiencia da que ten razóns lesivas se partimos do relato subxectivo. A perspectiva que se ten da dor na actualidade é de que é un fenómeno ‘biopsicosocial’ que resulta dunha combinación de factores biolóxicos, psicolóxicos, comportamentais, sociais e culturais e non unha entidade dicotómica.
O limiar fisiolóxico da dor, común a todos os individuos, pode definirse coma o punto en que un estímulo concreto é recoñecido como doloroso. Cando se usa a calor como factor de estimulación, o limiar doloroso sitúase en torno aos 44°, non só para o ser humano senón tamén para diferentes mamíferos (simios, ratos). O limiar de tolerancia é o punto en que o estímulo acada tal intensidade que non pode ser aceptabelmente tolerado: so mesmo exemplo da calor, estariamos a falar dunha cantidade próxima aos 48°, pero que varía conforme o individuo, segundo sexa a súa experiencia e os seus factores culturais e psicolóxicos.
A resistencia á dor sería a diferenza existente entre os dous limiares. Expresa a amplitude dunha estimulación dolorosa á que o individuo pode aceptabelmente resistir. Está tamén modificada por trazos culturais e emocionais, e ao sistema límbico correspóndelle a modulación da resposta comportamental á dor.
Tipos de dor
Con respecto ao uso médico, a dor divídese en dúas categorías:
A dor tamén pode clasificarse atendendo ao tipo de nociceptores (as neuronas que detecatan a dor) relacionadas:
Significado evolutivo
A dor é unha cualidade sensorial fundamental que alerta os individuos de lesións nos tecidos, permitindo adoptar mecanismos de defensa ou fuga. Aínda que poida parecer estraño, a dor é un efecto extremamente necesario. É o sinal de alarma de que algún dano ou lesión está ocorrendo. En determinadas doenzas como a hanseiase poden producirse lesións nas terminacións nerviosas que impiden a percepción da dor, o que resulta particularmente perigoso.
Historia
Aristóteles foi quen estabeleceua relación da dor co sistema nervioso central. Xa no século XX os fisiólogos canadenses Ronald Melzack e Patrick Wall describiron a teoría das portas e limiares da dor.
Avaliación da dor
A dor cuantifícase para un mellor tratamento, para o que existen varios instrumentos de avaliación:
Hoxe en día e cada vez máis nos centros hospitalarios existen unidades de dor que traballan para reducir a dor dos pacientes, especialmente en enfermidades de forte dor crónica, coma o cancro.
Andrés Lago
Andrés Lago Louro é un xuíz galego. Ingresou na carreira xudicial no ano 2004, e desde entón ocupou diversos xulgados coma o Xulgado de Intrución número 2 de Corcubión, o número 1 de Cistierna (León), e o Xulgado do Contencioso-Administrativo número 2 de Santiago de Compostela.
Entre outros, foi o xuíz intrutor dos xuízos polo caso Orquesta, o accidente de Angrois ou a denuncia dos doentes afectos pola hepatite C contra o SERGAS.
Warwick Kerr
Warwick Estevam Kerr, nado en Santana de Parnaíba (estado de São Paulo) o 9 de setembro de 1922, é un biólogo xenetista brasileiro, considerado un dos mellores xenetistas brasileiros e especialista en abellas do mundo.
Traxectoria
Kerr é fillo de Américo Caldas e Bárbara Chaves Kerr, de familia orixinaria de Escocia. En 1925 mudáronse a Pirapora no estado de São Paulo. Kerr estudou secundaria na cidade de São Paulo e se graduou como enxeñeiro agrícola na Escola Superior de Agricultura Luiz de Queiroz da Universidade de San Paulo en Piracicaba.
Kerr foi coñecido internacionalmente en 1950, cando realizou un traballo inédito sobre determinación de castas de abellas do xénero Melipona. Foi o primeiro en cruzar Apis mellifera scutellata (subespecie africana, da abella común europea ou abella melífera) con abellas europeas en Piracicaba, Brasil, mediante inseminación artificial. Por descoido dun apicultor que quitou as reixas excluidoras das raíñas das colmeas que contiñan esta subespecie, a mesma escapou. Non dándolle importancia os híbridos (coñecidos como abellas africanizadas) estes comezaron a dispersarse polo Brasil e América Central, chegando a América do Norte.
Kerr comezou a facer experimentos, cruzando as raíñas con abellas de razas europeas por medio de inseminación artificial e en total lográronse 29 híbridos. Foron colocados en colmeas con reixas excluidoras de raínas, non permitindo a súa saída. En 1957, un apicultor local notou as reixas excluidoras e as quitou, pensando que as reixas estaban colocadas fóra de estación. 26 raíñas de abellas africanizadas escaparon e comezaron a reproducirse rapidamente e asilvestrándose. Warwick Kerr non se preocupou, pensando que se cruzarían con outras abellas europeas. Porén, os informes de abellas salvaxes que atacaban ao gando comezaron a aparecer.
En poucos anos, investigadores en Río Claro comezaron a publicar informes de áreas rurais onde as abellas salvaxes (abellas africanizadas) atacaban furiosamente animais e incluso a seres humanos no campo. Os granxeiros brasileiros maioritariamente pobres sufriron perdas de gando, producíndose tamén fatalidades humanas. A comezos dos anos 1960 estaba claro que unha rápida expansión de colonias de abellas silvestres ocorrera, e que estas abellas africanizadas rapidamente ampliaban o seu rango territorial. En maio de 1991, Jesús Díaz foi a primeira vítima humana da picadura destas abellas africanizadas, sufrindo 18 picaduras. A primeira morte ocorreu o 15 de xullo de 1993, cando Lino López, de 82 anos, foi picado 40 veces mentres procuraba quitar unha colonia da parede dun edificio.
Real Sporting de Gijón
O Real Sporting de Gijón é un centenario e histórico club de fútbol profesional español da cidade de Xixón, en Asturias. Foi fundado o 1 de xullo de 1905 e xoga na Segunda División Española. Disputa os seus partidos como local no estadio El Molinón, o máis antigo do fútbol español, organiza desde 1962 o Trofeo Vila de Xixón (ata 1992, trofeo Costa Verde) e conta con algo máis de 20.000 abonados e 242 penas.
Os seus máximos logros na categoría foron o subcampionato de Liga en 1979, así como dous subcampionatos de Copa do Rei en 1981 e 1982, e seis participacións na Copa da UEFA, actual UEFA Europa League.
Con 42 tempadas en Primeira División, é o equipo asturiano que máis tempadas disputou na máxima categoría. Ocupa a 15º na clasificación histórica da Primeira División e a 2ª na de Segunda. Ademais, é un dos nove equipos españois que nunca xogaron nunha categoría inferior á Segunda División.
Uniforme
miniatura|300px|Partido disputado entre o [[Deportivo da Coruña e o Sporting de Gijón.]]
Estadio
O estadio do Sporting de Xixón é o estadio de El Molinón, que data de 1908, sendo o máis antigo do fútbol profesional en España. O seu nome débese a existencia dun antigo gran muíño preto da situación do estadio. A súa capacidade é de 25.885 espectadores e as súas dimensións son de 105 x 68 metros.
O estadio xixonés sufriu varias remodelacións ao longo da súa historia. A primeira prodúcese en 1917. De entre todas elas cabe destacar a que sufriu con motivo da Mundial de España de 1982, durante a cal o estadio acolleu varios partidos do Grupo B, compartido co Estadio Carlos Tartiere de Oviedo. Actualmente estanse levando a cabo obras de ampliación do estadio.
Torneos amigables
miniatura|150px|[[Trofeo Ramón de Carranza.]]
Filial
O filial do Sporting é o Sporting B, fundado en 1967. Actualmente xoga na Segunda División B Española.
Escherichia coli
Escherichia coli, moitas veces abreviado como E. coli, é unha bacteria gramnegativa con forma de bacilo, que se encontra comunmente no tracto gastrointestinal inferior dos organismos de sangue quente (endotermos). A maioría das cepas de E. coli son inofensivas, pero algúns serotipos poden causar graves intoxicacións alimentarias nos humanos, e son ocasionalmente responsables da retirada de produtos alimenticios debido á súa contaminación. As cepas inofensivas son parte da flora intestinal humana normal, e poden ser beneficiosas para os seus hóspedes ao produciren vitamina K2, e impediren que se establezan alí bacterias patóxenas.
E. coli e as bacterias relacionadas constitúen arredor do 0,1% da flora intestinal, e a transmisión fecal-oral é a principal ruta utilizada polas cepas patóxenas que causan doenzas. As células desta bacteria poden sobrevivir fóra do corpo durante un tempo bastante limitado, o cal fai que sexan un organismo indicador ideal para comprobar a contaminación fecal en mostras extraídas do ambiente. Porén, hai un crecente número de investigacións que atoparon E. coli persistentes no ambiente, que poden sobrevivir por longo tempo fóra do hóspede.
Evolución
Os xéneros Escherichia e Salmonella crese que diverxeron hai 102 millóns de anos (cun intervalo de credibilidade entre 57–176 millóns de anos), que coincide coa diverxencia dos seus hóspedes: mamíferos en Escherichia e aves e réptiles en Salmonella. Isto foi seguido pola división do antepasado de Escherichia en cinco especies: E. albertii, E. coli, E. fergusonii, E. hermannii e E. vulneris. O último devanceiro de E. coli separouse hai entre 20 e 30 millóns de anos.
Historia
En 1885, o pediatra alemán Theodor Escherich descubriu esta especie nas feces dun individuo san e chamouna Bacterium coli commune debido ao feito de que se encontraba no colon e a que as primeiras clasificacións dos procariotas situábana nun xénero caixón de xastre denominado Bacterium (non considerado válido hoxe) pola súa forma e mobilidade, segundo a clasificación das Monera de Ernst Haeckel. ). Bacterium coli foi a especie tipo daquel antigo xénero Bacterium cando se perdeu a especie tipo orixinal ("Bacterium triloculare"). Despois fixéronse revisións das Bacteria nas que Migula en 1895 reclasificou a Bacillus coli e despois encadrouno nun novo xénero, Escherichia, deenominado así en honor do seu descubridor.
O xénero pertence a un grupo de bacterias coñecido informalmente como "coliformes", e é un dos membros da familia Enterobacteriaceae ("as bacterias entéricas") das Gammaproteobacteria.
En maio de 2011, unha cepa de E. coli, Escherichia coli O104:H4, protagonizou un estalido epidémico que empezou en Alemaña. Certas cepas de E. coli son unha importante causa de intoxicacións alimentarias. O episodio en Alemaña empezou con varias persoas infectadas con E. coli enterohemorráxica, o que lles orixinou unha síndrome hemolítica-urémica, que requiriu tratamento urxente. A infección estendeuse desde Alemaña a 11 países e a partes de Norteamérica. En xuño de 2011 as autoridades sanitarias alemás determinaron que a infección procedía probablemente de sementes de alforfa (Trigonella foenum-graecum) traídas de Exipto.
Bioloxía e bioquímica
miniatura|350px|Modelo das fisións binarias sucesivas en E. coli E. coli é unha bacteria gramnegativa, anaerobia facultativa non esporulante. As súas células son tipicamente de forma bacilar duns 2,0 microns (μm) de longo e 0,5 μm de diámetro, cun volume celular de 0,6–0,7 (μm)3. Pode vivir nunha ampla variedade de substratos. E. coli utiliza a fermentación ácida-mixta en condicións anaeróbicas, producindo lactato, succinato, etanol, acetato e dióxido de carbono. Como moitas vías da fermentación ácida-mixta producen o gas hidróxeno, estas vías requiren que os niveis de hidróxeno sexan baixos, como no caso no que E. coli vive xunto con organismos consumidaores de hidróxeno, como os metanóxenos ou as bacterias redutoras de sulfato.
O crecemento óptimo de E. coli ten lugar a 37 °C pero algunhas cepas de laboratorio poden multiplicarse a temperaturas de ata 49 °C. Poden crecer tamén por medio da respiración aeróbica ou da respiración anaeróbica, utilizando unha gran variedade de pares redox, incluíndo a oxidación de ácido pirúvico, ácido fórmico, hidróxeno e aminoácidos, e a redución de substratos como o oxíxeno, nitrato, fumarato, dimetil sulfóxido e óxido de trimetilamina.
As cepas que posúen flaxelos son móbiles. Os flaxelos teñen unha disposición peritrica.
E. coli e as bacterias relacionadas posúen a capacidade de transferir ADN por medio da conxugación bacteriana, transdución xenética ou transformación xenética, o que permite que se produza unha transferencia horizontal de xenes dentro dunha poboación. Este proceso fai que se poida propagar o xene que codifica a toxina Shiga desde Shigella a E. coli O157:H7, a través de bacteriófagos.
Diversidade
Escherichia coli abrangue unha enorme poboación de bacterias que mostran un grao moi grande de diversidade xenética e fenotípica. A secuenciación do xenoma dun grande número de illados de E. coli e bacterias relacionadas indica que sería desexable unha reclasificación traxonómica. Porén, isto non se fixo, principalmente debido á súa importancia médica (podería causar trastornos no labor práctico da Medicina modificar a clasificación) e E. coli segue a ser unha das especies bacterianas máis diversas, ata o punto de que só 20% do xenoma é común a todas as cepas.
Unha cepa é un subgrupo dentro dunha especie que ten características únicas que a distinguen doutras cepas. Estas diferenzas detéctanse con frecuencia só a nivel molecular; porén, poden orixinar cambios na fisioloxía ou ciclo de vida da bacteria. Por exemplo, unha cepa pode gañar capacidade patoxénica, ou a capacidade de utilizar unha rara fonte de carbono, ou de adoptar un determinado nicho ecolóxico ou de resistir a axentes antimicrobianos. Diferentes cepas de E. coli son a miúdo específicos de hóspede, o que fai posible determinar a fonte dunha contaminación fecal en mostras ambientais. Por exemplo, sabendo as cepas de E. coli que están presentes nunha mostra de auga os investigadores poden facer conxecturas sobre se a contaminación ten unha orixe humana, doutros mamíferos ou de aves.
Serotipos
Unha subdivisión común do sistema de E. coli, pero non baseada en relacións evolutivas, é utilizar os serotipos, os cales están determinados polos principais antíxenos de superficie (antíxeno O: parte da capa de lipopolisacárido da parede; antíxeno H: flaxelina; antíxeno K: cápsula), por exemplo O157:H7 (Nota: a cepa común de laboratorio K-12 non se refire a un serotipo).
Plasticidade do xenoma
Como todas as formas de vida, as novas cepas de E. coli evolucionan por medio dos procesos biolóxicos naturais da mutación, duplicación xénica e transferencia horizontal de xenes. O 18% do xenoma da cepa de laboratorio MG1655 foi adquirida horizontalmente desde que diverxiu de Salmonella. En microbioloxía, todas as cepas de E. coli derivan de E. coli K-12 ou de cepas de E. coli B. Algunhas cepas desenvolveron trazos que poden ser nocivos para o hóspede animal. Estas cepas virulentas causan tipicamente diarreas que son molestas nos adultos sans pero que poden ser ás veces letais para os nenos no mundo en desenvolvemento económico. As cepas máis virulentas, como O157:H7 causan enfermidades graves ou mesmo a morte en anciáns, os nenos moi novos ou os inmunodeprimidos.
Cepa neotipo
E. coli é a especie tipo do xénero (Escherichia) e á súa vez Escherichia é o xénero tipo da familia Enterobacteriaceae. Cómpre indicar que o nome da familia non procede do xénero Enterobacter + a terminación "aceae" propia das familias, senón de "enterobacterium" + "aceae" por iso leva un i ("enterobacterium" ou enterobacteria non é un xénero, senón un nome trivial para referirse ás bacterias entéricas).
A cepa orixinal descrita por Escherich crese que se perdeu, e en consecuencia foi elixida como representante unha nova cepa tipo (neotipo): a cepa neotipo é ATCC 11775, tamén chamada NCTC 9001,, que é patóxena para os polos e ten o serotipo O1:K1:H7. Porén, na maioría dos estudos úsanse como representantes de E.coli as cepas O157:H7, a K-12 MG1655 ou a K-12 W3110.
Filoxenia das cepas de Escherichia coli
Escherichia coli é unha especie. Foron illadas e caracterizadas un gran número de cepas que pertencen a esta especie. Ademais de polo serotipo (vide supra), poden clasificarse de acordo coa súa filoxenia, é dicir, a súa historia evolutiva, e como se mostra máis abaixo poden dividirse en seis grupos.
O vínculo entre a distancia filoxenética ("parentesco") e a patoloxía é pequena, por exemplo, as cepas do serotipo O157:H7, que forman un clado ("un grupo exclusivo") — o grupo E do diagrama de abaixo; son todas cepas enterohemorráxicas (EHEC), pero non todas as cepas EHEC están emparentadas cercanamente. De feito, catro especies de Shigella están incrustadas entre as cepas de E. coli (vide supra), mentres que Escherichia albertii e Escherichia fergusonii están fóra deste grupo. Todas as cepas de investigación de E. coli que se usan normalmente pertencen ao grupo A e derivan principalmente da cepa K-12 de Clifton (λ⁺ F⁺; O16) e en menor medida da cepa B (O7) de Bacillus coli de d'Herelle.
Xenómica
A primeira secuencia de ADN completa do xenoma de E. coli (da cepa de laboratorio K-12 derivado MG1655) publicouse en 1997. Tratábase dunha molécula circular de ADN de 4,6 millóns de pares de bases, que contiña 4288 xenes codificadores de proteínas anotados (organizados en 2584 operóns), sete operóns de ARN ribosómico, e 86 xenes de ARN transferente. A pesar de que tiña sido obxecto de intensas análises xenéticas durante uns 40 anos, gran número destes xenes eran previamente descoñecidos. Encontrouse que a densidade de codificación era moi alta, cunha distancia media entre xenes de só 118 pares de bases. O xenoma contiña un significativo número de elementos xenéticos transpoñibles, elementos repetidos, profagos crípticos, e restos de bacteriófagos.
Hoxe, están dispoñibles unhas 60 secuencias xenómicas completas de Escherichia e Shigella. A comparación destas secuencias mostra un notable grao de diversidade; e só arredor do 20% do xenoma son secuencias presentes en todos os illados de mostras da bacteria, mentres que o 80% restante varía entre os distintos illados. Cada xenoma contén entre 4000 e 5500 xenes, pero o número total de xenes entre todas as cepas de E. coli illadas (o panxenoma) excede os 16000. Esta gran variedade de xenes compoñentes interpretouse como que significa que dous terzos do panxenoma de E. coli se orixinou noutras especies e chegou a ela por medio do proceso de transferencia horizontal de xenes.
Proteómica
Tamén foron estudaos e illados conxuntos completos de proteínas de E. coli e as súas interaccións. Un estudo de 2006 purificou 4339 proteínas de cultivos da cepa K-12 e estudou a interacción de 2667 proteínas, moitas das cales tiñan funcións descoñecidas naquel momento. Un estudo de 2009 encontrou 5993 interaccións entre proteínas da mesma cepa de E. coli, aínda que estes datos se solapaban pouco cos do estudo de 2006.
Papel como microbiota normal
E. coli normalmente coloniza o tracto gastrointestinal dun meniño nunhas 40 horas despois do nacemento. As bacterias chéganlle coa comida e auga ou co manexo do neno por outras persoas. No intestino, adhire ao mucus do intestino groso. É o principal organismo anaerobio facultativo do tracto gastrointestinal humano. (Os anaerobios facultativos poden vivir en presenza ou en ausencia de oxíxeno). Con tal de que estas bacterias non adquiran elementos xenéticos que codifiquen factores de virulencia, permanecen como comensais benignos.
Uso terapéutico de E. coli non patoxénica
A cepa non patoxénica de Escherichia coli Nissle 1917 tamén coñecida como Mutaflor utilízase como axente probiótico en medicina, principalmente para o tratamento de varias doenzas gastrointestinais, como a enfermidade intestinal inflamatoria.
Papel en enfermidades
As cepas virulentas de E. coli poden causar gastroenterite, infección do tracto urinario, e meninxite neonatal. En raros casos, as cepas virulentas son tamén responsables de síndrome hemolítica-urémica, peritonite, mastite, septicemia e pneumonía gramnegativa.
A E. coli uropatoxénica (UPEC) é unha das principais causas de infeccións do tracto urinario. É parte da flora normal do intestino e pode introducirse por moitas vías. En particular nas mulleres, a dirección en que ás veces se limpan despois de defecar (de atrás cara adiante) pode levar contaminación fecal aos orificios urinario e xenital. O sexo anal pode introducir tamén esta bacteria na uretra masculina, e despois o home pode pasarlla á muller nun coito vaxinal. Para máis información ver: patoxenicidade de UPEC.
Papel en biotecnoloxía
Debido á súa longa historia nos cultivos de laboratorio e á súa fácil manipulación, E. coli ten un importante papel na moderna enxeñaría biolóxica e microbioloxía industrial. O traballo de Stanley Norman Cohen e Herbert Boyer en E. coli, utilizando plásmidos e encimas de restrición para crear ADN recombinante, significou o nacemento da biotecnoloxía.
E. coli é un hóspede moi versátil para a produción de proteínas heterólogas, e desenvolvéronse varios sistemas de expresión de proteínas, que permiten a produción de proteínas recombinantes en E. coli. Os investigadores poden introducir xenes dentro de microbios utilizando plásmidos que permiten un alto nivel de expresión das proteínas, e ditas proteínas poden producirse masivamente en procesos de fermentación industrial. Unha das primeiras aplicacións útiles da tecnoloxía do ADN recombinante foi a manipulación de E. coli para producir insulina humana.
Moitas proteínas que previamente se pensaba que eran difíciles ou imposibles de expresar en E. coli en forma pregada foron finalmente expresadas con éxito en E. coli. Por exemplo, as proteínas con múltiples pontes disulfuro poden producirse no espazo periplásmico ou no citoplasma de mutantes que son o suficientemente oxidantes como para permitir a formación de pontes disulfuro, e as proteínas que requiren modificación postraducional como a glicosilación para a súa estabilidade ou funcionamento foron expresadas utilizando o sistema de N-glicosilación de Campylobacter jejuni introducido en E. coli.
Utilizáronse células modificadas de E. coli no desenvolvemento de vacinas, biorremediación, e produción de encimas inmobilizados.
Organismo modelo
E. coli úsase frecuentemente como organismo modelo en estudos de microbioloxía. As cepas cultivadas (por exemplo E. coli K12) están ben adaptadas ao ambiente do laboratorio, e, a diferenza das cepas de tipo salvaxe, perderon a súa capacidade de prosperar no intestino. Moitas cepas de laboratorio perderon tamén a súa capacidade de formar biofilmes. Estas características protexen as cepas salvaxes dos antibióticos e outors ataques químicos, pero requiren un gran gasto de enerxía e recursos materiais.
En 1946, Joshua Lederberg e Edward Tatum describiron o fenómeno da conxugación bacteriana utilizando E. coli como bacteria modelo, E. coli foi unha parte integral dos primeiros experimentos para intentar comprender a xenética dos bacteriófagos, e investigadores como Seymour Benzer, utilizaron E. coli e o fago T4 para comprender a topografía da estrutura xénica. Antes da investigación de Benzer, non se sabía se o xene tiña unha estrutura liñal ou se tiña un patrón ramificado.
E. coli foi un dos primeiros organismos aos que se lle secuenciou o xenoma; o xenoma completo de E. coli K12 foi publicado pola revista Science en 1997.
Os experimentos de evolución a longo prazo utilizando E. coli foron iniciados por Richard Lenski en 1988, e permitiron a observación directa dos principais cambios evolutivos no laboratorio. Neste experimento, unha poboación de E. coli evolucionou inesperadamente desenvolvendo a capacidade de metabolizar aerobicamente o citrato, o cal é extremadamente raro en E. coli. Como a capacidade de crecer aerobicamente é usada normalmente como un criterio de diagnóstico que distingue a E. coli doutras especies moi emparentadas, como Salmonella, esta innovación pode significar un fenómeno de especiación observado no laboratorio.
Avaliando a posible combinación de nanotecnoloxías coa ecoloxía da paisaxe, poden xerarse complexas paisaxes de hábitat con detalles a nanoescala. Neses ecosistemas sintéticos, realizáronse experimentos evolutivos con E. coli para estudar a biofísica espacial da adaptación nunha bioxeografía de illas en chip.
Estanse a realizar estudos para programar a E. coli para potencialmente resolver complicados problemas matemáticos, como o problema do ciclo hamiltoniano.
Parque Nacional Šumava
miniatura|250px|dereita|Vista do lago Plešné.
O Parque Nacional Šumava (Národní park Šumava en checo), tamén coñecido simplemente como NP Šumava, é un dos catro parques nacionais da República Checa.
Fundado o 20 de marzo de 1991, é o parque máis grande do país con 6900 km² e localízase nas rexións de Plzeň e Bohemia Meridional. O parque tamén se atopa na lista da UNESCO de Reservas da biosfera e fai fronteira con Austria e Alemaña.
Arquipélago de Aasiaat
miniaturadaimagem|Arquipélago de Aasiaat Aasiaat é un arquipélgao no oeste de Groenlandia. A illa máis grande é Saqqarliup Nunaa que permanece deshabitada pero que conta con estruturas aptas para turistas. Na illa de Aasiaat localízase a quinta poboación do país, Aaasiaat con máis de 3000 habitantes. Na de Akunnaaq está a localidade do mesmo nome con arredor de 100 persoas. Na illa de Kitsissuarsuit, a localidade de igual nome ten 79 habitantes. Na illa de Killit está a localidade abandonada do mesmo nome.
Aulas de hospitalidade
As aulas de hospitalidade (en francés: salle d´hospitalité) foron unha institución, creada en Francia en 1801, que tiña como obxectivo acoller a nenos abandonados.
Orixe
Esta institución xurdiu grazas á filantropía da marquesa Adelaida de Pastoret. Ela coñecía unha figura semellante en Berlín, e tratou de aplicar ese modelo en París. Procurou que as actividades dos nenos tiveran unha finalidade práctica, fundamentalmente manual antes que memorística.
Aínda que este proxecto da marquesa non tivo unha gran repercusión, a súa colaboración sería decisiva para a aparición das Salas de Asilo.
Lugares de Vigo
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Vigo.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Vigo
Barroso, Curtis, Curtis
Barroso é un lugar da parroquia de Curtis no concello coruñés de Curtis da comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2010 tiña trece habitantes (sete homes e seis mulleres).
A Baiuca, Curtis, Curtis
A Baiuca é un lugar da parroquia de Curtis no concello coruñés de Curtis da comarca de Betanzos. Tiña 1 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales o eran homes e 1 era muller.
Toponimia
Unha baiuca é un local público onde se serve alcohol, como unha taberna ou tasca.
Aasiaat
Aasiaat é unha vila do concello de Qeqertalik, no oeste de Groenlandia, localizada no arquipélago de Aasiaat no sur da baía Disko. A poboación era 3 113 en 2011, a quinta por poboación do país.
Historia
A orixe da vila é un establecemento fundado en 1759 por Niels Egede co nome de Egedesminde, a localización estaba ao norte de Nordre Strømfjord, a 125 km ao sur da localización actual, mais en 1763 desprazouse á súa localización actual. A maior parte dos seus habitantes era cazadores de baleas. Varios andazos de varíola afectaron á poboación nativa sobre todo na década de 1770, despois a poboación estabilizouse e a principios do XIX comezou a aumentar, pasando de 390 veciños en 1805 a 1269 en 1901. Durante a segunda guerra mundial serviu como lugar de fornecemento para as tropas norteamericanas establecidas en varias vilas da rexión. En 1942 estableceuse unha estación meteorolóxica. Na década de 1950 constriuiuse unha central eléctrica e un posto de telecomunicacións. E en 1998 abriuse unha pista aérea que aumentou o heliporto que xa existía.
Liceras
Liceras é un concello español da provincia de Soria. A súa poboación é de 63 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 24,39 km².
Xeografía
Liceras está localizado no oriente da provincia a unha altitude de 1.114 msnm.
Poboación e área
En 2006 tiña unha poboación de 57 habitantes (2006), sobre unha superficie de 24,39 km², o que lle confería unha densidade de poboación de 2,51 hab/km².
Hertha Marks Ayrton
Phoebe Sarah Hertha Ayrton, nada en Portsea (Hampshire) o 28 de abril de 1854 e finada en Bexhill-on-sea (Sussex) o 23 de agosto de 1923, foi unha enxeñeira, matemática, física, inventora e sufraxista inglesa. Foi galardoada coa Medalla Hughes pola Royal Society polo seu traballo cos arcos eléctricos e as ondulacións na area e na auga.
Traxectoria
Hertha Ayrton, nacida Phoebe Sarah Marks, era a terceira filla de Levi Marks, un reloxeiro de orixe polaca, e Alice Theresa Moss, unha modista. O seu pai faleceu en 1861, deixando a nai de Sarah con sete fillos e un oitavo por nacer.
Á idade de nove anos, Sarah foi invitada pola súa tía, que tiña unha escola no norte de Londres. Viviu cos seus primos e a través deles introduciuse nas matemáticas e na ciencia. Aos dezaseis anos, converteuse en institutriz. Fixo os seus estudos de posgrao no Girton College, Cambridge, onde foi asesorada por Richard T. Glazebrook. A súa inscrición foi apoiada por George Eliot, que entón traballaba en Daniel Deronda; parece que George Eliot se inspirou en Sarah para unha personaxe deste libro, Mirah. Durante os seus estudos en Cambridge, construíu un esfigmomanómetro, dirixiu o coro, fundou o corpo de bombeiros de Girton e fundou un club de matemáticas con Charlotte Scott.
Contribucións á enxeñaría
En 1884 patentou un instrumento de debuxo de enxeñería para dividir unha liña en calquera número de partes iguais e para ampliar e reducir figuras.​​ A solicitude de patente de Hertha foi financiada por Lady Goldsmid e a feminista Barbara Bodichon. O seu invento amosouse na Exhibition of Women’s Industries e recibiu moita atención da prensa.
En 1884, empezou a ir a clases nocturnas sobre electricidade no Finsbury Technical College, impartidas por William Edward Ayrton, un pioneiro no ensino de física e enxeñaría eléctrica e socio da Royal Society. O 6 de maio de 1885 casou co seu exprofesor, e desde entón asistiuno nos seus experimentos de física e electricidade. Hertha comezou tamén a súa propia investigación sobre as características do arco eléctrico.
A finais do século dezanove, o uso do arco eléctrico era moi común na iluminación pública. O seu maior problema era a tendencia dos arcos eléctricos a emitir chasquidos e asubíos. En 1895, Hertha Ayrton escribiu unha serie de artigos para The Electrician, explicando que estes fenómenos se producían cando o osíxeno entraba en contacto coas varelas de carbono utilizadas para crear o arco. En 1899, foi a primeira muller en ler o seu propio relatorio ante a Institution of Electrical Engineers (IEE). O seu estudo titulouse "O asubío do arco eléctrico". Pouco despois, Hertha foi elixida a primeira muller membro do IEE; a seguinte non o sería ata 1958. Solicitou presentar o seu estudo ante a Royal Society pero non se lle concedeu debido ao seu sexo: The Mechanism of the Electric Arc (O Mecanismo do Arco Eléctrico) foi lido por John Perry no seu nome en 1901. Tamén foi a primeira muller en obter un premio da institución, a Medalla Hughes, outorgada en 1906 en recoñecemento ás súas investigacións sobre a formación de ondas nas dunas polas ondas do mar e o seu traballo sobre o arco eléctrico. A finais do século XIX, o traballo de Hertha no campo da enxeñaría eléctrica era amplamente recoñecido, tanto nacional como internacionalmente. No Congreso Internacional de Mulleres celebrado en Londres en 1899, Hertha presidiu a sección de física. Tamén falou no Congreso Eléctrico Internacional en París en 1900. O seu éxito alí conduciu a que a Asociación Británica para o Avance da Ciencia permitise ás mulleres entrar en comités xerais e particulares.
En 1902, Ayrton publicou The Electric Arc (O arco eléctrico), un compendio das súas investigacións e traballos sobre o arco voltaico, a partir dos seus primeiros artigos de The Electrician publicados entre 1895 e 1896. Con esta publicación, a súa contribución ao campo de enxeñaría eléctrica comezou a consolidarse. Aínda así, polo menos ao principio, Hertha non foi ben recibida polas máis prestixiosas e tradicionais sociedades científicas como a Royal Society. No período posterior á publicación de The Electric Arc, Hertha foi proposta como socia da Royal Society polo renomeado enxeñeiro eléctrico John Perry en 1902. O Consello da Royal Society desestimou a súa solicitude, porque as mulleres casadas non podían ser candidatas a socios. Aínda así, en 1904, converteuse na primeira muller en ler o seu relatorio ante a Royal Society «The Origin and Growth of Ripple Marks» (A orixe e expansión das ondulacións), que despois se publicou no Proceedings of the Royal Society. En 1906 foille concedido o galardón máis prestixioso da Royal Society, a Medalla Hughes, por «as súas investigacións experimentais sobre o arco eléctrico, e tamén sobre as ondulacións na area». Foi a quinta persoa en obter este premio, que se concede anualmente desde 1902 en recoñecemento a un descubrimento orixinal nas ciencias físicas, particularmente en electricidade e magnetismo ou as súas aplicacións; e ata 2013, unha das dúas únicas mulleres galardoadas.
En 1908 e 1911, Hertha leu de novo os seus estudos ante a Royal Society. Tamén presentou os resultados da súa investigación ante a audiencia da British Association e a Physical Society. O interese de Ayrton nos vórtices de auga e aire inspiraron o ventilador Ayrton, chamado flapper, utilizado nas trincheiras na primeira guerra mundial para disipar o gas velenoso.
Hertha colaborou en crear a Federación Internacional de Mulleres Universitarias en 1919 e o Sindicato Nacional de Traballadores Científicos en 1920.
Vida persoal
En 1903 coñeceu a Marie Curie con quen mantivo unha longa amizade. No verán de 1912, Curie e as súas fillas Irène e Ève foron acollidas por Ayrton na súa casa da costa inglesa, para escapar do escándalo provocado pola súa relación con Langevin.
Recoñecementos
En 2010, foi votada como unha das dez mulleres británicas máis influentes na historia da ciencia.
En 2015, a British Society for the History of Science creou o premio Ayrton, en recoñecemento ás contribucións de Hertha Ayrton á ciencia británica.
O 28 de abril de 2016, Google conmemorou o 162 aniversario do seu nacemento cun Google Doodle.
Condide, Pontecesures, Pontecesures
Condide é un lugar da parroquia de Pontecesures, no concello pontevedrés de Pontecesures, na comarca de Caldas. Segundo o IGE, en 2022 tiña 83 habitantes (39 homes e 44 mulleres).
Gran Muralla Chinesa
250px|miniatura|Lonxitude da Muralla Chinesa dende o espazo miniatura|dereita|250px|Vista xeral da Gran Muralla no tramo de Badaling. A Gran Muralla Chinesa (chinés tradicional: 長城, chinés simplificado: 长城, pinyin: Cháng Chéng, "Longa fortaleza") é unha serie de fortificacións, construídas desde o século V a.C., de pedra, ladrillo, terra apisoada, madeira, e outros materiais, en xeral, ao longo dunha liña de leste a oeste a través das fronteiras históricas do norte da China para protexer aos estados chineses e o imperio da China dos ataques dos bárbaros de Mongolia e Manchuria. O principal propósito do muro non era impedir que fora atravesado, senón máis ben impedir que trouxeran cabalos con eles.