cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ferreiriño cristado
Morfoloxía e hábitos
É unha especie pequena de 11,5 cm de lonxitude, peso de 11 gramos e envergadura de 17–20 cm. Morfoloxicamente os machos son iguais ás femias.
Ave estritamente forestal, o seu hábitat predilecto son as fragas de coníferas aínda que tamén se adapta a fragas mixtas con gran densidade forestal.
A base da súa alimentación son os insectos, sementes de coníferas e arácnidos.
Reprodución
O período de cría vai de abril a xullo, podendo facer 1 ou dúas postas. O niño adoita estar en ocos de árbores ou en fendas de rochas. Cada posta consta entre 5 e 8 ovos, cun tempo de incubación de 13 a 15 días. Os polos permanecen no niño entre 17 e 21 días trala eclosión.
Distribución
Presente en toda Europa Occidental e Central (excepto Italia e Inglaterra). Está presente tamén no sur de Escandinavia.
A Cabeceira, O Deveso, As Pontes de García Rodríguez
A Cabeceira é un lugar da parroquia do Deveso no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Estaba habitado por un home no ano 2014 segundo datos do IGE.
Bloque
O tamaño dun bloque pode variar moito. As dimensións (en metros) dos quinteiros do ensanche de:
Linguas dárdicas
As linguas dárdicas son un grupo de linguas indoiranias faladas na parte oriental de Afganistán, no norte de Paquistán (NWFP) e no disputado estado de Xammú e Caxemira.
O grupo dárdico foi tradicionalmente definido coma un subgrupo das linguas indoarias as que experimentaron unha forte influencia dende as linguas nuristanesas e as linguas iranias. O nuristanés, un grupo de linguas faladas no nordeste Afganistán, ás veces foi incluído no grupo dárdico, pero hoxe menténse coma un grupo independente, coma un dos tres subgrupos do indoiranio.
O iranista noruegués Georg Morgenstierne escribiu que o Chitral é a área de máis diversidade lingüística do mundo. Aínda que do dárdico o khowar é a lingua máis predominante do Chitral, máis de dez linguas fálanse nesta área. Estas inclúen as dárdicas calaxa-mun, palula, dameli, gawar-bati, as nuristanís, idgá, buruxasquí, guxar, vakhí, a lingua kirguiz, as linguas iranias taxico e paxtó. Moitas destas linguas non se usan na escritura, non teñen unha norma gráfica para escribílas. Ás veces para redactar unha carta usan o sistema urdú ou persa.
Agás o caxemirés, tódalas linguas dárdicas son linguas minoritarias as que non foron o suficientemente estudadas. Na maioría dos casos son faladas en áreas de difícil acceso debido ás montañas e/ou aos conflitos armados da rexión. Tódalas linguas (incluíndo o caxemirés) foron influenciados polas linguas veciñas non dárdicas.
Galegos, Navia de Suarna
Santiago de Galegos é unha parroquia do concello de Navia de Suarna na comarca dos Ancares, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 66 habitantes, deles 36 eran homes e 30 eran mulleres, o que supón unha diminución de 3 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
José García Estoa
Traxectoria
Casou con Angustias Bermúdez.
O longo adeus
O longo adeus (en The Long Goodbye) é unha novela escrita en 1953 por Raymond Chandler, protagonizada polo detective Philip Marlowe. Namentres que parte da crítica non a considera á altura que The Big Sleep ou Farewell, My Lovely, outra parte considéraa a mellor obra da súa vida. . Destaca pola súa crítica social, e inclúe de elementos autobiográficos. En 1955 recibiu o Premio Edgar Award á mellor novela.
Foi traducida ó galego por Diego Ameixeiras e Alejandro Tobar e foi publicada pola Editorial Hugin e Munin no ano 2019.
Argumento
A novela comeza no exterior do club The Dancers. Marlowe, detective xa aparecido en novelas anteriores do escritor, coñece un borrachón chamado Terry Lennox, que ten a cara marcada por cicatrices. Comezan unha infrecuente amizade de varios meses, ata que unha noite Lennox chega de madrugada ó despacho de Marlowe pedíndolle que o leve ó aeroporto de Tijuana. Marlowe acepta, a condición de que Lennox non lle dea ningún detalle do asunto.
No seu regreso aos Ánxeles Marlowe é arrestado como sospeitoso de asasinato, logo de que non colaborar coa policía, que busca a confirmación de que axudou a escapar a Lennox. Dinlle que a muller de Lennox foi atopada morta na súa piscina, e que morreu antes da marcha de Lennox. Logo de tres días de interrogatorio infrutífero, Marlowe é liberado ó ser Lennox supostamente atopado morto tras suicidarse en Otatoclán cunha confesión completa do seu puño e letra. Marlowe volve á casa e encontra unha enigmática nota de Lennox cun "retrato de Madison" (un billete de 5 000 dólares).
miniatura|dereita|Billete de $5000 co retrato de Madison. Philip Marlowe recibe unha chamada desde Nova York do editor Howard Spencer, que lle pide que investigue un caso. Un dos seus mellores escritores, Roger Wade, ten problemas co alcol e leva tres días desaparecido. Inicialmente Marlowe rexeita o caso, pero logo de que a muller de Wade, Eileen, tamén lle pida axuda, decide aceptar. Marlowe remata atopando a Wade nun rancho no deserto. Cobra os seus honorarios, pero o caso Wade non remata.
Os Wade intentan convencer a Marlowe de que queda na súa casa para axudar a Roger a escribir en vez de beber. Rexéitao, pero remata facendo viaxes furtivas ó fogar dos Wade para controlalo. Nunha das visitas encontra a Roger tirado na herba cun coitelo na man. Despois intenta suicidarse, pero dálle a pistola á muller. Ela acaba nunha especie de transo intentando seducir a Marlowe, pensando que é un antigo amante que morrera dez anos antes na Segunda guerra mundial.
Mentres tanto recibe presións para que deixe o caso de Lennox, primeiro de Mendy Menéndez, un amigo hispano de Lennox, e despois do sogro de Lennox, da policía, do servente dos Wade (un chileno chamado Candy), e da muller de Wade. Marlowe tamén descobre que Terry Lennox vivira como Paul Marston, que casara e que seguramente proviña de Inglaterra.
Wade chama de novo a Marlowe, pedíndolle que vaia comer con el. Wade acaba embebedándose e suicidándose. A súa muller chega á casa pouco despois e acusa a Marlowe de matar o seu marido. Candy inicialmente intenta incriminar a Marlowe, pero as súas acusacións son desbotadas no interrogatorio.
Marlowe recibe unha chamada de Spencer avisándoo da morte de Wade, e respóndelle a Spencer que o recolla para iren ver a sñora Wade. Unha vez alí, Marlowe infórmaa da morte da muller de Terry Lennox. Eileen ao principio intenta inculpar a Roger, pero Marlowe non a cre e responde que ela matou tanto á señora Lennox como a Roger Wade, e que Paul Marston (Lennox) é o que fora seu primeiro marido, que se supuña falecido en combate na costa de Noruega ou a mans da Gestapo. Á mañá seguinte, Marlowe recibe unha chamada informándoo de que Eileen Wade se suicidou, deixando unha nota cunha confesión.
Marlowe segue negándose a ignorar a verdade. É asaltado por Menéndez, quen remata arrestado por un policía, antigo compañeiro seu, chamado Randy Starr, que servira con Menéndez e Lennox/Marston durante a guerra. Finalmente Marlowe recibe a visita dun mexicano que di estar presente cando Lennox foi asasinado no seu cuarto de hotel. Marlowe escoita a súa historia, e di que non o cre, pois o mexicano é o propio Lennox logo dunha operación de cirurxía.
Adaptacións televisisvas e cinematográficas
A novela foi levada á televisión en 1954 na antoloxía de series Climax!, con Dick Powell como Marlowe, papel que xa interpretara en Murder, My Sweet. Esa actuación en directo encumbrou ó actor Tris Coffin.
Foi levada ó cine por Robert Altman en 1973 co título de The Long Goodbye.
Teoría neutralista da evolución molecular
A teoría neutralista da evolución molecular é unha teoría evolutiva que considera que a nivel molecular a maioría dos cambios evolutivos e a maioría da variación nunha especie e entre especies non son causadas pola selección natural senón pola deriva xenética de alelos mutantes, que teñen un efecto neutro ou neutral. Unha mutación neutra é aquela que non afecta á capacidade dun organismo para sobrevivir e reproducirse. A teoría neutralista permite a posibilidade de que a maioría das mutacións sexan deletéreas, pero sostén que como estas son rapidamente eliminadas pola selección natural, non fan contribucións significativas á variación nunha especie e entre especies a nivel molecular. Asúmese que as mutacións que non son deletéreas son principalmente neutras en vez de beneficiosas. Ademais de asumir a primacía das mutacións neutras, a teoría tamén asme que o destino das mutracións neutras está determinado polo proceso de mostraxe descrito para modelos específicos de deriva xenética aleatoria.
Segundo o fundador desta teoría, Motoo Kimura, a teoría aplícase só á evolución a nivel molecular, mentres que a evolución fenotípica está controlada pola selección natural, como postulou Charles Darwin. A proposición dunha teoría neutralista foi seguida dunha ampla controversia "neutralista-seleccionista" sobre a interpretación dos patróns de diverxencia molecular e polimorfismo, que chegaron ao seu punto álxido nas décadas de 1970 e 1980. A controversia aínda non está de todo solucionada entre os biólogos evolutivos.
Nogueira, Doade, Lalín
Nogueira é un lugar da parroquia de Doade, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o IGE, no 2011 tiña 25 habitantes (12 homes e 13 mulleres), o que supón unha diminución de 6 habitantes con respecto ao ano 2000.
Teoría neutralista da evolución molecular
A teoría
Kimura, King, e Jukes suxeriron que cando se comparan os xenomas das especies existentes, a gran maioría das diferenzas moleculares son "neutras" en canto á selección natural, é dicir, os cambios moleculares representados por estas diferenzas non inflúen na eficiencia biolóxica ou fitness dos organismos. Como resultado, a teoría considera que estas características xenómicas non están suxeitas nin se poden explicar por selección natural. Esta idea está baseada en parte en que o código xenético está dexenerado, que quere dicir que pode haber varias secuencias distintas de tres nucleótidos (codóns) que codifican o mesmo aminoácido (por exemplo, os codóns GCC e GCA codifican ambos a alanina). Consecuentemente, moitos cambios potenciais dun só nucleótido son "silenciosos" ou "non expresados", se ocorre que o codón que codificaba un aminoácido cambia a outro codón que tamén codificaba ese mesmo aminoácido. Tales cambios considérase que teñen pouco ou ningún efecto biolóxico.
Unha segunda hipótese da teoría neutralista é que a maioría dos cambios evolutivos son o resultado da deriva xenética que actúa sobre os alelos neutros, en vez de, por exemplo, do autostop xenético dun alelo neutro debido a que ten un ligamento xenético con alelos non neutros. Un alelo neutro, unha vez que aparece por mutación, pode facerse máis común na poboación por causa da deriva xenética. O máis normal é que o alelo se perda, pero en raros casos pode fixarse na poboación, o que significa que o novo alelo se fai o alelo estándar na poboación. Este proceso estocástico considérase que obedece a ecuacións que describen a deriva xenética aleatoria por causa de accidentes de mostraxe.
Segundo a teoría neutralista, as mutacións aparecen cunha taxa μ en cada 2N copias dun xene, e fíxanse cunha probabilidade de 1/(2N). Isto significa que se todas as mutacións fosen neutras, a frecuencia á cal se acumularían as diferenzas fixadas entre poboacións diverxentes pode predicirse que é igual á taxa de mutación por individuo, por exemplo, durante os erros que ocorren na replicación do ADN; ambas son iguais a μ. Cando a proporción de mutacións que son neutras é constante, tamén o é a taxa de diverxencia entre poboacións. Isto proporciona unha explicación para o reloxo molecular, aínda que o descubrimento dos reloxos moleculares é anterior á teoría neutralista.
A teoría neutralista non nega que exista selección natural. Hughes escribiu: "Os biólogos evolucionistas distinguen tipicamente dous tipos principais de selección natural: selección purificadora, que actúa eliminando as mutacións deletéreas; e selección positiva (darwiniana), que favorece as mutacións vantaxosas. A selección positiva pode, á súa vez, ser subdividida en selección direccional, que tende á fixación dun alelo vantaxoso, e selección equilibrada ou balanceada, que mantén un polimorfismo. A teoría neutralista da evolución molecular predí que a selección purificadora está sempre presente, pero que ambas as formas de selección positiva son raras, aínda que non nega a importancia da selección positiva na orixe das adaptacións". (Ver orixinal: ). Noutro ensaio, Hughes escribiu: "A selección purificadora é a norma na evolución dos xenes codificantes de proteínas. A selección positiva é unha relativa rareza, pero é de grande interese, precisamente porque representa unha desviación da norma". (Ver orixinal: ). Unha visión máis xeral e moderna da evolución molecular é a que foi presentada por Masatoshi Nei.
O debate "neutralista–seleccionista"
Cando se publicou a teoría de Kimura orixinouse un acalorado debate, que en gran medida xiraba arredor das porcentaxes relativas dos alelos que son "neutros" fronte aos "non neutros" nun xenoma dado. En contra da percepción de moitos observadores, o debate non era sobre se a selección natural ocorre ou non. Kimura argumentaba que a evolución molecular está dominada por unha evolución selectivamente neutra, pero que a nivel fenotípico, os cambios nos caracteres estaban probablemente dominados pola selección natural máis que pola deriva xenética.
Tomoko Ohta puxo a énfase na importancia das mutacións "case neutras", en especial as mutacións que son só lixeiramente deletéreas. A dinámica de poboacións das mutacións case neutras é esencialmente a mesma que a das mutacións neutras agás que a magnitude absoluta do coeficiente de selección é maior de 1/N, onde N é o tamaño efectivo de poboación con respecto á selección. O valor de N pode, por tanto, afectar a que número de situacións poden tratarse como neutras e cantas como deletéreas.
Hai unha gran cantidade de métodos estatísticos para comprobar se a teoría neutralista é unha boa descrición da evolución (por exemplo, a proba de McDonald-Kreitman ), e moitos autores afirman que detectaron selección (Fay et al. 2002, Begun et al. 2007, Shapiro et al. 2007, Hahn 2008, Akey 2009 ). Porén, Nei et al. (2010) argumentaron que os métodos usados para afirmar iso dependen de moitas asuncións que non están bioloxicamente xustificadas.
Castelán costeiro peruano
O castelán costeiro peruano é unha variedade da lingua castelá falada na rexión litoral do Perú, dende o departamento de Piura até a localidade de Chala. A cidade de Lima foi entre 1535 e 1739 a cidade máis importante do Vicerreinado do Perú, e a súa fala converteuse nunha das máis prestixiosas da rexión. Isto debeuse á súa importancia política e cultural, prestixio obtido pola existencia da Universidade Nacional Maior de San Marcos, a primeira universidade fundada no continente, e ao feito de que contou con maior proporción de españois de orixe castizo que a maioría de cidades do continente americano, sendo a cidade con máis títulos nobiliarios casteláns fóra da metrópole.
Luzes de Galiza
Luzes de Galiza é unha revista cultural galega publicada entre 1985 e 1997. Nun principio tiña unha saída trimestral, mais a partir de 1997 converteuse en anual, aínda que cunha periodicidade moi irregular.
Traxectoria e características
Nace en xullo de 1985 en Sada baixo a dirección de Manuel Rivas e co patrocinio de Ediciós do Castro, do Grupo Sargadelos. Trátase dunha iniciativa dos membros do denominado Grupo Coruñés (refírese a autores que entre 1984 e 1985 publican os volumes colectivos De amor e desamor I e II, destacando Xavier Seoane, José-María Monterroso Devesa, Pilar Pallarés, Xulio López Valcárcel, Lino Braxe, Lois Pereiro, Miguel Anxo Mato Fondo, Francisco Salinas Portugal e Miguel Anxo Fernán-Vello). Os estudantes que forman este colectivo, con sede no Centro de Información de Isaac Díaz Pardo, comparten unhas experiencias estéticas comúns, unha ideoloxía semellante (podería dicirse que nacionalista de esquerdas) e unha procedencia: a cidade da Coruña. Este núcleo urbano aparece explicitamente no seu proxecto, como é visible no artigo Miseria e hernia cultural de Manuel Rivas, publicado na revista en 1987, no que se critica a falta de actividade cultural nesa zona.
"Nós medramos culturalmente nunha cidade sen apenas pontes. É esa carencia de vínculo, de referencia adulta, unha das herbas que fai da Coruña un ermo onde campan ao seu aire os cipallos provincianos e a súa cultura cascarilleira [Manuel Rivas, 1987]"
Ante este problema, a súa resposta é combater a situación directamente coa publicación de Luzes de Galiza. Mais, a pesar de que A Coruña cobra un gran protagonismo nesta revista, non se trata dunha iniciativa localista, senón que a partir desa cidade, unha das máis castelanizadas de Galiza e na que primaba un maior descoñecemento da cultura galega, extrapólase a estratexia de combate intelectual a toda a todo o país.
En canto ao carácter de Luzes, trátase dunha publicación heteroxénea e aberta na que se tratan temas variados dentro do eido da cultura e do pensamento, sendo especialmente importantes o ensaio, a fotografía, a filosofía, as artes plásticas, a arquitectura, a literatura, a música, o cine e o deseño. Por esta razón, ademais de con diversas xeracións de escritores e ensaístas, a revista contaba nas súas filas con fotógrafos como Xurxo Lobato, Moncho Rama, Chus García, Xulio Correa, Xan Piñón, Luís Suárez Canal, Xosé Abad, Caruncho, Delmi Álvarez e Vari Caramés, así como con ilustradores como Luís Seoane, Alfonso Sucasas, Antón Patiño, Reimundo Patiño, Alfonso Costa, Xulio Maside, Din Matamoro, César Fernández Arias, Álvaro de la Vega, Antón Lamazares, Correa Corredoira, Xaquín Martín, Miguelanxo Prado e Alerto Datas, encargados de converter a revista nun referente tamén artístico e gráfico. Destacan alén diso os frecuentes artigos literarios e a análises críticas da actualidade co obxectivo de renovar a prensa cultural galega desde dentro.
Desapareceu en 1997. En 2004 apareceu Luces como nome do suplemento cultural semanal da edición do xornal El País en Galiza. En 2013 apareceu a revista mensual, Luzes, dirixida por Manuel Rivas] e Xosé Manuel Pereiro, cun proxecto empresarial e profesional independente das outras dúas cabeceiras.
Significado e orixe do nome
Respecto á denominación da revista, esta xa nos ofrece información relevante sobre o carácter da publicación.
En primeiro lugar, enmarca a iniciativa nun determinado espazo xeográfico, Galiza. Cabe sinalar tamén que aparece “Galiza” en lugar de “Galicia”, o cal reflicte unha vontade de empregar a normativa reintegracionista en lugar da oficial. Non obstante, co paso do tempo, a maior parte dos colaboradores empregan nos seus escritos a normativa oficial, mais sen cambiar a grafía da revista, mostrando que ambas opcións son aceptadas, xa que o que prima é o contido.
En segundo lugar, Luzes reforza os ideais de renovación dos autores. Búscase iluminar unha tradición cultural e sobre todo literaria, a galega, que foi escurecida durante séculos pola castelá. Ademais, pode entenderse como unha referencia á Ilustración, en que todos os eidos do saber eran tratados como importantes e se cría na necesidade de crear enciclopedias nas que se recollese o saber humano global. Isto explicaría a diversidade de asuntos e temas que se tratan en Luzes de Galiza. De novo estase a empregar a normativa reintegracionista (“Luzes” e non “Luces”).
"Necesitamos LUZES, ALTAS LUZES solares combatendo como os arcanxos a súa heliomaquía, rotundas LUZES, fontes de LUZES, corpos feridos de LUZES, ebrios de LUZES, derramando LUZES porque no principio foi a LUZ e sempre estamos no principio, nacendo cada intre [“O cavalo do orgulho”, número 0, 1985]"
Finalmente, no número 24, publicado en 1994, engádese o subtítulo “Revista de liberdades, crítica e cultura”, que marcará o comezo e o talante da revista na súa segunda etapa.
Redactores e colaboradores
Luzes de Galiza contou como redactores con Xavier Seoane, Lino Braxe, Antón Baamonde, Miguel Anxo Mato Fondo, Miguel-Anxo Murado e Xulio López Valcárcel, membros do equipo xa nos anos de fundación ou engadidos máis adiante.
En canto aos diversos colaboradores da revista ao longo dos anos, en Luzes de Galiza participaron varias xeracións de escritores e ensaístas, maioritariamente nados a partir dos anos cincuenta e identificados coa renovación cultural. Contaba con nomes como Xosé María Álvarez Cáccamo, Vicente Araguas, Alberto Avendaño, Carmen Blanco, Antón Capelán, Manuel Forcadela, Camilo Franco, Xesús González Gómez, Xosé Manuel Martínez Oca, Gonzalo Navaza, Antón Reixa, Claudio Rodríguez Fer, Xurxo Souto, Manuel Vilanova, Xosé Luís Méndez Ferrín, Manuel María, Xosé Manuel Beiras etc.
Etapas
Na evolución da produción da revista Luzes de Galiza, distínguense dúas etapas: desde a súa creación no ano 1985 até o 1993, e desde este último ano até o 1997, ano da súa paralización. Deste xeito, malia non poder falarse dunha mudanza radical, si cómpre apuntar unha evolución notable a partir do número 24 da revista.
As principais diferenzas que introduce a segunda etapa son as seguintes:
Seccións
Luzes de Galiza non foi unha revista cunhas seccións fixas ao longo da súa publicación, senón que estas foron mudando por outras novas co tempo, ou mesmo desapareceron. Algunhas delas incluso foron puntuais, incluídas só nun dos números; mais con todo, pódese falar dunhas cantas seccións que tiveron unha continuidade relevante dentro da revista, separadas en dous bloques que corresponden a cada unha das etapas.
Canto á primeira etapa, as seccións predominantes serían as seguintes, que aparecen ordenadas alfabeticamente:
Da segunda etapa cómpre destacar as seguintes, ordenadas do mesmo xeito que as anteriores:
Enrique Egas
miniatura|dereita|250px|Entrada á Capela Real de Granada. Enrique Egas, nado en Toledo cara a 1455 e finado en 1534, foi un arquitecto e escultor español. Membro da familia Egas, fillo de Egas Cueman que o iniciou na profesión nun momento da historia de España de grande actividade construtiva civil e relixiosa.
Obra
En 1495 atópase traballando para a Catedral de Santa María de Toledo, onde seu pai era mestre de obras, onde adquiriu sona e prestixio e cuxas técnicas difundirá por toda Castela, Andalucía e Galiza. Na catedral toledana realiza a reforma da Capela Mozárabe en 1519. Foi tamén mestre construtor no Hospital da Santa Cruz e interveu en San Juan de los Reyes na mesma cidade.
Ampliou o seu traballo na Catedral Nova de Plasencia, e en 1505, anos despois da toma de Granada, encárganlle a dirección da Capela Real de Granada e, en 1521, das trazas da mesma catedral (ver ambas en Catedral de Granada), e antes, en 1511, o Hospital Real desa cidade. Porén a catedral sería edificada, noutro estilo, por Diego de Siloé.
Egas en Compostela
miniatura|dereita|250px|Hospital Real, Santiago.
Antes da acabar o século XVI, en 1499 Enrique Egas está en Santiago, na Galiza, onde realiza as trazas do Hospital Real, xunto co seu irmán Antón. As obras comezaron xa no XVI, e aínda que Egas as controla, o encargado in situ de levalas a ramo e o aparellador Juan de Lemos. O plano básico era similar ao que logo empregaría no Hospital da Santa Cruz de Toledo e no Hospital Real de Granada, que se inspiran no tratadista italiano Antonio Averlino, Il Filarete (1400 - ca. 1469). Porén a portada é obra de Martín de Blas e Guillén Colás, franceses de orixe, que traballan nela desde 1520. Nos patios dianteiros, os únicos debidos a Egas, os escultóricos chafarices foron deseñados polo mestre e executados por Xácome García en 1510.
En 1678, o arquitecto monxe, frei Tomás Alonso, alterou o conxunto da fachada ao colocar nela unha balconada e fiestras. No século XVIII, frei Manuel de los Mártires, realiza os patios posteriores.
Garrigues
250px|miniatura|Localización da comarca en [[Cataluña.]] As Garrigues é unha comarca da provincia de Lleida, na zona oeste de Cataluña. A súa capital é Les Borges Blanques. En 2009 tiña 20.479 habitantes.
A comarca limita ao norte co Pla d'Urgell, ao nordeste co Urgell, ao leste coa Conca de Barberà, ao sur coa Ribera d'Ebre e o Priorat, e polo oeste co Segrià.
Concellos
Actualmente a comarca está formada por 24 concellos.
Liña de Wallace
miniatura|300px|A liña de Wallace delimita as faunas australianas e do sueste asiático. A extensión de terra probable na época do [[último máximo glaciar, cando o nivel do mar estaba máis de 110 m por debaixo do actual, móstrase en gris. A zona de augas profundas do estreito de Lombok entre Balí e Lombok formou unha barreira acuática incluso cando os niveis máis baixos do mar uniron as agora illas e masas de terra separadas a ambos os lados.]]
A liña discorre a través de Indonesia, entre Borneo e Sulawesi (Célebes), e a través do estreito de Lombok entre Balí e Lombok. A distancia entre Balí e Lombok é pequena, duns 35 km. As distribucións de moitas especies de aves teñen como límite esta liña, xa que moitas aves non cruzan nin sequera os estreitos máis curtos de augas oceánicas abertas. Algúns morcegos teñen distribucións que cruzan a liña, pero os animais terrestres máis grandes están xeralmente limitados a vivir a un dos lados da liña; son excepcións os macacos, porcos e tarseiros en Sulawesi. Outros grupos de plantas e animais mostran padróns que difiren cos límites marcados pola liña, pero o padrón xeral global é forte e razoablemente consistente coa liña. A flora non segue a liña de Wallace na mesma extensión que a fauna. Un xénero de plantas que non cruza a liña é o xénero australiano Eucalyptus.
Contexto histórico
miniatura|esquerda|upright|Debuxo orixinal da liña da publicación de Wallace.
Antonio Pigafetta deixou anotados os contrastes biolóxicos entre as Filipinas e as illas Molucas (illas das especias), as cales están en lados opostos da liña, en 1521 durante a continuación da viaxe de Fernão de Magalhães, despois de que mataran a Magalhães en Mactán. Ademais, como indicou o propio Wallace, as observacións sobre as diferenzas na fauna entre as dúas rexións foran xa sinaladas por George Windsor Earl. No opúsculo de Earl On the Physical Geography of South-Eastern Asia and Australia, publicado en 1845, describíase como mares pouco profundos conectaban as illas polo oeste (Sumatra, Xava etc.) co continente asiático e tiñan unha vida silvestre similar, mentres que as illas do leste, como Nova Guinea, estaban conectadas con Australia e estaban caracterizadas pola presenza de marsupiais. Wallace usou as observacións da súa longa viaxe pola rexión para propoñer unha liña que pasaría ao leste de Balí, xa que "todas as illas ao leste de Borneo e Xava formaran parte dun continente australiano ou pacífico, do cal estaban agora separadas." O nome de 'liña de Wallace' foi utilizado por primeira vez por Thomas Huxley nun artigo de 1868 enviado á Sociedade Zoolóxica de Londres, pero mostraba a liña pasando polo oeste de Filipinas. Os estudos de Wallace en Indonesia demostraron a teoría emerxente da evolución, aproximadamente ao mesmo tempo que Joseph Dalton Hooker e Asa Gray publicaron ensaios que apoiaban a hipótese de Charles Darwin.
Bioxeografía
miniatura|300px|A rexión de [[Wallacea situada entre a liña de Wallace (segundo Ernst Mayr ou Thomas Henry Huxley) e a liña de Lydekker]] Para a comprensión da bioxeografía da rexión son fundamentais as relacións dos niveis do mar de tempos pasados coas plataformas continentais. A liña de Wallace é visible xeograficamente cando se examnan os contornos da plataforma continental. A liña pode verse como unha canle de augas profundas que marca o bordo sueste da plataforma da Sonda que conecta os fondos de Borneo, Balí, Xava e Sumatra coas terras continentais do sueste asiático. Australia está igualmente conectada pola plataforma Sahul con Nova Guinea. As fronteiras bioxeográficas coñecidas como liña de Lydekker, que separan o bordo leste de Wallacea da rexións australiana, teñen unha orixe similar na liña de Wallace.
Durante os avances dos glaciares da era glacial, cando o nivel do mar estaba 120 m máis baixo do que hoxe, tanto Asia coma Australia estaban unidas polo que agora son illas por medio das súas plataformas continentais emerxidas e formaban masas de terra continuas, pero as augas profundas entre esas dúas grandes áreas de plataforma continental permaneceron, durante uns 50 millóns de anos, como barreiras que mantiveron separadas as faunas e floras de Australia e Asia. Wallacea consta de illas que non estiveron recentemente conectadas por pontes de terra emerxida con ningunha das dúas masas de terra continentais, e por iso están poboadas por especies que poden cruzar os estreitos entre as illas. A chamada "liña de Weber" discorre a través desa área transicional (ao leste do centro), no punto en que cambia a dominancia das especies de Asia pola das de orixe australiana.
Pode concluírse razoablemente que a liña era unha barreira oceánica que impedía a migración das especies porque os aspectos físicos das illas separadas son moi similares. Entre as especies que se encontran só no lado asiático están os tigres e rinocerontes, mentres que os marsupiais e monotremos só se encontran no lado leste da liña.
Kenneth McAlpine
Kenneth McAlpine, nado en Cobham (Surrey) o 21 de setembro de 1920 e finado o 8 de abril de 2023, foi un piloto inglés de automobilismo
Traxectoria
Participou en sete Grandes Premios do Mundial de Fórmula Un, debutando o 19 de xullo de 1952. Non logrou puntos de campionato.
Durante o desenvolvemento do Connaught Racing Team baseado en Send in Surrey, McAlpine converteuse nun importante investidor financeiro e gozou de varios triunfos como propietario de equipo, incluíndo a memorable vitoria de Fórmula 1 de Tony Brooks en Siracusa, Italia en 1955. O equipo foi finalmente disolto en 1958 e os coches vendidos, incluíndo un ou máis a un xove Bernie Ecclestone.
Despois da súa retirada dos Grandes Premios, McAlpine estableceu un exitoso negocio de cultivo e embotellado de viño inglés e na súa propiedade en Lamberhurst, Kent. Era membro da familia McAlpine que fundou a famosa empresa de enxeñería civil do mesmo nome. Tamén foi membro de The Air Squadron.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Hans-Ludolf Flügge
Hans-Ludolf Flügge, nado o 9 de xuño de 1907 en Maschen e finado o 7 de febreiro de 1980 en Ebersen, foi un escritor alemán en baixo alemán e alemán,
Traxectoria
Estudou xornalismo nas universidades de Halle e Leipzig e desde 1925 traballou como redactor en diversos xornais. Entre 1941 e 1957 residiu en Rotenburg e Osterode am Harz. Foi autor de varias obras de teatro e relatos curtos.
O Penedo, Doade, Lalín
O Penedo é un lugar da parroquia de Doade, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o IGE, no 2011 tiña 17 habitantes (6 homes e 11 mulleres), o que supón un aumento de 4 habitantes con respecto ao ano 2000.
Terra Chá (poemario)
Terra Chá é un poemario de Manuel María, quizais o máis coñecido do autor. Publicouse por primeira vez no ano 1954, na Editorial Celta, en Lugo. Na primeira edición estaba formado por 55 poemas aos que se lle foron engadindo outros nas sucesivas edicións. O tema que dá unidade ao libro é a evocación da súa terra natal, a comarca da Terra Chá: Como di o profesor Anxo Tarrío Varela, Manuel María imprime "un cambio de rumbo cara a unha poética menos complexa, dende o punto de vista conceptual, cá que se decanta dos seus primeiros poemarios (...) aínda que máis transparente e emotiva, inmediatamente comunicadora"
O poemario comeza cunha dedicatoria a súa nai, á súa muller Saleta e aos seus irmáns Xosé e Antón.
Estrutura
O libro está estruturado en once seccións: miniatura|dereita|Penas de Rodas, un símbolo da Terra Chá.
O poemario ten unha estrutura fechada: a "Soleira" ou limiar da obra inclúe, dende a segunda edición, un longo poema titulado "Canto á Terra Cha" que o poeta asina dende a pequena distancia, en Monforte de Lemos, en agosto de 1964. Este longo canto á terra amada e da que sente saudade "agora estou lonxe. E teño saudade/ dos camiños anchos como estradas" ten o seu colofón no derradeiro poema do libro, "Pranto pola Terra Cha":
Os dous poemas engadidos na segunda edición representan a evolución que a poética de Manuel María terá, dun lirismo intimista e subxectivo ata unha poesía de carácter social-realista. Ou ben as dúas correntes conviven desde sempre, porque a súa vontade foi incluír os seus recordos e arelas neste marco de poesía social: ámbolos dous poemas (o primeiro só incipiente) están a denunciar o proceso de colonización que se iniciara na década de 1950, baixo o réxime franquista, co Instituto Nacional de Colonización, tentando modernizar a terra e introducindo tractores que prepararían os montes comunais e particulares como zonas agrarias, dentro da política autárquica da ditadura. A maioría dos colonos procedían de terras asturianas afectadas pola construción dos encoros do río Navia. miniatura|A máquina de escribir que se conserva na Casa Museo Manuel María. Nunha homenaxe colectiva que Citania de Publicacións sacou co gallo de cumprírense os 40 anos da publicación de Terra Chá e no 65 aniversario do seu autor, este explica en "Como naceu o Terra Chá"'' o xerme do libro:
Nesta reflexión sobre a súa obra o poeta lembra a fonda impresión que lle causara a lectura da poesía de Antonio Noriega Varela, así como o sentimento que esa poesía fixo agromar nel: a emoción da paisaxe, do contorno vital e da paisanaxe. En palabras do chairego, "encendeuse dentro de min algo así como unha luz máxica. E, nunha especie de revelación, ollei mentalmente o libro como un poema unitario"; en poucos días o libro estaba rematado. En Lugo pediulle un prologo a Ánxel Fole que será asinado en outono do 1953: "De par dun poeta". Outra fonte de inspiración importante é a do poeta Aquilino Iglesia Alvariño, a quen cita no discurso de entrada na Real Academia Galega:
"Non podemos escribir o nome de Aquilino Iglesia Alvariño sen emoción. Foi o noso mestre e xeneroso amigo o mesmo que Xosé María Díaz Castro. Para nós Aquilino é o gran cantor e intérprete das paisaxes chairegas que tan emocionadamente contemplou dende o seu Seivane natal, nas brañas de Abadín dende as que se divisa toda a Terra Chá".
A segunda parte do poemario, "Terra Cha", está formada por 23 poemas nos que a temática é fundamentalmente a natureza e costumes do contorno máis próximo ao poeta: terra, montes, ríos, feiras, cruceiros, Vilalba,...; neles é frecuente atopar a apóstrofe e a prosopopea como nestes versos ao regato do Cepelo:
A terceira parte está formada por dez poemas adicados a dez coñecidas romaxes da chaira: a Virxe do Monte en Sistallo (Cospeito), o San Alberte de Parga, o San Ramón de Vilalba... todas elas romarías de sona entre a xente da contorna. A esta xente adica a a cuarta parte con once poemas nos que se detén tanto no "labrego" como nos artistas e poetas da zona (Xosé María Chao Ledo, Iglesia Alvariño, Díaz Castro, Miguel Anxo Fernán-Vello...) En "A terra e o labradío" hai once poemas adicados a cantar o mundo da agricultura no que se desenvolven os seus parroquiáns (Millo, Patacas, Centeo, O arado); Aquí aparece o famoso poema "O carro" que musicou Fuxan os Ventos. Na sección "Paxaros" está o poema "O cuco", ´musicado por Suso Vaamonde.
Edicións
A primeira edición incluía 55 poemas, e apareceu da man de Editorial Celta en 1954, con limiar de Ánxel Fole. En 1967 apareceu a segunda edición, do Círculo de las Artes de Lugo, xa con 91 poemas. De 1972 é a terceira edición, de Editorial Celta, con portada de Luís Seoane e ilustracións de Isaac Díaz Pardo, con 100 poemas. Tamén Celta sacou a cuarta edición en 1980, con 105 poemas.
En 1989 apareceu unha edición crítica a cargo de Xosé María Dobarro, publicada por Edicións Xerais mais sen o prólogo de Ánxel Fole. En 2001 Produccións Culturais Artesa sacou a sexta edición, con limiar do propio autor e ilustracións e gravados de Felipe Criado, con 114 poemas.
En 2001 Espiral Maior incluíu a obra no primeiro volume da Obra poética completa do autor (1950-1979). En 2002 La Voz de Galicia editou Terra Chá na Biblioteca galega 120, e en 2005 foi editada pola Irmandade dos Vinhos Galegos. No ano 2015 saíu a décima edición da man da Casa-Museo Manuel María.
Indíxena
miniatura|Indíxenas [[caraxá do Brasil.]] miniatura|Indíxenas [[inuit no Canadá.]] miniatura|300px|A [[selección de rugby de Nova Zelandia, integrada por varios indíxenas maorís, adoptou a haka, unha danza guerreira maorí, antes de cada xogo.]]
Indíxena é un termo que, en sentido amplo, aplícase a todo aquilo que é relativo a unha poboación orixinaria do territorio que habita, cuxo establecemento no mesmo precede ao doutros pobos ou cuxa presenza é o suficientemente prolongada e estable como para tela por oriúnda (é dicir, orixinario dun lugar). . Co mesmo sentido utilízase, con maior frecuencia, o termo equivalente nativo, presente en expresións como "idioma nativo". Tamén é habitual utilizar termos como pobos orixinarios, nacións nativas ou aborixes.
En sentido estrito e máis habitualmente, aplícase a denominación indíxenas ás etnias que preservan as culturas tradicionais non europeas. Con este alcance, denomínase indíxenas aos grupos humanos que presentan características tales como:
Hai que facer notar que este tipo de clasificación é para separar aos pobos que non teñen ascendencia Europea. Con todo, os saami poñen en entre dito o concepto do indíxena para o continente europeo por ser un pobo que ten as mesmas características tribais doutros pobos primitivos do mundo.
Os indíxenas frecuentemente constitúen unha minoría (aínda que nalgúns casos son maioría), dentro de estados nacionais de corte europeo, organizados segundo pautas culturais, relixiosas, políticas, económicas, raciais etc., propias dunha contorna maioritariamente europeizada. Deste xeito, no sentido máis restrinxido e utilizado do termo, «o indíxena» fai referencia a un remanente pre-europeo que representa en si mesmo unha antítese da cultura europea.
Seguindo este uso, non é infrecuente falar de pobos indíxenas en distintas partes do mundo. Por exemplo, adoita considerarse que os maorís son un pobo indíxena de Nova Zelandia. Tamén pode falarse de indíxenas en Borneo, en África e noutros lugares.
Con todo, as poboacións nativas de Australia, aínda sendo tamén indíxenas, coñécense baixo a denominación distintiva de aborixes.
Cun sentido máis restrinxido aínda, aplícase usualmente o termo «indíxena» aos indíxenas americanos, tamén chamados «amerindios», «indios», «nativos americanos», «pobos orixinarios» ou «primeiras nacións».No Canadá os indíxenas adoptaron a denominación de «primeiras nacións» («first nations») denominando á organización indíxena máis representativa do país como Asemblea das Primeiras Nacións.
Os pobos indíxenas organizáronse en movementos e asociacións co obxectivo de defender e promover os dereitos dos indíxenas en todo o mundo.
Os pobos indíxenas
A Organización das Nacións Unidas estima en pouco máis de 300 millóns a cantidade de indíxenas que habitan no mundo (5000 pobos asentados en 70 países), (dos cales entre 40 e 60 millóns residen en América). Outros criterios dá unha cifra duns 350 millóns de indíxenas en todo o mundo, nalgúns casos mantendo as súas formas ancestrais de vida. Entre eles, os máis destacados son os pobos nómades e en xeral aqueles pobos que viven en sociedades tribais. En moitas outras ocasións, os pobos indíxenas víronse obrigados a asimilar os patróns de vida occidentais, aínda que sigan mantendo certas tradicións ou o idioma.
Son máis de cinco mil pobos coa súa propia forma de ver o mundo, as súas particularidades culturales e lingüísticas e cunha vontade cada vez máis forte de reivindicalas e de sentirse orgullosos delas, a pesar de séculos de opresión e dominación cultural, política, económica e social por parte de grupos socioeconómicos máis fortes.
Indíxenas americanos
miniatura|170px|[[Gerónimo|Goyaałé, caudillo indíxena apache, tamén coñecido como Xerónimo.]]
Os indíxenas americanos son a poboación orixinaria do continente americano. Dada a súa enorme diversidade, adóitaselles agrupar en "familias" de pobos, que comparten unha localización xeográfica, algúns trazos culturais e, en certos casos, unha lingua e unha historia común. Este é o caso dos pobos andinos, maias e caribes.
Historicamente, os pobos indíxenas de América foron obxecto de discriminación e racismo (discriminación en lingua, en condicións laborais e salariais, discriminación sexual), situacións que se reflectiron en matanzas, na existencia dun traballo servil e outras moitas formas de inxustiza (sobre todo a permanencia das condicións de pobreza).
Hoxe en día retomouse o problema indíxena. Numerosos movementos e organizacións indíxenas mobilizáronse para alcanzar o recoñecemento das súas culturas, por exemplo a educación intercultural e o dereito á terra. É o caso do movemento zapatista e do Exército Zapatista de Liberación Nacional (EZLN).
Relacións públicas
As relacións públicas son o conxunto de actividades informativas, coordinadas de modo sistemático, relacionadas co intercambio de informacións entre un individuo, organización (público ou privada), ou unha organización non gobernamental e o seu público. Como ciencia, abrangue o coñecemento científico que explica, prevé e controla o exercicio de poder no sistema entre as organizacións e os seus públicos. Como actividade, á súa vez, desempeña o exercicio da administración da función política organizacional. Sendo así, as relacións públicas é a administración da función política, da comunicación e do conflito.
Indíxena
Indíxenas americanos
A definición da lingua indíxena como dialecto é un prexuízo, unha forma de discriminación que considera, erroneamente, que linguas como o náhuatl ou o otomí, por dar só dous dos miles de exemplos que existen, son formas de comunicarse menos complexas e menos desenvolvidas que o español ou o inglés ou o francés: a lingua indíxena é tan complexa e tan rica como calquera outra lingua do mundo, e dialecto defínese, en cambio, como toda aquela variante rexional (local) dunha mesma lingua estándar (sexa esta indíxena ou non). Por exemplo, o náhuatl, como lingua estándar, presenta moitas variantes dialectales (moitos dialectos): existe o náhuatl mexicano, o náhuatl guatemalteco e, dentro do propio México, existen o náhuatl do Estado de México (mexiquense) e o que se fala no estado de Hidalgo, o que se fala no Puebla etcétera. A chegada da independencia non contribuíu a cambiar esta situación; moi pola contra, en moitos casos agudizouna.
Relacións públicas
Na Asemblea Mundial, aprobada por 33 países, foi definido que o exercicio das relacións públicas require accións planeadas con apoio na pescuda, na comunicación sistemática e na participación programada a fin de elevar o nivel de entendemento, solidariedade e colaboración entre unha entidade e os grupos sociais a ela vinculados. Polo tanto, as relacións públicas promoven o desenvolvemento recíproco entre as entidades e as comunidades ás que pertencen.
Historia
Hai cinco mil anos, a aristocracia da China xa empregaba técnicas parecidas coas das modernas relacións públicas. O inicio no occidente é incerto, con varios rexistros da actividade datados o século XVIII. Arceo Varcas en 1802 usaría o termo relacións públicas de xeito análogo á actividade actual, ben como o reverendo Hoyt empregou o termo en connotación coa idea de responsabilidade social corporativa. Porén, a primeira gran preocupación colectiva de empresarios cos seus públicos ocorreu durante a Revolución Industrial, no século XIX, e coa publicación de The Public Relations and duties of the legal profession proferida en 1882, o termo relacións públicas foi obxecto de debate por primeira vez. Daquela, o relator Dorman Eaton entendía como responsabilidade desta actividade "ollar polo benestar do público". Foi aínda o mesmo ano que o magnate norteamericano William Henry Vanderbilt, ó ser criticado pola pésima calidade das súas ferrovías, emitiu a icónica frase "Public be damned!", amosando involuntariamente a necesidade dunha abordaxe técnica entre as entidades e a opinión pública. A partir dese intre, a industria comezou a ser atacada por líderes de goberno e escritores famosos. miniatura|Ruínas de Ludlow tralo masacre. A situación vixente en América do Norte daquela época non era distinta noutros países. En España, por exemplo, a maximización dos lucros das empresas estaba por enriba de calquera tipo de consideración social, o que acabou xerando xa a partir do final do século XIX, protestas e reivindicacións crecentes, impulsados por publicacións como La solidariedad (1870) e La Emancipación (1871).
Indíxena
O termo «indio»
Dentro do conxunto xeral de pobos indíxenas do mundo, e en ausencia doutras referencias específicas, enténdese que o uso do vocábulo «indíxena» refírese por antonomasia ás poboacións de América que son continuidade de pobos autóctonos que, desde grupos cazadores-recolectores amazónicos ata altas culturas andinas ou mesoamericanas con organización estatal, xa estaban presentes no continente antes da colonización europea iniciada o 12 de outubro de 1492.
Relacións públicas
Historia
Durante o século XX, a actividade foi estruturada e estudada con rigor científico polos norteamericanos, sobre todo polo xornalista e publicitario Ivy Ledbetter Lee. Esa orixe deuse pola estimulante necesidade económico-empresarial, pois os empresarios decatáronse de que necesitaban da figura dun especialista que comprendese tanto ós seus públicos externos como os internos para o bo funcionamento das súas organizacións. Foi nese contexto que xurdiu Lee, fundando, con George Parker a axencia Parker & Lee en 1906, a partir da cal entraría en acción un servizo de prensa.
Indíxena
O termo «indio»
Neste uso, os termos "amerindio" e, en menor medida, "indíxena" viñeron a substituír o antigo e ambiguo termo indio. Véxase unha mínima discusión deste asunto entrando en devandito termo.