cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Askari
Primeira guerra mundial
Axiña, os askari tamén se usaron como forza de combate contra os exércitos coloniais doutras nacións. O mellor exemplo disto deuse na primeira guerra mundial, cando o comandante Alemaña Paul von Lettow-Vorbeck se valeu de entre once mil e doce mil askari para manter en xaque ás forzas británicas, moi superiores en número. Os británicos non puideron gañar unha soa batalla contra eles en África oriental en toda a contenda.
Segunda Guerra Mundial
O termo acadou novos significados nas décadas posteriores. Durante a segunda guerra mundial os oficiais das SS o empregaron para denominar ós desertores do Exército Vermello soviético que se unían máis tarde ás filas alemás.
Suráfrica
En Suráfrica chamóuselle askari ós guerrilleiros que combatían orixinalmente contra o réximen do Apartheid e tras seren capturados, colaboraban co exército surafricano coma espías ou mercenarios.
Hoxe
Na actualidade, a palabra tamén é empregada nalgúns países africanos para denominar ós soldados armados con lanza ou, simplemente, a aqueles encargados de montar garda.
Prefectura de Okayama
A Prefectura de Okayama (岡山県, おかやまけん; Okayama-ken) é unha prefectura do Xapón, atópase na parte San'yō da rexión de Chuugoku, parte oeste da illa de Honshu. A súa capital é Okayama-shi.
A prefectura cobre 7.113,21 km² de superficie e habítana 1.947.675 persoas.
A prefectura fai fronteira coa prefectura de Hiroshima, a prefectura de Tottori e a prefectura de Hyōgo.
Antes da Revolución Meiji coñecíase como as provincias de Bizen (備前国), Bicchuu (備中国) e Mimasaka (美作国).
Xeografía
Na prefectura hai 27 concellos, 15 deles son cidades.
946
Mortes
Historia ano a ano
Chedas, Zobra, Lalín
Chedas é un lugar da parroquia de Zobra, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 1 habitante (1 home), o que supón unha diminución de 1 habitante con respecto ao ano 2000.
Heinz Jürgen Wolf
Heinz Jürgen Wolf, nado en Düsseldorf o 16 de xaneiro de 1936 e finado en Bonn o 26 de marzo de 2016, foi un lingüista alemán.
Traxectoria
Estudou romanística, anglística e filosofía nas universidades de Colonia e de Aix-en-Provence, graduouse en francés e inglés en 1962. Concluíu un doutoramento na universidade de Colonia cun traballo sobre os números étnicos franceses, Die bildung der französischen Ethnica (1967). Conseguiu a libre docencia en 1970, foi profesor de Lingüística románica na universidade de Bonn desde 1974. Escribiu diversos traballos sobre as linguas romances, sobre todo sobre o italiano e o francés e, desde 1983, sobre o sardo; en particular ocupouse fonética histórica, formación das palabras, dialectoloxía e toponomástica. Entre as súas publicacións son dignas de mención as Glosas Emilianenses (1991), unha monografía sobre os trazos lingüísticos destas, e Französische Sprachgeschichte (1979), unha historia da lingua francesa.
Alpha Aquilae
Alpha Aquilae (α Aquilae / α Aql), máis coñecida coma Altair é unha estrela da constelación da Aguia. É unha estrela branca dunha magnitude visual de 0,77.
Localizada a 17 anos luz da Terra, é catro veces máis voluminosa có Sol e clase espectral A7, é a décimo segunda estrela máis luminosa do ceo e unha das estrelas que mellor pode ver a simple vista. O nome ven do árabe al-nasr al-tair (aguia en voo).
Altair caracterízase pola súa extremadamente rápida rotación, o seu ecuador fai unha rotación completa en 6 h 30 m, como resultado desta rápida rotación, Altair ten unha forma oblonga, o seu diámetro ecuatorial é un 14% máis grande có seu diámetro polar.
Altair forma parte do coñecido como triángulo do verán, con Vega e Deneb.
Colectivos da Mocidade Comunista
Os Colectivos da Mocidade Comunista (CMC) son a organización xuvenil do Partido Comunista dos Traballadores de España (PCTE), aínda que historicamente foi coñecida por estar vinculada ao Partido Comunista dos Pobos de España (PCPE).
O seu órgano de expresión é Tinta Roja, revista que se edita dende o ano 2006 en papel e dende o 2012 en formato dixital.
Os Congresos celébranse cada tres anos por mandato estatutario. O último foi o X Congreso celebrado en marzo de 2019.
O nome en castelán é Colectivos de Jóvenes Comunistas (CJC) e o nome varía segundo o territorio e a lingua local. Por exemplo, en Cataluña son os Joves Comunistes do Poble Català (CJC-JCPC), en Asturias chámanse Coleutivos de Mocedaes Comunistes (CJC-CMC), en Galicia Colectivos da Mocidade Comunista (CMC) e no País Vasco e Navarra Gazte Komunisten Kolektiboak (GKK-CJC).
Os CMC organizan cada ano diversos eventos destinados á formación política dos militantes. Dende hai máis de 20 anos celebran a Escola de Formación "Trifón Medrano", á que acoden militantes de todos os puntos de España, ademais de invitados doutras organizacións xuvenís.
A nivel internacional, os CMC forman parte da Federación Mundial da Mocidade Democrática (FMJD) dende a súa creación.
Primeiros anos de existencia (1985-1989)
Os CMC foron creados en 1985 por iniciativa do PCPE, coa idea de ser o novo referente dos mozos comunistas de España. O I Congreso celebrouse en Madrid entre os días 6 e 8 de decembro de 1986. Coa presenza duns 400 delegados, elaboráronse as teses que ditaron o traballo a realizar polos CMC nos vindeiros anos, que naqueles anos eran, principalmente, a loita contra a total integración de España na OTAN e a solidariedade cos países entón socialistas como Cuba, Nicaragua ou a Unión Soviética, ademais da solidariedade coa oposición ao réxime de Augusto Pinochet en Chile. O seu primeiro secretario xeral foi Josep Miquel Céspedes, que posteriormente destacaou como político de Esquerra Unida i Alternativa (EUiA) en Cataluña.
Tres anos despois, en 1989 e tamén en Madrid, tivo lugar o II Congreso dos CMC. Naqueles días as organizacións comunistas de todo o mundo vían o seu proxecto perigar ante a progresiva restauración do capitalismo que se ía suceder paulatinamente en Europa do Leste e outros lugares do mundo. Isto causou que unha boa parte da militancia, tanto do PCPE como dos CMC, regresase ao PCE e ao seu referente xuvenil, a UJCE. Con todo, unha dirección profesionalizada e enfrontada ao PCPE fíxose co control dos CMC.
Os CMC tras a caída da Unión Soviética (1993-1997)
En 1993 celebrouse en Mollina, localidade da provincia de Málaga un conflitivo III Congreso dos CMC. A dirección daquel momento, enfrontada ao PCPE, propuxo neste Congreso a independencia orgánica dos CMC, e que o referente partidario destes variase segundo a zona de España na que se atopasen. Esta proposta foi rexeitada pola gran maioría da organización e provocou que unha gran parte da militancia se integrase en Esquerda Unida (EU) e na UJCE.
Entre 1994 e 1997 os CMC experimentaron unha dura época xa que as súas células, repartidas por todo o territorio de España, estaban moi illadas e pouco coordinadas entre si. Con todo, en 1997 celebrouse o IV Congreso dos CMC, que marcou o xerme do que son hoxe. Neste Congreso formouse tamén un novo Comité Central, e a secretaría xeral recaeu en Diana Bazo, cargo que exercería até 2005, tras a celebración do VI Congreso dos CMC.
Rexurdimento da organización (2001-2009)
En decembro de 2001 celebrouse o V Congreso dos CMC, caracterizado pola celebración, o ano anterior, dun Congreso de Unificación entre o PCPE e o PCOE. Unha nova xeración de militantes comezou a facerse notar e a poñer en práctica os principios do marxismo-leninismo que caracterizaron a creación dos CMC.
Tras o VI Congreso dos CMC, celebrado en 2005, os CMC reactivaron as relacións con outras mocidades comunistas do mundo, así como a participación na Federación Mundial da Mocidade Democrática (FMJD), organización internacional que agrupa a mocidades comunistas e socialistas de todos os continentes desde o final da Segunda guerra mundial. Así mesmo, elixiuse a Emma Esplá como secretaria xeral dos CMC, cargo que ostentou até 2009.
A partir do seu VI Congreso en 2005 os CMC experimentaron un notorio crecemento, coa creación de diferentes colectivos en Canarias, Aragón, Cantabria, as illas Baleares, Galicia, Andalucía ou a provincia de León.
Crecemento e expansión dos CMC
En 2009 celebrouse o VII Congreso dos CMC, nos que se aprobaron unha serie de teses que definiron ideoloxicamente aos CMC de hoxe en día: utilización do marxismo-leninismo como ciencia para analizar a realidade, a aspiración de construír a república socialista de carácter confederal e o exercicio do dereito de autodeterminación para as nacionalidades históricas de España. Neste Congreso elixiuse como secretario xeral a Juan Nogueira, que exerceu o cargo até o seguinte Congreso, celebrado en 2013.
En 2010, unha escisión da Mocidade Comunista en Asturias (JCA), o referente xuvenil do PCE nese territorio, desvinculouse do Partido Comunista de Asturias. Este proceso culminou coa integración deste sector da JCA nos CMC en marzo de 2011.
En decembro dese mesmo ano os CMC comezaron un proceso de unidade coa Unión de Mozos Comunistas de Madrid (UJC-M), unha organización xuvenil comunista xurdida como unha escisión da Unión de Mocidades Comunistas de España (UJCE) e vinculada até aquel momento ao PCE.
Os CMC celebran cada mes de xullo a Escola Central de Formación "Trifón Medrano" (á parte das escolas formativas territoriais ou nacionais), que vai variando de sede cada ano, e a Brigada de Solidariedade a Cuba "Antonio Gades". A finais de 2011 os CMC celebraron en Madrid xunto a Gazte Komunisten Batasuna (colectivo xuvenil comunista do País Vasco e Navarra), UJC-M e a Mocidade Comunista de España (marxista-leninista) a I Escola Unitaria de Mozos Comunistas.
En 2012 a Escola de Formación "Trifón Medrano" sufriu un cambio no seu desenvolvemento. Nesta ocasión, debido ao grande aumento no número de militantes de CMC, pasou a ter tres sedes: unha en Madrid, outra en Medina del Campo e unha terceira en Valencia.
Para setembro de 2012 os CMC organizaron a I Brigada de Solidariedade a Corea do Norte, que toma o nome de Ri In-mo, reporteiro de guerra coreano que loitou contra o imperialismo estadounidense e estivo preso durante máis de 3 décadas nos cárceres de Corea do Sur. Ademais, en xullo do ano tamén se celebrou a III Brigada de Solidariedade "Antonio Gades" a Cuba, na que os CMC recibiron a medalla de ouro da UJC de Cuba.
En marzo de 2013 os CMC celebraron o seu VIII Congreso, no que adaptaron as súas teses ás do IX Congreso do PCPE e resultou elixido Sócrates Fernández como novo secretario xeral, en substitución de Nogueira. .
En marzo de 2016 os CMC organizaron a II Brigada de Solidariedade "Sahid O Ouali" aos campamentos de refuxiados saharauís en Alxeria. Para ese mesmo mes os CMC celebraron o seu IX Congreso, no que María Gómez resultou elixida como secretaria xeral dos CMC.
Cisma no PCPE
En 2017, a raíz da ruptura no seo do PCPE, os CJC permaneceron xunto ao sector encabezado por Ástor García. Os militantes de CMC leais a Carmelo Suárez abandonaron a organización e creouse a Mocidade do PCPE, que funciona como organización xuvenil do sector do PCPE encabezado por Suárez.
En marzo de 2019, ao permanecer leais a Ástor García, pasaron a ser automaticamente a organización xuvenil do PCTE. Ao mesmo tempo que a fundación do novo partido, celebraron o seu X Congreso, no que Javier Martín foi elixido novo secretario xeral.
Organización territorial
Os CMC están organizados en Comités Intermedios, que agrupan ás diversas células ou colectivos da organización dun territorio. Estes Comités (agás no País Vasco e Navarra) divídense por comunidades autónomas e son:
Defecto cuántico
A expresión defecto cuántico e moi ambigua, tendo unha pluralidade de significados. O característico do defecto é que se refire a unha perda ou debilitamento na escala enerxética da luz: a do cuanto.
Defecto cuántico na ciencia láser
O defecto cuántico dun láser pódese definir como a parte da enerxía do fotón bombeado, que se perde (non se converte en fotóns na lonxitude de onda laserada) na ganancia media da laserada. Tendo como frecuencia determinada do bombeo, e a frecuencia  da laserada, o defecto cuántico resulta ser. Como o defecto cuántico ten unha dimensión enerxética; para unha operatividade eficiente, a temperatura da ganancia media (medida en unidades de enerxía) debe ser pequena comparada co defecto cuántico.
Cunha frecuencia fixa de bombeo, maior resulta o defecto cuántico, e menor a cota superior para a eficiencia enerxética.
Defecto cuántico en átomos de Rydberg
O defecto cuántico do átomo de Rydberg refírese á corrección a aplicar nas ecuacións que gobernan o átomo de Rydberg para ter en conta o feito de que algúns electróns internos non teñen apantallada a súa carga asociada no núcleo.
O potencial ideal 1/r no átomo de hidróxeno conduce a enerxía de enlace do electrón, dada pola fórmula
onde R é a constante de Rydberg, h é a constante de Planck, c é a velocidade da luz, e n é o número cuántico principal.
Para átomos con múltiples electróns en estados de Rydberg cun valor baixo do momento angular orbital, existe unha alta probabilidade de atopar un electrón excitado próximo ao núcleo, onde pódese polarizar ou incluso penetrar no núcleo inonizado, modificando o potencial. O resultado do cambio nos niveis de enerxía represéntase matematicamente como un momento angular dependente do defecto cuántico, δl:
Chedas
O topónimo galego Chedas pode referirse a:
Himalaia
O Himalaia (do sánscrito हिमालय, himālaia [pr. jimaalaia], onde hima, ‘neve’, e ālaya, ‘morada’, ‘lugar’) (ou Himalaias) é unha cordilleira asiática que separa o subcontinente indio do vasto planalto tibetano (agora parte da China) no norte. A cordilleira himalaia conta con dez das catorce cimas de máis de 8000 metros de altura, incluíndo o Everest, cos seus 8848 msnm, a montaña máis alta do planeta. Máis de 100 montañas que superan os 7.200 m de altitude atópanse na cordilleira do Himalaia. O pico máis alto fóra de Asia (o Aconcagua, nos Andes) ten 6.961 m de altura.
O Himalaia linda ou atravesa cinco países: Bután, India, Nepal, China e Paquistán. A soberanía da zona de distribución na rexión de Caxemira está disputada entre a India, Paquistán e a China. A cordilleira do Himalaia limita ao noroeste coas cordilleiras Karakorum e Hindu Kush, ao norte coa meseta tibetana e ao sur coa chaira indoganxética. Algúns dos principais ríos do mundo, o Indo, o Ganxes e o Tsangpo–Brahmaputra, teñen as súas fontes nas proximidades do Himalaia, e a súa conca de drenaxe combinada alberga a uns 600 millóns de persoas; 53 millóns de persoas viven no Himalaia. O Himalaia moldeou profundamente as culturas do sur da Asia e do Tíbet. Moitos picos do Himalaia son sagrados no hinduísmo e no budismo; os cumios de varias montañas—Kanchenjunga, Gangkhar Puensum, Machapuchare, Nanda Devi e Kailash na cordilleira Transhimalaia tibetana— están prohibidos aos escaladores.
Levantada pola subdución da placa tectónica india baixo a placa eurasiática, a cordilleira do Himalaia esténdese de oeste-noroeste o leste-sueste nun arco de 2400 km de lonxitude. A súa punta máis occidental, Nanga Parbat, atópase xusto ao sur da curva máis ao norte do río Indo. A súa punta máis oriental, Namcha Barwa, atópase inmediatamente ao oeste da gran curva do río Yarlung Tsangpo. O rango varía en ancho de 350 km no oeste a 150 km no leste.
Nome
As montañas coñécense como Himalaya en nepalí e hindi (ambos escritos हिमालय), ' 'Himāl (हिमाल) en kumaoni, Himalaya (ཧི་མ་ལ་ཡ་) ou 'A Terra da Neve' (གངས་ཅན་ལྗོངས་) en tibetano, tamén coñecido como Himalaya en cingalés escrito como හිමාලය, a cordilleira Himāliya en urdú escrito como سلسلہ کوہ ہمالیہ, ou Himaloy' Parvatmala (হিমালয় পর্বতমালা) en bengalí e como a cordilleira Ximalaya (chinés simplificado喜马拉雅山脉; chinés tradicional 喜馬拉雅山脉; pinyin Xǐmǎlāyǎ Shānmài) en chinés.
O nome da cordilleira ás veces tamén se dá como Himavan en escritos máis antigos.
Himal é a palabra nepalesa para "altura", e é usada para denominar as varias rexións do Himalaia: Annapurna Himal, Ganesh Himal, Khumbu Himal, Langtang Himal, Manang Himal e Rolwaling Himal.
Xeografía
miniatura|upright|Mapa do Himalaia (incluíndo o [[Hindu Kush)]] O Himalaia esténdese sobre máis de 2.400 km no sentido dos paralelos xeográficos, desde o Nanga Parbat (8.126 m), no Paquistán, no oeste, até o Namche Barwa (7,782 m), no Tíbet, no leste. Estruturalmente componse de tres cadeas paralelas dispostas en rango de altitude e de período xeolóxico.
A máis meridional e nova das cadeas é a denominada «Sub-Himalaia » (outeiros de Shivalik), e levántase até uns 1.200 metros de altitude. Creouse pola acción erosiva logo da formación do Himalaia. En paralelo a esta cadea, e en posición intermedia, encontramos o «Baixo Himalaia», un cordal con alturas que oscilan entre os 2.000 e os 5.000 metros. Por último, a cadea máis setentrional é o «Grande Himalaia», que é tamén o cordal máis antigo dos tres. Este érguese a máis de 6.000 metros de altitude e comprende as cimas máis altas do mundo, das que as tres primeiras correponden ao Everest, o K2 (8.611 m) e o Kanchenjunga (8.586 m). A cordilleira do Karakorum xeralmente considerase separada do Himalaia.
O Himalaia cobre a maior parte do Nepal e Bután e ocupa case por enteiro o estado paquistaní de Balistan e os estados federais indios seguintes: Jammu, Kashmir (Caxemira), Himachal Pradesh, Uttaranchal, Sikkim e Arunachal Pradesh. O Himalaia cobre tamén unha pequena parte do sueste do Tíbet, máis a maior parte deste país, formado polo altiplano tibetano, non forma parte do Himalaia.
Sitta magna
Sitta magna é unha especie de aves da familia Sittidae propia de zonas de Asia oriental. É a especie de maior tamaño do seu xénero, de 19,5 cm de lonxitude, e é predominantemente de cor gris agás uns lixeiros tons marróns avermellados nas partes ventrais da femia, cuxa lista ocular é máis clara que a do macho. O peteiro é moito máis voluminoso que o doutros Sitta.
Himalaia
Xeografía
O seguinte estado indio do Himalaia, Himachal Pradesh, destaca polas súas estacións de montaña, en particular Shimla, a capital estival do Raj Británico, e Dharamsala, o centro da comunidade tibetana e do goberno no exilio na India. Esta área marca o inicio do Himalaia occidental e do río Sutlej, o máis oriental dos cinco afluentes do río Indo que atravesa a cordilleira por aquí. Máis ao oeste, o Himalaia forma unha gran parte do disputado territorio de Jammu e Caxemira que esta administrado pola India como territorio da Unión e onde se atopa o Val de Caxemira e a cidade e os lagos de Srinagar. O Himalaia forma a maior parte da porción suroccidental do disputado territorio da unión administrado pola India, Ladakh. Os picos xemelgos de Nun Kun son as únicas montañas de máis de nesta parte do Himalaia. Por último, o Himalaia alcanza o seu extremo occidental no espectacular pico do Nanga Parbat (8.126 m), que se eleva máis de 8000 m sobre o val do Indo e é o máis occidental dos cumes de 8000 m. O extremo occidental termina nun magnífico punto preto do Nanga Parbat, onde o Himalaia crúzase coas cordilleiras do Karakoram e do Hindu Kush, no disputado territorio de Gilgit-Baltistán administrado por Paquistán. Algunhas partes do Himalaia, como o val do Kaghan, os outeiros de Margalla e o trazado do Galyat, esténdense ata as provincias paquistanís de Khyber Pakhtunkhwa e Punjab.
Sitta magna
Conservación
Esta especie está gravemente ameazada pola deforestación dos seus hábitats montañosos do suroeste da China. Como adoita necesitar grandes árbores para utilizar os seus ocos para aniñar, é moi sensible á eliminación das grandes árbores, e a BirdLife International na súa publicación de 2013 clasificou esta especie como en perigo porque se cre que a actual poboación, antes estimada nuns 10 000 individuos, é de só 2 500 e segue descendendo.
Himalaia
Xeoloxía e formación
Esta colisión iniciouse no Cretáceo superior (fai preto de 70 millóns de anos), cando a placa indoaustraliana (que se transforma posteriormente na placa índica e a placa australiana ), que se desprazaba cara ao norte a unha velocidade de 15 centímetros por ano, chocou coa placa euroasiática. A parte do océano de Tetis, (cuxa existencia foi determinada polas rochas sedimentarias asentadas no fondo do océano e os volcáns que bordeaban os seus bordos) que as separaba, desapareceu completamente fai preto de 50 millóns de anos. Dado que ambas as placas estaban compostas de codia continental de baixa densidade, foron empurradas polas fallas e pregadas en cadeas montañosas en lugar de subducirse no manto ao longo dunha fosa oceánica. Un feito frecuentemente citado para ilustrar este proceso é que o cumio do Monte Everest está feito de pedra calcaria mariña deste antigo océano.
Na actualidade, a placa india segue sendo impulsada horizontalmente na meseta tibetana, o que obriga á meseta para seguir movéndose cara arriba. A placa india segue movéndose uns 67 mm por ano, e nos próximos 10 millóns de anos desprazarase uns 1500 km cara Asia. Ao redor de 20 mm por ano da converxencia India-Asia é absorbida polo pulo ao longo da fronte sur do Himalaia. O movemento continuo desas placas indica que o Himalaia continua a aumentar de tamaño. Os xeólogos estiman que o Himalaia crecerá de 8 a 10 cm por ano se o movemento de placas fose o único factor. A placa da India empuxa e distorsiona a litosfera asiática en máis de 3000 km ao norte dos Himalaias. O Tíbet está cortado por grandes fallas que absorben esta deformación. O movemento da placa india cara á placa asiática tamén fai que esta rexión sexa activa desde o punto de vista sísmico, o que provoca terremotos de cando en vez.
Por outra banda, están documentadas no extremo sur dos Himalaias terremotos históricos de magnitude 8 ou máis. Existen aínda, no entanto, forzas de erosión que diminúen a altura das montañas. O crecemento medio do Himalaia é de aproximadamente 2.5 a 5 cm por século.
Durante a última idade de xeo, houbo unha corrente de xeo conectada de glaciares entre Kanchenjunga no leste e Nanga Parbat no oeste. No oeste, os glaciares uníronse a rede de correntes de xeo no Karakorum, e no norte, uníronse o antigo xeo interior tibetano. Ao sur, os glaciares de saída remataron por debaixo dunha altura de 1000-2000 m. Mentres que os actuais glaciares de val do Himalaia alcanzan como moito de 20 a 32 km de lonxitude, varios dos principais glaciares de val tiñan unha lonxitude de 60 a 112 km durante a idade de xeo. A liña de neve do glaciar (a altitude na que se equilibran a acumulación e a ablación dun glaciar) era aproximadamente de 1400-1660 m máis baixa do que é hoxe. Polo tanto, o clima era polo menos de 7.0 a 8.3 C máis frío do que é hoxe.
Hidroloxía
A pesar do seu tamaño, o Himalaia non forma unha gran conca hidrográfica, e unha serie de ríos atravesan a cordilleira, especialmente na parte leste da cordilleira. Como resultado, a dorsal principal do Himalaia non está claramente definida e os pasos de montaña non son tan significativos para atravesar a cordilleira como con outras cordilleiras.
Os ríos
Os ríos do Himalaia desembocan en dous grandes sistemas fluviais:
Glaciares
As grandes cordilleiras de Asia central, incluíndo o Himalaia, conteñen o terceiro maior depósito de xeo e neve do mundo, despois da Antártida e do Ártico. A cordilleira do Himalaia abrangue uns 15.000 glaciares, que almacenan uns 12 000 km3 de auga doce. Os seus glaciares inclúen os glaciares Gangotri e Yamunotri (Uttarakhand) e Khumbu (rexión do Everest), Langtang e Zemu (Sikkim). miniatura|upright|esquerda|[[Avalancha de xeo no glaciar de Khumbu]] Debido á latitude das montañas preto do trópico de Cáncer, a liña de neve permanente está entre as máis altas do mundo, normalmente ao redor de 5500 m. Pola contra, as montañas ecuatoriais en Nova Guinea, os Rwenzoris e Colombia teñen unha liña de neve uns 900 m máis baixa. As rexións máis altas do Himalaia están nevadas durante todo o ano, a pesar da súa proximidade aos trópicos, e forman as fontes de varios grandes ríos perennes.
Nos últimos anos, os científicos controlaron un notable aumento da taxa de retirada dos glaciares en toda a rexión como resultado do cambio climático. Por exemplo, os lagos glaciares estivéronse formando rapidamente na superficie dos glaciares cubertos de entullos en Bután durante as últimas décadas. Aínda que o efecto disto non se saberá por moitos anos, potencialmente podería significar un desastre para as persoas que dependen dos ríos que durante as estacións secas dependen dos glaciares para alimentarse de auga. O cambio climático global afectará os recursos hídricos e os medios de vida da rexión do Gran Himalaia.
Clima
En altura, e a grandes trazos, no Himalaia pódese falar de tres tipos de clima: o pé das montañas é o dominio do clima tropical monzónico. En altura a uns 3.000 metros reina un clima temperado monzónico e a partir dos 5.000 a 6.000 metros é un dominio do clima alpino ou mesmo do polar.
A banda meridional da cadea do Himalaia está rexida polos monzóns. O monzón de verán é un vento que procede do suroeste, que se carga de humidade e solta a súa chuvia sobre o oocidente do subcontinente indio e a zona sur do Himalaia, onde descarga por convección, ao ascender nas ladeiras montañosas. O monzón de inverno é un vento terral que procede do nordeste do continente; é un vento seco, árido.
Flora e fauna
A fauna e a flora do Himalaia varía co clima, as precipitacións, a altitude e o chan. O clima tropical predomina ao pé das montañas, mentres a neve perpetua caracterizan aos cumes máis altos. A alta precipitación anual aumenta de oeste a leste sobre a fronte da cadea. Esta variedade de clima, altitude, precipitacións e de chan xera comunidades de plantas, animais e ecosistemas moi diversos.
Os bosques das chairas
Na chaira Indo-ganxeática na base das montañas, chaira aluvial drenada polos sistemas fluviais dos ríos Indo, Ganxes e Brahmaputra, a vexetación varía de oeste a leste segundo as precipitacións. A rexión do noroeste caracterízase por bosques xerófilos espiñentos que ocupan as chairas de Paquistán e o Punjab indio. Máis ao leste, os bosques húmidos de folla caduca bordean as cabeceiras do Ganxes en Uttar Pradesh e os do curso inferior ocupan o estado de Bihar e o oeste de Bengala. Estes bosques están suxeitos aos ventos monzóns, e os de folla caduca perden as súas follas durante a estación seca. Os bosques tropicais, debido ao ambiente máis húmido do val do Brahmaputra, ocupan as chairas de Assam.
O cinto de Terai
Por encima das chairas aluviais esténdese a rexión de Terai, pantanos estacionais formados por chans areosos e arxilosos. As choivas son máis abundantes do que o son nas chairas, e as correntes dos ríos que descenden desde o Himalaia desaceleranse na zona de Terai, onde se desbordan, e depositan así un limo fértil durante o monzón, máis tarde baixan con menos caudal debido á estación seca. A capa freática da rexión de Terai está elevada, e a parte central do cinto de Terai está composta por sabanas e pasteiros da rexión de Terai-Duar, mosaico de pradeiras e estepas, de bosques sempre verdes de folla ancha e algunhas das maiores zonas de pradeiras do mundo. Os pasteiros do cinto de Terai son o fogar do rinoceronte indio (Rhinoceros unicornis).
O cinto de Bhabhar
Por encima do cinto de Terai atópase unha zona montañosa coñecida como o Bhabhar, onde o chan é poroso e rochoso, consistente nos restos de rochas das montañas superiores. O Bhabhar e a parte baixa das cadeas de Shivalik caracterízanse por ter un clima subtropical. Nesta zona subtropical predominan os piñeiros, principalmente o piñeiro chir (Pinus roxburghii), que ocupan o extremo occidental, e ocupando a parte central, os bosques temperados caducifolios, onde predomina a Shorea (Shorea robusta).
Os bosques de montaña
A mediana altitude, os bosques tropicais dan paso a bosques de montaña de frondosas (ao oeste) e preto de Assam e Arunachal Pradesh. Por encima, sobre todo no leste, crecen os bosques de coníferas e frondosas.
Os arbustos e prados alpinos
Nos cumes máis altos do Himalaia predomina a tundra. As pradeiras son o fogar do leopardo das neves (Panthera uncia), unha especie en perigo de extinción.
Os eixos de circulación
miniatura|O Himalaia en Yumesongdong en [[Sikkim, no val de Yumthang.]]
Demografía
A superficie cuberta polo Himalaia abrangue uns 594.000 km2, que se estenden por oito países. Pero este enorme cordal forma parte dunha zona maior denominada Área do Hindu Kush-Himalaia, que comprende, entre outras rexións, as cadeas do Hindu Kush e o Pamir e as do Karakorum, estas últimas son unha prolongación do Himalaia por occidente. Este vasto conxunto montañosos acolle, nos inicios do século XXI, uns 140 millóns de persoas.
Picos importantes
miniatura|300px|Vista satelital da cordilleira. Superan os oito mil metros de altura os 14 seguintes:
Entre os que superan os sete mil metros:
Aspecto político e cultural
O enorme tamaño do Himalaia limitou a migración humana entre o norte e o sur. As diferenzas son significativas cando se comparan as relixións, costumes e linguas da China e da India. Os contactos foron pouco numerosos e os conflitos evitáronse: así é como a península india escapou ás conquistas dos mongois de Xenxis Kan.
Relixións, mitoloxías e lendas
miniatura|A tumba de [[Vaishno Devi preto de Jammu, India.]]
Moitos lugares no Himalaia teñen un significado relixioso no hinduísmo e budismo.
Michael Nesterowicz
Traxectoria
Nesterowicz naceu na cidade polonesa de Wrocław, onde estudou dirección orquestral co profesor Marek Pijarowski na Academia de Música da cidade polonesa, finalizándoos en 1997. Tan só dous anos despois de finalizar os seus estudos gañou o Concurso Internacional de Dirección Grzegorz Fitelberg celebrado na cidade polonesa de Katowice.
Na tempada 2012-13 debutou cun grande éxito da crítica á fronte da Tonhalle Orchester de Zúric (Suíza), así como outras destacadas orquestras europeas como a Royal Philharmonic Orchestra de Londres (Inglaterra), a Orchestre National de Belgique de Bruxelas (Bélxica), e realizou o seu debut en Rusia (11 de marzo de 2012).
Ilya Frank
Traxectoria
Estudou física na Universidade de Moscova, onde se graduou en 1930. En 1934 descubriu o denominado efecto Cherenkov. Ilya Frank realizou xunto a Igor Tamm a explicación teórica deste efecto, que ocorre cando as partículas viaxan cun medio opticamente transparente a velocidades maiores que a velocidade da luz neste medio. Este descubrimento deu lugar ao desenvolvemento dos novos métodos para detectar e medir a velocidade de partículas nucleares de alta velocidade e foi de grande importancia para a investigación en física nuclear. O traballo de Frank tamén incluíu a colaboración con Cherenkov e Tamm na investigación sobre a radiación do electrón.
Posteriormente Frank especializouse no estudo de raios gamma e o neutrón. Nomeada cabeza do departamento da física da universidade do estado de Moscova o ano 1944,foi membro da Academia de Ciencias da URSS desde 1946.
En 1958 foi galardoado, xunto con Pavel Cherenkov e Igor Tamm, co Premio Nobel de Física polo descubrimento e a interpretación da Radiación Cherenkov.
Sitta tephronota
miniatura Sitta tephronota é unha especie asiática de ave paseriforme pertencente á familia Sittidae.
Distribución e hábitat
Encóntrase en Afganistán, Armenia, Acerbaixán, Xeorxia, India, Irán, Iraq, Casaquistán, Paquistán, Rusia, Taxiquistán, Turquía e Turkmenistán.
Vive en ladeiras montañosas rochosas, vales e gargantas arboradas.
Askar Mamin
Askar Uzakbaiuly Mamin (en Аsqar Uzаqbаıuly Маmın), nado en Tselinogrado o 23 de outubro de 1965 é un político casaco, que ocupou o cargo de primeiro ministro de Casaquistán entre 2019 e 2022.
Antes ocupara o cargo de Viceprimeiro ministro do 9 de setembro de 2016 ao 21 de febreiro de 2019. Foi tamén presidente de Qazaqstan Temir Zholy, a empresa ferroviaria nacional de Casaquistán e presidente da Federación de Hóckey sobre xeo de Casaquistán.
Sitta tephronota
Reprodución e alimentación
Ambos os sexos axudan na construción do niño, xeralmente nunha greta ou cavidade natural ou escavada por eles ou abandonada por outra especie nunha parede rochosa, árbore ou ribeira fluvial. Fan unha parede na entrada do niño con lama e outros materiais, deixando só unha pequena entrada. Poñen de cinco a sete ovos.
En verán aliméntanse de insectos e caracois e en outono e primavera principalmente de sementes.
Askar Mamin
De 2005 a 2006 foi Ministro de Transportes e Comunicacións do Goberno de Casaquistán e de 2006 a 2008 alcalde de Astana.
Traxectoria
Mamin gradouse no Instituto de Enxeñaría Civil de Tselinogrado e na Universidade rusa de Economía de Plekhanov, nas especialidades de economía e enxeñaría civil. Exerceu como Vicedirector xeral da Unión de Empresas Innovadoras de Casaquistán. De 1996 a 2008, foi tenente de alcalde da Cidade de Astana, viceministro de Transportes e Comunicacións da República de Casaquistán e viceministro primeiro de Industria e Comercio da República de Casaquistán.
O 21 de febreiro de 2019 asumiu as funcións do primeiro ministro, tras a dimisión de Bakhitzhan Sagintaiev. Catro días despois a Cámara Baixa de Casaquistán aprobou a súa candidatura e foi nomeado oficialmente Primeiro ministro de Casaquistán.
Vida persoal
Askar Mamin está casado con Altynai Mamina. Teñen un fillo e filla: Daniyar, nado en 1986, e Dinara, nada en 1991.
Comisión do Océano Índico
miniatura|250px|Mapa dos países membros.
A Comisión do Océano Índico (COI) (en francés Commission de l'Océan Indien, en inglés Indian Ocean Commission) é unha organización intergobernamental que une ás Comores, Madagascar, Mauricio, Francia (polo seu Departamento de Reunión) e as Seychelles, pola súa relación co océano Índico.
As Maldivas son observadores da comisión.
Obxectivos
Outros obxectivos planeados eran incrementar o comercio e as tradicións culturais para crear lazos na área e mais para atraer o turismo.
Explosivo
miniatura|Símbolo eurocomunitario dos explosivos segundo a diretiva 67/548/EEC miniatura|1.25-lb M112 cargas de demolición consistentes nun [[C-4 (explosivo)|C-4 explosivo de armamento degradado para destrución.]] Un material explosivo, chamado tamén sinxelamente explosivo, é unha substancia reactiva que contén unha gran cantidade de enerxía potencial que pode producir unha explosión se é liberada repentinamente, usualmente acompañada dunha produción de luz, calor, son, e presión nun périodo moi breve de tempo. Un explosivo é un artefacto máis ou menos sinxelo, habitualmente provisto dun mecanismo  accionador e dun material que se expande. Unha carga explosiva é unha certa cantidade de material explosivo, que pode estar composto por un só ingrediente ou unha combinación de dous ou máis.
miniatura|Sinal de precaución por explosivos
Hai moitos tipos de explosivo segundo a súa composición química. En xeral, os materiais explosivos deben cumprir dúas características principais:
O explosivo máis antigo coñecido é a pólvora. No século XIX inventouse a nitroglicerina, que é moi inestable, e máis tarde Alfred Nobel perfeccionouna e inventou a dinamita, que é máis estable.
Os explosivos son perigosos, e hainos de moitos tipos que se poden facer con produtos caseiros, do tipo de combinar ácido clorhídrico con ácido acetilsalicílico.
Historia
miniatura|Great Western Powder Company de [[Toledo, Ohio, fabricante de explosivos, en 1905]] As antigas armas do estilo do fogo grego, antecesoras dos explosivos, teñen existido dende antigo, mais considérase que o primeiro explosivo amplamente usado en guerras e minería foi a pólvora negra, inventada na China. Durante a dinastía Tang no século IX, os alquimistas da China taoísta trataban de atopar o elixir da inmortalidade. No proceso, tropezaron coa invención da pólvora, feita de carbón, salitre e sulfuro en 1044. A pólvora foi a primeira forma de explosivo químico e contra 1161 os chineses empregaron explosivos por primeira vez en nun conflito armada. Os chineses realizaron explosivos que disparaban tubos de bambú ou bronce. Tamén inseriron ratas dentro dos tubos de bambú para lanzar contra o inimigo, creando grandes ramificacións psicolóxicas, asustando os soldados inimigos e desbocando as cabalarías. Este material era sensible á auga, e emitía unha gran cantidade de fume negro.
O primeiro explosivo versátil máis forte que a pólvora negra foi a nitroglicerina, inventada no 1847. Como a nitroglicerina era inestable, foi substituída por nitrocelulosa, pólvora sen fume, dinamita e gelignita (as dúas últimas, inventos de Alfred Nobel). Durante a primeira guerra mundial adoptouse o TNT nos proxectís de artillaría. E na segunda guerra mundial viuse un uso extensivo de novos explosivos que, con posterioridade, foron substituídos na súa maioría por explosivos modernos como o trinitrotolueno (TNT) e o C-4. Con todo, o C-4 e o PETN reaccionan co metal e prenden lume facilmente, aínda que ao contrario que o TNT, son resistente á auga e maleables.
Amais, a crecente dispoñibilidade de produtos químicos ten permitido a construción de improvisados aparellos explosivos.
Clasificación de substancias explosivas
A clasificación das substancias explosivas de diferentes tipos pode efectuarse de moitos xeitos. Poden distinguirse explosivos químicos e exóticos.
Unha explosión é un tipo de reacción química espontánea que, unha vez iniciada, é impulsada tanto por un gran cambio exotérmico (gran liberación de calor) como por un gran cambio de entropía positiva (libéranse grandes cantidades de gases) ao pasar de reactivos a produtos, constituíndo un proceso termodinamicamente favorable ademais dun que se propaga moi rapidamente. Así, os explosivos son substancias que conteñen unha gran cantidade de enerxía almacenada en enlaces químicos. A estabilidade enerxética dos produtos gasosos e, polo tanto, a súa xeración provén da formación de especies fortemente unidas como o monóxido de carbono, o dióxido de carbono e o (di)nitróxeno, que conteñen fortes enlaces dobres e triplos con forzas de enlace de case 1 MJ/mol. En consecuencia, a maioría dos explosivos comerciais son compostos orgánicos que conteñen grupos -NO2, -ONO2 e -NHNO2 que, cando son detonados, liberan gases como o mencionado (por exemplo, nitroglicerina, TNT, HMX, PETN, nitrocelulosa).
Un explosivo clasifícase como un explosivo baixo ou alto segundo a súa velocidade de combustión: os explosivos baixos arden rapidamente (ou deflagran), mentres que os explosivos altos detonan. Aínda que estas definicións son distintas, o problema de medir con precisión a descomposición rápida dificulta a clasificación práctica dos explosivos.
A mecánica dos explosivos tradicionais baséase na oxidación rápida do carbono e do hidróxeno sensible aos golpes a dióxido de carbono, monóxido de carbono e auga en forma de vapor. Os nitratos normalmente proporcionan o osíxeno necesario para queimar o carbono e o hidróxeno. Os explosivos altos adoitan ter o osíxeno, o carbono e o hidróxeno contidos nunha molécula orgánica, e os explosivos menos sensibles como o ANFO son combinacións de combustible e nitrato de amonio. Pódese engadir un sensibilizador como o aluminio en po a un explosivo para aumentar a enerxía da detonación. Unha vez detonada, a porción de nitróxeno da formulación explosiva emerxe como nitróxeno gas e óxidos nítricos tóxicos.
Ademais dos explosivos químicos, hai unha serie de materiais e métodos máis exóticos de causar explosións. Algúns exemplos inclúen os explosivos nucleares e o quecemento brusco dunha substancia ata un estado de plasma cun láser de alta intensidade ou arco eléctrico.
O quecemento con láser e arco úsase en detonadores láser, detonadores de cables de ponte en explosión e iniciadores de follas explosivas, onde se crea unha onda de choque e despois a detonación nun material químico explosivo convencional mediante o quecemento de arco láser ou eléctrico. Actualmente a enerxía eléctrica e láser non se usa na práctica para xerar a maior parte da enerxía requirida, senón só para iniciar reaccións.
Hai tres formas principais aceptadas de xeito xeral para clasificar os explosivos: por natureza, por sensibilidade e por utilización. Máis aínda, na clasificación é moi difícil e é frecuente atopar tipoloxías con base nun un grupo químico funcional e en nomes comerciais cando se trata de mesturas de substancias explosivas.
Deflagrantes
Son os explosivos nos que a reacción iníciase por mecanismos químicos tradicionais: activación termocinética. A velocidade destes no supera a velocidade do son (medida no medio explosivo, xa que, ó ser sólido ou líquido, é moi superior á do aire). A barreira do son modula a enerxía cedida, de xeito que non son moi potentes. O seu interese é pequeno: pirotecnia e algunhas aplicacións nas que se require baixa potencia.
Exemplos:
Detonantes
A reacción neste grupo autoabastécese por unha onda de choque, supersónica (no medio que percorre), que activa ó explosivo ó ir chegando ó lugar no que está. Pola alta velocidade de reacción, son explosivos moi potentes. Nesta clase pódense incluír tódalas substancias explosivas seguintes:
Primarios
Son os explosivos que requiren cantidades mínimas de enerxía para activarse. Teñen un gran perigo e en xeral úsanse 'flegmatizados' (insensibilizados ou desensibilizados). De calquera xeito, a súa potencia é relativamente pequena en comparación coa dos demais subgrupos.
A enerxía liberada polos explosivos primarios na súa detonación nos casos máis comúns, representan calores de explosión arredor dos 1700 kJ/kg (400 kcal/kg), fronte a valores de 4000 kJ/kg, e superiores, típicos dos explosivos secundarios.
Secundarios
Responden con enerxías de activación intermedias (aínda que son abondo inhomoxéneos). As potencias son moi altas, na orde dos GW.
Terciarios
Familia constituída case exclusivamente por NAFOS (nitrato de amonio e fuelóleo), é coñecida pola súa grande insensibilidade.
Substancias explosivas por utilización
É un material enerxético, cunha enerxía de activación relativamente baixa, empregado para iniciar un explosivo secundario. Adoitan ser explosivos de alta sensibilidade (primarios) en combinación, de acordo ao impulso requirido: impacto, eléctrico ou térmico. Chámanse detonadores por estaren encartuchados comercialmente.
É a masa base que estoupará e é obxecto do deseño da voladura. O iniciador é o responsable de iniciar a carga. Algunhas substancias poden non requirir iniciador: a pólvora, a nitroglicerina ou a pentrita inflámanse con relativa facilidade baixo a chama.
En ocasións a carga non detona co iniciador, polo que se require un explosivo intermedio que sexa sensible ao iniciador e á vez inicie a carga. Con moita frecuencia os ANFO requiren deste tipo de carga.
947
Véxase tamén
Historia ano a ano
Explosivo
Regulamentación
A legalidade de posesión ou uso de explosivo varía segundo a xurisdición. Varios países do mundo redactaron leis sobre explosivos e requiren licenzas para fabricar, distribuír, almacenar, empregar e posuír explosivos ou os seus ingredientes.
Vista Alegre, Santiago de Compostela
San Xoán de Vista Alegre é unha parroquia que se localiza no concello de Santiago de Compostela na comarca de Santiago. Segundo o IGE en 2008 tiña 213 habitantes (105 mulleres e 108 homes), distribuídos en 13 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 212 habitantes.
Alexandre del Valle
Alexandre del Valle, nado en Marsella o 6 de setembro de 1969, é un politicólogo, xornalista político e ensaísta francés, interesado no islamismo, o terrorismo e a xeopolítica do mundo musulmán.
Traxectoria
Obtivo o grao de licenciado no Instituto de Estudos Políticos de Aix-en-Provence, na Universidade Paul-Valéry Montpellier 3 e no Instituto de Ciencias Políticas de Milán. Formouse en Seguridade, Defensa Nacional e Historia das Doutrinas Políticas.
Na Universidade Paul-Valéry Montpellier 3 defendeu unha tese de doutoramento en historia contemporánea que leva por título L’Occident face à la seconde décolonisation portée par les idéologies islamistes et indigénistes, de la guerre froide à nos jours (O Occidente fronte á segunda descolonización da man das ideoloxías islamistas e indixenistas, da Guerra fría ata os nosos días). Actualmente é profesor de xeopolítica e relacións internacionais da Escola de negocios - ESC La Rochelle (Francia).
E o autor de sete libros. No seu primeiro libro, Islamisme et Etats-Unis, une alliance contre l'europe (Islamismo e os Estados Unidos, unha alianza contra Europa") estuda a instrumentalización polos EUA dos Mujahideen de Afganistán na súa loita contra a Unión Soviética . No último libro, que leva por título Le chaos syrien (O caos sirio), examina as causas profundas do conflito sirio.
Cen anos de perdón
Cen anos de perdón (en Cien años de perdón) é un filme hispano-arxentino dirixido por Daniel Calparsoro que foi estreado no ano 2016.
Edmonton
miniatura|300 px|Edmonton: panorámica do centro urbano miniatura|Localización de Edmonton
Edmonton (712.391 habitantes) é a capital da provincia canadense de Alberta. Sitúase na parte centro septentrionale da provincia, nunha zona que conta con parte das terras agrícolas máis fértiles das pradeiras canadenses. Despois de Calgary, é a segunda cidade de Alberta. A súa área metropolitana, cunha poboación estimada en 2005 en 1 016 000 habitantes, é a sexta do Canadá.
Cunha superficie de preto 684 km2, superior á que corresponde a Chicago, Philadelphia e Detroit, Edmonton é unha das máis extensas cidades de América do Norte. Doutra banda, sempre considerando as metrópoles de Norteamérica, Edmonton ten unha das densidades poboacionais máis baixas.