cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pedro Madruga
Os Irmandiños
O seguinte enfrontamento constituíuno Pontevedra, que presentou batalla a Pedro Madruga comandada por Lope Pérez Mariño, da liñaxe dos Lobeira. Desta volta sorteouse o obstáculo de xeito menos expeditivo. Probablemente en inferioridade numérica e canso tralo encontro anterior, Pedro Madruga botou man do enxeño e cun simple engano burlou a ferocidade do adversario que se amparou tralos muros da cidade:
Desta guisa pasaron xunto aos muros cando a marea deu baixado, seguindo sen oposición ata a cidade arcebispal. Fonseca e Xoán de Pimentel mantiñan a cidade baixo asedio cando Pedro Álvarez de Soutomaior arribou á cidade arcebispal. Ante eles presentaba batalla Pedro Osorio cun exército que tenian de diez mil hombres arriba entre fidalgos e viláns. Ante a indecisión do Fonseca e do Pimentel, Pedro Madruga recrimínalles a súa actitude e botando man dunha valentía desmedida, arremete contra o exército inimigo gañando o decisivo lance para a causa señorial. Os autores sitúan este triunfo nun lugar chamado Balmacige (ou a Almáciga, como apunta algún autor), preto de Santiago. A descrición que nos fai Da Ponte deste episodio fai fincapé na ousadía e descaro do de Soutomaior, que fai alarde da fama que o precederá ao longo da súa convulsa vida:
Logo desta fazaña, o exército da irmandade tiña os días contados. A partir de aquí, Pedro de Soutomaior axudaría aos seus aliados a recuperar os seus dominios.
A morte da condesa de Santa Marta
miniatura|250px|dereita|Castelo de [[Ribadavia, pertencente á familia Sarmiento]] Teresa de Zúñiga detiña o señorío das terras de Ribadavia tras enviuvar de Diego Pérez Sarmiento, falecido no 1465. Cando a revolta irmandiña se alzou en Galicia, a nobre Teresa adoptou unha estratexia de achegamento ao terceiro estamento coa idea de verse ceibe da presión da que era obxecto por parte dalgúns señores que pretendían desprazala do poder e apoderarse dos seus señoríos: Sancho de Ulloa, Diego de Andrade e Pero Pardo de Cela. Mais non conseguiu o que desexaba, e traizoando os dous primeiros, captúraos en Melide e exíliase cos prisioneiros en Mucientes (Valladolid), onde detiña señorío.
No 1470, derrotados os irmandiños pola reacción nobiliaria e acaudillados por Pedro Madruga, Teresa de Zúñiga decide liberar os cativos e volver a Galicia coa intención de tomar posesión do señorío de Ribadavia no nome de seu fillo, Bernardino Sarmiento, en minoría de idade. Segundo nos relata Vasco da Ponte, Zúñiga non era precisamente unha excelente diplomática, e foi a súa actitude pretensiosa e con pouco tacto a que a levou á tumba; pois os seus vasalos, logo de dous anos libres das presións e inxustizas señoriais, non permitiron este comportamento que lles lembraba anos pretéritos, e matárona: [...] su tía, se avenía mal con los suyos por sinraçones que les haçia... . Parece ser que a dita señora foi alanceada e arrastrada pola praza da vila xunto co seu meiriño Pedro Oxea.
Logo deste episodio é cando entra en escena Pedro Madruga. O Soutomaior xa fora advertido pola condesa da súa chegada a Ribadavia; nun primeiro momento o seu sobriño, Sancho de Ulloa, comprometera a súa palabra de que lle axudaría a recuperar as súas terras unha vez que a condesa o liberase, mais chegados a Galicia pareceu esquecer a promesa. Deste xeito recorreu ao outro sobriño, Pedro Madruga. A represión que levou a cabo o Soutomaior foi moi dura e cruenta:
miniatura|250px|dereita|Igrexa do Mosteiro de San Clodio ao que pertencía o abade obxecto da acción de Madruga
De Pedro Madruga eran célebres os métodos expeditivos aos que adoitaba recorrer. É salientable subliñar neste punto a humillación á que foi sometido o abade do mosteiro de San Clodio do Ribeiro; algún autor indica que quizais o caudillo feudal mantiña algún tipo de contenda co abade, ou talvez este fora unha sorte de instigador do asasinato da condesa. Mais non remata aquí o episodio.
Logo do castigo infrinxido contra o campesiñado e o citado abade, Pedro Madruga leva a cabo unha acción máis no castelo de Ribadavia. Parece ser que xunto a el permanecía na fortaleza o señor de Sobroso, Diego Sarmiento de Soutomaior, en calidade de familiar da falecida. As relacións entre ámbolos dous señores feudais non pasaban por ser boas, mais ben todo o contrario. As disputas polo control do sur de Galicia eran continuas.
Un emisario do arcebispo compostelán Fonseca chegou ao castelo portando unha misiva de seu señor para Diego Sarmiento, atopouse con Madruga e inquirido por este emisario se el era Diego, respondeu afirmativamente. Na mensaxe en cuestión o arcebispo constrinxía a Diego Sarmiento e aos seus a que se aviñesen ao seu bando e matasen a Pedro Madruga. Sen máis dilacións, Pedro Madruga tomou a iniciativa e cortoulle a cabeza ao Sarmiento. Tamén tentou atrapar e degolar os principais seguidores do nobre, pero estes lograron fuxir ao abeiro de Compostela. Deste episodio fálanos un notario de Pontevedra interrogado durante o preito Tabera - Fonseca:
Hai autores que defenden que esta brutal reacción do señor de Soutomaior se inxire directamente baixo o tecido político e de intereses da nobreza galega. Por unha banda eliminaba un rival directo polo control do sur de Galicia, a inimizade Soutomaior-Sarmiento é de sobra coñecida; mesmo tentou atrapar no castelo os cabaleiros afectos tanto a Diego Sarmiento de Soutomaior coma ao arcebispo Fonseca. Por outra banda, establecía a ruptura oficial do pacto señorial imperante en Galicia para lles facer fronte aos irmandiños. Pedro Madruga erixírase como o antifonseca máis pertinaz, líder indiscutible da bandeira (onde podemos destacar os Moscoso) que se formará na contra da sé compostelá.
Unha terceira sorte de beneficio para a figura de Pedro foi o extremo da represalia contra os labregos levantadizos. A hipótese que algún autor baralla estriba no achegado da revolta irmandiña, como querendo castigar tamén polo acontecido ou acalentando os ánimos para unha posible resposta campesiña.
A liga anti-Fonseca
miniatura|esquerda|150px|O rei [[Henrique IV de Castela.]] O episodio de Ribadavia foi quizais a gota que encheu o vaso que as tradicionais querelas e enfrontamentos, entre as diferentes faccións de poder na Galicia medieval, foran cubrindo ao longo dos séculos. As intencións dos Moscoso e os Soutomaior polo control de territorios e vilas, prebendas e rendas do arcebispado compostelán eran xa abondo coñecidas. As diferenzas semellaban irreconciliables e a única vía aberta para solucionalas recaía no enfrontamento armado. Mais antes cabería salientar un episodio acontecido nos precedentes do alzamento da irmandade galega e que nos servirá de presentación para o tema a tratar neste apartado.
Alonso de Fonseca I, bispo de Sevilla, acudiu a pacificar a terra santiaguesa no lugar de seu sobriño Alonso II de Fonseca, namentres este ocupaba o asento de seu tío. A intención era que o tío, dun forte carácter, se impuxese na sé catedralicia restituíndo o tradicional poder dos arcebispos. A inexperiencia do seu xove sobriño propiciaría de seguro a perda de poder efectivo que caería nas mans dos cabaleiros da terra de Santiago. Unha vez conquistado este punto, aínda tivo que discutir co sobriño, que acomodado á pracenteira vida andaluza non quería regresar a Galicia. Neste punto habería que facer un inciso de certa importancia.
A situación política en Castela presentábase complicada, era moita a nobreza que non gustaba do monarca Henrique IV; inclinábanse cara ao seu medio irmán Alfonso, desexosos de ver prevalecer os seus intereses. Os Fonseca abandeiraban claramente a opción afonsina. O rei castelán ordenoulle ao mozo esquivo que ocupase sen demora a mitra arcebispal, e finalmente o xove Fonseca cumpriu a demanda e volveu a Galicia.
miniatura|[[Castelo de Vimianzo.]] Mais o seu comezo non foi demasiado agradable, debido ao recorte das competencias no cargo de pertegueiro maior de Santiago e á creación dun alcalde maior na figura do licenciado Rodrigo Maldonado, desgustaron tremendamente a Bernal Eanes de Moscoso, daquela pertegueiro, abríronse novamente as hostilidades e os Moscoso lanzáronse en violentas cabalgadas polas terras de Santiago. Incluso nunha noite en Noia capturaron o mesmo Fonseca, que estivo retido polo período de dous anos (nos que estivo metido nunha gaiola na cheminea do castelo de Vimianzo durante unha tempada). Ante a imposibilidade de pagar o rescate esixido por Bernal Eanes, a familia de Fonseca tivo que acollerse á catedral ante o avance dos Moscoso, que os sitiaron. Neste sitio atoparía a morte a cabeza dos Moscoso dun certeiro dardo que foi parar ao seu pescozo.
Parece ser que esta manobra, exceptuando a morte do señor de Altamira, puidera estar ben calculada por Henrique IV. Mentres ordenaba que Fonseca II tomara as rendas da súa sé, enviaba cartas secretas mediante Fernán Sardiña ao conde de Lemos e ao señor de Moscoso. Mentres o conde de Lemos, Pedro Álvarez Osorio, facía caso omiso desta, o señor de Moscoso tomara partido axudado por Álvaro Páez.
200px|miniatura|esquerda|Unha das torres da Fortaleza de Altamira, propiedade dos Moscoso.
A proba proposta semella contundente: en decembro de 1466 firmarían unha paz moi vantaxosa para os Moscoso. Pola contra, Fonseca debería exiliarse de Galicia por un período de dez anos. A revolta irmandiña constituiría o exilio forzoso de todos eles.
Coa terra xa pacificada e en mans dos seus antigos donos, as clásicas disputas señoriais comezaron a crebar a confederación que os mantiña baixo un mesmo pendón contra o inimigo común. Fonseca rompe o pacto chegando a un acordo coa Irmandade, faise con Santiago (coas súas terras e fortalezas) e comeza a demandarlles aos nobres a devolución dos territorios que enseñoraban e pertencían á mitra, sobre todo a Lope Sánchez de Moscoso e a Fernán Pérez de Andrade, O Mozo. Os cabaleiros galegos, á súa vez, formaron unha liga na contra do arcebispo. Este tomou a iniciativa e foi cercar a fortaleza de Altamira. Os cabaleiros reuniron forzas no castro de Agua Pesada e, ante a tardanza de Pedro Álvarez de Soutomaior, pretendían iniciar marcha ante a oposicion de Gómez Pérez das Mariñas I, quen logrou convencelos para que o agardasen: era mas viejo y muy sabio de las guerras; todos consentían con él.
Pedro Madruga fixo aparición ao día seguinte e prestos presentaron batalla a Fonseca e os seus. Para o arcebispo foi unha desfeita, fortemente derrotado tivo que saír a galope, mentres os seus inimigos saqueaban a súa tenda e capturaban o pendón e o seu alférez que o portaba.
A continuación os nobres atacaron os castelos de Mesía e de Vimianzo. No primeiro o enxeño de Pedro Madruga decantou a vitoria para o lado dos sitiadores, xa que lles cortou tódalas vías de acceso, a auga e, logo de tres meses de asedio, renderon a fortaleza. En Vimianzo Pedro Madruga acudiu no apoio de Lope de Moscoso e no 1472 caeu a fortaleza e acadaron o control dos estados do arcebispado. O 3 de novembro de 1470 firmaran o pacto de Puente cabrero o conde de Lemos Pedro Álvarez Osorio, o vizconde de Monterrei Juan de Zúñiga, Pedro Álvarez de Soutomaior, Sancho de Ulloa, Lope Sánchez de Moscoso, Diego de Andrade, Sueiro Gomes de Soutomaior e Diego de Lemos. Nel contemplábase a axuda mutua na contra de Fonseca.
miniatura|250px|[[Mosteiro de Carboeiro.]]
Apenas un par de meses despois, o conde de Lemos abandonaba a alianza, ocupando o seu lugar o Adiantado Maior de Galicia Fernando de Pareja, nobre foráneo. En Carboeiro asinan un novo acordo, cunhas claúsulas máis amplas e debuxando xa unha ofensiva que lle dese o mazazo definitivo. Pareja achegaba á causa tropa traída de Castela e subvencionada polo rei. Isto foi no 1471. Pareja pouco duraría. Luis de Acevedo, irmán do arcebispo, derrocou a súa fortaleza de Melide e levouno á presenza do patriarca. Ámbolos dous axuntáronse e decidiron colaborar para acougar os ánimos levantadizos da nobreza. Mais nada se puido facer xa; o resto dos asinantes do pacto en Carboeiro cabalgaban polas terras arcebispais derrocándolle as fortalezas. No sur Pedro Madruga, fornecido pola toleada do monarca (recibira deste xuro de herdade por valor de 150.000 marabedís nas rendas de Pontevedra, Vigo e Redondela, pertencentes ao arcebispado), andaba a doután e, sabedor da fereza do contrincante, decidiu achegarse ao bispo de Tui Diego de Muros como tamén aos Ulloa.
Diego de Muros fora vítima da rapacidade do de Soutomaior, xa que este controlaba Tui e gran parte das rendas do señorío. Decidiron confederarse para derrotalo. Ese ano traería baixo do brazo un suceso que daría un xiro ao panorama galego, e cadaquén posicionaríase onde mellor lle conveu. O 11 de decembro de 1474 morría Henrique IV, abriríase unha contenda civil pola consecución do trono entre Isabel e a infanta Xoana "A Beltranexa".
Os iniciais problemas que o monarca castelán tivera coa nobreza xa viñan de lonxe. No seu reinado personificaríanse na figura de seu irmán bastardo Afonso. Ao seu arredor arremuiñábanse unha serie de magnates poderosos coa intención de alzalo coma rei; aducían que a filla do rei era en realidade nada dos amoríos da raíña, Xoana de Portugal, e de Beltrán de la Cueva (pois corría un rumor sobre a impotencia do rei). O manifesto de Burgos de 1464 recollía este aspecto ademais de acusacións da mala xestión do reino. Presionado polos rebeldes, Henrique IV recoñece a Afonso como o seu sucesor na coroa; pero debido ao continuo ataque aos intereses do rei, a opción bélica toma as rendas do conflito. A resposta materialízase na farsa de Ávila, onde Henrique IV é ridiculizado e Afonso alzado coma rei. O falecemento do infante Alfonso no 1468 non frea os rebeldes, agora tomarán coma estandarte a Isabel, irmá do monarca. Finalmente Henrique cederá ás presións recoñecendo a Isabel coma futura raíña no tratado dos Touros de Guisando de 1468, apenas dous meses despois da morte do infante.
De aquí trasladámonos a 1474. Henrique IV atópase coa morte non sen antes deixar escrito que non recoñecía a Isabel coma lexítima sucesora e cedía á súa filla o trono, sendo a razón o matrimonio con Fernando de Aragón. Obviando este punto, dous días despois coroase Isabel raíña de Castela, polo que a guerra civil estaba servida.
As guerras isabelinas en Galicia
miniatura|dereita|Morto [[Henrique IV de Castela|Henrique IV, a maioría da nobreza castelá e aragonesa apoiou a Sabela de Castela]] miniatura|esquerda|O bando que apoiou a [[Xoana a Beltranexa|Xoana a Beltranexa foi escaso, sobresaíndo Pedro Álvarez]] En Galicia o debuxo de lealdades estaba claramente esbozado antes desta data, e xurdiron dous bandos para a sucesión da coroa de Castela:
Como dixemos, a coroa portuguesa apoiou activamente a causa da infanta Xoana, polo que Pedro Álvarez de Soutomaior, casado con Tareixa de Távora, contou deseguida con axuda de alén o Miño. De feito, no 1475 Afonso V de Portugal concedíalle o título de conde de Caminha e ofrecíalle homes cos que fornecer a súa privilexiada posición no sur do país. Acaudillando tropas portuguesas tomará Tui, Baiona (da que se autointitulará Mariscal), Pontevedra, Vigo, Redondela, Caldas de Reis, Padrón, os portos da comarca de Arousa, así como tamén as fortalezas de Castro de Montes e de Sobroso, esta última aos Sarmiento que estaban polo arcebispo. Ambos os caudillos sabían que xogaban algo máis que un posicionamento político; tiñan a perfecta escusa para continuar a maior escala a guerra privada que levaban sostendo.
As hostilidades comezaron en 1476 e o escenario elixido en Galicia foi Pontevedra. Tralos seus muros achábase o Soutomaior con setenta o ochenta lanças y dos mil peones, haçienso cavas y palancotes adonde vía que cumplía, repartiendo la gente en cada estanza la que haçia menester; y con la que sobraba, cada día salía al campo a escaramuçar y hacer pláticas con sus enemigos. Xunto a Fonseca estaba o conde de Monterrei Sancho Sánchez de Ulloa e Ladrón de Guevara, almirante de Castela de orixe biscaíña e comandante dunha escuadra que bloquearía Pontevedra dende o mar. Este almirante castelán traía cartas dos reis para os cabaleiros galegos que aínda non tomaran partido -para que lles obedecesen aos reis e acudisen en axuda de Fonseca-: Diego de Andrade, Lope Sánchez de Moscoso e Suero Gómez de Soutomaior. Estes cabaleiros acudiron de non moi boa gana, algo que non disimularían durante o asedio á vila, dada a pasividade das súas accións e das ordes explícitas de Pedro Álvarez aos besteiros de que non tirasen contra eles. A eficacia de Pedro Madruga fíxose evidente co decorrer dos días, polo que se deseñou unha celada coa que capturar o caudillo feudal. Un criado do conde de Monterrei chamado Fernando Calvacho, co pretexto de levar un correo para o conde de Caminha, debía ferir o cabalo:  ...mientras la leyese, cortase las piernas a su cavallo. Sempre alerta e desconfiado, Madruga non permitiu achegarse ao criado e o plan frustrouse. Ante este panorama, decidiuse abandonar o sitio.
Uns meses máis tarde, novamente o arcebispo Fonseca acompañado do conde de Monterrei, Pero Pardo de Cela e os Ribadeneiras tentárono unha vez máis con idéntico resultado. O momento de maior drama para os sitiados aconteceu cando as tropas de Fonseca traspasaran as primeiras liñas de defensa e estaban a piques de colocar as escalas para sortear os muros da cidade. A valentía de Pedro Álvarez de Soutomaior volveu xogar un papel fundamental. Á cabeza da súa hoste cargou contra o inimigo acometiendoles tan reçiamente que fuxiu en desbandada ...y él corriendo tras dellos, firiendo y matando.... Isto obrigou ao arcebispo a firmar unha tregua ata a primavera seguinte.
O ano seguinte un novo episodio deste convulso século XV trasladouse á cidade da Coruña. Os reis entregaran esta cidade de reguengo como mercede aos seus servizos a Rodrigo Alonso Pimentel, conde de Benavente. Baixo promesas de recibiren unha suculenta recompensa, atraeu a Lope de Moscoso, a Suero de Soutomaior e a Pedro Álvarez. Diego de Andrade, que devecía polo control da cidade dende había anos, entrou nela con homes de armas acudindo á chamada do concello. Escribiu ao rei que debía facer e este respondeulle que a defendese. Así foi, e ante a imposibilidade de tomala (a frota portuguesa chamada polo de Soutomaior deu media volta en Muxía), os monarcas tomaron novamente cartas no asunto e ordenáronlle ao de Benavente que debía saír de Galicia co seu exército e regresar pasados uns meses para tomar posesion da cidade. Humillado, mastigando o orgullo macelado, tomou preso en Padrón a Pedro Madruga. Conduciuno ata as súas terras no Bierzo. Alí mantivoo retido durante un ano. No 1478, grazas a unha manobra de Alonso V, foi trocado por cabaleiros casteláns entre os que se atopaba Luis Pimentel.
De regreso a Galicia, o panorama presentábase desolador, moito tiña mudado a situacion na súa ausencia. Tódalas vilas e portos que conquistara ao arcebispo estaban novamente no seu poder, así como as fortalezas de Trinidade e Santa María de Alba. Ademais, construíra a torre do Castrizán (O Penedo do Viso, Arcade) xusto no corazón dos estados do conde de Caminha. Esta torre escrutaba o castelo de Soutomaior. Tamén en Ponte Sampaio se erixía unha nova torre co pendón dos Fonseca e en Cangas construíra o castelo de Daravelo. Ademais, Baiona fora tomada por Ladrón de Guevara. Sen o apoio agora de Portugal, a recuperación de tantas perdas semellaba imposible; Pedro Madruga non se asustou perante as adversidades, senón que, máis pertinaz que nunca, se decidiu a restablecer o seu vello esplendor.
O derradeiro alento de Madruga
miniatura|250 px|Os [[Reis Católicos foron inimigos acérrimos de Pedro Madruga.]] A súa situación viuse cuberta de escuros nuboeiros cando os Reis Católicos se deciciron a rematar de vez coa anarquía reinante no Reino de Galicia. Os Montenegro dominaban Pontevedra por orde de Fonseca; Gregorio de Valadares apoiabaos tamén no sur; e García Sarmiento esculcaba os seus movementos dende o castelo de Sobroso, lugar dende o que saqueaba as terras dos Soutomaior.
O primeiro paso foi rematar coas incursións de saqueo. En certa ocasión na que García Sarmiento encabezaba unha destas partidas, desestimou a advertencia dos seus homes que viran nos altos un home que os asexaba, e caeu nunha emboscada artellada polo Madruga, de maneira que foi capturado por un escudeiro chamado Vasco Falcón. Acudiu con substanciosa présa a Sobroso, ameazando con cortarlle a cabeza se non rendían o castelo, mais a teima do seu alcaide convenceu a Pedro Madruga para sitiar a praza. Unha vez máis, Fonseca e Sancho de Ulloa cabalgaron para romper o asedio. O conde de Caminha tomou as oportunas medidas: fiço gran barrera y un gran palancote, y avituallose de todo lo que le haçia menester para la gente, y cavallos.
O exército de apoio atopouse con que non podía atacar a posición de Madruga con éxito, e coa raia de Portugal preto temían que os portugueses os collesen en dúas frontes. Prepararon unha celada e comezaron a insultar aos portugueses que estaban co conde; saíron correndo cara á trampa anoxados e moi poucos regresaron da refrega. Esa noite o de Soutomaior prendeulles lume ás defensas e fuxiu do lugar.
Entre 1478 e 1479 a actividade do nobre foi frenética e as súas vitorias axiña lle devolveron a influencia perdida no sur de Pontevedra. Fustrigaba con rabia os homes do arcebispo, cabalgaba roubando polas súas terras, cortoulles as cabezas a Gregorio de Valladares e a Tristán Montenegro... Quizais o derrubamento da torre do Castriçan represente o cumio do seu retorno ao control dos seus antigos pagos. A torre fora edificada aproveitando a prisión do conde polo arcebispo nun monte en fronte do Castelo de Soutomaior. Dende aquí podía vixiar o corazón dos estados do inimigo. Tamén servía como punto de apoio estratéxico para as algaradas que saían de Pontevedra ou de Vigo. Vasco de Aponte relátanos que o mesmo Pedro Madruga estudaba, ás agachadas, o xeito de tomar a praza que tanto dano lle causaba:
Asaltou a torre con ímpeto e os seus moradores decidíronse a entregarlla. A torre foi derrubada. Logo disto, Pedro Álvarez pasouse a Portugal deixando ben fornecidas as fortalezas, xa que un exército arcebispal chegaba para rematar dunha vez por todas co seu poder. Nesta ofensiva ocorreu a defensa decidida do castelo de Salvaterra. Corría o ano 1479 e os Reis Católicos, fartos xa das desavinzas e rebeldías do magnate galego, tomaron a decisión de apoiar os seus inimigos para rematar dunha vez por todas co seu poder. Deste xeito decidíronse a apoiar o bispo Diego de Muros, figura castigada en exceso polo Madruga, e ao cal lle tiña tomada a vila de Tui; Diego era un home que tiña demostrado unha lealdade inquebrantable á coroa.
miniatura|dereita|250px|[[Castelo de Sobroso, que tamén posuíu e atacou o Madruga.]]
A pacificación de Galicia era unha das contas pendentes da monarquía, baluarte primordial para defender a fronteira portuguesa e lugar patrucial do apóstolo Santiago. Nomearon vicerrei de Galicia a Fernando de Acuña, que estaba acompañado do licenciado Chinchilla (acudía en calidade de Xustiza para crear un tribunal real). Ademais farían todo o posible para que o arcediago de Camaces que os precedera levara a bo porto o orzamento de Irmandades, e proporcionarlles carácter legal co que poder golpear a nobreza rebelde. Os primeiros decretos esixían o derrubamento de fortalezas, e o axustizamento de malfeitores. Na maioría dos casos asetaban cabaleiros e criados de nobres, sen xuízo previo e sen ningún tipo de legalidade. No caso de Pedro Álvarez de Soutomaior derribáronlle as fortalezas de Cotobade, Santa María de Alba, Trinidad, Tebra e Castro Maceira. Tamén lle entregou Tui ao bispo Diego de Muros. Aínda así, o bispo xuntou un continxente de 400 homes e foi poñer cerco a Fornelos. Ao seu carón cabalgaban García Sarmiento, o corrixidor de Baiona, Lope de Montenegro, Francisco de Avalle e Lope de Avalle. Só 15 homes a defendían, ben provistos das novedosas espingardas e trabucos. No lance, un escudeiro chamado Alonso Ramírez, armado precisamente cunha destas armas, acabou coas vidas de ámbolos dous Avalle:
As mortes destes cabaleiros non lles gustaron moito aos reis, cumpría botar man da diplomacia e Pedro Álvarez moveu dúas fichas. Por unha banda, enviou cartas a Fernando de Acuña baixo o favor do conde de Lemos, conseguindo que Acuña non intervise; e por outra banda, mandou á corte a súa muller para falar cos monarcas.
Corría o 1483 e o conde de Lemos Pedro Álvarez Osorio o Vello falecía. Morría un figura emblemática a quen todos gardaban respecto. En Mondoñedo, ese mesmo ano executaban o mariscal Pardo de Cela. Temerosos do que podería pasarlles, os nobres galegos confederáronse novamente co fin de se ayudar e vandejar contra todo el mundo, obedeçiendo al rey en caso de lealtad, y de no consentir a los governadores todo lo que quisiesen façer.
Caminha non perdeu o tempo e continuou a persecución habitual aos seus inimigos. Así, unha noite capturou en Baiona a Diego de Muros, despois de lle prender lume á casa onde durmía e agardar a que saíse. Pechouno en Fornelos, onde pasou un terrible cativerio no que perdeu os dentes debido ás insalubres condicións ás que se viu sometido. Alzáronse queixas ao gobernador Diego López e, ante as presións, Pedro Madruga ceibou o bispo, previo pago dun rescate.
O ocaso
miniatura|dereita|250px|En [[Alba de Tormes foi preso e executado.]] O tempo e as circunstancias non xogaban a favor de Pedro Madruga. A presión real era abafante e o pulo dos inimigos só lle permitían exercer unha guerra defensiva. O remate déronllo a súa muller Tareixa de Távora e seu fillo Álvaro de Soutomaior. Nunha manobra cortesá conseguiron que os reis desposuísen de títulos e terras a Pedro Madruga e llos cedesen ao fillo. Sen demora acudiu a Soutomaior, confabulou con algúns homes de seu pai e tomou o castelo de Soutomaior.
Pedro Álvarez montou en cólera e desherdou o fillo e chamou os aliados para recuperar a fortaleza. O conde de Caminha viuse só. O poder da coroa estaba detrás dos aconteceres. Desesperado e acurralado, o conde marchou de Galicia para Castela e reuniuse co Duque de Alba procurando o seu favor. Nos pagos do duque agardou o momento propicio; e este chegou cando os reis visitaron Alba de Tormes (provincia de Salamanca). O duque entrevistouse cos reis tentando o perdón rexio para o seu protexido, namentres o de Soutomaior agardaba o resultado da entrevista no mosteiro de San Leonardo. Foi neste lugar onde ao parecer falece no ano 1486, mais sen unha confirmación rotunda. Non está moi clara a causa e Vasco da Ponte tampouco axuda á hora de aclarar o misterio:
Pasaba á historia unha das máis emblemáticas figuras do medievo galego. Incansable na loita, respectado e temido por igual. A serie de hipóteses acerca da súa morte pasan polo envelenamento por orde de seu fillo ou da man dos reis fartos dos desmandes do nobre. Foi un personaxe que deu pé a moita lenda e louvanzas populares. O noso rei dise que o denominaban os seus vasalos. Sirva como exemplo esta copla:
Pedro Madruga-Cristovo Colón
miniatura|A sinatura de Colón contén as iniciais dos apelidos de bisavós, avós e o pai de Pedro Madruga. Xpo FER-ENS significa: Cristobal Pedro Fernandez Eanes. Segundo Alfonso Philippot. Algúns investigadores como Alfonso Philippot Abeledo sosteñen que Pedro Madruga non morreu en 1486, senón que mudou a súa identidade pola de Cristovo Colón, de maneira que os identifican como a mesma persoa. Tal tese baséase en varios feitos como, por exemplo, que Colón bautizou portos de América co nome de máis de 80 localidades da ría de Pontevedra (de onde era orixinario o Madruga), na similitude na comparación da letra de Colón e Pedro Álvarez (feita pola perita calígrafa e grafopsicolóxica Teresa Torres) ou en que o cronista Francesillo de Zúñiga menciona xa no século XVI a Diego de Soutomaior (fillo de Pedro Madruga) como fillo de Colón, entre outros. A hipótese foi rexeitada pola maioría dos historiadores que expoñen, entre moitos documentos, o testamento do seu fillo Álvaro redactado en 1491, onde cita «os osos dos meus pais (...) os traian e enterren dentro da capela que o S. Obispo D. Juan fixo na igrexa Catedral de Tui», o que indica que Pedro Madruga se atopaba morto antes de que Colón chegase a América.
Pola outra banda, Guillermo García de la Riega Bellver recolle as teorías do seu bisavó Celso García de la Riega, que publicou en 1914 un polémico libro titulado ''Colón español. Su origen y patria'', onde pretendía demostrar documentalmente que Cristovo Colón era natural de Galicia.
Troia (homónimos)
O termo Troia pódese referir a:
Niñarelle, Alvite, Negreira
Niñarelle é un lugar da parroquia de Alvite no concello coruñés de Negreira na comarca da Barcala. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2009 tiña 30 habitantes (14 homes e 16 mulleres).
FK Partizan
O FK Partizan (en serbio: Fudbalski klub Partizan; en cirílico: Фудбалски клуб Партизан) é un club de fútbol serbio con sede na cidade de Belgrado. Foi fundado o 4 de outubro de 1945 como parte da Sociedade Deportiva Partizan e actualmente xoga na Superliga Serbia.
Ten unha gran rivalidade co Estrela Vermella co cal disputa o Derbi Eterno de Belgrado.
Historia
O FK Partizan foi fundado o 4 de outubro de 1945 como parte da Asociación Iugoslava de Deportes, sendo renomeada posteriormente como Sociedade Deportiva Partizan en referencia aos guerrilleiros partisanos, que loitaron contra a ocupación das forzas do Eixo durante a segunda guerra mundial. Aínda que o club aínda forma parte da sociedade deportiva, que inclúe 25 distintos clubs deportivos, posúe total autonomía administrativa e financeira.
Kakkmaddafakka
Kakkmaddafakka é unha banda de música de indie rock formada en Bergen. A súa música está influenciada por amplo rango de xéneros, incluíndo elementos do rock, hip hop, reggae, disco, R&B e música house.
Membros da banda
Kakkmaddafakka
Músicos adicionais
Monreal, Navarra
Monreal (en vasco e cooficialmente Elo) é unha vila e concello de Navarra, situado no meiriñado de Sangüesa, na comarca de Aoiz e a 18 km da capital da comunidade, Pamplona. A súa poboación en 2013 era de 31.172 habitantes (INE). A súa superficie é de 22,61 km².
Malia o seu pequeno tamaño, contou cunha xudería e tivo a súa importancia como vila, gañando o dereito, noutro tempo, de acuñar moeda propia.
Residencia de caza dos reis de Navarra, contou cun castelo, do que se poden ver os restos, e que foi destruído en 1521 polos monarcas españois, como moitas outras fortificacións defensivas propias do reino de Navarra.
Santiago Bolívar Piñeiro
Santiago Bolívar Piñeiro, nado en Pontevedra o 18 de setembro de 1950, é un militar galego da Mariña Española, almirante da Frota da Armada (ALFLOT) entre os anos 2011 e 2015.
Traxectoria
En 1970 ingresou na Escola Naval Militar de Marín. Unha vez nomeado oficial comandante, estivo ao mando do remolcador de altura Mahón, do patrulleiro de altura Chilreu, da Fragata Baleares, do Buque Escola Juan Sebastián Elcano e do Grupo de Unidades de Proxección da Frota.
Estivo destinado na Flotilla de Aeronaves, no Centro de Avaliación e Apoio á Cualificación para o Combate, e na División de Sistemas de Información e Comunicacións do Estado Maior da Armada. Foi xefe do Arsenal de Ferrol até abril de 2011, cando foi nomeado polo Consello de ministros Almirante da Frota Armada, o mando da cal se atopa na Base Naval de Rota.
En 2015, deixou o cargo polo paso á situación de reserva. En novembro dese mesmo ano foi nomeado presidente do consello de administración de Hisdesat, empresa española de servizos gobernamentais por satélite.
Wikipedia en náhuatl
A Wikipedia en náhuatl (en Huiquipedia nāhuatlahtōlcopa) é a versión da Wikipedia en lingua náhuatl. Foi creada en agosto de 2003. Esta versión da enciclopedia contén a cifra de artigos e  usuarios, dos cales  son activos, sendo a terceira Wikipedia máis grande das linguas americanas despois da quechua e da navajo.
Historia
O usuario Piolinfax, de orixe belga, creou a primeira páxina da Huiquipedia o 10 de agosto de 2003 e chamouna Ātl (mais despois trasladouse a Atl; en galego "auga") o cal foi traballado xunto co usuario español Youssefsan quen se encargou de buscar usuarios hispanofalantes que se interesaran polo proxecto e que colaborasen co mesmo.
O primeiro usuario mexicano con coñecemento de náhuatl rexistrado nesta Wikipedia amerindia foi Netza. O administrador máis activo é Ricardo gs, e o primeiro falante nativo de náhuatl foi Teòtlalili, usuario do estado de Puebla.
Alp
Alp é un concello catalá, na comarca de Baixa Cerdanya, na provincia de Xirona. Segundo o INE, no ano 2012, tiña unha poboación de 1745 habitantes.
Nel atópanse as estacións de esquí de La Molina e Masella.
Historia
Alp xa existía no século IX como parroquia do Bispado de Urgell. A comezos do século XIV, as terras de Alp foron entregadas entre os baróns de Urtx, o vescomtes de Castellbò e o rei. Os reis de Aragón compraron as terras do Urtx (1316), e as vendeu a Mataplana (1368).
Batalla de Vogladum
A batalla de Vogladum ou de Vouillé tivo lugar no ano 507 preto da antiga cidade gala de Vogladum, non lonxe de Poitiers, entre as tropas do rei franco Clodoveo I (ou Clovis I) e do visigodo Alarico II.
Historia
Na primavera de 507, o exército franco cruzou o río Loira en dirección a Poitiers, so o comando de Clovis e do seu fillo máis vello Teodorico. O exército visigodo marcha para norte para lles cortar o camiño coa esperanza de que os ostrogodos os apoien: a batalla ten lugar na chaira de Vouillé, preto de Poitiers.
Ten inicio unha espantosa loita corpo a corpo, até que o rei visigodo Alarico II é morto por Clovis. Tal como na batalla de Tolbiac contra os Alamanos, a morte do rei dita a desbandada dos visigodos que acaban masacrados polos francos.
Esta vitoria abre a Clovis o camiño do sur: conquista Tolosa, antiga capital dos visigodos, Narbona, a Aquitania, a Gascuña, o Languedoc e o Lemosín.
Consecuencias
A derrota supuxo a fin do Reino visigodo de Tolosa e a súa expulsión case total da Galia, agás a Septimania ou Narbonense, e o repartimento do resto do territorio entre Clodoveo e os seus aliados burgundios.
Se non desapareceron os visigodos, foi polo apoio do ostrogodo Teodorico, o Grande, que quería salvar o resto das posesións visigodas en Hispania, o que se denominou como Reino visigodo de Toledo, para o seu neto, o fillo de Alarico II, chamado Amalarico.
Ōkawa
Ōkawa (大川市, おおかわし, Ōkawa-shi) é un concello da prefectura de Fukuoka no Xapón. Está situada no centro-norte da rexión de Kyūshū e ó suroeste da prefectura, na zona da provincia histórica de Chikugo, na illa de Kyūshū. Ten 33,61 km² de superficie e unha poboación de 37.724 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 1.120 h/km².
O concello de Ōkawa limita cos concellos de Kurume, de Ōki, de Yanagawa (son da prefectura de Fukuoka); de Saga e de Kanzaki (son da prefectura de Saga).
Francisco Gallardo León
Francisco Gallardo León, nado en Sevilla o 13 de xaneiro de 1980, é un exfutbolista e actual adestrador español que xogaba de centrocampista. Dende 2019 é o adestrador do Sevilla Atlético.
Traxectoria
Na tempada 2004-2005 non entraba no novo proxecto do equipo de man de Juande Ramos e foi cedido ao Getafe CF para que gañase minutos e demostrase que tiña un lugar no club de Nervión. No conxunto madrileño non terminou de despuntar debido ás lesións, malia ter un bo comezo de tempada e de conseguir o agarimo da afección.
A seguinte tempada (2005-2006) volveu ao Sevilla FC pero durante toda a primeira volta non puido nin tan sequera debutar. No mercado de inverno foise de novo cedido ao Vitória Guimarães da Superliga de Portugal sen opción de compra. Con todo non se chegou a adaptar ao club luso e ás tres semanas decidiu abandonar a disciplina do club.
Ese mesmo mes, apenas tres días despois de abandonar aos portugueses, foi novamente cedido, esta vez ao Deportivo da Coruña, pedido polo adestrador Joaquín Caparrós, que xa o tivo ás súas ordes no Sevilla FC. O sevillano podía ser unha das alternativas posibles para suplir ao lesionado Juan Carlos Valerón. Ao final de tempada especulouse cun posible troco no que entrarían Gallardo e Diego Tristán, pero os rumores quedaron só en fume.
Na tempada 2008-09 Javier Clemente aparta do equipo a Gallardo e a varios xogadores, polo que en toda a primeira volta Gallardo estivo sen equipo. Finalmente, o 17 de marzo de 2009 volve ao equipo grana da man do adestrador José Miguel Campos.
A tempada 2009-10 iníciaa sen equipo, ata que o 11 de novembro de 2009 a SD Huesca fai oficial que se incorpora aos adestramentos do primeiro persoal para valorar a súa posible incorporación ao equipo. Tras unha semana adestrando co equipo, o club altoaragonés confirma a incorporación do futbolista sevillano ao persoal azulgrana. Asina un contrato ata final de tempada con opción a outra máis.
Sarxento Keroro
Sarxento Keroro (xaponés Keroro Gunso (ケロロ軍曹) é un manga xaponés creado por Mine Yoshizaki. Máis tarde foi serializado nun anime series dirixido por Junichi Sato. Ambos, anime e manga, son comedias que seguen as aventuras dunha banda de ras-alien invasoras que queren conquistar a Terra. O anime foi emitido polo programa infantil-xuvenil da TVG Xabarín Club.
A serie anime foi creada por Sunrise e componse de 358 episodios que se emitiron orixinalmente dende abril de 2004 até abril de 2011.
República de Tule
A República de Tule foi un estado indíxena efémero que se independizou de Panamá trala revolución guna en 1925. A república foi proclamada o 12 de febreiro de 1925 e foi disolta o 4 de marzo de 1925, logo do Tratado do Porvir, sendo o cal os gunas depuxeron as armas, revogaron a declaración de independencia e obtiveron o compromiso do goberno panameño de que os seus costumes e autonomía serían respectados. En 1938 creouse a comarca de San Blas, que logo sería reorganizada como Guna Yala, unha comarca indíxena estabelecendo aos gunas como un pobo.
Antecedentes
O 20 de abril de 1921, houbo unha xornada de occidentalización de mulleres gunas por parte da policía colonial (non indíxenas), mais unha muller escapou e recibiu a protección do líder indíxena (sáhila), provocando unha loita entre indíxenas e policías, que causou mortes en ámbolos dous bandos. A tensión entre os indíxenas aumentou contra o mes de xaneiro de 1925, momento no que as autoridades panameñas percibiron que se estaba a xestar un movemento independentista co apoio dos estadounidenses Anne Coope e o explorador Richard Oglesby Marsh.
Proclamación
O 12 de febreiro de 1925, celebrouse en Ailigandí un congreso con xefes gunas e decidiron proclamar a República de Tule, fixándose os límites territoriais.
Posteriormente, o 21 de febreiro deuse inicio á revolución guna que durou até o 27 de febreiro, onde os indíxenas atacaron varios postos policiais coloniais, causando 27 mortos.
Tratado de Porvir
O 4 de marzo de 1925, os indíxenas gunas asinaron un acordo de paz co goberno panameño en presenza do ministro de EE. UU. John G. South. En virtude de devandito tratado, o goberno central comprometeuse a respectar os costumes e a manter cos gunas os mesmos dereitos que gozaba o resto dos cidadáns do país.
Bandeira
miniatura|240px|dereita|Bandeira da revolución guna e do efémero estado da República de Tule. Foi confeccionada por Waga Ebinkili (María Colman), neta do cacique Simral Colman. Ten un deseño rectangular con franxas horizontais. O centro é de cor amarela, cunha figura esvástica, con rotación levóxira. Este símbolo representa un polbo, que segundo a tradición local, creou o mundo. Esta bandeira, que ten unha gran similitude coa bandeira de España e a bandeira nazi, séguese utilizando hoxe día nos territorios gunas.
Johann Jakob Bachofen
miniatura|Johann Jakob Bachofen Johann Jakob Bachofen, nado en Basilea o 22 de decembro de 1815 e morto o 25 de novembro de 1887, foi un xurista, filólogo e sociólogo suízo, teórico do matriarcado.
Obra Das Mutterrecht
Na súa obra Das Mutterrecht (O dereito materno), confronta os mitos gregos e os feitos históricos que nos deixaron os autores gregos, do cal deduce, seguindo a Joseph François Lafitau (Mœurs des sauvages Amériquains [sic] comparées aux mœurs des premiers temps) a posible existencia de sociedades de tipo matriarcal na Grecia antiga, baséase sobre todo no testemuño de Herodoto sobre as prácticas matrilineais de Licia, no mito das Amazonas ou mesmo nos cultos atenienses dedicados á Natureza.
Teses
As teses de Bachofen artéllanse sobre dous grandes principios:
Termas de Prexigueiro
As termas de Prexigueiro son unha área de augas termais situada na parroquia de Francelos, no concello de Ribadavia. Estas termas son privadas e atópanse nun ambiente natural, completamente rodeadas por un bosque. Ademais, á beira do río Cerves, por debaixo destas termas, hai unhas pozas termais de libre acceso que proveñen do mesmo manancial.
Historia
A recuperación destas termas, inauguradas de novo en xullo de 2010, foi levada a cabo polo arquitecto Álvaro Varela de Ugarte, autor da ponte do Milenio e dos recintos das termas da Chavasqueira e as termas de Outariz, en Ourense.
O edificio alberga un circuíto termal ao aire libre, formado por pozas de auga quente, que recibe o nome de Camiño Kunamo. Recibe este nome porque ese é un dos camiños de peregrinación máis coñecidos do Xapón, e as termas que forman este circuíto teñen nomes dalgúns dos diferentes templos polos que pasa. Por outra parte, a área de tratamentos que se atopa no interior do edifico está formada por varias salas con nomes de diferentes parroquias próximas a Prexigueiro, como Ribadavia ou Pazos de Arenteiro.
Descrición
As augas do manancial de Prexigueiro son augas sulfurosas, bicarbonatadas, fluoradas e sódicas, orientadas sobre todo ao tratamento de problemas reumáticos, musculares, dermatalóxicos ou de estrés.
O circuíto termal Camiño Kumano está formado por oito termas ao aire libre, cinco de auga quente (entre 37 °C e 41 °C), dúas de auga fría e outra con chorros de hidromasaxe. Por outra parte, dentro do edificio, atopámonos cunha sauna e un spa, ademais da área de tratamentos, onde hai unha gran variedade deles. Algunhas das técnicas máis actuais son as de chocolaterapia e viñoterapia, entre outras.
Accesos
Desde a vila de Ribadavia accédese pola estrada OU-801, paralela ao curso do río Miño. A vía de acceso reformouse no ano 2015.
José Chao Falcón
José Chao Falcón, nado en San Vicente de Trigás (Mondoñedo) o 21 de agosto de 1928 e finado no mesmo concello o 30 de decembro de 1986, foi un mestre e político galego.
Traxectoria
Ingresou no Seminario de Mondoñedo en setembro do 1940. Cursou Latín e Humanidades no curso 1941-42. Abandonou os estudos por enfermidade en febreiro de 1943. Fíxose mestre e foi profesor de EXB no colexio público de Ferreira. Nas primeiras eleccións democráticas encabezou a candidatura da UCD á alcaldía de Pantón e foi elixido alcalde. Nas municipais de 1983 encabezou a candidatura de Coalición Galega e volveu ser elixido alcalde con maioría absoluta.
Club de París
miniatura|300px|Mapa dos países do Club de París
O Club de París, é un foro informal de acredores oficiais e países debedores. A súa función é coordinar formas de pago e renegociación de débedas externas dos países e institucións de empréstito. Creouse en 1956 cando Arxentina estivo de acordo en efectuar un encontro cos seus acredores públicos. Acordo concluído o 16 de maio.
As reunións efectúanse en París de 10 a 11 veces ao ano entre sesións de renegociación, análises de débeda ou aspectos metodolóxicos. O Presidente das sesións é un alto funcionario de dirección da Tesourería de Francia. O Copresidente e Vicepresidente son tamén funcionarios da Tesourería de Francia.
Ata o ano 2007 celebráronse 399 acordos con 84 países debedores.
Malia ser un grupo informal ten os seguintes principios:
Intégrase de xeito permanente polos seguintes países acredores: Alemaña, Australia, Austria, Bélxica, Canadá, Dinamarca, EUA, España, Finlandia, Francia, Irlanda, Italia, Xapón, Noruega, Rusia, Países Baixos, Reino Unido, Suecia, e Suíza.
Participaron nalgún momento como debedores: Abu Dabi, Arxentina, Brasil, Corea do Sur, Israel, Angola,Kuwait, Marrocos, México, Nova Zelandia, Portugal, Trinidad e Tobago e Turquía.
Seixosmil, Seixosmil, Meira
Seixosmil é un lugar da parroquia de Seixosmil, no concello de Meira, na comarca de Meira. Segundo o IGE, en 2020 tiña 24 habitantes (12 homes e 12 mulleres).
Atila
Atila, nado cara ao 395 e finado no 453, foi o último e máis poderoso rei dos hunos. Gobernou o maior imperio europeo do seu tempo desde o 434 ata a súa morte. As súas posesións estendíanse desde Europa Central ata o Mar Negro, e desde o Danubio ata o Báltico. Durante o seu reinado foi un dos máis acérrimos inimigos dos Imperios romanos Oriental e Occidental: invadiu dúas veces os Balcáns, tomou a cidade de Roma e chegou a poñer sitio a Constantinopla na segunda das ocasións. Marchou a través de Francia ata chegar ata a Orleáns antes de que o obrigasen a retroceder na batalla dos Campos Cataláunicos (Châlons-sur-Marne), e logrou facer fuxir o emperador Valentiniano III da súa capital, Rávena, no 452.
Aínda que o seu imperio morreu con el e non deixou ningunha herdanza destacada, converteuse nunha figura lendaria da historia de Europa. En gran parte da Europa Occidental é recordado como o paradigma da crueldade e a rapina. Algúns historiadores, en cambio, retratárono como un rei grande e nobre, e tres sagas escandinavas inclúeno entre os seus personaxes principais.
Orixes
Os hunos europeos parecen ser unha póla occidental dos hsiung-nu, grupo proto-mongol ou proto-turco de tribos nómades do nordeste da China e da Asia Central. Estes pobos lograron superar militarmente os seus rivais (moitos deles de refinada cultura e civilización) pola súa predisposición para a guerra, a súa asombrosa mobilidade e as súas armas específicas, tales como o arco huno.
Atila naceu en torno ao ano 406. En canto á súa infancia, descoñecemos calquera dato. A suposición de que xa de novo era un xefe capaz e un avezado guerreiro é razoábel, pero non existe forma de constatala.