cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Orcadas
As Illas do Norte
O grupo de illas do norte é o máis extenso e está formado por un gran número de illas de mediano tamaño, ligadas á Órcada por transbordadores e servizos aéreos. A agricultura, a pesca e o turismo son as principais fontes de ingresos para a maioría das illas.
A máis ao norte é North Ronaldsay, que está a 4 km. máis alá da súa veciña máis próxima, Sanday. Ao oeste sitúase Westray, que ten unha poboación de 550 habitantes. Está conectada por transbordador e vía aérea con Papa Westray, tamén coñecido como "Papay". Eday está no centro das Illas do Norte. O centro da illa é Moorland e as principais industrias da illa foron a extracción de turba e a canteira de pedra calcaria.
Rousay, Egilsay e Gairsay atópanse ao norte da Órcadae oeste a través do Estreito de Eynhallow. Rousay é moi coñecida polos seus antigos monumentos, incluído o Quoyness cairn con cámara e Egilsay ten as ruínas da única igrexa de torre redonda nas Orcadas. Wyre ao sueste contén o sitio do castelo de Cubbie Roo. Stronsay e Papa Stronsay atópanse moito máis ao leste a través do esteiro de Stronsay. Auskerry está ao sur de Stronsay e ten unha poboación de só cinco habitantes. Shapinsay e o seu castelo de Balfour están a pouca distancia ao norte de Kirkwall.
Outras pequenas illas deshabitadas do grupo das Illas do Norte inclúen: Calf of Eday, Damsay, Eynhallow, Faray, Helliar Holm, Holm of Faray, Holm of Huip, Holm of Papa, Holm of Scockness, Kili Holm, Linga Holm, Muckle Green Holm, Rusk Holm e Sweyn Holm.
thumb | upright | alt = Un faro alto branco cunha franxa marrón arredor do parapeto e unha lanterna de cor escura está sentada nunha costa rochosa. Unha parede branca escurece o piso inferior de edificios de pedra gris reunidos ao redor da súa base. [[Faro de Hoy en Graemsay]]
As Illas do Sur
O grupo sur de illas rodea Scapa Flow. Hoy, ao oeste, é a segunda máis grande das illas Orcadas e Ward Hill no seu extremo norte é a elevación máis alta do arquipélago. O Old Man of Hoy é un coñecido farallón. Graemsay e Flotta están unidos por transbordador á Órcada e Hoy, e este último é coñecido pola súa gran terminal petrolífera. South Walls ten unha torre Martello do século XIX e está conectada a Hoy polo Ayre. Burray atópase ao leste de Scapa Flow e está unido por etrada a South Ronaldsay, que acolle os eventos culturais, o Festival do Cabalo e o Partido de arado dos nenos o terceiro sábado de agosto. Tamén é a localización da Neolítica Tomb of the Eagles. South Ronaldsay, Burray, Glimps Holm e Lamb Holm están conectados por estrada ao Continente polas Churchill Barriers.
As illas do Sur deshabitadas inclúen: Calf de Flotta, Cava, Copinsay, Corn Holm,  Fara, Glimps Holm, Hunda, Lamb Holm, Rysa Little, Switha e Swona. O Pentland Skerries atópase máis ao sur, máis preto do continente escocés.
Os Carballás, Barallobre, Fene
Os Carballás é un lugar da parroquia de Barallobre no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2014 tiña 19 habitantes (10 homes e 9 mulleres).
Jesús Soto Lemos
Jesús Soto Lemos, finado en Chantada en marzo de 1987, foi un banqueiro e político galego.
Traxectoria
Fillo de Benito Soto Linares e herdeiro da Banca Soto. Formou parte da Rondalla Filarmónica de Chantada. Fundou co seu irmán Ramón o Fortuny, o primeiro equipo de fútbol de Chantada. Con José García "Pepete" organizou os exploradores de Chantada, que tiveron banda de trompetas e tambores. Ao rematar a ditadura de Primo de Rivera foi nomeado alcalde de Chantada, tomando posesión o 5 de abril de 1930. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi xefe local de Falange Española Tradicionalista y de las JONS e deputado provincial. Finou en Chantada aos 90 anos.
Vida persoal
Casou con Alicia Rodríguez Osorio e foi pai de Amadora, María, Luis, Manuel e Casto Soto Rodríguez.
Fuad Masum
Traxectoria
É un veterano político kurdo. Foi elixido polo Parlamento como o segundo presidente non árabe no seu país, en medio da revolta xihadista. Sucedeu a Jalal Talabani en 2014, pechando nove anos de goberno do seu predecesor.
Up (filme)
Up (en galego, No alto ou Subir, dependendo do contexto) é unha película de animación 3D xerada por computador e producida por Pixar Animation Studios, estreada nos EUA o 29 de maio de 2009 e distribuída por Walt Disney Pictures. Está dirixida por Pete Docter, director de Monsters, Inc., e conta coas voces de Edward Asner, Christopher Plummer, Jordan Nagai e John Ratzenberger. Nela traballaron uns 70 animadores.
Sinopse
Carl Fredricksen (Ed Asner) é un vendedor de globos xa xubilado, de 78 anos. De neno coñecera unha nena chamada Ellie, coa que terminara casando. Desde cativos soñaran con explorar Suramérica e coñecer "as fervenzas Paraíso", pero Ellie faleceu sen poder logralo.
Pero cando se ve acosado por empresas urbanísticas para deixar a súa casa, e é forzado a retirarse a un asilo, Carl decide cumprir o soño da parella. Fai voar a súa casa, atándolle miles de globos de helio. Pero ao pouco de comezar o voo, descobre que leva un polisón, un explorador de 8 anos chamado Russell (Jordan Nagai). Tras atravesar tormentas tropicais, ambos os dous chegan á selva, e atopan o ídolo da infancia de Carl, un explorador que non dubida en querer matalos para atopar unha ave.
Finalmente, Carl e Russell regresan á vila de orixe nun dirixible, vivindo en calma e lembrando a súa aventura.
HC Spartak Moscova
O HC Spartak Moscova (en ruso ХК Спартак Москва) é un equipo profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Moscova (Rusia). Actualmente compite na KHL (Kontinental Hockey League), onde se encontra encadrado dentro da División Bobrov, na Conferencia Oeste. Xoga os seus partidos como local no LDS Sokolniki, un pavillón con capacidade para 5.350 espectadores.
Historia
É unha das seccións do Spartak de Moscova, creada en 1946. O club gañou o Campionato da Unión Soviética en catro ocasións, así como conseguiu o título da Spengler Cup en cinco ocasións, e acadando o subcampionato en 1982. Ademais, o equipo conseguiu dous subcampionatos da Copa de Europa en 1970 e 1977.
Desgraciadamente para os seus seareiros, a situación económica do club empeorou contra o 2006. Logo da tempada, un home de negocios ruso e seareiro do Spartak, Vadim Melkov, ofreceuse a buscar un patrocinio axeitado para o seu equipo favorito. Logo das negociación, o Goberno de Moscova aceptou cubrir as débedas do equipo. Tamén se levaron a cabo algúns acordos sobre a venda do equipo. Porén, Melkov morreu durante o accidente aéreo de S7 Airlines o 9 de xullo de 2006, cancelándose tódalas propostas. Logo dun mes de loita pola mellora da situación financeira do club, os xestores do Spartak decidiron disolver o club durante un ano.
Na tempada 2007-08, o Spartak volveu á competición, formando parte da Superliga rusa. En 2008 pasou a formar parte da nova competición euroasiática, a KHL (Kontinental Hockey League).
Medición
Proceso de medición
Os procesos de medición de magnitudes físicas que non son dimensións xeométricas, supoñen algunhas dificultades adicionais, relacionadas coa precisión e o efecto provocado sobre o sistema. Así, cando se mide algunha magnitude física requírese en moitas ocasiones que o instrumento de medida interfira dalgún xeito sobre o sistema físico no que se debe medir algo ou entre en contacto con dito sistema. Nesas situacións débese poñer moito coidado en evitar alterar seriamente o sistema observado. De acordo coa mecánica clásica, non existe un límite teórico á precisión ou o grao de perturbación que dita medida provocará sobre o sistema (isto contrasta seriamente coa mecánica cuántica ou con certos experimentos en ciencias sociais onde o propio experimento de medición pode interferir nos suxeitos participantes).
Por outra banda, non esquecer que as medidas realízanse con algún tipo de erro, debido a imperfeccións do instrumental ou a limitacións do medidor. Son erros experimentais, e por iso débese realizar a medida de xeito que a alteración producida sexa moito menor que o erro experimental que poida cometerse. Por esa razón, unha magnitude medida considérase como unha variable aleatoria, e acéptase que un proceso de medición é axeitado se as medias estatísticas de ditas medidas converxen cara a media poboacional. En mecánica clásica as restricións para o grao de precisión son sempre de carácter tecnolóxico ou práctico. Porén, en mecánica cuántica existen límites teóricos para o grao de precisión que pode acadarse.
Medición directa
A medición directa obtense cun instrumento de medida que compara a variable que se desexa medir cun padrón. Así, se queremos medir a lonxitude dun obxecto, pódese empregar un calibrador. Compárase entón a lonxitude do obxecto coa lonxitude do padrón marcado no calibrador. Outro exemplo de medición directa é a medida da frecuencia dun ventilador cun estroboscopio.
Medidas reproducibles
Unha medida reproducible é aquela que pode ser repetida e corroborada por diferentes experimentadores. Unha medida reproducible require polo tanto un proceso de medida ou un ensaio non destrutivo. As medidas reproducibles son procedementos non destrutivos que ademais non producen unha alteración importante no sistema físico que se mide. Por exemplo, a medición calquera número de veces dun lado dun escritorio dá sempre o mesmo resultado.
Erros sistemáticos
Os erros sistemáticos son aqueles erros que se repiten de xeito coñecido. en varias realizacións dunha medida. Esta característica permite corrixilos a posteriori. Un exemplo de erro sistemático é o erro do cero dunha báscula, que a pesar de estar baleira, sinala unha masa non nula. Outro erro que aparece nos sistema GPS é o erro debido á dilatación do tempo que, de acordo coa teoría da relatividade xeral sofren os reloxos sobre a superficie da terra en relación aos reloxos dos satélites.
Erros aleatorios
Os erros aleatorios prodúcense de modo non regular, sen un padrón definido, variando en magnitude e sentido de forma aleatoria. Son difíciles de prever e dan lugar á falla de calidade dunha medición. Aínda que non é posible corrixir ester erros nos valores obtidos, con frecuencia si é posible establecer a súa distribución de probabilidade, que moitas veces é unha distribución normal, e estimar o efecto probable do mesmo. Isto permite establecer a marxe de erro debido a erros non sistemáticos.
Erro absoluto
É a diferenza entre o valor tomado e o valor medido como exacto. Pode ser positivo ou negativo, segundo se a medida é superior ou inferior ao valor real. Ten as mesmas unidades que as da medida.
Erro relativo
É o cociente da división entre o erro absoluto e o valor exacto. Se se multiplica por 100 obtense o tanto por cento (%) de erro. Igual que o erro absoluto, pode ser positivo ou negativo porque pode ser por exceso ou por defecto. O erro relativo non ten unidades.
Cálculo do erro por estatística descritiva
dereita|300px|miniatura|[[Nonio dun micrómetro, marcando a lectura 28,3 mm.]] Unha forma de calcular o erro nunha medida directa é repetir numerosas veces a medida:
Se obtemos sempre o mesmo valor é porque a apreciación do instrumento non é suficiente para manifestar os erros; se ao repetir a medición obtemos diferentes valores a precisión do instrumento permite unha apreciación maior que os erros que estamos a cometer.
Neste caso asignamos como valor da medición a media aritmética destas medidas e como erro o desvío típico destes valores.
Erros en observacións indirectas
Cando o cálculo dunha medición se fai indirectamente a partir doutras que xa coñecemos, que teñen a súa propia marxe de erro, teremos que calcular xunto co valor indirecto, que adoita chamarse tamén valor derivado, o erro deste, normalmente empregando o diferencial total. A transmisión de erros das magnitudes coñecidas ás calculadas indirectamente chámase propagación de erros.
Enfoque clásico
No enfoque clásico, moi común nas ciencias aplicadas, a medición é a determinación ou estimación de razóns entre cantidades, sendo frecuente a comparación dunha magnitude cun patrón. Neste enfoque a cantidade e a medida defínense mutuamente: os atributos cuantitativos son aqueles que é posible medir, polo menos en principio. O concepto clásico de cantidade remóntase a John Wallis e Isaac Newton, que en parte foron anticipados polos Elementos de Euclides.
Enfoque representacional
No enfoque representacional, a medición defínese como "a correlación entre números e entidades que non son números". A forma tecnicamente máis elaborada do enfoque representacional coñécese como medición conxunta aditiva. Nesta versión do enfoque representacional, os números asígnanse sobre a base de correspondencias ou similitudes entre a estrutura do sistema numérico e a estrutura dos sistemas cualitativos. Unha propiedade é cuantiativa se se poden establecer esas similitudes estruturais entre números e comportamento do feito observado. Nalgunhas formas máis débiles de enfoque representativo, como na noción implícita contida no traballo de Stanley Smith Stevens, os números deben ser asignados de acordo a unha regra preestablecida.
O concepto de medición ás veces malinterprétase simplemente como a asignación dun valor numérico, mais é posible asignar un valor numérico dunha maneira que non constitúa unha medición en termos dos requisitos da "medición conxunta aditiva". Poderíase asignar un valor á altura dunha persoa, mais a menos que poida establecerse que existe unha correlación entre medicións de altura e relacións empíricas, dita asginación non constitúe unha medición de acordo co enfoque da medición conxunta aditiva. Do mesmo xeito, computar e asignar valores arbitrarios, como por exemplo o "valor contable" dun activo en contabilidade, non constitúe unha medición porque non satisface os criterios necesarios.
Mecánica cuántica
Na mecánica cuántica, unha medición é unha acción que determina unha propiedade particular (posición, momento linear, enerxía etc) dun sistema cuántico. Antes de que se faga a medición, un sistema cuántico caracterízase por un espectro ou rango de valores posibles como resultado da medición, onde a probabilidade de obter algún de ditos valores está determinada pola función de onda do sistema. Cando se realiza propiamente a medición, a función de onda do sistema cuántico experimenta un colapso da función de onda cara a un valor, ou subconxunto de valores do espectro inicial, de manera aleatoria. É precisamente aquí onde aparece a aleatoriedade da mecánica cuántica, só no caso particular de que o espectro inicial conste dun único valor, o proceso de medición será determinista. Ademais o sistema trala medida quedará alterado para sempre, polo que non será posible en xeral repetir a medida. As ambigüidades e problemas aos que esta propiedade da medición cuántica leva coñécese como as interpretacións da mecánica cuántica, e moitos teóricos considérano un dos problemas non resoltos da física, que ten un papel fundamental na mecánica cuántica.
Sobrado, A Pobra de Trives
San Salvador de Sobrado é unha parroquia que se localiza no concello da Pobra de Trives, na provincia de Ourense. Segundo o IGE, en 2015 tiña 69 habitantes (35 homes e 34 mulleres), 64 menos ca no 2000.
Xeografía
Situada na vertente setentrional da Serra de Queixa a 678 m. de altitude, é bordeado por o Río San Lázaro e o Regato da Retorta.
A parroquia de Sobrado está formada polos seguintes núcleos de poboación: Sobrado (á súa vez dividido nos barrios de Outeiro, Campo, Nogueira, Currelada, Barrelende, Igrexa e Fondo do Lugar), Monteboi, O Carreto, A Retorta e o pazo de Barbeirón. Atópase tamén nos seus límites o núcleo deshabitado de Santo Estevo, antigo asentamento castrexo.
Patrimonio
En Sobrado está o conxunto arquitectónico formado pola románica igrexa de San Salvador de Sobrado de Trives e o beneditino mosteiro de San Salvador de Sobrado de Trives (ámbolos dous do século XII), cruceiro (principios do século XVII) e a torre de campás de edificación exenta (século XVI). Outros edificios de interese son o Pazo de Barbeirón, o Pazo do Cobato e o Pazo do Saído (estes dous no mesmo núcleo de poboación de Sobrado), boas mostras da tradicional casa rural galega.
Fora do núcleo de poboación, en dirección á parroquia da Encomenda pódese visitar un souto de castiñeiros e rebolos na zona do Regato da Retorta. Nesta mesma zona, no cumio dun pequeno monte (O Castelo), atópanse os restos dun castelo medieval (segundo as xentes da zona destruído na Guerra da Independencia española). Seguindo a liña do mesmo cumio, na Cividá, atópanse os restos dun asentamento castrexo (Poula das Animas).
Festas
Nesta parroquia celébranse a festa da Cruz (o primeiro domingo de maio) e a festa patronal do San Salvador (o 6 de agosto).
Área metropolitana
Unha área metropolitana é un grande centro poboacional que abrangue unha cidade central, que lle dá o nome á área, e a súa zona adxacente de influencia. Esta zona de influencia normalmente consiste nunha serie de cidades adxacentes, chamadas cidades satélites, que poden funcionar como cidades dormitorio, industriais ou comerciais. A área metropolitana organizase de maneira centralizada en torno a cidade central.
Definición e características
Varias son as características que definen a área metropolitana e a relación entre ambas zonas.
Celestino Luís Crespo
Celestino Luís Crespo Crespo, nado en Betanzos en 1913 e finado na mesma vila o 19 de febreiro de 1965, foi un mestre, xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Estudou o Bacharelato na Coruña e ingresou na escola Normal de Maxisterio. Afiliouse a Falange Española o 4 de febreiro de 1934. Mobilizado durante a guerra, cando rematou foi mestre en Betanzos. Nos anos cincoenta foi mestre da escola graduada anexa á Escola Normal de Santiago de Compostela. Integrouse na vida cultural da posguerra compostelá formando parte do grupo dos "Catorce de Osebe", escritores, artistas e xornalistas en torno á figura de Aquilino Iglesia Alvariño. Foi o primeiro escritor que publicou un libro en galego en Galicia, Brétemas mariñás, trala guerra civil (1946). Escribiu dúas obras máis Estampas brigantinas e Agarimos que non chegaron a se publicar. Colaborou en La Voz de Galicia, El Correo Gallego e La Noche. Finou en Betanzos o 19 de febreiro de 1925.
Vida persoal
Casou con María de los Remedios Garrido Salorio e foi pai de José Luis, María del Carmen e Marcelino Crespo Garrido.
Condado de Laois
O condado de Laois (en gaélico irlandés Laois) é un condado da provincia de Leinster (República de Irlanda), que se atopa no centro-sur do país, sendo o único condado de Irlanda que non ten fronteira cun condado con costa.
Laois limita cos condados de Offaly polo noroeste e norte, Kildare polo leste, Carlow polo sueste, Kilkenny polo sur e Tipperary polo suroeste.
1135
Mortes
Historia ano a ano
John Casper
John Howard Casper foi un astronauta e piloto de probas estadounidense que formou parte da tripulación das misións STS-36, STS-54, STS-62 e STS-77. Pasou un total de 34,41 días no espazo.
Traxectoria
Casper naceu o 9 de xullo de 1943 en Greenville, Carolina do Sur. É graduado en enxeñería pola Academia da Forza Aérea dos Estados Unidos e en astronáutica pola Universidade Purdue. Está casado con Beth Taylor Casper e ten catro fillos.
Foi seleccionado pola NASA en maio de 1984, converténdose oficialmente en astronauta en xuño de 1985. Participou nas misións STS-36, STS-54, STS-62 e STS-77 e pasou no espazo un total de 34,41 días.
Álex Alonso
Alexandre Alonso Alonso, máis coñecido como Álex Alonso, nado en Vigo en 1968, é un escritor e tradutor galego.
Traxectoria
É licenciado en Filoloxía Galega e Hispánica pola Universidade de Santiago de Compostela. Traballa como tradutor intérprete da Administración de Xustiza na Audiencia Provincial de Pontevedra.
Subdivisións de Haití
As subdivisión de Haití son os departamentos (départements), os arrondissements e as comunas (communes).
Departamentos
dereita|Mapa dos departamentos do Haití. O Haití está dividido en dez departamentos:
1136
Mortes
Historia ano a ano
Jurassic Park (novela)
Jurassic Park (en galego, Parque Xurásico) é unha novela de ciencia ficción escrito polo autor estadounidense Michael Crichton. A miúdo considerado como unha obra que advirte dos perigos da experimentación biolóxica do mesmo que o Frankenstein de Mary Shelley, emprega como metáfora o colapso dun parque de dinosauros creados enxeñaría xenética para ilustrar o concepto matemático da teoría do caos e as súas implicacións filosóficas. En 1993, Steven Spielberg adaptou o libro no filme Parque Xurásico, que gañou tres 3 Premios Oscar, 19 outros premios e 15 nomeamentos. A secuela do libro, The Lost World (1995), tamén foi adaptada por Spielberg no filme The Lost World: Jurassic Park de 1997. Un terceiro filme, dirixido por Joe Johnston, inclúe varios elementos, temas e escenas dos dous libros que finalmente non foron empregados en ningún dos filmes anteriores.
Rábano
250px|miniatura|Igrexa de Santo Tomás Rábano é un concello español da provincia de Valladolid, en Castela e León, situado no Campo de Peñafiel. Tiña en 2015 unha poboación de 195 habitantes.
A actividade principal de Rábano é a agricultura (cereais, trigo, cebada, millo, remolacha e vide) e a gandería (bovina, ovina e porcina), ademais dos distintos obradoiros de carpintería e aluminios. Conta cunha tenda e un bar, sendo os únicos locais comerciais no municipio. Dende o ano 2003, Rábano conta con denominación de orixe da Ribera del Duero.
Entre os seus lugares de interese destacan a igrexa de Santo Tomás, a Ponte Vella e as adegas. As súas festas maiores celébranse o 16 de agosto na honra de San Roque. As festas de inverno celébranse na honra de Santo Tomás o 21 de decembro.
O Carril, Barallobre, Fene
O Carril é un lugar da parroquia de Barallobre no concello coruñés de Fene na Comarca de Ferrol. Tiña 46 habitantes no ano 2014 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 25 homes e 21 mulleres.
Serra de Ayllón
250px|miniatura|Cordal principal dende a Tejera Negra A serra de Ayllón ou macizo de Ayllón é unha cadea montañosa da península Ibérica, pertencente ao Sistema Central, do que constitúe un dos seus contrafortes máis orientais. Está situada entre as provincias españolas de Guadalaxara, Segovia e Madrid.
Linda ao oeste coas serras de Somosierra e do Rincón, ao leste coas de Pela e Alto Rey, ao norte coa meseta Norte e ao sur coa Campiña de Guadalaxara.
Das súas montañas nacen os ríos Jarama e Sorbe, así como outros menores como o Jaramilla, Berbellido, Sonsaz ou do Ermito. Nos seus vales crecen as faias máis meridionais de Europa (Tejera Negra, La Pedrosa e Montejo), sen faltar na súa flora o carballo e o piñeiro silvestre. Entre a súa fauna atópanse lobos, voitres e pequenos mamíferos. A parte da serra na provincia de Guadalaxara atópase dentro do parque natural da Serra Norte de Guadalaxara e en boa parte do seu territorio esténdese a Reserva de Caza de Sonsaz.
Ernestina Otero
Ernestina Elena Otero Sestelo, nada en Redondela o 23 de outubro de 1890 e finada en Redondela o 13 de febreiro de 1956, foi unha mestra e pedagoga galega.
Traxectoria
esquerda|miniatura|Lápida de Ernestina Otero en Redondela Filla de Pedro Otero Milleiro, foi a maior de sete irmáns, e co esforzado apoio dos seus pais destacou no seu afán polo coñecemento e a formación. Fixo os estudos de primeiro ensino en Redondela e os de mestra elemental e superior en Pontevedra, finalizados en 1908. Foi unha das primeiras mulleres en obter o título na Escola de Estudos Superiores de Maxisterio en Madrid, na segunda promoción (1910-1913). En 1914 casou co farmacéutico redondelán Luís Pereira Míguez.
Mestra
En 1908 acadou o título de mestra superior na Escola Normal de Pontevedra e, posteriormente, ingresou na Escuela Superior del Magisterio de Madrid (1910-1913), onde recibiu a influencia da Institución Libre de Enseñanza, fundamentalmente de Luis de Zulueta. En 1914 foi nomeada profesora de pedagoxía na Escola Normal de Pontevedra. Coa Segunda República, puxo en marcha a reforma educativa e, ademais, dirixiu a Escola de Maxisterio e presidiu o Consello Provincial de Primeiro Ensino de Pontevedra. No tempo que ocupou este último cargo, leváronse a cabo diversas campañas para o fomento da asistencia dos nenos á escola, impulsouse a creación de centros escolares, ampliouse a educación de adultos, colaborouse coas xuntas municipais na utilización dos campos agrícolas experimentais e dos talleres artesanais e industriais, e fomentouse o estudo e investigación das características xeográficas e culturais de Galicia. Colaborou tamén activamente co Seminario de Estudos Galegos e noutras iniciativas como a Escola Rural Galega. En 1933 asinou o manifesto dos intelectuais galegos a prol do Estatuto de Autonomía.miniatura|[[Roteiro en feminino Sons de Mulleres.]]Coa Guerra civil española foi separada da cátedra e dada de baixa na escala (12 de xuño de 1937). Unha vez rematada a guerra, revisouse o seu expediente e volveu ao seu cargo, se ben con “traslado forzoso e inhabilitación para cargos directivos y de confianza” (7 de decembro de 1939). Así, comezou de novo en Ourense onde permaneceu dez anos e o 1 de outubro de 1951 ocupou outra vez a praza de profesora numeraria de pedagoxía da Escola Normal de Pontevedra (posteriormente Escola de Maxisterio, e actual Facultade de Educación).
Recoñecemento
O Roteiro en feminino Sons de mulleres de Vigo recoñécea no seu punto sinalado co número 15, adicado a pedagogas e educadoras.
Dedicóuselle unha rúa na vila de Redondela e en 2019 unha rúa en Pontevedra. En 2018 foi proposta pola Universidade de Vigo para nomear un dos seus edificios.
En Vigo creouse en 2013 o Premio de Igualdade Ernestina Otero, un galardón honorífico, promovido polo Consello Municipal da Muller e Concellería de Igualdade do Concello de Vigo, que premia a traxectoria dunha muller ou colectivo na defensa da igualdade.
En Pontevedra, o Consello das Mulleres creou en 2014 os Premios Ernestina Otero Sestelo, para a incorporación da perspectiva de xénero nos traballos de fin de grao e máster para o estudantado universitario galego.
En 2016, o Concello de Pontevedra creou os Premios Ernestina Otero de cómic co fin de promover a perspectiva de xénero neste ámbito e dar visibilidade ás autoras.
1137
Mortes
Historia ano a ano
100 das especies exóticas invasoras máis daniñas do mundo
miniatura|A [[Boiga irregularis|cobra arbórea marrón (Boiga irregularis) é coñecida por exterminar as aves forestais nativas de Guam case na súa totalidade.]] 100 das especies exóticas invasoras máis daniñas do mundo é unha listaxe elaborada polo Grupo Especialista de Especies Invasoras (GEEI) da Comisión de Supervivencia de Especies (CSE) da Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN),  co fin de concienciar sobre a complexidade, importancia e consecuencia das especies exóticas invasoras. Foi citada en diversos traballos científicos.
Os criterios seguidos para elaborar a listaxe foron:
Para que os exemplos fosen o máis variados posíbel, só se incluíu unha especie por xénero; por iso, que unha especie non estea incluída nesta listaxe, non indica que o seu dano ao medio ambiente sexa menor.
A seguir inclúese a listaxe completa das especies que figuran na publicación elaborada pola UICN. A columna «Motivo» é unha ligazón coa ficha da Global Invasive Species Database onde se detalla a ecoloxía e maila distribución da especie, así como os motivos para a súa inclusión na listaxe.
Gobernador, gobernadora
O gobernador é o xefe da administración gobernamental nalgúns dos estados, provincias ou dependencias administrativas que constitúen países con goberno republicano.
Características
Países federados como Estados Unidos ten un gobernador na cabeza de cada un dos estados que a conforman, pero tamén países conformados nun estado unitario como Turquía teñen gobernadores nas súas provincias.
A tarefa do Gobernador abarca numerosas funcións:
Inmortalidade
miniatura|250px|A Fonte da Vida Eterna en [[Cleveland, Ohio é descrita como un "Home erguéndose sobre a morte, chegando no ascenso ata Deus e a Paz." ]]
A inmortalidade é a vida eterna ou a habilidade de vivir para sempre. As formas biolóxicas teñen limitacións inherentes que as intervencións médicas non poden superar. A selección natural desenvolveu a inmortalidade biolóxica só nunha especie, a medusa Turritopsis dohrnii.
Certos científicos, futuroloxistas e filósofos teorizaron sobre a inmortalidade do corpo humano, e defenderon que a inmortalidade do ser humano podería ser un obxectivo acadable nas primeiras décadas do século XXI, mentres que outros apostan pola prolonga da vida como un obxectivo máis probable a curto prazo. Aubrey de Grey, un investigador que desenvolveu unha serie de estratexias biomédicas de rexuvenecemento, cre que o seu plan para reverter o proceso de envellecemento pode ser implementado en dúas ou tres décadas.
Conferencia Internacional de Paz de San Sebastián
miniatura|300px|A Conferencia momentos antes de iniciarse, detrás están situados os delegados internacionais, no centro os organizadores e nos lados os políticos, sindicatos e axentes sociais vascos. miniatura|300px|Mesa principal da Conferencia na que están sentados os Seis de Aiete, de esquerda a dereita: [[Jonathan Powell, Pierre Joxe, Kofi Annan, Gro Harlem Brundtland, Bertie Ahern e Gerry Adams.]] miniatura|300px|Os Seis de Aiete. miniatura|300px|dereita|O Palacio de Aiete, local da Conferencia Internacional de Paz de San Sebastián. miniatura|dereita|300px|Os Seis de Aiete, de esquerda a dereita: [[Jonathan Powell, Gerry Adams, Bertie Ahern, Kofi Annan, Gro Harlem Brundtland e Pierre Joxe.]]
A Conferencia de Paz de San Sebastián celebrouse no Palacio de Aiete da cidade guipuscoana de Donostia (País Vasco) o día 17 de outubro de 2011. Acudiron personalidades internacionais da política e da paz, tales como Kofi Annan, Bertie Ahern, Gro Harlem Brundtland, Pierre Joxe, Gerry Adams e Jonathan Powell.
Inmortalidade
Símbolos
dereita|miniatura|80px|Un ankh.
Conferencia Internacional de Paz de San Sebastián
Declaración
miniatura|400px|dereita|Vídeo do momento da lectura da Declaración da Conferencia Internacional de Paz de San Sebastián por [[Bertie Ahern en inglés con subtítulos en éuscaro.]]
Inmortalidade
Símbolos
Existen numerosos símbolos que representan a inmortalidade. O ankh é un símbolo exipcio da vida que tamén ten connotacións de inmortalidade cando aparece representado nas mans de deuses e faraóns. A banda de Möbius en forma de nó de trevo é outro símbolo de inmortalidade. Moitas representacións simbólicas de infinidade ou do ciclo da vida son usado a miúdo para representar a inmortalidade dependendo do contexto no que se atopen. Outros exemplos son o uróboros, o kanji dez, o fénix e o pavón.
Conferencia Internacional de Paz de San Sebastián
Declaración
A declaración foi lida integramente en inglés polo ex-primeiro ministro da República de Irlanda, Bertie Ahern:
Condado de Kilkenny
O condado de Kilkenny(en inglés) ou de Cill Chainnigh (en gaélico irlandés) é un condado da provincia de Leinster, en Irlanda. A súa capital é de nome homónimo ao condado.
Limita cos condados de Laois polo norte, Carlow e Wexford polo leste, Waterford polo sur e Tipperary polo oeste.
Georg Simon Ohm
Georg Simon Ohm, nado en Erlangen, Baviera (Sacro Imperio Romano Xermánico) o 16 de marzo de 1789 e finado en Múnic (Reino de Baviera) o 6 de xullo de 1854, foi un físico e matemático alemán. Coñecido principalmente pola súa investigación sobre as correntes eléctricas, achegou á teoría da electricidade a Lei de Ohm. Estudou a relación que existe entre a intensidade dunha corrente eléctrica, a súa forza electromotriz e a resistencia, formulando en 1827 a lei que leva o seu nome que establece que: I = V/R. Tamén se interesou pola acústica, a polarización das pilas e as interferencias luminosas. A unidade de resistencia eléctrica, o ohmio, recibe este nome no seu honor. Terminou ocupando o posto de conservador do gabinete de física da Academia de Ciencias de Baviera.
Traxectoria
Naceu en 1789 o seo dunha pequena familia protestante en Erlangen, Baviera (nesa época, parte do Sacro Imperio Romano Xermánico). O seu pai, Johann Wolfgang Ohm, era cerraxeiro e a súa nai foi Maria Elizabeth Beck que era filla dun sastre. Malia non ser xente estudada, o seu pai era un autodidacta e deulles aos seus fillos unha excelente educación a partir dos seus propios ensinos.
Ohm pertenceu a unha familia numerosa,e como era normal naqueles tempos, moitos dos seus irmáns morreron durante a infancia; dos sete fillos que o matrimonio Ohm trouxo ao mundo só sobreviviron tres: Georg Simon, a súa irmá Elizabeth Barbara e o seu irmán Martin, que chegou a ser un coñecido matemático.
A vida na universidade
Á idade de 16 anos concorreu á Universidade de Erlangen, onde aparentemente se desinteresou polos seus estudos logo de tres semestres, considerando que estaba desaproveitando o seu tempo, e por presión do seu pai, Ohm foi enviado a Suíza, onde en setembro de 1806 obtivo unha praza de mestre de matemáticas nunha escola de Gottstadt, preto de Nydau.
Carreira docente
O 11 de setembro de 1817 recibiu unha grande oportunidade como mestre de matemáticas e física no Liceo Xesuíta de Colonia, unha escola mellor que calquera outra na que Ohm puidese ensinar, posto que ata contaba co seu propio e ben equipado laboratorio de física. Unha vez instalado alí, Ohm proseguiu os seus estudos en matemáticas, lendo os traballos de destacados matemáticos franceses da época, como Laplace, Lagrange, Legendre, Biot e Poisson, así como os de Fourier e Fresnel. Proseguiu máis tarde con traballos experimentais no laboratorio de física do colexio, logo de ter noticia do descubrimento do electromagnetismo por Oersted en 1820.
En 1825 comezou a publicar os resultados dos seus experimentos sobre medicións de corrente e tensións, no que destacaba a diminución da forza electromagnética que pasa por un cable a medida que este era máis longo. Seguiu publicando os seus traballos, ata que -xa convencido do seu descubrimento- publicou en 1827 Die galvanische Kette, mathematisch bearbeitet, libro no que expón toda a súa teoría sobre a electricidade. A súa contribución máis destacable foi a formulación dunha relación fundamental, chamada hoxe en día Lei de Ohm. Esa mesma ecuación fora descuberta 46 anos antes polo inglés Henry Cavendish; pero o carácter semiermitaño deste impedira a súa difusión. Respecto ao libro, cabo destacar que comeza ensinando as bases da matemática, co propósito de que o lector entenda o resto do libro. É que para a época ata os mellores físicos alemáns carecían dunha base matemática apropiada para a comprensión do traballo, razón pola cal non chegou a convencer totalmente aos máis veteranos físicos alemáns, quen non crían que o achegamento matemático á física fose o máis adecuado, polo que criticaron e ridiculizaron o seu traballo.
Foi no ano de 1825 cando empezou a publicar os seus traballos estando no Liceo Xesuíta de Baviera, onde lle permitiron afastarse do ensino durante un ano, a fin de que proseguise cos seus descubrimentos. En agosto de 1826, recibiu a non moi xenerosa suma da metade do seu salario, para pasar o ano en Berlín, traballando nas súas publicacións. Ohm pensou que coa publicación do seu traballo ofreceríaselle un mellor posto nunha universidade antes de volver a Colonia, pero en setembro de 1827 o tempo acabábaselle e non obtiña mellores ofertas. Sentíndose menoscabado, Ohm decidiu quedar en Berlín, e en marzo de 1828 renunciou ao seu posto en Colonia.
Traballou temporalmente en diversos colexios de Berlín e en 1833 acepta unha praza na Universidade de Núremberg, onde lle foi outorgado o título de profesor; no entanto, aínda non lograra un posto acorde aos que cría ser os seus merecementos.
En 1841, o seu labor foi recoñecido pola "Royal Society" e foille adxudicada a Medalla Copley; ao ano seguinte foi incorporado como membro foráneo da Sociedade. O mesmo fixeron varias academias, entre elas as de Turín e Berlín, que o nomearon membro electo. En 1845 era xa membro activo e formal da "Bayerische Akademie".
Máis aló das súas investigacións sobre electricidade, en 1843 anunciou o principio fundamental da acústica fisiolóxica, debido á súa preocupación polo modo en que se escoitan as combinacións de tons:
Pero as súas hipóteses non tiñan unha base matemática o suficientemente sólida, e a breve vida da súa hipótese acabou nunha disputa co físico August Seebeck, quen desacreditou a súa teoría. Finalmente, Ohm recoñeceu os seus erros.
En 1849 Ohm aceptou un posto en Múnic como conservador do gabinete de Física da "Bayerische Akademie" e ditou numerosas conferencias na Universidade de Múnic. En 1852 alcanzou a ambición de toda a súa vida: foi designado profesor titular da cátedra de física da Universidade de Múnic.
Georg Simon Ohm faleceu o 6 de xullo de 1854 en Múnic, Baviera, actual Alemaña. Está sepultado no cemiterio Alter Südfriedhof, da mesma cidade.
Descubrimentos
Lei de Ohm: usando os resultados dos seus experimentos, Georg Simon Ohm foi capaz de definir a relación fundamental entre voltaxe, corrente e resistencia. O que agora se coñece como a lei de Ohm apareceu na súa obra máis famosa, un libro publicado en 1827 que deu á súa teoría completa da electricidade.
A ecuación I = V / R coñécese como "lei de Ohm". Afírmase que a cantidade de corrente constante a través dun material é directamente proporcional á tensión a través do material dividido pola resistencia eléctrica do material. O ohmio (Ω), unha unidade de resistencia eléctrica, é igual á dun condutor no cal unha corrente (I) dun amperio (1 A) é producida por un potencial dun voltio (1 V) a través dos seus terminais. Estas relacións fundamentais representan o verdadeiro comezo da análise de circuítos eléctricos.
A corrente circula por un circuíto eléctrico de acordo con varias leis definidas. A lei básica do fluxo de corrente é a lei de Ohm. A lei de Ohm establece que a cantidade de corrente que flúe nun circuíto formado por resistencias só se relaciona co voltaxe no circuíto e a resistencia total do circuíto. A lei exprésase xeralmente pola fórmula V = I*R (descrito no parágrafo anterior), onde I é a corrente en amperios, V é o voltaxe (en voltios), e R é a resistencia en ohmios.
O ohmio, unha unidade de resistencia eléctrica, é igual á dun condutor no cal prodúcese unha corrente dun amperio por un potencial dun voltio a través dos seus terminais; así anos antes de que Ohm enunciase a súa lei, outros científicos realizaran experimentos coa corrente eléctrica e a tensión. Destaca o caso do británico Henry Cavendish, que experimentou coa botella de Leiden en 1781 pero non chegou a publicar as súas conclusións, ata que case 100 anos despois, en 1879, James Clerk Maxwell as publicou.
1138
Mortes
Historia ano a ano
Trofeo Emma Cuervo 2014
A 63º edición do Trofeo Emma Cuervo celebrouse en Ribadeo o 2 de agosto de 2014 a partido único entre o Club Deportivo Lugo e o Sporting de Gijón. O campión foi o Lugo tras vencer na rolda de penaltis, tras caer unha fortísima choiva na segunda metade que impediu un transcurso normal do encontro. É neste período onde o equipo galego chegou errar unha pena máxima lanzada por Álvaro Peña, quen finalmente anotaría o penalti decisivo.
As Chousas, Barallobre, Fene
As Chousas é un lugar da parroquia de Barallobre no concello coruñés de Fene na Comarca de Ferrol. Tiña 86 habitantes no ano 2014 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales 40 eran homes e 46 mulleres.
A Pobra do Caramiñal
Xeografía
O concello da Pobra do Caramiñal sitúase na cara sur da península do Barbanza, asomando á beira norte da ría de Arousa que baña a súa costa. A Pobra está encaixada entre dita ría e o monte Curota (un dos máis altos da serra do Barbanza, con 498 m de alto) e limita cos concellos de Ribeira, Boiro e Porto do Son.
Orografía
A súa configuración xeolóxica responde principalmente aos movementos tectónicos que modelaron unha sucesión de bloques elevados e afundidos. No interior levántanse, entre outras, as montañas da Curotiña (368 metros) e A Curota (498 metros), e o resto das formacións do Barbanza (656 metros), miradoiros naturais dende os que se obteñen unhas amplas vistas das Rías Baixas.
Clima
O clima local caracterízase polos persistentes ventos mariños do leste e sueste e a suavidade das temperaturas ao longo do ano (12,1 °C de media). As zonas de máis atractivo son o Río Pedras (onde están situadas as piscinas naturais) e a praia de Cabío-Lombiña. Tamén hai outras praias non tan coñecidas, como A Barca, Lombiña, Laxe e a Corna.
Historia
Algúns autores e historiadores afirman que os primeiros poboadores deste municipio foron os Praestamarcos, que vivían nos castros, moitos deles hoxe desaparecidos e outros aos que é imposible o acceso ben por estar en propiedades privadas, ou ben por estar aínda sen escavar. O nome Posmarcos, hoxe presente nunha das parroquias da Pobra, deriva do do río Tambre, ou, mellor dito, da súa forma latinizada Tamǎra, cun prefixo praes- 'diante', e un sufixo -ko con valor xentilicio; significaba, logo, 'os de diante do Tambre'. Durante a romanización de Galicia acondicionáronse os camiños tradicionais de paso. A calzada romana Per Loca Marítima que unía esta zona coas localidades de Boiro e Porto do Son puido pasar pola ponte romana da Miserela.
Os séculos posteriores non tiveron un gran movemento poboacional. A poboación empezou a se asentar no interior, para evita-las incursións viquingas que se deron adoito durante Idade Media (s. V - s. XV).
Non lonxe existía outro núcleo poboacional sobre o que exercía dominio a familia Xunqueiras, familia así mesmo procedente doutra nobiliaria galega destacada: os Soutomaior. O primeiro intento de fusión de ámbolos dous núcleos (O Castelo e a vila do Caramiñal) foi en 1822, pero non foi definitiva ata 1841. O nome resultante foi a combinacioón dos dous nomes, actual Pobra do Caramiñal.
A diferenza entre O Castelo, onde residía a nobreza, e a vila do Caramiñal, onde residían os pescadores e agricultores, quedou reflectida no actual escudo da Pobra, dividido pola metade: a parte esquerda mostra unha embarcación navegando baixo dúas conchas de vieira (mostra da dependencia de Compostela), que representa a parte da Pobra do Deán; na parte dereita móstrase un camiño que leva cara a dúas casas, das que xorde unha planta, a camariña, referencia da Pobra.
Toponimia
O nome Pobra vén dun derivado regresivo do verbo pobrar (lat. POPULARE), moderno poboar. Na Idade Media existían as variantes Pobla (a máis antiga), Pobra, Povra e Prova, e posteriormente sufriu un proceso de castelanización, ata que a finais do século XX, a Comisión de Toponimia da Xunta de Galicia regularizou os nomes dos tres concellos galegos que portan este elemento como Pobra.
Arquitectura relixiosa
Sen saír da vila hai que destaca-la igrexa de Santiago do Deán, a de maior interese arqueolóxico e arquitectónico. Nela fúndense os estilos románico, gótico, barroco e neoclásico. Enriba da porta principal aparece un Santiago Peregrino e no tellado da súa fachada sitúanse unhas curiosas figuras de dous músicos (un home e unha muller). En liñas xerais podemos adscribir a totalidade do templo ao chamado Gótico Mariñeiro a ton coa Igrexa de San Martiño de Noia, a Igrexa de Santa Mariña Dozo en Cambados e mesmo a Basílica de Santa María a Maior de Pontevedra. Ao longo da historia de dita igrexa fóronse abrindo diferentes capelas nos seus muros, destacando a Capela da Transfiguración, a Capela do Carme, a capela da Soidade (que contén unha interesante talla en madeira da Virxe da Soidade), a capela de Xesús Nazareno (de grande arraigo na vila e máis aló das súas fronteiras), a capela da Concepción e a capela da Alba, de grande interese arquitectónico, artístico, estilístico e estético.
A igrexa de Santa María a Antiga do Caramiñal foi fundada no século XVI por Gómez Pérez das Mariñas e reformada nos séculos seguintes. Ten como partes máis antigas a bóveda e maila nave. No século XX engadíuselle unha nave lateral. Sobre o rosetón da súa fachada, un vello escudo de armas representa as máis nobres familias da comarca. Posúe un interesante retablo barroco coroado pola imaxe de San Miguel Arcanxo matando ao demo.
A igrexa de Santa María do Xobre, situada a carón do IES Francisco Barreras Puente, é un monumento do século XVIII, agás a alta espadana, do XIX. Este último lugar de oración pertenceu anteriormente ao mosteiro de Misarela, do cal, do templo medieval nada perdura.
A igrexa de San Isidro de Posmarcos foi levantada no século XVII partindo dun primitivo templo románico do que pouco se conserva. Nela é curiosa a situación da espadana e da escaleira de acceso á mesma.
Cómpre destacar, asemade, os numerosos cruceiros e petos de ánimas distribuídos polo concello.
Suponse que os cruceiros teñen a súa orixe nunha orde relixiosa ditada polo Papa Sisto V en 1587 para defende-las costas dos piratas e corsarios. Na Pobra do Caramiñal hai 27, e poden ser de dous tipos: cruceiros de vara ou de fuste que posúen chanzos, estrado, pedestal, fuste e capitel, e os cruceiros "de capela" ou "de Loreto" que son típicos da zona do Barbanza, entre os que resaltan:
Pazos
Dentro do núcleo urbano da Pobra do Caramiñal atópase a Casa Grande de Aguiar, hoxe residencia privada pechada ao público. A súa orixe está nunha edificación do século XVI que levantou a familia Romay, próxima á torre de Xunqueiras, pero a construción actual é do século XVIII e o nome de Aguiar vénlle por enlaces matrimoniais con esta liñaxe. Tamén se relacionaron os posuidores do conxunto co ilustre sociólogo do século XIX Joaquín Díaz de Rábago. Na fachada destaca un frontón no que se inclúe un dobre escudo nobiliario no que se repiten as aguias do apelido Aguiar.
A carón desta Casa de Aguiar áchase o pazo de Couto, construído en 1717, segundo figura no portalón de entrada ao xardín que o rodea. Pertenceu dende a súa fundación ata a actualidade á familia Valderrama. Posúe unha fermosa fachada barroca cun alargado soportal e galería con balaustrada. Nun dos muros laterais resalta unha orixinal pedra de armas sostida por unha serea asociada á familia dos Mariño.
Tamén dentro do núcleo urbano, próxima á praia do Areal, consérvase o Pazo ou Torre de Bermúdez, unha orixinal casa nobre renacentista e plateresca do século XVI, deseñada por Rodrigo Gil de Ontañón e declarada Monumento Histórico-Artístico en 1976. En maio de 1987 rematou a súa restauración e inaugurouse como Casa Museo Valle-Inclán, a cuxos antepasados pertenceu. Contén tamén a Casa de Cultura, con sala de exposicións, auditorio e biblioteca.