cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clans escoceses
Tipos
Hai clans con xefes e clans sen xefes (armíxeros ou armigerous), un destes últimos é o clan Armstrong. En 1972, Neil Armstrong visitou a localidade de Langholm en Escocia, sede tradicional do clan Armstrong. Armstrong levou un anaco de tartán dese clan na primeira viaxe do home á lúa.
O Esteiro, Mogor, Mañón
O Esteiro é un lugar da parroquia de Mogor no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 contaba cun habitante (1 muller).
Príncipe da Beira
miniatura|150px|Armas do Príncipe da Beira. miniatura|Estandarte do Príncipe da Beira
Príncipe da Beira é, desde 1734, o título dado ao sucesor do herdeiro da Coroa de Portugal que, á súa vez ten o título de Príncipe Real. Sería así un título honorífico destinado a sinalar ao segundo individuo da liña sucesoria. O territorio ao que fai referencia o título é a antiga provincia portuguesa da Beira. Hoxe en día é usado por Afonso de Santa Maria, fillo máis vello do pretendente ao trono portugués, o Príncipe Real Duarte Pio.
O título Princesa da Beira foi creado en 1645, por João IV, como designación da filla máis vella do monarca, independentemente de ser ou non, herdeira da coroa. O título Príncipe do Brasil estaba reservado aos primoxénitos homes do monarca, estes si, cando existisen, sempre herdeiros da coroa. Até entón o herdeiro real tiña o simple título de Príncipe, sendo que a filla máis vella do monarca só o recibía se non tivese irmáns homes.
O 17 de decembro de 1734 o rei João V reorganiza o sistema de títulos da familia real. A partir de aí, tanto o título de Príncipe do Brasil como o de Príncipe da Beira poderían ser atribuídos a persoas dos dous sexos. Pasaba a ser Príncipe ou Princesa do Brasil o herdeiro ou herdeira ao trono. O título de Príncipe da Beira pasaba a ser o do fillo herdeiro do Príncipe do Brasil (por tanto, o segundo na liña de sucesión). Polo novo sistema, a primeira Princesa da Beira foi a neta de João V, Maria Francisca, futura raíña Maria I. O Primeiro Príncipe da Beira do sexo masculino foi José, fillo da Princesa Maria Francisca.
Ao título de Príncipe da Beira é asociado o tratamento de Alteza Real (S.A.R.)
Reivindicacións pos-Monarquía
Reinvindicaron, tamén, o título de Príncipe da Beira:
Say Yay!
«Say Yay!» —en galego: «Di que si!»— é unha canción composta por Barei, Rubén Villanueva e Víctor Púa, e interpretada en inglés por Barei. Foi elixida para representar a España no Festival da Canción de Eurovisión de 2016 na gala de Objetivo Eurovisión onde venceu a outros 5 aspirantes. Lanzouse o 25 de xaneiro dese ano, entrando ao número un de descargas dixitais en España (iTunes) na madrugada do día seguinte, só unhas horas despois do seu lanzamento.
O videoclip foi gravado en Madrid, Barcelona, Estocolmo, Londres, A Habana e Miami.
Objetivo Eurovisión
A canción participou na gala Objetivo Eurovisión, celebrada o 1 de febreiro de 2016. A intérprete, Barei, foi elixida polo público español mediante o hashtag #euroapuesta nas súas redes sociais, e foi anunciada entre o seis candidaturas propostas o 29 de decembro de 2015; mentres que a canción estreouse un día despois xunto ás demais cancións do certame. Finalmente, a canción declarouse gañadora da gala con 114 puntos, e sendo así elixida para representar a España no Festival da Canción de Eurovisión de 2016.
A elección desta canción foi motivo de polémica ao ser a primeira que RTVE enviou con toda a letra en inglés desde o seu debut en 1961. O académico da Real Academia Española, José María Merino, cualificou o feito de «disparate». TVE xa incluíu parcialmente este idioma en 1988, 2002, 2007, 2009 e 2014, así como o francés en 1978.
Festival da Canción de Eurovisión 2016
Esta canción foi a representación española no Festival da Canción de Eurovisión 2016.
Non participou en ningunha semifinal, xa que é un país membro do «Big 5» (o grupo de países que pasa directamente á final, sen ter que participar nas dúas semifinais), pero fixo unha actuación extra na Semifinal 1.
Así, a canción foi interpretada en 19º lugar durante a final celebrada o sábado 14 de maio dese ano, precedida por Rusia con Sergey Lazarev interpretando «You are the only one» e seguida por Letonia con Justs interpretando «Heartbeat». Finalmente, a canción quedou en 22º posto con 77 puntos.
Pedre, Sillobre, Fene
Pedre é un lugar da parroquia de Sillobre no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 239 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 114 homes e 125 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 252 habitantes.
Gran Premio de Motociclismo de Italia
O Gran Premio de Motociclismo de Italia é unha proba de motociclismo de velocidade que se corre desde o ano 1949 en Italia. Forma parte do calendario do Campionato do Mundo de Motociclismo desde a súa primeira temporada e de xeito ininterrompido. A primeira carreira correuse no Autodromo Nazionale Monza ata 1979 (agás en 1969, que se correu en Imola). A sede comezou a alternarse entre Monza, Imola, Mugello e Misano ata 1993. Desde o Gran Premio de Italia de 1994, a carreira celébrase en Mugello. Por mor da disputa entre os distintos circuítos italianos, para celebrar o mundial de motociclismo, creouse o Gran Premio de Motociclismo de San Marino en 1981.
Pobo mohawk
Os mohawk (nome tomado do Narraganset 'mohowaùuck', ) son a tribo americana máis oriental da Confederación iroquesa. O seu autónimo é Kanien'gehaga, a xente do lugar da pedra. O seu territorio abranguía o que hoxe en día é o sur do Quebec e o leste de Ontario. Os seus asentamentos actuais inclúe as áreas arredor do Lago Ontario e o río St Lawrence no Canadá. O seu territorio tradicional estendíase cara ao sur do río Mohawk, cara ao leste das Green Mountains de Vermont, cara ao oeste ata a fronteira cos oneida, e ó norte co río St Lawrence. Como membros orixinais da Confederación iroquesa, ou Haudenosaunee, os Mohawk eran coñecidos como os "Gardiáns da Porta Leste". A relixión mohawk predominante é animista.
Aquila Italiana
Historia
Cesar Cappa era un enxeñeiro novo que tiña un pequeno taller en Turín dedicado á fabricación de pistóns de aluminio e de válvulas de motores sobrealimentados. En 1905 entra en contacto con Giulio Pallavicino, de nobre familia xenovesa, representante da marca Brown en Italia, e deciden crear unha sociedade, a "Societá Anónima Aquila Italiana" (italiana para diferenciala da casa alemá Adler (aguia en alemán).
Os primeiros proxectos foron dous automóbiles de catro cilindros (o H35/50 de 3.921 cc que alcanzaba os 130 km/h) e un terceiro modelo de seis do cal fabricáronse unhas poucas unidades, xa que a inesperada morte de Pallavicino produciu serias dificultades económicas a Cappa, detendo a produción en 1908.
En 1909 a sociedade, que arrastraba abundantes débedas, foi salvada por Vincenzo Marsaglia, un mozo amante do automobilismo e piloto afeccionado cuxo pai, Luigi Marsaglia, era o dono da Banca F.lli Marsaglia de Turín, cambiando o seu nome a "Aquila Italiana di L. Marsaglia". O banco fíxose cargo dos pagos da compañía e isto permitiu que Cappa deseñase un novo modelo que puido fabricarse con certa regularidade. Tratábase dun elegante e innovador automóbil de carreiras de 6 cilindros e 4.192cc, derivado do modelo H35/50, con pistóns de aluminio, válvulas de sobrealimentación, e moitas outras técnicas novas que o convertían nun excelente automóbil deportivo.
Aquila Italiana conseguiu o seu maior éxito da man do propio Vincenzo Marsaglia, quen na IX Targa Florio de 1913 chegou á meta en 2º lugar. O piloto máis destacado que utilizou coches da marca foi Meo Constantini, que participou na Targa Florio, no Tour de Francia e noutras carreiras en 1914, con algúns bos resultados.
O estalido da guerra pon en dificultades á compañía, que debe dedicarse á produción de material militar. Con todo, o enxeñeiro xefe e alma da firma, Cesar Cappa, abandona en 1914 a fabríca para incorporarse á Fiat. Vincenzo Marsaglia continúa un ano máis ata que falece nun accidente de avión, cando probaba un prototipo de aeroplano que quería fabricar. A banca decide vender a compañía que é absorbida ese mesmo ano pola SPA.
Produción
A compañía Aquila Italiana produciron un total de aproximadamente 1.500 exemplares dos seus coches, todos os modelos combinados.
Slow Hands
"Slow Hands" é unha canción da banda estadounidense de post-punk revival Interpol, editada como primeiro sinxelo do seu segundo álbum Antics o 13 de setembro do 2004. O tema foi composto por Carlos Dengler, Daniel Kessler, Paul Banks e Sam Fogarino.
O sinxelo acadou o posto 36 na UK Singles Chart e o 15 na Modern Rock Tracks estadounidense. A canción estreouse na emisora dos Ánxeles KROQ. En Australia o tema chegou ao número 74 da lista Hottest 100 do ano 2004. No mes de xuño do 2005 foi reeditado como derradeiro sinxelo de Antics, chegando desta vez ao posto 44 da UK Singles Chart.
Esteiro
Un esteiro ou estuario é un accidente xeográfico. Como topónimo pode referirse a:
Vilanova, Sillobre, Fene
Vilanova é un lugar da parroquia de Sillobre no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 89 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 43 homes e 46 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 114 habitantes.
Eleccións municipais de 1983 en Galicia
As eleccións municipais de 1983 foron celebradas o 8 de maio de 1983.
N
Goberno en coalición do ANGN e o PSdeG-PSOE
Constitución de Chile
Contido
A constitución articúlase xirando en torno dos seguintes capítulos:
Mohammad Khatami
miniatura|dereita|Mohammad Khatami. Seyyed Mohammad Khatami, ou en persa  سید محمد خاتمی, nado en outubro de 1943, foi presidente de Irán dende o 2 de agosto de 1997 ao 2 de agosto de 2005.
Vangarda Nazonalista Galega
Vangarda Nazonalista Galega foi un partido independentista galego que actuou no ano 1933.
Traxectoria
Formado por Álvaro das Casas e algúns disidentes do Partido Galeguista, deuse a coñecer o 25 de xullo de 1933 por medio do seu voceiro Máis!, que curiosamente estaba en castelán. Máis! só publicou un número e non se coñecen actividades do partido posteriores a 1934.
Templo de Kukulkán
O templo de Kukulkán (estrutura tamén coñecida co nome de «El Castillo», debido a que os conquistadores españois no século XVI buscaban algunha similitude arquitectónica coas existentes no continente europeo), é un edificio prehispánico situado na península do Iucatán, no actual estado do mesmo nome. O actual templo foi construído no século XII d. C. polos maias itzaes na súa capital, a cidade de Chichén Itzá, fundada orixinalmente no século VI d. C. O seu deseño ten unha forma xeométrica piramidal; conta con nove niveis ou basamentos, catro fachadas principais cada unha cunha escalinata central, e unha plataforma superior rematada por un templete. Nesta construción rendeuse culto ao deus maia Kukulkán (en lingua maia: Serpe Emplumada), razón pola cal poden apreciarse motivos serpentinos na decoración arquitectónica. Por outra banda tamén conta con simbolismos que fan alusión aos números máis importantes utilizados no calendario solar agrícola, o calendario Tzolkin (calendario sacro) e a roda calendárica. A aliñación da construción da pirámide permite que se poidan observar diversos fenómenos de luz e sombra, os cales se producen no seu propio corpo durante os equinoccios e solsticios cada ano.
En 1988, a UNESCO declarou a cidade maia de Chichén Itzá como Patrimonio da Humanidade. Case 20 anos despois, o cineasta suízo Bernard Weber convocou por medio da New Open World Corporation unha «elección global» (isto é, baseada en internet e na que teoricamente calquera con acceso á rede podía votar) para elixir as Novas marabillas do mundo, resultando elixido o templo de Kukulkán desde o 7 de xullo de 2007 como unha das «Novas sete marabillas do mundo contemporáneo». Cabe mencionar que foi esta estrutura —e non o sitio arqueolóxico na súa totalidade— a que resultou gañadora. Esta confusión débese a que a pirámide de Kukulcán é unha das principais estruturas do lugar.
Dimensións
miniatura|Tamaño comparativo do templo de Kukulkán coa [[Pirámide do Sol (Teotihuacan)|pirámide do Sol de Teotihuacan e a pirámide de Gizeh.]] En comparación coa pirámide de Gizeh en Exipto, ou mesmo coa pirámide do Sol de Teotihuacan, as dimensións da pirámide de Kukulkán son pequenas.
En canto á altura, a pirámide de Gizeh mide aproximadamente 147 m e a do Sol, 65 m sen incluír os supostos 10 metros que tería o seu templete; pola súa banda, a altura da pirámide de Kukulkán alcanza os 24 m até a plataforma superior, máis 6 m do seu templete para lograr 30 m como máximo. A base da construción exipcia ten medidas aproximadas de 226,5 m, mentres que a do Sol alcanza os 225 m. Pola súa banda, a pirámide de Kukulkán só mide 55,3 m nas bases das súas fachadas.
De tal forma, as medidas da pirámide de Kukulkán non rivalizan con outras construcións similares no mundo; incluso a pirámide de Tikal (47 m) é máis alta. Son as súas características arquitectónicas, os seus simbolismos calendáricos e astronómicos os que a destacan de forma particular.
Interior do templo
En 1566 o templo foi descrito por frei Diego de Landa no manuscrito coñecido como Relación de las cosas de Yucatán; case tres séculos máis tarde John Lloyd Stephens describiu de maneira máis minuciosa a arquitectura da pirámide no seu libro Incidentes del viaje a Yucatán, obra publicada en 1843. Nesa época a zona arqueolóxica de Chichén Itzá atopábase dentro dunha facenda que tiña o mesmo nome, e era propiedade de Juan Sosa. O libro decorado con litografías de Frederick Catherwood amosa a pirámide cuberta de abundante vexetación en todos os seus noiros. Existen fotografías tomadas a principios do século XX onde aparece a pirámide cuberta parcialmente con esta vexetación. esquerda|miniatura|[[Chac Mool na sala das ofrendas no interior do templo de Kukulkán]] miniatura|Escultura do xaguar (balam) na cámara de sacrificios no interior do templo de Kukulkán. O Instituto Carnegie de Washington (Carnegie Institution of Washington) solicitou en 1924 permiso ao Goberno mexicano para realizar exploracións e reconstrucións na zona de Chichén Itzá. En 1927, coa asistencia de arqueólogos mexicanos, iniciáronse os traballos. En abril de 1931, buscando confirmar a hipótese de que a estrutura da pirámide de Kukulkán atopábase construída sobre outra pirámide máis antiga, iniciáronse os traballos de escavación e exploración, a pesar da reticencia xeral da época. En gran medida, o arqueólogo José Erosa Peniche influíu na autorización desta exploración. O 7 de xuño de 1932 atopouse unha caixa con obxectos de coral e obsidiana e incrustacións de turquesa ao carón de restos humanos; os obxectos exhíbense no Museo Nacional de Antropoloxía da Cidade de México.
Despois de longos traballos, en abril de 1935 atopouse no interior do templo unha figura de Chac Mool con incrustacións de cuncha nácara nas súas uñas, dentes e ollos. O recinto onde se realizou o achado foi bautizado como sala das ofrendas ou cámara norte. A só uns cantos metros, e tras máis dun ano de escavacións, en agosto de 1936 descubriuse un segundo recinto, o cal se bautizou co nome de cámara de sacrificios, dentro do cal se atoparon dúas fileiras de tibias humanas encaixadas de forma paralela ao fondo da cámara, e a escultura dun xaguar (Panthera onca) de cor vermella con 74 incrustacións de xade que simulan no corpo as manchas características da especie; os ollos son simulados con medias lúas da mesma pedra e os cabeiros e dentes están feitos de pedernal pintados de branco. No lombo atopábase un disco de turquesas, o cal aparentemente servía para queimar copal; ambas as figuras teñen a súa vista dirixida ao NNE (nor-nordés). Como conclusión determinouse a existencia dunha pirámide de medidas aproximadas de 33 metros de ancho, de igual forma que a exterior, con nove basamentos e unha altura de 17 m até a plataforma do templete onde se atoparon o Chac Mool e o xaguar. Estímase que esta construción corresponde ao século XI d. C. Concluídos os traballos construíuse unha porta de acceso na balaustrada da escalinata exterior da fachada NNE para facilitar o acceso aos turistas. A pirámide interior máis antiga é referida como «subestrutura».
Simbolismos calendáricos
esquerda|miniatura|190x190px|Templo de Kukulkán en 1860, tal e como o atopou o arqueólogo francés [[Désiré Charnay.]] miniatura|Fachada NNE nor-nordés, poden observarse os 9 basamentos, e gran parte dos paneis en [[baixorrelevo. Na parte superior do templete pode verse a única das 20 ameas que adornaban o teito, durante as cerimonias os maias itzáes adoitaban colocar 20 bandeiras de plumas. No inferior da escalinata central obsérvanse dúas cabezas de serpe emplumadas adornando o inicio ou final dos balaustres.]] O templo de Kukulkán, principal estrutura de Chichén Itzá, demostra os profundos coñecementos de matemáticas, xeometría, acústica e astronomía que os maias posuían. Ao ser unha sociedade inicialmente agrícola, os maias observaron con detemento o comportamento das estacións, as variacións das traxectorias do Sol e as estrelas, e combinando os seus coñecementos, lograron rexistralos na construción do templo dedicado ao seu deus Kukulkán.
Do mesmo xeito que as culturas mesoamericanas, a cultura maia utilizou un calendario agrícola solar ao que chamaban Haab, o cal conta con 18 meses ou uinales. Cada uinal ten 20 días ou kines. Desta forma o calendario comprende 18 x 20 = 360 días regulares ou kines, máis cinco días adicionais, considerados como nefastos, chamados uayeb.
O templo de Kukulkán conta con catro escalinatas; cada unha delas ten 91 chanzos. Desta forma suman 364 e considerando a plataforma superior do templo temos un total 365 unidades que representan os días do Haab.
O segundo calendario utilizado polos maias, chamado Tzolkin ou calendario sacro, consta de 13 meses e cada mes ten 20 días, de tal forma que este conta con 260 días. Os ciclos do Tzolkin e do Haab fusionáronse nunha roda calendárica de tal sorte que as combinacións de ambos se repiten cada 18 980 días (mínimo común múltiplo de 260 e 365) equivalentes a 52 anos, o que quere dicir que cada 52 ciclos do calendario Haab comeza a repetirse a combinación de ambos os calendarios.
Os números 18 (uinales), 20 (kines), 5 (uayeb) e 52 (ciclos) poden descifrarse de maneira máis complexa na pirámide de Kukulkán. O templo ten nove niveis ou basamentos; se se observara de forma frontal calquera das fachadas, ao ter no centro da vista a escalinata, pódese multiplicar o número de basamentos x 2, dando como resultado o número 18, correspondendo así aos 18 uinales do Haab. No templete superior da pirámide existían cinco adornos ou ameas en cada fachada; desta maneira tíñanse 20 ameas que representan os 20 días ou kines de cada uinal. En cada fachada, no peralte de cada basamento atópanse paneis en baixorrelevo; no nivel máis alto son soamente dous paneis, os outros oito basamentos contan con tres paneis, de tal forma que 3 x 8 = 24 + 2 = 26 paneis, que sumados aos outros 26 paneis do lado oposto da escalinata dannos un gran total de paneis por fachada de 52; é dicir, representan os 52 ciclos do Haab na roda calendárica. Como ornamentación, o edificio ten 260 cuadrángulos, que coinciden co número de días do calendario Tzolkin.
Desta forma, e acorde aos calendarios utilizados polos maias, pódese deducir que a pirámide non soamente está dedicada ao deus Kukulkán, senón que tamén observa a conta do tempo dando particular relevancia aos seus ciclos.
Acústica en escalinata
Cara a finais do século XX o turismo en Chichén Itzá incrementouse e foi cando accidentalmente os guías de turistas descubriron un efecto acústico que se produce na escalinata NNE da pirámide. Se unha persoa aplaude de forma frontal á escalinata, o son do aplauso propágase cara ao peralte dos chanzos e rebota en forma de eco distorsionado; é dicir, a reflexión do son escóitase diferente da fonte (aplauso), provocando unha renxedura semellante ao canto dun quetzal.
Tecnicamente, isto débese a que o son producido pola fonte propágase de forma simultánea para chocar cos chanzos inferiores e superiores da escalinata; o son chega primeiro aos máis próximos, é dicir, os inferiores, e unha fracción de milisegundo despois aos superiores. Esta fracción de tempo é suficiente para crear interferencias coas ondas de reflexión e producir o peculiar eco. Só os sons de baixa frecuencia como o aplauso producen o efecto.
Descenso de Kukulcán nos equinoccios
esquerda|miniatura|Triángulos de luz e sombra que aparentan o descenso da serpe de sombra Kukulkán pola escalinata nun día de equinoccio. esquerda|miniatura|Iluminación da [[Terra polo Sol durante os equinoccios. O día ten a mesma duración que a noite.]] miniatura|Fachada ONO, na imaxe sinálanse os triángulos que forman os basamentos e que permiten o paso de luz proxectándose á [[Balaústre|balaustrada da escalinata.]] miniatura|Formación de sete triángulos isósceles de luz na escaleira NNE simulando o corpo dunha [[Cobras|serpe durante os atardeceres equinocciais, os raios de luz penetran pola esquina norte dos basamentos da fachada ONO.]] Se durante un ano e desde un punto fixo contemplamos o amencer no horizonte, poderemos observar que o Sol vai aparecendo en diferentes posicións ao longo do mesmo e a súa traxectoria no ceo vai cambiando. Isto é debido aos propios movementos da Terra, de rotación sobre o seu eixo e translación ao redor do Sol, así como a variante da súa eclíptica e a inclinación do eixo terrestre.
Referíndonos ao hemisferio norte do planeta, durante un ano o Sol parece colocarse na liña do horizonte nun punto máis austral durante o solsticio de inverno (decembro), pasando por un punto intermedio durante o equinoccio de primavera (marzo) e chegando a un punto máis setentrional durante o solsticio de verán (xullo), para regresar novamente ao momento intermedio durante o equinoccio de outono (setembro) e reiniciar o ciclo novamente.
Este movemento aparente ten unha variación adicional se nos trasladamos a diferentes latitudes do planeta. Os maias consideraron todas estas variables e con grande atención observaron os posibles fenómenos de luz e sombra xerados durante cada día do ano. Construíron así a pirámide de Kukulcán tendo en conta todas estas variables. Ademais das consideracións arquitectónicas, orientaron a fachada NNE cunha inclinación aproximada de 20° con respecto ao norte xeográfico.
Á tardiña dos equinoccios de primavera e outono obsérvase na escalinata NNE da pirámide de Kukulcán unha proxección solar serpentina, consistente en sete triángulos isósceles de luz invertidos, como resultado da sombra que proxectan as nove plataformas dese edificio durante o ocaso. En Chichén Itzá o fenómeno vese en todo o seu esplendor e a imaxe da serpe de triángulos de luz e sombra é proxectada no pontón NNE; conforme avanza o tempo parece descender do templo unha serpe e o último reduto de luz proxéctase na cabeza da serpe emplumada que se atopa na base da escalinata. Este fenómeno ocorre en marzo e setembro, e pode observarse aproximadamente durante un período de cinco días nas datas máis próximas aos equinoccios. A duración do efecto comeza aproximadamente tres horas antes do ocaso; ao principio destas horas pódese ver na balaustrada unha forma de luz ondulada que aos poucos se vai pechando para formar sete triángulos isósceles, os cales só poden verse durante dez minutos; despois comezan a desaparecer paulatinamente.
Con todo, non hai evidencias de que este xogo de luz e sombra fose logrado á mantenta, como resultado do deseño consciente dos maias. As investigacións recentes mostraron que o efecto pode observarse, sen cambios maiores, durante varias semanas.
Na zona arqueolóxica de Mayapán existe unha pirámide de menores dimensións, pero de iguais proporcións e dedicada por suposto a Kukulcán. A proxección ondulada do corpo da serpe tamén pode ser observada durante a posta do sol preto dos solsticios; con todo, non é tan espectacular debido á deterioración da propia estrutura. No ano 1566, Diego de Landa describiu que os maias celebraban no día 16 do mes Xul a ida de Kukulcán, a quen tiñan como un deus. A celebración realizábase en todo o mundo maia ata a destrución de Mayapán; despois só os tutul xiúes a realizaban na súa capital Maní. Tras manter xaxún e abstinencia, os sacerdotes, reunidos, ían ó templo de Kukulcán, onde pasaban cinco días e noites en oración realizando algúns bailes devotos:
Debido a que as fachadas SSO e ESE están deterioradas, non se observa ningún fenómeno de luz e sombra nos amenceres equinocciais; con todo, é probable que si se restaurasen as escalinatas e as balaustradas, puidera apreciarse un efecto que evocase o ascenso do corpo da serpe á pirámide pola escalinata da fachada SSO.
Kukulkán, Quetzalcóatl, Gucumatz, Coo Dzavui
esquerda|miniatura|[[Crotalus durissus, tsáab kaan, con triángulos no seu corpo]] miniatura|Cabeza de serpe emplumada rematando a escalinata da pirámide A finais do período clásico mesoamericano rexistrouse unha influencia arquitectónica, cultural e relixiosa na zona maia, a cal se adxudicou á cultura tolteca do altiplano. É por iso que se atopan similitudes entre a deidade Quetzalcóatl (Quetzalcōātl, serpe emplumada) e a deidade maia Kukulkán (, pluma e serpe).
No Popol Vuh a deidade é referida como Gucumatz (, serpe emplumada) quen xunto con Tepew son considerados os deuses formadores do universo. Foi coñecido pola cultura mixteca como Nove Vento (, serpe de choiva). De acordo ás descricións de Diego de Landa, o deus foi especialmente venerado en varias cidades do noroeste da península do Iucatán, entre elas destacan Chichén Itzá, Mayapán e Maní.
En moitas partes da decoración arquitectónica de columnas e linteles de Chichén Itzá, atópanse alusións ao corpo da serpe, no propio templo de Kukulcán, no "Templo dos Xaguares", no templo dos Guerreiros, no "Xogo de Pelota", na "Plataforma das Aguias e os Xaguares". A clase do réptil parece ser Crotalus durissus debido á forma da cabeza das esculturas, aos relevos que detallan serpes noutros edificios da cidade, e aos triángulos de luz que se forman nos días equinocciais, os cales evocan os triángulos que se forman na pel do corpo desta especie.
É destacable o decorado da lingua das serpes que se atopan no remate da escalinata. A lingua ten semicírculos que fan alusión á traxectoria diaria do Sol no ceo. Na vista de perfil das cabezas, xunto á comisura da boca aprécianse espirais que evocan a un caracol, o trazado pode interpretarse como unha alusión ao período cíclico do movemento do Sol no horizonte. Na parte superior das pálpebras da serpe tamén se pode apreciar o símbolo do Sol. Adicionalmente á proxección do corpo imaxinario da serpente (kan) descendendo polo pontón da escalinata, os maias colocaban bandeiras de plumas (k'u uk'um) nas ameas do templete durante as festividades equinocciais orientadas a dar inicio ó ciclo agronómico dos maias.
Solsticios
esquerda|miniatura|[[Fachada iluminada (NNE) e fachada en sombra (ONO)]] miniatura|Traxectorias solares en [[solsticios e equinoccios]] Desde a última década do século XX, os arqueólogos comezaron a observar os fenómenos de luz e sombra que ocorren nos solsticios de verán e inverno, pero só até xuño de 2007 se realizaron estudos minuciosos do tema. Astrónomos do Instituto Tecnolóxico de Mérida e investigadores do Instituto Nacional de Antropología e Historia corroboraron que durante os primeiros minutos do amencer do solsticio de xuño (verán no hemisferio norte) e durante un período de 15 minutos, a pirámide de Kukulcán é iluminada nas fachadas NNE e ESE polos raios do sol, mentres que as fachadas ONO e SSO permanecen en total escuridade. Noutras palabras un 50 % da pirámide permanece iluminada e un 50 % permanece na escuridade marcando con este simbolismo o momento exacto do solsticio.
Este efecto de luz e sombra ocorre de forma semellante durante o solsticio de decembro (inverno no hemisferio norte), pero no atardecer as fachadas iluminadas son a ONO e SSO mentres que as fachadas NNE e ESE permanecen na sombra. O fenómeno débese á orientación de +/– 20° con respecto ao norte xeográfico, e a latitude onde se atopa situada a pirámide.
Paso cenital
miniatura|Orientación do sol, ao amencer e atardecer, durante os solsticios, equinoccios e días do paso cenital en Chichén Itzá. Chámase paso cenital ao momento no que o sol pasa por encima dun punto xeográfico de tal forma que non se proxectan sombras. Isto ocorre só na zona xeográfica comprendida entre o trópico de Cáncer e o trópico de Capricornio. Máis ao norte ou ao sur dos trópicos nunca se alcanza o verdadeiro cénit, pois o sol sempre se atopa máis ao norte ou ao sur. Nos trópicos o paso cenital ocorre un só día, coincide co solsticio de verán (20 ou 21 de xuño) no trópico de Cáncer (latitude norte 23° 26', 16") e co solsticio de inverno (21 ou 22 de decembro) no trópico de Capricornio (latitude sur 23° 26' 16"). Nos demais puntos xeográficos que se atopan localizados entre ambos trópicos, o paso cenital ocorre dous días ao ano, as datas dependen da latitude na que se sitúen e son distintas en cada lugar.
Desta forma, o paso cenital en Xochicalco ocorre os días 15 de maio e 29 de xullo, en Monte Albán ocorre o 8 de maio e o 5 de agosto. Para o caso de Chichén Itzá, pola súa latitude norte de 20° 40' 58", os días de paso cenital ocorren o 23 ou 24 de maio e o 19 de xullo. Especialistas en Arqueoastronomía realizaron investigacións e observacións do que ocorre nas datas de paso cenital en diversos sitios arqueolóxicos. Os primeiros investigadores para o caso de Chichén Itzá foron Franz Tichy, Johanna Broda e Susan Milbrath. Broda concluíu que as culturas mesoamericanas elixiron coidadosamente a localización dos seus centros cerimoniais rexistrando o movemento aparente do sol sobre o horizonte e observando os pasos cenitais.
Recentemente as investigacións realizadas por Arturo Montero García, Jesús Galindo Trejo e David Wood Caso detectaron que cando se observa o amencer o día do paso cenital, o sol atópase a 67° 30' azimut, e que visto desde o alto do templo de Kukulkán, a dirección coincide coa esquina nordés da mesma edificación. Unha liña imaxinaria do observador cara ao sol no momento do amencer cruzaría tamén polo alto do templo das Mesas (ao nordés do templo dos Guerreiros). Por outra banda, no momento do ocaso, o sol atópase a 292° 30' azimut, visto desde o alto do templo, a dirección do sol coincide coa escalinata noroeste. Se se segue esta liña imaxinaria do observador cara ao sol no momento do atardecer, esta coincide coa boca rectangular que os maias fixeron ao cenote Holtún. Ese mesmo día, no interior do cenote pódese ver a vertical dos raios solares no momento do cénit, esta coincidencia podería ter un simbolismo relixioso relativo ao inframundo da cosmovisión maia.
Para que a pirámide de Mayapán, que foi construída con características semellantes á de Chichén Itzá, poida amosar os mesmos fenómenos de luz e sombra, a súa orientación tivo que ter unha lixeira variación debido a que non se atopa na mesma coordenada de latitude que a de Chichén Itzá.
Desta forma, a construción da pirámide parece ser un calendario arquitectónico que marca os solsticios e equinoccios, datas importantes para os ciclos agrícolas. Cando a órbita da Lúa se atopa na mesma posición equinoccial de sol, tamén é posible ver no pontón da escalinata NNE a figura proxectada da serpe nun espectáculo natural nocturno.
Estes fenómenos de luz e sombra que se observan na pirámide son fieis testemuños que proban os coñecementos astronómicos da cultura maia. Na estrutura coñecida como o observatorio, ou caracol ou edificio circular tamén se rexistraron efectos de luz e sombra durante os equinoccios. No Códice de Dresde púidose interpretar que os maias estudaban a traxectoria orbital do planeta Venus, á cal lle adicaron unha pequena construción na cidade de Chichén Itzá.
Illa Duke of York
A illa Duke of York ou Duque de York, é unha illa de Papúa Nova Guinea. Pertence ao mesmo grupo das Illas Duke of York, que se atopan no Pacífico Occidental entre as illas máis grandes de Nova Bretaña no oeste e Nova Irlanda ao leste.
A illa de coral é completamente plana e ten unha superficie de algo menos de 52 quilómetros cadrados.
En 1767 o navegante británico Philip Carteret descubriu a illa e as illas veciñas e nomeounas en honra do duque de York (Duke of York). En 1884 convertéronse nunha colonia alemá, logo da Segunda Guerra Mundial en primeiro lugar, pasaron ao Reino Unido e desde 1975 pertencen ao Estado Papúa Nova Guinea.
A illa Duke of York, e as súas illas veciñas atópanse en zona de risco de inundación por terremotos e tsunamis. No ano 2000, polo tanto, trasladáronse a moitos residentes das illas a zonas máis altas das illas de Nova Bretaña e Nova Irlanda a fin de evitar unha posible catástrofe no arquipélago.
The Heinrich Maneuver
"The Heinrich Maneuver" é unha canción da banda estadounidense de post-punk revival Interpol, editada como primeiro sinxelo do seu terceiro álbum Our Love to Admire o 7 de maio do 2007.
Oleiro valenciano
O Oleiro valenciano ou o Cacheiro (1779) trátase dun dos cartóns, en óleo sobre lenzo, realizado por Goya coma base para un tapiz da Real Fábrica de Tapices de Santa Bárbara, fundada por Carlos III.
Deste cartón, que se atopa no Museo do Prado fixéronse dous tapices que se conservan no Pazo do Pardo -o mencionado palacete dos príncipes- e no Escorial. O cadro foi taxado en seis mil reais e foi estimado, xunto con O parasol (1777) como a obra cumio do período inicial de Goya en Madrid.
Historia
Formaba parte dunha serie destinada a decorar o dormitorio, cámara e alcoba, dos Príncipes de Asturias no Palacio Real do Pardo. A perspectiva de abaixo arriba e o formato indican que a peza estaba destinada a unha sobrexanela.
Os Austrias, coma bos flamengos, introducían o costume da decoración con tapices e os Borbóns mantiveron este costume.
Tras da súa formación inicial en Zaragoza e dunha viaxe a Italia que será fundamental na evolución do seu estilo, Francisco de Goya y Lucientes termina por se instalar en Madrid como pintor de cartóns no 1775 grazas á mediación do seu cuñado Francisco Bayeu, un dos directores da Real Fábrica. Realizou en total catro series, a primeira sobre a caza e a pesca, que lle serviron como base para o seu acceso á Corte, será nomeado pintor de Cámara do Rei en 1789, e o seu triunfo social.
Temas
Os temas dos tapices eran escenas populares de majos e majas, de carácter amábel, optimista, despreocupado e luminosos. Reflicten a vida madrileña por medio de figuras idealizadas e galantes en cores alegres e vivos. Malia que algúns ven indicios de crítica social, non hai tal senón que responden a unha preocupación, propia da Ilustración, polos costumes e festas populares.
Amadeus (homónimos)
Amadeus pode referirse a:
San Marcos, Sillobre, Fene
San Marcos é un lugar da parroquia de Sillobre no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 36 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 16 homes e 20 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 50 habitantes.
For the Birds (filme)
For the Birds é unha curtametraxe de animación de Pixar estreada no 2000.
Fajr
Fajr foi un satélite de comunicacións iraniano lanzado o 2 de febreiro de 2015 mediante un foguete Safir 1B desde o Semnan.
Características
Fajr (significando aurora) foi o cuarto satélite iraniano en chegar a órbita. Tratábase dun satélite experimental cunha masa de 52 kg e con forma de prisa de seis lados, cunha altura de 49 cm e un ancho de 35 cm. Levaba a bordo un sistema de propulsión de gas frío e unha cámara cunha resolución de 500 m. O satélite reentrou na atmosfera terrestre o 26 de febreiro de 2015.
Iván Rivas
Traxectoria
Estudou arquitectura na Universidade da Coruña, establecendo en 2006 o seu propio estudio de arquitectura, Oxixeno Arquitectura. Nas eleccións municipais de 2011 presentouse nas listas do BNG ao concello de Ferrol como número tres sen saír elixido concelleiro, mais tras a marcha de Xoán Xosé Pita, en novembro de 2011, entrou na corporación municipal asumindo a portavocía do grupo municipal en xaneiro de 2012. Foi o candidato á alcaldía de Ferrol polo BNG nas eleccións municipais de 2015 e mais de 2019.
Pardiñas, Tallo, Ponteceso
Pardiñas é un lugar da parroquia de Tallo no concello coruñés de Ponteceso na Comarca de Bergantiños. Tiña 63 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 30 eran homes e 33 mulleres.
Thomas Hardy
Thomas Hardy, nado en Stinsford o 2 de xuño de 1840 e finado en Dorchester o 11 de xaneiro de 1928, foi un poeta e novelista inglés.
Traxectoria
Thomas Hardy naceu en Higher Bockhampton ("Upper Bockhampton" na actualidade), unha aldea na parroquia de Stinsford no leste de Dorchester en Dorset. O seu pai Thomas traballaba como tallador de pedra e construtor local, a súa nai Jemima era unha muller culta que lle proporcionou lecturas ata que foi á escola en Bockhampton aos oito anos de idade. Logo continuou os seus estudos en Dorchester, onde aprendeu latín e demostrou o seu potencial académico. Como a familia de Hardy carecía de medios para que o fillo fora a universidade rematou os seus estudos á idade de dezaseis anos, entrando como aprendiz de John Hicks, arquitecto e restaurador de Dochester. . En 1859 compuxo Domicilium, o seu primeiro poema. En 1862 marchou a Londres como axudante dun arquitecto da capital e matriculouse no King's College. Consciente da división de clases e da súa inferioridade social, interesouse pola reforma social e estivo familiarizado coas obras de John Stuart Mill. Neste período o seu amigo Horace Moule deulle a coñecer os escritos de Charles Fourier e Auguste Comte. En 1867 volveu a Dochester para traballar de novo con Hicks e nese ano comezou a escribir a súa primeira novela, hoxe desaparecida, que tiña como título The Poor Man and the Lady. Despois da morte de Hicks trasladouse a Weymouth para traballar co seu sucesor, Crickmay. En 1870 durante unha estadía en Cornualla para restaurar unha igrexa coñeceu á que sería a súa dona, Emma Lavinia Gifford, casando en 1874. En 1871 publicou de forma anónima a súa primeira novela, Desesperate Remedies que comezara a escribir dous anos antes. Seguíronlle Under the Greenwood Tree (1872), A Pair of Blue Eyes (1873) e Far from the Madding Crowd (1874), a primeira que tivo éxito e que lle permitiu deixar a arquitectura centrándose en escribir.
Obra
Hardy foi un realista vitoriano, na tradición de George Eliot, mais tamén recibiu unha forte influencia nas súas poesías e nas súas novelas do Romanticismo, especialmente de William Wordsworth. Charles Dickens foi outra grande influencia. e coma el foi moi crítico con moito da sociedade vitoriana, aínda que Hardy focalizou máis a súa obra na decadente sociedade rural.
Aínda que Hardy escribiu poesía ao longo da súa vida e el considerábase a si mesmo principalmente un poeta, non publicou a súa primeira colección de poesía ata 1898 e na súa época gañou fama como autor de novelas como Far from the Madding Crowd (1874), The Mayor of Casterbridge (1886), Tess of the d'Urbervilles (1891) e Jude the Obscure (1895). Non obstante a partir da década de 1950 a súa poesía viuse recoñecida como unha gran figura poética, e exerceu unha influencia significativa no grupo de poetas coñecidos como The Movement, entre eles Phillip Larkin.
Moitas das súas obras de ficción publicáronse por partes en revistas localizándose nunha rexión semificticia de Wessex, explorando a tráxica loita dos personaxes contra as súas paixóns e as circunstancias sociais.
O Rieiro, Tallo, Ponteceso
O Rieiro é un lugar da parroquia de Tallo no concello coruñés de Ponteceso na Comarca de Bergantiños. Tiña 5 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 2 eran homes e 3 mulleres.
Omar Khayyam
200px|miniatura|Representación de Omar Jayam, en Works of Edward FitzGerald. Ghiyath al-Din Abu l-Fath Omar ibn Ibrahim Al-Nishaburi al-Jayyam (عمر بن إبرهيم خيام بيشابوري en persa e árabe) ou Omar Jayyam noutras transcricións, nado en Nishapur c. o 18 de maio de 1048 e finado na mesma cidade c. o 4 de decembro de 1131, foi un matemático, astrónomo, filósofo e poeta persa. O seu nome adoita atoparse tamén escrito consonte á transcrición inglesa, Khayyam. Igualmente, pode aparecer a versión árabe do nome, Omar al-Jayyam ou Omar ibn al-Jayyam. A tradución literal do seu apelido é fabricante de tendas, profesión que exerceu o seu pai, Ibrahim.
Traxectoria
Omar naceu en Nishapur, a entón capital selxúcida de Jorasán (actual Irán), ao redor do ano 1040. Alí e na cidade de Balj, recibiu unha sólida educación nos temas das ciencias e filosofía. No 1070, trasladouse a Samarcanda, onde o patrocinio do xurista Abú Taher permitiulle completar a súa Tese sobre demostracións de álxebra e comparación. Con ela atinxiu gran recoñecemento e prestixio, até o punto de ser chamado polo sultán Malek Shah, que lle encargou a construción dun observatorio astronómico sito en Marv, (actualmente Mary, en Turkmenistán) segundo consigna Nezam-o-Molk, no seu libro Siasat Namé, en colaboración con outros sete astrónomos e matemáticos, entre eles: Abdolrahman Jazení e Meimún-ebne Nayib Vasetí.
Durante 18 anos, realizou relevantes investigacións en astronomía, que abrangueron a compilación de táboas astronómicas e particularmente, a corrección do antigo calendario Zaratustrano, que os persas conservaran debido á súa exactitude, a pesar de que a cultura islámica impuña a todas as nacións conquistadas o seu calendario lunar. As investigacións realizadas, permitíronlle calcular o erro do calendario persa que tiña un ano de 365 días exactos. Para o novo calendario, que se chamou Yalalí, (por orde de Malek Shah, que tamén se chamaba Yalaledín) Khayyam calculou a duración do ano cunha exactitude abraiante. O seu erro é dun día en 3770 anos, menor aínda que o do calendario gregoriano (dun día en 3330 anos), que recentemente se comezaría a empregar en Europa a partir do 15 de outubro de 1582. Foi formalmente inaugurado o 15 de marzo de 1079, e é o calendario empregado aínda hoxe polos Persas. Khayyam non puido terminar as táboas astronómicas por mor das mortes de Nezam-o-Molk, e no mesmo ano, 1092 DC, a do sultán Malek Shah.
Fixo a súa peregrinación á Meca, segundo o costume musulmán no 1092 DC. Ao seu regreso a Neishabur, permaneceu vinculado á corte onde se desempeñou como historiador e xuíz, e deu clases de disciplinas como matemáticas, astronomía, historia, medicamento e filosofía. Lamentablemente, a súa obra científica só nos chegou en parte. Son extraordinarias: a Disertación sobre unha posible demostración do postulado paralelo, da xeometría de Euclides, a Tese sobre Demostracións de Álxebra e Comparación escrita en árabe (traducida por Woepecke en 1851), e o Tratado sobre a exactitude do sistema Indio para calcular raíces de ecuacións referido a ecuacións de segundo e terceiro grao, Os Problemas en Aritmética e Cálculo, a Descrición das Táboas Astronómicas de Malek Shah, o ensaio Luz da Razón sobre a ciencia en xeral, e a Disertación sobre Ciencias Naturais. Existen uns oito traballos máis, sobre física, economía, historia, filosofía, metafísica e tradicións.
Na súa Tese sobre Demostracións de Álxebra e Comparación, desenvolve o primeiro procedemento de solución das ecuacións cuadráticas e cúbicas a partir das seccións cónicas, que permite atoparlles unha raíz positiva, e así mesmo logra demostrar que teñen polo menos unha segunda raíz. A súa afirmación de que non se pode achar as raíces das ecuacións de terceiro grao mediante regra e compás, non puido ser demostrada até 750 anos despois, e a teoría das ecuacións de terceiro grao só sería desenvolta no século XVII, con Descartes.
Foi o primeiro que describiu o desenvolvemento da potencia dun binomio con expoñente natural, e estableceu, por primeira vez na historia das matemáticas, a idea de que as fraccións poderían constituír un campo numérico con propiedades máis amplas que o campo dos números naturais, único coñecido entón, e que databa desde os gregos. Estes conceptos teóricos contáronse entre as matemáticas de punta durante todo o renacemento europeo. A crónica de Nezam-o-Molk, destaca a Jayyam como insuperable astrónomo. Mais as súas achegas ás matemáticas, que daquela non se comprenderon en toda a súa transcendencia, avantaxan notoriamente os seus importantes logros en astronomía.
Literatura
Requírese unha grande erudición, para cubrir un campo de coñecementos tan vasto e para lograr a calidade da sabedoría que nos transmite, tamén na súa poesía, que requiriu séculos para empezar a ser debidamente valorada, ao desenvolver a humanidade unha cultura máis axustada ao universo natural, e menos limitada polas crenzas en que se debeu apoiar no seu proceso de evolución. Os científicos e en particular os astrónomos, concretaron o recoñecemento ao seu enorme talento, designando co seu nome, un importante cráter da Lúa. (O cráter Omar Khayyam, atópase nas seguintes coordenadas lunares: latitude 58,0 N e lonxitude 102,1 oeste).
Como xenio literario, Omar Khayyam é coñecido en occidente pola colección de poemas, a el atribuídos, chamada Robaiyyat ou Ruba`iyyat, Rubaiyat na versión galega da obra, ("cuartetas", en árabe), nome persa que alude a súa estrutura. Trátase de varias series de catro versos, escritos na lingua materna do poeta, o o farsi ou Lingua persa. A través destes textos, que o sabio escribiu ao longo da súa vida, transmítenos as súas ideas acerca de temas tan distintos como a ciencia e o coñecemento, a moral e o comportamento persoal, relixión e teoloxía, como ser feliz, a nostalxia polo vivido, o goce da vida antes da morte, de onde vimos e onde imos. Hai discrepancias sobre os versos que constitúen as Ruba`iyyat xa que estas foron en gran medida reconstruídas a partir de varias copias diferentes, e é posible que nalgunha recompilación haxa versos non debidos á man do poeta.
Os Robaiyyat foron expurgados e fixados por Sadeq Hedayat (1903-1951) escritor iraniano, quen nos fala de Khayyam desde dúas vertentes: como filósofo e como poeta. No primeiro dinos que era un filósofo materialista, pesimista e escéptico. Segundo Jayyam a natureza cega e xorda continúa o ciclo: o ceo está baleiro e non atende os berros de ninguén. O seu pensamento está empapado de tristeza, pena, inexistencia e morte.
Para Khayyam, máis aló da materia non existe nada. O mundo está feito a base da unión de partículas que funcionan por mera casualidade.
(Cuarteto 68)