cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Provincia de Chiriquí
Flora e fauna
A provincia de Chiriquí é unha das máis biodiversas do país. Xunto á fronteira con Costa Rica localízanse as terras altas do macizo montañoso centroamericano (cordilleira de Talamanca). En Chiriquí hai diversas especies de plantas, entre elas cacahuate, caoba, cedro, ceiba, ciprés, carballo, freixo, guácimo, guapaque, loureiro, mangleiro, mezquite, pradaría, piñeiro, quebracho e cuachalalate.
Así mesmo existe unha gran variedade de vida animal, especialmente aves e réptiles. Entre a fauna hai aves acuáticas, boas, crocodilos (incluíndo o crocodilo de pantano, unha especie endémica), xabarís, ocelotes, monos, porcos espiños, sarahuatos, tepezcuintles, tlacuaches, tartarugas, veados de cola branca, iguanas, tucanos de pescozo amarelo e o xaguar, que é o felino máis grande de América e o terceiro no mundo.
Goberno e política
A máxima autoridade da provincia de Chiriquí é o gobernador. A sede da gobernación, así como o poder xudicial localízanse na capital da provincia, en David. O gobernador é designado polo Presidente de Panamá, aínda que no novo paquete de reformas á constitución establécese que a partir das eleccións de 2014, o gobernador será elixido por voto popular para un período de 5 anos.
División administrativa
A provincia de Chiriquí divídese en 14 distritos e 106 correxementos. A través da lei 55 do 13 de setembro de 2013, aprobouse a creación do distrito de Tierras Altas, conformado polos correxementos de Cerro Punta, Cuesta de Piedra, Nueva California, Paso Ancho e Volcán, que pertencían ao distrito de Bugaba e tendo como cabeceira a Volcán. Tamén a través desta lei creouse o correxemento de Solano, segregado do correxemento de La Concepción (distrito de Bugaba). O novo distrito entrou en vixencia o 1 de xullo de 2017, logo que inicialmente se dispuxese a súa data de creación o 2 de maio de 2019.
Economía
miniatura|200x200px|Supermercado de David. miniatura|200x200px|En Boquete prodúcese o mellor café de Panamá. A economía de Chiriquí baséase principalmente na produción agrícola e gandeira. A principal actividade comercial rexístrase en David, capital da provincia e segunda poboación do país por importancia. Ademais nos últimos anos, a provincia converteuse nun dos destinos máis visitados polos turistas, o que xera millóns de dólares para a rexión; o crecemento neste sector é tan grande que as autoridades investiron na remodelación e ampliación do Aeroporto Internacional Enrique Malek para que teña a capacidade de recibir máis voos e grandes avións con procedencia internacional e a ampliación da estrada Interamericana entre Santiago de Veraguas e San José de David. miniatura|200x200px|Cerro Punta, un dos sectores de máis produción agrícola en Panamá.
Demografía
No ano 2010 rexistrouse en Chiriquí unha poboación de 409 821 persoas, das cales maioritariamente son hispano-indíxenas. O distrito de David e os seus correxementos teñen a taxa de crecemento máis acelerada da provincia, seguíndolle os distritos de Barú e Tolé.
A asimilación cultural de varios pobos indíxenas e europeos como alemáns, españois, suecos, vascos, escoceses, italianos, suízos, franceses, neerlandeses e daneses que chegaron a esta rexión a mediados do século XIX e principios do século XX do cal hoxe en día podemos destacar algúns apelidos característicos da provincia chiricana como: Cozzarelli, Küchler, Antinori, Sagel, Athanasiadis, Carrazedo, Del Cid, Gozaine, Yangüez, Vitoria, Maloff, Rangel, Fossatti, Quiel, Pitti, Frago, Fanovich, Santanach, Rovira, Sarlat, Troetsch, Franco, Araúz, Delgado entre outros que dan orixe ao cruzamento racial que a longo prazo orixina a aparición dunha poboación cuxos descendentes constitúen basicamente as raíces do actual pobo chiricano, a maioría da súa poboación é mestiza.
Relixión
A relixión predominante nun 65% da poboación chiricana é cristiá católica desde tempos coloniais á actualidade. Outros cultos que se profesan é o evanxelismo, e diversas igrexas que proviñeron de Europa como luteranos, calvinistas e menonitas entre outras. Tamén co aumento da inmigración, practícase o xudaísmo, o islamismo, o confucianismo e o budismo.
Educación
A Universidade Autónoma de Chiriquí é a terceira institución de educación superior de cinco universidades estatais. É a primeira universidade autónoma e a primeira creada na rexión occidental do país. Dedícase á xeración, recepción e transmisión do coñecemento. A partir do 1 de abril de 1995 (Lei 26 de 1994), esta universidade comeza o proceso de transición e separación da Universidade de Panamá, o cal produce unha serie de cambios e funcións, que até ese momento foran dirixidas desde a Universidade de Panamá, localizada en Cidade de Panamá, a capital do país.
O nacemento da Universidade Autónoma de Chiriquí, como centro de educación superior, culmina un esforzo de aproximadamente 45 anos. A Universidade de Panamá iniciou as súas actividades en Chiriquí en 1951, con cursos de verán celebrados en David; baixo a dirección do Octavio Méndez Pereira. Máis tarde en 1958, converteríase en extensión universitaria. Posteriormente en 1969 converteuse en Centro Rexional Universitario de Chiriquí (CRUCHI) e hoxe a Universidade Autónoma de Chiriquí (UNACHI).
En 1966, a administración da extensión universitaria mudouse a outro edificio e as clases eran ditadas nas aulas do Centro Escolar Antonio José de Sucre. Entre 1972 a 1974, comezan as carreiras de técnico en edificacións e técnico en electricidade, permitindo máis oportunidades aos estudantes. En 1975, chega unha nova carreira, técnico en mecánica industrial. Naquel ano, separouse da Universidade de Panamá, adoptando o nome de Instituto Politécnico.
En 1977 o Instituto Politécnico separouse do Centro Rexional Universitario, e mudouse ás aulas do Colexio Instituto David. O 24 de novembro de 1979 situouse en edificios xa propiamente da institución, localizados na urbanización Lassonde de David. Actualmente esta é a localización que ten esta universidade.
En 1992, a Universidade Tecnolóxica (sede rexional de Chiriquí), abriu a mestría en Enxeñaría Industrial, o que fai que sexa a primeira entidade de educación superior en ofrecer estudos de posgrao na provincia. Na actualidade o centro conta cunha poboación estudantil de máis de 1600 estudantes, segundo a páxina oficial da UTP.
Cultura
miniatura|250x250px|Museo [[José de Obaldía.]] O pobo chiricano goza das tradicións folclóricas que ten a provincia, como as cabalgatas de San Xosé, a Candelaria e San Xoán, as corridas de touros e festivais locais como o do almojabano con queixo, mono en Bijao e o paseo da basquiña chiricana. miniatura|250x250px|Catedral de San José de David. As patronais de San José de David é a festa máis importante da provincia, celébrase coa Feira Internacional de San José de David, a máis importante do país e o seu inicio é cada ano o venres antes do 19 de marzo e finaliza o domingo seguinte, sendo o 19 de marzo ―o Día de San Xosé― a data máis importante da feira. Outras festas importantes son a Feira das Flores e o Café en Boquete (mediados de xaneiro), as festas da Candelaria en La Concepción (finais de xaneiro principios de febreiro) e os entroidos en Dolega, Querévalos, Remedios e a Praia de Lajas.
O tambor chiricano é parte importante do folclore de Chiriquí, ten influencia indíxena que se mostra dentro dun sincretismo cos pobos europeos.
O rodeo tamén é practicado en Chiriquí e é parte da cultura popular. miniatura|250x250px|Catedral da Sagrada Familia en David. Os bailes típicos de Chirirquí representan as vivencias dos campesiños e enmárcanse en todas as rexións pero principalmente en Remedios e Dos Ríos.
Chiriquí usa o tambor con melodías, ritmos, nomenclaturas, coreografía e intención propia, de ritmo acelerado. É unha rexión con tambores de faena os cales son moi escasos no resto do país.
A indumentaria rexional é a basquiña chiricana ou tamén coñecida como pollera chiricana. miniatura|Pequena ra do período [[América precolombiana|precolombino entre o século X e XI, parte da colección do Metropolitan Museum of Art en Nova York.]]
Turismo
O turismo está enfocado ao turismo de praia así como ao excursionismo e agroturismo.
Algúns sitios de interese:
Deporte
O deporte favorito dos chiricanos é o béisbol; Chiriquí ten dous equipos nas ligas provinciais de béisbol, Chiriquí e Chiriquí Occidente; Chiriquí conta con 14 títulos nacionais de béisbol maior e 9 xuvenís. Chiriquí Occidente aínda non posúe ningún título nacional en ningunha categoría (xuvenil e maior). miniatura|200x200px|Estadio Kenny Serracin. dereita|miniatura|200x200px|Atlético Chiriquí. O estadio Kenny Serracín é un estadio de béisbol situado en David con capacidade para 9000 fanáticos e é o fogar do equipo xuvenil e maior de béisbol de Chiriquí. Pola súa banda, o Estadio Glorias Deportivas Baruenses é a casa do equipo de Chiriquí Occidente e sitúase no correxemento de Puerto Armuelles, distrito de Barú e ten capacidade para uns 2 000 fanáticos.
No fútbol destacan o Atlético Chiriquí da primeira división e Bryan F.C. equipo que participa na liga Nacional de Ascenso (Panamá).
No Baloncesto teñen o seu equipo chamado; Toros de Chiriquí que participa na liga Profesional de Baloncesto (Panamá), conta con 2 sedes na cidade de David; O Ximnasio Escolar e O Ximnasio «La Basita».
O ciclismo ten o seu espazo na rexión coa Vuelta a Chiriquí, a competencia cilística máis importante de Panamá.
San Vicente, Maside, Sarria
San Vicente é un lugar da parroquia de Maside no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Costa de Malabar
A costa de Malabar é a costa suroeste do subcontinente indio. Xeograficamente, comprende as rexións máis húmidas do sur da India, xa que os Ghats occidentais interceptan as choivas monzónicas cargadas de humidade, especialmente nas ladeiras das montañas orientadas ao oeste. O termo úsase para referirse a toda a costa india, da costa occidental de Konkan á punta da India en Kanyakumari. O pico de Anamudi, que tamén é o punto de maior altitude da India fóra do Himalaia, e Kuttanad, que é o punto de menor elevación da India, atópanse na costa de Malabar. Kuttanad, tamén coñecida como The Rice Bowl of Kerala (A cunca de arroz de Kerala), ten a altitude máis baixa da India e tamén é un dos poucos lugares do mundo onde o cultivo ten lugar por debaixo do nivel do mar.
A rexión paralela á costa de Malabar inclínase suavemente desde as terras altas do leste dos Ghats occidentais ás terras baixas da costa occidental. Os ventos cargados de humidade do monzón do suroeste, ao chegar ao punto máis meridional da península india, pola súa topografía, divídese en dúas ramas; a "Rama do mar Arábigo" e a "Rama do Golfo de Bengala". A "Rama do mar Arábigo" do monzón do suroeste golpea por primeira vez os Ghats occidentais, facendo de Kerala o primeiro estado da India en recibir choiva do monzón do suroeste. A costa de Malabar é unha fonte de biodiversidade na India.
Etimoloxía
esquerda|miniatura| Os [[Ghats occidentais atópanse aproximadamente paralelos á costa suroeste de Malabar da India.]] esquerda|miniatura| [[Anamudi, o pico máis alto da India fóra do Himalaia, atópase paralelo á costa de Malabar, nos Ghats occidentais .]] O nome completo Malabar foi atestiguado por primeira vez en árabe (como malabaar) na escritura de Al Biruni.
Até a chegada dos británicos, o termo Malabar utilizábase nos círculos de comercio exterior como nome xeral para Kerala. Anteriormente, o termo Malabar tamén se empregara para nomear a Tulu Nadu e Kanyakumari que se atopan contiguos a Kerala na costa suroeste da India, ademais do estado moderno de Kerala. O pobo de Malabar era coñecido como Malabars ou pobo malaiali. O termo Malabar utilízase a miúdo para designar toda a costa suroeste da India. Desde a época de Cosmas Indicopleustes (século VI), os mariñeiros árabes adoitaban chamar a Kerala como Male. O primeiro elemento do nome, porén, está testemuñado xa na Topografía escrita por Indicopleustes, mencionando un emporio de pementa chamado Male, que claramente deu o seu nome a Malabar ('o país de Male'). Pénsase que o nome Male provén da palabra malayalam Mala ('montaña'). Os estudosos cren que a segunda parte do nome é a palabra árabe barr ('continente') ou o seu relativo persa bar ('país'). Al-Biruni debeu ser o primeiro escritor que chamou a este estado Malabar. Autores como Ibn Khordadbeh e Al-Baladhuri mencionan nas súas obras os portos de Malabar. Os escritores árabes chamaran a este lugar Malibar, Manibar, Mulibar e Munibar. Malabar lembra a palabra Malanad que significa a terra das montañas. Segundo William Logan, a palabra Malabar provén dunha combinación da palabra malayalam Mala (montaña) e a palabra persa / árabe Barr (país / continente).
Definicións
Na antigüidade o termo Malabar utilizábase para designar toda a costa suroeste da península india. A rexión formou parte do antigo reino de Chera até principios do século XII. Tras a ruptura de Chera, os xefes da rexión proclamaron a súa independencia. Destacan entre estes os Zamorins de Calicut, Kolathiris, Perumbadappu Swaroopam, Venad, o Coylot Wanees Country do nordeste e a costa de Ceilán (incluíndo Puttalam), Valluvokonathiris de Valluvanad.
O nome Malabar Coast úsase ás veces como un termo que abarca toda a costa india desde Konkan até a punta do subcontinente en Kanyakumari. Esta costa supera 845 km de longo e esténdese desde a costa do suroeste de Maharashtra, ao longo da rexión de Goa, a través de toda a costa occidental de Karnataka e Kerala, e até Kanyakumari. Está flanqueado polo mar Arábigo polo oeste e polos Ghats occidentais polo leste. A parte sur desta estreita costa chámase bosques húmidos caducifolios dos Ghats do Suroeste.
Malabar tamén é usado polos ecoloxistas para referirse aos bosques húmidos tropicais e subtropicais de follas anchas do suroeste da India (actual Kerala).
Xeografía
Xeograficamente, a Costa de Malabar pódese dividir en tres rexións climáticamente distintas: as terras altas orientais; terreo montañoso escarpado e fresco, as terras medias centrais; outeiros ondulados e as terras baixas occidentais; chairas costeiras.
A cadea montañosa dos Ghats occidentais, que se atopa paralela á costa na terra alta oriental, está recoñecida como un dos oito "puntos quentes" de diversidade biolóxica do mundo e está catalogada como Patrimonio da Humanidade da UNESCO. O pico de Anamudi en Kerala é o pico máis alto da India fóra do Himalaia, atópase a unha altura de 2,695 m. Os bosques da cadea considéranse máis antigos que as montañas do Himalaia.
O cinto costeiro occidental de Malabar é relativamente plano en comparación coa rexión oriental, e está atravesado por unha rede de canles salobres, lagos, estuarios, e ríos, coñecidos como Kerala Backwaters. A rexión de Kuttanad, tamén coñecida como The Rice Bowl of Kerala, ten a altitude máis baixa da India. O lago máis longo do país, Vembanad, domina os remansos; atópase entre Alappuzha e Kochi e ten uns 200 km2 na zona. Ao redor do oito por cento das vías navegables da India atópanse en Kerala.
Xeografía física
miniatura| Vista do Santuario de Aves de Kadalundi . A zona costeira de Malabar alberga varias aves migratorias. O termo Costa de Malabar úsase ás veces como un termo que abarca toda a costa india desde a costa occidental de Konkan até a punta do subcontinente no Cabo Comorin. Son máis de 525 millas ou 845 quilómetros de lonxitude. Abarca desde a costa suroeste de Maharashtra e percorre a rexión costeira de Goa, a través de toda a costa occidental de Karnataka e Kerala e chega até Kanyakumari. Está flanqueado polo mar Arábigo polo oeste e polos Ghats occidentais polo leste. A parte sur desta estreita costa son os bosques caducifolios húmidos dos Ghats occidentais do sur. En canto ao clima, a costa de Malabar, especialmente nas súas ladeiras montañosas orientadas ao oeste, comprende a rexión máis húmida do sur da India, xa que os Ghats occidentais interceptan as choivas do monzón do suroeste cargadas de humidade.
Selvas tropicales de Malabar
As selvas tropicales de Malabar inclúen estas ecorrexións recoñecidas polos bioxeógrafos:
Cidades portuarias
A costa de Malabar contou (e nalgúns casos aínda o fai) varias cidades portuarias históricas. Entre estes destacan Naura, Vizhinjam, Muziris, Nelcynda, Beypore e Thundi (preto de Ponnani ou Kadalundi ) durante a antigüidade, e Kozhikode (Calicut), Kollam, Ponnani, Kannur (Cannanore) e Cochin no período medieval, e serviron como centros do comercio do Océano Índico durante milenios.
Prehistoria
Unha parte substancial da costa de Malabar, incluíndo as terras baixas costeiras occidentais e as chairas da terra media, puido estar baixo o mar na antigüidade. Atopáronse fósiles mariños nunha zona próxima a Changanassery, co que se apoia a hipótese. Os achados arqueolóxicos prehistóricos inclúen antas da época neolítica na zona de Marayur do distrito de Idukki, que se atopan nas terras altas do leste feitas polos Ghats occidentais. Os gravados rupestres nas covas de Edakkal, en Wayanad, remóntanse ao Neolítico ao redor do ano 6000 a. C.
Historia antiga e medieval
miniatura| [[Ruta da seda e comercio das especias, antigas rutas comerciais que unían a India co Vello Mundo, transportaban bens e ideas entre as antigas civilizacións do Vello Mundo e a India. As vías terrestres son vermellas; as vías da auga son azuis.]] miniatura| Nomes, rutas e localizacións do [[Periplo do Mar Eritreo|períplo do mar Eritreo (século I d.C.)]] miniatura| O camiño que tomou [[Vasco da Gama para chegar a Kozhikode (liña negra) en 1498, que tamén foi o descubrimento dunha ruta marítima de Europa á India, e finalmente abriu o camiño para a colonización europea do subcontinente indio .]] A costa de Malabar é un importante exportador de especias desde 3000 a. C., segundo os rexistros sumerios e aínda se refire como o "Xardín das Especias" ou como o "Xardín das Especias da India". As especias de Kerala atraeron aos antigos árabes, babilonios, asirios e exipcios á costa de Malabar nos 3º e 2º milenios a. C. Os fenicios estableceron comercio con Malabar durante este período. Árabes e fenicios foron os primeiros en entrar na costa de Malabar para comerciar con especias. Os árabes das costas do Iemen, Omán e o Golfo Pérsico, deben ter feito a primeira longa viaxe a Malabar e outros países orientais. Deberon traer a Canela de Malabar a Oriente Medio. O historiador grego Heródoto (século V a.C.) rexistra que na súa época a industria das especias de canela estaba monopolizada polos exipcios e os fenicios.
Segundo o Periplus of the Erythraean Sea, unha rexión coñecida como Limyrike comezou en Naura e Tyndis. Non obstante, o Ptolomeo só menciona a Tyndis como o punto de partida dos Limyrike. A rexión probablemente rematou en Kanyakumari ; correspóndese así aproximadamente coa actual Costa de Malabar. O valor do comercio anual de Roma coa rexión estimouse nuns 50.000.000 de sestercios. Plinio o Vello mencionou que Limyrike era propenso aos piratas. Os Cosmas Indicopleustes mencionaron que o Limyrike era unha fonte de pementos de Malabar. Nos últimos séculos a. C. a costa fíxose importante para os gregos e romanos polas súas especias, especialmente a pementa de Malabar. Os Cheras tiñan vínculos comerciais con China, Asia occidental, Exipto, Grecia e o Imperio Romano. Nos círculos de comercio exterior a rexión era coñecida como Male ou Malabar. Muziris, Tyndis, Naura (preto de Kannur) e Nelcynda estaban entre os principais portos daquela época. A literatura Sangam contemporánea describe barcos romanos que chegan a Muziris en Kerala, cargados de ouro para trocar por pementa Malabar. Un dos primeiros comerciantes occidentais en utilizar os ventos do monzón para chegar a Kerala foi Eudoxo de Cícico, arredor do ano 118 ou 166 a. C., baixo o patrocinio de Tolomeo VIII, rei da dinastía helenística ptolemaica en Exipto. Os establecementos romanos das cidades portuarias da rexión, como un templo de Augusto e cuarteis para os soldados romanos de guarnición, están marcados na Tabula Peutingeriana, o único mapa que se conserva do cursus publicus romano.
O termo Kerala foi rexistrado epigraficamente por primeira vez como Ketalaputo (Cheras) nunha inscrición rupestre do século III a. C. do emperador Ashoka de Magadha. Foi mencionado como un dos catro reinos independentes do sur da India durante a época de Ashoka, sendo os outros Cholas, Pandyas e Satyaputras. Os Cheras transformaron Kerala nun centro de comercio internacional establecendo relacións comerciais a través do Mar Arábigo con todos os principais portos do Mediterráneo e do Mar Vermello, así como cos do Extremo Oriente. O dominio de Cheras estaba situado nunha das rutas clave do antigo comercio do Océano Índico. Os primeiros Cheras colapsaron tras repetidos ataques dos veciños Cholas e Rashtrakutas.
Durante a primeira Idade Media, os inmigrantes brahmanes Namboodiri chegaron a Kerala e moldearon a sociedade seguindo as liñas do sistema de castas. No século VIII, Adi
Shankara naceu en Kalady, no centro de Kerala. Viaxou moito polo subcontinente indio fundando institucións da filosofía moi influente do Advaita Vedanta. Os Cheras recuperaron o control de Kerala no século IX até que o reino foi disolto no século XII, despois de que xurdiron pequenos xefes autónomos, sobre todo o Reino de Kozhikode. O explorador veneciano do século XIII, Marco Polo, visitaría e escribiría sobre a súa estancia na provincia. O porto de Kozhikode actuou como porta de entrada á costa sur da India medieval para os chineses, os árabes, os portugueses, os holandeses e finalmente os británicos.
Colonialismo británico: distrito de Malabar
Despois das guerras anglo-mysore, as partes da costa de Malabar, que se converteron en colonias británicas, organizáronse nun distrito da India británica. O distrito británico incluía os actuais distritos de Kannur, Kozhikode, Wayanad, Malappuram, gran parte de Palakkad (excluíndo Chittur taluk), algunhas partes de Thrissur ( Chavakkad Taluk) e a rexión de Fort Kochi do distrito de Ernakulam, ademais das illas illadas de Lakshadweep. A sede administrativa estaba en Kozhikode. miniatura| Un mapa do antigo distrito de Malabar en [[1951.]] O Distrito de Malabar, unha parte da antiga Malabar (ou Costa de Malabar) era unha parte do estado controlado pola Compañía Británica das Indias Orientais. Incluía a metade norte do estado de Kerala e as illas de Lakshadweep. Kozhikode é considerada a capital de Malabar. A zona foi dividida en dúas categorías: Norte e Sur. North Malabar comprende os actuais distritos de Kasaragod e Kannur, Mananthavady Taluk do distrito de Wayanad e Vatakara e Koyilandy Taluks do distrito de Kozhikode. A área restante é o sur de Malabar, tamén coñecido como Eranad Taluk, que forma parte dos actuais distritos de Malappuram, Palakkad e Chavakkad taluk do distrito de Thrissur.
Durante o dominio británico, a principal importancia dos Malabar residía na produción de pementa, tellas e coco. Nos antigos rexistros administrativos da Presidencia de Madrás, rexístrase que a plantación máis notable propiedade do Goberno na antiga Presidencia de Madrás foi a plantación de teca en Nilambur plantada en 1844. O Distrito de Malabar e os portos de Beypore e Fort Kochi tiveron algún tipo de importancia na antiga Presidencia de Madrás xa que era un dos dous distritos da Presidencia que se atopa na costa occidental de Malabar, accedendo así á ruta marítima polo Mar Arábigo. A primeira liña ferroviaria de Kerala de Tirur a Beypore en 1861 foi creada para ela.
Despois da independencia india
Coa independencia da India, a presidencia de Madrás converteuse no Estado de Madrás, que foi dividido por liñas lingüísticas o 1 de novembro de 1956, co cal a rexión de Kasaragod fusionouse co Malabar inmediatamente ao norte e co estado de Travancore-Cochin ao sur para formar o estado de Kerala. Antes diso, Kasaragod era parte do distrito de South Canara da presidencia de Madrás. As illas Lakshadweep separáronse para formar un novo territorio de unión.
Notas
<references group="" responsive="1">
O Mato, O Mato, Sarria
O Mato é un lugar da parroquia do Mato no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Santo Estevo, Maside, Sarria
Santo Estevo é un lugar da parroquia de Maside no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Zanfoga, Maside, Sarria
Zanfoga é un lugar da parroquia de Maside no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Antonov An-30
O Antonov An-30 (designación OTAN: Clank), é un desenvolvemento do Antonov An-24 deseñado para a cartigrafía aérea.
Sangue fácil
Sangue fácil (en Blood Simple) é un filme estadounidense de 1984 escrito, editado, producido e dirixido por Joel e Ethan Coen, e está protagonizado por John Getz, Frances McDormand, Dan Hedaya e M. Emmet Walsh. Conta a historia dun camareiro de Texas que se atopa no medio dunha trama de asasinato cando o seu xefe descobre que ten unha aventura coa súa muller. Foi o debut na dirección dos irmáns Coen e o primeiro como fotógrafo de Barry Sonnenfeld, que máis tarde se converteu en director, así como o debut na longametraxe da esposa de Joel Coen, McDormand, que continuou para protagonizar moitos dos seus filmes.
Estreouse en galego o 1 de maio de 1993 na TVG.
Meseta do Columbia
A meseta do Columbia (en Columbia Plateau) é unha ampla meseta da zona do Pacífico Noroeste dos Estados Unidos atravesada polo río Columbia, unha meseta de inundación de basalto localizada entre a Cascade Range e as Montañas Rochosas. É unha rexión xeolóxica e xeográfica que administrativamente comprende parte dos estados de Washington, Oregón e Idaho. Unha das acepcións do termo «conca do Columbia» (Columbia Basin) refírese máis ou menos á mesma zona que a meseta do Columbia.
Xeoloxía
esquerda|miniatura|202x202px|A provincia basáltica Río Columbia A finais do Mioceno e principios do Plioceno, unha das maiores inundacións de basalto, de arredor de 160 000 km² xurdiu do Pacífico Noroeste, formando unha gran provincia ígnea. Durante un período talvez de 10 a 15 millóns anos, fluíu a lava despois de que o fluxo se derramase pola superficie, acumulando en última instancia ata un espesor de máis de 1,8 km. A medida que a rocha fundida chegaba á superficie, a codia da Terra afundíase aos poucos ocupando o espazo deixado pola lava que xurdía.
Esa subsidiencia da codia produciu esta gran meseta, unha ampla chaira de lava lixeiramente deprimida que ás veces tamén se coñece como conca do Columbia. O antigo río Columbia viuse obrigado a discorrer polo seu curso actual pola lava que avanzaba cara ao noroeste. A lava, cando fluía sobre a área, encheu primeiro os vales fluviais, formando diques que á súa vez provocaron a creación de encoros ou lagos. Nos leitos deses lagos hai impresións fósiles de follas, madeira petrificada, insectos fósiles e ósos de animais vertebrados.
Joan Solà Cortassa
Joan Solà Cortassa, tamén coñecido como Joan Solà, nado en Bell-lloc d'Urgell o 10 de xaneiro de 1940 e finado en Barcelona o 27 de outubro de 2010, foi un lingüista e filólogo catalán. Desde 1984 foi profesor de lingua e literatura catalás na Universidade de Barcelona e desde 2009, vicepresidente do Institut d'Estudis Catalans (IEC).
Traxectoria
En 1965 licenciouse en filoloxía clásica na Universidade de Barcelona e en 1970 doutorouse en filoloxía catalá coa tese Problemes actuals de la gramàtica catalana. En 1977 obtivo un mestrado en lingüística na Universidade de Reading (Inglaterra).
Foi profesor en varios centros docentes (como a Universidade Autónoma de Barcelona ) desde 1965 e desde 1984 foi profesor de lingua e literatura catalás na Universidade de Barcelona. Foi membro da Asociación Internacional de Lingua e Literatura Catalás. Foi codirector, con Jordi Mir, das Obras Completas de Pompeu Fabra e director da Gramàtica del català contemporani, e cando morreu traballaba como relator na nova gramática normativa do Instituto de Estudos Catalans, do que era Socio dende 1999. Publicou numerosos estudos e case mil artigos en xornais, especialmente sobre temas de sintaxe e historia da lingua catalá.
Como lingüista defendeu que hai que distinguir o que é interno á lingua do que é externo (unha cousa é o que di a gramática e outra é o uso real ou non desa estrutura ou oración); hai que afondar na integración dos grandes dialectos (todos os dialectos deben ser respectados pola gramática e os falantes, xa que forman parte dos nosos territorios. Todos son correctos. Todo o mundo fala ben e non hai que esconderse porque empregan un ou outro dialecto polos territorios cataláns); a información acumulada debe ser revisada coidadosamente (hai moitos estudos e gramáticas. Debes seguir a normativa que establece o IEC e se necesitas buscar máis dunha gramática); hai que ser realistas (foi moita inmigración, represión do catalán, malas actitudes cara á lingua, que trouxeron dificultades pero é necesario xerar interese pola lingua. Hoxe temos que adaptarnos aos novos tempos). Deben crearse o menor número de dificultades posible (estimular en termos positivos e non razoamentos únicos e forzados. Non centrarse tanto no aspecto normativo das faltas); e non debemos perder de vista que traballamos especialmente para as xeracións en ascenso (a lingua hai que transmitila de xeración en xeración e de falantes nativos aos acabados de chegar para que perdure e non se perda, forma parte da riqueza cultural dun país).
O 1 de xullo de 2009 pronunciou un discurso ante o Parlamento de Cataluña, en aplicación por primeira vez do artigo 178 do regulamento, segundo o cal unha "personalidade relevante pola súa transcendencia institucional, política, social, científica ou cultural" pode ser convidado a intervir no pleno. Co seu discurso A palabra, Solà presentou aos parlamentarios a súa análise da mala saúde -política, social e filolóxica- da lingua e instou os deputados a faceren unha defensa decidida da mesma. O seu último artigo, que foi publicado uns días antes da súa morte, no suplemento de cultura do xornal Avui, foi unha despedida dirixida aos lectores: "¡Adeus e grazas!".
Faleceu o 27 de outubro de 2010 en Barcelona, aos 70 anos. A capela ardente de Solà abriuse ao día seguinte no Paraninfo da Universidade de Barcelona para todos os que a quixesen ver. En maio de 2011 saíu á venda L'ultima líçó, o libro póstumo de Joan Solà, que recolle os seus discursos de 2009, ano no que recibiu todos os grandes recoñecementos, e outros textos.
A familia Solà doou a súa biblioteca privada ao CRAI Biblioteca de Letras da Universidade de Barcelona, e o seu arquivo persoal á Biblioteca de Cataluña.
Premios
Entre os galardóns que se lle concederon hai que destacar o Premio de Investigación Lingüística da Fundación Enciclopèdia Catalana (1991 ) e o Premio de Investigación Crítica Serra d'Or pola obra ''Història de la lingüística catalana, 1775-1900. Repertori crític ( 1999, escrito xunto con Pere Marcet), o Premio Sanchis Guarner da Fundación Jaume I pola Gramàtica del català contemporani'' ( 2002, dirixido xunto con Maria-Rosa Lloret, Joan Mascaró e Manuel Pérez-Saldanya) ou a medalla Narcís Monturiol por mérito científico e tecnolóxico, polo seu labor de investigación sincrónico e diacrónico na lingua catalá, así como polo persistente labor social de divulgación do coñecemento desta lingua.
En 2005 recibiu a Creu de Sant Jordi. En 2009 foi investido doutor honoris causa pola Universidade de Lleida e recibiu o premio de Honra das Letras Catalás, galardón que outorga a asociación Òmnium Cultural en recoñecemento á traxectoria cívica e ao prestixio da obra publicada. En 2010, foi homenaxeado en recoñecemento á súa traxectoria en defensa da lingua e da cultura catalás durante os premios Joan Coromines, que outorga a Coordinadora de Asociacións para a Lingua Catalana.
Tamén en 2010 publicouse o libro ''Joan Solà. 10 textos d'homenatge'', editados por compañeiros do Departamento de Filoloxía Catalá da Universidade de Barcelona, nos que varios dos seus colaboradores fan achegas relacionadas coa súa figura e a súa obra.
En 2015, coincidindo co quinto aniversario da súa morte, o Departamento de Filoloxía Catalá da Universidade de Barcelona organizou as I Xornadas Joan Solà, nas que se trataron diversos aspectos da súa obra e da súa contribución á lingüística catalá. As palestras que conformaron esta xornada foron recollidas no volume Joan Solà, memòria viva, publicado en 2018 por Edicions de la Universitat de Barcelona.
Torrey, Nova York
miniatura|dereita|Localización no condado de Yates, e a deste no estado de Nova York.
Torrey é unha pequena cidade do condado de Yates, no estado de Nova York, Estados Unidos. O nome da vila deriva do primeiro líder político do condado de Yates, Henry Torrey.
Xeografía
A súa poboación era de 1 282 habitantes no censo de 2010, e no de 2016 pasara a ser de 1 299,
Historia
A cidade estableceuse contra 1788 por membros da Society of Universal Friends (Sociedade de Amigos Universais), un grupo relixioso liderado por unha predicadora cuáquera coñecida como "A amiga pública universal" (Jemima Wilkinson).
O Piñeiro, O Mato, Sarria
O Piñeiro é un lugar da parroquia do Mato no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Manán, O Mato, Sarria
Manán é un lugar da parroquia do Mato no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Subunidade proteica
miniatura|274px|Imaxe de [[HLA-A11 mostrando as subunidades α (produto xénico A*1101) e β (Beta-2 microglobulina) . Este receptor ten un péptido unido (no peto de unión) de orixe heteróloga que tamén contribúe á función.]]
En bioloxía estrutural, unha subunidade proteica ou subunidade de proteína é unha cadea polipeptídica ou molécula individual de proteína que se ensambla (ou "coensambla") con outras para formar unha proteína complexa. As grandes ensamblaxes de proteínas, como as dos virus, a miúdo usan uns poucos tipos de subunidades proteicas como bloques de construción de grandes estruturas.
As proteínas que se encontran na natureza que teñen un número relativamente pequeno de subunidades denomínanse oligoméricas. Por exemplo, a hemoglobina que normalmente se encontra no noso sangue é un conxunto simétrico de dúas subunidades idénticas de α-globina e outras dúas tamén idénticas entre si de β-globina; en total catro subunidades.
As subunidades adoitan designarse cunha letra grega ou romana, mentres que o número dese tipo de subunidades nunha proteína indícase cun subíndice. Por exemplo, a hemoglobina A é o tipo de hemoglobina máis habitual, designado α2β2, pero hai outros tipos, como a hemoglobina fetal, que ten outro conxunto de subunidades, designada α2γ2 (sen subunidades beta, pero con subunidades gamma).
As proteínas multiméricas máis longas, como as dos microtúbulos e outras proteinas citoesqueléticas, poden constar dun gran número de subunidades. Por exemplo, a dineína é un complexo proteico multimérico formado por dúas cadeas pesadas (DHCs), dúas intermedias (ICs), dúas cadeas intermedias lixeiras (LICs) e varias cadeas lixeiras (LCs).
As subunidades dun complexo proteico poden ser idénticas, homólogas ou totalmente diferentes e dedicadas a tarefas distintas. Nalgunhas ensamblaxes de proteínas, unha subunidade pode ser unha "subunidade catalítica", que cataliza encimaticametne unha reacción, mentres que unha "subunidade regulatoria" facilitará ou inhibirá a actividade. Non sempre teñen estes dous tipos de subunidades; por eemplo, aínda que a telomerase ten como subunidade catalítica unha telomerase transcriptase inversa (TERT), a regulación é realizada por factores exteriores á proteína.
Un encima composto de subunidades cataliticas e reguladoras cando está ensamblado adoita denominarse holoencima. Por exemplo, a fosfoinosítido 3-quinase clase I está composta dunha subunidade p110 catalítica e unha subunidade p85 regulatoria.
Unha subunidade está constituída por unha cadea polipeptídica. Unha cadea polipeptídica ten un xene que a codifica, o que significa que unha proteína multimérica ten que ter un xene para cada subunidade distinta que teña. As mutacións que afectan a unha proteína multimérica poden ocorrer en calquera deses xenes.
Josep Termes i Ardèvol
Josep Termes Ardèvol, tamén coñecido como Josep Termes, nado en Barcelona o 27 de xullo de 1936 e finado no mesmo lugar o 9 de setembro de 2011, foi un historiador catalán especializado no movemento obreiro catalán dos séculos XIX e XX.
Traxectoria
Josep Termes naceu no barrio de Camp d'en Grassot, no barrio de Gràcia, onde os seus pais rexentaban unha taberna. O seu pai, Rossend Termes, era fillo de Cal Casanova de la Tallada (Segarra ). A súa nai, Pepita Ardèvol, era de Fatarella (Terra Alta ).
Josep Termes comezou a estudar farmacia, pero as preocupacións políticas levárono a estudar historia e literatura, e licenciouse na Universidade de Barcelona en 1963. O seu activismo contra o réxime do xeneral Francisco Franco fixo que fose expulsado da Universidade de Barcelona entre 1958 e 1966. Doutorouse en historia contemporánea pola Universidade Autónoma de Barcelona en 1971, na que tamén foi profesor. Foi catedrático de historia contemporánea na Universidade de Barcelona entre 1982 e 1991, ano no que se trasladou á Universidade Pompeu Fabra, concretamente ao Instituto Universitario de Historia Jaume Vicens Vives. Xubilouse o 1 de outubro de 2006 e morreu o 9 de setembro de 2011.
No ámbito da investigación, Termes sempre se centrou no estudo do movemento obreiro catalán dos séculos XIX e XX e a súa vinculación co catalanismo político. Deste xeito, Termes combateu as teses de Jordi Solé e Tura sobre a orixe burguesa do catalanismo. Tamén revisou outras teorías sobre a historia da Cataluña contemporánea a partir das conclusións extraídas do seu amplo coñecemento dos movementos sociais e da lectura científica e popular das interpretacións realizadas por Antoni Rovira e Virgili.
O seu fondo persoal está depositado na Biblioteca do CRAI do Pavillón da República da Universidade de Barcelona. Consta de publicacións de diversas organizacións políticas, sociais e culturais antifranquistas, documentos relacionados coa actividade académica de Josep Termes i Ardèvol e unha colección de prensa e escritos.
Cátedra Josep Termes
En 2012, a Universidade de Barcelona creou a Cátedra Josep Termes "para promover e impulsar unha investigación de alta calidade na historia e nas áreas das ciencias humanas e sociais e, en particular, das humanidades dixitais". A Cátedra foi dirixida por Agustí Colomines.
obras
Entre as súas obras destacan os seguintes libros:
Así mesmo, Termes publicou numerosos artigos en revistas periódicas especializadas como l'Avenç, Estudios de Historia Social ou El Contemporani, revista da que foi codirector xunto a Rafael Aracil. Anteriormente foi un dos fundadores da revista Recerques. A pesar de ser refractarios a crear unha escola historiográfica en sentido estrito, moitos historiadores actuais considéranse discípulos seus, entre eles: Teresa Abelló, Jordi Casassas, Josep Maria Solé i Sabaté, Enric Olivé, Lluís Duran, Josep Pich Mitjana, Santiago Izquierdo, Josep Grau ., Andreu Mayayo, Jordi Llorens ou Agustí Colomines.
No eido político, Termes foi membro do PSUC ata mediados dos século XX. A súa traxectoria recibiu o recoñecemento público en 2006 co Premio de Honra das Letras Catalanas, outorgado por Òmnium Cultural. En 1990 xa recibira a Cruz de Sant Jordi.
A Costa, Meixente, Sarria
A Costa é un lugar da parroquia de Meixente no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.
Manuel Taboada López
Manuel Taboada López, nado ca. 1918 e finado en Vilasantar o 23 de novembro de 2002, foi un político galego.
Traxectoria
Foi nomeado alcalde de Vilasantar a mediados dos anos setenta, foi o último alcalde de Vilasantar do franquismo. Finou en Vilasantar o 23 de novembro de 2002.
Vida persoal
Casou con Manuela García Platas e foi pai de María, Carmen, José Manuel e Isabel Taboada García
Ivanhoe (filme de 1952)
Estreouse en galego o 25 de marzo de 1991 na TVG.
Eclecticismo (arquitectura)
miniatura|[[Palacio de María Pita, na Coruña]] O eclecticismo, en arquitectura, é unha tendencia que mestura elementos de diferentes estilos e épocas da historia da arte e da arquitectura. Naceu en Francia e exportouse rapidamente por toda Europa e Rusia, e despois aos Estados Unidos. O estilo desenvolveuse en occidente entre 1860 e finais da década de 1920.
Este foi un período complexo da historia da arquitectura en que coexistiron moitas tendencias entrecruzadas, con algunhas versións de carácter nacional, xa que cada país intentou revivir as súas tradicións máis autóctonas, coincidindo cos movementos nacionalistas ou rexionalistas.
Historia
O eclecticismo comezou a practicarse durante o século XIX, cando os arquitectos comezaron a buscar un estilo que lles permitise manter algúns precedentes históricos e á vez crear os seus propios deseños. A partir dun completo catálogo de estilos pasados, a capacidade de mesturar e combinar estilos permitiu unha liberdade máis expresiva e proporcionou unha fonte de inspiración sen fin. Mentres outros profesionais do deseño trataban de imitar escrupulosamente os estilos do pasado, os eclécticos diferían, sendo a forza que os dirixía a creación e non a nostalxia, conservando o desexo de que os seus deseños fosen orixinais.
O entusiasmo pola imitación histórica comezou a decaer na década de 1930 e o eclecticismo foi apartado dos currículos das escolas de deseño en favor dun novo estilo. O cambio ao estilo moderno foi significativo e as novas tecnoloxías e novos materiais que se produciron nesa época permitiron maiores innovacións. A pesar do afastamento do eclecticismo, a era continuou a ser historicamente significativa xa que "reabriu as portas á innovación e ás novas formas" para a arquitectura dos anos seguintes.
Cimadevila, Castrofeito, O Pino
Cimadevila é un lugar da parroquia de Castrofeito, no concello coruñés do Pino, na comarca de Arzúa. Segundo o IGE, en 2019 tiña 34 habitantes (15 homes e 19 mulleres).
Xeografía
Este casarío algo disperso encóntrase dividido entre as parroquias de Castrofeito e de Pereira, aínda que o IGE contabiliza a súa propia poboación para esta última parroquia. A división entre unha e outra parroquia ven determinada pola ladeira do monte da Barreira na que se atopa, unha na bacía do río Brandelos (Pereira) e outra na bacía do rego do Amenal (Castrofeito). Trátase dunha zona rural orientada ao leste cara á plataforma do aeroporto de Santiago-Rosalía de Castro, polo que xusto neste lugar dá comezo unha acusada pendente, e tamén ao carón da N-547, poucos metros despois de ter pasado O Amenal. Como o Camiño Francés a Santiago pasa por esta pequena poboación xusto antes e durante a devandita suba ao aeroporto, tense desenvolvido unha pequena infraestrutura hostaleira neste lugar, especialmente xunto á estrada nacional.
O monte da Barreira de Arriba (que acada os 376 m de altitude), no que as dúas Cimadevilas se estriban na súa cara leste, non só serve de soporte a unha parte fundamental da pista de aterraxe do aeroporto, senón tamén á malograda infraestrutura do Polígono Industrial do Pino, que se ve atravesada polo Camiño tralo seu paso por Cimadevila.
Maria Prymachenko
En 1966, Prymachenko foi galardoada co Premio Nacional de Ucraína Taras Shevchenko e a UNESCO declarou o 2009 como o ano de Prymachenko. Unha rúa en Kíiv e un planetoide foron bautizados co seu nome. Tamén foi recoñecida por autores como Marc Chagall ou Pablo Picasso, quen, logo de visitar unha exposición dela en París, dixo "inclínome diante do milagre artístico desta ucraína brillante."
Vida
Naceu nunha familia labrega e morou a meirande parte da súa vida na súa aldea natal, Bolotnia, distrito de Vyshhorod, rexión de Kíiv Oblast, a unha trintena de quilómetros de Chernóbil. O pai era carpinteiro e a nai traballaba de bordadora, asistiu á escola catro anos ata que enfermou de poliomielite, unha doenza cuxas consecuencias marcaron tanto a súa vida, pois quedou tolleita, como a súa arte, pois segundo ela fíxose especialmente observadora. Nas súas lembranzas comentaba así as súas primeiras experiencias artísticas: "naquel tempo, sendo nova, coidaba dun fato gansos. Fun canda eles a unha praia na beira dun río e, logo de cruzar un campo cheo de flores silvestres, comecei a debuxar flores, imaxinarias e reais, cun pau na area... Máis tarde, decidín para pintar as paredes da miña casa empregando pigmentos naturais. Despois daquilo non deixei de debuxar e pintar." miniatura|"Touro Azul" de Maria Prymachenko (1947), nun selo postal ucraíno (2020)Durante a infancia, a nai de Prymachenko  aprendeulle a bordar e a finais da década de 1920 ou a principios da de 1930 traballou na cooperativa téxtil de Ivankiv. O seu talento foi recoñecido pola artista Tetiana Floru, quen a convidou a traballar no Obradoiro Experimental Central do Museo de Arte Ucraína de Kíiv en 1935.
En Kíiv, Prymachenko someteuse a dúas operacións cirúrxicas, grazas ás cales puido manterse en pé. Alí tamén coñeceu á súa parella, Vasyl Marynchuk. A convivencia entre eles rematou pronto, antes de casaren: co estalido da Segunda Guerra Mundial, Vasyl Marynchuk foi mobilizado polo Exército Vermello e caeu en Finlandia. En marzo de 1941, o seu fillo, Fedir Prymachenko, naceu en Kíiv. No conflito tamén morreu un irmán de Prymachenko, vítima dos nazis. Neste contexto, Maria Prymachenko regresou a Ivankiv conseguindo traballo nunha granxa colectiva. O seu fillo, falecido en 2008, tamén foi artista folk igual que os seus netos Petro e Ivan.
Carreira
Prymachenko presentou as súas obras na Primeira Exposición Republicana de Arte Folk de 1936. Esta mostra visitou Moscova, Leningrado e Varsovia e Maria Prymachenko foi laureada co primeiro diploma da exposición. En 1937, os traballos da artista foron exhibidos en París. dereita|miniatura|Selo ucraíno de 2009, cunha obra de Maria Prymachenko.A fonte de inspiración de Maria Prymachenko son as tradicións populares ucraínas (como as referencias culturais sobre os animais e os contos de fadas), especialmente as da Polesia. Durante a década de 1930, fixo unha transición dende bordado cara a pintura e os seus traballos deste período son pintados sobre fondos brancos. Tamén explorou a combinación de motivos tradicionais con novas formas.
Entre a década de 1960 e 1980, o seu estilo comezou a empregar unha paleta de cores máis vibrantes e preferiu usar fondos brillantes nas súas obras. Tamén nesta altura, gustou máis do gouache que da acuarela, máis empregada ata entón. Ademais, nos anos setenta, Prymachenko comezou a incluír proverbios ou frases curtas, relacionadas co tema da obra, no envés das súas teas.