cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Selección de fútbol de Galicia
Inactividade entre 2009 e 2016
O partido contra a selección de Irán converteuse no último encontro oficial disputado pola Selección Galega, ao suspenderse a axuda por parte da Xunta de Galicia unha vez o Partido Popular gañou as eleccións de 2009 e colocou a José Ramón Lete como Director Xeral para o Deporte, quen rematou abruptamente coas experiencias da selección galega e ao tempo co equipo ciclista Xacobeo Galicia. Dende ese momento a asociación de afeccionados Siareir@s Galeg@s comezou a organizar encontros anuais entre unha selección galega mixta (formada por futbolistas pertencentes aos clubs da Segunda División B, da Terceira División e das ligas femininas) e outras seleccións do exterior, co obxecto de reivindicar a recuperación oficial da selección e a total liberdade para defender as cores de Galicia en competicións internacionais. Os partidos leváronse a cabo sen axuda federativa nin institucional, e segundo os organizadores, enfrontáronse a moitas trabas xa que os equipos de Primeira e Segunda División non cederon os seus xogadores e mesmo os árbitros tiveron moitos problemas para poder dirixir os encontros. Organizaron cinco partidos entre 2009 e 2013, deixando de organizalo en 2014.
Ese mesmo ano, a Federación Galega de Fútbol, despois dunha conversa que mantiveron Fernando Vázquez e Johan Cruyff, tentou organizar dous encontros amigables fronte a Cataluña, pero finalmente non se chegaron a concretar. En decembro de 2015, Siareir@s Galeg@s organizou un novo encontro reivindicativo. Nesas mesmas datas, Rafael Louzán, presidente da Federación Galega de Fútbol, anunciou en declaracións á Televisión de Galicia que no ano 2016 sería disputado un encontro da selección galega oficial. Previamente Lucas Pérez e Iago Aspas manifestaran publicamente o seu apoio á volta da seleccion galega e o seu desexo de formar parte dela.
Encontro de 2016
miniatura|Xogadores galegos celebrando o 1-0 ante Venezuela. En abril de 2016, o presidente da Federación Galega de Fútbol, Rafael Louzán, anunciou oficialmente a celebración dun encontro da selección galega absoluta fronte á selección de Venezuela o día 20 de maio no estadio de Riazor. Foron designados seleccionadores Míchel Salgado e Fran. O partido foi disputado na data prevista, rematando cun empate 1-1. O gol galego foi anotado por Iago Aspas no minuto 36. O equipo venezolano conseguiu empatar grazas a un gol de Josef Martínez no minuto 92, co partido a piques de finalizar.
Uniforme
O primeiro uniforme da selección empregado en 1922 e 1923 consistía nunha camisola branca coa cruz de Santiago no peito e pantalón azul. A selección que xogou en 1930 contra a do Centro e o Sporting C.P. utilizou unha camisola branca cun escudo co dragón verde sobre fondo dourado atribuído aos reis suevos. A recuperación da selección absoluta en 2005 trouxo un deseño completamente novo cunha camisola branca con franxas azuis inclinadas 45º graos inspiradas na da bandeira de Galicia. En 2016 volveu a camisola branca como primeiro equipamento. A selección galega de afeccionados e outras categorías inferiores teñen empregado outro uniforme composto de camisola branca coa franxa diagonal da bandeira galega, pantalón azul e medias brancas.
Uniforme 2016
A selección galega absoluta ten os seguintes dous uniformes:
Última convocatoria da selección absoluta
Os seleccionadores anunciaron o 6 de maio de 2016 a listaxe de convocados para o partido fronte á selección de Venezuela aínda que logo se produciron modificacións e a convocatoria final foi a seguinte:
Partidos disputados e goles actualizados a 21 de maio de 2016.
Pau Claris
Pau Claris i Casademunt, nado en Barcelona o 1 de xaneiro de 1586, e finado en Barcelona o 27 de febreiro de 1641, foi un político e eclesiástico catalán e o 94º presidente da Generalitat de Cataluña no inicio da Guerra dos Segadores. O 16 de xaneiro de 1641 proclamou a República Catalá baixo a protección de Francia.
Os anos de formación
De familia paterna procedentes de Berga, tanto o avó (Francesc), como o pai (Joan) foron destacados xuristas en Barcelona. A súa nai foi Peronella Casademunt. Pau era o máis novo de catro irmáns, dos cales tamén destacou un, Francesc, que foi o avogado e exercía unha forte influencia sobre o seu irmán. A familia de Pau Claris formaba parte da burguesía administrativa en Barcelona e tivo un importante poder económico.
Pau Claris foi nomeado destinatario da Seu d'Urgell o 28 de agosto e cóengo, o 25 de setembro de 1612. Foi destinado para a diocese de Urgell.
A carreira política
En 1626, Claris foi elixido como representante do brazo da igrexa nas cortes de Barcelona que abriron o 28 de marzo, no medio dunha gran tensión que proviña de 1621, cando, tras a morte do rei de España, Filipe III, o seu sucesor non quería xurar as constitucións de Cataluña. As razóns da disidencia entre os brazos e a monarquía de Filipe IV foron principalmente: a cuestión da quintos -imposto que consistía no feito de que as cidades do Principado pagaban unha quinta parte dos seus imposto anuais para a coroa-, o problema da Observancia -constitución acordada no ano 1481 que esixía a obriga de cumprir o dereito catalán nos oficios reais - e o eterno desexo de frear os privilexios da Inquisición en Cataluña. O brazo eclesiástica non adoptou neste momento unha actitude servil, esgotado economicamente pola presión dos impostos reais e prexudicado pola castelanofobia causada pola continuou nomeamentos dos bispos casteláns nas dioceses de Cataluña. O abandono da sala por parte dos capítulos catedralicios o 3 de maio, ó quererse presentar unha votación para a aprobación de 3.300.000 ducados para o rei, provocou a saída inmediatamente do rei cara a Madrid.
Non foi até 1632 que non se recuperaron as cortes, mantendo os mesmo deputados que en 1626. Nesta ocasión fíxose máis evidente a rebeldía contra a coroa española dunha xeración de xuristas cataláns encabezados por Joan Pere Fontanella, que arremeteron xuridicamente contra dous novos motivos de enfrontamento: o dereito dos conselleiros de permanecer cubertos diante da presenza real e a mecánica da insaculación, na cal es disputaba a facultade dos brazos para prover cargos da Generalitat de Cataluña sen o consentimento do rei.
No ano 1632, Claris foi nomeado polo seu brazo para tratar o tema da insaculación e o 15 de xullo os estamentos nomearon dezaoito persoas (a "Divuitena") que exercería como auténtico papel de Consello Executivo.
O episodio político máis salientable deste período da vida de Claris foi, sen dúbida, os chamados aldarulls de Vic. Logo dunha concesión papal ó rei de España do estabelecemento dunha décima sobre as rendas da Igrexa en España, que serviría de subsidio á coroa, estoupou o malestar popular na diocese de Vic con virulencia, baixo o liderado do arcediago Melcior de Palau i Boscà e o apoio de dous cóengos de Urgell: Jaume Ferran e Pau Claris. O secuestro da propiedade eclesiástica de Vic por parte da Real Audiencia, provocou manifestacións revolucionarias con libelos difamatorios e ameazas de subversión no campo, durante a primavera e o verán de 1634. Malia as presións do bispo de Xirona, o Consello de Aragón só se atreveu a encarcerar un disidente, Pau Capfort. Finalmente, o conflito apagouse pola vía de adiar o pagamento da décima até novembro.
Claris asisitiu nos anos 1630 e 1636 ós concilios eclesiásticos provinciais de Tarragona. No ano 1636, co apoio do bispo de Tortosa, o castelán Justino Antolínez de Burgos y de Saavedra, conseguiu aprobar unha disposición segundo a cal todos os sermóns no Principado fosen en catalán.
Manuel Villar Cimadevila
Manuel Enrique Villar Cimadevila, nado en Vila de Cruces en 1896 e finado en Gondomar o 6 de outubro de 1936, foi un político e xornalista galego.
Traxectoria
Instalouse en Vigo traballando como empregado no comercio "La innovación" da Porta do Sol. Foi candidato ás municipais de 1931 pola ORGA e dirixente provincial do Partido Republicano Gallego e despois de Izquierda Republicana. Foi detido en xaneiro de 1935 acusado de pertencer ao Socorro Rojo Internacional. Foi promotor e logo director do semanario Clarín de Pontevedra. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e trasladado ao Frontón de María Berdiales. Foi paseado na Volta da Matanza, en Vichicáns (Vincios) o 6 de outubro, con Fernando Costas Iglesias e Emilio Comesaña Sobreira. Foron soterrados no cemiterio de Mañufe.
Vida persoal
Casou en Vigo con Enriqueta Villar Montes.
Santiso de Vuiturón, Muxía
Santiso de Vuiturón é unha parroquia que se localiza no sur do concello coruñés de Muxía na comarca de Fisterra. Segundo o IGE en 2013 tiña 59 habitantes (33 mulleres e 26 homes) distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación aos anos 2004, cando tiña 73 habitantes, e 1999 cando tiña 83 habitantes.
Instinto básico
Instinto básico (en Basic Instinct) é un filme estadounidense neo-noir e suspense erótico de 1992 dirixido por Paul Verhoeven e escrito por Joe Eszterhas. Está protagonizado por Michael Douglas e Sharon Stone. Conta a historia dun detective da policía, Nick Curran (Douglas), que investiga o caso do brutal asasinato dunha estrela de rock. Durante a investigación, Curran involúcrase nunha intensa relación coa principal sospeitosa, Catherine Tramell (Stone), unha enigmática escritora.
Eszterhas desenvolveu o guión na década de 1980, que se converteu en obxecto dunha guerra de licitacións até que Carolco Pictures adquiriu os dereitos do filme. Dende ese momento, Verhoeven asinou para dirixilo proxecto e despois sumáronse Douglas e Stone, logo de que moitas actrices fosen consideradas para o papel de Tramell. Antes da súa estrea, Instinto básico xerou moita controversia por mor da súa representación gráfica de sexualidade e violencia, incluíndo unha escena de violación. Foi fortemente rexeitada polos activistas dos dereitos LGTB, que criticaron a representación do filme dunha relación homosexual e a descrición dunha muller bisexual como unha psicópata asasina. Nunha entrevista de 2006, Stone alegou que a escena na que ela separa as pernas e a súa vulva quedaba exposta foi filmada sen o seu coñecemento.
Vilastose, Muxía
San Cibrán de Vilastose é unha parroquia que se localiza no sur do concello coruñés de Muxía na comarca de Fisterra. Segundo o IGE de 2013 tiña 364 habitantes (183 mulleres e 181 homes) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación aos anos 2004, cando tiña 435 habitantes, e 1999 cando tiña 496 habitantes.
Patrimonio
A igrexa parroquial ten un campanario de estilo barroco, separado da mesma e situado nun lugar máis alto.
Touriñán, Muxía
San Martiño de Touriñán é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Muxía. Segundo o IGE de 2013 tiña 77 habitantes (45 homes e 32 mulleres) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 98 habitantes.
Xeografía
Nesta parroquia atópase o cabo Touriñán, punto máis occidental de Galiza.
Por esta parroquia pasa a 7ª etapa da ruta de sendeirismo do Camiño dos Faros.
Sopranista
Un sopranista é un home que canta repertorios de soprano debido a unha falta de desenvolvemento no aparato fonador (desenvolvemento producido na adolescencia), no século XVII puxéronse de moda os sopranistas e chegóuse incluso a castrar os nenos (caso do gran cantante Farinelli) para deter o desenvolvemento da larinxe. Sopranista tamén pode ser un home con voz "normal" pero cunha técnica de falsete excepcionalmente aguda e potente, a este tamén se lle chama "falsetista".
Yemima Avidar-Tchernovitz
Yemima Avidar-Tchernovitz (ימימה אבידר-טשרנוביץ), nada en Vilnius (Lituania) en outubro de 1909 e finada en Xerusalén o 20 de marzo de 1998, foi unha escritora israelí, autora de obras de literatura infantil e xuvenil en lingua hebrea.
Sopranista
Actualmente entre os sopranistas máis famosos atopamos a:
Yemima Avidar-Tchernovitz
Traxectoria
En 1921 chegou a Palestina, por entón rexida polo Mandato británico de Palestina. Foi profesora e directora de escola. Colaborou na radio infantil con Kol Yerushalayim, co Teatro do Profesorado da Escola de Enfermería e na editorial de Dvar HaPo’elet. As súas obras son do xénero de banda de amigos. Foi tamén tradutora.
Sonic
Sonic é o protagonista dunha saga de videoxogos da compañía xaponesa Sega. Foi creado para substituír como mascota de Sega a Alex Kidd en xuño de 1991. O nome do xogo era Sonic the Hedgehog.
Alex Kidd
Alex Kidd foi o personaxe mascota da compañía de videoxogos Sega antes de que o fora Sonic o ourizo.
Sonic
Sonic é un ourizo azul, rápido e audaz. Xurdiu para competir contra a mascota de Nintendo, Mario, caracterizada polos seus saltos e acrobacias.
Alex Kidd
Saíron xogos seus para máquina recreativa, Sega Pico, Sega Master System e Sega Mega Drive/Sega Genesis.
Sonic
A rivalidade entre ambos personaxes durou ata a transformación de Sega nunha compañía exclusivamente desenvolvedora de xogos. Actualmente podemos ver a estes dous antigos rivais "convivindo" en consolas como GameCube ou Game Boy Advance.
Alex Kidd
O seu primeiro xogo, Alex Kidd in Miracle World, foi lanzado en 1986. Moitos fans da Master System considérano un auténtico clásico da época dos 8-bit.
Xogos
A partir de 1991, Sega cambiou de mascota a favor de Sonic, buscando un personaxe que conseguise unha maior popularidade, co obxectivo de aumentar as vendas da súa nova consola.
Primeiro ministro de Suecia
90px|miniatura|Escudo de Suecia. O primeiro ministro de Suecia (en sueco statsminister, «Ministro do Estado») é xefe de goberno de Suecia. De 1876 a 1970 tiveron o título de "A Súa Excelencia o Primeiro Ministro".
Lago Vitoria
O lago Vitoria (Nam Lolwe en luo; "Nalubaale" en Luganda e Nyanza en ruanda e bantú ) é un dos Grandes lagos africanos, localizado nun planalto elevado na parte occidental do Gran Val do Rift, na África oriental. O nome foille dado en honor da raíña Vitoria polo explorador John Hanning Speke, o primeiro británico en documentar a súa existencia en 1858, no transcurso dunha expedición con Richard Francis Burton para localizar as Fontes do Nilo. En termos de superficie, con 68.870 km² (aproximadamente o mesmo que a Irlanda), é o maior lago do continente africano, o maior lago tropical no mundo e o segundo maior lago de auga doce do mundo, só superado pola superficie do lago Superior de América do Norte. En termos de volume, é o sétimo maior lago de auga doce do mundo con 2.750 km³ de auga. É unha das nacentes do río Nilo, o Nilo Branco.
O lago Vitoria recibe principalmente as súas augas das precipitacións e de milleiros de pequenos regatos. O maior curso de auga que verte no lago é o río Kagera, cuxo delta está na costa oeste do lago; e só é drenado polo río Nilo preto de Jinja, na costa setentrional.
O lago Vitoria ocupa unha depresión pouco profunda cunha profundidade máxima de 84 m é unha profundidade media de 40 m.
O lago está dividido entre tres países: un 6% corresponde a Kenya, Uganda administra un 45% e o 49% restante pertence a Tanzania.
Topografia
250px|miniatura|esquerda|Vista de satélite do lago con fronteiras superpostas O lago Vitoria atópase na África oriental, no corazón dos Grandes Lagos de África. Cara á zona norte está atravesado polo paralelo do ecuador; xa que logo, ao longo do ano ten unha duración do día e a noite relativamente constante. Os estados ribeiregos son: o nordeste Kenya, ao norte e ao noroeste Uganda, e ao sur Tanzania. Ten pouca profundidade, cunha media de 40 metros, e con 83 metros na súa profundidade máxima. Está situado a 1.133 metros de altura. O lago ocupa unha depresión formada por movementos tectónicos e flanqueado polas dúas ramas da Gran Val do Rift que se formaron fai catro millóns de anos.
O lago Vitoria ocupa unha área de 122 km², con 320 quilómetros de lonxitude (de norte a sur), e 275 quilómetros de ancho (leste-oeste), dato variable, e 2.200 quilómetros de perímetro. Ten unha forma aproximadamente rectangular. O lago ten unha costa cuxo bordo forma un gran número de penínsulas, baías, cabos e máis de 3.000 illas, a maior parte delas deshabitadas. O lago ten un litoral duns 4.828 quilómetros, con algunhas illas que constitúen o 3,7% desta lonxitude, litoral que está repartido entre os tres países: Kenya (un 6% que corresponden a 4.100 km² de costa), Uganda (45% con 31.000 km²) e Tanzania (49% con 33.700 km²).
Xeoloxía
240px|miniatura|esquerda|O lago Vitoria entre as dúas vertentes da Gran Val do Rift Fai catro millóns de anos, na África Oriental, comezouse a desenvolver o Gran Val do Rift debido ao movemento normal das fallas que formaron o horsts  e os correspondentes grabens que quedaron dispostos en dous eixes paralelos. Durante o Precámbrico, a lixeira elevación dos bordos da greta causou a formación dunha marcada depresión, con terreos erosionados. Fai entre uns 750.000 e 400.000 anos algúns ríos apresados pola cunca comezaron a enchelo, e deron comezo ao que sería o lago Vitoria. Polo tanto, xeoloxicamente, o lago é relativamente novo -preto de 400.000 anos- e formouse cando os ríos que flúen cara ao oeste foron retidos por un bloque da cortiza terrestre.
Clima e hidroloxia
miniatura|esquerda|O [[río Kagera, un afluente que desemboca no lago Vitoria]] O lago Vitoria está situado nunha contorna de clima tropical con temperaturas que oscilan entre os 16 °C e os 27 °C. De maio a xullo, no sur, os ventos causan o desprazamento da auga cara ao norte. As precipitacións distribúense ao longo do ano, pero destacan dúas épocas que son máis húmidas: a de abril e a de setembro e outubro. A precipitación anual media é duns 1.450 mm³/m².
A área de captación de auga corresponde á conca hidrográfica dunha ducia de ríos que desembocan no lago, como o Kagera, a maioría procedentes de Tanzania, Burundi e Ruanda. No sector de Kenya, os principais ríos afluentes son: Sio, Nzoia, Yala, Nyando, Sondu Miriu, Mogusi e Migori. Combinados, estes ríos de auga contribúen moito máis á auga do lago que o fai o máis grande, o río Kagera, que entra no lago polo oeste.
O único río que sae do lago é o Nilo Branco (al-Nahr al-Abyad). Na desembocadura do lago Vitoria, este río flúe cara ao norte ata mergullarse nos lagos Kyoga, e Alberte e no río Nilo. O treito do Nilo Branco entre o lago Vitoria e o lago Kyoga tamén se chama Nilo Vitoria e apareceu entre uns 12.000 e uns 14.000 anos a.C. O caudal da auga varía moito dunha tempada a outra, proporcionando menos do 20% das augas do lago; o resto provén das precipitacións de choiva da que recibe case un 80% da súa auga en forma de precipitación directa. As perdas van desde os 31 os 124 milímetros por mes, en parte débense á saída de auga do Nilo Branco, e tamén a evaporación, que depende da tempada climática e do vento. A evaporación media no lago é de entre 2000 a 2200 milímetros por ano, case o dobre da precipitación das zonas ribeiregas. miniatura|350px|Variacións no nivel do lago Vitoria medido na cidade de [[Jinja, Uganda|Jinja Uganda]] Ata a década de 1960, o lago Vitoria mostrou uns niveis de auga bastante equilibrados, e non sufriu cambios significativos. En 1962, o nivel presentou un grande aumento como consecuencia de fortes choivas e mantívose posteriormente, aínda que cunha lixeira diminución. En partir do 2004 un cambio significativo iniciouse cunha diminución no nivel do lago de dous metros en dous anos. A causa desta diminución é a falta de choivas, que tamén actúa dereitamente sobre o lago e nas contribucións do fluxo dos afluentes.
Por mor das condicións eutróficas que presenta o lago, nos anos de 1990 a 1991 sufriu concentracións de osíxeno nos niveis de mestura moito maiores que a detectada no período de 1960 a 1961, con case unha sobresaturación de osíxeno continua das augas superficiais. As concentracións de osíxeno nas augas hipolimnéticas (é dicir, a capa de auga que se atopa debaixo da termoclina, sen circulación, e que se mantén sempre fría) foron máis baixos no período desde 1990 ata 1991, para un período máis longo, que o 1960-1961, con valores de 1 mg por litro que ocorren en augas cunha profundidade de 40 m en comparación cunha incidencia máis superficial nas de máis de 50 m en 1961 Os cambios na oxixenación considéranse compatibles coas medicións da biomasa de algas superiores e da produtividade. Estes cambios xurdiron por varios motivos: a queima sucesiva dentro da súa conca; as borras e as cinzas foron depositados nunha ampla zona do lago por causa do aumento dos fluxos de nutrientes a través dos ríos, e o aumento da contaminación debido aos asentamentos ao longo das súas costas.
Fauna
Fai 14.000 anos, cando se encheu o lago de auga, a fauna acuática dos ríos colonizou o lago Victoria. De pronto, o feito de ter acceso a un hábitat virxe provocou un incremento da diversidade das especies, que ocuparon todos os nichos ecolóxicos. Así xurdiu, de acordo coa teoría actual, as numerosas especies endémicas de Haplochromis. Tras a introdución da perca do Nilo, a eutrofización da auga e a invasión polo xacinto de auga, esta biodiversidade diminuíu. Parece que algúns Haplochromis teñen comezado a adaptarse a estas novas condicións, mesmo con cambios nos seus hábitos alimenticios.
Mamíferos
Na rexión do lago Vitoria viven moitas especies de mamíferos, e algúns deles están estreitamente relacionadas co propio lago e coas zonas húmidas próximas. Entre estes están o hipopótamo, lontra sen garras, lontra de pescozo manchado, mangosta dos pantanos, sitatunga, corzo cabra redunca, antílope acuático, rata das canas e musaraña lontra xigante.
Réptiles
miniatura|upright|Un crocodilo do Nilo O lago Vitoria e as súas zonas húmidas teñen unha gran poboación de crocodilos do Nilo, así como tartarugas de casco africano, tartarugas de barro variable e tartarugas de barro de Williams. A tartaruga de barro de Williams está restrinxida ao lago Vitoria e a outros lagos, ríos e pantanos da conca superior do Nilo.
Peixes cíclidos
miniatura|upright|A diferenza de moitos outros peixes [[cíclidos do lago Vitoria, o Haplochromis nyererei segue sendo común. En comparación con outros cíclidos, os seus ollos son especialmente sensibles á luz dos colores de lonxitude de onda curta, sobre todo á vermella que se ve menos afectada pola diminución da claridade da auga causada pola eutrofización. ]]
O lago Vitoria era antigamente moi rico en peixes, incluíndo moitos endémicos, pero unha alta porcentaxe destes extinguiuse desde os anos corenta. O grupo principal do lago Vitoria son os cíclidos haplocrominas (Haplochromis sensu lato) con máis de 500 especies, case todas endémicas, e inclúen un estimado de 300 que aínda están sen describir. Isto supón que ten moitas máis especies de peixes que calquera outro lago do mundo, excepto o lago Malawi. Estes son o resultado dunha rápida radiación adaptativa nos últimos 15.000 anos. A súa extraordinaria diversidade e velocidade de evolución foron os temas de moitos científicos que estudan as forzas que impulsan a riqueza da vida en todas partes. Os haplochromines do Vitoria forman parte dun grupo máis antigo de máis de 700 especies estreitamente emparentadas, entre as que se inclúen tamén as de varios lagos máis pequenos da rexión, en particular as dos lagos Kyoga, Edward-George, Albert e Kivu.
Historia
Os elementos históricos da época antes do descubrimento do lago polos europeos son difíciles de rastrexar debido á falta de fontes escritas. Podemos contar, para o estudo da "época escura", na investigación arqueolóxica, o estudo da xenética e a lingüística dos ocupantes actuais da rexión con respecto ao período posterior ao século XVI, rastrexando nas tradicións orais do pasado lacustre dos diferentes reinos que se desenvolveron a partir dese momento. A historiografía da rexión, fálanos sobre o punto de inflexión ideolóxico e étnico que han ter na historia da rexión, cunha liña de fondo bastante artificial, distinguindo entre dous tipos de persoas, gandeiros «nilo-camitas» opostos aos agricultores bantú, con consecuencias absolutamente tráxicas que sabemos en canto a Ruanda.
Prehistoria
A palinoloxía proba que entre o segundo e primeiro milenio antes de Cristo, as árbores e as canas teñen unha superficie inferior á da herba. Este feito explícase pola acción combinada dun clima seco que se produce nese momento e pola acción humana. Ao principio da era cristiá, hai unha intensa presenza humana nas illas dos lagos e no val do Kagera. Esta poboación está asociada á Idade de Ferro e caracterízase pola produción dun tipo de cerámica simple de figuras xeométricas básicas coñocedidas como Urewe nome do lugar onde foi descuberto o lado keniano do lago.
Reinos interlacustres
A comezos do século XVI desenvólvense na rexión dos Grandes Lagos un centro de reinos, varios atópanse na beira noroeste do lago. O reino de Buganda, encabezou unha longa liña de gobernantes absolutos chamados kabakas, destacando dos outros reinos co tempo polo seu poder e constituíron a columna vertebral da actual Uganda.
Paul Verhoeven
Paul Verhoeven, nado en Ámsterdam o 18 de xullo de 1938, é un director de cine neerlandés. É principalmente coñecido polos seus filmes de ciencia ficción, moitas veces violentos e con polémicos temas. Foi o director de RoboCop ou Showgirls.
Lago Vitoria
Descubrimento e colonización europea
miniatura|220px|Descubrimento europeo do lago Vitoria por John Hanning Speke, o 1858.
Colonización europea
O kabaka de Buganda, Muteesa, deu a benvida aos europeos e en 1890 asinou un acordo coa Compañía Británica da África Oriental para gardar dos alemáns o seu reino. A partir dese momento comezou gradualmente un goberno indirecto Inglés na zona norte do lago Vitoria e os alemáns liderado por Emin Paxá colonizaron o territorio da África Oriental Alemá incluíndo a parte sur do lago máis tarde coñecida o nome de Tanganica.
O estaño foi o escenario de enfrontamentos navais durante a primeira guerra mundial entre británicos e alemáns. O xeneral alemán Vorbek Lettow -quen dirixiu unha guerrilla contra as forzas efectivas da Alianza (Alemaña, Bélxica, Portugal e Reino Unido) creou unha pequena forza naval que se despregou no lago. En resposta, os británicos traen desde Inglaterra canóns desmantelados e transportados por ferrocarril ata o lago para tomar o control deste. O 17 de xullo de 1916, capturáronse dous barcos a vapor alemáns en Nyanza. Dada a disparidade de forzas, os alemáns tiveron que retirarse da zona.
Eutrofización
O lago sométese ao fenómeno da eutrofización, de orixe humana. Por exemplo, o índice de fósforo duplicouse durante o século XX. Este aumento débese en gran parte á liberación de residuos da perca do Nilo, sobre os bordos do lago, e ao exceso de poboación (tanto humana como de animais) e a deforestación. Este fenómeno é, sen dúbida, a fonte da explosión demográfica das bacterias do tipo das cianobacterias xa que a poboación destas aumentou sete veces desde mediados do decenio de 1960. Estas bacterias comezaron a formar grandes extensións na superficie do lago na década de 1980 e poden causar a morte dos peixes polo consumo de osíxeno e pola súa descomposición.
Impactos Sociais
250px|miniatura|esquerda|Crecemento da densidade en torno ao lago Vitoria. 225px|dereita 220px|esquerda|miniatura|Linguas locais nas beiras do lago. O Lago Vitoria ten un papel vital apoiando millóns de persoas que viven ao seu redor, nunha das rexións máis densamente poboadas da Terra, a África Oriental. Tamén é un ecosistema extremadamente doente. Durante os anos cincuenta, un peixe chamado Perca do Nilo (Lates niloticus), un voraz predador, foi introducido no lago, nunha tentativa de mellorar os rendementos de pesca, mais acabou devastando o ecosistema local, decimando máis de 200 especies nativas. Máis tarde, os bos lucros iniciais coas capturas da Perca do Nilo diminuíron dramaticamente. Actualmente, a Perca do Nilo está sendo retirada, e é sabido que algunhas das especies nativas aumentaron novamente.
A perda de osíxeno no lago por causa da contaminación tornou a auga turba e consecuentemente houbo un aumento de hibridacións entre os Haplocromídeos do lago.
O encoro Nalubaale
miniatura|A [[central hidroeléctrica Nalubaale en Njeru, Uganda.]] A única corrente fluvial de saída do lago Vitoria está en Jinja, Uganda, onde se forma o Nilo Branco. Hai 12.000 anos a auga drenaba por riba dunha rocha natural que a embalsaba. En 1952, os enxeñeiros coloniais británicos voaron a presa natural. Estableceuse un fluxo de saída estándar, chamado a "curva conforme", que imitaba á vella corrente, quedando o fluxo máximo nun rango entre 300 e 1.700 metros cúbicos por segundo, dependendo do nivel da auga do lago.
En 2002, Uganda completou un segundo complexo hidroeléctrico na zona, a central hidroeléctrica de Kiira, coa axuda do Banco Mundial. En 2006, a auga no lago Vitoria acadara o nivel mínimo dos últimos oitenta anos e Daniel Kull, un hidrólogo que traballaba para a ONU en Nairobi, calculou que o nivel de auga do lago era case medio metro inferior do que debería ser, afirmando que Uganda estaba liberando máis auga da que lle permitían os tratados internacionais asinados había cincuenta anos.
Transporte
miniatura|200px|O MV Victoria ancorado en [[Bukoba, Tanzania en 2012.]] Desde comezos do século XX os transbordadores que atravesan o Lago Vitoria son o medio máis importante de transporte entre Uganda, Tanzania e Kenya. Os portos principais no lago son Kisumu, Mwanza, Bukoba, Entebbe, Port Bell e Jinja. Canda a independencia de Kenya en 1963, o transbordador máis rápido e moderno era o RMS Victoria, que foi renomeado coma MV Victoria. En 1966 establecéronse entre Kenya e Tanzania servizos de transbordadores ferroviarios a cargo do MV Uhuru e o MV Umoja. Un dos peores desastres marítimos de África ocorreu o 21 de maio de 1966 no lago Vitoria, cando se afundiu o MV Bukoba provocando a morte de entre 800 e 1.000 persoas.
Alba de Yeltes
Alba de Yeltes é un municipio na provincia de Salamanca, na Comunidade autónoma de Castela e León, España.
En 2003 contaba cunha poboación de 249 habitantes, 126 homes e 123 mulleres, nunha superficie de 22,36 km². A súa altitude é de 788 m sobre o nivel do mar.
Limita: ó N có municipio de Castraz, ó E có municipio de Aldehuela de Yeltes, ó S có municipio de Dios le Guarde, ó SO có municipio de Tenebrón, ó O có municipio de Ciudad Rodrigo, e ó NO có municipio de Sancti-Spíritus.
Manuel Bermúdez Couso
Manuel Bermúdez Couso, nado na Pobra de Trives o 11 de novembro de 1924 e finado na mesma vila o 20 de abril de 2010, foi un mestre, político e dirixente ourensán.
Traxectoria
Mestre de profesión, alternou a súa carreira docente coa política. Comezou de docente dando clase en 1951 en Ourense, e despois pasou á escola de formación do profesorado da Universidade de Santiago de Compostela, con sede en Ourense, onde foi catedrático de matemáticas e logo, na década dos setenta, director. Posteriormente, traballou como inspector de ensino en Madrid. Tamén foi director da Escola de Comercio dependente da Deputación de Ourense.
En política, durante o franquismo foi deputado provincial na década dos sesenta e setenta, e xa na democracia, ingresou en Centristas de Galicia. Foi ademais nomeado vicepresidente de Caixa Ourense, e ocupou a presidencia da entidade á morte do presidente David Ferrer en 1998. Neste cargo de presidente dirixiu a fusión con Caixavigo en 1999 e polo tanto a desaparición da entidade independente, mais continuou no consello de administración da nova entidade, a partir de 2000 denominada Caixanova. Finou na Pobra de Trives o 20 de abril de 2010.
Carlos Garrido
Carlos Garrido Rodrigues, nado en Ourense en 1967, é un lingüista, lexicólogo e tradutor galego.
Traxectoria
Doutor en Bioloxía pola Universidade de Santiago de Compostela e licenciado en Tradución e Interpretación pola Universidade de Vigo. Estudoso da lingua especializada, lexicógrafo e tradutor científico, é profesor titular da Universidade de Vigo, onde imparte Tradución de Textos Científicos e Técnicos Inglés/Alemán-Galego. Membro da Comissom Lingüística da Associaçom Galega da Língua entre 2000 e 2015, a partir de 2016 integra a Comissom Lingüística da Associaçom de Estudos Galegos (AEG) da que é presidente en 2022.
Ten publicado artigos en Agália e outras revistas especializadas. Tamén colabora en Sermos Galiza.
Uruguai
O Uruguai, oficialmente a República Oriental do Uruguai (en República Oriental del Uruguay ), é un país de América do Sur. Limita ao norte e nordeste co estado de Río Grande do Sur (Brasil), ao oeste co río Uruguai coas provincias arxentinas de Entre Ríos e Corrientes, ao suroeste co esteiro do Río da Prata o cal o separa de Buenos Aires (Arxentina) e ao sueste co océano Atlántico.
O seu territorio, cunha superficie de máis de 176.000 km², é o segundo máis pequeno do subcontinente detrás de Suriname e áchase dividido administrativamente en 19 departamentos.
Segundo as Nacións Unidas é o país de Latinoamérica co nivel de alfabetización máis alto. Segundo o Programa das Nacións Unidas para o Desenvolvemento (PNUD), é o terceiro país de Latinoamérica (despois da Arxentina e de Chile), que posúe o maior Índice de Desenvolvemento Humano (IDH). Tamén é o país de Latinoamérica (xunto con Costa Rica), coa distribución de ingreso máis equitativa, tomando a relación entre o ingreso do 10% máis rico e o do 10% máis pobre da poboación; o quinto (despois de Cuba, Costa Rica, Chile e Ecuador, coa esperanza de vida máis alta, respectivamente; e o terceiro, despois da Arxentina e Chile, co PIB per cápita máis alto, e o décimo país de Latinoamérica co PIB máis alto.
Segundo o informe do ano 2009 de "Reporteiros sen fronteiras", o Uruguai é o país onde máis liberdade de prensa hai en Suramérica. Así mesmo é o país máis democrático de toda Latinoamérica, segundo o "Índice de Democracia" de The Economist, sendo xunto a Costa Rica os únicos países latinoamericanos considerados como unha 'democracia completa'. O Uruguai foi o primeiro país latinoamericano, e o segundo en todo o continente americano, en recoñecer e legalizar a unión civil, incluíndo parellas homosexuais.
Toponimia
Na época colonial coñeceuse ao territorio como Banda Oriental, e nos primeiros anos da loita independentista chamouse Provincia Oriental, como parte da Unión dos Pobos Libres ou Liga Federal que, tendo como principios o ideario federal de Artigas, constituíuse con outras provincias do conxunto de Provincias Unidas do Río da Prata a modo de confederación. Ao crearse a primeira Constitución do país como nación independente, que entrou en vigor en 1830, propúxose agregar ao nome do país a referencia ao río Uruguai, pois en Vila Purificación del Hervidero, a beira do Uruguai, estableceu Artigas a sede interina na que se organizaba á Unión dos Pobos Libres (1813-1820); J. Artigas firmaba patentes de corso co selo da Provincia Oriental ou directamente co nome do río Uruguai, que co tempo pasou a ser a denominación habitual do país. O nome Uruguai provén do guaraní.
Existen varias explicacións acerca do seu significado orixinal:
Até hai algunhas décadas, os habitantes do país adoitaban chamarse familiarmente orientais, caendo actualmente o xentilicio en desuso.
Símbolos
miniatura|200px|Escarapela Nacional uruguaia A bandeira do Uruguai ou Pavillón Nacional é un dos símbolos nacionais do Uruguai. Foi adoptado polas leis do 16 de decembro de 1828 e 12 de xullo de 1830. As súas cores son a branca e a azul, tendo o sol, que ocupa o cantón, cor dourada. A bandeira posúe as seguintes proporcións: o longo e o ancho están en relación de 3 a 2 e o espazo que contén o sol consiste nun cadro na parte superior, xunto á hasta, que chega até a sexta franxa, exclusiva, de color azul. A primeira e última franxa son de cor branca. O debuxo do sol consiste nun círculo radiante, con cara, orlado de dezaseis, cun diámetro de 11/15 do cadro branco. As nove faixas horizontais que se distribúen sobre o campo representan os primeiros nove departamentos. O cantón está ocupado polo Sol de Maio, símbolo que historicamente fai referencia á deidade inca Inti, alusión aos pobos indíxenas.
O Escudo Nacional do Uruguai é o aprobado polas leis do 19 de marzo de 1829 e do 12 de xullo de 1906 e o Decreto do 26 de outubro de 1908. De acordo con este último decreto dispúxose modelo oficial de Escudo Nacional o presentado por Miguel Copetti, axustado nas súas regras de execución á modificación indicada polo Poder Executivo, que consistía na supresión de trofeos militares e de mariña, quedando orlado por dúas pólas de oliveira e de loureiro unidos na base por un lazo azul celeste (lei do 12 de xullo de 1906 citada).
Historia
miniatura|200px|esquerda|[[Tabaré Vazquez, á esquerda, e o seu vicepresidente, Rodolfo Nin Novoa.]] O Uruguai constituíuse como Estado no 1828. Os primeiros asentamentos foron os de Colonia do Sacramento e Montevideo. A fins do século XIX o país completara a súa organización.
País novo, os seus primeiros poboadores (coa excepción dos indíxenas charrúas) foron os que trouxeron as exploracións españolas e portuguesas. Os seus descendentes realizaron a etapa de independencia de España, no momento que a metrópole soportaba a invasión napoleónica. Durante medio século o Uruguai puido exportar os seus produtos da agricultura e a gandaría; cara a 1955, iniciouse unha crise económica que afectou tamén ás institucións públicas.
A defensa dos intereses de gandeiros, terratenentes e empresarios deu protagonismo ás forzas armadas, que paulatinamente foron asumindo novas responsabilidades, até que, baixo a súa inspiración, o goberno de José María Bordaberry disolveu o 27 de xuño de 1973 o Parlamento, declarou o estado de emerxencia e converteuse de facto nun poder ditatorial. No 1976 Bordaberry foi derrocado polos militares que pasaron a controlar directamente o poder. En 1984 o goberno retornou aos civís con Julio María Sanguinetti, do Partido Colorado, como presidente. Nos comicios de 1989 venceu Luis Alberto Lacalle, do Partido Nacional, en 1994, Sanguinetti venceu de novo nas eleccións presidenciais e no 1999 triunfou Jorge Batlle, do Partido Colorado.
Nas eleccións presidenciais de 2004 resultou electo o socialista e oncólogo Tabaré Vazquez, candidato pola coalición de esquerdas Encuentro Progresista-Frente Amplio-Nueva Mayoría co 50,6% dos votos, acadando a vitoria na primeira volta e logrando un parlamento con maiorías absolutas. É a primeira vez na historia do país que un partido político non tradicional accede ao Poder Executivo. Nas eleccións municipais no Uruguai do 2005 o Partido Nacional obtivo dez intendencias, o EP-FA-NM obtivo oito e o Partido Colorado obtivo unha. As próximas eleccións presidenciais están datadas para o ano 2013.
Goberno e política
A República Oriental do Uruguai ten un sistema presidencialista. O goberno do Estado divídese en tres poderes:
Organización político-administrativa
miniatura|Mapa político do Uruguai miniatura|Mapa do Uruguai por departamentos.
A República Oriental do Uruguai está formada por departamentos que están gobernados por un intendente municipal, elixido por sufraxio universal por un período de cinco anos. Os edís da Xunta Departamental actúan como poder lexislativo a nivel departamental.
Hai 19 departamentos:
Cidades principais: Paysandú, Salto, Las Piedras.
Xeografía
Relevo vinculado, na parte sur ás terras pampeanas; constituído por vastas chairas ondeadas e sucadas por lombas de escasa elevación, as máis importantes son as de Haedo e a Grande. A cunca hidrográfica máis importante é a do Uruguai, río utilizado como vía de comunicación. A do Río da Prata está formada por ríos de curto curso. A que desauga na lagoa Merín intégrana o Yaguarón, Tacuarí etc.
O clima é temperado, con variantes de temperatura, motivados polos réximes de ventos. As choivas son abundantes e repártense uniformemente ao longo do ano. O 75% do territorio é terreo de pastos. Os bosques son escasos (25% do territorio).
Economía
Véxase tamén: Economía do Uruguai. A agricultura (trigo, millo, xirasol, liño, algodón, remolacha azucreira) e a gandería (vacúns, ovinos) son os recursos fundamentais da economía.
As industrias principais son as do papel e cartón, química, fertilizantes, alcohois, cemento e de refinado de petróleo. Os recursos minerais e enerxéticos son escasos.
Costumes e festas
miniatura|esquerda|200px|Grupo de charanga uruguaia chamada Araca la Cana No Uruguai, por ser un país agrícola-gandeiro, consómese principalmente a carne de vacún, séguenlle a porcina e ovina.
Entre os costumes máis tradicionais atópase o mate, a cal comparte con outros países da zona. O mate é unha infusión que se prepara nun recipiente chamado mate onde se colocan as follas secas e trituradas da herba mate, provenientes da árbore do mesmo nome. Logo vértese auga quente e succiónase a través dunha lámpada, que é unha especie de sorbete de metal. Pero para o uruguaio, a diferenza do que ocorre noutros países, pasa de ser unha simple infusión, que se toma no almorzo ou a merenda, para converterse nun compañeiro a toda hora e lugar. Por iso é moi común ver ás persoas camiñando pola rúa co mate nunha man e o termo na outra.
O principal deporte é o fútbol, o cal resulta unha paixón para os uruguaios; os equipos con máis seguidores son Club Atlético Peñarol e Club Nacional de Football. Así mesmo, o Uruguai foi sede do primeiro mundial de fútbol da historia e resultou campión en dúas oportunidades: 1930 e 1950.
Música
Os estilos de música característicos son o candombe, o tango, a milonga e a charanga. Esta última constitúe o principal atractivo do entroido uruguaio, que é o máis longo do mundo dado que se realiza durante 40 días e convoca a moitísimos turistas. A charanga é un xénero musical que se conforma cun coro de ao redor de 15 persoas, acompañadas con prato, bombo e redoblante e realizan cadros musicais teatralizados entoando cancións cuxa temática principal son eventos ocorridos no ano e crítica social e política.
A música rioplatense por excelencia é o tango, cuxo maior expoñente é Carlos Gardel, pero de orixe disputada xa que para uns naceu no Uruguai e para outros en Francia). O Uruguai posúe ademais ritmos que actualmente lle son exclusivos, como o candombe e a charanga, que teñen o seu apoxeo nas chamadas de entroido (no caso do candombe) e no mesmo entroido, no caso da charanga. Entre os músicos e cantantes destacados atópanse Julio Eslamiada, José Carbajal, Daniel Viglietti, Amalia de la Vega, Osiris Rodríguez Castelos, Jaime Roos, os irmáns Hugo e Osvaldo Fattoruso (ex integrantes de Los Shakers e Opa), Jorge Dréxler, Eduardo Mateo, Ruben Rada, Alfredo Zitarrosa, Pablo Estramín, Gastón Ciarlo "Dino" ,Jorge Lazaroff, Pablo Sciuto, Tabaré Arapí e Leo Maslíah, e grupos como El Cuarteto de Nos, Los Estómagos, El Kinto, Tótem, Los vidrios, Zero, La Chancha, Los Iracundos, Los Olimareños, Los que iban cantando, La Tabaré Riverock Banda, Pablo Martínez, Traidores, Buitres Después de la Una, Nadaquehacer, No te va gustar, La Vela Puerca, Once Tiros, Trotsky Vingarán, La Trampa, Rey Toro, Ridículo, Dani Umpi, Astroboy etc. Tamén son uruguaios o autor do tango máis famoso do mundo (A Cumparsita), Gerardo Matos Rodríguez, Jaurés Lamarque Pons compositor de música clásica e o revolucionador da técnica de execución de guitarra culta, Abel Carlevaro.
Pintura
200px|esquerda|miniatura|América investida (1943) de [[Joaquín Torres García]] En pintura destácanse Juan Manuel Blanes, Joaquín Torres García, Carlos Sáez, Rafael Barradas, Petrona Vise, Pedro Figari, Carmelo de Arzadum, Ernesto Laroche, Felipe Seade, José Gurvich, Carlos Páez Vilaró, José Cúneo, Hugo Nantes, Ignacio Iturria e Clever Lara.
Escultura
En escultura sobresaen Julio U. Alpuy, Juan Manuel Ferrari, José Belloni, José Luís Zorrilla de San Martín, Gonzalo Fonseca e Germán Cabrera. Entre os escultores contemporáneos cabe sinalar a Ramón Cadra Canteira, Mario Lorieto, Hugo Nantes, Ricardo Pascale, Octavio Podestá, Pablo Atchugarry e [Águeda Dicancro].
Literatura
A literatura uruguaia nace na primeira década do século XIX con Bartolomeu Hidalgo, autor de famosos cielitos e creador dunha modalidade lírica chamada a "Poesía Gauchesca". Esta corrente foi cultivada por autores urbanos, ilustrados que para as súas composicións utilizaban a "linguaxe gauchesco", recollendo nas súas obras, escenas e idiosincrasias do medio rural. Romildo Risso, El "Viejo Pancho", Serafín J. García, Elías Regules, Antonio Lussich e Javier de Viana foron grandes continuadores desa tendencia algúns dos cales estaban nucleados no grupo formado ao redor da publicación "El Fogón" fundada por Orosmán Moratorio e Alcides de María.
Na primeira metade do século XX destacou con particular luz propia o escritor e cantante Osiris Rodríguez Castelos. Outro dos pais da literatura nacional, pero xa de tendencia neoclásica foi Francisco Acuña de Figueroa. Os románticos áchanse representados na obra de Adolfo Berro, Juan Zorrilla de San Martín e o Conde de Lautréamont. Destacan tamén Juan José Morosoli e José Enrique Rodou.
En 1900 Julio Herrera y Reissig é o precursor da poesía modernista hispanoamericana. Destácanse nesta época as poetisas Juana de Ibarbourou (tamén coñecida como Juana de América) e Delmira Agustini. Entre os líricos destacan Emilio Frugoni, Emilio Oribe, Salvador Puig, Circe Maia, Amanda Berenguer, Humberto Meghet. Entre os valores intelectuais con produción actual, sobresaen Juan Carlos Onetti, a poetisa Idea Vilariño, Carlos Martínez Moreno, Eduardo Galeano, Mario Benedetti, Jorge Majfud e Amir Hamed. No teatro destacan Florencio Sánchez e Jacobo Langsner. Horacio Quiroga destaca tamén cos seus Contos de amor de tolemia e de morte, e é considerado por moitos como o Poe suramericano.
Filosofía
miniatura|200px|Carlos Vaz Ferreira Destacan Carlos Vaz Ferreira e Arturo Ardao. Vaz Ferreira naceu en Montevideo o 15 de outubro de 1872. Foi irmán da poetisa María Eugenia Vaz Ferreira. En 1897 publicou Curso expositivo de Psicoloxía elemental e en 1898 outro libro sobre Lóxica Formal. Desde 1897 é ademais catedrático de Filosofía en Educación Secundaria que entón dependía da Universidade da República. Ardao estudou nesta mesma universidade, recibíndose de Doutor en Dereito e Ciencias Sociais. Continuou vinculado a esa casa de estudos, dedicándose á Filosofía e abrindo un novo campo no estudo da Historia das ideas. Integrou o Consello Directivo Central da Universidade. Foi Director do Instituto de Filosofía, e posteriormente Decano da Facultade de Humanidades e Ciencias. Tamén Carlos Vaz Ferreira.
Cine
Pódese considerar que o cine uruguaio naceu en 1919. En xeral caracterizouse por producións uruguaio-estranxeiras. Pódese destacar El lugar del humo (1979), Mataron a Venancio Flores (1982) etc. Durante a súa historia tivo momentos en que parecía producirse unha engalaxe, que ao final nunca se daba. A partir do ano 2003 comeza cunha etapa de éxitos e de profesionalización de todo o relacionado con esta arte. A partir dos anos 60 apareceu un movemento de cine documental, no que destaca Mario Handler.