cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Portugal no Festival de Mozos Músicos de Eurovisión
Tan só participou en quatro ocasións (1990, 1994, 1996 e 2014), onde participou por primeira vez na final no ano 2014 (xa que non houbo semifinal) aínda que non obtivo bos resultados. Foi sede do festival da edición de 1996 que se celebrou no Centro de Cultural de Belém en Belém, Lisboa, Portugal.
Lamela, Lamela, Guntín
Lamela é un lugar da parroquia de Lamela no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Toponimia
O orónimo Lamela é un topónimo que provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Michel Tognini
Michel Ange-Charles Tognini, nado en Vincennes, Francia o 30 de setembro de 1949, é un astronauta francés que formou parte das misións Soiuz TM-14, Soiuz TM-15 e STS-93.
Traxectoria
Tognini graduouse en matemáticas pola EPA Grenoble, unha escola militar, en 1970. Gradouse como enxeñeiro en 1973 na Ecole de l’air en Salon de Provence e cursou na Escola Imperial para Pilotos de Probas en Boscombe Down (Reino Unido) en 1982. Cursou tamén no IHEDN entre 1993 e 1994. Foi seleccionado como astronauta polo CNES en setembro de 1985, participando nas misións Soiuz TM-14, Soiuz TM-15 e STS-93 e pasando un total de 18,74 días no espazo.
Lousada, Lousada, Guntín
Lousada é un lugar da parroquia de Lousada no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Frank Santopadre
Frank Santopadre, nado en Nova York o 7 de febreiro de 1961, é un escritor e produtor Estados Unidos de América. Traballa como guionista de The View e como coprodutor e co-anfitrión do Gilbert Gottfried's Amazing Colossal Podcast.
Produto de Cauchy
En matemáticas, defíndese o produto de Cauchy, así denominado en honra do matemático francés Augustin Louis Cauchy, como unha convolución discreta de dúas series estritamente formais, que se manipulan sen prestar atención a aspectos de converxencia, xeralmente, de números reais ou complexos, tales como
Sendo pois o produto de Cauchy:
para n = 0, 1, 2,...
Non é preciso que as series sexan converxentes. Véxase por exemplo Serie de potencias formal.
É de esperar, que por analoxía coas sumas finitas, no caso en que as dúas series fosen converxentes, a suma da serie infinita
sexa igual ao produto
do mesmo xeito que isto sería correcto se cada unha das dúas sumas que se multiplican posúe un número finito de termos.
En casos suficientemente ben comportados, cúmprese coa expresión anterior. Pero—e este é un punto importante—o produto de Cauchy de dúas sucesións existe aínda no caso que unha ou ambas as das series infinitas correspondentes non fosen converxentes.
Serie finita
x_i = 0 para todo i>n e y_i = 0 para todo i>m. Neste caso o produto de Cauchy de e  é. Polo tanto, para series finitas (que son sumas finitas), a multiplicación de Cauchy é directamente a multiplicación das series.
Serie infinita
por definición e pola fórmula binomial. Dado que, formalmente, e, demostrouse que. Como o límite do produto de Cauchy de dúas series absolutamente converxentes é igual ao produto dos límites desas series (véxase abaixo), demostouse polo tanto a fórmula para todo.
Converxencia e teorema de Mertens
Sexan x, y sucesións reais, Franz Mertens demostrou que se a serie \sum y converxe a Y e a serie \sum x converxe absolutamente a X entón o produto de Cauchy delas \sum C(x,y) converxe a XY. Non é suficiente con que ambas as series sexan condicionalmente converxentes. Por exemplo, a sucesión xera unha serie condicionalmente converxente pero a sucesión C(x,x) non converxe a 0.
Demostración do teorema de Mertens
Sexa, e .. Entón se se reordena. Polo tanto. Fixando un \epsilon> 0. Dado que \sum x é absolutamente converxente e \sum y é converxente entón existe un enteiro N tal que para todo n\geq N e un enteiro M tal que para todo n\geq M  (dado que a serie converxe, a sucesión debe converxer a 0). Tamén, existe un enteiro L tal que se n\geq L entón. Polo tanto,
para todos os enteiros n maiores que N, M e L. Pola definición de converxencia dunha serie.
Teorema de Cesàro
Si x e y son sucesións reais e \sum x\to A e \sum y\to B entón
Xeneralizacións
Todo o enunciado nas seccións precedentes é aplicable ás sucesións de números complexos \mathbb{C}. Pódese definir tamén o produto de Cauchy para series en espazos euclídeos onde a multiplicación é o produto interno. Neste caso, verifícase que se dúas series converxen en forma absoluta entón o seu produto de Cauchy converxe en forma absoluta ao produto interno dos límites.
Alicia Fernández Calvete
Alicia Fernández Calvete, nada en Cariño en 1925 e finada en 2018, foi unha das primeiras odontólogas de España.
Traxectoria
Iniciou a súa actividade profesional en Ortigueira, e logo abriu unha consulta na rúa Juan Flórez da Coruña, onde  traballaría até a  súa xubilación.
En 2012 foi recoñecida pola cidade da Coruña como unha pioneira na súa profesión.
Santa Eulalia, Lousada, Guntín
Santa Eulalia é un lugar da parroquia de Lousada no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Neurospora crassa
Neurospora crassa é un tipo de mofo ou balor do pan da división Ascomycota. O nome do xénero significa "espora con nervios" en grego, referíndose ás características estriacións que presenta a súa espora. No seu ambiente natural N. crassa vive principalmente en rexións tropicais e subtropicais. Encontrouse vivindo sobre material vexetal despois de incendios.
A primeira publicación que fala deste fungo é sobre unha infestación en panadarías francesas en 1843. Edward Tatum e George Wells Beadle utilizaron N. crassa nos seus experimentos polos cales gañaron o Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina de 1958. Beadle e Tatum expuxeron N. crassa a raios X, causando mutacións. Despois observaron fallos nas vías metabólicas causados por defectos enencimas específicos. Isto levounos a propoñer a hipótese "un xene, un encima", que di que cada xene codifica unha proteína específica. A hipótese foi despois máis elaborada para vías encimáticas por Norman Horowitz, que tamén traballou con Neurospora. Como dixo Norman Horowitz en 2004: "Estes experimentos fundaron a ciencia do que Beadle e Tatum chamaron 'xenética bioquímica'. Na práctica, probaron ser o punto de inicio do que se converteu na xenética molecular e de todos os desenvolvementos que seguiron a partir diso."
Utilízase activamente en investigación en todo o mundo. É importante na dilucidación de eventos moleculares implicados en ritmos circadianos, epixenética e silenciamento de xenes, polaridade celular, fusión celular, desenvolvemento, así como moitos aspectos da bioloxía celular e bioquímica.
No número do 24 de abril de 2003 da revista Nature publicouse o xenoma de N. crassa completamente secuenciado. O xenoma ten unha lonxitude dunhas 43 megabases e comprende aproximadamente 10.000 xenes distribuídos en 7 cromosomas na dotación haploide. Está en marcha un proxecto para producir cepas que conteñan mutantes knockout de cada xene de N. crassa.
O ciclo sexual
miniatura|600px|Ciclo de vida de Neurospora crassa. O [[micelio haploide reprodúcese sexualmente por dous procesos: (1) proliferación simple do micelio existente, e (2) formación de conidios (macro- e micro-) que poden dispersarse e despois xerminan para producir novos micelios. No ciclo sexual, o apareamento só pode ocorrer entre cepas de diferente tipo de apareamento: A e a. A fecundación ocorre polo paso dos núcleos dos conidios ou do micelio dun tipo de apareamento aos protoperitecios do tipo de apareamento oposto a través do tricóxino. A fusión dos núcleos de tipos de apareamento opostos ocorre no protoperitecio para formar un núcleo do cigoto diploide (2N).]]
Os corpos frutíferos sexuais (peritecios) só poden formarse cando se xuntan dous micelios de diferente tipo de apareamento (ver figura). Igual que outros ascomicetos, N. crassa ten dous tipos de apareamento que neste caso se simbolizan como A e a. Non hai diferenzas morfolóxicas evidentes entre as cepas de tipo A e a. Ambas as dúas poden formar abundantes protoperitecios, a estrutura reprodutiva feminina (ver figura). Os protoperitecios fórmanse máis rapidamente no laboratorio cando o crecemento ocorre en medio sólido sintético (ágar) cunha fonte de nitróxeno relativamente baixa. A privación de nitróxeno parece ser necesaria para a expresión de xenes implicados no desenvolvemento sexual. O protoperitecio consta dun ascogonio, unha hifa multicelular enroscada que está encerrada nunha agregación de hifas con forma de nó. Un sistema ramificado de hifas delgadas, chamado o tricóxino, esténdese desde o extremo do ascogonio proxectándose no aire alén das hifas envaiñadas. O ciclo sexual iníciase (se hai fecundación) cando unha célula (habitualmente un conidio) de tipo de apareamento oposto contacta cunha parte do tricóxino (ver figura). Despois dese contacto pode haber fusión celular que orixina un ou máis núcleos a partir da célula fecundada, e prodúcese a súa migración polo tricóxino cara ao ascogonio. Como tanto as cepas A coma as a teñen as mesmas estruturas sexuais ningunha cepa pode considerarse como exclusivamente macho ou femia. Porén, como o protoperitecio das cepas A e a funciona como receptor pode entenderse como unha estrutura femia mentres que o conidio fertilizante pode considerarse como o macho participante.
Os seguintes pasos despois da fusión de células A e a haploides, foron explicados por Fincham e Day e Wagner e Mitchell. Despois da fusión das células, a fusión dos seus núcleos posponse. En vez da fusión, un núcleo da célula fertilizante e un núcleo do ascogonio quedan asociados e empezan a dividirse sincronicamente. Os produtos destas divisións celulares (aínda en pares de tipo de apareamento distitno, é dicir, A/a) migran a numerosas hifas ascóxenas, que despois empezan a crecer fóra do ascogonio. Cada unha destas hifas ascóxenas dóbrase para formar un gancho (ou báculo) no seu extremo e o par A e a de núcleos haploides dentro do báculo divídese sincronicamente. Segidamente, fórmanse os septos para dividir o báculo en tres células. A célula central na curva do gancho contén un núcleo A e outro a (ver figura). Esta célula binuclear inicia a formación de ascos e chámase célula "inicial do asco". Posteriormente, as dúas células uninucleadas a ambos os lados da primeira célula formadora do asco fusiónanse para formar unha célula binucleada que pode crecer para formar outro báculo que pode despois formar a súa propia célula inicial do asco. Este proceso pode despois repetirse múltiples veces.
Despois da formación das células iniciais do asco, os núcleos A e a fusiónanse para formar un núcleo diploide (ver figura). Este núcleo é o único núcleo diploide de todo o ciclo de vida de N. crassa. O núcleo diploide ten 14 cromosomas formados a partir de dous núcleos haploides fusionados que tiñan cada un 7 cromosomas. A formación dos núcleos diploides vai inmediatamente seguida pola meiose. As dúas divisións secuenciais da meiose orixinan catro núcleos haploides, dous do tipo de apareamento A e dos de a. Unha división máis, esta vez mitótica, orixina catro núcleos A e catro a en cada asco. A meiose é unha parte esencial do ciclo de vida de todos os organismos que se reproducen sexualmente, e nas súas características principais, a meiose de N. crassa parece a típica da meiose xeralmente.
A medida que ocorren os eventos mencionados antes, a vaíña micelial que envolvía o ascogonio desenvólvese como a parede do peritecio, queda impregnada de melanina e vólvese negra. O peritecio maduro ten unha estrutura con forma de matraz.
Análise xenética de estrutura fina
As características anteriores de N. crassa foron moi útiles para o estudo de eventos xenéticos que ocorrían nas meioses. Os ascos maduros dun peritecio poden ser separados baixo un microscopio e as esporas poden manipularse experimentalmente. Estes estudos adoitan consistir en facer cultivos separados de ascósporas individuais resultantes dun só evento meiótico e determinar o xenotipo de cada espora. Estudos deste tipo levados a cabo en diferentes laboratorios estableceron o fenómeno da "conversión xénica" (para exemplos ver as referencias ).
Como exemplo do fenómeno da conversión, consideremos cruzamentos xenéticos de dous cepas mutantes de N. crassa defectivas para o xene pan-2. Este xene é necesario para a síntese de ácido pantoténico (vitamina B5), e mutantes defectivos neste xene poden identificarse experimentalmente polos seus requirimentos de ácido pantoténico no seu medio de crecemento. As dúas mutacións pan-2 B5 e B3 están localizadas en diferentes sitios no xene pan-2, así que un cruzamento de B5 × B3 orixina recombinantes de tipo silvestre a baixa frecuencia. Unha análise de 939 ascos nos cales podían determinarse os xenotipos de todos os produtos meióticos (ascósporas) atopou 11 ascos coun padrón de segregación excepcional. Estes incluían seis ascos nos cales había un produto meiótico de tipo silvestre pero non se esperaba ningún produto do dobre mutante recíproco (B5B3). Ademais, en tres ascos a proporción de produtos meióticos era 1B5:3B3, en vez da esperada 2:2. Este estudo, así como numerosos estudos adicionais en N. crassa e outros fungos (revisada por Whitehouse ), levaron a facer unha ampla caracterización da conversión xénica. Con este traballo quedou claro que os eventos de conversión xénica se orixinan cando un evento de recombinación molecular ocorre casualmente preto de marcadores xenéticos en estudo (por exemplo, as mutacións pan-2 no exemplo de arriba). Este tipo de estudos de conversión xénica permitiron coñecer detalles do mecanismo molecular da recombinación. Durante décadas desde as observacións orixinais de Mary Mitchell en 1955, propuxéronse unha serie de modelos moleculares da recombinación baseados tanto en datos xenéticos obtidos nos estudos de conversión xénica coma nos estudos das capacidades de reacción do ADN. A comprensión actual dos mecanismos moleculares da recombinación discútese nos artigos da Wikipedia Conversión xénica e Recombinación xenética. Comprender a recombinación é importante para varios problemas biolóxicos fundamentais, como o papel da recombinación e a reparación recombinacional no cancro (como no xene BRCA1) e a función adaptativa da meiose (ver Meiose).
Función adaptativa de tipos de apareamento
O apareamento en N. crassa soamente pode ocorrer entre cepas de diferente tipo de apareamento, o que suxire que a selección natural favorece algún grao de cruzamento. En fungos multicelulares haploides, como N. crassa, a meiose ocorre no breve período do estadio diploide e é un dos seus procesos máis complexos. O estadio vexetativo multicelular haploide, aínda que fisicamente moito máis longo que o estadio diploide, caracteristicamente ten unha construción modular máis simple con pouca diferenciación. En N. crassa, as mutacións recesivas que afectan o estadio diploide do ciclo vital son bastante frecuentes en poboacións naturais. Estas mutacións, cando son homocigotas no estadio diploide, a miúdo orixinan que as esporas teñan defectos de maduración ou produzan corpos frutíferos estériles con poucas ascósporas (esporas sexuais). A maioría destas mutacións homocigotas causan unha meiose anormal (por exemplo, distorsionando o apareamento cromosómico ou alterando o paquiteno ou diploteno). O número de xenes que afectan o estadio diploide estimouse en polo menos 435 (aproximadamente o 4% do número total de 9.730 xenes). Así, o cruzamento, promovido pola necesidade de unión de tipos de apareamento distintos, probablemente proporciona o beneficio de enmascarar as mutacións que doutro modo serían deletéreas para a formación de esporas sexuais (ver Complementación (xenética)).
Investigacións actuais
Neurospora crassa non é o único organismo modelo usado para o estudo de tipos fenotípicos en variantes knockout, mais é un organismo especialmente útil utilizado en bioloxía computacional e no reloxo circadiano. Ten un ciclo reprodutivo natural de só 22 horas e está influído por factoeres externos como a luz e a temperatura. As variantes knockout de tipo silvestre de N. crassa son amplamente estudadas para determinar a influencia de xenes determinados.
Ana Payo Payo
Ana Payo Payo nada en Zamora, 28 de maio de 1986, é unha oceanógrafa, científica ambiental, divulgadora científica e activista medioambiental española.
Traxectoria
Payo licenciouse en 2010 na Universidade de Cádiz en Ciencias ambientais e en Ciencias do Mar Orientación Recursos Vivos. Ademais ten un máster en Xestión e Conservación da Biodiversidade pola Universidade de Barcelona e un Doutoramento en Ecoloxía de Poboacións de Aves Mariñas.
Centrou a súa investigación en impulsar o desenvolvemento de estratexias de xestión e mitigación dos efectos do cambio climático sobre a biodiversidade. A maiores traballou como investigadora de ecoloxía de poboacións de aves mariñas no Instituto Mediterráneo de Estudos Avanzados (IMEDEA, CSIC- UIB) e como investigadora en ecoloxía teórica na Universidade de Aberdeen (Escocia). A zamorana colaborou como divulgadora científica en Big Van Ciencia e como presentadora no night show de humor e divulgación científica Balears fa Ciencia da cadea IB3 televisión.
Cabe destacar tamén a súa participación na expedición internacional Homeward Bound Project 2018, un proxecto enfocado a potenciar o liderado e apoderamento de mulleres do ámbito científico e tecnolóxico e a loita contra o cambio climático.
Recoñecementos
Pola súa participación no Homeward Bound Project 2018, Payo foi condecorada coa Medalla de Ouro da Cruz Vermella Española xunto a tres españolas presentes no proxecto, Alicia Pérez-Porro, Uxúa López e Alexandra Dubini.
Josefina Areses Pérez
Josefina Areses Pérez, nada en Pontevedra en 1920 e finada en 2006, foi unha das primeiras odontólogas de España.
Traxectoria
Josefina Areses Pérez era filla de Rafael Areses Vidal. Estudou Medicina na Universidade de Santiago de Compostela nos anos 1942-1947, Despois marchou a Madrid para especializarse en odontoloxía.
Exerceu a súa profesión en Madrid.
Inmunización
miniatura|Administración dunha inoculación contra o tifo nunha escola rural do condado de San Augustine, [[Texas. Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos. Transferencia da U.S. Office of War Information, 1944.]] A inmunización é o proceso polo cal o sistema inmunitario dun individuo se fortalece contra un axente infeccioso (coñecido como inmunóxeno).
Cando este sistema se expón a moléculas estrañas ao noso corpo, denominadas non propias, orquestra unha resposta inmune e desenvolve a capacidade de responder rapidamente a un posterior encontro con ditas moléculas debido á memoria inmunolóxica. Isto é unha función realizada pola sistema inmunitario adaptativo. Por tanto, ao expoñer un humano ou un animal a un inmunóxeno de maneira controlada, o seu corpo pode aprender a protexerse por si mesmo: esta é a chamada inmunización activa.
Os elementos máis importantes do sistema inmunitario que son optimizados pola inmunización son as células T e B e os anticorpos que producen as células B. As células B de memoria e as célula T de memoria son as responsables de dar unha rápida resposta ante un segundo encontro cunha molécula estraña. A inmunización pasiva é a introdución directa destes elementos no corpo, en vez de que o corpo os produza por si mesmo.
A inmunización ocorre de diversas maneiras, tanto naturais coma realizadas artificialmente polo ser humano como medida sanitaria. A inmunidade natural obtense cando o sistema inmunitario dos organismos consegue eliminar unha infección previa, sempre que o patóxeno sexa un cos que a inmunización é posible. A inmunidade natural pode ter graos de efectividade (parcial en vez de absoluta) e pode ir diminuíndo co tempo (en cuestión de meses, anos ou décadas, dependendo do patóxeno). Na sanidade, a principal técnica de indución artificial de inmunidade é a vacinación, que é un dos modos principais de previr doenzas, xa sexa impedindo a infección (o patóxeno non pode reproducirse en número suficiente dentro do hóspede), ou previndo que a enfermidade chegue a ser grave (hai infección, pero é leve) ou ambas as cousas. A vacinación contra enfermidades previbles con vacinas supón un importante alivio da carga de morbilidade incluso se na maioría dos casos non pode erradicar a enfermidade. As vacinas contra microorganismos que causas doenzas poden preparar o sistema inmunitario do corpo, axudando así a loitar ou previr unha infección. O feito de que as mutacións poidan causar que as células cancerosas produzan proteínas ou outras moléculas especiais, constitúe a base teórica das vacinas contra o cancro terapéuticas. Tamén poden utilizarse outras moléculas para a inmunización, por exemplo en vacinas experimentais contra a nicotina (NicVAX) ou a hormona ghrelina en experimentos para crear unha vacina contra a obesidade.
As inmunizacións por vacinación adoitan considerarse como un modo de conseguir inmunidade para unha determinada doenza con menos risco e máis doado que padecer unha forma máis leve da propia doenza. Son importantes para adultos e nenos porque protexen de moitas doenzas. A inmunización non só protexe os nenos contra doenzas mortais senón que tamén axuda ao desenvolvemento do sistema inmunitario do neno. Por medio do uso das inmunizacións, algunhas infeccións e doenzas foron case totalmente erradicadas do mundo. A polio desapareceu dos países con sistemas sanitarios potentes que aplicaron campañas de vacinación, pero aínda se dan casos en partes do mundo onde esta vacinación non se xeneralizou suficientemente, polo que o contaxio nesas zonas aínda é posible.
A inmunización/vacinación activa foi considerada por institucións como os CDC norteamericanos como un dos "dez grandes logros na sanidade pública do século XX".
Historia
miniatura|Estudante de Medicina participando nunha campaña de vacinación da polio en México
Antes da introdución das vacinas, a xente só podía facerse inmune a enfermidades infecciosas contraendo a propia enfermidade e sobrevivindo a ela. A varíola conseguiuse previr por inoculación, a cal producía un efecto máis leve que a enfermidade natural. A primeira referencia clara á inoculación da varíola fíxoa o autor chinés Wan Quan (1499–1582) na súa obra Douzhen xinfa (痘疹心法) publicada en 1549. Na China, pos de costras de varíola soprábanse no nariz de persoas sas. Esas persoas despois desenvolvían un caso leve da enfermidade e desde entón quedaban inmunizados contra ela. Non obstante, esta técnica tiña un 0,5–2,0% de taxa de mortalidade, pero era considerablemente menos perigosa que a taxa de mortalidade do 20–30% da propia enfermidade. Dous informes desta práctica chinesa da inoculación chegaron á Royal Society de Londres en 1700; un feito polo Dr. Martin Lister, que recibiu un informe dun empregado da Compañía das Indias Orientais radicado na China e outro de Clopton Havers. Segundo Voltaire (1742), os turcos tomaron a práctica da inoculación da veciña Circasia. Voltaire non especulou de onde os circasianos tomaron esta técnica, aínda que informou que os chineses a viñan practicando desde hai "centos de anos". Desde Turquía a técnica foi introducida en Inglaterra por Mary Wortley Montagu en 1721 (esposa do embaixador inglés en Istanbul) e foi utilizada por Zabdiel Boylston en Boston ese mesmo ano. En 1798 Edward Jenner introduciu a inoculación coa varíola das vacas (a vacina da varíola), que era un procedemento moito máis seguro. Ese procedemento, denominouse vacinación por estar relacionado coas vacas, e gradualmente substituíu á inoculación do virus da varíola, agora chamado variolación para distinguilo da vacinación. Ata a década de 1880 os termos vacina/vacinación referíanse só á varíola, pero despois Louis Pasteur desenvolveu métodos de inmunización para a cólera dos polos e o ántrax en animais e para a rabia en humanos e suxeriu que os termos vacina/vacinación deberían estenderse a estes novos procedementos, polo que hai que especificar par que doenza é a vacina.
Inmunizacións activa e pasiva
miniatura|Tipos de inmunidade.
A inmunización pode conseguirse de xeito activo ou pasivo na chamada inmunidade adaptativa. A vacinación é unha forma activa de inmunización.
Inmunización activa
miniatura|Diagrama simplificado que mostra o proceso de inmunización por medio da produción de [[anticorpos.]]
A inmunización activa pode ocorrer de forma natural cando unha persoa estivo en contacto con, por exemplo, un microbio. O sistema inmunitario creará finalmente anticorpos e outras defensas contra o microbio. A próxima vez que se entre en contacto con este mesmo tipo de microbio, o sistema inmunitario responderá contra el de forma rápida e eficiente; este é o caso de moitas das infeccións infantís que unha persoa só contrae unha vez e despois é inmune a elas, como o sarampelo.
A inmunización activa artificial dáse cando o microbio ou partes del se inxecta nunha persoa ou animal antes de que este o infecte de forma natural. Se se usan microbios completos (vacina atenuada), adminístrase un pretratamento.
As vacinas atenuadas vivas diminuíron a patoxenicidade. A súa efectividade depende da capacidade do sistema inmunitario de replicar e realizar unha resposta similar á xerada pola infección natural. Xeralmente son efectivas cunha soa dose. Exemplos de vacinas atenuadas vivas son a do sarampelo, papeiras, rubéola, febre amarela, varicela, rotavirus e a vacina atenuada da gripe. Tamén hai vacinas de microbios mortos, antíxenos dos microbios ou ácidos nuceicos.
Inmunización pasiva
A inmunización pasiva é aquela na que se transfiren elementos presintetizados do sistema inmunitario a unha persoa para que o seu corpo non teña que producir por si mesmo ditos elementos. Actualmente, poden utilizarse anticorpos para realizar inmunizacións pasivas. Este método de inmunización empeza a actuar moi rapidamente, pero é de curta duración, porque os anticorpos degrádanse de forma natural en relativamente pouco tempo e desaparecen, e o corpo non ten células B preparadas para producir eses anticorpos.
A inmunización pasiva ocorre tamén fisioloxicamente cando os anticorpos se transfiren da nai ao feto durante o embarazo, para protexer o feto antes e pouco despois do embarazo. Despois do nacemento, poden chegar ao neno anticorpos maternos a través do leite da súa nai.
A inmunización artificial pasiva adminístrase normalmente por inxección e utilízase se houbo recentemente un gromo dunha particular enfermidade ou nun tratamento de emerxencia por toxicidade, como no tétano. Os anticorpos poden producirlos animais aos que se lles inocula o antíxeno, e os preparados denomínanse "antisoros", aínda que hai un certo risco de choque anafiláctico debido a que o corpo pode crear inmunidade contra o propio antisoro animal. Por esta razón, tamén se producen anticorpos humanizados in vitro por cultivo celular.
Lepa Mladjenovic
Lepa Mladjenovic (Лепа Млађеновић, Lepa Mlađenović), nada en Belgrado o 9 de novembro de 1954, é unha activista feminista, antiguerra e a prol dos dereitos das lesbianas. É unha pioneira da segunda onda do feminismo en Serbia. É asesora feminista de mulleres superviventes de violencia machista ou lesbofobia, coordinadora de obradoiros, escritora, profesora de universidade e membro de varios consellos e redes internacionais relacionadas cos dereitos das lesbianas e a violencia contra as mulleres. Mladjenovic é considerada un símbolo do activismo das mulleres na antiga Iugoslavia. Dende 2017 reside en Belgrado.
Alternativas á psiquiatría
Mladjenovic graduouse de Psicoloxía na Universidade de Belgrado en 1980. Durante os seus anos de estudante escribiu cartas de protesta ao profesorado nas que criticaba o ríxido regulamento conservador, que non lle daba poder ao alumnado. O primeiro movemento social no que Mladjenovic participou de maneira activa foi a Rede para Alternativas á Psiquiatría. Este movemento tiña como obxectivo eliminar o carácter institucional da psiquiatría debido á violencia e exclusión que consideraban que esta exercía na sociedade.
En 1983 Mladjenovic creou e co-organizou «Psiquiatría e Sociedade», un congreso internacional de tres días de duración no centro cultural de estudantes de Belgrado. Tamén realizou voluntariado en centros de saúde mental en Trieste e escribiu sobre o movemento italiano Psichiatria Democratica e os centros de terapia comunitaria da Arbours Association en Londres, xurdidos como parte do movemento antipsiquiátrico.
Activismo feminista e antibélico
Mladjenovic iniciou o seu activismo feminista en 1978, cando participou en DRUG-ca Žena. Foi o primeiro congreso internacional de mulleres organizado por feministas iugoslavas no centro cultural de estudantes de Belgrado. Esta foi un punto de inflexión para a sociedade feminista e civil da antiga Iugoslavia. En 1982 Mladjenovic coorganizou o grupo feminista Žena i društvo (Mulleres e Sociedade) en Belgrado. Catro anos despois organizou un grupo feminista non mixto dentro de Žena i društvo baseado nun modelo de autoconcienciación.
En 1987 Mladjenovic participou na primeira xuntanza feminista de Iugoslavia en Liubliana, organizada polo grupo feminista LILIT e o grupo de lesbianas LILIT LL de Eslovenia. A reunión promovía a sororidade, os intercambios, o apoio ao activismo feminista, a exposición da violencia contra as mulleres, a saúde reprodutiva das mulleres, a arte e a cultura feita por mulleres e as primeiras iniciativas para crear organizacións de lesbianas. En 1990, xunto con outras activistas de Žena i društvo, Mladjenovic fundou o SOS telefon za žene i djecu žrtve nasilja de Belgrado. O obxectivo deste teléfono era, entre outros, atender as vítimas de violencia machista, na mesma liña cá súa análoga de Zagreb, aberta tres anos antes. Mladjenovic exerceu como coordinadora e asesora de mulleres superviventes de violencia machista. Máis adiante traballou tamén con mulleres vítimas da guerra.
En 1991, xunto con Stasa Zajovic e outras activistas feministas antibélicas, Mladjenovic fundou Mulleres de Negro. O grupo empezou realizando vixilias semanais de protesta contra o réxime serbio e máis tarde uniuse á rede mundial de Mulleres de Negro. O grupo de Belgrado celebrou a súa primeira reunión o 9 de outubro de 1991.
Entre 1992 e 2012 Mladjenovic traballou como educadora e asesora de vítimas de violencia de xénero en Bosnia e Herzegovina, Croacia e Hungría. En 1993, Mladjenovic e outras voluntarias de SOS fundaron o Autonomni Ženski Centar (o Centro de Mulleres Autónomas). Foi asesora psicolóxica e coordinadora do consello do centro até 2011. Dende 2000 organizou e participou en moitos obradoiros para mulleres e en grupos de apoio a vítimas de violencia de xénero. Tamén organizou obradoiros de alfabetización emocional para activistas (sobre todo lesbianas) nos Balcáns. Traballou en Italia coa ONG Donne in Rete contro la violenza e publicou un documento para o asesoramento en clave feminista en casos de violencia sexual.
Henry Sanfourche
Henry Sanfourche, nado en Sarlat-la-Canéda de 1775 e finado en Sarlat-la-Canéda de 1841, foi un nobre e militar francés ao servizo do seu cuñado Napoleón Bonaparte.
Lepa Mladjenovic
Activismo lésbico
Como membro de Labris, Mladjenovic participou e colaborou na organización da primeira Semana Lésbica en Eslovenia en 1997 (organizado por Kasandra, un grupo lésbico e feminista de Liubliana). Participaron 45 persoas de Novi Sad, Maribor, Skopje, Belgrado, Zagreb, Pristina, Split e Liubliana, e o acontecemento presentou como novidade a cooperación feminista na rexión. A segunda edición celebrouse en Sombor (Voivodina, Serbia) en 2000 e a terceira (ambas organizadas por Labris), en Novi Sad en 2004. A cuarta edición foi organizada en 2011.
Recoñecementos
En 1994, durante un acto do Orgullo en Nova York, Mladjenovic recibiu o premio Felipa de Souza da ONG OutRight Action International, pola súa contribución ao activismo polos dereitos das persoas LGBT. Cando recolleu o premio dixo: «O lugar de onde veño non é a nación onde nacín, senón un país lésbico perdido que nunca tiven – mais lograrei crealo dalgún xeito».
En 2011 a Novom Sadu Novosadska Lezbejska Organizacija (Organización Lésbica de Novi Sad) homenaxeouna ao abrir unha sala de lectura de temática lésbica, feminista, radical e antifascista co seu nome.
En 2013 recibiu o premio Anne Klein da muller, outorgado pola Fundación Heinrich Böll. Mladjenovic levou 22 activistas lésbicas da rexión á cerimonia do premio en Berlín como parte dunha visita de estudo lésbica.
Publicacións
Entre 1992 e 2012 Mladjenovic foi membro e profesora universitaria no Centar za ženske studije (Centro de Estudos da Muller) de Belgrado. Escribiu varios ensaios sobre a violación nos conflitos bélicos, a violencia contra as mulleres, os dereitos das lesbianas, as lesbianas nos conflitos bélicos, o feminicidio, a aproximación feminista á xustiza de transición, a solidariedade das mulleres e a alfabetización emocional. No seu manifesto Politika ženske solidarnosti («Política da solidariedade das mulleres») di:
Pendragon (grupo musical)
Pendragon é unha banda inglesa de rock neo-progresivo fundada no ano en 1978 in Stroud, Gloucestershire, como Zeus Pendragon polo guitarrista e vocalista Nick Barrett. A palabra Zeus foi eliminada do nome antes de que o grupo comezase a gravar, xa que os membros decidiron que era demasiado longo para que lucise ben nunha camiseta. Ao principio o grupo pasou por algúns cambios de persoal, pero dende 1986 a formación mantívose relativamente estable (con só varios cambios na batería) e en 2022 aínda permanecía en activo.
Bustelo Grande, Monte de Meda, Guntín
Bustelo Grande é un lugar da parroquia de Monte de Meda no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Era ora
Era ora é un filme italiano de 2023 dirixido por Alessandro Aronadio. O filme é un remake do filme australiano de 2021 Long Story Short.
Sinopse
Dante ten unha fermosa relación coa súa moza Alice, pero o paso do tempo empeza a estropeala. Absorbido por mil compromisos, sempre chega tarde e ten a impresión de que a súa vida pasa demasiado rápido.
Distribución
O filme estreouse na plataforma Netflix a partir do 16 de marzo de 2023.
Crende, Monte de Meda, Guntín
Crende é un lugar da parroquia de Monte de Meda no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Helena Salgueiro
Helena Salgueiro Golán, nada en Santiago de Compostela en 1995, é unha poeta, actriz e performer galega.
Traxectoria
Estudou Filoloxía Galega e Teoría e Crítica Literarias. Estando na universidade, en 2013, fundou a compañía e asociación GN TEATRO, na que dirixiu e actuou nos espectáculos Natureza Viva, Kraft e Cabaret Salomé. En 2012 publicou o seu primeiro poemario Intermitencia da cidade, co que gañara o premio de poesía Avelina Valladares. En 2016 gañou o II Certame de Poesía Rosalía de Castro do Concello de Padrón con As flores.
No verán de 2021, creou a compañía de teatro ABAR, coa que estreou a obra ferro, federici na que desenvolve as teses de Silvia Federici a través da arte. En 2022 estreou Come and Go, unha versión do texto homónimo de Samuel Beckett.
Método Moderno de Tupi Antigo
Método Moderno de Tupi Antigo: a língua do Brasil nos primeiros séculos é un curso de tupí do filólogo e lexicógrafo Eduardo de Almeida Navarro. A súa finalidade básica é facer accesible a aprendizaxe desta lingua, para que non se restrinxa aos eidos académicos.
Ademais de ser un título ineludible para quen queira aprender sobre o tupí, o libro tamén é utilizado polas comunidades indíxenas para a revitalización lingüística da lingua dos seus devanceiros.
Historia da obra
Método moderno de tupi antigo foi lanzado por primeira vez en 1998. Grazas á ampla repercusión nos medios que recibiu na véspera da celebración do 500 aniversario da chegada dos portugueses ao Brasil, a obra contou co patrocinio da Fiesp e foi publicada pola Editora Vozes.
A terceira edición, que é a máis recente delas, está impresa por Global Editora.
Estrutura e contido
Aínda que a literatura en tupí antigo é predominantemente de natureza relixiosa, os escritos sen tal aspecto son explorados ao máximo, como os de Jean de Léry, os de Claude d'Abbeville e os dos indios Camarões. Por exemplo, na lección 35, le todo o discurso pronunciado polo indio Itapucu en 1613 no Palacio do Louvre, diante de centos de persoas, entre os que se atopaban membros da corte francesa e o propio rei Luís XIII.
Todas as leccións, agás a última, contan con numerosos exercicios para practicar e corrixir os temas gramaticais acabados de aprender. O contacto cos textos orixinais xa se produce a partir da segunda lección, e na novena pídeselle ao estudante que traduza, por primeira vez, anacos de poemas escritos en tupí antigo por José de Anchieta. A continuación, é habitual atopar unha sección titulada O tupi em nossa toponímia e no português do Brasil na que se aprende a dar os significados de nomes de lugares e termos en portugués brasileiro. Tamén hai textos de lectura adicionais ao final de cada lección.
Nas últimas páxinas do libro, hai índices do vocabulario tupí-portugués e portugués-tupí. Atópanse nelas os números das páxinas nas que o significado dunha determinada palabra aparece por primeira vez nunha lista.
CFBDSIR 2149−0403
CFBDSIR 2149-0403 ( a denominación completa é CFBDSIR J214947.2-040308.9) é un planeta orfo de masa planetaria ou unha anana marrón de alta metalicidade e masa pequena na constelación de Acuario. Orixinalmente, pensábase que formaba parte da asociación estelar AB Doradus como indica a súa posición e o seu movemento propio, pero o mesmo equipo que descubriu o obxecto e que conxecturou sobre a súa pertenza ó grupo, rexeitou esa hipótese debido a novas medicións. Sen esa pertenza, a idade e a masa do obxecto non se poden acoutar. Non hai probas suficientes para demostrar que CFBDSIR 2149-0403 se formase coma un planeta e fose posteriormente expulsado do seu sistema planetario.
Distancia
Se este obxecto é realmente un planeta interestelar (cousa que non se demostrou totalmente), entón está entre os máis próximos que se detectaron. Se o obxecto pertence á asociación estelar AB Doradus, a súa distancia estímase en 40 ± 4 parsecs (130 ± 13 anos luz) da Terra; outras estimacións posibles van dun rango de 25 a 50 parsecs. O planeta orfo máis próximo confirmado é PSO J318.5-22.
Idade
No anuncio de descubrimento, afirmábase que CFBDSIR 2149-0403 era un membro cinemático da asociación estelar de AB Doradus. Está asociación parece ter unha idade similar ás Pléiades, a cal ten unha idade límite para o esgotamento do litio de 130 ± 20 Megaanos. Se CFBDSIR2149 está realmente ligado coa asociación estelar AB Doradus, entón tamén é novo. Non obstante, co equipo de Delorme agora rexeitando esa hipótese, as estimacións son, ou menos de 500 millóns de anos como un planeta orfo cunha masa entre 2 e 13 masas de Xúpiter, ou ben unha anana marrón de dous a tres mil millóns de anos de idade cunha masa de entre 2 a 40 masas de Xúpiter. O obxecto presenta signos de baixa gravidade (banda K é máis brillante no infravermello próximo), estes signos poderían ser atribuíbles á súa mocidade.
Atmosfera
right|thumb|300px|Este vídeo amosa unha impresión artística do planeta orfo CFBDSIR J214947.2-040308.9. Observacións espectroscópicas atoparon absorción de luz por parte gas metano e auga na atmosfera do planeta.
Sword & sceptre
A sword & sceptre (en galego "espada e cetro") era unha moeda escocesa de ouro cuñada por Xacobe VI entre 1601 e 1604, co valor de seis libras escocesas ou 120 xilins escoceses.
Historia e caracterización
A sword & sceptre foi introducida por Xacobe VI no marco da súa oitava serie de emisións (a derradeira antes de acceder ao trono de Inglaterra), como unha nova moeda de ouro cun peso de 78,52 grans (ca. 5,07 gramos), un diámetro de 29 milímetros, unha lei de 22 quilates e un valor de 120 xilins escoceses (seis libras escocesas), en substitución do antigo rider. O seu nome vénlle da espada e o cetro que caracterizan o seu reverso.
O motivo principal do anverso da sword & sceptre é o escudo de armas de Escocia co característico león, rodeado pola lenda · IACOBVS · 6 · D · G · R · SCOTORVM · ("Xacobe VI, pola graza de Deus, rei dos escoceses"). A espada e o cetro do seu reverso dispóñense formando entre eles unha cruz de Santo André, cunha coroa arriba e a data abaixo, flanqueados por dous cardos, e todo rodeado pola lenda · SALVS · POPVLI · SVPREMA · LEX · ("A seguridade do pobo é a lei suprema").
Xunto coa unidade, introduciuse tamén como moeda fraccionaria a media sword & sceptre, de 60 xilins ou tres libras, coa mesma tipoloxía, aínda que coa metade de peso e cun diámetro de 22 mm.
Coñécense exemplares de falsificacións de época desta moeda en prata durada, datados en 1611.
Dicionário de Tupi Antigo
O Dicionário de Tupi Antigo: a língua indígena clássica do Brasil é unha obra elaborada polo lexicógrafo e filólogo Eduardo Navarro e publicada en 2013. A obra foi concibida co obxectivo de difundir o tupí antigo a un público máis amplo.
Como o tupí antigo é unha lingua extinta, o dicionario ten un carácter filolóxico. Realizouse a partir de textos antigos, non de falantes da lingua, polo que é un dicionario histórico. Contén case oito mil palabras de entrada (ou lexemas) e dous mil topónimos e antropónimos cuxa orixe é o tupí. As palabras de entrada foron tomadas de textos dos séculos XVI e XVII. O propósito desta delimitación non é mesturar o tupí antigo cos seus desenvolvementos históricos, como as linguas xerais, incluíndo o nheengatu.
Contido e produción da obra
O dicionario está dividido en tres partes. Ademais da introdución e o prefacio de Ariano Suassuna, son:
Fontes primarias empregads
Algunhas das obras máis importantes utilizadas como fonte foron, entre outras moitas:
Histórico
Outros dicionarios e vocabularios tupís foron publicados anteriormente. Navarro afirma que, até a publicación por Plínio Ayrosa, en 1938, de Vocabulario na Língua Brasílica, obra dun xesuíta do século XVI, o léxico do tupí antigo era practicamente descoñecido. Polo tanto, calquera dicionario feito antes deste pódese considerar pouco fiable.
En 1951, Antônio Lemos Barbosa publicou o seu Pequeno Vocabulário Tupi-Português, e en 1970, o Pequeno Vocabulário Português-Tupi. Para Navarro, “son os únicos que se basearon en gran parte no Vocabulario en lingua brasileira do século XVI e nos textos de autores do século XVI e XVII. Son, polo tanto, as únicas obras fiables que existen no xénero".
Outro dicionario relevante, non mencionado por Navarro na introdución á súa obra, foi o Diccionário tupi (antigo)-Português (1987), de Moacyr Ribeiro de Carvalho.
Reaccións
O antropólogo Benedito Prezia afirmou, no acto de lanzamento do dicionario, que Navarro está a rescatar unha débeda histórica co tupí. Lembrou que o último dicionario (que, en realidade, era un vocabulario) foi lanzado en 1950 e que, até entón, a gran referencia en tupí era aínda o dicionario dos xesuítas do século XVI.
Críticas
Como dixo o propio Navarro, ningunha obra é inmune aos erros, sobre todo unha grande obra. O dicionario suscitou algunhas polémicas, algunhas das cales foron corrixidas por Navarro. Unha delas é a ortografía da palabra pyrang, que significa vermello. En contra do que se informaba (antes da publicación do dicionario), a palabra escríbese con i : piranga, como na palabra ' ypiranga, que significa río vermello.
O mesmo crítico tamén afirma que a obra de Eduardo Navarro supostamente non menciona a outros importantes estudosos da lingua tupí. Tamén cuestionou algunhas das etimoloxías presentadas polo autor.
Outra crítica pasa pola actualización da ortografía utilizada nas fontes primarias. De feito, Navarro non só adoptou unha nova ortografía das palabras de entrada, senón que actualizou a ortografía das citas das fontes primarias, empregadas como exemplo. Navarro contesta que o seu obxectivo é difundir o antigo tupí, por iso escolleu esa ortografía.
Alvarín
O topónimo Alvarín pode referirse a un dos seguintes lugares de Galicia:
The Art of Self-Defense (filme de 2019)
The Art of Self-Defense é un filme estadounidense de 2019 escrito e dirixido por Riley Stearns e protagonizado por Jesse Eisenberg, Alessandro Nivola e Imogen Poots. Estreouse internacionalmente no South by Southwest o 10 de marzo de 2019, e nos cinemas dos Estados Unidos o 12 de xullo de 2019 a través de Bleecker Street.
Samuel Botsford Buckley
Samuel Botsford Buckley, nado o 9 de maio de 1809 en Torrey, Nova York, e finado o 18 de febreiro de 1884 en Austin, Texas, foi un xeólogo e naturalista estadounidense especializado en botánica e entomoloxía.
Traxectoria
Buckley graduouse na Universidade Wesleyana en 1836.
Estudou a florabotánica dos estados do sur dos Estados Unidos e descubriu moitas novas especies de plantas e caracois.
Foi xeólogo do estado de Texas entre 1860 e 1861, e determinou a altura do monte Buckley (que leva o seu nome) nas Great Smoky Mountains de Carolina do Norte, xunto con outros picos.
Foi o editor científico da State Gazette en Austin, Texas entre 1871 e 1872.
Escribiu numerosos artigos científicos e libros sobre árbores e arbustos norteamericanos.
Eponimos
O xénero Buckleya, da familia das santaláceas, que comprende especies de arbustos semiparasitos, leva o seu nome na súa honra.
Abreviatura
A abreviatura Buckley emprégase para recoñecer a Samuel Botsford Buckley como autoridade na descrición e taxonomía en botánica.
Goi, Monte de Meda, Guntín
Goi é un lugar da parroquia de Monte de Meda no concello lucense de Guntín na comarca de Lugo.
Fuga dos Condes
miniatura|350x350px| Fuga dos Condes (mapa interactivo) A Fuga dos Condes (en irlandés Imeacht na nlarlaí, en inglés: the Flight of the Earls) tamén coñecida como a Fuxida dos Condes ou o Voo dos Condes, refírese á marcha de Irlanda de Hugh O'Neill, conde de Tyrone e Rory O'Donnell, o 14 de setembro de 1607. Este momento marcou a fin da era medieval de Irlanda e do seu sistema de clans ancestrais, xa que a través da colonización de zonas importantes da illa de Irlanda se introduciu un elemento cultural inglés. Na idade media clans irlandeses adoitaban manter conflitos con ingleses, viquingos ou entre si, con terras lindeiras na illa, algúns dos patriarcas mantiñan prisioneiros por longo tempo, e variaban a hexemonía entre os diversos clans.