cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pirámide (construción)
Construcións precolombianas
miniatura|250px| [[Templo de Kukulcán, en Chichén Itzá. ]] miniatura|right|250px| Pirámide do Sol. [[Teotihuacán. ]] As construcións precolombianas pertencen ao tipo de pirámides truncadas, é dicir, que están finalizadas cun plano paralelo á súa base; polo tanto, teñen truncado o vértice común dos seus triángulos. As pirámides truncadas preincaicas construíronse xeralmente con adobe, un material moi pouco resistente á erosión e ao paso do tempo, pola cal a maioría destas construcións desapareceron ou atópanse en ruínas. Preto do lago de Texcoco, no val de México, atópase a primeira pirámide coñecida da América Central, pertencente ao período chamado Ticomán-Cuicuilco e datada entre o 400 a. C. e o 300 a. C. A pirámide de Cuicuilco é de planta circular, cuns 135 metros de diámetro e 20 metros de altura. Trátase dunha construción realizada con adobe, cunha fachada de pedra lisa e un altar ao ar libre situado no seu cumio.
Dende o punto de vista funcional, a pirámide precolombiana era diferente da exipcia, xa que non estaba construída cunha finalidade funeraria, senón coma un templo, coma unha residencia dunha deidade. De todos os xeitos, escavacións recentes confirman que tiñan o costume de incorporar sepulcros, tal como se comprobou na pirámide graduada maia de Palenque, chamada Templo das Inscricións; nesta pirámide, no ano 1952, o arqueólogo Ruz Lhuillier descubriu o sepulcro de Pacal o Grande. Unha gran lousa cubría a escalinata que baixaba cara ao interior do templo e en dous tramos chegaba á cripta funeraria, que foi construída cara ao ano 675.
Na parte do muro de cada distribución de niveis moitas das pirámides presentan un recubrimento de pedra tallada dunha ringleira continuada; neste recubrimento hai esculpidas representacións de xaguares, pumas, aguias ou serpes, así como todo tipo de ornamentos xeométricos. Os templos estaban situados na parte superior da pirámide, e algúns tiñan un gran pórtico diante da entrada que estaba chea de imaxes, normalmente policromadas.
En Teotihuacán atópase a Pirámide do Sol, un dos exemplos máis abraiantes da antiga arquitectura azteca. Ten a singularidade de construírse nun determinado momento histórico sen engadidos posteriores; a maioría das pirámides aztecas fixéronse ao longo de diversos períodos aproveitando sempre as estruturas feitas con anterioridade. A Pirámide do Sol está formada por cinco tramos moi empinados construídos sobre unha base case cuadrangular. Ten uns costados de entre 220 e 225 metros, e unha altura de 63 metros. A diferenza doutras construcións piramidais mesoamericanas, consta dunha única escaleira central que se interrompe en cada tramo.
Simbolismo
miniatura|250px|Equinoccio formando unha serpe na escalinata do [[templo de Kukulcán (vídeo). ]] O Templo de Kukulkán, a principal estrutura arquitectónica de Chichén Itzá, demostra que os maias posuían uns bos coñecementos en matemáticas, xeometría, acústica e astronomía. Nunha sociedade orixinalmente agrícola, os maias observaron con detemento o comportamento das estacións, as variacións das traxectorias do Sol e das estrelas, e aplicaron todos estes coñecementos na construción do templo dedicado ao seu deus, Kukulkán.
Na escalinata norte-nordés da pirámide de Kukulcán, durante os equinoccios de primavera e outono, á tardiña, obsérvase unha proxección solar serpentina que consiste en sete triángulos isósceles invertidos de luz, como resultado da sombra que proxectan as nove plataformas deste edificio durante a posta do Sol. En Chichén Itzá o fenómeno vese en todo o seu esplendor e a imaxe da serpe de triángulos de luz e sombra é proxectada á balaustrada norte-nordés; a medida que avanza o tempo semella que do templo baixe unha serpe e o último anaco de luz proxéctase á cabeza da serpe, figura representada en pedra e que se atopa na base da escalinata.
Como as culturas mesoamericanas, a cultura maia empregou un calendario agrícola solar que denominaban Haab, o cal conta con 18 meses ou uinales; cada uinal ten 20 días ou kines. Así, o calendario comprende 18 x 20 = 360 días regulares ou kines, máis cinco días adicionais, considerados días infaustos, denominados uayeb. O templo de Kukulkán ten catro escalinatas, cada unha delas con 91 chanzos; isto fai a cifra de 364 chanzos, e considerando a plataforma superior do templo temos un total 365 unidades que representan os días do Haab.
Cara a finais do século XX incrementou o turismo en Chichén Itzá. Accidentalmente, os guías turísticos descubriron un efecto acústico que se produce na escalinata norte-nordés da pirámide. Se unha persoa aplaude de forma frontal á escalinata, o son do aplauso espállase cara ao peralte dos chanzos e rebota en forma dun eco distorsionado; é dicir, se se fai un aplauso, a reflexión do son escóitase diferente e pódese escoitar un chío que semella ao canto dun quetzal.
Maias
miniatura|250px|Pirámide do adiviño en [[Uxmal. ]]
As pirámides maias consistían habitualmente nunha construción graduada que conducía a un templo situado no cumio. Empregábanse con finalidades cerimoniais. Os restos máis antigos calcúlase que datan do ano 600.
Aztecas
As pirámides aztecas eran bases piramidais característicos das culturas prehispánicas mexicanas; estas construcións tamén eran chamadas, ás veces, teocallis. A pirámide dos nichos mostra unha orixinal construción, realizada en sete tramos graduados; ten unha grande escalinata para a súa ascensión pola cara norte, e en todos os seus lados se atoparon uns nichos ou fornelas (en total 365), que se pensa que poden representar os días do ano.
Incas
miniatura|250px|Huaca do Sol no [[Perú.]]
As pirámides incas foron concibidas como residencias das diferentes deidades. De feito, a cultura quechua, denominaba huaca tanto ás deidades coma nos edificios nos cales lles rendía culto, se ben os mochicas empregáronas para finalidades administrativas. Inda que estas construcións se denominan comunmente pirámides, en realidade son bases piramidais dun ou varios pisos.
Entre os quechuas era frecuente a construción dunha estrutura piramidal de pequenas ou medianas proporcións chamada ushnu, a cal lembraba unha montaña. Esta especie de pirámide, situada normalmente no centro das poboacións, cumpría funcións rituais —como un tipo de altar— e administrativas; dende alá os xerarcas adoitaban emitir os seus mandatos.
Outras pirámides
Entre outros exemplos de construcións piramidais pódense destacar: as pirámides etruscas de Orvieto e de Bomarzo, as pirámides graduadas de barro dos ibo, a Pirámide de Cestio —un sepulcro dun maxistrado da Antiga Roma—, a stupa de Borobudur —unha construción budista a Indonesia—, os «mandir» da India, a Pirámide de Xi'an na China, e as Pirámides de Güímar ou «Majanos de Xacona» na illa de Tenerife.
A etnia africana ibo, que procede principalmente de Nixeria, construíu na cidade de Nsude unhas pirámides graduadas feitas de barro. Non tiñan ningún carácter funerario e estaban dedicadas á deidade Uto ou Wadjet.
A Pirámide de Cestio é unha imitación romana do estilo exipcio; atópase xunto á Porta San Paolo, en Roma. Construíuse cara ao ano 12 a. C. como sepulcro do maxistrado Gai Cestio. A súa base é cadrada, ten preto de 30 metros de lado e logra unha altura de 36,40 metros. Está feita de ladrillo e recuberta de mármore. Aos lados oriental e occidental encóntranse inscricións en latín onde aparece tanto o nome de Cestio como detalles circunstanciais sobre a súa construción. No século III foi anexada á muralla Aureliana.
O stupa de Borobudur áchase en Indonesia. É un monumento budista mahayana construído entre os anos 750 e 850, e consta de seis plataformas cadradas coroadas por outras tres circulares; está decorado con 2 672 relevos e 504 estatuas de Buda. Sen espazos interiores como teñen outros templos da zona e como que presenta unha forma piramidal, esta construción de Borobudur foi identificada máis como unha stupa, que como un templo (candi en indonesio). Ademais, en lugar de estar construído nunha chaira, edificouse sobre un outeiro natural.
Na India non se construíron pirámides de pedra. Inda así, abundan as «mandir» cunha forma piramidal que, segundo o tipo, se denomina dun xeito xenérico «gopuram». Son como portas monumentais que permiten o acceso aos recintos sagrados. Dende terra o trazado piramidal é moi empinado como consecuencia da superposición dos pisos de planta rectangular. Como moitas pirámides, estas estruturas do hinduísmo buscan imitar unha montaña; neste caso, a sagrada Montaña Meru, que representa a simboloxía hinduísta da axis mundi).
A Pirámide de Xi'an é unha das pirámides chinesas. Estas pirámides son realmente antigos túmulos, a maioría dos cales, se non todos, foron destinados a usos funerarios. Moitas destas pirámides están situadas nun radio de 100 quilómetros preto de Xi'an, na provincia de Shaanxi, na China central. A súa forma é a dunha pirámide truncada, con similitudes coas pirámides precolombianas. Xi'an é unha área dun gran valor arqueolóxico, e poucas pirámides foron inda exploradas.
As Pirámides de Güímar, ou «Majanos de Xacona», atópanse no municipio de Güímar, na costa sueste da illa tinerfeña, a uns 26 quilómetros da cidade de Santa Cruz de Tenerife. Son seis construcións en forma de pirámides graduadas cunha orientación astronómica. A maioría dos arqueólogos cren que as pirámides foron construídas por agricultores que acumularan as rochas polos bordos das súas terras de cultivo, tal como se facía comunmente noutras zonas das Illas Canarias. Por outro lado, non se encontraron probas que demostren que estas pirámides fosen construídas polos guanches; de feito, hai probas arqueolóxicas que determinan unha antigüidade non superior aos 200 anos.
En Sedeinga, Sudán hai 35 pirámides construídas durante o reino de Kush.
Pirámides contemporáneas
miniatura|250px|A [[Pirámide do Louvre en París. ]] miniatura|250px|A Pyramid Arena en [[Memphis. ]] miniatura|left|A [[Transamerica Pyramid de San Francisco. ]] Durante os séculos XVIII e XIX houbo un renacemento no uso dos deseños piramidais na construción de casas, xardíns, parques, tumbas e monumentos conmemorativos, por parte de arquitectos e artistas entre os cales hai que destacar Giovanni Battista Piranesi, Johann Gottfried Herder, Étienne-Louis Baullée, Claude-Nicolas Ledoux e Antonio Canova, entre outros. En canto ao século XX, houbo un uso da estrutura piramidal aplicada a vivendas, edificios de negocios e lúdicos.
A Pirámide do Louvre, inaugurada o 1989, foi deseñada polo arquitecto Ieoh Ming Pei como acceso ao edificio do Museo do Louvre, en París. Foi construída cunha base de pedra e cemento e a estrutura piramidal está feito con aluminio e vidro laminado transparente. Está formada por un total de 673 paneis en forma de rombos e triángulos, e o peso da estrutura é de 180 toneladas. A inclinación das súas paredes é de 51º, unha inclinación igual que a das pirámides exipcias.
A Pyramid Arena, un recinto deportivo de uso polivalente, foi construída na década dos 80. Ten preto de 21.000 asentos e está situada no centro de Memphis, nos Estados Unidos, xusto á beira do río Mississippi. Ten 98 metros de alto e é a sexta pirámide máis grande do mundo. Nun principio foi a sede do equipo de baloncesto da Universidade de Memphis; máis adiante, en 2001, acolleu os Memphis Grizzlies, un equipo da NBA. Ambos os dous equipos deixaron o recinto o 2004.
Walter Pyramid é o pavillón do equipo de baloncesto do NCAA da Universidade Estatal de California en Long Beach (California). O edificio consta de 18 plantas, ten capacidade para 5 000 espectadores e aloxa un ximnasio e un centro de conferencias. A súa construción finalizou o 1998, cun presuposto de 22 millóns de dólares. O edificio adopta a forma dunha pirámide de 105 metros de lado e 56 metros de altura, e o seu rematado exterior está formado integramente por pranchas de aluminio coloreado de cor azul escura.
A Transamerica Pyramid, con 260 metros, é o edificio máis alto da cidade de San Francisco, en California. A súa característica forma piramidal confire a San Francisco un panorama urbano dos máis recoñecidos do planeta e converteuse nun dos símbolos da cidade. Deseñado polo arquitecto americano William Pereira, a súa construción comezou o 1969 e rematou o 1972. Ten dúas veces a altura da Pirámide de Gizeh, inda que a súa base é máis pequena. Situada preto da falla de San Andrés, na súa construción tívose en conta que puidese resistir movementos sísmicos; cando sucede un pódese notar a súa oscilación, e así pódese afirmar que é a única pirámide que «se move».
A Pirámide de Toquio (ou Pirámide de Shimizu) está actualmente en proxecto. Está pensada como unha enorme estrutura multifuncional situada na baía de Toquio, no Xapón. O proxecto foi realizado polo arquitecto italiano Dante Bini e a súa altura sería doce veces máis grande que a Gran Pirámide de Gizeh; tería 2 004 metros de altura e albergaría no seu interior unha cidade para 750 000 persoas nunha superficie de 88 km². Está pensada para poder satisfacer a demanda de espazo de Toquio.
Isla Cristina
Praia do Cantil, Isla Cristina|300px|miniaturaIsla Cristina é un municipio español situado na costa occidental da provincia de Huelva, Andalucía, a uns 7 km da fronteira portuguesa e encadrado na comarca da Costa Occidental. No ano 2009 contaba cunha poboación de 21.324 habitantes. A superficie do municipio é duns 49,36 km². As súas orixes remóntanse á fundación dunha colonia pesqueira por cataláns e valencianos tras o terremoto de Lisboa de 1755, que creceu ata obter o seu propio concello en 1833 e absorber despois ao antigo municipio de La Redondela en 1887.
A actividade principal é a pesca, favorecida polo seu importante porto. A súa lonxa é a primeira por poxas de peixe fresco de Andalucía e a segunda por tonelaxe, só superada por Cádiz. A actividade turística tamén ten unha presenza remarcable.
Vilarmaior, San Cristovo do Az, Rodeiro
Vilarmaior é un lugar da parroquia de San Cristovo do Az, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 13 habitantes (6 homes e 7 mulleres), o que supón unha diminución de 8 habitantes con respecto ao ano 2000.
Olmedillo de Roa
Olmedillo de Roa é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 187 habitantes (INE 2012).
Nervio (arquitectura)
miniatura| Nervios na bóveda, no interior do refectorio do [[mosteiro de Santa María da Valldigna]] Nervio ou nervadura é un elemento construtivo da arquitectura formado por un segmento de arco -con forma de moldura - que sae do intradorso dunha bóveda. Ás veces, denomínase nervadura ao conxunto de nervios nunha bóveda gótica.
Comezouse a empregar a partir do século XII cando se desenvolve a bóveda nervada ou de crucería.
Ao usar estes nervios, as cargas ou pesos concéntranse en lugares específicos de asentamento, permitindo apoiarse sobre columnas en lugar de caer sobre o propio muro. Isto redunda na posibilidade de abrir grandes ocos nas paredes permitindo unha maior luminosidade e lixeireza nos edificios.
Granada, Caribe
Granada (en inglés Grenada (, en francés crioulo granadino: Gwenad ) é un país insular no mar Caribe que inclúe ás Granadinas do sur. É o segundo país independente máis pequeno do hemisferio occidental (logo de Saint Kitts e Nevis). Atópase na zona sueste do mar Caribe, ao norte de Trinidad e Tobago, ao Nordeste de Venezuela e ao sur de San Vicente e as Granadinas. Granada está formada pola propia illa de Granada, dúas illas máis pequenas, Carriacou e Pequena Martinica, e varias illas pequenas que se atopan ao norte da illa principal e forman parte das Granadinas. O seu tamaño é de 348,5 km2 e tiña unha poboación estimada de 112.523 en xullo de 2020. A súa capital é Saint George's. Granada tamén é coñecida como a "illa das especias" debido á súa produción de cultivos de noz moscada e macis.
Antes da chegada dos europeos ás Américas, Granada estaba habitada polos pobos indíxenas de América do Sur. Cristovo Colón avistou Granada en 1498 durante a súa terceira viaxe ás Américas. Despois de varios intentos infrutuosos dos europeos de colonizar a illa debido á resistencia dos Caribes residentes, o asentamento e colonización do imperio colonial francés comezou en 1649 e continuou durante o século seguinte. O 10 de febreiro de 1763, Granada foi cedida aos Británicos baixo o Tratado de París. O dominio británico continuou ata 1974 (agás unha breve toma de posesión francesa entre 1779 e 1783). Non obstante, o 3 de marzo de 1967, foi concedida a plena autonomía sobre os seus asuntos internos como Estado Asociado, e de 1958 a 1962 Granada formou parte da Federación das Indias Occidentais, unha federación de curta duración de Colonías británicas das Indias occidentais.
A independencia concedeuselle o 7 de febreiro de 1974 baixo o liderado de Eric Gairy, quen se converteu no primeiro primeiro ministro do estado soberano de Granada. O novo país pasou a ser membro da Commonwealth, coa raíña Isabel II como xefa de estado. En marzo de 1979, o Marxista-leninista Movemento Nova Xoia derrocou ao goberno de Gairy nun Golpe de Estado incruento e estableceu un Goberno Popular Revolucionario (PRG), encabezado por Maurice Bishop como primeiro ministro. Bishop foi arrestado e despois executado por membros do Exército Revolucionario Popular (PRA), o que provocou a  invasión estadounidense de Granada en outubro de 1983. Desde entón, a illa volveu a unha democracia representativa parlamentaria e mantívose politicamente estable.
Etimoloxía
A orixe do nome "Granada" é escura, pero é probable que os mariñeiros españois chamasen así á illa pola cidade andaluza de Granada. O nome "Granada" rexistrouse nos mapas españois na década de 1520 e referíase ás illas do norte como Los Granadillos ("Granadas pequenas"), aínda que esas illas nomeadas foron consideradas propiedade do Rei de España, non hai rexistros que suxiran que os españois intentaran asentarse en Granada. Os franceses mantiveron o nome (como "La Grenade" en francés) despois do asentamento e colonización en 1649. O 10 de febreiro de 1763, a illa de La Grenade foi cedida aos británicos baixo o Tratado de París. Os británicos renomearona como "Granada", unha das moitas anglicizacións de topónimos que fixeron alí.
Tivo polo menos outros dous nomes europeos durante a Era dos Descubrimentos. A illa recibiu o seu primeiro nome por Cristovo Colón, quen a avistou na súa terceira viaxe en 1498 e chamouna "La Concepción" en honra á Virxe María. Dise que en realidade puido nomeala "Asunción", pero non é seguro, xa que dise que o que avistou desde a distancia era o que son hoxe Granada e Tobago e chamoulles a ambos ao mesmo tempo. Porén, aceptouse que chamou a Tobago "Assumpción" e a Granada "La Concepción". O ano seguinte, o explorador italiano Amérigo Vespucci viaxou pola rexión co explorador español Alonso de Ojeda e o cartografista Juan de la Cosa. Vespucci rebautizou a illa como "Mayo", aínda que este é o único mapa onde aparece o nome.
Os indíxenas Arauacos que vivían na illa antes da chegada dos europeos chamábana Camajuya.
Historia
Granada foi poboada por primeira vez por pobos de América do Sur, posiblemente durante a Idade Arcaica do Caribe, aínda que faltan probas definitivas. A presenza humana potencial máis antiga provén da evidencia indirecta de núcleos de lagos, que comeza ~3600 a.C. Aldeas menos efémeras e permanentes comezaron arredor do ~100-200 d.C. A poboación alcanzou o seu máximo entre os anos 750 e 1250 d. C., con grandes cambios na poboación despois, posiblemente o resultado das secas rexionais e/ou da "Invasión caribe", aínda que esta última depende de evidencias moi circunstanciais.
A historia rexistrada de Granada comeza en 1498, cando Cristovo Colón divisou por vez primeira a illa. Tras un intento errado dos ingleses para establecerse na illa, os franceses compraron a illa aos indios caribes no ano 1650. A illa foi cedida de novo a Gran Bretaña en 1783. Granada converteuse nunha Colonia da Coroa en 1877.
Granada conseguiu a independencia en 1974 e, en 1979, tras un período de grande inestabilidade política, o carismático e popular líder de esquerdas Maurice Bishop fíxose co poder. O socialismo de Bishop e a súa cooperación coa Cuba comunista non foi ben recibido polas nacións conservadoras da zona, como Barbados, Dominica e os Estados Unidos. Unha disputa co á comunista, leal a Bernard Coard, do partido que estaba no poder, New Jewel, levou a un golpe de estado e a execución de Bishop o 19 de outubro de 1983.
Seis días máis tarde, a illa foi invadida polas forzas militares dos Estados Unidos e doutras seis nacións do Caribe dentro dunha campaña militar chamada Operación Furia Urxente. As tropas capturaron rapidamente aos líderes da revolución e aos seus conselleiros cubanos, moitos dos cales estaban traballando na construción dun grande aeroporto para a illa que foi completado polos Estados Unidos algúns anos máis tarde. Ao ano seguinte celebráronse eleccións. Unha das preocupacións tácticas coñecidas dos Estados Unidos era a recuperación con vida dos estadounidenses matriculados na Universidade de St. George's.
En setembro de 2004, a illa foi arrasada polo Furacán Iván. O furacán, de categoría 3, danou ou destruíu o 90 % das vivendas.
Goberno e Política
esquerda|miniatura|200px|Saint George no ano 2000 Ao ser unha nación da Commonwealth, a monarca británica é formalmente a Xefa de Estado. Está representada por un Gobernador Xeral, aínda que o poder executivo real recae sobre o líder do goberno, o Primeiro Ministro. Aínda que o primeiro ministro é nomeado polo Gobernador xeral, este adoita ser o líder do partido con máis representación no parlamento.
O parlamento consiste nun senado (con 13 membros) e unha Cámara de Representantes (con 15 membros). Os senadores son nomeados polo goberno e a oposición, mentres que os representantes son elixidos polo pobo cada cinco anos. Nas eleccións do 19 de febreiro de 2013 Keith Claudius Mitchell levou ao New National Party á vitoria (gañou todos os escanos cun 58,7% dos votos) e converteuse no noveno primeiro ministro do país. O partido principal da oposición é o National Democratic Congress o cal obtivo o 40,8% dos votos pero ningún escano.
Organización político-administrativa
Politicamente, Granada está dividida en seis zonas chamadas parroquias. Estas son:
Carriacou e Pequena Martinica, dúas das Granadinas que teñen o status de dependencia con Granada, forman a sétima división administrativa de Granada.
Xeografía
dereita|miniatura|200px|Mapa de Granada
A illa chamada propiamente Granada é a máis grande do país. As pequenas Granadinas son Carriacou, Pequena Martinica, Ronde, Illa Caille, Illa Diamante, Large Island, Saline Island e Frigate island. A gran parte da poboación vive na propia Granada, cuxas cidades máis grandes son a capital Saint George's, Grenville e Gouyave. O asentamento máis grande nas outras illas é Hillsborough na illa de Carriacou.
As illas son dunha orixe volcánico, sendo o terreo interior das illas lixeiramente montañoso, con algúns pequenos ríos que flúen cara ao mar. O clima é tropical: caloroso e húmido. Granada vese afectada ocasionalmente por furacáns. A tormenta máis recente foi o Furacán Iván en setembro de 2004.
Demografía
miniatura|300px|dereita|Evolución Demográfica de Granada entre [[1961 e 2003 Poboación en millóns de habitantes.]] Aproximadamente o 80% da poboación son descendentes dos escravos africanos traídos polos europeos; son poucos os indíxenas caribes e arauacos que quedan na illa.
O idioma oficial, o inglés, é falado por toda a poboación, aínda que algúns aínda falan francés patois. Case todos os granadinos son cristiáns, dos cales aproximadamente a metade deles católicos. O anglicanismo é a relixión protestante principal.
Cultura
A influencia francesa na cultura granadina é moito menor que noutras illas do Caribe. A cultura de Granada está fortemente influenciada polas raíces africanas da maioría dos granadinos.
Semih Şentürk
Semih Şentürk, nado o 29 de abril de 1983 en Esmirna, é un futbolista turco. Xoga de dianteiro e o seu club actual é o Fenerbahçe.
Valaquia
frame|dereita|Mapa de Romanía. Valaquia destacada en amarelo.
Valaquia (ás veces coa grafía Wallachia ou Walachia; en romanés: Țara Românească - literalmente "país romano"; e tamén  Vlahia ou Valahia; en turco: Iflak) foi un principado romanés de Europa oriental dende a Baixa Idade Media ata mediados do século XIX.
A súa capital cambiou co tempo, de Curtea de Arxeș a Târgoviște e finalmente a Bucarest.
Vilarmaior (homónimos)
O topónimo Vilarmaior pode referirse a:
Castelos
O topónimo galego Castelos pode referirse a:
Henrique da Silveira
Henrique Cunha da Silveira, nado o 26 de xaneiro de 1901 e finado o 9 de abril de 1973, foi un tirador de esgrima portugués, gañador dunha medalla olímpica.
Traxectoria
Natural dos Azores, participou nos Xogos Olímpicos de 1920, 1924, 1928 e 1936, logrando na edición de 1928 a medalla de bronce en espada por equipos, cos seus compañeiros Mário de Noronha, Paulo d'Eça Leal, Jorge de Paiva, Frederico Paredes e João Sassetti.
Frankfort, Kentucky
Frankfort é a capital do Estado de Kentucky, nos Estados Unidos de América. No ano 2000 tiña 27.741 habitantes.
Lingua buriata
A lingua buriata (en cirílico буряад хэлэн buryaad khelen) é unha variedade do mongólico falado polo pobo buriato que é clasificado como lingua ou dialecto do mongol. A maioría dos falantes de buriato viven en Rusia, na fronteira norte de Mongolia, onde é lingua oficial da República dos Buriatos. Segundo o censo ruso de 2002, 353.113 persoas, dunha poboación de 445.175, podía falar buriato (72.3%). Existen polo menos outros 100.000 buriatos vivindo en Mongolia e na China.
Rebeca Blanco
Rebeca Blanco Rotea, nada en Vigo en 1973, é unha arqueóloga e historiadora galega.
Traxectoria
Licenciada en Xeografía e Historia, na especialidade de Historia da Arte, pola Universidade de Santiago de Compostela en 1996, e doutora en Arqueoloxía pola Universidade do País Vasco en 2015. Traballa no estudo das construcións históricas dende unha perspectiva arqueolóxica. É profesora da Facultade de Xeografía e Historia da USC e membro do Consello da Cultura Galega. Pertence ao Consello de Redacción da revista do CSIC Arqueoloxía da Arquitectura e ao Consello Asesor da Revista do CSIC Cadernos de Arqueoloxía e Patrimonio (CAPA).
Foi a coordinadora do informe que vén de presentar o Consello da Cultura Galega Enerxía eólica e paisaxes culturais en Galicia, sobre o impacto dos eólicos no patrimonio natural, paisaxístico e cultural.
A casa e o cerebro
A casa e o cerebro (en The House and the Brain) é unha novela escrita por Edward Bulwer-Lytton publicada orixinalmente en 1859.
Foi traducido ó galego por Alejandro Tobar e foi publicado pola Editorial Hugin e Munin no ano 2016.
Rhizoctonia solani
Identificación
Rhizoctonai solani non produce esporas, polo que é identificado só por características do micelio. As súas células hifais son multinucleadas. R. solani subdivídese en grupos de anastomose (AG) baseado en fusión de hifas entre razas
R. solani produce micelio de branco a pardo escuro cando medra sobre micelio artificial. As hifas miden 4-15 μm de ancho e tenden a ramificar nalgúns rectos. Un septo medra preto de cada brazo de hifa e unha pequena constrición no brazo son diagnósticos.
Moldavia, Romanía
miniatura|500px|[[Transilvania en verde, Valaquia en azul, Moldavia en vermello, e Dobruia en amarelo]]
The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning
The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning é un filme estadounidense de terror dirixido por Jonathan Liebesman que foi estreado no 2006. É unha precuela do remake de 2003 The Texas Chainsaw Massacre.
Moldavia, Romanía
Moldavia é unha das tres rexións que deron orixe á moderna Romanía e á República de Moldavia. As outras dúas son Valaquia e Transilvania. Dúas rexións anexadas tamén a Romanía son Dobruia ou Dobrudia e o Banato.
The Texas Chainsaw Massacre: The Beginning
Sinopse
Dean Hill, que acaba de facer 18 anos, é chamado a filas para ir á guerra de Vietnam. O seu irmán Eric, que acaba de regresar dalí, decide volver alistarse para protexelo, malia a negativa da súa noiva. Pero os plans de Eric non coinciden cos de Dean, que pensa en fuxir a México coa súa moza para evitar a guerra. Antes de executar os seus plans, as dúas parellas deciden ir a Texas para pasar unha última fin de semana de diversión.
Moldavia, Romanía
Coñecida como Principado de Moldavia dende o século XV. A súa parte occidental, xunto co Principado de Valaquia, uníronse dando orixe ó Reino de Romanía en 1878. A parte oriental, foi ocupada por Rusia baixo o nome de Basarabia ou Besarabia, tomado da antiga Dinastía dos Basarab ou Basarabi. O reino de Romanía anexou Transilvania ó terminala primeira guerra mundial
Esta zona, menos a franxa costeira que pertence á Ucraína, converteuse na República de Moldavia, tras ser unha das quince repúblicas que formaban á ex Unión Soviética.
Olmillos de Muñó
Olmillos de Muñó é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 41 habitantes (INE 2012).
Fión, O Saviñao
San Lourenzo de Fión é unha parroquia do concello do Saviñao na comarca da Terra de Lemos, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 149 habitantes, deles 75 eran homes e 74 eran mulleres, o que supón unha diminución de 6 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Situación
A parroquia de Fión está situada ó sur do concello do Saviñao e serve de límite co veciño concello de Pantón.
Fauvismo
O fauvismo foi un movemento pictórico expresionista de principios do século XX xurdido en París durante un breve período (1904-1907), en torno ós artistas Henri Matisse, André Derain e Maurice Vlamink. Tamén foron fauvistas Braque, Friesz, Rouault, Marquet, Dufy e van Dongen. O nome foilles imposto por Louis Vauxcelles na crítica que fixo do Salón de Outono de 1905, a causa dos violentos métodos de pintura utilizados por estes artistas (fauves, feras en francés).
Como movemento expresionista, apareceu cronoloxicamente ó mesmo tempo có expresionismo alemán, cunha base de protesta oposta ó positivismo, ó naturalismo e ó impresionismo. As súas principais influencias veñen de Paul Gauguin e das ideas de Zola, Nietzsche, Stirner e Huysmans.
O Fauvismo, liderado por Henri Matisse (1869-1954), xurdiu por oposición á ríxida metodoloxía do Neoimpresionismo de Seurat e Signac, e ó ton de felicidade e lixeireza propio dos impresionistas; tamén se opoñía ó ornamentalismo do Art Nouveau e á evasión espiritualista do Simbolismo. Axiña se converteu no grupo máis experimental de París ó proclamar a liberdade de expresión a través das cores puras, a esaxeración do debuxo e as perspectivas forzadas.
Inda que concibían a actividade artística como un impulso vital, o punto de partida foi a resolución de problemas puramente plásticos, como o uso da cor nunha función plástica e construtiva ó mesmo tempo. O mestre do grupo foi Gustave Moreau, en cuxa escola estudaron Matisse e Rouault, Marquet, Manguin, Camoin e Puy. Moureau non ensinaba ningunha doutrina senón que forzaba ós seus alumnos a pintar con independencia e coa técnica que fose máis adecuada ó seu temperamento. Da obra de Gauguin aprenderon a liberdade no uso da cor, que levaron ó extremo (as cores como cartuchos de dinamita, que diría Derain), así como a liberación do temperamento e o instinto persoal. Tamén admiraban a capacidade de síntese e o sentido decorativo da obra de Gauguin. Para os fauvistas o cadro debía ser expresión e non composición e orde.
En 1904 Matisse pintou Luxo, Calma e Voluptuosidade, considerada como a obra síntese do postimpresionismo, manipulado nun exercicio persoal, e virtualmente un manifesto do que sería o fauvismo pouco despois. A utilización subxectiva da cor e a simplificación do debuxo sorprenderon a todos cando foi exposto no Salón dos Independentes en 1905. Derain sentiuse inmediatamente influído e comezou a pintar utilizando nada máis cá liña e a cor. O seu desinterese polo acabado e as súas cores rechamantes granxeáronlle o desprezo da crítica cando expuxo as súas paisaxes, pintadas en Colliure, no Salón de Outono de 1906. Alí tamén se expuxo o Retrato da Sra. Matisse de Matisse, que foi interpretado como unha caricatura da feminidade e como unha excentricidade. A repulsa da crítica converteu ós fauvistas no grupo máis avanzado de París.
Matisse xa estaba pintando nunha forma fauve incluso antes de 1900; as súas influencias nesta época foron Pissarro e sobre todo Cézanne; deste último soubo que a estrutura dun cadro viña dada polas relacións entre as cores que o compoñen; así a todo non aceptaba a teoría do puntillismo porque destruía a integridade da cor. Seguindo a Cézanne, quería utilizar as cores na súa plenitude e mantendo a súa pureza. Por outro lado mantiña que a pintura debía ser expresiva e non un mero reflexo de sensacións pasaxeiras como fora o impresionismo.
En 1908 publicou as súas ideas nun artigo titulado Notas dun Pintor onde dixo:
Rexeitaba, así a todo, a inmediatez, pois a obra debía xurdir da mente do artista con carácter e contido. No caso de Matisse ese carácter era fundamentalmente sereno, en oposición a outras actitudes expresionistas. Ei-lo lugar en que se acha a diferenza entre o expresionismo francés e o alemán que presentaba as cousas dunha forma moito máis crúa. Matisse quería facer unha arte, segundo as súas propias palabras, "que fose pura e serena, que non presentase temas deprimentes e que servise a todo tipo de espectador como un descanso da fatiga intelectual". Matisse achou a serenidade nas cerámicas gregas e nos gravados xaponeses. Practicou tamén a escultura partindo de Rodin e tomando clases de Bourdelle.
Maurice Vlamink era un anarquista convencido e colaborou en torno a 1898 nos periódicos Libertaire e Anarchie; era menos metódico e paciente cós seus compañeiros e o seu espírito compulsivo estaba en consonancia con Van Gogh por cuxa obra sentía unha profunda atracción. Alleo a calquera teoría, trataba de pintar como un primitivo, transmitindo, segundo as súas propias palabras, o que vía de forma instintiva e sen método. Son características das súa obra as liñas de impacto e as cores vibrantes. Co tempo abandonou as cores fauves e a súa paleta se fixo máis sombría, as súas paisaxes máis sórdidas e o seu carácter pesimista.
Todo o grupo sentiuse influenciado pola escultura africana, moi especialmente Vlamink, que sostiña ser o seu descubridor en París.
Os fauvistas nunca formaron un grupo coherente e a pesar dos seus éxitos conxuntos foron evolucionando por camiños diversos. O grupo entrou en crise en 1907, coa aparición das Señoritas de Avignon de Picasso.
En Hispanoamérica, a influencia dos movementos vangardistas empeza a sentirse só a partir dos anos 1920; o fauvismo concretamente foi decisivo no desenvolvemento dos brasileiros Anita Malfatti, Emiliano Di Cavalcanti e Vicente do Rego Monteiro. Todos eles acaban practicando unha especie de mestura entre expresionismo e cubismo.
1500
América
miniatura|250px|esquerda|Nao carraca de Pedro Álvares Cabral
Marpiré
Marpiré (en Marbererg, e en galó: Marpirae) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Fontes do dereito
O termo Fontes do Dereito expresa dunha forma gráfica as figuras que serven para constituír as normas de convivencia dunha determinada sociedade.
Son fundamentos e ideas que axudan ao Dereito a realizar o seu fin.
Pholidota
O termo Pholidota pode referirse a:
Congreso de Nacionalidades Europeas
miniatura|O secretario xeral do CNE, Ewald Ammende durante un discurso no Aberri Eguna de 1933 en Donostia O Congreso de Nacionalidades Europeas foi unha organización con status de observadora na Sociedade de Nacións, constituída en Europa despois da primeira guerra mundial co obxecto de analizar os problemas nacionais pendentes de resolución. Defendía ante estados e organismos internacionais o respecto dos dereitos elementais das minorías nacionais.
Historia
O Congreso foi creado por grupos alemáns e maxiares. Foi elixido presidente Josip Wilfan, deputado esloveno no Parlamento de Italia, e secretario xeral o estoniano Ewald Ammende.
O CNE reivindicaba o dereito á autoorganización política e á administración nacional de seu, con sistemas electorais que permitisen ás minorías contar cunha representación proporcional á súa significación demográfica. Rexeitaba a modificación das fronteiras políticas existentes nese momento. Defendía tamén a garantía de igualdade económica e a non discriminación, así como o libre desenvolvemento cultural.
En outubro de 1925 celebrouse en Xenebra o congreso fundacional, con 50 delegados de 27 grupos nacionais pertencentes a dez estados, representando dez millóns de persoas. No IV Congreso, celebrado en agosto de 1928, aprobouse un regulamento sobre a admisión de novos grupos.
No IX Congreso de Nacionalidades Europeas, celebrado en Berna do 16 ao 18 de setembro do 1933, Galiza acadou o recoñecemento internacional coma nación. A declaración institucional, lida por Plácido Castro, presentouse en galego e en inglés, e nela declarouse:
Días despois, Castro escribía en El Pueblo Gallego : "por primeira vez na súa historia, Galiza concorreu con personalidade propia a un Congreso internacional".
Bingu wa Mutharika
Mutharika estudou en Zambia, na India e nos Estados Unidos de América, onde obtivo un doutoramento en economía. O seu irmán Peter Mutharika chegou a ser o quinto presidente da República de Malawi en 2014.
Yolanda Domínguez
Yolanda Domínguez Rodríguez, nada en Madrid en 1977, é unha artista visual, fotógrafa e activista española. As súas obras están conectadas co movemento "arte de acción" e desenvolve temas de conciencia e crítica social relacionados co xénero e o consumo. Por medio da ironía e a descontextualización como estratexias principais, crea situacións ou escenarios nos que se pode participar. Entre as súas obras máis coñecidas están Katy Salinas e Pido para un Chanel (2010), Poses (2011), Fashion Victims (2013), I’m not just a body e Registro (2014), Accesibles y Accesorias e Niños vs. Moda (2015), Total Correction e No tocar, no matar, no violar, este cuerpo es mío y de nadie más (2016).
Domínguez é tamén profesora na Escola de Fotografía EFTI de Madrid e analista social no dixital El Huffington Post onde escribe sobre a representación da muller.
Traxectoria
Estudou Belas Artes na Universidade Complutense de Madrid e fixo o mestrado en Arte e Novas Tecnoloxías na Universidade Europea de Madrid e en Fotografía Contemporánea na Escola de Fotografía EFTI de Madrid. É profesora e titora do mestrado Concepto e Creación da Escola de Fotografía EFTI de Madrid e profesora no mestrado Experiencial en Dirección de Mercadotecnia para as industrias creativas en Madrid School of Mercadotecnia.
Tamén colabora semanalmente en El Huffington Post España onde escribe sobre a representación da muller nos medios.
En 2018, durante a celebración da feira internacional de arte contemporánea ARCO, puxo de manifesto as cifras da desigualdade existente entre mulleres e homes no ámbito da arte.
Obra
Utiliza a ironía e a descontextualización como estratexias principais e defende a risa como elemento de liberación. Centra a temática da súa obra con frecuencia en xénero e consumo. Sobre o mundo da moda considera que as persoas que teñen o poder de xerar unha imaxe deben ser responsábeis do que están a xerar.
Práctica a arte de acción, unha disciplina baseada no impacto e o desconcerto. Os seus primeiros traballos de arte e activismo social datan de 2008 momento no que decidiu abandonar o que considera "estatismo de museos e galerías". Denuncia a manipulación á que os medios de comunicación (publicidade, televisión, cine, Internet) someten a poboación a través de impactos e estereotipos desde a infancia. “Recibimos de 3.000 a 5.000 impactos publicitarios ao día e é moi importante que aprendamos a filtrar para ver como construímos a nosa personalidade”, Como reto nos seus traballos exponse desenvolver a capacidade que temos de crear un novo imaxinario que represente a realidade “ter unha dieta sa de imaxes”.
En 2008 encheu as rúas de Madrid con carteis nos que unha muller se ofrecía a facer todo o que se espera da esposa tradicional a cambio dun status económico.
Katy Salinas e "Pido un Chanel" (2010)
En 2010 crea o personaxe de Katy Salinas unha muller de 65 anos que a través dun blog encarna a obsesión pola beleza levada ao extremo para denunciar o excesivo culto á beleza ao que está sometida esta sociedade e, sobre todo, a muller. Ola, son Katy Salinas, teño 65 anos pero non aparento máis de 25 grazas aos meus coidados diarios cos que conseguín permanecer nova e bela Katy Salinas era unha muller divorciada e sen vida social que dedica toda a súa existencia a coidarse e consegue chegar á vellez cunha aparencia nova seguindo ao pé da letra todos os consellos para mulleres que aparecen nas revistas, en foros de beleza, blogs, páxinas de Internet, e mesmo tendo en conta as teimas das famosas. O blog xerou máis de 18.000 visitas e máis de 1.000 comentarios.
Tamén en 2010 a acción "Pido para un Chanel" aborda a adicción enfermiza ás compras dalgunhas mulleres motivada pola necesidade consumista dos países desenvolvidos. Nela unha actriz que representa a unha muller de clase alta, elegante e vestida con roupa e complementos de marca, pasea por unha das rúas máis luxosas de Madrid e detense ante o escaparate de Chanel onde ve algo que se quere comprar pero non ten diñeiro nese momento. Desesperada sofre un ataque de ansiedade e decide pórse a pedir aos viandantes, axudándose dun cartón no que escribe coa súa barra de labios: "PIDO PARA UN CHANEL".
Poses (2011)
esquerda|miniatura|250x250px|"Poses", Yolanda Domínguez 2011 En 2011 con "Poses" realizou unha crítica ao absurdo e artificial do mundo do glamour e da moda que venden as revistas, en concreto á imaxe distorsionada que difunden da muller a través de modelos que non representan as mulleres reais e que obvian a todas aquelas que non están dentro dos seus restrinxidos parámetros. Nesta obra Domínguez contou co apoio das actrices May Serrano e Cary Rodríguez, e UP Teatro.
A obra superou o millón de reproducións en YouTube e foi mundialmente difundida en televisión, radio e prensa e estivo varias semanas no top ten dos mellores vídeos de moda do mundo (Fashion Films).
A partir da experiencia avanzou na posta en marcha de proxectos de participación colectiva.
Moda sin tóxicos, Esclavas (2012)
Tamén creou Esclavas, unha colección de pezas realizadas pola deseñadora Sara Ostos deseñadas para exhibir o corpo feminino realizadas con Burkas. ''Mentres que nalgunhas sociedades se obriga ás mulleres a ocultar os seus corpos, noutras espérase que o exhiban. Dúas realidades tecidas pola mesma tea: a submisión a unha mirada masculina e obxectificadora, que se torna aínda máis alarmante cando deixa de ser imposta para ser asumida como ideal''.
Poses n.º 5, #NadieDesechado e Fashion Victims (2013)
En 2013 e tras a experiencia de Poses, organizou unha parodia das poses da Campaña primavera verán 2013 de Chanel, realizada por Karl Lagerfeld (autor de apreciacións polémicas acerca da xente “común”). Realizou un novo vídeo con xente común coa denuncia en distintas partes do mundo (Madrid, Barcelona, París, Quito): “Estamos aquí e non nos gustan os modelos absurdos que nos impoñedes, non nos identifican e non nos representan”.
En xuño de 2013 creou Fashion Victims en protesta polas condicións de traballo que sofren no sector do téxtil -en abril derrubouse un edificio con fábricas de téxtil en Bangladesh no que morreron máis de 1000 persoas- sepultando a varias blogueiras baixo cascallos na Gran Vía de Madrid para lanzar un chamamento á produción e o consumo responsábeis.
Registro (2014)
miniatura|275x275px|"Registro" Yolanda Domíngez 2014 En 2014 como acción de protesta ante a reforma da lei do aborto en España mobilizou mulleres de todo o Estado Español para acudiren aos Rexistros da Propiedade a solicitar a propiedade do seu corpo converténdose nun movemento nacional que conseguiu estenderse a outros estados.
Accesibles y accesorias (2015)
Como crítica ao anuncio de Multiópticas no que coa mensaxe "Ten a incríbel sensación de estrear todas as veces que queiras", un home entra nun establecemento de venda de lentes cheo de mulleres, Domínguez expón un anuncio alternativo: varios grupos de mulleres acudiron a centros desta marca vestidas como as modelos do anuncio e na mesma actitude. A súa acción xerou todo tipo de reaccións.
Total Correction e No tocar, no matar, no violar ... (2016)
En marzo de 2016 realizou para Art Madrid "Total Correction" comisariada por Margarita Aizpuru coas actrices Esther Gimeno e Velilla Valbuena, unha performance para subverter a mensaxe de perfección emitida pola industria de beleza e cosmética. En xullo tras a denuncia de agresións sexuais nas festas de Sanfermines lanzou a campaña No tocar, no matar, no violar, este cuerpo es mío y de nadie más.
Tamén en 2016 inaugurou o proxecto "Mapas de acción" unha exposición individual no Centro Atlántico de Arte Moderna (CAAM) de Las Palmas de Gran Canaria na que incorporou a acción fotográfica participativa "Hot dog legs" na que convidaba a poboación de Gran Canaria a publicar nas redes sociais fotografías de recunchos e realidades desta Illa que non aparecen normalmente nas postais turísticas, mediante a técnica de "las piernas-salchica", que consiste en facer unha foto dunha paisaxe mentres se está tombado fronte a el coas pernas flexionadas.
Hola soy tu machismo (2018)
En novembro de 2018 Domínguez creou a campaña "Hola soy tu machismo" parodiando un histórico anuncio de compresas no que aparecía unha muller vestida de vermello e dicíalle a unha nena “Hola, tú no me conoces: soy tu menstruación”. Domínguez recreou o personaxe do machismo, un home vestido de marrón, que se presenta a outros homes dicindo “Hola, tú ya me conoces: soy tu machismo”. Ante este inesperado encontro a maioría nega coñecelo: “eu non son machista”, “iso é cousa do pasado”, “eu respecto as mulleres” son as respostas máis habituais. A artista sinalou que o seu obxectivo é "lembrar que eliminando os nosos comportamentos machistas poderemos ter relacións máis sas connosco mesmos e cos demais".