cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tochigi
O concello de Tochigi limita cos concellos de Sano, de Iwafune, de Ōhira, de Oyama, de Shimotsuke, de Mibu, de Tsuga, de Nishikata e de Kanuma.
Sílvia Alcàntara i Ribolleda
Sílvia Alcàntara i Ribolleda, nada en Puig-reig (Berguedà) en 1944, é unha escritora catalá.
Traxectoria
Vive en Terrasa desde mediados da década de 1960. Desde comezos da década de 1990 participou na Aula de Lletres en Barcelona para aprender técnicas de escritura literaria, e completa a súa formación no Ateneu Barcelonès.
En 2012 rodouse a miniserie Olor de colònia, unha produción de Diagonal TV e Televisió de Catalunya baseada na novela homònima.
Gamer (filme)
Gamer é un filme estadounidense escrito e dirixido por Neveldine/Taylor que foi estreado no 2009. Está protagonizado por Gerard Butler, que interpreta a un participante dun xogo en liña no cal é controlado por un xogador, e por Logan Lerman, que interpreta o xogador.
Marca Hispánica
miniatura|220px|Mapa da Marca hispánica e [[Vasconia.]] miniatura|220px|Outra versión da Marca hispánica en [[814.]] miniatura|220px|Os reinos cristiáns e de Taifas, en 1030. A Marca hispánica era o territorio comprendido entre a fronteira político-militar do Imperio carolinxio co Al-Andalus e os Pireneos, desde finais do século VIII ata a súa independencia efectiva en diversos reinos e condados. A diferenza doutras marcas carolinxias, a Marca hispánica non tiña unha estrutura administrativa unificada propia.
Tras a conquista musulmá da Península Ibérica, os carolinxios interviñeron no nordés peninsular a fins do século VIII, co apoio da poboación autóctona das montañas. A dominación franca fíxose efectiva entón máis ao sur tras a conquista de Xirona (785) e Barcelona (801). A chamada «Marca Hispánica» quedou integrada por condados dependentes dos monarcas carolinxios a principios do século IX. Para gobernar estes territorios, os reis francos designaron condes, uns de orixe franca e outros autóctonos, segundo criterios de eficacia militar na defensa das fronteiras e de lealdade e fidelidade á coroa.
O territorio gañado aos musulmáns configurouse como a Marca Hispánica, en contraposición á Marca Superior andalusí, e ía de Pamplona ata Barcelona. De todos eles, os que alcanzaron maior protagonismo foron os de Pamplona, constituído no primeiro cuarto do século IX en reino; Aragón, constituído en condado independente en 809; Urgell, importante sede episcopal e condado con dinastía propia desde 815; e o condado de Barcelona, que co tempo converteuse en hexemónico sobre os seus veciños, os de Osona e Xirona.
Sesulfe, Bermui, As Pontes de García Rodríguez
Sesulfe é un lugar da parroquia de Bermui no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Tiña 5 habitantes no ano 2014 segundo datos do IGE, dos cales 3 eran homes e 2 eran mulleres.
Exposición Universal
250px|miniatura|A exposición universal de [[París en 1900]]Exposición Universal é o nome xenérico de varias exposicións de grande envergadura celebradas por todo o mundo desde a segunda metade do século XIX. A organización que se ocupa oficialmente de nomear as cidades organizadoras deste tipo de eventos é a Oficina Internacional de Exposicións (BIE).
O concepto de exposición universal contribuíu fortemente á comunicación social dos logros imperialistas, ao incorporarse como curiosidades elementos etnográficos propios das culturas dominadas por parte das grandes potencias imperiais.
Deste xeito, nestas megafeiras mostrábanse os grandes avances da invención tecnolóxica á beira das últimas expresións (aceptadas pola Academia) da arte. A primeira exposición tivo lugar en Londres en 1756.
Gala González
Gala González, nada na Coruña o 16 de marzo de 1986, é unha deseñadora de moda, modelo e blogueira galega.
Galería de imaxes de Estevesiños, Estevesiños, Monterrei
Estevesiños é un lugar da parroquia homónima do concello de Monterrei.
Gala González
Traxectoria
Naceu nunha familia relacionada co mundo da moda en Galicia. O seu tío é o deseñador Adolfo Domínguez, e o seu pai tamén traballou na empresa do tío en postos directivos.
Base (arquitectura)
miniatura|Base En arquitectura clásica, base é a parte inferior da columna, que ten como fin servir de punto de apoio ao fuste, ampliando aquel, e está composto xeralmente por molduras.
Gala González
Traxectoria
En 2009 presentaba a súa primeira colección de moda de seu, Music Collection, para Adolfo Domínguez. En xuño de 2010 foi modelo para a colección de Loewe, e despois diso viñeron outras firmas como H&M, Mango, Corello, Guerreiro ou AG, así como a marca de produtos de depilación Veet.
Base (arquitectura)
Segundo as ordes clásicas, a base cambia:
Gala González
Traxectoria
González apareceu en diversas publicacións, como Vogue, Elle ou Marie Claire.
Langøya
Langøya é a terceira illa máis grande de Noruega (agás Svalbard), cunha superficie de 850´2 km². A illa forma parte do arquipélago Vesterålen e está situada no condado de Nordland. A illa inclúe os municipios de Bø e Øksnes así como partes dos municipios de Sortland e Hadsel.
A grande illa Hinnøya atópase ao leste (no outro lado do Sortlandssundet). A illa de Andøya atópase ao nordés. A pequena illa Skogsøya atópase ao noroeste. A illa Hadseløya atópase ao sur. Hai varios lagos na illa incluíndo Alsvågvatnet. O Eidsfjorden divide a illa case pola metade. A illa ten dúas pontes que a conectan con Hadseløya e Hinnøya a través da ponte de Hadsel e da ponte de Sortland.
Microtúbulo
miniatura|Subunidade α da tubulina, compoñente dos microtúbulos.
Os microtúbulos son estruturas tubulares presentes nas células, de 25 nm de diámetro exterior e uns 12 nm de diámetro interior, con lonxitudes que varían entre uns pocos nanómetros a micrómetros, que se estenden ao longo de todo o citoplasma. Atópanse nas células eucariotas e están formados pola polimerización dun dímero constituído por dúas proteínas globulares, a α e a β tubulinas. Os microtúbulos nucléanse e organízanse nos centros organizadores de microtúbulos (COMTs), como son o centrosoma ou os corpos basais dos cilios e flaxelos. Estes COMTs poden posuír centríolos ou non.
Atopamos microtúbulos no citoplasma formando parte da rede do citoesqueleto (xunto cos microfilamentos e os filamentos intermedios), nos cilios e flaxelos, nos tripletes dos centríolos e no fuso mitótico.
Os microtúbulos interveñen en diversos procesos celulares que implican movemento de vesículas de secreción, movemento de orgánulos, transporte intracelular de substancias (con intervención das proteínas dineína e cinesina), así como na división celular (mitose e meiose). Ademais, constitúen a estrutura interna dos apéndices móbiles da célula eucariota, cilios e flaxelos. miniatura|Técnica de [[inmunofluorescencia para mostrar os microtúbulos usando anticorpos marcados contra β-tubulina.]]
Estrutura
Os microtúbulos son heteropolímeros de α- e β-tubulina, as cales forman dímeros, que son a súa unidade estrutural. Os dímeros polimerizan en 13 protofilamentos, que logo se agregan lateralmente para formar estruturas cilíndricas ocas. Para polimerizar requírese a presenza de dímeros cunha concentración mínima determinada denominada concentración crítica, aínda que o proceso se acelera pola adición de núcleos, que son elongados.
Unha importante característica dos microtúbulos é a súa polaridade. A tubulina polimeriza por adición de dímeros nun ou en ambos os extremos do microtúbulo. A adición faise por unión cabeza con rabo durante a formación dos protofilamentos. Así, vanse formando ringleiras de monómeros de α e β-tubulina na parede do tubo, o que provoca unha polaridade global ao microtúbulo. Debido a que todo os protofilamentos dun microtúbulo teñen a mesma orientación, un extremo está composto por un anel de α-tubulina (denominado extremo -) e, o oposto, por un anel de β-tubulina (denominado extremo +).
Citoesqueleto
Como compoñentes do citoesqueleto (xunto coa actina e os filamentos intermedios), danlle á célula un soporte estrutural. Poden crecer e minguar para orixinar forza.
Mobilidade de cilios
Os microtúbulos do axonema dos cilios e flaxelos eucariotas (os procariotas son diferentes) permiten a mobilidade destes en asociación con certas proteínas.
Transporte
Funcionan como autoestradas polas que se moven as proteínas motoras que arrastran vesículas, orgánulos e outros factores celulares ao longo do microtúbulo. Estas proteínas aproveitan a hidrólise do ATP para xerar enerxía mecánica e moverse sobre os microtúbulos. Son a dineína, transportador retrógrado, e a cinesina, transportador anterógrado. miniatura|Unha cinesina unida a un microtúbulo.
No desenvolvemento
O citoesqueleto de microtúbulos é esencial durante os procesos morfoxenéticos do desenvolvemento dos organismos. Por exemplo, durante a embrioxénese na mosca da froita Drosophila melanogaster, requírese unha rede de microtúbulos intacta e polarizada dentro do oocito a fin de establecer os eixes do ovo; deste modo, os sinais entre as células foliculares e as do oocito (como os factores semellantes ao TGF-alfa) provocan a reorganización dos microtúbulos situando o seu extremo (-) na zona anterior do oocito, o que polariza a estrutura e comporta a aparición dun eixe dorsoanterior. Esta implicación na arquitectura do corpo tamén se dá en mamíferos.
Outro campo no cal os microtúbulos son esenciais é a formación do sistema nervioso en vertebrados superiores; neles a dinámica da tubulina e das proteínas asociadas aos microtúbulos (MAPs) é controlada con precisión a fin de desenvolver a base neuronal do cerebro.
Regulación da expresión xénica
O citoesqueleto celular é un elemento dinámico que actúa a moitos niveis na célula: ademais de dotala dunha forma determinada e de vertebrar o tránsito de vesículas e orgánulos, pode influír na expresión xénica. Porén, as vías celulares (é dicir, os mecanismos de transdución de sinais) que interveñen nesta comunicación son moi pouco coñecidos. Non obstante, describiuse a relación entre a despolimerización de microtúbulos mediada por fármacos e a expresión específica de factores de transcrición e, en consecuencia, a expresión diferencial dos xenes dependentes da presenza destes factores. Esta comunicación entre o citoesqueleto e a regulación da resposta celular está tamén relacionada coa xeración de factores de crecemento: por exemplo, esta relación existe para o factor de crecemento de tecido conectivo.
Na terapia contra o cáncer este feito ten vital importancia pois o paclitaxel (comercialmente coñecido como taxol, un antitumoral moi empregado) posúe como albo o citoesqueleto de microtúbulos, e é precisamente a interacción deste último con elementos que modulan o ciclo celular o que provoca, en presenza do antitumoral, unha serie de fallos celulares nas células cancerosas que conducen á súa morte celular programada ou apoptose.
Dinámica microtubular
A polimerización dos microtúbulos realízase nun centro organizador de microtúbulos. Nestes centros existe un tipo de tubulina, chamada γ-tubulina, que actúa nucleando a adición de novos dímeros, con intervención doutras proteínas reguladoras. Considérase que existe un complexo anular de γ-tubulina, sempre situado no extremo - do microtúbulo.
Inestabilidade dinámica
Durante a polimerización, ambas as unidades de tubulina están unidas a unha molécula de guanosín trifosfato ou GTP. O GTP desempeña unha función estrutural na α-tubulina, mais é hidrolizado a GDP na β-tubulina. Esta hidrólise modula a adición de novos dímeros. Así, o GTP hidrólizase tras un certo período de tempo, o que permite que, se a adición de dímeros é rápida, se forme no extremo (+) un casquete de β-tubulina unida a GTP, mientras que, en caso de ser lenta, o que se expón é tubulina unida a GDP. Esta unión a un ou outro nucleótido é a que determina a velocidade de polimerización ou despolimerización do microtúbulo. Deste modo, un casquete no extremo (+) con GTP favorece a elongación, mentres que un de GDP, a despolimerización.
miniatura|centro|400px|Esquema da dinámica de polimerización da tubulina.
Agora ben, este proceso, de adición ou non de novos monómeros, depende da concentración de dímeros de αβ-tubulina na solución; se a súa concentración é maior ca un parámetro coñecido como concentración crítica (Cc) (que é a constante de equilibrio de disociación dos dímeros do extremo do microtúbulo), o microtúbulo medra, e se é menor, mingua. E segundo a presenza dun casquete de GTP ou GDP, a Cc é distinta, o cal define que o extremo (+) e (-) teñan valores distintos, o que á súa vez favorece que a actividade dinámica do extremo (+) sexa maior debido a unha menor Cc específica. O microtúbulo, por tanto, pode crecer por ambos os extremos ou só por un, dependendo da concentración de dímeros de αβ-tubulina. A interacción do extremo (-) co centro organizador de microtúbulos diminúe moito a súa actividade.
Estes feitos están modulados por proteínas asociadas a microtúbulos ou MAPs.
Propiedades da polimerización da tubulina
Resumo global de ditas propiedades:
Estas características explican que exista unha inestabilidade dinámica nos microtúbulos, que consiste en que, nunha mesma célula, algúns microtúbulos están despolimerizándose (o que se chama catástrofe) e outros elongándose (o que se chama rescate).
Alteración farmacolóxica da dinámica microtubular
Existen unha gran cantidade de drogas capaces de unirse á tubulina, modular o seu estado de activación e así interferir coa dinámica microtubular a concentracións intracelulares moito máis baixas ca a de tubulina. Deste xeito, as células deteñen o seu ciclo celular, o que pode conducir á morte celular programada. Os compostos que modulan a actividade da tubulina poden dividirse de forma xeral en dous grandes grupos: en primeiro lugar están os inhibidores da súa polimerización, como a colchicina e a vincristina, que se unen a esta impedindo que forme microtúbulos. Por outro lado, están os axentes estabilizantes de microtúbulos (MSAs), como o paclitaxel (coñecido comercialmente como taxol) e o docetaxel, os cales se unen preferentemente á tubulina ensamblada, minimizando a disociación da tubulina-GDP dos extremos dos microtúbulos e inducindo a ensamblaxe da tubulina-GDP normalmente inactiva. Os fármacos moduladores da polimerización de microtúbulos foron moi usados na terapia antitumoral. Ao seren indispensables para a mitose e detela, conseguen actuar contra o tumor, mais tamén se ven afectados aqueles tecidos en rápida proliferación (medula ósea, mucosa intestinal...). O éxito clínico do paclitaxel e o docetaxel conduciron á procura de novos compostos co mesmo mecanismo de acción e á descuberta nos últimos anos dunha gran cantidade de axentes estabilizantes de microtubulos con polo menos dous sitios de unión distintos.
Autacoide
Os autacoides son factores biolóxicos que actúan como hormonas de efecto local, por un tempo breve, sempre preto do sitio onde foron sintetizadas, e non son transportadas por vía sanguínea. Estas moléculas regulatorias tamén se metabolizan localmente. Por tanto, prodúcense, actúan e metabolízanse localmente. Como son hormonas locais teñen un efecto parácrino. Todo isto diferénciaos das hormonas normais, as cales poden liberarse moi lonxe de onde actúan, viaxan por vía sanguínea e está moi regulada a súa produción. A palabra autacoide procede do grego "autos" e "acos" e significa "autoalivio", "autorremedio".
Exemplos importantes de autacoides son: eicosanoides (como prostaglandinas, tromboxanos ou leucotrienos), anxiotensina, neurotensina, NO (óxido nítrico), cininas, histamina, serotonina, endotelinas, palmitoiletanolamida etc.
Legua
miniatura|250px|Leguario situado na localidade de [[Bailén (Xaén - España).]]
A legua é unha antiga unidade de lonxitude que expresa a distancia que unha persoa, a pé, ou en cabalgadura, poden andar durante unha hora; é dicir, é unha medida itineraria (do latín, iter: camiño, período de marcha). Dado que unha persoa percorre normalmente a pé unha gama de distancias, a legua mantense nesa gama, pero segundo o tipo de terreo predominante en cada país ou segundo a conveniencia estatal, a palabra legua abarca distancias que van dos 4 aos 7 km, sendo as máis frecuentes as leguas que se atopan na media de tales extremos.
Historia
Esta medida variaba segundo o uso que se lle daba. Por exemplo: a legua francesa medía 4,44 km, a legua de posta medía 4 quilómetros e a legua mariña 5,555 km (equivalentes a 1/20 parte dun grao).
A legua empregouse na antiga Roma, sendo equivalente a 3 millas romanas; é dicir, uns 4,435 km. A orixe da milla está no parasang persa, que chegou aos romanos a través dos gregos.
Legua castelá
A legua castelá fixouse orixinalmente en 5.000 varas castelás, é dicir, 4,19 km ou unhas 2,6 millas romanas, e variaba de modo notable segundo os distintos reinos españois, e ata segundo distintas provincias, quedando establecida no século XVI como 20.000 pés casteláns; é dicir, entre 5.573 e 5.914 metros.
A legua de 20 ao grao comezou a ser utilizada en España no século XVII en substitución da legua de 17,5 ao grao, é dicir de 17,5 leguas por grao de lonxitude.
Seguiu utilizándose de forma profusa moito despois de ser oficialmente abolida por Filipe II en 1568.
As leguas, divididas en vinte mil pés, que equivalen a 5.572,7 metros, eran as utilizadas para medir os camiños de España, antes de adoptarse os quilómetros do sistema métrico decimal. En 1769 unha norma establecía marcar os camiños cos "leguarios", que sinalaban as distancias. O punto cero estableceuse en Madrid e atópase aínda na Porta do Sol de Madrid.
Carlos IV de España, por Real Orde de 26 de xaneiro de 1801, estableceu:
Leguas en uso
Segue en uso de forma non oficial nalgunhas zonas de América Latina. A distancia exacta varía, no entanto, en distintos países.
Na Arxentina o fondo da legua significou inicialmente (século XVI) a distancia máxima desde a fronte (a entrada) ata o "fondo" (linde oposto á entrada) dunha propiedade do tipo "quinta", aínda que logo a frase "fondo da legua" pasou frecuentemente a significar o límite máximo que nunha hora (e ata unha xornada) podía percorrer un xinete.
Ligazóns externas
Legua レグア Légua terrestre League (unit)
Gaels
miniatura|[[Illas Británicas no século V d.C., entre a saída dos Romanos de Gran Bretaña e a fundación dos reinos anglosaxóns. {{legend|Green|outline=#aaaaaa|Área con falantes de linguas gaélicas.}} {{legend|Blue|outline=#aaaaaa|Área con falantes de linguas pictas.}} {{legend|Red|outline=#aaaaaa|Área con falantes de linguas britónicas.}}]]Gaels (á veces designados por Goidels ou Goidélicos, por Goídel Glas) é un termo que designa aos falantes das linguas célticas gaélicas: irlandés, gaélico escocés e lingua manx.
Sociolingüística
O dialecto gaélico ten orixe en Irlanda, tendo rapidamente unha expansión cara ao oeste e o norte de Escocia e á Illa de Man. Actualmente, como as linguas gaélicas foron significativamente substituídas polo inglés, o termo Gael tamén é empregado polos irlandeses ou polos celtas escoceses, independentemente da súa lingua.
As linguas gaélicas son unha das dúas vertentes das linguas célticas insulares, sendo o outro o das linguas britónicas.alt=|esquerda|miniatura|Escota (Scota, esquerda) con Catelus ([[Catelo ou Goidel Glas, dereita) viaxando desde Exipto, como se representa nun manuscrito do Scotichronicon do século XV de Walter Bower]]
Mitoloxía
Dise entón que os gaélicos navegaron á illa de Irlanda desde Galiza como milesianos, fillos de Míl Espáine. Levan a cabo unha batalla de feiticería contra os Tuatha Dé Danann, os semideuses que habitaban Irlanda naquel momento. Ériu, unha deusa da terra, prometeu aos gaels que a illa sería deles sempre que lle rendan homenaxe. Concordan, e o seu bardo e druída Amergin recita un encantamento coñecido como "Canción de Amergin". Os dous grupos acordan dividir Irlanda entre eles: os gaels ocuparán o mundo exterior mentres que os Tuatha ocuparán o Outro mundo.
Economía de Eslovaquia
miniatura|left|O Banco Central de Eslovaquia, en [[Bratislava.]] A Eslovaquia enfrontou moitas dificultades na transición dunha economía socialista para a economía de mercado. O goberno do primeiro ministro Mikuláš Dzurinda fixo grandes progresos entre os anos 2001 ata 2004 na estabilidade macroeconómica e nas reformas estruturais. Grandes privatizacións están case completas, o sector bancario está case todo en mans estranxeiras, e o goberno axudou ao crecemento dos investimentos estranxeiros, liberalizando o mercado. Foron realizadas reformas nos impostos e nos sectores de saúde, pensións, e no sistema de seguridade social, que axudaron ao país a consolidar o seu orzamento e atender os requisitos para adopción do Euro, o que aconteceu o 1 de xaneiro de 2009.
Integración na zona euro
Os progresos económicos de Eslovaquia desde a súa creación en 1993 foron considerables, cando este país separouse da República Checa, moitos escépticos vían moi complicada a súa supervivencia económica. A República Checa tiña unha posición inicial máis preparada ao acoller a industrias principais existentes na antiga Checoslovaquia e ademais o seu tamaño era o dobre que Eslovaquia, en termos de territorio e de poboación.
Os primeiros anos da independencia eslovaca foron bastante caóticos, entre 1993 e 1998 caracterizouse por ser unha época de grandes privatizacións e de creación dunha clase empresarial nacional, que terminou cunha grave crise bancaria, cuxa resolución tivo un alto custo para as arcas do país.
A partir de 1998 instauráronse medidas de control do gasto público e políticas de atracción ao investimento estranxeiro mediante estímulos que comprendían medidas fiscais, que no ámbito dos ingresos supuxo a introdución dun tipo único de imposto dun 19% que aumentou o incentivo para facer negocios e diminuíu a evasión fiscal. O novo sistema fiscal chegou a ser moi atractivo para os investidores estranxeiros, un dos máis favorables en toda Europa. Tamén se estableceron políticas laborais máis favorables aos empregadores, axudas directa aos investidores, ao que se engadía a existencia dunha man de obra cualificada e barata. Con todas estas medidas, Eslovaquia converteuse nun destino moi atractivo para o capital estranxeiro, ata se lle outorgou en 2006 o título «tigre económico de Europa Central».
A adhesión á Unión Europea produciuse o 1 de maio de 2004, xunto con outros nove países (República Checa, Polonia, Hungría, Eslovenia, Estonia, Lituania e Letonia, Malta e Chipre. Desde a súa incorporación, Eslovaquia foi un dos países da zona que maior auxe experimentou, durante a primeira década do século XXI, en 2007 Eslovaquia foi o segundo país da Unión Europea, só por detrás de Letonia, cuxa economía tivo un maior crecemento. Nos seus anos de pertenza á Unión Europea, Eslovaquia realizou esforzos para constituírse como participante da zona euro, co cumprimento dos criterios de acceso á zona euro e a súa definitiva incorporación ao Euro en 2009.
Ramón Berenguer IV o Santo
Ramón Berenguer IV o Santo, nado en Barcelona entre os anos 1113 e 1114 e finado en Borgo San Dalmazzo, preto de Turín, o 7 de agosto de 1162 foi Conde de Barcelona, Xirona, Osona, Cerdaña e Ribagorza, e princeps do Aragón, que na época significaba primus inter pares.
Orixe familiar
Era fillo de Ramón Berenguer III e Dulce de Provenza, a quen sucedeu no trono condal de Barcelona contra 1131, mentres o seu irmán xemelgo Berenguer Ramón sucedía a seu pai no trono condal de Provenza. Era neto por liña paterna de Ramón Berenguer II e Mafalda de Apulia-Calabria, e por liña materna de Gerbert de Gavaldà e Gerberga de Provenza.
Foi cabaleiro templario como o fora, tamén, seu pai, aínda que con carácter temporal (miles ad terminum).
Tratado de Saint-Germain
miniatura|Novas froteiras segundo os Tratados de Saint-Germain (1919) e Trianon (1920) O Tratado de Saint-Germain-en-Laye foi asinado nesa localidade francesa o 10 de setembro de 1919 entre as potencias aliadas e asociadas e Austria para pór fin á Primeira guerra mundial. Neste tratado establecíase o desmembramento da antiga monarquía dos Habsburgo, o Imperio Austrohúngaro, que foi substituído pola República de Austria como «estado sucesor» quedando limitada a algunhas áreas nas que soamente se falaba alemán e que foi excluída das negociacións sendo obrigada a asina-lo tratado. O tratado foi reatificado polo Consello Nacional austríaco ou Parlamento o 17 de outubro.
O posterior Tratado de Trianon, asinado en 1920 entre os aliados e Hungría, completou o proceso de desmembramento do Imperio Austrohúngaro.
Características
O tratado redactouse en francés, a lingua de interpretación en caso de discrepancias, inglés, italiano e ruso, mais non en alemán.
O tratado establecía o nome oficial do país vencido, Austria (Österreich), ao que se lle prohibía de xeito expreso o Anschluss (o reagrupamento ou unión con Alemaña), a fabricación e o comercio de armamento e a constitución dun exército de leva (tiña autorizado un exército profesional limitado a 30.000 homes). Igualmente, obrigábaselle a pagar aos aliados cuantiosas indemnizacións e a restituír numerosas obras de arte do tesouro imperial dos Habsburgo, aínda que moitas delas fosen de Austria dende había moitos séculos e fosen adquiridas lexitimamente.
A Gudiña
A Gudiña (do antropónimo xermánico Gotina) é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca de Viana. Segundo o IGE en 2018 tiña 1308 habitantes (1625 en 2004, 1651 en 2003).
Xeografía
O concello, de 171,4 km², abrangue 8 parroquias. Limita ao norte con Viana do Bolo, ao sur con Portugal, ao leste coa Mezquita, ao noroeste con Vilariño de Conso, ao oeste con Castrelo do Val e ao suroeste con Riós.
Pola Gudiña pasa tamén a Vía da Prata do Camiño de Santiago.
Historia
No concello consérvanse restos megalíticos, con varias mámoas, así como os restos de varios poboados castrexos. Durante a romanización de Galicia houbo unha explotación mineira de estaño.
O 15 de maio de 1167, Fernando II doou ao mosteiro de Montederramo mediante un privilexio a herdade da Coelleira.
O 15 de xuño de 1506 pasaron a noite na vila o rei Filipe I de Castela e a súa muller Xoana, que desembarcaran na Coruña e se dirixían preto da Pobra de Seabra para se reuniren o día 20 con Fernando II de Aragón. Dado que os habitantes acudiran a recibilos cando comeron no mesón da Canda, o rei concedeulles en Cédula Real o uso dun escudo coa coroa real, consistente nun brasón dividido en dúas metades cun triángulo no ángulo inferior.
O edificio do cárcere tiña o escudo da casa de Monterrei.
En 1911 o militar monárquico Henrique Mitchell de Paiva Couceiro lanza desde aquí a primeira incursión monárquica contra a recentemente nacida república de Portugal atacando Chaves, pero ao ser derrotado regresa,ao ano seguinte e no 1919 segue lanzando incursións armadas contra Portugal ao ter neste lado da raia seca a complicidade discreta do goberno español.
Irmandamentos
O concello da Gudiña está irmandado co de Puebla de Zaragoza (México), anteriormente chamado Puebla de los Ángeles, onde faleceu o misioneiro gudiñao Sebastián de Aparicio.
Lugares da Gudiña
Para unha lista completa de todos os lugares do concello da Gudiña vexa: Lugares da Gudiña.
Aina Calvo
Aina Calvo Sastre, nada en Palma en 1969, é unha política mallorquina pertencente ao Partido Socialista Obreiro Español.
Traxectoria
É Doutora en Pedagoxía e profesora do Departamento de Ciencias da Educación da Universidade das Illas Baleares en situación de servizos especiais; profesora visitante da Universidade de Edimburgo. En 2003 afíliase ao PSIB-PSOE, sendo elixida deputada no Parlamento das Illas Baleares. Formou parte do Ministerio de Asuntos Exteriores e de Cooperación como Subdirectora Xeral de Cooperación e Promoción Cultural da Axencia Española de Cooperación Internacional entre 2004 e 2006, cando é designada candidata do PSIB ao Concello de Palma. Nas eleccións municipais do 27 de maio de 2007 a súa candidatura queda en segundo lugar, pero consegue formar goberno grazas a un pacto con UM. Con todo, en febreiro de 2010 creba o pacto de goberno ao expulsar os concelleiros de UM tras ser sospeitosos de corrupción, gobernando o resto da lexislatura en minoría. Perdeu as eleccións municipais do 22 de maio de 2011, manténdose como portavoz do Grupo Municipal.
Durante o 38º Congreso do PSOE, formou parte do equipo de Carme Chacón na súa candidatura á secretaría xeral do PSOE, que foi derrotada pola de Alfredo Pérez Rubalcaba.
En marzo de 2012, dimite como secretaria xeral da Agrupación Socialista de Palma. Non obstante, tras a dimisión do seu sucesor, postúlase para dirixir de novo a agrupación local. O 6 de xullo de 2012 volve ser elixida secretaria xeral da Agrupación Socialista de Palma, obtendo o 64,7% dos votos fronte ao 35% do seu rival Jaume Garau.
En 2014 presentouse ás primarias para ser candidata do PSIB-PSOE á presidencia do Govern de les Illes Balears, que finalmente gañou Francina Armengol cun 54,58%. Calvo logrou un 45,65%.
Peter Hanly
Peter Hanly, nado o 28 de novembro de 1964 na cidade de Dublín, é un actor irlandés de cinema e televisión.
Traxectoria
É recoñecido internacionalmente por participar en Braveheart como Eduardo II de Inglaterra, e como "Garda Ambrose Egan" na serie de televisión da BBC Ballykissangel.
A Abadía, San Pedro de Benquerencia, Barreiros
A Abadía é un lugar da parroquia de San Pedro de Benquerencia no concello lugués de Barreiros na comarca da Fonsagrada. Tiña 13 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 4 eran homes e 9 eran mulleres.
Atópase a unha distancia de 2,5 quilómetros do concello.
Lingua aleutiana
O aleutiano  é unha lingua da familia esquimó-aleutiana falada polo pobo aleutiano que habita nas illas Aleutianas, Pribilof e do Comandante.
Dialectos
Os dialectos do aleutiano agrúpanse nos dialectos orientais e nos de Atkan, entre os orientais están os de Unalaska, Belkofski, Akutan, illas Pribilof, Kashega e Nikolski. No grupo Atkan están os dialectos de Attu, Illa de Bering e illa de Copper (coñecido como Mednyy)
Escrita e estudos
O primeiro material que apareceu en aleutiano foi unha lista de palabras no dialecto de Unalaska que compilou James King, que pertencía a unha expedición de James Cook, en 1778. Catarina II de Rusia no seu proxecto de recoller un dicionario comparativo de todas as linguas que se falaban no seu imperio encargoulle a Peter Simon Pallas dirixir o traballo de campo que debía recoller a información lingüística do aleutiano, a expedición realizouse entre 1791 e 1792 e nela Carl Heinrich Merck e Michael Rohbeck recolleron numerosas listas de palabras. Entre 1804 e 1805 Nikolai Petrovich Rezanov, plenipotenciario do tsar, recolleu máis palabras e Johann Christoph Adelung e Johann Severin Vater na súa obra Mithridates oder allgemeine Sprachkunde 1806-1817 incluíron ao aleutiano entre as linguas que catalogaron.
En 1819 o primeiro lingüista profesional, o dinamarqués Rasmus Rask, estudou o aleutiano, recolleu palabras de dous falantes do grupo oriental da lingua que vivían en San Petersburgo. En 1824 Ioann Veniaminov, un pope ortodoxo, chegou a Unalaska e comezou a estudar a lingua, creou unha ortografía para a lingua empregando o alfabeto cirílico, que utilizou para traducir o evanxeo de San Mateo e outras obras relixiosas ao aleutiano e en 1846 publicou unha gramática do aleutiano oriental. Iakov Netsvetov, pope de Atka, aleutiano nativo e un dos colaboradores de Veniaminov, escribiu un dicionario do dialecto de Atka. No resto do século XIX recolléronse listas de palabras dos diferentes dialectos da lingua.
Entre 1909 e 1910, o etnólogo Waldemar Jochelson realizou traballo de campo nas comunidades aleutianas de Unalaska, Atka, Attu e Nikolski, contou coa axuda de dous falantes de Unalaka que o axudaron a recoller historias e contos aleutianos por escrito e en son.
Nos anos 30 Afinogen K. Ermeloff foi o primeiro aleutiano en escribir un relato literario e Ardelion G. Ermeloff escribiu un diario en aleutiano. Nesa época o lingüista Melville Jacobs recolleu historias e tradicións orais Sergey Golley, un falante de Atkan, que estaba hospitalizado.
En 1944 o departamento do interior dos Estados Unidos publicou The Aleut Language para que os soldados puideran entender a lingua dos aleutianos. En 1994 Knut Bergsland publicou un completo dicionario.
Penis Envy
Penis Envy é o terceiro álbum da banda inglesa de anarcho-punk Crass, publicado en 1981 a través do selo Crass Records. Foi chamado así como referencia a algunha das ideas de Freud sobre a sexualidade. O lanzamento marcou o afastamento da imaxe "machista" e hardcore punk que lle deron ao grupo os seus traballos anteriores The Feeding of the 5000 e Stations of the Crass, a que incluía arranxos musicais máis complexos, ademais das voces femininas de Eve Libertine e Joy De Vivre (aínda que Steve Ignorant seguiu sendo membro do grupo e aparece nos créditos do disco como "non nesta gravación").
En abril do ano 2016 a revista Rolling Stone colocouno no posto 36 da súa lista dos 40 mellores álbums de punk de todos os tempos.
Delfos
Aos pés do monte Parnaso en Focea, Delfos é o lugar dun santuario panhelénico onde falaba o oráculo de Apolo a través da súa profetisa, a Pitia ; tamén albergaba o ónfalos ou «embigo do mundo». Investido cun significado sagrado, Delfos foi do século -VI ao -IV o verdadeiro centro e o símbolo da unidade do mundo grego.
Os santuarios panhelénicos eran complexos arquitectónicos externos ás cidades: constituían os únicos lugares onde todos os antigos gregos, e algúns bárbaros (lidios e etruscos) tomaban parte en celebracións relixiosas comúns.
Historia do sitio
upright=2|miniatura|Localización de Delfos
O nome de Delfos (plural en grego antigo Δελφοί Delphói) vén da palabra golfiño (grego antigo δελφίς delphís): na poesía homérica, Apolo tomou a forma deste animal para atraer os mariños cretenses encargados de instaurar o seu culto neste lugar.
As pegadas máis antigas dunha ocupación humana na rexión de Delfos (nunha cova da meseta do Parnaso) remóntanse ao neolítico.
No lugar do santuario atopáronse restos dunha modesta aldea de aproximadamente o -1400: este lugar, chamado Pytho (grego antigo Πυθώ -οῦς (ἡ) e Πυθών -ῶνος (ἡ)) na Ilíada e na Odisea, foi abandonado entre -1100 e -800. O santuario desenvólvese probabelmente a partir desta data, coa aparición dun primeiro altar e dun primeiro templo, que a tradición délfica e antiga sitúan sobre unha pendente onde se tería atopado unha fenda natural que exhalaba vapores.
É sobre todo entre mediados do século -VIII e a metade do século -VII, cando Apolo Pitio gaña unha notoriedade importante: é o patrón das empresas coloniais efectuadas neste período.
Atribúese a destrución do templo ao tremor de terra de -373, pero a catástrofe, provocada por un corremento de terra, foi bastante limitada. A partir do século -IV perde a súa importancia política e sobre todo a súa autonomía e comeza un longo declive, marcado polos problemas políticos que axitan Grecia. O século -III é o do dominio da Liga etolia, cuxas tropas rexeitan preto de Delfos os invasores gálatas en -279.
Despois da conquista de Grecia por Roma (o piar de Paulo Emilio conmemora a derrota de Perseo, derradeiro rei de Macedonia), construíronse poucos edificios importantes, coa excepción do estadio refeito por Herodes Ático.
En 392, a prohibición dos cultos pagáns no imperio romano polo Edicto de Teodosio marca o final oficial do culto de Apolo Pitio. Daquela Instálase unha vila cristiá no santuario (igrexas, villae importantes), posteriormente desaparece probabelmente no século VII ou VIII. O sitio fica provisionalmente abandonado e as ruínas vanse recubrindo progresivamente. O lugar foi ocupado despois ata finais do século XIX por unha aldea chamada Kastri. Ciríaco de Ancona visita Delfos no século XV.
O oráculo de Apolo Pitio
miniatura|Orestes en Delfos, a Pitia, o trípode. Crátera con figuras vermellas, sobre -330
Apolo en persoa tería fundado o santuario de Delfos despois de construír o templo de Delos. O santuario estaba gardado daquela por unha serpe chamada Pitón, filla de Gaia (a Terra) e gardiá dun oráculo consagrado a Gaia. Apolo, desexando establecer un oráculo para guiar os homes, matou a Pitón (e despois deixouna podrecer ao sol) co seu arco e apropiouse do oráculo. Para facer vir sacerdotes desviou un barco cretense.
Este mito, que fai de Apolo Pitio un conquistador fundador, explica o seu padroado sobre a fundación de colonias gregas e a expansión do seu culto no conxunto das colonias. Sitúa así o oráculo no centro do santuario.
Segundo outra tradición, que segue Esquilo e cuxa música foi gravada sobre un dos muros do Tesouro dos Atenienses (en Delfos), o oráculo foi primeiro o da Terra, logo o de divindades femininas sucesivas para ser transmitido finalmente a Apolo.
O santuario de Delfos, en efecto é oracular: a palabra do deus transmítese aquí aos homes por medio da Pitia, da cal a tradición antiga fai unha xove virxe inculta, instalada sobre un trípode situada nunha foxa oracular, o adyton, xusto enriba dunha fisura onde os antigos pensaban que emanaban vapores tóxicos; a Pitia sostén unha póla de loureiro (a árbore do deus Apolo) e unha φιάλη phiále, recipiente plano sen asas, que servía para as libacións.
Ao principio a consulta do oráculo era anual: tiña lugar o sete do mes byzios (febreiro-marzo), día da festa de Apolo. Despois facíase o sete de cada mes durante o período de nove meses nos que se pensaba que Apolo residía no templo: ese día denominouse πολύφθοος polyphthoos (día das múltiples preguntas).
A consulta estaba precedida por algúns ritos: cumpríanse en función da profetisa e requirían a presenza de dous sacerdotes. Estes últimos exercían o seu cargo de por vida e estaban secundados por cinco ὅσιοι hosioi que mantiñan o culto, e dous profetas.
Un destes últimos axudaba á Pitia, esencialmente traducindo as súas palabras para que o oráculo emitido fose comprensíbel. As respostas do deus transmitíanse en prosa e en verso en forma de hexámetros.
No detalle ignórase se a Pitia era visíbel, xa que non hai testemuños dignos de confianza neste eido. A tradición máis habitual conta porén que a Pitia estaría tapada por un veo e que o consultante non a podía ver.
Unha parte da historiografía moderna intentou explicar, seguindo a tradición antiga probabelmente de orixe délfica, os transos e as palabras incomprensíbeis da Pitia nas sesións oraculares. A explicación que se ten dado durante moito tempo era a inhalación pola profetisa de vapores que se escapaban das entrañas da terra (causa física).
miniatura|upright 0.8| Ónfalos, copia de época romana, [[Museo arqueolóxico de Delfos.]]
Na época cristiá a figura da Pitia asociouse á dunha muller posuída polo demo (Xoán Crisóstomo) ; este entraba no corpo da profetisa desde as profundidades da terra sobre a que se consideraba.
Delfos era segundo a mitoloxía grega, o centro do mundo. Tamén, o ónfalos (literalmente o embigo) estaba alí representado por unha pedra de forma cónica, situada directamente no adyton, rodeada de tecidos e con dúas aguias douradas sobre ela. Na mitoloxía grega, en efecto, Zeus fixera partir dúas aguias, cada unha desde un lado do disco terrestre e estas aves de presa atopáronse no centro do mundo.
Non tiña lugar o oráculo na ausencia de Apolo, e numerosos fieis ficaban a agardaren o seu regreso. Nese momento instaurouse a προμαντεία promantéia (quendas de paso establecidas polo s sacerdotes). Facíanselle regalos á divindade, despois os sacerdotes botaban unhas pingas de auga fría sobre unha cabra e, se non tremía, facía perder a quenda ao peregrino. Este último, en caso de aceptación entraba no adyton onde podía facer a súa pregunta: isto daba lugar ou non a unha resposta da Pitia, segundo a vontade do deus.
O culto de Dioniso
miniatura|O [[monte Parnaso|Parnaso, pintura de Andrea Mantegna (1497).]]
Durante os meses de inverno, críase que Apolo abandonaba o santuario de Delfos para ir se purificar entre os hiperbóreos. Era substituído entón en Delfos por Dioniso. Este último estaba presente durante tres meses e era obxecto dun culto no monte Parnaso (as libacións das tíades omofagas). No adyton atopábase a tumba de Dioniso.
O estatuto deste último cambiou pouco a pouco en razón da súa relación co Apolo Pitio: era inferior ao deus solar, pero grazas ao seu papel de oposto, converteuse progresivamente en indisociábel da divindade apolínea; así, o culto de Dioniso aproveitouse probabelmente da fama de Delfos no conxunto do mundo grego.
O santuario panhelénico
Nun santuario, o elemento máis importante para o culto é o altar (βῶμος bόmos) sobre o que se procede aos sacrificios.
O templo alberga a estatua da divindade: suponse que nel habita o deus, polo menos por momentos. En Delfos, o templo de Apolo reviste unha importancia particular, posto que alberga o oráculo. Está construído, segundo a tradición, sobre unha falla volcánica que se interna nas entrañas da terra e pon os homes en comunicación co deus Apolo, por intermediación da Pitia.
Buscouse o mellor lugar posíbel para establecer o templo de xeito que estivese ben á vista de todos os que visitasen o santuario: é o ἐπιφανέστατος τόπος epiphanéstatos tópos. O templo dε Apolo en Delfos está situado nas abas do monte Parnaso, cuxo cumio está a 2459 m de altitude e domina a Grecia central. Está implantado nunha pendente moi empinada. Un pouco máis abaixo dedicóuselle outro templo a Atenea Pronaia, divindade que protexe ou precede o santuario.
Os visitantes poden entrar no santuario de Delfos por varias portas, a principal das cales está orientada cara o leste. Unha vía, abusivamente chamada Vía Sagrada, bordeada por monumentos diversos ofrecidos ao deus leva ata a explanada do templo: unha vintena de edificios, a maioría dos cales son tesouros, serven para presentar as ofrendas feitas ao deus, ben sexa por piedade, ben por razóns políticas. Estas capelas votivas conteñen xeralmente depósitos de obxectos ofrecidos polos naturais da cidade que ofreceu o edificio.
miniatura|upright=1.0|O estadio.
O estadio, o hipódromo (non atopado) e o ximnasio son anexos do santuario: son os lugares onde se desenvolven as celebracións panhelénicas dedicadas ao deus, segundo un calendario relixioso moi preciso: estas competicións de ximnasia, de loita ou de canto corresponden aos Xogos Olímpicos, cuxa fama eclipsa hoxe en día a do santuario epónimo de Olimpia.
Para a organización destas festas e, máis xeralmente, a administración do santuario panhelénico os gregos reuníronse en anfictionía, é dicir, unha asociación de cidades e de pobos arredor do santuario. A de Delfos, chamada anfictionía pileodélfica agrupa, a partir de -590, unha ducia de cidades. É esta anfictionía a que financia os traballos por subscrición e supervisa as eventuais reconstrucións do templo, como a finais do século -VI.
Arredor do santuario atópase a cidade de Delfos, que vivía principalmente grazas aos visitantes do santuario, a partir do século -VI.
O templo de Apolo Pitio
miniatura|upright=1.2|Templo de Apolo
Pausanias menciona que se sucederon seis templos dedicados ao deus Apolo no curso do tempo: o primeiro deles puido ser unha cabana de loureiro. A arqueoloxía ignórao todo del, como dos dous seguintes construídos por abellas do Parnaso con cera e plumas de paxaro o segundo e por Hefesto en bronce o terceiro.
O cuarto templo, cuxa estrutura era de estuco, foi construído por Trofonio e Agamedes e destruído por un incendio en -538.
Os templos quinto e sexto, de plano similar, son os mellor coñecidos: do primeiro subsisten fragmentos de escultura atopados nunha foxa e numerosos bloques de arquitectura reutilizados nos alicerces do sexto templo.
É este sexto templo, datado do século -IV o que subsiste hoxe. É rectangular, de forma alongada e mide 23,82 m por 60,32 m, ou sexa seis columnas dóricas diante e detrás e quince columnas dóricas a cada lado. O seu arquitecto foi Espíntaro de Corinto que se contentou en gran medida con reconstruír o edificio precedente. A construción deste sexto templo foi longa en razón dos acontecementos políticos e militares (terceira guerra sagrada); posuímos unha parte das contas de construción ("as contas dos Naopes"), gravadas sobre placas de pedra.
O altar sobre o que se realizaban os sacrificios estaba situado diante do templo. O pedestal foi obxecto de restauracións (1920, Replat; 1956, Stikas). Heródoto sinala que fora ofrecido polos habitantes de Quíos, cousa que confirma a inscrición gravada no pedestal.
Outros monumentos
miniatura|A Tholos, rotonda anónima do século -IV.
O sitio do santuario conta con outros monumentos, que fixeron evolucionar considerabelmente o seu aspecto entre a época arcaica e a helenística: a maioría deles tiñan un carácter votivo ou conmemorativo. Pola contra, a época romana caracterízase por un certo abandono, e mesmo unha pillaxe organizada como so o emperador Nerón. Como a ocupación do sitio foi extremadamente longa os numerosos monumentos revelados polas escavacións non estiveron todos presentes ao mesmo tempo. Na maioría das representacións modernas amósase o máis recente.
A evolución da ocupación do sitio depende estreitamente da topografía, que ditou a planificación do santuario en tres alturas (teatro, templo, outros monumentos), pero tamén dos cataclismos (incendios, tremores de terra etc.) e dos acontecementos políticos que modelaron o espazo délfico á medida das ofrendas e das (re)construcións.
A repartición dos edificios no sitio é heteroxéneo: algunhas zonas están densamente construídas e outras ficaron case baleiras; e ademais, o tamaño mesmo destes edificios varía considerabelmente cun predominio dos monumentos de tamaño modesto, en razón do seu custo menos elevado e de problemas de espazo.
Un calendario case litúrxico determinaba a través dun certo número de celebracións comúns (os panexíricos), a ocupación do espazo: ritos, concursos musicais e teatrais poden explicar tamén nunha certa medida a implantación dos monumentos.
Depósito votivo da Área
miniatura|Cabeza de estatua criselefantina masculina atopada nas foxas da Área
miniatura|Cabeza de estatua criselefantina feminina atopada nas foxas da Área
miniatura|upright=0.8|O [[Auriga de Delfos.]]