cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julio Camba
Traxectoria
Ós 16 anos de idade marchou da casa e embarcou de polisón nun barco cara Arxentina. En Buenos Aires introduciuse nos círculos anarquistas e fixo as súas primeiras armas literarias redactando proclamas e panfletos. Neses artigos mostraba o seu apoio á facción individualista do anarquismo na fundada pouco atrás FORA, xustificando o exemplo pola acción. Escribiu no periódico La Protesta, dirixido por Diego Abad de Santillán e Emilio López Arango.
A consecuencia disto, o 30 de novembro de 1902 foi expulsado da Arxentina, xunto a Adrián Troitiño e outros sindicalistas. Ó chegar a Pontevedra comezou a colaborar no Diario de Pontevedra, pero axiña marchou a Madrid. Comezou a publicar en El Porvenir del Obrero, e xunto a Antonio Apolo creou o semanario El Rebelde, con sede na rúa Madera, que durou un ano e medio.
A partir de 1905 colaborou como cronista no periódico republicano El País, con textos de temática variada e cun estilo que pon de manifesto a súa independencia. En 1907 empezou a colaborar en España Nueva como cronista parlamentario, con textos que reflicten o seu carácter escéptico respecto á política española.
Colaborou tamén no suplemento Los Lunes de El Imparcial, na Revista Blanca e en Tierra y Libertad. Nesa época tivo lugar o proceso polo atentado contra o rei Afonso XIII o día da súa voda, e Julio Camba tivo que declarar polo seu vínculo con Mateo Morral, se ben nalgúns dos seus artigos explicou a escasa relación que mantiña co anarquista.
miniatura|dereita|200px|Estatua de Julio Camba en Vilanova de Arousa. En 1913, ó seu regreso a España, comezou a colaborar co diario monárquico ABC. En 1916, no contexto da primeira guerra mundial, viaxou a Nova York, para cubrir as eleccións de 1917 que gañou o demócrata Woodrow Wilson. Tras ese acontecemento volveu a Madrid e comezou a traballar para El Sol, fundado en decembro de 1917 e no que escribía tamén Ortega y Gasset. En 1921 volveu como correspondente a Berlín, e entre 1929 e 1931 desenvolveu o seu traballo desde Nova York. As súas ideas anarquistas arrefriáronse notablemente durante a década de 1920. En 1927 regresou ao ABC, e volveu a Nova York.
Durante a guerra civil expresou as súas simpatías polo bando franquista, escribindo no ABC publicado en Sevilla. Seguiu viaxando ata 1949, cando fixou a súa residencia en Madrid por motivos de saúde, vivindo no Hotel Palace. Entre 1951 e 1953 colaborou en Arriba, coa reelaboración de crónicas e artigos antigos xa ligados á actualidade, xa baseados na memoria do autor. O retoque e reconversión das súas crónicas foi algo frecuente a partir dese momento nos seus escritos editados por ABC e La Vanguardia.
Finou na clínica Covesa por mor dunha embolia.
Estilo
A súa obra está caracterizada pola imaxinación, o humor, a capacidade de observación e un espírito crítico, literario, que captura o lector con intelixencia e extraordinaria eficacia.
O estilo de Camba desborda ledicia e o seu humorismo é atractivo e agradábel. Nos seus artigos descobre a capacidade do lector para chegar alén dos parágrafos en branco. Na configuración do seu estilo teñen grande importancia as súas viaxes por todo o mundo que deron lugar a grandes traballos nun ton humorístico intelectual, aínda que no fondo sempre figura a retranca, o que fixo que Azorín definira o seu estilo literario como "humorismo galaico pasado por Londres".
As crónicas
Camba escribiu crónicas dos lugares onde ía, comezando por unha viaxe de vacacións a Vilanova, até cidades como Constantinopla, Londres, Berlín ou París. Escribía sobre as xentes e os costumes caracterizando cada lugar que visitaba, tratando temas como a política, as mulleres ou os ambientes, se ben tiña os seus propios estereotipos.
Pero tamén escribiu crónicas temáticas, como a crónica parlamentaria Diario de un escéptico, na que, como anarquista, tiña moito que criticar (sobre todo a Antonio Maura, dirixente do Partido Conservador).
Obra
miniatura|Busto de Julio Camba en [[Vilanova de Arousa realizado por Salvador Amaya.]] Agás La casa de Lúculo, o resto dos libros son recompilacións de artigos xornalísticos.
Costa da Morte (filme)
Costa da Morte é un filme documental galego dirixido por Lois Patiño que se estreou no 2013. Foi producido polo estudio coruñés Zeitun Films. No Festival de Locarno gañou o premio ó mellor director emerxente na sección Cineastas do Presente. O filme conta a relación entre o home e a paisaxe da Costa da Morte.
Ramón Sandoval Pérez
Ramón Sandoval Pérez, nado na Riba (Barantes, Sober) en 1961, é un escritor galego.
Traxectoria
Traballa como funcionario de Correos. Dende 1995 reside en Vigo. Ata mediados dos anos neventa escribiu en castelán e colaborou con diversas revistas literarias como Aguamarina, Arboleda, Cuadernos de Poesía Nueva, El Parnaso, Gemma, Manxa, Nirvana Populi, Peliart e Temas de Asturias. Nesta época publicou o seu primeiro poemario Como una lluvia.
Desde 1995 empezou a escribir en galego. Publicou en 2013 Territorios estraños, galardoado co VI Premio de Poesía Victoriano Taibo. En 2017 saíu á luz Zocas e decibelios, libro no que están incluídos dous poemarios: A pel no asfalto e Cartografía da infancia. En 2019 publicou Nas esquinas do frío, premio de poesía Avelina Valladares.
Jesús María Santaló Ponte
Jesús María Santaló Ponte, nado en Merza (Vila de Cruces) o 8 de maio de 1895 e finado na mesma parroquia o 12 de outubro de 1982, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 estaba en Madrid, buscou asilo na embaixada francesa, onde conseguiu ser acollido. Conseguiu marchar a Valencia e dende alí logrou embarcar a Francia onde permaneceeu como refuxiado político. Fóille instruído expediente de depuración en 1941. A principios dos anos corenta retornou á España franquista. Rehabilitado como secretario xudicial, desempeñou o cargo en Sahagún (1947). Abriu novamente despacho de avogado en Lalín a principios dos anos cincuenta e foi nomeado xuíz municipal de Carbia a mediados desa década. En 1957 foi secretario do xulgado de Baltanás (provincia de Palencia), pasando despois a Villacarriedo (Cantabria) e finalmente ao xulgado de Padrón en 1958, onde xubilou.
Lúa vermella
Lúa vermella é un filme galego dirixido por Lois Patiño que se estreou no ano 2020 no Festival Internacional de Cinema de Berlín, dentro da sección Forum. A súa estrea nos cinemas estaba prevista para o 30 de abril. É o segundo filme de Patiño sete anos despois da estrea de Costa da Morte (2013).
Sinopse
A historia trasládanos a unha vila costeira na que o tempo se detivo. Os habitantes están todos paralizados, mentres que a natureza e os animais continúan en movemento. Todos os habitantes están angustiados porque o mergullador Rubio de Camelle desapareceu no mar. Algúns culpan á lúa vermella. Outros ao mar. Outros a unha besta submarina.
Produción
A rodaxe transcorreu entre a comarca da Terra de Lemos e a Costa da Morte.
Aminath Faiza
Aminath Faiza, nada o 29 de setembro de 1924 e finada en Malé o 25 de febreiro de 2011, foi unha escritora maldivana en lingua maldivana.
Traxectoria
(Daisy Maa) Aminath Faiza comezou a escribir poesía aos dezaseis anos, inspirada polo seu tío materno, o poeta Bodufen Valhugey Seedhi. "Thiththibe", como Faiza o chamaba, recitáballe os seus poemas cando os remataba.
Na década de 1950 comezou a dar a coñecer a súa obra, cando Mohamed Amin Didi, o primeiro Presidente das Maldivas, creou o Lhen Veringe Gulzaar (Xardín da Poesía Maldivana). Aminath Faiza foi elixida a Daisy Maa, a margarida do xardín. Desde entón publicou a súa obra en revistas e xornais, así como diversos libros de compilacións. Os seus poemas son de temática amorosa, social, relixiosa e nacionalista. Faiza colaborou con Rayyithunge Muthagaddim, o primeiro partido político fundado nas illas Maldivas, da man do presidente Mohamed Ameed Didi. Traballou como directora adxunta da antiga escola Madrasat-ul Saniyya, e no Centro de Investigacións Históricas e Lingüísticas das Maldivas, período no que axudou a recompilar o dicionario maldivo. Escribiu o seu último poema no 50 aniversario da escola Iskandhar o 5 de febreiro de 2011.
Morreu logo de sufrir un ictus no Hospital Indira Gandhi Memorial en Malé. Foi soterrada no cemiterio de Aa Sahara. Tivo tres fillos, Ahmed Abbas, Aminath Abbas e Mohamed Hilmy, e seis netos, Eleena Ahmed Abbas, Mona Ahmed Abbas, Marina Ahmed Abbas, Kashif Hilmy, Hathif Hilmy e Yadhya Hilmy.
Reino de Ndongo
Reino de Ndongo é o nome co que se coñece un estado precolonial africano situado no norte da actual Angola, habitado polos mbundu, un pobo bantú.
O núcleo orixinal do reino estaba nas terras altas ao leste de Luanda, entre os ríos Cuanza e Lucala.
Orixe do reino
Os rexistros máis antigos acerca deste reino datan do século XVI. Foi un dos estados vasalos do reino do Congo que existían na rexión, sendo dentre eles o de Ndongo o máis poderoso, liderado por un rei cuxo título era N'gola.
Pouco se sabe acerca do reino a principios do século XVI. "Angola" (adaptación ao portugués de N'gola) encontrábase entre os moitos títulos do rei do Congo en 1535. Suponse pois que Ndongo sería daquela un dos estados subordinados ao reino do Congo.
Na tradición oral, recollida a finais do século XVI, particularmente polo xesuíta Baltasar Barreira, descríbese ao fundador do reino, Ngola Kiluanje, tamén coñecido como Ngola Inene, como chegado do Congo. Segundo outra tradición oral, o reino foi fundado polo rei Ngola Nzinga, que liderou a emigración do pobo mbundu desde o río Níxer, alcanzando o leste da actual Angola, habitada polo pobo teowkwe, e instalándose en Malange; Ngola Kiluanje sería o cuarto rei de Ndongo, alcanzando o cargo tras a morte do seu tío, o rei Ngola Kimbanda.
Intento de independencia
En 1518 o rei de Ndongo enviou unha embaixada ao reino de Portugal solicitando misioneiros e, indirectamente, solicitando o recoñecemento da súa independencia con respecto ao reino do Congo. Unha misión portuguesa chegou a Ndongo en 1520, pero disputas locais e poida que tamén a presión do Congo forzaron os misioneiros a abandonar.
Guerra de 1556
Cerca de 1556, o rei de Ndongo enviou outra misión a Portugal solicitando axuda militar, e ofrecéndose para ser cristianizado. En 1901, E. G. Ravenstein afirmou que esta misión foi o resultado da guerra entre o Congo e Ndongo, na cal Ndongo resultou vencedor, afirmando así a súa independencia. O mesmo afirmou Jan Vansina en 1966.
Unha segunda misión portuguesa, liderada por Paulo Dias de Novais, neto do navegante e explorador Bartolomeu Dias, desembarcou na foz do río Cuanza en 1560, xunto con varios padres xesuítas, entre eles Francisco de Gouveia. A misión de Dias de Novais foi un novo fracaso, polo que regresou a Portugal en 1564.
Conflitos coa inicial colonia portuguesa de Angola
miniatura|Dona Ana de Sousa, ou Nzinga Mbande Cakombe, raíña de Ndongo e Matamba. En 1571 a coroa portuguesa deu a Dias de Novais licenza para establecer unha colonia en Angola, autorizándoo a facer conquistas na rexión, instalar colonos e construír postos militares. Paulo Dias de Novais chegou a Luanda en 1575, situada entón en territorio do reino do Congo.
A chegada dos colonos portugueses alterou a situación política da rexión, cos portugueses intentando intervir na administración do reino de Ndongo, o que levou á guerra entre Ndongo e Portugal en 1579. O veciño reino de Matamba desempeñou un pequeno papel nos inicios da guerra, pero a ameaza dunha vitoria portuguesa incentivou o gobernante de Matamba (probabelmente un rei chamado Kambolo Matamba) a intervir, enviando un exército para axudar o reino de Ndongo contra os portugueses, e xogando un papel determinante na derrota destes portugueses na batalla de Lukala en 1590.
Modest Heroes
Modest Heroes (ちいさな英雄－カニとタマゴと透明人間－) é unha antoloxía animada xaponesa estreada no ano 2018. Está dividida en tres partes e foi producida por Studio Ponoc. O filme inclúe curtametraxes animadas dos directores Hiromasa Yonebayashi, Yoshiyuki Momose e Akihiko Yamashita.
Reino de Ndongo
Conflitos coa inicial colonia portuguesa de Angola
Incapaz de conquistar territorios por si mesmo, Dias de Novais fixo alianzas temporais con ambos os reinos, o do Congo e o de Ndongo, servindo as súas tropas como un exército mercenario.
Entre 1640 e 1648 a cidade costeira portuguesa de Luanda foi ocupada polos Países Baixos, que a rebautizaron como Fort Aardenburgh, prestando a famosa raíña Nzinga apoio militar aos neerlandeses.
Gernika
Gernika pode referirse a:
Manuel Roel Longueira
Manuel Roel Longueira, nado en Guísamo (Bergondo) o 4 de xaneiro de 1898 e finado en Betanzos o 20 de febreiro de 1968, foi un destacado galeguista de comezos do século XX.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia ben posicionada economicamente, relacionado coa reputada imprenta Roel. Foi o máis novo de oito irmáns. Non cursou estudos universitarios. En 1916 integrouse nas incipientes Irmandades da Fala da Coruña. Desta época datan algúns textos seus, poucos, publicados en A Nosa Terra. Casou en 1926 con Bernardina Martín Torres, coa que mudou a Betanzos ese mesmo ano. Traballou de axente comercial e como correspondente para El Pueblo Gallego, empresa viguesa pertencente a Portela Valladares.
Durante a II República española simpatizou co Partido Galeguista. En 1936 exiliouse na Arxentina, temoroso da represión franquista, ficándolle a familia en Galiza.
Xa en Buenos Aires desempeñou un importante labor de activismo galeguista, foi presidente da Agrupación de Artistas Gallegos, director da revista Lar e colaborador noutras publicacións e programas de radio. Escribiu múltiples contos e pezas teatrais. Tivo relación directa con persoeiros da categoría de Luis Seoane, Rafael Dieste ou o propio Castelao.
En 1950 volveu a Galiza, onde morreu en 1968.
Xosé Arcos Moldes
Xosé Arcos Moldes, nado en Outeda (Curro, Barro) o 28 de maio de 1863 e finado en Rianxo o 29 de outubro de 1945, foi un perito mercantil coñecido principalmente pola súa actividade como xornalista republicano e director do semanario El Barbero Municipal de Rianxo, no que se produciron os primeiros textos e caricaturas de Castelao.
Traxectoria
En 1896 comezou a estudar na Escola de Comercio da Coruña, onde se titulou como perito mercantil e comezou os seus contactos co republicanismo galego. Tras unha breve estancia en Rianxo marchou a Barcelona a seguir os estudos de Comercio, para regresar, xa definitivamente, a residir en Rianxo.
En 1901 creou a Asociación de Marineros y Productores en General de Rianxo, da que foi presidente, primeiro, e secretario xeral, despois. Con esta asociación buscaba fomentar a exportación do peixe fresco ós mercados do interior do país, aí como sentar as bases para a industrialización do sector mariñeiro coa construción dunha fábrica de salgadura en réxime asociativo. Promoveu o semanario La Defensa.
A Asociación de Marineros terminou fracasando pero Arcos continuou promovendo diferentes accións colectivas e sociedades agraristas, como a Sociedad Unión Pinera (en 1916) ou a Sociedad Unión Obrera de Oficios Varios, coa que creou a Casa do Pobo de Rianxo.
En 1910 Ramón Rey Baltar fundou El Barbero Municipal, órgano do Partido Conservador local, con Castelao como articulista e caricaturista, e Eduardo Dieste como director literario. A revista desapareceu en 1914, tralo que Arcos fundou o semanario La Justicia, como voceiro de Acción Gallega, de liña agrarista.
Foi correspondente en Rianxo de Gaceta de Galicia de Santiago, El Telegrama, Nós, Galicia, El Noroeste da Coruña, Galicia Nueva e El Eco de Arosa de Vilagarcía.
Arcos morreu en Rianxo o 29 de outubro de 1945.
Metro de Estocolmo
O Metro de Estocolmo (en sueco: Stockholms tunnelbana) é un sistema de transporte ferroviario urbano que da servizo á cidade de Estocolmo e a súa área metropolitana. É o único sistema de metro de Suecia e ten unha lonxitude de aproximadamente 110 quilómetros divididos en tres grupos: azul, vermello e verde, con cada grupo a súa vez subdividido en liñas. En total ten sete liñas e cen estacións, das cales 47 son subterráneas e 53 en superficie.
Clásica de San Sebastián
A Clásica de San Sebastián é unha carreira ciclista disputada no mes de agosto en Euskadi, cuxo percorrido comeza e remata na cidade de Donostia. É organizada por El Diario Vasco.
Características
A súa máxima dificultade é o alto de Jaizkibel situado, nas últimas edicións, a 32 quilómetros da meta. A pesar de ser unha competición nova formou parte da Copa do Mundo de Ciclismo dende a súa creación en 1989 ata a edición de 2004. En 2010 estaba incluída no UCI ProTour como clásica de segunda categoría por detrás dos monumentos do ciclismo. Actualmente forma parte do UCI WorldTour.
O corredor con máis vitorias é Marino Lejarreta, con tres. O actual campión é o francés Julian Alaphilippe.
Palmarés
260px|miniatura|[[Constantino Zaballa e Joaquim Rodríguez no podio da edición de 2005.]]
Monthly Shōnen Ace
Monthly Shōnen Ace (月刊少年エース) é unha revista mensual xaponesa de manga shōnen publicada por Kadokawa Shoten, que comezou a ser publicada en 1994. Ó contrario doutras revistas manga shōnen semanais con cifras de circulación de millóns, Ace está dirixida a un público menos convencional e ten unha énfase particular nos vínculos anime. Hai unha boa cantidade de Ecchi na revista, mentres que só unhas poucas series están orientadas á acción.
Condado de Tours
thumb|Condados de Francia sobre 1030. thumb|Condados de Francia sobre 1180. O condado de Tours era unha xurisdición feudal de Francia centrada na cidade de Tours. Xa existía no tempo dos carolinxios.
Vizcondes de Tours
Durante o goberno de Hugo o Abade que administraba varios condados, designáronse en Tours vizcondes no senso inicial do termo, dicir, o representante do conde que desempeñaba as funcións do conde en ausencia do titular:
Condes de Tours
Nos séculos X e XI disputouse o condado de Tours entre os teobaldianos e os ingelgerianos descendentes de Folque I o Roxo, conde de Anjou. En 1041 o conde de Anjou Godofredo II Martel impúxose finalmente na batalla de Nouy e dominou o condado de Tours.
Ingelgerianos
Os condes de Anjou posuían o título sen levar o título:
Condes e duques de Turena en asignacion
A Turena, similar ao antigo condado, entregouse en asignacin aos cadetes da familia real de Francia.
Ría de Arousa
A ría de Arousa, tamén coñecida localmente como ría da Arousa, é a máis grande das rías de Galicia. Forma parte das Rías Baixas e está situada entre a península do Barbanza (provincia da Coruña) ao norte, e a península do Salnés (provincia de Pontevedra) ao sur. É famosa pola súa riqueza mariñeira e as súas praias.
Xeografía
miniatura|300px|"Plano de la Ría de Arosa por [[Domingo Fontán año de 1828" (o norte está á esquerda).]] Os lugares máis destacables son A Illa de Arousa, co parque natural de Carreirón, as illas de Cortegada e Sálvora, que son parte do Parque Nacional das Illas Atlánticas e O Grove coa illa da Toxa.
Régana os ríos Ulla e Umia. As poboacións máis importantes son Ribeira, A Pobra do Caramiñal, Boiro e Rianxo ao norte e Vilagarcía, Vilanova, Cambados e O Grove ao sur.
A súa costa meridional empeza a desenvolverse a partir do estuario do río Ulla, entre Rianxo e Carril. Este fondo da ría ten un aspecto lacustre, debido á tranquilidade das augas, protexidas do mar aberto pola Illa de Arousa, e a suavidade do litoral. O centro desta zona é a vila populosa e industrial de Vilagarcía de Arousa. Un segundo sector estará formado pola costa que vai dende a punta das Sinas, ata a Illa da Toxa.
A histórica e monumental vila de Cambados é o principal punto de referencia, e os accidentes costeiros sobresalientes son o seo da desembocadura do Umia e a enseada do Grove, tamén de aspecto lacustre. A península do Grove ten a braveza do mar aberto que case non paran nin o vento nin o mar, que se fai notar na súa costa e praias.
A profundidade tamén oscila entre os 70 m na boca da ría e os 20 m na entrada á enseada de Vilagarcía. É a máis profunda e máis ampla das rías galegas, só superada pola ría de Vigo en lonxitude.
A penetración da ría é de 26 km e o ancho moi variable, oscilando desde os 15 km entre Ribeira e Cambados, e os 3 km entre a punta de Cabío e a Illa de Arousa.
A principal característica, a parte do sinuoso e recortado litoral, é a infinidade de illas, illotes e rochas que sobresaen por toda a ría.
A ría e o Apóstolo
A Ruta Marítima Xacobea pola ría de Arousa e o río Ulla conmemora a chegada a Galicia, por mar, segundo a tradición, do corpo do Apóstolo Santiago o Maior, tralo seu martirio en Xerusalén; ordenou a súa decapitación Herodes Agripa I no ano 44, recóllese nos Feitos dos Apóstolos, de san Lucas.
As antigas tradicións cristiás, recollidas nos textos medievais, relatan que varios dos seus discípulos recolleron o corpo de Santiago, amortallárono e trasladárono partindo do porto de Iafa a través de todo o Mediterráneo e da costa atlántica ibérica, ata os confíns de Occidente. Os restos do Apóstolo entraron en Galicia pola ría de Arousa e remontaron o río Ulla, arribando na cidade romana de Iria Flavia.
Cazengo
miniatura|200px|Situación de Cazengo. Cazengo é un municipio e cidade da provincia de Cuanza Norte, en Angola.
A súa sede está na cidade de N'dalatando, a capital da provincia.
Datos
O municipio abarca unha superficie de 1 793 km² e, segundo o censo do ano 2019, conta cunha poboación de de 197 500 habitantes, polo que a súa densidade de poboación é de 110,2 hab./km².
Comunas
O municipio está constituído por dúas comunas:
Tempada 2009-2010 do C.P. Cerceda
A tempada 2009-10 do Club Patín Cerceda foi a primeira tempada do club galego na OK Liga, a máxima categoría do hóckey a patíns do Estado español, logo de que o daquela Cerceda Liceo acadase o ascenso tras gañar a 1ª División española, creándose así o club cercedense. Nesta primeira etapa na OK Liga, o equipo galego non puido acadar a permanencia logo dunha mala primeira volta, a pesar de que o equipo adestrado por Juan Copa chegou ata a derradeira xornada con opcións.
Franz Kafka
Franz Kafka, nado en Praga o 3 de xullo de 1883 e finado en Viena o 3 de xuño de 1924, foi un escritor en lingua alemá. Está considerado un dos maiores novelistas en alemán, e dos mellores escritores de historias curtas do século XX. A súa obra, das máis influentes da literatura universal, é unha das pioneiras na fusión de elementos realistas con fantásticos e ten como principais temas os conflitos paternofiliais, a ansiedade, o existencialismo, a brutalidade física e psicolóxica, a culpa, a filosofía do absurdo, a burocracia e as transformacións espirituais.
Escribio as novelas O proceso (Der Prozeß), Das Schloß (O castelo) e Amerika (ou Der Verschollene), a novela curta A metamorfose (Die Verwandlung) e un gran número de relatos curtos. Ademais deixou unha abundante correspondencia e escritos autobiográficos. O seu peculiar estilo literario foi comunmente asociado coa filosofía artística do existencialismo —ao que influíu— e o expresionismo. Os estudosos de Kafka discuten sobre como interpretar ao autor; algúns falan da posible influencia dalgunha ideoloxía política antiburocrática, dunha relixiosidade mística ou dunha reivindicación da súa minoría etnocultural, mentres outros se fixan no contido psicolóxico das súas obras. As súas relacións persoais tamén tiveron grande impacto na súa escritura, particularmente o seu pai (Carta ao pai), a súa prometida Felice Bauer (Cartas a Felice), a súa irmá (Cartas a Ottla) e a súa amiga Milena Jesenská (Cartas a Milena).
Albert Camus, Jean-Paul Sartre, Jorge Luis Borges e Gabriel García Márquez atópanse entre os escritores influídos pola obra de Kafka. O termo kafkiano úsase en galego para describir situacións insólitas, polo absurdas e angustiosas, como as que se atopan nas súas obras e ten os seus equivalentes noutros idiomas. Só algunhas delas foron publicadas durante a súa vida; a maior parte, incluíndo traballos incompletos, foron publicadas polo seu amigo Max Brod, quen ignorou os desexos do autor de que os manuscritos fosen destruídos.
A maior parte dos seus traballos foron publicados postumamente. A súa forma de escribir segue sendo un desafío tanto para críticos coma para lectores, e os intentos de catalogar os seus traballos son xeralmente inadecuados.
Infancia
miniatura|upright|esquerda|Kafka con 5 anos (1888) Kafka naceu en Praga (Reino de Bohemia) en 1883, cando era parte do Imperio Austrohúngaro. Formaba parte dunha familia de clase media, xermano-parlante e xudía asquenací. O seu pai era un comerciante polo miúdo, chamado Hermann Kafka (1852-1931), nacera en Osek, aldea de poboación maioritariamente xudía checo-falante, preto de Písek, na rexión de Bohemia Meridional. Orixinario dunha familia rural xudía de carniceiros, con frecuentes problemas económicos, tras traballar como representante de comercio, en 1881 estableceuse pola súa conta en Praga, onde rexentou un negocio téxtil na rúa Zeltnergasse (rúa Celetná) nº 12, que contaba con 15 empregados cando Franz naceu. Utilizaba unha gralla (kavka, en checo) como emblema comercial.
A súa nai era Julie Kafka, nada co apelido Löwy (1856-1934) en Poděbrady, era de familia xermano falante pertencente á burguesía xudeoalemana. Era filla de Jakob Löwy, un próspero fabricante de cervexa. Proviña, por tanto, dunha familia moito máis adiñeirada que a do seu marido e tiña unha educación máis refinada. No seu ámbito había profesores universitarios, bohemios e artistas.
O matrimonio instalouse en Praga e pasou a formar parte da alta sociedade. Desde o comezo, quen marcou a pauta da educación de Franz foi o pai que, como resultado da súa propia experiencia, insistiu na necesidade do esforzo continuado para superar todas as dificultades da existencia, sempre desde unha actitude permanente de autoritarismo e prepotencia cara aos seus fillos. A nai quedou relegada a un papel secundario no aspecto educativo.
miniatura|upright|As irmás de Franz Kafka, de esquerda a dereita Valli, Elli, Ottla O pequeno recibiu o seu nome de pila en honra ao emperador Francisco Xosé I (Franz Joseph I). Era o maior de seis irmáns. Dous deles, Georg e Heinrich, faleceron aos quince e seis meses de idade, respectivamente, antes de que Franz cumprise os sete anos. Tivo tres irmás: Gabriele ("Elli") (1889-1941), Valerie ("Valli") (1890-1942), e Ottilie ("Ottla") (1892-1943). Tras a ocupación de Checoslovaquia, os nazis levaron ás tres irmás ao gueto de Łódź. De alí levaron a Ottilie ao campo de concentración de Theresienstadt e o 7 de outubro de 1943 ao campo de exterminio de Auschwitz, onde morreu ese mesmo día nas cámaras de gas, igual que outras 1318 persoas que tamén acababan de chegar. As outras dúas irmás tamén pereceron no Holocausto. Ottilie era a irmá favorita de Kafka.
As relacións cos seus irmáns constituíron unha experiencia singular na formación do carácter de Franz, especialmente no que respecta a Georg e Heinrich, por cuxa morte sentiu culpable, en certo sentido, ao vinculala cos seus desexos de que desaparecesen, motivado polos seus celos.
thumb|[[Palacio Kinský (Praga)|Palacio Kinsky en Praga, onde Kafka cursou os estudos secundarios e onde o seu pai posteriormente tivo unha tenda.]]
Como moitos praguenses naquela época, Kafka falaba checo e alemán, no seu caso desde a primeira infancia, por ser as linguas maternas do seu pai e nai, respectivamente. Aínda que Kafka recibiu eloxios polo seu checo, nunca se considerou fluído no idioma, aínda que falaba alemán con acento checo. Posteriormente adquiriu coñecementos de francés e cultura francesa e tivo un afecto de admiración por Napoleón.. Entre os seus autores favoritos estaban Flaubert, Dickens, Cervantes e Goethe.
Cursou os seus estudos primarios entre 1889 e 1893, na Deutsche Knabenschule, situada en Masný trh/Fleischmarkt, actualmente rúa Masná. Os seus pais tiñan pouco apego ás tradicións xudías e, á parte da celebración do Bar Mitzvah, ao cumprir Franz os 13 anos acudía de mala gana apenas catro veces ao ano á sinagoga, acompañado do seu pai.
Cursou a educación secundaria, entre os dez e os dezaoito anos, no rigoroso Altstädter Deutsches Gymnasium (Instituto de Ensino Medio Imperial Real), situado no interior do Palacio Kinský, na Praza da Cidade Vella de Praga. Completou os seus exames de Matura en 1901.
Lía ávidamente a Nietzsche, Darwin e Haeckel, sentía verdadeiro entusiasmo polo socialismo (especialmente no que se refire ao ideal de solidariedade) e o ateísmo. Polo demais, as súas notas sobresaían da media dos seus compañeiros. Estableceu unha gran amizade cun compañeiro de clase, Oskar Pollak, co que compartía o interese polas ciencias naturais e a historia da arte.
Cara aos 14 anos, Kafka realizou os seus primeiros intentos como escritor. Aínda que destruíu os textos, chegou a percibir a diferenza entre os seus traballos e os dos seus compañeiros de clase, sobre todo no aspecto formal.
Xuventude
Tras aprobar o exame de bacharelato en 1901, comezou a estudar química na Deutsche Karl-Ferdinands-Universität de Praga, pero abandonou logo de dúas semanas. A continuación probou tamén historia da arte e filoloxía alemá, pero finalmente, obrigado polo seu pai, estudou dereito. Alfred Weber (irmán de Max Weber), profesor de socioloxía, exerceu unha enorme influencia sobre el e dirixiu a súa tese doutoral. A Kafka impresionoulle a forma en que analizaba a sociedade industrial e os seus perigos. Obtivo o doutoramento en leis o 18 de xuño de 1906.
Mentres estudaba participou na organización de actividades literarias e sociais como membro do club Lese- und Redehalle der Deutschen Studenten (Sala de lectura e oratoria dos estudantes alemáns). Promocionou representacións para o teatro yiddish. Entre os amigos de Kafka estaban o xornalista Felix Weltsch, que estudou filosofía, o actor Yitzchak Lowy, que proviña dunha familia hasídica ortodoxa de Varsovia, e os escritores Ludwig Winder, Oskar Baum e Franz Werfel. Ao final do seu primeiro ano de estudos, Kafka coñeceu a Max Brod, un compañeiro de estudos de dereito que se converteu nun amigo próximo para toda a vida. Anos máis tarde, Brod acuñou o termo Der enge Prager Kreis (O estreito círculo de Praga) para describir o grupo de escritores, que incluía a Kafka, Felix Weltsch e o propio Brod. Brod pronto notou que, aínda que Kafka era tímido e de cando en cando falaba, o que dicía adoitaba ser profundo. Desde 1905 viuse obrigado a frecuentar os sanatorios pola súa debilidade física.
Ao terminar a carreira de dereito en 1906, fixo un ano de servizo obrigatorio (sen remuneración) nos tribunais civís e penais, con funcións administrativas. Tras iso entrou como pasante, tamén sen retribución, na casa italiana de seguros de accidentes laborais, Assicurazioni Generali. Entón empezou a escribir. Tras abandonar a compañía de seguros en 1908, conseguiu un traballo na compañía Arbeiter-Unfall-Versicherungs-Anstalt für Königsreich Böhmen, na que estivo ata a súa xubilación anticipada en 1922 por causa da tuberculose, enfermidade que empezou a padecer en 1917 e que lle causaría a morte en 1924. O traballo consistía en investigar e avaliar as compensacións por lesións de traballadores industriais. Os accidentes como a perda de dedos ou extremidades eran comúns, debido ás malas políticas de seguridade laboral nese momento. Eran especialmente frecuentes nas fábricas equipadas con tornos, trades, máquinas cepilladoras e serras rotativas, que de cando en cando estaban equipadas con proteccións de seguridade. O profesor de administración Peter Drucker atribúe a Kafka o desenvolvemento do primeiro casco civil, pero isto non está apoiado por ningún documento do seu empregador. Kafka foi ascendido rapidamente e os seus deberes incluían procesar e investigar reclamos de compensación, redactar informes e manexar apelacións de empresarios que pensaban que as súas empresas foran colocadas nunha categoría de risco demasiado alta, o que lles custaba máis en primás de seguros. Recompilaría e redactaría o informe anual sobre o instituto de seguros durante os varios anos que traballou alí. Os informes foron ben recibidos polos seus superiores. Kafka adoitaba saír do traballo ás 2 da tarde, para ter tempo para dedicalo ao seu traballo literario, ao que estaba comprometido. Aínda que o pai de Kafka referíase a este traballo como "Brotberuf", un emprego só para pagar as contas, o horario cómodo permitiulle dedicarse a escribir. Ese traballo burocrático, que desempeñou con competencia, deulle moitas ideas para a súa obra literaria.
Entre 1909 e 1912 fixo varias viaxes ao estranxeiro: Riva (1909), París (1910), outra vez a Italia e París (1911) e Weimar (1912).
Vida adulta e profesional
upright|miniatura|Estatua de bronce de Franz Kafka en Praga. A fins de 1911, o esposo de Elli, Karl Hermann, e Kafka convertéronse en socios na primeira fábrica de amianto en Praga coñecida como Prager Asbestwerke Hermann & Co., despois de utilizar o diñeiro da dote de Hermann Kafka. Kafka mostrou unha actitude positiva ao principio, dedicando gran parte do seu tempo libre ao negocio, pero logo resentiuse pola intrusión deste traballo no seu tempo de escritura. Durante ese período, tamén atopou interese e entretemento nas representacións do teatro yiddish. Despois de ver actuar a unha compañía de teatro yiddish en outubro de 1911, durante o seguintes seis meses Kafka "mergullouse no idioma yiddish e na literatura yiddish". Este interese tamén serviu como punto de partida para a súa crecente exploración do xudaísmo. Foi por esta época cando Kafka fíxose vexetariano.
En 1912 Kafka tomou conciencia de ser escritor. Escribiu Das Urteil (O xuízo) en oito horas e, a finais de novembro de 1912, rematou Betrachtung (Contemplación), unha colección de dezaoito relatos que xa apareceran espallados en diversos medios. A aparición deste libro fíxoo coñecido como escritor.
En 1913 escribiu Consideración e, en 1915, A metamorfose (Die Verwandlung). Ao redor de 1915 recibiu o seu aviso de recrutamento para o servizo militar na primeira guerra mundial, pero os seus empregadores na compañía de seguros conseguiron un aprazamento porque o seu traballo considerábase un servizo gobernamental esencial. Máis tarde tentou alistarse no exército, pero non lle foi posible, dados os problemas médicos asociados coa tuberculose, que lle foi diagnosticada en 1917, o que lle obrigou a manter frecuentes períodos de convalecencia, durante os que recibiu o apoio da súa familia, en especial da súa irmá Ottilie, con quen tiña moito en común. En 1918 a compañía de seguros deulle unha pensión debido á súa enfermidade, para a cal non había cura nese momento, e pasou a maior parte do resto da súa vida en sanatorios.
En 1919 terminou os catorce contos fantásticos (ou catorce lacónicos pesadelos) que compoñen Ein Landarzt (Un médico rural).
Kafka nunca casou. Segundo Brod, Kafka foi "torturado" polo desexo sexual, e o biógrafo de Kafka, Reiner Stach, afirma que foi un "mullereiro incesante" e que estaba cheo de medo ao "fracaso sexual". Kafka visitou bordeis durante a maior parte da súa vida adulta,   e estaba interesado na pornografía. miniatura|upright|[[Felice Bauer]] Entre 1913 e 1917 mantivo unha relación difícil con Felice Bauer, que deu orixe a unha correspondencia de máis de 500 cartas e tarxetas postais. No primeiro ano escribiu ao pai de Felice xustificándose:
Aínda que chegou a presentar unha solicitude de matrimonio en xuño de 1913, ao final a voda non se celebrou. Xa no outono dese mesmo ano produciuse unha primeira ruptura, ocasionada ao coñecer a G.W, a muller identificada como «a suíza» nos seus diarios, durante a súa estancia no sanatorio de Riva del Garda. A súa falta de reacción ante o manuscrito de A metamorfose levou a Kafka a un profundo abatemento.
Despois disto, Kafka tentou trasladarse a Berlín, pero o estalido da primeira guerra mundial impediullo. Non foi mobilizado polos seus problemas de saúde. Durante a segunda metade de 1914 escribiu un antecedente de O proceso (Fragmento de Josef K.) e a narración In der Strafkolonie (Na colonia penal). Atormentado por un insomnio recorrente, o 10 de xullo de 1914 escribe a Ottla Kafka:
Debido á guerra, o marido da súa irmá Elli tivo que incorporarse ao exército, polo que Kafka tivo que facerse cargo da dirección da fábrica da familia e a súa irmá debeu trasladarse a vivir á casa familiar. Isto obrigou a Kafka a alugar unha habitación. Como consecuencia de todo iso non escribiu nada durante case ano e medio, desde outubro de 1914.
En xullo de 1917 Franz e Felice comprometéronse en matrimonio, pero outra vez a voda non chegou a consumarse. En decembro separáronse definitivamente.
A noite do 12 ao 13 de agosto manifestóuselle unha hemoptise que confirmou unha tuberculose pulmonar. Durante a súa estancia en Schlesen para asistir a un sanatorio coñeceu a Julie Wohryzek, coa que se prometeu en matrimonio. A situación social non burguesa da moza puxo en contra da relación ao pai de Kafka. A relación con Julie rompeu en novembro de 1919.
No outono de 1920 escribiu varias pezas narrativas do xénero das parábolas aforísticas. A principios de 1920 coñeceu á escritora, tradutora e xornalista checa Milena Jesenská. Ela tiña 24 anos, era vivaz, segura de si mesma, moderna e emancipada. Vivía en Viena e estaba nun matrimonio en disolución co escritor Ernst Polak. Despois da correspondencia inicial, particularmente intensa durante a estancia de tres meses de Kafka en Merano na primavera de 1920, Kafka visitou Viena. Cheo de entusiasmo, Brod informou o seu amigo sobre a reunión de catro días, que se converteu nunha relación con algúns encontros e, sobre todo, un extenso intercambio de cartas. Pero do mesmo xeito que con Felice Bauer, repetiuse o vello patrón con Milena Jesenská: o achegamento e a unión imaxinada foron seguidos pola dúbida e o retraemento. Kafka finalmente terminou a relación en novembro de 1920, logo do cal a correspondencia tamén finalizou abruptamente. Con todo, o contacto amigable entre ambos non rompeu ata a morte de Kafka, quen lle entregou a Jesenská os seus diarios antes de morrer. Ela presentiu a súa morte en 1920 e describiulle os seus sentimentos a Max Brod. A tradución de Jesenská de Der Verschollene (alemá O home desaparecido) foi a primeira dos escritos de Kafka ao checo e, de feito, a calquera idioma estranxeiro. Jaroslav Dohal, o nome do tradutor da edición checa do conto de Kafka "Zum Nachdenken für Herrenreiter" ("Cousas nas que pensar para os cabaleiros xinetes"), é probablemente un pseudónimo de Jesenská.
Entre decembro de 1920 e setembro de 1921 estivo no sanatorio de Matliary, etapa na que coñeceu a Robert Klopstock, quen sería o seu amigo polo resto da súa vida. Como consecuencia do empeoramento do seu estado de saúde, pasou gran parte de 1921 e 1922 en sanatorios. Ata 1923 escribiu, entre Praga e Berlín, unha ducia de relatos.
En xullo de 1923 estivo nunha colonia xudía de vacacións en Graal-Müritz, a beiras do Báltico, onde coñeceu a Dora Diamant, unha xove xornalista de 25 anos descendente dunha familia xudía ortodoxa que fuxira do seu pobo natal. Ela disuadiulle dunha viaxe programada a Palestina para outubro. Máis tarde trasladouse a Berlín, coa esperanza de distanciarse da influencia da súa familia e concentrarse na súa obra. Alí viviu con Dora, que se converteu na súa compañeira e tivo moito que ver no interese de Kafka polo xudaísmo.
O asceticismo e auto-desprezo con que Kafka é asociado están ben documentados nas súas cartas e nas dos seus amigos e familiares; así e todo, precisa ser posto en contexto. Enfermidades crónicas (se foi ou non psicosomático é unha materia para o debate) xunto con tuberculose, xaquecas, insomnio, estrinximento, furúnculos, e outras doenzas. Intentou contrarrestar isto cun réxime de tratamentos de naturopatía, coma unha dieta vexetariana e o consumo de grandes cantidades de leite non pasteurizada (sendo posiblemente o segundo o factor causante da súa tuberculose). O máis probable é que hoxe en día fose diagnosticado de depresión clínica, pois a súa actitude auto-crítica era esaxeradamente severa. Mentres na escola tomou un rol activo na organización de eventos sociais e literarios, facendo moito para promover e organizar actuacións de teatro yiddish, a pesar dos temores de incluso os seus mellores amigos coma Max Brod, que normalmente o apoiaban en todo o demais, e contrariamente ó seu medo de ser percibido coma física e mentalmente repulsivo, impresionou a outros co seu mocerío, esmero, e unha austera boa aparencia, o seu comportamento silencioso, e a súa intelixencia e singular sentido do humor.
A relación de Kafka co seu dominante pai foi un tema importante nos seus escritos. A comezos dos anos 20 tivo unha aventura amorosa coa xornalista e escritora checa Milena Jesenská. En 1923 trasladouse a Berlín coa esperanza de poder distanciarse da influencia da súa familia para concentrarse en escribir. Alí coñeceu a Dora Dymant, de 19 anos e descendente dunha familia xudía ortodoxa, que fora capaz de superar o seu pasado no barrio xudeu. Ela converteuse na súa amante, e influenciou o interese de Kafka no Talmud.
Kafka publicou só unhas poucas historias curtas durante a súa vida, unha pequena parte do seu traballo, e consecuentemente os seus escritos atraeron pouca atención ata despois da súa morte. Antes de morrer pediulle ó seu amigo e testamentario literario Max Brod que destruíse todos os seus manuscritos. Dora Dymant, fielmente, destruíu os manuscritos que posuía ela, pero Brod non seguiu as instrucións de Kafka e supervisou a publicación de maior parte dos seus traballos, que pronto comezaron a atraer a atención e a mirada dos críticos. Todos os seus traballos publicados, agás varias cartas dirixidas a Milena Jesenská, foron escritas en alemán.
Interpretación crítica
Moitos críticos intentaron razoar os traballos de Kafka interpretándoos a través de certas escolas de xuízo crítico, como a modernista ou a realista máxica. A aparente desesperación e o absurdo que parecen impregnar os seus traballos son considerados emblemáticos do existencialismo. Outros intentaron localizar influencias marxistas na súa satirización da burocracia en pezas como Na colonia penal, O proceso, e Das Schloss, onde outros apuntan ó anarquismo como a inspiración do individualismo antiburocrático de Kafka. Mesmo outros interpretaron os seus traballos a través do xudaísmo (porque el era xudeu e tivo interese na cultura xudía, aínda que só a cultivou tarde na súa vida). Borges fixo algunhas observacións perceptivas ó respecto; tamén foi estudado a través do freudismo (polos seus conflitos familiares), ou como alegoría da súa busca metafísica de Deus (Thomas Mann foi quen propuxo esta teoría). Temas de alienación e persecución son repetidos recalcadamente, e esta énfase, notablemente nos traballos de Marthe Robert, parcialmente inspirou o contra-criticismo de Gilles Deleuze e Felix Guattari, quen argumentaron que existía moito máis de Kafka que o estereotipo dá figura solitaria escribindo das súas angustias, e que o seu traballo era máis deliberado, subversivo e con todo "alegre" do que parecía ser. Os biógrafos teñen dito que era común en Kafka ler capítulos dos libros en que traballaba ós seus amigos próximos, e que esas lecturas xeralmente facíanos concentrar, no continuo, pero que moitas veces ignoraban o lado humorístico da súa prosa. Milan Kundera refírese ó humor esencialmente surrealista de Kafka como o principal predecesor de artistas posteriores como Federico Fellini, Gabriel García Márquez, Carlos Fuentes e Salman Rushdie. Márquez dixo que a lectura de A metamorfose de Kafka lle mostrou "que era posible escribir dunha forma diferente".
Edicións en galego
Ademais, as seguintes recompilacións de relatos están publicadas en Galaxia coa colaboración de Caixa Galicia (na súa colección de Clásicos Universais) e son narracións breves (algunhas de só uns parágrafos) en base á tradución do orixinal alemán outra vez por parte de Luís Fernández:
Narracións Completas I: Un médico de aldea (ISBN 84-8288-714-9)
(Os relatos cun asterisco toman o título das primeiras palabras da narración)
Mileva Marić
Traxectoria
Naceu en Titel, Voivodina, pertencente naquel momento ao Imperio austrohúngaro (hoxe en Serbia), sendo a primeira filla do matrimonio de Milos Marić (1846-1922) e de Marija Ruzić-Marić (1847-1935). Pertencente a unha acomodada familia serbia, o seu pai rematou a súa carreira militar pouco despois do seu nacemento, conseguindo un traballo na capital do Condado de Sirmia, Ruma, onde viviu a familia entre 1877 e 1892. Máis tarde, trasladáronse a Zagreb. A familia tivo outros dous fillos: Zorka (1883-1938) e Miloš (1885-?).
Foi discípula de Nikola Tesla e no 1896 foi a quinta muller que entrou no Instituto Federal Politécnico de Zúric. Alí coñeceu a Einstein, con quen casou en 1903.
Tras o casamento, Mileva sacrificou a súa profesión, axudando a Einstein nun período crucial dos descubrimentos científicos daquel. Tiveron unha filla, Lieserl, nada antes da voda, e dous fillos, Hans Albert, profesor de enxeñería hidráulica en Berkeley e outro, perturbado, do que coidou ata a morte.
No inverno entre 1897 e 1898, en Heidelberg (Alemaña), Mileva quedou cativada polo estudo sobre a relación entre a velocidade dunha molécula e a distancia atravesada entre colisións, escribindo sobre as súas ideas a Einstein. O tema é un elemento relevante no estudo einsteniano sobre o movemento browniano, polo que recibiría o Nobel. Einstein admiraba a independencia intelectual e ambicións de Mileva, da que dixo ser “unha criatura igual a min e tan independente coma min”. A participación que corresponde a Mileva no traballo que se lle asigna a Einstein é fortemente discutida con diversa documentación, onde ás veces Einstein fala de “os nosos traballos" e “a nosa teoría".
A vida de Einstein e a de Mileva, como home e muller, e como científicos, foi desigual: Einstein deixou a Mileva por outra muller e ela pasou o resto da súa vida coidando do seu fillo.