cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Palacio de Aquisgrán
A elección de Aquisgrán
Os documentos da época carolinxia preséntannos a Carlomagno como a un «Novo emperador Constantino o Grande»: nestas condicións necesitaba unha capital e un palacio imperial dignos dese nome. Preferiu deixar a cidade de Roma, a antiga capital imperial, en mans do Papa. Con todo, a rivalidade co Imperio bizantino empuxou a Carlomagno a construír un gran palacio. O incendio que por entón sufriu o Palacio de Worms, no ano 793, supuxo tamén un feito que o animou a realizar o proxecto do novo palacio.
Un proxecto importante confiado a Eudes de Metz
miniatura|[[Eginardo é o biógrafo de Carlomagno; é grazas a el que coñecemos o nome do arquitecto do Palacio (miniatura do século XIV ou XV.]] Os historiadores practicamente non dispoñen de datos biográficos sobre o arquitecto do Palacio de Aquisgrán, Eudes de Metz. O seu nome aparece citado nun texto de Eginardo (nado cara a 775 e finado en 840), o biógrafo de Carlomagno. Suponse que se trataba dun sacerdote con coñecementos culturais, familiarizado coas artes liberais, en particular co quadrivium. Parece indubidable que lera os tratados de arquitectura de Marco Vitruvio.
A decisión de proceder á construción do palacio tomouse a finais da década comprendida entre o ano 780 e o ano 790, ou mesmo a principios da década seguinte, nun momento en que Carlomagno aínda non posuía o título de emperador. As obras iniciáronse en 794 e prolongáronse durante varios anos. Aquisgrán converteuse rapidamente na residencia favorita do monarca, até o punto de que despois do ano 807 case nunca se ausentou da cidade e do seu palacio. A falta de documentación suficiente, é imposible coñecer o número de traballadores utilizados na construción, aínda que as dimensións do conxunto palatino permiten intuír que o seu número foi moi elevado.
O plan de traballo adoptado era dunha gran simplicidade xeométrica: Eudes de Metz decidiu conservar o trazado das antigas rúas romanas, inscribindo o palacio nun cadrado de 360 pés carolinxios para cada lado, é dicir, 120 metros. O cadrado en cuestión delimitaba unha superficie total de 20 hectáreas, que quedaba dividida en catro por un eixo norte-sur (correspondente a unha galería de cachotaría) e un eixo este-oeste (correspondente a unha antiga rúa principal romana, o decumano). Na zona norte do devandito cadrado atopábase a sala da Asemblea, ó sur a capela palatina. O arquitecto trazou un triángulo cara ó leste para enlazar as termas co complexo palatino. Os dous edificios mellor coñecidos son a sala das asembleas (hoxe en día desaparecida) e a capela palatina, que actualmente se atopa integrada na catedral da cidade. O resto de edificios seguen estando pouco identificados: frecuentemente construídos en colombage (ou armazón), en madeira e en ladrillo, foron destruídos co paso do tempo. Para terminar, todo o complexo palatino quedaba cercado por unha muralla.
A instalación en Aquisgrán da Corte imperial e as propias obras de construción de todo o complexo do palacio estimularon excesivamente a actividade urbana da cidade, que foi agrandada a finais do século VIII e novamente a principios do século IX. Efectivamente, artesáns e mercadores buscaran instalarse na proximidade da corte, e algúns dos grandes señores do reino alugaron pola súa banda residencias na cidade. Os membros da Academia palatina, así como os conselleiros do emperador Carlomagno, como Eginardo ou Angilberto de Centula, eran propietarios dunha casa nas proximidades do palacio.
A sala da asemblea
250px|miniatura|Localización da sala da asemblea no Palacio (en vermello).
Situada ó norte do complexo palatino, a gran sala da asemblea (aula rexia ou aula palatina en latín) estaba destinada a acoller as «queixas xerais», unha vez ó ano. Tratábase da reunión dos Grandes do reino (e logo do imperio), é dicir, altos dignatarios que ocupaban os resortes do poder: condes, fidelis e vasalos do rei, bispos e abades. A asemblea xeral tiña lugar habitualmente durante o mes de maio; os participantes na mesma discutían alí dos asuntos políticos e xudiciais de importancia. Os capitularios, redactados polos escribas da chancelería de Aquisgrán resumían, por escrito, as decisións que se adoptaban. Tamén tiñan lugar no mesmo edificio as cerimonias oficiais, así como as recepcións aos embaixadores de reinos estranxeiros. Describindo a cerimonia de coroación de Luís, o fillo de Carlomagno, Ermoldo o Negro indica que Carlomagno falaba «desde o alto do seu trono de ouro».
miniatura|250px|esquerda|A [[basílica de Constantino de Tréveris|basílica de Tréveris en Alemaña posiblemente serviu de modelo para a sala da asemblea do Palacio de Aquisgrán.]]
As dimensións da sala (1.000 m²) estaban adaptadas para recibir a varios centenares de persoas simultaneamente: aínda que o edificio non se conservou, sábese que medía 47,42 metros de longo por 20,76 metros de ancho, e cunha altura de 21 metros. A súa planta parece inspirarse na aula palatina romana de Tréveris. A estrutura estaba construída con ladrillos e a súa forma era a dunha basílica con tres ábsidas: a maior (17,2 metros), situada ó oeste, estaba destinada a acoller ó rei e á súa contorna máis inmediata. As outras dúas ábsidas eran menores, e achábanse dispostas ó norte e ó sur. A luz penetraba a través de dúas filas de xanelas. O interior achábase posiblemente ornamentado con pinturas representando escenas de heroes da antigüidade e tamén contemporáneos. Unha galería en madeira rodeaba todo o edificio, entre as dúas filas de xanelas. Desde a devandita galería era posible a vista do mercado que se celebraba ó norte do palacio. Entrábase por unha galería porticada acondicionada ó sur da sala. O absidiolo sur cortaba en dous devandito acceso.
Descrición
miniatura|Vista en corte da capela palatina. A capela palatina atopábase alén do complexo palatino, cara ó sur. Estaba unida á aula rexia por medio dunha galería de cachotaría. Dita capela representaba o outro aspecto do poder de Carlomagno, o poder relixioso. O papa León III consagrou o edificio no ano 805, consagrándoo á Virxe María.
Os clérigos encargados da capela ocupaban varios edificios, que presentaban unha planta en forma de cruz latina: ó leste unha curia, ó norte e ó sur unhas oficinas ou áreas de traballo e ó oeste un antecorpo (Westbau) e un adro con exedras. Con todo, a peza central era a capela, cuberta por unha cúpula octogonal, cun diámetro de 16,54 metros e unha altura de 31 metros. Oito macizos alicerces soportaban o pulo das grandes arcadas. Na planta baixa, unha nave colateral rodea a nave situada baixo a cúpula; alí é onde se atopaban os servidores do palacio.
miniatura|esquerda|250px|O trono de Carlomagno na capela palatina.
As dúas plantas superiores (tribunas) daban ó espazo central a través de vans de medio punto, estando sostidas por columnas. O perímetro interior formaba un octógono, mentres que o lado exterior formaba un polígono de dezaseis lados. A capela posuía dous coros, emprazados a leste e a oeste da mesma. O monarca sentaba nun trono formado por placas de mármore branco, na primeira planta, ó oeste; estaba acompañado polos máis próximos da corte. Deste xeito, podía gozar de vista cara a tres altares: o do Salvador, xusto enfronte, o da Virxe na planta baixa e o de san Pedro, ó fondo do coro oriental.
Carlomagno quixera unha suntuosa decoración para adornar a súa capela: fixera fundir nunha fundición próxima a Aquisgrán portas macizas de bronce. Os muros achábanse revestidos de mármore, así como de pedras policromadas. As columnas, aínda visibles hoxe en día, foron arrincadas de edificios das cidades italianas de Rávena e de Roma para a súa reutilización no edificio, coa autorización do papa Adriano I.
miniatura|Vista interior do octógono. Os muros e a cúpula estaban cubertos por mosaicos, realzados por luminarias e pola luz exterior que penetraba polas ventás. Eginardo, na súa Vida de Carlomagno (escrita cara a 825-826), transcríbenos unha descrición do interior da capela palatina:
Simbolismo
miniatura|Vista do octógono da capela. Eudes de Metz tivo en conta o simbolismo cristián de cifras e números. O edificio estaba concibido como unha representación da Xerusalén celestial (é dicir, do reino de Deus), tal como aparecía descrita na Apocalipse. O perímetro exterior da cúpula medía exactamente 144 pés carolinxios, mentres que o da Xerusalén celestial, cidade ideal planificada para os anxos, é de 144 cóbados. O mosaico da cúpula, hoxe cuberto por unha restauración do século XIX, mostraba a figura de Cristo maxestática acompañado polos 24 anciáns da Apocalipse. Outros mosaicos, nas bóvedas da nave lateral, recuperan dita temática ó representar á Xerusalén celestial. Finalmente, o trono de Carlomagno, emprazado no primeiro piso ó oeste, achábase sobre o sétimo chanzo dun estrado.
O tesouro e os arquivos
O tesouro e os arquivos do palacio atopábanse nunha torre encostada á gran sala, ó norte do complexo. O chambelán era o oficial responsable do tesouro e da gardarropía dos soberanos. A administración das finanzas atopábase a cargo do arquidiácono, que era axudado por un tesoureiro. O tesouro reunía as doazóns achegadas polos Grandes do Reino nas asembleas xerais ou os agasallos dos embaixadores, é dicir, unha heteróclita colección de obxectos que abarcaba desde libros preciosos ás armas e á vestimenta. Igualmente, o rei adquiría mercadorías aos mercadores que frecuentaban Aquisgrán.
Os arquivos atopábanse baixo a responsabilidade do chanceler. A Chancelaría empregaba a varios escribas e notarios que puñan por escrito os diplomas, os capitulares ou a correspondencia real. Os empregados das oficinas do rei eran a miúdo clérigo da propia capela.
A galería de ligazón
miniatura|esquerda|150px|Localización da galería de ligazón no Palacio (en vermello). A galería cuberta medía un centenar de metros. Dita galería unía a sala da asemblea coa capela; un soportal monumental, emprazado no seu centro, servía como acceso principal. Na primeira planta atopábase unha sala para as audiencias xudiciais, na que o rei impartía xustiza, aínda que algúns asuntos que afectasen os Grandes do Reino eran tratados na aula rexia. Cando o rei estaba ausente, esta actividade recaía no comes palatinus ou conde palatino. O edificio debía albergar igualmente unha gornición militar.
As termas
200px|miniatura|Localización das termas (en vermello). O complexo termal, emprazado ó sueste, medía 20 hectáreas e comprendía varios edificios construídos próximos ás fontes do emperador e de Quirino. Eginardo menciona unha piscina ó aire libre capaz de atender simultaneamente a cen nadadores:
Outros edificios, outras funcións
miniatura|esquerda|250px|O [[Codex Aureus de Lorsch|Codex aureus de Lorsch foi executado por un taller do Palacio de Aquisgrán cara ó ano 810.]] O resto dos edificios están por agora pouco identificados a falta de fontes escritas o suficientemente detalladas. A zona de residencia privada de Carlomagno e da súa familia parece ocupar a parte nordeste do complexo palatino; a súa habitación atopábase probablemente no primeiro piso. Os funcionarios e os criados de palacio residían, algúns, na parte occidental, e outros na cidade de Aquisgrán. Sábese que o emperador era propietario dunha biblioteca pero é difícil coñecer o seu lugar exacto. O palacio albergaba igualmente centros de produción de obras de arte: un scriptorium que produciu varios preciosos manuscritos (como o Misal de Drogon, o Evanxeliaro de Godescalco ou outros) e un taller que elaboraba pezas de ourivaría e de marfil. Había tamén unha ceca para a cuñaxe de moeda, que aínda seguía en uso a finais do século XIII.
O palacio foi igualmente o centro das actividades literarias da Academia palatina. Devandito círculo de letrados non se reunía necesariamente sempre nun mesmo edificio, xa que a Carlomagno gustáballe escoitar o recitado de poemas en calquera lugar, xa fose na piscina ou na propia mesa, durante as comidas. A escola do palacio educaba aos fillos do soberano, pero tamén aos «alimentados» (nutriti en latín), que eran fillos da aristocracia que se destinaban ó servizo da monarquía.
Xa fóra do complexo palatino había un xineceo, un cuartel, un hospicio, un parque para a práctica da caza e unha casa de feras na que vivía o elefante Abul-Abbas, un agasallo ofrecido polo califa de Bagdad Harun al-Rashid. Ermoldo o Negro describe a casa de feras nunha pasaxe do seu Poema sobre Luís o Piadoso (escrito na primeira metade do século IX):
Suponse que o palacio era frecuentado a miúdo por gran variedade de persoas: cortesáns, intelectuais, aristócratas, mercadores, pero tamén esmoleiros e pobres que acudían alí a pedir esmola. Os asuntos domésticos eran a preocupación de xentes de oficio por exemplo o botelleiro, o senescal, o camareiro.
A herdanza romana, o modelo bizantino
miniatura|esquerda|250px|A [[Igrexa de San Vital de Rávena|basílica de San Vital de Rávena foi un dos modelos da capela palatina.]] Aínda que Carlomagno non quixo restaurar o Imperio romano, senón fundar un novo imperio con compoñentes mixtos (francos e cristiáns á vez), o palacio toma prestados diversos elementos da civilización romana: a aula palatina retoma a planta basilical; a basílica era un edificio público no que na Antigüidade discutíase a marcha dos asuntos da cidade. A capela, pola súa banda, inspírase igualmente nos modelos da antigüidade romana: as reixas recuperan unha decoración arcaizante (as follas de acanto) e as columnas están rematadas por capiteis corintios. O emperador foi inhumado na capela palatina no interior dun sarcófago antigo reutilizado do século II, manufacturado en mármore e no que aparece representado o tema do rapto de Proserpina. Finalmente, os letrados contemporáneos de Carlomagno denominaban a Aquisgrán como á «segunda Roma».
Carlomagno desexaba rivalizar co outro emperador da súa época, o basileus de Constantinopla. A cúpula e os mosaicos da capela son pois elementos tomados en préstamo do mundo bizantino. A propia planta do edificio inspírase sen dúbida na da Igrexa de San Vital en Rávena, construída por Xustiniano I no século VI. Outros especialistas remarcan as súas semellanzas coa Igrexa de San SerXio e San Baco e do chrysotriklinos -sala das audiencias do Gran Palacio- de Constantinopla. Durante os oficios relixiosos, Carlomagno mantíñase no primeiro piso, na tribuna, do mesmo xeito que o facía o emperador bizantino na súa capital de Constantinopla.
É igualmente moi posible que Eudes de Metz se inspirara no palacio lombardo de Pavía, datado no século VIII, que posuía unha capela palatina ornada con mosaicos e pinturas. É posible que fixese a viaxe até alí, pero é pouco probable que viaxase até Constantinopla.
O palacio dun franco
Non hai ningunha dúbida de que o Palacio de Aquisgrán contén múltiples referencias aos modelos arquitectónicos romanos e bizantinos. No entanto, Eudes de Metz utilizou o seu talento como arquitecto franco e introduciu elementos claramente diferentes dos anteriores. O Palacio distínguese igualmente dos exemplos da arquitectura merovinXia polo seu espírito de grandiosidade e pola multiplicación volumétrica. O abovedamento da capela expresa perfectamente unha orixinal capacidade de traballo carolinxia, de forma especial na deambulatorio, cuberta por unha cúpula de aresta. Mentres que o emperador bizantino sentaba ó leste para asistir aos oficios litúrxicos, Carlomagno sentaba ó oeste. Para terminar, o traballo da madeira e o colombage son materiais e traballos característicos do norte de Europa.
Queda pois de manifesto que o Palacio de Carlomagno era algo máis que unha mera imitación de modelos antigos ou foráneos, sendo en realidade unha síntese de influencias diversas, á imaxe do propio Imperio carolinxio. Do mesmo xeito que o Renacemento carolinxio, o Palacio era pois o resultado da asimilación de diferentes herdanzas culturais.
A centralización e a unidade imperiais
A planta do complexo escenificaba á perfección a alianza entre os dous poderes: o poder espiritual, que estaba representado pola capela sur, e o poder temporal, ó que representaba a asemblea, ó norte do complexo. Ambos os polos de poder atopábanse simbolicamente unidos por unha galería. Desde Pipino o Breve, o pai do emperador Carlomagno, a persoa do rei carolinxio era sacra, por considerarse que obtiña directamente o seu poder do propio Deus. O propio Carlomagno desexaba exercer influencia sobre a vida relixiosa a través dos numerosos concilios ou sínodos (ano 817, anos 818 e 819) que se producían sucesivamente en Aquisgrán. Ó establecer en Aquisgrán a sede do poder civil e da Corte, Carlomagno sabía perfectamente que ía poder controlar moito máis facilmente a súa contorna. O Palacio de Aquisgrán era, pois, o lugar no que se concentraban os altos dignatarios do Imperio carolinxio, o corazón da capital do Imperio.
Aquisgrán, un modelo para outros palacios?
miniatura|O interior da cúpula da igrexa de [[Ottmarsheim en Alsacia.]]
É difícil saber con certeza se outros palacios carolinxios imitaron ó Palacio de Aquisgrán, posto que moitos deles foron destruídos en múltiples circunstancias históricas. En calquera caso, as obras que se executaron en Aquisgrán non foron as únicas obras realizadas en época de Carlomagno: 16 catedrais, 232 mosteiros e até 65 palacios reais foron construídos partindo de cero entre os anos 768 e 814. Parece que a capela palatina de Aquisgrán foi imitada por outros edificios do mesmo tipo: a filiación é clara no caso do oratorio octogonal de Germigny-des-Prés, construído a principios do século IX por Teodulfo de Orleans. A igrexa de Ottmarsheim en Alsacia retoma a planta centrada, pero é máis tardía (do século XI). Atopamos tamén influencias da capela palatina en Compiègne, ou en varios outros edificios relixiosos en Alemaña, por exemplo a igrexa abacial da Trindade na cidade de Essen.
Historia do Palacio tras Carlomagno
Carlomagno foi enterrado na capela no ano 814. O seu fillo e sucesor, o emperador Ludovico Pío, ocupou o Palacio de Aquisgrán, aínda que sen facer deste unha residencia fixa. Residía alí xeralmente no inverno e até Semana Santa. Varios concilios de importancia tiveron lugar en Aquisgrán a principios do século IX. Os que se celebraron en 817 e en 836 fixéronse nos edificios contiguos á capela. En 817, Ludovico Pío fixo coroar no Palacio ó seu fillo máis vello Lotario I, en presenza do conxunto do pobo franco.
Como consecuencia do Tratado de Verdún de 843, o Imperio carolinxio quedou fragmentado en tres reinos distintos. Aquisgrán quedou englobada dentro do reino de Lotarinxia. Lotario I (840-855) e Lotario II (855-869) fixaron a súa residencia no Palacio. Pero trala morte deste último, o palacio perdeu rapidamente o seu papel estelar na cultura e na política. Lotarinxia pasou a ser desde entón o premio dun xogo entre os reis dos outros dous reinos francos, o de Francia Occidental (cuxo sucesor é a actual Francia) e o da Francia Oriental, cuxo sucesor foi o Sacro Imperio Romano Xermánico. A antiga Lotarinxia foi repartida en varias ocasións para finalmente pasar ó control do reino de Alemaña baixo Henrique I de Saxonia o Paxareiro (876-936).
miniatura|esquerda|250px|Vista actual da [[Catedral de Aquisgrán.]] No entanto, o recordo do Imperio de Carlomagno mantívose vivo e pasou a ser o símbolo do poder xermánico: deste xeito, no século X, Otón I (912-973) foi coroado en Aquisgrán como rei de Alemaña (936). A cerimonia produciuse en tres tempos, en diferentes puntos do palacio: en primeiro lugar na Corte (elección polos duques), en segundo lugar na capela (entrega das insignias do reino), para finalizar no Palacio, onde se celebrou un banquete. Durante a cerimonia, Otón sentou no trono de Carlomagno.
Con posterioridade, e até o século XVI, todos os emperadores alemáns foron coroados en primeiro lugar en Aquisgrán, cunha segunda coroación en Roma, o que evidencia a vontade de recuperar a herdanza política de Carlomagno. A Bula de Ouro de 1356 (ou Bula de Metz) confirmou que a consagración e a coroación debían ter lugar na capela palatina.
Otón II (955-983) residiu en Aquisgrán coa súa esposa Teófano. No verán de 978, o rei Lotario de Francia orquestrou un golpe de man contra Aquisgrán, pero a familia imperial logrou escapar a tempo. ó relatar este episodio, Ricario de Reims indica a presenza dunha aguia de bronce, cuxa localización exacta non nos é coñecida:
miniatura|O actual concello de Aquisgrán atópase emprazado encima da antiga sala das asembleas do palacio.
No ano 881, unha incursión viquinga afectou ó palacio e á capela, que quedaron danados. No ano 1000, o emperador xermánico Otón III fixo que se abrise o sepulcro de Carlomagno. Segundo dous cronistas do século XI, foi atopado sentado sobre un trono, levando consigo a súa coroa e o seu cetro real. Pero Eginardo non fala diso na súa biografía sobre o emperador. Tamén é por esta época cando o culto a Carlomagno empeza a atraer aos peregrinos á capela. No século XII, o emperador Frederico I Barbarroxa colocou o corpo do emperador nun relicario, e interveu ante o papa para lograr a súa canonización; posteriormente as súas reliquias quedaron dispersas por todo o longo e ancho do Imperio. Tamén cabe destacar que o tesouro de Aquisgrán foise enriquecendo cos numerosos donativos efectuados polos reis e príncipes franceses e alemáns.
Entre 1355 e 1414, engadiuse unha ábsida ó leste da capela. Tamén se construíu, a partir de 1267, o novo edificio do concello municipal, emprazado na antiga localización da asemblea. Durante a Revolución francesa e as sucesivas ocupacións militares, as tropas francesas que ocuparon Aquisgrán saquearon o tesouro. Hai que destacar que antes de elixir a Catedral de Notre-Dáme de París, Napoleón Bonaparte pensou durante un tempo efectuar a súa consagración imperial na catedral de Aquisgrán.
A capela foi restaurada no ano 1884. En 1978, a catedral, incluíndo a capela, foi inscrita na lista do patrimonio da Humanidade da Unesco.
Berrozo, Millarada, Forcarei
Berrozo é un lugar da parroquia de San Amedio da Millarada, no concello de Forcarei, na comarca de Tabeirós - Terra de Montes, na provincia de Pontevedra. No ano 2007 tiña 79 habitantes, deles 39 eran homes e 40 eran mulleres; o que supón un incremento de 1 habitante en relación ao ano anterior, 2006.
Fractura escapular
miniatura|[[Escápula.]] A fractura escapular ou fractura da omoplata é unha fractura do óso chamado escápula ou omoplata, no ombreiro. A escápula é un óso par, e localizado nun lugar protexido do corpo, polo que a súa lesión ben é moi rara, ben é debido a traumatismos de alta enerxía coma accidentes de tránsito. Debido a esta característica, esta fractura adoita acompañerse doutras fracturas e lesións asociadas sobre todo do tórax e das extremidades superiores. Os signos e síntomas son moi similares ás das demais fracturas e inclúen dor, rixidez, e impotencia funcionar na área da fractura. Os síntomas, aínda así, poden tardar días en aparecer. As téxnicas de imaxe como os raios X empréganse para diagnosticar a fractura escapular, pero o estudo da lesión non se debe limitar á escápula xa que é moi frecuente que se presenta asociada a outras fracturas. As fracturas asociadas en maior medida á fracturas escapular son: lesións torácicas, contusións pulmonares, hemotórax, pneumotórax, fracturas costais, fracturas de clavícula e lesións neurovasculares. De feito hai unha tríade típica dos accidentes de circulación que é a propia fractura da escápila con fracturas costais e hemotórax ou pneumotórax.
Clasificación
miniatura|Partes da [[escápula.]]
Para coñecer a anatomía da escápula ver: Omoplata
As fracturas de omoplata clasifícanse polo lugar anatómico desta onde se producen. A gravidade da fractura será maior se afecta a partes da escápula que estean en contacto con articulacións ou ligamentos, e será menor en zonas onde non exista compromiso articular, como no corpo ou na espiña escapular. Así pois, anatómicamente a fractura pode producirse en diferentes lugares establecendo así o tipo de fractura:
Síntomas
Igual que nos demais tipos de fracturas, a fractura escapular causa dor localizada na área da fractura, neste caso a omoplata. Tamén causa debilidade e crepitacións. Pode existir imposibilidade para mover o ombreiro ou elevar o brazo. Os signos e os síntomas poden estar acompañados doutros síntomas procedentes doutras fracturas ou lesións, por mor da existencia de politraumatismos e múltiples lesións.
Diagnóstico
A maioría das fracturas escapulares poden diagnosticarse por medio de raios X. Porén, a coexistencia doutras fracturas de maior gravidade nos pacientes con fractura de escápula, poden distraer ou atrasar o diagnóstico, mesmo pasalo por alto. Para un correcto diagnóstico con raios X é preciso realizar unha tríade de proxeccións, que inclúen: proxección anteroposterior, oblicua cefálica en 45º e perfil en Y. Tamén é preciso realizar unha raiografía de tórax para valorar a presenza de fracturas costais, pneumotórax, e outras lesións asociadas. A tomografía computadorizada tamén é de utilidade nas lesións escapulares. A resonancia permite valorar ademais a musculatura e os vasos e nervios da omoplata.
Tratamento
O tratamento dependerá do tipo e da gravidade da fractura. Polo xeral, trátase de establecer un tratamento ortopédico con xeso. Porén, hai determinadas fracturas que, polas súas características, han de ser tratadas cirúrxicamente. Estas son:
Cloruro de guar hidroxipropiltrimonio
O cloruro de guar hidroxipropiltrimonio é un composto orgánico e un derivado hidrosoluble de sal de amonio cuaternario proveniente da goma de guar. Dá propiedades de acondicionamento aos xampús e aos diversos produtos para o cabelo.
José Antonio Santiso Miramontes
José Antonio Santiso Miramontes, nado en Mabegondo (Abegondo) o 26 de setembro de 1960, é un político galego do PPdeG.
Traxectoria
Foi alcalde de Abegondo entre os anos 1991 e 1992 como independente pola UMI, entre 1995 e 2004 polo Partido Popular de Galicia (PPdeG), e de novo dende o 2009. Foi conselleiro de Política Agroalimentaria da Xunta de Galicia desde o 2004 ata o 2005, e máis tarde parlamentario do Parlamento de Galicia. Tamén foi membro da Comisión de Medio Ambiente da Federación Española de Municipios y Provincias (FEMP).
Santiso accedeu á alcaldía de Abegondo en 1991, como único concelleiro do UMI, e co apoio de PP, CNG e CDS. Ao cabo dun ano sufriu unha moción de censura pasando a ser alcalde Tomás Regueiro Cacheiro, do CDS. No 1995 recuperou a alcaldía de Abegondo tras presentar unha moción de censura xa integrado no PP, e a catro meses de rematar a lexislatura.
Santiso seguiu como alcalde de Abegondo entre 1995 e 2004, con tres maiorías absolutas con máis do 70% dos votos, o que o converteu no rexedor máis votado de España en municipios de máis de 5.000 habitantes. Cando Santiso abandonou a alcaldía foi sucedido por Juan José Rocha, tamén do PPdeG. Santiso accedeu por terceira vez á alcaldía ó prosperar a moción de censura presentada polo seu grupo e apoiada polo único concelleiro socialista. Tanto os concelleiros do PPdeG como o socialista déranse da baixa con anterioridade dos seus respectivos partidos. A moción recibiu 7 votos a favor e 6 en contra do BNG e da Agrupación Progresista de Abegondo (APdeA), fundada polo anterior alcalde, Juan José Rocha, tras abandonar o PPdeG.
Nas eleccións municipais de 2011 e 2015 Santiso gaña a alcaldía co PP por maioría absoluta.
En xullo do 2011, José Antonio Santiso foi elixido presidente do Consorcio As Mariñas polos representantes dos nove concellos que o conforman, tomando o relevo do anterior presidente Julio Sacristán. En 2015 foi reelixido para este cargo.
Nas eleccións municipais de 2019 foi escollido de novo alcalde de Abegondo.
A Ermida, Lebozán, Beariz
A Ermida é un lugar da parroquia de Lebozán, no concello de Beariz, na provincia de Ourense. No ano 2008 tiña 96 habitantes (43 homes e 53 mulleres). O lugar está atravesado pola estrada N-541.
Camiño
Un camiño é unha vía trazada para ir dun lugar a outro.
Como topónimo pode referirse a:
Como vía de comunicación, pode referirse a:
Tipos de camiños
Tradicionalmente os camiños clasifícanse en 4 tipos:
Outros tipos de camiños:
Pedro
Aristocracia
Houbo moitos soberanos ou nobres co nome de Pedro:
A Bola (homónimos)
O topónimo galego A Bola pode referirse a:
Lebozán, Lebozán, Beariz
Lebozán é un lugar da parroquia de Lebozán, no concello de Beariz, na provincia de Ourense. No ano 2008 tiña 101 habitantes (44 homes e 57 mulleres).
Fand Mons
Fand Mons é o nome que se lle outorgou no 2001 polo Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN) da Unión Astronómica Internacional, a unha montaña en Venus, situada a 7°,0 N-158°,0 E. O nome homenaxea á deusa celta Fand, deusa da curación e o benestar.
As Canivelas, Millarada, Forcarei
As Canivelas é un lugar da parroquia de San Amedio da Millarada, no concello de Forcarei, na comarca de Tabeirós - Terra de Montes, na provincia de Pontevedra. No ano 2007 tiña 19 habitantes, deles 9 eran homes e 10 eran mulleres; o que supón un incremento de 1 habitante en relación ao ano anterior, 2006.
La Colonia Gallega
La Colonia Gallega foi un periódico editado en Buenos Aires en 1914.
Fragmosoma
O fragmosoma é un cordón de citoplasma con elementos citoesqueléticos, que empuxa o núcleo da célula vexetal cara ao centro da célula durante a división das célula das plantas moi vacuoladas. O fragmosoma fórmase no ciclo celular durante a preparación para a mitose na fase G2 da interfase, xusto despois da replicación do ADN. A diferenza das células animais, que adoitan ter un núcleo situado no centro da célula e vacúolos moi pequenos, as células das plantas a miúdo teñen un gran vacúolo central, que pode chegar a ocupar o 90% do volume celular e que relega ao núcleo a unha posición periférica afastada do centro. Para que teña lugar a mitose nestas células o núcleo debe ser movido cara ao centro da célula, para o cal se forma o fragmosoma.
La Colonia Gallega
Historia e características
Subtitulado ''Periódico de la tarde. Órgano de la Colectividad y Sociedades de su nombre en la República Argentina'', apareceu o 23 de maio de 1914. Fundado e dirixido por Fortunato Cruces, entre os seus colaboradores figuraron Basilio Álvarez, P. Ruiz, Adolfo León Gómez, J. J. Lloret, Antonio Fernández Tafall, Manoel o Coxo e Chucho de Canedo. Publicación de información xeral, incluíu noticias de Galicia e da colectividade e das Sociedades de emigrantes.
Fragmosoma
Inicialmente, fórmanse cordóns citoplasmáticos que penetran no vacúolo central da planta e que orixinarán o camiño por onde se producirá a migración do núcleo. Sitúanse filamentos de actina ao longo destes cordóns citoplasmáticos, que empurran o núcleo cara ao centro da célula. Estes cordóns citoplasmáticos fusiónanse formando unha lámina transversal de citoplasma ao longo do que será o plano da futura división celular, formando así o fragmosoma. A formación do fragmosoma só é claramente visible naquelas células de plantas en división que están moi vacuoladas.
Xusto antes de iniciarse a mitose, aparece unha densa banda de microtúbulos arredor do fragmosoma e do futuro plano de división xusto por debaixo da membrana plasmática. Esta estrutura denomínase banda da preprofase, a cal marca o plano ecuatorial do futuro fuso mitótico e os futuros sitios de fusión da placa celular (septo divisorio entre as células fillas) coa parede celular parental. A banda desaparece en canto se desintegra a envoltura nuclear e se forma o fuso.
O fragmoplasto (conxunto de microtúbulos e vesículas que orixinan a placa celular) sitúase perpendicular ao fragmosoma e avanza desde o centro seguindo o plano do fragmosoma, desprazándose cara á periferia conforme vai formando a placa celuar. Cando remata a mitose, a placa celular deu lugar á nova parede celular divisoria situada ao longo do plano que ocupara o fragmosoma e fusionada coa parede celular parental nos puntos onde estaba a banda da preprofase.
Nevo
miniatura|dereita| Un nevo localizado no brazo Nevo (plural nevos, do latín nævus, plural nevi) é o termo médico que describe unha lesión na pel popularmente coñecida como mancha, pinta ou sinal.
En latín, o termo nævus significa marca de nacenza. No entanto, en Dermatoloxía, o termo nevo é usado tanto para manchas conxénitas (observadas no momento do nacemento) canto para manchas adquiridas (observadas após o nacemento).
Os nevos son sempre benignos. Non obstante, cerca de 1/3 dos melanomas (un tipo de cancro de pel) son orixinarios dun nevo preexistente.
Nevos melanocíticos
É común usar o termo nevo como sinónimo de nevo melanocítico que é formado por melanocitos.
alt=|miniatura|Nevo melanocítico
Os Liñares, Lebozán, Beariz
Os Liñares é un lugar da parroquia de Lebozán, no concello de Beariz, na provincia de Ourense. No ano 2008 tiña 37 habitantes (19 homes e 18 mulleres).
Escalo de Abaixo, O Ermo, Ortigueira
Escalo de Abaixo é un lugar da parroquia do Ermo no concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 10 habitantes (4 homes e 6 mulleres).
Ángel Durán Villanovo
Ángel Durán Villanovo, nado en Feás (Cariño, daquela pertencente ao concello de Ortigueira) en 1859 e finado o 15 de marzo de 1939, foi un médico e empresario galego.
Traxectoria
Estudou Medicina na Universidade de Santiago de Compostela. Comezou a exercer como médico na súa vila natal. Doutorouse en Madrid en 1880, e puxo unha consulta na Coruña, no nº 113 da rúa de Santo André.
Como empresario investiu en negocios como unha fábrica téxtil de punto, que trasladou da Coruña a Viveiro. Tivo tamén serradoiros, muíños e unha central hidroeléctrica, primeiro para uso propio e despois para comercializar electricidade.
Foi un pioneiro dos novos medios de transporte. En 1878 adquiriu un velocípede para se mover polas parroquias da zona, considerado o o primeiro biciclo de Galicia. Vendeu o velocípede ao italiano Attilio Pontanari. En 1898 mercou o primeiro coche que houbo na Coruña, un Benz Viktoria chegado á cidade en barco e coñecido como "o coche do demo". Ángel Durán tivo tamén unha empresa de transporte de viaxeiros e outra de construción de vehículos.
Vida persoal
Casou con Pilar Cao e foi pai de María del Pilar, Mercedes, Carmen, María Luisa, Angel, Antonio e Emilio Durán Cao. Foi antepasado do xurista Emilio Durán Corsanego.
Hellblade: Senua's Sacrifice
Hellblade: Senua's Sacrifice é un videoxogo de acción e terror psicolóxico desenvolvido e distribuído por Ninja Theory para Microsoft Windows e PlayStation 4. Foi descrito como un xogo "independent AAA" polo seu desenvolvedor.
Sinopse
A historia está baseada nos pictos, así como na mitoloxía celta e nórdica. Céntrase no punto de vista de Senua (Melina Juergens) unha guerreira celta que se embarca nunha viaxe a través dun inframundo infernal formado polas manifestacións psicóticas da súa mente.
Real Sociedad Española de Química
dereita|miniatura|282x282px|Portada do primeiro número de Anales de la Sociedad Española de Física y Química, primeira publicación da sociedade precursora da RSEQ A Real Sociedad Española de Química (RSEQ) é unha sociedade científica española adicada ó desenvolvemento e divulgación da química, tanto no seu aspecto de ciencia pura como no das súas aplicacións. Ten a súa orixe en 1980 trala escisión da Real Sociedad Española de Física y Química que á súa vez foi fundada en 1903.
A finalidade da RSEQ é "facilitar o avance e a mellora da actividade científica, docente, investigadora e profesional nos eidos das ciencias químicas e a enxeñaría química".
Stella (satélite)
Stella é un satélite artificial do CNES francés lanzado o 26 de setembro de 1993 mediante un foguete Ariane 4 desde o Centro Espacial de Kourou xunto co satélite SPOT 3.
Características
Stella é practicamente idéntico ao satélite Starlette, posto en órbita en 1975, e foi lanzado para servir como reflector pasivo desde o espazo co que realizar medidas xeodésicas de alta precisión. Para iso iba recuberto con 60 retrorreflectores láser grazas aos que se podían facer medicións cun centímetro de precisión. O satélite en si tiña forma esférica de 12 cm de radio e 48 kg de masa.
Casmartiño, Pedrouzos, Castro Caldelas
Casmartiño é un lugar da parroquia de Pedrouzos no concello ourensán de Castro Caldelas na comarca da Terra de Caldelas. Tiña 4 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 2 eran homes e 2 mulleres. Iso supón un mantemento da poboación respecto a 2010, cando tiña 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres).
Cava (viticultura)
miniatura|dereita|Fábrica de cava de [[Freixenet.]] miniatura|dereita|Cava Codorníu. O cava é un viño escumoso elaborado polo método tradicional fundamentalmente na rexión do Penedès catalán, especialmente na localidade de Sant Sadurní d'Anoia. Tamén se elabora cava con denominación de orixe noutros puntos de España ademais de en Cataluña, como Requena (Valencia), Haro (A Rioxa) ou Viana, Estremadura (comarcas da Prata e Os Barros), O Condado en Galicia e Aragón.
Historia
O cava comezouse a producir a partir das investigacións do Instituto Agrícola Catalán de San Isidro (Institut Agrícola Català de Sant Isidre) que defendeu o método champañés (méthode champenoise) pero a partir das variedades brancas autóctonas do Penedès. Josep Raventós i Fatjó produciu, o 1872, as primeiras botellas de cava na masía de can Codorníu, en Sant Sadurní d'Anoia.
En 1887 chegou a praga da filoxera ao Penedès arruinando os cultivos de uva. Isto, levou unha renovación das variedades utilizadas, coa introdución de cepas brancas de calidade en substitución de variedades negras. Esta substitución facilitou o desenvolvemento do cava.
O 1972, ante o conflito con Francia pola denominación protexida champaña, constituíuse o Consello Regulador dos Viños Escumosos que lanzou a marca Cava recollendo o nome común xa utilizado de viño de cava.
Método tradicional
miniatura|Botellas nun cava. O método tradicional de elaboración do cava é o mesmo método utilizado para a champaña, o méthode champenoise, adaptado ás variedades autóctonas do Penedès ou das demais zonas españolas de produción.
Variedades de uva
As variedades principais de uvas utilizadas na preparación do cava son: macabeo, parellada, chardonnay e xarel·lo. Cada unha achega ao cava unhas características que se complementan:
Tamén existen outras variedades secundarias, como o subirat parent, tamén chamado malvasía. Para os cavas rosados utilízanse tamén as variedades negras garnacha, monestrell, pinot negro e trepat. miniatura|250px|dereita|Bautizo dun automotor en Alemaña con cava Castell dels Sorells.
A partir destas variedades de uva elabórase o viño basé, que é o viño tranquilo que se utilizará para elaborar o viño escumoso nunha segunda fermentación. O proceso de vinificación é o normal, cun prensado suave a baixa presión dos mostos, unha clarificación para eliminar os lodos do mosto (terra e follas), e fermentación en grandes tanques. Unha vez obtidos os viños basé faise a mestura adecuada.
Segunda fermentación
O método tradicional propiamente dito empeza coa tiraxe, que é o embotellamento do viño base ao que se engade o licor de tiraxe, tamén chamado licor de expedición. Este licor é unha mestura de viño branco, azucre, lévedos e augardente que, ao fermentar, producirán o dióxido de carbono e o aroma característico. A mestura do licor de tiraxe non é fixa, e dela depende o carácter final do cava.
200px|miniatura|Cava con sedimentos antes do degolamento.
As botellas déixanse en repouso en posición horizontal en cavas, en escuridade e quietud, e a unha temperatura constante duns 15 °C. A duración da crianza é, como mínimo, de nove meses.
Para eliminar os restos de fermentos e impurezas faise a operación de removido que leva a termo situando as botellas inclinadas en pupitres inclinados. O obxectivo é acumular os sedimentos a rentes do tapón. Tradicionalmente este proceso facíase manualmente virando cada botella diariamente un oitavo de volta ao mesmo tempo que se aumenta a inclinación.
200px|miniatura|esquerda|Tapón de cortiza.
Cando a botella está en punta, totalmente investida, faise o proceso de degolamento. Segundo o proceso artesanal destápase a botella deixando saír unha pequena cantidade de escuma. Hoxe en día, esta operación realízase mediante a conxelación do colo da botella. Ao destapala dispárase o bloque de xeo do pescozo cos sedimentos atrapados nel.
No degolamento pódese substituír o líquido perdido engadindo novamente certa cantidade de licor de expedición. A cantidade final de azucre determinará o tipo de cava.
Finalmente colócase o característico tapón de cortiza natural suxeitando cunha boceira de arame ou unha grampa metálica.
Tipos
Segundo a cantidade de azucre que se engada no licor de expedición distínguense as seguintes clases de cava:
No caso do tipo brut nature e extra brut non hai licor de expedición e só engádese viño. A falta de azucres engadidos fai que estes tipos de cava sexan máis esixentes en canto a calidade, e a súa produción vai en aumento mentres diminúe a produción do semiseco, e deixouse de producir o doce. Contrariamente, o champaña francés resulta máis acedo e non se elaboran tipos equivalentes ao brut nature ou extra brut.
Produción
A produción anual é duns 12 millóns de caixas (de 12 botellas), sendo España o segundo produtor mundial de viño escumoso, despois da rexión de Champaña. Aínda que a maior parte da produción procede de Cataluña, tamén hai adegas produtoras de cava en Aragón, Castela e León, Estremadura, A Rioxa, País Vasco, Navarra e a Comunidade Valenciana.
Mela Casal
Traxectoria
Fíxose popular para os espectadores galegos polo seu papel da alcaldesa de Portozás, Celia Rei, na serie Mareas vivas e posteriormente foi unha das protagonistas doutras serie de ficción de éxito da TVG, A vida por diante, emitida entre xaneiro de 2006 e decembro de 2007.
En televisión ten colaborado ademais noutras producións como Nada es para siempre (Antena 3), sen esquecer o seu papel de Socorrito en Luar. As súas incursións en cine non son moi numerosas, aínda que cabe destacar a súa participación en títulos como Sei quen es, de Patricia Ferreira, en 2000, O lapis do carpinteiro de Antón Reixa en 2003 e O ano da carracha, de Jorge Coira, en 2004, así como varias curtametraxes.
Nos últimos anos participou en producións galegas coma a película Pradolongo (2008) ou o telefilme O club da calceta (2009).
Pharrell Williams
Pharrel Williams, nado o 5 de abril de 1973, tamén coñecido simplemente como Pharrell, é un cantautor, rapeiro, produtor, músico e deseñador de roupa estadounidense. Williams e Chad Hugo fundaron a produtora The Neptunes, producindo música soul, hip hop e R&B. Tamén é o líder vocalista e batería da banda N.E.R.D, que formou con Hugo e o seu amigo da infancia Shay Haley. Lanzou o seu primeiro sinxelo "Frontin'" en 2003 e a continuación seguiuno o seu primeiro álbum en solitario In My Mind no 2006. O seu segundo álbum, G I R L foi estreado o 3 de marzo de 2014.
Neith (satélite hipotético)
Neith é o nome que se lle deu a un obxecto celeste observado por primeira vez por Giovanni Cassini, que coidaba que era a lúa de Venus. Determinaríase máis tarde que este satélite non existía, aínda que nos séculos XVII, XVIII, XIX, foi obxecto de discusión o feito de se existía ou non.
Historia características
En 1672, Giovanni Cassini atopou un obxecto pequeno ó redor de Venus. Pero ó non estar moi seguro da súa observación, deixouno pasar pero, cando o volveu ver no ano 1686, fixo un anuncio formal sobre a posibilidade de existencia dunha lúa en Venus.
O obxecto volveu ser visto por moitos outros astrónomos ó longo dun amplo período de tempo: por James Short no 1740, por Andreas Mayer no 1759, por Joseph Louis Lagrange no 1761, dezaoito observacións no 1761, incluíndo unha na que se vía unha pequena mancha seguindo Venus cando este estaba en tránsito a través do Sol, oito observacións no 1764, e por Christian Horrebow no 1768.
Moitos astrónomos, pola contra, non puideron atopa-la citada lúa durante as súas observación de Venus, incluído William Herschel no 1768.
Cassini orixinariamente observou a Neith cun cuarto do diámetro de Venus. En 1761, Lagrange anunciou que o plano orbital de Neith era perpendicular ó da eclíptica. No 1777, J.H. Lambert estimara o seu período orbital en once días e 3 horas.
No 1766, o director do Observatorio de Viena especulou con que as observacións da lúa eran ilusións ópticas: a brillante imaxe de Venus era reflectida no ollo e volvía ó telescopio, creando así unha imaxe secundaria.
No 1884, Jean-Charles Houzeau, o primeiro director do Real Observatorio de Bruxelas suxeriu que esta "lúa" era un planeta o cal orbitaba o Sol cada 283 días. Así pois, o planeta estaría en conxunción con Venus cada 1080 días, o cal concordaba coas observacións rexistradas. Houzeau tamén foi o primeiro en darlle o nome da deusa exipcia Neith.
A Academia das Ciencias de Bélxica publicou un documento no 1887 cun estudo sobre cada unha das observacións de Neith. Determinando finalmente que a meirande para das observación podían ser explicadas polas estrelas veciñas a Venus, incluíndo Chi Orionis, M Tauri, 71 Orionis, Nu Geminorum e Theta Librae.
Surtur (lúa)
Surtur ou Saturno XLVIII, é unha pequena lúa de Saturno. Foi descuberta por Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, e Brian G. Marsden o 26 de xuño do 2006, a partir de observacións feitas entre xaneiro e abril do 2006 e recibiu a designación temporal de S/2006 S 7.