cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Microsoft Paint
Versións completas
En Windows Vista, cambiáronse as iconas de barra de ferramentas e as cores da paleta de cores. Así mesmo, agregouse un maior número de niveis de desfacer, pasando a ser 10 veces, e un control deslizante de zoom. Esta versión garda os arquivos en formato .jpg de forma predeterminada, que pode afectar á calidade xeral dunha imaxe, especialmente despois de múltiples gardados do arquivo debido ao seu método de compresión.
Okean OE
Okean OE foi unha serie de dous satélites artificiais soviéticos lanzados en 1983 e 1984.
Microsoft Paint
Windows 7, Windows 8 e Windows 8.1
En Windows 7 e Windows 8 a versión de Paint fai uso da interface Ribbon. Ademais, conta con pinceis "artísticos" compostos por diferentes tons de gris e transparencias para dar un resultado máis realista. Para agregar máis realismo, os pinceis de óleo e acuarela poden pintar soamente unha pequena distancia antes de que o usuario deba volver facer clic. Isto dá a ilusión de que o pincel se descargou de pintura. Tamén se engadiu anti-aliasing ás formas, que poden cambiar de tamaño libremente ata que se rastericen cando se selecciona outra ferramenta. Esta versión utiliza o formato de arquivo PNG por defecto para gardar imaxes, o que garante máxima calidade e compatibilidade.
Okean OE
Características
Os satélites Okean OE foron satélites experimentais para monitorizar a superficie oceánica. Eran os sucesores dos satélites Okean E e prototipos dos satélites Okean O1. Estaban baseados no bus Tselina-D e levaban a bordo un radiómetro, un polarímetro para radiación na lonxitude de onda de 3,2 cm, unha cámara multiespectral e un radar en banda X cunha resolución máxima de 0,7 km.
Microsoft Paint
Windows 10 e Windows 10 Mobile
A versión universal para Windows 10 atópase aínda en desenvolvemento, prevista para ser lanzada coa versión "RS2" de Windows 10. Microsoft xa publicou a nova aplicación universal de Paint na tenda baixo o nome en código "Newcastle", que ven con soporte para figuras 3D, novos pinceis, figuras, opcións, etc.
Okean OE
Características
Okean OE-1 foi tamén denominado Kosmos 1500 e foi lanzado o 28 de setembro de 1983, mentres que Okean OE-2 levaban tamén a denominación Kosmos 1602 e foi enviado ao espazo o 28 de setembro de 1984. Ambos satélites foron lanzados mediante foguetes Tsiklon-3.
Microsoft Paint
Características
miniatura|Paint utilízase a miúdo para crear pixel art. As versións recentes de Paint permiten ao usuario elixir até tres cores á vez: a cor primaria (clic esquerdo do rato), cor secundaria (clic dereito do rato) e terceira cor (tecla control + calquera clic do rato).
Chamaecyparis
Chamaecyparis é un dos oito xéneros da familia das cupresáceas (Cupressaceae), que comprende seis especies orixinarias do leste de Asia (Xapón e Formosa) e do leste e o oeste dos Estados Unidos.
Características
Son árbores perennifolias de tamaño de mediano a grande, que medran até 20–70 m de alto, cunha follaxe en ramiñas aplanadas, formando planos netos. As follas son de dous tipos, agullas xuvenís aciculares sobre os exemplares novos até dun ano de idade, e escamosos nas follas dos adultos. Os conos son de globosos a ovais, con 8-14 escamas dispostas en pares decusados opostos; cada escama ten de 2 a 4 pequenas sementes.
Taxonomía
miniatura|220px|[[Chamaecyparis formosensis.]] miniatura|220px|[[Chamaecyparis obtusa.]] miniatura|220px|[[Chamaecyparis pisifera.]] miniatura|220px|[[Chamaecyparis thyoides.]]
Descrición
O xénero foi descrito en 1841 polo botánico francés Édouard Spach (1801-1879).
Etimoloxía
O nome científico de xénero, Chamaecyparis, está formado polos elementos do latín científico chamae- e -cyparis. O primeiro elemento está tirado do grego antigo χαμαί chamaí, "en terra", "no chan", e tamén "baixo" e "pequeno", e o segundo deriva do grego antigo κυπάρισσος kypárissos, "ciprés". Literalmente: "ciprés anano".
Sinónimos
O xénero tamén se coñece polos seguintes sinónimos (algúns deles impropios):
Nomes vulgares
Ás árbores deste xénero adóitaselles chamar en galego falso alcipreste ou alcipreste directamente malia non seren do xénero Cupressus.
Segundo as normas para a nomenclatura en linguas vulgares das especies vexetais, que aconsellan dar nomes diferentes ás especies de xéneros distintos, uns posíbeis nomes galegos para as especies deste xénero poderían ser falsos cipreses ou o neoloxismo camecíparis.
Especies
C. taiwanensis é tratado por moitos autores europeos e americanos como unha variedade de Chamaecyparis obtusa (como C. obtusa var. formosana), pero os últimos estudos morfolóxicos e moleculares sitúano dentro da nova especie Chamaecyparis taiwanensis, segundo os botánicos taiwaneses. Ambos os dous taxa difiren nos seus requirimentos ecolóxicos, xa que  C. obtusa crece principalmente en lugares secos, mentres que  C. taiwanensis ocupa solos húmidos e require lugares máis chuviosos e aire máis húmido.
O xénero Fokienia non é recoñecido por moitos autores como un xénero separado de Chamaecyparis, en cuxo caso Chamaecyparis hodginsii (= Fokienia hodginsii, o falso ciprés de Fuijan, propio da China, Vietnam e Laos) debería agregarse á lista anterior.
Outra especie que era incluída neste xénero, o C. nootkatensis, tranferiuse, en base a evidencias xenéticas e morfolóxicas importantes, ao xénero Callitropsis, pasándose a denominar como Callitropsis nootkatensis, ou de volta a Cupressus nootkatensis, nome co que a especie foi descrita orixinalmente en 1824. Porén, en BioLib mantense dentro de Chamaecyparis.
Coñécense tamén varias especies descritas a partir do rexistro fósil incluíndo:
Cultivo e usos
Catro especies (C. lawsoniana, C. obtusa, C. pisifera e C. thyoides) son de considerábel importancia como árbores ornamentais en horticultura; varios centos de cultivares foron seleccionados por varios riscos, incluíndo un tamaño anano, follaxe amarelo, azulado, prateado ou variegado, retención permanente das follas xuvenís e gomos coma fíos cunha ramaxe reducida.
A madeira é aromática, e moi apreciada, en particular no Xapón, onde se usa para a construción de templos.
Inimigos
As especies de Chamaecyparis son parasitadas polo fungo Gymnosporangium clavariiforme.
Ademais son utilizadas como plantas alimenticias polas larvas de certas especies de lepidópteros, coma Eupithecia pusillata e Panolis flammea.
Nalgunhas zonas, o cultivo vese limitado polas enfermidades de raíz causadas por especies de fungos do xénero Phytophthora, sendo C. lawsoniana particularmente susceptíbel a P. lateralis. Actualmente moitas das áreas autóctonas onde medran os exemplares máis antigos de C. lawsoniana están afectadas por este fungo, introducido recentemente nos Estados Unidos, que termina por matar a árbore. Non hai cura para as árbores infectadas, sendo o control da dispersión do fungo a única forma eficaz de combatelo. Actualmente estanse a investigar variedades resistentes.
En Galicia
En Galicia cultívanse, en distintos parques e xardíns, catro das especies deste xénero:
Xesús de Nazaret
{{Biografía }} miniatura|Aínda que non existen retratos de Xesús nin indicacións acerca do seu aspecto físico, son moi frecuentes as [[Representacións de Xesús de Nazaret|súas representacións na arte. Xesús coa cruz ás costas, do Greco.]] miniatura|[[Mosaico cunha representación de Xesús de Nazaret, existente na antiga igrexa de Santa Sofía (Istambul), datada arredor de 1280.]]
Xesús de Nazaret, tamén coñecido como Xesús, Cristo, Xesucristo , é a figura central do cristianismo e unha das figuras máis influentes da cultura occidental. Para a maioría das denominacións cristiás, é o fillo de Deus, a segunda Persoa da Santa Trindade, sendo ao mesmo tempo plenamente humano (Deus encarnado). A súa importancia estriba así mesmo na crenza de que —coa súa morte e posterior resurrección— redimiu o xénero humano. O xudaísmo nega a súa divindade, que é incompatible coa súa concepción de Deus. No islam, onde é coñecido como Isa, é considerado un dos profetas máis importantes.
Segundo a opinión maioritariamente aceptada en medios académicos, baseada nunha lectura crítica dos textos sobre a súa figura, Xesús de Nazaret foi un predicador xudeu O xudaísmo de xesús non é cuestionado na actualidade por ningún estudoso serio do Xesús histórico. Como escribe William Arnal («The cipher “judaism” in contemporary historical Jesus scholarship», en John S. KLOPPENBORG (ed.): Apocalypticism, anti-semitism and the historical Jesus, páx. 24, «no contemporary New Testament scholar contests that Jesus was a jew». Véxase, por exemplo, o libro de Joseph Klausner: Jesús de Nazaret. Barcelona: Paidós, 2006, ISBN 84-493-1834-3, quen manifesta de xeito terminante «Jesús era judío, y siguió siendo judío hasta su último aliento» (páx.469). Con igual claridade se expresa Edward Kessler, en «Jesus the jew» (artigo en BBC.co.uk): «One of the certain facts about Jesus was that he was a Jew. He was a child of Jewish parents, brought up in a jewish home and reared among jewish traditions. Throughout his life, Jesus lived among Jews and his followers were jews».
Bart D. Ehrman sinalou que «unha das ironías do cristianismo primitivo é que Xesús mesmo era un xudeu que veneraba o Deus dos xudeus, observaba os costumes xudeus, interpretaba a lei xudía e tivo discípulos xudeus, que o consideraban o mesías xudeu» (Bart D. EHRMAN: Jesús no dijo eso. Barcelona: Ares y Mares, 2007, ISBN 978-84-8432-852-0; P. 233).
Un desenvolvemento amplo do tema, con referencia ás investigacións de Geza Vermes, pode encontrarse na rede: «Jesus the jew», artigo de Jonathan Went, en inglés.
Os autores da chamada terceira busca do Xesús histórico fixeron especial incidencia no xudaísmo de Xesús. Véxase, por exemplo: John Dominic Crossan (Jesús, vida de un campesino judío, 1994, ISBN 84-7423-655-X; Jesús desenterrado, ISBN 84-8432-459-1); Bart Ehrman (Jesús, el profeta judío apocalíptico, 2001, ISBN 84-493-1027-X); E.P.Sanders (La figura histórica de Jesús, 2000, ISBN 84-8169-400-2); Geza Vermes (Jesús el judío: los manuscritos leídos por un historiador, 1994, ISBN 84-7669-213-7; La religión de Jesús el judío, 1996, ISBN 84-7979-201-9); J.P.Meier (Un judío marginal. Nueva visión del Jesús histórico. I, II 1-2, III. Estella: Verbo Divino, 2001 ss.), entre moitos outros. que viviu a comezos do século I nas rexións de Galilea e Xudea, e foi crucificado en Xerusalén en torno ao ano 30, baixo o goberno de Poncio Pilato.
O que se coñece de Xesús depende case exclusivamente da tradición cristiá (aínda que aparece mencionado en fontes non cristiás),, especialmente da utilizada para a composición dos evanxeos sinópticos, redactados, segundo opinión maioritaria, uns 30 ou 40 anos, como mínimo, logo da súa morte. A maioría dos estudosos considera que mediante o estudo dos evanxeos é posible reconstruír tradicións que se remontan a contemporáneos de Xesús, aínda que existen grandes discrepancias entre os investigadores en canto aos métodos de análises dos textos e as conclusións que deles poden extraerse. Existe unha minoría que nega a existencia histórica de Xesús de Nazaret. Aínda que a maioría dos historiadores e expertos bíblicos opina que estes datos poden darse por certos, dada a concordancia das fontes, unha minoría de estudosos pon en cuestión a historicidade de Xesús de Nazaret, cuestionando os textos non cristiáns existentes. Por citar só algúns autores que afirman a historicidade de Xesús: Raymond E. Brown (La muerte del Mesías, ISBN 84-8169-485-1); John Dominic Crossan (Jesús, vida de un campesino judío, 1994, ISBN 84-7423-655-X; Jesús desenterrado, ISBN 84-8432-459-1); Bart Ehrman (Jesús, el profeta judío apocalíptico, 2001, ISBN 84-493-1027-X); Gerd Theissen e Annette Merz (El Jesús histórico, 2004, ISBN 84-301-1349-5); E. P. Sanders (La figura histórica de Jesús, 2000, ISBN 84-8169-400-2); Geza Vermes (Jesús el judío: los manuscritos leídos por un historiador, 1994, ISBN 84-7669-213-7; La religión de Jesús el judío, 1996, ISBN 84-7979-201-9); Paul Winter (El proceso a Jesús, 1983, ISBN 84-85501-50-0).
A negación da existencia de Xesús é unha posición tardía, xa que este non comezou a estudarse como figura histórica, á marxe da relixión, ata o século XVIII. Os principais defensores deste punto de vista son Timothy Freke e Peter Gandy (Los misterios de Jesús. El origen oculto de la religión cristiana, 2000, ISBN 84-253-3450-0); Earl Doherty (El puzzle de Jesús, 2005, ISBN 84-9800-268-0) e, sobre todo, George Albert Wells (The Historical Evidence for Jesus, 1988, ISBN 0-87975-429-X); The Jesus Myth, 1998, ISBN 0-8126-9392-2).
A inmensa maioría das enciclopedias e obras de referencia aceptan a historicidade de Xesús. É o caso, por citar un exemplo prestixioso, de The New Encyclopaedia Britannica (páxs. 360-377, tomo 22, Chicago, 1990. ISBN 0-85229-511-1).
miniatura|Unha das máis antigas representacións de Xesús como o Bo Pastor, realizada cara ao ano [[300.]]
Xesús no Novo Testamento
O que figura a continuación é un relato da vida de Xesús tal e como aparece nos catro evanxeos incluídos no Novo Testamento, considerados libros sagrados por todas as confesións cristiás. O relato evanxélico é a fonte principal para o coñecemento de Xesús, e constitúe a base das interpretacións que da súa figura fan as diferentes ramas do cristianismo. Aínda que pode conter elementos históricos, expresa fundamentalmente a fe das comunidades cristiás na época en que estes textos foron escritos, e a visión que por entón tiñan de Xesús de Nazaret.
Nacemento e infancia
miniatura|A [[Sagrada Familia (cristianismo)|Sagrada Familia (Xosé, María e Xesús, con Isabel e o seu fillo Xoán o Bautista, parentes de Xesús segundo o Evanxeo de Lucas. Pintura de Rafael, 1507.]]
Os relatos referentes ao nacemento e infancia de Xesús proceden exclusivamente dos evanxeos de Mateo (Mt 1,18-2,23) e de Lucas (Lc 1,5-2,52). Non hai relatos deste tipo nos evanxeos de Marcos e Xoán. As narracións de Mateo e Lucas difiren entre si:
Nos evanxeos de Mateo e de Lucas aparecen senllas xenealoxías de Xesús (Mt 1, 2-16; Lc 3, 23-38). A de Mateo remóntase ao patriarca Abraham, e a de Lucas a Adán, o primeiro home segundo a Xénese. Estas dúas xenealoxías son idénticas entre Abrahán e David, pero difiren a partir deste último, xa que a de Mateo fai a Xesús descendente de Salomón, mentres que, segundo Lucas, a súa liñaxe procedería de Natam, outro dos fillos de David. En ambos os dous casos, o que se mostra é a ascendencia de Xosé, malia que, segundo os relatos da infancia, este só sería o pai putativo de Xesús.
Bautismo e tentacións
miniatura|[[O bautismo de Cristo (Piero della Francesca)|Bautismo de Cristo, pintura de Piero della Francesca.]] A chegada de Xesús foi profetizada por Xoán o Bautista (o seu curmán, segundo o Evanxeo de Lucas), por quen Xesús foi bautizado no río Xordán. Durante o bautismo, o Espírito de Deus, en forma de pomba, descendeu sobre Xesús, e escoitouse a voz de Deus.
Segundo os sinópticos, o Espírito conduciu a Xesús ao deserto, onde xaxuou durante corenta días e superou as tentacións ás que foi sometido por Satanás. Non se menciona este episodio no Evanxeo de Xoán. Despois Xesús marchou a Galilea, estableceuse en Cafarnaún, e comezou a predicar a chegada do Reino de Deus.
Vida pública
Acompañado polos seus seguidores, Xesús percorreu as rexións de Galilea e Xudea predicando o evanxeo e realizando numerosos milagres. A orde dos feitos e palabras de Xesús varía segundo os diferentes relatos evanxélicos. Tampouco se indica canto tempo durou a vida pública de Xesús, aínda que o Evanxeos de Xoán menciona que Xesús celebrou a festa anual da Pascua xudía en Xerusalén en tres ocasións. Os sinópticos mencionan só a festa de Pascua na que Xesús foi crucificado.
Gran parte dos feitos da vida pública de Xesús narrados nos evanxeos teñen como escenario a zona setentrional de Galilea, nas proximidades do mar de Tiberíades, ou lago de Genesaret, especialmente a cidade de Cafarnaún, pero tamén outras, como Corozaín ou Betsaida. Tamén visitou, no sur da rexión, localidades como Canaán ou Naín, e a aldea onde se criou, Nazaret, lugar en que foi recibido con hostilidade polos seus antigos circunveciños. A súa predicación estendeuse tamén a Xudea (segundo o Evanxeo de Xoán, visitou Xerusalén en tres ocasións desde o comezo da súa vida pública), e estivo en Xericó e Betania (onde resucitou a Lázaro).
Escolleu os seus principais seguidores (chamados nos evanxeos Apóstolos; en grego, «enviados»), en número de doce, de entre o pobo de Galilea. Nos sinópticos menciónase a lista seguinte: Simón, chamado Pedro e o seu irmán André; Santiago o de Zebedeo e o seu irmán Xoán; Filipe e Bertomeu; Tomé e Mateo o publicano; Santiago o de Alfeo e Tadeo; Simón o Celote e Xudas Iscariote, quen posteriormente traizoaría a Xesús (Mt 10,2-4; Mc 3,16-19; Lc 6, 13-16), o que carrexou a Xesús numerosos reproches dos fariseos.
Entre as parábolas máis coñecidas están: a do sementador (Mt 13,3-9; Mc 4,3-9; Lc 8,5-8), cuxo significado explica Xesús; a da semente que crece (Mc 4,26-29); a do gran de mostaza (Mt 13,31-32; Mc 4,30-32), a do xoio (Mt 13,24-30), a da ovella perdida (Mt 18,12-14; Lc 15,3-7), a do servo desapiadado (Mt 18, 23-35), a dos obreiros enviados á viña (Mt 20,1-16), a dos dous fillos (Mt 21,28-32), a dos viñadores homicidas (Mt 21,33-42; Mc 12,1-11; Lc 20,9-18); a dos invitados á voda (Mt 22, 1-14), a das dez virxes (Mt 25,1-13) e a dos talentos (Mt 25,14-30; Lc 19,12-27), entre outras. Tres das máis coñecidas aparecen só no Evanxeo de Lucas: trátase das parábolas do samaritano (Lc 10,30-37), do fillo pródigo (Lc 15,11-32) e a do rico Epulón e o pobre Lázaro (Lc 16, 19-31). Nas parábolas Xesús adoita utilizar imaxes relacionadas coa vida campesiña.
Mantivo controversias con membros dalgunhas das máis importantes seitas relixiosas do xudaísmo, e moi especialmente cos fariseos, a quen acusou de hipocrisía e de non coidaren o máis importante da tora: a xustiza, a compaixón e a lealdade (Mt 12, 38-40; Lc 20, 45-47).
A orixinalidade da súa mensaxe radicaba na insistencia no amor ao inimigo (Mt 5,38-48;Lc 6, 27-36) así como na súa relación moi estreita con Deus, a quen chamaba en arameo coa expresión familiar Abba (Pai), que nin Marcos (Mc 14,36) nin Paulo (Rm 8, 15; Gal 4, 6) traducen. Trátase dun Deus próximo que busca os marxinados, os oprimidos (Lc 4, 18) e os pecadores (Lc 15) para lles ofrecer a súa misericordia. A oración do Noso Pai (Mt 6,9-13: Lc 11,1-4), que recomendou utilizar aos seus seguidores, é clara expresión desta relación de proximidade con Deus antes mencionada.
Milagres relatados nos Evanxeos
miniatura|A resurrección de Lázaro por [[Giotto di Bondone (século XIV).]]
Segundo os Evanxeos, durante o seu ministerio Xesús realizou varios milagres. En total, nos catro Evanxeos canónicos nárranse vinte e sete milagres, dos cales catorce son curacións de distintas enfermidades, cinco exorcismos, tres resurreccións, dous prodixios de tipo natural e tres signos extraordinarios.
Ademais, hai varias pasaxes que fan referencia de modo xenérico a exorcismos de Xesús (Mc 1,32-34; Mc 3,10-12).
Neses tempos, os escribas, fariseos e outros, atribuíron a unha confabulación con Belcebú este poder de expulsar os demos. Xesús defendeuse enerxicamente destas acusacións. Segundo os relatos evanxélicos, Xesús non só tiña o poder de expulsar demos, senón que transmitiu ese poder aos seus seguidores. Mesmo se menciona o caso dun home que, sen ser seguidor de Xesús, expulsaba con éxito demos no seu nome.
Transfiguración
miniatura|Transfiguración de Xesús, por [[Rafael Sanzio|Rafael (século XVI).]]
Penacova
O topónimo Penacova pode facer referencia a:
Xesús de Nazaret
Entrada en Xerusalén e purificación do Templo
miniatura|Expulsión dos mercadores do templo, segundo a interpretación de [[Giotto (séculos XIII-XIV).]]
Segundo os evanxeos sinópticos, a continuación foi ao Templo de Xerusalén, e expulsou de alí os cambistas e os vendedores de animais para os sacrificios rituais (o Evanxeo de Xoán, en cambio, sitúa este episodio ao comezo da vida pública de Xesús, e relaciónao cunha profecía sobre a destrución do Templo). Vaticinou a destrución do Templo e outros acontecementos futuros.
Unción en Betania e Última Cea
miniatura|400px|[[A Última Cea (Leonardo)|A Última Cea, de Leonardo da Vinci.]] En Betania, preto de Xerusalén, foi unxido con perfumes por unha muller. Segundo os sinópticos, a noite de Pascua ceou en Xerusalén cos Apóstolos, no que a tradición cristiá designa como a Última Cea. No transcurso desta cea pascual, Xesús predixo que sería traizoado por un dos Apóstolos, Xudas Iscariote. Tomou pan nas mans, dicindo «Tomade e comede: isto é o meu corpo» e, a continuación, collendo un cáliz de viño, dixo: «Bebede todos dela. Que isto é o meu sangue, o sangue da Alianza, vertido por todos para o perdón dos pecados». Profetizou tamén, segundo os sinópticos, que non volvería beber viño ata que non o bebese de novo no Reino de Deus.
Arresto
Trala cea, segundo os sinópticos, Xesús e os seus discípulos foron orar ao horto de Xetsemaní. Os apóstolos, en lugar de orar, quedaron durmidos, e Xesús sufriu un momento de forte angustia con respecto ao seu destino, aínda que decidiu acatar a vontade de Deus.
Efectivamente Xudas traizoara a Xesús, para entregalo aos príncipes dos sacerdotes e os anciáns de Xerusalén a cambio de trinta moedas de prata. Acompañado dun grupo armado de espadas e garrotes, enviado polos príncipes dos sacerdotes e os anciáns, chegou a Xetsemaní e revelou a identidade de Xesús bicándolle a fazula. Xesús foi arrestado. Por parte dos seus seguidores houbo un conato de resistencia, pero finalmente todos se dispersaron e fuxiron.
Xuízo
miniatura|A flaxelación de Xesús nun fresco da [[igrexa de Ganthem (Suecia) ]] Trala súa detención, Xesús foi levado ao palacio do sumo sacerdote Caifás (segundo o Evanxeo de Xoán, foi levado primeiro á casa de Anás, sogro de Caifás). Alí foi xulgado ante o Sanedrín. Presentáronse falsas testemuñas, pero como os seus testemuños non coincidían non foron aceptados. Finalmente, Caifás preguntou directamente a Xesús se era o Mesías, e Xesús dixo: «Ti o dixeches». O sumo sacerdote riscou as súas vestiduras ante o que consideraba unha blasfemia. Os membros do Sanedrín escarneceron cruelmente a Xesús. No Evanxeo de Xoán, Xesús foi levado primeiro ante Anás e logo ante Caifás. Detállase só o interrogatorio ante Anás, bastante diferente do que aparece nos sinópticos. Pedro, que seguira a Xesús en segredo trala súa detención, atopábase oculto entre os serventes do sumo sacerdote. Recoñecido como discípulo de Xesús polos serventes, negouno tres veces (dúas segundo o Evanxeo de Xoán), como Xesús lle profetizara.
Á mañá seguinte, Xesús foi levado ante Poncio Pilato, o procurador romano. Tras interrogalo, Pilato non o achou culpable, e pediu ao xentío que elixise entre liberar a Xesús ou un coñecido bandido, chamado Barrabás. A multitude, persuadida polos príncipes dos sacerdotes, pediu que se liberase a Barrabás, e que Xesús fose crucificado. Pilato lavou simbolicamente as súas mans para expresar a súa inocencia na morte de Xesús.
Crucifixión
Xesús foi azoutado, vestírono cun manto vermello, puxéronlle na cabeza unha coroa de espiñas e unha cana na súa man dereita. Os soldados romanos burlábanse del dicindo: «Saúde, rei dos xudeus!». Foi obrigado a cargar a cruz na que ía ser crucificado ata un lugar chamado Calvario, que significa, en arameo, lugar do cranio. Axudouno a levar a cruz un home chamado Simón de Cirene.miniatura|[[Cristo crucificado (Velázquez)|Cristo crucificado de Diego Velázquez (século XVII).]]
Deron de beber a Xesús viño con bile. Probouno mais non quixo tomalo. Tras crucificalo, os soldados repartíronse as súas vestiduras. Na cruz, sobre a súa cabeza, puxeron un cartel en arameo, grego e latín co motivo da súa condena: «Este é Xesús, o rei dos xudeus», que a miúdo en pinturas se abrevia INRI (Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum, literalmente Xesús de Nazaret, rei dos xudeus). Foi crucificado entre dous ladróns.
Cara ás tres da tarde, Xesús exclamou: «Elí, Elí lemá sabactaní?», que —segundo os Evanxeos de Mateo e Marcos— en arameo significa: Meu Deus, meu Deus, por que me abandonaches?. As palabras finais de Xesús difiren nos outros dous evanxeos. Tamén hai diferenza entre os evanxeos en canto a que discípulos de Xesús estiveron presentes na súa crucifixión: en Mateo e Marcos, son varias das mulleres seguidoras de Xesús; no Evanxeo de Xoán menciónase tamén á nai de Xesús e «o discípulo a quen amaba» (segundo a tradición cristiá, trataríase do apóstolo Xoán, aínda que no texto do evanxeo non se menciona o seu nome).
Sepultura
Un seguidor de Xesús, chamado Xosé de Arimatea, solicitou a Pilato o corpo de Xesús a mesma tarde do venres en que morrera, e depositouno, envolto nunha saba, nun sepulcro escavado na roca. Cubriu o sepulcro cunha gran pedra. Segundo o Evanxeo de Mateo (non se menciona nos outros evanxeos), ao día seguinte, «os sumos sacerdotes e mais os fariseos» pediron a Pilato que colocase fronte ao sepulcro unha garda armada, para evitar que os seguidores de Xesús roubasen o seu corpo e difundisen o rumor de que resucitara. Pilato accedeu.
Resurrección e ascensión
Os catro evanxeos relatan que Xesús resucitou de entre os mortos ao terceiro día logo da súa morte e apareceuse ás súas discípulos en varias ocasións. En todos eles, a primeira en descubrir a resurrección de Xesús é María Madalena. Dous dos evanxeos (Marcos e Lucas) relatan tamén a súa ascensión aos ceos. Os relatos sobre Xesús resucitado varían, con todo, segundo os evanxeos:
Profecías do Antigo Testamento concernentes a Xesús
Segundo os autores do Novo Testamento, a vida de Xesús supuxo o cumprimento dalgunhas profecías formuladas en certos libros do Antigo Testamento. Os libros bíblicos máis citados neste sentido polos primeiros cristiáns foron Isaías, Xeremías, os Salmos, Zacarías, Miqueas e Oseas. Para os autores do Novo Testamento, nunha visión compartida polos cristiáns posteriores, nestes textos anúnciase a vinda de Xesús de Nazaret, que sería o Mesías que esperaba o pobo de Israel. A miúdo os redactores dos evanxeos, sobre todo o autor do Evanxeo de Mateo, citan explicitamente estes textos para subliñar o cumprimento destas profecías na vida e morte de Xesús. Entre outras cousas, consideran que foron profetizadas as circunstancias e o lugar de nacemento de Xesús (Is 7,14; Miq 5,2); a súa relación con Galilea (Is 9,1); a súa condición mesiánica (Is 9, 6-7; Is 11, 1-9; Is 15, 5); o papel de precursor de Xoán o Bautista (Is 40,3) e ata a súa paixón e morte sacrificial (a este respecto cítanse sobre todo catro poemas, incluídos no Deutero Isaías (ou Segundo Isaías), que presentan a figura dun servo de Yahvé, a cuxo sacrificio atribúe un valor redentor, pero tamén outras moitas pasaxes.
Os xudeus, que tamén consideran sagrados estes libros, non aceptan a crenza cristiá de que estas profecías se refiren a Xesús de Nazaret. Para a investigación histórica actual, o principal interrogante é ata que punto estes libros contribuíron a moldear os relatos evanxélicos.
Xesús segundo a investigación histórica
miniatura|Papiro Magdalen, P64. A diferenza do que ocorre con outros personaxes da Antigüidade, pero do mesmo xeito que sucede con outros moitos, non existen evidencias arqueolóxicas que permitan verificar a existencia de Xesús de Nazaret. Unha das explicacións que se dá a este feito é que Xesús non acadou mentres vivía unha relevancia suficiente como para deixar constancia en fontes arqueolóxicas, ao non ser un importante líder político, senón un sinxelo predicador itinerante. Aínda que os achados da arqueoloxía non poden ser aducidos como proba da existencia de Xesús de Nazaret, realmente confirman a historicidade de gran número de personaxes, lugares e acontecementos descritos nas fontes.
Doutra banda, Xesús, como moitos destacados dirixentes relixiosos e filósofos da Antigüidade, non escribiu nada, ou, polo menos, non hai constancia ningunha de que fose sexa. Todas as fontes para a investigación histórica de Xesús de Nazaret son, polo tanto, textos escritos por outros autores. O máis antigo documento inequivocamente concernente a Xesús de Nazaret é o chamado papiro P52, que contén un fragmento do Evanxeo de Xoán, datado, segundo os cálculos máis estendidos, cara ao 125, é dicir, aproximadamente un século despois da data probable da morte de Xesús (cara ao ano 30). miniatura|Papiro Rylands 457, P52.
Aínda que as testemuñas materiais referentes á vida de Xesús son moi tardías, a investigación filolóxica logrou reconstruír a historia destes textos cun alto grao de probabilidade, o que deixa como conclusión que os primeiros textos sobre Xesús (algunhas cartas de Paulo) son posteriores nuns vinte anos á data probable da súa morte, e que as principais fontes de información sobre a súa vida (os evanxeos canónicos) se redactaron na segunda metade do século I. Existe un amplo consenso sobre esta cronoloxía das fontes, do mesmo xeito que é posible datar algúns (moi escasos) testemuños sobre Xesús en fontes non cristiás entre a última década do século I e o primeiro cuarto do século II.
No estado actual de coñecementos sobre Xesús de Nazaret, a opinión predominante en medios académicos é que se trata dun personaxe histórico, cuxa biografía e mensaxe foron significativamente alterados polos redactores das fontes, que actuaron movidos por intereses relixiosos. Existe, con todo, unha minoría de estudosos que, desde unha crítica radical das fontes, consideran probable que Xesús nin sequera fose un personaxe histórico real, senón unha entidade mítica, similar a outras figuras obxecto de culto na Antigüidade.
Fontes
Os textos nos que a crítica actual cre posible achar información sobre o Xesús histórico son, principalmente, os tres Evanxeos sinópticos (Mateo, Marcos e Lucas). Secundariamente, proporcionan tamén información sobre Xesús de Nazaret outros escritos do Novo Testamento (Evanxeo de Xoán, as Epístolas de Paulo de Tarso), algúns evanxeos apócrifos (como os de Tomé e Pedro), e outros textos cristiáns.
Doutra banda, existen referencias a Xesús nunhas poucas obras non cristiás. Nalgúns casos púxose en dúbida a súa autenticidade (Flavio Xosefo), ou que se refiran ao mesmo personaxe cuxa vida relatan as fontes cristiás (Suetonio). Apenas achegan algunha información, agás que foi crucificado en tempos de Poncio Pilato (Tácito) e que foi considerado un gaioleiro polos xudeus ortodoxos.
Fontes cristiás
Son moi numerosos os escritos cristiáns dos séculos I e II nos que se atopan referencias a Xesús de Nazaret. Con todo, só unha pequena parte dos mesmos contén información útil sobre el. Todos eles reflicten, en primeiro lugar, a fe dos cristiáns da época, e só secundariamente revelan información biográfica sobre Xesús.
Os principais son:
As cartas de Paulo de Tarso
Os textos máis antigos coñecidos relativos a Xesús de Nazaret son as cartas escritas por Paulo de Tarso, consideradas anteriores aos evanxeos. Paulo non coñeceu persoalmente a Xesús. O seu coñecemento del e da súa mensaxe, segundo as súas propias afirmacións, poden provir dunha dobre fonte: por unha banda, sostén nos seus escritos que se lle apareceu o propio Xesús resucitado para revelarlle o seu evanxeo, unha revelación á que Paulo concedía grande importancia (Gal 1, 11-12); por outra, tamén segundo o seu propio testemuño, mantivo contactos con membros de varias comunidades cristiás, entre eles varios seguidores de Xesús. Coñeceu, segundo el mesmo afirma na Epístola aos Gálatas, a Pedro (Gal 2, 11-14), Xoán (Gal 2, 9), e Santiago, ao que se refire como «irmán do Señor» (Gal 1, 18-19; 1 Cor 15, 7).
Porén, as epístolas paulinas si proporcionan algunha información. En primeiro lugar, afírmase nelas que Xesús naceu «segundo a Lei» e que era da liñaxe de David, («como home naceu da semente de David»: Rom 1, 3), e que os destinatarios da súa predicación eran os xudeus circuncisos (Rom 15, 8). En segundo lugar, refire certos detalles sobre a súa morte: indica que morreu crucificado (2 Cor 13, 4), que foi sepultado e que resucitou ao terceiro día (1 Cor 15,3-8), e atribúe a súa morte aos xudeus (1 Tes 2, 14) e tamén aos «poderosos deste mundo» (1 Cor 2, 8). Ademais, a Primeira Epístola aos Corintios contén un relato da Última Cea (1 Cor 11, 23-27), semellante ao dos evanxeos sinópticos (Mt 26, 26-29; Mc 14, 22-25; Lc 22, 15-20).
Evanxeos sinópticos
Os estudosos están de acordo en que a principal fonte de información sobre Xesús se atopa en tres dos catro evanxeos incluídos no Novo Testamento, os chamados sinópticos: Mateo, Marcos e Lucas, cuxa redacción adoita situarse entre os anos 70 e 100.
O punto de vista dominante na crítica actual é que os evanxeos non foron escritos por testemuñas persoais da actividade de Xesús. Crese que foron escritos en grego por autores que non tiñan coñecemento directo do Xesús histórico. Algúns autores, porén, continúan mantendo o punto de vista tradicional sobre esta cuestión, que os atribúe a personaxes citados no Novo Testamento.
Aínda que non é aceptada pola totalidade dos críticos, as afinidades entre estes evanxeos adoitan ser explicadas pola chamada teoría das dúas fontes, proposta xa en 1838 por Ch. Weisse, e que foi daquela matizada de xeito significativo por B. H. Streeter en 1924. Segundo esta teoría, o evanxeo máis antigo é Marcos (e non Mateo, como se cría anteriormente). Tanto Lucas como Mateo son posteriores, e utilizaron como fonte Marcos, o que explica o material común entre os tres sinópticos, denominado «de tripla tradición». Pero, ademais, existiu unha segunda fonte, á que se deu o nome de Q, que contiña case exclusivamente palabras de Xesús, o cal explica o chamado material de dobre tradición, que se atopa en Mateo e Lucas, pero non en Marcos (Q é hoxe considerado un documento independente, do que ata existen edicións críticas). Para rematar, tanto Lucas como Mateo conteñen material propio, que non se atopa en ningunha das dúas fontes hipotéticas.
O grao de fiabilidade que se concede aos evanxeos depende dos estudosos. A opinión máis estendida é que son principalmente textos apoloxéticos, é dicir, de propaganda relixiosa, cuxa intención principal é difundir unha imaxe de Xesús acorde coa fe das primitivas comunidades cristiás, pero que conteñen, en maior ou menor medida, datos sobre o Xesús histórico. Demostrouse que conteñen varios erros históricos e xeográficos, numerosas incongruencias narrativas e abundantes elementos sobrenaturais que son sen dúbida expresións de fe e dos que se discute se teñen ou non unha orixe histórica. Con todo, sitúan a Xesús nun marco histórico verosímil, en xeral acorde co coñecido mediante fontes non cristiás, e esbozan unha traxectoria biográfica bastante coherente.
A corrente de investigación chamada «historia das formas», cuxos máximos representantes foron Rudolf Bultmann e Martin Dibelius, orientouse sobre todo a estudar a «prehistoria» literaria dos evanxeos. Estes autores determinaron que os evanxeos (incluído Q, considerado como un «protoevanxeo») son compilacións de unidades literarias menores, denominadas perícopes, que pertencen a xéneros literarios diferentes (narracións de milagres, diálogos didácticos, ensinos éticos etc). Estes perícopes teñen a súa orixe última na tradición oral sobre Xesús, pero só algunhas delas se refiren a ditos e feitos verdadeiros do Xesús histórico. Máis adiante, outra escola, denominada «historia da redacción» (ou crítica da redacción), destacou o feito de que, á hora de compilar e unificar narrativamente o material de que dispoñían, os autores dos evanxeos respondían a motivacións teolóxicas.
Para datar os evanxeos sinópticos, un aspecto de particular importancia son as referencias á destrución do Templo de Xerusalén. Estudando estas referencias, a maioría dos autores coinciden en afirmar que os tres sinópticos, no seu estado actual, son posteriores á destrución do templo (ano 70), en tanto que Q é moi probablemente anterior.
Os autores dos evanxeos responden a motivacións teolóxicas concretas. Nas súas obras, intentan harmonizar as tradicións recibidas sobre o Xesús histórico coa fe das comunidades ás que pertencen.
L. Susan Brown
L. Susan Brown, nada en 1959 no Canadá, é unha escritora e teórica anarquista e feminista, considérase unha individualista filosófica e á vez anarcocomunista.
Xesús de Nazaret
Evanxeo de Xoán
Xeralmente considérase que o Evanxeo de Xoán é máis tardío que os sinópticos (adoita datarse en torno ao ano 100) e que a información que ofrece acerca do Xesús histórico é menos fiable. Mostra unha teoloxía máis desenvolvida, xa que presenta a Xesús como un ser preexistente, substancialmente unido a Deus, enviado por el para salvar ao xénero humano. Con todo, parece que o seu autor utilizou fontes antigas, nalgúns casos independentes dos sinópticos, por exemplo, no relativo á relación entre Xesús e Xoán o Bautista, e ao proceso e execución de Xesús. Relata poucos milagres de Xesús (só sete), para os que posiblemente utilizou como fonte un hipotético Evanxeo dos Signos. Neste evanxeo son moi numerosas as escenas da vida de Xesús que non teñen un paralelo nos sinópticos (entre elas, algunhas das máis coñecidas, como as vodas de Canaán ou a resurrección de Lázaro de Betania).
Evanxeos apócrifos
Denomínase Evanxeos apócrifos a aqueles textos sobre feitos ou ditos de Xesús non incluídos no canon do Novo Testamento. Como sinala Antonio Piñero, a maior parte dos apócrifos non aportan información válida sobre o Xesús histórico, xa que se trata de textos bastante tardíos (posteriores ao 150), e que utilizan como fontes os evanxeos canónicos.
L. Susan Brown
Traxectoria
Brown é máis coñecida polo seu texto xerminal en inglés The Politics of Individualism: Liberalism, Liberal Feminism and Anarchism (1993) publicado por Black Rose Books, no que se fai unha distinción entre "individualismo existencial" e "individualismo instrumental", e examina como estas formas se empregan no liberalismo (en particular, o feminismo liberal) e o anarquismo). Nesta obra afirma que o liberalismo e o anarquismo parten de principios comúns, e que segundo a interpretación destes danse os achegamentos ou enfrontamentos entre ambas ideoloxías.
Xesús de Nazaret
Evanxeos apócrifos
Existen, con todo, algunhas excepcións notables: o Evanxeo de Pedro, o Papiro Egerton 2, os Papiros de Oxirrinco e, moi especialmente, o Evanxeo de Tomé. Sobre a datación destes textos non hai acordo entre os especialistas, pero a posición maioritaria é que poden conter información auténtica acerca de Xesús. Dado o seu carácter fragmentario, con todo, utilizáronse sobre todo para confirmar informacións que tamén transmiten os evanxeos canónicos.
L. Susan Brown
Traxectoria
Publicou numerosos artigos sobre a filosofía política do anarquismo e do feminismo, e o seu traballo se ten traducido ao flamengo, francés, alemán e finés. Brown traballa e vive en Toronto, Ontario, e ten un doutoramento da Universidade de Toronto.
Xesús de Nazaret
Fontes non cristiás
Apenas hai mencións de Xesús en fontes non cristiás dos séculos I e II. Ningún historiador ocupouse por extenso da súa historia: só existen alusións de pasada, algunhas delas ambiguas, e unha das de Flavio Xosefo (o chamado «Testemuño flaviano») contén posiblemente algunha interpolación posterior. Con todo, todas xuntas bastan para certificar a súa existencia histórica. Respecto diso The New Encyclopaedia Britannica afirma: «Estes relatos independentes demostran que na Antigüidade nin sequera os opositores do cristianismo dubidaron da historicidade de Xesús, que comezou a poñerse en cuestión, sen base algunha, a finais do século XVIII, ao longo do XIX e a principios do XX».
Estas fontes poden dividirse en:
Fontes xudías
O primeiro pasaxe da citada obra que menciona a Xesús é coñecido co nome de «testemuño flaviano». Atópase en Antigüidades xudías, 18, 63. Foi obxecto de interpolacións posteriores por copistas cristiáns, e discútese ata se na súa versión orixinal aludía a Xesús.
O segundo pasaxe ten maiores visos de verosimilitude, xa que está estreitamente relacionado co contexto da obra e parece improbable que se trate dunha interpolación. Atópase en Antigüidades xudías, 20, 200, e refírese á lapidación de Santiago, que o texto identifica como irmán de Xesús, un personaxe que é identificado do mesmo xeito nalgúns textos de Paulo de Tarso. Tampouco hai consenso acerca deste pasaxe, pero a maior parte dos autores considérao auténtico.
Fontes romanas
Existe outro texto que, aínda que é bastante dubidoso, podería ser unha referencia a Xesús de Nazaret: trátase dunha carta, conservada en sirio, escrita por un tal Mara Bar-Serapion, na que se fala dun «rei sabio» condenado a matar polos xudeus. Non hai acordo sobre se esta carta data do século I, II ou III de nosa era, e tampouco está claro se é ou non unha referencia a Xesús de Nazaret.
A escaseza de fontes non cristiás suxire que a actividade de Xesús non chamou a atención na súa época, aínda que segundo as fontes cristiás a súa predicación congregaría a multitudes. As fontes non cristiás non aportan nada ao coñecemento de Xesús como personaxe histórico, e só usáronse para demostrar a súa existencia.
Metodoloxía
A investigación histórica das fontes cristiás sobre Xesús de Nazaret esixe a aplicación de métodos críticos que permitan discernir as tradicións que se remontan ao Xesús histórico daquelas que constitúen engadas posteriores, correspondentes ás primitivas comunidades cristiás.
A iniciativa nesta procura partiu de investigadores cristiáns. Durante a segunda metade do século XIX, a súa achega principal centrouse na historia literaria dos evanxeos.
Os principais criterios sobre os que existe consenso á hora de interpretar as fontes cristiás son, segundo Antonio Piñero, os seguintes:
Non todos os autores, con todo, interpretan do mesmo xeito estes criterios, e ata hai quen negan a validez dalgúns deles.
Marco histórico
O pobo xudeu, sen estado propio desde a destrución do Primeiro Templo en 587 a. C., en tempos de Nabucodonosor II, pasara varias décadas sometido, sucesivamente, a babilonios, persas, a dinastía tolemaica de Exipto e o Imperio Seléucida, sen que se producisen conflitos de gravidade. No século II a. C., con todo, o monarca seléucida Antíoco IV Epífanes, decidido a impoñer a helenización do territorio, profanou o Templo (o Segundo Templo, reconstruído en época persa), o que desencadeou unha rebelión, acaudillada por unha familia sacerdotal, os Macabeos, que tería como consecuencia o establecemento dun novo estado xudeu independente, que duraría ata o ano 63 a. C. miniatura|Reconstrución hipotética da cidade de Xerusalén (século I).
Neste ano, o xeneral romano Pompeio interveu na guerra civil que enfrontaba a dous irmáns da dinastía asmonea, Hircano II e Aristóbulo II. Con esta intervención deu comezo o dominio romano en Palestina. Devandito dominio, con todo, non se exerceu sempre de forma directa, senón mediante a creación dun ou varios estados clientes, que pagaban tributo a Roma e estaban obrigados a aceptar os seus directrices. O propio Hircano II foi mantido por Pompeio á fronte do país, aínda que non como rei, senón como etnarca. Posteriormente, tras un intento de recuperar o trono do fillo de Aristóbulo II, Antígono, quen foi apoiado polos partos, o home de confianza de Roma foi Herodes, quen non pertencía á familia dos asmoneos, senón que era fillo de Antípatro, un xeneral de Hircano II de orixe idumea.
Trala súa vitoria sobre os partos e os seguidores de Antígono, Herodes foi nomeado rei de Xudea por Roma en 37 a. C. O seu reinado, durante o cal, segundo opinión maioritaria, tivo lugar o nacemento de Xesús de Nazaret, foi un período relativamente próspero.
Á morte de Herodes, en 4 a. C., o seu reino dividiuse entre tres dos seus fillos: Arquelao foi designado etnarca de Xudea, Samaria e Idumea; a Antipas (chamado Herodes Antipas no Novo Testamento) correspondéronlle os territorios de Galilea e Perea, que gobernou co título de tetrarca; para rematar, Filipo herdou, tamén como tetrarca, as rexións máis remotas: Batanea, Gaulanítide, Traconítide e Auranítide.
Estes novos gobernantes correrían diversa sorte. Mentres que Antipas mantívose no poder durante corenta e tres anos, ata 39, Arquelao, debido ao descontento dos seus súbditos, foi deposto en 6 d. C. por Roma, que pasou a controlar directamente os territorios de Xudea, Samaría e Idumea.
No período en que Xesús desenvolveu a súa actividade, polo tanto, o seu territorio de orixe, Galilea, formaba parte do reino de Antipas, responsable da ejecución de Xoán o Bautista, e ao que unha tradición tardía, que só se atopa no Evanxeo de Lucas, fai xogar un papel secundario no xuízo de Xesús. Xudea, en cambio, era administrada directamente por un funcionario romano, pertencente á orde ecuestre, que levou primeiro o título de prefecto (ata o ano 41) e logo (desde 44) o de procurador. No período da actividade de Xesús, o prefecto romano era Poncio Pilato.
O prefecto non residía en Xerusalén, senón en Cesarea Marítima, cidade da costa mediterránea que fora fundada por Herodes o Grande, aínda que se desprazaba a Xerusalén nalgunhas ocasións (por exemplo, con motivo da festa de Pésaj ou Pascua, como se relata nos evanxeos, xa que era nestas festas, que congregaban a miles de xudeus, cando adoitaban producirse tumultos). Contaba cuns efectivos militares relativamente reducidos (uns 3.000 homes), e a súa autoridade estaba supeditada á do legado de Siria. En tempos de Xesús, o prefecto tiña o dereito exclusivo de ditar sentenzas de morte (ius gladii).
Sociedade Kaiser Wilhelm
miniatura|O Instituto Otto Suhr para as Ciencias Políticas da [[Universidade Libre de Berlín (Situado no mesmo lugar onde funcionou o KWI para a Antropoloxía, Raza e Euxenesia)]] A Sociedade Kaiser Wilhelm (en alemán Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften e.V. - KWG) foi o nome dunha sociedade que representaba un conxunto de institucións científicas de Alemaña que operaron como un bloque monolítico desde 1911 até 1945, ao final da segunda guerra mundial a mantedora dos Institutos Kaiser Wilhelm (en alemán Kaiser-Wilhelm-Institute - KWI), institucións de investigación consolidadas dedicadas á investigación básica na Alemaña.