cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sada
Industria da salga
dereita|miniatura|Peirao de Sada. Co declive da produción téxtil e o traslado da Real Fábrica a Ferrol, Sada viviría un importante declive económico, compensado por importantes melloras na saúde dos veciños, que, segundo apunta Joseph Cornide, viñan padecendo febres a causa das polucións emanadas pola empresa. Non había durar esta crise económica moito tempo. Axiña chegaría un gran número de empresarios ou "fomentadores" de orixe catalá a desenvolver as súas industrias na nosa xeografía. Desde as derradeiras décadas do século XVIII e durante a primeira metade do XIX establecerían as súas fábricas nos núcleos de Sada e, sobre todo, Fontán. Algúns destes cataláns instalados en Sada serían José e Juan Albanell, Juan Ballester, Francisco Bargalló, Josep Caminada, José Carbonell, Andrés e Cayetano Dalmau, Gerónimo Estefanell Galup, Francisco Ferrer i Albá, José Goel, José Grau, Juan Lampallás, Tomás Maristany, Francisco Marticó, Francisco e Juan Miró, Juan Oliver, Juan Ortoll, Daniel e Juan Pasqual Barreras, Francisco Plá, Francisco Pullés Serra, José Torrens i Ros, Ramón Tort, Cristóbal, Francisco e Juan Vidal etc. Varios destes apelidos pervivirían na antroponimia sadense ata o século XX, casos de Vidal, Marticó e Maristany. A chegada dos cataláns supuña para Sada a recuperación dun sector fundamental da súa economía: o pesqueiro. Así, os "mareantes" pasaban a traballar para as fábricas de salga, asinando contratos que os vinculaban a eles. O nivel cuantitativo das producións sería moi alto.
Idade Contemporánea
No 1812 produciuse un cambio significativo na nosa historia: no marco do fervor liberal conformáronse os novos concellos, agrupando as antigas parroquias. No de Sada confluíron as oito actuais máis a de San Xoán de Lubre, posteriormente adherida ao de Bergondo. Poucos datos hai sobre eses anos. Sábese do papel significativo de Sada na Guerra de Independencia española, durante a cal recobraron as súas funcións defensivas os castelos de Fontán e Corbeiroa e na que, supostamente, o rexedor da Xurisdición de Miraflores (á que Sada pertencía) Manuel Colmelo Freire de Andrade protagonizou unha gran xesta, segundo nos refire Lugrís Freire. O 1 de xuño do 1809 chegaron á vila un oficial francés e vinte soldados a cabalo, solicitando a Manuel Colmelo que lles proporcionase unha lancha para cruzar a ría. Colmelo así o fixo, mais, xa de camiño, retirou unha táboa da embarcación, afundíndoa. Esta acción sería decisiva, segundo Lugrís Freire, para a inmediata vitoria contra os franceses na batalla de Ponte Sampaio.
O período Isabelino e o Sexenio Democrático
Apenas hai documentación algunha sobre a primeira metade do século XIX. Os libros de actas máis antigos que se conservan corresponden aos anos 50. Daquela a Casa Consistorial estaba situada na parroquia de Mondego, o que suscitou a crítica de varios Alcaldes que entendían debía estar na vila. Tal localización viña motivada polos intereses das importantes familias que tiñan a súa residencia naquela parroquia. A política municipal obedecía, así no período Isabelino coma nos posteriores, aos cambios que se producían, vía alzamento primeiro, vía elección despois, a nivel estatal. Así, coa Revolución do 1868, constitúese unha Corporación democrática, liderada polo republicano Salvador Casanova Martí, pero que en breve foi substituída, logo das primeiras eleccións por sufraxio universal masculino no 1869, por outra de carácter liberal, con José Benito Posse y Aguiar coma Alcalde, que repetiu mandato no 1871. José Benito Posse era o señor do pazo de Santa María de Sada, e un paradigma máis do peso que seguían a ter as vellas elites na sociedade decimonónica, e que persistiu ata mediados do século XX. No 1873, coa proclamación da I República, en Sada triunfaba a tendencia federal, con Casimiro López Gándara, chegando a ser declarado o concello coma cantonal logo do pronunciamento militar do 1874. Tomaba posesión da alcaldía o conservador Francisco Posse Nicolich, fillo de José Benito, trasladándonos así dun período, o do Sexenio Democrático, a outro novo, a Restauración Borbónica.
A Restauración Borbónica
Na Sada da Restauración borbónica en España creáronse dous bloques ou familias políticas ben diferenciadas. Por unha banda a liberal, composta maioritariamente por propietarios rendistas do rural e liderada polo facendado de Soñeiro Antonio Domínguez Fariña. Da outra banda estaban os conservadores, provenientes dun ámbito máis urbano e liderados durante un longo período por Ángel López Vidal. Ambos grupos políticos alternaríanse á fronte do Concello, non sen manteren numerosas confrontacións. Estaban ao servizo de redes clientelares moi afondadas nas parroquias. Hai que destacar, contra o final do período (1922), a traída desde A Coruña do kiosko La Terraza, sublime mostra do modernismo galego.
A Ditadura de Primo de Rivera
Durante a ditadura de Primo de Rivera producíronse algúns feitos de significación, coma a chegada do tranvía, a construción das escolas de Sada y Sus Contornos, sufragada pola sociedade homónima de Nova York, ou, no eido cultural, a publicación, nos anos 1925 e 1926, da revista Mariñana, dirixida por Eduardo García Ramos e na que destacou coma colaborador o xornalista Manuel L. Freire-Calvelo. Os rexedores máis importantes do período serán Manuel Dopico Otero e Enrique López Hernández, ambos de carácter populista, en consonancia co propio réxime.
A Segunda República
Logo do triunfo republicano na maioría das cidades nas eleccións municipais do 1931, proclamouse a II República, e en Sada constituíase a nova Corporación, integrada por membros da ORGA e encabezada por Justo Rodríguez Pérez. Ao ano seguinte este dimitiría, sendo elixido no seu lugar Antonio Fernández Pita. Mais o verdadeiro protagonismo neste período non o van ter as institucións políticas, senón o amplo entramado asociativo que compuñan os diversos sindicatos ligados á CNT (Sindicato de Oficios Varios de Sada, Sindicato de Profesiones Varias de Meirás, La defensa del agricultor, de Soñeiro, Sindicato de Oficios Varios y Campesinos de Carnoedo, Sindicato Campesino de Mondego e Unión Campesina de Osedo y sus Contornos), agrupacións agraristas, centros culturais (Ateneo de Cultura Política y Social etc.) e partidos políticos (ORGA, PRRS, UR, IR, PRR, CEDA, PG, PSOE e PCE). Os sindicatos, especialmente os de Sada e Meirás, mantiveron importantes conflitos con propietarios e empresarios. Asociacións coma o Ateneo de Cultura Política y Social, promoveron actividades encamiñadas á difusión cultural e á ilustración da clase obreira, coa celebración de conferencias e tertulias, a realización de excursións etc.
A Guerra Civil e o Franquismo
miniatura|A Terraza. Mais todo isto virase abaixo tralo golpe militar de xullo do 1936. En Sada terase coñecemento da nova o mesmo día 18. José Monzo Ríos, Presidente do Sindicato de O.V., Secretario da CNT en Sada e cabeza da agrupación local da FAI, dirixirá unha expedición de tres camións á Coruña co obxecto de conseguir armas para a defensa de Sada, mais estas lles serán negadas. Así, os falanxistas, dirixidos por Oliete, tomarán a vila o día 23, comezando así o calvario de moitos que, por non compartiren as ideas políticas do novo réxime, terán que se agochar ou fuxir. O alcalde Fernández Pita será encarcerado e sometido na Coruña a un consello de guerra sumarísimo que o condenaría a morte, sendo executado o 27 de novembro dese mesmo ano. En Sada serían paseados numerosos sindicalistas.
Comezaba unha etapa de profunda decadencia. Para mostra, os datos demográficos, que situaban á poboación sadense en 8.700 habitantes para o 1935 e en menos de 7.000 vinte anos despois. Motivo deste descenso foi a emigración primeiro a América e logo a Europa. No eido económico cabe destacar, en contraste, o auxe do sector pesqueiro nos anos 60 e a pervivencia das conserveiras, así coma a instalación de numerosas telleiras nas Brañas.
Topónimo
Sada é un topónimo do cal se descoñece a súa orixe mais enténdese que é de orixe latina. Está constatado que aparece no século XIII.
Patrimonio arqueolóxico
Hoxe consérvanse:
Patrimonio arquitectónico
O patrimonio arquitectónico conservado é escaso en comparación co que existía hai poucos anos. A especulación urbanística e a pouca concienciación levou á desaparición de numerosos vestixios arqueolóxicos ou arquitectónicos de carácter así popular coma modernista.
Pazos e quintas
300px|[[Pazo de Meirás.|miniatura]] Neste apartado cabe resaltar a recente desaparición (no ano 2006) da decimonónica Casa Campanioni, en Riovao, soberbia edificación rodeada por un xardín francés; e a Casa do Sarxento, en Meirás. Foron derrubadas para construíren un edificio de pisos e unha urbanización respectivamente.
Arquitectura popular
Dentro da chamada arquitectura popular destacan numerosas vivendas de tipoloxía mariñeira nas áreas da Tenencia e Fontán, ambas na parroquia de Sada. Asemade, existen moitas outras de carácter campesiño esparexidas polas oito parroquias, con especial relevancia, pola súa antigüidade, algunhas de Mondego.
Outros elementos arquitectónicos de importante presenza son os hórreos de tipoloxía mariñá, é dicir, de madeira. Atopamos exemplos notables en toda a xeografía do concello, destacando un do Tarabelo (Sada) en forma de "L" e outro de Samoedo (Sada) de cinco pes.
En Meirás consérvanse en estado absolutamente ruinoso os restos dun muíño de vento circular e de grande altura, que dá nome a toda a zona. Asemade, son varios os muíños de auga que, en mellores ou peores condicións, chegaron a nós, coma o do Tarabelo ou o das Meilanas.
Igrexas e capelas
dereita|miniatura|Capela de San Mamede en Carnoedo.
(Exclúense as de fabricación moderna.)
Alcaldes de Sada
(ca. 1840-1868) (1868-1875) (1875-1923) (1923-1931) (1931-1936) (1936-1979) (1979-actualidade)
Lugares de Sada
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Sada vexa: Lugares de Sada.
El Sol (1917)
El Sol foi un xornal editado en Madrid entre 1917 e 1939. De ideoloxía liberal, o seu fundador foi Nicolás María de Urgoiti. miniatura|Anuncio da [[Philips xogando co nome do xornal]]
Historia
De ideoloxía liberal e rexeneracionista, fundouno o 1 de decembro de 1917 Nicolás María de Urgoiti, director de Papelera Española. Fundindo o interese comercial mais un importante compoñente cultural e político, atopou a entusiasta colaboración de José Ortega y Gasset, que abandonou El Imparcial, para se converter no máximo inspirador ideolóxico e no colaborador estrela do novo xornal.
El Sol defendía un proxecto reformista, o que os sectores máis progresistas e dinámicos da burguesía e da intelectualidade española sentía como algo imperioso, e que xa presidira a fundación da revista España (1915-1924). El Sol amosa tamén nas súas páxinas comprensión e simpatía polo movemento obreiro organizado e construtivo, e máis en concreto polo socialismo, ao que aspira a axudar a orientar nun sentido evolutivo e reformista. Prestoulle grande atención non só ao catalanismo e nacionalismo galego e vasco, senón en xeral aos acontecementos de fóra da capital, o que denominaban "vida de provincias". Contou con ampla información sobre o estranxeiro, superior ao que era habitual na prensa da época.
Escrito por intelectuais recoñecidos, renunciou por principio a informacións sobre loterías e á crítica taurina, dándolle tamén un papel secundario a crimes e outros asuntos cruentos ou escandalosos, preferidos polo gran público, xa que logo El Sol non foi nin podía ser, un xornal popular.
Dirixido primeiro por Félix Lorenzo, Heliófilo, substituído por Manuel Aznar desde o 14 de setembro de 1918 ata o 28 de marzo de 1922. En abril de 1924 Ramón J. Sender entrou a formar parte da redacción. As viñetas de Luis Bagaría contribuíron a crear unha imaxe de marca representativa do tándem Urgoiti-Ortega. Publicou máis de medio cento de estampas de Castelao e algúns textos asinados por el entre 1918 e 1922, incluído un monográfico de Pontevedra, e foi entrevistado polo propio Bagaría (que tamén o debuxou máis dunha vez) un mes antes do golpe de Estado que deu comezo á guerra civil
Publicado en gran formato con doce páxinas, El Sol custaba o dobre que calquera xornal da época e proclamou a súa vocación crítica e independente no comentario que figurou nos seus primeiros números: Podía manter a independencia económica e política polos vínculos privilexiados que mantiña con Papelera Española, empresa matriz do poderoso grupo de Urgoiti, entón en plena expansión. En 1920, Urgoiti editou un novo diario vespertino, La Voz, que pretendía recoller o público popular que El Sol non podía captar.
A finais de 1930, Urgoiti, polas circunstancias do momento, viuse na obriga de vender as accións de El Sol aos monárquicos que dirixían La Papelera, encabezados polo conde de Barbate e o conde de Gamazo, a causa principalmente dun artigo de Ortega y Gasset titulado "El error Berenguer". A pesar deste xiro monárquico, á chegada da República terminou por aliñarse co novo réxime.
En 1932, a súa liña liberal e republicana non impedía que nas súas páxinas culturais colaborasen mesmo os futuros fundadores de Falanxe Española Pedro Mourlane Michelena, Eugenio Montes, José María Alfaro e Ernesto Giménez Caballero.
Dende maio de 1934, El Sol e La Voz sufriron múltiples avatares ata a Guerra Civil, diminuíndo considerablemente o seu prestixio e mais a súa difusión.
Tras a guerra civil nos seus talleres, incautados polos falanxistas, comezou a se imprimir o diario Arriba.
Suplementos
Desde xaneiro de 1918 publicou suplementos semanais dedicados a diferentes áreas cada día da semana:
Camino de la cama
"Camino de la cama" é un sinxelo da banda viguesa Siniestro Total, editado en 1990 polo selo DRO e extraído do álbum En beneficio de todos. Foi gravado, mesturado e producido nos estudios Trak de Madrid por Eugenio Muñoz.
Ordinal (gramática)
O ordinal é un numeral que sinala a posición que un elemento ten nunha serie ou sucesión. Teñen variación xenérica e poden estar compostos por unha soa palabra (primeiro, segundo, terceiro,...) ou por máis (vixésimo cuarto, trixésimo quinto, centésimo décimo primeiro,...).
Scissirostrum dubium
Scissirostrum dubium é unha especie de estorniño da familia Sturnidae. É monotípico no xénero Scissirostrum. É endémico de Sulawesi, Indonesia.
O seu hábitat natural son as terras baixas tropicais, e ás veces as zonas montañosas subtropicais, as fragas e as zonas húmidas.
A especie aniña en colonias, que adoitan ter centos de parellas. Os seus niños son escarvados en troncos de árbores mortas ó estilo dos peteiros. Aliméntase de froitas, insectos e gran.
Ordinal
Ordinal pode referirse a:
Scissirostrum dubium
Foi descrito por vez primeira polo ornitólogo inglés John Latham en 1801, baixo o nome binomial Lanius dubium.
Nemetobriga
Nemetobriga é o topónimo romano, utilizando palabras celtas romanizadas, dun poboado prerromano, aludido polo astrónomo Tolomeo como a cidade máis habitada da tribo dos tiburos, tribo ástur, que podería estar na actual Pobra de Trives.
O nome Nemetobriga prorcede de nemeton (lugar sacro ou sagrado) e briga (altura, fortaleza). Ambas atópanse nos nomes de moitos lugares de Europa relacionados cos celtas: Nemetacum (na Gallia Belgica, cidade francesa Arras), *Nemetodurum (cidade francesa de Nanterre), Vernemetum (no condado de Nottinghamshire en Inglaterra), Medionemetum (en Escocia) para o primeiro formante, e para o segundo Brigae (Brzeg, en Polonia), Brigantia, (Briançon en  Francia); Attobriga (Weltenburg, Babiera, Alemaña); Cantabriga (Cambridge, Inglaterra) etc.
Hai varias opinións sobre a situación do poboado. O filólogo francés Georges Dottin opinaba en 1915 que estaba preto de Ponte Navea, na estrada de Ourense á Pobra de Trives xa preto desta última. Por aquí pasaba unha vía militar romana, a Vía Nova ou Vía XVIII segundo o itinerario de Antonino. Mentres, a maioría de arqueólogos e historiadores a sitúan no que hoxe é Trives Vello.
Telemachos Karakalos
Telemachos Karakalos ( en grego Τηλέμαχος Καράκαλος), nado en Dimitsana en 1866 e finado o 15 de xuño de 1951, foi un militar e tirador de esgrima grego, gañador dunha medalla olímpica.
Traxectoria
Coronel de artillería, pertencía ao Athens Club. Participou nos Xogos Olímpicos de 1896 de Atenas, competiu en sabre individual, gañando a Georgios Iatridis, Adolf Schmal e Holger Nielsen e perdendo co seu compatriota Ioannis Georgiadis, o que o colocou no segundo lugar, equivalente á medalla de prata. No ano 1897 loitou na Guerra Greco-Turca. Participou nos Xogos Olímpicos de 1900 de París con Georgiadis pero o xurado anulou a súa actuación por golpes impropios. Combateu tamén na Primeira Guerra Balcánica en 1912 e desde 1913 foi profesor de xeografía e historia militar na Academia do Exército. Escribiu a obra Εισαγωγή της γυμναστικής στο στράτευμα, unha introdución á práctica da ximnasia no exército, e foi autor dun manual de xeografía militar e de historia militar publicado en 1914.
César Martín
César Martín Villar, nado en Oviedo o 3 de abril de 1977, é un exfutbolista español. Xogaba de defensa central e foi internacional coa selección española.
Traxectoria
Pasou no bico dos pés polo Levante UD e o Bolton Wanderers antes de fichar polo equipo alacantino do Hércules CF.
Para a tempada 2009–10 fichou polo CD Castellón por dúas tempadas con opción a outra máis.
Alcoholismo
miniatura| Gin Lane ("A canella da xenebra"), 1751, do pintor e gravador [[William Hogarth, onde se ilustran os estragos e excesos da xenebra na Inglaterra do século XVIII.]] miniatura|300px|Sección de bebidas alcólicas nun hipermercado. O alcoholismo ou alcolismo é unha dependencia con características de adicción ás bebidas alcohólicas. Caracterízase pola constante necesidade de inxerir substancias alcohólicas, así como pola perda do autocontrol, dependencia física e síndrome de abstinencia.
O alcoholismo supón un serio risco para a saúde que pode conducir á morte como consecuencia de afeccións de tipo hepático, hemorraxias internas, intoxicación alcohólica, accidentes ou suicidio.
O alcoholismo non está fixado pola cantidade inxerida nun período determinado de tempo: persoas afectadas por esta enfermidade poden seguir patróns moi diferentes de comportamento, existindo tanto alcohólicos que consomen a diario, como alcohólicos que beben semanalmente, mensualmente, ou sen unha periodicidade fixa. Aínda que o proceso dexenerativo tende a acurtar os prazos entre cada inxesta.
O consumo excesivo e prolongado desta substancia vai obrigando o organismo a requirir cantidades crecentes para sentir os mesmos efectos, a isto chámaselle "tolerancia aumentada" e desencadea un mecanismo adaptativo do corpo ata que chega a un límite no que se inviste a suposta resistencia e entón "asimila menos", por iso tolerar máis alcohol é en si un risco de alcoholización.
Tratamento do alcoholismo
miniatura|300px|dereita|Algúns dos posíbeis efectos a longo prazo do etanol que unha persoa pode chegar a ter. Ademais, nas mulleres embarazadas, o alcohol pode causar [[síndrome alcohólica fetal.]] Os tratamentos para poder combater o alcoholismo inclúen programas de desintoxicación realizados por institucións médicas. Isto pode supor a estancia do paciente durante un período indeterminado (quizais varias semanas), baixo tutela en hospitais especializados onde poida que se utilicen determinados medicamentos para evitar a síndrome de abstinencia. Despois do período de desintoxicación, pode someterse ó paciente a diversos métodos de terapia de grupo ou psicoterapia para tratar problemas psicolóxicos de fondo que poidan levar ó paciente á dependencia. Ademais, pódese apoiar o programa con terapias que inciten ó paciente a repugnar o alcohol mediante fármacos como o Disulfiram, que provoca fortes e repentinas resacas sempre que se consuma alcohol.
A terapia nutricional é outro tratamento. Moitos alcohólicos teñen síndrome de resistencia á insulina, unha desorde metabólica debido á cal o corpo non regula correctamente o azucre causando unha subministración inestable á circulación sanguínea. Aínda que esta desorde se pode tratar cunha dieta hipoglicémica, isto pode afectar ó seu comportamento e o seu estado anímico. Estes síntomas son efectos secundarios que se observan frecuentemente en alcohólicos sometidos baixo tratamento de desintoxicación. Os aspectos metabólicos do alcoholismo adoitan pasarse por alto dando como resultado tratamentos de dubidosos resultados.
Nos anos 90, os grupos de consultas de autoaxuda foron adquirindo notoriedade polos seus logros. Esta fama chega ata os nosos días (en 2007), sendo Alcohólicos Anónimos, quizais, o exemplo máis significativo deste movemento.
Impacto social
miniatura|dereita|Ilustración dun alcohólico. Os problemas sociais que se derivan do alcoholismo poden incluír a perda do posto de traballo, problemas financeiros, conflitos conxugais e divorcios, condenas por crimes tales como condución baixo a influencia do alcohol, desordes públicas ou malos tratos, marxinación, falta de respecto de xente que chega a ver o alcoholismo como un mal que o alcohólico se inflixe a si mesmo e que ven como facilmente evitable. Estudos exhaustivos, incluíndo os do doutor Wayne Kritsberg mostran que o alcoholismo non só afecta ós alcohólicos senón que pode afectar profundamente ós familiares que estean ó seu arredor. Os fillos de alcohólicos poden verse afectados ata logo de acadar a madurez. Esta situación coñécese habitualmente co nome de "The Adult Children of Alcoholics Syndrome". ALANON, un grupo formado a partir do modelo de Alcohólicos Anónimos, ofrece axuda a amigos e familiares membros de familias alcohólicas.
Nos colexios sobre todo a nivel de secundaria preséntase gravemente este problema, cada vez é máis baixa a idade en que se inician no consumo do alcohol e moitos é só para mostrar "valor" ante os seus amigos.
Farmacoloxía
A diferenza da desintoxicación de opiáceos como a heroína, que pode ser moi desagradable, e en raras ocasións con fatais consecuencias, deixar o alcohol pode chegar a matar ó enfermo se non ten un tratamento médico axeitado. O método farmacolóxico de desintoxicación para alcohólicos baséase no feito de que o alcohol, barbitúricos e benzodiazepinas provocan efectos bastante similares no cerebro, e polo tanto, uns poden substituír os outros. Debido a que as benzodiazepinas son as drogas máis seguras das tres, interrómpese a inxestión de alcohol que se substitúe por algunha benzodiazepina de longa duración, por exemplo o Valium® co fin de controlar o síndrome de abstinencia.
Outros fármacos que se empregan para o tratamento do alcoholismo son Disulfiram e Naltrexone. Empréganse para mellorar o acatamento do réxime de abstinencia e estándares da farmacopea tales como anti-depresivos, ansiolíticos e outros psicotrópicos que se usan para tratar desordes profundas no estado anímico, neurose e psicose asociadas ós síntomas que padecen os alcohólicos. Antigamente o alcoholismo o considerabamos como unha situación na que só se involucraban os adultos, pero na actualidade o alcoholismo nun 80% estase presentando nos adolescentes, en especial universitarios.
Cálculo do consumo excesivo de alcohol
Existe unha sinxela fórmula para pescudar se se está consumindo unha cantidade excesiva de alcohol cos prexuízos que iso supón, mediante o cálculo dos gramos de alcohol. Esta fórmula consiste en multiplicar a cantidade de bebida en ml ou cc polo número de graos de alcohol e por 0,8, e este resultado divídese entre 100 para coñecer os gramos de alcohol da bebida en cuestión.
Considérase un consumo excesivo diario, 40 gramos de alcohol en homes, debido á súa maior tolerancia ao alcohol, e 20 gramos de alcohol en mulleres.
Alcoholismo e predisposición xenética
Recentemente un estudo da Universidade de Granada titulado "Alcoholismo e drogadicción" di demostrar que existe unha predisposición xenética no desenvolvemento da enfermidade do alcoholismo debido a unha deficiencia na produción de endorfinas de carácter hereditario que podería ser un condicionante no desenvolvemento desta enfermidade.
O Abruñedo, Soandres, A Laracha
O Abruñedo é un lugar da parroquia de Soandres no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Tiña 0 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística.
Copsychus malabaricus
O Copsychus malabaricus é unha pequena especie de paxaro paseriforme da familia dos muscicápidos. É nativa das áreas de vexetación densa do subcontinente indio e do sueste asiático, mais a súa popularidade como ave cantora supuxo que fose introducido noutros hábitats.
Razoamento
• O razoamento argumentativo en tanto actividade mental correspóndese coa actividade lingüística de argumentar. Noutras palabras, un argumento é a expresión lingüística dun razoamento.
• O razoamento lóxico é un proceso de lóxica mediante o cal, partindo dun ou máis xuízos, derívase a posibilidade ou a falsidade doutro xuízo distinto. O estudo dos argumentos corresponde á lóxica, de modo que a ela tamén lle corresponde indirectamente o estudo do razoamento. Polo xeral, os xuízos nos que se basea un razoamento expresan coñecementos xa adquiridos. É posible distinguir entre varios tipos de razoamento lóxico.
Razoamento argumentativo
Non só se basea nas premisas cunha única alternativa correcta, senón que é máis amplo en canto ás solucións, baseándose na experiencia e no contexto. Como exemplo para ilustrar este tipo de razoamento, podemos situarnos nun caso dunha clasificación de alimentos: o tipo informal faríao segundo os ordene no frigorífico. Neste razoamento xeneralízase para todos os elementos dun conxunto a propiedade observada nun número finito de casos. As premisas neste caso non conteñen unha conclusión concreta; de feito, a información que se extrae non é correcta, é discutible.
Oleiros
Oleiros é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca da Coruña. Segundo o IGE no 2018 tiña 35.559 habitantes (34.963 no 2015, 33.550 no 2010, 31.694 no 2007, 31.264 no 2006, 30.467 no 2005, 29.671 no 2004). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «/oleiresa».
Alexandrium
Alexandrium é un xénero de dinoflaxelados mariños principalmente de zonas costeiras, que comprende moitas especies relacionadas coa produción de toxinas paralizantes (toxina PSP) nas mareas vermellas. Os quistes de dinoflaxelados producidos por esta especie son considerados moito máis tóxicos que as células nadadoras. Están cubertos por unha armadura de placas e teñen dous flaxelos. A maioría das especies son autótrofas, pero hai especies heterótrofas. A reprodución asexual é por fisión binaria, mais teñen tamén un ciclo sexual con produción dun cigoto móbil, que despois orixina un quiste. Algunhas especies viven en colonias, como A. cartenella, que forma cadeas de individuos unidos. Poden ser parasitados polo flaxelado Parvulucifera infectans. Poden proliferar en grande número formando mareas vermellas cando as condicións lle son favorables; algunhas especies producen neurotoxinas, e outras non (pero tamén son nocivas, porque poden causar anoxia no ecosistema se proliferan moito).
Arco de Triunfo de Barcelona
miniatura|dereita|375px|O Arco de Triunfo visto desde o paseo de Lluís Companysminiatura|Foto do arco logo da Exposición Universal de 1888 O Arco de Triunfo de Barcelona (en catalán: Arc de Triomf) é un monumento desa cidade que se ergue na confluencia do paseo de Lluís Companys e o paseo de Sant Joan. Foi construído con motivo da Exposición Universal de 1888 e era a portada de acceso ao recinto feiral. É obra do arquitecto Josep Vilaseca i Casanovas.
Oleiros
Xeografía
miniatura|esquerda|300px|Unha vista da [[A Coruña|Coruña dende Bastiagueiro, en Oleiros.]] Limita ao norte coa ría de Ares, ao leste cos concellos de Sada e Bergondo, ao sur cos de Cambre e Culleredo e ao oeste co concello da Coruña e coa ría do Burgo, da cal abrangue a costa da marxe dereita oposta á da cidade da Coruña. Está situado no interior da unidade xeográfica chamada Xistos Cristalinos de Bergondo, creada no Precámbrico.
Razoamento
Razoamento lóxico
Razoamento lóxico é un proceso mental que implica a aplicación da lóxica. A partir deste tipo de razoamento, pode ser dun ou máis lugares para chegar a unha conclusión de que pode ser determinado como verdadeiro, falso ou posible. A partir dunhas premisas sacamos esa conclusión que normalmente é fiable, neste tipo de razoamento é case imposible debater sobre a conclusión. Un exemplo sería: no caso dunha clasificación de alimentos, o do tipo lóxico ordenaríaos por carnes, peixes, froita etc.
Oleiros
Toponimia
Segundo o Padre Sarmiento o topónimo Oleiros fai referencia ás olas en que se celebraban antigamente os soterramentos.
Arco de Triunfo de Barcelona
Características
A decoración complétase cunha serie de esculturas, como o escudo de España na cimeira e mais os escudos das diversas provincias españolas arredor do arco en cadansúa das fachadas.
Chanteloup, Ille e Vilaine
Chanteloup (en Kantlou) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Oleiros
Historia
O castelo de Santa Cruz está situado nun illote na enseada do mesmo nome, no Porto de Santa Cruz. Foi mandado construír por Diego das Mariñas no século XVI para completar o sistema defensivo da baía coruñesa, xunto co castelo de Santo Antón, o castelo de San Diego e o castelo de Santo Amaro. No século XIX foi mercado pola familia Quiroga-Pardo Bazán. En 1939 foi doado pola filla de Emilia Pardo Bazán á arma de cabalería para organizar colonias dos orfos de guerra civil ata 1978. O castelo quedou abandonado ata 1989 cando foi mercado polo concello. O Castelo de Santa cruz está declarado Ben de Interese Cultural. Actualmente é o Centro de Extensión Universitaria e Divulgación Ambiental de Galicia
Alexandrium
Os datos electroforéticos de encimas e as análises xenéticas de ARN mostran que dúas das especies, Alexandrium fundyense e A. tamarense, están moi estreitamente relacionadas, mentres que as compatibilidades de apareamento mesmo suxiren que son variedades dunha soa especie heterotálica.
José Baña Pose
José Baña Pose, coñecido como Pepe de Xan Baña, nado en Varilongo (na parroquia de Santa Sabiña do concello de Santa Comba) o 4 de xaneiro de 1872 e finado na Habana o 16 de outubro de 1945, foi un escritor galego.
Traxectoria
Asistiu a escola intermitentemente durante tres anos ata que o 17 de agosto de 1889 emigrou á Habana. Comenzou traballando nunha bodega, e despois estudou para cura, abandonando os estudos cando lle faltaba moi pouco para rematar. Acadou o título de mestre de instrución pública, e con el impartiu docencia en diversos lugares de Cuba, sendo o seu derradeiro destino a escola do barrio de Cayajabos, preto de Artemisa, na provincia de Pinar del Río. Colaborou literariamente no Diario de la Marina e participou no ambiente cultural do Centro Galego da capital cubana. Mantivo amizade con Manuel Curros Enríquez. Viaxou a Galicia en 1921, cando contaba con 49 anos. Pasou os últimos anos na sociedade La Benéfica, da que era socio de honra e na que recibiu todas as atencións e coidados médicos necesarios. Os seus restos descansan no Panteón do Centro Galego do Cemiterio de Colón da cidade da Habana.
Case sempre escribiu en galego.
Recoñecementos
O colexio de primaria de Traba, na parroquia de Xallas de Castriz, unha asociación veciñal en Santa Sabiña e unha rúa en Santa Comba levan o seu nome.
Alexandrium
Traballos moleculares recentes demostran que existe un complexo Alexandrium tamarense (complexo Atama, que inclúe A. tamarense, Alexandrium fundyense, Alexandrium catenella) e que ningunha das tres designacións de morfoespecies orixinais forma grupos monofiléticos nas actuais árbores filoxenéticas baseadas na SSU (ARNr da subunidade ribosómica menor) e nas previas baseadas na LSU (ARNr da subunidade ribosómica maior), é dicir, estas designacións de especies non serían válidas. Isto necesita máis investigacións.
Oleiros
Demografía
É o segundo concello máis poboado da comarca da Coruña e o décimo concello galego en poboación.
Economía
A economía de Oleiros estivo durante séculos centrada no sector agrario, gandeiro e pesqueiro. No porto de Lorbé existe unha das depuradoras de mexillóns máis importantes de Galiza.
A proximidade á cidade da Coruña fixo medrar a poboación do concello que pasou dunha etapa de cidade dormitorio, nas zonas máis próximas, e de ocio preto das praias. Oleiros é agora un concello residencial e de alta calidade de vida. O concello ten múltiples urbanizacións, zonas de vivendas e equipamento residencial. Nos últimos anos construíronse zonas verdes, zonas peonís e infraestruturas para mellorar a vida diaria no concello. O novo acceso ao concello é a Vía ártabra (AG-13), estrada de alta capacidade que ligará o concello coa autoestrada AP-9.
Patrimonio
O museo dos Oleiros forma parte do Centro Cultural As Torres de Santa Cruz, unha das máis importantes escolas de cerámica popular. Acolle unha colección única en Europa de cerámica popular, e é sede dunha das feiras máis importantes de cerámica tradicional de España, que cada ano acolle centos de ceramistas que expoñen as súas pezas.
Lugares de interese
miniatura|Praia de Santa Cristina.
Saudade (Ferrol)
Saudade foi unha revista publicada en Ferrol entre 1924 e 1925.
Oleiros
Parroquias
miniatura|As nove [[Parroquia eclesiástica galega|parroquias que compoñen o concello de Oleiros.]]
Lugares
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Oleiros vexa: Lugares de Oleiros.
Saudade (Ferrol)
Historia e características
Subtitulada Revista Ilustrada, apareceu en decembro de 1924. Dirixida por Joaquín de Castro Martín. Os redactores eran Bermejo, Díaz Baamonde, Conde e Meirás. Ilustada con fotografías, publicaba literetura, informacións de sociedade e deportes.
Foradada
Foradada é un concello da comarca catalá da Noguera, na provincia de Lleida. Segundo datos de 2006 a súa poboación era de 213 habitantes. Inclúe os núcleos de Marcobau, Montsonis, Rubió de Baix, Rubió de Dalt e Rubió del Mig.
Historia
A orixe do topónimo está na situación da vila, baixo unha roca furada (en catalán foradada).
Antón Varela
O nome Antón Varela pode facer referencia a:
Carlos del Álamo
José Carlos del Álamo Jiménez, nado en Madrid en 1951, é un enxeñeiro e político do PP.
Adriana Ozores
Adriana Ozores Múñoz, Adriana Ozores, é unha actriz española nacida en Madrid o 21 de maio de 1959.
Pertence a unha das sagas cinematográficas máis coñecidas de España, sendo filla de José Luis Ozores, sobriña de Mariano Ozores e Antonio Ozores, curmá de Emma Ozores.
Tamñen conta cunha ampla experiencia en televisión, en series como Periodistas (serie de televisión), Manolito Gafotas ou Los hombres de Paco, así coma en teatro.
Prefectura de Nara
A Prefectura de Nara (奈良県, ならけん, Nara-ken) é unha prefectura do Xapón, situada na rexión de Kinki e no centro-oeste da illa de Honshu. A súa capital é Nara-shi. A prefectura cobre 3.691,09 km² de superficie e habítana 1.403.073 persoas.
A prefectura fai fronteira coa prefectura de Wakayama, a prefectura de Osaca, a prefectura de Quioto e a prefectura de Mie. Antes da Revolución Meiji coñecíase como a maior parte da provincia de Iamato (大和国).
A Armada Nova, Soandres, A Laracha
A Armada Nova é un lugar da parroquia de Soandres no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Xunto con A Armada Vella tiña 10 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 6 homes e 4 mulleres.
Calvin and Hobbes
right|300px|Título do cómic|thumb Calvin and Hobbes é unha tira cómica de banda deseñada creada polo debuxante estadounidense Bill Watterson, que foi publicada entre o 18 de novembro de 1985 até o 31 de decembro de 1995. A miúdo considerada como a "mellor tira de banda deseñada dos xornais",  Calvin and Hobbes desfrutou dunha ampla e duradeira popularidade, influencia e interese académico.
Nela nárranse as andainas dun rapaciño de seis anos, Calvin, cunha imaxinación rebordante, en realidade unha caricatura a xulgar polo enorme desaxeitamento entre o tamaño da cabeza e o do corpo (ou precisamente por iso se reflicta ben que é un neno, pola diferenza morfolóxica respecto á proporción das oito cabezas dun adulto).
No cumio da súa popularidade, Calvin and Hobbes aparecía en máis de 2 400 xornais de todo o mundo. En 2010, volvéronse editar as tiras en máis de 50 países, e case 45 millóns de copias dos libros de Calvin and Hobbes foron vendidos en todo o mundo.
Personaxes principais
Fillo único, Calvin amósanos moitos aspectos da vida cotiá dende unha óptica infantil, aínda que en realidade se trate dunha banda deseñada destinada máis ben aos adultos. Unha boa parte das situacións tratadas teñen unha relación moi directa coas actividades ou pensamentos infantís: xogando coa zorra en inverno nunha corga próxima á casa ou con globos de auga en verán, os monstros debaixo da cama, a hora do baño, os acenos cando lle están tirando unha fotografía, o colexio, xogando coa comida, a canguro coidadora, os deberes, o almorzo no comedor escolar, a hora de irse deitar, ou outros tipos de diversións fronte á enchente habitual de televisión ("Ou, grande altar de distracción pasiva; derrama sobre min as túas discordantes imaxes a tanta velocidade como cho permita o refresco das túas 625 ringleiras"). Moitas veces formúlanse dinámicas adultas habituais analizadas dende as inferencias dun neno, co cal se chega a moitas situacións cómicas. Outras fontes do seu humor son as trasnadas, a súa linguaxe mesturada de palabras habituais con outras de rexistros elevados ou o recurso á misoxinia ou ó escatolóxico.
Pero o tebeo ten dous nomes, xa que hai outro personaxe que comparte o protagonismo co pequeno humano: trátase dun tigre de veludo chamado Hobbes, que para o resto da xente é simplemente un boneco mentres que para Calvin ten vida propia. Coma se fosen Don Quixote e Sancho Panza, ás veces Hobbes preséntase coma o contrapunto de Calvin, sobre todo cando se avista que se van enlear polas consecuencias dos seus actos (trasnadas, para un maior). A imaxinación rebordante non pode chegar a explicar todos os actos de Hobbes (dende que se abalanza contra Calvin para atacalo cando entra pola porta vindo do colexio, ata as pelexas ou razoamentos exteriores, pero iso asúmese dentro do pacto de verosimilitude sobre a ficción entre o autor e o lector), pero o contexto real é o grande cariño que Calvin sente por Hobbes, o que leva ás veces a fermosas escenas de exaltación da amizade. Unha mostra deste afecto é a enorme intranquilidade vital que se produce en dous episodios nos que Hobbes deixa de estar con Calvin porque desaparece por certo tempo: cando rouban na casa tras unha viaxe que fai a familia para asistir a unha voda, e onde Hobbes non dá aparecido (e a angustia de Calvin por atopar a Hobbes en contraste coa preocupación pola inseguridade no fogar por parte dos pais) ou cando a rapaza veciña secuestra a Hobbes para recuperar unha boneca que Calvin lle secuestrara antes. Tanto o nome de Calvin coma o de Hobbes proceden de dous filósofos: o primeiro é Calvino, tamén reformador protestante do século XVI, e o segundo é Thomas Hobbes, do século XVII e quen segundo o creador da banda deseñada tiña unha visión escura e pesimista da natureza humana.
Personaxes secundarios
Outros personaxes que aparecen con certa profusión son: Ademais deles, debido a que os temas máis recorrentes na imaxinación de Calvin son os dinosauros, as aventuras espaciais e certos obxectos que cobran vida propia (a bicicleta, os bonecos de neve, as mesas, moi habitualmente a comida e sempre Hobbes), moitas veces aparece el mesmo representado nas súas historias imaxinarias coma dous posibles alter ego: Por outra parte, algunhas das súas aventuras parten tamén de certas alteracións das leis e principios da física do mundo coñecido: un duplicador de persoas, unha alteración gravitacional ou da perspectiva, o crecemento progresivo de Calvin ata o tamaño da Galaxia, viaxes no tempo (ao pasado), a ausencia ou inversión das cores etc.
Formato
As bandas deseñadas teñen un formato ambiguo: constan de tres ringleiras de catro cadros ou viñetas cada unha (salvo ás veces a primeira) que a maioría das veces son tres escenas diferentes. Aínda que cun fío condutor común, en moitos casos estas ringleiras son interpretables tamén se se presentan e son comprensibles independentemente (ás veces grazas á recontextualización ou á anáfora). Así, pódese compoñer certa continuidade en historias longas ou presentar as ringleiras por separado para cando o espazo de edición é reducido. A pesar das dificultades de manter esta ambivalencia, o recurso está suficientemente ben elaborado como para aproveitarse comercialmente para estes dous tipos diferentes de formatos. Como xa se dixo, as fontes son sempre iguais agás as do matón e dos monstros de debaixo da cama pero, en todo caso, sempre en versais (salvo tamén a do abusón, polo menos na edición en castelán). Normalmente son en branco e negro (polo menos nos volumes que se citan a continuación) aínda que aparecen alternadamente páxinas enteiras a cor (polo menos no número 5). O estilo da ilustración depende do narrado, probablemente para que o lector se decate máis facilmente do contexto da narración: varía en función de se está no mundo real, na imaxinación de Calvin só con Hobbes, nalgunha aventura dos seus alter ego ou, sobre todo, se está na imaxinación conxunta de Calvin e Susie nas moi contadas ocasións nas que acepta a xogar con ela. Nos primeiros casos, ten unha tendencia de certo parecido coas ilustracións de Snoopy.
Selección de fútbol do Camerún
A selección de fútbol do Camerún (en francés: Équipe nationale du camerounaise de football) é o equipo de fútbol que representa en competicións internacionais ao Camerún. A súa organización está a cargo da Federación Camerunesa de Fútbol (Fédération Camerounaise de Football, FECAFOOT), pertencente á Confederación Africana de Fútbol (CAF). Entre os seus éxitos destacan cinco títulos da Copa Africana de Nacións e a súa participación nos cuartos de final do Mundial de Fútbol de 1990 de Italia.
Os inicios
A Federación Camerunesa de Fútbol (FECAFOOT), fundouse en 1959. O primeiro partido internacional oficial da selección foi o 13 de abril de 1960, contra a selección de Somalia, na que se converteu na maior vitoria dos cameruneses en toda a historia (9-2). A federación afiliouse á FIFA en 1962 e á CAF en 1963. Durante os anos sesenta, o Camerún non disputou ningún partido da fase final da Copa de África, ata que cae eliminado en primeira rolda en 1970 e consegue o terceiro posto en 1972. Pero ata os anos oitenta desaparece do panorama futbolístico internacional.
O esplendor
A sona mundial da selección camerunesa comezou en 1982 coa súa primeira participación nun mundial de fútbol. No mundial de España 1982 é encadrada no grupo A, que se disputa en Galicia, e onde con tres empates remata eliminada por detrás de e de, con esta última empatada a puntos. Italia sería finalmente campioa e Polonia ocuparía a terceira praza. O seu adestrador era o francés Jean Vincent e o capitán era Roger Milla.
En 1984 conseguirá o seu primeiro título africano, ao vencer a en Abixán por 3-1. En 1990 participa nos mundiais de Italia, adestrados polo ruso Valeri Nepomniachi, e convértense na sorpresa do campionato. Derrotan a de Maradona por 1-0 no partido inaugural (obra de François Omam-Biyik), despois vencen a  e perden coa, pero clasifícanse para oitavos (a segunda selección africana en facelo) e despois de derrotar a  (2-1) con dous goles de Milla (daquela con 38 anos), convértese na primeira selección dese continente en chegar a cuartos dun mundial. En cuartos son eliminados por cun resultado de 2-3.
O regreso
O Camerún consegue a medalla de ouro nos Xogos de Sydney, ao vencer a nos tiros de penalti. Tamén nese ano o Camerún gaña a Copa de África, vencendo unha vez máis a Nixeria, e dous anos despois conséguena outra vez derrotando a. En 2003 falece no campo, mentres disputan un partido contra Colombia na Copa das Confederacións, o xogador Marc-Vivien Foé. Nos anos seguintes atravesa unha serie de malos resultados, sendo eliminado rapidamente da Copa de África ou quedando fóra do Mundial de Alemaña 2006.
A selección do Camerún e Galicia
O primeiro contacto da selección do Camerún con Galicia produciuse en 1982, durante os mundiais de fútbol celebrados en España. O Camerún quedou encadrada no grupo A, a canda Perú, Italia e Polonia. O primeiro partido dos cameruneses foi en Riazor, o 15 de xuño de 1982, contra os peruanos, e o resultado foi de empate a cero goles. O 18 de xuño tamén en Riazor, volveron empatar a cero con Polonia, e o 23 de xuño, en Balaídos, empataron a uns con Italia. O gol camerunés, marcado por Gregoire M'Bida, non abondou e Italia pasou á seguinte fase cos mesmos puntos que o Camerún pero cun gol marcado máis. Finalmente, Italia sería campioa e Polonia obtería o bronce.
Entre as tempadas 1996-97 e 2000-01, o xogador Jacques Songo'o, porteiro titular da selección do Camerún, defendeu a camisola do Deportivo da Coruña.
Galicia-Camerún
O terceiro partido da época moderna da selección de Galicia de fútbol celebrouse o 27 de decembro de 2007, en Vigo e enfrontou por primeira vez ao Camerún cos galegos. O resultado foi empate a un.
Foi seleccionado tamén o dianteiro Achille Webo, pero lesionouse uns días antes do encontro.
Nelly Sachs
Nelly Sachs, nada en Schöneberg, preto de Berlín, o 10 de decembro de 1891, finada en Estocolmo o 12 de maio de 1970, foi unha escritora e poetisa alemá.
Biografía
De relixión xudía, empezou a escribir aos 17 anos, e durante a súa primeira etapa, tras estudar música e danza, dedicouse especialmente á poesía romántica. Durante a segunda guerra mundial, exiliouse en Suecia, onde foi recibida pola afamada escritora Selma Lagerlöf. Desde entón a súa obra xirou en torno ao tema xudeu.
En 1966 outorgóuselle o Premio Nobel de Literatura cando o escritor Shmuel Yosef Agnon.
Casa de Orange-Nassau
A casa de Orange-Nassau (en Huis van Oranje-Nassau, é unha póla da casa de Nassau que xogou un papel central na historia dos Países Baixos, e en ocasións na historia de Europa desde Guillerme I de Orange-Nassau (tamén coñecido como "Guillerme o Taciturno" e "Pai da Patria"), que organizou a revolta dos holandeses contra o dominio español e que tras máis de oitenta anos de guerra levou á creación dun estado independente coñecido como as Provincias Unidas.
A dinastía Orange-Nassau estableceuse como resultado do matrimonio entre Henrique III de Nassau-Breda do Sacro Imperio Romano Xermánico e Claudia de Châlon, procedente da Borgoña francesa. O seu fillo René de Châlon foi o que primeiro adoptou o novo apelido familiar de "Orange-Nassau". Guillerme I o Taciturno foi o seu sobriño e sucesor.