cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teclado Dvorak
miniatura|dereita O teclado Dvorak ou teclado simplificado Dvorak é unha distribución de teclado deseñada polos doutores August Dvorak e William Dealey contra as décadas de 1920 e 1930, como unha alternativa á popular distribución de teclado QWERTY. Tamén foi chamado teclado simplificado ou teclado simplificado estadounidense, pero coñécese comunmente como teclado Dvorak.
Sydney Pollack
Sydney Irwin Pollack, nado en Lafayette (Indiana) o 1 de xullo de 1934 e finado en Pacific Palisades (California) o 26 de maio de 2008, foi un director de cinema, produtor e actor estadounidense.
Traxectoria
A pesar dos seus plans para estudar medicina, marchou a Nova York tralo instituto para estudar interpretación. Despois de dous anos de servizo militar, o seu amigo John Frankenheimer invitouno a ir ós Ánxeles para axudarlle cos nenos actores da súa película The Young Savages. Alí coñeceu a Burt Lancaster, que lle suxeriu que cambiara a interpretación pola dirección.
Os seus primeiros éxitos chegáronlle na televisión, en series coma The Fugitive ou Alfred Hitchcock Presents. Aínda sendo máis lembrado como director de filmes como They Shoot Horses, Don’t They, Tootsie ou Memorias de África, coa que gañou o oscar ao mellor director, seguiu desenvolvendo unha carreira como actor, facendo pequenos papeis en películas coma Husbands and Wifes, de Woody Allen ou Eyes Wide Shut, de Stanley Kubrick, así coma na serie The Sopranos.
Portochán
Co topónimo Portochán podemonos referir a:
Sabucedo
O topónimo Sabucedo pode referirse a:
Marco de lectura
miniatura|400px|Ilustración de posibles marcos de lectura: AGG·TGA·CAC·CGC·AAG·CCT·TAT·ATT·AGC  A ·GGT·GAC·ACC·GCA·AGC·CTT·ATA·TTA ·GC AG ·GTG·ACA·CCG·CAA·GCC·TTA·TAT·TAG· C
En bioloxía molecular, un marco de lectura é unha forma de dividir a secuencia de nucleótidos dunha molécula de ácido nucleico (ADN ou ARN) nun conxunto de tripletes consecutivos e non solapados. Cando estes tripletes igualan o número de aminoácidos ou sinais de parada durante a tradución de proteínas, denomínanse codóns.
Unha soa febra de molécula de ácido nucleico ten un extremo fosforilo, chamado extremo 5′ e un extremo hidroxilo ou extremo 3′. Estes definen a dirección 5′→3′. Hai tres marcos de lectura que se poden ler nesa rirección 5′→3′, cada un dos cales empeza nun nucleótido diferente do triplete. Nun ácido nucleico bicatenario, hai outros tres marcos de lectura posibles na outra febra, chamada febra complementaria na dirección 5′→3′ desa febra. Como as dúas febras dunha molécula de ácido nucleico bicatenario son antiparalelas, a dirección 5′→3′ da segunda febra correspóndese coa dirección 3′→5′ da outra febra.
En xeral, como moito, un só marco de lectura nunha sección determinada dun ácido nucleico é bioloxicamente relevante (marco de lectura aberto). Algúns transcritos virais poden traducirse usando marcos múltiples solapados. Coñécese un exemplo de marcos de lectura solapados no ADN mitocondrial de mamíferos: porcións codificantes de xenes para dúas subunidades da ATPase que se solapan.
miniatura|Exemplo de tradución de seis marcos
Código xenético
O ADN codifica as secuencias das proteínas por medio de series de tres nucleótidos codóns. Calquera secuencia de ADN podería lerse de seis mneiras: tres marcos de lectura nunha dirección (empezando en diferentes nucleótidos) e tres na dirección oposta. Durante a transcrición, a ARN polimerase le o molde da febra de ADN na dirección 3′→5′, pero o ARNm fórmase en dirección 5′→3′. O ARNm é monoctenario e, por tanto, só contén tres marcos de lectura posibles, dos cales só un é traducido. Os codóns do marco de lectura do ARNm son traducidos na dirección 5′→3′ a aminoácidos por un ribosoma para producir unha cadea polipeptídica.
Marco de lectura aberto
Un marco de lectura aberto ou ORF polas súas siglas en inglés (de open reading frame) é un marco de lectura que ten o potencial de ser transcrito a ARN e traducido a proteína. Require unha secuencia continua de ADN desde o codón de inicio, ao longo da rexión que está a continuación que xeralmente ten unha lonxitude de núcleótidos que é múliplo de 3, ata o codón de parada ou terminación do marco de lectura.
Cando unha suposta secuencia de aminoácidos resultaría da tradución dun ORF que permanece descoñecido nos xenomas de mitocondrias e cloroplastos, o correspondente marco de lectura aberto denomínase marco de lectura non identificado ou URF (do inglés unidentified reading frame). Por exemplo, o xene MT-ATP8 foi descrito primeiro como o URF A6L cando se completou a secuenciación do xenoma mitocondrial humano.
Marcos de lectura múltiple
miniatura|300px|Os dous marcos de lectura usados polos xenes mitocondriais humanos MT-ATP8 e MT-ATP6.
O uso de marcos de lectura múltiple ofrece a posibilidade de que existan xenes solapados; hai moitos deles nos xenomas virais, procariotas e mitocondriais. Algúns virus, por exemplo o virus da hepatite B e o BYDV, usan varios xenes solapados en diferentes marcos de lectura.
En raros casos, un ribosoma pode saltar dun marco a outro durante a tradución dun ARNm (desprazamento de marco traducional). Isto causa que a primeira parte do ARNm se traduza dun marco de lectura e a parte final se traduza dun marco de lectura diferente. Isto é diferente dunha mutación de cambio de pauta de lectura, xa que nela a secuencia de nucleótidos (ADN ou ARN) non se altera e só se altera o marco en que esta será lida.
Xironda
Gironde ou Xironda (33) (en Gironde) é un departamento francés situado no suroeste de Francia, que pertence á rexión de Nova Aquitania. Debe o seu nome ao estuario da Xironda, resultado da confluencia dos ríos Dordogne e Garonne.
Este departamento é o máis extenso da Francia metropolitana (10.725 km²).
Odetta
Odetta Holmes, nada en Birmingham (Alabama) o 31 de decembro de 1930 e finada en Nova York o 2 de decembro de 2008, foi unha cantante, actriz, guitarrista e compositora estadounidense, coñecida como Odetta. Amais foi unha activista dos dereitos humanos, coñecida tamén como "A voz do movemento dos dereitos civís".
O seu estilo musical varía desde o folk estadounidense, o blues, o jazz, ata os espirituais negros. É unha figura importante da explosión musical dos cincuenta e sesenta dos Estados Unidos, canda outros músicos, como poden ser Bob Dylan, Joan Baez, Mavis Staples e Janis Joplin.
Traxectoria
Aínda que naceu en Alabama, tras morrer seu pai cando ela tiña 7 anos, trasladouse con súa nai aos Ánxeles, onde se criou. Iniciouse no mundo da música aos 13 anos, recibindo leccións de ópera.
Foi ese mesmo ano onde estivo presente na marcha polos dereitos civís en Washington organizada por Martin Luther King, onde interpretou a canción "O Freedom". Barack Obama invitouna a participar na súa cerimonia de investidura, pero faleceu o 2 de decembro de 2008 aos 77 anos por mor dunha enfermidade cardíaca no Hospital Lenox Hill de Nova York.
Fábio Luciano
Fábio Luciano, nado en Vinhedo o 29 de abril de 1975, é un ex xogador de fútbol brasileiro. Xogou coma defensa para o Fenerbahçe e a selección de fútbol do Brasil.
Traxectoria
De novo xogou no club de Guarani, Ponte Petra, pasou despois dúas temporadas no Corinthians de São Paulo e desde o 2003 xoga no Fenerbahçe turco.
Newsweek
miniatura|250px|Primeira portada da revista en 1933. Newsweek é unha revista de novas de aparición semanal. Publícase en Nova York e distribúese nos Estados Unidos.
Debido a problemas financeiros, Newsweek suspendeu as súas edicións impresas o 31 de decembro de 2012 e volveu retomalas o 7 de marzo de 2014.
Historia
Orixinalmente denominada News-Week, foi fundada por Thomas J.C. Martyn o 17 de febreiro de 1933. Ese número contiña sete fotografías das novas da semana na súa portada. Co paso do tempo ampliou o concepto de revista de novas, dende historias persoais á análise e a crítica. En 1961 The Washington Post Company comprou a revista.
A data de 2003, calculábase que tiña unha distribución mundial de máis de 4 millóns de exemplares, incluíndo 3,1 millóns nos Estados Unidos. Tamén publica edicións en xaponés, coreano, polaco, ruso, español e árabe, ademais de Newsweek International en inglés.
Aínda que estea centralizada en Nova York, ten 22 oficinas: nove nos Estados Unidos e en Pequín, São Paulo, Río de Xaneiro, Buenos Aires, Cidade do Cabo, Frankfurt, Hong Kong, Xerusalén, Londres, Cidade de México, Moscova, París, Toquio e Varsovia.
Dende 2008, Newsweek atravesou varios problemas financeiros, que se viron reflectidos en reducións sucesivas. En agosto, o grupo The Washington Post vendeu esta revista ó empresario Sidney Harman por un prezo simbólico de 1 dólar. O editor Jon Meacham renunciou tras concretarse a venda. En novembro de 2010, Newsweek fusionouse co sitio web de opinión The Daily Beast. Newsweek é propiedade conxunta de Harman e IAC.
Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer
Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer é un filme estadounidense dirixido por Tim Story que foi estreado no 2007. É a secuela do filme de 2005 Fantastic Four. Está baseado na serie de banda deseñada Fantastic Four creada por Stan Lee e Jack Kirby.
Sinopse
O grupo de superheroes de Marvel, os Catro Fantásticos, enfróntanse a un enigmático heraldo inter galáctico, Silver Surfer, que chega á Terra para preparar s súa destrución. Mentres percorre o mundo sementando a destrución, Reed, Sue, Johnny e Ben deben desentrañar o misterio de dito personaxe, e facer fronte ó sorprendente regreso do seu mortal inimigo o Doutor Morte.
Gran Premio de Mónaco de 2009
O Gran Premio de Mónaco de 2009 (formalmente o LXVII Gran Premio de Mónaco) foi unha carreira de Fórmula 1 que se celebrou o 24 de maio de 2009 no Circuíto de Mónaco, Monte Carlo, Principado de Mónaco. Foi a sexta carreira do Campionato Mundial de Fórmula 1 de 2009.
Palacio de Comunicacións de Madrid
O Palacio de Comunicaciones (denominado dende 2011 Palacio de Cibeles) é un conxunto integrado por dous edificios de fachada branca situados nun dos centros do Madrid histórico. Eríxense nun lateral da praza de Cibeles, ocupando uns 30.000 metros cadrados do que foron os antigos Jardines del Buen Retiro. A elección do sitio gozou de polémica na súa época por privar a Madrid dun lugar de recreo. A primeira pedra colocouse no ano 1907 e inaugurouse oficialmente o 14 de marzo de 1919, comezando o seu funcionamento como moderna central de distribución de correos, telégrafos e teléfonos. Tras algunhas evolucións arquitectónicas do exterior do edificio (como a ampliación en dous andares cara á rúa e pasaxe de Montalbán), xa no ano 2007 comeza a albergar as dependencias municipais do Concello de Madrid, trasladando as súas dependencias dende a Casa de la Villa e a Casa de Cisneros (ambas situadas na Plaza de la Villa). Esta reforma de comezos do século XXI no edificio inclúe ademais unha área cultural denominada "CentroCentro".
miniatura|200px|No centro do [[escudo de España que preside a fachada, Palacios fixo esculpir o escudo de Galicia. Segundo conta Alfonso Paz-Andrade, fillo de Valentín Paz-Andrade, foi este quen suxeriu incluír ese detalle nunha visita que fixo ao taller. ]]
Manuel Ferrol
miniatura|200px|dereita|Rúa dedicada a Manuel Ferrol en Carral. Manuel Ferrol Fernández, nado no Cabo Vilán (Camariñas) o 28 de decembro de 1923 e finado na Coruña o 27 de febreiro de 2003, foi un fotógrafo e reporteiro galego.
Primeiros anos
Comeza a dedicarse profesionalmente á fotografía no ano 1950. Entre 1950 e 1953 monta un estudio en Betanzos e entre 1953 e 1955 traballa como retratista en Ferrol. Neses anos comeza a recibir os seus primeiros recoñecementos públicos, así recibe no 1953 o premio da Asociación de Artistas da Coruña e tamén é contratado pola Mariña de guerra estadounidense para documentar a súa visita a Ferrol. En 1955 instálase na Coruña, cidade á que sempre estará moi ligado, e comeza a traballar combinando a profesión de retratista coa de reporteiro gráfico para distintas publicacións.
Éxitos profesionais
No ano 1957 recibe un encargo da Comisión Católica de Emigración para realizar un traballo sobre o embarco de emigrantes no porto da Coruña. Nese contexto realiza o que sería o seu traballo máis coñecido nacional e internacionalmente. O día 27 de novembro de 1957, no embarque ao buque Juan de Garay, Manuel Ferrol capta a imaxe dun pai co seu fillo (os fisterráns Xan e Xurxo Calo ) chorando no porto. A fotografía representaría durante décadas os anos máis duros da emigración galega do século XX, chegando a converterse nunha especie de icona. Axudado pola relevancia e a sona deste traballo poderá estudar fotografía na Hamburger Photo Schule, feito que lle valerá ser contratado en 1958 como correspondente de Televisión Española na Galiza.
En 1961 realiza outra reportaxe de sona, esta vez sobre a liberación do buque Santa María, secuestrado polo Directorio Revolucionario Ibérico de Liberación.
En 1965 gaña a oposición para ser correspondente do No-Do, traballo no que desenvolveu multitude de monográficos sobre diversos temas galegos. Nese traballo tamén tivo o encargo de cubrir as vacacións de verán de Franco, razón pola que se converteu nunha das poucas persoas cunha relación de proximidade no contorno familiar do ditador.
Últimos anos e recoñecemento
Nos anos seguintes, Manuel Ferrol, participou en numerosas exposicións internacionais ao lado dos fotógrafos máis importantes do século, sen deixar de traballar até o seu falecemento, en marzo de 2003. Catro anos antes, en 1999 recibira un dos poucos recoñecementos oficiais que tivo en vida: o galardón da Deputación Provincial da Coruña como fotógrafo histórico. O 25 de xullo dese mesmo ano, o por aquel entón presidente da Xunta de Galicia, Manuel Fraga impúxolle a título póstumo a medalla de bronce "Os bos e os xenerosos".
Mighty Joe Young
Mighty Joe Young é un filme estadounidense dirixido por Ron Underwood que foi estreado en 1998.
Sinopse
Nas montañas de África Central, uns cazadores furtivos atacan a un grupo de gorilas. A pesar da chegada dun grupo de ecoloxistas para detelos, non poden evitar que un gorila e a xefa dos ecoloxistas morran. Na liorta un enorme gorila ataca ó xefe dos cazadores e arríncalle dous dedos. Anos máis tarde, o gorila medrou ata acadar un tamaño colosal e é protexido por Jill, a filla da ecoloxista que morrera. Convertido nunha lenda, ninguén ousa cazar na súa selva, pero cando os furtivos descobren que é real intentarán cazalo, polo que o director dunha reserva de vida salvaxe de California convence a Jill para trasladar ó gran gorila Joe alí.
Irrelixión
miniatura|300px|Irrelixiosos polo Instituto Dentsu (2006) e Zuckerman (2005). miniatura|300px|No ano 2005, a irrelixión era a cuarta "crenza" do mundo, co 11,92% da poboación global (no gráfico é o segmento de cor laranxa). Irrelixión é a ausencia, indiferenza, rexeitamento ou hostilidade cara a relixión. Algúns segmentos poden posicionarse contrarios e, eventualmente, inclusive ser hostís ás relixións, como pode ser o caso do anticlericalismo, do antiteísmo e da antirrelixión. Cando é definida como indiferenza á relixión, inclúe o apateísmo. A irrelixión tamén consiste parcialmente no rexeitamento da crenza relixiosa, onde se insire o ateísmo e o humanismo secular. Cando é definida como a ausencia de crenza relixiosa, pode incluír algunhas persoas que serían incluídas no agnosticismo, ignosticismo, non teísmo, deísmo, pandeísmo, escepticismo relixioso, pensamento libre e a non-crenza. A irrelixión pode até incluír formas de teísmo dependendo do contexto relixioso, como na Europa do século XVIII, onde o epítome da irrelixión foi o deísmo.
Algunhas evidencias suxiren que o status relixioso que máis medra nos Estados Unidos é o status denominado "sen relixión".
Porto deportivo de Chapela
O porto deportivo de Chapela é un porto recreativo galego situado na parroquia de Chapela, no concello pontevedrés de Redondela.
Está situado na vertente sur do interior da Ría de Vigo.
Lista de aeroliñas de Israel
A seguinte é unha listaxe das aeroliñas de Israel.
Los Bravos
Los Bravos é un grupo español de música rock de grande importancia no panorama musical dos anos 60 en España. Trátase dun dos poucos grupos de rock do estado que tivo repercusión internacional, grazas sobre todo ao seu grande éxito "Black Is Black" (1966).
Lista de aeroliñas de Israel
miniatura|Un [[Boeing 737 de El Al, a aeroliña principal de Israel.]]
Los Bravos
Historia e características
A boa pronuncia en lingua inglesa do carismático cantante, o alemán Michael Volker Kogel (dende a súa separación de Los Bravos en 1969 coñecido como Mike Kennedy), foi unha das principais bazas coas que contou o grupo á hora de "exportar" as súas cancións, así como a presenza escénica e a poderosa voz deste.
Menlle de Abaixo, Troitosende, A Baña
Menlle de Abaixo é un lugar da parroquia de Troitosende no concello coruñés da Baña na comarca da Barcala. Tiña 11 habitantes no ano 2015 segundo datos do INE,, dos cales 6 eran homes e 5 eran mulleres. No 2010 tiña 16 habitantes: 10 homes e 6 mulleres.
Raúl Fernández Fernández
Raúl Fernández Fernández, nado en Castrelo do Val en 1955 e finado o 20 de xuño de 2019, foi un mestre e político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Foi mestre de ensino primario e exerceu nos colexios Verín, Padrón, Boiro, Negreira, Castrelo do Val e Oímbra. Nas eleccións municipais de 1987 encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE á alcaldía de Castrelo do Val e foi elixido alcalde. Foi reelixido nas sucesivas eleccións. En 2005 foi nomeado delegado territorial da Consellería de Política Territorial, Obras Públicas e Transportes. Nas eleccións municipais de 2011 volveu ser elixido concelleiro en Castrelo do Val. Foi deputado provincial durante unha lexislatura e dende 2009 é secretario provincial do PSdeG-PSOE de Ourense (2009-2017). Foi elixido deputado no Parlamento de Galicia nas eleccións autonómicas de 2012 e volveu ser elixido deputado nas autonómicas de 2016.
En novembro de 2020 foi elixido fillo predilecto de Castrelo do Val. O colexio da localidade tamén leva o seu nome desde ese mesmo ano.
Secuencia Kozak
A publicación de Kozak ofrecía datos que se limitaban a un conxunto de vertebrados, como humanos, vacas, gatos, cans, pitos, coellos de indias, hámsteres, ratos, porcos, coellos, ovellas e o anfibio Xenopus.
Introdución
Esta secuencia dos ARNm eucarióticos é recoñecida polo ribosoma como o sitio de inicio da tradución, a partir do cal a proteína está codificada no ARNm. O ribosoma necesita esta secuencia (ou unha variación dela) para iniciar a tradución de proteínas. A secuencia Kozak non debe confundirse co sitio de unión ao ribosoma (RBS), que pode ser o extremo 5' cap do ARNm ou un sitio de entrada ao ribosoma interno (IRES).
In vivo, este sitio a miúdo non coincide exactamente en distintos ARNms e a cantidade de proteína sintetizada a partir dun determinado ARNm depende da forza coa que se une a secuencia Kozak. Algúns nucleótidos desta secuencia son máis importantes que outros: o codón AUG é o máis importante porque é o codón de iniciación real, que codifica o aminoácido metionina no extremo N-terminal da proteína. (Máis raramente, o CUG pode usarse como un codón de iniciación, que codifica unha leucina en vez da típica metionina). Ao nucleótido A do codón "AUG" dáselle o número 1. Para que haxa unha secuencia consenso forte, os nucleótidos nas posicións +4 (é dicir G no consenso) e -3 (é dicir, A ou G no consenso) en relación co nucleótido número 1 deben ambas coincidir co consenso (non hai posición 0). Un consenso adecuado ten só un destes sitios, mentres que un consenso feble non ten ningún. O cc en -1 e -2 non están conservados, pero contribúen á forza global da secuencia. Hai tamén evidencias de que unha G na posición -6 é importante na iniciación da tradución.
Hai exemplos in vivo de cada un destes tipos de secuencia Kozak, e problemente evolucionaron como outro mecanismo de regulación xenética. Lmx1b é un exemplo de xene cunha secuencia consenso Kozak feble. Para a iniciación da tradución dese sitio, requírense outras características na secuencia do ARNm para que o ribosoma recoñeza o codón de iniciación.
miniatura|550px|center| Un logo de secuencia que mostra as bases máis conservadas arredor do [[codón de iniciación obtido a partir dos ARNms dos xenes humanos.]]
Mutacións
As mutacións G—>C na posición -6 do xene da β-globina (β+45; humana) alteran a función fenotípica hematolóxica e biosintética. Esta foi a primeira mutación que se detectou na secuencia Kozak, que se atopou nunha familia do sur de Italia que sufría talasemia intermedia.
Variacións da secuencia consenso
(gcc)gccRccAUGG AGNNAUGN ANNAUGG ACCAUGG GACACCAUGG
Forcarei
Forcarei é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Segundo o IGE en 2019 tiña 3.388 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é.
Xeografía
Forcarei é un concello situado ao norte da provincia, linda cos concellos de Cerdedo-Cotobade, Silleda, A Estrada, Lalín, Beariz e A Lama.
No seu termo municipal nacen os tres principais ríos intrínsecos da provincia de Pontevedra: río Umia, río Lérez e río Verdugo.
Historia
En 1833 creouse o concello de Forcarei, se ben entre 1858 e 1862 denominouse Soutelo de Montes.
Patrimonio
Na capital municipal atópase a igrexa parroquial, dedicada a san Martiño. É obra de finais do século XVIII, do mestre canteiro Pedro Varela e o mestre asentador Pedro Gutiérrez. Orixinalmente era de planta de cruz latina pero en 1961 o arquitecto Javier García Santoro ampliou o brazo dereito. A única decoración da fachada, de estilo neoclásico, é unha pequena imaxe da Virxe nunha fornela sobre a porta. Á esquerda da fachada érguese a torre campanario, de sección cuadrangular no primeiro corpo e octogonal no segundo, e rematada nunha pequena cúpula.
Nas escaleiras de acceso á igrexa atópase un cruceiro construído a finais do XIX por Xosé Ferreiro. Este cruceiro estaba situado no centro da praza pero foi trasladado cando se acometeu a remodelación da praza e a construción do edificio do concello.
A Casa do Concello foi proxectada polo arquitecto pontevedrés César Portela.
Na parroquia de Santa María de Aciveiro sitúase o mosteiro de Santa María de Aciveiro que ocupou un papel fundamental na rexión desde a súa constitución no século XII ata o ano 1893. Na actualidade é un Hostal Monumento co nome de Hospedería de San Gonzalo das Penas.
Política
Dende o ano 2023 o concello esta gobernado pola coalición formada polo PSdeG-PSOE e o BNG, con Verónica Pichel (PSdeG-PSOE) como alcaldesa.
Sendeirismo
Forcarei conta con dúas rutas homologadas de sendeirismo: o PR-G 100 "Sendeiro Natural Aciveiro - Candán", e o PR-G 113 "Ruta das Pontes do Lérez".
A primeira é unha ruta sendeirista circular de 15 km con principio e fin no coñecido mosteiro de Aciveiro.
A segunda é lineal duns 14 km con principio/fin no mosteiro de Aciveiro e remate/inicio en Gaxín
Lugares de Forcarei
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Forcarei vexa: Lugares de Forcarei.
Tamaganos
Fontes
Este pobo non é citado polas fontes clásicas (Plinio o Vello, Estrabón etcétera) senón que nos é coñecido a través de diversas inscricións epigráficas.
Entre estas fontes últimas cabe destacar o Padrón dos Pobos (CIL, II, 2477), unha columna que conmemoraba o erguemento da ponte de Chaves, sobre o río Támega, e na que son citados dez pobos ou civitates, entre os cales son citados os tamagani.
Outra epígrafe, procedente do castro de Cabanca, en Castrelo do Val, cita un tamagano (segundo Le Roux e Tranoy de nome Lucius Casius Caenus), decurión da Ala I Gigurrorum.
Identificación
O Padrón dos Pobos, especialmente, axuda a identificar os tamagani coa mesma raíz do río Támega, de onde se supón con forte razón que o grupo tomou o nome. A raíz *tam- corresponde a un hidrónimo, como vemos noutros casos e sen saír da mesma Galiza: río Tambre (antigo Tamare; cf. Praestamarcos), río Tamuxe, río Támoga etc, con paralelos noutros países, sendo o máis a man o do río Támese en Inglaterra, en inglés Thames. Trátase dunha coñecida raíz indoeuropea con significado de "escuro" o que val tanto como "profundo" (con significado de "escuro" aínda vivo en linguas eslavas, cfr. checo tma "escuro", ruso temnotá "escuro", temnéti "escurecer").
Porén a redución do pobo precísase máis aínda no val de Monterrei ou de Verín, polo feito de que aí perduran hoxe os topónimos Tamagos e Tamaguelos, de dous pequenos lugares. Tamagos deriva, sen dúbida, de tamaganos, sendo Tamaguelos un diminutivo, co sufixo, xa latino, -ellos; o que non é óbice para que o seu territorio se estendese aínda augas abaixo do Támega até o que hoxe é territorio portugués.
A chave das noces
A chave das noces é unha novela negra de Xabier P. Docampo, publicada en 1987 pola editorial Vía Láctea.
Foi reeditada por Xerais en 2018 na colección Fóra de xogo.
Trama
Mauro traballa de axudante nunha axencia de detectives dunha cidade costeira de Galiza. Os seus encargos adoitan ser sinxelos, coma cobrar débedas pendentes ou conseguir probas de infidelidades.
De casualidade contacta con Henrique, un mozo portugués de 17 anos, que logo de facerlle un favor, pídelle que localice a súa irmá, que fuxira preñada. Previsiblemente esta estará xa metida na rede de clubs de alterne dirixida por Ermexildo, un chulo da cidade.
Trala aparición do cadáver de Henrique no peirao, retoma a procura da súa irmá e intenta descubrir quen o matou. Así, investiga a varios matóns, relacionados con Ermexildo a través do contrabando e o tráfico de heroína. Conta coa colaboración de amizades, unha prostituta e un xonqui que lle subministran respectivamente información e outros obxectos, coma armas ou discos roubados.
Atopa á irmá nun piso onde viven varias rapazas, e dille onde está súa nai e os seus irmáns máis novos, pero non que faleceu seu irmán Henrique.
O caso dos traficantes remata sen solución posíbel. As mortes non teñen volta atrás, e o narcotraficante máis poderosas ten as costas ben cubertas.
Narración
A obra está narrada en terceira persoa, con narrador omnisciente.
A trama está ambientada a mediados dos 80 nunha cidade da costa, e fálase dos problemas desa época: reconversión naval, mozos no paro, e adicción á droga. A influencia musical da época tamén está patente, con Mauro escoitando discos dos Rolling Stones e Leonard Cohen.
Marquesado de Riestra
O marquesado de Riestra é un título nobiliario outorgado por Afonso XIII, por Real Decreto de 4 de febreiro de 1893 a José María Riestra y López, deputado en Cortes e senador do Reino.
Música da India
miniatura|Muller tocando o [[tambura, c. 1735 (Rajasthan).]] A música da India ou música hindú inclúe múltiples variedades de música tradicional, música pop e a música clásica da India. Inclúe a música clásica indostaní e a música carnática e conta cunha historia de varios milenios.
Música xeral
Europa e Occidente teñen a súa música fundada sobre o sistema de división da oitava en 12 semitóns, ou sexa 12 intervalos mínimos definidos cientificamente. China constrúe a súa música sobre a serie dos 12 lyú obtidos por unha progresión de quintas consonantes e ordenados dentro dos límites dunha oitava, sons escrupulosamente medidos e establecidos matematicamente desde a máis remota antigüidade. Os árabes basean todo o seu sistema musical na oitava dividida en 24 cuartos de ton, división regular con algunha correspondencia co sistema dos 12 semitóns europeos; pero no Indostán atopamos un sistema de sons inspirado na división da oitava en 22 partes non iguais chamadas srutis, e esta división, cuxa orixe non é coñecida, ten consecuencias moi curiosas para os europeos, xa que a idea da consonancia, entendida na acepción occidental, queda descartada, pois entre os intervalos que poden formarse con shrutis só hai un, co que dividindo a oitava en dúas partes iguais coincide co sruti número 12, equivalente ao europeo denominado cuarta aumentada (do-fa#), sendo todos os demais estraños aos oídos occidentais. Iso representa unha dificultade, e é a que tanto a comprensión como a interpretación da música indostánica ten que ser por aproximación e case nunca no seu valor absoluto; unha canción, un anaco de música instrumental, como unha melodía calquera, ao estar concibida polo sistema dos srutis, non é transportable exactamente na gráfica europea nin é executable sobre un instrumento baseado no temperamento. Cabe observar estas particularidades para comprender que as melodías indostánicas que adoitan acompañar os estudos e comunicacións relativas a este xénero musical, feitas coa gráfica occidental, son transcricións aproximadas das cales o oído educado á europea non pode apreciar o seu positivo valor, nin o musical nin o técnico, das formacións modais. Antes de 1920 a música da India baseábase en templos, para os seus deuses, e nos chamáns.
Música clásica tradicional
Os dous estilos de música clásica foron a música carnática, atopada principalmente no sur, e a música clásica indostaní, no norte do país. As dúas tradicións diverxeron dunha mesma raíz durante o século XIII.
A formación musical indostánica e a súa teoría puido ser coñecida grazas aos traballos de divulgación publicados polo raxá Sourindro Mahun-Tagore, home de vasta cultura musical e literaria que quixo dedicar a maior parte da súa vida á xenerosa misión de dar a coñecer con todo detalle a música do seu país aos europeos. Grazas a este traballo de divulgación foi descorrido o tupido veo tras do que se escondía o fondo teórico e técnico da música hindú.
No noroeste da India existía unha antiga civilización india que exhibe determinadas relacións con Mesopotamia e Exipto. A música estaba vinculada coa relixión védica (baseada nos catro textos épicos Vedas, que son os textos máis antigos da literatura da India, compostos a partir de mediados do II milenio a. C.). No Sama-veda (un dos Vedas) atópase o primeiro escrito sobre a música da India. Áchase no capítulo dedicado ao teatro, posto que a música hindú está ligada coa lingua, a danza e o xesto. No III século a. C., o musicólogo Bharata compuxo unha música vocal dedicada ao deus Brahma. A música profana, é dicir, sobre todo a poesía amatoria e a música instrumental, opónselle a este culto brahmánico como culto do deus aborixe (non ario) Shiva.
No século XIV d. C., o norte da India islamizouse, e a música de culto védica pasou a un segundo plano.
A música de culto védica é vocal e monódica. As súas melodías desenvolven determinadas tonalidades, expostas por vez primeira por Bharata, pero que se remontan a prácticas moi antigas. Os textos do Rig-veda declamábanse como canto falado silábico, dentro do estreito marco de tres alturas de ton enteiro.
Sistema modal
O sistema musical é modal. Reprodúcese por primeira vez na teoría musical de Bharatá. Baséase nunha escala de sete graos, medíndose a distancia entre sons en srutis. Unha oitava contén 22 srutis. Por tanto, un shruti é un pouco maior que un cuarto de ton. O patrón de medida non é un sistema matemático como entre os gregos, senón o oído, do sánscrito shrut, ouvir. A escala (grama) superpón tres magnitudes interválicas (orixinalmente, os shrutis, do mesmo xeito que os intervalos gregos, tiñan dirección descendente): dous shrutis, ou sexa aproximadamente un semitón, tres shrutis, ou sexa un ton diminuído, e catro shrutis, ou sexa, un ton aumentado. A escala máis importante constrúese sobre o ton de sa. Esta sa-grama corresponde aproximadamente, coa súa distribución de semitóns e a súa terceira menor, ao modo de re menor, é dicir a frixia grega ou ao eclesiástico dórico. A segunda escala fundamental é a ma-grama, que parte de ma e que corresponde ao modo de sol co terceiro grao maior.
Ritmo
O ritmo é modal. A música védica limitábase a tres valores: lixeiro-pesado-estendido, é dicir, a 1, 2 ou 3 tempos, para o que a música deshi ensamblaba dous valores breves. Os compases binarios e ternarios forman combinacións de dous a catro compases cada unha que se repiten. A sistematización dos tipos de compás en sete formas fundamentais, cada unha delas con cinco variedades, remóntanse seguramente á tradición india máis antiga. Mediante a superposición de diversos ritmos orixínase unha polirritmia, típica da música india. En realidade, o ritmo da música da India fundaméntase na teoría do ritmo dos talas (que significa ‘palma da man’).
Os xéneros da música clásica indostaní son: dhrupad, dhamar, khyal, tarana e sadra.
Música clásica lixeira
A música clásica lixeira ou semiclásica inclúe os seguintes xéneros: thumri, dadra, ghazal, chaiti, kajri e tappa. Aínda que están baseados nos ragas, hai máis licenza na interpretación fóra dos límites formais dos ragas.
Música folclórica
miniatura|Músicos folclóricos indios tocando nunha vila rural miniatura|[[Tamak' (d.) e Tumdak' (e.) - tambores típicos do pobo santhal, fotografados nunha aldea no distrito de Dinajpur, Bangladés.]]
Bauls
Os bauls de Bengala son unha orde de músicos que datan do século XVII, quen tocan un tipo de música visnuista, influenciada polo sufismo e budismo, usando os instrumentos khamak, ektara e dotara. Son cantantes-poetas itinerantes cuxa música é rústica, e reflexiona no infinito entre os contextos cotiáns de traballo e amor.
Bhangra
Bhangra é unha música e danza orixinaria da rexión de Punjab (norte da India e Paquistán). Sendo o resultado de mesturas de distintos bailes antigos da rexión, popularizouse polos agricultores na festa anual que celebraban pola chegada da primavera, onde a colleita do bhang (especie de cáñamo) deulle o seu nome
Qawwali
Música mística sufí de orixe persa/musulmán moi popular no Punjab indio e paquistaní.
Rajasthan
Rajasthan ten moitas formas de danzas folclóricas que son atractivas, hábiles e algo agradables para calquera grupo de idade. As danzas folclóricas de Rajasthan son populares en todo o mundo. A danza Ghoomar de Udaipur e a danza Kalbeliya de Jaisalmer gañaron recoñecemento internacional. A música folclórica é unha parte vital da cultura de Rajasthani. Kathputli, Bhopa, Chang, Teratali, Ghindr, Kachchhighori, Tejaji, etc. son exemplos da cultura tradicional de Rajasthan.
Instrumentos
Os instrumentos musicais da India pódense clasificar no seu tipo de emisión de son: de corda pulsada, membranófonos, idiófonos e de vento e inclúen o harmonio, piano (por influencia europea), sitar, guitarra e táboa.
Música de baile
A música de baile, máis popularmente chamada música DJ, soa principalmente en discotecas, festas,  vodas e outras celebracións. É máis popular entre os mozos. Baséase principalmente na música de películas indias e na música pop india, que tenden a prestar e modernizar as cancións de baile clásico e folk con instrumentos modernos e outras innovacións.
Música de películas
A maior forma de música popular india é a música filmi1filmi, ou cancións de películas indias, que constitúen o 72% das vendas de música na India. A industria cinematográfica da India apoiou a música respectando a música clásica mentres utilizaba a orquestación occidental para apoiar as melodías indias. Compositores musicais, como R. D. Burman, Shankar Jaikishan, S. D. Burman, Laxmikant – Pyarelal, Madan Mohan, Bhupen Hazarika, Naushad Ali, O. P. Nayyar, Hemant Kumar, C. Ramchandra, Salil Chowdhury, Kalyanji Anandji, Ilaiyaraaja, A. R. Rahman, Jatin Lalit, Anu Malik, Nadeem-Shravan, Harris Jayaraj, Himesh Reshammiya,  Vidyasagar, Shankar Ehsaan Loy, Salim-Sulaiman, Pritam, MS Viswanathan, K. V. Mahadevan,  Ghantasala e S. D. Batish empregaron os principios da harmonía mantendo o sabor clásico e popular. Nomes de renome no dominio da música clásica india como Ravi Shankar, Vilayat Khan, Ali Akbar Khan e Ram Narayan tamén compuxeron música para películas. Tradicionalmente, nas películas indias, a voz das cancións non a proporcionan os actores, son proporcionadas por cantantes de son pregravado profesionais para que soen máis desenvolvidas, melodiosas e animadas, mentres que os actores se sincronizan na pantalla. No pasado, só un puñado de cantantes proporcionaban a voz nas películas. Estes inclúen Kishore Kumar, K. J. Yesudas, Mohammed Rafi, Mukesh, S.P. Balasubrahmanyam, T.M. Soundararajan, Hemant Kumar, Manna Dey, P. Susheela, Lata Mangeshkar, Asha Bhonsle, K.S. Chitra, Geeta Dutt, S. Janaki, Shamshad Begum, Suraiya, Noorjahan e Suman Kalyanpur. Entre os cantantes de son pregravado recentes figuran Udit Narayan, Kumar Sanu, Kailash Kher, Alisha Chinai, KK,  Shaan, SPB Charan, Madhushree, Shreya Ghoshal, Nihira Joshi, Kavita Krishnamurthy, Hariharan (cantante), Ilaiyaraaja, AR Rahman, Sonu Nigam, Sukhwinder Singh, Kunal Ganjawala, Anu Malik, Sunidhi Chauhan, Anushka Manchanda, Raja Hasan , Arijit Singh e Alka Yagnik. Bandas de rock como Indus Creed, Indian Ocean, Silk Route e  Euphoria gañaron gran popularidade coa chegada da televisión por cable.
Música pop
A música pop india baséase nunha fusión de música clásica e folk india, e ritmos modernos de diferentes partes do mundo. A música pop comezou realmente na rexión do Sur de Asia coa canción Ko Ko Korina do cantante de son pregravado Ahmed Rushdi en 1966, seguido inicialmente por Mohammad Rafi a finais dos anos sesenta e logo por Kishore Kumar a comezos dos anos setenta.
Despois diso, gran parte da música pop india procede da industria cinematográfica india e, ata a década dos 90, poucos cantantes fóra dela, como Usha Uthup, Sharon Prabhakar e  Peenaz Masani, eran populares. Desde entón, os cantantes pop deste último grupo incluíron a Daler Mehndi, Baba Sehgal, Alisha Chinai, KK, Shantanu Mukherjee,  Sagarika, Colonial Cousins ( Hariharan,  Lesle Lewis), Lucky Ali, e Sonu Nigam, e compositores musicais como Zila Khan ou Jawahar Wattal, que fixeron discos máis vendidos con, Daler Mehndi, Shubha Mudgal, Baba Sehgal, Shweta Shetty e Hans Raj Hans.
Recentemente, o pop indio deu un xiro interesante co "remixing" de cancións de películas indias pasadas, engadíndolles novos ritmos.
Música patriótica
Os sentimentos patrióticos instigáronse nos indios a través da música desde a era da loita pola liberdade. Jana Gana Mana, o himno nacional da India por Rabindranath Tagore, está acreditado en gran parte por unir a India a través da música e Vande Mataram de Bankim Chandra Chattopadhyay como a canción nacional da India. As cancións patrióticas tamén foron escritas en moitas linguas rexionais como "Biswo Bizoyi No Zuwan" en asamés. Cancións posteriores á independencia como Aye mere watan ke logo, Mile Sur Mera Tumhara, Ab Tumhare Hawale Watan Saathiyo, Maa Tujhe Salaam de A.R.Rahman foron as responsables de consolidar sentimentos de integración nacional e unidade na diversidade.
Goa trance
A Goa trance, un estilo de música electrónica que se orixinou a finais dos anos oitenta en Goa na India, ten liñas de baixo funky, semellantes ao minimalismo techno do século XXI psytrance. O trance psicodélico desenvolveuse a partir do trance de Goa. A finais dos anos 60 e principios dos 70, Goa fíxose popular como capital hippie, que resultou na evolución do trance de Goa ao longo dos anos oitenta mesturando a cultura espiritual da India con elementos musicais occidentais de música industrial, novo compás e música corporal electrónica (EBM), e o estilo real de Goa trance estableceuse a principios dos anos 90.
Jazz e blues
O blues hindú é menos frecuente na India que o jazz. O interese polo blues na India só foi incidental debido á ascendencia compartida co jazz.
Rock hindú
miniatura| [[Nicotine (band) | Nicotine tocando en 'Pedal to the Metal', TDS, Indore, India en 2014. A banda é coñecida por ser a pioneira de música metal en India central.]]
A escena da música rock na India é pequena en comparación coa música filmi ou coa música de fusión. A música rock na India ten a súa orixe na década de 1960 cando estrelas internacionais como The Beatles visitaron a India e trouxeron a súa música con elas. A colaboración destes artistas con músicos indios como Ravi Shankar e Zakir Hussain levaron ao desenvolvemento do raga rock. As estacións de radio internacionais de onda curta como The Voice of America, BBC e Radio Ceylon desempeñaron un papel importante na chegada da música pop, folk e rock occidental ás masas. As bandas de rock indias comezaron a gañar protagonismo só moito máis tarde, a finais dos anos oitenta.
Foi nesta época cando a banda de rock Indus Creed, anteriormente coñecida como The Rock Machine, fíxose notar no escenario internacional con éxitos como "Rock N Roll Renegade". Axiña seguiron outras bandas. Coa introdución de MTV a principios dos anos noventa, os hindús comezaron a estar expostos a varias formas de rock como o grunge e o speed metal, impactando na escena nacional. As cidades da rexión nororiental, principalmente Guwahati e Shillong, Calcuta, Delhi, Bombai e Bangalore xurdiron como principais crisois entusiastas para o rock e o metal. Bangalore foi o centro do movemento de rock e metal na India. Algunhas bandas destacadas inclúen Nicotine,  Voodoo Child,  Indian Ocean,  Kryptos, Thermal and a Quarter, Demonic Resurrection, Motherjane,  Avial e  Parikrama. Desde entón xurdiron discográficas específicas de rock como DogmaTone Records e Eastern Fare Music Foundation que apoian actos de rock hindú.
Raga rock
O raga rock é música rock ou pop cunha forte influencia hindú, xa sexa na súa construción, o seu timbre ou o seu uso de instrumentación, como o sitar e a tabla. A raga e outras formas de música clásica india comezaron a influír en moitos grupos de rock durante os anos sesenta; o máis famoso The Beatles. Os primeiros rastros de "raga rock" pódense escoitar en cancións como See My Friends de The Kinks e Heart Full of Soul de The Yardbirds, publicado o mes anterior, que contiña un riff semellante ao sitar do guitarrista Jeff Beck. A canción dos Beatles Norwegian Wood (This Bird Has Flown), que apareceu por primeira vez no álbum da banda de 1965 Rubber Soul, foi a primeira canción pop occidental que incorporou realmente o sitar (interpretado polo guitarrista principal George Harrison). O sinxelo Eight Miles High, de marzo de 1966, de The Byrds, e a súa cara B Why tamén influíron na orixe do subxénero musical. De feito, o termo "raga rock" foi acuñado polo publicista de The Byrds nas notas de prensa do sinxelo e foi empregado por primeira vez pola xornalista Sally Kempton na súa crítica de "Eight Miles High" para The Village Voice. O interese de George Harrison pola música hindú popularizou o xénero a mediados dos anos sesenta con cancións como Love You To, Tomorrow Never Knows (acreditado a Lennon-McCartney), Within You Without You e ''The Inner Light".
Música clásica occidental
O seguimento da música clásica occidental na India é case inexistente. Está patrocinado principalmente pola comunidade hindú zoroastriana, a comunidade cristiá protestante en Chennai e Bangalore e pequenos grupos esotéricos con exposición histórica á música clásica occidental. A educación musical occidental tamén é rara na India. A instrución occidental en teclado, batería e guitarra é unha excepción xa que atopou certo interese; principalmente nun esforzo por crear músicos ao servizo da música popular hindú contemporánea. A pesar de máis dun século de exposición á música clásica occidental e dous séculos de colonialismo británico, a música clásica na India nunca gañou máis que popularidade "marxinal".
Non obstante, a educación de música clásica occidental mellorou coa axuda de certas institucións da India, incluíndo o KM Music Conservatory (fundado polo galardoado compositor A.R.Rahman), a Calcutta School of Music, e a Eastern Fare Music Foundation. En 1930, Mehli Mehta creou a Orquestra Sinfónica de Bombai. O seu fillo Zubin Mehta gozou dunha longa carreira internacional de dirección. A Bombay Chamber Orchestra (BCO) fundouse en 1962. En 2006 fundouse a Orquestra Sinfónica da India, aloxada no NCPA en Bombai. É hoxe a única orquestra sinfónica profesional da India e presenta dúas tempadas de concertos ao ano, con directores e solistas de renome mundial.
Catherine Breillat
Catherine Breillat, nada en Bressuire o 13 de xullo de 1948, é unha directora, guionista e actriz de cinema radicada en París. Recoñecida polo seu traballo documental baseado nas problemáticas da sexualidade, os problemas do xénero e a competencia da irmandade, tamén se destaca polas súas novelas.
Catherine Breillat é controvertida pola maneira en como presenta a sexualidade. En 1999 traballou co actor porno Rocco Siffredi, no filme titulado Romance, considerado un dos primeiros filmes con escenas de sexo real que se destinaron ó circuíto do cine comercial.
Sally Potter
Charlotte Sally Potter, nada en Londres o 19 de setembro de 1949, é unha directora de cine, guionista e actriz británica.
Traxectoria
Potter empezou a realizar filmes á idade de 14 anos, cando un dos seus tíos lle regalou unha videocámara. Abandonou os seus estudos para dedicarse á dirección. En 1970 uniuse á organización London Filme-Makers' Co-op onde empezou a realizar filmes experimentais. En 1979 dirixiu unha curtametraxe chamada Thriller, que se converteu nun éxito no seu país. En 1983 dirixiu a súa primeira longametraxe, The Gold Diggers (1983), protagonizada por Julie Christie.
Como directora da internacionalmente distribuída Orlando (1992), Potter obtivo grande apreciación da crítica pola súa dirección e o seu guión. Protagonizada por Tilda Swinton, o filme baseouse na novela do mesmo nome de Virginia Woolf e foi adaptada á pantalla grande pola mesma Potter. Tras a súa exitosa dirección en Orlando, Potter dirixiu os filmes The Tango Lesson (1997), The Man Who Cried (2000), Yes (2004), Rage (2009), Ginger & Rosa (2012) e The Party (2017). Foi nomeada Oficial da Orde do Imperio Británico en 2012.
Matalobos
O topónimo galego Matalobos pode ter dúas orixes : ser un fitónimo referido ao acónito, ou ser o zoónimo lobo unido ao verbo matar, quizais ligado á existencia dun foxo de lobo. Pode referirse a:
Amais, como apelido pode referirse a:
Frontal, A Allonca, A Fonsagrada
Frontal é un lugar da parroquia da Allonca, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2022 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller).
Moya Brennan
Moya Brennan, coñecida artisticamente ata 2002 como Máire Brennan e nada Máire Philomena Ní Bhraonáin en Dublín o 4 de agosto de 1952, é unha cantante, letrista e harpista irlandesa que principiou a súa carreira ao formar a súa familia a banda Clannad e está considerada unha das voces máis recoñecidas da música celta, coñecida como "primeira dama da música celta". A partir de 1992 comezou unha carreira en solitario con éxito, o seu primeiro álbum saíu en 1992 co título de Máire e foi candidata a dous Grammy. Gravou varias bandas sonoras, entre as que salientan Titanic, To End All Wars e King Arthur.