cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
A. J. P. Taylor
'''Alan John Percivale "A. J. P." Taylor''', nado en Birkdale (Lancashire) o 25 de marzo de 1906 e finado en Londres o 7 de setembro de 1990, foi un historiador, xornalista e escritor inglés especializado na diplomacia europea dos séculos XIX e XX. Tanto como xornalista e como locutor, fíxose moi coñecido por millóns de televidentes a través das súas conferencias por televisión. A súa combinación de rigor académico e atractivo popular levou o historiador Richard Overy a describilo como "o Macaulay da nosa época".
Primeiros anos
Na década de 1920, a nai de Taylor, Constance, foi membro da Internacional Comunista, mentres que un dos seus tíos era un membro fundador do Partido Comunista de Gran Bretaña. Constance era unha sufraxista, feminista e defensora do amor libre que practicaba os seus ensinos a través dunha cadea de relacións extramaritais, máis notablemente con Henry Sara, un comunista que de moitas maneiras se converteu en pai substituto de Taylor. O propio Taylor foi recrutado no Partido Comunista de Gran Bretaña por un amigo da familia, o historiador militar Tom Wintringham, mentres que estaba no Oriel; foi membro de 1924 a 1926 e rompeu co partido sobre o que el consideraba que era o seu soporte ineficaz durante a folga xeral de 1926. Despois de saír, foi un gran partidario do Partido Laborista polo resto da súa vida, permanecendo como membro durante máis de sesenta anos. A pesar da súa ruptura co Partido Comunista, visitou a Unión Soviética en 1925 e, de novo, en 1934.
Carreira académica
Taylor graduouse en Oxford en 1927. Despois de traballar brevemente como empregado xudicial, comezou o seu traballo de posgrao e viaxou a Viena para estudar o impacto do movemento cartista na Revolución de 1848. Cando este tema resultou non ser factible, pasou a estudar a cuestión da unificación de Italia durante un período de dous anos. Isto deu lugar ao seu primeiro libro, The Italian Problem in European Diplomacy, 1847–49, publicado en 1934.
Anos en Manchester
Taylor deu clases de historia na Universidade de Manchester de 1930 a 1938. Chegou a vivir coa súa esposa en primeiro lugar nun piso sen amoblar no último andar dunha casa do século XVIII fronte á entrada do parque Didsbury chamado The Limes en 148 Wilmslow Road, no extremo sur de Didsbury Village e situado detrás da rúa.
Converteuse en membro do Magdalen College de Oxford en 1938, cargo que ocupou ata 1976, e tamén deu conferencias de historia moderna en Oxford de 1938 ata 1963. En Oxford foi un orador tan extraordinariamente popular que tiña que dar as súas clases ás 8.30 da mañá para evitar que a sala estivese demasiado concorrida.
En 1964, cando Oxford se negou a renovar o seu mandato como conferenciante polas consecuencias da polémica ocasionada polas orixes da segunda guerra mundial, converteuse en profesor no Instituto de Investigacións Históricas en Londres, University College London, e na Politécnica do Norte de Londres.
Un paso importante na "rehabilitación" de Taylor foi un compendio de artigos organizado na súa honra por Martin Gilbert en 1965; foi honrado con dous Festschriften, en 1976 e 1986. Os Festschriften eran testemuños da súa popularidade entre os seus antigos alumnos, como recibir incluso un só Festschrift é considerado como unha honra extraordinaria e rara.
Segunda guerra mundial
Durante a segunda guerra mundial, Taylor serviu na Garda Nacional e fíxose amigo dos estadistas emigrantes de Europa do Leste, como o expresidente húngaro, o conde Mihály Károlyi e o presidente checoslovaco Edvard Beneš. Estas amizades axudaron a mellorar a súa comprensión da rexión. A súa amizade con Beneš e Károlyi pode axudar a explicar a súa interpretación de usar delas, en particular, Károlyi, a quen Taylor retrata como unha figura santa. Durante o mesmo período, Taylor foi empregado polo Executivo Político de Guerra como experto en Europa Central e frecuentemente falou na radio e en diversas reunións públicas. Durante a guerra, fíxo presión para que o Goberno británico recoñecese a Josip Broz Tito, xefe dos partisanos, como o goberno lexítimo de Iugoslavia.
Xubilación
Taylor foi ferido de gravidade en 1984, cando foi atropelado por un coche mentres cruzaba Old Compton Street, en Londres. O efecto do sinistro deu lugar ao seu retiro en 1985. Nos seus últimos anos, tivo que soportar a enfermidade de Párkinson, que o deixou incapaz para a escritura. A súa última aparición pública foi na súa 80 aniversarios, en 1986, cando un grupo dos seus antigos alumnos, incluíndo a Sir Martin Gilbert, Alan Sked, Norman Davies e Paul Kennedy, organizaron unha recepción pública na súa honra. Memorizou, con considerable dificultade, un breve discurso, que pronunciou dunha maneira que logrou ocultar o feito de que a súa memoria e a mente foran danadas de xeito permanente pola enfermidade de Párkinson.
En 1987, ingresou nun fogar de anciáns en Londres, onde morreu o 7 de setembro de 1990, aos 84 anos de idade.
Vida persoal
Taylor casou tres veces. A súa primeira esposa, Margaret Adams, en 1931 (divorciáronse en 1951) e con ela tivo catro fillos. Durante un tempo na década de 1930, el e a súa esposa compartiron casa co escritor Malcolm Muggeridge e a súa esposa.
Taylor viviu por un tempo en Disley, Cheshire, onde Dylan Thomas (quen era o amante da súa primeira esposa) era o seu invitado; máis tarde proporcionou a Thomas unha cabana en Oxford para que puidese recuperarse dunha ruptura. A súa segunda esposa foi Eva Crosland, con quen Taylor casou en 1951 e divorciouse en 1974; tivo dous fillos con ela. Mesmo despois de divorciarse de Margaret Adams, Taylor continuou vivindo con ela, mentres que mantiña un fogar con Eve. A súa terceira esposa foi a historiadora húngara Éva Haraszti, con quen casou en 1976.
Movimiento Falangista de España
150px|miniatura O Movimiento Falangista de España (MFE) é un partido falanxista español creado en 1979 formado tras a integración dos Círculos José Antonio na Falange Española de las JONS, o que supuxo a saída deste partido de Antonio Jarreño que se uniu ó Frente de Unificación Falangista de Aragón, Unidad Falangista de León e disidentes da Falange Española Independiente para formar o MFE. O 8 de marzo de 2006 ETA atentou contra a sede da MFE en Santoña, (Cantabria), localidade na cal o MFE tivo dous concelleiros entre 1999 e 2003.
Cenicero
Eminentemente agrícola, onde a viticultura é o principal produto. Cenicero sitúase na beira dereita do Ebro e á beira do río Najerilla. O terreo que ocupa está constituído por socalcos naturais que se prestan ao cultivo de vide.
Villalonga Club de Fútbol
dereita|miniatura|Once inicial do Villalonga no [[estadio do Couto, maio de 2022.]] O Villalonga Club de Fútbol é o equipo de fútbol da parroquia de Vilalonga, no concello de Sanxenxo, e un dos tres grandes equipos dese concello a canda o Portonovo SD e o Xuventú de Sanxenxo.
Fundado en 1947, actualmente xoga na Terceira División. O seu campo de fútbol é o San Pedro, con capacidade para 2.000 espectadores.
Dispnea
Clasificación
Podemos distinguir varios tipos de dispnea:
Sésamo, Culleredo
Xeografía
Na actualidade é unha das parroquias mellor comunicadas pois alí converxen a saída da autovía e a terceira ronda.
A parroquia conta cunha escola infantil no lugar de Silvar, catro bares, un antigo campo de fútbol que era propiedade do cura e que doou ao pobo, posteriormente remodelado polo Concello que lle puxo pistas de fútbol e baloncesto, unha pista de área para o fútbol, novos vestiarios e unha pista para xogar ao paredón. Tamén está situado aquí o punto limpo.
Festas
A finais de xullo e principios de agosto é cando se abre a Ermida de San Cosme de Sésamo do século X. Alí celébranse as festas na honra da Virxe do Carme e os Santos Cosme e Damián.
Caimán Brac
Caimán Brac (en inglés Cayman Brac) é unha illa pertencente ao arquipélago das Illas Caimán situada a 143 km ao nordés da illa principal Gran Caimán sendo a máis oriental do grupo, posúe unha superficie aproximada de 36 km² e unha poboación estimada para 1999 de 1.822 habitantes. Cristovo Colón chegou á illa e á súa irmá Caimán Menor nunha viaxe que realizaba entre a Illa A Española e Panamá, o bautízoas en 1503 como "Illas Tartarugas", polas tartarugas de terra que encontrou, sendo renomeadas por Sir Francis Drake quen arribou durante unha viaxe entre 1585-1586 o usou a palabra "Caymanas" posto que ese era o nome usado polos caribes para nomear a unha especie de crocodilos.
Primeira Liga 1934/35
A tempada 1934–35 da Primeira Liga foi a primeira edición da máxima competición ligueira de fútbol en Portugal. O campión foi o Porto.
Vigo Transforma
Vigo Transforma foi un acontecemento musical e cultural desenvolvido en Vigo. Celebrouse por primeira vez en 2010, en coincidencia co Ano Xacobeo, durante os días 9 e 10 de xullo. No seu segundo ano, o 2011, o festival estendeuse a tres días, celebrándose os días 30 de xuño e 1 e 2 de xullo.
RecordTV
A RecordTV é unha cadea de televisión brasileira, fundada o 27 de setembro de 1953, na cidade de São Paulo, polo empresario Paulo Machado de Carvalho. A finais da década de 1980, a emisora​​, que antes pertencía a Paulo Machado de Carvalho e Silvio Santos, foi vendida ao bispo-empresario Edir Macedo, fundador da Igrexa Universal do Reino de Deus. A empresa forma parte do grupo empresarial Central Record de Comunicação.
Vigo Transforma
Características
Ademais da actuación de diversos grupos musicais, o festival tamén organiza diversos obradoiros, performances ou proxeccións, que conxuntamente reciben o nome de Vasos Comunicantes. O festival adquiriu dende a súa orixe un compromiso coa sustentabilidade ecolóxica, de xeito que se promoveron obradoiros de reciclaxe ou plantación de árbores autóctonas como medida compensatoria para paliar as emisións de CO2 producidas polo desenvolvemento do evento. Ademais, os carteis de promoción do festival estaban feitos con papel e tinta reciclada.
Edición 2010
The XX, Orbital, Jeff Tweedy, The Divine Comedy, Love of Lesbian, Fischerspooner, Os Mutantes, The Morning Benders, Devendra Banhart, Delafé y las Flores Azules, Eladio y los Seres Queridos, Fanfarlo, Mike Snow, Polock, Triángulo de Amor Bizarro, Standstill.
Edición 2011
Eladio y los Seres Queridos, The Blows, Moby, Do Amor, Ron Sexsmith, Xoel López, Catpeople, Los Campesinos!, Vetusta Morla, Junior Boys, Hola a Todo el Mundo, Russian Red, Yann Tiersen, The Pains of Being Pure at Heart, The Gift, dEUS, Toro y Moi.
Montse Dopico
Montse Dopico González, nada na Pontenova en 1977, é unha xornalista galega. Dende 2018 é profesora na Universidade de Santiago de Compostela.
Traxectoria
Estudou Xornalismo e Historia, Antropoloxía, Socioloxía e Ciencias Políticas. En 2012 colaborou co xornal El País.
Ezcaray
300px|miniatura|Vista de Ezcaray Ezcaray é un municipio da Rioxa, España. A súa actividade turística comporta que pase de 2.000 habitantes en tempada baixa a máis de 15.000 en verán. A súa principal actividade ademais do turismo é a industria da madeira, existindo fábricas de mobles, butacas, perchas e outros artigos de madeira.
Montse Dopico
Traxectoria
En 2014 promoveu o espazo de xornalismo cultural Magazine Cultural Galego e participou na xornada 'A mediación cultural de Internet' do XI Simposio O libro e a lectura: O libro e a lectura nos medios co relatorio 'Unha nova xeira de revistas electrónicas culturais' e no encontro '30 anos de novela negra galega' organizado polo Consello da Cultura Galega.
Traballou en Dioivo e, dende o ano 2012, traballa co xornal Praza Pública.
Recoñecementos
En 2017 recibiu o Premio de Xornalismo Johán Carballeira pola súa reportaxe "Galaxia vs Galaxia. A construción de hexemonía cultural", publicada na revista Luzes.
La Maison en Petits Cubes
Gañou numerosos galardóns, incluíndo o Annecy de Cristal e o Oscar á mellor curtametraxe animada na 81ª edición dos premios.
Miguel Gallardo
José Miguel Gallardo Vera, nado en Granada o 29 de setembro de 1949 e finado en Madrid o 11 de novembro de 2005, foi cantautor e produtor musical de orixe andaluza.
Traxectoria
Así mesmo, foi un dos cantantes españois de maior éxito nos anos setenta e principios dos oitenta, entre eles a peza Hoy tengo ganas de ti, versionada por diversos intérpretes e bandas nos máis diversos xéneros musicais.
Eparquía católica ucraína de Buenos Aires
A eparquía de Santa María do Patrocinio de Buenos Aires (en latín: Eparchia Sanctae Mariae a Patrocinio Bonaërensis Ucrainorum) é unha sé da Igrexa Católica Ucraína sufragánea da arquidiocese de Buenos Aires. En 2009 tiña 166.400 bautizados. Dende 2016 o seu bispo é Daniel Kozelinski Netto.
Territorio
A eparquía ten xurisdición sobre todos os fieis católicos ucraínos da Arxentina. A sé episcopal é a cidade de Buenos Aires, onde está a catedral de Santa María do Patrocinio. O territorio está organizado en 20 parroquias.
Historia
O 9 de abril de 1968 foi erixido o exarcado arquiepiscopal da Arxentina para os fieis ucraínos, até entón baixo xurisdición do ordinariato para os fieis de rito oriental da Arxentina.
Monitor
A maioría dos monitores funcionan como un aparello de televisor, por medio dun tubo de raios catódicos.
== Funcionamento dos monitores == O funcionamento dos monitores pode variar moito, xa que denpende do tipo de tecnoloxía que se use para mostrar a imaxe. Entre os diferentes
Behind Enemy Lines
Behind Enemy Lines é un filme estadounidense dirixido por John Moore que foi estreado no 2001.
Monitor
A maneira que teñen os monitores de proxectar unha imaxe depende moito da tecnoloxía que usen. Hoxe en día podemos encontrar catro tipos diferentes de proxección de imaxe que son o CRT(tubo de raios catódicos), LCD, PDP(pantallas de plasma) e os LED.
Behind Enemy Lines
Sinopse
Suponse que a guerra dos Balcáns rematou, pero tras ser tiroteado durante unha misión de recoñecemento en Bosnia, o piloto americano Chris Burnett (Owen Wilson) terá que loitar por sobrevivir e fuxir das tropas serbias. Co tempo na súa contra, o xefe de Burnett (Gene Hackman) prepara unha arriscada misión de rescate para salvalo.
Monitor
=== CRT === O monitor CRT ven do acrónimo tubo de raios catódicos. Esta é unha tecnoloxía que permite visualizar imaxes nunha pantalla de vidro recuberta de fósforo e chumbo mediante un feixe de luz constante.
O monitor ten un tubo do que sae unha cantidade de electróns a gran velocidade e son desviados cara o vidro formando  liñas horizontais, que ao chegar ao fósforo fan visible a imaxe a través do RGB (refirese ao agrupamento de tres cores: vermello, verde e azul). Neste proceso, o chumbo fai que non traspasen os raios X e poidan danar aos usuarios.
LCD
Os monitores LCD están compostos por tres capas. Dúas externas que son de vidro transparente e unha interna chamada capa de cristais líquidos. Esta última, segue o principio de polarización, que segundo a voltaxe se orientan cara a unha posición deixando pasar máis ou menos luz. Este sistema esta dividida nunha cuadrícula na que cada cadrado é chamado pixel (nos sistemas  policromáticos dentro de cada pixel podemos encontrar outras tres subdivisións cos filtros RGB). Tamén hai que ter en conta que necesita unha fonte de luz para que a imaxe sexa visible.
PDP
Tamén coñecidos como monitores de plasma. Están formados por paneis de vidro divididos en celas diferentes, as que conteñen unha mestura de gases nobres. Quimicamente, estes gases reciben unha carga eléctrica a cal os estimulan e se excitan. Ao excitarse convertese en plasma facendo que o fósforo empece a emitir luz.
LED
Os monitores LED teñen un funcionamento moi parecido ao dos LCD, xa que teñen a mesma forma de visualizar a imaxe. A diferenza máis notable é o tipo de luz que usa un e outro. Os LCD usan unha lámpada fluorescente, mentres que os LEDs usan díodos emisores de luz.
Echymipera
Echymipera é un xénero de mamíferos marsupiais australidelfos da orde dos peramelemorfos, familia dos peramélidos, que é o tipo da subfamilia dos equimiperinos Comprende cinco especies coñecidas na bibliografía como bandicuts espiñentos de Nova Guinea ou, simplemente, como bandicuts espiñentos.
Descrición
O xénero foi descrito en 1842 polo naturalista francés René Primevère Lesson, nun traballo publicado en ''Nouv. Tabl. Regn. Anim. Mammifères'': 192.
Sinónimos
Ademais de polo nome que cuñou Lesson, e actalmente valido, o xénero coñeceuse tamén polos sinónimos:
Clasificación
Segundo Mammal Species of the World, e o ITIS, subfamilia está fomada por cinco especies, coas subespecies seguintes:
Franck Ribéry
Franck Ribéry, nado en Boulogne-sur-Mer o 7 de abril de 1983, é un exfutbolista francés que xogaba de centrocampista.
Traxectoria
Ribéry, en 2007 fichou polo Bayern de Múnic, asinado un contrato ata o 30 de xuño de 2011. A prensa especula que o valor da transferencia sería de arredor de 25 millóns de euros, máis 4 millóns Bayern clasificábase para a Liga de Campións na tempada 2007-08. No entanto, o director do Bayern non quería revelar canto diñeiro tiña que pagar por el, en calquera caso, a sinatura máis cara na historia da Bundesliga.
Selección nacional
A súa primeira convocatoria internacional coa Selección de fútbol de Francia foi o mundial de Alemaña 2006, onde a selección gala quedou subcampioa. Debido á súa chamada, o técnico francés Raymond Domenech tomou a polémica decisión de non convocar ao mediocampista do FC Barcelona Ludovic Giuly. Ribéry foi titular en todos os partidos do campionato. O 17 de xuño de 2008 estaba participando con Francia na Eurocopa de Austria e Suíza cando se lesionou nun lance co italiano Gianluca Zambrotta. Sufriu unha forte escordadura de nocello e tivo que ser retirado do partido, concluíndo así a súa participación no torneo, xa que a selección francesa acabaría perdendo por 2-0, quedando con iso eliminada da Eurocopa.
Xosé Manuel Maceira
Xosé Manuel Maceira Fernández, nado en Orazo (A Estrada) o 4 de xaneiro de 1964, é un escritor e crítico literario galego.
Traxectoria
Fixo a educación primaria en Covelo e a secundaria en Ponteareas e na Estrada. Licenciouse en Filoloxía Hispánica, especialidade de Galego-portugués, na Universidade de Santiago de Compostela, sendo bolseiro do Instituto da Lingua Galega. Traballa como docente no ensino medio, exercendo como profesor de Lingua Galega e Literatura. Ten colaborado con artigos en O Correo Galego e La Voz de Galicia.
Joy as an Act of Resistance
Joy as an Act of Resistance. é o segundo álbum de estudio da banda inglesa de punk rock Idles, publicado o 31 de agosto de 2018 a través do selo Partisan Records. O disco chegou ao número 5 da lista británica de álbums o 7 de setembro de 2018.
El Microbio
El Microbio foi un semanario editado en Vigo en 1884.
Historia e características
Semanario humorístico, apareceu a principios de agosto de 1884. Dirixido por Florencio Iglesias. Foi secuestrado en agosto dese ano.
Sueiro, Culleredo
Santo Estevo de Sueiro é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Culleredo. Segundo o IGE en 2016 tiña 349 habitantes (170 mulleres e 179 homes) distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 263 habitantes.
Xeografía
Atópase na fértil veiga do río Valiñas, na súa marxe meridional, a 1 km da estrada nacional da Coruña a Vigo.
Demografía
Sueiro é a parroquia menos poboada do concello de Culleredo debido fundamentalmente ó seu pequeno tamaño (é a segunda parroquia máis pequena de Culleredo).
Salvador Rodríguez Pastoriza
Salvador Rodríguez Pastoriza, nado en Bueu o 2 de outubro de 1963 é un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Estudou a secundaria no IES Rodeira de Cangas e Xornalismo na Universidade Complutense de Madrid. É xornalista do Faro de Vigo.
É irmán de Francisco Rodríguez Pastoriza.
Marcial Castro Guerra
Marcial Castro Guerra, nado en Santiago de Compostela en 1934, é un político galego.
Traxectoria
Presentouse ás eleccións municipais de 1979 nas listas da UCD e foi elixido concelleiro. O 3 de setembro de 1981 José Antonio Souto Paz presentou a dimisión como alcalde e Marcial Castro foi elixido alcalde o 7 de setembro. Nas eleccións municipais de 1983 encabezou a candidatura do Partido Liberal e foi elixido concelleiro, integrándose posteriormente na Coalición Popular. Cando en abril de 1986 se debateu a moción de censura contra Xerardo Estévez que presentaron os populares, Marcial Castro foi insultado polo público asistente e tivo que saír escoltado. Foi Secretario Xeral Técnico da Consellería de Pesca, Marisqueo e Cultivos Mariños de marzo de 1986 até outubro de 1987.
Veiga, Culleredo
miniatura|Vista de Boedo. San Silvestre de Veiga é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Culleredo. Segundo o IGE en 2016 tiña 382 habitantes (199 mulleres e 183 homes) distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 377 habitantes.
En Veiga está situada a antiga estación de Bregua que posteriormente foi apeadoiro de Renfe. O 27 de abril de 2006 deixaron de pasar trens por Bregua.
Christel Takigawa
Christel Takigawa (en xaponés 滝川クリステル ), nada como Takigawa Lardux Christel Masami (滝川ラルドゥクリステル雅美) en París o 1 de outubro de 1977, é unha presentadora de televisión xaponesa.
Traxectoria
Naceu en Francia de pai francés e nai xaponesa. Cando tiña tres anos volveu ao Xapón coa súa familia para se establecer en Kōbe, a localidade natal de súa nai, volveu marchar a Francia con 12 anos de novo e alí permaneceu un ano para volver de novo a Kōbe. Estudou literatura francesa na Universidade Aoyama Gakuin. No ano 2000, logo de se graduar, comezou a traballar para Kyodo Television, subsidiaria de Fuji Television, en diferentes programas informativos e no servizo de continuidade. Dende 2002, e ata 2009, presentou News Japan de Fuji TV e entre 2007 e 2008 o informativo semanal dos domingos Shinhōdō Puremia A en Fuji News Network. Entre 2010 e 2013 presentou o informativo M. Sunday en Fuji TV. En 2013 foi a encargada de dar o discurso de invatición en Buenos Aires, en francés, diante do Comité Olímpico Internacional para a elección de Toquio como sede das Olimpiadas de 2020, a prensa eloxiou a súa disertación que se converteu nunha das pezas informativas máis relevantes do ano, e a palabra que elixiu para se referir á hospitalidade xaponesa, omotenashi, pasou a ser a palabra do ano no Xapón. É cabaleiro da Orde Nacional do Mérito de Francia.
Juan María Uriarte
Juan María Uriarte Goiricelaya, nado en Fruiz o 7 de xuño de 1933, e un eclesiástico católico vasco, bispo diocesano de Donostia entre 2000 e 2009.
Traxectoria
Foi ordenado sacerdote da diocese de Bilbao o 28 de xullo de 1957.
O 17 de setembro de 1976 foi nomeado bispo auxiliar de Bilbao, e bispo titular de Marazanae. Recibiu a ordenación episcopal de mans do bispo Antonio Añoveros Ataún o 11 de outubro de 1976, sendo os co-consagradores José María Cidarda, bispo de Córdoba, e Luis María de Larrea, bispo de León.
O 17 de outubro de 1991 foi elixido bispo diocesano de Zamora. O 13 de xaneiro de 2000 foi trasladado á diocese de Donostia. Retirouse o 21 de novembro de 2009.
28 de decembro
Nacementos
miniatura|125px|dereita|Friedrich Engels.
Mortes
miniatura|100px|dereita|Maurice Ravel.
Notas
Os 366 días do ano
O cabaleiro negro
O cabaleiro escuro (en The Black Knight) é un filme británico de 1954 dirixido por Tay Garnett. Está protagonizado por Alan Ladd, Peter Cushing e Patrick Troughton, e conta a historia dunha conspiración para derrocar o Rei Artur. É o derradeiro filme de Ladd con Warwick Films, sendo os outros The Red Beret e Hell Below Zero.
Custe o Que Custar
Custe o Que Custar (máis coñecido polas súas siglas, CQC) é un programa de televisión humorístico brasileiro, de frecuencia semanal, producido por Eyeworks e exhibido pola Rede Bandeirantes desde o 17 de marzo de 2008. O presentador, Marcelo Tas, comparte esa tarefa con Marco Luque e Rafinha Bastos. As reportaxes están a cargo de Rafael Cortez, Danilo Gentili, Felipe Andreoli, Oscar Fillo, Monica Iozzi - esta última, elixida no programa do 28 de setembro de 2009 no concurso para a elección do oitavo integrante -, Mauricio Meirelles - que entrou no programa en novembro de 2011 e o xornalista João Pedro Carballo - que será fixo no equipo do programa a partir de 2012.
O cabaleiro negro
Estreouse en galego o 29 de decembro de 1999 a través da TVG.
Custe o Que Custar
O programa trata os acontecementos políticos, artísticos e deportivos da semana cun toque satírico e humorístico, facendo chanzas coa información, editándoa con efectos gráficos e sonoros.
O formato é orixinal da Arxentina co nome Caiga Quien Caiga que se emite dende 1995 no país pola cadea Telefe.
Lingua inglesa
A lingua inglesa ou inglés é unha lingua indoeuropea da subfamilia das linguas xermánicas occidentais que xurdiu na Inglaterra anglosaxoa e que arestora é unha lingua franca a nivel global. Recibe o seu nome dos anglos, unha das tribos xermánicas que migraron cara a Inglaterra, e cuxo nome deriva da península de Angeln, no mar Báltico. Está estreitamente relacionado coas linguas frisoas, malia que o seu vocabulario foi incluído significativamente por outras linguas xermánicas a comezos da Idade Media, e posteriormente polas linguas románicas, particularmente o francés. O inglés é a lingua oficial ou unha das linguas oficiais de case 60 estados soberanos. É a lingua máis falada no Reino Unido, nos Estados Unidos, no Canadá, en Australia, Irlanda e Nova Zelandia e está moi estendida nalgunhas áreas do Caribe, África e sur de Asia. É a terceira lingua nativa máis falada do mundo, despois do mandarín e do castelán. É tamén a segunda lingua máis aprendida e lingua oficial da Nacións Unidas, da Unión Europea, e de moitas outras organizacións mundiais e rexionais. É a lingua xermánica máis falada, representando polo menos o 70% dos falantes desta póla da familia indoeuropea.
Illas Nova Xeorxia
250px|miniatura|dereita 250px|miniatura|dereita
Lingua inglesa
O inglés desenvolveuse ó longo de máis de 1 400 anos. As formas máis antigas do inglés, unha serie de dialectos anglofrisóns, chegaron a Gran Bretaña polos colonos anglosaxóns no século V, son chamadas inglés antigo. O inglés medio desenvolveuse no século XI coa conquista normanda de Inglaterra, nun período no que a lingua foi influída polo francés. O inglés moderno comezou a finais do século XV coa introdución da imprenta en Londres, a Biblia do Rei Xacobe e o comezo da Gran mudanza vocálica. A través da influencia mundial do Imperio Británico, o inglés moderno espallouse por todo o globo dende o século XVII até a metade do século XX. A través dos diversos medios impresos e electrónicos, así como o xurdimento dos Estados Unidos como superpotencia mundial, o inglés converteuse na lingua principal das relacións internacionais e a lingua franca en moitas rexións e en contextos profesionais como a ciencia, a navegación e a lei.
Illas Nova Xeorxia
As Illas Nova Xeorxia son un grupo de illas situadas no sur do Océano Pacífico. As illas pertencen ás Illas Salomón e atópanse na Provincia Occidental. Ao sur do arcipiélago de atopa o mar de Salomón e ao norte de estreito de Nova Xeorxia.
Lingua inglesa
O inglés moderno ten pouca flexión en comparanza con outras linguas, e susténtase moito en verbos auxiliares e na orde de palabras para a expresión de tempos complexos, aspectos e modo, así como de construcións pasivas, interrogativas e algunhas negacións. Malia as notables variacións dos acentos e dialectos do inglés empregados en diferentes rexións e países – en termos de fonética e fonoloxía, e ás veces en vocabulario, gramática e deletreo – os falantes de inglés en todo o mundo son quen de comunicarse cos outros con relativa facilidade.
Illas Nova Xeorxia
As principais illas do arquipélago son Nova Xeorxia, Vella Lavella, Kolombangara, que é un volcán inactivo, Ghizo, Vangunu, Rendova, Ranongga, Ngagatokae, Mbava e Tetepare.
División Oriental, Fidxi
A División Oriental é unha das catro divisións administrativas das Fidxi. Esta división inclúe 19 illas:
Províncias
A División Oriental está constituída por tres províncias:
Lingua inglesa
Clasificación
miniatura|esquerda|[[Árbore filoxenética amosando as relacións entre as linguas da póla occidental das linguas xermánicas.]] miniatura|dereita|As [[linguas xermánicas en Europa.]] miniatura|dereita|"EN" é o código de lingua común para o inglés (segundo o estándar [[ISO 639-1).]]
Illas Nova Xeorxia
As maiores illas son montañosas e están cubertas por unha selva tropical. Están rodeadas de arrecifes de coral e inclúen o maior lago de auga salgada do mundo, o lago Marovo.
No arquipélago atópase a Illa Kennedy, onde o que foi presidente dos Estados Unidos de América pasou tres días tras o naufraxio que sufriu a súa embarcación durante a segunda guerra mundial. Bastantes illas do arquipélago serviron de escenario a combates durante o conflito armado.
As maiores poboacións son Gizo, na illa de Ghizo, Munda e Noro. As principais actividades económicas son a silvicultura e a pesca. Nas illas se falan as linguas de Nova Xeorxia.
Unha das menores illas do arcipiélago, a illa Ranongga, elevouse uns 3 metros sobre o nivel do Océano tras o Terremoto das Illas Salomón de 2007, provocando un aumento da liña de costa duns 70 metros.
Lingua inglesa
Clasificación
O inglés clasifícase como unha lingua xermánica porque comparte elementos novos (diferentes doutras linguas indoeuropeas) con outras linguas xermánicas como o neerlandés, o alemán ou o sueco. Estes elementos innovadores amosan que estas linguas descenden dun mesmo antergo común, que os lingüistas chaman protoxermánico. Algúns elementos comúns das linguas xermánicas son o uso de verbos modais, a división dos verbos en fortes ou febles, e os cambios de son que afectan ás consoantes protoindoeuropeas, coñecidos como Lei de Grimm e de Verner. Segundo a lei de Grimm, a palabra foot (pé) comeza con nas linguas xermánicas, pero o seu cognado noutras linguas indoeuropeas comeza con. O inglés clasifícase como lingua anglofrisoa porque comparten características comúns, como a palatalización de consoantes que eran velares no protoxermánico.
O inglés, ó igual que outras linguas xermánicas insulares como o islandés e o feroés, desenvolveuse independentemente das lingas xermánicas continentais e as súas influencias. O inglés non é mutuamente intelixible con ningunha lingua xermánica continental, diferindo en vocabulario, sintaxe e fonoloxía, malia que algunhas, como o neerlandés, teñen fortes afinidades co inglés, especialmente nas fases iniciais.
Do protoxermánico ó inglés antigo
miniatura|O poema épico en inglés antigo [[Beowulf (poema)|Beowulf, escrito a man en escrita medio uncial: Hƿæt ƿē Gārde/na ingēar dagum þēod cyninga / þrym ge frunon....]]
A forma máis antiga do inglés é chamada inglés antigo ou anglosaxón (c. 550–1066). O inglés antigo desenvolveuse a partir dunha serie de dialectos xermánicos do mar do Norte orixinalmente falados ó longo da costa de Frisia, Baixa Saxonia, Xutlandia e o sur de Suecia polas tribos xermánicas coñecidas como anglos, saxóns e xutos. No século V, os anglosaxóns asentáronse en Gran Bretaña, e os romanos abandonaron Britania. No século VII, a lingua xermánica dos anglosaxóns converteuse na dominante en Britania, substituíndo ás linguas da Britania romana (43–409): as linguas britónicas, de orixe celta, e o latín, levado a Britania pola ocupación romana. Inglaterra e inglés (orixinalmente Englaland e englisc) reciben o seu nome polos anglos.
O inglés antigo estaba dividido en catro dialectos: dous dialectos anglos, o de Mercia e Northumbria, e dous dialectos saxóns, o de Kent e Wessex. A través das reformas educativas de Alfredo o Grande no século IX e a influencia do reino de Wessex, o dialecto saxón occidental converteuse no variedade escrita estándar. O poema épico Beowulf está escrito en saxón occidental, e o poema máis antigo en inglés, Cædmon's Hymn, está escrito no dialecto de Northumbria. O inglés moderno desenvolveuse principalmente do dialecto de Mercia, pero a lingua escocesa desenvolveuse do de Northumbria. Unhas poucas inscricións curtas do período máis antigo do inglés foron escritas empregando escrita rúnica. No século VI, foi adoptado o alfabeto latino, escrito coa grafía medio uncial. Inclúe as letras rúnicas wynn ƿ e thorn þ, e as letras latinas modificadas eth ð, e Æ|ash æ.
O inglés antigo é moi diferente do inglés medio e é moi difícil de entender para os falantes de inglés do século XXI. A súa gramática era semellante á do moderno alemán, e o seu parente máis achegado era o frisón antigo. Os nomes, adxectivos, pronomes e verbos tiñan moitas máis formas terminacións flexivas, e a orde das palabras era moito máis libre que a do inglés moderno. O inglés moderno ten formas de caso nos pronomes (he, him, his) e poucas terminacións verbais (I have, he has), pero o inglés antigo tiña formas de caso nos nomes, e os verbos tiñan máis terminacións de persoa e número.
A tradución de Mateo 8:20 do ano 1000 amosa exemplos de terminacións de caso (nominativo plural, acusativo plural e xenitivo singular) e de verbo (presente plural):
Inglés medio
No período que vai dende o século XVIII até o XII, o inglés antigo transformouse gradualmente en inglés medio a través do contacto lingüístico. A orixe do inglés medio é definida a miúdo arbitrariamente co comezo da conquista de Inglaterra por Guillerme o Conquistador en 1066, mais desenvolveuse no período entre os anos 1200–1450.
Primeiro, as ondas de colonizadores nórdicos que chegaron ó norte das Illas Británicas nos séculos VIII e IX puxeron ó inglés antigo nun contacto intenso co nórdico antigo, unha xermánica do norte. A influencia do nórdico foi forte nas variedades do inglés antigo faladas na área de Danelaw arredor de York, que foi o centro da colonización nórdica; hoxe eses trazos están particularmente presentes no escocés e inglés do norte. Porén, o centro do inglés nórdico semellan ter sido as terras interiores arredor do Reino de Lindsey, e despois do ano 920, cando Lindsey foi reincorporado á política anglosaxoa, os trazos do nórdico espalláronse as variedades do inglés que non tiveran un contacto intenso cos falantes nórdicos. Algúns elementos da influencia nórdica que persisten en tódalas variedades do inglés moderno son os pronomes que comezan por th- (they, them, their) que substituíron ós pronomes anglosaxóns con h- (hie, him, hera).
Coa conquista normanda de Inglaterra en 1066, o inglés antigo con trazos nórdicos foi suxeito do contacto co normando antigo, unha lingua románica estreitamente relacionada co francés moderno. A lingua normanda en Inglaterra evolucionou eventualmente no anglonormando. Como o normando era falado principalmente polas elites e os nobres, mentres que as clases baixas continuaron falando anglosaxón, a influencia do normando consistiu na introdución dun gran número de préstamos relacionados coa política, coa lexislación e os dominios sociais de prestixio. O inglés medio simplificou amplamente o sistema de inflexión, probablemente para conciliar o nórdico antigo co inglés antigo, que tiñan inflexións diferentes pero morfoloxías semellantes. A distinción entre os casos nominativo e acusativo perdeuse agás nos pronomes persoais, o caso instrumental desapareceu e o uso do caso xenitivo foi limitado a describir posesión. O sistema de inflexión regulou moitas formas inflexionais irregulares, e gradualmente simplificou o sistema de acordo, facendo a orde das palabras menos flexible. Na Biblia de Wycliffe de 1380, a pasaxe de Mateo 8:20 foi escrito así:
Aquí o sufixo plural -n no verbo have aínda se conserva, pero ningunha das terminacións dos casos sobre os substantivos está presente.
No século XII, o inglés medio estaba completamente desenvolvido, integrando trazos nórdicos e normandos; continuou a ser falado até a transición ó inglés moderno arredor do 1500. A literatura en inglés medio inclúe Os contos de Canterbury de Geoffrey Chaucer e Le Morte d'Arthur de Thomas Malory. No período do inglés medio proliferou o uso de dialectos rexionais e os trazos dialectais foron utilizados como efectos por autores tales como Chaucer.
Inglés moderno temperán
dereita|300px|miniatura|Representación gráfica do [[gran desprazamento vocálico, amosando como a pronunciación das vogais longas mudou gradualmente, coas vogais i: e u: rompendo en ditongos e as vogais inferiores cada unha cambiando a súa pronunciación por un nivel.]]
O seguinte período na historia do inglés foi o inglés moderno temperán (1500–1700). Esta lingua caracterizouse polo gran desprazamento vocálico (1350–1700), que supuxo unha simplificación das inflexións e unha estandarización lingüística.
O gran desprazamento vocálico afectou ás vogais longas do inglés medio. Foi un cambio en cadea, o cal implicou que cada cambio tivo un cambio subsecuente no sistema vocálico. As vogais medias e abertas foron elevadas, e as pechadas romperon en ditongos. Por exemplo, a palabra bite (trabada) foi orixinalmente pronunciada como a palabra actual inglesa beet, e a segunda vogal da palabra about (sobre) foi pronunciada como a palabra inglesa boot. O gran desprazamento vocálico explica moitas das irregularidades no deletreo, xa que o inglés mantén moitas formas escritas dende o inglés medio, e iso tamén explica porque as vogais inglesas teñen pronunciacións tan diferentes para as mesmas letras noutras linguas.
O inglés comezou a medrar en prestixio durante o reinado de Henrique V. Arredor do ano 1430 a Court of Chancery de Westminster comezou a empregar o inglés en documentos oficiais, e unha nova forma de inglés medio, coñecido como "Chancery Standard", foi desenvolvido a partir dos dialectos de Londres e das terras interiores do leste. En 1476 William Caxton introduciu a imprenta en Inglaterra e comezou a publicar os primeiros libros impresos en Londres, estendendo a influencia desa forma do inglés. A literatura deste período moderno temperán inclúe as obras de William Shakespeare e a tradución da Biblia encargada polo rei Xacobe I. Mesmo despois do cambio vocálico, a lingua aínda soa diferente do inglés moderno: por exemplo, os grupos consonánticos en knight, gnat e sword aínda se pronunciaban. Moitas das características gramaticais que un lector moderno de Shakespeare podería atopar pintorescas ou arcaicas representan as características distintas do inglés moderno temperán.
Na versión de 1611 da Biblia do Rei Xacobe, escrita en inglés moderno temperán, Mateo 8:20 di:
Expansión do inglés moderno
A finais do século XVIII, o Imperio Británico facilitou a expansión do inglés nas súas colonias e dominios xeopolíticos. O comercio, a ciencia, a tecnoloxía, a diplomacia, a arte e a educación formal contribuíron a que o inglés se convertese na primeira lingua verdadeiramente global. O inglés tamén facilitou a comunicación internacional en todo o mundo. Ó tempo que Inglaterra continuou a formar novas colonias, outras foron acadando a independencia e desenvolvendo as súas propias normas de como falar e escribir o inglés. O inglés foi adoptado en América do Norte, a India, partes de África, Australasia e moitas outras rexións. No período poscolonial, algunhas das nacións acabadas de nacer que tiñan moitas linguas indíxenas optaron por continuar co inglés como lingua oficial para evitar as dificultades políticas de ter que promocionar unha das linguas indíxenas por riba das outras. No século XX o crecemento económico e a influencia cultural dos Estados Unidos de América e o seu rol como superpotencia despois da segunda guerra mundial, sumado á emisión mundial en inglés da BBC acelerou significativamente o espallamento da lingua en todo o planeta. No século XXI o inglés foi máis amplamente falado e escrito que ningunha outra lingua na historia.
O principal logro no desenvolvemento temperán do inglés moderno foi a codificación de normas explícitas e a súa diseminación a través dos medios de comunicación oficiais, como a educación pública e as publicacións subvencionadas polo estado. En 1755 Samuel Johnson publicou A Dictionary of the English Language que introduciu un estándar de escrita e normas de uso. En 1828 Noah Webster publicou American Dictionary of the English language nun esforzo por estabelecer unha norma para a fala e a escrita do inglés americano que era independente da forma británica. Dentro de Gran Bretaña os dialectos e as falas de clase baixa foron cada vez máis estigmatizados, o que levou a difusión rápida das variedades de prestixio entre a clase media.
En termos de evolución gramatical, o inglés moderno acadou un punto no que a perda do caso está case completada (o caso só se pode atopar hoxe nos pronomes, como he e him, she e her, who e whom), e no que a orde das palabras suxeito-verbo-obxecto está totalmente fixada. Algúns cambios, como o uso do "do-support" convertéronse en universais da lingua. (o inglés temperán non empregaba a palabra "do" como auxiliar do xeito que o fai o inglés moderno; nun comezo só era empregado en construcións interrogativas, nas cales non era obrigatorio. Hoxe, do-support co verbo have estase convertendo cada vez máis na forma estandarizada). O uso de formas progresivas en -ing semella estar creando novas construcións, e formas como had been being built estanse facendo máis comúns. A regularización de formas irregulares tamén continúa paseniño (por exemplo dreamed no canto de dreamt), e as alternativas analíticas nas formas inflexivas estanse facendo máis comúns (por exemplo more polite no canto de politer). O inglés británico está a cambiar baixo a influencia do inglés americano, que conta cunha presenza máis forte nos medios e un maior prestixio asociado cos Estados Unidos como unha potencia mundial.
Distribución xeográfica
No ano 2016 400 millóns de persoas falaban inglés como lingua materna e 1 000 millóns fálano como segunda lingua. O inglés é probablemente a terceira meirande lingua por número de falantes, despois do mandarín e o castelán. Porén, cando se xuntan os falantes nativos cos non nativos, e dependendo das estimacións, pode ser a lingua común máis falada do mundo. O inglés é falado por comunidades en tódolos continentes e nas illas de tódolos grandes océanos. Os países nos que se fala o inglés poden ser agrupados en diferentes categorías polo xeito no que o inglés é empregado en cada país. Os países do "círculo interior" con falantes nativos comparten unha forma estándar de escribir e de falar. O inglés non pertence só a un país, nin ós descendentes dos colonos ingleses. O inglés é unha lingua oficial de países poboados por algúns descendentes de falantes nativos. Tamén se converteu na máis importante lingua na comunicación internacional entre persoas que comparten unha lingua non nativa en calquera parte do mundo.
Os tres círculos dos países anglófonos
Braj Kachru distingue os países nos que se fala o inglés cun modelo de tres círculos. Neste modelo, os países do "círculo interno" son países con grandes comunidades de falantes nativos de inglés, os países do "círculo exterior" teñen pequenas comunidade de falantes nativos de inglés pero o seu uso está a medrar como segunda lingua na educación, nos medios ou con propósitos oficiais locais, e os países do "círculo en expansión" son os que teñen moitas persoas aprendendo inglés como lingua estranxeira. Kachru basea o seu modelo na historia, en como o inglés se espallou en diferentes países, en como os usuarios adquiren o inglés e o alcance de uso do inglés en cada país. A pertenza a algún destes tres círculos pode cambiar co tempo.
miniatura|Os tres círculos do inglés de Braj Kachru. Entre os países con grandes comunidades de falantes nativos (o círculo exterior) inclúense o Reino Unido, os Estados Unidos de América, Australia, o Canadá, Irlanda e Nova Zelandia, onde a maioría fala inglés, e Suráfrica, onde un significante minoría fala inglés. Os países con maior número de falantes nativos son, en orde descendente, os Estados Unidos (cuns 231 millóns), o Reino Unido (60 millóns), o Canadá (19 millóns), Australia (con 17 millóns), Suráfrica (4,8 millóns), Irlanda (4,2 millóns), e Nova Zelandia (3,7 millóns). Neses países os nenos aprenden o inglés dos seus pais, e os locais que falan outra lingua ou os novos inmigrantes aprenden inglés para comunicarse cos seus veciños e nos seus postos de traballo. Os países do círculo interno achegan a base sobre a que o inglés se estende ós outros países do mundo.
As estimacións do número de falantes de inglés como segunda lingua e os falantes estranxeiros varían moito, entre os 470 millóns até máis de 1 000 millóns, dependendo de como se defina a súa competencia na lingua. O lingüista David Crystal estima que os falantes non nativos superan ós nativos nunha relación de 3 non nativos por cada nativo. No modelo dos tres círculos de Kachru, os países do "círculo exterior" inclúen a Filipinas, Xamaica, India, Paquistán, Singapur, e Nixeria cunha proporción pequena de falantes nativos pero un grande uso do inglés na educación, no goberno, nos negocios e onde inglés emprégase rutineiramente para a instrución escolar e as interaccións oficiais co goberno. Estes países teñen millóns de falantes nativos dun continuo dialectal que vai dende o crioulo baseado no inglés até unha versión máis estándar do inglés. Teñen moitos máis falantes de inglés que adquiren a lingua nun proceso de progresión diaria e que escoitan a radiodifusión, especialmente se asisten a escolas onde o inglés é o medio de instrución. As variedades do inglés aprendido polos falantes que non son nativos poden estar influenciadas, especialmente na gramática, polas outras linguas faladas por estas persoas. Moitas destas variedades de inglés inclúen palabras pouco usadas por falantes nativos de inglés nos países do círculo interno, e poden ter diferenzas gramaticais e fonolóxicas tamén. O inglés estándar dos países dos círculo interno é tomado como referencia e norma de uso polos países dos círculos externos.