cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pteronura brasiliensis
Taxonomía e evolución
As londras forman a subfamilia Lutrinae dentro da familia Mustelidae e a londra xigante é a única especie do xénero Pteronura. Actualmente recoñécense dúas subespecies na obra canónica Mammal Species of the World, que son P. b. brasiliensis e P. b. paraguensis. Descricións incorrectas da especie fixeron que teña moitos sinónimos (a segunda das subespecies denomínase a miúdo P. b. paranensis na literatura). P. b. brasiliensis está distribuída na parte norte da área de distribución da especie, incluíndo as cuncas do Orinoco, Amazonas e os sistemas fluviais das Güianas; na parte sur da área da especie vive P. b. paraguensis que se suxeriu se pode encontrar en Paraguai, o Uruguai, sur do Brasil e norte da Arxentina, aínda que pode estar extinta nos tres últimos países. A IUCN considera que a presenza da especie na Arxentina e no Uruguai é insegura. Na Arxentina só hai restos de poboacións escasamente distribuídas en dous ríos. P. b. paraguensis considérase menor e máis gregaria e con diferente dentición e morfoloxía do cranio que a outra subespecie. Porén, Carter e Rosas rexeitaron esta subdivisión en subespecies en 1997, indicando que a clasificación só fora validada unha vez, en 1968, e o espécime tipo de P. b. paraguensis era moi similar a P. b. brasiliensis. O biólogo Nicole Duplaix coida que a división é de "dubidoso valor".
Un xénero extinto, Satherium, crese que é antepasado da actual especie, e tería migrado ao Novo Mundo durante o Plioceno ou Plistoceno temperán. A londra xigante comparte o continente suramericano con outras tres especies de londras do xénero Lontra, que son: Lontra longicaudis, Lontra provocax e Lontra felina. (En Nortemérica hai unha cuarta especie, Lontra canadensis). A londra xigante parece que evolucionou independentemente de Lontra en Suramérica, a pesar do solapamento xeográfico. A londra asiática Lutrogale perspicillata pode ser o seu parente máis próximo vivo, xa que ten un similar comportamento, vocalizacións e mofoloxía cranial. Ambas as especies tamén mostran uns fortes lazos de parella e atención parental na crianza dos fillos.
A análise filoxenética de Koepfli e Wayne de 1998 atopou que a londra xigante ten as secuencias de maior diverxencia dentro da subfamilia das londras, formando un clado diferenciado que, segundo eles, se separou do resto hai entre 10 e 14 millóns de anos. Sinalaron que a especie pode ser unha diverxencia basal entre as londras ou mesmo quedar fóra delas, se se separou aínda antes que outros mustélidos como o armiño, os mustelinos e o visón. Porén, unha posterior secuenciación xenética dos mustélidos, feita en 2005, situou a diverxencia da londra xigante algo despois, hai entre 5 e 11 millóns de anos; a correspondente árbore filoxenética sitúa primeiro a diverxencia de Lontra entre todos os xéneros de londras, e en segundo lugar a de Pteronura, aínda que os rangos da diverxencia se solapan.
Bioloxía e comportamento
A londra xigante é gregaria e diúrna. Os primeiros viaxeiros que informaron dela describírona como formando grupos ruidosos que rodeaban as barcas dos exploradores, pero dispúxose de pouca información científica sobre a especie ata que Duplaix fixo uns traballos pioneiros a finais da década de 1970. A preocupación por esta especie en perigo xerou desde entón un gran número de investigacións.
Características físicas
miniatura|Londra xigante silvestre facendo o que se chama "subir o periscopio" no [[Parque estatal de Cantão no Brasil, mostrando as súas distintivas marcas na gorxa]] miniatura|Cranio visto de lado. Ten un fociño curto como é habitual en mustélidos, e unha pronunciada [[crista saxital, polo que ten unha trabada moi poderosa.]]
A londra xigante distínguese claramente doutras londras por características morfolóxicas e de comportamento. Ten a maior lonxitude corporal de todos os mustélidos, aínda que a londra mariña pode ser máis pesada. Os machos miden entre 1,5 e 1,7 m de lonxitude da cabeza á cola e as femias entre 1 e 1,5 m. A cola ben musculada do animal supón uns 70 cm da lonxitude corporal total. Os primeiros informes de pelames e animais vivos suxerían que hai machos excepcionalmente grandes de ata 2,4 m; a caza intensiva probablemente reduciu a frecuencia de espécimes tan masivos. Os seus pesos están entre 26 e 32 kg en machos e 22 e 26 kg en femias. A londra xigante ten a pelame de pelo máis curto de todas as especies de londras; é normalmente de cor marrón chocolate, pero pode ser avermellada ou beige, e parece case negra cando está mollada. A pelaxe é extremadamente densa, polo que a auga non pode penetrar ata a pel. Os pelos de garda da pelaxe atrapan a auga e manteñen a parte máis interna da pelaxe seca; os pelos de garda son de aproximadamente 8 mm de lonxitude, aproximadamente o dobre que os pelos da parte interna. Ten un tacto aveludado polo que foi moi buscada polos comerciantes de peles e iso contribuíu ao declive da especie. Ten marcas características de cor branca ou crema na gorxa e baixo o queixo da mandíbula, o que permite identificar os individuos desde o nacemento. As londras xigantes usan estas marcas para recoñecerse unhas a outras, e cando se encontran con outras londras, realizan un comportamento coñecido como "subir o periscopio", mostrando as gorxas e parte superior do peito.
O fociño é curto e inclinado, polo que lle dá á cabeza unha aparencia de bóla. As orellas son pequenas e arredondadas. O nariz (ou rinario) está completamente cuberto de pel, e só son visibles dous orificios nasais con forma de fenda. Teñen bigotes moi sensibles (vibrisas) cos que perciben os cambios na presión da auga e as correntes, o que lles axuda a detectar as presas. As patas son curtas e gordiñas e acaban nuns pés palmados con garras. Están ben dotadas para a vida acuática, e poden pechar os oídos e o nariz baixo a auga.
A vista deste animal non foi estudada directamente, pero as observacións de campo indican que caza principalmente pola vista; sobre a auga, pode recoñecer observadores a gran distancia. Ademais, o feito de que sexa activa exclusivamente de día indica que a súa vista debe ser potente para axudala a cazar e evitar os depredadores. Noutras especies de londra, a visión é xeralmente normal ou lixeiramente miope, tanto en terra coma na auga. O oído da londra xigante é agudo e o seu sentido do olfacto excelente.
Vocalizacións
A londra xigante é un animal especialmente ruidoso, que ten un complexo repertorio de vocalizacións. As demais londras producen vocalizacións, pero en frecuencia e volume, a londra xigante é a máis vocal. Duplaix identificou nove sons distintos, que se podían subdividir, segundo o contexto. Os ladridos rápidos ou bufidos explosivos indican un interese inmediato e posible perigo. Poden utilizar un chío vacilante en conatos de cargas contra intrusos, mentres que utilizan un gruñido grave para unha advertencia agresiva. Dentro do grupo rumban ou arrolan para tranquilizar. Os asubíos poden significar advertencia de achegamento non hostil entre grupos, aínda que as probas son limitadas. As crías neonatas fan unha especie de píos para atraer a atención, mentres que os individuos novos de máis idade xemen cando empezan a participar nas actividades do grupo. Unha análise publicada en 2014 catalogou 22 tipos de vocalizacións en adultos e 11 en neonatos.
Estrutura social
A londra xigante é un animal moi social que vive en grupos familiares amplos. O tamaño dos grupos pode estar entre 2 e 20 membros, pero o máis común é que estea entre 3 e 8. (As cifras máis altas poden indicar que dous ou tres grupos familiares están alimentándose xuntos temporalmente). Os grupos están moi cohesionados: dormen, xogan, viaxan e aliméntanse xuntos.
miniatura|Londras xigantes saíndo dunha poza xuntas no [[Zoo de Filadelfia. A especie é extremadamente social, o que é algo raro entre os mustélidos, e os grupos familiares están moi unidos.]] Os membros do grupo comparten funcións, estruturados arredor da parella reprodutora dominante. A especie é territorial, e os grupos marcan os territorios con lugares de defecación (latrinas), secrecións glandulares e vocalizacións. Informouse de polo menos un cambio na relación alfa, no que un novo macho pasou a ser o dominante; a mecánica da transición non se determinou. Duplaix suxire unha división entre "residentes", que están establecidos en grupos e territorios, e "transeúntes" nómades e solitarios; as categorías non parecen ríxidas, e ambas as dúas poden ser unha parte normal do ciclo de vida da londra xigante. Unha teoría provisional para o desenvolvemento da socialidade en mustélidos di que a causa de que se formen os grupos é que as presas son loclmente abundantes, pero están espalladas de forma impredicible.
Está documentada a agresión dentro da especie ("conflito intraespecífico"). A defensa contra animais intrusos parece ser cooperativa: normalmente son os machos adultos os que lideran nos encontros agresivos, pero tamén se informou de casos nos que o fixeron femias alfa. Un caso de loita foi observado directamente no Pantanal brasileiro no que tres animais atacaron a un só individuo preto do límite do seu territorio. Noutro exemplo observado no Brasil, atopouse unha carcasa con claros indicios de asalto violento por parte doutras londras, incluíndo trabadas no fociño e nos xenitais, un padrón de ataque similar ao exhibido polos animais en catividade. Aínda que as agresións interespecíficas non son raras en grandes depredadores en xeral, é pouco común entre as especies de londras; Ribas e Mourão sinalaron que iso está en relación coa sociabilidade do animal, que tamén é rara entre outras londras. Porén, a capacidade de comportamento agresivo non debería esaxerarse na londra xigante. Os investigadores enfatizan que mesmo entre grupos, a evitación de conflitos é o comportamento xeralmente adoptado. Dentro do seu propio grupo os animais son extremadamente pacíficos e cooperativos. As xerarquías no grupo non son ríxidas e os animais comparten facilmente funcións.
Reprodución e ciclo de vida
miniatura|Unha toqueira de londra xigante escavada na ribeira dun lago no Parque estatal de [[Cantão. A area branca acabada de escavr é un signo de recente actividade na toqueira.]]
As londras xigantes constrúen toqueiras, que son buratos escavados á beira dos ríos, xeralmente con moitas entradas e moitas cámaras no interior. Dan a luz no seu interior durante a estación seca. No Parque Estatal de Cantão, as londras escavan a súa toqueira reprodutora nas ribeiras de lagos de meandros abandonados e comezan en xullo, cando as augas están xa bastante baixas. Dan a luz entre agosto e setembro, e as crías novas saen por primeira vez en outubro e novembro, que son os meses de nivel máis baixo da auga e maior concentración de peixes nos lagos e canles minguantes. Isto fai máis fácil para os adultos capturar peixe dabondo para que crezan as crías, e que estas aprendan a capturar peixes. O grupo completo, incluídos os adultos non reprodutores, que son xeralmente irmáns máis vellos das crías dese ano, colaboran na captura de peixes suficientes para os máis novos.
Os detalles da reprodución e ciclo de vida da londra xigante son escasos, e os animais en catividade son os que proporcionaron a maioría da información. As femias parecen dar a luz durante todo o ano en catividade, pero na natureza, os nacementos prodúcense na súa maioría durante a estación seca. O ciclo estral é de 21 días, e as femias son receptivas aos intentos sexuais entre 3 e 10 días. O estudo de espécimes en catividade atopou que só os machos inician o apareamento. No Tierpark Hagenbeck de Alemaña, observáronse os lazos a longo prazo da parella reprodutora e a selección de parella; a copulación ten lugar normalmente na auga. As femias teñen un período de xestación de 65 a 70 días, e dan a luz dunha a cinco crías, como media dúas. Unha investigación de cinco anos de duración feita no Zoo de Cali en Colombia encontrou que o intervalo medio entre camadas era de seis ou sete meses, pero era de só 77 días cando a camada anterior non sobrevivira. Outras fontes atoparon intervalos máis grandes, de 21 a 33 meses, como o suxerido para outras londras na natureza. miniatura|upright|As londras xigantes en catividade contribuíron grandemente ao coñecemento científico da especie ao proporcionaren suxeitos doadamente accesibles para a investigación sobre a súa reprodución e ciclo de vida. As nais paren crías cegas e con pelame na súa toqueira subterránea preto da ribeira dun río e dos sitios de pesca. Os machos participan activamente na crianza dos fillos e a cohesión familiar é forte; os irmáis xuvenís máis vellos tamén participan na crianza, aínda que nas semanas inmediatamente posteriores ao parto poden abandonar temporalmente o grupo. As crías abren os ollos na cuarta semana, empezan a camiñar na quinta e poden nadar con seguridade entre as 12 e 14 semanas de vida. Son destetados aos nove meses e empezan a cazar con éxito pouco despois. Os animais alcanzan a madurez sexual aos dous anos e as crías machos e femias abandonan o grupo definitivamente despois de cumprir dous ou tres anos. Entón buscan novos territorios para fundar a súa propia familia.
A londra xigante é moi sensible ás actividades humanas cando crían os fillos. Ningunha institución conseguiu por si soa criar londras xigantes a non ser que aos pais se lles proporcionase suficientes medidas de privacidade; o estrés causado pola interferencia humana visual e acústica pode orixinar que os animais descoiden, maltraten as crías, cometan infanticidio ou diminúan a lactación. Na natureza, suxeriuse que os turistas causan un estrés similar, aínda que isto non foi confirmado: altérase a lactación e a construción de toqueiras, reducen a caza, e abandonan o hábitat. Esta sensibilidade está acompañada cunha forte protección dos individuos novos. Todos os membros do grupo poden cargar agresivamente contra os intrusos, incluso contra barcas que levan persoas.
Caza e dieta
miniatura|Unha londra xigante en catividade cando se alimenta, agarra a presa coas súas poutas anteriores e empeza a comela inmediatamente comezando pola cabeza.
A londra xigante é un superdepredador, e o seu status poboacional reflicte a saúde global dos ecosistemas fluviais. Aliméntase principalmente de peixes, como cíclidos, caraciformes (como pirañas), e siluriformes. Un estudo durante todo un ano dos excrementos da londra xigante na Amazonia brasileira encontrou presenza de restos de peixes en todas as mostras fecais. Observáronse restos de peixes da orde Perciformes, especialmenre os cíclidos, no 97% dos excrementos, e o de caraciformes no 86%. Os restos de peixes eran de especies de mediano tamaño que parecen preferir augas relativamente pouco profundas, o que é unha vantaxe para a londra xigante, que probablemente se orienta pola vista. As especies de presas atopadas nos restos eran tamén sedentarias, que xeralmente nadan só curtas distancias, o cal pode axudar á londra xigante na súa predación. A caza en augas pouco profundas produce máis recompensas, e cando a profundidade é de menos de 0,6 m a taxa de éxitos é a maior. A londra xigante parece ser un predador oportunista, que captura calquera especie que sexa a máis abundante localmente. Se non dispón de peixes, tamén pode capturar cangrexos, serpes e mesmo pequenos caimáns e anacondas.
A especie pode cazar en solitario, en parellas ou en grupos, utilizando a súa aguda vista para localizar as presas. Nalgúns casos, a suposta caza cooperativa que realizan pode ser accidental, como resultado de que os membros do grupo están pescando individualmente pero en estreita proximidade; a verdadeira caza coordinada pode só ocorrer cando non é posible que unha soa londra cace as presas, como as pequenas anacondas e caimáns negros xuvenís. A londra xigante parece preferir peixes pequenos que están xeralmente inmóbiles no leito dos ríos de augas claras. A persecución das presas é rápida e tumultuosa, con moitas arremetidas e xiros polas augas pouco profundas e poucas veces fallan o obxectivo. Poden atacar tanto desde arriba coma desde abaixo, xirando no último momento para suxeitar a presa coa boca. Comen inmediatamente a presa que capturaron; agarran o peixe firmemente entre as poutas anteriores e empezan a comelas ruidosamente pola cabeza. Carter e Rosas observaron que os animais adultos en catividade comen un 10% do seu peso corporal diariamente, uns 3 kg de comida, o que se corresponde co observado na natureza.
Hábitat
A especie é anfibia, aínda que principalmente terrestre. Viven en ríos e correntes, que xeralmente se inundan estacionalmente. Outros hábitats acuáticos onde viven son manaciais e lagos permanentes de auga doce. Nun estudo da vexetación en regatos de bosque como o regato Kaburi en Suriname atopáronse catro tipos específicos de vexetación: riberias de bosque alto, pantanos mixtos inundables e bosque pantanoso alto, bosque pantanoso baixo inundable, e illas de herbas flotantes e praderías flotantes dentro de áreas abertas do propio regato. Duplaix identificou dous factores críticos na selección de hábitat: abundancia de comida, o que parece estar positivamente correlacionado coas augas pouco profundas, e ribeiras pouco inclinadas cunha boa cuberta e acceso doado aos seus tipos preferidos de augas. A londra xigante parece elixir augas negas claras con fondos rochosas e areosos antes que augas limosas, salinas e brancas. miniatura|Un grupo de catro londras xigantes saíndo da auga para patrullar un campamento nas ribeiras do Parque Estatal de Cantão
A investigación sobre a especie ten lugar na estación seca e o coñecemento do hábitat global da especie segue sendo parcial. Unha análise do tamaño dos dominios vitais na estación seca de tres ou catro grupos en Ecuador encontrou áreas dun tamaño entre 0,45 e 2,79 km2. Utreras supón que os requirimentos de hábitat e dispoñibilidade difiren drasticamente na estación chuviosa: os tamaños dos dominios vitais estimados van desde 1,98 ata 19,55 km2 para os grupos. Outros investigadores suxiren extensións de aproximadamente 7 km2 e indicaron unha forte correlación inversa entre a socialidade e o tamaño da área; a altamente social londra xigante ten tamaños de dominios vitais menores do que se esperaría para unha especie da súa masa. As densidades de poboación variaban desde 1,2/km2 segundo informacións de Suriname ata só 0,154 /km2 atopados en Güiana.
Predación e competición
miniatura|Caraciformes como as pirañas son presas da londra xigante, pero estes agresivos peixes poden tamer supoñer un perigo para elas. Duplaix especulou que as pirañas poden atacar as londras xigantes. Os adultos que viven en grupos familiares non teñen predadores naturais serios; porén, hai algúns informes de que caimáns negros do Perú e caimáns xacaré no Pantanal depredaban londras xigantes. Ademais, os animais solitarios e novos poden ser vulnerables aos ataques de xaguares, pumas e anacondas, aínda que isto está baseado en informes históricos e non en observacións directas recentes. As crías son máis vulnerables, e poden ser capturadas polos caimáns e outros grandes depredadores, aínda que os adultos están constantemente pendentes de que non se extravíen as crías e acosan e expulsan aos posibles predadores. Cando están na auga, as londras xigantes enfróntanse ao perigo que supoñen animais que non son estritamente os seus predadores: as anguías eléctricas e as raias da suborde dos milobatoideos son potencialmente mortais se se atopan con elas, e as pirañas poden polo menos mordelas, como se evidencia polas cicatrices observadas nalgúns individuos.
Aínda non tendo depredadores directos, a londra xigante debe competir con outros depredadores polos recursos alimenticios. Duplaix documentou a interacción coas londras do xénero Lontra. Aínda que as dúas especies son simpátricas (con áreas de distribución solapadas) durante certas estacións, parece que non hai entre elas graves conflitos. As Lontra son máis pequenas e moito máis tímidas, menos ruidosas e menos sociais; cun peso que é un terzo do da londra xigante, é máis vulnerable á predción, polo que pasar desapercibida é unha vantaxe. As Lontra son activas durante o solpor e o mencer, o que reduce a probabilidade de conflitos coa diúrna londra xigante. Lutra come presas máis pequenas, ten diferentes hábitos e diferentes tipos de augas preferidas, o que reduce a interacción.
Outras especies que depredan similares recursos alimenticios son os caimáns e peixes grandes piscívoros. Os ximnótidos, como a anguía eléctrica, e os grandes silúridos están entre os seus competidores acuáticos. Dous golfiños de río (pertencentes á familia mariña dos delfínidos), o Sotalia fluviatilis e o Sotalia guianensis, poderían potencialmente competir coa londra xigante, pero o diferente uso espacial e as preferencias na dieta suxiren que hai un solapamento mínimo. Ademais, Defler observou asociacións entre as londras xigantes e os golfiños Inia geoffrensis, e suxeriu que os golfiños poden beneficiarse de capturar os peixes que escapan das londras. O caimán de anteollos é outro competidor potencial, pero Duplaix non atopou conflito entre eles en Suriname.
Estado de conservación
A IUCN clasificou en 1999 a londra xigante como especie "en perigo"; fora considerada anteriormente como"especie vulnerable" desde 1982 cando se dispuxo de suficientes datos. O seu comercio está regulado internacionalmente baixo o Apéndice I da Convención Internacional sobre o Comecio de Especies en Perigo de Fauna e Flora Silvestes (CITES): todo o comercio de espécimes ou as súas partes é ilegal.
Ameazas
A especie enfróntase a graves ameazas. O furtivismo é desde hai moito tmpo un problema. As estatísticas mostran entre 1959 e 1969 só na Amazonia brasileira obtínanse entre 1 000 e 3 000 peles anualmente. A especie foi tan fortemente decimada que o número de peles caeu a só 12 en 1971. A aplicación do CITES en 1973 trouxo finalmente unha significativa redución da caza, aínda que a demanda non desapareceu completamente: na década de 1980, o prezo desas peles era de 250 dólares no mercado europeo. A ameaza incrementouse polo carácter relativamente destemido das londras e a súa tendencia a achegarse aos seres humanos. Eran moi fáciles de cazar, ao seren activas durante o día e moi curiosas. A madurez sexual relativamente tardía do animal e a súa complexa vida social facía que a caza fose para elas especialmente desastrosa.
Máis recentemente, a destrución e degradación do hábitat convertéronse nos principais perigos, e espérase unha redución do 50% das poboacións desde o ano 2004 ao 2024 (un lapso de 20 anos, que supón tres xeracións de londras xigantes). Habitualmente, os leñadores son os primeiros que chegan á selva, limpando a vexetación ao longo das beiras dos ríos. Despois chegan os agricultores, causando perdas de solo e alterando os hábitats. A medida que se espalla a actividade humana os dominios vitais da londra xigante quedan cada vez máis illados. Aos subadultos que abandonan o grupo buscando novos territorios élles imposible formar novos grupos familiares. Ameazas específicas procedentes das industrias humanas son a corta non sustentable de caoba en partes da área onde viven as londras xigantes, e as concentracións elevadas de mercurio na súa dieta de peixe, un subproduto vertido na minería do ouro. A contaminación da auga por causa da minería, extracción de combustibles fósiles, e a agricultura é un grave perigo; as concentracións de pesticidas e outros produtos químicos aumentan en cada elo da cadea trófica (biomagnificación), e poden envelenar os depredadores que están no alto da pirámide trófica como a londra xigante.
Outras ameazas para a londra xigante son os conflitos con pescadores, que a miúdo consideran esta especie unha molestia (ver máis abaixo). O ecotourismo tamén supón algúns desafíos: aínda que trae diñeiro e aumenta a conciencia de conservación dos animais, pola súa natureza tamén incrementa o efecto humano sobre a especie, polo desenvolvemento que leva asociado e polas molestias creadas no terreo onde viven os animais. Cómpren diversas rstricións sobre o uso da terra e a intrusión humana para que se manteñan adecuadamente as pobocións de londra. Schenck et al., que fixeron amplos estudos de campo no Perú na década de 1990, suxeriron establecer zonas específicas de risco "prohibidas" onde a especie é máis frecuentemente observada, que serían compensadas con torres de observación e plataformas que permitan velas. Propuxéronse límites no número de turistas en todo momento, prohibición da pesca, e unha distancia de seguridade mínima de 50 m para ofrecer unha maior protección.
Distribución e poboación
A londra xigante perdeu un 80% da súa antiga área de distribución. Aínda que está presente en varios países do centro norte de Suramérica, as súas poboacións están baixo un considerable estrés. A IUCN considera dentro da súa área de distribución actual os seguintes países: Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Güiana Francesa, Güiana, Paraguai, Perú, Suriname e Venezuela. Debido ás extincións locais, a área da especie fíxose descontinua. A súa poboación total é difícil de estimar. Un estudo da IUCN de 2006 sinlaba que debían quedar entre 1 000 e 5 000 individuos. As poboacións en Bolivia estaban antes moi estendidas pero o país converteuse nun "punto negro" nos mapas de distribución despois do furtivismo que afectou á zona entre as décadas de 1940 e 1970; en 2002 estimouse que quedaba no país unha poboación relativamente saudable, pero aínda pequena, de 350 exemplares. A especie foi probablemente exterminada do sur do Brasil, pero no oeste do país, a diminución da presión na zona fundamental do Pantanal permitiu unha recolonización moi exitosa; unha estimación indica que hai uns 1 000 exemplares ou máis na rexión. esquerda|miniatura|200px|As Güianas son o último bastión real da londra xigante. [[Suriname (en vermello) conserva extensas selvas e moitas áreas protexidas. Güiana está ao seu oeste e a Güiana Francesa ao leste.]]
En 2006, a maioría da especie vivía na Amazonia brasileira e nas áreas lindantes. Unha poboación significattiva vive nas zonas húmidas do río Araguaia central, e en especial no Parque Estatal de Cantão, no que hai 843 lagos de meandros abandonados e amplos bosque inundados e pantanos, no que é un dos mellores hábitats illados desta especie no Brasil.
Suriname aínda ten unha importnte cuberta forestal e un sistema de áreas protexidas, a maioría das cales protexen a londra xigante. Duplaix volveu despois das súas anteriores investigacións ao país en 2000 e atopou que a londra xigante aínda estaba presente na zona do regato Kaburi que el estudara, unha "xoia" de biodiversidade, aínda que o aumento da presenza humana e o uso da terra suxire que máis cedo ou máis tarde a especie pode que non encontre hábitats axeitados para facer os seus campamentos. Nun informe da World Wildlife Fund de 2002, Duplaix salientou a importancia de Suriname e as outras Güianas:
Outros países están tomando a dianteira na creación de áreas protexidas en Suramérica. En 2004, Perú creou unha das maiores áreas de conservación do mundo, o Parque Nacional do Alto Purús, que ten unha área similar ao tamaño de Bélxica. O parque alberga moitas plantas e animais en perigo, incluíndo a londra xigante, e ten a mellor marca mundial de diversidade de mamíferos. Bolivia creou unha área protexida en 2001 de zonas húmidas dun tamaño maior que o de Suíza, onde tamén vive a londra xigante.
Interaccións cos pobos indíxenas
Ao longo de toda a súa área a londra xigante interacciona cos pobos indíxenas, que a miúdo practican a caza e pesca tradicional. Un estudo de cinco comunidades indíxenas en Colombia suxire que as actitudes dos nativos cara este animal son outra ameaza: as londras son vistas con frecuencia como unha molestia que interfire coa pesca, e ás veces mátanas. As persoas entrevistadas, incluso cando se lles fala da importancia da especie para o ecosistema e o seu perigo de extinción, adoitaban mostrar pouco interese en continuar coexistindo coa especie. Porén, os escolares tiñan unha impresión máis positiva do animal.
En Suriname, a londra xigante non é unha presa tradicional para os cazadores humanos, polo que necesita protección da caza. (Un investigador suxeriu que a londra xigante se caza só en situacións de desesperación debido ao seu horrible sabor). O animal ás veces afoga en redes colocadas a través do ríos e ás veces reciben golpes de machete dos pescadores, segundo Duplaix, pero a "tolerancia é a norma" en Suriname. En 2002 empezou a observarse unha diferenza no comportamento do animal no país: as normalmente curiosas londras xigantes mostraron un "comportamento de evitación activa con visible pánico" cando aparecían barcas. A corta de árbores, caza e captura de crías puideron facer que os grupos sexan máis precavidos ante as actividades humanas.
Os pobos locais ás veces capturan crías para o comercio de mascotas exóticas ou como mascotas para eles, pero o animal medra rapidamente ata facerse inmanexable. Duplaix relata a historia dun indio arawak que capturou dúas crías para os seus pais. Aínda que revelaba o afecto que lles colleu aos animais, a captura supuxo un forte golpe para a parella reprodutora de londras, que acabou por perder o seu territorio ante os competidores.
A especie forma parte tamén do folclore da rexión. Xoga un importante papel na mitoloxía do pobo achuar, na que as londras xigantes son consideradas unha forma de tsunki, ou espíritos da auga: son unha especie de "pobo da auga" que se alimenta de peixes. Aparecen nunha lenda de envelenamento por peixes na que axudan a un home que perdeu a súa enerxía sexual, creando as anacondas do mundo a partir dos seus xenitais. O pobo bororo ten unha lenda sobre a orixe de fumar tabaco: aqueles que usaban as follas impropiamente e tragábanas eran castigados e convertidos en londras xigantes, os bororos tamén asocian a londra xigante cos peixes e o lume. Unha lenda ticuna di que a londra xigante intercambiou os sitios co xaguar: a historia di que o xaguar anteriormente vivía na auga e a londra xigante viña á terra só para comer. Os pobos indíxenas kichwa da Amazonia peruana crían na existencia dun mundo de auga onde Yaku runa reinaba como nai da auga e estaba encargada de coidar os peixes e os animais. As londras xigantes servían como canoas de Yaku runa. Unha historia da creación dos maxacali suxire que a práctica de pescar con londras (adestradas) puido ser frecuente no pasado.
Anxo Carbajal
Anxo Carbajal, nado en Ourense en 1965, é un actor galego.
Traxectoria
Comezou no mundo da interpretación no teatro, concretamente en 1981 na compañía teatral Rúa Viva de Ourense. En 1983 fundou o seu propio grupo teatral, Kéltike Teatro en Amoeiro que mantivo ata 1987. En 1991 fundou Sal-monela Teatro na Coruña. No 2004 comeza a traballar na serie Libro de Familia para a TVG.
Beniel
250px|miniatura|Situación de Beniel Beniel é un concello español da Rexión de Murcia, situado na Huerta de Murcia. Tiña unha poboación de 11.112 habitantes en 2014 repartidas entre a capital municipal e as súas pedanías: La Basca, El Mojón e El Raiguero-La Villa.
Está situado a unha altitude de 28 msnm. Limita ao norte e leste con Orihuela, na provincia de Alacant, e ao sur e oeste co concello de Murcia.
Santa Comba, Agolada
San Xoán de Santa Comba é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Agolada. Segundo o IGE en 2013 tiña 93 habitantes (48 homes e 45 mulleres) distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 153 habitantes.
Xeografía
En Santa Comba están os montes Candeiro e San Sadurniño e un pequeno outeiro denominado Monte do Castro con algúns restos da súa antiga fortificación.
Patrimonio
Nas súas proximidades poden verse dúas mámoas. A igrexa parroquial foi construída no século XVIII.
Festas
A festa principal e a do Ecce Homo.
LATAM Colombia
LATAM Airlines Colombia, primeiro coñecida como Aerovías de Integración Regional S.A. (AIRES) e despois como LAN Colombia, é unha aeroliña colombiana. Trátase da segunda aeroliña máis grande de Colombia tras Avianca.
A compañía opera voos regulares domésticos e internacionais de pasaxeiros, ademais de servizos domésticos de carga. A súa base principal está no aeroporto El Dorado, en Bogotá.
O 28 de outubro de 2010 anunciouse que o 98% das accións de AIRES foran mercadas pola aeroliña chilena LATAM Airlines. O 3 de decembro de 2011 comezou a operar como LAN Colombia. Converteuse nun membro afiliado da alianza Oneworld o 1 de outubro de 2013.
Frota
thumb|[[Boeing 737 Next Generation|Boeing 737-700]]
En agosto de 2017 LATAM Colombia estaba formada polos seguines avións:
La Pobla de Segur
La Pobla de Segur é un concello da provincia de Lleida, en Cataluña, pertencente á comarca de Pallars Jussà. A poboación está dividida polo río Flamisell, que separa os seus dous núcleos máis importantes.
Economía
miniatura|Vista de La Pobla de Segur. A súa riqueza e forma de vida consiste nos seus comercios e establecementos, así como na industria, a agricultura e a gandería.
A Cabanela, Urdilde, Rois
A Cabanela é un lugar da parroquia de Urdilde no concello coruñés de Rois, na comarca do Sar. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 5 habitantes (2 homes e 3 mulleres).
Gran Premio de Europa de 1999
O Gran Premio de Europa de 1999 (oficialmente o Gran Premio de Europa Warsteiner ) foi unha carreira de motor de Fórmula Un celebrada o 26 de setembro de 1999 no circuíto de Nürburgring en Nürburg, Alemaña. Foi a décimo cuarta carreira do Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1999. A carreira de 66 voltas gañouna Johnny Herbert, pilotando un Stewart - Ford, xunto con Jarno Trulli nun Prost - Peugeot e o compañeiro de equipo de Herbert Rubens Barrichello terceiro.
Foi considerada unha das carreiras máis impactantes e emocionantes da tempada de 1999. Entrando na carreira Mika Häkkinen, Eddie Irvine, Heinz-Harald Frentzen e David Coulthard tiñan opcións a gañar o Campionato do Mundo. Häkkinen e Irvine empataban a puntos, con Frentzen a 10 puntos detrás deles e Coulthard dous puntos máis atrás. Na rolda anterior no Gran Premio de Italia de 1999, Häkkinen fixera un erro non forzado mentres lideraba, Coulthard e Irvine acabaron só 5º e 6º e Frentzen logrou a súa segunda vitoria na tempada.
Na carreira, cun gran número de retirados viu a Marc Gené ocupar o sexto lugar co equipo de Minardi, os seus primeiros puntos desde o de Pedro Lamy no Gran Premio de Australia de 1995. Os coches Stewart foron primeiro e terceiro, con Jarno Trulli de Prost terminando segundo. Como consecuencia da carreira, Häkkinen alzouse ao liderado, dous puntos por diante de Irvine, con Frentzen a doce detrás. Na lista do Campionato do Mundo Construtores de Fórmula Un, McLaren ampliou o seu liderado a doce puntos sobre Ferrari.
Esta sería a última vez ata o Gran Premio de Australia de 2003 que ningún Ferrari acadou podio.
Antecedentes
Chegando á carreira, o piloto de McLaren, Mika Häkkinen, e o piloto da Scuderia Ferrari, Eddie Irvine, estaban empatados no liderado do Campionato Mundial de Pilotos con 60 puntos cada un. O piloto Heinz-Harald Frentzen de Jordan era terceiro con 50 puntos, seguido polo compañeiro de Häkkinen David Coulthard con 48. Na lista dos Campionato de Construtores, McLaren lideraba sobre Ferrari por seis puntos, 108 a 102, con Jordan terceiro con 57.
Práctica e cualificación
Dúas sesións de prácticas realizáronse antes da carreira do domingo, unha o venres de 11:00 a 14:00 hora local, e unha segunda o sábado pola mañá entre as 09:00 e as 11:00. A primeira sesión práctica tivo lugar en condicións secas. A temperatura ambiente era de 19 °C e a temperatura da pista era de 25 °C durante un período de duración dunha hora.
A sesión de cualificación da tarde do sábado realizouse de 13:00 a 14:00 hora local. Cada piloto estaba limitado a doce voltas coa introdución da regra do 107% para excluír aos pilotos lentos de competir na carreira do domingo. A sesión celebrouse nunha pista mollada, resultado das choivas previas con chubascos illados unhas horas antes de clasificarse. A temperatura ambiente variaba entre 14º e 15 °C, mentres que a temperatura da pista variaba entre 15º e 18 °C. Frentzen logrou a segunda pole position da súa carreira, no seu Jordan 199, cun tempo de 1 19.910. Aínda que estaba insatisfeito cos problemas anteriores que atoparon na configuración ideal durante a práctica, dixo que se sentía fantástico de estar na pole position, el cría que podería ter feito unha volta máis rápida, xa que levaba combustible para cinco voltas. Frentzen compartíu a primeira fila con Coulthard que foi dúas décimas de segundo máis lento.
Carreira
Ralf Schumacher entrou a boxes cando marchaba na segunda posición ao final da volta 27 na súa primeira parada programada deixando a Frentzen e Coulthard loitando á fronte seguidos por Fisichella doce segundos por detrás dos líderes no terceiro lugar. Ao final da volta 32, tanto Frentzen como Coulthard fixeron as súas primeiras paradas programadas, os mecánicos de Jordan e McLaren fixeron o cambio en 7 segundos, impecablemente e os dous volvían comodamente por diante de Schumacher. Neste punto da carreira tanto Irvine como Häkkinen estaban fóra dos puntos, o que significa que se a orde se mantivese igual, Frentzen, Irvine e Häkkinen estarían empatados a puntos no liderado a falta de dúas carreiras, con Coulthard seis puntos detrás deles.
O que seguiu foi unha serie de retiradas. O primeiro en caer foi Frentzen, que se detivo na primeira curva despois do seu pitstop co mesmo problema eléctrico que tivera o seu compañeiro de equipo. Coulthard herdou o liderado e mantívose afastado ata que regresou a chuvia. O escocés optou por permanecer fóra cos pneumáticos de seco mentres que a maioría entraba a cambiar pneumáticos, o que acabou sendo un custoso erro, cando se saíu da pista e abandonou a carreira na 38ª volta a medida que empeoraban as condicións. Nun puñado de voltas dous contendentes do campionato viron as súas esperanzas de gañar o título quedar polo camiño. Ralf (aínda con pneumáticos de seco) herdou o liderado que mantivo ata o seu pitstop seis voltas máis tarde. Isto permitiu a Fisichella (tamén con pneumáticos de seco) poñerse á cabeza con Ralf segundo, cando a choiva parou. Mentres tanto, Herbert escalara posicións silenciosamente logo de cambiar a pneumáticos de chuvia xusto no momento adecuado.
A angustia alcanzou novos niveis. Na volta 49, Fisichella trompeou cando era líder como Coulthard antes que el, devolvéndolle o liderado a Ralf. Pero entón Ralf tamén perdeu o liderado (e probable a primeira vitoria) cando picou o seu pneumático traseiro dereito, permitindo a Herbert acadar o liderado que xa non abandonaría. Máis atrás, os Minardis aproveitaron o imprevisíbel carácter da carreira con Badoer cuarto e Gené sétimo. Pero a tan só 13 voltas do final, a caixa de cambios de Badoer fallou, negando ao piloto de probas de Ferrari os seus primeiros puntos na Fórmula 1 e deixándoo chorando desconsoladamente. Gené ascendeu á sexta posición, que se converteu na quinta cando o coche de Jacques Villeneuve fallou, roubando ao equipo de BAR unha oportunidade de conseguir o seu primeiro punto. Detrás del, Irvine e Häkkinen loitaran novamente para entrar nos puntos, con Irvine na sexta posición por diante de Häkkinen. Despois de marchar tranquilo durante a maior parte da carreira, Häkkinen volveu meter presión e, finalmente, forzou a Irvine a cometer un erro e ocupou o sexto lugar. Na fronte, Barrichello intentou todo para pasar a Trulli e facer o segundo dobrete de Stewart, pero finalmente tivo que conformarse co 3º posto. Mentres tanto, Häkkinen colleu e pasou a Gené polo 5º posto para gañar 2 puntos inestimables, pero o español quedou sexto diante de Irvine para dar a Minardi o seu primeiro punto en catro tempadas.
Poscarreira
Foi a única carreira que gañou o equipo Stewart Grand Prix, ademais de ser a única vez que Stewart terminou con dous pilotos no podio. Foi tamén a última vitoria nun Gran Premio para Johnny Herbert e o último podio para Prost Grand Prix. Jackie Stewart considerou a carreira máis grande que calquera das súas propias carreiras. Esta foi a última vez que os dous Ferrari non conseguiron marcar ata o Gran Premio do Brasil de 2003.
A actuación de Marc Gené, ao terminar na sexta posición por diante do competidor do campionato Irvine, é considerada por moitos como o factor decisivo no Campionato de Pilotos, pois se adoita crer que se Irvine pasase a Gené polo sexto posto, tería o punto extra para gañar o título (con Schumacher deixando que Irvine o pasase durante a carreira do Xapón).
Blanca, Murcia
250px|miniatura|O [[río Segura ao seu paso por Blanca.]] Blanca é un concello español da Rexión de Murcia, situado na Vega Alta del Segura, aínda que historicamente vinculado ao Valle de Ricote. Tiña unha poboación de 6.477 habitantes en 2014 repartidas entre os núcleos de Alto Palomo, Bayna, Blanca, Carretera Estación, Estación Férrea, Huerta de Arriba, Runes e Tollos.
Está situado a unha altitude de 152 msnm. Limita ao norte co termo municipal de Abarán, ao sur cos de Ulea e Ojós, ao leste cos de Molina de Segura e Fortuna, e ao oeste co de Ricote.
The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe
Sinopse
A historia narra as aventuras de catro irmáns: Lucy, Edmund, Susan e Peter que, durante a segunda guerra mundial, descobren o mundo de Narnia, ó que acceden a través dun armario máxico mentres xogan ás agachadas na casa de campo dun vello profesor. En Narnia descubrirán un mundo incrible habitado por animais que falan, trasgos, faunos, centauros e xigantes ós que a Meiga Branca - Jadis - condenou ó inverno eterno. Coa axuda do león Aslan, o nobre soberano, os nenos loitarán para vencer o poder que a Meiga Branca exerce sobre Narnia nunha espectacular batalla e conseguir así ceibar á terra da maldición do frío.
Política
Política (do latín politĭcus, e este do grego antigo πολιτικός politikós, masculino de πολιτική politikḗ, que significa «de, para o relacionado cos cidadáns») é a teoría, arte ou doutrina referente ao goberno dunha comunidade, o cal implica un proceso ou actividade de toma de decisións que se aplican a todos os membros dun grupo para a consecución duns obxectivos orientados ao ben común. A ciencia política constitúe unha rama das ciencias sociais que se ocupa da actividade dunha sociedade, composta por cidadáns libres, para resolver os problemas que lle plantea a súa convivencia colectiva
Concepto amplo de política
Unha definición máis ampla fai definir a política como toda actividade, arte, doutrina ou opinión, cortesía ou diplomacia tendentes á busca, ao exercicio, á modificación, ao mantemento, á preservación ou á desaparición do poder público.
Nesta ampla definición pódese observar claramente o obxecto da ciencia política, entendido como o poder público subtraído da convivencia humana, xa sexa dun Estado, xa dunha empresa, un sindicato, unha agrupación, unha escola, unha igrexa etc.
Por iso cando se emprega a definición máis ampla de política adoita aclararse que esta é unha actividade da que é moi difícil subtraerse, por atoparse en case todos os ámbitos da vida humana.
Concepto restrinxido de política
Unha definición máis estrita proporía que a política é unicamente o resultado expreso oficialmente nas leis de convivencia nun determinado Estado. Definición que restrinxe á vida das agrupacións e organizacións non estatais, limitándoas unicamente ás disposicións legais dos seus estados.
Concepcións históricas da política
Unha perspectiva oposta contempla a política nun sentido ético, como unha disposición a obrar nunha sociedade utilizando o poder público organizado para lograr obxectivos proveitosos para o grupo. Así, as definicións posteriores do termo diferenciaron o poder como forma de acordo e decisión colectiva, no canto de forza como uso de medidas coercitivas ou a ameaza do seu uso.
Unha definición intermedia, que abarque ás outras dúas, debe incorporar ambos momentos: medio e fin, violencia e interese xeral ou ben común. Podería ser entendida como a actividade de quen procuran obter o poder, retelo ou exercitalo con vistas a un fin que se vincula ao ben ou co interese da xeneralidade ou pobo.
Antonio Gramsci concibía a ciencia da política, tanto no seu contido concreto como na súa formación lóxica, como un organismo en desenvolvemento. Ao comparar a Maquiavelo con Bodin afirma que este crea a ciencia política en Francia nun terreo moito máis avanzado e complexo que Maquiavelo e que a Bodin non lle interesa o momento da forza, senón o do consenso. De seguido, Gramsci opina que o primeiro elemento, o piar da política, "é o de que existen realmente gobernados e gobernantes, dirixentes e dirixidos. Toda a ciencia e a arte política baséase neste feito primordial, irreductible (en certas condicións xerais)"
O exercicio da política permite xestionar os activos do estado nacional, tamén resolve conflitos dentro das sociedades adscritas a un estado específico, o cal permite a coherencia social. As normas e as leis que determinan a actividade política, vólvense obrigatorias para todos os integrantes do estado nacional de onde proceden tales disposicións.
Frank Goodnow fai unha especial énfase sobre a función da política que corresponde á vontade do Estado. Esta compleméntase na súa execución a través do goberno. A política só é funcional cando permite poñer regras entre os gobernantes e os gobernados, os cales son dobregados á vontade das accións que se desexan orientar co propósito de alcanzar un determinado fin.
Obxecto de estudo da política
Segundo Max Weber, Raymond Aron, George Vedel e Maurice Duverger, o obxecto de estudo da política é o "poder".
Política dogmática
Política dogmática é concibir o proceso político como mantemento dunha estratexia considerada ortodoxa, identificada coa "verdade", é dicir, que non ten criterio de discusión.
Política funcional
Conxunto de aliñamentos discrecionais que aplican a un proceso, subproceso ou unidade para facilitar a toma de decisións congruentes co que os líderes dos procesos e unidades requiren para xestionar as actividades. Unha política funcional admite discreción.