cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Curious Enlightenment of Professor Caritat
Argumento
Tamén destaca que o protagonista para poder aclarar os seus pensamentos conversando en ocasión con filósofos célebres e de grande importancia e contribución para a filosofía, algúns deles son: Kant, Platón ...
O Porto, Lousada, Xermade
O Porto é un lugar da parroquia de Lousada no concello lucense de Xermade na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 4 habitantes (3 homes e 1 muller).
¿Para qué sirve un oso?
¿Para qué sirve un oso? é un filme español dirixido por Tom Fernández que foi estreado no 2011.
Sinopse
Guillermo e Alejandro (Javier Cámara e Gonzalo de Castro) son dous irmáns científicos. O primeiro deles é un biólogo que traballa na Antártida para estudar as consecuencias do Quecemento global sobre a Terra ata que un día decide abandonar o seu traballo cando descobre que a ninguén parece importarlle.
Por outro lado, Alejandro é un zoólogo que vive nun bosque de Asturias co seu axudante estadounidense Vincent (Jesse Johnson) ó que todos chaman "Chaval". A diferenza de Guillermo, este segue adiante coa idea de salvar os bosques da rexión da deforestación, para iso necesita que aparezan osos pola zona.
Píllara mongol
miniatura|250px|Scarborough, SE Queensland, Australia miniatura|250px miniatura|Píllaras mongois con [[pilro tridáctilo|pilros tridáctilos en Chilika, Odisha, India]]
A píllara mongol (Charadrius mongolus) é unha pequena ave limícola da familia dos carádridos. O nome específico mongolus, 'mongol' refírese a Mongolia, que no momento de ser nomeada a especie se aplicaba a unha área máis grande que a do país actual.
Taxonomía
Hai cinco subespecies destas píllaras: mogolus, stegmani, atrifrons, pamirensis e schaeferi. Ás dúas formas grandes asiáticas, C. m. mongolus e C. m. stegmanni, forman o grupo mongolus. As outras tres subespecies, que son atrifrons, pamirensis e schaeferi, formarían o grupo atrifrons. Para algúns estes dous grupos deberían ter o status de especies separadas.
Distribución
O conxunto das subespecies reprodúcese sobre a liña das árbores nos Himalaias e de forma descontinua ao longo das chairas costeiras do nordeste de Siberia, coas subespecies chamadas estritamente píllara mongol na parte leste da área; tamén se reproduciu en Alasca. Aniña facendo pequenas depresións no chan espido, onde pon tres ovos. Esta especie é fortemente migratoria, pasando o inverno en praias areentas no leste de África, sur de Asia e Australasia. É unha especie errante moi rara en Europa occidental.
Descrición
Esta robusta píllara ten patas e bico longos. Os machos reprodutores teñen dorsos grises e partes inferiores brancas. O peito, fronte e caluga son castaños e teñen unha máscara negra nos ollos. Presentan dimorfismo sexual, xa que as femias son máis claras, e as aves en inverno e os individuos novos carecen desta cor castaña, agás dun ton marrón avermellado na cabeza. As patas son escuras e o bico negro.
En todas as súas plumaxes esta especie é moi similar ao Charadrius leschenaultii. Distinguir as dúas especies ás veces é doado en bandadas mixtas invernantes, por exemplo, nunha praia da India, onde a diferenza en tamaño e estrutura entre elas é obvia; pero é moi difícil identificar un individuo solitario errante en Europa occidental, onde ambas as especies son moi raras. O problema é que a raza de Oriente Próximo do ''Ch. leschenaultii é a máis similar a Ch. mongolus''. A especie ''Ch. mongolus xeralmente ten patas máis escuras, unha fronte branca e unha barra nas ás branca máis uniforme que Ch. leschenaultii''.
Ecoloxía
Aliméntase de insectos, crustáceos e vermes anélidos, que captura aplicando unha técnica de correr e parar, en vez de explorar e sondar continuamente como fan outros limícolas. Esta especie dá menos pasos e fai pausas máis curtas que ''Ch. leschenaultii'' cando se alimenta.
A chamada en voo é un áspero trilo.
É unha das especies ás que se aplica o Acordo para a conservación de aves acuáticas migratorias africano-eurasiáticas (AEWA).
Identificación
O tamaño é un dos factores que distinguen o ''Ch. mongolus e o Ch. leschenaultii'', xa que o primeiro é lixeiramente máis pequeno. Porén, non é doado fiarse só do tamaño especialmente cando se ven individualmente. A lonxitude do peteiro é outra característica distintiva, porque o mongolus xeralmente ten o peteiro máis curto que o leschenaultii. A cor das patas no mongolus é xeralmente máis escura, variando de negro a gris, mentres que no leschenaultii é moito máis clara, e vai do gris ao amarelado.
Panca
miniatura|dereita|Exemplo clásico de panca. A panca é unha máquina simple que ten como función transmitir unha forza. Está composta por unha barra ríxida que pode xirar libremente arredor dun punto de apoio. Pode utilizarse para amplificar a forza mecánica que se aplica a un obxecto, para incrementar a súa velocidade ou a distancia percorrida, en resposta á aplicación dunha forza.
Historia
O descubrimento da panca e o seu uso na vida cotiá provén da época prehistórica. O seu emprego cotián, en forma de cegoñais, está documentado desde o terceiro milenio antes de Cristo, en selos cilíndricos de Mesopotamia. O manuscrito máis antigo que se conserva cunha mención á panca forma parte da Sinagoga ou Colección matemática de Pappus de Alexandría, unha obra en oito volumes escrita cara ao ano 340. Alí aparece a famosa cita de Arquimedes:
Ao heleno Arquimedes atribúeselle a primeira formulación matemática do principio da panca.
Forzas actuantes
Sobre a barra ríxida que constitúe unha panca actúan tres forzas:
Tipos de panca
As pancas divídense en tres xéneros, tamén chamados ordes ou clases, dependendo da posición relativa dos puntos de aplicación da potencia e da resistencia con respecto ao fulcro (punto de apoio). O principio da panca é válido indistintamente do tipo que se trate, pero o efecto e a forma de uso de cada un cambian considerablemente.
Panca de primeira clase
centro|400px|Panca de primeira clase. Na panca de primeira clase, o fulcro está situado entre a potencia e a resistencia. Caracterízase por que a potencia pode ser menor cá resistencia, aínda que á custa de reducir a velocidade transmitida e a distancia percorrida pola resistencia. Para que isto suceda, dp debe ser maior ca dr.
Exemplos deste tipo son o balancín, as tesoiras, os alicates ou a catapulta (para ampliar a velocidade). O conxunto do corpo humano formado polo tríceps braquial, o cóbado e o antebrazo é unha panca de primeira clase.
Vilela, Piñeira, Baralla
Vilela é un lugar da parroquia de Piñeira no concello lugués de Baralla na comarca dos Ancares.
Panca
Panca de segunda clase
centro|400px|Panca de segunda clase. Na panca de segunda clase, a resistencia está entre a potencia e o fulcro. Caracterízase por que a potencia é sempre menor cá resistencia, á custa de diminuír a velocidade transmitida e a distancia percorrida pola resistencia.
Exemplos deste tipo de panca son a carretilla, os remos ou o cascanoces. centro|350px|miniatura|O punto de apoio dos remos encóntrase na auga.
Panca de terceira clase
centro|400px|Panca de terceira clase. Na panca de terceira clase, a potencia encóntrase entre a resistencia e o punto de apoio. Caracterízase por que a forza aplicada é maior cá obtida. Utilízase para aumentar a velocidade transmitida a un obxecto ou a distancia a percorrer.
Exemplos deste tipo son o quitagrapas ou a pinza de cellas, así como o conxuto formado polo cóbado, o bíceps braquial, o antebrazo e a articulación temporomandibular.
Organización
miniatura| As organizacións son sistemas sociais deseñados para lograr metas e obxectivos por medio dos recursos humanos e doutro tipo.
Características
Están compostas por subsistemas interrelacionados que cumpren funcións especializadas. Trátase dun convenio sistemático entre persoas para lograr algún propósito específico. Diríase que é un grupo social composto por persoas, tarefas e administración, que forman unha estrutura social sistemática de relacións de interacción, tendentes a produciren bens ou servizos para satisfacer as necesidades dunha comunidade dentro dun ámbito.
Manuel Lemus Noya
Manuel Lemus Noya, alcumado Loló, nado na Ponte do Porto (Camariñas) en 1932 e finado en Barakaldo o 6 de abril de 1978, foi un policía municipal galego que faleceu asasinado por membros de ETA militar.
Traxectoria
Emigrado ao País Vasco, traballaba de policía municipal en Santzurtzi. O 24 de febreiro de 1978, cando saía da súa casa de Bilbao en dirección ao traballo, foi tiroteado dende un coche. O atentado foi reivindicado por ETA militar, quen acusou o policía de pertencer os Lexionarios de Cristo, unha organización de ultradereita. Lemus Noya faleceu semanas despois do atentado, como consecuencia das feridas pulmonares recibidas.
Foi soterrado na Ponte do Porto.
PepsiCo
PepsiCo Inc. é unha multinacional estadounidense de comida e bebida con sede en Purchase, Nova York, con interese na manufactura, venda e distribución de comida, bebida e outros produtos. PepsiCo foi formada en 1965 coa fusión de Pepsi-Cola Company e Frito-Lay, Inc. Dende entón, PepsiCo estendeu o seu mercado dende a bebida de cola Pepsi a un novo rango de marcas de comida e bebida, entre as que destacan a compra de Tropicana en 1998 e a fusión con Quaker Oats no 2001, que engadiu a marca Gatorade a súa carteira de negocio.
Víctor Basadre
Víctor Manuel Basadre Orozco, nado en Lugo o 18 de febreiro de 1970, é un adestrador de fútbol galego.
Traxectoria
Tras unha breve carreira como futbolista que comezou no Sociedade Ximnástica Comercial-Estudantes de Lugo comezou o seu labor como técnico. Os seus primeiros equipos foron da Segunda División B e da Terceira galega coma a SD Castroverde ou a SD Quiroga.
Na tempada 1997/98 ficha polo Real Murcia como segundo adestrador e ao ano seguinte faise cargo do filial durante un ano. En 1999 volve a Galiza para dirixir ao CD As Pontes e ao CD Lugo durante uns poucos encontros.
Na tempada 2004-05 pasa a formar parte do equipo técnico do Lorca Deportiva CF, primeiro adestrando nas categorías inferiores e sendo o segundo adestrador de Unai Emery. Na tempada 2004/05 fíxose cargo do primeiro equipo co obxectivo de acadar a salvación trala destitución de José Aurelio Gay e José María Salmerón, porén o equipo rematou descendendo a Segunda División B.
Servizo de Protección da Natureza da Garda Civil
miniatura|dereita|Escudo. O Servizo de Protección da Natureza (SEPRONA) é unha unidade da Garda Civil en España, encargada da conservación da natureza e os recursos hidráulicos, así como da riqueza cinexética, piscícola, forestal e de calquera outro mester relacionado coa natureza, segundo o artigo 12.B.e da Lei Orgánica 2/1986, de 13 de marzo, de Forzas e Corpos de Seguridade.
Creado no ano 1988 e reorganizada no ano 2000, o SEPRONA ten a misión de evitar agresións ó medio ambiente, e a de protexer os bens mobles e inmobles catalogados como Bens do Patrimonio Histórico en todo o territorio español e no seu mar territorial, incluída a preservación de especies protexidas e ameazadas. A súa base de traballo é moi extensa, debendo os seus compoñentes traballar con máis de 2000 leis e decretos, sendo a especialidade da Garda Civil que maior lexislación manexa.
Trátase da única policía xudicial verde de Europa, e o seu labor é recoñecido por moitas ONG.
Referencias históricas
miniatura|dereita|250px|Motorista do SEPRONA. Dende a creación do corpo, establecéronse as regras necesarias para a organización militar e os seus servizos como institución civil. Esas regras foron reunidas nun pequeno caderno, aprobado por Real Orde o 20 de decembro de 1845, cuxo título, "Cartilla do Garda Civil", foi redactado pola Inspección Xeral do Corpo, sendo a primeira referencia histórica nacional e internacional que se ten dunha policía en canto á protección e conservación do medio ambiente.
Organización
miniatura|dereita|250px|Nissan Terrano II largo do SEPRONA A Xefatura do Servizo de Protección á Natureza está composto de:
As unidades operativas do Servizo de Protección da Natureza divídense en:
Estatística
Estatística extraída do Ministerio do Interior correspondente ó ano 2007:
Haplogrupo
Un haplogrupo é, no estudo da evolución molecular, un grupo grande de haplotipos, que son series de alelos en lugares específicos dun cromosoma.
En xenética humana, os haplogrupos máis comunmente estudados son os haplogrupos do cromosoma Y (ADN-Y) e os haplogrupos do ADN mitocondrial (ADNmt), os cales poden ser usados para definir poboacións xenéticas. O ADN-Y ten a vantaxe de ser transmitido soamente a través da liña patrilineal, mentres que o ADNmt é transmitido soamente a través da liña matrilineal.
As clasificacións dos haplogrupos humanos de calquera clase baseados en marcadores xenéticos, especificamente por medio de polimorfismos por cambio dun só nucleótido, ou SNP polas súas siglas en inglés, evolucionaron rapidamente nos últimos anos, conforme se descobren novos marcadores.
Mediante a análise de polimorfismos de restrición encimática (RFLPs) pódense atopar estes SNPs: os haplogrupos defínense en función da presenza ou ausencia de dianas de corte por encimas de restrición debidas ós polimorfismos por cambio dun só nucleótido. Segundo se se empregan máis ou menos encimas para facer o estudo, obteranse análise de restrición de alta ou baixa resolución, respectivamente.
Armada (mariña)
miniatura|300px|407 Sidi Mohammed Ben Abdallah (ex-Bristol County, LST 1198) e 322 Raïs Al Mounastiri da [[Mariña Real Marroquí, no porto de Casablanca.]] A armada é o conxunto de forzas navais dun país. Ten como función a defensa nacional por mar, ríos ou lagos, para o que conta cunha serie de barcos de guerra, como portaavións, cruceiros, destrutores, fragatas e outras embarcacións. Polo xeral, tamén contan cunha aviación naval e unha infantería de mariña. Emprégase o termo mariña de guerra para se referir ao conxunto de navíos dunha armada.
Lago Leathan
miniatura|dereita|250px|Vista parcial do lago Leathan dende a súa ribeira occidental.
O lago Leathan (ou loch Leathan, en gaélico escocés "largo") é unha pequena extensión de auga doce situada no leste da península de Trotternish, ao norte da illa de Skye, en Escocia. Canda o máis pequeno lago Fada forma o conxunto de lagos de Storr, situados ao pé do monte Storr, unha das atraccións turísticas da illa.
O lago ten unha extensión aproximada de 1200 m de longo e 800 m de largo. Nel practícase a pesca deportiva grazas á introdución de especies. Ademais do aproveitamento turístico, unha minicentral hidroeléctrica situada na súa parte oriental aproveita a enerxía que produce un salto artificial sobre os cantís da costa. Construíuse en 1952 para alimentar de enerxía esta zona da illa.
Emblema de Arabia Saudita
miniatura|dereita|220px|Escudo do país.
Descrición
Está composto por dous espadas cruzadas con fíos de cor prata e empuñaduras de cor ouro, ambas as coas súas puntas colocadas cara abaixo e situadas baixo unha palmeira de cor sinople (verde). Este emblema foi adoptado en 1950, aínda que as dúas espadas cruzadas figuraron con anterioridade en antigas bandeiras sauditas. A palmeira e as dúas espadas cruzadas aparecen representadas, entre outras insignias do país, nun dos cuadrantes superiores do estandarte do monarca saudita.
Centrohélidos
Os centrohélidos (Centrohelida) ou centroheliozoos (Centroheliozoa) son un gran grupo de protistas do tipo dos heliozoos. O grupo inclúe tanto formas móbiles coma sésiles, que se atopan en augas doces e mariñas, especialmente de certa profundidade. Actualmente clasifícanse dentro do grupo dos Hacrobia, aínda que a súa clasificación é discutida.
Características
Os individuos son unicelulares ou esféricos, xeralmente de arredor de 30-80 μm de diámetro, e cubertos con longos axopodios radiais, que son pseudópodos estreitos cos que capturan o alimento e que as formas móbiles utilizan para moverse.
Os axopodios dos centrohélidos están sostidos por microtúbulos cunha disposición triangular-hexagonal, que xorde do seu gránulo tripartito chamado centroplasto situado no centro da célula. Axopodios cunha estrutura similar aparecen nos ximnosféridos, que foron tradicionalmente considerados centrohélidos (aínda que ás veces clasificados nunha orde separada). Esta relación cos centrohélidos foi cuestionada cando se descubriu que teñen mitocondrias con cristas tubulares, coma as dos outros heliozoos, entanto que nos centrohélidos as cristas son planas. Aínda que este xa non se considera un carácter moi fiable para a clasificación, en conxunto os ximnosféridos parecen hoxe ser un grupo separado.
Clasificación
A posición evolutiva dos centrohélidos non está clara. As comparacións estruturais con outros grupos son difíciles, en parte porque os centrohélidos non teñen flaxelos, e os estudos xenéticos foron máis ben pouco concluíntes. Cavalier-Smith suxeriu que poden estar relacionados cos Rhizaria, pero a maior parte dos autores prefiren tratalos como un grupo con relacións inseguras con outros grupos. Unha publicación de 2009 suxire que poden estar relacionados coas criptófitas e haptófitas (ver Hacrobia). Actualmente están clasificados como Hacrobia, no clado plantas+HC.
Henrique IV de Castela
Henrique IV, nado en Valladolid o 25 de xaneiro de 1425 e finado en Madrid o 11 de decembro de 1474, foi rei de Castela e de León entre 1454 e 1474, coñecido vulgarmente como Henrique o Impotente.
Traxectoria
Fillo de Xoán II de Castela e de María de Aragón, e medio irmán de Isabel a Católica, naceu na desaparecida Casa das Aldabas da rúa Teresa Gil de Valladolid.
En 1455 casou en segundas nupcias con Xoana de Portugal. Da unión naceu unha filla, Xoana, lexítima herdeira ao trono, mais a ambición da irmá do rei Isabel polo poder fixo que fora acusada de ser filla ilexítima de Xoana de Portugal con Beltrán de la Cueva; de aí o alcume de Xoana a Beltranexa. Na súa época chamábanlle Henrique "O Impotente", por non consumar, supostamente, os seus matrimonios, mais hoxe en día hai quen opina que isto se debía á súa homosexualidade, e que mantiña relacións cos seus favoritos homes sen ningunha dificultade.
160px|miniatura|esquerda|Henrique IV Henrique IV no seu reinado quixo restabelecer a paz entre a monarquía e os nobres, relación que seu pai deixara ben revolta. Perdooulles aos nobres, pediulles o seu regreso e entregoulles as terras e todos os bens que foran confiscados. A pesar de todas estas melloras, lonxe de agradecer o xesto, os levantamentos da nobreza foron constantes, segundo eles debido ao poder e ao desastre económico ao que os conducía o rei.
Asediado polas revoltas e as exixencias dos nobres, Henrique IV tivo que asinar un tratado polo que nomeaba o seu irmán Afonso lexítimo herdeiro. Tras a morte deste en accidente, Henrique asina coa súa media irmá Isabel o Tratado dos Touros de Guisando, segundo o cal a nomea herdeira, deixando a súa filla Xoana fóra da sucesión, a cambio dalgunhas cuestións, entre as cales está que Isabel non casaría sen a aprobación do rei.
En 1469, o rei, ante o matrimonio secreto entre a súa irmá Isabel e Fernando de Aragón, celebrado en Valladolid, considerou violado o tratado e proclamou a súa filla Xoana como herdeira ao trono, xurando publicamente que era filla lexítima. Á súa morte, acaecida en 1474, comezou unha guerra civil entre os partidarios de Isabel e os de Xoana a Beltranexa, que se decidiu o 1 de marzo de 1475 na batalla de Toro. En 1479 terminou a guerra quedando Isabel I como raíña de Castela.
1995
Outros
Historia ano a ano
Earth First!
miniatura|220px|dereita|O símbolo de Earth First!. Earth First! (A Terra primeiro!), é un movemento ecoloxista radical que emerxeu no suroeste dos Estados Unidos en 1979. Diversos medios de comunicación e outros colectivos afirman que o grupo é unha organización ecoterrorista.
Existen grupos de Earth First! nos Estados Unidos, Reino Unido, Canadá, Australia, Países Baixos, Bélxica, Filipinas, República Checa, India, México, Francia, Alemaña, Nova Zelandia, Polonia, Nixeria, Eslovaquia, Irlanda, Italia e España.
LU-545
A LU-545 é unha estrada da rede primaria básica de Galicia que dá acceso ao porto seco de Monforte de Lemos. Ten unha lonxitude de 2,3 km.
Une o porto seco de Monforte de Lemos coa estrada LU-933. Está en proxecto a súa prolongación cara ao sur ata a N-120.
Los Solidarios
Xordeu como sucesor dun grupo anterior chamado "Los Justicieros" creado en Zaragoza.
Integrado por anarcosindicalistas, montaron unha rede para a compra e depósito de armas coas que se atentaba contra elementos do Sindicato Libre patronal. Atribúenselles atracos a bancos como o do Banco de España (setembro de 1923) ou o asasinato do cardeal zaragozano Juan Soldevila y Romero (1923). Despois deste feito e coa presión da ditadura de Primo de Rivera, Durruti, Ascaso e outros membros fuxiron a Francia primeiro e a América Latina despois, onde se lles imputan máis atracos. Volveron a Europa establecéndose en Francia, onde viviron clandestinamente despois de seren acusados de intentar asasinar o rei Afonso XIII nunha visita a París. Expulsados finalmente dese país, establecéronse en Bélxica, onde lles foi permitida a residencia. Coa proclamación da República (1931) algúns dos membros que puideron volver a Cataluña deciden ingresar na Federación Anarquista Ibérica co nome de "Nosotros", aínda que con posicións máis radicais que as da federación. Ó declararse a guerra civil española o grupo deixou de actuar como tal.
Consérvase unha gravación sonora dun discurso de Joan García Oliver cualificando ós membros do grupo, incluíndose el mesmo, como os mellores terroristas da clase traballadora, os que mellor podían devolver golpe por golpe o terrorismo branco contra o proletariado como os asasinatos de Salvador Seguí ou Francesc Layret por parte da patronal.
Integrantes
Formaron parte, entre outros:
Canción Homenaje a Los Solidarios
Bibliografía
Abel Paz, Durruti, le peuple en armes. París, Tête de Feuille, 1972
Steven Lukes
Steven Michael Lukes, nado en 1941 é un sociólogo e politicólogo.
Traxectoria
É profesor de política e socioloxía na Universidade de Nova York, foi profesor na Universidade de Sienne, no European University Institute e na London School of Economics.
Joseph Haydn
Franz Joseph Haydn, coñecido como Joseph Haydn, nado en Rohrau an der Leitha (actualmente en Austria e daquela pertencente ao Sacro Imperio Romano Xermánico) o 31 de marzo de 1732 e finado en Viena o 31 de maio de 1809, foi un compositor austríaco. Considerado un dos compositores máis prolíficos do Clasicismo, é frecuentemente chamado "O Pai da Sinfonía" e "O Pai do Cuarteto de Corda" polas súas importantes achegas a estas formas. Tamén contribuíu ao desenvolvemento instrumental do trío con piano e na evolución da forma sonata.
Viviu a meirande parte da súa vida en Austria, e desenvolveu boa parte da súa carreira como músico de corte para a rica familia Esterházy de Hungría, para os que escribiu as súas obras para barítono. Illado doutros compositores e tendencias musicais ata a parte final da súa vida, estivo, segundo dixo, "forzado a ser orixinal". Na época da súa morte, era un dos compositores máis célebres de Europa.
Joseph Haydn era irmán de Michael Haydn, que foi considerado un bo compositor, e Johann Evangelist Haydn, que foi tenor. Mantivo unha estreita amizade con Wolfgang Amadeus Mozart (de quen mesmo se pensa que chegou a ser mentor) e foi mestre de Ludwig van Beethoven.
Infancia
miniatura|Mapa que amosa a localización da cidade natal de Haydn, así como os lugares nos que viviu ou visitou. Joseph Haydn naceu en Rohrau (unha pequena vila próxima a Hungría) o 31 de marzo de 1732 no seo dunha familia humilde, sendo o segundo de 12 irmáns. Seu pai era Mathias Haydn, un fabricante de rodas que tamén servira como Marktrichter, un cargo similar ao de alcalde da vila. Súa nai Maria (nada Koller), traballara anteriormente como cociñeira no pazo do Conde Harrach, o aristócrata que presidía Rohrau. Ningún dos seus pais sabía ler música; non obstante, Mathias era un entusiasta da música tradicional e aprendera a tocar a arpa de xeito autodidacta na época na que traballou de oficial. Segundo os últimos recordos de Haydn, a infancia coa súa familia foi extremadamente musical, e frecuentemente cantaban xuntos e cos seus veciños.
A vida na casa de Frankh non foi doada para Haydn, quen despois lembraría estar frecuentemente famento así como ser constantemente humillado polo noxento estado da súa roupa. Non obstante, comezou os seus estudos musicais alí, e pronto foi capaz de tocar o clavicémbalo e o violín. A xente de Hainburg escoitábao cantar as partes de tiple no coro da igrexa.
Hai motivos para pensar que o canto de Haydn impresionou a quen o escoitou, xa que en 1739 chamou a atención de Georg von Reutter, o mestre de capela da Catedral de Santo Estevo en Viena, que estaba realizando unha viaxe polas provincias buscando novos talentos para o coro de nenos que o levara a visitar Hainburg. Haydn superou a súa audición ante Reutter, e en 1740 trasladouse a Viena, onde traballou durante os nove anos seguintes como corista. Posteriormente, en 1745, o seu irmán máis novo Michael tamén se incorporou como membro do coro.
Haydn viviu na Kapellhaus, ao carón da catedral, xunto con Reutter, a familia de Reutter, e outros nenos do coro. Foi instruído en latín e outras materias escolares, así como en canto, violín e teclado. Reutter foi de pouca axuda para Haydn nas áreas de teoría musical e composición, dándolle tan só dúas leccións na súa etapa como corista. Non obstante, como Santo Estevo era un dos principais centros musicais de Europa, Haydn foi capaz de aprender ao servir aos músicos profesionais que se encontraban alí.
Como Frankh antes que el, Reutter non sempre se aseguraba de que Haydn estivera alimentado de xeito correcto. Segundo afirmou posteriormente ao biógrafo Albert Christoph Dies, Haydn foi motivado para cantar moi ben, coa esperanza de conseguir máis invitacións para cantar ante audiencias de aristócratas, onde se adoitaban servir refrixerios para os cantantes.
miniatura|[[Stephansdom|Catedral de Santo Estevo, Viena]]
Haydn como músico autónomo
En 1749, Haydn madurara fisicamente ata o punto que non podía cantar máis as partes agudas das obras corais, a Emperatriz queixárase a Reutter do seu canto, chamándolle "canto". Un día, Haydn levou a cabo unha broma, cortando a coleta dun compañeiro seu do coro. Isto foi abondo para Reutter: Haydn foi golpeado cun pau, logo despedido e mandado á rúa sen casa a onde ir. Non obstante tivo a gran sorte de atoparse cun amigo, Johann Michael Spangler, con quen compartiu un cuarto no atestado faiado da súa familia durante uns meses. Haydn inmediatamente comezou a súa carreira como músico independente.
Durante eses tempos difíciles, Haydn exerceu diversos traballos: como profesor de música, como cantante de serenatas na rúa, e eventualmente, en 1752, como servente e acompañante do compositor italiano Nicola Porpora, de quen posteriormente diría que aprendeu "os verdadeiros fundamentos da composición". Tamén foi empregado do Conde Friedrich Wilhelm von Haugwitz, tocando o órgano na capela da Chancelería de Bohemia na Judenplatz.
Cando era corista, Haydn non recibiu unha formación seria en teoría da música e en composición, o que el percibiu como unha gran deficiencia. Para paliala, traballou nese sentido con exercicios de contrapunto sobre o texto Gradus ad Parnassum de Johann Joseph Fux, e estudou coidadosamente a obra de Carl Philipp Emanuel Bach, a quen posteriormente recoñecería como unha importante influencia.
Co aumento das súas habilidades, Haydn comezou a adquirir reputación pública, primeiro como compositor dunha ópera, Der krumme Teufel (O Demo coxo), escrita para o actor cómico Johann Joseph Felix Kurz, cuxo nome artístico era "Bernardon". A obra foi estreada con éxito en 1753, mais pronto foi retirada polos censores. Haydn tamén notou, aparentemente sen molestia, que as obras que dera sen recibir remuneración algunha foran publicadas e vendidas en tendas de música locais. Entre 1754 e 1756 Haydn tamén traballou como músico independente para a corte en Viena. Foi un dos músicos que foron pagados polos seus servizos como músicos de reforzo nos bailes ofrecidos aos nenos da corte imperial durante a tempada de entroido, e como cantante de reforzo na Hofkapelle (capela imperial) en Coresma e Semana Santa.
Co incremento da súa reputación, Haydn obtivo eventualmente o mecenado dun aristócrata, algo crucial para a carreira dun compositor na época. A Condesa Thun, logo de ver unha composición de Haydn, chamouno e contratouno como o seu profesor de canto e teclado. En 1756, o Barón Carl Josef Fürnberg contratou a Haydn para a súa herdade no campo, Weinzierl, onde o compositor compuxo os seus primeiros cuartetos de corda. Posteriormente Fürnberg recomendoulle ao Conde Morzin, quen, en 1757, se converteu no seu primeiro xefe a tempo completo.
Tras pasar polo servizo de varios grandes señores austríacos, en 1761 entrou na casa do príncipe Esterházy, onde realizaría a maior parte da súa carreira de compositor. Foi nestes anos (1762-1775) que por encomenda do príncipe Nikolaus escribiu 175 pezas para baritón, entre elas 126 tríos, sendo das poucas obras que hai escritas para este instrumento, que tanto el mesmo coma o príncipe tocaban. En 1790, cando era un célebre autor, o príncipe autorizouno a que puidese aceptar outros traballos, e froito disto apareceron obras coma as sinfonías de Londres ou de París.
Anos como Kapellmeister
miniatura|Retrato de Haydn c. 1770 obra de [[Ludwig Guttenbrunn, realizado c. 1791–92.]] O título que ostentou Haydn na etapa na que traballou para o Conde Morzin foi o de Kapellmeister (mestre de capela), é dicir, director musical. Dirixiu a pequena orquestra do conde e compuxo as súas primeiras sinfonías para esta agrupación. En 1760, coa seguridade do posto de Kapellmeister, Haydn casou. O nome de solteira da súa muller era Maria Anna Aloysia Apollonia Keller (1729–1800), a irmá de Therese (n. 1733), de quen Haydn estivera anteriormente namorado. Haydn e a súa dona tiveron un matrimonio completamente infeliz, as leis da época non lles permitían separarse, polo que os dous tiveron amantes, e non tiveron fillos.
O Conde Morzin pronto tivo dificultades económicas que o obrigaron a disolver a súa compañía musical. Non obstante Haydn non tardou en recibiu unha oferta para un traballo similar (1761) polo Príncipe Paul Anton, cabeza da familia Esterházy, unha das máis ricas e influentes familias do Imperio austríaco que durante o inverno residía en Viena e que no verán se trasladaba a dous palacios da súa propiedade, un ao sur da capital e outro en Hungría. O posto de Haydn foi só de Vice-Kapellmeister, mais pronto foi posto ao cargo da meirande parte da produción musical dos Esterházy, co vello Kapellmeister, Gregor Werner, conservando a autoridade única para a música relixiosa. Cando Werner morreu en 1766, Haydn ascendeu ao posto de Kapellmeister.
Pol, Pol, Baralla
Pol é un lugar da parroquia de Pol no concello lugués de Baralla na comarca dos Ancares. Segundo o IGE, en 2011 tiña 70 habitantes (34 homes e 36 mulleres).
Joseph Haydn
Anos como Kapellmeister
esquerda|miniatura|Vista de [[Eszterháza.]] Como "membro do servizo" da casa de Esterházy, Haydn vestía librea e seguiu á familia cando se trasladaban aos seus distintos palacios, sobre todo ao máis importante deles, o ancestral Schloss Esterházy en Eisenstadt, e despois en Eszterháza, un novo gran palacio construído na Hungría rural dos anos 1760. Haydn tiña moitas responsabilidades, entre as que se incluían a composición, a dirección da orquestra, interpretar música de cámara para e coa familia, e ás veces a montaxe de producións operísticas. A pesar desta gran carga de traballo, este foi en termos artísticos unha moi boa oportunidade para el. Os príncipes de Esterházy (Paul Anton, logo dende 1762–1790 Nikolaus I) eran amantes e coñecedores da música que apreciaban o seu traballo e deron a Haydn todo o apoio que precisaba para o seu labor, mesmo a súa propia pequena orquestra. Durante os case trinta anos que Haydn traballou na corte dos Esterházy, realizou un gran número de obras, o seu estilo musical seguiu a desenvolverse, e a súa popularidade foi medrando.
miniatura|dereita|Príncipe [[Nikolaus Esterházy, o máis importante patrón de Haydn.]] 1779 foi un ano decisivo para Haydn, que renegociou o seu contrato: mentres que antes todas as súas composicións eran propiedade da familia Esterházy, agora se lle permitía escribir para outros e vender as súas obras aos editores. Haydn pronto cambiou o seu énfase na composición para reflectir isto (menos óperas, e máis cuartetos e sinfonías) e negociou con varios editores, tanto autríacos como estranxeiros. Sobre o novo contrato de traballo de Haydn, Jones escribiu:
A nova campaña de publicación dou como resultado a composición dun gran número de novos cuartetos de corda (os conxuntos de seis cuartetos Op. 33, 50, 54/55, e 64). Haydn tamén compuxo obras en resposta a encargos externos: as Sinfonías de París (1785–1786) e a versión orixinal para orquestra de Die sieben letzten Worte unseres Erlösers am Kreuze (As sete últimas palabras de Cristo na Cruz, 1786), un encargo de Cádiz, España.
A lonxanía de Esterháza, que estaba máis lonxe de Viena que Eisenstadt, levou a Haydn a sentirse gradualmente máis illado e só, e anhelaba visitar Viena polos amigos que tiña alí. Desas amizades, unha particularmente importante foi con Maria Anna von Genzinger (1754–93), a muller do médico persoal do príncipe Nikolaus en Viena, que comezou unha estreita e platónica relación co compositor en 1789. Haydn escribiu frecuentemente á señora Genzinger, expresando a súa soidade en Eszterháza e a súa felicidade polas poucas ocasións nas que podía visitala en Viena; posteriormente, Haydn escribiulle frecuentemente dende Londres. A súa prematura morte en 1793 foi un duro golpe para Haydn, e as súas ''Variacións en Fa menor para piano, Hob. XVII:6'', pode que foran escritas como reacción á súa morte.
Outro amigo de Haydn en Viena foi Wolfgang Amadeus Mozart, a que coñecera en torno a 1784. Segundo o testemuño posterior de Michael Kelly e outros, os dous compositores tocaban xuntos cuartetos de corda ocasionalmente. Haydn estaba enormemente impresionado polas obras de Mozart e eloxiábao prodigamente ante outras persoas. Mozart evidentemente devolveulle os honores, como se ve na súa dedicatoria dun grupo de cuartetos, actualmente chamados Cuartetos "Haydn", ao seu amigo. Os dous pertenceron á mesma loxa masónica na capital austríaca.
As xiras londinienses
En 1790, un ano despois da Revolución francesa de 1789 que conmocionou a toda Europa, o príncipe Nikolaus morreu e foi sucedido polo seu fillo Anton. O novo patrón de Haydn resultou ser un home sen interese na música e seguindo a tendencia da época, Anton buscou o xeito de economizar despedindo á meirande parte dos músicos da corte. Haydn mantivo un acordo nominal con Anton, cun salario reducido de 400 floríns, así como unha pensión de 1.000 floríns de Nikolaus. Dado que Anton tiña pouca necesidade dos servizos de Haydn, permitiulle realizar viaxes a outros lugares, e o compositor aceptou unha lucrativa oferta de Johann Peter Salomon, un impresario alemán, para viaxar a Inglaterra e dirixir novas sinfonías cunha grande orquestra.
Musicalmente, as visitas a Inglaterra xeraron algunhas das obras máis coñecidas de Haydn, que inclúen as Sinfonías de Londres (Sorpresa, Militar, Drumroll, e Londres), o cuarteto Rider, e o trío con piano Rondó Xitano. O único paso en falso durante as súas viaxes a Inglaterra foi unha ópera, L'anima del filosofo, para cuxa composición Haydn fora contratado, pero cuxa estrea foi bloqueada polas intrigas. Haydn fixo máis amizades en Londres e durante un tempo foi relacionado sentimentalmente con Rebecca Schroeter.
Mentres viaxaba a Londres en 1790, Haydn coñeceu a un xove Ludwig van Beethoven en Bonn. Ao regreso de Haydn, Beethoven foi a Viena e durante o tempo que pasou ata a segunda visita de Haydn a Londres, Haydn foi o seu profesor. Beethoven mostrouse insatisfeito co labor de Haydn como profesor e buscou a axuda doutros; a relación entre ambos foi en ocasións tensa.
Últimos anos
Haydn regresou a Viena en 1795. O príncipe Anton morrera, e o seu sucesor Nikolaus II propuxo que se reavivara a actividade musical en Esterházy con Haydn como Kapellmeister. Haydn tomou o cargo, mais só de xeito parcial. Pasaba os veráns cos Esterházy en Eisenstadt, e co paso dos anos escribiu seis misas para eles. Mais para aquel tempo Haydn xa se convertera nunha figura pública en Viena. Pasaba moito tempo na súa casa, unha gran casa no suburbio de Windmühle, e escribía obras para a súa interpretación en público. En colaboración co seu libretista e mentor Gottfried van Swieten, e co financiamento da asociación promovida por Swieten Gesellschaft der Associierten, Haydn compuxo os seus dous grandes oratorios Die Schöpfung (A creación, 1798) e Die Jahreszeiten (As estacións, 1801). Os dous oratorios foron recibidos con moito entusiasmo. Haydn apareceu frecuentemente ante o público, decotío dirixindo as interpretacións de Die Schöpfung con fins benéficos. Tamén compuxo música instrumental: o popular concerto para trompeta e os nove últimos cuartetos, incluíndo o Quinten, o Kaiser, e o Sonnenaufgang.
Durante os últimos anos deste exitoso período, Haydn estaba fronte á vellez incipiente e unha saúde flutuante, e tivo que loitar por finalizar as súas últimas obras. En torno a 1802, a súa situación empeorou ata o punto de chegar a ser fisicamente incapaz de compor. Isto foi sen dúbida moi difícil para el, xa que, como recoñeceu, o fluxo de ideas musicais frescas para realizar composicións non cesaron. Haydn foi ben coidado polos seus serventes, e recibiu numerosas visitas e recoñecementos públicos nos seus últimos anos, mais non foron anos felices para el. Durante a súa enfermidade, Haydn frecuentemente atopou consolo sentándose ao piano e tocando Gott erhalte Franz den Kaiser, que compuxera como obra patriótica en 1797. Esta melodía foi posteriormente empregada para os himnos nacionais de Austria e Alemaña.
O 27 de marzo de 1808, realizouse un concerto en honor de Haydn no que se interpretou Die Schöpfung. O compositor, moi feble daquela, foi levado á sala de concertos nunha butaca ao son de trompetas e tambores, e foi recibido por Beethoven, por Salieri (quen dirixiu o concerto), e por outros músicos e membros da aristocracia. O traslado ao que foi sometido provocou o seu esgotamento e tivo que abandonar a sala no intermedio.
Características da súa obra
As súas obras presentan un equilibrio clásico, pero están construídas con elementos progresistas da época. É considerado coma o "pai da sinfonía", non por ser o creador senón por fixar o esquema de sonata. Sintetizou os estilos italiano, alemán e francés, e revalorizou o contrapunto, que se atopaba en decadencia por mor do auxe do melodismo da escola italiana.
Sinfonías
Foi o autor máis prolífico neste xénero en toda a historia da música, conservándose cento catro das súas sinfonías. As primeiras presentan unha forte influencia da sonata da chiesa. Entre 1766 e 1774 compuxo as sinfonías do seu período Sturm und Drang (tormenta e paixón), movemento literario que anticipa o Romanticismo. A partir de 1780, Esterhazy interesouse máis pola ópera bufa, e Haydn apenas compuxo música instrumental para el, polo que as sinfonías deste momento fíxoas para encargos exteriores, coma as sinfonías París. Unha vez abandonou ó príncipe, destacan as doce Sinfonías de Londres (entre as que se inclúe a súa derradeira sinfonía) que avanzan o estilo das primeiras de Beethoven, discípulo seu.
Música vocal
Cultivou practicamente todos os xéneros, tanto relixiosos coma profanos. Dentro da música relixiosa, destacan as súas misas, os oratorios A Creación, As estacións ou As sete palabras de Cristo na Cruz. Haydn tamén compuxo para todos os xéneros dramáticos: ópera seria, ópera bufa e singspiel. Parte destas obras desapareceron no incendio dun teatro de Esterházy en 1776.
Folgoso, Lousada, Xermade
Folgoso é un lugar da parroquia de Lousada no concello lucense de Xermade na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).
Escroto
Nos animais do sexo masculino, o escroto ou saco/bolsa testicular é unha bolsa externa de pel e músculo que contén os testículos. É unha extensión do abdome e está localizado entre o pene e o ano.
Histoloxía
A función do escroto, é manter os testículos a unha temperatura inferior á do resto do corpo (34,4º celsius) para favorece-la produción de espermatozoides (espermatoxénese), a calor excesiva destrúe os espermatozoides. A regulación térmica efectúase grazas ó movemento reflexo do músculo cremáster que, contraendo o escroto, achega os testículos ó corpo cando vai frío e á inversa cando vai calor, favorecendo pola transpiración o mantemento dunha temperatura máis baixa.
miniatura|250px|esquerda|Escroto Humano. A pel do escroto é particularmente permeable a numerosas moléculas, podería xogar un rol no sistema hormonal. O cirurxián inglés Percivall Pott (1714-1788) decatárase xa de que os nenos que foran empregados, polo seu pequeno tamaño, desenfeluxando chemineas eran máis propensos a desenvolver un cancro de escroto na idade adulta, cara ós 20 anos, o que foi un dos primeiros indicios das causas ambientais de certos cancros.
Aínda que a temperatura ideal varíe conforme a especie, nos animais de sangue quente parece haber unha maior necesidade de control, e de aí a necesidade e evolución do escroto, a pesar do riscos que representa por non ofrecer protección aos testículos.
Suponse que a fraca resistencia do esperma ás altas temperaturas, sirva para impedir que mulleres doentes (con febre), poidan empreñar.
Ammonia
Ammonia é un xénero de foraminífero bentónico da subfamilia Ammoniinae, da familia Rotaliidae, da superfamilia Rotalioidea, da suborde Rotaliina e da orde Rotaliida. A súa especie tipo é Nautilus beccarii e o seu rango cronoestratigráfico abrangue desde o Mioceno ata a época xeolóxica contemporánea.
Crise
miniatura|dereita|Crise ecolóxica provocada polo afundimento do petroleiro [[Prestige nas costas de Galiza, representado na fotografía por un animal morto e cuberto de fuel]] Crise (do latín crise, á súa vez do grego κρίσις) é unha conxuntura de cambios en calquera aspecto dunha realidade organizada pero inestábel, suxeita a evolución; especialmente, a crise dunha estrutura.
Tipos e características
Os cambios críticos, aínda que previsibles, teñen sempre algún grao de incerteza en canto á súa reversibilidade ou grao de profundidade, pois se non serían meras reaccións automáticas como as físico-químicas. Se os cambios son profundos, súbitos e violentos, e sobre todo traen consecuencias transcendentais, van máis alá dunha crise e pódense denominar revolución.
As crises poden acontecer a un nivel persoal ou social. Poden designar un cambio traumático na vida ou saúde dunha persoa ou unha situación social inestable e perigosa no político, económico, militar etc. Tamén pode ser a definición dun feito ambiental a grande escala, especialmente os que implican un cambio abrupto. Dun xeito menos propio, refírense co nome de crise as emerxencias ou as épocas de dificultades.
Bulón
miniatura|Bulóns empregados para unir seccións do xerador na Presa Grand Coulee A palabra bulón utilízase para denominar parafusos de tamaño relativamente grande, con rosca só na parte extrema do seu corpo, utilizados en obras de enxeñaría, maquinaria pesada, vías férreas etcétera. Normalmente dispóñense coa correspondente arandela, que adoita ser de presión, e manipúlanse mediante chaves especiais.
Screw Ốc vít
Mariña
O adxectivo mariña indica relación co mar. Pode referirse a:
O topónimo galego Mariña pode referirse a:
Amais, Mariña é un antropónimo feminino.
Polaridade química
miniatura|250px|Un exemplo común de [[composto químico|composto polar é a auga (H2O). Os electróns nos átomos de hidróxeno da auga son fortemente atraídos polo átomo de oxíxeno e están, en realidade, máis cerca do núcleo do oxíxeno que dos do hidróxeno. Por isto, a molécula de auga ten unha certa carga eléctrica negativa no centro (cor vermella) e unha certa carga positiva nos seus extremos (cor azul).]]
A polaridade química ou, simplemente, polaridade é unha característica que describe a distribución de cargas positivas e negativas nun dipolo. A polaridade dun enlace ou dunha molécula débese á diferenza de electronegatividade entre os elementos químicos que a compoñen, que induce á separación das cargas eléctricas no espazo. Se a maioría das cargas se distribúen asimetricamente o enlace, ou a molécula, será polar, mentres que se as caragas se distribúen simetricamente, serán es, é dicir, non polares.
A polaridade dunha molécula está intimamente relacionada con outras propiedades físicas, como a solubilidade, o punto de fusión, o punto de ebulición, as forzas intermoleculares (de van der Waals, pontes de hidróxeno) e propiedades químicas (como a reactividade).
Polaridade dun enlace
Esta transferencia ficticia introduce o concepto de carga parcial: ao átomo máis electronegativo, que atrae o dobrete electrónico, asígnaselle unha carga parcial negativa notada como –δe (ou δ–), e ao outro unha carga parcial positiva, sinalada como +δe (ou δ+). Esta notación foi introducida en 1926 por Christopher Ingold e a súa esposa. A ligazón ou enlace covalente toma entón un carácter iónico parcial.
En función da diferenza de electronegatividade entre os átomos, o enlace interatómico varía entre dous extremos:
Entre estes dous extremos (diferenzas de electronegatividade entre 0,4 e 1,7 na escala de Pauling), o enlace denomínase covalente polar.
Polaridade dunha molécula
Unha molécula é unha unión química constituída por un ou máis enlaces covalentes resultante da combinación dos orbitais atómicos dos átomos que a compoñen. Na molécula, en función da natureza e, polo tanto, da electronegatividade dos átomos que a compoñen, poden aparecer cargas parciais. A distribución destas cargas no espazo dá o seu carácter polar ou non polar á molécula.
Desta maneira unha molécula que só contén enlaces apolares é sempre apolar, xa que os momentos dipolares dos seus enlaces son nulos. En moléculas diatómicas son apolares as moléculas formadas por un só elemento ou elementos con diferenzas de electronegatividade moi reducidas.