cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Idrimi
A súa biografía é coñecida por unha inscrición nunha estatua atopada nas escavacións de Alalakh (hoxe na colección do Museo Británico), que explica que foi expulsado de Alepo (supostamente por Barattarna) coa súa familia. Idrimi foi máis ambicioso que os seus irmáns máis vellos e deixou á familia en seguridade en Emar, colleu o seu cabalo e o carro e saíu para o territorio nómades suteos onde pasou unha noite, e desde alí dirixiuse a Ammia ou Ammija en Canaán, habitada polos habiru (os hebreos ?) onde atopou "nativos do reino do seu pai" que o recoñeceron como o "fillo da súa señor" e convertéronse nos seus servidores. Durante uns sete anos estivo en Ammnia, reunindo experiencia persoal e forzas ao seu carón. Ao ningún de sete anos presaxio ningún de paxaros e ovellas lle fixeron saber que chegara a hora do retorno; construíu algúns barcos nos que concentrou as súas forzas e saíu para Mukish (na desembocadura do Orontes), terra que fora de seu pai. Ao desembarcar atopou xente disposta a unirse á súa causa e que lle ofreceu agasallos e tributos. Sen loita Idrimi apoderouse de Niya, Amae, Mukish e Alalakh. Cando os seus irmáns se decataron, renovaron a amizade con Idrimi (que por causas que non se mencionan na biografía se rompera) e foron residir ao novo reino. Durante sete anos Idrimi combateu con Barattarnas, intentando recuperar Khalap, pero, ao non logralo, enviou un mensaxeiro de nome Anuanda ao rei de Mitanni no cal se chama "rei en cargo de Alalakh" e lembra os servizos anteriores da súa dinastía aos hurritas, pedindo a paz e o recoñecemento do seu dereito a ser rei. Unha vez lle foi recoñecido, foi un leal súbdito do rei hurrita. Fixo un tratado con Pilliya de Kizzuwatna, e entrou a terras hititas, que saqueou: segundo explica destruíu sete cidades Pasahe, Damarut-re'i, Hulakhkhan, Zise, Ie, Uluzina e Zaruna, sen reacción da parte do rei hitita ("o país de Hatti non foi contra min e eu podía facer o que quería"); o botín foi repartido entre os soldados e auxiliares, e entre os seus irmáns e amigos, e el mesmo recibiu unha parte; despois entrou triunfante en Alalakh. O rei coas riquezas saqueadas aumentou o seu rango e o dos seus (irmáns, familia, garda...); chamou ao país aos nómades suteos e estableceunos alí e embeleceu as cidades e non se descoidou de facer xenerosas ofrendas aos deuses. Reinou uns trinta anos e deixou no trono ao seu fillo Niq-mepa (Addunirari)
Segundo esta historia algúns quixeron ver nos habiru aos hurritas, xa que Idrimi era dunha casa de Emar, cidade gobernada por un hurrita, e, cando foi a Canaán, os habiru (que serían hurritas emigrados ao sur) recoñecérono como o fillo do seu rei.
Seteventos, O Saviñao
Santa María de Seteventos é unha parroquia do concello do Saviñao na comarca da Terra de Lemos, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 115 habitantes, deles 58 eran homes e 57 eran mulleres, o que supón unha diminución de 6 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
El Paso, La Palma
El Paso é un municipio situado na illa de La Palma, na provincia de Santa Cruz de Tenerife, no arquipélago das Canarias.
O núcleo de poboación debe ter as súas orixes na era pre-hispánica da illa. Case certamente, polos gravados atopados na zona, consistía nun principio nun asentamento temporal de pastores benahoaritas. Durante a colonización e a maior parte da Idade Moderna o actual territorio do municipio formou parte administrativamente do Val de Ariadne. En 1837 segregouse do concello de Los Llanos de Aridane e en 1910, baixo o reinado de Afonso XII, o municipio gañou o título de Cidade.
No cume do municipio atópase o exemplar máis antigo de piñeiro das Canarias, cunha idade estimada en máis de 1000 anos.
Xeografía
miniatura|200px|esquerda|Fachada do Concello. Ocupa unha superficie de 135,92 km², que o fai o municipio máis extenso da illa de La Palma. Ten unha poboación de 7.543 habitantes, un descenso en comparación cos 7.947 que tiña en xaneiro de 2011, o seu máximo histórico. A capital do municipio, a cidade de El Paso, está situada a unha altitude de 644 metros sobre o nivel do mar. Trátase do único municipio interior de La Palma. Linda con todos os concellos da illa excepto con Tazacorte.
Algúns barrios e localidades do municipio son Tacande, Las Manchas, La Rosa, Camino Viejo, Tenerra, Los Barriales, Fátima, El Paso de Abajo, Cajita del Agua, El Calvario, Tendiña, Tajuya e Los Dos Pinos. Neste termo municipal áchase o Parque Nacional da Caldera de Taburiente, así como o Parque Natural de Cumbre Vieja. Outras paraxes naturais de interese son a Cumbrecita, o Pico Bejenao, o Llano la Negra, o Pico Virigoyo ou Verigoyo, a Cumbre Nueva, o Volcán de Tacande ou o Volcán de San Juan.
Stjepan Mlakić
Traxectoria
Naceu en Fojnica, entón baixo dominio otomán, o 1 de novembro de 1884. En 1915 profesou como relixioso dos Fillos do Sagrado Corazón de Xesús (hoxe combonianos). O 21 de outubro de 1938 foi nomeado prefecto de Bahr al-Xabal, cargo no que permaneceu até a súa renuncia o 21 de outubro de 1950. Ademais de croata, falaba alemán, italiano, inglés, árabe e nuer. As súas cartas ao seu irmán, tamén sacerdote, dan testemuña do seu contacto estreito cos nativos africanos. Doou unha gran colección de obxectos culturais ao Museu Etnográfico de Zagreb. Finou no Cairo o 26 de xaneiro de 1951.
El Paso, La Palma
Economía
miniatura|esquerda|Sector leste do municipio de Ell Paso, con Cumbre Nueva ao fondo, panorama que se ve desde a Cumbrecita cara ao sur. Na agricultura destaca a viña (plantación de vide), a amendoeira e algunhas árbores froiteiras. Ata hai unhas décadas houbo tamén unha importante actividade gandeira (caprina e bovina), pero hoxe esta práctica está en desuso.
Canto á economía, cabe apuntar o duro golpe que supuxo, non só para este municipio, o peche da fábrica de tabacos que daba emprego a uns 250 traballadores. A fábrica foi fundada en 1923 pola familia Capote e anos máis tarde pasou á multinacional RJR. Esta vendeuna á JTI, que pechou as instalacións no ano 2000. Na actualidade, as antigas naves da fábrica de tabaco están consideradas zona industrial para novas empresas.
Festas
A festividade máis importante do municipio é a romaxe da Virgen del Pino, patroa do concello, que se celebra o primeiro domingo de setembro na ermida na que se garda a súa imaxe, preto da Cumbrecita. A celebración consiste nunha misa, procesión, xantar de romeiros, carreira de cabalos e recital de poesía, que reúne nun concurso os famosos Versadores,​​ unha das xoias etnográficas do patrimonio inmaterial que a illa de La Palma atesoura entre as súas tradicións culturais. Cada tres anos, o segundo sábado de agosto celébrase a baixada da Virxe desde a ermida ata o centro da cidade, na que permanece ata a véspera da súa onomástica, o 8 de setembro, cando é levada de volta á ermida. Durante estas celebracións, á parte da romaría que acompaña a imaxe ata o centro de El Paso e viceversa, organízanse exposicións, concertos musicais, danza e xogos tradicionais, xornadas de cine etc.
O Carnaval é outra das festas do municipio, así como o Sagrado Corazón, cuxa imaxe é paseada procesionalmente entre arcos e alfombras florais. 700px|miniatura|Vista de El Paso
La Coalición Republicana
La Coalición Republicana foi un semanario editado en Vigo en 1886.
Historia e características
Subtitulado Publicación defensora de los intereses republicano-coalicionistas, apareceu o 14 de marzo de 1886, como órgano do Partido Democrático-Progresista de Manuel Ruiz Zorrilla e Nicolás Salmerón. Fundado e dirixido por Delio Fernández Chao. Foron os seus redactores Ángel Bernárdez Rodríguez e Luis A. Mestre e entre os seus colaboradores estaban Eduardo Chao, Teófilo Braga e Nicolás Salmerón. Apareceron 37 números, cesando a súa publicación o 21 de novembro dese ano.
Zise
Zise foi unha fortaleza hitita ao sueste do país, próxima da fronteira de Kizzuwatna, que foi destruída impunemente polo rei Idrimi de Alalakh sobre o -1460.
Barreiros, Castroverde
San Cosme de Barreiros é unha parroquia que se localiza no concello de Castroverde. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 50 habitantes (27 homes e 23 mulleres), distribuídos en 2 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 51 habitantes.
Ḫulaḫḫan
Ḫulaḫḫan foi unha cidade hitita ao sueste do país, próxima da fronteira de Kizzuwatna, que foi destruída polo rei Idrimi de Alalakh sobre o -1460.
Arquidiocese católica latina de Canterbury
A arquidiocese metropolitana de Canterbury foi unha diocese católica latina en Inglaterra, suprimida en 1558.
Historia
A chegada dos anglos, dos saxóns e dos xutos cara a metade do século V puxo fin á estrutura cristiá existente na Britania romana. Foi o papa Gregorio Magno a finais do século VI quen asumiu a tarefa de evanxelizar aos novos pobos aínda pagáns, co envío dun grupo de misioneiros beneditinos, guiados por Agostiño de Canterbury. Partiron de Roma na primavera de 596, e chegaron á costa da illa de Thanet un ano despois.
Agostiño, que na súa viaxe a Inglaterra fora consagrado bispo na Galia, instituíu a sé episcopal de Canterbury (602); e coa axuda do rei iniciou a construción da catedral de Cristo Salvador e fundou na antiga igrexa de San Martiño un mosteiro, cuxa igrexa estaba destinada a acoller as tumbas dos bispos e da corte real de Canterbury.
Dende o punto de vista do papa Gregorio, a antiga Britania romana debía ser subdividida en dúas provincias eclesiásticas, con sés en Londres e York, que eran as antigas capitais das provincias romanas. Por este motivo no 601 o bispo Agostiño recibiu o palio co cometido de estabelecer a súa sé en Londres. Porén, en Roma non era coñecida con exactitude a situación política da rexión: Londres pertencía ao Reino de Essex, cuxo rei era aínda pagán. O proxecto inicial era por tanto impracticable, e a sé de Canterbury pasou por tanto a asumir unha preminencia entre as dioceses anglosaxoas, e esta preminencia foi sancionada en 624 polo papa Bonifacio V co envío do palio ao bispo Xusto de Canterbury.
Non foi até o 735 cando se realizou o proxecto de Gregorio Magno, coa constitución da segunda provincia eclesiástica anglosaxoa, a de York, que deixou a Canterbury sen xurisdición sobre as sés de Northumbria, Lindisfarne, Hexham e Whithorn.
Cara ao final do século VIII, o poderoso rei de Mercia traballou para minar a supremacía de Canterbury sobre a Igrexa en Inglaterra. En 788 o rei Offa erixiu a provincia eclesiástica de Lichfield, mais foi unha metrópole de breve existencia (até o 802). Un dos seus sucesores, Cenwulf, tentou trasladar a sé metropolitana da Inglaterra meridional dende Canterbury a Londres, apelando á idea inicial do papa Gregorio, mais este proxecto tampouco tivo éxito, debido á tradición que xa tiña a sé de Agostiño e de Teodoro.
A obra de reconstrución política e militar de Inglaterra foi acompañada dunha obra análoga de reconstrución e de reforma da vida eclesiástica e relixiosa. Neste proxecto salientan tres monxes da Orde de San Bieito, posteriormente canonizados, postos ao cargo das dioceses inglesas máis importantes: Oswald de York, Ethelwold de Winchester e Dunstan de Canterbury. A obra conxunta dos tres bispos trasladou aos mosteiros ingleses o modelo das abadías de Cluny e Fleury, e levou á predominancia do modelo monástico nas dioceses. Dunstan avogou polo celibato sacerdotal, procurou unha mellor formación dos cregos, reforzou o elemento monástico no episcopado inglés e compuxo un ordo para a coroación dos monarcas empregado durante moitos anos na corte inglesa: nestes traballos foi apoiado pola lexislación do rei Edgar, que regulamentaba os diferentes detalles da vida relixiosa e eclesiástica.
A sé de Canterbury viviu un momento de crise nos turbulentos anos do derradeiro rei anglosaxón Eduardo o Confesor, quen, tentando reconciliarse co partido pro-normando, promoveu a sé primacial inglesa ao francés Roberto. Isto provocou a reacción dos opositores, que perseguiron a Roberto e o substituíron co inglés Stigand de Winchester, quen chegou a obter o palio do antipapa Bieito X.
Os sucesivos acontecementos políticos, que levaron á conquista normanda de Inglaterra e ao ascenso ao trono de Guillermo o Conquistador (1066), favoreceron a introdución da reforma gregoriana no reino anglo-normando.
miniatura|dereita|280px|[[Thomas Becket e Henrique II.]] O século XII caracterizouse polos feitos relacionados co rei Henrique II e o arcebispo Thomas Becket, os seus duros enfrontamentos, o primeiro en defensa do absolutismo político e o segundo na defensa da autonomía e dos privilexios da Igrexa, que levaron ao asasinato de Becket na catedral de Canterbury o 29 de decembro de 1170.
En 1534, Henrique VIII separou a Igrexa inglesa de Roma, logo de tentar que a Igrexa Católica aceptara a anulación do seu matrimonio con Catarina de Aragón para poder casar con Ana Bolena. O papa Clemente VII rexeitou a anulación, e Henrique VIII proclamouse gobernador da Igrexa de Inglaterra, sendo excomungado por Paulo III.
Porén, baixo o reinado do seu fillo Eduardo VI, adoptáronse máis formas de influencia protestante. Baixo a guía de Cranmer, procedeuse a unha reforma progresiva. Sentou un novo patrón de culto co Libro de Oración Común, con influencias protestantes. A confesión da Igrexa de Inglaterra reformada foi estabelecida nos 42 artigos. Porén, logo da morte de Eduardo VI (1553), chegou ao trono María I. Con ela houbo unha tentativa de restauración do catolicismo, cunha dura política persecutoria, que levou a condena á fogueira de 250 persoas, entre elas o mesmo Thomas Cranmer (1556). A raíña foi apoiada polo novo titular de Canterbury, o cardeal Reginald Pole. Ambos morreron en 1558.
Reginald Pole foi o derradeiro arcebispo de Canterbury en comuñón coa Santa Sé. A nova raíña, Isabel I, nomeou en 1559 á sé primacial inglesa a Matthew Parker, co que se inicia a serie dos arcebispos anglicanos.
No momento da ruptura da comuñón co Papa, a sé de Canterbury contaba con 20 dioceses sufragáneas: Bangor, Bath e Wells, Bristol, Chicester, Coventry e Lichfield, Ely, Exeter, Gloucester, Hereford, Llandaff, Lincoln, Londres, Norwich, Peterborough, Rochester, St Asaph, St David's, Salisbury, Worcester e Winchester.
Orangután de Borneo do nordeste
O orangután de Borneo do nordeste (Pongo pygmaeus morio) é unha das tres subespecies de orangután de Borneo. Pódense atopar poboacións na provincia indonesia de Kalimantan oriental e no estado malaisiano de Sabah.
Jamsetji Tata
Jamsetji Nasarwanji Tata (en gujarati: જમ્શેત્જી નુંસ્સેર્વાનજી ટાટા), nado en Navsari o 3 de marzo de 1839 e finado en Bad Nauheim (Alemaña) o 19 de maio de 1904, foi un magnate indio que fundou o Grupo Tata, o maior conglomerado empresarial da India. Por iso, Jamsetji Tata é considerado o pai da industria da India.
Primeiros anos
Jamsetji Tata naceu nunha familia parsi en Navsari, pequena localidade ao sur de Gujarāt. O seu pai, Nasarwanji Tata, foi o primeiro empresario nunha familia de sacerdotes zoroastristas. Comezou como comerciante en Bombai. Jamsetji uniuse ao seu pai nesa cidade aos catorce anos.
Estudou no Elphinstone College da Universidade de Bombai. Casou con Hirabai Daboo, cando aínda era estudante. Graduouse en 1858 e uniuse á compañía do seu pai. Foi unha época turbulenta para facer negocios, pois a rebelión na India de 1857 acababa de ser suprimida polo goberno británico.
Negocios
miniatura|Estatua de J. N. Tata no [[Indian Institute of Science.]] Jamsetji trabalou na empresa do seu pai ata os vinte e nove anos. En 1868 fundou unha empresa cun capital de 21 000 rupias. O ano seguinte mercou un muíño en creba en Chinchpokli, ao sur de Bombai, e converteuno nunha fábrica de algodón que renomeou "Alexandra Mill". Dous anos máis tarde, vendeu a fábrica cunha boa ganancia. Despois estableceu unha fábrica de algodón en Nagpur en 1874, que bautizou como "Emperatriz" o 1 de xaneiro de 1877 cando a raíña Vitoria foi proclamada emperatriz da India.
Dedicouse a levar a porto catro das súas ideas clave: a creación dunha empresa siderúrxica, unha institución de ensino de clase mundial, un hotel único no seu tipo e unha planta hidroeléctrica. Só se converteu en realidade unha das ideas durante a súa vida: o Hotel Taj Mahal foi inaugurado o 3 de decembro de 1930 no distrito de Colaba en Bombai.
Non obstante, as bases fundadas por el e o traballo arduo dos seus sucesores aseguraron que cada unha das ideas fosen finalmente establecidas co tempo e son entidades respectadas nos seus campos:
Falecemento
Mentres estaba nunha viaxe de negocios en Alemaña, Tata enfermou gravemente e faleceu en Bad Nauheim o 19 de maio de 1904. Foi sepultado nun cementerio parsi en Woking, Inglaterra.
Vida persoal
Tata casou Hirabai Daboo. Os seus fillos, Dorabji Tata e Ratanji Tata, sucederon a Tata como director de Tata Group.
Un curmán de Tata foi Ratanji Dadabhoy Tata, que desempeñou un importante papel no establecemento do Tata Group. A súa irmá Jerbai, a través do seu casamento dun mercador de Mumbai, foi a nai de Shapurji Saklatvala, a quen Tata contratou para a procura con éxito de carbón e ferro en Bihar e Orissa. Saklatvala estableceuse máis tarde en Inglaterra, inicialmente para dirixir o despacho de Tata en Manchester e posteriormente chegou a ser membro do parlamento polo Partido Comunista de Gran Bretaña. A través do seu primo Ratanji Dadabhoy, foi tío dos empresarios J. R. D. Tata e Sylla Tata, o primeiro casado con Dinshaw Maneckji Petit, segundo baronet de Petits. A súa filla, sobriña de Tata, Rattanbai Petit, foi esposa de Muhammad Ali Jinnah, fundador de Paquistán.
Kosmos 423
Kosmos 423 (Космос 423 en ruso), tamén denominado DS-P1-Yu Nº 43, foi un satélite artificial soviético lanzado o 27 de maio de 1971 mediante un foguete Kosmos 2I desde o cosmódromo de Plesetsk.
Características
Kosmos 423 foi o cuadraxésimo terceiro membro da serie de satélites DS-P1-Yu e o trixésimo oitavo lanzado con éxito tralo fracaso dos lanzamentos do segundo, vixésimo terceiro, trixésimo segundo e cuadraxésimo membros da serie. Estaba adicado a servir como obxectivo para as probas antisatélites e antimísiles soviéticas.
Kosmos 423 foi inxectado nunha órbita inicial de 511 km de apoxeo e 283 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 71 graos e un período de 92,2 minutos. Reentrou na atmosfera o 26 de novembro de 1971.
Liga ACB 1997-98
A temporada 1997–98 da Liga ACB, celebrada entre o 7 de setembro de 1997 e o 4 de xuño de 1998, foi a décimo quinta temporada da máxima categoría do baloncesto español desde a creación da Asociación de Clubs de Baloncesto (ACB) para substituír á antiga Primeira División. Nesta edición mantívose o número de equipos, 18, e o formato da edición anterior. Xogaron os playoffs polo título os oito primeiros clasificados e os playoffs pola permanencia os catro últimos. O campión desta edición foi o TDK Manresa, que conseguiu o seu primeiro e único título da ACB após vencer na final ao TAU Cerámica.
Playoff polo título
Fonte: Linguasport
Playoff pola permanencia
Ciudad de Huelva e Ourense Xacobeo 99 descenden á Liga LEB.
Uluzina
Uluzina foi unha fortaleza hitita ao sueste do país, próxima da fronteira de Kizzuwatna, que foi destruída impunemente polo rei Idrimi de Alalakh sobre o -1460.
Ie
Ie foi unha fortaleza hitita ao sueste do país, próxima da fronteira de Kizzuwatna, que foi destruída impunemente polo rei Idrimi de Alalakh sobre o -1460.
Froito
miniatura|Froitos (cinorrodons) dunha roseira (peros de can) En botánica, o froito é o órgano procedente da flor, ou de partes dela, que contén ás sementes ata que estas maduran e logo contribúe a ciscalas. Desde un punto de vista ontoxenético, o froito é o ovario desenvolvido e maduro das plantas con flor. A parede do ovario se engrosa ao transformarse na parede do froito e denomínase pericarpo, cuxa función é protexer ás sementes. Con frecuencia participan tamén na formación do froito outras partes da flor ademais do ovario, por exemplo o cáliz ou o receptáculo.
O froito é outra das adaptacións, conxuntamente coas flores, que contribuíu ao éxito evolutivo das anxiospermas. Así como as flores atraen insectos para que transporten pole, tamén moitos froitos tratan de atraer animais para que dispersen as súas sementes. Se un animal come un froito, moitas das sementes que este contén percorren o tracto dixestivo do animal sen sufrir dano, para despois caer nun lugar idóneo para a súa xerminación. Con todo, non todos os froitos dependen de ser comestibles para dispersarse. Outros, como os figo chumbo, dispérsanse aferrándose ao pelame dos animais. Algúns forman estruturas aladas para poder dispersarse co vento, como os pradairos. A variedade de tipos de froitos que desenvolveron as anxiospermas a través da súa evolución permitiulles invadir e conquistar todos os hábitats terrestres posibles.
Cabaret Voltaire
Cabaret Voltaire pode referirse a:
Froito
Nas plantas ximnospermas e nas plantas sen flores non hai verdadeiros froitos, aínda que a certas estruturas reprodutivas como os piñóns dos piñeiros, comunmente tomáselles por froitos.
Moitas plantas cultívanse porque dan certos froitos comestíbeis e a miúdo fragrantes, saborosos e apetecíbeis chamados froitas.
Terminoloxía
Non hai unha única terminoloxía que se adapte exactamente á enorme variedade dos froitos das plantas. A terminoloxía gastronómica para os froitos e a froita é inexacta, variando moito dunha lingua a outra, e non sendo totalmente equivalentes en cada caso, o que ofrece difícil solución. Porén, convén facer algunhas distincións:
Formación
O froito fórmase a partir da flor, unha vez polinizada e fecundada. A formación do froito resulta da transformación do pistilo tras a súa fecundación, ou ás veces incluso sen fecundación (nese caso, falamos de partenocarpia). Velaquí unha descrición máis concreta das transformacións sufridas pola flor:
Nalgúns casos, o froito pode ter unha orixe máis complexa, resultando de:
Forma e tamaño
Os froitos poden acusar moi diversas formas segundo as especies: hainos globosos, piriformes, cilíndricos, espiralados, moniliformes, lenticulares, alados, entre outras moitas. En xeral cada especie caracterízase pola forma particular dos seus froitos. A superficie destes pode ser muxe, verrugoso, espiñento, gloquidiada, pruinosa, pubescente etc.
Respecto ao tamaño dos froitos, é outro aspecto sumamente variable: hai os menores dun milímetro, como no caso de diversas gramíneas e compostas, ata moi grandes, como é o caso da cabaza, a sandía e algunhas leguminosas -como Vigna sesquipedalis- cuxos froitos alcanzan máis dun metro de lonxitude.
Partes da flor trala fecundación
Os pétalos da flor posúen unha zona de abscisión nas súas bases e despréndense moi rapidamente da flor unha vez que ocorreu a dobre fecundación, fenómeno característico das anxiospermas. Noutros casos, o perigonio non se desprende senón que se desenvolve e pode volverse carnoso, como no caso das amoras onde, de feito, constitúe a parte comestible do froito. Os estames avelléntanse rapidamente e caen, aínda que tamén poden persistir un longo tempo ao redor do froito. O tubo floral ou o receptáculo poden volverse carnosos como ocorre en moitos froitos das rosáceas (como a mazá, a pera e a moroteira ou amorodeira).
As flores de varias especies teñen brácteas que persisten no froito, as cales denomínanse «invólucro». Nalgunhas plantas as brácteas presentan forma de folla («brácteas foliáceas», como na abelá); noutras son duras e desenvolven unha cobertura en forma de cúpula -fagáceas-, ou en forma de ourizo, como nas castañas e nos figo chumbos. Noutros casos, como nas dipsacoideaes, o invólucro que rodea ao froito é moi pequeno e recibe o nome de involucelo. Tamén poden participar outras estruturas extra florais, tales como as ramas da inflorescencia no pauiño doce (Hovenia dulcis), ou como o pedúnculo no froito do Anacardio, Anacardium occidentale. A «castaña do anacardio» que se consome tostada, é a semente; o pedúnculo carnoso é comestíbel cando está fresco e utilízase no Brasil para elaborar doces, mollos, xeados e licores.
Estrutura: partes do froito
Nun froito carnoso pódense observar as seguintes partes:
Parede do froito
200px|miniatura|Unha [[Laranxa (froita)|laranxa en corte transversal (arriba) e lonxitudinal (abaixo). Na imaxe de arriba apréciase o exocarpo (de cor alaranxado), por baixo deste, o mesocarpo (de cor branca) que rodea ao endocarpo formado por pelos xugosos.]]En sentido estrito, o pericarpo é a parede do ovario que queda trala fecundación; en sentido amplo pode abarcar tamén os tecidos extracarpelares asociados. Para salvar esa diferenza a botanica rusa Katherine Esau acuñou a expresión «parede do froito».
Con sentido descritivo, e sen relación coa ontoxenia, a parede do froito comprende tres capas: exocarpo, mesocarpo e endocarpo.
O exocarpo ou epicarpo é a parte externa do froito; corresponde á cara abaxial do carpelo e comprende a epiderme soamente, ou a epiderme e os tecidos subxacentes. A superficie do exocarpo pode ter aspectos moi distintos. Pode ser lisa como no morrón ou pemento (Capsicum annuum) ou a cereixa (Prunus avium); pruinosa (con ceras) como na uva (Vitis vinifera) e a ameixa (Prunus domestica) ou pubescente como no pexego (Prunus persica). Nos froitos con dispersión zoocora pódense desenvolver pelos ganchudos ou unha cuberta pegañosa, como os pelos ou espiñas con forma de gancho de Desmodium e Melilotus e as espiñas do «chamico» (Datura ferox).
O mesocarpo é a parte media e corresponde ao parénquima do mesófilo do carpelo. Pode ser delgado e seco como no caso do millo (Zea mays), ou abundante e carnoso como no pexegueiro ou a berenxena (Solanum melongena). Neste último caso, o gran desenvolvemento que alcanza o mesocarpo débese á multiplicación das células parenquimáticas do mesófilo do carpelo. A clorofila, os ácidos orgánicos (ácido málico, oxálico, cítrico) e outras substancias -como os taninos- que son abundantes ao comezo do desenvolvemento do froito, van sendo paulatinamente substituídas por azucres (glucosa, levulosa), antocianinas, vitaminas, esencias e, en certos casos, amidón. Tales cambios orixinan froitos de cores vistosas e de sabores xeralmente gratos.
O endocarpo é a capa interna e corresponde á superficie adaxial do carpelo. Rodea directamente ás sementes, serve a miúdo para a protección destas, e nalgúns casos pode ser moi dura e de consistencia pétrea formando o chamado óso (pireno) nos froitos de tipo drupa. Tamén pode ser carnoso como na uva, apergamiñado como nas vainas das arvexas (Pisum), pétreo como na oliva (Olea europaea) ou con pelos xugosos. como nos froitos cítricos. Nalgunhas especies, como nas alfarrobeiras (Prosopis), as células do endocarpo producen unha polpa suculenta que rodea as sementes.
A consistencia da parede do froito permite categorizar aos froitos en dous grupos básicos: os froitos secos e os carnosos. Os froitos secos son aqueles cuxo pericarpo está formado á madurez por células mortas e ten un aspecto máis ou menos seco. Poden ser indehiscentes ou dehiscentes, cunha soa semente (unispermados) ou con varias sementes. No caso dos froitos indehiscentes os tegumentos do óvulo na súa maior parte desaparecen ou fundense co pericarpo. Os froitos carnosos, en cambio, consérvanse suculentos ata a madurez debido ao desenvolvemento dunha ou máis capas do pericarpo ou de estruturas extracarpelares, e presentan células que se manteñen vivas. Son filoxeneticamente máis novos. Poden ter unha casca (histoloxicamente diferenciada) como é o caso da laranxa, ou non tela, como no tomate.
Funcións do fruto
miniatura|Tres modos diferentes de [[Dispersión dos propágulos|dispersión dos froitos. Anemocoria nunha cipsela de Taraxacum (1a) e nas sámaras de Acer (1b). Os froitos do coqueiro (Cocos nucifera) son un exemplo de hidrocoria: dispersanse frotando sobre a auga, arribando a novas praias (2a) onde a semente xermina (2b). A dispersión por animais ou zoocoria é auxiliada pola presenza de ganchos, como os que se observan na cipsela de Xanthium spinosum (3a) ou na cápsula do 'estramonio'' (3b).]] Calquera que sexa a súa orixe e aspecto, o froito cumpre tres funcións principais: conter e protexer ás sementes durante o seu desenvolvemento, contribuír á dispersión das mesmas unha vez que maduran e atraer animais que favorezan a súa ulterior dispersión. O froito, ademais de protexer ás sementes durante o seu desenvolvemento, deben contribuír á súa diseminación, xa sexa porque as dispersan ou porque se desprenden xunto con elas da planta nai. Nas espermatófitas primitivas a semente illada actúa como unidade funcional de diseminación. Nas anxiospermas, en cambio, está función resulta impedida en principio xa que as sementes quedan encerradas dentro dos carpelos maduros. A diseminación das sementes doutra banda, é de particular importancia nas plantas para evitar que os descendentes de cada individuo permanezan próximos entre si e da planta nai, o que incrementaría fortemente a competencia entre eles por recursos. A dispersión, lonxe da planta nai, non só diminúe a posibilidade de competencia entre individuos proximamente emparentados senón que tamén favorece a exploración e conquista de novos hábitats.
Os froitos presentan diferentes estratexias de dispersión. Unha delas, no caso dos froitos anemocoros, é aproveitar o vento. Estes froitos adoitan ser lixeiros e ter estruturas como ás ou pelos que lles faciliten poder ser levados polo vento (exemplo, o froito do pradairo). Outra estratexia, utilizada polos froitos zoocoros, é aproveitar aos animais. Estes poden dispersar os froitos de dous modos diferentes. O primeiro deles é suxeitándose ou enganchándose ás plumas ou aos pelos (son os denominados froitos epizoocoros) mediante ganchos ou pelos que lles facilitan a adherencia ao animal; por exemplo, os arrancamoños (Xanthium). No segundo modo, os animais comen os froitos (froitos endozoocoros) e cos mollos do aparello dixestivo desfán as cubertas e expulsan xunto coas feces as sementes, listas para xerminar. Para atraer aos animais, estes froitos adoitan ter cores rechamantes, ser carnosos e zumentos. Algúns froitos de plantas ligadas a hábitats acuáticos dispérsanse grazas á auga, como o coco. Son os denominados hidrocoros. Finalmente, outros, denominados froitos autocoros, teñen mecanismos para abrirse e expulsar as sementes, por exemplo as legumes. Existen especies, denominadas «policoras», cuxos froitos son dispersados por máis dun axente ou vector. Tamén se describiron algúns casos nos que a planta presenta diversos tipos de froitos (condición denominada «heterocarpia»), como ocorre nos capítulos dalgunhas compostas onde se presentan cipselas con distinta morfoloxía, ou con presenza ou ausencia de papo, permitindo dese modo unha dispersión máis flexible e eficiente.
Evolución
A diversificación das anxiospermas no Cretáceo e no Terciario estivo acompañada por unha explosiva diversificación nunha cantidade de caracteres. Por exemplo, a rápida diversificación nos sistemas de polinización, a cal ocorreu de modo concomitante coa diversificación dos insectos. Con todo, outras características reprodutivas das anxiospermas, tales como a diversidade dos froitos e das sementes, permaneceron relativamente estables durante o Cretáceo. Os primeiros froitos das anxiospermas eran apocárpicos, con varios carpelos libres. Os froitos sincárpicos, provenientes de flores con carpelos fusionados entre si, apareceron cara a mediados do Cretáceo Albiense-Cenomaniense, fai aproximadamente 97 millóns de anos. Os froitos fósiles provenientes do Cretáceo temperán ao Cretáceo medio eran todos secos e non mostraban ningunha estratexia obvia para a súa dispersión. As drupas e as bagas, os clásicos froitos carnosos, apareceron no Cretáceo superior ou a principios da Era Cenozoica.
As plantas con sementes grandes tenden a estar asociadas con hábitats boscosos húmidos e os climas máis cálidos e cada vez máis húmidos do Eoceno sustentaron o desenvolvemento de bosques con canopeos pechados. Esta modificación do clima, desde os ambientes secos do Cretáceo que favorecían ás plantas con sementes máis pequenas, ata as extensas zonas boscosas húmidas que favorecían ás plantas con sementes máis grandes, foi percibida como o factor predominante que induciu a evolución do tamaño dos froitos e das sementes das anxiospermas como grupo. As plantas con sementes máis grandes que eran favorecidas nos ambientes de canopeos pechados dos bosques tiñan unha menor capacidade de dispersión das sementes a menos que evolucionasen, secundariamente, mecanismos de dispersión por animais. A evolución de animais fruxívoros, tales como morcegos, aves e roedores, foi entón un fenómeno secundario relacionado coa abundancia de sementes grandes como recurso alimenticio máis que a causa principal do incremento no tamaño das sementes e dos froitos entre as anxiospermas.
A maioría das especies arbóreas que habitan os bosques tropicais producen froitos que son consumidos por animais e considérase que tales fruxívoros son indispensables para a dispersión das sementes. Moitos autores suxeriron que moitos trazos dos froitos, tales como a cor, a forma e a protección evolucionaron como complexos de caracteres covariantes (denominados «síndromes de dispersión») en resposta á selección polos animais fruxívoros. Con todo, tal suxestión atopou escasa evidencia empírica que a apoiase e, de feito, acháronse tales síndromes de dispersión en rexións do mundo que carecen de animais fruxívoros.
Clases de froitos
Desde un punto de vista estrito, o froito defínese como o ovario maduro. Unha definición máis aceptable e máis ampla considera ao froito como unha estrutura derivada do xineceo e doutras pezas extracarpelares coas que pode estar unido no estado de frutificación. O receptáculo no amorodo ou morote, o cáliz na amora, as brácteas na piña ou ananás, o tubo floral ou o receptáculo nos froitos derivados de flores epíginas, tales como a mazá e o zapallo, son exemplos de froitos compostos polo xineceo e por tecidos extracarpelares.
As clasificacións morfolóxicas do froito a miúdo relaciónano co tipo de flor e de xineceo a partir do cal se desenvolve, facendo énfase na relación dos carpelos entre si e con outras partes da flor. Nunha clasificación típica distínguense os seguintes principais tipos de froitos. O froito simple, é o producido a partir dun pistilo único que pode consistir nun único carpelo (froitos monocárpicos) ou en varios carpelos unidos entre si (é dicir, un xineceo sincárpico ou gamocarpelar, por exemplo o tomate, que dará orixe entón a froitos policárpicos). O froito agregado, en cambio, é o froito formado a partir dun xineceo dialicarpelar ou apocárpico (é dicir, un xineceo composto por varios carpelos que se achan libres entre si) onde cada carpelo mantén a súa identidade na madurez (por exemplo, o morote ou amorodo, ou a framboesa). O froito múltiple é o derivado dunha inflorescencia, é dicir, dos xineceos combinados de moitas flores (como o caso da amora). Se calquera deses froitos contén tecido extracarpelar, chámanse, ademais, froitos accesorios. Así, unha mazá é un froito simple accesorio, o morote ou amorodo é un froito agregado accesorio e a amora un froito múltiple accesorio. Os froitos accesorios chámanse tamén, incorrectamente, froitos falsos ou espurios. Cando maduran ábrense dunha forma determinada para liberar as sementes, os froitos chámanse dehiscentes; en caso contrario, indehiscentes. Cando o mesocarpo é carnoso, chámanse carnosos; cando non son carnosos chámanse secos. Os froitos que non conteñen sementes viables chámanse «partenocárpicos», por exemplo o banano (Musa × paradisiaca). Os froitos dehiscentes clasifícanse, á súa vez, segundo o tipo de dehiscencia que presentan.
Dehiscencia
miniatura|Un [[legume maduro de Phaseolus coccineus. Obsérvese a apertura lonxitudinal do froito a través de dúas suturas.]] Dehiscencia é o proceso de apertura espontánea do froito para deixar saír as sementes. A dehiscencia pode producirse a través de orificios circulares ou poros, ou por medio de rañuras lonxitudinais ou transversais. Distínguense distintos tipos:
Froitos simples
Os froitos simples desenvólvense a partir dun só pistilo, que pode ser mono ou pluricarpelar, pero sempre están fusionados, por exemplo as uvas, as laranxas ou o melón.
Froitos secos indehiscentes
Os froitos simples indehiscentes secos son os froitos que maduran sen dar a luz á semente, é dicir que non a liberan durante a súa maduración. Xeralmente orixínanse dun ovario no cal se desenvolve só unha semente, aínda que pode haber máis dun óvulo. O pericarpio dun froito indehiscente a miúdo aseméllase á cuberta seminal. A verdadeira cuberta seminal nos devanditos froitos pode obliterarse ata un grao considerable (como no caso das cipselas das compostas) ou fusionarse co pericarpio (como no cariopse das gramíneas). miniatura|A [[leguminosa denominada «orella de negro», Enterolobium contortisiliquum, caracterízase polo seu legume indehiscente -como a que se mostra na imaxe- de onde deriva o seu nome común.]] miniatura|Cada un destes grans de [[trigo é un froito, denominado cariopse.]] miniatura|A [[cipsela é o froito característico da familia das compostas. Na imaxe pode apreciarse a semente de xirasol, á esquerda, e o froito á dereita.]]
Existen varios tipos ecoloxicamente semellantes, con algunhas diferenzas morfolóxicas, que se inclúen baixo esta mesma denominación xeral:
Froitos secos dehiscentes
miniatura|O froito de [[Brachychiton populneus é un folículo. Obsérvese na imaxe a liña lonxitudinal por onde ocorre a dehiscencia.]] A dehiscencia é a calidade de abrirse só, así que cando chega o momento da maduración os froitos simples dehiscentes ábrense ao longo de liñas ou suturas definidas para permitir a liberación das sementes.
Tipos de froito
En botánica distínguense:
Os froitos secos
Froitos secos dehiscentes (que abren ó maduraren, liberando as sementes):
Orcaella
Orcaella é un xénero de cetáceos odontocetos da familia dos delfínidos que durante moito tempo foi considerado como monotípico, xa que non comprendía máis que unha soa especie, Orcaella brevirostris, coñecida na bibliografía internacional como golfiño do río Irrawaddy ou golfiño beluga (isto último debido á súa cor moi clara).
Porén, en 2005, a análise xenética demostrou que existe unha segunda especie, Orcaella heinsohni estreitamente ligada e ela.
O xénero foi definido en 1866 por John Edward Gray, en ''Cat. Seals Whales Brit. Mus.'': 285.
Taxonomía
Gray, en 1866, definiu este cetáceo como un subxénero de Orca: Orca (Orcaella), cuxo tipo sería Orca (Orcaella) brevirostris, que foi considerado monofilético por Geisler et al. en 2011.
Foi reclasificado como Orcaella por Gray en 1868 e 1870, Gill en 1871, Palmer en 1904, Weber en 1928, Simpson en 1945, Ellerman e Morrisson-Scott en 1951, Fraser e Purves en 1960, Scheffer e Rice en 1963, Kasuya en 1973, de Muizon en 1988, McKenna e Bell en 1997, LeDuc et al. en 1999, Fordyce e de Muizon en 2001, Buchholtz e Schur en 2004, Mead e Brownell en 2005, Agnarsson e May-Collado en 2008 e Geisler et al. en 2011.
E foi asignado á Orca por Gray en 1866; a Delphinina por Gray en 1868; a Delphininae por Gill en 1871, Weber en 1928 e Scheffer e Rice en 1963; a Globicephalinae por de Muizon en 1988; a Orcaellidae por Kasuya en 1973 e McKenna e Bell en 1997; a Orcininae por LeDuc et al. en 1999, Fordyce e de Muizon en 2001 e Buchholtz Schur en 2004; a Orcini por Fraser e Purves en 1960 e Agnarsson e May-Collado en 2008; e a Delphinidae por Gray en 1870, Palmer en 1904, Simpson en 1945, Ellerman e Morrisson-Scott en 1951, Rice en 1998, Mead e Brownell en 2005 e Geisler et al. en 2011.
O xénero consta na actualidade de dúas especies:
Ngai Tupa
Ngai Ngatara Tupa, nada o 24 de abril de 1936 en Rarotonga, é unha política das Illas Cook.
Traxectoria
Ngai Tupa presentouse ás eleccións xerais de 2006 como candidata demócrata pola circunscrición de Takuvaine-Tutakimoa competindo co empresario Mark Brown do Partido das Illas Cook, resultado elixida de xeito inesperado pero nas eleccións de 2010 perdeu o seu escano fronte a Brown.
The Interpreter
The Interpreter é un filme dirixido por Sydney Pollack que foi estreado no 2005. Está protagonizado por Nicole Kidman, Sean Penn e Catherine Keener. Foi o derradeiro filme dirixido por Pollack antes da súa morte no 2008.
Lingua saami setentrional
miniatura|Falantes de saami setentrional. A lingua saami setentrional (Davvisámegiella) é a máis falada de tódalas linguas saamis. A área de falantes do saami setentrional cobre as zonas do norte de Noruega, Suecia e Finlandia. O número de falantes está estimado entre 15.000 e 25.000. Uns 2.000 viven en Finlandia e entre 5.000 e 6.000 en Suecia.
Bolaño, Castroverde
Santa Baia de Bolaño é unha parroquia que se localiza no concello de Castroverde. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 132 habitantes (69 mulleres e 63 homes), tres máis ca en 1999. Ten sete entidades de poboación.
Existiu na parroquia o conxunto musical chamado Banda de Bolaño. Na parroquia está a cova da Valiña.
Nabateos
miniatura|200px|[[Petra, a capital nabatea]]
Sobreda, O Saviñao
San Xoán de Sobreda é unha parroquia do concello do Saviñao na comarca da Terra de Lemos, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 134 habitantes, deles 66 eran homes e 68 eran mulleres, o que supón unha diminución de 6 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Nabateos
A súa capital era a cidade troglodítica de Petra, cuxas ruínas se encontran hoxe localizadas en territorio xordano.
O seu comercio desenvolvíase, principalmente, entre os oasis, nos cales practicaban unha agricultura intensiva. Eses oasis eran etapas das rutas comerciais. As fronteiras de tal conxunto son difíciles de precisar.
O emperador romano Traxano someteu aos nabateos definitivamente, incorporándoos ao Imperio, dentro do cal a súa cultura se foi difuminando e acabou por desaparecer.
Melesse
Melesse (en Meled, e en galó: Melècz) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Mirrored
Mirrored é o álbum de estrea da banda estadounidense de rock experimental Battles, publicado o 14 de maio de 2007 no Reino Unido e o 22 de maio nos Estados Unidos a través do selo Warp Records. Esta é a primeira vez que o grupo incorpora voces destacadas e letras nas súas cancións, xa que o seu anterior EP era completamente instrumental (á parte do beatboxing nos temas "Dance" e "Fantasy" e as voces sen palabras en "B + T", "IPT-2" e "BTTLS"). O primeiro sinxelo do álbum, "Atlas", foi editado no Reino Unido o 2 de abril de 2007, e foi usado no xogo da PlayStation 3 LittleBigPlanet, no nivel "The Construction Site". Tamén foi usado nos programas da televisión británica Skins, Top Gear e Torchwood, ademais de por Honda para o seu Civic Type R europeo. Mirrored apareceu nas listas de mellores álbums de 2007 de varias publicacións, como Time, NME, The Guardian e Pitchfork.
Orangután de Borneo meridional
O orangután de Borneo meridional (Pongo pygmaeus wurmbii) é unha das tres subespecies de orangután de Borneo. Pódense atopar poboacións nas provincias indonesias de Kalimantan occidental e Kalimantan central.
Premio de Tradución Plácido Castro
330px|miniatura|dereita|Acto de entrega da XVI edición do premio Plácido Castro de Tradución. Na imaxe aparecen, da esquerda á dereita: [[Xulio Ríos, Susi Castro, Isabel Soto, Alberto Varela Paz, Sonia Outón, Fernando Moreiras e Xavier Senín.]]
O Premio de Tradución Plácido Castro é un galardón outorgado pola Fundación Plácido Castro en colaboración coa Asociación de Tradutores Galegos co obxectivo de recoñecer a mellor tradución ao galego publicada nese ano na Biblioteca Virtual BIVIR. O seu obxectivo é, segundo a propia fundación declara, "promover entre tódolos tradutores de Galicia versións en lingua galega das grandes obras da literatura universal". Recibe o nome do escritor, xornalista e tradutor galego Plácido Castro (1902-1967).
En 2018 recuperou a dotación económica. A XIX edición do premio, que se había de conceder por volta de xuño de 2020, non se celebrou por mor da pandemia de COVID-19.
Galería de imaxes
300px|miniatura|centro|Acto de entrega do XVIII [[Premio Plácido Castro de Tradución a Antía Veres Xesto na capela do Pilar de Corcubión.]]
Gran Premio da Arxentina de 1972
O Gran Premio da Arxentina de 1972 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula 1, celebrada o 23 de xaneiro de 1972 no Autódromo Oscar Alfredo Gálvez de Buenos Aires. Foi a primeira carreira da tempada de.
Centenario da primeira guerra mundial
miniatura|Centenario da primeira guerra mundial. O Centenario da primeira guerra mundial é a conmemoración do centenario da primeira guerra mundial que empeza en 2014 e durará ata 2018. Entre os países que están a planear actos conmemorativos oficiais están Australia, Nova Zelandia, Francia, o Reino Unido e Turquía.
Unión Europea
A biblioteca virtual Europeana ten tres proxectos dixitais para conmemorar a primeira guerra mundial en toda Europa. Estes proxectos permitirán acceder libremente a unha serie de materiais en internet.
Francia
En Francia, o goberno fará unha política de lembranza nacional. Empezou, xa en 2011, coa apertura de Le Musee de la Grande Guerre en Meaux o 11 de novembro, coincidindo co Día do Armisticio.
Reino Unido
No Reino Unido, o Imperial War Museum está liderando un programa nacional de actos conmemorativos e está a planear novas galerías para a ocasión. En maio de 2010 o museo empezou admitir colaboración para o Centenario da primeira guerra mundial. As organizacións colaboradoras teñen acceso aos obxectos de colección da primeira guerra mundial, a expertos, a recursos dixitais, a branding e a unha extranet colaborativa.
En novembro de 2011, 330 organizacións nacionais e internacionais fixéronse colaboradoras. O museo tamén vai abrir unha nova exposición permanente sobre a primeira guerra mundial na súa sucursal de Londres, como parte da súa remodelación de 35 millóns de libras.