cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frits Zernike
Traxectoria
Herdou do seu pai, mestre de matemáticas, a súa paixón pola física, licenciándose en química, física e matemáticas pola Universidade de Amsterdam. En 1913 conseguiu ser asistente do astrónomo Jacobus Kapteyn no laboratorio astronómico da Universidade de Groningen, sendo nomeado o ano 1920 profesor de física teórica e mecánica cuántica.
Investigacións científicas
Interesado na óptica, o 1930 iniciou os seus estudos sobre as liñas espectrais, creando no ano 1932 o primeiro microscopio de contraste de fases. A súa invención, que constituíu unha gran mellora en comparación coa teoría clásica do microscopio establecida por Ernst Karl Abbe, baseouse en que a luz reflectida por unha superficie metálica experimenta varios cambios de fase. Así mesmo describiu a aberración óptica nos microscopios e telescopios.
No ano 1953 foi galardoado co Premio Nobel de Física pola invención do microscopio de constraste.
Recoñecementos
En honra súa denominouse o cráter Zernike da Lúa, así como a asteroide (11779) Zernike descuberto o 16 de outubro de 1977 por Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld e Tom Gehrels.
Throwing Muses
Throwing Muses é unha banda de rock alternativo estadounidense formada no ano 1981 en Newport, Rhode Island. O grupo tocou extensamente ata 1997, momento no que os seus membros comezaron a centrarse noutros proxectos.
A banda orixinalmente estivo liderada por dúas irmanastras, Kristin Hersh e Tanya Donelly, que compoñían os temas do grupo. Throwing Muses son coñecidos por interpretar música con ritmos cambiantes, polas súas progresións de acordes creativas, estruturas pouco ortodoxas e letras surrealistas.
O grupo diferenciouse doutros artistas contemporáneos polo estilo de escritura franco de Hersh; as harmonías vocais e o estilo pop de Donelly; e as técnicas pouco comúns de David Narcizo evitando o uso dos pratos. As letras alucinantes e febrís de Hersh ocasionalmente tocan o tema das enfermidades mentais, debuxando retratos de personaxes da vida cotiá ou abordando relacións.
Begoña Freire
María Begoña Freire Vázquez, nada na Coruña en 1968, é unha avogada e política galega do PPdeG.
Traxectoria
Técnica xurídica de Urbanismo na Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas. Militou desde os 20 anos en Novas Xeracións e despois no PPdeG.
Condado de Meath
thumb|O castelo de [[Trim]] O condado de Meath (en gaélico irlandés An Mhí) é un condado da provincia de Leinster (República de Irlanda). Aínda que a capital é Navan, a cidade máis importante historicamente é Trim. O seu nome provén do antigo Reino de Mide.
Begoña Freire
Traxectoria
Foi deputada do Parlamento de Galicia en 1999 substituíndo a Antonio Couceiro Méndez. Foi elixida concelleira da Coruña nas municipais de 2011 e foi concelleira delegada de Tráfico, Mobilidade, Uso e Utilización do Dominio Público. Volveu ser elixida concelleira nas municipais de 2015.
Presentouse nas listas do PPdeG ás eleccións autonómicas de 2020 e, aínda que non saíu elixida á primeira, entrou en setembro de 2021 na cámara galega logo da renuncia de varios conselleiros aos seus escanos.
Condado de Meath
Xeografía
O condado está bañado polo río Boyne.
Meath é o décimo cuarto maior condados dos trinta e dous que ten Irlanda, de acordo á súa área, e o noveno atendendo a súa poboación. É o segundo maior dos doce condados de Leinster por tamaño e o terceiro por poboación. A county town é Navan, onde se atopa a sede do goberno do condado, aínda que Trim, a ex-county town, ten gran significado histórico e hoxe en día ten o Tribunal de Círculo. O condado de Meath ten as dúas únicas Gaeltacht da provincia de Leinster, en Ráth Cairn e Baile Ghib.
Historia
O condado é coloquialmente coñecido polo alcume do "Condado Real" debido á súa historia como casa do Gran rei de Irlanda. Formaba parte do leste do Reino de Mide, que contiña todo o actual condado, todo o condado de Westmeath e partes dos condados de Cavan, Longford, Louth, Offaly, Dublín e Kildare. A sede do Gran Rei estaba en Tara. No nordeste do condado atópase o complexo arqueolóxico de Brú na Bóinne, que ten uns cinco mil anos e inclúe os xacementos funerarios de Newgrange, Knowth e Dowth. É un Patrimonio da Humanidade designado pola UNESCO desde 1993.
Partido dos Traballadores Noruegueses
O Partido dos Traballadores Noruegueses (en noruegués: Det norske Arbeiderparti (DNA) ou Arbeiderpartiet (AP)) é un partido socialdemócrata noruegués.
Fundado en 1887 e non foi ata 1894 cando se presentou ás primeiras eleccións para o Jens Storting, conseguindo entrar por vez primeira en 1903, foi incrementando o seu apoio popular e en 1927 pasou a ser o partido máis votado do país, mantendo esa posición agás nas eleccións de 2001. Nas eleccións de 2005 tivo o 32.7% dos votos e 61 escanos.
As Viñas, Trasancos, Narón
As Viñas é un lugar da parroquia de Trasancos no concello de Narón na provincia da Coruña. Tiña 79 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 41 homes e 38 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2004 cando tiña 76 habitantes.
Asociación Olímpica de Bangladesh
A Asociación Olímpica de Bangladesh (en বাংলাদেশ অলিম্পিক সংস্থা) é o Comité Olímpico Nacional que representa a Bangladesh. É tamén o organismo responsábel de representar o país nos Xogos da Commonwealth. O seu presidente é o xeneral do exército Abu Belal Muhammad Shafiul Huq. Bangladesh é o país con maior poboación que nunca gañou unha medalla olímpica.
Enrique González Luaces
Enrique González Luaces, nado en Vilalba o 21 de agosto de 1885 e finado en León o 30 de novembro de 1953, foi un médico e político galego.
Traxectoria
En 1920 trasladouse a Alemaña e Suíza cunha bolsa da JAE para ampliar estudos de uroloxía nas universidades de Múnic e Zúrich. Regresou a León en 1921 e foi nomeado secretario do Colexio de Médicos de León (30 de novembro de 1921), elaborando o seu primeiro Regulamento Interior. En 1931 ocupou a presidencia do Colexio de Médicos, co apoio de Enrique Salgado Benavides, sendo reelixido en varias ocasións.
Entre 1934 e 1936, cando a corporación municipal foi rexida por unha xestora nomeada polo goberno radical-cedista a raíz dos sucesos revolucionarios de outubro de 1934, foi nomeado alcalde de León. Debido ás persecucións que sufrían os médicos rurais acordou crear un Fondo de Axuda Mutua. Logo do triunfo do Frente Popular nas eleccións de 1936, foi substituído polo socialista Miguel Castaño.
Ao producirse o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 ), quedou ao mando da situación o xeneral Carlos Bosch Bosch, que logo de controlar a cidade, destituíu ao alcalde Miguel Castaño e propuxo a González Luaces como alcalde. Tomou posesión o 21 de xullo e permaneceu no cargo unhas semanas, pois o 22 de agosto foi designado vogal e presidente da Deputación, substituíndo a Joaquín López Robles.
Acusado de masón e pola súa relación coa institución educativa Sierra Pambley, tivo que abandonar a actividade política en 1938. Dedicouse a exercer a medicina, nas especialidades de uroloxía e radioloxía, e a atender os negocios familiares, os viñedos de Pajares de los Oteros. Polo seu prestixio como enólogo, obtivo a Medalla de Oro nunha exposición en Barcelona.
Morreu o 30 de novembro de 1953 dun infarto xogando unha partida de cartas.
Historia de Roma
miniatura|dereita|250px|A [[Luperca|loba capitolina.]] A historia urbana de Roma, a urbe por excelencia, "cidade eterna", caput mundi, desenvólvese por case que tres milenios dende a confederación dun grupo de aldeas espalladas nuns outeiros á beira do Tíber, ata se converter na capital da civilización máis avanzada da antigüidade (que ordenou o orbe a imaxe da urbe) e séculos despois, xa na Idade Moderna, no centro espiritual e artístico máis venerado da cultura occidental.
Época preurbana
dereita|miniatura|200px|A localización de Roma cos primeiros sitios arqueolóxicos (habitacionais e enterramentos). Dende a idade de bronce, o meandro do río Tíber onde a illa Tiberina permite cruzalo, era un lugar crucial de vías terrestres (entre Etruria e a Campania colonia grega) e fluviais (co río navegable ata aquel punto onde polo seu val transcorría a rota do sal, posterior Vía Salaria, cara aos Apeninos). Confín tamén de territorios de latinos ao sueste, etruscos ao noroeste e sabinos ao nordeste, nos outeiros da zona, a salvo dos vales pantanosos, diseminábanse aldeas das diferentes tribos (ata 60 en 1000 km2 na época fundacional) e pronto comezou a celebración de feiras e mercados a carón do río (famoso o de bois que daría nome ao Foro Boario na ribeira esquerda). Ámbalas dúas características permiten aos estudosos definir as orixes de Roma coma sinecismo de emporio ou progresivo agrupamento ao longo do tempo (s. XIV a VIII a. C.) de moitas pequenas poboacións nun centro de intercambio (emporio ou mercado xunto a unha vía de auga) no cruzamento de rotas.
Precisamente preto do Foro Boario, ao pé do monte Capitolino, aparecen os primeiros achados arqueolóxicos (cerámica apenina do s. XIV a. C.) e xa no s. XI a. C., os indicios de primeiros asentamentos na área do posterior Foro Romano con restos funerarios (s. X a. C.) estendidos de seguida ao monte Palatino (cabanas do s. X a. C. e unha necrópole do s. IX a. C.). Sucesivamente aparecerán tamén no Esquilino e Quirinal.
Luis Suárez-Llanos Gómez
Luis Suárez-Llanos Gómez (Vigo, 15 de maio de 1933- 9 de xullo de 2016), foi un catedrático galego de dereito mercantil e membro da Real Academia Galega de Ciencias.
Historia de Roma
A primeira Roma do Palatino
miniatura|200px|Reconstrución hipotética da Roma do Palatino (Roma Quadrata, s.VIII aC). A lenda de Rómulo e Remo fixa no ano 753 a. C. a data da fundación da cidade polo primeiro, convertido en rei. A arqueoloxía confirma que no século VIII a. C. aparece unha gran necrópole común no Esquilino ao tempo que desaparecen as intermedias entre os varios poboados (a depresión do Foro Romano perde para sempre esa función).
Luis Suárez-Llanos Gómez
Traxectoria
Fillo do presidente da Deputación de Pontevedra e alcalde vigués Luis Suárez-Llanos Menacho, licenciouse en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela, onde se doutorou. Despois incorporouse como profesor de Dereito mercantil á facultade de económicas na mesma universidade, onde foi decano entre 1969 e 1971 e de 1974 a 1980.
Historia de Roma
A primeira Roma do Palatino
Ademais, da segunda metade do século descubríronse trazas dun muro arredor do Palatino ("Muro de Rómulo"), unha cabana rexia e un primitivo templo (no ángulo noroeste do outeiro). De feito o Palatino era o monte máis defendible, polas súas ríspidas ladeiras, e con amplitude suficiente (10 Ha) para albergar unha primeira vila. Seica contaba con tres ou catro portas (Romana, Mugonia e Ianuaria ou Trigonia).
Semella que na segunda metade do século VII a. C., co advento dunha forte influencia dos veciños etruscos (posible dinastía de reis desa procedencia), Roma comezou un período de florecemento económico e expansión (s. VI a. C.). O reflexo no eido urbano foi a drenaxe e pavimentación dunha área (700m²) fora do muro, ao pé do Capitolino no seu extremo norte, coma lugar de reunión das tribos (comitium, con tribunal e curia). Vai seres o xermolo do Foro Romano. Coa construción pouco despois da Cloaca Maxima, o antigo val pantanoso vai tomar un carácter público central na conformación da futura urbe.
Luis Suárez-Llanos Gómez
Traxectoria
En 1978 foi un dos académicos fundadores da Real Academia Galega de Ciencias.
Foi presidente do Consello Económico e Social de Galicia entre 1996 e 2004, cando foi relevado por Pablo Egerique.
Historia de Roma
Expansión aos sete outeiros
miniatura|200px|As catro rexións de Roma dentro das primitivas murallas do século VI aC atribuídas a Servio Tullio. Urbe que comeza a espallar os seus límites: o monte Aventino é poboado con latinos vencidos en batalla (empezando a súa historia coma núcleo dos plebeos); o val entre Palatino e Aventino tamén é desecado cunha cloaca e aproveitada a súa configuración para un primitivo Circo Maximo en madeira; o monte Ianículo na beira occidental do Tíber é fortificado e unha primeira ponte, así mesmo en madeira (ponte Sublicio), une a zona (futuro Trastévere) á cidade. Tamén no río, na súa foz, fundouse o porto de Ostia.
Coma colofón desta primeira etapa de esplendor, e mostra das aspiracións da nova cidade no contexto rexional, iniciouse a erección do gran Templo de Xúpiter Óptimo Máximo na cima sur do monte Capitolino. De característica arquitectura etrusca e notables proporcións para a época (53x62m) debeu dominar a cidade coma o Partenón pouco despois en Atenas.
Finalmente, atribuída ao rei Servio Tulio na metade do século VI a. C., unha reorganización censual das antigas tribos en catro rexións levou a arrodeares o novo conxunto urbano cunha verdadeira primeira muralla de 7 km (285Ha, sen incluír aínda o Aventino nin o porto e mercado do Foro Boario). Era xa a maior cidade da península Itálica.
Roma republicana
A implantación dunha república oligárquica, segundo a tradición no 509 a. C., non foi máis que o primeiro episodio dunha loita entre patricios terratenentes e plebeos pola equiparación de dereitos. Unha clara influencia grega substitúe á etrusca e na primeira metade do século V a. C. reflíctese nunha notable actividade edilicia (novos templos de Saturno e de Cástor e Pólux no Foro). Despois seguiu un período de crise debido as guerras rexionais (cos etruscos entre outros pola preeminencia) e rematou coa destrución da vila a mans dos celtas galos no ano 390 a. C. (excepto a cidadela do Capitolino).miniatura|dereita|200px|Planta de Roma nas murallas chamadas servianas do s.IV aC.
A reconstrución posterior foi feita sobre a traza antiga, pero a reforzada nova muralla (378-353 a. C. e chamada tamén, na tradición, serviana) incluía xa o Aventino e ampliacións ao nordeste do Esquilino, Viminal e Quirinal (426Ha, maior que Atenas no tempo). De 11 km e entre 12 e 18 portas, marca o inicio dunha época de poder e expansión crecentes (tales que en oito séculos ningún outro pobo estranxeiro vai tomar a cidade).
O Foro é o corazón dese organismo. Mercado, tribunal, centro político e relixioso, a vida da urbe e por extensión dos seus territorios dirímese nese pequeno val que vaise enchendo con novas edificacións (templos, basílicas, monumentos). Nunha área de importancia no futuro desenvolvemento urbano de Roma, o Campo de Marte fóra de murallas, eríxese o complexo sacro do Largo Arxentina e o circo Flaminio. miniatura|200 px|esquerda|As murallas servianas no emporium xunto ao Tíber; a porta Trixémina no primeiro termo e o Templo de Xúpiter Capitolino ao fondo. As primeiras grandes infraestruturas, pontes (Emilio xunto ao Sublicio e Milvio cara ao norte da vila, s.III aC), calzadas e acuedutos (vía Apia e acueduto Claudio, 312 a. C.) fornecen ese corazón abríndoo as rexións conquistadas. Despois das guerras samnitas e a lei Hortensia do 287 a. C. que pacifica aos plebeos nas súas reivindicacións, toda a península vai estares baixo o dominio de Roma que pasará entón a competir polo liderado no Mediterráneo fronte a Cartago nas guerras púnicas (264-146 a. C., a cidade conta cuns 150.000h).
Na transición á época imperial, Xulio César vai comezar unha reordenación do conxunto do Foro (dominado dende o Capitolino polo Tabularium do 78 a.C. e flanqueado pola refeita basílica Emilia e a nova basílica Xulia) e construír un engadido de seu, inaugurando unha tradición que conformará os futuros Foros Imperiais. Tamén amplía o Circo Máximo  refacéndoo en pedra.
Caput Mundi
Roma acadou o seu cénit nos dous primeiros séculos da nosa era. Cunha poboación que puido chegar ao millón de habitantes era a maior metrópole do tempo, capital dun imperio que abranguía as dúas beiras do Mediterráneo dende o Atlántico aos desertos asiáticos e dende as chairas do norte de Europa ao Sáhara. miniatura|dereita|Roma imperial na muralla de Aureliano miniatura|220 px|Planta do centro monumental no Imperio. Baixo o réxime imperial a urbe vaise engrandecer con innumerables obras públicas e privadas. Cada emperador quixo deixar o seu selo no centro da cidade levantando edificacións que inda hoxe impresionan pola súa escala e magnificencia. miniatura|esquerda|Foro Romano embaixo e Foros Imperiais Así os anteditos Foros Imperiais (entre 46 aC o de César e 113 dC o de Traxano ) organizan unha vasta área monumental ao norte do Foro primixenio. Ao oeste, no Palatino, que fora de sempre lugar das residencias patricias, espállase un gran complexo de pazos coma residencia imperial. E ao leste, o célebre Coliseo (anfiteatro Flavio, 72-80 dC) pecha todo o conxunto, a maior concentración imaxinable de templos, basílicas, pórticos, arcos triunfais e monumentos.
Superando o muro serviano (que pola súa inutilidade durante ós séculos da pax romana vai quedares subsumido nas edificacións), o Campo de Marte é xa definitivamente urbanizado con teatros, circos e estadio, termas, mausoleos e a presenza destacada do revolucionario Panteón do emperador Hadriano.
Ata entón a arquitectura romana era conservadora no senso de copiar os modos e ornato marmóreo de prestixio gregos. Só nas infraestruturas utilitarias empregábanse os novos sistemas construtivos a base de morteiro de argamasa, fundamentalmente nos abovedamentos. O Panteón (118-128dC) é o primeiro gran templo que os incorpora, compendio dos mellores achados e avances da arquitectura romana, que coa súa magnífica cúpula de casetóns de 43'2 metros vai marcar un dos cumios da historia da arquitectura.
No eido das infraestruturas, dende Augusto a metrópole fornécese cun vasto sistema de acuedutos, cloacas e novas pontes son tendidas sobor do Tíber, cuxas ribeiras canalízanse. O porto fluvial (Emporium cos almacéns ou horrea) amplíase ata ocupar unha vasta área baixo o monte Aventino. O centro militar, no monte Arx xunto ao Capitolino na república, sitúase agora no extenso Castra Praetoria (ao nordeste).
A inxente poboación da plebe amoreábase en apertadas edificacións en altura (insulae) nunha trama de rúas estreitas e intricadas. O grande incendio do ano 64 permitiu a Nerón, ademais de erixir a inmensa Domus Aurea para si mesmo (destruída por Vespasiano que levanta o Coliseo), planificar racionalmente a reconstrución dos barrios destruídos con rúas mais anchas, límite de alturas, soportais e prazas, aínda que non chegou a alterar as grandes liñas da cidade. Un magnífico exemplo posterior de intervención urbana (e tamén de arquitectura de argamasa e orde decorativa xa romana) foron os Mercados de Traxano por riba do seu foro, na aba do Quirinal.
As basílicas constantinianas
Para cando a tetrarquía de Diocleciano institucionalizou a perda oficial por Roma da capitalidade do Imperio (ano 286) xa había tempo que non era residencia habitual da corte imperial. Mesmo coa anarquía militar dende a terceira década do século III partes da cidade estaban destruídas. Paradoxalmente, o emperador que cambiaría o sino da urbe xa milenaria foi o mesmo que, coa fundación no oriente máis a salvo das invasións bárbaras de Constantinopla coma Nova Roma, rematou definitivamente co seu papel capital no Imperio Romano (330).
Os primeiros papas á fronte da cidade asolada
miniatura|Interior de Santa Sabina. No ano 381 Teodosio declarou o cristianismo coma relixión oficial do imperio. Os vellos edificios pagáns, quedando baleiros de función (os civís pola perda da capitalidade) fóronse arruinando ou aproveitados os seus materiais para as novas construcións.
No 410, Roma foi saqueada (por primeira vez en oito séculos) polos visigodos, e repetidamente despois ao longo do século. No 476 o Imperio Romano de Occidente desaparece formalmente e a cidade comeza a vivires sucesivamente baixo dominio de ostrogodos, bizantinos e longobardos pero cos xa intitulados Papas (que xeralmente pertencían ás antigas familias patricias) exercendo progresivamente a administración real da vila. Roma vai perderes nunha fuxida constante cara ó campo a maior parte da súa poboación (pouco máis de 30.000h a finais do século VI). A interrupción das subministracións dende o porto de Ostia e a ruína e sabotaxe nos asedios dos acuedutos que subministraban a auga aos barrios máis populosos nos outeiros fará que a escasa poboación restante vaia concentrarse nas zonas baixas do Campo de Marte e Trastévere.
Dende comezos do século VII (papado de Gregorio Magno), coa expansión do cristianismo por todo o continente, os mosteiros proliferan na vila (ocupando ao primeiro domus ou casas doadas por fieis) e un fluxo constante de peregrinos comeza a chegares para visitaren as basílicas martiriais e catacumbas. No 609 o Panteón sacralízase coma Sta. María Rotonda sendo o primeiro templo pagán que convértese en igrexa (único caso por dous séculos pero frecuente despois).
Capital dos Estados Pontificios
Co debilitamento do Imperio Bizantino, á alianza da Igrexa Romana cos francos contra a ameaza dos longobardos e a súa definitiva derrota, segue a doazón por aqueles dos territorios do Exarcado bizantino de Ravena para o patrimonio de San Pedro, xermolo do poder temporal dos papas, os Estados Pontificios, e orixe da posterior ligazón co Sacro Imperio Romano Xermánico (lexitimación histórica dun poder enminiatura|esquerda|140px|Castelo e Ponte St'Ang. occidente equiparable a Bizancio). Roma convértese de novo en capital (752) dun pequeno estado que organízase arredor da xerarquía eclesiástica (ou o que era o mesmo, as vellas familias patricias senatoriais romanas).
De seguida produciuse un certo renacemento urbano co papa Hadriano I facendo restaurar algúns acuedutos, as murallas, diques do Tíber, igrexas e as vellas basílicas. No 852 León IV fortifica o Vaticano (murallas leoninas, apoiándose no Mausoleo de Hadriano que se reutiliza como castelo á beira do río, Castelo de Sant'Angelo coa ponte homónima) coma resposta a unha incursión dos musulmáns que saquearan San Pedro, conformando a chamada Civitas Leonina coma entidade administrativamente separada de Roma ata o século XVI (barrio do Borgo).
Loitas feudais de poder no pleno medievo
miniatura|105px|Roma coma viúva A importancia simbólica da cidade levou a séculos de loitas entre diversas faccións polo seu dominio. Os papas e as familias poderosas (con casas-fortaleza ou torri nos diversos barrios), o emperador do Sacro Imperio e il Comune, o pobo na clase nacente de artesáns e comerciantes que retomaron de seu o Senado coma órgano de representación (s.XII, no Pazo Senatorio sobor do vello Tabularium no Capitolio, o antigo monte Capitolino).
O resultado final foi a crise do século XIV co afastamento dos papas a Avignon (e o Cisma de Occidente), a forte decadencia dunha economía que dependía da corte papal (mínimos históricos de poboación cuns 17.000h), o abandono urbano e caída nunha anarquía e inestabilidade constantes. De transcendencia futura foi o traslado progresivo da residencia pontificia dende o Pazo Laterano (incendiado en 1308) ata o máis defendible Vaticano (nas murallas leoninas a carón de San Pedro, pazo dende o s.XI e sobor de todo con Nicolao III en 1277-80).
O renacemento de Roma
Aínda que Florencia foi a cidade onde xurdiu o Renacemento coma novo período histórico froito dun movemento de recuperación cultural e artística, Roma, as súas ruínas testemuña dunha historia xa mítica, foi a fonte de inspiración. Dende 1402 tense noticia de viaxes de artistas á vila para o estudo das formas e técnicas da arte clásica nos restos do pasado esplendor. Brunelleschi e Donatello, dous dos máis sinalados pais do novo estilo, o fixeron en varias ocasións nas primeiras décadas do século. miniatura|265px|Roma no s.XV: o Borgo co Vaticano ao fondo. En 1420 o papa de consenso Martiño V puido retornares con garantías de seguridade a unha Roma arruinada (soamente o pazo do Vaticano habitable) e comezou a tarefa de recupera-la capital da Igrexa Católica coma herdeira simbólica da Roma Imperial. As primeiras labouras foron de restauración de infraestruturas, igrexas e pazos. Ao igual que o seu sucesor, Uxio IV, ambos estiveran en Florencia e atraeron aos primeiros grandes artistas e humanistas a Roma (Gentile da Fabriano, Pisanello, Masaccio, Masolino, Filarete, Alberti, Fra Angélico, Jean Fouquet) iniciando unha tradición que convertería a cidade no centro das artes nas centurias seguintes.
Nicolao V (1447-1455), seica asesorado por Alberti, foi o primeiro en concibires grandes proxectos para a cidade que levarían a cabo os seus sucesores. O máis sinalado supuña virar a vila cara a un novo foco urbano: a reconstrución da basílica de San Pedro cun pazo axeitado no Vaticano coma sé pontificia, transformando o barrio arredor (o Borgo, vella Civitas Leonina) nun lugar apropiado para albergares a Curia, con tres vías rectas e praza ante a basílica. O arquitecto encargado de comezar o plan foi Bernardo Rosselino. Ademais, entre os artistas que mandou chamar destacan Piero della Francesca ou Andrea del Castagno. Sisto IV (1477-1484) continuou o impulso: dende a ponte Sant'Angelo (antiga Elio que unía desde a época de Adriano o seu mausoleo co Campo de Marte) ensancha e endereita as rúas que introdúcense na cidade medieval e, na outra beira, as do Borgo que levan ao Vaticano. Ademais construíu as primeiras igrexas e pazos renacentes de Roma e trouxo, para decorares a súa Capela Sistina, aos mellores pintores florentinos de entón (Botticelli, Perugino, Ghirlandaio).
Esplendor da Roma papal
Pero foi Xulio II (1503-1513) quen deu un pulo decisivo aos plans de Nicolao V. Apoiado por banqueiros italianos e alemáns nas súas empresas, os Estados Pontificios acadan no seu papado a supremacía da península italiana e mesmo o rango de potencia europea. Xulio II vai contar cos máis grandes artistas do renacemento, soñando novamente para Roma o título de caput mundi.
Bramante, quen deseña o Cortile do Belvedere (1505 ) para os pazos Vaticanos coas stanze decoradas por Rafael, foi o primeiro arquitecto en conseguir asimilaren as ensinanzas da antigüidade clásica para, nunha síntese revolucionaria, recrear un verdadeiro novo estilo. Co seu pequeno Templete de S.Pietro in Montorio (1502) o renacemento comeza a súa plenitude e inspira a planta definitiva, central con cúpula, da nova basílica de San Pedro (1505-14 ). Michelangelo (quen xa pintara a bóveda e o Xuízo Final na Capela Sistina) rematará a colosal obra cincuenta anos despois (1546-64 ). miniatura|200px|esquerda|O pazo Senatorio presidindo o Capitolio de Miguel Anxo. Esa cúpula, ademais de sinalar o centro espiritual do catolicismo, é o novo foco e icona da urbe. O vello e ancestral, o Capitolio agora sede do poder municipal, Comune, é obxecto tamén por Miguel Anxo dunha orixinal remodelación (utopía republicana no ideolóxico, cara a San Pedro e de costas ao Foro), exemplo de escenografía urbana. miniatura|Roma a principios do s.XVII. No intricado tecido medieval da vila ábrense novas rúas rectilíneas: dende a ponte Sisto (reconstruída por Sixto IV), paralelas ás dúas beiras do Tíber, a vía Xulia e a vía Lungara conducen desde o Trastévere ao Vaticano, pronto flanqueadas con pazos (Farnesio, Spada, Corsini, Vila Farnesina); e planificando a entrada setentrional da cidade, a Porta do Pópolo, tres vías parten en tridente da praza homónima distribuíndose polo interior habitado (a central coincidente coa romana do Corso, vía Ripetta cara ó Tíber e vía Babuino cara aos outeiros). O Borgo ampliarase ao norte cun novo cinto de murallas (Civitas Pía) estendidas despois por Urbano VIII ata o Trastévere (1643).
A culminación do barroco romano
Nin a Reforma luterana nin o saqueo da cidade polas tropas imperiais (1527, o último dos enfrontamentos entre os dous poderes, que converteranse en aliados na Contrarreforma) impiden que o labor de consolidación da capital polos papas siga adiante.
Sixto V (1585-90) concibe o primeiro plan urbano integral para Roma. Se a intención inicial era unir as principais basílicas da cidade mediante unha rede de eixos rectilíneos entre prazas sinaladas con obeliscos (integrando o tridente renacentista da Praza do Pópolo antedito ), finalmente conseguiu unha sistematización urbana comprensiva que tentaba estruturar a ampla e abandonada franxa da vella urbe entre o núcleo medieval e as murallas aurelianas (nos outeiros onde atopábanse as basílicas paleocristianas que serán reconstruídas). Como Roma apenas acada os 100.000 habitantes aínda tardará séculos en encheres ese espazo. Asemade reconstrúe o acueduto Severo que levará auga a 27 fontes públicas, pequenos monumentos algunhas caracterizadores do espazo público na Roma barroca. miniatura|250px|dereita|O conxunto do Vaticano no barrio do Borgo. O organismo así trazado vaise enriquecer ao longo do século XVII con actuacións parciais que inclúen obras dos mellores arquitectos da época: Carlo Rainaldi crea na Praza do Pópolo unha avanzada monumental xusto na entrada da cidade ; no que fora o terreo do estadio de Domiciano (s.I, Campo de Marte) e despois praza medieval, o papa Inocencio X Pamphili reorganiza o ámbito con pazos (o Pamphili entre eles), fontes (a dos Catro Ríos de Bernini), obelisco e a igrexa de Sant'Agnese in Agone de Borromini, convertendo a Praza Navona nun verdadeiro salón urbano ata hoxe.
Borromini vai deixares outras mostras do seu revolucionario xenio moldeador do espazo en pequenas igrexas espalladas pola cidade: destacadas Sant'Ivo alla Sapienza (na universidade) e, xusto no cruzamento de dúas das vías de Sisto V (Felice e Pía), San Carlino alle Quattro Fontane (cerca tamén S. Andrea do Quirinal de Bernini).
A culminación do obxectivo reafirmador da fe católica fronte a Reforma, e de Roma como a súa sé na terra, foi tamén a do seu templo senlleiro, San Pedro. As doutrinas que saíran do Concilio de Trento recomendaban a planta de cruz latina, con naves para a congregación dos fieis. Carlo Maderna amplía así a basílica rematándoa coa fachada actual (1627). Pero foi Bernini quen nun exemplo supremo de composición espacial, esencia da idade barroca, pecha o conxunto do Vaticano cunha simbólica aperta acolledora da urbe e por extensión do orbe: a Praza de San Pedro e a súa magnífica columnata (1657-1667). miniatura|800px|centro
Santa Sía de Roma, Santa Sía de Roma, Zas
Santa Sía de Roma é un lugar da parroquia de Santa Sía de Roma no concello coruñés de Zas da Comarca da Terra de Soneira. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2020 tiña 26 habitantes (12 homes e 14 mulleres).
Historia de Roma
Lento declinar
No século XIX as correntes revolucionarias e liberais non fixeron senón destacar o anacronismo dun poder teocrático como o que representaban os Estados Pontificios. O movemento nacionalista italiano deulle a puntilla.
A construción da capital italiana
En 1871 Roma é designada capital do Reino de Italia dando por acabado o poder temporal da Igrexa. Sen burguesía de seu nin revolución industrial, cunhas clases populares analfabetas e moi empobrecidas, de seguida a cidade tivo que seres modernizada e adaptada ás novas funcións, experimentando un crecemento poboacional (250.000h 1871, case 500.000 en 1900, 700.000 en 1922) que implicou a apertura de novas vías e desenvolvemento de barrios mesmo traspasando as murallas aurelianas. A especulación foi a gran beneficiada das presas e a conservación do antigo sufriu considerables destrozos.
Xa en 1872 a cidade tiña o seu primeiro plan urbanístico que apostaba por ocupares a área relativamente despoboada do Quirinal e Viminal para a construción de moitos edificios administrativos e gobernamentais (na antiga estrada Pía, hoxe XX Setembro e a paralela, e nova, Vía Nazionale ) así como hoteis para o recentemente chegado ferrocarril (1873, primitiva Stazione Términi, a carón das Termas de Diocleciano). O Esquilino entre a estación e Sta. María Maggiore urbanizábase cunha trama ortogonal. miniatura|A Praza Venezia dende o Altar da Patria. Empregados e novas clases medias inmigradas ocuparon un desenvolvemento ao norte do Castelo de Sant'Angelo ( con novas pontes, en retícula arredor do Pazo de Xustiza e praza Cavour pero, froito do tempo anticlerical, sen ter en conta en absoluto o achegado conxunto de San Pedro). Para as clases traballadoras foron implementados barrios coma o Testaccio (no antigo emporium).
A erección, en pleno centro histórico, do Monumento a Vitor Manuel II (Altar da Patria, 1888) supuxo a destrución do barrio medieval adxacente ao Capitolio e a posterior creación (1906) do considerado centro da cidade contemporánea, a Praza Venecia a carón do pazo homónimo (1455-74, o primeiro renacentista de Roma), no final da Via do Corso, eixo central dende a Praza do Pópolo.
Actuacións urbanísticas do réxime fascista
O Altar da Patria non foi senón un adianto dos sventramenti mussolinianos. Arribando ao poder precisamente cunha marcha sobre Roma (1922, golpe de estado que disolvía o estado liberal en crise), Mussolini renovará a retórica nostálxica do imperio coma sostén do seu autoritarismo. Persoalmente levará dende o Pazo Venecia o plan de renovación urbana baseado nunha idea de modernidade asociada á apertura de vías ó automóbil. As demolicións indiscriminadas serán o mecanismo para as intervencións no tecido do centro histórico e o posterior realoxo da poboación desahuciada, xeralmente de clases desfavorecidas, nos borgate da periferia romana. miniatura|200px|Vía da Conciliazione As actuacións máis sinaladas e polémicas foron a apertura da Via dell'Impero (hoxe Vía dos Foros Imperiais  ) entre a Praza Venecia e o Coliseo, e a Via della Conciliazione, avenida de achegamento a San Pedro imaxinada xa dende a época barroca, celebraba o recoñecemento do Estado do Vaticano dentro do italiano (1929, 0,44km2).
Máis notable polo singular foi a planificación do E.U.R. para a exposición universal de 1942 que non chegou a celebrarse a causa da guerra. Situado no sur da cidade augas abaixo do Tíber, é o resultado dun compromiso entre o racionalismo reaccionario e progresista dos seus autores, que na actualidade tense reconvertido nun centro de oficinas e negocios.
Mussolini seguiu incentivando o crecemento da poboación da capital que en 1931 chegou ao millón de habitantes. Novas grandes infraestruturas foron implementadas, entre elas a Cidade Universitaria, o complexo deportivo do Foro Itálico no norte (co posterior Estadio Olímpico) e a famosa Cinecittá.
A Roma do noso tempo
miniatura|200px|Roma metropolitana dende satelite. Despois da segunda guerra mundial, en 1946, Roma converteuse na capital da República Italiana. A forte industrialización do país e a súa estrutura centralizada fixeron de Roma o referente político e administrativo cun gran crecemento poboacional, aloxado na meirande parte nunha coroa de barrios periféricos. Asemade, o ascenso do turismo de masas na segunda metade do século XX tivo e ten en Roma unha das súas referencias mundiais. O resultado, a conformación dunha metrópole de case tres millóns de habitantes (recente aprobación do estatuto de Roma Capitale no lugar da Comune di Roma) cun área metropolitana que supera os catro millóns (en estudo a constitución da Cittá Metropolitana di Roma).
Roma, verdadeiro palimpsesto urbano, ademais de enfrontárese coas problemáticas habituais dos grandes conglomerados humanos (infraestruturas como o metro, gran anel de circunvalación, aeroporto, a vivenda, o tráfico e polución), tenta, á vez que conservares escrupulosamente un dos máis magníficos patrimonios da civilización, incrementalo aínda máis mantendo así a súa sona como foco da cultura e a arte no século XXI. A recente inauguración dun Museo das Artes Contemporáneas (2010 ) da prestixiosa arquitecta Zaha Hadid supón un fito máis nese pulo.
Kosmos 668
Características
Kosmos 668 foi o septuaxésimo primeiro membro da serie de satélites DS-P1-Yu e o sexaxésimo terceiro lanzado con éxito tralo fracaso dos lanzamentos do segundo, vixésimo terceiro, trixésimo segundo, cuadraxésimo, cuadraxésimo cuarto, quincuaxésimo cuarto e septuaxésimo membros da serie. Estaba adicado a servir como obxectivo para as probas antisatélites e antimísiles soviéticas.
Kosmos 668 foi inxectado nunha órbita inicial de 519 km de apoxeo e 281 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 71 graos e un período de 92,2 minutos. Reentrou na atmosfera o 21 de febreiro de 1975.
Glándula bulbouretral
miniatura|dereita|Ramas profundas da arteria pudenda interna na que se ven as glándulas bulbouretrais. miniatura|dereita|Situación das glándulas bulbouretrais no aparato reprodutor masculino. As glándulas bulbourerais ou glándulas de Cowper (polo anatomista William Cowper), son dúas pequenas glándulas exócrinas do aparato reprodutor masculino, que segregan un fluído lubricante. Son homólogas embrioloxicamente ás glándulas de Bartholin do aparato reprodutor feminino.
Localización
Están situadas na parte posterior lateral da porción membranosa da uretra na base do pene, entre as dúas capas da fascia do diafragma uroxenital, na bolsa perineal profunda. Están encerradas por fibras transversas do músculo esfínter uretral.
Función
Durante a excitación sexual cada glándula produce unha secreción viscosa clara e salgada de aspecto mucoso denominada preexaculado. Este fluído axuda a lubricar a uretra para facilitar o paso dos espermatozoides, neutralizando os restos ácidos de urina que quedan na uretra, e axuda a expulsar calquera resto de urina ou residuos. Este líquido pode recoller tamén o esperma dunha exaculación inmediatamente anterior, que aínda quedou no bulbo uretral, e arrastrano fóra xusto antes da seguinte exaculación. As glándulas de Cowper tamén producen certa cantidade de antíxeno prostático específico (PSA), e os tumores nas glándulas de Cowper poden incrementar o PSA a un nivel que pode facer sospeitar que se trata dun caso de cáncer de próstata.
Aragón TV
Aragón TV (anteriormente Aragón Televisión) é a marca comercial de Televisión Autonómica de Aragón, S.A. e a primeira canle de televisión pública de Aragón. Pertence á Corporación Aragonesa de Radio y Televisión.
Historia
Aragón TV empezou a emitir en probas a principios de decembro de 2005. O 22 de decembro do mesmo ano substituíu o axuste de barras por un ciclo de imaxes relacionados cos pobos, as contornas naturais e as pezas do patrimonio histórico-artístico de Aragón. O 25 de febreiro de 2006 realizou a súa primeira emisión co partido de fútbol Real Zaragoza-FC Barcelona, volvendo á fase de probas tras acabar o encontro.
As emisións oficiais de Aragón TV comezaron o 21 de abril dese mesmo ano, en vésperas do día de Aragón (23 de abril), sendo un dos primeiros programas unha gala especial de presentación. O luns 16 de maio de 2011, emitiu en exclusiva, o único debate que houbo entre as candidatas do PSOE Eva Almunia e do PP Luisa Fernanda Rudi para a presidencia do Goberno de Aragón.
En 2009 converteuse na primeira cadea de televisión en España en emitir parte da súa programación en 16:9, formato panorámico. Tamén foi a primeira cadea en dispoñer dunha canle en HD.
Tras varios anos de emitir tamén a súa programación por satélite a través de Astra e Hispasat, Aragón TV cesou as súas emisións en ambos os satélites a finais de marzo do 2010, reducindo as posibilidades de ver no futuro dita televisión aos miles de aragoneses que viven fóra da comunidade autónoma, así como a todos aqueles curiosos da cultura aragonesa. A principios do mes de setembro de 2015, Aragón TV renovou as súas emisións para toda Europa a través da canle Aragón TV Internacional.
En 2012, obtivo por primeira vez e con programación habitual, o primeiro posto no ránking das canles que integran a Federación de Organismos de Radio e Televisión Autonómicos (FORTA) cun 13,1 % de cota de pantalla, por diante da catalá TV3.
Wilt
Wilt é unha novela en lingua inglesa do escritor inglés Tom Sharpe, publicada por vez primeira en 1976 por Secker and Warburg.
Trama
Henry Wilt é un profesor de literatura nun centro de formación profesional do sur de Inglaterra. Ten baixa autoestima porque está infravalorado laboralmente, e non está contento coa súa relación de parella coa súa esposa Eva, poderosa fisicamente pero emocionalmente inmatura, e imaxina formas para matala. Logo dunha concatenación de sucesos, entre os cales está ficar enganchado a unha boneca inchable, comeza unha xornada delirante para o protagonista. Vive o caos e a humillación, pero logo de ser detido pola policía descobre as súas propias forzas e a súa dignidade, nunha loita dialéctica co tenaz inspector de policía Flint.
Narración
A obra está narrada en terceira persoa nun estilo cómico.
Adaptacións
Wilt foi levada ó cine en 1989 por Michael Tuchner.
Hans Urs von Balthasar
Hans Urs von Balthasar, nado en Lucerna en 12 de agosto de 1905 e finado en Basilea en 26 de xuño de 1988, foi un teólogo católico suízo.
Traxectoria
Estudou en Viena, Berlín e Zürich, licenciándose en literatura alemá. En 1928 entrou nos xesuítas, e ordenouse en 1936, traballou en Basilea como capelán de estudantes. En 1950 deixou os xesuítas.
En 1953 escribiu Abatide os Bastións, onde defende que a Igrexa non debe situarse ante o mundo moderno como unha inimiga ou unha fortaleza pechada, senón que, seguindo a súa vocación transcendente, debe abrirse e asimilar o bo dos novos sistemas, deixándose interpelar para actualizar os tesouros esquecidos ou aínda non descubertos contidos no depósito da fe. Debido a que os seus traballos non encaixaban nas formulacións tradicionais, as autoridades relixiosas prohíbenlle dar clases. Pronto gañou sona de ser un dos teólogos católicos máis eruditos e profundos. Balthasar sondeaba a fondo figuras filosóficas como Heidegger, Nietzsche, Kierkegaard Martin Buber ou Ernst Bloch.
As desconfianzas que suscitaba en sectores eclesiais influentes fixeron que non fóra chamado a colaborar no Concilio Vaticano II. Tras el, rehabilítase a súa figura. En 1971, fundou con Joseph Ratzinger e Henri de Lubac a revista Communio. Continuou cunha produción monumental, abordando unha visión global das diversas dimensións do cristianismo. Unha muller, Adrienne von Speyr, coa que fundou unha orde secular, inspirou en gran medida o enfoque dos seus traballos, tal como en repetidas ocasións recoñeceu.
En 1975 recibiu o galardón literario máis prestixioso que se concede en Suíza: o premio Gottfried Keller. En 1988, foi nomeado cardeal por Xoán Paulo II, que lle amosara publicamente o seu recoñecemento e admiración. Morreu dous días antes da cerimonia. Con Karl Rahner, Balthasar é un dos máis importantes teólogos católicos do século XX, Balthasar foi un tradicionalista, pero á vez moi ecléctico nas súas fontes.
O Home
É un ser finito nun mundo finito, pero a súa razón vital está aberta ao ilimitado. É consciente da súa continxencia: podería non ser. Isto faille interrogarse sobre o ser total. A filosofía humana é fundamentalmente teolóxica, posto que formula a cuestión do Ser Absoluto, sexa este concibido como ente persoal ou apersoal.
Escisión entre ser e esencias
O ser semella necesario, pero as esencias concretas poderían non existir. A isto a filosofía deulle varias respostas:
A resposta só pode dala o Ser Absoluto revelándose en si mesmo. A Orixe da linguaxe ha de poder comunicarse e facerse entender. A filosofía de Balthasar é pois unha meta antropolóxica que apunta ao ser e a esencia do ser humano.
O Un, o Bo, o Verdadeiro e o Belido
O home é inconcibible sen o diálogo co outro. Balthasar acepta a idea de Ludwig Feuerbach de que o home existe coexistindo. Isto maniféstase nunha experiencia moi primaria: o neno empeza a adquirir conciencia de si mesmo polo rostro, o sorriso da nai. Aquí percibe catro cuestións básicas:
O Un, o Bo, o Verdadeiro, e o Belido son os atributos transcendentes do ser porque son predicables ao Ser total. Supoñamos que Deus é a Totalidade do Ser, daquela a criatura participa fragmentariamente dos atributos transcendentais que só o son plenamente en Deus. E dánse interiores os uns aos outros, dada a súa plenitude. O verdadeiro tamén é bo, belido e Un. O Ser se se manifesta, marabíllanos e é belido. Ao revelarse, entrégase: é bo. Ao entregarse dise a si mesmo: é verdadeiro. Dende este núcleo desenvolverá o seu pensamento nunha colosal triloxía.
Estética
Balthasar tenta describir ao Ser na súa manifestación progresiva ao home: En Abraham, en Moisés, nos Profetas. Trata de distinguir ao Ser Total que se revela dos intentos filosóficos e relixiosos por acadar a Deus, así como dos ídolos que o home se constrúe na súas repetidas caídas na escravitude da autolatría. Na automanifestación do Ser Absoluto, ata a entrega total en Xesús de Nazaret na súa vida, na súa morte e na súa resurrección, percíbese a beleza (Gloria).
Dramática
Balthasar pasa a se internar na dialéctica entre a liberdade absoluta que se entrega e é graza e a liberdade relativa, fráxil, finita, pero real do home. Estas poden entrar en combate ou entrar en comuñón camiñando cara a mesma dirección que non é outra que o Ser Absoluto mesmo. Isto só será posible se a liberdade finita se exerce por amor como obediencia ao Amor Absoluto manifestado na Liberdade Absoluta.
Lóxica
Balthasar trata de responder como o Ser Absoluto na súa Palabra infinita pode imprimirse na palabra finita, encarnada nun ser humano ínfimo no cosmos e na historia: é o problema da encarnación e as dúas naturezas de Cristo. O anonadamento do Verbo en Xesús de Nazaret.
Aborda tamén o problema de como chega esta Palabra infinita a comunicarse á criatura limitada que é o home, como se fai comprender, como pode ser vital e existencialmente captada: é a cuestión do Espírito Santo.
Resposta
Deus crea un mundo sen ter necesidade del porque na súa automanifestación se revela como comuñón. Deus é Un, Bo, Verdadeiro e Belido porque é Amor por natureza e o Amor supón o Un, o Outro e a súa Unidade (misterio da Santa Trindade). Polo tanto, a alteridade do cosmos xa non é unha caída, unha corrupción dende unha esfera ideal, senón imaxe de Deus sen ser Deus.
Dado que a Palabra infinita na que Deus se revela é o Verbo, o Fillo, Deus mesmo, esta poderá asumir o ser da criatura (misterio da encarnación). Pode facela entrar na Comuñón do ser Absoluto, sen fundila, sen disolvela (cousa esta última que ocorre nas místicas do budismo ou do hinduísmo. O Ser Absoluto é entrega absoluta; pode abrazar ao home sen facelo desaparecer, sen baleiralo, pode abrazalo plenificándoo, colmando a súa arela esencial de unidade, bondade, beleza e verdade. Uns atributos que no Ser Absoluto e no home son persoais e se procuran mutuamente.