cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edén Pastora
A UNO e o masacre a Avenida Roosevelt
Edén Pastora foi un dos fundadores, en 1966, da Unión Nacional Opositora (UNO), que aglutinaba os cinco partidos políticos opostos ao somocismo e ao oficialista Partido Liberal Nacionalista (PLN): Partido Conservador de Nicaragua (PCN), Partido Liberal Independente (PLI) (fundado en 1944 por disidentes do PLN), Partido Socialista Nicaragüense (PSN), Partido Social Cristián (PSC) (popularmente chamados os pescaditos debido a que na súa bandeira aparecía un peixe) e o Partido Comunista de Nicaragua (PCdeN), fundado ese mesmo ano. Os outros fundadores foron Fernando Agüero Rocha, candidato presidencial, e Pedro Joaquín Chamorro Cardenal, director do opositor diario La Prensa.
O domingo 22 de xaneiro de 1967 reuniuse unha gran multitude de persoas simpatizantes da UNO na Praza da República de Managua, en fronte do Palacio Nacional, hoxe Palacio da Cultura, da Catedral, do Club Social Managua e do Parque Central. As radios dicían “traian os seus morralitos” querendo dicir que trouxesen armas. Preto das cinco da tarde a manifestación saíu da praza pola Avenida Roosevelt, cara a Casa Presidencial da Loma de Tiscapa para protestar contra o Presidente Lorenzo Guerrero Gutiérrez e o Xeneral Anastasio Somoza Debayle, Xefe Director da Garda Nacional (GN) e candidato presidencial polo PLN. Antes de que se iniciase a manifestación Pastora foi capturado polo capitán Róger Sandino Grijalva na Estrada Norte, cando se achegaba dende Matagalpa cun cargamento de armas para apoiar as accións que se deron máis tarde, polo que non puido participar na manifestación e foi torturado pola GN.
Na esquina do edificio do Banco Nacional de Nicaragua (actual sede da Asemblea Nacional de Nicaragua) a protesta foi detida por efectivos da GN armados con fusís semiautomáticos M1 Garand (estadounidenses de calibre 7,62 x 63 mm). A multitude sentou alí mentres os dirixentes Fernando Agüero Rocha, Pedro Joaquín Chamorro Cardenal, Eduardo Rivas Gasteazoro, Luis Pasos Argüello e Manolo Morales Peralta sentaban na beirarrúa do Edificio Carlos en fronte do lado leste do Almacén Carlos Cardenal, cinco rúas ao norte da cabeza da manifestación.
Preto das seis da tarde o Tenente da GN Sixto Pineda Castellón, piloto da Forza Aérea, que chegou ao lugar coa misión de dispersar a manifestación opositora da UNO con chorros de auga dun camión cisterna, estaba encima do camión cando do lado dos manifestantes opositores un individuo anónimo, dende unha das árbores de loureiro da India, disparou cun fusil de calibre 22 mm dando morte ao tenente de forma inmediata. Pineda foi o primeiro morto pero non o único, pois os soldados da Garda Nacional dispararon as súas armas contra a xente, primeiro dende a mencionada avenida e despois parapetándose detrás do edificio do Banco Central de Nicaragua, ferindo e matando moitos membros da Unión Nacional Opositora. Centenares de corpos caeron na Avenida Roosevelt e ata hoxe non se sabe o número de mortos, aínda que un dos sobreviventes, o doutor Iván Antonio Guerrero Murillo,que tiña 13 anos de idade nese momento, calcula que houbo nesa masacre entre 1.000 e 1.500 vítimas. A manifestación dispersouse e os dirixentes, avisados por Julio Ignacio Cardoze, refuxiáronse no Gran Hotel (hoxe Centro Cultural Managua), situado a 700 metros ao norte do Banco Nacional, xunto con varios manifestantes.
Militancia na Fronte Sandinista
Tras unirse ao FSLN pasou a ser coñecido como Comandante Cero e foi membro da dirección sandinista. O 22 de agosto de 1978, xunto con Dora María Téllez e Hugo Torres dirixiu o asalto ao Palacio Nacional nun operativo coñecido como Operación Chanchera. Nesta acción o comando sandinista de vinte e cinco membros capturou a totalidade dos lexisladores somocistas e varios familiares de Anastasio Somoza Debayle (o seu sobriño, o deputado José Somoza Abrego, fillo do seu irmán José R. Somoza e Luis Pallais Debayle, curmán de Somoza e Presidente da Cámara de Deputados). Somoza viuse obrigado a poñer en liberdade cincuenta prisioneiros sandinistas, pagar medio millón de dólares aos rebeldes e publicar varios manifestos da guerrilla marxista. Monseñor Miguel Obando y Bravo, entón Arcebispo de Managua, serviu como mediador entre o FSLN e Somoza.
Trala toma do poder dos sandinistas Pastora ocupou o cargo de viceministro no Departamento de Interior así como primeiro xefe das milicias da Fronte Sandinista. En pouco tempo comezaron a aflorar tensións entre este e a cúpula da FSLN, especialmente cos dirixentes Daniel e Humberto Ortega. O 8 de xullo de 1981 renunciou a todos os seus cargos no goberno e a FSLN, acusando a dirección deste de abandonar os principios orixinais da organización para levala cara principios comunistas e próximos a Cuba e á Unión Soviética.
Exilio en Costa Rica e liderado da ARDE
Tras abandonar os seus cargos marcha ao exilio en 1982, primeiro a Panamá e posteriormente a Costa Rica onde anuncia a súa intención de crear unha forza opositora que non descarta realizar accións militares contra o goberno sandinista. En Nicaragua decretouse a condena de morte contra Pastora como resposta.
Ese mesmo ano fundou en Costa Rica a Fronte Revolucionaria Sandina, recrutando máis de tres mil combatentes campesiños da Nova Guinea, Zelaya Sur e Rio San Juan de milicianos cos que comezou a realizar accións armadas no sur de Nicaragua e a costa atlántica. A Fronte Revolucionaria Sandina era un dos membros da Alianza Revolucionaria Democrática (ARDE), da que participaban o Movemento Democrático Nicaragüense de Alfonso Robelo Callejas, MISURASATA, liderado por Brooklyn Rivera e dous grupos máis.
Edén Pastora afirma que el fixo un acordo co comandante Humberto Ortega Saavedra, para formar ARDE, pero négase a dar detalles. Deixa entrever que ARDE xorde como unha estratexia militar para favorecer a revolución e quitar espazo á contrarrevolución financiada polos Estados Unidos, que operaba dende Honduras.
Pastora comunicouse dende Costa Rica co xefe do Exército sandinista para convir que os dous propósitos de ARDE fose “dar unha alternativa a este pobo, se as cousas se poñían ao extremo, presentarlle unha alternativa distinta (á Contra e á FSLN)” e “non deixar entrar a Contra polo sur”.
En abril de 1984 conseguiu tomar algúns enclaves na costa atlántica, onde proclamou a República Libre de San Juan do Norte, para ser desaloxado pouco despois polo exército sandinista. Antes de abandonar o poboado, Pastora deu a orde de queimalo.
Pero a Seguridade do Estado mandou matar a Pastora, sinalado pola propaganda do Goberno sandinista como un “contra” máis. O 30 de maio dese mesmo ano, mentres celebraba unha rolda de prensa na localidade de La Penca, na ribeira nicaraguana do río San Juan, sufriu un atentado perpetrado por Vidal Roberto Gaugine, do grupo arxentino Montoneros, quen actuou baixo pasaporte danés falso e baixo o nome de Per Anker Hansen, no que morreron once persoas entre elas varios xornalistas e el mesmo quedou ferido.
En 1986 anunciou a súa decisión de abandonar a loita armada contra o goberno sandinista, logo de que o goberno norteamericano lle negase a asistencia económica e militar. Varios dos seus comandantes decidiron apoiar a Forza Democrática Nicaragüense e retirouse a Costa Rica xunto con algúns antigos compañeiros de ARDE, dedicándose a pesca no sector da Barra do Colorado.
Róger Miranda Bengoechea, asistente persoal do entón Xeneral Humberto Ortega, desertou a mediados da década dos oitenta levándose os plans de defensa do Exército Sandinista para entregarllos á Central de Intelixencia Americana. Tralo fin da revolución, en 1990, Pastora volveu a Nicaragua e foi buscar a Humberto Ortega, aínda xefe do Exército, para reclamarlle. “Ideay, Humberto, non me fodas, íanme matar… Non lle dixeches á Dirección?”, di confrontado. “E dime Humberto: ‘Edén, un segredo é entre dous. Se o saben tres non é segredo… Menos entre nós (os nove comandantes), porque a Dirección Nacional estaba infiltrada e se o sabe a CIA… Porque o sabería a CIA”.
Tamén podería deducirse que Pastora era unha peza da contraintelixencia militar sandinista, cando empezou a combater a revolución a partir de 1982. El cala cando se lle pregunta e logo indica: “Que o conte Humberto (Ortega)”. “Eu pensaba que Humberto comunicaríao a Dirección (Nacional), pero a Dirección non sabe e mándame matar, mándame aos etarras (da ETA)”, limítase a comentar.
Cando o Goberno sandinista acepta negociar a fin da guerra coas organizacións contrarrevolucionarias, agrupadas na Resistencia Nicaragüense, en marzo de 1988, Pastora volvera ao seu antigo traballo, o mesmo que facía a mediados dos anos 70, antes de tomar as armas para botar a Somoza: estaba pescando en San Juanillo, Costa Rica.
En 1989 regresou a Nicaragua para apoiar ao Partido Social Cristián na campaña electoral cara ás eleccións de 1990, que gañou dona Violeta Barrios de Chamorro e a Unión Nacional Opositora. En 1992 tratou de organizar un grupo político de corte socialdemócrata bautizado como Movemento de Acción Democrática. Non obstante, non puido concorrer ás eleccións do 20 de outubro de 1996, por ser inhibido polo Consello Supremo Electoral, xa que contaba coa dobre nacionalidade nicaraguana e costarriqueña. Nas eleccións do 5 de novembro de 2006 foi candidato á presidencia pola Alternativa polo Cambio onde sacou menos do 2% dos votos; as eleccións gañounas Daniel Ortega para o seu segundo período non consecutivo como Presidente de Nicaragua.
Xa reconciliado coa FSLN e con Daniel Ortega, foi delegado do seu Goberno, baixo o título de Delegado do Desenvolvemento da Conca do Río San Juan.
Dragaxe do río San Juan de Nicaragua
En outubro de 2010, dirixiu as obras de dragaxe do río San Juan, iniciadas por Nicaragua, recibindo fortes críticas por parte do Goberno da República de Costa Rica, que aludía a que o goberno nicaraguano, xunto coas súas tropas armadas, se infiltrara no territorio costarriqueño, e depositara sedimentos afectando a áreas protexidas.
Edén Pastora, negou as acusacións e continuou coa dragaxe. Por estas razóns, Costa Rica presentou unha demanda en contra do Goberno de Nicaragua, acusándoo pola súa intromisión no territorio costarriqueño empregando as súas forzas armadas, comandadas por Edén Pastora.
O 15 de outubro do 2013, o goberno de Nicaragua recoñeceu que Pastora realizara eses danos, pero que non tiñan autorización. Porén, o mesmo Pastora dixo semanas antes que todas as súas actuacións tiñan a autorización do presidente Ortega. O 17 de decembro do 2013, Edén Pastora ingresou na listaxe de requiridos pola Interpol polo que non podía saír do territorio nicaraguano, de tal modo que podía ser enviado e procesado a Costa Rica polo delito de usurpación de bens públicos e infracción da lei forestal costarriqueña.
Prefectura de Shiga
A Prefectura de Shiga (滋賀県, しがけん, Shiga-ken) é unha prefectura do Xapón, situada na rexión de Kinki, na parte centro da illa de Honshu. A súa capital é Ootsu-shi. A prefectura cobre 4.017,36 km² de superficie e habítana 1.401.435 persoas.
A prefectura de Shiga fai fronteira coas prefecturas de Quioto, Fukui, Gifu e Mie. Antes da Revolución Meiji coñecíase como a provincia de Oumi (近江国).
Reñaca
Reñaca é unha praia e un barrio turístico-residencial chileno situado ao norte da comuna de Viña del Mar e ao sur da comuna de Concón, é un dos resorts máis exclusivos da Rexión de Valparaíso. A súa praia cada ano pasa a ser o epicentro da diversión de verán.
Rudy Gobert
Francia
Na tempada 2011-12 da LNB Pro A, Gobert fixo 4.2 puntos e 3.6 rebotes por partido co Cholet Basket.
NBA
O 27 de xuño de 2013, Gobert foi seleccionado na 27ª posición do Draft da NBA de 2013 polos Denver Nuggets. Pouco despois foi traspasado ós Utah Jazz a cambio da 46ª elección, Erick Green, e diñeiro. O 6 de xullo de 2013, asinou un contrato cos Jazz para a tempada 2013-14. O 14 de decembro de 2013, foi asignado ós Bakersfield Jam da NBA Development League. O 21 de decembro foi chamado de volta polos Jazz. O 4 de xaneiro de 2014 foi asignado de novo ós Jam, e volveu ós Jazz o 13 de xaneiro.
Arlanzón
Arlanzón é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 439 habitantes (INE 2012).
Galicia Libre (Buenos Aires)
Galicia Libre foi unha publicación semanal editada en Buenos Aires en 1937.
Historia e características
Subtitulada Semanario popular informativo, apareceu o 18 de xuño de 1937. Iniciativa de Luís Seoane e Xosé Núñez Búa, estana dirixida por Luís Seoane. Entre os seus colaboradores figuraron Gildo Santos, Rafael Dieste, Moncloa e Jesús Carracedo. Pretendía apoiar ao bando republicano na Guerra Civil española e denunciar os crimes do bando franquista. Incluía debuxos e colaboracións literarias sobre a represión franquista. Tamén publicou un artigo de Castelao no que se facía un chamamento ás sociedades galegas para que apoiasen a causa republicana. Saíu durante algúns meses.
Content
Content é o sétimo álbum de estudio da banda británica de post-punk Gang of Four, publicado o 24 de xaneiro de 2011 a través do selo Grönland Records en Europa e ao día seguinte a través de Yep Roc Records nos Estados Unidos.
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Andy Gill e Jon King
A Casa do Gado, A Porta, Sobrado
A Casa do Gado é un lugar da parroquia da Porta, no concello coruñés de Sobrado, na Comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE, en 2014 tiña 1 habitante (1 home).
Universal Sports Hall CSKA
O Alexander Gomelsky Universal Sports Hall CSKA (en ruso: Универсальный спортивный комплекс ЦСКА, tr.: Universalʹnyĭ sportivnyĭ kompleks CSKA), coñecido antigamente como CSKA Palace of Sports é un pavillón deportivo situado na cidade de Moscova, Rusia, inaugurado en 1979. O pavillón recibe o nome na honra de Alexander Gomelsky, antigo adestrador do CSKA e presidente honorífico.
Historia
O pazo de deportes, que acolle os encontros como local do CSKA Moscova, rematouse de construír en 1979, durante os preparativos cara as Olimpíadas de Moscova 1980. O pavillón foi utilizado durante os propios Xogos.
Xelasio II, papa
O Papa Xelasio II (Giovanni de Gaeta), monxe beneditino, foi elixido papa o 24 de xaneiro de 1118 e morreu o 28 de xaneiro de 1119. Foi un pontificado breve e atormentado. Tivo que enfrontar o emperador Henrique V que nomeou o quinto antipapa. Tivo que retirarse para o convento de Cluny, onde permaneceu até o seu falecemento.
Olympus (satélite)
Olympus, tamén coñecido como Olympus 1 e Olympus F1, foi un satélite de comunicacións experimental lanzado o 12 de xullo de 1989 mediante o último foguete Ariane 3 desde o Centro Espacial de Kourou, na Güiana Francesa.
Características
Olympus levaba a bordo catro cargas útiles de comunicacións, entre elas un sistema de emisión directa de televisión cun canal emitindo para Italia e outro para toda Europa, ambos funcionando a unha frecuencia de 12 GHz e podendo recibirse en antenas parabólicas cun mínimo de 45 cm de diámetro. Outro dos sistemas funcionaba a frecuencias de entre 12 e 14 GHz e foi usado para experimentos de conmutación, reúso de frecuencias, videoconferencia e distribución de datos. Un terceiro sistema traballaba na banda Ka, a entre 20 e 30 GHz, e ofrecía videoconferencia de punto a punto e multipunto, teleeducación e envío de datos a baixa velocidade. Un último sistema podía funcionar a 12, 20 ou 30 GHz e con el se fixeron experimentos de propagación.
O satélite tiña forma de caixa cunhas dimensións de 2,9 x 5,5 m. Os paneis solares, unha vez estendidos, tiñan unha envergadura de 25,6 m e producían 3,6 kW de potencia.
En xaneiro de 1991, despois de case dous anos en órbita, un dos paneis solares deixou de funcionar, deixando ao satélite coa metade da potencia dispoñible. O 29 de maio dese mesmo ano un problema co sistema de control de actitude, xunto cunha serie de comandos incorrectos enviados desde terra, fixeron que Olympus comezara a xirar sobre si mesmo descontroladamente. O control do satélite non se retomou ata o 19 de xuño de 1992, despois de case gastar completamente o propelente de a bordo. De todos modos Olympus foi posto de novo en servizo o 7 de agosto de 1992. O 12 de agosto de 1993 perdeuse de novo o control do satélite, esta vez debido ao impacto dun micrometeorito da corrente das Perseidas. Retomar o control de novo practicamente esgotou as reservas de propelente. Sen posibilidade de ser posto de novo en servizo, Olympus foi enviado a unha órbita cemiterio e desconectado o 12 de agosto de 1993.
Galicia en Cataluña
Galicia en Cataluña foi unha publicación do Centro Galego de Barcelona editada de 1929 a 1931.
Historia e características
Subtitulada Órgano del Centro Gallego de Barcelona y portavoz de la Colonia Gallega de Cataluña, apareceu en xaneiro de 1929. Estaba dirixida por Luís Suárez Delgado. Tiña unha saída mensual e proporcionaba cobertura á vida asociativa e aos sucesos contemporáneos vinculados a Galiza, como por exemplo a Semana Galega da Exposición Internacional de Barcelona.
2001 (homónimos)
2001 pode facer referencia a:
Galicia en Cataluña
Historia e características
Desde o punto de vista literario, Curros Enríquez, Lamas Carvajal, Ramón Cabanillas ou Salvador Golpe enchían a sección de poesía coas súas creacións e, esporadicamente, Labarta Pose, Núñez de Arce e Portela Pérez achegaban os seus contos.
Principio de Arquímedes
dereita|miniatura|220px|Exemplo do principio de Arquímedes. O principio de Arquímedes é un principio físico que afirma que "un corpo total ou parcialmente somerxido nun fluído en repouso, recibe un impulso de abaixo cara a arriba igual ao peso do volume do fluído que desaloxa".
Esta forza recibe o nome de impulso hidrostático ou impulso de Arquímedes, e mídese en newtons (no SI).
O principio de Arquímedes formúlase así:
Onde E é o impulso, ρf é a densidade do fluído, V o volume de fluído desprazado por algún corpo somerxido parcial o totalmente no mesmo, g a aceleración da gravidade e m a masa, deste modo, o impulso depende da densidade do fluído, do volume do corpo e da gravidade existente no lugar. O impulso (en condicións normais  e descrito de modo simplificado ) actúa verticalmente cara a arriba e está aplicado no centro de gravidade do fluído desaloxado polo corpo; este punto recibe o nome de centro de carena.
Historia
A anecdota máis coñecida sobre Arquímedes, matemático da antiga Grecia, conta como inventou un método para determinar o volume dun obxecto cunha forma irregular. De acordo con Vitruvio, arquitecto da antiga Roma, cando unha nova coroa, con forma de coroa triunfal, se fabricara para Hierón II, tirano gobernador de Siracusa, este pediulle a Arquímedes que pescudase se a coroa estaba feita de ouro puro ou se un ourive deshonesto lle agregara prata. Arquímedes tiña que resolver o problema sen danar a coroa, así que non podía fundila e convertela nun corpo regular para calcular a súa densidade.
Mentres tomaba un baño, notou que o nivel da auga subía na bañeira cando entraba, e así deuse de conta de que ese efecto podería usarse para determinar o volume da coroa. Debido a que a compresión da auga sería desprezábel, a coroa, ao mergullarse, desprazaría unha cantidade de auga igual ao seu propio volume. Ao dividir a masa da coroa polo volume da auga desprazada, poderíase obter a densidade da coroa. A densidade da coroa sería menor se outros metais máis baratos e menos densos se lle engadiran. Entón, Arquímedes saíu correndo espido polas rúas, de tan emocionado como estaba polo seu descubrimento como para esquecer vestirse, gritando Eureka! (en grego antigo: εὕρηκα, que significa 'encontreino!')
A historia da coroa non aparece nos traballos coñecidos de Arquímedes, pero no seu tratado Sobre os corpos flotantes dá o principio de hidrostática coñecido como o principio de Arquímedes.
Demostración
Aínda que o principio de Arquímedes se introduciu como principio (como o seu nome indica), de feito pode considerarse un teorema demostrábel a partir das ecuacións de Navier-Stokes para un fluído en repouso, mediante o teorema de Stokes (igualmente o principio de Arquímedes pode deducirse matematicamente das ecuacións de Euler para un fluído en repouso que á súa vez poden deducirse xeneralizando as leis de Newton a un medio continuo). Partindo das ecuacións de Navier-Stokes para un fluído:
A condición de que o fluído incompresíbel estea en repouso implica tomar na ecuación anterior, o que permite chegar á relación fundamental entre presión do fluído, densidade do fluído e aceleración da gravidade:
A partir desta relación podemos reescribir facilmente as forzas sobre un corpo mergullado en termos do peso do fluído desaloxado polo corpo. Cando se somerxe un sólido K nun fluído, en cada punto da súa superficie aparece unha forza por unidade de superficie perpendicular á superficie nese punto e proporcional á presión do fluído p nese punto. Se chamamos ao vector normal á superficie do corpo podemos escribir a resultante das forzas  sinxelamente mediante o teorema de Stokes da diverxencia:
Onde a última igualdade dáse só se o fluído e incompresíbel.
Caso dun prisma recto
Para un prisma recto de base Ab e altura H, somerxido en posición vertical, a demostración anterior é realmente elemental. Pola configuración do prisma dentro do fluído as presións sobre a área lateral só producen pulos horizontais que ademais se anulan entre si e non contribúen a sustentalo. Para as caras superior e inferior, posto que todos os seus puntos están somerxidos, respectivamente, á mesma profundidade, a presión é constante e podemos usar a relación Forza = presión x área e tendo en conta as resultantes sobre a cara superior e inferior, temos:
Onde p_{inf} é a presión aplicada sobre a cara inferior do corpo, p_{sup} é a presión aplicada sobre a cara superior e A a área proxectada do corpo. Tendo en conta a ecuación xeral da hidrostática, que establece que a presión nun fluído en repouso aumenta proporcionalmente coa profundidade:
Introducindo no último termo o volume do corpo e multiplicando pola densidade do fluído ρf vemos que a forza vertical ascendente FV é precisamente o peso do fluído desaloxado.
O impulso ou forza que exerce o líquido sobre un corpo, en forma vertical e ascendente, cando este está somerxido, resulta ser tamén a diferenza entre o peso que ten o corpo suspendido no aire e o "peso" que ten o mesmo cando se introduce nun líquido. Este último coñécese como peso "aparente" do corpo, pois o seu peso no líquido diminúe aparentemente; a forza que exerce a Terra sobre o corpo permanece constante, pero o corpo, á súa vez, recibe unha forza cara a arriba que diminúe a resultante vertical.
Rowan Hamilton
William Rowan Hamilton, nado o 4 de agosto de 1805 e finado o 2 de setembro de 1865, foi un matemático, físico, e astrónomo irlandés que fixo importantes contribucións ao desenvolvemento da óptica, a dinámica, e mais a álxebra.
Traxectoria
O seu achado do cuaternión é se cadra a súa pescuda máis coñecida. O traballo de Hamilton en dinámica foi despois decisivo no desenvolvemento da mecánica cuántica, onde un concepto fundamental chamado hamiltoniano leva o seu nome. Hamilton demostrou o seu inmenso talento a unha idade moi temperá, o que levou a John Brinkley, astrónomo e bispo de Cloyne, en 1823, a dicir del con só 18 anos:
Ao final da súa vida Hamilton tivo graves problemas de alcoholismo.
Grazalema
Grazalema é un municipio da provincia de Cádiz, Andalucía. No 2008 tiña 2.227 habitantes. A súa extensión superficial é de 121 km² e dista 142 quilómetros da capital provincial, Cádiz. Cabe destacar que neste concello rexístranse máis de 1.962 mm de precipitación ao ano, un valor pouco común para unha zona de clima mediterráneo. Atópase situado a unha altitude de 812 metros, na estrada que une Arcos de la Frontera con Ronda (na provincia de Málaga), aos pés da Serra do Pinar, dentro do Parque Natural Serra de Grazalema.
Historia
En Grazalema e arredores encontráronse restos arqueolóxicos indicadores dunha certa actividade humana durante a prehistoria. Non obstante, a pesar dos vestixios de varias culturas anteriores, o prólogo histórico do lugar hai que datalo en tempos da colonización romana do Mediterráneo. Coas lexións de Escipión naceu a vila de Lacilbula na lomba do Clavijo, que era un recinto fortificado rodeado de casas residenciais. O nome desa poboación vincúlase á antiga denominación do Guadalete, río Cilbus.
As súas orixes son árabes, tal e como mostra o seu primoxénito nome, Gran Zulema, do cal provén o actual. En 1485 foi conquistada polo duque de Arcos. Tivo un grande auxe económico a partir do século XVII grazas á industria dos panos que producía a manta de Grazalema.
miniatura|Grazalema.
As súas actividades tradicionais son as agropecuarias, que van sendo progresivamente abandonadas pola escasa rendemento, tendo sido compensadas en gran medida polo turismo, vinculado á declaración do Parque Natural Serra de Grazalema.
Gastronomía
miniatura|[[Queixo de Grazalema.]] miniatura|Gobelete de Grazalema.
Caído do ceo
Caído do ceo (en Out of the Blue, estreado no Canadá como No Looking Back) é un filme canadense de 1980 dirixido e protagonizado por Dennis Hopper. Foi escrito e producido por Gary Jules Jouvenat e competiu pola Palma de Ouro no Festival de Cannes de 1980. Foi o primeiro filme dirixido por Hopper dende The Last Movie en 1971, o cal foi un cambio de último momento para substituír o director orixinal, o guionista Leonard Yakir.
Estreouse en galego o 7 de maio de 1994 a través da TVG.
Justin Bartha
Justin Lee Bartha, nado o 21 de xuño de 1978 en Fort Lauderdale, Florida, é un actor estadounidense. É coñecido por interpretar a Riley Poole no filme National Treasure e a Doug Billings en Resacón nas Vegas e Resacón 2. Agora en Thailandia.
Véxase tamén
{ORDENAR:Bartha, Justin}}
Sociedade Deportiva As Xubias
300px|miniatura
A Sociedade Deportiva As Xubias é un club de remo das Xubias, na cidade da Coruña. Competiu nas primeiras edicións da Liga Galega de Traiñeiras, sendo a súa derradeira participación ata o momento na competición na tempada 2010.
Antecedentes
Os mariñeiros do barrio das Xubias comezaron a remar como Confraría de Pescadores das Xubias a partir de 1904, no que sería o xermolo da futura SD As Xubias. Tamén participan formando a práctica totalidade das tripulacións da Sala Clavet, Neptuno de Santa Lucía, Liceo de Monelos, Gremio de Artesanos etc. Co nacemento das chamadas Regatas de Traiñeiras do Xeneralísimo na década de 1940, produciuse a explosión do remo en banco fixo, nacendo numerosos clubs: Portiño, S. Amaro, C.P. de Mera, CP de Sada, CP de Ferrol, Moaña, Meira... Foi nesta década cando naceu a entidade baixo o nome "Educación y Descanso de Las Jubias", que tomará o nome S.D. As Xubias cando ao final do franquismo se recoñeza o dereito de asociación. Os mariñeiros das Xubias, ademais de baixo esta bandeira, competiron coa Confraría de Pescadores.
Os primeiros anos
Non se coñece a data exacta da fundación do club, xa que non se conservan documentos que testemuñen a participación do club. Porén existen fichas federativas da década de 1950, polo que o club existiría como mínimo dende esa época. Durante esta década, a "E y D de Las Jubias" competiu a un alto nivel que a levou a proclamarse subcampioa de España na categoría de batel. Non obstante, a decadencia xeral do banco fixo nos anos '60 provoca que en Galiza só sobrevivan a "E y D Moaña" e a propia "E y D de Las Jubias", aínda que na década seguinte o remo recuperou a súa anterior vitalidade coa aparición de novas entidades. Foi nesta época cando a "E y D de Las Jubias" conseguiu os seus dous últimos Campionatos Galegos de Traiñeiras en 1973 e 1974, conseguindo tamén varios títulos galegos na modalidade de batel (conseguindo os últimos títulos en 1977 e 1978), e un cuarto posto no Campionato de España de bateles en 1975.
A S.D. As Xubias
Foi non obstante en 1977 cando nace a S.D. As Xubias tal e como a coñecemos hoxe, a partir da "E y D de Las Jubias" (que xa tiña case 30 anos certificados documentalmente). Neste mesmo ano e no seguinte a entidade proclamaríase campioa galega na modalidade de batel.
En 1983 apareceu a sección de piragüismo, comezando a competir a escala galega, mentres que no remo, a entidade continúa a súa actividade a un bo nivel en competicións de traiñeira e batel. Dende ese mesmo ano a sociedade organiza a Travesía da Ría do Pasaxe de Piragüismo, que se consolidaría nos anos '90 dentro do calendario galego e que chegaría a ser incluída na Liga Galega de Piragüismo.
A partir de 1996, os padeeiros da entidade alcanzan vitorias e numerosas medallas en Campionatos Galegos e Campionatos de España, así como medallas en regatas europeas, e algúns dos deportistas do club son chamados para diversas concentracións, tanto a nivel da galego como español, e compiten coa Selección Galega. Porén, uns vándalos esnaquizaron a traiñeira do club. No 2002, o club forma de novo unha traiñeira que competiu na Liga Galega dende a súa creación en 2003 (daquela baixo a denominación de Liga Noroeste de Traiñeiras) ata 2010, coa única excepción da tempada 2009, na que a traiñeira herculina non participou na competición. A entidade continuou a súa actividade tamén nas modalidades de batel e traineriña. Porén, ao longo deses anos o club pasou por diversas mudanzas nas súas instalacións que dificultaron a súa estabilidade.
A Louseira, A Porta, Sobrado
A Louseira é un lugar da parroquia da Porta, no concello coruñés de Sobrado, na Comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE, en 2014 tiña 3 habitantes (2 homes e 1 muller).
Vítor III, papa
miniatura
Dauferio Epifani, máis coñecido como Desiderio da Montecassino, baixo o nome de Vítor III, nado ao redor do 1026 en Benevento e finado na abadía do abadía do Monte Cassino o 16 de setembro de 1087, foi o papa número 158 da Igrexa católica dende 1086 ata 1087. Era fillo do príncipe Landulfo V de Benevento.
Eleanor Parker
Eleanor Jean Parker, nada en Cedarville (Ohio) o 26 de xuño de 1922 e finada en Palm Springs (California) o 9 de decembro de 2013 foi unha actriz estadounidense.
Traxectoria
Eleanor Parker comezou no cinema aos dezaoito anos, cando foi contratada, en 1941, por Warner Bros. Ese mesmo ano rodou Morreron coas botas postas, mais as súas escenas foron cortadas. A primeira vez que apareceu na pantalla foi como a enfermeira Ryan en Soldiers in White en 1942.
En 1950 abandonou a Warner tras acabar un contrato de oito anos. Parker entendera que protagonizaría un filme titulado Safe Harbor, pero a Warner non tiña intención de realizalo. A causa do malentendido os seus axentes negociaron a súa saída.
Da década de 1950 Parker conseguiu tres candidaturas ao Oscar á mellor actriz, por Caged (1950), Detective Story (1951) e Interrupted Melody (1955). Ademais apareceu en filmes recoñecidos coma Scaramouche, The Man with the Golden Arm ou Un rei e catro raíñas. En 1965 interpretou a baronesa Schraeder en Sorrisos e lágrimas.
Desde finais da década de 1960 traballou máis na televisión.
Faleceu o 9 de decembro de 2013 por complicacións dunha pneumonía.
MicroARN
thumb|400px|Exemplos de talos-lazo (stem-loops) de miARN, cos miARN maduros mostrados en vermello. O microARN ou miARN (en inglés miRNA) é un ARN monocatenario, dunha lonxitude de entre 21 e 25 nucleótidos, que ten a capacidade de regular a expresión de xenes por medio de diversos procesos, utilizando a ruta da interferencia de ARN (RNAi).
Definición
miniatura|300px|dereita|Principais diferenzas entre o silenciamento de xenes entre plantas e animais. Os microARN endóxenos ou os [[siRNA son procesados pola ribonuclease Dicer e integrados no complexo RISC, que media o silenciamento de xenes. ]]
miniatura|Estrutura secundaria en stem-loop ([[talo-lazo) dun pre-miARN de Brassica oleracea.]]
Os miARN son moléculas de ARN transcritas a partir de xenes de ADN, pero non son traducidas a proteínas. Exprésanse nunha ampla variedade de organismos, desde plantas ata vermes e humanos. As secuencias de moitos miARN están ben conservadas entre especies, e moitos compoñentes da maquinaria dos miARN se encontraron mesmo nas Archaea e eubacterias, o que revela que a súa orixe é moi antiga. Algúns recontos de miARN en humanos identificaban ata 800, o que implicaría que os miARN poderían representar como mínimo o 3% de todos os xenes humanos.
A secuencia de ADN que codifica un xene de miARN ten unha lonxitude que supera o tamaño final do propio miARN e inclúe a rexión miARN e unha rexión que é complementaria á anterior, o que permite o seu emparellamento por pontes de hidróxeno. Isto comporta que, durante a transcrición desta secuencia de ADN, se forman rexións que teñen a capacidade de formar unha forquita e xerar un ARN bicatenario primario longo coñecido como pri-miARN. Posteriormente, un encima nuclear chamado drosha corta as bases da forquita, formando o que se denomina pre-miARN. Este pre-miARN é transportado desde o núcleo ao citoplasma pola proteína exportina 5. Unha vez que o pre-miRNA está no citoplasma é fragmentado polo encima Dicer, que o corta ata a lonxitude final de 20-25 nucleótidos.
Funcións
A función dos miARN está relacionada coa regulación da expresión xénica. Un miARN é complementario dunha parte dun ou máis ARN mensaxeiros (ARNm). Os miARN de animais adoitan mostrar complementariedade imperfecta coa rexión 3' UTR, e xeralmente inhiben a tradución do ARNm, entanto que os das plantas adoitan mostrar complementariedade perfecta con rexións codificantes e inducen o corte e a posterior degradación do ARNm diana (como acontece cos siRNA en animais).
Antes de clasificalos como parte da vía da RNAi, os miARN foron identificados inicialmente en vermes, nos que regulan as fases do desenvolvemento, pero actualmente sabemos que están implicados nunha ampla variedade de procesos do desenvolvemento e poderían ter unha función no establecemento de redes e no axuste fino da expresión xénica na célula. Dado que o número de dianas potenciais dos miARN é de miles (arredor do 30% dos xenes humanos), os miARN poderían constituír outro nivel máis do circuíto regulatorio que existe nas células. Isto implica que calquera desregulación dos miARN podería supoñer grandes problemas regulatorios na célula, inducindo quizais fenotipos cancerosos. De feito, demostrouse que os perfís de expresión dos miARN están modificados nun gran número de tipos de cáncer e que a sobreexpresión forzada dos miARN podería conducir ao desenvolvemento de tumores.
Características dos miARN
Os miRNA transcríbense en diferentes localizacións do xenoma como longos transcritos primarios (pri-miRNA) pola ARN polimerase II.
Os miARN poden atoparse en moitos tipos de loci no xenoma: Aproximadamente o 50% dos miARN están en clusters de miARN que están inicialmente codificados como un transcrito policistrónico (que inclúe varios xenes), que posteriormente se fragmenta en múltiples miARN. Na maioría dos casos, os miARN policistrónicos comparten o mesmo patrón de expresión. Porén, os niveis relativos dos miRNA dentro do clúster parecen estar regulados dunha maneira dependiente do desenvolvemento e a homeostase, o que suxire unha complexidade aínda non definida na regulación da expresión xénica.
Bioxénese e procesamento
Os xenes que codifican miARN son moito máis longos cós miARN procesados maduros; os miARN transcríbense inicialmente como transcritos primarios ou pri-miARN cunha gorra ou carapucha no extremo 5' e unha cola de poli-adeninas (poli-A) no 3' e procésanse no núcleo celular en estruturas curtas de 70 nucleótidos en forma de talo-lazo (stem-loop) coñecidas como pre-miARN. En animais este procesamento realízase por un complexo proteico chamado Microprocesador, que consta da nuclease Drosha e a proteína de unión a ARN de dobre hélice Pasha. Estes pre-miARN son logo procesados a miARN maduros no citoplasma por medio da interacción coa endonuclease Dicer, que tamén inicia a formación do complexo RISC (RNA-induced silencing complex, complexo silenciador inducido por ARN). Este complexo é o responsable do silenciamento de xenes que se observa debido á expresión dos miARN e á interferencia de ARN mediada por siRNAs. A vía varía lixeiramente en plantas, debido a que carecen de homólogos de Drosha; no seu lugar son só homólogos de Dicer os que realizan algúns dos pasos do procesamento. A vía tamén é diferente para os miARN derivados de talos-lazos (stem-loops) procedentes de secuencias intrónicas; neste caso procésanse por Dicer pero non por Drosha. Tanto a fibra con sentido coma a antisentido do ADN poden funcionar como molde para producir miARN.
Drosha (RNASEN en humanos) é unha proteína nuclear dun tamaño entre 130 e 160 kDa (quiloDalton). Contén os dominios seguintes: Drosha funciona nun complexo (o Microprocesador), conxuntamente cunha proteína de unión ao ARN (denominada Pasha en Drosophila ou DGCR8 en mamíferos). DGCR8 é unha proteína de unión ao ADN que recoñece a zona de unión entre o ARN de dobre cadea e o monocatenario e sitúa a ribonuclease Drosha a unha distancia de 11 nucleótidos (que corresponde a unha volta de hélice) desde a zona de unión. Por tanto, a función de DGCR8 no complexo Microprocesador é análoga ao dominio PAZ de Dicer; DGCR8 proporciona especificidade de substrato e sitúa axeitadamente o centro da ribonuclease Drosha. Porén, no caso de Drosha-DGCR8, o dominio de especificidade está localizado nunha cadea polipeptídica separada dos dominios ARNase III. Propúxose que o dominio WW de unión a prolinas de DGCR8 interacciona co extremo N-terminal de Drosha, rico en prolinas. É posible que Drosha teña outras posibles proteínas asociadas que presenten dominios WW que lle dean especificidades de substrato alternativas e funcións biolóxicas adicionais de Drosha.
O procesamento eficiente dos pre-miARN por Drosha require da presenza de longas colas de ARN de fibra simple tanto no extremo 3' coma no 5' da molécula en forquita. Estes motivos que presenta o ARN de fibra simple poden variar en composición, pero a súa lonxitude é de grande importancia para que o procesamento teña lugar. Unha análise bioinformática de pri-miARN en humanos e moscas identificou rexións estruturais similares, denominadas "segmentos basais" (basal segments), "talos inferiores" (lower stems), "talos superiores" (upper stems) e "lazos terminais" (terminal loops); baseándose nestas estruturas conservadas, determináronse perfís termodinámicos dos pri-miARN. O complexo de Drosha (o Microprocesador) corta a molécula de ARN aproximadamente dúas voltas de hélice a partir do lazo terminal e aproximadamente unha volta de hélice a partir dos segmentos basais. Na maioría das moléculas analizadas esta rexión contén nucleótidos non emparellados con outros e a enerxía libre do dúplex é relativamente alta en comparación coas rexións "talo superior" e "talo inferior". A maior parte dos pre-miARN non presentan unha estrutura de ARN de dobre fibra perfecta cun lazo terminal final. Existen algunhas explicacións posibles para esta selectividade. Unha podería ser que os ARN de dobre fibra que teñen unha lonxitude maior de 21 pares de bases activan a resposta de interferón e a maquinaria antiviral da célula. Outra explicación aceptable podería ser que o perfil termodinámico do pre-miARN determina cal será a fibra incorporada no complexo Dicer. De feito, detectáronse claras similitudes entre pri-miARN codificados tanto en fibras 5' coma 3'.
Unha vez xerado o pre-miARN, Dicer corta o talo-lazo (stem-loop) e fórmanse dúas moléculas complementarias curtas, pero só unha se integra no complexo RISC (a antisentido), como ocorre cos siRNAs. Esta fibra coñécese como a fibra guía, que é seleccionada pola proteína Argonauta, a ARNase cataliticamente activa no complexo RISC, en función da estabilidade do extremo 5'. A outra fibra (a con sentido), coñecida como anti-guía ou fibra pasaxeira, é degradada polo complexo RISC. Despois da súa integración no complexo RISC, agora activado, os miARN emparéllanse de acordo coa súa secuencia de bases coa molécula de ARNm complementaria, e en animais, a diferenza co que pasa cos siRNA, na maioría dos casos inducen a inhibición da tradución de dito ARNm.
Porén, malia que Dicer é un encima fundamental no procesamento dos microARN, identificouse unha vía de bioxénese de miARN independente de Dicer que utiliza a actividade catalítica de corte de Argonauta2 (Ago2). Así, a diferenz doutros miARN, os niveis dalgúns miARN (miR-451-5', miR-2190-5', miR-2190-3', e miR-735-5') non se alteran en mutantes con perda de función de Dicer, pero diminúen en mutantes MZago2 (maternal-zygotic). No caso de miR-451 (un miARN implicado na diferenciación da liña eritroide ), o procesamento de pre-miR-451 require a actividade catalítica de Ago2 in vivo. Os mutantes MZago2 mostran un atraso na eritropoese que pode recuperarse utilizando Ago2 de tipo salvaxe ou con dúplex de miR-451, pero non con Ago2 cataliticamente inactiva. Por iso, suxeriuse que Ago2 pode xerar miARN funcionais independentemente de Dicer. Resultados similares observáronse en organismos diferentes.
Modo de funcionamento
Malia o importante progreso realizado na comprensión da bioxénese e a función dos miARN, os mecanismos utilizados polos miARN para regularen a expresión xénica seguen debaténdose intensamente. Existen traballos publicados que indican que os miARN en células animais reprimen a expresión xénica de catro formas diferentes: Ademais, os miARN en animais poden inducir unha degradación significativa dos ARNm diana (como fan os miARN de plantas), a pesar do emparellamento de bases imperfecto ARNm-miARN. Porén, o mecanismo de degradación adoita ser diferente: os miARN inducen a degradación dos ARNm diana por medio da eliminación da carapucha (no extremo 5') e da cola de poliadeninas (poli-A, no extremo 3'). Finalmente, os microARN poderían tamén silenciar os seus ARNm dianas secuestrándoos en puntos citoplásmicos discretos, os cales serían os corpos de procesamento de ARNm ou corpos P, que carecen de maquinaria de tradución. Porén, a pesar das discrepancias existentes entre os diferentes mecanismos propostos, os apoios experimentais para cada mecanismo son variados, e son obxecto actualmente de intensos estudos, para tratar de aclaralas. Suxeriuse que as diferenzas observadas se deben a deficiencias nos experimentos realizados, nalgúns casos orixinadas pola utilización de modelos errados nos estudos de regulación da tradución. Por último, en estudos recentes detectouse que en determinadas condicións, os miARN poden tamén activar a síntese proteica.
Características xerais do funcionamento dos miARN:
Funcións no cáncer
Os miARN poden funcionar como supresores de tumores ou como oncoxenes; queda por demostrar a súa influencia concreta en cada tipo de cáncer. De feito, un estudo mostrou que preto do 50% dos miARN en humanos están localizados en áreas do xenoma coñecidas como sitios fráxiles, que están asociadas co desenvolvemento de cáncer.
A expresión de certos miARN está correlacionada con varios tipos de cáncer, polo que funcionarían como oncoxenes. Por exemplo, un informe de Sonoki e colaboradores relacionou o xene mir-125b-1 con leucemia, e describiu un paciente con leucemia linfoblástica aguda de precursores de células B que portaba unha inserción do pre-miARN no locus da cadea pesada da inmunoglobulina. Aínda que os investigadores non puideron determinar como se modulaba a expresión de mir-125b-1 nas células tumorais, este estudo apoia o papel deste xene como un oncomir.
A primeira indicación de que os miARN poderían funcionar como supresores de tumores procede dun informe de Calin e colaboradores que mostraba que pacientes diagnosticados cunha forma frecuente de leucemia en adultos (leucemia linfoide crónica das células B ou LLC), presentan a miúdo delecións ou sub-regulación (downregulation) de dous xenes de miARN presentes nun clúster, mir-15a e mir-16-1. Aparecen delecións dentro do locus 13q14 en máis do 65% dos casos de LLC, e en máis do 50% dos linfomas das células do manto, o 16–40% dos mielomas múltiples e o 60% dos cánceres de próstata. Por tanto, propúxose que un xene supresor de tumores debía residir nesta rexión de 30-kb. É interesante notar que mir-15a e mir-16-1 mapean dentro do intrón dun xene de ARN non codificante de proteína, de función descoñecida, denominado LEU2. Por outro lado, alguúns estudos establecen unha conexión entre a redución da expresión de let-7 (que regula a proliferación e diferenciación celular en Caenorhabditis elegans) e o incremento da xénese de tumores e o prognóstico grave dos doentes afectados. Ademais, durante o desenvolvemento normal, LIN28 (un promotor de pluripotencia) pode previr a acumulación de let-7. De acordo con estes resultados, propúxose que let-7 regularía a capacidade pluripotente (stemness) das células, reprimindo a auto-renovación e promovendo a diferenciación, tanto durante o desenvolvemento normal coma no cáncer.
Por outro lado, observouse ademais que os microARN contribúen á progresión maligna do cáncer, especificamente mediando a invasión tumoral e a formación de metástases.
Funcións durante o desenvolvemento
Por exemplo, en Caenorhabditis elegans, os miARN permiten un paso rápido a través das diferentes fases do desenvolvemento: os miARN lin-4 e let-7 controlan o momento no que se define o destino das células neuronais e hipodérmicas durante o desenvolvemento larvario. lin-4, let-7 e outros xenes de miARN están consevados en mamíferos, e a súa función potencial no desenvolvemento embrionario de mamíferos estase a estudar activamente. En C. elegans, os niveis de expresión de LIN-14 e LIN-28 diminúen debido á expresión do ARN de lin-4 ao final do primeiro estadio larvario, para permitir a progresión a estadios laravarios posteriores. Nos estadios larvarios finais, a expresión de LIN-41 e outros xenes podería verse reducida pola expresión do ARN de let-7, liberando a represión da expresión da proteína LIN-29 e permitindo a progresión ao estadio adulto. Dado que o ARNm de lin-29 non posúe sitios complementarios ao ARN de let-7, probablemente lin-29 non é unha diana directa de let-7.