cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peso
Peso e masa
Baixo a denominación de peso aparente inclúense outros efectos, ademais da forza gravitatoria, tales como o efecto centrífugo, a flotación etc. O peso que mide o dinamómetro, é en realidade o peso aparente.
Tricloroetileno
Detección de exposición ao tricloroetileno
A exposición a cantidades maiores é verificada por exames de sangue e de urina, os que poden detectar TCE e moitos dos seus produtos de degradación por até unha semana despois da exposición. Con todo, a exposición a outros produtos químicos similares pode producir os mesmos produtos de degradación, de maneira que a súa detección non é proba absoluta de exposición ao TCE. Estes exames non están dispoñibles na maioría dos consultorios médicos, pero poden facerse en laboratorios especiais que teñan o equipo apropiado.
Peso
Unidades de peso
Como o peso é unha forza, mídese en unidades de forza. Con todo, as unidades de peso e masa teñen unha longa historia compartida, en parte porque a súa diferenza non foi ben entendida cando devanditas unidades comezaron a utilizarse.
No Sistema Técnico de Unidades, o peso mídese en quilogramo-forza (kgf) ou quilopondio (kp), definido como a forza exercida sobre un quilogramo de masa por unha intensidade de gravidade estándar (g = 9,80665 m/s² ). Entón:
Tamén se adoita indicar o peso en unidades de forza doutros sistemas, como a dina, a líbra-forza, a onza-forza etcétera.
A dina é a unidade CGS de forza e non forma parte do SI. Algunhas unidades inglesas, como a libra, poden ser de forza ou de masa. As unidades relacionadas, como o slug, forman parte de sub-sistemas de unidades.
Cálculo do peso
miniatura|Contribución da forza centrífuga e a aceleración gravitatoria no peso.
O cálculo do peso dun corpo a partir da súa masa pódese expresar mediante a segunda lei da dinámica (segunda Lei de Newton):
onde \vec F é o peso \vec p, \ m é a masa, e o valor de \vec g é a aceleración da gravidade no lugar no que se atopa o corpo. Esta, en primeira aproximación, se consideramos á Terra como unha esfera homoxénea, pódese expresar en módulo coa seguinte fórmula:
de acordo á lei de gravitación universal, onde \ G é a constante da gravitación universal, e \ M_T e \ R_T son a masa e o raio da Terra.
En realidade, o valor da aceleración da gravidade na Terra, a nivel do mar, varía entre 9,789 m/s2 no ecuador e 9,832 m/s2 nos polos. ; fixouse convencionalmente en 9,80665 m/s2 na terceira Conferencia Xeral de Pesos e Medidas convocada en 1901 pola Oficina Internacional de Pesos e Medidas Bureau International des Poids et Mesures. Como consecuencia, o peso varía na mesma proporción.
Comparación do peso no sistema solar
miniatura|Anomalías do campo gravitacional terrestre (expresado en [[Gal (unidade)|miligal1 miligal = 10-5 m/s2.) respecto do valor estimado, considerando a variación do radio terrestre.]]
A seguinte lista describe o peso dun corpo de «masa unidade» na superficie dalgúns corpos do sistema solar, comparándoo co seu peso na Terra:
O peso dos corpos na Terra
Canto máis afastado está un corpo do centro da Terra, menor será a forza gravitacional entre a Terra e o corpo. Logo, a forza diminúe cando a distancia entre o corpo e o centro da Terra aumenta.
O peso dun corpo na Terra:
Como peso e masa son dúas cousas diferentes, nun mesmo lugar da superficie da Terra, dous corpos con masas iguais teñen o mesmo peso, e con masas diferentes teñen pesos diferentes. E en lugares a latitudes ou altitudes diferentes, dous corpos con masas iguais poden ter pesos diferentes.
O peso dun ser humano
miniatura|Correlación entre o peso (kg) e a altura (cm) dun ser humano.
Máis ou menos, un recentemente nado ten unha masa de 3 a 4 quilogramos (coloquialmente dise que pesa de 3 a 4 quilos), e aos doce meses pesa de 9 a 12 quilos. O índice de masa corporal establece a relación entre a masa e o talle da persoa.
A fórmula para calcular o IMC é: masa corporal ("peso") dividida entre o cadrado da estatura.
Déronse casos extremos nos que a diferenza entre o peso dunha persoa e o peso medio chegaba a exceder os centos de quilogramos. Ata a data, Jon Brower Minnoch é a persoa que máis pesou da que se teñen datos, mentres que a persoa viva máis pesada é Manuel Uribe.
Outros artigos
Tương tác hấp dẫn
Manuel Oliveira Viqueira
Manuel Oliveira Viqueira, nado en Trobe (Vedra) en 1870 e finado en Buenos Aires en 1949, foi un xornalista e político galego.
Traxectoria
Emigrado á Arxentina, foi membro das comisións directivas de distintas sociedades de Teo e impulsou e dirixiu El Eco de Teo. Consistiu en 1923 a Irmandade Nazonalista Galega de Buenos Aires e participou na súa refundación en 1925, pasando a dirixir o seu voceiro A Fouce. Tamén colaborou en Céltiga. En maio de 1929 creou con Antón Zapata García e Francisco Regueira a Institución Cultural Gallega, protectora do Seminario de Estudos Galegos.
Nínive
Nínive (en acadio: Ninu(w)a, en arameo: ܢܝܢܘܐ ou נינוה, Nīnwē, A que supera as grandes cidades, como é chamada no Libro de Xonás.) era unha importante cidade asiria, próxima á actual Mosul en Iraq. Descrita no Libro de Xonás como "cidade grande excesivamente", atópase na beira oriental do Tigris, ao longo do cal se estende durante 50 quilómetros, cun ancho medio de 20 quilómetros ou máis desde o río ata os outeiros do leste. Toda esta extensa área é agora unha inmensa zona de ruínas.
Situada na confluencia entre o río Tigris e o Khosr, Nínive era un importante punto de paso das rutas comerciais que cruzaban o Tigris. Ocupaba unha posición central nas rutas entre o Mediterráneo e o Índico, unindo así o leste e o oeste, recibindo influencias e riqueza de moitos lugares. Chegou a se converter nunha das máis grandes cidades antigas da historia.
Historia
miniatura|esquerda|Plano simplificado da antiga Nínive onde se amosan as murallas e a localización das portas. Nínive é mencionada por primeira vez ao redor do ano -1800 como un templo dedicado a Ishtar, en boa parte responsábel da temperá importancia que adquiriu a cidade. Non hai demasiadas evidencias para dicir que Nínive fose construída por completo polos reis asirios durante o segundo milenio a.C. Cando Senaquerib converteu a Ninua na capital do reino a finais do século -VIII (antes foino brevemente Dur Sharrukin), esta xa era un antigo asentamento. Os nomes de monarcas posteriores como Shalmanasar I ou Tiglath-Pileser I apareceron na acrópole; ambos foron activos construtores de Assur e o primeiro deles fundou ademais Nimrud (Calah). Nínive tivo que esperar ata os neoasirios, particularmente a partir da época de Asurbanipal II en adiante, para acadar un desenvolvemento urbanístico moito maior. A partir de entón, sucesivos monarcas mantiveron e fundaron novos palacios, así como templos dedicados a Sen, Nirgal, Inanna, Shamash, Ishtar, e Nabu de Borsippa.
Foi Senaquerib o que fixo de Nínive unha cidade realmente magnífica (-700). Deseñou amplas rúas e prazas e construíu dentro do famoso "palacio sen rival", cuxo plano foi recuperado en gran parte, duns 210 por 200 metros. Tiña unhas 80 habitacións, moitas delas repletas de esculturas en súas paredes. Gran parte das taboíñas de Nínive se atoparon aquí; algunhas das principais entradas estaban flanqueadas por touros con cabeza humana. Nese tempo a área total de ocupaba uns 7 km² e 15 grandes portas franqueaban o paso nas súas murallas. Un elaborado sistema de 18 canles levaba a auga desde os outeiros ata. Atopáronse tamén algunhas partes dun magnífico acueduto erixido polo mesmo rei en Jerwan, a uns 40 km de distancia.
O esplendor de Nínive durou pouco. Ao redor de -633 o Imperio Asirio empezou a dar mostras de debilidade e os medos atacaron. Estes volveron a atacar, esta vez xunto a Babilonia e Susa, en -625.
miniatura|300px|Nínive e os principais xacementos asirios. En -612, novamente, babilonios e medos volvéronse a reunir para o asalto da cidade. O asedio durou 3 meses, durante os cales se empregaron todo tipo de tácticas, como desviar o curso do río Khosr ou atacar ao tempo por varios flancos para debilitar a defensa asiria. Finalmente, o ataque final produciuse polo leito xa seco do río. Nínive caeu e foi arrasada ata os cimentos. O imperio asirio chegou ao seu final, e os babilonios e medos repartíronse as súas provincias.
Despois de mandar durante máis de seis séculos cunha tiranía e violencia espantosa, desde o Cáucaso e o Caspio ata o Golfo Pérsico, e máis alá do Tigris ata Asia Menor e Exipto, a cidade desapareceu como un soño.
Posteriormente ás escavacións do século XIX, os coñecementos sobre o grande imperio Asirio e a súa magnífica capital eran case nulos. Vagos indicios lévannos a pensar no seu poder e grandiosidade, pero definitivamente sabemos moi pouco sobre. Outras cidades xa mortas, como Palmira, Persépole ou Tebas, deixaron tras de si ruínas para marcar as súas localizacións e mostrar o seu antigo poder; pero da imperial incluso a súa extensión era unha mera conxectura.
Na época do historiador grego Heródoto (-400), xa era parte do pasado. E cando o historiador Xenofonte pasou polo lugar na súa Anábasis, incluso o nome da cidade fora esquecido. Desaparecera de vista, e ninguén sabía da súa importancia. Nunca máis se ergueu das súas ruínas.
Arqueoloxía
miniatura|Gardas de [[Asurbanipal, baixorrelevo do seu palacio en Ninive, c. -645, Museo do Louvre.]] Na actualidade, a localización de Nínive atópase sinalada por dous grandes montículos, chamados Kouyunjik e Nebi Yunus ("Profeta Xonás" ) así como polos restos da súa muralla (unha circunferencia duns 12 km). O primeiro montículo (Kouyunjik) foi explorado en profundidade. Non obstante, no outro montículo non se fixeron demasiadas escavacións debido á presenza dun santuario musulmán dedicado ao profeta Xonás nese lugar.
No século XIX, o cónsul francés en Mosul empezou a buscar nos grandes montículos que había na outra beira do río. Os árabes que empregou neses escavacións, para a súa sorpresa, chegaron a unha edificación no montículo de Khorsabad. Investigacións posteriores do edificio demostraron que se trataba do palacio real de Sargón II, no cal se explorou en profundidade en busca de esculturas e outras reliquias.
En 1847, o mozo aventureiro británico Sir Austen Henry Layard explorou as ruínas. No montículo Kouyunjik redescubriu o palacio de Senaquerib, que tiña 71 habitacións e colosais baixorrelevos. Tamén desenterrou o palacio e a famosa biblioteca de Assurbanipal que contiña 22.000 taboíñas. O estudo da arqueoloxía de Nínive revela o poder e a gloria da antiga Asiria durante os reinados de Esarhaddon (-681 - -669) e Assurbanipal (-669 – -626).
Os traballos de exploración seguíronos Botta, George Smith e outros, nos montículos de Nebi Yunus, Nimrud, Kouyunjik e Khorsabad, e numerosos obxectos asirios foron exhumados e trasladados a museos europeos. Descubríronse multitude de palacios, coas súas decoracións e lousas esculpidas, revelando a vida e costumes deste antigo pobo, as súas formas de guerra e paz, de relixión, o estilo da súa arquitectura e a grandeza dos seus monarcas. Exploráronse as rúas da cidade e descifráronse as inscricións nos ladrillos, taboíñas e figuras esculpidas. Con iso, os segredos da súa historia puideron ser revelados.
O máis importante das recentes descubrimentos é a biblioteca de Assurbanipal. Contiña unhas dez mil taboíñas en cuneiforme nas que se describía a historia, leis e relixión de Asiria. Isto fai que sexa un dos maiores tesouros da literatura do mundo antigo. A biblioteca contiña tamén antigos documentos acadios, que son os documentos existentes máis antigos xamais atopados, probabelmente da época de Sargón de Acad.
Nalgunhas das taboíñas facíase mención ao posíbel uso de algo similar ao Parafuso de Arquimedes para elevar a auga, xunto a outras taboíñas que falaban de xardíns. Iso trae a hipótese de Nínive como unha posíbel localización dos míticos Xardíns colgantes de Babilonia.
Vaosilveiro, Frixe, Muxía
Vaosilveiro é un lugar da parroquia do Frixe no concello coruñés de Muxía na comarca de Fisterra. Tiña 6 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 1 era home e 5 eran mulleres.
Por este lugar pasa a 8ª etapa da ruta de sendeirismo do Camiño dos Faros.
Arco da vella
miniatura|200px|Arco da vella nunha fervenza. miniatura|200px|Arco da vella. [[Galicia.]] O arco da vella, arco iris ou contrasol é un efecto óptico que consiste na aparición no ceo dun arco con bandas de cores, desde o vermello até o violeta, cubrindo todo o espectro visíbel de luz, e que se produce como resultado da presenza simultánea da luz directa do sol e máis da chuvia.
A explicación deste meteoro atópase na dispersión cromática que provocan as pingas de auga condensada presentes no aire, descompoñendo os raios policromáticos procedentes do sol, e desviando o raio correspondente a cada cor cun ángulo diferente. Isto á vez débese á dependencia que exhibe o índice de refracción da auga respecto da frecuencia, longura de onda ou cor da luz, resultando en diferentes ángulos de refracción para as diferentes cores. miniatura|200px|Dispersión cromática da luz solar por unha pinga de auga (só a que dá orixe o arco primario)|esquerda
Como se pode ver no esquema seguinte, o arco da vella é unha ilusión óptica no senso de que a imaxe que resulta da descomposición espectral, fórmase na zona onde se sitúa o observador. Se un fai a proba e acode ao lugar onde semella repousar a parte vermella do arco da vella, non vai atopar luz vermella, só as pingas e a luz case aínda sen descompoñer. miniatura|200px|Formación do arco da vella|esquerda alt=Formación do arco da vella primario (interior, máis visible) e secundario (exterior, máis tenue). Ilustración de René Descartes.|miniatura|Formación do arco da vella primario (interior, máis visible) e secundario (exterior, máis tenue). Ilustración de [[René Descartes.]] Outro fenómeno asociado a este é o arco da vella secundario, que aparece a 50-53 graos respecto do primario (o habitual) e cuxa característica máis rechamante é presentar as cores na orde inversa a este. É debido á luz que sofre unha reflexión adicional antes de saír da pinga de auga (pódese ilustrar trazando os raios na pinga da figura de enriba ou nun prisma se se prefire). Só é visíbel cando o primario é moi intenso, senón a luz que sofre esta reflexión é escasa e non se percibe. miniatura|300px|centro|Arco da vella primario e secundario (nótese a inversión das cores no segundo)
Visibilidade
Os arcos da vella pódense observan sempre que haxa pingas de auga no aire e a luz solar veña por atrás do observador nunha baixa altura. Os arcos da vella máis espectaculares aparecen cando a metade do ceo está aínda escuro polas nubes de chuvia e o observador está situado nun punto co ceo claro na dirección do sol, o resultado é un arco da vella luminoso que contrasta co fondo escuro. miniatura|Arco da vella lunar nas Cataratas Vitoria. Aínda que para o ollo humano as cores reflectidas nun arco da vella lunar son máis tenues, semellando abrancazadas, en fotografías de longa exposición pódense apreciar ben diferenciadas as cores O efecto do arco da vella tamén se ve frecuentemente preto de fervenzas ou fontes. Ademais, o efecto pódese crear artificialmente dispersando pingas de auga no aire nun día de calor. Os arcos da vella lunares son raros pero ás veces pódense observar en noites de lúa chea aínda que con cores máis tenues, xa que a percepción visual dos humanos para as cores é pobre con pouca luz e xa que logo os arcos da vella lunares percíbense como brancos.
O arco da vella na cultura popular galega
Xa aparece citado na Biblia, como representación da paz que Deus mandou ós homes, e xa en Roma contaban que bebía a auga dos ríos e dos mares, crenza que Eladio Rodríguez di que se mantiña na Galicia do século XX e que defendera o padre Sobreira.
Crese tamén que a tal vella utilizaba o arco para baixar á terra para levarse algún meniño o unha moza, de onde vén a cantiga popular para defenderse: Arco da vella, vaite de aí, que as nenas bonitas non son pra ti.
Finalmente, outra crenza popular relacionada co arco da vella é a existencia dun tesouro agochado alí onde o arco toca a terra.
Constantino García recolleu tamén as variantes arco de vella, arco das vellas, arco de vellas e arco das bruxas. Cando o arco da vella é de maior tamaño denomínano arco das mozas ou arco das novas; e cando é dobre, o de cores máis tenues chámase arco novo.
Outras variantes son: arco de lúas, arco do ceo, arco do trono, circo da vella, gancho da vella, marco da vella, marco das vellas, risco da vella, seña da auga, a ponte coloreada e as sete colores.
Refraneiro
miniatura|300px|Arco da vella,/ vaite de aí, que as nenas bonitas non son pra ti
Mercedes-Benz Superdome
Historia
O estadio foi inaugurado o 3 de agosto de 1975, cerca de catro anos despois do comezo da súa construción en 1971, en terreos que pertencían ao cemiterio de Girod Street, o cal foi demolido para a construción desta instalación deportiva. Desde o seu comezo serviu como estadio local dos New Orleans Saints da National Football League (NFL), sendo o recinto sede de sete Super Bowls: a XII de 1978 gañada polos Dallas Cowboys, a XV de 1981 dos Oakland Raiders, a XX de 1986 dos Chicago Bears, a XXIV de 1990 dos San Francisco 49ers, a XXXI de 1997 dos Green Bay Packers, a XXXVI de 2002 dos New England Patriots e a XLVII de 2013 dos Baltimore Ravens. O Superdome resultou severamente afectado polo Furacán Katrina de 2005. Con todo, serviu como refuxio para miles de persoas para un dos peores eventos meteorolóxicos da historia dos Estados Unidos. Debido a iso, estadio sufriu unha remodelación e foi reinaugurado en 2006.
700px|miniatura|center|Panorámica do estadio.
Super Bowl
A seguinte é unha lista das edicións da Super Bowl disputadas no Superdome.
Guldrís, Rendal, Arzúa
Guldrís é un lugar da parroquia de Rendal no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Segundoo INE en 2010 tiña 43 habitantes (24 homes e 19 mulleres).
Tappara
O Tappara é un equipo profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Tampere (Finlandia). Actualmente compite na SM-liiga, a máxima categoría do hóckey sobre xeo finlandés, sendo o equipo máis laureado da competición con 17 títulos, 10 dos cales conseguindo trala profesionalización da competición en 1975, sendo deste xeito o equipo máis laureado do hóckey sobre xeo profesional finlandés xunto co TPS de Turku, que conta tamén con 10 títulos dende 1975. Foi fundado en 1955 e xoga os seus partidos como local no Nokia Arena, un pavillón con capacidade para 13 455 persoas que comparte con Ilves.
Pavillón
Dende 1965, Tappara xoga os seus partidos como local no Tampereen jäähalli. Coa finalización do novo Uros Live, tanto Tappara como Ilves pasarán a disputar os seus partidos como locais no novo recinto:
Capitáns
miniatura|250px|[[Kristian Kuusela, capitán de Tappara dende 2018, coa camisola de Espoo Blues en 2011.]] Dende a creación da SM-liiga en 1975, Tappara tivo 18 capitáns:
{|
Xogadores destacados
miniatura|157px|Janne Grönvall miniatura|157px|Janne Ojanen
Adestradores
miniatura|250px|[[Jukka Rautakorpi dirixiu a Tappara en cinco etapas.]] Ao longo da súa historia Tappara tivo 24 adestradores:
Raúl Carlos Gunche López
Raúl Carlos Gunche López foi un empresario e político galego.
Tappara
Adestradores
{|
Raúl Carlos Gunche López
Traxectoria
Fillo de Carlos E. Gunche Rodríguez. Director xerente de Industria Metalífera Española. Foi nomeado alcalde de Redondela en novembro de 1943, permanecendo no cargo até 1947.
Tappara
Patinaxe artística
miniatura|A dobre medallista europea [[Kiira Korpi formouse na sección de patinaxe artística do Tappara.]] En 1986 fundouse a sección de patinaxe artística sobre xeo do Tappara. A sección era en 2022 o club máis grande desta modalidade na rexión de Tavastia, e un dos máis grandes e exitosos de toda Finlandia. As patinadoras e patinadores do club están afiliados á Federación Finlandesa de Patinaxe Artística sobre Xeo. No club comezou a súa carreira a dobre medallista europea Kiira Korpi en 1993.
A sección traballa tanto a patinaxe individual, a patinaxe de formacións, a patinaxe para persoas afeccionadas, así como a escola de patinaxe.
Tappara Hall Of Fame
miniatura|300px|O Tappara Hall Of Fame no interior do Tampereen jäähalli. O día 3 de febreiro de 2018 Tappara inaugurou o seu Hall of Fame nun espazo dentro do Tampereen jäähalli nos momentos previos ao partido que o equipo disputou fronte a Jukurit. O Tappara Hall of Fame homenaxea ás persoas que máis contribuíron ao desenvolvemento do club, así como das personalidades do seu predecesor, o TBK. Na súa inauguración incluironse 41 nomes, entre os que figura a patinadora Kiira Korpi, ao contar o club tamén cunha sección de patinaxe artística, da que é a principal figura.
Trátase do terceiro espazo deste tipo no hóckey finlandés, seguindo o camiño iniciado por TPS e Pelicans.
As personalidades introducidas son elixidas por un comité integrado pola administración de Tappara ry e Tamhockey Oy, así como un representante dos xogadores e un elector externo. Os seguintes son os nomes introducidos no Tappara Hall Of Fame dende a súa fundación:
1019
Mortes
historia ano a ano
Magda Donato
Magda Donato, pseudónimo de Carmen Eva Nelken Mansberger, nada o 6 de febreiro de 1898 en Madrid e finada o 3 de novembro de 1966 en Cidade de México, foi unha xornalista, dramaturga, narradora e actriz española que tivo que se exiliar en México tras a Guerra Civil Española. Foi irmá da escritora e política Margarita Nelken.
Biografía
Naceu en Madrid no seo dunha familia comerciantes de ascendencia xudeu-alemá. O seu pai era un xoieiro español, e a súa nai, nada en Francia, era filla dun reloxeiro que, en 1889, fora a Madrid a traballar como reloxeiro de palacio e, ademais, que posuíu unha reloxaría e xoiaría na Puerta del Sol, nº 15 de Madrid. A súa rica familia proporcionoulle unha esmerada educación superior, pouco común para as mulleres nese momento.
Decontado, en 1917, comezou a escribir no xornal El Imparcial, diario da familia Gasset, e máis tarde noutros xornais madrileños como Estampa, El Liberal e La Tribuna. Asinaba os seus artigos como Magda Donato, para autoafirmarse fronte á súa irmá máis vella, Margarita Nelken.
Nos anos trinta realizou para o diario Ahora unha serie chamada Reportajes vividos, nos que coñeceu desde dentro un hospital psiquiátrico, un albergue de mendigos e un cárcere de mulleres.
Barrantes, Tomiño
San Vicente de Barrantes é unha parroquia do concello de Tomiño na provincia de Pontevedra. No ano 2014 tiña 928 habitantes (457 homes e 471 mulleres) segundo o IGE. Pertence ó arciprestado da Guarda-Tebra, na diocese de Tui-Vigo.
Magda Donato
Biografía
En 1939 veuse obrigada a saír ao exilio pola guerra civil española, foi a Francia, e en novembro de 1941 chegou a México, onde iniciou a súa carreira como actriz no grupo Les comediéns de France. Escribiu xunto coa súa parella Salvador Bartolozzi obras de teatro para nenos como Pinocho en el país de los cuentos ou Las aventuras de Cucuruchito y Pinocho, estreadas en México durante a década de 1940. Algunhas das súas películas máis coñecidas foron La liga de las muchachas (1949), Curvas peligrosas (1950), El amor no es negocio (1949) e Caperucita y Pulgarcito contra los monstruos (1960). O seu labor como actriz sería recoñecido en 1960 co premio á mellor actriz concedido pola Agrupación de Críticos de Teatro.
Barrantes, Tomiño
Patrimonio
A igrexa parroquial de San Vicente é de orixe románica, é formou parte do mosteiro de San Salvador de Barrantes, fundado na terceira década do século XII.
Magda Donato
Biografía
Tras a súa morte o 3 de novembro de 1966 en Cidade de México, creouse o Premio Magda Donato co fin de recoñecer e premiar a mellor obra escrita do ano, premio que foi administrado pola Asociación Nacional de Directores y Actores (ANDA) ata a súa desaparición en 1973.
Barrantes, Tomiño
Patrimonio
De sur a norte, nesta parroquia se atopan :
Música
A Banda de Gaitas de San Vicente de Barrantes, dirixida por Hipólito Cabezas, gañou a XVIII Liga Galega de Bandas de Gaitas.
Festas
Celébranse tres festas: a de San Xosé Obreiro, o 30 de abril e 1 de maio, a romaría de Grixó, o terceiro domingo de agosto, e a festa de San Miguel, o 29 de setembro.
No monte da Pedrada, o cumio máis alto do concello, celébrase en xullo unha romaría na honra da virxe da Magdalena.
Copa de Acerbaixán de Fútbol
A Copa de Acerbaixán de Fútbol é o principal torneo eliminatório do fútbol masculino de Acerbaixán.
Finais
miniatura|right|270px|O [[Estadio Tofiq Behramov acolle frecuentemente a final da Copa do Acerbaixán.]]
Un ás na manga
Un ás na manga (en Crime and Passion, tamén coñecido en Ace Up My Sleeve), é un filme de 1976.
Estreouse en galego o 14 de novembro de 1988 a través da TVG.
Plasmodium falciparum
Plasmodium falciparum é unha especie de protozoos parasitos causante da malaria ou paludismo en humanos, xunto con outras especies do xénero Plasmodium. Transmíteo a femia do mosquito do xénero Anopheles. A malaria causada por esta especie (tamén chamada malaria maligna ou falciparum ) é a forma máis perigosa de malaria, e coas maiores taxas de complicacións e mortalidade. En 2006, houbo uns 247 millóns de casos de infeccións de malaria humana (98% en África, 70% entre a poboación de 5 anos ou menos). A súa prevalencia é maior na África subsahariana ca en calquera outra rexión do mundo; na maioría dos países africanos un 75% dos casos de malaria débense ao P. falciparum, mentres que na maioría dos demais países nos que se dá a malaria, predominan outros plasmodios menos virulentos. Case todas as mortes por malaria son causadas por P. falciparum.
Introdución
A malaria está causada por unha infección por protozoos do xénero Plasmodium. O nome malaria, do italiano mala aria (mal aire), procede da vinculación suxerida por Giovanni Maria Lancisi (1717) entre a malaria e os vapores velenosos das pantanos. O nome da especie vén do latín falx (fouce), e parere (parir). O microorganismo foi visto por primeira vez por Charles Louis Alphonse Laveran en 1880 no hospital militar de Constantina (Alxeria), e tratábase dun microgametocito en exflaxelación do plasmodio. Patrick Manson (1894) presentou a hipótese de que os mosquitos podían transmitir a malaria. Esta hipótese foi confirmada independentemente por Giovanni Battista Grassi e Ronald Ross en 1898. Grassi (1900) propuxo un estadio exoeritrocítico no ciclo de vida, confirmado posteriormente por Short, Garnham, Covell e Shute (1948), que encontrou Plasmodium vivax no fígado humano.
No mundo, a malaria é a enfermidade parasitaria máis significativa dos humanos, e cóbrase cada ano a vida de máis nenos ca calquera outra enfermidade infecciosa. Desde 1900, a área do mundo exposta á malaria reduciuse á metade, pero aínda así actualmente están expostas a ela 2.000 millóns de persoas. A morbilidade e a mortalidade é substancial. As taxas de infección en nenos nas áreas endémicas é da orde do 50%. A redución na incidencia da malaria coincide cun incremento da produción económica.
Non existen vacinas efectivas contra ningunha das seis ou máis especies de plasmodios causantes da malaria humana, mais os medicamentos contra ela lévanse empregando desde hai séculos. En 1640, Huan del Vego utilizou por primeira vez a tintura de codia de Cinchona (árbore da quinina) para tratar a malaria; os indios nativos do Perú e Ecuador levábana usando desde moito antes para tratar as febres. Pouco despois foi introducida en Europa. Richard Morton (1696) presentou a primeira descrición detallada do cadro clínico da malaria e do seu tratamento con quinina. Gize (1816) estudou a extracción de quinina cristalizada da codia de Cinchona, e Pierre Joseph Pelletier e Joseph Bienaimé Caventou (1820) en Francia extraeron os alcaloides de quinina puros, aos que lle deron os nomes de quinina e cinchonina.
Ciclo de vida de Plasmodium
O ciclo de vida de todos as especies de Plasmodium é complexo e pasa por varios estadios, como esporozoíto, merozoíto, esquizonte, gametocito, microgameto, oocineto e ooquiste (vídeo do ciclo de vida).
No fígado
A infección en humanos empeza coa picada da femia do mosquito Anopheles. Das glándulas salivares do insecto libérase o esporozoíto do protozoo, que entra na corrente sanguínea cando o insecto inxecta saliva para chuchar sangue, e invade rapidamente as células do fígado (hepatocitos), de modo que os esporozoítos desaparecen da circulación en 30 minutos. Durante os seguintes 14 días no caso de P. falciparum, os parasitos do estadio hepático diferéncianse e sofren multiplicación asexual, orixinando decenas de miles de merozoítos, que saen do hepatocito.
Nos eritrocitos
Os merozoítos invaden os glóbulos vermellos (eritrocitos) do sangue humano, orixinan trofozoítos con forma de anel e despois sofren unha rolda adicional de multiplicación, orixinando un esquizonte, que produce de 12 a 16 merozoítos. A duración deste estadio eritrocítico do ciclo de vida do parasito depende da especie de parasito considerada: un ciclo irregular en P. falciparum, 48 horas en P. vivax e P. ovale, e 72 horas en P. malariae. As manifestacións clínicas da malaria, febre e calafríos, están asociadas coa rotura síncrona dos eritrocitos infectados. A liberación dos merozoítos causa a infección de máis eritrocitos. Non todos os merozoítos se dividen en esquizontes, senón que algúns se diferencian en formas sexuais, os gametocitos machos e femias. Estes gametocitos son succionados pola femia do mosquito Anopheles cando se alimenta de sangue.
No insecto
Dentro do intestino do insecto, o gametocito macho sofre unha división nuclear rápida, producindo oito microgametos flaxelados, os cales fertilizan aos microgamentos femininos. O resultado é un oocineto, que atravesa a parede intestinal do mosquito e enquístase no exterior da parede intestinal en forma de ooquiste. Pouco despois, o ooquiste rompe, liberando centos de esporozoítos no interior da cavidade corporal do mosquito, desde onde finalmente migran ás glándulas salivares do mosquito, e o ciclo volve a comezar.
Patoxénese
Plasmodium falciparum causa malaria grave debido a unha propiedade característica que non presentan outros parasitos da malaria humana, que é o secuestro. Dentro do ciclo do estadio sanguíneo asexual de 48 horas, as formas maduras cambian as propiedades da superficie dos eritrocitos infectados, o que fai que se adhiran á superficie dos vasos sanguíneos, proceso chamado citoadherencia. Isto orixina a obstrución da microcirculación e produce a disfunción de múltiples órganos, como o cerebro na malaria cerebral.
Aparencia microscópica
miniatura|280px|Frotis sanguíneo dun cultivo de P. falciparum (cepa K1, formas asexuais), con varios eritrocitos con estadios do parasito en anel no seu interior. Preto do centro hai un esquizonte e á esquerda un trofozoíto. O método preferido polos profesionais da Medicina para diagnosticar a malaria e determinar a especie de Plasmodium causante da infección é o exame microscópico de películas de sangue no laboratorio. Cada especie ten unhas características físicas distintivas que son aparentes vistas co microscopio. En P. falciparum, só se poden ver no sangue periférico os trofozoítos iniciais (forma en anel) e os gametocitos. É raro ver trofozoítos maduros ou esquizontes nos frotis de sangue periférico, xa que normalmente están secuestrados nos tecidos. Os eritrocitos parasitados non están agrandados, e é común ver células con máis dun parasito no seu interior. En certos casos, vense puntos vermellos con forma de coma febles chamados "puntos de Maurer" na superficie do eritrocito. Os puntos con forma de coma poden tamén aparecer como manchas con forma de pera.
P. falciparum e a anemia falciforme
As persoas con anemia de células falciformes presentan unha parasitemia reducida cando as comparamos cos individuos do tipo salvaxe para a proteína hemoglobina dos eritrocitos. Os estudos mostraron que estas desviacións xenéticas na hemoglobina do estado normal proporcionan protección contra o parasito mortal da malaria.
Dos catro parasitos que orixinan malaria, P. falciparum causa a forma máis grave e de maior risco de mortalidade. A malaria é frecuente en países tropicais cunha incidencia de 300 millóns de casos ao ano e unha taxa de mortalidade de 1 a 2 millóns anuais. Aproximadamente o 50% de todas as infeccións por malaria están causadas polo P. falciparum. Despois dunha picada dun mosquito Anopheles infectado, os esporozoítos do plasmodio devastan o corpo humano infectando primeiro o fígado. No fígado os esporozoítos sofren un desenvolvemento asexual e liberan merozoítos á corrente sanguínea. Os trofozoítos desenvólvense máis e reprodúcense invadindo os glóbulos vermellos. Durante o ciclo de reprodución, o Plasmodium falciparum produce ata 40.000 merozoítos nun día. Outros esporozoos do sangue humano como Plasmodium vivax, Plasmodium ovale, e Plasmodium malariae, causan tamén malaria pero non teñen un ciclo de invasión tan produtivo. O proceso de explosión dos eritrocitos ao liberaren o parasito non produce síntomas, pero a destrución das células causa anemia, xa que a medula ósea non pode compensar os grandes danos producidos. Cando rompen os eritrocitos, os residuos de hemocina causan a liberación de citocinas, calafríos, e despois febre.
Os trofozoítos de Plasmodium falciparum desenvolven protuberancias pegañentas nos eritrocitos, polas cales despois se adhiren ás células endoteliais dos vasos sanguíneos, e deste modo evitan a súa eliminación no bazo. A natureza adhesiva adquirida polos eritrocitos pode causar malaria cerebral cando as células secuestradas impiden a correcta oxixenación do cerebro. Entre os síntomas da malaria cerebral están as alteracións da conciencia, convulsións, trastornos neurolóxicos, e coma. Outra complicación causada pola malaria inducida por Plasmodium falciparum é a inmunosupresión avanzada.
Os individuos co trazo falciforme e anemia falciforme benefícianse de que teñen as protuberancias adherentes alteradas. A parasitemia (a capacidade do parasito de infectar) prodúcese porque os merozoítos dos parasitos que causan a malaria invaden o eritrocito en tres posibles fases: contacto, adhesión e endocitose. Os individuos que sofren de anemia falciforme teñen eritrocitos deformados e esta deformación interfire coa fase de adhesión do parasito e o Plasmodium falciparum e os outros plasmodios da malaria teñen dificultades para realizar a endocitose.
Estes individuos presentan unha reducida adhesión se os comparamos con individuos con hemoglobina normal debido a deferentes interaccións entre proteínas. En circunstancias normais, os merozoítos entran nos eritrocitos por medio dúas interaccións dependentes da proteína PfEMP-1. Estas interaccións promoven unha resposta inflamatoria á malaria asociada cos síntomas de calafríos e febre. Cando estas proteínas están danadas, como nos casos de anemia falciforme, os parasitos non poden experimentar as interaccións de citoadherencia e non poden infectar as células, polo que os individuos con anemia falciforme e os que levan o trazo falciforme teñen menores cargas do parasito e unha duración máis curta dos síntomas do que os individuos con eritrocitos normais. .
As persoas con anemia falciforme poden tamén experimentar unha redución notable dos síntomas da malaria porque os trofozoítos de Plasmodium falciparum non poden unirse á hemoglobina para formar protuberancias pegañentas. Sen estes complexos de unión, que son unha característica exclusiva das infeccións por Plasmodium falciparum, os eritrocitos non se adhiren ás paredes endoteliais dos vasos sanguíneos, e as persoas infectadas non experimentan síntomas como a malaria cerebral.
A razón de que a selección natural non eliminase a anemia falciforme podería ser que as persoas co trazo falciforme están favorecidas en zonas onde as infeccións por malaria son endémicas. A malaria mata entre 1 e 2 millóns de persoas ao ano. É a principal causa de morte entre os nenos en zonas tropicais. As persoas coa deformación das células falciformes poden loitar contra o plasmodio mellor e non chegan a estar entre as vítimas das mortes por malaria. Xa que logo, os individuos que expresan ou portan os xenes para este trazo son seleccionados favorablemente, e o trazo permanece na poboación. Non debe sorprender, pois, que as rexións onde hai anemia falciforme e as rexións onde hai malaria coincidan.
Vectores coñecidos
Son os mosquitos do xénero Anopheles. O principal vector é: Outros vectores secundarios son:
Orixe e evolución
O parente máis próximo de Plasmodium falciparum é Plasmodium reichenowi, que parasita a chimpancés. P. falciparum e P. reichenowi non están moi relacionados coas outras especies de Plasmodium que parasitan a humanos ou a mamíferos en xeral. Propúxose que estas dúas especies se orixinaron a partir de parasitos de aves, pero as análises máis recentes non apoian dita idea, senón que suxiren que a capacidade de parasitar a mamíferos evolucionou soamente unha vez no xénero Plasmodium.
Novas evidencias baseadas na análise de máis de 1.100 secuencias de ADN mitocondrial, do apicoplasto, e dos cromosomas nucleares indican que Plasmodium falciparum puido terse orixinado como especie a partir dunha liñaxe presente nos gorilas.
Segundo esta teoría, P. falciparum e P. reichenowi poden ambos os dous representar cambios de hóspede do parasito a partir dunha liña ancestral que primitivamente infectaba aos gorilas; P. falciparum pasou a infectar principalmente a humanos e P. reichenowi especializouse en chimpancés. O debate sobre a evolución de Plasmodium falciparum continua actualmente e seguirán a facerse estudos xenéticos.
Descubriuse unha terceira especie que parece estar relacionada coas outras dúas: Plasmodium gaboni. Esta suposta especie coñécese actualmente (ano 2009) só a partir de dúas secuencias de ADN e haberá que agardar a unha descrición completa da especie antes de que esta sexa aceptada como válida.
As análises de reloxos moleculares indican que P. falciparum é tan antigo como a liña evolutiva humana; e que as dúas especies diverxiron ao mesmo tempo ca os humanos e os chimpancés. Porén, os baixos niveis de polimorfismo no xenoma de P. falciparum suxiren unha orixe moito máis recente. Pode ser que exista esta discrepancia porque P. falciparum é antigo, pero a súa poboación sufriu recentemente unha grande expansión. Algunhas evidencias indican que P. reichenowi foi o antepasado de P. falciparum. O momento en que tivo lugar deste evento non está claro actualmente pero propúxose que puido ter ocorrido hai uns 10.000 anos.
Máis recentemente, P. falciparum evolucionou en resposta ás intervencións humanas. A maioría das cepas da malaria poden tratarse con cloroquina, pero P. falciparum desenvolveu resistencia a este tratamento. Tamén se usou unha combinación de quinina e tetraciclina, pero hai cepas de P. falciparum que están a adquirir unha crecente resistencia a este tratamento tamén. Varias cepas de P. falciparum presentan cada vez máis resistencia a diversos tratamentos. Con frecuencia a resistencia da cepa depende da rexión do mundo onde se produciu a infección. Moitos casos de malaria que proceden de partes do Caribe e do oeste do Canal de Panamá ou do Próximo Oriente e Exipto poden a miúdo tratarse con cloroquina, xa que non desenvolveron resistencia. Case todos os casos contraídos en África, India, e sueste asiático adquiriron resistencia a esta medicación e houbo casos en Tailandia e Camboxa nos cales a cepa era resistente a case todos os tratamentos. A miúdo a cepa adquire resistencia a un tratamento en zonas onde o seu uso non está estritamente regulado.
Como moitos Apicomplexa, os parasitos da malaria teñen un plastidio similar ao cloroplasto das plantas, que probablemente adquiriron ao fagocitar (ou ser invadido por) unha alga eucariota, e reter o plastidio da alga como un orgánulo característico envolto en catro membranas (ver endosimbiose). O plastidio dos Apicomplexa, chamado apicoplasto, é un orgánulo esencial para eles, xa que se cre que está implicado na síntese de lípidos e outros varios compostos, e proporciona unha diana atractiva para o desenvolvemento de drogas antimalaricas, especialmente tendo en conta a crecente resistencia á cloroquina e outros axentes antimaláricos existentes.
Vacina
Aínda que unha vacina contra a malaria é unha necesidade urxente, os individuos infectados nunca desenvolven unha inmunidade completa esterilizante, o que fai que as perspectivas de obter a vacina sexan escasas. O parasito vive dentro das células, onde está en boa medida agochado da vixilancia do sistema inmunitario. A infección ten un profundo efecto no sistema inmunitario, que inclúe a inmunosupresión. As células dendríticas sofren un defecto de maduración ao interaccionaren con eritrocitos infectados e quedan incapacitadas para inducir unha inmunidade protectora do estadio hepático. Os eritrocitos infectados adhírense directamente e activan a linfocitos B periféricos de doantes non inmunes. Os produtos do xene var, un grupo de antíxenos de superficie expresados profusamente, únense aos fragmentos Fab e Fc das inmunoglobulinas humanas dun modo similar ao da proteína A de Staphylococcus aureus, o cal pode protexer en parte ao parasito da acción do sistema inmunitario humano. Malia as escasas perspectivas dunha vacina que dea unha protección completa, pode ser posible desenvolver unha vacina que reduza significativamente a gravidade da malaria en nenos nas áreas endémicas. Están probándose novas vacinas actualmente.
Hogar
Hogar é un filme español de 2020 dirixido e escrito por David Pastor e Àlex Pastor.
Estreouse en Netflix o 25 de marzo de 2020.
Centro de entretemento de Khan Shatyr
O Centro de entretemento de Khan Shatyr é un edificio transparente da cidade de Astana, a capital de Casaquistán. O proxecto arquitectónico deuno a coñecer o Presidente de Casaquitán Nursultan Nazarbayev o 9 de decembro de 2006 e inaugurouse en xullo de 2010. Foi deseñado polo arquitecto británico e Premio Pritzker Norman Foster.
A tradución literal de Khan Shatyr sería "a tenda do Khan" en referencia á tenda que un gobernante nómade casaco empregaba durante as súas campañas e a estrutura do propio edificio estaría inspirada neste tipo de tenda. Con 150m de altura, ten unha base elíptica de 200 m que cobre unha área de 100 000m m2. Debaixo da carpa, ten unha área maior que 10 estadios de fútbol, cun parque interno a escala urbana, con zona comercial e de entretemento con prazas e rúas, un río, un minigolf e un resort de praia interior.
Este é o segundo edificio de Foster na capital centroasiatica, despois do Palacio da Paz e a Reconciliación.
Loalo, Frixe, Muxía
Loalo é un lugar da parroquia do Frixe no concello coruñés de Muxía na comarca de Fisterra. Tiña 33 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 20 eran homes e 13 eran mulleres.
Independent Worm Saloon
Independent Worm Saloon é o sexto álbum da banda estadounidense de rock alternativo Butthole Surfers, publicado o 23 de marzo de 1993 a través do selo Capitol Records.
Cancións extra da reedición en CD no Xapón
Estas tres cancións extra tamén se incluían nun vinilo en 10" promocional enviado ás radios universitarias. "Ghandi" foi posteriormente incluída en Humpty Dumpty LSD.
Outarelo, Rendal, Arzúa
Outarelo é un lugar da parroquia de Rendal no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Tiña 8 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 4 eran homes e 4 eran mulleres.
Malmö
Malmö, situada no Condado de Escania (Skåne, en sueco), é a terceira cidade máis grande de Suecia con 270.000 habitantes. O seu desenvolvemento vai dende a industrialización ata converterse aos poucos nunha cidade universitaria.
Idade Media
esquerda|miniatura|Cidade fortificada de Malmö, segundo o [[Civitates orbis terrarum (1588).]] Considérase que Malmö foi fundada entre os séculos XII e XIII, cando a rexión de Escania pertencía ao reino de Dinamarca. Nos anos 1200 erixiuse unha pedanía costeira entre a igrexa de Copenhaguen e o arcebispado de Lund. Máis tarde ordenouse construír unha fortaleza no mesmo punto. A partir de 1275 podíase cruzar o estreito de Øresund por barco, o cal impulsou o desenvolvemento comercial de Malmö ao estar dentro da ruta da Liga Hanseática.
En 1319 comezaron as obras da Igrexa de San Pedro, a primeira igrexa gótica de ladrillos dentro das fronteiras actuais de Suecia.
Xa no século XV, Malmö superara en importancia a Lund e era unha das cidades máis poboadas de Dinamarca con aproximadamente 5000 habitantes, un importante mercado e unha puxante industria pesqueira de arenques. Durante o reinado de Erico de Pomerania produciuse a creación da aduana de Øresund (1429), a construción do primeiro castelo de Malmö (1434) e a entrega en 1437 do escudo de armas local: unha cabeza de grifón, máis tarde convertida en símbolo representativo de Escania. Malmö foi tamén un dos primeiros lugares escandinavos que adoptou o luteranismo durante a reforma protestante.
A estrutura orixinal do castelo de Malmö foi derruída a comezos do século XVI, e o rei Cristián III de Dinamarca ordenou a súa reconstrución na década de 1530. Entre 1568 e 1573, a fortaleza foi tamén a prisión de James Hepburn, IV conde de Bothwell, terceiro marido da raíña María I de Escocia.
Idade Moderna
Os conflitos continuaron a comezos do século XVIII, cando as tropas danesas entraron en Malmö durante a Gran Guerra do Norte (1709). Un ano despois, o batallón sueco a cargo do xeneral Magnus Stenbock logrou expulsar aos daneses e retomar o control. Todos estes episodios, sumados á chegada da peste bubónica, rebaixaron a poboación local a pouco máis de 300 habitantes na década de 1720.
As autoridades suecas asumiron a reconstrución de Malmö cando a situación xa se había estabilizado. Ademais da inauguración dun novo porto en 1775, desenvolvéronse servizos básicos como escolas, hospitais, a central eléctrica e unha planta de tratamento de augas residuais.