cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sebastián Piñera
Estalido social de 2019
miniatura|[[Palacio de la Moneda protexido por carabineiros o 18 de outubro de 2019]] En outubro de 2019, un incremento nas tarifas do transporte público de Santiago de Chile derivou nas maiores protestas da Historia de Chile. Entre o 7 e o 17 de outubro comezaron as primeiras "evasións masivas", é dicir, un xeito de protestar consistente en evitar o pago do billete do transporte público, neste caso o metro da capital. Durante varios días, os manifestantes, autoconvocados polas redes sociais, superaron a capacidade de control do metro que acabou rexistrando perdas por valor de 500 millóns de pesos. O venres 18, malia a estaren as estacións protexidas polos carabineiros, o servizo do metro colapsou e a mobilidade da capital viuse seriamente afectada. Ao longo desa tarde tamén se rexistraron cargas policiais e actos vandálicos deixando a unha estudante ferida. No serán do venres 18 o goberno decretou a aplicación da Lei de Seguridade Interior, unha lexislación excepcional, e pechou durante a fin de semana o servizo de metro. Con todo durante esa noite sucedéronse episodios de protesta e violencia, mentres que se difundiu unha fotografía de Piñera canda a súa familia celebrando o aniversario dun dos seus netos nunha pizzería. A imaxe, difundida nas redes sociais, foi para moitos, tanto a nivel nacional como internacional, un símbolo da desconexión do presidente coa realidade do país.
Na madrugada do venres 18 ao sábado 19, Piñera ofreceu unha declaración na que anunciaba o establecemento do Estado de Emerxencia en Santiago e parte da Rexión Metropolitana. Isto significadaba a militarización da orde pública e a limitación das liberdades de reunión e circulación e decretouse un toque de queda durante a noite. Ao longo dese día as medidas de Estado de Emerxencia e o toque de recollida foi ampliado á totalidade da Rexión Metropolitana e á de Valparaíso e á provincia de Concepción, afectando ás principais cidades do país. Foi a primeira vez que se empregaba esta medida para evitar protestas dende a ditadura de Pinochet, se ben fora usado por mor de catástrofes naturais na democracia. Malia a estas medidas, as protestas continuaron afectando ás principais cidades chilenas, causando ás veces episodios violentos como saqueos e enfrontamentos coas forzas de seguridade. Sebastián Piñera declarou entón que ofrecía diálogo paralizando o incremento do prezo do metro, aínda que alertou contra as protestas. A retórica do presidente endureceuse chegando a falar de "grupos criminais organizados" como responsables dos disturbios e de que Chile estaba "en guerra contra un inimigo poderoso" e que os que participaban nas protestas violentas estaban "en guerra contra todos os chilenos de boa vontade que queremos vivir en democracia". O domingo 20 Santiago de Chile e as principais cidades do país acolleron multitudinarias manifestacións de apoio ás protestas. A pesar do seu carácter pacífico, efectivos de carabineiros e do exército dispersaron algunhas mediante a forza habendo agresións a xornalistas. miniatura|Fotografía da histórica "marcha máis grande de Chile" o 25 de outubro de 2019 en Santiago de Chile. Durante os días posteriores, Piñeira anunciou un conxunto de medidas de tipo social que recollían aumentos salariais e das pensións, estabilidade nos prezos da enerxía ou a ampliación dos seguros médicos, máis non resultou suficiente. O venres 25 tivo lugar a "marcha máis grande de Chile" que mobilizou a 1 200 000 persoas na capital e, estímase, a uns de 3 000 000 de chilenos.
A resposta policial ante as protestas foi criticada pola súa dureza describíndose numerosos casos de brutalidade. Informes de institucións como Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos e da Comisión Interamericana de Dereitos Humanos, así como de organizacións non gobernamentais como Amnistía Internacional e Human Rights Watch, testemuñaron numerosos usos excesivos da violencia por parte das forzas de seguridade incluíndo mortes, lesións, violencia sexual ou privacións arbitrarias de liberdade.
Ante estas acusacións, houbo momentos políticos encamiñados á censura da política de Piñera e o seu goberno. Deste xeito, o Congreso Nacional acabou por inhabilitar por 5 anos ao ministro do Interior, Andrés Chadwick. Tras isto, Piñera nomeou como o seu substituto a Gonzalo Blumel, un estreito colaborador.
Tamén, un grupo de deputados de esquerda propuxo a destitución do xefe do Estado en novembro de 2019. A proposta non prosperou, sendo rexeitada na primeira votación da Cámara de Deputados por 79 votos en contra e 73 a favor.
Proceso constituínte
Ante a magnitude do descontento social mostrado dende outubro de 2019, diferentes sectores comezaron a pronunciarse a favor dunha cambio profundo da Constitución de 1980, aprobada durante a ditadura de Augusto Pinochet. Deste xeito, ante a presión de organizacións sociais, sindicais, políticas e xurídicas, Sebastián Piñera fixo anuncios pouco claros nos que non desbotaba dunha reforma estrutural do texto. Finalmente, o 10 de novembro de 2019, o ministro do Interior, Gonzalo Blumel, confirmou que o goberno comezaría un proceso de redacción dunha nova Constitución mediante un "Congreso Constituínte" e un referendo para a ratificación da carta magna que se elaborara. Malia a que a oposición valorou que o executivo se abrise a unha nova Constitución rexeitou a forma de redactala, propondo unha asemblea constituínte electa para tal fin, a chamada Convención Constitucional. O 15 de novembro, goberno e oposición acordaron celebrar un duplo plebiscito simultáneo no que se preguntase á cidadanía se querían unha nova Constitución e o xeito de facelo, optando entre a Convención Constitucional ou unha convención mixta na que se escollese a parte dos seus integrantes mentres que o resto serían designados polo Congreso. Sebastián Piñera asinou a lei para convocar o referendum o 23 de decembro de 2019. miniatura|Carteis con recordatorios de seguridade contra o covid-19 no plebiscito de 2020 A consulta, fixada para o 26 de abril de 2020, tivo que ser adiada ata o 25 de outubro pola pandemia de covid-19 que afectou ao país dende marzo de 2020. Os resultados deixaron un 78,28% a favor de redactar unha nova Constitución e case un 79% a favor de que a elaborase a Convención Constitucional. Piñera reaccionou aos resultados cualificándoos como unha vitoria da democracia.
Protección da infancia e "Axenda Muller"
O seu segundo goberno asumiu o compromiso de mellorar a protección da infancia, especialmente na loita contra os abusos, e de garantir a igualdade entre home e muller mediante a chamada Axenda Muller, un paquete de medidas para lograr unha maior equidade, e unha reforma constitucional que compromete ao Estado a garantir a igualdade.
Inmigración
Aínda que a política de inmigración de Chile estaba regulada por un decreto de 1975 que buscaba restrinxir este movemento, durante a década do ano 2010 aumentou a entrada de poboación procedente doutros países, concretamente de Venezuela. Nun primeiro momento, levou a cabo unha regularización de 300 000 inmigrantes e Piñera anunciou certa flexibilización para venezolanos e haitianos alegando cuestións humanitarias. Con todo, na segunda metade do seu mandato acabou virando cara posicións máis retrictivas: endurecendo as normativas e ordeando deportacións masivas. Ademais, en febreiro de 2022 decretou o estado de excepción na zona norte de Chile coa finalidade de facultar que as Forzas Armadas colaborasen coas policiais no que denominou unha "crise migratoria".
Pandemia de covid-19
O 3 de marzo de 2020, Chile confirmaba o primeiro caso de enfermidade pola COVID-19. Sebastián Piñera ordenou o peche de fronteiras e decretou o Estado de Emerxencia en vigor a partir do 19 de marzo de 2020, durante un período inicial de 90 días. O abeiro desta medida impúxose tamén un toque de recollida en todo o territorio nacional e o confinamento das comunas (concellos) con alta incidencia.
Nos meses seguintes tomáronse medidas para mitigar os danos económicos producidos pola pandemia. O goberno de Piñera sancionou o Ingreso Familiar de Emerxencia, un subsidio para as familias que o precisaran cuxa contía varía función dos membros. Tamén aprobou a posibilidade de retirar o 10% do depositado nos fondos de pensións, obrigatorios en Chile. Posteriormente, en decembro de 2020 Piñera sancionou un segundo retiro do 10%, pero en abril de 2021 rexeitou un terceiro. Malia a estar aprobada polo Congreso, Sebastián Piñera impugnou a lei ante o Tribunal Constitucional, que rexeitou a pretensión do presidente, véndose obrigado a promulgala.
O goberno de Sebastián Piñera destacouse pola rapidez na que despregou a campaña de vacinación contra a covid-19: os analistas louvaron a axilidade na negociación cos laboratorios e a fortaleza do sistema de atención primaria. Sebastián Piñera, en decembro de 2020, anunciou o plan do goberno de administrar 20 millóns de vacinas nos primeiros seis meses de 2021. O 24 de decembro de 2020, o propio xefe do Estado recibiu a chegada do primeiro lote das mercadas a Pfizer que foron destinadas ao persoal sanitario, considerando ese momento como "de moita esperanza e emoción". A inoculación chilena foi a un ritmo moi superior ao do resto de América Latina e da Unión Europea e para o 1 de marzo de 2021 xa contaba co 20% da poboación cunha dose. Deste xeito chegou ao fito de vacinar a case o 2% da poboación por xornada en marzo de 2021. O propio Sebastián Piñera foi vacinado o 12 de febreiro e o 12 de marzo de 2021, segundo lle correspondía por idade. Chile foi tamén pioneiro na administración da terceira dose como reforzo en agosto de 2021, e na inoculación dos menores de 12 anos, en outubro de 2021. Por todo isto, en menos dun ano, o 89,13% da poboación chilena contaba con polo menos unha dose, tendo a pauta completa o 85,32%.
A resposta gobernamental ante a pandemia contou coa aprobación da cidadanía, segundo os inquéritos realizados. Vencellado a isto, a valoración de Sebastián Piñera como presidente aumentou, pasando dun mínimo do 6% de aprobación en 2020, a un 20% en 2021.
Do mesmo xeito, a Comisión Económica para Americano Latina da ONU destacou que Chile fora un dos Estados latinoamericanos que máis axudas sociais proporcionara para paliar os efectos económicos derivados da pandemia.
Acusación de evasión de impostos
En 2021, o seu nome apareceu nos denominados "Papeis Pandora", a maior investigación feita ata entón sobre milleiros de personalidades que recorreron a paraísos fiscais para a evasión de impostos. Segundo eles, en 2010, a familia Délano, amiga da Piñera Morel, mercou a esta última a súa particiación na empresa Minera Dominga mediante unha operación nas Illas Virxes Británicas. Esta sociedade desenvolvería un proxecto moi polémico para explotar ferro e cobre nas proximidades do Arquipélago de Humboldt, cunha reserva que concentra o 80% da poboación do ameazado pingüín de Humboldt. O pago foi fraccionado, dependendo a última cota de que non houbese cambios regulatorios, unha decisión que dependía do goberno presidido polo propio Piñera. A revelación provocou importantes consecuencias en Chile: a fiscalía comezou unha investigación de oficio por suborno e delitos tributarios, mentres que politicamente grupos da oposición impulsaron a súa destitución. Deste xeito, en novembro de 2021, a Cámara de Deputados de Chile votou a favor dun xuízo político que, con todo, non logrou o apoio do Senado.
Magosto
A palabra magosto, ademais doutros significados relacionados, designa unha celebración festiva e popular, tradicional en toda Galicia, organizada en torno á recollida das castañas. Aprovéitase tamén para probar o primeiro viño novo.
Localización e características
miniatura|Castañas aínda crúas, preparadas para asar. O magosto realizábase tradicionalmente o 1º de novembro, Día de Tódolos Santos, se ben na provincia de Ourense, por maduraren máis tarde as castañas, atrasouse ata o día 11, san Martiño. Na actualidade celébrase en calquera data comprendida entre a segunda quincena de outubro e a primeira de novembro, converténdose na festa do outono por excelencia, e incorpóranse diversos alimentos, coma chourizos e outros produtos elaborados nas matanzas do porco coincidentes con estas datas. Tampouco adoitan faltar as sardiñas asadas.
O magosto celebrábase tradicionalmente nun claro do mesmo souto, comezando a primeira hora da tarde coa recollida de leña e castañas. Facíase unha ou varias fogueiras con paus e frouma para conseguir brasas dabondo para asar as castañas; outras veces era na eira ou nun rueiro amplo, cos vellos na cociña da casa e os mozos na rúa. Era costume que as mozas trouxeran as castañas e os mozos o viño; noutros casos os mozos achegaban todo e as mozas ían convidadas. Aínda que había que picar (ou sinalar) as castañas antes de botalas nas brasas, non faltaba quen botaba algunha enteira, para que estoupase na cara de quen as andaba a remexer, cousa que os participantes celebraban lanzando aturuxos. Por fin, no remate da festa, os máis rapaces xogaban a tisnarse coas mans cheas de feluxe mentres que mozos e adultos cantaban e bailaban, nalgúns casos saltando sobre os restos da fogueira.
No lugar de Insuela (de Loureiro, Cerdedo-Cotobade) era costume facer o magosto sobre unha pedra do Outeiro de Muimenta que tiña sona de propiciatoria para que as parellas puidesen ter fillos se se deitaban nela.
Orixes
miniatura|esquerda|Castañas asadas. Existen varias teorías que intentan explicar a etimoloxía da palabra. Hai quen a fai vir do latín magnus ustus 'gran fogueira', dentro dos cultos ígneos que, como a noite de san Xoán, marcaban o paso das estacións ; outros, de magnus, que significaría ou ben 'magno, grande', ou ben 'mago, maxia'; e outros do celta mag, campo ou mesmo do protocelta *Magon- e *glustu- 'gran luz' ou *Magon- e *ouxto- 'gran frío'. López Gómez ve alusión a ese suposto " mago do lume" nun gran boneco ou espantallo feito entrabando pólas e que simbolicamente presidía a festa e finalmente se chamuscaba, aureolado, adornado de rosarios ensarillados de castañas. Ardía o xigantón entre aturuxos e competitivos brincos, como aínda se fai nalgunhas outras fisterras atlánticas''.
Murguía relacionaba esta festa cos defuntos (que se celebraban no día seguinte), considerándoa un banquete funerario: as castañas simbolizarían a morte e o viño novo a vida. Mariño Ferro tamén escribiu que a castaña é símbolo de vida que combate á morte: de aí que a castaña apareza nos ritos funerarios (Mariño Ferro: 260). Sexa como for, si se atopou relación da castaña con ritos funerarios e documéntase dende antigo o costume de asar castañas ese día.
Outros autores tamén reflicten a relación entre os defuntos e este costume de asar castañas. O historiador Bernardo Barreiro recolle esta descrición das enchentes que se celebraban xa no século XVI para celebra-lo Día de Defuntos:
Mais, a explicación máis repetida lévanos a pór en relación este substantivo co verbo agostar, que significa ‘facer perder a humidade’, o que se pode dar por unha calor excesiva, como a que se lles aplica ás castañas no magosto.
En calquera caso existe coincidencia en considerar os magostos como unha festa de orixe pagá, relacionada coa fecundidade e o folclore do lume que marca o paso dos ciclos agrícolas, a modo de simbolismo de peche do ciclo solar. Como aconteceu con outras festividades pagás, terminou sendo cristianizada asociándoa ós Santos e Defuntos ou a san Martiño de Tours. Existe constancia dalgunhas prácticas supersticiosas relacionadas coa crenza de que o lume ten vida propia e un certo carácter sagrado: nunca se debía cuspir sobre o lume, nin botar nel restos de comida ou calquera outra cousa. Non se debía matar o lume senón que cumpría deixar que as brasas se apagasen soas, pouco e pouco: críase que as ánimas viñan quentarse á noite no rescaldo. Outros din que cada castaña comida era unha alma que se sacaba do purgatorio, e para que estas ánimas puidesen comer algo, sempre se deixaba algunha castaña entre as brasas.
Trasmonte, Oroso
Santo Estevo de Trasmonte é unha parroquia que se localiza no noroeste do concello de Oroso. Segundo o IGE en 2018 tiña 490 habitantes (250 mulleres e 240 homes) distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 537 habitantes.
Magosto
Léxico
A palabra magosto designa tamén a propia fogueira na que se asan as castañas ou o conxunto de castañas que se asan e comen nesta ocasión. Vocabulario derivado son magostar, co significado de asar castañas nun souto para comelas en grupo; e magosteiro, cada un dos participantes nesta comida.
O magosto fóra de Galicia
Tamén é unha festa moi popular en Portugal, co nome de magusto, ó redor do día de san Simón (18 de outubro), Tódolos Santos ou san Martiño. Na Aldeia Viçosa (do concello da Guarda), celébrase o Magusto da Velha.
Segundo Leite de Vasconcelos o magusto é o resto dun antigo sacrificio en honor dos mortos, e recolle a tradición de preparar, na media noite, unha mesa con castañas para que as coman os mortos da familia. Ninguén máis tocaba esas castañas porque se cría que estaban lambidas polos defuntos.
Ramón Ramos Lamas
Ramón Ramos Lamas, nado en Fontao (Vila de Cruces) en 1911 e finado na mesma parroquia o 16 de setembro de 1941, foi un mineiro e sindicalista galego.
Vida persoal
Casou con Luisa Penalta e tivo unha filla.
Marzoa, Oroso
San Martiño de Marzoa é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Oroso. Segundo o INE de 2021 tiña 180 habitantes (90 homes e 90 mulleres) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 275 habitantes.
Patrimonio
Da época do megalitismo consérvase a Medorra do Coto do Lobo, en Recouso. O tesouro de Recouso, atopado no castro do mesmo nome, está formado por diversas figuras de ouro da cultura castrexa. Por Recouso pasaba o camiño que vai de Sigüeiro até Betanzos. Tamén da época idade de ferro é o castro de Marzoa, situado ao lado da igrexa parroquial.
Outros elementos arquitectónicos de interese son a Casa Grande dos Somoza, a maquía da Ponte Marzoa e o muíño da Grela.
Diego de Muros II
Diego de Muros, nado en Muros e finado en Las Palmas de Gran Canaria en 1506, foi un relixioso galego. É coñecido como Diego de Muros II para distinguilo de dous familiares seus do mesmo nome.
Traxectoria
Diego de Muros II era fillo de Vasco López de Burgos, rexedor de Santiago de Compostela, e de Mayor Pérez.
En 1474 era cóengo da catedral de Santiago de Compostela, vivindo das rendas procedentes do sostemento de diferentes beneficiados. En 1482 era Secretario de Pedro González de Mendoza. En 1486 foi nomeado arcediago de Carmona, dignidade que fora creada na catedral de Sevilla sendo arcebispo Diego Hurtado de Mendoza, sobriño do Cardeal, e que quedara vacante trala morte de Juan de Marquina.
En 1490 pide protección ante os Reis Católicos para os beneficiados simples que posúe en diferentes parroquias galegas, entre as que menciona como medios beneficios Santa María de Troáns (Cuntis), Santa María de Rodeiro (Oza-Cesuras), Santiago de Vilamaior (Ordes), Santa Cristina de Montouto (Abegondo), Santiago de Cercio (Lalín), Santo Estevo de Paleo, San Pedro de Querentes, San Xoán de Samir e San Cristovo de Folgoso. Amais, reclamaba como beneficios completos os de Santiago de Prevediños, San Cristovo de Beseño e San Vicenzo de Bama (Touro), San Salvador de Ledesma (Boqueixón), Santiago de Vilariño (Castroverde), Santa María de Lañas (Arteixo), San Xoán de Borneiro (Cabana de Bergantiños) e Santa María de Marrozos (Santiago de Compostela).
Nese mesmo ano concédenselle os títulos de párroco da vila de Muros, trala morte de Rodrigo de Lugo, así como o de arcediago de Toro (dado polos Reis Católicos o 20 de abril), e de arcediago de Castela e chantre de Santiago de Compostela trala morte de Alvar Rodríguez.
En 1493 desfruta dos beneficios propios da coenxía de Sevilla, malia que correspondía legalmente a Alonso de Cortés. Chegou a gozar conxuntamente de catro coenxías (pelexando por conseguir dúas máis), un nomeamento de párroco outorgado directamente polo Papa, e dezasete beneficios menores en diferentes parroquias galegas.
Bispo das Canarias
Diego de Muros II fora incluído nunha lista de posibles bispos que Isabel a Católica mandara redactar segundo o acordado coa Santa Sé. Pola súa banda, o Papa Alexandre VI mandara expedir as bulas para Canarias. Foi nomeado bispo o 21 de xullo de 1496, consignándose na bula de nomeamento a necesidade de dar ao seu antecesor, o finado Miguel López de la Serna, un digno sucesor que destacase "pola súa pureza de vida, honestidade de costumes e recto xuízo para os negocios espirituais e temporais", sendo proposto ante o Papa polo seu propio fillo, o Cardeal Cesar Borja.
En 1497 Diego de Muros xa residía nas illas Canarias, e nese ano redactáronse as constitucións do primeiro sínodo diocesano das Canarias, levándose a cabo unhas segundas en 1506. Segundo deixou escrito José de Viera y Clavijo, realizou visitas pastorais en 1498 e 1503, o que indica que residiu nas illas durante todo o seu pontificado, algo pouco habitual nos prelados da época, e menos nos nomeados para as dioceses atlánticas.
Durante o seu bispado lexislou sobre temas pastorais, que tiveron gran resonancia nas constitucións sinodais promulgadas polos seus sucesores Fernando Vázquez de Arce e Cristóbal de la Cámara y Murga.
Descoñécese a data da súa morte, se ben o seu sucesor, Pedro López de Ayala, foi nomeado o 20 de outubro de 1507 por morte de don Diego, transcorrendo entrementres tempo abondo para que os reis presentasen ao bispo electo ante a curia romana. O seu falecemento debeu ser antes do 26 de outubro de 1506, xa que ese día o arcediago de Tenerife visitou o señorío episcopal de Agüimes para prover os cargos de alguacil, alcalde e escribán, xa que o bispo falecera.
Vilarromarís, Oroso
San Tomé de Vilarromarís é unha parroquia que se localiza no centro do concello de Oroso. Segundo o IGE en 2018 tiña 268 habitantes (139 mulleres e 129 homes) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 278 habitantes.
Adesuwa Aighewi
Adesuwa Thongpond Pariyasapat Aighewi, nada o 22 de abril de 1992 en Minneapolis, Minnesota, é unha modelo e realizadora cinematográfica estadounidense. En xaneiro de 2019 foi elixida como unha das 50 mellores modelos do mundo pola páxina models.com
Varda
thumb|Varda Elentári Varda Elentári é un personaxe ficticio do legendarium de J. R. R. Tolkien que aparece principalmente na súa obra O Silmarillion. É unha dos Valar, os seres anxelicais que custodian e gobernan Arda (o mundo no universo de Tolkien).
Adesuwa Aighewi
Traxectoria
Aighewi foi descuberta no campus da súa universidade. Ao longo da súa traxectoria, desfilou para Alexander Wang, Coach, Louis Vuitton, Chanel, Kenzo, Kate Spade, Miu Miu, Bottega Veneta, Marc Jacobs, Yeezy, Michael Kors, Prabal Gurung, Christian Dior, Fendi e Tommy Hilfiger, entre outros. Tamén apareceu en anuncios publicitarios para Tom Ford, Marc Jacobs, Vera Wang e Chanel.
Varda
Personaxe
A luz é o seu elemento: dise que na súa cara pervive a luz de Eru (Deus na mitoloxía de Tolkien), e durante a creación das Dúas Lámpadas de Arda, foi Varda quen as acendeu, concentrando a luz difusa que iluminaba Arda xusto despois da súa creación.
Varda tamén é coñecida como a "Raíña das Estrelas", pois foi ela quen creou as primeiras estrelas no ceo xa antes da formación de Arda, e máis tarde as constelacións, a partir do orballo da Árbore Telperion. Entre estas últimas salienta Valacirca, a Fouce dos Valar: sete estrelas que Varda colocou no ceo do norte como desafío a Melkor, o Vala maligno, e como agoiro da Batalla Final que se librará ao final dos tempos. Melkor odia a Varda por riba de todos os demais Valar, porque xa antes da creación da Música dos Ainur ela viu no seu interior e rexeitouno.
Cando o Sol e a Lúa foron creados a partir do derradeiro froito e a derradeira flor das Dúas Árbores de Valinor, Varda deu aos barcos que os habían transportar polo ceo a capacidade de viaxar polas rexións máis baixas de Ilmen (o equivalente do sistema solar de Tolkien), e fixou unha ruta para cada un dos dous astros. Tamén atendeu ás pregarias de Irmo e Estë, e organizou os ciclos do Sol e a Lúa de xeito que existisen o día e a noite.
Varda é descrita como posuidora dunha beleza indescritíbel e foi reverenciada polos elfos que a chamaban Elbereth.
Nomes
Como a maioría dos personaxes do legendarium, Varda ten un nome diferente en cada unha das linguas ficticias de Tolkien. O seu nome Quenya Varda significa "sublime" ou "elevada", e o seu sobrenome Elentári quere dicir "Raíña Estrela". Outro dos seus sobrenomes é Tintallë, que significa "Acendedora de Estrelas".
En Sindarin, tamén se lle coñece como Elbereth ("Raíña Estrela"), Gilthoniel ("Acendedora de Estrelas") e Fanuilos ("Sempre Branca"). En Quenya primitivo recibía o nome de Barathī, en Telerin o de Baradis, e en Adûnaico o seu nome era Avradî.
Notas
ヴァラ Ainur Valar Valar (Tolkien)
Avant Browser
Avant Browser é un navegador web que utiliza o motor do Internet Explorer, pero que que o supera en moitas cousas como a velocidade, algunhas das súas características son navegación por pestanas, bloqueador de ventás emerxentes, a posibilidade de desactivar imaxes, sons, vídeo, ActiveX, scripts etc para que non ralenticen a conexión.
Acordo BNG-PSOE para a investidura de Pedro Sánchez
O 3 de xaneiro de 2020 o BNG e o PSOE subscribiron o acordo para a investidura de Pedro Sánchez. En virtude deste acordo o único deputado do BNG no Congreso dos Deputados comprometíase a votar a favor do candidato socialista á presidencia do goberno.
O pacto contiña doce puntos. Entre eles figuraban a transferencia á Xunta de Galicia das competencias sobre a AP-9, a mellora das infraestruturas ferroviarias galegas, medidas de apoio á industria naval e electrointensiva ou a promoción do uso do galego.
As sesións do debate de investidura celebráronse os días 4, 5 e 7 de xaneiro. O candidato, Pedro Sánchez, foi investido como presidente do goberno en segunda votación, con 167 votos a favor, 165 en contra e 18 abstencións.
Negociación e firma
miniatura|Néstor Rego Nas eleccións xerais ao Congreso dos Deputados do 10 de novembro de 2019, o BNG logrou un escano pola provincia da Coruña, na persoa de Néstor Rego. O PSOE, pola súa parte, gañou as eleccións con 120 deputados, moi lonxe dos 176 que marcan a maioría absoluta.
O PSOE iniciou un longo proceso de negociación coas formacións políticas que se mostraron dispostas a apoiar o seu candidato. Os equipos negociadores do BNG e do PSOE mantiveron, nun inicio, encontros informais, sen definir ningún acordo concreto. De cara á investidura, o PSOE necesitaba asegurar a abstención de ERC. Esta foi ratificada polos órganos do partido catalán o 2 de xaneiro. Logrado este acordo, aínda necesitaba o PSOE os votos favorábeis de Teruel Existe, BNG ou Coalición Canaria.
O acordo con Teruel Existe subscribiuse o propio 2 de xaneiro. Ao día seguinte, o PSOE encontrouse con que a deputada de Coalición Canaria tiña intención de votar en contra de Pedro Sánchez. A posición de Coalición Canaria facía vital o acordo co BNG, xa que se o seu deputado decidise tamén votar en contra, o candidato carecería dos apoios necesarios.
As negociacións, sostidas fundamentalmente por Adriana Lastra e Rafael Simancas do lado do PSOE e Néstor Rego e Rubén Cela do lado do BNG, avanzaron a bo ritmo. O acordo oficializouse na tarde do 3 de xaneiro coas sinaturas de Adriana Lastra e Ana Pontón.
Puntos do acordo
O acordo consta de doce puntos, co seguinte contido: :
Reaccións ao acordo
O acordo ten un significado especial para a política galega, posto que cadra en ano de eleccións autonómicas.
Tanto BNG como PSOE presentaron o acordo como moi favorábel aos intereses de Galiza. Outras formacións políticas, como Galicia En Común ou En Marea, entenderon que se trataba dun bo acordo. O PPdeG, en cambio, mostrouse escéptico sobre a capacidade das partes para poñer en marcha os acordos. Ademais, esforzouse por presentar o goberno de Sánchez como froito dun acordo entre radicais.
Francisco de Quevedo
Francisco Gómez de Quevedo y Santibáñez Villegas, nado en Madrid o 14 de setembro de 1580 e finado en Villanueva de los Infantes (Cidade Real) o 8 de setembro de 1645, foi un escritor do Século de Ouro español.
Formación
Xa naquel tempo salientou como poeta e figurou na antoloxía xeracional de Pedro Espinosa Flores de poetas ilustres (1605), mais o conxunto da súa obra poética foi editado postumamente e pode clasificarse dentro do Conceptismo Barroco. Tamén cultivou a prosa, escribindo como xogo cortesán no que o máis importante era a presunción de enxeño, a primeira versión manuscrita dunha novela picaresca, a Vida do Buscón, e un certo número de curtos opúsculos burlescos co que gañou certa celebridade entre os estudantes e dos que habería de renegar na súa idade madura como brincadeiras de xuventude. Igualmente por esas datas sostivo un moi erudito intercambio epistolar co humanista Xusto Lipsio, deplorando as guerras que estremecían Europa, segundo pode verse no Epistolario reunido por Luis Astrá Marín.
Aquilino Ribeiro
Aquilino Gomes Ribeiro, nado en Sernancelhe, Viseu, o 13 de setembro de 1885 e finado en Lisboa o 7 de maio de 1963, foi un escritor neorrealista portugués. Está considerado por algúns como un dos novelistas máis fecundos da primeira metade do século XX en Portugal.
Francisco de Quevedo
Carreira co Duque de Osuna
miniatura|200px|esquerda|Retrato de Quevedo co hábito de Santiago. Quevedo volve coa Corte a Madrid en 1606 e reside alí ata 1611 entregado ás letras. Nesta época gañou a amizade de Félix Lope de Vega, do que recibiu numerosos eloxios nos seus libros de Rimas e ao que aprobou as Rimas humanas y divinas de Tomás Burguelos, o seu heterónimo. Tamén ten relación con Miguel de Cervantes, quen lle dirixiu eloxios no Viaje del Parnaso, aos que Quevedo corresponde na Perinola. Con este último pertencía á Confraría de Escravos do Santísimo Sacramento. Pola contra, atacou sen piedade aos dramaturgos Juan Ruiz de Alarcón, cuxos defectos físicos facíanlle graza (era de pelo rubio e chepudo), e Juan Pérez de Montalbán, fillo dun libreiro co que Quevedo tivera certas disputas. Contra este último escribiu La Perinola, cruel sátira do seu libro misceláneo Para todos.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
Aquilino Ribeiro nace en 1885, no Carregal de Tabosa, concello de Sernancelhe, o 13 de setembro, fillo natural (o último de catro) do padre Joaquim Francisco Ribeiro e da campesiña Mariana do Rosário Gomes, tendo unha irmá máis vella (Maria do Rosário) e dous irmáns máis vellos (Melchior e Joaquim). Foi bautizado na Igrexa Matriz dos Alhais, no concello de Vila Nova de Paiva.
Francisco de Quevedo
Carreira co Duque de Osuna
Mais o máis atacado foi, sen dúbida, Luis de Góngora, ao que dirixiu unha serie de terríbeis sátiras acusándoo de ser un sacerdote indigno, de homosexual, de escritor sucio e escuro, entregado á baralla, indecente e sombrío. No seu descargo hai que dicir que Góngora lle correspondeu case coa mesma violencia. Naquel tempo estreitou unha grande amizade con Pedro Téllez Girón, Duque de Osuna, ao que acompañará como secretario a Italia en 1613. Quevedo desempeñou para o duque diversas comisións que o levaron a Niza, Venecia e finalmente a Madrid, onde subornará ("untará a man", escribe el) as vontades necesarias no corrupto contorno do Duque de Lerma. De resultas disto o seu amigo Osuna foi nomeado vicerrei de Nápoles en 1616. Tras volver a Italia de novo co Duque, este encargoulle dirixir e organizar a Facenda do Vicerreinado e desempeñar outras misións, algunhas relacionadas coa espionaxe á república de Venecia. Como recompensa obtivo o hábito de Santiago en 1618.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
Viviu unha infancia plenamente inserida no medio rural. Brincaba na rúa cos outros nenos da súa idade, admiraba os paxaros e, no limiar da adolescencia, gustáballe montar a cabalo e de cazar.
Francisco de Quevedo
Carreira co Duque de Osuna
miniatura|250px|dereita|Casa de Quevedo en Torre de Juan Abad. Ao caer o Duque de Osuna, Quevedo foi desterrado en 1620 á Torre de Juan Abad (Cidade Real), cuxo señorío comprara para el súa nai con todos os seus aforros antes de finar. Os veciños do lugar, porén, non recoñeceron esa compra e Quevedo preiteouu interminabelmente co concello, se ben o preito só se resolveu ao seu favor tras a súa morte, na persoa do seu herdeiro e sobriño Pedro Alderete. Illado xa das intrigas cortesás, Quevedo escribiu algunhas das súas mellores poesías, como o soneto Retirado en la paz de estos desiertos... ou Son las torres de Xorai... e achou consolo ás súas ambicións cortesás e a súa rachadela afectiva na doutrina estoica de Séneca, cuxas obras estudou e comentou, converténdose nun dos principais expoñentes do Neoestoicismo español.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
En 1895, xa vivindo no concello de Moimenta da Beira, realizou o exame de instrución primaria e entrou no Colexio de Nosa Señora da Lapa. En 1900 entrou no Colexio de Lamego, en Lamego e, a seguir, foi mandado para o Seminario de Beja, "para onde ían os ordenandos máis recalcitrantes", dirá o escritor, nas súas memorias, obedecendo a un desexo da súa nai, que quería facelo sacerdote.
Francisco de Quevedo
Carreira co Conde-Duque de Olivares
A entronización de Filipe IV supuxo para Quevedo o levantamento do seu castigo, a volta á política e grandes esperanzas ante o novo valemento do Conde-Duque de Olivares. Quevedo acompañou o novo rei en viaxes a Andalucía e Aragón, algunhas de cuxas divertidas incidencias conta en interesantes cartas. Por entón denunciou as súas obras á Inquisición, xa que os libreiros imprimían sen o seu permiso moitas das súas pezas satíricas que corrían manuscritas, facéndose ricos á súa costa. Quevedo quixo asustalos e espantalos desa maneira e preparar o camiño a unha edición das súas obras que non chegou a aparecer. Por outro lado, levaba unha vida privada algo desordenada de solteirón: fumaba moito, frecuentaba as tabernas (Góngora acusábao de ser un borrachón e nun soneto satírico chamoulle don Francisco de Quebebo) e os lupanares, a pesar de que vivía amancebado cunha tal Ledesma. Malia iso, en 1632 foi nomeado secretario do monarca, quen non era menos vividor, o que supuxo o cume da súa carreira cortesá.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
Aquilino sería expulsado do Seminario en 1904, despois de ter dado unha réplica cortante a unha acusación do padre Manuel Ançã, un dos directores da institución. De volta a Soutosa, de aí saíu ao fin de dous anos, rumbo a Lisboa.
Francisco de Quevedo
Carreira co Conde-Duque de Olivares
Este era un posto suxeito a todo tipo de presións: o seu amigo, o Duque de Medinaceli foi fustrigado pola súa muller para que o obrigase a casar contra a súa vontade con dona Esperanza de Aragón, señora de Cetina, viúva e con fillos. O matrimonio, realizado en 1634, apenas durou tres meses e resolveuse ao fin nun divorcio de sona en 1636. En contrapartida foron anos dunha febril actividade creativa: en 1634 publicou La cuna y la sepultura e a tradución de Introducción a la vida devota de Francisco de Sales; de entre 1633 e 1635 datan obras como De los remedios de cualquier fortuna, o Epíteto, Virtud militante, Las cuatro fantasmas, a segunda parte de Política de Dios, a Visita y anatomía de la cabeza del cardenal Richelieu ou a Carta a Luís XIII. En 1635 apareceu en Valencia o máis importante dun dos numerosos libelos destinados a difamalo, El tribunal de la justa venganza, erigido contra los escritos de Francisco de Quevedo, maestro de errores, doctor en desvergüenzas, licenciado en bufonerías, bachiller en suciedades, catedrático de vicios y protodiablo entre los hombres.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
Comezaba a súa conspiración contra a monarquía liberal desvirtuada por gobernos autoritarios. En 1906 comeza a colaborar no xornal republicano A Vanguarda. En 1907, xunto con José Ferreira da Silva, escribe A Filha do Jardineiro, obra de ficción de propaganda republicana e de crítica ás figuras do réxime. Entra logo na Tenda Montanha do Grande Oriente Lusitano, en Lisboa, a convite de Luz de Almeida.
Francisco de Quevedo
Caída e retiro
miniatura|250px|dereita|Hostal de San Marcos, [[León, España|León.]] En 1639, con motivo do memorial aparecido baixo o pano do rei ‘‘Sacra, católica, cesárea, real Maxestade...’‘, onde se denuncia a política do Conde Duque, foi detido, confiscáronselle os seus libros e, sen apenas vestirse, foi levado ao frío convento de San Marcos de León ata a caída do valido e a súa retirada a Loeches en 1643. Mais Quevedo saíra xa do encerro, achacoso e moi enfermo, e renunciou á Corte para se retirar definitivamente na Torre de Juan Abad. Foi na súa veciñanza, e tras escribir na súa última carta que "hay cosas que sólo son un nombre y una figura", onde faleceu no convento dos pais Dominicos de Villanueva de los Infantes, o 8 de setembro de 1645. Cóntase que a súa tumba foi violada días despois por un cabaleiro que desexaba ter as esporas de ouro con que fora enterrado e que tal cabaleiro morreu días despois, en castigo por tal atrevemento.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
É tamén en 1907 que Aquilino é prendido, acusado de ser anarquista, tras unha explosión no seu cuarto na Rúa do Carrião, o 28 de novembro, en Lisboa, na cal morreron dous carboeiros.
Francisco de Quevedo
Caída e retiro
As súas obras foron moi mal recollidas e editadas por José González de Salas, quen retocou os textos, en 1648: El Parnaso español, monte en dos cumbres dividido, con las nueve Musas; tamén moi mal feita é a edición do sobriño de Quevedo e destinatario da súa herdanza, Pedro Alderete, en 1670: Las tres Musas últimas castellanas.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
O ano seguinte, en 1908 Aquilino foxe da prisión, o 12 de xaneiro, e durante a clandestinidade en Lisboa mantén os contactos cos rexicidas, refuxiado nunha casa de Meira e Sousa, na Rúa Nova do Almada, en fronte do Tribunal da Boa Hora.
Francisco de Quevedo
Análise da súa obra
O máis orixinal da obra literaria de Quevedo radica no estilo, adscribíbel ao Conceptismo barroco e polo tanto moi amigo da concisión, da elipse e do cortesán xogo de enxeño coas palabras mediante o abuso da anfiboloxía. Amante da retórica, ensaiou ás veces un estilo oratorio cheo de simetrías, antítese e isocola que luciu máis que nunca no seu ‘‘Marco Bruto’‘. De léxico moi abundante, creou ademais moitos neoloxismos por derivación, composición e estereotipia e flexibilizou notabelmente o mecanismo da aposición especificativa en castelán ("clérigo cerbatana, zapatos galeones..."), mecanismo que os escritores barrocos posteriores imitaron del. Na súa sátira acércase ás veces á estética do expresionismo ao degradar ás persoas mediante a reificación ou cousificación, e a animalización. Sinalouse, ademais, como un trazo característico do seu verso, a esticomitia, isto é, a tendencia a transformar cada verso nunha sentenza de senso completo, o cal fai ás súas poemas moi densos de significado, como era prioritario na súa poética, radicada nos principios do conceptismo barroco.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
Estabelecido en París en 1910, estuda na Facultade de Letras da Sorbonne. Vén a Portugal tras o 5 de outubro e regresa a París, onde coñecera a alemá Grete Tiedemann. Tras unha estadía na Alemaña, vai casar con Grete. A parella regresa a París e, en 1914, nácelles o primeiro fillo, Aníbal Aquilino Fritz Tiedemann Ribeiro. Ese mesmo ano aínda publicará un novo libro, Jardim das Tormentas.
Francisco de Quevedo
Análise da súa obra
A maior parte da produción poética de Quevedo é satírica, mais como xa apercibiu o abade José Marchea as súas sátiras están mal dirixidas e, aínda que consciente das causas verdadeiras da decadencia xeral, é para el máis un mero exercicio de estilo que outra cousa e vértense contra o baixo pobo máis que contra a nobreza. Do mesmo xeito que outros escritores españois do século, coma Luis de Góngora, Quevedo tamén participou de mofas e escarnios dirixidos contra Galiza e os galegos. Nesta faceta satírica non tivo o atrevemento de, por exemplo, o outro gran satírico da súa época, Juan de Tassis e Peralta, segundo Conde de Villamediá.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
En 1915 a familia pode regresar a Portugal tras os conflitos da Primeira gran Guerra. Aquilino, mesmo sen conseguir terminar a súa licenciatura, é admitido a dar clases no ensino secundario, sendo colocado como profesor no Liceu Camões, onde ficará durante tres anos.
Francisco de Quevedo
Análise da súa obra
Cultivou tamén unha fina lírica cortesá realizando un cancioneiro petrarquista en temas, estilo e tópicos, practicamente perfecto en técnica e fondo, en torno á figura de Lisi, que non hai que identificar con ningunha dama concreta, senón cun arquetipo quintaesenciado de muller. Destacan sobre todo os seus sonetos metafísicos, onde expón o seu máis íntimo desconsolo existencial, e os seus salmos, onde revela unhas dúbidas relixiosas extremas, próximas ás veces á descrenza absoluta do nihilismo. A visión que dá a súa filosofía é profundamente pesimista e de trazos preexistencialistas. O leito preferido para a abundante vea satírica de que fixo gala é sobre todo o romance, mais tamén a letrilla ("Poderoso Caballero es Don Dinero"), vehículo dunha crítica social á que non se lle esconden os motivos máis profundos da decadencia de España, e o soneto.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
En 1918 publica A Vía Sinuosa. O ano seguinte, en 1919, entra para a Biblioteca Nacional de Portugal, a convite de Raul Proença. Convive co chamado Grupo da Biblioteca Nacional onde pontifican Jaime Cortesão e Raul Proença. Publica Terras do Demo, e a primeira versión do seu conto "Valeroso Milagre" na Revista Atlântida (nº 32), cuxa trama pasa no Mosteiro de Nosa Señora da Asunción de Tabosa, situado na súa freguesía natal, no tempo das invasións francesas. É na Biblioteca Nacional que Aquilino Ribeiro é procurado por persoas das súas relacións para lle mostraren unha Acta do Regicídio. miniatura|Aquilino Ribeiro En 1921 entra na dirección da revista Seara Nova. En 1922 publica O Malhadinhas integrado no libro Estrada de Santiago, o cal inclúe tamén unha nova versión do "Valeroso Milagre".
Francisco de Quevedo
Análise da súa obra
Abominou da estética do Culteranismo, a cuxo líder, Luis de Góngora, atacou violentamente en sátiras persoais. Contra a pedantería e escuridade que lle imputaba propúxose tamén editar as obras dos poetas renacentistas Francisco da Torre e Frei Luis de León.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
En 1927 entra na revolta de 7 de febreiro, en Lisboa. Exíliase en París. No fin do ano regresa a Portugal, clandestinamente, tras falecer a primeira muller. En 1928 entra na revolta de Pinhel. Encarcerado no presidio de Fontelo (Viseu), escapa e volve a París.
Francisco de Quevedo
Obras
miniatura|200px|dereita|Monumento a Quevedo en [[Madrid (Agustín Querol, 1902).]]
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
En 1929 casa en París con Jerónima Dantas Machado, filla de Bernardino Machado. Da parella virá a nacer en 1930 o segundo fillo, Aquilino Ribeiro Machado, que viría a ser o 60.º Alcalde de Lisboa (1977-1979). En Lisboa é xulgado por rebeldía en Tribunal Militar, e condenado.
Francisco de Quevedo
Obras satírico-morais
Os Sueños, compostos entre 1606 e 1623, circularon abundantemente manuscritos mais non se imprimiron ata 1627. Trátase de cinco narracións curtas de inspiración Lucianesca onde se pasa revista a diversos costumes, oficios e personaxes populares da súa época. Son, por esta orde, El Sueño del juicio final (chamado a partir da publicación de Juguetes de la niñez, a versión expurgada de 1631, El Sueño de las calaveras), El alguacil endemoniado (redenominado El alguacil alguacilado), El Sueño del Infierno (isto é, Las zahúrdas de Plutón na súa versión expurgada), El mundo por dentro (que mantivo o seu nome sempre) e El Sueño de la Muerte (coñecido como La visita de los chistes).
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
En 1935 é electo socio correspondente da Academia das Ciencias de Lisboa.
Francisco de Quevedo
Obras satírico-morais
A novela picaresca Historia de la vida del Buscón, llamado Don Pablos; ejemplo de vagabundos y espejo de tacaños apareceu impresa en Zaragoza en 1626, mais existen tres versións máis da obra con grandes diverxencias textuais. O problema é complexo, pois todo parece indicar que Quevedo retocou a súa obra varias veces. A versión máis antiga é o manuscrito 303 bis (olim Artigas 101) da Biblioteca de Menéndez Pelayo a causa do cotexo das variantes e a maneira en que uns testemuños se agrupan fronte a outros. A impresión de 1626 foi asumida, se non controlada, por Quevedo, segundo o propio autor declara no seu memorial Su espada por Santiago  (1628) e a sinceridade das súas palabras é confirmada por outros datos, así que en realidade non pode sosterse que se fixera sen permiso do autor. Mais esta versión non foi a última, pois don Francisco volveu sobre ela para retocar algúns pormenores narrativos, amplificar o retrato satírico de varios personaxes secundarios e paliar as expresións que xulgaron irreverentes ou blasfemas os redactores de dous libelos antiquevedianos, o Memorial enviado á Inquisición contra os escritos de Quevedo (1629) e El Tribunal de la Justa Venganza (1635). Destes retoques dan fe os outros manuscritos.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
En 1946 publica Aldea, Terra, Xente e Bichos. En 1951 publica Geografia Sentimental.
Francisco de Quevedo
Obras satírico-morais
Trátase dun divertimento no que o autor se comprace en ridiculizar os vans esforzos de ascensión social dun pobre diabo pertencente ao baixo pobo; para iso exhibe cortesanamente o seu enxeño por medio dun brillante estilo conceptista que degrada todo o que toca, cousificándoo ou animalizándoo, utilizando unha estética preexpresionista que se aproxima a Goya, Solá e Valle-Inclán e non retrocedendo ante as grazas máis repugnantes. A caracterización apenas existe: trátase só dun vehículo para o lucimento aristocrático do autor.
Aquilino Ribeiro
Traxectoria
En 1952 fai unha viaxe ao Brasil onde é homenaxeado por escritores e artistas, na Academia Brasileira de Letras. En 1956 é fundador e presidente da Sociedade Portuguesa de Escritores.
En 1957 publica A Casa Grande de Romarigães e, en 1958, Quando os Lobos Uivam. Este mesmo ano é nomeado socio efectivo da Academia das Ciencias de Lisboa. Milita na candidatura de Humberto Delgado á presidencia da República.
En 1960 é proposto para o Premio Nobel da Literatura por Francisco Vieira de Almeida, proposta subscrita por José Cardoso Pires, David Mourão-Ferreira, Urbano Tavares Rodrigues, José Gomes Ferreira, Maria Judite de Carvalho, Mário Soares, Vitorino Nemésio, Abel Manta, Alves Redol, Luísa Dacosta, Vergílio Ferreira, entre moitos outros.
En 1962 nácelle a primeira neta, Mariana, a quen dedica O Livro da Marianinha.