cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kawasaki Ki-45
O Kawasaki Ki-45 Toryū (二式複座戦闘機 Nishiki-fukuza-sentōki, 屠龍, 二式複戦, 二式双戦; matadragóns) foi un caza bipraza xaponés usado durante a segunda guerra mundial. O seu deseño deriva do bimotor Ki-38 de 1937. Fixo o seu primeiro voo en 1939, pero o seu deseño atrasouse pola insistencia do exército xaponés nas modificacións, comezando a súa produción a partir de outubro de 1941. Entrou en servizo finalmente en 1942. Foi alcumado "Nick" polos aliados e fabricáronse en total 1.701 exemplares.
Anglès, Xirona
Anglès é un concello catalán da provincia de Xirona, na comarca da Selva.
A vila xerundense sitúase no medio dun extenso val que dista a 17 km de Xirona, 12 km de Santa Coloma de Farnens (capital da comarca), 100 km da cidade de Barcelona e 40 km da Costa Brava. A vila antiga álzase sobre unha pequena elevación situada en medio dunha chaira fértil no lado sur da desembocadura da riera de Osor no río Ter.
Historia
A igrexa de Sant Amanç, na actualidade en rehabilitación, está documentada dende 1019 co nome de Sancti Amantii Anglensis. A poboación xurdiu ao redor desta igrexa e do castelo, despois derruído, a capela é a actual igrexa parroquial.
Política
300px|miniatura|Xardíns Can Cendra
Santa Comba, Loureza, Oia
Santa Comba é un lugar da parroquia de Loureza, no concello pontevedrés de Oia, na comarca do Baixo Miño. Segundo o IGE, en 2022 tiña 26 habitantes (14 homes e 12 mulleres).
Posúe unha capela na honra de Santa Comba, a que se lle fai unha festa a primeira fin de semana de maio.
Agustín Pena Pacheco
Agustín Pena Pacheco, nado na Guarda o 26 de xuño de 1891 e finado no mesmo concello o 19 de decembro de 1964, foi un armador e político galego.
Pía megalítica
Pía na [[A Pena Furada|PenaFurada (Coirós)|miniatura|dereita]]
Agustín Pena Pacheco
Traxectoria
Foi comerciante en Porto Rico. Retornado a Guarda, foi armador. Foi Patrón Maior da Cofraría de Santa Tegra. Foi nomeado alcalde da Guarda o 23 de abril de 1960, e renunciou por enfermidade o 16 de novembro de 1962.
Vida persoal
Casou con Sara Martínez Portela.
Pía megalítica
miniatura|dereita|200px|Pía na necrópole de Moldes ([[A Pobra do Caramiñal).]]
Unha pía megalítica é un baleirado xeométrico realizado nun. Esta actividade cultural da Idade de Ferro ten presenza no noroeste da Península Ibérica, coincidente xeograficamente coas zonas de presenza de poboados castrexos e as súas cámaras de incineración abovedadas, polo que se presume que tiñan relación con ritos funerarios.
Dous exemplos son os de Augas Santas (Allariz) e Forneiros, pero polo parecido formal, autores clásicos da arqueoloxía galega adoitan relacionalas co santuario de Panóias, en Vila Real (Portugal). Acostuman ser rectangulares con bordos angulosos, e en ocasións presentan anexos, tales como canais de desaugadoiro, marcos de tapas para pechalas ou cazoletas de formas variadas.
Os estudos sobor delas relaciónanas con ritos funerarios castrexos de incineración ou con prácticas de sacrificios. Ambas as dúas teorías se basean nos achados das pías megalíticas de Augas Santas e o santuario de Panóias: ambos os dous contextos xeográficos amosan parecidos formais. As pías de Augas Santas aparecen ó pé do mesmo castro de Armeá, relacionado co templo románico arruinado que contén no seu nivel subterráneo unha cámara con forno e pedra formosa; mentres que o coñecido santuario de Panóias en Portugal consta de varios penedos con pías de diferente tamaño e grosor e inscricións romanas nas que se ditan normas pra os rituais de sacrificio que nesas pedras se realizaban en época imperial.
Outros exemplos na provincia de Ourense son o de Louredo (Cortegada), Cameixa (Boborás), castro de Lapela (A Arnoia), Pía da Moura (Xinzo de Limia). En Pontevedra destaca a pía megalítica de Mougás, (Oia), e en Lugo, Bodán e Penamoura (O Vicedo).
Trofeo Cidade de Vigo 1994
A XXIV edición do Trofeo Cidade de Vigo celebrouse en Vigo o 21 de agosto de 1993 a partido único. O campión foi o Independiente de Medellín na quenda de penaltis.
Gueral, Viveiro, Celanova
Gueral é un lugar da parroquia de Viveiro no concello ourensán de Celanova na comarca da Terra de Celanova. Tiña 52 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales 23 eran homes e 29 mulleres.
Pete Seeger
Peter Seeger, universalmente coñecido como Pete Seeger, nado en Nova York o 3 de maio de 1919 e finado o 27 de xaneiro de 2014 en Beacon, estado de Nova York, foi un musicólogo e cantante folk norteamericano. Considerado un dos pioneiros da música folk e tamén da música de protesta dos cantautores nos anos cincuenta e sesenta, pertenceu ós Almanac Singers e máis tarde ó cuarteto The Weavers, que conseguiu facer popular a música folk nos circuítos comerciais.
Política
Activista de esquerda durante toda a súa vida e membro do Partido Comunista dos Estados Unidos de América, compareceu diante o Comité de Actividades Antiamericanas e alí defendeuse acompañado polo seu banxo ofrecéndose a cantar para eles dixo "Teño cantado para moitas audiencias. Teño cantado en xunglas de vagabundos e cantei para os Rockefeller. Nunca me neguei a cantar para ninguén. Esa é a única resposta que podo dar. Estou orgulloso de ter cantado para os estadounidenses de todas as tendencias políticas".
Familia
Era fillo de Constance de Clyver Edson e de Charles Seeger, un coñecido pacifista e musicólogo estadounidense, e sobriño de Alan Seeger, un poeta de guerra estadounidense de ascendencia alemá que loitou contra o Imperio alemán na Primeira guerra mundial e morreu en combate o 4 de xullo de 1916, durante a ofensiva do Somme, servindo na Lexión Estranxeira francesa. Foi pai de Mika Seeger e parella de Toshi Seeger. Pete Seeger era irmán dos tamén músicos folk Peggy Seeger e Mike Seeger.
Manuel Marín
Manuel Marín González, nado en Cidade Real o 21 de outubro de 1949 e finado en Madrid o 4 de decembro de 2017, foi un político español.
Traxectoria
Licenciado en Dereito na Universidade Complutense de Madrid, marchou ao estranxeiro para se especializar en Dereito Europeo na Universidade de Nancy (Francia) e no Colexio de Europa de Bruxas (Bélxica), sendo este último polo que posúe o Certificado de Altos Estudos Europeos e do que foi profesor.
Koshigaya
Koshigaya (越谷市, こしがやし, Koshigaya-shi) é un concello da prefectura de Saitama no Xapón. Está situada ao centro da rexión de Kantō e ao leste da prefectura, na parte leste da illa de Honshū. Ten 60,31 km² de superficie e unha poboación de 322.108 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 5.340 h/km².
Manuel Marín
Política española
Durante a súa estadía en Bélxica entra en contaco co Partido Socialista (PSOE) ao que se afiliará en 1974, e no que traballará no departamento de Relacións Internacionais. Elixido deputado pola provincia de Cidade Real nas primeiras eleccións democráticas de xuño de 1977 nas listas do PSOE, foi reelixido nas eleccións de 1979 e 1982.
Política europea
Despois da vitoria do PSOE nas eleccións do 28 de outubro de 1982, converteuse en decembro de 1982, en Secretario de Estado para as relacións coas Comunidades Europeas, cargo desde o que participou moi activamente na fase final das negociacións de España coas CCEE que culminarían coa firma o 12 de xuño de 1985 no Palacio Real de Madrid da Acta de Adhesión de España á Comunidade Económica Europea. Abandonou o cargo en outubro de 1985, ao ser proposto como un dos dous comisarios españois a partir da entrada en vigor do tratado de adhesión.
Koshigaya
O concello de Koshigaya limita cos concellos de Saitama, de Kasukabe, de Matsubushi, de Yoshikawa, de Sōka e de Kawaguchi.
Manuel Marín
Política europea
O 1 de xaneiro de 1986 converteuse en membro da Comisión Europea, sendo vicepresidente da mesma durante varios períodos baixo a presidencia de Jacques Delors e Jacques Santer. Durante este tempo foi titular de carteiras moi variadas, desde a de pesca, até a cooperación ao desenvolvemento e as relacións cos países do Mediterráneo. Despois da renuncia de Jacques Santer como presidente en 1999 e, dende o 20 de xullo, até a toma de posesión do seu sucesor Romano Prodi o 16 de setembro de 1999, encargouse da presidencia en funcións.
Presidencia do Congreso dos Deputados
De volta á política española, foi elixido deputado por Cidade Real nas listas do PSOE nas eleccións xerais de 2000 e 2004. Durante a VIII lexislatura (de abril de 2004 -abril 2008) foi elixido Presidente do Congreso dos Deputados de España.
Tamén será recordado por se-lo primeiro presidente do Congreso dos Deputados que, no período democrático, expulsou un deputado (Vicente Martínez Pujalte) tras chamalo en tres ocasións á orde.
Abandono da política
O 15 de novembro de 2007, anunciou en Cidade Real a súa retirada da vida política, para dedicarse á loita contra o cambio climático. O 22 de xullo de 2008, é nomeado presidente da Fundación Iberdrola, baixo o mando de Ignacio Sánchez Galán e con colaboradores como Rafael Landín, Carmen Recio etc., a proposta de Ignacio Sánchez Galán, presidente de devandita compañía.
Chorente, Moraime, Muxía
Chorente é un lugar da parroquia do Moraime no concello coruñés de Muxía na comarca de Fisterra. Tiña 41 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 23 eran homes e 18 eran mulleres.
Este lugar está atravesado polos camiños de Fisterra, a variante do Camiño de Santiago que procedente de Santiago de Compostela e se dirixe cara Muxía, e o dos Faros, na súa 6ª etapa: ruta Camariñas-Muxía.
Receptor ligado a encima
Un receptor ligado a encima, tamén chamado receptor catalítico, é un receptor transmembrana, no cal a unión dun ligando extracelular causa unha actividade encimática no lado intracelular. Trátase dunha proteína integral de membrana que posúe tanto funcións catalíticas encimáticas coma de receptor.
Saint-Maugan
Saint-Maugan (en Sant-Malgant, e en galó: Saent-Maugant) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Receptor ligado a encima
Exemplos de actividade encimática deste tipo de receptores son:
Tipos
Velaquí unha lista das cinco familias maiores de receptores catalíticos:
Figueiras de Abaixo, Moraime, Muxía
Figueiras de Abaixo é un lugar da parroquia do Moraime no concello coruñés de Muxía na comarca de Fisterra. Tiña 4 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 2 eran homes e 2 eran mulleres.
Hapanuwa
Como o rei de Kuwaliya era cuñado e aliado de Mursilis II, foi atacada por Arzawa, entón en guerra contra os hititas, e aínda que nos anais non se menciona a súa sorte, ao cabo de poucos meses Arzawa perdeu a guerra e desapareceu como reino.
Alice Brady
Mary Rose Brady, nada en Nova York o 2 de novembro de 1892 e finada na mesma cidade o 28 de outubro de 1939 foi unha actriz estadounidense coñecida como Alice Brady.
Hapanuwa
Pasou a dominio directo hitita en tempos de Mursilis III.
Alice Brady
Traxectoria
Naceu en Nova York, filla de William A. Brady, produtor teatral. Viuse atraída pola interpretación desde pequena, debutando en Broadway con catorce anos. Seguiu no teatro durante vinte e dous anos, estreando a obra Mourning Becomes Electra, de Eugene O'Neill.
Comité Executivo Central de Todas As Rusias
O Comité Executivo Central Panruso (en Всеросси́йский Центра́льный Исполни́тельный Комите́т), normalmente coñecido polas siglas ВЦИК (transliterado: VTsIK), era o máis alto poder do Estado, con funcións de corpo lexislativo, administrativo e de supervisión da República Socialista Federativa Soviética de Rusia (RSFSR), vixente entre 1917 e 1937. En 1937 foi transformado no Soviet Supremo da RSFSR.
Alice Brady
Traxectoria
En 1913 comezou a súa carreira cinematográfica, que deixou de lado entre 1923 e 1933 para concentrarse no teatro. Traballou tanto no cinema mudo coma no sonoro, gañando en 1937 o Oscar á mellor actriz secundaria. A placa do premio foi roubada por un home que subiu ao escenario para aceptar o premio en ausencia de Brady e nunca se recuperou.
Finou de cancro poucos días antes de cumprir 47 anos.
Comité Executivo Central de Todas As Rusias
Elixido nos Congresos Panrusos dos Soviets, exercía as súas funcións entre congresos. Antes do establecemento da URSS en 1922, incluía aos membros da RSS de Ucraína e a RSS de Belarús, elixidos nos seus respectivos Congresos dos Soviets.
O primeiro Comité Executivo Central Panruso foi electo en xuño de 1917, pero non era un órgano de goberno e o seu presidente, Nikolai Chkheidze, non era o xefe do Estado ruso. Esta situación cambiou no II Congreso dos Soviets durante a Revolución de Outubro.
Durante a primavera de 1918, a crecente influencia dos partidos socialistas non bolxeviques e a posibilidade de que estes se alzasen cunha maioría nos soviets levou á expulsión dos menxeviques e dos socialrevolucionarios do VTsIK o, séndoo tamén os antigos socios de goberno dos bolxeviques, os socialrevolucionarios de esquerda, un mes máis tarde. O VTsIK, privado de oposición, apenas se reuniu o resto do ano, pasando o poder estatal ao poder executivo representado polo Consello de Comisarios do Pobo (Sovnarkom), que deixou ata de remitir, como era preceptivo, ao VTsIK os novos decretos para o seu exame e aprobación.
Na Constitución da RSFSR de 1937 (en Конституция РСФСР 1937 года), se estipulaba que a máis alta autoridade osténtaa o Soviet Supremo da Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas (URSS), de acordo coa Constitución da URSS de 1936.
Charmed
Charmed é unha serie de televisión estadounidense creada por Constance M. Burge e producida por Aaron Spelling e a súa compañía Spelling Television, con Brad Kern como showrunner. A serie emitiuse orixinalmente a través da canle The WB durante oito tempadas dende o 7 de outubro de 1998 até o 21 de maio de 2006. Conta a historia de tres irmás, coñecidas como "The Charmed Ones", as máis poderosas bruxas de tódolos tempos, que usan o seu "poder de tres" combinado para protexer as vidas dos inocentes de forzas do mal como demos e bruxos. Cada irmá posúe poderes máxicos únicos que crecen e evolucionan, ó tempo que tratan de manter unha vida normal na cidade de San Francisco. Manter as súas identidades sobrenaturais separadas e en segredo das súas vidas ordinarias convértese a miúdo nun desafío para elas, xa que a exposición da maxia ten consecuencias de grande alcance nas súas diversas relacións e resulta nunha serie de investigacións do FBI ó longo da serie. Ó principio, a serie enfócase nas tres irmás Halliwell, Prue (Shannen Doherty), Piper (Holly Marie Combs) e Phoebe (Alyssa Milano). Despois da morte de Prue a finais da terceira tempada, a súa medio-irmá Paige Matthews (Rose McGowan) asume o seu lugar no "poder de tres" a partir da cuarta tempada.
Rodinia
dereita|miniatura|380x380px|Reconstrución paleotectonica de Rodinia. Rodinia (do ruso родина, ródina, patria) foi un supercontinente que existiu fai 1100 millóns de anos, durante o Proterozoico. Reunía gran parte da terra emerxida do planeta. Empezou a fracturarse hai 800 millóns de anos debido a movementos magmáticos na codia terrestre, acompañados por unha forte actividade volcánica. A existencia de Rodinia baséase en probas de paleomagnetismo que permiten obter a paleolatitud dos fragmentos, pero non a súa lonxitude, que os geólogos determinaron mediante a comparación de estratos similares, actualmente moi dispersos.
Formación
Rodinia formouse e desfíxose durante o Neoproterozoico. Probablemente existiu como un único continente desde hai 1.100 millóns de anos ata que comezou a fragmentarse en oito pequenos continentes hai ao redor de 800 millóns de anos. Crese que foi responsable en gran parte do clima frío do Neoproterozoico. Rodinia comezou a formarse fai ao redor de 1.300 millóns de anos a partir de tres ou catro continentes preexistentes, un acontecemento coñecido como a oroxenia Grenville. A ausencia de fósiles con cuncha ou esqueleto e os de datos paleomagnéticos fiables fan incerto o movemento dos continentes no Precámbrico. Unha posible reconstrución do anterior supercontinente é Columbia
Paleogeografía
Rodinia centrábase probablemente ao sur do ecuador. Posto que a Terra nese momento experimentaba a glaciación do Período crioxénico e as temperaturas eran polo menos tan frías como actualmente, gran parte de Rodinia puido estar cuberta por glaciares ou formando parte do casquete de xeo do Polo sur. O interior do continente, distante dos efectos moderadores do océano, é probable que fose estacionalmente moi frío (clima continental). Rodinia estaba rodeado polo superocéano que os geólogos denominan Mirovia (de Mir, a palabra rusa que significa «paz»).
Separación
En contraste coa formación de Rodinia, os movementos das masas continentais durante a súa ruptura enténdense bastante ben. Probas de amplos fluxos de lava e de erupciones volcánicas durante o límite Precámbrico-Cámbrico, especialmente en Norteamérica, suxiren que Rodinia comezou a fragmentarse como moi tarde hai 750 millóns de anos. Outros continentes, incluíndo Báltica e Amazonia, se dislocaron de Laurentia hai 600-550 millóns de anos, abrindo o océano de Xápeto entre eles. A separación tamén levou ao nacemento de océano Pantalassa (ou Paleo-Pacífico). Os oito continentes que formaban parte de Rodinia máis tarde volveron reunirse no supercontinente global denominado Pannotia, e despois unha vez máis como Panxea
SG̲aawaay Ḵ'uuna
SG̲aawaay Ḵ'uuna (IPA: [sɢ̥aːwaːj qʼuːna]; tamén coñecido co seu título en inglés: Edge of the Knife) é un filme canadense de 2018 dirixido por Gwaai Edenshaw e Helen Haig-Brown. É o primeiro filme falado só en dialectos da lingua haida. Ambientado no arquipélago de Haida Gwaii no século XIX, narra unha historia clásica do pobo haida sobre un home traumatizado e varado que se tranforma en Gaagiixiid, o salvaxe.
Sinopse
Durante o verán, dúas grandes familias haida reúnense para o seu retiro anual de pesca no arquipélago de Haida Gwaii. Adiitsʹii, un nobre encantador, causa a morte accidental do fillo do seu mellor amigo Kwa, polo que marcha só ó salvaxe. Adiitsʹii está atormentado polo que fixo e entra nunha espiral de tolemia, converténdose en Gaagiixiid, un ser sobrenatural que tolea de fame. Inesperadamente sobrevive o inverno e na reunión do ano seguinte, as familias tentan converter a Gaagiixiid de novo en Adiitsʹii, ó tempo que Kwa loita contra o seu desexo de vinganza.
Figueiras de Arriba, Moraime, Muxía
Figueiras de Arriba é un lugar da parroquia do Moraime no concello coruñés de Muxía na comarca de Fisterra. Tiña 29 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 15 eran homes e 14 eran mulleres.
Dick Scobee
Francis "Dick" Richard Scobee, nado en Cle Elum, Washington, o 19 de maio de 1939 e finado o 28 de xaneiro de 1986, foi un astronauta que formou parte da misión STS-41-C.
Traxectoria
Scobee graduouse en enxeñaría aeroespacial pola Universidade de Arizona en 1965. Foi seleccionado como astronauta pola NASA en xaneiro de 1978. Participou na misión STS-41-C, pasando un total de 6,99 días no espazo.
Walma
Walma foi unha cidade do río Astarpa en cuxa ribeira se librou batalla do río Astarpa que supuxo o final do reino de Arzawa e a súa conquista polos hititas. A cidade non se deu localizado, pero debía de estar afastada da costa, xa que o exército hitita viña de Kuwaliya (clásica Frixia na súa parte norte) e baixaba ao sur cara a Apasa (Éfeso).
Karkissa
Karkissa foi un pais do occidente de Asia Menor. Identifícase con Karkiya (Caria) ou ben cun territorio ao norte de Misia na costa do mar de Mármara (Propóntide).
O seu único momento histórico relevante coñecido foi a reposición do rei de Seha Manapa-Tarhunta I en tempo do rei hitita Arnuwandas II. No tratado firmado por Alaksandu de Wilusa e o rei Muwatallis II pouco despois do -1300, o primeiro estaba obrigado a colaborar nas campañas do rei hitita en Karkissa.
Lhakpa Tsamchoe
Lhakpa Tsamchoe (en लाक्पा साम्चे) é unha actriz india de orixe tibetana. Foi a primeira muller tibetana en aparecer nunha película, sendo famoso o seu papel xunto con Brad Pitt e David Thewlis no filme de 1997 Seven Years in Tibet, no cal interpretou a Pema Lhaki, unha xastre tibetana e esposa do montañeiro austríaco Peter Aufschnaiter.
Rubín, Sarria
Santa Mariña de Rubín é unha parroquia rural do concello de Sarria na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística no ano 2007 tiña 32 habitantes (19 homes e 13 mulleres) nunha soa entidade de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2003 cando tiña 39 habitantes.
San Martiño, Alixo, O Barco de Valdeorras
San Martiño é un lugar da parroquia de Alixo no concello ourensán do Barco de Valdeorras na comarca de Valdeorras. Estaba deshabitado no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE. Tamén estaba deshabitado no ano 2010.
One by One
One by One é o cuarto álbum de estudio da banda estadounidense de rock alternativo Foo Fighters, editado o 22 de outubro do ano 2002 a través do selo RCA Records. O disco é o primeiro do grupo en contar co guitarrista Chris Shiflett.
Listaxe de cancións
Todos os temas de Foo Fighters agás onde se indique o contrario.
Bustelo de Arriba, Carballedo, Carballedo
Bustelo de Arriba é un lugar da parroquia de Santa María de Carballedo, no concello lugués de Carballedo na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 17 habitantes, 9 mulleres e 8 homes.
Lugares de Pol
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Pol.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Pol
Parroquias de Pol
🇵🇱
Pruden Sánchez
Prudencio Sánchez Hernández, nado en Babilafuente (provincia de Salamanca) o 1 de decembro de 1916 e finado en Madrid o 25 de febreiro de 1998, foi un futbolista español, coñecido como Pruden. Xogaba de dianteiro e foi o máximo goleador da tempada 1940/41 co Atlético de Madrid.
Historia do capitalismo
miniatura|[[Fernand Braudel sitúa as orixes do capitalismo na Idade Media, nalgunhas pequenas cidades comerciantes.]] O tema da historia do capitalismo, na súa orixe, foi fonte de grandes debates sociolóxicos, económicos e históricos desde o século XIX. Tanto os mercadores coma o comercio existen desde que existe a civilización, pero o capitalismo como sistema económico, en teoría, non apareceu ata o século XVI en Inglaterra substituíndo ao feudalismo. Segundo Adam Smith, os seres humanos sempre tiveron unha forte tendencia a "realizar trocos, cambios e intercambios dunhas cousas por outras". Desta forma ao capitalismo, do mesmo xeito que ao sistema de prezos e a economía de mercado, preténdeselle atrubuír unha orixe espontánea ou natural dentro da idade moderna.
Este impulso natural cara ao comercio e o intercambio foi acentuado e fomentado polas Cruzadas que se organizaron en Europa occidental desde o século XI ata o século XIII. As grandes travesías e expedicións dos séculos XV e XVI reforzaron estas tendencias e fomentaron o comercio, sobre todo tras o descubrimento do Novo Mundo e a entrada en Europa de inxentes cantidades de metais preciosos provenientes daquelas terras. A orde económica resultante destes acontecementos foi un sistema no que predominaba o comercial ou mercantil, é dicir, cuxo obxectivo principal consistía en intercambiar bens e non en producilos. A importancia da produción non se fixo patente ata a Revolución industrial que tivo lugar no século XIX.
Con todo, xa antes do inicio da industrialización aparecera unha das figuras máis características do capitalismo, o empresario, que é, segundo Schumpeter, o individuo que asume riscos económicos non persoais. Un elemento chave do capitalismo é a iniciación dunha actividade co fin de obter beneficios no futuro; posto que este é descoñecido, tanto a posibilidade de obter ganancias como o risco de incorrer en perdas son dous resultados posibles, polo que o papel do empresario consiste en asumir o risco de ter perdas ou ganancias.
O camiño cara ao capitalismo a partir do século XIII foi achandado grazas á filosofía do Renacemento e da Reforma protestante. Estes movementos cambiaron de forma drástica a sociedade, facilitando a aparición dos modernos Estados nacionais (e posteriormente o Estado de dereito como sistema político e o liberalismo clásico como ideoloxía) que proporcionaron as condicións necesarias para o crecemento e desenvolvemento do capitalismo nas nacións europeas. Este crecemento foi posible grazas á acumulación do excedente económico que xeraba o empresario privado e á reinversión deste excedente para xerar maior crecemento económico, o cal xerou industrialización nas rexións do norte.
Diversas lecturas
Adam Smith prefigurou o que logo se chamaría capitalismo como a extensión a toda a sociedade da división do traballo baseada nun intercambio comercial codependente dun momento histórico do desenvolvemento industrial que posibilita a existencia dun excedente de riqueza transformable en capital produtivo. Karl Marx comprendeu este sistema de produción como unha etapa da historia da humanidade caracterizada por "revolucionar constantemente as forzas produtivas", unha constante loita de clases disputándose un poder que se volveu enteiramente económico e a libre propiedade privada sobre o capital, símbolo do triunfo da burguesía sobre a nobreza, destinada a ser derrocada polo produto da crecente separación industrial entre o capital e o traballo: o proletariado como a primeira clase sen economía propia, negación de toda sociedade con clases que fai necesario o paso ao socialismo. Os sociólogos alemáns de principios do século XX puxeron por diante os fenómenos culturais e relixiosos para explicar a urxencia do capitalismo como condición de posibilidade dunha revolución permanente dos medios de produción; Werner Sombart asóciao coa mentalidade xudía (cuxo primeira análise cultural fixera Marx), Max Weber comprendéndoo como consecuencia indirecta dunha ética protestante da cal se desliga finalmente nunha pura ética capitalista. Máis recentemente historiadores, como Fernand Braudel, interesáronse pola evolución a longo tempo desta "civilización" remontándose ata a Idade Media.
Axiña ao falar dela, a historia do capitalismo xera numerosas polémicas, suxeita á confrontación entre as grandes correntes políticas e económicas sobre temas como imperialismo, colonialismo, desigualdade social, crise económica, explotación, pero tamén democracia, liberdade, desenvolvemento, dereitos civís, riqueza e abundancia; sendo os termos que xorden no debate.
O capitalismo medieval
300px|miniatura|A gran canle de [[Venecia, por Turner (v.1835).]] Para Fernand Braudel (a Dinámica do capitalismo, 1985), o capitalismo é unha "civilización" con raíces antigas, xa coñecendo horas prestixiosas, tales como as grandes cidades-estado comerciantes: Venecia, Antuerpen, Xénova, Ámsterdan etc., pero as actividades son minoritarias ata o século XVIII. Werner Sombart (O capitalismo moderno, 1902) data a urxencia da civilización burguesa e do espírito de empresa no século XIV, en Florencia.
Comercio medieval
Así como o amosa Braudel, atopamos na Idade media as primeiras manifestacións do capitalismo comercial en Italia e nos Países Baixos. O comercio marítimo con Oriente, en resposta ás cruzadas, enriqueceu ás cidades italianas, mentres que nos Países Baixos foi á desembocadura do Rin, que facía o lazo entre Italia e Europa do Norte, dominada pola Liga Hanseática. Nas grandes cidades, os vendedores de panos e das sederías adoptan métodos capitalistas de xestión. Efectúan vendas por xunto, establecen mostradores e venden os seus produtos en conxunto nas grandes feiras europeas. Abastécense de materias primas tanto en Europa como no Levante. Nesta época turbada da Idade media, axustan os seus pagos por letras de cambio, menos perigosas que o transporte de metais preciosos. Desta forma, loxicamente desenvólvense, en paralelo do capitalismo comercial, as primeiras actividades bancarias do capitalismo financeiro: depósitos, préstamos sobre pezas, letra de cambio, seguros para as embarcacións.
Estes capitalistas enriquécense estendendo a súa influencia económica sobre o conxunto do Occidente cristián, creando así o que Braudel chama unha "economía-mundo". Na súa análise, Braudel distingue a "economía de mercado" do capitalismo, este último constituíndo un tipo de "contra mercado". Segundo el, a economía de mercado (é dicir a economía local naquela época) está dominada polas regras e os cambios leais, porque sometida á competencia e á transparencia relativa, o capitalismo intenta evitalo no comercio afastado co fin de librarse de regras e de desenvolver cambios desiguais como novas fontes de enriquecemento.
Podemos observar que desde a Antigüidade, sistemas idénticos foran postos en práctica polos fenicios, gregos, os cartagineses e os romanos. Estes sistemas foron marcados no entanto máis polo imperialismo e o escravismo que polo capitalismo. A través do mundo, outras formas de capitalismo comercial desenvolvéronse de xeito precoz na época feudal (baixo a dinastía Ming na China, por exemplo).
Vida urbana
Nas grandes cidades especializadas de Europa, o artesanado, dirixiuse esencialmente cara á exportación, está dominado polos grandes comerciantes e pañeiros, aínda que as relacións económicas entre artesáns e vendedores se emparientan no salariado. Os comerciantes controlan á vez a adquisición de materias primas río arriba e a venda dos produtos terminados río abaixo.
A poboación urbana xa se diferenza en varias clases económicas distintas e ricas para algúns, pobres para outros. A cidade de Florencia é o exemplo perfecto: atopamos alí moi cedo a banqueiros que desenvolven sucursais a través de Europa e escravizan a industria en procura do seu proveito. Entre eles grandes familias, tal é o caso dos Medicis, quen crean as primeiras relacións "privilexiadas" entre o mundo dos negocios e o mundo político.
Tamén neste período o matemático Luca Pacioli fixa as bases do comercio ao crear os estados financeiros nos que se fixa a terminologia e o xeito de calcular as relacións comerciais básicas, polo cal Florencia brillase durante moito tempo como o principal centro bancario de Europa
Aparición das bolsas a finais da Idade Media
Segundo Fernand Braudel, a aparición das primeiras Bolsas ocorre no século XIV nestas cidades italianas onde o comercio é permanente (contrariamente ás feiras medievais que se celebran sobre períodos limitados) e onde se concentran o esencial das actividades financeiras.
É no entanto a creación en 1409 da Bolsa de Bruxas, un hotel dedicado ao intercambio de mercancías, letras de cambio e efectos de comercio, que marca un punto de inflexión no desenvolvemento das actividades financeiras. O praza imponse rapidamente grazas á abertura do seu porto, grazas á fama das súas feiras comerciais e grazas ao clima de tolerancia e de liberdade que aproveitan vendedores e investidores de todo orixe. Son os mesmos triunfos que permitirán logo á praza de Antuerpen (creada en 1460) desenvolverse ao principio do Renacemento. Podíase ler no seu frontispicio: Ad usum mercatorum cujusque gentis ac linguae ("Para uso dos vendedores de todos os países e de todas as linguas").
Antípsara
Antípsara (Αντίψαρα) é unha pequena illa grega no mar Exeo. Antípsara tiña 4 habitantes segundo o censo de 2011. Atópase a uns 3 km ao oeste da illa máis grande de Psara, a partir da cal derívase o seu nome. As condicións xeográficas fan que sexa inaccesible desde o norte e o oeste. Existen evidencias da existencia de asentamentos nos tempos dos antigos gregos e romanos. Durante o dominio otomán a illa serviu como porto. Hoxe en día, realízanse viaxes turísticas desde a illa de Psara durante os meses de verán. A pequena igrexa de San Xoán (Άγιος Ιωάννης) no lado oriental é visitado en agosto polos peregrinos.
Historia do capitalismo
A ética protestante
Max Weber (na súa obra A Ética protestante e o espírito do capitalismo escrita en 1904/05) considera que a urxencia do capitalismo moderno data da Reforma. Tendo como base unha acta sociolóxica, vincula o espírito do capitalismo moderno á mentalidade protestante e veo pois como o resultado dunha evolución lenta nacida da Reforma, e máis xeralmente dunha evolución relixiosa que se fai no sentido dun "desencanto da xente". Observamos por outra banda que formas esporádicas de capitalismo financeiro foran desenvolvidas desde hai moito tempo polos longobardos e os xudeus, non sometidos ás coaccións relixiosas do catolicismo. É por outra banda a estes últimos que Werner Sombart (O Capitalismo moderno) atribuirá o xénese do capitalismo moderno.
Antípsara
A illa é un sitio de anidación do Corvo mariño cristado (Phalacrocorax aristotelis), Falcón da raíña (Falco eleonorae), pardela atlántica (Calonectris diomedea), e o pardela mediterránea (Puffinus yelkouan).
Historia do capitalismo
A ética protestante
Segundo Weber, o capitalismo occidental corresponde á aparición dun espírito novo, dunha revolución cultural. Weber empregou entón o termo capitalismo moderno "para caracterizar a procura racional e sistemática do proveito polo exercicio dunha profesión". Máis que a riqueza, cuxo desexo non é novo, é o espírito de acumulación que se impón como vector de ascensión social.
Esta nova ética difúndese grazas á urxencia de novos valores: o aforro, a disciplina, a conciencia profesional. Esta última permite por exemplo a aparición dunha elite obreira que, máis aló do salario, preocúpase da calidade da súa obra. O traballo faise un fin en si. En paralelo emerxe un personaxe emblemático, o empresario, que busca un éxito profesional proveitoso á sociedade en conxunto.
O contexto favorable para esta evolución dos valores é o da Reforma. Para Max Weber, a ética do oficio vén do luteranismo que anima a cada crente a seguir a súa vocación, e que fai do éxito profesional un signo de elección divina. En efecto, os crentes ordinarios, sabendo que non teñen a mestría da súa salvación (lóxica da predestinación), intentan ardentemente atopar na súa vida privada os signos desta predestinación, como o éxito profesional, co fin de atenuar a súa angustia enfronte da morte e fronte do xuízo que a segue. Doutra banda o informe directo a Deus preconizado pola relixión protestante acelera o proceso de "desencanto do mundo" (Suprimindo o número de prácticas relixiosas por exemplo), o que concorre á urxencia da racionalidade. Xa, Karl Marx observara un proceso de desengano escribindo:
Esta racionalización permite a aparición de novos dogmas que fundan o espírito do capitalismo:
Max Weber ilustra os seus propósitos nun texto de Benjamin Franklin, revelador segundo el das novas mentalidades:
As teses de Weber foron moi criticadas. O lazo entre o dogma da predestinación e o espírito do capitalismo é moi paradoxal, debido a que un fiel ten que buscar signos de elección mentres que o dogma afirma a predestinación como é de todas as maneiras impenetrable. Historiadores invalidan esta concomitancia de ambos os fenómenos (Braudel por exemplo, que data o capitalismo nun período anterior á Reforma).
O espírito de innovación
miniatura|250px|A [[Biblia de Gutenberg (1450?1454), unha das primeiras producións estandarizadas en gran número.]]
O século XV vive por exemplo a posta a punto da imprenta en caracteres móbiles (a "tipografía") de Gutenberg. Coidadoso de preservar mentres pode os segredos das súas procuras, forzado a préstamos monetarios importantes, é en certo xeito o arquetipo dos futuros capitalistas. O seu obxectivo é responder a unha petición insatisfeita: a petición de cultura dos espíritos cada vez menos analfabetos do Renacemento. Se era preciso facer publicacións en grande escala de libros maiores, rapidamente vai xurdir a petición de realizar unha produción máis diversificada. A difusión da Biblia a uso persoal contribúe ao voo da Reforma, mentres que esta aumenta a cambio a demanda. En parte permitida polos progresos da metalurxia, a tipografía abastécelle a cambio de documentos. Interese pola mecánica, as primicias da "standardización", producións de grandes series, preocupacións da "produtividade" e o espírito de innovación... Aínda que haberá que esperar para ver avances similares na industria téxtil e así estimular o desenvolvemento industrial, a imprenta mostra ben que a raíz do capitalismo é máis antiga. Respecto da imprenta, Max Weber fai ver que xa existía desde hai moito tempo na China e seguramente na India, pero como numerosas técnicas, herdadas ás veces da Antigüidade (a forza do vapor foi coñecida por exemplo no Antigo Exipto), debeu esperar para poder inserirse nun conxunto de técnicas coherentes e complementarias para poder imporse. Non o fixo por outra banda sen atopar oposición, particularmente por parte dos copistas medievais.
Cara a un novo sistema técnico
O novo sistema técnico que xorde no Renacemento permite a irrupción de certos principios do capitalismo moderno como o melloramento da produtividade, a economía de man de obra, o aumento da produción en volume e a súa diversificación, e ata o investimento. Apóiase nalgunhas innovacións como o alto forno, a imprenta ou o sistema biela-manivela, o aumento en potencia dos grandes sectores industriais (metalurxia, explotación mineira) e a utilización corrente dunha fonte de enerxía (hidráulica). Este sistema, que persistirá ata mediados do século XVIII, arrastrará a adopción dun sistema social que servirá para sementar o inicio dun capitalismo nacente e enterrar un réxime feudal que non sabería inscribirse nesta mudanza en profundidade.
Evolucións xurídicas e monetarias
200px|esquerda|miniatura|Unha «[[obrigación xurídica|obrigación» da Compañía Holandesa das Indias Orientais, emitida en 1623.]]
miniatura|300px|Saída dos veleiros da [[Compañía Holandesa das Indias Orientais, por Hendrick Cornelisz (v.1630?1640).]]
En paralelo, o fluxo de ouro desde as colonias de América permite a partir do século XVI unha estimulación dos cambios, un perfeccionamento dos métodos de pago e das técnicas monetarias. As primeiras moedas divisionarias son golpeadas, as moedas fiduciarias vivirán unha expansión importante, os primeiros billetes aparecen. No resto do mundo, os cambios quedan limitados polo uso de "moedas metálicas na infancia".
Holanda coñece tamén a primeira burbulla especulativa da Historia, a Tulipomanía. Nos anos 1630, o prezo dos tulipáns vive un encarecemento forte, ao alcanzar ás veces o bulbo do tulipán o prezo dunha casa burguesa. Cando isto se volveu manifestamente irracional, o primeiro crack da Historia produciuse.
A urxencia do capitalismo
miniatura|280px|O Síndico dos pañeros, por [[Rembrandt (1662). Obra de encarga, simboliza tanto o éxito da burguesía así como a puxanza de Ámsterdan]]
No entanto, a urxencia do capitalismo é asociada máis a miúdo coas primicias da revolución industrial, e en particular ao século XVIII. As formas modernas de propiedade privada dos medios de produción e de salariado desenvólvense durante este período.
Evolución das relacións sociais
Durante o período artesanal, o capitalismo coñece formas anteriores á fábrica ou a manufactura. A agricultura induce períodos de actividade débil (a tempada morta sobre todo) e os fabricantes das cidades interésanse rapidamente por esta man de obra regularmente ociosa. O traballo a domicilio, ou "domestic system", vai desenvolverse. Permítelles aos artesáns e fabricantes cederlles en subcontacto unha parte da súa produción ás familias campesiñas. No marco máis específico de "putting-out system", os empresarios abastecen aos traballadores rurais (e sempre a domicilio) de materias primas, ata instrumentos, logo veñen para recuperar a cambio dun salario o produto transformado, que será ás veces terminado nos talleres urbanos. Este sistema ten, por exemplo, un interese superior no marco da produción téxtil. Se non se pode cualificar tales métodos de capitalistas, son moi anunciadoras das futuras relacións sociais entre empresarios e asalariados.
Signos de declive do artesanado
miniatura|esquerda|220px|O spinning-jenny de [[James Hargreaves, inventado en 1765, decuplicaba a produtividade do hilandero; 20000 foron vendidas antes de 1790.]]
A cuestión da accesibilidade do capital aos máis humildes é esencial na análise marxista. En efecto, Marx distingue dúas formas diferentes de propiedade privada: a do traballador que posúe a forza de traballo e véndea ao capitalista e a burguesía que posúe os medios de produción e emprega a forza de traballo dos proletarios. A primeira forma histórica corresponde ao desenvolvemento do artesanado e da pequena agricultura. A segunda forma, vinculada á apropiación dos medios de produción pola burguesía (ou a nobreza), permite a aparición da grande industria, as grandes propiedades agrícolas, do traballador asalariado e pois do conxunto dos mecanismos que fundan o modo de produción capitalista.
Apropiación das terras
No campo, o sistema feudal perdura moito tempo (a servidume é abolida só en 1861 en Rusia, o que o fai un caso excepcional). En 1727, a Enclosure Act (Acta de campos pechados) permite aos "lords" británicos apropiarse e cercar os campos. Antes, a propiedade volvía aos municipios, e os campos foron explotados polo conxunto dos campesiños locais quen xuntos sacaban proveito das colleitas. No entanto os primeiros campos pechados son máis antigos e datan do século XV. Os trastornos que provocan xa marcan os espíritos da época: Thomas More xa denuncia en Utopía (1516) as consecuencias sociais dos balbuceos do capitalismo nacente e describe un mundo alternativo, un imaxinario marcado por un estilo de vida que se emparenta co comunismo. O longo proceso de cercado de campos e o imposto dos dereitos de propiedade sobre os campos vai crear unha distinción nítida entre o propietario e o asalariado (os antigos pequenos explotadores fanse os asalariados dos "landlords"). Francia coñece neste campo un fenómeno diferente ao principio do século XIX: o Código Civil de Francia, que dispersa as terras entre os herdeiros no momento da defunción, freando o desenvolvemento das grandes propiedades do capitalismo agrícola.
miniatura|Primeira páxina da edición orixinal do [[Código Civil de Francia|Código Civil Francés de 1804.]]
En plena transición demográfica, esta apropiación é o feito dun interese novo para o mundo agrario por parte das elites británicas, que desexan desenvolver unha agricultura a alto rendemento, e lucrativa, baseándose no modelo de Holanda e de Flandres. Esta apropiación levará inmediatamente unha actividade e investimentos importantes, polo mesmo feito da instalación das cercas. Sobre o modelo das Illas Británicas, a propiedade privada das terras esténdese a través de Europa e das Américas, non sen atopar oposicións, particularmente morais:
A lexitimidade histórica do capitalismo agrario esencialmente atópase no seu efecto directo: a revolución agrícola. Así como o mostrou Max Weber, a introdución da idea de proveito individual permitiu a urxencia do racionalismo na produción, a fonte principal da produtividade:
A chegada política do capitalismo
Segundo Braudel, o capitalismo pode establecerse profundamente só alí onde as leis io permiten e aseguran a súa abertura:
A constitución de economías capitalistas tales como as coñecemos supuxo entón importantes cambios lexislativos que instauraban a propiedade privada do capital e un mercado do traballo. Estes cambios son só a manifestación da toma do poder no seo do Estado pola burguesía, unha das etapas esenciais da loita de clases.
Propiedade privada e medios de produción
En Gran Bretaña, o voto do Enclosure Act marca a chegada da propiedade privada do capital, é seguido no século XIX da liberalización do accionariado. En 1825, a Bubble Act, que limitaba o tamaño das empresas, é revogado. En 1856, a creación de sociedades anónimas é liberada de toda coacción. É o principio da dominación das teorías do laissez faire (deixar facer), desexando limitar a intervención do Estado na economía: ideoloxía difundida en Gran Bretaña polos autores da escola clásica inglesa.
En Francia, en resposta aos movementos revolucionarios da capital, os castelos dos campos son asaltados a fins de xullo de 1789 polos campesiños que discuten a propiedade señorial. Na noite do 4 de agosto de 1789, os privilexios da nobreza son abolidos e a facenda é aberta desde entón á burguesía, mentres que a desaparición de numerosos impostos do Antigo Réxime permite de (re)lanzar o investimento. O 26 de agosto, a propiedade privada, "baixo os auspicios do Ser supremo", é recoñecida na Declaración dos dereitos do home e do cidadán como un dereito inalienable.
Mercado do traballo
En Gran Bretaña, os economistas clásicos de finais do século XVIII e de principios de século XIX van concentrar as súas críticas nas leis establecidas co fin de permitir a urxencia de leis que favorezan o mercado. Herdados do século XVII, as poor laws británicas ofrecían polas parroquias unha asistencia aos indixentes outorgándolles un traballo de workhouses, ata lles daban de esmola algúns produtos necesarios para a súa supervivencia. Os grandes clásicos da economía (Adam Smith, Thomas Malthus e David Ricardo) ensañaronse contra este sistema que impediría a mobilidade dos traballadores. En 1834, a case derrogación destas leis forza aos pobres a mudarse á cidade co fin de evitar o fame, atopando pola venda da súa forza de traballo os recursos necesarios para a súa supervivencia.
En Francia, a constitución do mercado do traballo e a liberdade dos capitais é permitida en xuño de 1791 pola Loi Lle Chapelier, que prohibe toda liberdade de asociación: corporacións, asociacións e coalicións (é dicir sindicatos e paros).
Introdución
300px|esquerda|miniatura|A [[máquina a vapor, exemplo típico da necesaria concentración dos capitais.]]
Mentres que a lexislación favorecia a burguesía, a revolución industrial embalavase a inicios do século XIX. As producións cada vez máis importantes en volume, e os produtos cada vez máis complexos, necesitan investimentos cada vez máis grandes. É o caso na industria nacente, pero tamén na agricultura onde as grandes máquinas (as segadoras trilladoras desde 1834) fan a súa aparición. A desviación crecente entre o custo destas máquinas e os salarios, así como a limitación dos bens comúns e a dureza do traballo, contribúen segmentando a sociedade en dous grupos moi distintos: os propietarios do capital, e aqueles aos que Marx chamará máis tarde os "proletarios". As fábricas desenvólvense, os campesiños son levados desde os seus campos para reunilos nas cidades e vender a súa forza de traballo na industria.