cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Radioterapia
Mecanismo de acción
As partículas cargadas como protóns e ións de boro, carbono e neon poden causar danos directos ao ADN da célula cancerosa por medio de alta transferencia de enerxía linear e teñen un efecto antitumor independente da cantidade de oxíxeno que reciba o tumor porque estas partículas actúan principalmente por transferencia de enerxía directa xeralmente causando roturas de dobre febra no ADN. Debido á súa masa relativamene grande, os protóns e outras partículas cargadas teñen pouca dispersión lateral no tecido, xa que o raio non se ensancha moito, permanece enfocado sobre a zona do tumor, e proporciona só pequenas doses de efectos colaterais aos tecidos circundantes. Tamén enfocan con máis precisión o tumor usando o efecto pico de Bragg. A terapia de protóns é un bo exemplo dos diferentes efectos de terapia de radiación modulada pola intensidade (TRMI ou, en inglés, IMRT) fronte á terapia de partículas cargadas. Este procedemento reduce os danos ao tecido san situado entre a fonte de radiación das partículas cargadas e o tumor e establece un rango finito para os danos no tecido despois de que a radiación alcanzou o tumor. En contraste, o uso de partículas non cargadas na terapia de radiación modulada pola intensidade causa que a súa enerxía dane as células sans cando xa están saíndo do corpo. Este dano durante a saída non é terapéutico, pode incrementar os efectos colaterais do tratamento e aumenta a probabilidade de indución dun cancro secundario. Esta diferenza é moi importante en casos nos que a estreita proximidade doutros órganos fai que calquera ionización desviada sexa moi daniña (exemplo: cancros de cabeza e pescozo). Esta exposición aos raios X é especialmente mala para os nenos, debido a que os seus corpos están en crecemento, e pasan a ter un 30% de probabilidades de padecer un segundo tumor maligno pasados 5 anos despois da radioterapia inicial.
Dose
A cantidade de radiación utilizada na terapia de radiación fotónica mídese en unidades gray (Gy), e varía dependendo do tipo e estadio do cancro que está sendo tratado. Para casos con propósito curativo, a dose típica para un tumor epitelial sólido vai de 60 a 80 Gy, mentres que os linfomas son tratados con de 20 a 40 Gy.
As doses preventivas (adxuvantes) están normalmente entre 45 e 60 Gy en fraccións de 1,8–2 Gy (para cancros de mama, cabeza e pescozo). Os oncólogos radioterápicos consideran moitos outros factores cando seleccionan unha dose, incluíndo se o paciente está recibindo quimioterapia, comorbideces do paciente, se a radioterapia está sendo administrada antes ou despois da cirurxía e o grao de éxito da cirurxía.
Os parámetros de administración dunha dose prescrita determínanse durante o plan de tratamento (parte da dosimetría). O plan de tratamento realizase xeralmente en computadoras usando software de planificación do tratamento especializado. Dependendo do método de administración da radiación, poden usarse varios ángulos de incidencia ou fontes para sumar a dose necesaia total. O planificador tratará de deseñar un plan que administre unha dose de prescrición uniforme ao tumor e minimice a dose aos tecidos sans que o rodean.
Na radioterapia, as distribucións de doses tridimensionais avalíanse a miúdo usando unha técnica de dosimetría chamada dosimetría de xel.
Esta sección só se aplica á radioterapia fotónica, aínda que se poden fraccionar tamén outros tipos de radioterapia.
A dose total administrada é fraccionada (distribuída de forma espazada no tempo) por varias importantes razóns. O fraccionamento permite que que as células normais teñan tempo de recuperarse, mentres que as células tumorais son xeralmente menos eficientes á hora de repararse no tempo entre as fraccións do tratamento. O fraccionamento permite tamén que as células do tumor que estaban nunha fase relativamente radiorresistente do ciclo celular durante un tratamento pasen a unha fase sensible do ciclo antes de que se administre a seguinte fracción. De xeito similar, as células tumorais que eran cronicamente ou agudamente hipóxicas (e, por tanto, máis radiorresistentes) poden reoxixenarse entre as fraccións, aumentando a morte de células do tumor.
Os réximes de fraccionamento son individualizados en distintos centros de radioterapia e mesmo entre distintos doutores. En Europa, Norteamérica e Australia, un programa típico de fraccionamento para adultos é de 1,8 a 2 Gy por día, cinco días á semana. Nalgúns tipos de cancro, a prolongación do programa de fraccionamento durante demasiado tempo pode permitir que o tumor empece a repoboarse, e para estes tipos de tumores, entre os que están os cancros de cabeza e pescozo e o de células escamosas cervicais, é preferible completar o tratamento radioactivo nun certo período de tempo. Para nenos, un fraccionamento típico pode ser de 1,5 a 1,8 Gy por día, xa que fraccións máis pequenas están asociadas cunha redución da incidencia e da gravidade dos efectos secundarios a longo prazo nos tecidos normais.
Nalgúns casos, utilízanse dúas fraccións ao día preto do final dun curso de tratamento. Este programa, coñecido como réxime de hiperfraccionamento, utilízase en tumores que se rexeneran máis rapidamente cando son máis pequenos. En especial, os tumores de cabeza e pescozo mostran este comportamento.
Os pacientes que reciben radiación paliativa para tratar metástases óseas dolorosas non complicadas non deberían recibir máis dunha soa fracción de radiación. Un só tratamento proporciona un resultado en canto ao alivio da dor e da morbilidade comparable ao dos tratamentos multifraccionados, e para pacientes cunha esperanza de vida limitada, é mellor un só tratamento para mellorar o seu benestar.
Un programa de fraccionamento que se está a utilizar cada vez máis e segue sendo estudado é o hipofraccionamento. Este é un tratamento da radiación no cal a dose total de radiación está dividida en grandes doses. As doses típicas varían significativamente co tipo de cancro, desde 2,2 Gy/fracción a 20 Gy/fracción. A lóxica detrás do hipofraccionamento é diminuír as posibilidades de que o cancro se volva a reproducir non dándolle ás células tempo dabondo para reproducirse e tamén aproveitar a sensibilidade á radiación biolóxica especial dalgúns tumores. Un tipo comunmente tratado onde hai boas evidencias a favor de aplicar este tratamento é o cancro de mama. Os tratamentos de curso curto hipofraccionados durante de 3 a 4 semanas por exemplo a 40 Gy en 15 fraccións ou a 42,5 Gy en 16 fraccións, mostraron ser tan efectivos coma os tratamentos máis dilatados no tempo de 5 a 6 semanas tanto no control do cancro coma na cosmese ou estética (ensaio UK START e ensaios no Canadá).
Un dos programas de fraccionamento alternativos mellor coñecidos é o chamado Continuous Hyperfractionated Accelerated Radiation therapy (CHART, Radioterapia Acelerada Hiperfraccionada Continua). A CHART, usada para tratar o cancro de pulmón, consta de tres fraccións máis pequenas ao día. Aínda que tivo un éxito razoable, a decisión de utilizar a CHART pode crear tensión nos departamentos de radioterapia.
Outro programa de fraccionamento alternativo cada vez máis coñecido, usado para tratar o cancro de mama, é o chamado Accelerated Partial Breast Irradiation (APBI, Irradiación da Mama Parcial Acelerada). A APBI pode realizarse con braquiterapia ou con radiación con raios externos. A APBI supón normalmente usar dúas fraccións de dose alta ao día durante cinco días, a diferenza da irradiación de toda a mama, na cal se administra unha soa fracción máis pequena cinco veces á semana durante un período de seis a sete semanas. Un exemplo de APBI no que se administra a dose enteira nunha soa fracción é TARGIT (TARGeted Introperative radiation therapy, Radioterapia Intraoperativa dirixida a diana).
Os implantes poden fraccionarse en períodos de minutos ou horas, ou poden ser "sementes" permanentes que liberan lentamente radiación ata que quedan inactivas.
Tipos
Historicamente, as tres principais divisións que se distinguían na radioterapia son: radioterapia de raios externos (ou teleterapia), braquiterapia (ou terapia de fonte de radiación selada) e terapia de radioisótopos sistémica (ou radioterapia de fonte non selada). As diferenzas teñen que ver coa posición da fonte de radiación: externa se está fóra do corpo, a braquiterapia usa fontes radioactivas seladas que son situadas con precisión na área do tratamento, e os radioisótopos sistémicos adminístranse por infusión ou inxestión oral. A braquiterapia pode utilizar fontes radioactivas colocadas de forma temporal ou permanente. As fontes temporais son colocadas normalmente por medio dunha técnica chamada cargado posterior (afterloading). Nesta técnica sitúase cirurxicamente un tubo oco ou aplicador no órgano que vai ser tratado, e as fontes son cargadas no aplicador despois de que este se implanta. Isto minimiza a exposición á radiación do persoal sanitario. A terapia de partículas é un caso especial de terapia de radiación de raios externos na que as partículas son protóns ou ións máis pesados. A radioterapia intraoperativa é un tipo especial de radioterapia que se administra inmediatamente despois da extirpación cirúrxica dun cancro. Este método foi empregado no cancro de mama (é o denominado TARGeted Introperative radiation therapy ou TARGIT), tumores cerebrais e cancros rectais.
Radioterapia de raios externos
As seguintes tres seccións refírense ao tratamento usando raios X.
Radioterapia de raios externos convencional
miniatura|Unha cápsula de radiación de teleterapia composta dos seguintes elementos: A.) un [[contedor de fonte estándar internacional (xeralmente de chumbo), B.) un anel de retención, e C.) unha "fonte" de teleterapia composta de D.) dous contedores de aceiro inoxidable aloxados un dentro do outro e soldados a E.) dúas tapas de aceiro inoxidable que rodean F.) un escudo interno protector (normalmente de uranio metálico ou unha aliaxe de volframio) e G.) un cilindro co material radioactivo da fonte, que habitualmente, pero non sempre, é o cobalto-60. O diámetro da "fonte" é de 30 mm.|258x258px]]
A radioterapia de raios externos convencional (2DXRT) é administrada por medio de raios bidimensionais usando unidades de terapia de raios X de quilovoltaxe ou aceleradores lineais médicos que xeran raios X de alta enerxía. A radioterapia de raios externos convencional consta principalmente dun só raio de radiación administrado ao paciente desde varias direccións: a miúdo desde a fronte ou o dorso e desde ambos os lados. Convencional aquí fai referencia a que o modo de tratamento está planeado ou simulado nunha máquina de raios X de diagnóstico especialmente calibrada chamada simulador, porque esta recrea as accións do acelerador lineal e os axustes usualmente ben establecidos dos raios da radiación para conseguir o plan desexado. O obxectivo da simulación é dirixir de forma precisa ou localizar o volume que debe ser tratado. Esta técnica está ben establecida e é xeralmente rápida e fiable. O problema é que algúns tratamentos a doses altas poden ser limitados pola capacidade de toxicidade da radiación sobre os tecidos sans, que están próximos o volume tumoral diana. Un exemplo dese problema obsérvase na radiación da glándula prostática, na que a sensibildade do recto adxacente limita a dose que se pode prescribir con seguridade usando unha planificación de radioterapia de raios externos convencional, polo que a dose pode que non se consiga controlar facilmente o tumor. Antes da invención da tomografía computadorizada, os médicos e físicos tiñan coñecementos limitados sobre a verdadeira dose de radiación administrada tanto ao tecido canceroso coma ao san. Por esta razón, a radioterapia tridimensional conformal estase facendo o procedemento estándar para o tratamento de tumores situados en certas localizacións. Máis recentemente utilízanse outras formas de obter imaxes como as imaxes por resonancia magnética, tomografía de emisión de positróns, tomografía computadorizada de emisión monofotónica (SPECT, en inglés, de Single-photon emission computed tomography) e ultrasóns.
Radiación estereotáctica
A radiación estereotáctica é un tipo especializado de terapia de radiación de raios externos. Utiliza raios de radiación enfocados dirixidos a un tumor ben definido usando escaneos de imaxes extremadamente detalladas. Os oncólogos radioterápicos realizan tratamentos estereotácticos, a miúdo coa axuda dun neurocirurxián para tumores de cerebro ou medula espiñal.
Hai dous tipos de radiación estereotácticas. Na radiocirurxía estereotáctica os médicos usan un só ou varios tratamentos de radiación estereotácticos do cerebro ou medula espiñal. A radioterapia de corpo estereotáctica refírese a un ou varios tratamentos de radiación estereotácticos noutras partes do corpo, como os pulmóns.
Algúns médicos din que unha vantaxe dos tratamentos estereotácticos é que administran a cantidade correcta de radiación ao cancro nun período máis curto de tempo que os tatamentos tradicionais, o cal adoita durar de 6 a 11 semanas. Os tratamentos adminístranse con extrema precisión, o cal debería limitar o efecto da radiación nos tecidos sans. Un problema cos tratamentos estereotácticos é que son só axeitados para certos pequenos tumores.
Os nomes dos tratamentos estereotácticos que son utilizados poden ser confusos porque moitos hospitais chaman os tratamentos co nome dos fabricantes en vez de chamalos cos nomes xerais de radiocirurxía estereotáctica ou radioterapia estereotáctica do corpo. Os nomes de marca destes tratamentos son por exemplo Axesse, Cyberknife, Gamma Knife, Novalis, Primatom, Synergy, X-Knife, TomoTherapy, Trilogy e Truebeam. Esta lista cambia a medida que os fabricantes de equipamento continúan con novos desenvolvementos de tecnoloxías especializadas para tratar os cancros.
Simulación virtual e radioterapia tridimensional conformal
A planificación do tratamento de radioterapia viuse revolucionado pola capacidade de delinear os límites do tumor e das estruturas adxacentes normais en tres dimensións usando tomografía computadorizada especializada e escáneres de imaxes por resonancia magnética e software de planificación.
Unha mellora da simlación virtual é a radioterapia tridimensional conformal (3DCRT), na cal o perfil de cada raio de radiación ten a forma axeitada para o perfil da diana a partir do visión do ollo do raio usando un colimador multifollas e un número variable de raios (de aí o de conformal ou concordante coa forma do tumor). Cando o volume do tratamento é concordante coa forma do tumor, a toxicidade relativa da radiación para os tecidos circundantes normais é reducida, o que permite administrar unha dose máis alta de radiación ao tumor do que permiten as técnicas convencionais.
Radioterapia modulada pola intensidade
A radioterapia modulada pola intensidade (RTMI ou IMRT) é un tipo avanzado de radiación de alta precisión que é a seguinte xeración da radioterapia tridimensional conformal (3DCRT). A radioterapia modulada pola intensidade tamén mellora a capacidade de facer concordar o volume que vai ser tratado con formas cóncavas do tumor, por exemplo cando o tumor está rodeando unha estrutura vulnerable como a medula espiñal ou un órgano principal ou vaso sanguíneo. Os aceleradores de raios X controlados por computador distribúen as doses de radiación precisas en tumores malignos ou áreas específicas dentro do tumor. O patrón de administración da radiación determínase usando aplicacións informáticas específicas para realizar unha optimización e unha simulación do tratamento (planificación do tratamento). A dose de radiación concorda coa forma tridimensional do tumor, xa que se controla ou modula a intensidade do raio de radiación. A intensidade da dose de radiación é elevada preto do volume dun tumor groso mentres que a radiación entre os tecidos veciños normais está diminuída ou evitada completamente. Isto ten como resultado que se fai diana mellor no tumor, diminúen os efectos laterais e mellórase o resultado do tratamento en comparación incluso coa radioterapia tridimensional conformal.
A radioterapia tridimensional conformal aínda se usa moi frecuentemente para tratar moitas partes do corpo pero o uso da radioterapia modulada pola intensidade é cada vez maior en partes do corpo máis complicadas como o SNC, cabeza e pescozo, próstata, mama e pulmón. Desafortunadamente, esta nova técnica está limitada pola súa necesidade de tempo adicional para que o persoal médico experimentado prepare o tratamento. Isto débese a que os doutores deben delinear manualmente os tumores imaxe por imaxe de tomografía computadorizada en todo o lugar onde está a enfermidade, o cal leva moito máis tempo que a preparación da radioterapia tridimensional conformal. Despois, os físicos médicos e os dosimetristas deben dedicarse a crear un plan de tratamento viable. Ademais, a tecnoloxía da radioterapia modulada pola intensidade só se empezou a usar comercialmente desde finais da década de 1990 incluso nos centros máis avanzados, polo que os oncólogos radioterápicos que non aprenderon o seu uso como parte dos seus programas formativos hospitalarios deben atopar medios adicionais educativos antes de aplicar esta técnica.
As probas da mellora na supervivencia de ambas as técnicas con respecto á terapia de radiación convencional (2DXRT) son crecentes para moitas localizacións de tumores, pero xa se acepta xeralmente a súa capacidade de reducir a toxicidade. Este é o caso especialmente dos cancros de cabeza e pescozo, como se observou nunha serie de ensaios clínicos fundamentais realizados polo profesor Christopher Nutting do Royal Marsden Hospital. Ambas as técnicas permiten o aumento da dose, o que potencialmente incrementa a súa utilidade. O que máis preocupación causou, especialmente na radioterapia modulada pola intensidade, foi o incremento da exposición dos tecidos normais á radiación e a consecuente posibilidade de aparición posterior dun tumor maligno secundario. Un exceso de confianza na exactitude das imaxes obtidas pode incrementar a posibilidade de que pasen desapercibidas lesións que son invisibles nos escaneos de planificación (e, por tanto, non foron incluídas no plan de tratamento) ou que haxa movementos entre ou durante o tratamento (por exemplo, movementos debido á respiración ou unha inmobilización adecuada do paciente). Estanse a desenvolver novas técnicas para controlar mellor esta incerteza, como por exemplo a obtención de imaxes en tempo real combinadas co axuste en tempo real dos raios terapéuticos. Esta nova tecnoloxía denomínase radioterapia guiada por imaxes ou radioterapia tetradimensional.
Outra técnica é o rastreo e localización en tempo real dun ou máis pequenos dispositivos eléctricos que se implantan previamente dentro ou preto do tumor. Hai varios tipos de dispositivos médicos implantables que se usan para este propósito. Pode ser un transpondedor magnético que é sensible ao campo magnético xerado por varias bobinas transmisoras, e despois transmite as medicións ao sistema de posicionamento para determinar a localización. O dispositivo implantable pode ser tamén un pequeno transmisor sen cable que envía un sinal de radiofrecuencia que despois será recibido por un conxunto de sensores e usado para a localización e rastreo en tempo real da posición do tumor.
Terapia de arco modulada volumétrica
A terapia de arco modulada volumétrica (TAMV ou VMAT) é unha nova técnica de radiación, que pode conseguir distribucións de doses moi concordantes sobre a cobertura do volume diana e perservar á vez os tecidos normais. A especificidade desta técnica é modificar os tres parámetros durante o tratamento. Esta técnica administra radiación por medio dun sistema de guindastre pórtico rotante (xeralmente campos rotantes de 360° cun ou máis arcos), cambiando a velocidade e a forma do raio cun colimador multifolla (sistema de movemento de "fiestra deslizante") e a taxa de saída de fluencia (taxa de dose) do acelerador lineal médico. Ten tamén o potencial de proporcionar vantaxes adicionais no tratamento do paciente, como un tempo de administración de radiación reducido comparado coa radioterapia modulada pola intensidade de campo estático.
Terapia Auger
A terapia Auger utiliza unha dose moi alta de radiación ionizante in situ que produce modificacións moleculares a escala atómica. A terapia Auger diferénciase da terapia de radiación convencional en varios aspectos; non depende de núcleos radioactivos para causar danos por radiación a nivel celular, senón da emisión de gran número de electróns de alta enerxía (por efecto Auger), nin necesita usar moitos raios externos desde diferentes direccións para administrar unha dose á área diana, e dá unha dose reducida fóra das localizacións dos tecidos/órganos diana. As moléculas terapéuticas Auger funcionan a moi curta distancia e deben entrar nas súas dianas celulares para ser máis efectivas, e son pequenas moléculas con capacidade de entrar nas células de interese e unirse a compoñentes subcelulares específicos, as cales conteñen un ou máis átomos pesados capaces de emitir electróns Auger por decadencia radioactiva ou excitación externa. A administración in situ dunha dose moi alta a nivel molecular usando a terapia Auger pretende facer modificacións moleculares que implican roturas moleculares e rearranxos moleculares e tamén cambios nas funcións metabólicas celulares relacionadas con ditas estruturas moleculares.
Braquiterapia
miniatura|Un aparello de braquiterapia SAVI
A braquiterapia (radioterapia interna) adminístrase situando a(s) fonte(s) de radiación dentro ou nas proximidades da área que hai que tratar. A braquiterapia utilízase comunmente como un tratamento efectivo dos cancros cervicais, de próstata, de mama, e de pel, e pode utilizarse tamén para tratar tumores en moitos outras partes do corpo. Igual que coa radiación estereotáctica, os tratamentos de braquiterapia son coñecidos con frecuencia polos nomes das marcas dos fabricantes dos aparellos. Por exemplo, nomes de marcas para os tratamentos de braquierapia do cancro de mama son SAVI, MammoSite e Contura, e para o cancro de próstata, Proxcelan, TheraSeed e I-Seed.
Na braquiterapia as fontes de radiación son colocadas de forma precisa directamente no sitio onde está o tumor canceroso. Isto significa que a irradiación só afecta a unha área moi localizada, e a exposición á radiación dos tecidos sans que están máis lonxe da fonte de radiación é reducida. Estas características da braquiterapia proporcionan vantaxes sobre a radioterapia externa, xa que o tumor pode ser tratado con doses altas de radiación localizada, mentres que se reduce a probabilidade de danos innecesarios aos tecidos sans de arredor. Un curso de tratamento de braquiterapia adoita poder completarse en menos tempo que con outras técnicas de radioterapia. Isto pode axudar a reducir a posibilidade de que as células cancerosas sobrevivan dividíndose e crecendo nos intervalos entre cada dose de radioterapia.
Como exemplo da natureza localizada da braquiterapia do cancro de mama, o dispositivo SAVI administra a dose de radiación por medio de moitos catéteres, cada un dos cales pode ser controlado individualmente. Esta estratexia diminúe a exposición dos tecidos sans e os efectos secundarios resultantes, comparada tanto coa radioterapia de raios externos coma cos vellos métodos de braquiterapia da mama.
Radioterapia intraoperativa
A radioterapia intraoperativa (RTIO ou IORT) aplica niveis terapéuticos de radiación a unha área diana, como un tumor canceroso no momento en que a área queda exposta durante unha operación de cirurxía. O obxectivo da radioterapia intraoperativa é mellorar o control do tumor local e as taxas de supervivencia de pacientes con diversos tipos de cancro.
Fundamentos
A radioterapia intraoperativa fundaméntase en administrar unha alta dose de radiación con precisión sobre a área diana cunha exposición mínima dos tecidos veciños, os cales son desprazados ou protexidos durante a radioterapia intraoperativa. As técnicas de radiación convencionais como a radioterapia de raios externos despois da extirpación cirúrxica do tumor teñen varios inconvenientes: Frecuentemente non se acerta a dar na capa do tumor onde se debería aplicar a dose máis alta debido á complexa localización da cavidade da ferida cirúrxica incluso cando se usa unha planificación de radioterapia moderna. Adicionalmente, o retardo habitual entre a extirpación do tumor e a radioterapia de raios externos pode permitir que se repoboe o tumor de células cancerosas. Estes efectos daniños potenciais poden evitarse administrando a radiación con máis precisión aos tecidos diana o que conduce á inmediata eliminación das células tumorais residuais. Outro aspecto é que o fluído na ferida cirúrxica ten un efecto estimulante sobre as células tumorais. A radioterapia intraoperativa inhibe os efectos estimulantes do fluído da ferida.
A radioterapia intraoperativa no cancro de mama
A maior experiencia coa radioterapia intraoperativa e as mellores probas do seu potencial son as obtidas no cancro de mama, no que foron xa tratados un número substancial de pacientes usando, por exemplo, a técnica TARGIT (TARGeted Intraoperative radioTherapy). En 2013 presentouse o resultado en 5 anos da recorrencia local e supervivencia global do ensaio TARGIT-A de radioterapia intraoperativa TARGIT para cancro de mama, publicados na revista Lancet. No ensaio participaron 3 451 pacientes de 33 centros de 11 países. A análise dos datos encontrou que A conclusión foi que a TARGIT concorrente con lumpectomía dentro dunha estratexia adaptada ao risco debería considerarse como unha opción para pacientes elixibles con cancro de mama seleccinados coidadosamente segundo o protocolo do ensaio TARGIT-A, como unha alternativa á radioterapia de raios externos posoperatoria. Os resultados da TARGIT de radioterapia intrraoperativa TARGIT IORT para o cancro de mama discútense nun podcast dos ensaios TARGIT-A e ELIOT na páxina web de Lancet. (documento completo de radioterapia intraoperativa TARGIT).
Terapia de radioisótopos
Outro exemplo é a inxección de microsferas de resina e cristal de itrio-90 radioactivo na arteria hepática para radioembolizar tumores de fígado ou metástases de fígado. Estas microsferas utilízanse para unha estratexia de tratamento chamada terapia de radiación interna selectiva. As microsferas son de aproximadamente 30 µm de diámetro (aproximadamente un terzo do diámetro dun cabelo humano) e son administrados directamente na arteria que subministra sangue ao tumor. Estes tratamentos empezan introducindo un catéter pola arteria femoral da perna, levándoo ata a diana desexada e administrando o tratamento. O rego sanguíneo do tumor transportará as microsferas directamente ao tumor permitindo unha estratexia máis selectiva que a quimioterapia sistémica tradicional. Hai actualmente dous tipos de microsferas para estes tratamentos: SIR-Spheres e TheraSphere.
Un dos usos principais da terapia de radioisótopos sistémica é no tratamento de metástases óseas orixinadas a partir dun cancro. Os radioisótopos viaxan selectivamente a áreas do óso danadas, e non afectan ao óso normal non danado. Os isótopos que normalmente se usan no tratamento das metástases óseas son o estroncio-89 e o samario (153Sm) lexidronam.
En 2002, a FDA dos Estados Unidos aprobou o uso do ibritumomab tiuxetan (Zevalin), que é un anticorpo monoclonal anti-CD20 conxugado ao itrio-90. En 2003, a FDA aprobou o réxime tositumomab/iodo (131I) tositumomab (Bexxar), que é unha combinación dun iodo-131 etiquetado e un anticorpo monoclonal anti-CD20 non etiquetado. Estes medicamentos foron os primeiros axentes do que se coñece como radioinmunoterapia, e foron aprobados para o tratamento do linfoma non de Hodgkins refractario.
Conter a respiración con inspiracións profundas
Conter a respiración con inspiracións profundas (DIBH, do inglés Deep inspiration breath-hold) é un método de administrar radioterapia á vez que se limita a exposición á radiación do corazón e pulmóns. Utilízase principalmente para tratar cancro de mama esquerda. A técnica implica que o paciente conteña a respiración durante o tratamento. Hai dous métodos básicos de realizar a DIBH: conter a respiración con respiración libre e conter a respiración con inspiracións profundas monitorizadas cun espirómetro.
Historia
miniatura|upright=1.4|Tratmento con raios X da [[tuberculose en 1910. Antes da década de 1920 non se coñecían os perigos da radiación e era usada para tratar unha ampla variedade de doenzas.]]
A medicina leva utilizando a radioterapia como tratamento para o cancro desde hai máis de 100 anos, e as primeiras aplicacións datan dos tempos do descubrimento dos raios X en 1895 feito por Wilhelm Röntgen. En 1896 está documentada a súa utilización para tratar o cancro.
O campo da radioterapia empezou a crecer na primeira década do século XX, principalmente debido aos traballos innovadores da premio Nobel Marie Curie (1867–1934), que descubriu os elementos radioactivos polonio e radio en 1898. Isto deu comezo a unha nova era no tratamento e investigación médica. Ao longo da década de 1920 non se coñecían os perigos da exposición á radiación e utilizábase pouca protección. Críase que o radio tiña poderes curativos e a radioterapia aplicábase no tratamento de moitas doenzas.
Antes da Segunda guerra mundial as únicas fontes prácticas de radiación para a radioterapia eran o radio e a súa "emanación", o gas radon e o tubo de raios X. A radioterapia de raios externos (teleterapia) empezou co comezo do século XX usando máquinas de raios X de voltaxe relativamente baixa (<150 kV). Atopouse que mentres que os tumores superficiais podían ser tratados con raios X de baixa voltaxe, compría utilizar raios de maior enerxía penetrantes para chegar a tumores que estaban no interior do corpo, polo que era necesaria unha maior voltaxe. Os raios X de ortovoltaxe, que usaban voltaxes no tubo de 200 a 500 kV, empezaron a utilizarse durante a década de 1920. Para conseguir chegar aos tumores situados máis profundamente no corpo sen expoñer a pel e tecidos que estaban diante a doses perigosas de radiación eran necesarios raios con enerxías de 1 MV ou máis, a chamada radiación "megavoltio". A produción de raios X de megavoltios requiría voltaxes no tubo de raios X de 3 a 5 millóns de voltios, para o que eran necesarias instalacións caras. As unidades de raios X de megavoltaxe empezaron a construírse a finais da década de 1930, mais debido ao seu custo só dispoñían delas unhas poucas institucións. Unha das primeiras foi a que se instalou no hospital de St. Bartholomew en Londres en 1937 e utilizouse ata 1960, que usaba un tubo de raios X de algo máis de 9 metros de longo e un peso de 10 toneladas. O elemento químico radio producía raios gamma de megavoltios, pero era extremadamente caro e raro debido á súa baixa presenza nos minerais. En 1937 a subministración total mundial de radio para radioterapia era soamente de 50 gramos, que daquela custaban o equivalente a uns 50 millóns de dólares de 2005.
A invención do reactor nuclear no Proxecto Manhattan durante a Segunda guerra mundial fixo posible a produción artificial de radioisótopos para a radioterapia. A terapia de coblato, e as máquinas de teleterapia que usaban raios gamma de megavoltios emitidos polo cobalto-60, un radioisótopo producido irradiando o metal cobalto ordinario nun reactor, revolucionaron este campo entre as décadas de 1950 e inicios da de 1980. As máquinas de cobalto eran relativamente baratas, robustas e doadas de usar, aínda que debido aos seus 5,27 anos de vida media o cobalto tiña que ser substituído cada 5 anos aproximadamente.
Os aceleradores de partículas lineais médicos, desenvolvidos desde a década de 1940, empezaron a substituír as unidades de raios X e cobalto na década de 1980 e estas terapias vellas están agora en declive. O primeiro acelerador de partículas médico utilizouse no hospital Hammersmith de Londres en 1953. Os aceleradores lineais poden producir altas enerxías, teñen raios máis colimados e non producen residuos radioactivos cos seus problemas engadidos de eliminación como os que producen as terapias de radioisótopos.
Coa invención feita por Godfrey Hounsfield da tomografía computadorizada en 1971, fíxose posible a planificación tridimensional, o que causou un cambio desde a administración de radiación en 2-D a 3-D. A tomografía computadorizada permitiu aos médicos determinar máis axeitadamente a distribución da dose usando imaxes de tomografía axial da anatomía do paciente. A chegada de novas tecnoloxías para obter imaxes do corpo, como as imaxes por resonancia magnética na década de 1970 e a tomografía por emisión de positróns na década de 1980, fixo que a radioterapia pasase dos 3-D conformais á terapia de radiación modulada pola intensidade e á tomoterapia de radioterapia guiada por imaxes. Estes avances permitiron aos oncólogos radioterápicos ver mellor os tumores diana a tratar, o que tivo como resultado uns mellores resultados do tratamento, mellor preservación dos órganos e menores efectos secundarios.
Estadio Olímpico de Múnic
O Estadio Olímpico de Múnic (en alemán: Olympiastadion München) é un estadio olímpico situado na cidade de Múnic, capital do estado de Baviera ao sur de Alemaña.
Despurinación
A despurinación é unha reacción química dos desoxirribonucleósidos purínicos, desoxiadenosina e desoxiguanosina, e dos ribonucleósidos adenosina ou guanosina, na cal o seu enlace β-N-glicosídico é clivado hidroliticamente liberando unha base nitroxenada, adenina ou guanina, respectivamente. O segundo produto da despurinación de desoxiribonucleósidos e ribonucleósidos é un azucre 2’-desoxirribosa e ribosa, respectivamente. Compostos máis complexos que conteñen residuos de nucleósidos, como os nucleótidos e os ácidos nucleicos, tamén sofren despurinación. Os desoxirribonucleósidos e os seus derivados teñen unha tendencia substancialmente maior á despurinación que os seus correspondentes ribonucleósidos equivalentes. A perda de bases pirimidínicas (citosina e timina) prodúcese por mecanismos similares, pero a unha taxa moi inferior.
miniatura|200px|Figura 1. Estrutura química dun sitio apurínico presente nun fragmento de ADN de febra simple. Cando a despurinación ocorre no ADN orixina a formación dun sitio apurínico e causa unha alteración da súa estrutura. Os estudos estiman que nunha célula humana típica se perden deste modo unhas 5.000 purinas cada día. Nas células unha das principais causas da despurinación é a presenza de metabolitos endóxenos que causan reaccións químicas. Os sitios apurínicos no ADN bicatenario son reparados eficientemente por unha porción da vía de reparación por escisión de bases (BER). As bases despurinadas no ADN de febra simple que son replicadas poden orixinar mutacións, porque en ausencia de información da febra complementaria, a reparación por escisión de bases pode engadir unha base incorrecta a un sitio apurínico, o que causa unha mutación por transición ou transversión.
A despurinación xoga un papel principal na iniciación do cancro.
A desopurinación hidrolítica é unha das principais formas de danos que se observan no ADN antigo atopado en material fósil e subfósil, xa que as bases permanecen ser reparar. Isto ten como resultado tanto perdas de información (a secuencia de bases), coma dificultades para a recuperación e replicación in vitro desas moléculas antigas danadas pola aplicación da técnica da reacción en cadea da polimerase.
Química da reacción
A despurinación non é rara porque a purina é un bo grupo saínte debido ao seu nitróxeno en posición 9 (ver estrutura dunha purina). Ademais, o carbono anomérico é especialmente reactivo nas substitucións nucleofílicas (facendo o enlace carbono-oxíxeno máis curto, máis forte e máis polar, mentres que o enlace carbono-purina se fai máis longo e feble). Isto fai que o enlace sexa especialmente susceptible á hidrólise.
En síntese química de oligonucleótidos, a despurinación é un dos principais factores que limitan a lonxitude dos oligonucleótidos sintéticos.
Loureiro Crespo
Os apelidos Loureiro Crespo poden referirse a:
As Mariñas
O topónimo galego As Mariñas pode referirse a:
E tamén:
FesTVal
O FesTVal ou Festival de Televisión e Radio de Vitoria-Gasteiz é un festival anual de televisión e radio que ten lugar na cidade vasca de Vitoria, en España. O festival, iniciativa da Asociación Cultural Fila 2, comezou en 2009 e celébrase a primeira semana de setembro.
É o primeiro festival que se dedica exclusivamente á televisión e á radio en todos os seus formatos. Está pensado para o gran público, para que o espectador goce da televisión e radio en directo e coñeza persoalmente aos seus protagonistas. Estréanse as series e os novos programas da tempada, e hai encontros culturais con destacados profesionais dos medios, ademais de emisións e actuacións en directo. Fanse homexanes e prémiase aos diferentes programas e profesionais, coa participación de todas as cadeas principais e cos diferentes artistas de interese. Euskal Irrati Telebista, o ente de radio e televisión vasco, exerce o papel de anfitrioa do evento.
Alvite
O topónimo Alvite pode referirse a:
Nadadores
miniatura|270px|Palaemon serratus, o [[Palaemon serratus|camarón, un crustáceo nadador (hoxe, dendrobranquiado).]] Os nadadores (Natantia) é un taxon obsoleto de crustáceos decápodos, que comprendía aquelas familias que integran as especies que se moven principalmente mediante a natación, como os camaróns (os carideos ou Caridea e os procaridideos ou Procarididea), os lagostiños e as gambas (dendrobranquiados ou Dendrobranchiata) e os chamados en inglés boxer shrimp, "camaróns bóxer", os estenopodideos ou Stenopodidea.
Todos os demais decápodos —nécoras, centolas, lumbrigantes e outros moitos animais caracterizados por camiñar polo fondo— agrupábanse no outro grupo ou orde, o dos reptadores (Reptantia).
Porén, esta clasificación segue encontrándose nos libros antigos, e mesmo en cursos de bioloxía mariña dalgunhas universidades ou en páxinas web serias.
Clasificación tradicional dos decápodos
Orde decápodos (Decapoda) :
O cambio na clasificación
A división entre Natantia e Reptantia foi cambiada en 1963, cando Martin Burkenroad fundou a suborde Pleocyemata (pleociemados) para aqueles animais que transportaban os ovos nos pleópodos, deixando a outra suborde, a dos Dendrobranchiata dendrobranquiados, para gambas, camaróns e afíns.
Baixo este sistema, Natantia é un grupo parafilético. A división primaria de Burkenroad dos decápodos en Dendrobranchiata e Pleocyemata foi, desde entón, corroborada por análises moleculares filoxenéticas.
Clasificación actual
A clasificación actual, até o nivel de infraordes, segundo De Grave et al., é:
Orde Decapoda Latreille, 1802
Juan Manuel de la Fuente
Juan Manuel de la Fuente Esperante, nado na Coruña o 2 de xullo de 1928, é un economista e político galego.
Traxectoria
Licenciado en Económicas pola Universidade Complutense e técnico de Administración Civil do Estado. Traballou no Fondo Monetario Internacional e exerceu como delegado español na ONU e na Conferencia de Comercio e Desenvolvemento. Foi director de financiamento exterior do Ministerio de Economía. Foi nomeado conselleiro de Industria e Enerxía da Xunta de Galicia o 15 de setembro de 1983, cesando o 31 de marzo de 1984. Foi director xeral de Función Pública da Xunta.
Gran Premio do Brasil de 1976
O Gran Premio do Brasil de 1976 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula 1, celebrada o 25 de xaneiro de 1976 no circuíto de Interlagos de São Paulo. Foi a primeira carreira da tempada de. A carreira foi o quinto Gran Premio do Brasil e o cuarto, que se válido para o Campionato do Mundo de Pilotos. A carreira levouse a cabo sobre 40 voltas ao circuíto de 7´87 quilómetros de lonxitude para unha distancia total da carreira de 315 quilómetros.
A carreira foi gañada polo campión do mundo, Niki Lauda, pilotando un Ferrari 312T. O piloto austríaco gañou o seu oitavo Gran Premio de Fórmula Un por 28 segundos sobre o francés Patrick Depailler nun Tyrrell 007. O segundo lugar foi o mellor resultado de Depailler en case dous anos cando rematou segundo no Gran Premio de Suecia de 1974. Tom Pryce terminou terceiro nun Shadow DN5B no seu segundo podio en seis meses. Foi o punto culminante da tempada de Pryce e Shadow Racing Cars. Foi o seu único podio na tempada e Pryce non pisou o podio outra vez.
Informe
Na primeira rolda da tempada, James Hunt logrou a pole position no seu McLaren M23 co actual campión Niki Lauda, ó seu lado co seu Ferrari (que marcou a pauta para a tempada). Clay Regazzoni no segundo Ferrari tomou a dianteira no inicio. Regazzoni, Lauda, Hunt e o Shadow de Jean-Pierre Jarier loitaban entre eles. Regazzoni e Jarier chocaron, e o primeiro tivo que entrar en boxes para facer reparacións. Lauda lideraba agora sobre Hunt e Jarier, pero Hunt estrelouse debido o bloqueo do acelerador e Jarier fixo o mesmo unha volta máis tarde logo de derrapar nun pouco de aceite na pista. Lauda comezou así a súa defensa do título cunha vitoria, con Patrick Depailler segundo no Tyrrell, e Tom Pryce completando o podio no outro Shadow. Finalizaron 14 coches incluíndo a Carlos Reutemann cuxo Brabham BT45 quedou sen combustible a tres voltas para o final.
miniatura|right|[[Emerson Fittipaldi nun Fittipaldi FD04.]]
Ligazóns externas
''A menos que se indique o contrario, todos os resultados da carreira tómanse de
O Canteiro, San Pedro de Benquerencia, Barreiros
O Canteiro é un lugar da parroquia de San Pedro de Benquerencia no concello lugués de Barreiros na comarca da Mariña Oriental. Segundo o IGE, en 2011 tiña 37 habitantes (14 homes e 23 mulleres).
A Voz do Pobo
Historia e características
Órgano do Partido Comunista de Galicia, apareceu o 30 de agosto de 1969. Foi dirixido primeiramente por Santiago Álvarez e despois por Carlos Barros. Entre os seus colaboradores figuraron Fernando Salgado, Chichi Campos e Pepe Carreiro.
Can Baró
miniatura|250px|A masía de Can Baró. Can Baró é un barrio do distrito de Horta-Guinardó da cidade de Barcelona, situado na parte alta.
Esténdese ao redor do Turó da Rovira, un outeiro pertencente aos contrafortes da serra de Collserola, cunha orografía accidentada con numerosos desniveis, o que provoca fortes pendentes en numerosas rúas do barrio. Can Baró delimita cos barrios de El Carmel, El Guinardó e El Baix Guinardó do distrito de Horta-Guinardó, así como co de La Salut do distrito de Gràcia.
Historia
O nome do barrio provén da antiga masía de Can Baró, remodelada en 1647 segundo consta na porta principal; actualmente é un centro educativo. No século XIX era propiedade de Josep Manuel de Pascali i Santpere, barón de Sant Lluís -de aí o nome de Can («casa» en catalán) Baró («barón»)-. Sobre a historia antiga do barrio cabe destacar a presenza dun poboado ibérico no Turó da Rovira, achado en 1930 nuns traballos de construción. Posteriormente, en 1869, uns novos propietarios, os irmáns Joaquín e Luisa de las Llanas y López de la Huerta, residentes en Madrid, parcelaron a leira, sendo a orixe da urbanización do barrio. Naquel entón a leira pertencía ao antigo municipio de Sant Martí de Provençals, que foi anexionado a Barcelona en 1897.
Un dos feitos máis destacables na historia do barrio foi a construción do depósito de augas do Parc de les Aigües, que abastecía de auga á capital, cunha subministración procedente do estanque de Dosrius, construído en 1868 na leira de Can Baró. Posteriormente, en 1886 construíuse outro depósito na cima do Turó da Rovira, chamado depósito de Les Altures, con capacidade para 1.000 m³. Cabe destacar tamén a presenza na leira de Can Baró dunhas canteiras que foron explotadas ata ben entrado o século XX.
Durante a Guerra Civil instaláronse unhas baterías antiaéreas no Turó da Rovira, concretamente catro canóns Vickers de 105mm, que entraron en funcionamento o 3 de marzo de 1938. Ao final da guerra só quedaban dous canóns en funcionamento, que continuaron na súa localización ata unha data indeterminada en que foron retirados. En 2006, a zona foi rehabilitada como centro de estudo para a memoria histórica.
Ao longo do século XX Can Baró, como El Carmel e outros barrios da zona, foi centro dunha intensa inmigración do resto do estado, que propiciou o fenómeno do barraquismo, xunto á carencia de servizos básicos que non foi emendada ata os anos 80-90. Actualmente é unha zona en rehabilitación, cun proxecto para constituír un parque municipal (Els Tres Turons) que comprenda os tres outeiros da zona: a da Rovira, a do Carmel e a da Creueta del Coll.
Ucraína nos Xogos Europeos de 2015
Ucraína participa nos Xogos Europeos de Bakú 2015 cunha delegación de 243 deportistas, unha das delegacións máis grandes da competición. O responsábel do equipo nacional é o Comité Olímpico Nacional Ucraíno, así como as federacións deportivas nacionais responsábeis de cada deporte con participación nos xogos.
Medalleiro
O equípo olímpico de Ucraína obtivo as seguintes medallas á data de 15 de xuño de 2015:
María Oruña
Traxectoria
É licenciada en Dereito, e tras exercer durante dez anos como avogada laboralista e mercantil, publicou en 2013 a súa primeira novela, La mano del arquero, sobre o acoso laboral e o abuso de autoridade.
Como xornalista colabora nunha columna no diario Faro de Vigo.
En 2015, a editorial Destino (Grupo Planeta), publicou a súa primeira novela negra, Puerto escondido, que foi traducida ao catalán, alemán e francés. miniatura|190px|Nunha presentación da Libraría Miranda de [[Bueu con Tensi Gesteira en 2021]] En 2017 publicou Un lugar a donde ir.
En 2018 publicou Donde fuimos invencibles.
Estas tres novelas forman a serie coñecida como Los libros del Puerto Escondido, protagonizadas polo personaxe de ficción Valentina Redondo, tenente da Garda Civil, a cargo da Unidade Orgánica de Policía de Investigación Xudicial (UOPJ) de Santander. A autora manifestou que o nome é en honra da escritora Dolores Redondo.
En 2020 publicou O souto dos catro ventos que se desenvolve no mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Sil. Deixou Cantabria para facer «un canto de amor a Galicia», e a diferenza das súas anteriores obras escribiu tamén unha versión galega.
En O que a marea esconde (2021) homenaxea as novelas de «cuarto pechado» e nesta historia policial a tenente galega Valentina Redondo non só terá que resolver o crebacabezas do crime máis estraño da súa carreira senón tamén recompoñer as pezas da súa propia vida.
En O camiño do lume (2022), quinta novela de ‘Os libros de Puerto Escondido’ propón unha viaxe a través das evocadoras terras escocesas e dos libros luminosos e arrebatados do romanticismo británico.
Obras
miniatura|300px|Presentando O que a marea esconde na Libraría Paz de [[Pontevedra (11/12/2021), con Chus Gómez Dorrego e Ledicia Costas.]]
Marmoiral
O topónimo galego Marmoiral pode referirse a:
Arico
Política
A repartición de escanos quedou deste xeito:
458
Outros
Historia ano a ano