cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Osmeroideos (superfamilia)
Etimoloxía
En canto á etimoloxía de Osmerus, deriva do grego antigo ὀσμή osmḗ, "olor", "cheiro", "fragrancia", en referencia ao aroma característico da carne dos peixes deste xénero.
Clasificación
A superfamilia comprende as dúas familias seguintes:
Macomer
Macomer é un concello italiano da provincia de Nuoro, na rexión de Sardeña. Ten 10.991 habitantes (en 2004) e esténdese por unha área de 122 km², cunha densidade de poboación de 90 hab/km².
Fai fronteira cos concellos de: Birori, Bolotana, Bonorva (SS), Borore, Bortigali, Scano di Montiferro (OR), Semestene (SS) e Sindia.
Iglesias, Italia
Iglesias é un concello italiano da provincia de Carbonia-Iglesias, na rexión de Sardeña. Ten 27.773 habitantes (en 2008) e esténdese por unha área de 207 km², cunha densidade de poboación de 133 hab/km². Fai fronteira cos concellos de: Buggerru, Carbonia, Domusnovas, Fluminimaggiore, Gonnesa, Musei, Narcao, Siliqua, Vallermosa, Villacidro e Villamassargia.
O Couce Redondo, O Freixo, As Pontes de García Rodríguez
O Couce Redondo é un lugar da parroquia do Freixo no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do INE, no ano 2014 estaba despoboado.
Casino Sociedade Deportiva Arzúa
dereita|miniatura|Once inicial do CSD Arzúa fronte á UD Paiosaco, 2023.
O Casino S.D. Arzúa é un equipo de fútbol galego de Arzúa. Compite na Terceira División e o seu terreo de xogo é o Campo Municipal do Viso.
Historia
Tras varias tempadas en Preferente, na 2018/2019 o equipo logrou un histórico ascenso á Terceira División tras vencer por 1-4 á Agrupación Estudiantil en Loimil.
Himno de Riego
thumb|Gravación instrumental do himno O Himno de Riego é unha marcha militar de inspiración dos tradicionais himnos militares, de ton similar ao pasodobre e á "Marsellesa", referentes no século XIX. Composto por José Melchor Gomis e dedicado ao tenente coronel Rafael del Riego, foi o himno de España durante o trienio liberal de 1820-1823 e na Segunda República Española. Durante a primeira guerra carlista as tropas liberais entonábano, mais prohibiuse nos tempos de Fernando VII e en parte do goberno de Sabela II.
Riego, símbolo do liberalismo español no século XIX e comezos do XX, ergueuse contra o goberno absolutista de Fernando VII en Las Cabezas de San Juan, Sevilla, o 1 de xaneiro de 1820. Intentaba instaurar un réxime constitucional, coa Constitución de Cádiz de 1812, coñecida como "La Pepa", como norma básica.
Auguste Piccard
Auguste Antoine Piccard, nado en Basilea o 28 de xaneiro de 1884 e finado o 24 de marzo de 1962, foi un físico, inventor e explorador suízo, coñecido polos seus récords de altura en voos en globo aerostático, cos que estudou a atmosfera superior da Terra e os raios cósmicos, así como pola invención do primeiro batiscafo, FNRS-2, co que realizou varias inmersións non tripuladas en 1948 para explorar as profundidades mariñas.
En 1930 deseñou unha góndola esférica presurizada de aluminio que lle permitia ascender a grandes altitudes sen precisar dun traxe presurizado. O 27 de maio de 1931 Piccard e Paul Kipfer engalaron dende Augsburg, Alemaña, acadando unha altitude de 15 781 m. O 18 de agosto de 1932, engalando dende Dübendorf, Suíza, Piccard e Max Cosyns acadaron un novo récord de 16 201 m. En total realizou 27 voos en globo, deixando o récord nunha marca de 23 000 m.
Aethelwald de Deira
Traxectoria
Despois de que Oswine de Deira foi asasinado o rei Oswiu de Northumbria en 651, Aethelwald converteuse en rei de Deira, e consecuentemente alíase co inimigo de Oswiu, Penda de Mercia; segundo Beda, actuou como o guía de Penda durante a invasión deste en Northumbria en 655. Con todo, cando os exércitos de Oswiu e Penda se atoparon o 15 de novembro na Batalla de Winwaed, Aethelwald retirou o seu exército. Penda foi derrotado, de súpeto por culpa da retirada de Aethelwad, e despois Aethelwald parece que perdeu control de Deira, e Alchfrith foi instalado por parte do vitorioso Oswiu. Despois disto, o paradoiro de Aethelwald é descoñecido.
Aínda que el se aliou co pagán de Penda, Aethelwald foi un fervoroso cristián e é lembrado pola súa xenerosidade cara a Chad de Mercia, a quen lle outorgou terreo para un mosteiro.
Lanusei
miniatura|200px|Lanusei Lanusei é un concello italiano co-capital, xunto a Tortoli, da provincia de Ogliastra, na rexión de Sardeña. Ten 5.812 habitantes (en 2004) e esténdese por unha área de 53 km², cunha densidade de poboación de 109 hab/km².
Fai fronteira cos concellos de: Arzana, Bari Sardo, Cardedu, Elini, Gairo, Ilbono, Jerzu, Loceri, Osini e Tertenia.
Úvula
miniatura|dereita|235px|Localización da úvula nun deseño da boca humana. A úvula -popularmente chamada pinguelo, pingallón ou campaíña- é unha pequena estrutura cónica que colga do bordo inferior do veo do padal, no padal brando, na boca.
Características
Está delimitada superiormente pola zona libre do veo do padal, por abaixo pola raíz da lingua, e polos laterais polas tonsilas (amígdalas) e por unha zona do veo do padal. O espazo que fica entre os laterais do padal recibe o nome de istmo das fauces. Esta eminencia anatómica ten popularmente moitos sinónimos: campaíña, pinguelo, pingallón, choca.
Está formada por tecido conxuntivo e mucosa, ademais de tres músculos: o tensor e o elevador do padal, e o propio músculo da úvula. Funciona co resto do padal brando separando a cavidade bucal da nasal e impedindo que a comida e os líquidos cheguen a esta última no vómito.
Existe o son uvular na fala, no que na articulación do son intervén a úvula.
Lago Titicaca
dereita|miniatura|250px|Localización do Lago Titicaca. O Lago Titicaca, con cerca de 8300 km², é o maior lago de América do Sur. Situandose a 3821 m por enriba do nivel do mar, é o máis alto lago comercialmente navegábel do mundo.
Localización e características
Localizado no altiplano dos Andes, na fronteira do Perú e Bolivia, ten unha profundidade media de 140 a 180 m, e unha profundidade máxima de 280 m. A súa orixe débese á recesión dos glaciares e á formación no Plistoceno Inferior dunha fosa tectónica que ocupou o actual Titicaca.
Máis de 25 ríos desaugan no lago Titicaca, e o lago ten 41 illas, algunhas densamente poboadas.
O Titicaca é interesante pola poboación que viven nos Uros, un conxunto de nove illas artificiais, que se converteron nunha grande atracción turística no Perú, traendo excursións desde a cidade de Puno, no Perú. Outra illa, Taquile, é outra grande atracción turística, presentando unha comunidade indíxena. Os habitantes de Taquile son coñecidos polos seus produtos téxtiles feitos á man, considerados entre as manufacturas de mellor cualidade do Perú.
dereita|miniatura|200px|O azul do Lago Titicaca O lago Titicaca é alimentado pola auga das chuvias e polo desxeo dos glaciares que rodean o altiplano. É fonte do río Desaguadero, que corre para o sur a través de Bolivia até o Lago Poopó; no entanto, este afluente é responsábel polo menos do cinco por cento da perda de auga, o resto evapórase debido aos ventos intensos e á exposición extrema á luz do Sol nesta altitude.
A orixe do nome Titicaca é descoñecida; foi traducido como "Pedra do Puma", combinando palabras do quechua e do aimará. Localmente, o lago é coñecido con diversos nomes.
Como a parte sueste do lago está separada do resto do lago polo estreito de Tiquina, os bolivianos chaman esa pequena parte Lago Huinaymarca, e a parte maior Lago Chucuito. No Perú, esas partes pequena e grande coñécense como Lago Pequeño e Lago Grande, respectivamente.
Txupinazo
miniatura|Txupinazo nas festas de San Antolín, en [[Plentzia, Biscaia, España.]]Chámase txupinazo ou chupinazo ao foguete pirotécnico que se lanza para sinalar o inicio dunha festa, un espectáculo ou outro acontecemento.
Troia
Troia (Τροία, Troia ou Τροίας, Troias e Ἴλιον, Ilion ou Ἴλιος, Ilios; Troia e Ilium; Hitita: 𒌷𒃾𒇻𒊭 Wilusa ou 𒋫𒊒𒄿𒊭 Truwisa; Truva ou Troya) foi unha cidade tanto histórica como lendaria, no extremo noroeste da rexión coñecida a finais de antigüidade clásica como Asia Menor, agora coñecida como Anatolia na Turquía moderna, xusto ao sur da boca suroeste do estreito dos Dardanelos e o noroeste do Monte Ida. A localización actual é coñecida como Hisarlik. Foi o escenario da guerra de Troia descrita no Ciclo troiano, en particular na Ilíada, un dos dous poemas épicos atribuídos a Homero, quen a compuxo ao redor do século IX ou VIII a.C., aínda que contén material máis antigo. Homero tamén fai referencia a Troia na Odisea. A lenda homérica de Troia foi continuada polo poeta romano Virxilio na ''Eneida. A evidencia métrica da Ilíada e da Odisea suxire que o nome Ἴλιον (Ilion) anteriormente comezaba co digamma: Ϝίλιον (Wilion); este tamén é apoiado polo nome  hitita para o que se cre que é a mesma cidade, Wilusa.
A Troia histórica estaba situada no estreito dos Dardánelos (Helesponto), entre os ríos Escamandro (ou Xanto) e Simois, e ocupaba unha posición estratéxica no acceso ao Mar Negro (Ponto Euxino).
Txupinazo
En Vitoria
En Vitoria, cada 4 de agosto ás seis da tarde, o chupinazo que dá comezo ás festas en honra da Virxe Branca, acompáñase desde 1957 coa baixada de Celedón (un boneco suspendido por unha corda que baixa co seu paraugas aberto desde a torre da igrexa de San Miguel ante unha gran multitude que o recibe acendendo puros e abrindo botellas de champaña).
Mogoro
Mogoro é un concello italiano da provincia de Oristano, na rexión de Sardeña. Ten 4.6517 habitantes (en 2004) e esténdese por unha área de 48 km², vunha densidade de poboación de 95 hab/km².
Troia
Historia
miniatura|esquerda|Mapa de situación e plano do [[sitio arqueolóxico de Hissarlik, considerado como a localización da Troia homérica.]] miniatura|dereita|350px|Plano do sitio arqueolóxico de Troia/Hissarlik. miniatura|dereita|350px|Corte estratigráfico do sitio arqueolóxico de Troia/Hissarlik Troia (Ílion), cidade que, de acordo coa lenda grega, na narrativa de Homero na Ilíada, foi capturada polos gregos que tiñan por rei e xefe a Agamenón, despois dun sitio de dez anos. A Troia histórica foi descoberta por Heinrich Schliemann (1822-1890), en Hissarlik, no noroeste da Asia Menor, poucas millas no interiro do continente, a partir do mar Exeo. Schliemann era un comerciante alemán rico que dedicou os últimos 20 anos de vida á busca da cidade lendaria. As escavacións que dirixiu el entre 1870 e 1890, e por outros, posteriormente, revelaron nove períodos de ocupación. Os primeiros cinco pertencen á Idade de Bronce, entre 3000 e 2000 a. C. Troia II, en particular, foi unha comunidade que floreceu, con magníficas fortificacións e construcións domésticas, mais acabou sendo destruída por un grande incendio. Troia VI foi palco do influxo de novos colonizadores, que trouxeron cabalos, porén un terremoto arrasou a cidade, por volta do ano 1700 a. C.
Seguiu Troia VII, que se identifica coa Troia de Homero, e que enfrontou a esta cidade coa grega de Micenas, por volta do ano 1000 a. C. Tivo unha fase curta, pois a cidade logo foi destruída por un incendio. As indicacións son de que ese non foi un desastre accidental e de que estaba vinculado á captura da cidade por inimigos. Permaneceu desocupada probabelmente durante 400 anos, até o xurdimento de Troia VIII. Troia IX foi estabelecida no período romano.
Cine
A historia da guerra de Troia foi levada ao cine en varias ocasións.
Txupinazo
En Vitoria
Celedón chega a un balcón do que sae, xa convertido en humano para pasar nesta ocasión camiñando entre a multitude. De aí diríxese ata a balconada da Igrexa desde onde dá un discurso alentando a todo o mundo á diversión nas festas que comezan.
En Santander
Outro dos chupinazos máis famosos e antigos é o que se lanza o 17 de xullo para sinalar as festas de Santiago na Semana Grande de Santander.
En Huesca
O 9 de agosto, véspera de San Lorenzo, lánzase desde o balcón do Concello de Huesca na praza da Catedral o foguete anunciador, dando comezo as "Festas de San Lorenzo" que finalizan o 15 de agosto.
En Fraga
A semana do 12 de outubro lánzase o chupinazo, tamén chamado cohetasso, dende o balcón do concello, co que se inician as festas do Pilar de Fraga (Huesca). É un dos actos con máis afluencia de público destas festas, onde acoden miles de persoas.
En Bilbao
O sábado seguinte ao 15 de agosto, lánzase o txupin ou txupinazo para dar inicio á Semana Grande de Bilbao que é Patrimonio inmaterial de España e á vez, unha das festas nacionais con máis éxito.
Olbia
miniatura|200px|Basílica de San Simplicio
Olbia é un concello italiano da provincia de Olbia-Tempio, na rexión de Sardeña. Ten 51.045 habitantes (en 2006) e esténdese por unha área de 376 km², cunha densidade de poboación de 136 hab/km².
Fai fronteira cos concellos de: Alà dei Sardi, Arzachena, Golfo Aranci, Loiri Porto San Paolo, Monti, Padru, Sant'Antonio di Gallura e Telti.
Émile Henriot (químico)
Émile Henriot, nado o 2 de xullo de 1885 e finado o 1 de febreiro de 1961, foi un químico francés notable por ser o primeiro en demostrar de forma definitiva que o potasio e o rubidio son radioactivos de forma natural.
Investigou métodos para xerar velocidades angulares extremadamente altas, determinando unha técnica que posteriormente sería usada na construción de ultracentrifugadoras. Foi tamén pioneiro no estudo do microscopio de electróns, e estudou tamén a birrefrinxencia e as vibracións moleculares.
Migracións humanas prehistóricas
miniatura|400px|Mapa das migracións humanas prehistóricas segundo estudos de [[xenética de poboacións aplicados ao ADN mitocondrial. Os números indican milenios antes do presente.]]
Stadium Metropolitano de Madrid
O Stadium Metropolitano de Madrid foi un estadio da cidade de Madrid, España, que albergou os partidos do Club Atlético de Madrid ata 1966, cando se inaugurou o Estadio Vicente Calderón.
Migracións humanas prehistóricas
Co nome de migracións humanas prehistóricas, e tamén co de expansión da humanidade, coñécense unha serie de procesos polos cales o ser humano se foi estendendo paulatinamente desde os seus lugares de orixe até colonizar todas as rexións habitábeis do planeta Terra.
Stadium Metropolitano de Madrid
Historia
O Stadium Metropolitano foi un estadio de fútbol, construído a inicios da década de 1920 e inaugurado o 13 de maio de 1923, durante o mandato de Julián Ruete como presidente do Atlético de Madrid, sendo inicialmente o club colchonero arrendatario e compartíndoo con outros equipos da capital, como a Gimnástica ou o Racing Club de Madrid.
Migracións humanas prehistóricas
A evolución humana tivo lugar en África. Primeiramente o Homo erectus emigrou desde África cruzando Eurasia, nun proceso que comezou hai uns 2 millóns de anos. A expansión do Homo erectus foi seguida pola do Homo sapiens.
Stadium Metropolitano de Madrid
Historia
Foi construído como parte da urbanización Colonia del Metropolitano, que fora promovida pola división inmobiliaria do que hoxe en día é Metro de Madrid, de aí o seu nome. Situábase preto da actual rúa Reina Victoria, no que hoxe é a Plaza de la Ciudad de Viena, entre as rúas Beatriz de Bobadilla, Santiago Rusiñol e o Paseo de Juan XXIII.
Migracións humanas prehistóricas
O H. sapiens alcanzou o Oriente Próximo arredor de hai 70.000 anos. Desde alí, as poboacións humanas estendéronse até Asia sudoriental hai uns 50.000 anos, e despois pasaron a Australia hai uns 40.000 anos (un territorio ao que nunca chegara o Homo erectus). O Homo sapiens alcanzou Europa así mesmo hai uns 40.000 anos. A Asia oriental chegou hai 30.000 anos. A data do paso a América é controvertida; puido suceder hai 30.000 anos ou, quizais, moito máis cedo, hai 14.000 anos.
A colonización das illas do Océano Pacífico por un lado, e a expansión dos esquimós polo Ártico por outro, non foi completada polo Homo sapiens até o 1º milenio da era común.
Humanos primitivos (antes do Homo sapiens)
Os primeiros membros do xénero Homo, como o Homo ergaster, o Homo erectus e o Homo heidelbergensis emigraron desde África durante o Plistoceno Inferior, posibelmente como resultado da denominada bomba do Sáhara, hai 1,9 millóns de anos, dispersándose a través do Vello Mundo, e chegando na súa emigración tan lonxe como para alcanzar Asia Sudoriental. A data da dispersión primeira fóra de África vén coincidir virtualmente coa aparición do Homo ergaster nos rexistros fósiles, e está asociado coa aparición do bipedismo integral, só medio millón de anos despois da aparición do xénero Homo mesmo e das evidencias de instrumentos de pedra atopados, o que se coñece como industria de Oldoway.
Asentamentos clave que mostran os pasos desta temperá emigración fóra de África son Riwat en Paquistán (1,9 millóns de anos), Ubeidiya en Oriente Próximo (1,5 millóns de anos) e Dmanisi no Cáucaso (1,7 millóns de anos).
Stadium Metropolitano de Madrid
Historia
O 21 de febreiro de 1943 o Atlético, baixo a presidencia de Juan Touzón retorna ao seu antigo estadio, que é reinaugurado cun encontro fronte á Real Sociedad. O equipo local venceu por 2 a 1. O primeiro gol foi marcado polo atlético Monchín Triana.
Ese mesmo ano, o Metropolitano acolleu a final da Copa de España (entón Copa do Xeneralísimo). Disputouse o 20 de xuño e nela venceu o Athletic de Bilbao ao Real Madrid por un gol a cero.
Migracións humanas prehistóricas
Humanos primitivos (antes do Homo sapiens)
China foi poboada hai máis de 1 millón de anos, hai 1,66 millóns de anos, consonte datas baseadas en artefactos de pedra atopados na conca do Nihewan. Artefactos de pedra atopados no sitio de Xiaochangliang foron datados en 1,36 millóns atrás.
Stadium Metropolitano de Madrid
Historia
O 15 de abril de 1950, o Atlético asinou a acta de compra do estadio, que pertenceu ata devandita data á Sociedade Stadium, de irmáns Otamendi.
Migracións humanas prehistóricas
Humanos primitivos (antes do Homo sapiens)
Asia Sudoriental (Xava) foi alcanzada sobre 1,7 millóns de anos atrás (Meganthropus).
Stadium Metropolitano de Madrid
Historia
Unha vez que en 1966 o Atlético de Madrid consumou o traslado ao seu novo estadio xunto ao río Manzanares (posteriormente chamado Vicente Calderón), o Metropolitano foi demolido e substituído por edificios de vivendas e oficinas.
Migracións humanas prehistóricas
Humanos primitivos (antes do Homo sapiens)
Europa foi poboada desde hai uns 1,2 millóns de anos (Atapuerca).
Stadium Metropolitano de Madrid
Partidos internacionais
A Selección española disputou un total de tres partidos como local no Metropolitano, todos eles amigábeis:
Migracións humanas prehistóricas
Humanos primitivos (antes do Homo sapiens)
Bruce Bower suxeríu que o Homo erectus puido construír balsas e navegar polos océanos, unha teoría que naceu con controversia.
Debe, por outra banda, notarse que Homo non foi o primeiro homínido que colonizou Asia, pois os pónxidos chegaron até Asia Sudoriental hai uns 15 millóns de anos.
Interior de África
O antepasado máis recente por vía matrilineal compartido por todos os seres humanos viventes, bautizado como a Eva mitocondrial, probabelmente viviu, grosso modo, entre 120.000 e 150.000 anos atrás, época na que viviu o denominado Homo sapiens idaltu, e moraría en África Oriental. Hai entre 100.000 e 80.000 anos, tres das liñas do Homo sapiens sapiens diferenciáronse: os portadores do haplogrupo mitocondrial L1 (mtDNA) / A (Y-DNA) colonizaron o sur de África (os antepasados dos pobos Khoisan ou Capoides); os portadores do haplogrupo L2 (mtDNA) / B (Y-DNA) asentáronse en África Central e Occidental (antepasados dos pobos falantes de idiomas Níxer-Congo e Nilo-Saharianos e tamén foron antecesores dos pigmeos ou Mbuti), mentres que os portadores do haplogrupo L3 permaneceron en África Oriental.
Saída de África
miniatura|dereita|200px|O estreito de Bab el-Mandeb entre o Mar Vermello e o Golfo de Aden
Arredor de hai uns 50.000 anos o mundo estaba a entrar na última idade do xeo coñecida e o nivel do mar estaba moito máis baixo, con parte da hidrosfera atrapada en extensas capas polares. Hoxe no estreito de Bab el-Mandeb, entre o Mar Vermello e o Golfo de Aden, a distancia entre as beiras de África e da península de Arabia é duns 20 km de ancho, pero hai 50.000 anos a distancia era moito menor e o nivel das augas mariñas era sobre 70 m máis baixo. Aínda que os estreitos non estiveron nunca completamente pechados, podía haber illas (hainas aínda hoxe) a través das cales podían apoiarse para navegar usando balsas sinxelas. Restos de cunchas de hai 125.000 anos foron achados en Eritrea, indicando que na dieta destes primeiros humanos o alimento mariño obtíñase engazando as praias. Isto cóidase que pode ser unha evidencia de que os humanos puideron cruzar o Mar Vermello en busca de novas fontes de alimento accesíbeis en praias deshabitadas.
Asia Sudoriental e Australia
Algunhas evidencias xenéticas apuntan a que as emigracións desde África tiveron lugar a través de dúas rutas. Porén, outros estudos insinúan que só tivo lugar unha ruta migratoria, pero seguida dunha rápida migración, cara ao norte, dunha parte do grupo. Xa en Asia Occidental, as xentes que permaneceron no sur (ou ben que colleron a ruta do sur) expandíronse xeración a xeración bordeando a costa de Arabia e Persia até que alcanzaron a India. Un dos grupos que se dirixiran ao norte aventurouse no interior do continente, espallándose até Europa e puideron mesmo desprazaren os neandertais. Outros espalláronse desde a India a Asia Central. O grupo primixenio moveuse ao longo da costa sudoriental de Asia, alcanzando Australia entre 55.000 e 30.000 anos atrás, aínda que unha maioría dos investigadores opinan que non sucedeu até un período comprendido entre 46.000 e 41.000 anos atrás. miniatura|dereita|300px|O mapa mostra as terras emerxidas durante o maximum da última glaciación en Asia Sudoriental Durante esa época os niveis das augas mariñas eran moito máis baixos e o extremo da Asia Sudoriental era unha masa de terra coñecido como o "continente perdido" de Sonda. Os pioneiros puideron continuar movéndose a través da ruta costeira sudoriental até alcanzar a canle entre Sonda e Sahul (a masa continental que actualmente comprende Australia e Nova Guinea), esa canle chamámola hoxe Liña de Wallace. O canal tiña un ancho dun 90 km, polo que suxire que os colonizadores deberon ter coñecementos de navegación marítima para poder alcanzar Sahul (ou o que é o mesmo, Australia).
Se as datacións xenéticas son correctas, significaría que Australia foi poboada uns 10.000 anos antes que Europa. Iso é posíbel porque os grupos humanos evitaban, se podían, as rexións frías decatándose polas zonas tropicais ás que estaban mellor adaptados tendo en conta as condicións do primitivo territorio africano do que partiran. Outra testemuña que pode ser argumentada en favor da primacía do poboamento australiano é a de que todos os grandes mamíferos de Australia, que pesaban máis de 100 kg, desapareceron subitamente arredor de hai 46.000 anos. Os novos colonos son sospeitosos de estar detrás desta extinción. Moitos animais puideron estar afeitos a vivir sen predadores e tornábanse vulnerábeis e dóciles ante os ataques (algo similar ocorreu algo máis tarde en América).
Mentres algúns grupos cruzaron o mar até Australia, outros puideron continuar bordeando o litoral de Sonda até, nun momento dado, encamiñarse para o nordeste cara a China e, finalmente, até Xapón, non se deixar atrás unha cadea de asentamentos. Esta emigración costeira deixou as súas trazas nos haplogrupos mitocondriais que proceden do haplogrupo M e nos cromosoma Y haplogruop C. Ademais talvez sexa necesario aventurar a posibilidade de que os humanos modernos entrasen en contacto con humanoides arcaicos tales como o erectus. Recentes estudos xenéticos insinúan que Australia e Nova Guinea foron poboados por nunha única emigración desde Asia, en vez de en varias ondas. A ponte de terra que unía Nova Guinea con Australia ficou mergullado hai aproximadamente 8.000 anos, o que illou as respectivas poboacións de ambos os dous territorios.
Europa
Cóidase que Europa foi colonizada polos nordeste a través de inmigrantes procedentes de Asia Central e Oriente Próximo. A expansión debeu comezar hai uns 45.000 anos e puidéronse tardar até 15.000 anos para colonizar toda Europa completamente. Durante este tempo os neandertais foron desprazados de vagar. Como se tardou tanto en controlar o territorio europeo, semella que os humanos modernos e os neandertalienses puideron competir constantemente polo espazo. Os neandertais eran máis robustos e posuían unha constitución máis pesada que suxire que aparentemente eran máis fortes que o moderno Homo sapiens. Logo de vivir en Europa desde había máis de 200.000 anos terían que estar mellor adaptados ao clima frío imperante. Os anatomicamente humanos modernos, correntemente designados como Cro-Magnones, posuían en tanto unha tecnoloxía e linguaxe superiores que facilitarían finalmente o desprazamento terminante dos neandertais, cuxo último refuxio parece que estivo situado no extremo sur da Península Ibérica. A última poboación coñecida viviu arredor dun sistema de cavernas, destacando a Cova de Gorham, nas costas de Xibraltar, entre 30.000 e 24.000 anos atrás.
A hipótese de que os actuais europeos descendesen, en parte, dos antigos neandertais, cruzados cos humanos modernos foi sostido no pasado. En 1997, os investigadores extraeron ADN mitocondrial de especímens neandertais cunha antigüidade de 40.000 anos para analizalo. Comparado con ADN dos humanos modernos, a secuenciación mostrou que diferían de xeito significativo, mostrando que o ADN dos homes modernos non procede de neandertalenses e mesmo indica que non existiu hibridación entre ambas as dúas especies. . Porén continuouse a investigar posíbeis trazas de ADN neandertalense que puidesen probar unha mestura interracial. Uns poucos alelos de xenes autosómicos, como o alelo H2 do xene MAPT, insinuouse como hipotética proba, dado que só se encontra entre xentes europeas; porén a ausencia de ADN autosómico de neandertais, levou aos científicos a concluíren que aquela hipótese era totalmente especulativa .
Asia Central e Setentrional
Haplogrupos mitocondriais A, B e máis G orixinados hai uns 50.000 anos atrás, foron levados por portadores que, posteriormente, colonizaran Siberia, Corea e Xapón arredor de hai 35.0000 anos. Parte desas poboacións emigrarían máis tarde a América do Norte.
América
miniatura|dereita|350px|[[Berinxia]] O continente americano foi ocupado por sapiens asiáticos que cruzaron desde Siberia a Alasca. Na época, os niveis do mar eran máis baixos e unha ponte de terra, Berinxia, conectaba América do Norte con Eurasia. Pénsase que utilizaron unha ruta meridional, que debía ter un clima máis cálido. Hai disputa abondo sobre cando foi colonizada América e cantas vagas migratorios houbo. Achados controvertidos efectuados en Chile, en Monte Verde, poden indicar unha presenza humana nunha data tan ceda como 33.000 anos atrás. Porén, a máis antiga evidencia indiscutíbel de presenza humana en América son os achados ligados á cultura Clovis, que están datados arredor duns 11.000 anos atrás. O descubrimento das puntas Clovis indica que os primeiros colonizadores cazaban grandes animais. Xusto pola mesma época da chegada dos posuidores da cultura Clovis, moitos grandes animais, como os mamuts extinguíronse (e como en Australia, quizais debido á caza).
O lingüista Joseph Greenberg, en 1987, fixo unha controvertida clasificación das linguas americanas en só tres grandes macrofamilias: esquimó-aleutianas, faladas polos pobos inuit; na-dené, macrofamilia que comprende 32 idiomas falados só en América do Norte por pobos como os apaches, navajos e outras tribos de Alasca e do Canadá; e, por último, a macrofamilia das amerindias, que abrangue máis de 600 linguas faladas ao longo de toda América. Greenberg sostivo que esas tres familias lingüísticas representan tres inmigracións separadas que ocuparon as Américas en orde de chegada (a orde sería inversa a como aquí se expuxeron, é dicir, os inuit foron os últimos en chegar e os "amerindios" os primeiros).
O Ártico
As investigacións arqueolóxicas demostran a presenza no Ártico de sapiens anteriores aos inuit ou esquimós. Os restos máis antigos corresponden á cultura Saqqa, con asentamentos coñecidos en Groenlandia, datados desde hai 4.500 atrás (2500 a.C) e que se mantén até 2.800 anos atrás, cando é desprazada pola cultura Dorset. Os Saqqa conviviron no tempo con outras dúas culturas, denominadas Independence I e Independence II. Todas, conxuntamente, son ás veces denominadas culturas Pre-Dorset. Análises xenéticas realizadas, mostran que os saqqa, non tiñan que ver cos inuit, e si cos chukchis siberianos actuais. A chegada das xentes pertencentes a unha nova cultura, a Dorset, arredor de 800 a.C (hai uns 2.800 anos a contar desde o presente) acurralou aos Saqqa. Cara ao 300 da nosa era ocupaban xa Groenlandia, e, con seguranza, no século X foi o pobo que se veu cos viquingos na grande illa; subsistirían alí até 1300 aproximadamente. O pobo Dorset semella que estaba relacionado xeneticamente cos aleutianos, tamén moradores actuais en Siberia. Os inuit entraron en Alasca e o Canadá no primeiro milenio. Xeneticamente diferentes mantiveron contactos e intercambios culturais con eles, até que dotados de tecnoloxía superior, os foron desprazando e ocupando todo o seu territorio, incluída Groenlandia. Un prerrequisito para o éxito no Ártico era ter lámpadas de graxa, que seguramente se herdaron dos artefactos do Paleolítico Superior.
O Océano Pacífico
Como xa quedou indicado arriba, Australia e Nova Guinea foron poboadas antes que Europa mesmo. O poboamento de Austronesia e Polinesia sábese xa hai anos que foi efectuado en boa parte antes do cambio de Era. . Demostrado o parentesco entre as linguas do Pacífico, que figuran na macrofamilia austronesia, os filólogos buscaron o posíbel punto de partida dos emigrantes, que atoparon na illa de Taiwán, que parece conter 9/10 partes das fontes lingüísticas dos idiomas De acordo con datos lingüísticos e arqueolóxicos dispoñíbeis, arredor de hai 10.000 a 6.000 anos a.C, grupos de poboacións pre-austronésicas, que vivían no continente asiático, trasladáronse para a illa de Formosa. Entre 5000 e 2500 anos a.C., comezou a saír da illa unha emigración en grande escala. Cara a 2300 a.C. estaban en Luzón (illa ao norte das Filipinas actuais); arredor de 1500 a.C., colonizaran o resto de Filipinas e máis Sulawesi (antiga Célebes), Borneo, Xava e as Molucas. Partindo das Molucas, os "argonautas do Pacífico" como se teñen cualificado con xustiza, pasaron a Melanesia arredor de 1200 a.C., e atinxiron as illas de Micronesia no 500 d.C. (na mesma época outros grupos dirixíranse cara a Vietnam, identificándose os seus descendentes cos champa actuais), así ca. 400 d.C. arribaron as Hawai e a Pascua, que se poden considerar como os destinos insulares máis remotos no Pacífico a contar desde Asia. Nova Zelandia, porén, foi descuberta máis tarde: ca. 800 d.C. Estas datas non supoñen o fin dos movementos emigratorios e das navegacións. Así, Hawai recibiu unha segunda onda de visitantes no século XI que procedían de Raiatea e Bora-Bora, e aínda que dimos para Pascua unha data de 400 d.C., datacións por C-14 sinalan a chegada dos colonizadores, procedentes de Hawai, arredor de 1200 d.C. Movéndose noutra dirección, navegantes orixinarios de Sulawesi e Borneo, chegaron e colonizaron a illa de Madagascar, fronte as costas orientais de África, sobre o ano 200 d.C..
Porén, os datos obtidos por análise xenética non concordan totalmente cos sinalados polos lingüistas. A teor deles, conclúese que no poboamento da rexión de Asia Sudoriental (comprendidas as illas Filipinas e o conxunto de illas que denominamos Indonesia) o elemento poboacional indíxena seguiu a ser dominante; é dicir os humanos sapiens chegados arredor de 50.000 anos atrás, na onda provocada pola grande expansión desde África. Isto tamén valía para Nova Guinea. Na colonización, xa máis a oriente, de Melanesia, o fondo xenético da poboación era de poboacións preneolíticas, segundo o dominio 93% dos haplotipos de cromosomas Y desa procedencia (nun 51% mostraban que a procedencia era das illas de Asia Sudoriental). Polo tanto, o estrato cultural que se superpuxo en Melanesia era, sen dúbida austronésico, pero non o eran as poboacións. En canto a Polinesia observábase a asociación dos haplogrupos dominantes (C,F e I) con Melanesia en primeiro lugar e, en segundo, con Asia Sudoriental e China continental. A análise do haplogrupo C, revelaba que a distancia cronolóxica con relación ao centro de dispersión inicial situaba esta en arredor de 3.100 anos atrás ou 1.100 a.C. Outras análises indicaban relacións diversas de predominio de centros diferentes todos sinalados, pero a de microsatélites autosómicos e a de mtADN indicaban mesmo relacións con Australia. Pero como nos casos anteriores, o resumo da análise xenética para Polinesia seguía a mostrar que a colonización das illas do Pacífico foi cultural e lingüisticamente unha empresa austronésica, pero non en canto a identificación poboacional.
Christian de Chergé
Charles-Marie-Christian de Chergé, nado en Colmar (Haut-Rhin) o 18 de xaneiro de 1937 e finado en 1996, foi un relixioso francés da Orde Cisterciense da Estrita Observancia. Foi un dos sete monxes trapistas do Mosteiro de Nosa Señora de Atlas secuestrados e asasinados en 1996.
Traxectoria
Naceu nunha familia militar. Coñeceu Alxeria primeiramente na infancia e durante 27 meses de servizo militar durante a Guerra da Independencia. Durante o servizo un amigo musulmán salvoulle a vida, o que tivo unha grande influencia sobre a súa vida máis tarde.
Tras os seus estudos no seminario des Carmes de París, foi capelán de Sacre-Coeur, en Montmartre. Entrou na vida monástica no mosteiro de Aiguebelle e despois en Tibhirine, en 1971. Estudou en Roma 1972-1974, estando moi implicado no diálogo interrelixioso. Máis tarde, tivo importancia no grupo cristián-islámico "Ribat es Salaam" (Lugar de Paz). En 1984 foi elixido prior da comunidade. Tras unha primeira visita dun grupo armado islamita ao mosteiro, escribiu o coñecido como Testamento Espiritual de Christian de Chergé.
Á 1:45 da noite do 26 ao 27 de marzo de 1996, un grupo de 20 homes armados do Grupo Islámico Armado entrou no mosteiro. Levaron sete monxes prisioneiros, incluíndo o Irmán Bruno, un visitante de Fez, en Marrocos. Dous monxes non foron localizados polos captores. O 21 de maio de 1996 unha mensaxe do GIA anunciou que os sete monxes foran decapitados. A pesar da reivindicación da súa morte feita polo grupo islamita, as circunstancias da súa morte permanecen por aclarar, porque algunhas fontes afirman que foron mortos nun ataque aéreo da Forza Aérea Alxeriana.
Está aberto o proceso de beatificación, xunto cos outros monxes de Tibhirine e mais doce mortos en Alxreria durante os anos da revolta islámica. O proceso foi completado en 2018.
Liño
O liño ou liñaceira (Linum usitatissimum) é unha planta herbácea que chega a atinxir un metro de altura e pertence á familia das lináceas. Abrangue un certo número de subespecies, integradas polos botánicos co nome de Linum usitatissimum L. Componse basicamente dunha substancia fibrosa, da cal se extraen as fibras longas para a fabricación de tecidos e dunha substancia leñosa. Produce sementes oleoxinosas e a súa fariña é utilizada para cataplasmas, usadas con fins medicinais. miniatura|200px|esquerda|Flor de liño
Historia
Non se coñece a data e o lugar nos que o home utilizou por primeira vez as fibras flexíbeis do liño para confeccionar o tecido, nin cando a planta comezou a ser cultivada. Desde 2.500 anos a.C. o liño era cultivado no Exipto, e o Libro de Moisés refírese á perda dunha colleita de liño como unha “praga” ou desgraza, tal era a súa importancia na vida das poboacións. As cortinas e o Veo do Tabernáculo e as Vestes de Arón como oficiante eran en “liño fino retorcido”. A túnica de Cristo era de liño sen costuras.
As zonas de cultivo
Encóntranse hoxe en día case exclusivamente en Europa. Bélxica e os Países Baixos fornecen as mellores calidades de liño.
Tipos
Plántanse tres tipos de liño:
En Galiza
miniatura|Sobre a mesa, a "espadela"; á súa esquerda, en pé, a "espadeleira". miniatura|175px|"Restrelo" para aseda-lo liño. O liño foi a fibra tradicional cultivada en Galiza e aínda que o seu cultivo case desapareceu, foi recuperado nos anos oitenta por iniciativa dos deseñadores galegos, especialmente por Adolfo Domínguez, pero a súa presenza segue a ser testemuñal.
En 2009 a cooperativa Feiraco tamén se sumou á recuperación do liño, como complemento natural para a alimentación das vacas.
O Couce Seco, O Freixo, As Pontes de García Rodríguez
O Couce Seco é un lugar da parroquia do Freixo no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do INE, no ano 2014 estaba despoboado.
Doriso
Doriso foi un rei de Esparta, que morreu na guerra que mantivo a súa cidade contra Argos.
Italianismo
Un italianismo é un estranxeirismo derivado do idioma italiano e incorporado a outra lingua.
Oliena
miniatura|200px|Oliena Oliena é un concello italiano da provincia de Nuoro, na rexión de Sardeña. Ten de 8.191 habitantes (en 2004) e esténdese por unha área de 165 km², cunha densidade de poboación de 45 hab/km².
Fai fronteira cos concellos de: Dorgali, Nuoro e Orgosolo.
Stephanie Okereke
Stephanie Onyekachi Okereke nada en 1982 en Ngor-Okpala, Estado de Imo é unha actriz, directora de cinema e modelo nixeriana. Ó longo da súa traxectoria recibiu numerosos recoñecementos e premios polo seu traballo como actriz.
Biografía
Stephanie Okereke naceu no Estado de Imo, en Nixeria. Ela é a sexta de oito irmáns. Completou a súa escola primaria e secundaria en "Delta State" antes de ir á Universidade de Calabar, onde se graduou cunha licenciatura en Inglés e Literatura.
Traxectoria
Xa durante a súa adolescencia, en 1997, protagonizou dous filmes de Nollywood, Compromise 2 e Waterloo. No 2002 acadou o segundo posto nun concurso de beleza en Nixeria. Un ano máis tarde, en 2003, recibiu dous premios como Mellor Actriz do ano 2003 e como Mellor Actriz en Inglés. Tras graduarse na "New York Film Academy" en 2007, Okereke lanzou o filme Through the Glass no que participou como directora, guionista, produtora e actriz. O filme recibiu un "African Movie Academy Award" por Mellor Guión en 2009. Okereke xa actuou en máis de 90 filmes.
Vida persoal
Okereke estivo casada cun ex xogador de fútbol americano en agosto de 2004. O casamento foi disolto oficialmente en xaneiro de 2007. En abril de 2005, no seu camiño para a "African Movie Academy Awards", realizada en Yenagoa, Estado de Bayelsa, en Nixeria, Okereke estivo implicada nun grave accidente de coche que a deixou con queimaduras por todo o corpo e unha perna rota. Axiña se recuperou do accidente e volveu a actuar.
Alfonso Zarauza
Alfonso Vilas Zarauza, nado en Santiago de Compostela en 1973, é un guionista e director galego.
Traxectoria
Logo dunha serie de curtametraxes como Hai que foderse (1994),  ¡Aproba! (1995), A danza de Katiuska (1998), Sebastian (2001) e Touro (2002), traballou na produción de Un rey en La Habana de Alexis Valdés no 2004 e debutou no 2007 cunha longametraxe A noite que deixou de chover. No 2009 co dirixiu a serie de televisión O Nordés.
Francisco Rico Castro
Francisco Rico Castro, máis coñecido como Fran Rico, nado en Portonovo (Sanxenxo) o 3 de agosto de 1987, é un futbolista galego.
Traxectoria
Formouse nas categorías inferiores do Portonovo SD, e chegou ó Pontevedra CF con quince anos. Na categoría xuvenil logrou o ascenso á División de Honra, onde quedaron segundos ó ano seguinte, só por detrás do Sporting de Xixón. Neses anos foi convocado para xogar en diferentes categorías da selección galega de fútbol.
Ó ano seguinte, na campaña 2005-06, fixo a pretemporada co primeiro equipo e foi habitual nos adestramentos do primeiro equipo ó longo da liga. Comezou actuando co equipo de División de Honra de xuvenís e entrando nalgunha convocatoria co primeiro equipo. Debutou en liga na segunda B o 18 de decembro de 2005 contra o San Isidro, gañando 1-4 e xogando os últimos 15 minutos. A comezos do 2006 asina un contrato ata o 2010 e recibe ficha no primeiro equipo. Malia que só xoga tres partidos nesa tempada, e sempre de suplente, chega a marcarlle o gol da vitoria ó Melilla CF. Non xogou na fase de ascenso a segunda división.
Na súa segunda tempada, a 2006-07, non contou coa confianza do adestrador, Alberto Argibay. Xogou como titular na Copa Xunta de Galicia, logrando dous goles ante o CD Ourense e o Celta de Vigo. Tamén foi titular na Copa RFEF, que o club acabou gañando. Pero coa chegada do adestrador Javi Gracia a metade de liga comezou a disputar partidos completos, converténdose na referencia do xogo ofensivo. Ó igual que na tempada anterior, logrou anotar un tanto.
No verán de 2008 fichou polo Real Madrid Castilla. Logo de tres tempadas no club, onde chegou a ser o capitán, no verán de 2011 fichou polo Granada CF de primeira división.
Selección galega
Foi convocado pola selección galega para o partido contra Venezuela disputado no estadio de Riazor o 20 de maio de 2016, que finalizou con empate (1–1).
Autódromo Hermanos Rodríguez
O Autódromo Hermanos Rodríguez é un autódromo de 4.304 m situado en Cidade de México, México e nomeado así en honra a dous grandes pilotos mexicanos, os irmáns Ricardo e Pedro Rodríguez de la Vega, quen morreron a temperá idade. Construído nun complexo deportivo en 1959, o circuíto albergou en 1962 o seu primeiro Gran Premio de México de Fórmula 1, evento non puntuable nesa tempada. Ricardo Rodríguez morreu ese ano nesa carreira ao tratar de cualificar un Lotus de Rob Walker. O irmán de Ricardo Pedro tamén perdeu a vida ao volante nove anos máis tarde. En 1963, pasou a ser unha sede regular do calendario da Fórmula 1 ata 1970.
O circuíto atópase dentro do parque público da Ciudad Deportiva de La Magdalena Mixiuhca no sueste de Cidade de México. O circuíto é propiedade do Goberno da Cidade, pero é operado baixo concesión pola Corporación Interamericana de Entretenimiento (CIE) a través de OCESA, unha das subsidiarias de CIE. CIE tamén organiza as carreiras da NASCAR e o Desafío Coron neste circuíto e aluga os circuítos para outros eventos, incluíndo organizadores de carreiras, clubs de automóbiles e afeccionados, os alugueiros son discutidos debido aos seus desproporcionados prezos en comparación con outras pistas de F1.
Historia
Construído nun parque público en 1962, o circuíto albergou o seu primeiro Gran Premio de Fórmula 1 o mesmo ano, como unha carreira fóra de campionato. Ao ano seguinte o Gran Premio de México converteuse nunha carreira do Campionato Mundial. O circuíto mantívose como parte do calendario da F1 ata, cando o amoreamento dos espectadores provocaron condicións inseguras. Cando a pista volveu abrir en, o circuíto presentou un novo complexo de boxes, así como unha maior seguridade a seu redor. En 2001 CIE e Forsythe Racing encargaron a D3 Motorsport Development a modernización do circuíto. Fíxose un completo redeseño e actualización do circuíto.
En maio de 2012 anunciouse que o circuíto sería novamente anfitrión do Gran Premio de México a partir de 2013, nun contrato de cinco anos que ía substituír o Gran Premio de Europa disputado en Valencia, pero isto non sucedeu. O Gran Premio de México apareceu como a décimo novena carreira do calendario provisional para a tempada, pero non estaba no calendario final. O Gran Premio de México incluíuse no calendario 2015 de Fórmula Un publicado pola FIA o 3 de decembro de 2014, facendo o seu regreso coa carreira celebrada o 1 de novembro de 2015.
Champ Car
miniatura|right|250px|Trazado do Gran Premio 1986–2001. miniatura|right|250px|O circuíto orixinal en Magdalena Mixhuca usado en 1962–1970. miniatura|right|250px|Trazado da Fórmula E, baseado nos deseños da pista oval e dos circuítos modernos miniatura|right|380px|Os coches cortan a Peraltada e pasan a través do estadio de baseball [[Foro Sol.]]
Actualmente recibe á Champ Car (antes CART) e foi a última carreira da tempada durante os últimos 4 anos. O circuíto sufriu diversas modificacións nesta categoría. Ata o Gran Premio de 2005 o circuíto atravesaba pola metade o Foro Sol, cortando pola metade a famosa curva peraltada. A partir do 2006 utilizouse novamente toda a peraltada.
Nascar Busch Series
Ademais de recibir á Champ Car, desde o 2005 correuse a categoría Busch Series e onde tamén se fixeron modificacións á pista, como unha chicana ao final da recta principal para que os autos entrasen a moderada velocidade á primeira curva. Tamén as curvas da recta traseira, a zona coñecida como "estadio", foi recortada. En todas as edicións utilizouse a curva peraltada, sen pasar polo Foro Sol.
A1GP
Tamén se correu no 2007 a A1GP, a categoría de competencia de nacións, que na súa anterior edición tivera lugar no Parque Fundidora de Monterrey.
Outros eventos
Durante cada fin de semana de eventos da Champ Car, Nascar e A1GP córrense outras categorías secundarias que forman parte da atracción. Unha delas e a máis importante, e que se correu en varias edicións é a Grand Am Series que corre con dous tipos de autos á vez: prototipos e turismo. Na edición de 2006 Luís "Chapulín" Díaz xunto con Scott Pruett gañaron a carreira, converténdose o primeiro mexicano (Díaz) en gañar no Autódromo da capital. De igual forma realízanse eventos de diversas índoles dentro do trazado da Magdalena Mixhuca.
Marcas de volta
Voltas rápidas no Autódromo Hermanos Rodríguez (Configuración baixo condicións de carreira).
O circuíto do Gran Premio
thumb|left|220x220px|[[Grand-Am Rolex Series facendo un bypass desde a curva 4 ata a curva 8|alt=]]
Deseñado como a súa tese polo estudante Óscar Fernández en 1953, o circuíto ten unha altitude de 2.238 m o aire enrarecido causa dificultades tanto para os pilotos como para os seus coches. Tamén reduce os niveis de resistencia aerodinámica que experimentan os coches, o que significa que se poden usar configuracións de maior carga aerodinámica con menos impacto na velocidade en liña recta.