cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dialectos gregos
Disparidades entre os dialectos
Se algúns dialectos, como o de Atenas, nos son ben coñecidos, sono en razón de varios factores nos que se inclúen a importancia cultural, literaria, económica e política (en menor medida) e mesmo relixiosa (sobre todo coa aparición do cristianismo) da zona onde se falaban os dialectos en cuestión. Así, o xónico-ático volveuse a lingua maioritaria con diferenza dos textos literarios e científicos gregos (de onde a súa importancia, aínda vixente, na formación de palabras cultas por medio das raíces gregas) logo, coa hexemonía ateniense e as conquistas de Alexandre o Grande, a lingua vehicular (a koiné en sentido propio, «lingua común»), do mundo helenístico e logo romano (ata tal punto que os romanos das clases poderosas, no Imperio, o falaban). Despois a súa expansión foi imparable: lingua de comunicación, a koiné é a lingua grega por excelencia, na que, finalmente, se redactan os Evanxeos cristiáns, cousa que a consagra como lingua litúrxica (e permite que inflúa en gran medida nas linguas de países que comparten esta relixión, como o latín eclesiástico, e logo, tras o Gran Cisma de Oriente, as linguas da Igrexa Ortodoxa: linguas eslavas, copto...). Todos estes fenómenos explican que xónico-ático sexa sinónimo de grego e que sexa esta variante a que se estuda nas clases: é a que mellor se coñece e que mellor se pode describir gramatical e lexicamente.
Pola contra, outros dialectos só nos son coñecidos por escasas inscricións non literarias (moitas veces moi limitadas canto ao léxico, do tipo «X deu Y a Z» ou «X fixo Y para Z»), mesmo algunhas palabras illadas (nas glosas, os gregos estrañábanse que certas palabras se dixesen de certa maneira en determinados dialectos), só son xeralmente estudadas pola filoloxía ou a lingüística. É o caso do eleo, o etolio ou o cirenaico, por exemplo.
Entre os dous, atópanse dialectos que coñecerían o destino do xónico-ático, tamén empregados en literatura, ben coñecidos e que se poden describir moi correctamente no tocante á gramática e o léxico. É a importancia que tomou o xónico-ático o que os foi eliminando do uso e logo da memoria. Entre eles estarían o xónico, o eolio ou o dorio.
As razóns da división dialectal
A ausencia aparente de unidade lingüística na Grecia de antes da koiné explícase histórica, cultural e naturalmente. En primeiro termo, desde moi cedo os gregos estableceron unha dicotomía entre os Dorios e os Aqueos, correspondéndose os primeiros cos «invasores» da segunda onda de poboamento, os mesmos que fixeron desaparecer a civilización micénica. Esta separación volvémola atopar, mutatis mutandis, no dominio lingüístico.
Ademais, a Grecia anterior ao período helenístico non constitúe unha nación e se existe o sentimento de pertenza a unha mesma «raza» (opostos ao resto do mundo, os βάρϐαροι bárbaroi, «bárbaros», propiamente «os que fan brrr brrr», «os que farfallan»), esta «raza» grega non mira a unha unidade. De feito, o modelo político dominante é o da πόλις pólis, a cidade; o sentimento de independencia pódese mesmo ver reforzado polo relevo montañoso grego, que illa as diferentes cidades. As conquistas de Alexandre o Grande e logo as dos romanos van, porén, ao faceren da lingua de Atenas unha lingua vehicular, promover o emprego dun só dialecto, o xónico-ático, que se convertera daquela en koiné (de aí o grego medieval e logo o grego moderno). É notable que o grego moderno sexa hoxe unha lingua unificada e que só subsistan escasos dialectos, dos que o máis famoso é sen dúbida o tsakonio (xurdido do dorio, cousa que proba unha vez máis a separación entre Dorios e Aqueos).
Unidade subxacente do grego
Esta aparente disparidade, que aparece sobre todo ao historiador, non debe agochar o feito de que os dialectos gregos fican globalmente intercomprensíbeis cando nos situamos en sincronía (é evidente que un dialecto tan arcaico como o micénico do século XIII antes da nosa era non sería sen dúbida comprendido por un falante da koiné do século I da nosa era). Así, as principais diferenzas xorden basicamente da fonética (pero os sistemas fonolóxicos fican bastante próximos: basta con sabermos que un ᾱ /aː/ dórico equivale a un η /ɛː/ xónico), un pouco menos da morfoloxía, aínda menos do léxico e case nada da sintaxe. Pódese logo falar dunha real unidade lingüística: as diferenzas dialectais debían así seren consideradas principalmente como un problema de «acento».
Ademais, como se verá, os dialectos «literarios», os que se empregaban para a literatura, coñeceron unha certa perennidade. Unha traxedia clásica de Sófocles, escrita maioritariamente en xónico-ático, posúe necesariamente pasaxes en «dorio» (ou, máis ben, en algo que se sentía como tal) e colle préstamos ás veces do xónico e do eolio. A lingua literaria, sobre todo poética, pretende ser a miúdo composta, cousa que se ve claramente na poesía de Homero, escrita nunha lingua artificial que nunca se falou, cualificada como dialecto homérico.
En fin, se antes do -403 o grego se escribe de xeito diferente segundo o lugar onde se fala, por medio dos alfabetos epicóricos, tras esta data, aos poucos, segue o modelo xónico de Atenas ao mesmo tempo que se establece a importancia do dialecto xónico-ático e logo da koiné. A desaparición das consoantes antigas (digamma, qoppa, san), que eran porén útiles nalgúns dialectos, é tamén reveladora dunha unidade subxacente: moi rapidamente, o grego escríbese igual en todos lados.
o «grego común»
dereita|450px
Costa da Mariña Occidental
A Costa da Mariña occidental é un espazo natural galego catalogado como zona especial de conservación (ZEC) e zona de especial protección para as aves (ZEPA) que inclúe a costa da mariña lucense entre O Vicedo e Cervo e que está destinada a conservar o seu eulitoral, parte do seu supralitoral e varios illotes. A área de conservación do ZEC ocupa 491,24 ha., dos cales un 5% son mariños, dos concellos lucense de Cervo, O Vicedo, Viveiro, Xove. A área da ZEPA exclúe algún treito lo litoral no interior das rías pero inclúe máis augas abertas, chegando ás 2168.82 ha. e das cales o 83 % son en zona mariña.
Xeografía
Esta costa protexida comeza na boca leste da ría do Barqueiro, decorrendo desde a praia do Vicedo Vello ata a praia de Sacido, xa no interior da ría de Viveiro. Exclúe o interior desa ría e continúa de novo no exterior do porto de Celeiro para chegar ata a punta de Meitón, en Xove. Continúa na punta Mansa ata a costa da Enseada, xa preto do porto de San Cibrao. A enseada de Regodela, que se atopa entre estes dous últimos treitos, non está dentro do espazo protexido.
Ademais do litoral descrito, o espazo inclúe varios illotes e á illa Coelleira, o illote Gaveira, o illote dos Netos, a illa do Asarón, a Ínsua do Cal e os illotes Farallóns, que son o lugar máis ao leste desta zona protexida.
Neste litoral están presentes varios esteiros, baías pouco profundas e calas. Existen varios puntos de bancos de area cubertos permanentemente ou por períodos e diversos tipos de dunas (móbiles e fixas) no litoral. Na costa existes múltiples furnas mariñas.
Flora
Na costa destacan os arrecifes e a vexetación perenne dos coídos e dos argazos. No litoral existen diferentes hábitats onde están presentes queirogais, tanto húmidos con Erica ciliaris e Erica tetralix como secos con Erica vagans, e matogueiras con Laurus nobilis.
En canto aos bosques, nesta costa están presentes as masas de abeneiros (Alnus glutinosa) e freixos (Fraxinus excelsior), así como as carballeiras galaico-portuguesas de Quercus robur e Quercus pyrenaica.
Fauna
Non considerando as aves, as especies de fauna catalogadas como especies silvestres en réxime de protección especial ou presentes no catalogo galego de especies ameazadas son:
Lexislación
A "Costa da Mariña Occidental" foi declarado como lugar de importancia comunitaria (LIC) en decembro de 2004 e ascendeu a zona especial de conservación (ZEC) en marzo de 2014. O espazo natural coincide case na súa totalidade co zona de especial protección para as aves (ZEPA) da "Costa da Mariña Occidental", que se aprobou como tal en marzo de 2004.
Christian Meier
Christian Meier, nado en Lima o 23 de xuño de 1970, é un actor, cantante e modelo peruano.
Biografía
Foi parella durante 12 anos da actriz peruana Marisol Aguirre, ambos protagonizaron a exitosa telenovela Gorrión, tempo durante o cal empezou a súa relación, froito da naceron tres fillos, Steffano Meier en 1996, Taira Meier no 2001 e Gia Meier, no 2003. Separáronse no ano 2007, facéndoo totalmente efectivo en novembro de 2008.
Vida artística
Desde os 12 anos de idade, Meier integrou numerosos grupos musicais, cantando e compoñendo cancións. Aos 17 anos iniciouse profesionalmente xunto a Pedro Suárez-Vértiz, Patricio Suárez-Vértiz e Arturo Pomar Jr., ao formar o grupo Arena Hash. Tras a disolución de Arena Hash, Meier iniciou a súa carreira solista co disco No me acuerdo quién fui, álbum que foi escrito, composto e producido por el mesmo. Co éxito do seu primeiro álbum, animouse a sacar unha segunda produción discográfica titulada Primero en mojarme. Máis tarde, chegaría o seu disco máis coñecido internacionalmente titulado Once noches, no que contou coa colaboración de Mikel Erentxun no tema "Novia de nadie".
Alcanzou fama internacional como actor de telenovelas, carreira que inicia con Gorrión transmitida por Panamericana Televisión, e Luz María. Posteriormente participou en películas como No se lo digas a nadie (1998) e La mujer de mi hermano (2005) ambas adaptacións de novelas do escritor peruano Jaime Bayly.
En 2007 viaxou a Colombia e traballou na telenovela Zorro, La espada y la rosa xunto á actriz mexicana Marlene Favela. Logo interpretou a Santos Luzardo en Doña Bárbara ao lado da actriz mexicana Edith González, tamén gravada en Colombia.
En outubro de 2008 a revista People en español incluíno na lista dos 50 homes máis sexys de 2008.
En setembro de 2010 protagonizou a teleserie de misterio de Telemundo Alguien te mira, ao lado da actriz colombiana Danna García.
No 2011 regresou a Caracol Televisión en Colombia para protagonizar a super produción Primera Dama ao lado de Carina Cruz, Kathy Saenz, Javier Jattin, Jairo Camargo e Jaqueline Arenal, onde personifica a un Presidente de Colombia chamado Leonardo Santander.
María de Habsburgo, emperatriz do Sacro Imperio Romano-Xermánico
Por orde do seu pai, casou co seu primo Maximiliano II, sendo rexentes durante ese tempo nas frecuentes ausencias do emperador nas coroas ibéricas. Desde 1552 viviu permanentemente en Viena. Tivo grande influencia sobre os seus fillos, entre eles os emperadores Rodolfo II e Matías. Despois da morte do seu esposo en 1576 regresou en 1582 a terras castelás retirándose ao Convento de las Descalzas Reales de Madrid coa súa filla Margarida.
Descendencia
Foi nai de:
Linguas oshiwambo
O oshiwambo (ás veces escrito oshivambo) é un conxunto de linguas, estreitamente emparentadas, da familia das linguas bantús, faladas por grupos da etnia dos ovambo no norte de Namibia.
Son linguas estreitamente emparentadas co kwanyama, a lingua orixinal de todos os ovambo, e co ndonga.
Existen sete variantes ou dialectos de oshiwambo:
As dúas primeiras ensínanse nalgunhas escolas. Quen conte como lingua materna co oshiwambo pode entender a persoas que conversen en calquera dos sete dialectos.
Berghaus Ltd.
Berghaus é unha empresa téxtil fabricante de roupa e equipamento deportivo, con sede en Sunderland, Tyne and Wear, Inglaterra. A súa base está no nordeste de Inglaterra, pero distribúe en todo o mundo. Foi fundada en 1966 polos escaladores e alpinistas Peter Lockey e Gordon Davison, inicialmente como importadora e distribuidora de produtos de aire libre. A tenda de Lockey e Davidson en Newcastle upon Tyne era coñecida como LD Mountain Centre. En 1972 comezaron a deseñar e fabricar os seus propios produtos para vender na súa propia tenda. Chamaron á súa marca 'Berghaus', que é unha tradución literal de 'casa da montaña' en alemán.
John Lee Hooker
John Lee Hooker, nado en Clarksdale (Mississippi) o 22 de agosto de 1912 ou 1917 e finado en Los Altos (California) o 21 de xuño de 2001 foi un cantante e guitarrista de blues estadounidense.
Infancia e mocidade
De neno, a súa familia trasladouse a outra granxa nunha plantación bananeira próxima, onde coñeceu aos músicos de blues Snooky Pryor e Jimmy Rogers. En 1928 separáronse os seus pais e John foi o único irmán que quedou ao coidado da súa nai. Esta volveu casar co músico local de blues William Moore, que ensinou a John a tocar a guitarra cando tetiña trece anos. Hooker contou posteriormente que grazas a el coñeceu de pequeno lendas como Blind Lemon Jefferson ou Charlie Patton, que ían de visita á súa casa.
En 1931 decidiu emigrar cara ao norte industrial, ao igual que facían outros afroamericanos do sur nesa época. Primeiro parou en Memphis, onde viviu na casa dunha tía, traballou en cines locais e tocou con Robert Lockwood. En 1935 trasladouse a Cincinnati, onde alternou traballos de limpabotas ou de acomodador en teatros con actuacións en grupos de gospel. Logo dun período no exército, instalouse en Detroit durante a segunda guerra mundial, en 1943, onde conseguiu un emprego na industria do automóbil, cun soldo que foi quen de completar cantando en bares de suburbios. Alí casou dúas veces. Coa súa segunda dona, Maude Mathis, tivo seis fillos.
Carreira musical
A carreira musical de Hooker comezou en 1948 cando conseguiu o éxito co sinxelo "Boogie Chillen", cantado nun estilo medio falado que se converteu en característico. Ritmicamente, a súa música era moi libre, característica que foi común entre os primeiros músicos acústicos de blues do delta. O seu fraseado non estaba tan atado aos estándares da maioría dos cantantes de blues. Este estilo informal e incoherente foise diluíndo coa aparición das bandas de blues eléctrico de Chicago mais, mesmo cando non tocaba só, Hooker mantivo o seu propio son.
En 1955 acabou o seu contrato con Modern Records e fichou pola compañía Vee Jay, de Chicago, que publicou os clásicos "Dimples" e "Boom Boom".
Mantivo, non obstante, unha carreira en solitario, sendo sempre popular entre os afeccionados ao blues e ao folk de principios dos anos sesenta, o que lle valeu chegar tamén á audiencia branca.
Discos como Black Snake (1959), Wednesday Evening Blues (1960) ou Birmingham Blues (1963) afirmaron o seu prestixio a ambos os lados do Atlántico. En 1970 achegouse novamente ás correntes de moda ao gravar o álbum Hooker 'n' Heat coa banda Canned Heat.
No ano 1977 John Lee fixo un concerto como invitado con Foghat e Paul Butterfield e en 1980, apareceu no filme Os Blues Brothers, interpretando o tema "Boom Boom" nun suburbio.
En 1989 chegou outro éxito cando, xunto con varias estrelas invitadas, incluíndo a Carlos Santana e a súa banda, Bonnie Raitt e Los Lobos, entre outros, gravou "The Healer", que gañou un premio Grammy.
Hooker gravou máis de cen discos e viviu os últimos anos da súa vida en San Francisco, onde tiña un club chamado o "Boom Boom Room", en referencia ao seu grande éxito.
Hooker faleceu mentres durmía o 21 de xuño de 2001 en Los Altos, California. Está enterrado na Chapel of the Chimes en Oakland, California. Foi sobrevivido por oito fillos, dezanove netos e numerosos bisnetos.
Ariadne auf Naxos
Ariadne auf Naxos (en galego Ariadna en Naxos) é unha ópera en dúas partes (prólogo e un único acto) con música de Richard Strauss e libreto en alemán de Hugo von Hofmannsthal, baseada en Le Bourgeois Gentilhomme de Molière e o mito grego de Ariadna e Baco. O 25 de outubro de 1912 estreouse a súa primeira versión no Kleinen Haus des Hoftheaters de Stuttgart, e a versión definitiva, o 4 de outubro de 1916 na Hofoper de Viena. Trátase da ópera máis famosa de Richard Strauss logo de Der Rosenkavalier. Durante a vida do compositor, a ópera foi producida apenas unha vez, en 1926, cando se fixeron tres presentacións, unha delas dirixida polo propio Strauss. Só tres décadas despois volveu Ariadne auf Naxos aos escenarios, sendo presentada no Salzburg Festival cun grande éxito con Karl Böhm en 1954. O seu número de opus é o 60.
Galería de imaxes da Cidade da Cultura de Galicia
Construción
<Gallery> Ficheiro:Cidade da Cultura, Santiago de Compostela.jpg|Xuño de 2006. Ficheiro:Cidade da cultura, Santiago de Compostela, Galiza, España.jpg|Xuño 2006. Ficheiro:Cidade da Cultura. Santiago de Compostela 4.jpg|Xuño 2006. Ficheiro:Cidade da Cultura. Santiago de Compostela 3.jpg|En 2007. Ficheiro:Cidade da Cultura. Santiago de Compostela 5.jpg|En maio de 2008. Ficheiro:Cidade da Cultura, Santiago de Compostela - 2009.jpg|En 2009. Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-03.JPG|Edificio de Servizos Centrais, en 2011. </Gallery>
Vistas de conxunto
<Gallery> Ficheiro:Cidade da Cultura - 01 - Panoramica.jpg Ficheiro:Cidade da Cultura, Santiago de Compostela - 2009.jpg Ficheiro:2011-08-17 Cidade da Cultura. Santiago de Compostela-C05.jpg Ficheiro:2011-08-17 Cidade da Cultura. Santiago de Compostela-C06.jpg Ficheiro:2011-08-17 Cidade da Cultura. Santiago de Compostela-C16.jpg Ficheiro:2011-08-17 Cidade da Cultura. Santiago de Compostela-C17.jpg Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-05.JPG Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-06.JPG Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-07.JPG Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-09.JPG </Gallery>
Detalles construtivos
<Gallery> Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-31.JPG|Detalle das lousas. Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-32.JPG </Gallery>
Arquivo de Galicia
<Gallery> Ficheiro:Cidade da Cultura, Santiago de Compostela - 2009.jpg Ficheiro:Cidade da Cultura O arquivo de galicia.jpg|Instalacións administrativas. Ficheiro:2011-08-17 Arquivo de Galicia. Cidade da Cultura. Santiago de Compostela-C09.jpg Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-18.JPG </Gallery>
Biblioteca de Galicia
</Gallery>
Museo de Galicia
<Gallery> Ficheiro:Cidade da Cultura, Santiago de Compostela.jpg|Xuño de 2006. Ficheiro:Cidade da Cultura O museo de galicia.jpg|2010. Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-01.JPG|Ó fondo e á dereita, o Museo de Galicia (2011). Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-16.JPG Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-23.JPG Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 02-14.JPG|2012. </Gallery>
Edificio de Servizos Centrais
<Gallery> Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-01.JPG|En primeiro plano, o edificio de Servizos Centrais. Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-03.JPG Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-04.JPG </Gallery>
Torres John Hejduk
<Gallery> Ficheiro:Torres Hejduk (Cidade da Cultura).jpg Ficheiro:Torres Hejduk na Cidade da Cultura, Santiago de Compostela.jpg Ficheiro:Torres Hejduk (Cidade da Cultura)2.jpg|Interior. Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-27b.jpg Ficheiro:Cidade da Cultura - 04 - Torres Hejduk.jpg Ficheiro:2011-08-17 Cidade da Cultura. Santiago de Compostela-C02.jpg Ficheiro:Cidade da Cultura Interior da torre Hejduk acristalada.jpg </Gallery>
Eventos temporais
<Gallery> Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-33.JPG|Miquel Navarro: "Figuras para a batalla" (2011). Ficheiro:Santiago Cidade da Cultura 01-34b.JPG Ficheiro:2011-08-17 Cidade da Cultura. Santiago de Compostela-C19.jpg </Gallery>
Soiuz TM-12
Soiuz TM-12 foi unha misión espacial tripulada rusa lanzada o 18 de maio de 1991 mediante un foguete Soiuz U2 desde o cosmódromo de Baikonur.
Características
Soiuz TM-12, unha Soiuz modelo TM cos cosmonautas Anatoli Artsebarski, Sergei Krikalev e Helen Sharman (a segunda pasaxeira comercial cara a Mir e a primeira muller en viaxar a ela) a bordo, foi unha misión lanzada para acoplarse coa estación espacial Mir e facer experimentos científicos e manter a estación. O cometido de Sharman, no marco do iniciativa privada proxecto Juno, foi facer experimentos biolóxicos e físicos e participar en retransmisións educativas.
Durante a súa estancia recibiron a visita da Progress M-9 e da Soiuz TM-13.
Sharman volveu a terra na Soiuz TM-11 mentres que Artsebarski, xunto con Franz Viehböck e Toktar Aubakirov (chegados á Mir na Soiuz TM-13), regresaron na Soiuz  TM-12 o 10 de outubro de 1991 ás 4:11 GMT.
Daniel de la Sota
dereita|miniatura|Necrolóxica en El Pueblo Gallego.
Traxectoria
Chegou a Pontevedra como capitán do Corpo de Enxeñeiros, co obxecto de construír o Cuartel de San Fernando (na actual Facultade de Belas Artes de Pontevedra) e outros recintos militares. Foi presidente da Deputación de Pontevedra entre os anos 1924 e 1930. En 1927 ofreceulle un local á Misión Biolóxica de Galicia e esta trasladouse a Pontevedra. Tamén en 1927 colabora na creación do Museo de Pontevedra. Foi o primeiro presidente da Caixa de Aforros Provincial de Pontevedra (1930).
Vida persoal
Casou con María Teresa Martínez Correa, e foi pai de Alejandro, María, Luisa e Ramón de la Sota. Foi soterrado en Salcedo.
Reino de Sicilia (1848-1849)
O Reino de Sicilia foi un Estado constituído en Sicilia o 25 de marzo de 1848 pola proclamación do novo reino polo Parlamento siciliano, independizándose deste xeito do Reino das Dúas Sicilias, no curso da Revolución siciliana de 1848.
Foi un Estado efémero, xa que foi reconquistado o 15 de maio de 1849 polas tropas borbónicas.
Retomou o nome de Reino de Sicilia, suprimido polos Borbóns en decembro de 1816.
Talo (talófitas)
miniatura|200px|Talo da [[briófitas|briófita Ptilidium pulcgerrimum.]] miniatura|200px|Alga do xénero [[Laminaria.]] miniatura|200px|Micelio dun fungo. O talo é o corpo vexetativo non diferenciado en raíz, talo ou caule e follas, formado por tecidos pouco ou nada diferenciados, propio dos vexetais que, por iso, se denominan talófitas, como as algas, os fungos, os liques e as briófitas.
Os dous talos, ou o talo e o cuale?
En latín científico o talo denomínase thallus, plural thalli, termo que provén da latinización do grego clásico θαλλός (thallós), que significaba orixinariamente 'gromo verde'.
Pero hai que ter en conta que o termo do latín científico thallus pode dar nas linguas románicas dous derivados, un pola vía popular, por exemplo, talo (en galego-portugués) ou tallo (en castelán), e outro pola vía culta, talo (en galego-portugués e castelán). Polo tanto, nos textos de botánica adoita empregarse, en galego e portugués, para así diferenciar o termo talo, corpo vexetativo diferenciado das plantas superiores, as vasculares ou metáfitas do talo, corpo indeferenciado dos talófitos, o cultismo caule, derivado da tradución latina de θαλλός, caulis, -is.
Así, por exemplo, a estrutura dun organismo que semella un talo denomínase taloide, taliforme ou taloso, -a. Mentres que cando tratamos de particularidades das plantas vasculares falamos de caulescente (con caule ben aparente), caulícola (planta que se desenvolve sobre o caule ou unha póla doutro), caulificación (formación do caule), caulifloro (que bota as flores no caule ou nas ramas), cauliforme (que ten forma de caule) etc.
Características
Talo normalmente refírese ao corpo sinxelo dun organismo pluricelular no cal non hai diferenciación en tecidos biolóxicos nin, por tanto, en órganos. Aínda que os talos non están organizados en distintas partes como as follas, raíces e talos ou caules que si teñen as plantas vasculares, teñen estruturas análogas equivalentes e con funcións similares, e ás veces tamén estrutura macroscópica similar, pero con diferente estrutura microscópica; por exemplo, este talo non ten tecido vascular.
Pese a que o talo ten unha anatomía en gran parte indiferenciada, poden verse algunhas diferenzas. Unha alga lamimaria, por exemplo, pode ter o talo dividido en tres rexións: unha de ancorado ou de suxeición, o estípite e unhas láminas que fan a fotosíntese.
O talo dos fungos normalmente denomínase micelio, formado por finísimos filamentos chamados hifas. Nos liques tamén o talo se refire ao corpo vexetativo. Nas algas mariñas os talos ás veces denomínanse fronda.
O gametófito dalgunhas plantas non talófitas, como os fentos e plantas relacionadas hepáticas, denomínase protalo (prothallus, en latín científico).
Termómetro
miniatura|dereita|80px|Termómetro
O termómetro é un aparello que serve para medir a temperatura dun corpo, aínda que usualmente se mide a temperatura dun fluído, normalmente o aire. Os máis usados antigamente estaban feitos de mercurio, pero substituíuse este material polo alcohol, xa que non é tan perigoso como o anterior. Este tipo de termómetro funciona por dilatación: mídese o aumento de volume do alcohol segundo a temperatura á que estea exposto. Outros tipos funcionan por variación de resistencia, emisión luminosa ou calquera outra magnitude.
Escalas de temperatura
A escala máis empregada na maioría dos países é a escala Celsius ou centígrada; esta última é a denominación tradicional, que foi cambiada pola de Celsius en 1948 en honra a Anders Celsius (1701-1744).
Algúns termómetros de laboratorio fabrícanse con dúas ou máis escalas.
Como e para que se calibra un termómetro
A calibración dun termómetro realízase por un método de comparación, que consiste en comparar a indicación do termómetro coa dun de maior precisión, cando ambos se atopan nun medio apropiado que reproduza unha temperatura de maneira controlada.
Un termómetro calíbrase para ter confianza na súa indicación. A través do certificado de calibración asegúrase a trazabilidade de patróns nacionais de medida e facilítanse así as transaccións comerciais.
Termómetros especiais
Para medir certos parámetros empréganse termómetros modificados, tales como:
Meninxite
A distinción que se fai entre A, B e C débese aos diferentes tipos (serotipos) da bacteria Neisseria meningitidis, que son as bacterias máis frecuentes como causa de meninxite epidémica. No calendario vacinal galego inclúese a vacina contra o tipo C a partir dos dous meses. Foi esta mesma variedade de meninxite a que foi obxecto de campañas vacinais en Galicia (a última no 2006), debido a que se observou un importante ascenso dos gromos por ela producidos.
Os síntomas e métodos de diagnóstico son similares aos da encefalite. O cultivo de líquido cefalorraquídeo é crucial para determinar o axente causante, en ocasións o cultivo do sangue pode determinar a etioloxía. Xunto a febre e vómitos, un dos principais síntomas é a rixidez da caluga que pode determinarse apoiándose no "signo de Brudzinski" que consiste en tombar ao paciente e flexionarlle cara arriba a cabeza. A rixidez do pescozo fará que non se poida dobrar este ou que flexione involuntariamente as pernas. En nenos menores de 1 ano, non adoita presentarse esta rixidez polo que o pediatra neste caso tamén apalpa a fontanela anterior para determinar o seu abombamento.
Debido a que a meninxite bacteriana é unha urxencia sanitaria grave, con altos niveis de mortalidade e a que a causa é tratable con antibióticos, os pacientes que se sospeite que teñan meninxite deben ser sometidos inmediatamente a unha punción lumbar, tras unha TAC (o que evitará un posible inchazo cerebral que pode causar unha hernia cerebral durante a punción lumbar) e debe comezarse rapidamente o tratamento con antibióticos de amplo espectro unha vez que os estudos de cultivos sexan completados. Se non se pode realizar unha punción lumbar debido a un inchazo cerebral ou a un posible absceso cerebral concomitante, débese comezar o tratamento cun antibiótico de amplo espectro en todo caso e, posteriormente, pode ser substituído por un antibiótico máis específico, dependendo dos resultados dos estudos de cultivos sanguíneos.
A meninxite cáusase xeralmente por enfermidades infecciosas das estruturas veciñas (seos paranasais, células mastoides do oído etc.) Débense de realizar probas diagnósticas para atopar e tratar tamén esas posibles causas de infección. As convulsións aparecen frecuentemente durante o curso da meninxite e son tratadas con medicación anti-espasmódica, como a fenitoína.
Causas de meninxite
As causas de meninxite son moi variables, e abranguen axentes infecciosos múltiples, tóxicos ou neoplasias.
Meninxite de causa infecciosa
Existen numerosos axentes infecciosos con capacidade para producir unha meninxite, xa sexa illada ou en forma de meningoencefalite. Os causantes poden ser bacterias, virus, protozoos ou outros parasitos. Os distintos axentes poden dar lugar a cadros clínicos moi semellantes, diferenciándose en pequenos matices clínicos e analíticos entre elas.
Meninxite bacteriana
A meninxite bacteriana pode ser causada por numerosas bacterias, tanto grampositivas, coma gramnegativas coma ácido-alcol-resistentes. As bacterias máis comúns son:
Meninxite vírica
A meninxite viral é unha entidade frecuente, que acostuma acompañarse dunha infección do tecido cerebral constituíndo unha meningoencefalite. A meninxite vírica pode ser causada, entre outros, por:
Meninxite fúnxica
A meninxite fúnxica é unha enfermidade máis común en inmunodeprimidos. Os fungos que poden causar meninxite son: cryptococcus neoformans, histoplasma capsulatum, candida etc.
Meninxite parasitaria
Existen diversos parasitos que poden producir unha meninxite. Son infeccións pouco comúns na poboación xeral, pero moito máis nas persoas cun sistema inmunitario feble. Os máis comúns son:
Neox
Historia e características
A programación está orientada ao público adolescente (12 - 20 anos) e xuvenil (21 - 25 anos). Nun principio, a canle dirixíase tamén ao público infantil, con series de animación modernas e clásicas como Heidi, Marco e A Pantera Rosa.
Emite series, cinema e programas xuvenís de entretemento. Os seus programas máis exitosos son The Simpsons e Aquí no hay quien viva.
En xaneiro de 2008 non só se situou como a canle máis vista de TDT, senón tamén do conxunto temáticas.
Ademais, Antena 3 Internacional emite un bloque de programación de Antena.Neox para toda América Latina, de 5 horas de duración (02:00 a 07:00 hora central mexicana) con programas de produción propia como VU87, Zapineox, DXT.Neox, Interneox, Como el perro y el gato, Guasanga e Pelopicopata ademais de dúas series históricas de Antena 3 como Farmacia de Guardia e Nada es para siempre.
Illa Porcher
A Illa Porcher é unha illa no Estreito Hecate, na provincia canadense da Columbia Británica, preto da desembocadura do río Skeena e ao suroeste da cidade portuaria de Prince Rupert. A capital da Illa Porcher atópase preto do extremo norte da illa na Baía Humpback. A illa Stephens e as Illas Prescott están situadas no extremo noroeste.
Xeografía
Cunha superficie de 518 km², a illa Porcher é a oitava illa costeira máis grande da Columbia Británica. A illa, xunto con algunhas adxacentes, tiña unha poboación de 37 habitantes no Censo do Canadá de 2006, un 26% menos que no censo de 2001.
A illa Porcher está limitada ao norte polo estreito Chatham e o esteiro do río Skeenar, polo Estreito Hecate ao oeste e pola canle Ogden ao leste. A enseada Metlakata e a canle Kitkatla separan o flanco sur de Porcher das illas Goschen, Dolphin e Spicer, preto da entrada á Canle Príncipe. Kitkatla (Laxklan), unha vila simshian, atópase na Illa Dolphin.
A illa Porcher está case dividida en dúas partes desde o sur pola enseada Porcher, unha longa e estreita canle que se mete 13´7 km no interior da illa, antes de baleirarse nunha lagoa de sal ao pé da Cordilleira Spiller. A Baía Oval, no bordo occidental da illa, conta cunha praia de area de 5 km., que está exposta aos feroces vendavais do sueste que a varren regularmente a través do estreito de Hécate.
Historia
A illa Porcher chámase así por Edwin Augustus Porcher (1821–1878), mariño da Royal Navy, que serviu como comandante do HMS Sparrowhawk na Base Naval Esquimalt na Illa de Vancouver, desde a primavera de 1865 ata que regresou a Inglaterra no outono de 1868. Mentres servía no Escuadrón do Pacífico Norte, o Comandante Porcher fixo catro viaxes de verán á Costa Norte da Columbia Británica, en 1866, 1867 e dúas veces en 1868. A ruta da Pasaxe Interior que tomou o Sparrowhawk desde Esquimalt ao posto comercial da Hudson's Bay Company en Fort Simpson (a aldea simshian de Lax Kw'alaams) pasaría preto da illa no Estreito Chatham que agora leva o nome do Comandante.
O HMS Sparrowhawk zarpou en marzo de 1856 de Limehouse, Inglaterra e serviu en varios destinos no Extremo Oriente. Na primavera de 1865, converteuse nunha nave de tres mastros da clase Wanderer, equipada para a navegación a vela ou vapor. A embarcación de 61 m. levaba cinco canóns e unha tripulación de 90 homes e oficiais. Foi vendida en 1872 e finalmente perdeuse nun tifón. A illa de Porcher foi bautizada polo capitán Daniel Pender en 1867.
Coa excepción dunha breve afluencia de colonos a raíz da elección de Prince Rupert como o final da vía férrea Grand Trunk Pacific Railway, en 1906, a Illa Porcher sempre estivo escasamente poboada. O illamento relativo da illa, combinado con veráns chuviosos e frescos e invernos severos, desanimou a moitos dos que intentaron facer da Illa Porcher o seu fogar permanente. Con todo, tres pequenos asentamentos que se estableceron durante o século XX aínda contan cuns poucos habitantes na actualidade. Estes asentamentos atópanse na Enseada Hunts (anteriormente enseada Jap) e na baía Humpback, ambas no extremo norte da illa, e no río Oona, que desemboca na canle Ogden no extremo oriental da illa.
A cala Hunts ten unha colección de edificios antigos agrupados ao redor dun peirao gobernamental, coa adición máis recente de varias residencias de vacacións construídas por residentes de Prince Rupert. A baía Humpback é a localización da antiga Fábrica de conservas da illa Porcher, agora abandonada. A fábrica de conservas de salmón foi orixinalmente construída por Chatham Sound Fishing e Packing Company en 1928, pero funcionou durante só catro anos antes de pecharse ao final da tempada de salmón de 1932. Posteriormente, o lugar foi comprado pola Canadian Fishing Company e utilizouse como localización de verán de redes de enmallar ata 1968, cando as operacións de enmalle transferíronse a North Pacific Cannery. A baía Humpback continuou servindo como instalación de almacenamento ata a década de 1980, cando o arrendamento de Crown vendeuse a intereses privados. Con aproximadamente 30 residentes permanentes, Oona River ten actualmente a poboación máis grande dos tres asentamentos superviventes da Illa Porcher. Situado no extremo norte da canle de Ogden, o río Oona foi orixinalmente poboado por inmigrantes escandinavos nos anos anteriores e posteriores á primeira guerra mundial. A vila foi durante moito tempo unha fonte de barcos de madeira para a industria da pesca do salmón. Decenas destes robustos barcos, en condicións de navegar, foron construídos a man a partir de cedro vermello e amarelo polos primeiros colonos e os seus descendentes, e algúns aínda se poden ver en uso hoxe en día. O Proxecto de Melloramento do Salmón do Oona River, establecido hai uns 25 anos, continúa reconstruíndo as poboacións de salmón prateado ameazadas na área da illa Porcher.
Ecoloxía
A illa Porcher forma parte da Hecate Lowlands Ecosection, que foi zona de glaciares, e agora terras baixas con angostos bosques chuviosos e o arquipélago costeiro que se estende desde o illote Portland no norte ata Queen Charlotte Strait no sur. O terreo de Hécate Lowland é xeralmente áspero e rochoso, con amplas áreas de pantanos e bosque pantanoso. As especies de árbores inclúen cedro vermello occidental, cedro amarelo, Tsuga mertensiana e abetos. Salal, fentos, arbusto de bagas e repolo fedentos atópanse comunmente no sotobosque. O clima das terras baixas na rexión da illa Porcher está dominada polos fluxos frontais desde Dixon Entrance, o que resulta en frecuentes tormentas de vento e fortes choivas.
As aves acuáticas atópanse en abundancia ao longo das enseadas protexidas e os esteiros que debuxan a costa de 166 km da illa Porcher. As especies inclúen urias, somorgullos, araos, gaivotas, carráns, anduriña do mar, colimbo, petrel e aguias. Tanto o estreito Chatham como a canle Kitkatla ofrecen unha profusión de hábitat de cría e aniñación para unha gran variedade de aves mariñas, e son compoñentes esenciais da ruta migratoria da costa do Pacífico.
Benin City
miniatura|Localización de Benin City.
As principais industrias son o caucho e o aceite de palma. A cidade é tamén célebre pola súa artesanía.
Historia
No século XV Benin City foi a capital do Reino de Benín, baixo o goberno de Oba Ewuare.
A cidade foi destruída en 1897 polos británicos durante a chamada Expedición Punitiva en Benín.
Ao principiar a Guerra de Biafra, en 1967, foi a capital do efémero estado secesionista chamado República de Benín (non confundir coa actual República de Benín, tamén chamada Dahomei), pero o exército federal nixeriano non tardou en retomar o control.
Head On
"Head On" é unha canción composta por Jim Reid e William Reid, da banda inglesa de rock alternativo The Jesus and Mary Chain. "Head On" foi orixinalmente gravada polo grupo para o seu álbum de 1989 Automatic e foi editada coma sinxelo en novembro de 1989.
No Reino Unido lanzouse en sete formatos distintos. Apareceu un sinxelo en 7" cada semana, e un deles incluía unha caixa de cartón para gardalos todos.
A pesar de que o tema so acadou o posto 57 no Reino Unido, chegou ao número 2 da lista Modern Rock Tracks nos Estados Unidos.
A canción foi versionada por varios grupos, destacando a versión da banda estadounidense de rock alternativo Pixies, que aparece no seu cuarto álbum Trompe Le Monde.
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Jim Reid e William Reid, agás onde se indique.
Versión dos Pixies
"Head On" foi versionada pola banda estadounidense de rock alternativo Pixies para o seu álbum de 1991 Trompe le Monde. Esta versión sería editada tamén como sinxelo.
Listaxe de cancións
Todos os temas por Black Francis, agás onde se indique.
Outras versións
Outros grupos que gravaron "Head On" son a banda brasileira Legião Urbana no seu álbum de 1992 Acústico MTV, a banda valenciana Gore Gore Gays e a arxentina El mató a un policía motorizado, gravada en castelán. O grupo de rock alternativo squint gravouna ao vivo e aparece nun sinxelo titulado "Starkville, MS 6/02".
Luis Liz Marzán
Luís Manuel Liz Marzán, nado en Lugo o 20 de decembro de 1965, é un químico galego especializado na síntese de nanomateriais con propiedades ópticas especiais e as súas aplicacións en biomedicina.
Traxectoria
Licenciouse en Ciencias Químicas pola Universidade de Santiago de Compostela en 1988 e na mesma universidade obtivo un doutoramento en 1992, tras realizar unha tese de doutoramento titulada “Microemulsiones. Un novo medio de reacción para a síntese de partículas magnéticas ultrafinas”, baixo a dirección de M. Arturo López Quintela. Tras dous anos de investigación postdoutoral na Universidade de Utrecht (Países Baixos) regresou a España en 1995, facendo carreira na Universidade de Vigo, onde obtivo unha cátedra de Química Física en 2006.
En 2012 trasladouse a Donostia-San Sebastián, como Profesor de Investigación Ikerbasque e Director Científico do Centro de Investigación Cooperativa en Biomateriais, CIC biomaGUNE. Durante breves períodos foi profesor visitante en diversas institucións de todo o mundo, como Tohoku University (Xapón), Universidade de Míchigan (EE. UU.), The University of Melbourne (Australia), Universität Hamburg (Alemaña), Max Planck Institute of Colloids and Interfaces (Alemaña), King Saud University (Arabia Saudita), École Normale Supérieure Paris-Saclay (Francia), Jiangnan University (China) e Collège de France.
Investigación
As principais liñas de investigación de Luís Liz Marzán son:
Elektra (ópera)
Elektra é unha ópera dun acto con música de Richard Strauss e libreto en alemán de Hugo von Hofmannsthal (adaptada dun drama de seu de 1903), froito dunha das primeiras colaboracións entre ambos os dous, colaboración moi frutífera que produciu máis de cinco óperas, consideradas por moitos críticos como as mellores do compositor, e que durou ata a morte de Hofmannsthal en 1929. A abondosa correspondencia entre os dous abre unha xanela para o proceso de creación artística de dúas personalidades que se completaban. Está baseada no mito grego de Electra de Sófocles. Tivo a súa estrea o 25 de xaneiro de 1909 no Königliches Opernhaus de Dresden.
Complementariedade (física)
O principio de complementariedade, enunciado por Niels Bohr no 1928, atribúe á natureza da materia e enerxía unha dualidade, de xeito que os aspectos ondulatorio e corpuscular son complementarios, non contraditorios.
Características
Interprétase como que a natureza corpuscular e ondulatoria son inseparables, e polo tanto indetectables de xeito separado, manifestándose unha ou outra segundo o tipo de experiencia. Por exemplo, na experiencia da dobre fenda a natureza da luz que se pon en evidencia é ondulatoria, mentres no experimento do efecto fotoeléctrico, a natureza que se manifesta é a corpuscular, como demostrou Einstein. Feitos semellantes evidéncianse para a materia.
Hugh Griffith
Hugh Emrys Griffith, nado en Marian-glas (Anglesey) o 30 de maio de 1912 e finado en Londres o 14 de maio de 1980 foi un actor galés de teatro, cine e televisión.
Traxectoria
Nado en Gales, Griffith tentou entrar na universidade, mais suspendeu o exame de inglés. Tratou entón facer carreira no mundo dos bancos, pasando a traballar en Londres para ter máis posibilidades de chegar a ser actor. Finalmente foi admitido na Royal Academy of Dramatic Arts, mais tivo que renunciar para facer o servizo militar, servindo durante seis anos nos Royal Welch Fusiliers na India e Birmania durante a segunda guerra mundial.
En 1946 reiniciou a súa carreira como actor, recibindo boas críticas polas súas interpretacións de Falstaff, Lear e Prospero no teatro, en Londres, Nova York e Stratford. A finais da década de 1940 comezou a traballar tamén no cinema e na década seguinte apareceu tamén en filmes de Hollywood. En 1959 gañou o Oscar ao mellor actor secundario por Ben-Hur (1959).
Pluto
O termo Pluto pode referirse a:
Idosa
A idosa é un monosacárido de seis átomos de carbono (hexosa) cun grupo aldehido (aldosa), polo que pertence ao grupo das aldohexosas. Non aparece soa na natureza, pero forma parte dos azucres que compoñen algúns glicosaminoglicanos, como o dermatán sulfato e o heparán sulfato, importantes compoñentes da matriz extracelular. Na idosa o primeiro e terceiro grupos hidroxilo (OH) teñen orientación oposta aos hidroxilos das posicións segunda e cuarta. A idosa pode obterse por condensación aldólica do D- e L-gliceraldehido.
A oxidación do carbono 6 da idosa orixina o ácido idurónico.
Isómeros
A L-idosa é un epímero da D-glicosa.
Pirkkala
Pirkkala (en sueco Birkala) é un municipio de Finlandia da rexión de Pirkanmaa. En 2017 a súa poboación era de 19.175 habitantes. A superficie do termo municipal é de 104,04 km2, dos cales 22,66 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 235.62 hab./km². No municipio se encontra o aeroporto de Tampere-Pirkkala.
O concello é unilingüe en finés.
Cidades irmandadas
Pirkkala está irmandado coa localidade sueca de Solna.
Cícladas
200px|dereita miniatura|350px|dereita|As illas Cícladas.
As Cícladas ou Cíclades, do grego Κυκλάδες, que significa "circular", é un arquipélago no sur do mar Exeo. O seu nome indica as illas que forman un círculo arredor da illa sagrada de Delos, (patria dos deuses Apolo e Ártemis), en contraposición ao resto das illas do Exeo ás que chamaron Espóradas (do grego:  Σποράδες, dispersas).
Xeografía
É un conxunto de máis de 200 illas, das cales as maiores son Amorgos, Anafi, Andros, Antíparos, Delos, Ios, Kea, Kímolos, Kythnos, Milos, Mykonos, Naxos, Paros, Folégandros, Serifos, Sifnos, Síkinos, Siros, Tinos e Santorini. Estas illas fan parte da periferia da Grecia do Exeo Meridional, que ten a súa capital na illa de Siros.
Politicamente constitúen unha prefectura de Grecia. A poboación total da prefectura é de 112.615 habitantes (censo do 2001) e a sede da mesma atópase en Hermópolis (grego: Ερμούπολη)
miniatura|esquerda|Vista turística de Míconos
A xeografía das illas é montañosa. O clima é seco, caloroso no verán e amornado no inverno. Unha das poucas illas fértiles é Naxos, famosa pola súa produción de patacas, aceite de oliva, froitas e outros produtos mediterráneos. Os fortes e frecuentes ventos mariños ás veces provocan problemas de comunicación aos barcos que enlazan a illa co resto de Grecia.
A arquitectura típica dos pobos, con casas e ruas encaladas de branco e portas e fiestras de vivas cores (especialmente o azul), son un dos maiores activos do turismo grego, e fan das Cíclades, en especial de Miconos e Santorini un dos destinos clásicos do turismo de toda Europa.
Historia
As illas son o berce da civilización cicládica, datada entre o final do neolítico e os primeiros tempos da idade de bronce (aproximadamente entre os anos 3300 ao 2000 a.C.). Algúns autores pensan que a civilización cicládica é continuación ou está relacionada dalgún modo coa civilización minoica, orixinaria da illa de Creta, ao sur da Cícladas. A cultura cicládica é coñecida polas súas figuras femininas, de formas esquemáticas e planas, esculpidas en mármore puro das illas.
Na época medieval as illas estiveron dominadas polos venecianos, polo que aínda queda unha pequena minoría católica, unha das poucas en Grecia, país de maioría ortodoxa.
Those Who Tell the Truth Shall Die, Those Who Tell the Truth Shall Live Forever
Those Who Tell the Truth Shall Die, Those Who Tell the Truth Shall Live Forever é o segundo álbum da banda estadounidense de post-rock Explosions in the Sky, publicado o 4 de setembro de 2001 a través do selo Temporary Residence.
Nova (cadea de televisión)
Nova, antes coñecida como Nova9 e antes Antena.Nova, é unha canle de televisión privada española propiedade de Atresmedia que emite a través da TDT e nas plataformas de televisión de pago Movistar+ e Vodafone TV, Orange TV, R e Euskatel. Comenzou as súas emisións o 30 de novembro de 2005. A programación está orientada ao público feminino e o seu principal competidor é a canle Divinity.
Características
É unha canle orientada á muller e ao público familiar, con series que xa tiveran éxito na súa emisión na cadea matriz (Antena 3), redifusións, espazos de produción propia e novelas. Tamén emite cine tódalas noites.