cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elvis Costello
Traxectoria
Nos dous anos seguintes publicou co novo selo e a nova banda This Year's Model', outra colección de sinxelos como na época do seu debut, cun estilo igual de urxente e intenso pero máis cru e directo, seica froito da escena punk vixente e desligado do pub-rock sesenteiro e músicos de country-rock cos que gravou My aim is true e Armed Forces. Con este último álbum pretendería e alcanzaría un recoñecemento comercial máis amplo (o álbum e primeiro single "Oliver's Army" lograría o número dous das listas británicas, mentres que o álbum entraría no Top10 Estados Unidos, non así ningún dos seus singles). Armed Forces é un disco máis complexo e variado musicalmente, tanto en tempos, estilos e orquestación, igual de irónico e quizais máis traballado en canto a letras, e deixa entrever o que será a carreira posterior do Costello maduro das seguintes décadas.
Costello pecha os setenta como produtor, deixando ou seu sinal no disco debut e homónimo de The Specials. Son coñecidas as súas incursións no mundo dá música clásica como é o caso dás súas obras "The Juliette Letters" e "Il Sogno". Elvis Costello casou con Diana Krall en decembro de 2003 e tiveron dous fillos xemelgos o 6 de decembro de 2006 en Nova York, Dexter Henry Lorcan e Frank Harlan James.
En 2008 Costello presentou un programa de televisión chamado Elvis Costello With... (Elvis Costello con...) co producido por CTV (Canadá), Channel 4 (Inglaterra) e Sundance Channel (Estados Unidos). O programa desenvolvía entrevistas en profundidade a membros destacados do negocio musical. O seu primeiro invitado foi Elton John. O espazo televisivo tiña fins benéficos, para recadar diñeiro na loita contra a sida en África.
Voo 15 de Aeroflot
O voo 15 de Aeroflot era un voo de pasaxeiros entre o aeroporto de Moscova-Domodedovo e o aeroporto de Petropavlovsk-Kamchatsky cunha escala no aeroporto de Krasnoyarsk-Yemelyanovo que se estrelou o día 29 de febreiro de 1968 en ruta a Petropavlovsk. Todas as persoas a bordo agás unha morreron no accidente.
Avión
O aparello involucrado no accidente era un Ilyushin Il-18D con rexistro CCCP-74252 da Dirección de Aviación Civil do Afastado Oriente de Aeroflot. No momeno do accidente tiña 342 horas de voo e 89 ciclos de presurización.
Accidente
O voo completou exitosamente a parte da ruta entre Moscova e Yemelyanovo. Ás 22:03 (17:03 hora de Moscova), o Il-18 engalou de Yemelyanovo con 64 adultos e 11 nenos como pasaxeiros; dous pasaxeiros non estaban rexistrados. Tras completar a engalaxe o voo mantívose a unha altura de 8 000 metros. Ás 22:37 hora local a tripulación pasou a comunicarse co control de tráfico aéreo de Bratsk. Informouse de que a meteoroloxía era normal nese momento. Cando o avión estaba a unha distancia de 234 quilómetros do aeroporto indicouselle que seguise un rumbo de 270°. O tripulación confirmou recibir a información, dicindo que estaba a unha altura de of 8 000 e voando a 780 km/h, e agardaba sobrevoar o aeroporto de Bratsk ás 23:06 hora local.
Ás 18:38:38 o aparello viuse forzado a un descenso súbito. A situación a bordo evolucionou cara a unha emerxencia completa ás 22:41:28. Cando o avión estaba a unha altura de 3 000 metros os controladores de tráfico aéreo detectaron unha curta transmisión inintelixible ás 22:43:12 do voo. A tripulación involuntariamente inclinou o avión máis aló do punto de exceso de velocidade mentres intentaba corrixir a inclinación do aparello. O sinal de "manter abrochados os cintos" foi encendida e nalgún momento o aparello voou invertido. A unha altura de 1 000 metros e a unha velocidade de 890 km/h, o avión comezou a desintegrarse, e ás 22:43:47 a aeronave esnafrouse a 13 km de Parchum e a 165 km ao oeste do aeroporto de Bratsk na taiga. O único supervivente foi un xove soldado atopado vivo aínda que ferido no lugar do accidente.
O curioso incidente do can á medianoite
O curioso incidente do can á medianoite (en The Curious Incident of the Dog in the Night-Time) é unha novela do escritor inglés Mark Haddon, escrita orixinalmente en lingua inglesa. A obra recibiu en 2003 o premio Libro do Ano Whitbread, en 2005 o premio ao Mellor primeiro libro para novos lectores e lectoras, e en 2004 o Premio para Escritores da Commonwealth como mellor primeiro libro. O título da novela é unha cita a un comentario feito polo detective de ficción Sherlock Holmes no conto Silver Blaze, de Arthur Conan Doyle. A novela foi traducida ao galego por Moisés Barcia e publicada en 2008 por Rinoceronte Editora
A historia está escrita en primeira persoa por Christopher John Francis Boone, un mozo de 15 anos cun trastorno do espectro autista que vive en Swindon (Wiltshire). O trastorno de Christopher dentro do espectro do autismo non se determina de forma explícita, se ben a propaganda do libro indica que podería ser a síndrome de Asperger, o autismo de alto funcionamento ou a síndrome do savant.
Trama
Christopher vive co seu pai en Swindon. Unha noite descobre o cadáver de Wellington, o can da súa veciña, atravesado por unha forca no xardín. A señora Shears, dona do can, chama á policía, que comeza a interrogar ao mozo. Christopher empeza a sentirse axitado por tantas preguntas, e un dos oficiais tenta agarralo dun brazo, o que provoca que o mozo lle golpee e lévano á comisaría ata que o seu pai o recolle. Christopher decide investigar o caso para resolver o misterio da morte de Wellington. Con todo, a súa investigación vese gravemente limitada polos seus temores e dificultades á hora de interpretar o mundo que o rodea. Durante a súa investigación, Christopher vese forzado a entrar en contacto con xente con quen nunca se relacionou, a pesar de que viven na súa mesma rúa.
Christopher leva un rexistro das súas experiencias nun libro, titulado O curioso incidente do can á media noite. Ed, o seu pai, descobre o libro e preocupado porque se poida meter en máis leas, confíscallo despois dunha breve pelexa entre os dous. O seu pai explicáralle a ausencia da súa nai dicindo que tivo un accidente e que no hospital faleceu por un ataque ao corazón que Christopher asume que é unha embolia. Porén, á procura do libro escondido Christopher descobre unha chea de cartas da súa nai dirixidas a el mesmo no armario do seu pai, datadas despois de que ela morrese. A xulgar polas cartas, Christopher chega á conclusión de que a súa nai está aínda viva e que o seu pai lle mentiu. Queda tan profundamente conmocionado por este feito que é incapaz de moverse, treme e axítase sobre a cama, vomita e xeme durante varias horas ata que o seu pai volve a casa. Ed dáse conta de que Christopher leu as cartas, e confésalle que mentiu acerca da morte de Judy, a súa nai, e tamén que foi el quen matou o can, deixándose levar pola súa ira despois dunha acalorada discusión coa señora Shears, xa que Ed lle pedira que vivisen xuntos e a Señora Shears rexeitouno.
Christopher, que perdeu toda a confianza no seu pai, e temendo que tamén poida tratar de matalo a el dado que xa matara antes a Wellington, decide escapar de casa e vivir coa súa nai. Guiado polo enderezo das cartas da súa nai, embárcase nunha viaxe de aventura a Londres coa súa mascota, a rata Toby, metida no peto. Tras unha longa e confusa viaxe, eludindo os policías que o estaban a buscar despois de que Ed chamase á policía denunciando a súa desaparición, e sentíndose enfermar pola inmensa información que recibe das multitudes e os carteis nos trens, Christopher finalmente atopa o camiño para atopar o domicilio da súa nai e o señor Shears, e queda fóra esperando ata que chegan a casa.
A súa nai, Judy, sente feliz pola súa chegada e trata de mantelo con ela, non pode crer que o seu exmarido lle dixese ao rapaz que morrera, e decide permitir a Christopher que viva con ela e o Sr. Shears no seu pequeno apartamento, o que orixina un problema co Sr. Shears, que non quere que o raparigo viva con eles. Ademais, ao pouco de instalarse Christopher quere volver a Swindon para poder presentarse ao exame para facer o Bacharelato de matemáticas. A súa nai finalmente abandona o señor Shears, xa que a súa relación con el xa estaba aparentemente rota e cando chega Chistopher empeora, e múdase de volta a Swindon, onde aluga unha habitación. Despois dunha discusión co seu exmarido, chegan ao acordo de permitir que el se reúna con Christopher a diario uns minutos.
Christopher segue tendo terror cara ao seu pai, e espera que sexa encarcerado polo asasinato de Wellington. A historia termina con Ed regalándolle a Christopher un can como mascota, xa que Toby, a súa rata, morrera, e prometéndolle que vai conseguir restablecer a confianza con Christopher aos poucos. Christopher aproba o seu exame coa máxima nota, e decide presentarse aos seguintes niveis, e ir á universidade, porque quere ser científico.
Protagonista
Christopher Boone ten 15 anos e vai a unha escola para estudantes con necesidades especiais, un eufemismo que non lle gusta. Adora as matemáticas (sabe de memoria os números primos até o 7507), ten memoria fotográfica, é extremadamente observador e é patoloxicamente incapaz de dicir mentiras. Con todo ten dificultades para entender o comportamento humano, as expresións e as relacións.
Christopher ten moitos trazos que o diferencian dos demais debido á súa percepción da vida. É incapaz de recoñecer e comprender as expresións faciais, á parte das de felicidade e tristura porque llas explicaron, e ten dificultades para entender as metáforas e os chistes. Gústanlle as informacións concretas, as listas e os feitos, ten medo dos estraños e dos lugares descoñecidos, e o seu soño favorito é aquel no que toda a xente "normal" (aqueles que non son como el) están mortos e el ten liberdade de ser como é sen xente que o moleste. Ademais disto, é moi sensible á información e aos estímulos. Por esta razón grita e reacciona con violencia cando a xente o toca. Para protexerse do exceso de ruído e de información fai un nobelo e rosma. Ten unha relación agradable con Siobhan, a terapeuta do seu colexio.
Christopher odia a cor amarela e o marrón, mentres que lle encanta o vermello. Isto lévao a utilizar colorantes vermellos para a comida marrón e amarela. Tampouco pode comer dous tipos diferentes de comida se se tocan no prato e ademais considera que ver 3, 4 ou 5 coches vermellos seguidos augura que terá un día bo, moi bo, ou súper bo. En cambio se ve 4 coches amarelos significa que terá un día negro, e entón non come o seu xantar e non fala con ninguén. Non lle gusta consumir comida de sitios estraños nin que se cambien de posición os mobles.
Narración
A obra está escrita en primeira persoa. O texto está acompañado de planos, smileys ou mesmo problemas matemáticos. A acción desenvólvese en Swindon, unha vila do suroeste de Inglaterra.
Paradela, Moaña (Virxe do Carme), Moaña
Paradela é un lugar da parroquia de Virxe do Carme de Moaña, no concello pontevedrés de Moaña na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 409 habitantes, dos cales 192 eran homes e 217 eran mulleres.
O Coto de Arriba, Devesos, Ortigueira
O Coto de Arriba é un lugar da parroquia de Devesos no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2009 tiña seis habitantes (tres homes e tres mulleres), catro menos ca en 2000.
Budapest Honvéd FC
Budapest Honvéd FC é un club polideportivo húngaro con sede en Budapest.
Historia
En 1909 fundouse coma o Kispest AC. Kispest é o barrio de Budapest onde xurdiu o club. En 1926 pasou a se-lo Kispest FC, mais en 1944 volvería ao seu nome orixinal. En 1949 O Ministerio de Defensa fíxose co control do club e converteuse na escuadra do Exército Húngaro. Asismesmo, Kispest comezou a formar parte do Distrito XIX de Budapest así que o club rebautizouse coma o Budapest Honvéd SE. Este nome provén da verba húngara Honvédség, que é o nome do exército do país. honvéd quere dicir literalmente defensor da patria.
Antes de converterse na escuadra do exército, o único título que conseguira o equipo foi unha Copa de Hungría de Fútbol no ano 1926.
Copa de Europa
En 1956 Honvéd participou na Copa de Europa, e tocoulle enfrontarse na primeira rolda co Athletic de Bilbao. Perderon por 3-2 en Bilbao e antes de que puidera xogarse o encontro de volta estoupou a Revolución Húngara de 1956 en Budapest. Os xogadores negáronse a volver a Hungría e conseguiron que a volta se xogara en Bruxelas. De calquera xeito o gardameta do Honvéd mancouse nos primeiros minutos do encontro e o extremo esquerdo Zoltán Czibor tivo que ocupa-lo seu posto. O resultado foi de 3-3, cun total na eliminatoria favorable ós bilbaínos por 6-5.
Xira mundial
A eliminación da Copa de Europa deixou á escuadra no limbo. Os xogadores negábanse a retornar a Hungría e incluso trouxeron ás súas familias dende Budapest. En contra da FIFA e da Federación Húngara de Fútbol organizaron unha xira por Italia, Portugal e España, pola sinxela razón, segundo declararía anos despois o propio Ferenc Puskás, de que non tiñan cartos nin para xantar. Algúns destes encontros foron un empate 5-5 contra un combinado de Madrid e unha vitoria 4-3 contra o FC Barcelona.
Dende México chegou unha oferta de asilo político e unha invitación para que o club se unira á liga nacional. Decidiron rexeitala, mais aceptaron acudir a un torneo no Brasil co CR Flamengo e o Botafogo.
Despois disto a FIFA declarou ilegal o equipo e desautorizounos para emprega-lo nome do Hónved. Á volta a Europa, separáronse. Algúns coma József Bozsik regresarían a Hungría mentres que outros coma Zoltán Czibor, Sándor Kocsis ou Ferenc Puskás marcharían para España. Os dous primeiros para o FC Barcelona e Puskas para o Real Madrid.
En 1991 mudou de novo o seu nome a Kispest Honvéd FC. O seu nome actual adoptárono en 2003.
Carrias
Carrias é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 27 habitantes (INE 2012).
Aosdána
Aosdána (do irlandés aos dána; "xente da arte" en galego) é unha asociación irlandesa de artistas. Foi creada por iniciativa dun grupo de escritores e co apoio da Arts Council of Ireland no ano 1981. Requírese invitación de membros actuais para poder ingresar e está limitada a 250 persoas. Antes do ano 2005 estaba limitada a 200 membros. O seu corpo directivo chámase Toscaireacht. A súa principal finalidade é a de distinguir ós máis notábeis artistas do país.
Formación
Aosdána estableceuse orixinalmente pola proposta do escritor Anthony Cronin e baixo a influencia e suxestión do Taoiseach Charles Haughey, ben coñecido polo seu apoio ás artes.
Cnuas
Certos membros de Aosdána reciben un estipendio, chamado Cnuas, subvencionado pola Arts Council of Ireland. Estes cartos están destinados a permitir que o seu beneficiario poida traballar na súa obra a tempo completo. No 2010, a cantidade do Cnuas cifrábase en 17,180 €.
Saoi
O título Saoi (en galego, sabio) é a maior honra que poden recibir os membros da asociación. Só pode haber sete saoithe (plural de saoi) vivos á vez. Os premios Nobel Samuel Beckett e Seamus Heaney acadaron este recoñecemento no seu día.
Mosteiro de Santa María de Mezonzo
O mosteiro de Santa María de Mezonzo é unha edificación relixiosa da que practicamente só queda a igrexa de estilo románico no lugar do Priorato, da parroquia de Santa María de Mezonzo, no concello de Vilasantar, no extremo sur da comarca de Betanzos, na provincia da Coruña. Foi declarada Monumento histórico-artístico no ano 1931.
Historia
Aínda que probablemente se remonta a época do Reino Suevo, o mosteiro que hoxe coñecemos foi fundado como mosteiro dúplice polo abade Reterico e foi doado ao rei Afonso III o Magno no ano 870. Sábese que contaba cunha importante biblioteca. No ano 995 pasou a depender por permuta do de Santa María de Sobrado dos Monxes. A importancia do antigo mosteiro, xa beneditino, radica en que nel se criou e educou o insigne abade Pedro de Mezonzo que chegaría a ser bispo de Iria-Santiago na época das razzias de Almanzor e a quen se lle atribúe a noutrora coñecida oración da Salve Regina no século X e que chegou a ser abade dos mosteiros de Sobrado dos Monxes e de Altares para finalmente ser nomeado bispo compostelán. Co pulo dado por Bernardo de Claraval á reforma cisterciense, acolleu á devandita orde monacal. Foi reedificado no século XII en pleno esplendor do románico galaico. O mosteiro pasou despois a seguir a reforma cisterciense e finalmente foi priorado do mosteiro bieito de San Martiño Pinario.
Interior
Conta con planta basilical con tres naves de tres tramos cada, que rematan en tres ábsidas semicirculares, maior a central, como corresponde ao maior ancho da nave. O terceiro tramo das naves é case igual ancho que a devandita nave central, definindo así de forma aproximada un cruceiro. Os arcos formeiros e faxóns son apuntados e os capiteis son historiados ou con decoración vexetal ou xeométrica. Sobre eles apóiase un teitume de madeira a dúas augas. Conserva unhas interesantes columnas de mármore e unha pía de auga bieita probablemente de época sueva.
As embocaduras das ábsidas están formadas por elevados arcos apuntados e o seu primeiro tramo cóbrese con bóveda de canón apuntada, estas ábsidas cóbrense con bóvedas de cuarto de esfera ou cascarón e sobre a embocadura da central onde se abren tres xanelas con arcos semicirculares sobre columniñas acodilladas sitúase un amplo rosetón con oito lóbulos desiguais, En posición semellante sobre as ábsidas ábrense estreitas troneiras alongadas.
Exterior
No exterior a imaxe máis poderosa da igrexa constitúea o alzado leste do conxunto das tres ábsidas, que destacan sobre a ladeira inclinada nas que se sustenta a igrexa. Están dividas por semicolumnas acaroadas en tramos en que se abren as fiestras que corresponden cos ocos do interior, mais con arquivoltas semicirculares tóricas de coidada feitura sobre columnas acodilladas, rematadas por varios capiteis. En cada ábsida un friso corrido ornamentado de xeito semellante ás arquivoltas enlaza as ventás entre si e sitúase entre as arquivoltas e os capiteis. Coroa cada ábsida un traballado beirado en forma de arcatura na ábsida central e sobre os canzorros nas laterais. Sobre a ábsida central imponse o testeiro da nave central, cun gran rosetón de trazaría calada.
A fachada oeste ou principal caracterízase polos poderosos contrafortes situados nas esquinas e no centro; entre as dúas centrais ábrese unha sinxela pero potente portada románica, composta por unha tripla arquivolta semicircular sobre columnas acodilladas nas xambas con capiteis moi desgastados de formas irregulares. Considérase que algún dos fustes da portada puido pertencer á primitiva igrexa prerrománica. Sobre o tímpano, con ménsulas laterais integradas, posibelmente existise no seu día algunha escultura hoxe desaparecida. Sobre a portada ábrese unha xanela abucinada rematada en arco de medio punto, semellante a outras que se abren ao longo das fachadas.
Inda que o único elemento parecido a unha torre hoxe existente é a relativamente sinxela espadana de dous ocos situada no eixe da fachada principal. Hipólito Sá Bravo di: «''Chama a atención a posición da torre construída separadamente da igrexa. Non falla quen crea que foi erguida sobre os restos dalgunha edifiación do primitivo mosteiro''».
Na fachada sur destaca outra portada románica tamén situada entre contrafortes, esta vez formada por unha dobre arquivolta lixeiramente apuntada, tamén sobre columnas acodilladas sobre capiteis con ornamentación vexetal. Resalta a orixinal decoración en arcatura da arquivolta interior e a forma trilobulada do tímpano sobre a portada.
A fachada norte presenta un esquema compositivo semellante ao do sur, cunha portada románica entre os dous contrafortes centrais, neste caso menos traballada, inda que está formada, analogamente á da fachada sur por dúas arquivoltas, neste caso semicirculares, tamén sobre columnas acodilladas nas xambas con capiteis mellor conservados. O tímpano, hoxe tamén practicamente liso, apóiase en ménsulas curvas e é o máis sinxelo das tres portadas. Hai que salientar o fuste da primeira columna da esquerda, coa parte superior e máis importante en mármore veado, en lugar de granito, como a súa parte inferior mailo resto da portada.
Lírica
A lírica ou xénero lírico é un xénero literario no que o autor quere expresar os seus sentimentos e emocións respecto a un ente ou obxecto de inspiración.
Orixe e características
Chámase lírica porque na antiga Grecia este xénero cantábase, e era acompañado por un instrumento chamado lira. A forma habitual de uso é o verso e a primeira persoa. O presente, pasado e futuro confúndense. Comunica as máis íntimas vivencias do home, o subxectivo, os estados anímicos e os estados amorosos.
Nun concepto máis amplo a lírica comprende ademais da oda, a canción, a balada, a elexía, o soneto e incluso as pezas de teatro destinadas a ser cantadas, como as óperas e dramas líricos. Na linguaxe usual, non obstante, designa case exclusivamente a oda que, segundo as formas que reviste toma os nomes de ditirambo, himno, cantata, cántico etc. O xénero lírico non ten metro nin ritmo propios, é o poeta o que acode a todos aqueles que lle parecen máis oportunos para expresar mellor os seus sentimientos.
Historia
A lírica parece ser a forma máis antiga da poesía. Encontrámola nos Cánticos de Moisés e nos Salmos de David, nos antigos poemas da India e especialmente en Rig Veda. Pasan como creadores lendarios do xénero entre os gregos Orfeo, Lino, Museo e entre seus cultivadores históricos están Alceo, Simónides, Tirteo, Safo e Anacreonte que o aplicaron a asuntos distintos. Levárono ao teatro nos coros da súas traxedias Esquilo, Sófocles e Eurípides. Píndaro levouno á perfección nas súas odas olímpicas e píticas. Entre os romanos sobresaíron na lírica Horacio e Cátulo. Na Idade Media, inspirou cantos de bardos e trobadores. Nos tempos modernos distínguense na lírica:
Se ben entre os gregos e os romanos cantábase a poesía lírica, en Roma nos pobos modernos separouse totalmente da música.
Linguaxe lírica
O xénero lírico caracterízase pola presenza de:
Noviciado
miniatura|[[Monxe|Monxas en Sevilla. A noviza distínguese pola touca branca.]]
O noviciado é un período de proba que as congregacións e ordes relixiosas, cristiás e budistas poñen como preparación inmediata ás persoas aspirantes ao ingreso en ditas congregacións antes de faceren os primeiros votos monásticos.
Así mesmo, o termo refírese tamén ao lugar de residencia ou casa onde están instalados os novizos ou as novizas, ao conxunto destas persoas, e ao réxime establecido e aos exercicios efectuados por ditos aspirantes.
Etimoloxía e orixe
As palabras "novizo" e "noviciado" derivan do latín novus, "novo".
Se todo cristián, bautizado, é un "home novo" segundo San Paulo (Col. 3:10: "vestiches ao novo"), isto é certo tamén cando un ou unha decide seguir a Cristo no camiño dos consellos evanxélicos.
Nalgunhas congregacións relixiosas o noviciado e o novizo ou a noviza están marcados incluso pola adopción dun novo nome.
Características
No catolicismo o noviciado adoita comprender entre os seis meses e os dous anos, aínda que tamén depende moito da situación persoal de cada novizo ou noviza.
Despois deste período, faise a profesión relixiosa. Constitúe tamén un momento para que a persoa aspirante á vida relixiosa coñeza ben a congregación e así mesmo que, coa axuda dun instrutor ou mestre(a) de novizos(as) poida decidir, libremente, tomar os votos relixiosos o seguir por outro camiño.
Mosteiro do Escorial
O mosteiro de San Lourenzo do Escorial é un complexo de palacio, basílica, biblioteca e mosteiro situado en San Lorenzo de El Escorial, na Comunidade de Madrid, España, construído entre 1563 e 1584. É, desde 1984, Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.
Características
O palacio foi residencia da familia real española, a basílica é lugar de sepultura dos reis de España e o mosteiro, fundado por monxes xerónimos, está ocupado actualmente por frades da Orde de Santo Agostiño. É unha das máis singulares arquitecturas renacentistas de España e de Europa. Situado en San Lorenzo de El Escorial, ocupa unha superficie de 33.327 m², sobre a ladeira meridional do monte Abantos, a 1028 m de altitude, na Serra de Guadarrama. Está xestionado por Patrimonio Nacional.
Coñecido tamén como Mosteiro de San Lourenzo O Real, ou, sinxelamente, O Escorial, foi ideado na segunda metade do século XVI polo rei Filipe II e o seu arquitecto Juan Bautista de Toledo, aínda que posteriormente interviñeron Juan de Herrera, Juan de Minjares, Giovanni Battista Castello e Francisco de Mora. O rei concibiu un gran complexo multifuncional, monacal e palaciano que, plasmado por Juan Bautista de Toledo segundo o paradigma da Traza Universal, deu orixe ao estilo herreriano.
Foi considerado, desde finais do século XVI, a Oitava Marabilla do Mundo, tanto polo seu tamaño e complexidade funcional como polo seu enorme valor simbólico. A súa arquitectura marcou o paso do plateresco renacentista ao clasicismo desornamentado. Obra inxente, de gran monumentalidade, é tamén un receptáculo das demais artes.
As súas pinturas, esculturas, pergameos, ornamentos litúrxicos e demais obxectos suntuarios, sacros e áulicos fan que O Escorial sexa tamén un museo. A súa complexa iconografía e iconoloxía mereceu as máis variadas interpretacións de historiadores, admiradores e críticos. O Escorial é a cristalización das ideas e da vontade do seu creador, o rei Filipe II, un príncipe renacentista.
Ladislav Zgusta
Ladislav Zgusta, nado o 20 de marzo de 1924 en Libochobice e finado o 27 de abril de 2007 en Urbana, foi un lingüista histórico e lexicógrafo estadounidense de orixe checa, que escribiu un dos primeiros manuais de lexicografía.
Traxectoria
Foi profesor de lingüística e filoloxía clásica na Universidade de Illinois en Urbana-Champaign. O lexicógrafo holandés Piet van Sterkenburg referíase a Zgusta como "o padriño da lexicografía do século XX". Foi elixido Fellow da Academia americana de artes e ciencias en 1992, e no mesmo ano gañou a Medalla de Ouro Academia checa de ciencias polo seu traballo en humanidades.
Marie Fredriksson
Gun-Marie Fredriksson, máis coñecida como Marie Fredriksson, nada o 30 de maio de 1958 en Östra-Ljungby e finada o 9 de decembro de 2019, foi unha cantante e compositora sueca. Era mundialmente coñecida por ser a voz feminina do exitoso dúo sueco de pop Roxette, xunto a Per Gessle. Antes de formar parte do grupo, xa tiña unha consolidada carreira como solista no seu país natal.
Traxectoria
Dende moi nova estivo relacionada co mundo da música. Na súa xuventude, formou dúas bandas en Suecia: Strul e Mamas Barn. Pero o recoñecemento no seu país chegaría máis tarde, cando se adicou por completo á súa carreira coma solista.
Operación cirúrxica e recuperación
No ano 2002 apareceu no mercado unha caixa que incluía os cinco álbums de estudio de Marie gravados entre 1984 e 1996 xunto cun álbum cos seus mellores temas en directo da xira Äntligen 2000. En setembro dese mesmo ano, Marie tiña proxectado embarcarse xunto co seu compañeiro de Roxette, Per Gessle, nunha serie de concertos sinfónicos, pero os seus plans víronse truncados. Horas antes de conceder unha conferencia de prensa, a cantante sufriu un vaído na súa casa, e tras a súa hospitalización foille diagnosticado un tumor cerebral do que tivo que ser intervida.
Últimos traballos
No ano 2006 EMI Svenska editou o álbum Min Bäste Vän, unha recompilación de versións dos temas folk suecos dos anos 70 favoritos de Marie. No ano 2007, a cantante regresou á escena musical, interpretando catro cancións no álbum debut do seu esposo, Michael Bolyos, A Famili Affair. Neste traballo incluíuse finalmente o tema "Hometown'", que orixinalmente fora gravado en 1996 para a banda sonora da película sueca Such is life (banda sonora que nunca saíu á venda).
Sandhi
O termo sandhi (ou sandi) adoptouse dos antigos gramáticos da India para designar o fenómeno de modulación e modificación fonética que afectan ao son inicial e/ou final de certas cadeas en palabras, morfemas ou sintagmas. Este fenómeno pode aparecer no límite entre palabras (sandhi externo) ou entre morfemas (sandhi interno).
No primeiro caso, a forma pronunciada da palabra en posición illada é a forma absoluta, mais no seo do discurso esas palabras, morfemas ou sintagmas vense afectados por outros sons determinados e adoptan entón outras pronuncias alofónicas.
En francés por exemplo (onde se chama liaison), a pronuncia na palabra six, "seis", é /sis/ tanto se se articula soa coma na posición final absoluta do sintagma ils sont six, "eles son seis" (pronunciado [il sɔ̃ sis]). Porén, en six oiseaux, "seis páxaros", sonorízase e dise [siˈzwazo] e en six livres, "seis libros", ten a pronuncia de [siˈlivr].
En galego, o -r final dos verbos normalmente pronúnciase como lateral, como por exemplo pronunciar "comer o caldo" como [koˈmeloˈkaldo]. Existen variantes diatópicas que sistematicamente non se ven afectadas por este caso de sandhi (sur de Ourense).
O sandhi pode darse tamén no interior dunha palabra. Este sandhi interno responde a regras diferentes e aparece entre os seus morfemas constitutivos, como entre a súa raíz, os seus prefixos e sufixos ou as súas desinencias. Por exemplo, no turco, o -k final pasa sistematicamente a -ğ cando está seguido dunha desinencia vocálica: köpek «can» (nominativo) → köpeğ-i (acusativo).
Cando a influencia se dá entre os tons de dúas compoñentes, fálase de sandhi tonal.
Miguel Roig Lestón
Miguel Roig Lestón, nado en Porto do Son o 31 de outubro de 1916 e finado en Vigo o 1 de febreiro de 1998, foi un mestre e político galego.
Traxectoria
Fillo de Rogelio Roig Mariño e Concepción Lestón Lojo. Estudou o bacharelato no Instituto de Noia. Pertenceu á agrupación Ultreya de Noia, participou na estadía na Granxa de Salcedo entre o 20 e o 27 de marzo de 1932. Logo fixo o curso preparatorio para estudar medicina en Compostela. En 1937 incorporouse ao Exército e estivo na fronte de Asturias e despois formando parte do corpo sanitario na fronte de Teruel e nas ofensivas de Aragón e Levante. Ao rematar a guerra foi destinado a Tetuán onde acadou o grao de tenente. En 1941 deixou o exército e fíxose mestre. Exerceu primeiro en Laxe e despois en Coirós, onde foi axente de Extensión Agraria e alcalde do Concello. Despois pasou á escola de nenos de Saiáns (Vigo), e máis tarde director do Grupo Escolar de Coia.
Vida persoal
Foi o 6º de sete irmáns. O seu avó paterno, Miguel Roig Poch, foi un fomentador catalán que estableceuse en Porto do Son. Casou en 1941 con Aurita Varela Bouza, irmá de Amelia, Juan e José Varela Bouza. E tivo con ela 1 fillo.
Elena Anaya
Elena Anaya, nada en Palencia o 17 de xullo de 1975, é unha actriz española de proxección internacional.
Vitorino Núñez
Victorino Núñez Rodríguez, nado en Quiroga o 20 de maio de 1936 e finado o 19 de xuño de 2010, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Licenciado en Dereito, aprobou as oposicións a secretario municipal e foi destinado ao concello da Rúa na década dos sesenta. Nese posto coincidiu co empresario e político Euloxio Gómez Franqueira, que o introduciu na Caixa Rural de Ourense e como colaborador del na empresa Coren-Uteco.
Sería con Gómez-Franqueira con quen tamén daría os primeiros pasos políticos ao fundar canda Xosé Quiroga Suárez Acción Política Orensana nos albores da transición democrática, que, despois de negociar co Partido Popular de Pío Cabanillas, acabaría integrándose directamente en UCD. Coa UCD accede á presidencia da Deputación de Ourense en 1979, logo de saír elixido como concelleiro en Ourense. Logo da debacle electoral dese partido nas eleccións xerais de 1982, Victorino Núñez forma parte do núcleo fundador de Centristas de Ourense, abrocho á súa vez de Coalición Galega.
Despois do derramo cerebral que afectou a Euloxio Gómez Franqueira e que deixou a Coalición Galega sen un liderado claro, Vitorino Núñez abandonaría ese partido en 1985 para recompoñer o grupo inicial baixo o nome de Centristas de Galicia. Esta pequena formación, con implantación fundamentalmente na provincia de Ourense presentouse a varios comicios coaligada co Partido Popular, no que finalmente terminaría por integrarse.
Tras as eleccións lexislativas de 1986 obtivo un escano no Senado, do que tomou posesión o 22 de xuño e en outubro de 1989 saíu elixido deputado no Congreso. En 1990 saíu elixido deputado no Parlamento de Galicia, e mercé aos acordos entre a súa formación e o Partido Popular foi escollido presidente do Parlamento durante sete anos (entre 1990 e 1997), correspondentes á terceira e cuarta lexislaturas.
Logo do seu paso polo parlamento galego regresou ao Senado en 1997, escollido en representación da comunidade autónoma, ata o 20 de xaneiro de 2004, data en que se disolveron as cámaras.
Vida persoal
Faleceu como consecuencia dun cancro e foi incinerado e soterrado en Quiroga.
Galardóns
Foi nomeado fillo predilecto do concello de Quiroga en novembro de 2008.
Cultivo celular
miniatura|dereita|Cultivo celular nunha [[placa de Petri.]] miniatura|dereita|[[Célula epitelial|Células epiteliais en cultivo, con marcaxe para a queratina (vermello) e o ADN (verde).]]
O cultivo celular é o complexo proceso polo cal se cultivan células en condicións controladas, xeralmente fóra do seu ambiente natural, in vitro. Tamén se lle chama cultivo celular ao conxunto de células resultantes dese proceso. Na práctica, o termo "cultivo celular" actualmente refírese ao cultivo de células derivadas de eucariotas pluricelulares, especialmente células animais. Porén, existen tamén cultivos de cultivos de tecidos de plantas, fungos e microbios, como bacterias, protistas e virus. O desenvolvemento histórico e os métodos do cultivo celular están estreitamente interrelacionados cos do cultivo de tecidos e o cultivo de órganos.
O cultivo de células animais converteuse nunha técnica de laboratorio común na década de 1950 pero o concepto de manter liñas de células vivas separadas do seu tecido orixinal xa se descubrira no século XIX.
Historia
O fisiólogo inglés do século XIX Sydney Ringer desenvolveu solucións salinas que contiñan cloruros de sodio, potasio, calcio e magnesio axeitadas para manter o latexo dun corazón illado de animal fóra do corpo. En 1885, Wilhelm Roux retirou unha porción da placa medular dun polo embrionado e mantívoa nunha solución salina quente durante varios días, establecendo os principios do cultivo de tecidos. Ross Granville Harrison, cando traballaba na Johns Hopkins Medical School e despois na Universidade Yale, publicou os resultados dos seus experimentos desde 1907 a 1910, establecendo a metodoloxía dos cultivos de tecidos.
As técnicas de cultivo celular avanzaron significativamente nas décadas de 1940 e 1950 para aplicalas á investigación en viroloxía. O cultivar virus en cultivos celulares permitiu a preparación de virus purificados para a produción de vacinas. A vacina da polio inxectable desenvolvida por Jonas Salk foi un dos primeiros preparados producidos en masa utilizando técnicas de cultivo celular. A produción desta vacina foi posible grazas á investigación en cultivos celulares levada a cabo por John Franklin Enders, Thomas Huckle Weller, e Frederick Chapman Robbins, que foron galardoados co Premio Nobel polos seus descubrimentos sobre métodos de cultivo de virus en cultivos de células de ril de mono.
Illamento de células
As células poden illarse dos tecidos de diversos modos para facer cultivos ex vivo. As células poden purificarse doadamente do sangue, pero só os glóbulos brancos poden crecer en cultivo. As células mononucleares poden obterse de tecidos brandos por dixestión encimática con encimas como colaxenase, tripsina, ou pronase, que degradan a matriz extracelular. Alternativamente, cachos de tecido poden situarse en medio de cultivo, e as células que xorden poden utilizarse para o cultivo. Este método coñécese como cultivo de explantes.
As células que se cultivan directamente a partir das dun individuo denomínanse células primarias. Coa excepción dalgunhas derivadas de tumores, a maioría dos cultivos de células primarias teñen unha vida limitada. Despois de certo número de duplicacións da poboación celular (chamado límite de Hayflick), as células sofren o proceso de senescencia e deixan de se dividir, aínda que xeralmente reteñen a súa viabilidade.
Unha liña celular inmortalizada ou establecida é a que adquiriu a capacidade de proliferar indefinidamente quer por causa dunha mutación aleatoria quer por unha modificación deliberada, como a expresión artificial do xene da telomerase. Hai numerosas liñas celulares ben establecidas representativas de determinados tipos celulares.
Mantemento das células en cultivo
As células cultívanse e mantéñense a unha temperatura apropiada e nunha mestura de gases determinada (normalmente, 37 °C, 5% CO2 para as células de mamífero) nunha incubadora celular. As condicións de cultivo varían amplamente para cada tipo celular, e a variación das condicións para un determinado tipo celular poden orixinar diferentes fenotipos.
Ademais da temperatura e unha mestura de gases, o factor que máis comunmente se varía nos sistemas de cultivo é o medio de cultivo ou crecemento. As receitas para un medio de crecemento poden variar no pH, concentración de glicosa, factores de crecemento, e a presenza doutros nutrientes. Os factores de crecemento utilizados para suplementar os medios derivan con frecuencia do sangue de animais, como o soro de tenreira. Unha complicación destes ingredientes derivados do sangue é o seu potencial para contaminaren o cultivo con virus ou prións, especialmente en aplicacións de biotecnoloxía médica. A práctica actual é minimizar ou eliminar o uso destes ingredientes sempre que sexa posible e usar medios definidos quimicamente, mais isto non sempre se pode facer. Estratexias alternativas implican obter o sangue animal de países cun mínimo risco de encefalopatía esponxiforme bovina/encefalopatía esponxiforme transmisible, como Australia e Nova Zelandia, e utilizar concentrados de nutrientes purificados derivados de soro en lugar de utilizar o soro animal completo para os cultivos celulares. Ademais, o uso de alternativas completamente definidas universais e libres de produtos animais desenvolvidas recentemente como Serum-Free evita estas complicacións.
A densidade de placa (número de células por volume de medio de cultivo) xoga un papel fundamental para algúns tipos celulares. Por exemplo, unha densidade de placa baixa fai que as células da granulosa produzan estróxeno, e unha densidade de placa máis alta failles comportarse como células luteínicas da teca produtoras de proxesterona.
As células poden cultivarse en suspensión ou en cultivos adherentes. Algunhas células viven de forma natural en suspensión, sen estaren adheridas a ningunha superficie, como é o caso das células do sangue. Hai tamén liñas celulares que foron modificadas para poder subrevivir en cultivos en suspensión e poden cultivarse en densidades maiores ca as permitidas en condicións adherentes. As células adherentes requiren unha superficie, como plástico para o cultivo celular ou microcarrier (matrices de soporte con microesferas), que pode estar cuberto con compoñentes da matriz extracelular para incrementar as propiedades de adhesión e proporcionar outros sinais necesarios para o crecemento e diferenciación. A maioría das células derivadas de tecidos sólidos son adherentes. Outro tipo de cultivo adherente é o cultivo organotípico, o cal implica o cultivo das células nun medio tridimensional en lugar de nas placas de cultivo bidimensionais. Estes sistemas de cultivo tridimensionais son bioquimica e fisioloxicamente máis similares aos tecidos in vivo, pero mantelos supón un reto técnico debido a moitos factores, como, por exemplo, a difusión.
Contaminación cruzada entre liñas celulares
A contaminación cruzada entre liñas celulares é un problema para os científicos que traballan con cultivos celulares. Varios estudos suxiren que do 15 ao 20% das veces as células utilizadas nos experimentos son incorrectamente identificadas ou están contaminadas con outras liñas celulares. Identificáronse problemas de contaminación entre liñas celulares nas liñas do panel NCI-60 (National Cancer Institute-60), que se utilizan rutineiramente para os estudos de fármacos. Os principais repositorios de liñas celulares, incluíndo a Colección de Cultivos Tipo Americana (ATCC) e a Colección de Cultivos Celulares e Microorganismos Alemá (DSMZ), recibiron dos investigadores entregas de liñas celulares que foran incorrectamente identificadas. Estas contaminacións supoñen un problema para a calidade da investigación realizada utilizando liñas de cultivo celular, e os principais repositorios están agora autentificando todas as entregas de liñas celulares. A ATCC utiliza análises de pegada dactilar do ADN de Repeticións en tándem curtas (Short tandem repeats, STR) para autentificar as liñas celulares.
Para enfrontarse a este problema, recoméndase aos investigadores que autentifiquen as súas liñas celulares nunha pasaxe previa para establecer a identidade da liña celular. A autentificación debería repetirse antes de conxelar os stocks da liña celular, cada dous meses durante o seu cultivo activo e antes de calquera publicación de datos de investigacións realizadas utilizándoas. Úsanse moitos métodos para identificar liñlas celulares, como as análises con isoencimas, determinación do antíxeno leucocitario humano (HLA), análise cromosómica, cariotipado, morfoloxía e análise de STR (Repeticións en tándem curtas do xenoma, Short Tandem Repeats).
Unha das liñas celulares humanas máis contaminantes é a liña celular inmortal HeLa.
Manipulación das células cultivadas
As células xeralmente continúan dividíndose en cultivo ata que enchen toda a área ou volume dispoñible. Isto pode xerar varios problemas:
Entre as manipulacións comúns levadas a cabo nos cultivos celulares están os cambios de medio, as pasaxes de células, e a transfección de células. As manipulacións dos cultivos realízanse xeralmente utilizando métodos de cultivo celular que usan técnicas de esterilización. As técnicas de esterilización pretenden evitar a contaminación con bacterias, lévedos, ou outras liñas celulares. As manipulacións lévanse a cabo nunha campá de fluxo laminar para así evitar a contaminación por microorganismos. Tamén se engaden aos medios de crecemento antibióticos (como a penicilina e a estreptomicina) e antifúnxicos (como a anfotericina B).
Todas as células sofren procesos metabólicos que producen ácidos e diminúen o pH. Con frecuencia, engádese un indicador de pH ao medio para medir a diminucuón dos nutrientes.
Cambios de medio
Nos cultivos adherentes, o medio pode ser retirado directamente por aspiración, e despois é substituído por outro. Os cambios de medio nos cultivos non adherentes implican a centrifugación do cultivo, e despois a resuspensión das células en medio fresco.
Pasaxe de células
A pasaxe (tamén chamada subcultivo ou separación das células) é a transferencia dun pequeno número de células do cultivo a un novo recipiente con medio de crecemento para formar un novo cultivo. As células poden cultivarse durante un tempo máis longo se son separadas regularmente, o que evita a senescencia asociada a unha elevada densidade de células por tempo prolongado. Os cultivos en suspensión transfírense doadamente tomando unha pequena cantidade de cultivo que conteña unhas poucas células que son diluídas nun maior volume de medio fresco. Para os cultivos adherentes, as células primeiro necesitan ser despegadas; isto faise xeralmente cunha mestura de tripsina-EDTA; porén, disponse agora doutras mesturas de encimas para este propósito. Despois pode utilizarse unha pequena cantidade de células despegadas para sementar un novo cultivo.
Transfección e transdución
Outro método común de manipulación das células implica a introdución de ADN alleo por transfección. Isto realízase a miúdo para facer que as células expresen unha proteína de interese. Máis recentemente, realízase a transfección de produtos de interferencia de ARN como un mecanismo útil para a supresión da expresión dun determinado xene/proteína. O ADN pode tamén inserirse nas células utilizando virus, con métodos denominados transdución, infección ou transformación. Os virus, como axentes parasíticos que son, son moi axeitados para a introdución de ADN nas células, xa que isto é parte do curso normal da súa reprodución.
Liñas celulares humanas establecidas
miniatura|dereita|Células [[HeLa cultivadas tinguidas con Hoechst co seu núcleo azul, que son unha das primeiras liñas celulares humanas descendentes de mostras de cancro cervical extraídas da paciente Henrietta Lacks.]] As liñas celulares de orixe humana teñen creado algunhas controversias bioéticas, xa que poden sobrevivir ao individuo do que proceden e despois utilizarse no descubrimento de tratamentos médicos lucrativos. Nunha famosa decisión xudicial da Corte Suprema de California estableceuse que os pacientes humanos non teñen dereitos de propiedade sobre as liñas celulares derivadas de órganos extraídos co seu consentimento.
Xeración de hibridomas
É posible fusionar células normais con células dunha liña celular inmortalizada. Este método utilízase para producir anticorpos monoclonais. Resumindo, os linfocitos illados do bazo (ou sangue) dun animal inmunizado combínanse con células B dunha liña celular de mieloma inmortal para producir un hibridoma, o cal ten a especificidade de anticorpos do linfocito primario e a inmortalidade característica do mieloma. Utilízase un medio de crecemento selectivo (HA ou HAT) para seleccionar en contra das células de mieloma non fusionadas; os linfocitos primarios morren rapidamente no cultivo e só sobreviven as células fusionadas. Estas son examinadas para a produción dos anticorpos requiridos, xeralmente en poboacións para empezar, e despois con clonacións dunha soa célula.
Aplicacións dos cultivos celulares
Os cultivos en masa de liñas celulares animais son fundamentais para a produción de vacinas virais e outros produtos de biotecnoloxía.