cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pronolagus
Estas especies posúen trazos físicos e comportamentais anteriores aos doutras lebres desde o punto de vista evolutivo, e a miúdo son consideradas como coellos.
Características
Algunhas características dos animais deste xénero son a falta dun óso interparietal nos adultos, un espazo no mesopterigoide que é máis estreito que a lonxitud mínima do padal duro, as orellas curtas (entre os 63 e os 106 mm) e a falta dunha raia na mandíbula.
Descrición
O xénero foi descrito en 1904 polo zoólogo estadounidense Marcus Ward Lyon, en Smithsonian Miscellaneous Collection, 45: 416.
Etimoloxía
O termo Pronolagus está formado polos elementos do latín científico prono- e -lagus. O primeiro deriva da preposición pro 'diante de' (ralacionada co prefixo do grego antigo πρό- ou πρo- pró- ou pro-, de πρό 'diante', 'adiante', diante de'). E o segundo, do substantivo grego λαγός lagós, 'lebre'. Literalmente 'as primeiras lebres'.
Especies
A maioría dos autores recoñecen no xénero as seguintes tres especies:
Porén, na Encyclopedia of Life consideran dúas máis:
Por outra parte, os expertos da UICN recoñecen unha cuarta, Pronolagus saundersiae, incluída como subespecie de Pronolagus rupestris en Mammal Species of the World.
Historia taxonómica
As especies deste xénero foron previamente clasificadas no xénero Lepus, por Gray, ou no Oryctolagus, por Forsynth Major.
O xénero Pronolagus foi proposto por Marcus Ward Lyon en 1904, baseándose nun esqueleto de Lepus crassicaudatus I. Geoffroy, 1832. Máis tarde, Lyon recoñeceu o traballo de Oldfield Thomas e Harold Schwann, que argumentaron que un espécime en particular pertencía a unha especie que denominaron Pronolagus ruddi Thomas & Schwann 1905 ; e escribiu que a especie tipo do xénero "debería ser Pronolagus crassicaudatus Lyon (non I. Geoffroy) = Pronolagus ruddi Thomas & Schwann".
Conduto exaculador
thumb|300px|[[Aparello reprodutor masculino: 3. Pene, 4. Corpo cavernoso, 5. Glande, 6. Prepucio, 7. Meat urinario, 10. Vesícula seminal, 11. Conduto exaculador, 12. Próstata, 13. Glándula bulbouretral, 15. Conduto deferente, 16. Epidídimo, 17. Testículo, 18. Escroto.
1. Vexiga urinaria, 2. Sínfise púbica, 8. Colon sigmoide, 9. Recto, 14. Ano.]] Os condutos exaculadores constitúen parte da anatomía masculina; cada varón ten dous deles. Comezan ao final dos condutos deferentes e acaban na uretra. Durante a exaculación, o seme pasa a través destes condutos e é posteriormente expulsado do corpo a través do pene.
Voo 5017 de Air Algérie
O voo 5017 de Air Algérie (AH5017/DAH5017) do 24 de xullo de 2014 foi un voo internacional regular de pasaxeiros operado por un avión McDonnell Douglas MD-83, cuxa propietaria é a compañía española Swiftair. Partiu do aeroporto de Uagadugú, en Burkina Faso, ás 01:17 horas (hora local) cara ao aeroporto Internacional Houari Boumedienne de Alxer, capital de Alxeria. A aeronave desapareceu dos radares aéreos cincuenta minutos despois da engalaxe, caendo ao norte de Malí, preto da fronteira con Alxeria.
A bordo da aeronave viaxaban 110 pasaxeiros e 6 tripulantes (2 pilotos e 4 auxiliares de voo, todos de nacionalidade española), entre os que, segundo o presidente francés, non hai ningún supervivente. O voo 5017 debía aterrar ás 05:10 (hora local de Alxeria, 07:10 en Europa Occidental).
Isto marcou o terceiro desastre de aviación xeral cun avión comercial afectado nun lapso dunha semana, trala derriba do voo 17 de Malaysia Airlines, o 17 de xullo de 2014, e o accidente do voo 222 de TransAsia Airways, o 23 de xullo de 2014.
A aeronave
miniatura|200px|esquerda|O avión foi operado pola empresa arxentina [[Austral Líneas Aéreas co rexistro LV-BHN. A fotografía é de marzo do 2008 no Aeroparque Jorge Newbery de Buenos Aires.]]
O club español Real Madrid C. F. utilizou durante dous anos (entre 2007 e 2008) unha aeronave similar, denominada «La Saeta». Nun principio, os medios afirmaran que o avión accidentado era o utilizado polo Real Madrid, aínda que logo confirmouse que non foi así.
O avión voara por primeira vez en xuño de 1996, entrando en servizo con Heliopolis Airlines o 23 de agosto. Ao longo da súa historia, foi operado por Ansett Worldwide Aviation Services, Avianca e Austral Liñas Aéreas, tendo varios rexistros. Cando foi adquirido por Swiftair, a aeronave voara para CCM Airlines, Jetairfly, Royal Air Maroc, Vueling e outras compañías aéreas antes de entrar en servizo con Air Algérie, o 22 de xuño de 2014.
O director da Aviación Civil francesa (DGAC), Patrick Gandil, indicou que o aparello fora sometido a controis en Francia «hai dous ou tres días» e que estaba «en bo estado». Estes controis xurdiron a raíz dunha escala do avión en Marsella. O goberno alxerino tamén dixo que os exames aos que se someteu ao avión foron «conforme ás esixencias» no sector.
Desenvolvemento
A aeroliña Air Algérie perdeu o contacto co voo ás 01:55 (hora local) do 24 de xullo de 2014, cincuenta minutos logo de engalar de Uagadugú con destino a Alxer. O Goberno de Francia confirmou que o último contacto da aeronave coa torre de control foi desde o norte de Malí. O contacto co avión perdeuse pouco despois de que a tripulación indicase que debía saírse da súa ruta por «condicións meteorolóxicas particularmente difíciles», segundo comunicou tanto chanceler francés como o goberno de Burkina Faso. A partir das 09:56 (UTC) a aeroliña comezou unha procura da aeronave. Segundo un portavoz do exército francés, dous avións de combate franceses uníronse á procura do avión desaparecido ao longo da súa ruta probable.
Inicialmente informouse que o accidente ocorreu en Níxer. Logo, reportouse que o avión desapareceu entre Gao e Tessalit, no norte de Malí, xa que a ruta de voo da aeronave pasaba por devandito país. A autoridade aeroportuaria de Alxeria confirmou que o voo estrelouse no medio do Sahel, un lugar pouco accesible, na fronteira entre Malí e Alxeria.
Un funcionario local en Gossi, informou que un grupo de pastores preto da aldea de Hamni-Ganda viu ao avión en chamas, e caendo antes de estrelarse, xa que presuntamente foi alcanzado por un raio.
Restos
O ministro de exteriores francés Laurent Fabius declarou cara ás 15:00 (UTC) que aínda non se localizou a aeronave e que as tarefas do procura no norte de Malí eran levadas a cabo por avións militares Mirage 2000, helicópteros e un avión C-130. Ao mesmo tempo, a fiscalía de París abriu unha investigación preliminar por «homicidios involuntarios».
Horas máis tarde, cara ás 18:00 (GMT), as forzas francesas anunciaron o achado dos restos do avión, cerca do poboado de Tilemsi, nas rexións de Gao e Kidal. Tamén se informou que os restos da aeronave atopáronse nunha zona inaccesible que dificulta as tarefas de rescate. Ademais, residentes de zonas próximas aseguraron que escoitaron fortes explosións e que alertaron delas ás forzas militares despregadas no norte de Malí.
O presidente de Malí, Ibrahim Boubacar Keïta, dixo que algúns restos atopáronse no deserto do norte do país, entre Aguelhok e Kidal. O xeneral Gilbert Diendiere do exército de Burkina Faso dixo que restos do avión foron localizados en Gossi, na rexión de Tombuctú de Malí, a 50 quilómetros ao norte da fronteira con Burkina Faso, coa axuda do goberno maliense e a poboación local. Diendiere tamén dixo que acharon restos humanos e do avión totalmente queimados e esparexidos.
Na noite do xoves 24 ao venres 25, a Presidencia francesa informou que os restos do avión foron identificados pese ao seu «estado desintegrado». Engadiu que «un destacamento militar francés foi enviado ao lugar para garantir a seguridade da zona e solicitar os primeiros elementos de información». Logo comunicouse o achado das caixas negras.
O 26 de xullo, a MINUSMA, misión da ONU a Malí, sumouse ás tarefas de recuperación dos restos a pedido do goberno maliense, brindando axuda para acceder ao sitio do accidente.
Cara a agosto, informouse que unha das caixas negras non funcionaba no momento do accidente, non podendo gravar as conversacións da tripulación na cabina.
Pasaxeiros
Das 116 persoas a bordo, había 50 pasaxeiros franceses, de camiño a París. Os seis membros da tripulación eran españois, de acordo con Swiftair. Un representante de Air Algérie en Burkina Faso, Kara Terki, dixo nunha conferencia de prensa que todos os pasaxeiros estaban en tránsito a, o Medio Oriente, ou Canadá.
O aeroporto de Uagadugú e algúns medios informaron que Mariela Castro, filla de do presidente cubano Raúl Castro, viaxaba no avión accidentado. En Cuba negaron a información. A noticia resultou desmentida pola propia Mariela Castro na Habana aos poucos minutos a través dunha entrevista en Telesur, dicindo que estaba «vivita, coleando, feliz e saudable».
Unha vítima británica foi reportada máis tarde e informouse que entre os falecidos atopábanse unha familia de dez membros, dos cales catro eran pícaros, orixinarios da rexión de Ródano-Alpes.
Causas
As autoridades de aviación, como a Administración Federal de Aviación dos Estados Unidos (FAA) advertiron precaucións para os avións que voasen sobre Malí, debido aos perigos potenciais que xurdiron polos conflitos locais. As ameazas específicas advertidas pola FAA incluíron mísiles antiaéreos, foguetes e granadas propulsadas por foguetes. O ministro de transporte francés, Frédéric Cuvillier, dixo que o avión desapareceu polo conflito no norte de Malí. Aínda que se sinalou que os grupos insurxentes malienses non posúen o equipo suficiente como para derribar un avión.
Pola súa banda, meteorólogos franceses apuntaron a violentas tormentas na zona. Segundo autoridades da aeroliña, a causa máis probable do accidente foi o mal tempo reinante na rexión do norte de Malí, debido ás fortes tormentas que azoutaban a noite do 23 de xullo na rexión do Sahel. Un controlador aéreo en Malí afirmou que houbera «fortes tormentas» durante esa noite. A Misión das Nacións Unidas no norte de Malí (Minusma) tamén confirmou que se produciron tormentas de area que dificultaron a visibilidade en toda a rexión. Un diplomático residente en Bamaco, dixo que o norte do país fora golpeado por unha poderosa tormenta.
O 25 de xullo, o secretario de estado de transportes de Francia, Frédéric Cuvillier, sinalou que os restos atopáronse «concentrados», é dicir, que a aeronave «poderíase haber desintegrado en terra» e non estalou en voo. Cuvillier dixo que, con eses elementos, descartáronse algunhas hipóteses, «en particular» que recibise o impacto dun mísil. Pola súa banda, o ministro de Interior, Bernard Cazeneuve, dixo que «a hipótese máis probable» é que se vise afectado polas malas condicións meteorolóxicas que se daban cando o avión entrou no espazo aéreo de Malí.
Copa do Rei de fútbol 1995/96
A Copa do Rei de fútbol 1995–96 foi a 92ª edición do torneo. A competición empezou o 2 de setembro de 1992 e rematou o 26 de xuño de 1993 coa final. O campión foi o Atlético de Madrid, que se impuxo na final ao Barcelona.
Oitavos de final
Os partidos de ida xogáronse o 10 de xaneiro, e os partidos de volta o 17 de xaneiro de 1996.
Cuartos de final
Os partidos de ida xogáronse o 31 de xaneiro, e os partidos de volta o 14 de febreiro de 1996.
Semifinais
Os partidos de ida xogáronse o 21 de febreiro, e os partidos de volta o 28 de febreiro de 1996.
Final
A final xogouse o 10 de abril de 1996 no Estadio de La Romareda de Zaragoza.
Xisulfo I de Friúl
Xisulfo de friúl, finado cara ao ano 581, foi un nobre longobardo, duque de Friúl.
Traxectoria
Era sobriño de Alboíno, o primeiro rei longobardo de Italia (era fillo do seu irmán Grasulfo). Antes de obter o título e de se establecer en Cividale do Friúl fora marpahis (escudeiro) do tío.
Logo da entrada dos longobardos en Italia, Alboíno instituíu en Cividale (daquela chamada Forum Iulii) o primeiro dos ducados nos que se había organizar o reino longobardo e confioullo ao seu sobriño. Nacía así o Ducado de Friúl. Segundo Paulo Diácono Xisulfo rexeitaría o cargo se Alboíno non lle consentise escoller as faras coas que se asentaría permanentemente na rexión.
Foi Xisulfo o primeiro duque?
Existe unha controversia sobre quen foi realmente o primeiro duque de Friúl: Segundo Paulo Diácono este foi Xisulfo, pero hai que di que realmente o primeiro foi Grasulfo.
Mero de altura
thumb|230px|Mero de altura entre rochas.
Seppuku
Seppuku (切腹), comunmente coñecido no occidente por haraquiri (腹切 ou 腹切り), é o termo xaponés empregado para denominar un suicidio por destripamento. En xaponés a palabra 'hara-kiri' non se emprega por ser considerada vulgar. Era unha práctica común entre samurais, que consideraban a súa vida como unha entrega á honra de morrer gloriosamente, rexeitando calquera tipo de morte natural. Por iso, antes de ver a súa vida deshonrada por un delito ou falla cometida, recorrían con este acto a se dar á morte (tal e como significan esas palabras, hara-kiri: «corte do ventre»).
Mero de altura
O mero de altura ou cherna cinsenta (Epinephelus marginatus) é un peixe da familia dos serránidos (Serranidae), subfamilia dos epinefelinos (Epinephelinae), que vive nas costas do océano Atlántico, incluíndo o mar Mediterráneo, os Azores, e nas costas do sur do Brasil, o Uruguai e o norte da Arxentina así como no océano Índico fronte ás costas de Mozambique e Madagascar, comunmente a unha profundidade entre os 10 e os 50 m, chegando á veces até os 200 m, especialmente en zonas con fondos rochosos ou veciñas a furnas.
Akiba Rubinstein
Traxectoria
De pais xudeus, pronto decidiu dedicarse por completo ao xadrez; crese que foi en 1903, logo de alcanzar o quinto posto nun torneo en Kíiv. O xogo de Rubinstein floreceu especialmente entre 1907 e 1912. Comezando cunha vitoria en Carlsbad en 1907 e un primeiro posto compartido en San Petersburgo o mesmo ano, en 1912 alcanzou un refacho récord de vitorias, alcanzando a vitoria en cinco grandes torneos consecutivos: Donostia, Piešťany, Wrocław (campionato xermano), Varsovia e Vilna.
Na época de Rubinstein non existía un ciclo polo título de campión do mundo nin nada semellante, senón que un xogador tiña que xuntar certa cantidade de diñeiro e patrocinadores para conseguir disputar un match pola coroa. Rubinstein nunca tivo a posibilidade de enfrontarse ao entón campión Emanuel Lasker, xa que nunca puido xuntar este diñeiro. Ademais as súas posibilidades diminuíron tras un pobre resultado en San Petersburgo en 1914, e finalmente polo estalido da primeira guerra mundial e a aparición do novo talento, José Raúl Capablanca.
Tras 1932 retirouse do xogo activo, principalmente por problemas de esquizofrenia (parece ser que sufría de antropofobia). Aínda que viviu case 30 anos máis, non deixou tras de si ningún legado en forma de libro, como fixeron outros grandes xogadores de xadrez. Existen moitos esquemas, plans e aperturas que proveñen directamente das súas partidas.
O Chao da Aldea
O topónimo galego O Chao da Aldea pode referirse a:
George Wells Beadle
George Wells Beadle, nado en Wahoo, Nebrasca, o 22 de outubro de 1903 e finado en Chicago o 9 de xuño de 1989, foi un biólogo norteamericano. Premio Nobel de Fisiloxía e Medicina de 1958 compartido con Edward Lawrie Tatum polo seu descubrimento de que os xenes actúan regulando procesos bioquímicos dentro da célula.
Traxectoria
Beadle naceu en Wahoo, Nebrasca, licenciouse en ciencias na Universidade de Nebrasca en 1928 e doutorouse na Universidade de Cornell en 1931. Traballou con Thomas Hunt Morgan no Instituto de Tecnoloxía de California ata 1936 e traballou como profesor nas universidades de Harvard, Stanford e Pasadena.Presidiu a American Association for de Advancement os Science en 1956 e de 1961 a 1968 foi reitor da Universidade de Chicago. En 1966 publicou The Language of Life.
Violeta Parra
Violeta del Carmen Parra Sandoval, nada en San Carlos de Itihue o 4 de outubro de 1917 e finada en Santiago de Chile o 5 de febreiro de 1967, foi unha cantante, pintora, escultora, bordadora e ceramista chilena, considerada unha das máis importantes representantes da música popular do seu país. Era membro da prolífica familia Parra; irmá, entre outros, do poeta Nicanor.
A contribución de Violeta Parra ao quefacer musical e artístico chileno considérase unanimemente de gran valor e transcendencia. O seu traballo serviu de inspiración a moitos artistas posteriores, que continuaron coa súa ardua tarefa de rescate da música do campo chileno e as manifestacións constituíntes do folclore do país e de Latinoamérica. As súas composicións propias foron eloxiadas polos críticos de todo o mundo, tanto pola súa complexa elaboración musical como polas súas letras poéticas, enxeñosas e socialmente comprometidas. As súas cancións foron versionadas por gran cantidade de artistas en Latinoamérica e o resto do mundo.
Lee Grant
Traxectoria
Con catro anos actuou na Metropolitan Opera e con once uniuse ao American Ballet. Estudou arte e música en Nova York e asistiu ao Actors Studio.
Conseguiu un grande éxito en Broadway coa obra Detective Story en 1949. Dous anos despois debutou no cinema coa adaptación da obra. A finais da década de 1950 foi chamada polo Comité de Actividades Antiamericanas para declarar contra o seu marido, o dramaturgo Arnold Manoff. Ela rexeitou declarar e entrou na lista negra durante doce anos.
Tras volver á actuación gañou premios polos seus traballos na televisión e no cinema, gañando o Oscar á mellor actriz secundaria en 1975. Tamén traballou como directora de teatro, de televisión e de documentais, como Down and Out in America, en 1986.
Dodo
O dodo, Raphus cucullatus, era unha ave non voadora extinta e endémica da illa de Mauricio, ó leste de Madagascar no océano Índico. O seu familiar xenético máis próximo era o tamén extinto Pezophaps solitaria, formando ámbalas dúas especies a subfamilia dos rafinos da familia dos colúmbidos (pombas). O seu familiar existente máis próximo é o Caloenas nicobarica. Antigamente críase que existira un dodo branco na illa de Reunión, mais considérase que isto foi unha confusión co Threskiornis solitarius debido a diversas representación gráficas de dodos brancos.
A primeira mención rexistrada dun dodo é a duns mariñeiros holandeses no ano 1598. Nos anos seguintes esta ave foi cazada por mariñeiros e especies invasoras, ó mesmo tempo que o seu hábitat foi quedando destruído. O último avistamento amplamente recoñecido dun dodo foi en 1662. A súa extinción non chamou a atención inmediatamente, e algúns chegaron a consideralo unha criatura lendaria. No século XIX levouse a cabo unha investigación cunha pequena cantidade de restos de catro espécimes que se levaran a Europa a comezos do século XVII. Entre estes restos atopábase unha cabeza seca, o único tecido brando que se conserva desta especie. Dende entón recolectouse unha gran cantidade de material subfósil en Mauricio, procedente na súa maioría do sitio paleontolóxico denominado pantano de Mare aux Songes. A extinción do dodo en menos dun século desde o seu descubrimento chamou a atención do previamente non recoñecido problema da implicación humana na desaparición de especies enteiras. O dodo deuse a coñecer ó público xeral trala súa aparición na historia de Alicia no País das marabillas, e dende ese momento pasou a fixarse na cultura popular, de forma máis usual como símbolo da extinción e da obsolescencia.
Taxonomía
miniatura|esquerda|240px|Cranio de dodo no Museo Zoolóxico de Copenhague. Os primeiros científicos que estudaron esta especie describírona como unha pequena avestruz, un rálido, un albatros ou un voitre. En 1842, o zoólogo danés Johannes Theodor Reinhardt propuxo que os dodos eran pombas terrestres, baseándose no estudo dun cranio de dodo que descubrira na colección do Museo de Historia Natural de Dinamarca. A comunidade científica ridiculizou nun primeiro momento esta consideración, ata que recibiu o apoio dos naturalistas ingleses Hugh Edwin Strickland e Alexander Gordon Melville na súa monografía de 1848 The Dodo and Its Kindred, na que tentaban separar o mito da realidade. Trala disección da cabeza e das patas preservadas do exemplar do Museo da Universidade de Oxford, e tras comparalo cos poucos restos dispoñibles do tamén extinto Pezophaps solitaria, Strickland e Melville concluíron que as dúas especies tiñan unha relación próxima. Strickland afirmou que malia non seren idénticas, estas dúas aves compartían moitas características distintivas nos ósos das patas, só coñecidas noutras especies de pombas.
Strickland e Melville estableceron que o dodo era anatomicamente semellante ás pombas en moitas características, destacando a pequena porción queratinosa do seu bico, cunha parte basal longa, delgada e núa.
Segunda división española 1959/60
A tempada 1959–60 da Segunda División de España de fútbol foi a 28ª edición desta competición. A categoría estivo composta por 32 equipos, repartidos segundo criterios xeográficos en dous grupos de 16 equipos cada un. Real Santander e RCD Mallorca ascenderon a Primeira División.
Dodo
Taxonomía
Outras pombas presentan tamén pel núa ó redor dos ollos, case chegando ó seu bico, ó igual que os dodos. A fronte do dodo era alta en relación ó bico, e os orificios nasais localizábanse nunha posición baixa do medio do bico arrodeados de pel, unha combinación de características compartidas só coas pombas. As patas do dodo eran máis semellantes ás das pombas terrestres que ás doutras aves, tanto nas súas escalas coma nas súas características esqueléticas. As representacións que presentan o dodo cun gran papo indican unha relación coas pombas, nas que esta característica está máis desenvolvida que noutras aves. As pombas adoitan poñer poucos ovos, e o dodo tería unha posta dun só ovo. Tamén ó igual que as pombas, o dodo carecería de vómer e septo dos orificios nasais, compartindo detalles na mandíbula, apófise cigomática, padal e dedas. O dodo diferenciaríase principalmente doutras pombas no pequeno tamaño das súas ás e o gran tamaño do seu bico en proporción co resto do cranio.
Segunda división española 1959/60
Grupo 1
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor ; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos (C) = Campión; (D) = Descendido; (P) = Promocionado; (O) = Campión do play-off; (A) = Avanza de rolda.
Grupo 2
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor ; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos (C) = Campión; (D) = Descendido; (P) = Promocionado; (O) = Campión do play-off; (A) = Avanza de rolda.
Dodo
Taxonomía
Durante todo o século XIX houbo varias especies clasificadas como conxenéricas do dodo, incluíndo o Pezophaps solitaria e o Threskiornis solitarius, cos nomes binomiais de Didus solitarius e Raphus solitarius respectivamente. Unha atípica descrición datada do século XVII sobre un dodo e ósos atopados na illa Rodrigues, verificados posteriormente como pertencentes a un Pezophaps solitaria, levaron a que Abraham Dee Bartlett nomease unha nova especie, Didus nazarenus, no ano 1852. Baseándose en restos illados, pasou a ser dende entón un sinónimo desa especie. Uns bastos bosquexos de Aphanapteryx bonasia de Mauricio tamén se malinterpretaron como especies de dodo, cos nomes de Didus broeckii e Didus herberti.
Durante moitos anos o dodo e o Pezophaps solitaria clasificáronse dentro dunha mesma familia propia, Raphidae (anteriormente Dididae), debido a que as súas relacións exactas con outras pombas non estaban clarificadas. As dúas especies clasificáronse tamén nas súas familias monotípicas (Raphidae e Pezophapidae respectivamente), xa que os científicos consideraron que evolucionaran as súas semellanzas de forma independente. Investigacións osteolóxicas e análises de ADN posteriores levaron á disolución da familia Raphidae, facendo que o dodo e o Pezophaps solitaria se clasifiquen na súa propia subfamilia, Raphinae, dentro da familia Columbidae.
Evolución
miniatura|Bosquexo da cabeza do éspecime de Oxford antes de que fose diseccionada en 1848. miniatura|[[Litografía de 1848 das patas do espécime de Oxford.]] No ano 2002, a bióloga estadounidense Beth Shapiro e o seu grupo de investigación analizou o ADN do dodo por primeira vez na historia. A comparación do citocromo b mitocondrial e de secuencias de rRNA de 12S illadas dun tarso do espécime de Oxford e dun fémur dun Pezophaps solitaria confirmaron a súa relación próxima e a súa clasificación dentro da familia Columbidae. Esta evidencia xenética interpretouse como demostración de que a especie Caloenas nicobarica era o seu familiar vivo máis próximo, seguida polo xénero Goura de Nova Guinea e da especie Didunculus strigirostris de Samoa. Este clado consta de especies de pombas endémicas de diversas illas, xeralmente terrestres.
No ano 2007 publicouse un novo cladograma semellante, que invertía a colocación das especie dos xéneros Goura e Dicunculus e incluía a Otidiphaps nobilis e a Trugon terrestris na base do clado. O ADN utilizado neste estudo obtívose do exemplar de Oxford, e xa que ese material está moi degradado e non se extraeu ADN utilizable dos restos subfósiles, estes achados precisan dunha verificación independente adicional. Baseándose nas evidencias morfolóxicas e de comportamento, Jolyon C. Parish propuxo que o dodo e o Pezophaps solitaria deberían situarse na subfamilia Gourinae xunto coas pombas do xénero Groura e outras, de acordo coas evidencias xenéticas. En 2014 analizouse o ADN do único espécime preservado de Caloenas maculata, de extinción máis recente, sendo este un parente próximo da Caloenas nicobarica, e en consecuencia do Pezophaps solitaria e do dodo.
O estudo de 2002 indicou que os antepasados do dodo e do Pezophaps solitaria diverxeron ó redor do límite Paleoxeno-Neoxeno. As illas Mascareñas (Mauricio, Reunión e Rodrigues) son de orixe volcánica e teñen menos de 10 millóns de anos. Polo tanto, os antepasados de ámbalas dúas aves probablemente mantiveron a capacidade de voar durante un tempo considerable trala separación da súa liñaxe evolutiva. As especies Caloenas nicobarica e Caloenas maculata clasificáronse na base da liñaxe que leva á subfamilia Raphinae, indicando que as especies sen capacidade de voo desta familia tiñan antepasados capaces de voar, eran semi-terrestres e habitaban en illas. En consecuencia, isto apoia a hipótese de que os antepasados desas aves chegaron ás illas Mascareñas pasando de illa en illa dende o sur de Asia. A falta de herbívoros mamíferos que competisen por recursos nestas illas provocou que o Pezophaps solitaria e o dodo chegasen a ter un tamaño moi grande e perdesen a capacidade de voo. Malia as diverxencias na morfoloxía do seu cranio e nas adaptacións a maiores tamaños, moitas das características do seu esqueleto mantiveron unha semellanza coas doutras pombas de menor tamaño. Outra gran pomba non voadora, a Natunaornis gigoura, foi descrita no ano 2001 a partir de material subfósil atopado en Fidxi. Esta especie só era lixeiramente máis pequena que o dodo e o Pezophaps solitaria, e considérase que tamén estaba relacionada co xénero Goura.
Etimoloxía
Un dos nomes orixinais do dodo foi o neerlandés "Walghvogel", empregado por primeira vez no diario do vicealmirante Wybrand van Warwijck, quen visitou Mauricio durante a segunda expedición holandesa a Indonesia no ano 1598. Walghe significa "eslamiado", "insípido" ou "pálido", e vogel significa "paxaro". Jakob Friedlib traduciu este nome ó alemán como Walchstök ou Walchvögel. O informe neerlandés orixinal titulado Waarachtige Beschryving non se conserva, pero si sobreviviu unha tradución deste ó inglés:
miniatura|Bosquexo con anotacións de [[Thomas Herbert, 1634, amosando un Lophopsittacus mauritianus ("Cacato"), un Aphanapteryx bonasia ("Hen") e un dodo.]] Outro relato desa viaxe, quizais o primeiro en mencionar o dodo, afirma que os portugueses referíanse a eles como "pinguim", significado probablemente non derivado do nome que lles daban ós propios pingüíns (fotilicaios), senón de pinion, en referencia as súas pequenas ás. A tripulación do navío holandés Gelderland referiuse a esta ave co nome de "Dronte" ("enchido") no ano 1602, nome aínda en uso nalgunhas linguas. Esta mesma tripulación deulle os nomes de "griff-eendt" e "kermisgans", en referencia ás aves de curral que se engordaban para o festival quermese en Ámsterdam e que celebraron o día despois da súa chegada a Mauricio. A etimoloxía da palabra dodo non está clara. Algúns adscríbena á palabra neerlandesa dodoor para "gandulo", pero probablemente teña máis relación con Dodaars, que pode significar "cu gordo" ou "cu anoado", en referencia ó nó de plumas nos seus cuartos traseiros. O primeiro rexistro da palabra Dodaars aparece no diario do capitán Willem Van West-Zanen de 1602. O escritor inglés Thomas Herbert foi o primeiro en usar a palabra dodo escrita no seu diario de viaxe de 1634, afirmando que así lle chamaban os portugueses que visitaran Mauricio en 1507. Porén, o consenso dos historiadores indica que os portugueses nunca mencionaran a ave, aínda que si hai algunhas fontes que afirman que a palabra dodo deriva do portugués doudo (posteriormente doido), que significa "tolo" ou "louco". Outras teorías sobre a súa orixe indican que dodo sería unha aproximación onomatopeica do canto da ave, un son de dúas notas semellante ó das pombas que parecería dicir "dú-dú".
O nome latín cucullatus ("encapuchado") usouno por primeira vez Juan Eusebio Nieremberg en 1635 como Cygnus cucullatus, facendo referencia á representación dun dodo feita en 1605 por Carolus Clusius. Na súa obra do século XVIII Systema Naturae, Carl Linnaeus utilizou cucullatus como nome específico, combinándoo co nome de xénero Struthio (avestruz). Mathurin Jacques Brisson cuñou o nome do xénero Raphus (en referencia ós otídidos) en 1760, que finalmente deu como resultado o nome actual Raphus cucullatus. En 1766 Linnaeus cuñou o novo nome binomial Didus ineptus ("dodo inepto"), que se converteu nun sinónimo do anterior por mor da prioridade nomenclatural.
Descrición
miniatura|arribaádereita|Dodo entre paxaros indios, por [[Ustad Mansur, c. 1625.]] Como non se conservan espécimes completos de dodo, a súa aparencia externa, plumaxe ou cor resultan difíciles de determinar. As ilustracións e rexistros escritos sobre encontros cun dodo entre o seu descubrimento en 1598 e a súa extinción en 1662 son as evidencias primarias para a súa aparencia externa. Segundo a maioría de representacións, o dodo tiña unha plumaxe marrón ou agrisada, con plumas primarias máis claras e un nó de plumas claras rizadas nos seus cuartos traseiros. A súa cabeza era gris núa, cun bico verde, negro e amarelo, e as súas patas eran robustas e amarelentas, rematando nunhas garras negras. Un estudo das poucas plumas conservadas da cabeza do espécime de Oxford indicou que tiñan unha plumaxe penácea no lugar de ter penuxe, algo moi semellante a outras especies de pombas.
Os restos subfósiles e remanentes dos exemplares que se levaron a Europa no século XVII indican que os dodos eran aves moi grandes, de ata 1 metro de altura. Esta ave era sexualmente dimórfica, os machos eran máis grandes e tiñan bicos proporcionalmente máis longos. As estimacións do seu peso varían segundo o estudo consultado. En 1993 Bradley C. Livezey propuxo que os machos terían pesado uns 21 kg e as femias uns 17 kg. No mesmo ano, Andrew C. Kitchener atribuíu a grande estimación de peso coetánea e a redondez dos dodos representados en Europa a que probablemente foran alimentados en catividade, indicando que o seu peso en liberdade podería estar no rango de entre 10,6 e 17,5 kg, mentres que en catividade poderían chegar a pesar entre 21,7 e 27,8 kg. Unha estimación de 2011 por parte de Angst e o seu equipo de investigación indicou que o seu peso medio podería ser menor, duns 10,2 kg. Outro estudo de 2016 estimou o seu peso entre 10,6 e 14,3 kg, baseándose en tomografías de esqueletos compostos. Tamén se deu a suxestión de que o peso podería depender da estación do ano, facendo que os individuos estivesen máis gordos durante as estacións temperadas e menos durante as cálidas. As estimacións sobre o seu peso foron cuestionadas e existe unha continua controversia sobre elas.
Borja Valle
Borja Valle Balonga, nado en Ponferrada o 9 de xullo de 1992, é un futbolista español. Xoga de dianteiro para o FC Cartagena da Segunda División.
Dodo
Descrición
O cranio do dodo diferenciábase en gran medida do doutras pombas, era máis robusto, cunha punta do bico curvada e un cranio curto en comparación coas mandíbulas. O bico superior era case o dobre de longo que o cranio, que a súa vez era curto en comparación cos das especies familiares máis próximas. As aperturas dos orificios nasais estendíanse ó longo do bico, e non tiñan un septo óseo. O cranio (excluíndo o bico) era máis ancho que longo, e o óso frontal tiña forma de cúpula, co punto máis alto por riba da parte traseira das cavidades oculares. Estas cavidades ocupaban a maioría da parte traseira do cranio. Os aneis escleróticos dentro do ollo estaban formados por once pequenos ósos, un número semellante ó dalgunhas especies de pombas. A mandíbula era lixeiramente curvada, cada metade cunha abertura, ó igual que noutras especies de pombas.
Borja Valle
SD Ponferradina (2009-2013)
Formouse nas categorías inferiores da SD Ponferradina facendo o seu debut co equipo filial na tempada 2009-10. O 9 de maio de 2010 debutou co primeiro equipo en Segunda División B xogando os últimos 19 minutos do partido da última xornada contra o Zamora CF no Ruta de la Plata, no que o equipo perdeu 1-0 pero logrou o ascenso á Segunda División.
Dodo
Descrición
miniatura|esquerda|Metade dereita da cabeza do espécime de Oxford. O dodo tiña unhas 19 vértebras presinsacrais, (as do colo e tórax, incluíndo tres fusionadas nun notarium), 16 vértebras sinsacrais (as da rexión lumbar e sacro), seis vértebras caudais e un pigóstilo. O pescozo tiña zonas ben desenvolvidas para as unións de músculos e ligamentos, probablemente para poder termar do peso do seu cranio e bico. Tiña seis costelas en cada lado, catro delas articuladas co esterno por medio de costelas esternais. O propio esterno era grande, mais pequeno en relación co corpo da ave, tendo como referencia os doutras pombas máis pequenas con capacidade de voo. Era altamente pneumático, ancho e relativamente groso en sección transversal. Os ósos da cintura escapular, omoplatas e ás eran de tamaño reducido en comparación cos doutras pombas voadoras, e máis flexibles en comparación cos do Pezophaps solitaria, malia que ningún dos compoñentes esqueléticos individuais tiña desaparecido. Porén, o carpometacarpo do dodo era máis robusto que o do P. solitaria. A súa pelve era máis ancha que a do P. solitaria e outras especies relacionadas, mais aínda así era comparable ás proporcións doutras pombas voadoras máis pequenas. Gran parte dos ósos das patas eran máis robustos que os das pombas e os de P. solitaria, pero as proporcións na súa lonxitude eran distintas.
Moitas das características que distinguen os esqueletos do dodo e do Pezophaps solitaria doutras pombas atribúense á súa perda da capacidade de voo. Os seus elementos pélvicos eran máis grosos que os das pombas voadoras para poder soster o seu maior peso, e a rexión pectoral e pequenas ás eran pedomórficas, estaban subdesenvolvidas e presentaban características xuvenís. O cranio, tronco e extremidades pélvicas eran peramórficas, cambiando de forma considerable coa idade. O dodo compartía outras características con Pezophaps solitaria, como características do cranio, pelve e esterno, así como o seu gran tamaño. Diferenciábase desta outra especie noutros aspectos, sendo máis robusto e baixo que o Pezophaps solitaria, cun cranio e bico máis grande, unha cavidade cranial redondeada e unhas órbitas máis pequenas. O pescozo e patas do dodo eran proporcionalmente máis curtas, e non posuía un equivalente do vulto presente nos pulsos do Pezophaps solitaria.
Borja Valle
SD Ponferradina (2009-2013)
O 29 de xaneiro da seguinte tempada debutou en Segunda, saíndo como substituto de Yuri no minuto 89 no partido da xornada 22 disputado contra a SD Huesca. O seu primeiro gol na competición produciuse o 12 de marzo, anotando o gol gañador contra o Albacete Balompié (2-1). Xogou un total de 10 partidos esa tempada, os mesmos que na tempada seguinte, co equipo de novo en Segunda B.
Dodo
Descricións coetáneas
miniatura|alt=Painting of a dodo head from the chest up|arribaádereita|Debuxo dunha cabeza de dodo de [[Cornelis Saftleven, 1638.]] A maioría das descricións coetáneas do dodo atópanse en diarios de navegación e rexistros de navíos da Compañía Holandesa das Indias Orientais que atracaban en Mauricio cando o Imperio Holandés gobernaba a illa. Estes rexistros utilizábanse como guías para futuras viaxes. Poucos dos recontos coetáneos son fiables, xa que moitos están baseados noutros testemuños previos, e ningún deles foi escrito por un científico. Un dos primeiros destes rexistros, o do diario de 1598 do vicealmirante Wybrand van Warwijck, describe esta ave da seguinte forma:
Unha das descricións máis detalladas é a de Thomas Herbert en A Relation of Some Yeares Travaille into Afrique and the Greater Asia, de 1634:
Borja Valle
Real Oviedo (2014-2016)
O 21 de maio de 2014 fichou polo Real Oviedo, sendo unha peza clave no ascenso do equipo asturiano á Segunda División ao final da tempada, referendado pola renovación cos carbayones o 24 de xuño de 2015. Marcou un total de 15 goles nas súas dúas tempadas no club ovetense.
Dodo
Representacións coetáneas
miniatura|esquerda|O Dodo de [[George Edwards|Edwards, pintado por Savery en 1626.]] O diario de viaxe do navío holandés Gelderland (1601–1603), redescuberto nos anos 1860, contén os únicos bosquexos coñecidos de espécimes vivos ou recentemente matados que se debuxaron en Mauricio. Atribuíronse ó artista profesional Joris Joostensz Laerle, quen tamén debuxara outras aves mauricianas actualmente extintas, e a un segundo artista menos refinado. Á marxe destes bosquexos, descoñécese cantas das aproximadamente vinte ilustracións de dodos datadas no século XVII están feitas a partir de exemplares vivos ou embalsamados, o que afecta a súa fiabilidade.
Tódalas representacións posteriores a 1638 están aparentemente baseadas en imaxes previas, momento no que os rexistros que mencionaban dodos tornáronse máis escasos. As diferenzas entre as distintas representacións deron lugar a que autores como Anthonie Cornelis Oudemans e Masauji Hachisuka especulasen sobre o dimorfismo sexual, características ortoxénicas, variación estacional e incluso sobre a existencia de distintas especies, teorías non aceptadas pola comunidade científica. Xa que algúns detalles como as marcas do bico, a forma das plumas da cola e a coloración da ave varían de relato en relato, resulta imposible determinar a morfoloxía exacta destas características, se son indicadores de idade ou sexo, ou incluso se reflicten a realidade. O especialista en dodos Julian Hume argumentou que os orificios nasais do dodo serían unhas fendeduras, como se representaron nas imaxes do Gelderland, nas de Cornelis Saftleven, nas da Crocker Art Gallery e nas de Ustad Mansur. Segundo esta afirmación, os grandes orificios nasais habituais en moitas pinturas indican que estas utilizaron espécimes de taxidermia como modelos. A maioría de representacións do dodo preséntano coas ás nunha posición estendida, ó contrario que as pombas voadoras, pero de forma semellante a outras aves non voadoras como as avestruces e os kiwis.
Borja Valle
Deportivo da Coruña (2016-2020)
O 21 de xuño de 2016 confirmouse a fichaxe do berciano polo Deportivo da Coruña para as seguintes 3 tempadas. Debutou en Primeira División o 26 de agosto, na xornada 2 fronte ao Real Betis no Benito Villamarín. Contou con poucos minutos nos seguintes meses, e en xaneiro foi cedido ao Elche, de Segunda División. Alí marcou catro goles, insuficientes para evitar o descenso do club a 2ª B.
Dodo
Representacións coetáneas
A imaxe tradicional do dodo é a dunha ave gorda e torpe, pero esta visión podería ser esaxerada. A opinión científica xeral concorda en que a maioría de representacións antigas europeas estiveron baseadas en aves en catividade ou espécimes embalsamados. Tamén se considerou que estas imaxes poderían representar dodos con plumas inchadas, como parte dun comportamento particular. O pintor neerlandés Roelant Savery foi o ilustrador de dodos máis prolífico e influente, realizando polo menos unhas dez representacións, habitualmente nas esquinas inferiores dos seus cadros. Unha das súas pinturas de máis sona datada en 1626, coñecida como O Dodo de Edwards debido a que pertencera ó ornitólogo George Edwards, converteuse na imaxe estándar do dodo. Esta pintura, conservada no Museo de Historia Natural de Londres, amosa unha ave particularmente grosa e foi a fonte dun gran número doutras ilustracións de dodos.
Unha pintura mogol redescuberta en San Petersburgo nos anos 1950 amosa un dodo xunto a outras aves nativas da India. Nesta pintura represéntase unha ave máis estilizada de cor marrón. Tanto o seu descubridor, A. Iwanow, coma o especialista en dodos Julian Hume consideran que é unha das representacións máis certeiras dun dodo en vida, xa que as outras aves que aparecen nesta obra son claramente identificables e están representadas cunha coloración axeitada. Esta pintura data do século XVII e atribúese ó artista Ustad Mansur. A ave representada probablemente vivía na ménagerie do emperador mogol Jahangir, en Surat, onde o viaxeiro inglés Peter Mundy afirmara ter visto dodos nunha das súas viaxes. No ano 2014 informouse do descubrimento doutra ilustración india dun dodo, pero finalmente determinouse que era unha obra derivada dunha ilustración alemá de 1836.
Borja Valle
Deportivo da Coruña (2016-2020)
Volveu logo ao Deportivo, co que xogou as seguintes tres campañas, nas que anotou 16 goles e sufriu dous descensos ata a Segunda División B, categoría á que o club galego non caía dende había catro décadas.
Dodo
Comportamento e ecoloxía
esquerda|miniatura|Paisaxe con Dodo e Cóndor, Savery, 1626. Non se coñece moito do comportamento do dodo, xa que a maioría das descricións coetáneas son moi breves. Baseándose nas estimacións do seu peso, suxeriuse que os machos poderían chegar a vivir 21 anos, e as femias 17. Estudos sobre a capacidade de sustentación dos seus ósos das pernas indicaron que podería correr a unha velocidade relativamente rápida. As súas patas eran robustas e fortes para poder termar do seu peso, pero tamén lle daban axilidade e manobrabilidade no seu denso hábitat previo á chegada dos humanos. Malia que as súas ás eran pequenas, o descubrimento de marcas de músculos ben desenvolvidos nos restos óseos conservados indican que non eran completamente vestixiais, e poderían telas usado para diversos comportamentos de exhibición e para manter o equilibrio, de forma semellante a outras especies de pombas. A diferenza do Pezophaps solitaria, non hai evidencias de que o dodo utilizase as súas ás en loitas intraespecíficas. Malia que se atoparon algúns ósos de dodo con fracturas sandadas, tiña uns músculos pectorais débiles e unhas ás máis reducidas que esa outra especie. No seu lugar, o dodo podería utilizar o seu grande e curvado bico nas disputas territoriais. Por mor da maior pluviosidade e menor variación estacional que presenta Mauricio en comparación con Rodrigues, que podería ter afectado a dispoñibilidade de recursos na illa, o dodo tería menos motivos para evolucionar comportamentos territoriais agresivos, e o Pezophaps solitaria era probablemente unha especie máis agresiva.
Borja Valle
FC Dinamo București (2020)
En setembro de 2020 fichou polo FC Dinamo București de Romanía. Debutou cun gran gol dende 60 metros fronte ao FC Botoșani, pero deixou o club só tres meses despois, ao non percibir salario ningún dende a súa chegada ao equipo romanés.
Dodo
Comportamento e ecoloxía
Moitas das especies endémicas de Mauricio extinguíronse trala chegada dos humanos, e o ecosistema da illa quedou seriamente danado. Antes da chegada dos humanos, Mauricio estaba cuberta por completo de bosques, dos que queda un número moi reducido por mor da deforestación, e a fauna endémica sobrevivente está ameazada. O dodo vivía xunto a outras aves mauricianas recentemente extintas, incluíndo as especies Aphanapteryx bonasia, Lophopsittacus mauritianus, Psittacula bensoni, Alectroenas nitidissimus, Mascarenotus sauzieri, Fulica newtonii, Alopochen mauritiana, Anas theodori e Nycticorax mauritianus. Entre os réptiles mauricianos extintos están as especies Cylindraspis inepta, Cylindraspis triserrata, Leiolopisma mauritiana e Bolyeria multocarinata. O morcego Pteropus subniger e o caracol Tropidophora carinata vivían en Mauricio e Reunión, pero desapareceron de ámbalas dúas illas. Algunhas plantas endémicas tamén se extinguiron, incluíndo as especies Casearia tinifolia e Angraecum palmiforme.
Dieta
A maiores da froita caída, o dodo probablemente subsistía a base de noces, sementes, bulbos e raíces. É probable que tamén comese cangrexos e crustáceos, ó igual que outras especies do xénero Goura. Os seus hábitos alimentarios serían versátiles, xa que os espécimes capturados foron alimentados con diversos tipos de alimentos durante as longas viaxes mariñas. Oudemans suxeriu que xa que Mauricio ten unha marcada diferenciación entre as estacións secas e húmidas, o dodo probablemente engordaba a base de froitas maduras ó final da estación húmida para sobrevivir á estación seca, cando a comida era máis escasa, en concordancia cos rexistros coetáneos que describían a ave como posuidora dun ávido apetito. France Staub suxeriu que o dodo podería alimentarse principalmente de froitos de palmeiras, e tentou correlacionar o ciclo de engorde do dodo co réxime de produción de froita das palmeiras.
Borja Valle
Alcorcón (2022)
En xaneiro de 2022 regresou a España para fichar polo Alcorcón, da Segunda División. Xogou un total de 19 partidos nos cinco meses que militou no club madrileño, marcando 4 goles, pero o seu equipo acabou baixando á Primeira RFEF ao remate da tempada, sumando así o xogador o sétimo descenso da súa carreira deportiva.
Dodo
Dieta
Os elementos esqueléticos da súa mandíbula superior serían movibles entre eles, o que afectaría ó seu comportamento alimentario. Noutras aves existentes, como as pombas fruxívoras, os premaxilares movibles axúdanas a inxerir alimentos de gran tamaño. O bico do dodo sería capaz de soportar grandes cargas de forza, o que indica que levaba unha dieta de alimentos duros. No ano 2016 creouse o primeiro endomolde en 3D dun cerebro de dodo. A análise deste indicou que malia que o seu cerebro era semellante ó doutras pombas en moitos aspectos, o dodo tiña un bulbo olfactivo comparativamente máis grande, outorgándolle un bo sentido do olfacto que podería terlle axudado a localizar froitos e pequenas presas.
Descoñécese como alimentaban as súas crías, pero outras pombas con relacións familiares próximas utilizan leite de boche. As representacións coetáneas do dodo amósano cun gran boche, probablemente utilizado para almacenar comida e producir este leite de boche. Segundo un estudo de 2005 o tamaño máximo dos dodos e dos Pezophaps solitaria estaría limitado pola cantidade de leite de boche que podían producir para as súas crías durante as primeiras fases do seu crecemento.