cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Figueroa, Abegondo
O cruceiro de Figueroa
O cruceiro está situado no camiño que entra á igrexa de san Miguel de Figueroa. Ten un marcado carácter artístico e escultórico, mostra do patrimonio histórico-etnográfico e da relixiosidade popular. Trátase dunha obra sobre unha plataforma cadrada de tres chanzos, cuns símbolos nos cales consta a posible data de construción (1671). Na cruz atópase no anverso a imaxe do Cristo vivo e no reverso a imaxe da Dolorosa cun manto que a cobre da cabeza aos pés.
A ermida de san Amaro
A parroquia ten a ermida de san Amaro, no lugar do mesmo nome e preto da igrexa de san Miguel. A ermida estaba construída no 1607, pois aparece en rexistros de visitas, e abandonouse entre o 1960 e 1970. Esta ermida era o lugar de romaría e procesión deste santo, que popularmente se considerou un taumaturgo. O domingo antes de pentecoste levábase a figura do san Amaro da ermida á igrexa de san Miguel. O domingo de pentecoste a procesión devolvíase o santo da igrexa á ermida e celebrábase unha romaría na ribeira do rego de Figueiroa, que hai ao pé da ermida. Dentro da ermida había unha capela separada do altar para facer a misa propia algún fregués.
Cando se deixou de celebrar a festa as figuras e santos leváronse e conserváronse na igrexa parroquial, onde se continúa celebrando a festa. A parte superior do retablo santoral colocouse nun dos laterais da igrexa de san Miguel, e a inferior na de santa Cristina de Montouto.
A capela da Torre de Figueroa
A capela da Torre de Figueroa forma parte do conxunto da Torre. A capela está ancorada coa fachada norte da torre. Está rematada cunha pequena moldura na beira do antepeito así como unha sinxela estrutura metálica onde pende a campá a modo de espadana. Anteriormente estaba rematada en cornixa ameada. A entrada alintelada faise polo lado oeste. Na parte norte da capela atópase un xardín de buxo, ordenado xeometricamente, e que chega ata atrás do pazo.
A ribeira do Barcés
Toda a ribeira do río Barcés na parroquia forma parte do LIC e ZEC do encoro de Abegondo-Cecebre na Rede Natura 2000.
A carballeira da Chousa
A Carballeira do Marqués (foi ou é parte, terreo pertencente ao marquesado de Figueroa, de aí a súa denominación) na Chousa, entre os lugares da Praza e Figueroa Pequeno, é unha arborada de carballos e castiñeiros de elevados portes entre os vales fluviais do río Gobia e o rego da Gueixadiña e de Figueiroa e que ocupa unha área de 56 mil metros cadrados. Esta carballeira localízase na ladeira de orientación nordés, o que lle proporciona unhas condicións de avesedo idóneas para o seu desenvolvemento e por mor diso foi clasificada no plan xeral de ordenación municipal do 2012 como zona "Solo rústico especialmente protexido forestal" e "Solo rústico de especial protección de espazos naturais".
Economía
A situación laboral na última década foi dun 13% adicado á agricultura, un 18% na industria, un 22% na construción e un 47% no sector servizos.
Documentación do ano 1831 informa de que a produción agrícola se baseaba no cultivo de maínzo, de liño e de pastos. .
Lugares e parroquias
300px|miniatura|Mapa xeográfico de Figueroa, cos microtopónimos.
Lugares de Figueroa
Os núcleos de poboación recoñecidos na parroquia no último acordo do concello foron: Damil de Abaixo e de Arriba, Erminde, Figueroa Pequeno, A Manga, A Nespereira, O Outeiro e a Praza.
Na parroquia hai rexistro dos seguintes topónimos, de áreas residenciais, e microtopónimos:
Xan das Bólas
Traxectoria
Iniciouse no teatro na década dos anos 30 como humorista e actor de variedades. Finalizada a guerra civil española, emprendeu a súa carreira cinematográfica con Salomé (1940).
Nos anos seguintes chegou a consagrarse como un dos actores secundarios coa traxectoria máis extensa na historia do cinema español. A súa filmografía supera as duascentas películas e traballou ás ordes dalgúns dos máis importantes cineastas españois como Florián Rey, Luis Lucia, José Luis Sáenz de Heredia, Juan de Orduña, Luis García Berlanga o Juan Antonio Bardem.
Na televisión traballou na serie Crónicas de un pueblo e acompañou a Fernando Fernán Gómez en El Pícaro (1974), capítulo 1: "Lucas desea un traje y un amo y encuentra las dos cosas".
Filmografía
A seguinte listaxe é sóamente unha escolma da súa filmografía:
Kaarina
Kaarina (en sueco S:t Karins) é unha cidade de Finlandia situado na rexión de Finlandia Propia. En 2018 a súa poboación era de 33 193 habitantes. A superficie do termo municipal é de 179,58 km2, dos cales 29,16 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 220,7 hab./km².
Limita cos municipios de Lieto, Pargas, Paimio, Sauvo e Turku.
Ricardo Pita
O nome Ricardo Pita pode referirse a:
Xesteira, Lois, Ribadumia
Xesteira é un lugar da parroquia de Lois no concello pontevedrés de Ribadumia, na comarca do Salnés. Tiña 9 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 4 eran mulleres e 5 homes, o que representa un descenso respecto ós anos 2010 e 2005, cando tiña 12 veciños en ámbolos dous censos.
Xel
Un xel (do lat. gelu- conxelar, frío, xeo ou gelatus- conxelado, inmóbil) é un material aparentemente continuo, como xelea, que forma unha solución coloidal onde a fase dispersa é sólida e a fase continua é líquida, formando unha estrutura tridimensional coherente que dá lugar a propiedades reolóxicas características. Esta estrutura pode conter grandes cantidades de líquido, o que lles confire un aspecto xelatinoso.. Aínda que se poidan considerar como líquidos, con todo compórtanse como sólidos. Un exemplo é a xelatina.
Moitos xeles presentan tixotropía - tórnanse fluídos cando se axitan, mais re-solidifícanse ao repousar.
Substituíndo o líquido por gas é posíbel preparar aeroxeles, materiais con propiedades excepcionais tales como unha densidade moi baixa e un illamento térmico excelente.
Barlen Vyapoory
Paramasivum Pillay Vyapoory, máis coñecido como Barlen Vyapoory e nado en 1945, é un político mauriciano, que exerceu como presidente da República de xeito interino dende o 23 de marzo de 2018 logo da renuncia de Ameenah Gurib-Fakim ata a súa propia renuncia o 26 de novembro de 2019.
Xel
Formación de xel
Os xeles pódense formar por diferentes procesos, entre eles a xelificación por arrefriamento, a xelificación por evapo-concentración, a xelificación por acción de enzimas e a xelificación por adición de axentes xelificantes. Neste último caso, os axentes xelificantes, como a pectina ou a xelatina, incorporan-se nun medio acuoso, que, ao arrefriar, forman unha rede tridimensional que atrapa a auga, dando lugar ao xel.
Tipos de xel
Os xeles pódense clasificar de diversas maneiras, dependendo da natureza das partículas que forman a rede (orgánicos, inorgánicos, biolóxicos), a natureza do medio de dispersión (hidroxeles, organoxeles) ou a temperatura de xelificación (xeles térmicos, xeles termorreversibles).
Barlen Vyapoory
Traxectoria
Estudou agricultura na Universidade de Mauricio e foi profesor no Instituto de Educación de Mauricio (1976-1995). Militante do Movemento Socialista Militante, presentouse ás eleccións xerais de 1995, asesorou ao ministerio de educación de 2002 a 2005 e foi alto comisionado do seu país en Suráfrica entre setembro de 2015 e marzo de 2016. O 29 de marzo de 2016 asumiu o posto de vicepresidente de Mauricio.
En marzo de 2018, o diario L'Express publicou documentos bancarios amosando que a presidenta Ameenah Gurib-Fakim utilizara con fins persoais un cartón de crédito remitido por Planet Earth Institute, unha ONG presidida polo multimillonario angolano Álvaro Sobrinho, procesado en Portugal e Suíza por malversación de fondos. O 9 de marzo, o primeiro ministro Jugnauth anunciou á prensa que a presidenta renunciaría ao cargo tras das celebracións do 50 aniversario da independencia o 12 de marzo e antes do inicio de sesións parlamentarias a finais de mes. Non obstante, o 14 de marzo, Ameenah Gurib-Fakim anunciou que ía permanecer no seu posto. Interrogado pola prensa local por un suposto escándalo financeiro, a presidenta de Mauricio rexeitou completamente as acusacións determinada a defenderse nos tribunais. Finalmente, Gurib-Fakim renunciou o 17 de marzo con efecto a partir do 23 de marzo e Vyapoory, na súa calidade de vicepresidente, asumiu a xefatura de Estado.
Xel
Propiedades dos xeles
A principal característica dos xeles é a súa capacidade para manter grandes cantidades de líquido na súa estrutura, o que lles confire a súa textura xelatinosa. Tamén destaca a súa capacidade tixotrópica, é dicir, a súa capacidade para comportarse como líquidos cando son agitados e como sólidos en repouso.
Aplicacións e usos
Os xeles teñen numerosas aplicacións en diferentes sectores. Na alimentación, son utilizados como axentes espesantes e estabilizantes, dando textura a produtos como doces, marmeladas ou iogures. Na industria farmacéutica, son utilizados na formulación de medicamentos, permitindo a liberación controlada de principios activos. Tamén son utilizados na elaboración de apósitos de hidroxel, que manteñen un ambiente húmido favorecedor da curación en feridas e queimaduras.
Aarno Maliniemi
Aarno Henrik Maliniemi, nado o 9 de maio de 1892 in Oulu e finado o 8 de outubro de 1972 en Helsinqui, foi un historiador finés, profesor asociado de literatura medieval latina (1926-1945) e titular de historia da igrexa na Universidade de Helsinqui entre 1945 e 1960.
Traxectoria
Estudou na Universidade de Helsinqui e logo de acabar traballou na súa biblioteca a partir de 1915 e desde 1930 como o seu director. Experto na igrexa cristiá medieval, con especiais coñecementos da súa liturxia e música, estudou tamén a primitiva literatura de Finlandia e foi editor de repertorios bibliográficos e colaborador do Kulturhistoriskt lexikon.
Bilurico común
O bilurico común ou bilurico patirrubio (Tringa totanus) é unha ave limícola de Eurasia da familia Scolopacidae. O nome do xénero vén do nome neolatino Tringa que lle deu ao bilurico alinegro (Tringa ochropus) Aldrovandus en 1599 baseándose no nome do grego antigo trungas, dado a unha ave mencionada por Aristóteles. O nome específico, totanus, vén de tótano, o nome italiano para esta ave. En Galicia é unha ave invernante común.
Descrición e sistemática
miniatura|esquerda|Ave fóra da época de reprodución en voo na Lagoa de Venezia, Italia. miniatura|Bilurico común procurando alimento. Os biluricos comúns en plumaxe reprodutora son de cor marón xaspeado, lixeiramente máis claros pola parte inferior. En plumaxe de inverno adquiren un ton algo máis claro e con menos xaspeado, sendo dun marrón cincento bastante uniforme e abrancazados pola parte ventral. Teñen patas vermellas e un peteiro tamén vermello e con punta negra, e mostran en voo un dorso branco e as beiras traeiras das ás brancas.
Subespecies
Identificáronse varias subespecies, como son:
Ecoloxía
O bilurico común é unha ave moi espallada nas zonas temperadas de Eurasia. É unha ave migratoria, que inverna nas costas arredor do Mediterráneo, na costa atlántica europea desde Irlanda e Gran Bretaña cara ao sur (incluíndo Galicia), e no sur de Asia. Fóra destas áreas poden aparecer como aves errantes pouco comúns; en Palau en Micronesia por exemplo, a especie foi rexistrada na metade da década de 1970 e en 2000.
Son aves cautelosas e ruidosas que dan a alerta a todos os demais se hai perigo coa súa chamada alta e piante. Igual que a maioría dos limícolas, aliméntanse de pequenos invertebrados. Fan o niño en todo tipo de zonas húmidas, desde pradeiras pantanosas a marismas salinas, ás veces en grandes densidades. Poñen de 3 a 5 ovos.
É unha ds especies ás que se aplica o Acordo para a Conservación das Aves Acuáticas Migrtorias Africano-euroasiático (AEWA).
Jean Dujardin
Jean Edmond Dujardin, nado o 19 de xuño de 1972 en Rueil-Malmaison, Altos do Sena, é un actor e humorista francés gañador do Oscar ó mellor actor polo seu papel no filme The Artist (2011).
La Palma, Cundinamarca
La Palma é un concello colombiano do departamento de Cundinamarca, que se atopa na provincia de Rionegro, a 150 km ó noroeste de Bogotá.
Historia
Na época precolombiana, o territorio do actual concello de La Palma estivo habitado polos indíxenas tapace, «Pedra Ardente», pero os muiscas déronlles o nome de Colimas, que significa «crueis» ou «sanguinarios».
Santa Uxía
Santa Uxía pode referirse a:
Como topónimo Santa Uxía pode referirse a:
Alan Shepard
Alan Bartlett Shepard Jr., nado en Derry, New Hampshire, o 18 de novembro de 1923 e finado o 21 de xullo de 1998, foi un astronauta estadounidense que formou parte das misións Mercury-Redstone 3 e Apollo 14. Foi o primeiro estadounidense en chegar ao espazo.
Traxectoria
Shepard graduouse en ciencias pola Academia Naval dos Estados Unidos en 1944 e tiña un máster pola faculte Dartmouth en 1962. Foi un dos seleccionados como primeiros candidatos a astronauta pola NASA, en abril de 1959. O 5 de maio de 1961 converteuse no primeiro estadounidense en chegar ao espazo na misión suborbital Mercury-Redstone 3. En 1971 participou como comandante na misión lunar Apollo 14. Pasou un total de 9,01 días no espazo. Faleceu o 21 de xullo de 1998.
Berce da Humanidade
O Berce da Humanidade é un lugar Patrimonio da Humanidade pola UNESCO dende 1999, a 50 quilómetros ó noroeste de Xohanesburgo, Suráfrica, na provincia de Gauteng. O lugar ocupa unha superficie de 47 000 hectáreas e é un complexo que contén covas calcarias.
Nas covas de Sterkfontein foi descuberto un fósil de 2,3 millóns de anos do Australopithecus africanus (alcumado "Mrs. Ples") en 1947 por Robert Broom e John T. Robinson. O achado axudou a corroborar o descubrimento de 1924 dunha caveira de Australopithecus africanus, o "Neno de Taung", por Raymond Dart, en Taung na provincia do noroeste, onde as escavacións aínda continúan.
Preto do sitio, no sistema de covas "Rising Star", dentro da Cámara Dinaledi atopáronse no 2013 quince esqueletos fósiles dunha especie extinta de homínido, provisionalmente chamado Homo naledi.
Cueva de Ágreda
Cueva de Ágreda é un concello español da provincia de Soria. A súa poboación é de 87 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 30 km².
Federación
miniatura|400px|Mapa cos estados federais. Unha federación (do latín fœdus, "pacto") é un estado conformado pola reunión de varias entidades territoriais. Tamén adoita denominarse estado federal, xeralmente ten un sistema político republicano, constituíndo unha república federal, e excepcionalmente monárquico.
As federacións están compostas por divisións territoriais que se autogobernan, denominadas xeralmente estados, cantóns, rexións, provincias ou mesmo doutro modo. Estas divisións gozan dun maior ou menor grao de autonomía pero, en calquera caso, teñen facultades de goberno ou lexislación sobre determinadas materias, distintas das que corresponden á administración federal (goberno da federación). O status de autogoberno das rexións que o compoñen está establecido pola súa constitución e, normalmente, non pode alterarse unilateralmente por decisión do goberno da federación.
O modelo federal pode chegar incluso ao dereito de autodeterminación dos territorios federados, como ocorreu durante o desmembramento da Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas. O termo contraponse ao de estado unitario ou centralizado.
As federacións poden ser multiétnicas ou estenderse por amplos territorios, aínda que non necesariamente ten por que darse algunha destas situacións. Con frecuencia as federacións constitúense sobre un acordo orixinal entre estados soberanos. Os estados que forman a federación non acostuman ter dereito a separarse unilateralmente da mesma. Entre as federacións máis significativas contemporáneas están os EUA, México, Arxentina, o Brasil, a India, Rusia, Alemaña ou Venezuela.
A organización política ou estrutura constitucional que caracteriza unha federación coñécese como federalismo.
Federacións e outras formas de estado
Algúns países utilizan nomes distintos (e distintivos) para denominar as súas partes federadas: en Suíza son coñecidos como "cantóns", e no Canadá como "provincias".
Malia o anteriormente sinalado, non é necesariamente característico dunha federación que exista unha gran rexión central (unha "metrópole") baixo o control directo do goberno federal. Seguindo co exemplo de México, a zona metropolitana da Cidade de México abarca tal extensión que nela concorren un goberno federal, dous gobernos locais, cincuenta e dous municipais e dezaseis administracións delegacionais, diminuíndo a inxerencia do goberno federal na última década fronte ao aumento do poder dos gobernos locais.
Formas de xurdimento das federacións
Unha federación pode xurdir de varias maneiras, dependendo da orixe das súas partes constituíntes:
Pode nacer, e este é o caso máis frecuente, como resultado dun acordo inicial entre estados independentes que se unen para resolver problemas comúns ou dotarse dunha defensa mutua. Este foi o caso dos Estados Unidos, o Canadá, Australia e a Arxentina.
Pode xurdir dun proceso contrario, dun país orixinalmente centralista no que unha reforma constitucional ou un movemento armado logran certo grao de autonomía para distintas rexións. Este é o caso de México.
Pode ser tamén o resultado dunha confederación de estados independentes que deciden estreitar aínda máis os seus lazos. Este é o caso de Suíza, que é unha federación, malia manter a denominación de "confederación" no seu nome oficial (Confederación Helvética). (Ver máis abaixo 'Confederación')
E por último, pode nacer como unha federación de federacións, aínda que este esquema funciona máis como un organismo internacional que como un estado nacional. Este é o caso da Comunidade de Estados Independentes que xurdiu ao desintegrarse a Unión Soviética.
Estados unitarios
esquerda|miniatura|China constitúe un exemplo de federación sen lexislación formal. Un estado unitario é o que ten un único nivel de goberno nacional centralizado. Porén, os estados unitarios tamén poden contar cunha ou máis rexións que se autogobernen. A diferenza entre unha federación e esta clase de estado unitario é que a autonomía das rexións con autogoberno tan só é tolerada polo goberno central, que a pode reverter unilateralmente.
Mentres que unha federación adoita xurdir por acordo de estados formalmente independentes, nun estado unitario as rexións de autogoberno acostúmanse crear mediante procesos de descentralización, onde un estado previamente centralista concede autonomía a rexións que anteriormente foran totalmente subordinadas. Así as federacións adoitan constituírse de forma voluntaria "de abaixo arriba", mentres que a descentralización transfire o autogoberno ás rexións "de arriba a abaixo".
A filosofía dun estado unitario adoita soster que, á marxe da condición de calquera das súas partes integrantes, todo o seu territorio constitúe unha única entidade de soberanía ou estado-nación e que, en virtude deste feito, o goberno central exerce a dita soberanía por dereito. Por outra parte, nunha federación normalmente considérase que a soberanía en termos prácticos reside nos seus estados integrantes ou é compartida entre estes e a federación.
A distinción entre federación e estado unitario pode resultar ambigua. Un estado unitario pode ter unha aparencia próxima á dunha federación na súa estrutura e, aínda que un goberno central tivese a facultade teórica de revogar a autonomía dunha rexión de autogoberno, levar esa prerrogativa á práctica podería ser dunha extremada dificultade política.
dereita|miniatura|Comunidades autónomas de [[España.]] As rexións de autogoberno dalgúns estados unitarios acostuman desfrutar dunha maior autonomía que os estados dalgunhas federacións. Por estas razóns ás veces mantense a tese de que certos estados unitarios modernos son federacións de facto, xa que non son formalmente federais, namentres que outros os conceptualizan como estados rexionais.
Algúns suxiren que o caso de España é unha federación de facto, xa que concede certo autogoberno ás súas comunidades autónomas, aínda que realmente é un estado unitario. Unha diferenza destacada en todo caso entre un estado federal e un estado rexional/autonómico obsérvase na capacidade constituínte dos estados e na existencia dunha organización completa (lexislativa, executiva, xudicial) dentro dos mesmos a diferenza do Estado rexional/autonómico, onde a norma de organización é estatal (no caso de España, Lei Orgánica) e o poder xudicial é único (Artigo 117 da Constitución Española).
Unha federación de facto levouse a cabo na República Popular da China sen lexislación formal. Isto tivo lugar a medida que se acometían transferencias de poder ás provincias, en grande medida informais, para xestionar asuntos económicos e para a implementación das políticas nacionais. Xerouse así un sistema dado a chamar "federalismo de facto con características chinesas".
Confederación
miniatura|200px|A [[Confederación Helvética e os seus 26 cantóns]] Sendo distinta dun estado unitario, unha federación tamén se diferencia dunha confederación. Esta posúe unha estrutura semellante á dunha federación, pero cun goberno central diminuído en relación a un goberno federal.
Unha confederación pode consistir tamén nunha serie de estados que, mentres que en certos aspectos puntuais comparten soberanía temporalmente, son considerados totalmente soberanos e manteñen o dereito a separarse unilateralmente.
É en ocasións unha alianza mínima, pero noutros casos a distinción entre unha federación e unha confederación pode ser ambigua. Como xa se dixo anteriormente, Suíza é formalmente a "Confederación Helvética", pero a súa estrutura é similar á de moitos estados federais.
Imperio
Un imperio é un estado multiétnico ou un conxunto de nacións cun goberno central establecido mediante a forza. Un imperio con frecuencia posúe rexións de autogoberno, pero estas están dotadas de autonomía só na medida en que é tolerada polo goberno central.
A voz imperio, exceptuando o seu uso en sentido figurado, aplícase normalmente a unha entidade gobernada por un emperador, aínda que o seu papel constitucional sexa simplemente cerimonial. En ocasións un imperio tamén pode consistir en diversos reinos organizados en torno a un "sumo rei" designado emperador.
Unión Soviética
miniatura|dereita|200px|A [[Unión Soviética e as súas 15 repúblicas]] A constitución da Unión Soviética (URSS), 1922-1991, daba lugar teórico á federación ou confederación "voluntaria" das repúblicas socialistas soviéticas.
Porén, na práctica, o sistema de goberno baseado no partido único significou unha enorme centralización real da Unión, dado que as decisións importantes era tomadas polos dirixentes do Partido Comunista en Moscova e simplemente rubricadas polas institucións locais.
Coa chegada da posibilidade de eleccións multipartidistas, nos últimos tempos da URSS, o federalismo teórico da Unión chegou a ser unha realidade na práctica. Isto tivo lugar só de forma pasaxeira durante un breve período, a medida que os gobernos elixidos en moitas repúblicas reclamaban o seu dereito á separación e deviñan estados independentes. Deste modo, o sistema federal de iure desempeñou un papel clave na disolución da Unión.
Rusia
Existe a teoría de que a Federación Rusa non é unha federación no sentido estrito da palabra. Consiste na rexión metrópole de 'Rusia' e certo número de repúblicas autónomas ou oblasts. A rexión propiamente rusa contén á gran maioría da poboación.
As corenta e unha provincias nas que se divide quedan baixo control directo do goberno nacional en Moscova. As restantes rexións de autogoberno posúen unha escasa autonomía xenuína.
Unión Europea
miniatura|dereita|200px|A [[Unión Europea]] A Unión Europea (UE) posúe algúns dos atributos dun estado federal, pero o seu goberno central ten moitas menos atribucións que o da maioría das federacións, de modo que se caracteriza como certo tipo de alianza supranacional, confederación ou unión sen precedentes.
En particular os Estados Membros da UE teñen dereito a obrar de forma independente en asuntos de política exterior e defensa, así como a case exclusividade noutros apartados de importancia como a xustiza penal e Facenda.
Os Estados Membros son entidades soberanas e independentes de acordo ó dereito internacional, e con capacidade 'de iure'' para separarse da Unión.
División de competencias
Nunha federación, a división de poderes entre os gobernos rexionais e o federal está esquematizada na constitución. Así o dereito dos estados compoñentes ao autogoberno adoita estar arraigado constitucionalmente. Os estados de autogoberno xeralmente teñen as súas propias constitucións, que poden modificar se o estiman conveniente, aínda que en caso de conflito normalmente prima o criterio da constitución federal.
En case tódalas federacións o goberno central adxudícase as competencias de política exterior e defensa. Se non se dá este caso non estamos ante un estado soberano único. Á marxe disto, a división exacta de poderes varía dun país a outro. A Constitución dos Estados Unidos establece que toda competencia que non sexa concedida de forma explícita ao goberno federal quedará en mans dos estados da Unión. Por outra parte, a Constitución do Canadá indica o contrario: as competencias non transferidas explicitamente aos gobernos provinciais reverten no goberno central. En Alemaña a división de competencias é máis de administración que de contido: o goberno federal adoita limitarse a emitir directivas ós Länder (autogobernos rexionais), que estes interpretan e implementan con ampla liberdade. Na República Popular da China, considerada unha federación de facto, o goberno establece de forma xeral unha política e uns obxectivos económicos, deixando a súa execución en mans dos gobernos provinciais.
Federalismo simétrico e asimétrico
Fálase de federalismo simétrico cando os distintos estados dunha federación posúen as mesmas competencias. Está baseado na igualdade de competencias para cada entidade rexional, tendo cada territorio os mesmos poderes.
Cando a cada estado se lle conceden distintas competencias ou uns posúen maior grao de autonomía que outros fálase de federalismo asimétrico. Isto adóitase levar a cabo cando se trata de recoñecer a existencia dunha cultura diferente en certa rexión ou conglomerado de rexións. O exemplo dunha federación asimétrica é o Canadá, onde Quebec goza de maiores competencias en materia cultural e lingüística.
Non é estraño que durante a evolución histórica dunha federación poida darse unha transferencia gradual de poder desde os estados integrantes cara o centro, adquirindo o goberno federal maiores competencias para facer fronte a hipotéticas circunstancias non previstas. A adquisición de novas competencias por parte do goberno federal pode darse a través de emendas formais á constitución ou mediante unha interpretación xurisprudencial máis ampla das competencias constitucionais xa existentes. Pero de igual modo, o goberno federal pode conceder maiores competencias ós estados integrantes para mellor xestión dos recursos de acordo a cada necesidade, pois desde un goberno federal totalmente centralizado é case imposible coñecer con detalle as necesidades de cada estado que o forma.
Pola contra, en España cada vez as autonomías contan con maiores competencias, cedidas por parte do estado, se ben non tódalas autonomías contan coas mesmas competencias.
Órganos de goberno
A maioría dos gobernos federais está inscrita dentro de estruturas que incorporan mecanismos para protexer os dereitos dos estados integrantes. Un destes mecanismos, coñecido como federalismo intraestatal, consiste en dar representación directa ós gobernos dos estados integrantes nas institucións políticas federais. Cando unha federación conta cun órgano lexislativo bicameral decotío a cámara alta é a representación dos estados integrantes, en tanto que a cámara baixa representa ó total da cidadanía do estado. Unha cámara alta federal pode basearse nun esquema de igual representación territorial, como no caso do Senado dos Estados Unidos e o de Australia, nos que a cada estado se lle atribúe o mesmo número de representantes, sen ter en conta o seu peso poboacional.
Unha práctica distinta consiste na elección indirecta dos membros da cámara alta por parte dos gobernos ou órganos lexislativos dos estados integrantes, como era caso dos Estados Unidos antes de 1931, ou ser membros ou delegados dos gobernos rexionais, como no caso do Bundesrat alemán. A cámara baixa dun órgano lexislativo federal adoita ser de elección directa, cunha repartición da representación que é proporcional ó peso demográfico de cada rexión, aínda que se pode facer provisión dunha representación mínima por rexión de certo número de escanos.
Algunhas constitucións federais establecen que certas reformas non poidan levarse a cabo sen o consentimento unánime de tódolos estados ou dun estado en particular. A Constitución dos Estados Unidos indica que ningún estado pode ser privado sen o seu consentimento dunha representación igual no Senado. En Australia, se se propón unha reforma que afectará especificamente a un ou varios estados, debe ser plebiscitada en cada un deses estados. A Lei Básica alemá especifica a imposibilidade de levar a cabo emendas que supoñan a abolición do sistema federal.
O federalismo como filosofía política
O significado de federalismo como movemento político e o que en si constitúe un "federalista", varía co país e o contexto histórico. Os movementos asociados coa instauración ou desenvolvemento de federacións poden ter un carácter tanto centralista como descentralizador. Por exemplo, na época dos nacementos destes países, os "federalistas" nos Estados Unidos e Australia eran os que propugnaban a creación de gobernos centrais fortes. De igual modo, na Unión Europea, os federalistas perseguen unha maior integración política. Porén, en España e na Alemaña da posguerra, os movementos pro-federais buscaban a descentralización: a transferencia de poder desde as autoridades centrais cara órganos locais.
Debate e conflito interno
Certas disputas políticas e constitucionais son inherentes ás federacións. Por exemplo, o repartimento preciso de facultades e responsabilidade entre os gobernos federal e rexional adoita ser unha fonte de disputa. Decotío, como ocorre nos Estados Unidos, tales conflitos son resoltos pola vía xudicial, que delimita as competencias dos gobernos federal e locais. A relación existente entre os tribunais federais e locais é distinta de país en país e pode ser un tema problemático e complexo en si mesmo.
Outro lugar común dos sistemas federais é o conflito entre os intereses nacionais e os rexionais, ou entre os intereses e aspiracións dos distintos grupos étnicos. Nalgunhas federacións existe unha relativa homoxeneidade en todo o seu territorio, sendo cada estado integrante practicamente unha versión en miniatura de todo o conxunto. Isto recibe o nome de federalismo congruente. Por outro lado, o federalismo incongruente ten lugar cando os distintos autogobernos teñen a súa razón de ser en distintos grupos étnicos.
A capacidade dun goberno federal de crear institucións nacionais que poidan arbitrar as diferenzas rexionais debidas a motivos lingüísticos, étnicos, relixiosos ou doutra orde é un reto importante. A incapacidade de dar resposta a este reto pode dar lugar á disgregación de partes da federación ou á guerra civil, como ocorreu nos Estados Unidos e en Suíza. Nalgúns casos, o conflito interno pode carrexar a desaparición da federación, como ocorreu en Nixeria, a Federación de Rodesia e Niasalandia, os Estados Unidos de Centroamérica, a Federación das Indias Occidentais, a Gran Colombia ou a Confederación Perú-boliviana.
Jerry Rice
Jerry Lee Rice, nado en Starkville (Mississippi) o 13 de outubro de 1962, é un ex xogador profesional de fútbol americano, que competiu como wide receiver na National Football League entre 1985 e 2005, principalmente para os San Francisco 49ers. Tamén xogou para os Oakland Raiders (2001–2004), os Seattle Seahawks (2004) e, aínda que en 2005 asinou polos Denver Broncos non chegou a debutar. En agosto de 2006 os 49ers volvérono contratar para un partido a modo de homenaxe, no cal foi retirado o seu dorsal 80.
Traxectoria
Rice posúe récords en case todas as categorías estatísticas para xogadores da súa posición, incluíndo o de recepcións, recepcións de touchdown e iardas de recepción. Alén diso, anotou máis puntos que calquera outro xogador da historia (sen contar a posición de kicker) con 1.256. Foi escollido para a Pro Bowl en trece ocasións (1986–1996, 1998, 2002) e nomeado All-Pro en doce das súas vinte temporadas. Tamén posúe tres aneis de campión da Super Bowl. Alén diso posúe máis de 100 récords da NFL, máis que ningún outro xogador na historia por unha ampla marxe de diferenza. Seleccionado para o Pro Football Hall of Fame en 2010 e o College Football Hall of Fame en 2006, está considerado como un dos mellores wide receivers da historia do fútbol americano, senón o mellor.
Ninón Sevilla
Emilia Pérez Castellanos, coñecida artísticamente como Ninón Sevilla, nada o 10 de novembro de 1921 na Habana e finada o 1 de xaneiro de 2015 na Cidade de México, foi unha actriz cubana, unha das máximas expoñentes do chamado "Cinema de Rumberas" nas década de 1940 e 1950. Trátase dunha das estrelas cubanas máis internacionais xunto coa tamén bailarina e cantante Rosita Fornés. Conxuntamente con Pérez Prado, puxo de moda o mambo en México, onde ambos os dous foron facer carreira.
Toledo
Toledo é coñecida como «A cidade Imperial» por ser a sede principal da corte de Carlos I e tamén como «a cidade das tres culturas», por ter sido habitada durante séculos por cristiáns, xudeus e musulmáns.
A cidade está situada na marxe dereita do Texo, nun outeiro de cen metros de altura sobre o río, o cal cínguea pola súa base, formando un pronunciado meandro coñecido como Torno do Texo. Ten unha configuración dispersa con barrios moi separados do núcleo principal: o de Azucaica, na beira dereita do río e que ten a súa orixe nunha antiga pedanía da cidade, dista uns 7 km do centro da cidade, mentres que o de Santa María de Benquerencia, situado practicamente enfronte do anterior na marxe esquerda do Texo, sitúa o seu centro a uns 8 km do da cidade.
Historia
O primeiro asentamento fixo que se coñece na cidade é unha serie de castros, sobre os que despois se levantou a cidade celtibérica amurallada, un dos máis importantes centros dos carpetanos. Un destes primeiros asentamentos sitúase no «Cerro del Bú», do que se obtiveron numerosos restos en escavacións realizadas, e que se poden observar no actual Museo de Santa Cruz, en Toledo.
No ano 192 a.C., e tras unha gran resistencia, Marco Fulvio Nobilior conquistou a cidade. Os romanos reconstruírona e denominárona Toletum, na provincia Cartaxinense. A cidade desenvolveu unha importante industria do ferro que a levou a cuñar moeda. A zona onde se asentaba a cidade sufriu un profundo proceso de romanización, como testemuñan os numerosos restos de vilas romanas, especialmente na ribeira do Texo. Os romanos deixaron numerosos vestixios na face toledá, entre eles un impoñente acueduto, destruído na súa totalidade actualmente.
Tras as primeiras incursións bárbaras reedificáronse a antigas murallas con obxectivos defensivos; a pesar diso no ano 411 foi conquistada polos alanos, quen foron á súa vez derrotados polos visigodos no ano 418. Unha vez vencido o seu rival Akhila, Atanaxildo estableceu a súa corte na cidade e, posteriormente, con Leovixildo, converteuse en capital do reino hispanogodo e en arcebispado, co que adquiriu grande importancia civil e relixiosa (como proban os Concilios de Toledo).
No ano 711 foi conquistada por Tariq e sometida ao dominio musulmán, perdendo a capitalidade (relación con lenda de A Cava). Os árabes chamárona Ṭulayṭulah (en árabe طليطلة).
O predominio de gran poboación mozárabe converteuna deseguida nun foco de continua preocupación para Córdoba. En 797 (segundo Claudio Sánchez Albornoz en 807), durante o emirato de Al-Hakam I, estoupou unha sublevación contra Córdoba. O emir enviou ao muladí oscense Amrús ben Yusuf (chamado Amorroz nas crónicas cristiás) para someter a cidade. Amrús decimou aos mulades locais mediante unha cruel artimaña. Trátase do suceso coñecido como a xornada do foxo. Amrús organizou un banquete no palacio do gobernador e invitou a comer aos mulades principais da cidade. Ás portas da residencia, fixo apostar uns verdugos e, a medida que ían chegando os invitados, cortábaselles o pescozo, guindando o cadáver a unha gabia (de aquí o nome con que é coñecido o episodio). Deste xeito, o emir conseguiu someter por un tempo o espírito submiso dos toledáns. Así e todo, estes volveron a rebelarse no 811 e no 829, despois da súa morte. dereita|miniatura|Panorámica de Toledo
Finalmente, Abd al-Rahman III esmagou a endémica rebelión da cidade en xullo de 932, tras un asedio de dous anos, someténdoa ao califato cordobés. Ao se desintegrar o califato (século XI), Toledo converteuse nun importante reino de taifa, que, non obstante, tivo que pagar parias aos reis de Castela para manter a súa independencia.
O 25 de maio de 1085, Afonso VI de Castela entra en Toledo, mediante un acordo previo co Taifa que a gobernaba. Mediante o acordo de capitulación, o rei castelán somete o reino garantindo aos poboadores musulmáns a seguridade das súas persoas e bens. O rei concedeu foros propios a cada unha das minorías existentes: mozárabes (Toledo era un importante centro mozárabe, con liturxia propia, a hispano-mozárabe, que aínda se conserva), musulmáns e xudeus, posteriormente refundidos por Afonso VII de Castela no Foro de 1118. Tras a conquista da cidade, sobreveu o período de maior esplendor de Toledo, dunha grande intensidade cultural, social e política. A Escola de Tradutores de Toledo, florecente durante os séculos XII e XIII, así as numerosas obras de arte civís e relixiosas, as cales deixaron unha importante pegada na cidade.
miniatura|dereita|Río Texo ao seu paso pola cidade de Toledo.
Tras a conquista, tolerouse a práctica relixiosa das comunidades xudía e musulmá, mais esta actitude tolerante non durou moito tempo. Os cristiáns construíron a nova catedral sobre a mesquita maior, que á súa vez se levantaba sobre a antiga catedral visigoda.
Durante a guerra civil castelá Toledo loitou ao lado de Pedro I e, tras sufrir un longo asedio, foi tomada en xaneiro de 1369. Ao longo de toda a Idade Media a cidade foi crecendo: no século XIV recibiu privilexio feiral, e no XV converteuse nun dos principais produtores paneiros casteláns, actividade que se sumou ás xa existentes de cuñaxe de moedas, fabricación de armas, industria sedeira etc. Nesta expansión participou de xeito activa a poboación xudía, ata a súa expulsión en 1492. Os Reis Católicos urbanizaron e engrandeceron a cidade, e na catedral toledá proclamouse a Xoana e Filipe o Fermoso como herdeiros da coroa castelá (1502).
Foi unha das primeiras cidades que se uniu á Guerra das Comunidades (1520), con dirixentes comuneiros como Lasso de Vega e Padilla. Trala derrota comuneira en Villalar, os comuneiros toledáns, dirixidos por María Pacheco, a viúva de Padilla, foron os que máis resistencia opuxeron aos designios de Carlos V, ata a súa rendición en 1522. Toledo converteuse nunha das capitais do imperio.
Posteriormente, coa decisión de trasladar a corte a Madrid, adoptada polo seu fillo Filipe II, no ano 1563, a cidade perdeu gran parte do seu peso político e social. O declive da industria téxtil acentuou a decadencia de Toledo, que segue á da propia historia de España.
A constitución da Real Compañía de Comercio e Fábricas, en 1748, no marco de renovacións borbónicas inspiradas pola Ilustración, trouxo un breve rexurdir da cidade, mais a mediados do século XVIII estaba novamente arruinada, e reducida a funcións simplemente administrativas.
Foi elixida capital da Comunidade Autónoma de Castela-A Mancha en 1981.
Demografía
Factores como o aumento do prezo da vivenda en Madrid e a mellora das comunicacións, que sitúan a Toledo a tan só trinta minutos da estación de Atocha de Madrid grazas ao tren de Alta Velocidade, provocaron un aumento da poboación toledana de algo máis dun 20% na última década.
Economía
250px|miniatura|Espadas e outras armas fabricadas en Toledo. A industria metalúrxica foi historicamente a base económica de Toledo, especialmente pola súa produción de aceiro. Conta cunha gran tradición na fabricación de espadas e coitelos e unha importante produción de follas de afeitar, instrumental sanitario e produtos eléctricos. Tamén destacaron as fábricas de xabóns, fariñas, vidro e cerámica. Na actualidade Toledo converteuse nunha cidade na que o sector terciario (servizos) domina a actividade econónomica, como se ve nos datos do Instituto de Estatística de Castela-A Mancha, en 2008 da distribución de afiliados á Seguridade Social por sectores de ocupación: 87,6% da poboación dedicada aos servizos, o 5,3% á construción, o 5,5% á industria e o 1,6% restante á agricultura e gandería.
Nos anos 60 do pasado século XX o Ministerio da Vivenda comeza a urbanización sobre a marxe esquerda do río Texo dunha zona, a uns 8 Km. cara ao leste do centro urbano, para a construción dun polígono industrial-residencial de desconxestionamento de Madrid, que hoxe se converteu na barrio de Santa María de Benquerencia; aínda que nun principio contou coa presenza dalgunhas grandes empresas (como a multinacional estadounidense ITT-Standard Eléctrica, logo comprada pola francesa Alcaltel), as sucesivas crises sufridas ao longo de todos estes anos fixeron desaparecer moitas das grandes empresas que no seu día se instalaron.
Estradas
Desde Toledo parte a N-400, que une esta cidade con Cuenca por Ocaña e Tarancón. Na actualidade está en proceso de transformación na futura A-40 Autovía de Castela-A Mancha, que unirá Ávila con Maqueda (onde enlaza coa Autovía de Estremadura), Toledo, Ocaña (onde se une á Autovía de Andalucía), Tarancón (onde conecta coa Autovía de Levante), Cuenca e Teruel.
O trazado desdobrado prolóngase ata 7 km ao sur de Toledo, en sentido Cidade Real, desde onde continúa como estrada convencional. Neste punto, na próximidad de Burguillos de Toledo, a A-42 enlaza coa Autovía dos Viñedos que chega ata Tomelloso.
miniatura|Estación de tren de Toledo. A comezos do século XXI foi construída, co obxectivo de desconxestionar os accesos de Madrid, a autoestrada de peaxe AP-41, que debría ser prolongada cara a Andalucía (Cidade Real e Xaén) como alternativa á A-4; este proxecto atópase conxelado como consecuencia da actual crise.
Outra vía da Rede de Estradas do Estado que parte de Toledo é a N-403, Toledo-Maqueda-Ávila-Adanero. Parte do trazado desta estrada verase substituído polo da xa citada Autovía de Castela A Mancha.
Ademais destas estradas, desde Toledo parten varias de categoría autonómica e provincial que unen a capital coas comarcas dos Montes de Toledo, La Jara ou A Mancha.
Transporte público
Tras moitos anos de proxectos e ideas, o 17 de maio de 2010 a Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha pon en marcha a área Supramunicipal de Transportes (ASTRA) de Toledo. Cun orzamento inicial de 620.000 euros conecta a capital cos municipios lindeiros (Nambroca, Burguillos, Mocejón, Bargas, Olías del Rey, Argés e Cobisa) mediante seis liñas de autobuses; búscase desconxestionar a cidade facendo que accedan a ela menos vehículos particulares.
Ferrocarril
Con diferentes altibaixos en canto a dotacións técnicas e servizos esta é a liña que prestou servizo ata principios do século XXI: o 2 de xullo de 2003 circula o último tren convencional entre ambas as capitais e comezan as obras do enlace de alta velocidade, LAV Madrid-Toledo, que entra en servizo o 16 de novembro de 2005, grazas ao cal o tempo de viaxe a Madrid reduciuse a 33 minutos.
Arte e cultura
miniatura|200 px|[[Sinagoga de Santa María la Blanca, ilustración da tolerancia relixiosa no pasado de Toledo]] A zona antiga atópase no cume dunha montaña e contén numerosas vistas históricas, incluíndo o Alcázar, a catedral e o Zocodover (o mercado central). Toledo foi coñecida pola súa tolerancia relixiosa durante o período en que formou parte de Al-Andalus e comunidades de xudeus, musulmáns e cristiáns convivían. Isto cambiou despois da reconquista, cando foron expulsados de España os musulmáns e xudeus que se negaron a converterse. Lembranza desa pasada tolerancia Toledo ten importantes monumentos relixiosos como a sinagoga de Santa María la Blanca, a sinagoga de El Tránsito e a mesquita de El Cristo de la Luz.
Toledo acolleu o pintor El Greco durante a última parte da súa vida, e é o tema de varias das súas pinturas máis sonadas, incluíndo O enterro do Conde de Orgaz, exhibido na igrexa de Santo Tomé.
Patrimonio
miniatura|Casa de [[El Greco.]] miniatura|A [[Sinagoga del Tránsito.]] miniatura|[[Puerta del Cambron.]]
A cidade histórica de Toledo foi declarada Conxunto histórico-artístico en 1940, posteriormente a Unesco concedeulle o título de Patrimonio da Humanidade en 1986.
Con motivo do Cuarto Centenario da publicación da primeira parte do Quixote (O enxeñoso fidalgo Don Quixote da Mancha), a Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha deseñou unha serie de rutas a través da rexión percorrendo os diversos puntos que cítanse na novela. É a coñecida como Ruta de Don Quixote e dous dos traxectos deseñados, tramos 1 e 8, teñen a súa orixe a cidade de Toledo: os que unen á cidade castelá coa Mancha e os Montes de Toledo aproveitando a ruta natural que atravesa os Cigarrales e encamíñase a Cobisa, Burguillos de Toledo e Nambroca onde toma o Camiño Real de Sevilla para pronto virar en dirección a Almonacid de Toledo e Mascaraque, penetrando nas súas inmediacións, preto de Mora, na Mancha.
Este tramo Mascaraque-Toledo da Ruta de Don Quixote foi recentemente incluído de modo oficial no Camiño de Santiago no seu ramal levantino con orixes en Cartaxena, Alacante e Valencia, polo que ambas rutas declaradas Itinerario Cultural Europeo comparten percorrido neste tramo.
Arquitectura contemporánea
A finais do século XX e principios do XXI, a cidade de Toledo ábrese ás novas tendencias arquitectónicas. A isto contribúen novas edificacións e proxectos deseñados por algúns dos máis importantes arquitectos a nivel internacional como Jean Nouvel e Álvaro Siza (ambos Premio Pritzker) ou outros nacionais como Burgos
Karen Armstrong
Karen Armstrong, nada en Wildmoor o 14 de novembro de 1944, é unha autora inglesa especialista en temas de relixión, en particular sobre o xudaísmo, o cristianismo e o islam. É coñecida polos seus libros sobre relixión comparada. A súa obra foi traducida a corenta e cinco linguas.
Traxectoria
En 1976 converteuse en profesora nun colexio feminino en Dulwich. Chegou a ser directora de departamento, mais debido ao seu absentismo (provocado polos problemas de saúde) foi convidada a abandonar a institución en 1981.