cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kepler (telescopio)
A duración prevista nun principio era de 3,5 anos; agardábase que a misión rematase a fins do 2012, mais foi ampliada posteriormente ata o 2016. A pretensión era descubrir varios planetas de tamaño similar á Terra orbitando derredor da súa estrela a unha distancia semellante a do noso planeta respecto do Sol. Non obstante, antes desta data, o satélite xa podía detectar planetas cun tamaño meirande á Terra ou que orbitasen máis cerca da súa estrela. Porén a existencia de ruído, máis do estimado inicialmente, fixo necesario que a misión se ampliase por máis tempo para poder cumprir os obxectivos. Prolongándose deste xeito a misión de 2012 ata o 30 de setembro de 2016.
Infortunadamente o satélite artificial avariouse ó ano seguinte. Para que o satélite operase de forma adecuada era necesario que como mínimo 3 dos 4 xiroscopios funcionasen correctamente, podendo deste xeito orientar a nave, mais o 15 de maio de 2013 avariouse un segundo xiroscopio. Durante os meses seguintes intentouse recuperar ao menos un deses dous xiroscopios estragados, pero finalmente o 15 de agosto a NASA anunciou que desistía no intento de reparar algún dos xiroscopios e que considerarían novos obxectivos que se puidesen levar a cabo nas condicións actuais do telescopio.
Mentres a sonda Kepler estivo operativa atopáronse un total de 2.740 posibles candidatos a exoplaneta; xa se confirmaron 114 planetas en 69 sistemas estelares diferentes. En xaneiro de 2013 os astrónomos do Centro Harvard-Smithsonian para Astrofísica (CfA) acudiron ós datos obtidos pola sonda Kepler para estimar en "ao menos 17 mil millóns de exoplanetas do tamaño da Terra" que existirían na Vía Láctea.
En maio de 2014 a NASA acorda a ampliación dos obxectivos da misión espacial Kepler, co visto e prace dos seus expertos, para estender a observación cara a outras partes do universo, orientado cara o descubrimento de novos planetas extrasolres amais a observación de cúmulos estelares, de estrelas xoves e vellas, galaxias activas e supernovas que se situen no plano da elíptica terrestre. Ata o momento estaba apuntando continuamente cara a constelación do Cisne.
Características
miniatura|esquerda|Telescopio espacial Kepler. A sonda espacial ten unhas dimensións de 4,7 m de alto, 2,7 m de diámetro e cun peso de 1.039 kg, sen ter en conta os algo máis de 10 kg de hidracina utilizada como propelente. O telescopio, montado nunha estrutura hexagonal de aluminio, posúe unha área de 10 m2 de paneis fotovoltaicos que subministran 1 kw de enerxía eléctrica á nave. A duración estimada da misión era de 3 anos e medio, podendo ser ampliada ata os 6 anos. O custo da operación foi estimado en 600 millóns de dólares ($) e nela traballan 200 científicos.
O satélite foi construído polas empresa LAST e Ball Aerospace & Technologies Corp., que tamén serían as encargadas de controlar a nave dende o centro de investigación da Universidade de Colorado (Estados Unidos). O telescopio esta preparado para analizar parcialmente a información do sensor, recompilada cada 30 segundos, enviando unicamente a información relevante cara a estación de procesamento na Terra; doutro xeito non habería suficiente ancho de banda para transmitir toda a información. Na análise dos datos traballa un equipo de 28 persoas axudados por observacións externas efectuadas polos telescopios Hubble e Spitzer. miniatura|dereita|Órbita do satélite arredor do Sol. O lanzamento foi posposto en dúas ocasións, por recortes de presuposto. Durante este proceso substituíuse o sistema xiratorio da antena direccional por outro fixo na estrutura, máis económico. Como consecuencia o satélite perdería capacidade de exploración equivalente a un día por mes.
Malia ser a sonda Kepler un satélite, pois orbita ao redor dun obxecto celeste, non é un satélite artificial da Terra se non que orbita derredor do Sol, nunha órbita elíptica de 372 días a unha distancia do "astro rei" similar á da Terra. Con esta órbita conséguese transmitir os datos cara a Terra evitando a interferencia que puidesen producir diversos corpos celestes sobre a lente. A sonda conta amais con oito propulsores que lle permiten manobrar para cambiar a orientación cando sexa necesario.
Misión
Segundo a propia NASA, "a misión Kepler é a primeira no mundo coa capacidade de detectar realmente planetas análogos á Terra, orbitando estrelas semellantes ó noso Sol, na zona de habitabilidade".
O obxectivo da nave é observar simultaneamente unhas 150.000 estrelas analizando o seu brillo cada 30 minutos para poder detectar o transito de planetas. Empregando para este fin un fotómetro sensible do tipo Schmidt de 0,98 m de apertura e un espello primario de 1,4 m. A súa cámara CCD ofrece unha resolución de 95 millóns de píxeles, a máis potente lanzada ó espazo ata esa data.
A través deste telescopio agardase poder ampliar notablemente o número de planetas extrasolares descubertos ( ata a data do lanzamento era de 337), de tal xeito que ó finalizar a misión se poida dispor dunha estimación máis fiable do número de planetas que existen na nosa galaxia. Este dato é relevante para poder dilucidar se estamos sos no universo.
A misión estadounidense Kepler é o equivalente á misión europea COROT, que lanzou outro satélite semellante, aínda que menos potente, a finais do mes de decembro de 2006. A principal diferenza entre ámbalas dúas misións é que a maior resolución dos instrumentos de Kepler permitirá descubrir planetas moito máis pequenos, de tamaño similar á Terra.
Ampliación da misión Kepler; misión K2
O telescopio espacial Kepler, a finais do ano 2013, a pesar de ter avariado o dispositivo esencial para apuntar con precisión e levar un ano inoperante, aínda se pode empregar para facer observacións astronómicas. A NASA aprobou unha segunda misión Kepler, denominada K2, para continuar na busca de planetas extrasolares amais estender o seu ámbito de traballo a outras areas de investigación astrofísica, coma cúmulos estelares, estrelas xoves e vellas, galaxias activas e supernovas. Mais tendo en conta que o campo de observación cambia, centrándose a partir de agora en rexións estelares da elíptica, e dicir, no plano imaxinario da orbita terrestre arredor do sol; ata o momento estaba apuntando continuamente cara a constelación do Cisne. A área de observación ven determinada polas limitacións actuais do telescopio. A misión K2 ou Second Light foi aprovada o 16 de maio de 2014 tralo informe favorable dos expertos nas misións operativas da NASA.
Catálogo de entrada Kepler
O "catalogo de entrada da Kepler" ou "Kepler Input Catalog" (KIC) é unha base de datos de busca pública de aproximadamente 13,2 millóns de obxectos en estudo proporcionada pola misión Kepler.
Sensibilidade
Calcúlase que se un planeta do tamaño da Terra cruza diante dunha estrela semellante ó Sol a variación de luminosidade da estrela sería de tan só 84 partes por millón. O fotómetro da Kepler é capaz de detectar variacións de 20 partes por millón. Se ó longo de tres anos e medio de misión a sonda capta polo menos tres pequenas flutuacións na mesma estrela, comprobándose que aparecen a intervalos regulares, pódese inferir que existe orbitando arredor desa estrela un planeta. miniatura|280px|esquerda|Situación do sistema solar na [[Vía Láctea. Alcance da Kepler.]] Considerando a probabilidade de que un planeta efectúe un transito visible dende a nosa posición (e dicir, que orbite no mesmo plano que forma a estrela co noso sistema solar), estimase que a sonda atopará a 1 de cada 217 planetas similares á Terra que se encontren en aproximadamente unhas 150.000 estrelas analizadas. En conclusión que se tódalas estrelas tivesen un planeta similar á Terra a sonda atoparía uns 465 exoplanetas. Extrapolando este dato ós resultados que se obteñan será posible estimar o número de planetas semellantes á Terra que hai na galaxia (amais dos planetas máis grandes).
Acrophoca
Acrophoca longirostris é unha especie extinta de pinnípedes cuxos fósiles foron descubertos no Perú e Chile. Crese que era o antepasado da moderna foca leopardo.
Kepler (telescopio)
Sensibilidade
Baseándose nos coñecementos actuais, as previsións calculan que a sonda debería encontrar ao redor de 50 planetas cun tamaño equiparable ó da Terra.
Acrophoca
Os seus fósiles foron atopados xunto ós de Thalassocnus e cetáceos como Odobenocetops, así como animais modernos como golfiños, mascatos e cormoráns.
Kepler (telescopio)
Sensibilidade
As estrelas analizadas están situadas entre as constelacións do Cisne e de Lira, estando na meirande parte (o 99%) a unha distancia de 600 anos luz. Por outra banda, a sonda non é capaz de discernir planetas situados a máis de 3.000 anos luz, pois a súa luz é demasiado lene.
Acrophoca
Descrición
miniatura|esquerda|Recreación. Acrophoca roldaba os 1,5m de longo, e non estaba tan ben adaptado para nadar como os seus descendentes, con aletas menos desenvolvidas e un pescozo menos aerodinámico. Isto podería indicar que pasaba gran parte do seu tempo preto da costa indicate. A súa dieta consistía probablemente en peixes.
Kepler (telescopio)
Logros
miniatura|dereita|260px|Flutuación producida sobre unha estrela polo transito dun planeta. O primeiro éxito da sonda espacial Kepler consisteu na obtención de detalles sobre a atmosfera dun planeta análogo a Xúpiter pero máis próximo a súa estrela e por tanto máis quente. Estamos a falar do planeta denominado HAT-P-7b, que orbita arredor da estrela HAT-P-7, na constelación do Cisne, a mil anos luz de distancia e que ten unha temperatura de aproximadamente 2.377 °C. O planeta HAT-P-7b xa se coñecía previamente antes de que o telescopio Kepler pousara a súa lente nel, porén as medicións feitas polo sonda revelaron pequenas variacións na súa luz causada polas fases cambiantes do exoplaneta, parecidas as da Lúa. A pesar de que se trata da medición máis precisa obtida xamais para esta estrela, Kepler será aínda máis preciso despois de que remate o desenvolvemento do software para a análise de datos da misión.
O 4 de febreiro de 2010 os científicos que controlan Kepler anunciaron que descubriran 5 novos planetas extrasolares; catro do tipo Xúpiter quente e un do tamaño aproximado de Neptuno (do tipo planetas Neptuno). Debido ó sistema de detección empregado, que require de sucesivos tránsitos, será necesario agardar á finalización da misión para obter descubrimentos relevantes. Malia todo, un equipo que traballa con Kepler anunciou xa cen candidatos potenciais á espera de ser verificados. Esta cifra incrementouse ata os 706 en xuño de 2010, dos cales 400 son candidatos prometedores. Nunha conferencia celebrada ese mesmo mes, Dimitar Sasselov, investigador do proxecto, anunciou que polo menos 60 dos exoplanetas detectados ata o momento terían un tamaño similar ó terrestre (o dobre de tamaño ou menos). miniatura|370px|Comparativa entre o tránsito dun planeta analogo a Xúpiter (esquerda) e doutro similar á Terra (dereita) sobre unha estrela do tamaño do Sol. En decembro de 2011, a NASA anunciou que o número de candidatos detectados ata esa data ascendía ós 2.326. Destes, 207 terían un tamaño parecido á Terra aínda que só un, o Kepler-22b estaba confirmado.
En xaneiro de 2012, científicos da NASA anunciaron que o satélite Kepler encontrara tres planetas diminutos, que non foran detectados ata entón, orbitando derredor dunha estrela. Os planetas foron denominados como KOI-961 e constatouse que o máis pequeno dos dous tiña o tamaño de Marte. John Johnson, líder do equipo de investigación do Instituto de Ciencia Exoplanetaria da NASA, constatou que se trataba do sistema solar máis pequeno atopado ata entón.
Xordeira
A xordeira é a dificultade ou imposibilidade de usar o sentido do oído, por mor dunha perda da capacidade auditiva parcial (hipoacusia) ou total (cofose), e unilateral ou bilateral. Polo tanto, unha persoa xorda é incapaz ou ten problemas para escoitar. Este pode ser un trazo herdado ou consecuencia dunha doenza, traumatismo, exposición a longo prazo ao ruído, ou do consumo de medicamentos agresivos para o nervio auditivo.
Tipoloxía
Unha primeira clasificación é respecto á gravidade da xordeira. A xordeira parcial ten lugar cando a persoa ten unha leve capacidade auditiva e vese obrigado a usar un aparello auditivo para que esta mellore. A xordeira total ou completa é aquela que impide a unha persoa escoitar en absoluto.
Existen outros criterios á hora de clasificar as diferentes tipoloxías de perda auditiva ou xordeira: segundo a localización da lesión, segundo o grao de perda auditiva, segundo as causas, ou segundo a idade do comezo da xordeira.
Perda auditiva condutiva ou de transmisión
É causada por enfermidades ou obstrccións no oído exterior o medio (as vías de condución a través das cales o son chega ao oído interior). Adoita afectar a todas as frecuencias do oído de xeito uniforme, aínda que non resulten perdas severas. Unha persoa cunha perda da capacidade auditiva condutiva ben pode usar audífonos ou ben pode recibir axuda médica ou intervencións cirúrxicas.
Perda auditiva sensorial, neurosensorial ou de percepción
Dáse cando están danadas as células capilares do oído interno ou os nervios que o abastecen. Esta perda auditiva pode abarcar desde perdas leves a profundas. Decote afecta á habilidade da persoa para escoitar certas frecuencias máis ca outras, de modo que escoita de forma distorsionada o son, aínda que use un audífono amplificador. Non obstante, na actualidade as grandes prestacións tecnolóxicas dos audífonos dixitais son capaces de amplificar só as frecuencias deficientes, distorsionando inversamente a onda para que a persoa xorda perciba o son da forma máis parecida posible como sucedería cunha persoa oínte.
Perda auditiva mixta
Refírese aos casos en que existen aspectos de perdas condutiva e sensoriais, de modo que existen problemas tanto no oído externo ou medio como no interno. Este tipo de perda tamén pode deberse a danos no núcleo do sistema nervioso central, xa sexa nas vías ao cerebro ou no mesmo cerebro. É importante ter coidado con todo tipo de golpes fortes na zona auditiva, xa que son os principais causantes deste tipo de xordeira.
Perda auditiva central
Esta tipoloxía refírese á acontecida por mor de lesións nos centros auditivos do cerebro.
Grao da perda
Considérase que existe unha audición normal cando unha persoa escoita por baixo dos 20 dB. Unha discapacidade auditiva leve estaría ao escoitar entre os 20 e 40 dB. Discapacidade auditiva media cun límite auditivo entre 40 e 70 dB. Discapacidade auditiva severa entre 70 e 90 dB. A perda profunda é cun límite superior a 90 dB.
Consecuencias sociais
Se a xordeira é especialmente aguda, pode afectar considerablemente no modo en que a persoa xorda se relaciona co seu contorno humano, ao atoparse cunha seria limitación na súa capacidade de atopar unha vía de comunicación pola canle auditiva, isto é, coa linguaxe oral. Porén, o modo en que se entenden as consecuencias desa incapacidade pode variar considerablemente, de modo que hai dúas perspectivas fundamentais acerca do modo de entender a xordeira.
En Galiza existen sete asociacións de persoas xordas, confederadas na Federación de Asociacións de Persoas Xordas de Galicia.
Antropoloxía social da xordeira
A partir dos estudos de William C. Stokoe cara a 1960, existe unha tendencia na comunidade científica que aborda a xordeira desde un punto de vista antropolóxico. Un colectivo de persoas xordas que se comunican entre si por medio dunha lingua de sinais pode ser considerado unha comunidade lingüística minoritaria, cunha cultura propia. A literatura especializada fai moitas veces a distinción entre Xordeira (con letra capital), para referirse á antropolóxica, e xordeira para a definida clinicamente.
Dependendo dos casos, unha persoa xorda normalmente pode desenvolver unha idiosincrasia coas persoas que se comunican pola canle visual, isto é, coa linguaxe de sinais (LS), considerándose coma unha colectividade cultural e social propia diferenciada, normalmente coa definición de Comunidade Xorda. O vencello social entre as persoas xordas signantes adoita ser moi forte, debido sobre todo ao illamento social con respecto aos oíntes, provocado polo escaso coñecemento da súa problemática común, ou estilo de vida, así como a escasa relación social por motivos de entendemento lingüístico ou tamén por ideas preconcibidas que as persoas teñen acerca das persoas xordas e que poden ir cambiando mediante a completa interacción dentro da súa cultura.
De feito, nesta colectividade defínense a si mesmos como persoas xordas signantes, e adoitan clasificar o seu contorno social entre oíntes (persoas sen xordeira, incluídas as oíntes signantes se coñecen a LS), e o resto de persoas xordas que, dependendo do país, poden formar parte tamén da Comunidade Xorda. Entre as persoas xordas, amaiss, os xordos signantes distínguense das persoas xordas oralistas, isto é, quen non utiliza habitualmente unha LS ou usa unha comunicación bimodal (léxico dunha LS con estrutura gramatical dunha lingua oral). Por último, están as persoas xordas implantadas, que levan un implante coclear en vez dun audífono, e que poden ser signantes ou oralistas.
Esta última definición, a de xordomudez, por outra parte, é considerada pexorativa polas persoas xordas signantes, pois consideran que "falan" (por canle visual, en LS). Así mesmo, consideran que un alto analfabetismo da lingua oral entre as persoas xordas non ten ningunha relación coa mudez, senón a un fracaso do método oralista no sistema educativo na súa infancia e mocidade. De feito, chamar "xordomudo" a unha persoa xorda por non falar en lingua oral correctamente, sería similar a chamar "manco" a unha persoa por non escribir coa grafía correcta, ou "cego e manco" por non saber ler e escribir. Por último, no sentido estrito, a "xordomudez" só sería aplicable a aqueles que padezan xordeira e, amais, son incapaces de xerar sons humanos pola ausencia ou o dano das cordas vocais, sendo aspectos independentes entre si.
Lingua de signos
A linguaxe de signos transmítese a través de comunicación manual e corporal en lugar da transmisión acústica. Isto pode implicar combinar formas da man, orientación e movemento das mans, brazos ou expresións do corpo e faciais para expresar con fluidez os pensamentos da persoa.
Non hai un só "idioma de signos". Nas comunidades de xordos esta lingua desenvólvese. Aínda que empregan o espazo para a gramática dun xeito que as linguas orais non o fan, as linguas de signos presentan as mesmas propiedades lingüísticas e usan as mesmas facultades da linguaxe que as linguas orais. Centos de linguas de signos están en uso en todo o mundo e úsanse nos núcleos da cultura xorda local. Algunhas linguas de signos obtiveron algún tipo de recoñecemento legal, mentres que outras non teñen ningún status. As linguas de signos para persoas xordas non están baseadas nas linguas faladas na rexión e a miúdo teñen unha sintaxe moi diferente, en parte pero non completamente, debido á súa capacidade para empregar relacións espaciais para expresar aspectos do significado.
O abade Charles-Michel de l'Épée foi o primeiro en abrir unha escola para xordos. L'Épée ensinoulle aos nenos a lingua de signos francesa e comezou a crear moitas escolas para xordos en Europa. Thomas Gallaudet viaxou a Inglaterra para iniciar unha escola para xordos. A súa inspiración foi unha rapaza de nove anos que vivía xunto á súa casa. Cando viu conquistar as súas loitas, Gallaudet quixo ensinar e ver a outros nenos conquistar as súas propias discapacidades. Gallaudet foi testemuña das habilidades docentes para xordos de Roch-Ambroise Cucurron Sicard, Jean Massieu e Laurent Clerc, profesores de educación infantil para xordos na época. Despois da demostración, Gallaudet estudou cos mestres franceses e perfeccionou as súas habilidades docentes. Despois de aprender, Gallaudet e Clerc viaxaron aos Estados Unidos e abriron a primeira escola para xordos en Hartford, Connecticut. A Lingua de signos americana, ou ASL, comezou a evolucionar principalmente desde o francés e outras influencias externas.
Epidemioloxía
{{legend|#b3b3b3|sen datos}} {{legend|#ffff65|<250}} {{legend|#fff200|250–295}} {{legend|#ffdc00|295–340}} {{legend|#ffc600|340–385}} {{legend|#ffb000|385–430}} {{legend|#ff9a00|430–475}}
{{legend|#ff8400|475–520}} {{legend|#ff6e00|520–565}} {{legend|#ff5800|565–610}} {{legend|#ff4200|610–655}} {{legend|#ff2c00|655–700}} {{legend|#cb0000|>700}} ]]
A perda auditiva aumenta coa idade. Entre os 20 e os 35 anos, as taxas de perda auditiva son do 3%, mentres que entre os 44 e os 55 anos son do 11% e nos de 65 a 85 anos do 43%.
Un informe de 2017 da Organización Mundial da Saúde estimaba os custos da perda auditiva non admitida e a rentabilidade das intervencións, para o sector sanitario, para o sector educativo e como amplos custos para a sociedade. A nivel mundial, o custe anual da perda auditiva sen atender estimouse entre os 750 e os 790 miles de millóns de dólares internacionais.
A audición nos Estados Unidos é unha das medidas para os resultados de saúde do National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES), un programa de enquisas de investigación realizado polo Centro Nacional de Estatísticas Sanitarias. Examina o estado de saúde e de nutrición dos adultos e nenos dos Estados Unidos. Os datos dos Estados Unidos en 2011-2012 descubriron que as taxas de perda auditiva diminuíron entre os adultos de 20 a 69 anos, en comparación cos resultados dun período de tempo anterior (1999-2004). Tamén descubriu que a perda auditiva dos adultos está asociada ao aumento da idade, sexo, raza/etnia, nivel educativo e exposición ao ruído. Case un de cada catro adultos tivo resultados audiométricos que suxerían unha perda auditiva inducida polo ruído. Case un de cada catro adultos que informou dunha audición excelente ou boa tivo un patrón similar (5,5% en ambos os dous lados e 18% nun lado). Entre as persoas que informaron da exposición a ruídos fortes no traballo, case un terzo tivo eses cambios.
Investigación
Investigacións publicadas en 2012, conseguiron o crecemento das células do nervio coclear obtendo unha audición mellorada en Jerbus, co uso de células nai. Así, tamén en 2013, publicouse que o novo crecemento de células ciliadas en ratos adultos cunha intervención farmacolóxica ten como resultado unha mellora auditiva. A Hearing Health Foundation (Fundación para a Cura Auditiva) dos Estados Unidos emprendeu un ambicioso proxecto chamado Hearing Restoration Project (Proxecto de Restauración da Audición). Hai tamén accións sobre a perda auditiva no Reino Unido como obxectivo para restablecer a audición.
Ademais de estudos que buscan mellorar a audición, como os enumerados anteriormente, tamén se realizaron estudos de investigación sobre xordos co fin de comprender máis sobre a xordeira. Pijil e Shwarz (2005) realizaron o seu estudo sobre os xordos que perderon a audición despois do nacemento e, polo tanto, usaron implantes cocleares para oír. Descubriron máis evidencias para a codificación de velocidades de tonalidade, un sistema que codifica a información para frecuencias pola velocidade que disparan as neuronas no sistema auditivo, especialmente para frecuencias máis baixas, xa que están codificadas polas frecuencias que as neuronas disparan na membrana basilar dun xeito sincrónico. Os seus resultados demostraron que os suxeitos podían identificar diferentes tons determinados que eran proporcionais á frecuencia estimulada por un só eléctrodo. As frecuencias máis baixas detectáronse cando a membrana basilar foi estimulada, proporcionando aínda máis probas para a codificación de velocidades.
Sobradelo, Loño, Vila de Cruces
Sobradelo é un lugar da parroquia de Loño, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 38 habitantes (17 homes e 21 mulleres), o que supón unha diminución de 11 habitantes con respecto ao ano 2000.
Carba
Carba pode referirse a:
Portos de Galicia
miniatura|Logo. Portos de Galicia é un ente público adscrito á Consellería do Mar que administra os portos dependentes da Xunta de Galicia.
Comezou as súas actividades en 1996 e xestiona, conserva e explota o desenvolvemento dos 122 portos e instalacións portuarias de Galicia, nos que se desenvolven actividades pesqueiras, marisqueiras, comerciais e náutico-deportivas. A presidente do consello de administración de Portos de Galicia é Susana Lenguas Gil.
Portos xestionados
Portos de Galicia xestiona todos os portos galegos que dependen da Xunta de Galicia. Son todos agás os seis portos de interese xeral que son xestionados polas súas respectivas autoridades portuarias: Ferrol-San Cibrao, A Coruña, Vilagarcía, Marín e Vigo.
Os 122 portos e instalacións portuarias xestionados por Portos de Galicia son:
Centro Arqueolóxico do Barbanza
O Centro Arqueolóxico do Barbanza é un centro de interpretación da prehistoria da Península do Barbanza. Foi creado en 2002, e está situado no istmo de Punta Neixón, en Nine (Cespón, Boiro), a carón dos castros grande e pequeno de Neixón.
No seu interior, que está estruturado en tres andares, móstranse reproducións das principais evidencias das ocupacións prehistóricas que transformaron a paisaxe desde o Neolítico até a Idade de Ferro: unha vivenda castrexa, petróglifos e copias dalgúns dos restos atopados durante as escavacións. Tamén organiza conferencias, proxeccións e rotas arqueolóxicas, históricas, ambientais e etnográficas.
Madeleine Martin
Madeleine Elizabeth Martin (n. 1993) é unha actriz estadounidense de dobraxe, teatro e televisión. é coñecida por interpretar o papel de Becca Moody na serie de televisión Californication. Interveu tamén en serie como Law & Order en varios episodios.
Collateral
Collateral é un filme estadounidense de 2004, dirixido por Michael Mann e escrito por Stuart Beattie, aínda que foi logo reescrito por Michael Mann e Frank Darabont. Entre os actores destacan Tom Cruise e Jamie Foxx nos papeis principais. A Jamie Foxx o filme deulle unha candidatura ao Oscar ó mellor actor secundario.
Sinopse
A película transcorre nos Ánxeles, e trata sobre un taxista (Jamie Foxx) que é tomado como refén por Vincent (Tom Cruise), un asasino a soldo que está traballando esa noite nos Ánxeles.
Luís Cancela Vecino
Luís Cancela Vecino, nado en Vilanova de Santiso (Malpica de Bergantiños) en 1947 e finado en Carballo o 17 de maio de 2022, foi un mestre e político galego do BNG.
Traxectoria
Foi o menor de sete irmáns. Aos 10 anos enviárono ao Seminario Menor de Santiago de Compostela. Despois pasou ao Seminario Maior onde rematou os estudos de Teoloxía. Deixou o Seminario e fixo a carreira de Historia. Profesor do IES Monte Neme de Carballo, do que tamén foi director. Nas primeiras eleccións democráticas encabezou a candidatura de Unidade Galega á alcaldía de Malpica de Bergantiños, obtivo maioría absoluta e foi elixido alcalde. Nas municipais de 1983 presentouse como cabeza de lista polo BNG e volveu ser elixido alcalde por maioría absoluta, ó igual que nas municipais de 1987. Nas municipais de 1991 revalidou a alcaldía sen maioría absouta. En xullo dese último ano cando presentou a dimisión. Foi substituído de xeito provisional por Ricardo Seixo Fernández. Foi condenado por prevaricación pola Audiencia Provincial en 2001 a sete anos de inhabilitación especial por un delito de prevaricación.
Bousés, Bousés, Oímbra
Bousés é un lugar da parroquia de Bousés no concello ourensán de Oímbra, na comarca de Verín. Segundo o IGE, en 2013 tiña 195 habitantes (104 homes e 91 mulleres).
Loa, Utah
Loa é unha pequena cidade do condado de Wayne, do que é a súa capital, no estado de Utah, Estados Unidos.
Xeografía
Situada a 2 153 msnm, ocupa unha superficie de 2,46 km².
No ano 2019 contaba con 575 habitantes, polo que a súa densidade de poboación, nese ano, era de 233,72 hab./km².
Loa ten un clima frío semiárido (Köppen BSk).
Historia
Unha oficina de correos chamada Loa está en funcionamento desde 1879. A cidade recibiu o nome en recordo de Mauna Loa, volcán de Hawai, que lle deu un misioneiro mormón que regresara dese lugar.
Vilariño Frío
O topónimo Vilariño Frío pódese referir a:
Chía
miniatura|225px|dereita|Chía (Salvia hispanica). miniatura|225px|dereita|Flor. A chía (Salvia hispanica) é unha planta herbácea da familia das lamiáceas (coma o liño e a sarxa), nativa de Guatemala e das rexións central e austral mexicanas (e Colombia ), coñecida polos seus grans nutritivos: as sementes de chía. Hai evidencia de que os aztecas cultivaban o vexetal en tempos precolombianos presente no Códice Mendoza, datado do século XVI, documento no cal tamén se mencionaba a súa relevancia agrícola na época.
Máis coñecida pola súa semente, que se comercializa directamente, moída ou en forma de aceite, a chía tamén ten follas que poden ser aproveitadas para infusións. É rica en minerais, aminoácidos esenciais e omega 3. Saliéntase frecuentemente o seu potencial para previr doenzas cardiovasculares, diabetes e até tumores, alén de axudar na perda de peso.
Etimoloxía
A palabra chía deriva da palabra do náhuatl chian, que significa "oleoso, aceitoso". Disque o estado mexicano de Chiapas podería ter a orixe do seu nome tamén a partir da lingua náuatle, que significa "auga de chía" ou "río de chía".
Zaida de Sevilla
thumb|200px|[[Afonso VI de León|Afonso VI o Bravo, rei de Galicia, León e Castela. Tumbo A. Arquivo da Catedral de Santiago de Compostela.]] Zaida de Sevilla ou, simplemente, Zaida (en زائدة), nada contra 1063 e finada en 1107, foi unha princesa musulmá de Al-Andalus, nora de al-Mu'tamid.
Foi concubina de Afonso VI, con quen tivo ao infante Sancho Afónsez, morto sendo moi novo na batalla de Uclés (1108).
Chía
Semente de chía
A semente da chía posúe formato oval e "diámetro" de aproximadamente 2 mm. É visibelmente a principal parte da planta nos ámbitos comercial e gastronómico.
Características nutricionais
A semente da chía é, ás veces, considerada un alimento funcional dadas as súas características compositivas. O seu efecto mucilaxinoso (o de absorber e reter unha cantidade significativa de auga, como un emulsificante), debido á alta concentración de fibras, fai da chía interesante para quen busca enmagrecer, posto que pode intensificar a sensación de saciedade.
A importancia nutricional da semente de chía óllase na seguinte lista:
Zaida de Sevilla
Orixes
No Cronicón de Cardeña dise que era sobriña de d'Auenalfage, personaxe ao que Menéndez Pidal, en La España del Cid, identifica con Alhayib, rei das taifas de Lleida e de Dénia (1081-1090).
Chía
Aplicación culinaria
A semente de chía, cando se utiliza de maneira integral, pode ter diversos usos culinarios. Úsase coma emulsificante, tornando os líquidos máis próximos dun xel; tamén liga as masas.
Zaida de Sevilla
A toma de Toledo
Afonso VI (1040-1109) toma en 1085 Toledo, alarmando aos andalusíes que ven perigar o seu futuro, forzándoos a tomar a decisión, non sen grandes reparos, de chamar en auxilio a uns curtidos guerreiros, nómades bérberes —sobre todo lamtunas— do outro lado do estreito e coñecidos como almorábides.
Chía
Aplicación culinaria
Receitas que poden incluír a semente de chía son os pudins, pans, tortas, quiches, mousses, cremas, patés, rissottos, ensaladas de froitas, zumes etc.
Zaida de Sevilla
A toma de Toledo
O rei sevillano al-Mutamid pídelles axuda nestes termos:
A chegada dos almorábides
O caudillo almorábide Yusuf, sultán de Marrocos, cruzou cinco veces o estreito de Xibraltar. A primeira vez derrotou a Afonso VI en Sagrajas (1086), na segunda tivo lugar o cerco do castelo de Aledo (1088), na tercera vinda (1090) trouxo a firme decisión de destituír a todos os reis de taifas e proclamarse emir de toda al-Ándalus. Caeron Málaga, Granada e outras cidades e, vendo o xiro que tomaban os acontecementos, o rei al-Mu'tamid pediulle ao seu fillo al-Ma'mun, a quen deixara ao cargo do goberno de Córdoba, que mantivese a todo transo a posición da cidade, pois sería impensábel que tras a caída desta fortaleza puidera manter a de Sevilla.
Os almorábides acercáronse a Córdoba e al-Ma'mun, prevendo un fatal desenlace, puxo a salvo á súa esposa, Zaida, e aos seus fillos, enviándoos con setenta cabaleiros, familiares incluídos, ao castelo de Almodóvar del Río, que anteriormente fortificara e abastecera.
A dispersión dos barrios cordobeses e a connivencia dos seus moradores cos almorábides influíron decisivamente para que o 26 de marzo de 1091 caera a capital, segundo o conta Abbad na súa crónica (T. I, pp. 54–55):
No verán de 1091 Afonso VI de León, que recibía as parias da taifa de Sevilla, intentou cumprir coas súas obrigas de protector enviando, ao mando de Álvar Fáñez, un exército de socorro a Almodóvar del Río. Tras unha dura batalla a campo aberto contra os almorábides na que ambas as partes sufriron numerosas baixas, o enviado de Afonso VI foi derrotado, pero Zaida foi acollida no exército cristián, e chegou á corte de Afonso VI en Toledo, con quen casou, segundo contan algúns historiadores, tras se converter ao cristianismo e adoptar o nome de Isabel.
Nacemento de Sancho
Moito se ten debatido sobre o nacemento do infante Sancho, pois as crónicas son contraditorias. O máis probábel é que nacera no segundo semestre de 1093 ou no primeiro de 1094.
O rei castelán era de idade madura e, tras cinco matrimonios e dous concubinatos, nom tivera ningún fillo varón que o sucedera. Desde o mesmo momento en que naceu Sancho Afónsez, o rei recoñeceuno como o seu directo descendente chamado a gobernar os reinos de León, Castela e Galicia (co condado Portucalense) e o resto dos condados. No quirógrafo da moeda dase a noticia de que o seu pai o nomeara en 1107 gobernador de Toledo.
Non queda claro nas fontes se Zaida chegou a casar con Afonso ou non. Na crónica De rebus Hispaniae, do arcebispo de Toledo Rodrigo Jiménez de Rada, cóntase entre as esposas de Afonso VI. Pero a Crónica najerense e o Chronicon mundi indican que Zaida foi concubina e non esposa do rei. Outras fontes din que Zaida se acomodou na corte leonesa, renunciou ao islam, e bautizose en Burgos adptando o nome de Isabel. Non só conservou todos os seus costumes, senón que os difundiu, e introduciu novos e frescos aires culturais da sociedade musulmá. O arabista González Palencia escribe na súa Historia de la España Musulmana que a corte de Afonso VI, casado con Zaida (sic), parecía unha corte musulmá: «sabios e literatos muslims andaban ao lado do rei, a moeda acuñábase en tipos semellantes aos árabes, os cristiáns vestían a usanza mora e até os clérigos mozárabes de Toledo falaban familiarmente o árabe e coñecían moi pouco o latín, a xulgar polas anotacións marxinais de moitos dos seus breviarios».
Descendencia
Froito da súa relación con Afonso VI o Bravo, rei de Galicia, León e Castela, naceron tres fillos:
Sepultura de Zaida
O rei Afonso VI quixo que os restos mortais de Zaida descansaran no mesmo lugar que destinara para el mesmo, as súas esposas e os seus fillos e, por iso, certas fontes sinalan que Zaida foi sepultada no Mosteuro de San Bieito de Sahagún, exactamente no coro baixo, antes de chegar ao atril. Quadrado, en Recuerdos y bellezas de España, di que en "Sahagún descansa en túmulo alto o rei e debaixo dunha sinxela lápida Isabel e o mozo Sancho, seu fillo". Na lápida que cubría os restos de Zaida aparecía esculpida a seguinte inscrición latina:
Porén, no Panteón de Reis de San Isidoro de León consérvase unha lápida, cuxo epitafio di así:
O sepulcro que contiña os restos de Afonso VI foi destruído en 1810, durante o incendio que sufriu o Mostiero de San Bieito. Os restos mortais do rei e os de varias das súas esposas, entre eles os de Zaida, foron recollidos e conservados na cámara abacial até o ano 1821, en que foron expulsados os relixiosos do mosteiro, sendo entón depositados polo abade Ramón Alegrías nunha caixa que foi colocada no muro meridional da capela do Crucifixo, até que, en xaneiro de 1835, os restos foron recollidos de novo e introducidos noutra caixa, e foron levados ao arquivo, onde se achaban neses momentos os despoxos das esposas do soberano. O propósito era colocar todos os restos reais nun novo santuario que se estaba construíndo daquela. Porén, cando o Mosteiro de San Bieito foi desamortizado en 1835, os relixiosos entregaron as dúas caixas cos restos reais a un parente dun dos relixiosos, que as ocultou até que no ano 1902 foron achadas polo catedrático do Instituto de Zamora Rodrigo Fernández Núñez.
Na actualidade, os restos mortais de Afonso VI repousan no Mosteirio das Beneditinas de Sahagún, aos pés do templo, nunha arca de pedra lisa e con cuberta de mármore moderna e, nun sepulcro proximo, igualmente liso, xacen os restos de varias das esposas do rei, entre eles os que se atribúen a Zaida.
Os restos que se conservan da raíña Zaida (a bóveda craniama, a clavícula dereita, o úmero esquerdo e a metade distal do radio dese mesmo lado) dictaminan que tiña unha estatura de 152,6 cm. Os especialistas que estudaron os seus restos chegaron á conclusión de que no momento da súa morte debía ter uns 30 anos, do que se deduce que debeu nacer contra 1063.
Homenaxes
Cuenca quixo recoñecer á que dunha ou outra forma influíu na súa historia e así, no pleno do Concello de 16 de febreiro de 1959, sendo alcalde Bernardino Moreno Cañadas, adoptouse o acordo de dedicar unha rúa no Polígono de Los Moralejos, no Cerro Pinillos, de San Agustín, á princesa Zaida.
En Madrid, Zaida tamén ten a súa rúa desde o 14 de xullo de 1950, sendo alcalde o conde de Santa Marta de Babío. Discorre desde a de Carlos Daban á da Oca, no distrito de Carabanchel.
Tamén hai unha rúa dedicada a Zaida en Arboleas (Almería), no barrio de La Perla.
Na cidade de León existe tamén unha rúa co nome de Raíña Zaida.
Nagoya Dome
O Nagoya Dome (ナゴヤドーム) é un parque de béisbol situado en Nagoia, Aichi (Xapón). O estadio, inaugurado o 15 de marzo de 1997, foi construído para albergar os partidos como local dos Chunichi Dragons, equipo da Liga Central da Nippon Professional Baseball (NPB). O estadio, con capacidade para 36.627 espectadores sentados (oficialmente 40.500), é un exemplo de cúpula xeodésica.
Celso Parada
Celso Parada Fernández, nado en Moaña o 22 de marzo de 1958 e finado o 3 de agosto de 2019, foi un actor galego.
Traxectoria
Comezou a traballar no teatro en 1976 como actor e director. Formouse canda a Ryzard Cieslak, Etelvino Vázquez e Victor Rotelli entre outros. Licenciado en Filoloxía Galego-Portuguesa, realizou un máster de especialización en Arte Dramática pola Universidade de Santiago de Compostela.
En 1989 fundou a compañía Teatro do Morcego canda a Isabel Ávila. En Montevideo traballou coa compañía El Galpón e baixo a dirección de Bernardo Galli.
Participou no Festival de Teatre Grec de Barcelona, FITEI do Porto, Festival Internacional de Ribadavia e o Festival de Teatro de Cangas entre outros. En 2019 foi nomeado académico de honra pola Asociación Galega de Teatro.
Odd Thomas (filme)
Odd Thomas é un filme estadounidense dirixido, escrito e co-producido por Stephen Sommers que foi estreado no 2013. Está baseado na novela de Dean Koontz do mesmo nome. Está protagonizado por Anton Yelchin, Willem Dafoe e Addison Timlin.
Festa da Guadalupe
A festa da Guadalupe é unha festa que se celebra en Rianxo durante a segunda semana de setembro na honra da súa Virxe, Moreniña. Está declarada Festa de interese turístico de Galicia.
Características
Destaca a procesión marítima, na que a imaxe da Virxe se pasea pola ría de Arousa acompañada por unha comitiva de barcos engalanados. As festas da vila duran unha semana, o venres, coincidindo co último día das festas, cántase "A Rianxeira", canción dedicada a esta Virxe.
O 8 de setembro de 2012, durante os festexos da Guadalupe, inaugurouse a nova imaxe da Moreniña na praia de Quenxo, obra do escultor alemán Bert Gerresheim. A imaxe anterior, obra de Asorey, desaparecera e por mor disto a Asociación A Moreniña coa colaboración do Concello de Rianxo buscou a maneira de pór unha nova no lugar onde estivera tantos anos a estatua anterior.
Paul Tillich
Paul Tillich, nado en Starzeddel, Brandeburgo, o 20 de agosto de 1886 e finado en Chicago o 22 de outubro de 1965, foi un teólogo protestante alemán.
Traxectoria
Estudou na universidade de Berlín, na de Tubinga e na de Halle. Recibiu o Doutoramento de Filosofía na Universidade de Breslau e lincenciouse en teoloxía na Universidade de Halle.
En 1914 casou con Margarethe Wever, e no mesmo ano entrou no exército alemán como capelán. Margarethe abandonou a Tillich tras ter un fillo extramatrimonial. Despois da guerra, reanuda a súa carreira académica ensinando teoloxía na universidade de Berlín. Trala volta da guerra, coñece a Hanna Werner Gottswchow, entón casada e embarazada. En marzo de 1924 casan.
En 1924 pasa a ser profesor de Teoloxía na Universidade de Marburg onde empeza a desenvolver a súa teoloxía sistemática. Máis tarde é profesor en Dresde en Leipzig e en Frankfurt. Aquí sucedeu a Max Scheler na cátedra de filosofía e psicoloxía.
As súas ideas fanno entrar en conflito co nazismo e acaba sendo desposuido da súa posición. Reinhold Niebuhr, na súa visita a Alemaña en 1933, ficou abraiado polos escritos de Tillich e animouno a traballar na facultade do Union Thological Seminary de Nova York. Aos 47 anos, Tillich exilouse a Estados Unidos e comezou a perfeccionar o seu inglés e a dar clases sobre filosofía da relixión. Foi, asemade, profesor visitante da Universidade de Columbia. Obtivo a nacionalidade americana. Moitas das súas publicacións acadaron unha enorme audiencia ao igual que os seus sermóns. Interesouse, así mesmo, polo budismo, particularmente polo zen, na súa experiencia xaponesa. Acadou o maior rango na Universidade Harvard e en 1962 mudouse á Universidade de Chicago ata a súa morte en 1965. As súas cinsas están soterradas no chamado Paul Tillich Park en New Harmony, Indiana.
Pensamento
miniatura|Lápida de Paul Tillich no parque Paul Tillich, New Harmony, [[Indiana, EUA.]] Clave para compender o pensamento de Tillich e o método de correlación. As cuestións existenciais do home están asociadas ao eido da filosofía, e máis especificamente ao da ontoloxía, tal como a entendía o existencialismo en autores como Heidegger. Correlativamente, as respostas a esas cuestións atópanse no cristianismo. Deste xeito, empézase por unha análise ontolóxica da existencia humana e as ambigüidades que o ameazan, análise que abrangue a dimensión psicolóxica, social, cultural, histórica e relixiosa do home.
Na mensaxe cristiá, centrada no acontecemento de Xesús de Nazaret, atópase a resposta ao dilema humano. Deus aparece como o substrato, a fondura de todo ser fronte a ameaza de non-ser na que se debate a existencia humana. Non é un ser senón o Ser mesmo. Só quen rexeita seriamente a a profundidade da realidade pode ser denominado ateo.
No feito cristiá ese Deus participa plenamente na dimensión finita e negativa do home, cuxa máxima expresión é a morte en cruz. E faino para pasar á plenitude da vida do ser na resurrección.
Se o ser en canto ser é bo -tal como afirmou Agostiño de Hipona contra o maniqueísmo- ningunha cousa que exista pode trocarse en completamente mala. Se algo existe, se ten ser, está incluída no amor divino creador, o que priva ao símbolo do inferno do seu carácter de condenación eterna.
O ser total, incluíndo os aspectos conscientes e inconscientes de todo individuo, está amplamente determinado polas condicións sociais que lle influencian ao entrar na existencia; o individuo é interdependente. Quen queira que condene a alguén á morte enterna condénase a si mesmo, porque a súa esencia e a do outro non poden estar afastadas absolutamente. En Xesús, a plenitude é un acontecemento absoluto e a través da participación nel o ser é afirmado eternamente. A resurrección inclúe todas as dimensións do ser e supón unha vigorosa afirmación do significado eterno da unicidade da persoa individual e a súa participación na realización universal que expresa o símbolo: Reino de Deus.
Alto comando
Estreouse en galego o 13 de xuño de 1992 a través da TVG.
Castanea
Castanea é un xénero de plantas da familia das fagáceas, nativas das rexións temperadas do hemisferio norte, coñecidas comunmente coma castiñeiros. Os froitos dos castiñeiros son noces comestíbeis coñecidas coma castañas ou bullotes
O castiñeiro común é unha das árbores de maior importancia na economía e historia de Galiza. Os lugares poboados de castiñeiros denomínanse castiñeiras ou castañais. Os soutos son un tipo de formación de castiñeiros para o aproveitamento de leña e froitos típicos de Galiza.
Descrición
As especies de Castanea son árbores de folla caediza, que necesitan certo grao de humidade. Prefire solos silíceos descarbonatados. Son lonxevas, atopándose individuos milenarios, como o castiñeiro de Pumbariños.
Especies
Os castiñeiros pertencen á mesma familia, que os carballos e as faias, as Fagáceas. Hai catro especies principais, habitualmente coñecidos coma castiñeiros europeos, chineses, xaponeses e americanos :
Cómpre non confundir os castiñeiros co xénero Aesculus, o castiñeiro de bruxas, que non está relacionado con Castanea e se lles chamou así por producir froitos de aparencia semellante mais non comestíbeis. Outra árbore que se adoita confundir co castiñeiro é a especie de carballo: (Quercus prinus) e tamén a faia americana (Fagus grandifolia) pola semellanza das follas.
Galiza
En Galiza só contamos cunha especie considerada autóctona, o castiñeiro común ou europeo; algúns historiadores sinalan a chegada dos castiñeiros a Galiza e, en xeral á península Ibérica na época do Imperio Romano, os romanos espallaron a especie por todo o seu Imperio. Porén algunhas pescudas realizadas sinalan que xa existía con anterioridade téndose atopado pole e restos de carbón de castiñeiro moi anteriores á conquista romana. Así, podemos considerar o castiñeiro unha especie autóctona de Galiza. O castiñeiro da China e o castiñeiro do Xapón poden atoparse en arboredos e novas plantacións, ás veces hibridados ou coma padróns do castiñeiro común para mellorar producións ou obter individuos resistentes a doenzas fúnxicas coma o chancro ou a tinta.
Aproveitamento
miniatura|Toros de castiñeiro prontos para transportar.Actualmente o principal uso dos castiñeiros é a obtención da súa madeira, moi valorada para fabricar mobles, chans, instrumentos musicais etc. Antigamente empregábase, ademais de para a fabricación de mobles, para trabes e pezas do carro.