cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
A batalla dos centauros (Michelangelo)
Representa a acción do rapto da princesa Hipodamia (esposa de Pirítou) por un centauro, historia relatada por Ovidio, a princesa atópase de costas, e a metade das figuras que serían os centauros, soamente vese a parte superior dos seus corpos, polo que dá a impresión que o relevo son todo espidos masculinos, ten un certo parecido co relevo do púlpito da catedral de Siena, dos condenados ao inferno de Nicola Pisano.
Contexto
miniatura Michelangelo contaba con 17 anos e traballaba baixo o patrocinio de Lourenzo de Medici cando elaborou a Batalla dos centauros; obra que non lle foi encargada por ninguén senón creada por el. A obra reflectía unha moda do momento que consistía na reprodución de temas antigos. Especificamente, Miguel Anxo inspirouse nun relevo que Bertoldo di Giovanni producira Lourenzo de Medici, unha obra de bronce que colgaba no palacio dos Medici. Michelangelo optou por traballar o mármore, en lugar do bronce máis caro, para reducir os custos. A obra de Bertoldo, A batalla ecuestre na antiga forma —tamén coñecida como Batalla (con Hércules)- foi a recreación dun sartego romano danado e requiría imaxinación para cubrir os ocos deixados polo orixinal. Bertoldo tomouse outras liberdades co motivo orixinal e, parece, que se inspirou no gravado da Batalla dos espidos, de Antonio del Pollaiolo.
O novo escultor nunca rematou a obra. Aínda que unha serie de biografías atribuíron isto á perda de poder da familia Medici, o biógrafo contemporáneo de Michelangelo, Eric Scigliano, sostén que Miguel Ángel tivo moito tempo para rematar a escultura se o escollera e sinala que isto só era o a primeira de varias esculturas "non finito", que preceden ao Taddei Tondo e Pitti Tondo. Tamén sinala que Miguel Anxo non expresou descontento coa obra.
Se a escultura quedou ou non intencionadamente incompleta, Miguel Anxo considerou esta escultura como a mellor das súas primeiras obras. Gardouno o resto da súa vida, aínda que destruíu ou abandonou moitas das súas outras pezas. Remarcou ao seu biógrafo Ascanio Condivi que miralo facía arrepentirse do tempo que dedicaba a outras actividades que a escultura.
Helsinki-halli
O Helsinki-halli (anteriormente chamado Hartwall Arena) é un pavillón multiusos situado no barrio de Keski-PasilaKeski-Pasila, na cidade de Helsinqui, Finlandia. O pavillón recibe o seu nome do seu principal patrocinador, a empresa de bebidas Hartwall, que ten a súa sede na capital finlandesa. Un dos seus principais usos é para partidos de hóckey sobre xeo, sendo a casa do Jokerit, equipo que compite na SM-liiga (máxima categoría do hóckey sobre xeo finlandés).
Características
O edificio ten forma elíptica de 153 metros de longo e 123 metros de ancho. 37 metros baixo o chan hai unha pista de adestramento empregada por varios equipos de hóckey sobre xeo.
A capacidade máxima para partidos de hóckey sobre xeo é de 13.349 espectadores. O pavillón pode transformarse para acoller diversos eventos, modificándose a súa capacidade: para eventos deportivos oscila entre os 10.000 e os 14.000 espectadores para o baloncesto, para concertos a capacidade máxima é de 13.000 espectadores, mentres que para teatro a capacidade do recinto redúcese a 3.000 ou 5.000 espectadores. Conta cun aparcadoiro con capacidade para 1.421 vehículos.
Historia
A idea idea de construír o pavillón foi de Harry "Hjallis" Harkimo en 1994. Foi construído para acoller o Campionato do Mundo de hóckey sobre xeo en 1997 e a súa construción finalizou o 11 de abril de 1997.
Eventos
O Hartwall Arena foi a sede do Festival de Eurovisión 2007 entre o xoves 10 de maio de 2007 e o sábado 12 de maio de 2007.
Vjačeslav Ivanov
Vjačeslav Vsevolodovič Ivanov (en cirílico Вячесла́в Все́володович Ива́нов), nado en Moscova o 21 de agosto de 1929 e finado o 7 de outubro de 2017, é un destacado filólogo e indoeuropeísta ruso, ben coñecido pola súa teoría glotálica do consonantismo protoindoeuropeo e por propoñer a localización da Urheimat deste pobo nas terras altas de Armenia e o Lago Urmia.
Helsinki-halli
Eventos
Hartwall Arena acolleu en varias ocasión partidos inaugurais da NHL. Os Carolina Hurricanes e os Minnesota Wild inauguraron a tempada 2010–11 da NHL no pavillón os días 7 e 8 de outubro de 2010 como parte dos201 Compuware NHL Premiere Games. Na tempada 2011-12 da NHL o Hartwall Arena acolleu novamente o partido inaugural da NHL, que enfrontou aos Anaheim Ducks e aos Buffalo Sabres o 7 de outubro de 2011. Antes deste partido, os Anaheim Ducks xogaron un partido amigable fronte ao Jokerit no mesmo escenario o 4 de outubro, que finalizou cun marcador de 4 goles a 3 no tempo extra favorable aos estadounidenses.
Entre o 4 e o 20 de maio de 2012, o Hartwall Arena foi a sede principal do Campionato do Mundo de hóckey sobre xeo masculino de 2012, acollendo todos os partidos do Grupo A, varios partidos de cuartos, as semifinais e a final, mentres que o Ericsson Globe de Estocolmo acolleu os encontros do Grupo B e algúns partidos de cuartos. No Campionato do Mundo de hóckey sobre xeo masculino de 2013 foi co-sede xunto co Ericsson Globe, mais desta vez as semifinais e a final disputáronse na capital sueca.
Vjačeslav Ivanov
Traxectoria
O pai de Vyačeslav Ivanov foi Vsevolod Ivanov, un dos escritores soviéticos máis prominentes. A súa nai era unha actriz que traballaba no teatro de Vsevolod Meyerhold.
Ivanov estudou na Universidade de Moscova e nela traballou ata 1958, cando o despediron a causa da súa simpatía con Boris Pasternak e Roman Jakobson. Por esa época xa fixera importantes contribucións aos estudos indoeuropeos e convertérase nun dos mellores coñecedores da lingua hitita.
Carreira
Ao principio da década 1960-1970, Ivanov foi un dos primeiros estudosos soviéticos en tomar un profundo interese no desenvolvemento da semiótica. Traballou con Vladimir Toporov en varias monografías lingüísticas, incluído unha introdución ao sánscrito. En 1962 xunto con Toporov e Juri Lotman estableceu a Escola semiótica de Tartu-Moscova.
A partir de 1980 comeza a traballar con Tamaz Gamkrelidze nunha nova teoría das migracións indoeuropeas, pola que posteriormente avogaron no seu libro Indo-European and Indo-Europeans (1995). Entre 1989 e 1993 ocupou un posto no Soviet Supremo de Rusia. Simultaneamente creou o Instituto de Cultura Mundial e foi o titular da Cátedra de Teoría e historia da Cultura mundial na Universidade de Moscova.
Desde finais da década de 1990-2000 Ivanov comparte o seu tempo entre Moscova (onde ensina na Universidade Estatal Rusa para as Humanidades) e Os Ánxeles, onde imparte cursos na Universidade de California, Os Ánxeles. Tamén traballou como profesor nas Universidades de Stanford e Yale.
Outros intereses
Ademais dos seus intereses académicos, Vyačeslav Ivanov escribe poesía. Tamén leva publicados varios libros de memorias, entre os que destacan dous sobre as súas relacións con Boris Pasternak e Anna Akhmatova.
António Ramalho Eanes
miniatura|Ramalho Eanes, en visita de Estado aos [[Estados Unidos, acompañado de George Shultz (á dereita) e Manuela Eanes (á esquerda).]] António dos Santos Ramalho Eanes, nado en Castelo Branco o 25 de xaneiro de 1935, é un oficial militar e expolítico portugués. Foi o primeiro presidente da República democraticamente elixido despois da revolución de 1974.
Traxectoria
Ramalho Eanes naceu en Alcains, concello de Castelo Branco, nunha familia humilde, fillo de Manuel dos Santos Eanes e Maria do Rosário Ramalho. En 1942 entra no Liceu de Castelo Branco. Alístase no exército en 1952, estudando tácticas militares (Escola do Exército, de 1952 a 1956; Curso de Instrución de Operacións Especiais, en 1962; instrutor de Acción Psicolóxica no Instituto de Altos Estudos Militares, en 1962). No exército, Ramalho Eanes segue a rama de Infantería. Serve na Guerra Colonial onde combateu na India Portuguesa, Macau, Mozambique, Guinea-Bisau e Angola. Despois dunha dilatada carreira militar, Eanes atopábase aínda de servizo en Angola cando se levou a cabo a revolución do 25 de Abril. Adheriuse ao Movimento das Forças Armadas e, xa de regreso en Portugal, foi director de programas e nomeado presidente do consello de administración da RTP, ata marzo de 1975.
En 1975 foi nomeado Xeneral, e dirixiu as operacións militares do 25 de novembro dese mesmo ano, contra a facción máis radical do MFA. En 1976 foi elixido Presidente da República, sendo reelixido a finais de 1980.
Ao final do segundo mandato como presidente da república, en febreiro de 1986, asume pouco despois a presidencia do Partido Renovador Democrático, dimitindo dese cargo en 1987.
Nomeado Xeneral de catro estrelas o 24 de maio de 1978, pasou á reserva, por propia iniciativa, en marzo de 1986. Actualmente é Conselleiro de Estado.
Está casado con Maria Manuela Duarte Neto de Portugal Eanes.
Recoñecementos
É Grande Colar da Ordem Militar da Torre e Espada, do Valor, Lealdade e Mérito, cabaleiro da Ordem Militar de Avis e Gran-Cruz da Ordem da Liberdade.
Categorías (Aristóteles)
miniatura|Primeira páxina das Categorías na edición de [[August Immanuel Bekker, 1834.]]
Categorías (grego antigo: Κατηγορίαι, Katēgoriai, ou περὶ τῶν κατηγορίων, perì tṓn katēgoríōn; lat.: Categoriae) é unha obra do filósofo Aristóteles. Nela, o autor propón unha clasificación mediante dez xeitos de predicar. Coñécense tamén como predicamentos ou xeitos do ser.
Contido
O termo categoría provén de ámbitos xurídicos, onde se empregaba o verbo kategorein para acusar a alguén. É desde Aristóteles cando o verbo kategorein obtén un novo significado. Daquela, categoría abandona o seu sentido de ataque para tomar un sentido máis neutral e xerar o sentido de predicación. O texto Categorías é así unha teoría onde se "acusa" a realidade. Xa que logo, Aristóteles confecciona diversos xéneros de predicados: "eu acuso esta mesa de ser branca" ou ben "eu acuso a Sócrates de ser un animal racional". Por esta razón teremos diversas perspectivas para facermos as nosas acusacións.
Neste tratado, Aristóteles divide as expresións lingüísticas en expresións sen combinación ou sen ligazón (por exemplo "home", "corre" ou "triunfa") e con combinación (por exemplo "home corre" ou "home triunfa"). As expresións sen ligazón non afirman nin negan nada por si mesmas, senón só ligadas a outras expresións. Así mesmo, as expresións sen ligazón (ou sen combinación), son simplemente termos ou categorías. Aristóteles nomea 10:
Como neste tratado Aristóteles non sempre separa claramente as expresións lingüísticas dos seus respectivos obxectos, parece que clasifica á vez a realidade nos correspondentes tipos de obxectos e de calidades. Esta división é, segundo a súa concepción, a máis xeral e completa posible. E posto que en último termo non está claro se se trata dunha clasificación da linguaxe, da realidade ou de ambas, a obra tematiza aspectos lóxicos e filosófico-lingüísticos, así como problemas da clasificación fundamental de todo o existente.
As "Categorías" son incluídas tradicionalmente entre as obras lóxicas de Aristóteles. Constitúen, na lista transmitida dos seus escritos -que non procede do propio Aristóteles - o comezo do chamado Organon. Como ocorre coa maior parte dos escritos aristotélicos, tampouco parece que o texto das "Categorías" estivese destinado á publicación, senón que pertencería aos chamados escritos esotéricos, que é posible que fosen orixinalmente notas ou guións de leccións e agrupacións de materiais de Aristóteles.
As "Categorías" circulaban en tempos helénicos precedidas da Isagoge (introdución) que o neoplatónico Porfirio lles fixo (Introductio in Praedicamenta). Unificadas como un todo (a Isagoge e as Categorías) foron tema obrigado no desenvolvemento da lóxica medieval.
EWE Baskets Oldenburg
O EWE Baskets Oldenburg é un equipo profesional de baloncesto alemán con sede na cidade de Oldenburg, Baixa Saxonia. Fundado en 1954 co nome de Oldenburger TB, actualmente compite na Basketball Bundesliga, máxima categoría do baloncesto xermano, e na Eurocup. Xoga os seus partidos no EWE Arena, pavillón con capacidade para 6.069 espectadores. O seu nome deriva do seu principal patrocinador: EWE AG.
Historia
O éxito atinxido en Liga en 2009 otorgou ao EWE Baskets o dereito á xogar a Euroliga 2009−10, aínda que finalizaron no último lugar do seu grupo cunha soa vitoria (81−87 ante o Asseco Prokom Gdynia no Hala Sportowo-Widowiskowa Gdynia na primeira xornada). Na temporada 2012−13 o equipo acaba en segundo lugar na liga regular, chegando nas eliminatorias polo título até a final. Porén, perden por 3−0 ante o Brose Baskets. A pesar de non gañar o título, o equipo volve a gañar o dereito de participar nas rolda clasficatoria para xogar na Euroliga 2013−14. Na primeira rolda conseguen eliminar ao Cimberio Varese (74−79), mais na segunda e penúltima rolda clasficatoria caen ante o Lietuvos rytas (87−99). O seguinte éxto chega na temporada 2014−15, cando o equipo consegue o título da Copa de Alemaña, na cal exercían como equipo anfitrión. No torneo venceron en semifinais ao Telekom Baskets Bonn (71−77) e veneron na final ao Brose Baskets (70−72). Na temporada 2016−17 o equipo debuta na Basketball Champions League e volve xogar unha final de Liga, perdendo de novo na final por 3−0 ante o Brose Baskets.
Títulos
Liga de Alemaña Copa de Alemaña Supercopa de Alemaña
Cefixima
Cefixima é un antibiótico beta-lactámico pertencente á terceira xeración de cefalosporinas. Foi comercializada baixo os nomes de Suprax e Denvar.
Espectro de acción
Cefixima é activa fronte a bacterias grampositivas: Streptococcus pneumoniae e Streptococcus pyogenes. Tamén é activa fronte a gramnegativos: Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Escherichia coli, Proteus mirabilis e Neisseria gonorrhoeae. Presenta actividade in-vitro, pero non avaliada a eficacia clínica, fronte a Streptococcus agalactiae, Haemophilus parainfluenzae, Proteus vulgaris, Klebsiella pneumoniae, Klebsiella oxytoca, Pasteurella multocida, Providencia spp, Salmonella spp, Shigella spp, Citrobacter amalonaticus, Citrobacter diversus e Serratia marcescens.
Indicacións clínicas
Cefixima está aprobada para as seguintes indicacións clínicas:
Dosificación
Unicamente existe formulación oral. A dose estándar é de 200 a 400 miligramos cada 12 ou 24 horas. A dose debe ser axustada en insuficiencia renal grave (filtrado menor de 10) e en poboación pediátrica.
Efectos secundarios
Semellantes ao resto de cefalosporinas, destacan as molestias gastrointestinais e a diarrea.
Carlos Álvarez-Nóvoa
Carlos Álvarez-Nóvoa Sánchez, nado en La Felguera (Langreu) en 1940 e finado en Sevilla o 23 de setembro de 2015, foi un autor, escritor, profesor, director teatral e actor asturiano.
Traxectoria
miniatura|dereita|Seminci 2011. Naceu en La Felguera, Asturias, xunto ao parque Dolores Duro, en 1940. Era licenciado en Dereito, Filoloxía Románica, Ciencias do Espectáculo e doutor en Filoloxía Hispánica.
Comezou a súa traxectoria como actor en 1957 no Teatro Español Universitario (TEU) e máis tarde en Los Goliardos e outros grupos teatrais de Sevilla, Madrid e Barcelona. Ademais de interpretar os clásicos e aos autores contemporáneos, foi autor de obras como Cigarras y hormigas, La Merecedora, Pajaritos 27 ou Enamoradas de Bécquer.
En 1991 realizou a súa primeira incursión no cine con Llanto por Granada (Vicente Escrivá), ao que seguiron varias películas coñecidas como Al Andalus (1992, Agustí Villaronga) ou Los años bárbaros (1997, Fernando Colomo). En 1999 obtivo polo seu papel na película Solas, de Benito Zambrano, o Goya ao mellor actor revelación e o Premio do Festival Internacional de Tokio. Con Las olas, de Alberto Morais, obtivo o premio ao mellor actor no Festival de Cine de Moscova.
Paralelamente á súa carreira cinematográfica traballou como profesor de literatura en varios institutos de bacharelato. O último foi o I.B. Rodrigo Caro de Coria del Río (Sevilla). Foi profesor de Historia do Teatro na Escola de Dirección Escénica e Dramaturxia do Instituto do Teatro de Sevilla.
Antes de falecer residía en Palomares del Río (Sevilla). Un teatro leva o seu nome na localidade sevillana de Camas do mesmo xeito que un centro de arte escénica en La Felguera.
Xeometría non euclidiana
dereita|miniatura|400x400px|O tres tipos de xeometrías homoxéneas posibles, ademais da xeometría euclidiana de curvatura nula, son a [[xeometría elíptica de curvatura positiva, e a xeometría hiperbólica de curvatura negativa. Se se consideran xeometrías non euclidianas homoxéneas entón existe unha infinidade de posibles xeometrías, descritas polas variedades riemannianas xerais.]] Denomínase xeometría non euclidiana, a calquera forma de xeometría cuxos postulados e propiedades difiren nalgún punto dos establecidos por Euclides nos seus tratado Elementos. Non existe un só tipo de xeometría non euclidiana, senón moitos, aínda que se se restrinxe a discusión a espazos homoxéneos, nos que a curvatura do espazo é a mesma en cada punto, nos que os puntos do espazo son indistinguibles poden distinguirse tres tipos de xeometrías: Todos estes son casos particulares de xeometrías riemannianas, nos que a curvatura é constante; se se admite a posibilidade de que a curvatura intrínseca da xeometría varíe dun punto a outro tense un caso de xeometría riemanniana xeral, como sucede na teoría da relatividade xeral, onde a gravidade causa unha curvatura non homoxénea no espazo-tempo, sendo maior a curvatura preto das concentracións de masa, o cal se percibe como un campo gravitatorio atractivo.
Historia
A xeometría euclideana fora desenvolvida polos gregos e exposta por Euclides na obra Elementos. Xa dende a antigüidade considerouse que o quinto postulado do libro de Euclides non era tan evidente como os outros catro pois, ao afirmar que certas rectas (as paralelas) non se cortarán ao prolongalas indefinidamente, fala dunha construción mental un tanto abstracta. Por iso durante moitos séculos tentouse sen éxito demostralo a partir dos outros catro. A principios do século XIX, tentouse demostralo por redución ao absurdo, supondo que é falso e tratando de obter unha contradición. Con todo, lonxe de chegar a un absurdo atopouse que existían xeometrías coherentes diferentes da euclidiana.
Os desenvolvementos de xeometrías non euclidianas xestáronse nos seus comezos co obxectivo de construír modelos explícitos nos que non se cumprise o quinto postulado de Euclides. O primeiro exemplo de xeometría non euclidiana foi a hiperbólica, teorizada inicialmente por Immanuel Kant. Na súa primeira obra publicada, Gedanken von der wahren Schätzung der lebendigen Kräfte und Beurteilung der Beweise derer sich Herr von Leibniz und anderer Mechaniker in dieser Streitsache bedient haben ("Pensamentos sobre a verdadeira estimación das forzas vivas", 1746), Immanuel Kant considerou espazos de máis de tres dimensións e afirmou:
Esas posibles xeometrías que Kant entreviu son as que hoxe se chaman xeometrías euclidianas de dimensión maior que 3.
A xeometría hiperbólica foi formalizada posterior e independentemente por varios autores a principios do século XIX tales como Carl Friedrich Gauss, Nikolái Lobachevski, János Bolyai e Ferdinand Schweickard.
Xeometría hiperbólica
miniatura|280x280px|Modelo do disco Poincaré para a xeometría hiperbólica cunha teselación {3,7} de rombos truncados. A principios do século XIX, e de xeito independente, Gauss (1777-1855), Lobachevski (1792-1856), János Bolyai e Ferdinand Schweickard lograron construír a xeometría hiperbólica, a partir do intento de negar o quinto postulado de Euclides e tratar de obter unha contradición. En lugar de obter unha contradición o que obtiveron foi unha curiosa xeometría na que os tres ángulos dun triángulo sumaban menos de 180º sexaxesimais (na xeometría euclidiana os ángulos de calquera triángulo suman sempre exactamente 180º).
A naturalidade desta xeometría quedou confirmada a finais do século, cando Beltrami demostrou que a xeometría hiperbólica coincide coa xeometría intrínseca de certa superficie e Klein deu a interpretación proxectiva da xeometría hiperbólica. Ambos os resultados proban que é tan consistente como a xeometría euclidiana (é dicir, se a xeometría hiperbólica leva a algunha contradición, entón a xeometría euclidiana tamén).
Algúns afirman que Gauss foi o primeiro en considerar a posibilidade de que a xeometría do Universo non fose a euclidiana. Sabendo que na xeometría hiperbólica a suma dos ángulos de calquera triángulo é menor que dous rectos, dise que subiu á cima de tres montañas cun teodolito, aínda que a precisión dos seus instrumentos non foi suficiente para decidir a cuestión con ese experimento. Con todo, outros afirman que cando escribiu que trataba de corrixir os efectos de posibles curvaturas se refería a corrixir o efecto da curvatura terrestre nos estudos cartográficos que estaba a realizar.
Xeometría elíptica
Na xeometría elíptica as liñas xeodésicas teñen un papel similar ás liñas rectas da xeometría euclídea, con algunhas importanes diferenzas. Aínda que a mínima distancia posible entre dous puntos vén dada por unha liña xeodésica, que ademais son liñas de curvatura mínima, o quinto postulado de Euclídes non é válido para a xeometría elíptica, xa que dada unha "recta" desta xeometría (é dicir, unha liña xeodésica) e un punto non contido na mesma non se pode trazar ningunha xeodésica que non corte a primeira.
Xeometría euclidiana
A xeometría euclidiana é claramente un caso límite intermedio entre a xeometría elíptica e a xeometría hiperbólica. De feito a xeometría euclídea é unha xeometría de curvatura nula. Pode demostrarse que calquera espazo xeométrico ou variedade de Riemann cuxa curvatura é nula é localmente isométrico ao espazo euclidiano e polo tanto é un espazo euclidiano ou idéntico a unha porción do mesmo.
Aspectos matemáticos
Os espazos de curvatura constante o tensor de curvatura de Riemann vén dado en compoñentes pola seguinte expresión:
onde g_{ij} é o tensor métrico expresado en coordenadas curvilíneas calquera. O tensor de Ricci R_{ij} e a curvatura escalar S son proporcionais respectivamente ao tensor métrico e á curvatura:
onde n é a dimensión do espazo.
Outro aspecto interesante é que tanto na xeometría hiperbólica, como na xeometría elíptica homoxéneas o grupo de isometría do espazo completo é un grupo de Lie de dimensión n(n+1)/2, que coincide coa dimensión do grupo de isometría dun espazo euclidiano de dimensión n (aínda que os tres grupos son diferentes).
Xeometría riemanniana xeral
Para o estudo destas xeometrías Riemann introduciu o formalismo do tensor de curvatura e demostrou que a xeometría euclidiana, a xeometría hiperbólica e a xeometría elíptica son casos particulares de xeometrías riemanninanas, caracterizadas por valores constantes do tensor de curvatura. Nunha xeometría riemanninana xeral, o tensor de curvatura terá valores variables ao longo de diferentes puntos de devandita xeometría.
Iso fai que a xeometría non sexa homoxénea, e permite distinguir uns puntos doutros. Isto é relevante na teoría da relatividade xeral, xa que en principio é posible facer experimentos de medición de distancias e ángulos que permitan distinguir uns puntos do espazo doutros, tal como especifican numerosos experimentos mentais imaxinados por Einstein e outros nos que un experimentador encerrado nunha caixa pode realizar experimentos para decidir a natureza do espazo-tempo que lle rodea.
Finalmente un aspecto interesante da xeometría riemanniana é que se a curvatura non é constante entón o grupo de isometría do espazo ten dimensión estritamente menor que n(n+1)/2, sendo n a dimensión do espazo. En concreto segundo a relatividade xeral un espazo-tempo cunha distribución moi irregular da materia podería ter un grupo de isometría trivial de dimensión 0.
Xeometría do espazo-tempo e teoría da relatividade
Baseándose nas ideas e resultados de Riemann, contra 1920 Einstein abordou na súa Teoría da Relatividade xeral a cuestión da estrutura xeométrica do Universo. Nela mostra como a xeometría do espazo-tempo ten curvatura, que é precisamente o que se observa como campo gravitatorio, e como, baixo a acción da gravidade, os corpos seguen as liñas máis rectas posibles dentro de dita xeometría, liñas que se denominan xeodésicas.
La Niña
miniatura|300px|Anomalías da [[temperatura da superficie do mar mostrando condicións de La Niña (azul) en novembro de 2007.]] La Niña é un fenómeno climático que forma parte dun ciclo natural global do clima coñecido como El Niño-Oscilación do Sur (ENSO). Este ciclo global ten dous extremos: unha fase cálida coñecida como El Niño e unha fase fría, precisamente coñecida como La Niña.
Calquera de ambas condicións expándense e persisten sobre as rexións tropicais por varios meses e causan cambios notables nas temperaturas globais, e especialmente nos réximes de choivas a nivel global. Devanditos cambios sucédense alternativamente en períodos que varían de media de cinco a sete anos e téñense rexistros da súa existencia desde épocas prehispánicas.
Características
miniatura|390px|Impactos climáticos rexionais de La Niña. Tanto El Niño como La Niña, son os exemplos máis evidentes dos cambios climáticos globais, sendo parte fundamental dun vasto e complexo sistema de flutuacións climáticas. El Niño é coñecido como o período seco e La Niña como o frío. La Niña caracterízase por temperaturas frías e perdurabeis, se as comparamos coas de El Niño xa que este caracterízase por temperaturas oceánicas infrecuentemente quentes sobre a zona ecuatorial do océano Pacífico.
Os episodios de La Niña, do mesmo xeito que o fenómeno de El Niño, producen cambios a grande escala nos ventos atmosféricos sobre o océano Pacífico, incluíndo un incremento na intensidade dos ventos alisios do leste (leste-oeste) na atmosfera baixa sobre a parte oriental do océano Pacífico en Suramérica, e dos ventos do oeste na atmosfera superior. Estas condicións reflicten cambios significativos na circulación ecuatorial de Walker.
Os episodios cálidos de El Niño e fríos de La Niña, forman parte do ciclo El Niño-Oscilación do Sur, ENOS. Estes ciclos teñen un período medio de duración de aproximadamente catro anos, aínda que no rexistro histórico os períodos variaron entre 2 e 7 anos.
Durante un episodio de La Niña, é típico observar condicións máis secas respecto do normal sobre a parte centro-ecuatorial do océano Pacífico, debido a un enfraquecemento da corrente en chorro entre os meses de decembro e febreiro, e polo fortalecemento dos sistemas monzónicos en Australia, o Sueste de Asia, América do Sur, Centroamérica e África.
Arvicola amphibius
Arvicola amphibius é unha especie de mamífero placentario da orde dos roedores, suborde dos miomorfos, superfamilia dos muroideos, familia dos cricétidos e subfamilia dos arvicolinos, unha das tres integradas no xénero Arvicola.
Descrición
A especie foi descrita en 1758 por Linnaeus na 10ª edición do seu Systema Naturae, baixo o nome de Mus amphibius. (Ver a páx. 61)
Etimoloxía
Para a do xénero, ver Arvicola.
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos que lle adxudicou Linneo:
e mais por todos estes outros:
Nomes galegos
Díaz d'a Silva e Cartelle chaman a esta especie rata de auga setentrional, mentres que para o CCG e a SGHN o seu nome galego sería rata de auga norteña, co sinónimo rata aguadeira.
Notas taxonómicas
O nome binomial aplicado é o de Arvicola amphibius, que antes foi coñecido polo sinónimo junior A. terrestris. A confusión deriva do feito de que Linneo describiu dúas especies destes animais na mesma páxina da mesma obra. Estas dúas formas agora son consideradas universalmente como a mesma especie. Recoñeceuse como A. amphibius (Linnaeus, 1758) porque a primeira fonte que uniu as dúas formas, que Linneo tratara por separado, elixiu A. amphibius, despois de integrarse Mus amphibius no xénero Arvicola, descrito en 1799 por Lacépède, como nome válido.
Algúns autores consideran que Arvicola amphibius e Arvicola sapidus son a mesma especie, pero hoxe en xeral considéranse especies distintas.
Características
miniatura|260px|Arvicola amphibius no seu ambiente natural. Arvicola amphibius é a especie de menor tamaño do xénero Arvicola. Ten o fociño máis arredondado có das ratas, chato, e os ollos son moi reducidos, e as orellas, curtas e peludas, apenas sobresaen dos pelos da cabeza. A súa pelaxe é uniforme, mesta e variábel, aínda que xeralmente e de cor parda escura polo dorso, esvaecéndose cara aos flancos e co ventre concento, outra diferenza coas ratas, presentan franxas peludas nos pés das patas anteriores, que facilitan a súa capacidade para nadar. A cola ten unha lonxitude menor que a da cabeza e o tronco. A súa cor escura permítelle agocharse ben nas zonas densamente poboadas de vexetación nas que habita.
Hábitat
miniatura|260px|Arviola amphibius en [[Alemaña.]] En Europa, os individuos da especie Arvicola amphibius viven en tobos escavados nas ribeiras de ríos, regatos, canles de rego e estanques. Os tobos normalmente encótranse adxacentes a cursos de augas tranquilas e de movemento lento. Tamén viven en canavais, onde tecen niños en forma de bóla sobre o solo, se non existen terreos adecuados nos que escavar. Prefiren unha mesta vexetación ribeirá que subministra unha cobertura importante para ocultalos cando están sobre o solo adxacente ao corpo de auga. En xeral, evitan as zonas de hábitats ribeirás onde hai moito pasto ou a herba está moi pisada. Estes animais poden ser desprazados pola introdución de bosques e matogueiras ribeirás, xa que prefiren hábitats de zonas húmidas máis abertas, lonxe da cuberta arbórea.
Ademais de frecuentaren os hábitats típicos de zonas húmidas de terras baixas dominados por vexetación acuática marxinal, tamén encóntranse cómodos en áreas de vexetación de terras altas de turbeiras, onde utilizan canles pequenas, ríos e lagos axeitados rodeados de páramos de até os 1 000 msnm.
Distribución
A especie distribúese por toda Europa (excepto no centro e no sur de España, pero incluíndo o norte de España Pireneos e a Cornixa Cantábrica e o norte de Portugal), e na Gran Bretaña, pero non en Irlanda) e en Asia, na Federación Rusa, por Siberia até a cunca do río Lena, na República de Sakha ou Iacutia; e desde o océano Ártico polo norte até o sur do lago Baikal, chegando polo leste até os montes Tian Shan do noroeste da China (Xinjiang) e pasando polo nordeste de Irán, Iraq, norte de Israel, o Cáucaso e Turquía.
En Galicia
En Galicia encóntrase só na serra dos Ancares, nos límites con Asturias, onde é moi abundante, e a provincia de León.
Bioloxía
Ambos os sexos posúen unha glándula odorifera cutánea en cada costado.
A reprodución ocorre durante os meses máis calorosos do ano, e pode comezar a partir de febreiro en anos suaves (normalmente, entre marzo e outubro). O período de xestación é de 21 días. As femias teñen de 2 a 4 camadas ao ano, con de 4 a 6 crías en cada unha.
Na natureza só vive uns cinco meses. A lonxevidade máxima en catividade é de dous anos e medio.
Santa Helena, Ascensión e Tristan da Cunha
Santa Elena, Ascensión e Tristán da Cunha. (en inglés, Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha) é un territorio británico de ultramar, composto por diversas illas Santa Helena, a Ascensión e o arquipélago de Tristan da Cunha incluíndo a Illa Gough, situadas no Atlántico sur, entre África e Suramérica. O seu nome foi Santa Helena e Dependencias ata o 1 de setembro de 2009, cando entrou en vigor unha nova constitución que daba ás tres illas o mesmo estatuto de tres territorios, como unha agrupación baixo a Coroa.
Os principais territorios insulares que compoñen esta entidade territorial son a Santa Helena, onde se sitúa Jamestown que é o principal centro poboado e capital do territorio, a Illa de Ascensión e o grupo de illas de Tristan da Cunha. É de destacar a enorme distancia que hai entre as illas: entre Ascensión e Santa Helena hai 1300 quilómetros, e desta última a Tristán da Acunha máis de 2700 quilómetros.
Divisións administrativas
Administrativamente, o territorio divídese nas mesmas tres partes xeograficas do territorio, é dicir, Santa Helena, Ascensión e Tristan da Cunha. Cada unha é gobernada por un consello. O gobernador do territorio preside o Consello Lexislativo de Santa Helena, e a súa vez está representado por un administrador na illa Ascensión e outro administrador en Tristán dá Cunha que presiden os concellos insulares destas dúas illas. Véxase sección Constitución a continuación.
thumb A illa de Santa Helena divídese ademais en oito distritos.
Historia
De orixe volcánico, as illas de Santa Helena, Illa de Ascensión e Tristan da Cunha foron todas colonias separadas da coroa inglesa, aínda que descubrironse por separado por varios exploradores portugueses entre 1502 e 1504.
Descubrimento portugués
Os portugueses atoparon Santa Helena deshabitada, con abundancia de árbores e auga potable. Importaron gando, árbores frutais e hortalizas, construíron unha capela e unha ou dúas casas. Malia que non formaba un asentamento permanente, a illa converteuse de crucial importancia para a recolleita de alimentos e como punto de encontro, descanso e avituallamento para as viaxes a Asia. O inglés Sir Francis Drake moi probablemente atopou a illa na última etapa da súa viaxe ao redor do mundo (1577-1580). Seguiron outras visitas doutros exploradores ingleses, e, unha vez que a situación de Santa Helena foi máis amplamente coñecida, os buques de guerra ingleses comezaron a axexar na zona para atacar as carracas portuguesas no seu camiño a casa desde a India. No desenvolvemento do seu comercio co Afastado Oriente, os holandeses tamén comezaron a frecuentar a illa e reclamaron formalmente á mesma en 1633, pero non se conformaron coa illa e en 1651 abandonarona en favor da súa colonia no Cabo de Boa Esperanza.
Colonización inglesa e británica
miniatura| left | 250px | Unha vista da cidade e da illa de Santa Helena no Océano Atlántico pertencente á [[Compañía Británica das Indias Orientais  (gravado c. 1790).]] En 1657 concedéuselle a Compañía Británica das Indias Orientais unha carta para gobernar Santa Helena por Oliver Cromwell, e ao ano seguinte a Compañía decidiu fortificar e colonizar a illa con plantacións. O primeiro gobernador, o capitán John Dutton, chegou en 1659, e é a partir desta data que Santa Helena di ser a segunda máis antiga colonia de Gran Bretaña (restante) (logo das Bermudas). Construíronse un forte e varias casas. Logo da restauración da monarquía inglesa en 1660, a Compañía das Indias Orientais recibiu unha carta real que lle deu o dereito exclusivo para fortificar e colonizar a illa. A fortaleza foi renomeada como Fort James e a cidade como Jamestown, en honor ao Duque de York e herdeiro, máis tarde o rei Xacobe II de Inglaterra.
O Reino de Inglaterra converteuse en parte do novo Reino de Gran Bretaña en 1707 e logo no Reino Unido en 1801, o Imperio Británico converteuse nunha potencia mundial. O máis importante e primeiro asentmento, a illa de Santa Helena, fora gobernada pola Compañía das Indias Orientais desde 1659. Fíxose coñecido internacionalmente como o lugar elixido polo goberno británico para o exilio de Napoleón, que estivo confinado na illa entre outubro de 1815 e a súa morte o 5 de maio de 1821, e fíxose colonia da coroa británica en 1834 pola Saint Helena Act 1833. A deshabitada Illa de Ascensión foi tomada pola Royal Navy o 22 de outubro de 1815, no final da era da navegación a vela a súa localización adquiriu importancia como lugar de aprovisionamento de carbón para os barcos. Por razóns similares Tristan da Cunha foi anexada como unha dependencia da Colonia do Cabo (British South Africa) o 14 de agosto de 1816 no final das Guerras Napoleónicas. Xusto antes, durante un curto período, Tristan da Cunha fora habitada por unha expedición privada estadounidense que deu nome ao territorio como as Illas de Refresco.
A unión política entre estas colonias comezou a tomar forma o 12 de setembro de 1922, cando por patente real Ascensión converteuse nunha dependencia de Santa Helena. A escasamente poboada illa de Tristan da Cunha, ata hoxe en día pouco máis que un posto de avanzada cunha poboación de menos de trescentos habitantes, fixo o mesmo o 12 de xaneiro de 1938. Os tres grupos de illas compartironn esta relación constitucional ata o 1 de setembro de 2009, cando as dependencias foron elevados a condición de igualdade con Santa Helena e o territorio cambiou o seu nome de "Santa Helena e dependencias" a "Santa Helena, Ascensión e Tristan da Cunha".
Segunda Guerra Mundial e a posterior presenza militar
Durante o Batalla do Atlántico na segunda guerra mundial e os anos seguintes, tanto en Santa Helena como a illa de Ascensión foron utilizadas polos aliados como base para protexer o comercio na superficie, na guerra antisubmarina (ASW) contra as unidades navais das potencias do Eixe. Construíronse pistas de aterraxe para ser base de fornecemento dos avións que vixilaban as rutas marítimas.
Os Estados Unidos e Gran Bretaña aínda operan conxuntamente o aeroporto de (RAF Ascension Island) na Ascensión, que tamén serve como centro de comunicacións, centro de intelixencia e navegación. Unha das cinco estacións terrestres da Red GPS está localizada en Ascensión.
Unión Europea
O territorio é un país ou territorio de ultramar da Unión Europea, con aspectos limitados da pertenza á Unión Europea aplicados á súa administración, as súas leis e os seus cidadáns. Con todo, non forman parte da Unión Europea (o único territorio británico de ultramar que pertence é Xibraltar.
Xeografía
miniatura| left | [[Edimburgo dos Sete Mares, Tristan da Cunha]]
O territorio esténdese a través dunha grande extensión no océano Atlántico Sur coa illa máis setentrional, Ascensión, que ten unha latitude de 7° 56'S da liña ecuatorial e a illa máis meridional, illa Gough, en 40° 19'S. Entre Santa Helena e Tristan da Cunha atópase o Trópico de Capricornio. A distancia entre o extremo norte da illa de Ascensión e o extremo sur da illa de Gough é de 3.642 km. (unha distancia equivalente entre A Coruña e Riga en Letonia por estrada). Todo o territorio atópase no hemisferio occidental e ten o mesmo fuso horario: meridiano de Greenwich.
Ascensión ten un clima cálido, árido, mentres que en Santa Helena é máis moderado (e árido preto das costas) e en Tristan moito máis fresco. O punto máis alto do territorio é o pico Queen Mary na illa de Tristan da Cunha, cunha elevación de 2.062 metros sobre o nivel do mar.
Aínda que as tres partes do territorio formáronse por actividade volcánica, só o grupo de illas de Tristan da Cunha é volcanicamente activo neste momento.
Augas territoriais
miniatura|right | 450px | Tristan da Cunha, o 6 de febreiro de 2013, como se ve desde a Estación Espacial Internacional As augas territoriales das illas esténdense a 12 millas naúticas (22 km) da súa liña de base costeira. A Zona Económica Exclusiva (ZEE) esténdense 200 millas naúticas (370 km) das liñas de base das illas. Malia o seu tamaño, as tres ZEE non se superpoñen ou se tocan entre si, nin tampouco tocan ás zonas económicas exclusivas de calquera outro país ou territorio. O territorio conta coa ZEE máis grande de calquera dos territorios británicos de ultramar (de feito máis grande que a do Reino Unido) e se inclúese a clasificación dos países por tamaño da ZEE, o territorio sería o 21º, por detrás de Portugal e por diante de Filipinas. Nin as illas nin as súas ZEE son obxecto de controversia internacional actual.
En 2008 o Reino Unido fixo unha solicitude á Convención das Nacións Unidas sobre o Dereito do Mar para estender o límite da plataforma continental reivindicación da illa de Ascensión máis alá das 200 millas naúticas. A Comisión recomendou en 2010 que o límite non se estenderá máis aló do límite estándar, baseado en estudos científicos.
Comunicacións
miniatura|right|250px|[[RMS St Helena (1989)|RMS St Helena en James Bay, nos arredores de Santa Helena]] Cada unha das tres illas principais ten un embarcadoiro ou un pequeno porto, situado nas cidades principais (Georgetown, Jamestown e Edimburgo). Existe un aeródromo militar na Illa Ascension (RAF Ascension Island) con voos regulares entre RAF Brize Norton no Reino Unido e RAF Mount Pleasant nas Illas Malvinas. O seu usuario principal é a RAF, aínda que tamén se producen algúns voos civís. A illa Ascension é tamén usada polos militares estadounidenses (quen aprovisiona á base co MV Ascension) e é un lugar que serve de aterraxe de urxencia ao Programa do Transbordador Espacial. Na actualidade non hai aeródromo na illa de Santa Helena, pero propúxose un aeroporto civil e está previsto que sexa aberto en 2015, con voos cara a e desde Suráfrica. A illa de Tristan da Cunha está conectada só por mar.
Telecomunicacións
Cable and Wireless proporciona o servizo de telecomunicacións no territorio. Santa Helena ten o prefixo internacional 290 que, desde 2006 comparte con Tristan da Cunha. Os números de teléfono teñen catro díxitos de lonxitude. Os números comezan con 1-9, os 8xxx están reservados para Tristan da Cunha e os 2xxx para Jamestown. A illa Ascension ten o prefixo de chamadas 247 e tamén teñen números de catro díxitos na illa. } A illa Ascension tamén posúe un ampla instalación de retransmisores para comunicacións internacionais de onda curta con África e América do Sur.
Correo
A illa Ascension, Tristan da Cunha e Santa Helena tamén publican os seus propios selos, que proporcionan uns importantes ingresos. Cada unha das tres illas principais do arquipélago ten o seu propio código postal da Royal Mail:
O último Royal Mail Ship, o RMS St Helena, fai a ruta con Cidade do Cabo (e menos frecuentemente co Reino Unido, e ás veces coa Baía Walvis en Namibia) ás illas. Espérase que a ruta mantéñase ata a inauguración do aeroporto na illa de Santa Helena.
Tráfico de vehículos
Santa Helena ten 138 km, 118 km asfaltados e 20 km sen asfaltar de estradas. Tristan da Cunha ten aproximadamente 10 km de estradas asfaltadas, mentres que Ascensión ten cerca de 40 km asfaltados. Os coches circulan pola esquerda nas tres partes do territorio, do mesmo xeito que se fai no Reino Unido.
Presidente de Eslovaquia
O presidente é elixido directamente polo pobo cada cinco anos e pode ser elixido un máximo de dous mandatos consecutivos. A presidencia é en gran parte un cargo cerimonial, pero exerce certos poderes limitados. A residencia oficial do presidente é o palacio Grassalkovich en Bratislava.
Historia do cargo
O cargo foi establecido pola Constitución de Eslovaquia o 1 de xaneiro de 1993, cando Eslovaquia se separou definitivamente de Checoslovaquia e se independizou. O cargo estivo vacante ata o 2 de marzo de 1993, cando o primeiro presidente Michal Kováč foi elixido polo Consello Nacional da República Eslovaca. Non obstante, en 1998, o Consello Nacional foi incapaz de elixir ao sucesor de Kováč. Como resultado, durante medio ano despois de que o mandato de Kováč rematase, o posto estivo vacante. Os deberes e poderes do cargo recaían no entón primeiro ministro e portavoz do Consello Nacional. Para resolver o problema, modificouse a constitución para introducir a elección popular do presidente. Celebráronse eleccións presidenciais en 1999, 2004, 2009, 2014 e 2019.
A actual presidenta é Zuzana Čaputová, que tomou posesión o 15 de xuño de 2019.
Función e poderes
O presidente de Eslovaquia ten un papel limitado na elaboración de políticas, xa que o cargo é en gran parte cerimonial no marco dunha república parlamentaria. Segundo a constitución, o presidente é o representante supremo do estado tanto en Eslovaquia como no exterior.
Entre os poderes constitucionais do presidente figuran nomear e designar ao primeiro ministro. Debido a que o goberno de quen é nomeado primeiro ministro debe recibir un voto de confianza no parlamento, o presidente normalmente nomea o líder do partido ou coalición gañador nas eleccións parlamentarias.
O Presidente ten o poder de nomear tres membros do Consello Xudicial, un membro do Consello de Orzamento, e dous membros do consello do instituto de Memoria da Nación; de outorgar distincións, de nomear o Presidente e Vicepresidente do Tribunal Constitucional da República Eslovaca (de entre os xuíces do Tribunal Constitucional), e de conceder indultos ou liberdade condicional.
O presidente tamén pode vetar calquera proxecto de lei ou proposta do Consello Nacional, agás as modificacións constitucionais. Este veto pódese anular se o Consello Nacional aproba de novo o mesmo proxecto de lei coa maioría de membros do Consello.
O presidente tamén actúa como comandante en xefe das Forzas Armadas de Eslovaquia, pero este papel é cerimonial, porque pola constitución cando o presidente actúa como comandante en xefe a súa decisión só é válida despois de que sexa asinada polo primeiro ministro ou un ministro autorizado polo primeiro ministro, e nestes casos o goberno é responsable da decisión do presidente. O mesmo vale para as amnistías e os nomeamentos de xefes de misións diplomáticas.
Entre os seus outros deberes constitucionais están asinar proxectos de lei para convertelos en leis, nomear ministros por recomendación do primeiro ministro, e nomear varios cargos estatais máis: xenerais, profesores, xuíces, reitores, procuradores...