cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
DVD-Audio
Especificacións
Un DVD-A poderá ser lido por un reprodutor de CD e, por ende, por un reprodutor DVD universal; mais, un DVD-A non é soportado actualmente (2005) polos lectores DVD-Vídeo, pois os sistemas de compresión que utilizan non son compatibles.
Contra naturam
Contra naturam é unha locución latina que significa literalmente “contra a natureza”. Esta locución latina, que propiamente serve para denunciar o que é contrario ás leis da natureza, utilízase, sobre todo, nun contexto moral para denunciar aquelas relacións sexuais afastadas dos bos costumes, que se estigmatizan desde determinadas posicións ideolóxicas como contrarias ao que é natural. Nesta consideración estarían desde a homosexualidade ata a zoofilia, pasando polo incesto, sadismo, e un longo etcétera de prácticas supostamente desviadas.
Lawrence Bayne
Lawrence Bayne, nado o 11 de novembro de 1960 en Toronto, Ontario, é un actor canadense. Apareceu en numerosos filmes e series de televisión, e tamén e cantante coa banda Simple Damned Device.
Lingua franca
Historia e características
No Imperio Romano e no milenio seguinte a lingua franca foi a lingua grega no oriente e o latín no occidente.
DVD-Audio
Especificacións
O DVD-A usa como código canle o MLP (Meridian Lossless Packing) que é un tipo de compresión sen perdas, é dicir, reduce a densidade de datos sen desprezar ningunha información. Esta compresión sen perdas convérteo nun formato de alta fidelidade para son.
Lingua franca
Historia e características
O idioma francés serviu de lingua franca axiña, sendo a lingua da diplomacia na Europa a partir do século XVII; aínda é a lingua de traballo de institucións internacionais, usada en documentos varios, desde pasaportes até formularios do correo aéreo.
Na maior parte da Asia, África e partes da Oceanía e Europa o árabe foi lingua franca desde o século VII, sendo utilizado desde as Filipinas até o Senegal.
Contra naturam
Como ocorre con outras expresións latinas, adoita utilizarse incorrectamente en numerosas ocasións. Na fala corrente é habitual suprimir o [m] do acusativo latino, de modo que o máis normal é escoitar falar de comportamentos ou accións contra natura, sendo esta unha forma incorrecta, xa que a preposición contra rexe en latín o caso acusativo.
DVD-Audio
Especificacións
Para evitar a piratería, os DVD-A inclúen unha “marca de auga” na súa trama de datos.
Lingua franca
Historia e características
O alemán serviu de lingua franca en gran parte da Europa durante os séculos XIX e XX, especialmente en negocios.
Contra naturam
Este latinismo tamén se utiliza en contextos filosóficos, científicos ou xurídicos con sentido propio, afastados de valoracións morais.
Lingua franca
Historia e características
O inglés é a lingua franca actual no mundo dos negocios internacionais no occidente e na diplomacia.
DVD-Audio
Especificacións
Os discos DVD-Audio V son uns discos similares aos DVD-A (DVD-Audio), pero que conteñen ademais obxectos de vídeo (videoclips, entrevistas etc). O son do DVD-Audio V xa non está codificado con MLP, senón que utilizan o códec AC-3. Estes discos reprodúcense nun lector universal ou de son, pero, para ver a información de vídeo, hai que reproducilo nun DVD-Vídeo.
Ramón Mariño Paz
Estudos lexicográficos
Dedicouse tamén á lexicografía, colaborando na elaboración do Diccionario normativo galego-castelán de 1988 e mais na do Diccionario escolar galego de 1989, e nos anos noventa e inicios do novo século investigou fundamentalmente a historia e a gramática histórica da lingua galega. Estas investigacións fóronse publicando en revistas como Verba, Cadernos de Lingua, Revista Galega de Filoloxía, Estudios de Sociolingüística, A Trabe de Ouro e Grial, así como en libros colectivos.
Segundo Imperio Francés
Deterioración e caída
A partir de aquí establecese un goberno provisional por parte das autoridades legais do Imperio, pero o sector republicano invade a Asemblea e proclama a Terceira República Francesa en 1870.
Casado con Eugenia de Montijo (condesa de Teba), unha nobre española de ascendencia escocesa e española, Napoleón III tivo un fillo, Napoleon Eugène, 1856–1879, que, á súa morte, se converteu en xefe da familia e foi chamado polos seus partidarios Napoleón IV.
Ramón Mariño Paz
Sobre o Padre Sarmiento
En 1995 publicou unha edición do Coloquio de vintecatro galegos rústicos do Padre Sarmiento que se acompaña dun estudo en que se analizan algúns dos principais cambios lingüísticos experimentados polo galego entre o período medieval e o século XIX. Con todo, a obra máis destacada de Ramón Mariño é a súa Historia da lingua galega (Santiago, 1998), onde explica a historia social da lingua galega e os cambios lingüísticos da mesma desde as súas orixes até 1998.
Outras tarefas
En 2001 publicou o libro Eladio Rodríguez e a cultura galega, onde analiza o papel deste rexionalista que foi presidente da Real Academia Galega, poeta e autor do coñecido Diccionario enciclopédico gallego-castellano.
Libros publicados
miniatura|Historia da lingua galega.
Lingua franca
Historia e características
Noutras rexións do mundo, outras linguas teñen o papel de lingua franca: KiSwahili na África oriental, ruso nas rexións da antiga Unión Soviética, hindi (xunto co inglés) na India, urdú no Paquistán (tamén xunto co inglés), malaio no sueste asiático, bislama nas illas do Pacífico, o árabe (falado por 1.000 millóns de persoas ao redor do mundo e moi utilizado aínda no comercio) e varias linguas crioulas noutros lugares e épocas.
O Chinés mandarín tamén ten a función de prover unha lingua falada común entre os chineses que falan diversos dialectos inintelixíbeis entre si.
O xaponés é a lingua franca do Xapón, usada no cotián e na tecnoloxía.
Parque nacional
300px|miniatura|dereita|Imaxe das [[Illas Cíes, as cales forman parte do único Parque Nacional galego.]] Un parque nacional é, no marco lexislativo español, un espazo natural declarado como parque por estar pouco transformado pola explotación ou pola ocupación humana e que, en razón á beleza das súas paisaxes, a representatividade dos seus ecosistemas ou a singularidade da súa flora, da súa fauna ou das súas formacións xeomorfolóxicas, posúe uns valores ecolóxicos, estéticos, educativos e científicos, co cal a súa conservación merece unha atención preferente. Poden ser marítimos ou terrestres, e encontrarse na montaña, no mar, no deserto ou en calquera outro espazo definido xeograficamente.
O único parque nacional galego é o Parque Nacional das Illas Atlánticas.
España
En España existen os seguintes espazos naturais clasificados como "parques nacionais":
Portugal
A lexislación portuguesa ten recoñecido só ao Parque Nacional de Peneda-Gerês como parque natural. Este forma parte da reserva da biosfera galego-portuguesa Gerês-Xurés.
Código ATC M
O código ATC M é unha sección do Sistema de Clasificación Química Anatómico-Terapéutica, que clasifica os medicamentos do sistema musculoesquelético.
Iván Kaviedes
Jaime Iván Kaviedes Llorenty, nado en Santo Domingo de los Colorados o 24 de outubro de 1977 é un exfutbolista ecuatoriano que xogaba na demarcación de dianteiro. Foi un dos xogadores máis prometedores de Ecuador, marcado polas constantes indisciplinas e saídas nocturnas, pese ao que segue sendo un ídolo no seu país.
Traxectoria
Orfo dende os seis anos comezou a xogar nos equipos infantís da súa vila, pasando polo Audaz, Adac, Tres de Julio, Los Chavos, Sport Colombia e Talleres; ao tempo que estudaba na escola Pío XII
Saltou á fama o 1998 ao ser o máximo goleador do mundo, marcando 43 goles no Club Sport Emelec, tras o cal fichou polo Perugia Calcio, converténdose no primeiro xogador ecuatoriano en fichar por un equipo da Primeira División Italiana. Militou no equipo italiano media tempada marcando catro goles, porén despois de facer unha aceptábel Copa América ficha polo Celta de Vigo no verán de 1999 por un prezo aproximado de 5 millóns de dólares..
Tras deixar o Celta en 2003 estivo varios meses sen xogar profesionalmente, ata que a comezos de 2004 fichou polo Deportivo Quito e pasou despois por Crystal Palace, Argentinos Junior, El Nacional e Liga de Quito.
ESRO 1B
ESRO 1B (European Space Research Organization 1B), tamén coñecido como Boreas, foi un satélite artificial europeo lanzado o 1 de outubro de 1969 mediante un foguete Scout B desde a Base Vandenberg da Forza Aérea.
Iván Kaviedes
Traxectoria
A finais de 2009 entrou nunha clínica de rehabilitación por problemas coas drogas, e tras dous anos sen xogar profesionalmente fichou polo Macará de Ambato, pero foi separado do equipo.
ESRO 1B
Características
ESRO 1B foi un dos membros do conxunto de satélites ESRO adicados a facer investigacións científicas. A misión de ESRO 1B foi estudar os fenómenos aurorais mediante sete instrumentos. Os estudos incluían observacións da luminosidade auroral, a composición e temperatura da ionosfera e o fluxo, tipo e espectro de enerxía das partículas atrapadas e precipitadas (electróns de enerxías de entre 1 e 400 KeV e protóns de entre 1 KeV e 30 MeV). Debido ao fallo da última etapa do foguete Scout, o satélite foi inxectado nunha órbita inicial máis baixa do planeada, de 339 km de apoxeo e 280 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 85,1 graos e un período de 90,6 minutos, o que reducíu a vida útil do satélite a 52 días. O eixo de simetría do satélite estaba aliñado magneticamente co campo magnético terrestre. Funcionou sen problemas a pesar de non estar na órbita planeada, recollendo datos simultaneamente a ESRO 1A, lanzado case un ano antes. Reentrou na atmosfera o 23 de novembro de 1969
Instrumentos
ESRO 1B levaba a bordo un conxunto de instrumentos idéntico ó de ESRO 1A:
Iván Kaviedes
Coa selección de fútbol de Ecuador
Foi internacional coa Selección de fútbol de Ecuador en 55 ocasións, debutou o 14 de outubro de 1998 nun encontro amigábel ante o Brasil
O 7 de novembro de 2001 marcou o gol da histórica clasificación de Ecuador para o seu primeiro Mundial, Corea/Xapón 2002
No Mundial de Fútbol Alemaña 2006 anotou un gol, ante Costa Rica.
Hans Fischer
Hans Fischer, nado en Frankfurt (Alemaña) o 27 de xullo de 1881 e finado en Múnic o 31 de marzo de 1945, foi un químico, médico e profesor universitario alemán.
Traxectoria
Os seus pais foron Eugen Fischer, director da compañía Kalle & Co, de Wiesbaden, e profesor na Escola Técnica de Stuttgart, e Anna Herdegen. Foi á escola primaria en Stuttgart, matriculándose en 1899 en Gymnasium de Wiesbaden. Estudou química e medicina, primeiro na Universidade de Lausana e posteriormente na Universidade de Marburg. Graduouse en 1904 e en 1908 obtivo o doutoramento.
Primeiramente traballou na Clínica Médica de Múnic e despois no Primeiro Instituto Químico de Berlín, con Hermann Emil Fischer. Volveu a Múnic en 1911 e obtivo praza de profesor de medicina interna un ano máis tarde. En 1913 chegou a ser profesor de fisioloxía no Instituto Fisiolóxico de Múnic. In 1916 obtivo praza como profesor de química médica na Universidade de Innsbruck e de aí pasou á Universidade de Viena en 1918. Desde 1921 ata a súa morte tivo praza de profesor de química orgárnica no Technische Hochschule en Múnic.
Investigacións científicas
O traballo científico de Fischer estaba principalmente relacionado coa investigación dos pigmentos do sangue, a bile e tamén a clorofila das follas, así como a química das porfirinas, dos que derivan eses pigmentos. De especial importacia foi a síntese da bilirrubina e da hemina, un dos compoñentes da hemoglobina.
Recibiu moitas honras por estes traballos, incluído o premio Nobel de Química co que foi galardoado en 1930 polos seus traballos na composición estrutural da clorofila e do sangue así como pola síntese da hemina e a bilirrubina.
Os seus numerosos traballos foron publicados en Liebigs Annalen der Chemie e en Hoppe-Seylers Zeitschrift für physiologische Chemie, destacando Die Chemie des Pyrrols.
A Rasela, Cequeliños, Arbo
A Rasela é un lugar da parroquia de Cequeliños, no concello pontevedrés de Arbo, na comarca da Paradanta. Segundo o IGE, en 2015 tiña 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).
Territorio Antártico Australiano
O Territorio Antártico Australiano (en inglés: Australian Antarctic Territory) é a parte da Antártida reivindicada por Australia. Consta de todas as illas e os territorios ao sur dos 60 graos de latitude e entre os 45 e os 160 graos de lonxitude leste, excepto Terra Adelia. A maior parte do territorio próximo á costa ocúpaa a Terra de Wilkes. En total, o Territorio Antártico Australiano abarca uns 6 millóns de quilómetros cadrados, correspondentes ao 42 % de toda a Antártida.
Subdivisións
O territorio divídese en nove distritos, que de oeste a leste son:
Bases
Bases activas e pechadas no territorio, de oeste a leste:
Historia
Gran Bretaña reclamou por primeira vez a Terra Vitoria o 9 de xaneiro de 1841 e a Terra de Enderby en 1930. En 1933, unha orde imperial británica transferiu o territorio ao sur dos 60° S e entre os meridianos 160 W e 45 W a Australia. Os límites coa Terra Adelia fixáronse definitivamente en 1938. En 1947, Gran Bretaña transferiu as illas subantárticas Heard e McDonald, e a Illa Macquarie ao territorio. O 11 de febreiro de 1954, a Base Mawson é instalada como a primeira base australiana no continente antártico propiamente dito.
Filatelia
dereita|300px|miniatura|Sobre de 1959 que conmemora a apertura da oficina de correos Wilkes.
Noyon
miniatura|dereita|225px|Ousia da catedral de Noyon
Noyon é unha pequena cidade e un municipio francés, situado no departamento de Oise e na rexión de Picardía. No ano 1999 tiña 14.471 habitantes. O seu termo municipal abrangue unha área de 18,01 km2.
Situación
Noyon está situada a 52 m.s.n.m., nas beiras do río Oise, no noroeste de Francia e na parte nororiental do departamento do Oise.
Historia
Habitado orixinariamente por tribos galas, foi o lugar onde Carlomagno foi coroado como rei dos francos no ano 768.
Ocupada polos alemáns durante a primeira como na segunda guerra mundial, a cidade sufriu graves danos, polo que houbo de ser reconstruída. Conserva a catedral gótica de Notre-Dame, dos séculos XII-XIII, comezada en 1150.
Hialocito
Os hialocitos, tamén chamados células vítreas, son células do corpo vítreo do ollo, o cal é a cavidade chea de xel transparente (humor vítreo) situada no espazo situado entre o cristalino e a retina do ollo. Os hialocitos aparecen na parte periférica do corpo vítreo, e poden producir ácido hialurónico e coláxeno, que pasan ao humor vítreo e forman fibrilas de coláxeno enlazadas coa hialurona. Os hialocitos son células con forma estrelada cun núcleo oval.
O desenvolvemento de corpo vítreo no embrión ocorre en tres etapas: primaria, secundaria e terciaria. Durante a etapa primaria, que ten lugar entre as semanas 3 e 6, os compoñentes básicos empezan a formarse a partir da capa de células embrionarias do mesénquima. Os hialocitos probablemente se desenvolven a partir do vítreo primario vascular.
A Liberdade guiando o pobo
A Liberdade guiando o pobo (en La Liberté guidant le peuple) é unha obra do pintor francés Eugène Delacroix. Trátase dunha pintura alegórica da Revolución de Xullo do ano 1830, pintada no mesmo ano, que tivo lugar en París, e onde aparecen os diferentes estamentos sociais e tendencias que propiciaron estes feitos. En primeiro termo aparece unha representación alegórica da liberdade, que terma dun fusil con baioneta e unha bandeira francesa, a que se adoptou a partir desta revolución. O cadro foi pintado pouco despois dos feitos e foi adquirido polo rei Luís Filipe I de Francia. Actualmente atópase no Museo do Louvre de París.
Dmitrii Kabalevskii
Dmitrii Borisovich Kabalevskii (en Дмитрий Борисович Кабалевский), nado en San Petersburgo o 30 de decembro de 1904 e finado en Moscova o 14 de febreiro de 1987, foi un compositor ruso.
Contribuíu a establecer a Unión de Compositores Soviéticos en Moscova e foi secretario da Unión de Compositores da RSFS de Rusia desde 1952 ata a súa xubilación. Foi un compositor prolífico de música de cámara e para piano, moitas destas últimas interpretounas Vladimir Horowitz e tamén escribiu seis óperas.
Traxectoria
Seu pai era matemático e este animouno a estudar matemáticas, así e todo xa desde a infancia quedou fascinado polas artes, en especial pola música, aprendendo a tocar o piano. En 1916 a súa familia mudouse a Moscova, onde pasou tres anos tocando nas salas onde se proxectaban filmes mudos, comezando a compoñer aos dezaoito anos. En 1925 entrou no Conservatorio de Moscova, estudando composición con Nikolai Myaskovsky e piano con Alexander Goldenweiser, converténdose el mesmo en profesor do conservatorio en 1932, conseguindo unha boa reputación como ensinante.
Durante a segunda guerra mundial escribiu moitas cancións patrióticas, ingresando no Partido Comunista en 1940. Foi editor de Sovetskaya Muzyka nos seis volumes publicados durante a guerra, e mais tamén compuxo e interpretou moitas pezas para cine mudo e música para o teatro. Entre 1949 e 1952 foi o director do departamento de música do Instituto de Artes de Moscova.
O Hío, Cangas
Santo André do Hío é unha parroquia que se localiza no oeste do concello pontevedrés de Cangas. Segundo o padrón municipal de 2014 tiña 2.938 habitantes (1.478 homes e 1.460 mulleres) distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 2.885 habitantes.
Historia
O Hío comezou a estar habitado na Idade de Ferro, cando se poboou o Facho de Donón, onde logo se levantou o santuario galaico ao deus Berobreo. Na Idade Media pertenceu ao couto feudal da Casa de Soutomaior.
Desde 1821, momento en que se constituíron os actuais municipios, ata 1862 pertenceu a Bueu, de igual xeito que a veciña freguesía de Aldán.
No ano 1929 os emigrantes do Hío en Buenos Aires enviaron cartos para construír unha casa e traer un médico para a parroquia.
Patrimonio
miniatura|[[Cruceiro do Hío.]]
O cruceiro do Hío é obra de Xosé Cerviño, canteiro de Augasantas (Cerdedo-Cotobade). Foi feito en 1872, e está situado fronte ao adro e forma parte dun conxunto artístico-relixioso composto pola igrexa románica de Santo André de Hío e mais a casa reitoral.
É da gran valor cultural un santuario galaico-romano na aldea de Donón, situado na Costa da Vela, concretamente no Monte do Facho.
Festas
Son afamados os seus festexos populares do entroido. Coñecido popularmente como Carnaval do Hío, é unha festa popular que se celebra 40 días antes da Semana Santa, na cal se vai de aldea en aldea bailando e cantando e bebendo viño tinto. Este evento dura 3 días que sempre coinciden en domingo, luns e martes.
Cada unha das sete aldeas do Hío contrata un cuarteto de gaiteiros, que son recibidos o domingo á tarde (con festa ata a madrugada na súa aldea). Durante luns e martes, todas as aldeas van visitando xuntas cada un dos núcleos de poboación: o luns van todos a Vilariño, O Igrexario, Pinténs e Vilanova; e o martes vaise a Liméns, Nerga e Donón. En cada aldea hai un rito de irmandamento, un breve concerto de cada cuarteto (co conseguinte prestixio ou desprestixio para as aldeas, segundo a calidade dos músicos e das súas pezas) e unha saída na que os membros da aldea anfitrioa fan un corro aos visitantes.
Cada noite, en cada aldea da parroquia, organízase un "baile" que dura ata que a xente aguante. Este baile é nun baixo calquera, que adoita cambiar cada ano.
Igrexa de San Miguel de Eiré
dereita|miniatura|Pinturas do interior.
A Igrexa de San Miguel de Eiré, tamén chamado Mosteiro de Eiré, é unha igrexa románica de orixe monástica e un dos mellores exemplos conservados en Galicia de arquitectura románica. Está situada no lugar do Mosteiro na parroquia de Eiré, no concello lucense de Pantón.
Historia
Adoitase situar a súa fundación como mosteiro de monxas de San Bieito nos primeiros anos do século XII, e da primeira metade deste século data a igrexa. Porén conserva elementos arquitectónicos anteriores que puideron ser reaproveitados de anteriores construcións.
Descrición
De nave única cuberta con teito de madeira agás o cruceiro que se cobre con bóveda. Na cabeceira a ábsida semicircular decórase con catro columnas acaroadas con capiteis con cabezas de serpes. No interior o acceso á cabeceira faise a través dun arco triunfal triplo. Nesta cabeceira consérvanse pinturas murais do século XVI. A porta norte decórase cun Agnus Dei con cruz e unhas xambas con curiosa decoración de follas que rematan en cabezas humanas.
Monte Taranaki
miniatura|250px|O Taranaki dende Glanville Road O Taranaki ou Egmont é unha montaña volcánica na Illa Norte de Nova Zelandia. A montaña érguese entre pastos verdecentes, envolta na néboa. A selva tropical nas ladeiras baixas da montaña contrasta co cumio nevado, localizado a 2494 m.
Actividade volcánica
As ladeiras das montañas son de orixe volcánica, comezou a súa actividade hai 135.000 anos, entrou en erupción por primeira vez hai arredor de 70 000 anos, dende entón, Egmont entra en actividade periodicamente. A erupción máis poderosa foi no 1500 a súa última actividade forte en 1665, seguida doutra máis feble en 1775, porén a súa última actividade volcánica foi en cara a 1860, permanecendo desde entón durmido.
Éster
miniatura|150px|Fórmula xeral dun éster.
En química, os ésteres son compostos orgánicos derivados da reacción dun ácido osixenado orgánico ou inorgánico cun grupo OH (hidroxilo) doutra substancia, que pode ser un alcohol ou un fenol. Nos ésteres un grupo alquilo (simbolizado por R' e procedente do alcohol) substitúe a un átomo de hidróxeno do ácido osixenado. Etimoloxicamente, a palabra éster provén da voz do idioma alemán Essig-Äther (éter de vinagre), como se chamaba antigamente ao acetato de etilo, e o termo foi acuñado en química polo alemán Leopold Gmelin.
Nos ésteres máis comúns o ácido en cuestión é un ácido carboxílico (co grupo -COOH). Por exemplo, se o ácido é o ácido acético, o éster denomínase acetato. Os ésteres tamén se poden formar con ácidos inorgánicos, como o ácido carbónico (orixina ésteres carbónicos), o ácido fosfórico (ésteres fosfóricos) ou o ácido sulfúrico. Por exemplo, o sulfato de dimetilo é un éster, ás veces chamado "éster dimetílico do ácido sulfúrico".
Enlace éster. Os ésteres son moi importantes, xa que o fosfato dos ácidos nucleicos está unido por enlace éster. Tamén as graxas do tecido adiposo (triacilglicéridos) e outros lípidos conteñen enlace éster. Moitos aromas naturais son ésteres. A nitroglicerina é un éster de nitrato. O poliéster é un plástico formado por monómeros unidos por enlace éster.
Esterificación en química orgánica
A síntese clásica é a esterificación de Fischer, que consiste en tratar un ácido carboxílico cun alcohol en presenza dun axente deshidratante: En bioquímica é frecuente que os ésteres sexan o produto da reacción entre un ácido graxo e un alcohol. Na formación destes ésteres, o grupo OH (hidroxilo) do alcohol reacciona co grupo -COOH (carboxilo) do ácido graxo, quedando ambos enlazados formando o éster e liberándose unha molécula de auga. Esta reacción denomínase esterificación. Os ésteres máis comunmente atopados na natureza son as graxas, que son ésteres de glicerina e ácidos graxos. A glicerina é un alcohol con tres grupos -OH, polo que se están todos esterificados con ácidos graxos, orixínase un triacilglicérido.
En química orgánica e bioquímica os ésteres son un grupo funcional composto dun radical orgánico unido ao residuo de calquera ácido osixenado, orgánico ou inorgánico.
Un éster cíclico chámase lactona tanto se procede dun ácido orgánico coma inorgánico. miniatura|centro|500px|Reacción de esterificación
Nomenclatura
miniatura|esquerda|180px|Etanoato de metilo. miniatura|180px|Etanoato de etilo.
No debuxo da dereita observamos a parte que procede do ácido (en vermello; etanoato) e a parte que procede do alcohol (en azul, de etilo).
O nome xeral dun éster de ácido carboxílico será "alcanoato de alquilo", onde: En conxunto CH3-CH2-CO-O-CH2-CH3 noméase propanoato de etilo.
Propiedades físicas
Os ésteres poden participar nos enlaces de hidróxeno como aceptores, pero non poden participar como dadores neste tipo de enlaces, a diferenza dos alcohois dos que derivan. Esta capacidade de participaren nos enlaces de hidróxeno fainos máis hidrosolubles cós hidrocarburos dos que derivan. Pero as limitaciones dos seus enlaces de hidróxeno fainos máis hidrofóbicos cós alcohois ou ácidos dos que derivan. Esta falta de capacidade de actuar como dador de enlace de hidróxeno orixina que non se poidan formar enlaces de hidróxeno entre moléculas de ésteres, o que os fai máis volátiles ca un ácido ou alcohol de similar peso molecular.
Moitos ésteres teñen un aroma característico, o que fai que se utilicen amplamente como sabores e arrecendos artificiais. Por exemplo:
Os ésteres tamén participan na hidrólise esterárica ou rotura dun éster pola auga. Os ésteres tamén poden ser descompostos por ácidos ou bases fortes. Como resultado, descompóñense nun alcohol e un ácido carboxílico, ou un sal dun ácido carboxílico:
miniatura|centro|500px|Reacción de [[saponificación ou hidrólise.]]
Propiedades químicas
Nas reaccións dos ésteres, a cadea rompe sempre nun enlace sinxelo, que se establecera entre o osíxeno e o alcohol ou R, ou ben entre o osíxeno e o grupo R-CO-, liberando así o alcohol ou un dos seus derivados. A saponificación dos ésteres, chamada así pola súa analoxía coa formación de xabóns, é a reacción inversa á esterificación: Os ésteres hidroxénanse máis doadamente cós ácidos, empregándose xeralmente o éster etílico tratado cunha mestura de sodio e alcohol, e condensan entre si en presenza de sodio e coas cetonas
Monas (xénero)
Monas é un xénero de crisofíceas, descrito por Otto Friedrich Müller en 1773 como un grupo de infusorios. Co tempo, acabou por representar un xénero agregado.
Historia taxonómica
A este xénero foron transferidos moitos organismos, pero a maioría das especies de Monas foron despois sinonimizadas ou integradas noutros xéneros. Os organismos unha vez asignados a Monas realmente pertencían a diversos grandes grupos de liñaxes eucariotas (Opisthokonta, Amoebozoa, Rhizaria, Archaeplastida, Stramenopiles, Alveolata, Cryptophyta, Excavata), e incluso a liñaxes procariotas.
O xénero foi tamén incluído noutros grupos, como en Mastigophora ou Flagellata. A práctica actual é o uso (cuestionable) de sinónimos, baseándose en semellanzas morfolóxicas, dos nomes xenéricos Monas (principalmente usado na literatura do leste de Asia) e Spumella (usado como sinónimo na literatura europea e americana) como biflaxelado non pigmentado en Chrysophyceae. Porén, hai un conflito entre as investigacións morfolóxicas e moleculares. O taxón actual Monas/Spumella segue sendo polifilético e comprende polo menos cinco liñaxes, e as probas sobre a identidade da especie tipo de Monas perdéronse.
Este problema na circunscrición de grupos, usando o concepto de especie morfolóxico (ou taxonómico) práctico ou o concepto de especie biolóxico (baseado no grao de semellanza molecular), tamén aparece na taxonomía doutros microorganismos, como outros flaxelados (por exemplo, Bodo, Cercomonas) e microalgas (por exemplo, Chlorococcales).
Elektro-L
miniatura|Modelo un satélite Elektro-L. Elektro-L (en ruso, Электро-Л) é o nome dunha familia de satélites meteorolóxicos rusos. Foi precedido pola familia de satélites Elektro, do que so foi lanzado un elemento debido a problemas de xestión e desenvolvemento. Os satélites Elektro-L, tamén denominados GOMS (Geostationary Operational Meteorological Satellite) están situados na órbita xeoestacionaria e baséanse no bus Navigator, de Lavochkin. Á parte dos sensores meteorolóxicos tamén levan a bordo receptores para o sistema de chamadas de emerxencia SARSAT-COSPAS. Os tres primeiros satélites da familia (Elektro-L 1, 2 e 3) foron lanzados respectivamente o 20 de xaneiro de 2011, o 11 de decembro de 2015 e o 24 de decembro de 2019, os dous primeiros mediante foguetes Zenit-3F e o terceiro cun Proton M.
Elektro
Elektro (en ruso, Электро) é o nome dunha familia de satélites meteorolóxicos rusos planeados para ser lanzados entre a década de 1980 e 1990. Debido a problemas administrativos e de desenvolvemento so se lanzou un membro, Elektro 1, o 31 de outubro de 1994 a bordo dun Proton K/DM-2. Os Elektro foron sucedidos pola familia de satélites Elektro-L.
Regierungsbezirk
Un Regierungsbezirk (xeralmente traducido coma Rexión Administrativa) é unha rexión administrativa-gobernamental de Alemaña, unha subdivisión dalgúns estados federados. Os Regierungsbezirke están ao mesmo tempo divididos en distritos (Kreise) que poden ser urbanos ou rurais. O Regierungsbezirk está gobernado por un Bezirksregierung dirixido polo Regierungspräsident.
O Couto, A Cañiza
San Bartolomeu do Couto é unha parroquia que se localiza no leste do concello da Cañiza. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 349 habitantes (163 mulleres e 186 homes) distribuídos en 32 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 590 habitantes.
Regierungsbezirk
Non todos os Bundesländer (estados federais) dispoñen desta subdivisión; algúns, están directamente divididos en distritos. Actualmente, cinco estados están divididos en 22 Regierungsbezirke, cunha poboación que oscila dos 5 255 000 habitantes de Düsseldorf aos 1 065 000 de Gießen:
O Couto, A Cañiza
Cruza a parroquia unha estrada local que vai da capital municipal a Crecente, así coma o río Ribadil.
Regierungsbezirk
20px|Baden-Württemberg Baden-Württemberg: Friburgo, Karlsruhe, Stuttgart, Tubinga
O Couto, A Cañiza
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é un "(lugar) cercado", para poder defendelo mellor.
Regierungsbezirk
20px|Baviera Baviera: Alta Baviera, Baixa Baviera, Alta Franconia, Franconia Central, Baixa Franconia, Alto Palatinado, Suabia
O Couto, A Cañiza
Xentilicio
O seu xentilicio é coutarexo.
Regierungsbezirk
20px|Renania do Norte-Westfalia Renania do Norte-Westfalia: Arnsberg, Colonia, Detmold, Düsseldorf, Münster
20px|Saxonia Saxonia: Chemnitz, Dresde, Leipzig
Historia
Os primeiros Regierungsbezirke foron creados polo Reino de Prusia, en 1815-16, o cal dividiu as súas provincias en 25 Regierungsbezirke. Os da Renania do Norte-Westfalia son a continuación directa dos creados en 1815. Outros estados do Imperio Alemán crearon entidades similares, chamadas Kreishauptmannschaft (en Saxonia) ou Kreis (en Baviera e en Wurtemberg) (non deben confundirse cos Kreis ou Landkreis de hoxe en día). Durante o Terceiro Reich, o goberno nazi unificou os nomes, pasando todos a chamarse Regierungsbezirk.
O 1 de xaneiro de 2000, Renania-Palatinado disolveu os seus tres Regierungsbezirke de Coblenza, Rheinhessen-Pfalz e Trier, as funcións e os traballadores dos tres Regierungsbezirke repartíronse en tres novas institucións con funcións en todo o estado.
O 1 de xaneiro de 2001, Saxonia-Anhalt disolveu os seus tres Regierungsbezirke de Dessau, Ache e Magdeburgo, as funcións pasaron a mans dun Landesverwaltungsamt que mantén oficinas no mesmo lugar que as antigas Bezirksregierungen.
O 1 de xaneiro de 2005, Baixa Saxonia tamén disolveu os seus catro Regierungsbezirke de Brunswick, Hanóver, Lüneburg e Weser-Ems.
En Renania do Norte-Westfalia hai plans de disolver tamén os seus 5 Regierungsbezirke e crear 3 entidades auto-gobernadas. Os antigos Regierungsbezirke ao estilo prusiano non teñen órganos auto-gobernados.
Lydia Kúper de Velasco
Lydia Kúper de Velasco, nada en Łódź o 21 de agosto de 1914 e finada en Madrid o 8 de febreiro de 2011, foi unha tradutora galego-polaca de orixe rusa. Formou parte do denominado Grupo de Moscova, que se encargou de traducir as grandes obras da literatura universal rusa. Entre outros autores, Lydia Kúper traduciu obras de Tolstoi, Dostoievski, Goncharov, Makarenko, Makanin, Pasternak, Pushkin ou Mandelshtam.
Traxectoria
Pasou a infancia en Vigo e posteriormente mudouse a Madrid para estudar Filosofía e Letras. Aloxouse no departamento feminino da Residencia de Estudiantes, onde concidiu con María de Maeztu ou Teresa Díaz. Tras o inicio da Guerra civil española, Lydia Kúper exiliouse a París, nun avión no que viaxaban membros do movemento comunista, que aterrou en Orán. Posteriormente, viaxou á Unión Soviética, onde permaneceu exiliada até o ano 1957. Alí traballou como tradutora e intérprete para a cúpula do PCE, formada por dirixentes que non dominaban o ruso. Acabada a segunda guerra mundial, traballou para a URSS como tradutora no Servizo de Edicións en Linguas Estranxeiras.
Guerra e paz
Unha das súas traducións máis célebres foi Guerra e paz, de León Tolstoi, na que estivo a traballar durante 5 anos. Descubriu que a versión anterior, de José Laín Entralgo e Francisco José Alcántara, contiña numerosos erros. Isto debeuse a que a obra fora traducida desde o idioma francés, no canto de partir da versión orixinal en ruso.
Segundo afirmou Mario Muchnik, editor da tradución, Kúper declarou:
Huari - Wari
Huari (Wari en quechua) é a capital da provincia peruana de Huari (Departamento de Ancash). En 2005 tiña 4153 habitantes.
Está situada a 3149 metros de altura na vertente oriental da Cordillera Blanca, nas beiras do río Mosna, afluente indirecto do Marañón. A fundación española data de 1572 co nome de Santo Domingo de Huari del Rey pero a localidade é anterior, segundo a tradición local fundada por Juan Huarín.
A Touza, Taboadela
San Xurxo da Touza é unha parroquia do concello ourensán de Taboadela na comarca de Ourense. No ano 2007 tiña 301 habitantes (148 homes e 153 mulleres) distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón unha diminución de 15 habitantes en relación ao ano 2000.
Toponimia
O termo galego Touza provén dun probábel *, posibelmente da raíz indoeuropea 'inchar, crecer'. É un orónimo que indica un terreo pechado con árbores ou matos, ou ben un grupo de penas ou rochas na praia.
Ribas de Miño, Cequeliños, Arbo
Ribas de Miño é un lugar da parroquia de Cequeliños, no concello pontevedrés de Arbo, na comarca da Paradanta. Segundo o IGE, en 2015 tiña 6 habitantes (4 homes e 2 mulleres).
Mendenitsa
Mendenitsa (en grego: Μενδενίτσα), na Idade Media coñecida como Bodonitsa ou Vodonitsa (Βοδονίτσα), é unha vila no monte Calídromo en Ftiótide, Grecia. É parte do municipio de Molos.
Durante a Baixa Idade Media, foi a capital do Marquesado de Bodonitsa. O castelo franco, que aínda sobrevive, foi fundado sobre as ruínas dunha antiga cidade, a miúdo identificada como Fárigas, a cal ás veces é equiparada coa Tarfe de Homero.
Serotonina
A serotonina  ou 5-hidroxitriptamina (5-HT) é un neurotransmisor monoamina derivado bioquimicamente do aminoácido triptófano, que se encontra principalmente no tracto gastrointestinal, plaquetas, e no sistema nervioso central dos animais, humanos incluídos, pero tamén noutros seres vivos (insectos, fungos, plantas, amebas). É coñecido popularmente que contribúe a producir sensacións de benestar e felicidade, pero ten múltiples funcións.
Aproximadamente o 90% da serotonina total do corpo humano está localizada nas células enterocromafíns do intestino, onde se utiliza para regular os movementos intestinais. O resto da serotonina sintetízana as neuronas serotoninérxicas do sistema nervioso central, onde exerce varias funcións, entre as que están: regulación do estado de ánimo, apetito, e sono. A serotonina tamén ten algunhas funcións cognitivas, como intervir nos procesos da memoria e a aprendizaxe. A modulación da serotonina nas sinapses pénsase que é o principal efecto exercido por varias clases de fármacos antidepresivos.
A serotonina segregada polas células enterocromafíns finalmente fíltrase entre os tecidos e chega ao sangue. Alí, é captada activamente polas plaquetas, que a almacenan. Cando as plaquetas se unen a un coágulo, liberan a serotonina, que serve como vasoconstritor e axuda a regular a hemostase e a coagulación sanguínea. A serotonina tamén é un factor de crecemento para algúns tipos de células, o cal lle dá un papel na curación de feridas.
A serotonina metabolízase principalmente orixinando 5-HIAA, fundamentalmente no fígado. O seu metabolismo implica primeiro a oxidación pola monoamino oxidase (MAO) ao seu correspondente aldehido, e despois a oxidación pola aldehido deshidroxenase a 5-HIAA, o derivado indol acético. Este último é despois excretado polos riles. Un tipo de tumor chamado carcinoide, ás veces segrega grandes cantidades de serotonina ao sangue, o que causa varias formas de síndrome carcinoide con diarrea, e problemas cardíacos. Debido ao efecto promotor do crecemento da serotonina sobre os miocitos cardíacos, as persoas con carcinoide secretor de serotonina poden sufrir danos no funcionamento da válvula tricúspide do corazón, causados pola proliferación de miocitos na válvula.
Ademais de nos animais, a serotonina atópase nos fungos e plantas. A presenza da serotonina nos velenos de insectos e espiñas de plantas causa a dor que estes producen, que é un efecto secundario da inxección de serotonina. A serotonina producida polas amebas patóxenas, e os seus efectos sobre o intestino causa diarrea. A súa ampla presenza en moitas sementes e froitas pode servir para estimular o tracto dixestivo para expulsar as sementes.
Funcións
A serotonina é un neurotransmisor, e atópase en todos os animais con simetría bilateral, nos que media os movementos intestinais e a percepción do animal da dispoñibilidade de recursos, fundamentalmente alimenticios. En resposta á abundancia ou escaseza de recursos percibida, o crecemento do animal, a reprodución ou o estado de ánimo poden elevarse ou deprimirse.
Dispoñibilidade de alimentos
A serotonina funciona como un neurotransmisor no sistema nervioso de animais simples e complexos. Por exemplo, no verme nematodo Caenorhabditis elegans, que se alimenta de bacterias, a serotonina libérase como un sinal en resposta a eventos positivos, por exemplo, atopar unha nova fonte de comida ou nos machos atopar unha femia coa que aparearse. Cando un verme sente bacterias na súa cutícula, libérase dopamina, que o ralentiza; se ten fame, libérase tamén serotonina, que ralentiza ao animal un pouco máis. Estre mecanismo incrementa a cantidade de tempo que os animais pasan en presenza da comida. A liberación de serotonina activa os músculos usados para a alimentación, entanto que a octopamina suprime a activación. A serotonina difunde a neuronas sensibles á serotonina, as cales controlan a percepción que ten o animal da dispoñibilidade de nutrientes. Este sistema foi parcialmente conservado durante os 700 millóns de anos de evolución que separan C. elegans dos humanos. Cando os humanos olen a comida, libérase dopamina que incrementa o apetito. Pero a diferenza dos vermes, a serotonina non incrementa un comportamento anticipatorio nos humanos, senón a serotonina liberada co consumo activa os receptores 5-HT2C nas células produtoras de dopamina. Isto detén a liberación de dopamina por parte destas células, e, por tanto, a serotonina fai diminuír o apetito. As drogas que bloquean os receptores 5-HT2C fan que o corpo non poida facer cesar a sensación de apetito, e están asociadas cun incremento de peso, especialmente en persoas que teñen un número de receptores baixo. A expresión de receptores 5-HT2C no hipocampo segue un ritmo diúrno, igual que a liberación de serotonina no núcleo ventromedial, que está caracterizado por un pico pola mañá cando a motivación para comer é máis forte.
Efectos do seu contido nos alimentos
Nos humanos, os niveis de serotonina están afectados pola dieta. Un incremento na proporción do triptófano en relación coa fenilalanina e a leucina elevará os niveis de serotonina. Entre as froitas que teñen unha boa proporción destes aminoácidos están: dátiles, papaias e bananas. Alimentos cunha proporción baixa inhiben a produción de serotonina, e entre elas están: trigo integral e pan de centeo. As investigacións realizadas tamén suxiren que tomar unha dieta rica en carbohidratos e baixa en proteínas incrementa a serotonina ao segregar insulina, o que axuda na competición entre aminoácidos. Porén, o incremento do nivel de insulina durante un longo período pode desencadear o comezo da resistencia á insulina, obesidade, diabetes tipo 2, e baixada dos niveis de serotonina. Os músculos utilizan moitos dos aminoácidos excepto o triptófano, o que permite que os individuos máis musculosos produzan máis serotonina. Sábese que o mio-inositol, un poliol carbocíclico presente en moitos alimentos, xoga un papel na modulación da serotonina.
No tracto dixestivo
O intestino contén moitas células enterocromafíns, que liberan serotonina en resposta á presenza de comida na luz intestinal. Isto fai que o intestino se contraia. As plaquetas no sistema portal hepático de vasos sanguíneos que drenan o intestino recollen o exceso de serotonina.
Se na comida están presentes irritantes, as células enterocromafíns liberan máis serotonina para facer que o intestino se mova máis rápido, é dicir, poden causar diarrea, para que así o intestino se baleire rápido e elimine a substancia nociva. Se a serotonina se libera no sangue con maior rapidez da que as plaquetas poden absorbela, o nivel de serotonina libre no sangue elévase. Isto activa os receptores 5HT3 na zona de activación quimiorreceptora que estimula o vómito. As células enterocromafíns non só reaccionan á comida en mal estado, senón que son tamén moi sensibles ás terapias de irradiación e á quimioterapia anticancerosas. Os fármacos que bloquean o 5HT3 son moi efectivas no control das náuseas e vómitos producidos polo tratamento do cancro, e son considerados o mellor tratamento para isto.
Situación social
A cantidade de comida que un animal obtén non só depende da abundancia de comida, senón tamén da capacidade do animal de competir con outros por ese recurso. Isto é especialmente certo nos animais sociais, nos que os individuos máis fortes poderían arrebatarlles a comida aos máis febles. Así, a serotonina non só está implicada na percepción da dispoñibilidade de comida, senón que tamén na do rango social. Se a unha lagosta (crustáceo) se lle inxecta serotonina, compórtase como un animal alfa ou dominante, entanto que a octopamina causa un comportamento de subordinación. Un crustáceo caridoide asustado moverá rapidamente a súa cola para nadar e escapar, e o efecto da serotonina neste comportamento dependerá do status social do animal. A serotonina inhibe a reacción de fuxida nos individuos subordinados, pero amplifícaa nos que son socialmente dominantes ou son individuos illados. A razón disto é que a experiencia social altera a proporción entre os receptores de serotonina (receptores 5-HT) que teñen efectos opostos sobre a resposta de loita ou fuxida. O efecto dos receptores 5-HT1 predomina nos animais subordinados, e o dos receptores 5-HT2 predomina nos dominantes. Nos humanos, os niveis de activación do receptor 5-HT1A no cerebro mostran unha correlación negativa coa agresión, e unha mutación no xene que codifica o receptor 5-HT2A pode duplicar o risco de suicidio nos que teñan ese xenotipo A maioría da serotonina do cerebro non se degrada despois do seu uso, senón que é recollida polas neuronas serotoninérxicas polo transportador de serotonina da súa superficie celular. Certos estudos revelaron que case o 10% da varianza total da personalidade relacionada coa ansiedade depende de variacións sobre onde, cando e en que cantidade expresan as neuronas os transportadores da serotonina.
Efectos sobre o comportamento e a reprodución
En C. elegans, a diminución artificial de serotonina ou o incremento de octopamina causa un comportamento típico dunha situación en que hai pouca comida no medio: C. elegans faise máis activo, e suprímese o apareamento e a deposición de ovos, e ocorre o contrario cando se incrementa a serotonina ou diminúe a octopamina. A serotonina é necesaria para un comportamento de apareamento normal, e para a inclinación a deixar de alimentarse para procurar parella. A sinalización serotoninérxica usada para adaptar o comportamento do verme ante os cambios rápidos do ambiente afecta á sinalización similar á da insulina e á vía de sinalización do TGF beta, que controla a adaptación a longo prazo. A serotonina foi tamén identificada como o causante do comportamento de formación de enxames das lagostas (insectos).
Metabolismo óseo
Nos ratos e humanos, as alteracións nos niveis de serotonina e na sinalización serven para regular a masa ósea. Os ratos que carecen de serotonina no cerebro teñen osteopenia, pero os ratos que carecen de serotonina no intestino teñen unha densidade ósea alta. Nos humanos os niveis sanguíneos elevados de serotonina están inversamente asociados coa dendidade mineral ósea. A serotonina pode tamén sintetizarse, aínda que en moi baixas cantidades, nas células óseas. A serotonina media as súas accións sobre as células óseas utilizando tres receptores diferentes. Por medio do receptor Htr1b regula negativamente a masa ósea e faino positivamente por medio dos receptores Htr2b e Htr2c. Estes estudos abriron unha nova área de investigación do metabolismo óseo que pode ser potencialmente aproveitado para tratar os trastornos na masa ósea.
Monarquía española
miniatura|270px|Rendición de Boabdil ante os [[Reis Católicos.]] O termo monarquía española designa a organización política do Goberno e do Estado en España, e cuxa traxectoria vai desde a unión dinástica dos reinos peninsulares nos descendentes dos Reis Católicos, reformándose durante o novo réxime ata a actualidade en España, interrompida unicamente nos períodos da Primeira República (1873-1874), a Segunda República (1931-1939) e o réxime franquista (1936-1975)
Serotonina
Efectos sobre o crecemento
Nos humanos, aínda que a insulina controla os niveis de azucre sanguíneos e o IGF regula o crecemento, a serotonina controla a liberación de ambas as hormonas e a serotonina suprime a liberación de insulina nas células beta do páncreas, e a exposición a SSRIs reduce o crecemento fetal. A serotonina humana pode tamén actuar como un factor de crecemento directamente. Os danos no fígado incrementan a expresión celular dos receptores 5-HT2A e 5-HT2B. A serotonina presente no sangue entón estimula o crecemento celular para reparar os danos hepáticos. Os receptores 5HT2B tamén activan os osteocitos, os cales constrúen óso Porén, a serotonina tamén inhibe os osteoblastos, por medio do receptor 5-HT1B.
Monarquía española
Historia
Durante a Idade Media, os árabes conquistaran boa parte da Península Ibérica. A principios do século existían 3 grandes reinos que lograran expulsar aos musulmáns: Castela, Aragón e Navarra. O reino de Granada foi o último reduto musulmán na Península.