cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marco Vitruvio
De Architectura
A Idade Media descoñece a Vitruvio a pesar da existencia de varios manuscritos da súa obra. Débese ao erudito Leon Battista Alberti a recuperación da importancia de De Architectura, na década de 1420. Para fixar o texto da primeira edición impresa (Roma, 1486, impr. G. Herolt, 2 volumes in-folio), Sulpizio da Veroli veuse obrigado a escolmar varios manuscritos xa que ningún contiña o texto completo, aínda que manexou especialmente o manuscrito do Escorial (datado no século XI). A primeira versión en castelán realizouna Miguel de Urrea, aparecendo en Alcalá de Henares en 1582.
Sierra Maestra
miniatura|350x350px|Mapa de Cuba. miniatura|Os fieitos arborescentes abundan neste territorio: Compárese a altura destes coa estatura das persoas na imaxe.|alt= A Sierra Maestra é unha cadea montañosa situada na rexión suroriental de Cuba principalmente nas provincias de Granma e Santiago de Cuba.
O seu punto máis alto é o Pico Turquino con 1974 msnm o cal se sitúa no corazón da Serra.
Descrición
Esta serra constitúe a maior cordilleira do país con forma dun verde bastión que bordea a costa sur oriental de Cuba desde Cabo Cruz até a baía de Guantánamo, ten ao redor de 250 km de longo por 35 de ancho. A súa altura media está entre os 300 e 1500 msnm, tamén o Pico Cuba destácase pola súa altura con 1872 m e o Pico Suecia, con 1734 msnm.
A Sierra Maestra é un dos escenarios naturais máis destacados de toda Cuba. Nela atópanse magníficos parques naturais como o Parque Pico Turquino, Parque Desembarco do Granma, Parque Santo Domingo-la Sierrita ou o Parque Marea del Portillo. Isto fai que a Sierra Maestra sexa un gran destino ecoturístico na Illa de Cuba. En 1980 unha parte foi declarada parque nacional.miniatura|A Gran Piedra na Sierra Maestra.|alt=
Valor natural
Entre os atractivos naturais de Sierra Mestra atópase a Gran Piedra, unha roca de 70 000 toneladas situada a 1225 metros de altura. Trátase da terceira roca máis grande do mundo e atópase rexistrada no Libro Guinness dos Récords. esquerda|miniatura|Fervenza en río Brazo de Buey, Sierra Maestra.
Xavier Domènech
Xavier Domènech i Sampere, nado en Sabadell o 2 de decembro de 1974, é un historiador e político catalán. É profesor de Historia na Universidade Autónoma de Barcelona, activista en diversos movementos sociais, entre eles o 15-M e membro de Procés Constituent a Catalunya, membro da executiva de Barcelona en Comú e comisionado de Estudos Estratéxicos e Programas de Memoria do Concello de Barcelona.
Encabezou a candidatura de confluencia En Comú Podem creada para concorrer ás eleccións xerais do 20 de decembro de 2015 nas circunscricións electorais catalás, formada por Barcelona en Comú, Podem, ICV e EUiA. A coalición foi a lista máis votada en Cataluña.
Acea, Brabío, Betanzos
Acea é un lugar da parroquia de Brabío no concello coruñés de Betanzos na comarca de Betanzos. Segundo o INE en 2010 tiña catro habitantes (dous homes e dúas mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo "Acea" é o árabe as-saniya, que é un muíño de auga destinado a moer fariña.
Asemblea Constituínte Rusa
miniatura|300px|[[Palacio Táuride, sede da Asemblea.]] A Asemblea Constituínte Panrusa (Всероссийское Учредительное собрание, Vserossíyskoie Uchredítelnoie sobrániie) foi un corpo constitucional democraticamente elixido, que se constituíu en Rusia logo da Revolución de Outubro de 1917.
Malia as promesas do Goberno Provisional Ruso, os preparativos para as eleccións foron lentos e as datas para as votacións atrasáronse en varias ocasións. Para cando finalmente estas tiveron lugar, o Goberno provisional fora derrocado polos bolxeviques.
Reuniuse ao longo de 13 horas, desde as 4 da tarde do 5 de xaneiro ata as 4 da mañá do, e foi elixida e disolta polo Goberno bolxevique, é dicir, o Consello de Comisarios do Pobo ou Sovnarkom.
Orixes
miniatura|250px|[[Domingo Sanguento (1905)|Domingo Sanguento, 1905.]] A convocatoria dunha Asemblea Constituínte elixida democraticamente que redactase unha Constitución e a forma de goberno do país foi unha das principais esixencias de todos os partidos liberais e socialistas durante a anterior Revolución rusa de 1905. Logo desta revolución, o réxime tsarista decidiu garantir as liberdades civís básicas e convocar eleccións para o novo corpo lexislativo creado en 1906, a Duma estatal. A Duma, con todo, non estaba autorizada para redactar unha nova Constitución, e moito menos para abolir a monarquía. Ademais, os poderes da Duma caeron en mans dos Demócratas Constitucionais (KD ou kadetes) e non nas dos socialistas marxistas. O Goberno disolveu a Duma por un acordo legal en xullo de 1906, logo dunhas novas eleccións en 1907. A lei de eleccións final, escrita polo Goberno logo da segunda disolución o 3 de xuño de 1907, favoreceu ás clases privilexiadas e restrinxiu o sufraxio dos pobres e as clases traballadoras. Pouco puido facer a Duma logo de 1907, que repetidas veces foi vetada polo tsar Nicolao II ou pola Cámara alta do Parlamento ruso. A Duma non puido debater a formación dunha Asemblea Constituínte que sería elixida por sufraxio universal continuaban sen debaterse.
Resultado das eleccións
Tras sucesivos atrasos e celebrándose ao longo de varios meses (aínda que as votacións principais tiveron lugar entre o e o ), as eleccións á Asemblea resultaron nunha gran vitoria para os socialrevolucionarios. Obtiveron unha maioría tanto dos votos dos electores como de escanos, mentres que os bolxeviques lograron pouco menos dun cuarto dos sufraxios. Aínda que non se chegaron a coñecer os datos completos da elección, os socialrevolucionarios conseguiron arredor de 440 escanos dos 800 teóricos e dos arredor de 700 elixidos finalmente.
Os bolxeviques dubidaron sobre a conveniencia de levar a cabo as votacións unha vez no poder e Lenin defendera con vehemencia a conveniencia de pospoñelas. Habendo criticado duramente a Goberno provisional polos continuos atrasos, a maioría dos dirixentes bolxeviques mostrouse favorable, polo contrario, a manter a data prevista para as eleccións. Aínda así, o partido suscitouse xa antes das votacións a disolución pola forza da Asemblea si esta acababa opoñéndose ao Goberno soviético.
Cos datos recollidos nos sucesivos estudos dos resultados parciais, a elección da Asemblea Constituínte deu os seguintes resultados:
Porén, debido ao tamaño do país, o transcurso da primeira guerra mundial e a deterioración do sistema de comunicacións, o resultado non estivo totalmente dispoñible a tempo. O primeiro reconto parcial (54 constituíntes de 79) foi publicado polo socialrevolucionario N.V. Svyatitsky Os datos de Svyatitsky son polo xeral aceptados por todos os partidos políticos, incluíndo os bolxeviques, e é como segue:
Aeroporto de Minneapolis/Saint Paul
De todos os pasaxeiros que voan a través de MSP, o 42% fan escala nel para conectar con outras cidades, mentres que so 58% restante orixínanse no aeroporto. As aeroliñas que operan nas súas instalacións voan a 158 destinos, 129 domésticos e 29 internacionais. A nivel internacional, Delta Air Lines voa a catro destinos transoceánicos todo o ano: Ámsterdam, Londres-Heathrow, París-Charles de Gaulle e Toquio-Haneda, cun voo adicional estacional transoceánico cara Reiquiavik-Keflavík. Tanto Delta Air Lines como Sun Country Airlines voan a moitas cidades no Rexión, Centroamérica, Canadá e México dende o aeroporto, tanto anualmente como con servizos estacionais. Air France ten un servizo estacional a París e Condor voa a Frankfurt tamén estacionalmente. Icelandair voa durante todo o ano a Reiquiavik-Keflavík. KLM retomou o seu voo anual a Ámsterdam en marzo de 2017 e posteriormente iniciou o primeiro servizo en MSP co Boeing 787 en outubro do mesmo ano.
MSP é o segundo centro de conexións máis grande para Delta Air Lines é os seus asociados de Delta Connection. Compass Airlines e Endeavor Air ten as súas sedes oficiais nas proximidades. Tamén serve de base principal para a aeroliña de Minnesota Sun Country Airlines. Northwest Airlines tivo un centro de conexións no aeroporto ata a súa fusión en 2010 con Delta Air Lines, e a asociada de Delta Connection Mesaba Airlines tivo a súa sede preto do aeroporto ata decembro de 2011 cando se completou a súa fusión con Pinnacle Airlines. Delta Air Lines ten máis do 80% do tráfico do aeroporto. MSP está operado pola Comisión Metropolitana de Aeroportos, que tamén se encarga de seis aeroportos máis pequenos da rexións.
Secundino Cora
miniatura|"¡[[Rousalía Castro, morreu!", por Secundino Cora e "A rola de Galicia, Rousalía Castro de Murguía" por Valentín Lamas Carvajal.]] Secundino Cora García, nado en Miñotos (Ourol) e finado na Habana o 25 de xaneiro de 1892, foi un xornalista e poeta galego.
Traxectoria
Emigrou mozo a Cuba. Na Habana fundou con Xosé Fontenla Leal a Revista de Galicia en 1886. Colaborou con A Gaita Galega escribindo crónicas e poemas de corte romántico. Foi Secretario do Centro Gallego de la Habana en 1888. Regresou enfermo á súa parroquia natal en 1890, e publicou en El Eco de Vivero varios dos seus poemas e artigos. Volveu á Habana onde morreu en 1892.
Antanas Mockus
Aurelijus Rutenis Antanas Mockus Šivickas, nado en Bogotá o 25 de marzo de 1952, é un político, filósofo e matemático colombiano, de orixe lituana. Posúe o mestrado en Filosofía (Universidade Nacional de Colombia), licenciado en Matemáticas e Filosofía (Universidade de Dijón - Francia), doutor honoris causa (Universidade de París XIII, Francia) e da Universidade Nacional de Colombia, e bacharel do Liceo Francés Louis Pasteur. Foi alcalde de Bogotá en dúas ocasións e aspirou ao cargo de presidente da República.
Dende setembro de 2009, Mockus adheriuse ao Partido Verde colombiano xunto cos tamén exalcaldes de Bogotá Luís Eduardo Garzón e Enrique Peñalosa. O 14 de marzo de 2010 foi elixido mediante consulta popular como o candidato oficial do devandito partido político ás eleccións presidenciais de Colombia de 2010.
Traxectoria
Fillo de Alfonsas Mockus e a escultora e ceramista Nijole Šivickas de Mockus, inmigrantes de orixe lituana, é considerado na súa infancia como un neno xenio xa que aprende a ler aos dous anos de idade e gradúase con honras no Liceo Francés de Bogotá en 1969. Estuda matemáticas e filosofía en Dijon (Francia) en 1972.
Realizou un mestrado en matemáticas pola Universidade de Dijon, Francia, en 1972. En 1975, é nomeado instrutor asistente adscrito ó departamento de matemáticas na facultade de ciencias da Universidade Nacional de Colombia. Entre 1977 e 1981 é instrutor asociado e entre 1982 e 1988 é profesor asistente na Universidade Nacional de Colombia.
Entre 1980 e 1988 foi membro e director do grupo de investigación Federici que traballou no eido do ensino das ciencias na Universidade Nacional de Colombia. En 1988, realizou un mestrado en Filosofía na Universidade Nacional de Colombia escribindo unha tese sobre a noción de representación na comprensión previa do ser como dispoñibilidade. É nomeado reitor xeral da Universidade Nacional en 1991, logo de ter sido vicerreitor académico da Universidade. Ese mesmo ano foi un dos membros fundadores da sociedade Colombiana de epistemoloxía. Durante a súa administración, faise notorio por diversas excentricidades e accións polémicas como ir ó seu despacho en bicicleta, o incidente onde foi acusado de coller os seus xenitais fronte a unha multitude, ou o episodio de baixarse os pantalóns no auditorio León de Greiff da Universidade Nacional, para ensinar o seu cu a un grupo de máis de 1 000 estudantes manifestantes que lle impedían facer unha alocución. Logo deste acto, renunciou ó cargo de reitor. Logo de postularse sen éxito para exercer o cargo no período seguinte, presentouse como candidato independente á Alcaldía de Bogotá aconsellado polo daquela congresista Gustavo Petro. Cunha campaña atípica e sen publicidade, fundada polo contrario na doutrina da cultura cidadá, derrotou ó seu principal opositor Enrique Peñalosa.
Alcalde de Bogotá (1995-1998)
O 1 de xaneiro de 1995 inicia o seu primeiro período como alcalde. Conformou o seu goberno colocando académicos e non políticos nos cargos máis relevantes da administración.
Consolidou o saneamento das finanzas dos distritos iniciado durante a alcaldía de Jaime Castro buscando recursos antes de comprometerse en obras. Do mesmo xeito que o seu antecesor, tomou moitas medidas impopulares como a taxa á gasolina que lle valeron a distinción como un dos impulsores da nova Bogotá. Conseguiu reducir as mortes violentas prohibindo o uso de artefactos pirotécnicos por particulares e sobre todo implantando a súa máis popular medida, a hora cenoria.
Pero foi coa campaña de aforro voluntario de auga, onde mellor demostrou a eficacia dos seus métodos pedagóxicos aplicados a escala de masas.
Durante a súa vida como alcalde non deixou de sorprender con aparicións excéntricas, como a súa voda nun circo cunha asistente social, levando traxes fabricados en fique e montado nun elefante. Estas aparicións tamén se deron antes da súa alcaldía como cando utilizou traxes de superheroe e mesmo chegou a improvisar cancións de rap.
Aspiración presidencial de 1998
Renuncia ao seu cargo a principios de 1997 (sendo sucedido polo Director do Instituto de Cultura e Turismo desa época, o físico Paul Bromberg), para poder lanzarse ás eleccións presidenciais de 1998. Busca novas maneiras para subsistir, dá conferencias remuneradas e traballa como reporteiro nun telexornal. Nun principio preséntase como candidato a presidente, pero logo acepta ser candidato á vicepresidencia en complemento de Noemí Sanín, representante da clase política tradicional. Durante a campaña presidencial volvería protagonizar feitos escandalosos como o de guindar auga á cara do candidato Horacio Serpa durante un debate para exemplificar un dos seus métodos pedagóxicos.
Alcalde de Bogotá (2001-2004)
Para o ano 2000, volve á escena política como candidato a unha segunda elección para alcalde de Bogotá, tendo que pedir perdón ao electorado da capital por abandonar o cargo na súa anterior administración; en poucos meses convértese no único rival da exministra María Emma Mejía, a quen remata derrotando por máis de 100 000 votos.
Un segundo mandato (xaneiro de 2001 - decembro de 2003) permítelle recuperar a imaxe de político independente e eficiente ante a opinión pública e impúlsao a buscar a presidencia da República.
Aspiracións presidenciais e parlamentarias de 2006
Presenta o seu movemento "Visionarios con Antanas" para as eleccións parlamentarias de marzo de 2006, pero é derrotado e non obtén ningún escano, nin no Senado nin na Cámara de Representantes. Malia iso, continúa en campaña presidencial, co partido da Alianza Social Indíxena.
Nas eleccións presidenciais do 28 de maio de 2006 resulta cuarto. Algúns especialistas afirmaron que a súa derrota se debeu en parte a un ambiente de polarización, no cal, ou se estaba ao lado do goberno (Álvaro Uribe Vélez, presidente que aspiraba á reelección), ou se estaba en contra deste (Carlos Gaviria Díaz, Horacio Serpa); ao resultar as ideas de Antanas un enfoque diferente, máis complexo e non reducible a dereita, centro ou esquerda, a súa proposta viuse relegada nos comicios, foi antecedido neles por: Álvaro Uribe Vélez en primeiro lugar, Carlos Gaviria Díaz en segundo e Horacio Serpa Uribe en terceiro.
Despois disto dedícase a estruturar o proxecto dos Visionarios da man dos indíxenas, coa intención de gañar adeptos alén de Bogotá para aumentar o que el cualifica como unha minoría -estraña pero valiosa- (referíndose a aqueles que votaron por el), xa que segundo di, esta deixouse seducir sen as ferramentas da política tradicional (sen publicidade, nin politiqueo, nin promesas populistas). En 2007 para as eleccións rexionais promove a campaña Voto Vital que buscaba concienciar os votantes da importancia de pensar o seu voto.
Candidato presidencial polo Partido Verde en 2010
miniatura|280px|Antanas Mockus e Sergio Fajardo
Dende setembro de 2009, Mockus adheriuse ao Partido Verde colombiano xunto cos tamén exalcaldes de Bogotá Luís Eduardo Garzón e Enrique Peñalosa. Para escoller o seu candidato á presidencia, presentáronse os tres exalcaldes para realizar unha consulta popular, que se efectuaría durante as eleccións lexislativas de 2010, data na que tamén resultarían electos algúns senadores e representantes á cámara do mesmo partido. Mockus resultou gañador da elección primaria levada a cabo o 14 de marzo de 2010, deixando no segundo lugar a Peñalosa e no terceiro posto a "Lucho" Garzón.
Nos primeiros días de abril de 2010 existiu un achegamento entre Mockus e Sergio Fajardo co fin de unificar as súas propostas políticas para que Fajardo fose a fórmula vicepresidencial de Mockus. Este último retirouse da contenda electoral da que xa era candidato presidencial para pasar a ser o vicepresidente na candidatura de Antanas Mockus polo Partido Verde. As principais razóns polas que aceptou o acordo programático foi pola falta de recursos para financiar a campaña e a compatibilidade das súas propostas coas de Mockus. Porén, a alianza só se consolidou o 12 de abril de 2010 por petición do propio Fajardo. De xeito provisional, estivo inscrita Liliana Caballero como fórmula vicepresidencial de Mockus.
Goofy
Goofy é un personaxe de animación, un can da raza Bloodhound de debuxos animados creado polos Estudios Walt Disney coma compañeiro de Mickey Mouse. O seu nome orixinal era Dippy Dawg mais mudouse despois ao de Goofy Goof. Apareceu por vez primeira co nome Dippy Dawg en 1933, na revista "Mickey Mouse Magazine". Tamén apareceu como corepresentante na curtametraxe "Mickey´s Revue" dirixida por Wilfred Jackson.
É un antiheroe bo mais inxenuo, que vive no seu mundo e protagoniza gags de humor branco, baseados en caídas, malentendidos e bromas infantís. Tamén acostuma dar consellos morais aos nenos e aparece coma bo pai, co seu fillo Max Goof. Sería unha ficcionalización do home familiar de clase media americano. Apareceu en diversas películas de animación e incluso coma personaxe dun videoxogo. Ás veces transfórmase nun superheroe, Supergoofy, sen que quede claro se esta identidade é froito ou non da súa fantasía.
Galicia (Europa Central)
miniatura|250px|Escudo de Galicia. miniatura|250px|Situación de Galicia na Europa actual.
Galicia  ou Galitzia  (en alemán: Galizien, en polaco: Galicja, en ucraíno: Галичина Halychyna, en checo e eslovaco: Halič; en húngaro: Galícia / Kaliz / Gácsország / Halics; en romanés: Galiția / Halici; en ruso: Галиция / Галичина, Galitsiya / Galichina; en ruteno: Галичина, Halychyna; en yiddish: גאַליציע Galitsie) é unha rexión histórica do leste de Europa,   que antigamente foi un pequeno principado e cuxo territorio na actualidade se divide entre Polonia e Ucraína.
Galicia foi, durante moitos séculos, unha rexión tapón, unha zona de paso e un cruzamento de culturas, entre o imperio dos Habsburgo e o Imperio ruso, entre a Igrexa católica e a Igrexa ortodoxa. Por iso, a rexión posúe unha rica historia multicultural, marcada durante séculos por, entre outros, os xudeus e os armenios.
O século XX foi o máis tráxico dos períodos da historia de Galicia, teatro dos enfrontamentos durante a primeira guerra mundial e vítima das atrocidades cometidas polos nazis na segunda.
Nome
miniatura|130px|A [[gralla cereixeira no escudo da rexión histórica de Galicia alude á cidade de Hálych.]] O nome da rexión débese ao da antiga cidade medieval de Hálych, histórica cidade á beira do río Dniéster no oeste de Ucraína.
O nome Galicia foi mencionado por primeira vez en crónicas históricas húngaras do ano 1206, que se refería á rexión como Galiciæ.
Carpa común
A carpa común (Cyprinus carpio) é unha especie de peixes de auga doce de augas eutróficas que vive en lagos e grandes ríos de Europa e Asia. As poboacións silvestres nativas considéranse vulnerables á extinción pola IUCN, pero a especie foi tamén domesticada e introducida no medio ambiente por todo o mundo, e a miúdo é considerada unha especie invasora destrutiva, e está incluída na lista de 100 das especies exóticas invasoras máis daniñas do mundo. Cyprinus carpio dálle o nome á familia Cyprinidae.
Taxonomía
No pasado recoñecérase unha terceira subespecie, C. c. haematopterus (carpa do Amur) nativa do leste de Asia, pero as autoridades recentes trátana como unha especie separada co nome C. rubrofuscus. A carpa común e varios parentes de Asia nas súas formas puras poden ser distinguidos por merística (características cuantitativas) e tamén difiren en xenética, pero poden hibridarse, o que dificulta a distinción. A carpa común pode tamén hibridarse con Carassius auratus.
Historia
A carpa común é nativa de Europa e Asia e foi introducida en case todas as partes do mundo excepto nos polos. É a terceira especie máis frecuentemente introducida no mundo, e a súa historia como peixe cultivado remóntase aos tempos do Imperio Romano. As carpas úsanse como alimento en moitas áreas, pero son agora consideradas unha praga nalgnhas rexións debido á súa capacidade de eliminar por competencia aos peixes nativos. A carpa común orixinal encontrouse nas terras do delta do Danubio hai uns 2.000 anos, e tiña unha forma de torpedo e cor amarela-dourada. Tiña dous pares de barbelas e un patrón de escamas desordenado. Os romanos construían estanques grandes para a crianza deste peixe no sur da Europa central (verificado polo descubrimento de restos de carpa común en asentamentos escavados na área do delta do Danubio). Como a acuicultura se converteu nunha rama rendible da agricultura, fixéronse esforzos para criar estes animais, e os sistemas de cultivo axiña incluíron estanques de desove e de crecemento. A área de distribución da carpa nativa tamén se estende ao mar Negro, mar Caspio e mar de Aral.
Domesticáronse tanto as subespecies europeas coma as asiáticas. En Europa, a domesticación da carpa para a alimentación foi estendida polos monxes entre os século XIII e XVI. As formas silvestres da carpa alcanzaran xa o delta do Rhin no século XII, probablemente con algunha axuda humana. Entre as variantes que se orixinaron pola domesticación están a carpa espello, coas súas grandes escamas similares a espellos na liña lateral e sen escamas no resto do corpo (orixinada en Alemaña), a carpa de coiro (practicamente sen escamas agás preto da aleta dorsal), e a carpa koi toda cuberta de escamas (chamada 錦鯉 nishikigoi en xaponés, e 鯉魚 lĭ yú en chinés), que é unha variedade ornamental domesticada orixinada na rexión xaponesa de Niigata na década de 1820, pero hoxe crese que, en realidade, a súa especie parental é probablemente unha carpa do leste de Asia, seguramente C. rubrofuscus.
Fisioloxía
A carpa común silvestre é máis delgada que a domesticada, cunha lonxitude corporal que é catro veces a altura, carne avermellada e unha boca que sobresae cara adiante. A carpa común pode medrar ata grandes tamaños se se lle dá alimento dabondo e espazo. A súa velocidade media de crecemento en peso é aproximadamente a metade da velocidade de crecemento de carpas domesticadas Non chegan ás lonxitudes e pesos das carpas domesticadas, as cales poden crecer a unha lonxitude máxima de 120 cm, un peso máximo duns 40 kg, e unha idade máxima rexistrada de 65 anos, pero tamén existe información fiable de carpas nishikigoi que viviron 100 anos. A carpa silvestre de maior tamaño rexistrada, pescouse con anzó en 2013 na Pesquería de Etang La Saussaie, Francia, pesaba 45,59 kg. O tamaño medio dunha carpa común é duns 40 a 80 cm cun peso de 2 a 14 kg. miniatura|300px|Esqueleto dunha carpa. miniatura|300px|Radiografía dunha carpa común
Como outros ciprínidos, as carpas comúns poden saltar da auga cando son ameazadas por depredadores, ou asustadas cando pasa unha barca.
Hábitat
miniatura|300px|Carpa do río [[Moldava na República Checa.]] Aínda que é un peixe tolerante á maioría das condicións, prefire grandes corpos de auga de augas lentas ou encoradas con sedimentos brandos vexetais. Como é un peixe que forma bancos, prefiren estar en grupos de cinco ou máis. Viven na natureza en climas temperados en augas doces ou lixeiramente salobres cun pH de 6,5 a 9,0 e unha salinidade de arredor do 0,5%, e temperaturas de 3 a 35 °C. A temperatura ideal para eles é de 23 a 30 °C, e a desova empeza entre os 17 e 18 °C; sobreviven doadamente ao inverno en pozas cunha capa de xeo, con tal de que haxa algo de auga líquida baixo o xeo. As carpas poden tolerar auga cun nivel de oxíxeno moi baixo, sorbendo aire na superficie.
Reprodución
Unha femia adulta típica poñedora de ovos pode poñer 300.000 ovos nunha soa desova. Aínda que a carpa desova normalmene na primavera, en resposta a un ascenso nas temperaturas da auga e á chuvia, as carpas poden desovar moitas veces nunha estación. Nas operacións comerciais, a desova é a miúdo estimulada usando un proceso chamado hipofisación, no que se inxecta un extracto liofilizado da pituitaria no peixe. O extracto de pituitaria contén hormonas gonadotrópicas, que estimulan a maduración das gónadas e a produción de esteroides sexuais, o que acaba promovendo a reprodución.
Predación
Unha soa carpa pode poñer un millón de ovos nun ano, pero as súas poboacións permanecen estables, polo que os ovos e as crías morren en enormes cantidades. Os ovos e as crías a miúdo son vítimas de bacterias, fungos, e unha gran variedade de pequenos depredadores que viven nas pozas. As carpas que sobreviven ata a idade xuvenil son depredadas por outros peixes como o lucio Esox lucius e o black bass Micropterus salmoides, e por diversas aves (como corvos mariños, garzas, patos como o Mergus merganser e aguias peixeiras) e mamíferos (como a lontra e o visón).
Galicia (Europa Central)
Nome
O nome ucraíno de Галич, Hálych, en ruso Галич, Galich, en polaco Halicz, en alemán Halytsch, en lituano Halyčas e Galic en latín, provén dos Khwalis ou Kaliz que ocuparon a rexión desde a época dos maxiares, que tamén foron chamados Khalisioi en grego e Khvalis (Хваліс) en ucraíno.
Algúns historiadores especularon que o nome tiña que ver cun grupo de persoas de orixe celta que podían estar cerca e que se relacionan con moitos topónimos similares de Europa e Asia menor, como a antiga Gallia ou os galos (a Francia moderna, Bélxica e Italia do norte, e os seus habitantes, respectivamente), Galacia (na Turquía moderna), Galicia, na península Ibérica e a romanesa Galați.
Outros afirman que o nome ten orixe eslava, de halytsa (galitsa), que significa "un outeiro espido (sen bosques)", ou de hálych (galyk), que significa "gralla cereixeira". A gralla utilizouse no escudo da cidade e máis adiante tamén no escudo de Galicia.
Este nome, porén, é anterior ao uso dos escudos de armas, polo que pode ser unha etimoloxía popular.
Xeografía
miniatura|330px|Mapa físico de Galicia. miniatura|330px|Mapa do reino de Galicia en 1897. miniatura|330px|A Galicia oriental na Ucraína actual.
O territorio de Galicia abrangue as montañas máis setentrionais dos Cárpatos, entre eles o pico Hoverla, o cumio máis alto de Ucraína, con 2.060 m2 de altitude, e parte da cunca dos ríos Dnister, San e Bug Occidental.
Á Galicia polaca (Galicia occidental) pertencen:
Mentres que a Galicia oriental ucraína comprende:
Antigüidade
A rexión estaba habitada por tribos xermano-celtas como os Lugii (que comprendían tamén aos Arii, os Elveconi, os Naharvali, os Manimii e os Eisii), asociados á cultura de Przeworsk na época de Tolomeo que os menciona na súa Geographia, a rexión tamén foi poboada polos vándalos (dos que os silingos eran probablemente parentes dos Elisii) e os godos antes da caída do Imperio romano.
Idade Media
miniatura|dereita|230px|Mapa do [[Principado de Hálych no século XIII, que formou o núcleo do que máis tarde sería Galicia.]]
A mediados do século VI, os eslavos substituíron ás tribos xermánicas e celtas. Tratábase da tribo dos croatas brancos, aliados no século IX a Moravia e no século X a Bohemia. Os reis de Polonia e os príncipes da Rus de Kíiv disputaron Galicia no século XI.
Carpa común
Xenética
miniatura|Exemplo de mutante producido a partir da carpa común (esta pesa máis de 20 kg) miniatura|Carpa no estanque de patos do [[Herbert Park, Dublin, Irlanda]] miniatura|dereita|Carpa koi alimentándose. As koi son unha variedade ornamental de carpas domésticas que se teñen en estanques de xardín. Aínda que a especie parental da koi foi antes considerada a carpa común, as autoridades recentes cren que se orixinou dunha carpa do leste de Asia, posiblemente [[Cyprinus rubrofuscus|C. rubrofuscus. ]] A xenética de poboacións e a dinámica de poboacións silvestres foron alteradas polas manipulacións da especie feitas polo ser humano, debido aos numerosos híbridos e mutantes producidos en piscifactorías e despois introducidos na natureza para a repoboación; pero empezouse a dispoñer de marcadores microsatélites a partir da década de 1990, que deberían permitir comprender mellor a especie.
Galicia (Europa Central)
Idade Media
En 1199 Román de Volinia o Grande apoderouse de Galicia e formou o principado duplo de Galicia-Volinia do que Halych foi a capital.
Vencellada ao Rus de Kíiv desde o século IX converteuse, a partir do século XII, nun dos máis prósperos Estados do leste de Europa. Pero durante a invasión mongol de Rusia de 1241, Galicia-Volinia foi duramente castigada, e os seus gobernantes buscaron unha unión co oeste e solicitaron unha alianza coa Igrexa católica.
Halych-Volinia tranformouse nun poderoso principado baixo o reinado de Román o Grande en 1170–1205. Daniel I, que foi proclamado rei polo papa Inocencio IV en 1253, e o seu fillo León I minimizaron a influencia mongol sobre o seu reino. Durante o seu reinado Galicia-Volinia experimentou un período de crecemento económico rápido. Foron fundadas numerosas cidades, entre elas Lviv, atraendo a comerciantes e artesáns, alemáns, xudeus e armenios.
No século XIII, o rei André II de Hungría utilizou o nome Galicia e Lodomeria —unha versión latinizada das linguas eslavas Hálych e Volodymyr / Volyns'kyi / Volodymyr, as principais cidades do principado de Hálych-Volinia—, que os húngaros gobernaron desde 1214 a 1221.
Carpa común
Xenética
O xenoma mitocondrial da carpa foi secuenciado e publicado en 1994.
Galicia (Europa Central)
Idade Media
Despois de 1346, parte da rexión foi ocupada polos polacos, e foi dividida en voivodatos. Nesta época comezou unha política de asentamentos polacos entre a poboación rutena. Tamén se produciu unha gran migración de armenios e xudeus. Durante este tempo construíronse numerosos castelos e foron fundadas algunhas novas cidades, como Stanisławów (Stanyslaviv en ucraíno), hoxe Ivano-Frankivsk e Krystynopol (hoxe Chervonohrad).
Carpa común
Xenética
En 2004 demostrouse a existencia de poboacións naturais xeneticamente máis ou menos adaptadas ou tolerantes ao frío.
Manipulacións xenéticas:
Galicia (Europa Central)
Galicia baixo a Mancomunidade Polaco-Lituana
Galicia foi moitas veces obxecto de incursións por parte dos tártaros e dos turcos otománs nos séculos XVI e XVII, e devastada durante a rebelión de Bohdan Khmelnitski, atamán do Hetmanato cosaco (1648–1654), a guerra ruso-polaca (1654–1667), a vitoria pírrica ante as invasións suecas durante O Diluvio no curso da Segunda Guerra do Norte (1655-1660) e a Gran Guerra do Norte de principios do século XVIII.
Carpa común
Introdución noutros hábitats
miniatura|Carpas reunidas preto dun peirao no [[lago Powell, Arizona]] miniatura|Carpas no [[río Maribyrnong, Australia]]
Anemone de bosque
A Anemone nemorosa é unha planta que florece ao inicio da primavera normalmente no sotobosque. Pertence ao xénero Anemone dentro da familia Ranunculaceae. Entre os seus nomes máis comúns temos anemone de bosque, flor do vento e cheiro de raposo.
Carpa común
Introdución noutros hábitats
A carpa común foi introducida na maioría dos continentes e nuns 59 países. En ausencia de depredadores naturais ou de pesca comercial, estes peixes alteraron grandemente o seu medio ambiente debido á súa rápida reprodución e hábitos de alimentación de escaravellar nos sedimentos do fondo para procurar comida. Ao alimentarse poden destruír, desenraizar ou comer a vexetación mergullada, causando serios danos aos patos nativos, como os Aythya valisineria e ás poboacións de peixes.
Galicia (Europa Central)
Galicia baixo os Habsburgo
Aínda que os húngaros foron expulsados de Hálych-Volinia en 1221, os reis húngaros continuaron engadindo Galicia e Lodomeria aos seus títulos oficiais. En 1527, os Habsburgos herdaron eses títulos, xunto coa coroa húngara.
miniatura|230px|Situación do reino de Galicia-Lodomeria no Imperio austrohúngaro. miniatura|230px|Cambios territoriais de Galicia, 1772-1918. 230px|miniatura|Territorio da Cidade Libre de Cracovia (ou República de Cracovia), en laranxa, entre os seus tres veciños ([[Reino de Prusia, Imperio austríaco e Imperio ruso.)]] miniatura|230px|Escudo do [[Reino de Galicia e Lodomeria durante o Imperio austrohúngaro (1772-1918).]]
Carpa común
Introdución noutros hábitats
En Australia, por exemplo, causaron grandes daos e propuxéronse métodos especiais para erradicala. En Victoria, Australia, a carpa común foi declarada especie de peixe daniña, e cantidade que os pescadores poden pescar é ilimitada. En Australia do Sur, é delito liberar esta especie na natureza. Unha compañía australiana produce un fertilizante a partir da carne de carpa. Os esforzos realizados para erradicar unha pequena colonia no lago Crescent de Tasmania sen usar produtos químicos foron exitosos. Fíxose a proposta, que foi cuestionada por razóns medioambientais, de utilizar contra elas o herpes virus do koi, que ten unha alta taxa de mortalidade. Outro método proposto en Australia foi a técnica desenvolvida por CSIRO para modificar xeneticamente a carpa de maneira que produza só crías macho, o que a erradicaría.
Anemone de bosque
Descrición
miniatura A Anemone nemorosa é unha planta herbácea perenne que acada unha altura entre os 5 e 15 cm. A mediados do verán aínda que a planta non desenvolva o seu porte aéreo, vai estendendo baixo o terreo as súas raíces semellantes a rizomas. Os rizomas esténdense rapidamente, contribuíndo á súa expansión nas condicións favorables do bosque, o que permite que a planta tapice grandes extensións do chan. A flor ten un diámetro de 2 cm, con cinco a sete pétalos semellantes a segmentos, (en realidade tépalos) dunha intensa cor branca.
Carpa común
Introdución noutros hábitats
Outro exemplo de problemas creados pola súa introdución é o caso dos Estados Unidos. A carpa común tróuxose aos Estados Uidos en 1831. No século XIX foi distribuída por moitas zonas do país polo goberno como un peixe para a alimentación, pero xa non é aprezada para a alimentación. A súa introdución tivo negativas consecuencias medioambientais, e agora considérase xeralmente unha especie invasora. No lago Utah, Utah, espérase reducir a poboación de carpas nun 75% usando redes para capturar millóns delas e usalas como alimento ou para a produciónn de fertilizantes. Isto daralle ao peixe nativo Chasmistes liorus unha oportunidade de recuperar as súas poboacións en declive. Outro método é atrapalas nos afluentes nos que adoitan desovar con redes de cerco e expoñelas á rotenona. Este método reduce o seu impacto en 24 horas e incrementa moito a vexetación nativa e as especies ictícolas desexables. Isto tamén permite que as crías de carpa sexan doadamente depredadas polos peixes nativos.
Anemone de bosque
Descrición
Na natureza, en estado silvestre, normalmente son brancas, pero poden ser rosadas, lilas ó azuis, e a miúdo teñen unha tinguidura máis escura no envés dos pétalos. Non teñen aroma e teñen pouco néctar debido a que non necesitan demasiado aos insectos para a súa reprodución.
Carpa común
Introdución noutros hábitats
miniatura|400px|center| Produción global en acuicultura de carpa común en toneladas desde 1950 a 2013
Galicia (Europa Central)
Galicia baixo os Habsburgo
En 1772, a emperatriz María Teresa, arquiduquesa de Austria e raíña de Hungría, decidiu utilizar esas reivindicacións históricas para xustificar a súa participación na primeira repartición de Polonia. En 1772, a Galicia era a parte máis importante anexionada por Austria na primeira repartición de Polonia. Gran parte da Polonia menor —Nowy Sącz e Przemyśl (1772–1918), Zamość (1772–1809), Lublin (1795–1809), Cracovia (1846–1918)— formou parte da Galicia austríaca.
Carpa común
Na alimentación e pesca deportiva
miniatura|esquerda|Prato de carpa do [[lago Prespa]] miniatura|dereita|Carpa común capturada con mosca artificial Cyprinus carpio é o principal peixe en acuicultura. As toneladas de carpa común producidas só na China, sen mencionar outros ciprínidos, superan o peso de todos os outros peixes producidos en acuicultura en todo o mundo, como a troita ou o salmón. Prodúcense anualmente aproximadamente tres millóns de toneladas. A China é con diferenza o maior produtor comercial, co 70% da produción de carpa.
A carpa cómese en moitas partes do mundo. En Europa central, forma parte da cea tradicional de Nadal. A sopa de pescador húngara é unha sopa de carpa ou de carpa e outros peixes de río, que forma parte da cea de Nadal. Outra sopa con cabezas e vísceras de carpa céase en Nadal na República Checa ou en Eslovaquia, ou tamén carpa fritida ou cocida. En Europa occidental a carpa utilízase principalmente para a pesca deportiva, aínda que hai un pequeno mercado deste peixe como alimento. A carpa mesturada con outros peixes úsase no prato peixe gefilte da cociña xudía.
Galicia (Europa Central)
Galicia baixo os Habsburgo
A pesar do feito de que a reclamación derivaba da coroa húngara histórica, Galicia e Lodomeria non foi oficialmente asignada a Hungría e, despois do Ausgleich de 1867, formou parte da Cisleitania, a parte de Austra-Hungría administrada polos austríacos.
Carpa común
Na alimentación e pesca deportiva
A carpa común é moi popular entre os pescadores de cana en moitas partes de Europa.
Os antigos romanos cultivaban carpas en estanques, e este costume continuou nos mosteiros de Europa ata os nosos días. Na China, en Corea e no Xapón, o cultivo da carpa data do período Yayoi (c. 300 a.C. – 300 d.C.).
Galicia (Europa Central)
Galicia baixo os Habsburgo
O nome oficial completo da nova provincia austríaca foi Reino de Galicia e Lodomeria cos Ducados de Auschwitz e Zator. Despois da incorporación da Cidade Libre de Cracovia en 1846, foi ampliado a Reino de Galicia e Lodomeria co Gran Ducado de Cracovia e os ducados de Auschwitz e Zator (en lingua alemá|alemán]], Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator).
Cada unha destas entidades era formalmente independente, e foron listadas como tales nos títulos do emperador austríaco, e cada unha tiña o seu escudo e a súa bandeira. Porén, para fins administrativos, formaron unha soa provincia. Os ducados de Auschwitz (Oświęcim) e Zator eran pequenos principados históricos ao oeste de Cracovia, na fronteira coa Silesia prusiana.
Por outra parte, despois da terceira repartición de Polonia, gran parte da terra polaca de occidente (a Nova Galicia) engadiuse á xa existente provincia de Galicia. Lemberg (Lviv) foi a capital da Galicia austríaca, que estaba dominada en gran parte pola aristocracia polaca, aínda que a poboación fose case toda ucraína ou rutena. Tamén era numerosa a poboación xudía na zona, concentrada na parte oriental da provincia.
Durante o primeiro decenio do goberno austríaco, Galicia foi gobernada directa e firmemente desde Viena, que fixo moitas e significativas reformas na burocracia local, levadas a cabo por alemáns e checos xermanizados. A aristocracia tiña garantidos os seus dereitos, aínda que estes foron considerabelmente limitados. A servidume, neste contexto da reforma, non foi eliminada, pero en cambio foi sometida a unha lei que garantía aos servintes algunhas liberdades individuais, como a liberdade de matrimonio. As súas obrigas de traballo foron definidas e limitadas, e non estaban excluídos da xustiza ordinaria.
Culpando á nobreza polaca do atraso económico de Galicia, os gobernantes austríacos enviaron austríacos alemáns e checos xermanizados para reformar a provincia. Ata 1849 non foi nomeado gobernador un galiciano nativo.
En 1786, as leis polacas foron abolidas, e introduciuse no seu lugar o código austríaco. Todos os niveis da administración foron atendidos por falantes de alemán, ao tempo que os grandes centros urbanos (Lviv, Cracovia, Przemyśl) estaban cheos de soldados austríacos.
O rito oriental da igrexa uniata, cuxos fieis eran sobre todo os rutenos, foi redenominada como Igrexa greco-católica ucraína para tratala á par que á Igrexa católica, que foi construíndo seminarios e, finalmente, contou cun metropolitano. Aínda que impopular entre a aristocracia, a xente común, polacos e ucraínos, rutenos por igual, viu ben estas reformas, que xeraron unha boa vontade cara ao emperador que se prolongou case ata o final do goberno austríaco. Ao mesmo tempo, porén, Austria extraíu considerable riqueza de Galicia e recrutou a gran número de individuos da poboación campesiña para as súas forzas armadas.
Estrutura demográfica
Ningunha outra provincias austríaca estaba habitada por tantos pobos como Galicia: rutenos (ucraínos), polacos, alemáns, armenios, xudeus, moldavos, húngaros, xitanos etc. Os polacos, rutenos e xudeus representaban a maioría da poboación. Os polacos vivían sobre todo no oeste da provincia, mentres que os ucraínos achábanse no leste. Os xudeus e os armenios dominaban o comercio. Os xudeus representaban o 8% da poboación da provincia. miniatura|320px|Composición étnica de [[Austria-Hungría en 1910.]]
As estatísticas antigas dan cifras da poboación de polacos, ucraínos e xudeus. Porén, é difícil diferenciar a pertenza étnica, lingüística e nacional, porque daquela os censos baseábanse na lingua falada e non na nacionalidade. A relixión é entón un criterio de diferenciación fundamental: os polacos eran católicos romanos mentres que os rutenos pertencían á Igrexa greco-católica ucraína. Os seus membros son frecuentemente chamados uniatas porque recoñecían a autoridade do Papa. Esta igrexa estaba organizada de maneira sinodal, pouco xerarquizada, e a influencia dos laicos e do estado era importante, e non había celibato para os sacerdotes. A inimizade entre polacos e ucraínos non se debía só da opresión económica dos ucraínos por parte da nobreza polaca, senón tamén, mais polas diverxencias relixiosas a pesar da fidelidade común ao papa de Roma.
O terceiro gran grupo relixioso estaba constituído polos xudeus, que na súa maioría mantiñan moi forte a súa confesión. Os xudeus de Galicia pertencían maioritariamente aos asquenacís, inmigrados de Alemaña na Idade Media. Había tamén algúns membros de seitas xudías como caraís, segrares (sen rabinos), que se caracterizaban por un estrito respecto aos ritos e á palabra.
Estrutura étnica de Galicia ao inicio do século XX
Os principais grupos étnicos de Dalicia ó final da dominación austríaca eran os seguintes:
Administración
miniatura|250px|O Sejm de Galicia, en [[Lemberg (actual Lviv).]]
Desde o punto de vista polaco, a anexión da provincia por Austria foi un acto arbitrario. O emperador en Viena converteuse no símbolo desta ocupación considerada ilegal. E isto máis que nada pola nobreza, principalmente de orixe polaca e só raramente rutena (pero moi polonizada) e o alto clero, que pouco a pouco foron perdendo os seus privilexios. Poque, por outro lado, os agricultores, na súa maioría rutenos, foron gañados pola monarquía austríaca trala abolición da servidume por Xosé II do Sacro Imperio en 1781-1785.
Todas as medidas establecidas polos Habsburgo tiveron como fin o establecememnto dunha burocracia eficiente que non existía en Galicia antes. E non se trataba só dos médicos, mestres, técnicos ou avogados alemáns enviados a Galicia, senón que tamén moitos dos funcionarios que foran rexeitados pola antiga elite polaca, eran considerados como ocupantes. En 1776, a provincia tiña 724 funcionarios. Esta cifra subiu a 17.135 no espazo de catro anos.
Foi en Lviv onde se instalou o cuartel xeral, chamado Gubernium, encabezado por un gobernador nomeado polo emperador. O establecemento dunha administración contribuíu a unha nova expansión das cidades que perdera importancia despois da súa época dourada no Renacemento. As cidades comerciais máis importantes ao principio do século XIX eran Lwów/Lemberg/Leópolis e Brody. miniatura|250px|Mapa do sueste de Polonia coas fronteiras de 1921-1939, así como a parte oriental de Volinia.
Antes da primeira guerra mundial
Durante a Revolución alemá de 1848, a cidade de Lviv acolleu o Consello Nacional Central polaco e o Consello Superior Ruteno, que representaba á poboación ucraína.
Desde 1873, Galicia, que despois do Compromiso Austrohúngaro pertencía á parte austríaca do Imperio, funcionou como unha autonomía polaca cun parlamento de seu (o Sejm de Galicia) con sede en Lemberg (Lviv).
Primeira guerra mundial e os Fusileiros do Sich Ucraíno
esquerda|miniatura|O Sótnyk ou comandante Yurii Buzynovskyi (Ю. Бузиновський) e uns soldados dos Fusileiros do Sich Ucraíno, ca. 1915.
Durante a primeira Guerra Mundial foi invadida por Rusia. Entón, na Galicia oriental fórmase a Halytxyná ou Lexión dos Fusileiros do Sich Ucraíno (Легіон Українських Січових Стрільців, tamén Украї́нські січові́ стрільці́), a primeira formación militar ucraína dos tempos modernos e que chegaría a ser lendaria polas súas grandes accións. Despois da caída do Imperio Austrohúngaro, converteríase na formación militar da República Popular de Ucraína Occidental e despois da República Popular de Ucraína.
En outubro de 1918 proclamouse en Lviv o Estado Ucraíno (Українська Держава Ukrayinska Derzhava), rebautizado en novembro como República Popular de Ucraína Occidental e unificada en xaneiro de 1919 coa República Popular de Ucraína de Kíiv, aínda que mantendo as súas institucións; o seu territorio coincidía co da Galicia oriental.