cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bugallo
Organismos responsables
Son os insectos o principal grupo responsable da formación destas estruturas vexetais, coñecéndose unhas 13.000 especies que poden provocalas (Buhr, 1964). Segundo o mecanismo de acción (por alimentación a partir da planta parasitada ou por ovoposición e desenvolvemento das larvas), podemos clasificar estes insectos indutores de cecidias en dous grandes grupos:
Manoel de Oliveira
Manoel Cândido Pinto de Oliveira, nado no Porto o 12 de decembro de 1908 e finado ibídem o 2 de abril de 2015, foi un cineasta portugués, que chegou a ser o director en activo máis lonxevo do mundo.
Traxectoria
Manoel de Oliveira era orixinario dunha familia de industriais. Logo de estar nun colexio de xesuítas na Guarda (Galiza), viviu a adolescencia desexando ser actor. Aos vinte anos ingresou na escola de actores do cineasta italiano radicado no Porto, Rino Lupo, un dos pioneiros do cine portugués de ficción.
Bugallo
Organismos responsables
As familias Cecidomyiidae e Cypinidae son as máis habituais nas nosas latitudes.
Manoel de Oliveira
Traxectoria
Pero logo de ver o documental Berlin: Die Sinfonie der Großstadt de Walther Ruttmann, decidiu facer unha película dese xénero sobre a cidade do Porto, un documental de curtametraxe sobre a actividade fluvial no río Douro, na zona ribeirá da súa cidade natal: Douro, Faina Fluvial (1931). Este filme foi o primeiro da serie de varios documentais que abordarían, desde un punto de vista etnográfico, o tema da vida marítima da costa de Portugal: o río Douro (Oliveira), Nazaré (Nazaré, Praia de Pescadores, de Leitão de Barros), o Algarve (Almadraba Atuneira de António Campos), ou o río Texo (Avieiros, de Ricardo Costa).
Adquiriu entre tanto certa formación técnica nos estudos alemáns de Kodak e, mantendo o gusto pola representación, participou como actor no segundo filme sonoro portugués, A Canção de Lisboa (1933), de Cottinelli Telmo. Non foi ata 1942 cando se aventurou na ficción como realizador: Aniki-Bobó, un retrato de infancia ilustrado por nenos do Porto. O filme foi un fracaso comercial e só co tempo deu que falar. Oliveira decidiu, talvez por iso, abandonar outros proxectos, e dedicouse ós negocios das empresas familiares. Porén, non perdeu a paixón polo cine e en 1956 regresou, con O Pintor e a Cidade.
Bugallo
Organismos responsables
Cómpre sinalar que sempre se dá unha marcada especificidade entre a especie de insecto responsable e a especie ou xénero da planta parasitada, así como sobre o órgano ou parte da planta na que os inducen, de modo que un insecto só vai ataca-las follas dunha especie de árbore concreta, e outro só atacará as flores doutra planta diferente. Aínda así, como norma xeral, as follas son os órganos máis parasitados, aínda que os lepidópteros atacan máis os talos e gromos e os nematodos as raíces.
Manoel de Oliveira
Traxectoria
A obra cinematográfica de Manoel de Oliveira, ata entón interrompida por pausas e desconsolos, só discorreu sen quebras e sobresaltos a partir da longametraxe O Passado e o Presente (1971). A teatralidade imanente de O Acto da Primavera, que "contaminou" a súa segunda ficción, íase afirmar como estilo persoal, como forma de expresión que a Oliveira lle gustou explorar nos seus filmes seguintes, apoiado por reflexións teóricas de amigos e coñecidos comentaristas.
A "tetraloxía dos amores frustrados" foi a mostra por excelencia de toda esa longa experimentación. Esta mostra é tamén un "palco teatral", onde o filme falado aparece en «indecibles» tiradas teatrais, converténdose na alma dun cinema puro só por ter o teatro como referencia, como orixe e fundamento. Eran así ditos os amores, os seus motivos e os argumentos de quen niso viu toda a orixinalidade do mestre invicto: dito e escrito, con moito peso, sen ningunha emoción, pero sempre con moito sentimento.
Manoel de Oliveira insistía en dicir que só facía filmes polo gozo de facelos, independente da reacción da crítica. A pesar das múltiples condecoracións en festivais como o de Cannes, Festival de Venecia, Festival de Montreal e outros ben coñecidos, levou unha vida retirada e lonxe das luces dos focos.
Os seus actores preferidos que participaron regularmente nos seus filmes foron Luís Miguel Cintra, Leonor Silveira e Diogo Dória.
Bugallo
Organismos responsables
Os Cynipidae son insectos de pequeno tamaño (1–7 mm), de cores pouco vistosas e abdome comprimido lateralmente, no que agochan un ovipositor enrolado en espiral. Coñécense máis de 1.400 especies de cinípidos no mundo, dos que 140 especies están representadas na Península Ibérica. O 70% das especies desta familia están asociadas a árbores do xénero Quercus.
Manoel de Oliveira
Curtas e mediametraxes
Como actor
Como supervisor
Bugallo
Organismos responsables
Como xa se dixo, a función do bugallo é, por unha banda, unha reacción de defensa da planta parasitada, que illa o parasito e controla dalgún xeito o seu efecto patóxeno, e, por outra, un mecanismo de mellora nutricional e de protección do insecto, tanto fronte ás condicións ambientais adversas (frío, choiva, luz, desecamento etc.) como fronte ós predadores naturais (fungos, outros insectos ou aves). Aínda así, esta estratexia defensiva non impide unha alta porcentaxe de parasitismo secundario, existindo especies de insectos que se especializaron en deposita-los seus ovos precisamente dentro dos bugallos, para que as súas larvas se alimenten da larva primaria do insecto indutor.
Mecanismo da formación dos bugallos
miniatura|250px|Cecidia aberta na que se ve unha larva da avespa Cynips quercusfolii. No caso dos cecidios provocados polos insectos himenópteros da familia Cynipidae, os máis coñecidos e estudados, o proceso de formación do bugallo atravesa as seguintes fases:
Alaris
miniatura|300px|Tren Alaris ETR-490 en servizo entre Madrid-Puerta de Atocha e Valencia-Estación do Norte ao seu paso por [[Silla, España|Silla.]]
Bugallo
Efectos sobre a planta parasitada
En xeral, os efectos sobre a planta non parecen provocar graves prexuízos e a maior parte das especies vexetais parasitadas desenvólvense sen problemas aparentes. Non obstante, en caso de infestacións masivas sobre cultivos agrícolas poden producirse minguas produtivas considerables, como se ten descrito co arroz no sueste asiático, co trigo no Medio Oeste americano ou coa soia no Xapón.
Alaris
Alaris foi o nome comercial dun servizo ferroviario diúrno, de longa distancia, prestado por Renfe Operadora en España entre 1999 e 2013. Ía asociado habitualmente aos electrotrens da serie 490 aínda que dende 2009 tamén se empregaron unidades da serie 130.
Bugallo
Aproveitamento
O po do bugallo, obtido esmagando e desecando a masa interior, utilizouse amplamente na terapéutica popular. Ó ser rico en taninos (sobre todo tanino gálico) posúe acción adstrinxente, antidiarreica e hemostática, con máis efecto cá cortiza, que tamén os contén. Úsase en infusión ou cocción, coa precaución de que pode provocar irritación gástrica, precisamente pola riqueza en taninos. En uso tópico emprégase para curar queimaduras, eccemas, estomatites e hemorroides. Na medicina veterinaria tamén se usou para trata-la diarrea das vacas.
Alaris
Na súa estrea cubrían a relación Madrid-Valencia/Gandia/Castelló aínda que posteriormente foron derivados cara outros trazados como os que unen Barcelona con Sevilla e Málaga ou Valencia con Alcázar de San Juan e Albacete. Este servizo de gama media-alta realizábase sobre liñas electrificadas cunha velocidade comercial de 200 km/h.
Bugallo
Aproveitamento
Este uso medicinal está documentado desde a antigüidade por autores como Hipócrates, Plinio e Teofrasto, que o recomendaban contra as diarreas, inflamacións bucais e contra as hemorroides. Nas ruínas de Herculano, sepultada polo Vesuvio no ano 79, atopáronse restos de bugallos á venda, probablemente para uso médico, entre os produtos do mercado (Larew, 1987).
Alaris
Historia
A metade dos anos noventa, Renfe necesitaba substituír os antigos Talgo III que levaban máis de 30 anos en servizo. Renfe buscaba un novo automotor para poder circular polas liñas electrificadas a velocidades de 200–220 km/h.
Bugallo
Aproveitamento
Pola mesma razón, pola súa riqueza en tanino, tamén se utilizaron na Roma antiga outros bugallos para fabricar tinta ou para curti-las peles e tingui-lo pelo ou a roupa, polo que tiveron sona e foron obxecto dun aproveitamento comercial importante as chamadas “agallas de Alepo” ou “de Esmirna”, debidas á posta de ovos da avespa Adleria gallaetinctoriae sobre as pólas novas dun carballo propio de Asia Menor, Quercus infectoria.
Alaris
Historia
Logo dun concurso para o material coñecido como Intercity 2000, no que o consorcio GEC-Alsthom-FIAT Ferroviaria Spa gañou, Renfe encargou a fabricación de 10 electrotrenes basculantes da serie 490, moi parecidos aos ETR 460 de Trenitalia, e ao Cisalpino (ETR 470).
Bugallo
Aproveitamento
Certas tribos de África Oriental e da Amazonia utilízanos como adorno persoal (para elaboración de colares) ou para facer tatuaxes. Na illa de Creta cómense os bugallos verdes producidos na Salvia pomifera. En Galicia, Rivas Quintas, di que en Mosteiro (Meis, Pontevedra), tamén os comen: "mazán de cuco. a veces los niños, tierna aún, la comen".
Alaris
Historia
As unidades comezáronse a utilizar para un novo servizo entre Valencia e Madrid vía Albacete, de alta velocidade, alta calidade e confort. Os trens chamáronse nun principio Intercity 2000 pero o nome non tivo boa acollida por parte do equipo de mercadotecnia de Renfe, por iso cambiouse por Alaris (unha marca comercial rexistrada por Renfe Operadora) e modificouse o esquema de pintura.
Bugallo
Denominacións
A tradicional abundancia dos carballos en Galicia, xunto ó feito da presenza común dos bugallos nas súas pólas, explica a rica abundancia de denominacións que se ten usado: abogalla, agalla, bailareta, bailarete, bailarique, bogalla, bogallo, boxa, bullaca, boullaca, bugalla, bullaca (nalgúns dicionarios, escrito vullaca), caixarola, carballa, carraboca, carraboco, carrabouxa, carrabouxo, carragoucha, carragoucho, coca, coco, croca, croco, cóucara, mazacuca, mazá cuca, mazá de cuco, mazán de cuco, uvas de cuco ou uva de carballo.
Alaris
Historia
No ano 2008 empregáronse unidades da serie 120, e desde 2009 empréganse, indistintamente, unidades S130 e S490.
En verán de 2013, Renfe detectou problemas na Serie 490 que afectaba aos bogies. Un problema similar, que se achacou á fatiga do material, afectou aos trens 4000 usado por Comboios de Portugal. Aínda que a compañía lusa optou por reparar o material, no caso de Renfe retirouse e substituíu por outro material rodante. Paulatinamente os servizos Alaris foron desaparecendo como tal en favor de servizos Intercity.
Servizos
Os trens Alaris cubriron os seguintes percorridos:
Bugallo
Denominacións
O uso das formas masculinas ou femininas pode estar xustificado no diferente tamaño que presentan segundo a especie de avespa que o produce, pero as descricións non sempre coinciden segundo a zona na que se recolla a información.
Os nomes de bailareta, bailarete ou bailarique explícanse porque os bugallos serven para que os rapaces fagan con eles buxainas ou bailaretes, cravándolles un pauciño recto.
A este respecto cómpre lembrar que Sarmiento, na súa Carta 62, do 16 de maio de 1759, discute se as uvas do cuco (ou uvas de carballo) e as mazáns do cuco son unha mesma cousa:
Por ter unha forma globular semellante tamén recibe o nome de bugallo o froito do alcipreste e, metaforicamente, o globo do ollo.
Os bugallos na cultura popular
Os bugallos serven de xoguete para os rapaces, que os utilizaban para xogar ás bolas e para facer buxainas. Tamén se utilizan para facer rosarios cos que adorna-los maios.
Toponimia e antroponimia
Tamén corre en diferentes apelidos comúns en Galicia:
Manuel González Vicente
Manuel González Vicente, máis coñecido como Manuel G. Vicente, nado en Vigo en 1958, é un fotógrafo galego.
Traxectoria
Expuxo dende 1983. Na Sá dos Peiraos de Vigo, na II (1986) e IV (1990) Fotobienal de Vigo, e nas exposicións sobre os refuxiados saharauís (1995, 1997 e 1998).
Baixa Estiria
miniatura|300px|Situación da Baixa Estíria Baixa Estiria (esloveno Spodnja Štajerska, alemán Untersteiermark, latín Styria) representa o terzo meridional do antigo Ducado da Estíria, é unha rexión do norestr da Eslovenia. Os outros dous terzos setentrionais do antigo ducado pertencen actualmente a Austria chamados hoxe en día Alta Estíria. O Ducado de Estíria dividiuse en 1918 despois da primeira guerra mundial, quedando o Reino de Iugoslavia só coa Baixa Estíria. Eslovenia obtivo a independència da República Federal Socialista de Iugoslavia en 1991.
A Baixa Estíria non ten status oficial como unidade administrativa en Eslovenia, só se é asociada como unha simple provincia (en esloveno pokrajina). A Baixa Estíria é coñecida polo seu viño branco.
A capital da Baixa Estíria é Maribor (alemán Marburg). Tamén son importantes cidades como Celje e Ptuj.
Built to Spill
Built to Spill é unha banda estadounidense de indie rock procedente de Boise, Idaho. O grupo leva publicados oito álbums de estudio ata a data, o máis recente deles, Untethered Moon, editado o 21 de abril do ano 2015.
Quimper
Quimper (en bretón Kemper) é unha cidade, capital (chef-lieu) do departamento francés de Finistère na rexión da Bretaña. A cidade ostenta a clasificación de Cidade de arte e historia, é unha cidade florida, con catro flores, e a nota @@@@ das cidades internet.
Luis Álvarez Rodríguez
Luís Álvarez Rodríguez, nado en Ourense o 29 de novembro de 1915, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Avogado e militar, durante os anos de posguerra foi asesor xurídico da xefatura provincial do Movemento e comandante de Infantería.
Redondela
Redondela é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca de Vigo. O seu xentilicio é. Ten unha superficie de 52,1 km² e, segundo o IGE, a 1 de xaneiro de 2021 tiña 29.192 habitantes, dos cales 14.150 eran varóns e 15.042 eran mulleres, resultando unha densidade de poboación de 560,31 hab./km². É o cuarto concello máis poboado da provincia, por detrás de Vigo, Pontevedra e Vilagarcía de Arousa, e está situado entre as dúas primeiras, a 13 km de Vigo e a 20 km de Pontevedra.
Situación
miniatura|[[Ría de Vigo (illa de San Simón e a ponte de Rande).]]
O concello (con titularidade de Vila) está emprazado no suroeste de Galicia, na marxe sur da Ría de Vigo, xusto diante da enseada de San Simón, onde se atopa o arquipélago homónimo e desemboca o río Alvedosa, ao que se xunta o Maceiras no centro da vila e o Pexegueiro case na súa desembocadura.
A súa superficie é de 52,1 km², e limita polo norte con Soutomaior, polo leste con Pazos de Borbén, polo sur con Mos e con Vigo e polo oeste coa ría de Vigo, estando dividido en 47 entidades ou núcleos de poboación agrupados en trece parroquias, dúas delas conformando o centro administrativo. A parroquia de Chapela é, xunto coas anteriormente mencionadas, a única de carácter urbano. O resto das parroquias son marcadamente rurais, aínda que o crecemento do centro urbano está a converter estas parroquias en mixtas ou rururbanas. Estas parroquias son Cabeiro, Cedeira, Cesantes, Cabeiro, Negros, Quintela, Reboreda, Saxamonde, Trasmañó, Ventosela, Vilar de Infesta e O Viso.
Morfoloxía urbana
A orixe da vila ten lugar sobre dous núcleos de poboación diferenciados. Un primeiro núcleo, o de Vilavella, nacería situado onde actualmente se atopa o convento homónimo. Así, aproveitando as boas condicións agrarias que ofertaba a confluencia dos ríos Alvedosa e Maceiras, así como a localización do núcleo no cruzamento da antiga estrada romana que ía de Tui a Pontevedra, e o camiño a Baiona; nacería o núcleo da Redondela Vella. Séculos máis tarde, arredor do século XIII, xurdiría un segundo núcleo de poboación coñecido como Redondela Nova ou Vilanova arredor da marisma, como pobo maioritariamente pesqueiro, e proba deste feito é a localización neste núcleo da Praza de Abastos, o esteiro de Redondela, a confraría de pescadores e mesmo o porto.
Historicamente e até a creación do Partido Xudicial, Redondela Vella ou Vilavella pertencía ao bispado de Tui, mentres que o resto das parroquias, xunto con Redondela Nova, pertencían ao Arcebispado de Santiago de Compostela.
Cornide Saavedra, na súa Descripción circunstanciada de la costa de Galicia, definiu Redondela en 1764 coma:
Divisións administrativas
Administrativamente, divídese en 13 parroquias. Santiago de Redondela é a parroquia máis pequena, e onde se localiza a sede municipal. A parroquia máis poboada é Chapela, e a de maior superficie, Reboreda. Á súa vez, cada parroquia divídese en varios núcleos de poboación ou lugares, entidades de poboación menores. En total, posúe 46 entidades menores ou lugares.
Clima
O clima da vila é de carácter oceánico. Caracterízase por uns invernos suaves e chuviosos e uns veráns calorosos mais non extremos, xa que as temperaturas non adoitan superar os 35 °C.
A vila caracterízase por un clima suave, con escasas xeadas agás nas zonas máis afastadas da costa e elevadas en altitude, variacións térmicas moderadas e con precipitacións elevadas e certa seca estival. Pódese dicir que é un clima oceánico característico das Rías Baixas.
O mar que baña as costas redondelás exerce unha acción suavizante do clima, reducindo a diferenza de temperaturas estivais e invernais.
Orografía
miniatura|240px|[[Latitude: 42º 17' 01,6" N Lonxitude 8º 36' 32,1" O Altitude sobre o nivel medio do mar: 5 m.]] A orografía é bastante irregular por mor da tectónica e por se atopar nunha zona de transición. O relevo alterna elevacións e depresións do terreo, aínda que non existen grandes picos ou montañas debido á grande erosión. Cedeira e Trasmañó son as parroquias con maior altitude media.
Pódese dividir o relevo do concello en tres franxas que o atravesan lonxitudinalmente: dereita|miniatura|240px|O estreito de Rande e a [[Ponte de Rande|ponte homónima sobre el.]]
O monte da Peneda, no Viso, con 329 m de altitude, é unha elevación de terreo que malia non ser das elevacións de maior altitude, eríxese en solitario no medio dun val, sendo distintivo do terreo que o arrodea. Así mesmo, o monte de Baltar ten especial importancia por albergar dende 2008 unha estación meteorolóxica.
Hidrografía
A rede hidrográfica do concello está formada por pequenos cursos de auga de importancia relativa, xa que se trata de ríos e regatos procedentes dos montes achegados, resultando de cursos fluviais curtos e pouco caudalosos.
Os principais ríos son o río Alvedosa, o Pexegueiro e o Maceiras.
O primeiro deles constitúe o de maior lonxitude e capacidade, e atravesa o centro urbano da vila. Ten unha lonxitude de aproximadamente 12 km e nace no concello limítrofe de Pazos de Borbén, percorrendo ademais as parroquias redondelás de Ventosela e Reboreda. miniatura|Fervenza no [[río Alvedosa, na parroquia de Reboreda.]]
O terceiro río en importancia é o Maceiras, con 5 km de lonxitude. É tamén un afluente do río Alvedosa, producíndose a unión de ambos cursos fluviais no centro urbano da vila. Ademais, percorre as parroquias de Saxamonde, Negros, Cedeira e Vilar de Infesta, esta última onde ten o seu nacemento. Está dabondo fundamentado que o nome do río remite á existencia de plantacións de maceiras na beira do río. Cada ano celébrase na parroquia de Negros a Festa da mazá de Redondela.
Outros regatos que verten directamente á Ría de Vigo son o Rego das Cabras ou o Rego Fondón. Este último é o cuarto en importancia, e baixa de xeito abrupto dende o monte Penide para desembocar na parroquia de Chapela.
A flora e a fauna fluvial foron alterados por mor da presenza humana, polo que a vexetación autóctona da ribeira quedou seriamente danada, sendo na actualidade meras canles de escoamento con apenas diversidade.
1302
Mortes
Historia ano a ano
Redondela
Solo e vexetación
O solo predominante e de tipo granítico, con abundancia de xistos e micas. Xeoloxicamente o territorio redondelán fica englobado no Complexo Cabo Home-A Lanzada, caracterizado pola presenza de metasedimentos que agroman a ámbolos dous lados do Complexo Vigo-Pontevedra. No concello de Redondela é onde esta franxa xeolóxica alcanza a anchura máxima de todo o complexo, abarcando uns 3 km. Dita configuración do solo confírelle a area das praias unhas características diferentes das praias da ría de Vigo, coma as de Vigo ou Cangas, con grans grosos e ben clasificados.
Entre os materiais máis frecuentemente atopados, destacan os granitoides alcalinos, sobre todo os gneis de biotita. A única excepción constitúea a área norte, na que ademais de material granítico, pódense atopar lousas e pedras de gra.
En canto o uso do solo, a maioría desta atópase poboado por árbores e arbustos, agás as zonas urbanas das parroquias de Chapela, Redondela, Cesantes e Reboreda. A vexetación predominante está composta por piñeiros (Pinus pinaster) e eucaliptos (Eucalyptus globulus). Porén, a superficie arbórea é de menos 0,5 hectáreas por habitante. A vexetación autóctona, na súa meirande parte castiñeiros e carballos, atópase relegada á beira dos ríos, onde tamén é común atopar maceiras. Só nalgunhas zonas boscosas da parroquia de Ventosela pódense atopar plantacións autóctonas de carballos e castiñeiros. O resto da vexetación complétana terreos adicados á vide e ao mato.
Demografía
No ano 2018 o termo municipal era o cuarto da provincia e o décimo quinto de Galicia en poboación, superando os vinte nove mil habitantes (29.194 a 1 de xaneiro de 2018, fronte a 30.015 en 2012). Deles, a inmensa maioría atópase entre os 15 e os 64 anos. O 14% da poboación ten menos de 15 anos, mentres que arredor do 18% teñen máis de 65 anos.
A parroquia máis populosa sempre foi a de Redondela, que lle dá nome ó municipio, pero nos últimos anos e, axudada pola proximidade con Vigo e o pulo da industria pesqueira (con Pescanova á cabeza), a parroquia de Chapela medrou ata o punto de ser na actualidade a máis poboada das 13 que conforman a localidade. Así, as parroquias máis populosas son as de Chapela (con 7.590 habitantes), Santiago de Redondela (7.381) e Cesantes (3.474).
A densidade de poboación é de 566,32 habitantes por quilómetro cadrado, cifra superior á da provincia de Pontevedra (213) e tamén á de Galicia (94).
A idade media da poboación é de 40 anos, situándose por baixo da media galega, que é de 43 anos.
Inmigración
Dos arredor de 30.000 habitantes que posúe a vila, uns 750 corresponden a poboación de orixe estranxeira. A finais do ano 2012 a poboación foránea era de 745 habitantes, dos cales a meirande parte deles correspondía a cidadáns portugueses (208), dada a proximidade territorial do país veciño, que se atopa a uns 30 km do concello. Logo dos lusos, séguenlle na lista os cidadáns marroquís (106) e colombianos (62). No cómputo global, máis de 50 nacionalidades teñen presenza no padrón redondelán.
No ano 2013, por mor da crise e das dificultades económicas e para procurar emprego, produciuse un éxodo de poboación inmigrante que provocou unha perda de poboación importante, deixando o padrón municipal por baixo do limiar dos 30.000 habitantes.
Evolución da poboación por parroquias
Velaquí unha táboa coa evolución de poboación das parroquias entre os anos 1887 e 1960:
Historia
miniatura|Mámoa do Rei, necrópole en [[Saxamonde, Redondela|Saxamonde.]]
Prehistoria
Achados arqueolóxicos amosan presenza humana desde o 3000 a.C. encadrados na denominada cultura megalítica. Os poboados castrexos de Monte do Castro e Castro da Peneda xunto a achados arqueolóxicos, como ferramentas e petróglifos, testemuñan tamén un importante asentamento na zona durante a cultura castrexa. O monte Penide conserva na actualidade máis de 30 mámoas que testemuñan a presenza dunha poboación neolítica no concello, tal e como acontecía no resto de Galicia nese momento.
Da Idade de Bronce consérvanse hoxe en día vestixios coma gravados rupestres e petróglifos, así coma machadas e outros utensilios de bronce, que na actualidade alberga o Museo Provincial de Pontevedra.
Idade Antiga
O Imperio Romano deixou constancia da súa presenza na zona co miliario do "Marco", na parroquia de Vilar da Infesta, e cos restos do miliario de Socalco da Veigadela en Saxamonde, adicado ó emperador Hadriano.
Idade Media
Na idade media e co cristianismo, a vila revitalizouse grazas ao establecemento do Camiño Portugués de Santiago que atravesa a localidade. As illas de San Antón e San Simón foron utilizadas como lugar de acollida de diferentes ordes relixiosas como os beneditinos, os franciscanos e os templarios.
Idade Moderna
A situación da ría, no Océano Atlántico e coa cobertura da Ría de Vigo e das illas Cíes, era aproveitada pola Coroa de Castela para desembarcar o ouro procedente das colonias de América. O 23 de outubro de 1702 librouse a Batalla de Rande entre a escuadra castelá-francesa e unha escuadra anglo-holandesa da que saíron vencedores os segundos. Segundo conta a lenda, durante a batalla afundiuse un galeón español cargado de ouro que aínda segue no fondo da ría.
Idade Contemporánea
Durante a hexemonía de Napoleón Bonaparte, os pobos da ría de Vigo, incluído Redondela, foron invadidos pola armada francesa. No ano 1809 a frota franca asediou a vila dende o mar como represalia pola axuda prestada polos redondeláns á vila de Tui durante un ataque francés.
No século XIX, no auxe da industria ferroviaria, na vila construíronse os dous viadutos que a atravesan. A imaxe que ofreceu o pobo coas dúas vías no seu ceo converteuse na súa marca de distinción e hoxe en día ámbolos dous viadutos son símbolo da cidade. Dende entón coñécese a Redondela co alcume da "vila dos viadutos".
A vila está en pleno auxe demográfico en gran medida alimentado pola proximidade con Vigo e o efecto de cidade satélite que implica. Así, as parroquias redondelás máis achegadas ao centro están a ser copadas por edificacións urbanas, como está a acontecer co barrio dos Eidos, onde se están a construír a estación do AVE así como varias urbanizacións que actúan coma cidade dormitorio de traballadores de Vigo e Pontevedra.
Toponimia
Segundo varios autores, na actual vila os gregos formaron un asentamento coñecido na antigüidade coma Búrbida.
O topónimo vixente de Redondela provén do latín Rotunda (redonda). Este topónimo evolucionou a Retondus en latín vulgar e ulteriormente, coa adición do sufixo diminutivo -ulus, a Retondulus, dando lugar ao topónimo definitivo de Redondela.
Esta denominación estaría sustentada na morfoloxía de crecemento da vila en torno ao mar, así como da situación xeográfica na que se atopa, ao estar formando un meandro semicircular que forma o esteiro de Redondela, na ría de Vigo.
Patrimonio arqueolóxico
miniatura|Petróglifos en Monte Penide, [[Negros, Redondela|Negros.]] Destaca o complexo funerario arqueolóxico coñecido coma necrópole do Monte Penide, un enorme cemiterio do período neolítico e da idade de bronce, no que se poden encontrar numerosas mámoas e petróglifos, entre os que destaca a Mámoa do Rei.
Tamén se poden encontrar gravados rupestres na parroquia de Ventosela no conxunto da Pedreira, un conxunto de gran relevancia pola abundancia de gravados, o seu tamaño e as escenas ecuestres. É unha das estacións da ruta das Pedras.
No concello encontráronse un total de cinco miliarios, dous na parroquia de Cesantes, un na de Quintela, outro na de Saxamonde e o último na de Vilar de Infesta. A excepción do de Vilar de Infesta atópanse todos no museo de Pontevedra. O miliario de Vilar está no límite con Mos e, aínda hoxe en día, mantén o culto froito da cristianización. Este miliario data do século II e no seu día intentouse trasladar ó Museo de Pontevedra pero os veciños impedírono.
Os viadutos
A marca característica da vila é o seu ceo presidido por dous grandes viadutos ferroviarios construídos no século XIX: O viaduto de Madrid e o viaduto de Pontevedra. No ano 1978 abriuse un expediente para declaralos Ben de Interese Cultural na categoría de monumento pero aínda non foi resolto. Debido a estas infraestruturas Redondela é coñecida baixo o alcume de "Vila dos viadutos".
O máis antigo é o viaduto de Madrid. A súa construción combinou a técnica vangardista do ferro e a tradicional cantaría dando como resultado unha ponte de ferro sostido por piares de pedra, e foi construído pola empresa francesa Compagnie des Fives Lilles. Rematouse en 1876 e conta con 411 metros de lonxitude incluídos os extremos de acceso. A primeira locomotora cruzou o viaduto o 30 de xuño de 1876. Cóntase que Pedro Floriani, un dos contratistas ou subcontratistas do viaduto tentou suicidarse lanzándose dende el porque non lle pagaron o seu traballo baixo a desculpa de que nunca entraría en servizo porque estaba mal feito. Malferido conseguiu sobrevivir o suficiente como para ver pasar a primeira locomotora. O viaduto deixou de prestar servizo en 1971.
O Viaduto de Pontevedra inaugurouse o 30 de xuño de 1884, pola necesidade de comunicar a liña Ourense-Vigo con Pontevedra. A diferenza do de Madrid, a estrutura está soportada por piares metálicos. Aínda está en servizo.
miniatura|Capela da Virxe das Neves, no [[Monte da Peneda, O Viso.]]
Igrexas
De todas formas é necesario destacar a importancia da igrexa parroquial de Santiago de Redondela e da igrexa barroca de Cedeira.
miniatura|esquerda|Convento de Vilavella.
Convento de Vilavella
O conxunto arquitectónico do convento de Vilavella está situado nesta parroquia, cerca do centro de Redondela. Foi fundado no 1501 e estivo ocupado polas monxas de San Lourenzo Xustiniano. Está formado por un convento, unha igrexa e un cruceiro, que se atopan na entrada sur do casco urbano da cidade, a carón da N-550 procedente do Porriño.
A orde abandonou o convento no ano 1931, e até o ano 2003 permaneceu baleiro. Foi nese ano cando comezou a funcionar como restaurante e salón de vodas.
Outros elementos relixiosos
Abundan elementos patrimoniais de carácter relixioso de gran valor como son os cruceiros e os petos de ánimas. Por todo o concello pódense observar cruceiros de pedra asociados a ritos relixiosos e lendas.
Tamén hai varios petos de ánimas, elementos funerarios de culto aos mortos. Moitos destes petos de ánimas aínda conservan o seu carácter máis relixioso e se lle rende culto. Estes monumentos teñen tres partes fundamentais: o pedestal, o retablo e a cruz. miniatura|esquerda|[[Pazo do Pousadouro.]]
Pazos
miniatura|Unha das almenaras do [[pazo de Torres Agrelo.]] miniatura|esquerda|Fachada da Casa da Torre.
Rutas de sendeirismo
O concello, pola súa situación e características, reúne as condicións propicias para a práctica do sendeirismo e dos deportes como a BTT ou os paseos a cabalo. Polo concello atravesan até tres rutas de gran percorrido, os coñecidos como G.R., ademais doutros dous de carácter local se ben están en proceso de homologación. O máis coñecido é o Sendeiro das Greas, que no tramo do concello de Redondela coincide co Sendeiro Rural de Galicia. G.R. 94. O outro sendeiro de gran percorrido é o Camiño da Franqueira que actualmente está en proceso de rehabilitación.
Ademais polo municipio pasa o Camiño Portugués a Santiago, que propiamente non se trata dunha ruta sendeirista pero que presenta unhas características similares, á parte de presentar unha gran riqueza patrimonial e arquitectónica.
Na parroquia de San Martiño de Ventosela fica encrvada a coñecida como ruta das Pedras''.
miniatura|Illas de San Simón e Santo Antón. miniatura|[[Enseada de San Simón dende Soutoxuste.]] miniatura|Punta da Praia, na [[Praia de Cesantes.]]
Espazos naturais
Redondela ten múltiples lugares co encanto labrado co paso dos anos. Entre os distintos lugares de interese hai que destacar os seguintes polo seu valor histórico, paisaxístico e medioambiental.
Illa de San Simón
San Simón foi un antigo centro monástico saqueado por piratas ingleses e entre outros destinos foi utilizada como leprosería e tamén como campo de concentración durante a guerra civil.
O seu conxunto está catalogado como Ben de Interese Cultural dende 1999, e dende o ano 2011 celébrase na illa o Festival Sinsal Audio.
Monte da Peneda
Un dos máis coñecidos elementos deste monte é a aínda en pé Ermida da Peneda, construída arredor do século XVIII, e que até o de agora foi escenario de numerosas romarías e festas. Ademais da ermida, o cumio do monte conta cun miradoiro dende o cal é posíbel ver os arredores da parroquia e ata as Illas Cíes.
Festivais
O Festival Internacional de Títeres de Redondela é un festival cultural de arte, música e titiriteiros que se celebra dende o ano 2000. O evento, organizado pola Concellaría de Cultura e pola Asociación Xente Titiriteira, vénse celebrando a finais do mes de maio nas prazas e parques do centro da vila. Dende a súa primeira edición, tiveron actuado compañías de diferentes países de todo o mundo, como Reino Unido, Bulgaria, Arxentina, Portugal ou Rusia, entre outros. Na edición do 2012 superáronse os 30.000 asistentes.
O Festival Sinsal é un festival de música alternativa, experimental e minimalista, entre outros estilos, que se celebra en diversos lugares da xeografía galega, entre eles a Illa de San Simón. A súa característica máis peculiar é que non ten cartel, isto é, que as bandas que actúan no festival non se coñecen por adiantado senón unha vez os asistentes estean no lugar. Dende a súa primeira edición reuniu a bandas coma Alt-J, Triángulo de Amor Bizarro, Unicornibot, Maïa Vidal, Jane Joyd, Alela Diane, Christian Kjellvander, Nite Jewel ou Das Kapital, entre outras.
Festas e celebracións
A festa da Coca é unha celebración de orixe pagá que ten lugar o día do Corpus Christi. A orixe desta celebración radica na lenda mitolóxica da coca, un ser da mitoloxía galega que vive nas augas do mar ou dos ríos. Foi declarada Festa de Interese Turístico Galego en 2001. En Redondela destacan principalmente catro festas gastronómicas, nas que se degustan os produtos típicos da festa, ademais de celebrarse concursos gastronómicos.
Gastronomía
A gastronomía redondelá está subordinada á súa situación xeográfica a carón do mar. Así, os produtos máis representativos do concello son alimentos mariñeiros, coma polbos, sardiñas, bonito, bacallau, mexillón e o choco. Este último é o produto máis representativo, e ten unha festa propia, a Festa do choco, celebrada en Redondela a primeira semana de maio.
Outros produtos cárnicos coma os chourizos, o cordeiro ou o cocido son tamén típicos.
Medios de comunicación
miniatura|175px|Casa da Cultura, sede de [[Radio Redondela.]] Redondela ten unha tradición de diferentes xornais que se remonta ao ano 1883. Entre ese ano e a Segunda República Española editáronse un bo número de publicacións, onde esporadicamente a intelectualidade xurdiu dando forma, neste caso escrita, aos diferentes acontecementos político-sociais. De feito foi a República a que no seu conxunto deu un cambio de rumbo cara ós avances sociais apoiando toda clase de medios de comunicación. miniatura|250px|Faro de Vigo, en Chapela.
Antes da Sublevación do 18 de xullo de 1936 xa se deixara de publicar periódicos.
Símbolos
A bandeira non foi aprobada segundo o Decreto 258/1992, do 10 de setembro, polo que se regula o procedemento e normas heráldicas para a adopción, modificación ou rehabilitación dos escudos e bandeiras das corporacións locais e doutras entidades locais.
Sectores produtivos
Historicamente, a agricultura e a pesca foron os sectores con máis peso. A industrialización trouxo consigo a proliferación da industria conserveira e as primeiras fábricas de salga e conserva de peixe. Coa chegada do ferrocarril e a construción dos viadutos de Madrid e Pontevedra a finais da década dos setenta, o desenvolvemento económico comeza a fraguar na vila.
Agricultura e pesca
miniatura|[[Porto de Cesantes.]] Ao se tratar dunha vila tradicionalmente mariñeira, dentro do sector primario a pesca ten un peso relativo maior que a agricultura. A maioría do sector pesqueiro adícase á pesca de baixura e ao marisqueo. A confraría de pescadores de San Xoán de Redondela é o organismo regulador desta actividade, e conta nas súas estatísticas máis de 600 traballadores, máis do 60% mariscadoras. O concello conta cunha lonxa situada no porto de Cesantes.
A actividade agraria constitúe a segunda en importancia trala pesqueira. A meirande parte destas explotacións son policultivos de carácter de subsistencia, ao seren de pequeno tamaño e orientadas ao consumo doméstico. A actividade gandeira é tamén discreta, e o 75% das cabezas de gando corresponden ás especies avícola, bovina e ovina.
Por último, a actividade forestal completa o sector primario. O 31% da superficie municipal está poboada por árbores, e a maioría deles pertencen a comunidades de montes.
Industria
miniatura|esquerda|Factoría de [[Pescanova en Chapela.]]
A tradición da industria téxtil redondelá vén de lonxe. A xa desaparecida empresa José Regojo, creada polo empresario do mesmo nome, foi un referente nacional nese eido, e durante décadas foi unha importante fonte de ocupación e de ingresos entre a poboación da vila. Unha das súas fundadoras, Pilar Regojo, impulsou o proxecto de Aldeas Infantiles.
Turismo
Malia se atopar relegada a un segundo chanzo por mor da proximidade de localidades turísticas moito máis consolidadas, coma Vigo, Cangas, Sanxenxo, Pontevedra ou Baiona, a vila está a experimentar un incremento no sector turístico nos últimos anos. Así, predomina o turismo diúrno ou de excursión sobre a ocupación hoteleira e as pernoctacións.
O feito de presentar varios areais grandes, unha abondosa oferta de festas gastronómicas, como a festa do Choco (declarada Festa de interese turístico de Galicia), e a gran presenza de elementos arquitectónicos (a necrópole de Monte Penide, o patrimonio relixioso, o convento de Vilavella ou o Pazo de Torres Agrelo, entre outros), contribúen ao desenvolvemento do turismo local. Mais sen dúbida o lugar que máis visitantes recibe é a Illa de San Simón.
Infraestruturas
miniatura|Autoestrada [[AP-9 ao seu paso por Chapela.]] miniatura|Fachada da [[Estación de Redondela|estación de FFCC de Redondela.]] miniatura|Porto deportivo de [[Chapela, Redondela|Chapela.]]
Infraestruturas de transporte
A autoestrada de pago AP-9, que une Vigo con Ferrol, atravesa o termo municipal de Redondela, dende a fronteira co concello de Vigo, na parroquia de Chapela até a ponte de Rande, que cruza a ría. Na Avenida de Redondela, que atravesa a área interior de Chapela, hai unha entrada cara á autoestrada, e na parroquia de Trasmañó, xusto antes da ponte, hai unha saída e unha incorporación.
Amais das estradas nacionais, o concello posúe unha estrada provincial, a PO-250, que comunica o centro da vila co concello limítrofe de Pazos de Borbén.
Ademais da estación de Redondela (que oficialmente se coñeceu coma Redondela de Galicia até 2013), o concello conta con outras tres estacións ou apeadoiros: a estación de Cesantes, un apeadoiro na parroquia homónima; a estación de Redondela-Picota, un pequeno apeadoiro sito no centro urbano da vila; a estación de Chapela, sita no casco urbano de Chapela; e dende o ano 2015 está en funcionamento a estación de Redondela AV.
A parroquia de Chapela benefíciase da súa situación xeográfica limítrofe con Vigo, xa que unha das súas liñas regulares, a liña C3, ou Circular 3 do transporte urbano de Vigo Vitrasa, comunica a cidade olívica coa parroquia de Chapela dando servizo nas dúas avenidas principais: Avenida de Vigo e Avenida de Redondela. Ambas as dúas avenidas comunícanse no Alto da Encarnación, que é á vez unha das paradas terminais da liña circular.
A vila de Redondela tamén conta con buses que a conectan coa cidade de Vigo grazas a unha concesión da empresa Autos González.
Infraestruturas portuarias
miniatura|Instalacións do Porto de Cesantes. A vila ten dous portos recreativos e un porto pesqueiro. Este último, o porto de Cesantes, está situado na parroquia que leva o mesmo nome, e conta cunha lonxa de venda de peixe e marisco. Ademais, existen outros dous portos deportivos en Cesantes e Chapela. O porto deportivo de Cesantes está localizado a carón do porto pesqueiro, e pertence ao Club Náutico Illa de San Simón. Conta con 210 amarres. O porto deportivo de Chapela atópase na praia de Arealonga.
Infraestrutura aeroportuaria
miniatura|Pistas de aterraxe do [[Aeroporto de Peinador.]] O aeroporto de Vigo, ou aeroporto de Peinador, é o aeroporto máis achegado á vila, e mesmo unha parte das infraestruturas deste están localizadas en terreos do concello. De feito, o aeroporto de Vigo atópase sito en terreos pertencentes a tres concellos: o de Vigo, o de Mos e o propio redondelán. A terminal aeroportuaria atópase a 8 km do centro de Vigo, e a 8,7 km do centro de Redondela, e a parte norte das pistas de aterraxe atópanse situadas na parroquia redondelá de Vilar de Infesta.
A xestión do aeroporto corresponde á empresa AENA, e oferta voos regulares a cidades coma Barcelona, Madrid, Bilbao e París e ás Illas Canarias. Por número de pasaxeiros, voos e transporte de mercadorías, é o segundo aeroporto galego por detrás do Aeroporto da Lavacolla, en Santiago de Compostela e por diante do Aeroporto de Alvedro, na Coruña.
Recibe o seu nome do lugar de Peinador, na parroquia viguesa de Cabral.
Infraestruturas industriais
Redondela posúe un parque empresarial nos terreos de Vilar de Infesta, que xunto con terreos do concello de Mos forma o Parque Empresarial de Mos-Redondela.
Está situado nun lugar estratéxico por mor da súa proximidade ao Aeroporto de Vigo, situado a 4 km. Ademais, fica a 16 km de Vigo e 35 km de Pontevedra. Ten unha superficie de 761.670,26 m2 e dispón de máis de 200 parcelas. A empresa xestora e promotora é Xestur.
Servizos públicos
miniatura|IES Mendinho, na Avenida de Mendiño.
Educación
A oferta educativa para o curso escolar 2013/2014 inclúe un total de 20 centros dos cales 19 eran públicos e un privado, contando así con 221 aulas para escolarizar a máis de 4.000 alumnos. De todos eles, 7 están localizados na parroquia de Redondela, 4 en Chapela e 2 en Cesantes e en Cedeira. Nesta última parroquia atópase o único centro privado, o CPR Vigo. O resto das parroquias posúen un centro educativo cada unha.
Por niveis educativos, ditos centros son: miniatura|Centro de saúde de Redondela.
Saúde
O concello conta con dous centros de saúde de titularidade pública, un na parroquia de Redondela e outro na parroquia de Chapela.
Prestan asistencia sanitaria primaria, con medicina xeral, pediatría, matronas, asistencia social e enfermaría. Os servizos hospitalarios son prestados polos hospitais de Vigo, xa que pertencen a esta Área de Saúde.
Goberno municipal
miniatura|Fachada da casa do Concello, vista dende a Alameda. Redondela caracterízase por ter un amplo pluripartidismo e unha gran cantidade de movementos cidadás e agrupacións veciñais. Desde xuño de 2019 goberna o PSdeG, sendo Digna Rivas a primeira rexedora do municipio.
Nos primeiros comicios locais da democracia no ano 1979, Xaime Rei Barreiro alcanzou a alcaldía encabezando a candidatura de Unidade Galega. Nos seguintes comicios, no ano 1983, tórnase a presentar coma candidato, desta vez dentro do PSdeG-PSOE, e volve a gañar as eleccións, repetindo lexislatura como alcalde. Nas vindeiras eleccións de 1987 e 1991 torna a conseguir a maioría absoluta, gobernando por terceira e cuarta vez como alcalde. Porén, nas nas eleccións de 1995 só foi quen de alcanzar unha maioría simple. Iso permitiulle a Amado Ricón, o candidato do Partido Popular presentar unha moción de censura en 1996 e retiralo da alcaldía. Porén regresou a ela nas eleccións de 1999, e revalidou a alcaldía tamén nas eleccións de 2003 e nas eleccións de 2007, e só foi derrotado electoralmente nos comicios de 2011, co que deu paso a un goberno do Partido Popular.
Así, no ano 2011 prodúcese o cambio de goberno. O PPdG alcanzou os dez deputados e Javier Bas fíxose coa alcaldía. Neses mesmos comicios, o PSdeG mantivo os oito deputados que tiña dende os últimos comicios, e o BNG alcanzou os dous edís, perdendo un respecto ao 2007. Nesas eleccións tamén entrou por vez primeira no concello o movemento veciñal AER (Agrupación de Electores de Redondela).
O PG, partido no que ficou integrada a formación liderada por Alejandro Bastos Redondeláns Adiante, quedou sen representación.
Nas eleccións municipais de 2019 o PPdG foi o partido máis votado. Tras un pacto de goberno entre o PSdeG e a Agrupación de Electores de Redondela, Digna Rivas accedeu á alcaldía.
Alcaldes
Dende a proclamación do sistema democrático en 1978, Redondela foi gobernada por catro alcaldes. O primeiro alcalde após a Ditadura Franquista foi Xaime Rei.
Movementos veciñais
A vila conta con numerosas asociacións veciñais. Entre elas, destaca a Liga Veciñal de Redondela. Esta asociación pediu nas eleccións do ano 2007 o voto nulo, por considerar que ningunha das formacións políticas do abano local representaba os intereses dos redondeláns. A campaña foi un éxito, e nesas eleccións rexistráronse 1.544 votos nulos, fronte aos 138 votos nulos rexistrados nas eleccións do ano 2003 ou os 1.591 votos do Partido Galeguista, que conseguira dous escanos. Este movemento tivo como consecuencia indirecta a exclusión de varios partidos do concello, como Esquerda Unida (632) ou Terra Galega (589 votos).
Xustiza
miniatura|Sede do [[Partido Xudicial de Redondela.]] O Partido Xudicial de Redondela comprende, ademais, os concellos limítrofes de Pazos de Borbén, Fornelos de Montes e Soutomaior. Así, este partido xudicial abrangue unha poboación de dereito de 40.766 habitantes. miniatura|esquerda|Mapa xudicial da [[provincia de Pontevedra. En gris o Partido Xudicial de Redondela.]] O partido xudicial forma parte dos 45 partidos xudiciais nos que se divide Galicia, sendo o número 10 da provincia de Pontevedra. A cabeza do partido e polo tanto a sede das institucións xudiciais é Redondela. A dirección do partido sitúase na rúa Xunqueira da localidade, e conta con dous Xulgados de Primeira Instancia e Instrución.
No ano 2012 o Consello Xeral do Poder Xudicial (CGPJ) propuxo reducir de 13 a 5 os partidos xudiciais existentes na provincia, co fin de modernizar o sistema xudicial do país e rematar cunha estruturación xurídica decimonónica. Así as cousas, con esta nova modificación o de Redondela ficaría integrado no de Vigo.
O Partido Xudicial conta con dous xuíces, establecendo unha razón dun xuíz por cada 20 383 habitantes (2004), en contraste co ano 1994 cando contaba cun xuíz por cada 40.110 habitantes.