cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arthur Griffith
Traxectoria
As eleccións xerais de 1918, levaron aos líderes do Sinn Féin ao poder, e os novos membros do Parlamento, que se reunían co nome de Dáil Éireann ou Asemblea de Irlanda, van elixir a Éamon de Valera como presidente da nación e a Griffith como o seu vicepresidente. A guerra aberta contra os británicos era inminente. A guerra de desgaste e guerrilla que os irlandeses iniciaran, baixo a supervisión de Michael Collins, contra o exército británico obtivo os seus froitos. E así, no ano 1921, Griffith foi encargado de encabezar unha delegación que tratase de buscar unha paz cos británicos e na cal se recoñecese o Estado Libre de Irlanda (coa sinatura final do Tratado Angloirlandés ). Aínda que Griffith foi elixido presidente en xaneiro de 1922, non tivo tempo de consolidarse no poder, morreu o 12 de agosto deste mesmo ano, moi pouco despois de que a guerra civil se apoderase do país.
Juan Carlos Maneiro
Juan Carlos Maneiro Cadillo, nado en 1958 en Vilagarcía de Arousa, é un biólogo e político galego do PPdeG.
Traxectoria
Licenciado en Bioloxía pola Universidade de Santiago de Compostela, durante a década dos noventa deu clase na mesma facultade na que se licenciou. Neses anos, e ata 2005, estivo traballando no Intecmar, o Instituto Tecnolóxico para o Control do Medio Mariño de Galicia, do que foi director a partir de 1997 e por oito anos.
En 2005 trasladouse a Valencia, onde foi xerente da Asociación Valenciana de Empresas Acuícolas (AVEMPI), antes de desenvolver labores directivos nunha empresa de procesado de mexillón e de pasar a ser subdirector da Asociación Española de Cidades da Pesca (AECIPE). Coa chegada á presidencia da Xunta de Galicia de Alberto Núñez Feijóo, Maneiro Cadillo, que xa fora concelleiro popular en Vilagarcía de Arousa, regresou a Galicia, onde foi designado en 2009 director xeral de Competitividade e Innovación Tecnolóxica da Consellería do Mar. Permaneceu nese posto ata xaneiro de 2012, cando foi ascendido a secretario xeral de Pesca na recentemente fusionada Consellería de Medio Rural e Mar.
Boazo, A Teixeira
Santa María de Boazo é unha parroquia do concello ourensán da Teixeira na comarca da Terra de Caldelas. No ano 2007 tiña 46 habitantes (20 homes e 26 mulleres) distribuídos en 2 entidades de poboación, o que supón unha diminución de 9 habitantes en relación ao ano 2000.
Parque do Pasatempo
miniatura|Vista xeral. O Parque do Pasatempo, situado na cidade de Betanzos, é un parque construído inicialmente en 1893 e rematado aproximadamente en 1914, a instancias dos benfeitores e emigrantes betanceiros na Arxentina os Irmáns García Naveira
Historia e características
Foi unha iniciativa novidosa e única no seu xénero, precursora dos actuais parques temáticos, aínda que conta tamén cunha importante simboloxía masónica e pedagóxica, estando considerado coma un parque iniciático. Sobre unha superficie total dunhas 9 hectáreas, combinaba na parte chá do terreo un amplo xardín de recreo, con variada vexetación, estanques e paseos, xunto á zona do Pasatempo propiamente dito, constituído por socalcos sucesivos que ascendían pola aba do monte, con estatuas, relevos e construcións que buscaban reflectir lugares e feitos de todo o mundo, conformando o que se denominou como un auténtico parque enciclopédico ao servizo da ilustración do pobo de Betanzos e os seus visitantes, e que figuraba nas guías de viaxe da súa época. Empregáronse na construción materiais novidosos e unha estética entre modernista e romántica mediante a distribución dos espazos con numerosos elementos relativos á cultura universal, inspirados na visión que lle proporcionara a Juan García as distintas viaxes que realizou.
A porta da parte baixa estaba custodiada por dous grandes leóns (dende os anos 60 na entrada do Santuario de Covadonga), como boa parte dos elementos ornamentais desta zona, e comunicaba coa avenida dos Emperadores Romanos, con bustos en mármore, e coa avenida dos Álamos, con estatuas de afamados escritores. Nestes xardíns, cun labirinto vexetal e un invernadoiro, e numerosas fontes, estanques e estatuas, erixíase unha estatua dos propios irmáns, hoxe na praza principal de Betanzos.
Na parte alta as estruturas distribuíanse en cinco niveis aos que se chegaba a través de escalinatas e pasos subterráneos imitando grutas prehistóricas, nas que aínda se conservan as figuras de dous dinosauros, e con grandes explanadas e miradoiros á cidade. No nivel inferior construíuse o estanque do Retiro, cunha insua central na que había dúas estatuas imitando figuras romanas, bordeadas por un coidadoso mosaico con motivos de peixes. Nas paredes do estanque, completamente decoradas con cunchas de distintos moluscos, hai relevos representando un globo aerostático e un funicular. Nun dos muros que separan un nivel doutro esculpíronse relevos de gran tamaño representando unha viaxe a Exipto, coa pirámide de Queops, a muralla chinesa e o canal de Panamá. No centro desta parede abríase a boca dun complexo entrecruzado de grutas pola que se ascendía ó nivel superior, cunha ampla terraza-miradoiro no que cómpre destacar un enorme león. Desde aquí accedíase a un parque zoolóxico, hoxe desaparecido, e á zona máis alta do parque, convertido en miradoiro.
Decadencia e recuperación
A morte do mecenas Juan García en 1933 deu comezo á decadencia do parque. Na posguerra quedou abandonado e foi obxecto de roubos e actos vandálicos. No ano 1955 construíuse unha estrada que atravesaba o parque, deixando a un lado os xardíns e ao outro as edificacións do Pasatempo. O xardín foi reconvertido en hortas e depósito de entullos, o que rematou por estragar case definitivamente as estruturas, estatuas e relevos.
Non foi ata 1986 cando o Concello mercou o parque para intentar a súa reconstrución, e hai pouco iniciáronse as obras de restauración e rehabilitación con fondos europeos da superficie que aínda se conserva. Unha pasarela elevada permite contemplar os xardíns desde certa altura, así como acceder á parte do parque do outro lado da estrada. O resultado da rehabilitación vén sendo discutido dende entón, así como o feito de que o propio Concello de Betanzos non solicitara para el ningún tipo de catalogación. En febreiro do ano 2017, coa caída dun dos muros que limitan coa estrada, a Asociación de Amigos do Parque do Pasatempo, que realiza actividades de difusión, limpeza e potenciación do parque, así como a investigación do seu pasado a través da revista Casa dos Espellos, solicitou a declaración de Ben de Interese Cultural para o xardín, algo que o Concello de Betanzos viña prometendo dende 1981. Finalmente, o 6 de febreiro de 2020 foi declarado Ben de Interese Cultural coa categoría de Xardín Histórico aínda que o parque está pechado ao público dende o derrubamento provocado nun dos estanques en outubro do 2018.
No 2021 foi adxudicada a redacción do Plan Director ao arquitecto Mario Crecente, ao tempo que comezaba a restauración do Estanque do Retiro, dirixida polos arquitectos Xan Casabella e Xosé Vieites, executada pola empresa Parteluz. A restauración do estanque corresponde á primeira fase dun proceso de restauracións que demorarán varios anos.
O Pasatempo é un dos lugares de visita recomendada para os peregrinos que fan o Camiño inglés.
Cabanelas, Viascón, Cerdedo-Cotobade
Cabanelas é un lugar da parroquia de Viascón, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE en 2016 tiña 41 habitantes (20 homes e 21 mulleres), sete máis ca en 2006.
Neste lugar está a piscina fluvial do río Cabanelas, a carón dun muíño.
Francotirador
Historia
A orixe do termo sitúase na Guerra franco-prusiana de 1870-1871. As melloras técnicas permitiron ao exército francés dotarse de rifles de longo alcance, ideais para abater inimigos dende posicións afastadas. Os soldados prusianos chamábanos "franc-tireurs", ("tiradores franceses"). Esta situación foi a que levou aos soldados alemáns a cometer crimes en contra da poboación civil, especialmente en Bélxica, durante a primeira guerra mundial, pois aínda tiñan o recordo das baixas producidas por estes tiradores durante o conflito anterior.
Nas últimas décadas o termo francotirador foi utilizado libremente, especialmente por medios de comunicación en asociación cos tiradores de precisión da policía, para os responsables en asasinatos, a aqueles que disparan a distancias longas e para calquera criminal que está equipado dun rifle nun contexto civil.
Estes novos significados deron á palabra francotirador connotacións pexorativas. Tamén explica o incremento do uso de termos alternativos, especialmente para francotiradores da policía, como tirador de precisión, tirador de elite ou tirador táctico.
Francotiradores militares
Os países teñen distintas doutrinas militares con respecto aos francotiradores en unidades militares, escenarios e tácticas. Xeralmente, a meta dun francotirador en guerra é reducir a capacidade de loita do inimigo abatendo un número pequeno de brancos importantes, como son os oficiais.
As doutrinas militares soviéticas e derivadas inclúen pelotóns de francotiradores que adoitan ser denominados "tiradores de elite" ou "infantería asignada". Isto débese a que a súa habilidade perdeuse entre as tropas ordinarias cando os fusís de asalto empezaron a ser utilizados.
Os francotiradores do Reino Unido, Estados Unidos e doutrinas derivadas teñen despregados a equipos de dous homes, un francotirador e un observador. Teñen cadansúa función, e polo tanto a súa asignación corresponde as súas habilidades, pero e unha práctica común que se intercambien os papeis para evitar a fatiga ocular.
As misións típicas incluían recoñecemento, vixilancia, tarefas contra francotiradores inimigos, eliminar comandantes inimigos, seleccionar obxectivos de oportunidade e incluso eliminar equipo militar, o que require o uso de rifles de gran calibre como o .50 BMG e o .338 Lapua Magnum. Recentemente demostrouse que os francotiradores son útiles nas forzas estadounidenses e británicas na guerra do Golfo como fogo de apoio para cubrir o movemento de tropas, especialmente en zonas urbanas.
Nas Guerras iugoslavas, así como no sitio de Beirut, o termo "francotirador" facía referencia a soldados que aterrorizaban a civís. Durante o sitio de Saraxevo a rúa principal da cidade era coñecida como a Avenida dos Francotiradores, onde estes feriron a 1.030 persoas e mataron a outras 225.
Francotiradores policiais
As forzas policiais adoitan despregar francotiradores en escenarios con reféns. Estes francotiradores están adestrados para actuar como último recurso, cando hai unha ameaza directa á vida. Os francotiradores da policía actúan xeralmente en distancias máis curtas cós francotiradores militares, normalmente menos de 100 metros, e en ocasións menos de 50 metros. Os francotiradores policiais non acostuman intentar disparar para matar, senón que disparan para incapacitar, sendo salientable o uso de balas de area, para desarmar os individuos sen provocarlles graves danos.
Outras utilizacións para os francotiradores da policía son menos comúns e máis polémicas. Nun incidente, un francotirador SWAT previu un suicidio potencial disparando ao revólver da man do obxectivo. A pesar do éxito, as gravacións en vídeo revelaron que o branco apenas puido evitar o dano grave debido á metralla.
As probas subsecuentes de pistolas, rifles e coitelos deron lugar a explosións potencialmente perigosas ou case nunca inhabilitaron algunhas armas de todo. Varios intentos posteriores por outras forzas policiais de desarmar con francotiradores deron lugar a miúdo á morte ou lesións permanentes severas do obxectivo. Ademais, disparar unha bala na dirección do obxectivo é considerado forza mortal en moitas xurisdicións, e o uso de forza mortal para evitar unha vítima de suicidio e considerado ilegal en moitos lugares.
Nadia Boulanger
Nadia Boulanger, nada en París o 16 de setembro de 1887- e finada na mesma cidade o 22 de outubro de 1979, foi unha compositora, pianista, organista, directora, intelectual e profesora francesa que formou e ensinou a moitos dos grandes compositores do século XX.
Biografía
Filla do compositor Ernest Boulanger e da súa muller Raissa Myschetsky (1856-1935) e neta da cantante Julie Boulanger, Nadia naceu en París o 16 de setembro de 1887, no seo dunha familia cunha longa tradición musical: a súa avoa Marie -Julie Hallinger estudou violoncello no Conservatorio Real, onde coñeceu a Fréderic Boulanger, que estudou o mesmo instrumento. Ernest Boulanger, o seu fillo, ingresou no Conservatorio aos dezaseis anos, onde estudou piano e composición. Sendo moi nova, Nadia gañou o Gran Premio de Roma, a máxima distinción que un músico podería recibir. Tanto Nadia como a súa irmá Lili creceron baixo a severa mirada materna. Segundo Leonie Rosenstiel, o personaxe eslavo de Raissa Myschetsky impresionou a educación das súas fillas. Ingresou no Conservatorio cedo e pronto mostrou talento como pianista e como organista. Gañou varios concursos de solfexo, órgano, acompañamento ao piano e fuga. Estudou con Gabriel Fauré e con Charles-Marie Widor. Ao principio, ensinou acompañamento de piano e piano elementais. Máis tarde de harmonía, contrapunto, fuga e órgano. Non obstante, nunca impartiu o curso de composición no conservatorio de París.
Como directora foi unha das primeiras en recuperar as obras de Claudio Monteverdi (nos anos 30) e foi a primeira muller que realizou un concerto para a Royal Philharmonic Society de Londres (1937), para a Orquestra Sinfónica de Boston (1938) e para a Orquestra Filharmónica de Nova York (1939).
En 1921 pasou a ser profesora no Conservatorio Americano de Música de Fontainebleau e desde 1950 como directora do conservatorio. Percorreu Estados Unidos, Inglaterra e Europa. Ensinou na escola Juilliard, na escola Yehudi Menuhin, na Longy School, na Royal Academy of Music e durante sete décadas no seu apartamento, onde estudantes e intelectuais se reunían todos os mércores.
Ata a súa morte, aos 92 anos, chamábase "Mademoiselle", morreu solteira, era unha devota católica e estimase que tivo máis de 1 200 estudantes.
Os seus herdeiros foron a súa ex-alumna Cécile Armagnac e a súa axudante persoal, compositora e profesora Annette Dieudonné, que doou parte das súas posesións. O seu apartamento parisiense no 36 rue Ballu (hoxe 1 Place Lili Boulanger) foi doado á Academia de Belas Artes.
Traxectoria
En 2001, apareceu en Francia unha reedición nun disco compacto, probablemente non oficial, dun disco que contiña o Requiem de Gabriel Fauré e dos madrigais de Claudio Monteverdi, dirixido por Nadia Boulanger. Non hai identificación precisa da data, do coro ou da orquestra, nin do número de serie. Esta gravación permite estimar a calidade do traballo de Nadia Boulanger. En Fauré, aínda que o solista interpreta o número catro (Pie Jesu) do Réquiem
Red Special
miniatura|Brian May tocando a Red Special Red Special (ou a Fireplace ) é a guitarra persoal do guitarrista de Queen Brian May, fabricouna o propio May con axuda de seu pai entre 1963 e 1964 ao non poder pagar a guitarra que quería.
A mediados dos 90, o luthier australiano Greg Fryer restaurou a Red Special arranxando os pequenos e grandes problemas que tiña a guitarra a causa do desgaste, deixándoa como nova. E tamén fabricou tres copias dela, entregándolle dúas a Brian e quedando el cunha.
Ólvega
Ólvega é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). A súa poboación é de 3.861 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 98,77 km².
Xeografía
O municipio está localizado no oeste da provincia. Está bañado, en parte, polo río Queiles, afluente do Ebro.
Heading for Tomorrow
Heading for Tomorrow é o primeiro álbum de Kai Hansen coa súa formación Gamma Ray, editado no ano 1990.
Músicos Participantes
Kai Hansen: guitarras, voz. Ralf Scheepers: voz solista. Uwe Wessel: baixo. Mathias Burchardt: batería.
Antón Cancelas
Antón Cancelas Padín, nado en Vigo en 1955, e finado ibídem o 9 de xaneiro de 2021, foi un actor de dobraxe galego.
Partido Democrático (España)
O Partido Democrático, Partido Demócrata ou Partido Progresista Demócrata foi unha formación política xurdida en España en abril de 1849 a partir dunha escisión do Partido Progresista cando se publicou o Manifesto do Partido Progresista Demócrata. Demandaba o pleno recoñecemento dos dereitos cidadáns e as liberdades individuais, o sufraxio universal, a desamortización de todos os bens da Igrexa, incluídos os bens civís e a abolición das quintas.
Antón Cancelas
Traxectoria
Comezou a traballar en dobraxe en 1986, nos inicios da TVG, e foi a voz de J.R. na serie de televisión Dallas, sendo esta a primeira serie que emitiu a canle na súa historia. Ao longo dunha carreira de máis de 30 anos puxo a voz en galego de numerosos personaxes de cinema e televisión, sendo a voz habitual de Clint Eastwood, Jack Nicholson, Arnold Schwarzenegger ou Anthony Hopkins, e traballou na dobraxe da saga de Harry Potter ou As bólas máxicas.
EuroEyes Cyclassics 2016
A 21ª edición da EuroEyes Cyclassics disputouse o 21 de agosto de 2016 sobre un percorrido de 217,7 quilómetros con saída e meta en Hamburgo.
Antón Cancelas
Traxectoria
A frase A rañala, raparigo pronunciada por Cancelas en Terminator 2: O xuízo final nunha escena na que Terminator acaba co T-1000, está considerada como a frase máis popular da historia da dobraxe en galego da TVG. Na versión orixinal (inglés) a frase é: Hasta la vista, baby.
EuroEyes Cyclassics 2016
O gañador foi o australiano Caleb Ewan, que venceu no sprint masivo final. Segundo acabou o local John Degenkolb e terceiro o italiano Giacomo Nizzolo.
Equipos
Participaron 22 equipos ciclistas distintos de 8 compoñentes: os 18 do UCI WorldTour (obrigatorios) e 4 equipos Profesionais Continentais invitados.
Partido Democrático (España)
Historia e características
A posibilidade ou conveniencia de alianzas cos progresistas levaron a debates enconados nos que se enfrontaron unitaristas contra federalistas, partidarios da alianza coas demais forzas democráticas e contrarios a ela. Logo dos fracasos do xeneral Juan Prim nas súas distintas sublevacións, asinaron o Pacto de Ostende en 1866 e o de Bruxelas en 1867 para levar a termo cos progresistas a Revolución de 1868. Coa chegada do Sexenio Democrático, o partido desfíxose parcialmente despois das eleccións de 1869 pola cuestión monárquica pois, mentres os máis moderados -os denominados cimbrios- acabaron por aceptala no Manifesto de conciliación monárquica (12 de setembro de 1868), a maioría non aceptou o carácter monárquico da constitución de 1869 e acabaron integrando diversas formacións de contido republicano como o Partido Republicano Democrático Federal.
Os seus restos desapareceron definitivamente en 1912.
Lee Dong-Gook
Lee Dong-gook (Hangul: 이동국, Hanja: 李同國; e tamén coñecido como Lee Dong-guk) nado o 29 de abril de 1979 en Pohang, Corea do Sur, é un futbolista que xoga na demarcación de dianteiro.
Internacional
1998–2014
O Camiño Novo, Viascón, Cerdedo-Cotobade
O Camiño Novo é un lugar da parroquia de Viascón, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE en 2016 tiña 17 habitantes (10 homes e 7 mulleres), un máis ca en 2016.
Neste lugar está o cruceiro da casa de Ricardo Portela, construído con pezas doutras construcións. A cruz pertencía ó lintel de entrada dunha vivenda e o fuste aproveitouse dunha columna da casa onde se atopa o cruceiro.
Almudena Chacón
Almudena Chacón Pichel, nada na Coruña, é unha economista galega, interventora xeral da Comunidade Autónoma de Galicia dende 2012.
Traxectoria
Licenciada en Económicas pola Universidade da Coruña, realizou un mestrado en fiscalidade na Universidade de Bath (Inglaterra), e aprobou unhas oposicións á Xunta de Galicia, co que desenvolveu toda a súa carreira profesional na administración autonómica, como interventora e inspectora. Foi a interventora da Consellería de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza e subdirectora xeral de Coordinación e Relacións co Consello de Contas da Intervención Xeral (2009-2012). En xaneiro de 2012 foi designada interventora xeral da Comunidade Autónoma en substitución de Elena Muñoz, que pasou a ser a conselleira de Facenda.
Monzón de Campos
Monzón de Campos é un concello español da provincia de Palencia (Castela e León). A súa poboación é de 652 habitantes (INE 2012).
Moratinos
Moratinos é un concello español da provincia de Palencia (Castela e León). A súa poboación é de 67 habitantes (INE 2012).
Pavel Kolobkov
Pavel Kolobkov (en ruso: Павел Колобков), nado en Moscova o 22 de setembro de 1969, é un tirador de esgrima retirado, militar e político ruso, gañador de seis medallas olímpicas. miniatura|
Traxectoria
A súa primeira participación importante foi nos Campionatos da Unión Soviética en 1985 quedando 27º de 94 atletas. Participou, aos 18 anos, nos Xogos Olímpicos de 1988 celebrados en Seúl, onde representando á Unión Soviética logrou gañar a medalla de bronce por equipos da modalidade de espada. Nos Xogos Olímpicos de 1992 de Barcelona en representación do Equipo Unificado gañou a medalla de prata na proba individual e a de bronce por equipos. Nos Xogos Olímpicos de 1996 de Atlanta representando a Rusia gañou a medalla de prata por equipos e finalizou décimo cuarto en individual. Nos Xogos Olímpicos de 2000 de Sidney gañou a medalla de ouro na proba individual e nos Xogos Olímpicos de 2004 de Atenas converteu este metal en broce. Nestes mesmos xogos rematou cuarto na proba por equipos, logrando así un diploma olímpico. No ano 2004 foi ascendido a coronel, sendo o militar de máis rango que o mesmo tempo era atleta en activo na historia da URSS e de Rusia. No ano 2008 colaborou nun programa de televisión da primeira canle rusa, dedicado á aprendizaxe da patinaxe artística sobre xeo facendo parella con Anna Semenovich. Desde o ano 2010 forma parte do órgano consultivo oficial Cámara Cívica da Federación Rusa e desde o 8 de outubro de 2010 é viceministro de deportes, turismo e mocidade da Federación Rusa e foi o xefe da delegación rusa nos Xogos Olímpicos de 2012.
Ao longo da súa carreira gañou nove medallas no Campionato do Mundo de esgrima, cinco delas de ouro; e nove medallas no Campionato de Europa da especialidade, dúas delas de ouro.
Tempo
miniatura|120px|Un [[reloxo é calquera dispositivo que pode medir o tempo transcorrido entre dous eventos que suceden respecto dun observador.]]
O tempo é a sucesión das cousas considerada como un continuo uniforme, que se divide para medilo en intervalos regulares naturais, como os ciclos do Sol, da Lúa, das estacións etc., ou convencionais, como as horas, minutos, segundos etc., e que, xunto co espazo, serve de medio de referencia fundamental para localizar as existencias, fenómenos ou acontecementos.
Comunmente o tempo é o concepto que permite comprender a mudanza, a transformación. Nesta liña é así mesmo a base (o paso do tempo, o instante de tempo no que nos achamos) para falarmos de pasado, presente e futuro.
Por este motivo o tempo é un problema fundamental, e permanentemente aberto, de todo o que ten que ver coa experiencia e o coñecemento. Así, a súa concepción, o seu lugar no discurso vai ser fundamental nas distintas concepcións filosóficas. Tamén na física vai ser chave a súa caracterización. E como consecuencia, o impacto das distintas concepcións do mesmo na cultura vai ser enorme, facéndose presente en todo momento nas distintas artes, desde a poesía ata o cinema.
A medición do tempo
miniatura|upright|O fluxo de [[area nun reloxo de area pódese usar para medir o paso do tempo. Tamén representa concretamente o presente como entre o pasado e o futuro.]] miniatura|upright|Reloxo de sol de peto. A cronoloxía (histórica, xeolóxica etc.) permite datar os momentos en que ocorren determinados feitos (lapsos relativamente breves) ou procesos (lapsos de duración maior). Nunha liña de tempo pódese representar graficamente os momentos históricos en puntos e os procesos en segmentos.
As formas e instrumentos para medir o tempo son de uso moi antigo, e todas elas baséanse na medición do movemento, do cambio material dun obxecto a través do tempo, que é o que pode medirse. Nun principio comezáronse a medir os movementos dos astros, especialmente o movemento aparente do Sol, dando lugar ao tempo solar aparente. O desenvolvemento da astronomía fixo que, de xeito paulatino, se fosen creando diversos instrumentos, tales como os reloxos de sol, as clepsidras ou os reloxos de area e os cronómetros.
O tempo marcado polo reloxo non é universal, senón unha construción histórica. Medir o tempo significa en principio rexistrar coincidencias. Cando alguén marca un compromiso, digamos ás 13:00 horas do presente día, está informando de que ela estará no lugar acordado cando o punteiro grande do reloxo colocado naquel lugar coincida coa marca no dial sobre a que está a inscrición "12", e o punteiro pequeno coincida coa marca asociada á inscrición "1".
A medida de tempo require polo tanto dun aparello que produza eventos repetitivos e regulares. A igualdade esperada entre o intervalo de tempo que separa calquera dous eventos especificados no reloxo e os intervalos que separan as asociadas repeticións destes mesmos dous eventos é alcanzada mediante a simetría establecida a propósito na construción do mecanismo físico que irá funcionar como "base de tempo" do reloxo, normalmente un oscilador dalgún tipo: mecánico, eléctrico ou outro. En particular, debe facerse un esforzo para garantir que cada ciclo se procese baixo condicións análogas ás presentes nos ciclos anteriores, tanto no que se refira ás condicións iniciais do ciclo (particularmente no que atinxe á enerxía total, a configuración e distribución de mas e mesmo á carga eléctrica total do sistema) tanto no que se refira á evolución do ciclo, en particular para garantías sobre a constancia das leis físicas que o gobernen.
Nos reloxos mecánicos o oscilador normalmente está constituído por un sistema masa mol, ou en casos dalgúns reloxos por péndulos. Nos reloxos eléctricos o oscilador pode estar construído só con compoñentes eléctricos, mais por cuestións de precisión é moi común que as oscilacións deste sexan controladas por un cristal piezeléctrico, cristal en que as vibracións mecánicas da súa estrutura se acompañan pola produción de cargas eléctricas nas superficies do mesmo en virtude das súas propiedades estruturais a nivel molecular. Para tornar o reloxo dúas veces máis preciso, precisaban fornecer o duplo de calor.
Aínda que os reloxos con elevada precisión sexan artefactos atopados cunha enorme facilidade nas máis variadas formas, modelos e tamaños, e ás veces cun custo baixo, tal precisión e accesibilidade é algo moi recente na historia das sociedades. Na época das grandes navegacións, hai uns 500 anos, dispositivos como estes existían só nos soños dos navegantes. Nas súas primeiras versións, a construción de reloxos con incertezas de decenas de minutos ao día xa implicaba un gran progreso. Posteriormente, a determinación da medida do tempo foise perfeccionando ata chegar ao reloxo atómico. O reloxo atómico está calibrado para contar 9 192 631 770 vibracións do átomo de Cesio para logo facer un "tic".
Na ausencia de reloxos artificiais a humanidade valeuse, ao longo da súa historia, da regularidade observada en certos fenómenos naturais, especialmente os astronómicos para establecer os padróns para a determinación e medida do tempo: o intervalo coñecido como día débese á rotación da Terra, a semana débese ás fases da Lúa, a lunación serviu de base para a definición de mes e a traslación da Terra deu lugar ao concepto de ano.
Historia do calendario
Os artefactos do Paleolítico suxiren que a Lúa foi usada para calcular o tempo xa hai 6.000 anos. Os calendarios lunares foron dos primeiros en aparecer, con anos de 12 ou 13 meses lunares (354 ou 384 días). Sen intercalación para engadir días ou meses a algúns anos, as estacións cambiarían rapidamente nun calendario baseado unicamente en doce meses lunares. O calendario lunisolar ten un decimotercer mes agregado a algúns anos para compensar a diferenza entre un ano completo (agora sábese que o ano ten arredor de 365,24 días) e un ano de só doce meses lunares. Os números doce e trece pasaron a ocupar un lugar destacado en moitas culturas, polo menos en parte debido a esta relación dos meses cos anos. Outras formas temperás de calendarios orixináronse en Mesoamérica, especialmente na antiga civilización maia. Estes calendarios tiñan unha base relixiosa e astronómica, con 18 meses nun ano e 20 días nun mes, máis cinco días epagómenos ao final do ano.
Historia doutros dispositivos
miniatura|upright|[[reloxo de sol horizontal en Taganrog]] miniatura|upright|Un vello reloxo de cociña
A idea de separar o día en partes máis pequenas atribúeselles aos exipcios debido aos seus reloxos de sol, que funcionaban cun sistema duodecimal. A importancia do número 12 débese ao número de ciclos lunares nun ano e ao número de estrelas que se utilizan para contar o paso da noite. Ao longo da historia inventáronse unha gran variedade de dispositivos para medir o tempo. O estudo destes aparellos chámase horoloxía.
Un dispositivo exipcio que data de c. 1500 a.C., de forma similar a unha regra T dobrada, medía o paso do tempo a partir da sombra proxectada polo seu traveseiro sobre unha regra non lineal. A T orientábase cara ao leste polas mañás. Ao mediodía, o dispositivo virábase para que puidese proxectar a súa sombra na dirección da tarde.
O reloxo de sol utiliza un gnomon para proxectar unha sombra sobre un conxunto de marcas calibradas segundo a hora. A posición da sombra marca a hora da hora local.
O dispositivo de cronometraxe máis preciso do mundo antigo era o reloxo de auga, ou clepsidra, un dos cales foi atopado na tumba do faraón exipcio. Amenhotep I. Poderían usarse para medir as horas incluso pola noite, pero requirían un mantemento manual para repoñer o fluxo de auga. Os antigos gregos e os habitantes de Caldea (sueste de Mesopotamia) mantiñan regularmente rexistros de cronometraxe como parte esencial das súas observacións astronómicas. Os inventores e enxeñeiros árabes, en particular, realizaron melloras no uso dos reloxos de auga ata a Idade Media. No século XI, Inventores e enxeñeiros chineses inventaron os primeiros reloxos mecánicos accionados por un mecanismo de escape.
miniatura|upright|esquerda|Un [[reloxo de cuarzo contemporáneo, 2007 ]] O reloxo de area usa un fluxo de area para medir o paso do tempo. Utilizáronse na navegación. Fernando de Magalhães usou 18 vasos en cada barco para medir o tempo durante a súa circunnavegación polo globo. (1522).
As varas e as candeas de incenso eran, e son, comunmente utilizadas para medir o tempo en templos e igrexas de todo o mundo. Os reloxos de auga, e máis tarde, os reloxos mecánicos, foron utilizados para marcar os acontecementos das abadías e mosteiros da Idade Media. Richard de Wallingford (1292–1336), abade da abadía de St Albans, sobre 1330, construíu un reloxo astronómico a modo dun planetario mecánico.
O paso do tempo no mar estaba marcado por campás que indicaban o tempo (ver campá de barco). As horas eran marcadas por campás nas abadías e tamén no mar.
miniatura|upright|Espérase que os [[reloxo atómico|reloxos atómicos a escala de chip, como este presentado en 2004, melloren moito a localización do GPS. ]]
Os reloxos poden ir desde reloxos personais ata variedades máis exóticas como o reloxo dos 10.000 anos (en inglés Clock of the Long Now). Poden ser accionados por unha variedade de medios, incluíndo a gravidade, resortes e varias formas de enerxía eléctrica, e regulados por unha variedade de medios como un péndulo.
Os espertadores apareceron por primeira vez na antiga Grecia ao redor do 250 a. C. cun reloxo de auga que faría saltar un asubío. Esta idea foi posteriormente mecanizada por Levi Hutchins e Seth E. Thomas.
Un cronómetro é un reloxo portátil que cumpre con certos estándares de precisión. Inicialmente, o termo utilizábase para referirse ao cronómetro mariño, un reloxo que se usaba para determinar a lonxitude mediante a navegación astronómica, unha precisión acadada primeiro polo reloxeiro inglés John Harrison. Máis recentemente, o termo tamén se aplicou ao reloxo cronómetro, un reloxo que cumpre os estándares de precisión establecidos pola axencia suíza, COSC (Contrôle Officiel Suisse des Chronomètres).
Os dispositivos de cronometraxe máis precisos son os reloxos atómicos, que teñen unha precisión de segundos en moitos millóns de anos. e utilízanse para calibrar outros reloxos e instrumentos de cronometraxe.
Os reloxos atómicos utilizan a frecuencia das transicións electrónicas de certos átomos para medir o segundo. Un dos átomos utilizados é o cesio, a maioría dos reloxos atómicos modernos sondan o cesio con microondas para determinar a frecuencia destas vibracións electrónicas. Desde 1967, o Sistema Internacional de Medidas basea a súa unidade de tempo, o segundo, nas propiedades dos átomos de cesio. O Sistema Internacional de Unidades (SI) define o segundo como 9.192.631.770 ciclos de radiación que corresponden á transición entre dous niveis de enerxía de spin electrónico do estado fundamental do átomo do 133Cs.
Coordinando o sistema de posicionamento global (GPS) xunto co protocolo de tempo da rede (Network Time Protocol), na actualidade, pode utilizarse para sincronizar os sistemas de cronometraxe de todo o mundo.
Nos escritos filosóficos medievais, o átomo era unha unidade de tempo referida como a menor división posible do tempo. A aparición máis antiga coñecida en inglés está no Enchiridion (un texto científico) de Byrhtferth 1010–1012, onde se definiu como 1/564 dun impulso (11⁄2 minutos), e, polo tanto, igual a 15/94 de segundo. Utilizouse no proceso do cálculo da data de Pascua.
A partir de maio de 2010, a menor incerteza do intervalo de tempo nas medicións directas é da orde de 12 attosegundos (1.2 × 10−17 segundos), sobre 3.7 × 1026 tempo de Plancks.
Unidades
O segundo (s) é a unidade base do SI. Un minuto (min) ten unha duración de 60 segundos, e unha hora ten unha duración de 60 minutos ou 3600 segundos. Un día adoita ter unha duración de 24 horas ou 86.400 segundos; con todo, a duración dun día natural pode variar debido ao horario de verán e aos segundos bisestos.
Outras medidas comunmente empregadas ademais do segundo amósanse a continuación:
Definicións e normas
Un estándar de tempo é unha especificación para medir o tempo: asignar un número ou data do calendario a un instante (punto no tempo), cuantificar a duración dun intervalo de tempo e establecer unha cronoloxía (ordenación de eventos). Nos tempos modernos, varias especificacións de tempo foron recoñecidas oficialmente como estándares, onde antes eran cuestións de costume e práctica. A invención en 1955 do reloxo atómico de cesio levou á substitución dos estándares de tempo máis antigos e puramente astronómicos, como o tempo sideral e o tempo de efemérides, para a maioría dos propósitos prácticos, por estándares de tempo máis novos baseados total ou parcialmente no tempo atómico utilizando o segundo do SI.
A superficie da Terra está dividida en varias zonas horarias. A hora estándar ou hora civil dentro dunha mesma zona horaria derivase a unha cantidade fixa e redonda, normalmente un número enteiro de horas, dalgunha forma de tempo universal, normalmente o UTC. A maioría dos fusos horarios están separados exactamente por unha hora e, por convención, calculan a súa hora local como unha desviación da UTC. Por exemplo, os fusos horarios no mar baséanse no UTC. En moitos lugares (pero non no mar) estes desfasamentos varían dúas veces ao ano debido ás transicións do horario de verán.
Física
Na física actual, desde a aparición da teoría da relatividade, o tempo é considerado como unha variábel do espazo-tempo. Así futuro e pasado non se definen con base exclusiva no tempo, senón na causalidade: un suceso é posterior a outro se é posíbel unha relación de causalidade entre eles. Senón, cal sexa primeiro ou despois vai depender do sistema de referencia que se considere.
Porén, na física clásica, na mecánica newtoniana, o tempo é absoluto e independente do lugar e das interaccións. O pasado e o futuro estaban perfectamente definidos, todo canto ocorría nun mesmo instante nun sistema de referencia, tamén ocorría nun mesmo instante en calquera outro sistema de referencia que for considerado. Pero esta concepción achouse incapaz de explicar unha serie de fenómenos observados (aberracións, invarianza da velocidade da luz etc.), de xeito que a comezos do século XX, levaron á formulación da teoría da relatividade por Albert Einstein.
Mecánica clásica
Fixado un suceso, cada observador clasifica o resto dos sucesos segundo unha división tripartita clasificándoos en: (1) sucesos pasados, (2) sucesos futuros e (3) sucesos nin pasados nin futuros. A mecánica clásica e a física prerrelativista asumen:
Mecánica relativista
dereita Na mecánica relativista a medida do transcurso do tempo depende do sistema de referencia onte estea situado o observador e do seu estado de movemento, é dicir, diferentes observadores miden diferentes tempos transcorridos entre dous sucesos causalmente conectados. Polo tanto, a duración dun proceso depende do sistema de referencia onde se atopa o observador.
De acordo coa teoría da relatividade, fixados dous observadores situados en diferentes marcos de referencia, dous sucesos A e B dentro da categoría (3) (sucesos nin pasados nin futuros), poden ser percibidos polos dous observadores como simultáneos, ou pode que A ocorra "antes" que B para o primeiro observador mentres que B ocorre "antes" de A para o segundo observador. Nesas circunstancias non existe, polo tanto, ningunha posibilidade de establecer unha noción absoluta de simultaneidade independente do observador. Segundo a relatividade xeral o conxunto dos sucesos dentro da categoría (3) é un subconxunto tetradimensional topoloxicamente aberto do espazo-tempo. Cómpre aclarar que esta teoría só parece funcionar coa ríxida condición de dous marcos de referencia só. Cando se agrega un marco de referencia adicional, a teoría da relatividade queda invalidada: o observador A na Terra percibirá que o observador B viaxa a maior velocidade dentro dunha nave espacial xirando arredor da Terra a 7000 quilómetros por segundo. O observador B notará que o dato de tempo no reloxo se desacelerou e conclúe que o tempo se dilatou a causa da velocidade da nave. Un observador C localizado fóra do sistema solar, notará que tanto o home na Terra como o astronauta que xira arredor da Terra, están viaxando simultaneamente a 28 quilómetros por segundo arredor do Sol. A máis certeira conclusión sobre o comportamento do reloxo na nave espacial, é que ese reloxo está funcionando mal, porque non foi calibrado nin probado para eses novos cambios no seu ambiente. Esta conclusión está respaldada polo feito de non existir proba ningunha que mostre que o tempo é obxectivo.
Mecánica cuántica
Na mecánica cuántica debe distinguirse entre a mecánica cuántica convencional, en que se pode traballar baixo o suposto clásico dun tempo absoluto, e a mecánica cuántica relativista, dentro da que, igual que sucede na teoría da relatividade, o suposto dun tempo absoluto é inaceptable e inapropiado.
Percepción
miniatura|upright|O filósofo e psicólogo [[William James]] O presente plausible refírese á duración do tempo en que se considera que as percepcións propias están no presente. Dise que o presente experimentado é "plausible" porque, a diferenza do presente obxectivo, é un intervalo e non un instante sen duración. O termo "presente plausible" (en inglés, present specious) foi introducido por primeira vez polo psicólogo E. R. Clay e posteriormente desenvolvido por William James.
Biopsicoloxía
Sábese que o xuízo do tempo do cerebro é un sistema moi distribuído, que inclúe como compoñentes polo menos o córtex cerebral, o cerebelo e os ganglios basais. Un compoñente particular, os núcleos supraciasmáticos, son os responsables do ritmo circadiano (ou diario), mentres que outros grupos celulares parecen capaces de manter o cronograma de curto alcance (ultradiano).
A cronometría mental é o uso do tempo de resposta en tarefas perceptivo-motoras para inferir o contido, a duración e a secuenciación temporal das operacións cognitivas.
Árbore do Teneré
miniatura|dereita|A árbore do Teneré en 1961. A árbore do Teneré era unha solitaria acacia que estaba considerada a árbore máis illada do mundo, ao ser a única árbore nun raio de máis de 200 quilómetros á redonda até que foi derrubado por un camioneiro bébedo co seu vehículo. Era un marco de posicionamento para as caravanas que atravesaban o Teneré, rexión do deserto do Sáhara, no nordeste da Nixeria.
Tempo
Educación infantil
As capacidades cognitivas en expansión dos nenos permítenlles comprender o tempo máis claramente. A comprensión do tempo aos dous ou tres anos limítase principalmente a "agora e non agora". Os nenos de cinco e seis anos poden captar as ideas de pasado, presente e futuro. Os nenos de sete a dez anos poden usar reloxos e calendarios.
Alteracións
Ademais das drogas psicoactivas, os xuízos sobre o tempo poden verse alterados por ilusións temporais (como o efecto kappa), a idade ou a hipnose. O sentido do tempo está prexudicado nalgunhas persoas con enfermidades neurolóxicas como o párkinson e o trastorno por déficit de atención.
Os psicólogos afirman que o tempo parece ir máis rápido coa idade, mais a literatura sobre esta percepción do tempo relacionada coa idade segue sendo controvertida. Os que apoian esta noción argumentan que a mocidade, que ten neurotransmisores máis excitadores, é capaz de facer fronte a eventos externos máis rápidos.
Outros artigos
[[Categoría:Teorías metafísicas]
Resolver
Resolver é o terceiro álbum da banda estadounidense de rock alternativo Veruca Salt, publicado o 16 de maio do 2000 a través do selo Beyond Records. É o primeiro disco do grupo tras a saída da fundadora Nina Gordon. Ao igual que o seu anterior traballo, Eight Arms to Hold You, o título está inspirado polos Beatles, neste caso xogando co nome do seu álbum de 1966 Revolver.
Arcos da Condesa, Caldas de Reis
Santa Mariña de Arcos da Condesa é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Caldas de Reis na comarca de Caldas, ademais dunha das nove entidades locais menores de Galiza. Segundo o padrón municipal en 2013 tiña 439 habitantes (214 homes e 225 mulleres), 15 máis ca en 2004 e 30 menos ca en 1999. Ten nove entidades de poboación.
Debe o seu nome á condesa Munia, filla de Froila Vermúdez, que viviu no lugar de Marán. Durante o Antigo Réxime foi un couto, aínda que non chegou a ser concello propio no momento da configuración dos concellos constitucionais.
Serra do Eixe
miniatura|300px|Vista de Pena Trevinca, o pico máis alto da serra. A serra do Eixe     ou serra do Eixo é unha cadea montañosa de orientación NO-SL situada no leste de Galicia, a cabalo entre os concellos da Veiga e Carballeda de Valdeorras. Fai parte do macizo de Pena Trevinca.
Características
Nela atópanse as alturas máis elevadas de Galicia: Pena Trevinca con 2127 m, Pena Negra con 2121 m, e Pena Surbia con 2116 m de altitude. Separa as concas do río Xares e do río Sil. Dun extraordinario interese natural, nela está O Teixedal, espazo único en Europa e vales glaciares. A aldea de Xares é dun gran valor arquitectónico e etnográfico e padece un lamentable abandono. Parte da Serra está incluída como lugar de importancia comunitaria proposto para a Rede Natura 2000. Encóntrase moi danada por explotacións de lousa e ameazada pola construción de parques eólicos. Limita cun parque natural de Seabra da provincia de Zamora pero a Xunta de Galicia carece dun proxecto de creación dun parque similar no territorio galego. Porén os seus atractivos propiciaron investimentos en turismo rural e de natureza e a declaración da Veiga como municipio turístico de Galicia.
Bosaso
Xeografía
Bosaso está situada na costa meridional do golfo de Adén, no norte de Somalia, na desembocadura do wadi Baalade. É a capital da rexión de Bari, e exerce de capital económica de Puntlandia, un territorio oficialmente pertencente a Somalia, pero independente de feito.
Cunha poboación estimada en 2006 de 450.000, é unha cidade que multiplicou por dez a súa poboación nas últimas dúas décadas grazas á inmigración de persoas procedentes doutras zonas do estado. A maioría da poboación pertence ao subclán Harti dos Darood, se ben tamén existen outras etnias, entre as que destacan os árabes mehrís.
Está conectada por autovía con Garoowe e ten un aeroporto, o Aeroporto Bender Qassim e o maior porto de Somalia, en particular dende o estoupido da guerra civil en 1991. O porto ten un gran negocio de mercadorías e de repostaxe de combustible, pero tamén está considerado a base principal da pirataría no Corno de África, do comercio ilegal de qat e un punto clave da emigración ilegal ao Iemen e a Arabia Saudita. A pesca é tamén unha das actividades máis importantes.
Historia
É posible que Bosaso se corresponda co Mosylon que aparece citado no Periplus Maris Erythraei, unha obra romana do século I, xa daquela como un porto de importancia. Conta a lenda que no século XIV un comerciante chamado Qassim se estableceu aquí. Así ao comezo a cidade chamouse Bender Qassim (Vilaqassim), aínda que logo mudaría para Bosaso, que disque era o nome do camelo do propio Qassim.
Nos anos oitenta o réxime de Siad Barre industrializou a cidade ao construír un porto moderno e mais a autovía que o une co resto do país. Durante a guerra civil que asolou Somalia na década dos do século XX, Bosaso foi un dos lugares menos afectados polos combates e medrou en importancia económica e en poboación. Con todo, os enfrontamentos armados foron correntes e en maio de 2002 o coronel Abdullahi Yusuf Ahmed deu un golpe violento en Bosaso que substituíu a Jama Ali Jama da presidencia de Puntlandia.
Bosaso e Galicia
O 26 de novembro de 2008 o fotoxornalista galego Xosé Cendón foi secuestrado na cidade mentres facía unha reportaxe sobre pirataría.
Fontao, A Teixeira
A aldea de Fontao, deshabitada, foi mercada en 1964 pola compañía hidroeléctrica Saltos del Sil (na actualidade pertencente a Iberdrola). No ano 2009, esta empresa demoliu a capela de San Martiño, do século XIX, malia estar protexida por patrimonio e pola normativa municipal.
Eclesiasticamente, a parroquia foi suprimida na primeira metade da década de 1980 e os seus lugares incorporados a Lumeares.
Ángel López Pérez
Ángel López Pérez, nado o 7 de marzo de 1873 e finado en Lugo o 30 de marzo de 1964, foi un avogado e político galego.