cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Linguas románicas
O léxico do latín vulgar
Finalmente, algunhas linguas románicas continuaron usando as formas clásicas, mentres outras denominadas menos "conservadoras", servíronse das formas vulgares. O exemplo empregado tradicionalmente é o do verbo "comer":
As razóns da diversidade das linguas románicas
400px|miniatura A evolución fonética natural das linguas, á cal o latín naturalmente non escapou, explica en gran parte as importantes diferenzas entre algunhas linguas románicas. A este proceso tamén se xunta a diversidade léxica do que se denomina latín vulgar: o tamaño do Imperio Romano e a ausencia dunha norma literaria e gramatical resultaron nunha lingua vernácula non fixada.
De forma que cada zona do Imperio utilizou un xeito particular do latín vulgar (deberíase de dicir mesmo "dos latíns vulgares"), como se viu máis arriba, preferindo unha lingua un termo para dicir "casa" (latín casa en galego, castelán, catalán, italiano, portugués, romanés) e outra lingua preferindo un termo diferente (mansio para o mesmo sentido en francés maison), por exemplo.
Naturalmente, a influencia do galo non se limitou só a Francia: o portugués ou os dialectos da Italia do norte, por exemplo, tomaron algúns termos. Igualmente algúns estudosos consideran que un idioma que serviu de substrato para as linguas iberorrománicas foi o vasco, que posiblemente proporcionou o cambio /f/ ao /h/ ao comezo das palabras en castelán e gascón (o latín farina converteuse en "harina" en castelán e "haria" en gascón), e palabras como "esquerda" en galego ou "esquerra" en catalán (vasco ezker).
Ou mesmo o etrusco para o dialecto italiano da Toscana, que lle debería a súa gorgia toscana, é dicir, a pronunciación dos sons /k/ como /h/ (inglés home).
Graos de intelixibilidade mutua entre as linguas románicas
A seguinte táboa ten como obxectivo mostrar as medidas de intelixiblidade mutua entre as linguas románicas actuais. A décimo quinta edición de Ethnologue (2005) o punto de referencia o define nun 85% os valores superiores a este porcentaxe desde o punto de vista da intelixibilidade mutua, podemos falar de variedades lingüísticas ou dialectos, en función das linguas comparadas, mentres que os valores inferiores a este porcentaxe poden causar dificultades na compresión dunha lingua con respecto ao falante doutra estreitamente emparentada.
Rexión Administrativa Especial da República Popular da China
As rexións administrativas especiais (RAE) son un tipo de divisións administrativas a nivel provincial da China directamente baixo o Goberno Popular Central, que gozan do maior grao de autonomía, e non hai ou hai menos interferencias por parte do Goberno da China ou o Partido Comunista da China.
As bases xurídicas para o establecemento das RAEs, a diferenza das divisións administrativas da China continental, están previstas no artigo 31, en lugar do artigo 30 da Constitución da República Popular da China de 1982. O artigo 31 di: "O estado pode establecer rexións administrativas especiais cando sexa necesario.  Os sistemas que se establecerán en rexións administrativas especiais prescribiránse pola lei promulgada polo Congreso Nacional do Pobo á luz das condicións específicas".
Baixo o principio Un país, dous sistemas, as dúas RAE continúan posuíndo os seus propios gobernos, as lexislaturas multipartidistas, sistema legal, forzas policiais, sistemas monetarios, territorio aduaneiro propio, políticas de inmigración, equipo deportivo nacional, lingua oficial, sistema postal, académico e educativos e unha competencia substancial en relacións exteriores que son diferentes ou independentes da República Popular da China.
As rexións administrativas especiais deberían distinguirse do sistema se países constitutivos do Reino Unido ou do Reino dos Países Baixos.
Lista de rexións administrativas especiais da China
Actualmente hai dúas rexións administrativas especiais establecidas de acordo co artigo 31 da Constitución chinesa. Para a Rexión Administrativa Especial de Wolong na provincia de Sichuan, consulte a sección seguinte.
Wolong
A Rexión administrativa especial de Wolong 卧龙特别行政区 está situada no suroeste do condado de Wenchuan, Ngawa Tibetana e prefectura autónoma de Qiang de Sichuan. Era anteriormente coñecida como a Rexión Administrativa Especial de Wolong do condado de Wenchuan, provincia de Sichuan e foi fundada en marzo de 1983 coa aprobación do Consello de Estado. Recibiu o seu nome actual e colocouse baixo o goberno provincial de Sichuan cunha supervisión administrativa polo departamento provincial de silvicultura. A súa área substitue a Reserva Natural Nacional de Sichuan e a súa oficina administrativa é a mesma que a Oficina Administrativa da Administración Forestal Estatal para a reserva. Actualmente ten unha poboación de 5.343 hab..
Malia o seu nome, a Rexión Administrativa Especial de Wolong non é unha RAE tal e como se define no artigo 31 da Constitución da República Popular da China; como resultado, propúxose que a Rexión Administrativa Especial de Wenchuan Wolong da Provincia de Sichuan cambie o seu nome, con denominacións como área especial ou concello.
Lactococcus lactis
Lactococcus lactis é unha especie de bacterias grampositivas moi utilizada na produción de queixo e manteiga do leite, e recentemente fíxose famoso por ser o primeiro organismo modificado xeneticamente utilizado vivo para o tratamento dunha enfermidade humana (enfermidade de Crohn). As células de L. lactis son cocos que se agrupan en pares e cadeas curtas, e, dependendo das condicións de crecemento, poden ser ovoides xeralmente dunha lonxitude de 0,5-1,5 µm. L. lactis non produce esporas e non é motil. Ten un metabolismo homofermentativo e produce ácido L -(+)-láctico. Porén, pode producir ácido D -(−)-láctico cando se cultiva a baixos pH. A capacidade de producir ácido láctico é unha das razóns polas que L. lactis é un dos microorganismos máis importantes na industria láctea. Considérase un microorganismo seguro para o seu uso na industria alimentaria e só se informou duns poucos casos en que actuou como un patóxeno oportunista. L. lactis ten unha importancia fundamental na fabricación de produtos lácteos, como a manteiga e os queixos. Cando se engade ao leite L. lactis subsp. lactis, a bacteria utiliza encimas para producir moléculas enerxéticas (ATP), a partir do azucre lactosa, e o subproduto orixinado é o ácido láctico. Este ácido corta o leite, formando a callada láctea, que se utiliza para producir queixos. Outros usos desta bacteria son intervir na produción de vexetais en vinagre, cervexa ou viño, algúns pans, e outros produtos alimenticios fermentados, como o quefir de leite de soia, manteiga, e outros. L. lactis é unha das bacterias grampositivas de baixo GC coñecidas máis detalladamente en canto á súa xenética, metabolismo e biodiversidade.
Xenoma e evolución
L. lactis íllase principalmente de ambientes lácteos ou de material vexetal. Os illados lácteos suxeriuse que evolucionaron a partir de illados de plantas por medio dun proceso no cal os xenes que xa non eran beneficiosos no rico medio lácteo perdéronse ou quedaron regulados á baixa. Este proceso, tamén chamado erosión do xenoma ou evolución redutiva tamén foi descrito noutras bacterias do ácido láctico. A transición proposta desde as plantas aos ambientes lácteos foi reproducida no laboratorio por medio dunha evolución experimental dun illado de plantas que foi cultivado en leite durante un período prolongado de tempo. En consonancia cos resultados obtidos da xenómica comparada, este experimento tivo como resultado a perda ou regulación á baixa de xenes L. lactis dos que se podía prescindir ao vivir no leite e a regulación á alza do transporte de péptidos.
Produción de queixo
L. lactis subsp. lactis (antes chamada Streptococcus lactis ) utilízase nas primeiras etapas da produción de moitos queixos, como o Brie, Camembert, Cheddar, Colby, Gruyère, Parmesano, e Roquefort.
O uso de L. lactis nas fábricas de produtos lácteos ten tamén algúns problemas. Existen virus bacteriófagos específicos para L. lactis que causan perdas económicas significtivas ao impediren que a bacteria metabolice completamente o substrato lácteo. Varios estudos epidemiolóxicos mostraron que os fagos principais responsables destas perdas son os das especies 936, c2, e P335 (todas da familia Siphoviridae).
A Queimada, Rodeiro, Oza-Cesuras
A Queimada é un lugar da parroquia de Rodeiro no concello coruñés de Oza-Cesuras na comarca de Betanzos. Está no cruzamento das estradas AC-230 e DP-3203.
Illa de Awaji
A illa de Awaji (淡路島, あわじしま, Awaji-shima) é unha illa de 592,1 km² situada na prefectura de Hyōgo, no Xapón. Atópase no leste do mar interior de Seto, entre as illas de Honshū e de Shikoku. Sumoto é a vila principal da illa. Ata a época meiji a illa constituíu unha provincia propia, a provincia de Awaji desde o século VII. Era parte de Nankaido.
É lugar de tránsito entre estas dúas illas, Awaji originalmente significa "o camiño á provincia de Awa". Awaji tamén se escribe como ??.
Xeograficamente atópase separada de Honshu polo estreito de Akashi, de Shikoku polo estreito de Naruto. Desde 1998 atópase conectada a Honshu polo Ponte Akashi Kaikyō. Desde a inauguración da Autoestrada Kobe Awaji Naruto, é a terra máis oriental enlace entre Honshu e Shikoku. Non hai ningún aeroporto en Awaji.
A illa consta de tres municipalidades:
A falla Nojima, responsable do Gran Terremoto de Hanshin de 1995, cruza ao longo da illa. Unha sección da falla preservouse e converteuse no Museo da Falla Nojima, móstranos como o movemento do chan curta a través de camiños, valados e outros elementos. Fóra desta área protexida, a zona da falla é menos visible, excepto por algunhas rarezas en equipos (por exemplo, algunha gabia ten unha dobrez peculiar cando a falla alcanza a súa posición).
Unha das máis famosas atraccións da illa son os Remuiños Naruto que se forman no estreito entre Naruto na prefectura de Tokushima e a Illa Awaji.
O Teatro de Marionetas de Awaji, é unha forma tradicional de teatro de marionetas ó ningyō jōruri do que se cre que deriva o drama de marionetas Bunraku de Osaka, fanse varias actuacións diariamente nas súas propias instalacións na Cidade Nandan na parte sur da illa. Os espectáculos de marionetas de Awaji, que escenifican dramas populares tradicionais, pero afunden as súas raíces en rituais relixiosos, gozou dunha gran popularidade localmente e saíu de xira internacional, polos EE.UU., Rusia e numerosos países máis.
miniatura|dereita|250px|A ponte de Akashi une a illa Awaji coa illa Honshu.
De acordo cos mitos antigos, Awaji foi a primeira das illas do Xapón que crearon os dous deuses ó kami, Izanagi e Izanami. O 17 de xaneiro de 1995 a illa foi o epicentro dun terremoto.
miniatura|Localización da illa de Awaji
Enerxía libre de Gibbs
En Termodinámica, a enerxía libre de Gibbs (ou entalpía libre) é unha expresión matemática -máis concretamente unha función de estado extensiva-, que dá a condición de equilibrio e de espontaneidade para calquera proceso que teña lugar a presión constante (por exemplo moitas reaccións químicas). Cambios na enerxía libre simbolízanse como ΔG e representa a enerxía que queda dispoñible para traballo químico útil.
onde H é o contido de calor; T é a temperatura e S é a entropía do sistema. Foi desenvolvida nos anos 1870 polo físico-matemático estadounidense Williard Gibbs.
A enerxía de Gibbs molar parcial, é o que se coñece co nome de potencial químico, que é o que se manexa en cálculos termodinámicos en equilibrio, xa que o equilibrio químico entre dous sistemas implica a igualdade de potenciais químicos e o seu uso facilita os cálculos.
AMOS 2
AMOS 2 (עמוס 2 en hebreo) é un satélite de comunicacións comercial israelí lanzado por un foguete Soiuz o 27 de decembro de 2003 desde o cosmódromo de Baikonur, en Casaquistán, a unha órbita xeoestacionaria. Foi o segundo satélite de comunicacións israelí.
Enerxía libre de Gibbs
Unidades
Pódese expresar como unha magnitude extensiva, é dicir, que depende da cantidade de sistema, ou intensiva. Neste caso, se cadra máis frecuente, as unidades serían de enerxía por unidade de cantidade de materia. As máis utilizadas son:
AMOS 2
Características
AMOS 1 usou un motor de combustible líquido de 400 Newton para alcanzar a órbita xeoestacionaria tralo lanzamento por parte do Soiuz. Ten dez propulsores para o control de actitude, cada un cun pulo de 10 Newtons. Inicialmente levaba 450 kg de propelente (monometil hidracina e MON 3).
A lonxitude do satélite, cos paneis solares despregados, é de 11,5 metros. Estabilízase nos tres eixos mediante sensores de Terra e de Sol e mediante volantes de inercia. Os paneis xeran 1700 vatios de potencia, con baterías de níquel-cadmio como apoio.
AMOS 1 e AMOS 2 foron colocados cerca un doutro para crear unha localización común, permitiendo ós usuarios dos satélites aumentar o acceso ós servizos sen antenas adicionais.
Eleccións a Cortes de 1933 en Galicia
As segundas eleccións ás Cortes españolas da II República celebráronse o 19 de novembro de 1933. A lei electoral establecía un sistema maioritario de listas abertas, a lista maioritaria obtiña o 80% dos escanos por circunscrición e reservábase para as minorías o outro 20%. Tiñan dereito ao voto os maiores de 23 anos e por primeira vez en España tiñan dereito de voto as mulleres.
As malas relacións entre os republicanos e os socialistas fixo que presentaran candidaturas separadas, o que favoreceu á dereita que presentaba listas conxuntas.
A circunscrición electoral da Coruña elixía 17 deputados, a de Lugo 10 deputados, a de Ourense 9 deputados e a de Pontevedra 13 deputados, en total en Galicia elixíanse 49 deputados.
A Coruña
Na provincia da Coruña presentouse unha lista conxunta do PRG, o Partido Republicano Conservador, o Partido Radical e algúns independentes que vai ser a lista máis votada na provincia: O PRG consegue 6 escanos, o PR 2 e o PRC 1.
A candidatura de dereitas, que agrupaba a CEDA, os agrarios, monárquicos e independentes de dereita consegue 4 deputados para a CEDA, 2 para RE.
Os dous deputados restantes foron para candidatos independentes e quedaron sen escano o PSOE, Partido Galeguista, o PCE o Partido Republicano Radical Socialista e o Partido Federal.
Lugo
Na provincia de Lugo o PRG presentouse en solitario e non conseguiu escano ningún. O Partido Radical e o Partido Republicano Conservador presentou unha lista conxunta que conseguiu 3 deputados para o PR e 2 para o PRC. A Coalición de Dereitas deu 2 escanos a CEDA, 1 a RE e 2 a independentes. As listas do Partido Galeguista e do Partido Radical Socialista non conseguiron escano.
Ourense
Na provincia de Ourense o Partido Radical presentouse en solitario e conseguiu 4 escanos, a Candidatura de Dereitas que unía a CEDA, a Renovación Española, os tradicionalistas e a independentes conseguiu 3 escanos para RE, 1 para a CEDA e 1 para un candidato independente próximo a esta. A candidatura de republicanos de esquerda, que unía o PRG, o Partido Radical Socialista e o PG entre outros, non conseguiu escanos.
Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1951
miniatura|dereita|[[Alfa Romeo F1|Alfa Romeo gañou catro das oito carreiras do Campionato Mundial de co Tipo 159.]]
O campionato Mundial de Fórmula 1 de 1951 foi o segundo campionato anual de Fórmula 1 organizado pola Fédération Internationale de l'Automobile (FIA). Tivo oito Grandes Premios no calendario, deu comezo o 27 de maio, e finalizou o 28 de outubro.
Resumo do campionato
Os novos Ferrari, atmosféricos de 4´5 litros foron un verdadeiro reto para os Alfas, que se achegaban ao final do seu desenvolvemento potencial. E aínda que os Alfas gañaron catro das carreiras europeas, con Fangio gañando o campionato, as tres vitorias de Ferrari significaron o final dos Alfas. BRM fixo a súa aparición en Silverstone.
Os puntos do campionato eran entregados ás 5 primeiras posicións (8, 6, 4, 3, 2). Ademais dábase 1 punto extra pola volta máis rápida. Para o campionato do mundo só contaban os mellores catro resultados das oito carreiras. É preciso ter en conta que nos coches compartidos os puntos dividíanse en partes iguais entre os pilotos, sen importar cantas voltas dera cada condutor ao volante.
Equipos e pilotos
Os seguintes equipos e pilotos competiron no Campionato Mundial de Pilotos de. A lista non inclúe aqueles equipos que só participaron nas 500 Millas de Indianápolis.
thumb|right|O arxentino [[Juan Manuel Fangio gañou o campionato de pilotos de 1951, pilotando para Alfa Romeo]]
Clasificación do Mundial de Construtores de 1951
O primeiro Campionato de Construtores non foi disputado ata 1958.
En 1951 un total de 52 pilotos, repartidos en once equipos, participaron nas carreiras do campionato mundial. Moitos pilotos privados tamén compraron ou alugaron coches de carreiras para participar en carreiras. Non se inclúe carreira das 500 Millas de Indianápolis.
Alfaro (homónimos)
O topónimo castelán Alfaro pode estar referido a: Amais, como apelido pode referirse a:
Badaxoz
Badaxoz (en castelán: Badajoz, en estremeño: Badajós), coñecida historicamente en galego como Badallouce, é unha cidade española, capital da provincia de Badaxoz, a máis meridional das dúas provincias de Estremadura. En 2020 tiña 150 984 habitantes.
Badaxoz está situado á beira do río Guadiana, e é a porta de entrada natural a Portugal desde a Meseta Central. Badaxoz é a cidade máis poboada de Estremadura. Situada ó suroeste de España, está conectada pola autovía A-5 coas dúas capitais ibéricas, Madrid (a 400 km) e Lisboa (a 230 km).
Demografía
Badaxoz contaba en 2020 cunha poboación de 150 984 persoas. A pesar de ser a cidade con maior número de habitantes de Estremadura, presenta unha densidade de poboación relativamente baixa (104,52 hab/km²), debido á extensión do seu termo municipal, un dos máis grandes de España, con 1440,37 km². Aínda así, ten unha densidade maior cá do conxunto español (93,55 hab/km²). En comparación co dato estremeño, case cuadriplica a súa media, situada en 2020 en 25,56 hab/km².
Ademais da propia cidade, o concello inclúe pedanías, barrios e localidades de escasa poboación. Dos 26 núcleos integrados no municipio, só cinco superan os mil habitantes, alén da área urbana pacense.
Economía
260x260px|miniatura|Instalacións de IFEBA|alt= O sector servizos é o dominante na cidade. O comercio nútrese de clientes procedentes da provincia e de Portugal. Debido á importancia das devanditas relacións comerciais co país veciño, en 2006 inaugurouse a nova instalación da Institución Feiral de Badaxoz (IFEBA), xunto á fronteira do río Caya. Tamén representa un importante nó de comunicacións entre dous países, e está previsto a construción dunha Plataforma Loxística e a chegada do tren de alta velocidade. A cidade conta, así mesmo, cun aeroporto, situado a 14 km do núcleo urbano, ampliado en 2009, un Palacio de Congresos e un parque acuático e de lecer, Aqua Badajoz. O chan industrial da cidade atópase concentrado case na súa totalidade nun gran polígono industrial, El Nevero, situado xunto á A-5, o cal se atopa continuamente en proceso de expansión. Nel están instaladas empresas dos sectores máis variados. Ademais, hai outros chans industriais nos accesos á cidade e en pequenos polígonos en barrios como San Roque.
No verán de 2007, presentouse o proxecto de construción da nova sede da Caja de Badajoz, que comezou a edificarse en outubro de 2008. Trátase dun centro financeiro que conta cun edificio de 88 metros de altura, o que o converteu no edificio máis alto de Estremadura.
Arquivos
miniatura|260x260px|Sede da Biblioteca de Estremadura, xunto ao conxunto monumental da mesquita-catedral.
Fondo de Vila, Nogueira de Miño, Chantada
Fondo de Vila é un lugar na parroquia de Nogueira de Miño, do concello de Chantada, na comarca de Chantada, pertencente a provincia de Lugo. No ano 2011 tiña 9 habitantes segundo datos do INE e do IGE deles 5 eran homes e 4 eran mulleres.
Ernst Wollweber
Ernst Friedrich Wollweber, nado o 29 de outubro de 1898 en Hannoversch-Münden (Baixa Saxonia) e finado o 3 de maio de 1967, foi Ministro de Seguridade Estatal da República Democrática Alemá entre os anos 1953 e 1957.
Membro da Kaiserliche Marine, Armada Imperial Alemá do Segundo Reich, serviu en submarinos durante a primeira guerra mundial. No ano 1918 participa no levantamento de Kiel, de inspiración bolxevique, a cargo da mariña alemá que sería o comezo da Revolución de Novembro e que remataría co derrocamento da Monarquía e o fin da primeira guerra mundial.
Comeza a militar no Partido Comunista de Alemaña no ano 1919, formando parte do seu Comité Central a partir de 1921 e o Secretario Político de Hesse. Tras unha breve detención en 1928 é escollido representante no Parlamento Federal de Prusia, cargo que ocupa ata 1932, e entre ese ano e 1933 no Reichtag.
Tras a vitoria do Nacionalsocialismo exiliase en Leningrado.
Entre os anos 1937 e 1939 participa na chegada a España de armas procedentes da URSS durante a Guerra Civil Española.
En 1940 é detido en Suecia e condenado a tres anos de prisión, pero grazas á súa nacionalidade soviética en lugar de ser deportado á Alemaña Nazi regresou a URSS en 1944.
No ano 1957 é obrigado a dimitir do seu cargo tras enfrontamentos con Walter Ulbricht e Erich Honecker, ocupando o seu lugar Erich Mielke. Un ano despois abandona o Comité Central do Partido Socialista Unificado de Alemaña.
Piraña
As pirañas son peixes fluviais caraciformes suramericanos carnívoros ou omnívoros de afiados dentes e poderosas mandíbulas, que pertencen a varios xéneros da subfamilia Serrasalminae da familia dos Characidae (ou para outros á súa familia propia, denominada Serrasalmidae ).
Taxonomía e evolución
A clasificación das pirañas foi moi discutida e aínda non está clara. Algunhas autoridades clasifícanas na subfamilia Serrasalminae dentro da familia Characidae, que inclúe a outros peixes omnívoros ou herbívoros relacionados como os pacús, pero outros autores elevan a subfamilia á categoría de familia co nome Sarrasalmidae. Tradicionalmente, só os seguintes catro xéneros: Pristobrycon, Pygocentrus, Pygopristis e Serrasalmus, eran considerados verdadeiras pirañas, debido á especialización dos seus dentes. Porén unha recente análise xenética indicou que se o grupo das pirañas se quere manter como monofilético, debería ou ben restrinxirse só aos xéneros Serrasalmus, Pygocentrus e parte do Pristobrycon, ou ben expandilo para incluír ditos taxons xunto con Pygopristis, Catoprion e a especie Pristobrycon striolatus. Por outra parte, Pygopristis está máis emparentado con Catoprion que cos outros tres xéneros de pirañas.
O número total de especies de pirañas non se coñece e é discutido, e estanse a describir novas especies. As estimacións van desde 30 a máis de 60 especies. miniatura|dereita|Piraña en [[Venezuela, onde as pirañas reciben o nome de caribes.]]
Distribución
As pirañas son nativas das cuncas dos ríos Amazonas, Orinoco, ríos das Güianas, e Paraguai-Paraná e São Francisco.
Eduardo o Vello
miniatura|dereita|220px|Miniatura do [[século XIII que retrata a Eduardo o Vello.]] Eduardo o Vello (en anglosaxón: Ēadweard cyning), nado en 874 - 877 e finado o 17 de xullo de 924, foi o segundo dos fillos varóns -6 en total- de Alfredo o Grande, rei de Wessex e da súa esposa Aethelswitha. Converteuse en rei de Wessex á morte de seu pai en 899.
Piraña
Distribución
As pirañas de acuario foron introducidas sen éxito en partes dos Estados Unidos. En moitos casos os informes de capturas de pirañas son unha confusión con pacús (por exemplo, o pacú Piaractus brachypomus é confundido con frecuencia coa piraña Pygocentrus nattereri). Descubríronse pirañas no lago Kaptai do sueste de Bangladesh. Crese que algúns comerciantes de peixes exóticos sen escrúpulos os liberaron no lago. Tamén se descubriron no río Lijiang da China.
Descrición
miniatura|Mandíbula de [[Pygocentrus nattereri]]
Eduardo o Vello
O epónimo de Eduardo, "o Vello" foi usado por primeira vez no século X no escrito Vida de San Æthelwold de Wulfstan, para distinguilo do rei posterior, Eduardo o Mártir.
Sucesión e inicios do seu reinado
A sucesión de Eduardo ao trono do seu pai non estaba asegurada, xa que cando Alfredo morreu, o seu primo Aethelwold, o fillo do rei Aethelred I reclamou o seu dereito ao trono. Tomou Wimborne, en Dorset, onde fora enterrado o seu pai e a igrexa cristiá en Hampshire, hoxe Dorset. Eduardo marchou a Badbury e ofreceu combate, pero Aethelwold rexeitou deixar Wimborne. Cando viu que Eduardo estaba listo para atacar Wimborne, Aethelwold fuxiu na noite e uniuse aos daneses en Northumbria, onde foi proclamado rei. Namentres, Eduardo era coroado en Kingston upon Thames o 8 de xuño de 900. Ao ano seguinte, tomou o título de "Rei dos Anglos e Saxóns", distinguíndose dos seus predecesores que foran reis de Wessex.
Piraña
Tamaño
As pirañas miden normalmente de 14 a 26 cm de longo, aínda que algúns espécimes chegan a 43 cm.
Eduardo o Vello
Sucesión e inicios do seu reinado
En 901, Aethelwold chegou a Essex cunha frota e impulsou aos daneses a levantarse en Anglia Oriental. O seguinte ano, atacou Cricklade e Braydon. Eduardo chegou cun exército e logo de varias marchas, ambos os lados atopáronse na batalla do Holme. Aethelwold e o rei Eohric foron mortos en batalla.
Piraña
Morfoloxía
Serrasalmus, Pristobrycon, Pygocentrus e Pygopristis son doadamente recoñecibles pola súa dentición. Todas as pirañas teñen unha soa ringleira de afiados dentes en ambas as mandíbulas; os dentes están estreitamente empaquetados e as puntas encaixan, e úsanas para picar e cortar. Os dentes son triangulares, bicudos e con forma de coitela (de perfil plano). A variación no número de cúspides é menor; na maioría das especies os dentes son tricúspides cunha cúspide central máis grande que fai que cada dente teña unha forma triangular. A excepción é Pygopristis, que ten dentes pentacúspides e a cúspide media só é lixeiramente maior que as outras cúspides.
Capacidade de morder
As pirañas teñen unha das maiores forzas ao morder de todos os peixes óseos. En relación coa súa masa corporal, a piraña negra (Serrasalmus rhombeus) produce unha das trabadas máis fortes medidas en vertebrados. Esta trabada extremadamente poderosa é xerada polos seus grandes músculos mandibulares (adutor da mandíbula) que están inseridos preto da punta da mandíbula, o que lle dá á piraña unha vantaxe mecánica que favorece a produción de forza en lugar da rapidez. As fortes mandíbulas combinadas con dentes finamente serrados fan deles expertos en desgarrar carne.
Eduardo o Vello
Sucesión e inicios do seu reinado
As relacións co norte foron problemáticas para Eduardo por varios anos máis. A Crónica anglosaxoa menciona que fixo as paces cos daneses de Anglia Oriental e de Northumbria "por necesidade". Tamén existe unha mención da reconquista de Chester en 907, o cal pode indicar que a cidade foi tomada nunha batalla.
Piraña
Ecoloxía
As investigacións das especies Serrasalmus aff. brandtii e Pygocentrus nattereri no lago Viana, que se forma durante a estación húmida cando o río Pindare (un afluente do río Mearim) se desborda, mostraron que estas especies comen materia vexetal nalgunhas etapas da súa vida; non son, pois, especies estritamente carnívoras.
Eduardo o Vello
Sucesión e inicios do seu reinado
Entón Eduardo comezou a construción de varias fortalezas en Hertford, Witham e Bridgnorth. Dise que tamén construiría unha en Scergeat, pero esa localización aínda non foi identificada. Esta serie de fortalezas, mantiveron aos daneses baixo control. Tamén se construíron outras fortalezas en Tamworth, Stafford, Eddisbury e Warwick.
Logros
Pódese afirmar que Eduardo superou os logros militares do seu pai, regresando o Danelaw ao dominio saxón e reinando sobre Mercia a partir de 918 tras a morte da súa irmá Aethelflaed (Æðelflǣd). Polo ano 918, todos os daneses do sur sometéranselle. A súa sobriña Aelfwynn, filla de Aethelflaed, foi nomeada sucesora da súa nai, pero Eduardo depúxoa, terminando así coa independencia de Mercia. Xa anexara as cidades de Londres e Oxford e as terras circundantes a Oxfordshire e Middlesex.
Unha serie de invasións escandinavas polo norte, forzaron a Eduardo a entrar en varias batallas entre fins do 918 e finais de 920. Nese momento, os escandinavos, os escoceses e os galos chamábano "pai e señor". Este recoñecemento do señorío de Eduardo en Escocia levou a que os seus sucesores reclamasen soberanía sobre ese reino.
Piraña
Ecoloxía
As pirañas poñen os ovos en pozos escavados durante a época reprodutora e nadan arredor deles para protexelos. As crías ao eclosionaren aliméntanse de zooplancto, e cando medran o suficiente comen peixes pequenos.
Relacións cos humanos
miniatura|dereita|Pescando pirañas no [[río Ucayali ]] miniatura|dereita|Piraña á grella servida na Amazonia peruana miniatura|dereita|Pirañas fritidas servidas no [[pantanal brasileiro]] Os dentes da piraña úsanse a miúdo para facer ferramentas e armas polas poboacións indíxenas. As pirañas son tamén unha comida moi consumida.
Eduardo o Vello
Logros
Eduardo reorganizou a igrexa en Wessex, creando novos bispados en Ramsbury e Sonning, Wells e Crediton. A pesar diso, hai pouca evidencia de que Eduardo fose particularmente relixioso. De feito, o Papa envioulle unha reprimenda para que puxese maior atención ás súas responsabilidades relixiosas.
Morte
Morreu liderando un exército contra a rebelión cambro-merciana, o 17 de xullo de 924 en Farndon, Cheshire. Os seus restos foron sepultados na igrexa nova de Winchester, Hampshire, que el mesmo establecera o ano 901. Despois da conquista normanda de Inglaterra, a igrexa foi substituída pola abadía de Hyde, ao Norte da cidade e o corpo do rei Eduardo foi transferido alí.
Piraña
Relacións cos humanos
As pirañas poden comprarse para mantelas como mascotas nalgúns países, pero é ilegal noutros, como Estados Unidos ou Filipinas.
Eduardo o Vello
Matrimonio e descendencia
En 893 casou con Egwina, muller de baixa condición social, coa cal tivo 3 fillos.Como o status de Egwina, a súa primeira esposa, era baixo, foi apartada por Eduardo pouco despois do seu ascenso ao trono (900), e os fillos nados dela declarados ilexítimos. Acerca de Egwina, pouco se sabe á parte do seu nome, do que non hai rexistros previos á reconquista aos normandos. Historiadores posteriores proclamaron que era unha muller nobre e moi relixiosa. Eduardo casou (aínda que o status exacto da unión é incerto) con Egwina ao redor do 893, e foron pais de: A morte do seu irmán máis vello Edmundo, correi de Wessex (899), deixouno como o herdeiro do seu pai, a cuxa morte (26 de outubro de 899) o sucedeu no trono, sendo coroado en Kingston-upon-Thames o 31 de maio de 900.
Piraña
Relacións cos humanos
A piraña de acuario máis común é Pygocentrus nattereri. As pirañas poden comprarse adultas ou novas do tamaño dun polgar. É importante manter as pirañas Pygocentrus soas ou en grupos de catro ou máis, non en pares, xa que a agresión entre elas é común, e non permiten sobrevivir ás débiles. Non é rara que perdan un ollo debido ás agresións.
Estación de Ponferrada
Ponferrada é unha estación de tren de Adif situada na cidade de Ponferrada, na provincia de León. Ten servizos de longa e media distancia operados por Renfe.
Piraña
Ataques
Segundo un estudo feito en Suriname, os ataques de pirañas tenden a aumentar na estación seca cando a comida é relativamene escasa e os niveis de auga son máis baixos, facendo que haxa unha maior concentración de peixes na auga. Os ataques mortais son raros e a maioría dos ataques son pequenas mordedelas illadas nas extremidades, principalmente pés e mans. As salpicaduras aumentan a probabilidade de que as pirañas ataquen e os nenos son ás veces atacados por esa razón.
Reputación lendaria
Hai moitas historias sobre pirañas, como que poden lacerar un corpo humano ou dunha vaca en segundos. Estas lendas refírese especificamente á piraña de barriga vermella Pygocentrus nattereri. Unha falsidade común é que son atraídas polo sangue e son exclusivamente carnívoras. Unha lenda brasileira di que as pirañas varren os ríos a alta velocidade e cando un rabaño de vacas cruza o río atacan á primeira vaca que entra na auga, o que permite que o resto do rabaño atravese indemne o río. Estas lendas foron rexeitadas polas investigacións de Hélder Queiroz e Anne Magurran e publicadas en Biology Letters. Non obstante, un estudo feito en Suriname atopou que as pirañas poden ocasionalmente atacar aos humanos, especialmente cando os niveis da auga son baixos.
Estación de Ponferrada
Situación ferroviaria
Nas proximidades da estación ponferradina, entre os barrios de Flores del Sil e Cuatrovientos, sitúase unha terminal de mercadorías ferroviarias xestionada por Adif.
Catedral de Vic
A Catedral de San Pedro Apóstolo de Vic (en Catedral de Sant Pere Apòstol) é a sede catedralicia da diocese católica latina de Vic. Amosa unha mestura de estilos que van dende o románico até o neoclásico. O campanario é románico, o claustro e o altar maior son de estilo gótico e a capela de Sant Bernat é barroco. De 1781 a 1803, a catedral foi transformada e ampliada seguindo o estilo neoclásico.
Estación de Ponferrada
Historia
A estación foi aberta ao tráfico o 4 de febreiro de 1882 coa posta en marcha do tramo Ponferrada-Brañuelas da liña que pretendía unir Palencia e A Coruña. Os case catorce anos que separan a apertura deste tramo do anterior entre Brañuelas e Astorga deixan patente as dificultades atopadas para dar cun trazado cuxo desnivel fora asumible polas locomotoras da época. As obras correron a cargo da Compañía dos Ferrocarrís de Asturias, Galicia e León ou AGL creada para continuar cos proxectos iniciados pola Compañía do Ferrocarril do Noroeste de España e xestionar as súas liñas. En 1885, a mala situación financeira de AGL tivo como consecuencia a súa absorción por parte de Norte. En 1941, a nacionalización do ferrocarril en España supuxo a desaparición desta última e a súa integración na reción creada Renfe.
A estación de Ponferrada supoñía o punto de ligazón entre o ferrocarril de Ponferrada a Villablino e a rede de Renfe para o intercambio do carbón procedente da conca mineira do Sil aos vagóns de vía ancha e desta maneira levalo ao resto de España. Grazas a isto, a estación e a súa contorna creceron moito. Nos anos 80, debido á crise e decadencia do carbón na zona, clausurouse o tren a Villablino entre Ponferrada e Cubillos del Sil co que a estación perdeu gran parte da súa actividade.
Desde o 31 de decembro de 2004 Renfe Operadora explota a liña mentres que Adif é a titular das instalacións ferroviarias.
A estación
A estación conta cun total de seis vías pasantes e dúas plataformas, así como varios feixes de vías mortas para o apartado de material de mantemento.
Media distancia
Actualizado a 18 de xuño de 2016.
Eduardo o Vello
Matrimonio e descendencia
Pasou o inicio do seu reinado pelexando co seu primo Aethelwold, fillo do rei Aethelred I, que alegaba ter maiores dereitos á coroa de Wessex. Aínda que Eduardo é derrotado na batalla de Holm (902), a morte do pretendente na batalla asegúralle a coroa.
Así, para reconciliarse coa rama de Aethelred I, casou en 901 con Aelfflaed, sobriña de Aethelwold e neta do rei Aethelred I. Deste matrimonio naceron 10 fillos: Viúvo en 920, casa por terceira vez -aínda que segunda legalmente- con Edgiva, filla de Sigelhelm, cabaleiro de Kent, de aproximadamente 15 anos de idade, nacendo deste matrimonio 4 fillos: A historia de Guillerme de Malmesbury, De antiquitate Glastonie ecclesiae afirma que a segunda esposa de Eduardo, Elfleda, tamén viviu despois da morte de Eduardo, pero esta é a única fonte para dita afirmación.
Eduardo morreu en Farndon-on-Dee, o 17 de xullo de 924, aos 52 anos de idade, sendo sepulto na catedral de Winchester.
Xenealoxía
centro|miniatura|550x550px|Diagrama baseado na información existente en Wikipedia.
Silver Session for Jason Knuth
Silver Session for Jason Knuth é un EP da banda estadounidense de rock alternativo Sonic Youth editado o 14 de xullo de 1998 polo selo Sonic Knuth Records. Foi editado no ano 1993 a través do selo de Thurston Moore Ecstatic Peace!. Jason Knuth foi un seareiro de Sonic Youth que se suicidou, e os beneficios da venda do EP foron doados á San Francisco Suicide Prevention Hotline.
Batalla de Stamford Bridge
miniatura|dereita A batalla de Stamford Bridge tivo lugar na localidade inglesa de Stamford Bridge o 25 de setembro de 1066, pouco despois de que un exército invasor viquingo procedente de Noruega, comandado polo rei Harald III de Noruega, vencese o exército dos condes do norte Edwin de Mercia e Morcar de Northumbria na batalla de Fulford, dúas millas ao sur de York, e unhas semanas antes da decisiva batalla de Hastings, que supuxo o inicio a invasión normanda.
Steffi Graf
Stefanie Maria Graf, nada en Mannheim, República Federal Alemá o 14 de xuño de 1969 é unha ex xogadora de tenis alemá. É amplamente considerada por diversos medios e especialistas como unha das mellores tenistas da historia. Foi Campioa Mundial en 7 ocasións pola ITF: 1987, 1988, 1989, 1990, 1993, 1995 e 1996. En 1999 a Associated Press nomeouna "Mellor Tenista do Século XX".
Ostenta as marcas de 377 semanas totais como número 1 da clasificación WTA e 186 en forma consecutiva (compartido coa xogadora norteamericana Serena Williams), finalizando  nesa posición en 8 tempadas: 1987, 1988, 1989, 1990, 1993, 1994, 1995 e 1996.
Gañou 22 títulos individuais de Grand Slam entre 1987 e 1999. Catro veces no Aberto de Australia, seis en Roland Garros, sete en Wimbledon e cinco nos Estados Unidos. En 1988 converteuse na primeira e única muller (e tenista, en xeral) en gañar o verdadeiro Golden Slam: derrotou a Chris Evert no Aberto de Australia, a Natasha Zvereva en Roland Garros, a Martina Navrátilová en Wimbledon, a Gabriela Sabatini no Aberto dos Estados Unidos e novamente a Sabatini na final dos Xogos Olímpicos de Seúl. Tamén é a única tenista home ou muller en gañar como mínimo 4 veces cada un dos torneos de Grand Slam e en todas as superficies.
Graf gañou un total de 107 torneos WTA, entre eles 18 Tier I e cinco WTA Tour Championships (ex Masters feminino), así como 11 torneos de dobres.
Está casada co tamén extenista e ex número un Andre Agassi, quen tamén conseguiu o Golden Slam, aínda que no total da súa carreira, non nun só ano como o fixo Steffi Graf.
Torneos do Grand Slam (23; 22+1)
miniatura|250x250px|Steffi Graf (Wimbledon 2009).
Letra
miniatura|dereita|300px| Un Specimen de fontes de composición tipográfica e linguas, por William Caslon, fundador da letra; obtido de [[:en:Cyclopaedia, 1728.]] miniatura|250px|dereita|Letras gregas antigas nunha vaixela miniatura|Unha letra [[cirílico|cirílica Я en diversos formatos]] Unha letra é cada un dos símbolos ou signos gráficos dun sistema de escritura. Os signos de certas escrituras, como algunhas moi antigas, son chamados silabogramas se describen unha sílaba, ideogramas se reflicten unha idea (ás veces parte dunha palabra) ou logogramas se reflicten unha palabra ou oración, como algúns xeroglíficos. Unha palabra é o conxunto formado por unha ou máis letras con significación semántica. Os nomes das letras son masculinos en galego. As letras divídense en vogais e consoantes segundo o tipo de son que representan.
Visión xeral e uso
Como símbolos que denotan un segmento do discurso, as letras vencéllanse coa fonética. Nun alfabeto fonético puro, un fonema simple é denotado por unha letra simple, aínda que tanto na historia como na práctica non haxa unha correspondencia biunívoca entre fonemas e letras. Unha parella de letras que designan a un fonema simple reciben o nome de dígrafos. Algúns exemplos de dígrafos en portugués son ch, nh e lh; mentres que en galego atopamos ch, nh, rr e ll. Un fonema tamén pode ser representado por tres letras, que reciben o nome de trígrafo. Un exemplo disto último é a combinación "sch" en alemán.
As letras tamén teñen nomes específicos asociados a elas. Estes nomes poden diferir coa lingua, o dialecto e a historia.
As letras, como elementos dos alfabetos, teñen unha orde prescrita. Isto, xeralmente, coñécese como "orde alfabética", aínda que a clasificación alfabética é a ciencia dedicada á tarefa complexa de ordenar e clasificar as letras nos diferentes idiomas. En galego, por exemplo, o ñ é unha letra separada no canto dun "n" que necesita doutro "n" para predecer ao ñ na clasificación alfabética. En inglés, tanto n como ñ son clasificados da mesma forma.
As letras, ademais, poden ter un valor numérico. É o caso dos números romanos e as letras doutros sistemas de escritura. En galego e na maioría dos idiomas, empréganse hoxe en día os numerales arábigos no canto dos romanos.
Historia
A creación das letras viuse precedida pola escritura semítica occidental, que apareceu en Canaán arredor do -1000. Estímase que hai antecedentes na escritura proto-canita, que se remonta cara ao 1800 adC. Na última instancia, todos os alfabetos teñen as súas orixes neste sistema.
Alfabetos
Alfabeto cirílico: А, Б, В, Г, Ґ, Д, Е, Є, Ж, З, И, І, Ї, Й, К, Л, М, Н, О, П, Р, С, Т, У, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ю, Я, Ъ, Ь, Ђ, Љ, Њ, Ћ, Џ
Alfabeto grego: Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω.
Alfabeto hebreo: א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת.
Alfabeto latino: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.
Véxase tamén
Lettera (alfabeto)
Vilaia de Alxer
Alxer (en lingua árabe ولاية الجزائر) é unha vilaia de Alxeria. A súa capital, Alxer, é tamén a capital do país. Ten a forma do antigo departamento francés de Alxer e a súa poboación rolda os tres millóns de habitantes.
Divisións administrativas
A vilaia divídese en 13 dairas e 57 baladías ou concellos.
Municipios
600px|right
Palmaz, Goiás, Lalín
Palmaz é un lugar da parroquia de Goiás, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 106 habitantes (55 homes e 51 mulleres), o que supón unha diminución de 10 habitantes con respecto ao ano 2000.
Seoane de Arcos, O Carballiño
San Xoán de Seoane de Arcos é unha parroquia do concello do Carballiño, que fai fronteira entre este e o concello de Cea. Segundo o IGE en 2011 tiña 400 habitantes (192 homes e 208 mulleres), distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 480 habitantes.
Toponimia
O topónimo deriva do latín, San Xoán.
Xeografía
O lugar de máis interese da parroquia é Mouriz con barrios tan emblemáticos como a Fonte, o Outeiro ou Cima da Vila. O produto máis exportado desta aldea son as castañas, os cogomelos e a famosa auga de Mouriz. Mouriz foi no seu día parada obrigada na coñecida ruta dos arrieiros.
Afgani
O afgani (paxta: افغانۍ; dari: افغانی) é a unidade monetaria da República Islámica de Afganistán desde o 7 de outubro de 2002, cando substituíu o antigo afgani, vixente desde 1925, cun perído de conversión que rematou o 2 de xaneiro 2003.
O seu código ISO 4217 é AFN e o seu símbolo monetario é ؋ ou Af, para singular, e Afs, para plural. A entidade emisora é o banco central do país: Da Afghanistan Bank.
O primeiro afgani dividíase en 100 pul (پول), aínda que desde 2002 carece de moeda fraccionaria.
En xaneiro de 2020, a súa equivalencia co euro era 1 EUR = 94,76 AFN.
1925-2002
O primeiro afgani (código ISO 4217: AFA) foi introducido en 1925 en substitución da rupia afgá, en uso desde 1891. Tamén se dividía en 100 pul e, simultaneamente, 20 afganis equivalían a un amani. A taxa de conversión da rupia estableceuse en 1 AFA = 1 rupias e 6 paisas, baseándose no contido de prata das derradeiras rupias cuñadas e no das novas moedas afgás. Inicialmente, este primeiro afgani contiña 9 gramos de prata.
En 1935, o afgani fixou a súa taxa de cambio con respecto á rupia india en 4 AFA = 1 INR. Desde 1940 pasou a vincularse ao dólar estadounidense, con taxas de cambio moi flutuantes: o afgani tiña un cambio de 67 AFA por dólar en 1973 e, despois da guerra civil de 1992, o mesmo dólar equivalía a 16.000 afganis.
En decembro de 1996, cando os talibáns tomaron o control do país, designaron un novo titular do banco central afgán, o mulla Ehsanullah Ehsan. Ao mesmo tempo, señores da guerra, partidos políticos e potencias estranxeiras comezaron a imprimir os seus propios billetes con valores faciais en afganis, carentes de calquera normalización e de números de serie. As novas autoridades anunciaron que os billetes en circulación eran obsoletos por mor do seu escaso poder adquisitivo, de xeito que se suspendeu a emisión da moeda afgá e se cancelou o contrato coa empresa rusa que imprimía o papel moeda oficial. O presidente do banco central, Ehsanullah Ehsan, acusou o goberno ruso de enviar novos cargamentos de afganis en billetes ao derrocado presidente Burhanuddin Rabbani, localizado na provincia setentrional de Takhar. ​
Logo do nomeamento de Ehsan á fronte do banco central afgán, anunciou por medio dun decreto que 21.000 AFA equivalían a un dólar estadounidense. Daquela, a Alianza do Norte empezou a vender os billetes impresos en Rusia á metade do seu valor oficial nos mercados de Cabul. Nese momento o afgani viuse envolto nunha espiral inflacionaria que terminou deixando esta unidade monetaria sen peso ningún no mercado internacional. Só en 2000, a unidade monetaria afgá logrou certa estabilidade, cando foi reavaliada e cotizou en 6.400 afganis = 1 dólar. Logo da caída dos talibáns en 2002, o dólar en Afganistán subiu ata os 43.000 afganis. ​​
Logo da reforma monetaria de 2002
miniatura|114x114px|[[Símbolos monetarios|Símbolo monetario do afgani.]] En 2002, o afgani sufriu unha fonda reconversión e adquiriu o novo código ISO 4217 AFN. Para este novo afgani non se estableceu moeda fraccionaria ningunha. A substitución do antigo afgani polo novo baseouse en dúas taxas de cambio diferentes: as emisións do Goberno do expresidente Burhanuddin Rabbani (de iure 1992-2001) substituíronse a razón de 1.000 vellos por un novo afgani, en tanto que as emisións do señor da guerra Abdul Rashid Dostum (1992-1997 no norte de Afganistán) tiñan unha taxa de 2.000 vellos por cada un novo. A creación da nova moeda supuxo un esforzo por estabilizar a economía e deter a rápida inflación. Os billetes do novo sistema foron impresos en Alemaña.