cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fernando Quiroga Palacios
Traxectoria
Foi nomeado membro da comisión preparatoria do Concilio Vaticano II por Xoán XXIII, participando tamén nas sesións do propio concilio. Nel impulsáronse as Conferencias Episcopais, e logo da creación da Conferencia Episcopal Española en 1966 foi nomeado o seu primeiro presidente.
Lista de deputados galegos no Congreso desde a Transición
V lexislatura de España
Notas:
Fernando Quiroga Palacios
Traxectoria
Vacante a sede arcebispal de Toledo tralo falecemento do cardeal Enrique Plá o 5 de xullo de 1968, dábase por certo que o cardeal Quiroga Palacios sería elevado á sede primada, se ben enfermou de gravidade antes de que o 5 de decembro de 1971 se fixesen públicos os nomeamentos das sedes episcopais e arcebispais vacantes.
Lista de deputados galegos no Congreso desde a Transición
V lexislatura de España
Antonio Gómez Vázquez causou baixa en setembro de 1995 sendo substituído por Jesús Manuel Pérez Corgos.
Fernando Quiroga Palacios
Traxectoria
Faleceu en Madrid o 7 de decembro dese mesmo ano, sendo soterrado na catedral de Santiago de Compostela, ao pé do Pórtico da Gloria.
Distincións
Foi nomeado académico de honra da Real Academia Galega pola súa defensa de Galicia. Recibiu a Gran Cruz da Orde de Isabel a Católica, a Gran Cruz da Orde de San Raimundo de Peñafort , a Medalla de Ouro ao Mérito Turístico , a Gran Cruz de Honor e Devoción da Soberana Orde de Malta e a Medalla de Ouro de Santiago de Compostela. Foi nomeado Fillo Predilecto de Maceda e Fillo Adoptivo de Santiago de Compostela e A Coruña.
Escudo de armas
dereita|miniatura|200px|Escudo de armas.
As armas do cardeal Quiroga están formadas por un escudo cuartelado en cruz e entado en punta:
Lista de deputados galegos no Congreso desde a Transición
V lexislatura de España
Manuel Cabezas causou baixa en setembro de 1995 sendo substituído por Jesús Barros.
VI lexislatura de España
Notas:
Jaime Rodríguez-Arana causou baixa en maio de 1996 sendo substituído por Fernanda Faraldo Botana.
José M.ª Hernández Cochón causou baixa en maio de 1996 sendo substituído por Hipólito Fariñas Sobrino.
Jesús de Juana López causou baixa en xuño de 1996 sendo substituído por Jesús Barros.
Mauro Varela Pérez causou baixa en setembro de 1997 sendo substituído por Manuel González Fernández.
Emilio Pérez Touriño causou baixa en outubro de 1997 sendo substituído por Bonifacio Borreiros.
X lexislatura de España
Notas:
Antonio Erias foi substituído en 2014 por Margarita Varela Lema
Arsenio Fernández de Mesa renunciou para dirixir a Garda Civil e foi substituído por Antonio Pérez Insua
Francisco Caamaño renunciou para ir nas listas das Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2012 e foi substituído por Paloma Rodríguez
Francisco Jorquera renunciou para ir nas listas das Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2012 e foi substituído por Rosana Pérez.
XII lexislatura de España
Nota: Irene Garrido renunciou tras ser nomeada secretaria de Estado de Economía e foi substituída por Tomás Fole en novembro de 2016.
XIII lexislatura de España
Nota: Marta Rivera de la Cruz renunciou ao escano para ocupar o cargo de Conselleira de Cultura e Turismo da Comunidade de Madrid e foi substituída por María Vilas Liñares
XIV lexislatura de España
Notas:
En marzo de 2020 Marina Ortega renunciou ao escano para presentarse ás Eleccións ao Parlamento de Galicia e foi substituída por Uxía Tizón.
En xaneiro de 2021 María Ramallo renunciou ao escano e foi substituída por Juan Constenla Carbón.
Campos, Guimarei, A Estrada
Campos é un lugar da parroquia de Guimarei no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Tiña 53 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 28 eran homes e 25 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 1999 cando tiña 67 habitantes (31 homes e 36 mulleres).
Lingua de sogra
miniatura A lingua de sogra é un tubo de plástico ou de papel que produce son ao soprarmos. As linguas de sogra caracterízanse por ter unha das extremidades fechada e a outra aberta. A extremidade fechada adoita encontrarse enrolada en posición inicial, mais estíranse logo de recibiren aire pola extremidade aberta.
É un dos artigos de festa máis utilizados en todo o mundo, o son estridente que emiten e a forma de enrolar e desenrolar que posúen fan que resulten moi divertidos aos máis pequenos. O récord de maior número de linguas de sogra sopradas ao mesmo tempo teno o club de fans S.C. NANA NET da cantante e actriz de voz xaponesa Nana Mizuki quen conseguiu soprar 6961 linguas de sogra o 21 de novembro de 2009.
Teito
thumb|right|260px|Teito do museo da [[Catedral de Santiago de Compostela, Galicia.]]
Teito (do latín tectum e este á súa vez do verbo tegere con significado de recubrir, cubrir, protexer.) é en construción, a superficie interior, xeralmente horizontal, por riba dos límites superiores das paredes dun cuarto (ou outro habitáculo: un coche por exemplo). A parte exterior, tamén denominada teito, adoita porén recibir o nome de cuberta (tellado), que é a que leva a parte estrutural (estrutura de cuberta).
O teito non é polo xeral un elemento estrutural (agás no caso das bóvedas en arquitectura culta), senón máis ben un acabado de superficie (plafón) que oculta a parte inferior do piso ou da estrutura que existe por riba. A vivenda tradicional galega adoitaba ter o teito constituído directamente pola estrutura de madeira do sollado (forxado) ou da estrutura da propia cuberta (trabes, cangos e cubrición). Pola contra moitas veces, especialmente en construcións máis coidadas, coma casas grandes e pazos a estruturas cubríanse cun teito ou plafón formado por pequenas lamelas de madeira cubertas cunha camada de cal.
Dependendo do fin e tipo de construción, o teito pode ser deseñado e construído de diversas formas e cunha variedade de materiais.
O Formigueiro, Lamas de Moreira, A Fonsagrada
O Formigueiro é un lugar da parroquia de Lamas de Moreira, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2015 contaba cun habitante, un home.
Rodions Kurucs
Rodions Kurucs, nado o 5 de febreiro de 1998 en Cēsis, é un xogador letón de baloncesto profesional que xoga no UCAM Murcia da Liga ACB.
Traxectoria
En xullo de 2015, Kurucs asinou un contrato de catro anos co FC Barcelona da Liga ACB.
O 21 de xuño de 2018, Kurucs foi elixido na 40ª posición do Draft da NBA de 2018 polos Brooklyn Nets. O 16 de xullo de 2018, Kurucs asinou un contrato cos Nets. O 29 de xaneiro de 2019, Kurucs foi seleccionado para xogar o Rising Stars Challenge de 2019 co Team World.
O 14 de xaneiro de 2021, Kurucs foi traspasado ós Houston Rockets nun traspaso entre tres equipos.
O 19 de marzo de 2021, Kurucs foi traspasado xunto a P. J. Tucker ós Milwaukee Bucks, a cambio de D. J. Wilson, D. J. Augustin e varias futuras eleccións do Draft. O 12 de maio de 2021, foi cortado polos Bucks tras participar cinco partidos.
O 7 de xullo de 2021, Kurucs asinou co KK Partizan serbio.
O 23 de agosto de 2022, anunciouse a fichaxe de Kurucs por unha tempada polo Real Betis Baloncesto da Liga ACB.
Jan Železný
Jan Železný, nado en Mladá Boleslav (República Checa) o 16 de xuño 1966, é un ex-lanzador de xavelina, gran dominador da proba nos anos 1990 e primeiros anos 2000. Está considerado un dos máis grandes lanzadores de xavelina de todos os tempos. Pluricampión olímpico e mundial, na súa carreira estableceu cinco récords do mundo e ata o de agora é o recordman mundial con 98,48 metros. A súa media dos mellores cen lanzamentos supera os 90 metros.
Leonhart Fuchs
miniatura|Retrato de Fuchs, por Heinrich Füllmaurer (Tubinga, 1541).
Leonhart Fuchs, ás veces escrito Leonhard Fuchs, nado en Wemding, preto de Nördlingen, no Ducado de Baviera, o 17 de xaneiro de 1501 e finado en Tubinga o 10 de maio de 1566, foi un médico e botánico alemán.
Con Hieronymus Bock (coñecido como Hieronymus Tragus ou, simplemente, Tragus), Otto Brunfels e Valerius Cordus, está considerado como un dos pais alemáns da botánica.
Considérase tamén como pioneiro da farmacognosia.
Fuchs foi o fundador do primeiro xardín botánico de Alemaña.
Traxectoria
miniatura|Debuxo de Lilium bulbiferum (o lirio alaranxado) En De historia stirpium commentarii insignes, de Fuchs Fixo os seus primeiros estudos na escola de Heilbronn e na Marienschule de Erfurt Turinxia, graduándose aos 12 anos como Baccalaureus artium (Bacharel en artes). En 1524 xa é Magister Artium (Mestre en artes). De 1524 a 1526 practicou a medicina en Múnic, alcanzando o título de doutor en medicina en Ingolstadt, en 1524, instándose en Múnic.
Adherido ao protestantismo, dedicou a súa vida ao ensino. En 1526 obtén a cátedra de medicina en Ingolstadt, que ocupa durante tres anos até que foi nomeado médico do margrave Georges de Brandeburgo, en Ansbach. Debido á intolerancia relixiosa debe abandonar a cidade.
Ulrich, duque de Württemberg, chámao en 1535 a Tubinga para que participe na reforma da súa universidade (Universidade de Tubinga) no espírito do humanismo.
Nesta cidade permanece até a súa morte, en 1566.
A influencia dos autores antigos
Fuchs estivo influído polos autores gregos e romanos, en particular por Dioscórides, Hipócrater e Galeno. Combateu a hexemonía da escola árabe de Medicina transmitida pola escola médica de Salerno e volve aos autores grecolatinos. Tamén valoraba a experiencia práctica e as plantas medicinais.
Pero nas súas obras interésase dobre todo pola flora alemá e describiu máis de 400 especies do seu país en De historia stirpium commentarii (Basilea, 1542), das que unha trintena non teñen máis que un interese ornamental e non figuraban, por tanto, polas súas aplicacións, na farmacopea. As ilustracións (os debuxos son de Albert Meyer e os gravados de Veit Rudolph Speckle) son polo menos tan precisos que os de Brunfels. Serían reproducidas regularmente por autores posteriores.
No prefacio lamenta a ignorancia da botánica, mesmo entre os médicos. Pero non dubida en criticar tamén aos autores clásicos.
Na súa obra non intenta elaborar unha clasificación, e ordena as plantas seguindo unha orde alfabética. Utiliza, para a nomenclatura, un sistema binomial, pero sen sistematizalo como o faría posteriormente Carl von Linné. Así, en cada capítulo presenta un xénero e subdivídeo en varias partes que tratan sucesivamente dos diferentes nomes que se atribúen á planta, das diferentes especies que compoñen o xénero, das diferenzas morfolóxicas entre estas especies, dos medios onde se encontran, das diversas propiedades a elas atribuídas polos autores antigos e, finalmente, as funcións terapéuticas usadas na súa época.
A utilización do xénero e a especie
Os criterios que utilizou Fuchs para delimitar as especies baseábanse non nos órganos de reprodución ou na frutificación, senón na aparencia xeral das flores, a súa cor, o seu olor, no tamaño das follas etc. Cómpre sinalar a importancia da parte consagrada á sinonimia. Esta vai aumentando gradualmente no curso do desenvolvemento da botánica, que marca o progreso desta ciencia, até tal punto que os herbarios que aparecen son máis ben obras de sinonimia máis que obras de botánica descritiva.
Epónimo
O misioneiro e botánico francés Charles Plumier, que estivo en Suramérica, dedicoulle o xénero Fuchsia, en 1703, descuberto na illa A Española (actuais Haití e República Dominicana) en 1696 ou 1697, xénero que comprende as plantas ornamentais hoxe coñecidas como fucsias''.
Abreviatura
A abreviatura L. Fuchs emprégase para indicar a Leonhart Fuchs como autoridade na descrición e clasificación científica dos vexetais.
Sismoloxía
A sismoloxía (do grego seísmos = sismo e logos = estudo) é unha rama da xeofísica que se encarga do estudo dos terremotos e a propagación das ondas elásticas (sísmicas) que se xeran no interior e a superficie da Terra.
A sismoloxía, inclúe, entre outros fenómenos, o estudo de maremotos e elementos asociados (tsunamis) e vibración previas a erupcións volcánicas. En xeral, os terremotos orixínanse nos límites de placas tectónicas e son produto da acumulación de tensións por interaccións entre dous ou máis placas.
A interpretación dos sismogramas, que se rexistran ao paso das ondas sísmicas, permiten estudar o interior da Terra.
En Marea
En Marea foi unha coalición galega que xurdiu como unha candidatura para se presentar ás eleccións xerais de 2015 e ás eleccións autonómicas en 2016. A candidatura estaba inspirada nas candidaturas unitarias nas eleccións municipais de 2015 en Galicia. O nome da coalición nas papeletas era "En Marea (Podemos-En Marea-Anova-EU)".
A coalición estaba conformada por diversos partidos e plataformas:
Orixinalmente, tamén formaron parte de En Marea os partidos políticos Podemos, Esquerda Unida e Anova-Irmandade Nacionalista, ata que se retiraron en xaneiro de 2019.
O 26 de setembro de 2020, nun Plenario extraordinario, En Marea acordou a súa disolución ao considerar "acabada" a súa etapa ao asumir o esgotamento da candidatura logo do resultado das eleccións do 12X, nas que obtiveron un exiguo 0,22% dos votos.
Candidaturas
miniatura|Eleccións Xerais 2015, candidatura por Lugo En 2015 os cabezas de lista para o Congreso dos Deputados foron Antón Gómez-Reino pola provincia da Coruña, Miguel Anxo Fernán-Vello pola de Lugo, David Bruzos pola de Ourense e Alexandra Fernández Gómez pola de Pontevedra.
En Marea acadou a cifra de 6 deputados nas eleccións xerais do 2015, superando en votos ao PSdeG e converténdose canda os socialistas na segunda forza con máis representación de Galicia no parlamento de España. Ademais obtivo dous senadores, José García Buitrón pola Coruña e Vanessa Angustia por Pontevedra, que de novo foron os primeiros senadores galegos da democracia de elección directa que non pertenceron a PP, PSOE ou a UCD. Con 6 deputados, En Marea tentou formar grupo parlamentario propio no Congreso dos Deputados, sen conseguilo, polo que se integrou no de Podemos. Nas eleccións do 26 de xuño de 2016 pasou a ter 5 deputados e 1 senador, tras perder un deputado en Ourense e un senador na Coruña, pasando a ser ademais a terceira forza política ao ser aventaxada nuns votos e nun deputado polo PSdeG-PSOE.
Concorreu ás Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2016 co xuíz Luís Villares como candidato á presidencia da Xunta, ante o cal se constituíu como partido o 30 de xullo nun plenario en Vigo. Os resultados déronlle á formación 14 deputados, sendo a segunda forza política ó igualar en deputados e adiantar nuns poucos votos ao PSdeG, liderando a oposición ó goberno do PPdeG na Xunta de Galicia.
Nas eleccións de abril de 2019, despois da ruptura con Podemos, Esquerda Unida e Anova, só conseguiu 17.899 votos (o 1,09 no ámbito galego, e o 0,07%no total español). Concorreu ás Eleccións ao Parlamento Europeo de 2019, o seguinte 26 de maio, formando parte da candidatura Compromiso por Europa xunto con Compromís, Chunta Aragonesista, Nueva Canarias e demais formacións nacionalistas e de esquerda de toda España, sendo a eurodeputada Lidia Senra (electa en 2014 como membro de Anova nas listas de Esquerda Unida) a número 2 da candidatura. A coalición non logrou representación por un pequeno marxe e en Galicia mantivo resultados lixeiramente inferiores aos das xerais do mes anterior, con 15.288 votos (un 1,06%). Nas eleccións municipais dese mesmo 26 de maio mantivo o apoio a certas candidaturas, en especial as que no 2015 foran promovidas por Cerna a través da plataforma instrumental Participación Democrática Directa, amparándose baixo a marca Mareas Locais ou no caso dalgúns municipios da metade sur de Lugo baixo Interior Galego Vivo. Nas cidades En Marea rompeu coas mareas promovidas polos seus anteriores integrantes e promoveu candidaturas a maiores destas, exceptuando casos coma os de Compostela Aberta ou Marea Atlántica as cales mantiveron como referentes nas súas cidades se ben tampouco participaron activamente nas súas campañas. Esta división de candidaturas foi clave para que ningunha marea obtivese representación nas cidades de Ourense, Lugo e Pontevedra, xa que a pesar do desgaste acusado polo espazo, xunto coas candidaturas presentadas polos seus exintegrantes darían os números para conseguir en torno a 1 ou 2 concelleiros.
Finalmente, decidiu non presentar candidatos nas eleccións de novembro de 2019. Ante as Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020 optou inicialmente por non presentarse, trala renuncia de Luís Villares a concorrer de novo. Porén, tras ser adiada a súa celebración do 5 de abril ao 12 de xullo por mor da Pandemia do COVID-19, finalmente optou por conformar unha coalición con Compromiso por Galicia e o Partido Galeguista denominada Marea Galeguista. Esta candidatura estivo encabezada polo ata entón deputado autonómico de En Marea Pancho Casal e logrou uns resultados anecdóticos con 2.822 votos, un 0,22% do total. Ante esta situación, a formación optou por disolverse tras un plenario tido lugar o 26 de setembro de 2020, mantendo unha estrutura mínima para dar soporte ás candidaturas municipalistas que se mantiveran afíns e mantiñan algún tipo de representación municipal.
Cortes Xerais
Os resultados nas eleccións estatais son os seguintes: Ás eleccións de novembro de 2019, non presentou listas.
Parlamento de Galicia
Os resultados nas eleccións autonómicas galegas foron os seguintes:
Parlamento Europeo
Os resultados nas eleccións ao parlamento europeo foron os seguintes:
Doncela
O termo doncela pode referirse a :
Igrexa de Sanda
A igrexa de Sanda (sueco: Sanda kyrka) é unha igrexa medieval luterana en Sanda, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.
Historia e arquitectura
A parte máis antiga da igrexa de Sanda é a torre, que data de mediados do século XIII. A nave é de principios do século XIV, mentres que o coro é de mediados dese século. Houbo unha igrexa anterior no mesmo lugar, e elementos desta foron incorporados como material de construción ao edificio actual. A igrexa está ricamente decorada con frescos medievais no seu interior. Estes representan diferentes motivos cristiáns. Do seu mobiliario destacan a pía bautismal, da segunda metade do século XII, e a cruz triunfal, de mediados do século XIII. A igrexa foi restaurada no ano 1956.
Adhemar Ferreira da Silva
Adhemar Ferreira da Silva, nado en São Paulo o 29 de setembro de 1927 e finado na mesma cidade o 12 de xaneiro de 2001, foi un atleta brasileiro especializado en triplo salto. Gañou dúas medallas de ouro, unha nos Xogos Olímpicos de Helsinqui 1952 e outra nos Xogos Olímpicos de Melbourne 1956, e conseguiu catro plusmarcas mundiais, a última en 1955 con 16,56 metros.
Traxectoria
Naceu nunha familia pobre, e comezou a practicar o triplo salto en 1947. Baixo as ordes do adestrador alemán Dietrich Gerner pronto demostrou o seu talento, conseguindo a marca nacional e unha praza no equipo brasileiro de atletismo para os Xogos Olímpicos de 1948 celebrados en Londres, onde conseguiría a décimo cuarta praza. Catro anos máis tarde, nos Xogos Olímpicos de Helsinqui de 1952 logrou a súa primeira medalla de ouro grazas aos 16,22 metros saltados, revalidou a medalla de ouro nos xogos de Melbourne de 1956 cun salto de 16,35 metros.
En 1959 actuou na película Orfeo negro, do director francés Marcel Camus, a cal logrou o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa ese mesmo ano.
Igrexa de Rute
A igrexa de Rute (sueco: Rute kyrka) é unha igrexa medieval luterana en Rute, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.
Historia e arquitectura
O teito da igrexa está soportado por catro piares cadrados, unha solución non atopada noutra igrexa de Gotland. Entre o mobiliario hai varios obxectos medievais. A pía bautismal é de mediados do século XIII, mentres que a cruz triunfal foi realizada ao redor do ano 1260. Unha tumba decorada do século XII, con runas inscritas, foi atopada durante a restauración de 1951. O retablo está feito de arenito e pode que orixinalmente estivese situado na igrexa do castelo de Visborg.
Lugares de Narón
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Narón.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Narón
Jim Thorpe
miniatura|250px|Jim Thorpe durante os Xogos Olímpicos de 1912 James Francis "Jim" Thorpe (en sauk-fox: Wa-Tho-Huk, traducido como "Camiño luminoso"), nado o 28 de maio de 1888 e finado o 28 de marzo de 1953, foi un deportista estadounidense considerado como un dos deportistas máis versátiles dos xogos modernos. Foi campión olímpico de péntatlon moderno e décatlon, xogador de fútbol americano, de béisbol e tamén de baloncesto.
Traxectoria
A información sobre a súa orixe varía segundo as fontes. Sábese que naceu o 27 de maio de 1887 en territorio indio no estado de Oklahoma. O seu nome nativo era Wha-Tho-Huk, que significa carreiro brillante, debido a que no momento do seu nacemento, un raio de sol iluminou a estancia onde se atopaba. No certificado de bautismo, aparece como Jacobus Franciscus Torpe.
O seu pai Hiram Thorpe era fillo dun irlandés e dunha india, mentres que os pais da súa nai, Charlotte Vieux, eran un francés e unha india.
Xunto ao seu irmán xemelgo Charlie, comezou os seus estudos escolares en Stroud, Oklahoma, na escola india. O seu irmán morreu de pulmonía aos 8 anos, isto afectou moito a Jim e en varias ocasións escapouse da escola. O seu pai enviouno entón á Universidade India das Nacións de Haskell, en Kansas. Dous anos máis tarde morreu a súa nai e Thorpe caeu nunha forte depresión. Logo de varias discusións co seu pai, abandonou o seu fogar e comezou a traballar nun rancho de cabalos.
En 1904, regresa xunto ao seu pai e incorpórase á Escola Industrial India de Carlisle en Pensilvania, onde comeza a xogar a fútbol americano. Ese mesmo ano, á morte do seu pai, abandona a escola e volve ao seu traballo na granxa durante algúns anos, para despois regresar a Carlisle no ano 1907 e comezar a súa carreira atlética. Durante os anos seguintes, ademais de atletismo practicou fútbol americano, béisbol, lacrosse, baloncesto e ata baile de salón.
Poesía
miniatura|280px|[[Trobadores nunha miniatura do Cancioneiro da Ajuda, colección de poesías en galaico-portugués (s. XIII).]] A poesía é unha forma de literatura que emprega as calidades estética e rítmica   da linguaxe, como a eufonía, o simbolismo fonético e a prosodia, para evocar significados engadidos ou o significado prosaico.
Jim Thorpe
Traxectoria
En 1912, participou nos Xogos Olímpicos celebrados en Estocolmo. Conseguiu a medalla de ouro en péntatlon (salto de lonxitude, lanzamento de xavelina, 200 metros, lanzamento de disco e 1500 metros) e o mesmo metal en décatlon. Tamén participou na final de salto de altura (4º posto) e na de salto de lonxitude (7º posto).
Poesía
A poesía ten unha longa historia que se remonta á Epopea de Gilgamesh sumeria. Os poemas máis antigos evolucionaron dende cancións populares, como o Shijing chinés, ou dende a necesidade de recoller a tradición das lendas orais, como os Vedas sánscritos, os Gathas zoroastras ou os poemas homéricos, a Ilíada e a Odisea. Os primeiros intentos de definir a poesía, como os da Poética de Aristóteles, centráronse no emprego da fala na retórica, no drama, no canto e na comedia. Intentos máis serodios centráronse en aspectos como a repetición, na forma do verso e na rima, salientando a estética que é o que distingue á poesía doutras formas de escrita máis obxectivas, informativas e prosaicas. Dende mediados do século XX, a poesía é considerada de forma máis xeneralizada como a forma creativa fundamental de empregar a linguaxe.
Jim Thorpe
Traxectoria
Ao ano seguinte, fóronlle retiradas as medallas por xogar anos antes a béisbol semi profesional cobrando 25 dólares á semana. O lado positivo disto foi que recibiu suculentas ofertas de equipos profesionais de béisbol. Fichou polos Xigantes de Nova York e posteriormente xogou tamén noutros equipos ata a súa retirada en 1928.
Poesía
A poesía emprega formas e convencións para suxerir diferentes interpretacións das verbas, ou para evocar respostas emotivas. Recursos como a asonancia, a aliteración, a onomatopea e o ritmo son empregados a miúdo para acadar efectos musicais ou de encantamento. O uso da ambigüidade, o simbolismo, a ironía e outros elementos estilísticos da dicción poética fan posible deixar un poema aberto a múltiples interpretacións. Figuras semellantes do discurso como a metáfora, o símil e a metonimia crean unha resonancia entre imaxes dispares creando conexións de significados.
Jim Thorpe
Traxectoria
En 1920 foi nomeado o primeiro presidente da nacente Asociación Americana de Football Profesional.
Poesía
Algunhas clases de poesía son específicas de culturas e xéneros particulares e responden a características da lingua na que escriben os poetas. Os lectores acostuman a identificar a poesía con Dante, Goethe, Mickiewicz e Rumi e poden considerarse escritos con rima e métricas regulares. Porén, hai tradicións, como a poesía bíblica, que empregan outros xeitos para crear ritmo e eufonía. Moita da poesía moderna reflicte unha crítica á tradición poética, poñendo a proba e xogando e co principio mesmo da eufonía, ou mesmo obviando a rima e o ritmo. No proceso crecente de globalización, os poetas a miúdo adaptan estilos, formas e técnicas de diferentes culturas e linguas.
O Día mundial da poesía foi proclamado pola Conferencia Xeral da Unesco e celebrouse por primeira vez o 21 de marzo de 2000. A súa finalidade é fomentar o apoio aos poetas novos, volver ao encantamento da oralidade e restablecer o diálogo entre a poesía e as demais artes (teatro, danza, música etc.)
Jim Thorpe
Traxectoria
En outubro de 1982, o Comité Olímpico Internacional, restituíu as medallas a Thorpe, sendo dous dos seus fillos, os que luciron as medallas.
Poesía
Historia
miniatura|[[Aristóteles.]]
Jim Thorpe
Vida familiar
Contraeu matrimonio en 1913 con Iva Miller en Carlisle, tiveron catro fillos Jim Jr. (morto aos dous anos), Gale, Charlotte e Grace. Debido aos seus problemas coa bebida, separáronse en 1924. Volveu casar en 1926 con Freeda Kirkpatrick coa que tivo catro fillos: Carl, William, Richard e John.
Poesía
Historia
A poesía como forma de arte pode ser anterior á literatura. O poema máis antigo que se conserva é a Epopea de Gilgamesh, do terceiro milenio antes de Cristo e procedente de Sumer (en Mesopotamia, actual Iraq), que foi escrita en escritura cuneiforme en táboas de arxila, e posteriormente en papiros. Unha táboa que data do ano -2000 describe un rito anual no que o rei casa simbolicamente e acóplase coa deusa Inanna para garantir prosperidade e fertilidade, e está considerado o máis antigo poema de amor do mundo. Exemplos de poesía épica exipcia inclúen a Historia de Sinuhé (c. -1800). Outros poemas épicos antigos inclúen a Ilíada e a Odisea gregos, os libros avésticos Gathas e Yasna, a Eneida de Virxilio, e os poemas épicos indios Ramayana e Mahabharata.
Jim Thorpe
Vida familiar
Logo de terminar a súa carreira deportiva, loitou para sacar adiante á súa familia. Atopou serias dificultades para traballar fóra dos deportes e non aguantaba moito tempo nun mesmo posto. A gran depresión de 1929 empeorou as cousas e Thorpe foi de traballo en traballo. Actuou como extra en varias películas, case sempre no papel de xefe indio. Tamén traballou na construción, como porteiro de club e en 1945 estaba na mariña mercante.
Poesía
Historia
A poesía épica, como os Vedas indios, os Gathasand  ou a Odisea do século -VII, semella que foron compostos en forma poética para axudar na súa memorización e para a transmisión oral en sociedades prehistóricas e antigas. Outras formas de poesía desenvolvéronse directamente dende as cancións populares. As entradas máis antigas do recompilatorio Shijing, foron letras de cancións, que precederon a outras entradas creadas para ser lidas.
Jim Thorpe
Vida familiar
Catro anos antes divorciouse da súa segunda esposa polas longas ausencias do fogar. En 1950, estaba practicamente na ruína, foi hospitalizado por caridade debido a un cancro de beizo. Tres anos máis tarde sufriu o seu terceiro ataque ao corazón mentres comía coa súa terceira esposa, morrendo pouco despois á idade de 65 anos.
Poesía
Tradicións occidentais
miniatura|esquerda|[[John Keats.]] Os pensadores clásicos empregaron a clasificación como un xeito de definir e avaliar a calidade da poesía. Os anacos existentes da Poética de Aristóteles describen tres xéneros de poesía, a épica, a cómica e a tráxica, e desenvolven regras para distinguir a poesía de máis calidade en cada xénero, sobre a base dos propósitos subxacentes do xénero. Os estéticos posteriores identificaron tres grandes xéneros: a poesía épica, a poesía lírica e a poesía dramática, considerando a comedia e a traxedia como subxéneros da poesía dramática.
O traballo de Aristóteles foi moi influente a través da Idade Media durante a Idade de ouro islámica, así como en Europa durante o Renacemento. Poetas posteriores a miúdo distinguían e definían a poesía en oposición á prosa, que era xeralmente entendida como a escrita cunha proclividade á explicación lóxica e a unha estrutura narrativa lineal.
Isto non quere dicir que a poesía sexa ilóxica ou que careza de narración, senón máis ben que a poesía é un intento de facer algo fermoso ou sublime sen a carga de participar nos procesos de pensamento lóxico ou narrativo. O poeta romántico John Keats denominou esta fuxida da lóxica como "Capacidade negativa". Esta visión "romántica" é un elemento chave do éxito da poesía porque a forma é abstracta e distinta da lóxica subxacente nocional. Esta achega foi influente durante todo o século XX.
Durante este período, tamén foi substancialmente maior a interacción entre as diversas tradicións poéticas, en parte por mor do colonialismo europeo e o conseguinte aumento do comercio mundial. Ademais do boom da tradución, durante o período romántico foron descubertas numerosas obras antigas.
Disputas dos séculos XX e XXI
miniatura|dereita|[[Archibald MacLeish.]] Algúns teóricos literarios do século XX tiveron menos en conta a oposición entre prosa e poesía, centrándose no poeta como aquel que crea empregando a linguaxe, e na poesía como a creación do poeta. O concepto subxacente do poeta como creador non é pouco común, e algúns poetas modernos non distinguen entre a creación dun poema con palabras, e os actos creativos noutro medios. Porén, outros modernistas consideran o intento de definir a poesía como trabucado.
O rexeitamento das formas e estruturas tradicionais da poesía comezaron na primeira metade do século XX e cadraron co cuestionamento do propósito e significado das definicións tradicionais e das distincións entre poesía e prosa, dando exemplos de prosa poética e poesía prosaica. Varios poetas modernistas escribiron en xeitos non tradicionais ou no que tradicionalmente se tería considerado prosa, malia que os seus escritos estaban polo xeral infundidos pola dicción poética e a miúdo contaban con ritmos e sons con intencións non métricas. Isto xerou unha substancial resposta formalista dentro das escolas modernas, esta resposta centrouse no desenvolvemento de novas estruturas formais como xeito de rexurdimento das vellas formas e estruturas.
Prosodia
A prosodia é o estudo da métrica, do ritmo e da entoación do poema. O ritmo e a métrica son diferentes, malia estar estreitamente relacionados. A métrica é o patrón definitivo estabelecido para un verso (coma o pentrámetro iámbico), mentres que o ritmo é de feito o son que resulta da propia poesía. A prosodia tamén pode ser empregada para referirse máis especificamente ó de determinar a métrica para comprobar de que clase é.
Ritmo
Os xeitos de crear o ritmo poético varían segundo as diferentes linguas e as tradicións poéticas. As linguas son descritas a miúdo como posuidoras de tempos estabelecidos polos acentos, as sílabas e as moras dependendo de como se fixa o ritmo, aínda que unha lingua pode ser influenciada por outros factores. O xaponés é unha lingua co tempo baseado en moras. Entre as linguas co tempo baseado na sílaba cóntanse o latín, o catalán, o francés, o leonés, o galego e o castelán. O inglés, o ruso e o alemán son linguas baseadas no acento. As variacións na entoación tamén inflúen en como o ritmo é percibido. Hai linguas que poden basearse en calquera ton, coma o sánscrito védico ou o grego antigo. Entre as linguas tonais cóntanse o chinés, o vietnamita e moitas linguas níxer-congo.
O ritmo métrico xeralmente involucra modalidades precisas de acentos ou sílabas en patróns repetidos chamados pés. No inglés moderno, o patrón dos acentos nos versos permite diferenciar os pés, polo que o ritmo baseado na métrica se basea a miúdo no patrón de sílabas tónicas e átonas (soas ou elididas). Por outra banda, nas linguas clásicas, mentres as unidades métricas son semellantes, a duración vocálica é a que define a métrica. Na poesía do inglés antigo emprégase un patrón métrico que implica diversos número de sílabas, pero un número fixo de fortes acentos en cada liña.
O recurso predominante na poesía bíblica hebrea, incluíndo moitos salmos, foi o paralelismo, unha estrutura retórica na que as liñas sucesivas reflíctense entre elas na estrutura gramatical, na estrutura do son e na noción do contido. O paralelismo prestábase a respostas antifonais ou de chamada e resposta, que pode ser reforzada pola entoación. Deste xeito, a poesía bíblica baséase moito menos nos pés métricos para crear ritmo, e no seu canto, crea ritmo baseándose en unidades de son máis longas, como frases e oracións. Algunhas formas clásicas de poesía, como os venpa da lingua támil, tiñan gramáticas ríxidas (até o punto que poden ser expresados en gramática libre de contexto) o que garantiu un ritmo. Na poesía chinesa, tanto os tons como os acentos crean o ritmo. A poesía clásica chinesa identifica catro tons: ton de nivel, ton ascendente, ton saínte e ton entrante.
Os patróns formais de métrica empregados nos versos do para crear ritmo xa non dominan a poesía contemporánea en inglés. No caso do verso libre, o ritmo adoita estar organizado en unidades máis flexibles de cadencia no canto da métrica regular. Robinson Jeffers, Marianne Moore e William Carlos Williams son tres poetas salientables que rexeitaron a idea de que a métrica con acentuación regular é crítica para a poesía inglesa. Jeffers experimentou co ritmo sprung como un xeito alternativo de marcar o ritmo.
Métrica
Nas tradicións poéticas occidentais, a métrica é agrupada de xeito habitual segundo o pé característico e o número de pés por liña. O número de pés por liña é descrito seguindo a terminoloxía grega: tetrámetro para catro pés e hexámetro para seis pés, por exemplo. Así, o "pentrámetro iámbico" é unha métrica que comprende cinco pés por liña, no que o tipo de pé predominante té o "iambo". Este sistema métrico orixinouse na poesía grega, e foi empregado por poetas como Píndaro e Safo, e polos grandes tráxicos de Atenas. De xeito semellante, o "hexámetro dactílico" comprende seis pés nos que a clase dominante é o "dáctilo". O hexámetro dáctilo foi a métrica tradición da poesía épica grega, sendo os exemplos máis antigos coñecidos os de Homero e Hesíodo. O pentámetro iámbico e o hexámetro dactílico foron empregados con posterioridade por outros poetas, como William Shakespeare e Henry Wadsworth Longfellow, respectivamente. As formas métricas máis comúns son: miniatura|esquerda|[[Homero.]]
Existen un gran número de nomes para outros tipos de pés, como o coriambo, un pé de catro sílabas cunha inicial con acento, dúas seguintes sen acento e a última sílaba con acento. O coriambo procede da antiga poesía grega e latina. As linguas que empregan a duración da vogal ou a entoación no canto dos acentos das sílabas para determinar a métrica, como o turco otomán ou védico, a miúdo teñen conceptos semellantes ó iambo e o dáctilo para describir combinacións comúns segundo a duración dos sons.
Cada un destes pés causa un certo "sentimento," ben sexa en solitario ou en combinación con outros. O iambo, por exemplo, é a forma de ritmo máis natural en lingua inglesa, e xeralmente produce un verso sutil, máis estable. A análise da métrica pode amosar a base ou os fundamentos dos patróns subxacentes nos versos, mais non amosa os diferentes graos de acentos, nin as diferentes así como as diferentes densidades e lonxitudes das sílabas.
miniatura|dereita|Ilustración de [[Henry Holiday para "The Hunting of the Snark" de Lewis Carroll, que está escrito principalmente en tetrámetro anapéstico.]]
Existe un debate sobre a utilidade da multiplicidade dos diferentes "pés" á hora de describir a métrica. Por exemplo, Robert Pinsky argumentou que mentres o dáctilo é importante no verso clásico, o verso dáctilo en inglés é moi irregular e podería ser mellor descrito con patróns de iambos e anapestos, os pés que están considerados máis naturais nesta lingua. De feito, o ritmo é significativamente máis complexo que a clasificación métrica devandita, e moitos estudosos buscaron desenvolver sistemas que superaran tal complexidade. Vladimir Nabokov observou que o estándar regular de sílabas tónicas e átonas nunha liña de verso era un patrón distinto de acentos resultantes do natural das palabras faladas, e suxeriu que o termo "scud" para distinguir un acento marcado doutro que non o é.
Patróns métricos
As diferentes tradicións e xéneros de poesía empregan diferentes métricas, dende o pentámetro iámbico de Shakespeare, o hexámetro dactílico de Homero ou o tetrámetro anapéstico empregado nas cantigas de berce. Porén, son comúns as variacións para estabelecer a métrica, co fin de proporcionar énfase e atención a un pé en concreto e para evitar repeticións aburridas. Por exemplo, o acento dun pé pode ser invertido, pode ser engadida unha cesura (ou pausa) e o pé final pode ter un remate feminino para suavizalo ou substituílo por espondeu para subliñar ou crear unha parada. Algúns patróns (como o pentámetro iámbico) tenden a ser bastante regulares, mentres que outros estándares, como o hexámetro dactílico, tenden a ser altamente irregulares. A regularidade pode variar dunha lingua a outra. Ademais, os patróns poden desenvolverse de xeito diferente en función da lingua, xa que o tetrámetro iámbico en ruso reflicte unha regularidade no emprego dos acentos para fornecer a métrica, o cal non ocorre, ou ocorre con menos frecuencia, no inglés. miniatura|dereita|[[Alexander Pushkin.]] Algúns patróns métricos salientables, xunto con exemplos de poetas e poemas, poden ser:
Rima, aliteración, asonancia
miniatura|upright|O poema épico [[inglés antigo|anglosaxón Beowulf está escrito en verso aliterativo.]]
A rima, a aliteración, a asonancia e a consonancia son camiños de crear patróns de son repetitivos. Poden ser empregadas como un elemento estrutural independente nun poema, para fornecer os patróns rítmicos, ou como elemento ornamental. Poden conter un significado distinto dos patróns de son repetitivo creados. Por exemplo, Chaucer empregou a aliteración para burlarse do verso en inglés antigo e para representar unha personaxe como arcaica.
A rima componse de sons idénticos ("rima consonante") ou semellantes ("rima asonante") que se atopan ó final das liñas ou en lugares predicibles dentro das liñas ("rima interna"). Entre as diferentes linguas varía a riqueza das estruturas rítmicas. O italiano, por exemplo, ten unha rica estrutura rítmica que permite manter a rima en todo o poema. A riqueza defínese polos remates de palabras que seguen formas regulares. O inglés, que ten remates de palabras irregulares adoptadas doutras linguas, é menos rico en rima. O grao de riqueza das estruturas rítmicas dunha lingua xoga un papel esencial en determinar que formas poéticas son as máis comúns nesa lingua.
Vilarrubín, A Peroxa
San Martiño de Vilarrubín é unha parroquia do concello da Peroxa na comarca de Ourense, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 439 habitantes, deles 214 eran homes e 225 eran mulleres, o que supón unha diminución de 29 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Zoroastro
miniatura|Zoroastro é o personaxe que sostén a esfera, detalle de A escola de Atenas de [[Rafael.]] Zoroastro (grego Ζωροάστρης, Zōroastrēs) ou Zaratustra (avesta: Zaraθuštra), tamén denominado Zartosht (Persa زرتشت), foi un antigo profeta iranio, fundador do Zoroastrismo, unha relixión que foi a relixión nacional do Imperio Sasánida de Persia; é aínda hoxe practicada predominantemente pola comunidade Parsi da India. Sábese pouco ou nada del de maneira directa, e as poucas referencias que se coñecen están rodeadas de misterio e lenda.
Historia
Acéptase xeralmente que Zoroastro foi unha auténtica figura histórica, mais o período en que de certo viviu non está aínda claro. Moitos autores aceptan situalo cara -1200, facéndoo candidato a fundador da máis antiga relixión baseada nunha escritura revelada, mentres outros o sitúan entre o século -XVIII e o século -VI
Segundo as narracións que conservaran o recordo desta figura relixiosa e filosófica, o xove Zoroastro, fillo do sacerdote Porushaspa, debendo seguir os pasos de seu pai, comezou a celebrar os rituais relixiosos profesados pola súa tribo, consistentes, por falta dun lugar sagrado, en cantos de loanza e sacrificios ao aire libre. Á idade de vinte anos, non satisfeito con aquela vida espiritual, retirouse ao deserto a meditar e chegou - en pleno estado de éxtase - a ter visións, durante as cales se lle apareceu o señor da sabedoría, Ahura Mazda (Ohrmazd en pahleví), príncipe do ben, quen lle ordenou combater contra o príncipe do mal, Ahriman.
Zaratustra concibe unha única divindade omnipotente e creadora, Ahura Mazda; mais non é certa a concepción monoteísta que se lle atribúe, visto que se afirma sobre unha doutrina dualística, que contrapón os dous espíritos do ben e do mal, desde o inicio do mundo e en antítese perenne entre eles, influíndo o obrar humano.
O nosa fonte de coñecemento sobre Zoroastro vén do Avesta.
Julien Doré
Discografía
miniatura|dereita|235px|Doré no 2008.
Hernán Núñez
Hernán Núñez de Toledo y Guzmán, nado en Valladolid en 1475 e finado en Salamanca en 1553, foi un latinista, helenista, paremiólogo e humanista español, tamén coñecido como o Comendador Griego, o Comendador Hernán Núñez, El Pinciano ou Fredenandus Nunius Pincianus.
Traxectoria
Patriarca dos helenistas españois, aos quince anos entrou na Orde de Santiago. En 1490 logrou unha bolsa de estudos no Colexio Español de San Clemente de Bolonia. De regreso a España en 1498, entrou como preceptor en casa dos Mendoza, en Granada. Antes terminou a súa glosa do Laberinto de Fortuna de Juan de Mena, que tivo dúas redaccións, a primeira en Sevilla (1499) e a definitiva, editada por Juan Varela, en Granada (1505), dedicada ao conde de Tendilla e da que houbo máis de quince edicións en poucos anos. Estudou en Granada linguas clásicas e semíticas (hebreo e árabe).
En 1508 recolleu e glosou en romance un bo número de refráns e adaxios, repertorio paremiolóxico que apareceu publicado por primeira vez en Sevilla, e posteriormente como Refranes o proverbios en romance (Salamanca, 1555), obra monumental non só pola súa extensión, xa que recolle non menos de oito mil quiñentos cincuenta e sete, senón tamén por comentalos sucintamente e por incluíren comparativamente refráns doutras linguas, na maioría romances: cataláns, galegos, portugueses, franceses, italianos, asturianos, latinos e máis gregos. Os refráns aparecen por orde alfabética todos xuntos con indicación da lingua, cando se trata dos refráns non casteláns. A obra estaba xa en imprenta cando morreu o seu autor en 1553; faltaba o prólogo, que foi redactado polo seu discípulo León de Castro, que non era partidario de escribilo en lingua vulgar. Parece que Juan Páez de Castro interveu na confección do refraneiro, pero a morte de Hernán Núñez non permitiu saber con certeza se foi coautor. A obra deixou pegada, foi reimpresa varias veces (con deturpacións debidas á censura dos refráns anticlericais e obscenos e con omisión de refráns estranxeiros); exerceu grande influencia nos paremiólogos posteriores, como Juan de Mal Lara, Gabriel Meurier, César Oudin, Gonzalo Correas e Lorenzo Palmireno. Os máis abundantes entre os refráns estranxeiros son os portugueses e italianos; para os franceses inspiraríase na obra de Caroli Bovili, Proverbiorum Vulgarium Libri Tres (1531) e para os italianos, na anónima Opera quale contiene le Dieci Tavole de proverbi (Torino, 1535). Entre as linguas peninsulares, hai 131 galegos, 104 cataláns, 53 asturianos, 25 aragoneses, e un vasco. A once dáselles forma ou orixe declarada grega ou latina.
En 1509 traduciu ao castelán a Historia de Bohemia de Enea Silvio Piccolomini. Con finalidade didáctica apareceu en 1519 a edición, con texto grego e latino, da epístola Aos mozos cristiáns de San Basilio, por el preparada. Reclamouno o Cardeal Gonzalo Ximénez de Cisneros como censor da súa imprenta de Alcalá de Henares e alí traballou na versión latina do texto grego dos Setenta para a famosa Biblia Políglota, sendo nomeado moi logo catedrático de Retórica da Universidade Complutense recentemente fundada. Sucedeu a Demetrio Ducas na cátedra de grego da mesma universidade a partir de 1519. Desde entón asinou como "Hernán Núñez" e "Comendador Grego" ou, en latín, "Fredenandus Nunius Pincianus". Durante a Guerra das Comunidades de Castela púxose do lado dos comuneiros salvándose milagrosamente da lista de proscrición publicada despois da batalla de Villalar. Pasou tamén por dificultades a causa da súa filiación ideolóxica erasmista, de forma que houbo de deixar a Universidade de Alcalá e marchar a Salamanca, onde, ao irse Antonio de Nebrija, foi nomeado catedrático de grego en 1523.
En 1527 engadiu a Retórica ao ensino do grego e explicou maxistralmente a Plinio o Vello. Destacou polos seus traballos de crítica textual sobre pasaxes de Teócrito e Séneca, e especialmente polas súas notas a Pomponio Mela e Plinio o Vello, sobre os cales redactou unhas Castigationes in Pomponium Melam e unhas Observationes in C. Plinii Historiae Naturalis libros, aparecidas entre 1543 e 1545, declarándose, no prólogo das súas anotacións a Plinio, debedor dos traballos do humanista veneciano Ermolao Barbaro. Estudou taménlas obras de San Xerome. Ao cumprir os cincuenta anos de idade abandonou o ensino para se dedicar ao estudo.