cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Samuel de Champlain
1599-1601: no golfo de México
Desde 1601 ata 1603 Champlain serviu como xeógrafo na corte do rei Enrique. Como parte das súas funcións, viaxou aos portos franceses e aprendeu moito sobre Norteamérica dos pescadores que estacionalmente viaxaban ás zonas costeiras desde Nantucket a Terra Nova para capitalizar as ricas pesqueiras de alí. Tamén fixo un estudo dos anteriores fracasos franceses na colonización da zona, incluído o de Pierre de Chauvin de Tonnetut (antes de 1575-1603) na colonia fundada en 1600 en Tadoussac, na boca do río San Lourenzo, na que soamente cinco dos 16 colonos lograron sobrevivir ao duro inverno (e na que participou tamén François Gravé).
1603: no río San Lourenzo
Cando en 1602 Chauvin perdeu o monopolio sobre o comercio de peles, o rei decidiu outorgarlle ese monopolio comercial coa Nova Francia a Aymar de Chaste, daquela gobernador de Dieppe. Champlain achegouse a De Chaste para lograr ocupar un lugar na primeira viaxe que se realizase a Norteamérica, intención que recibiu a aprobación do rei cando Champlain se comprometeu a darlle un informe detallado de tal expedición. Recomendado por De Chaste a un dos seus capitáns, Francois de Grave, que lideraría a seguinte expedición de comercio de peles a Nova Francia, Champlain logrou ser admitido e viaxar en condición de observador. François Gravé du Pont era xa un navegante, explorador e comerciante experimentado nesas rexións e, cada verán, desde uns 20 anos atrás, remontaba o río San Lourenzo en barco ata Trois-Rivières. Champlain logrou establecer unha sólida amizade para sempre con Gravé, que o educaría sobre a navegación en América do Norte e en particular no río San Lourenzo e que, ademais, o instruíu no trato cos nativos de alí (e en Acadia despois). esquerda|miniatura|240x240px|Placa conmemorativa das partidas de Champlain no porto de Honfleur. O 15 de marzo de 1603 Champlain partiu do porto normando de Honfleur a bordo de La Bonne Renommée. O 24 de maio a frota ancorou en Tadoussac. O 27 de maio, Champlain e Gravé atravesaron en barco a desembocadura do río Saguenay e descenderon en Pointe aux Alouettes. Renderon tamén visita ao xefe local Anadabijou, que acampaba preto, con quen fixeron acordos que marcaron toda a política indiana francesa do seguinte século, incluíndo a participación francesa nas guerras contra os iroqueses.
miniatura|250x250px|Le grand sault st. Louis, debuxo de Champlain (maio de 1611) (rápidos de Lachine). A expedición seguía os pasos de Jacques Cartier. Querían chegar ao lugar que Champlain describiu como o Grand Sault Saint Louis» (os rápidos de Lachine), que Cartier chamara Ochelaga e que non lograra franquear o 2 de outubro de 1535. Champlain describiu as fortes correntes que facían que fose difícil a navegación nas súas canoas, e que os obrigou a completar a súa viaxe por terra. Demasiado ansioso por chegar a ese Grand Sault, que esperaba franquear, Champlain apenas se decatou de dous importantes lugares estratéxicos, onde máis tarde se establecerán postos de comercio e que serán os futuros asentamentos de Quebec e Trois-Rivières.
Champlain non tiña nomeamento oficial nesa viaxe nin labor ningún máis que elaborar un informe e debuxar con precisión un mapa de La Grande Rivière de Canadas (o río San Lourenzo), desde a súa embocadura ata o Grand Sault Saint-Louis. Tras o seu regreso a Francia na compaña dalgúns nativos —chegou a Honfleur o 20 de setembro— presentoulle o seu informe ao rei e publicou un relato da expedición, titulado Des Sauvages: ou voyage de Samuel Champlain, de Brouages, faite na France nouvelle l'an 1603, con debuxos e mapas, un deles do río San Lourenzo.
1604-1607: en Acadia e ata o futuro Boston
esquerda|miniatura|250x250px|Expedicións e asentamentos de Pierre Dugua de Mons e Champlain en Acadia De novo coa promesa a Henrique IV de Francia de informar sobre as novas descubertas, Champlain uniuse a unha segunda expedición a Nova Francia na primavera de 1604, no que participou como explorador, xeógrafo e cartógrafo. Esta viaxe de exploración durou varios anos e centrouse nas zonas ao sur do río San Lourenzo, no que despois chegou a coñecerse como Acadia (hoxe Nova Escocia). Foi dirixido por Pierre Dugua de Mons (ca. 1560-1628), un nobre e comerciante e protestante ao que o rei nomeara "lugartenete xeral na América Septentrionale" e lle concedera o monopolio do comercio de peles en Nova Francia, para compensar os gastos de establecer unha colonia. A expedición estivo pilotada tamén por François Gravé; aparellouse en Havre-de-Grâce e contou con dous barcos, Le Bonne Renommée, ao mando de Gravé, e Le Don de Dieu, onde viaxaban Dugua de Mons, Jean de Biencourt, Orville e Samuel Champlain.
Tras cruzar o Atlántico, o 4 de maio arribaron ao sur da Acadia. Dugua encomendoulle a Champlain atopar un sitio para dispor o campamento de inverno. Champlain emprendeu unha navegación costeira, en barca, con dez homes. Despois de explorar os posibles lugares na Baie Française (hoxe baía de Fundy), Champlain seleccionou unha insua no río Sainte-Croix, no que será o primeiro asentamento francés no Novo Mundo. Procederon a explorar para atopar minas e outro sitio para unha colonia máis sustentable, entrando nos ríos Penobscot e Kennebec e recoñecendo máis de 200 km de costa, dos que Champlain proporcionou unha descrición exacta. Despois de soportar un duro inverno na illa, no que faleceron case a metade dos cidadáns franceses, a mediados de xuño regresou de novo Gravé du Pont, cunha corentena de homes e novas provisións.
Buscaron outro lugar máis ao sur do Kennebec, que tivese bo solo, mellor clima e boas relacións cos autóctonos, visitando a baía das Sete Illas (baía Casco), a baía Chouacouët (baía Saco), o cabo das Illas (cabo Ann), a baía das Illas (baía de Boston), o porto de San Luís (baía de Plymouth), o cabo Branco (cabo Cod) e Mallebarre (Nauset Harbour). Volveron de regreso o 3 de setembro e Champlain deixou da viaxe unha descrición moi precisa.
O 21 de setembro trasladaron a colonia a Port Royal, nun lugar protexido dos ventos do noroeste e na beira dun lago, no fondo da Baie Française (no val de Annapolis Royal, en Nova Escocia). Dugua viuse obrigado a deixar o asentamento para regresar a Francia en setembro de 1605, porque se decatou de que o seu monopolio estaba en risco, e designou ao mando a Orville e despois a Gravé du Pont.
O 5 de maio de 1606 regresou o buque Jonas con novos colonos, aínda sen ningunha muller nin neno. O 26 de xullo partiu de regreso o barco, ao mando de Gravé e con cincuenta colonos, substituíndo John Biencourt Poutrincourt a Gravé du Pont como comandante da colonia. Marcos Lescarbot e o boticario Luís Hebert, curmán alemán de Poutrincourt, permaneceron na colonia. Ese outono, Champlain e Poutrincourt dedicáronse de novo á exploración, ao sur de Acadia e o cabo Cod, en busca doutro lugar para establecer unha colonia permanente. Atoparon boas baías e bautizaron varios lugares, pero a presenza británica na zonae as malas relacións cos indios leváronos a renunciar á súa instalación na costa. O 14 de novembro estaban de regreso en Port Royal, onde foron ben acollidos pola pequena colonia.
A finais de maio de 1607 chegoulles a noticia de que os privilexios do comercio de Dugua de Mons foran revogados, baixo a presión doutros comerciantes e os defensores do libre comercio. Champlain volveu explorar a costa cara ao sur, desde a illa do Cabo Bretón ata o sur do cabo Cod, en Massachusetts), en busca de sitios máis doados de defender e adecuados. Pequenas escaramuzas cos residentes nausets disuadírono da idea de establecer un asentamento preto da actual Clatham e bautizou a zona como Mallebar ("Mala Barra"). Champlain cartografou toda esa costa, o que lle valeu o título de "xeógradfo do rei", atribuído par Marc Lescarbot. O 3 de setembro todos os membros da colonia partiron a bordo do Jonas de Port Royal e a expedición regresou a Francia. Chegaron a Saint-Malo o 30 de setembro. Esa mesma primavera, o 13 de maio, os ingleses fundaron, con 105 colonos, Jamestown.
1608-1609: fundación da cidade de Quebec
dereita|miniatura|L'arrivée de Champlain à Québec, obra de George Agnew Reid realizada en ocasión do terceiro centenario ([[1908) da chegada de Samuel de Champlain ao sitio da Cidade de Quebec.]] Champlain non quedou moito tempo en Francia, xa que Dugua de Mons, que lograra mentres unha prórroga do monopolio por un único ano, quería que Champlain viaxase de novo coa tarefa de preparar o establecemento dunha colonia permanente francesa nun lugar adecuado ao longo da Grande Rivière de Canada (hoxe en día, o río San Lourenzo). Dugua correu cos custos do equipamento dunha frota de tres barcos con traballadores (aínda non ían nin mulleres nin nenos), que saíu do porto francés de  Honfleur. A nave principal, novamente o Le Don de Dieu, estaba baixo o mando de Champlain, como tenente de Dugua de Mons, que permaneceu en Francia. Outro buque, o Lévrier, ía dirixido polo seu xa amigo Du Pont.
O pequeno grupo de colonos chegou a Tadoussac, no curso baixo do río San Lourenzo, o 3 de xuño. Por mor da perigosa forza do río Saguenay acabaron alí a viaxe nos barcos e continuaron río arriba polo gran río en pequenos botes, con homes e materiais.
O 3 de xullo Champlain desembarcou en Point of Quebec (hoxe o cabo Diamant) e dedicouse a fortificar a zona erixindo tres edificios principais de madeira, cada un de dous pisos de altura, que colectivamente bautizou como Habitation ("vivenda"), cun valo de madeira e un foxo de catro mentros de ancho arredor deles. Esta instalación converteuse na semente da primeira colonia francesa ás beiras do río San Lourenzo e foi o comezo da Cidade de Quebec. Cultivar a terra, explorar e fortificar este lugar convertéronse nas grandes paixóns de Champlain para o resto da súa vida.
1609: no lago Champlain
miniatura|Deffaite des Yroquois au Lac de Champlain ("Derrota dos [[pobo iroqués|iroqueses no Lago Champlain"), gravado baseado nun debuxo de Champlain da súa viaxe de 1609, publicado en 1613. Reedición de La Verdiere, nas Œuvres de Champlain (1870). Representa unha batalla entre as tribos dos iroqueses e os algonquinos, preto do lago Champlain]] miniatura|Detalle ampliado do centro do gravado anterior. Este é o único retrato contemporáneo do explorador que sobrevive. É tamén un autorretrato. O 28 de maio de 1609 Gravé du Pont regresou a Tadoussac con reavituallamentos. Desde a primavera e durante o verán de 1609, Champlain encargouse de establecer mellores relacións coas tribos nativas locais. Fixo alianzas cos wyandot (chamados Huron polos franceses) e os algonquinos e, como en Tadoussac seis anos antes, renovou as alianzas coas tribos que vivían ao norte do río San Lourenzo.
Galería de imaxes de Baleira
Galería de imaxes do concello de Baleira na provincia de Lugo.
Samuel de Champlain
1609: no lago Champlain
Champlain partiu, con nove soldados franceses e 300 nativos, o 28 de xuño para explorar a rivière des Iroquois (agora río Richelieu) e converteuse no primeiro europeo que cartografou o lago que nomeou co seu propio nome, que se prolonga no actual estado de Vermont).
O 29 de xullo, nalgún lugar da zona próximo a Ticonderoga e Crown Point, Champlain e o seu equipo atoparon un grupo de iroqueses. Ao día seguinte, douscentos iroqueses avanzaban sobre a súa posición. Un guía indíxena sinalou os tres xefes iroqueses: Champlain inmediatamente matou dous deles á vez cun só disparo de arcabuz, que tamén provocou a rápida fuxida de todos os iroqueses. Esta acción deu comezo a un longo período de relacións hostís entre a confederación das cinco nacións iroquesas contra os colonos franceses, que durará o resto de século.
1609-1610: ida e volta Francia-Quebec
O 5 de setembro, Champlain regresou a Francia acompañando a Gravé du Pont, despois de deixar ao mando da colonia a Pierre Chauvin, para informar o señor de Mons, e despois o rei, en Fontainebleau, e tratar con el de renovar o seu monopolio sobre o comercio de peles. Moitos comerciantes opuxéronse a iso e as negociacións fracasaron, pero Champlain e Mons conseguiron convencer a algúns distribuidores de Rouen para formar unha asociación con eles. O obxectivo era converter unha parte do asentamento de Quebec nun almacén para o seu uso exclusivo, en virtude do cal os comerciantes se comprometeron a apoiar a colonia.
O 8 de abril de 1610 Champlain partiu de Francia no Loyale, con Gravé du Pont e acompañados por artesáns, e o 28 de abril estaba de regreso no Quebec, tras a súa cuarta travesía. Ao chegar, os seus aliados indios requirían a súa axuda noutro episodio na guerra contra os iroqueses. Durante a batalla, na desembocadura do río dos iroquesess (agora Richelieu), Champlain recibiu unha frecha que lle atravesou o lóbulo da orella e lle causou feridas no pescozo. Outra vez vitorioso, regresou a Quebec e viu que o comercio de peles fora desastroso para os comerciantes que o apoiaban. Alí coñeceu a noticia do asasinato do rei francés por François Ravaillac, un católico fanático, e que o imperio recaera na súa esposa, María de Médici, como rexente, dada a minoría de idade de Luís XIII de Francia. María era unha católica acérrima, con pouco interese pola Nova Francia, e a moitos protestantes, partidarios financeiros de Champlain negóuselles o acceso á corte, incluíndo a Dugua, que debeu renunciar ao título de "lugartenente xeral para a Nova Francia".
A exploración da Nova Francia
dereita|miniatura|200x200px|Baía Chaleurs e [[golfo de San Lourenzo, parte do mapa de Champlain de 1612.]]
1611: exploración da illa de Mont Royal
Un dos mandatos que Samuel de Champlain levaba era atopar, na illa de Mont Royal, sexa na beira do río das Pradarías ou ben preto do salto San Luís, o lugar máis propicio para o establecemento dunha futura colonia. En honra da súa nova esposa, bautizou como illa de Santa-Helena unha grande illa que se atopa ao pé do gran salto de San Luís e que mantén o nome hoxe en día.
1611-1612: regreso a Quebec
dereita|miniatura|Mapa da Nova Francia debuxado por Samuel de Champlain en 1612 Champlain regresou ao posto de Quebec o 21 de maio de 1611. Durante o verán, foise a Montreal, aos pés do grand salto de San Luís, onde aclarou un terreo e construíu un muro para ver de soportar o inverno e as inundacións da primavera. Logo, co fin de aumentar o seu prestixio entre os nativos, aceptou descender con eles nunha canoa de cortiza o salto de San Luís (os rápidos de Lachine): unha proeza realizada antes soamente por outro europeo.
Ese outono regresou novamente a Francia para asegurar o futuro do seu proxecto. Perdendo o apoio dos comerciantes, escribiu informes, debuxou un mapa (que é o máis antigo hoxe existente) e pediulle ao novo rei, Luís XIII, intervir. O 8 de outubro de 1612 Luís XIII nomeou a Carlos de Borbón, conde de Soissons tenente xeneral da Nova Francia. Champlain recibiu o título de "lieutenant", con poder para exercer o mando no nome do tenente xeneral, nomear capitáns e tenentes, instruír os funcionarios na administración da xustiza e o mantemento da autoridade policial, de regulamentos e ordenanzas, para celebrar tratados, facer a guerra cos indíxenas e reter os comerciantes que non formen parte da empresa. As súas funcións incluían a tarefa de atopar o camiño máis curto cara á China e as Indias e a maneira de descubrir e explotar minas de metais preciosos.
1613: primeira exploración ao "mer douce"
Remontou o río cara ao país dos huróns. Detívose nun campamento dunha tribo algonquina, os kichesippirini, na Isle-aux-Allumettes, e, despois dun par de agasallos e intercambios diplomáticos, o explorador volveuse e regresou a Quebec. No camiño, Champlain perdeu o seu astrolabio.
1615-1616: primeiras incursións nos Grandes Lagos
Champlain realizou a continuación a súa segunda viaxe ao Pays d'en Haut. O 9 de xullo de 1615 Champlain deixou Quebec e chegou á baía Xeorxiana na compaña de dous franceses, dos cales probablemente un fose Étienne Brûlé. Usando o camiño real da trata de persoas, Champlain accedeu ao corazón do país dos huróns. Explorou o país e mantívose leal aos aliados indios, os algonquinos e os huróns-wendat. Viaxou de pobo en pobo ata Cahiagué, unha comunidade dos huróns situada nas beiras do lago Simcoe e lugar de nomeamentos militares. Aquí un grupo de guerreiros indíxenas, con Étienne Brûlé, dirixiuse cara ao sur para entrar en combate contra os susquehanoques e os iroqueses. Decidiu continuar a guerra contra os iroqueses.
O 1 de setembro, en Cahiagué, Champlain e as tribos do norte comezaron unha expedición militarcontra os iroqueses. A partida pasou o lago Ontario polo seu extremo oriental, onde esconderon as súas canoas e continuaron a súa viaxe por terra. Seguiron o río Oneida (Onneiout) ata chegaren a un forte iroqués situado entre os lagos Oneida e Onondaga, o 10 de outubro de 1615. Champlain atacou a estacada do pobo indíxena Oneida. Estivo acompañado por 10 franceses e 300 indios huróns. Presionado polos huróns para atacar antes de tempo, o asalto fracasou. Champlain foi ferido dúas veces na perna polas frechas, unha no xeonllo. O conflito terminou o 16 de outubro, cando os franceses e os huróns se viron obrigados a fuxir. Os huróns devolvérono ao seu pobo cargándo con el nas súas costas.
Constitución de sociedades
miniatura|Estatua de Samuel de Champlain en [[Otava|Ottawa (Ontario)]] O 26 de agosto de 1616 Champlain estaba de volta en Saint-Malo. Alí escribiu un relato da súa vida desde 1604 ata 1612 e a súa viaxe polo río Ottawa, titulado Les voyages du Sieur de Champlain, Saintangeois, capitaine ordinaire pour le Roy en la Marine, e publicou outro mapa de Nova Francia. En 1614 formou a Compagnie des Marchands de Rouen et de Saint-Malo e a Compagnie de Champlain, que obrigaban os comerciantes de Ruan e Saint-Malo durante once anos. Champlain embarcouse de novo en Honfleur cunha frotiña de tres barcos, o Saint-Étienne, o Don de Dieu e o Loyal. Regresou a Nova Francia na primavera de 1615 con catro irmáns recoletospara promover a vida relixiosa na nova colonia. Á Igrexa católica, finalmente, déronselle en réxime de señorío (concesión, non cesión) grandes e valiosas extensións de terra, estimadas en case o 30 % de todas as terras concedidas pola Coroa Francesa en Nova Francia.
Champlain continuou traballando para mellorar as relacións cos nativos coa promesa de axudalos nas súas loitas contra os iroqueses. Cos seus guías nativos explorou máis arriba no río Ottawa e chegou ata o lago Nipissing. Logo seguiu o río dos Franceses (Rivière des Français) ata alcanzar o lago Hurón.
Champlain informouse de que en Franciao príncipe de Condé fora detido e o mariscal de Thémines fora ascendido a vicerrei. Champlain escribiu un informe ao rei de Francia e á Cámara de Comercio, para aumentar o apoio polos seus esforzos na Nova Francia.
Afirmou que Francia controlaba un "país de preto de mil oitocentas millas de lonxitude, bañado polos ríos máis leais do mundo" e que moitas almas se podían converter ao cristianismo. Para alcanzar estes obxectivos, Champlain suxeriu que se fundase "unha cidade tan grande como Saint-Denis, que debería ser designada, se lle prouguer a Deus e ao rei, Ludovica".
Pediu que Francia enviase 15 recoletos, 300 familias de catro persoas e 300 soldados. Canto ao comercio, Champlain estimaba que a colonia podería producir un ingreso anual de aproximadamente 5,4 millóns de libras, principalmente da pesca, a minaría, as peles e os beneficios como resultado do acurtamento da ruta cara á China). A Cámara de Comercio quedou convencida de inmediato e Champlain recuperou o seu monopolio sobre o comercio de peles. O rei encargou aos seus accionistas "continuar todo o traballo que se considere necesario para establecer as colonias que queiran atoparse no citado país". Champlain partiu a Nova Francia na primavera de 1618 e chegou o 28 de agosto.
O duque de Montmorency, novo vicerrei, confirmou a Champlain na súa función e o 7 de maio de 1620 Luís XIII solicitoulle que mantivese o país da Nova Francia "en obediencia a min, facendo vivir a xente de alí en tan estreita conformidade coas leis do meu reino como vostede poida". Champlain  concentrouse a partir de entón na xestión do país en lugar de na súa exploración.
Mellora da administración en Nova Francia
Champlain dedicou o resto da súa vida á administración do territorio. Pasou o inverno de 1620 construíndo o forte San Luís, no alto do cabo Diamond. Tamén continuou traballando nas relacións cos nativos, logrou imporlles un xefe da súa elección e negociou un tratado de paz cos iroqueses.
En 1627 o cardeal Richelieu (que se uniu ao Consello Real en 1624 e ascendeu rapidamente a unha posición de dominio na política francesa, que mantivo ata a súa morte en 1642) constituíu a Compagnie des Cent-Associés ("Compañía dos Cen Asociados") para administrar o comercio de peles. Champlain foi un dos 100 investidores, e a súa primeira frota, cargada con colonos e subministracións, fíxose ao mar en abril de 1628. Este novo réxime levou a Champlain a converterse, o 21 de marzo de 1629, en "comandante na Nova Francia na ausencia de Cardeal Richelieu".
Caída de Quebec
Os comerciantes ingleses saquearon Cap Tourmente a principios de xullo de 1628. A guerra anglo-francesa estalou e Carlos I de Inglaterra emitiu patentes de corso que autorizaban a captura dos armadores franceses e das súas colonias en América do Norte. Champlain recibiu unha comminación para renderse o 10 de xullo ante algúns comerciantes ingleses fortemente armados: Gervase Kirke e os seus fillos Lewis, Thomas e David. Champlain negouse a tratar con eles e enganounos facéndolles crer que as defensas de Quebec eran mellores do que realmente eran (Champlain tiña só 50 libras de pólvora para defender a comunidade). O engano tivo éxito e os ingleses retiráronse, pero atopáronse coa frota francesa de abastecemento e capturárona, cortando as subministracións do ano da colonia.
Na primavera de 1629 as subministracións eran perigosamente escasas e Champlain viuse obrigado a enviar persoas a Gaspé e ás comunidades indíxenas para conservar as racións. O 19 de xullo, os irmáns Kirke arribaron fronte a Quebec despois de interceptar unha petición de Champlain en busca de axuda, e Champlain foi obrigado a entregar a colonia. Moitos colonos volvéronse, primeiro a Inglaterra e logo a Francia, cos Kirkes, pero Champlain quedou en Londres para comezar o proceso de recuperación da colonia. En abril de 1629, tres meses antes da rendición, asinouse un tratado de paz (Tratado de Susa) e, nos termos dese tratado, Quebec e os premios doutra índole adquiridos polos Kirkes despois do tratado tiñan que ser devoltos. Finalmente, en 1632, tras a sinatura do Tratado de Saint-Germain-en-Laye, Quebec volveu formalmente a Francia.
Derradeiro regreso a Quebec
Champlain regresou a Quebec o 22 de maio de 1633, despois dunha ausencia de catro anos. Richelieu mantívolle o cargo de tenente xeneral da Nova Francia, xunto con outros títulos e responsabilidades, pero non lle deu o de gobernador. Malia esta falta de recoñecemento oficial, moitos colonos, comerciantes franceses e indios tratábano como se tivese o título; nalgúns escritos que sobreviven refírense a el como "o noso gobernador". O 18 de agosto de 1634 envioulle un informe a Richelieu no que indicaba que reconstruíra sobre as ruínas de Quebec, ampliado as súas fortificaciones e establecido dúas vivendas máis. Unha estaba 15 leguas río arriba e a outro estaba en Trois-Rivières. Tamén comezou unha ofensiva contra os iroqueses, e informou que buscaba aniquilalos ou "traelos á razón".
Matrimonio
O matrimonio foi ao principio moi difícil, xa que Hélène se rebelouse cando se lle dixo que debía de reunirse con Champlain en agosto de 1613. A súa relación, que aparentemente carecía de conexión física, recuperouse e foi boa durante moitos anos. En 1620, Hélène acompañou a Champlain a Quebec, onde viviu durante varios anos, aínda que se aburría, malia a presenza do seu irmán Eustache Boullé, que levaba vivindo no Quebec desde 1618 ao servizo de Champlain. En 1624 Hélène regresou a París. En 1633, Champlain deixou de novo Francia, esta vez sen ela. Foi o final, xa que quedou no Quebec, onde morreu no Nadal de 1635, sen descendencia, aínda que Champlain adoptara tres nenas indíxenas chamadas Fe, Esperanza e Caridade no inverno de 1627.
Dez anos máis tarde, Hélène Boullé entrou no convento das Ursulinas de París efíxose monxa, baixo o nome de Hélène de Saint-Augustin. Cedeu todos os seus bens á comunidade, para construír un novo convento en Meaux, onde se instalou con catro relixiosas. Permaneceu alí durante seis anos antes de morrer o 20 de decembro de 1654, á idade de cincuenta e seis anos.
Doenza, derradeiras vontades, morte e enterro
Champlain sufriu un grave ataque cerebrovascular en outubro de 1635 e morreu o 25 de decembro dese ano, sen deixar herdeiros directos. Os rexistros dos xesuítas din que morreu ao coidado do seu amigo e confesor Charles Lallemant.
O seu derradeirotestamento (asinado o 17 de novembro de 1635) concedíalle gran parte das súas propiedades francesas á súa esposa Hélène e facía legados importantes para as misións católicas e ás persoas da colonia de Quebec. Con todo, unha curmá desafiou a súa vontade en París e impugnouna con éxito. Non está claro que pasou exactamente cos seus bens.
Foi enterrado temporalmente na igrexa, entantoque se construía unha capela independente para albergar os seus restos na parte alta da cidade. Este pequeno edificio, como moitos outros, foi destruído por un grande incendio en 1640. Hoxe descoñécese o seu lugar exacto de enterramento, malia as numerosas investigacións emprendidas xa desde 1850, incluíndo varias escavacións arqueolóxicas na cidade. Acéptase comunmente queo  restos de Champlain, etán nalgún lugar preto da catedral de Notre-Dáme de Quebec.
Campionato do Mundo "A" de hóckey a patíns 1955
A XI edición do Campionato do Mundo "A" de hóckey a patíns tivo lugar na cidade de Milán (Italia) entre os días 14 e 21 de maio de 1955. Nesta edición participaron un total de 14 seleccións, xogándose un total de 61 partidos nos que se anotaron 328 goles, o que supón unha media de 5,38 goles por partido.
Equipos participantes
Das 14 seleccións que participaron no torneo, 13 foron de Europa e 1 de América.
Armadillo de seis bandas
O armadillo de seis bandas (Euphractus sexcinctus) é unha especie de mamífero placentario da orde do cingulados, familia dos dasipódidos e subfamilia dos eufractinos, a única do xénero Euphractus.
É endémica da Arxentina, Bolivia, o Brasil, o Uruguai e Paraguai, contando tamén con poboacións illadas en Suriname. O seu corpo é usualmente de cor amarelada, ao que debe un dos seus nomes vulgares, armadillo amarelo (outro é armadillo de seis bandas), aínda que localmente se coñece tamén, nos países de fala castelá, como tatú poyú e tatú peludo.
Hábitat e distribución
O armadillo amarelo ocupa moitos hábitats de selvas e de pasteiros, principalmente de áreas abertas, como nas planicies do cerrado brasileiro.
Euphractus sexcinctus está presente nunha ampla zona de América do Sur, desde o sur de Suriname e o norte do Brasil, e en Bolivia, Paraguai, Uruguai, até o norte da Arxentina. Non se encontra, porén, na provincia de Buenos Aires
Historia natural
É un mamífero solitario, terrestre e omnívoro, alimentándose dunha ampla gama de materias vexetais e animais.
Protéxese en covas. Ao contrario da maioría das especies de armadillos, é máis diúrno que nocturno.
Descricións
A súa única especie, Euphractus sexcinctus, fora descrita en 1785 por Linneo, na 10ª edición do seu Systema Naturae, baiuxo o nome de Dasypus sexcinctus.
Etimoloxía
O nome do xénero, Euphractus, está formado polo elemento do latín científico eu-, calco do grego antigo εύ- eú-, do adverbio εὖ eǘ, "ben", e a palabra grega φρακτός pharktós, "armado"; literalmente: "o ben armado", derivada do verbo φράσσω prhássō, "cubrir, protrexer".
Sinonimia
O xénero Euphractus, ademais deste nome que lle adxudicou Wagler, coñeceuse tamén polos sinónimos: En canto á especie, ademais de polo nome Dasypus sexcinctus que lle dera Linneo, e do actualmente válido, tamén se coñeceu como: miniatura|250px|[[Armadillo de seis bandas, no zoo de Cincinnati.]]
Subespecies
Na actualidade recoñécense, dentro de Euphractus sexcinctus as catro subespecies seguintes:
Estado da poboación
Desde o ano 2006 e até a actualidade (2016), a Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) vén cualificando o status desta especie como NT (medianamente ameazada), debido á súa ampla distribución, suposta poboación grande, a que vive en numerosas áreas protexidas, á súa tolerancia a un certo grao de modificación do seus hábitats e porque é pouco probábel que estea declinando rapidamente a súa poboación como para cualificar o seu status nunha categoría ameazada. Porén, debido á pequena cantidade de áreas onde vive na sabana amazónica, a crecente ocupación humana e o avance das grandes empresas, as poboacións naturais ao norte do río Amazonas, na rexión norte do Brasil, deben ser controladas no futuro.
Devoradores de homes de Tsavo
miniatura|Os auténticos leóns devoradores de homes de Tsavo, desecados e en exhibición no [[Museo Field de Historia Natural en Chicago.]] Os devoradores de hombres de Tsavo foi o sobrenome posto a dous leóns devoradores de homes, que entre marzo e decembro de 1898 mataron e devoraron a varias ducias de traballadores da construción do Ferrocarril Kenya-Uganda.
Posibles causas do seu comportamento depredador
Diversas teorías sobre a conduta 'devorahomes' foron revisadas por Kerbis Peterhans e Gnoske (2001), e Patterson (2004). As hipóteses son as seguintes:
Cultura popular
O libro de Patterson foi a base para os filmes Bwana Devil (1952) e The Ghost and the Darkness, esta última co actor Val Kilmer no papel de Patterson.
O Campo, Viladonga, Castro de Rei
O Campo é un lugar da parroquia de Viladonga no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).
Acta Única Europea
A Acta Única Europea (AUE) é un tratado internacional asinado en Alemaña e A Haia o 17 de febreiro e o 28 de febreiro de 1986 nesa cidade polos 12 países membros que nese momento formaban a Comunidade Europea. Entrou en vigor o 1 de xullo de 1987. Este acta contribuíu a institución da Unión Europea (UE) cinco anos despois.
A Acta Única Europea pretendeu superar o obxectivo do Mercado Común para acadar o obxectivo do Mercado Interior que implicaría un espazo sen fronteiras interiores, no que a libre circulación de mercancía, persoas, servizos e capitais está garantida.
O obxectivo da libre circulación xa estaba recollido nos Tratados iniciais, pero ante o escaso éxito acadado, salvo na libre circulación de mercancías, a Acta Única Europea propuxo acadar o obxectivo nun prazo fixo: 31 de decembro de 1992. Este Tratado sementou as bases dunha política económica e monetaria que desembocaría na moeda única, o euro.
Expansión das políticas sociais
A AUE expandiu as súas competencias de política social para incluír a saúde e a seguridade no lugar do traballo ase como tamén o diálogo entre as empresas e os traballadores.
Live in NYC 12/31/92
Live in NYC 12/31/92 é un álbum en directo da banda estadounidense de rock alternativo Pearl Jam, lanzado como edición limitada o 2 de maio do 2006. Foi enviado aos que pre-ordenaron o seu álbum Pearl Jam do 2006 antes de certa data a través da páxina oficial da banda.
San Breixo, Veascós, Carballedo
San Breixo é un lugar da parroquia de Veascós, no concello lugués de Carballedo, na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 2 habitantes, 1 muller e 1 home.
Toponimia
O topónimo é unha apócope de, mártir de Lisboa; é un haxiotopónimo.
Adozante
Clasificación
Os edulcorantes podemos clasificalos como:
Edulcorantes artificiais, como a sacarina, ciclamatos etc., que se obteñen por síntese química e que non achegan calorías.
Edulcorantes naturais, amplamente presentes nos produtos lácteos, froitas e hortalizas, como a sacarosa (azucre común, que é o edulcorante natural máis empregado), frutosa e o sorbitol, que se obteñen da natureza (aínda que tamén se preparan por síntese química), e que si achegan calorías en maior ou menor medida.
Tamén podemos clasificalos como: Edulcorantes nutritivos (derivados de produtos naturais) a) Produtos que proveñen do amidón: glicosa, xarope de glicosa, isoglicosa. b) Produtos que proveñen da sacarosa: azucre invertido. c) Azucres-alcohois o poliois: sorbitol, manitol, xilitol, isomaltol, maltitol, lactitol, xarope de glicosa hidroxenado. d) Neoazucres: fruto-oligosacáridos.
Edulcorantes intensos a) Edulcorantes químicos (edulcorantes de síntese o edulcorantes artificiais): aspartamo, acesulfamo, sacarina, ciclamato, alitamo, dulcina. b) Edulcorantes intensos de orixe vexetal: taumatina, esteviósido, monelina, dihidrocalcona, glicirricina.
Xeneralidades
O Código Alimentario Español, establecía que os edulcorantes sintéticos son aquelas substancias que proporcionan sabor e que, sen ter calidades nutritivas, teñen un poder edulcorante superior ó do azucre de cana ou de remolacha, ó que tratan de substituír.
Hai estudos que demostran que os edulcorantes sintéticos, por enriba de determinadas doses, son nocivos para a saúde, pero non debemos esquecer que os edulcorantes naturais, por enriba de determinadas doses tamén son nocivos, tendo a glicosa e a sacarosa especial incidencia na diabetes. O ideal sería prescindir do sabor doce que proporcionan os edulcorantes e consumir produtos integrais.
Os edulcorantes son uns aditivos que suscitan polémica en torno ó seu emprego e posibles consecuencias para a saúde. O principal problema é determinar a dose que garante que non vai a producir ningún efecto pernicioso. Problema difícil de resolver, pois ademais de dar coa cantidade adecuada tense que considerar a cantidade total de edulcorantes que unha persoa pode tomar a través dos diferentes alimentos que compoñen a súa dieta.
Convén ler a composición dos edulcorantes que están no mercado, que case sempre son mesturas de varios produtos, para saber o que estamos tomando. O poder edulcorante determínase con relación á sacarosa.
Poder edulcorante
Por definición, a sacarosa posúe un poder edulcorante igual a 1 (en solución de 30 g/L e a 20 °C, condicións de referencia). O poder edulcorante dalgúns edulcorantes intensos de síntese ou de orixe vexetal é o seguinte:
Ciclamatos: 30 a 50
Aspartamo: 100 a 200
Acesulfamo: 100 a 200
Sacarina: 300 a 400
Alitamo: aprox 2.000
Taumatina: 1.400 a 2.200
Monelina: 1.500 a 3.000
Esteviósido: 120 a 240
Tipos de edulcorantes
É o compoñente do azucre de mesa (100% de sacarosa), obtense da remolacha (que contén un 15%) ou da cana de azucre (20% de contido en sacarosa) e encóntrase de forma natural na maior parte das froitas. O azucre é o edulcorante natural por excelencia. O azucre (sacarosa) utilízase como patrón para comparar o poder edulcorante das outras substancias. Pode considerarse constituída pola unión dunha molécula de glicosa e outra de frutosa.
É un monosacárido característico. Está presente na constitución da sacarosa ou azucre común e constitúe o alimento fundamental das células.
Coñecida tamén pola denominación "azucre para diabéticos". Utilízase na elaboración de sobremesas e produtos para diabéticos. Ten un poder edulcorante 1,7 veces comparado co da sacarosa ou azucre de mesa. Atópase nas froitas e no mel.
Foi descuberta en 1976. Fabrícase a partir do azucre, e é 600 veces máis doce que esta. Non provoca carie dental. Non se transforma no organismo e polo tanto non achega calorías. É moi soluble en auga e presenta unha elevada estabilidade nunha ampla gama de alimentos procesados e bebidas. Emprégase como edulcorante de mesa, en froitas procesadas, gomas de mascar e produtos enfornados. Máis de 100 estudos científicos aseguran que pode ser consumida por calquera persoa. En 1990 foi aprobada poa Administración de Alimentos e Fármacos (FDA) dos Estados Unidos. A inxestión diaria admisible é de 0-15 miligramos por quilogramo de peso corporal.
Descuberto en 1965 por J.P. Schlatter, o aspartamo está formado pola unión de dous aminoácidos (constituíntes básicos das proteínas), denominados fenilalanina e ácido aspártico. Dependendo da concentración da disolución o poder edulcorante do aspartamo é de 100 a 200 veces o da sacarosa. O consumo de alimentos que conteñen aspartamo deixa na boca un sabor doce permanente, a diferenza doutros edulcorantes que deixan un regusto amargo.
O aspartamo descomponse en medio acuoso e quente, dando metanol e dicetopiperazina. Perde sabor doce cando se somete a temperaturas superiores a 30 °C, ou máis baixas de forma prolongada. A inestabilidade á calor non permite o seu emprego en produtos que necesitan cocción.
Empregase en: refrescos, zumes, cereais de almorzo, como edulcorante de mesa, gomas de mascar, lácteos, marmeladas, bebidas quentes de chocolate, multivitaminas e en produtos farmacéuticos.
É unha fonte importante de fenilalanina. A fenilalanina é unha substancia inocua salvo en persoas que padecen fenilcetonuria; unha enfermidade conxénita na que se acumulan cantidades moi altas de fenilalanina no sangue, orixinando atraso mental e outras alteracións importantes na saúde e na calidade de vida. Por este motivo é obrigatorio que no etiquetado apareza unha destas advertencias: "non apto para fenilcetonúricos", ou "contén unha fonte de fenilalanina".
Os ciclamatos (sales de sodio do ácido ciclámico) foron descubertos en 1937 e comercializados nos USA nos anos 1960. O ciclamato é unhas 50 veces máis doce que o azucre. Os ciclamatos son resistentes á calor, ó pH ácido e ó pH alcalino. A toxicidade dos ciclamatos aínda é obxecto de estudos. O Codex Alimentarius inclúeo como aditivo alimentario. Os ciclamatos están prohibidos nos Estados Unidos e o Xapón. En Europa está autorizado, excepto Inglaterra e Francia, sendo a dose diaria admisible de 0-7 miligramos por quilogramo de peso. Non achega calorías e emprégase como edulcorante de mesa, en bebidas, refrescos, batidos, cereais de almorzo, produtos de forno, conservas de froitas, doces e produtos farmacéuticos. O seu consumo está contraindicado en nenos e embarazadas.
A sacarina foi descuberta de xeito casual en 1879 polo químico alemá Constantin Fahlberg, que estudaba na Universidade Johns Hopkins (EEUU). Descubriu que un derivado do alcatrán presentaba un sabor extremadamente doce. Foi o primeiro edulcorante sen calorías que se descubriu. Foi recoñecida como segura en 1959 e con posterioridade foi prohibida nalgúns países, como Francia e o Canadá. Nos Estados Unidos hai que facer constar nas etiquetas dos produtos que a conteñen que é un aditivo nocivo para a saúde. Demostrouse que nas doses habituais non é tóxica (menos de 2,5 g ó día). A Inxesta Diaria Admisible (I.D.A.) de Sacarina é de 2.4 mm/ kg. Un frasco de sacarina líquida debe durar polo menos un mes. Non está aconsellada en mulleres embarazadas. É o edulcorante artificial máis utilizado. É de 300 a 500 veces máis doce que a sacarosa (azucre común). Utilízase como aditivo en moitos alimentos: iogures, refrescos, produtos para diabéticos, produtos baixos en calorías e como edulcorante de mesa. A forma máis empregada é o sal sódico. Ten un regusto amargo cando se utiliza a concentracións altas. Ó igual que o ciclamato, é un edulcorante que resiste o quecemento e os medios ácidos, polo que é moi útil no procesado de alimentos.
Os poliois exhiben o grupo funcional alcohol, -OH, repetidamente. Exemplos dos mesmos son o sorbitol, manitol, xilitol, isomaltol, maltitol, lactitol e o xarope de glicosa. Encóntranse en alimentos de maneira natural e obtéñense industrialmente por hidroxenación do amidón ou da sacarosa. Aínda que o seu poder enerxético coincide co da sacarosa a súa baixa dixestibilidade fai que o poder calórico real sexa menor. Non provocan carie e modifican pouco os índices de glicosa e de insulina en sangue. Consumidos en grandes cantidades, máis de 30-50 por día segundo tipo, poden acosionar flatulencia e diarrea. O uso que se fai de azucres-alcohois en moitos alimentos pode facer que a cantidade total consumida dos mesmos rebase a cantidade tolerada polo organismo. O seu consumo está contraindicado nos nenos, especialmente se son menores de 3 anos. Os trastornos gastrointestinais que poden ocasionar en outras persoas, se son consumidos en exceso, non acostuman revestir gravidade.
É un azucre-alcohol, polialcohol, ou poliol, de tipo monosacárido hidroxenado. Achega menos enerxía que o azucre, non afecta ós niveis de azucre en sangue e non provoca carie.
O sorbitol é un poliol natural, pero tamén se fabrica industrialmente por transformación de azucre. Emprégase en produtos baixos en calorías (caramelos, gominolas, gomas de mascar etc.) e alimentos para diabéticos. É o edulcorante que conteñen habitualmente as gomas de mascar "sen azucre". Se se toma unha dose alta (máis de 50 gramos de sorbitol día), pode causar diarrea. Por este motivo, convén limitar a súa inxestión diaria. Os poliois están desaconsellados en nenos xa que o seu menor tamaño corporal fainos máis vulnerables á deshidratación causada pola diarrea. Non deben tomarse máis de 5 gomas de mascar ó día.
É un azucre-alcohol, polialcohol, ou poliol, de tipo monosacárido hidroxenado. Poliol de poder edulcorante igual ó da sacarosa, moi utilizado na industria das gomas de mascar e outras lambetadas. Ten un efecto de arrefriamento do padal polo que os produtos que o conteñen resultan refrescantes.
É un azucre-alcohol, polialcohol, ou poliol de tipo monosacárido hidroxenado. Pode obterse por hidroxenación do azucre manosa.
Substituto do volume de azucre pero non do seu sabor doce, polo que aínda que substitúe o azucre, en sentido estrito non é un edulcorante. Utilizado como substituto do azucre en varias aplicacións alimentarias como xeados, galletas, iogures, pastelaría etc.
Está feito a partir do azucre e emprégase nunha gran variedade de alimentos e fármacos. Ten o mesmo gusto, textura e aparencia que o azucre e proporciona a metade de calorías. Non produce carie dental.
Reciben esta denominación unha serie de azucres da familia dos fruto-oligosacáridos. Obtéñense transferindo unha ou varias moléculas de frutosa a unha molécula de sacarosa-frutosa.
É un dos edulcorantes máis poderosos. É unha proteína extraída do katemfe, un arbusto de África Occidental, que o organismo metaboliza como as demais proteínas da dieta.
Este edulcorante non é metabolizado polo organismo eliminándose pola ouriña na súa totalidade. Adoza 200 veces máis que o azucre. A Inxesta Diaria Admisible (I.D.A.) de Acesulfamo é de 9.0 mg/kg
Elaborado a partir da "Laranxa amarga" (Citrus aurantium).
O alitamo é un dipéptido. O seu poder edulcorante é de 2.000. Non está autorizado na Unión Europea nin nos Estados Unidos.
É unha proteína extraída do froito “baga de Nixeria”. O seu poder edulcorante é de 2.000, aproximadamente. O seu sabor doce prolóngase na boca até case media hora despois do seu consumo.
É unha glucoproteina extraída do froito Syncepalurn dulcificum.
É un glucósido das follas da Stevia rebaudiana. O seu poder edulcorante está comprendido entre 120 e 240.
Edulcorante de sabor prezado. Pode ocasionar trastornos de diversa índole polo que pode ser perigoso.
C-16
C-16 (人造人間16号) é un personaxe do anime e manga Dragon Ball. Foi o último androide que o Doutor Guero creou. Por unha misteriosa razón tiña unha natureza amábel. Como non quería facer dano á xente, o Doutor Guero considerouno un produto defectuoso e sacouno de circulación. Foi activado por C-17 e C-18, que mataran ó Doutor Guero.
Era un xigante tranquilo de poucas palabras, mantívose ó marxe dos combates de C-17 e C-18, porque o seu único obxectivo era Son Goku. Amaba a natureza que o rodeaba, e a súa maior paixón era escoitar o canto dos paxaros.
Pero cando descubriu a ameaza de Célula, interveu para impedir a absorción de C-17 por parte de Célula, deixando abraiados ós androides 17 e 18 (e a Ten Shin Han que estaba vendo o combate) xa que demostrou ter unha forza superior ó resto dos androides. O combate estaba algo igualado, pero cando C-16 comezaba a ter vantaxe, nun descoido, o C-17 foi asimilado por Célula, aumentado terriblemente o seu poder, e derrotando dun só golpe ó C-16.
Foi reparado na Capsule Corp polo pai de Bulma, o Doutor Brief, onde lle quitaron a perigosa bomba do seu corpo. Participou nos Xogos de Célula, onde intentou auto-destruírse, pero ó non ter a bomba, non puido e foi destruído por Célula. No seu derradeiro alento díxolle a Son Gohanda que salvara a natureza. Célula destrúeo por completo, sendo iso o motivo que permitiu a Son Gohanda chegar ó estado de Súper Guerreiro 2, e derrotar a Célula.
Pato rubio
O pato rubio, Netta rufina, é unha especie de ave anseriforme da familia Anatidae propia de Eurasia e o norte de África. Non se recoñecen subespecies.