cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Navarra
Etimoloxía
A primeira vez da que se ten constancia escrita do termo Navarra é no século IX, na obra Vita Karoli Magni escrita por Eginardo, na cal descríbense as intrusións do rei franco Carlomagno ata o río Ebro. Crese que o topónimo Navarra podería derivar do vocábulo naba, de orixe prerromano, probablemente protovasco, cuxo significado sería o de terra chaira rodeada por montañas, perfectamente aplicable a Pamplona e a súa contorna.
Historia
As raíces máis antigas remontan ao período paleolítico.
Durante a Protohistoria suponse que Navarra estivo poboada polos vascóns, porén nos albores do primeiro milenio os celtas asentáronse decididamente, como o demostra o asentamento de Cortes de Navarra. Constitúe un tópico dicir que o territorio non foi dominado por Roma, porén Pamplona foi un núcleo claro de romanización, amén de que tanto por Navarra como polo País Vasco pasaban algunhas importantes vías romanas.
Ao longo do período visigodo, os vascos traen en xaque o poder dos reinos de Tolosa e Toledo, porén Pamplona segue a ser unha urbe hispanorromana. Esta resistencia vasca manterase contra os francos e os árabes. Logo da invasión árabe da Península Ibérica, a comezos do século VIII, atopámonos en 824 cun primeiro poder independente navarro, personificado en Iñigo Arista. No 860, seu fillo García Iñíguez señorea en Pamplona. O sur, porén, está en mans dos musulmáns durante bastante tempo (Tudela non é tomada até 1119), o que supón unha cuña, de xeito que a expansión navarra se efectua en movementos laterais.
En época de Sancho III o Grande (1000-1035) o reino de Navarra acada a súa maior extensión, incorporando territorios de Aragón e Sobrarbe polo oriente, e da Rioxa e Castela por occidente. Á súa morte, porén, dividiu o reino entre seus catro fillos.
250px|esquerda|miniatura|[[Palacio Real de Olite.]] Durante un tempo, estivo Navarra, logo, unida a Aragón, mais á morte de Afonso o Batallador, en 1134, foi restaurado o reino navarro con García Ramírez. Nesta altura as posibilidades de expansión cara o sur estaban xa coutadas, pois tales territorios estaban ocupados xa por Castela e Aragón. Por outra banda, as relacións transpirenaicas da corte pamplonesa eran fluídas, pois a súa parte setentrional, a Baixa Navarra está na vertente norte dos Pireneos. O occitano era lingua da documentación oficial da chancelaría navarra, cousa que se esquece frecuentemente.
En 1234, herdou a coroa navarra Teobaldo, fillo do conde de Champaña e sobriño do monarca Sancho o Forte. Comeza unha nova dinastía que dura até o XIII. A voda de Xoana I co rei Filipe IV de Francia supón a incorporación navarra á coroa francesa. En 1327 a nobreza navarra negouse a recoñecer ao herdeiro dos Valois, elixindo a Xoana II como raíña, que inaugura, ao estar casada co homónimo, a casa de Evreux. En 1479 accedeu ao trono Leonor. Logo de ser sucedida por Francisco de Foix, subiu ao trono Catarina de Foix (1481). So o reinado desta, Fernando o Católico ordenou, en 1512, a invasión de Navarra, que efectuou o duque de Alba. Inicialmente Navarra foi incorporada á Coroa de Aragón, pero en 1514, definitivamente, pasou a formar parte da Coroa de Castela. A monarquía navarra subsistiu na Baixa Navarra até 1610, ano na que a liña dinástica pasou á Casa de Borbón francesa.
Xeografía
miniatura|Pico de Anie
Relevo
A primeira comprende a maior porción dos Pireneos occidentais, desde o Pico de Anie (2.504 m) nos límites coa Huesca, até o monte Larrún nas lindes con Guipúscoa e Lapurdi. Non acadan aquí os Pireneos excesiva altura, mais si forman unha muralla abrupta con poucos pasos cara á vertente setentrional. Desde eles se desenvolven unha serie de cordais transversais que avanzan cara o sur, onde os ríos formaron vales (Roncal, Salazar, Roncesvales). Máis a occidente, os Pireneos prolónganse nas serras que conforman os lindes con Guipúscoa (serras de Alduídes e Aralar) e Áraba (Andía, Urbasa).
O centro da comunidade está ocupada pola conca de Pamplona. A oeste a serie de vales da comarca da Burunda, coas localidades de Altsasu e Arakil. Estes vales e outros, bordeados de montes, manteñen unha dirección aproximada norte-sur, e por eles flúen os diversos tributarios da bacía do río Ebro (Ega, Arga, Zidacos, Aragón). Nos confíns coa provincia de Zaragoza, no leste, esténdese a comarca das Bardenas, de vexetación escasa.
A Ribera navarra son os territorios sitos na beira esquerda do Ebro, que fai de límite natural coa comunidade da Rioxa; a Ribera prolóngase da outra banda do Ebro na comarca de Tudela, no extremo sudoriental.
Clima
A zona noroeste posúe un clima claramente atlántico, e en consonancia a flora é tamén eurosiberiana, con carballos, faias, abetos etc. Este clima prolóngase en parte pola banda pirenaica, mais segundo se gaña altura transfórmase nun clima de montaña.
O resto do territorio cae no dominio climático mediterráneo continentalizado.
Demografía
A Comunidade Foral de Navarra ocupa no ano 2011 o posto 15º como comunidade autónoma máis poboada cunha poboación de 642.051 habitantes. Ten unha densidade de poboación de 61,79 hab./km².
Ao longo do século XX a poboación de Navarra aumentou de 307.669 a 556.263 habitantes. O ritmo de crecemento foi lento ata que nos anos 60 produciuse un importante desenvolvemento industrial en Navarra, especialmente concentrado na área metropolitana de Pamplona que converteu á comunidade foral en receptora de inmigrantes. Esta forte evolución mantívose ata os anos 80, década na cal produciuse unha importante redución da taxa de natalidade que chegou a cifras preocupantes nos anos 90, particularmente no período comprendido entre 1990 e 1996. A partir dese ano vólvese a apreciar un forte incremento da poboación debido á chegada de inmigrantes extraeuropeos e a taxa de natalidade segue desde entón aumentando.
Organización territorial
Na Idade Media e durante a vixencia da Deputación Provincial os Meiriñados tiveron protagonismo como ente territorial e ata como demarcación electoral (desde 1841 ata o final do franquismo, o meiriñado desempeñou funcións de circunscrición electoral para as eleccións provinciais dos deputados forais; tamén foi a circunscrición electoral utilizada na elección dos integrantes do Parlamento Foral na lexislatura autonómica 1979-1983). Actualmente os meiriñados carecen de competencias administrativas, aínda que os seus territorios coinciden cos actuais partidos xudiciais (aínda que en dous delas cambia a cidade de referencia).
Meiriñados
Ata 1530, o Reino de Navarra incluíu tamén o territorio de Baixa Navarra, coñecida xeral pero impropiamente como Sexto Meiriñado ou Meiriñado de Ultrapuertos, xa que se gobernaba desde Sangüesa. A súa cidade máis importante é Saint-Jean-Pied-de-Port.
Comarcas xeográficas
250px|miniatura|Comarcas xeográficas de Navarra Navarra divídese a efectos xeográficos en tres comarcas diferenciadas pola xeografía da zona. Esta división comarcal de Alfredo Floristán Samanes e Salvador Mensua segue criterios relacionados co relevo, o clima, a vexetación e ás veces, a historia.
Entidades locais
A Lei Foral 6/1990, de 2 de xullo, da administración local de Navarra, establece nos seus artigos 2 e 3.1 cales son os tipos de entidades locais existentes nesta Comunidade:
Linguas
miniatura|Porcentaxe de persoas que falan ben o éuscaro (2001). Navarra ten dúas linguas propias e oficiais: o castelán e o éuscaro. O castelán é oficial en toda a comunidade foral mentres que o éuscaro só é oficial nas zonas que a Lei foral do éuscaro especifica. O éuscaro fálase na zona centro e norte do territorio, sendo a lingua materna dunha maioría da poboación no norte e extremo noroeste. No conxunto de Navarra, o castelán é a lingua materna do 88,9% da poboación, o éuscaro do 7,0%, o 2,1% ten ambas as linguas como maternas e o 2,1% restante ten outra lingua como lingua materna. Actualmente aumenta o número de persoas que coñecen o éuscaro en Navarra.
Historicamente faláronse tamén outras linguas, desaparecidas na actualidade, como o romance navarro ou navarroaragonés, xurdido nos cursos medio e baixo dos ríos Ega, Arga, Aragón e Ebro ao seu paso polo reino e que se converteu no século XIII na lingua de expresión escrita da Corte e a administración reais, alcanzando en 1329 o status de lingua oficial do reino e sendo posteriormente absorbida polo castelán durante o século XVI. Tamén, minoritariamente, o occitano, francés, hebreo e árabe.
O castelán e o éuscaro son definidas como linguas propias de Navarra segundo a Lei foral 18/1986, de 15 de decembro, do Vascuence. De acordo con esta lei, Navarra está lingüisticamente dividida en tres zonas, vascófona (uso maioritario do éuscaro), mixta e non vascófona (uso maioritario do castelán).
Himno de Navarra
Chamado historicamente «Himno de las Cortes», debe a súa orixe á Marcha para a entrada do Reino, pasaclaustro barroco que se interpretaba no claustro da Catedral de Pamplona ao paso das Cortes de Navarra pola celebración das sesións.
Estradas
300px|miniatura|Mapa das principais estradas de Navarra. En azul escuro as autoestradas. Azul claro: autovías e estradas desdobladas. Vermello: estradas de interese xeral. E laranxa: estradas de interese para a Comunidade Foral A Rede de Estradas de Navarra conta con 3.886,44 quilómetros de estrada (2006). Navarra tivo historicamente exclusiva competencia en estradas e camiños desde a Lei paccionada, e polo tanto o Goberno de Navarra é o titular da citada rede, coa única excepción da Autoestrada Vasco-Aragonesa AP-68.
As principais vías da comunidade son:
Ferrocarril
O desenvolvemento do ferrocarril en Navarra como medio de transporte de masas estivo sempre por baixo do acaecido noutras rexións de España e Europa. Na actualidade, Navarra conta con tres liñas ferroviarias que totalizan unha rede de 175 km. As liñas son: Madrid-Irún/Hendaia, Altsasu-Zaragoza e Bilbao-Castejón. Toda a rede está electrificada pero só unha pequena fracción -os tramos da Madrid-Irún e desde Castejón ata a fronteira navarroaragonesa- contan con vía dobre. Na actualidade discútese a fórmula de financiamento do Corredor Navarro de Alta Velocidade, Zaragoza-Pamplona-Y vasco, no seu tramo Pamplona-Castejón.
Aeroporto
220px|miniatura|Aeroporto de Pamplona-Noain O aeroporto de Pamplona atópase a 6 quilómetros da cidade de Pamplona, capital de Navarra, entre os municipios de Noain e Galar. Conta cunha terminal de pasaxeiros, seis mostradores de facturación, dúas portas de embarque, un aparcadoiro con capacidade para 403 coches e un terminal de carga. O aeroporto ofrece os seguintes destinos de forma regular: Madrid e Barcelona.
O Penedo, Lagostelle, Guitiriz
O Penedo é unha aldea da parroquia de Lagostelle no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá.
A Casa das Sete Mulheres
A Casa das Sete Mulheres é unha miniserie brasileira escrita por Maria Adelaide Amaral e Walter Negrão, que se estreou na Rede Globo o día 7 de xaneiro de 2003.
Christian Grahn
Christian Grahn, coñecido coma Chris Dangerous e nado o 12 de xuño de 1978, é o batería da banda sueca de garage rock The Hives.
Polikarpov I-16
O Polikarpov I-16 (ruso: Поликарпов И-16) é un caza monomotor soviético cun deseño revolucionario para o seu tempo, sendo o primeiro monoplano cantilever de á baixa do mundo con tren de aterraxe retráctil en ser operativo e como tal "introduciu unha nova moda no deseño de cazas". O I-16 entrou en servizo a mediados dos anos 30 e formaba a espiña dorsal da Forza Aérea Soviética ao principio da segunda guerra mundial. O diminuto caza, alcumado "Ishak" ou "Ishachok" (Burro) polos pilotos soviéticos, destacou na segunda guerra sino-xaponesa, na batalla de Khalkhin Gol, na guerra de Inverno e na guerra civil española, onde foi alcumado "Rata" polos franquistas e "Mosca" polos republicanos.
O Vao, Tuxe, O Bolo
O Vao é un lugar da parroquia de Tuxe no concello ourensán do Bolo na comarca de Valdeorras. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña cinco habitantes (dous homes e tres mulleres), a mesma cantidade ca en 2010 e 2009.
Dá nome ao encoro do Vao, construído a mediados do século XX no río Bibei pola empresa Saltos del Sil. Do outro lado do río está o poboado do Vao (na parroquia de Reigada, no concello de Manzaneda), creado para acoller traballadores da empresa.
Bulgaria no Festival de Eurovisión Júnior
Bulgaria participou por primeira vez no Festival de Eurovisión Júnior 2007 en Rotterdam. A mellor posición lograda por Bulgaria foi no Festival de Eurovisión 2014 cunha segunda posición.
Bulgaria será sede do Festival de Eurovisión Júnior 2015.
Henry Armstrong
Henry Jackson Jr., nado en Columbus (Mississippi) o 12 de decembro de 1912 e finado nos Ánxeles o 24 de outubro de 1988, foi un boxeador profesional estadounidense e campión do mundo que pelexou co nome de Henry Armstrong.
Armstrong foi un dos poucos boxeadores que gañaron en tres divisións diferentes: peso pluma, peso lixeiro e peso wélter. Defendeu o seu título de peso wélter un total de dezanove veces.
Primeiros anos
Armstrong naceu como Henry Jackson, Jr. o 12 de decembro de 1912 en Columbus, Mississippi. Era fillo de Henry Jackson Sr., parceiro de orixe afroamericana, irlandesa e nativa americana, e de America Jackson, que dicía ser completamente de sangue iroquesa. De neno, Henry Jr. mudouse coa súa familia a St. Louis, Missouri, durante a primeira fase da Gran Migración de afroamericanos do sur rural ás cidades industriais do norte. Alí interesouse no boxeo. Graduouse como estudante de honra no Vashon High School de St. Louis. Máis tarde adoptou o apelido Armstrong como nome de pelexa.
Inicio da carreira
Armstrong comezou a súa carreira profesional o 28 de xullo de 1931 cun combate contra Al Iovino, en que Armstrong foi noqueado en tres asaltos. A súa primeira vitoria chegou a finais do mesmo ano, batendo a Sammy Burns por puntos en seis. En 1932, Armstrong mudouse aos Ánxeles, onde perdeu por puntos dous combates a catro asaltos consecutivos contra Eddie Trujillo e Al Greenfield. Non obstante, despois destas dúas derrotas, comezou unha vaga de once vitorias.
En 1936, Armstrong pasou o seu tempo entre Os Ánxeles, a Cidade de México e St. Louis. Algúns opoñentes salientables dese ano foron Ritchie Fontaine, Arizmendi, o antigo campión do mundo Juan Zurita e Mike Belloise. Ao principio da súa carreira loitou nalgunhas pelexas co alcume de Melody Jackson.
En 1938, Armstrong comezou a tempada con sete novos noqueos consecutivos, incluíndo un contra Chalky Wright, futuro campión do mundo. A vaga finalmente rematou cando Arizmendi durou dez asaltos antes de perder polos puntos con Armstrong no seu cuarto combate.
Máis adiante o mesmo ano, Armstrong, aínda campión de peso pluma, desafiou a Barney Ross polo título. Máis adiante membro tamén do club dos campións en tres categorías, Ross era entón o campión do mundo de peso wélter. Armstrong, con 133½ libras, derrotou a Ross, de 142 libras, por decisión unánime, engadindo o campionato do mundo de peso wélter ao seu cinto. Armstrong perdeu peso para competir na categoría inferior, e derrotou o campión do mundo de peso lixeiro Lou Ambers nunha decisión dividida. Armstrong foi o primeiro boxeador en lograr o campionato do mundo en tres categoráis diferentes ao mesmo tempo. Decidiu non manter o peso requirido de 126 libras e deixou a coroa de peso pluma vacante.
Defensa do peso wélter
Armstrong dedicou os seus seguintes dous anos a defender a coroa de peso wélter, batendo, entre outros a Ceferino García, futuro campión do mundo de peso medio e a Bobby Pacho.
Armstrong defendeu o seu cinto de peso lixeiro nun enfrontamento contra Ambers, que perdeu por decisión despois de quince asaltos. Tras iso, concentrouse de novo en defender o título de peso wélter. Defendeuno oito veces consecutivas, a última noqueando a Pedro Montañez.
Armstrong tentou converterse no primeiro boxeador en gañar o título mundial en catro categorías diferentes nun combate contra García, campión de peso medio, mais a pelexa rematou en empate tras dez asaltos e o intento de Armstrong de gañar o título nunha cuarta categoría frustrado. Segundo o historiador do boxeo Bert Sugar, moitos comentaristas da época dixeron que Armstrong merecía a vitoria neste combate. miniatura|Armstrong (dereita) mostrando algunhas técnicas de boxeo a membros do exército estadounidense durante unha xira de exhibición en 1943. De volta á categoría wélter, Armstrong defendeu con éxito o título cinco veces máis, ata que Fritzie Zivic o bateu, gañando o campionato do mundo tras quince asaltos. Isto acabou co reinado de Armstrong como campión de peso wélter.
En 1945, Armstrong retirouse do boxeo. O seu rexistro oficial foi de 152 vitorias, 21 derrotas e 9 empates, con 101 vitorias por K.O.
Despois do boxeo
Despois de retirarse do boxeo en 1946, Armstrong abriu por pouco tempo un club nocturno en Harlem, o Melody Room, bautizado así polo seu primeiro alcume. Volveu a establecerse en St. Louis, onde, ademais de participar en cerimonias e galas, levou unha vida tranquila. Converteuse nun cristián renacido e foi ordenado ministro baptista e avogado da mocidade, axudando a dirixir o Herbert Hoover Boys Club. Tamén deu clases de boxeo a novos combatentes.
O violinista no tellado
Estreouse en galego o 9 de xaneiro de 1991 a través da TVG.
MetaCyc
MetaCyc é unha base de datos que contén extensa información sobre vías metabólicas e encimas de moitos organismos. Os datos de MetaCyc cobren todos os dominios da vida e foron curados a partir de máis de 41.000 publicacións
Entre as aplicacións de MetaCyc están o uso como conxuntos de datos de referencia para a predición por computador de vías metabólicas de organismos a partir dos seus xenomas secuenciados; foi utilizada tamén para realizar predicións de vías metabólicas para miles e organismos, incluíndo os que están na BioCyc Database Collection. MetaCyc tamén se usa na enxeñaría metabólica e en investigación metabolómica.
Jacobus Vide
Jacobus Vide, nado cara a 1386 e finado despois de 1433, foi un compositor, organista e músico da escola de francoflamenga, partícipe da evolución do estilo musical durante o período de transición entre a música medieval e a do Renacemento. Foi un dos primeiros representantes da escola de Borgoña, durante os reinados de Xoán sen Medo e de Filipe o Bo.
Buru
Buru é unha illa indonesia pertencente ás Molucas, situada ao oeste de Ceram e Ambón. Na súa costa nororiental atópase a súa cidade e porto principal, Namlea.
Jacobus Vide
Traxectoria
A mención máis antiga de Jacobus Vide vén dos arquivos da catedral de Notre-Dame de París, e dá conta de que en 1405 probablemente fose un neno do coro. En 1410 ocupou un posto de organista na antiga catedral de San Donaciano en Bruxas e, ao mesmo tempo, é probable que continuase a ser cantante e organista na capela do antipapa Xoán XXIII.
En 1423 aproxímase á corte dos duques de Borgoña ao se converter en cabaleiro de cámara de Filipe o Bo. En 1426 confióuselle ainstrución dos nenos do coro e dous anos despois, en 1428, foi promovido ao cargo de secretario de Filipe o Bo.
Buru
Xeografía
Con 9.505 km², Buru é a terceira illa máis grande das Illas Molucas. O centro da illa é montañoso, cunha plana chaira costeira, onde viven un oitenta por cento dos seus 124.084 habitantes (2003). O punto máis alto é o Gunung Kaplamada en 2729 m.
Jacobus Vide
Traxectoria
Non coñecemos documento ningún sobre a súa actividade profesional posterior a 1433.
Buru
Xeografía
Ébano, teca, sagú, e cocos son produtos máis importantes.
Jacobus Vide
Obra e estilo musical
As oito obras súas que chegaron a nós son todas elas rondós, modalidade de canción francesa que estaba moi en voga na corte borgoñoa. O estilo é algo infrecuente, en comparación con outros música do mesmo período: a cadencia melódica e harmónica, cuxa función é a puntuación dun fragmento ou dunha frase musical, tiña un ritmo diferente, con disonancias frecuentes, ritmos cruzados, frases curtas e unha considerable variabilidade da melodía. En todas estas cadencias, unha das características de Jacobus Vide consiste en que a voz máis grave salta unha oitava para evitar as quintas paralelas.
Buru
Historia
Antes da colonización holandesa, Buru estaba dentro do reino de Ternate. A illa foi ocupada pola Compañía Holandesa das Indias Orientais (COV) en 1658. Os colonos trasladaron pola forza a gran parte da poboación dos seus pobos do interior á chaira costeira, onde poderían estar máis estreitamente controlados. No século XIX, o control do goberno pasa da COV aós oficiais holandeses, os neerlandeses nomean líderes indíxenas, chamados raja en Buru, para administrar a illa para eles.
Jacobus Vide
Obra e estilo musical
Unha das súas cancións máis enigmáticas é o rondó a tres voces Las, j'ay perdu mon espincel, no que as voces superiores, superius e tenor, están totalmente escritas, pero a de contratenor se deixou en branco.
Buru
Historia
Como o resto das pertencentes ás Molucas, esta illa pertence ao área da Liña de Wallace, de grande interese científico pola súa rica biodiversidade dacabalo entre o Sueste asiático e Oceanía. Nela viviu unha subespecie da Lechuza de Campanario de Tanimbar, que se cre extinta na actualidade. 280px|esquerda
Marta Míguez
Competición
Competiu representando a España tanto nos Xogos Olímpicos de Sidney 2000, coma nos Xogos do Mediterráneo, no ano 2001 en Tunisia, e os Campionatos do Mundo de Atletismo do 2002 en Madrid
A súa mellor marca persoal é de 59,43 metros, acadada en xullo de 2001 en Valencia, que é ademais o récord galego da especialidade.
Meirás, Sada
San Martiño de Meirás é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Sada. Segundo o IGE en 2013 tiña 1.097 habitantes (551 mulleres e 546 homes) distribuídos en 11 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 703 habitantes.
Orogaficamente, é a parroquia máis elevada do concello, se ben non chega a superar os 170 m en Muíño do Vento.
A súa poboación dedicouse tradicionalmente á agricultura, coma demostra o Catastro de Ensenada no 1752.
Historia
No 1812, co nacemento do concello de Sada, incorporouse a el. Durante a II República existiu unha importante actividade sindical, coa creación da Asociación Agraria de Meirás e o Sindicato de Profesiones Varias de Meirás. Este último, de filiación cenetista, mantería un longo e intenso conflito cun propietario local, José Gayoso, polo control dunhas terras arrendadas a dúas familias campesiñas e ás que lles quería incrementar a renda. Os veciños tomarían a leira pola forza, sendo desaloxados en numerosas ocasións polos gardas de asalto e, algúns deles, encarcerados. Finalmente, o párroco Benigno Mayo, que favorecera coas súas actuacións a Gayoso, sería expulsado da parroquia e a casa reitoral tomada. Vencellada ao Sindicato, cabe destacar a creación no 1933 do Centro de Estudios Sociales Generación Consciente, unha agrupación cultural que tiña por finalidade xuntar unha biblioteca, realizar conferencias e artellar unha escola libre.
Coa sublevación militar do 1936 desataríase unha fera represión, sendo asasinados dous sindicalistas (Antonio Carballeira Muñiz e Manuel Prego Chas) e habéndose de agochar moitos outros por meses ou incluso anos. No 1937, Pedro Barrié de la Maza e outros empresarios constituirían unha Junta Pro Pazo del Caudillo, co obxecto de mercar as Torres de Meirás aos herdeiros da Condesa de Pardo Bazán e regalarllas ao ditador. Asemade, os fondos para a compra conseguiríanos mediante unha forzosa "subscrición popular", obrigando os veciños a pagar mediante a coacción. Para ampliar os terreos do pazo expropiaríanse, con ridículas indemnizacións ou sen elas, os terreos lindeiros ao mesmo, incluída unha vivenda. Logo, coa chegada de Franco, Meirás cobraría un protagonismo que, en todo caso, nunca supuxo beneficio algún para os seus habitantes.
No ano 1978, o rei Juan Carlos I concedeu á muller do ditador, Carmen Polo, o señorío de Meirás. Hoxe en día desatouse un importante movemento para a recuperación do inmoble e a súa devolución ao pobo, xa que a súa adquisición foi totalmente ilícita.
Cuádrupla Alianza
Cuádrupla Alianza pode estar referido a:
Mileto
Mileto pode referirse a:
Tecostráceos
Os tecóstracos ou tecostráceos (Thecostraca) son unha subclase de crustáceos maxilópodos, que inclúe os coñecidos percebes e arneiros, os ascotorácidos parasitos e os enigmáticos facetotectos.
Coñécense, segundo algúns autoires, unhas 1 300 especies descritas. Porén, o SIIT reduce o número de especies a 402 descritas, das que só 239 están aprobadas.
Caracterízanse pola presenza de órganos celosía, uns órganos quimiorreceptores da cutícula, exclusivos destes animais. Ademais, o estadio larvario final posúe anténulas prénsiles que usan para a localización do substrato e fixación no mesmo, para desenvolver o estadio adulto, que é sésil.
Etimoloxía
O termo do latín científico Thecostraca fórmase cos elementos do latín thec- (derivado do grego antigo θήκη théke, caixa) e -ostraca (adaptación do grego -οστρακα -ostraka, plural neutro de -οστρακος -ostrakos, de όστρακον óstrakon, cuncha).
A adaptación normal do termo ao galego é tecóstracos, proparoxítona (esdrúxula) debido á cantidade do a latino da sílaba -tra- (breve). Algúns adáptana como tecostráceos, como se fai en castelán (tecostráceos) e en catalán (tecostraci), por influencia de crustáceos.
Clasificación
Martin & Davis recoñecen tres infraclases, sendo a dos cirrípedes (Cirripedia) a que inclúe a maioría das especies (unhas 1 200):
O Calvo, As Negradas, Guitiriz
O Calvo é un lugar da parroquia das Negradas no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá.
Threskiornis
Threskiornis é un xénero de aves da orde dos pelecaniformes da familia dos tresquiornítidos e subfamilia dos tresquiornitinos.
Inclúe cinco especies vivas de ibis do Vello Mundo que habitan no sur de Asia, Australasia e na África subsahariana, e unha máis, non voadora, extinguida no século XVIII.
Descrición
O xénero foi descrito en 1842 polo naturalista inglés George Robert Gray, irmán do máis famoso John Edward Gray, na súa obra A list of the genera of birds Ed.2, Appendix p. 13.
Etimoloxía
O nome científico Threskiornis está formado pola raíz do adxectivo do grego antigo θρῆσκος, thrẽskos, "relixioso", "devoto", e o nome ὄρνις órnis, "paxaro", "ave".
Especies e subespeces
Na actualidade, a maioría dos autores recoñecen no xénero as especies seguintes, coas subespecies que se indican.
Threskiornis G. R. Gray, 1842
Porén, algúns autores considean que Threskiornis bernieri (Bonaparte, 1855), de Madagascar, que está en perigo de extinción, é unha subespecie do ibis sagrado, (Threskiornis aethiopicus bernieri).
Características
Os ibis adultos do xénero Threskiornis miden normalmente uns 75 cm de longo e teñen a plumaxe de corpo branca. A cabeza, o pescozo e as patas (espidas) son negras. A peteiro é groso e curvado. Ambos os sexos son semellantes, pero os inmaturos teñen o pescozo máis branco.
Threskiornis spinicollis difire das outras especies por ter as partes superiores escuras, polo que algúns autores sitúano nun xénero separado, Carphibis (Jameson, 1835), como Carphibis spinicollis.
Bioloxía
Habitan en zonas húmidas pantanosas e aliméntanse de diversas especies de peixes, anfibios, crustáceos e insectos.
Son criadores coloniais que constrúen un niño de pau nunha árbore ou nun arbusto no que depositan de dous a catro ovos.
Monte Faro
Flora
No espazo hai zonas con queirogais secos e vexetación de trebeiras e brañas como gramías de ciclo anual. Os prados están en solos calcáreos, de arxilas ou turbosos. Os bosques son polo xeral de Alnus glutinosa e Fraxinus excelsior e carballeiras de Quercus robur e Quercus pyrenaica.
Fauna
As especies en risco presentes no espazo natural son o invertebrado Lucanus cervus, o anfibio Discoglossus galganoi, os réptiles Chioglossa lusitanica e Lacerta schreiberi, e os mamíferos Barbastella barbastellus, Lutra lutra, Myotis myotis, Rhinolophus ferrumequinum, Rhinolophus hipposideros.
Romarías
miniatura|dereita|250px|Monte Faro visto desde San Cristovo. Preto da cima nunha especie de chaira atópase o santuario da Nosa Señora do Faro. Hai dúas Romarías do Faro, a primeira celébrase o día 15 de agosto e, a segunda e principal, o 8 de setembro. Consérvanse dúas imaxes da Virxe do Faro, unha permanece sempre no santuario e a outra na igrexa de Requeixo. Segundo os veciños esta segunda virxe que ten o manto de Inmaculada de cor branco é "filla" da primeira. Esta sobe en procesión o día 7 a visitar a "nai" e o día 9 volve a baixar.
Ata o santuario achéganse veciños de toda a comarca movidos pola fe na Virxe de Faro. Os romeiros que se ofrecen soben de xeonllos por unha pendente chamada costa das cruces para pedirlle favores a Nosa Señora do Faro considerada unha das máis milagreiras. Tamén a tradición leva os devotos a non marchar sen levar ou beber auga da fonte milagreira.
Ugli
miniatura|250px|dereita|Aspecto exterior dun ugli miniatura|250px|dereita|Ugli mondado e seccionado
O "ugli", coñecida tamén en inglés como "ugli fruit", é unha froita híbrida do grupo dos cítricos. Crese que é un híbrido entre o pomelo, a laranxa e a mandarina, aínda que outras fontes apuntan a que é un híbrido entre mandarina e Citrus maxima. No primeiro caso, o seu nome científico sería Citrus reticulata x Citrus paradisi.
Descrición
O ugli é moi semellante ao froito da Citrus maxima, pero lixeiramente máis grande, e cunha forma menos definida: mentres a laranxa ou o froito da Citrus maxima son esféricos ou xeoides, a grosa casca do ugli fai que a súa forma sexa máis "imperfecta". A súa monda é, como dixemos, moi grosa, rugosa, fragrante e dunha cor verde ou amarela. Coma o resto dos cítricos, o interior está recuberto dunha película branca, que garda no interior unha ducia de seccións independentes pero ligadas, de cor laranxa. O seu sabor é máis ben doce, coma o da mandarina.
Produción e distribución
O ugli é orixinario de Xamaica, que continúa a ser hoxe en día o seu principal centro de produción. A primeira cidade onde se produciu foi Brown's Town en 1924, onde a descubrira medrando brava unha familia chamada Sharp. É unha froita estacional, que se produce de decembro a abril, e que se distribúe tanto a Norteamérica como a Europa. UGLI® é unha marca rexistrada por Cabel Hall Citrus Ltd., coa que se comercializa e que se usa en boa parte do mundo como nome da froita.
Alfeidos
A dos alfeidos (Alpheidae) é unha familia de crustáceos malacostráceos decápodos carideos da superfamilia dos alfeoideos.
Características
Son pequenos camaróns de 3 a 5 cm de lonxitude que habitan usualmente entre as pedras da costa, en fendas ou buracos, e a súa principal característica e que teñen un dos quelípodos (patas rematadas en pinzas) moi desenvolvido que, cando pecha, produce un son como de estalo e tamén unha onda de choque (sonoluminiscencia) que mata ou atordoa á súa presa, polo que en inglés se coñecen como pistol shrimp (camaróns pistola).
Xéneros
Na actualidade recoñécense máis de 620 especies na familia dos Alpheidae, distribuídas en 45 xéneros entre os que destacan Alpheus, con 283 species, e Synalpheus, con 146.
Arquidiocese católica latina de Santiago de Compostela
A arquidiocese de Santiago de Compostela é a diocese ou bispado (territorio eclesiástico da Igrexa católica rexido por un bispo) cuxa sé eclesiástica é a catedral de Santiago de Compostela en Santiago de Compostela.
Historia
miniatura|esquerda|Mapa do arcebispado de Santiago de [[1825.]] Elevouse a arquidiocese en 1120, é continuadora da diocese de Iria, estabelecida no Primeiro Concilio de Braga no ano 569, que, logo do descubrimento do sartego de Santiago o maior entre 820 e 830, tiña como residencia do bispo a cidade de Compostela, aínda que oficialmente non se trasladou a sé ata o ano 1095.
Durante a Idade Media o arcebispo de Santiago de Compostela, por privilexio concedido pola monarquía, exercía xurisdición señorial sobre a Terra de Santiago.
A abreviatura SAMI, de "Santa, Apostólica e Metropolitana Igrexa", aplícase tradicionalmente á sé da arquidiocese de Santiago de Compostela. O uso de SAMI é habitual en textos antigos (sobre todo na historiografía galega do século XIX, coma por exemplo por Antonio López Ferreiro ou Ángel Amor Ruibal) pero úsase coma abreviación tamén hoxe en día.
Dependencias
miniatura|Pazo arcebispal. A arquidiocese cobre unha superficie de 8.546 km² e segundo datos de 2004 vivían nela 1 287 118 persoas, deles 1 132 664 católicos (o 88 % da poboación) e dela dependen 1.069 parroquias. Na diocese hai 627 sacerdotes diocesanos e 141 sacerdotes relixiosos, 1.017 relixiosas e 278 relixiosos. Da arquidiocese dependen catro dioceses sufragáneas: Lugo, Mondoñedo-Ferrol, Ourense e Tui-Vigo. O actual titular é Julián Barrio.
Arcebispos
miniatura|Diego Xelmírez no [[Tombo de Toxos Outos.]] miniatura|dereita|Julián Barrio.
Televisión Rioja
Televisión Rioja (TVR) é unha canle de televisión autonómica da Rioxa pertencente ao Grupo Vocento e que forma parte do grupo de comunicación que este grupo ten na comunidade autónoma. A cadea iniciou as súas emisións en 1998 e na actualidade realiza sete horas de produción centrada na actualidade rexional.
No 2010 uniuse á rede autonómica e local de La 10 como La 10 Rioja. Finalmente, tras o salto de La 10 a nivel nacional o 20 de setembro de 2010, La 10 Rioja retomou a súa denominación anterior seguindo coas súas emisións e programando contidos de produción propia e de Distrivisión.
Dacota do Norte
Dacota do Norte  é un dos 50 Estados dos Estados Unidos de América. O centro xeográfico da América do Norte está localizado na Dacota do Norte, en Rugby. A maior parte de Dacota do Norte está localizada na rexión das Grandes Planicies americanas. Por causa disto, a maior parte deste estado norteño caracterízase polo seu terreo pouco accidentado, relativamente plano. As facendas cobren máis do 90% do Estado. A agricultura e a extracción de petróleo son as principais fontes de renda de Dacota do Norte. Outra fonte de renda importante é o turismo.
A rexión que compón Dacota do Norte foi a última rexión dos Estados Unidos continental en ser explorada e en ser colonizada polos americanos. En 1858, o goberno americano crearía o Territorio de Dacota - un territorio que incluía o que forma actualmente os Estados de Dacota do Norte e Dacota do Sur, até entón parte do territorio de Minnesota. O territorio de Dacota sería escasamente poboado até o século XIX, cando os primeiros ferrocarrís da rexión se construíron ao longo de Dacota, incentivando así a práctica da agricultura na rexión. Inicialmente, algúns poucos latifundistas dominaban a economía das dúas Dacotas, porén, o éxito destes latifundistas e o ferrocarril atraeran millares de persoas á rexión. O 2 de novembro de 1889, o territorio de Dacota foi dividido nas actuais Dacota do Norte e Dacota do Sur, e ambas eleváronse á categoría de Estados.
Dacota do Norte sufriu bastante nas décadas de 1920 e na 1930, por causa de grandes períodos de estiaxe, de pragas e da Gran Depresión. A poboación do Estado atinxiu o seu máximo nos primeiros anos da década de 1930, e desde entón ten pasado por períodos de declive e aumento de poboación, aínda que nunca máis volveu a atinxir os números da década de 1930. Actualmente, a poboación do Estado está en declive.
Até 1889
Cando os primeiros exploradores europeos exploraran a rexión que constitúe actualmente o Estado de Dacota do Norte, seis tribos nativas americanas vivían na rexión. Estas tribos eran os mandan, hidatsa e os arikara, que vivían ao longo do río Missouri, tribos sedentarias que vivían principalmente da agricultura e da caza; os chippewa, nómades que vivían da caza no noroeste do Estado; os yankton (tribo parte do grupo nativo americano dos síux), ao longo dos ríos Yankton e Sheyenne, principalmente da caza; e os lakota, tamén parte do grupo nativo americano dos síux, que vivían no suroeste, vivindo sobre todo da caza.
O primeiro explorador europeo en explorar esta rexión foi Pièrre Gaultier de Varennes, un franco-canadense, en 1738. Porén, a rexión xa fora anteriormente reivindicada polos franceses en 1682, por René Robert Cavelier de La Salle, que reivindicara toda a bacía hidrográfica do Río Mississippi-Missouri, bacía que inclúe o suroeste da actual Dacota do Norte. Posteriormente, os franceses tamén reivindicaran unha vasta rexión ao sur da Baía de Hudson, rexión que incluía moito do norte da actual Dacota do Norte. En 1713, o territorio reivindicado polos franceses foi cedido aos ingleses. Porén, o suroeste do Estado continuou baixo control francés, parte da colonia francesa de Nova Francia. Despois de haber exploradoo o franco-canadense Varennes a rexión en 1738, poucos colonos de ascendencia europea retornarían á rexión, só comerciantes interesados na caza e no comercio de peles.
En 1763, como parte do Tratado de París, Francia cedeu a España todos os seus territorios ao oeste do Río Misisippi, a metade occidental do territorio coñecido como Luisiana (Nova Francia)|Luisiana. Deste xeito, moito da actual Dacota do Norte pasou a control español. En 1800, os españois cederon estes territorios a Francia, que vendeu toda Luisiana aos Estados Unidos de América en 1803. O Presidente americano Thomas Jefferson encomendou a Meriwether Lewis e William Clark a misión de explorar a rexión da Luisiana. Lewis e Clark explorarían a actual Dacota do Norte en outubro de 1804. Na rexión central da actual Dacota do Norte construirían Fort Mandan, ás marxes do río Missouri, non lonxe da actual cidade de Stanton. Lewis e Clark ficaron en Fort Mandan até abril de 1805, cando continuaron a súa viaxe rumbo á costa oeste americana. Retornarían unha vez máis en 1806, na viaxe de volta.
Porén, moito da actual Dacota do Norte aínda continuaba baixo control británico, parte dunha rexión controlada pola Compañía da Baía de Hudson. Xurdiron tensións entre os americanos e os británicos, ambos reivindicando territorios controlados polo outro. En 1812, algunhas familias de ascendencia escocesa e irlandesa instaláronse no norte da actual Dacota do Norte, onde actualmente se localiza Pembina. En 1818, os americanos e os británicos realizaron un tratado onde todos os territorios ao sur do paralelo 49, dos Grandes Lagos até as Montañas Rochosas, pasarían a ser controladas polos Estados Unidos. Así, o resto da actual Dacota do Norte pasou a control americano. No mesmo ano, parte dos colonos escoceses e irlandeses de Pembina abandonaron o asentamento. En 1823, o restante tamén abandonaría Pembina, cando un estudo comprobou que Pembina estaba de feito en territorio americano. Dacota do Norte non sería poboada por americanos ascendentes de europeos até mediados da década de 1860.
A Casa Lousada, As Negradas, Guitiriz
A Casa Lousada é un lugar da parroquia das Negradas no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá.
Dacota do Norte
Até 1889
En 1861, o goberno americano creou o Territorio de Dacota. Este territorio incorporaba o que actualmente forma os actuais Estados de Dacota do Norte e Dacota do Sur, así como partes de Montana e de Wyoming. En 1862, os lakota mataron numerosos americanos brancos no actual Minnesota, para despois fuxir en dirección ao actual Dacota do Norte, sendo perseguidos por tropas americanas. Diversas batallas realizáronse no Estado, e continuarían até o inicio da década de 1870, cando, derrotados, se confinaron en reservas indíxenas, a través de tratados de paz realizados cos americanos. Porén, diversas revoltas indíxenas ocorrerían en Dacota do Norte, por causa da violación dos tratados de paz por parte dos americanos brancos, causaron diversas revoltas até 1881, cando se produciu a última destas revoltas, liderada por Touro Sentado, que se rendeu aos americanos no mesmo ano.
En 1863, o Acto Homestead pasou a impoñerse no territorio de Dacota. Aínda en 1863, partes do Territorio de Dacota foron cedidas para Montana e Wyoming, restando o territorio formado actualmente por Dacota do Norte e do Sur. O Acto Homestead fornecía lotes de terra a ningún custo a familias que estivesen dispostas a asentarse a rexión, nun esforzo para poboar a rexión, aínda non poboada por americanos de ascendencia europea -Dacota do Norte sería a última rexión de todos os Estados Unidos continentais en poboarse polos americanos de ascendencia europea-. O asentamento da rexión por parte destes americanos foi lenta. Diversas tribos nativas americanas, tales como os lakota e os métis, que se instalaran na rexión por volta da década de 1820, opuxéronse ao poboamento branco da rexión. Debido a que era unha rexión illada do resto do país, por causa da falta de medio de transportes e o medo de ataques indíxenas, poucas persoas decidiron instalarse nas dúas décadas seguintes.
Foi soamente en 1875 cando a rexión de Dacota do Norte pasaría a ser poboada por americanos a grande escala, grazas á instalación de xigantescos latifundios na rexión e da inauguración do primeiro ferrocarril na rexión, conectando Dacota do Norte co resto do país. Os latifundios cultivaban principalmente trigo, e estaban controlados por algunhas ricas familias. Estes latifundios precisaban de man de obra, estimulando así o poboamento da rexión. Estaban na súa maior parte ao longo do río Red, e posuían entre mil a 27 mil hectáreas de superficie. Estes latifundios, a través do uso de man de obra barata, do uso de métodos modernos de cultivo e do ferrocarril, eran altamente lucrativos. Porén, fragmentáronse gradualmente en facendas menores, despois da recesión na industria agropecuaria americana, que causou unha caída súbita dos prezos do trigo.
Grazas á minaría do ouro e á agricultura, a poboación do Territorio de Dacota -incluíndo a rexión da actual Dacota do Sur- pasou a crecer rapidamente. Porén, o ferrocarril, que propiciara a ascensión das industrias do trigo e da minaría, así como o poboamento da rexión, pasou a provocar tensións de cuño divisorio entre a rexión norte e sur do Territorio de Dacota. Estes ferrocarrís -que eran transcontinentais, conectando a costa leste americana coa costa oeste- cruzaban o Territorio de Dacota nun sentido leste-oeste. Non existían liñas ferroviarias conectando o norte do territorio co sur, e o transporte entre ambas as rexións era difícil. O rápido crecemento de poboación do Territorio de Dacota pasou a facer que o goberno do territorio e os seus habitantes pasasen a meter presión ao goberno americano para que o territorio fose elevado á categoría de Estado. Porén, por causa das tensións divisorias, rapidamente os habitantes do norte e do sur pasaron a esixir que cada rexión tivese o seu propio goberno.
En febreiro de 1889, o Congreso americano dividiu o Territorio de Dacota en dous. Ambos os territorios adquiriron entón as súas actuais fronteiras políticas. A rivalidade entre ambas as Dacotas era tanta que, despois da aprobación do Congreso en permitir que ambos os territorios fosen elevados á categoría de Estado, ambas as Dacotas pasaron a esixir que o fosen en primeiro lugar. A rivalidade fixo que o Presidente americano Benjamin Harrison -despois da ratificación da Constitución americana por ambas as Dacotas- ordenase ao Secretario de Estado James Blaine que mesturase ambos os documentos e impedise ver cal era o documento que elevaba oficialmente un dos territorios á categoría de Estado. Isto foi feito para que ninguén soubese quen fora elevado en primeiro lugar á categoría de Estado. Desta maneira, o 2 de novembro de 1889, Dacota do Norte tornouse o 39° Estado americano, xuntamente con Dacota do Sur.
1889 - Tempos actuais
A poboación de Dacota do Norte continuou a crecer rapidamente até a década de 1920. En 1890, o Estado tiña 190.983 habitantes, cifra que aumentou a 577.056 en 1910. Este crecemento debeuse á prosperidade da industria agropecuaria da rexión, así como tamén pola industria ferroviaria. A poboación de Dacota do Norte -na súa maior parte rural- dependía, á súa vez, de estabelecementos bancarios, para o financiamento de equipamentos e instalacións agropecuarias, así como da industria ferroviaria para o transporte dos produtos cultivados no Estado a outras rexións do país. As relacións entre facendeiros e bancarios e ferroviarios nunca foron boas. En 1915 fundouse a Nonpartisan League, organización política que estaba apoiada polos facendeiros, apoiando o control estatal de estabelecementos indispensábeis á industria agropecuaria -tales como elevadores de grans e silos, todos xestionados por comerciantes privados- e estabelecementos bancarios que fornecesen empréstimos con baixas ou ningunha taxa de xuro.
En 1916, o republicano Lynn J. Frazier foi elixido gobernador de Dacota do Norte, tendo o apoio da Nonpartisan League. Frazier gobernaría o Estado até 1921, aumentando os orzamentos a distritos escolares situados en áreas rurais, diminuíndo impostos e creando a Industrial Commission of North Dakota, que pasou a administrar un número de empresas estatais, que pasaron a fornecer certos servizos dirixidos á poboación rural do Estado, tales como silos e elevadores de grans (controlados pola North Dakota Mill and Elevator) e empréstimos a baixos xuros (fornecidos polo Banco da Dacota do Norte). Tanto as comisións como ambas as compañías mencionadas aínda operan en tempos actuais.
Dacota do Norte entrou nunha gran recesión económica na década de 1920, grazas á gradual caída dos prezos do trigo americano no mercado internacional. O crecemento de poboación de Dacota do Norte diminuíu drasticamente. Moitos facendeiros endebedáronse, e outros víronse forzados a abandonaren as súas facendas. Pero unha recesión moito maior abateuse sobre Dacota do Norte en 1929: a Gran Depresión. A caída drástica dos prezos do trigo, o endebedamento dos facendeiros do Estado, pragas e estiaxes estancaron a Dacota do Norte ao longo da década de 1930. Moita da súa poboación deixou o Estado, en busca de emprego noutras rexións do país. A poboación da Dacota do Norte atinxiu un máximo de 680.845 habitantes en 1930. Desde entón, e até a década de 1950, a poboación do Estado entrou en declive e nunca superaría os 680 mil habitantes, desde entón.
Diversos programas federais de irrigación implementáronse en 1937. As axencias que administraban tales programas tamén desestimularon o uso excesivo de auga potábel, escasa por causa dos períodos prolongados de estiaxe. Foi soamente a partir de 1939 que acabou este período de estiaxe. A entrada dos Estados Unidos na segunda guerra mundial en 1941 fixo que a economía do Estado se recuperase no inicio da década de 1940, cando Dacota do Norte produciu grandes colleitas de trigo, vendido no mercado doméstico mais principalmente ás forzas armadas americanas.