cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Autódromo Hermanos Rodríguez
O circuíto do Gran Premio
O circuíto ten unha curva final extremadamente rápida (a Peraltada, curva 17) antes da longa recta de saída/meta, e así a algúns lembralles a Monza, con todo, a diferenza da curva Parabolica de Monza, a curva Peraltada está lixeiramente inclinada, permitindo aínda máis velocidade na curva. Foi nesta curva onde se estrelou o mozo Rodríguez, por falla de suspensión. Despois do último Gran Premio de México de F1 en 1992, construíuse un estadio de béisbol chamado "Foro" na parte interna desta curva. Cando a serie Champ Car comezou a usar a pista en 2002, a curva Peraltada foi parcialmente evitada por unha serie de curvas pechadas que entraban e saían do Foro, volvendo entrar na Peraltada a metade do camiño.
Despois da Peraltada chega a longa recta principal de 1,2 km. Durante a era orixinal do turbo na Fórmula Un, os coches máis rápidos marcaban regularmente velocidades de ata 330 km./h na recta.
Na tempada 2005 da NASCAR Busch Series, houbo unha chicana na recta principal para reducir a velocidade dos coches. Tamén introduciron unha curva entre o trazado curto e a Ese do Lago para sortear esta última, pero evitando o desvío do estadio.
O circuíto de Gran Premio someteuse a unha importante renovación baixo a dirección de Hermann Tilke para o regreso da Fórmula Un en. A recta principal ampliouse lixeiramente e reperfilouse para acomodar un novo centro multimedia e un paddock. Os emblemáticos eSes entre as curvas 7 e 13 foron significativamente modificados; as prolíficas curvas e de alto radio diminuíron en gran medida e algunhas substituíronse por curvas de ángulo fixo. A parte do campo de béisbol da pista tamén alterouse a unha combinación esquerda-dereita a baixa velocidade que saltaba a primeira metade da Peraltada, permitindo aos coches volver entrar na Peraltada na metade da curva. Con 4,304 km., o percorrido é 170 m. máis curto que o anterior trazado do Gran Premio, e os organizadores do Gran Premio de México prognosticaron tempos por volta duns 75 segundos e velocidades superiores a 328 km/h para os actuais coches de Fórmula Un turboalimentados, que eliminan os efectos adversos de altitude presente nos coches de aspiración natural. Non obstante, os modernos coches de F1 turbo híbridos V6 lograron alcanzar velocidades máximas superiores a 370 km/h pola recta principal.
Gañadores de Fórmula 1 no autódromo Hermanos Rodríguez
Récords Piloto: Max Verstappen (3) • País: Reino Unido (8) • Construtor: Lotus/McLaren/Mercedes/Williams/Red Bull (todos 3) • Motor: Honda (5) • Pneus.: Goodyear (8)
Orune
Fai fronteira cos concellos de: Benetutti (SS), Bitti, Dorgali, Lula, Nule (SS) e Nuoro.
Filipe Apóstolo
miniatura|Filipe Apóstolo, por [[Peter Paul Rubens|Rubens.]] Filipe Apóstolo, nado a finais do século I antes de Cristo ou a principios do século I era oriúndo de Betsaida. É o apóstolo, elixido como tal por Xesús de Nazaret, que aparece sempre en tódalas listas en quinto lugar.
Traxectoria
Pescador no lago de Xenesaret, fíxose discípulo de Xoán o Bautista círculo dentro do cal coñeceu a Xesús. Xunto con André Apóstolo era o único dos mesmos que tiña un nome grego, facendo de interlocutor de xentes desa fala que querían coñecer ao seu mestre. Levou a Natanael ao grupo de discípulos. Por indicación de Xesús predicou en Galilea o Reino de Deus e o amor ao inimigo. No Evanxeo de Xoán, durante a derradeira cea, pídelle a Xesús que lles amose ao Pai, recibindo a contestación deste: quen me ve a min, ve ao Pai
Segundo a tradición, tras a resurrección de Xesús, predicou a Boa Nova en Frixia. Padeceu o martirio cravado nunha cruz e lapidado. Algunhas das súas reliquias dise que están na igrexa de Doci Apostoli en Roma
Significación
O evanxeo apócrifo de contido gnóstico, Evanxeo de Filipe, atribúeselle á súa autoría. É o patrón de Luxemburgo e Brabante.
Naegleria fowleri
Naegleria fowleri é un protista do grupo dos Excavata de vida libre, que pode ser parasito do ser humano. Ten forma ameboide nalgúns estadios, pero non é taxonomicamente un Amebozoo, senón un Escavado Percolozoo. Encóntrase en augas doces temperadas, como lagoas, lagos, ríos, e fontes termais. Tamén se encontra no solo, preto de onde hai descargas de auga quente, como en certas plantas industriais, e tamén en piscinas de augas non cloradas ou pouco cloradas en estado ameboide ou temporalmente flaxelado. Non hai probas de que este organismo vive en augas salgadas.
N. fowleri pode invadir e atacar o sistema nervioso humano, incluíndo o cerebro, causando meningoencefalite amébica primaria, a cal é moi pouco frecuente, pero case sempre acaba coa morte do paciente. A taxa de mortalidade desta infección é de arredor do 99%.
Ciclo de vida
miniatura|dereita|Fases bióticas: [[quiste (microbioloxía)|quiste, flaxelado, trofozoíto.]] Naegleria fowleri aparece en tres formas segundo o momento do seu ciclo de vida: quiste, trofozoíto (ameboide) e flaxelado.
Estadio de quiste
Os trofozoítos enquístanse cando están en condicións desfavorables. Os factores que inducen a formación de quistes poden ser: privación de alimento, sobrepoboación do parasito, desecamento, acumulación de produtos residuais, e temperaturas frías. N. fowleri enquístase a temperaturas por debaixo de 10 °C.
Estadio de trofozoíto
Este é o estadio reprodutivo do protozoo, que se transforma de quiste a trofozoíto preto dos 25 °C e ten o seu óptimo de crecemento arredor dos 42 °C, proliferando por fisión binaria. Os trofozoítos caracterízanse por ter un núcleo rodeado dun halo. Móvense por medio de pseudópodos. Os pseudópodos fórmanse en diferentes puntos da célula, o que permite que o protozoo se poida mover en todas as direccións. No seu estadio de vida libre, os trofozoítos aliméntanse de bacterias. Nos tecidos, fagocitan glóbulos vermellos do sangue e destrúen os tecidos.
Estadio flaxelado
É unha forma biflaxelada que se orixina cando os trofozoítos son expostos a un cambio nas concentracións iónicas, como situalos en auga destilada. A transformación dos trofozoítos a formas flaxeladas ocorre en poucas horas.
Signos e síntomas
Os síntomas iniciais da infección comezan en aproximadamente cinco días (varía dun a sete) despois da exposición. Entre estes síntomas iniciais están, entre outros, os seguintes: cambios no gusto e olfacto, dores de cabeza, febres, náuseas, vómitos, e rixidez do pescozo. Os síntomas secundarios son: confusión, alucinacións, falta de atención, ataxia, e convulsións. Unha vez que empezan os síntomas, a enfermidade progresa rapidamente nos de tres a sete días posteriores, e sobrevén a morte entre sete e catorce días despois da exposición.
Causa
miniatura|300px|dereita|Ciclo de vida de N. fowleri. Nos humanos, N. fowleri pode invadir o sistema nervioso central por vía nasal, a través da mucosa olfactoria e a lámina cribosa do etmoide. O protozoo ascende polas fibras nerviosas a través da base do cranio ata a lámina cribosa do etmoide e dese modo accede ao cerebro. A penetración orixina inicialmente unha significativa necrose e hemorraxia no bulbo olfactorio. O organismo empeza despois a alimentarse de fragmentos das células do cerebro por medio dun aparato de succión que se estende desde a súa superficie celular. Desde modo, convértese en patoxénico, causando a meningoencefalite amébica primaria (PAM ou PAME). Esta meningoencefalite aparece en nenos con boa saúde ou adultos novos sen antecedentes de debilidade inmunitaria, que estiveran hai pouco tempo expostos a auga doce de lagos, lagoas etc.
A amfotericina B é efectiva contra N. fowleri in vitro, pero o prognóstico non é bo para os que conrtraen esta meningoencefalite, xa que a taxa de supervivencia é de aproximadamente só o 1%. Baseándose só nas evidencias obtidas in vitro, axencias como o CDC dos Estados Unidos recomendan actualmente o tratamento con amfotericina B, pero non hai evidencias de que este tratamento afecte ao resultado final. O tratamento combinado con miconazol, sulfadiazina, e tetraciclina obtivo un éxito limitado e só cando se administrou ao inicio da infección.
Tamén se probaron fármacos nos ratos. Aínda que a miltefosina tivo efectos terapéuticos en estudos in vivo con ratos, a clorpromazina (Thorazine) foi máis efectiva, polo que os autores do estudo concluíron que: "A clorpromazina tivo a mellor actividade terapéutica contra N. fowleri in vitro. Por tanto, pode ser un axente terapéutico máis útil para o tratamento da PAME que a amfotericina B."
Os diagnósticos tardíos son un impedimento significativo para o éxito do tratamento desta infección, xa que en moitos casos só se descobre post mortem.
Diagnose e cultivo
N. fowleri pode crecer en varios tipos de medios líquidos axénicos ou en placas de ágar non nutriente cubertas de bacterias. A bacteria Escherichia coli pode utilizarse para cubrir a placa de ágar e engádese despois unha pinga de sedimento de líquido cefalorraquídeo. As placas incúbanse a 37 °C e compróbanse diariamente na procura de aclaramentos no ágar formando finas liñas ou trazas, que indican que os trofozoítos se alimentaron das bacterias. A detección na auga realízase por centrifugación dunha mostra de auga á que se engadiu E. coli, e despois o pellet obtido aplícase a unha placa de ágar non nutriente. Desois de varios días, a placa inspecciónase microscopicamente e os quistes de Naegleria identifícanse pola súa morfoloxía. A confirmación final da identidade da especie pode facerse por diversos métodos bioquímicos ou moleculares. A confirmación da presenza de Naegleria pode facerse pola chamada proba de flaxelación, no que o organismo se expón a un ambiente hipotónico (auga destilada). Naegleria, a diferenza doutras amebas, diferénciase nunhas dúas horas a unha forma flaxelada. A patoxenicidade pode ser confirmada expoñendo a mostra a altas temperaturas (42 °C), xa que N. fowleri pode crecer a esa temperatura, pero a especie non patóxena Naegleria gruberi non pode.
Diagnóstico
As investigacións actuais están centrándose en desenvolver métodos de diagnóstico de PCR en tempo real. Un método en desenvolvemento implica a monitorización do proceso de amplificación en tempo real con sondas marcadas con fluorescencia que se unen á secuencia MpC15, que é exclusiva de N. fowleri. Outro grupo de investigación utiliza tres reaccións de PCR en tempo real múltiplex como método de diagnóstico para N. fowleri, e tamén para as amebas Acanthamoeba spp. e Balamuthia mandrillaris, o que podería ser un eficaz método de diagnóstico para distinguir entre protozoos ameboides parasitos.
Factores de patoxenicidade
Como non hai un tratamento efectivo contra a meningoencefalite amébica primaria, o desenvolvemento dunha terapéutica nesta área é de grande interese. Actualmente, estanse a facer moitos traballos para determinar que factores específicos de N. fowleri son os que a fan patoxénica e se eses factores de virulencia poden converterse na diana de drogas terapéuticas. Un factor potencial de motilidade deste protozoo ameboide é a proteína codificada polo xene Nfa1. Cando o xene Nfa1 se expresa na especie non patoxénica N. gruberi e o protozoo se cocultiva con células dos tecidos diana, a proteína atopouse localizada no citoplasma e pseudópodos e principalmente na copa de alimentación do protozoo (que se forma na superficie do protozoo cando contacta coas células diana), que é a responsable de inxerir as células das que se alimenta. Posteriormente realizáronse experimentos de knockdown da expresión do xene Nfa1 utilizando interferencia de ARN. Neste experimento, introduciuse un ARN bicatenario dirixido contra a secuencia Nfa1 e seguidamente os niveis de expresión do produto do xene caeron drasticamente. Este método podería ser potencialmente unha técnica aplicable para realizar o knockdown da expresión de factores de patoxenicidade nos trofozoítos de N. fowleri.
Investigación en vacinas
Non hai vacina para protexerse contra N. fowleri, pero estase investigando na obtención dunha. Investigacións actuais indicaron que a administración intranasal da protoxina Cry1Ac soa ou en combinación con lisados amébicos incrementa a protección contra a meningoencefalite por N. fowleri en ratos. Estase a investigar se a resposta inmunitaria de linfocitos Th2 inducida por STAT6 conferida por inmunización con lisados amébicos combinados con Cry1Ac é esencial para a resistencia á infección por N. fowleri. Os ratos STAT6+/+-inmunizados protexidos presentaron unha resposta inmune principalmente de tipo Th2 que producía predominantemente inmunidade humoral; os ratos STAT6-/- non protexidos mostraban unha resposta celular principalmente de tipo Th1. Estes descubrimentos suxiren que a vía de sinalización STAT6 é fundamental para a defensa contra a infección por N. fowleri.
Djembé
miniatura|364x364px|Djembe tradicional O djembé é un instrumento de percusión membranófono.
O instrumento naceu no antigo Imperio Mandinga, aproximadamente entre as cidades de Bamaco (Malí) e Kankan (Guinea), a partir de aí esparexeuse máis tarde ás actuais Senegal, Costa do Marfil e Burkina Faso, integrándose na música e tradicións da zona. Segundo a tradición levárona no século I d.C. os numu, ferreiros profesionais.
Tradicionalmente os djembés teñen arredor de 30 cm de diámetro, cunha variación aproximadamente de entre dous e seis centímetros. Existen de dous tipos, os tradicionais, feitos artesanalmente con madeira, especialmente de lengue, iroko e caoba, pero tamén cedro e espiño. Para a pel úsase xeralmente a de cabra. Este tipo de djembés tradicionais afínanse utilizando un sistema de corda enteira e resistente que entretece co aro superior, onde está a membrana, e co inferior, onde se sostén. O outro tipo de djembé é o moderno, que se pode realizar de madeira ou de fibra e a membrana ser de pel natural ou sintética.
Hai unha gran variedade de ritmos tradicionais, salientando os ritmos de festas e rituais, cada familia de ritmos tócase para diferentes festividades e hai ritmos especiais que tan só se tocan en situacións extremas, como unha enfermidade grave ou serios problemas nunha familia. Non obstante na época contemporánea, o djembé emprégase en diferentes ámbitos musicais, desde a música tradicional africana ata grupos de reggae ou música electrónica.
Jesús Valeiro Gómez
Jesús Valeiro Gómez, coñecido como Antonio ou Calias, nado en Vixoi (Bergondo) e finado na mesma parroquia o 5 de decembro de 1950, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Traxectoria
Labrego. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e botouse ao monte. Presentouse ás autoridades na Casa de Reclusión da Coruña o 25 de xuño de 1940. Incorporouse ao Rexemento de Artillería nº 48 da Coruña e o 21 de marzo de 1941 foi destinado ao Batallón Disciplinario nº 25 en Meluza (Tetuán). Permaneceu no batallón ata que foi licenciado o 13 de febreiro de 1942. Regresou á súa casa e o 29 de xuño de 1946, ao ter noticias de que dous veciños foran detidos por complicidade cos guerrilleiros, botouse ao monte. Militante do PCE, foi xefe militar do Destacamento Santiago Álvarez con José Antonio Cortiñas Blas como responsable político. Dende 1947 foi responsable político do Destacamento Enrique Lister da IV Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia, substituíndo a Francisco Rey Balbís cando asumiu o a xefatura da IV Agrupación. O Xulgado Especial de Accidentes Ferroviarios da Oitava Rexión Militar publicou en setembro de 1948 unha requisitoria contra el, Francisco Rey Balbís, José Antonio Cortiñas e Antonio López Arias. Requisitoria que volveu repetirse ao mes seguinte cos engadidos de José María Díaz Pan, Emilio Claudio Díaz, Enrique Ferreirós Candamo, José Remuiñán Barreiro, José Pedreira de la Iglesia e José Blanco Núñez. Agochado dende 1949, foi delatado e morreu nun enfrontamento coas forzas represivas preto da casa familiar en Vixoi (Bergondo) o 5 de decembro de 1950, xunto coa súa moza María Amado Otero.
Laurentia (insecto)
Laurentia é un xénero de avelaíñas da familia Pyralidae descritas por Émile Louis Ragonot en 1888.
Chouzán
O topónimo galego Chouzán pode referirse a:
Capricho
Un capricho en arte, e especialmente na pintura dos séculos XVII e XVII, é unha obra na que o autor se aparta dos modelos académicos que utiliza habitualmente para rachar coas regras e crear un traballo extravagante ou caprichoso. Tamén en música, unha peza composta con liberdade chámase capricho.
Véxase tamén
Capricho (música)
John Charles Fields
John Charles Fields FRS, nado o 14 de maio de 1863 en Hamilton, Ontario e finado o 9 de agosto de 1932, foi un matemático canadense que creou as bases para instituír o premio coñecido como a Medalla Fields, outorgado aos logros extraordinarios no campo da matemática.
Traxectoria
John Charles Fields graduouse no Hamilton Collegiate Institute, en 1880, e máis tarde, en 1884, na Universidade de Toronto na que conseguiu a medalla de ouro en matemáticas, momento no que decidiu se trasladar a Estados Unidos para continuar os seus estudos na Universidade Johns Hopkins, en Baltimore, Maryland. En 1886, a súa tese titulada "Solucións simbólicas finitas e solucións por integrais definidas da ecuación dny/dxn = xmy", foi publicado no American Journal of Mathematics. Recibiu o doutoramento en 1887.
Permaneceu como profesor na Universidade Johns Hopkins, durante dous anos, para marchar tras este período a Meadville, Pensilvania, onde ingresou como membro da facultade do Allegheny College. Desilusionado polo estado da investigación matemática da época nos Estados Unidos, en 1881 marchou a Europa, estando enBerlín, Gotinga e París, onde coñeceu e traballou con moitos dos máis importantes matemáticos daquel tempo, como Karl Weierstrass, Felix Klein, Ferdinand Georg Frobenius e Max Planck. Tamén coñeceu a Gösta Mittag-Leffler, con quen mantivo unha forte amizade. Neste momento, comezou a publicar artigos sobre un tema novo, as funcións alxébricas, que foi co tempo o campo de investigación máis importante da súa carreira.
En 1902, torna ao Canadá para traballar na Universidade de Toronto. Dende a súa volta adicouse na súa terra natal a elevar o nivel de matemáticas tanto en círculos académicos como públicos. Meteu presión o goberno de Ontario para conseguir unha axuda de 75.000 dólares ao ano, coa que creou o Consello Nacional do Canadá para a Investigación, e a Fundación para a Investigación de Ontario.
En 1907, foi elixido membro da Royal Society do Canadá, e 1913 da Royal Society de Londres. Tamén presidiu o Real Instituto Canadense de 1919 a 1925, período no que intentou covertelo nun centro de referencia da investigación. Os seus esforzos conseguiron que Toronto chegase a se-la sede da Conferencia Matemática Internacional en 1924 que el presidiu e onde propuxo a creación dun premio internacional que daría orixe ás Medallas Field.
Porén, Charles Fields é máis coñecido por se-la persoa que creou o Premio da Medalla Fields que é considerado como o premio Nobel de matemáticas. Ideou o premio cara ao final da década dos anos vinte, mais por problemas de saúde non a viu realizada. Tras estar 3 meses enfermo, morreu á idade de 69 anos deixando no seu testamento 47.000 dólares para o fondo que outorga a Medalla Fields.
O instituto Fields, da universidade de Toronto, chámase así na súa honra. miniatura|Reverso da Medalla Fields
Medalla Fields
Na historia da Medalla Fields, só hai un caso dun premiado que se negase a recollela: o matemático ruso Grigori Perelman, que afirmou que se a súa demostración era correcta, non precisaba máis recoñecemento.
O único físico que conseguiu a medalla é Edward Witten que a recibiu en 1990 e que, en 2017, está a traballar no departamento de física da universidade de Princeton.
Sector agroalimentario
O agroalimentario é un sector industrial centrado na produción agraria de alimentos. Este sector en Galiza pode dividirse en catro tipos de industria: cárnico, lácteo, pesca e marisqueo, e bebidas.
Cristian Hidalgo González
Cristian Hidalgo González, nado en Barcelona o 21 de setembro de 1983, é un futbolista español. Xoga de centrocampista.
Traxectoria
Nado en Barcelona, formouse no CE Sant Gabriel e despois nos xuvenís do FC Barcelona. Na tempada 2003–04, do seu debut co FC Barcelona B, anotou tres goles e catro na campaña seguinte, xogando como dianteiro. Pero os seus adestradores no Barça B cambiaron o seu rol ao de extremo, adaptándose moi ben a esta posición, rematando a tempada 2005–06 marcando once goles.
Sector agroalimentario
Características
O subsector lácteo ten un gran superávit e unha boa parte da produción destínase ó exterior. O seu subsector con máis expectativas é o das queixerías, agás polo incremento descontrolado sen capacidade comercializadora e baixa rendibilidade e creación de emprego. Esta falla estratéxica fixo intervir ós poderes públicos. Outros produtos coma manteigas e iogures son marxinais e a produción fornece só ó mercado galego, no cal as industrias propias non parecen estar en posición favorable.
Cristian Hidalgo González
Traxectoria
Na tempada 2006–07 fichou polo Deportivo da Coruña, debutando en Primeira División da man do adestrador Joaquín Caparrós na primeira xornada do campionato, nunha vitoria en Riazor fronte o Real Zaragoza (3–2). Foi un habitual no ataque coruñés nesa campaña, xunto a Riki e Javier Arizmendi, e logrou o seu primeiro gol nunha vitoria fronte o Real Madrid en Riazor (2–0). Permaneceu no club coruñés tres campañas.
En 2009 fichou polo Hércules CF. En marzo de 2012, tras pasar dúas tempadas no Hércules, fichou polo Elche CF.
Sector agroalimentario
Características
Canto ás conservas enlatadas ou conxeladas, a atomización e individualismo dos produtores están permitindo presións cruzadas de provedores e distribuidores así coma a perda de oportunidades pola falla de colaboración coas empresas estranxeiras, a pesar de ter o sector conxelado e o seu asociado do frío industrial teñen dende hai uns anos unha expansión, calidade e recursos humanos sen precedentes na nosa historia.
Lech Poznań
O Lech Poznań é un club de fútbol polaco da cidade de Poznań. Fundouse o 19 de marzo de 1922 e compite na Ekstraklasa.
Sector agroalimentario
Características
No sector das bebidas atópanse moi diferentes situacións segundo o subsector: mentres o viño de calidade segundo Denominación de Orixe está medrando cada vez máis en cantidade (Galiza conta con cinco das chamadas empresas gacela, onde o negocio medra máis do 15% durante catro anos seguidos), calidade e exportación, ou a xestión e embotellado de auga medra coa demanda, outras bebidas aumentan moito máis a modo (cervexa) ou mesmo diminúen (gasosa).
Cuncha de Prata á mellor actriz
A Cuncha de Prata á mellor actriz é un premio entregado no Festival Internacional de Cine de Donostia que recompensa as mellores interpretacións femininas pertencentes a unha das películas a concurso.
2003 QX113
2003 QX113, tamén escrito coma 2003 QX113, é un obxecto distante que foi descuberto cando estaba preto do seu afelio. Cunha magnitude absoluta de 4.9, feito que lle da a posibilidade de que sexa considerado un candidato a planeta anano dun tamaño pequeno.
Actualmente atópase a unhas 59 UA respecto do Sol, e acadará o seu afelio a redor do ano 2058. A súa última chegada ó seu perihelio foi ó redor do ano 1883. Este feito fai actualmente deste obxecto que sexa un dos grandes corpos máis distantes respecto do Sol (59AU), só despois de Eris (96,7 AU), Sedna (88 AU), 2007 OR10 (86 AU), e 2006 QH181 (82 AU).
Tamaño asumido
Cando 2003 QX113 foi descuberto, estimouse que tiña unha magnitude absoluta (H) de 4,9 que lle outorgaba un tamaño asumido de só 461 km de diámetro. Xa no 2010, estimouse que 2003 QX113 tiña un brillo en magnitude absoluta de (H) 4,7. Asumindo un albedo xenérico para os obxectos trans-neptunianos de 0,09, o seu diámetro acadaría uns 505 kms.
Foi observado 23 veces en 6 distintas oposicións e a súa órbita ten un código de condición 4.
350px|miniatura|none|Candidato a planeta anano descuberto preto do seu [[afelio.]]
Présaras
O topónimo galego Présaras pódese referir a:
Mosteiro de Santa María de Montederramo
O mosteiro de Santa María de Montederramo é un mosteiro galego medieval, beneditino e logo da orde do Císter posiblemente fundado no século X e que chegou a se converter nun dos mosteiros de maior poderío económico e social ata a desamortización. A fachada da igrexa é un exemplo do estilo herreriano en Galicia.
Situación
Localízase na parroquia de Santa María de Montederramo, no concello de Montederramo, na Ribeira Sacra. Sitúase a 46 quilómetros ao leste da capital da provincia de Ourense, no extremo dunha altiplanura de 920 metros de altitude media ao carón do río Mao.
Historia
miniatura|Ventá románica situada no muro sur da igrexa, na galería superior do claustro e pertencía á primitiva igrexa románica.
Posiblemente foi fundado no século X nun lugar distinto ao que ocupa na actualidade, no lugar de Seoane Vello, pese a que deste feito non existen probas documentais. Pola contra, si existen noticias do seu funcionamento ata mediados do século XII, e noméase como mosteiro de San Xoán de Seoane Vello, ou simplemente San Xoán Vello, e como pertencente á orde beneditina.
Segundo consta nun documento asinado en Allariz de 27 de agosto de 1124 foi refundado por Tareixa de Portugal. Neste documento rexistrase por vez primeira a denominación Rivoira Sacrata.
A documentación existente sobre Montederramo das doazóns reais anteriores ao seu traslado de lugar e ao seu ingreso na Orde do Císter son consideradas por moitos autores como falsas, polo que a primeira referencia histórica considerada realmente válida data do ano 1142, cando o rei Afonso VII lle pediu ao seu parente San Bernardo que lle enviase monxes para implantar a reforma do Císter nos mosteiros de Meira, Sobrado, Melón e Montederramo. A data que se dá para a unión efectiva a Orde do Císter é o ano 1153.
Deste xeito procederon a construción dun novo mosteiro que xa denominarían como de Santa María de Montederramo, e namentres duraron as obras a comunidade seguiu a residir no antigo cenobio. As obras rematáronse cara ao ano 1163. miniatura|Paso abovedado con casetóns que comunica a entrada do mosteiro co claustro da Porteria. Durante este século XII téñense documentadas numerosas doazóns reais. No Arquivo Histórico Nacional atópase un dos primeiro documentos do rei Fernando II de León e Galicia, unha doazón ao mosteiro datada o 13 de outubro de 1157. A esta doazón seguirían outras do mesmo rei o 16 de xullo de 1168 e o 2 de abril de 1170. Neste mesmo ano de 1170 a comunidade faise cargo da que estaba a ser ata entón malograda fundación do mosteiro de Xunqueira de Espadanedo, converténdose nunha filial de Montederramo, e tamén se fixo cargo dos mosteiros de Santo Adrián e San Ciprián.
No ano 1163 o abade Sancho, que recibiu unha bula do papa Alexandre III no que acolle ao mosteiro baixo a súa protección e amparo.
A partir de entón as pugnas co bispo de Ourense van ser frecuentes e o intermediario elixido os distintos papas, Urbano III (c. 1186) ou Inocencio III (1198 e 1200).
Desde principios do século XIII consérvanse foros e escrituras de compras e vendas do mosteiro, sendo os dous primeiros dos anos 1206 e 1207.
No ano 1192 Gonzalo é o abade do mosteiro que dirixiu a comunidade por mais de 28 anos. No ano 1225 Guillermo é o novo abade. No ano 1227 e 1228 Afonso IX confirma as supostas doazóns feitas por Afonso VII, documentos que -como xa se comentou- autores como Souza Soares ou Sánchez Belda consideran falsificacións feitas a finais do século XII. Estas doazóns volverán ser confirmadas por Fernando II no ano 1232. No ano 1241 o rei Fernando III de Castela cedeu o mosteiro a exención "das cousas que transportasen para o seu sustento...", confirmada no ano 1252 polo seu fillo Afonso X, o cal tamén confirmou os anteriores documentos no ano 1255 e fixo novas concesións a favor do mosteiro nos anos 1274 e 1277. Outra doazón documentada é a que realizou a raíña de Aragón Berenguela Alfonso no ano 1273. miniatura|Claustro da portería.
O rei portugués Dinís tamén ditou orde a favor do mosteiro no ano 1284, en relación á devolución de colleitas en Portugal levadas pola forza e pertencentes ao mosteiro, dato significativo xa que é mostra das posesións que tiña no país veciño. Nos anos 1286, 1287, 1291 e 1294 o rei Sancho IV de Castela volveu confirmar todos os privilexios dados ao mosteiro polos seus devanceiros e concedeu outros novos. De novo o rei Fernando IV nos anos 1302 e 1309 confirmou as cartas anteriores, e tamén no 1309 concedeulle ao abade de Montederramo o privilexio de nomear xuíz e meiriño para gobernar aos moradores do seu couto.
Desde o ano 1242 o abade foi Fernando Velasco, no 1255 figura como abade Xoán Páez; con posterioridade documentase no ano 1267 o abade Gil Pérez, Xoán Yáñez a partir de 1286. Desde o ano 1296 figura como abade Xoán Martínez, aparecendo en documentos por última vez no ano 1321, sucedéndoo no cargo Gonzalo Pérez.
Nos anos 1330 e 1331 Afonso XI fixo novas confirmacións dos privilexios reais anteriores. No mesmo ano de 1330 Pedro Fernández de Castro, Adiantado Maior de Galicia, Pertigueiro de Santiago e Mordomo do Rei e pai de Inés de Castro e do Adiantado Fernando Ruiz de Castro doou terras no seu testamento ao mosteiro.
No ano 1335 unha carta do rei Afonso IV de Portugal serve de testemuño das posesións do mosteiro nesas terras.
Pedro I de Castela O Cruel confirmou os privilexios de Sancho IV e no ano 1371 tamén Henrique II confirmou privilexios anteriores. En documentos de 1375 aparece como novo abade Pedro. As confirmacións reais continuaron con Xoán I de Castela (no 1381) e Henrique III de Castela no 1393. miniatura|Claustro reglar. Ao abade Pedro sucedeuno Gonzalo, que aparece documentado desde o ano 1393, permanecendo no cargo uns trinta nos, aparecendo no 1425 Xoán. No ano 1452 o novo abade foi frei Vicencio Vasco de Monforte, sucedéndoo o breve abade Afonso (1470-1472) e a este frei Gonzalo de Quiroga (1473-1490).
No ano 1415 o papa Bieito XIII expediu unha bula reducindo a priorado o mosteiro de Xunqueira de Espadanedo, filial do de Montederramo.
No ano 1494 aparece como prior-presidente a Gómez de Folgoso, na vez de abade, sinal do inicio de introdución da reforma cisterciense, a congregación de Castela, que actuaba a través dos Capítulos Xerais.
A finais do século XV o mosteiro fixo a súa última grande adquisición o mosteiro de Santa María de Castro de Rei.
A partir do ano 1502 figura a fronte do mosteiro frei Alvaro de Abelenda, o que sucederon o abade Blas de Taguile (1510) e frei Xoán de Onrubia (1513-1516), o último dos abades vitalicios.
No ano 1517 o papa León X restableceulle a categoría de abadía a Xunqueira de Espadanedo. No ano 1518 produciuse a unión á congregación, pasando a comunidade a ser gobernada por abades trienais.
A prosperidade que trouxo a incorporación á reforma provocou unha transformación dos edificios chegando en Montederramo a ser completa, chegando a incluír a igrexa.
No ano 1582 estableceuse no mosteiro un Colexio de Artes e Filosofía, converténdose na Casa Central de Estudos da Orde Cisterciense.
No ano 1820 foron apresados e axustizados dezaseis monxes do mosteiro por ser considerados opostos ao réxime constitucional. Trala desamortización foi adquirido en parcelas por diversos particulares. Unha desas familias puxo á venda a súa parte do mosteiro no ano 2010.
A igrexa
miniatura|Fachada norte da igrexa. A traza da igrexa é a dada no ano 1598 polo xesuíta Juan de Tolosa, que traballara nas obras do Escorial e que estaba a traballar daquela na igrexa da Compañía de Villagarcía de Campos. Esta traza de estilo herreriano non foi respectada no cruceiro e a cabeceira.
A construción material da igrexa encargóuselle ao mestre de obras Pedro de la Sierra que asinou o contrato para as obras de reconstrución o 23 de marzo de 1598. Ao ano seguinte acolleu na obra ao seu irmán Juán. Ambos seguindo os planos de Tolosa son os autores da fachada, a arquería do coro e as tres naves.
Afachada da igrexa de estilo renacentista foi rematada no ano 1607, segundo consta nunha inscrición situada na propia fachada. Caracterízase pola súa sinxeleza e a precede un adro. Divídese en tres corpos sendo os laterais lisos e máis baixos cunha ventá na parte inferior e outra mais pequena no superior. O lado norte ten acaroado un contraforte.
No corpo central unha ancha portada con dous pares de piares de pilastras estriadas e capiteis xónicos, que soportan un tímpano en arco decorado coa figura dun vaso cunha planta. Sobre o tímpano un fornelo coa imaxe de Santa María, obra de Juan de la Sierra colocada no ano 1610. Encima deste fornelo rematado cun tímpano ábrese un ventanal pequeno en exceso para iluminar o coro. O corpo central remata cun frontón triangular co escudo da congregación rematado por tres grandes bólas. Na central pódese ler 1607, considerada a data de terminación das naves e a fachada. O campanario atópase sobre o muro sur do cruceiro situándose mais atrás que a fachada. Feito cun só muro adornado con pilastras estriadas. Rematouno Pedro de la Sierra a principios do ano 1632.
No lado norte catro contrafortes e dous mais na cabeceira lisa.
No interior sitúase o coro alto na entrada das naves. Unha reixa feita en madeira separa a cabeceira do resto pechando as tres naves o espazo reservado aos actos de culto da comunidade. A actual é de 1769 e presenta o escudo da congregación nela.
As naves sepáranse por piares de gran tamaño que nas súas caras que miran ao interior decóranse con pilastras acanaladas e capiteis xónicos. Enriba unha cornixa serve de arranque á bóveda de medio canón marcada por arcos faxóns e moita decoración da nave central. As naves laterais cóbrense con bóveda de crucería con oxivas sobre pilastras lisas.
A construción do cruceiro e a cabeceira foille encomendada a Simón de Monasterio e Pedro de la Sierra executou as obras entre 1620 e 1631.
O cruceiro cóbrese cunha sinxela cúpula con lanterna apoiada sobre pendentes lisas. Cinco capelas laterais, cunha cubrición de bóvedas de medio canón e arcos de medio punto, saen do cruceiro.
A Capela Maior componse de dous tramos de gran profundidade. Decórase con pilastras estriadas. A bóveda de medio canón decórase con casetóns e ventás con lunetos.
Outros elementos destacados do interior do templo son a sancristía á que se accede atravesando unha porta na parede sur da capela maior. A estancia ten bóveda de crucería e dous arcos sostidos por pilastras acanaladas e capiteis corintios.
Unha escaleira comunica a nave sur do cruceiro co deambulatorio do alto do claustro procesional.
Os retablos
No retablo maior da igrexa traballou o afamado escultor Mateo de Prado, ao que se lle debe o fundamental. Trátase dun dos primeiros retablos barrocos de Galicia. Xesús Ferro Couselo sinala como no ano 1650 veu a Montederramo "para ver e trazar os retablos e demais obras..." Bernardo de Cabrera. Cabrera, que tivo ao seu carón como escultor a Mateo Prado, enviou ao seu fillo o ensamblador Juan de Cabrera en setembro de 1662 para que contratase a fabricación do retablo maior. Ensamblouse no ano 1664 e rematouse coa policromía no 1666.
Ferro Couselo recolleu a seguinte cita no Libro de gastos de obras 1664 a 1665 do mosteiro :
Seguindo a María Dolores Vila Jato demarcaría un estilo manierista e do primeiro barroco (columnas salomónicas...). Segundo Fernández Gasalla, a extraordinaria altura da capela maior obrigou a dispoñer tres andares cun ático rematado por un frontón curvo, que se dividen verticalmente en tres bandas mediante columnas pareadas. A transición entre corpos resólvese de xeito anticlásico, instalando sobre os espazos intermedios volutas e aletas de frontón curvo que coroan os relevos. Sobre os fustes dos soportes, divididos por terzos, esténdese unha decoración variada e preciosista (grilandas, estrías helicoidais, follas de palma etc.) No primeiro corpo parellas de columnas salomónicas flanqueaban unha gran custodia con forma de pavillón cupulado de planta central, dotado de tres corpos. Os extremos están gornecidos por cadanseus atlantes con pé de león. En aparato engárzanse nove paneis de altorrelevo representando escenas da vida da Virxe e de Cristo. No primeiro andar encóntranse a Adoración dos Pastores e a Adoración dos Magos. Sobre o tabernáculo iría un relevo coa lactación de san Bernardo, flanqueado pola Coroación de Espiñas e a Piedade. No terceiro andar aparece o panel coa Asunción da Virxe, acompañado polo Bautismo de Cristo e a Resurrección. A edícula do ático acolle a Coroación da Virxe, entre os escudos da congregación de Castela e da Orde do Císter.
A causa do seu mal estado tivo que ser retirado e desmontado no ano 1953, sendo restaurado e volto a montar recentemente.
O coro
Trátase dun coro que conserva no seu lugar só 21 táboas pero unha obra de feitura exemplar. O resto as táboas atópanse no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense e en coleccións privadas. Nas táboas dos sitiais represéntanse escenas bíblicas e da historia cisterciense. Foi finalizado a finais do ano 1608 e seguindo a Ferro Couselo é obra de Alonso Martínez, portugués de nacemento e ourensán por ter desenvolto gran parte da súa vida profesional nesta provincia.
O mosteiro
A fachada norte, ou principal, do mosteiro fai ángulo recto coa igrexa (de maior altura). As continuas modificación das que foi obxecto fixeron que perdese a súa simetría, principalmente coa reforma que no século XVIII buscou dar unha maior anchura a fachada principal e na que optaron por construír unha a moito máis estreita que a planta xeral.
A porta principal componse de dúas columnas que soportan un friso rematado por un tímpano curvo. Unha segunda porta con arco de medio punto e rematada cun fornelo serve de acceso ao claustro baixo, entrada cuberta por unha bóveda de medio canón e decorada con casetóns. Na fachada oeste unha porta lisa de medio punto e doelas sobre perpiaño, posiblemente obra do século XVI.
Os claustros
miniatura|Claustro da portería. Consta de dous claustros. O claustro reglar ou procesional rematouse no século XVI. Combina elementos do gótico serodio do primeiro corpo cun segundo corpo con elementos renacentistas. Na actualidade no primeiro corpo sitúase un colexio público de educación primaria. O piso baixo cóbrese con bóveda de crucería con claves decoradas. Cada un dos lados están compostos por unha arquería formada por vinte arcos de medio punto con tímpanos calados montados sobre un sistema de seis lóbulos. Na súa parte central apoiábanse sobre parteluces hoxe desaparecidos. Os arcos sepáranse con contrafortes de perpiaño rematados por unha moldura en cornixa e sobre ela pináculos. Esta arquería posiblemente sexa obra de principios do século XVI.
No muro leste deste claustro ábrese unha porta de entrada a unha estancia a que se considera Sala capitular. Ilumínase con dúas ventás e cóbrese con bóveda casetonada de medio canón rebaixado.
No corpo superior das xambas saen oito arcos de descarga que no lado oposto apóianse en repisas. Unha cornixa soporta o tellado de madeira. miniatura|Claustro reglar. No seu lado sur destaca unha porta coidadosamente decorada que serviría de acceso as distintas pezas do mosteiro hoxe arruinadas. Neste muro aprécianse abondosas pezas románicas da antiga fábrica reempregadas na construción. No corredor leste sitúase a porta que comunica coa igrexa.
Un pasadizo comunica os dous claustros, conectando desde o lado oeste do claustro procesional co claustro da hospedaría. Trátase dunha obra de certo mérito construtivo cuberta con bóvedas nervadas. no seu lado sur arranca unha escaleira que comunica cos deambulatorios altos de ambos claustros.
O claustro baixo ou da hospedaría, contemporáneo á igrexa é de marcado estilo renacentista tardío, e se lle atribúe a Juán de la Sierra, pai, que rematou a obra entre o ano 1575 (data dada nun gravado do claustro atopado no ano 1972) ou 1578, ano tradicionalmente considerado como o de remate. O corpo baixo componse por unha arquería de catro ocos de medio punto adornadas con molduras lineais sobre columnas cilíndricas lisas. Remátase cunha imposta con lixeira cornixa. O tellado é de madeira. O piso alto é unha galería de fustes troncocónicos sobre enxutas e as claves dos arcos baixos. Os fustes rematan en zapatas decoradas e sobre elas un arquitrabe casetonado base dunha longa cornixa. O conxunto destaca pola súa coidada decoración: medallóns, bustos en altorrelevo, escudetes e cartelas de gran variedade e imaxinación, decoración floral e xeométrica... Nos medallóns identifícanse á Virxe María, Santiago, San Pedro, San Paulo, San Xoán, Carlos I ou Filipe II.
No lado sur deste claustro unha porta lisa serve de acceso a fachada oeste do mosteiro que presenta un balcón e ocos con molduras do século XVI. Da fachada oriental do edificio quedan como testemuñas algunhas ruínas e muros interiores do resto das dependencias estragadas polo tempo.
Segundo a tradición a Serra de San Mamede, que se ergue ao sur do mosteiro, recibiu o seu nome dun monxe deste mosteiro que fixo vida eremítica no cumio do monte ata a súa morte no ano 1160 segundo se recolle nun documento medieval.
Francisco Castaño Riadigos
Francisco "Fran" Castaño Riádigos, nado en Lalín o 12 de febreiro de 1985, é un futbolista galego. Xoga de centrocampista.
Traxectoria
Comezou xogando no equipo do colexio Sagrado Corazón ata a categoría infantil, cando pasou ó Pontevedra CF. Tras pasar polo equipo cadete pasou ó equipo xuvenil que logrou o ascenso á División de Honra, onde logrou a segunda posición por detrás do Sporting de Xixón. Foi seleccionado por Iñaki Sáez para un adestramento da Selección Sub-17 da selección española, aínda que non chegou a xogar. Si o fixo nas categorías inferiores da selección galega, xunto a varios dos seus compañeiros.
Tras varias tempadas realizando a pretemporada co primeiro equipo, fixo unha paréntese na tempada 2005-06 para xogar como cedido co Portonovo SD na terceira división, acumulando minutos nesa categoría. A tempada seguinte regresou ó Pontevedra CF para actuar no filial en Rexional Preferente, conseguindo o ascenso á terceira división. Foi peza importante no centro do campo do filial granate e un fixo nas aliñacións. Na campaña 2007-08 tivo ficha co primeiro equipo.
Argonautas
miniatura|dereita|A nave Argo, por Lorenzo Costa Na mitoloxía grega, os Argonautas (en grego: Αργοναύται) eran un grupo de heroes que, en anos anteriores á Guerra de Troia, acompañaran a Xasón á Cólquida, na busca do vélaro de ouro. O seu nome procede do nome da súa nave, a Argo, que á súa vez fora designada así en honra do seu construtor Argos; de modo que, literalmente, Argonautas significa "mariñeiros do Argo".
Francisco Castaño Riadigos
Traxectoria
Na tempada 2008–09 firmou co CCD Cerceda, de Terceira División. No club cercedense permaneceu dúas campañas.
Argonautas
Lenda do mito
Pelias converteuse en rei de Iolco tras destronar a Esón. Este, temeroso de que o seu fillo Xasón, quen era herdeiro ó trono, fose asasinado enviouno á cova do centauro Quirón onde recibiu instrución ata o seu regreso a Iolco para reclama-lo seu dereito ó trono.
Francisco Castaño Riadigos
Traxectoria
Na tempada 2010–11 fichou polo Villalonga CF, de Terceira División.
Na tempada 2011–12 firmou co Portonovo SD, volvendo anos despois á que fora a súa casa. Estivo unha tempada no club sanxenxino, xogando en Preferente Autonómica.
Argonautas
Lenda do mito
Xasón aceptou o encargo e ordenoulle a Argos a fabricación dunha nave. Esta embarcación tiña o don da fala e da profecía. Despois formou a tripulación cos mozos máis valentes daqueles tempos.
Francisco Castaño Riadigos
Traxectoria
Na tempada 2012–13 fichou polo Ribadumia CF, de Preferente Autonómica. Estivo dúas tempadas no club ribadumiense.
Argonautas
Lenda do mito
Os Argonautas partiron da costa de Págasas e, ó seu paso pola illa de Limnos, habitada por mulleres, uníronse con elas coa idea de que concibiran fillos homes. Pasaron por Samotracia e chegaron á terra dos Dolións, onde o seu rei Cícico os acolleu. Ó partir os ventos leváronos de novo á costa, onde por erro se enfrontaron ós seus antigos anfitrións resultando mortos o rei Cícico e a súa corte. Nas costas de Misia, as ninfas apoderáronse de Hilas, e Heracles e Polifemo abandonaron o barco para ir na súa axuda e a viaxe continuou sen eles. Ó pasar pola terra do adiviño cego Fineo, librárono das Harpías, e el en agradecemento deulles o contrasinal para evita-las rochas Cianeas que destruían calquera nave que se atrevese a pasar entre elas.
Despois destas e outras aventuras a expedición chegou ó reino de Eetes. Xasón realizou unha visita ó monarca e solicitoulle a entrega do Vélaro de Ouro. O rei para entregarllo pediulle a cambio que domara os touros con unllas de bronce e que arase o campo e o sementase con dentes de dragón que lle entregaría.
Medea, filla de Eetes e namorada de Xasón, ofreceuse a axudarlle sempre e cando Xasón casase con ela. Entregoulle unha cataplasma máxica para que a aplicase sobre o seu corpo e un escudo co que quedaría protexido contra o lume e o ferro. Advertiulle que ó sementa-los dentes do dragón converteríanse en soldados que o asasinarían. Indicoulle que lanzara pedras sen ser visto e deste modo confundiríaos facendo que loitasen e se matasen entre eles.