cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arquitectura longobarda
miniatura|Baptisterio de Lomello (Pavía). A actividade arquitectónica desenvolvida na Langobardia Maior, a parte setentrional da actual Italia (citada en diante como Italia), chegou até os nosos días moi fragmentada, especialmente por mor das sucesivas reconstrucións dos edificios sacros e profanos feitas durante os séculos VII e VIII. Agás o Tempietto Longobardo de Cividale del Friuli, conservado intacto en gran parte, as edificacións lombardas civís e relixiosas de Pavía, Monza e outras localidades foron refeitas nos séculos vindeiros. Poucos edificios ficaron íntegros, ora por quedaren incluídos en ampliacións, como a igrexa de San Salvatore en Brescia, ora por seren periféricos e de modestas dimensións, como a igrexa de Santa Maria foris portas en Castelseprio.
Porén, é posíbel atopar testemuños fieis ás formas orixinais en Langobardia Minor. En Benevento consérvase a igrexa de Santa Sofia, boa parte dun treito da Muralla e a Roca dei Rettori, único exemplo íntegro de arquitectura militar longobarda, mentres restan outros testemuños menores noutros lugares do Ducado de Benevento e en Spoleto.
As principais mostras arquitectónicas superviventes da época longobarda foron reunidas recentmente nun itinerario. O conxunto forma parte da «''Italia Langobardorum. Centri di potere e di culto (568-774)''», que comprende sete lugares cheos de restos arquitectónicos, pictóricos e escultóricos da arte longobarda, e cuxa candidatura a Patrimonio da Humanidade da UNESCO foi aceptada en marzo de 2008 e foi inscrita o 26 de xuño de 2011.
Banda deseñada do Oeste
miniatura|210px|Portada dun cómic do Oeste dos anos [[1950.]] A banda deseñada do Oeste, historieta do Oeste ou cómic do Oeste pode considerarse tanto un subxénero da banda deseñada histórica, na medida en que a súa acción transcorre nun tempo e lugar moi concretos do pasado, ou un xénero en si mesmo, dada a cantidade de obras que se encadran nel, e a posibilidade de trasladar os seus arquetipos a outros contextos espazo-temporais.
Inicios
miniatura|200pxAs primeiras series de historietas dedicadas aos cowboys apareceron nos anos vinte do século XX nos EE.UU., logrando xa desde o principio un éxito notábel. Unha das pioneiras foi Young Buffalo Bill (O Búfalo Bill mozo), cuxo autor era Harry O’Neill. Tamén foi das primeiras series que ofreceu a United Features. A principios dos anos trinta, converteuse en Buckaroo Bill e, máis tarde, cambiou o nome polo de Broncho Bill. A historia acabou centrándose nas aventuras que levaban a cabo os Rangers, un grupo de vixilantes xuvenís armados con revólveres e comandados por Bill.
Outras series ambientadas no salvaxe Oeste escribíronas homes que antes tamén montaran a cabalo. Foi o caso de Fred Harman (1902-1982) que foi criado no rancho que o seu pai tiña en Colorado. Cando se trasladou a Kansas City xunto ao seu irmán, Harman interesouse pola novidosa arte da animación e durante un tempo traballou canda Walt Disney, outro cartoonist (creador de debuxos animados) da cidade. Pero cando Walt se trasladou a Hollywood, Harman non o seguiu. Quedou para realizar unha serie de moito éxito chamada Bronc Peeler. Bronc era un mozo langrán e rubio que se converteu, pasado un tempo, nun cowboy moi dotado no manexo do cabalo e a pistola, bo loitador e, por suposto, moi atractivo. A Bronc deulle un compañeiro indio máis novo, chamado Little Beaver, coa intención de chegar tamén a un público máis novo. Máis tarde, o nome de Bronc cambiouno polo de Red Ryder.
Unha serie notábel foi White Boy, de Garreth Price (1896-1979). Era a historia das aventuras dun rapaz ao que capturaran os síux e que logo rescatou unha tribo rival. Price experimentaba moito e os seus debuxos eran moi atrevidos polo que non puido conquistar un público moi numeroso. A serie en cuestión cambiou de nome por Skull Valley e daquela pasou a narrar historias de foraxidos galopantes e heroes enmascarados. Concluíu en 1936.
Durante a década dos trinta apareceron máis series cuxa historia transcorría no vello Oeste. Da radio chegou The lone Ranger (O chairego solitario) e Stephen Slesinger creou King of the Royal Mounted, un cómic sobre a Policía Montada do Canadá. En México, apareceu Adelita y las guerrillas.
Popularidade en Europa
A raíz das súas estreas cinematográficas, o cómic do Oeste adquiriu unha gran relevancia en Europa, con series tan populares como El Pequeño Luchador (1945), Tex (1948), Yuki el Temerario (1958), Apache (1958) ou Flecha Roja (1962).
O western moderno
A mediados dos 60, tres grandes revistas franco-belgas competían con tres títulos do xénero: Spirou coa clásica "Jerry Spring" (1954) de Jijé, Pilote con "O tenente Blueberry" (1963) de Charlier/Jean Giraud e Tintín con "Comanche" (1969), de Greg/Hermann. As dúas últimas series estaban orientadas cara a un público menos infantil e vinculábanse ás películas de Robert Altman, Sergio Leone ou Sam Peckinpah.
Nun ton sarcástico, hai que destacar Les aventures d'Al Crane de Lauzier e Alexis.
El Sheriff King (1964), Sunday (1968), Manos Kelly (1971), Lobo (1965), Jonah Hex (1972), Jim Cutlass (1981) etc.
Guillermo Paredes Viñas
Guillermo Paredes Viñas, coñecido como Guillermo da Canteira, nado en Ulloa (Palas de Rei) en 1913, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Traxectoria
Guillermo integrouse na guerrilla e foi procesado na causa sumarísima 546/46 de León por un delito contra a seguridade do estado xunto con Marcelino de la Parra Casas e outros antigos membros da Federación de Guerrillas de León-Galicia.
Galería de imaxes do entroido en Galicia
Galería de imaxes do entroido en Galicia.
Shiki, Saitama
Shiki (志木市, しきし, Shiki-shi) é un concello da prefectura de Saitama no Xapón. Está situado no centro da rexión de Kantō e no centro-leste da prefectura, na parte leste da illa de Honshū. A súa superficie é de 9,06 km² e a poboación de 70.291 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 7.760 hab/km².
O concello de Shiki limita cos concellos de Miyoshi, de Niiza, de Asaka, de Saitama e de Fujimi.
O Curro, Curtis, Curtis
O Curro é un lugar da parroquia de Curtis no concello coruñés de Curtis da comarca de Betanzos. Tiña 14 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 7 eran homes e 7 eran mulleres.
Hausjärvi
Hausjärvi é un municipio de Finlandia situado na rexión de Tavastia Propia. En 2018 a súa poboación era de 8 467 habitantes. A superficie do termo municipal é de 398,77 km2, dos cales 9,41 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 21,75 hab./km².
O concello é unilingüe en finés.
Niulakita
Niulakita é a illa máis ao sur de Tuvalu situada a 270 km ao sur da capital Funafuti. Foi comprada polo Reino Unido a metade do século XX, época na cal decaeu a poboación. De acordo ao censo poboacional do ano 2002 era de 35 habitantes.
A illa ten unha forma ovalada, 1 km de longo e unha superficie total de 0,4 km². Existen na illa catro estanques ou lagoas e hai unha maneaba (unha gran casa que é o centro da aldea) que se usa como de lugar de reunión e recreo. A illa ten forma de ovo cun ancho aproximado de 1 km.
Foi descuberta, en 1595, por Álvaro de Mendaña y Neira que a vai nomear La Solitaria. Redescuberta enl 1821 polo norteamericàn George Barrett do 'Independence II, coñeceuse tamén como Independence, Sophia ou Rocky. No século XIX vai ser utilizada para a explotación de guano.
Pablo Arangüena
Pablo Arangüena Fernández, nado na Coruña o 9 de marzo de 1973, é un avogado e político galego. miniatura|Papeleta das [[Xerais de abril de 2019.]]
Traxectoria
Licenciouse en Dereito na Universidade da Coruña e exerce como avogado na cidade da Coruña. Foi o letrado que denunciou en 2011 as irregularidades nas prexubilacións dos antigos directivos de Novacaixagalicia. Vicepresidente da Asociación Libre de Avogados de Galicia dende a constitución en 2012. Voceiro e vicesecretario xeral da executiva socialista galega logo do XIII Congreso do PSdeG de outubro de 2017. Foi elixido deputado nas eleccións xerais de abril de 2019 pola Coruña e coordinador do PSdeG nas Cortes Xerais. .
Nas eleccións xerais de novembro dese mesmo ano renovou a súa acta no Congreso.
Espazo periplásmico
miniatura|dereita|300px|[[Parede celular dunha bacteria gramnegativa.]] O espazo periplásmico ou periplasma é o espazo que rodea as dúas barreiras de permeabilidade selectiva da cuberta das bacterias, que son a membrana plasmática ou membrana interna e a membrana externa das paredes das bacterias gramnegativas. Falando estritamente, as bacterias grampositivas non teñen un verdadeiro espazo periplásmico porque teñen só unha membrana biolóxica lipoproteica, a membrana plasmática, pero poden ter unha rexión denominada "zona da parede interna" (IWZ, inner wall zone) situada entre a membrana plasmática e a parede celular madura. O periplasma pode chegar a supoñer o 40% do volume celular total nas bacterias gramnegativas, mentres que a "zona da parede interna" das grampositivas é moitísimo menor. A composición da "zona da parede interna" non foi aínda claramente determinada.
A clasificación das bacterias en grampositivas e negativas atendendo ao seu tipo de tinguidura é bastante ambigua porque pode referirse a tres aspectos diferentes (resultado da tinguidura, organización da envoltura celular, grupo taxonómico), que non concordan necesariamente en certas especies de bacterias. Porén, aínda que o resultado da tinguidura de Gram dunha bacteria é un criterio empírico, o seu fundamento son as marcadas diferenzas na ultrastrutura e composición química dos dous tipos de células procariotas que se encontran na natureza, que dependen da presenza ou ausencia dunha membrana externa, que é unha característica máis fiable e fundamental que o resultado da tinguidura. Todas as bacterias grampositivas están rodeadas por unha soa membrana lipoproteica e xeralmente conteñen unha grosa capa (de 20-80 nm) de peptidoglicano responsable de reter a tinguidura de Gram. Varias especies de bacterias que teñen unha envoltura cunha soa membrana, pero que se tinguen como se fosen gramnegativas debido á falta de capa de peptidoglicano (caso dos micoplasmas) ou pola súa incapacidade de reter a tinguidura de Gram por mor da composición da súa parede, mostran tamén unha estreita relación coas bacterias grampositivas. Para as bacterias (ou en xeral procariotas) que están envoltas por unha soa membrana lipoproteica utilízase o termo bacteria monoderma ou procariota monodermo. A diferenza das bacterias grampositivas, todas as bacterias gramnegativas arquetípicas, están rodeadas de dúas membranas, a membrana plasmática e a membrana externa, e conteñen só unha capa fina de peptidoglicano (de 2-3 nm) situada entre esas dúas membranas. A presenza de membrana interna e externa forma e define o espazo ou compartimento periplásmico. Estas células bacterianas con dúas membranas denomínanse bacterias didermas. A distinción entre procariotas monodermos e didermos está tamén apoiada na existencia de indeis sinatura conservados en diversas proteínas importantes (como DnaK, GroEL).
Nas bacterias didermas o periplasma contén unha parede celular delgada composta de peptidoglicano. Ademais, contén solutos como ións e proteínas, os cales están implicados nunha ampla variedade de funcións, que van desde a unión a nutrientes, transporte, pregamento, degradación, hidrólise de substratos, síntese do peptidoglicano, transporte de electróns, e alteración de substancias tóxicas para a célula (metabolismo xenobiótico). O periplasma carece de ATP.
Galería de imaxes do Festival Internacional do Mundo Celta de Ortigueira
O Festival Internacional do Mundo Celta celébrase en Ortigueira dende 1978 na segunda fin de semana do mes de xullo
Xosé Manuel Lema Mouzo
Xosé Manuel Lema Mouzo, nado na Ponte do Porto (Camariñas) o 6 de agosto de 1974, é un escritor galego.
Traxectoria
Participou no Colectivo Poético Blas Espín. Foi un dos fundadores e vocalista do grupo musical Sobrekarga.
Locutor de radio, é tamén director do diario dixital Adiante Galicia e A Nosa Costa, tendo colaborado tamén noutros medios como Dorna, Gume ou Luzes de Galiza.
Bargo
O topónimo galego Bargo pódese referir a:
Dose letal media
miniatura|A [[toxina botulínica ten unha dose letal media de 0,00001 mg/kg.]] Coñécese como dose letal media a dose calculada estatisticamente dun produto químico que causa a morte ó 50% dos animais estudados, sendo a base do estudo a observación da letalidade.
Cálculo
A dose letal media calcúlase de modo experimental por diferentes métodos, e para iso os grupos de animais (o método clásico emprega un mínimo de dez animais por dose e dez niveis de dose por produto químico) son expostos a doses únicas crecentes da substancia investigada (a dose calcúlase en miligramos de substancia por quilogramo de peso) e observados por un período de tempo predeterminado (xeralmente 24-96 horas). Ó final dese período cóntase o número de animais mortos e convértese en porcentaxe de animais mortos respecto ó número total de animais expostos. A dose letal media é a dose na que a porcentaxe de animais mortos é do 50%. Este é un valor calculado, que representa a mellor estimación da dose requirida para producir a morte no 50% dos animais e debe ir acompañado dalgún medio de estimación do erro do valor.
Os límites de probabilidade son seleccionados arbitrariamente polo experimentador para indicar que se deben obter resultados similares no 90 ou 95 de 100 probas levadas a cabo de xeito idéntico.
Factores que inflúen na dose letal media
Son varios os factores que inflúen na fiabilidade da determinación da dose letal media:
Clasificación dos tóxicos
A dose letal media proporciona un método de avaliación especialmente útil para substancias novas sen clasificar. Hai notables diferenzas nas doses letais medias de diversas substancias. Algunhas causan a morte administradas en doses de fracción de microgramo (a dose letal media da toxina botúlica é de 10 pg/kg), en tanto que outras poden ser relativamente inocuas en doses incluso de gramos ou máis.
Existen distintas clasificacións das substancias tóxicas en base a súa DL50, e dicir, a dose necesaria para ocasiona-la morte, aínda que a miúdo non é doado diferenciar entre substancias tóxicas e atóxicas. Un exemplo de categorización coas súas respectivas doses letais é a seguinte:
A seguinte táboa amosa os valores de dose letal media dunha selección de compostos e ilustra os rangos que poden inducir efectos letais en animais:
Os valores logarítmicos do DL50 simplifican a comparación de diferentes doses letais. esquerda|miniatura|400px|Escala de velenos
Alternativas actuais á dose letal media
O procedemento clásico para a estimación da dose letal media está obsoleto xa que require un grande número de animais, non proporciona información referente os mecanismos de acción ou órganos diana, e non mostra rutas de toxicidade selectivas ou complementarias. Tamén está limitado pola vía de administración e a duración da exposición. Polo tanto, o uso deste método no estudo de substancias químicas e, en particular de fármacos, converteuse en materia de continuo debate e revisións.
Ademais, como se desenvolveron outro tipo de probas alternativas que melloran significativamente o benestar animal, prevese que a proba da dose letal media será soamente de interese histórico.
Dentro desas alternativas destacan tres procedementos:
Estas probas xa foron sometidas a revisión para mellorar o seu rendemento científico, e sobre todo, para aumentar a súa aceptación regulamentaria. Os ensaios de toxicidade in vitro poderían ser empregados como complemento destas probas en animais, para mellora-la selección da dose e reducir o número de animais utilizados. Porén, a substitución total dos experimentos con animais necesita unha cantidade considerable de desenvolvemento de probas, seguido da súa validación, o que requirirá polo menos 10 anos.
Data Relay Transponder Satellite
DRTS (acrónimo de Data Relay Transponder Satellite), coñecido tamén como Kodama, é un satélite de comunicacións da axencia espacial xaponesa NASDA lanzado o 10 de setembro de 2002 mediante un foguete H-IIA desde o Centro Espacial de Tanegashima.
Características
DRTS ten forma aproximada de cubo cunhas dimensións de 2,2 x 2,4 x 2,2 m. O seu obxectivo é transmitir datos entre satélites e outras naves e facer experimentos de comunicacións. A alimentación eléctrica corre a cargo de paneis solares que totalizan 17 m2 de superficie e xeran ata 2,1 kW de potencia. Sirveu e sirve de enlace cos satélites ALOS, ADEOS 2 e co módulo Kibo da Estación Espacial Internacional.
Tampa Bay Buccaneers
Os Tampa Bay Buccaneers, tamén denominados Buccs, son un equipo profesional de fútbol americano que compite na National Football Conference da National Football League. Foi fundado en 1976 na cidade de Tampa, no estado de Florida. En toda a súa historia xogou unha soa Super Bowl, a Super Bowl XXXVII (2002), na que gañaron aos Oakland Raiders por 21-48 en San Diego.
Disputa os seus partidos como local no Raymond James Stadium dende 1998, estadio que ten a particularidade de que nun dos seus costados hai un barco que fai referencia ao nome do equipo os Bucaneiros, na súa punta hai un canón que fai explosión cada vez que o equipo anota.
Ata hoxe ten a dubidosa honra, xunto cos Detroit Lions, de seren os dous únicos equipos que perderon tódolos partidos nun campionato.
Symphoricarpos
Symphoricarpos é un xénero que comprende 15 especies de arbustos da familia das Caprifoliaceae. Unhas das especies é nativa da China mentres o restos son nativas do centro e norte de América. Polo clima temperá e húmida da Europa occidental naturalizouse aquí e pode verse nos seus xardíns. Tamén aparece na China.
As follas son de 1.5–5 cm de lonxitude, redondeadas, enteiras e con un ou dous lóbulos na base. As flores son miúdas de cor verdosa branca ou rosa, en pequenas agrupacións de 5-15 na maioría das especies, solitarias ou a pares en (S. microphyllus). Os froitos son de 1–2 cm de diámetro, brandos variando do branco en (S. albus) ao rosa (S. microphyllus) ou vermello (S. orbiculatus) e nunha especie (S. sinensis), púrpura escuro.
A especie (Symphoricarpos albus) é unha importante fonte de alimentación para paspallases, faisáns e pitas do monte, porén é considerado velenoso para os humanos.
Hidaka, Saitama
Hidaka (日高市, ひだかし, Hidaka-shi) é un concello da prefectura de Saitama no Xapón. Está situado no centro da rexión de Kantō e ao sur da prefectura, na parte leste da illa de Honshū. A súa superficie é de 47,48 km² e a poboación de 56.442 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 1.190 h/km².
O concello de Hidaka limita cos concellos de Hannō, de Moroyama, de Sakado, de Tsurugashima, de Kawagoe e de Sayama.
Pectínidos (orde)
A dos pectínidos (Pectinida) é unha orde de moluscos bivalvos, da subclase dos pteriomorfios.
Comprende numerosas especies mariñas de tamaño de mediano a grande, vulgarmente coñecidas como vieiras e outras similares. Crese que comezaron a súa evolución no ordovícico medio tardío; moitas especies, por suposto, seguen vivindo na actualidade.
Descrición
A orde foi descrita en 1854 polo naturalista inglés John Edward Gray.
Nota taxonómica
As familias dos Pectinida foron durante moito tempo integradas na orde dos ostreoides (Ostreoida), que comprende as ostras. Pero, en 2010, unha proposta dun novo sistema de clasificación dos bivalvos foi publicada por Bieler, Carter & Coan, incluíndo a orde Pectinida Gray, 1854.
Superfamilias
Segundo o WoRMS, a orde comprende as seguintes superfamilias:
Características
miniatura|290px|Os [[ollos son visíbeis en forma de puntos negros brillantes no bordo do manto, como nesta vieira coas valvas entreabertas.]]
Trátase de bivalvos de cuncha semicircular, xeralmente decorada con costelas radiais (que algunhas veces desenvolven espiñas, especialmente na familia dos espondílidos (Spondylidae).
En xeral, unha valva, a inferior, é case plana, e a outra, a superior, máis avultada.
Como a maioría dos bivalvos, estes animais aliméntanse filtrando a auga de mar a través de órganos especializados, da que extraen o plancto, que dirixen cara aos seus estómagos.
Francisco Jódar
Biografía
Francisco Jódar está casado e ten dúas fillas. Licenciouse en Dereito na Universidade de Murcia e é interventor do Ministerio de Defensa en situación de excedencia.
Traxectoria política
Foi candidato polo Partido Popular de Lorca nas eleccións dos anos 1999, 2003, 2007 e 2011. En 2007 gañou as eleccións por maioría absoluta, tomando posesión do cargo o 16 de xuño, acabando así con 28 anos de hexemonía socialista no municipio de Lorca. Nas eleccións de 2011 volveu revalidar a alcaldía.
Durante o seu primeiro mandato tivo que facer fronte aos terremotos que arrasaron Lorca o 11 de maio de 2011. No seu segundo mandato ten como obxectivo a reconstrución da cidade.
Miguel Vidal López
Miguel Vidal López foi un médico e político galego.
Traxectoria
No Sexenio Democrático foi militante do Partido Radical, elixido deputado provincial, o 22 de febreiro de 1871 foi nomeado presidente da Deputación de Pontevedra. Foi elixido deputado a Cortes polo distrito de Vigo en 1871. En 1872 foi elixido senador pola provincia de Ourense, pero non chegou a tomar posesión posto que non foi admitido por non reunir os requisitos.
Neumünster
Neumünster é unha cidade alemá situada no centro do estado de Schleswig-Holstein.
Historia e características
Segundo o censo correspondente ao ano 2016 tiña 79.680 habitantes. Neumünster medra en ambos os bancos do río Schwale. Acolle unha igrexa evanxélica e outra católica e un número elevado de escolas. Despois da cidade veciña de Altona, agora parte de Hamburgo, é o centro industrial máis puxante da provincia.
A súa tradición industrial céntrase no téxtil, papel, maquinaria industrial, cervexa e doces.
Unha delegación industrial nipoa adicada á automoción fundou nos anos 80 unha sede na cidade, aínda activa, da empresa Panasonic.
Nesta cidade está situada a prisión de Neumünster, unha das de meirande criminalidade de Alemaña.
O Pumariño, O Castro de Ouro, Alfoz
O Pumariño é un lugar da parroquia do Castro de Ouro no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2011 tiña 7 habitantes (3 homes e 4 mulleres).
James Caan
James Langston Edmund Caan, nado no Bronx, Nova York, o 26 de marzo de 1940 e finado nos Ánxeles o 6 de xullo de 2022, foi un actor e director de cine estadounidense. Foi famoso por interpretar mafiosos, como Santino Corleone "Sonny" na triloxía do Padriño,
Chacente, Curtis, Curtis
Chacente é un lugar da parroquia de Curtis no concello coruñés de Curtis da comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2010 tiña seis habitantes (tres homes e tres mulleres).
Aquí naceu San Pedro de Mezonzo contra o 930.
Toponimia
O topónimo «Chacente» provén da villa Placenti, isto é, do antropónimo do seu fundador. Foi no ano 910 cando a familia dos Placencios chegou, escapando da peste, ao que hoxe chamamos Santaia de Curtis, onde se estabeleceu.
Galería de imaxes do Corpiño
O santuario da Nosa Señora do Corpiño, ou máis comunmente chamado O Corpiño, atópase situado na parroquia de Santa Baia de Losón pertencente o concello de Lalín.
As Acernadas, Lagoa, Alfoz
As Acernadas é un lugar da parroquia de Lagoa no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2011 tiña 28 habitantes (11 homes e 17 mulleres).
Dislexia
A dislexia é diferente das dificultades lectoras que poden ocorrer a consecuencia doutras causas como as dificultades visuais ou auditivas, ou do ensino inadecuado da lectura. Estímase que a dislexia afecta entre o 5 e o 17 por cento da poboación.
Clasificación
A linguaxe oral é unha forma universal na comunicación humana, mentres que a notación visual da mesma non se atopa en todas as culturas e é un desenvolvemento recente con respecto á evolución humana. Desta maneira, considérase que dándose unha crianza nunhas condicións sociais habituais, os nenos e as nenas aprenden a falar de maneira innata, mentres que a aprendizaxe da lectura adoita requirir de ensino deliberado.
Existen varias definicións de dislexia mais non se ten acadado un consenso oficial entre as mesmas. A Federación Mundial de Neuroloxía definiu en 1968 a dislexia como "un trastorno manifestado pola dificultade en aprender a ler malia á instrución convencional, intelixencia adecuada e oportunidades socioculturais ".
O NIDS (National Institute of Neurological Disorders and Stroke) dá a seguinte definición de dislexia:
Castles e Coltheart describen dous tipos de dislexia do desenvolvemento análogos aos da dislexia adquirida: fonolóxica e superficial que coinciden coas denominacións clásicas de dislexia disfonética e dislexia diseidética. Non obstante tal descrición ten só un carácter descritivo e na actualidade considérase que non implica a existencia de mecanismos cerebrais diferentes para cada subtipo.
Síntomas e características
Os síntomas da dislexia varían de acordo coa severidade do trastorno así como coa idade.
Nenos en idade pre-escolar
É difícil obter unha diagnose fiable de dislexia antes da idade escolar, mais moitos disléxicos teñen un historial de dificultades que comezan durante o período da educación infantil. Da mesma maneira, aqueles nenos pequenos que presentan tales dificultades teñen maior posibilidade de seren diagnosticados de dislexia co paso do tempo. Estes síntomas inclúen:
Prevalencia
A frecuencia coa que se dá a dislexia na poboación é un asunto non exento de debate. Por unha banda, tradicionalmente tense observado que a dislexia afecta predominantemente aos nenos fronte ás nenas. Porén, nun estudo publicado por Sally Shaywitz e os seus colaboradores en 1990 propoñíase que este predominio masculino podía deberse a unha desviación na identificación dos nenos, con maior facilidade que as nenas. Non obstante, traballos posteriores teñen confirmado o predominio masculino en condicións nas que se controlou a posible desviación por razón de xénero.
Outro aspecto de debate é a variabilidade da prevalencia segundo o sistema ortográfico de cada lingua, observándose que a dislexia ten maior prevalencia en sistemas non transparentes como o inglés, mentres que é menor en sistemas transparentes(como o alemán, o italiano, o castelán, o portugués ou o finés). Observouse que estas diferenzas entre linguas dánse non só nas persoas con dislexia, senón tamén nos lectores con desenvolvemento normal, mentres que as dificultades fonolóxicas implicadas na dislexia danse de maneira semellante nas diferentes linguas. Desta maneira, e dunha maneira conservadora, considérase que a dislexia afecta entre un 5 e un 10% da poboación infantil.
Así mesmo, ao igual que ocorre con outros trastornos do desenvolvemento e algunhas doenzas (por exemplo, a hipertensión) a dislexia distribúese segundo un modelo dimensional, é dicir, a capacidade na lectura distribúese ao longo dun continuo cunha distribución normal, e a dislexia representa o extremo inferior desa distribución.
Os estudos lonxitudinais indican que a dislexia ten carácter persistente, de tipo crónico, non desaparecendo ao superar a idade infantil, e que non representa simplemente un fenómeno de inmadurez para adquisición da habilidade lectora superable co tempo.
Comorbilidade
Varios trastornos co-ocorren frecuentemente coa dislexia, aínda que non esta claro se comparten causas neurolóxicas.
Algunhas das condicións que adoitan aparecer xunto coa dislexia son:
Patofisioloxía
As evidencias da base neurobiolóxica da dislexia proceden do exame post-mortem dos cerebros de persoas afectadas e, nos últimos anos, dos estudos con técnicas de imaxe cerebral como a resonancia magnética ou tomografía por emisión de positróns. Nos primeiros estudos, atopouse un patrón consistente de anormalidades en certas rexións do hemisferio esquerdo (xiro frontal inferior e xiro temporal superior), así como anomalías en áreas que implicaban tanto o procesamento visual (o tecido magnocelular dos núcleos xeniculados laterais), como o auditivo (núcleos xeniculados mediais). Ditas anomalías foron atribuídas a un deficiente desenvolvemento destas estruturas no período embrionario.
As modernas técnicas de neuroimaxe funcional como o PET e a resonancia magnética funcional (RMf) teñen sido empregadas extensivamente para estudar as rexións cerebrais implicadas na lectura en persoas non afectadas de dislexia, o que permitiu coñecer o funcionamento anómalo que se produce nas persoas con dislexia exactamente na rexións cerebrais implicadas, así como a sobre-activación doutras rexións, no que se ten atribuído a unha estratexia compensatoria.
Xenética
Desde hai máis de cen anos que se teñen evidencias de que a dislexia ten un carácter familiar, polo que é máis frecuente atopala entre os familiares das persoas afectadas. Así mesmo, os estudos con xemelos teñen revelado que a familiaridade observada é de carácter esencialmente herdado e non aprendido na familia, xa que a concordancia é maior nos irmáns monocigóticos que nos dicigóticos.
Os estudos de xenética molecular teñen atopado varias rexións cromosómicas con relación coa dislexia. As mesmas foron denominadas coas letras DYX seguidas dun número, desde a DYX1 ata a DYX9. Posteriores estudos veñen identificando diferentes xenes contidos nas mesmas, tendo identificado ata o momento sete candidatos con evidencia procedente de polo menos dous estudos independentes: DYX1C1, KIAA0319, DCDC2, MRPL19,C2ORF3, ROBO1 e KIAA0319L. A caracterización funcional dos mesmos vén revelando que moitos deles teñen funcións importantes no desenvolvemento cerebral na fase embrionaria, como a migración neuronal e o desenvovemento dos axóns. Non obstante, polo momento non se coñecen os procesos cognitivos especificamente vencellados a estes xenes candidatos.
Teorías sobre a dislexia
Varios modelos teóricos veñen tratando de explicar as causas da dislexia do desenvolvemento, mais ningún deles polo momento goza dun apoio maioritario. Un argumento que se ten empregado contra cada un dos diferentes modelos propostos é que so conseguen explicar de maneira satisfactoria as dificultades dunha proporción das persoas con dislexia,ocorrendo que outras persoas amosan un perfil diferente do esperable. Polo tanto, os mesmos deben valorarsen como perspectivas complementarias de análise dos datos procedentes da investigación, xa que é ben posible que cada teoría dea conta dun subconxunto diferente de casos con diferente etioloxía.
A teoría do déficit fonolóxico é a máis amplamente aceptada na actualidade e propón que as persoas con dislexia teñen unha dificultade específica na representación, almacenamento ou recuperación dos fonemas. A dificultade da lectura prodúcese xa que a mesma nun sistema escrito de tipo alfabético require a aprendizaxe das correspondencias entre grafemas e fonemas (as letras e os sons da fala que representan). Esta teoría representa unha alternativa á do déficit fonolóxico e propón que o déficit primario reside na dificultade para a percepción de sons variando rapidamente que caracterizan a linguaxe. O apoio a este enfoque procede das evidencias de que as persoas con dislexia teñen dificultades, non só nas tarefas de procesamento fonolóxico, senón tamén noutras de carácter auditivo (discriminación de frecuencias e orde temporal dos sons).
A teoría visual reflicte unha longa tradición no estudo da dislexia que consiste en propoñer a mesma como froito da dificultade para procesar as letras e palabras.
Desde este enfoque proponse que nas persoas disléxicas existe unha disfunción no cerebelo que provoca dificultades na realización de diferentes tarefas e, en concreto, naquelas como a lectura que requiren a automatización de procesos como os propostos nos modelos anteriores.
O modelo teórico magnocelular propón que as anomalías atopadas en persoas con dislexia no seu sistema magnocelular (fronte a ao parvocelular, que non estaría afectado) e afectaría tanto ao sistema visual como ao auditivo. As dificultades neste sistema provocarían un procesamento inadecuado dos estímulos durante a lectura.
A velocidade coa que se pode nomear unha serie de estímulos familiares (letras, números, cores ou obxectos) é un poderoso preditor da dislexia. Tense proposto que este déficit no nomeado é diferente das dificultades de procesamento fonolóxico. Maryanne Wolf identificou catro tipos diferentes de lectores: sen ningún déficit, con déficit no procesamento fonolóxico, con déficit na velocidade de nomeado e con ambos déficits, apreciándose que estes últimos terían maiores dificultades que as observadas no caso dun único déficit.
Tratamento
Aínda que non existe unha cura para a dislexia, as intervencións educativas dirixidas a incrementar a consciencia fonolóxica dunha maneira intensiva e sistemática teñen amosado que producen melloras moi significativas no desempeño lector das persoas afectadas por dislexia.
A Igrexa, Adragonte, Paderne
A Igrexa é un lugar da parroquia de Adragonte no concello coruñés de Paderne, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 15 habitantes (7 homes e 8 mulleres).
Makira
A illa de Makira (antes San Cristóbal) é a illa máis grande da provincia de Makira-Ulawa nas Illas Salomón. A illa está situada ao leste de Guadalcanal e ao sur do Malaita. A cidade máis grande e capital é Kirakira.
Historia
O primeiro avistamento de Makira rexistrado polos europeos foi pola expedición española de Álvaro de Mendaña en xuño de 1568. Máis precisamente o avistamento e tamén o desembarco en San Cristóbal debeuse a unha viaxe local que partiu De Guadalcana nun bote pequeno, nos relatos o bergantín "Santiago", ao mando de Alférez Hernando Enríquez e Hernán Gallego como piloto. Chamárona San Cristóbal.
Xeografía
Illa Makira, ten 3190 km², 139 km de longo por 40 km de largo. As montañas corren como unha columna vertebral polo centro da illa, o punto máis alto alcanza os 1040 m, logo cae abruptamente cara ao mar ao longo da súa costa sur. Moitos ríos surcan a illa en liñas aproximadamente paralelas cada dous ou cinco quilómetros. Makira ten máis pantanos interiores e crocodilos de auga salgada que calquera outra illa nas Illas Salomón. A súa costa é a única parte das Illas Salomón onde se coñece a rara tortuga Oliva, ou Pacific Ridley, que a visita e anida.
Debido a que a illa de Makira estivo illada durante longos períodos de tempo durante períodos de alto nivel do mar, evolucionaron unha ampla variedade de plantas e animais únicos. Por exemplo, 12 das súas 70 especies de aves residentes son endémicas, do mesmo xeito que dúas especies de árbores. Esta singularidade destaca a importancia de preservar o hábitat forestal de Makira.
left|thumb|150px|Poste dunha casa cerimonial (detalle). Madeira, aldea de Magura (Makira, Illas Salomón), do século XVII.
A Hedreira, Curtis, Curtis
A Hedreira é un lugar da parroquia de Curtis no concello coruñés de Curtis da comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2010 tiña 27 habitantes (trece homes e catorce mulleres).
Jorge Negrete
Jorge Alberto Negrete Moreno, nado en Guanajuato o 30 de novembro de 1911 e finado nos Ánxeles (Estados Unidos) o 5 de decembro de 1953, foi un cantante mexicano formado en técnica de canto de ópera que revolucionou o xénero musical coñecida como ranchera, outorgándolle sona internacional. Foi, así mesmo, un sobranceiro actor da "Época de ouro" do cinema mexicano. Por outra banda, fundou o Sindicato de Traballadores da Produción Cinematográfica da República Mexicana e reestruturou a Asociación Nacional de Actores da que foi destacado líder.
Xaquín Núñez Sabarís
Xaquín Núñez Sabarís, nado en Zacande (Meis) en 1973, é un profesor e escritor galego.
Traxectoria
Compostelán de vocación, asentado en Braga e con raíces no Brasil, a súa infancia aniña en Urdilde e en Zacande.
Estudou na USC e doutorouse en Filoloxía Hispánica. É Prof. Associado (Titular) do Departamento de Estudos Românicos da Universidade do Minho. Desenvolve a súa investigación no Centro de Estudos Humanísticos da Universidade do Minho, no grupo de investigación “Identidade(s) e Intermedialidade(s). Ademais, integra o grupo de investigación da Universidade de Santiago de Compostela, dedicado ao estudo da obra de Valle-Inclán. A súa tese de doutoramento foi Femeninas de Valle-Inclán, estudio y edición crítica, dirixida por Javier Serrano Alonso na USC en 2002.
Radio Carve
miniatura|Logotipo de Radio Carve CX 16 Radio Carve é unha emisora de radio de Montevideo e unha das pioneiras no Uruguai. Conta cunha ampla programación informativa, deportiva e entretemento.
Historia
Foi fundada o 12 de outubro de 1928, polo radio-afeccionado alemán Karl Kärbe, que ao instalarse no Uruguai castelanizou o seu nome e apelido polo de Carlos Carve, e con ese apelido deu nome á súa radio. A radio emite na frecuencia de 850 KHZ e 50 kw de potencia o que fai que sexa sintonizada en zonas da Arxentina e o sur do Brasil. Os seus primeiros estudios estiveron localizados en Capurro, barrio de Montevideo. Varios mozos xornalistas comezaron a traballar na emisora para facer un informativo, chamado "El Diario Oral". Co tempo, estes traballadores, entre os que destacan Roberto Fontaina e Juan Enrique De Feo, mercaron a emisora en 1931. Como lembranza ao fundador da radio, decidiron non cambiarlle a denominación, e así segue até o día de hoxe.
Durante a Segunda Guerra Mundial, cooperaba estreitamente coa Oficina do Coordinador de Asuntos Interamericanos, un organismo de propaganda estadounidense dirixido por Rockefeller. Radio Carve serviu como unha plataforma para a diseminación de propaganda dirixida contra o goberno militar arxentino (1943-1946) e logo goberno peronista.
No ano 2005 sufriu unha severa crise económica que tivo como resultado que os empregados quitasen a radio do aire en protesta por consecuentes atrasos nos pagos de salarios.
Programación
Sendo unha das primeiras emisoras en instalarse no país foi pioneira nas súas propostas e referente entre as décadas de 1940 e 1990. As crónicas deportivas e informativas combinábanse co radio teatro, moitas veces emitido en directo. Ademais, entre 1950 e 2006 emitiu o programa "Sempre en Galicia" que repasaba a actualidade de Galicia e da colectividade galega no Río da Prata. Grazas a amizade entre De Feo e Manuel Meilán, a emisora albergou o programa, que durante moito tempo foi a única emisión de radio en galego.
Ranchera
A ranchera é un xénero musical popular orixinario de México. As súas orixes datan do século XIX, pero foi desenvolvido no teatro nacionalista do período postrevolucionario de 1910 e converteuse na icona da expresión popular de México, un símbolo do país, que foi espallado con salientábel éxito por varios países latinoamericanos, especialmente grazas ao cinema mexicano das décadas de 1940, 1950 e 1960, causando un profundo arraigamento entre os sectores populares e medios. Intérpretes de sona deste xénero son Pedro Infante, José Alfredo Jiménez ou Jorge Negrete, entre outros.
Huldrych Zwingli
miniatura|200px|Retrato de Ulrico Zwingli por [[Hans Asper, contra 1531.]] Huldrych ou Ulrich Zwingli, nado en Wildhaus o 1 de xaneiro de 1484 e finado en Kappel am Albis o 11 de outubro de 1531, foi o líder da reforma protestante suíza e o fundador da Igrexa Reformada Suíza. Ao estudar as Escrituras dende o punto de vista dun entendido humanista, chegou, de xeito independente, a conclusións similares ás de Lutero, que era un doctor biblicus.
Presbiterado
Zwingli foi presbítero en Glarus, tras graduarse como doutor en teoloxía (1506). Alí estudou grego e hebreo, leu a Erasmo de Rotterdam e chegou á conclusión de que moitas das doutrinas da Igrexa católica estaban en contradición coas ensinanzas do Novo Testamento. miniatura|200px|Xilografía de Ulrich Zwingli por Hans Asper, ca. 1531. Zwingli desenvolveu á súa aversión ao servizo mercenario dos seus compatriotas durante este período. A partir de 1512, a Confederación Suíza enviaba diversos continxentes armados a soldo do Papa para loitar contra a coroa francesa na Lombardía durante a guerra da Liga de Cambrai. Zwingli foi testemuña dos sucesos ao ser capelán do continxente do cantón de Glaris, asistindo ás vitorias de Pavía e Novara, mais tamén á derrota sufrida polos confederados en Marignano, a partir da cal se acentuou a súa prédica contra o servizo armado.
A reforma protestante
O 31 de outubro de 1517, Martiño Lutero cravou na porta da igrexa de Wittenberg, Alemaña, as súas 95 teses sobre a relixión cristiá, nas que atacaba profundamente a Igrexa católica.
Pouco antes, en 1516, Diebold de Geroldseck chamouno para predicar na abadía de Einsiedeln, co que Zwingli entrou en contacto cun dos centros máis activos de peregrinación e tamén de supersticións. Comezou así a súa predicación contra estas prácticas e contra o negociante de indulxencias Bernardin Samson, que chegara a Suíza a instancias do Papa en 1518.
Predicou así mesmo contra o costume dos suízos de alistarse como mercenarios ás ordes do Papa, o que lle proporcionou o cargo de predicador en Zürich, cun goberno que estaba enfrontado coa autoridade romana. O 1 de xaneiro de 1519 comezou a súa actividade en Zürich, onde co seu discurso claro e directo foi explicando aos fregueses os evanxeos. O goberno da cidade decidiu apoiar as novas ensinanzas e dispuxo en 1520 que todos os predicadores actuasen seguindo as pautas de Zwingli.
En 1522 Zwingli publicou a súa primeira obra reformadora, dirixida contra o xaxún propugnado pola Igrexa de Roma. Defendeu así un acontecemento real no que, ao parecer, un amigo del comera carne durante o período de xaxún, o cal xustificou Zwingli co argumento de que o xaxún ía contra a fe cristiá. Da mesma época é un escrito enviado por el e dez dos seus compañeiros ao bispo de Constanza, no que afirmaban a súa disposición a seguir predicando segundo os Evanxeos e pedían a supresión do celibato. O papa Hadrián VI intentou convencelo de que non emprendese novas accións que atentasen contra a substancia da teoloxía católica.
Ante a acusación dos dominicanos de que Zwingli propagaba a herexía, o concello da cidade de Zürich convocou para o 29 de xaneiro de 1523 un elevado número de teólogos a un debate público (Primeira Disputa de Zürich), en que se debía discutir sobre as teses defendidas por Zwingli. A ela acudiron 600 persoas entre clérigos e leigos e, posto que os enviados do bispo só puideron facer valer no seu favor a tradición e as disposicións dos concilios, o concello decidiu adxudicar a Zwingli a vitoria dialéctica. miniatura|200px|Iconoclasia en Zürich en 1524. Non foi esa, porén, a única disputa oficial e pública que se celebrou en Zürich. Entre o 26 e o 29 de outubro de 1523 dirimiuse, en presenza de 900 asistentes, a necesidade de suprimir as imaxes das igrexas, decisión que acabou por adoptarse e que se puxo en práctica dun xeito paulatino. Así mesmo, entre o 13 e o 14 de xaneiro de 1524 o tema tratado foi a misa e a súa posible supresión, o que finalmente se estableceu.
A Reforma en Zürich non afectou, non obstante, só á relixión, senón que, ao igual que noutros movementos reformistas da época, se trataba dunha serie de medidas de regulación social coas que o concello pretendía organizar o sistema escolar, o matrimonio, os costumes etc. O papel de Zwingli é capital neste proceso, pois se ben non asumiu ningún cargo orgánico, o seu carisma e o seu predicamento entre o pobo convertérono nunha figura determinante do proceso.
Zwingli publicou en 1525 a súa confesión de fe (Da verdadeira e a falsa relixión). A súa teoloxía, coincidente coa de Lutero en moitos aspectos básicos, operou dun xeito máis radical noutros, como pode ser a cuestión da eucaristía, ao rexeitar Zwingli a presenza real de Cristo na comuñón. A partir de 1525, a Reforma en Zürich completouse:
Ese ano de 1525 fundouse así mesmo na igrexa Grossmünster unha escola para teólogos, onde poderían aprender exexese bíblica, que logo empregarían nos seus sermóns ao pobo.
Importante na teoloxía de Zwingli é tamén a súa concepción das relacións entre o poder laico e o relixioso, pois mentres considera que é dereito e obrigación do poder terreal organizar a Igrexa e a sociedade, admite por outro lado a posibilidade de derrocar o grupo gobernante se este non se comporta de xeito apropiada ás ensinanzas do Evanxeo.
As relacións coa outra á do movemento reformista, encabezada por Lutero e Melanchton, vense dificultadas pola concepción que teñen ambas as partes sobre a comuñón. Estas diferenzas deveñen claramente insuperables no intento máis importante que se fai de unificar posicións, cando en outubro de 1529 o landgrave Filipe I de Hesse invitou a Zwingli e Lutero a unha discusión teolóxica (coñecida como disputa de Marburgo).
A situación política na Suíza do século XVI resultou sen dúbida determinante para o ulterior desenvolvemento da reforma zwingliana. A pesar da primeira Paz de Kappel de 1529, as tensións entre Zürich e Berna (que fora gañada por Zwingli para o seu movemento), por un lado, e os cantóns que permanecían católicos, por outro, non podía menos que estalar nun conflito político, e finalmente tamén armado, as guerras de Kappel. A opción de Zwingli era neste sentido clara: empregar as armas para estender a verdade do Evanxeo era unha obrigación de todo bo cristián.
Como tradutor da Biblia, Ulrich Zwingli traballou en estreita colaboración con Leo Jud. A tradución coñécese como A Biblia de Zürich.
O 11 de outubro de 1531 caeu Zwingli no campo de batalla, preto de Kappel am Albis.
A Reforma zwingliana
A Reforma de Zwingli, a pesar dos seus evidentes puntos de conexión con Lutero, presenta tamén características propias. Mentres o fin de Lutero era suprimir as indulxencias ou bulas (O Evanxeo vendido), Zwingli só acepta como Igrexa aquilo que aparece nas Escrituras. De aí que as igrexas reformadas sexan en gran modo igrexas da palabra, do verbo, onde non se atopa decoración ningunha (fóra de textos bíblicos), unha liturxia exigua e inicialmente tampouco música. miniatura|Monumento conmemorativo de Zwingli en Wildhaus