cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Levante Unión Deportiva
Tempada 2007/2008
O Levante tivo un dos peores inicios de tempada na historia da Primeira División. Nos dez primeiros partidos só conseguiu 1 punto dos trinta posibles: na segunda empatou e logo perdeu oito partidos consecutivos. Só o Sporting de Xixón na tempada 1997/1998 tivo un inicio peor. Tras acabar a Liga, dos 38 partidos que xogou só gañou sete (Levante 3-0 UD Almería, Levante 4-3 Real Betis, Real Murcia 2-3 Levante, Levante 2-1 Osasuna, Levante 2-1 Real Zaragoza, Real Betis 0-1 Levante e Levante 3-1 Getafe), empatou cinco (Levante 0-0 Real Murcia, Valencia CF 0-0 Levante, Levante 2-2 RCD Mallorca, Racing de Santander 1-1 Levante e Levante 1-1 Espanyol) e perdeu veintiseis. Na clasificación acabou último con 26 puntos, a 17 da salvación e tras perder 2-0 contra o Recreativo de Huelva o 27 de abril de 2008 consumou o seu descenso matemático a Segunda.
Tamén atravesou unha crise económica debido ao atraso dos pagos aos xogadores. Empezou a tempada con Abel Resino como adestrador, que levara á salvación ao equipo na campaña anterior, pero foi destituído na sétima xornada, como consecuencia de encadear un empate e seis derrotas, cinco delas de forma consecutiva. Foi substituído por Gianni de Biasi, que mellorou os resultados do equipo, pero non o suficiente como para achegarse á salvación. O 16 de abril de 2008, De Biasi dimitiu ao ver imposible a salvacíon do conxunto granota. Pouco despois contrataron a José Anxo Moreno para suplir a baixa de De Biasi. Na copa, a última saída que lle quedaba ao Levante para enmascarar os seus pésimos resultados na Liga, eliminou á UD Almería en dezaseisavos de final por 2-1 no Ciutat de València e por 1-1 en Almería. En oitavos quedou apeado polo Getafe CF perdendo os dous partidos por 3-0 e 0-1.
Spaßguerilla
Accións, tácticas e actitudes
Mentres Rudi Dutschke falaba da "Stadtguerilla" (guerrilla urbana), Fritz Teufel falaba da "Spassguerilla" (guerrilla da diversión).
Outras estruturas semellantes
As formas de protesta provocativa e irrespectuosa inventadas pola spaßguerilla foron adoptadas despois polo movemento pacifista da década de 1980. e máis tarde polos movementos de protesta xuvenís na Alemaña reunificada
Levante Unión Deportiva
Tempada 2007/2008
En xaneiro, cinco xogadores abandonaron o club: Marco Storari, porteiro titular, marchou ao Cagliari Calcio, Viqueira, que fichou polo Xerez CD, Bruno Cirillo que marchou ao Club Olimpo, Savio Bortolini que se foi á liga brasileira e Christian Riganò que se uniu ao Siena. Todas estas baixas son produto do atraso dos pagos aos xogadores pola mala situación económica que atravesa o club. Unha situación que non impediu, con todo, encadear a mellor serie no deportivo, encadeando 3 xornadas consecutivas sen perder. A acumulación de débedas provocou a ameaza dos xogadores ao club, que ameazaron con marchar se a situación económica do club non cambiaba. Ademais, cabía a posibilidade de que o equipo descendese administrativamente a Segunda B.
Spaßguerilla
Outras estruturas semellantes
Formas similares de manifestarse foron adoptadas polos ciber-activistas ("hacktivists" ).
Levante Unión Deportiva
Tempada 2007/2008
Os xogadores, fartos de non cobrar durante ano e medio, ameazaron con facer unha folga, co que se negaron a xogar os partidos de liga Recreativo-Levante e Levante-Espanyol; con todo, o sábado 26 de abril de 2008, chegouse a un acordo co club, que pagaría 10 dos 18 millóns de euros que lles deben. Pero unhas semanas despois, antes da última xornada de liga ante o Real Madrid no Bernabéu, volveron convocar unha folga, ameazando con negarse a xogar o partido e deixando así ao equipo merengue sen poder celebrar o seu título ligueiro. Finalmente, chegouse a un acordo e o partido disputouse con resultado de 5-2.
O 3 de xullo de 2008 o equipo presenta unha suspensión de pagos ante o Xulgado do Mercantil número 2 de Valencia.
Spaßguerilla
A palabra Spassguerrilla
A forma normal en alemán é Spaßguerilla, Fritz Teufel usaba Spaßgerilja e isto converteuse no que se coñece como "teuflische Schreibweise" (un xogo de palabras que significa ortografía "Teufeliana" ou "ortografía diabólica", Teufel en alemán significa demo). Algúns manteñen esta forma, incluíndo estudosos. O uso do "ss" en troques do "ß" fai un "a" curto, facendo que a palabra soe máis coma ''Stadtguerilla" (guerrilla urbana).
Levante Unión Deportiva
Tempada 2008/2009
A pesar da crise económica, a nova tempada comezaba e, tras a fichaxe de Luís García Plaza como adestrador e a fuga de xogadores, a secretaría técnica do club viuse obrigada a formar un equipo en moi pouco tempo. Con todo, e a pesar das dificultades, Manolo Salvador e o técnico lograron formar un equipo competitivo para a categoría, disipando os temores dun novo descenso. Tras a marcha de Pedro Villarroel e de Julio Romero do club deixándoo con máis de 80 millóns de euros de débeda, Jesús Serna, en representación dun grupo investidor, accedeu á compra das accións e á presidencia do club, aínda que a súa estancia no club foi infructífera e efémera. A tempada finalizou co equipo selando a permanencia a falta de pouco menos dunha decena de xornadas.
Tempada 2009/2010: Centenario e ascenso
miniatura|300px|[[Deportivo da Coruña vs. Levante UD.]] Tras un inicio de tempada titubeante e un final de ano 2009 decepcionante, o Levante iniciou o ano 2010 de forma fulgurante e fixo unha segunda volta espectacular, converténdose no mellor equipo da Segunda División. Tras históricas vitorias nas que se lle deu a volta ao marcador, como a vitoria fronte ao Hércules CF no Ciutat de València por 2-1, ou fronte ao FC Cartagena no Estadio Cartagonova por 3-5. O 13 de xuño de 2010, o Levante, cun dos orzamentos máis baixos da categoría e de forma totalmente inesperada, lograba o seu cuarto ascenso á Primeira División na súa historia cunha vitoria ante o CD Castellón por 3-1 e o simultáneo empate do Real Betis no Helmántico da UD Salamanca a falta dunha xornada.
O ascenso coincide co centenario do club. O 9 de setembro de 2009, comezaron os actos de conmemoración do Centenario da Entidade, o cal alargaríase ata setembro de 2010.
Himno
Polos anos cincuenta xa era tan grande a popularidade do Levante Ou.D. cunha gran cantidade de afeccionados que un grupo deles reuniuse para crear un himno oficial.
D. José Sanchis e D. Antonio Ramón Sancho foron os promotores de tan grato proxecto, o poeta D. Joaquín Sendra o autor da letra e os mestres D. J.M. Olcina e Pascual García os encargados de compor a música.
O himno estreouse no Distrito Marítimo en 1.954 cun clamoroso éxito e xa que logo, o himno é sen ningunha dúbida un dos de maior soleira do fútbol español.
Albert de Giussan
miniatura|250x250px|Monumento a Alberto de Giussan en Legnano, [[provincia de Milán.]] Alberto de Giussan foi un lendario guerreiro güelfo italiano que loitou durante as guerras da liga Lombarda contra Frederico Barbarroxa no século XII.
Levante Unión Deportiva
Afección
O nome popular que reciben os seus afeccionados é de "granotas", debido a que antigamente tenian o seu recinto deportivo no antigo campo do Stadium situado na vella canle do río Turia, próximo ao Palacio do Amorne, fronte ao actual Museo San Pío V.
Albert de Giussan
Historia e características
Unha tradición tardía, probablemente inventada polos cronistas de Milán do século XIV, atribúenlle o feito de formar a "Compañía da Morte" (Lema: Morte por liberdade), compañía de elite da cabalaría lombarda que defendeu o Carroccio (especie de carro ou altar de guerra das cidades-estado italianas onde portaban o seu estandarte) da liga na batalla de Legnano o 29 de maio de 1176 contra o exército imperial xermano de Frederico Barbarroxa.
Levante Unión Deportiva
Afección
Na actualidade, o Levante Unión Deportiva conta con aproximadamente 40 penas e uns 5.000 socios.
Albert de Giussan
Historia e características
A primeira cita histórica do seu nome foi en 1196. Crese que puido ser en realidade alcalde, notaro (notario) ou funcionario público. Esta crenza é reforzada pola súa orixe (Giussan) nun contexto lombardo, onde os funcionarios públicos eran orixinarios doutras cidades para evitar "conflitos de intereses".
Levante Unión Deportiva
Uniforme
O uniforme titular do Levante UD é azulgrana. O alternativo adoita cambiar, aínda que cabe destacar o blanquinegro que se levou durante varias tempadas en honra ás franxas brancas e negras do FC Levante.
Primeiro ministro de San Vicente e as Granadinas
border|miniatura|dereita|120px|Bandeira de San Vicente e as Granadinas.
O primeiro ministro de San Vicente e as Granadinas é o xefe de goberno do país. Durante o dominio británico, a partir de 1956 xorde a figura do xefe de goberno (en inglés, chief minister) sendo o primeiro Ebenezer Joshua (1956 a maio de 1967) seguido por Milton Cato.
Abrente (1969)
Abrente é unha publicación da Real Academia Galega de Belas Artes "Nosa Señora do Rosario", destinada a difundir os estudos e traballos de investigación histórico-artística dos membros da mesma. O primeiro número foi publicado en 1969. O número 38 e posteriores encóntranse dispoñibles para a súa consulta en liña.
A Rabadá, Pino, Cospeito
A Rabadá é un lugar da parroquia de Pino, no concello de Cospeito, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 41 habitantes (16 homes e 25 mulleres).
Abrente (1969)
A revista Abrente conta con 7 seccións que tratan as diferentes manifestacións artísticas: Pintura e Gravado; Escultura; Arquitectura; Música; Arqueoloxía e Museoloxía; Artes da Imaxe e Expertos nas Artes.
Primeiro ministro de San Vicente e as Granadinas
En 1969, o territorio gañou autonomía, e o título do xefe de goberno pasou a ser "primeiro ministro". De 1969 ata a independencia, foron:
Levante Unión Deportiva
Estadio
250px|miniatura|[[Estadi Ciutat de València.]] O Levante xoga os seus partidos no Estadi Ciutat de València, fundado o 9 de setembro de 1969. Ten unha capacidade para 25.354 espectadores e as súas dimensións son de 107 por 69 metros. Anteriormente o estadio foi chamado Antonio Román e Nou Estadi.
A canteira actualmente desenvolve a súa función na Cidade Deportiva de Buñol, pero hai que destacar que a canteira xogou durante anos na Malvarrosa, quedando o terreo abandonado.
Filial
O Levante Unión Deportiva B é o equipo filial do club. Foi fundado en 1957 e xoga na Segunda División B.
Łukasz Piszczek
Łukasz Piszczek, nado o 3 de xuño de 1985 en Czechowice-Dziedzice, é un futbolista polaco. Xoga de lateral dereito e o seu club actual é o Borussia Dortmund. Anteriormente, xogou no Hertha BSC e no Zagłębie Lubin. Ademais, é internacional na selección de Polonia.
Club
En 2001, Piszczek chegou ao Gwarek Zabrze, co cal gañou o campionato júnior polaco en 2003. En 2004, converteuse no máximo goleador do Campionato de Europa sub-19, e xusto despois asinou co Hertha Berlin, sendo inmediatamente cedido ao Zagłębie Lubin. Co Zagłębie, gañou a liga polaca na tempada 2006–07, e xogou principalmente de interior esquerdo, aínda que tamén foi utilizado coma dianteiro centro en varias ocasións. Anotou 11 goles na tempada 2006–07, sendo o segundo máximo goleador do equipo.
En outono de 2007, o Hertha chamou ó xogador de volta. Anotou o seu primeiro gol na Bundesliga o 26 de abril de 2008, dándolle o empate ó seu equipo contra o Hannover 96. Na súa segunda tempada comezou a xogar de lateral dereito.
O 19 de maio de 2010, foise gratis ao Borussia Dortmund, asinando un contrato ata xuño de 2013. O 26 de xullo de 2011, asinou unha extensión do seu contrato ata xuño do ano 2016.
Selección
Foi incluído tamén no equipo da selección polaca para a disputa da Eurocopa de Polonia/Ucraína de 2012.
Guerino Vanoli Basket
O Guerino Vanoli Basket, tamén coñecido como Vanoli Cremona por motivos de patrocinio, é un equipo de baloncesto profesional italiano da localidade de Cremona, Lombardía. Fundado en 1999 como Gruppo Triboldi Basket, actualmente compite na Serie A2, a segunda categoría do baloncesto transalpino.
Historia
O U.S. Gruppo Triboldi Basket foi fundado no ano 1999 en Soresina (Provincia de Cremona) por Secondo Triboldi. O equipo, con Simone Lottici como adestrador, pronto acadou a Serie B d’Eccellenza, a terceira máxima categoría do baloncesto italiano. Debido á falta dun pavillón axeitado, o club trasladouse a un estadio cuberto situado nas proximidades, o Cà de Somenzi de Cremona, aínda que o club mantivo a súa sede en Soresina. Despois de cinco temporadas no terceiro nivel, na temporada 2005-06 o equipo consegue o ascenso á LegaDue con Andrea Trinchieri no banco, acabando de primeiros do Grupo A e vencendo nas eliminatorias ao Cento,ao Forlì e ao Osimo. No seu primeiro ano na LegaDue, o equipo remata en cuarto lugar, sendo eliminado na primeira rolda do playoff de ascenso á Serie A na primeira rolda polo Pavia. Tras finalizar a temporada, Trinchieri deixa o seu posto de adestrador para traballar no Juvecaserta, sendo substituído por Stefano Cioppi. Despois de finalizar en quinto lugar ao ano seguinte e de ser eliminados precisamente polo Juvecaserta nas semifinais polo ascenso, sería na seguinte temporada cando o club acada a máxima categoría. Isto sería tras finalizar de terceiros na fase regular e despois de eliminar nos playoffs ao Pavia, ao Casale Monferrato e ao Dinamo Sassari.
Despois do ascenso á Serie A, algúns dos dirixentes do Juvi Cremona entraron no club. De feito, a sede do club foi trasladada de Soresina a Cremona. Ao final da primeira temporada na máxima categoría, o equipo finaliza na décimo terceira praza. Ao finalizar a temporada 2010-11, tras finalizar no duodécimo posto, o presidente Secondo Triboldi dimite do seu cargo e ofrece gratuítamente as súas participacións no club. En setembro, Aldo Vanoli convértese no novo presidente do club, mudando o nome do equipo a Guerino Vanoli Basket na honra do seu pai.
Patrocinadores
Ao longo dos anos, debido a motivos de patrocinio, o equipo foi coñecido como:
Theaetetus (cráter lunar)
Teeteto ou Theaetetus é un cráter de impacto lunar localizado ao sueste do cráter Cassini, cerca do límite oriental do Mare Imbrium.
Sitúase ao oeste dos Montes Caucasus, que forman a ribeira do mare. Ao suroeste encóntrase o prominente cráter Aristillus. O epónimo recorda a Teeteto, matemático da Antiga Grecia e interlocutor de Sócrates nos diálogos de Platón Teeteto e ''Sofista.
O bordo de Theaetetus ten unha característica forma poligonal arredonda nos vértices. Hai un terraplén baixo cun pequeno ascenso no leito do cráter, ao nordeste do punto medio. O interior non ten ningunha característica salientábel.
Chamberí
dereita|250px|miniatura|Chamberí en Madrid
Chamberí é un distrito da cidade de Madrid. O distrito ten unha superficie de 4,69 km² e unha poboación de 137.401 habitantes no 2017.
Barrios
Este distrito está dividido en seis barrios:
Ramón Álvarez-Mon Basanta
Ramón Álvarez-Mon Basanta, nado en Mondoñedo o 11 de decembro de 1880, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Fillo de Ramón Álvarez Mon. Membro da facción romanonista do Partido Liberal, foi elixido deputado polo distrito de Cervera de Pisuerga (Palencia) nas eleccións xerais de 1918. Volveu ser elixido deputado polo mesmo distrito nas eleccións xerais de 1923
Músculos interóseos palmares da man
O primeiro músculo interóseo palmar ten a súa orixe na superficie medial da parte palmar do primeiro metacarpiano e se insire na base da falanxe proximal do polgar e na vaina extensora. Acoita haber un óso sesamoide no interior do tendón.
O segundo interóseo palmar orixínase na superficie medial do segundo metacarpiano e se insire na superficie medial da expansión dorsal do dedo índice.
O terceiro e cuarto interóseos palmares orixínanse nas superficies laterais do cuarto e quinto metacarpianos e se insiren nas superficies laterais das respectivas vainas extensoras.
Funcións
Os interóseos palmares aducen o polgar, o dedo índice, o dedo anular e o maimiño. Tamén realizan flexo-extensión polas súas unións ás vainas extensoras.
Innervación
Os catro están innervados pola póla fonda do nervio cubital.
Érguete (homónimos)
O termo Érguete pode facer referencia a:
Bioquímica celular
A bioquímica celular é unha área da bioloxía, onde prima o estudo da célula, é dicir, o comportamento interno, por exemplo, os orgánulos e os sinais de comunicación intracelular, e o seu comportamento externo, como sinais extracelulares e intercelulares (a outras células), así como tamén a súa contorna (matriz extracelular, MEC; ou, en inglés: ECM), o cal xoga un papel moi importante no seu funcionamento e comportamento.
Aaro Honka
Aaro Honka, nado o 7 de agosto de 1913 e finado o 22 de maio de 2001, foi un escritor finlandés.
Traxectoria
Pasou a súa infancia en Hämeenlinna, e alí foi un dos fundadores do grupo scout independente local Jaarlin Pojat, do que foi líder en 1936 e 1938-39. Durante a Guerra de Continuación (1941-1944) serviu como tenente. Estudou na Universidade de Helsinqui e foi entre 1957 e 1976 director de instituto en Tampere e escribiu principalmente libros de literatura xuvenil, cheos de acción nos que se salienta o esforzo colectivo de nenos de patrullas scout.
Porto Rico
Porto Rico (coñecido oficialmente como Estado Libre Asociado de Porto Rico; ou en Commonwealth of Puerto Rico) é un grupo de illas na parte oriental do Mar Caribe, territorio non incorporado dos Estados Unidos desde o ano 1898. No 1952 conformouse o "Estado Libre Asociado de Porto Rico", traducido oficialmente ao inglés como Commonwealth of Puerto Rico. É de interese o feito de que o tipo de goberno en Porto Rico non é unha "mancomunidade", posto que o E.L.A. é unha fórmula de autonomía política de natureza limitada, territorial e sen a soberanía dun país independente. Véxase como referencia Mancomunidade Británica de Nacións e Commonwealth.
O arquipélago está formado pola illa de Porto Rico (a menor das Grandes Antillas ou Antillas Maiores) e varias illas, illotes e caios, entre os que se atopan as illas de Vieques, Culebra e a Mona, esta última unha reserva natural deshabitada. A illa maior de Porto Rico, con 9100 km², ocupa o lugar número 82 entre as illas do mundo por tamaño, sendo pouco menor que Chipre e maior que Córsega e Chiloé, así como o número 169 entre os países e territorios do mundo por tamaño.
Porto Rico, localizado ao leste de República Dominicana e ao oeste das Antillas Menores, está comprendido entre os 17º 50' e 18º 30' de latitude norte e os 65º 30' e 65º 15' de lonxitude oeste do Meridiano de Greenwich onde se funden o Atlántico e o mar Caribe, ao leste coa canle de Vieques que a separa das illas Virxes Estadounidenses e ao oeste coa illa de Mona, na canle do mesmo nome que a separa da República Dominicana. O Estado Libre Asociado ten aproximadamente 3,2 millóns de habitantes, está dividido en setenta e oito municipios, tendo como capital a cidade de San Xoán. O español e o inglés son ​​as linguas oficiais do poder executivo do goberno, aínda que predomina o castelán.
Porto Rico poboouse por unha sucesión de pobos indíxenas que comezou hai 2000 a 4000 anos, incluían os Ortoiroides, Saladoides e Taínos. Foi entón colonizado por España tras a chegada de Cristovo Colón en 1493. Porto Rico foi disputado por outras potencias europeas, pero seguiu sendo unha posesión española durante os catro séculos seguintes. Un influxo de escravos africanos e colonos procedentes principalmente das Illas Canarias e Andalucía cambiou enormemente a paisaxe cultural e demográfica da illa dentro do Imperio Español, Porto Rico xogou un papel secundario pero estratéxico en comparación con colonias máis ricas como o Perú e Nova España. A finais do século XIX comezou a xurdir unha identidade portorriqueña, centrada arredor dunha fusión de elementos indíxenas, africanos e europeos. En 1898, tras a Guerra hispano-estadounidense, Porto Rico foi o adquirido polos Estados Unidos.
Os portorriqueños son cidadáns dos Estados Unidos. desde 1917, e pode moverse libremente entre a illa e o continente. Non obstante, como residentes dun territorio non incorporado, os cidadáns estadounidenses de Porto Rico son privados de dereitos a nivel nacional, non poden votar polo presidente ou vicepresidente, e xeralmente non pagan o imposto federal sobre a renda. Ao contrario da creencia errónea común, os residentes de Porto Rico pagan impostos federais dos Estados Unidos: impostos aduaneiros (que posteriormente se devolven ao Tesouro de Porto Rico) (ver Dept of the Interior, Office of Insular Affairs. DOI.gov ), impostos de importación/exportación (ver Stanford.wellsphere.com ), impostos federais sobre produtos básicos (ver Stanford.wellsphere.com ), impostos sobre a seguridade social (ver IRS.gov), etc. Os residentes pagan impostos federais sobre nóminas, como a Seguridade Social (ver IRS.gov) e seguro médico (ver Reuters.com), así como os impostos sobre a renda do Estado libre de Porto Rico (ver Puertorico-herald.org e HTRCPA.com ). Todos os empregados federais (ver Heritage.org ), aqueles que fan negocios co goberno federal (ver MCVPR.com ), corporacións con sede en Porto Rico que pretenden enviar fondos aos EE. UU. (ver p. 9, line 1. ), e algúns outros (Por exemplo, residentes portorriqueños que son membros do exército dos EUA, ver Heritage.org, e residentes de Porto Rico que obtiveron ingresos de fontes fóra de Porto Rico, ver pp 14–15. tamén pagan impostos federais sobre a renda). Ademais, debido a que o limite para o imposto sobre a renda é inferior ao do código do IRS dos Estados Unidos e porque a renda per cápita en Porto Rico é moito menor que a renda per cápita media no continente, máis residentes de Porto Rico pagan ingresos impostos á autoridade tributaria local que se se aplicase o código IRS á illa. Isto ocorre porque "o goberno do Estado Libre de Porto Rico ten un conxunto máis amplo de responsabilidades que os gobernos locais e estatais dos Estados Unidos" (ver GAO.gov).
Como os residentes de Porto Rico cotizan á Seguridade Social, os portorriqueños son disfrutan dos beneficios da Seguridade Social ao xubilarse, pero quedan excluídos da Renda Suplementaria da Seguridade (SSI) (residentes do Estado Libre de Porto Rico, a diferenza dos residentes da Commonwealth das illas Marianas do Norte e os residentes dos 50 estados, non reciben o SSI, ver Socialsecurity.gov), e a illa recibe en realidade menos do 15% do financiamento do seguro médico que recibiría normalmente se fose un estado dos Estados Unidos. Ademais, os provedores do seguro médico reciben reembolsos similares aos do estado por debaixo da totalidade dos servizos prestados aos beneficiarios en Porto Rico, aínda que estes ingresan totalmente no sistema (ver p 252. ). En xeral, "moitos programas federais de benestar social esténdense aos residentes de Porto Rico, aínda que normalmente con topes inferiores aos asignados aos estados". (The Louisiana Purchase and American Expansion: 1803–1898. By Sanford Levinson and Bartholomew H. Sparrow. New York: Rowman and Littlefield Publishers. 2005. Page 167. For a comprehensive coverage of federal programs made extensive to Puerto Rico, see Richard Cappalli's Federal Aid to Puerto Rico (1970).)
A partir de mediados do século XX, o goberno dos Estados Unidos, xunto coa Compañía de Desenvolvemento Industrial de Porto Rico, lanzou unha serie de proxectos económicos para desenvolver Porto Rico nunha economía industrial de altos ingresos. Está clasificado polo Fondo Monetario Internacional como unha xurisdición desenvolvida cunha avanzada economía de ingresos altos, ocupa o posto 40 no Índice de Desenvolvemento Humano. Os principais sectores da economía de Porto Rico son a fabricación (principalmente a farmacéutica, a petroquímica e a electrónica) seguida dos servizos (especialmente turismo e hostalería).
Etimoloxía
O termo fai alusión ás riquezas que partían do porto de San Xoán Bautista. Cristobo Colón bautizou a Illa co nome de San Xoán Bautista. Os indios taínos chamaban á illa Borikén, o cal evolucionou a Borinquen, nome que aínda se utiliza en referencia a Porto Rico. De alí xorde o gentilicio "boricua", cal é sinónimo de "portorriqueño". Os españois chamaron á cidade capital da illa de San Juan Bautista, Porto Rico. Ao pasar dos anos, intercambiáronse os nomes da capital e a illa e así Porto Rico pasou a ser San Xoán, e San Xoán Bautista pasou a ser Porto Rico. Hoxe en día, a capital de Porto Rico coñécese como San Xoán.
Historia
A illa de Porto Rico foi descuberta o 19 de novembro de 1493 por Cristovo Colón, na súa segunda viaxe de exploración. Algúns historiadores son da opinión que Porto Rico foi descuberto por Martín Alonso Pinzón en 1492 durante o tempo que estivo separado de Colón. Os nativos taínos, habitantes nativos da Illa, chamaban a esta "Boriquén" ou "Borinquén", termo que garda certa semellanza acústica co actual Porto Rico e que proporcionou o aínda existente "boricua", con que os portorriqueños e portorriqueñas refírense a si mesmos, sendo tamén así chamados polos restantes latinoamericanos.
Os taínos constituían unha cultura pacífica e hospitalaria. Estes entregáronlles aos españois agasallos de ouro, metal que para eles tiña un valor simplemente decorativo, como un colar de caracois, mentres que para os habitantes de Europa, Asia e África, era e segue sendo, moi prezado.
Outro incidente que vale a pena examinar é a morte de Diego Salcedo, un colonizador que mantivo un grupo de taínos escravizados. Estes rebeláronse contra el polo seu trato cruel e afogárono nun río. Moitas persoas cren que o acto levou a cabo para verificar a súa condición de deus, pero os académicos difiren. Un feito utilizado para rebater esta presunción é que en 1492 construír na actual República Dominicana o Fortín de Nadal cos restos da embarcación Santa María. Cando regresaron os españois no 1493 atoparon que o fortín fora destruído polo lume e que os taínos mataran todos os colonizadores residentes nel. Os expertos no tema son da opinión que a morte de Salcedo foi un acto premeditado do Cacique Agüeybaná, que representou o inicio da rebelión taína contra os colonizadores.
No 1508 Juan Ponce de León colonizou a illa e fundou o poboado de Caparra. Ponce de León foi benvido polo Cacique Agüeybaná e rapidamente tomou control da Illa, en contraste co intento errado de Vicente Yáñez Pinzón, quen foi declarado Capitán Xeneral e Corrixidor e limitouse a desembarcar animais domésticos no oeste da Illa. Logo da morte de Cristovo Colón, quen fora declarado "Gobernador das Indias", este título foille negado ao seu fillo Diego Colón e a Coroa Española nomeou a Juan Ponce de León como primeiro gobernador oficial da Illa.
Baixo o sistema de encoméndaa os españois forzaron a moitos taínos a abandonar as súas aldeas para vivir nas facendas a cambio dunha educación cristiá. Moitos taínos morreron debido a que carecían de inmunidade contra as enfermidades traídas polos europeos, tales como o xarampelo, a vexigas e posiblemente a sífilis. Con todo, un gran número de indíxenas morreron nas moitas batallas habidas contra os españois. Os taínos que sobreviviron foron liberados cando Frei Bartolomeu das Casas convenceu os Reis Católicos de que eliminasen a encomenda. Para encher o baleiro deixado polos escravos liberados, os españois comezaron a traer a Porto Rico escravos africanos negros. Os africanos, na súa maioría, foron establecidos na zona oriental da Illa, en vilas como Vieques e Ponce. Debido a esta mestura de razas, os portorriqueños modernos describen Porto Rico como un país tricolor.
Durante séculos, o Imperio Español e o Imperio Británico loitaron entre si pola posesión desta illa. A illa de Porto Rico foi posesión colonial de España durante máis de 400 anos, como o foi tamén Cuba. Os Estados Unidos entraron na historia portorriqueña ao invadir a Illa o 25 de xullo de 1898 durante a Guerra Hispano-Americana. O 10 de decembro de 1898 asinouse o Tratado de París, polo que Porto Rico e o resto dos territorios coloniais (Cuba e Filipinas) do Imperio Español cedéronse aos Estados Unidos, que se inventaron o nome de "Porto Rico", denominación incorrecta que hoxe os propios estadounidenses consideran arcaica e en desuso. A maioría dos portorriqueños son conscientes de que mediante esa transacción non obtiveron a liberdade, senón só un cambio de colonos.
En 1900, a Lei Foraker creou un goberno civil que substituíu o goberno militar de ocupación. Porto Rico foi administrado polo Departamento do Interior dos Estados Unidos, pero o gobernador era nomeado polo presidente dos Estados Unidos. Este tipo de goberno baseouse nun modelo republicano, con tres ramas: o Poder Executivo (Gobernador), o Poder Lexislativo (Asemblea Lexislativa) e o Poder Xudicial (Tribunal Xeral de Xustiza). Cabe mencionar que a Asemblea Lexislativa constaba de dous Cámaras: por unha banda, o Consello Executivo constituído polos Secretarios do Gobernador; e, polo outro, unha Cámara de Delegados composta de trinta e cinco membros elixidos cada dous anos polos electores capacitados. Un dato importante é a creación do cargo de Comisionado Residente, representante da Illa no Congreso dos Estados Unidos, pero sen dereito de votar en decisión ningunha do devandito corpo.
En 1917, coa [Lei Jones], concedeuse aos portorriqueños a cidadanía estadounidense, eliminouse o Consello Executivo como Cámara Lexislativa e dividíronse os seus funcionarios para formar distintos Departamentos Independentes baixo o Poder Executivo. Estes foron o Departamento de Xustiza, liderado polo Procurador Xeral; o Departamento de Facenda, liderado polo Tesoureiro; o Departamento do Interior, dirixido polo Comisionado do Interior; o Departamento de Instrución, liderado polo Comisionado de Instrución; o Departamento de Agricultura e Comercio, dirixido polo Comisionado de Agricultura e Comercio; o Departamento do Traballo, dirixido polo Comisionado do Traballo, e o Departamento de Saúde, liderado polo Comisionado de Saúde.
En substitución do Consello Executivo creouse o Senado de Porto Rico, que se comporía de dezanove membros elixidos polos electores capacitados e servindo por períodos de catro anos. En adición a estes, engádense sete distritos senatoriais representados por dous senadores, máis cinco senadores electos por acumulación. Este Senado exercería todos os poderes e funcións puramente lexislativos que ata ese momento exercera o Consello Executivo, incluíndo a confirmación do nomeamento de Gobernador.
En 1922 o Tribunal Supremo dos Estados Unidos, no caso "Balzac v. Porto Rico", 258 Ou.S. 298 (Ou.S. 1922), interpretou que a Lei Jones non expresaba que Porto Rico fose un territorio incorporado, frase que describe a aqueles territorios en proceso de incorporación e integración a Estados Unidos como un estado adicional dese país.
En 1946 a presión para conceder poderes negados ata entón por case medio século aos portorriqueños comezou a dar resultados co nomeamento por parte do presidente Truman do Comisionado Residente Jesús T. Piñero Jiménez para o posto de Gobernador de Porto Rico. Converteuse así Jesús T. Piñero no primeiro portorriqueño que ocupou en propiedade o máis alto posto político en toda a historia da Illa. En 1947 o Congreso aprobou a lei que permite aos portorriqueños elixir o seu gobernante mediante voto electoral por un termo de catro anos.
En 1948, Luís Muñoz Marín, fundador do Partido Popular Democrático e fillo de Luís Muñoz Rivera, gañou as primeiras eleccións para gobernador na historia de Porto Rico. O 3 de xullo de 1950 foi aprobada polo Congreso dos Estados Unidos a Lei Pública 600, que permite á Asemblea Lexislativa formar unha Asemblea Constituínte para a creación da Constitución de Porto Rico, suxeita a posterior aprobación por parte do Presidente dos Estados Unidos e o Congreso. Esta lei deixa intacta a Lei Jones e bautízaa como Lei de Relacións Federais, eliminando só as disposicións que serían incluídas no momento en que a Constitución de Porto Rico entrase en vigor. O 30 de outubro de 1950 tivo lugar a Insurrección Nacionalista, en resposta ao proxecto do "Estado Libre Asociado". Branca Canles proclamou a República de Porto Rico en Jayuya e déronse combates en diferentes puntos do País. A vila de Jayuya foi bombardeada desde o ar, houbo matanzas en Utuado e A Fortaleza, residencia do Gobernador, foi atacada a tiros. En 1954, para deixar claro que a insurrección independentista non era un problema interno dos portorriqueños, como dicía o goberno estadounidense, un grupo de nacionalistas atacou o Congreso estadounidense e a Casa Blair. Todos os atacantes foron arrestados e cumpriron longas condenas en cárceres federais.
Os opositores ao Estado Libre Asociado e moitos académicos reclaman que o maior efecto desta lei foi cambiar o nome da lei que rexía a Porto Rico e perpetuar a alegada relación "colonial", posto que erroneamente pénsase que no ano 1952 é cando se obtén a elección do gobernador por voto popular e o sistema de goberno republicano, cousas outorgadas polas leis anteriormente apuntadas. Os defensores do Estado Libre Asociado reclaman que se deixou de ser colonia por medio dun "pacto bilateral", porque se definiu a relación de Estados Unidos con Porto Rico como unha "in a nature of a compact" asociación, termo non definido no Dereito Internacional.
En 1952 Muñoz Marín induciu a Porto Rico a obter o status de Estado Libre Asociado, baixo a Constitución deste, que é a situación política actual na Illa.
O inglés e o español foron os idiomas oficiais de Porto Rico desde a firma da Lei do 5 de xaneiro de 1993, aínda que predomina o uso do segundo idioma.
Idioma
Porto Rico é unha illa bilingüe xuridicamente; tanto o español como o inglés son idiomas oficiais, sendo o español o idioma que predomina, falado pola totalidade da poboación. O inglés ensínase como segunda lingua, aínda que menos dun 5% da poboación é totalmente bilingüe. Porto Rico desenvolveu unha variedade lingüística denominada "spanglish", unha mestura de español e inglés. Cabe destacar que o "spanglish" tamén é común entre os hispanos que viven nos Estados Unidos. Hai moitas palabras do español que o portorriqueño non acostuma usar debido á americanización da illa. Por exemplo, un portorriqueño denomina "counter" ao mesado, ou emprega "printer" por impresora ou "wiper" por limpaparabrisas etc.
Goberno e Política
miniatura|dereita| O Xíbaro, Monumento en Porto Rico Porto Rico é un territorio non incorporado dos Estados Unidos. Isto significa que Porto Rico pertence aos Estados Unidos, pero non forma parte deles. A relación do goberno de Porto Rico co goberno federal dos Estados Unidos é para moitos comparable á relación do goberno federal estadounidense cos seus estados. Todo o relacionado á moeda, a defensa, as relacións exteriores e a maior parte do comercio entre estados cae baixo a xurisdición do goberno federal. O goberno de Porto Rico ten autonomía fiscal e o dereito de cobrar impostos locais. Os portorriqueños son cidadáns dos Estados Unidos con todos os dereitos e deberes que confire esa cidadanía, pero como as eleccións presidenciais só se celebran en estados e territorios incorporados, os residentes de Porto Rico non participan nestas, a menos que teñan residencia legal nun estado ou territorio incorporado.
O goberno do Estado Libre Asociado de Porto Rico está dividido en tres ramas: a Rama Executiva, a Rama Lexislativa (dividida na Cámara de Representantes e o Senado) e a Rama Xudicial.
A Rama Executiva está representada e dirixida polo Gobernador. O Gobernador é electo por voto directo nunha elección xeral cada catro anos e designa, co consello e consentimento do Senado, aos membros do seu gabinete, o cal está formado polos secretarios(as) dos quince departamentos.
O poder lexislativo da Illa recae na Asemblea Lexislativa, unha lexislatura bicameral composta do Senado e da Cámara de Representantes. O Senado conta con 27 senadores(-as), dous por distrito electoral e once por acumulación baseados na proporción da poboación. En 2005 houbo un referendo no que máis do 80% dos electores votaron por que se converta esta Asemblea en unicameral, e en xaneiro do 2007 o Senado aprobou un proxecto de lei para iniciar este proceso. A Cámara de Representantes conta con 51 membros, un para cada distrito electoral e once por acumulación. Se é necesario, outórgaselle ata un máximo constitucional de nove postos no Senado e dezasete na Cámara de Representantes adicionais aos partidos de minoría, en caso que o Gobernador e a Asemblea Lexislativa sexan do mesmo partido e nesta estean 2/3 ó máis dos lexisladores. O poder Xudicial é a rama de Goberno responsable do cumprimento da Constitución e a administración da Xustiza. Dirixido polo Tribunal Supremo de Porto Rico, o sistema xudicial está composto por tres instancias. O Tribunal de Primeira Instancia (TPI) está dividido na Sala Superior e a Sala Municipal (con diferentes áreas de competencia). O TPI ten trece distritos xudiciais (San Juan, Bayamón, Carolina, Caguas, Arecibo, Utuado, Aguadilla, Mayagüez, Ponce, Aibonito, Guayama, Humacao e Fajardo). A parte insatisfeita coas decisións do TPI pode solicitar unha apelación á segunda instancia, coñecida como Tribunal de Apelacións, que se constitúe por paneis. A última instancia é o Tribunal Supremo, o cal é o único tribunal constitucional. O Tribunal Supremo está integrado polo Xuíz Presidente e seis Xuíces Asociados. Estes son nomeados polo Gobernador co consello e consentimento do Senado. Devanditos nomeamentos son para sempre, ata a idade do retiro obrigatorio de setenta (70) anos. O número de xuíces só poderá ser variado por lei, a solicitude do propio Tribunal Supremo.
Constitución de Porto Rico
A Lei 600 (P.L. 81-600), que foi aprobada polo Congreso dos Estados Unidos, autorizou o pobo de Porto Rico a desenvolver a súa propia Constitución. Esta lei outorgou ao pobo o control das actividades de goberno interno. Con todo, esta lei deixou intactos todos os artigos baixo a Lei Jones e a Lei Foraker, do mesmo xeito que o Tratado de París.
Despois que a Asemblea Constituínte redactase a Constitución, o pobo ratificou a mesma mediante un referendo. O Congreso dos Estados Unidos, seguindo o procedemento requirido pola Lei de Relacións Federais, aprobou a Constitución, a cal entrou en vigor o 28 de xullo de 1952.
A Constitución inclúe unha moderna Carta de Dereitos que segue a tradición da Carta de Dereitos Humanos das Nacións Unidas. Dos vinte artigos orixinais, con todo, un foi emendado de acordo coa orde do Congreso de limitar a educación secundaria gratuíta, e outro artigo foi eliminado polo Congreso sen a aprobación dos portorriqueños. A forma republicana de goberno imita a Constitución dos Estados Unidos. Un gobernador dirixe a rama executiva mentres dúas cámaras lexislativas, o Senado e a Cámara de Representantes, compón a rama lexislativa. O Tribunal Supremo de Porto Rico é o último tribunal de apelacións na maioría dos casos xudiciais, pero as súas decisións poden ser recorridas ante o Tribunal Supremo dos Estados Unidos.
Tan só en 1993 o Undécimo Circuíto do Tribunal de Circuíto de Apelacións dos Estados Unidos determinou que a decisión do Congreso de permitir un goberno interno en Porto Rico non invalidou a da xurisdición da Cláusula Territorial da Constitución dos Estados Unidos. O tribunal concluíu que non houbo ningunha alteración fundamental nas relacións de Porto Rico cos Estados Unidos; Porto Rico continúa sendo constitucionalmente un territorio non incorporado, sen soberanía separada. O tribunal estableceu que "o Congreso pode eliminar unilateralmente a Constitución de Porto Rico ou a Lei de Relacións Federais e substituílas con calquera lei ou regulación que considere oportuna. A pesar da aprobación da Lei de Relacións Federais e da Constitución de Porto Rico, os tribunais de Porto Rico continúan obtendo toda a súa autoridade do Congreso dos Estados Unidos."
Porén, a maioría dos observadores políticos locais e internacionais concorda en que a condición política de Porto Rico é extremadamente estable, e que ningún membro do Congreso estadounidense ten a máis mínima intención de tratar de modificar unilateralmente a "Magna Carta" que rexe as vidas de máis de catro millóns de cidadáns e residentes da Illa.
O Partido Popular Democrático (PPD) é o que está actualmente no poder. Pero a Cámara e o Senado están nas mans do Partido Novo Progresista (PNP).
Organización Político-Administrativa
miniatura|300px|Mapa de Porto Rico
Porto Rico está dividido administrativamente en setenta e oito municipios; cada municipio elixe un alcalde e unha "Lexislatura Municipal" por un termo de catro anos. As cidades principais son San Xoán (capital), Bayamón, Caguas, Toa Baja, Trujillo Alto, Cataño, Arecibo, Ponce, Mayagüez, Carolina, Aguadilla e Guaynabo; todos eles con máis de.
Porto Rico posúe dúas illas municipio, Vieques e Culebra, que están localizadas ao leste da illa grande. Os municipios están agrupados en oito distritos senatoriais e 40 distritos representativos, que non teñen funcións administrativas, e serven como demarcacións xeográficas de representación da poboación que reside en cada distrito, ante a Asemblea Lexislativa de Porto Rico. Cada distrito senatorial é representado ante a Lexislatura do país por dous senadores e cada distrito representativo por un representante. O tamaño dos mesmos é alterado en función aos cambios de poboación rexistrados nos censos decenais. Así mesmo, algunhas axencias do goberno, dividen o país en rexións ou zonas, e a cantidade de municipios e extensión que abranguen varía dependendo da axencia e das funcións que exercen. Por exemplo, unha rexión educativa non abrangue a zona xeográfica nin contén necesariamente os municipios que unha rexión de Saúde ou unha rexión do Departamento de Transportación e Obras Públicas.
thumb|377px|Municipios de Porto Rico.
Os municipios son:
Partidos Políticos
Actualmente, Porto Rico conta con catro formacións políticas recoñecidas para os comicios electorais: o Partido Popular Democrático, que defende o Estado Libre Asociado como opción política; o Partido Novo Progresista, que promove a integración plena como estado aos Estados Unidos; o Partido Independentista Portorriqueño, que promulga a independencia e o partido Portorriqueños por Porto Rico, de ideoloxía ecoloxista.
Por outra banda o Partido Novo Progresista xurdiu como unha ruptura dentro do Partido Republicano local. Ten como ideoloxía o conseguir a estadidad para Porto Rico. Na actualidade contan co apoio do 47% do voto popular. O mesmo destacouse por grandes reformas no sistema de Saúde da Illa.
Xeografía
miniatura|dereita|250px|Porto Rico visto desde o espazo
Xeoloxía
Porto Rico componse de rocas volcánicas (revisar) e plutónicas dos períodos Cretáceo e Eoceno cubertas por rocas sedimentarias do Oligoceno e recentes. A maioría das covas aparecen na área kárstica do norte nas rocas do Oligoceno e recentes. As rochas máis antigas da Illa teñen ao redor de 190 millóns de anos e están localizadas en Serra Bermeja, ao suroeste da Illa. Estas rochas representan parte da cortiza oceánica e puideron trasladarse desde a área do Océano Pacífico ata o seu lugar actual no Caribe. Porto Rico xace na fronteira entre as placas tectónicas do Caribe e de Norteamérica. Isto quere dicir que a Illa actualmente está sendo deformada polas forzas creadas nesa fronteira. Tales forzas poden causar terremotos e maremotos. Estes eventos sísmicos, acompañados de escorregamentos de terras, representan algúns dos máis perigosos desastres xeolóxicos na Illa e no nordés do Caribe.
Clima
Porto Rico ten un clima tropical cunha temperatura media de 24 graos centígrados (76 graos Fahrenheit), e un total de choiva moi alto. As temperaturas e choivas varían moito entre distintas zonas da Illa. O norte é máis fresco e chuvioso con temperaturas entre 55 °F e 80 °F no inverno e entre 70 °F e 90 °F no verán. O clima no sur é semiárido practicamente todo o ano, con temperaturas entre 55 °F a 90 °F no inverno e 75 °F ata 100 °F no verán. Lugares como San Germán e illa de Mona rexistraron 105 °F. O centro montañoso da Illa é máis chuvioso e frío, con media de choivas de máis de 100 plg e temperaturas entre 40 °F a 70 °F. Tormentas e furacáns pasan sobre ou preto de Porto Rico todos os veráns, provocando inundacións en moitas ocasións. Tamén en Porto Rico pódese ver tornados, sarabia, tronadas severas e trombas mariñas, sendo as trombas mariñas e as tronadas severas as máis comúns. Os tornados non son moi comúns en Porto Rico, e os que se chegan a desenvolver non alcanzan ventos de máis de 70 mph (TF0). As augas do norte da Illa son frías no inverno, pero as do sur (Mar Caribe) atópanse sobre os 80 °F todo o ano. Outros eventos meteorolóxicos son frontes frías, valgadas de presión, ondas tropicais e altas e baixas presións. A alta presión trae masa de aire seco e tempo asollado, mentres que as baixas presións traen moita choiva, tronadas e fortes ventos. Estes eventos abundan durante todo o ano, menos no verán. As precipitacións do verán son debidas maiormente a treboadas ou valgadas de presión. A mellor época para visitar Porto Rico é durante os meses de abril, xuño e xullo, se considerarmos as condicións climáticas.
Fuso horario
Porto Rico utiliza a hora estándar do Atlántico todo o ano. O Horario de verán (coñecido como Daylight Saving Estafe nos Estados Unidos) non aplica no arquipélago porque non hai moita diferenza entre as postas e saídas do sol ao longo do ano. A posta de sol varía entre as 5:30 p.m. no inverno e as 7:30 p.m. no verán, mentres que a saída do sol varía entre as 7:00 a.m. no inverno e as 5:30 a.m. no verán.
Economía
Porto Rico ten unha das economías máis dinámicas e diversas en América Latina. A mediados do século XX, a economía portorriqueña estaba dominada pola agricultura, especialmente o cultivo da cana de azucre. Con todo, un grande investimento na infraestrutura e extensos programas de incentivos lograron transformar considerablemente a economía. Desde os 60, establecéronse na Illa numerosas empresas multinacionais das industrias farmacéutica, electrónica, téxtil, petroquímica, e máis recentemente biotecnolóxica. Hoxe en día, a manufactura e a industria de servizos (incluíndo o turismo) substituíron a agricultura como principal produtor de ingresos. Igualmente, o gando e a produción de artigos lácteos substituíron a industria azucreira como sector principal da agricultura. A economía se desacelerou entre 2001 e 2003 debido á desaceleración da economía estadounidense. En 2004 empezou a recuperarse.