cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
José Rodríguez Cruz
Traxectoria
Ten realizado colaboracións co sacerdote portugués António Lourenço Fontes en traballos sobre A Raia Seca e no Congreso de Medicina Popular que el organiza en Vilar de Perdízes (Montalegre). Colaborou tamén en diversos artigos con Xesús Ferro Ruibal.
Artigos
Ao longo do tempo ten publicado artigos de carácter etnográfico en diversos xornais e revistas culturais: La Región, La Voz de Galicia (A Coruña),Diario de Pontevedra, Atlántico Diario, Notícias de Barroso (Vilar de Perdízes-Portugal), El Norte de Castilla, A Tempo (Verín), O Irmandiño (Verín), Acibal (Marín), A Nosa Bisbarra (Viana do Bolo), Lethes, Arraianos, Auria etc.
Desde o ano 2008 ten realizado colaboracións no xornal mensual O Sil sobre a Festa do Entroido e logo sobre temas etnográficos relacionados co espazo fronteirizo con Portugal. Entre setembro de 2013 e maio de 2017 crea no devandito xornal a sección Crónicas Raianas, publicando artigos relacionados co espazo fronteirizo e posteriormente, no mesmo xornal crea a sección Conversas entre arraianos, cun contido etnográfico a modo de entrevista.
Premios e recoñecementos
2º Premio de investigación Raigame na edición de 2007, outorgado polo Centro de Cultura Popular Xaquín Lourenzo polo traballo de investigación Cultura e fala popular de San Ciprián de Hermisende, unha achega etnográfica e léxica para o estudo do idioma galego en áreas periféricas da nosa Comunidade
Arxemil
O topónimo galego Arxemil pode referirse a:
Ken Wharton
Ken Wharton nado en Smethwick o 21 de marzo de 1916 e finado en Ardmore (Auckland, Nova Zelandia) o 12 de xaneiro de 1957, foi un piloto de carreiras de Inglaterra.
Traxectoria
Competiu en triais fóra da estrada, subidas de montaña e rallys, e tamén participou en carreiras de autos deportivos e monoprazas. Comezou nas carreiras na nova Fórmula National 500cc no seu propio especial, e máis tarde adquiriu un Cooper. O seu debut nun Gran Premio do Campionato Mundial foi na carreira suíza de 1952, coas regulamentos da Fórmula 2, onde comezou desde a 13ª posición na grella e terminou cuarto. Participou nun total de 15 Grandes Premios do Campionato do Mundo, anotou 3 puntos de campionato. En viaxou ao exterior, co English Racing Automobiles 2 litros de Peter Bell, terminou terceiro na xeral na subida Susa/Mont Cenis e cuarto na xeral na subida Aosta/Grand Saint Bernard. Cun Cooper 500 que tamén competiu na subida a Friburgo en Alemaña onde foi finalista na categoría de 500 cc con Stirling Moss. Wharton gañou o evento de Friburgo no E.R.A. o 5 de agosto, subindo as 7.4 millas do Schauinsland, en 8 minutos 5,33 segundos. O 19 de agosto, foi o máis rápido na subida a Vue des Alpes, cun tempo de 3 minutos e 57,8 segundos.. Gañou o campionato británico de subida do ano 1.951 a 1954, e segue sendo o único piloto que gañou catro títulos consecutivos BHCC. Outros éxitos co ERA R4D inclúen gañar as Brighton Speed Trials en 1954, 1955 e 1956.
O éxito nos rallys incluíu gañar o Tulip Rally en 1949, 1950 e 1952, pilotando un Ford. Tamén foi campión do British Trials Champion. O 4 de xullo de 1954, el e Peter Whitehead gañaron a carreira das 12 horas de Reims nun Jaguar D-Type. En 1957 Wharton resultou fatalmente ferido cando o seu Ferrari Monza estrelouse nunha carreira de autos deportivos no Circuíto de Ardmore en Nova Zelandia.
Resultado completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Gas de síntese
miniatura|[[Gas de madeira, un gas de síntese ardendo.]] O gas de síntese ou syngas é unha mestura de gas combustible que consta principalmente de hidróxeno, monóxido de carbono e con frecuencia algo de dióxido de carbono. O nome procede do seu uso como intermediario na creación de gas natural sintético e para producir amoníaco ou metanol. O gas de síntese ou syngas é xeralmene un produto da gasificación e a súa principal aplicación é a xeración de electricidade. O gas de síntese é un combustible e utilízase a miúdo como combustible de motores de combustión interna. Ten unha densidade de enerxía que é menos da metade que a do gas natural.
O gas de síntese pode producirse a partir de moitas fontes, como o gas natural, carbón, biomasa, ou virtualmente calquera hidrocarburo, por reacción con vapor (reformado con vapor), dióxido de carbono (reformado seco) ou oxíxeno (oxidación parcial). O gas de síntese ou syngas é unha fonte intermediaria esencial para a produción de hidróxeno, amoníaco, metanol, e combustibles de hidrocarburos sintéticos. O gas de síntese úsase tamén como intermediario na produción de petróleo sintético para o seu uso como combustible ou lubricante por medio do proceso Fischer-Tropsch e previamente polo proceso de metanol a gasolina da compañía Mobil.
Os métodos de produción inclúen o reformado con vapor de gas natural ou hidrocarburos líquidos para producir hidróxeno, a gasificación de carbón, biomasa, e nalgúns tipos de instalacións a gasificación de enerxía obtida a partir de lixo.
Química da produción
A composición química do gas de síntese varía dependendo das materias primas e os procesos utilizados. O producido por gasificación do carbón xeralmente é unha mestura dun 30 a 60% de monóxido de carbono, 25 a 30% de hidróxeno, 5 a 15% de dióxido de carbono, e 0 a 5% de metano. Tamén contén cantidades menores doutros gases.
A principal reacción que produce gas de síntese é o reformado con vapor, que é unha reacción endotérmica na que se necesitan 206 kJ/mol do metano para a conversión.
A primeira reacción, entre o coque incandescente e o vapor, é fortemente endotérmica, e produce monóxido de carbono (CO) e hidróxeno (a mestura de CO e  é o chamado "gas de auga" na vella terminoloxía). Unha vez que o leito de coque arrefriou ata unha temperatura á cal a reacción endotermica xa non pode continuar, o vapor é substituído por un refacho de aire.
Entón, teñen lugar a segunda e terceira reaccións, producindo primeiro unha reacción exotérmica (formando inicialmente dióxido de carbono e elevando a temperatura do leito de coque) seguida por unha segunda reacción endotérmica, na cal este é convertido en monóxido de carbono. A reacción global é exotérmica, formándose o chamado "gas produtor" (na vella terminoloxía). Pode reinxectarse vapor, despois aire etc., para dar lugar a unha serie sen fin de ciclos ata que o coque se consome finalmente. O gas produtor ten moito menor valor enerxético en relación ao gas de auga, debido principalmente á dilución con nitróxeno atmosférico. O oxíxeno puro pode substituír o aire para evitar o efecto de dilución, producindo gas de moito maior valor calorífico. Cando se usa como intermediario na síntese industrial a grande escala de hidróxeno (principalmente usado na produción de amoníaco), tamén se produce a partir de gas natural (por medio da reacción de reformado con vapor), tal como segue:
Para producir máis hidróxeno a partir desta mestura, engádese máis vapor e lévase a cabo o cambio a gas de auga:
O hidróxeno, para poder usarse, debe separarse do co que está mesturado. Isto faise principalmente por adsorción por inversión de presión (ou PSA, do inglés pressure swing adsorption), tratamento de gas con aminas, e reactores de membrana.
Enerxía das microondas
O CO2 pode ser escindido a CO e despois combinado con hidróxeno par formar gas de síntese. Un método para a produción de monóxido de carbono a partir de dióxido de carbono tratándoo con radiación de microondas está sendo examinado polo proxecto de combustibles solares do Instituto Holandés para a Investigación en Enerxía Fundamental. Afirmouse que esta técnica foi usada durante a Guerra fría en submarinos nucleares rusos para permitirlles desfacerse do gas CO2 sen deixar unha traza de burbullas. Na prensa diaria publicouse durante esa mesma época que os submarinos americanos usaban depuradores químicos convencionais para eliminar o CO2. Documentos coñecidos despois do afundimento do Kursk, que era un submarino de clase Oscar da época da Guerra fría, indican que no buque se utilizaban depuradores de superóxido de potasio para eliminar o CO2.
Enerxía solar
A calor xerada pola enerxía solar concentrada pode usarse para impulsar reaccións termoquímicas para escindir o dióxido de carbono a monóxido e producir hidróxeno. Pode usarse o gas natural como materia prima nunha instalación que integra a enerxía solar concentrada con enerxía dunha planta que usa como combustible gas natural aumentado con gas de síntese mentres loce o sol. O proxecto luz do sol a petróleo desenvolveu un aparello que permite unha eficiente produción usando esta técnica, que se chama CR5.
Enerxía eólica
Propúxose tamén un sistema de enerxía eólica para fornecer calor á reacción de reformado con vapor. Isto evita ter que queimar gas natural para quentar e simplifica radicalmente o reformador de vapor.
Electricidade
O uso de electricidade para extraer dióxido de carbono da auga    e despois converter gas de auga en gas de síntese foi ensaiado polo US Naval Research Lab.
Fontes renovables
A electricidade xerada a partir de fontes renovables tamén se usa para procesar dióxido de carbono e auga a gas de síntese por medio de electrólise a alta temperatura. Isto é un intento de manter a neutralidade no balance de emisión de carbono no proceso de xeración. Audi, en asociación coa compañía Sunfire, abriu unha planta piloto en novembro de 2014 para xerar e-diésel usando este proceso.
Usos
Os procesos de gasificación do carbón para crear gas de síntese foron utilizados durante moitos anos para fabricar gas de alumado para iluminar rúas e casas, cociñar e, ata certo punto, para a calefacción, antes de que a iluminación eléctrica e as infraestruturas de gas natural se fixesen amplamente dispoñibles. O gas de síntese producido nas instalacións de gasificación para ober enerxía a partir do lixo pode utilizarse para xerar electricidade.
Postratamento
O gas de síntese pode utilizarse no proceso Fischer-Tropsch para producir diésel, ou converterse en, por exemplo, metano, metanol e dimetil éter en procesos catalíticos.
Se o gas de síntese é postratado cun procesamento crioxénico, debería terse en conta que esta tecnoloxía ten grandes dificultades para recuperar o monóxido de carbono puro se están presentes volumes relativamente grandes de nitróxeno debido a que o monóxido de carbono e o nitróxeno teñen puntos de ebulición moi similares, que son –191.5 °C e –195.79 °C, respectivamente. Certos procesos eliminan con tecnoloxía selectiva o monóxido de carbono por complexación/descomplexación de monóxido de carbono con cloruro de aluminio cuproso disolvido nun líquido orgánico como o tolueno. O monóxido de carbono purificado pode ter unha pureza maior do 99%, o que o fai unha boa materia prima para a industria química. O gas rexeitado do sistema pode conter dióxido de carbono, nitróxeno, metano, etano e hidróxeno. O gas rexeitado pode ser despois procesado nun sistema de adsorción por inversión de presión para eliminar o hidróxeno, mentres que o hidróxeno e o monóxido de carbono poden ser recombinados na correcta proporción para a produción catalítica de metanol, ou o diésel por Fischer-Tropsch etc. A purificación crioxénica, como é moi intensa enerxeticamente, non é moi axeitada para fabricar simplemente combustible, debido a que se reduce moito a ganancia enerxética neta.
Capacidade enerxética
O gas de síntese que non é metanizado ten tipicamente un valor calorífico de 120 BTU/scf. O gas de síntese sen tatar pode facerse pasar a través de turbinas híbridas que permiten unha maior eficiencia porque operan a menores temperaturas, o que aumenta a duración das pezas.
Samarcanda
Samarcanda (en Samarqand, Самарқанд), é a terceira meirande cidade de Uzbekistán e capital da Provincia de Samarcanda (Samarqand Viloyati). Está situada a unha altitude de 702 metros. É unha cidade famosa pola súa céntrica posición na Ruta da Seda entre a China e Occidente.
Foi capital do país entre 1925 e 1930.
Cultura
En 2001, a UNESCO adicionou a cidade de 2750 anos de antigüidade á lista de Patrimonio da Humanidade (World Heritage Site) co lema de Samarcanda, cruzamento de culturas (Samarkand – Crossroads of Cultures).
A maioría dos seus habitantes (90 %) son falantes de taxico.
O seu nome significa probabelmente «lugar de encontro» ou «lugar do conflito» (samara: "encontro, conflito" en sánscrito, kand, kent: "cidade"), termo centro-asiático e ilustra ben a súa posición no límite dos mundos turco e persa.
Historia
Samarcanda é unha das cidades habitadas máis antigas do mundo, prosperando pola súa localización na ruta comercial entre a China e a mediterránea (Ruta da seda). Durante algúns períodos históricos Samarcanda foi unha das cidades máis grandes de Asia Central.
Comezada arredor do 700 a.C. polos persas, foi un dos principais centros da civilización persa desde os seus primeiros días. Maracanda foi o seu nome grego antigo cando Alexandro Magno conquistou a cidade no 329 a.C.. miniatura|225x225px|Centro coa mesquita de Bibi Khanym
Historia medieval
A principios do século VIII, Samarcanda pasou a estar baixo control árabe. Segundo a lenda, o segredo da fabricación de papel foi aprendido de dous prisioneiros chineses da etnia han en 751. Isto levou á fundación da primeira fábrica de papel no mundo islámico en Samarcanda. O invento estendeuse entón ao resto do mundo islámico, e desde alí a Europa.
Samarcanda foi saqueada polos mongois ao mando de Xenxis Kan en 1220. Algunhas persoas sobreviviron, pero máis tarde, Samarcanda sufriu polo menos outro ataque mongol. A cidade tardou moitas décadas en recuperarse destes desastres. En As viaxes de Marco Polo, onde el rexistra a súa viaxe pola Ruta da Seda, Samarcanda é descrita como "unha cidade moi grande e espléndida..." Tamén escribe sobre unha igrexa cristiá en Samarcanda, que milagrosamente permaneceu en pé despois de que se retirase unha parte da súa columna de apoio central.
En 1370, Timur o Coxo, ou Tamerlán, decidiu facer de Samarcanda a capital do seu imperio, que se estende desde a India a Turquía. Durante os seguintes 35 anos, construíu unha nova cidade e poboouna con artesáns e artesáns de todos os lugares que conquistara. Timur gañou unha reputación como mecenas das artes, e Samarcanda chegou a ter unha poboación duns 150.000 habitantes.
Historia moderna
A cidade converteuse máis tarde na capital do Óblast de Samarcanda do Turkestán ruso e cobrou importancia cando o ferrocarril transcaspio chegou á cidade en 1888. Converteuse na capital da República Socialista Soviética de Uzbekistán en 1925 antes de ser substituída por Tashkent en 1930.
Clima
Samarcanda goza dun clima mediterráneo (Clasificación climática de Köppen Csa) que se abeira a un clima semirárido con veráns quentes e secos e invernos relativamente húmidos e variables que alternan períodos cálidos con outros fríos. Os meses de xullo e agosto son os máis quentes do ano, con temperaturas que chegan e mesmo superan os 40 °C. A maioría das precipitacións recóllense de decembro a abril. O mes de xaneiro de 2008 foi especialmente frío, caendo a temperatura ata os -22 °C
Río de Sabugo, Carballido, A Fonsagrada
Río de Sabugo é un lugar da parroquia de Carballido, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2015 tiña 10 habitantes (6 homes e 4 mulleres).
Colias nastes
A Colias nastes é unha especie de insecto lepidóptero da familia Pieridae. Encóntrase no norte de Escandinavia, norte de Rusia (península de Taimyr, península de Yamal, Nova Zembla e norte dos Montes Urais), tamén en Groenlandia e Norteamérica ata as Montañas Rochosas.
Subespecies
Recoñécense as seguintes subespecies:
Óscar Pereiro Carril
Óscar Pereiro Carril, nado en Viladavil (Arzúa) en 1991, é un nadador galego.
Traxectoria
Campión e recordman de Galicia en varias especialidades e distancias, en 2012 proclamouse campión de España en 50m e 100m costas. Participou nos Xogos do Mediterráneo de Mersin (Turquía) en 2013, onde quedou cuarto no 4x100 libres e nos 50m costas.
Estuda enxeñería informática na Universidade de Bridgeport en Connecticut e compite co Club Natación Arzúa e co equipo da Universidade de Bridgeport.
Maltese Falcon Society
A Maltese Falcon Society é unha organización para admiradores de Dashiell Hammett, a súa novela The Maltese Falcon, libros de misterio e escritores en xeral. Fundada en San Francisco en 1981, a organización xa non está activo nos Estados Unidos mais no Xapón permance activa dende 1982. A póla xaponesa da sociedade presenta o Premio Falcon, a honra máis alta do Xapón no eido de misterio, para honrar as mellores novelas de misterio publicadas no Xapón.
Orixes
A Maltese Falcon Society foi fundada en San Francisco o 20 de maio de 1981 por historiadores literarios, o biógrafo Don Herron e o investigador privado Jayson Wechter. A primeira reunión da sociedade celebrouse en "John's Grill", o restaurante onde comía Dashiell Hammett e que aparece en The Maltese Falcon. Os voceiros na primeira reunión foron David Fechheimer, un investigador de Hammett, e E. Hoffmann Price, un autor de ficción pulp.
A sociedade estabeleceu sedes en Nova York e no Xapón. No ano 1982, a sociedade tiña 110 membros en San Francisco, 55 no Xapón e 50 en Nova York. Como lema oficial, a sociedade adoptou o usado por Sam Spade no capítulo 2 de The Maltese Falcon: "Success to crime."
Furón
O furón doméstico (Mustela putorius furo, Linnaeus, 1758) é un descendente do tourón ou furón bravo, que foi domeado hai polo menos 2.500 anos. Outros mamíferos da familia dos mustélidos teñen tamén a palabra "furón" nos seus nomes comúns. Por exemplo, hai un escaso e protexido tourón de Norteamérica coñecido como furón de pés negros.
Historia
260px|miniatura|Representación antiga dun furón branco. Ninguén sabe de certo cando foi domesticado, pero algúns achados arqueolóxicos de furón datan do 1500 adC. Crese que a domesticación foi similar á do gato. Hai quen di que os antigos exipcios tiñan furóns, pero é máis crible que os europeos que visitaban Exipto visen gatos, e pensaron que usar un pequeno carnívoro para protexer as reservas de gran era unha grande idea. O furón descende probablemente do tourón (Mustela putorius), polo que o nome científico máis utilizado para este animal é Mustela putorius furo. Tamén é posible que os furóns teñan como antepasados o tourón da estepa (Mustela eversmanni).
Caza
Durante centos de anos o principal uso dos furóns foi a caza. Coa súa natureza agresiva e o seu corpo longo e estilizado, están ben adaptados para entrar en tobos e cazar os animais que haxa dentro. Aínda se usan para cazar nalgúns países, sobre todo en Australia onde os coellos son unha praga e, malia a tecnoloxía moderna, a combinación dunhas cantas redes e un par de furóns resulta moi efectiva.
Furóns como mascotas
miniatura|Furón En moitos sentidos, os furóns son como gatos que nunca medran. Son enerxéticos, curiosos e con todo, son moito máis sociables cós gatos, e gústalles xogar cos seus donos. Dise que os humanos domesticaron furóns pola curiosidade que espertaban; sexa isto certo ou non, a súa curiosidade é maior có seu sentido común e isto fai que as súas posibilidades de supervivencia na nosa contorna sexa bastante limitada.
Os furóns son a terceira mascota máis frecuente en Estados Unidos, logo dos cans e gatos. Afirmouse en ocasións que os furóns atacan os nenos pequenos, pero esta afirmación é falsa ou polo menos posúe moi pouco fundamento. En proporción, os furóns causan moitos menos danos cós cans ou gatos.
Perigos para os furóns
Os furóns son expertos en coarse polos buracos das paredes, os armarios, ou detrás dos electrodomésticos, onde poden resultar feridos ou ata mortos polos cables eléctricos, os ventiladores e outros aparellos perigosos. As cadeiras pregables son unha auténtica trampa mortal para eles, pois soben con frecuencia sobre estes mobles, pregándoos despois e morrendo esmagados. Por estas razóns é necesario tomar unha serie de medidas no fogar antes de adquirir un furón como animal doméstico, como retirar ou asegurar calquera aparello ou moble perigoso ou tapar os posibles buracos repartidos pola casa. Moitos donos optan por recluír os seus furóns nunha gaiola durante a noite ou mentres se ausentan de casa.
Alimentación
Os furóns son obrigatoriamente carnívoros. A comida para gatos non proporciona normalmente as proteínas ou a proporción de graxas necesarias para o correcto metabolismo do furón, aínda que o alimento de alta calidade destinado aos gatos máis novos pode ser utilizado durante un tempo se a comida específica para furóns non se atopa nese determinado momento. Non son apropiados alimentos de baixa calidade na dieta do animal. Cando se lea a etiqueta, os tres ingredientes máis abundantes deben ser derivados cárnicos, pois os furóns non poden dixerir correctamente os compostos de cereais usados nas marcas máis baratas de alimento para gatos. O alimento do furón ideal contén un 32,38% de proteínas e un 15,20% de graxas (a orixe das proteínas do alimento do furón debe proceder sempre de carne, non de soia ou plantas similares). Aínda que un alto contido proteico é esencial, se este é maior do 38% pode xerar ocasionais cálculos renais e obstrucións urinarias nos furóns máis vellos. Á maioría dos furóns encántanlles os doces como pasas e manteiga de cacahuete, pero tales caprichos débenselles dar só ocasionalmente, pois ata unha cantidade pequena de azucre pode ocasionar ás veces anomalías no funcionamento das glándulas suprarrenais e o páncreas, onde se produce a insulina. Malia que os produtos vexetais poden prover aos furóns de certos elementos e unha dieta variable, o feito de que o seu aparello dixestivo sexa relativamente curto impide que poidan extraer moita enerxía deles, e por esta razón deben ser só un suplemento, e non unha alternativa, á súa dieta habitual.
Actividade
Os furóns pasan a maior parte do tempo (de 14 a 18 horas ao día) durmindo, pero cando están espertos son moi activos, dedicándose a explorar o seu mundo de forma exhaustiva. Os furóns son animais crepusculares, é dicir, que son máis activos durante o amencer, o atardecer e parte da noite. Se están engaiolados, deben ser sacados de diariamente para que fagan exercicio e satisfagan a súa curiosidade; necesitan polo menos unha hora e un lugar de xogo. Os furóns, do mesmo xeito cós gatos, poden utilizar unha caixa para realizar as súas deposicións cun pouco de adestramento, aínda que é necesario ter caixas en distintos cuartos porque non a buscarán se lles queda lonxe. Os furóns son tamén bos inquilinos do patio traseiro e encántalles que os acompañen no xardín. Así a todo, non se lles debe permitir vagar libremente; os furóns son audaces, chegan á insensatez e exploran calquera buraco que atopen, incluídos os desaugadoiros para a choiva. Sempre que se atopen no exterior deben ser vixiados de preto, e preferiblemente suxeitos por unha correa con arnés.
Xogos
Os furóns son animais moi sociables e á maioría encántalles xogar cos humanos. O "xogo", dende o punto de vista dun furón, pode ser algo parecido ao xogo das agachadas ou máis ben unha forma de representación da caza na cal o ser humano debe capturar ao furón, ou o furón intenta morder os humanos nos dedos de mans e pés. Do mesmo xeito ca un gato enredante, os furóns non morden de verdade os seus compañeiros humanos a maioría das veces, senón que agarran suavemente un dedo da man ou o pé coa boca e logo roldan ao redor del. Pola contra, os furóns que sufriron tratos incorrectos ou están feridos morderán firmemente o ser humano. Os furóns teñen unhas mandíbulas extremadamente fortes e poden atravesar con facilidade a pel humana. Unha vez correctamente educados, así a todo, os furóns morden moi raramente. A maioría dos xoguetes para gatos funcionan ben cos furóns. Porén, os que están feitos de caucho ou de espuma débense evitar, pois os furóns poden mastigalos e tragar anacos pequenos que ocasionan obstrucións intestinais. Cando os furóns están particularmente estresados, poden realizar a danza de guerra da donicela, caracterizada por unha serie de frenéticos saltos laterais acompañados dun berro característico similar a un ¡Dok, dok, dok!.
Os furóns e os nenos
Os nenos pequenos deben ser vixiados cando se atopan con furóns, xa que a miúdo pensan que un furón é un simple animal de peluxe que poden estrullar canto queiran, sen darse conta de que en realidade o están estrangulando. O animal adoita reaccionar retorcéndose, rabuñando, ou, cando xa está totalmente desesperado, mordendo con forza. Non ten por que haber nada malo en que un neno xogue cun furón, a condición de que exista un control por parte dos adultos, como no caso de calquera outro animal.
No Reino Unido, os furóns úsanse ás veces para capturar as ratas e ratos que infestan as casas. Estes furóns cazadores de roedores coñécense como furóns galgo debido ao seu menor tamaño e capacidade para desprazarse rapidamente por espazos estreitos. Algúns donos de furóns cazadores adestran os seus animais para que sexan moi agresivos; xa que logo, un neno que teña un contacto previo con furóns domésticos pode correr perigo cando se atopa cun furón criado de forma non doméstica ou simplemente irresponsable, como ocorre con calquera outro animal.
Natureza social
miniatura|300px|Furóns que brincan xuntos Os furóns son animais extremadamente sociais, aos que lles encanta xogar con outros membros da súa especie. A miúdo amontóanse uns sobre outros cando dormen. É recomendable que en caso de ter furóns como mascotas, sexan dous ou máis preferiblemente tres furóns á vez para non expoñelos á soidade. Porén, tampouco hai nada malo en posuír un só furón, a condición de que reciba as súas porcións de tempo, atención e xogos por parte do seu dono. Algúns furóns xogan tamén con gatos domésticos.
Coidados necesarios
Os furóns necesitan unha serie de coidados. As uñas deben ser recortadas e o seu pelo cepillado con certa regularidade. Deben visitar o veterinario polo menos unha vez ao ano. Non facer caso do primeiro pode causar problemas, dificilmente recoñecibles, de sobredesenvolvemento, podendo facer dano ao furón sen o coñecemento do dono. Se un furón se comporta de xeito distinto á habitual, deberá ser levado ao veterinario.
Os furóns deben ser vacinados contra o virus do distémper canino, mortal para eles. A maioría dos países requiren tamén a vacina contra a rabia, aínda que non hai casos documentados de contaxio de rabia aos humanos por parte dos furóns.
Outros usos dos furóns
Os furóns tamén se utilizan moito, xunto con outros animais, en (usualmente controvertidos) experimentos para investigacións médicas e biolóxicas.
Furóns como logos
Recentemente, a Business Software Alliance elixiu un furón como mascota, o cal será utilizado nas escolas para ensinar aos nenos sobre os perigos da piratería.
Bioloxía do furón
Nos Estados Unidos coñécese que moitos furóns sofren varios problemas de saúde. Os máis comúns son os cancros que afectan á glándula adrenal, ao páncreas e ao sistema linfático.
Enfermidade adrenal
A enfermidade adrenal, un crecemento excesivo das glándulas adrenais que pode ser producido por hiperplasia ou cancro, é usualmente diagnosticada polos síntomas como a perda de pelo, incremento da agresividade, e (nas femias) ensanchamento de vulva. Ata se é crecemento é benigno, pode causar un desequilibrio hormonal que pode ter efectos devastadores na saúde do furón. Algunhas opcións de tratamento son extirpar as glándulas afectadas e terapia de esteroides e/ou hormonas. A causa da enfermidade adrenal é descoñecida, pero algúns especulan que os ciclos de luz artificiais aos que os furóns son expostos pode ou contribúe á crecida deses tumores. Outros suxiren que o problema é hereditario, e tamén se especulou moito con que pode ser producido por unha castración precoz, antes das seis semanas de idade.
Dolores Fernández Galiño
María Dolores Fernández Galiño, nada no Carballiño en 1963, é unha avogada e xurista galega.
Furón
Insulinoma
Coma co cancro adrenal, descoñécese a causa da insulinoma. Especúlase con que a dieta dos furóns domésticos é demasiado diferente á dieta natural dos seus antecesores, e inclúen demasiado azucre e/ou carbohidratos. O tratamento de insulinoma inclúe extirpación dos lóbulos canceríxenos, tratamento farmacéutico con esteroides que supriman a produción de insulina, cambios suplementais na dieta (a miúdo tarros baseados en polo), ou unha combinación. Desafortunadamente, o crecemento dos tumores non se pode deter totalmente, e o furón sufrirá eventualmente os síntomas de novo.
Dolores Fernández Galiño
Traxectoria
Licenciada en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela en 1986. Foi xuíza de Ponteareas a principios dos anos noventa. Ascendeu a maxistrada en 1992, e foi xuíz do Xulgado do Social de Pontevedra. Dende 2001 foi xuíz da Sección segunda da Audiencia Provincial da Coruña. En xullo de 2019 foi elixida Valedora do Pobo.
Furón
Enfermidades virais
A enterite catarral epizoótica (ECE nas súas siglas en inglés), unha enfermidade vírica aparecida por primeira vez no nordeste dos Estados Unidos en 1994, é unha inflamación das membranas mucosas do intestino. Nos furóns, a enfermidade maniféstase como unha severa diarrea (a miúdo de brillante cor verde), acompañada de perda de apetito e unha forte perda de peso. O virus pode pasar por medio de fluídos e indirectamente entre humanos. Malia que a miúdo resultaba fatal cando foi descuberta, a ECE é hoxe en día unha ameaza menor, sempre que se conte co tratamento adecuado.
O virus da enfermidade aleutiana (ADV) é unha enfermidade que se achaba a comezos do século XX nos visóns das Illas Aleutianas. Nos furóns, o virus afecta ao sistema inmunitario (facéndoos incapaces de producir anticorpos eficaces) e moitos órganos interiores, sobre todo os riles. Non existe cura nin vacina para esta enfermidade, e os furóns poden portar o virus durante meses ou anos sen presentar síntomas exteriores. Como resultado, moitas organizacións de amantes dos furóns, así como vendedores, recomendan que os propietarios sometan as súas mascotas ás probas de identificación da enfermidade con regularidade, e que os separen doutros furóns se os resultados son positivos.
Coloracións
dereita|300px|miniatura|Furóns de diferentes coloracións
Os furóns posúen unha gran variedade de coloracións e tonalidades, sendo as máis comúns as seguintes:
Cores basee (segundo cabeza, ombreiros, patas e cola; non se ten en conta o resto do corpo):
Patrón de cor:
Marcas ou Patróns de cor brancos:
Os furóns brancos foron apreciados durante a Idade Media debido a que eran fáciles de ver nas zonas de maleza densa, e a súa propiedade quedou reservada a aqueles que gañasen máis de 40 xilins ao ano (unha suma importante para a época). A obra Dama con Armiño, de Leonardo da Vinci, representa un furón e non un armiño propiamente dito (Mustela erminea), xa que nesa época se usaba ese nome para un tipo de coloración e non para unha especie de animal en concreto. Do mesmo xeito, o Retrato da Raíña Isabel con Armiño mostra a Isabel I de Inglaterra co seu furón-mascota, ao cal lle debuxa unhas heráldicas manchas de armiño.
Síndrome de Waardenburg
Os furóns con raias ou cabeza completamente branca (labaradas, pandas etc.) son portadores seguros dun defecto conxénito coñecido como Síndrome de Waardenburg. Esta síndrome causa, entre outras cousas, unha deformación na bóveda do cranio, que se ensancha e produce as marcas brancas da cabeza, pero tamén unha xordeira total ou parcial. Estímase que ata o 75% dos furóns con signos visibles da síndrome son xordos. Ademais disto, a deformación cranial causa tamén un alto número de cachorros que nacen mortos e algún caso de fisura no padal. Debido a isto, moitos coidadores non crían furóns que presenten síntomas da síndrome de Waardenburg.
Furóns como pestes
Os furóns (do mesmo xeito que outros mustélidos coma o armiño) depredan sobre a fauna indíxena de Nova Zelandia. Introducidos por primeira vez en 1879 como medio de control sobre os coellos asilvestrados, os furóns causaron gran preocupación entre os neozelandeses cando comezaron a cazar aves en lugar da súa presa máis típica. Isto debeuse a que as aves neozelandesas evolucionaron sen contacto con mamíferos depredadores, e son xa que logo unha presa moito máis doado para estes.
Os propietarios de furóns de Nova Zelandia deféndense lembrando que, ao contrario que os furóns que se teñen normalmente como mascotas, os animais que se liberaron entón eran cruces de furón e tourón (furón salvaxe europeo) provenientes de granxas peleteiras, co fin de asegurar a súa supervivencia na natureza. Na actualidade, os gatos domésticos causan máis dano nas poboacións de aves salvaxes cós furóns, pois estes se castran normalmente a unha idade moi temperá (de 6 a 8 semanas) e mantéñense recluídos nas casas.
Porén, moitos lugares en todo o mundo prohibiron a posesión de furóns como mascota debido aos problemas rexistrados en Nova Zelandia.
Leis
miniatura|Furóns
Australia
É ilegal ter furóns como mascotas en Queensland e o Territorio do Norte; en Victoria e Camberra necesítase unha licenza.
Canadá
Sen limitacións.
Nova Zelandia
É ilegal vender, distribuír ou criar furóns en Nova Zelandia dende 2002.
Estados Unidos de América
California e Hawai posúen leis que restrinxen a propiedade de furóns. En California, algúns residentes realizaron unha petición para que ter furóns fose legal no estado, pero a demanda foi rexeitada por un comité gobernamental a mediados de 2005. O resto dos estados non dispoñen limitacións na cría, posesión e venda de furóns.
Os furóns están tamén restrinxidos nalgunhas cidades como Nova York, Washington DC, Beamunt (Texas) e Bloomington (Minnesota). Necesítase un permiso especial nalgunhas zonas como Nova Jersey e Rhode Island. Os furóns non foron legalizados en Dallas (Texas) ata agosto de 2005.
Unión Europea
Non existen limitacións na maioría de países. En xeral, salvo permiso da administración competente, o uso do furón para cazar animais está prohibido por considerarse daniño para o medio ambiente, pero a súa posesión como mascota é totalmente legal, menos en Portugal onde están totalmente prohibidos.
Guatavita
Guatavita é un concello do departamento de Cundinamarca (Colombia), que se atopa na provincia do Guavio, a 53 km ó nordeste de Bogotá. Atópase a unha altitude media de 2668 m s. n. m. e ten unha temperatura media anual de 13.2 °C, cunha precipitación de 932 mm.
Toponimia
O topónimo «Guatavita» quere dicir en muysccubun (lingua muisca), «fin da labranza», ou «punto da serra».
Límites
Guatavita limita polo norte cos concellos de Sesquilé e Machetá; polo polo leste con Gachetá e Junín; polo sur Guasca, e polo oeste con Tocancipá e Gachancipá.
Época precolombiana
esquerda|miniatura|200x200px|Cacique de Guatavita. Na época precolombiana, Guatavita era o segundo zybyn (clan) máis importante do Zipazgo, despois do de Bacatá. Tamén era a capital relixiosa do Zipazgo, posto que na lagoa de Guatavita celebrábase a cerimonia que deu orixe á lenda de El Dorado.
A vila orixinaria de Guatavita estaba asentado ó pé do cerro de Montesillo, onde estaban as capitanías de Chaleche, Tuneche e Tuminé; a principal industria era a ourivaría, na que os seus habitantes sobresaíron como os mellores entre os muiscas.
Primeira rebelión contra Saguamanchica
Tempo despois de finalizada a batalla de Pasca, o Zibyntyba (Cacique) de Guatavita, rebelouse contra o Zipa Saguamanchica, pois consideraba que o poderío de Guatavita non era inferior ó de Bacatá, e que Saguamanchica estaba a asumir unha actitude autoritaria que Guatavita non estaba disposto a soportar. Declarou a guerra e partiu co seu exército coa intención de invadir Funza, capital do Zipazgo. Porén, Saguamanchica non só resistiu o ataque, senón que perseguiu a Guatavita de regreso ós seus dominios, que foron invadidos polo Zipa. Guatavita sufriu dúas derrotas importantes durante ese tempo, polo que o Cacique decidiuse a pedirlle axuda ao Zaque Michuá, posto que até entón considerábase que mesmo o Zipa debía someterse á autoridade do Zaque. esquerda|miniatura|188x188px|O [[Zipa Saguamanchica.]] Ó decatarse o Zaque do ocorrido, enviou un emisario a Saguamanchica coa mensaxe de que se presentase de inmediato en Hunza (hoxe Tunja), capital do Zacazgo, para que rendese contas da súa conduta. Saguamanchica burlouse abertamente da mensaxe enviada polo Zaque, e mesmo maltratou ó emisario. Cando o Zaque soubo o ocorrido, formou un exército de corenta mil güechas (guerreiros muiscas) e dirixiuse a Bacatá. Porén, ó decatarse de que o Zipa estaba a reunir un exército aínda máis numeroso, apoiado principalmente polo cacique de Sopó, Michuá decidiu dar media volta e regresar a Hunza, renunciando deste xeito á batalla.
Segunda rebelión contra Saguamanchica
Pasado un tempo despois da primeira rebelión, o cacique de Guatavita volveu rebelarse contra o Zipa Saguamanchica, e decidiu invadir Chía e Cajicá, axudado por tropas enviadas polo Zaque. Saguamanchica tivo que abandonar o asedio que nese momento facía contra Ubaque e partir de inmediato para tentar sufocar a rebelión.
Pierre-Augustin de Beaumarchais
Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais, nado en París o 24 de xaneiro de 1732 e finado na mesma cidade o 18 de maio de 1799, foi un dramaturgo francés.
Guatavita
Segunda rebelión contra Saguamanchica
O Zipa dividiu o seu exército en dous corpos para loitar simultaneamente contra Guatavita e contra os panches, que invadiran Tena e Zipacón. Porén, a expulsión dos panches non foi posible senón até despois de dezaseis anos de continuas batallas. Cando houbo pacificado estas provincias, o Zipa xuntou todo o seu exército en Sopó, onde logrou reunir un total de cincuenta mil güechas, cos que se dirixiu cara a Guatavita, onde o cacique non puido ofrecer ningunha resistencia ante a superioridade numérica do seu inimigo.
Pierre-Augustin de Beaumarchais
Traxectoria
Fillo dun reloxeiro, deixou os estudos con trece anos para aprender o oficio do seu pai. En 1753 inventou un mecanismo dos reloxos cun novo tipo de escape. En 1756 casou con Madeleine-Catherine Aubertin, viúva Franquet, dez anos maior ca el, e engadiu ó seu nome o de Beaumarchais, pertencente a unha propiedade da súa esposa, que morreu un ano despois.
En 1759 deu clases de arpa ás fillas de Luís XV. Gozando da protección real que lle valeu ter cargos oficiais, asociouse co financeiro da corte Pâris Duverney, involucrouse nas especulacións comerciais con tal habilidade que en poucos anos logrou acadar unha gran fortuna. Conseguiu o cargo de secretario do rei e foi nomeado lugartenente xeral de caza e comezou a escribir. Nesa época foi o protexido do príncipe de Conti.
Guatavita
Nemequene somete a Guatavita
miniatura|221x221px|O [[Zipa Nemequene.]] Despois da morte do Zipa Saguamanchica, Nemequene, o novo Zipa de Bacatá, artellou unha estrataxia para lograr o sometemento definitivo do cacique de Guatavita.
Pierre-Augustin de Beaumarchais
Traxectoria
En 1764 marchou a España por motivos políticos e económicos. Alí escribiu Eugénie (1767) e o drama Les Deux Amis (1770). En 1768, de volta en París, casou con Geneviève-Madeleine Wattebled, viúva de Lévêque, garda xeral dos Menus-Plaisirs, que morreu en 1770 con 39 anos, deixando unha importante fortuna.
Entre 1770 e 1773 Beaumarchais foi acusado de malversación e falsificación, véndose envolto nun longo e complicado proceso, o caso Goëzman, ademais dos seus preitos co conde de la Blache. Defendeuse brillantemente coas súas catro Memorias xudiciais (1773-1774), coas que chegou a renovar o xénero e que constitúen unha sátira dos abusos do réxime. Con todo, perdeu a súa fortuna, os seus amigos e os seus dereitos cívicos.
En 1774 coñeceu a Marie-Thérése de Willer-Mawlas, coa que casou en 1786. En 1775 estreou, con grande éxito Le Barbier de Séville ou la Précaution inutile. En marzo de 1786 foi enviado por vez primeira a Londres para negociar a supresión dun libelo dirixido contra Madame du Barry, Mémoires secrets d’une femme publique de Théveneau de Morande, misión coa que esperaba obter, outra vez, os favores da corte.
O 8 de abril de 1775, grazas ao consello de Sartine, recibiu o encargo do rei Luís XVI de impedir a publicación do panfleto l’Avis à la branche espagnole sur ses droits à la couronne de France à défaut d’héritiers, escrito por Angelucci. Esta misión, que levou a Beaumarchais a Inglaterra, Países Baixos, os Estados Alemáns e a Austria, onde foi encarcerado e acusado de espionaxe, serviulle para escribir unha aventura picaresca.
Ese mesmo ano foi enviado a Londres co propósito de recuperar uns documentos secretos que gardaba o chevalier d'Eon. En xuño viuse envolto nunha nova aventura, erixíndose en defensor dunha intervención francesa na Guerra de Independencia dos Estados Unidos. Tivo unha vehemente correspondencia co conde de Vergennes defendendo a causa dos insurxentes de América do Norte e de Francia, e tivo frecuentes encontros con Arthur Lee, deputado secreto dos insurxentes. O 10 de xuño de 1776 o secretario de Estado de asuntos exteriores confioulle unha secreta e importante suma para axudar aos americanos. A sociedade Rodrigue Hortalez et Cie., da que fora fundador, xogou un papel preponderante no seu enriquecemento. Vendeu armas e municións, e enviou unha frota privada aos insurxentes.
Ao tempo adquiriu unha gran celebridade no mundo xudicial polas súas factums, memorias xudiciais cheas de malicia e interese que obtiveron un grande éxito, así como as súas obras teatrais, orixinais e audaces, que axiña acadaron sona. Editou as obras completas de Voltaire, édition de Kehl, gañando así unhas sumas considerables.
En 1777 fundou a Sociedade de autores e compositores dramáticos, obtendo durante a Revolución francesa o recoñecemento dos dereitos de autoría, adquiridos de forma automática ao crear unha obra e que garantían á persoa autora os dereitos patrimoniais e morais.
En 1789 uniuse á Revolución francesa, sendo nomeado membro provisional da Comuna de París. Deixou axiña os asuntos públicos para volver dedicarse ás especulacións armamentísticas, intentando vender armas ás tropas da República, pero esta vez fracasou e acabou na ruína. En 1790 os revolucionarios considerárono sospeitoso e encarcerárono na Abadía, aínda que puido escapar do cadafalso. Exiliouse a Hamburgo e volveu a Francia en 1796. Escribiu as súas Memorias, obra mestra do panfleto, e morreu en París o 18 de maio de 1799 por mor dunha apoplexía. Foi soterrado no Cemiterio do Père-Lachaise.
Adaptacións
As súas dúas obras máis coñecidas foron convertidas en ópera por Giovanni Paisiello, Wolfgang Amadeus Mozart e Gioachino Rossini. Amais, foron levadas ao cinema ou adaptadas para a televisión.
Le Barbier de Séville foi adaptada por Paisiello con libreto de Giuseppe Petrosellini co título de Il barbiere di Siviglia, ovvero la precauzione inutile, estreada na corte imperial de San Petersburgo o 26 de setembro de 1782. Foi adaptada por Rossini co título de Il barbiere di Siviglia, estreada no Teatro Argentina de Roma en 1815, levando por primeiro título Almaviva.
Guatavita
Nemequene somete a Guatavita
Guatavita era unha rexión coñecida por posuír os mellores ourives, polo que de todas partes da Confederación Muisca se solicitaban os servizos destes artesáns. Porén, para evitar o despoboamento, Guatavita tiña unha política migratoria que consistía en que por cada artesán ourive que enviase a outra rexión, o solicitante debía retribuir a Guatavita enviando a dous dos seus habitantes.
En vista disto, Nemequene comezou a solicitar, ós poucos, que lle fosen enviados ourives de Guatavita a Funza, pero en lugar de retribuir con habitantes comúns, enviaba güechas (guerreiros muiscas) infiltrados. Para iso, Nemequene gañou a complicidade do Cacique de Guasca, quen en principio era aliado de Guatavita.
Cando Nemequene considerou que en Guatavita había suficientes güechas seus infiltrados, dirixiuse con sixilo, acompañado por un pequeno exército, e unha noite, facendo acenos con lume ós que estaban dentro do cercado de Guatavita (pois este era o sinal convido), atacou a poboación dende fóra, mentres os güechas infiltrados atacaban dende o interior. Guatavita foi incendiada e o seu cacique asasinado, xunto con toda a súa familia e boa parte dos seus súbditos. Nemequene nomeou a un irmán seu como novo cacique de Guatavita e deixou alí unha gornición permanente.
Colonia española
Conforme a Cédula Real de 1567 nomeouse prior para Guatavita a Frei Sebastián de Morales; tamén se fundou o convento de Guatavita, que se chamou San Pedro Mártir. O priorado durou até 1584, ano en que quedou como vigairía.
O 18 de marzo de 1593 foi fundado a nova vila de Guatavita, polo oidor Miguel de Ibarra.
Herpesvirales
Viroloxía
Todos os virus herpes teñen unha estrutura da cápside icosaédrica, que rodea o ADN situado na parte central, a cal está formada por 12 capsómeros pentavalentes e 150 hexavalentes (T = 16). A cápside ten un diámetro de ~110  nanómetros (nm) e está incrustada nunha matriz proteinácea chamada tegumento, que á súa vez está encerrada nunha envoltura lipídica que contén glicoproteínas cun diámetro de aproximadamente 200 nm.
O xenoma de ADN destes virus é linear e de dobre cadea e dunha lonxitude de ~134 kb. O xenoma contén secuencias repetidas internas e terminais.
Especies desta orde infectan animais vertebrados ou invertebrados e tamén ao ser humano.
Historia
O xénero Herpesvirus foi establecido en 1971 no primeiro informe do Comité Internacional de Taxonomía de Virus (ICTV). O xénero constaba de 23 virus e 4 grupos de virus. No segundo informe do ICTV de 1976 este xénero foi elevado ao nivel de familia, os Herpetoviridae. Debido á posible confusión que se podía dar cos virus derivados de réptiles este nome foi cambiado no terceiro informe de 1979 a Herpesviridae. Neste informe a familia Herpesviridae foi dividida en tres subfamilias (Alphaherpesvirinae, Betaherpesvirinae e Gammaherpesvirinae) e 5 xéneros sen nome: na lista había 21 virus en total. En 2009 a familia Herpesviridae foi elevada á categoría de orde co nome Herpesvirales. Esta elevación foi necesaria debido ao descubrimento de que os virus herpes de peixes e moluscos estaban relacionados só moi distantemente cos de aves e mamíferos. Creáronse dúas novas familias, a familia Alloherpesviridae, que incorpora os virus de peixes óseos e ras, e a familia dos Malacoherpesviridae, que contén os de moluscos.
A orde ten actualmente 3 familias, 3 subfamilias e 1 grupo de non asignados, e ten 17 xéneros, 90 especies e máis de 48 virus aínda non asignados.