cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lissotriton vulgaris
Distribución e hábitat
Aínda que vive case exclusivamente no hemisferio norte, os científicos documentaron recentemente o primeiro caso dunha especie de tritón establecida na natureza en Australia, que era a primeira poboación invasora desta especie no hemisferio sur.
Ciclo vital
Os adultos saen da hibernación en terra desde finais de febreiro a maio, e diríxense cara á auga doce para reproducirse. Prefiren lagoas e beiras pouco profundas de lagos antes que as augas correntes. Nese momento, ambos os sexos fanse dunha cor máis rechamante, con pintas vivas e barrigas laranxa. O macho tamén desenvolve unha crista ondulada ao longo do dorso e cola. Os sexos fanse claramente diferentes durante a estación reprodutora.
Despois de dúas ou tres semanas (dependendo da temperatura da auga), os ovos eclosionan liberando unha forma larvaria, un cágado. Durante uns poucos días as larvas viven das reservas de comida contidas nos sacos vitelinos de xema que seguen pegados ao seu corpo desde a fase de ovo. Despois diso, empezan a comer plancto de auga doce, e despois larvas de insectos, moluscos e alimentos similares (a diferenza dos cágados de ras e sapos, que empezan comendo vexetais, os tritóns son carnívoros durante toda a súa vida).
As larvas deste tritón inicialmente parecen unha pequena cría de peixe, pero posteriormente fanse similares a adultos en miniatura, pero con branquias externas "plumosas" que saen a ambos os lados da parte de atrás da cabeza. A medida que os cágados maduran, desenvolven patas (as dianteiras primeiro), e o crecemento dos seus pulmóns vai acompañado dunha diminución gradual das branquias. Así, a larva cambia paseniñamente de ser totalmente acuática a posuír un corpo axeitado para unha existencia principalmente terrestre; o triton novo vive na auga ata as 10 semanas. Porén, algúns poden pasar o inverno en estado larvario, e só emerxen da auga no ano seguinte. Tardan uns tres anos en ser sexualmente maduros, e viven como media seis anos. A maioría dos adultos e xuvenís hibernan todo o inverno en áreas húmidas protexidas por riba do chan, das que saen en primavera.
Selección de parella
A selección de parella que fai a femia é un importante concepto en bioloxía evolutiva porque dela depende o éxito reprodutor de macho e femia. Fixéronse experimentos con L. vulgarus nos cales a femia era emparellada secuencialmente con dous machos que tiñan diferentes graos de parentesco xenético coa femia. Atopouse que o máis diferente xeneticamente tiña un maior grao de paternidade da proxenie que o macho máis emparentado. Esta elección da femia pode reflectir unha evitación da endogamia con machos emparentados, que podería levar a unha proxenie menos apta (depresión por endogamia).
Status de conservación en Europa
Todas as especies de tritóns están protexidas en Europa. As leis prohiben matalos, destruílos ou vendelos. Aínda que a especie non está en absoluto en perigo, a IUCN considera que hai datos insuficientes para facer unha avaliación de dúas das subespecies. A especie está na lista do Anexo III da Convención de Berna.
Malia a súa protección en Europa, a especie foi declarada 'animal praga contolado' no estado de Victoria, Australia, en 1997, e foi prohibida en toda Australia en 2010, debido a que alí é unha especie invasora.
A Silva, Goiáns, Porto do Son
A Silva é un lugar da parroquia de Goiáns no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 131 habitantes (63 homes e 68 mulleres).
Lissotriton vulgaris
Nome
Ata aproximadamente o ano 2000, a especie denominábase Triturus vulgaris en vez de Lissotriton vulgaris, e con este primeiro nome pode encontrarse aínda en moitos libros e páxinas web.
Cyntia
Historia
En xaneiro de 2013, Cyntia foi abreconcertos da banda de pop surcoreana Kara no seu concerto no Tokyo Dome. A banda lanzou o seu primeiro álbum cunha gran discográfica, Lady Made, en marzo baixo a marca Victor Entertainment. Despois disto, Cyntia foi abreconcertos da banda de metal americana Kamelot na súa xira polo Xapón.
A súa canción "Senko Strings" foi usada como a cuarta canción de peche no anime Saint Seiya omega e foi lanzada como sinxelo en xaneiro de 2014. Do mesmo modo, "Kiss Kiss Kiss" foi usada como a canción de entrada no especial de 2014 do drama televisivo Itazura na Kiss 2 ~Love in Okinawa, e foi lanzada como un sinxelo en xaneiro de 2015. Un mes despois, "Akatsuki no Hana" foi usada como a segunda canción de entrada no anime Akatsuki no Yona. Cyntia, nese mesmo ano, tamén actuou no festival de rock feminino Naon no Yaon, creado por Show-Ya.
A batería e co-fundadora, Kanofo, deixou o grupo en abril de 2015. Cyntia lanzou o seu álbum Urban Night o 4 de decembro de 2016, baixo a marca VAA (Village Again Association). Na canción "Bless of the Fire" tamén participa Toki, a guitarrista de Aldious.
Membros
• Saki - vocalista
• Yui - guitarra, coros
• Ayano - teclado, piano, coros
• Azu - baixo, piano, coros (2012-presente)
Antigos membros
• Airi - baixo (2011-2012)
• Kanoko - batería, percusión, coros (2011-2015)
Discografía
Singles
Álbums
Galería de imaxes de Ares
Galería de imaxes do concello de Ares na provincia da Coruña.
Teoría das glotais
A teoría glotálica pretende dar un marco explicativo alternativo á reconstrución tradicional do sistema das oclusivas do protoindoeuropeo. Entendemos por tal o que se pode ver na obra de Brugmann: Grundriß der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen.
Segundo a teoría glotal, o indoeuropeo tiña oclusivas exectivas no canto de oclusivas sonoras. A teoría glotal desenvolvérona independentemente en Estados Unidos Paul Hopper e na Unión Soviética Tamaz V. Gamkrelidze e Vyacheslav V. Ivanov.
Mentres que os primeiros lingüistas, como André Martinet e Morris Swadesh viran as repercusións de substituír os sons glotais polas supostas oclusivas simples do protoindoeuropeo, a proposta quedou como unha especulación ata que Hopper na revista Glossa e Gamkrelidze e Ivanov na revista Phonetica fixeron públicos simultaneamente datos substanciais en 1937.
As series de oclusivas do indoeuropeo
A reconstrución tradicional do indoeuropeo contén as seguintes oclusivas:
/b/ leva paréntese porque, no mellor dos casos, era moi rara ou quizais nin existiu.
Hai unha serie de problemas con esta reconstrución:
O motivo polo que este inventario ao principio se deu por bo foi accidental. Na proposta orixinal do indoeuropeo, había unha cuarta serie de oclusivas, as aspiradas /pʰ, tʰ, kʲʰ, kʰ, kʷʰ/, que se asumía que existiran por analoxía co sánscrito, que entón se pensaba que era a lingua indoeuropea máis conservadora. Aínda así, máis adiante déronse de conta que estas series non eran necesarias e xeralmente eran o resultado de varios factores contextuais:
Un sistema así é bastante común nas linguas de todo o mundo. Ademais, o sistema revisado explica a serie de peculiaridades fonolóxicas do sistema reconstruído.
Hopper (1973) tamén propuxo que a aspiración que se asumira nas consoantes sonoras bh, dh, gh poderíase atribuír a un disparo fonético secundario coñecido polos fonetistas como glotalización. Esta proposta fixo posíbel establecer un sistema no cal só houbese unha consoante sonora e á vez explicar as evolucións dos dialectos indoeuropeos posteriores (grego, latín e sánscrito) que indicaban a existencia dalgunha dirixe de aspiración nas series de sonoras. No seu artigo de 1973, Tamaz Gamkrelidze e Ivanov postularon a aspiración tanto nas oclusivas xordas como nas sonoras.
Ademais de tentar explicar a ausencia da oclusiva bilabial sonora simple *b na protolingua, a teoría glotal aclarou unha observación exposta durante moito tempo e sen explicación polos indoeuropeístas sobre a distribución das consoantes nas raíces das palabras. Notouse durante moito tempo que certas combinacións de consoantes non se atopaban representadas nas palabras indoeuropeas. En termos do sistema tradicional, eran as seguintes:
1. Ningunha raíz tiña unha secuencia de dúas oclusivas sonoras simples, é dicir, esquematicamente, non había raíces de tipo *deg.
La fanciulla del West
La fanciulla del West (en galego A moza do Oeste) é unha ópera en tres actos con música de Giacomo Puccini e libreto en italiano de Guelfo Civinini e Carlo Zangarini sobre a obra do dramaturgo estadounidense David Belasco The Girl of the Golden West. A súa estrea tivo lugar o 10 de decembro de 1910 na Metropolitan Opera de Nova York. Mentres que Puccini a considerou unha das súas grandes obras, La fanciulla del West converteuse nunha das óperas menos populares no repertorio do compositor, obtendo unha recepción mixta no público en xeral.
Teoría das glotais
As series de oclusivas do indoeuropeo
2. Ningunha raíz tiña á vez unha oclusiva xorda e unha aspirada sonora, é dicir, non estaban documentadas as raíces do tipo *dhek o *tegh.
La fanciulla del West
A pesar de que a trama foi fonte de moitas críticas, a meirande parte dos académicos e músicos concordan en denominala un magnum opus, particularmente eloxiando a súa artesanía. O director Arturo Toscanini referiuse á opera como un "gran poema sinfónico".
Historia
La fanciulla del West foi a seguinte ópera que compuxo Puccini tras Madama Butterfly (1904), que tamén estaba baseada nunha obra de Belasco. Puccini quería crear óperas que fosen próximas á historia recente ou actual. Mentres que Madama Butterfly narra a historia dunha gueixa e un oficial americano no Xapón de inicios do século XX, La fanciulla del West achega unha páxina da historia americana que algúns espectadores viviran ou da que tiñan novas por parte de familiares próximos e o tema e o escenario estaban presentes na súa memoria. Esta ópera foi un encargo da Metropolitan Opera de Nova York, onde foi estreada o 10 de decembro de 1910 coas estrelas do "Met" Emmy Destinn (no papel de Minnie) e Enrico Caruso (como Dick Johnson), para os que Puccini escribira os papeis principais de Dick Johnson e Minnie. Non obstante, logo de que o compositor vira a Gilda dalla Rizza encarnar a Minnie na Ópera de Montecarlo en 1921 comentou: "Por fin vin a miña verdadeira Fanciulla". Tamén se encontraba entre o elenco encarnando a Jack Rance Pasquale Amato. O director musical do "Met", Arturo Toscanini foi o encargado de dirixir a orquestra. Era a primeira estrea mundial dunha ópera no Met, e inicialmente foi recibido nos Estados Unidos. A ópera tivo éxito logo dunha estrea moi publicitada en 1910. Non obstante, nunca foi tan popular en Europa, agás quizais en Alemaña. Alí gozou dunha estrea triunfal na Deutsche Opernhaus de Berlín en marzo de 1913, baixo a dirección de Ignatz Waghalter.
O 29 de maio de 1911 estreouse na Royal Opera House de Londres, en Melbourne o 11 de xuño no Her Majesty's Theatre; en Roma o 12 de xuño no Teatro Costanzi; e no Teatro Colón de Bos Aires o 25 de xullo.
Teoría das glotais
As series de oclusivas do indoeuropeo
Estas limitacións na estrutura fonolóxica da raíz non se poden explicar en termos dunha teoría da asimilación ou disimilación, dado que presentan unha diferenza radical de paradigma entre os dous conxuntos de consoantes -as oclusivas sonoras- que terían que comportarse do mesmo xeito. A teoría glotal proporciona unha explicación completamente coherente:
Gamkrelidze e Ivanov (1973) postularon que as dúas series non exectivas (as tradicionais *p *t *k e *bh *dh *gh) eran fundamentalmente aspiradas (é dicir, *ph *th *kh e *bh *dh *gh), pero tiñan alófonos non aspirados (é dicir, *p *t *k e *b *d *g). Segundo eles, as formas non aspiradas aparecían en raíces onde había dúas consoantes non exectivas por unha norma que prohibía máis dunha aspirada na mesma raíz. Para expresar a variabilidade da aspiración, Gamkrelidze e Ivanov transcribírono cun h en superíndice, por exemplo dʰ. Así un indoeuropeo DʰeDʰ (onde Dʰ representa calquera oclusiva non exectiva) teríase que realizar como DeDʰ (documentada en indio e grego) ou como DʰeD (documentado en itálico). Pola contra, a teoría tradicional tería representado unha forma documentada tanto con DeDh como con DheD cunha hipotética forma indoeuropea DheDh. A vantaxe da interpretación de Gamkrelidze e Ivanov é que elimina un trazo nada corrente ou mesmo único do sistema de oclusivas indoeuropeo, dado que segundo Roman Jakobson todas as linguas que teñen aspiradas sonoras tamén teñen aspiradas xordas. Identificando as xordas non aspiradas do sistema de oclusivas tradicional (*p, *t, *k) como xordas aspiradas (*pʰ *tʰ *kʰ), Gamkrelidze e Ivanov restauraron as series desaparecidas.
Unha obxección a esta reconstrución é que as consoantes sonoras a miúdo son xordas nas linguas fillas; as aspiradas en grego e as fricativas xordas en latín, por exemplo. Mentres que é corrente que as aspiradas se volvan xordas non aspiradas e despois sonoras, como pʰ → p → b (lenición), o caso contrario é raro. Por iso as versións posteriores desta hipótese non teñen absolutamente ningunha consoante sonora, ou ben tratan a sonoridade como non distintiva. Desta maneira, un posíbel inventario sería este:
(Así a dicotomía tradicional entre palatalizadas e velares simples trátase como un contraste velar-uvular, como postula Hopper 1981. Non o esixe a teoría glotal, e podería ser alofónico nun primeiro estadio da protolingua).
Decem e taihun
En 1981 Hopper propuxo dividir todas as linguas indoeuropeas nos grupos decem e taihun, de acordo coa pronuncia do numeral 10, por analoxía coa isoglosa centum-satem, que se basea na pronuncia do numeral 100. As subfamilias armenia, xermánica, anatolia e tocaria pertencen ao grupo taihun porque o numeral 10 empeza coa xorda t. Todas as outras linguas indoeuropeas pertencen ao grupo decem porque o numeral empeza coa sonora d.
Obxeccións
A obxección principal á teoría glotal é a dificultade para explicar como os sistemas fonéticos dos dialectos documentados derivaron dunha lingua nai tal. Se a lingua nai tiña un sistema tipoloxicamente infrecuente, como o tradicional p-b-bh, entón habería que esperar unha transformación nuns sistemas máis usuais, posibelmente con diferentes solucións nas diferentes linguas fillas, que é o que se atopa. Por exemplo, o indoiranio engadiu unha serie de aspiradas xordas (ph), gañando un elemento de simetría; o grego e o itálico enxordeceron a serie murmurada nunha aspirada máis común (bh a ph); o baltoeslavo deaspirou a serie murmurada nunha sonora (bh a b); e no xermánico e o armenio produciuse un cambio en cadea das tres series (p a f, bh a b, b a p). En cada caso, o sistema documentado representa un cambio que se podería esperar a partir da lingua nai proposta. Agora, se o sistema fose tipoloxicamente corrente, como propón a teoría glotal, entón habería que esperar que fose estábel e, por tanto, que se conservase en polo menos algunha das linguas fillas, cousa que non é o caso: ningunha lingua filla conserva sons exectivos onde a teoría glotal os postula. Segundo os partidarios desta teoría, se o protoindoeuropeo non tivese verdadeiras exectivas senón máis ben algún tipo máis inestábel de consoante glotal, a súa perda sería máis comprensíbel. Pero, incluso os sistemas "estábeis" mudan, e unha obxección baseada no que "habería" de pasar non pode realmente afundir unha reconstrución seria e doutra banda moi argumentada. En todas as reconstrucións de sistemas fonolóxicos leva a cabo unha comparación dos datos das linguas fillas e extrae unha protoforma común, sen declarar por adiantado que un cambio ou outro non é aceptábel.
Algunhas persoas supuxeron que a teoría glotal representa un estadio temperán na historia do protoindoeuropeo, que evolucionou até o sistema tradicional do último protoindoeuropeo. Isto explicaría tanto as restricións na raíz en protoindoeuropeo como a perda total das consonantes glotais nas linguas fillas, pero deixaríanos unha protolingua cun sistema fonolóxico idéntico ao que se criticou, e tamén supón un período longo de evolución interna durante o cal, pola contra, o protoindoeuropeo sería uniforme antes de dividirse nas linguas fillas. Aínda que a teoría glotal ao principio fose polémica, algunha variante súa chegouse a aceptar maioritariamente hoxe en día. O motivo é que resolve enxeñosamente unha serie de problemas que non tiña previsto que resolvese, achegando, de feito, un certo apoio empírico. Por exemplo, en latín (lei de Lachmann) e tamén en baltoeslavo (lei de Winter), as vogais alónganse antes dunha consoante "sonora". Isto sempre fora unha cousa misteriosa. É o mesmo comportamento que presentan as vogais ante as laringais, as cales se acepta que conteñen unha oclusión glotal. Podería ser que as consonantes glotais fosen preglotalizadas, ou que fosen exectivas que se volveron preglotalizadas en itálico e baltoeslavo antes de perderen a glotalización e de volvérense sonoras. É moi corrente en linguas de todo o mundo con oclusivas glotais que alonguen as vogais precedentes. En quileute, por exemplo, VC’V, VʔC’V e VːC’V (como en ak’a ~ a’k’a ~ āk’a) son alófonos en variación libre.
La fanciulla del West
Historia
La fanciulla del West aínda se representa con frecuencia, mais nunca tanto como outras obras do compositor. Esta ópera continúa no repertorio, aínda que non está entre as máis representadas, figurando nas estatísticas de Operabase no posto número 100 das óperas máis representadas no período 2005-2010, sendo a 37ª en Italia e a novena de Puccini con 35 representacións. O "Met" presentou a obra na súa tempada 2010-11 para conmemorar o centenario do aniversario da estrea da obra.
Personaxes
250px|miniatura|Enrico Caruso como Dick Johnson.
Características
La fanciulla del West ten poucos dos aspectos destacados que son característicos das obras de Puccini, mais é admirada pola súa impresionante orquestración e por unha partitura que está melodicamente máis integrada que a súa obra anterior (Madama Butterfly). A ópera denota a influencia de Debussy e do Strauss de Salomé sen chegar a imitalos. Tamén se poden atopar similitudes entre o libreto e a obra de Richard Wagner, aínda que algúns o atribúen máis á trama orixinal da obra, e teñen afirmado que a ópera segue a ser esencialmente italiana. Puccini tamén se asegurou a cor local, empregando temas xenuínos do Far-West (a súa ópera é considerada o primeiro Spaghetti Western, ) ou, máis xeralmente, as súas imitacións, e facendo un grande uso da escala de tons, para crear atmosferas particulares.
Acto 1
No interior do Polka Saloon
Un grupo de mineiros da Febre do Ouro entra no "Polka Saloon" tras un día de traballo na mina ("Hello! Hello! Alla 'Polka'"). Logo dunha canción do trobador ambulante Jake Wallace ("Che faranno i vecchi miei"), un dos mineiros, Jim Larkens, sente nostalxia e os mineiros recollen cartos suficientes para a súa pasaxe de volta ("Jim, perchè piangi?").
Un grupo de mineiros xogando ás cartas descobren que Sid fai trampas e queren atacalo. O sheriff Jack Rance tranquiliza os mineiros e coloca dúas cartas na chaqueta de Sid como sinal de tramposo.
Un axente da Wells Fargo, Ashby, entra e anuncia que está a perseguir o bandido Ramerrez e a súa banda de mexicanos. Rance brinda por Minnie, a moza propietaria do saloon, como a súa futura dona, o que pon celoso a Sonora. Os dous homes comezan a pelexar. Rance saca o seu revólver mais nese intre, soa un disparo e Minnie encóntrase ao lado da barra cun rifle nas súas mans ("Hello, Minnie!"). Ela dá aos mineiros unha lección da Biblia ("Dove eravamo?").
Chega o xinete de Pony Express ("La posta!") e entrega un telegrama para Nina Micheltorena, ofrecendo revelar o acocho de Ramerrez. O sheriff dille a Minnie que a ama, mais ela rexéitao porque está esperando o home axeitado ("Ti voglio bene, Minnie").
Ashby regresa cun membro da banda de Ramerrez (Castro), capturado. Ao ver o seu líder, Johnson, no saloon, Castro acepta guiar a Rance, Ashby e os mineiros na busca de Ramerrez, e o grupo ségueo por un camiño falso no que resulta ser unha busca inútil. Mais antes de que Castro marche, murmúralle ao oído a Johnseon que alguén asubiará e Johnson deberá responder para confirmar que o lugar está limpo. Escóitase un asubío, mais Johnson non responde.
Minnie amósalle a Johnson o barril de ouro que ela e os mineiros se turnan para vixiar pola noite e Johnson asegúralle que o ouro estará a salvo alí. Antes de que marche do saloon, el promete visitala no seu cuarto. Eles confésanse o seu amor. Minnie comeza a chorar, e Johnson consólaa antes de marchar.
Act 2
200px|miniatura|"Una partita a poker", unha escena crucial da ópera. A casa de Minnie, máis tarde ese día
Wowkle, unha serventa nativa americana de Minnie, o seu amante Billy Jackrabbit e o seu bebé están presentes cando entra Minnie, esperando estar listos para a visita de Johnson. Johnson entra na habitación de Minnie e ela cóntalle todo sobre a súa vida. Comeza a nevar. Eles bícanse e Minnie pídelle que se quede con ela ata a mañá seguinte. Nega coñecer a Nina Micheltorena. Johnson agóchase, entra un pelotón buscando a Ramerrez que lle revela a Minnie que Johnson é o propio bandido Ramerrez. Enfadada, ela ordena a Johnson que marche. Trala marcha do bandido, Minnie escoita un disparo e sabe que dispararon a Johnson. Johnson entra ferido e tambaleándose e Minnie axúdao a agocharse no faiado. Rance entra no cuarto de Minnie buscando o bandido e cando está a piques de abandonar a busca de Johnson, cáelle sangue na man. Rance obriga a Johnson a baixar. Minnie faille unha oferta desesperada: se ela lle gaña ao póker, el deberá deixar libre a Johnson; se Rance gaña, ela deberá casar con el. Tras agochar algunhas cartas nas súas medias, Minnie fai trampas e gaña. Rance cumpre o acordo e Minnie lánzase cara a Johnson, que está inconsciente no chan.
Act 3
200px|miniatura|Escena do terceiro acto na estrea, con [[Enrico Caruso, Emmy Destinn, e Pasquale Amato.]] No Gran Bosque de California ao mencer, un tempo despois
Johnson é de novo perseguido por Ashby e os mineiros. Nick e Rance están discutindo e pregúntanse que ve Minnie en Johnson, cando entra Ashby triunfal: Johnson foi capturado. Rance e todos os mineiros queren colgar a Johnson. Johnson acepta a sentenza e só pide aos mineiros que non lle falen a Minnie da súa captura e o seu destino ("Ch'ella mi creda"). Minnie chega, armada cunha pistola, xusto antes da execución e lánzase diante de Johnson para protexelo. Cando Rance tenta continuar, ela convence os mineiros de que lle deben demasiado como para matar o home que ama, e pídelles que o perdoen ("Ah! Ah! E Minnie!"). Un por un, os mineiros vanse rendindo á súa súplica ("E anche tu lo vorrai, Joe"). Rance non está satisfeito, mais finalmente cede. Sonora desata a Johnson e libérao. Os mineiros despídense de Minnie ("Le tue parole sono di Dio"). Minnie e Johnson marchan de California para comezar unha nova vida xuntos.
Orquestración
A partitura de Puccini require o uso de:
Para tocar na representación: No primeiro acto, a canción do trobador do campo Wallace está acompañada por dúas arpas, unha na orquestra e a outra en escena que debe ter "papel intercalado con secuencias que imitan o banjo".
Ao final do primeiro acto requírese a intervención dunha fonica, instrumento creado polo milanés Romeo Orsi cunha serie de láminas metálicas vibrantes colocadas nunha caixa harmónica que emanan un vibrato especial.
No segundo acto unha treboada de neve é acompañada polo asubío penetrante da máquina de vento (eliofono).
A orquestración desta ópera é particularmente exitosa, e moitos compositores (como Maurice Ravel) empregárona como modelo de estudo para os seus propios alumnos.
Outras influencias
miniatura|200px|Póster do filme mudo de Cecil B. DeMille (1915). A melodía da canción de Jake Wallace cerca do comezo do primeiro acto deriva de dúas cancións dunha colección de melodías Zuni "gravadas e harmonizadas" polo etnomusicólogo Carlos Troyer, publicada en 1909. Puccini obtivo esta publicación nun esforzo por atopar a auténtica música nativa americana para Wowkle, mais finalmente entregouna a Jake Wallace. (Varios libros sobre Puccini repiten a pretensión de Mosco Carner de que a canción está baseada en "Old Dog Tray" de Stephen Foster; mais non é así)
Unha frase cantada no clímax por Johnson, "Quello che tacete", preto do final do primeiro acto, ten un forte parecido cunha frase similar da canción de Phantom, "The Music of the Night", no musical de Andrew Lloyd Webber (1986) The Phantom of the Opera (A pantasma da ópera). Algúns oíntes teñen citado isto como unha evidencia de que Webber copiou a Puccini. Logo do éxito da Pantasma, os herdeiros de Puccini demandaron a Webber por plaxio, mais o caso foi resolto fóra dos tribunais sen que trascendesen os detalles.
A ópera foi levada ao cine como The Girl of the Golden West, nunha versión muda dirixida por Cecil B. DeMille en 1915; en 1923 dirixida por Edwin Carewe; en 1930 dirixida por John Francis Dillon (perdida); e en 1938 por Robert Z. Leonard, aínda que esta última non era unha película da ópera de Puccini, senón da obra orixinal de David Belasco, con cancións de Sigmund Romberg, cantadas por Jeanette MacDonald e Nelson Eddy.
Xudaísmo reconstrucionista
O xudaísmo reconstrucionista (en יהדות רקונסטרוקציוניסטית, yahadút rekonstruktsyonistit, ou יהדות מתחדשת, yahadút mitkhadéshet) é un movemento relixioso do xudaísmo moderno que ve o xudaísmo como unha evolución progresiva da civilización e está baseado no concepto desenvolvido por Mordecai Caplan (1881–1983). O movemento orixinouse como unha corrente semiorganizada dentro do xudaísmo conservador e desenvolveuse dende finais da década de 1920 até a de 1940, antes de separarse en 1955 e estabelecer unha escola rabínica en 1967.
Hai unha diversidade teolóxica substancial dentro do movemento. Halakha, o corpo colectivo da Lei Xudía, non se considera vinculada, pero é tratada como un remanente cultural valioso que debe manterse a menos que exista unha razón para o contrario. O movemento salienta os puntos de vista positivos cara a modernidade, e ten un enfoque do costume xudeu que sinala cara a toma de decisións comunais a través dun proceso de educación e destilación de valores de fontes xudías tradicionais.
Oklahoma
Oklahoma (en ᎣᎦᎳᎰᎹ, òɡàlàhoma, en pawnee: Uukuhuúwa, en cayuga: Gahnawiyoˀgeh ) é un estado situado na rexión Sur dos Estados Unidos de América. Con 3.579.212 habitantes no 2006 e unha superficie de 181.035 km², ocupa o lugar número 28 entre os estados máis poboados, e o 20 entre os máis grandes. O seu nome deriva das palabras choctaw okla e humma, que significan "xente vermella". Informalmente é coñecido co alcume de The Sooner State. Oklahoma foi o cuadraxésimo sexto estado en facer parte da Unión o 16 de novembro de 1907, a partir do Territorio Indio. A capital e maior cidade do Estado é Oklahoma City. Conta con 77 condados.
Oklahoma é un importante produtor de gas natural, petróleo e diversos alimentos. A economía de Oklahoma está baseada na aviación, enerxía, telecomunicacións e a biotecnoloxía. É unha das economías de máis rápido crecemento de EUA, o terceiro estado na clasificación de ingresos per cápita e o líder en crecemento do produto nacional bruto. Oklahoma City e Tulsa son os principais motores da economía do Estado, xa que concentran case o 60% da poboación nas súas áreas metropolitanas. O estado de Oklahoma ten competencias importantes na administración da educación e a sanidade. Ademais, as súas universidades máis grandes participan nas competicións deportivas da NCAA e a NAIA, mentres que dous dos seus clubs de atletismo encóntranse entre os máis exitosos dos Estados Unidos.
Con pequenas cadeas montañosas, pradarías, e bosques ao oeste, a maior parte de Oklahoma está situada entre as Grandes Chairas dos Estados Unidos e as Terras Altas, unha rexión especialmente proclive a condicións meteorolóxicas adversas. En Oklahoma predominan os alemáns, irlandeses, británicos e descendentes de nativos americanos. No estado fálanse máis de 25 linguas indíxenas de América, máis ca en calquera outro estado.
Atópase na confluencia de tres grandes rexións culturais dos Estados Unidos e historicamente serviu como ruta de transporte de gando, como destino para os colonos do sur, e de lar para os nativos americanos. Fai parte do Bible Belt, nos cales está moi presente o cristianismo evanxélico.
Etimoloxía
O nome Oklahoma vén da expresión choctaw okla humma, cuxo significado é, literalmente, "xente rubia". O xefe choctaw Allen Wright suxeriu este nome en 1866 durante as negociacións para o tratado co goberno federal en relación co uso do Territorio Indio, no que se considera que todo o estado indio é controlado polo Superintendente de Asuntos Indios dos Estados Unidos. Equivalente á palabra indio, okla humma foi unha frase na lingua choctaw utilizada para describir os nativos americanos en conxunto. Oklahoma converteuse despois no nome de facto do Territorio de Oklahoma. En 1890 foi aprobado este nome oficialmente, e dous anos despois, a área era aberta para os colonos brancos.
Historia
200px|miniatura|Comerciantes no camiño de Santa Fe, en Camp Comanche, Oklahoma, 1844. Existen probas de que os pobos nativos chegaron a Oklahoma na última idade de xeo, mais os primeiros habitantes permanentes do estado crearon comunidades con estruturas de tipo montículo, cerca da fronteira con Arcansas entre o 850 e o 1450. O explorador español Francisco Vázquez de Coronado viaxou a través do estado en 1541, mais os exploradores franceses reclamaron a zona en 1700, permanecendo baixo dominio francés até 1803, cando todo o territorio francés ao oeste do río Mississippi foi adquirido polos Estados Unidos na Compra de Luisiana.
Miles de indíxenas americanos, incluídos os que integran as cinco tribos civilizadas, foron expulsados das súas terras en Mississippi, Florida, Alabama, Xeorxia e Tennessee, e trasladados a Oklahoma na década de 1830. A área, na que xa habitaban as tribos osage e quapaw, foi denominada como Territorio indio pola Acta de Remoción dos Indios de 1830 e a Acta de relacións indias de 1834. Quince tribos recibiron terras no territorio en 1830, pero por volta de 1890, máis de 30 tribos foran asignadas nos territorios federais. 200px|miniatura|esquerda|Mapa local de 1905.
As carreiras pola terra, como a Carreira da Terra de 1889, celebráronse para asignar terras aos colonos cando certos territorios se liberaron para que se poidesen asentar. Normalmente asignouse terra aos colonos que chegaban primeiro. A aqueles que se saltaron as regras por cruzar a fronteira antes do permitido chamóuselles sooners, termo que co tempo se converteu no alcume do estado. As negociacións para converter o territorio en estado comezaron a principios do século XX, cando a lei Curius aboliu todas as xurisdicións tribais do Territorio Indio. Os intentos de crear un estado indio co nome de Oklahoma, e un posterior intento de crear un estado indio chamado Sequoyah non prosperaron, aínda que na Convención do Estado Sequoyah de 1905 sentáronse as bases para a Convención do Estado de Oklahoma, que tivo lugar dous anos máis tarde. O 16 de novembro de 1907, Oklahoma estebleceuse como o estado número 46 da Unión. miniatura|200px|O [[atentado de Oklahoma, un dos peores actos terroristas da historia dos Estados Unidos.]]
O novo estado converteuse nun foco importante da emerxente industria petroleira, cos descubrimentos dos pozos petrolíferos, que impulsou o rápido crecemento da economía e a poboación das cidades. Tulsa foi coñecida temporalmente como a Capital Mundial do Petróleo durante a maior parte do século XX. Os investimentos no petróleo alimentaron a economía do estado nos seus primeiros anos de existencia.
En 1927, o empresario de Oklahoma, Cyrus Avery, coñecido como o Pai da Ruta 66, comezou unha campaña para crear a Ruta 66, usando un tramo da estrada xa existente entre Amarillo, Texas e Tulsa. Avery encabezou a creación da asociación Highway 66 para supervisar a planificación da Ruta 66, con sede na súa cidade natal de Tulsa.
Durante a década de 1930, algunhas partes do estado comezaron a sentir as consecuencias das malas prácticas agrícolas, cando chegaron as secas e os fortes ventos. Coñecido como o Dust Bowl, áreas de Kansas, Texas, Novo México, e o noroeste Oklahoma, vense obstaculizadas por longos períodos de escasas precipitacións e temperaturas altas, o que levou a miles de agricultores á ruína, forzándoos a trasladarse a zonas máis fertis das rexións occidentais dos Estados Unidos. Durante o período que vai de 1930 a 1950, a poboación do estado descendeu, caendo un 6,9 por cento. Para frear esta situación, fixéronse enormes esforzos para a conservación do solo e da auga, creando sistemas de control de inundacións e numerosas presas. Na década dos 60 construíronse máis de 200 encoros, máis que en ningún outro lugar dos Estados Unidos.
En 1995, Oklahoma City converteuse no escenario dun dos peores atentados terroristas cometidos na historia dos Estados Unidos, o Atentado de Oklahoma City, que tivo lugar o 19 de abril de 1995, cando Timothy McVeigh e Terry Nichols detonaron un explosivo nas aforas do Edificio Federal Alfred P. Murrah, matando a 168 persoas, incluídos 19 cativos. Timothy McVeigh foi condenado a morte e executado por inxección letal, mentres que o seu compañeiro, Terry Nichols, foi declarado culpable de 161 cargos de asasinato en primeiro grao e foi condenado á prisión perpetua, sen posibilidade de liberdade condicional.
Xeografía
Oklahoma é o vixésimo estado máis grande dos Estados Unidos, cunha superficie de 181.035 km², con 177.847 km² de terra e 3.188 km² de auga. É un dos seis estados na Franxa Fronteiriza que separa as Terras Altas e as Grandes Chairas, cerca do centro xeográfico dos 48 estados continentais. Limita polo leste con Arcansas e Missouri, polo norte con Kansas, polo noroeste con Colorado, polo extremo oeste con Novo México, e polo sur e oeste, con Texas.
Oklahoma está situado entre as Grandes Chairas e a Meseta de Ozark, e pódese dicir que está inclinado seguindo as altas chairas do seu límite occidental e as zonas baixas e pantanosas no seu límite sueste. Os puntos máis altos e máis baixos así o indican, estando o seu pico máis alto, o monte Black Mesa, con 1.516 metros, situado na esquina que limita con Novo México, e o punto máis baixo, tomado no río Little, no seu límite suroriental, que se encontra a 88 metros sobre o nivel do mar. miniatura|esquerda|170px|O canón de Wichita, nas montañas Wichita. As catro serras principais do estado son: as Montañas Ouachita, as Montañas Arbuckle, as Montañas Wichita, e as Montañas Ozark. A Rexión das Terras altas estadounidenses, que contén os Ozark e os montes Ouachita, é a única rexión montañosa importante entre as Montañas Rochosas e os Apalaches. Unha parte dos Flint Hills esténdese polo centro-norte de Oklahoma. Na zona noroeste do estado, as altos chairas semiáridas abrigan poucos bosques naturais, predominando paisaxes planas, con canóns intermitentes e mesas como as Glass Mountains. No sueste, as chairas son parcialmente interrompidas por pequenas serras como os Antelope Hills e as Montañas Wichita. A zona central está ocupada por bosques e pradarías de transición.
Máis de 500 ríos e regos constitúen a rede hidrográfica de Oklahoma, e ten arredor duns 200 lagos creados por presas. A maior parte do estado atópase principalmente en dúas concas hidrográficas, a do río Vermello e a do río Arcansas, aínda que o río Lee e o río Little tamén teñen bacías de relevancia.
Fauna e flora
Os bosques cobren o 24% de Oklahoma e as praderías compostas de pastos miúdos e herbazais, abrigan ecosistemas expansivos nas parte central e occidental do estado, aínda que os cultivos substituíron en gran parte o ecosistema orixinal. Onde a precipitación é escasa, como na parte occidental do estado, as praderías de pastos curtos e matogueiras son o principal ecosistema, aínda que piñeiros mansos, xenebreiros e piñeiros ponderosa crecen nas proximidades dos ríos e sobre os regatos, no extremo oeste da panhandle. As marismas, bosques de cipreses mesturados con Pinus echinata, piñeiros taeda e bosques de folla caduca dominan o sueste do estado, mentres bosques de carballos poste, olmos, cedros e piñeiros cobren o noroeste de Oklahoma. 200px|miniatura|O [[bisonte americano ou búfalo, o mamífero por excelencia de Oklahoma.]] O estado mantén as poboacións de cervos de Virxinia, coiotes, linces rubios, uapitís, e aves como o paspallás, pombas, cardenálidos, aguias calvas, miñatos de cola vermella e faisáns.
Nos ecosistemas de praderías son comúns os bisontes americanos, galos das praderías, teixos, armadillos e algunhas das maiores poboacións de cans das pradarías habitan o extremo occidental do estado. A Cross Timbers, unha rexión de transición aos bosques na pradería central de Oklahoma, alberga 351 especies de vertebrados. As montañas Ouachita son lar do oso negro, raposo vermello, raposo gris e lontras nos ríos, que coexisten cun total de 328 especies de vertebrados, no sueste de Oklahoma.
Zonas protexidas
Oklahoma conta con 50 parques estatais, seis parques nacionais ou rexións protexidas, dous bosques nacionais protexidos, e unha rede de áreas para a preservación e conservación da natureza. O 6% dos 40.000 km² de bosques do estado son terreos públicos, incluíndo a parte occidental do Bosque Nacional de Ouachita, o maior e máis antigo dos bosques nacionais do sur dos Estados Unidos. Con 158 km², a Tallgrass Prairie Preserve no centro-norte de Oklahoma é a área protexida de praderías máis grande do mundo e fai parte dun ecosistema que comprende só o 10 por cento da súa antiga superficie, que cubría 14 estados. Tamén existe o Bosque Nacional Cibola que ocupa 127 km² de praderías no suroeste de Oklahoma. O Refuxio de Fauna das Montañas Wichita é o máis antigo e máis grande dos nove refuxios de fauna nacionais do estado, fundado en 1901, e que abrangue 238,8 km². Dos parques protexidos polo goberno federal ou sitios de recreo, o Chickasaw National Recreation Area é o máis grande, con 18 km². Outros sitios protexidos federais son o Camiño de Santa Fe e o de Lágrimas, camiños nacionais históricos, e os lugares históricos de Fort Smith, o Sitio Nacional Histórico da batalla de Washita, como tamén o Oklahoma City National Memorial, en recordo ás vítimas do atentado do 19 de abril de 1995 en Oklahoma City.
Clima
Oklahoma está situado nunha rexión temperada, aínda que hai temperaturas extremas e as precipitacións típicas dun clima continental. A maior parte do estado atópase nunha zona coñecida como a Tornado Alley, que se caracteriza pola frecuente interacción entre as masas de ar frío e quente que producen unhas condicións meteorolóxicas adversas. Prodúcense unha media de 54 tornados por ano no estado, sendo unha das taxas máis altas do mundo. Debido á súa localización entre zonas con diferentes temperaturas e ventos, as pautas meteorolóxicas no estado poden variar fortemente en distancias relativamente curtas.
O clima subtropical húmido (Koppen Cfa) da parte oriental de Oklahoma está fortemente influenciado polos ventos húmidos do sur provenientes do golfo de México, pero que muda progresivamente a unha zona semiárida (Köppen BSk) nas Terras Altas da Panhandle e noutras zonas do oeste próximas a Lawton, onde non chegan frecuentemente os ventos húmidos do sur. A choiva e as temperaturas descenden de leste a oeste, con zonas no sueste cunha media anual de temperaturas de 17 °C e unha precipitación anual de 1420 mm, mentres que as zonas da panhandle teñen unha temperatura media de 14 °C, cunha precipitación anual de menos de 430 mm. As temperaturas poden chegar a superar os 38 °C no verán e descender por debaixo dos -18 °C no inverno e a neve oscila entre unha media de menos de 10 cm no sur do país a pouco máis de 51 cm na fronteira con Colorado, na Panhandle. O estado é sede do Centro de Predición de Tormentas do Servizo Nacional Meteorolóxico, localizado en Norman.
Economía
Aínda que o petróleo dominou historicamente a economía do estado, un derrubamento na industria da enerxía nos anos 80 levou a perda de cerca de 90.000 empregos relacionados coa enerxía entre 1980 e 2000, que prexudicou gravemente a economía local. A industria do petróleo representaba o 17 por cento da economía de Oklahoma no 2005, e o número de empregados nesta industria era superado por outras cinco industrias no 2007.
Enerxía
miniatura|200px|Oklahoma é o quinto maior estado produtor de petróleo dos Estados Unidos. Oklahoma é o segundo maior produtor de gas natural, o quinto maior produtor de petróleo, ten o segundo maior número de plataformas de perforación, e ocupa o quinto lugar en reservas de petróleo. Aínda que o estado ocupaba o quinto lugar no aproveitamento da enerxía eólica instalada en 2005, é dos estados que menos uso fan das enerxías renovables, o 96 por cento da electricidade xérase por fontes non renovables (2002), das cales o 64 por cento é a base de carbón e o 32 por cento de gas natural. Desde 1993, coa creación pola Lexislatura de Oklahoma da Xunta de Recursos de Enerxía, investíronse máis de 38 millóns de dólares na restauración de máis de 7.800 pozos de petróleo abandonados ou sen uso por todo o estado. O conxunto do estado áchase no posto 12 no total de consumo de enerxía per cápita en 2008, sendo un dos 10 estados onde o custo da enerxía é máis baixo. No seu conxunto, a industria enerxética do petróleo contribúe ao produto interno bruto de Oklahoma con 23 mil millóns de dólares, e os empregados de Oklahoma relacionados coas empresas petroleiras gañan o dobre do soldo medio do estado. No 2004, no Estado había 83.750 pozos de petróleo comerciais e un total de 750.000 pozos, que producían 178.000 barrís de petróleo ao día. O dez por cento da subministración de gas natural dos Estados Unidos prodúcese en Oklahoma.
Tres das maiores empresas privadas de petróleo da federación están establecidas no estado, e as seis empresas de Oklahoma que aparecen no Fortune 500 están relacionadas co petróleo. No 2006, Semgroup, empresa situada en Tulsa, era a quinta clasificada na lista das maiores empresas privadas na revista Fortune's, QuikTrip, con sede en Tulsa, encontrábase no posto cuadraséximo sexto, e Love´s Travel Shops, con sede en Oklahoma City, atopábase no posto centésimo triséximo segundo. As compañías ONEOK e Williams Company, con sede en Tulsa, son as compañías máis grandes do estado e tamén son a segunda e terceira maiores empresas na clasificación federal do sector da enerxía. Devon Energy, situada en Oklahoma City, é a segunda compañía máis grande de petróleo cru da nación, mentres que Kerr-McGee e Chesapeake Energy, son sexta e sétima nese sector, e Oklahoma Gas & Electric está no posto viséximo quinto entre as maiores compañías de gas e servizos eléctricos.
Agricultura
A agricultura é a viséximo sétima máis produtiva do país. Oklahoma é o quinto na produción de gando e quinto na produción de trigo. Aproximadamente o 5,5% da carne de vaca provén de Oklahoma, mentres que o estado produce o 6,1% do trigo do país, o 4,2% dos produtos porcinos, e o 2,2% dos produtos lácteos. O estado tiña 83.500 granxas no ano 2005, que producían colectivamente 4.300 millóns de dólares en produtos de orixe animal e uns mil millóns de dólares da agricultura, con máis de 6.100 millóns de dólares engadidos ao produto interno bruto do estado. As aves de curral e os porcos son a segunda e terceira maior industria agrícola.
Educación
miniatura|esquerda|200px|Vista da Universidade do Estado de Oklahoma. Cun sistema educativo composto por distritos escolares públicos e institucións privadas independentes, en Oklahoma había 631.337 estudantes matriculados en 1.849 escolas públicas de primaria, secundaria, e escolas de formación profesional en 540 distritos escolares no ano 2006. Oklahoma atópase entre os estados con menor gasto por estudante, tan só 6.614 dólares por cada estudante no ano 2005, ocupando o posto 47ª da nación, a pesar de que o seu crecemento total en gastos para a educación entre 1992 e 2002 ocupou o 22º. O estado encóntrase entre os mellores na educación preescolar, e o Instituto Nacional para a Educación Infantil fixo unha avaliación por primeira vez nos Estados Unidos con respecto ás normas, a calidade, e o acceso á preescolar no 2004, considerando a Oklahoma un modelo a seguir na ensinanza preescolar. Aínda que as altas taxas de deserción escolar minguaron un 29% entre 2005 e 2006, Oklahoma estaba entre os tres estados dos Estados Unidos con máis persoas adultas na escola secundaria, cun 3,2 por cento de taxa de abandono escolar. No 2004, o estado ocupou o posto triséximo sexto no país na porcentaxe relativa de adultos co título de secundaria, que co 85,2 por cento, tiña a taxa máis alta entre os estados do sur.
A Universidade de Oklahoma e a Universidade do Estado de Oklahoma son as maiores institucións públicas de educación superior en Oklahoma, as cales operan a través dun campus principal e outros campus satélites por todo o estado. As dúas universidades, xunto coa Universidade de Tulsa, teñen das mellores famas do país en estudos de empresariais, e a Universidade de Oklahoma e a Universidade de Tulsa atópanse entre as primeiras universidades do país, polas súas cualificacións académicas. Oklahoma posúe 11 universidades públicas rexionais, incluíndo a Northeastern State University, a segunda institución máis antiga de educación superior ao oeste do río Mississippi, que tamén contén a única Escola de Optometría en Oklahoma e o maior número de estudantes amerindios matriculados do país, tanto en porcentaxe como en número total. Seis universidades do estado posicionáronse na lista de Princeton Review's das 122 mellores universidades rexionais no ano 2007, e tamén se encontraban na lista dos mellores valorados 3 institutos. O estado ten 54 institucións postsecundarias técnicas que operan co programa CareerTech de Oklahoma para especializarse nas ramas de industria e comercio.
Deportes
Os New Orleans Hornets da NBA convertéronse na primeira gran franquía deportiva con sede en Oklahoma, cando se viu obrigada a se mudar para o Oklahoma City Ford Center durante dúas tempadas tras o paso do furacán Katrina no 2005. A pesar de que o equipo volveu para Nova Orleáns no 2007, en xullo do 2006, un grupo de empresarios de Oklahoma City, dirixidos por Clayton Bennett, adquiriron os Seattle SuperSonics. Tras un ano de negociacións para encontrar un novo pavillón na área de Seattle sen resultados, o grupo pediu permiso á NBA para trasladar o equipo a Oklahoma City, o que finalmente ocorreu, nacendo así os Oklahoma City Thunder.