cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jackie Lewis
Carreira
En Lewis formou a Ecurie Galloise (Equipo de Carreiras de Gales) patrocinado pola Western Sporting Press e o negocio do seu pai H&L Motors de Stroud, do cal Lewis tamén era agora director. Mercou un BRM V8 1961/62 para competir, pero o coche non era satisfactorio e finalmente volveu á fábrica. Non tivo máis remedio que volver ao seu Cooper que utilizara a tempada anterior. Aínda que alcanzou o 7º lugar no Gran Premio dos Países Baixos de 1962, foi en xeral unha tempada decepcionante para Lewis. A política da F1 comezaba a afectalo, fora máis rápido que tres pilotos oficiais no Gran Premio de Mónaco de 1962, pero os organizadores negáronlle o posto na grella inicial. Lewis sobreviviu a algúns momentos perigosos, perdeu unha roda á velocidade en Oulton Park e embestindo a Graham Hill no Gran Premio de Francia de 1962. Participou en 10 Grandes Premios do Campionato do Mundo de Fórmula Un en total, anotando un total de tres puntos de campionato.
En 1963, sentíndose desanimado, Lewis retirouse dunha prometedora andaina nas carreiras e mercou unha graxa en Llandovery, Carmarthenshire, onde criou cabalos árabes.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Amelia Verdejo Rodríguez
Amelia Verdejo Rodríguez, nada en Bueu en 1956, é unha matemática e divulgadora científica galega.
Traxectoria
Licenciouse en Matemáticas pola Universidade de Santiago de Compostela no ano 1978. Doutorouse en Matemáticas pola Universidade de Vigo en 1997.
Foi docente en institutos de BUP (1979-1992), na USC (1978-79) e na Universidade de Vigo (1992-2018). Profesora de análise matemática da Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais, tamén é divulgadora da cuestión de igualdade das mulleres científicas.
Escribe e investiga sobre a cuestión da igualdade de xénero na docencia e na historia universal das matemáticas. Destaca o seu labor e loita para a visibilidade das mulleres no eido científico.
Praza Tian'anmen
A praza está construída seguindo o eixe sur-norte da Cidade Prohibida. No centro elévase un obelisco de pedra, o Monumento ós Heroes do Pobo, de 38 metros de altura, e unha inscrición realizada polo presidente Mao Zedong, na que se le: Os heroes do pobo son inmortais. miniatura|dereita|300px|Monumento no Mausoleo de Mao
A esquerda e dereita construíronse dous importantes edificios, de estilo soviético. Un deles é a Asemblea Nacional, e o outro é o Museo Nacional de Historia e da Revolución. Na praza encóntrase tamén o Mausoleo de Mao Zedong, precedido nas súas dúas frontes por grupos escultóricos de campesiños, soldados, obreiros e estudantes.
Nesta praza, o exército popular, enviado polo Partido Comunista Chinés (PCCh), reprimiu unha protesta pacífica para pedir a democratización da República Popular da China, no ano 1989. miniatura|esquerda|Monumento ós Heroes do Pobo
Pedrafita do Cebreiro
Pedrafita do Cebreiro (do latín petra ficta, 'pedra chantada' e cebro, 'asno montés') é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca dos Ancares. Segundo o padrón municipal (INE 2018) conta con 1.032 habitantes (563 homes e 469 mulleres). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «».
Xeografía
Atópase na zona montañosa do leste da provincia de Lugo, no límite coa provincia de León, en plena serra dos Ancares. Cunha altitude de 1.098 metros na capital municipal, é o concello máis alto da provincia e tamén de toda Galicia. Os principais picos son O Faro (1.615 m), Muralla (1.480 m), Area (1.402 m) e Carballeda (1.392 m). No concello nacen os ríos Navia e Lor.
Limita ao norte con Cervantes e As Nogais, ao oeste con Triacastela e Samos, ao sur con Folgoso do Courel e ao leste cos concellos leoneses de Barxas e A Veiga de Valcarce.
Toponimia
Pedrafita do Cebreiro procede do latín petra ficta, 'pedra cravada, miliario ou monumento megalítico, consistente nunha gran pedra colocada verticalmente' e cebrarium, 'lugar onde hai moitos asnos bravos', tamén chamados onagros e 'cebros' < (e)quos feros + -arium (sufixo abundancial). .
Jasminum
En Galiza atopamos as especies principalmente na xardinaxe, sendo a máis frecuente o xasmín común, rubideira de flores moi recendentes. Con todo tense descrito a especie Jasminum fruticans espontánea nas provincias de Lugo e Ourense.
Etimoloxía
O termo galego xasmín provén do árabe clásico yāsamīn e este do pelvi yāsaman, "agasallo de Deus".
Descrición
As flores dos xasmíns, comunmente brancas – se ben hai algunhas especies amarelas–, posúen a miúdo un doce e intenso recendo que lembra ao da flor da laranxeira. Estas plantas cultívanse principalmente polas súas flores, no xardín, coma planta de interior ou para flor cortada. A flor dura arredor de 24 horas.
Cultivo
Cómpren de abondosa luz, especialmente se fican nun interior; no exterior non é conveniente que se expoñan directamente aos raios do sol, porque se han tornar murchos.
A respecto da rega, cando están a medrar no verán cómpre regalos cada dous días, e no inverno, cando están coa flor, cada 4 ou 5 días.
Cómpre espallar auga sobre a planta cando estea nun interior, mais sen mollar as flores, que ficarían manchadas.
Esporiz, Monterroso
Patrimonio
A igrexa de San Miguel é de estilo románico do século XII. Foi a igrexa parroquial da vila de Monterroso ata que se construíu a nova na propia vila no século XX. Ten unha porta con arco de medio punto con dobre arquivolta. Nunha das reformas que se fixeron un dos canzorro foi levado a un dos muros laterais da igrexa. As basas das columnas da porta principal estiveron baixo terra até que hai uns anos foron destapadas. No interior hai pinturas murais moi importantes por debaixo do caleado.
Miguel Rodríguez Bautista
Miguel Rodríguez Bautista, nado en Valladolid en 1901 e finado en Ribeira o 15 de agosto de 1959, foi un político español.
Recoñecementos
Unha rúa de Ribeira leva o seu nome.
Vida persoal
Casou con María Díaz Delgado.
Jim Caviezel
James Patrick "Jim" Caviezel, Jr., nado o 26 de setembro de 1968 en Mount Vernon, estado de Washington, é un actor estadounidense de cine e televisión. Famoso por interpretar a Xesucristo no filme de 2004 dirixido por Mel Gibson The Passion of the Christ.
SønderjyskE Ishockey
Historia
O club foi fundado en 1963 co nome de Vojens IK, denominación coa que gañou tres ligas, chegando a primeira delas en 1979, sendo o primeiro dos moitos éxitos do club. En 1997 foi renomeado como Vojens Lions, mais novamente troca o seu nome no 2003 polo de IK Sønderjylland. No 2005 o club adopta a súa denominación actual (SønderjyskE Ishockey), coa que gañou outras tres ligas, a última delas no 2010. Il a remporté la AL-Bank ligaen à quatre reprises.
Juan Cortiñas Méndez
Juan Cortiñas Méndez, alcumado Juanín, nado en Monforte de Lemos o 24 de outubro de 1925, é un exfutbolista galego. Xogaba de centrocampista. Foi irmán do tamén futbolista Emilio Cortiñas Méndez, finado en 1937.
Traxectoria
Na tempada 1948–49 debutou en Primeira División co Celta de Vigo.
Na tempada 1956–57 fichou polo Deportivo da Coruña, adestrado inicialmente por Ángel Zubieta e logo por Diego Villalonga (quen non contou con Juanín). No equipo coruñés xogou tan só dous partidos, estreándose na primeira xornada, cunha derrota en Riazor fronte ao Atlético de Madrid (0–4). Volveu xogar na xornada 11, nunha nova derrota esta vez fronte ao Condal a domicilio (2–1), onde marcou o único tanto deportivista. Juanín, de 31 anos, foi dos centrocampistas menos habituais dentro dos suplentes, tendo máis notoriedade xogadores como Julián Cuenca, Manuel Lechuga, Enrique Sierra ou Amador Cortés. Ao final da campaña o equipo descendeu a Segunda División.
Minamisōma
Minamisōma (南相馬市, みなみそうまし, Minamisōma-shi) é un concello da prefectura de Fukushima no Xapón. Está situada ao sur da rexión de Tōhoku e ao nordeste da prefectura, e ao leste da illa de Honshū. Ten 398,50 km² de superficie e unha poboación de 70.937 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 178 h/km².
A cidade de Minamisōma foi fundada pola fusión do concello de cidade de Haramachi e dous concellos de vila do distrito de Sōma (Odaka e Kashima) no ano 2006.
O concello de Minamisōma limita cos concellos de Sōma, de Iitate e de Namie.
Mangoeiro
O topónimo galego Mangoeiro pode referirse a:
Bangelzehi
Bangelzehi (en persa: بنگل زهي‎, tamén romanizado como Bangelzehī; ou tamén coñecido como Bagol Zā’ī e Bangolzī) é un concello iraniano do distrito rural de Polan, no distrito de Polan, no condado de Chabahar na provincia de Sistan e Baluchistán. No censo do 2006, a poboación era de 293 habitantes, en 54 familias.
Festival de cinema
miniatura|O [[Festival Internacional de Cinema de Venecia|Festival de Cinema de Venecia é o festival de cinema máis vello do mundo e un dos máis prestixiosos e recoñecidos.]] Un festival de cinema é unha presentación organizada e estendida de filmes nun ou máis cinemas ou locais de visionado, normalmente nunha soa cidade ou rexión. Tamén son adoitos os festivais de cinema que exhiben filmes no exterior.
Os máis prestixiosos festivais de cinema do mundo, coñecidos como os "Tres Grandes", son o Cannes, Venecia e Berlín.
Fosforilación
miniatura|Grupo fosfato.
A reacción de fosforilación é a adición dun grupo fosfato inorgánico (PO43–) a calquera outra molécula. A fosforilación serve para formar enlaces "enerxéticos" (que poden ceder facilmente enerxía libre) e para regular a actividade de moléculas (encimas principalmente). É unha reacción moi importante en bioquímica e é obxecto dunha intensa investigación, sobre todo a fosforilación de proteínas.
Artea
Artea (antes chamado oficialmente Castillo y Elejabeitia; usándose en éuscaro os nomes de Gaztelu-Elexabeitia e Arteaga) é un municipio do val de Arratia, na provincia de Biscaia, País Vasco (España).
Fosforilación
Moléculas fosforiladas enerxéticas
miniatura|ATP.
Artea
Patrimonio
En Artea atópase a pequena igrexa parroquial de San Miguel, de planta rectangular simple. Foi edificada a principios do século XVI e completada nos cen anos sucesivos con distintos elementos de carpintería de armar de certo interese: o coro tallado de celosía (1540 ca.), o teitume aparente de pares con almizate plano (1600 ca.) e a torre de campás, armada en 1621, deformada por Basterra en 1923 e completamente restaurada co resto do edificio en 1990. Dispón dun pórtico perimétrico envolvente que inclúe unha capela aberta e zona destinada a cemiterio ao redor da cabeceira.
Fosforilación
Moléculas fosforiladas enerxéticas
O ATP é a principal molécula que transporta e cede enerxía na célula, pero tamén existen outros nucleótidos que poden amacenar e ceder enerxía, pero que interveñen só en reaccións especializadas do metabolismo e non desempeñan o papel xeral do ATP. Entre elas están o GTP (intervén, por exemplo, na síntese de proteínas), ou UTP (intervén no metabolismo de polisacáridos), CTP (intervén metabolismo de lípidos). Ademais os nucleósidos trifosfato son necesarios para a síntese dos ácidos nucleicos, na que perden dous fosfatos.
Ademais, existen tamén outras moléculas que quedan moi "enerxizadas" ao unirse a elas un fosfato e que se denominan moléculas fosfatadas de alta enerxía. Cando o seu fosfato se hidroliza poden ceder enerxía para impulsar algunha reacíón. Entre elas están o 1,3-difosfoglicerato, ou o fosfoenolpiruvato. A fosfocreatina almacena temporalmente enerxía no músculo e tecido nervioso e despois pode pasar o seu fosfato ao ADP por fosforilación pola acción do encima creatina quinase. No músculo hai 3 ou 4 veces máis fosfocreatina ca ATP.
Fosforilación do ADP
A fosforilación máis importante do metabolismo é a fosforilación do ADP, é dicir, a adición dun grupo fosfato ao ADP para formar ATP:
Hai diversas formas de fosforilar o ADP.
Fosforilación a nivel de substrato
miniatura|dereita|Fosforilación a nivel de substrato.
A fosforilación a nivel de substrato é a síntese de ATP a partir de ADP combinada cunha reacción exergónica na que o fosfato está unido a outra molécula que o cede, sen intervención do encima ATP sintase. Dáse, por exemplo, na reacción última da glicólise na que o fosfoenolpiruvato orixina piruvato e ATP.
Goosebumps (serie de televisión)
Goosebumps é unha serie de televisión canadense transmitida polas canles YTV do Canadá, Canal Famille do Quebec e Fox Kids dos Estados Unidos, de 1995 a 1998. Considerada unha serie antolóxica de terror, está dirixida á audiencia xuvenil e infantil, Goosebumps e está basaada na serie de libros de Robert Lawrence Stine (que nalgúns capítulos aparece como presentador) e os seus spin-offs Goosebumps 2000 e Goosebumps: 10 Tales to.... A diferenza de Are You Afraid of the Dark?, cada episodio comezaba sen ninguén que contara a historia, agás os episodios onde R. L. Stine apareceu dando unha pequena sinopse do episodio.
A serie foi producida por Hyperion Pictures e Protocol Entertainment, xunto con Scholastic Corporation. A súa distribución a nivel internacional correu a cargo de Saban International.
Fosforilación
Fosforilación oxidativa
A oxidación dos nutrientes durante a respiración celular libera enerxía química potencial que se utiliza para sintetizar ATP. Os electróns que perden os substratos oxidados son recollidos por coencimas, que os ceden á cadea de transporte electrónico mitocondrial (ou da membrana bacteriana), circulan por ela cedendo lentamente enerxía, que se utiliza para bombear protóns e crear un gradiente quimiosmótico. Cando os electróns pasan pola ATP sintetase, esta actívase e fosforila o ADP con fosfato inorgánico, xerando ATP.
Fosforilación de proteínas
miniatura|dereita|Actuación dunha proteína quinase.
A fosforilación das proteínas e, en especial de encimas, é un dos principais mecanismos de regulación da súa actividade. Un tipo de quinases chamadas proteína quinases son as encargadas de fosforilar as outras proteínas. Outras, chamadas fosfatases separan o fosfato. Isto marca e regula a actividade da proteína. Por exemplo, pode marcala para a súa degradación polo sistema ubiquitina/proteasoma, para a sinalización celular, para activar ou inhibir etc.
Outras reaccións de fosforilación
Existen moitas reaccións metabólicas nas que se fosforilan moléculas. Por exemplo, na primeira reacción da glicólise o encima hexoquinase adiciona un grupo fosfato ao carbono 6 da glicosa, que se transforma así en glicosa-6-fosfato. A molécula "cárgase" de enerxía, que se utilizará nas reaccións posteriores da glicólise, adquire carga (no seu fosfato) e queda atrapada no citosol da célula (non hai transportadores de membrana que a poidan levar fóra co fosfato unido). No fígado esta molécula perde o seu fosfato e pode xa saír á circulación sanguínea.
Moaña
Moaña é un concello da provincia de Pontevedra, situado na península que dá nome á comarca do Morrazo. O seu xentilicio é moañés. É un concello pequeno (35,1 km²) que no 2016 tiña unha poboación de 19 458 habitantes, cunha alta densidade de poboación (554,35 hab./km²).
Xeografía
Ten unha extensión de 35,1 km², cunha densidade poboacional de 533,02 hab./km². É un dos cinco concellos encravados xeograficamente na península do Morrazo, que separa a ría de Vigo da de Pontevedra, xunto con Cangas, Marín, Bueu e Vilaboa. No seu terreo localízase a maior elevación do Morrazo, o monte Faro de Domaio, de 624 m de altitude. A súa costa acolle praias, como a de Domaio, a Borna, a Xunqueira ou a do Con (bandeira azul), que combinan o uso turístico coa produción de marisco e industrias relacionadas co mar. As súas augas utilízanse para a cría do mexillón e outras especies de bivalvos. Ten diferentes peiraos, tanto deportivos como pesqueiros, e unha actividade cultural relevante na que destaca o Festival Intercéltico do Morrazo, o Morrasound Rock Festival e o Festival de Jazz de Moaña, todos de carácter anual.
A historia de Moaña está estreitamente relacionada co mar. Xunto coa pequena explotación agrícola e gandeira (minifundista), a industria principal sempre foi a pesca e os seus derivados.
Os movementos sociais foron, e son, significativos nestas terras. Culturalmente hai bastante asociacionismo, destacando o Festival Intercéltico e o coidado da gaita de cana, típica de Moaña. Os movementos obreiros e sociais tiveron na primeira metade do século XX, cando a CNT conseguiu unha presenza moi significativa. Testemuña diso é o edificio, hoxe dedicado a centro de día para a terceira idade, que en tempos da República foi a sede da Fraternidade Mariñeira de Moaña pertencente a este sindicato e usurpado pola Falanxe durante o golpe de estado.
A costa de Moaña esténdese desde o estreito de Rande, onde tivo lugar a famosa batalla na que se perdeu o maior transporte de ouro e outras riquezas procedentes de América a mans da Mariña Británica e holandesa, que venceron a Franco-Española, (aquí é onde a ficción di que se aprovisionaba de ouro o capitán Nemo), ata os confíns con Cangas. Nesta costa ábrense un senfín de praias, algunhas estreitas e outras moi anchas e pouco profundas. Todas elas gozan de augas tranquilas, ideais para o cultivo do berberecho (croque) e outros bivalvos. O mexillón ten un papel importante nos cultivos mariños, que van medrando en diversidade de especies explotadas.
Situación
O concello de Moaña sitúase na parte meridional da península do Morrazo, ó sueste da provincia de Pontevedra. O seu litoral é a ribeira dereita da ría de Vigo, quedando a cidade de Vigo xusto enfronte. No seu terreo atópase o punto máis estreito da ría, o estreito de Rande, por onde a autoestrada AP-9 a cruza mediante a ponte de Rande.
A poboación de Moaña esténdese de forma moi diseminada polas ladeiras meridionais do macizo do Gagán (pronunciado Ghaghán), sendo a súa maior altura o monte Faro de Domaio. Aínda así hai catro núcleos poboacionais (as parroquias de Domaio, Meira, Moaña e Tirán).
Moaña limita ó norte cos concellos de Marín e Bueu; ó sur coa ría de Vigo; ó leste con Cangas, e ó oeste con Vilaboa.
Orografía
A orografía de toda a península do Morrazo é complicada. Unha pequena cadea montañosa fai de eixo da mesma, percorréndoa de leste a oeste e conformando as concas hidrográficas. Moaña sitúase na parte máis agreste desa cadea montañosa, coñecida como Serra de Domaio ou Serra do Morrazo.
A Serra de Domaio nace ó comezo da península e vai perdendo altura segundo se acerca ó final. Na parroquia moañesa de Domaio ten a súa maior altura, no monte coñecido como Monte Faro de Domaio, onde acada 624 metros sobre o nivel do mar. Converteuse nun centro de telecomunicacións, ó estar xusto fronte a Vigo e verse desde alí boa parte de Galicia. Xunto ó Monte Faro están o Paralaia e o Xaxán.
Entre as elevacións ábrense pequenos vales que son sucados por correntes moi irregulares e rápidas. Estes vales esconden recunchos e ecosistemas relevantes. A súa vexetación está formada pola fraga cadufifolia atlántica, que foi cedendo paso ás especies destinadas á explotación forestal, entre as que predomina o eucalipto.
O terreo é granítico, e deixa ver frecuentemente a pedra, que chega ata as costas, onde chega a formar pequenas rasas mareais. A península do Morrazo ten unha orografía complicada. Os montes do Morrazo percorren a península en dirección leste-oeste estendéndose desde a Costa da Vela ata Pontevedra. Esta distribución montañosa crea dúas concas diferentes, unha ó norte que revirte na ría de Pontevedra, e a outra ó sur que manda as súas augas á ría de Vigo. Todo o territorio de Moaña sitúase nesta última. Os desniveis son moi altos, desde o nivel do mar ata os 624 metros do monte Faro de Domaio. Isto fai que os ríos sexan curtos e de caudal moi irregular e estacionario.
O terreo é granítico e está cuberto por vexetación autóctona e plantacións forestais. A costa alterna acantilados con praias e zonas de dunas. En Moaña as praias son baixas e amplas na parte central do concello, e estreitas e abertas baixo os acantilados nos extremos.
Hidrografía
Hai un gran número de ríos e regatos que, nacendo nos montes, axiña chegan ó mar. Entre eles destacan os seguintes: dereita|miniatura|200px|Río da Fraga
Todo o límite sur do concello é costa. Desde o estreito de Rande ata o límite con Cangas hai unha sucesión de acantilados rochosos e praias. Os acantilados son baixos e ós seus pés ábrese unha pequena rasa mareal e algunha praia, como a de A Borna ou O Niño do Corvo. Nas enseadas fórmanse praias máis amplas, moi areosas e baixas que se cobren coa subida da marea e recrecen cando a auga se retira, deixando ver unha moi ampla extensión de area. Son singulares deste tipo de praias a da Xunqueira e a de Meira. Algunhas das praias contan con servizos para os usuarios, a do Con é bandeira azul e a da Xunqueira está amplamente urbanizada. Outras manteñen unhas condicións dignas cunha dotación mínima para o seu uso. As máis relevantes son: esquerda|miniatura|300px|Praia da Borna
Clima
O clima de Moaña é oceánico, moi húmido, con precipitacións entre os 1.300 e os 1.500 mm. As temperaturas son suaves, veráns e invernos mornos, cunha media anual de 15 °C.
As condicións climatolóxicas están influenciadas polos ventos do sueste, protexida dos ventos fríos do norte.
Demografía
Segundo o IGE en 2014 tiña 19.365 habitantes.
Composición
Hai diferentes peiraos (Domaio, Meira, Moaña e O Con) e diferentes entidades e asociacións socio-económicas (mancomunidades de montes de Domaio, Meira e Moaña, asociacións de mariscadores ou mexilloneiros etc.), o que establece relacións de identidade que fixan a parroquia como referencia territorial.
Como no resto de Galicia, a poboación distribúese de forma moi dispersa, en casas unifamiliares rodeadas dun pequeno terreo destinado a horta ou xardín. En Moaña o 55% da poboación reside deste xeito, aínda que nos últimos tempos a construción de edificios de pisos foi mudando esta realidade.
A parroquia civil de Moaña divídese nas relixiosas de San Martiño e O Carme.}}}
Historia
Moaña nace en 1874 como división administrativa. Ata este intre a súa historia estaba enmarcada na súa comarca, a Comarca do Morrazo. Moaña foi testemuña e protagonista de acontecementos históricos de grande importancia como foi a Batalla de Rande en outubro de 1702 no que os ingleses saquearon Domaio, Meira e Tirán. Cen anos despois, no 1809, os moañeses loitaron contra os franceses na Guerra da Independencia.
A prehistoria en Moaña tamén deixou pegada, atopándose restos de presenza humana dende hai uns 5000 anos, xa que construíron monumentos funerarios como mámoas en pequenas chairas no alto das montañas, nos que soterraban os seus mortos con todo o preciso para unha mellor vida no máis alá. Atopáronse asentamentos deste período na Comarca do Morrazo, entre os que se atopan os de Regueiriño e Fontenla (os dous en Domaio) que supuxeron un fito moi importante no estudo da prehistoria galega; xa que, por primeira vez, localizábanse posibles poboados que permitían aproximarnos ao estilo de vida dos autores das mámoas. Adicábanse a unha agricultura primitiva de roza e queima do monte, á gandaría e á recolección de froitos silvestres. Destaca o uso de útiles de tradición neolítica en conxunto con cerámicas tecnicamente desenvolvidas como a campaniforme e a denominada Penha, de influencia portuguesa.
miniatura|[[Petróglifos da Borna.]] O xacemento do Regueiriño achouse un posible asentamento correspondente ó neolítico medio, e na Fontenla (Domaio) documentouse por primeira vez en Galicia a presenza de elementos da cultura do vaso campaniforme fóra de ambientes funerarios.
Da Idade de Bronce aparecen en Meira, Domaio e Tirán petróglifos (gravados rupestres) relevantes, como os de Montealegre, Borna, As Cidades, Pozo Garrido, A Escada, ou Os Remedios. Tamén acháronse ferramentas e armas de cobre e bronce.
Os castros, son outras das cousas que non faltan en Moaña, nos que destaca o de Montealegre en Domaio, pero tamén existen outros como o Castro das Cidades en Meira, o Castro en San Martiño e Os Remedios en Tirán. En todos eles aprécianse fortes indicios de romanización. Coas últimas obras do Corredor do Morrazo atopáronse outros achados que están pendentes de catalogar. esquerda|miniatura|Lavadoiro e fonte de Berducedo.
O Imperio Romano tamén deixou a súa pegada, como así o demostran diversos achados. Así como tamén deixaron pegada os Suevos manifestándose co crecemento de vilas, nas que unha vez convertidas ao catolicismo, van consolidando unha estrutura relixiosa que se plasma en parroquias, sés episcopais e dioceses.
A Idade Media vén marcada por unha crise comercial e o perigo creado a partir do século X polas incursións normandas, que produciron un despoboamento da costa. Este descenso demográfico produciuse ata o século XII, cando o sistema defensivo organizado polo arcebispo Xelmírez garante a tranquilidade necesaria para a recuperación económica e estabilidade política, no que queda manifesto na igrexa de San Martiño e a igrexa de San Xoán de Tirán. Familias como os Meira, os Valadares ou os Soutomaior, a partir do século XIV controlan o concello. Destaca o episodio da destrución da torre de Meira dentro de Gran Guerra Irmandiña (1467-69).
A principios do século XVII prodúcese un crecemento económico, que trae consigo un aumento de poboación e económico polo cal aparecen os primeiros pazos como o Pazo do Rosal en 1640. Tamén se constrúe a igrexa de Santa Eulalia de Meira e se produce a remodelación e ampliación cun estilo barroco da igrexa de San Martiño. No século XVII a introdución do millo muda a economía de tal xeito que o 90% da superficie cultivada era para este vexetal, o que fixo xurdir un sen fin de muíños polos ríos e regatos da comarca. En todo ese tempo a pesca foi unha actividade fundamental na economía do concello, pero no século XVII a chegada dos conserveiros cataláns buscando sardiña xerou un crecemento demográfico e económico moi destacable. Estes inverten moitas das ganancias en edificacións, tanto civís (pazos) como relixiosas (igrexas).
En 1702 tivo lugar a batalla de Rande, e as forzas inglesas e neerlandesas tomaron e saquearon Domaio, Meira e Tirán. Cen anos despois (1809) libráronse batallas nestas terras contra o invasor francés, dentro da guerra da independencia.
A configuración territorial administrativa actual do Concello de Moaña arrinca en 1813, pero este proceso queda abolido coa chegada do absolutismo de Fernando VII. O 30 de novembro de 1836 Moaña queda definitivamente establecido o novo Concello, que terá a súa sede en Meira, e que integraba catro parroquias: Santa Baia de Meira, San Pedro de Domaio, San Martiño de Moaña e San Xoán de Tirán. En 1874 cambiouse o nome do concello polo de Moaña, trasladándose a capitalidade do mesmo. Posteriormente creouse a parroquia da Virxe do Carme en 1955. miniatura|Vista xeral de Meira e Domaio.
Durante o século XX, Moaña vaise asentando cada vez máis xunto ao mar, que vai ser a súa principal fonte de ingresos. Pouco a pouco vai sufrindo unha transformación coa construción dun peirao, mellora das comunicacións etc. Tamén se ve marcada por varios acontecementos, entre eles: o sindicalismo da Segunda República española, época de maior dinamismo social, a posguerra, a emigración a América e a Europa, crise do petróleo do 73 que supuxo unha forte reconversión da economía da comarca.
Na segunda metade do século XX produciuse un desenvolvemento da economía cun crecemento da actividade pesqueira, a construción naval e a industria de transformación de produtos do mar, á vez que se comeza o cultivo do mexillón e do berberecho, todo iso pese á crise do petróleo do 73 que supuxo unha forte reconversión da economía da comarca. Aproveitando o tirón turístico de Cangas, Moaña comeza a explotar os seus recursos neste campo, creando complexos turísticos como o da Fraga ou o campo de golf de Domaio, á vez que logra acondicionar praias con Bandeira Azul.
O século XXI trae a Moaña unha mellora substancial das comunicacións, tan importante como foi a autoestrada e a ponte de Rande na década de 1970 (libre de peaxe para o tráfico Moaña-Vigo desde o 1 de xuño de 2006), coa vía rápida do Morrazo e o desenvolvemento de peiraos deportivos, en Domaio e Moaña centro.
Economía
miniatura|Pequeno estaleiro de ribeira en Domaio. A economía de Moaña sempre estivo ligada ó mar. Esta relación abarcou, e abarca, a tódolos sectores económicos. As actividades propias do sector primario complétanse co industrial e servizos, que teñen a súa base nas actividades marítimas, ben na propia poboación ou nas veciñas, destacando a cidade de Vigo, a máis importante de Galicia, e o próximo complexo urbano que forman Marín e Pontevedra.
Sectores produtivos
O sector primario ocupa a un 24,4% da poboación activa (datos de 2006). A actividade principal do sector primario é a pesca e o marisqueo. A agricultura e a gandería son residuais e dedicadas ó autoconsumo, sendo os excedentes das producións comercializados nos mercados da comarca, pero sen maior relevancia que contribuír á economía familiar como fonte secundaria. Das 3.327 hectáreas cultivables do concello, están cultivadas 3.067, nas que se producen, principalmente, patacas, hortalizas e forraxe para o gando.
A explotación forestal tamén ten algunha relevancia. Hai tres comunidades de montes no concello, coincidindo coas tres parroquias máis extensas en masa forestal:
As especies explotadas son o eucalipto e o piñeiro pinaster, ambas froito da reforestación comercial. As autóctonas, que case non son explotadas, son o carballo e o castiñeiro.
A pesca de altura non ten a súa sede nos portos do concello, senón que radica en Vigo, aínda que neles traballan moitos moañeses e mesmo pertenzan ós mesmos.
O marisqueo a pé, nas praias de Meira e Moaña, é unha actividade realizada maioritariamente por mulleres. Recóllese berberecho, ameixa fina, ameixa lesma, navalla, bígaro e reló. Antigamente era un sector moi pouco profesionalizado; pero actualmente está regularizado como actividade profesional xestionada pola Asociación de Mariscadoras de Moaña. O marisqueo a flote céntrase nas especies de ameixa lesma, ameixa loira e o burro.
O cultivo en viveiros flotantes céntrase na cría de mexillón en batea. Hai tres asociacións de bateeiros, que agrupan a unhas 100 empresas. Téñense feito ensaios de engorde de polbo en bateas. En Domaio creouse en 2004 a empresa Loitamar, Sociedad Cooperativa Galega, que está dedicada á produción de rodaballo de alta calidade mediante a utilización de nutrientes contidos nas propias augas da ría na que se sitúan os viveiros.
O sector secundario é o que máis man de obra ocupa, preto do 39% da poboación activa. Nel o subsector industrial dá ocupación a un 26%, e o restante 12% adícase á construción. As empresas máis importantes están relacionadas co mar: por un lado as dedicadas á construción e reparación naval, desde pequenos estaleiros de ribeira ata importantes empresas de construción naval como Rodman Polyships. Por outro lado están as dedicadas á manipulación do pescado e marisco, depuradoras e conserveiras, das que existen catro no concello.
Unha boa parte da poboación activa presta os seus servizos en empresas navais e de construción de automóbiles de Vigo. Hai algunhas empresas de alimentación, confección téxtil e madeireira.
Cómpre recordar a histórica empresa de manufactura de cordas e cabos destinados ao mar que existiu en Meira na década de 1960.
No referente á construción hai pequenas empresas dedicadas á realización de obras na comarca.
El Día
El Día é o nome de varias publicacións:
Moaña
Infraestruturas de transporte
esquerda|miniatura|Plano da vila de Moaña. As comunicacións por estrada están baseadas en tres vías:
Por vía marítima Moaña está ligada a Vigo por unha liña de barcos de pasaxeiros que saen do peirao do concello á estación marítima de Vigo.
Moaña está a 26 km de Pontevedra, 16 km de Vigo e 82 km de Santiago de Compostela.
Monumentos
miniatura|Mámoa de [[Chan da Arquiña.]] Entre os diversos monumentos de Moaña destacan:
Hai ademais unha serie de itinerarios naturais que permiten visitar interesantes conxuntos paisaxístico-naturais, como o que se forma no río dos Ladróns ou da Fraga, onde hai un conxunto importante de muíños hidráulicos, algún deles aínda exercendo na actualidade.
Política e goberno
dereita|miniatura|250px|Casa do concello de Moaña
Nas eleccións municipais de 2011, foi escollido como alcalde do concello de Moaña José Fervenza Costas, do Partido Popular.
Nas municipais de 2015 Leticia Santos Paz encabezou a candidatura do BNG á alcaldía de Moaña, obtendo 6 concelleiros, e foi elixida alcaldesa co apoio dos 3 concelleiros do PSdeG-PSOE.
Festas
Nas festas hai que distinguir entre as oficiais do municipio e as das parroquias. Tamén hai diferentes actos festivos relevantes.
As festas oficiais do concello celébranse o 16 de xullo en honra á Virxe do Carme, patroa dos mariñeiros.
Moaña naceu ó redor da parroquia de San Martiño por iso o santo patrón é San Martiño e na súa honra celébrase festa o 11 de novembro.
Procesión do Día do Carme
Hai diferentes celebracións gastronómicas e culturais coma O Naseiro en Meira por San Bartolomeu, ou Día do Mexillón en agosto, mais a máis arraigada de todas é o entroido, coa característica de que se realizan unha semana despois da data oficial.
Deporte
O deporte por excelencia de Moaña so as regatas de traíñas, conta con 2 equipos na categoría máis alta, S.D. Samertolameu e S.D. Tirán. No fútbol destaca,a nivel provincial, o CD Moaña;e na base,a Moañesa C.F. No atletismo destaca o Club Atletismo Samertolomeu.
Lugares de Moaña
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Moaña vexa: Lugares de Moaña.
Long Island, Bahamas
Long Island (Illa Longa) é unha illa nas Bahamas que está dividida polo Trópico de Cáncer. a súa capital é Clarence City. Long Island é un dos Distritos das Bahamas e é coñecida como a illa máis pintoresca das Bahamas. A poboación era de 3.094 habitantes no censo de 2.010.
Xeografía
Illa Longa (en inglés: Long Island) ten case 130 quilómetros de longo e 6 km no seu punto máis largo, a superfice é de 596 km². a illa Longa esta a aproximadamente a 265 quilómetros ao sueste de Nassau a capital das Bahamas, que se atopa na illa de New Providence. Algúns dos principais asentamentos son Clarence City ou Cidade Clarence, que é a capital da illa, Hamilton (famoso pola súa cova de viaxes), The Buckley, Scrub Hill, Simms, Salt Pond e Stella Maris. Illa Longa é un dos distritos das Bahamas recoñecidos como un dos máis pintorescos de todo o arquipélago.
Long Island é particularmente coñecida polas súas covas, que xogaron un papel importante na historia da illa. Dean's Blue Hole, situado ao oeste de Clarence Town, é o segundo pozo máis profundo do mundo, caendo a unha profundidade duns 200 metros, polo que é máis do dobre da profundidade da maioría dos outros grandes buracos.
Long Island está rodeada de pequenas baías e enseadas, incluído o gran New Found Harbour ao oeste de Deadman's Cay, aproximadamente na metade da illa. Tamén hai illas máis pequenas fora da costa, incluído Sandy Cay.
Historia
A illa foi orixinalmente chamada co nome arahuaco de "Yuma". Foi rebautizada "Fernandina" por Cristovo Colón na súa primeira viaxe en 1492, crese que foi a a súa terceira parada, logo de San Salvador e Rum Cay. Evidencias arqueolóxicas mostran que a tribo taína Lucayan vivía en Illa Longa, probablemente no sistema de covas da illa, como o fixeron en toda a cadea de illas de Bahamas. Logo da desaparición dos lucayans, foron levados como escravos á Española e Cuba, desde entón non houbo grandes asentamentos ata a chegada de norteamericanos leais á Coroa Británica.
Os leais á Coroa eran persoas procedentes principalmente de Nova Inglaterra e Nova Jersey que fuxiron da Revolución Americana. Numerosas familias asentáronse na época en Illa Longa, o que produciu o establecemento dalgunhas plantacións de algodón e outros actividades como a cría de gando e ovellas. As plantacións floreceron só uns poucos anos e, no momento da abolición da escravitude en 1834, a maioría delas abandonáronse. Hai moitas ruínas desta época, a maioría das cales son cubertas pola selva. Tamén hai restos dalgunhas das casas construídas logo da escravitude, que polo xeral son pequenas e construídas de pedra. Orixinalmente tiñan teitos de palla, hoxe, a maioría son modernas. Os descendentes destas familias seguen estando moi estendidos na illa. A poboación de Illa Longa é de aproximadamente 4000 habitantes.
Parte da economía baséase no turismo e a agricultura, a pesca. Os habitantes cultivan chícharos, millo, plátanos e ananás, e posúen pequenos animais como porcos, galiñas, cabras e ovellas. Algúns se utilizan como gando para a exportación. Os turistas gozan da vela, pesca, mergullo, snorkeling e do relaxarse en praias e o estudo da súa peculiar paisaxe, que consisten de outeiros escarpadas e ondas ao longo da costa oriental do Atlántico, con augas máis tranquilas na costa oeste.
Javier Caínzos Vázquez
Javier Francisco Caínzos Vázquez, nado en 1969, é un político galego do PPdeG.
Traxectoria
Funcionario. Foi elixido presidente Novas Xeracións de Curtis en 1991. Nas eleccións municipais de 1995 foi elixido concelleiro pola Plataforma Popular de Curtis (a pesar de mante-la militancia popular), que integraba os veciños curtenses que estiveran loitando pola segregación da localidade de Curtis nos 80 e 90 en torno ás candidaturas de Manuel Ángel Terrón Caínzos. Tralas eleccións, Caínzos formou parte do goberno de coalición entre PP e PPC, encabezado polo popular teixeirán Luís Novo Vázquez. Tras diversas acusacións de irregularidades ao alcalde, rompeuse o pacto de goberno en xuño de 1997. En marzo de 1999 foi suspendido da militancia popular, xunto con outro concelleiro da Plataforma, polas súas críticas ao alcalde popular.
Encabezou a candidatura da PPC nas municipais de 1999 e gañou as eleccións. Alcanzou un acordo de goberno co líder do PSdeG, Antonio Fraga Sánchez, polo cal o socialista ostentaría a alcaldía ata a primeira metade do mandato, e logo Caínzos o resto da lexislatura. O acordo non estivo exento de polémica, sobre todo nos socialistas, dado que a maior parte dos integrantes da candidatura eran de Teixeiro e moitos veciños non viron ben o acordo, de feito a número 2 socialista renunciou a formar parte do goberno. En xullo de 2001 asumiu a alcaldía. Nas municipais de 2003 integrouse, xunto cos membros da PPC, no PPdeG como cabeza de lista e foi reelixido alcalde con maioría absoluta. O socialista Fraga Sánchez integrouse como número 2 da candidatura popular e foi elixido primeiro tenente de alcalde. Volveu ser reelixido alcalde nas sucesivas eleccións, sempre con maioría absoluta, manténdose ata a actualidade.
Segundo os medios de comunicación e notas informativas, este alcalde foi un dos culpables do fraude de Novacaixagalicia e ten pendente unha causa aberta por un delito de prevaricación pola concesión do Centro Etnográfico de Teixeiro, que custou preto de 120.000 euros.
El Día (A Coruña)
El Día foi un periódico editado na Coruña en 1933.
Historia e características
Orientado por membros do Partido Republicano Gallego, apareceu o 1 de febreiro de 1933, e pronto se converteu en órgano do Partido Republicano Gallego. Dirixido por Victoriano Fernández Asís, pretendeuse que fose continuador de El Orzán e entre os seus colaboradores figurou Sebastián Naya e outros redactores de El Orzán. Cesou a súa publicación por dificultades económicas o 5 de setembro de 1933.
RCA Records
Marcas de RCA
RCA é o nome de tres diferentes marcas discográficas. RCA Records é a marca e música pop, rock e country, RCA Victor é de música blues, jazz, musicais e outros xéneros musicais que non entran dentro da marca da música pop. RCA Red Seal é a marca de música clásica, que ten outra discográfica dentro dela, RCA Gold Seal.
Entre os selos defuntos están RCA Camden, RCA Victrola, RCA International e RCA Italiana.
Nigori
250px|miniatura|Cunca de Nigori, [[viño de arroz xaponés sen filtrar.]] O nigori é un viño de arroz (similar ao sake) moi tradicional do Xapón. O sake xeralmente sérvese filtrado de tal maneira que se separa dos grans de arroz que interviron no proceso de fermentación, pero o nigori (que en xaponés significa impureza) permanece sen filtrar, deixando o líquido cun aspecto leitoso.
Marca de canteiro
miniatura|300px|dereita|Marcas de canteiros na [[igrexa de San Martiño de Lalín.]]
As marcas de canteiro son símbolos gravado por un canteiro nunha pedra tallada por el.
Características
Foron utilizadas principalmente durante a Idade Media e o Renacemento, sendo facilmente identificables en construcións como castelos, igrexas, pazos ou pontes. Tiñan como propósito identificar a autoría do traballo, para determinar o valor a pagar a cada canteiro, dado que eran remunerados por peza, non por tempo traballado. Tamén había outras marcas, normalmente colocadas na parte non visible da pedra, destinadas a indicar a posición en que esta debe colocarse.
A ciencia que estuda as marcas de canteiro é a gliptografia.
Pícaros roubados polo franquismo
miniatura|A [[Igrexa Católica encargouse da formación das novas xeracións do réxime. Así mesmo, esta institución segue a día de hoxe negándose a facilitar o acceso á documentación dos nenos roubados polas autoridades franquistas.]] Os nenos do franquismo ou pícaros roubados polo Franquismo é o nome polo que se coñece a mocidade vítima dunha pasaxe dramática da historia recente de España que abrangue de 1937 a 1950, na primeira etapa da ditadura franquista, tempo no que máis de 30.000 menores foron secuestrados e apartados das súas familias a fin de seren entregados a persoas afectas ao réxime así coma a centros do Auxilio Social, hospicios, conventos ou seminarios , onde eran reeducados conforme aos ideais do denominado Movemento Nacional, amais de nalgún casos seren empregados a modo de escravos para a labranza de terras.
Na ditadura
miniatura|Proclama e exaltación franquista. O propio xeneral Francisco Franco ditou dúas leis outorgando a patria potestade dos nenos roubados ao Estado, autorizando asemade os cambios de nome e capacitando as autoridades para decidiren o vindeiro destino dos menores. Estas leis valéronse das teorías filonazis do militar e psiquiatra Antonio Vallejo Nájera, xefe dos Servizos Psiquiátricos Militares do réxime, quen cualificou o marxismo de "enfermidade mental e contaxiosa" e deixou plasmadas en diversos cadernos e notas as súas afirmacións rotundas verbo da necesidade de "extirpar o xene marxista", recomendando categoricamente o traslado dos nenos a hospicios para "a eliminación dos factores ambientais que conducen á dexeneración". Co gallo disto, aproveitou para aplicar descargas eléctricas aos presos, amais doutros moitos experimentos de inspiración fascista.
Amais dos neonatos arrebatados ás súas nais e dos nenos que finalizada a guerra quedaron orfos, moitos outros foron rapaces raptados directamente dos campos de concentración no estranxeiro. Segundo datos recompilados polo historiador Ricard Vinyes, dos 32.037 rapaces de familias non franquistas enviados polos pais ao exterior, até 20.266 foron repatriados por mediación do Servizo Exterior da Falanxe, quedando todos eles baixo a tutela do novo estado nacionalcatólico.
No período democrático
miniatura|[[Constitución española de 1978.]] O auto do xuíz Baltasar Garzón fala destes feitos denominándoos "desaparicións legalizadas" e en xaneiro de 2009 cualificounos de "crimes contra a humanidade". No auto dise que os pícaros perdidos son vítimas do Franquismo e así mesmo menciónase a existencia dun plan de desaparicións orquestradas co gallo da eliminación de oponentes. A Sala do Penal, con todo, declarou a Garzón non competente, de aí que na actualidade o proceso corra a cargo dos tribunais de instrución dos diversos territorios do Estado. Cómpre facer especial mención ao feito de que a Igrexa Católica dispón das partidas de nacemento, cambios de nomes e todos e cada un dos datos dos involucrados, mais non existe polo de agora lei ningunha que obrigue a abrir estes expedientes, de maneira que a Igrexa se mantén na súa posición de bloqueo, rexeitando frontalmente o acceso aos documentos xa sexa a petición de particulares, institucións ou organismos.
En 2006 o Consello de Europa condenou formalmente o réxime franquista, con mención aos diversos abusos practicados polas autoridades, pondo de relevo o roubo de nenos.
Dereitos e memoria histórica
Por un lado están as numerosas denuncias cursadas por particulares e por outro as diversas asociacións que na actualidade reclaman toda unha serie de dereitos, principalmente o de saber o destino dos involucrados, para o que recentemente insistiron no reclamo do emprego de probas de ADN. Así, as organizacións de maior relevancia no Estado son:
Documentais
miniatura|Franco, figura clave nos raptos e secuestros de pícaros, canda ao ministro nazi Heinrich Himler.
Diadème
thumb|256px|Maquete de Diadème no museo de Bourget. Diadème foi o nome de dous satélites xeodésicos franceses.
Características
Os dous Diadème foron lanzados mediante foguetes Diamant A desde o complexo de lanzamento de Hammaguira.
Diadème 1 foi lanzado o 8 de febreiro de 1967, pero o foguete lanzador deixouno nunha órbita máis baixa do previsto. Diadème 2 foi lanzado sete días despois, o 15 de febreiro, chegando á súa órbita prevista sen problemas.
Os dous satélites estaban adicados a facer estudos xeodésicos, contando para iso con trasmisores Doppler e con retrorreflectores para poder medir a súa distancia desde terra con precisión.
Follas Novas (revista)
Non confundir coa Revista de Estudios Rosalianos (2000-2011) dirixida por Xesús Alonso Montero. Follas Novas, subtitulada Revista de Estudos Rosalianos, é un anuario dirixido por Xosé Luís Axeitos que botou a andar en 2016, editado pola Fundación Rosalía de Castro e a Casa de Rosalía, de Padrón. A publicación, que leva o nome dun das principais obras de Rosalía de Castro, o poemario Follas novas, é continuadora doutra de periodicidade irregular, a Revista de Estudios Rosalianos, dirixida por Xesús Alonso Montero, da que saíran en total catro números (nos anos 2000, 2002, 2008 e 2011).
Descrición
O seu director é Xosé Luís Axeitos. O consello de redacción está formado por Anxo Angueira, Xosé Carlos Beiró Piñeiro, Lydia Fontoira Surís e Pilar García Negro e compoñen o comité científico: Xosé Ramón Barreiro, Luís Cochón, Catherine Davies, Carme Fernández Pérez-Sanjulián, María Xesús Lama, Aurora López, Kathleen March, Marina Mayoral, Xosé Luís Méndez Ferrín, Camiño Noia, Andrés Pociña, María do Cebreiro, Francisco Rodríguez Sánchez, Ana Rodríguez Fischer e Dolores Vilavedra. miniatura|