cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia de Xibraltar
A apertura da Reixa e a revisión socialista
O Acordo de Bruxelas supoñía un éxito español limitado. A política ensaiada por Castiella fracasara pola negativa británica e pola falta de apoio de Franco. Durante os anos da UCD, a ameaza de que Gran Bretaña vetase o ingreso de España na Unión Europea obrigou a aceptar a apertura da reixa a cambio de vagas promesas e algunhas concesións laborais. Morán daba un paso máis neste sentido, logrando maiores concesións. Con todo, o problema fundamental quedaba sen resolver. España desandaba os pasos dados en 1969 a cambio de case nada, sen ningunha garantía de recuperar a Rocha. Gran Bretaña logrou superar a presión de Nacións Unidas e o cerco. Ademais, conseguiu canalizar o contencioso cara á negociación de medidas de mutuo interese.
O goberno de Londres repetiu insistentemente que, trala aprobación da Constitución de Xibraltar, a solución da demanda española está unicamente en Xibraltar e no Parlamento británico. Con todo, mentres Whitehall manteña os privilexios actuais de Xibraltar, pois só nun acto de tolemia renunciarían os seus habitantes ao seu actual estado.
Veto de España á liberalización do espazo Aéreo
Coa entrada de España na CE pechábase un período importante na historia da política exterior española e do seu tratamento do contencioso xibraltareño. Para salvar o obstáculo que a Rocha representaba, realizouse un intercambio de cartas que recollían a demanda española e o propósito negociador de ambas partes. O ingreso non supoñía, xa que logo, recoñecemento da soberanía británica sobre Xibraltar. Ao estar todas as partes na CE e na OTAN era previsible que as novas regulaciones -políticas, económicas ou de defensa- afectasen ao vello contencioso, dándolle un novo marco internacional. En palabras de Fernández Ordóñez:
O primeiro incidente chegou coa Directiva Comunitaria sobre Liberalización do Espazo Aéreo. O 6 de xullo de 1987 España vetou a súa aprobación, por implicar o recoñecemento do aéroporto de Xibraltár como británico, malia ser construído en territorio nunca cedido por España. De non habelo feito, o proceso iniciado a partir do Acordo de Bruxelas perdese parte do seu sentido. Delegacións españolas e británicas comezaron a estudar conxuntamente unha fórmula para resolver o problema.
A solución chegou dunha vella iniciativa británica, xa ofrecida polo entón responsable de Foreign Office, Michael Stewart, a Castiella e repetida en posteriores ocasións por altos funcionarios desa nacionalidade: compartir o aeroporto. Tras duras negociacións, o 2 de decembro de 1987 ambas partes concluíron un acordo polo que a explotación do aeroporto sería conxunta, unha nova terminal española levantaríase na Linea, os cidadáns provenientes ou con dirección a España non terían que pasar pola aduana británica e un comité de coordinación, formado por representantes de ambos gobernos, velaría polo futuro do aeroporto, o que daba a España un importante poder sobre o futuro da Rocha e da súa economía. Unha cláusula recollía a reserva española sobre a soberanía, o transbordador Xibraltar-Alxeciras restableceríase e a regulación comunitaria quedaba desbloqueada. O acordo era un importante éxito da diplomacia española e da súa política de "paciencia activa" como Ordoñez así bautizouna. Con todo, nunca foi aplicado. O goberno xibraltareño, dirixido por Bassano, opúxose en todo momento por considerar que implicaba unha cesión de soberanía con España.
O resultado foi que Xibraltar quedou excluída da normativa comunitaria mencionada e que a tensión volveu presidir as relacións hispano-británicas. A falta de presións de Londres sobre o goberno xibraltareño e a defensa que fixo dos dereitos dos llanitos produciu o lóxico malestar en Madrid, seguro de que podían facer moito máis para convencer a Bassano.
A diplomacia española sentíase enganada, non acababa de crer a argumentación británica de que os Comúns non aceptarían ningunha presión, e non vía ningún esforzo do Gabinete por tratar de convencer aos parlamentarios. A pesar do fracaso do acordo sobre o aeroporto a política de «paciencia activa» seguiu adiante. A diplomacia española confiaba nos efectos do Mercado Unico sobre a anacrónica situación da Rocha, crendo que forzarían unha maior integración daquela comunidade no Campo de Xibraltar. Para fomentarla, o goberno suscitou facilidades para que empresas xibraltareñas puidesen instalarse alén dá reixa. Pola contra, Bassano, preocupado pola garantía de independencia fronte a España, deseñou un intelixente plan para asegurar a estabilidade económica dá Rocha. Apoiábase na súa particular situación na CE, como territorio europeo cuxas relaciones exteriores asume un Estado membro e no seu estatuto xurídico, exento do estipulado pola Unión Aduanera, do IVE imposto sobre o valor engadido e da Política Agrícola Común. Con estas garantías fiscais, Bassano intentou, con éxito, converter na Rocha nun centro financeiro internacional, atraendo o diñeiro establecido en Hong-Kong -medorento do futuro con Chinesa- e fondos ansiosos de discreción provenientes de todas partes do mundo.
Entre 1988 e 1990 creáronse 26.000 sociedades anónimas, na actualidade parece que chegaron ás 30.000, e os depósitos bancarios triplicáronse, alcanzando, en febreiro de 1990, os 370.000 millóns. Os crónicos problemas de espazo na Rocha aumentaron, aínda que non na proporción previsible. A maioría destas empresas estaban afincadas só legalmente en Xibraltar, realizando as súas actividades desde outros puntos do planeta. Para satisfacer as necesidades de oficinas, Xibraltar contratou cun grupo danés a construción dun centro financeiro sobre terreos roubados ao mar, o que supoñería unha ampliación do 16 por cento do chan dispoñible.
Diplomacia española da «paciencia activa»
A transformación de Xibraltar atentaba contra os plans españois, fundados na precariedade da súa economía e na dependencia da súa contorna. Para evitar o seu éxito, Ordóñez lanzou duras acusacións ás autoridades xibraltareñas, apoiadas por informacións aparecidas en importantes medios de comunicación. Denunciábase a permisividad británica co tradicional tráfico ilegal de tabaco, o crecente contrabando de droga e a chegada de diñeiro negro ou procedente do narcotráfico para ser lavado e poder penetrar no mercado europeo e, en especial, na Costa do Sol, privando a empresas españolas da súa participación nestes investimentos.
O contrabando de tabaco é a forma máis tradicional desta industria, a máis importante na Rocha desde hai séculos. Londres nunca se opuxo, polos beneficios para o seu comercio e porque supoñía uns ingresos para a economía llanita que liberaban á súa Facenda de maiores gastos. A aduana británica tiña coñecementos das saídas de mercancías e, polo tanto, estaba en condicións, de querer, de intermar ás autoridades españolas. O contrabando de droga é máis sofisticado, pois a mercancía raramente entra en Xibraltar. As lanchas rápidas propiedade de empresas xibraltareñas, saen cara a Marocos, cargan a droga e, en mar aberto, traspásana a buques españois.
As acusacións sobre o lavado de diñeiro procedente do narcotráfico eran as máis graves, pero carentes de probas, o Reino Unido limitouse a manifestar a súa vontade de cooperación, a condición de que se lle aportasen probas, e a incluír a Xibraltar no ámbito do Tratado de Extradición con España, o Acordo de Prevención e Loita contra a Droga e o Convenio Aduanero de Nápoles de 1967. Malia todo, a opacidad do centro financeiro seguía garantida e, xa que logo, tamén o estaba o futuro da Rocha. A paciencia activa de Ordóñez non estaba dando resultados importantes ao non lograr modificar a actitude de Londres cara á súa colonia. Na súa viaxe a Londres en maio dese ano, o presidente González tratou de reanimar as lánguidas conversacións propoñendo a Major un xiro radical aínda que considerado desde tempo atrás, a co-soberanía de Xibraltar, seguindo o modelo de Andorra.
A oferta recibiu a mesma resposta que as acusacións de falta de decisión pola non aplicación do acordo sobre o aeroporto ou a solicitude de irnaqinaóión para atopar fórmulas que permitan canalizar o contencioso. As negociacións, no fundamental, parecen estancadas, ao negarse o Gabinete británico a forzar a vontade dos Ilanitos. España carece de medios para facer cambiar a Londres de actitude, polo que o malestar segue presente, bloqueando as relacións entre ambos países. En palabras do presidente González,
No terreo militar, a retórica terceiromundista e nacionalista do PSOE dos primeiros días mudouse en pragmatismo. España non formaría parte da denominada estrutura militar da OTAN, pero estaría presente en moitos do seu comités e, mediante a distinción entre mando e control operativo, lograría a integración cando esta fose necesaria. Ao optar por este modelo fíxose imposible a incorporación do submando GIBMED noutro novo español, ou a súa codirección, pois España estaba fóra da estrutura de mandos. Só cabía non recoñecer a súa existencia e asumir as súas funcións.
Durante estes anos, España negociou coa OTAN as directrices que rexerían a súa participación e os seis acordos de colaboración que definirían en detalle a relación. Relacionado ao control do Estreito, non foi asinado, aínda que parece que as conversacións estaban adiantadas, polo menos ao referente de que España poida ignorar a existencia do submando GIBMED. A asunción das súas funcións desde a base de Rota parece máis difícil, dada a falta de equipamento técnico necesario.
Sen a colaboración británica, a política española vese abocada a continuar bloqueando, en calquera foro, normas que poidan garantir a soberanía británica de Xibraltar ou o futuro da colonia e a denunciar a súa existencia malia o aprobado en Nacións Unidas. Ben poderíase dicir que, o futuro do contencioso, verase con optimismo, o día que os xibraltareños e os españois favorezan o cambio na política británica.
Os anos 80
Un acordo de principio para os anos 80, foi alcanzado para normalizar a reapertura da reixa, pero non foi posto en execución debido a problemas de tramitación e foi atrasado aínda máis profundamente en 1981, cando o príncipe e a princesa do País de Gales elixiron a Rocha como a primeira estancia na súa lúa de mel, unha opción que España vío como unha afronta.
En 1982, con todo, ambos países comprometéronse outra vez a resolver as súas diferenzas, e en febreiro de 1985, pola primeira vez en 16 anos, a reixa da fronteira co continente español foi aberta de novo. Isto era debido á accesión inminente de España á Unión Europea (entón a Comunidade Europea), onde se requiren as fronteiras abertas entre todos os Estados membros.
A nova lei para a lexislación de aviación da CE de decembro 1987, decretou que a menos que os xibraltareños aceptasen o control común do seu aeroporto con España, o aeroporto de Xibraltar sería excluído dunha medida de dereito comunitario sobre a aviación civil. A administración xibraltareña rexeitou o acordo en execución de 1987 porque crían que iso era facer concesións de soberanía a España. Consecuentemente, seguía habendo certas restricións sobre o uso do aeroporto e do espazo aéreo de Xibraltar.
Os anos 90
As relacións hostís entre España e Xibraltar continuaron nos anos 90, o goberno español demandando que a roca era unha acolleita para o contrabando da droga e do tabaco, branqueo de diñeiro, e evasión fiscal. En xaneiro de 1997 o presidente do goberno de España Felipe González fixo unha nova oferta ao Reino Unido para establecer unha soberanía común sobre Xibraltar, que foi rexeitada, aínda que as negociacións entre os gobernos británico e español sobre o futuro de Xibraltar continuaron.
Os primeiros anos do 2000
Nas últimas eleccións do 2000, Gran Bretaña e España acordaron alcanzar unha repartición sobre a soberanía. Con todo, en protesta a calquera suxestión da implicación española no seu futuro, os milleiros de xibraltareños, pensando ser a maioría absoluta da poboación da illa, manifestáronse polas rúas contra a idea da soberanía común.
Os controis na fronteira continuaban atrasando tramítelos de entrada-saída e as restricións nas liñas telefónicas impostas polo goberno español non axudaran a mellorar as relacións. Logo de 12 meses de negociacións no 2002, o secretario do Ministro de Asuntos Exteriores, Jack Straw da Gran Bretaña anunciou os plans revisados para que Gran Bretaña comparta a soberanía con España. O acordo final de calquera repartición sería baseado nas tres condicións seguintes:
Estes plans foron inmediatamente rexeitados polo Primeiro Ministro de Xibraltar Peter Caruana, que se opón á idea dunha soberanía compartida. Se os gobernos británicos e españois alcanzan un consenso na aplicación da soberanía de Xibraltar, a última decisión recaería sempre no desexo dos xibraltareños, que se votaría nun referendo.
Xibraltar celebrou o seu propio referendo independente en novembro de 2002, no cal os xibraltareños votaron de forma esmagadora para rexeitar calquera acordo que dese a España a soberanía común. Con todo, a Gran Bretaña e España ambas indicaron que non recoñecerían o resultado de ningún voto que non fose organizado oficialmente polos seus gobernos.
Acordo Tripartito de Córdoba do 2006
Sen tratar o espiñento asunto da soberanía, España, Reino Unido e Xibraltar asinan a tres bandas en Córdoba un acordo histórico, no que resalta o uso conxunto do aeroporto de Xibraltar.
A finais do mes do mes setembro 2006, nunha cita histórica en Córdoba a tres bandas, asinouse un acordo co que se pretenden resolver, de momento, moitos dos problemas históricos que mantiveron as partes en conflito durante os últimos séculos. A coparticipación pola primeira vez do ministro principal da colonia nas negociacións conxuntamente con España e Londres. Este encontro histórico é o primeiro a nivel ministerial do denominado Foro de Diálogo Tripartito sobre Xibraltar, que desembocou no acordo definitivo entre as partes, anunciado o pasado 25 de xullo pero que ata agora non chegara a frutificar definitivamente tras limar as últimas asperezas. Para iso foron necesarias outras cinco reunións e dous longos anos de negociacións.
O grande acordo asinado en Córdoba a tres bandas implica un plan de cooperación na colonia británica que, entre outros aspectos, permitirá o uso conxunto do seu aeroporto, un asunto que Madrid viíña reclamando a Londres desde había dúas décadas. Na rúbrica participaron o ministro español de Exteriores, Miguel Angel Moratinos; o secretario de Estado británico para Asuntos Europeos, Geoff Hoon; e o ministro principal da Rocha, Peter Caruana.
En 1982 ordenouse a reapertura da reixa, despois de que o ditador Franco a pechase no ano 1969.
Boa parte deste último acordo vira en tomo ao uso do aeroporto da colonia, de carácter militar, do que España non recoñece a soberanía sobre el ao estar situado sobre o istmo, unha zona non contemplada no Tratado de Utrech. Ata este momento, Madrid impuxera limitacións á súa utilización e os xibraltareños só podían voar ao Reino Unido.
A única pista dispoñible do aeródromo cruza perpendicularmente a estrada dá Rocha, que conecta coa localidade campoxibraltareña de La Línea de la Concepción. Cada vez que engala un avión faise obrigatorio cortar o tráfico rodado cunhas barreiras de paso a nivel.
O acordo sobre o apartado concreto do aeroporto foi dos máis difíciles de levar á práctica posto que o goberno da colonia británica pechouse en banda desde un principio á presenza de policías españois no seu territorio. Pese a todo, o acordo é xa unha realidade. En virtude del, está previsto que antes de 2008 existirá só unha terminal, instalado ao sur da Reixa, en territorio xibraltareño, aínda que se contempla que inclúa un acceso dende a parte norte, xa en territorio español. Esta terminal será construída e financiada por Xibraltar, España só se comprometeu a financiar os accesos.
Unha empresa mixta hispano-xibraltareña será a encargada de xestionar a terminal. Un comité de enlace permanente a tres bandas será o encargado de afrontar as incidencias que poidan xurdir. O acordo de Córdoba non tratou o uso militar do aeroporto, posto que iso empolicaría directamente falar da soberanía.
Outro asunto importante abordado nesta reunión foi o das compensacións a traballadores españois que tiveron que deixar os seus traballos na colonia en 1969 debido á instalación da famosa Reixa. O acordo posibilita agora que 5.700 persoas recibirán do Goberno británico unha cantidade equivalente á actualización das súas pensións desde 1989, o que supón 35,3 millóns de euros.
A Seguridade Social estimou que os beneficiarios recibirán unha media de 6.200 euros e verán "case duplicadas" as súas actuais pensións. O Goberno español, a cambio, decidiu retirar a denuncia presentada ante a Unión Europea.
Coa aplicación deste acordo, quedán libres 35.000 números con prefixo 956 que poden ser reasignados a novos clientes. Da outra parte da fronteira, Xibraltar verá aumentado o seu número de liñas telefónicas, despois de que España comprometésese a facilitar a itinerancia ou roaming para os teléfonos móbiles xibraltareños que utilizan o código 350 autorizado pola Unión Internacional de Telecomunicacións (UIT). Nos acordos do Foro Tripartito prevén ademais á mellóra das telecomunicaciones na colonia, o pago por parte do Reino Unido da revalorización das prestaciones dos extraballadores españois da colonia e o uso conxunto do aeroporto. Durante ás negociacións, España tamén esixiu que a Rocha acometiese a liberalización das telecomunicacions no seu territorio seguindo as directrices europeas, paso que o Goberno xibraltareño realizou o pasado 5 de xuño. Grazas a iso, ábrese a vía á competencia comercial neste sector que ata agora funcionaba en réxime de monopolio e, por extensión, á entrada de empresas españolas no mesmo.
Tamén se abrirá unha sede do Instituto Cervantes na Rocha, onde ondeará a bandeira española. Fontes diplomáticas españolas consideran de vital importancia que todos os llanitos falen un castelán correcto, algo que se había perdido nos últimos anos.
Ligazóns externas
Gibraltar
Trofeo Cidade de Santiago
O Trofeo Cidade de Santiago foi un torneo amigable de fútbol disputado en Santiago de Compostela entre os anos 1993 e 2000. A primeira edición serviu como inauguración do Estadio Multiusos de San Lázaro.
Plantago
As Plantago, son un xénero de plantas con flores pertencente á familia Plantaginaceae e composto de arredor de 200 especies. A maioría son plantas herbáceas, aínda que hai arbustos que acadan os 60 cm de altura. As follas son sésiles (sentadas), e polo tanto o seu pecíolo é un pseudopecíolo. Teñen 3 ou 5 veas paralelas. As follas son largas ou estreitas, segundo a especie. A inflorescencia son os talos típicos con 5-40 cm de altura, coas flores miudiñas e moi numerosas que son polinizadas polo vento.
Etimoloxía
O nome xenérico Plantago vén do latín plantāgo, -ĭnis, que evolucionou ao galego en chantaxe. Existen as seguintes variantes dialectais: chanta, chantasia, chantán, chante, chantaxa. As diferentes especies reciben ademais numerosos nomes vulgares. Outros nomes comúns son: tentén, lantaxe.
Comúns en Galiza
A planta chamada chantaxe de auga, non pertence a este xénero, senón que o seu nome científico é: Alisma plantago-aquatica, alisma, chantaxe acuática.
Listaxe xeral
Hai arredor de 200 especies de Plantago, incluídas:
Estevo I Báthory
Estevo I Báthory de Somlya (en Báthory István) nado en Szilágysomlyó, Transilvania, Reino de Hungría en 1533 e finado en Hrodna, Mancomunidade de Polonia-Lituania en 1586, foi un conde, príncipe de Transilvania (1571-1576) e rei de Polonia (1576-1586).
Até ser elixido príncipe de Transilvania
esquerda|miniatura|322x322px|Estevo Báthory segundo [[Marcin Kober.]] Estevo Báthory naceu o 27 de setembro de 1533 en Somlyó como fillo de Estevo Báthory de Somlya (1477-1535) e Catarina Telegdy de Kincstartó (1492-1547). A súa familia era unha das máis poderosas de Transilvania, e á parte da propiedade de Somlyó, tamén gobernaban en Szatmár e Szinér. O seu pai foi voivoda de Transilvania entre 1530 e 1534.
O capitán xeneral de Sabela, Melchor Balassa, cambiou de bando político en 1561, aliándose co rei húngaro Fernando I de Habsburgo, o que xerou novos enfrontamentos entre os pretendentes á coroa húngara de ambos os bandos (Zápolya e Habsburgo). En 1562, Báthory sufriu unha derrota na batalla librada xunto a Hadad (hoxe Hodod en Romanía) contra as forzas de Balassa. En 1563, Báthory foi como embaixador ante o rei Fernando I (aínda que en balde), para que pedise a man dunha das súas fillas para Xoán Sexismundo Zápolya. En 1564, aproveitándose do erro cometido por Balassa, Báthory ocupou os territorios familiares de Szatmár, Nagybánya, os cales lograron outras vitorias que favoreceron o bando de Xoán Sexismundo. O novo rei húngaro, e tamén emperador xermánico Maximiliano II de Habsburgo, chamou a Lazar de Schwend en 1565 para enviarlle á cabeza dun exército imperial contra Transilvania. Perante os éxitos obtidos por Schwend e Balassa, Xoán Sexismundo confioulle a Báthory a dirección das negociacións de paz. Porén, o monarca transilvano non cumpriu o tratado temporal asinado en Szatmár, pois os turcos otománs aliados con este decidiran atacar. Como consecuencia disto, Báthory foi arrestado en Viena por dous anos e medio ó estar a actuar como embaixador ante Maximiliano. Na súa ausencia, Xoán Sexismundo caeu baixo a influencia de Gaspar Bekes, e cando Báthory regresou a Transilvania foi excluído da corte. En 1570, Bekes negociou o acordo de Expira, onde se estabelecía unha nova relación de poder entre Maximiliano e Xoán Sexismundo Zápolya. O húngaro, por unha banda, renunciaba ás súas pretensións sobre a coroa húngara a prol do monarca xermánico, e por outra banda, o Habsburgo recoñecíao como príncipe de Transilvania, separándose esta do Reino de Hungría. Desta maneira, o reino húngaro dividiuse en tres partes, unha occidental baixo o control dos Habsburgo, unha central baixo poder otomán e unha oriental na forma do Principado de Transilvania controlado pola nobreza húngara.
Príncipe de Transilvania
esquerda|miniatura|254x254px|Armadura de Estevo Báthory. Debuxo feito por Jan Matejko (1838-1893). Logo da morte do príncipe transilvano Xoán Sexismundo Zápolya, segundo o acordo de Expira, Transilvania debía pasar a mans de Maximiliano II de Habsburgo (neste caso Gaspar Bekes queda como o voivoda), pero contrapóndose a isto, o sultán Selim II declarou a ahidnâme, un documento onde nomeaba ó novo príncipe transilvano. Os nobres de Transilvania reuníronse ante devandita situación crítica, e na asemblea de Gyulafehérvár o 25 de maio de 1571 elixiron príncipe ó húngaro máis poderoso: Estevo Báthory. Despois publicouse a athame (onde tamén aparecía o nome de Báthory…). Ó mesmo tempo, tanto o príncipe como o voivoda de Transilvania xuraron en segredo lealdade a Maximiliano II. Ós turcos só lles interesaba que a parte do Reino de Hungría e Transilvania non caesen en mans dunha mesma persoa, polo cal Báthory resultou ser o mellor candidato, xa que Bekes era partidario dos Habsburgo. Por iso contribuíron a que en 1572 Báthory puidese herdar o seu posto. Maximiliano tería ocupado de boa gana Transilvania, pero ós tres anos de acordar a paz de Drinápolis, non se quixo arriscar a enfrontarse de novo ós turcos nunha guerra aberta. Así pois, mostrou unha actitude favorable cara a Báthory, coma se realmente se alegrase de que logo dun unitario (Zápolya), un nobre húngaro católico fose o príncipe de Transilvania.
Porén, a boa relación non durou moito: Maximiliano comezou a artellar accións contra Báthory xunto a Bekes en 1573. O príncipe de Transilvania logrou vencer ós seus adversarios, e Bekes viuse forzado a fuxir á Hungría dos Habsburgo, mentres a súa fortaleza de Fogaras caía en mans de Báthory. Pero Bekes reuniu un exército húngaro dos territorios reais do reino e en Transilvania comezou a instigar a que se alzasen os sículos e saxóns. Maximiliano desexaba apoderarse do trono polaco que recentemente quedara vacante, pero non contaba con que Báthory tamén quedara como un dos posibles candidatos para ocupalo. O rei húngaro e emperador xermánico enviou a Bekes a executar a acción en Transilvania. Báthory venceu finalmente ós seus adversarios na batalla de Kerelőszentpál o 8 de xullo de 1575. Na guerra contra Bekes xurdiu tamén o nobre Moisés Székely, quen loitou tan valentemente nas batallas de Radnót e Kerelőszentpál, que o príncipe transilvano nomeouno comandante da súa garda persoal. Báthory fixo aforcar no campo de batalla a cinco nobres, e un mes despois, coa aprobación da asemblea transilvana, executou a corenta e tres partidarios de Bekes (entre os cales había sete nobres máis). Na batalla foi feito prisioneiro o poeta Bálint Balassi, a quen o príncipe mantivo na súa corte até 1577. Esa vitoria fortaleceu o poder de Báthory, polo cal o sultán Murad III aumentou o tributo de Transilvania ó Imperio otomán de dez a quince mil floríns, e cunha Transilvania estable, tamén melloraron as posibilidades de acceder ó trono polaco.
En canto á súa política interna, Báthory esforzouse por fortalecer o poder do príncipe: revisa os outorgamentos anteriores das propiedades principais, toma en conta os ingresos estatais, desenvolve o comercio e a minaría. Non perturba a paz relixiosa que existía en Transilvania nese momento (ó mesmo tempo prohibiu as novas reformas), aínda que o seu obxectivo era fortalecer o catolicismo no Principado de maioría protestante. En 1579 estableceu ós xesuítas, e como reformador relixioso, ordenou o peche do bispo unitario Ferenc Dávid na prisión de Déva. En 1581 fundou unha universidade xesuíta en Kolozsvár, precursora da actual Universidade de Dereito de Szeged. Rodeouse de personalidades intelectuais que estudaran na universidade de Padua, comezando así o ascenso de familias húngaras, como os Wesselényi e os Bethlen. O propio príncipe foi un excelente escritor político, e as súas cartas son estimadas por estudosos como de estilo prodixioso. Báthory puido ter unha alma sensible, pois tocaba o instrumento coñecido como Virginal, un devanceiro do piano, e tíñao na súa propia habitación. Baixo o seu goberno, o Principado de Transilvania viviu a súa primeira época dourada.
Rei de Polonia
miniatura|300x300px|O rei Estevo I (Báthory) de Polonia ante a cidade asediada de Pskov durante a Guerra Livona. Ó extinguirse a Casa dos Jagiellon en Polonia (1572), converteuse nun reino onde se elixía libremente ó monarca. En 1573 Henrique de Valois, o irmán máis novo do rei de Francia, foi elixido rei polaco, co cal asinaron os nobres o acordo coñecido como Articuli Henricanit, co que se debilitaba o poder do monarca a favor da aristocracia. O novo rei, con todo, á morte do seu irmán máis vello abandonou Polonia para ocupar o trono francés. Volveu estalar a guerra polo trono polaco.
O candidato máis probable era Maximiliano II de Habsburgo, rei de Hungría e emperador xermánico, mais tamén Iván IV de Rusia (o Terrible) manifestou as súas pretensións, mentres que os turcos propuxeron a Estevo Báthory para que fose tomado en conta para a sucesión. O tsar ruso cedeu a favor de Maximiliano II a cambio de certos beneficios territoriais. O papa apoiaba a Maximiliano II, así que a tensa situación levaba a temer o peor ós polacos e lituanos que estaban nun mesmo Estado dende a unión de Lublin en 1569. Parecía coma se os alemáns e os rusos fosen a desmembrar o reino entre eles, mentres tiñan que conter os ataques dos turcos dende o sur. Aínda que os altos nobres polacos votaron xunto co alto clero por Maximiliano, a nobreza media elixiu a Estevo Báthory o 12 de decembro de 1575. Finalmente a rapidez resultou decisiva: Báthory apresurouse a tomar como esposa a Ana Jagiellon, a irmá de Sexismundo II Augusto de Polonia, o derradeiro rei polaco da Casa de Jagiellon. O apresurado Báthory chegou a Cracovia e foi coroado o 1 de maio de 1576 na catedral de Wawel. Afortunadamente para Báthory, ese mesmo ano morreu Maximiliano, así que a cidade polaca de Gdańsk era a única que tiña que recoñecer como o seu soberano ó nobre húngaro.
Non renunciou ó trono de Transilvania. Primeiro o seu irmán máis vello Cristovo Báthory actuou como rexente, e tras a súa morte en 1581, o seu fillo Sexismundo Báthory converteuse no seguinte voivoda rexente. Pero pola súa minoría de idade foron asignados conselleiros rexentes. Porén, os asuntos máis importantes foron tratados na chancelería transilvana instalada en Cracovia. Posteriormente moitos fillos de nobres húngaros foron a Polonia a estudar á corte de Estevo I. Entre os máis destacados están André Báthory, Baltazar Báthory, Sexismundo Forgách, Xurxo Bánffy, Cristovo Bánffy, Gabriel Majláth, Nicolao Orbay, Xoán Cséffy. Así pois, a corte polaca converteuse nesta época no centro de maior relevancia cultural na Europa Central.
En 1585, Báthory recuperou da Hungría real dos Habsburgo os territorios de Nagybánya, e no canto dos conselleiros rexentes nomeou a un só: Xoán Ghyczy, o capitán de Várad. En Polonia esforzouse por fortalecer o poder central, puxo en orde a agricultura (con impostos de consumo), colocou a transilvanos (preto de cinco mil) no exército de mercenarios dos nobres polacos. Nomeou como comandante da cabalaría a Gaspar Bekes, quen lle pediu o perdón, e a Xoán Bornemissza. Numerosos sículos loitaron a carón do novo rei polaco, entre os cales se podían contar a Moisés Székely (quen anos despois se converteu tamén en príncipe de Transilvania). O seu chanceler, Jan Zamoyski, estudara en Padua, e converteuse no seu principal punto de apoio, a quen lle deu como esposa á súa sobriña Griseldis Báthory, filla do seu irmán Cristovo. En 1584 executou a un dos irmáns Zborowski tras decatarse de que estaban a artellar unha conspiración.
Os nobres polacos desexaban de Báthory que recuperase os territorios perdidos durante a guerra livona contra o tsar Iván IV de Rusia, mentres que estes non desexaban carrexar cos gastos de guerra eles mesmos. Así, Báthory cumpriu coas súas expectativas en gran parte asistido por guerreiros húngaros hajdú (os cales eran pastores armados): entre 1579 e 1581 venceu ós rusos en tres campañas militares. Primeiro recuperou a fortaleza de Polock, e logo asedio exitosamente Velikije Luki; finalmente mobilizou as súas tropas cara a Pskov. O tsar fíxolle espertar esperanzas ó papa de que desexaba catolizar o seu reino, e axudar a expulsar ós turcos de Europa. Por iso Báthoy coa asistencia da relixioso xesuíta Antonio Possevino, en 1582 en Jam Zapolskij asinou un armisticio cos rusos. O éxito así foi significativo, pois con ese acordo Polonia recuperou Belarús, que pertencía en gran parte a Livonia e a Lituania, e obtiña grande influencia sobre o control do mar Báltico. Trala morte do tsar en 1584, Báthory ocupouse en xerar unha estratexia para conquistar Rusia, mais os nobres polacos non estaban dispostos a asumir os gastos dunha empresa de tales proporcións.
Nunca puido realizarse o seu proxecto a longo prazo de construír unha federación de Estados (Polonia, Hungría e Transilvania) contra os turcos e os Habsburgos. O 12 de decembro de 1586, inesperadamente, morreu na cidade lituana de Grodnó. Posto que non tivo fillos homes que herdasen o seu trono, o dereito pasou directamente ó sobriño da súa esposa, o rei Sexismundo III Vasa de Suecia, aínda que xurdirían problemas na sucesión que darían lugar á guerra de Sucesión Polaca (1587-1588). Estevo Báthory foi sepultado na cripta da catedral de Wawel en Cracovia. É considerado polo polacos un dos seus reis máis importantes, a pesar de que até o final da súa vida se mantivo culturalmente identificado como húngaro. Moitos dos seguintes príncipes de transilvanos continuaron coa súa postura coa cal tentaron reunificar o reino húngaro partindo dende Transilvania contra os Habsburgo.
Steve Wickham
Steve Wickham é un músico irlandés descrito por Mike Scott coma "o meirande músico rock de fiddle do mundo fiddle" e por New Musical Express coma unha "lenda do fiddle." Orixinario de Marino, Dublín, mais criado en Sligo, Wickham tocou o violín no clásico de U2 Sunday, Bloody Sunday, e tamén colaborou en gravacións de Elvis Costello, de Hothouse Flowers, de Sinéad O'Connor ou de World Party. É o máis veterano dos membros de The Waterboys. Wickham toca rock and roll e música irlandesa, e desenvolveu unha técnica de rock para violín que el chama "fuzz fiddle".
Os miserábeis (filme de 2019)
Os miserábeis (en Les Misérables) é un filme francés de 2019 dirixido por Ladj Ly e escrito por Ly, Giordano Gederlini e Alexis Manenti. Está baseado nunha curtametraxe homónima realizada polo propio Ly. Está protagonizado por Damien Bonnard, Alexis Manenti, Djebril Zonga, Issa Percia, Al-Hassan Ly, Steve Tientcheu, Almany Kanoute e Nizar Ben Fatma. O filme está baseado na violencia policial ocorrida o 14 de outubro de 2008 en Montfermeil, observada e filmada por Ladj Ly. Montfermeil é un suburbio a 25 quilómetros ó nordeste de París onde, na novela Os miserables de Victor Hugo (1862), o exconvicto Jean Valjean coñece a Cosette, unha nena maltratada polos seus pais adoptivos. O filme describe os abusos contra os cidadáns pobres, especialmente os adolescentes de etnia árabe ou africana.
Estreouse no Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2019 o 15 de maio. Estreouse nos cinemas de Francia o 20 de novembro a través da distribuidora Le Pacte. Foi escollido como candidato de Francia para o Óscar ó mellor filme internacional na 92ª edición dos premios, sendo finalmente nomeado.
Estreouse subtitulado en galego o 22 de novembro de 2019 a través de NUMAX (Santiago de Compostela). Os subtítulos foron traducidos ao galego por Samuel Solleiro co apoio da Secretaría Xeral de Política Lingüística.
Sinopse
Stéphane únese ás brigadas anticriminais de Montfermei, onde coincide con Chris e Gwada. Ambos amósanlle as enormes tensións que existen entre os distintos grupos organizados que teñen como único obxectivo facerse co control do distrito.
Santiago das Caldas, Ourense
Santiago das Caldas é unha parroquia do concello de Ourense. Hoxe é unha parroquia totalmente urbana, situada á marxe dereita do río Miño. Ten uns 20.000 habitantes.
Historia
A parroquia pertencía ó Coto de San Miguel de Canedo. Comprende a entidade de poboación que en tempos se coñecía como Ponte Canedo, o núcleo principal do antigo Concello de Canedo que en 1943 quedou anexionado ó Concello de Ourense. Desta parroquia e debido os incrementos demográficos e a expansión da cidade foron segregadas dúas zonas como parroquias eclesiásticas novas: en 1954 a de Santa Ana do Pino e en 1969 a de Santa Teresita (no Vinteún e barrios adxacentes).
Patrimonio
A igrexa parroquial primitiva estaba ó lado do cemiterio das Caldas, pero foi substituída por un templo novo, sito na Avenida das Caldas, inaugurado o 28 de novembro de 1920. Foi o seu autor o arquitecto vasco Xosé María de Basterra, quen se atopaba en Ourense neses anos reformando o Seminario de San Fernando. É o autor da igrexa dos xesuítas e da igrexa de Nosa Señora de Begoña, ambos en Bilbao. Os seus deseños están inspirados na arquitectura gótica. Os retablos son do escultor galego Máximo Magariños.
Servizos
Na parroquia localízanse a estación principal de ferrocarril de Ourense (coñecida como Estación de Ourense - Empalme), a estación de autobuses, a comisaría da policía local, o campo da feira, o parque de bombeiros, diversos centros educativos, un Centro de Saúde e as Burgas das Caldas (rebautizadas modernamente como Termas da Chavasqueira).
Tomás Regalado
Tomás Regalado, nado en Santa Ana o 7 de novembro de 1861 e finado en El Entrecijo (Guatemala) o 11 de xuño de 1906, foi un militar e político, presidente do Salvador entre 1898 e 1903.
Traxectoria
Ao iniciar seu goberno decretou amnistía para todos os emigrados políticos. Durante súa presidencia estabeleceuse a Escola Politécnica Militar, iniciouse a construción do Teatro Nacional de Santa Ana, impulsouse a construción de ferrocarrís e creouse a Policía Rural Montada, antecedente da Garda Nacional.
Terminado seu mandato, o xeneral Regalado foi nomeado Ministro da Guerra polo seu sucesor Pedro José Escalón. En 1906 ao iniciar a guerra entre O Salvador e Guatemala, foi nomeado comandante das tropas salvadoreñas que invadiran o territorio guatemalteco. Durante un combate no lugar chamado "El Entrecijo", Regalado foi ferido gravemente e morreu a 11 de xuño de 1906.
Líridas
As Líridas son unha chuvia de meteoros de actividade moderada. O seu período de actividade esténdese entre o 16 e o 26 de abril. O seu máximo é o día 22 de dito mes con THZ 18. As Líridas veñen sendo observadas dende hai 2.600 anos.
O corpo proxenitor das Líridas é o cometa C/1861 G1 Thatcher de longo período.
Nicole Kidman
Nicole Mary Kidman, nada en Honolulú (Hawai) o 20 de xuño de 1967, é unha actriz e produtora con dobre nacionalidade australiana e estadounidense. Gañou un Óscar, catro Globo de Oro, un Bafta e un Oso de Prata á mellor actriz, entre outros. Ten unha irmá máis nova, Antonia Kidman, que tamén é actriz.
Traxectoria
miniatura|250px|Nicole Kidman.
Vida e familia
Nicole foi a primeira das fillas do matrimonio formado por Anthony Kidman e Janelle Stuart, que casaron en decembro de 1963. Seu pai, bioquímico austaliano, era, daquela, un estudante de doutoramento nun instituto de investigación médica da Universidade de Hawái. Súa nai era enfermeira e activista feminista de Women's Electoral Lobby. Opostos á guerra de Vietnam, seus pais participaron en protestas contra a guerra cando estaban en Washington.
Aos poucos de nacer Nicole, a familia trasladouse a Washington, D.C. onde o pai conseguira unha bolsa de estudos para investigar sobre o cancro de mama e ao mesmo tempo era profesor da universidade de Sidney, Tras eses primeiros catro anos vivindo en Estados Unidos, en 1971, a familia trasladouse a Australia.
Kidman que comezara a tomar clases de ballet á idade de tres anos, en Australia ingresou nunha escola de teatro para mozos. O seu pai preocupábase de que ela e a súa irmá máis nova tivesen unha boa condición física, polo que lles facía realizar cada mañá exercicios de ximnasia.
Traxectoria profesional
Segundo ela mesmo afirmou, seus pais dubidaban de que puidera chegar a ser actriz por ser máis alta cá maioría dos actores masculinos. Porén, cando tiña 16 anos (en 1983) Kidman iniciou a súa carreira de actriz cando interveu nunha película ambientada en Nadal, (Bush Christmas), que segue proxectándose frecuentemente na época do Nadal. Ó enfermar a súa nai de cancro de mama, Nicole Kidman abandonou os seus estudos escolares, pero unha vez que a súa nai se recuperou, retomou a súa carreira de actriz. Ó longo da década de 1980 apareceu en numerosas películas e series de televisión australianas.
Kidman alcanzara xa fama, e demostrou as súas dotes de interpretación e a súa elegancia nas seguintes películas, nas que actuou con actores tan populares como Bruce Willis e Dustin Hoffman. En 1999 fixo xunto co seu marido Eyes Wide Shut, a que sería a última película do director Stanley Kubrick, e que tivo unha gran resonancia.
Uns anos despois, en 2002, Nicole Kidman divorciouse de Tom Cruise de xeito amigable. Segundo algunhas fontes a razón principal foi que Cruise insistiu en educar ós seus fillos segundo as crenzas da Ciencioloxía (creada por Ron Hubbard), mentres que Kidman quería que fosen educados segundo a tradición católica.
O maior recoñecemento profesional ata entón obtívoo Kidman en 2001, cando foi nomeada ó Oscar como mellor actriz principal polo seu papel en Moulin Rouge!.
Coa película de suspense Os outros, dirixida polo director español Alejandro Amenábar, rodada nese mesmo ano, tamén cultivou un éxito importante. Tivo que renunciar a intervir na película Panic Room debido a unha lesión no xeonllo contraído durante a rodaxe de Moulin Rouge!, pero no ano 2002 gañou o Oscar como mellor actriz principal pola súa interpretación do personaxe da escritora Virginia Woolf en The Hours.
O 25 de xuño de 2006 contrae matrimonio co cantante de música country, Keith Urban.
O 8 de xaneiro de 2008 anuncia que o seu primeiro fillo biolóxico, unha nena chamada Sunday Rose que nacería o 7 de xullo do mesmo ano.
Ō-No-Yasumaro
Ō-No-Yasumaro (en xaponés 太安万侶) nado en 660 e morto en 723, foi un escritor e historiador xaponés.
Traxectoria
De nobre orixe, atribúenlle a compilación do Kojiki ("Memorias dos eventos antigos"), antigo documento no que se narran as orixes mitolóxicas do Xapón.
Eleccións municipais en Ribeira de Piquín
Estes foron os resultados das eleccións municipais no concello de Ribeira de Piquín dende 1979. miniatura|dereita|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Ribeira de Piquín]]
Composición das Corporacións
Corporacións democráticas en Ribeira de Piquín desde a aprobación da Constitución de 1978.
Lars Montin
Lars Jonasson Montin, nado en setembro de 1723 na illa de Hisingen (municipio de Gotemburgo), e finado o 3 de xaneiro de 1785 en Halmstad, foi un botánico e médico sueco.
Traxectoria
Montin, un dos discípulos de Linneo, naceu na illa de Hisingen (Gotemburgo) en 1723, fillo dun vigairo. Asistiu á escola secundaria en Gotemburgo, onde seu pai era o director e, en 1743, cando tiña 21 anos, trasladouse a Lund, onde comezou a estudar ciencias naturais. Mudouse a Uppsala dous anos despois, onde, inspirado por Carl von Linneo, comezou a estudar medicina. En 1749 realizou unha viaxe a Luleå, onde realizou estudos de flora e fauna. En 1751 recibiu o doutoramento en medicina en Lund e, en 1756, foi médico provincial en Halland.
En Halland reuniuse con outro discípulo de Linneo, un dos seus apóstolos, Pehr Osbeck, vigairo de Hasslöv, para levar a cabo as primeiras investigacións botánicas exhaustivas da paisaxe da zona. En 1766 Montin publicou o Förtekning på de i Halland vildt växande Örter, som äro sällsynte i Sverige, eller ock där ej tillförene blifvit fundne (informe sobre as herbas que crecían de maneira salvase en Halland, e que son pouco frecuentes en Suecia), e Kungliga Vetenskapsakademiens handlingaro para a Real Academia de Ciencias de Suecia. Entre outras, describiu a especie Ranunculus hederaceus que, en Suecia, só se encontra en Halland.
Motin foi un gran coleccionista de plantas, e o seu herbario conservase hoxe no Museo Sueco de Historia Natural.
Eponimia
Na súa honra o apóstolo de Linneo Carl Peter Thunberg creou o xénero Montinia, cuxa única especie, Montinia caryophyllacea, só se encontra no sur de África desde o Cabo de Boa Esperanza até o sur de Angola.
Correola (homónimos)
O termo correola pódese referir a diferentes especies botánicas:
Rogelio Martínez Díaz
Rogelio Martínez Díaz, alcumado "El Gallego", nado en Matanzas o 7 de setembro de 1905 e finado en Nova York o 13 de maio de 2001, foi un músico cubano.
Traxectoria
Foi director da Sonora Matancera dende 1948, na que xa ingresara en 1926. Como intérprete tocaba a guitarra e participaba no coro. Así mesmo foi o descubridor de figuras coma Celia Cruz, Nelson Pinedo, Carlos Argentino, Bienvenido Granda, Gloria Díaz ou Rodolfo Hoyos, entre outros. Formou parte do exilio cubano nos Estados Unidos dende o 15 de xullo de 1960, non volvendo nunca pisar o seu país.
Subdivisións de Corea do Sur
miniatura|dereita|280px|Subdivisións de Corea do Sur Corea do Sur consta dunha Cidade especial (Teukbyeolsi; 특별시; 特別市), 6 Cidades metropolitanas (Gwangyeoksi, singular e plural; 광역시; 廣域市), e 9 Provincias (do, singular e plural; 도; 道). Os nomes dánse en galego (coreano romanizado), Hangul, e mais Hanja.
Peter O'Toole
Peter Seamus Lorcan O'Toole, nado o 2 de agosto de 1932 en Connemara (no Condado de Galway]), e finado o [[15 de decembro de 2013 en Londres, foi un actor irlandés. Foi á Royal Academy of Dramatic Art, comezou traballando en teatro, gañando recoñecemento como actor Shakespeareano no Bristol Old Vic e coa English Stage Company, antes de facer o seu debut no cine en 1959.
Acadou a fama coa súa interpretación de T. E. Lawrence no filme de 1962 Lawrence de Arabia (1962) polo cal recibiu o seu primeiro nomeamento ós Premios Óscar. Recibiu outros sete nomeamentos ós Óscar, por Becket (1964), The Lion in Winter (1968), Goodbye, Mr. Chips (1969), The Ruling Class (1972), The Stunt Man (1980), My Favorite Year (1982) e Venus (2006), polo que se converteu no actor que máis veces estivo nomeado ó premio sen gañalo nunca. Gañou catro Globos de Ouro, un BAFTA e un Emmy, e no 2003 gañou o Premio Oscar honorífico.
Wilma Rudolph
Wilma Rudolph, nada en Marksville (Tennessee) o 23 de xuño de 1940 e finada en Brentwood o 12 de novembro de 1994, foi unha atleta estadounidense que destacou pola súa rapidez converténdose en 1961 na muller máis rápida do mundo.
Traxectoria
Era a vixésima de vinte e dous fillos dunha familia pobre afroamericana. Naceu prematuramente e tivo unha infancia con problemas de saúde: unha dobre pneumonía aos catro anos e un ataque de poliomielite que lle deixou paralizada unha perna durante varios anos aos seis. A pesar diso, o seu tesón levouna a superar estas contrariedades e foi unha boa xogadora de baloncesto e corredora no instituto.
Competiu nas eliminatorias para os Xogos Olímpicos de Melbourne en 1956, obtendo unha praza no equipo olímpico grazas ao seu segundo posto nos 200 metros lisos. Con todo, caeu eliminada na súa serie, ao quedar terceira na súa serie trala soviética María L. Itkina e a alemá Kohler. Participou nos relevos 4×100, onde o equipo dos Estados Unidos quedou en terceira posición, tras Australia e o Reino Unido.