cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Domingo Batet
Segunda República
A pesar dos combates, considérase que conseguiu dominar a situación co mínimo de destrución e violencia, actitude que lle valeu ataques de ambos os bandos: da dereita e dalgúns sectores militares por unha banda e dos insurrectos por outro (durante a guerra, a familia de Batet, profundamente católica, sufriu persecución, ata que por intermediación de Josep Tarradellas, amigo de Batet, puido fuxir a Francia). Pola súa participación na restauración da orde obtivo a Cruz Laureada de San Fernando.
En marzo de 1935, Batet foi nomeado Xefe do Cuarto Militar do Presidente da República, Niceto Alcalá-Zamora. O 13 de xuño de 1936 cesou, a petición propia e foi designado xeral en xefe de VI División Orgánica de Burgos.
Guerra civil española
Condenado á morte en consello de guerra —presidido polo xeneral Ángel García Benítez—, foi fusilado o 18 de febreiro de 1937. Malia as xestións que no seu favor levaron a cabo os xenerais Queipo de Llano e Cabanellas, Franco fixo caso omiso das peticións de Queipo de Llano en favor do seu amigo Batet, en vinganza pola negativa de Queipo a perdoar a vida do xeneral Campins. Cómpre indicar que tivo que ser condenado a dúas penas de morte, dado que se fose só unha podería ser indultado, pero con dúas, non.
Vida persoal
Casou o 15 de abril de 1901 con Elvira Martínez de Larrea, unha rapaza de Vitoria, moi católica e con familia vencellada a varios xesuitas vascos. Tivo dous fillos: Domingo (nado en 1903 ou 1904) e Elvira (1910). O fillo, afiliouse a Falange e a diversos grupos anticatalanistas.
Julio Augusto Zachrisson
Julio Augusto Zachrisson Acevedo, nado en Cidade de Panamá o 5 de febreiro de 1930 e finado en Madrid o 18 de decembro de 2021 , foi un pintor, gravador e escultor panameño asentado en Madrid (España).
Traxectoria
Iniciou a súa formación artística na Escola Nacional de Pintura de Panamá baixo a dirección do pintor Juan Manuel Cedeño Henríquez. Nos primeiros anos da década dos anos 50, despois de visitar diferentes países de Centroamérica, estableceuse en México onde acudiu á Escola Nacional de Pintura, e á de Escultura e Gravado "A Esmeralda", entrando en contacto coas estéticas do muralismo mexicano e a impronta de Rufino Tamayo. Tamén foi importante o seu paso polo Taller de Gráfica Popular fundado por José Guadalupe Posada. En 1960 expuxo por primeira vez na Universidade de Panamá e ese mesmo ano viaxou a Europa, traballando en Italia nos talleres da Academia Pietro Vannucci de Perugia. Máis adiante trasladaríase a Madrid, onde estudou na Real Academia de Belas Artes de San Fernando, achegándose á arte do gravado.
Obra
A obra de Zachrisson reflicte a herdanza de tres tradicións artísticas. A primeira é a dos seus predecesores panameños. A segunda, a dos referentes culturais de Centroamérica que coñeceu na súa época mexicana nos anos 50. Ambos amosan a súa influencia "desde el indigenismo y las pinturas precolombinas". Por último, o universo hispánico en Europa, que coñeceu a través da súa estancia en Italia e do seu establecemento en España.
A súa obra forma parte de importantes coleccións como as da Biblioteca Nacional de España, o Museo de Arte Contemporáneo, en Madrid; o Museo de Arte Contemporáneo Latinoamericano de La Plata (MACLA) ; o MoMA e o Metropolitan Museum of Art, ambos en Nova York ; Museo de Poznan, Polonia, Museo de Arte de Cincinnati, Cincinnati, Museo de Gravado Goya, Fuendetodos, España, Instituto de Artes Gráficas de Oaxaca, México, así como en coleccións de todo o mundo (Iugoslavia, Iraq, Colombia, Chile, Porto Rico e Francia).
Exposición "Un artista entre dos orillas"
En decembro de 2020 o Museo de Arte Contemporánea de Madrid acolleu na súa sede do Cuartel Conde-Duque a exposición "Un artista entre dos orillas" ("Un artista entre dúas costas"). O artista doou á institución os cincuenta e dous gravados da exposición, unha exposición retrospectiva con obra plástica, gráfica e escultórica do autor, exemplo de sincretismo, tanto na técnica como na temática.
Falecemento
Faleceu en Madrid na madrugada do sábado 18 de decembro de 2021 aos noventa e un anos, nove días despois da morte da súa muller Marisé (María José) Torrente Malvido, filla do escritor ferrolán Gonzalo Torrente Ballester e irmá de Gonzalo Torrente Malvido.
Medio dólar Old Spanish Trail
O medio dólar Old Spanish Trail (en galego: "Vello Camiño Español") é unha moeda de prata conmemorativa emitida pola Casa da Moeda dos Estados Unidos e cuñada en 1935 na Ceca de Filadelfia, que rememora esta antiga ruta polo sur dos EEUU. A moeda foi deseñada polo comerciante numismático L. W. Hoffecker, quen tamén se encargou da súa distribución.
Logo de cuñadas as moedas, Hoffecker comproullas ao Goberno e púxoas á venda para os coleccionistas, aparentemente en nome do museo local, mais en realidade para o seu beneficio persoal, algo que negou máis tarde nun testemuño ante o Congreso. A revista The Numismatist —órgano da American Numismatic Association (ANA)— non publicou críticas sobre a distribución, e Hoffecker chegou á presidencia da ANA en 1939.
O deseño de Hoffecker para a moeda, coa cabeza dunha vaca no anverso, suscitou opinións encontradas entre os comentaristas numismáticos. O feito de que só se cuñase unha tiraxe de 10.000 fixo que esta moeda fose moi apreciada polos coleccionistas das moedas conmemorativas dos Estados Unidos.
Antecedentes
miniatura|380x380px|[[Mapa do Vello Camiño Español, de Florida a California.]]
O explorador español Álvar Núñez Cabeza de Vaca comandaba unha expedición que desembarcou nos arredores da baía de Tampa en 1528. As súas buscas de tesouros foran recibidas con hostilidade polos nativos americanos da zona, e Cabeza de Vaca acabou abandonado alí. Dirixiu entón cara ao oeste a súa expedición en pequenas embarcacións ao longo da costa, e finalmente chegou á illa de Galveston, onde viviu coa tribo Karankawa como curandeiro antes de continuar cara ao oeste por terra. En 1536 achou unha patrulla española no norte de México. Regresou a España e escribiu sobre as súas experiencias. Cabeza de Vaca fora o nome que o rei de España lle dera a un antepasado de Álvar Núñez pola súa axuda para guiar o exército a través das montañas —por un camiño marcado con cranios de gando—, o que permitiu atacar aos mouros pola retagarda e derrotalos.
Na década de 1930 emitíronse 50 moedas de medio dólar de prata conmemorativas de feitos ou personaxes históricos dos Estados Unidos. Estas moedas non eran vendidas polo Goberno, senón que o Congreso, ao autorizar o marco legal da emisión, adoitaba atribuírlle a unha organización o dereito exclusivo de adquirilas ao seu valor nominal e vendelas ao público cun sobreprezo. No caso do medio dólar Old Spanish Trail, o grupo responsable foi o Museo de El Paso.
miniatura|233x233px|[[Lyman W. Hoffecker|Lyman William Hoffecker, deseñador e comercializador da moeda. ]]
Proceso lexislativo
miniatura|Ewing Thomason, [[Cámara de Representantes dos Estados Unidos|representante demócrata por Texas e alcalde de El Paso, introduciu no Congreso o proxecto de lei para a creación da moeda.]]
R. Ewing Thomason, de Texas, presentou o 4 de marzo de 1935 na Cámara de Representantes o proxecto de lei H.R. 6372 para a creación do medio dólar conmemorativo do Vello Camiño Español. O proxecto de lei foi remitido á Comisión de Moeda, Pesos e Medidas, que celebrou unha sesión na que Thomason interveu para explicar a historia de Texas, e asegurou que o proxecto de lei non suporía ningún gasto para o Goberno. O 2 de abril, John J. Cochran, de Missouri, presentou o proxecto de lei na Cámara en nome da Comisión, e recomendou a súa aprobación. O 3 de abril, Cochran presentou ante a Cámara, como medidas de emerxencia, dous proxectos de lei de moedas conmemorativas, entre os que estaba o da peza do Vello Camiño Español. Explicou aos membros que dubidaban dese carácter de "urxente" que a cuñaxe de medios dólares resultaba necesaria para as celebracións programadas para aquel verán, e que os proxectos se atrasaran por mor da doenza do presidente do comité. Charles D. Millard, de Nova York, preguntou se se consultaran os membros minoritarios (republicanos) da Comisión, e Cochran aseguroulle que así era, e que estaban a favor do proxecto. William D. McFarlane, de Texas, preguntou cal sería o gasto para o Goberno federal, ao que Cochran respondeu: "non lle ha custa ao Goberno nin cinco centavos". O proxecto de lei foi aprobado sen que se rexistrasen obxeccións, tras o cal Cochran conseguiu que se aprobase inicialmente a creación do medio dólar do Sesquicentenario de Hudson, Nova York.
No Senado, o proxecto de Lei do Vello Camiño Español foi remitido á Comisión de Banca e Moeda. O 23 de maio, Duncan U. Fletcher, de Florida, emitiu un informe no que recomendaba a aprobación do proxecto sen emendas. O 28 de maio, cando o proxecto se presentou no Senado, William Henry King, de Utah, preguntou se o proxecto contaba co apoio do Departamento do Tesouro, pero Fletcher non o sabía, xa que se trataba dun proxecto da Cámara de Representantes, cuxa Comisión o aprobara, do mesmo xeito que outros proxectos similares para exposicións e outras celebracións. O líder da maioría, Joseph Taylor Robinson, de Arcansas, insistiu en que non suporía ningún gasto para o Goberno; Fletcher amosouse conforme e afirmou que mesmo se gañaría algo de diñeiro coa señoreaxe. O proxecto de lei aprobouse sen máis debate, cunha autorización de 10.000 moedas de medio dólar, e foi promulgado coa sinatura do presidente Roosevelt.
Segundo a Numismatic Guaranty Corporation, "reescribindo a historia para satisfacer os seus propios fins, Hoffecker afirmou que El Paso era o final do Vello Camiño Español, percorrido polo explorador español Álvar Núñez Cabeza de Vaca, e os restos dunha expedición española de 1527. En realidade non era así, pero ao parecer iso non molestou o Congreso, xa que o 5 de xuño de 1935 se aprobou un proxecto de lei que autorizaba un máximo de 10.000 medios dólares conmemorativos do Camiño".
Preparación
Hoffecker proporcionou esbozos para o deseño do medio dólar Old Spanish Trail e enviounos á US Mint para a súa aprobación. O 27 de xuño, a directora da Casa da Moeda dos EEUU, Nellie Tayloe Ross, remitiunos á Comisión de Belas Artes para os someter ao seu ditame, e sinalou que a posición das iniciais de Hoffecker, inicialmente entre as datas do aniversario, era obxectable. A Comisión enviou os esbozos a un dos seus membros, o escultor Lee Lawrie, para a súa aprobación, e este pensou que sería unha boa moeda se se modelaba adecuadamente. Nos esbozos faltaba a palabra LIBERTY, algo que Ross tamén sinalara. Lawrie considerou que debía incluírse e suxeriu que se inserise entre os cornos da vaca, como así se fixo. Lawrie tamén recomendou que as iniciais de Hoffecker fosen menos rechamantes. A Comisión en pleno aprobou os deseños, coa condición de que se tivesen en conta as críticas de Lawrie.
Daquela, contratouse a Edmund J. Senn, de El Paso, para que fixese os modelos de xeso necesarios baseándose nos deseños e nos requisitos da Comisión de Belas Artes. Edmund, que daquela estaba desocupado, púxose a traballar nos modelos no garaxe de Hoffecker, que o supervisaba. Cando os modelos estiveron listos, enviáronse á Comisión de Belas Artes, á que non lle gustou o aspecto da cabeza da vaca, polo que esixiu que se modificase. Tamén cuestionou a colocación da palabra LIBERTY nunha cinta, como se fose un lema, cousa que non era. Senn revisou os seus modelos, aínda que os cambios realizados na cabeza foron moi lixeiros.
Deseño
miniatura|200x200px|A [[cabeza dunha vaca foi un motivo recorrente xa nas moedas da antigüidade, como este dracma de ca. 400-300 a. C.]]
No anverso da moeda represéntase exclusivamente a cabeza dunha vaca, a modo de xeroglífico para indicar o apelido de Cabeza de Vaca, de quen non se puido achar retrato de época ningún. O resto do anverso está ocupado polas lendas e a indicación do valor facial, HALF DOLLAR. Arlie Slabaugh, no seu volume sobre moedas conmemorativas estadounidenses, considerou este anverso "pouco ortodoxo", pero que "fai o que se pretendía: conta a historia e logo detense, deixando un deseño xeralmente agradable e despexado".
miniatura|312x312px|[[Debuxo dunha mandioca en flor, por Rabel, Daniel (1624). ]]
O reverso, pola súa banda, amosa unha mandioca en flor, superposta a un mapa dos cinco estados do Golfo de México, cunha liña que describe a ruta seguida por Cabeza de Vaca, desde Florida ata El Paso; este último é o único topónimo que aparece na moeda. Hoffecker, ao lle presentar o deseño á Casa da Moeda, declarou que esperaba que non houbese obxeccións a que se nomease El Paso, xa que existía un precedente. Ao longo da ruta hai puntos que representan St. Augustine, Jacksonville, Tallahassee, Mobile, Nova Orleáns, Galveston e San Antonio, o cal non se axusta á realidade da expedición, xa que Cabeza de Vaca viaxou ao longo da costa do Golfo na súa maior parte en barco, e non por terra. Segundo o numismático Dan Brothers, no seu artigo de 2014 sobre Hoffecker, "o Vello Camiño Español verdadeiro, porén, seguiu unha ruta completamente diferente á ruta tomada por Cabeza de Vaca". Hoffecker tomou aínda máis liberdades, xa que o ano 1535, que aparece na moeda, non era unha data significativa nas viaxes de Cabeza de Vaca.
Na versión definitiva do reverso, as iniciais de Hoffecker quedaron situadas na parte inferior dereita, á dereita e encima do ano 1935.
Anthony Swiatek, no seu traballo de 2012 sobre as moedas conmemorativas estadounidenses, describe a emisión do medio dólar do Vello Camiño Español como "fermosa e moi popular". Bowers sinalou que foi "popular entre os coleccionistas desde o principio, e este entusiasmo chegou ata os nosos días".
Produción e distribución
Na edición de xuño de 1935 de The Numismatist, Hoffecker publicou unha nota na que afirmaba que el, como xefe do Comité do Museo, vendería os medios dólares do Vello Camiño Español a dous dólares cada un, mais os gastos de envío. Afirmou que só se emitirían 10.000 e que desexaba "que todos os coleccionistas obteñan uns cantos, e non permitiremos que ningún especulador os reteña". Publicou un anuncio no número do mes seguinte —e tamén noutras revistas— no que afirmaba que estaba listo para aceptar pedidos e que esperaba que as moedas estivesen dispoñibles na Casa da Moeda en 60 días.
En setembro, a Ceca de Filadelfia cuñou 10.000 exemplares deste medio dólar, mais oito exemplares adicionais para a súa inspección e comprobación na reunión anual de 1936 da Comisión de Ensaios dos Estados Unidos.
Hoffecker declarou máis tarde nunha carta a outro comerciante que el pagou as moedas para se facer propietario e logo vendeunas, e que as dúas únicas que recibiu o Museo de El Paso foron regalos seus. En consecuencia, os beneficios teríanlle correspondido a el. Cando testemuñou ante o Congreso en marzo de 1936, negou ter un interese de propiedade cara a elas. Bowers, cuxa empresa conserva os papeis de Hoffecker, declarou crer que a maioría das moedas foron distribuídas por el a coleccionistas e outras persoas interesadas, e que evitou vendelas a especuladores. Quedou cunha cantidade para el, aínda que tamén o negou publicamente. En 1953 escribiulle a outro comerciante que aínda seguía a vender os medios dólares, uns poucos ao mes. Cando se venderon as moedas da herdanza de Hoffecker en 1967, sacouse a poxa un grupo de 63 moedas de medio dólar Old Spanish Trail. Os numismáticos Anthony Swiatek e Walter Breen escribiron a este respecto que "a Hoffecker non se lle atribuíu ningún escándalo".
Así as cousas, Hoffecker mantivo satisfeita a comunidade numismática na distribución da emisión. Se houbo discrepantes, as queixas non chegaron a ser publicadas en The Numismatist. En 1936, Hoffecker foi tamén o distribuidor do medio dólar do Centenario de Elgin, Illinois, e en 1939 foi elixido presidente da American Numismatic Association.
Coleccionismo
A baixa tiraxe da emisión fixo que esta resultase desexable para os coleccionistas que procuran reunir un xogo completo de todos os modelos de moedas conmemorativas. O medio dólar Old Spanish Trail vendíase no comercio retallista por uns catro dólares en 1940, en condición "sen circular". A partir de entón comezou a incrementar notablemente o seu valor, e en 1955 xa se vendía na mesma condición por uns 38 dólares, e en 1975 chegou aos 510 dólares. A edición de luxo de A Guide Book of United States Coins, de R. S. Yeoman, publicada en 2018, valora a moeda entre 1.050 e 1.450 dólares, en función do seu estado de conservación. No entanto, un exemplar nunhas condicións excepcionais acadou os 25.300 dólares nunha poxa numismática en 2005.
Iria Pedreira
Iria Pedreira Sanjurjo, coñecida como Iria Pedreira, nada en Vilamaior (Ordes) o 6 de xaneiro de 1991, é unha filóloga, tradutora e escritora galega.
Traxectoria
Foi grao en Filoloxía Clásica na Universidade de Santiago de Compostela (2009-2013) e doutora cum laude no Programa de doutoramento en Textos da Antigüidade Clásica e a súa pervivencia (Universidades de Santiago de Compostela, Salamanca e Valladolid), tese: Recepción, interpretación e adaptación dos clásicos grecolatinos na literatura dramática galega (2019). Foi Mestrado en Textos de la Antigüedad Clásica y su pervivencia na Universidad de Salamanca (2013-2014) e Mestrado Universitario de Formación de Profesorado de Educación Secundaria Obrigatoria e Bacharelato, Formación Profesional e Ensino de Idiomas, Especialidade de Grego na Universidade Nacional de Educación a Distancia (2020-2021).
Está vinculada a diversos proxectos de crítica literaria.
Muisca (xénero)
Spinola contribuíu amplamente ao coñecemento entomolóxico de mediados do século XIX, a partir de exemplares traídos dende América do Sur. Os escaravellos Muisca foron descubertos en Colombia e forman parte da colección de Buquet.
En 1962, o zoólogo brasileiro Adriano Peracchi describiu unha especie Cregya cylindricollis. Peracchi Máis tarde transferiu esta especie ao xénero Paracregya. Paracregya cylindricollis foi posteriormente reclasificado como Muisca cylindricollis por Ekis en 1975.
Etimoloxía
O xénero Muisca foi nomeado após o pobo muisca, orixinario do centro de Colombia.
Descrición
O labium e maxilla dos escaravellos Muisca son menos anchos ca longos. Isto difire do xénero Aulicus.
Verica Nedeljković
Verica Nedeljković (Верица Недељковић), de nacemento Jovanović (Јовановић), nada en Pridvorica (República Socialista de Serbia, Iugoslavia) o 16 de setembro de 1929, é unha xadrecista iugoslava e serbia, Gran Mestra Feminina desde 1978.
Traxectoria
Entre mediados dos anos 50 e finais dos anos 60 foi unha das principais xadrecistas mulleres do país. Nedeljković foi seis veces campioa do Campionato Feminino de Xadrez de Iugoslavia (1950, 1951, 1952, 1953, 1958 e 1965), amais doutros campionatos internacionais femininos.
Participou en catro ocasións no Torneo de Candidatas do Mundial Feminino de Xadrez:
Verica Nedeljković xogou co equipo de Iugoslavia nas Olimpíadas Femininas de Xadrez:
En 1954 recibiu o título de Mestra Internacional Feminina. En 1978 recibiu o título honorario de Gran Mestra Feminina.
Tras graduarse, traballou como enxeñeira naval e profesora na Universidade de Belgrado. Casou con Srećko Nedeljković (1923-2011), xogador e adestrador de xadrez e médico.
Ramón de la Fuente
Co nome de Ramón de la Fuente podemos referirnos a:
Miquel Obiols
Miquel Obiols, nado en Roda de Ter, Osona, 1945, é un escritor, guionista e creador-director de telefilmes (entre eles Manciña morta, ábreme esta porta coproducido pola Televisión de Galicia) e programas de televisión catalán. Máis coñecido polas súas obras de literatura infantil e xuvenil (Ai, Filomena, Filomena! i altres contes, Tatrebill en contes uns ou Llibre de les M'Alícies) experimenta con técnicas literarias de vangarda pouco habituais no xénero. Incorpora textos caligramas, onomatopeicos, poéticos, tipográficos, surrealistas, de nonsense, con reminiscencias do movemento OuLiPo. Xoga coa linguaxe, considerándoa vehículo de expresión e tamén materia plástica e creativa. Algúns dos seus relatos ou libros foron adaptados para o teatro (Dagoll Dagom, Teatro Achiperre, Alvic Teatre). Para a televisión creou, dirixiu e escribiu os guións de programas como Terra d'escudella, Planeta imaginari ou Pinnic de TVE-Catalunya; e P+o-xo: en Canal+, entre outros. Inventa o personaxe gallifante ou galifant (de galiña e elefante, palabra-maletín que se leva máis facilmente segundo Lewis Carroll). Na produtora Diagonal TV inventou proxectos, adaptou a poesía de Miquel Bauçà e doutros autores, para TV3. A súa obra foi traducida a varios idiomas, entre eles o galego.
Wikipedia en novial
A Wikipedia en novial é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en novial. Foi creada no ano 2006.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Wikipedia en tetum
A Wikipedia en tetum é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua tetum. Foi creada no ano 2006.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Wikipedia en kikuyu
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Georgios Viziinos
Georgios Viziinos (no alfabeto grego, Γεώργιος Βιζυηνός), nado en Bidsi en 1849 e finado en Atenas en 1896, foi un esritor tracio en lingua grega considerado un dos principais representantes da literatura grega moderna, de grande influencia nos autores posteriores. Son as súas novelas curtas as que acadaron unha maior sona.
Salinas reais de Arc-et-Senans
A Saline Royale (Salinas reais) é un edificio histórico en Arc-et-Senans no departamento de Doubs, no leste de Francia. Está xunto ao Bosque de Chaux e a 29,2 quilómetros ao suroeste de Besançon. O arquitecto foi Claude-Nicolas Ledoux (1736–1806), un destacado arquitecto parisiense da época. A obra é un exemplo importante dun proxecto temperán da Ilustración no que o arquitecto baseou o seu deseño nunha filosofía que favorecía a ordenación dos edificios segundo unha xeometría racional e unha relación xerárquica entre as partes do proxecto.
O Institut Claude-Nicolas Ledoux asumiu a tarefa de conservador e xestiona o lugar como monumento. En 1982, a UNESCO engadiu as "Salines Royales" á súa lista de Patrimonio da Humanidade, xunto coas antigas salinas de Salins-les-Bains, polas súas destacadas arquitecturas e testemuños da historia da fabricación de sal en tixolas de evaporación. As salinas reais é o primeiro complexo arquitectónico desta escala que se utiliza con fins comerciais.
Hoxe, o sitio está principalmente aberto ao público. Inclúe, o edificio empregado polos toneleiros, exposicións do Museo Ledoux doutros proxectos futuristas que nunca se construíron. Ademais, os edificios de produción de sal albergan exposicións temporais.
A liña de tren de Besançon a Bourg-en-Bresse pasa xusto a carón das salinas. A estación de Arc-et-Senans está a só unhas ducias de metros do lugar.
Antecedentes
No século XVIII o sal era un ben esencial e valioso. Daquela, o sal era moi utilizado para a conservación de alimentos como a carne ou o peixe. A omnipresencia do uso do sal fixo que o goberno francés impuxera a gabela, un imposto sobre o consumo de sal. O goberno ordenou que todas as persoas maiores de 8 anos comprasen unha cantidade de sal ao ano a un prezo que o goberno fixara. A Ferme Générale era a encargada de recoller a gabela.
Como rexión, Franco Condado estaba relativamente ben dotado de augas salgadas debido ás vetas subterráneas de halita. En consecuencia, había unha serie de pequenas salinas, como as de Salins-les-Bains e Montmorot, que extraían sal fervendo auga sobre lumes de leña. As salinas estaban preto dos mananciais e usaban a madeira traída dos bosques próximos. Despois de moitos anos de explotación, os bosques foron desaparecendo cada vez máis rapidamente, co que houbo que traer madeira de cada vez máis lonxe, a un custo cada vez maior. Ademais, co paso do tempo o contido de sal da salmoira foi diminuíndo. Isto levou aos expertos da Ferme Générale a considerar explotar incluso pequenos mananciais, unha iniciativa que o consello do rei interrompeu en abril de 1773. Parte do problema foi que era imposible construír edificios de evaporación porque Salins-les-Bains estaba asentado nun pequeno val.
Os Fermiers Généraux decidiron explorar un método de extracción máis mecanizado e eficiente. O concepto era construír unha fábrica especialmente construída preto do bosque de Chaux no Val d'Amour, é dicir, coa salmoira debía ser levada á fábrica mediante unha canle de nova construción.
Claude Nicolas Ledoux
O 20 de setembro de 1771, Luís XV nomeou a Ledoux Comisario das Salinas de Lorena e Franco-Condado. Como comisario, Ledoux foi o encargado de inspeccionar as distintas salinas do leste de Francia. Isto deulle a oportunidade de ver moitas salinas diferentes, incluídas as de Salins-les-Bains e Lons-le-Saunier, e de aprender delas o que un querería se se proxecta unha fábrica desde cero.
Dous anos máis tarde, Madame du Barry apoiou a nomeamento de Ledoux como membro da Real Academia de Arquitectura. Isto permitiulle denominarse Arquitecto Real. (Xa era o arquitecto da Ferme générale, a compañía privada de aduanas e impostos especiais que recadaba moitos impostos en nome do rei, baixo contratos de 6 anos). Foi en función dos seus cargos como inspector das salinas e como arquitecto real recibiu o encargo de proxectar as salinas reais de Arc-et-Senans.
O primeiro plan
thumb|En 1775, o rei rexeitou o primeiro plan deseñado por Ledoux Sen sequera recibir ningunha solicitude do rei, Ledoux decidiu proxectar unha salina. O proxecto era unha especie de abstracción xa que non tiña ningún sitio en mente. Presentou o proxecto resultante en abril de 1774 a Luís XV.
Non limitado por ningunha consideración práctica, o proxecto era ambicioso, innovador e rompeu cos enfoques tradicionais. O que fixo Ledoux foi impoñer unha xeometría ríxida ao deseño xeral. Os edificios estaban situados ao redor dunha inmensa praza, e unidos entre si por pórticos, ningún edificio estaba illado. Para acelerar as conexións entre edificios, Ledoux introduciu arcadas cubertas que unían os puntos medios dos lados adxacentes, formando un cadrado dentro da praza. Abundaban as columnas. Os propios edificios estaban cheos deles, e 144 columnas dóricas apoiaban as arcadas cubertas.
Foi a grandiosa visión do proxecto a que bloqueou a súa realización. Ningún edificio industrial da época era igual de impoñente. O rei rexeitou o proxecto. Particularmente opúxose ao uso extensivo de columnas, características que consideraba máis apropiadas para igrexas e pazos. Tamén se opuxo a que a capela quedase relegada a unha esquina.
Na súa propia revisión crítica do proxecto, Ledoux afirmou que lle dera demasiado peso ás convencións dunha fábrica sen deixar de lado os aspectos simbólicos. O resultado foi un deseño plano e uniforme baseado na simetría bilateral, en lugar dun que tivese un marcado centro de gravidade. O deseño tamén lembraba as tradicionais construcións comunais da época como conventos, mosteiros, hospitais, grandes explotacións etc. Ademais, dende a antigüidade, os arquitectos recoñeceran que plans como o de Ledoux eran vulnerables á propagación do lume e pouco hixiénicos, e que durante todo o día algunha parte do soar estaba á sombra. Por último, os críticos sinalaron que o proxecto non tivo en conta as limitacións xeográficas ou xeolóxicas.
O segundo plan
Ledoux deseñou o complexo semicircular para reflectir unha organización xerárquica do traballo. O plano completo incluía a construción dunha cidade ideal formando un círculo perfecto, como o do sol. Luís XV asinara o edicto que autorizaba a construción das salinas o 29 de abril de 1773, e despois da aprobación do segundo proxecto de Ledoux, a construción comezou en 1775. A cidade nunca se comezou, porén. O único que se completou foi o diámetro e un semicírculo de edificios da salina.
No segundo deseño, o edificio de entrada sitúase no punto medio do semicírculo e contén por un lado salas de garda e polo outro unha prisión e unha forxa. Outros edificios do semicírculo inclúen á esquerda, fronte a entrada, cuartos para carpinteiros e obreiros, e á dereita, alguacís e toneleiros. No centro do círculo está a casa do Director, que ten un miradoiro na parte superior. Unha escaleira monumental conducía a unha capela que destruíuse nun incendio en 1918, tras un raio. A ambos lados da casa do Director están as propias salinas. Estes dous edificios miden 80 metros de longo, 28 metros de ancho e 20 metros de altura. Conteñen os fornos de secado, as tixolas de quecemento, as "Sales des Bosses" e as salinas. En cada intersección do diámetro e do semicírculo sitúanse os edificios que albergaban os empregados. Detrás da casa do Director hai uns pequenas e elegantes cortes para os cabalos do Director.
O apoio das salinas por parte dun monopolio estatal probablemente explique por que este edificio é tan grandioso. A gabela era moi impopular e foi unha das queixas que provocaron á Revolución Francesa. A propia Revolución probablemente reduciu a construción da cidade ideal.
Desde o fin da produción de sal
As salinas producían 40.000 quintais de sal ao ano no seu momento álxido, todos eles exportados a Suíza. Toda a produción cesou en 1895 tras un proceso xudicial que os habitantes de Arc-and-Senans iniciaron, protestando pola contaminación dos pozos próximos. Ao mesmo tempo, as salinas estaban a ter dificultades ante a competencia do sal mariño traído por ferrocarril. thumb|Jeter des Fleurs sur l'Avenir, do pintor francés [[Arnaud Courlet de Vregille, exposto en Royal Saltworks en 2006 para Claude -Bicentenario de Nicolas Ledoux.]]
Como se mencionou anteriormente, un raio en 1918 destruíu a capela. En abril de 1926, algúns dos edificios foron dinamitados, e moitas das árbores do lugar cortáronse. Aínda así, o 30 de novembro de 1926, tras unha revisión iniciada en 1923, a Comisión de Monumentos declarou o pavillón central e a entrada como monumentos históricos. A Society for the Eastern Saltworks, aínda propietaria do sitio de Arc-et-Senans, non estaba satisfeita coa decisión. O 10 de xuño de 1927 o departamento de Doubs adquiriu as salinas e iniciou os traballos de restauración en 1930.
En xuño de 1940, instaláronse as tropas alemás. De maio de 1941 a setembro de 1943, as autoridades francesas estableceron un campo de internamento para albergar aos xitanos e outros sen fogar (Centre de Rassemblement des tziganes et nómades).
Despois da guerra, houbo unha ampla campaña pública de artistas, xornalistas e escritores da rexión para animar ás autoridades a protexer o sitio.
The Saltworks foi un lugar principal na película de 1961 de Pierre Kast La Morte-Saison des amours AKA The Season for Love.
Desde 1973, as salinas reais e o Institut Claude-Nicolas Ledoux son membros da rede europea de lugares culturais. Despois, en 1982, a UNESCO incluíu as salinas como Patrimonio da Humanidade.
No novo milenio
Desde o 29 de xuño de 2009, as salinas de Salins-les-Bains engadíronse á lista de Arc-et-Senans na lista do Patrimonio Mundial. Foi sede de varios eventos culturais e exposicións nos últimos anos.
Micaela Bastidas
dereita|miniatura|350x350px|Virxe da Carmen con doantes, tamén coñecida como Túpac Amaru II e familia. Micaela Bastidas Puyucahua, nada Pampamarca ou en Tamburco o 23 de xuño de 1744, e finada en Cuzco o 18 de maio de 1781, foi unha prócer da independencia hispanoamericana, xogou un importante papel na historia do Perú. Esposa e conselleira de Túpac Amaru II, o seu desempeño tivo vital importancia na rebelión de Tinta. O seu exemplo de coraxe e determinación ao defender os seus ideais de xustiza e liberdade até a súa tráxica e desapiadada morte en man dos españois, convertérona en lenda e símbolo da loita americana contra a opresión e a explotación colonial.
Traxectoria
Filla de Manuel Bastidas, español, e Josefa Puyucahua, amerindia. Polas súas raíces africanas e amerindias foi coñecida como zamba.
O 25 de maio de 1760, casou co mozo mestizo descendente da nobreza incaica José Gabriel Condorcanqui, na igrexa da nosa Señora da Purificación, na vila de Surimana, lugar do curacazgo do seu marido. Condorcanqui era descendente directo por liña paterna do último inca Túpac Amaru I. En 1764 foi nomeado cacique dos territorios que lle correspondían por herdanza: Pampamarca, Tungasuca e Surimana, e fixaron a súa residencia en Tinta, localidade pertencente a Cuzco.
Tiveron tres fillos homes, Hipólito (1761), Mariano (1762) e Fernando (1768).
Micaela recibiu na infancia a educación elemental en letras e artes que era usual nesa época para as mulleres. O seu marido foi o seu mestre ideolóxico, ela concienciouse rapidamente da complexa situación da súa xente e involucrouse coa causa. Apoiábao firmemente, defendendo e divulgando os postulados que farían rexurdir a conciencia do dereito dos labregos a liberar a súa terra e a súa existencia da man opresora española.
Mentres José Gabriel recibira unha educación privilexiada en colexios xesuítas de Lima e Cuzco. Dominaba o castelán, o quechua e o latín, era un ávido lector e o seu interese por diversos temas deulle un nivel cultural remarcábel. Posuidor de grandes extensións de terras e riqueza, cumpría múltiples roles na administración dos seus bens. Como curaca debía mediar entre o corrixidor e os indíxenas ao seu cargo. Como próspero facendado viuse afectado como o resto da poboación debido ás alzas fiscais e a creación de alfándegas internas. Como arrieiro percorría o seu territorio, vivindo de cerca as historias e desgrazas dos traballadores e as súas duras condicións. Como mestizo sentía que toda a inxustiza coa súa xente tocábao en carne propia. Realizou reclamos e solicitudes oficiais ás autoridades coloniais de Tinta, Cuzco e Lima, para que os indíxenas fosen liberados do traballo obrigatorio nas minas e exonerados do cumprimento da mita, obtendo sempre negativas ou indiferenza e comezou a desenvolver unha ideoloxía libertaria baseada na defensa de indíxenas, escravos, crioulos e mestizos, orientada á independencia do seu territorio e comercio das decisións da coroa de España.
A rebelión
miniatura|Efixie de Micaela Bastidas no Panteón dos Próceres en Lima. En 1780, esgotadas as vías de diálogo cos representantes da coroa española, José Gabriel Condorcanqui inicia un movemento en contra da dominación española. É apoiado por curacas ligados a facendados de Cuzco unidos en contra da nova alfándega, crioulos, indios e mestizos. Nese momento adopta o nome de Túpac Amaru II, en honra do seu antepasado o último Inca de Vilcabamba. O 4 de novembro de 1780, Túpac Amaru II deu o primeiro berro de liberdade e difundiu unha proclama independentista, dando comezo á rebelión de Túpac Amaru II. O corrixidor Antonio de Arriaga foi tomado prisioneiro e condenado a morrer no cadafalso. Os rebeldes instalaron o seu cuartel xeral en Tungasuca.
Desde ese momento, Micaela converteuse na principal conselleira de Túpac Amaru, participou no xuízo sumario contra Arriaga e asumiu múltiples roles no movemento. Actuaba con dinamismo e persuasión, talvez máis concienciada mesmo que o seu marido, xa que o papel da muller indíxena era o máis vilipendiado polos opresores.
Os indíxenas tiñan prohibida a tenencia de armas de fogo, un dos maiores problemas aos que se enfrontaron foi a obtención de armamento. Micaela foi a encargada do aprovisionamento das tropas, o que incluía conseguir e distribuír diñeiro, alimentos, vestimentas e armas. Expedía os salvocondutos para facilitar o movemento de quen viaxaban a través de amplos territorios. Estivo a cargo da retagarda indíxena, demostrando dilixencia e capacidade, implementando medidas de seguridade e loitando contra a espionaxe. Implementou un eficiente sistema de comunicacións, organizando un servizo de chasquis dacabalo que levaban rapidamente información dun punto a outro do territorio rebelde.
Unha verdadeira lexión de loitadoras andinas, quechuas e aymaras traballaron xunto a Micaela no levantamento, realizaron estratexias e deron apoio ás tropas. Para elas tratábase non só de liberar o seu pobo da explotación española, senón tamén de restablecer o rol da muller indíxena con participación na vida social e política, tradición que o sistema colonial tentou abolir converténdoas en vítimas de todo tipo de abusos. Foron líderes dentro do movemento Cecilia Túpac Amaru e Tomasa Tito Condemayta, cacica de Acos, entre moitas outras.
Estas mulleres participaban tamén na batalla, xunto aos seus fillos e maridos. Tamén o facía Micaela, quen co seu carácter enérxico infundía alento a Túpac Amaru desde o mesmo campo de batalla. Logo do triunfo de Sangarará foi nomeada xefa interina da rebelión.
O 18 de novembro de 1780, o exército rebelde vencía os españois na batalla de Sangarará. Túpac Amaru expediu unha mensaxe aos pobos do Perú, convocando os crioulos a unirse á causa india: «Vivamos como irmáns e congregados nun só corpo. Coidemos da protección e conservación dos españois; crioulos, mestizos, zambos e indios por ser todos compatriotas, como nados nestas terras e dunha mesma orixe». En marzo de 1781, o exército de Túpac Amaru contaba con sete mil homes e mulleres dispostos a pelexar até a morte contra a coroa española, quen proclamaron a Túpac Amaru II como Emperador de América.
En testemuños da época é Micaela quen aparece como principal estratego a través de tarefas políticas, militares e administrativas e principal conselleira do líder converténdose nunha peza importante da rebelión. Mentres Micaela era partidaria de realizar un ataque inmediato a Cuzco para lograr a súa rendición rncargándose ela de levalo a cabo, o seu marido non a escoitou e, nun grave erro táctico, concentrouse noutras vilas. Tras o fracaso na batalla de Tinta, o 6 de abril de 1781, fuxen cara a Langui pero son delatados polo seu lugartenente Francisco de Santa Cruz, e o continxente de Túpac Amaru foi rodeado e emboscado, e xunto a Micaela, os seus fillos Hipólito de 18 anos e Fernando de 10, e varios dos seus familiares foron apresados e levados a Cuzco, onde permaneceron presos no convento da Compañía de Xesús convertido en cuartel militar.
Execución
O 18 de maio de 1781, foron levados á Praza de Armas do Cuzco para seren executados un a un. Ao seu fillo Hipólito primeiro foille cortada a lingua, por falar en contra dos españois, e logo foi aforcado. Micaela e José Gabriel foron obrigados a presenciar a morte do seu fillo, e logo fixérona subir a ela ao taboado. Á vista do seu esposo e do seu fillo Fernando, Micaela loitou cos seus verdugos, até que finalmente a someteron e lle cortaron a lingua. Como o seu pescozo era moi delgado, non puideron matala co garrote, e botáronlle lazos ao pescozo que tiraban dun e doutro lado para estrangulala e, antes de descuartizala, propináronlle patadas no viente e nos peitos.
Logo levaron ao centro da praza a Túpac Amaru, quen tamén foi sometido a unha espantosa morte. Ámbolos dous foron despezados e as súas partes enviadas a diferentes pobos da rexión para seren exhibidos nas prazas públicas, alertando os seus habitantes sobre as consecuencias de rebelarse.
O seu exmplo constituíu unha inspiración para as guerras de independencia hispanoamericanas.
Recoñecemento
Tras un prolongado proceso que comezara o 1 de decembro de 1976, no Decreto Lei N° 21705, baixo a ditadura militar e que se retoma cando Perú accede á democracia, Micaela Bastidas foi finalmente recoñecida, en pé de igualdade con José Gabriel Túpac Amaru, como precursores, próceres e mártires da Emancipación Peruana. O debate prolongouse no Senado e no Congreso, onde se aproba o texto definitivo o 30 de outubro de 1980 e, a seguir se promulga como Lei 23225 polo presidente da República Fernando Belaúnde Terry.
Galicia infinda
Galicia infinda é un libro de poemas de Florencio Delgado Gurriarán publicado na Colección Salnés da Editorial Galaxia en 1963.
Elena Cebrián
Elena Cebrián Calvo, nada en Valencia o 29 de outubro de 1970, é unha política e enxeñeira española. Foi secretaria xeral para o Reto Demográfico do Goberno de España entre febreiro e outubro de 2020 e conselleira de Agricultura, Medio Ambiente, Cambio Climático e Desenvolvemento Rural da Xeneralidade Valenciana de xuño de 2015 a xuño de 2019.
Galicia infinda
Características
Para a Editorial Galaxia:
Edicións
Foi reeditado en Xerais en 2022 da man de Xosé Ramón Pena en Galaxia no mesmo ano en edición de Dulce Fernández Graña.
Elena Cebrián
Traxectoria
Nada na cidade de Valencia o día 29 de outubro do ano 1970. Tras o paso dos anos en 1995 licenciouse en Enxeñaría agrónoma, especializándose tamén en Economía e Política agraria pola Universidade Politécnica de Valencia (UPV). Tras licenciarse nese mesmo ano foi bolseira de posgrao no Departamento de Economía, Socioloxía e Política Agraria da Escola Técnica Superior de Enxeñeiros Agrónomos da mesma universidade, ata 1997 que pasou a ser bolseira do Servizo de Estudos Agrarios e Comunitarios da Consellería de Agricultura, Pesca e Alimentación da Generalitat Valenciana. Ten un grao en Economía pola Universidade Nacional de Educación a Distancia.
Galicia infinda
Poemas
Cantarenas
Valdeorras
Elena Cebrián
Inicios na Administración estatal
En 1999 trasladouse a Madrid, onde ingresou por oposición no Corpo de Enxeñeiros Agrónomos do Estado, pertencente ao Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación. No 2000 foi Xefa de servizo da Dirección Xeral de Desenvolvemento Rural e Política Forestal e en 2002 formou parte da Representación permanente de España ante a Unión Europea en Bruxelas, como agregada da Consellería de Agricultura.
En 2003 foi xefa de área de fondos europeos do Fondo Español de Garantía Agraria e un ano máis tarde foi subdirectora xeral adxunta de Estratexias de Desenvolvemento rural do ministerio. Entre 2006 e 2010 foi xefa de proxectos de Agricultura e Desenvolvemento rural e experta nacional destacada na Axencia Europea de Medio Ambiente (AEMA) de Copenhague. Durante este último ano tamén logrou obter o título de experta en Xestión Ambiental pola Universidade Politécnica de Madrid e foi ata 2011 directora adxunta do Organismo Autónomo Parques Nacionais.
Galicia infinda
Poemas
Castiñeiros
Elena Cebrián
Inicios na Administración estatal
En 2012 foi xefa da unidade de apoio da Dirección Xeral da Auga na Secretaría de Estado de Medio Ambiente e desde xaneiro de 2013 a xuño de 2015 foi xefa da Unidade de Análise e Prospectiva na Subdirección Xeral de Análise, Prospectiva e Coordinación.
Galicia infinda
Poemas
Varia
Poemas mexicanos
Elena Cebrián
Inicios na Administración estatal
Tamén foi colaboradora do Instituto Agronómico Mediterráneo de Zaragoza e relatora en cursos de convocatorias MAEC-AECID en Colombia e o Uruguai e foi experta a curto prazo de proxectos do programa europeo PHARE, en Polonia.
Política autonómica e retorno á nacional
Tras os resultados das Eleccións ás Cortes Valencianas de 2015 e darse a coalición entre o Partido Socialista do País Valenciano de Ximo Puig como novo presidente da xeneralidade e Coalició Compromís de Mónica Oltra como nova vicepresidenta, Elena Cebrián como independente pasou a formar parte deste novo goberno autonómico tras ser nomeada como nova Conselleira de Agricultura, Medio Ambiente, Cambio Climático e Desenvolvemento Rural.
Chegado o fin de lexislatura, Cebrián deixou a política e volveu á súa praza no Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación.
En febreiro de 2020 foi nomeada como secretaria xeral para o Reto Demográfico, órgano do Ministerio para a Transición Ecolóxica e o Reto Demográfico para loitar contra o despoboamento rural e o envellecemento poboacional, entre outros retos poboacionais. Cesou no cargo en outubro dese ano, sendo substituída por Francisco Aboia Alós.
Jill Farrant
Jill Farrant, nada en Suráfrica no ano 1961, é unha bióloga e profesora de bioloxía molecular e bioloxía celular na Universidade de Cidade do Cabo, Suráfrica. É especialista en plantas reviviscentes, é dicir, que volven ao seu estado normal despois dun estado de seca prolongado ao rehidratalas.
Traxectoria
Farrant obtivo a licenciatura e o doutoramento na Universidade de KwaZulu-Natal, Durban, Suráfrica. Interesouse en plantas que resucitaban cando de nena viu unha "planta morta" que revivía á vida despois de chover. Con nove anos, en 1970, Farrant escribiu no seu diario: "A planta morta nas rocas estaba viva pero papá non me crería".
Investigou a habilidade de certas especies de plantas capaces de sobrevivir sen auga durante longos períodos de tempo. "Todas as plantas -explica- teñen xenes que activan a tolerancia á desecamento, pero a maioría usan estes xenes soamente cando fabrican sementes. As plantas que resucitan poden tamén activar ou desactivar estes xenes nas súas follas e raíces sempre que a seca apareza." O obxectivo da súa investigación é atopar aplicacións que permitan o desenvolvemento de cultivos tolerantes á seca para alimentar poboacións en climas áridos e secos, especialmente en África. A súa investigación podería ter tamén aplicacións medicinais. Cre que os cultivos que poden sobrevivir longos períodos de tempo sen auga adquirirán máis importancia no momento en que o cambio climático (seca crecente) impacte na agricultura.
Na actualidade investiga o potencial de transformar a Eragrostis tef, unha herba anual, nun cultivo. As sementes de Eragrostis tef son unha fonte importante de alimento en Etiopía. Segundo Farran: "da mesma maneira que os humanos cruzaron especies a través dos séculos para crear a avea, o millo e o trigo, así tamén podemos obter plantas tolerantes á desecamento, cultivos resistentes á seca procedentes da familia Eragrostis sen ter que seguir o camiño da modificaciónx xenética."
A Braña Vella, Pezós, Pezós
A Braña Vella é un lugar da parroquia de Pezós no concello de Pezós que se localiza no occidente de Asturias.