cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asparagales
Iridáceas
Diferéncianse doutras familias relacionadas en que son normalmente herbáceas perennes con follas xeralmente ensiformes e unifaciais, a inflorescencia é unha espiga ou panícula bracteada de flores solitarias ou agrupacións de cimas monocasiais (ripidios) e as flores posúen só 3 estames, opostos aos tépalos externos.
Dentro desta familia encóntrase Crocus sativus L., da cal se obtén o azafrán a partir dos seus estilos e estigmas secos. Moitas especies de Iridaceae presentan unha grande importancia económica en horticultura ornamental e na industria da flor cortada, especialmente Gladiolus, Freesia, Sparaxis, Iris, Tigridia, Ixia, Romulea, Neomarica, Moraea, Nemastylis, Belamcanda, Sisyrinchium, Crocosmia e Trimezia. Moitos outros xéneros (Watsonia, Crocus, Dietes, Tritonia, Hesperantha e Neomarica) cultívanse en xardíns en rexións tropicais e temperadas como plantas perennes e bulbosas.
Moraea e Homeria son dous xéneros de plantas velenosas e representan un problema nas rexións produtoras de ovinos e bovinos, notablemente en Suráfrica. Os cormos dalgunhas especies utilízanse como alimento por algúns pobos indíxenas. miniatura|100px|esquerda|Flores de [[Xeronema.]]
Xeronematáceas
As xeronematáceas, co seu único xénero Xeronema, están distribuídas na illa Poor Knights de Nova Zelandia, e en Nova Caledonia. Son plantas herbáceas bastante grandes que poden recoñecerse polas súas follas isobifaciais equitantes, e as súas inflorescencias ateigadas de flores bastante grandes, de simetría radial, que miran cara arriba. Os estames están fortemente exsertos. A familia aínda non se coñece ben. miniatura|100px|esquerda|Flores de [[Hemerocallis fulva.]]
Hemerocalidáceas
As hemerocalidáceas inclúen plantas herbáceas, glabras, perennes, provistas de curtos rizomas e raíces fibrosas ou rizomatosas con tubérculos radicais. As follas son arrosetadas na base da planta, alternas, dísticas, planas, sésiles, simples, lineares ou lanceoladas, paralelinervias. As marxes da lámina son enteiras. As flores son algo ou acusadamente cigomorfas, hermafroditas e presentan nectarios. Están dispostas en varios tipos de inflorescencias, tales como cimas helicoidais e acios, na extremidade dun escapo bracteado. Inclúe 8 xéneros e aproximadamente 85 especies distribuídas en zonas temperadas de Europa e Asia, Malaisia, a India, Madagascar, África e o Pacífico, especialmente Australia e Nova Zelandia; ata Suramérica. Dous dos xéneros, Hemerocallis e Phormium, cultívanse  como ornamentais en todo o mundo. miniatura|100px|esquerda|[[Xanthorrhoea preissii.]]
Asfodeloideas
É unha subfamilia de Xanthorrhoeaceae nativa de rexións temperadas a tropicais do Vello Mundo, con 15 xéneros e 780 especies. A maior diversidade ocorre en Suráfrica, usualmente en hábitats áridos. Distínguense doutros clados relacionados por ser herbas ou árbores paquicaulos (é dicir,, cun tronco máis ancho na súa parte basal; a parte ancha funciona como lugar de almacenamento), con follas normalmente suculentas, flores trímeras cun ovario súpero e as sementes con arilo. O xénero máis coñecido é Aloe. Moitas especies de Aloe utilízanse en medicinas ou en cosméticos. Por exemplo, a aloína deriva do Aloe vera e do Aloe ferox e ten importantes usos médicos, por exemplo como laxantes e en tratamentos de queimaduras, e en produtos para a pel, o cabelo e a saúde. Especies de moitos xéneros utilízanse como ornamentais, por exemplo Aloe, Haworthia, Gasteria, Kniphofia, Asphodelus e Bulbine. miniatura|100px|esquerda|Flores de [[Agapanthus.]]
Agapantoideas
Agapanthus é o único xénero desta subfamilia (Agapantoidea) das amarilidáceas, endémico de Suráfrica. Son plantas herbáceas, perennes, máis ben robustas, provistas de curtos rizomas e follas arrosetadas, linear-oblongas, planas, bastante carnosas. As flores son en xeral grandes, azuis ou brancas e dispóñense en umbelas no extremo dun escapo áfilo, máis longo que as follas. As inflorescencias están protexidas por brácteas soldadas entre si ao longo dun dos seus lados. O ovario é súpero. Non presentan o olor a allo característico das Allioideae e as análises moleculares de ADN demostran que son máis próximas ás Amaryllidoideae. Non obstante, sepáranse deste último clado polo tipo de ovario, a presenza de saponinas e a ausencia dos alcaloides típicos das amarilidoideas. miniatura|100px|esquerda|Flores de [[Allium ursinum.]]
Alioideas
As alioideas pódense encontrar xeralmente nas rexións temperadas, cálidas e subtropicais de todo o mundo. Son herbáceas e perennes, e normalmente posúen bulbo, aínda que nalgúns casos teñen rizoma. As especies que compoñen a familia poden ser recoñecidas doadamente polo seu olor característico (o cheiro dos allos e as cebolas, suficientemente singular como para ser denominado olor aliáceo), polas súas follas bastante suaves e carnosas e a súa inflorescencia parecida a unha umbela no extremo dun escapo, a cal leva flores de pequenas a medianas de ovario súpero. Cultívanse como hortalizas e condimentos, como plantas medicinais e tamén como ornamentais. No primeiro caso, o xénero economicamente máis importante é Allium, que inclúe algunhas das plantas comestibles máis utilizadas, tales como a cebola (Allium cepa), o allo (A. sativum e tamén A. scordoprasum), a chalota ou escalonia (Allium ascalonicum), o allo porro (A. ampeloprasum), o porro bravo (Allium tricoccum) e varios condimentos como a ceboleta (A. schoenoprasum). Por outro lado, os compostos organosulfurados das aliáceas teñen propiedades antioxidantes, antibióticas, anticarcinóxenas, antiteratoxenas e estimuladoras do sistema inmune e protectoras da función hepática.
A familia tamén posúe importantes plantas ornamentais. miniatura|100px|esquerda|[[Amaryllis belladonna.]] miniatura|100px|Flores de [[Narcissus, o narciso.]]
Amarilidoideas
Esta familia comprende 59 xéneros e aproximadamente 800 especies propias de rexións sobre todo temperadas e cálidas, de todos os continentes. Son plantas herbáceas perennes con bulbo e poden ser facilmente recoñecidas polas súas follas bastante carnosas, as súas flores xeralmente grandes e atractivas, con 6 estames e un ovario ínfero, as flores son solitarias ou, máis frecuentemente, dispostas en inflorescencias en umbela no extremo dun escapo.
Moitas das especies de amarilidoideas son populares como plantas ornamentais en parques e xardíns. Unha mención á parte merece o Narcissus, cultivado en varias partes do mundo como ornamental en xardíns e tamén para flor de corte. miniatura|100px|esquerda|[[Aphyllanthes monspeliensis.]]
Afilantoideas
As afilantoideas comprenden unha soa especie, Aphyllanthes monspeliensis, distribuída nas zonas áridas do oeste do Mediterráneo. A planta está formada por agrupamentos de inflorescencias escaposas; os escapos son en realidade o principal órgano fotosintético, xa que as follas escariosas na base non son fotosintéticas. A inflorescencia ten poucas flores, con tépalos usualmente azuis de tamaño mediano. A planta é parecida a Sisyrinchium. miniatura|100px|esquerda|Flores de [[Dichelostemma, un xénero de Brodiaeoideae.]]
Brodiaeoideas
As brodiaeoideas (antes familia das temidáceas) comprenden unha ducia de xéneros nativos do oeste de Norteamérica. Son moi similares ás alioideas, xa que son herbas perennes cunha inflorescencia umbelada ao final dun escapo, con flores bastante pequenas e tépalos máis ou menos conados ás veces cunha coroa, e o ovario é súpero, pero carecen do "cheiro aliáceo" típico destas últimas, e posúen un cormo fibroso, non un bulbo, e ademais hai xeralmente 4 ou máis brácteas nas inflorescencias que non son coma as 3 brácteas das alioideas, que son máis envolventes. miniatura|100px|esquerda|Flores de [[Hyacinthus orientalis.]]
Escilloideas
As escilloideas (antes familia das hiacintáceas) comprenden de 770 a 1 000 especies, distribuídas predominantemente en climas mediterráneos, especialmente Suráfrica e o Mediterráneo ata Asia Central e Birmania (algunhas en Suramérica). Posúeen 6 tépalos e 6 estames con ovario súpero, por iso adoitábase aniñalas en Liliaceae. Caracterízanse por ser herbáceas perennes con bulbo, con follas bastante carnosas e mucilaxinosas que se dispoñen nunha roseta basal. Posúen compostos velenosos, polo que as súas especies non son comestibles. Algúns xéneros son moi populares en xardinería, como Hyacinthus (o coñecido xacinto), importante como planta cultivada e como flor cortada. miniatura|100px|esquerda|[[Agave chiapensis en floración.]] miniatura|100px|Hábito de [[Yucca, a árbore de Xosué.]]
Agavoideas
As agavoideas están distribuídas máis ou menos por todo o mundo e son especialmente diversas en México, onde Agave ten importantes usos económicos (por exemplo utilízase para elaborar tequila e mescal). Moitos membros desta subfamilia son arborescentes, como a árbore de Xosué (unha especie de Yucca). As follas son moitas veces grandes, xeromórficas, fibrosas ou raramente suculentas, en rosetas na base ou o final das ramas. As flores presentan 6 tépalos e 6 estames, e o ovario é súpero ou ínfero. miniatura|100px|esquerda|Hábito de [[Cordyline.]]
Lomandroideas
As lomandroideas (antes familia das laxmaniáceas) son predominantemente australianas. Posúen os tépalos persistentes no froito. A familia pode dividirse en 3 grupos con caracteres distintivos: o grupo Lomandra, o Cordyline e o Laxmannia. miniatura|100px|esquerda|Flor de [[Asparagus officinalis, o espárrago.]]
Asparagoideas
As asparagoideas están distribuídas polo Vello Mundo (Asparagus) e México (Hemiphylacus), e entre elas están os espárragos. Os órganos fotosintéticos aplanados de Asparagus estiveron suxeitos a moita controversia, pero a maioría dos autores considéranos talos aplanados. É curioso que ramas fotosintéticas similares evolucionaran independentemente en Nolinoideae (antes Ruscaceae), subfamilia coa que as asparagoideas están emparentadas. Asparagus posúe follas reducidas a escamas non fotosintéticas que levan na súa axila filoclados verdes, solitarios a abigarrados, circulares a aplanados en sección transversal, e o froito é unha baga. miniatura|100px|esquerda|Hábito de [[Dracaena draco: unha nolinoidea con crecemento secundario anómalo.]]
Nolinoideas
As nolinoideas (antes familia das ruscáceas), como se definen hoxe (nun sentido máis amplo que o tradicional), están amplamente distribuídas en rexións temperadas a tropicais. Son de herbáceas a arborescentes, ás veces teñen crecemento secundario anómalo, ás veces os talos son aplanados e fotosintéticos (son filóclados). As flores bisexuais, de simetría radial, son pequenas. Os 6 tépalos doitan estar conados na base polo que as flores teñen forma de campá ou similar. Posúen 6 estames e un ovario súpero. O froito xeralmente é unha baga con poucas sementes.
Filoxenia
A monofilia de Asparagales está apoiada en análises cladísticas baseadas en morfoloxía, o ADNr de 18S e moitas secuencias de ADN (Chase et al. 1995a, b, 2000, 2006, Conran 1989, Davis et al. 2004, Graham et al. 2006, Hilu et al. 2003, Pires et al. 2006, Rudall et al. 1997, Källersjö et al. 1998, Fay et al. 2000, Soltis et al. 2000, Stevenson et al. 2000, McPherson e Graham 2001), aínda que algunhas reconstrucións filoxenéticas como a de Hilu et al. (2003), con datos moleculares, suxeriron que Asparagales pode ser parafilético, coas Orchidaceae separadas do resto.
Con respecto ás relacións de Asparagales co resto das ordes de monocotiledóneas, é o clado irmán do clado Commelinidae.
Segundo as análises morfolóxicas feitas por et al. (1995b) e Stevenson e Loconte (1995), polo menos algunhas das familias de Asparagales con crecemento secundario anómalo formaban clados, aínda que tamén quedaban dentro destes clados algúns membros que hoxe están situados en Liliales, Zingiberales e Pandanales. Outro traballo recente de filoxenia da orde con datos morfolóxicos é o de Rudall (2002).
As relacións dentro da orde foron investigadas por Dahlgren et al. (1985), Rudall e Cutler (1995), Chase et al. (1995a, b, 1996), Stevenson e Loconte (1995), Rudall et al. (1997), Fay et al. (2000), McPherson e Graham (2001), Graham et al. (2006) e Pires et al. (2006).
Velaquí o cladograma resumido, segundo Judd et al. 2007 (modificado de Soltis et al. 2005, con Orchidaceae basal como en APWeb 2008):
A APWeb proporciona este cladograma completo:
A árbore, cos nomes dos clados actualizados segundo o APG III (2009), está baseada principalmente nas análises de Chase et al. (2000) e Fay et al. (2000). Estes estudos difiren pouco nos detalles, pero a análise de Fay et al. (2000) ten máis nodos con bo apoio no núcleo dos Asparagales (o cal non é sorprendente, xa que utilizaron o método de ponderación sucesiva). Tamén é moi congruente con esta filoxenia a presentada por McPherson e Graham (2001), feita cunha mostraxe moito menor.
Das análises despréndese unha ensamblaxe basal parafilética, chamada doe "Asparagales inferiores" (Lower Asparagales sensu Rudall et al. 1997), que inclúe a familias como Orchidaceae, Hypoxidaceae, Iridaceae, Asphodeloideae e Hemerocallidoideae. En contraste, os chamados "Asparagales superiores" (Higher Asparagales) son un clado propiamente dito que se separa do resto, e inclúe a Allioideae, Amaryllidoideae, Scillloideae = Hyacinthaceae, Agavoideae, Asparagoideae e Nolinoideae = Ruscaceae. Moitos dos "Asparagales inferiores" caracterízanse pola microsporoxénese simultánea (as 4 micrósporas sepáranse á vez despois das dúas divisións meióticas). O padrón de microsporoxénese dos "Asparalales inferiores" é apomórfico dentro das monocotiledóneas. O padrón de microsporoxénese dos "Asparagales superiores", ao contrario, é como os das monocotiledóneas máis basais. Rudall (2001, ver tamén 2002b, 2003a) incluíu o carácter do ovario ínfero como unha sinapomorfía da orde, notando que nos "Asparagales superiores" puido terse producido unha reversión ao ovario súpero, reversión asociada coa presenza de nectarios septais infraloculares (como en Xanthorrhoea e Johnsonia, dous xéneros de Hemerocallidoideae). Porén, Stevens (2001 en adiante, APWeb) nota que os ovarios súperos tamén aparecen distribuídos nos "Asparagales inferiores", polo que non está claro onde deben localizarse na árbore as evolucións das diferentes morfoloxías do ovario: a posición do ovario parece un carácter moito máis flexible (aquí coma nas demais anxiospermas) do que se cría. Os "Asparagales superiores", por seren un grupo monofilético con forte apoio nas análises moleculares de ADN, denomínanse "Núcleo dos Asparagales" ("Core Asparagales") no APWeb.
Hypoxidaceae sensu lato + Boryaceae
As relacións de Boryaceae (que comprende só dous xéneros, Borya e Alania) co resto das familias de Asparagales permaneceron pouco claras durante moito tempo. As boryáceas son micorrícicas, pero non como as orquídeas, senón que as súas micorrizas son do tipo estandarizado vesicular-arbuscular (VA). Previamente chegárase a pensar que Boryaceae era un membro de Anthericaceae (Dahlgren et al. 1985, Takhtajan 1997), unha familia que demostrou ser extremadamente polifilética (Chase et al. 1996). A situación de Orchidaceae como irmán de todo o resto de Asparagales dálle un apoio relativaemnte importante á situación de Boryaceae como grupo irmán do clado que inclúe a Blandfordiaceae. Rudall (2003a) tamén suxeriu unha relación morfolóxica próxima entre Boryaceae e Blandfordiaceae. Porén, hai que ter en conta que aínda que hai un bo apoio na árbore de Chase et al. (2006) para posicionar Orchidaceae como irmán de todas as demais Asparagales, Boryaceae está situado inmediatamente por encima do clado que inclúe Blandfordiaceae, pero cun apoio baixo.
Hypoxidaceae é unha familia que tradicionalmente fora colocada en Amaryllidoideae. Por outr parte, Lanariaceae co seu único xénero Lanaria foi no pasado considerado un membro de Haemodoraceae (Hutchinson 1967) ou Tecophilaeaceae (Dahlgren et al. 1985). Estas dúas familias xunto con Asteliaceae, Blandfordiaceae e probablemente tamén Boryaceae forman un clado, e excepto pola situación de Boryaceae, as outras 4 teñen bo apoio como clado nas análises moleculares. Unha sinapomorfía potencial para estas familias é a estrutura do óvulo: polo menos Asteliaceae, Blandfordiaceae, Lanariaceae e Hypoxidaceae posúen unha constrición calazal e unha cofia nucelar. Soltis et al. (2005), deixando fóra do clado a Boryaceae, suxeriron que estas familias se fusionaran nun taxon Hypoxidaceae sensu lato.
Dentro deste clado, Asteliaceae + Hypoxidaceae + Lanariaceae forman á súa vez un clado con apoio do 100 % de bootstrap. A morfoloxía tamén proporciona algún apoio para estas relacións: Asteliaceae e Hypoxidaceae forman rosetas cubertas con pelos multicelulares ramificados (tamén Lanariaceae posúe pelos multicelulares), e posúen canais radiculares cheos de mucílago (este último carácter está tamén presente en Lanariaceae), pero Blandfordia (único xénero de Blandfordiaceae) non comparte estes caracteres. Ademais, este clado posúe estomas paracíticos, a lámina da folla cunha vea media distintiva, quizais o xineceo máis ou menos ínfero, e un micrópilo biestomal. Asteliaceae + Hypoxidaceae posúen flavonois, endosperma de paredes delgadas, cotiledóns non fotosintéticos, e a lígula longa.
Ixioliriaceae, Tecophilaeaceae e Doryanthaceae
O seguinte nodo en Asparagales (todas as familias menos Orchidaceae e o clado mencionado) demostrouse que é robusto (81 % de apoio jacknife en Soltis et al. 2000, 100 % de apoio bootstrap en Chase et al. 2005, ver tamén Fay et al. 2000 usando datos de catro xenes plastídicos, e Chase et al. 2000 ), pero non hai caracteres fóra dos moleculares que unan a este clado.
As relacións de Doryanthaceae coas familias que a rodean nas análises filoxenéticas aínda son pouco claras tanto nas análises morfolóxicas coma nas moleculares. Chase et al. (2006) colocárona na posición que se acaba de mencionar, que non é a presentada aquí. Para a situación presentada aquí hai apoio moderado en Fay et al. (2000), e un apoyo do 92 % en Graham et al. (2006). Rudall (2003) que atopou unha relación morfolóxica próxima entre Doryanthaceae e Iridaceae.
Iridaceae
O nodo que contén Iridaceae e todo o resto de Asparagales (Xeronemataceae etc.) recibe un apoio bastante forte en Fay et al. (2000). O grupo ten algunhas características moleculares en común: perdeu os telómeros de tipo Arabidopsis, mentres que son comúns os telómeros de tipo humano (TTAGGG).
Iridaceae é unha das familias máis grandes e mellor estudadas de Asparagales (por exemplo ver Goldblatt 1990, 1991, Goldblatt et al. 1998, 2002, Reeves et al. 2001). Iridaceae é distintiva entre os Asparagales debido á estrutura única da súa inflorescencia (un ripidio) e a súa combinación de ovario ínfero con 3 estames; tamén son comúns na familia as follas unifaciais, cando as follas bifaciais son a norma noutros Asparagales.
Xeronemataceae
O nodo que segue á posible separación de Iridaceae está ben sostido nas análises (Fay et al. 2000, Chase et al. 2005). Se ter un ovario ínfero é unha sinapomorfía de Asparagales (Chase et al. 1995b), entón este nodo marcaría a transición a un ovario súpero (aínda que se encontran ovarios ínferos en Amaryllidoideae e en Yucca). Todos os clados deste nodo teñen nectarios septais infraloculares, o que Rudall (2000) interpreta como ovarios secundariamente súperos. Esta interpretación demostra a reversibilidade deste carácter que moitas veces foi enfatizado na sistemática de monocotiledóneas (por exemplo en Cronquist 1981, Dahlgren et al. 1985). É neste nodo no que se perde o xene mitocondrial rpl2 (ou quizais no seguinte, de acordo coa distribución de Adams et al. 2002).
Xeronemataceae co seu único xénero Xeronema foi previamente considerado como estreitamente emparentado con Phormium (usualmente Phormiaceae, Dahlgren et al. 1985), pero aínda que hai similitudes superficiais (como as follas unifaciais), non son idénticos nos detalles. Chase et al. (2000) describiu recentemente Xeronemataceae, e os seus caracteres varían segundo padróns que son xerais en Asparagales.
Xanthorrhoeaceae sensu lato + os "Altos Asparagales"
O seguinte nodo da árbore (Xanthorrhoeaceae sensu lato + os "Asparagales superiores") ten forte apoio en Fay et al. (2000) e en Chase et al. (2000c).
Xanthorrhoeaceae sensu lato
Hemerocallidoideae está próxima a Asphodelaceoideae e Xanthorrhoeoideae, e os 3 clados teñen antraquinonas, estiloides e sementes con cotiledón non fotosintético. Ver Kite et al. (2000) para a distribución de antraquinonas, e McPherson et al. (2004) para os taxons que non teñen o intrón 3'-rps12. Dentro deste clado, dáse crecemento secundario anómalo en Aloe (algunhas especies chegan a tamaños enormes), Phormium e Xanthorrhoea. As 3 familias son reunidas por algúns autores nun taxon Xanthorrhoeaceae sensu lato (como en APG III e no APWeb, 2001 en adiante), aínda que Stevens no APWeb remarca que a microsporoxénese é variable neste grupo. En Fay et al. (2000) encóntrase forte apoio para este clado. Porén, as relacións de parentesco dentro del aínda non están esclarecidas. Na análise de 3 xenes de Chase et al. (2000) hai un apoio moderado para a relación (Xanthorrhoeoideae + Asphodeloideae), que entre os caracteres morfolóxicos encontra a presenza de engrosamento secundario, o androceo non adnato aos tépalos, a presenza de hipostase, e as sementes angulosas. Esta relación é a presentada aquí, porén, o apoio diminúe cando se inclúen os taxons onde faltan algunhas secuencias de xenes, ver tamén Fay et al. 2000). Porén, Devey et al. (2006) encontran algún apoio para xuntar Xanthorrhoeoideae con Hemerocallidoideae (ver tamén Pires et al. 2006), mentres que Chase et al. (2006) suxiren un clado formado por Asphodeloideae + Hemerocallidoideae (pero a mostraxe é cuestionada no APWeb). Con respecto á morfoloxía, tanto Hemerocallidoideae coma Xanthorrhoeoideae teñen ovarios que probablemente son secundariamente súperos e teñen nectarios septais infraloculares (Rudall 2002, 2003). Rudall (2003) suxire unha relación morfolóxica próxima entre Hemerocallidoideae e Asphodeloideae, e outra entre Xanthorrhoeoideae e Iridaceae.
Xanthorrhoeoideae antes incluía outros taxons arborescentes como Kingia (que non ten crecemento secundario e agora é situado en Dasypogonaceae) e Cordyline (co cal está só distantemente emparentado, e é un membro de Lomandroideae, antes Laxmanniaceae).
Amaryllidaceae sensu lato
Amaryllidaceae sensu lato (Allioideae, Amaryllidoideae e Agapanthoideae) ten en común as semellanzas nas súas secuencias de ADNcp (Fay et al. 2000, pero ver McPherson et al. 2004 e Thomas et al. 2005) e as súas secuencias de ADNnr ITS para Amaryllidoideae + Agapanthoideae (Meerow et al. 2000.
Dentro do clado, a agrupación [Agapanthoideae [Allioideae + Amaryllidoideae]] foi suxerida por Meerow et al. (1999), Fay et al. (2000, con forte apoio), Givnish et al. (2006) e Pires et al. (2006), pero Meerow et al. (2000a) consideraron Agapanthoideae como irmán de Amaryllidoideae, pero con baixo apoio.
O clado posúe algúns caracteres morfolóxicos: as inflorescencias son escaposas, umbeloides (construción cimosa), xeralmente con dúas (ou máis) brácteas como espatas escariosas fusionadas que as encerran. As follas son dísticas, os pedicelos non articulados, o estilo longo, o estigma seco, o endospermo nuclear ou helobial, sen hipocótilo, quizais deberían incluírse os tépalos libres, as anteras conadas na base e as células do tapete uninucleadas. (Allioideae + Amaryllidoideae) posúe como posibles sinapomorfías o feito de que son xeófitas, o talo que é un bulbo de ramificación simpodial, tunicado, e as raíces contráctiles.
Asparagaceae sensu lato
As 7 familias que forman o clado Asparagaceae sensu lato están ben sostidas na análise de Fay et al. (2000, sen incluír Hesperocallis), pero non hai caracteres morfolóxicos moi evidentes comúns ao clado, aínda que é bo candidato o endosperma: helobial, de paredes grosas, hemicelulósico. Incluso as familias en sentido estrito deste clado son difíciles de recoñecer, porque non posúen sinapomorfías obvias e as súas flores teñen o típico aspecto das liliáceas (nese sentido o APWeb suxire que podería ser útil reunilas nun grupo Asparagaceae sensu lato, como de feito fai o APG III en 2009). Para detalles das súas relacións, ver Jang e Pfosser (2002) e Bogler et al. (2006).
Morcelle, Becerreá
San Xulián de Morcelle é unha parroquia que se localiza no concello de Becerreá. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 61 habitantes (35 homes e 26 mulleres), distribuídos en 2 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 59 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 47 habitantes, sendo 27 homes e 20 mulleres.
Asparagales
Asparagaceae sensu lato
En Asparagaceae sensu lato, a diferenza de Amaryllidaceae sensu lato, as inflorescencias son acios (pero Brodiaeoideae = Themidaceae ten inflorescencias umbeloides pero neste caso, teñen brácteas por debaixo de todas as flores, polo que as flores se interpretan como acios condensados). En Asparagaceae sensu lato hai moitos xéneros arborescentes (como Yucca, Agave, Cordyline), e tamén algúns con raíces con crecemento secundario (como Herreria, Thysanotus), e moitos son xeófitas. Amaryllidaceae sensu lato é moito menos diversa, e a maioría son xeófitas, bulbosas, pero algunhas son rizomatosas (como Agapanthus, Tulbaghia, Clivia). Un carácter morfolóxico que une as asparagáceas sensu lato é a presenza dunha inflorescencia racimosa.
Brodiaeoideae = Themidaceae, Scilloideae = Hyacinthaceae, Aphyllanthoideae e Agavoideae forman un clado (ver Fay et al. 2000 para todas menos Aphyllanthoideae), pero o sostén morfolóxico para este grupo é pouco claro. Este clado pode ser irmán do clado (Nolinoideae = Ruscaceae + Asparagoideae + Lomandroideae = Laxmanniaceae).
As relacións entre Aphyllanthoideae, Brodiaeoideae = Themidaceae e Scilloideae = Hyacinthaceae probablemente deberían representarse como unha tricotomía. Fay et al. (2000), Pires et al. (2001), e Pires e Sytsma (2002) discuten a incerteza con respecto ás relacións de Brodiaeoideae. (Brodiaeoideae + Scilloideae), que parecen ter un moderado sostén en Fay e Chase (1996) e en Meerow et al. (2000), pero o apoio é baixo na análise de 2 xenes de Jang e Pfosser (2002, sen incluír Aphyllanthes), en Chase et al. (2006), e en Pires et al. (2006). Os dous clados comparten as saponinas esteroides, as follas de disposición espiralada, os pedicelos bracteados, o óvulo anátropo, o endosperma helobial ou nuclear, e o cotiledón non fotosintético. Para algúns caracteres máis ver Fay e Chase (1996). Nos dous clados poden estar presentes estruturas parecidas a laticíferos.
Aphyllanthes ten unha rama moi longa na análise de 3 xenes de Fay et al. (2000), e a súa posición filoxenética é pouco clara, pero a súa eliminación dalgunhas análises diminúe drasticamente o apoio (Chase et al. 2006). McPherson e Graham (2001) encontraron unha relación de Aphyllantes como irmán de Scilloideae, pero Pires et al. (2006) considerárono como irmán de Lomandroideae, pero con apoio baixo.
As subfamilias Lomandroideae + Asparagoideae + Nolinoideae comparten as saponinas esteroides, os pedicelos articulados, o froito tipo cápsula, o endosperma helobial, de paredes grosas, con puntuacións, hemicelulósico. Hai apoio moderado para este clado na árbore de 4 xenes do cloroplasto de Fay et al. (2000).
Finalmente, Nolinoideae e Asparagoideae poden estar relacionadas, como se evidencia polos seus froitos indehiscentes, as súas flores bastante pequenas e o seu número cromosómico x=10; esta relación recibiu apoio prelilminar nalgunhas análises de secuencias de ADN (Chase et al. 1995a, b, 1996, 2000, Fay et al. 2000 ). Os froitos carnosos con sementes sen fitomelaninas son comúns neste clado, pero non se sabe se este carácter constitúe unha apomorfía. Posúen froitos capsulares Hemiphylacus (irmán do resto de Asparagoideae) e o clado (Comosperma + Eriospermum), que é irmán do resto de Nolinoideae, polo que pode ser que o froito carnoso sexa un carácter derivado dentro do clado.
Para o desenvolvemento dos filóclados en Asparagus, Ruscus, e afíns, ver Cooney-Sovetts e Sattler (1987).
O sistema APG de 1998 e o APG II de 2003 recoñeceron a Hesperocallidaceae co seu único xénero Hesperocallis, pero foi situado en Agavaceae polas últimas análises moleculares de ADN (Pires et al. 2004), por iso a familia foi incluída en Agavaceae no APG III de 2009 e no APWeb.
Taxonomía
A orde foi recoñecida polo APG III (2009), e o Linear APG III (2009) asignoulle os números de familia 62 a 75. A orde xa fora recoñecida polo APG II (2003).
A orde, como actualmente está circunscrita, consiste en 14 familias e aproximadamente 26 800 especies. Os límites dalgunhas familias aínda son pouco claros, e como se describiu na sección de filoxenia, algúns botánicos propuxeron que se combinen moitas das familias que aquí se recoñecen. Por exemplo, o APG III e o APWeb tratan a Alliaceae, Amaryllidaceae e Agapanthaceae, que xuntos forman un clado, como unha única familia: Amaryllidaceae sensu lato. Tamén combinan Xanthorrhoeaceae, Asphodelaceae e Hemerocallidaceae nun Xanthorrhoeaceae sensu lato, e Agavaceae, Asparagoideae, Hyacinthaceae, Ruscaceae, Themidaceae e unhas poucas familias pequenas combínanse na familia resultante chamada Asparagaceae sensu lato. Esta decisión é taxonomicamente arbitraria, pero deberían considerarse factores como a facilidade do recoñecemento e o nivel de sostén da monofilia do grupo.
As familias ou subfamilias máis representadas son Orchidaceae, Hypoxidaceae, Iridaceae, Amaryllidoideae, Allioideae, Scilloideae, Lomandroideae, Agavoideae, Asparagoideae, Convallariaceae, Asphodeloideae, e Hemerocallidoideae.
A lista de familias segundo APG III (2009), xunto co número de familia segundo o Linear APG III (2009), e algunhas das familias tradicionalmente recoñecidas e hoxe abandonadas, co seu eventual destino, están na lista que segue:
Sistema APWeb
No Angiosperm Phylogeny Website (xullo de 2008) as familias son:
Sistema APG II
O sistema APG II de 2003, dispón a orde Asparagales no clado das Monocotiledóneas e utiliza a seguinte circunscrición:
Hesperocallidaceae co seu único xénero Hesperocallis foi situado en Agavaceae polas últimas análises moleculares de ADN, por iso foi incluída en Agavaceae no APWeb.
Sistema APG 1998
O sistema APG de 1998 tamén dispuxo a orde Asparagales dentro do clado das monocotiledóneas, pero utilizou unha circunscrición diferente das familias.
Sistema Kubitzki
No volume 1998 (a, b ) do Sistema Kubitzki utilizouse a seguinte circunscrición de familias dentro de Asparagales:
Sistema Dahlgren
No Sistema Dahlgren (1985) a orde Asparagales foi disposta na Superorde Lilianae dentro da Subclase Liliidae (= Monocotiledóneas) da Clase Magnoliopsida (= Angiospermas), e utilizou a seguinte circunscrición:
Outros sistemas anteriores
O sistema de Cronquist (1981) non recoñece a orde Asparagales e dispón a moitos dos seus taxons dentro da orde Liliales (na subclase Liliidae, dentro da clase Liliopsida). Algúns xéneros estaban incluso displostos dentro da familia Liliaceae.
O Sistema Wettstein, que data de 1935, tampouco recoñecía a orde Asparagales e dispoñía a moitas das súas especies dentro da orde Liliflorales na clase ds monocotiledóneas.
Evolución
O grupo troncal Asparagales data de hai uns 122 millóns de anos, o grupo coroa Asparagales de hai uns 119 millóns de anos (Janssen e Bremer 2004), pero Wikström et al. (2001) suxeriron idades de 107 a 98 e de 101 a 94 millóns de anos, respectivamente. Hai que ter en conta que no último estudo utilizouse unha topoloxía de Asparagales que difire substancialmente da aceptada aquí (especialmente preto da base da árbore).
A diverxencia do clado que contén todas as familias agás Hypoxidaceae sensu lato, Boryaceae e Orchidaceae, datouse en hai uns 84 millóns de anos (Eguiarte 1995).
O "Núcleo dos Asparagales" sepárase de Xanthorrhoeaceae sensu lato hai uns 93 millóns de anos, a diverxencia dentro do clado comeza hai uns 91 millóns de anos (Janssen e Bremer 2004), en cambio en Wikström et al. (2001) estímanse datas de 61 a 54 e de 58 a 51 millóns de anos, respectivamente.
O grupo troncal Alliaceae sensu lato está datado nuns 91 millóns de anos ata o presente, a diverxencia dentro do grupo coroa Alliaceae sensu lato empeza hai uns 87 millóns de anos (Janssen e Bremer 2004). Nótese que os fungos que infectan a Allium e outras aliáceas son bastante diferentes dos que se encontran en Amaryllidaceae (ver por exemplo Savile 1962).
O grupo troncal Asparagaceae sensu lato está datado nuns 91 millóns de anos, a diverxencia dentro do grupo coroa Asparagaceae sensu lato empeza hai uns 89 millóns de anos (Janssen e Bremer 2004). Eguiarte (1995), porén, suxire que Agavaceae-Nolinaceae diverxiron hai só uns 47 millóns de anos.
O Vilar, San Vicenzo de Curtis, Vilasantar
O Vilar é un lugar da parroquia de San Vicenzo de Curtis, no concello coruñés de Vilasantar, na comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Nacional de Estadística a súa poboación en 2018 era de 13 habitantes (sete homes e seis mulleres).
Filmes propostos ó mellor filme internacional na 62ª edición dos Óscar
200px|miniatura|[[Giuseppe Tornatore, director do filme gañador]] Os seguintes 37 filmes, todos eles de países diferentes, foron propostos na 62ª edición dos Óscar para o premio de mellor filme en lingua non inglesa. Os títulos salientados en azul e verde son os cinco filmes nomeados, en representación do Canadá, Italia, Dinamarca, Francia e Porto Rico. O galardón recaeu sobre Italia, co filme Cinema Paradiso. Burkina Faso e Suráfrica presentaron filmes por vez primeira nesta edición, e Porto Rico foi nomeado por primeira e última vez.
Ondjaki
Ndalu de Almeida, nado no 1977 en Luanda, é un escritor angolano que escribe baixo o alcume de Ondjaki. Vive no Brasil, e escribiu poesía, libros para nenos, historias curtas, novelas e guións de filmes.
Raúl González Blanco
Raúl González Blanco, nado en Madrid o 27 de xuño de 1977, é un exfutbolista español. Xogaba de dianteiro e o seu derradeiro equipo foi o Al Sadd. Trátase dun dos futbolistas máis renomeados no panorama internacional e un dos máis importantes de tódolos tempos.
É o quinto máximo goleador da historia da Primeira división española, do mesmo xeito que un dos máis prolíficos da historia do fútbol español, e das competicións oficiais de clubs da UEFA.
Ondjaki
Traxectoria
É membro da União dos Escritores Angolanos e membro honorario da Associação de Poetas Húngaros. Correalizou un documental sobre a cidade de Luanda (“Oxalá cresçam pitangas – histórias de Luanda”, 2006).
Raúl González Blanco
Iniciou a súa carreira nas divisións inferiores do Atlético de Madrid, pero tras a disolución das súas filiais foi contratado polo Real Madrid CF, equipo co cal debutou no fútbol profesional en 1994. Co cadro branco gañou seis campionatos de liga, catro Supercopas de España, tres Copas de Europa, unha Supercopa de Europa e dúas Copas Intercontinentais. Posúe a marca de máis partidos disputados e máis goles anotados co cadro madridista. Coa Selección de fútbol de España, da cal é o máximo artilleiro con 44 goles, participou en tres edicións de Copa do Mundo e dous Eurocopas. Foi o seu capitán desde 2003 ata 2006.
Río Navajos
Ten unha lonxitude aproximada de cincuenta quilómetros. O seu necemento encóntrase moi próximo ó vértice xeodésico Navajos (841,4 msnm), na confluencia dos termos municipais de Fontihoyuelo, Villanueva de la Condesa e Villalón de Campos; ós poucos quilómetros atravesa Bustillo de Chaves, vila da que toma un dos seus nomes. A totalidade do seu curso transita pola bisbarra caselá leonesa de Terra de Campos, na súa maior parte pola provincia de Valladolid, aínda que na súa porción final penetra na de Zamora onde desemboca no Río Valderaduey, á altura de Villalpando.
Grupo abeliano
Un grupo abeliano é unha estrutura alxébrica determinada sobre un conxunto G que ten estrutura de grupo e no que a operación interna é conmutativa.
Os grupos abelianos reciben o seu nome en honra ao matemático noruegués Niels Henrik Abel, que os empregou no seu estudo das ecuacións alxébricas resolubles con radicais. Os grupos que non son conmutativos denomínanse “non abelianos” ou “non conmutativos”.
Definición
Dada unha estrutura alxébrica sobre un conxunto G e cunha operación interna binaria "\circ", dise que a estrutura  é un grupo abeliano con respecto á operación \circ se:
Reality
Reality é o vixésimo terceiro álbum do músico inglés David Bowie, publicado o 16 de setembro de 2003 a través do selo do seu propio selo, Iso Records, conxuntamente con Columbia Records.
Listaxe de cancións
Unha edición DualDisc foi lanzada inicialmente só nas rexións de Boston e Seattle. A cara do CD contén o álbum, mentres que a do DVD o ten en formato de son 5.1 ademais de ter material extra (galería de fotos, letras, biografía e discografía).
Pavel Nedvěd
Pavel Nedvěd, nado en Cheb o 30 de agosto de 1972, é un ex-futbolista checo, que xogaba como centrocampista. Considerado un dos mellores xogadores da súa xeración e un dos mellores da historia da República Checa, acumulou títulos co Sparta Praga; coa Lazio, coa que gañou a derradeira Recopa de Europa; e coa Juventus, á que liderou ata a final da Liga de Campións 2002/03.
Foi unha peza fundamental na selección checa que acadou a final da Eurocopa de 1996, durante a que atraeu a atención internacional. Ademais capitaneou a súa selección na Eurocopa de 2004, onde caeron en semifinais contra a campioa final, Grecia, sendo elixido Nedvěd no equipo ideal do torneo, e contribuíu á clasificación do seu país para o Mundial de 2006, o a primeira clasificación dende a disolución de Checoslovaquia. Debido ás súas actuacións e ás súas rápidas e enérxicas carreiras nos partidos, foi alcumado "Furia ceca" ("Furia checa") polos afeccionados italianos.
En 2003 foi galardoado co Balón de Ouro, sendo o segundo checo en logralo, 41 anos despois de Josef Masopust, e o primeiro dende a disolución de Checoslovaquia. Durante a súa carreira recibiu varios premios individuais máis, entre eles a Bota de Ouro en 2004, o premio ao Futbolista Checo do Ano (catro veces) e o Balón de Ouro da República Checa (seis veces). Tamén foi elixido por Pelé na súa lista FIFA 100 e foi incluído no equipo ideal da UEFA nos anos 2003, 2004 e 2005. Retirouse trala tempada 2008/09 season, despois de 19 anos como profesional, nos que sumou 501 partidos e 110 goles en liga e 91 encontros e 18 goles coa República Checa.
Traxectoria
Nedvěd saltou á escena internacional cando a selección checa chegou á final da Eurocopa de 1996. Perderon o encontro por 2-1, levando Alemaña o triunfo cun gol de ouro de Oliver Bierhoff. O torneo, porén, deu a coñecer ós grandes futbolistas daquela selección, entre eles o propio Pavel. Así, ese mesmo ano fichou pola Lazio, equipo italiano da Serie A, coa que conseguiría un scudetto, dúas Copas de Italia, dúas Supercopas de Italia, unha Recopa de Europa e unha Supercopa de Europa.
No ano 2001 marchou á Juventus, que pagou por el á Lazio 41,2 millóns de euros. Ao longo dos seguinets anos foi unha peza imprescidible da escuadra turinesa, sendo determinante nos scudettos que conseguiu nos anos 2002, 2003, 2005 e 2006, aínda que os dous últimos fóronlle máis tarde retirados ao club.
Nas competicións europeas, chegaron ata a final da Liga de Campións do 2003, perdendo nos penaltis contra o AC Milan. Pavel non puido disputar este encontro por unha amoestación recibida nas semifinais contra o Real Madrid. Ese ano outorgaríanlle o Balón de Ouro, premio que recibe o mellor xogador europeo do ano segundo o xornal France Football.
Chequia non xogou os mundiais de Francia 1998 e Corea e o Xapón 2002, pero si estivo notablemente presente nas Eurocopas de 2000 e 2004. Nesta última caeron en semifinais contra a Grecia grazas a un gol de prata nun saque dende o curruncho. Nedvěd resultou mancado neste encontro e tivo que ser substituído. Esta lesión fixo que decidira o seu retiro da selección, cun total de 73 encontros xogados e 18 goles anotados.
De tódolos xeitos, este retiro non foi definitivo. En novembro do ano 2005 Pavel volveu á selección para xogar a repesca da fase de clasificación para o Mundial de Alemaña de 2006. Enfrontáronse a Noruega, vencendo os dous encontros por 1-0, tanto en Oslo coma en Praga. Así, Chequia participou nun mundial por primeira vez desde a separación de Checoslovaquia. Desgraciadamente, e tras gañar 3-1 ós Estados Unidos de xeito abraiante, as lesións cebáronse co equipo e perderon contra Italia e Ghana, non sendo quen de pasa-la primeira rolda.
Títulos
Sparta Praga
Lazio
Juventus
Judicat
250px|miniatura|dereita|Os catro Judicats sardos.
Os Judicats (en italiano, Giudicati, do latín medieval, Judex Provincae) eran catro rexións da Sardeña medieval que conservaron unha grande autonomía entre o século VIII (sábese fixo que a súa creación foi en 851, grazas a unha carta do papa León IV que pide a axuda dos Judices Sardiniae) e o século XIII.
Historia
Os seus xefes eran os Xuíces (en sardo, Iudikes, en italiano, Giudici), elixidos pola Corona de Logu (un parlamento sardo). Os seus nomes eran, de norte a sur:
Perderon progresivamente a súa independencia entre 1258 e 1410 en razón da presenza crecente dos Pisanos e do Reino de Aragón.
O judicat máis célebre é o de Arborea, que mantivo a súa independencia ata 1410, especialmente grazas á persoa de Eleonora de Arborea.
Salsa holandesa
miniatura|right|Salsa holandesa servida sobre uns [[asparagus|espárragos e patacas.]] A salsa holandesa é unha emulsión elaborada con manteiga e zume de limón que emprega xemas de ovos como axente emulsionante, xeralmente sazónase con sal e unha pouca pementa branca ou incluso con po de hibisco. Trátase dun prebe de orixe francesa a pesar de que o seu nome faga referencia aos Países Baixos. A salsa holandesa é o ingrediente principal dos ovos Benedict.
Receita
Dilúense as xemas de ovo limpas (sen restos de clara) en auga fría. Bátese sobre fogo ao baño maría, até conseguir unha crema espesa e escumosa, que chegue a dobrar o seu volume. Agrégaselle manteiga previamente clarificada e morna, pouco a pouco e sen deixar de bater. Despois engádeselle sal, pementa e zume dun cuarto de limón e mestúrase de forma envolvente. En ocasións crese que a salsa holandesa debe ter unha consistencia similar á maionesa, mais cabe aclarar que esta salsa debe ter consistencia escumosa. Mantense na calor dun baño María até a súa utilización, pois é moi inestable.
Variantes
Existen variantes da salsa que derivan noutras:
Domingo Cubeiro
Domingo Cubeiro, nado en Gandarío (Bergondo) en 1892 e finado en Buenos Aires en xaneiro de 1968, foi un xornalista galego.
Vida persoal
Casou con Modesta Ramos que finou en 1951, e logo volveu casar con María F. Vignale.
Santiago Genovés
Santiago Genovés Taragaza, nado en Ourense o 31 de decembro de 1924 e finado en México o 5 de setembro de 2013, foi un antropólogo e cineasta galego.
Traxectoria
Logo de pasar un tempo coa familia nun campo de concentración en Francia, exiliouse en México coa súa familia ao remate da Guerra Civil. Licenciouse en Ciencias Antropolóxicas na Escola Nacional de Antropoloxía e Historia de México (1953) e realizou o doutoramento en Cambridge. Foi investigador titular da Universidade Nacional Autónoma de México e secretario xeral da división para o doutoramento en Antropoloxía (1959-64) e a vicepresidencia da Academia da Investigación Científica (1963-64). Participou na fundación da Asociación Internacional de Bioloxía Humana, a Asociación Mexicana de Xenética Humana, a Academia Mexicana de Antropoloxía Física e a Academia da Investigación Científica.
Os seus estudos centráronse na análise da violencia, da agresividade e do racismo; nas diferenzas sexuais, na determinación de idade, sexo e estatura a través de ósos humanos, tanto da época prehistórica coma da actual; na paleoantropoloxía e na evolución. Realizou máis de duascentas publicacións en revistas científicas e de divulgación e varios libros. Percorreu toda América do Sur, e a maioría dos países europeos nos que impartiu conferencias e cursos e participou en simposios e congresos.
Como cineasta é autor e codirector da película Pax? (1968), baseada no seu libro El hombre entre la guerra y la paz. Realizou dúas curtametraxes de debuxos animados, El músculo y la cultura (1968) e El mundial de la paz (1986), en colaboración con Richard Wiliams. Na serie de televisión Expedición a la violencia que produciu Televisa en 1994 expuxo parte das súas investigacións antropopsicosociolóxicas, anteriormente reunidas no libro Comportamiento y violencia (1976). Interpretou un dos papeis de En el balcón vacío de J. García Ascot (1962), relacionada co exilio español en México.
Santiago Genovés tamén é coñecido polas expedicións experimentais RA 1 e RA 2; travesías polo océano Atlántico sobre balsas de papiros que levou a cabo entre 1969 e 1970 para comprobar a posibilidade de contactos transatlánticos precolombianos. Tres anos despois, en 1973, emprendeu outra, que denominou Acali, dende África ata América, co fin de contrastar o comportamento de homes e mulleres de distintas razas, linguas, ideoloxías e culturas.
Elfrida Andrée
Elfrida Andrée, nada en Visby o 19 de febreiro de 1841 e finada en Gotemburgo o 11 de xaneiro de 1929, foi unha directora, compositora e organista sueca, coñecida no seu país tanto pola súa produción musical como por ser unha defensora sen concesións dos dereitos da muller. Pioneira en diversos sentidos, abriu un importante camiño na loita destes dereitos en Suecia.
Traxectoria
Elfrida Andrée naceu en Visby. Foi a filla máis nova de Andreas Andrée, un médico cun profundo amor pola música. A súa política era liberal e era moi consciente da situación das mulleres en Suecia. A irmá máis vella de Elfrida era Fredrika Andrée (1836 - 1880), tamén coñecida como Fredrika Stenhammar polo seu apelido de casada. Foi unha aclamada cantante de ópera.
Iniciándose na música da man do seu pai, á idade de 14 anos viaxou a Estocolmo para formarse como organista e, dous anos máis tarde, en 1857, converteuse na primeira muller en Suecia en obter un diploma desta especialidade na Kungliga Musikaliska akademien (a Real Academia Sueca de Música). Fíxoo como unha estudante extramuros, xa que as mulleres non eran admitidas como candidatas ao ingreso na academia.