cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ecoloxía
Macroecoloxía
A macroecoloxía estuda a relación entre os organismos e o seu ambiente a longas escalas espaciais e temporais, na procura de patróns estatísticos e análises que revelen os procesos subxacentes, coa finalidade de comprender as súas abundancias e distribucións. Esta disciplina da ecoloxía busca comprender os ecosistemas véndoos "desde arriba cara a abaixo" e coa finalidade de analizalos no seu conxunto.
Os principais obxectivos nos que se centra é comprender a riqueza de especies, os gradientes de distribución das especies por latitudes ou o longo das sucesións, comprender as relacións entre as especies e as áreas que ocupan, a distribución por tamaños e tamaño corporal e as abundancias. Como exemplo, busca comprender a relación entre as abundancias das especies e o tamaño corporal dos seus individuos. Sábese que as especies que teñen amplas poboacións locais en tamaño tenden a ter unha distribución espacial ampla, namentres que as especies menos abundantes adoitan estar focalizadas en áreas concretas.
As interaccións co ambiente
Os ambientes dos ecosistemas inclúen tanto aos factores físicos como bióticos e están ligados dun xeito dinámico. Neles están os recursos que os organismos empregan ao longo do seu ciclo vital. O ambiente físico é externo ao nivel de organización biolóxica e compóñeno os factores abióticos, como a temperatura, a irradiación solar, a luz, a composición química, o réxime climático ou a xeoloxía. Os ambientes bióticos inclúen aos xenes, ás células, aos organismos, aos individuos das mesmas especies e os das outras especies que viven nos mesmos hábitats.
Pódese establecer unha diferenciación entre os ambientes externos e internos, mais é só unha abstracción para comprender os ambientes por unidades. Na realidade existe unha ligazón inseparable entre as diferentes escalas e niveis dos ambientes. A lei da termodinámica, como exemplo, explica os estados físicos da vida. Entendendo o metabolismo e os principios de termodinámica pódese comprender o fluxo de materia e enerxía nos ecosistemas. Comprendendo os procesos que afectan ás partes, pódense estudar os ecosistemas no seu conxunto. E é que os cambios en cada un dos factores dun ecosistema poden afectar á dinámica dos ecosistemas.
Perturbación e capacidade de adaptación
Os ecosistemas pasan constantemente por estados de perturbación e variación dos factores ambientais ao longo do seu espazo que ocupan e o tempo. Unha perturbación é un proceso que retira biomasa da comunidade, como un lume, un fluxo de augas ou a seca, ou por depredación. As perturbacións acontecen en rangos de tempo de diferentes períodos, e poden ser causados por flutuacións habituais nas taxas de mortalidade, nos cambios das ensamblaxes de especies ou de densidades de biomasa das comunidades ecolóxicas. As perturbacións crean espazos (nichos) no ecosistema que poden ser lugares para aparición de novas oportunidades de ocupación ou de mudanzas nas ensamblaxes de especies. Cal é a capacidade de adaptación ás perturbacións é unha liña fundamental na teoría de xestión de ecosistemas. A biodiversidade podería ser un aspecto fundamental na capacidade de adaptación dos ecosistemas ante perturbacións, ao actuar como unha fonte de renovación do ecosistema (isto é, se unha especie non responde ocupando un nicho desocupado por un elemento que perturbe o ecosistema, farao outra funcionalmente similar presente xa no ecosistema).
Jenna Jameson
Premios
Premios AVN.
Premios F.A.M.E..
Ecoloxía
O metabolismo e a primeira atmosfera
A terra formouse hai 4.5 mil millóns de anos. A súa codia terrestre arrefriou e fóronse formando os océanos, e namentres a atmosfera foise formando en esencia por acumulación de metano e amonio. Nos seguintes mil millóns de anos a actividade metabólica dos organismos foron transformando a atmosfera: xeraron unha mestura de dióxido de carbono, nitróxeno e vapor de auga. Estes gases cambiaron a forma en que a luz penetra a atmosfera e chega á superficie terrestre, diminuíndo a posibilidade de quecemento da superficie. Había fontes non aproveitadas de enerxía libre nesa mestura de gases oxidación e redución que propiciaron un estado para que se iniciaran os primeiros ecosistemas, e ao mesmo tempo, unha atmosfera en formación.
Radiación: calor, temperatura e luz
Hai unha relación entre a luz, a produción primaria e a acumulación de enerxía. A luz é a principal fonte de enerxía dos ecosistemas. A luz componse de enerxía electromagnética de diferentes amplitudes. A enerxía de radiación do sol aumenta a calor, dá fotóns de luz entendéndoo como a medición de enerxía activa nas reacción químicas en organismos, e tamén actúa como catalizador de mutacións xénicas. As plantas, o plancto e as algas e algunhas bacterias absorben a luz solar e asimilan esa enerxía grazas a fotosíntese. Estes organismos, os autótrofos, son quen de asimilar enerxía por fotosíntese coa fixación inorgánica de sulfuro de hidróxeno (H2S). Os autótrofos son os responsables principais da produción primaria, xa que asimilan a enerxía solar que se acumula en forma de entalpía en enlaces bioquímicos.
Acuáticos
A difusión de dióxido de carbono e osíxeno é 10 mil veces máis lenta na auga ca no aire. Cando os solos están anegados perden osíxeno máis rapidamente, e pasan a un estado de hipoxia (concentracións de O2 por debaixo de 2 mg/litro) e fanse totalmente anóxicos cando as bacterias anaerobias medran arredor das raíces das árbores. A auga tamén inflúe na intensidade do espectro electromagnético da luz, que dependendo da profundidade e da das partículas que contén resulta en diferentes espectros da luz. As plantas acuáticas teñen un amplo abano de estratexias morfolóxicas e fisiolóxicas que son adaptacións para sobrevivir, competir e diversificarse nestes ambientes. Nas raíces pode haber amplos espazos que collen aire e permiten unha regulación no transporte de gases, como CO2 e O2, que participan na fotosíntese. As plantas alófitas, de augas salobres ou salgadas, teñen adaptacións para osmorregular a súa concentración de sal (NaCl) e habitar estuarios, marismas ou rexións oceánicas abertas. Os microorganismos anaeróbicos nos solos dos medios acuáticos usan o nitrato, ións de manganeso, ións de ferro, sulfato, dióxido de carbono e algúns compostos orgánicos. Outros microorganismos son anaerobios facultativos e usan o osíxeno durante a respiración cando o solo se fai máis eco. Os compostos químicos da auga e a actividade dos microorganismos de solos poden reducir o potencial de oxidación-redución da auga. Así, o dióxido de carbono redúcese a metano grazas a bacterias metanoxénicas. A fisioloxía dos peixes, ademais, está especializada para afrontar casos de múltiples niveis de sal no ambiente grazas á osmoregulación..
A gravidade
A forma e enerxía da terra está determinada en gran medida polas forzas gravitacionais. A larga escala, a distribución das forzas gravitacionais na terra son dispares e inflúen na forma e no movemento das placas tectónicas; e nos procesos de xeomorfoloxía como a oroxénese e a erosión. Estas forzas determinan as propiedades e a distribución dos biomas na terra. A escala de organismos, as forzas gravitacionais determinan a orientación do crecemento das plantas e dos fungos, a dirección das liñas de migración en aves e inflúen na biomecánica e no tamaño dos animais. Os caracteres ecolóxicos como a repartición de biomasa durante o crecemento das árbores, varían en función de cuestión de repartición de pesos por posición e formas da estrutura, como son as polas e follas nas árbores. O sistema cardiovascular dos animais está funcionalmente adaptado a casos de variación na presión e nas forzas gravitacionais por mor de cambios no peso, masa ou forma; así como casos de desprazamento, voo, natación; ou hábitats que ocupan, como augas ou tundras frías.
Moitos grupos de organismos unicelulares oriéntanse con respecto do campo gravitacional da terra namentres flotan ou nadan nos medios acuosos. Algúns como Paramecium teñen unha forma tal que cando descenden na auga, a súa masa pesa sobre dun lateral, que pola forma celular, forza que haxa unha rotación celular e supoña un pulso de flotación, que o sobe na masa de auga. Outros protistas migran dun xeito activo guiados polo ritmo circadiano e a xeotaxe. Moitos dos dinoflaxelados fan un ciclo diario de migración vertical, grazas a gravitaxe, na auga coa finalidade de se por na zona de mellor posición para a fotosíntese: descenden da superficie da auga durante o día e colócanse nunha zona inferior óptima para a fotosíntese e regresan á superficie durante a noite.
Vento e turbulencia
As forzas da turbulencia no aire e na auga afectan a onde están os límites dos ambientes e dos ecosistemas, cal é a súa forma e a súa dinámica. Os ecosistemas están determinados polos patróns de circulación global dos ventos alisios e das correntes de circulación oceánicas. A forza dos ventos, e a turbulencia que xera por colisión coas augas ou solos, alteran as temperaturas, achegas de nutrientes ou patróns bioxequímicos dos ecosistemas. Así, o vento inflúe en lagos e nas rías nas condicións de estratificación das augas. Pode favorecer os aumentos de turbulencia, e unha consecuente mestura da columna de auga, derivar na perda da estratificación das augas pola temperatura superficial. As correntes oceánicas poden aflorar na costa (como no interior de rías) e achegar nutrientes. Estes patróns de ventos e fluxos oceánicos determinan a entrada de nutrientes e o afloramento de algas, que é a base dos principais ecosistemas acuáticos e de lagos. A velocidade do vento e a turbulencia tamén afectan ás taxas de evotransporación e á acumulación de enerxía en plantas e animais. Así, os ventos oceánicos cando entran en contacto coa costa e baten coas montañas do interior, en rexións como os Andes. Producen unha acumulación de néboa e unha posterior choiva, mais só nesa parte da elevación. O aire aí expándese e a humidade condénsase segundo o vento sobe en altitude, derivando nas choiva. Este patrón de humidade dá lugar a división espacial das zonas bioxeográficas, e diferente biodiversidade. Nunha zona da montaña as especies son propias de ecosistemas húmidos e na outra de ecosistemas secos.
Lume
Os organismos fotosintetizadores converten o dióxido de carbono en biomasa e liberan osíxeno á atmosfera. No devónico, hai 350 millóns de anos, a fotosíntese fixo que a concentración atmosférica de osíxeno superase o 17%, o que permitiu que a combustión puidese existir. O lume libera CO2 e produce cinza. O lume ten un impacto ecolóxico e os ecosistemas (como se coñece desde os 1960) teñen diferentes capacidades de ser queimados. .
Os indíxenas americanos foron dos primeiros dos que hai constancia que controlasen lumes nos seus arredores coa finalidade de que o solo tivese unha maior capacidade de produción de cultivos herbáceos e árbores para cestería. Eses lumes creábanlles ademais ecosistemas heteroxénos na idade das plantas e alteraban a nutrición dos solos, que, en conxunto, favorecía a entrada de sementes de novas especies.
Case todos os ecosistemas están adaptados a ciclos de lumes naturais, algo que se aprecia nas características adaptativas das especies dos ecosistemas. Especies como Pinus halepensis non son quen de xermolar ata que as súas sementes pasan por un caso de lume ou se expuxeron a fume (serotinia). Con isto, o lume é un axente determinante na capacidade de adaptación dos ecosistemas.
Solos
Os solos (ecosistemas da pedosfera) son a capa de minerais e da materia orgánica que cobre a superficie terrestre. É determinante na función de moitos ecosistemas, ou de importancia para sectores como o agrícola. A descomposición da materia orgánica morta, como as follas que caen no moamo dun monte, forman solos con minerais e nutrientes que sustentan a produción vexetal. O solos son unha das maiores fraccións de biomasa da terra e que sustenta a unha importante fracción da biosfera e cadeas tróficas. Os invertebrados que se alimenta das follas caídas, como exemplo, fan destas anaquiños pequenos para outros organismos e sustentan a unha cadea alimentaria. En conxunto estas especies son detritívoras e regulan a formación de solos.
As raíces das árbores, os fungos, a bacterias e vermes, as formigas e outros insectos, os mamíferos, réptiles e anfibios e outros, todos teñen un rol na cadea trófica nos ecosistemas dos solos. Os organismos aliméntanse de e migran polos solos, desprazando materiais, nun proceso de "bioturbación". Este proceso airea os solos e favorece o crecemento de especies heterotróficas e a produción nos solos. Os microorganismos xogan un papel particular na formación de solos e na cadea trófica. Os patróns de formación xeomorfolóxica dos solos son case inseparables do procesos biolóxicos que os forman. Os estudos paleontolóxicos dos solos mostran que o proceso de bioturbación é anterior ao cámbrico. Eventos como a evolución de árbores e o proceso de colonización da terra no devónico deron paso á aparición das cadeas tróficas nos solos.
Bioxeoquímica e clima
Para comprender os fluxos e a súa regulación, a reciclaxe, dos nutrientes no ecosistema estúdanse os depósitos de nutrientes nos ecosistemas e como varían. Iso permite comprender as relación entre factores físicos (como os pH, alcalinidade de augas ou concentración atmosférica de gases) e os ecosistemas. Hai seis elementos principais que constitúen as macromoléculas dos organismos vivos e determinan os principais procesos bioxeoquímicos: o hidróxeno (H), o carbono (C), o nitróxeno (N), o osíxeno (O), o xofre (S) e o fósforo (P). Entender os procesos bioxeoquímicos do planeta exixe que se comprendan a relación entre estes e o seu paso polos organismos e os ecosistemas.
O depósito de carbono é un exemplo da ligazón entre os biomas e a bioxeoquímica. Estímase que os océanos terrestres teñen 40 mil xigatóns (Gt) de carbono, que a masa vexetal terrestre e o solo teñen 2.070 Gt e que o aproveitamento dos depósitos de fuel fósil supón unha emisión de 6.3 Gt de carbono por ano. Estes depósitos foron cambiando ao longo da historia terrestre e foron regulados por procesos ecolóxicos e evolutivos. Así, ao comezo do Eoceno medio a liberación de gases en volcáns, a oxidación do metano das augas húmidas, e a liberación de gases nas plataformas oceánicas fixo aumentar a concentración de C02 atmosférica a 3500 ppm (partes por millón).
No oligoceno (hai 25-32 mill. de anos) houbo outra reestruturación importante do ciclo de carbono: nas plantas evolucionou un novo sistema de fotosíntese que foi a fixación de C4 por fotosíntese e expandíronse no territorio. Esa evolución foi en resposta da baixada de C0CO2 atmosférico por debaixo de 550 ppm. A abundancia relativa e distribución das especies altera a dinámica entre os organismos e o ambiente: os ecosistemas teñen unha relación de causa-efecto co clima local e global.
A súa relación coa evolución
A ecoloxía e a bioloxía evolutiva son disciplinas científicas que están amplamente ligadas. A selección natural, os ciclos vitais, o desenvolvemento morfolóxico, a adaptación, a dinámica de poboacións ou a herdanza son só uns poucos dos conceptos que recaen no estudo de teorías ecolóxicas e evolutivas. A morfoloxía, o comportamento ou as características morfolóxicas, entre outras, pódense ligar coas árbores filoxenéticas para estudar as relacións das especies entre as súas funcións e os papeis que xogaron en cada unha das circunstancias ecolóxicas polas que pasaron.
Moitos dos métodos analíticos que serven para clasificar, organizar e investigar a vida nos principais sistemas solápanse nas dúas disciplinas. Dous casos son o uso de árbores filoxenéticas e o sistema taxonómico de Linné. Adoitan ir de par e múltiples aplicacións da ecoloxía e a evolutiva que se publican nos mesmos xornais. A súa principal diferenza adoita estar nas áreas nas que se focaliza cada unha. Ambas intentan descifrar os patróns e procesos emerxentes ou únicos que operan a diferentes escalas espaciais e/ou temporais de organización da vida. A ecoloxía enfócase, en todo caso, no papel dos factores bióticos e abióticos que inflúen nos procesos evolutivos, e a evolución sóelle prestar atención a outros procesos máis rápidos no tempo, ou a curtas escalas temporais tales como unha soa xeración.
Ecoloxía do comportamento
esquerda|320px|miniatura|O comportamento social e as variacións na cor de diferentes especies de [[camaleóns (Bradypodion spp.). Os camaleóns mudan a súa cor a unha que os oculte no fondo do lugar no que están e como resposta de defensa e tamén mudan a súa cor para comunicarse con outros camaleóns, facéndose dunha aparencia dominantes (esquerda) ou de submiso (dereita), e como se pode ver enriba para tres especies (A-C). ]]
Todos e cada un dos organismos teñen comportamentos. Incluso as plantas mostran procesos complexos de interacción, como memoria e comunicación. A ecoloxía do comportamento estuda o comportamento dos organismos no seu ambiente e as implicacións ecolóxicas e evolutivas que iso ten. A etoloxía céntrase nos movementos e comportamentos dos animais que se poden observar. A ecoloxía do comportamento realiza estudos como o do esperma móbil en plantas, a mobilidade do fitoplancto, do zooplancto nadando cara os ovos das femias, o cultivo de fungos que fan algúns insectos próximos ás abellas, os ritos de danza no apareamento das píntegas ou a agrupación e socialización das amebas.
A adaptación é un concepto central na ecoloxía do comportamento. Os comportamentos pódense gravar como características e chegar a ser hereditarios, incluso tal e como é a cor de ollos. Os comportamentos evolucionan por medio de procesos de selección natural como características adaptativas que lle outorgan aos organismos unha vantaxe e unha maior probabilidade de reprodución.
As interaccións depredador-presa son unha aproximación tanto para o estudo das cadeas tróficas como para a ecoloxía do comportamento. As presas poden mostrar diferentes adaptacións nos seus comportamentos ante os depredadores, como as de se agochar, voar ou defenderse. As presas pódense atopar, ademais, con depredadores de diferentes tipos e perigos que lle supoñen. Nestes casos a súa resposta ten ser unha actuación ante aspectos da súa historial vital, como o seu momento do crecemento, de alimentación, de reprodución, de socialización ou en casos nos que están a modificar o hábitat. Na ecoloxía do comportamento estas adoitan basearse en principios adaptativos de conservación, optimización ou eficiencia. Como exemplo, a "hipótese de evitar ao depredador por percepción do risco predí que as presas avalían o grao de risco que ten atoparse con distintos depredadores e que adaptan o seu comportamento segundo o nivel de risco que aprecian neles" ou que "a distancia de inicio da escapada voando [nas aves] fana no punto que maximiza a posibilidade de post-encontro, e que depende da capacidade da presa, e como as beneficia o non voar, polo custo enerxético da escapada; e a esperanza de perda de capacidade porque sexan depredadas."
miniatura|[[Simbiose: os cicadelídeos (Eurymela fenestrata) están protexidos polas formigas Iridomyrmex purpureus nunha relación simbióntica. As formigas Iridomyrmex purpureus protexen aos cicadelídeos. As formigas protexen aos cidadelídeos dos depredadores e reciben destas exsudacións anais de melón de mel, que as alimenta. ]]
En animais atópanse casos complexos de exhibición e mostras ligadas á reprodución sexual. As aves do paraíso, como exemplo, teñen ornamentacións elaboradas que locen durante o aparellamento. Estas exhibicións mostran dalgún xeito o seu estado de saúde e por outra adaptacións dos individuos desexables nun contexto ecolóxico ou indican a presenza dalgúns xenes. Esas mostras son froito do proceso da selección sexual e unha mostra da calidade de caracteres entre os individuos en cortexo.
Ecoloxía cognitiva
A ecoloxía cognitiva integra dentro dun marco teórico as observacións da ecoloxía evolutiva e a neurobioloxía e busca comprender os efectos que a interacción entre animais e os seus hábitats ten sobre do sistema neurolóxico. Estuda como os sistemas limitan o comportamento dentro dun marco ecolóxico e evolutivo concreto. Tense afirmado que "ata non hai moito os neurobiólogos non lle prestaran a atención suficiente ao feito de que as características cognitivas evolucionaran baixo condicións ambientais concretas. Considerando a presión da selección na conciencia, a ecoloxía cognitiva busca contribuír dándolle unha coherencia intelectual ao estudo multidisciplinar da conciencia."
Como é un estudo que liga o "aparellamento" entre ou as interaccións entre organismos e o ambiente, a ecoloxía cognitiva está relacionada de cerca co "enactivismo", que é un campo que se basea na visión de que os organismos e o ambiente están ligados, xunguidos, reciprocamente na especialización e selección.
Ecoloxía social
Os comportamentos sociais ecolóxicos destacan nos insectos sociais, as arañas sociais, ou mofos mucilaxinosos sociais, nos ratos-toupeiros-nus e nas sociedades humanas. Os comportamentos sociais son aqueles que benefician a ambas partes entre descendentes e ascendentes ou coas parellas coas que se reproducen  e que xorden de selección familiar ou grupal. A selección familiar explica o altruísmo cando hai relacións xénicas, xa que un comportamento altruísta que resulte en mortes pode axudar a que sobrevivan copias xénicas distribuídas entre os superviventes e cos que haxa unha relación familiar. Os insectos sociais, como as formigas, as abellas ou as nespras, son dos grupos máis estudados e que mostran relacións deste tipo. Os seus machos son clons que comparten os mesmos xenes que os demais na colonia. Pola contra nos casos de selección de grupo atópanse exemplos nos que hai un altruísmo entre individuos sen relación xénica: aí a selección actúa sobre do grupo. Neste caso hai unha vantaxe positiva porque a relación altruísta se dá entre todos os membros do grupo. Os grupos con membros predominantemente altruístas superan aos grupos con membros máis egoístas.
Coevolución
220x220px|miniatura|Os [[abesouros e as flores que polinizan coevolucionaron e arestora dependen unhas das outras para sobrevivir.]]
Os mutualismos indirectos danse cando os organismos viven por separado. Un caso destes son os comensalismos, nos que unhas especies favorecen a presenza doutras sen un beneficio propio. Un caso son as rémoras que viven a expensas de especies como aos tiburóns, despois de mordelos e succionalos ou se adheriren a eles. Neste caso o hóspede pode sufrir co cal esta relación se pode entender como un parasitismo: o hóspede vese prexudicado (fitness negativa) e supóñenlle un custo.
A coevolución pódese xurdir de competición entre especies e entre membros da mesma especie por antagonismos. Xorde entre especies, como as herbas, que compiten polo mesmo espazo, como unha braña. A Hipótese da Raíña Vermella indica, como exemplo, que os parasitos se focalizan e especializan sobre dunha característica xenética do sistema de defensa dos hóspedes que teña un impacto na evolución da súa reprodución sexual e que, polo tanto, force unha diversificación da poboación dos hóspedes en resposta á presión antagonista.
Ecoloxía molecular
A análise molecular, como as técnicas de PCR e de secuenciación masiva, supuxeron un avance no estudo da ecoloxía. Estas técnicas permiten o estudo de individuos e poboacións a nivel xénico e estudar a súa diversidade e evolución ligado ao contexto ecolóxico. Grazas ás técnicas moleculares puidéronse analizar organismos, que ata recentemente a ecoloxía case omitía, como son as comunidades de bacterias e arqueas, fungos ou nemátodos. Permiten o estudo de patróns de comportamento, a biodiversidade das comunidades ou a ecoloxía bioxeográfica. Dentro do estudo de bioxeografía, a xenética, a ecoloxía e a bioloxía evolutiva deron lugar á sub-disciplina da filoxeografía.
Historia
<div class="thumb tleft" style="background:#f9f9f9; padding:5px; border:1px solid gray; margin:0.5em; font-size:11px;"> 90 px 90 px Ernst Haeckel (esquerda) e Eugenius Warming (dereita), dous dos fundadores da Ecoloxía.
Inicio
A Ecoloxía ten unha orixe complexa, en gran parte debido a súa natureza multidisciplinar. Algúns dos filósofos de Grecia, como Hipócrates ou Aristóteles, foron algúns dos primeiros en rexistrar observacións sobre historia natural, como patróns bioxeográficos ou interaccións entre especies. Así e todo, na Grecia antiga considerábase a vida dun xeito esencialista e como un elemento estático, no que non existía o concepto de adaptación. As especies eran entes invariables e as variedades raras eran consideradas como aberracións do tipo idealizado. Algúns dos primeiros conceptos ecolóxicos como os balances e as regulacións na natureza atópanse na literatura de Heródoto (falecido en 425 d.c.), xa que describiu observacións de mutualismos na hixiene bucal dos crocodilos, ou do estudante de Aristóteles chamado Theofrasto, que describiu procesos de migración de plantas e animais, procesos bioxeográficos, fisiolóxicos e etolóxicos e chegou a unha descrición similar ao concepto de nicho.
Conceptos máis familiares no contexto moderno, incluíndo cadeas alimentarias, regulación de poboación e produtividade, non foron desenvolvidos ata despois de 1700. Os primeiros traballos foron do microscopista Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723) e do botánico Richard Bradley (1688-1732).
Carl Linnaeus no século XVIII liderou o estudo da «economía da natureza». En teses doutorais, como «Specimen academicum de oeconomia naturae» (1749) do seu alumno Isaac J. Biberg, publicou 186 ensaios seus sobre da ecoloxía. En «Politia Naturae» (1781) (Sobre da política da Natureza) describiu a dureza da loita pola supervivencia dos organismos. Mais Linnaeus concibiu naquel momento a ecoloxía como «as relacións entre organismos deseñadas por Deus, e que benefician ao ser humano».
Trala viaxe do Beagle Charles Darwin describiu conceptos ecolóxicos como o das relacións entre a produtividade das comunidades e a diversidade de especies, ou as redes tróficas e o espazo de nichos ocupados así como a competición por estes. Nas súas publicacións, especialmente no «Xornal de investigacións» (1839), asentou a ecoloxía evolutiva. Estes naturalistas, como Humboldt, J. Hutton ou Jean-Baptiste Lamarck ou Charles Darwin, foron os que fundaron as bases da ecoloxía moderna.
O zoólogo Ernst Haeckel definiu a “Oecologie” en 1866 dicindo que esta, a ecoloxía, «é toda a ciencia que as relacións entre organismos e o ambiente teñen, inclusive as condicións para a existencia». Recollía a interacción que existe entre os organismos entre eles e co ambiente ao indicar que hai factores ambientais «que son parcialmente orgánicos ou inorgánicos de natureza» e que «ambos son de alta importancia para a forma dos organismos, xa que lles obriga a se adaptar a eles». As opinións son diversas en canto a se esta definición de Haeckel foi realmente a fundación da ecoloxía: algúns considérana a primeira definición e comezo da ecoloxía e outros argumentan que xa se iniciara antes, con publicacións como a de Linnaeus dos principios da economía da natureza (publicada a comezos do século XVIII) e a súa continuación na «A orixe das especies» de Darwin (que cita a frase de Linnaeus de "economía ou política da natureza"), ou a outros como Eugenius Warming, coa súa obra «Oecoloxía das plantas: Unha introdución ao estudo das comunidades das plantas» (1895).
Século XX
A finais do século XIX e principios do século XX a ecoloxía era unha forma analítica da "historia natural" e só a partir de aí comezaron a mudar unha "ciencia da historia natural", e en boa parte grazas aos estudos evolutivos.
Frederic Clements publicou o primeiro libro americano de ecoloxía en 1905 e nela presentaba a idea das comunidades vexetais como "superorganismos". Aí comezou un dos debates entre o holismo e o individualismo, que durou ata a década de 1970. Clements argumentaba que o concepto de superorganismos era ese avance nos ecosistemas ata un estadio estable e avanzado na sucesión, co que se pode facer un símil co desenvolvemento coa idade dos organismos. Outros ecólogos argumentaban que as comunidades son conxuntos de organismos independentes asociados, que interactúan entre si, e que non existe unha vía definida no desenvolvemento das comunidades.
O holismo definiuse en 1926 en Suráfrica por Jan Christiaan Smuts, un xeneral que se inspirou en Clements e o seu concepto de superorganismos. Ao mesmo tempo Chales Elton iniciou o estudo moderno das cadeas tróficas. Nesa obra definiu as relacións ecolóxicas dentro dun "ciclo alimentario": os ciclos da cadea alimentaria, os tamaños dos alimentos e a descrición a nivel matemático dos grupos funcionais e a súa abundancia relativa na comunidade. Ese concepto renovouse coa definición de Alfred J. Lotka de "cadea trófica", que as definiu a nivel teórico e introduciu os principios termodinámicos na ecoloxía. . En 1942 Raymond Lindeman describiu a dinámica das cadeas tróficas, fundando os estudos do fluxo de enerxía e materia nos ecosistemas.
Robert MacArthur avanzou na ecoloxía dos anos 1950 nos modelos matemáticos e predictivos (como o estudo da riqueza de especies). O ruso Vladimir Vernadsky fundou en 1920 o concepto de biosfera e oxaponés Kinji Imanishio concepto de harmonía na natureza e a segregación por hábitats na década de 1950. Na década dos 1960s Ramon Margalef introduciu os conceptos de fluxo de enerxía e "acumulación de información" nos ecosistemas, dentro dos procesos de sucesión dos ecosistemas.
A ecoloxía traspasou á literatura popular nos anos 1960-1970 grazas aos movementos ecoloxístas. Enfocáronse na conservación e protección de espazos naturais e na súa xestión (coa ecoloxía da conservación). Ecólogas como Rachel Carson introduciron a problemática de bioacumulación polo uso de pesticidas, e o impacto na saúde da poboación humana. Os ecólogos das últimas décadas están abordando fenómenos de escala global e introducíndoos no debate político e, grazas a iso, con cambios nas políticas lexislativas.
Pracíns, Chandebrito, Nigrán
Pracíns é un lugar da parroquia de Chandebrito no concello pontevedrés de Nigrán, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 49 habitantes (21 homes e 28 mulleres).
Yawar Mallku
Yawar Mallku (en quechua: "Sangue de cóndor") é un filme boliviano de 1969 dirixido e coescrito por Jorge Sanjinés. Conta a historia dunha comunidade indíxena de Bolivia que recibe atención médica da axencia estadounidense Cuerpo del Progreso (do estilo do Corpo de Paz) que está secretamente esterilizando as mulleres locais. A historia, que está baseada en feitos reais sufridos pola comunidade do director, provocou unha indignación no público que conduciu a unha investigación gobernamental sobre as accións do Corpo de Paz en Bolivia, que rematou coa expulsión da axencia do país.
Sinopse
Unha comunidade indíxena de Bolivia recibe atención médica da axencia estadounidense "Cuerpo del Progreso", mais non sospeitan que a mesma axencia está esterilizando as mulleres da comunidade co fin de que non se reproduzan os indíxenas. Cando a verdade se revela, os bolivianos atacan ós estranxeiros, pero os atacantes son capturados e fusilados polas autoridades. Sixto Mallku, o irmán do protagonista Ignacio Mallku é ferido. Ignacio busca desesperadamente atención médica para o seu irmán, pero por mor da falta de cartos para un coidado axeitado, este morre.
Impacto
Despois da estrea de Yawar Mallku, Sanjinés aprendeu que moitos labregos tiñan críticas pola dificultade de entender o filme por mor da narración con flashback, xa que a súa maneira de facer cinema estaba moi influída polo cine europeo, e tamén pola falta de atención a denunciar as causas dos pobos indíxenas. Tivo isto en conta para facer o seu seguinte filme, titulado El coraje del pueblo, en 1971.
Casa da Fonte
A Casa da Fonte é unha construción civil situada na parroquia de Ferreira de Pantón, próximo ó lugar da Vila do Mato a medio camiño entre O Basillao e a igrexa parroquial.
Arquitectura
A casa posúe unha planta en forma de escuadro. Polo exterior, na contra da fachada norte ten unha porta e fiestras no piso. Na fachada do leste ten unha porta nos baixos, e arriba máis fiestras, unha delas con montante. A á oeste, está adicada ás dependencias do gando e ós servizos agrícolas.
O ángulo da escuadra é ocupado por un patio, que serve de acceso a unha especie de solaina por medio dunha escalinata que dá acceso á planta principal. Pecha o patio un portón cun arco de granito. Na casa atópase un pombal con forma de torre, de forma cadrada, cunha fiestra a media altura e con porteliñas para a saída das pombas.
A adega da casa da Fonte atópase na entrada do camiño que leva á casa. Foi construída no ano 1756, como reza unha inscrición da porta. É unha adega que tivo moita importancia na contorna, e nela traballaban xentes da aldea próxima de Basillao. Seguiu traballando até mediados do século XX. Diante dela tiña dous castiñeiros centenarios, que daban moitas castañas que as xentes da casa e de Basillao consumían, e tras a adega tiña dúas sobreiras para facelas cortizas. Ademais ó carón da adega había unha corte para o gando.
The Hunger
The Hunger é un filme estadounidense e inglés de 1983 encadrado dentro do cine de terror. É un conto de amor entre unha doutora (Susan Sarandon) e unha parella de vampiros (Catherine Deneuve e David Bowie).
O filme é unha adaptación dunha novela co mesmo nome de Whitley Strieber, feito cun guión de Ivan Davis e Michael Thomas. Para o director, Tony Scott, foi a súa opera prima.
The Hunger non foi especialmente ben recollida pola crítica, por ter pouco argumento e pouco ritmo, mais é unha película de culto dentro do mundo gótico, que incluso se copiou en diversas series.
No inicio do filme podemos escoitar a canción "Bela Lugosi's Dead" do grupo musical Bauhaus.
Sinopse
Miriam Blaylock (Catherine Deneuve) é unha fermosa pero perigosa criatura inmortal que se alimenta da vida dos humanos. Casou con John (David Bowie), un violoncellista, no século XVIII en Francia, e agora están vivindo nunha elegante casa de Nova York.
Mais John comeza a experimentar o prezo da súa vida eterna, envellecer de repente. Vai ver á Doutora Sarah Roberts (Sarandon), especialista en enfermidades da vellez, mais esta deixarao agardando na sala de espera, onde nun par de horas, John envelleceu dúas décadas. Irase de alí anoxado, e a doutora quedarase coa súa cara.
John matará un par de persoas, pero non lle producirá ningún efecto. Na casa Miriam meterao nun caixón e deixarao no faiado, ao lado doutros, que tamén seguen "vivos".
Sarah de volta a casa do seu mozo Tom (Cliff DeYoung) empeza a sentirse estraña. Atópase moi desconcertada polos feitos e rara fisicamente, cunha ansia que non dá entendido. Sarah volve á casa de Miriam e pídelle explicación.
Miriam tratará de amosarlle a Sarah as necesidades da súa nova vida, mais Sarah ten reparos en vivir do sangue humano. Sarah atópase mal polo seu cambio físico, e Miriam terá que metela na cama. Logo chegará Tom preocupado buscando a Sarah e alí a encontrará, famenta, que o matará e beberá o seu sangue.
Unha vez saciada, Sarah baixará para encontrarse con Miriam, contenta de vela, de que se arrexunte con ela, pensando que se lle pasaron os reparos que tiña no principio. Mentres se dan un bico agarimoso, Sarah cóllelle a pequena coitela con forma de símbolo exipcio que Miriam ten no pescozo e crávase a si mesma como intento de suicidio, mais acontecerá algo imprevisible. Dalgún xeito Sarah tomará o poder de Miriam e Miriam pasará a converterse nun cadáver vivente como lle pasara aos seus ex amantes, e os cadáveres que tiña gardados reduciranse a po.
Na escena final vemos a Sarah nun balcón dun apartamento en Londres, acompañada dun rapaz e dunha rapaza. Tamén oímos dende un ataúde berrar a Miriam o nome de Sarah.
Over Now
"Over Now" é unha canción da banda estadounidense de metal alternativo Alice in Chains incluída no seu álbum Alice in Chains. Foi editada como sinxelo do seu álbum Umplugged no ano 1996. A cara-b do sinxelo é a versión do tema gravada no estudio.
Christiane F.
Vera Christiane Felscherinow máis coñecida como Christiane F., nada en Hamburgo o 20 de maio de 1962, é unha ex adicta á heroína alemá, que se fixo famosa por contribuír ao libro autobiográfico Wir Kinder vom Bahnhof Zoo, publicado e editado pola revista alemá Stern en 1978, e que describe a súa loita contra a adicción durante a adolescencia.
Traxectoria
Trasladouse a Berlín en 1968 cos pais e con súa irmá máis nova. Viviu nun principio no distrito municipal de Kreuzberg, despois no de Neukölln. Pero foi no barrio de Groppiusstadt, onde Christiane comezou a verse envolta en drogas a través do seu grupo de amigos. En 1974, aos 12 anos de idade, comezou a fumar cánnabis e a consumir medicamentos como Valium, Mandrix e LSD.
Heroína
En 1975, aos 13 anos, Christiane empezou a frecuentar o Sound, a discoteca de moda naquela época en Berlín. Alí coñeceu a Detlef (o que sería o seu futuro noivo) ademais de a Axel, Babsi, Atze, Zombie e Stella, entre outros.
Unha nova droga comezaba a circular na escena de Berlín. Era a heroína, ou simplemente "H", como era máis coñecida. Aínda que era moi temida polo seu alto poder de adicción e polo alto risco de mortalidade, todos os amigos de Christiane acabaron volvéndose adictos á heroína, incluso Detlef. Christiane inhalou heroína a primeira vez despois de asistir a un concerto de David Bowie. Tempo despois, nuns baños públicos da Estacióno Berlin Zoologischer Garten, inxectouse a droga por primeira vez. A partir dese momento, Christiane foise introducindo cada vez máis no consumo de heroína.
Vitixes
Vitixes (morto en 540) foi un xeneral do exército ostrogodo e rei dos ostrogodos do 536 ao 540.
Christiane F.
Prostitución
A medida que se ía facendo máis adicta, Christiane, aos 14 anos, como todos os seus amigos, comezou a prostituírse na Estación do Zoo para comprar heroína. A propia Christiane relata que ao inicio, escollía aos seus clientes e que se limitaba a masturbalos ou practicarlles sexo oral. Pero coa necesidade de inxectarse droga tres veces ao día, Christiane pasou a aceptar a calquera tipo de cliente e a practicar sexo dentro dos coches. A práctica da prostitución durou desde 1976 ata 1977, cando foi detida e acusada de tráfico e consumo de drogas.
Vitixes
Traxectoria
Era o xeneral de Teodato e foi nomeado rei polos seus soldados no curso das guerras contra o Imperio Bizantino, a Guerra gótica de Italia (535-554), tras o asasinato de Teodato, sobriño de Teodorico o Grande. Para lexitima-la súa posición como rei, no 536, marchou a Rávena e repudiou a súa muller para casar con Matasunta, a única filla de Amalasunta, e así unirse á liñaxe dos Amalos.
Christiane F.
Libro
Durante o seu xuízo no tribunal de infancia e xuventude, os xornalistas Kai Hermann e Horst Hieck quedaron impresionados coa súa declaración sobre a adicción e propuxéronlle unha entrevista que, ao final, durou varios meses e deu base ao famoso libro Wir Kinder vom Bahnhof Zoo ("Os nenos da estación do Zoo"). O libro tivo éxito e foi publicado en varios países. Coa publicación do libro, Christiane fíxose mundialmente famosa e incluso pasou un tempo "limpa", asegurando estar desenganchada das drogas. Pero en 1983, a policía detívoa no apartamento dun traficante en Berlín. Nesta época concedeu unha entrevista á revista alemá Stern, confesando que nunca abandonara realmente a heroína.
Vitixes
Traxectoria
No 535, o exército de Xustiniano I conquistara Sicilia ao mando do xeneral bizantino Belisario, que naquel momento estaba no sur de Italia. Vitixes reorganizou o exército e no 537 asediou Roma, facendo cortar todos os acuedutos que levaban auga á cidade. En marzo de 538 foi obrigado a interromper o asedio para retomar as operacións militares no norte de Italia, onde o xeneral Xoán estaba aproximándose rapidamente a Rávena.
Christiane F.
Despois do libro
A maioría dos amigos de Christiane morreron vítimas da heroína, entre eles a súa amiga Babsi con 14 anos, a vítima máis nova, ademais de Andreas W. (Atze), que deixou unha carta con consellos para os mozos alertando sobre o perigo da heroína, e Axel, ámbolos dous con 17. Christiane sobreviviu, pero nunca conseguiu librarse da adicción. Aos 45 anos tomaba varios medicamentos, pasaba regularmente por sesións, tivo moitos intentos e seguiu moitas terapias para abandonar o hábito, pero sen conseguir resultados.
Christiane ten hepatite C (enfermidade incurable) e problemas circulatorios. Os médicos, despois de afirmaren que, debido aos seus problemas circulatorios, pode ter unha crise en calquera momento, din tamén que o seu estado é irreversible. En decembro de 2005, o servizo público de saúde alemán rexistrou dous ingresos da paciente.
Christiane pasou un período vivindo nun apartamento en Berlín con dous tíos e co seu fillo, Jan-Niklas. Detlef tamén sobreviviu e traballa como condutor de autobús en Berlín. Vive coa súa muller e cos seus fillos e di que se librou das drogas en 1980.
Na actualidade
Ó inicio de 2008, ela e o seu mozo decidiron emigrar aos Países Baixos, levando ao fillo. Ao ter coñecemento deste feito, a xustiza alemá quedou coa custodia, coa axuda da policía. Pouco tempo despois, secuestrou o seu propio fillo e escapou a Ámsterdan. Na capital neerlandesa, Christiane volveu consumir heroína. Despois dun desencontro co seu noivo, Christiane regresou a finais de xuño de 2008 a Alemaña, momento no que as autoridades alemás procederon a quitarlle a custodia do fillo.
La Solitaire du Figaro
Ao longo das súas edicións a competición pasou por Galicia en varias ocasións.
Tracy McGrady
Tracy Lamar McGrady, Jr, nado o 24 de maio de 1979 en Bartow, Florida, é un antigo xogador profesional de baloncesto estadounidense. McGrady entrou na NBA directamente despois de graduarse no instituto, sen pasar pola universidade como é habitual dentro dos xogadores profesionais norteamericanos. É coñecido polo alcume de "T-Mac". É curmán do xogador Vince Carter.
Comezos
Tracy vivía nun barrio chamado "Hill" (Outeiro), onde o mozo da súa curmá morrera nun tiroteo, o que convenceu ao novo Tracy de non pasar moitos máis anos alí. A familia de McGrady non tiña moito diñeiro, pero non lle faltaba de nada. A súa nai viaxaba todos os días até Orlando, onde traballaba como camareira nun hotel de Disney World. Tracy é curmán do tamén xogador da NBA, Vince Carter
Instituto
McGrady comezou xogando no seu ano "junior" (primeiro ano) no Instituto Auburndale. Nas súas dúas primeiras tempadas cos Bloodhounds o adestrador Ty Willis usoulle con moderación. No seu terceiro ano, McGrady madurou e as súas medias foron de 23 puntos e 12 rebotes por partido. Pero os problemas extradeportivos ameazaban con desfacer todos os progresos que realizara. Tracy foi expulsado do equipo de baloncesto tras insultar a un profesor, unido iso á súa vagancia como estudante, chegando habitualmente tarde a clase.
Alvis Smith, axente de Adidas, convidou a McGrady ao prestixioso ABCD Summer Camp na Universidade de Fairleigh Dickinson, Nova Jersey, organizado pola marca deportiva. No campus o mellor xogador era Lamar Odom, capaz de xogar tanto como de base como de pivote. Tracy fíxose notar cando esixiu xogar contra el. Máis tarde, no All-Star Game Senior do campus, McGrady realizou un mate estilo muíño de vento que lle catalogou como un dos máis prometedores xogadores da nación. McGrady foi catalogado como o segundo mellor proxecto de xogador detrás de Odom nunha lista na que se incluían a 500 xogadores. Tamén se elaborou un artigo seu de tres páxinas de Sports Illustrated o 10 de febreiro de 1997. Tras o campus de Adidas, McGrady, seguido de preto por moitos institutos, decidiuse polo Mount Zion Christian Academy en Durham, Carolina do Norte. Os Mighty Warriors eran un dos grandes equipos estatais, grazas en parte ao adestrador Joel Hopkins. Hopkins era de gran temperamento, estrito, e disciplinario, que lle gustaba ser coñecido como o "Bobby Knight negro". Alvis Smith pensou que a McGrady beneficiaríalle o estilo intenso e serio do adestrador, polo que lle convenceu para xogar en Mount Zion.
O seu xogo mellorou e os resultados eran evidentes. Mount Zion gañou en dúas ocasións a Oak Hill Academy, anualmente un dos mellores equipos da nación, conseguiu un balance de 20 vitorias e unha derrota, e ascendeu moitos postos nas clasificacións elaboradas por USA Today, chamadas Super 25. McGrady, xogando nas cinco posicións e facendo preto dun triplo-dobre de media, actuou como líder dos Mighty Warriors, aos que levou ao posto número dous do país e foi nomeado Xogador do Ano por USA Today e Xogador do Ano de Carolina do Norte por Associated Press. Ademais, xogou tamén o McDonald's All-American. Os seus números finais na tempada foron de 27,5 puntos, 8,7 rebotes, 7,7 asistencias, 2,8 roubos de balón, 56,4% en tiros de campo, 38,9% en triplas e 79,1% en tiros libres, atraendo a atención de varias universidades de renome, entre elas a de Kentucky. Smith e Hopkins aconsellaron a McGrady pasar pola universidade, mais o xogador decidiu dar o salto á NBA directamente dende o instituto. No Draft de 1997 non había moitos xogadores de impacto, sendo os únicos nomes que apuntaban os de Tim Duncan e Keith Van Horn.
Toronto Raptors (1997–2000)
Con tan só 18 anos, McGrady pasou directamente do instituto á NBA, sendo elixido na novena posición do Draft da NBA de 1997 polos Toronto Raptors. Jerry Krause, "general manager" dos Chicago Bulls, ordenou un traspaso no que enviaba a Scottie Pippen aos Vancouver Grizzlies a cambio da cuarta posición do draft, que usara para seleccionar a McGrady. Tras as ameazas de retirada por parte de Michael Jordan se se cumpría o traspaso, Krause botouse atrás.
Na súa primeira tempada, os Toronto Raptors eran unha franquía con xogadores moi novos, aínda en construción, feito que se viu nas dezaseis vitorias que conseguiu o equipo na tempada regular. Non obstante, T-Mac soubo aproveitar os seus minutos, apuntando maneiras do que sería nun futuro non moi afastado. Na tempada 1998-99, o equipo fíxose cos servizos do seu curmán Vince Carter no Draft de 1998, quen gañou o Rookie do Ano aquela tempada. McGrady afianzouse coma un xogador importante saíndo dende o banco, elevando as súas prestacións, aínda que o equipo non conseguiu a recompensa dos playoffs. Conseguiu asinar 9,3 puntos, 5,7 rebotes e 2,3 asistencias en 22,6 minutos de xogo.
Na 1999-00, o equipo, mestura de xuventude e experiencia, obtivo 37 vitorias que lle serviron para meterse nos playoffs. Saíndo de titular en 34 partidos, asinou 15,4 puntos e 1,9 tapóns por noite, e no Concurso de Mates do 2000, rematou terceiro por detrás do campión Carter e Steve Francis. Nos playoffs caeron na primeira rolda contra os New York Knicks por un contundente 4-0. McGrady foi eclipsado por Carter nos Raptors en todo momento, feito que motivou a McGrady a buscar unha saída fóra do Canadá.