cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dopaxe
Substancias dopantes
Diversas substancias foron empregadas como dopaxe na historia do deporte. Unha das máis empregadas foron os esteroides, substancias que se producen fisioloxicamente nas glándulas suprarrenais e que aumentan a masa muscular e a forza, ao influíren na produción de aminoácidos. O atleta Ben Johnson, plusmarquista mundial nos 100 metros lisos, foi descalificado nos Xogos Olímpicos de Seúl ao dar positivo deste tipo de substancias.
A cafeína e outros estimulanes como a estricnina modificada empregáronse tradicionalmente para fomentar a concentración e permitir aos deportistas estaren máis espertos, demorando a fatiga. A cafeína deixou de figurar na lista de substancias e métodos prohibidos no ano 2005, polo que non se considera dopaxe desde entón. Porén, segue a estar dentro das substancias que seguen a estar sometidas a seguimento polos laboratorios.
Os betabloqueantes coma o propranolol e antagonistas do calcio coma o verapamilo e diltiazem foron empregados por tiradores con arco e tiro ao prato por ser substancias que diminúen os latexos do corazón e estabilizan o organismo.
Os fármacos diuréticos son usados para perder peso en intervalos de tempo curtos e para que, ao levárense a cabo as probas, non se detecten substancias non autorizadas.
Neste sentido, o Comité Olímpico Internacional confeccionou unha lista de aproximadamente cen drogas prohibidas.
Métodos de dopaxe
Ademais de fármacos e substancias químicas, existen outros procedementos que se usan no deporte para aumentar o rendemento alterando a fisioloxía do corpo do deportista. Quizais a máis coñecida sexan as transfusións de sangue rica en hemoglobina, a proteína encargada de transportar o oxíxeno aos tecidos do organismo. Unha sangue rica en hemoglobina, e con cifras de hematócrito elevadas, é quen de realizar maiores esforzos e resistir mellor a fatiga. Este método foi especialmente empregado entre os ciclistas na década dos 90.
Coroa de Fiume
A coroa de Fiume (en italiano: Corona Fiumana; en croata: Riječka kruna; en húngaro: Fiume korona), abreviado Cor. ou FIUK, foi a moeda oficial do Estado Libre de Fiume entre abril de 1919 e setembro de 1920.
Contexto
Logo do colapso do Imperio Austrohúngaro, o Banco Austrohúngaro, administrado conxuntamente por Austria e Hungría, continuou a emitir billetes de coroa austrohúngara, que seguía a ser a moeda común de Austria, Hungría e Checoslovaquia, e que circulaba tamén en territorios que formaban parte doutros estados. No entanto, a partir de 1919, os novos estados comezaron a crear os seus propios sistemas monetarios nacionais.
A coroa de Fiume
O 18 de abril de 1919, o Consello Nacional Italiano de Fiume, que era a entidade que exercía a autoridade na cidade, introduciu a denominada "coroa de Fiume", cuxa especie física consistiu no reselo dos billetes da coroa austrohúngara, que circulara ata a data naquel territorio. Estes reselos eran de dous tipos: o escudo de armas de Savoia e a inscrición CITTA DI FIUME. miniatura|[[Papel moeda|Billete de 10 coroas de Fiume]] Logo da ocupación levada a cabo en setembro de 1919 polo poeta e político italiano Gabriele D'Annunzio con preto dun cento de lexionarios italianos, selouse unha nova serie de billetes en nome do Instituto de Crédito do Consello Nacional (Istituto di Credito del Consiglio Nazionale) segundo se dispuxo nun decreto do 6 de outubro. O reselo, nesta ocasión, era rectangular, de 45x60 mm, coa lenda CITTA DI FIUME. ISTITUTO DI CREDITO DEL CONSIGLIO NAZIONALE.
Tipos de cambio
En novembro de 1919, unha coroa de Fiume equivalía a tres coroas do Estado dos Eslovenos, Croatas e Serbios, e a 0,40 liras italianas. No entanto, no mercado negro, o cambio real situábase nas 0,21 liras italianas.
Castro de Abade
Castro de Abade é un castro situado en Moeche.
Ten forma irregular duns 100 metros de diámetro, cunha soa liña defensiva e foxo. Ten antecatro ao S-O.
A Armada, Bascuas, Vila de Cruces
A Armada é un lugar da parroquia de Bascuas, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 10 habitantes (2 homes e 4 mulleres), o que supón un aumento de 1 habitante con respecto ao ano 2000.
Partido Socialista Obrero Español
Durante cen anos definiuse como un partido de clase obreira, socialista e marxista, ata o Congreso Extraordinario de 1979, no que abandonou o marxismo como definición ideolóxica. Converteuse nun dos dous partidos políticos maioritarios de España, xunto co Partido Popular, gobernando o país durante a maior parte do réxime constitucional iniciado en 1978, coas presidencias de Felipe González (1982-1996), José Luis Rodríguez Zapatero (2004-2011) e Pedro Sánchez (2018-presente).
Sánchez preside o Goberno de España dende o 1 de xuño de 2018, logo de gañar a moción de censura contra o anterior presidente do goberno e líder do PP, Mariano Rajoy, a consecuencia dunha das primeiras sentenzas de condena da trama Gürtel, que condenou ao Partido Popular.
Preside ademais os gobernos de comunidades autónomas como Aragón, Asturias, Comunidade Valenciana, Illas Baleares, Estremadura e Castela-A Mancha. As súas mocedades son as Xuventudes Socialistas de España e forma parte do Partido Socialista Europeo e da Internacional Socialista.
miniatura|[[Pablo Iglesias Posse, fundador do PSOE.]]
Orixes
O PSOE foi o segundo partido socialista e obreiro que se fundou no mundo (só o Partido Socialdemócrata de Alemaña (SPD) se fundara con anterioridade), concretamente o 2 de maio de 1879 xúntanse de forma clandestina para fundalo un pequeno núcleo de intelectuais e obreiros (na súa maioría tipógrafos) encabezados por Pablo Iglesias, o 20 de xullo aprobou o seu primeiro programa nunha asemblea na que participaron 40 persoas. El Socialista, o seu órgano de difusión apareceu en 1886, celebrou o seu primeiro Congreso en Barcelona en 1888. En 1903 organizáronse as Juventudes Socialistas de España. Conseguiu representación parlamentaria por primeira vez nas eleccións do 8 de maio de 1910, cando a Conxunción Republicano-Socialista permitiulle a Pablo Iglesias obter 40.899 sufraxios e o título de deputado a Cortes. Foi reelixido en 1914, en vésperas do asasinato de Jean Jaurés, con 21.956 sufraxios, esta vez presentándose por Oviedo. O 9 de abril de 1916 repetiu escano con 18.054 sufraxios. O 24 de febreiro de 1918 Iglesias obtivo 27.694 votos, e por primeira vez estivo acompañado por outros socialistas: Julián Besteiro, Andrés Saborit, Francisco Largo Caballero, Daniel Anguiano e Indalecio Prieto, perseguidos en 1917 pola súa participación nunha folga xeral revolucionaria.
Estivo presente na vida pública española dende os seus comezos, cunha participación directa na loita revolucionaria contra o réxime da Restauración, caso da folga revolucionaria de ferroviarios de 1917, afogada en Biscaia, Asturias e Madrid.
Coma tódolos partidos socialistas marxistas europeos, o PSOE viuse sacudido pola chamada crise das Internacionais, que emerxeu durante a primeira guerra mundial e que acabou separando a comunistas e socialistas en partidos diferentes e confrontados entre eles. En 1919, o Congreso do PSOE estudou a posibilidade de abandonar a II Internacional (socialista) e integrarse na nova Internacional Comunista, ou III Internacional, liderada polo Partido Comunista da Unión Soviética e posta en marcha por Vladimir Lenin. Nese ano, 1919, o PSOE contaba con 42.000 militantes.
Ante a división existente entre os delegados, o Congreso acordou esperar á seguinte reunión da II Internacional para tomar unha decisión. Desconforme coa decisión, a Federación de Juventudes Socialistas, rama xuvenil que aglutinaba ós elementos máis radicais do partido, decidiu escindirse do PSOE, adherirse á [[III Internacional e constituír a súa sección española co nome de Partido Comunista Español]], en 1920.
Ese mesmo ano, un novo Congreso Extraordinario aprobaba o ingreso condicionado do PSOE na III Internacional, e resolvía enviar unha delegación formada por Fernando de los Ríos e Daniel Anguiano á Unión Soviética, para estudar o terreo. Ó seu regreso, De los Ríos desaconsellou o sometemento do PSOE á órbita comunista, na mentres que Anguiano pronunciouse en prol. A propia Internacional Comunista, pola súa parte, rexeitou as condicións do PSOE para o seu ingreso, e urxiulle a aceptar as 21 Condicións estándar. Neste contexto, o Partido Socialista acordou, nun terceiro Congreso Extraordinario, manterse á marxe da III Internacional.
Un sector minoritario (no que se encontraba a nova Federación Nacional de Juventudes Socialistas), partidario de ingresar sen dilacións no Komintern, anunciou a súa escisión do PSOE e a fundación do Partido Comunista Obrero Español, que se fusionou co Partido Comunista Español no Partido Comunista de España, único partido español adherido ó Komintern en 1921.
A ditadura de Primo de Rivera e a II República
Así mesmo, o PSOE foi o único partido ó que se lle permitiu permanecer na legalidade durante a ditadura do Xeneral Miguel Primo de Rivera, pois aínda que Pablo Iglesias asina o 13 de setembro de 1923 o manifesto contra a ditadura, como presidente do partido e da UXT, produciuse unha división no seu seo ante a actitude que debía manterse fronte ao réxime militar. Por un lado, Largo Caballero e Saborit eran partidarios dunha certa colaboración para permitir o funcionamento do sindicato, mentres que Indalecio Prieto e Fernando de los Ríos eran contrarios a esa colaboración. A crise finalizou coa dimisión da Comisión Executiva de Prieto tras o nomeamento de Largo Caballero como Conselleiro de Estado de Primo de Rivera.
Xoán Carlos I de España
Xoán Carlos I de España, nado en Roma o 5 de xaneiro de 1938, foi rei de España entre 1975 e 2014, mantendo tras a súa abdicación o título de rei só con carácter honorífico.
Foi proclamado o 22 de novembro de 1975, trala morte de Francisco Franco, de acordo coa Lei de Sucesión na Xefatura do Estado de 1947. A Constitución española, ratificada por referendo popular o 6 de decembro de 1978 e promulgada o 27 de decembro do mesmo ano, recoñéceo expresamente como rei de España e lexítimo herdeiro da dinastía histórica de Borbón, outorgándolle a xefatura do Estado. A Carta Magna confire á súa dignidade o rango de símbolo da unidade nacional. Anteriormente á súa proclamación, desempeñara funcións interinas na xefatura do Estado durante a enfermidade de Franco.
Ao longo do seu reinado, o rei gozou dun elevado apoio popular tanto en España como en Iberoamérica. Con todo, en 2012 esta tendencia cambiou de forma drástica e o apoio reduciuse ata o punto de que, en abril de 2013, un 53% da poboación desaprobaba a forma en que desempeñaba as súas funcións, aínda que mantendo unha valoración positiva superior con respecto ás diferentes partes do organigrama político español.
O papel do rei durante a Transición española e a súa intervención para frear o intento de Golpe de Estado de 1981, o seu apoio á unidade europea e a súa contribución á hora de estreitar relacións diplomáticas, foron obxecto de diversas homenaxes, recoñecementos, premios e galardóns internacionais como o Premio Carlomagno (1982), o Premio Félix Houphouët-Boigny para a Procura da Paz da Unesco (1995), a «Medalla da Democracia» da Universidade Yeshiva (1997), o Premio «Estadista Mundial» da Fundación Appeal of Conscience (1997) ou o Premio Estatal da Federación Rusa (2011), entre outros. Sobre o seu papel durante os primeiros anos do seu reinado, a revista Time publicaría que o rei Xoán Carlos xurdiu «como un dos heroes máis improbables e inspiradores da liberdade do século XX, desafiando un intento de vez militar que buscaba subverter á nova democracia posfranquista de España».
O 2 de xuño de 2014, anunciou a súa abdicación á coroa de España. Sucedeuno o seu fillo Filipe VI tras a aprobación por parte das Cortes Xerais da Lei de Abdicación, que se fixo efectiva o 19 de xuño de 2014.
Partido Socialista Obrero Español
A ditadura de Primo de Rivera e a II República
Coa chegada da II República o PSOE que se presentara ás eleccións en coalición cos republicanos e conseguira 115 deputados forma parte do goberno no primeiro bienio, o denominado republicano-socialista cun total de tres ministros: Francisco Largo Caballero, Indalecio Prieto e Fernando de los Ríos. Durante o segundo bienio ou bienio negro, algúns dirixentes do partido involúcranse nos sucesos revolucionarios de Asturias, coñecidos como Revolución de 1934 e xa non volvería ó goberno ata despois de comezada a guerra civil, ó ser nomeado en setembro Largo Caballero o primeiro presidente do goberno socialista da historia de España. No ano 1936 contaba con 60.000 afiliados.
Cándido del Río Giménez
Cándido Rafael del Río Giménez, nado en Olmedo o 4 de setembro de 1855 e finado en Vigo en novembro de 1935, foi un farmacéutico e xornalista español.
Partido Socialista Obrero Español
A ditadura de Primo de Rivera e a II República
Baixo os auspicios do partido, vótase no 1931 a favor da participación das mulleres como electoras, postura defendida por Clara Campoamor en contra de parte dos seus propios compañeiros, que defendían un atraso en dita concesión de voto debido á influencia da igrexa nas mulleres.
Cándido del Río Giménez
Traxectoria
Fillo de Francisco del Río Ortiz e de Marta Giménez Martín, tivo polo menos outros cinco irmáns: Julia Rafaela (n. 1853), Amalia Rafaela (n. 1854), Benito Rafael (n. 1857), Nicolás Rafael (n. 1859) e Eguicio Rafael (n. 1861).
Partido Socialista Obrero Español
O PSOE durante o franquismo
O PSOE foi ilegalizado durante o período posterior á guerra civil española, como o foron todos os demais partidos e organizacións políticas a excepción dos pertencentes ó denominado Movemento Nacional (o partido único Falange Española Tradicionalista y de las JONS e o seu sindicato vertical, a Central Nacional Sindicalista), os militantes e dirixentes que sobreviviron á guerra e permaneceron en España sufriron a represión ou permaneceron no silencio mentres o PSOE mantiña a súa estrutura no exilio.
Cándido del Río Giménez
Traxectoria
Estudou farmacia, tendo farmacia propia, cando menos ata 1885, na localidade valisoletana de Arrabal de Portillo. En 1882 presentou a unha exposición un libro sobre contabilidade farmacéutica, que obtivo nela unha medalla, e finalmente publicouno ao ano seguinte, dedicada ao Ilustre Colexio de Farmacéuticos de Madrid. Algúns anos máis tarde trasladouse a Baiona, onde abriu unha farmacia na que traballou varios anos, ata que a puxo á venda en 1891. Pouco tempo despois trasladouse a Bouzas, onde pertenceu á primeira xunta directiva alí constituída da Asociación da Cruz Vermella, en xuño de 1894, co cargo de secretario, poucos meses despois de ter falecido a súa dona. Así mesmo, foi farmacéutico en Bouzas, onde desenvolveu o oficio até a súa morte.
Partido Socialista Obrero Español
O PSOE durante o franquismo
En 1942 reorganizouse no interior con 300 comités locais nos penais e campos de concentración. En 1944 formouse a primeira Comisión Executiva no interior detida catro meses despois. Ata 1953, as seis executivas do interior foron desmanteladas pola policía e presos os seus dirixentes, ano no que era asasinado o Presidente, Tomás Centeno, na sede da Dirección Xeral de Seguridade, hoxe sede do Goberno da Comunidade de Madrid. En xeral en España, o PSOE tivo unha actividade clandestina moi inferior á do PCE, e practicamente inexistente en moitos territorios como foi o caso de Galicia.
Cándido del Río Giménez
Traxectoria
Na súa xuventude, mentres aínda vivía en Valladolid, foi correspondente da revista Semanario Farmacéutico. Esta faceta xornalística continuouna ao ser nomeado director do periódico El Miñor de Baiona, onde figurou con este cargo desde o número 47, de 7 de outubro de 1905, ata o seu peche en 1911. Tamén foi profesor das Escolas Pro-Val Miñor, nas que foi nomeado profesor auxiliar de 1º grao o 13 de xaneiro de 1913. Curiosamente, estivo como correspondente da revista viguesa Vida Gallega no acto de inauguración deste centro educativo o 4 de maio de 1909, onde tirou un feixe de fotos, xa que tamén foi fotógrafo afeccionado.
Xoán Carlos I de España
O 3 de agosto de 2020 anunciou a súa saída de España, que fixera efectiva no día anterior, fuxindo dos escándalos de diversos tipos nos que se ve involucrado e que van sendo revelados, emitindo a Casa Real unha mensaxe.
Cándido del Río Giménez
Vida persoal
O 16 de xuño de 1881 casou con Elvira Arias (finada en Baiona en marzo de 1894) na igrexa de San Xoán Bautista de Arrabal de Portillo, en Valladolid.
Estado de Kaduna
356px|miniatura|Localización de Kaduna dentro de Nixeria. Kaduna é un dos estados da República Federal de Nixeria, que fica no centro norte desta. A súa capital é a cidade de Kaduna. Ten unha área de 46.053 km² e no 2006 tiña unha poboación estimada de 6 066 562 habitantes.
Partido Socialista Obrero Español
Tras a transición á democracia
A renovación ideolóxica e política iniciada a comezos dos setenta e culminada no Congreso de Suresnes en 1974, que se impuxo ao PSOE do exilio que dirixía Rodolfo Llopis o PSOE do interior dirixido por Felipe González e unha nova xeración de socialistas, co apoio e a solidariedade da Internacional Socialista, puxo ó PSOE en condicións de ser protagonista activo da transición e lle permitiu converterse no primeiro partido da oposición nas primeiras eleccións democráticas de 1977. O apoio obtido polos socialistas e por quen propoñían un proceso materialmente constituínte, evitou que se impuxeran os que pretendían as reformas das institucións da ditadura. O PSOE, coas súas propias achegas e con algunha expresa renuncia dalgúns dos seus postulados sensibles en prol do acordo colectivo, contribuíu decisivamente a alcanzar o consenso do que xurdiría a actual Constitución española de 1978. Dende a oposición cooperou no desenvolvemento inicial da mesma, e articulou unha alternativa política da que se nutrirían moitos dos seus futuros proxectos.
Estado de Kaduna
O Estado de Kaduna é maioritariamente habitado polos hausas, existindo membros doutras comunidades étnicas tales como gbagyis, katabs e bajjuus.
O Estado é o sucesor da antiga Rexión Norte de Nixeria, que tiña a súa capital en Kaduna. En 1967 esta foi dividida en seis estados, un dos cales era o estado Norte-Central, cuxo nome foi mudado polo de Kaduna en 1976. Este foi tamén dividido en 1987, perdendo territorio agora parte do estado Katsina.
Áreas de goberno local
O Estado de Kaduna está composto por 23 Áreas de goberno local. Estes son:
Xoán Carlos I de España
Primeiros anos
Bautizado como Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón e Borbón-Dúas Sicilias, Xoán Carlos I é neto por vía paterna de Afonso XIII, fillo do matrimonio habido entre Juan de Borbón y Battenberg, conde de Barcelona, e de María de las Mercedes de Borbón-Dúas Sicilias, princesa das Dúas Sicilias.
Juanito, como o chaman os seus máis próximos para diferencialo do seu pai, Juan de Borbón, naceu, como se desprende dun comunicado da Casa Real Española, nun apartamento do edificio situado no número 122 do viale dei Parioli de Roma (Italia), cidade onde vivían os seus pais, durante o exilio da Familia Real, ausente de España desde a proclamación da Segunda República en 1931. Foi bautizado o 26 de xaneiro de 1938 na capela da Orde de Malta de Roma polo cardeal secretario de Estado da Santa Sé, monseñor Eugenio Pacelli, futuro papa Pío XII. A súa avoa paterna, a raíña Vitoria Uxía, foi a madriña, e o seu avó materno, Carlos Tancredo de Borbón-Dúas Sicilias, príncipe das Dúas Sicilias e infante de España, o padriño. En 1942 trasladouse xunto co resto da súa familia a Lausana, en Suíza.
Nunha entrevista celebrada o 25 de agosto de 1948 entre Franco e o conde de Barcelona no golfo de Biscaia, acordouse que o príncipe trasladaríase a España para cursar alí os seus estudos. O 8 de novembro de 1948, aos dez anos de idade, Xoán Carlos pisou por primeira vez territorio español. Alí estudaría durante ese ano académico. Tralo verán de 1949, con todo, a deterioración das relacións entre Franco e Juan de Borbón levarían a este último a decidir que o seu fillo non volvese polo momento a España. miniatura|Xoán Carlos de Borbón a cabalo durante a súa etapa na [[Academia Xeral Militar. Cadro de Augusto Ferrer-Dalmau (2014).]]
Partido Socialista Obrero Español
Tras a transición á democracia
Tras o intento golpista de 1981 o PSOE asumiu, dende a oposición, o liderado alternativo de goberno, contribuíndo decisivamente á estabilidade política, á consolidación da transición, ó afianzamento da democracia, fortalecendo así as expectativas de troco.
Xoán Carlos I de España
Primeiros anos
Tras un ano en Estoril, Juan de Borbón accedeu a que Xoán Carlos regresase a España no outono de 1950 para continuar os seus estudos, nesta ocasión acompañado do seu irmán máis novo Alfonso. Para o verán de 1954, Xoán Carlos terminara o bacharelato. Posteriormente realizou a súa instrución militar na Academia Xeral Militar de Zaragoza (1955-1957), na Escola Naval Militar de Marín en Pontevedra (1957-1958) e finalmente na Academia Xeral do Aire de San Javier en Murcia (1958-1959).
Partido Socialista Obrero Español
O PSOE no goberno
Nas eleccións de 1982 o PSOE conseguiu máis de 10 millóns de votos e maioría absoluta, Felipe González asumiu a presidencia do goberno e durante catro lexislaturas, as dúas primeiras con maioría absoluta, o PSOE gobernou España, chegando a gobernar consecutivamente case 14 anos dos 26 anos de normalidade democrática. Atesourou ó longo dese período un inmenso caudal político que lle permitiu transformar o país nos máis diversos campos, por medio da súa xestión en concellos, comunidades autónomas e no goberno de España. O goberno do PSOE asegurou a estabilidade democrática, en risco tras o intento de golpe de Estado de 1981, consagrou definitivamente a hexemonía do poder civil e integrou España na Comunidade Económica Europea
Xoán Carlos I de España
Primeiros anos
Durante as vacacións de Semana Santa de 1956, o 29 de marzo, Xoves Santo, na residencia familiar de Estoril, chamada aínda hoxe Vila Giralda, a Xoán Carlos, que xa tiña 18 anos cumpridos, disparóuselle accidentalmente un revólver mentres xogaba no faiado da casa co seu irmán máis novo, Alfonso, o que causaría a morte de Alfonso. O irmán máis vello do conde de Barcelona e tío de Xoán Carlos, Jaime de Borbón, solicitaría meses despois unha investigación xudicial do suceso; petición cualificada polo historiador Paul Preston como de inaudita «insensibilidade e pura malevolencia» e que seguramente foi motivada por procurarse beneficios políticos á súa propia causa.
Partido Socialista Obrero Español
O PSOE no goberno
Pero en 1996 perdería as eleccións debido ao esgotamento e ás acusacións de corrupción e guerra sucia contra ETA.
Xoán Carlos I de España
Primeiros anos
O 13 de setembro de 1961 anunciouse oficialmente o compromiso de Xoán Carlos coa princesa Sofía de Grecia. Oito meses despois, o 14 de maio de 1962, a parella contraía matrimonio en Atenas polos ritos ortodoxo e católico. Con anterioridade á súa celebración, Franco manifestara o seu interese en que Xoán Carlos e Sofía vivisen en España, de modo que, a principios de 1963, e malia a oposición inicial de Juan de Borbón, o matrimonio trasladábase a Madrid para fixar a súa residencia no Palacio da Zarzuela.
O 5 de marzo de 1966, celebrouse unha reunión do Consello Privado do Conde de Barcelona en Estoril para conmemorar o vinte e cinco aniversario da morte de Afonso XIII, á que fora invitado Xoán Carlos. A reunión debía ser un acto de reafirmación dos dereitos dinásticos de Juan de Borbón. Pese a que dous meses antes, Xoán Carlos declarara que «xamais» aceptaría a Coroa mentres vivise o seu pai, decidiu non asistir á reunión a instancias da súa esposa, Sofía de Grecia, utilizando como pretexto unha indisposición. Juan de Borbón considerou aquel feito como unha ruptura da unidade dinástica por parte de Xoán Carlos.
Príncipe de España (1969-1975)
miniatura|esquerda|Xoán Carlos de Borbón, príncipe de España, en 1971. En virtude da Lei de Sucesión na Xefatura do Estado de 1947, Franco nomeou a Xoán Carlos como sucesor a título de rei, nomeamento ratificado polas Cortes Españolas o 22 de xullo de 1969, ante as que o novo príncipe prestaría xuramento o mesmo día de gardar e facer gardar as Leis Fundamentais do Reino e os principios do Movemento Nacional, é dicir, o ideario franquista. Porén, baseouse nas facultades que ditas leis lle outorgaban para impulsar o cambio de réxime e facilitar a chegada da democracia.
Seguindo as regras dinásticas, a sucesión debese recaer no seu pai, Juan de Borbón e Battenberg, terceiro fillo e herdeiro do rei Afonso XIII. Con todo, as non moi cordiais relacións entre Juan e Franco determinaron o salto na liña de sucesión e o nomeamento de Xoán Carlos como príncipe de España, título de novo cuño co que Franco pretendía salvar distancias con respecto á monarquía liberal. Devandito salto foi aceptado polo príncipe Xoán Carlos, creando un conflito interno na Casa Real de Borbón. O Conde de Barcelona non renunciaría oficialmente aos seus dereitos sucesorios ata 1977.
Xoán Carlos I asumiu interinamente a xefatura do Estado entre o 19 de xullo ao 2 de setembro de 1974, e despois desde o 30 de outubro ao 20 de novembro de 1975 por enfermidades de Franco. O 9 de xullo de 1974, Franco era ingresado por unha flebite na perna dereita. Antes de partir cara ao hospital, chamou ao presidente do Goberno, Carlos Arias Navarro, e ao presidente das Cortes Españolas, Alejandro Rodríguez de Valcárcel, para que preparasen o traspaso interino de poderes ao príncipe. Con todo, dous días máis tarde, Xoán Carlos, que non quería un traspaso interino por parte de Franco, intentou persuadir a Arias para que fixese ver ao ditador que debía traspasarlle o poder de xeito definitivo. Ante a negativa do presidente do Goberno, o príncipe pediu a Franco que non asinase o decreto de traspaso. O 19 de xullo, o estado do ditador agravouse, polo que Arias acudiu ao hospital para que aprobase o traspaso. O xenro de Franco, Cristóbal Martínez-Bordiú, intentou impedir que Arias entrase na habitación do xefe do Estado. Finalmente conseguiu acceder, tras o cal convenceu ao ditador para que cedese o poder de xeito interino, o que provocou a furia do marqués de Villaverde e da esposa do ditador, Carmen Polo. Xoán Carlos asumía por primeira vez a xefatura do Estado de xeito interino.
Tras un novo empeoramento da saúde de Franco, o 23 de outubro de 1975, Valcárcel e Arias Navarro acudiron á Zarzuela para propoñer ao príncipe que asumise de novo interinamente a xefatura do Estado. Xoán Carlos negouse se a substitución non era definitiva. O 30 de outubro, Franco padeceu unha peritonite. Informado da gravidade do seu estado polo equipo médico que o atendía, o ditador ordenou a súa substitución por parte do príncipe Xoán Carlos, o que este aceptou, unha vez tivo a certeza de que a enfermidade do ditador era terminal.
Reinado (1975-2014)
miniatura|Estandarte do rei Xoán Carlos I de España. Ao anunciarse a morte de Francisco Franco (20 de novembro de 1975), xurou acatar os Principios do Movemento Nacional, destinados a perpetuar o franquismo. Foi proclamado rei de España polas Cortes Españolas como Xoán Carlos I de España o 22 de novembro de 1975 e exaltado ao trono o 27 de novembro cunha cerimonia de unción chamada: «Misa de Espírito Santo» (o equivalente a unha coroación) celebrada na histórica Igrexa de San Jerónimo o Real de Madrid. Pese a xurar fidelidade ás leis do Movemento, coa súa actitude, promoveu e alentou a Lei para a Reforma Política, que foi votada polo Congreso dos Deputados o 18 de novembro de 1976 e aprobada en referendo cun abafador apoio do 94%, o que iniciou a Transición española cara á democracia.
O 14 de maio de 1977, o seu pai, o Conde de Barcelona, renunciou aos seus dereitos dinásticos históricos e á xefatura da Casa Real na persoa de Xoán Carlos, unha vez que constatou a imposibilidade de acceder persoalmente ao trono. Con esta renuncia renovábase a dinastía histórica; e desta forma, trala proclamación de Xoán Carlos I como rei de España e coa renuncia de Juan de Borbón y Battenberg aos seus dereitos, Filipe converteuse en herdeiro da Coroa e asumiu o título de príncipe de Asturias o 1 de novembro de 1977. Juan de Borbón efectuou a súa renuncia nun acto onde estivo presente, entre moitos, Landelino Lavilla en calidade de Notario Maior do Reino; tras a cerimonia Juan declarou que renunciaba «con moito amor a España e agarimo polo meu fillo».
miniatura|esquerda|Primeira sinatura de Xoán Carlos I como rei de España, localizada na acta de entrega do cadáver de Francisco Franco ao abade do Val dos Caídos. É a única vez que asinou coa clásica fórmula de "Yo, el Rey".
Durante o reinado de Xoán Carlos aprobouse a Constitución española, que define as funcións do rei, suprimindo toda participación política da Coroa e convertendo España nunha monarquía parlamentaria de corte europeo occidental; así mesmo, o artigo 57 da Constitución recoñeceuno como o herdeiro lexítimo da «dinastía histórica». A Constitución foi ratificada nun referendo (6 de decembro) e o rei sancionouna o 27 de decembro.
Un dos momentos máis graves aos que tivo que facer fronte o rei Xoán Carlos I foi o intento de golpe de Estado do 23 de febreiro de 1981, o coñecido como «23-F». Ese día, durante a segunda votación da investidura do candidato á Presidencia do Goberno Leopoldo Calvo-Sotelo, produciuse a toma do Congreso dos Deputados por parte de forzas da Garda Civil ao mando do tenente coronel Antonio Tejero. Simultaneamente na Capitanía Xeneral da III Rexión Militar (Valencia) o tenente xeneral Jaime Milans del Bosch ocupou as rúas da cidade con tanques e houbo diversos conatos noutros puntos, tales como a toma dos estudios de Televisión Española en Prado del Rey (Madrid).
A intervención televisiva de Xoán Carlos I desautorizando o golpe acabou coa insurrección, que pensaba contar co apoio da Coroa, e contribuíu a aumentar o seu carisma entre sectores políticos que ata entón non eran moi afines á forma de goberno monárquica. Logo deste conflito a monarquía quedou definitivamente consolidada.
O 9 de febreiro de 2012, o semanario alemán Der Spiegel publicou un cable diplomático desclasificado por Alemaña segundo o cal o rei mostraría simpatía polos golpistas durante un encontro co entón embaixador de Alemaña en España, Lothar Lahn. En resposta, Rafael Spottorno, xefe da Casa do Rei, desmentiu esta atribuída simpatía e afirmou: «nin a Súa Maxestade nin a Casa Real acostuman valorar escritos ou opinións de terceiros, que é unha responsabilidade exclusiva dos seus autores e que, neste caso, non se compadecen coa realidade duns feitos, cuxo desenvolvemento e corolario final son de público coñecemento».
En 1992, ante as especulacións acerca de que Xoán Carlos mantiña unha relación sentimental coa catalá Marta Gayá, tanto o xefe da Casa do Rei, Sabino Fernández Campo, como o presidente do Goberno, Felipe González, manifestaron a súa preocupación sobre que se puidese ter orquestrado unha campaña contra o rei.
O 12 de decembro de 2011, tralas informacións aparecidas nos medios de comunicación achega da probable imputación por malversación, fraude, prevaricación, falsidade e branqueo de capitais do xenro do rei, Iñaki Urdangarin, duque consorte de Palma de Mallorca, A Zarzuela anunciou que o apartaba de todos os actos institucionais, por entender que a súa conduta non fora «exemplar». Ademais, durante a súa tradicional mensaxe de Noiteboa, o rei insistiu na necesidade dun comportamento exemplar por parte de todas as persoas con responsabilidades públicas, tralo que afirmou que «a xustiza é igual para todos», o que se interpretou como unha alusión á probable imputación do seu xenro. Porén, tralo seu discurso na solemne apertura da X Lexislatura, o 27 de decembro, o rei Xoán Carlos lamentou que se tivese personalizado a súa mensaxe de Nadal. Dous días máis tarde, o xuíz instrutor José Castro imputaba a Iñaki Urdangarin.
miniatura|200px|Efixie do rei Xoán Carlos I nunha moeda de 100 [[pesetas.]] Durante a súa declaración ante o xuíz instrutor en Palma, os días 25, 26 e 27 de febreiro de 2012, Urdangarin manifestou que o rei pediulle que abandonase os seus negocios en marzo de 2006. Con todo, o 16 de abril de 2012, fixéronse públicos tres correos electrónicos escritos por Urdangarin e achegados ao xuíz instrutor polo seu ex-socio, Diego Torres, que implicarían ao rei en negocios a favor do seu xenro con posterioridade a esa data.
O 18 de abril, ao saír do hospital onde foi intervido, o rei desculpouse publicamente por eses feitos, situación sen precedentes desde que comezase o seu reinado, cualificada como un episodio absolutamente novo en toda a historia da realeza.
Presidentes de España no seu reinado
miniatura|[[José Luis Rodríguez Zapatero prometendo o seu cargo por segunda vez ante os reis de España, Xoán Carlos I e Sofía.]]
Abdicación
miniatura|O rei Xoán Carlos I asinando a súa abdicación. O 2 de xuño de 2014 Xoán Carlos I manifestou a súa disposición a renunciar no seu fillo Filipe de Borbón e Grecia, que asumirá o cargo co nome de Filipe VI. A abdicación prodúcese de acordo coa fórmula recolleita na Carta Magna, concretamente no título segundo da mesma (Da Coroa española) en favor do seu fillo. Para que se produza dita sucesión será necesaria a aprobación dunha lei orgánica (ex artigo 57.5 da Constitución) que previsiblemente apoiará cerca do 90% dos deputados e senadores das Cortes Xerais.
Coa abdicación de Xoán Carlos deuse unha situación pouco común na historia da monarquía española, como é a convivencia de dous monarcas, e non prevista na Constitución de 1978, xa que nela só se indica que para que se dea este caso requírese un desenvolvemento lexislativo mediante Lei Orgánica. Ante esta situación, o Goberno de Mariano Rajoy emitiu un Real Decreto, polo cal, o rei e a raíña saíntes, Xoán Carlos e Sofía de Grecia conservarían os títulos de rei e raíña respectivamente, cos mesmos honores que ten o herdeiro da Coroa, o príncipe ou a princesa de Asturias, actualmente Leonor de Borbón.
Vida privada e familiar
O 14 de maio de 1962 casou coa princesa Sofía de Grecia e Dinamarca en Atenas, coa que tivo tres fillos: a infanta Elena, duquesa de Lugo, a infanta Cristina, duquesa de Palma de Mallorca e o seu sucesor o rei Filipe VI. Os seus oito netos son: Felipe Juan Froilán e Victoria Federica (fillos da infanta Elena e o seu exmarido Jaime de Marichalar), Juan Valentín, Pablo Nicolás, Miguel e Irene (fillos da infanta Cristina e o seu marido, Iñaki Urdangarin) e Leonor e Sofía (fillas do rei Filipe VI e a súa dona, a raíña Letizia Ortiz).
A residencia oficial da Familia Real é o Palacio Real de Madrid, pero se reserva para as cerimonias oficiais. Os Reis residen no Palacio da Zarzuela e a familia do rei Filipe reside tamén dentro do recinto da Zarzuela, nunha construción recente chamada Pavillón do Príncipe; as infantas Elena e Cristina viven en residencias privadas en Madrid e Washington, respectivamente.
O Rei Xoán Carlos é afeccionado ao esquí e a vela.
Foi gañador do Premio Carlomagno en 1982 e do Premio Simón Bolívar en 1983, e recibiu doutoramentos honoris causa en universidades como as de Boloña (1988), Oxford (1986), Cambrigde (1988), Harvard (1983) ou Sorbona (1985).
Títulos
A Constitución Española, no seu título II, artigo 56, parágrafo 2, designa o título de rei para Xoán Carlos I, podendo facer uso doutros títulos e dignidades, xeralmente referidas a entidades históricas, e que estiveron tradicionalmente asociadas á Coroa española:
E mesmo de cantas Ordes discirne o Estado Español (Montesa, Alcántara, Calatrava e Santiago entre outras moitas).
Nomeamentos en homenaxe ao rei
Numerosos lugares, infraestruturas e obxectos foron nomeados en homenaxe ao rei Xoán Carlos I, na propia España, así como no resto do mundo. Entre os máis significativos están: a Base Antártica Juan Carlos I na illa Livingston (Illas Shetland do Sur), o Buque de Proxección Estratéxica Juan Carlos I (pertencente á Armada Española), o Parque Juan Carlos I en Madrid, a Universidade Rei Xoán Carlos en Móstoles ou o Centro Rey Juan Carlos I de España (The King Juan Carlos I of Spain Center) en Nova York (Estados Unidos).
Partido Socialista Obrero Español
O PSOE no goberno
En 1997, Felipe González renuncia á secretaría xeral e é relevado por Joaquín Almunia. Nas primarias do 24 de abril de 1998, Joaquín Almunia, candidato oficial perde fronte a Josep Borrell, máis carismático, que ten que renunciar debido ás presións dos medios e da dirección do partido e a problemas de saúde.
Nas eleccións do 12 de marzo de 2000, o Partido Popular volve a gañar as eleccións, esta vez por maioría absoluta. Ese mesmo día, Joaquín Almunia presenta a súa dimisión. No 35 congreso, celebrado do 21 ao 23 de xullo de 2000 é elixido secretario xeral José Luis Rodríguez Zapatero.
Liderado de José Luis Rodríguez Zapatero (2000-2012)
Baixo o liderado de José Luis Rodríguez Zapatero, o PSOE recuperou terreo electoral fronte ao PP, superándoo nas eleccións autonómicas e municipais de 2003 e gañando as eleccións xerais de 2004 con maioría simple, así como as europeas do mesmo ano. As citadas eleccións xerais coincidiron cos días sucesivos aos atentados do 11 de marzo e a criticada xestión do PP dos mesmos.
Nas eleccións xerais de 2008 o Partido Socialista Obrero Español volveu gañar os comicios, obtendo 169 deputados, cinco máis que en 2004 e un 43,87 % dos votos. En decembro, o PSOE creou o seu propio think tank, a Fundación Ideas para el Progreso. En 2011 destapouse o caso ERE, aínda sen pechar.
Liderado de Alfredo Pérez Rubalcaba (2012-2014)
No 38º Congreso Federal do PSOE celebrado en Sevilla, Alfredo Pérez Rubalcaba foi elixido secretario xeral do PSOE o 4 de febreiro de 2012, con 487 votos a favor da súa candidatura e con 465 votos para a candidatura da súa rival, Carme Chacón. Tras os malos resultados do PSOE nas eleccións europeas de 2014, Pérez Rubalcaba anunciou a súa dimisión e proclamáronse tres candidatos: Pedro Sánchez, Eduardo Madina e José Antonio Pérez Tapias.
Liderado de Pedro Sánchez (2014-presente)
Nas eleccións primarias do partido celebradas o 13 de xullo de 2014, Pedro Sánchez obtivo un 49 % dos votos, fronte a un 36 % de Madina e un 15 % de Pérez Tapias, converténdose no novo secretario xeral. Afronta o reto de recuperar a unidade do partido e a confianza dos antigos votantes do PSOE, un 25 % dos cales segundo unha enquisa do CIS de outubro de 2014 decantaríase por un novo partido, Podemos. Nas eleccións ao Parlamento de Andalucía de 2015, celebradas anticipadamente en marzo de 2015, o PSOE foi a forza máis votada. Con todo, ao non obter maioría absoluta, a investidura de Susana Díaz como presidenta da Junta foi rexeitada ata en tres ocasións, a causa do voto en contra de PP, Podemos, Ciudadanos e Izquierda Unida. Marcadas por un «retroceso do bipartidismo», nas eleccións municipais de maio de 2015, o PSOE tivo un mínimo no total de votos; nas eleccións autonómicas celebradas na mesma data, conseguiu volver ser a formación máis votada na comunidade autónoma de Estremadura, así como manterse en primeira posición en Asturias. Noutras comunidades como Castela-A Mancha, Comunidade Valenciana, Aragón ou as Illas Baleares, foi a segunda forza, polo que necesitaría pactar con outras formacións para ocupar os gobernos autonómicos.
Despois de non conseguir aprobar os presupostos xerais do estado ao estar gobernando en minoría, Sánchez convocou eleccións xerais en abril de 2019, nas que foi o partido máis votado, con 123 escanos.
Ideoloxía
A ideoloxía do Partido Socialista Obrero Español foi evolucionando ao longo do tempo.
Modelo de estado
En contraste co centralismo que lle caracterizaría en datas anteriores, coa chegada da Transición o PSOE viraría a unha posición máis federalista respecto da organización do Estado. No Congreso de Suresnes de 1974, representado por Felipe González e Alfonso Guerra, o partido defendía o dereito de autodeterminación dos pobos formantes do Estado español. Na actualidade, o PSOE propugna un federalismo asimétrico, situándose en contra do proceso soberanista de Cataluña. Durante os gobernos de Felipe González o partido caracterizouse pola súa posición europeísta, ao considerar clave esta integración en Europa para a modernización económica do país.
Defínense como republicanos aínda que apoian o consenso constitucional do 1978. Recibiron críticas por estar en contra de celebrar un referendo despois da abdicación de Xoán Carlos I. Os expresidentes Felipe González e José Luis Rodríguez Zapatero situáronse en contra dunha democracia directa ou participativa similar á de Suíza, e en contra da revogatoria do mandato.
Política económica
O PSOE fundouse co propósito de representar e defender os intereses da clase obreira xurdida coa revolución industrial do século XIX. Seguindo a corrente filosófica e política marxista, pretendía a toma do poder político pola clase traballadora e a socialización dos medios de produción para establecer a ditadura do proletariado, como período de transición cara á sociedade socialista.
En 1979 o partido abandonou definitivamente as teses marxistas, da man do seu entón secretario xeral Felipe González, non sen antes superar grandes tensións e dous Congresos, o primeiro deles favorable a manter o marxismo. Ante esta situación, destacados líderes do interior como Pablo Castellano ou Luis Gómez Llorente fundaron a corrente ideolóxica interna Izquierda Socialista, agrupando aos militantes que apostaban por manter maior continuidade coa tradición do partido, en contra da postura máis «flexible» ideoloxicamente pola que apostaron González e Guerra nos primeiros anos da democracia.
A política dos períodos de goberno de Felipe González foi definida como socioliberal, e próxima á neoliberal, por Julio Aróstegui. Fernando Aguilar comparte este punto de vista. José María Martín Arce apuntou que as políticas aplicadas polos dous primeiros gobernos dun PSOE «centrista» liderado por Felipe González poderían ser cualificadas como «liberal-progresistas». Outra serie de autores apoiou a caracterización crítica de «neoliberal» da política económica de varios gobernos de Felipe González.
Varias fontes adscribiron ao partido á socialdemocracia. A política económica actual do PSOE foi definida como neoliberal por Vicenç Navarro. Algúns membros do PSOE manifestáronse respecto diso: José Antonio Pérez Tapias, ex candidato á secretaría xeral afirmou en 2014 que o PSOE tiña que quitarse de encima décadas de «contaminación neoliberal» e Patxi López afirmou en 2013, despois de perder as eleccións xerais de 2011 que «A esquerda abandonou a súa responsabilidade ante o neoliberalismo».
Política social
Apostou por un modelo laico de Estado na década de 1980, ademais de defender o aborto nos supostos de perigo para a vida da nai, malformación fetal e violación. Nos últimos anos, o PSOE posicionouse a favor do matrimonio homosexual e dunha lei do aborto de prazos.
Resultados electorais
O PSOE obtivo o seu primeiro deputado, Pablo Iglesias Posse, nas eleccións xerais de 1910 dentro da Conxunción Republicano-Socialista, que incluía xunto ao PSOE ao Partido Republicano Radical (PRR), o Partido Republicano Democrático Federal (PRDF), o Partido de Unión Republicana Autonomista (PURA) e independentes republicanos.
Norman Jewison
Norman Frederick Jewison, nado en Toronto o 21 de xullo de 1926 é un director de cinema canadense.
Traxectoria
Comezou a amosar o seu talento para o teatro na escola. Durante a segunda guerra mundial serviu na Royal Canadian Navy (1944–1945) e tras acabar a contenda viaxou por Suramérica, onde descubriu a segregación que influiría no seu traballo posterior.
Tras graduarse na universidade en 1949 marchou a Londres, traballando como guionista para un espectáculo infantil e como actor para a BBC. Volveu ao seu país en 1951, para preparar o lanzamento da CBC Television, na que foi guionista, director e produtor.
En 1958 foi contratado pola CBS en Nova York. O actor Tony Curtis, nunha visita ao estudio, suxeriulle que dirixise un filme. Jewison non volveu á televisión ata a década de 1990. Debutou no cinema con Forty Pounds of Trouble (1962), protagonizada por Curtis. Os seus seguintes filmes foron tamén comedias lixeiras, ata que decidiu apartarse do xénero a mediados de década de 1960.
En 1967 dirixiu Na calor da noite, que gañou o Óscar ó mellor filme.
Graffiti
miniatura|Graffiti. Denomínase graffiti (palabra plural tomada do italiano graffiti, que vén do verbo graffire) a varias formas de expresión artística, realizadas principalmente sobre mobiliario urbano, buscando a maior difusión pública da peza, e xeralmente utilizando a técnica denominada Bombing, consistente na utilización de pintura en spray  para levar a cabo as obras.
Na linguaxe común, o Graffiti é o resultado de pintar por riba dos muros imaxes, frases ou palabras que decote van cargadas con contido político ou social; pode de igual xeito tratarse dunha sentenza ofensiva ou dunha reivindicación, polo que o Graffiti non se axusta á vixencia lexislativa, prescindido de autorizacións, malia que ás veces as pintadas se realizan baixo supervisión e control.
No eido dos graffitis cómpre lembrar a Keith Haring (1958 - 1990), pintor norteamericano que alcanzou a fama coas pintadas realizadas sobre os vagóns do metro de Nova York nos anos 80 do pasado século.
O lado occidental do Muro de Berlín estivo totalmente cuberto de pintadas, nunha clara expresión de reivindicación política contra o Muro.
Orixe e traxectoria mundial
O Graffiti moderno aparece en torno a década dos 60, en Filadelfia, Estados Unidos, e o considerado como o seu creador, será un rapaz que se autodenominaba '''Cornbread. '''Este desenvolverá unha firma simple (Tag), que realizará nas paredes do seu barrio. Conforme vai aficionandose a esta actividade, irá decorando e ornamentando o seu Tag, ata o punto en que outros rapaces de Filadelfia comezaron a imitalo, realizando os seus propios Tags.
Este pequeno movemento alcanzou tal importancia na Filadelfia dos anos 60, que incluso foi recollida a súa actividade polos periódicos da cidade.