cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Volume (magnitude)
Sistema Internacional de Unidades
A unidade máis usada é o litro, pero debe ser considerada cos seguintes múltiplos e submúltiplos:
Sistema inglés de medidas
No Reino Unido e Estados Unidos
Illa de Mozambique
A Illa de Mozambique (en portugués, Ilha de Moçambique) é unha cidade insular situada na provincia de Nampula, na rexión norte de Mozambique, que deu o seu nome ao país do que foi a primeira capital. Debido á súa rica historia, manifestada por un amplo patrimonio arquitectónico, a illa foi recoñecida pola Unesco en 1991 Patrimonio da Humanidade.
A illa constitúe un municipio e ten un goberno local electo. De acordo co censo de 1997, o concello ten 42.407 habitantes, e destes 14.889 viven na illa.
O seu nome, que en lingua macua é Muipiti, parece que deriva de Mussa-Ben-Bique, ou Mussa Bin Bique, ou incluso Mussa Al Mbique, personaxe sobre quen case non se sabe nada certo, pero que deu o nome (como Mussa Bin Bique) a unha nova universidade, situada en Nampula.
En canto á arquitectura, a illa está dividida en dúas partes, a "cidade de pedra" e a "cidade de macuti", a primeira con preto de 400 edificios, incluíndo os monumentos máis recoñecidos, e a segunda, na metade sur da illa, con cerca de 1200 casas de construción precaria, moitas delas cubertas con macuti.
A Illa de Mozambique está unida ao continente africano por unha ponte de preto de 3 km de lonxitude, construída nos anos 60.
Paderne, San Pedro de Cervantes, Cervantes
Paderne é un lugar da parroquia de San Pedro de Cervantes no concello lugués de Cervantes na comarca dos Ancares. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller).
Murad Kajlayev
Traxectoria
Fillo dun recoñecido médico, durante a guerra deu concertos para os feridos con outros compañeiros do instituto Estudou composición na Conservatorio de Bakú con Boris Isaakovich Zeydman, aínda que foi expulsado polo seu ardor polos xéneros musicais non académicos axiña volveu ser admitido. Traballou como profesor nun conservatorio de Makhachkala e como director principal da orquestra sinfónica da radio do Daguestán (1957-1958), director artístico da Filharmonía do Dagestan (1963-1964), e secretario da Unión de Compositores da RSSFR (1968). Entre 1990 e 2000 dirixiu unha orquestra sinfónica Y.V.Silantiev e de 1993 a 1996 foi deputado na Duma Estatal.
Murad Kajlayev é o autor do primeiro balet nacional do Dagestán- “Goryanka” (A rapaza da montaña), do balet “Shamil”, de musicais e de música para filmes e espectáculos teatrais e mais tamén cancións, traballando co poeta Rasul Gamzatov. No ano 2010 fundou no Daguestán unha escola de música para nenos e en 2011 creou, na súa escola, o único múseo dedicado á cultura musical do Daguestán.
Gabrielle-Charlotte Patin
Gabrielle-Charlotte Patin, nada en 1666 en París e finada en 1751, foi unha numismática e escritora francesa do século XVII.
Traxectoria
Cabielle-Charlotte era neta do médico e coñecido esctitor epistolar Guy Patin, e a filla máis vella do tamén médico e numismático Charles Patin e da escritora moralista Madeleine Hommets. A súa irmá era Charlotte-Catherine Patin, unha muller de letras e crítica literaria. Do mesmo xeito que a súa irmá, Gabrielle-Charlotte criouse na abadía de Port-Royal-des-Champs, ao suroeste de París, ata a primavera de 1679. No outono dese ano, as irmás trasladáronse inicialmente a Lión e despois a Turín. Jacob Spon foi quen se ocupou delas na súa viaxe a través dos Alpes ata Italia, onde á súa chegada llas confiou ao seu pai, Charles Patin. A familia estableceuse en Padua, logo de que o seu pai tivese que fuxir de Francia 1668, onde fora condenado a cadea perpetua en galeras por importar libros sediciosos.
Gabrielle-Charlotte Patin publicou en Venecia un estudo en latín sobre a representación da fénix nunha medalla de Caracalla: De Phœnice in numismate imperatoris Caracallæ expressa epistola (1683). En 1679 foi admitida, baixo o nome de "Diserte", na Academia Galileana de Ciencias, Letras e Artes (Accademia Ricovrati), onde pronunciou en 1685 o seu panexírico de Luís XIV.
En 1692 casou en Padua co conde Luigi Santapaulina, un monitor ecuestre da Accademia Delia. Á morte do seu pai, acolleu no seu fogar a súa nai e a súa irmá. Logo do falecemento do seu marido, ela quedou en Padua coa súa nai, en tanto que a súa irmá se fixo monxa. Gabrielle-Charlotte casou en segundas nupcias, en 1726, con Francesco Rosa.
Patin morreu en 1751, aos 86 anos.
Kentavious Caldwell-Pope
Kentavious Tannell Caldwell-Pope, nado o 18 de febreiro de 1993 en Thomaston, Xeorxia, é un xogador profesional de baloncesto americano que xoga nos Denver Nuggets da National Basketball Association (NBA). Cunha estatura de 1,96 metros xoga na posición de escolta.
Traxectoria profesional
Caldwell-Pope foi seleccionado na 8ª posición do Draft da NBA de 2013 polos Detroit Pistons, equipo co que xogou a Liga de Verán da NBA de 2013. O 19 de xullo de 2013, asinou o seu primeiro contrato profesional cos Pistons.
O 13 de xullo de 2017, Caldwell-Pope asinou un contrato por un ano e 18 millóns de dólares cos Los Angeles Lakers. Fixo o seu debut cos Lakers o 22 de outubro de 2017, saíndo coma titular e anotando 20 puntos na derrota por 119-112 contra os New Orleans Pelicans. O 23 de novembro de 2020, Caldwell-Pope asinou un novo contrato de tres anos cos Lakers.
O 6 de agosto de 2021, Caldwell-Pope foi traspasado ós Washington Wizards nun traspaso entre cinco equipos que mandou a Russell Westbrook ós Los Angeles Lakers.
O 6 de xullo de 2022, Caldwell-Popefoi traspasado xunto a Ish Smith ós Denver Nuggets, a cambio de Monté Morris e Will Barton.
Servas, Ain
Servas é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Volume (libro)
miniatura|Varios volumes da [[Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada.]] O volume é unha banda -normalmente de papiro- que se enrola naturalmente.
A lonxitude dun rolo pode ser de varios metros mentres que a anchura ou altura é de 30 a 40 centímetros. Se a escritura é vertical, o lector sostén a parte do rolo que corresponde ao inicio do texto na man esquerda, o final na man dereita. Se a escritura é horizontal, o principio está no rolo superior, o final no rolo inferior. Como o Val do Nilo era a fonte case única da cana que produce o papiro, esta fonte secouse para Europa coa invasión dos árabes no século VIII, despois de trinta séculos de uso do volume.
En paralelo existían, desde a invención da escritura, as taboíñas de arxila ou de madeira encerada sobre as que se escribía coa axuda dun cálamo ou dun estilo.
Sobre o século III, o códice de pergameo comeza a substituír o volume que tiña como inconveniente que obrigaba a unha lectura secuencial dos distintos textos situados uns despois dos outros. O códice tiña a vantaxe de permitir o acceso doado ás páxinas do medio. Cando se fixo facilmente reproducible grazas á impresión do papel sobre madeira e sobre metal, converteuse no libro impreso que, no final do século XV, dá volta á economía do saber e da súa transmisión.
O modo de lectura do volume coñece unha reinterpretación inopinada no modo de 'páxina continua' propia para a lectura nas pantallas asociadas aos ordenadores a partir de 1960.
Actualmente enténdese o termo volume como un libro que pode incluír varias obras ou só unha, ou pode ser unha parte dunha obra que estea constituída por varios volumes.
Carlos González Sháněl
Carlos González Sháněl, nado en Buenos Aires (Arxentina) o 11 de xuño de 1973, é un periodista chileno de orixe checa, correspondente da cadea de televisión mexicana Televisa na República Checa. É ademais fundador da consultora de comunicacións estratéxicas Mentora s.r.o., con sede en Praga. No campo da docencia é profesor da cátedra de Ciencias Políticas da Universidade de Hradec Králové, en materias relacionadas con América Latina.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia checo-chilena. É comunicador audiovisual da Universidade UNIACC en Santiago de Chile, con grao e maxistratura en Comunicación e Mercadotecnia desa mesma institución. Tamén é diplomado en Economía Social de Mercado pola Universidade Miguel de Cervantes, grazas a unha bolsa da Fundación Konrad Adenauer.
Pouco tempo despois de termina-los seus estudos en 1997, radicouse en Europa, primeiro en Bruxelas e logo trasladouse a Praga. . Desde entón, cun intervalo de tres anos na cidade de Cracovia (Polonia) viviu e traballou en Praga, onde exerceu como correspondente, reporteiro e analista internacional. .
Foi correspondente do servizo exterior da radio holandesa (Radio Nederland Wereldomroep) para a cobertura de actualidade na República Checa, en Eslovaquia e en Polonia, e foi redactor e presentador do servizo exterior da radiodifusión checa (Radio Praga). Os seus comentarios apareceron en medios radiofónicos e televisivos (BBC, Česká televize ) así como en diarios centroeuropeos e latinoamericanos.
Publicacións
Xunto ó analista e académico chileno Luis A. Doñas escribiu en 2010 o libro Juegos de Guerra en el Pacífico: sobre un improbable conflicto armado entre Chile e Perú, cuxo prólogo foi escrito polo ex-ministro do Interior e anterior senador checo, Jan Ruml.
Luis Collarte Rodríguez
Luis Collarte Rodríguez, nado en Ourense o 4 de xaneiro de 1960 e finado o 17 de outubro de 2022, foi un arquitecto galego.
Biografía
Obtivo o título de arquitecto na Escola Técnica Superior de Arquitectura da Coruña en 1986. Dende aquela compaxinou o seu labor como arquitecto coa de relator en charlas e conferencias en foros especializados como a Asociación de Empresarios da Pedra en Frankfurt ou o Colexio de Arquitectos de Galiza.
Antes de concluír os seus estudos universitarios xa fundara o seu primeiro estudo con outros compañeiros, labor que compatibiliza nunha empresa familiar adicada ao sector da pedra natural e que o sitúa como referente na evolución dos seus sistemas de colocación na arquitectura actual. Froito desta etapa son as colaboracións con grandes figuras da arquitectura nacional e internacional, como as obras realizadas con Arata Isozaki (Domus - Casa do Home e Sizhuoka Kenmin Plaza), con Manuel Gallego Jorreto (Museo de Belas Artes da Coruña e o Hospital de Oza), todas elas premiadas a nivel nacional e internacional.
En 1993 foi nomeado Presidente da Asociación de Graniteiros de Ourense polo seu traballo de investigación e emprego en torno as materiales naturales, mentres que en 1996 foi convidado polo Instituto Galego de Promoción Económica (IGAPE) a participar como membro na I Mesa Galega do Granito e a Pizarra.
Traxectoria
Ten desenvolvido unha intensa actividade profesional, que nos seus últimos anos se orientou decididamente a manter unha forte presenza en concursos de arquitectura en diversos países, aínda que con maior intensidade no norte de España, nas zonas próximas ao seu estudio central na cidade da Coruña.
Como resultado deste labor concursal recibiu numerosos premios, e tivo a ocasión de construír edificacións de tipoloxías diversas, entre as que cómpre salientar diversos edificios públicos, centros culturais, pazos de Exposicións, hoteis e centros comerciais. Merece especial mención a adicación que mantivo cara ao sector da vivenda social, participando en numerosas convocatorias de concursos de entidades de promoción pública como a Empresa Municipal de La Vivienda de Madrid, o Instituto de la Vivienda de la Comunidad de Madrid e o Instituto Galego de Vivienda e Solo.
Obras representativas
A súa obra pode dividirse en tres grandes etapas: miniatura|Vista da fachada principal da Casa do Home, A Coruña
1986-1996
Durante esta década compartiu as tarefas de arquitecto coas de director técnico de sociedades adicadas á explotación de canteiras de rocha ornamental, transformación e execución de obras de pedra natural. Entre os seus traballos máis representativos atopamos:
1996-2008
miniatura|Pazo da Cultura de Carballo Nesta época abandona todo tipo de actividades relacionadas co mundo da empresa e a industria para centrarse no traballo do estudio. As obras máis salientables deste período son:
2008 – 2022
miniatura|Observatorio Astronómico de [[Forcarei.]] Nesta época diminuíu o número de obras a cambio dunha maior envergadura dos seus proxectos:
Arminas Jasikonis
Arminas Jasikonis, nado en Anykščiai o 12 de setembro de 1997, é un piloto lituano de motocrós, que compite no Campionato do Mundo.
Traxectoria
Comezou no motocrós aos catro anos e aos trece marchou a Estonia xunto ao seu pai, para ser adestrado polo expiloto Avo Leok. En 2011 comezou a participar no Campionato de Europa de 125cc. En 2012 conseguiu os seus primeiros puntos nunha KTM. Rematou 22º. En 2013 Jasikonis entrou nun equipo británico de Honda e pasou ao campionato europeo de 250, con pouco éxito. En 2014 correu subre unha KTM de novo, pero os resultados non foron bos.
Máis tarde decidiu competir cunha bicicleta máis grande e uniuse a un equipo alemán de Kawasaki, co que disputou o campionato alemán de MXGP. En 2016 debutou no Campionato Mundial de Motocross como piloto comodín nalgúns GP, conseguindo sumar algúns puntos. Na segunda metade da tempada Stefan Everts, que buscaba un substituto para o lesionado Ben Townley, preguntoulle se quería pilotar por Suzuki o resto da tempada. Jasikonis aceptou e tras unhas boas actuacións converteuse en piloto oficial para toda a tempada 2017. Logrou o seu primeiro podio nun GP no GP de Portugal en xullo de 2017.
Na tempada 2018 correu con Honda e dende a tempada 2019 corre con Husqvarna. Na tempada 2020 conseguiu a súa primeira vitoria nunha manga, no Gran Premio de Riga, en Ķegums.
Dende 2013, formou parte do equipo lituano no Motocross das Nacións.
Subprefectura de Kamikawa
miniatura|300px|Localización da subprefectura de Kamikawa en Hokkaidō A Subprefectura de Kamikawa (上川支庁, かみかわしちょう, Kamikawa-shichō) é unha subprefectura da prefectura de Hokkaidō do Xapón. Ten 9.852,21 km² de superficie e unha poboación de 535.456 habitantes (2005). A súa capital é Asaghikawa-shi.
Babel (filme)
Babel é un filme estadounidense dirixido por Alejandro González Iñárritu que foi estreado no 2006. Xunto a Amores perros e 21 Grams forma a "Triloxía da morte".
Rosasita
A rosasita é un mineral carbonatado usado como mena do cinc e do cobre, pois quimicamente é un hidróxido carbonatado de cobre e cinc, cunha proporción de 3:2, xurdido da zona de oxidación secundaria dos depósitos de cobre e cinc. Foi datado por primeira vez en 1908 na mina de Rosas, na Sardeña, e de aí o nome.
É moi similar á auricalcita, mais poden ser distinguidos pola súa escuridade.
György Ligeti
György Ligeti, nado o 28 de maio de 1923 en Dicsőszentmárton (Transilvania) e finado o 12 de xuño de 2006 en Viena, foi un compositor húngaro, se ben agora a súa vila natal forma parte de Romanía.
Cronoloxía
As pezas máis coñecidas de Ligeti son as que aparecen na banda sonora dalgúns filmes de Stanley Kubrick, 2001: Unha odisea do espazo e na derradeira película Eyes Wide Shut.
Obra
Escolma:
Obxecto astronómico
Un obxecto astronómico é unha entidade física significativa, unha asociación ou estrutura da que a ciencia confirmou a súa existencia no Universo. Iso non significa necesariamente que a ciencia actual non refute a súa existencia no futuro (dependendo dos coñecementos astronómicos existentes nese momento). Algúns obxectos astronómicos, como Themis ou Neith, á luz dos estudos máis recentes, considérase que non existen. Outros, coma Plutón ou Ceres, son de natureza totalmente diferente do previsto con anterioridade pola ciencia. Nestes casos, a comunidade científica chega a un consenso con respecto a súa clasificación. Os obxectos astronómicos baseados en probas científicas indirectas considéranse obxectos hipotéticos.
Un obxecto astronómico pódese confundir facilmente cun corpo celeste (son os obxectos que están no ceo). O termo "corpo" indica un obxecto simple, coma un planeta, aínda que tamén podemos considerar o cinto de asteroides un obxecto astronómico. A Terra non é un obxecto ou corpo celeste (non esta no noso ceo, senón embaixo del), pero si é un obxecto ou corpo astronómico (obxecto de estudo pola astronomía).
Coral del Río
Coral del Río Otero, nada en Vigo en 1966, é unha economista galega.
Traxectoria
Licenciouse en Economía en 1989 pola Universidade de Santiago de Compostela, doutorándose en 1996 pola Universidade Carlos III de Madrid co estudo Desigualdad y pobreza en España de 1980-81 a 1990-91. É profesora do departamento de Economía Aplicada da Universidade de Vigo, e pertence ao grupo de investigación "Distribución da renda, territorio e mercado laboral". Foi membro da Cátedra Caixanova de Estudos Feministas, e é directora da Unidade de Igualdade da UVigo.
Está especializada nas desigualdades económicas causadas polos aspectos de xénero no mercado laboral.
Ten publicado artigos e traballos en diversos medios.
A Song for XX
A Song for XX é o álbum debut da cantante xaponesa Ayumi Hamasaki, producido por Max Matsuura e lanzado o 1 de xaneiro de 1999 baixo o selo avex trax.
Información
Aínda que o titulo orixinal tanto do álbum coma da canción é "A Song for XX", os "XX" non se pronuncian, xa que a letra X úsase constantemente no Xapón para referirse a unha información incompleta, o neste caso, ausente. O seu similar en galego sería "A Song for __", como un espazo coa incógnita de para quen vai dirixida realmente a canción.
Chandeiro, San Pedro de Cervantes, Cervantes
Chandeiro é un lugar da parroquia de San Pedro de Cervantes no concello lugués de Cervantes na comarca dos Ancares. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 12 habitantes, dos cales 8 eran homes e 4 eran mulleres.
Dorino Serafini
Teodoro "Dorino" Serafini nado o 22 de xullo de 1909 e finado o 5 de xullo de 2000 foi un motociclista e piloto italiano.
Nativo de Pesaro (As Marcas), gañou en 1939 o Campionato de Europa de Motociclismo de 500 cc nunha Gilera. Participou nun Gran Premio Mundial de Fórmula Un o 3 de setembro de 1950, onde terminou segundo e anotou 3 puntos de campionato, os seus puntos foron reducidos á metade cando compartiu o pilotaxe con Alberto Ascari. Serafini aínda ten o récord de maior porcentaxe de podios por carreira, un podio nunha carreira dálle unha porcentaxe do 100%. Tamén competiu en varias carreiras de Fórmula 1 fora do campionato.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Resultados na Fórmula 1 fora do campionato
(key)
Grecia
Grecia ( ou Ελλάς/Ellás), oficialmente República Helénica   é un país do sueste meridional europeo, situado ao sur da Península Balcánica. Fai fronteira con Albania, Macedonia do Norte e Bulgaria polo norte e con Turquía polo leste. O mar Exeo atópase no leste e sur da Grecia continental, mentres o mar Xónico se atopa no leste, a través do cal ten ligazóns con Italia, e con Albania. Tanto no seu leste coma no seu oeste, Grecia posúe unha gran cantidade de illas, sendo a maior a Illa de Creta.
Grecia atópase na conxuntura de Europa, Asia e África. A Grecia actual constitúese como herdeira do patrimonio da Grecia antiga, o Imperio Romano o Imperio Bizantino, e o Imperio Otomán. Así mesmo, Grecia é o berce da democracia, a filosofía occidental, os Xogos Olímpicos, a literatura occidental e historiografía, as ciencias políticas, os principios matemáticos, e o drama occidental incluíndo a traxedia e a comedia.
A Grecia actual é un país do primeiro mundo, membro da Unión Europea dende 1981, da Unión económica e monetaria dende 2001, da OTAN dende 1952, da OCDE dende 1961, e da Axencia Espacial Europea dende 2005. Atenas é a súa capital; Salónica e Patras son, alén da capital, as principais cidades do país.
Etimoloxía
O nome histórico de Grecia en grego é Ἑλλάς, (transcrito como Elás). No grego moderno chámase comunmente Ελλάδα (transcrito como Elada). O nome de Grecia en galego provén do termo latino graecus (Γραικοί), que é a forma coa que Aristóteles se refería ao nome do país. Con todo, na realidade o nome está relacionado co da xente de Epiro.
O outro nome que recibe está relacionado co termo de Alexandre o Grande, "Helénico", que provén de Ellada (Ελλάδα) e que significa "terra lixeira!, onde o "h" inicial vén da pronuncia no grego antigo cun son aspirado inicial. Tamén se relacionou o país grego con "helios" (sol). Con todo, a raíz de onde se formou o seu nome é incerta, e foi durante o Imperio Romano cando comezou a recibir o nome de Grecia.
En moitas linguas europeas, como no galego, o nome provén da raíz Γραικός (Graikós) véxase o castelán e italiano: Grecia, portugués: Grécia, inglés: Greece, francés: Grèce, alemán: Griechenland ou o ruso: Греция. Por outra banda o nome en varios países asiáticos, como en turco: Yunanistan, árabe: يونان, hebreo: יוון, persa antigo: Yaunâ, pali: Yona ou indonesio: Yunani, derivan de Ἰωνία (ionía), a rexión de Xonia.
Historia
miniatura|esquerda|O [[Partenón]] miniatura|esquerda|[[Filipo II de Macedonia]] A antiga Grecia tiña límites con Iliria e Macedonia ao norte, ao leste co Mar Exeo, ao oeste co Mar Xónico, e ao sur co Mar Mediterráneo. Tiña 77.000 km². As súas montañas, co ceo case sempre azul e o seu clima suave facía de Grecia un dos máis marabillosos países do mundo antigo. Foi nese pequeno país no que a primeira civilización europea comezou hai máis de dous mil anos. Naquel tempo, Grecia dominaba grandes áreas das marxes do Mediterráneo e do mar Negro. Actualmente, Grecia é un único país de poder reducido, e un dos menos desenvolvidos de Europa. Atenas é a capital e maior cidade do país, con catro millóns de habitantes. En Atenas e noutras partes de Grecia, existen ruínas de monumentos do pasado glorioso da antiga civilización.
Hai milleiros de anos, os gregos estabeleceron tradicións de xustiza e liberdade individual que son as bases da democracia e da economía de mercado. A súa arte, filosofía e ciencia tornáronse fundamentos do pensamento e da cultura occidentais. Os gregos da Antigüidade chamábanse a si mesmos helenos (tódolos que falaban o grego, mesmo que non vivisen na Grecia Continental, e daban o nome de Hélade á súa terra. Os que non falaban grego eran chamados bárbaros. Nunca chegaron a formar un goberno nacional, porén estaban unidos pola mesma cultura, relixión e lingua.
A Grecia tornouse independente o 14 de setembro de 1829, despois de que o Tratado de Adrianópolis fose asinado entre Rusia e Turquía, o cal puxo fin á guerra da independencia.
Despois de conseguir a independencia do Imperio Otomán, e como resultado das Guerras Balcánicas, Grecia conseguiu incrementar o seu territorio e poboación. Os seguintes anos, a loita entre Constantino I de Grecia e o carismático primeiro ministro Eleftherios Venizelos sobre a política estranxeira antes da I Guerra Mundial dominou a escena política grega, e dividiu o país en dous grupos enfrontado. Trala fin da Gran Guerra producinse unha loita que enfrontou os helenos cos nacionalistas turcos, liderados por Mustafa Kemal, unha guerra que provocou un intercambio importante de poboación entre os dous países tras o Tratado de Lausana.
A inestabilidade e sucesivos golpes de estado marcaron a seguinte era, que foi eclipsada pola tarefa de incorporar máis dun millón e medio de refuxiados gregos de Asia Menor dentro da sociedade grega. O 28 de outubro de 1940 a Italia fascista pediu a rendición de Grecia, mais o ditador grego Ioannis Metaxas opúxose e provocou a consecuente Guerra Greco-Italiana, onde Grecia expulsou as forzas italianas en Albania, dando aos aliados da segunda guerra mundial a primeira vitoria sobre as Potencias do Eixe. Posteriormente tívose que enfrontar as forzas alemás durante a Batalla de Grecia. Trala liberación, Grecia caeu na guerra civil entre as forzas a prol da realeza e as comunistas, o que provocou unha grave crise económica e graves tensións sociais entre as dereitas e as esquerdas os seguintes trinta anos.
Os seguintes vinte anos caracterizáronse pola marxinación dos esquerdistas dentro a esfera política e social gregas, pero cun considerable crecemento económico, grazas en parte ao Plan Marshall. O ano 1965, foi un período de turbulencia política que trouxo o golpe de estado do 21 de abril de 1967 do Réxime dos Coroneis, co apoio dos Estados Unidos. En novembro de 1973 o levantamento á Universidade Politécnica de Atenas provocou un golpe contrario que instalou a Dimitrios Ioannidis como ditador. O 20 de xullo de 1974, coa invasión turca da illa de Chipre o réxime grego colapsouse. O antigo primeiro ministro Konstantinos Karamanlis devolveu de París onde vivira dende o seu exilio en 1963, empezando a era denominada Metapolitefsi. O 14 de agosto de 1974 as forzas gregas abandonasen a estrutura militar da OTAN en protesta pola ocupación turca do norte de Chipre. En 1975 instaurouse a constitución da república democrática e aboliuse a monarquía por referendo. Andreas Papandreou fundou o Movemento Socialista Panhelénico (PASOK), en resposta ao partido Nova Democracia de Konstantinos Karamanlis, xurdindo as dúas forzas políticas dominantes da política grega durante as décadas seguintes. Grecia volveu á OTAN en 1980 e converteuse no décimo membro da Unión Europea o 1 de xaneiro de 1981, experimentando dende entón un notable crecemento económico. O país adoptou o euro en 2001 e organizou de maneira satisfactoria os Xogos Olímpicos do verán de 2004 en Atenas.
Política e goberno
miniatura|180px|[[Eleftherios Venizelos (1864-1936).]] Grecia é unha república parlamentaria. O xefe de estado é o Presidente da República, quen é elixido polo Parlamento por un período de cinco anos. A vixente Constitución foi redactada e adoptada polo parlamento heleno no ano 1975, trala caída da xunta militar que gobernou o país entre 1967 e 1974. Dende aquela foi revisada dúas veces, a primeira en 1986 e a segunda no ano 2001. A Constitución, constituída por 120 artigos, establece a separación de poderes nos poderes executivo, lexislativo, e xudicial, e garante extensas e específicas liberdades e dereitos sociais.
Segundo a constitución, o poder executivo é exercido polo Presidente da República e o goberno. A emenda constitucional de 1986 restrinxiu significativamente as obrigacións e deberes do presidente, sendo o seu papel hoxe en día soamente cerimonial. Dende o 13 de marzo de 2020 a presidenta de Grecia é Katerina Sakellaropoulou. A posición do Primeiro Ministro, xefe do goberno de Grecia, pertence ao líder do partido político que obteña a maior confianza do parlamento grego. O Presidente da República formalmente elixe o Primeiro Ministro, e, baixo recomendación, elixe e destitúe os membros do goberno. O Primeiro Ministro exerce vastos poderes políticos, aumentados a conta dos do Presidente na emenda de 1986. O Primeiro Ministro de Grecia dende o 8 de xullo de 2019 é Kyriakos Mitsotakis.
O poder lexislativo é exercido por 300 membros do Parlamento unicameral. Os estatutos aprobados polo Parlamento son promulgados polo Presidente da República. As eleccións parlamentarias teñen lugar cada catro anos, mais o Presidente da República está obrigado a disolve-las cortes no caso de que o goberno o propoña en caso de acontecer asunto nacional de extrema importancia. O Presidente está obrigado tamén a disolver o Parlamento, no caso de que a oposición sexa quen de levar a cabo unha moción de censura.
O poder xudicial é independente do executivo e do lexislativo é abrangue tres Cortes Supremas. O sistema xudicial componse tamén de cortes civís, encargadas de xulgar casos civís e penais e cortes administrativas, encargadas de xulgar disputas entre os civís e as autoridades gregas. Dende a restauración da democracia e ata a década de 2010, imperou un sistema bipartidista dominado polos partidos Nova Democracia (liberalconservador) e Movemento Socialista Panhelénico (socialdemócrata), até que este último perdeu gran parte do seu apoio nas eleccións de 2012 e nas seguintes, caendo a menos dun 10% dos votos. Paralelamente á caída do PASOK produciuse a subida da Coalición da Esquerda Radical (SYRIZA), chegando a ser a forza máis votada nas eleccións de 2015 e gobernando o país ata 2019 cando Nova Democracia volveu gañar unha maioría absoluta.
Xeografía
[[Monte Olimpo, Grecia|Monte Olimpo|miniatura|esquerda]] Grecia consiste nun territorio continental na extremidade sur dos Balcáns, na península do Peloponeso, separada do continente pola canle de Corinto, e de numerosas illas, incluíndo Creta, Rodas, Eubea e os arquipélagos do Dodecaneso e das Cíclades no Mar Exeo, e das Illas Xónicas no Mar Xónico. Grecia ten máis de 14.880 km de costas e unha fronteira terrestre de 1.160 km. A súa superficie é de 132.562 km² incluíndo augas interiores da cunca do Exeo, illas e illotes.
Preto do 80% da Grecia é territorio montañoso ou, polo menos, accidentado. A maior parte do país é terra seca e rochosa. Só o 28% da terra é arábel. A Grecia occidental contén lagos e zonas húmidas. O Pindo, a cadea montañosa central, ten unha elevación media de 2.650 m. O lendario monte Olimpo é o punto máis alto de Grecia, atinxindo 2.917 m por riba do nivel do mar.
O clima grego é semellante ao portugués, con invernos suaves e húmidos e veráns quentes e secos. As temperaturas só raramente atinxen valores extremos, aínda que ten nevado nas montañas e ata mesmo en Atenas, nalgúns invernos.
Xeográfica e climaticamente o territorio grego é moi variado. Contando con 9.000 illas, illotes e afloramentos rochosos, 15.021 km de costa (máis de 16.000 km de costa incluíndo os afloramentos rochosos), sendo o segundo de Europa despois de Noruega e décimo do mundo detrás dos Estados Unidos en lonxitude costeira. O mar Exeo foi de grande importancia na historia e desenvolvemento da cultura e civilización helenística.
Divisións administrativas
Administrativamente, Grecia constitúese de 13 periferias (provincias) divididas en 51 prefecturas (en grego nomoi, singular nomos). Existen tamén unha área autónoma, o Monte Athos (en grego Agio Oros, "Outeiro sagrado"), que bordea a periferia da Macedonia central. miniatura|[[Atenas]] miniatura|[[Salónica]]
Demografía
miniatura|Hermoupolis, na illa de [[Siros, é a capital das illas Cícladas]] O corpo oficial de estatísticas de Grecia é o Servizo Nacional de Estatísticas de Grecia (en grego Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος). Segundo o corpo de estatísticas grego, Grecia tiña unha poboación total de 10,964,020 (2001), dos cales 5 427 682 eran homes e 5 536 338 mulleres. As estatísticas de 1971, 1981, e 2001 amosan un progresivo envellecemento da poboación grega. A taxa de natalidade no ano 2003 era de 9,5 por cada 1.000 habitantes (14,5/1.000 no ano 1981). Ao mesmo tempo a taxa de mortalidade subiu do 8,9 por 1.000 habitantes no ano 1981, aos 9,6/1.000 no ano 2003. En 2001, o 16,71% da poboación tiña máis de 65 anos, un 68,12% atopábase entre os 15 e os 64 anos de idade, e un 15,18% tiña 14 anos ou menos. En 1971 as cifras eran do 10,92%, 63,72%, e 25,36% respectivamente. A sociedade grega sufriu un gran cambio nas últimas décadas. Os cocientes de casamentos veñen baixando nas últimas décadas dende o 71 por 1.000 do 81 ata 2002, medrando lixeiramente ata os 61 por 1.000 no 2003 e caendo de novo ata os 51 en 2004. Por outro lado, os cocientes de divorcio veñen medrando dende os 191,2 por 1.000 en 1991 aos 239,5 do 2004.
Cidades
Case dous terzos dos gregos viven en áreas urbanas; as dúas grandes áreas metropolitanas do país son Atenas e Salónica. Na lista de abaixo están as vinte principais cidades gregas, coa poboación segundo datos oficiais das súas aglomeracións urbanas, que pode incluír varios concellos.
Minorías
Zonas dos Balcáns onde viven os [[Romanía|pobos romaneses|miniatura]] O grego é a lingua maioritaria en todo o territorio heleno, malia existir diversas zonas onde se falan outras linguas ou habitan determinadas minorías étnicas. A única minoría grega que ten un especial recoñecemento legal é a minoría musulmá (Μουσουλμανική μειονότητα, Mousoulmanikí meionótita) de Tracia, que constitúe o 0.95% da poboación. Os seus membros son na súa maioría de orixe turca, pomak ou búlgaromusulmá, e xitana. Outras minorías recoñecidas son os armenios (35.000) e os xudeus (5.000).
Existen tamén outros grupos lingüísticos, cuxos membros falan ademais do grego outra lingua e se identifican como gregos. Entre estes se atopan os arvanitas, o cales falan unha variante do albanés coñecido como arvanitika os arromaneses e os meglenorromaneses, cuxas linguas atópanse estreitamente vencelladas co romanés. No norte de Grecia existen grupos de falantes de linguas eslavas, cuxos membros identifícanse como gregos na súa maioría. Os dialectos falados poden clasificarse lingüisticamente como formas do macedonio (localmente chamado Eslavomacedonio ou simplemente Eslavo), ou do búlgaro (distinguido coma pomak no caso da comunidade musulmá de lingua búlgara da rexión de Tracia occidental). A falta dun recoñecemento oficial de ningunha minoría, agás os musulmáns de Tracia, constitúe unha fonte de críticas de numerosos organismos.
Inmigración
A maioría dos inmigrantes de fóra da UE residen no contorno da capital ateniense (uns 132.000 inmigrantes, que constitúen o 17% da poboación). Salónica é a segunda cidade en poboación estranxeira, cuns 27.000 residentes que constitúen o 7% da poboación. Deixando estas dúas cidades, as principais zonas con asentamentos estranxeiros son os concellos que rodean a capital. Segundo o mesmo estudo, a poboación estranxeira (documentada e indocumentada) residente en Grecia podería ser maior do 8,5% oficial, chegando ao 10.3% (1,15 millóns de estranxeiros).
Economía
miniatura|Primeira sede do Banco Agrícola de Grecia en [[Atenas]] A agricultura representa un papel moi importante na economía de Grecia. As industrias creadas durante o período posterior á I Guerra Mundial foron na súa maioría destruídas durante a segunda guerra mundial e a seguinte guerra civil. Desde entón, o desenvolvemento do sector manufactureiro da economía viuse obstaculizado pola falta de combustibles e as dificultades xurdidas co uso da enerxía hidroeléctrica do país. En 1970, no entanto, a contribución das manufacturas á produción nacional anual superou por primeira vez á da agricultura. Dúas importantes fontes de ingreso para Grecia son a construción naval e o turismo. A extracción de petróleo dos campos do norte do mar Exeo foi unha grande axuda para a economía a principios da década de 1980. Grecia pasou a ser membro da Comunidade Económica Europea (hoxe Unión Europea) en 1981. O orzamento nacional a principios da década de 1990 calculouse nuns 37,6 miles de millóns de dólares de ingresos, e 45,1 miles de millóns de gasto.
A súa industria produce principalmente: alimentos e produtos do tabaco, teas e tecidos, produtos químicos, siderurxia, minería e refinación de petróleo, mentres que a súa agricultura se basea na produción de trigo, millo, cebada, remolachas para azucre, olivas, tomates, viño, tabaco, patacas; carne e produtos lácteos. A organización de sindicatos é gremial, así pois os membros de cada gremio están afiliados a federacións nacionais.
Outros sectores
miniatura|[[Corfú, un dos destinos turísticos máis populares]] Aínda que a minería ten escasa importancia para a economía grega, explótase unha considerable variedade de recursos minerais. A produción anual (en toneladas) a mediados da década de 1980 foi: lignito, 35,9 millóns; bauxita, 2,3 millóns; mineral de ferro, 1,3 millóns, e magnesio, 884.400. Tamén se extraeron preto de 279.200 m³ de mármore, ademais de petróleo, sal, cromo, prata, zinc, ouro e chumbo. Ao redor dunha quinta parte da poboación activa traballa neste sector, que produce un 18% do produto interior bruto anual. Os seus principais artigos son os metais básicos e os produtos metálicos, alimentos, bebidas, tabaco, téxtiles e confección, produtos químicos, cemento e viño. Atenas é o centro industrial de Grecia.
Cultura
miniatura|Vestimentas tradicionais gregas A cultura grega é, xunto co humanismo, unha das bases da civilización occidental. Eles foron os primeiros en desenvolver o modo de pensamento que temos agora, ademais de legar un grandioso patrimonio artístico e arquitectónico. A cultura helénica evolucionou durante miles de anos, cos seus inicios nas civilizacións minoica e micénica continuando coa notable Grecia clásica, o nacemento da época helenística e por medio da influencia do imperio romano e o seu sucesor, o imperio bizantino, na Grecia oriental. O imperio otomán tamén tivo unha influencia considerable na cultura grega, pero é a guerra de independencia grega a que revitaliza Grecia e propicia o nacemento dunha identidade individual dentro da súa polifacética cultura ao longo da súa historia.
Foi ademais na Antiga Grecia, na cidade de Olimpia, onde xurdiron os Xogos Olímpicos en homenaxe aos deuses. Os gregos tamén desenvolveron unha rica mitoloxía, que é referencia para estudos e libros aínda hoxe en día. A filosofía tamén acadou un desenvolvemento sorprendente, principalmente en Atenas no século V a.C. (período clásico de Grecia), época de filósofos con Platón e Sócrates.
De entre os músicos gregos con fama internacional destacan Manos Hadjidakis, Mikis Theodorakis ou Evangelos Papathanassiou, coñecido popularmente como Vangelis. A busca e a sistematización do patrimonio musical popular, que é o obxectivo básico de famosos músicos e investigadores, ten incentivado a creación de gran número de corais que participan en concursos internacionais.
En canto ás vestimentas de Grecia, son parte dunha historia cultural mixta. Algunhas das características dos traxes folclóricos gregos poden ser achadas nas antigas vestimentas helénicos e bizantinos. De feito, moitos dos elementos dos traxes litúrxicos usados hoxe polos sacerdotes Gregos Ortodoxos están emparentados cos traxes tradicionais da Grecia moderna e teñen a súa orixe nas vestimentas do Imperio Bizantino.
Actitudes
miniatura|Taberna grega miniatura|[[Bandeira de Grecia|Bandeira grega]] Os gregos, en xeral, senten un gran vencello co seu pasado, facendo fincapé no período clásico da historia grega, dende o helenístico e o bizantino ata o presente. Ambas, a Grecia clásica e a bizantina, representan para a maioría dos gregos as precursoras da actual República Helénica. Durante o final do século XIX e comezos do XX as antigas fronteiras do imperio bizantino, ou máis en concreto aquelas que ata este período conservaran as poboacións gregas, chegaron a representar para algúns un ideal ao alcance do estado contemporáneo.
Trala revolución de 1821, Grecia pasou por un período de renacemento artístico e cultural. Os gregos actuais coidan os recordos dos anos de antes da revolución, aqueles da ocupación de Grecia polo imperio otomán, como os dos «anos de escuridade», en que o desenvolvemento cultural quedou completamente detido. A pesar da evidencia pola contra (en particular con respecto á literatura cretense), o rexurdimento de Grecia trala formación da primeira República Helénica en 1831 é lembrada por unha inmensa maioría dos gregos como o "renacemento" da súa nación.
A experiencia da ocupación, a da época otomá e da época moderna, deixou unha marca indeleble na psique grega. No século XX, o trauma da guerra civil grega durante o que a nación chegou a ser o primeiro teatro de guerra fría, inmediatamente trala segunda guerra mundial, a cal conduciu a enormes privacións coa ocupación nazi, e a intromisión dos EUA coa creación do "Réxime dos coroneis", que gobernou brutalmente desde 1967 a 1974; todo iso levou á aparición da idea do Ethnos Anadelfon (Nación sen irmáns), recalcando que os gregos só podían contar consigo mesmos e os seus compatriotas. Con todo, desde mediados da década de 1970 cara a adiante e sobre todo trala entrada de Grecia na Unión Europea en 1981, a orientación de Grecia, e as aspiracións da maioría, enfocouse cara á corrente principal europea.
Arte
A arte e a arquitectura da Grecia antiga tivo unha grande influencia na arte occidental ata o presente. A arte e arquitectura bizantinas tamén xogaron un importante papel nos inicios do cristianismo, e queda unha significativa influencia nas nacións cristiás ortodoxas de Europa oriental e Eurasia. Ata agora, debido aos estragos da historia, só unha pequena variedade da arte grega antiga sobreviviu, sobre todo escultura e arquitectura e artes menores, incluíndo o deseño de moedas, cerámica e o gravado de pedras preciosas. Grecia tamén ten, a partir da revolución, un peso específico na historia da arte contemporánea.
Arquitectura
miniatura|Detalle do [[Erecteion]]
Os restos da arquitectura aínda sobreviven ou están ben documentados actualmente. Os antigos gregos desenvolveron dous estilos primarios (ou «ordes clásicas»). O sobrio e sólido dórico e o refinado e decorativo xónico. Hai que sinalar que o estilo xónico evolucionou dentro do estilo corintio.
A forma rectangular dos antigos templos gregos, rodeados de columnas sostidas por un pedimento triangular, construído de pedra calcaria ou mármore, segue sendo un popular estilo aínda hoxe en día. Aínda que o arco era familiar aos troianos, non estaba amplamente estendido o seu uso, en contraste coas posteriores edificacións romanas.
Pintura e escultura
miniatura|esquerda|200px|Escultura de [[bronce, posiblemente Poseidón ou Zeus.]] En contraste con outras formas ilustradas, as pinturas conservadas da Grecia antiga son moi escasas. Os pintores gregos traballaban principalmente en paneis de madeira, e as obras finais foron admiradas durante centos de anos logo da súa creación. Con todo, estas pinturas desapareceron despois do século IV cando non foron suficientemente protexidas. Conserváronse as copias romanas de inferior calidade, por exemplo as de Pompeia, achadas nas tumbas dos reis de Macedonia en Verxina ou en Leúcade, na antiga Macedonia, como as de Kazanlak na antiga Tracia.
As obras conservadas da antiga escultura grega son máis comúns, en particular as dos mestres escultores, como Fidias e Praxíteles. Estes artistas e os seus seguidores foron frecuentemente emulados polos romanos. Con todo, os cristiáns do século IV e V viron a destrución dos ídolos pagáns como un "acto de piedade". Moitas esculturas antigas de mármore foron queimadas con cal na Idade Media, e estatuas de bronce foron fundidas para obter o metal. As estatuas de mármore que escaparon á destrución foron esquecidas, ou no caso dos bronces, perdidos no mar.
No período bizantino, a arte relixiosa era o tema dominante, con mosaicos e iconas moi traballadas adornando os edificios relixiosos. O artista renacentista, O Greco (Domenikos Theotocopoulos), responde do bizantino e no século XVI a arte manierista, producindo escultura e pinturas de forma libre, luz e cor que inspiraría a artistas do século XX como Pablo Picasso ou Jackson Pollock.
miniatura|Mosaico representando a [[Alexandre Magno.]] Ademais, un importante e a miúdo pioneiro papel, foi xogado por artistas das illas Xónicas no XVIII e a comezos do XIX, que explotaron as conquistas do Renacemento italiano e dos talleres barrocos. Con persistentes esforzos cara a novas direccións e obxectivos, os artistas gregos afloraron ao mundo durante as primeiras décadas do século XIX conectando a arte grega coa súa antiga tradición, así como a procura de talleres europeos, sobre todo os da Munich School, con exemplos definitorios da arte contemporánea grego do período que inclúe a obra de Theodoros Vryzakis e Nikiphoros Lytras.
A comezos do século XX, Demetrios Galanis, contemporáneo e amigo de Picasso, conseguiu un amplo recoñecemento en Francia e foi membro vitalicio da Academia Francesa, tralo encomio do crítico André Malraux como un artista capaz «de provocar fortes emocións como Giotto». Xa en pleno século XX, Nikos Engonopoulos conseguiu recoñecemento internacional coas súas concepcións surrealistas en pintura e poesía, ao mesmo tempo en que Yannis Spyropoulos destacaba como pintor abstracto, mentres que no final da década dos 60, Dimitris Mytaras e Yiannis Psychopedis se asociaron co realismo crítico europeo.
Grecia continuou a antiga tradición escultórica nas épocas modernista e posmodernista, con colaboradores como o filósofo Costas Axelos e o afamado Constantine Andreou, receptor da Lexión de Honra de Francia.
Cerámica e moedas
Detalle dun vaso grego exposto no MAM de [[Nova York.|miniatura]]
A antiga Grecia foi tamén reputada pola súa cerámica, que incluía tanto formas de vasos de bebida como furnas. A cerámica de figuras negras, en cuxas decoracións aparecen siluetas negras sobre fondo vermello, son moi representativas da temperá artesanía grega. Posteriormente as formas inclúen a cerámica de figuras vermellas e a cerámica de figuras brancas.
Os gregos non consideraban o deseño da moeda como unha forma principal de arte propiamente dita. No entanto, a durabilidade e a abundancia de moedas que deseñaron é unha das máis importantes fontes de coñecemento acerca da estética grega. As moedas foron inventadas en Lida durante o século VII a.C. pero foron os gregos os primeiros que as empregaron amplamente, e quen estableceron un canon do deseño monetario que foi seguido dende entón. Esta forma de arte ten unha particular importancia no estudo da época bizantina.
Cine
A idade de ouro do cine grego foi a década dos anos 50, década nas que se produciron ata sesenta filmes por ano, cunha película como Ronsel, dirixida por Michael Cacoyannis, un dos máis famosos directores. Notables actores e directores deste período foron Alekos Sakelarios, Nikos Tsiforos, Ellie Lambeti, Dinos Iliopoulos e Irene Papas. Cacoyannis, en particular, que dirixiu nos 60 Alexis Zorbas, chegando a gañar tres premios Óscar. Dende esta época o cine grego estivo relativamente parado. Sen contar con películas como Loafing and Camoflage (Λούφα και Παραλλαγή), cuxo éxito popular sacou do punto morto usando a comedia exea. Outros temas políticos foron tocados no cine grego, como a inmigración de Albania aparecendo en 1991 con Μετέωρο βήμα του πελαργού (en inglés: The Suspended Step of the Stork), dirixida por Theo Angelopoulos.
Máis recentemente, filmes como Politiki kouzina (Un toque de pementa) e a comedia sexual tabú Safe Sex sinalaron a tendencia crecente da calidade do cine grego. Isto pode estar relacionado, en gran parte, cun inigualable período de prosperidade económica en Grecia, o cal conduciu a un incremento das produción cultural en todas as artes, tanto física como visual.
Grecia clásica
Esopo escribiu as súas Fábulas no século VI a.C. Estas innovacións tiveron unha fonda influencia non só nos poetas romanos, como Virxilio no seu poema épico da fundación de Roma, a Eneida, senón que se estendeu a través de toda Europa.
Na Grecia clásica establécese o nacemento do teatro tal como o entendemos. Esquilo introduciu as ideas de diálogo e dramatizando as relacións dos personaxes e ao facelo, inventou o drama: a súa Orestíada, triloxía de obras, é considerada a cima da súa carreira. Outros grandes dramaturgos foron Sófocles e Eurípides. Aristófanes, un escritor de comedias, definiu e desenvolveu o concepto de comedia como forma teatral.