cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Corda (instrumento)
Medidas
O ton dunha corda depende do seu peso e polo tanto do seu diámetro e a súa densidade, é dicir, as súas medidas. Tradicionalmente o diámetro vén medido en milésimas de polgada, isto é, en milésimas de milímetro pois o sistema métrico tamén é moi utilizado, ante todo en Europa. A maior tamaño da corda, maior é o seu peso. E a maior peso, precisarase unha maior enerxía para as mover, polo que oscilarán máis lentamente. Canto máis longas e máis pesadas, un son máis grave producirán. As cordas máis pesadas ademais, requiren unha tensión maior para a mesma altura do son, ou sexa, para o mesmo ton e son, consecuentemente, máis difíciles de premer cos dedos á hora de tocar. Se a un instrumento de trastes se lle trocan as cordas e se lle colocan diferentes medidas de corda, podería ser necesario axusta-la altura das cordas sobre os trastes, o que se chama "acción", co fin de facer máis simple de tocar ou evitar que as cordas produzan zunido contra os trastes. A "acción" de modifica-las alturas das cordas nos instrumentos sen trastes, pode ser tamén axustada para acomoda-la medida da corda como así tamén o estilo interpretativo desexado.
As cordas de aceiro para as guitarras convencionais usualmente veñen en conxuntos de cordas xa axustadas. Os conxuntos de cordas veñen xeralmente referidos ben polas medidas da primeira corda do instrumento ó que se lle vaian colocar, ben polo par de cordas primeira e última. Algúns fabricantes poden diferir doutros lixeiramente nas medidas. Os exemplos de datos de debaixo proceden das cartas de cordas de D'Addario para cordas regulares, recubertas e con aliaxe de níquel e prata.
(Nota: As cordas das táboas grises son entorchadas. As demais son todas lisas.)
As cordas do típico baixo veñen nas seguintes medidas. Apréciese que as cordas adicionais (quinta e sexta, pois un baixo tan só ten catro) véndense xeralmente por separado. Ás veces as cordas son elaboradas cunha escala particular de lonxitude e veñen en longa, mediana e curta escala.
As cordas destinadas ós instrumentos da familia do violín son vendidas moitas veces en tres medidas denominadas simplemente como "heavy", "medium" e "light" ou en alemán "stark", "mittel" e "weich" as cales manteñen as desinencias do inglés ou do alemán debido a que apenas existen fabricantes españois de cordas. Estas desinencias non indican necesariamente que teñan ningún tipo de estandarización asociado con tales medidas.
Núcleo
O aceiro forma parte do núcleo de case tódalas cordas de metal; outros materiais naturais como a seda ou as tripas de procedencia animal, ou os sintéticos como o nailon e o kevlar son tamén utilizados para este fin (o aceiro empregado para as cordas, chamado tamén cables de música, é endurecido e temperado). Algunhas cordas Mi(chamadas así porque cando vibran libres soa dita nota) están chapadas en ouro con intención de mellora-la calidade tímbrica.
As tripas de ovella e de touro foron usadas durante moito tempo como cordas nos instrumentos de corda friccionada. Este tipo de material é moi sensible ós efectos do cambio de clima e á humidade, polo que se desafinan rápido e a miúdo e rompen doadamente. Trala introdución doutros materiais, metálicos e sintéticos, as cordas feitas a partir de tripa seguen sendo elaboradas a causa do seu son cálido (con harmónicos máis complexos) e algúns intérpretes considéranas mellores. Son usualmente reservadas para instrumentos antigos como a viola antiga, a tiorba, o laúde, o clave etc. As cordas modernas de tripa ás veces están recubertas de fíos metálicos.
Hoxe día un dos tecidos máis populares para o interior das cordas dos instrumentos da familia do violín é o nailon estirado, a miúdo vendido baixo o nome comercial de "Perlon". Primeiro introducido por Thomastik nos setenta e os oitenta, as cordas sintéticas son actualmente manufacturadas a grande escala.
Con moito, a combinación de materiais máis estendida para un concertista de violín é núcleos sintéticos para as cordas sol, re e la e aceiro para a corda máis aguda.
Recubrimento
O aluminio é o máis común para instrumentos de arco, mentres que para a guitarra e o piano, o bronce é unha boa opción. Cobre, níquel, ouro, prata e volframio tamén se empregan. A prata e o ouro son máis caros e son usadas pola súa resistencia á corrosión e por ser hipoalerxénicos.
As cordas recubertas de cable redondo reciben o nome de cordas recubertas en redondo; aquelas cuxo recubrimento é con cable plano, tendo polo mesmo unha superficie de rozamento máis suave, son chamadas de recubrimento plano. Os baixos sen trastes o que máis usan son as cordas de recubrimento plano, ó igual có resto dos membros da familia do violín. Un tipo de recubrimento raro é o semirecuberto. Hai tamén un material chamado "ground round", no cal o material de recubrimento é achandado para conseguir un rematado incluso máis suave. Ambos métodos teñen unha forma algo ovalada, intermedia entre o recubrimento plano e o redondo. As cordas para guitarra de "seda e aceiro" son cordas sobrerrecubertas con filamentos de seda baixo o recubrimento.
Vibración da corda
Unha corda vibra nun patrón harmónico complexo. Cada vez que unha corda é posta en movemento, un conxunto específico de frecuencias resoan en base a series harmónicas matemáticas. A frecuencia fundamental é a máis grave e a que máis se oe, e vén determinada pola densidade, a lonxitude, a tensión da corda, a humidade, a presión e a temperatura atmosférica. Esta é a frecuencia que nós identificamos como a altura da corda. Sobre esa frecuencia, os harmónicos son escoitados máis "piano" ou suave canto máis agudo sexa. Por exemplo, se a frecuencia fundamental é 440 Hz (o La central no piano) entón os harmónicos de tal corda afinada nese ton serían 880, 1320, 1760, 2200 Herzios e así ata o infindo. Os nomes de notas correspondentes a ditas frecuencias son La4, Mi5, ALa5, Do#6 etc. Debido á masa das cordas, canto máis agudo sexa o harmónico máis diferente é a súa afinación con respecto á fundamental, máis se diferencian. Isto é coñecido como o fenómeno físico-harmónico, e constitúe unha consideración sumamente importante para os afinadores de pianos se tentan alargar a afinación ó longo de todo o piano para mante-los harmónicos máis afinados mentres soben polo teclado.
Corrosión dunha corda
Os materiais destinados ás cordas instrumentais ofrecen un único inconveniente: que son susceptibles de oxidación ou de corrosión. As cordas entorchadas que usan metais como o latón ou o bronce corroeranse eventualmente a causa da humidade e os sales procedentes dos dedos do intérprete. Como resultado, a corda perderá o seu brillo no transcurso do tempo. Para axudar a resolver este problema, os fabricantes de cordas aplican un baño de metal ou unha cuberta de polímero para protexe-la corda da corrosión.
Santo Estevo de Budiño, Salceda de Caselas
Santo Estevo de Budiño, ou Budiño de Baixo, é unha parroquia encravada no Val da Louriña e moi ligada ao Porriño, aínda que pertence ao concello de Salceda de Caselas na comarca de Vigo. Segundo o IGE en 2011 tiña 700 habitantes (363 homes e 337 mulleres).
Historia
A súa orixe está ligada á veciña parroquia de San Salvador de Budiño, aínda que xa no século XIII se menciona a parroquia co seu nome actual. Durante a Idade Media e até o século XIX formou parte da xurisdición de Budiño (formada polas dúas parroquias que levan o nome) baixo a forma de "couto veciñal", onde os propios habitantes podían escoller os seus cargos públicos.
A actual igrexa parroquial é de mediados do século XIX, e atópase na entidade de Barral. Procedente desta igrexa atópase actualmente no Museo Diocesano de Tui unha imaxe da Virxe do Libramento do século XIV. As festas na honra da virxe celébranse o segundo domingo de setembro.
Comparte unha parte das Gándaras de Budiño, espazo natural protexido pola Rede Natura 2000.
Dentro dela tamén se atopa o centro industrial do Cerquido, o de maior importancia de todo o concello.
Tu Youyou
Tu Youyou (, nada en Ningbo, República da China o 30 de decembro de 1930, é unha científica, médica e química farmacéutica chinesa, coñecida por descubrir a artemisinina e a dihidroartemisinina, empregadas para tratar a malaria e coas cales se salvaron millóns de vidas. O punto de partida da súa investigación estivo baseado na exploración de textos sobre medicina chinesa tradicional, atopando que o afirmado sobre a cura da malaria en case todos eles non era correcto, excepto nun só deles.
O descubrimento da artemisinina e o seu tratamento da malaria está considerado como o descubrimento máis significativo da medicina tropical no século XX para a mellora da saúde das persoas dos países en desenvolvemento tropicais en Asia do sur, África, e América do Sur. Polo seu traballo, Tu recibiu en 2011 o Premio Albert Lasker de Investigación Médica Clínica, e en 2015 o Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina. Tu recibiu a metade do premio Nobel por descubrir a eficacia da molécula antimalárica da planta Artemisia annua; a outra metade foi compartida por Satoshi Ōmura e William Campbell por descubrir un novo composto, a avermectina, capaz de curar infeccións como a oncocercose e a filariase linfática causadas por pequenos parasitos. Tu recibiu o primeiro Nobel de medicina para un cidadán chinés, ademais de ser a primeira muller desa nacionalidade en recibir un premio Nobel en calquera categoría.
Isín
Isín foi unha cidade estado de Mesopotamia que se proclamou como independente cara ao -2400 pasando cara ao -2350 a mans de Lugalzagesi de Umma e despois a mans de Sargón I e aos seus sucesores.
Historia
miniatura|esquerda|280px|Isín e [[Babilonia durante a dinastía casitas, século XIII a. C.]] 300px|dereita|miniatura|A cidade de Isín en Mesopotamia Cara ao -2200 volvía ser independente e cara ao -2050 o rei de Ur fíxose amo da rexión de Isín e Mari. No -2015 o gobernador urita desta rexión, Ishiberra, toma o título de rei de Isín e comeza as súas conquistas: no -2015 Nippur, cara ao -2000 Eshunna e no -1998 Ur, Eridu e Uruk. No 1985 morre Ishiberra e sucédeo Shuilishu (-1085 - -1975) e despois Iddindagam (-1975 - -1954). No -1970 someteu á cidade de Der. No -1954 Ishmedagan sucedeu a Iddindagam. A hexemonía comezou a esgotarse cando no -1925 Larsa conquistou Ur, Uruk e Eridu. No -1898 Isín reconquistou Ur efemeramente.
No -1875 Larsa xa tiña a hexemonía e Isín quedara reducida á cidade, ao seu propio territorio e á cidade de Nippur, que Larsa ocupou no -1895 pero Isín recuperou, e oscilou entre ambas. No -1865 o rei vasalo de Uruk independizouse. No -1838 perdeu outra vez Nippur a mans de Larsa pero puido volvela a recuperar. No -1835 Larsa ocupou Nippur, pero caída a dinastía de Isín, Nippur fíxose independente (1834), ata que ao ano seguinte Isín a ocupou. No -1830 Isín tívoa que conquistar de novo, poida que por unha revolta ou por unha conquista de Larsa.
No -1828 Larsa conquistou Nippur e Isín recuperouna no -1813 pero só por un ano, entón no -1812 Larsa conquistouna por enésima vez. No -1802 Isín recuperou Nippur. No -1793 Larsa ocupou Isín. Nippur fíxose efemeramente independente pero tamén foi ocupada. No -1762 pasou a Babilonia, que a manterá coa excepción de curtos períodos de dominio de Asiria (-1235 - -1227), Elam (-1159 - -1156) e de independencia (-1156 - -1135). Despois seguiu a historia de Babilonia.
Hassan Gouled Aptidon
Hassan Gouled Aptidon, nado en Lughaya, Somalilandia, o 15 de outubro de 1916 e finado na cidade de Djibuti en 2006, foi un político djibutiano, primeiro presidente e primeiro ministro de Djibuti. Gobernou entre 1977 e 1999.
Cabo Ortegal
Ortegal é un cabo situado no concello de Cariño. É un dos punto máis setentrionais da Península Ibérica, só superado polo cabo da Estaca de Bares. Dende este cabo e ata a fronteira portuguesa atópase unha das costas máis recurtadas do continente europeo, só comparable ás costas bretoas.
Paisaxe
miniatura|300px| CÔTES D ' E S P A G N E PARTIE DE LA GALICE depuis le CAP ORTEGAL jusqu'au CAP SILLEIRO, 1793. A localidade máis próxima é Cariño, porto pesqueiro de importancia e lugar dende o que se chega ao cabo Ortegal e ao seu faro. Á dereita esténdese a ría de Ortigueira cos seus cantís e os seus areais. Preto do cabo, as ladeiras gañan en verticalidade e altura para configurar un lugar maxestoso. O cabo Ortegal é, en realidade, unha ampla arcada que se abre ao océano franqueada por dous saíntes rochosos: a punta do Limo, ao oeste, e a punta dos Aguillóns ao leste. É nesta onde se empraza o faro do cabo Ortegal, unha torre cilíndrica pintada de branco e vermello, dende a cal pode divisarse:
miniatura|Vista do cabo Ortegal dende o seu camiño de acceso.
Praia das Illas
A praia das Illas está situada no termo da parroquia da Devesa, na zona da aldea da Rochela. A súa anchura media estímase entre 9 e 10 m, e a súa lonxitude é de 750 m (aínda que outras fontes din ter 98 m), sendo o nivel de ocupación alto nos períodos estivais. A praia dispón de area branca e fina, sendo unha praia aberta con ondas moderadas e rectilíneas. Conta coas especies faunísticas propias de calquera praia, sobre todo aves.
Cabo Ortegal
Xeoloxía
Ortegal é ademais un complexo xeolóxico de interese internacional. Algúns dos seus materiais xurdiron da colisión de anacos continentais do Atlántico norte e Báltico. Rochas básicas, ultrabásicas, gneis ou ecloxitas (pedras de gran dureza e moi resistentes á erosión) abundan na contorna do cabo. Mais é o granito negro a rocha máis espectacular desta paraxe, xa que as que aquí se atopan, son as máis antigas da Península Ibérica e as 4ª do planeta, de antigüidade semellante a algunhas en Australia, Canadá ou Polonia. Este granito negro formouse baixo a superficie terrestre, a partir do magma, hai aproximadamente 1.160 millóns de anos, o que, á súa vez, implica que a Península Ibérica é anterior á chamada explosión da biodiversidade na Terra.
Praia das Illas
Enmarcada no medio dunha paraxe rochosa de extraordinaria fermosura, igual que a veciña praia dos Castros, coa que se comunica na baixamar. Na preamar, ocorre que, dependendo das correntes mariñas de cada ano, esta praia pode desaparecer e sexan só olladas varias illas que se sitúan no areal, das que toma o nome. Esta, xunto coas praias de San Miguel de Reinante (Barreiros), As Catedrais, Esteiro, Os Castros, Areosa e Olga (todas de Ribadeo), conforma a Zona das Catedrais, espazo natural protexido e catalogado coma "Rede Natura 2000".
Cabo Ortegal
Xeoloxía
Naquela época a terra tiña unha aparencia "bastante inhóspita". Só existían seres vivos unicelulares, a atmosfera era pobre en osíxeno e o sol era un 10% menos brillante, segundo os investigadores. Estas rochas permaneceron a gran profundidade ata que afloraron cando os continentes, que estaban agrupados nun só, Panxea, dividíronse, o que produciu un cantil de máis de 600 metros de altura.
Praia das Illas
A praia dos Castros-As Illas recibiu a bandeira azul no 2015. Dispón de servizo de salvamento (os feridos son trasladados ao Hospital Comarcal da Costa-Burela) e sinalización do estado de mar. Está próxima ao Porto Deportivo de Foz.
A ela pódese chegar saíndo de Ribadeo pola estrada N-634 en dirección a Lugo, ata desviarnos por un ramal á dereita sinalizado, que nos leva xusto ata o recurso. Ten a maiores outros servizos (a maioría deles a uns 500 m): aparcadoiros, teléfonos, restaurante e bar, hoteis, Cruz Vermella e servizo de vixilancia. Na praia tamén dispón de servizos, ademais dos mencionados: duchas, pasarelas, limpeza diaria.
Cabo Ortegal
Flora e fauna
Coa chegada do outono, numerosas aves mariñas de decenas de especies diferentes migran cara ao sur fronte a este cabo, convertido así (xunto coa Estaca de Bares) nun dos mellores lugares de Europa para estudar as súas viaxes dun mar a outro. Tamén é habitual contemplar cetáceos como delfíns, caldeiróns e, en ocasións, baleas.
Interese ambiental e xeolóxico
Cabo Ortegal.|miniatura Polo seu interese de conservación ambiental, desde ornitolóxico a paisaxístico, está incluído na zona especial de conservación (ZEC) Costa Ártabra e na zona de especial protección para as aves (ZEPA) Costa de Ferrolterra-Valdoviño. O esteiro que ampara este cabo está catalogado tamén como zona húmida da convención de Ramsar.
Ademais, o cabo está dentro do Complexo de Cabo Ortegal que é un lugar de interese xeolóxico, Geosite. Representa unha zona de cantís e macizos montañosos, que son unha floración alóctona que ten a súa orixe no arco volcánico que bordeou ao supercontinente Godwana.
Ruta
O cabo Ortegal é a orixe da Gran Ruta de Sendeirismo do Medievo (GR 50). Única deste tipo nas rías altas, une este lugar co centro histórico de Betanzos. A súa duración é de aproximadamente 23 horas de camiñada continua.
Copa do Rei de fútbol 1992/93
A Copa do Rei de fútbol 1992–93 foi a 89ª edición do torneo. A competición empezou o 2 de setembro de 1992 e rematou o 26 de xuño de 1993 coa final. O campión foi o Real Madrid, que se impuxo na final ao Zaragoza.
Oitavos de final
Os partidos de ida xogáronse o 3 de febreiro, e os partidos de volta o 17 de febreiro de 1993.
Cuartos de final
Os partidos de ida xogáronse o 24 de marzo, e os partidos de volta o 14 de abril de 1993.
Semifinais
Os partidos de ida xogáronse o 9 de xuño, e os partidos de volta o 16 de xuño de 1993.
Final
A final xogouse o 26 de xuño de 1993 no Estadio Luis Casanova de Valencia.
Basomatóforos
Na actualidade, dado que non é un grupo monofilético, segundo a taxonomía dos gasterópodos de Bouchet e Rocroi (2005), considérase como un grupo informal do clado dos heterobranquios (Heterobranchia).
Máis recentemente Jörger et al. (2010) trasladou a tres dos seus membros, as superfamilias Siphonarioidea e Amphiboloidea e o clada Hygrophila a un novo taxon, o dos panpulmonados (Panpulmonata).
Características
Aína que teñen pulmóns, case todas as súas especies viven en augas doces, e tan só unhas poucas encóntranse no litoral mariño. Todas teñen unha cuncha externa e, a diferenza dos estilomatóforos, os poros xenitais masculinos e femininos están separados, ademais de teren os ollos na base dos tentáculos (ao que alude o seu nome); outra diferenza é que os tentáculos non son retráctiles.
Descrición
A orde foi descrita en 1864 polo naturalista alemán Wilhelm Moritz Keferstein.
Etimoloxía
O nome científico Basommatophora está construído cos elementos do latín científico baso-, tirado do grego antigo βάσις básis, 'pé' (e 'base'); ommat-, derivado do grego ὄμμα, -ατος ómma, -atos, 'ollo'; -o- (para facilitar a pronuncia) e -phora, plural de -phorus, derivado do grego φορέω phoreõ, 'levar'. Literalmente: 'os que levan os ollos na base', aludindo á posición dos seus ollos no extremo basal dos tentáculos.
Unha clasificación en continua revisión
Desde que Darwin formulara a súa teoría da evolución, a taxonomía biolóxica intentou reflectir a filoxenia dos organismos. As clasificacións utilizadas en taxonomía intentan, por tanto, representaren as interrelacións entre os distintos taxons. Porén, a taxonomía dos pulmonados, como a dos demais grupos de gasterópodos está continuamente sendo revisada e, debido a isto, as versións que se mostran en diversos textos poden diferir de maneira importante.
Melide, San Salvador de Camba, Rodeiro
Melide é un lugar da parroquia de San Salvador de Camba, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 21 habitantes (8 homes e 13 mulleres), o que supón unha diminución de 25 habitantes con respecto ao ano 2000.
Neste lugar naceu o filósofo Ramón Regueira Varela.
Miss axente especial
Miss axente especial (en Miss Congeniality) é un filme estadounidense de 2000 dirixido por Donald Petrie, escrito por Marc Lawrence, Katie Ford e Caryn Lucas, e protagonizado por Sandra Bullock, Michael Caine, Benjamin Bratt, William Shatner, Ernie Hudson, e Candice Bergen.
Miss axente especial foi distribuído por Warner Bros. Pictures o 22 de decembro de 2000 e foi un éxito de recadación con máis de 212 millóns de dólares en todo o mundo. Bullock conseguiu un nomeamento ó Globo de Ouro á mellor actriz de musical ou comedia. Unha secuela, Miss axente especial 2: Armada e fabulosa, estreouse o 24 de marzo de 2005. O filme converteuse nun filme de culto logo da súa estrea.
René Bazin
René François Nicolas Marie Bazin, nado en Angers en 1853 e finado en París en 1932, foi un escritor francés, membro da Academia francesa dende 1903.
Traxectoria
Estudou dereito en París e ao rematar converteuse en profesor de dereito na Facultade Libre de Angers. Escribiu en xornais parisienses, sobre todo en La Revue des Deux Mondes, sobre temas costumistas e descricións de viaxes. A obra que o fixo coñecido foi Une tache d'encre (1888), aínda que foi Les Oberlé (1903) a súa obra máis famosa.
Rocón, Cambre, Cambre
Rocón é un lugar da parroquia de Cambre no concello coruñés de Cambre, na comarca da Coruña.
Diego Anido
Diego Anido Alonso, nado en Santiago de Compostela o 8 de maio de 1976, é un actor e autor teatral galego. Como actor de cine, gañou o Premio Mestre Mateo ao mellor actor secundario polo seu papel en Malencolía, e foi nomeado ao Premios Goya polo seu traballo na premiada As bestas.
Traxectoria
Comezou a facer teatro na súa Compostela natal e estudou interpretación na escola Espazo Aberto. Durante a súa xuventude tamén se dedicou á música, formando parte das bandas Hemisferio Izquierdo e Taxi Driver. En 2004 presentou a primeira obra teatral da súa autoría, titulada Paperboy. que interpretaba el mesmo. A continuación trasladouse a Barcelona, onde residiu durante varios anos. Alí estreou o seu segundo traballo persoal, El Alemán, e foi un dos creadores da Agrupación Señor Serrano. Formou parte da plataforma de creación Àrea Tangent, de onde saíu a súa terceira obra: Cascuda. Colaborou co Centro Dramático Galego e en 2017 regresou definitivamente a Galicia, instalándose no Pino, xunto á súa familia.
Aínda que na década de 2000 xa fixera breves incursións no audiovisual, aparecendo brevemente na serie de televisión Pepe o inglés e protagonizando xunto a Miguel de Lira,o filme Pedro e o capitán, o seu primeiro traballo de importancia no cine chegou en 2018, cando interpretou un dos papeis protagonistas do filme de Xacio Baño Trote. En 2020 interpretou o papel de Couto no filme Ons, de Alfonso Zarauza, e ao ano seguinte estreouse Malencolía, do mesmo director e cuxo traballo lle valeu o Premio Mestre Mateo ao mellor actor secundario na gala celebrada en 2022.
En 2022 chegoulle a súa grande oportunidade no cine, cando lle ofreceron un dos papeis protagonistas de As bestas, filme de Rodrigo Sorogoyen baseado na historia real dun crime acontecido en Santoalla, no concello de Petín. Aínda que inicialmente ía ter só un pequeno papel na película, a marcha de Pedro Alonso posibilitou que ocupase o lugar deste interpretando a Lorenzo Antas, traballo polo que foi nomeado ao Premio Goya á mellor interpretación masculina secundaria na edición de 2022, un galardón que foi parar ao seu compañeiro no filme, Luis Zahera. As bestas foi a gran triunfadora de dita edición dos Goya, con 9 premios, e obtivo tamén o galardón a mellor película estranxeira nos Premios César de Francia.
Vilasante, Cervantes
Santiago de Vilasante é unha parroquia que se localiza no concello de Cervantes. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 60 habitantes (31 mulleres e 29 homes), distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 72 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 45 habitantes, sendo 21 homes e 24 mulleres.
A parroquia denominouse Santiago de Ribasmorto ata principios do século XIX.
Aneis de Xúpiter
Os aneis de Xúpiter son un sistema de aneis planetarios arredor do planeta Xúpiter. Foi o terceiro sistema de aneis descubertos no Sistema Solar, tras os de Saturno e Urano. Foron observados por vez primeira pola sonda Voyager 1, e estudados de novo a partir da década de 1990 polas sondas Galileo e Cassini-Huygens. Tamén foron observados en observatorios terrestres e polo Telescopio Espacial Hubble ao longo dos últimos 25 anos. Os avistamentos desde a superficie da Terra esixe dos telescopios máis potentes dispoñibles. 350px|miniatura|dereita|Estrutura dos aneis de [[Xúpiter.]]
Os aneis de Xúpiter son débiles e consisten principalmente en po espacial. Teñen catro estruturas: no interior, un groso toro de partículas coñecido como halo ou halo anel, un anel principal relativamente brillante, pero excepcionalmente fino e dous aneis de ancho, groso e débiles chamados anel difuso de Tebe e anel difuso de Amaltea polos nomes dos satélites de cuxo material están formados.
O anel principal e o halo consisten en po procedente dos satélites Metis e Adrastea e outros organismos non observados, como resultado de impactos de meteoritos de alta velocidade. Imaxes de alta resolución obtidas en febreiro de 2007 pola sonda New Horizons revelaron unha estrutura ben rica no anel principal.
Na banda de luz visible e no infravermello próximo, os aneis mostran unha cor avermellada, excepto o halo que ten unha cor neutro ou azulado. Aplicando modelos fotométricos ás diversas observacións dispoñibles tanto de sondas espaciais como de telescopios en superficie terrestre, infírese que o tamaño das partículas é de 15 μm de radio en todos os aneis excepto no halo, aínda que os resultados dos modelos achéganse máis ás observacións cando se consideran partículas non-esféricas que cando se consideran esféricas. O halo está probablemente composto de po submicroscópico.
A masa total do sistema de aneis, incluíndo os corpos non observados que xeran material para os aneis, non está exactamente determinada, pero é probable que estea no rango de 1011 a 1016 kg. A idade do sistema de aneis non é coñecida pero posiblemente existan desde a formación do planeta.
Descubrimento e exploración
A existencia dos aneis de Xúpiter foi inferida polas observacións dos cintos de radiación realizadas durante o sobrevoo de Xúpiter pola sonda espacial Pioneer 10 en 1974 nas que se detectou unha diminución no reconto de partículas de alta enerxía nos cintos entre 50.000 e 55.000 km por encima da superficie do planeta.
En 1979 a sonda Voyager 1 obtivo a primeira imaxe, mediante sobreexposición, do sistema de aneis. Unha maior cantidade de imaxes foi obtida polo Voyager 2, o que permitiu facer unha primeira descrición da estrutura dos aneis. O planeta Xúpiter foi visitado noutras moitas ocasións. O orbitador Galileo obtivo imaxes de maior calidade entre 1995 e 2003, as cales aumentaron enormemente o coñecemento sobre os aneis Xovianos. En 2000 a sonda Cassini, en ruta cara a Saturno, o seu destino final, realizou extensas observacións de todo o sistema de aneis. E finalmente, as imaxes transmitidas pola sonda New Horizons en febreiro e marzo de 2007 permitiron observar con detalle a estrutura do anel principal por primeira vez. O sistema de aneis de Xúpiter é un dos obxectivos da futura misión Xuno.
Ademais, observacións desde a superficie terrestre polo telescopio Keck entre 1997 e 2002, e polo Telescopio Espacial Hubble en 1999 revelaron unha rica estrutura en imaxes retroiluminadas.
Estrutura
O sistema de aneis de Xúpiter comprende catro estruturas principais: un groso touro de partículas coñecido como o halo ou o anel halo, un anel principal relativamente brillante pero moi fino e dous aneis exteriores anchos, moi finos e débiles denominados polos satélites de cuxo material se compoñen, anel difuso de Amaltea e anel difuso de Tebe. As principais características dos aneis especifícanse na táboa seguinte:
centro|miniatura|500px|Arriba, mosaico de imaxes do sistema de aneis de Xúpiter. Abaixo, esquema de aneis e satélites asociados.
Aparencia e estrutura
miniatura|300px|dereita| A imaxe superior, tomada pola sonda [[New Horizons, mostra o anel principal con iluminación traseira ou retroiluminación. Pódese observar a fina estrutura da súa parte exterior. A imaxe inferior é o mesmo anel con iluminación frontal mostrando unha falta de estruturas visibles excepto o oco producido polo satélite Metis.]] O estreito, e relativamente fino, anel principal é a parte máis brillante do sistema de aneis de Xúpiter. O seu bordo exterior está situado a uns 129.000 km do centro do planeta, é dicir, a 1,806 radios ecuatoriais xovianos (Rx=71.398 km), e coincide coa órbita do máis pequeno dos satélites interiores de Xúpiter, Adrastea. O seu bordo interior non está marcado por ningún satélite e localízase a 122.500 km ou 1,72 Rx.
O ancho do anel principal é de aproximadamente 6.500 km. A aparencia do anel principal depende da xeometría de iluminación dos aneis. Con iluminación frontal o brillo do anel comeza a decrecer enormemente a 128.600 km, xusto no interior da órbita de Adrastea, e acada o nivel do fondo a 129.300 km, xusto fora da órbita de Adrastea, o que indica que claramente fai a función de satélite pastor do anel. O brillo increméntase en dirección a Xúpiter e ten un máximo cerca do centro do anel a 126.000 km aínda que hai un pronunciado oco preto da órbita de Metis a 128.000 km. O interior do anel principal, en cambio, difuminase lentamente mesturándose co anel halo. Con iluminación frontal todos os aneis de Xúpiter son especialmente brillantes.
Con iluminación traseira ou retroiluminación a situación é diferente. O bordo exterior do anel principal, situado a 129.100 km, lixeiramente máis aló da órbita de Adrastea, está claramente delimitado. A órbita do satélite está marcada cun oco no anel polo que existe un fino aneliño xusto fóra de devandita órbita. Existe outro aneliño xusto no interior da órbita de Adrastea seguido dun oco de orixe descoñecida situado a 128.500 km. Un terceiro aneliño atópase no lado interior do oco producido pola órbita do satélite Metis. O brillo do anel cae bruscamente xusto fora dela delimitando así o oco. No interior da órbita de devandito satélite o brillo do anel aumenta moito menos que en iluminación frontal. esquerda|miniatura|250px|Imaxe do anel principal de Xúpiter obtida pola sonda [[Voyager 2.]] esquerda|miniatura|250px|Outra imaxe, esta vez obtida pola sonda [[Galileo (misión espacial)|Galileo, desde o outro lado do Sol, estando á sombra do xigante.]] Xa que logo con iluminación traseira o anel principal parece consistir en dúas partes diferentes, unha parte exterior estreita que se estende desde 128.000 a 129.000 km e inclúe tres pequenos aneis separados por ocos, e unha parte interior máis débil que se estende desde 122.500 a 128.000 km e carece de estruturas visibles con iluminación frontal. O oco de Metis serve como os seus respectivos límites. A estrutura do anel principal foi descuberta polo orbitador Galileo e é claramente visible nas imaxes con iluminación traseira obtidas pola sonda New Horizons en febreiro-marzo de 2007. Con todo, as observacións realizadas polo telescopio espacial Hubble, o telescopio Keck e a sonda Cassini non a detectaron, posiblemente debido a falta de resolución espacial.
Observado en iluminación traseira o anel principal parece ser moi fino, estendéndose en dirección vertical non máis de 30 km. Con iluminación lateral o grosor do anel é de entre 80 e 160 km incrementándose algo en dirección a Xúpiter. O anel parece ser moito máis groso en iluminación frontal, ao redor dos 300 km. Un dos descubrimentos do orbitador Galileo foi unha nube de material no anel principal, débil e relativamente grosa (ao redor de 600 km), que rodea o seu parte interior. A nube crece en grosor en dirección cara ao bordo interior do anel principal no lugar da transición ao anel halo.
Unha análise detallada das imaxes do Galileo revelou variacións lonxitudinais do brillo do anel principal non conectado coa estrutura observada. As imaxes de devandita sonda mostraron así mesmo agrupacións de material nos aneis de escala de 500 a 1.000 km.
En febreiro e marzo de 2007, a sonda New Horizons levou a cabo unha procura exhaustiva de novos satélites dentro do anel principal. Aínda que non se descubriron satélites maiores de 0,5 km, as cámaras da sonda detectaron sete pequenas masas de partículas. Orbitan xusto no interior da órbita de Adrastea dentro dun denso e pequeno anel. A conclusión é que son acumulacións e non pequenos satélites baseándose na súa aparencia estendida acimutalmente. Esténdense entre 0,1º e 0,3º ao longo do anel, o que corresponde a entre 1.000 e 3.000 km. As acumulacións divídense en dous grupos de cinco e dous membros respectivamente. A súa natureza non está clara pero as súas órbitas están próximas a unha resonancia orbital de 115:116 e 114:115 co satélite Metis, polo que poden ser estruturas provocadas por esta interacción.
Espectros e distribución do tamaño das partículas
As propiedades do anel principal poden ser explicadas pola hipótese de que conteñen cantidades significativas de po de tamaño de 0,1 a 10 μm. Isto explicaría o maior brillo das imaxes iluminadas frontalmente que as iluminadas por detrás. En calquera caso é necesario que existan corpos de tamaño maior para explicar o brillo obtido nas imaxes retroiluminadas e a complexa estrutura na brillante parte exterior do anel.
A análise dos datos espectrais e de fase dispoñibles leva á conclusión de que a distribución do tamaño das partículas do anel principal responde á lei potencial:
A distribución de corpos de gran tamaño no rango desde metros ata quilómetros non está determinada actualmente. A iluminación neste modelo está determinada polas partículas con r ao redor de 15 μm.
A lei mencionada anteriormente permite a estimación da profundidade óptica,, do anel principal: l = 4,7 x 10−6 para corpos grandes e s = 1,3 x 10−6 para o po. Esta profundidade óptica significa que a sección total de todas as partículas dunha sección de anel é de 5.000 km2. Suponse que as partículas do anel principal teñen forma esférica. A masa total de po estímase entre 107 e 109 kg. A masa dos corpos grandes, excluíndo aos satélites Metis e Adrastea, entre 1011 e 1016 kg, dependendo do seu tamaño máximo. O valor superior corresponde a un diámetro de aproximadamente 1 km. Poden compararse estas coas de Adrastea, que é de 2 x 1015; Amaltea, 2 x 1018kg e a Lúa, 7,4 x 1022 kg.
A presenza de dous tipos de partículas no anel principal explicaría por que a súa aparencia depende da dirección da iluminación. O po difunde a luz preferiblemente en dirección frontal e forma un relativamente groso e homoxéneo anel rodeado pola órbita de Adrastea. Pola contra, os corpos maiores, que difunden máis luz en dirección traseira, están confinados dentro da rexión entre as órbitas de Metis e Adrastea en diversos e pequenos aneis.
Orixe e idade
miniatura|dereita|300px|Formación dos aneis de Xúpiter. O po é constantemente eliminado do anel principal por unha combinación do efecto de arrastre de Poynting-Robertson e das forzas electromagnéticas da magnetosfera xoviana. Os materiais volátiles, como o xeo, evapóranse rapidamente. A vida media das partículas de po no anel varía desde 100 ata 1.000 anos, polo que o po debe ser continuamente renovado mediante as colisións entre corpos maiores con tamaños desde 1 cm ata 0,5 km e mediante os mesmos corpos e partículas de alta velocidade provenientes de fóra do sistema xoviano. Estes corpos maiores atópanse confinados na estreita (aproximadamente 1.000 km) e brillante parte exterior do anel principal, que inclúe ademais, a Metis e Adrastea. O tamaño máximo destes corpos debe ser menor de 0,5 km de radio. Este límite superior foi obtido pola sonda New Horizons. O límite superior anterior, obtido polo telescopio Hubble e pola sonda Cassini era de preto de 4 km. O po producido polas colisións retén aproximadamente os mesmos elementos orbitais dos corpos maiores e van caendo lentamente en espiral en dirección a Xúpiter formando a débil, en retroiluminación, parte máis interior do anel principal e o anel halo. A idade do anel principal é actualmente descoñecida, pero pode ser o último remanente dunha pasada poboación de pequenos satélites próximos a Xúpiter.
Aparencia e estrutura
miniatura|300px|dereita|Imaxe en falsa cor do anel halo obtida pola sonda Galileo con iluminación frontal. O anel halo é o máis interno e groso dos anel de Xúpiter. O seu bordo exterior coincide co interior do anel principal aproximadamente a un radio de 122.500 km do centro do planeta, 1,72 RX. Desde este radio o anel chega a ser rapidamente cada vez máis groso en dirección a Xúpiter. A extensión real en dirección vertical do halo é descoñecida pero a presenza do seu material foi detectada tan alto como 10.000 km sobre o plano do anel. O bordo interior do halo é relativamente agudo e localízase a un radio de 100.000 km, 1,4 RX, pero algún material localizouse aínda máis cara ao interior, a aproximadamente 92.000 km. Desta forma, o ancho do anel halo é de ao redor de 30.000 km. A súa forma aseméllase a un ancho touro sen unha estrutura interna definida. Ao contrario que o anel principal, a aparencia do halo depende moi pouco da xeometría de iluminación.
O halo é brillante en iluminación frontal, na que foi profusamente fotografado pola sonda Galileo. Mentres que o brillo da súa superficie é moito menor que a do anel principal, en dirección vertical o seu fluxo de fotóns é comparable debido á súa maior anchura. A pesar de que se estende en dirección vertical en máis de 20.000 km, o brillo do halo concéntrase cara ao plano do anel e segue unha lei potencial da forma: z-0,6 a z-1,5, onde z é a altitude respecto do plano do anel. A aparencia do anel halo en iluminación traseira, observado polo telescopio Keck, e o telescopio espacial Hubble, é basicamente a mesma. En calquera caso o fluxo total de fotóns é varias veces menor que o do anel principal e é moito máis concentrado no plano do anel que nas imaxes con iluminación frontal.
As propiedades espectrales do halo son diferentes que as do anel principal. A distribución de fluxo no rango de 0,5 a 2,5 μm é máis plana no anel principal. O halo non é vermello e pode ser ata de cor azul.
Orixe do anel halo
As propiedades ópticas do anel halo poden ser explicadas pola hipótese de que se compón unicamente de po con tamaños de partículas menores de 15 μm. . As zonas do halo afastadas do plano do anel poden consistir en po submicrométrico. Esta composición explica o maior brillo en iluminación frontal, a cor máis azulado e a ausencia de estrutura visible no halo. O po posiblemente orixínase no anel principal, unha teoría que se apoia no feito de que a profundidade óptica ~10−6 é comparable coa do po do anel principal. O gran espesor do anel pode ser atribuído á excitación da inclinación orbital e excentricidade das partículas de po polas forzas electromagnéticas da magnetosfera de Xúpiter. O bordo exterior do halo coincide coa situación dunha forte resonancia de Lorentz 3:2.
Como o arrastre de Poynting-Robertson provoca que as partículas tendan a caer en dirección a Xúpiter, as súas inclinacións orbitais son excitadas mentres pasan a través dela. O engrosamiento do anel principal pode ser o comezo do anel halo. O bordo interior do anel non está lonxe da forte resonancia de Lorentz 2:1. Nesta resonancia a excitación é probablemente significativa, forzando ás partículas a precipitarse á atmosfera xoviana e formando deste xeito un bordo interior moi definido. Ao estar orixinado por material do anel principal, a idade do anel halo é a mesma que a do anel principal.
Anel difuso de Amaltea
miniatura|300px|esquerda|Imaxe dos aneis difusos obtida pola sonda Galileo con iluminación frontal.
O anel difuso de Amaltea é unha estrutura moi débil de sección rectangular que se estende desde a órbita de Amaltea a 182.000 km do centro de Xúpiter, 2,54 RX ata aproximadamente 129.000 km 1,80 RX. O seu bordo interior non está definido claramente debido á presenza dos relativamente moito máis brillantes anel principal e anel halo. O grosor do anel é de aproximadamente 2.300 km preto da órbita de Amaltea e redúcese lixeiramente en dirección a Xúpiter. O anel difuso de Amaltea é máis brillante preto dos seus bordos superior e inferior e gradualmente máis brillante en dirección a Xúpiter, sendo o bordo superior máis brillante que o lado inferior. O bordo exterior do anel está relativamente ben definido e existe unha brusca caída do brillo xusto no interior da órbita de Amaltea. En imaxes con iluminación frontal o anel parecer ser trinta veces máis débil que o anel principal. En imaxes con iluminación traseira só foi detectado polo telescopio Keck e polo telescopio espacial Hubble. Estas imaxes mostran unha estrutura adicional no anel, un pico de brillo xusto dentro da órbita de Amaltea. En 2002 e 2003 a sonda Galileo fixo dúas pasadas a través dos aneis difusos. O contador de po detectou partículas do tamaño de entre 0,2 e 5 μm e confirmou os resultados obtidos pola análise das imaxes. As observacións do anel difuso de Amaltea desde a superficie terrestre e as imaxes da sonda Galileo e as súas medidas directas do po permitiron determinar a distribución do tamaño das partículas, que parece seguir a mesma lei potencial que o po do anel principal con q=2 ±0.5. A profundidade óptica do anel é de aproximadamente 10−7, que é unha orde de magnitude menor que a do anel principal, pero a masa total do po, entre 10−7 e 10−9 kg, é comparable.
Esclerito (artrópodos)
miniatura|Escleritos da gorgonia mariña [[Isidella tentaculum.]] Nos artrópodos, un esclerito é unha placa endurecida da cutícula (esclerotizada, formada por quitina e proteínas) que forma parte do seu exoesqueleto, e que se encontra delimitada por suturas, sucos ou articulacións.
Segundo a posición que ocupa no anel ou metámero, os escleritos desígnanse da seguinte forma:
Aneis de Xúpiter
Anel difuso de Tebe
A profundidade óptica do anel difuso de Tebe é de ao redor de 3 x 10−8, que é tres veces menor que a do anel difuso de Amaltea, pero a masa total do po é a mesma, aproximadamente entre 107 e 109 kg. A distribución de tamaño de partículas de po é máis dispersa que no anel de Amaltea, seguindo unha lei potencial con q < 2. Na extensión de Tebe, este parámetro pode ser ata menor.
Esclerito (artrópodos)
Por outra parte, nos cnidarios emprégase este termo como sinónimo de espícula, elemento esquelético calcario composto por carbonato de calcio cristalizado en forma de aragonita ou de calcita, que se forma nos tecidos destes animais para darlles certa rixidez.
Aneis de Xúpiter
Orixe dos aneis difusos
O po dos aneis difusos orixínase esencialmente do mesma xeito que o dos aneis principais e halo. A súa fonte son os satélites internos Amaltea e Tebe respectivamente. A alta velocidade de impacto de obxectos procedentes de fóra do sistema xoviano expulsa partículas de po das súas superficies. Esas partículas inicialmente reteñen as mesmas órbitas que os satélites dos que proveñen, pero aos poucos esas órbitas decaen caendo en espiral cara ao planeta a causa do efecto de arrastre de Poynting-Robertson. O grosor dos aneis difusos está determinada pola inclinación orbital dos satélites. Isto explicaría case todas as propiedades observables dos aneis: sección rectangular, caída do grosor en dirección a Xúpiter e o maior brillo dos bordos superior e inferior dos aneis. De todos os xeitos hai algunhas propiedades que seguen inexplicadas, como a Extensión de Tebe, que pode ser debida a corpos non observados no exterior da órbita de Tebe, e as estruturas observadas en imaxes con iluminación traseira.
Unha posible explicación á Extensión de Tebe é a influencia das forzas electromagnéticas da magnetosfera de Xúpiter. Cando o po entra na sombra detrás do planeta, perde a súa carga eléctrica con certa rapidez. Como as pequenas partículas de po rotan parcialmente á vez que o planeta, moveranse cara a fóra durante o paso pola sombra creando unha extensión exterior ao anel de Tebe. As mesmas forzas poden explicar a transición de distribución de partículas e de brillo que ocorre entre as órbitas de Amaltea e Tebe.
A análise das imaxes dos aneis difusos revelou un pico de brillo xusto no interior da órbita de Amaltea debido a partículas de po atrapadas nos puntos de Lagrange L4 e L5. O maior brillo observado no bordo superior do anel de Amaltea pode ser así mesmo causado por este mesmo po. Debe haber tamén partículas de po atrapadas nos puntos de Lagrange da órbita de Tebe. O seu descubrimento implicaría que hai dous tipos de poboacións de partículas nos aneis difusos, unha con órbitas que decaen lentamente cara a Xúpiter mentres que outras se manteñen atrapadas en resonancia 1:1 co satélite que as produciu.
Notas
<references group="Nota"/>
Quentin Matsys
miniatura|dereita|250px|Q. Matsys, O cambista e a súa muller, [[Museo do Louvre, París.]] Quentin Matsys (escrito tamén Quinten ou Kwinten, e Massys, Matsys ou Matsijs), nado en Lovaina en 1466 e finado en Antuerpen o 4 de setembro de 1530, foi un pintor flamengo, fundador da Escola de Antuerpen.
Traxectoria
Naceu na cidade de Lovaina, onde aprendeu a ser forxador. Moi logo entrou en contacto co pintor Dieric Bouts, quen o ensinou e puxo en coñecemento da obra de Memling e van der Weyden, de quen recibiu influencias. Con 25 anos marchou a Antuerpen, e a súa arte contribuíu a renovar a pintura fiamenga, a partir dos supostos de van Eyck e van der Weyden.
Matsys, ademais da súa vasta produción de temática relixiosa, tivo sona como retratista e entre as súas obras nese campo lémbranse: Retrato dun vello (1513), O cambista e súa muller (1514), o máis reproducido dos seus cadros, e A duquesa fea (1515).
John Kay
miniatura|John Kay tocando en 2007.
Joachim Fritz Krauledat, nado en Tilsit o 12 de abril de 1944, é un músico de rock canadense de orixe alemá, máis coñecido como John Kay.
Traxectoria
Naceu no marco da segunda guerra mundial na cidade de Tilsit, daquela pertencente a Prusia Oriental. Ante o avance das tropas soviéticas cara á rexión a comezos de 1945 e co temor a que a poboación alemá sufrira represalias, a súa nai Elsbeth Krauledat, viúva de guerra, colleu o seu neno e fuxiu con milleiros de compatriotas, no que se coñece como a Evacuación de Prusia Oriental. Viven ata 1948 en Arnstadt na zona de ocupación soviética e logo en Hannóver, na zona británica.
En 1958 a familia emigrou a Toronto (Canadá), e despois, en 1963, a Buffalo nos Estados Unidos. En 1965 uniuse á banda canadense de blues rock The Sparrows que tivo un éxito moderado e que se mudou para California no decurso do ano seguinte cambiando o seu nome en 1967 para Steppenwolf, con Kay como vocalista, chegando ao éxito con cancións como Born to Be Wild. En 1994 publicou a súa autobiografía Magic Carpet Ride: The Autobiography of John Kay and Steppenwolf.