cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matar a un hombre
Matar a un hombre é un filme franco-chileno de 2014 escrito e dirixido por Alejandro Fernández Almendras. Estreouse dentro da competición Cinema Dramático do Mundo no Festival de Cinema de Sundance o 17 de xaneiro de 2014. Gañou o Gran Premio do Xurado no festival. O filme foi escollido como candidato de Chile para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 87ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Vilameán, Vilameán, Tomiño
Vilameán é un lugar da parroquia de Vilameán no concello pontevedrés de Tomiño, na comarca do Baixo Miño.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é a vila situada no medio.
Gloria (filme de 2013)
Gloria é un filme chileno-español de 2013 dirixido por Sebastián Lelio. O filme estreouse na 63ª edición do Festival Internacional de Cinema de Berlín, onde Paulina García gañou o Oso de Prata á mellor actriz. Estreouse no Festival Internacional de Cinema de Toronto. O filme foi escollido como candidato de Chile para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 86ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado. Gañou o premio ó mellor filme iberoamericano nos Premios Platino. Sebastián Lelio refixo Gloria en 2018 como Gloria Bell, protagonizado por Julianne Moore e John Turturro.
Feliciano Ama
José Feliciano de Jesús Ama Trampa, nado en Izalco en 1881 e finado ibídem o 28 de xaneiro de 1932, foi un líder campesiño e indíxena pipil que participou no levantamento labrego de 1932 no Salvador.
Armisticio de Belgrado
O armisticio de Belgrado asinouse entre o novo Goberno revolucionario húngaro de Mihály Károlyi e o comandante aliado nos Balcáns, o mariscal francés Louis Franchet d'Espèrey, o. O acordo, que debía regular as relacións entre o novo Goberno republicano de Hungría (aínda non recoñecido) e os Aliados, foi sistematicamente infrinxido, o que levou finalmente á renuncia do Goberno de Károlyi en marzo e á proclamación da República Soviética Húngara.
Feliciano Ama
Traxectoria
A Ama quitáronlle as súas terras unha familia acomodada cafeteira, os Regalados, durante o cal foi golpedo e colgado polos polgares. Isto produciuse no contexto das reformas liberais que privaron á poboación indíxena do acceso ás súas propias terras comunais, que foron apropiadas polos propietarios privados.
Armisticio de Belgrado
No medio da desintegración do Imperio austrohúngaro a finais de setembro e comezos de outubro de 1918, trala vitoriosa ofensiva aliada nos Balcáns, un novo Goberno teoricamente favorable aos vencedores tomou posesión en Hungría. Este novo gabinete esperaba poder manter a unidade territorial do antigo reino húngaro. O novo Goberno declarouse independente do Imperio, pero os Aliados non recoñeceron esta declaración. A firma do armisticio de Padua entre o Imperio e os Aliados a comezos de novembro non detivo o avance das unidades aliadas en territorio húngaro.
O Goberno húngaro enviou unha delegación encabezada polo propio primeiro ministro para tratar de pactar un novo armisticio que detivese ás unidades da Entente, especialmente as dos países veciños, que desexaban anexionarse parte dos antigos territorios do Imperio.
Feliciano Ama
Traxectoria
Na madrugada do 22 de xaneiro de 1932, Ama levou aos campesiños pipís de Izalco ao levantamento contra os terratenentes. Con varios centos de seguidores marchou á capital do Departamento de Sonsonate. Alí, o alcalde foi asasinado por sublevados de Juayúa, mais os propietarios acusaron a Ama, que fuxiu aos montes de Izalco. Alí foi atopado por soldados da gornición de Izalco ao mando do comandante Cabrera, foi capturado e aforcado no centro de Izalco.
miniatura|[[Izalco foi un centro do levantamento labrego salvadoreño de 1932. Os seus campesiños, nativos pipís, estaban dirixidos por Feliciano Ama, quen foi aforcado por tropas gobernamentais o 28 de xaneiro de 1932, como se aprecia nesta fotografía. Máis da cuarta parte da poboación de Izalco foi asasinada.]]
Armisticio de Belgrado
Tras recibir as condicións aliadas en Belgrado o 6 de novembro, a delegación húngara regresou a Budapest a presentalas ao Goberno mentres as unidades serbias e checoslovacas continuaban avanzando. O 13 asinouse finalmente o armisticio, que reducía o tamaño do Exército húngaro e obrigaba á evacuación militar, pero non administrativa, de certos territorios, ademais de conceder certos dereitos militares aos Aliados e compensacións a Serbia.
Malia as promesas aliadas, nos meses seguintes os países veciños, co apoio dos políticos das minorías, foron tomando o control de distintas zonas en disputa e infrinxindo as cláusulas do armisticio; as protestas do Goberno e os seus intentos de conciliación coas minorías fracasaron. Os Estados veciños desexaban controlar os territorios antes do comezo das conversacións de paz, os Aliados non contaban coas forzas necesarias para detelos e o Goberno húngaro víase impotente para manter o control do territorio do antigo reino. As continuas cesións acabaron por minar o seu prestixio nacional e en marzo negouse a aceptar un novo retroceso da liña que separaba ás unidades militares húngaras das romanesas. O Goberno social-liberal dimitiu poñendo fin á República Popular de Hungría e deu paso a un novo Goberno social-comunista e á proclamación da República Soviética Húngara.
Antecedentes
Ante o afundimento da fronte dos Balcáns tralo éxito da ofensiva aliada en Salónica e a rendición búlgara ao avance desde o sur foi rápido, alcanzándose Belgrado o 1 de novembro case sen oposición polo repregue das Potencias Centrais cara ao norte. O comandante aliado, D'Espèrey, ordenara que as tropas serbias detivésense na fronteira austrohúngara salvo uns poucos voluntarios, que debían cruzala con obxectivos propagandísticos. [[Mihály Károlyi, presidente do novo Goberno húngaro independente, non recoñecido polos Aliados, encabezou a delegación que negociou co mariscal D'Espèrey os termos do novo armisticio para Hungría.|miniatura|esquerda]] O 29 de outubro, nun dos acontecementos que marcou a desintegración do Imperio austrohúngaro, representantes dos eslavos do sur reunidos no Comité Nacional de Zagreb proclamaron a independencia dos territorios eslavos do sur, que incluían territorios húngaros. O día anterior, sucedera o mesmo en Praga, onde os nacionalistas checoslovacos tomaran o poder; ese mesmo día a revolución dos Crisantemos daba o poder a Mihály Károlyi en Budapest. O novo Goberno de Károlyi, pacifista e antimilitarista e cun historial de declaracións favorables á Entente e contrarias á alianza con Alemaña, esperaba lograr boas condicións de paz dos Aliados, incluíndo o mantemento no posible da unidade territorial de Hungría (salvo Croacia-Eslavonia).
Un dos últimos actos do Goberno austrohúngaro foi a firma do armisticio de Padua, ao que os Aliados consideraban que Hungría estaba sometida malia haberse asinado trala declaración de independencia, que aínda non fora recoñecida por eles. Este armisticio establecía un tamaño máximo de vinte divisións para o Exército austrohúngaro e unha zona de ocupación. Esta non incluía os territorios húngaros, xa que o principal obxectivo dos Aliados era levar a cabo un ataque contra Alemaña, que aínda non se rendeu, a través da metade austríaca. Este feito parecía favorecer a Hungría, pero na práctica o avance dos exércitos aliados e dos Estados veciños non o tivo en conta. Malia que o armisticio asinado co Exército italiano non modificaba as fronteiras existentes ao leste do Adriático, D'Espèrey, responsable da fronte balcánica, non aceptou a súa validez para esta sección da fronte. O armisticio estipulaba ademais a posibilidade de que as unidades da Entente atravesasen territorio húngaro na súa persecución das alemás, posibilidade que alarmaba ao novo Goberno de Budapest. Este temía que se as tropas serbias ou checoslovacas ocupaban territorios no seu avance contra os alemáns acabarían por anexionáselos.
O mesmo día da firma do armisticio en Padua, o rexente serbio, o futuro rei Alexandre I de Iugoslavia, indicou a intención do seu país de tomar as rexións máis aló do Danubio, denominadas Voivodina. O mariscal francés D'Espèrey aceptou o avance das tropas, ante o estado de desintegración de Austria-Hungría. O día 5, os comandantes do 1º e 2.º exércitos serbios recibiron permiso para avanzar. O mesmo día, o ministro húngaro de Defensa esixía ao representante alemán en Budapest a evacuación inmediata das tropas de territorio húngaro; o Goberno checoslovaco utilizara a súa presenza para cortar o fornezo de carbón aos húngaros, argumentando que servía para abastecer ás tropas alemás. O día 7, as unidades serbias cruzaron o Drava.
Ante o avance continuado, xa en territorio húngaro, Károlyi e o seu ministro de Nacionalidades, Oszkár Jászi trasladáronse a Belgrado o para negociar un novo armisticio co comandante aliado e conseguir así polo menos recoñecemento de feito do seu Goberno. Os representantes húngaros viaxaban dispostos a solicitar a ocupación do país por tropas que non pertencesen aos países veciños se non lograban deter o avance aliado. Ese mesmo día, as tropas serbias comezaban a tomar o control da Voivodina.
Antes da chegada da delegación húngara a tarde do día 6, D'Espèrey recibira resposta á súa consulta a París de se manter ou non conversacións co novo Goberno húngaro: debía facelo e presentar as condicións asinadas en Padua o día 3. D'Espèrey chegou a Niš o 6 e a Belgrado o 7, indicando que esa mesma tarde a delegación húngara debía presentarse na súa residencia.
A negociación
[[Louis Franchet d'Espèrey, mariscal francés ao mando das tropas aliadas nos Balcáns, que negociou o armisticio cos representantes húngaros en Belgrado.|miniatura|dereita]] A delegación húngara, oito membros e un intérprete francés, presentouse á hora indicada (7 p. m.) na residencia de D'Esperey, que os recibiu secamente e indicou a súa desagrado pola presenza dun representante dos consellos de soldados entre os delegados. O mariscal francés mostrou ademais o seu antisemitismo pola presenza dun representante xudeu, o barón Hatvany.
Tralas presentacións, Károlyi leu torpemente o discurso que había preparado, ao que o mariscal obxectou que non representaba a Hungría senón ao pobo maxiar exclusivamente. O discurso era favorable á Entente e trataba de desligar ao novo Goberno de Austria-Hungría e o seu pasado bélico. D'Esperey respondeu negativamente a case todas as peticións da delegación e aconsellou que os magiares apoiasen a Kaŕolyi, única figura que podía suavizar as condicións ás que sería sometida Hungría.79 Esta sería considerada unha nación derrotada, non neutral, como pretendía a delegación.
D'Esperey comunicou as condicións aliadas para un armisticio (dezaoito puntos) e, tras un longo intre, retirouse para permitir deliberar á delegación. As condicións consideráronse moi duras e solicitouse que se incluíse a integridade territorial (salvo Croacia-Eslavonia) entre as mesmas e o mantemento do fornezo de carbón ao país. Un telegrama sobre ambos puntos enviouse ao presidente francés, co permiso do mariscal. Ás 10:30 p. m., as conversacións pararon e a delegación regresou ao seu hotel para cear. A medianoite, regresou, D'Esperey presentoulles aos delegados a redacción final do acordo e a 1:30 a. m. a maioría da delegación regresou a Budapest para informar del ao Consello Nacional.
Ao mediodía do 7 de novembro, un telegrama urxente de París indicaba que as conversacións co Goberno de Károlyi debían cinguirse ao estipulado no Armisticio de Padua e deixar de lado as cuestións políticas.
O día 8, Károlyi presentou o seu informe sobre as conversacións de Belgrado ante o gabinete. Károlyi defendeu a firma inmediata, pero o Goberno preferiu esperar a resposta do presidente francés Clemenceau ás consultas da noite do 6, que D'Esperey comunicou o día 12. Mentres, o avance serbio continuaba; o mesmo día 8 déronse instrucións concretas de avance ata certas liñas no Banato, a Voivodina e Croacia. No norte, algúns lexionarios checoslovacos ocuparon distritos reclamados polo Consello Nacional Eslovaco, sen atopar resistencia, acontecemento que levou á dimisión do pacifista ministro de Defensa húngaro, Linder, e ao comezo do rearme húngaro.
O 9 D'Esperey regresou a Niš e os dous delegados húngaros que permaneceran orixinalmente en Belgrado tampouco se achaban na cidade, mentres as operacións militares continuaban, para satisfacción serbia. Ese mesmo día, tropas serbias entraban en Novi Sad, aclamados pola poboación.
O día 11, o comandante serbio en Novi Sad avisou a Belgrado da inminente chegada do exministro húngaro da Guerra, Béla Linder, encargado polo seu Goberno de aceptar as condicións negociadas a noite do 6. Informado o mesmo día da capitulación alemá, o alto mando en Salónica ordenou deter o avance das tropas ás once, hora francesa, do mesmo día. D'Esperey encargou ao xeneral francés Henrys e ao mariscal serbio Živojin Mišić a sinatura do armisticio. O xeneral francés viaxou a Belgrado dous días máis tarde para a sinatura do documento.
Termos do acordo
A liña de demarcación non se establecía como futura fronteira do novo país, xa que esta había de trazarse na conferencia de paz. Oficialmente os territorios evacuados permanecían como parte de Hungría e habían de contar con administración húngara, a evacuación era unicamente militar. A policía e xendarmería húngaras debían permanecer nas zonas evacuadas para asegurar a orde. Os prisioneiros aliados debían ser liberados inmediatamente. Establecíanse certas indemnizacións de guerra a favor de Serbia en material (vagonetas, locomotoras, barcos, etc). Pola súa banda os Aliados comprometíanse a non interferir na administración húngara, e proclamaban o fin das hostilidades entre eles e Hungría.
Aplicación do acordo
A liña de armisticio orixinal segundo o acordo de novembro de 1918 e as sucesivas modificacións exixidas polos Aliados ao Goberno de Károlyi.|miniatura|dereita O acordo permitía a ocupación legal dalgúns dos territorios reclamados por Romanía e Serbia. Os países veciños, ansiosos por asegurarse o control dos territorios que reclamaban e conscientes da desunión entre as grandes potencias aliadas, ademais da escaseza de tropas destas fóra diso as francesas, apresuráronse a ocupar as zonas reclamadas, ata a risco de desgustar ás potencias. Optaron por unha política de feitos consumados para reducir a posibilidade de non obter a totalidade das súas ambicións nas negociacións de paz.
A situación no sur
Serbia mantiña que os territorios tomados antes do armisticio -momento no que cesaría o estado de guerra cos austrohúngaros- podía mantelos por dereito de conquista, mentres que aqueles ocupados posteriormente quedarían legalmente en mans húngaras, malia a ocupación militar. Os mandos serbios aceleraron o avance dos seus tres divisións dispoñibles de xeito que o día 13 alcanzaran a liña de demarcación e tomado Zombor, Szabadka e Baja; o 14 entraron en Pécs e o 20, en Temesvár. O exército serbio evitou ás tropas alemás e austrohúngaras en retirada e os principais centros de poboación para acelerar o seu avance.
Parte da poboación maxiar evacou os territorios antes da chegada das tropas serbias, fuxindo do caos xurdido do afundimento da administración estatal e da inseguridade acrecentada polas compañías de desertores (uns 200 000 nas rexións eslavas do sur do Imperio). As clases privilexiadas, medorentas dos excesos dos desertores e dos campesiños sen terras que comezaran a tomar facendas, foron as primeiras en fuxir. Os funcionarios maxiares (mestres, notarios, xendarmes..) e sacerdotes fuxiron en cantidade apreciable, especialmente das zonas de poboación mixta onde eran minoría.
Infrinxindo os termos do armisticio, as autoridades militares serbias subordinaron a administración civil ao recentemente creado Estado dos Eslovenos, Croatas e Serbios; despediuse á maioría dos funcionarios e xendarmes que non fuxiran. Só nas cidades de maioría maxiar, onde os funcionarios negáronse a abandonar os seus postos, permitíuselles mantelos. O ministro do Interior húngaro permitiu aos funcionarios xurar fidelidade a Serbia ou ao Consello Nacional de Zagreb en caso de ser forzados para evitar que abandonasen os seus postos.
A situación no norte
Os primeiros en traspasar as liñas trazadas no armisticio -que no norte coincidían coa antiga fronteira cisletano-transleitana- foron os checoslovacos o día 8, que fixeron que o Goberno húngaro abandonase o seu pacifismo; nun discurso o 11 de novembro, Károlyi anunciou que o Exército comezara a rearmarse, a ameaza a Pozsony (Bratislava), a súa confianza en que as minorías optarían por permanecer en Hungría e a súa decisión de defender as fronteiras pola forza. Ante o rápido rexeitamento das unidades checoslovacas, estes solicitaron a axuda de Francia. O ministro checoslovaco de Asuntos Exteriores, [[Edvard Beneš, presente en París, logrou modificar as condicións do armisticio a favor do seu país e rexeitar o anterior acordo alcanzado entre o Goberno húngaro e o político eslovaco Milan Hodža.|miniatura|dereita]]
No norte, onde o armisticio non estipulaba condicións, o representante checoslovaco ante os Aliados e novo ministro de Asuntos Exteriores de Checoslovaquia, Edvard Beneš e o mariscal francés Ferdinand Foch, sen contar co resto de potencias, redactaron un anexo que incluía os territorios eslovacos na zona de ocupación dos Aliados e os seus países afines. A comunicación do anexo realizouna o representante aliado en Budapest ao Goberno de Károlyi o 3 de decembro. No engadido, con todo, non quedaba claramente fixada a liña de demarcación no norte.
Milan Hodža, enviado checoslovaco en Budapest, comezara -pola súa banda e sen autorización do Goberno de Praga- a negociar a fronteira húngaro-checoslovaca xa o 25 de novembro, co apoio do Consello Nacional Eslovaco. O, Hodža e o Goberno de Károlyi chegaron a un acordo sobre a zona que debían ocupar os checoslovacos, que incluiría as zonas de maioría eslovaca, pero non as zonas mixtas ou maioritariamente maxiares, que si se estaban reclamando en París ante os Aliados. O exército húngaro comezou a retirarse das zonas acordadas, seguido lentamente por dúas divisións checas ao mando de oficiais italianos, que empezaron a tomar o control do territorio. Cara ao 12 de decembro de 1918, as tropas checas alcanzaran a liña de demarcación pactada no oeste. As seguintes dúas semanas, o resto da zona asignada a Checoslovaquia fora tomada, salvo as cidades de maioría maxiar, onde a poboación organizou a resistencia contra os checos, sen respaldo de Budapest.
O 24 de decembro, o tenente coronel Vix presentou a Károlyi unha nova liña de demarcación entre Checoslovaquia e Hungría, que coincidiu aproximadamente coa posterior fronteira do período de entreguerras. Tras tratar de rexeitar a nova esixencia argumentando a inexistencia histórica de Eslovaquia e a gran cantidade de poboación non eslovaca que quedaría incluída en Checoslovaquia co trazado, Károlyi houbo de ceder. A retirada das unidades húngaras completouse a finais de mes: o 26 de decembro os checoslovacos entraban en Eperjes, o 29 en Kassa e, tras varios días de combates, o 1 de xaneiro de 1919, na futura capital eslovaca, Pozsony. A resistencia local ao avance checoslovaco foi escasa e inútil.
A situación no leste
miniatura|dereita|O xeneral alemán [[August von Mackensen.]] En novembro creouse en Budapest o Consello Nacional Sículo para tratar de manter o control de Transilvania no posible, encabezado polos magnates transilvanos condes Esteban Bethlen e Pál Teleki. Os partidarios da resistencia ao avance romanés creron poder contar co apoio do exército alemán na rexión, ao mando do xeneral August von Mackensen, pero non recibiron o respaldo de Károlyi, que desexaba evitar un conflito aberto co Goberno de Bucarest. Unha reunión en Marosvásárhely decidiu non proclamar a independencia da rexión e manterse sometida ao Goberno de Budapest.
A retirada húngara ao norte do Maros foi moi rápida xa que Hungría non contaba con unidades regulares na rexión. Ocupada aínda por tropas alemás e austrohúngaras, Romanía non puido ao principio aproveitar as vantaxes que lle ofrecía o armisticio de novembro para ocupar a zona evacuada. O 9 de novembro, con todo, Romanía declaraba a guerra novamente a Alemaña, alegando a infracción do Tratado de Bucarest. Catro días máis tarde, o primeiro ministro romanés esixía a saída das tropas húngaras de Transilvania e o recoñecemento da anexión a Romanía do territorio. O mesmo día 9 de novembro, o Consello Nacional Romanés, reunido en Arad, comunicaba a Budapest que tomara o control total de vinte e tres condados e o parcial doutros tres. Inmediatamente partiu unha delegación encabezada polo ministro de Nacionalidades, Oszkár Jászi para tratar co Consello.
O avance romanés non comezou ata decembro e unicamente con tres débiles divisións das oito dispoñibles naquel momento de debilidade militar. En decembro as tropas regulares romanesas en Transilvania non excedían os dez mil homes, polo que as autoridades utilizaron unidades irregulares de voluntarios locais, os «gardas nacionais romaneses», que operaban a ambos os dous lados da liña do armisticio. En ocasións estes paramilitares cometeron atropelos contra a poboación maxiar e non se distinguían dos campesiños que se habían rebelado nalgunhas rexións. A ausencia de unidades militares maxiares fixo que o avance romanés se producira sen grandes combates ata abril de 1919.
Kaŕolyi tratou de negociar infrutuosamente co Consello Nacional Central Romanés formado o e trasladado a Arad o 4 de novembro. A rebelión campesiña que se estendeu por toda Hungría en novembro e que reforzou o temor dos membros máis conservadores do Consello e as tendencias nacionalistas doutros fixo que o Consello se decantase pola unión con Romanía. Os socialistas romaneses eran máis contrarios á simple anexión. As conversacións comezadas o 16 de novembro entre enviados do Goberno de Budapest e do Consello para evitar a secesión da rexión e a súa unión con Romanía fracasaron. O 18 comunicaba a súa decisión ao Goberno romanés refuxiado aínda en Iaşi e o -día en que o Consello de Ministros romanés regresou triunfalmente a Bucarest- proclamábase oficialmente a unión nunha gran reunión de delegados reunidos en Alba Iulia. Á vez que a maioría da poboación romanesa transilvana recibía con alborozo ás tropas de Bucarest, os representantes da minoría alemá -á que as unidades militares tiñan orde de tratar como aos propios romaneses- aceptaban a declaración de unión de Alba Iulia. O Goberno romanés, malia as cláusulas do armisticio de novembro e da intención aliada de decidir o futuro da rexión na conferencia de paz, proclamou a unión de Transilvania, o Banato e outras rexións próximas a Romanía o 11 de decembro. As potencias e o Goberno de Budapest non aceptaron a proclamación.
Os húngaros de Transilvania recibiron proclámaa do 1 de decembro como unha traizón e esixiron ao Goberno de Károlyi un castigo. Cunha capacidade militar exigua e minguante, este non puido apenas reaccionar e limitouse a crear unha nova división acantonada en Kolozsvár e formada en gran parte por refuxiados. O 2 de decembro, as tropas romanesas comezaron a cruzar a liña fixada no armisticio, sen que as insuficientes tropas maxiares puidesen impedilo. A partir do día 5, o Consello solicitou repetidamente a chegada de unidades regulares romanesas a Transilvania. Budapest tratou infrutuosamente de cinguirse ás condicións do armisticio, que limitaba o avance romanés e permitía conservar a antiga administración austrohúngara, pero Bucarest reclamaba os territorios que se lle prometeron no Tratado de Bucarest, rexeitaba a validez do armisticio, xustificaba a extensión da administración romanesa en Transilvania alegando desordes e axitación bolxevique na rexión e contaba co decidido respaldo do xeneral francés Berthelot. París, con todo, rexeitou a orde de avance dada por Berthelot -o que non impediu novos progresos das unidades romanesas, aínda que limitados- e a súa petición de utilización das unidades francesas na zona e someteu a interpretación do armisticio tamén neste sector a D'Esperey, para desgusto de Berthelot. Leste seguiu favorecendo as ambicións territoriais romanesas, pero atopouse co rexeitamento de D'Esperey a abrogar o armisticio e satisfacer aquelas. Aínda así, a finais de febreiro de 1919 a conferencia de paz decidira outorgar ao Goberno romanés gran parte dos territorios que reclamaba.
Ante as alegacións de atrocidades contra os romaneses e de perigo bolxevique en Hungría, os Aliados decidiron trasladar a liña de demarcación a favor daqueles o 16 de mesmo mes. Dous días antes comezara o cruzamento da liña de demarcación e o avance cara á liña Cluj-Turda-Auid-Alba Iulia, co beneplácito de Berthelot. O 24 de decembro, o exército romanés entrou en Kolozsvár, evacuado anteriormente polas tropas maxiares e gran cantidade da súa poboación debido a unha nova orde dos franceses. Segundo avanzaban as súas forzas, Bucarest tamén substituía ao funcionariado maxiar, en especial aos prefectos e xendarmes, salvo nos distritos de clara maioría húngara. Salvo nas grandes cidades, a actitude xeral da poboación maxiar foi de resignación e submisión ante o cambio de soberanía e, nalgúns casos illados, optouse polo exilio.
O, un acordo entre franceses, húngaros e romaneses fixou unha nova liña de separación, cunha zona neutral de 15 km, de Nagybánya a Deva e que atravesaba Kolozsvár. Aos poucos días, os romaneses esixiron unha nova liña, empezaron a avanzar cara a ela e cruzaron a zona neutral. A mediados de xaneiro, a división maxiar decidiu non retroceder máis e estabilizouse a fronte ata abril.
Reacción
A pesar do desgusto polas infraccións do armisticio, o Goberno de Károlyi non ofreceu unha resistencia militar coordinada e xeral ao avance dos exércitos dos países limítrofes, aínda que si financiou xenerosamente algunhas unidades locais formadas polos socialdemócratas. Á vez convencido de que un conflito armado prexudicaría ao país na conferencia de paz, de que posibles vitoria militares non influirían no resultado desta e ante a imposibilidade real de combater en tres frontes coas forzas dispoñibles -o exército húngaro atopábase en plena e lenta reforma-, non houbo unha oposición armada por parte do gabinete de Károlyi.
Consecuencias
As progresivas cesións territoriais e a expulsión da administración maxiar dos territorios que pasaron a control dos países veciños afundiron paulatinamente o prestixio do Goberno revolucionario de Károlyi, cuxo programa prometía a conservación da unidade territorial segundo as fronteiras austrohúngaras (fóra diso Croacia-Eslavonia). A última cesión esixida polos Aliados no leste -decidida o 26 de febreiro pero presentada ao Goberno de Budapest case un mes máis tarde- resultou inaceptable para o Goberno, que cedeu o poder a unha coalición de socialistas e comunistas en marzo de 1919 coa esperanza de que un novo Goberno da esquerda conseguise rexeitar os avances dos países veciños e as esixencias das potencias vencedoras. A toma de territorios polos países veciños supuxo así mesmo a chegada de gran número de refuxiados que complicou a situación do Goberno maxiar e a desorganización do fornezo de carbón e alimentos a Hungría nun momento de penuria.
Pola súa banda, a infracción e modificación repetida dos termos pactados por D'Esperey e Károlyi en Belgrado beneficiou territorialmente aos Estados veciños, que mantiveron nos tratados de paz a posesión das áreas ocupadas máis aló da liña trazada en novembro de 1918.
Wikipedia en nuosu
A Wikipedia en nuosu é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua nuosu. Foi creada o 29 de agosto de 2004 e foi pechada o 29 de xullo de 2007 por falta de actividade, mais o seu contido foi importado a Wikimedia Incubator.
Canto Sean-nós
O sean-nós é unha tradición de canto irlandesa con semellanzas aos alalás galegos. O estilo comunmente coñecido como sean-nós do canto na illa de Irlanda en xeral, úsase tanto en irlandés como en inglés, especialmente na música ornamentada. É un estilo de canto que hoxe se escoita a miúdo en Connatch nestes días, pero tamén hai unha forte tradición noutros lugares da illa.
Competición de canto (amhránaíocht)
O Corn Uí Riada é a competición de máis alto nivel en canto sean-nós. Os concursantes teñen que cantar unha canción lenta e outra animada.
Historia
"Sean-nós" é un termo que se orixinou durante o renacemento da lingua irlandesa coas orixes de Oireachtas na Gaeilge, cando os concursos de canto foron introducidos como parte do festival. Os Oireachtas querían distinguir entre o canto vernáculo (o "sean-nós") e o tipo de canto que se oía ao redor do piano nas salóns da clase media (o "novo hábito") naquel tempo.
Nome
Hoxe en día o termo "sean-nós" é moi utilizado, pero é obxecto de discusión desde hai décadas. Algúns cantantes opinan que non se debe empregar en absoluto o termo "sean-nós".
Pedagoxía
Para algúns cantar sean-nós é unha arte única, por iso hai quen pensa que a arte non se lle pode explicar a quen non a ten, pero iso non impediu que se impartisen e sigan a impartir clases deste estilo de canto.
Patrimonio da Humanidade en Corea do Norte
miniatura|180px| [[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px ]] O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do Patrimonio da Humanidade en Corea do Norte, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Corea do Norte ratificou a convención o 21 de xullo de 1998, convertendo os seus lugares en elixíbeis para a súa inclusión na lista.
Diploma olímpico
miniatura|250x250px|Diploma dos [[Xogos Olímpicos de 1984 nos Ánxeles.]] Un diploma olímpico é un certificado en papel outorgado aos oito primeiros clasificados nas competicións dos Xogos Olímpicos. Mentres que os tres primeiros clasificados reciben medallas dende os Xogos Olímpicos de 1896, os diplomas establecéronse en 1949 para premiar aos atletas que ocupasen o cuarto, quinto e sexto posto. En 1981 engadíronse diplomas para os que rematasen sétimos e oitavos.
Un atleta que reciba un diploma e, posteriormente, sexa sancionado por infraccións do Código Ético do COI, o Código Mundial Antidopaxe ou doutras regulacións, deberá devolver o diploma ao COI.
Medallic Art Company
A Medallic Art Company, Ltd., con sede en Dayton, Nevada, foi unha importante ceca privada estadounidense, especializada na produción de medallas e condecoracións.
Logo da súa creba en 2018, a American Numismatic Society adquiriu o importante arquivo da compañía, composto por medallas de arte, cuños, moldes de xeso, galvanos, fotografías e outros materiais, que puxo ao dispor dos investigadores a través do Proxecto MACO.
Historia
miniatura|[[Anverso da medalla a Peter Cooper, de A. de Francisci.]] Henri Weil, un reputado escultor francés residente en Nova York, foi o fundador da Medallic Art Company en 1903. Henri e o seu irmán Felix, traballaba na compañía Deitsch Brothers, dedicada á produción de adornos mediante cuños para bolsos de muller, e cando este estilo deixou de estar de moda os irmáns comezaron a utilizar as prensas e os equipamentos para cuñar medallas, e comopráronlle a Deitsch o que se convertería na Medallic Art Company. Unha das súas primeiras encargas foi a Medalla Hudson-Fulton, de Círculo de Amigos do Medallón, en 1909. miniatura|Anverso da medalla a [[Abraham Lincoln, de C. Calverley.]] Nun principio, a Medallic Art Company estaba localizada en Manhattan, Nova York, e en 1972 trasladou as súas instalacións a Danbury, Connecticut. En 1991 sufriu un novo traslado, a Sioux Falls, en Dakota do Sur, e finalmente en 1991 situou a súa sede definitiva en Dayton, Nevada, onde dispuxo dunhas instalacións de 10.700 metros cadrados.
En agosto de 1971, Joseph B. Hartzog, director do Servizo de Parques Nacionais, adxudicoulle un contrato á compañía Roche Jaune Inc., de Kalispell, Montana, para a produción de 37 medallas dunha serie denominada "Centenario dos Parques Nacionais", con representación de escenas de cada un dos parques nacionais dos Estados Unidos. Estas medallas, deseñadas por Frank Hagel, foron cuñadas nas instalacións da Medallic Art Company, daquela aínda en Nova York.
En xullo de 2009, a Medallic Art Company foi adquirida por Northwest Territorial Mint. Esta compañía declarouse en creba en abril de 2016 e, en 2018, logo dun longo procedemento de disolución, a empresa Medalcraft Mint, Inc., comprou o nome comercial da Medallic Art Company, así como o seu sitio web, a carteira de clientes, as ferramentas, a maquinaria, algúns cuños e outros bens. Pola súa banda, os arquivos e arredor de 20.000 cuños anteriores a 1998 foron adquiridos pola American Numismatic Society, unha institución con sede en Nova York dedicada á promoción e ao estudo da numismática e da medallística.
A Medallic Art Company encargouse de producir algúns dos galardóns máis prestixiosos do mundo, entre eles o Premio Pulitzer, a Medalla de Honra do Congreso, a Medalla Nacional da Ciencia e a Medalla Presidencial da Liberdade, así como as medallas de investidura de once presidentes dos Estados Unidos. Tamén son salientables dúas series producidas, respectivamente, para o Círculo de Amigos do Medallón e para a Sociedade de Medallistas.
Esta compañía produciu traballos en baixorrelevo dalgúns dos escultores estadounidenses máis sobranceiros da súa época, como Augustus Saint-Gaudens, Daniel Chester French (autor do Lincoln Memorial de Washington) ou Gutzon Borglum (autor das esculturas do Monte Rushmore).
A Medallic Art Company tivo tamén relacións comerciais puntuais coa Casa da Moeda dos Estados Unidos, sobre todo para a preparación de matrices para emisións de moedas conmemorativas. Unha das colaboracións máis salientables foi a creación das matrices a partir das cales os gravadores da Casa da Moeda de Filadelfia elaboraron os cuños para a serie de moedas conmemorativas da Exposición Panamá-Pacífico, en 1915.
Patrimonio da Humanidade en Gabón
miniatura|180px| [[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px ]] O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do Patrimonio da Humanidade en Gabón, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Gabón ratificou a convención o 30 de decembro de 1986, convertendo os seus lugares en elixíbeis para a súa inclusión na lista.
UIAFA
A Union Internationale Amateur de Football Association (en galego: Unión Internacional Afeccionada de Fútbol Asociación, UIAFA) foi unha asociación internacional de federacións de fútbol nacionais fundada en 1909 co obxectivo de xestionar e desenvolver este deporte no mundo.
Orixinalmente reuniu a federacións francesas, inglesas e bohemias, e encargouse da organización do Gran Torneo Europeo de 1911, unha das primeiras competicións europeas entre seleccións nacionais, celebrada 49 anos antes da Eurocopa 1960. O devandito campionato tivo lugar durante a Exposición Internacional do Norte de Francia en Roubaix, acadando a vitoria a selección de Bohemia.
Aínda que se expandíu axiña a España, Suíza e Bélxica, a UIAFA foi perdendo influencia pouco a pouco ante o auxe da Federación Internacional de Fútbol Asociación (FIFA), cesando a súa actividade en 1912.
Historia
Por outra banda, en Bohemia existía a Český svaz footballový (ČSF; en galego: Federación Checa de Fútbol), que ingresara na FIFA en 1906, pero foi expulsada do organismo internacional o 8 de xuño de 1908 durante o congreso celebrado en Viena, pola oposición da Asociación Austríaca de Fútbol (Österreichischer Fußball-Verband, ÖFV), xa que Bohemia era parte do territorio administrado por Austria dentro do Imperio Austrohúngaro.
Estas tres federacións non asociadas á FIFA fundaron a UIAFA (Union internationale amateur de football association), que ficou definitivamente constituída en París o 18 de marzo de 1909. O príncipe británico Artur de Connaught foi nomeado presidente de honra da organización. O primeiro presidente foi Victor E. Schneider, que fora vicepresidente da FIFA e representaba aos clubs francófonos suízos reticentes a renunciar á disputa de partidos contra os clubs membros da UIAFA. Algúns clubs de segunda categoría de Viena vacilaron con se unir, pero finalmente mantivéronse na ÖFV. No congreso da FIFA celebrado en Budapest en 1909 foi prohibida a celebración de partidos entre os clubs das súas federacións membro e os clubs da UIAFA.
O 15 de outubro de 1909 uniuse á UIAFA a Federación Española de Clubs de Football (FECF), a primeira federación de ámbito estatal fundada en España e antecesora da Real Federación Española de Fútbol fundada en 1913. En febreiro de 1910 ingresou a Fédération Belge des Sports Athlétiques (FBSA), unha federación rebelde belga, e no congreso celebrado en xaneiro de 1911 uniuse á organización unha federación suíza, a Ligue Sportive Suisse (LSS). Algunhas fontes indican que tamén ingresaron outra da África Oriental Británica e outra de América do Sur nese mesmo congreso. Ese mesmo ano a UIAFA celebrou o Gran Torneo Europeo de 1911 durante a Exposición Internacional do Norte de Francia celebrada en Roubaix, obtendo a vitoria a selección de Bohemia.
Finalmente, o 28 de maio de 1911 solicitou a súa adhesión a Związkiem Footballistów Polskich (ZFP; en galego: Asociación de Futbolistas Polacos), unha federación formada na Galicia austríaca por iniciativa do club polaco Wisła Kraków, que xa pertencía á UIAFA desde decembro de 1910. Esta federación íase converter en membro de pleno dereito no seguinte congreso da organización que se levaría a cabo en Praga en 1912. Porén, a UIAFA deixou de dar sinais de vida. A USFSA francesa uniuse ao CFI, recoñecido pola FIFA, en decembro dese mesmo ano. En 1913 a FECF española e a súa escisión a RUECF (Real Unión Española de Clubs de Football) loitaron por unirse á FIFA sen éxito, algo que non se conseguiría até a formación da RFEF ese mesmo ano. A Amateur FA inglesa integraríase finalmente na FA en 1914. Pola súa banda, tras a desintegración do Imperio austrohúngaro e o nacemento de Checoslovaquia, a ČSF converteuse na Federación Checoslovaca de Fútbol (ČSSF; en checo: Československý Svaz Footballový).
Membros
A estas cómpre sumar as federacións respresentativas da África Oriental Británica e de América do Sur, que segundo algunhas fontes foron admitidas como novos membros da UIAFA no congreso de xaneiro de 1911. Durante ese mesmo congreso tamén foi publicada a presenza dunha federación austríaca.
Encoro de Salime
O encoro de Salime é un encoro español situado na Terra Eo-Navia do Principado de Asturias, sobre o leito do río Navia. Inaugurouse en 1955 e ten unha capacidade de 265,60 hm³. Constitúe o terceiro encoro construído no río Navia, despois dos de Arbón e Doiras. Estruturalmente é un encoro de gravidade con 128 metros de altura, localízase na confluencia dos concellos de Pesoz, Allande e Grandas de Salime. A estrada AS-14 discorre sobre a presa. Aproveitase, fundalmentalmente, para hidroeléctrica.
Wikipedia en tigriña
A Wikipedia en tigriña é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua tigriña.
Nebaliáceos
miniatura|210px|Paranebalia sp
Descrición
A suborde foi descrita en 1904 polo zoólogo escocés, especialista en carcinoloxía, William Thomas Calman.
Etimoloxía
O nome científico Nebaliacea está formado polo adición ao nome do seu xénero tipo, Nebalia, o sufixo -acea. Este sufixo deriva do latín -āceus, -ācea, -āceum, formas que se utilizan na linguaxe científica para formar adxectivos denominativos, denotando "que aparenta", "que parece", "semellante a".
Familias
A suborde comprende tres familias:
Wikipedia en tigriña
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Wikipedia en afar
A Wikipedia en afar é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua afar. Foi pechada en 2008 por falta de actividade, mais o seu contido foi importado a Wikimedia Incubator.
Encoro de Salime
A superficie ocupada polas augas é de 685 ha dos concellos de Allande, Grandas de Salime e Ibias en Asturias e máis de Negueira de Muñiz en Galicia.
O proxecto
A idea de construír unha central hidroeléctrica na zona comezou a xestarse a mediados de 1940 na localización que previamente valorara Narciso Hernández Vaquero. Non obstante, non foi ata os anos inmediatamente posteriores ao final da Segunda Guerra Mundial cando o proxecto, obra do enxeñeiro de camiños Enrique Becerril y Antón-Miralles coa colaboración do arquitecto Joaquín Vaquero Palacios, comezou a tomar forma.
Para sufragar os custos das obras, en 1945 as sociedades anónimas Hidroeléctrica del Cantábrico e Electra de Viesgo constituíron, a partes iguais, a empresa Saltos del Navia en Comunidad, que contaba co apoio do Banco Urquijo, e foi a súa oficina de estudos a que elaborou os proxectos e máis os informes técnicos.
Obras previas
esquerda|miniatura|Vista da vila de Salime dende o sur (1952) En 1946 comezaron as primeiras obras e para deixar seco o leito onde se ía levantar o encoro, precisouse desviar o curso do río Navia e escavar un túnel de 30 725 m³ revestido con 11 789 m³ de formigón. Ademais, o cemento para a fabricación do formigón producíase in situ, para o que se construíron varios silos e moxegas, e houbo de se buscar dunha canteira próxima capaz de fornecer o enorme volume de pedra necesario.
O fornecemento de clínker, xeso e outros materiais que viñan por vía marítima, realizouse a través dun teleférico de 36 km de lonxitude que chegaba ata o porto de Navia. No seu momento, foi o maior dos teleféricos construídos en España e chegou a contar con oito estacións. Tamén se construíron torneiras, almacéns, estradas, planos inclinados e catro poboados para acubillar aos máis de 3500 obreiros que chegaron doutras rexións de España, principalmente de Andalucía.
O encoro
O cerne da obra, o encoro e a central, construíronse entre 1948 e 1953. Utilizáronse 630 000 m³ de formigón para levantar un encoro de gravidade con noiros do 5 % augas arriba e do 72 % augas abaixo, cun raio de 400 metros no seu coroamento, e cunha altura sobre os cimentos de 132 metros; o que o converteron no seu día no meirande encoro de España e o segundo de Europa. Constituíu un dos primeiros expoñentes do xigantismo que presidiu moitos proxectos similares na España de mediados do século XX.
A súa masa é de 80 000 toneladas. Na parte superior ten unha lonxitude de 250 metro e no seu centro están os catro aliviadoiros, con comportas de 12 metros de longo por 7 de alto; cunha capacidade de drenaxe de 2000 m³ por segundo. miniatura|O encoro de Salime a finais da década de 1970 Está situado 22 km augas arriba do encoro de Doiras, e houbo que superar enormes dificultades para o construír. España estaba sumida na escaseza da posguerra e sufría o embargo das potencias vencedoras na Segunda Guerra Mundial, pola súa banda afectada pola súa propia posguerra. O proxecto, así e todo, rematouse en 1955 a pesar da falta de medios. Malia a ONU decretar un embargo contra o réxime franquista, a empresa británica English Electric forneceu as turbinas e os xeradores, imprescindibles para a produción de enerxía eléctrica.
Posta en funcionamento
Unha vez construída a presa, pero aínda sen terminar o seu coroamento, o 23 de setembro de 1953 taponouse o túnel de desvío de augas e comezou o encoro do río Navia. Dous meses despois, o 23 de novembro, as augas alcanzaron o nivel do aliviadoiro provisional acondicionado nos bloques centrais. O 19 de decembro acoplouse á rede eléctrica nacional e principiou o primeiro grupo xerador a producir enerxía que se puxo en funcionamento, o actual nº 4. Outros dous fixérono en xuño e decembro de 1954, e o cuarto e último o 31 de marzo de 1955. A inauguración oficial do conxunto foi o 24 de agosto de 1955.
Impacto na zona
miniatura|O encoro de Salime ao seu paso por Negueira de Muñiz O encoro mudou para sempre a fisionomía da ribeira do Navia, augas arriba do encoro. Foi necesario alagar 1995 leiras, con máis de 3000 parcelas, 25360 árbores madereirias, 13 800 froiteiras e 14 051 cepeiras de vide; o que supón 685 hectáreas que, ademais, inclúen ladeiras sen cultivo, predios urbanos, ruínas, patios, currais, oito pontes, cinco igrexas, varias capelas e catro cemiterios.
Numerosas estradas e camiños quedaron cortados ao alagar as augas do encoro parte dos seus trazados, como a antiga C-630, entre Verducedo e Grandas de Salime a través de San Martín del Valledor, Vilarpedre e o val do río del Ouro, o que motivou a construción da actual estrada AS-14, a través da parte superior do encoro, e que a empresa propietaria da central quedou obrigada a manter un servizo gratuíto de barcas que cruzaban o encoro entre os puntos nas que as augas cubrían a antiga estrada.
Algo similar ocorreu entre as localidades luguesas de San Pedro de Ernes e Entralgo; ou entre Barcela e Negueira, onde tamén se estableceron pasos con barcas.
Central hidroeléctrica de Salime
A central hidroeléctrica de Salime conta con catro grupos xeradores de 32 MW cada un, que entregan enerxía a unha tensión de 11 000 volts, e que se puxeron en funcionamento comercial entre 1953 e 1956, o que se traduce nunha potencia total de 128 MW e unha enerxía producida nun ano medio de 350 GWh.
As turbinas son tipo Francis verticais, alimentadas por tubos de 2,5 metros de diámetro, capaces de evacuar un caudal de 152 m³/s. Evacúa a enerxía eléctrica xerada a través dunha rede de 132 kV.
Pertence á empresa Saltos del Navia CB, propiedade ao 50 % de HC Energía e Endesa Generación.