cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia de Lugo
O Reino de Galicia
Os bispos de Lugo, residentes aquí ao amparo da súa fortaleza, actuarían ata o século XI (data da conquista cristiá de Braga), coma metropolitanos ao incorporar á súa titulatura a de bispos bracarenses. Lugo foi, por tanto, sé metropolitana de facto mais non de iure.
A comezos do século IX Teodomiro, bispo de Iria Flavia, afirmou que atopara a tumba do apóstolo Santiago nun lugar despoboado da actual Compostela. Un río de peregrinos comezou a achegarse dende tódolos puntos de Europa a este novo lugar sagrado. Este regueiro de xente chegaba a través do hoxe coñecido coma Camiño Primitivo que pasaba por Oviedo e por Lugo para evitar os dominios musulmáns máis ao sur. Lugo medrou considerablemente ao longo da Idade Media, a pesar das disputas entre os señores laicos e eclesiásticos, o poder real e os burgueses, e o pobo.
No 830 Afonso II de Oviedo nomea ao seu protexido Ramiro I gobernador de Galicia instalándose este en Lugo xunto coa súa familia. Á morte de Afonso II, no ano 842 Ramiro, que fora nomeado o seu sucesor, achábase fóra do reino co gallo de se casar, feito que aproveitou o comes palatii e cuñado de Afonso II, Nepociano, para facerse coroar rei co apoio de vascóns e asturianos. Ramiro volveu a Lugo, reuniu un grande exército galego na cidade e partiu cara a Oviedo derrotando ás tropas asturianas e vascoas de Nepociano que lle saíran ao encontro converténdose así no primeiro rei da dinastía galega. O seu fillo, Ordoño quedou en Lugo coma gobernador.
No ano 833 naceu na cidade o relixioso anacoreta Froilán, nomeado bispo de León e recoñecido como santo pola igrexa católica.
No ano 866, antes de chegar Afonso III a Oviedo para ser coroado, Froila Vermúdez, conde de Lugo, ocupa Oviedo co seu exército usurpando o trono. Ese mesmo ano varios nobres partidarios de Afonso III derrotan e executan a Froila.
No ano 874 Flacidio, conde de Lugo, rebélase contra Afonso III por mor das súas tendencias centralizadoras. Sublevación que remata coa morte do conde a mans dos xenerais do rei.
150 anos despois da repoboación levada a cabo por Odoario Lugo seguía a medio poboar. O 7 de xuño de 910 os condes do territorio lugués comprométense con Ordoño II a restaurar as vellas casas da cidade, que se achaban en ruínas, e a establecerse alí coas súas mulleres antes do día de San Pedro.
Segundo a lenda (non se coñece ningún documento que o acredite), Almanzor sitiou Lugo en setembro de 997. Pasaba o tempo e a cidade non se rendía, e Almanzor coidou que a fame dobregaría antes ou despois aos defensores. Porén, os sitiados idearon a estratexia de tirar dende o alto da muralla uns bolos de pan e un año para facer crer a Almanzor que aínda lles quedaba comida abondo. Almanzor, caendo no engano, renunciou á toma da cidade e ordenou levantar o asedio.
A principios do século XI a diocese de Lugo adquire unha grande importancia ao ver agregados ao seu territorio, ademais do da diocese de Braga, o territorio da de Ourense, devastada polos viquingos de Gunrod.
En 1032 o conde Suero Gundemariz e outros aristócratas galegos erguéronse contra o rei Bermudo III fortificáronse nos altos, nos montes e outeiros. Bermudo acudiu cun exército refuxiándose na cidade de Lugo, dende a que presentou combates; na comarca do arredor os montes estaban tomados polos rebeldes, que fortificaran rochas e penedos. Á fin Bermudo puido vencer aos sublevados obrigándoos a volver a vivir ás chairas. Sancho III O Maior aproveitou esta rebelión para enviar tropas vascoas a Lugo que non fixeron máis que devastar o país.
En 1073, como consecuencia do encarceramento de García I, Lugo foi o centro dunha rebelión liderada polo conde Rodrigo Ovéquiz e os seus irmáns Pedro e Bermudo Ovéquiz contra o rei Afonso VI. Tras ser derrotados, Rodrigo lidera de novo outra revolta en 1087 esta vez co apoio o bispo de Santiago, Diego Páez, ofrecéndolle o Reino de Galicia a Guillerme o Conquistador. A revolta foi sufocada e tivo como consecuencia o exilio de Rodrigo e a entrega dos seus bens á catedral de Lugo.
Baixa Idade Media (ss. XII - XV)
Pódese considerar a rebelión de Rodrigo Ovéquiz, a última das grandes revoltas da nobreza galega, a morte de García I e o outorgamento en 1088 de Afonso VI do señorío da cidade aos bispos de Lugo coma a entrada de Lugo na Baixa Idade Media. O dominio do poder eclesiástico é unha das características desta etapa histórica.
En 1120, o bispo Pedro reparte co Cabido á metade a xurisdición da cidade, na que se comprendía o Burgo Novo, numerosas parroquias e a terceira parte de tódolos portádegos da cidade. Esta titularidade compartida daría lugar a numerosos enfrontamentos que non rematarían ata o século XVII coa cesión por parte do Cabido da súa xurisdición. Nesas datas iníciase o proceso de urbanización da cidade coma núcleo urbano.
En 1129 comeza a construción da nova Catedral xa que a anterior achábase moi deteriorada por mor do incendio sufrido no século XI e dos estragos ocasionados polo cerco de Afonso VI a Rodrigo Ovéquiz.
En 1157 estala unha revolta contra o bispo, liderada polos burgueses, que o obriga a fuxir da cidade e acada de Fernando II o recoñecemento da emancipación da cidade do poder señorial do bispo. Os burgueses, organizados en irmandades e confrarías, poñen a cidade baixo o mando do Concello que nomea aos maxistrados locais e usurpan os bens da Igrexa. Mais, en 1159, Fernando II retráctase do scriptum que asinara restablecendo o foro de Afonso VI o que provoca novos incidentes que non rematarían ata a chegada do rei á cidade o 20 de maio de 1161 para reafirmar a plena autoridade e xurisdición do bispo.
Lugo durante as guerras contra Castela
O feito de que no ano 1230 o rei castelán Fernando III se apoderase dos reinos de Galicia e León tras a morte do seu rei, Afonso VIII, marcou un dos acontecementos políticos máis decisivos en toda a historia galega. Galicia perdía dende ese momento unha casa real propia que garantira a súa soberanía e unira a súa nobreza e convertíase nun reino periférico, gobernado dende e por Castela e cuxas cidades foron perdendo poder en detrimento das cidades castelás.
En 1232, aproveitando a visita do rei a Lugo, o Concello amosoulle os seus privilexios negándolle o señorío ao bispo mais Fernando III mandounos prender e entregar ao bispo declarando subrepticia a carta de seu pai sobre as herdades do termo.
En 1304, o infante Filipe coa axuda de Fernán Rodríguez de Biedma, derrotou en Monforte de Lemos a Fernando Rodríguez de Castro, que faleceu no combate, e Fernando IV outorgoulle ao infante Filipe todos os seus títulos e posesións pasando a ser señor de Lemos e Sarria, señor de Cabreira e Ribeira, adiantado maior de Galicia, pertegueiro maior de Santiago e encomendeiro da Igrexa de Lugo.
En 1312 os habitantes de Lugo subleváronse contra o bispo, Xoán Hernández (relixioso dominico e confesor de Fernando IV, que estivo no cargo dende 1307 ata o seu pasamento en 1318), xa que este intentara recobrar o señorío da cidade. Por iso, os habitantes atacaron o pazo episcopal, capturaron á súa gornición e feriron ao bispo, quen se negou a entregarlles a bandeira e as chaves da cidade e foi expulsado da cidade. O preito foi levado ante Fernando IV, quen o 23 de xuño de 1312 sentenciou en favor do bispo e en contra do concello de Lugo. Ademais, o rei ordenou ao infante Filipe, que seguía a ser pertegueiro maior de Santiago e encomendeiro da cidade de Lugo, e a Afonso Suárez de Deza, adiantado maior de Galicia, que fixeran cumprir o veredicto que emitira aos habitantes de Lugo.
Antes de que pasaran tres meses da sentenza morreu Fernando IV e a monarquía veuse envolta nas turbulencias que provocou a minoría de idade de Afonso XI. O Concello retomou o preito e, o infante Filipe, lonxe de cumprir a sentenza que ditara Fernando IV, tomou o señorío da cidade ofrecido polo Concello chegando a construír unha fortaleza con dúas torres para a defender a cidade dos ataques do bispo e deixou que o concello continuase a gobernar a cidade. O bispo buscou a alianza de don Alonso, fillo do infante Xoán e, para atraelo á súa causa, entregoulle en 1315 a encomenda das terras do Couto de Lugo e de Pallares. Nin a confirmación feita polos infantes titores do monarca e os nobres e letrados reunidos nas Cortes de Burgos en 1315, nin a carta que a raíña María de Molina dirixiu un ano despois ao infante instándolle a cumprir e facer cumprir a sentenza anterior, nin o breve expedido por Xoán XII a instancias do bispo Rodrigo Ibáñez (que exerceu dende 1319 ata 1327 que foi nomeado bispo de Tui), foron de abondo para restituír ao bispo no señorío da cidade ata que cesou o turbulento estado do reino coa maioría de idade de Afonso XI e o infante Filipe entregou o 12 de marzo de 1327 por escritura pública a fortaleza ao bispo Xoán Martínez.
En 1327, Xoán Martínez, que exerceu de bispo entre 1326 e 1349, outorga o cargo de encomendeiro da cidade a Pedro Fernández de Castro.
En 1340, Afonso XI, confírmalle ao bispo o privilexio de señorío sobre a cidade de Lugo, mandándolle aos veciños que lle retornaran as chaves e o señorío da vila que tiñan tomado durante o tempo que o bispo permanecera en Portugal.
En 1349, Clemente VI, nomea bispo ao prior do convento dos Dominicos de Lugo e confesor de Pedro I, Pedro López de Aguiar, oriúndo da Casa e Torre de Aguiar en Taboi.
En 1351, Pedro López de Aguiar, comprobando que na vila non se nomearan alcaldes para gobernar e facer xustiza, designa a Diego Álvarez e a Lopo Alfonso para os oficios e alcaldías que estaban vacantes, recibindo a homenaxe dos veciños da cidade. En 1363, funda o convento de Dominicas de Santa María a Nova (extinguido no século XIX) sobre unhas casas e leiras que posuía o convento dos Dominicos no Burgo Novo.
En 1390, Pedro López de Aguiar, renuncia ao bispado por mor da súa avanzada idade e é sucedido por Lope de Salcedo, que sería bispo de Lugo ata o seu asasinato en 1403. Este bispo estivo en conflito constante cos seus vasalos, tanto cos labregos das parroquias do couto de Lugo que, polo menos entre 1390 e 1401, queixándose dos agravios recibidos, lle negaron o pago de tributos e o cumprimento das debidas prestacións en traballo coma cos cidadáns que rematarían por matalo colectivamente, do que dá testemuño unha sentenza de morte e expropiación dos bens dun nutrido grupo de cidadáns, todos eles en rebeldía, autores do asasinato ou cómplices da conspiración que dá a entender a sentenza.
As Guerras Irmandiñas e o final do reino de Galicia
En 1457 a cidade rebélase contra o bispo García Martínez de Baamonde.
Ante a inminente instauración da Irmandade en Galicia, os principais nobres galegos aparcaron momentaneamente as súas diferenzas ancestrais e acudiron ao gobernador de Galicia, o conde de Ribadeo, para advertirlle do perigo e transmitirlle unha proposta que debería presentar de inmediato na corte: eles garantirían a orde pública do reino se os reis renunciaban a instaurar a Irmandade en Galicia e, de paso, proporcionarían unha elevada suma de cartos para que os monarcas non tivesen sequera que molestarse en impoñer recadadores. Mentres se resolvía na Corte esta proposta, os cabaleiros reuníronse en Lugo durante o mes de outubro de 1477 para redactar un acordo no que plasmaban todos estes principios.
Lugo na Idade Moderna
miniatura|dereita|200px|Porta Norte románica da [[Catedral de Lugo acubillada por un pórtico de principios do século XVI mandado levantar polo bispo Pedro Ribeira.]] A Idade Moderna comezou en Lugo, e no resto de Galicia, a finais do século XV coa súa inclusión definitiva dentro do proceso de construción do estado absolutista español.
En 1528 Lugo é nomeada capital do Reino de Galicia por Carlos I, pero iniciou unha etapa de longo declive que se prolongou ao longo dos séculos XVI e XVII, á vez que Santiago de Compostela cobraba maior importancia.
De 1568 a 1570, Lugo padeceu unha serie de epidemias que deu lugar ao illamento da poboación, ata darse o caso de ter clausurado casas e rúas.
O 13 de xuño de 1599 creouse o seminario diocesano, que non comezou as súas actividades ata 1624, por problemas económicos. En orixe, cada arciprestado tiña dereito a certo número de prazas no seminario, determinado de acordo coa contribución económica do arciprestado.
Cara a 1600 Lugo tiña arredor de 2.000 habitantes, probablemente menos da metade de poboación ca no Baixo Imperio.
No século XVIII comezou un novo ascenso económico e cultural de Lugo, que ten o seu fito simbólico na concesión de privilexio real por parte de Fernando VI para as feiras de San Froilán no ano 1754. Estas feiras tiñan unha extraordinaria importancia económica, abastecían de gando cabalar e mular á agricultura de León e Castela, e converteron a cidade na gran capital agraria de Galicia.
miniatura|[[Casa Consistorial de Lugo|Casa do Concello, construída entre 1738 e 1744 sobre a anterior, do século XVI, por Lucas Ferro Caaveiro, é considerada uns dos máximos expoñentes do barroco civil galego.]]
O bispo Izquierdo, que exerceu entre 1748 e 1762, foi o prelado que promoveu as melloras no abastecemento de auga, inauguradas en 1754, que incluíron a reconstrución do antigo acueduto romano) inauguradas no 1754 e a construción de fontes na cidade (coma a de San Vicente na Praza do Campo). Ordenou tamén a construción, na Praza de Campo Castelo, dun edificio destinado a servir coma cárcere sobre o antigo castelo medieval e, ademais de afrontar a reforma de varios edificios relixiosos, converteu a poterna do Pexigo nunha vía de entrada e saída da cidade plenamente pública, facilitando a comunicación co camiño de Santiago.
En 1773, baixo o mandato de Carlos III, Lugo queda comunicado por estrada con Madrid e A Coruña por medio do Camiño Real.
A inicios do século XVIII, o Concello, angustiado pola falta de recursos económicos, decidiu aforar os ocos existentes entre os cubos da Muralla por unha renda anual de catro reais cada un, coa finalidade de que os particulares construísen edificios ou fixesen hortas, algo que xa se fixera no século XVI. En 1787 había 52 edificacións, prohibindo o capitán xeneral a construción doutras novas.
Esfírnidos
A dos esfírnidos (Sphyrnidae) é unha familia de tiburóns da orde dos carcarriniformes (Carcharhiniformes) que agrupa 9 especies coñecidas vulgarmente como peixes martelo, e tamén como martelos, cornudas e tiburóns martelo, debido á súa peculiar característica de teren a cabeza prolongada cara aos lados, adoptando unha forma de "T", cos ollos situados en cada un dos extremos. Esta forma lles proporciona unha mellor visión, tanto do campo visual como na visión esteroscópica,, así como un olfacto máis desenvolvido.
A familia está constituída por dous xéneros e foi descrita en 1872 polo zoólogo estadounidense Theodore Nicholas Gill (1837-1914).
Características
miniatura|250px|esquerda|Porción anterior de dous peixes martelo ([[Sphyrna zygaena).]]
Os tiburóns martelo son mariños e costeiros, adentrándose ocasionalmente en augas salobres. Viven en todos os océanos, pero especialmente nos cálidos.
Historia de Lugo
Lugo na Idade Contemporánea
Trala súa proclamación coma capital provincial en 1833, Lugo foise dotando dunha serie de institucións e servizos que a foron modernizando e convertendo nun puxante centro urbano: o Balneario (1839), o Instituto de Ensino Secundario (1842), o Teatro Municipal (1845), o Círculo das Artes (1855), a chegada do telégrafo (1860), o Hospital Provincial (1874), o ferrocarril (1875) etc.
Lugo durante a Guerra Peninsular (1807-1814)
Nos últimos días de agosto e primeiros de setembro de 1808 reuníronse na Sala Capitular da Catedral as xuntas de defensa de Galicia, León e Castela con diplomáticos británicos para marcar a estratexia que se seguiría na guerra. Asistiu o bispo de Ourense, Pedro de Quevedo Quijano, voceiro da Xunta Suprema, e presidente do Consello de Rexencia, e Sir Charles Stuart, representante británico ante a Xunta Central, acompañado de Sir Charles Richard Vaughan. Esta reunión foi un dos feitos que precederon á proclamación da constitución liberal de 1812.
Esfírnidos
Características
O tiburón martelo xigante (Sphyrna mokarran) pode superar os 6 m de lonxitude e pesar case media tonelada. A gama das nove especies coñecidas vai de 0,9 a 6 m de longo.
Historia de Lugo
Lugo durante a Guerra Peninsular (1807-1814)
Pouco despois empezaron a pasar pola cidade as tropas inglesas, 20.000 homes ao mando de John Moore, despois uns 14.000 ao mando do tenente xeneral David Baird para incorporarse ao cuartel xeral establecido en Salamanca.
Esfírnidos
Características
En xeral son de color gris clara, con tonalidades verdosas, no dorso, sendo o ventre abrancazado.
A forma de martelo da cabeza pode que evolucionara, polo menos en parte, para mellorar a visión do animal. O posicionamento dos ollos, situados nos lados do martelo distintivo, poden dar unha visión binocular, así como un campop visual de 360º no plano vertical, o que significa que estes animais poden ver arriba e debaixo deles en todo momento.
Historia de Lugo
Lugo durante a Guerra Peninsular (1807-1814)
A vitoria do mariscal Soult na batalla de Elviña sobre as tropas británicas de Moore, deixou campo libre para a ocupación da Galicia. En dúas semanas rendéronse as cidades máis importantes do país. O mariscal Ney, que acompañaba a Soult, recibe ordes de controlar o norte do país e Asturias, para o que centra o seu campamento en Lugo.
Esfírnidos
Alimentación
miniatura|170px|Tiburón martelo nadando en augas de [[Costa Rica.]] miniatura|170px|Grupo de tiburóns martelo nas augas das [[illas Galápagos.]]
Aliméntanse dunha ampla variedade de peixes óseos, elasmobranquios, cefalópodos, crustáceos etc. Os xuvenís, que nacen totalmente desenvolvidos, son coñecidos por comeren unha gran variedade de produtos, entre eles peixes, luras, polbos, crustáceos e outras especies de tiburóns martelo; as raias son unhas das súas presas favoritas.
Historia de Lugo
Lugo durante a Guerra Peninsular (1807-1814)
O 9 de xaneiro de 1809, tras librar unha batalla en Conturiz contra o exército de Moore, o exército francés entra en Lugo.
Esfírnidos
Alimentación
Estes tiburóns encóntranse moitas veces nadando ao longo do fondo do océano, espreitando ás súas presas. Utilizan a súa cabeza como unha arma máis para cazar.
Historia de Lugo
Lugo durante a Guerra Peninsular (1807-1814)
Os edificios contiguos á Muralla foron queimados polos franceses para evitar a fácil escalada da mesma, autorizándose a súa reconstrución en 1819.
Esfírnidos
Reprodución
Son ovovivíparos. Os embrións ao principio mantéñense a expensas do saco vitelino e, cando a subministración da xema do ovo se esgota, o empobrecido saco vitelino transfórmase nunha estrutura similar a unha placenta dos mamíferos (chamada "saco vitelino placenta" ou "pseudoplacenta"), a través da cal a nai proporciona o alimento ao embrión até o nacemento.
Unha vez que os tiburóns martelo nacen, non son atendidos polos pais. En xeral as camadas son de 12 a 15 crías, a excepción do tiburón martelo xigante, que ten de 20 a 40 crías.
Historia de Lugo
Lugo durante a Guerra Peninsular (1807-1814)
En 1809 o xeneral Nicolás Mahy partiu dende o Navia coa súa división, unha das do exército de Galicia, mandada polo marqués de La Romana, composta de 6.000 infantes e 200 xinetes. O 17 de maio a vangarda, capitaneada por Gabriel de Mendizábal atópase en Feira de Castro, a dúas leguas de Lugo, cunha columna inimiga de 1.500 homes, que se viu obrigada a refuxiarse na cidade. Ao día seguinte o gobernador francés saíu coa maior parte das súas forzas e as dispuxo nunha liña, apoiando a súa esquerda na muralla e a dereita nun pinar inmediato. As tropas de Mahy, divididas en dúas columnas, guiadas polos xenerais Mendizábal e Taboada, xunto cos 200 xinetes que mandaba Juan Caro atacaron; quedando unha pequena reserva ás ordes do brigadier Losada, de cuxa forza formaba parte un grupo simulado de cabalería, constituído por certo número de infantes montados nas acémilas. Durante a batalla, ao dar os franceses unha carga de cabalería divisaron aos improvisados xinetes da reserva, e se retiraron desconcertado á infantería e correndo todos precipitadamente a guarecerse na cidade, perseguidos polas tropas españolas con tal ardor, que varios cataláns de tropas lixeiras metéronse dentro ao mesmo tempo que eles, tendo logo que descolgarse polas casas pegadas á muralla coa axuda dos veciños. Os franceses tiveron perdas de consideración, contándose entre as dos españois as de varios oficiais distinguidos, coma o tenente coronel de León José García Olloqui e o comandante de enxeñeiros Pedro González Dávila. A pesar da desfeita, o xeneral François M. Fournier rexeitou a intimación de Mahy, polo que este formalizou o cerco da praza; mais a aproximación do exército do mariscal Soult, que se retiraba de Portugal, obrigou aos españois a repregarse a Mondoñedo o 22 de maio, desistindo da empresa.
Esfírnidos
Taxonomía
Os esfírnidos inclúen dous xéneros e nove especies:
En Galicia
En augas próximas á nosa comunidade tan só aparece citada a especie Spyrna zygaena.
Historia de Lugo
Lugo durante a Guerra Peninsular (1807-1814)
Os franceses, o 25 de xullo dese ano, ao abandonar a cidade voaron o arco central da Ponte Romana, destruíndo a capela e a porta que había nese lugar. A porta tiña unha dobre función: de portádego e de control da circulación de persoas, por exemplo, cando había peste.
Reinado de Isabel II (1833-1868)
O desenvolvemento de Lugo coma cidade moderna prodúcese ao abeiro da chegada do sistema liberal que comportou dúas cuestións cruciais: converter a Lugo en capital de provincia, posibilitando o desenvolvemento político administrativo e por tanto demográfico, e a desamortización dos bens do clero, que puxo no mercado o patrimonio inmobiliario da Igrexa, dispoñible para asumir o crecemento da cidade.
En 1835 e 1840 tiveron lugar as desamortizacións de Mendizábal e de Espartero, o acontecemento histórico que máis afectará á estrutura das cidades españolas neste século. O Estado asumiu unha serie de edificios e terreos que converteron en obxecto de mercado ou empregaron para fins públicos. A maioría das cidades españolas aproveitaron esta oportunidade para, ao tempo que incrementaban notablemente a súa poboación, destruír ou transformar os seus esquemas medievais.
En abril de 1846 Lugo foi escenario do alzamento do coronel Miguel Solís para derrocar o réxime de Narváez, coñecido coma a Revolución Galega de 1846. A cidade foi asediada polas tropas do xeneral Concha por espazo de quince días. Con este motivo a xunta revolucionaria derrubou parte das edificacións próximas á Muralla e causou diversos danos na mesma. O 26 de abril os rebeldes son axustizados en Carral e ao día seguinte réndense os sublevados de Lugo poñendo fin á sublevación.
A restauración borbónica (1875-1931)
O día de San Froilán de 1875 chega a Lugo o primeiro tren. Isto reforza aínda máis o xa puxante sector gandeiro da cidade converténdoa no principal centro de comercio do gando vacún na península.
En 1881 o Concello autoriza o derribo de tres cubos da muralla para ampliar o Paseo dos Cóengos.
En 1883 Lugo é proclamada capital provincial.
En 1908 fundouse o que aínda hoxe é o único xornal elaborado na cidade: El Progreso, que no seu momento tivo que competir con outros coma La Voz de la Verdad. No ano 1905 accede á alcaldía Ánxel López Pérez, quen dirixiu á cidade durante sete mandatos (até 1930), facendo grandes reformas na cidade, aínda que non exento de polémica. Foi tal o número de obras que realizou que, nunha das súas visitas á cidade, Afonso XIII chamouno "o merlo branco dos alcaldes de España".
En 1918, entre o 17 e 18 de novembro, celébrase a histórica I Asemblea Nacionalista, organizada polas Irmandades da Fala, na que o galeguismo político deixa atrás o rexionalismo avanzando cara ao nacionalismo.
miniatura|esquerda|300px|Vista aérea de [[1921 do burato aberto ilegalmente polo alcalde Ángel López Pérez para construír a Porta do Hospital que motivou a declaración da Muralla coma Monumento Nacional para evitar novas modificacións na súa estrutura.]]
A Segunda República (1931-1936)
As eleccións municipais de abril de 1931 deron un abafador triunfo aos candidatos monárquicos, converténdose nunha das poucas excepcións á vitoria republicana no resto do estado. A República sería proclamada dende o balcón da casa consistorial por Rafael de Vega, quen sería fusilado en 1936 polos militares sublevados.
O 6 de outubro de 1931 nace en Lugo o xornal Vanguardia Gallega, editado polos irmáns Correa Calderón e próximo ao Partido Galeguista. Cesaría en 1933.
En 1932 a Deputación decide reunir e protexer os bens do patrimonio cultural lucense, esparexidos pola provincia en coleccións privadas, e inaugura en 1934 o Museo Provincial no Pazo de San Marcos. En 1957 o museo trasladaríase á súa situación actual, o antigo Convento de San Francisco.
Guerra Civil e Ditadura (1936-1975)
A experiencia republicana rematou en Galicia coa Sublevación do 18 de xullo de 1936 que deu lugar á Guerra Civil e que tivo un claro triunfo en Lugo.
O 18 de xullo, coñecido o levantamento de África, acuartélanse as tropas mais non saen á rúa. Á noite seguinte fan explosión diversos artefactos colocados, un no Pazo Episcopal, outro na Catedral e outros preto do Seminario.
O día 20 o comandante militar da praza Alberto Caso Agüero declarou o estado de guerra mentres obreiros de Monforte e Sarria chegaban ao Goberno Civil para recibir as armas que o gobernador civil, Ramón García Núñez, ordenara á Garda Civil entregar, orde que non se cumpriu. Os obreiros foron aloxados no Hospital de Santa María, de onde foron conminados a saír polos militares que incumpriron a promesa de non atacalos, sendo tiroteados. Durante o día 23 e a madrugada do 24 houbo tiroteos na capital. Os opositores foron batidos pola forza pública e artilleiros de Ferrol.
En 1936 durante a Guerra Civil foron asasinados un gran número de republicanos da cidade, sendo lembrados estes feitos nos poemas de Luís Pimentel.
Outro feito de capital importancia foi a creación en 1951 de Frigsa por Antonio Fernández López, fillo de Antón de Marcos, un dos meirandes matadoiros industriais do estado, e que marcou a vida da cidade na segunda metade do século XX.
No 1972 o Concello e a Dirección Xeral de Belas Artes promoven a demolición dos 130 edificios e 1.429 pendellos que estaban contiguos á muralla polo exterior e impedían a observación do monumento. A obra significou quizais a meirande remodelación do aspecto da cidade dende tempo dos romanos.
En 1974 inaugúrase o estadio Anxo Carro para servir de estadio local ao Club Deportivo Lugo, equipo de fútbol fundado en 1953.
Transición e monarquía parlamentaria
En 1995 o rei Xoán Carlos I nomeou á súa filla Elena de Borbón duquesa de Lugo, co gallo da súa voda con Jaime de Marichalar. O seu primeiro fillo, Felipe, recibiu tamén o nome de Froilán en recordo do santo lugués.
O último gran fito da historia da cidade sucedeu no ano 2000, cando a muralla foi declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. Ese mesmo ano, para festexar a declaración, celebrouse a primeira edición do Arde Lucus, festa declarada en 2011 de Interese Turísitico Galego, e á que anualmente acoden dende aquela máis de medio millón de visitantes.
En 2009 a xuíza Pilar de Lara ordena a detención de máis de vinte persoas destapando unha rede de prostitución e corrupción que deu orixe á Operación Carioca, a operación máis grande contra a prostitución na historia de Galicia que levou a máis de 80 imputados a xuízo, 23 dos cales eran axentes da Policía Nacional e da Garda Civil. Das investigacións levadas a cabo nesta operación xurdiría a Operación Pokémon, á súa vez a maior operación levada a cabo contra a corrupción en Galicia, e na que serían imputadas máis de cen persoas entre funcionarios, empresarios e políticos e que levou ao cárcere a Francisco Fernández Liñares polos delitos de prevaricación e suborno cometidos coma concelleiro, sendo alcalde da cidade Xosé López Orozco.
Admiral Graf Spee
O Admiral Graf Spee foi un dos buques de guerra alemáns máis famosos da segunda guerra mundial, xunto co acoirazado Bismarck. O seu tamaño estaba limitado ao dun cruceiro polo Tratado de Versalles, pero estaba máis fortemente armado debido ás novidosas técnicas de aforro de peso usadas na súa construción. A súa velocidade máxima de 28 nós (52 km/h) provocaba que só un escaso número de naves francesas e británicas fosen o suficientemente rápidas e poderosas para poder alcanzalo e afundilo.
O cruceiro levou a cabo cinco patrullas de non intervención durante a Guerra civil española entre 1936 e 1938, e participou na coroación do rei Xurxo VI do Reino Unido en maio de 1937. Semanas previas ao comezo da segunda guerra mundial foi enviado ao Atlántico sur para asaltar as rutas de comercio en canto empezara o conflito e, a partir de setembro de 1939 e en dous meses e medio, afundiu nove barcos mercantes aliados, cun total de 50 893 toneladas. Numerosos grupos de caza británicos foron organizados para atopalo, dando con el finalmente tres cruceiros británicos e neozelandeses en decembro de 1939. Produciuse entón a Batalla do río da Prata, durante a cal o Graf Spee foi danado. Atracou para facer reparacións no porto neutral de Montevideo, pero foi forzado polas leis internacionais a abandonalo en 72 horas. Debido ás poucas posibilidades que cría que tiña contra as forzas aliadas, o capitán decidiu afundir o barco, o 17 de decembro de 1939, antes de arriscar as vidas dos seus tripulantes.
Características
Difíciles de clasificar os barcos da clase Deutschland era un novo concepto de cruceiros fortemente blindados e cunha gran potencia de artillería que, en teoría, cumprían as limitacións impostas a Alemaña polo Tratado de Versalles pero que, na realidade, as excedían amplamente. Superaron as características dun cruceiro pesado, pero non coincidían coas dun acoirazado, polo que a prensa e as armadas estranxeiras denomináronas "acoirazados de peto".
Carlos Pedreira López
Carlos Pedreira López, nado o 8 de setembro de 1945 en Pontedeume, é un naturalista, ornitólogo, delineante naval e mestre de educación primaria galego.
Admiral Graf Spee
Características
O Admiral Graf Spee tiña unha lonxitude total de 186 metros, unha manga de 21,65 m e un calado máximo de 7,34 m. O seu desprazamento de deseño foi de 16 020 toneladas, aínda que se adheriu oficialmente ao límite de 10.000 t imposto polo Tratado de Versalles. O Admiral Graf Spee estaba propulsado por dúas hélices de tres palas unidas a catro conxuntos de motores diésel MAN de 9 cilindros de dobre efecto e de dous tempos. A súa velocidade máxima era de 29,5 nós (54,6 km/h) cos seus 54.000 CV (40.000 kW), e a unha velocidade de cruceiro de 18,6 nós (uns 35 km/h) o barco tiña un alcance de 16.300 millas náuticas (30.200 km). Segundo os deseños, a súa tripulación era de 33 oficiais e 586 mariñeiros, aínda que a partir de 1935 aumentaron a tripulación a preto de mil membros.
O armamento principal do Admiral Graf Spee eran seis canóns de 280 mm SK C/28 montados en dúas torretas triplas, unha diante e outra detrás da superestructura. Tamén tiña unha batería secundaria de oito canóns SK C / 28 de 150 mm agrupados en torretas individuais en ámbolos dous lados do centro do cruceiro. A súa batería antiaérea orixinal consistía en tres canóns de 88 mm L/45, substituídos por seis de 88 mm L / 78 en 1935. En 1938 retiráronse todas estas armas para acomodar seis canóns de 105 mm L/65 máis, catro de 37 mm e dez 20 mm. O cruceiro tamén levaba un par de tubos lanzatorpedos cuádruplas de 533 mm dispostos á popa na cuberta e dous hidroavións Arado Ar 196 cunha catapulta para a engalaxe.
Carlos Pedreira López
Traxectoria
Foi membro fundador do Grupo Ornitolóxico Galego (GOG), no que ocupou o cargo de vicepresidente, e un dos promotores da creación da Sociedade Galega de Historia Natural (SGHN), da que foi membro activo.
Admiral Graf Spee
Características
O cinto blindado do Admiral Graf Spee era escaso para favorecer a velocidade, tiña entre 60 e 80 mm de grosor, na cuberta superior era de só 17 mm, mentres que na cuberta blindada principal estaba entre 17 e 45 mm de espesor. As torres da batería principal presentaban placas de 140 mm nos seus frontes e placas de 80 mm nos seus lados. O Admiral Graf Spee foi o primeiro buque de guerra alemán que montou equipos de radar, un xogo FMG G (gO ) «Seetakt». miniatura|Telémetro rescatado do Admiral Graf Spee.
Restos
En febreiro de 2004, un equipo de rescate comezou a traballar no rescate dos restos do barco. A operación estaba, en parte, financiada polo goberno do Uruguai e, en parte polo sector privado, xa que o restos eran un perigo para a navegación. A primeira sección importante rescatada foi un telémetro de artillería de 27 toneladas que se ergueu o 25 de febreiro. O 10 de febreiro de 2006, recuperáronse unha enorme aguia e unha esvástica de 2 m de alto e 400 quilogramos que, orixinalmente, estaban na popa do buque e que foron almacenadas nun almacén naval uruguaio despois das queixas do goberno alemán pola exhibición de "parafernalia nazi.
Carlos Pedreira López
Traxectoria
Interesado especialmente pola nomenclatura das aves galegas, realizou, en colaboración con Xosé Manuel Penas Patiño a recollida e estudo desas voces, que deron como froito varios artigos aparecidos na revista de filoloxía Verba, da Universidade de Santiago de Compostela.
Colaborou na Gran Enciclopedia Gallega en voces sobre avifauna e algunhas outras.
Así mesmo, dirixiu cursos de ornitoloxía e educación ambiental dirixidos preferentemente a alumnas e alumnos de educación primaria e ESO, e participou en programas de educación para a saúde, para os que elaborou:
Á parte das súas obras de ornitoloxía, educación ambiental e educación para a saúde, traduciu do francés, portugués e inglés varias obras de literatura infantil.
Illa Brock
A illa Brock (en inglés: Brock Island) é unha illa que se atopa na parte occidental das illas da Raíña Isabel no arquipélago ártico canadense, forma parte dos Territorios do Noroeste do Canadá. A illa ten 764 km² (a 59ª do país e 9ª dos Territorios do Noroeste) e está ao oeste da illa Mackenzie King.
A superficie da illa é plana (a elevación máis alta é de 67 metros), a súa forma é aproximadamente cadrada (de 41 a 39 km).
Do mesmo xeito que a illa King Mackenziey e a illa Borden descubríuse polos europeos por primeira vez por Vilhjalmur Stefansson durante a expedición ártica do Canadá entre 1913-1918.
Miklós Rózsa
Miklós Rózsa ([ˈmikloːʃ ˈroːʒɒ]), nado en Budapest (Hungría) o 18 de abril de 1907 e finado nos Ánxeles o 27 de xullo de 1995 foi un compositor húngaro que traballou en Alemaña, Francia, o Reino Unido, os Estados Unidos de América e Italia. É coñecido por compoñer case un cento de bandas sonoras cinematográficas. Porén, sempre seguiu traballando en música para concertos, o que chamaba a súa "dobre vida".
Traxectoria
Rózsa foi introducido na música clásica e na tradicional pola súa nai, Regina Berkovits, pianista, e o seu pai, Gyula, industrial namorado da música popular húngara. O seu tío materno, Lajos Berkovits, violinista da Ópera de Budapest deulle o seu primeiro instrumento aos cinco anos. Con oito anos xa actuaba en público e compoñía.
En 1925 entrou na Universidade de Leipzig para estudar química, mais decidido a converterse en compositor cambiouse ao conservatorio desa cidade ao ano seguinte. En 1929 recibiu os seus diplomas cum laude. En 1932 mudouse a París por suxestión do organista e compositor Marcel Dupré.
Rózsa comezou na música cinematográfica en 1934 a través do seu amigo o compositor suízo Arthur Honegger. Cando se mudou a Londres foi contratado polo produtor húngaro Alexander Korda para o filme Knight Without Armour (1937). Aínda que a carreira cinematográfica de Rózsa acabou tras sufrir un infarto mentres estaba de vacacións en Italia en 1982, continuou a compoñer concertos.
Linguaxe de programación B
B é o nome dun linguaxe de programación desenvolvido nos Bell Labs, predecesor do linguaxe de programación C.
Foi maioritariamente un traballo de Ken Thompson con contribucións de Dennis Ritchie. Apareceu primeiro sobre o ano 1969.
Historia
B foi esencialmente unha simplificación da linguaxe BCPL, eliminando calquera compoñente que Thompson considerase prescindible de forma que coubese na memoria das minicomputadoras da época. A linguaxe tamén incluíu algúns cambios de acordo coas preferencias de Thompson (a maioría para reducir o número de caracteres dun programa típico).
Do mesmo xeito que BCPL, B só tiña un tipo de datos, que correspondía cunha palabra de máquina. A maioría de operadores manexábano como un enteiro; por exemplo + (suma), - (resta), * (multiplicación) ó / (división). Outros operadores tratábano como unha dirección de memoria á que facer referencia: un punteiro. B ofrecía operadores que permitían obter a dirección dunha determinada variable, ou escribir na dirección apuntada por unha variable punteiro.
As primeiras implementaciones foron para as minicomputadoras PDP-7 e PDP-11 executando versións antigas de UNIX; e para os mainframes de 36 bits Honeywell executando o sistema GCOS.
Evolución
A natureza sen tipos de B tiña sentido no Honeywell, na PDP-7 e moitas outras computadoras antigas, pero foi un problema na PDP-11 porque era difícil acceder a tipos de caracteres de datos que a PDP-11 e a maioría de computadoras modernas soportaban. Comezando en 1971, Ritchie fixo cambios á linguaxe ao mesmo tempo que convertía a súa compilador para producir linguaxe de máquina nativo. O máis notable foi a adición de tipos de datos diferentes para as variables.
Durante 1971 e 1972 B evolucionou primeiro en Novo "B" (New B, NB) e despois en C. Máis tarde, a principios de 1973, foi engadido un preprocesador a petición de Alan Snyder.
O esforzo foi o suficientemente completo neste ano como para que durante o verán o núcleo do sistema UNIX para a PDP-11 fose reescrito en C.
Durante o período 1972-1973 houbo a necesidade de portalo ao Honeywell 635 e ao IBM 360/370, polo que Mike Lesk escribiu o "paquete de E/S portable" que se convertería na "E/S estándar" (standard I/Ou ó stdio) da linguaxe C.
Nome
B foi enormemente influenciado por BCPL, e o seu nome foi probablemente unha contracción de BCPL "". Con todo é posible que o seu nome baseouse no linguaxe de programación Bon, unha linguaxe máis antiga e non relacionado con B, deseñado por Thompson para o seu uso en MULTICS.
Exemplos
A seguinte función de exemplo está tomada do Users' Reference to B por Ken Thompson:
/* A seguinte función imprime un número non-negativo, n, en  base b, onde 2<=b<=10. Esta rutina utiliza o feito de  que no xogo de carácteres ANSCII, os digitos 0 a 9 teñen valores de código secuenciales. */
printn(n,b) { extrn putchar; auto a;
if(a=n/b) /* asignación, non comprobación de igualdade */ printn(a, b); /* recursivo */ putchar(n%b + '0'); }
Este programa de exemplo en B utiliza a función anterior para sumar tres números imprimindo por pantalla o resultado.
main { extrn printn; auto a, b, c, sum;
a = 1; b = 2; c = 3; sum = a+b+c; printn(sum,10); }
Kaka de Luxe
Kaka de Luxe foi un grupo punk creado en Madrid a finais de 1977 e composto por Fernando Márquez (EL Zurdo), Manolo Campoamor, Carlos Berlanga (Darío Castro), Enrique Sierra (Sir Henry), Olvido Gara (Alaska), Nacho Canut (Zinc Alloy) e Pablo Martínez.
Historia
A idea que teñen Olvido Gara, logo coñecida como Alaska (cantante) e El Zurdo de crear un grupo e facer un fanzine empeza a tomar forma en 'La liviandad del imperdible', cando coñecen a Enrique Sierra, que procede de Vibraciones. En 'A liviandad' participan dúas persoas máis, Joseros e France. Esta experiencia, que comeza na primevera de 1977, xorde como un concepto pre punk, con influencias de movementos intelectuais e vangardistas tales como o futurismo e o dadaísmo. Pero este proxecto apenas dura uns poucos meses, o que tardan Joseros e France en irse. Afortunadamente, nese mesmo tempo, Olvido e Zurdo coñecen nunha mañá de outubro a Nacho Canut e Carlos Berlanga no Rastro. Un encontro que supón todo un frechazo desde o principio e que desemboca na unión de Nacho e Carlos formando un novo grupo chamado Kaka De Luxe. Nun principio o grupo fórmano Olvido e Sierra ás guitarras, Nacho ao baixo, El Zurdo á voz e Carlos aos coros. Posteriormente únense Manolo Campoamor como segunda voz e Pablo Beneyto á batería. Antes de que finalice o 77, o grupo xa se estrea por primeira vez encima dun escenario. O primeiro sitio onde actúan é People, situado no popular barrio de Argüelles. A estética de Kaka de Luxe vén dominada polo punk e polo seu inconfundible son. Enseguida decatasen de que existen grandes diferenzas na forma de ver as cousas dentro do grupo, presaxiándose case desde o principio a súa disolución. Pero antes de que o grupo disólvase, queda un testemuño discográfico. Trátase dun EP con catro cancións: "Rosario", "Toca el pito", "La pluma eléctrica" e "Viva el Metro". Este disco grávase no 78 como consecuencia da participación de kaka no Concurso Rock Villa de Madrid, no que quedan en segundo lugar.
Tamén gravan outras cancións como "La tentación", "Pero que público más tonto tengo" e "pero me aburro". Estes temas non editan ata 1983, catro anos logo da desaparición do grupo, en LP "Las canciones malditas", no que se recollen as maquetas do grupo. A formación sepárase finalmente cando varios do os seus compoñentes vanse á mili. El Zurdo forma Paraíso e Enrique vaise a Radio Futura. Alaska, Carlos, Nacho e Campoamor, que son os que teñen algo en común dentro do grupo, deciden crear un grupo cun novo nome...
A Nosa Señora da Xunqueira
Historia
A Xunqueira fundouse xuridicamente como parroquia no ano 1979 sendo arcebispo de Santiago de Compostela Mons. Angel Suquía Goicoechea, pero xa entre 1970 e 1971 a comunidade pre-parroquial íase conformando.
A parroquia nace nun contexto histórico xeográfico. O espazo que ocupa a parroquia é conveniente enmarcalo no crecemento da cidade de Vilagarcía de Arousa e na división só da parroquia do Divino Salvador de Sobradelo que chegaba ata o río do Con, límite con Santa Baia de Arealonga.
O barrio da Lomba non participaba na súa propia parroquia pola distancia. Este barrio configurouse cun área educativa de varios colexios, zona deportiva e bloques de vivendas de empregados do Concello e profesores dos colexios de ensino primario; ao redor de 3000 persoas.
Situación
Está ao sur da cidade de Vilagarcía de Arousa.
Lei do cadeado
miniatura|Retrato de José Canalejas, presidente de goberno que promoveu a Lei do cadeado (1910) Lei do cadeado (ou Ley del candado, en castelán) foi o termo coloquial, que se empregou tamén na historiografía, para designar unha lei promovida polo presidente do Consello de Ministros español, José Canalejas, pola que prohibía durante dous anos o establecemento de novas congregacións relixiosas. A lei aprobouse no Senado o 4 de novembro de 1910, cunha votación de 149 a favor fronte a 75 en contra, e no Congreso aprobouse o 27 de decembro do mesmo ano (publicouse na Gaceta de Madrid, o día 28) cun resultado de 174 a favor fronte a 54 en contra. A lei estivo vixente até decembro de 1914.
Canalejas, de orientación liberal progresista, pretendía mitigar a confesionalidade católica consagrada na Constitución de 1876 á vez que frear o crecente anticlericalismo de amplas capas sociais, reforzando o carácter laico do Estado. Fronte á negativa papal a negociar o Concordato de 1851, optou por limitar unilateralmente a actividade das ordes relixiosas.
Historia
miniatura|Páxina 718, do número 362 da Gaceta de Madrid (28 de decembro de 1910), coa Lei do cadeado. A política relixiosa foi unha das prioridades do goberno de José Canalejas. O obxectivo final da mesma, segundo Javier Tusell, era lograr unha separación "amigable" da Igrexa e do Estado "á que [Canalejas] quería chegar a través de negociacións levadas o máis discretamente posible". O problema foi que o Vaticano, "que por aqueles anos estaba obsesionado coa condena do modernismo", non estaba disposto a modificar a posición de privilexio que tiña a Igrexa católica en España.
Para fortalecer a posición do Estado, Canalejas propúxose reducir o peso das ordes relixiosas, mediante unha lei que as tratase como asociacións, agás as dúas recoñecidas no Concordato de 1851. Mentres as Cortes debatían a nova lei, aprobouse en decembro de 1910 unha disposición transitoria e temporal coñecida como "Lei do Cadeado" segundo a cal non se poderían establecer novas ordes relixiosas en España durante os dous anos seguintes. Porén, foi o mesmo Canalejas quen promoveu unha emenda, presentada polo barón de Sacro Lirio, segundo a cal se pasados dous anos non se tiña aprobada a nova lei de asociacións levantaríase a restrición. E iso foi o que acabou sucedendo pois a lei tivo un efecto máis aparente que real dado que xa estaban establecidas tódalas ordes relixiosas.