cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ana María Matute
Traxectoria
Viviu en Castela-León, pero educouse nun colexio relixioso de Madrid. Cando tiña 10 anos estoupa a guerra civil española. Escribe a súa primeira novela Pequeño Teatro ós 17 anos de idade, pero foi publicada 11 anos máis tarde. En 1949 escribe Luciérnagas e queda semifinalista do Premio Nadal. A censura impide que sexa publicada.
En 1952 casa co escritor Ramón Eugenio de Goicoechea, teñen un filo chamado Juan Pablo (1954), ó que lle dedicou gran parte das súas obras infantís como Paulina (1969). Sepárase do seu home no ano 1963.
Christopher Ferguson
Christopher J. "Fergy" Ferguson, nado en Filadelfia o 1 de setembro de 1961, é un astronauta estadounidense retirado que formou parte das misións STS-115, STS-135 e STS-126.
Traxectoria
Foi seleccionado pola NASA como astronauta en agosto de 1998, participando nas misións STS-115, STS-135 e STS-126 e pasando un total de 40,42 días no espazo. Retirouse da NASA en decembro de 2011.
Ana María Matute
Traxectoria
Nada en Barcelona, pasou unha xuventude marcada pola Guerra Civil Española, que se reflectiu na súa primeira obra literaria centrada nos "nenos asombrados" que, moi a pesar seu, tiñan que entender os sensentidos que lles rodeaban. Iso levouna a plantearse a guerra civil coma un enfrontamento cainita/Abelita que se manifestará en moitas das súas obras con características neorrealistas coma en Los Abel (1948), Fiesta al noroeste (1953), Pequeño teatro (1954), Los hijos muertos (1958) ou Los soldados lloran de noche (1964).
En todas estas obras, a mirada protagonista infantil ou adolescente é o máis sobresaínte e marca un distanciamento afectivo entre realidade e sentimento ou entendemento. Son obras que se inician con gran lirismo e pouco a pouco afondan nun realismo exacerbado.
En 1976 estivo nomeada ó Premio Nobel de Literatura. Despois de varios anos de silencio narrativo, en 1984 obtivo o Premio Nacional de Literatura Infantil coa obra «Sólo un pie descalzo». En 1996 publica "Olvidado Rey Gudú" e é elixida académica da Real Academia Española.
En 1996 ingresa na Real Academia Española, onde lle corresponde ocupar a cadeira de brazos "letra K", sendo así a terceira muller membro nos tres séculos de vida desta institución. É membro honorario da Hispanic Society of America. Existe un premio literario que leva o seu nome e os seus libros foron traducidos a 23 linguas.
No ano 2007 inaugúrase un Colexio Público de Educación Infantil e Primaria en Xetafe (Comunidade de Madrid) co seu nome, Colexio Público Ana María Matute, ó que asiste para coñecer ós nenos e nenas da escola o día 9 de maio de 2007, con motivo da Semana cultural realizada na honra da escritora. O 13 de abril do mesmo ano realizóuselle unha homenaxe no instituto de Cabanillas do Campo (Guadalaxara) que leva tamén o seu nome, I.E.S Ana María Matute.
Mealhada
esquerda|100px miniatura|dereita|300px|Localización de Mealhada Mealhada é unha cidade portuguesa, situada no Distrito de Aveiro, rexión Centro, subrexión do Baixo Mondego, con preto de 5.000 habitantes.
Horta Sud
Casa do Concello de Benetússer|300px|miniatura A Horta Sud (en galego Horta Sur) ou Horta-Albufera é unha comarca valenciana do centro do País Valencià, con capital en Catarroja (aínda que non é capital administrativa nin histórica) dende que se formou a actúal comarca, substituíndo a Torrent, a cal pasou a formas da Horta Oest.
Mealhada
É sede dun municipio de 111,14 km² de área e 20.751 habitantes (2001), subdividido en 6 freguesías (Barcouço, Casal Comba, Luso, Mealhada-Ventosa do Bairro-Antes, Pampilhosa e Vacariça), cunha densidade de poboación de 164,4 hab/km². O municipio limita ao norte co municipio de Anadia, ao leste con Mortágua, ao sueste con Penacova, ao sueste e ao sur con Coímbra e ao oeste con Cantanhede. O concelho ten a súa orixe no antigo couto de Vacariça. En 1836 foi creado o actual municipio.
Horta Sud
Xeografía
Limita ao norte coa Horta Oest, ao norte e ao leste coa cidade de Valencia e a Albufeira, ao sur coa Ribera Baixa e a Ribera Alta.
Econometría
Métodos
Os principais métodos econométricos para realizar regresións, ben como os seus estimadores na forma matricial, son:
Horta Sud
Xeografía
Cabe nomear a Mancomunidade Intermunicipal da Horta Sud, que é unha agrupación voluntaria de municipios con carácter xurídico que ten por finalidade a prestación conxunta de servizos e competencias supramunicipais, abarcando un ámbito administrativo superior ao delimitado pola propia comarca da Horta Sur, posto que pertencen a ela tódolos municipios da Horta Sud (a excepción de Albal) e a Horta Oest (a excepción de Paterna).
Os municipios desta comarca son:
Lingua
A Horta Sud atópase dentro do ámbito lingüístico valenciano-parlante, aínda que debido á chegada de numerosos inmigrantes castelán-parlantes nas décadas dos anos 60 e 70, en númerosos municipios foise reducindo o número de persoas de fala habitual valenciana.
Historia
Antigamente a Comarca da Horta de Valencia incluía as actuais comarcas da Horta Nord, Horta Oest, Horta Sud e a cidade de Valencia. Debido ao crecemento de todas estas comarcas vaise dividir nas catro comarcas actuais.
A comarca da Horta Sud, como o resto das Comarcas do País Valenciano, é de creación moderna, no ano 1989, e comprende parte da antiga comarca da Ribera Baixa, e parte da histórica Horta de Valencia. Estas comarcas antigas aparecen no mapa de comarcas de Emili Beüt i Belenguer "Comarques naturals del Regne de València" publicado no ano 1934.
Provincia de Pedro Domingo Murillo
miniatura|dereita|200px|Provincia de Pedro Domingo Murillo en Bolivia dereita|miniatura|200px|Provincias do departemento La Paz Pedro Domingo Murillo é unha das 20 provincias do departamento de La Paz en Bolivia. A súa capital é a cidade de Palca.
Mealhada
O concello de Mealhada localízase na parte sur do distrito de Aveiro e forma parte da Rexión Centro (NUTS II) da Unidade Territorial do Baixo Mondego. Dada a súa veciñanza con Coímbra, o concello está moi influenciado por esta cidade e mantén unha estreita conexión coa urbe coimbrá en moitas materias.
Alexandra David-Néel
Alexandra David-Néel, pseudónimo de Louise Eugénio Alexandrina Marie David, nada en Saint-Mandé (Val do Marne) o 24 de outubro de 1868 e finada en Digne-les-Bains o 8 de setembro de 1969 foi unha famosa escritora francesa ademais de espiritualista, budista, anarquista política, reformadora relixiosa e exploradora.
O Xestal, Insua, Ortigueira
O Xestal é un lugar da parroquia de Insua no concello coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Non ten habitantes desde hai máis dunha década segundo datos do Instituto Galego de Estatística.
Gela
Xeografía e historia
Foi unha gran colonia grega, fundada polos rodio-cretenses no 689 a. C. e destruída polos mamertinos (un exército mercenario ao servizo de Siracusa) no 282 a. C. Fai fronteira cos concellos de Acate (RG), Caltagirone (CT), Butera, Mazzarino e Niscemi (CL).
Minato, Toquio
Minato (港区, みなとく, Minato-ku) é un barrio especial da prefectura de Toquio no Xapón. Está situado ó sur da rexión de Kanto e ó leste da prefectura, na parte leste da illa de Honshu. A súa superficie é de 20,34 km² e a poboación de 214.027 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 10.520 hab./km².
O barrio de Minato limita cos barrios de Chūō, Chiyoda, Shinjuku, Shibuya e Shinagawa.
Embaixadas
No barrio de Minato localízanse as embaixadas de varios países.
Aleksandr Baranov
Aleksandr Andreevich Baranov (en Александр Андреевич Баранов), nado en Kargopol en 1746 e finado en Batavia en 1819, foi un explorador e comerciante ruso.
Traxectoria
Baranov escapou da casa aos quince anos e converteuse nun comerciante de éxito en Irkutsk. Interesado na Rusia americana (agora Alasca) polo aumento do comercio nesa rexión, estableceuse alí. Entre 1799 e 1818 foi o director da Compañía Ruso-Americana, favoreceu a expansión rusa no Pacífico, internándose por California.
Preocupado polos nativos abriu escolas, pero entrou en conflito cos misioneiros ortodoxos, que frecuentemente denunciaban a explotación dos nativos polos comerciantes de peles. Morreu durante a viaxe que o levaba de volta á Rusia.
Blanca Urgell
Blanca Urgell Lázaro, nada en Vitoria en 1962, é unha filóloga vasca, Conselleira de Cultura da IX Lexislatura do Goberno Vasco.
Biografía
Naceu en Vitoria en 1962. Doutora en Filoloxía Vasca pola Universidade do País Vasco (UPV/EHU) e profesora titular do Departamento de Lingüística e Estudos Vascos da UPV/EHU, participou en numerosos proxectos de investigación e é autora de múltiples artigos e traballos. Experta en dicionarios, destaca a súa participación na redacción do Dicionario Xeral Vasco de Koldo Mitxelena, así como a edición de obras clásicas da literatura vasca de autores como Añibarro, Lardizabal ou Axular.
É, ademais, redactora e membro do Consello Editorial do Anuario do Seminario de Filoloxía Vasca "Julio de Urquijo", e membro do Consello asesor da revista Sancho el Sabio. Igualmente, coordinou xunto a Patxi Altuna, Ibon Sarasola e Joseba A. Lakarra a colección de textos vascos "Klasikoak" editada por Euskal Editoreen Elkartea- Asociación de Editores Vascos. Dende xullo de 2015, é académica de Euskaltzaindia, a Real Academia da Lingua Vasca.
Margarita Uria
Biografía
Margarita Uria naceu en Bilbao en 1953. Licenciouse en Dereito pola Universidade de Deusto.
Entre 1975 e 1980 exerceu a avogacía como profesión liberal. En 1980, obtén un posto como funcionaria de letrada dos Servizos Xurídicos do Goberno Vasco. En 1985, foi nomeada Directora do Contencioso do Goberno Vasco. Permanecerá neste cargo até 1996. Paralelamente á súa carreira na administración vasca foi profesora de Dereito Administrativo na Facultade de Dereito de Deusto e na Escola de Práctica Xurídica (Colexio de Avogados).
Deputada do Congreso
Foi elixida deputada nas eleccións xerais de 1996 pola circunscrición de Biscaia. Permaneceu no Congreso dos Deputados durante 12 anos, sendo reelixida noutras dúas ocasións. Durante estes anos formou parte das comisións de Xustiza e Interior, Constitucional, Réxime das Administracións Públicas e Sanidade e Consumo.
Nas eleccións xerais de 2008 Uria presentouse como candidata ó Senado por Biscaia. Por primeira vez o PNV foi a segunda forza máis votada en Biscaia, por detrás do PSOE, polo que só obtivo unha das tres actas de senador ás que optaba. Iñaki Anasagasti deixou a Uria sen escano ó obter uns poucos miles de votos máis.
Tras ese inesperado resultado Uria incorporouse en maio de 2008 ós servizos xurídicos da Secretaría Xeral da Presidencia do Goberno Vasco, aínda que este só foi un posto temporal.
O PNV propuxo a Margarita Uria como candidata da súa confianza ó posto de vogal do Consello Xeral do Poder Xudicial (CXPX), órgano que levaba dous anos sen renovarse por desacordo entre os partidos políticos maioritarios. Finalmente o PNV logrou que Uria fose incluída na lista de consenso que acordaron os partidos maioritarios para renovar o CXPX e así en setembro de 2008 foi nomeada vogal do máximo órgano do poder xudicial.
Directora da Axencia Vasca de Protección de Datos
Nomeada por Decreto 16/2016, de 2 de febreiro, da Presidencia do Goberno Vasco (BOPV nº 24 de 5 de febreiro de 2016), substituíndo no cargo a Iñaki Pariente de Prada (2012-2016).
A Axencia Vasca de Protección de Datos é o órgano de control en materia de protección de datos de carácter persoal en Euskadi.
Mellora vexetal
dereita|miniatura|270px|O [[cultivar|cultivo de trigo Yecoro (á dereita) é sensible á salinidade, pero plantas resultantes dunha mistura híbrida co cultivo W4910 (á esquerda) mostran unha maior tolerancia a altas salinidades.]] A mellora vexetal é a técnica para cambiar a xenética de plantas en beneficio da humanidade. Existen varias aproximacións á mellora xenética: a máis simple, consiste en seleccionar as plantas máis vigorosas a fin de que actúen de parentais durante cruces dirixidos, o que en principio transmitirá ese vigor á proxenie; no entanto, existen técnicas moleculares máis avanzadas que axudan a esta selección.
A mellora vexetal é unha disciplina de miles de anos de antigüidade, próxima á orixe da civilización. Hoxe en día, practícana granxeiros e xardineiros, así como melloradores vexetais empregados por institucións do goberno, universidades e industrias do sector.
O seu obxectivo, o desenvolvemento de variedades de maior produtividade, resistencia a patóxenos, resistencia a tensión ou de liñas adaptadas a condicións locais.
Mosteiro de Santa María de Melón
O mosteiro de Santa María de Melón é un mosteiro de estilo románico de transición, pertencente á Orde do Císter e fundado en 1158. Está situado no concello ourensán de Melón. Estivo habitado ata 1835, cando se produciu a desamortización de Mendizábal.
Historia
Aínda que o rei Afonso VII lles cedeu o coto de Melón, que incluía as parroquias de Melón, Quins e Vilar de Condes (Carballeda de Avia), nun principio rexeitaron vivir de rendas e basearon a súa economía na explotación das súas terras.
A partir do século XIV endurécense as rendas e recoñecementos de señoríos. Esixíase tamén a consideración da vasalaxe e obediencia dos señores ao visitaren a comarca, e o pago da loitosa, unha taxa de transmisión para poder herdar os bens dos antepasados.
No século XIX comezou o ocaso do mosteiro, por mor da desamortización de Mendizábal. Ante o abandono e ruína dos edificios, o bispo de Tui decidiu pechar cunha fachada a parte que quedaba. Boa parte da pedra foi vendida (a un prezo de peseta por carro) para a construción do templo da Cañiza.
Arquitectura
O conxunto foi declarado Monumento Histórico-Artístico en 1931. Do antigo muro do mosteiro consérvanse hoxe soamente parte da cerca e a portada de traza semicircular, flanqueada por cilíndricos torreóns con seteiras, o frontón triangular e unha fornela coa imaxe da Virxe. As restantes dependencias quedaron reducidas ás ruínas de dous claustros: o das procesións (S. XVI), con bóveda estrelada e arcos semicirculares e outro, o da hospedaxe. Da igrexa destaca a cabeceira con deambulatorio gótico e capela de enterramento, emulando á do mosteiro de Oseira. A ábsida semicircular do presbiterio presenta ao exterior forma poligonal na parte correspondente á capela maior e semicircular nas radiais. Sobre o ángulo formado polas naves e o cruceiro levántase unha torre de corpo rectangular rematada en casquete piramidal.
Galería de imaxes de Xinzo de Limia
Galería de imaxes do concello de Xinzo de Limia na provincia de Ourense.
Nemeño
O topónimo galego Nemeño pode referirse a:
As Revoltas
Co topónimo As Revoltas podémonos referir a varios lugares de Galicia:
Nixeria
Nixeria, oficialmente República Federal de Nixeria, é unha república federal que comprende 36 estados e máis o Territorio da Capital Federal, Abuja. O país está localizado no oeste de África, e comparte fronteiras terrestres coa República de Benín polo oeste, o Chad e o Camerún polo leste, e Níxer polo norte. No sur está a costa, co golfo da Guinea no océano Atlántico.
Ó longo da historia, a zona veu nacer varios reinos e imperios, mais o moderno estado de Nixeria ten a súa orixe na colonización británica da rexión dende final do século XIX e comezos do XX. O país xurdiu da combinación de dous protectorados británicos veciños: o Protectorado do Sur de Nixeria e o Protectorado do Norte de Nixeria. Durante a era colonial, os británicos estableceron estruturas legais e administrativas ó mesmo tempo en que se mantiveron as xefaturas tradicionais. Nixeria conseguiu a independencia en 1960, mais pouco despois sumiuse nunha guerra civil durante varios anos. Dende entón, o seu goberno alternouse entre dirixentes democraticamente elixidos e ditaduras militares, sendo as eleccións presidenciais de 2011 as primeiras realizadas en termos razoables de liberdade e claridade.
Nixeria é considerado como o "Xigante de África", por mor da súa gran poboación e economía. Con aproximadamente 174 millóns de habitantes, Nixeria é o país máis populoso de África e o décimo sétimo máis poboado do mundo. O país está habitado por máis de 500 grupos étnicos, sendo os tres máis grandes os hausas, os igbos e os yorubas. Atendendo á relixión, Nixeria está dividida en dúas metades, entre os cristiáns que viven na parte sur e central do país, e os musulmáns, concentrados nas zonas norte e suroeste. Unha minoría da poboación practica as relixións indíxenas de Nixeria.
No 2014, a economía de Nixeria (PIB) converteuse na maior de África, valorada en máis de $500 billóns, e superou a Suráfrica para ser a 26ª economía máis grande do mundo. Ademais, a relación da débeda do seu PIB é de só o 11% (8% menos que a relación de 2012). No 2050, as previsións din que Nixeria será unha das 20 principais economías do mundo. As reservas de petróleo do país tiveron un papel moi importante no crecemento da súa riqueza e influencia. Nixeria é considerado como un mercado emerxente polo Banco Mundial e foi identificado como a potencia rexional de África. Tamén é membro do grupo de países "MINT", que son aqueles identificados como os novos "BRIC"s. Tamén está listada como unha economía dos "Vindeiros once", entre os máis grandes do mundo. Nixeria é membro da Commonwealth de Nacións, da Unión Africana, da OPEC e das Nacións Unidas, entre outras organizacións internacionais.
Etimoloxía
O nome Nixeria foi tomado do río Níxer que discorre polo país. Aparentemente, o nome foi acuñado no final do século XIX por Flora Shaw, quen casaría despois co barón Frederick Lugard, un administrador colonial británico. A orixe do nome Níxer, que orixinalmente se aplicaba só ó curso medio do río Níxer, é incerto. A verba podería ser unha alteración do tuareg egerew n-iger ewen, termo usado polos habitantes do curso medio do río, arredor de Tombouctou, antes do colonialismo europeo do século XIX.
Historia
esquerda|miniatura|200px|Cabeza de bronce de [[Ife, século XII.]]
Prehistoria
miniatura|esquerda|200px|Máscara real [[Reino de Benín|Bini, un dos artefactos de Nixeria máis recoñecidos. Reino de Benín, século XVI.]] O pobo Nok de Nixeria central produciu as esculturas máis antigas de terracota atopadas no país. A civilización Nok floreceu entre o 500 a.C. e o ano 200. Na parte norte do país, as cidades de Kano e Katsina aparecen nos rexistros históricos dende o 999. Os reinos hausas e o Imperio Kanem-Bornu prosperaron como postos comerciais entre o norte e o oeste de África.
Nos principios do século XIX, Usman dan Fodio dirixiu unha xihad con éxito, e creou o centralizado Imperio Fulani (tamén coñecido como Califato de Sokoto). O territorio controlado comprendía a zona norte e central do estado moderno. O califato durou ata que en 1903 foi dividido en varias colonias europeas.
Os reinos yorubas de Ife e Oyo no suroeste de Nixeria tiveron gran relevancia no século XII e XIV respectivamente. Segundo a mitoloxía yoruba, Ile-Ifẹ é berce da raza humana e é anterior a calquera outra civilización. Os sinais de asentamentos humanos máis antigos de Ifẹ datan do século IX, e a súa cultura material inclúe figuras de bronce e terracota. Ọyọ, no seu apoxeo territorial de final do século XVII e comezos do XVIII, abranguía dende o oeste de Nixeria ata o Togo actual. O antigo Reino de Benín estaba localizado no suroeste de Nixeria. O poder de Benín durou dende o século XV ata o XIX. O seu dominio chegou ata a cidade de Eko (un nome de orixe edo cambiado posteriormente por Lagos por portugueses).
O Reino de Nri do pobo igbo, un dos máis antigos de Nixeria, consolidouse no século X, e continuou ata a colonización británica en 1911. Nri estivo gobernado polos Eze Nri, e a cidade de Nri está considerada como o centro da cultura Igbo. Nri e Aguleri, onde se sitúan os mitos igbo da creación, están no territorio do clan Umeuri. Os membros do clan din ser a liñaxe da figura patriarcal Eri, un rei divinizado. En África occidental, os bronces máis antigos foron creados mediante a técnica da cera perdida en Igbo-Ukwu, unha cidade baixo influencia Nri.
Durante séculos, numerosos pobos da Nixeria moderna tiveron relacións comerciais co Norte de África. As cidade da área convertéronse en centros rexionais dunha gran rede de comercio que se estendía polo oeste, o centro e o norte do continente. No século XVI, os exploradores portugueses e españois foron os primeiros europeos en ter un comercio directo e significativo con este pobos, principalmente, a través do porto que deron en chamar Lagos e en Calabar. Os europeos intercambiaban mercancías cos pobos da costa, mais este contacto tamén supuxo o comezo do comercio atlántico de escravos.
Tradicionalmente, os pobos capturados na guerra eran feitos escravos polos conquistadores. A miúdo, os escravos eran levados ó territorio dos conquistadores para facer traballos forzados. Despois dun tempo, eran aculturizados e absorbidos na sociedade conquistadora. Cando os europeos comezaron a comerciar con África, transportaron escravos como propiedade, a maioría para América. O crecemento da demanda europea de escravos creou un comercio de persoas como nunca existiu outro. Moitos membros dos diferentes grupos étnicos nixerianos foron levados como escravos para América, e os seus descendentes forman parte da diáspora africana.
A escravitude tamén era habitual nos territorios da moderna Nixeria, tendo o seu apoxeo no final do século XIX. Segundo a Encyclopedia of African History, "Estímase que na década de 1890, a maior poboación escrava do mundo, arredor de 2 millóns de persoas, estaba concentrada nos territorios do Califato de Sokoto. O uso de man de obra escrava estaba moi estendido, especialmente na agricultura".
Xeografía
Nixeria localízase no golfo da Guinea. As principais cidades sitúanse nas terras baixas do sur. A parte central do país componse de outeiros e mesetas. O norte consiste de terras baixas áridas. Os países limítrofes son o Benín, o Níxer, o Chad e mailo Camerún. As zonas boscosas atópanse principalmente no terzo sur do país, que se ve afectado por chuvias estacionais oriúndas do océano Atlántico entre xuño e setembro. Á medida que se segue para o norte, o país vaise tornando máis seco e a vexetación máis semellante á da sabana. O terzo norte do país inclúese na rexión semiárida do Sahel, que marca o límite sur do deserto do Sáhara. Nixeria está dividida en tres polos ríos Níxer e Benue, que chegan ao país vidos de nordeste e noroeste e xúntanse máis ou menos no centro, preto da nova capital, Abuja. De aí, o río Níxer acrecentado con auga do Benue flúe cara ao sur ata desaugar no mar nun gran delta.
Demografía
Nixeria é o país máis poboado de África, que conta con aproximadamente un quinto da poboación do continente. Aínda que menos do 25% dos nixerianos viven en asentamentos urbanos, polo menos existen 24 cidades con poboación maior a 100.000 habitantes. A variedade de costumes, linguas e tradicións dadas polos 250 grupos étnicos que coexisten en Nixeria proporciónanlle ao estado unha gran diversidade. O grupo étnico dominante da rexión norte é o hausa-fulani, dos cales unha gran maioría son musulmáns. Outros dos grupos étnicos importantes desa zona son os nupe, tiv, e Kanuri.
A etnia yoruba predomina no sur. Máis da metade dos yorubas son cristiáns e cerca dun cuarto, musulmáns. O resto na súa maioría seguen crenzas tradicionais. O grupo predominantemente cristián igbo é o grupo étnico máis grande do sueste. A maioría son católicos romanos, aínda que os anglicanos, pentecostais e outras denominacións evanxélicas tamén teñen relevancia en Nixeria.
As comunidades efik, ibibio, annang, e ijaw (os catro grupos étnicos máis grandes do estado) tamén conforman un segmento substancial da poboación na área. As persoas con diferentes idiomas xeralmente comunícanse en inglés, mais o coñecemento de dúas ou máis linguas nixerianas é bastante común. Os idiomas máis difundidos son o hausa, yoruba e igbo. Nos últimos anos houbo esporádicos choques entre grupos cristiáns e musulmáns, particularmente no norte do territorio nixeriano, onde se apertou para introducir a lei islámica (xaria). 300px|miniatura|Mapa lingüístico de Nixeria e o Camerún. Aínda que Nixeria conta cunha cifra de emigrantes relativamente baixa, miles de persoas deixan Nixeria cada ano, tendo como destino principal a Unión Europea.
Un tema que se complicou polo caos político foi o esforzo da Organización Mundial da Saúde para erradicar a poliomielite do planeta. O norte de Nixeria foi a localización da metade de todos os casos de poliomielite rexistrados no ano 2003, pero os clérigos musulmáns protestaron repetidamente contra a vacina como un esforzo por parte dos occidentais de esterilizar as nenas musulmás. O programa nacional de vacinación foi suspendido en varios estados en agosto do 2003, e a enfermidade case se quintuplicou (119 casos no primeiro cuarto do ano 2004 contra 24 casos no 2003). No maio de 2004, informábase de que a poliomielite se propagara desde alí a moitas outras nacións africanas as cales previamente foran declaradas libres desa enfermidade. O 18 de maio, o estado de Kano aceptou retomar os programas de vacinación empregando vacinas creadas en Indonesia.
No ano 2007 Nixeria conta cunha poboación de 135.000.000 de habitantes. A media de fillos por muller é de 5.45, unha das taxas máis elevadas de África, o cal está provocando un crecemento da poboación nunca visto na historia do país. Calcúlase que para o ano 2050 este país vai ter 258.100.000 de habitantes, o cal comportaría graves consecuencias tanto económicas como ambientais (destrución total dos seus bosques e recursos naturais).
Subdivisións
400px|miniatura|Mapa dos Estados de Nixeria Nixeria divídese en 36 estados e un distrito federal: o Territorio Capital Federal de Abuja. Á súa vez, os estados divídense en Áreas de Goberno Local (774 en total).
Economía
Desde que nos anos sesenta foi descuberto petróleo no estado, a economía nixeriana pasou, de ser agrícola e de pastoreo, a industrial. Con 15.600 millóns de barrís en reservas de cru e máis de 3 millóns de metros cúbicos de gas natural, é un dos países africanos con maior nivel de desenvolvemento. Non obstante, a forte dependencia do petróleo e que este se encontre nas mans de empresas estranxeiras, fai que existan graves desigualdades sociais, mentres a maioría dos nixerianos viven con menos dun dólar por día, o salón de trono do rei é de ouro comprado co diñeiro do petróleo. A balanza de pagamentos é positiva grazas á exportación de cru que se conduce a través de gasodutos do interior para os portos do Atlántico. Destaca tamén a industria petroquímica, de automóbiles e as refinarías. En cuanto ao resto da actividade produtiva, só ten certa importancia o cacao, ao que se destina o 50% do solo cultivábel e que vai dirixido na súa integridade para a exportación. A agricultura e a gandaría ocupan o 50% da poboación, mais apenas pode manter a propia demanda interna.
Cultura
miniatura|dereita|150 px|[[Bronces de Benín do Museo do Louvre.]]
A personalidade máis destacada do ámbito cultural nixeriano é o músico e activista dos dereitos humanos Fela Kuti (1938 - 1997).
Tamén destaca no campo da literatura o escritor e político Abubakar Imam.
Cinema
Nollywood é a industria de cine de Nixeria e é a terceira máis importante do mundo, detrás de Hollywood e Bollywood. As películas nixerianas son o vínculo entre as comunidades nixerianas estranxeiras e a súa terra natal. O resultado deste fenómeno, que apenas ten unha década, significou a creación de máis de 600 películas anualmente colocando a Nixeria entre os estados que máis cantidade de películas producen en todo o mundo, máis de 7.000 títulos en 13 anos. Adebayo Faleti é un dos actores de Nixeria.
Amancio Landín
O nome de Amancio Landín pode referirse a:
Tella
Tella pode referirse a:
Como topónimo dá nome a:
Amancio Landín Carrasco
Amancio Landín Carrasco, nado en Pontevedra o 3 de novembro de 1918 e finado ibídem o 28 de xullo de 2018, foi un historiador naval e escritor galego.
Traxectoria
Fillo de Prudencio Landín Tobío. Licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela (1941), foi profesor axudante de Dereito penal. Ingresou no corpo xurídico da Armada (1942) e foi coronel auditor (1966). Foi bolseiro do Instituto Histórico de Mariña do Consello Superior de Investigacións Científicas (1943-45). Doutorouse en Dereito pola Universidade de Madrid en 1974. Foi secretario e vogal do Tribunal de Defensa da Competencia. Dirixiu o periódico Litoral (1954-1955) e foi subdirector da Revista General de Marina.
É pai do político Amancio Landín Jaraiz.
Peter Whitehead
dereita|miniatura|Whitehead (ERA R10B) pasa a bandeira para gañar o [[Gran Premio de Australia de 1938.]] Peter Nield Whitehead, nado en Menston (Yorkshire) o 12 de novembro de 1914 e finado en Lasalle (Francia) o 21 de setembro de 1958, foi un piloto de automobilismo inglés. Un piloto culto, experimentado e moi viaxado, foi moi bo en coches deportivos. Gañou o Gran Premio de Australia de 1938, que xunto coas 24 Horas de Le Mans que gañou en 1951, probablemente foron os seus maiores logros, pero tamén gañou dúas veces as 12 Horas internacionais de Reims. Foi un copiloto habitual, principalmente con Peter Walker e Graham Whitehead, o seu medio irmán. A súa morte en 1958 durante a carreira de resistencia do Tour de Francia acabou cunha carreira que comezou en 1935, con todo, tivo a sorte de sobrevivir a un accidente aéreo en 1948.
Traxectoria
Yorkshireman Whitehead, procedente dunha familia rica da industria da la, comezou a competir nun Riley cando tiña 19 anos. Mudouse a ERA B-Type na seguinte tempada e pronto logrou o primeiro gran resultado para a Alta Car e Engineering Company, cando terminou terceiro no Gran Premio de Limerick, unha carreira de Fórmula Libre. En 1936, compartiu o seu ERA con Walker e terminou terceiro no Grand Prix de Donington. Levou o ERA a Australia en 1938 mentres viaxaba por negocios, onde obtivo a súa primeira gran vitoria, gañando o Gran Premio de Australia de 1938 en Bathurst, así como o primeiro Campionato australiano de subida. Regresou en Inglaterra en 1939 e obtivo un terceiro posto no Nuffield Trophy.
Durante a segunda guerra mundial, Whitehead foi piloto da Royal Air Force e volveu a competir apenas se reiniciaron as carreiras, levando o seu confiable ERA ao segundo lugar no British Empire Trophy, disputado no Circuíto Douglas na illa de Man no verán de 1947. Tamén correu no Gran Premio de Lausana, terminando sexto.
En 1948, sobreviviu a un accidente aéreo no Aeródromo de Croydon, cando ía camiño de Milán, para comprar un Ferrari 125. O accidente deixouno mal ferido e fóra das carreiras durante un ano.
Piloto de Grand Prix
Peter Whitehead é famoso por ser a primeira persoa a quen Enzo Ferrari vendeu un coche de Fórmula 1: un Ferrari 125 en 1949. Co coche pintado de verde, gañou o Velká cena Československa. Ao facelo, converteuse no primeiro inglés en gañar unha gran carreira internacional fóra do Reino Unido desde Richard Seaman. A seguinte tempada, Whitehead debutou no campionato mundial de Fórmula 1 de en Mónaco, pero non comezou a carreira. A súa seguinte participación no campionato chegou no Gran Premio de l'A.C.F., onde estivo preto de gañar pero atrasouse debido a un problema da caixa de cambios e chegou terceiro. Ese sería o seu único podio logo de participar en 11 carreiras de campionato entre e. Durante a tempada de 1950, gañou dúas carreiras menores de Fórmula Un, a Jersey Road Race e o Trofeo do Ulster, pero a maior vitoria na carreira chegou en coches deportivos. Continuou correndo e gañando na Fórmula Dúas por toda Europa. Posteriormente, engadiu vitorias no Lady Wigram Trophy de 1954 en Nova Zelandia e repetiu a proeza en 1956 e 1957. Tamén gañou o Rand Grand Prix de 1956. Nas catro vitorias, pilotaba un Ferrari.
Carreiras en automóbiles deportivos
miniatura|dereita| Whitehead pasa a bandeira para gañar a carreira das [[24 Horas de Le Mans de 1951.]] 1950 viu a Whitehead comezar a súa primeira carreira nas 24 Horas de Le Mans, xunto con John Marshall nun Jaguar XK120. A parella terminou no 15º lugar. Xunto con Peter Walker gañou a carreira de 1951, nun Jaguar C-Type, a unha velocidade media de 149´849 km/h.
En 1953, Whitehead decidiu concentrarse nos coches deportivos, e en xullo, chegaron máis éxitos compartindo un Jaguar C-Type con Stirling Moss nas 12 Horas Internacionais de Reims. Regresou novamente en 1954, apoiado por un equipo totalmente oficial nun Jaguar D-Type para gañar o evento novamente asociado con Ken Wharton. Antes desta primeira vitoria en Reims, tamén gañou as 12 Horas de Hyères.
Máis tarde, en 1954, novamente emparellado con Wharton, logrou o sexto lugar na carreira de estrada do RAC Tourist Trophy de 1954.
Morte
A última grande actuación de Whitehead foi en Le Mans en 1958 onde foi segundo nun Aston Martin DB3S, compartindo a condución co seu medio irmán, Graham. Un par de meses máis tarde, Peter e Graham competían xuntos no Tour de France, cando o seu Jaguar 3.4-Litre caeu dunha ponte nun barranco de 9 metros en Lasalle, preto de Nîmes despois de envorcar dúas veces, con Graham ao volante. Graham saíu con feridas graves pero non letais, pero Peter morreu no instante.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Resultados na Fórmula 1 fora do campionato
(key)
Cocolitóforo
A especie máis abundante de cocolitóforo é Emiliania huxleyi, que pertence á orde Isochrysidales e á familia Noëlaerhabdaceae. Vive principalmente en océanos temperados, subtropicais e tropicais. E. huxleyi constitúe unha parte importante do plancto de moitas cadeas tróficas mariñas. É tamén o cocolitóforo de crecemento máis rápido en cultivos de laboratorio. Estúdase polas súas enormes floracións en augas escasas en nutrientes despois de que se volve formar a termoclina de verán, e pola súa produción de alquenonas, que permiten estimar a temperatura superficial do mar no pasado. Os cocolitóforos son de especial interese para estudar o cambio climático global, porque a medida que aumenta a acidificación do océano, os seus cocólitos poden ser de grande importancia como sumidoiros de carbono. Ademais, estanse empregando diversas estratexias para impedir as floracións de cocolitóforos relacionadas coa eutrofización, xa que estas floracións conducen a unha diminución da fluxo de nutrientes en niveis inferiores do océano.
Exoesqueleto
miniatura|[[Coccolithus pelagicus.]] Os cocolitóforos son células esféricas de 5 a 100 micrómetros de diámetro, encerradas nunha cuberta de placas calcarias chamadas cocólitos, cada unha das cales ten de 2 a 25 micrómetros de diámetro. Os cocólitos forman un exoesqueleto calcario, que recibe o nome de cocosfera, no que cada un destes organismos unicelulares está encerrado. Os cocólitos fórmanse dentro da célula e aínda que algunhas especies manteñen unha soa capa de cocólitos durante toda a súa vida e só producen novos cocólitos a medida que crecen, outras prodúcenos continuamente e vanse desprendendo deles.
Composición e formación dos cocólitos
O principal constituínte dos cocólitos é o carbonato de calcio. O carbonato de calcio forma unha capa transparente, polo que a actividade fotosintética do organismo non se ve comprometida pola encapsulación na cocosfera.
Os cocólitos prodúcense por un proceso de biomineralización chamado cocolitoxénese. Xeralmente, a calcificación dos cocólitos ocorre en presenza de luz e estas escamas calcarias fórmanse sobre todo durante a fase exponencial de crecemento e con menor intensidade na fase estacionaria. Aínda que non se comprende totalmente, o proceso de mineralización está estreitamente regulado por sinalización por calcio. A formación de calcita empeza no complexo de Golgi, onde moldes proteicos nuclean a formación de cristais de CaCO3, e polisacáridos ácidos complexos controlan a forma e o crecemento deses cristais. A medida que se forma unha destas escamas, é exportada nunha vesícula que deriva do complexo de Golgi e engadida á superficie interna da cocosfera. Isto significa que os cocólitos acabados de producir están debaixo dos cocólitos máis vellos. Dependendo da fase do ciclo vital do fitoplancto, poden formarse dous tipos diferentes de cocólitos. Os holococólitos prodúcense só na fase haploide, carecen de simetría radial e están compostos de centos ou miles de cristais rómbicos de calcita diminutos (duns 0,1 µm) similares. Estes cristais crese que se forman polo menos parcialmente fóra da célula. Os heterococólitos fórmanse só na fase diploide, teñen simetría radial e están compostos de relativamente poucas unidades de cristais complexos (menos de 100). Aínda que son raras, tamén se observaron cocosferas combinadas, que conteñen tanto holococólitos coma heterococólitos, nos rexistros das transicións do ciclo vital dos cocolitóforos. Finalmente, as cocosferas dalgunhas especies están altamente modificadas con varios apéndices feitos con cocólitos especializados.
Función
Aínda que non se coñece con certeza cal é a función da cocosfera, propuxéronse para ela diversas posibles funcións. A máis obvia é que os cocólitos protexen o fitoplancto dos predadores. Ademais, estes exoesqueletos poden proporcionar unha vantaxe na produción de enerxía, xa que a cocolitoxénese parece estar altamente acoplada coa fotosíntese. A precipitación orgánica de carbonato de calcio a partir de bicarbonato en disolución produce dióxido de carbono libre directamente dentro da célula da alga; esta fonte adicional de gas queda dispoñible para utilizala na fotosíntese do cocolitóforo. Suxeriuse que pode proporcionar unha barreira similar a unha parede celular que ille a química intracelular do ambiente mariño exterior. As propiedades protectoras dos cocólitos poden consistir en protexer contra os cambios osmóticos, shocks mecánicos ou químicos e a luz de lonxitude de onda curta. Propúxose que o peso engadido das múltiples capas de cocólitos permite que o organismo se afunda a máis profundidade ata capas do mar máis ricas en nutrientes ou, inversamente, que os cocólitos proporcionan flotación, evitando que a célula se afunda a profundidades excesivas perigosas. Tamén se propuxo que os apéndices dos cocólitos realizan diversas funcións, como impedir ser comido polo zooplancto.
Usos
Os cocólitos son o principal compoñente da creta, unha rocha formada no Cretáceo tardío, como a que aflora nos famosos cantís brancos de Dover na costa inglesa do Canal da Mancha, e outras rochas similares en moitas partes do mundo. Actualmente os cocólitos sedimentados son un compoñente principal dos sedimentos peláxicos calcarios que cobren un 35% do fondo oceánico e nalgúns lugares son de varios quilómetros de grosor. Debido á súa abundancia e ampla distribución xeográfica, os cocolitos que forman capas deste tipo de sedimento e o sedimento calcario formado cando se compacta serve como valiosa fonte de microfósiles.
Anatomía celular
Dentro da cocosfera hai unha soa célula con diversos orgánulos membranosos. Ten dous grandes cloroplastos cun pigmento marrón que están localizados a cada lado da célula rodeando o núcleo, mitocondrias, complexo de Golgi, retículo endoplasmático e outros orgánulos. Cada célula ten dúas estruturas flaxelares, que non só interveñen na mobilidade, senón tamén na mitose e na formación do citoesqueleto. Nalgunhas especies, hai tamén un haptonema vestixial ou funcional. Esta estrutura, que é única das haptófitas, enrólase e desenrólase en resposta aos estímulos ambientais.
Ciclo vital
O ciclo vital dos cocolitóforos caracterízase por unha alternancia de fases diploide e haploide. Pasan da fase haploide á diploide por singamia e da diploide á haploide por meiose. A diferenza da maioría dos organismos con ciclos vitais alternantes, a reprodución asexual por mitose é posible en ambas as fases do ciclo vital. A frecuencia coa que ocorre cada fase depende tanto de factores abióticos coma bióticos.
Os cocolitóforos reprodúcense asexualmente por fisión binaria. Neste proceso os cocólitos da célula parental son repartidos entre as células fillas. Aínda que se ten suxerido a posible presenza dun proceso de reprodución sexual debido á existencia de estadios diploides nos cocolitóforos, este proceso non foi nunca observado. As estratexias do K ou do r dos cocolitóforos dependen da fase do seu ciclo vital. Cando os cocolitóforos son diploides, seguen a estratexia do r. Nesta fase toleran unha ampla variedade de composicións de nutrientes. Cando son haploides seguen a estratexia do K e adoitan ser máis competitivos en ambientes baixos en nutrientes estables. A maioría dos cocolitóforos son estrategas do K e atópanse xeralmente en augas superficiais pobres en nutrientes. Son malos competidores se os comparamos con outro tipo de fitoplancto e prosperan en hábitats onde outro fitoplancto non podería sobrevivir. Estas dúas fases do ciclo vital dos cocolitóforos ocorren estacionalmente, no que se dispón de máis nutrición en estacións máis cálidas e de menos nas máis frías. Este tipo de ciclo vital denomínase heteromórfico complexo.
Distribución global
miniatura|300px|Xeneralización da distribución de cocolitóforos no océano.
Os cocolitóforos viven practicamentre en todos os océanos do mundo. A súa distribución varía verticalmente en capas estratificadas do océano e xeograficamente en diferentes zonas temporais. Aínda que a maioría dos cocolitóforos máis modernos poden ser localizados nas súas condicións oligotróficas estrtificadas asociadas, as áreas máis abundantes de cocolitóforos onde hai a maior diversidade de especies están localizadas nas zonas subtropicais cun clima temperado. Aínda que a temperatura da auga e a cantidade de intensidade de luz que entra na superficie da auga son os factores que máis inflúen para determinar onde se localizan as especies, as correntes oceánicas tamén poden determinar a localización onde se encontrarán certas especies de cocolitóforos.
Aínda que a motilidade e a formación de colonias varía de acordo co ciclo vital de diferentes especies de cocolitóforos, hai a miúdo alternancia entre unha fase móbil haploide e outra inmóbil diploide. En ambas as fases, a dispersión do organismo débese en gran medida aos padróns de correntes e circulación oceánica.
No océano Pacífico identificáronse aproximadamente 90 especies con seis zonas separadas en relación con diferentes correntes dese océano que conteñen agrupacións únicas de especies de cocolitóforos. A maior diversidade de cocolitóforos no océano Pacífico atopouse na área denominada Zona Norte Central, que é unha área entre 30 oN e 5 oN, composta da corrente ecuatorial norte e a contracorrente ecuatorial. Estas dúas correntes móvense en direccións opostas, cara ao leste e ao oeste, permitindo unha forte mestura das augas e que unha ampla variedade de especies poboe a área.
No océano Atlántico as especies máis abondosas son Emiliania huxleyi e Florisphaera profunda con menores concentracións de Umbellosphaera irregularis, Umbellosphaera tenuis e diferentes especies de Gephyrocapsa. A abundancia dos cocolitóferos que viven en zonas profundas está moi afectada polas profundidades da nutriclina e a termoclina. Estes cocolitóforos incrementan a súa abundancia cando a nutriclina e a termoclina están profundas e diminúen cando están máis superficiais.
A distribución completa mundial de cocolitóforos actualmente non se coñece e nalgunhas rexións, como o océano Índico, non se coñece tan ben coma noutras localizacións nos océanos Pacífico e Atlántico. É difícil explicar as distribucións debido a múltiples factores que cambian constantemente e implican as propiedades do océano, como os afloramentos costeiro e ecuatorial, sistemas frontais, ambientes bentónicos, topografía oceánica peculiar e bolsas illadas de auga de temperatura alta ou baixa.
A zona fótica superior ten unha baixa concentración de nutrientes, unhas elevadas intensidade e penetración da luz e xeralmente unha maior temperatura. A zona fótica inferior ten unha elevada concentración de nutrientes e unhas baixas intensidade e penetración da luz e é relativamente fría. A zona fótica media é unha área que contén valores intermedios entre os das zonas fóticas superior e inferior.
Efecto do cambio climático global na distribución e abundancia
Recentes estudos mostraron que o cambio climático ten impactos directos e indirectos sobre a distribución de cocolitóforos e a produtividade. Estará inevitablemente afectada polo incremento de temperaturas e a estratificación termal da capa superior do océano, xa que estes son os controis primarios na súa ecoloxía, aínda que non está claro se o quecemento global terá como resultado un incremento ou decremento neto de cocolitóforos. Suxeiruse que como teñen que calcificarse, a acidificación do océano debida ao incremento do dióxido de carbono podería afectar gravemente os cocolitóforos. Os aumentos recentes de CO2 foron acompalados dun brusco aumento da poboación de cocolitóforos.
Dependencia dos nutrientes
A proporción entre as concentracións de nitróxeno, fósforo e silicato en determinadas áreas do océano determina a dominancia competitiva entre as comunidades de fitoplancto. Cada proporción esencialmente favorece ou ás diatomeas ou a outros grupos de fitoplancto, como os cocolitóforos. Unha proporción baixa de silicato respecto a nitróxeno e fóforo permite que os cocolitóforos superen na competición a outras especies de fitoplancto; porén, cando esta proporción é alta os cocolitóforos son superados polas diatomeas. O incremento dos procesos agrícolas (exceso de fertilizantes) conduce á eutrofización das augas e ás floracións de cocolitóforos nestes ambientes altos en nitróxeno e fósforo e baixos en silicato.
Impacto na produtividade da columna de auga
A calcita dos cocólitos de carbonato de calcio dispersa máis luz da que absorbe. Isto ten dúas importantes consecuencias: 1) As augas superficiais fanse máis brillantes, o que significa que teñen maior albedo, e 2) hai unha fotoinhibición indiucida, o que significa que as augas máis profundas se fan máis escuras. Por tanto, unha alta concentración de cocólitos leva a un incremento simultáneo na temperatura da supericie das augas e unha diminución da temperatura das augas profundas. Isto ten como resultado máis estratificación na colmna de auga e unha diminución na mestura vertical de nutrientes. Porén, un estudo recente estimou que o efecto global dos cocolitóforos sobre o incremento no forzamento radiativo do océano é menor que os factores antropoxénicos. Xa que logo, o resultado global das grandes floracions de cocolitóforos é unha diminución da produtividade da columna de auga, en vez dunha contribución ao quecemento global.
Interaccións predador-presa
Entre os seus predadores están os predadores comúns de todo o fitoplancto como pequenos peixes, zooplancto e larvas de crustáceos e moluscos. Illáronse virus específicos destas especies en varias localidades de todo o mundo e parecen desempeñar un papel importante na dinámica das floracións.