cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dennis Nilsen
Nilsen foi coñecido como o asasino de Muswell Hill, xa que os seus últimos asasinatos cometeunos no distrito de Muswell Hill, no norte de Londres. Morreu no hospital de York o 12 de maio de 2018 dunha embolia pulmonar e unha hemorraxia retroperitoneal, que se produciu despois dunha cirurxía para eliminar un aneurisma aórtico abdominal.
Luz Campello
Traxectoria
É xefa de servizo de Traballo Social no Complexo Hospitalario Universitario A Coruña. Colaborou na revista Xermolos e en 2005 gañou o V Certame Poesía da Irmandade de Centros Galegos de Euskadi. Membro fundadora da NPG (Nova Poesía Guitirica) xunto con Antón de Guizán, Pastora Veres e outros.
Vida persoal
Enfermou de cancro dúas veces (nunha delas de mama), a primeira con 33 anos. Ten tres fillos.
Gran Premio de Hungría de 2021
Carreira
Na volta 21, Russell detense seguido de Tsunoda e Latifi. Todo o mundo elixe o composto máis duro. Neste momento Sainz subiu ao terceiro posto e queda por diante de Alonso e do dúo da Scuderia AlphaTauri. Detrás destes dous xa esta Hamilton. O piloto de Mercedes pasa a Tsuonoda na volta 32 pola quinta posición, recuperada tras a parada en boxes de Gasly. Tamén na 32ª volta Sainz fai a súa parada.
Entre a trixésima sexta e a trixésima sétima volta Vettel e Ocon fan o cambio de pneumáticos. Isto permite poñerse a Alonso de líder, ata a trixésima novena volta, cando o español tamén entra a cambiar pneumáticos. O piloto de Alpine volve á carreira quinto, por detrás de Hamilton. O outro piloto do equipo francés, Ocon, segue liderando por diante de Vettel e Sainz.
Hamilton alcanzao, e pasa, nun par de voltas a Sainz, con problemas nos pneumáticos, e consegue achegarse ao dúo líder, sen ter xa a oportunidade de loitar pola vitoria.
Esteban Ocon gaña o seu primeiro gran premio no mundial de Fórmula 1, por diante de Sebastian Vettel e Hamilton. Os dous Williams tamén acadan puntos, por primeira vez nos dez desde o Gran Premio de Italia de 2018. Para o Alpine é a primeira vitoria, xa que cambiou de nome (co nome Renault o último éxito remontouse ao Gran Premio do Xapón de 2008 con Alonso). Gasly logrou a volta rápida por terceira vez, despois de montar pneumáticos brandos nas últimas voltas.
Hans Speidel
Hans Speidel, nado o 28 de outubro de 1897 en Metzingen e finado o 28 de novembro de 1984 en Bad Honnef, foi un xeneral alemán.
Gran Premio de Hungría de 2021
Notas
<references group="lower-alpha"/>
Hans Speidel
Cargos militares
H. Speidel foi xefe de Estado Maior do mariscal de campo Erwin Rommel na Alemaña nazi e xogou un papel protagonista na creación da Bundeswehr na Alemaña Occidental, despois da segunda guerra mundial. En 1957, acadou o máximo posto de Comandante Supremo da Organización do Tratado do Atlántico Norte (OTAN) en Europa central. Xubilouse en setembro de 1963 e morreu aos 87 anos.
Conspiración no atentado contra Hitler
O xeneral Hans Speidel foi detido pola Gestapo por suposta asociación co intento de asasinato de Adolf Hitler o 20 de xullo de 1944 na Operación Valquiria.
Speidel foi un firme partidario da estratexia de expansión territorial de Alemaña, pero estaba interesado en criticar o seu compoñente racial, calificándoo publicamente de "vergoñento e insalubre". Esta posición súa acabaría por atraer a atención dos conspiradores, que o recrutaron en 1941, dándolle a misión de atraer a Erwin Rommel á causa.
Despois da súa detención, foi xulgado e interrogado pola Gestapo. Como non foi expulsado da Wehrmacht, escapou de ser xulgado nun xulgado popular, algo que derivaría na súa condena á pena de morte. Conseguiu escapar en abril de 1945 ante a aproximación das forzas aliadas. Entregouse ás forzas francesas en maio de 1945.
A Aldea de Baixo, Fofe, Covelo
A Aldea de Baixo é un lugar da parroquia de Fofe, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
A Aldea de Riba, Fofe, Covelo
A Aldea de Riba é un lugar da parroquia de Fofe, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Vilarín de Riba, San Martín de Suarna, A Fonsagrada
Vilarín de Riba é un lugar da parroquia de San Martín de Suarna, no concello lucense da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada.
O Carballal, Fofe, Covelo
O Carballal é un lugar da parroquia de Fofe, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Candaído, San Pedro de Neiro, A Fonsagrada
Candaído é un lugar da parroquia de San Pedro de Neiro, no concello lucense da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada.
Moncho Rodríguez (atleta)
Ramón Rodríguez, nado na Coruña en 1919 e finado en Miami o 7 de xuño de 2013, foi un atleta galego.
Traxectoria
Comezou a destacar no atletismo en 1942, nos campionatos universitarios celebrados en Madrid. Ese mesmo ano conseguiu en poucos días o récord de España dos 400 metros, baixándoo por primeira vez dos 50 segundos, e o dos 200 metros.
Tras vivir un ano en Madrid, en 1947 anunciouse que fora fichado polo Fútbol Club Barcelona coa idea de adestrar para participar nos Xogos Olímpicos de Londres. Porén, meses antes da competición emigrou a Cuba e posteriormente aos Estados Unidos e abandonou o atletismo.
Tía Xuana
miniatura|250px|dereita|Orcavella asaltando uns pícaros. miniatura|250px|Orcavella antes de cubrir o seu propio sartego cunha laxe. A tía Xuana é un personaxe feminino que vive no faio das casas e ten de misión afastar aos nenos desta. Ten pelo branco e longo que lle chega ata o lombo, ten a cara toda engurrada cun só ollo e cun dente na boca. Co dente rila todo o que se lle cruza, e fai os refugallos nunha pota do faiado. É como un coco para os nenos, en Vilaemil, na Pontenova, na casa de Caenllas, vive unha anciá chamada tía Xuana que ten como mínimo douscentos anos. Déitase nunha hucha e tira con forza pola tapa para abaixo, para que ninguén poida abrila. Os pícaros e pícaras da casa non queren subir ao faiado polo medo que lles dá a tía Xuana, xa que pode collelos e comelos.
Na cultura popular
A tía Xuana ten parecido con outro ser mitolóxico, o da Orcavella, ambas son caníbales, vellas e autosepúltanse. Poden recordar ás graias, irmáns das gorgonas, eran tan vellas que só tiñan un dente e un ollo para as tres.
TiPS
TiPS (Tethers in Space Physics Satellite) foi unha serie de dous satélites do Laboratorio de Investigación Naval dos Estados Unidos lanzados para estudar o comportamento de masas atadas entre si no espazo.
Características
Os dous satélites TiPS foron lanzados o 12 de maio de 1996 a bordo dun foguete Titan 4 a unha órbita de 1022 km de altura. Unidos por un cable non condutor de 4 km de longo, os dous satélites (denominados Ralph, de 37,7 kg, e Norton, de 10,8 kg) adicáronse a estudar o comportamento do sistema e en espacial a dinámica dos satéllites baixo gradente gravitatorio e a supervivencia do sistema a longo prazo.
Vilarín de Baxo, San Martín de Suarna, A Fonsagrada
Vilarín de Baxo é un lugar da parroquia de San Martín de Suarna, no concello lucense da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada.
Gran Premio de Acerbaixán de 2023
Antecedentes
A fin de semana será a primeira das seis da tempada en seguir o formato sprint.
Formato fin de semana
O evento foi o primeiro da tempada en presentar un novo formato adoptado especificamente para aqueles Grandes Premios que inclúen a carreira de sprint adicional. O formato consistirá nunha única sesión de adestramentos o venres, seguida da sesión de clasificación que determinará a grella para o Gran Premio do domingo. O sábado realizarase unha nova sesión de clasificación denominada "sprint shootout", en lugar da antiga segunda sesión de adestramentos, que determinará a grella para o sprint. O Gran Premio ten lugar o domingo. A nova eliminatoria de quendas de sprint é máis curta que a tradicional: a Q1 será de 12 minutos, a Q2 de 10 minutos e a Q3 de 8 minutos. Ademais, son obrigatorios pneumáticos novos para cada fase, con medios para Q1 e Q2, e brandos para Q3.
A Aldea de Riba, Prado de Canda, Covelo
A Aldea de Riba é un lugar da parroquia de Prado de Canda, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Gran Premio de Acerbaixán de 2023
Clasificación do campionato antes da carreira
Antes da fin de semana, Max Verstappen lideraba o Campionato do Mundo de Pilotos con 69 puntos, 15 puntos sobre o seu compañeiro de equipo Sergio Pérez Mendoza, segundo, e 24 sobre Fernando Alonso terceiro. Red Bull Racing, con 123 puntos, lideraba o Campionato de Construtores diante de Aston Martin e Mercedes, que eran segundo e terceiro con 65 e 56 puntos, respectivamente.
Eleccións de pneumáticos
O provedor de pneumáticos Pirelli levou os compostos de pneumáticos C3, C4 e C5 (designados como duro, medio e brando, respectivamente) para que os equipos os utilicen no evento.
Trocos na pista
O segundo punto de activación do DRS moveuse máis adiante, situándose 447 m. despois da curva 20.
Cualificación
A cualificación celebrouse o 28 de abril de 2023 ás 17:00 hora local (UTC+4).
Notas
Sprint shootout
O sprint shootout celebrouse o 29 de abril de 2023 ás 12:30 hora local (UTC+4).
Informe do sprint shootout
A primeira quenda viu a Zhou, Bottas, Tsunoda, Gasly e De Vries noqueados. Vinte e cinco segundos antes do final da sesión, Logan Sargeant, que corría undécimo, estrelou a parte traseira do seu coche contra o muro na curva 15, destruíndo o alerón traseiro e a suspensión. Por danos no seu coche, Sargeant non puido continuar a sesión, o que lle impediría marcar un tempo para a segunda quenda. A sesión víu bandeira vermella e rematou antes de tempo. Despois da primeira quenda, informouse que o coche de Gasly sufriu unha fuga de escape.
A segunda quenda viu a Piastri, Hülkenberg, Ocon, Magnussen e Sargeant eiminados. Durante a sesión ondeáronse dúas bandeiras amarelas; Hülkenberg bloqueou na curva 2 e case toca o muro. Sainz tamén bloquearía, esta vez na curva 15. Ao final da sesión, Alonso deulle remolque ao seu compañeiro de equipo Stroll pola recta de boxes, axudando moito a súa volta. Por falta de pneumáticos brandos novos, Norris non puido participar na terceira quenda.
Leclerc logrou a pole para o sprint por diante de Pérez e Verstappen a pesar de bloquearse e chocar na curva 5.
Sprint
O sprint celebrouse o 29 de abril de 2023 ás 17:30 hora local (UTC+4).
Scott D. Tingle
Scott David Tingle, nado en Attleboro, Massachusetts, o 19 de xullo de 1965, é un astronauta estadounidense que formou parte da misión Soiuz MS-07 e foi membro das expedicións 54 e 55 á Estación Espacial Internacional.
Traxectoria
Tingle graduouse en enxeñaría mecánica pola Universidade do sur de Massachusetts en 1987 e ten un máster na mesma materia con especialidade en mecánica de fluídos e propulsión pola Universidade Purdue en West Lafayette, Indiana, en 1988. Foi seleccionado como astronauta pola NASA en xullo de 2009, participando na misión Soiuz MS-07 e sendo membro das expedicións 54 e 55 á Estación Espacial Internacional. Pasou un total de 168,22 días no espazo.
Gran Premio de Acerbaixán de 2023
Informe do sprint
O polesitter do sprint Charles Leclerc tivo un bo comezo na sada para tomar o liderado da carreira. Max Verstappen e George Russell contactaron na curva 2, este último causou danos no coche do piloto de Red Bull Racing e pasouno para o terceiro posto. Por detrás del, Fernando Alonso superou a Alexander Albon polo sétimo lugar. Cando entrou na curva 13, Yuki Tsunoda bateu contra o muro, arrancando o pneumático traseiro esquerdo do seu AlphaTauri, o pneumático accidentado rodou pola pista e esparcíu restos por esa curva, o que provocou que aparecese un coche de seguridade virtual. Tsunoda volveu ranqueante aos boxes para substituír o pneumático, o seu coche danado volveu a saír en condicións inseguras, retiraríase na seguinte volta. Pronto, o período do coche de seguridade virtual pasou a un período completo do coche de seguridade para limpar os restos que deixara o coche de Tsunoda. Durante este período, Esteban Ocon entrou en boxes para cambiar a pneumáticos brandos.
Na quinta volta, remataría o período do coche de seguridade, mentres os coches entraban na curva 1, Verstappen pasou a Russell polo terceiro posto, e Lewis Hamilton caería dous postos por detrás de Carlos Sainz e Alonso. O DRS habilitouse na sétima volta, dándolle a Sergio Pérez a oportunidade de superar a Leclerc, faríao ao entrar na curva 1, onde mantería o liderado ata o final da carreira. Lando Norris entrou en boxes despois da volta 10, cambiando ao composto medio, pouco despois Ocon cambiaría a brandos novos. Pérez apartouse de Leclerc, segundo clasificado, que estaba sendo presionado por Verstappen no terceiro, na volta 17, Pérez tiña unha diferenza de 4,7 segundos por diante de Leclerc. Verstappen rematou terceiro, Russell foi cuarto.
Carreira
A carreira celebrouse o 30 de abril de 2023 ás 15:00 hora local (UTC+4).
O pole Charles Leclerc liderou a carreira ata a cuarta volta, Alexander Albon e Oscar Piastri entraron en contacto na curva 2, causando danos á á do Williams. O contacto investigouse e non se tomaron máis medidas. O DRS habilitouse na cuarta volta, e Max Verstappen utilizouno para pasar a Leclerc na primeira curva. Sergio Pérez Mendoza repetiría o mesmo movemento na sexta volta para poñerse segundo. Pierre Gasly entrou no pit lane na sexta volta para cambiar ao composto duro.
Cando concluíu a décima volta, Verstappen entrou na pista de boxes para cambiar os pneumáticos, saíndo na terceira posición, pero veríase incomodado xa que Nyck de Vries provocaría unha bandeira amarela e posterior coche de seguridade, bloqueou e chocou contra a barreira na curva 6. O holandés non puido recuperar o coche e posteriormente retirouse. Durante o período do coche de seguridade, Pérez cambiou a un novo composto duro e, posteriormente, tomou o liderado da carreira, con Leclerc tamén cambiando aos duros. George Russell tamén se beneficiou do coche de seguridade, adiantando a Lance Stroll e ocupando o sexto lugar. A entrada de Russell no pit lane considerouse perigosa polos comisarios e investigouse polo control da carreira, sen que se requirise máis investigación. Guanyu Zhou retirouse na volta 38 tras problemas mecánicos.
Pérez, Verstappen e Leclerc foron os tres primeiros pilotos durante o resto da carreira xa que Pérez logrou a súa segunda vitoria no Gran Premio de Acerbaixán.
A Aldea de Baixo, Prado de Canda, Covelo
A Aldea de Baixo é un lugar da parroquia de Prado de Canda, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Gran Premio de Acerbaixán de 2023
Notas
<references group="lower-alpha"/>
As Cavadiñas, Fofe, Covelo
As Cavadiñas é un lugar da parroquia de Fofe, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Wikipedia en zulú
A Wikipedia en zulú é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua zulú. Foi creada en novembro de 2003, conseguindo 186 artigos o 13 de maio de 2009, e 766 o 25 de abril de 2016, sendo daquela a edición 247 segundo o número de artigos.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Historia
Malia que foi a terceira lingua africana en chegar aos 100 artigos, o seu progreso foi lento, e foi superada por outras linguas africanas.
En xaneiro de 2012, a Wikipedia en zulú foi proposta para o seu peche. A proposta foi rexeitada en marzo de 2012.
Llancela, San Pedro de Neiro, A Fonsagrada
Llancela é un lugar da parroquia de San Pedro de Neiro, no concello lucense da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada.
Ecoloxía de ecosistemas
miniatura|[[Carballeira do bosque de Wistman no río Dart, en Devon, Inglaterra.]] A ecoloxía dos ecosistemas é o estudo integrado dos compoñentes vivos (bióticos) e non vivos (abióticos) dos ecosistemas e as súas interaccións dentro dun marco de ecosistemas. Esta ciencia examina o funcionamento dos ecosistemas e relaciona isto cos seus compoñentes, como produtos químicos, rochas, solo, plantas e animais.
Os estudos sobre a función dos ecosistemas melloraron moito a comprensión da produción de forraxe, fibra, combustible e subministración de auga. Os procesos funcionais están mediados polo clima, os disturbios e a xestión a nivel rexional a local. Así, a ecoloxía dos ecosistemas proporciona un marco poderoso para identificar mecanismos ecolóxicos que interactúan cos problemas ambientais globais, especialmente o quecemento global e a degradación das augas superficiais.
Este exemplo demostra varios aspectos importantes dos ecosistemas:
Estas características tamén introducen problemas prácticos na xestión dos recursos naturais. Quen xestionará que ecosistema? A corta de madeira no bosque degradará a pesca recreativa no regato? Estas cuestións son difíciles de abordar para os xestores da terra mentres a fronteira entre ecosistemas segue sen estar clara; aínda que as decisións nun ecosistema afectarán ao outro. Necesitamos unha mellor comprensión das interaccións e interdependencias destes ecosistemas e dos procesos que os manteñen antes de poder comezar a abordar estas cuestións.
Maid (miniserie)
Maid é unha miniserie dramática estadounidense de 2021 creada por Molly Smith Metzler. Está inspirada nas memorias Maid: Hard Work, Low Pay, and a Mother's Will to Survive da escritora Stephanie Land. Estreouse en liña a través de Netflix o 1 de outubro de 2021.
Ecoloxía de ecosistemas
A ecoloxía dos ecosistemas é un campo de estudo inherentemente interdisciplinar. Un ecosistema individual está composto por poboacións de organismos que interactúan dentro das comunidades e contribúen ao ciclo dos nutrientes e ao fluxo de enerxía. O ecosistema é a principal unidade de estudo da ecoloxía dos ecosistemas.
Maid (miniserie)
Acollida
Na páxina web Rotten Tomatoes conta cunha valoración do 97%, cunha nota media de 8,4/10 baseada en 34 recensións críticas. A crítica de consenso da páxina declara que "Maid coida moito un tema delicado para elaborar un drama que non sempre é fácil de ver, pero innegablemente poderoso, baseado nunha excelente actuación de Margaret Qualley." Metacritic, que usa unha media ponderada, asignou unha puntuación de 82 sobre 100 en base a 18 críticas, o que indica "aclamación universal".
Kristen Lopez de IndieWire deulle á serie unha A e escribiu, "Necesitamos máis historias coma esta e, "Maid" merece toda a aclamación que recibe." O crítico de Rolling Stone, Alan Sepinwall, deulle unha valoración de catro sobre cinco estrelas e declarou, "Algunhas partes son difíciles de conseguir deliberadamente, mais a serie é sorprendente, dada a natureza da historia, e ás veces incluso lixeira e encantadora. Gran parte disto é un crédito para Qualley, que ofrece unha actuación a nivel de estrela de cine".
Ecoloxía de ecosistemas
A bioxeoquímica e a hidroloxía céntranse en varios procesos fundamentais dos ecosistemas, como o ciclo químico de nutrientes mediado bioloxicamente e o ciclo físico-biolóxico da auga. A ecoloxía dos ecosistemas constitúe a base mecanicista dos procesos rexionais ou globais abarcados pola hidroloxía da paisaxe a rexional, a bioxeoquímica global e a ciencia do sistema terrestre.
Historia
A ecoloxía dos ecosistemas orixínase das raíces filosóficas e históricas da ecoloxía terrestre. Durante o último século, o concepto de 'ecosistema' evolucionou considerabelmente, impulsado por figuras clave como o botánico Frederic Clements e o xeocientífico Vladimir Vernadskii. Clements defendeu definicións específicas de ecosistemas e sostivo que os procesos fisiolóxicos eran fundamentais para o seu desenvolvemento e persistencia. Vernadsky, por outra banda, é amplamente recoñecido pola súa conceptualización da biosfera como un sistema global integrado, anticipando as modernas ideas de interconexión ecolóxica. Aínda que as definicións propostas por Clements foron revisadas e matizadas por científicos posteriores como Henry Gleason e Arthur Tansley, a idea de que os procesos fisiolóxicos e a interconexión global son esenciais para a estrutura e función dos ecosistemas mantense como un principio fundamental na ecoloxía contemporánea. miniatura|240x240px| Figura 3. A enerxía e a materia flúen a través dun ecosistema, adaptado do modelo de Silver Springs. H son herbívoros, C son carnívoros, TC son carnívoros superiores e D son descompoñedores. Os cadrados representan piscinas bióticas e os óvalos son fluxos ou enerxía ou nutrientes do sistema. Traballos posteriores de Eugene e Howard T. Odum cuantificaron os fluxos de enerxía e materia a nivel de ecosistemas, documentando así as ideas xerais propostas por Clements e o seu contemporáneo Charles Elton.
Neste modelo, os fluxos de enerxía a través de todo o sistema dependían das interaccións bióticas e abióticas de cada compoñente individual (especies, piscinas inorgánicas de nutrientes, etc.). Traballos posteriores demostraron que estas interaccións e fluxos aplicados aos ciclos de nutrientes, cambiaron ao longo da sucesión e mantiveron controis poderosos sobre a produtividade dos ecosistemas. As transferencias de enerxía e nutrientes son innatas aos sistemas ecolóxicos, independentemente de que sexan acuáticos ou terrestres. Así, a ecoloxía dos ecosistemas xurdiu de importantes estudos biolóxicos de plantas, animais, ecosistemas terrestres, acuáticos e mariños.
Servizos dos ecosistemas
Os servizos dos ecosistemas son procesos funcionais mediados ecoloxicamente esenciais para manter as sociedades humanas saudábeis. A subministración e filtración de auga, a produción de biomasa na silvicultura, a agricultura e a pesca e a eliminación de gases de efecto invernadoiro como o dióxido de carbono (CO2) da atmosfera son exemplos de servizos ecosistémicos esenciais para a saúde pública e as oportunidades económicas. O ciclo dos nutrientes é un proceso fundamental para a produción agrícola e forestal.
Non obstante, como a maioría dos procesos do ecosistema, o ciclo dos nutrientes non é unha característica do ecosistema que se poida "marcar" ao nivel máis desexable. Maximizar a produción en sistemas degradados é unha solución demasiado simplista aos complexos problemas da fame e da seguridade económica. Por exemplo, o uso intensivo de fertilizantes no medio oeste dos Estados Unidos provocou unha degradación da pesca no Golfo de México. Lamentabelmente, recomendouse unha "revolución verde" de fertilización química intensiva para a agricultura dos países desenvolvidos e en desenvolvemento. Estas estratexias corren o risco de alterar os procesos dos ecosistemas que poden ser difíciles de restaurar, especialmente cando se aplican a escalas amplas sen unha adecuada avaliación dos impactos. Os procesos dos ecosistemas poden tardar moitos anos en recuperarse dunha perturbación significativa.
Por exemplo, a limpeza de bosques a gran escala no nordeste dos Estados Unidos durante os séculos XVIII e XIX alterou a textura do solo, a vexetación dominante e o ciclo de nutrientes de maneira que afecta a produtividade forestal na actualidade. É necesaria unha valoración da importancia da función dos ecosistemas no mantemento da produtividade, xa sexa na agricultura ou na silvicultura, xunto cos plans de restauración de procesos esenciais. Un mellor coñecemento da función dos ecosistemas axudará a lograr a sustentabilidade e a estabilidade a longo prazo nas partes máis pobres do mundo.
Operación
A produtividade da biomasa é unha das funcións dos ecosistemas máis aparentes e economicamente importantes. A acumulación de biomasa comeza a nivel celular mediante a fotosíntese. A fotosíntese require auga e, en consecuencia, os patróns globais de produción anual de biomasa están correlacionados coas precipitacións anuais. As cantidades de produtividade tamén dependen da capacidade global das plantas para captar a luz solar, que está directamente correlacionada coa superficie foliar da planta e o contido de N.
A produtividade primaria neta (NPP polas siglas en inglés, Net primary productivity) é a medida principal da acumulación de biomasa dentro dun ecosistema. A produtividade primaria neta pódese calcular mediante unha fórmula sinxela onde a cantidade total de produtividade se axusta ás perdas totais de produtividade mediante o mantemento dos procesos biolóxicos:
Onde GPP é a produtividade primaria bruta e o Rprodutor é o fotosinteto (carbono) perdido a través da respiración celular. A NPP é difícil de medir, pero unha nova técnica coñecida como Eddy Covariance botou luz sobre como inflúen os ecosistemas naturais na atmosfera. Foron medidos cambios estacionais e anuais na concentración de CO2 medidos en Mauna Loa, Hawai desde 1987 até 1990. A concentración de CO2 aumentou constantemente, pero a variación dentro do ano foi maior que o aumento anual desde que comezaron as medicións en 1957. Os datos mostran claras tendencias estacionais asociadas a períodos de alta e baixa NPP e un aumento global anual do CO2 atmosférico. Datos aproximados dos informados por Keeling e Whorf e Barford.
Pensábase que estas variacións se debían á absorción estacional de CO2 durante os meses de verán. Unha técnica recentemente desenvolvida para avaliar a NPP do ecosistema confirmou que as variacións estacionais son impulsadas polos cambios estacionais na absorción de CO2 pola vexetación. Isto levou a moitos científicos e responsables políticos a especular que os ecosistemas poden ser xestionados para mellorar os problemas do quecemento global. Este tipo de xestión pode incluír a reforestación ou a alteración dos calendarios de aproveitamento forestal en moitas partes do mundo.
Descomposición e ciclo dos nutrientes
A nivel mundial, as taxas de descomposición están mediadas pola calidade do lixo e o clima. Os ecosistemas dominados por plantas con baixa concentración de lignina adoitan ter velocidades rápidas de descomposición e ciclo de nutrientes (Chapin et al. 1982). Os compostos simples que conteñen carbono (C) son metabolizados preferentemente por descompoñedores, o que dá lugar a velocidades iniciais rápidas de descomposición. Ademais da calidade do lixo e do clima, a actividade da fauna do solo é moi importante.
Porén, estes modelos non reflicten procesos simultáneos de desintegración lineal e non lineal que probabelmente ocorren durante a descomposición. Por exemplo, as proteínas, os azucres e os lípidos descompoñen exponencialmente, pero a lignina decae a un ritmo lineal.
Un modelo alternativo sinxelo presentado mostra unha descomposición significativamente máis rápida que o modelo estándar. A mellor comprensión dos modelos de descomposición é unha importante área de investigación da ecoloxía dos ecosistemas porque este proceso está estreitamente ligado ao abastecemento de nutrientes e á capacidade global dos ecosistemas para secuestrar o CO2 da atmosfera.
Dinámica trófica
A dinámica trófica refírese ao proceso de transferencia de enerxía e nutrientes entre organismos. A dinámica trófica é unha parte importante da estrutura e función dos ecosistemas. A figura 3 mostra a enerxía transferida para un ecosistema en Silver Springs, Florida. A enerxía gañada polos produtores primarios (plantas, P) é consumida polos herbívoros (H), que son consumidos polos carnívoros (C), que son eles mesmos consumidos polos “top-carnívoros” (TC).
Un dos patróns máis obvios da Figura 3 é que a medida que se avanza a niveis tróficos máis altos (é dicir, das plantas aos carnívoros superiores) a cantidade total de enerxía diminúe. As plantas exercen un control "de abaixo cara arriba" sobre a estrutura enerxética dos ecosistemas determinando a cantidade total de enerxía que entra no sistema.
Non obstante, os depredadores tamén poden influír na estrutura dos niveis tróficos máis baixos de arriba abaixo. Estas influencias poden cambiar drasticamente as especies dominantes nos sistemas terrestres e mariños A interacción e a forza relativa dos controis de arriba abaixo e de abaixo a arriba sobre a estrutura e función dos ecosistemas é unha importante área de investigación no campo da ecoloxía. .
A dinámica trófica pode influír fortemente nas taxas de descomposición e no ciclo dos nutrientes no tempo e no espazo. Por exemplo, a herbívora pode aumentar a descomposición do lixo e o ciclo dos nutrientes a través de cambios directos na calidade do lixo e a alteración da vexetación dominante. Demostrouse que a herbívora de insectos aumenta as taxas de descomposición e a rotación de nutrientes debido aos cambios na calidade do lixo e ao aumento dos aportes de excremento.
Non obstante, o brote de insectos non sempre aumenta o ciclo de nutrientes. Stadler demostrou que o melado rico en C producido durante a epidemia de pulgón pode producir un aumento da inmobilización de N por parte dos microbios do solo, retardando así o ciclo de nutrientes e limitando potencialmente a produción de biomasa. Os ecosistemas mariños do Atlántico norte víronse moi alterados pola sobrepesca do bacallau. Os stocks de bacallau caeron na década de 1990, o que provocou un aumento das súas presas, como camaróns e caranguexos. A intervención humana nos ecosistemas provocou cambios dramáticos na estrutura e función dos ecosistemas. Estes cambios están a producirse rapidamente e teñen consecuencias descoñecidas para a seguridade económica e o benestar humano.
Leccións de dúas cidades centroamericanas
A biosfera foi moi alterada polas demandas das sociedades humanas. A ecoloxía dos ecosistemas xoga un papel importante na comprensión e adaptación aos problemas ambientais actuais máis acuciantes. A ecoloxía da restauración e a xestión dos ecosistemas están estreitamente relacionadas coa ecoloxía dos ecosistemas. A restauración de recursos moi degradados depende da integración dos mecanismos funcionais dos ecosistemas.
Esta situación chama a atención tendo en conta que estas zonas están próximas entre si, a maioría dos habitantes son de ascendencia maia e a topografía e os recursos xerais son similares. Trátase dun caso de dous grupos de persoas que xestionan os recursos de xeitos fundamentalmente diferentes. A ecoloxía dos ecosistemas proporciona a ciencia básica necesaria para evitar a degradación e restaurar os procesos dos ecosistemas que satisfacen as necesidades humanas básicas.
Mazaeda, San Pedro de Neiro, A Fonsagrada
Mazaeda é un lugar da parroquia de San Pedro de Neiro, no concello lucense da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada.
Imperio mogol
O Imperio mogol, Imperio mogol da India ou Gran mogol (en turco: Babür İmparatorluğu, en persa: شاهان مغول Shāhān-e Moġul; en urdú: مغل باد شاہ Mughal Baadshah) foi un estado poderoso túrquico islámico do subcontinente indio, que existiu entre os séculos XVI e XIX. Abranguía no seu auxe a maioría dos territorios que actualmente corresponden á India, Paquistán e Bangladesh, chegando a posuír áreas de Afganistán, Nepal, Bután e o leste de Irán.
O imperio mogol chamábase así porque os seus gobernantes eran descendentes do khan turco Tamerlán.
Os inicios do imperio mogol remóntanse a un período de feble poder timúrida. Os uzbecos en 1507 practicamente aniquilaron os mogois timúridas na área que fora o centro do seu poder: a Transoxiana e o Khurasan. Perseguidas, as tropas mogoles retiráronse ao sur do Hindu Kush, e desde esta área ata o centro do actual Afganistán. Un dos descendentes de Tamerlán, chamado Zahir al-Din Muhammad, máis coñecido como Babar ou Babur, aproveitou a discordia existente no subcontinente indio para invadilo tempo despois.
O imperio foi virtualmente conquistado durante o reinado de Humayun polo líder afgán Sher Shah Suri quen estableceu a dinastía Suri, aínda que Humayun finalmente recuperou o poder. Máis tarde, con Akbar no poder, o imperio creceu considerablemente e continuou crecendo ata o final do reinado de Aurangzeb. Trala morte de Aurangzeb en 1707, o imperio comezou un lento pero imparable declive, aínda que mantivo o poder no subcontinente indio durante outros 150 anos. O Imperio Británico acabou co mogol en 1857.
Este Imperio mogol (que gobernou a India desde principios do século XVI ata mediados do século XIX) non debe confundirse co Imperio mongol (que gobernou gran parte de Asia entre os séculos XIII e XIV).
Nome
O nome "Mughal", ás veces tamén "Mogul", deriva do persa e é unha corrupción do termo mongol, aludindo á orixe do dinastía timúrida de Babur. Esta orixe mongol non era evidente nestes gobernantes, cunha cultura moi influenciada polo Persia.
O Chafallón, Fofe, Covelo
O Chafallón é un lugar da parroquia de Fofe, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Imperio mogol
Nome
En xeral non era empregado polos propios gobernantes, que preferían chamalo Imperio de Babur ou Gurkani (do persa: گورکانیان, gūrkāniyān "xenros") se se referían á dinastía.
A partir do século XVIII e en Occidente, porén, prevaleceu o nome "mogol"; nun principio como designación do seu soberano (O gran mogol) e por extensión do imperio. Desde o século XIX utilizouse en obras históricas.
O Ain-i-Akbari, un documento que rexistra as características da administración de Akbar, usa Hindustán como nome do estado.
Establecemento do imperio e reinado de Babur (r. 1526-1530)
A principios do século XVI, os descendentes dos mongois, dos turcos, dos persas e dos afgáns invadiron a India baixo o liderado de Zahir-ud-Din Babur. Babur era o bisneto de Tamerlán que invadira a India en 1398 e que tamén foi brevemente o líder dun imperio con capital en Samarcanda. Babur estableceu inicialmente o seu goberno en Cabul, en 1504; máis tarde (1526-1530) converteuse no primeiro gobernante mogol. A súa intención era estender o seu poder máis aló do Punhab onde xa fixera un número importante de incursións. Unha invitación dun líder afgán no Punjab deulle a oportunidade de chegar ao corazón do sultanato de Delhi, gobernado por Ibrahim Lodi.
Babur entrou na India en 1526 cun exército veterano de 12 000 homes. Enfrontáronse ao exército do sultán, 100 000 homes con pouca experiencia e moita desunión. Babur derrotou o sultán na batalla de Panipat, a uns 90 quilómetros ao norte de Delhi. Un ano despois derrotou unha confederación rajput dirixida por Rana Sangha. Babur morreu en 1530, antes de que puidese consolidar os seus triunfos militares. Deixou un libro de memorias, coñecido como Babur-nama, varios xardíns en Cabul e Lahore, e algúns descendentes que culminaron o seu desexo de establecer un imperio na zona.
O reinado de Akbar (1556-1605)
Humayun morreu en 1556, deixando o traballo de consolidar o imperio ao seu fillo de trece anos Akbar. Despois da vitoria decisiva na segunda batalla de Panipat en 1556, o rexente Bayram Khan continuou unha vigorosa política de expansión. Axiña que Akbar chegou á maioría de idade comezou a liberarse das influencias dos ministros e da corte e demostrou as súas propias capacidades de liderado. Era un adicto ao traballo e non durmía máis de tres horas ao día. Supervisou persoalmente a posta en marcha das súas políticas administrativas, a columna vertebral do imperio mogol durante máis de 200 anos. Continuou a conquistar, anexionando e consolidando territorios que se estendían desde Cabul ao noroeste, Caxemira ao norte, Bengala ao leste e máis aló do río Narmada no centro da India. O seu imperio só era comparable ao que hai 2300 anos consolidou o imperio mauria.
Os métodos de administración de Akbar atrincheiraron o seu poder sobre a aristocracia afgá e turca e sobre os intérpretes da lei islámica, os ulemas. Creou un servizo imperial que se baseaba na habilidade e non na clase social. Os seus servidores eran remunerados en diñeiro e non en terras e non tiñan dereito a herdanza, de xeito que o poder se centralizaba no estado e aseguraba a súa supremacía. As funcións políticas e militares estaban separadas da recadación de impostos, que eran labor dos funcionarios do tesouro do imperio. Este sistema administrativo, chamado mansabdari, baseábase na lealdade e no pago en diñeiro, que era a base do Imperio mogol.
Akbar comezou en 1571 a construción dunha cidade amurallada preto de Agra chamada Fatehpur Sikri. Construíronse pazos para cada unha das raíñas, un extenso lago artificial e suntuosas fontes de auga. Porén, a cidade foi de curta duración e a capital foi trasladada a Lahore en 1585. O motivo deste cambio foi a falta de auga en Fatehpur. En 1599 Akbar devolveu a capital a Agra, cidade desde a que gobernou ata a súa morte.
Como un gobernante astuto, Akbar apreciou os retos de xestionar un imperio tan vasto. Introduciu unha política de asimilación do hindú que representaba a maioría da poboación. Recrutou varios xefes hindús e recompensounos con altos cargos no goberno; alentou os matrimonios entre os mogois e a aristocracia Rashput; permitiu a construción de novos templos; participou persoalmente en festivais hindús; e aboliu o jizya, imposto de capitación ou enquisa imposto sobre os non musulmáns. Por outra banda, declarouse o xuíz supremo de todas as disputas derivadas da interpretación do Corán e da xaria.
A tolerancia relixiosa provocou un movemento rebelde por parte dos musulmáns sunnitas. Na loita fratricida que precipitou a caída do reinado do neto de Akbar, Shah Jahan, en 1658, a aristocracia apoiou o militar islamista Aurangzeb na loita contra o seu irmán, o poeta e escritor Dara Shikoh, a quen derrotou e decapitou en 1662.
Os reinados de Jahangir (r. 1605-1627) e Shah Jahan (r. 1627-1658)
miniatura|O [[Taj Mahal construído polo emperador Shah Jahan.]] O imperio mogol baixo os gobernos de Jahangir e Sha Jahan caracterizouse pola estabilidade política, unha forte actividade económica, fermosas pinturas e edificios monumentais. Jahangir casou cunha princesa persa chamada Nur Jehan ("luz do mundo") que se converteu na figura máis importante da corte despois do emperador. Como resultado, poetas, artistas e funcionarios persas atoparon asilo na corte mogol. O número de funcionarios improdutivos, a corrupción e a excesiva representación persa acabaron coa imparcialidade do tribunal. Jahangir promoveu as conversións ao islam; perseguiu os seguidores do xainismo e executou o guru Arjun Dev, líder dos sikhs. O interese da emperatriz en conseguir o trono para un príncipe da súa elección fixo que Shah Jahan se rebelase en 1622. Ese mesmo ano os persas tomaron Kandahar no sur de Afganistán, o que supuxo un retroceso no prestixio do imperio mogol.
Entre 1636 e 1646, Shah Jahan enviou exércitos mogois para conquistar o Deccan e outras áreas do noroeste do imperio. Aínda que serviron para demostrar a destreza militar, estas campañas esgotaron a economía do imperio. O estado converteuse cada vez máis nunha máquina militar e os nobres multiplicáronse, o que aumentou a demanda de ingresos. A unificación política e o mantemento da lei e a orde nun territorio tan vasto propiciaron a aparición de grandes centros de comercio e artesanía como Agra, Lahore, Delhi e Ahmedabad. Estes centros estaban conectados por estradas e camiños fluviais con outros portos ou lugares máis afastados. O mundialmente famoso Taj Mahal foi construído en Agra durante o reinado de Shah Jahan como tumba para a súa amada esposa Mumtaz Mahal. Este monumento simboliza tanto a arquitectura mogol como os excesivos gastos que se producían nun momentoou en que a economía estaba en recesión. A posición económica dos campesiños e dos artesáns continuou sen mellorar, xa que a administración era incapaz de provocar cambios na estrutura social.
O reinado de Aurangzeb (1658-1707)
O emperador estivo implicado nunha serie de guerras: loitou contra os paxtos en Afganistán, o Sultanato de Bijapur no Deccan, os Marathas en Maharashtra e os Ahoms en Assam. As revoltas campesiñas contra os líderes locais fixéronse comúns. A maior integración dos seus gobernos coa fe islámica fixo que o pobo, na súa maioría hindús, se sentise cada vez máis afastado do emperador.
Wikipedia en mari das montañas
A Wikipedia en mari das montañas (en Кырык мары Википеди) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua mari das montañas. Foi creada o 17 de outubro de 2010.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Imperio mogol
O reinado de Aurangzeb (1658-1707)
A crise económica provocada polas guerras de Aurangzeb manifestouse no custo excesivo do mantemento da súa maquinaria militar e da súa burocracia, mentres que a recadación de tributos e o comercio comezou a declinar debido ás políticas restritivas e fundamentalistas do emperador. Mesmo antes da morte de Aurangzeb en 1707, estaba claro que o poder axiña ía cambiar de mans.
Declive e extinción
En 1709 subiu ao trono Bahadur Shah I, quen non puido reverter o declive que comezara nos últimos anos de Aurangzeb, e só reinou ata 1712. Os seus descendentes tiveron reinados moi curtos, sucedéndose ata seis emperadores entre 1712 e 1720. En 1720, subiu ao trono mogol o emperador Muhammad Shah, que a pesar das súas capacidades de goberno non puido evitar o crecente declive marcado polos ataques do imperio maratha, as revoltas dos afgáns e dos paxtos no norte, e a corrupción dos seus cortesáns. De feito, no reinado de Muhammad Shah os persas e os afgáns de Nadir Sah invadiron e saquearon Delhi en 1739, levando consigo numerosos tesouros, incluíndo o trono do pavón.
O Mazo, San Pedro de Neiro, A Fonsagrada
O Mazo é un lugar da parroquia de San Pedro de Neiro, no concello lucense da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada.
Imperio mogol
Declive e extinción
Despois deste terrible evento, o poder do imperio mogol debilitouse máis rapidamente, o baleiro foi cuberto polos marathas, o imperio sikh e os nizam de Hyderabad, mentres que os mogois viron reducido o seu poder efectivo á zona máis ao norte de Hindustan, perdendo toda presenza no Deccan. Mesmo cando a Compañía Británica das Indias Orientais comezou o seu predominio na India despois da batalla de Plassey en 1757, os británicos referíanse ao monarca mogol como "rei de Delhi" e xa non como "emperador".
O debilitamento da Confederación Maratha despois da terceira batalla de Panipat en 1761 non levou ningún alivio ao imperio mogol xa que a Compañía Británica das Indias Orientais era agora a principal potencia na India. Mesmo en 1803, despois dos intentos fracasados de asegurar a autoridade dos mogois sobre o seu pequeno territorio, o emperador Shah Alam II tivo que aceptar a protección do Reino Unido (o que equivalía a someterse ao poder británico); o seu dominio estaba agora reducido aos estados actuais de Punjab, Haryana e o norte de Uttar Pradesh. Os británicos non asumiron o dominio directo sobre o imperio mogol, mais si exerceron un control e mantemento indirectos e vían os emperadores mogois como meros símbolos sen poder efectivo; esta situación rematou cando na rebelión de 1857 os soldados sipaios rebelados invocaron o liderado do último emperador mogol, Bahadur Shah II. Coa derrota da sublevación, o Raj británico asumiu o dominio directo de toda a India e o imperio mogol foi formalmente abolido.
Wikipedia en hindi de Fidxi
A Wikipedia en hindi de Fidxi é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en hindi de Fidxi.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Peizais, San Pedro de Neiro, A Fonsagrada
Peizais é un lugar da parroquia de San Pedro de Neiro, no concello lucense da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada.
Miss Bolivia (cantante)
María Paz Ferreyra, nada en Buenos Aires o 1 de abril de 1976, máis coñecida como Miss Bolivia, é unha cantante, compositora, psicóloga, produtora e DJ arxentina. Fusiona estilos como a cumbia, o hip hop, o dance, a cumbia villera ou o reggae. As súas letras están baseadas, polo xeral, na protesta.
Carreira
miniatura|Miss Bolivia en marzo de 2020 en Villa Martenilli Ferreyra comezou a súa carreira artística a comezos do 2008. En 2011, despois de lanzar un EP "pirata", editou o seu primeiro material de estudo, Alhaja, e deu concertos en toda a Arxentina, e tamén en América Latina e Europa. Deste material destacan os éxitos «Jalame la tanga» e «Alta yama».
En outubro do 2013 publica a segunda produción discográfica, Miau, con doce cancións, editada por Sony Music. Este disco contén o tema «Tomate el palo», a dúo co cantautor Leo García, que rapidamente se converteu nun éxito de vendas. Tamén participan neste álbum Mimi Maura, Pocho La Pantera, e Shazalakazoo.
Durante 2014 dá concertos na Arxentina, amais de visitar o Uruguai, o Brasil e México. Tamén tiveron éxito os temas «Tan distintos», «Menea» e «Bien warrior». Ademais inclúe o éxito «Rap para las Madres», parte da banda sonora da película de 2015 Focus, con Will Smith.
En 2017, Miss Bolivia lanza a súa nova produción, Pantera, con 12 novas cancións e unha versión de Gente Que No de Todos Tus Muertos. Participan neste álbum Liliana Herrero, Ale Sergi, Hugo Lobo, Andrea Alvarez, Lito Vitale e Matando viejas con un fierro. Durante todo ese ano, a cantante percorre Arxentina, Uruguai, Brasil e México. Deste álbum destacan as cancións Paren de Matarnos, utilizado polos colectivos feministas, e Haciendo Lio, dedicada ao futbolista Lionel Messi. Contén o éxito «María María», o tema principal da telenovela La Leona que emitiu Telefe.
Actuou nos escenarios musicais de máis sona da Arxentina, como o Estadio Luna Park, Niceto Club, Ciudad Cultural Konex e o CC Recoleta. Participou en festivais como o Quilmes Rock, Ciudad Emergente, Urban Music Fest, BAFICI e Trimarchi DG. En 2015 formou parte da edición arxentina do Lollapalooza.
Vida persoal e activismo
Ferreyra é abertamente bisexual e está fortemente vencellada ao activismo polos Dereitos humanos. Tamén defende a legalización da marihuana e o aborto, así como a loita a prol do pobo mapuche, co fin de recuperar os seus territorios orixinarios.
Postura sobre a legalización do aborto
O 31 de maio de 2018 asistiu á décimo quinta xornada de debate pola legalización do aborto na Arxentina, no 15º plenario de comisións do Congreso da Nación. Miss Bolivia, defensora da legalización do aborto, declarou que ela abortou en 1996 porque “tiña recursos económicos”, e considerou “un privilexio de clase” o que denominou “un aborto exprés no barrio de Flores”. Mencionou que, posteriormente, cargou, erradamente, coa “mochila da culpa”, xurdida da clandestinidade e da “mitoloxía relixiosa de corte patriarcal”.
Cardezana, Godóns, Covelo
Cardezana é un lugar da parroquia de Godóns, no concello pontevedrés de Covelo, na comarca da Paradanta.
Wikipedia en mari das pradeiras
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.