cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
José María Pemán
Responsabilidades políticas
Con categoría de ministro, dependente de Nicolás Franco, foi nomeado presidente da Comisión de Cultura e Ensino da Xunta Técnica do Estado entre o 1 de outubro de 1936 ata o 29 de xaneiro de 1938, con sede en Burgos, axudado polo pediatra Enrique Suñer Ordóñez como vicepresidente, polo auditor de guerra Eugenio Vegas Latapie como secretario e como consiliario, polo influente catequista P. Juan Tusquets.
O final da guerra
Rematada a guerra, Pemán entregouse á serenidade. Momento era chegado de homenaxes. Compuxo un "Soneto a José Antonio" nunha coroa xunto a outros poetas significados nun volume primoroso
El mesmo recibiu unha homenaxe literaria polo seu liderado poético de guerra no libro Antología Poética del Alzamiento (1936-39), que lle foi dedicado.
O 17 de xullo de 1939 a cidade de Cádiz e a Sociedade Gaditana de Fomento, co seu Concello á fronte, tributáronlle unha homenaxe clamoroso como un dos seus fillos máis preclaros. Inmortalizados quedaron no bronce do escultor Vassallo a cabeza, as mans e o lugar do nacemento do vate. Pola tarde no Gran Teatro Falla foi a homenaxe nacional; corenta novos fermosas procedentes de todas as provincias de España fixéronlle entrega cada unha dun artístico pergameo dedicado.
Creación literaria
Rematada a guerra, o panorama literario nacional contraeuse. Ausentes forzosos os escritores de máis nota, soamente quedaron quen se adheriron a tempo ao Movemento e, coa súa obra, reflectiron adecuadamente as inquinas, os temores e as esperanzas do seu público natural. Pemán chegou ata os nosos días como un provecto escritor consagrado. O seu parcela literaria estivo moi ben labrada.
Sabía que a única forma de alcanzar a gloria era convocar os espíritos da tradición e deixar que fluíse aquela modernidad española forxada alá nos valores do século XVII. O seu universo literario recoñecía e infundía uns valores que legitimaban ao poder establecido.
Esta ideoloxía do poder, máis tarde coñecida como nacional-catolicismo, impregnaba á totalidade da sociedade e aos individuos que vivían nela, invadindo incluso os ámbitos máis íntimos da súa personalidade. Aquel réxime totalitario impoñía toda a serie de valores e normas de comportamento, de moral e de pensamento que Pemán e outros escritores asumían e conformaban nas súas obras e nos seus feitos. Con todo Pemán chegou a confesar o problema insoluble do escritor que pretendese permanecer "en terra de ninguén", da verdade pura e do criterio sereno. Como non podía ser menos, o réxime de Franco cultivouno "coma se fose unha orquídea" e a Igrexa Católica recomendouno encarecidamente.
Aínda que cunha obra previa exitosa entre a xente de ben (dicíase de Pemán que, á hora de escribir, tiráballe dunha manga unha marquesa e, da outra, un xesuíta ), unha vez terminada a Guerra Civil española soubo instalarse economicamente nas Letras do Réxime cunha produción literaria extensa: sete tomos das obras completas, 93 comedias e obras teatrais, 28 novelas e contos, incontables prólogos, 43 capítulos de El Séneca, centos e centos de artigos xornalísticos publicados nos principais xornais e revistas, así como numerosas conferencias, charlas e intervencións, non só en España senón na América de fala española. Con frecuencia o debuxante gaditano Ricardo Summers Ysern ilustrou as súas obras impresas.
A súa obra inundou librerías, teatros e cines sen problemas de mercado. Xunto a Manuel Cerón Bohórquez, José Villén Écija e outros socios implicouse no negocio editorial, primeiro en Cádiz e logo en Madrid. A Editorial Escelicer (Establecimientos Cerón y Librería Cervantes S.L. 1938) publicou a maior parte da súa obra. Non lle fixo ascos ás publicacións baratas (La Novela del Sábado, Revista Literaria Novelas y Cuentos ou a Colección de Teatro , nin ás coleccións de peto (Colección Austral, Colección Crisol...).
Traballou todos os xéneros literarios co seu estilo inclasificable equidistante entre o clasicismo, o neopopularismo e o modernismo nun momento histórico en que o seu perfil político de escritor e o seu relevancia pública exerceron a diario como criterios de avaliación artística. Aínda que non obtivo, como Rafael Alberti o Premio Nacional de Poesía, en 1957 concédeselle o premio March de Literatura; en 1959 noméaselle presidente da Comisión Interprofesional de Autores; e en 1970 gana o premio Blasco Ibáñez de novela. Obtivo o premio Espiñenta Cortina, a máxima recompensa española para obras teatrais e o premio Mariano de Cavia, o máximo galardón para artigos xornalísticos.
Tivo o bo coidado de aggiornarse e respectar sempre o poder e as estruturas ordenadas polo poder. Asinou poucos escritos solidarios. Presumía de que a censura franquista nunca puidera con el a pesar de non "pagar ningunha bula".
Publica a súa Elegía de la tradición de España (1931), colabora en Acción Española. O seu libro Las flores del bien (1946), está considerado como a cume da súa poesía non épica. Non esqueceu tampouco a poesía deportiva. As súas obras devocionais máis alagadas foron "Suma poética" (1950), "A la luz del misterio" (1952), "Canto a la Eucaristía" (1962) e "Lo que María guardaba en su corazón" (1967) con moito, o seu libro máis vendido na actualidade.
Como estrenista cultivou as comedias de tese: "De ellos es el mundo" (1938) (estreada na Sevilla de Queipo de Llano), "La Casa" (1946), "Semana de pasión" (1947), "Lo que debe ser" (1948), "Callados como muertos" (1952); as comedias de costumes e o drama histórico-relixioso en verso: El divino impaciente (1933), Diario íntimo de la tía Angélica (1945), Cuando las Cortes de Cádiz (1934), Cisneros(1935), Almoneda (1936), La Santa Virreina (1939),Metternich (1942), Por la Virgen Capitana (1943), La hidalga limosnera (1944); a temática andaluza: Noche de levante en calma (1935) e a comedia costumista: Julieta y Romeo (1936), El testamento de la mariposa (1941), Una loba (1943), Yo no he venido a traer la paz (1943), Hay siete pecados (1944), En tierra de nadie (1947), Vendimia (1947), El viejo y las niñas (1949), Paca Almuzara (1950), Entre el no y el sí (1951), En las manos del hijo (1953), Luz de la víspera (1954), La divina pelea (1954), Vivir apenas (1955), La herida luminosa (1955), El viento sobre la tierra. (1957), Juego y danza de la coqueta y D. Simón (1960), La viudita naviera (1960), Hombre nuevo (1962), Los monos gritan al amanecer (1963), El río se entró en Sevilla (1963), Pero en el centro, el amor (1968), Tres testigos (1970). A súa estrea máis irreverente foi o da farsa castiza Los tres etcéteras de don Simón (1958) pola que foi inxustamente reconvido.
Realizou adaptacións de obras clásicas: Antígona, Hamlet, Electra, Tyestes e Edipo) e contemporáneas :"El adaptador de horas" (1964), Bonaparte quiere vivir tranquilo (1966) . Como narrador mostrou o seu enxéñeo en novelas e contos (Historia del fantasma y doña Juanita, Cuentos sin importancia, La novela de San Martín, Luisa, el profesor y yo, Señor de su ánimo ). Tamén publicou ensaios e biografías (''Un soldado en la historia. Vida del capitán general Varela'', 1954). Os seus prólogos garantiran unha boa acollida.
Pemán e a música
Durante a guerra había ter unha pequena colaboración con Manuel de Falla na súa "Himno Marcial (para voz, piano e tambor)", xa citada. En 1950 Conrado del Campo estrea a ópera "Lola la Piconera" con libreto baseado na obra homónima de Pemán.
Nos subvencionados Festivais de España, cando colaborou asiduamente co escenógrafo José Tamayo, Pemán afeccionouse de verdade ás representacións de grande estilo. En xuño de 1954 estreou en Sagunto "La destrucción de Sagunto", en verso branco con música de Joaquín Rodrigo. O mesmo ano en Mérida representou o "Edipo" e en 1955 o "Julio César" ambos con Richard Klatovsky, músico austríaco co que congeniaría moi pronto. Nunha promoción de imaxe do Réxime, a Dirección Xeral de Información estréalle en abril de 1956 en Graz (Austria), con importante aparello orquestal e coral, un oratorio escenificado en colaboración con Klatovsky, titulado "Christoph Columbus". Nos Festivais de España de Mérida (1959) representou "La Orestiada" con música de Cristóbal Halffter. O 24 de marzo de 1959, levanta o telón do Teatro Español coa refundición de "Los encantos de la culpa" con ilustracións musicais de Cristóbal Halffter. E tamén a "Numancia" de Cervantes (1961) con Joaquín Rodrigo. Esta imparable liña musicolóxica estalou en Pamplona coa espectacular evocación relixiosa "Luz y sonido de Javier" con música de Cristóbal Halffter.
Fixo os seus intentos co xénero lírico coa ópera "La muerte de Carmen", con música de Ernesto Halffter e a zarzuela de ambiente gaditano "Las viejas ricas" con música de Tellería (1947). Tamén revisou con Pablo Sorozábal "Pan y Toros" de Picón e Barbieri. Tivo algunha aproximación á incipiente industria discográfica. Editou un single microsurco coa súa propia voz recitando "Nocturno a Margarita y otros poemas". De xeito insólito, chegou a compoñer a letra dalgunha canción lixeira de Emilio José: "Barrio de los marineros" [gravación sonora]. Belter. (1970).
Ata o pouco coñecido Himno ao afundimento do "Crucero Baleares":
O seu programa de máis éxito para a televisión en España foi El Séneca, unha serie na que o personaxe creado por Pemán e interpretado por Antonio Martelo, rebordaba sentido común, gramática e bo humor aínda que para algúns realizaba unha crítica inútil (que non consegue nada nin impide nada).
Pemán interveu moi pronto no cine do novo réxime colaborando coa maioría dos directores do momento. Ás veces intervén no guión, outras, en adaptacións de obras súas e, aparece persoalmente como el mesmo nalgunha película. Era moi afeccionado ao cine ao que acudía todos os días. O 29 de febreiro de 1936 comezou a rodaxe dunha película con guión de Pemán, titulada Lola Triana na que aparecía como estrela protagonista Raquel Meller. Escribiu o guión da película "El capitán Loyola"(1949) dirixida por José Díaz Morales, "Congreso en Sevilla" (1955) de Antonio Román e "Teresa de Jesús" (1961) dirixida por Juan de Orduña.
Sinopse final
Na vida coñecida de Pemán poderíamos distinguir, con Manuel Vázquez Montalbán, tres etapas: a) durante a Segunda República Española foi o inflamado contestatario de dereitas, creador de «El Divino Impaciente»; b) durante a Guerra Civil española foi un inestimable propagandista (persuasor de masas) ao servizo da causa nacional, con executoria política de certa importancia; c) ao finalizar a guerra foi durante case trinta anos unha ben equilibrada mestura de portavoz oficioso de Estoril, un crítico xeral de costumes xerais, un poeta, e un dramaturgo folclorista.
Coa chegada da democracia, os antigos mecanismos de coerción empezaron a debilitarse. Como adoita ocorrer ao tratar sobre moitas personalidades da época, as súas propias memorias autobiográficas e os seus apoloxistas resaltaron as contribucións literarias máis resaltadas sen tocar, ou tocando moi por riba, o seu compromiso político ou relixioso, como se fora algo nefando que había que esquecer. Ata os seus últimos anos Pemán e moitos da súa xeración mantiveron a ilusión de que construíron un pasado amnésico, soamente literario, xurdido á marxe dos acontecementos históricos que protagonizaron.
Nó auriculoventricular
O nó auriculoventricular'', nó atrioventricular ou nó de Aschoff-Tawara' é unha estrutura de condución cardíaca formada por células cardíacas especializadas na condución dos impulsos eléctricos cardíacos. Atópase situado na parte inferior do sulco interauricular próximo ao septo membranoso interventricular, no vértice superior do triángulo de Koch (espazo entre o seo coronario, a válvula septal tricuspídea e o tendón de Todaro).
O seu nome vén dos seus descubridores, o patólogo alemán Ludwig Aschoff e ao patólogo xaponés Sunao Tawara.
Illas Carolinas
dereita|miniatura|300px|Posta de sol en Colonia, [[Yap]] As Illas Carolinas (en inglés Caroline Islands) son un arquipélago da Micronesia, ao oeste do océano Pacífico. Teñen unha extensión de 1.194 km² e 126.000 habitantes. Está formado por case un milleiro de atois e illas, algunhas de orixe volcánico, ao norte do ecuador.
As principais illas son Pohnpei, a máis extensa e elevada, Truk, Kosrae, Yap e Palau. As catro primeiras, as máis orientais, formaron os Estados Federados de Micronesia, en tanto que Palau, a máis occidental, constituíse en república.
As illas gozan de clima ecuatorial e existen explotacións de cocoteiros, mandioca e cana de azucre. Tamén existen xacementos de bauxita ou fosfatos.
Historia
As illas Carolinas foron descubertas o 22 de agosto de 1526 polo explorador español Toribio Alonso de Salazar, avistando a illa de San Bartolomeu ou Taongui. O 1 de xaneiro de 1528 o descubridor Alonso de Saavedra tomou posesión en nome do rei de España das illas de Uluti, sendo visitado o arquipélago en 1542 (Illas Matelotes), 1543, 1545 e por Legazpi en 1565.
Co nome de Illas das Irmás, Homes Pintados e Os Xardíns eran coñecidas aínda que se perdeu as noticias delas ata que Francisco de Lezcano en 1686 chegou a Yap e chamoulles Carolinas en honra do rei de España Carlos II, facendo extensible o nome ás Palau, Marshall e Gilbert.
En 1787 cesaron as relacións coas Carolinas, aínda que despois renováronse adquirindo carácter comercial e con frecuentes altercados con ingleses e alemáns no século XIX. Un dos episodios máis graves produciuse en agosto de 1885, cando Alemaña provocou un conflito internacional ao esixir dereitos de soberanía nas Illas Carolinas, establecendo un posto na illa de Iac. A mediación do Papa León XIII resolveu o conflito, recoñecendo a soberanía española das illas.
Tras a derrota de España na guerra contra Estados Unidos na que se perdeu a illa de Guam nas Marianas, o 12 de febreiro de 1899 o resto das Marianas, as Carolinas e Palau foron vendidas a Alemaña por 25 millóns de pesetas.
O Xapón ocupou as illas en 1914, recibindo en 1920 un mandato da Liga de Nacións sobre as illas. No transcurso da segunda guerra mundial, o arquipélago foi conquistado por tropas estadounidenses. Ao finalizar a guerra, quedou baixo o control das Nacións Unidas e, de 1947 a 1986, foi administrado polos Estsfos Unidos, data na que os Estados Federados de Micronesia se proclamaron independentes. A república de Palau decidiu non unirse á federación micronesia e independizarse, o que levou a cabo en 1994.
esquerda|400px|Mapa de Micronesia que reflicte as Illas Carolinas
Cancro
O cancro ou cáncer é o nome popular do que tecnicamente se denomina como neoplasia maligna, e refírese xenericamente ás doenzas en que determinado grupo de células do corpo se divide de forma descontrolada, invadindo os tecidos adxacentes ou distantes. É causada por mutacións no ADN, que poden ser hereditarias pero máis frecuentemente son adquiridas ao longo da vida.
Entre os factores que aumentan o risco de cancro inclúense a exposición excesiva á radiación solar (cancros de pel), algúns virus (cancro de pene, colo do útero, algúns linfomas). Non obstante as causas previsibles máis importantes do cancro son o tabaco (cancros de pulmón e vexiga) e o alcohol (cancro de estómago e do páncreas).
Hoxe en día, un 40 % dos casos de cancro son curables ou permiten unha supervivencia prolongada. Con todo, case todos os casos de bo prognóstico continúan a ser os de detección precoz: o cancro diagnosticado en fase avanzada aínda resulta case sempre na morte do paciente, con poucas excepcións.
O 4 de febreiro de cada ano celébrase o Día Mundial contra o Cancro.
Neoplasia e cancro
Os tumores neoplásicos son calquera masa de células que xorden por divisións inadecuadas dunha célula nai orixinal (multiplicación clonal), na cal a expresión dos xenes que regulaban esa división están alterados. O cancro é entendido como a grave situación patolóxica clínica que se xera por unha neoplasia, a cal se clasifica como maligna debido á situación clínica que orixina, potencialmente fatal.
Tumores malignos e benignos
As neoplasias benignas en xeral non se transforman en malignas (aínda que existen numerosas excepcións) e poden polo tanto manterse no corpo do paciente, mais xeralmente recoméndase a retirada por motivos estéticos.
Porén, en casos raros as neoplasias de comportamento benigno poden levar á morte se o seu crecemento, por azar, comprimise mecanicamente unha arteria, vea ou nervio importante, por exemplo.
Metástase
As células cancerosas poden tamén desprenderse do tecido neoplásico orixinal e, a través da corrente sanguínea, linfática ou a través doutros líquidos (peritoneal, pleural) instalárense noutros órganos distantes da localización inicial, o que se denomina metástases. A metastasización constitúe a fase do cancro cuxo tratamento é máis difícil e cando é obtido menos éxito na recuperación dos pacientes. O paciente con cancro debe, sempre que se poida, ser operado o máis axiña posíbel para a extracción do tecido ou do órgano afectado, seguido dun tratamento de quimioterapia ou radioterapia.
Cancro como doenza xenética
O cancro é fundamentalmente unha doenza xenética. En células normais, o crecemento celular está controlado por diversos factores, ou hormonas, liberadas por células adxacentes ou distantes. Deste xeito, un tecido consegue medrar ou atrofiar en resposta a demandas aumentadas ou diminuídas da súa función.
Hai varios factores que promoven o crecemento e multiplicación celulares, algúns sistémicos, como a hormona do crecemento, hormonas da tiroide (t3/t4), insulina, e outros factores locais, como as citocinas.
A progresión do cancro non é máis que a desactivación de determinados xenes e a hiperexpresión doutros, dando orixe a células independentes da regulación local e central do organismo, que se dividen sen inhibición. Outras mutacións noutros xenes poden dar entón novas capacidades invasivas ás células neoplásicas, xa que todas as células do organismo posúen o xenoma completo e polo tanto a capacidade de produciren calquera proteína, desde que os xenes correspondentes se activan (neste caso por mutación). Así, unha célula da cartilaxe (condrocito) neoplásica pode sufrir unha mutación, que lle permite formar proteínas que provocan a formación de novos vasos sanguíneos, a pesar de que tal xene nunca se expresa na célula normal.
Un dos feitos máis intrigantes en oncoloxía é a restrición de determinadas mutacións a determinados tipos de cancro: case todos os cancros teñen apenas unha, dúas ou tres vías de progresión con mutacións de determinados xenes, en canto que noutros órganos a progresión se dá por mutacións en xenes diferentes. Talvez se dá este feito porque en determinados tecidos funcionan principalmente determinados oncoxenes e xenes supresores tumorais, e non outros, mais a causa exacta permanece escura.
Anguía eléctrica
A anguía eléctrica (Electrophorus electricus) é unha especie de peixe da familia Gymnotidae. Pode emitir descargas eléctricas de até 600 voltios a partir dun grupo de células especializadas. Emprega as descargas eléctricas para cazar presas, para defenderse e para comunicarse con outras anguías. É a única especie do seu xénero. Aínda de chamarselle comunmente anguía, non está emparentada con ela, senón coa carpa, o bagre...
Cancro
ADN e mutacións
A actividade de cada célula ou tecido está dirixida polo seu ADN. Ao longo da embrioxénese, á medida que se orixinan do cigoto células cada vez máis diferenciadas, algúns xenes tórnanse activos en canto que se silencian outros, conforme coa función final da célula. Mais cada célula mantén sempre unha copia do xenoma completo no seu núcleo. As cadeas de ADN son fráxiles e son modificadas facilmente por químicas ou radiación. Existen, con todo, proteínas reparadoras de erros do ADN que reducen a un mínimo a taxa de erros ou mutacións. A maior cantidade de erros ocorre durante a división celular, pola necesidade de duplicar cada cromosoma, de modo que cada célula filla teña unha copia. Continúan, con todo a seren feitos algúns erros, unha simple base movida xa constitúe unha mutación. Ao longo da vida, millóns de células do noso corpo sofren pequenas mutacións, esas células normalmente autodestrúense ordenaaos pola actividade de proteínas xeradas a partir de xenes antitumorais do ADN, como por exemplo o p53.
Anguía eléctrica
Son nativas de toda América do Sur, típica da Bacía amazónica (ríos Amazonas, Orinoco, Madeira), onde é coñecida como poraquê.
Cancro
ADN e mutacións
A mutación non letal do ADN constitúe a orixe do cancro. Calquera célula morre se está suxeita a lesións extensas no seu ADN, ao lesionárense os xenes fundamentais para a súa sobrevivencia. As células son máis vulnerables ás mutacións durante a división celular con duplicación do ADN. Esta é a base da radioterapia: se as células tumorais se dividen moito máis axiña, serán máis vulnerábeis á radiación letal. Con todo, a radiación ou outros agresións en pequenas cantidades probabelmente damnificarán menos os xenes fundamentais e con igual probabilidade afectarán a xenes envolvidos na regulación da proliferación celular.
Airas Nunes
Airas Nunes ou Ayras Nunez de Santiago foi un clérigo e trobador do século XIII nado moi probablemente en Galicia, máis concretamente compostelán.
Cancro
ADN e mutacións
O ADN é un polímero con catro tipos diferentes de bases: adenina, timina, guanina e citosina. A serie de bases é traducida en secuencias proteicas de acordo cos tipos de bases (cada aminoácido corresponde a unha serie de tres bases). Diferentes secuencias de aminoácidos con diferentes propiedades químicas leva a diferentes comportamentos das proteínas. A substitución ou eliminación dunha única base pode levar a proteínas diferentes, máis cantidade producida dunha proteína ou silenciamento do xene.
Airas Nunes
Vida e obra
Estivo ao servizo dun bispo e máis tarde, entre 1284 e 1289, foi poeta na corte de Sancho IV de Castela. Consérvanse quince composicións súas, das cales hai sete cantigas de amor, tres cantigas de amigo, catro de escarnio, dúas bailadas e unha pastorela. Nas súas cantigas aparecen ás veces citas doutros autores, como don Dinís, Afonso X, Johan Zorro e Nuno Fernandes Torneol.
Cancro
ADN e mutacións
Outros tipos de mutacións son as quebras cromosómicas, que son reparadas ás veces por cambio dos fragmentos quebrados en cromosomas diferentes do habitual, con efectos ao nivel da expresión xénica.
Existen varias proteínas que corrixen os erros no ADN. Se os xenes destas proteínas sufriren mutacións, poden ser inutilizadas, ocorrendo unha maior taxa de mutacións subsecuente -fenómeno denominado inestabilidade xenética.
Airas Nunes
Vida e obra
Atribúeselle o primeiro romance en lingua galega, que data do século XIII :
Cancro
Causas das mutacións
A mutación do ADN pode ser debida a varios factores:
Dun xeito ou doutro, o tumor comeza basicamente cando hai un dano no ADN, causado por calquera dos factores anteriores, e que non se repara polos sistemas de reparación do ADN existentes en todas as células, xerando unha mutación. Dependendo do lugar en que ocorre a mutación na molécula de ADN, este defecto pode causar un desequilibrio no ciclo celular, desencadeando unha reprodución acelerada e descontrolada de células.
Xenes tipicamente mutados no cancro
Calquera tumor está constituído pola proxenie dunha única célula que acumulou mutacións en xenes suficientes para evadir os mecanismos antitumorais e para gañar autonomía na replicación.
Existen basicamente catro clases de xenes importantes na patoxenia do cancro:
Epidemioloxía
Entre os factores de risco inclúense os factores xeográficos (máis cancro da pel en países tropicais que en nórdicos), étnicos, hábitos alimenticios, idade avanzada e xenes hereditarios que causan predisposición para o cancro.
En países desenvolvidos o cancro compite coas doenzas cardiovasculares (principalmente infartos coronarios e AVCs) como causa de morte principal. Unha en cada catro ou cinco persoas morrerá de cancro nestes países.
En Portugal os datos son semellantes á excepción do cancro do estómago, que é moito máis común debido a maior prevalencia de Helicobacter pylori e alcoholismo.
Os cancros do pulmón e da vexiga son na súa maioría causados polo tabaco. Unha de cada oito mulleres terá cancro da mama, porén a maioría dos casos é diagnosticada nunha etapa curábel.
Progresión
Hai varias etapas na progresión dun cancro invasivo a partir dunha célula normal, cada etapa correspondendo a novas mutacións nun subgrupo das células que partillan a mutación anterior:
Clínica (sinais e síntomas)
Inicialmente o cancro produce síntomas xeralmente inespecíficos ou ata pode ser asintomático. Síntomas como masa localizada, sangradura urinaria, intestinal ou na tose son suxestivas. O cansazo e maila falta de apetito son universais. Poderá haber ocasionalmente crecemento de masa interna con obstrución da canle natural, como por exemplo os tumores no pescozo, que poden causar falta de ar ou difículdade de deglutición.
Os síntomas característicos na fase avanzada son os da caquexia. Esta caracterízase pola perda rápida de peso, anemia, cansazo crónico, falta de apetito e perda da masa muscular.
No 10% dos doentes con cancro, poderá tamén haber unha síndrome paraneoplásica con produción de hormonas, habendo síntomas relativos ao exceso desas hormonas (e.g. síndrome de Cushing ou hipercalcemia). É común que os tumores de células de glándulas produzan hormonas, mais tamén as poden producir moitos tipos de cancros de células neoplásicas, como o carcinoma de células pequenas do pulmón.
Anatomía patolóxica
miniatura|Adenocarcinoma do recto: células con varios tamaños, cores e núcleos con formas e condensacións atípicas. O aspecto microscópico das neoplasias malignas é variado. A maioría diferénciase pouco, ao contrario da maioría dos tumores benignos, ou sexa, as células neoplásicas máis malignas teñen máis aspecto de células embrionarias (sen diferenciación típica ou de diferenciación caótica) que do tecido ordenado de onde proveñen (anaplasia). Porén, algúns tipos de cancro poden presentar un aspecto ben diferenciado, por veces ata funcional. Ultimamente a distinción entre neoplasia benigna e maligna só pode ser feita a través da detección de indicios de invasión doutros tecidos. Así, un tumor que infiltre a súa cápsula (ás veces tinguida con tinta da china para máis fácil identificación) será maligno, así como un tumor non encapsulado que se mestura libremente co tecido normal. Invasión dos microvasos sanguíneos e/ou linfáticos por células neoplásicas está considerado proba de invasión e carácter maligno do tumor.
Algunhas características xerais que distinguen células neoplásicas probabelmente malignas de células normais ou benignas: pleomorfismo celular (varias formas de células no mesmo tecido); grandes núcleos relativamente ao citoplasma; núcleos con formas diversas; células xigantes con varios núcleos; nucléolos prominentes; mitoses en elevado número; áreas de necrose e/ou apoptose extensas.
Un tumor epitelial, aínda que non sexa invasivo, é considerado maligno se presenta varias destas características, e ten unha elevada probabilidade de invasión subsecuente se non for retirado -é un carcinoma in situ-.
As indicacións da anatomía patolóxica baséanse, máis que en diagnósticos exactos definitivos, en probabilidades de prognóstico de acordo coas características. Estas probabilidades foron determinadas en estudos exhaustivos. Isto é máis unha ciencia empírica que coñecemento de causas profundas que correlacionen as características ao prognóstico.
Tratamento
A dificultade do tratamento do cancro consiste en distinguir entre as células malignas e as células normais do corpo. Ambas proveñen da mesma orixe e son moi semellantes, de aí que sistema inmunitario non recoñece a ameaza. O tratamento da maioría dos cancros consiste na combinación de varias destas técnicas e non só nunha. Por exemplo, un tumor pode ser na súa maioría extirpado cirurxicamente mais só despois da redución do tamaño con quimioterapia, que pode ser utilizada novamente despois da cirurxía.
Cirurxía
A resección cirúrxica é posíbel se a masa estiver ben delimitada e fose minimamente invasiva, mais xa é imposíbel se o tumor estiver espallado por todo o corpo, ou en órganos vitais que non poden ser cortados. Moitas veces é difícil para o cirurxián determinar onde acaba a neoplasia e comeza o tecido normal, correndo o risco de ou ben cortar demasiado tecido normal e reducir a probabilidade do doente de sobrevivir á operación, ou ben non retirar a masa cancerosa na totalidade, diminuíndo a probabilidade de sobrevivencia ao cancro.
A cirurxía é logo apenas usada no tratamento dos tumores que aínda están delimitados, por resección ou retirando o órgano completo (prostectomia no cancro da próstata, mastectomía no da mama). Con todo se o tumor invadir estruturas adxacentes que non poden ser extirpadas (e.g. unha arteria importante) o tumor é inextirpábel.
Quimioterapia
Baséase no feito de que as células tumorais se dividen moito máis axiña que as normais. Inxéctanse velenos no doente que interfiren coa síntese do ADN e matan as células en división. Con todo, hai efectos secundarios importantes naquelas células normais de crecemento rápido, como a mucosa gastrointestinal (diarrea, náuseas, vómitos), folículos pilosos (caída do cabelo) e outros.
Radioterapia
Tamén ataca ás células de crecemento rápido. As células tumorais, como teñen díficil de proteínas reparadoras do ADN, son máis vulnerábeis a doses de radiación de alta enerxía (raios X e gama). As súas doses letais son máis baixas que as das células normais. No entanto alén de efectos secundarios semellantes aos da quimioterapia, hai risco de desenvolvemento de novos tumores, a pesar de ser relativamente pequeno.
Novas técnicas
Ultimamente desenvolvéronse algúns fármacos específicos que diminúen a actividade dalgunhas proteínas (traducidas de oncoxenes) cuxa alta actividade é importante na proliferación dalgúns tipos de cancro.
A leucemia mieloide crónica é incluso curábel a través da administración dese novo tipo de fármacos. No futuro estes fármacos deberán ser máis relevantes.
A utilización de toxinas acoladas a anticorpos específicos de proteínas membranares comúns na superficie das células do tumor mais non de células normais tamén tiveron certo éxito.
Terapias alternativas
Moitos pacientes con prognóstico sombrío escollen terapias alternativas ou non-occidentais. Malia todo, non hai proba ningunha de que esas terapias melloren o prognóstico; a pesar de tamén non seren xeralmente nocivas, poden ser efectuadas por quen considerar paralelamente ao tratamento convencional. Se for escolla do paciente informado, e a pesar de probabelmente non teren ningún efecto directo, as terapias alternativas poderán ter un efecto placebo, ou sexa, o doente considera que vai mellorar e está comprobado que pacientes máis optimistas e loitadores teñen mellor curso da súa doenza que os derrotistas. Substituír o tratamento convencional polo alternativo sería porén altamente desaconsellábel, xa que a medicina moderna xa consegue mellorar o prognóstico e ata curar moitas formas de cancro, e é imposíbel dicir ao certo como reaccionará un doente á terapia convencional.
Terapia paliativa
En casos en que non haxa cura, a única cousa que se pode facer é mellorar a calidade e duración da curta vida, con operacións cirúrxicas locais para retirar masas especialmente incómodas (que impidan o tracto aéreo por exemplo) e maila morfina e outros opioides para controlar a dor.
Con todo, existen raros casos de difícil explicación en que ocorreron mellorías significativas en doentes de fase terminal.
Prognóstico
O prognóstico do cancro en xeral é altamente variábel. Algúns tipos, como a maioría dos cancros pediátricos, Linfoma de Hodgkins e Carcinomas da Tiroide teñen un prognóstico excelente, con cura, mesmo en estadios avanzados. Outros, como o carcinoma do páncreas ou o carcinoma de células pequenas do pulmón, aínda son case sempre fatais. Para a maioría dos tipos de cancro, con todo, o prognóstico depende do estadio. Este é unha análise feita xeralmente pola anatomía patolóxica, que infire polas características morfolóxicas do tumor cal é o estadio de progresión e polo tanto cal é o prognóstico. A maioría dos tumores xa extensamente metastisados son incurábeis e a terapéutica é apenas paliativa, ou sexa diminuír o desconforto do doente, principalmente con opioides.
No total, preto do 40% dos casos de cancro resultan en remisión prolongada ou cura. Estes inclúen as formas xa curábeis e os estadios iniciais da maioría dos outros tipos. Entre os 60% de casos que resultan en morte inexorábel, inclúense algunhas formas incurábeis en calquera estadio (carcinoma anaplásico da tiroide ou glioblastoma multiforme un tumor do cerebro), ademais dos casos de estadio máis avanzado da maioría das formas.
O prognóstico en anos é moitas veces apenas unha predición calculada. Os doentes con formas máis agresivas poden vivir menos dun ano, mentres que a maioría vivirá algúns anos máis após o diagnóstico, se se acompaña de terapia. Unha gran minoría, en crecemento co progreso da Medicina, será curada ou terá remisións durante máis de 10 anos.
Nomenclatura
O termo neoplasia é grego e refírese a "novo crecemento". Cancer é o nome en latín de cangrexo.
Os varios tipos de neoplasia maligna son clasificados de acordo co tipo de célula de orixe e a morfoloxía microscópica.
Meilá, Barbeito, Vilasantar
Meilá é un lugar da parroquia de Barbeito no concello coruñés de Vilasantar na comarca de Betanzos.
Descrición
En Meilá está situada unha captación de auga potable do Concello de Vilasantar. Parte do lugar está incluído na concentración parcelaria de Barbeito comezada vai uns anos e aínda non rematada en 2019. Meilá ten unha paisaxe vencellada ao sector agrario e forestal. Leiras para gando e aproveitamento forestal.
En 2018 tiña 6 habitantes segundo o Instituto Nacional de Estadística, dos cales 2 eran homes e 4 mulleres.
Zsolt Baumgartner
Zsolt Baumgartner, nado en Debrecen o 1 de xaneiro de 1981, é un expiloto de automobilismo húngaro. Correu cos equipos Jordan e Minardi en Fórmula 1. É o único piloto húngaro en competir en dita categoría.
Traxectoria
Baumgartner fixo o seu debut na Fórmula Un no Gran Premio de Hungría de 2003 e substituíu ao accidentado Ralph Firman no equipo de Jordan. Tamén participou no Gran Premio de Italia de 2003 ese ano.
Fixéronse plans para que Baumgartner volvese a pilotar un Jordan en co patrocinio da compañía petroleira MOL Rt.. Non obstante, non conseguiu acordar termos con Jordan e asinou con Minardi no seu lugar. Isto causou que MOL Rt. diminuíse o importe de patrocinio, o que levou a Baumgartner e o seu representante a crear o Zsolt Baumgartner Supporter's Club, un plan similar ao empregado por Justin Wilson no 2003.
Baumgartner competiu durante toda a tempada de Fórmula Un e logo de case puntuar dúas veces (noveno en Mónaco e 10º en Canadá, logrou acadar o primeiro punto de Minardi en máis de dous anos rematando oitavo (aínda que penúltimo) no Gran Premio dos Estados Unidos.
Champ Car World Series
En marzo de 2007 foi confirmado como piloto de probas e reserva no Minardi Team USA. Baumgartner só participou nun puñado de probas para o equipo e non disputou ningunha carreira. Antes da tempada de 2008, a Champ Car unificouse coa rival IndyCar Series e Stoddart e Minardi deixaron o deporte.
Fórmula Superleague
En 2008 Baumgartner converteuse no piloto de probas do equipo Tottenham Hotspur F.C. na Fórmula Superleague.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Accidente do transbordador espacial Challenger
miniatura|220px|Columna de fume do [[Transbordador espacial Challenger|transbordador espacial Challenger despois da ruptura en pleno voo que matou os sete tripulantes da misión STS-51-L.]] miniatura|220px|Tripulación do STS-51-L: (fila de diante) [[Michael John Smith (astronauta)|Michael J. Smith, Dick Scobee, Ronald McNair; (fila de atrás) Ellison Onizuka, Christa McAuliffe, Gregory Jarvis, Judith Resnik.]] O accidente do transbordador espacial Challenger produciuse o 28 de xaneiro de 1986, cando o transbordador espacial Challenger, na misión STS-51-L, rompe 73 segundos despois do lanzamento, provocando a morte dos sete membros da tripulación. A nave desintegrouse sobre o océano Atlántico, diante da costa do centro de Florida (Estados Unidos de América) ás 11:39 (EST) (16:39 UTC).
A desintegración do vehículo enteiro comezou despois que unha xunta tórica do seu foguete acelerador sólido (SRB) dereito fallase durante o lanzamento. O erro da xunta tórica causou a abertura dunha fenda, permitindo que o gas quente presurizado do interior do motor de foguete sólido saíse ó exterior e contactase coa estrutura adxacente de conexión co SRB e o tanque externo de combustible. Isto provocou a separación da conexión posterior do SRB dereito e o colapso estrutural do depósito externo. As forzas aerodinámicas destruíron axiña o orbitador.
O compartimento da tripulación e outros anacos do vehículo foron finalmente recuperados do fondo do océano despois dunha longa operación de busca e recuperación. Malia que non se sabe o intre exacto no que morreron os membros da tripulación, sábese que algúns membros sobreviviron á ruptura inicial da nave. Porén, o transbordador carecía de dispositivo de saída de emerxencia e os astronautas non sobreviviron ó impacto do transbordador contra a superficie do océano.
O accidente supuxo un paro de 32 meses do programa do transbordador espacial e a formación da Comisión Rogers, unha comisión especial creada polo presidente Ronald Reagan para investigar o accidente. A Comisión Rogers descubriu que a cultura organizativa da NASA e os procesos de toma de decisións contribuíran de xeito decisivo no accidente. Os directores da NASA coñecían dende 1977 que o deseño dos foguetes aceleradores sólidos do contratista Morton Thiokol tiñan un defecto potencialmente catastrófico nas xuntas tóricas, pero nunca se resolvera adecuadamente. Tamén ignoraron as advertencias de enxeñeiros sobre os perigos no lanzamento provocados polas frías temperaturas daquela mañá e non informaran axeitadamente ós seus superiores destas preocupacións. A Comisión Rogers fixo recomendacións á NASA que terían que ser postas en marcha antes de continuar cos voos de transbordadores.
Moita xente viu o lanzamento en directo porque entre a tripulación estaba Christa McAuliffe, a primeira membro do Proxecto Teacher in Space, que tería sido o primeiro mestre no espazo. A cobertura dos medios de comunicación sobre o accidente foi extensa: un estudo revelou que o 85 por cento dos estadounidense interrogados sentiran a nova durante a hora posterior ó accidente. O accidente do Challenger foi empregado como caso de estudo en moitas discusións sobre seguridade en enxeñaría e ética no lugar de traballo, e en 1990 inspirou un filme para televisión titulado Challenger.
Marquesado de Misa
O Marquesado de Misa concedeuno, con Grandeza de España, a raíña rexente María Cristina de Habsburgo-Lorena, en nome do seu fillo Afonso XIII (menor de idade), por Real Decreto de 21 de outubro de 1889, a Manuel de Misa y Bertemani, Conde de Baiona.
O marquesado está vacante dende 1954.
Mendexa
Mendexa é un concello vasco da provincia de Biscaia. A súa poboación é de 438 habitantes (2011).
Francesc Abad
Francesc Abad, nado en Terrassa en 1944, é un artista catalán de arte conceptual, body art e o land art.
Traxectoria
Estudou na Escola de Artes e Oficios de Terrassa e no Centro de Documentación Pedagóxica de París. En 1972 instalouse en Nova York. Entrou no mundo da arte a través da pintura, caracterizada pola simplificación de formas e a redución da cor. Máis tarde pasouse á arte conceptual e á realización de happenings e instalacións. Destacou en accións que pretendían renovar a percepción do corpo e a súa capacidade de transformación, o corpo como obxecto da obra de arte, para pór de relevo o seu alienación da vida cotiá, como Contar e numerar unha parte do brazo polos asistentes (1 de decembro de 1973).
Nos últimos anos móvese nunha liña de traballo artístico multimedia. Destaca a súa exposición sobre El Camp de la Bota, proxecto baseado nos sucesos ocorridos no Camp de la Bota de Barcelona, a praia onde entre 1939 e 1952 o franquismo fusilou polo menos 1704 persoas, por esta obra recibiu o premio Ciutat de Barcelona de Artes Plásticas no 2004. Abad quixo rescatar do esquecemento estes sucesos a partir das obras do Fórum Universal das Culturas 2004. A exposición é un conxunto de documentos e testemuños de familiares ou amigos das vítimas, e presentouse en Xirona, El Prat de Llobregat, Manresa e Barcelona; o 27 de xullo de 2007 o artista doou a obra ao Museo de Arte Contemporánea de Barcelona (MACBA).
Augusta
O topónimo Augusta pode referirse a varias cidades:
Lugar de importancia comunitaria
miniatura| [[Río Baxoi|Esteiro do río Baxoi é un LIC da provincia da Coruña.]] Os Lugares de importancia comunitaria (LIC) son espazos naturais europeos que foron designados polos estados membros europeos como candidatos a ser declarados zona especial de conservación da Rede Natura 2000.
Estes lugares, seguindo a directiva 92/43/CEE da Unión Europea, foron propostos polos estados membros perante un comité científico avaliador. O comité avalía o interese de conservación do espazo, polas súas características dos seus ecosistemas ou a súa biodiversidade, fauna ou flora silvestres; ou do se potencial contribuíndo a restaurar hábitats. Se o proceso de avaliación finaliza de xeito positivo, os lugares de importancia comunitaria poden ser declarados polo estado membro onde se atopa como zonas especiais de conservación (ZEC), o cal significa a súa entrada na Rede Natura 2000. Desde o momento de aprobación polo comité europeo ata a declaración de ZEC polo estado membro non poden pasar máis de seis anos. Unha vez declarado ZEC, a Unión Europea realizará un seguimento continuo do cumprimento de conservación dese espazo natural.
Henry Way Kendall
Henry Way Kendall, nado o 9 de decembro de 1926 en Boston (Massachusetts) e finado o 15 de febreiro de 1999 en Wakulla Springs State Park (Florida), foi un físico norteamericano.
Traxectoria
Estudou a carreira no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT). Recibiu o Premio Nobel de Física en 1990 canda Jerome Isaac Friedman e Richard Edward Taylor pola demostración da existencia do modelo dos quarks na física de partículas.
Petteri Koponen
Petteri Johannes Koponen, nado o 13 de abril de 1988 en Helsinqui, é un xogador profesional de baloncesto finlandés que xoga para o Helsinki Seagulls finlandés. Cunha estatura de 1,94 metros xoga nas posicións de base e escolta.
Alexandra Lamy
Alexandra Lamy, nada o 14 de outubro de 1971 en Alès, Gard, é unha actriz francesa de cinema, teatro e televisión.
Petteri Koponen
Traxectoria profesional
O 28 de xuño de 2007, Koponen foi elixido na 30ª posición do Draft da NBA de 2007 polos Philadelphia 76ers. Foi traspasado ós Portland Trail Blazers a cambio da 42ª elección, Derrick Byars. O 23 de xuño de 2011, os dereitos de Koponen foron traspasados ós Dallas Mavericks a cambio dunha elección da segunda rolda do Draft de 2011.
O 16 de agosto de 2016, Koponen asinou un contrato de tres anos co FC Barcelona da Liga ACB. O 29 de xuño de 2018, Koponen e o Barcelona decidiron rematar o contrato que os unía.
Norma de reacción
En ecoloxía e xenética, unha norma de reacción describe o patrón de expresión fenotípica dun só xenotipo ao longo dun rango de ambientes. Un dos usos das normas de reacción é para describir como diferentes especies (especialmene as especies emparentadas) responden a ambientes que varían. Pero diferentes xenotipos dentro dunha soa especie poden tamén mostrar diferentes normas de reacción para un determinado trazo fenotípico e un ambiente variable. Para cada xenotipo, trazo fenotípico, e ambiente variable, pode existir unha norma de reacción diferente; noutras palabras, pode existir unha enorme complexidade nas interrelacións entre a xenética e os factores ambientais en determinados trazos. O concepto foi introducido por Richard Woltereck.
Un exemplo monoclonal
Supoñamos que a liña A de sementes contén un alelo a, e unha liña B da mesma especie contén un alelo b, do mesmo xene. Con estes grupos controlados xeneticamente, poderiamos cultivar cada variedade (xenotipo) nun rango de ambientes. Este rango pode ser natural ou formado por variacións controladas do ambiente. Por exemplo, unha planta individual podería recibir máis ou menos auga durante o seu ciclo de crecemento, ou a temperatura media á que as plantas están expostas podería variar ao longo dun intervalo.
Unha simplificación dunha norma de reacción podería afirmar que a liña A de sementes é boa para "condicións con moita auga" mentres que a liña B é boa para "condicións con pouca auga". Pero a total complexidade da norma de reacción é unha función, para cada xenotipo, que relaciona factores ambientais con trazos fenotípicos. Controlando ou medindo os ambientes reais nos cales se cultivan as sementes monoclonais podemos observar as normas de reacción. As distribucións normais, por exemplo, son comúns. Por suposto, as distribucións non teñen que ser curvas campá.
Interacción xenéticas/ambientais mal entendidas
As audiencias populares non científicas frecuentemente comprenden mal ou simplemente non conseguen recoñecer a existencia de normas de reacción. Unha concepción moi común é que cada xenotipo dá un certo rango de posibles expresións fenotípicas. Na concepción popular, algo que é "máis xenético" dá un rango máis estreito, mentres algo que é "menos xenético (máis ambiental)" dá un rango máis amplo de posibilidades fenotípicas. Este limitado marco conceptual é especialmente frecuente en discusións de trazos humanos como o CI, a orientación sexual, o altruísmo, ou a esquizofrenia.
Concepción popular da interacción xenotio/fenotipo
ESCALA DO TRAZO <--6--5--4--3--2--1--0-->    ^ (Xenotipo A) ^                                 ^ (Xenotipo B) ^ |             |                                 |              |  Ambiente <--> Outro                           Ambiente <--> Outro extremo         extremo                          extremo          extremo