cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gascón
O gascón é a variedade máis occidental da lingua occitana, abondo diferente do resto dos dialectos do occitano, non só debido a un substrato vasco, se non que existen diferenzas léxicas, morfolóxicas e sintácticas propias do gascón que non se dan nos outros dialectos. Por estas diferenciacións algúns lingüistas afirmaron e afirman que se trata dunha lingua diferente.
As principais variedades do gascón son:
Gramática, características léxicas e fonolóxicas
A morfoloxía é moi conservadora e o léxico posúe unha serie de palabras características. Entre os préstamos procedentes do aquitano e do vasco antigo inclúense termos alusivos a plantas, animais, paisaxes, agricultura, clima e vida social.
Algunhas características léxicas e fonolóxicas:
Darío Díaz-Castroverde
Darío Díaz-Castroverde Díaz, finado en 1995, foi un político galego.
Traxectoria
Concelleiro do Corgo dende 1969. Foi nomeado alcalde do Corgo en 1972. Nas primeiras eleccións democráticas encabezou a candidatura da UCD á alcaldía do Corgo e foi elixido alcalde. Continuou como alcalde nas sucesivas eleccións, primeiro por AP e logo polo PPdeG, sempre con maioría absoluta. En 1995 o seu partido decideu excluílo como candidato, ante o cal se pasou á CNG, se ben faleceu un mes antes das eleccións, tendo que ser substituído na alcaldía e como candidato polo seu número 2 José Antonio Ferreiro González, o cal mantería o posto tralas eleccións ao logralo apoio do BNG.
Miren Leanizbarrutia
O 18 de xaneiro do 2011 Miren Leanizbarrutia foi a primeira representante política da historia que no Senado de España se dirixiu á cámara empregando e lingua galega. Fíxoo en resposta á tamén senadora María Jesús Sáinz, do Partido Popular de Galicia, que o fixo en castelán malia que xa lle era posíbel facelo en galego. A súa breve intervención, no medio do seu discurso en éuscaro, foi a seguinte :
Maxtla
Maxtla, nado a finais do século XIV, e finado en 1428 en Coyoacán, foi un caudillo tepaneca. Maxtla foi o derradeiro gobernante independente de Azcapotzalco (1426-1428), contemporáneo de Chimalpopoca e Nezahualcóyotl.
Traxectoria
Maxtla recibira de Tezozómoc o goberno de Coyoacán en 1410. O medio-irmán de Maxtla, Quetzalayatzin (escrito nalgunhas fontes como Tayatzin ou Ayatzin), fora designado sucesor de Tezozómoc. Porén, á morte deste último, Maxtla rebelouse contra o seu irmán, capturándoo e executándoo, usurpando o trono de Azcapotzalco en 1426. Na revolta, Quetzalayatzin recibira axuda do señor mexica Chimalpopoca, polo que, en represalia, Maxtla mandou capturar e encarcerar a este último. Segundo algúns cronistas, Chimalpopoca morreu de inanición no cárcere, outros opinan que foi executado en 21 de xullo (Fernando de Ava Ixtlilxochitl).
Afianzado no poder, Maxtla quixo someter a Tenochtitlán e Tetzcoco (capital do reino de Acolhuacan), dúas das grandes cidades do val de Anáhuac. Porén, a súa posición non era segura e axiña se enfrontou a outra rebelión. Nezahualcóyotl, o soberano acolhua de Tetzcoco, convenceu a Itzcóatl, o novo caudillo de Tenochtitlan, para asinar a chamada Tripla Alianza con Acolnahuacatl (outro fillo de Tezozomoc) de Tlacopan, e oporse así á dominación tepaneca.
Os aliados conquistaron a cidade de Azcapotzalco en 1428, conseguiron facer fuxir a Maxtla até Coyoacán en 1430 onde organizou a resistencia tepaneca, pero foi derrotado de novo ese mesmo ano. Dise que foi capturado e sacrificado por Nezahualcóyotl, que o degolou pouco despois da derrota en Coyoacán, segundo Chimalpahin alcanzou a fuxir cara a Taxco, de onde xa non se soubo nada máis del. Azcapotzalco pagou as consecuencias converténdose nunha cidade de segunda, cuxo mercado se especializou no comercio de escravos e a súa poboación orixinal foi deportada a Tlacopan.
A tripla alianza entre Tenochtitlán, Tetzcoco e Tlacopan, converteríase na base do imperio azteca.
Adriano Martínez Morales
Adriano Martínez Morales, nado en Porto do Son e finado no mesmo concello o 5 de xuño de 1942, foi un perito agrícola e escritor galego.
Traxectoria
Estudou no Instituto da Coruña. Foi membro da Sociedade Agrícola de Nebra. Traballou na estación experimental agrícola da Coruña. Publicou en 1930 ''Divagaciones. Consejos, ideas y conocimientos útiles al campesino y para él escritos''.
CaixaBank
CaixaBank é un banco español con sede operativa en Barcelona e sede social en Valencia. Foi fundado en Barcelona en 2011, pola Caixa d'Estalvis i Pensions de Barcelona, máis coñecida como la Caixa, que aportou os activos e pasivos do negocio bancario da mesma.
A 31 de decembro de 2018, os activos de CaixaBank eran de 386.622 millóns de euros, sendo a terceira entidade financeira española por volume de activos. Nesa data contaba cunha rede de 5.110 oficinas, 37.440 empregados e 15,7 millóns de clientes.
Historia e características
CaixaBank agrupa o negocio bancario, asegurador e algúns dos investimentos do Grupo "la Caixa". Anteriormente a empresa denominábase "Criteria CaixaCorp S.A." e tiña un papel de entidade de investimento de capital dentro do grupo, non obstante, o 1 de xullo de 2011, no marco da reestruturación do sistema financeiro en España, decidiu cambiar a súa denominación por "CaixaBank S.A." así como a súa función dentro da estrutura financeira do grupo, pasando a englobar a actividade bancaria do conxunto empresarial.
CaixaBank é herdeiro da actividade financeira e bancaria que ata o momento da súa creación viña exercendo a Caixa d'Estalvis i Pensions de Barcelona ("la Caixa") sendo agora o responsable de xestionar as oficinas, carteira de clientes, capital e activos que ata ese momento eran propiedade da caixa. Esta entidade tamén agrupa o negocio de seguros e reaseguros como propietaria única do VidaCaixa Grupo, ademais dos investimentos en banca internacional e en Telefónica e Repsol.
A pesar de que, tras a segregación do negocio da caixa de aforros, a actividade en banca retallista e comercial non a desempeña xa a extinta caixa, CaixaBank continúa utilizando nas súas sucursais e nas súas comunicacións publicitarias o pseudónimo comercial "la Caixa", deixando a marca "CaixaBank" só para fins institucionais.
O Vilar
O topónimo O Vilar pode referirse a diversos lugares de Galicia:
Bruno Di Benedetto
Bruno Di Benedetto, nado en Noisy-le-Grand (Sena-San Denis, Francia) o 8 de maio de 1997, é un xogador de hóckey a patíns francés, de orixe italiana e galega. Xoga de defensa no Deportivo Liceo, da OK Liga.
É irmán xemelgo bivitelino de Roberto Di Benedetto e irmán máis novo de Carlo Di Benedetto, ambos tamén xogadores profesionais de hóckey.
Noisy-le-Grand e SA Mérignac (2000-2012)
Naceu en Francia, fillo dun italiano e unha coruñesa de Monte Alto. Comezou a xogar ao hóckey a patíns con 3 anos no club CS Noisy-le-Grand, xunto ao seu irmán xemelgo bivitelino Roberto e seu irmán máis vello Carlo. Alí xogou ata 2012, cando marchou cos seus irmáns a Mérignac (Xironda) para xogar no SA Mérignac. Estiveron alí un ano e logo ficharon polo
La Vendéenne (2013-2017)
Tras un ano no Mérignac, os tres irmáns ficharon polo La Vendéenne. Co club francés gañou dúas ligas francesas en catro anos.
Lleida Lista Blava (2017-2019)
En abril de 2017, un ano despois da marcha do seu irmán Carlo ao Liceo, Bruno e Roberto anunciaron á súa vez que deixaban Francia con rumbo tamén á OK Liga para fichar polo Lleida. Xogou dúas tempadas no club catalán, proclamándose dúas veces campión da Copa CERS. Chegou tamén ás semifinais da Copa do Rei de 2019, onde caeu eliminado fronte ao Liceo de seu irmán Carlo.
Deportivo Liceo (2019-2020)
Na tempada 2019/20 fichou xunto ao seu xemelgo polo Deportivo Liceo, ao mesmo tempo que o seu outro irmán, Carlo, deixaba o club coruñés rumbo ao Porto. Os dous irmáns chegaron á Coruña xunto a outro par de irmáns, Carles e Marc Grau.
O equipo galego acabou a tempada como subcampión da OK Liga, ao suspenderse a competición por mor da pandemia por coronavirus.
2ª etapa no Lleida Lista Blava (2020-2022)
En maio de 2020 anunciou o seu regreso ao Lleida Llista Blava. Co club catalán gañou a súa terceira Copa CERS, ao derrotar na final da edición 2020/21 ao Sarzana italiano.
2ª etapa no Liceo (2022-actualidade)
No verán de 2022 regresou ao Liceo coruñés, que atravesaba unha etapa de renovación, coa marcha de ata sete xogadores, entre eles o seu irmán Roberto.
Categorías inferiores
En 2012 disputou coa selección francesa sub-17, e xunto aos seus irmáns, o Campionato Europeo sub-17 na Bretaña, onde o seu equipo se proclamou subcampión, caendo na final contra a España de Ferran Font, Ignacio Alabart e César Carballeira. Repetiu medalla de prata na edición seguinte, sendo derrotados na final esta vez por Portugal. En 2014 xogou o Europeo sub-20, conseguindo a medalla de bronce despois de perder en semifinais contra Portugal.
Selección absoluta
É internacional coa selección francesa absoluta dende 2016, ano no que disputou xunto aos seus irmáns o Campionato de Europa, caendo en cuartos de final fronte a Suíza. En 2017 participou no seu primeiro Campionato do Mundo, onde o equipo non pasou da fase de grupos. Xogou tamén o Europeo de 2018, onde obtivo o cuarto posto, despois de caer en semifinais por 8-2 contra a España de Xavier Malián, Edu Lamas, Adroher e Bargalló entre outros. No Mundial de 2019 o equipo chegou ás semifinais, onde foi eliminado pola Arxentina.
Adelio Dell'Oro
Adelio Dell'Oro, nado en Milán o 31 de xullo de 1948, é un eclesiástico católico latino, dende 2015 bispo de Qarağandı.
Primeiros anos
Logo da súa ordenación foi vigairo parroquial na parroquia de Santo André de Milán entre 1972 e 1983, e vigairo parroquial na parroquia de Santa María Asunta de Buccinasco entre 1983 e 1997. Ao mesmo tempo foi profesor de relixión en varias escolas, entre 1974 e 1997.
En 1997 foi enviado fidei donum a Casaquistán, onde foi director do seminario interdiocesano de Qarağandı e director de Cáritas entre 1997 e 2007, e párroco en Vïşnevka e colaborador da nunciatura apostólica e profesor de teoloxía no seminario entre 2007 e 2009.
En 2009 volveu a Italia e foi nomeado encargado do colexio Guastalla de Monza e asistente diocesano de Comuñón e Liberación, entre 2010 e 2012. Nestos anos viviu na parroquia de San Zenón de Cambiago.
Pontificado
O 7 de decembro de 2012 foi nomeado polo papa Bieito XVI administrador apostólico de Atıraw e bispo titular de Castulo. Recibiu a consagración episcopal o 2 de marzo de 2013 de mans do cardeal Angelo Scola, e tivo como co-consagrantes ao arcebispo emérito de Milán Dionigi Tettamanzi e ao arcebispo de Santa María en Astana Tomasz Peta.
O 31 de xaneiro de 2015 o papa Francisco nomeouno bispo de Qarağandı.
Aeroporto de Ostrava-Leoš Janáček
O aeroporto de Ostrava-Leoš Janáček, anteriormente aeroporto internacional de Ostrava-Mošnov, é un aeroporto que serve a Ostrava, un importante centro económico e industrial da República Checa. Está situado a 20 quilómetros ao suroeste da cidade e tamén actúa como punto de entrada ao norte de Moravia e á Silesia checa.
Os Días da OTAN en Ostrava, un festival aéreo militar, veñen celebrándose no aeroporto dende o ano 2003.
Tiburos
miniatura|dereita|200px|Localización aproximada do pobo dos Tiburi ou Tiburos na provincia romana da [[Gallaecia.]] miniatura|dereita|Mapa das tribos ástures. Os tiburos ou tiburi eran un pobo ástur da Gallaecia, que se identifican co topónimo actual de Trives, na que hoxe é provincia de Ourense.
Ojén
Ojén é un concello español da provincia de Málaga, Andalucía. É lindeiro con Mijas ao leste, con Marbella ao sur, con Istán ao oeste e con Monda e Coín ao norte.
Tiburos
Fontes
Plinio o Vello cita os tiburi entre as civitates que formaban parte do Convento xurídico asturicense, indicando que a súa capital é Nemetobriga, esta reducida, desde o século XVIII, co actual lugar de Mendoia, sito no concello da Pobra de Trives.
O lingüista Abelardo Moralejo Laso, demostrou filoloxicamente a evolución desde Nemetobriga até orixinar Mendoia
Durante o século VI o Parochiale suevorum cita o mesmo pobo como Teporos.
Ojén
Xeografía
Ojén atópase a oito quilómetros ao nordeste de Marbella sobre o camiño do interior que a enlazaba con Málaga. Está situado xunto ao arroio de Almadán, nun lugar moi apracible e rico en auga, rodeado polas serras Blanca, propiedade do IARA, e Alpujata, de gran riqueza en minerais de ferro, níquel, chumbo, talco e dunita. A mina de ferro do Peñoncillo foi explotada por unha compañía inglesa e deu traballo a numerosas persoas de Ojén e Marbella. A proximidade do mar fai que Ojén teña un clima tépedo, a pesar de ser un típico pobo de montaña.
Os habitantes recibían outrora o apelativo xocoso de "churrucos" polos habitantes dos lugares veciños.
Natureza
Os montes de Ojén posúen un gran bosque mediterráneo de Quercus faginea, sobreiras, aciñeiras, piñeiros, pitas e chumbeiras, que chegan até o bordo da estrada.
En canto á fauna que habita estes bosques hai que destacar a cabra montesa, especie protexida e que está practicamente en extinción, e a aguia real. Tamén habitan as xenetas, a mangosta exipcia, touróns e multitude de pequenos mamíferos, paxaros e insectos de variadas especies. Ademais, son variadas as plantas de uso medicinal, como salvia, romeu, tomiño, Thymus moroderi, fiúncho ou camomila. Na matogueira do sotobosque abundan os toxos, xestas, xaras e semprevivas. Tamén hai que destacar pola súa rareza a presenza dunha colonia de abetos españois.
No río Almadán e en lugares como El Charco Las Viñas non é raro atopar tartarugas, ras ou cobras. Flores como as orquídeas abundan polas paraxes da Serra de Ojén, onde habita o bufo real, ave en perigo de extinción que é moi difícil de localizar actualmente.
Historia
miniatura|Vista de Ojén. Xa no Paleolítico medio esta zona estaba habitada polo home de Neandertal, que vivía en grupos nómades, e no Neolítico existiu unha poboación asentada, como o demostra a cova de Pecho Redondo. Durante o baixo Imperio Romano a costa estivo moi habitada e especúlase con que na zona de Ojén houbese algún poboado que explotaba a agricultura e a gandaría.
A primeira vez que se cita Ojén é na "Crónica das fazañas dos emires cordobeses". Segundo esta crónica, Abd al-Rahman III iniciou unha batalla para someter a rebelión dos mozárabes (cristiáns que vivían nas terras musulmás) e os muladís malagueños. Sábese que unha das batallas entre os rebeldes e o exército foi diante das murallas do castelo de Ojén. A sublevación dos mozárabes provocou a existencia dun reinado efémero con capital en Bobastro; no ano 921 Abd al-Rahman liberou Ojén e a súa igrexa foi convertida en mesquita. En 1485 os musulmáns capitularon ante o rei Fernando o Católico e entrouse de cheo na Idade Moderna. Naquela época, Ojén enviaba a Marbella para exportar a África, pasas, figos secos, améndoas, sedas, cera e mel das súas colmeas. Os musulmáns mudéxares pasaron a ser vasalos de Castela e en 1492 os Reis Católicos tomaron totalmente o Reino de Granada, finalizando a Reconquista.
Ojén constituíuse en «concello» e realizouse o deslinde do termo. Ojén depende de Marbella, que nomeaba un rexedor con xurisdición civil e criminal. Os reis non permitiron a presenza de musulmáns a menos dunha legua da costa e moitos habitantes de Marbella establecéronse en Ojén; a medida tomouse para evitar a colaboración musulmá cos piratas turcos e berberiscos. Había entón en Ojén 114 veciños, catro deles cristiáns vellos. En 1505, por orde do arcebispo de Sevilla, Diego de Deza, fíxose a erección canónica da actual parroquia da nosa Señora da Encarnación. En 1568, durante o reinado de Filipe II produciuse a rebelión dos mouriscos de Istán, e en 1569 uníronselles os mouriscos de Ojén, que fuxiron coas súas familias e aveños ás serras próximas abandonando as terras despois de matar os seus veciños cristiáns vellos e incendiar a igrexa, casas e cultivos. Filipe II nomeou o Duque de Medina Sidonia e o Duque de Arcos para pacificaren a Serranía de Ronda e acabar coa rebelión. En 1570 finalizou a guerra e Ojén foi repoboado por cristiáns vellos. O problema mourisco continuou en España ata que en 1609 o rei Filipe III expulsou os mouriscos.
En 1772 o cronista británico Francis Carter describiu Ojén como "un lugar de xente afable, sinxela, que descoñece o té e o café, pero goza do leite de cabra nas súas cuncas de barro". En 1807, Carlos IV concedeu a Ojén a independencia da xurisdición de Marbella. En 1905, Pedro Fernández mandou construír a Fonte dos Chorros, a cal foi restaurada en 2006 por Enrique Salvo Rabasco e o seu equipo de restauradores.
En 1906, o Marqués de Larios levantou o Palacio de Juanar como refuxio de caza, onde nunha ocasión foi convidado o rei Afonso XIII. O Palacio de Juanar foi habilitado como Parador Nacional en 1965 e desde 1984 explótao unha cooperativa de traballadores de Ojén.
Na noite do 30 ao 31 de agosto de 2012, o municipio ao completo tivo que ser evacuado ao declararse na zona de Barranco Blanco (Coín) un enorme incendio que afectou non só a Ojén, senón a varios lugares veciños como Monda, Coín, Alhaurín el Grande, Marbella e Mijas.
Política e administración
A administración política do municipio realízase a través dun concello de xestión democrática cuxos compoñentes se elixen cada catro anos por sufraxio universal. O censo electoral está composto por todos os residentes empadroados en Ojén maiores de 18 anos e nacionais de España e dos restantes estados membros da Unión Europea. Segundo o disposto na Lei do Réxime Electoral Xeral, que establece o número de concelleiros elixibles en función da poboación do concello, a Corporación Municipal de Ojén está formada por 11 concelleiros.
Guerra dos Trinta Anos
A guerra dos Trinta Anos foi unha guerra europea librada principalmente na Europa central entre os anos 1618 e 1648. Aínda que inicialmente se tratou dun conflito relixioso entre católicos e protestantes, o motivo central foi a disputa entre as potencias europeas por conseguiren unha situación de equilibrio ou ben, no caso doutras, por conseguiren unha situación de hexemonía (neste caso a casa dos Habsburgo en España e a casa de Austria, que eran católicos). A guerra dos Trinta Anos acabou coa paz de Westfalia e a paz dos Pireneos. Con todo, tamén pode describirse non como unha soa guerra, senón dunha longa serie de conflitos desenvolvidos principalmente en Europa central.
Pena Negra (homónimos)
Pode referirse a:
Guerra dos Trinta Anos
Esta guerra pódese dividir en 4 etapas :
Orixes da guerra
A mediados do século XVI, un acordo asinado por Carlos I de España e V de Alemaña e os príncipes luteranos en 1555, confirmara o resultado da primeira Dieta de Espira e en realidade fixera acrecentar co tempo os odios entre católicos e luteranos. Nesa acordo, coñecido como a Paz de Augsburgo, establecérase que: os príncipes alemáns (ao redor de 360 deles), podían elixir a relixión (luteranismo ou catolicismo) nos seus reinos de acordo coa súa conciencia. Era o principio de cuius regio eius religio. Os luteranos que vivisen nun estado eclesiástico (baixo o control dun bispo), podían continuar sendo luteranos. Os luteranos podían manter o territorio que capturaran á Igrexa católica desde a Paz de Passau (1552). Os líderes eclesiásticos da Igrexa Católica (bispos), que se convertesen ao luteranismo tiñan que entregar a súa diocese. En definitiva, recoñecíase o luteranismo en igualdade co catolicismo dentro do Imperio, decretaba a liberdade relixiosa dos príncipes, que non dos súbditos. Porén deixaba fóra o calvinismo convertido en factor de inestabilidade ao ser declarado como relixión oficial por varias cidades imperiais e estenderse por Bohemia e Hungría.
Nos comezos do século XVI incrementáronse as tensións entre as nacións de Europa. Ao emperador interesábanlle os territorios dos principados alemáns, Francia desexaba substituír a hexemonía dos Habsburgo, e Dinamarca e Suecia buscaban intereses económicos.
Durante a segunda metade do século XVI as tensións relixiosas tamén se fixeron máis intensas. A paz de Augsburgo tivo as súas consecuencias ao longo da segunda metade do século XVI, xa que os bispos se negaban a abandonar os seus bispados como dicía a paz de Augsburgo que tiñan que facer. As tensións e os resentimentos entre católicos e protestantes aumentaran dende o tratado, e en moitos lugares de Alemaña destruíanse igrexas protestantes e había limitacións e obstáculos ao culto protestante. O diminuíren as tensións non axudaron o calvinismo que se estendeu por toda Alemaña.
Os Habsburgo desexaban incrementar os seus territorios e a súa influencia anexionando territorios ao seu imperio a cambio da liberdade relixiosa, aínda que os emperadores eran católicos. Ante a pasividade do emperador ante os protestantes os católicos da zona protagonizaron revoltas contra os protestantes como a que se fixo na cidade alemá de Donauwouth en 1606. No ano 1608 fúndase a Liga da Unión Evanxélica ou liga protestante onde se agrupaban os luteranos e os calvinistas. Os católicos formaron a Liga Católica nese mesmo ano para defenderen os seus intereses.
A revolta de Bohemia
miniatura|250px|Gravado da época representando a Segunda [[Defenestración de Praga, feito que marca o comezo da Revolta de Bohemia, inicio da Guerra dos Trinta Anos.]] En 1618 proclámase emperador a Fernando II. Este emperador era un católico acérrimo, o que amolou a Bohemia, na súa maioría protestante. Fernando II enviou dous conselleiros a Bohemia para que preparasen a súa chegada pero estes foron defenestrados, aínda que os conselleiros non sufriron danos ao caeren nun monte de esterco. Comezou a revolta de Bohemia que axiña se estendeu a outros lugares (Silesia, Moravia e Lusacia), os que pediron axuda á Liga Protestante e o Emperador Fernando II pediulle axuda ao seu sobriño e xenro Filipe III.
A revolta comezou favorablemente para os Bohemios xa que a nobreza austríaca era protestante. Pero logo cambiaron de opinión e apoiaron o emperador. A primeira derrota protestante foi na batalla do Sablat en xuño de 1619. A costa desta derrota o reino de Savoia deixa de apoiar os protestantes, e pese á derrota os protestantes seguen en guerra cunha forza efectiva. Os estados de Austria setentrional e meridional asinan unha alianza cos Bohemios a comezos de agosto, e o día 22 Fernando II foi deposto oficialmente como rei de Bohemia, e substituído polo Elector Palatino Frederico V.
Os españois enviaron un exército dende Bruxelas so as ordes de Ambrosio Spinola para daren apoio ao emperador, e o embaixador español en Viena, Íñigo Oñate, convenceu a Saxonia protestante para intervir contra Bohemia a cambio de ofrecerlles o control sobre Lusacia. Os saxóns invaden Bohemia e o exército imperial no oeste evitou que as forzas da Liga Protestante puidesen prestar auxilio. Oñate conspirou para transferir o título electoral do Palatinado ao duque de Baviera a cambio do seu apoio á Liga Católica.
So o mando do xeneral Tilly, o exército da Liga Católica pacificou a Austria Alta, mentres que as forzas do emperador pacificaban a Austria meridional. Unha vez unidos os dous exércitos, desprazáronse cara ao norte, dentro de Bohemia. Fernando II derrotou definitivamente a Frederico V na batalla da Montaña Branca preto de Praga, en 1620. Bohemia permanecería en mans dos Habsburgo durante case 300 anos. Esta derrota provocou a disolución da Liga Protestante, Frederico foi exiliado e gaña as simpatías das provincias unidas Suecia e Dinamarca.
A intervención danesa (1625-1629)
Cristián invadiu Alemaña co seu exército de 20.000 mercenarios, pagado case completamente coa súa fortuna persoal. Para enfrontarse a esta forza, Fernando II utilizou a axuda militar de Albrecht von Wallenstein, un nobre bohemio. Wallenstein prometeu a Fernando II un exército de entre 30.000 e 100.000 soldados a cambio do dereito a saquear os territorios tomados. Cristián, que descoñecía a existencia de Wallenstein efectuou a invasión, foi forzado a retirarse antes de que o seu exército fose aniquilado polo exército de Wallenstein e de Tilly. A sorte de Cristián empeorou aínda máis cando tódolos aliados cos que contaba se viron forzados a abandonaren. Tanto Inglaterra como Francia atopábanse en guerras civís. Suecia encontrábase en guerra con Polonia, e nin Brandeburgo nin Saxonia tiñan intencións de faceren nada que alterase a tenue paz na Alemaña oriental. Wallenstein derrotou o exército de Mansfeld na batalla da ponte de Dessau (1626) e o xeneral Tilly derrotou os daneses na batalla de Lutter (1626). Mansfeld morreu uns meses despois dunha enfermidade, exhausto e avergoñado pola batalla que lle costara a metade do seu exército. O exército de Wallenstein marchou cara ao norte, ocupando Mecklemburgo, Pomerania e finalmente a propia Jutlandia. No entanto, foi incapaz de tomar a capital danesa da illa de Seeland sen unha frota. Daquela optou por sitiar Stralsund, o único porto belixerante do Báltico. Por isto chegouse finalmente ao tratado de Lübeck (1629), polo que Cristián IV renunciou ao seu apoio aos protestantes alemáns para poder manter o control sobre Dinamarca. A Guerra dos Trinta Anos debería ter finalizado co período danés, mais a Liga Católica convenceu a Fernando II de que tentase recuperar as posesións luteranas que, en aplicación dos acordos da Paz de Augsburgo, pertencían por lei ás igrexas católicas. Estas posesións estaban descritas no Edicto de Restitución de 1629, e incluían dous arcebispados, dezaseis bispados e centos de mosterios.
O panorama para os protestantes era desolador. Os nobres e os campesiños preferían abandonaren as súas terras en Bohemia e Austria antes que convertérense ao catolicismo. Mansfeld e Gabriel Bethlen, os primeiros oficiais da causa protestante, morreron no mesmo ano.
A intervención sueca (1630-1635)
Gustavo II Adolfo, como previamente fixera Cristián IV, acudiu en axuda dos luteranos alemáns para previr unha posible agresión católica ao seu país e para obter influencia económica nos Estados alemáns sitos ao redor do mar Báltico. Tamén, como Cristián IV, Gustavo II Adolfo foi subvencionado por Richelieu, o primeiro ministro do rei Luís XIII de Francia, e polas Provincias Unidas. Dende 1630 ata 1634 fixo retroceder as forzas católicas recuperou unha gran parte das terras protestantes ocupadas, tomando Pomerania e invadindo Magdeburgo.
Fernando II dependía da Liga Católica, xa que cesara a Albrecht von Wallenstein. Na batalla de Breitenfeld, Gustavo II Adolfo derrotou a Liga Católica comandada polo xeneral Tilly. Un ano despois encontráronse de novo, e esta vez o xeneral Tilly resultou morto no río Lech (1632) mentres ofrecía resistencia á invasión sueca. Isto obrigou a Fernando II a volver chamar a Wallenstein. Wallenstein e Gustavo II Adolfo de Suecia loitaron na batalla de Lützen, en 1632, onde os suecos saíron vitoriosos, pero coa perda do seu rei en Leipzig. Finalmente, en 1634 os suecos e os seus aliados protestantes alemáns, foron derrotados na batalla de Nördlingen. En 1635 asinase a Paz de Praga: Este tratado, así e todo, non lles gustou aos franceses, xa que os Habsburgo continuaban sendo moi poderosos. Os franceses entón desencadearon o derradeiro período da Guerra dos Trinta Anos, chamado o Período Francés.
A intervención francesa (1636-1648)
Francia, aínda que era un país católico, rivalizaba co Sacro Imperio Romano Xermánico e con  España. O Cardeal Richelieu, primeiro ministro de Luís XIII, pensou que os Habsburgo aínda eran demasiado poderosos, xa que mantiñan no seu poder varios territorios na fronteira leste de Francia e tiñan influencia nas Provincias Unidas. Por iso malia que o Cardeal Richelieu era un importante católico, uniuse aos protestantes xunto cos holandeses e cos suecos.
España, contrataca, destruíndo as provincias francesas da Champaña e máis da Borgoña, e incluso ameazou París na campaña de Francia de 1636. O xeneral imperial Johan von Werth e o comandante español, o cardeal-infante Fernando, levaron a cabo campañas exitosas. Finalmente Bernardo de Saxonia-Weimar derrotou os imperiais e chegou a ameazar a permanencia das tropas do imperio en chan francés na batalla de Compiegne. Seguiron moitas batallas, mais ningún bando obtivo nelas vantaxes claras.
No ano 1642, o Cardeal Richelieu morreu. Un ano despois seguiuno Luís XIII. Luís XIV sobe ao trono á tenra idade de 5 anos e o seu rexente, o Cardeal Mazarino, comezou a traballar para restaura-la paz.
No ano 1643 as tropas españolas de Filipe IV -quen facía fronte na península á rebelión da Cataluña- eran derrotadas na fortaleza de Rocroi.
En 1645, o mariscal sueco Lennart Torstensson derrotou a un exército imperial na batalla de Jankau, preto de Praga, e Luís II de Borbón, Príncipe de Condé, derrotou o exército bávaro na batalla de Nördlingen en 1645. O último comandante con talento dos católicos, o conde Franc von Mercy, morreu na batalla.
En 1647 Francia e Suecia invadiron Baviera e forzaron a Maximiliano I a asinar o 14 de marzo de 1647 a Tregua de Ulm e a renunciar a súa alianza co Sacro Imperio Romano, mais no outono rompeu a tregua e volveu cos imperiais. No ano 1648, os suecos e mailos franceses derrotaron o exército imperial nas batallas de Zusmarhausen e Lens. Unicamente os territorios da propia Austria permaneceron seguros nas mans dos Habsburgo.
A Paz de Westfalia
O Tratado dos Pireneos, asinado en 1659, puxo fin á guerra entre Francia e España.
Como consecuencia de senllos tratados, Francia atinxiu importantes vantaxes territoriais na Alsacia e na fronteira renana, Suecia quedou con Pomerania occidental e diversos enclaves alemáns no mar do Norte e no Báltico, converténdose en membro do Imperio. Brandeburgo expandiuse pola Pomerania oriental e anexionou algúns territorios na Alemaña occidental, mentres o duque de Baviera retiña o alto Palatinado e maila condición de elector. Pola súa banda, a independencia formal de Suíza foi acatada polo Imperio.
Esta institución foi a máis prexudicada, pois o recoñecemento da soberanía dos príncipes e mailas cidades, baleiraba de contido o título imperial. A consagración da liberdade relixiosa dos príncipes, que impuñan a súa fe nos seus Estados estendeuse ao calvinismo e puxo fin ao ciclo de guerras relixiosas.
Os Habsburgo vieneses, malia algunhas concesións, fortaleceron o control sobre as súas posesións patrimoniais, gobernadas dende Austria. A gran perdedora deste prolongado conflito foi Alemaña no seu conxunto, sometida a terribles devastacións durante tres décadas —especialmente en rexións como Renania, que perdeu dous terzos da súa poboación— e afectada polas perdas materiais que tardaron decenios en seren reparadas. Pola súa banda, Inglaterra e Holanda afianzáronse como potencias marítimas, condición que favorecería un gran desenvolvemento comercial e colonial futuro. Francia confirmouse como a nova potencia europea, aínda que tiña, polo momento, que finalizar o seu conflito con España.
As ideas centrais da paz de Westfalia foron:
As consecuencias
• O resultado inmediato da guerra, que no entanto ía perdurar durante preto de dous séculos, foi a consagración dunha Alemaña dividida entre moitos territorios, todos os cales, a pesar da súa continuidade na pertenza ao imperio ata a formal disolución deste en 1806, tiñan soberanía de facto.
• A Guerra dos Trinta Anos reestruturou a distribución de poder previa. A decadencia de España fíxose claramente visible. Namentres España estivo ocupada con Francia durante o período francés, Portugal declarou a súa independencia. A familia Braganza alzouse coma a casa gobernante de Portugal.
• Francia foi vista a partir de agora como o poder dominante na Europa. Durante os últimos anos da Guerra dos Trinta Anos, Suecia viuse envolta nun conflito con Dinamarca, entre 1643 e 1645, denominado a Guerra Torstenson. O resultado favorable deste conflito e a súa conclusión da guerra en Europa por medio da Paz de Westfalia que axudou a establecer a Suecia posbélica como un gran poder na Europa.
Tribuno militar
miniatura|Recreación dun tribuno militar do período imperial. Un tribuno militar é tanto un oficial dunha lexión romana como un cargo oficial do estado romano.
Bean (filme)
Sinopse
Mr. Bean traballa como vixilante do prestixioso Royal National Gallery. Os seus xefes están fartos del e queren despedilo por mor das súas continuas meteduras de zoca, pero non poden facelo porque conta coa recomendación do director do museo. Para estar certos de que a súa incompetencia queda de manifiesto enxeñan un plan para envialo ós EE.UU como un experto en arte coa fin de adquirir o cadro máis valioso do mundo.
Tribuno militar
No período republicano había seis tribunos militares asignados a cada lexión. Dábaselles a autoridade a un deles e ían rotando no mando entre o seis. Os tribunos eran homes do rango senatorial, e eran elixidos polo Senado. Para conseguir o posto importaba máis a posición aristocrática da persoa en cuestión que a súa idoneidade para o cargo.
Doutra banda, durante o comezo da república, os tribunos ás veces eran elixidos para ocupar o posto dos cónsules, como xefes do estado romano. Estes cargos eran coñecidos en latín como Tribuni militum consulari potestate, Tribunos militares con Poder Consular. Nese caso, no canto dos dous cónsules elixíanse entre catro e seis Tribunos militares, durante un mandato dun ano (a mesma duración que o mandato dos cónsules).
Non están moi claras as razóns para iso, aínda que Tito Livio en ocasións alude ás loitas entre as clases sociais (patricios e plebeos) desta época. É posible que os patricios apoiasen a elección de cónsules e os plebeos a de tribunos militares en parte polo feito de que, segundo ese autor, a maxistratura do consulado estaba por entón reservada ós patricios, mentres que non existía esa restrición no caso do tribuno militar. Con todo, esta opción caeu en desuso despois do ano -366.
Tras as reformas realizadas por Caio Mario creando un exército profesional, as lexións pasarían a estar dirixidas por un legado. Seguíronse nomeando para cada lexión seis tribunos, pero os seus deberes e responsabilidades cambiaron.
O segundo no mando tras o legado era o tribuno laticlavio, un home novo de rango senatorial. Dábaselle este posto para observar e aprender do legado. Os outros cinco tribunos eran lixeiramente inferiores en rango, e eran chamado tribunos augusticlavios. Eran homes da clase ecuestre e que xa participaran en anteriores accións militares.
Os tribunos no exército profesional non tiñan deberes específicos. O legado encargábase de asignar as tarefas cando fose necesario.
Paraños
O topónimo Paraños pode referirse a:
Xa
miniatura|180px|[[Mohammad Reza Pahlavi, derradeiro xa de Irán]] Xa, do persa شاه, šāh, "rei", é o título dado aos monarcas de Irán, e procede do que tiñan os soberanos aqueménidas da antiga Persia. Esta palabra foi adoptada por outras linguas, a miúdo transcrita como Shah ou Sha, e tamén aparece noutros títulos derivados, como nalgúns estados islámicos tales como o Imperio otomán (Şah e Şeh), ou os imperios Mogol de Tamerlán, o de Mughal na India, o sultanato de Bengala, o dos Gurkhas do Nepal, e no antigo Afganistán.
Desde mediados do século VIII a.C., os monarcas iranianos levaron o título de shāhān shāh ("rei de reis"). O feminino é xabanu (en persa شهبانو, "raíña") e só foi empregado por tres emperatrices, Purandokht, Azarmidokht, contra o ano 630, e Farah Diba, esposa de Mohammad Reza Pahlavi, o último xa de Irán (destronado na Revolución iraniana de 1979).
Os fillos do xa ou da xabanu son os sahzada (termo derivado de shahzada, "fillo do xa" ou "príncipe"). Shahpur os varóns e Shahdojt as mulleres.
En Irán (e na rexión do Gran Irán) o título empregouse continuamente; en lugar de rei no sentido europeo, cada gobernante iraniano considerábase a si mesmo como o Shahan shah (en persa: شاهنشاه, romanizado: Šāhanšāh, "rei de reis") ou Padi shah (en persa: پادشاه, romanizado: Pādešāh, "rei mestre") do Imperio persa.
Charlie's Angels (filme)
Charlie's Angels é un filme estadounidense dirixido por McG que foi estreado no 2000. Está baseado na serie de televisión Charlie's Angels creada por Ivan Goff e Ben Roberts.
Sinopse
Unha peculiar axencia de detectives dirixida polo multimillonario Charlie ten nas súas filas a Natalie (Cameron Diaz), Dylan (Drew Barrymore) e Alex (Lucy Liu), tres expertas en artes marciais, disfraces e tecnoloxía. Xuntas terán que ocuparse dun caso moi importante: o secuestro do xenio da informática Eric Knox (Sam Rockwell) polo seu rival Roger Corwin (Tim Curry). Se non conseguen liberalo, quedaría destruída a intimidade de todo o mundo, incluído Charlie, o seu misterioso xefe.
Dunkerque (filme de 2017)
Dunkerque (en Dunkirk) é un filme bélico de 2017 escrito, producido e dirixido por Christopher Nolan. Conta a historia da evacuación de Dunkerque durante a segunda guerra mundial. Está protagonizado por Fionn Whitehead, Tom Glynn-Carney, Jack Lowden, Harry Styles, Aneurin Barnard, James D'Arcy, Barry Keoghan, Kenneth Branagh, Cillian Murphy, Mark Rylance e Tom Hardy. É unha coprodución entre o Reino Unido, os Estados Unidos, Francia e os Países Baixos, e foi distribuído por Warner Bros.
Dunkerque representa a evacuación dende tres perspectivas: terra, mar e ar. Ten pouco diálogo, xa que Nolan buscaba xerar suspense a través da fotografía e da música. A rodaxe comezou en maio de 2016 en Dunkerque e rematou en setembro dese ano nos Ánxeles, cando comezou a posprodución. O fotógrafo Hoyte van Hoytema rodou o filme en IMAX 65 mm e 65 mm de gran formato. Dunkerque ten moitos efectos especiais manuais, e empregou centos de extras así como barcos históricos da evacuación e avións da época.
Estreouse o 13 de xullo de 2017 en Odeon Leicester Square de Londres, e foi estreado no Reino Unido e nos Estados Unidos o 21 de xullo en formatos IMAX, 70 mm, e 35 mm. É o filme sobre a segunda guerra mundial con maior recadación da historia, conseguindo $525 millóns en todo o mundo. Dunkerque recibiu aclamacións polo seu guión, dirección, banda sonora e fotografía, e algúns críticos considérano o mellor traballo de Nolan. Recibiu oito nomeamentos ós Premios da Crítica Cinematográfica, gañando o de mellor montaxe, oito ós BAFTA, gañando o de mellor son, e tres ós Globos de Ouro. Na 90ª edición dos Óscar, recibiu oito nomeamentos, incluíndo mellor filme e mellor director (sendo o primeiro nomeamento de Nolan nesta categoría). Finalmente gañou os premios de mellor edición de son, mellor son e mellor montaxe.
Estreouse en galego o 25 de maio de 2020 na TVG. Foi traducido por Manuel Arca Castro.
British and Irish Lions
Os British and Irish Lions (en galego Leóns británicos e irlandeses) son unha selección dos mellores xogadores de rugby das Illas Británicas que cada catro anos fai unha xira por unha das rexións máis potentes do rugby do Hemisferio Sur, principalmente Nova Zelandia, Suráfrica e Australia, malia que tamén teñen visitado Arxentina. Nesas xiras adoitan enfrontarse a varios equipos locais, para rematar cunha serie de tres ou catro encontros coa selección nacional do país visitado, que determinan quen sae gañador da xira, ó marxe dos resultados previos. Os Lions non son unha selección nacional, de xeito que tampouco poden competir oficialmente en ningún campionato, e os resultados contra eles non suman nin restan puntos na clasificación mundial. Porén, as xiras dos Lions son un evento dos medios de primeiro nivel no rugby internacional, e a súa camisola vermella é a segunda máis vendida no mundo trala negra dos All Blacks. Xogar cos Lions está considerada a máxima honra para un xogador de rugby das Illas Británicas, mesmo por enriba de xogar para o seu equipo nacional, pois os Lions son unha selección de seleccións (Escocia, Gales, Inglaterra e Irlanda). Do mesmo xeito xogar contra os Lions é moi valorado, pois adoitan visitar ós seus rivais tan só unha vez cada doce anos.
Xiras
A primeira xira levada a cabo polos "turistas" tivo lugar en Nova Zelandia e Australia no ano 1888, saíndo en barco o 9 de marzo e volvendo no mesmo barco o 11 de novembro despois de xogar 35 encontros, con 27 vitorias. Dende entón até o ano 2017 os Lions fixeron 33 xiras, 13 por Suráfrica, 6 por Nova Zelandia, 4 por Australia, 3 pola Arxentina e 7 por Nova Zelandia e Australia.
Ammiya
Ammiya era un principado amorreo do Líbano, que no século –XIV era vasalo de Exipto. O seu príncipe foi asasinado e quedou dominado polos apiru e, sobre o -1330, integrado no Reino de Amurru, formado como reino vasalo do rei hitita Suppiluliumas I.
Reba McEntire
Reba Nell McEntire, nada en McAlester, Oklahoma o 28 de marzo de 1955, é unha cantante e actriz estadounidense. Considerada un dos maiores expoñentes da música country, debutou como cantante durante a súa estadía na preparatoria, realizando presentacións ó vivo en programas de radio e en rodeos. Unha das súas presentacións, realizada nun rodeo en Oklahoma City, chamou a atención da músico Red Steagall, quen eventualmente a axudou a trasladarse a Nashville, Tennessee e a conseguir un contrato co selo discográfico Mercury Records en 1975. Baixo o apoio de Mercury publicou o seu álbum debut en 1977, Reba McEntire, e lanzou até 1983 outros cinco álbums de estudio máis.
En 1983, asinou un contrato coa discográfica MCA Nashville Records, coa cal lanzou unha serie de álbums e sinxelos cos que atopou unha inmensa popularidade nos anos 1980 e 1990. Os seus maiores éxitos inclúen temas como "How Blue", "Somebody Should Leave", "Whoever's in New England", "Little Rock", "The Last One to Know", "One Promise Too Latexa", "Love Will Find Its Way to You", "Rumor Has it" e "For My Broken Heart". Publicou 29 discos, vendendo máis de 50 millóns de exemplares e obtendo 21 primeiros postos nas listas de popularidade estadounidenses.
En canto á súa traxectoria como actriz, McEntire participou en oito filmes, dúas obras de teatro montadas en Broadway, seis telefilmes e protagonizado a comedia de situación Reba (2001-2007), pola que mesmo foi nomeada ó Globo de Ouro por mellor actriz de comedia ou musical.
Manfred Eigen
Manfred Eigen, nado en Bochum (Renania do Norte-Westfalia) o 9 de maio de 1927 e finado o 6 de febreiro de 2019, foi un físico e químico alemán galardoado co Premio Nobel de Química en 1967.
Traxectoria
En 1945 iniciou os seus estudos de física e química na Universidade de Gotinga, onde se doutorou en 1951. Actualmente é membro da Academia de Ciencias Francesa.
Investigación científica
O 1953 ingresou no Instituto Max Planck e iniciou os seus traballos de cinética química, desenvolvendo o seu método do salto de temperatura para alterar os equilibrios químicos, e que consiste nun rápido arrequecemento da mostra mediante a descarga dun condensador.
En 1967 foi galardoado, xunto cos ingleses Ronald George Wreyford Norrish e George Porter, co Premio Nobel de Química polas súas investigacións sobre as reaccións químicas rápidas, causadas por destrución do equilibrio químico provocado por un rápido impulso enerxético.
Joseph Schumpeter
Joseph Alois Schumpeter, nado en Trest (Moravia) o 8 de febreiro de 1883 e finado en Taconic (Estados Unidos de América) o 8 de xaneiro de 1950, foi un economista austro-estadounidense, ministro de Finanzas en Austria entre 1919 e 1920.
Traxectoria
Naceu en Triesch (Moravia, na actualidade pertencente á República Checa) e estudou na Universidade de Viena. Foi pupilo de Friedrich von Wieser. Ensinou Economía durante varios anos nas universidades de Viena, Czernowitz (actual Chernovtsi, Ucraína), Graz e Bonn a partir de 1909. Foi profesor da Universidade Harvard dende 1932.
Pensamento
Destacou polas súas investigacións sobre o ciclo económico e polas súas teorías sobre a importancia vital do empresario, o seu papel na innovación que determinan o aumento e a diminución da prosperidade. Popularizou o concepto de destrución creativa como forma de describir o proceso de transformación que acompaña ás innovacións. Predeciu a desintegración sociopolítica do capitalismo, que, segundo el, se destruiría debido ao seu propio éxito. As súas principais obras son: Teoría do desenvolvemento económico (1912), Os ciclos económicos (1939), Capitalismo, socialismo e democracia (1942) e A historia da análise económica (póstuma, 1954).
A principal achega de Schumpeter é a concepción cíclica e irregular do crecemento económico, desenvolvida en 1911 no seu Theory of Economic Development ('Teoría do crecemento económico') mentres daba clases en Czernowitz (actual Chernivtsi, en Ucraína). Nela recolle a súa teoría do “espírito emprendedor” (Unternehmergeist), derivada dos empresarios, que crean innovacións técnicas e financeiras nun medio competitivo no que deben asumir continuos riscos e beneficios que non sempre se manteñen. Todos estes elementos interveñen no crecemento económico irregular.
Altare della Patria
miniatura|250px|Altare della Patria. O Altare della Patria, tamén coñecido como Monumento Nazionale a Vittorio Emanuele II ou Il Vittoriano, é un monumento construído na honra de Vítor Manuel, o primeiro rei da Italia unificada. Atópase en Roma e ocupa a área entre a Piazza Venezia e o Capitolino.
Joseph Schumpeter
Pensamento
Así, afirma que no sistema capitalista, o ordenamento económico está establecido da seguinte forma:
Altare della Patria
Características
miniatura|esquerda|200px|Tumba do soldado descoñecido. O monumento está construído con mármore branco extraído das canteiras de Botticino (preto da cidade de Brescia), amosado por exemplo nas maxestosas escaleiras ou as columnas corintias. Tamén dispón de varias fontes e esculturas do propio rei Vítor Manuel e dúas estatuas da deusa Vitoria con sendas cuadrigas. A estrutura mide 135 metros de ancho e 70 metros de altura (incluíndo a cuadriga e as ás das deusas chega a 81 metros).
Joseph Schumpeter
Pensamento
Segundo estas teses o sistema capitalista sería estable por si mesmo, perdurando indefinidamente, como unha mentalidade determinada da sociedade e do seu modo de vida. Así mesmo determinou que este proceso psicolóxico veríase alterado como consecuencia da actitude moderna ante a vida familiar, herdanzas, impostos,... Así, para Schumpeter o capitalismo é unha “racionalización” das mentes, a partir da Idade Media e as súas institucións: a Igrexa, o castelo do señor feudal, a comunidade da aldea e os procesos comunitarios de produción, que repetían as secuencias de produción ano a ano. A sociedade vivía nun ambiente “estable” de produción, pertencendo o seu traballo á Igrexa ou ao señor feudal.
Altare della Patria
Características
Na base do monumento atópase o museo da unificación de Italia.