cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saa, Beade, Vigo
Saa é un lugar da parroquia de Beade, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca homónima. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2019 tiña 1 207 habitantes (568 homes e 639 mulleres).
Real Academia Galega
A Real Academia Galega (RAG) é unha institución científica, creada en 1906, que ten como obxectivo o estudo da cultura galega, e en especial a ilustración, defensa e promoción da lingua galega. Elabora as Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego, e decide a personalidade literaria á que se lle dedica o Día das Letras Galegas. Os seus membros son personalidades influentes do mundo da cultura galega, relacionados maioritariamente coa lingua. Desde 2017 o seu presidente é Víctor Freixanes. O seu lema é Colligit, expurgat, innovat.
Francisca Sarasate
Francisca Sarasate Navascués, nada na Coruña o 29 de novembro de 1853 e finada en Pamplona o 1 de maio de 1922, foi unha escritora navarra de orixe galega. Asinou algúns dos seus libros como Francisca Sarasate de Mena debido ao apelido do seu home.
Manedo, Oíns, Arzúa
Manedo é un lugar da parroquia de Oíns no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Tiña 21 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 12 eran homes e 9 eran mulleres.
Gonzalo Méndez Martínez
Gonzalo Méndez Martínez, nado en Pontevedra o 30 de setembro de 1958, é un experto en cartografía galego.
Traxectoria
É doutor en Xeografía pola Universidade de Santiago de Compostela e profesor titular da Facultade de Bioloxía e Ciencias do Mar da Universidade de Vigo.
Obra
Colaborou en varias publicacións, como a Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada, as revistas Grial e EDUGA, o Boletín Auriense etc.
Francisca Sarasate
Traxectoria
Filla do músico militar Miguel Sarasate Juanenay e de Francisca Javiera Navascués Oacharena. Foi irmá do violinista Pablo Sarasate, e tivo outras dúas irmás, Micaela e María. Casou co catedrático e escritor Juan Cancio Mena, finado en abril de 1916.
Gonzalo Méndez Martínez
Obra
Comisariou varias exposicións e é autor, entre outros, das seguintes obras:
Francisca Sarasate
Traxectoria
A súa primeira novela foi unha colaboración na publicación madrileña La Ilustración Española y Americana en 1879. En 1882 foi 5º premio -consistente nunha pluma de ouro- no certame organizado polo concello de Alba de Tormes con motivo do III Centenario da morte de Tareixa de Ávila. Pronunciou varias conferencias no Ateneo de Zaragoza, e foi directora de La Gaceta de París. Algunhas das súas poesías foron musicadas polo seu irmán.
Real Academia Galega
Historia
miniatura|esquerda|[[Manuel Curros Enríquez, impulsor da RAG.]]
Inicios
O precedente da Real Academia Galega foi a Comisión Xestora para a creación da Academia Galega, promovida por Emilia Pardo Bazán e Ramón Pérez Costales. Montouse sobre a base dunha sociedade, Folklore Gallego, presidida pola escritora.
En 1904 Manuel Murguía publicou un artigo na revista do Gran Hotel de Mondariz no que propugnaba a creación dunha academia galega. Este artigo espertou interese e en 1905 constituíuse na Habana a Sociedade Protectora da Academia Gallega, grazas ao impulso de Manuel Curros Enríquez e Xosé Fontenla Leal. En Galiza seguiron esta iniciativa algúns persoeiros que se reunían no faladoiro da Libraría Rexional de Uxío Carré Aldao da Coruña. A Real Academia Galega constituíuse o 30 de setembro de 1906, presidida por Manuel Murguía e con corenta membros. O acto celebrouse nos locais da Reunión Recreativa e Instructiva de Artesanos, case un ano despois da presentación legal dos seus estatutos. Os obxectivos iniciais eran fundamentalmente lingüísticos e incluían a elaboración dun dicionario e unha gramática, proxectos que demoraron moitos anos. A primeira sede da Academia foi na rúa Rego de Auga nº 38, e en 1920 instalouse no Palacio de María Pita. miniatura|[[Manuel Murguía, primeiro presidente da RAG.]] Durante a presidencia de Murguía (1906-1923) elevouse a figura de Rosalía de Castro, comezouse a publicar o Boletín de la Academia Gallega (263 números) e a Academia viuse no medio de polémicas e enfrontamentos debido ao seu carácter galeguista. O segundo presidente, Andrés Martínez Salazar, foino só un ano, xa que morreu inesperadamente. A entidade entrou nun período de inactividade que motivou a fundación do Seminario de Estudos Galegos. O terceiro presidente foi Eladio Rodríguez González (1926-1934), e durante este período entraron Alfonso Daniel Rodríguez Castelao e Antón Villar Ponte. Substituíuno no cargo Manuel Lugrís Freire, que houbo de dimitir en 1935 por problemas de saúde, pasando a ocupar a presidencia David Fernández Diéguez.
1936-1977
Desde 1937 presidiu a Academia Manuel Casás Fernández. O golpe militar de 1936 e a guerra civil provocaron o exilio e falecemento dalgúns académicos, e en 1941 realizouse unha toma de posesión colectiva de 19 novos membros, coma Xosé Filgueira Valverde e Florentino López Cuevillas, coa lectura única de discurso de ingreso por parte de Fermín Bouza-Brey. A RAG superou o risco de desaparecer e pasou a estar tutelada polo reitor da Universidade de Santiago de Compostela.
Francisco Franco, o seu irmán, e mais Manuel Fraga foron académicos non numerarios da Real Academia Galega. En 2009, coincidindo co nomeamento de Manolo Rivas, Méndez Ferrín facía pública a retirada das honras a Francisco Franco. Porén, Ramón Franco e Manuel Fraga seguen a estar considerados como membros correspondentes da RAG.
O 31 de decembro de 1951 a RAG xuntouse en Vigo en sesión extraordinaria polo nomeamento de Manuel Gómez Román; ao seu discurso ía responder Ramón Otero Pedrayo. Minutos antes do inicio do acto a autoridade gobernativa prohibiu falar en galego. As palabras improvisadas que se dixeron foron en castelán. O Partido Galeguista fixo chegar dende Galicia ao Congreso da UNESCO reunido en Montevideo un escrito de protesta pola política de represión lingüística do réxime franquista. O texto tivo boa acollida pero foi rexeitado pola delegación española da que formaba parte Manuel Fraga.
En 1960, tras o falecemento de Manuel Casás, ocupou a presidencia Sebastián Martínez-Risco. En 1963 a Real Academia Galega presentou a iniciativa do Día das Letras Galegas que, non moi valorada nun primeiro momento, tornouse especialmente dinamizadora co transcurso dos anos. No 1972 a RAG estandarizou o deseño actual das Armas ou Escudo do Reino de Galicia. Anos máis tarde, a RAG propuxo á Xunta de Galicia de conservar a memoria da antiga bandeira galega dentro da Bandeira de Galicia moderna. O resultado foi a superposición das armas ou escudo galego sobre a bandeira nacional civil, formando a actual bandeira oficial que debe figurar nos actos oficiais do goberno e institucións galegas. miniatura|esquerda|Boletín de la Academia Gallega, ano 1906, n.º 4.
1977-2001
Durante a presidencia de Domingo García-Sabell (1977-1997), produciuse o acordo co Instituto da Lingua Galega sobre as Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego (1982), co cal se unificaban as dúas propostas enfrontadas. A Real Academia foi recoñecida como referencia na Lei de normalización lingüística. Creáronse un Seminario de Lexicografía, que elaborou o seu primeiro dicionario monolingüe, e o Seminario de Sociolingüística, que realizou o Mapa Sociolingüístico de Galicia. En marzo de 1979 a Academia trasladouse á sede actual da rúa Tabernas na Coruña dende as dependencias municipais do Palacio de María Pita onde estaba a sede dende 1920.
Coa presidencia de Francisco Fernández del Riego (1997-2001) abriuse a institución. miniatura|De pé, de esquerda a dereita: [[Sebastián González García-Paz|Sebastián González, Eladio Rodríguez González, Enrique Peinador, Gonzalo López Abente, Pura González Varela (muller de Lugrís), Celia Brañas Fernández, Otero Pedrayo, David Fernández Diéguez, Ángel del Castillo e Fernando Cortés Bugía. Sentados Fernando Martínez Morás, Castelao, Manuel Lugrís Freire, Antón Villar Ponte e Félix Estrada Catoyra. ]]
Século XXI
Baixo a presidencia de Xosé Ramón Barreiro Fernández (2001-2010) déuselle un pulo á informatización dos fondos documentais que se foran adquirindo, e en 2003 revisáronse as Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego. En 2006 a institución foi galardoada co Premio Fernández Latorre.
En maio de 2009, en vésperas do Día das Letras Galegas, a Academia publicou un manifesto en prol da lingua galega, para facer fronte á campaña de desprestixio orquestrada por unha parte dos grupos políticos e unha minoría social con escaso apoio en Galiza mais con medios importantes en España. Neste manifesto reivindicou a necesidade dun uso simétrico do bilingüismo e mais unha presenza digna do galego en ámbitos nos que ten dificultades para se facer un oco, como a Xustiza ou o ensino. O 16 de xaneiro de 2010 a Academia emitiu un informe negativo das Bases para o decreto do plurilingüismo no ensino non universitario de Galicia, coas que o PPdeG pretendía derrogar o decreto aprobado polo anterior goberno (formado polo PSdeG e Bloque Nacionalista Galego). O informe aprobouse por unanimidade e aclamación.
En xaneiro de 2010 escolleuse como presidente a Xosé Luís Méndez Ferrín, quen dimitiu tres anos despois. Substituíuno Xesús Alonso Montero, e tras a súa renuncia en 2017 accedeu ao cargo Víctor Freixanes, reelixido o 24 de abril de 2021.
Liña de alta velocidade subcantábrica
A L.A.V. Subcantábrica é unha liña de alta velocidade en proxecto que será unha galla da liña Palencia-León-Xixón. Será a saída central de Galicia de alta velocidade.
Segundo o Plan español de infraestruturas 2005-2020 esta liña estará conectada coas seguintes:
Cusanca
O topónimo galego Cusanca pode referirse a:
Real Academia Galega
Composición da Real Academia Galega
* Vacantes as cadeiras deixadas tras a dimisión de Xosé Luís Méndez Ferrín e tras o falecemento de Salvador García-Bodaño. Pendente de elección.
** Académicos e académicas elixidas pero pendentes de ler o seu discurso de ingreso.
Los Eskizos
Los Eskizos foi un grupo musical galego de rock, formado na Coruña en 1988 e disolto en 1992. Cantaban en inglés.
Traxectoria
En 2014 anunciaron que se reunirían de novo para un concerto na Coruña cos membros orixinais, excepto coa incorporación de Iago Alvite no baixo, en lugar do falecido José Carral.
Ironclad
Ironclad é un filme de acción dirixido por Jonathan English que foi estreado no 2011. O filme foi rodado na súa totalidade en Gales no 2009.
Personaxes
miniatura|[[James Purefoy e Jamie Foreman na rodaxe de Ironclad no Castelo de Rochester]]
Planet 51
Planet 51 é un filme de animación español dirixido por Jorge Blanco, Javier Abad e Marcos Martínez que foi estreado no 2009.
Sinopse
Planet 51 é a historia dunha familia de extraterrestres que vive tranquilamente no seu planeta ata a chegada do que para eles é un alieníxena: un ser humano. O Capitán Charles "Chuck" Baker, astronauta americano, aterra en Planet 51 pensando que é a primeira persoa en pisar o planeta. Para a súa sorpresa, descobre que o planeta está habitado por pequenas criaturas verdes que viven felizmente nun mundo inzado de cercas brancas, reminiscencia da alegre inocencia da América dos anos 50.
Juan Martínez Míguez
Juan Martínez Míguez, tamén coñecido como Vilafíns e Villafíns en lembranza do seu pai, nado en Santiago de Compostela en 1919 e finado na mesma cidade en 1985, foi un pintor galego.
Traxectoria
Único fillo do tamén pintor Lino José Martínez Villafínez, tivo un estilo pictórico semellante a el, de xeito que ás veces son confundidos. O 30 de marzo de 1941 fixo a súa primeira exposición de debuxos xunto a obras do seu pai no Centro Compostelán de Vigo, onde semella que obtivo un grande éxito, vendéndoo todo. O 30 de xuño deste ano inaugurou unha exposición con corenta e dúas obras, debuxos, acuarelas e pastel, no Salón da Unión Protectora de Artesáns, en Santiago, cunha magnífica acollida da crítica.
O Pumar, Oíns, Arzúa
O Pumar é un lugar da parroquia de Oíns no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Tiña 6 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 3 eran homes e 3 eran mulleres.
Alberto Jonás
miniatura|Alberto Jonás Alberto Jonás, nado en Madrid o 8 de xuño de 1868 e finado en Filadelfia o 10 de novembro de 1943, foi un pianista, compositor, e pedagogo español de gran prestixio na primeira metade do século XX. Algúns críticos considerárono un virtuoso do nivel de Ignacy Jan Paderewski, Moriz Rosenthal, Leopold Godowsky, Józef Hofmann, e Josef Lhévinne. Foi autor do tratado Master School of Modern Piano Playing and Virtuosity ("Escola maxistral da virtuosidade pianística moderna").
Traxectoria
Nado en Madrid, fillo de pai e nai alemáns, o seu talento musical foi xa recoñecido a unha idade temperá. En 1880 o rei Afonso XII recibiuno nunha audiencia privada no Palacio Real de Madrid e Jonás foi inmediatamente aclamado como un prodixio. Inicialmente estuda no Real Conservatorio Superior de Música de Madrid con Manuel Mendizabal (profesor de Isaac Albéniz ) no piano e Ciriaco Olave en órgano, e gradúause á idade de 12 anos. Durante os seguintes seis anos viaxa e vive en Bélxica, Inglaterra, Alemaña e Francia.
En 1886, á idade de 18 anos e contra á vontade dos seus pais, entra no Conservatorio Real de Bruxelas onde estuda durante catro anos co coñecido pupilo de Franz Liszt, Arthur De Greef e composición con François-Auguste Gevaert.
miniatura|Anton Rubinstein seleccionou a Alberto Jonás coma un dos seus poucos pupilos. Ao graduarse en Bruxelas en 1890 participa no primeiro encontro internacional Competición Anton Rubinstein no Conservatorio de San Petersburgo. Grazas a isto acada o privilexio de ser un dos alumnos de Rubinstein en San Petersburgo durante tres anos. Ao longo da súa estancia convértese nun recoñecido pianista e mestre, e confraterniza con outros estudantes de Rubinstein como Josef Lhévinne, Józef Hofmann, Felix Blumenfeld, e Teresa Carreño. Durante este período Ignacy Jan Paderewski, actúa tamén como o seu mentor e aléntao a continuar os seus estudos de música. En 1891 fai en Berlín o seu debut como solista coa Orquestra Filharmónica de Berlín baixo a batuta de Hans von Bülow, interpretando o Concerto para piano de Paderewski en La menor, op. 17.
En 1893 establece a súa residencia na cidade de Nova York. É nomeado xefe do Departamento de Piano da Universidade de Míchigan en Ann Arbor. En 1895 interpreta o Concerto para piano Paderewski como solista coa Sociedade Sinfónica de Nova York no Carnegie Hall, coa dirección de Walter Damrosch. En 1877 ofrece o mesmo concerto coa Orquestra Sinfónica de Boston, baixo a batuta de Emil Paur. Ata 1904, ano no que decide regresar a Alemaña, desempeña tamén as tarefas de presidente e director do Conservatorio de Míchigan.
En 1904 instálase en Berlín e exerce de profesor no Conservatorio Klindworth-Scharwenka. O máis destacado dos seus alumnos é o neno prodixio Pepito Arriola (Ferrol 1895 – Barcelona 1954) quen en distintas entrevistas publicadas aporta material biográfico significativo sobre Jonas. Nun artigo da revista Étude en 1910, Arriola recordoa as súas experiencias con Jonas:
"Á idade de sete anos tiven a sorte de seguir as instruccións de Alberto Jonas, o español virtuoso, quen durante moitos anos estivo ao fronte dunha gran escola de música en Estados Unidos. Nunca podo estar o suficientemente agradecido con el, porque el aprendeume sen remuneración e nin siquera un pai podería ser máis amable comigo."
A Primeira Guerra Mundial obriga a Alberto Jonás a abandonar Alemaña e regresar a Nova York, onde finalmente se establece. Desde 1914 até a súa morte en 1943, vive en Nova York. Neste último período da súa vida Jonás foi profesor doCollege Combs of Music en Filadelfia
Escola Maxistral da Virtuosidade Pianística Moderna
É durante esta súa segunda estancia en Nova York, cando inicia correspondencia con todos os grandes músicos e pianistas que coñecera co obxecto de pedir a súa colaboración na elaboración dun tratado de técnica pianistica ideado para abarcar "todas as características técnicas, estéticas e artísticas requiridas para o máis alto virtuosismo pianístico". Cos traballos de colaboración recibidos achega exercicios propostos especificamente para o tratado,  así coma ideas sobre técnica, pedaleo e dixitación coa práctica de métodos, fraseo, memorización, etc, así coma tamén  fotografías exclusivas que ilustran algúns dos aspectos.
Publicada por primeira vez en 1922 por Carl Fischer Music (Nova York) e na súa totalidade pola mesma editorial en 1929 a monumental Escola Maxistral da Virtuosidade Pianística Moderna (Master School of Modern Piano Playing and Virtuosity) de Alberto Jonas é o tratado máis completo de principios do século XX sobre a práctica do piano. Nos seus sete volumes conta coa colaboración de practicamente todos os grandes virtuosos do piano vivos da época, como Arthur Friedheim, Ignaz Friedman, Vasily Safonov, Ferruccio Busoni, Katharine Goodson, Leopold Godowsky, Alfred Cortot, Rudolph Ganz, Wilhelm Backhaus, Fannie Bloomfield Zeisler, Erno Dohnányi, Ossip Gabrilowitsch, Josef Lhevinne, Isidor Philipp , Moriz Rosenthal, Emil von Sauer, Leopold Schmidt e Zygmunt Stojowski, e inclúe extractos de máis dun milleiro de exemplos extraídos da literatura pianística para ilustrar puntos específicos.
Pé do Corniño, Carreira, Ribeira
Pé do Corniño (á espera da oficialización da forma O Pé do Corniño ) é un lugar da parroquia de Carreira no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza.
Eskizos 1989–1993
Eskizos 1989–1993 é un álbum recompilatorio do grupo de rock galego Los Eskizos, publicado en 2010.
Curramontes, Oza, A Coruña
miniatura|Situación de Curramontes no "barrio-territorio" de Eirís. Curramontes é un lugar da parroquia de Oza no concello coruñés da Coruña na comarca da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE 2014) ten 530 habitantes (264 homes e 266 mulleres), o que supón un aumento en 53 habitantes en relación ao ano anterior.
Abalde, Beade, Vigo
Abalde é un lugar da parroquia de Beade, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca homónima. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2019 tiña 362 habitantes (170 homes e 192 mulleres).
Lingua alabama
O alabama (Albaamo innaaɬiilka) é unha lingua do grupo muskogee que se fala nos Estados Unidos. miniatura|250px|Sinal na reserva india Alabama-Coushatta coa frase "On ti chuka" que quere dicir "benvido".
Distribución xeográfica
Fálao o pobo alabama que habita na reserva Alabama-Coushatta preto do lago Livingston no condado de Polk no sueste de Texas.
Falantes
100 (1997) sobre un grupo étnico de 550.
Usos sociais
Ata mediados dos anos 1970 a maioría dos alabamas falaban a lingua, pero a partir de 1980 deixouselle de falar a lingua aos nenos e actualmente a maioría dos falantes é xente maior, pero hai algunha xente nova que tenta revitalizar a lingua. En 1993, 50 anos do seu comezo, publicouse o Dictionary of the Alabama Language
As Pedriñas, Carreira, Ribeira
As Pedriñas é un lugar da parroquia de Carreira no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza.
Eixe interior de Galicia
O Eixe interior de Galicia é unha liña de alta velocidade que unirá as cidades galegas de Vigo, Ourense e Monforte de Lemos. Está previsto que estea en servizo antes de 2021.
Segundo o Plan español de infraestruturas 2005-2020 esta liña estará conectada coas seguintes:
Ácido glutámico
miniatura|dereita|100px|Fórmula do ácido glutámico ionizado. O ácido glutámico (abreviadamente Glu ou E) é un α-aminoácido que forma parte das proteínas, polo que é un aminoácido proteinoxénico. A súa cadea lateral é CH2-CH2-COOH, polo que leva un grupo carboxilo e ten carácter ácido. O grupo -COOH da súa cadea lateral ten un pKa de 4,1, polo que está desprotonado e cargado negativamente a pH fisiolóxico (entre 7,35 e 7,45). Cando está en forma de anión carboxilato (-COO- na cadea lateral) ou de sales recibe o nome de glutamato. O ácido glutámico tamén se chama ácido 2-aminopentanodioico. Os seus codóns son GAA e GAG. Non é un aminoácido esencial, polo que non hai que consumilo na dieta. No sistema nervioso o glutamato funciona como un importante neurotransmisor, que intervén na chamada potenciación a longo prazo e é importante para os procesos da aprendizaxe e memoria.
Foi descuberto e identificado en 1866 polo químico alemán Karl Heinrich Leopold Ritthausen. En 1907 foi cristalizado no Xapón por Kikunae Ikeda, que se decatou das súas propiedades como saborizante que reproducía o sabor que el mesmo denominou umami, e patentou un método para producir cristais de glutamato monosódico.
Metabolismo
O glutamato é unha molécula chave no metabolismo celular. Nos humanos, as proteínas dos alimentos degrádanse durante a dixestión en aminoácidos. Un proceso básico no metabolismo dos aminoácidos é a transaminación, na cal un grupo amino dun aminoácido transfírese a un α-cetoácido nunha reacción catalizada por unha transaminase. A reacción pode ser descrita así:
Un α-cetoácido moi común é o α-cetoglutarato, un intermediato no ciclo do ácido cítrico. A transaminación do α-cetoglutarato orixina glutamato. O α-cetoácido resultante é a miúdo tamén útil, e pode contribuír como combustible metabólico ou como substrato doutros procesos metabólicos. Como na degradación oxidativa do glutamato se orixina α-cetoglutarato, que pode entrar na gliconeoxénese, considérase un aminoácido glicoxénico. Exemplos son:
Tanto o piruvato coma o oxalacetato son compostos importantes no metabolismo celular, no que contribúen como substratos ou intermediatos en procesos fundamentais como a glicólise, gliconeoxénese, e o ciclo do ácido cítrico.
O glutamato tamén desempeña importantes funcións no corpo, como eliminar o exceso de produtos nitroxenados. O glutamato sofre desaminación, unha reacción oxidativa catalizada pola glutamato deshidroxenase da seguinte maneira:
O amoníaco (en forma de amonio) é despois predominantemente excretado como urea, a cal se sintetiza no fígado. Así, A transaminación pode asociarse á desaminación, o que permite que sexa eliminado o nitróxeno dos grupos amino dos aminoácidos, usando o glutamato como intermediato, e finalmente excretado do corpo en forma de urea.
Neurotransmisor
O glutamato é o neurotransmisor excitatorio máis abundante no sistema nervioso dos vertebrados. Nas sinapses químicas o glutamato almacénase en vesículas. Os impulsos nerviosos desencadean a liberación de glutamato na célula pre-sináptica. Na célula postsináptica que está en fronte, o glutamato únese aos receptores de glutamato, como os receptores NMDA, que se activan. A causa do seu papel na plasticidade sináptica, o glutamato está implicado en funcións cognitivas cerebrais como a aprendizaxe e a memoria. A forma de plasticidade denominada potenciación a longo prazo ten lugar nas sinapses glutamatérxicas do hipocampo, neocórtex, e outras partes do cerebro. O glutamato actúa non só como un transmisor dun punto a outro senón tamén interferindo con outras sinapses, nas cales a sumación de glutamato liberado nas sinapses veciñas orixina transmisións extrasinápticas.
Os transportadores de glutamato atópanse tanto nas membranas de neuronas coma de células da glia. Estes transportadores eliminan rapidamente o glutamato extracelular. Pero cando hai danos cerebrais, poden actuar á inversa, e pode acumularse un exceso de glutamato fóra das células. Este proceso causa que os ións calcio entren nas células polas canles dos receptores NMDA, causando danos nas neuronas e finalmente a morte celular, e isto recibe o nome de excitotoxicidade. Os mecanismos da apoptose inclúen:
A excitotoxicidade debida ao glutamato sucede como unha parte da cascada isquémica e está asociada co ictus cerebral e doenzas como a esclerose amiotrófica lateral, latirismo, autismo, algunhas formas de retardo mental, e a enfermidade de Alzheimer.
O ácido glutámico parece estar implicado nos ataques convulsivos epilépticos. A microinxección de ácido glutámico nas neuronas produce a despolarización espontánea cun patrón de envío de impulsos similar ao que nos ataques epilépticos se coñece como cambio de despolarización paroxísmico. Este cambio no potencial de membrana de repouso nas zonas afectadas polos ataques podería causar a apertura espontánea das canles de calcio reguladas por voltaxe, o que levaría á liberación do ácido glutámico e a unha adicional despolarización.
Entre as técnicas experimentais para detectar glutamato nas células intactas está o uso dun nanosensor fabricado por enxeñaría xenética. Este sensor é unha fusión dunha proteína de unión ao glutamato e dúas proteínas fluorescentes. Cando se une o glutamato, a fluorescencia do sensor con luz ultravioleta cambia por resonancia entre os dous fluoróforos. A introdución do nanosensor nas células permite a detección óptica da concentración de glutamato. Tamén se describiron análogos sintéticos do ácido glutámico que poden ser activados por luz ultravioleta e microscopía de excitación de dous fotóns (unha técnica que usa fluorescencia). Este método é útil para mapear as conexións entre neuronas, e comprender mellor a función sináptica.
A evolución dos receptores de glutamato é completamente diferente en invertebrados, en concreto en artrópodos e nematodos, nos que o glutamato estimula as canles de cloro de apertura dependente do glutamato. As subunidades beta do receptor responden ao glutamato e á glicina con moi alta afinidade. Estes receptores son o obxectivo de terapias antihelmínticas (contra os vermes) como o uso das avermectinas. As avermectinas únense con alta afinidade á subunidade alfa das canles de cloro de apertura dependente do glutamato. Estes receptores foron descritos tamén en artrópodos, como a mosca Drosophila melanogaster e Lepeophtheirus salmonis. A activación irreversible destes receptores con avermectinas causa hiperpolarización nas sinapses e unións neuromusculares, o que orixina parálise flácida e a morte dos nematodos e artrópodos.
miniatura|dereita|250px|O L-glutamato en condicións fisiolóxicas.
Circuítos de sinalización glutamatérxicos non sinápticos cerebrais
O glutamato extracelular no cerebro da mosca Drosophila regula a agrupación dos receptores de glutamato postsinápticos, por medio dun proceso que implica a desensibilización do receptor. Un xene expresado nas células gliais orixina que se transporte activamente glutamato ao espazo extracelular, mentres que nos receptores do glutamato metabotrópicos do grupo II estimuladores do nucleus accumbens, este xene parece que reduce os niveis extracelulares de glutamato. Isto abre a posibilidade de que o glutamato exerza un papel "similar ao endócrino" como parte do sistema de homeostase.
Precursor do neurotransmisor GABA
O glutamato tamén serve como precursor para a síntese do GABA inhibidor en neuronas GABA-érxicas. Esta reacción está catalizada pola glutamato descarboxilase (GAD), a cal é máis abondosa no cerebelo e páncreas.
A síndrome da persoa ríxida é un trastorno neurolóxico causado por anticorpos anti-GAD, que orixina unha diminución da síntese de GABA e, xa que logo, afecta a función motora provocando rixidez muscular e espasmos. Como no páncreas é tamén abundante o encima glutamato descarboxilase, este órgano sofre unha destrución inmunolóxica directa e os pacientes poden desenvolver diabetes mellitus.
Nutriente
Son excelentes fontes de ácido glutámico todas as carnes, aves, peixe, ovos, lácteos, e o kombu (algas). Alimentos vexetais ricos en proteínas son tamén fontes de ácido glutámico. Por exemplo, do 30 ao 35% do contido proteico do trigo é ácido glutámico. O 90 % do glutamato da dieta é metabolizado polas células intestinais inicialmente.
Crecemento das plantas
Auxigro é unha preparación para o crecemento das plantas que contén un 30% de ácido glutámico.
Espectroscopía de resonancia magnética nuclear
Nos últimos anos, realizáronse moitas investigacións sobre o uso de acoplamento dipolar residual en espectroscopía de resonancia magnética nuclear. Un derivado do ácido glutámico, o poli-γ-bencil-L-glutamato (PBLG), é moi usado como un medio de aliñación para controlar a escala das interaccións dipolares observadas.
Produción
O maior produtor mundial de ácido glutámico é o Fufeng Group Limited chinés, e o maior consumo de glutamato faise na China, xa que a demanda mundial anual é de 1,7 toneladas, das cales 1,1 se consomen na China.
Farmacoloxía
O fármaco fenciclidina (máis coñecido por PCP) é un antagonista non competitivo do ácido glutámico nos receptores NMDA. A ketamina a doses subanestésicas tamén é un competidor e causa fortes efectos alucinóxenos disociativos. O glutamato non atravesa facilmente a barreira hemato-encefálica, pero, é transportado por un sistema de transporte de alta afinidade. Pode converterse tamén en glutamina.
Benzoilurea
miniatura|dereita|Estrutura uímica do [[diflubenzurón, un insecticida de benzoilurea moi usado.]]
As benzoilureas son uns compostos químicos (fórmula C8H8N2O2), coñecidos pola súa utilización como insecticida ou acaricida. Estes compostos funcionan como reguladores do crecemento de insectos e inhiben a síntese de quitina no corpo dos insectos despois de telo adquirido a través da súa inxestión.
Toxicidade ambiental
Como insecticida fumigada estas substancias teñen un efecto xeral tóxico para unha gran variedade de especies de insectos. Moitos destes insectos son beneficiosos para as actividades humanas, incluíndo os polinizadores de cultivos (e flora silvestre) como abellas. Ademais, como ocorre con moitos insecticidas, a aplicación tamén pode supoñer a morte de predadores naturais dos insectos ou outros organismos que manteñen o equilibrio na natureza, dando lugar á posibilidade dun "efecto rebote" ou rexurdimento da praga, onde o obxectivo inicial do tratamento está de volta con veracidade igual ou aínda maior.
O benzoilurea flufenoxuron (nomes comerciais inclúen Cascade e Tenopa, ambos fabricados pola BASF) foi prohibido en toda a UE en 2011, en especial debido ao seu elevado potencial de bioacumulación na cadea alimentaria e de alto risco para os organismos acuáticos.
Cascade é comercializado para ter un gran persistencia no medio ambiente e o seu propio etiquetado ('ficha de seguridade') indica que o produto non é biodegradable facilmente. O FSC clasificalo como "moi perigoso".
Isaac Díaz Pardo
Isaac Díaz Pardo, nado en Santiago de Compostela o 22 de agosto de 1920 e finado na Coruña o 5 de xaneiro de 2012, foi un intelectual, artista e empresario galeguista que se impuxo a tarefa de preservar, fortalecer e reconstruír a cultura e a memoria de Galicia, acometendo facetas de empresario cultural, deseñador industrial, escritor, editor, promotor e mecenas de proxectos. Como escritor deixou ensaios sobre arte, economía, historia, ademais de poesía e teatro.
Odvar Nordli
Odvar Nordli (nado o 3 de novembro de 1927) é un político noruegués do Partido dos Traballadores Noruegueses. Foi Primeiro Ministro de Noruega entre 1976 e 1981.
Isaac Díaz Pardo
Usou os pseudónimos Cego Zago, Ollarnovo, S.F. Ollarnovo, Xoán Mazaricos, Santiago Fernández, Xalo.
Traxectoria
Fillo do pintor e escenógrafo Camilo Díaz Baliño e de Antonia Pardo Méndez, na súa casa tiñan lugar xuntanzas diversas relacionadas coas Irmandades da Fala e el mesmo lle axudou a traballar nos carteis para o Estatudo. O seu pai foi asasinado cos primeiros movementos da Guerra civil española, o que fixo que Isaac tivera que agocharse durante seis meses ata poder saír de Santiago de Compostela. Pasou logo a traballar como rotulador na Coruña na empresa Bianchi. miniatura|esquerda|200px|Isaac de neno, co pai, en 1925. A súa condición de supervivente marcou a súa vida cunha misión: lembrar os mortos e levar a cabo os soños polos que os mataron.
Provincia do Chaco
A provincia do Chaco (El Chaco) é unha das 23 provincias da Arxentina. Ten unha poboación de 1 053 466 habitantes (2010) e a súa capital é Resistencia.
Odvar Nordli
Nordli medrou en Tangen en Stange, Hedmark. Despois da segunda guerra mundial serviu na brigada norueguesa, parte das forzas aliadas que ocupaban a Alemaña de posguerra. Despois de licenciarse traballou como auditor financeiro. Foi tenente de alcalde de Stange desde 1951 ata 1963. Electo ao Parlamento noruegués pola circunscrición de Hedmark en 1961, e relixido en cinco ocasións.
Isaac Díaz Pardo
Traxectoria
Despois da guerra, cursou entre 1939 e 1942 estudos na Escola de Belas Artes de San Fernando (Madrid) realizando os catro cursos en dous anos. A partir de aí, comezou a súa participación pública en diversas experiencias pioneiras como en 1941 participou na primeira experiencia española sobre deseño industrial, e en 1942 unha viaxe de estudos en Italia: Roma, Florencia e Siena. Pasou logo a ter unha praza de profesor na Escola Superior de Belas Artes de Sant Jordi de Barcelona e comezou as exposicións en España e no estranxeiro (Europa e América), entre outras Madrid, Barcelona, Londres, Zaragoza e Galicia.
Odvar Nordli
Nordli entrou no gabinete en 1971, como ministro de Administración Local no primeiro goberno Bratteli cesando ao ano seguinte. Nordli converteuse en Primeiro Ministro en 1976, sucendo ao segundo goberno Bratteli. Nordli tivo que afrontar casos difíciles como a denominada dobre resolución sobre a OTAN e a controversia sobre a construción dunha central hidroeléctrica no río Alta que crearía un lago artificial que asulagaría unha vila dos saami. O goberno Norldi mantívose ata 1981 trala derrota nas eleccións parlamentarias.
Isaac Díaz Pardo
Traxectoria
Nese tempo desestimou a oferta de pintar en Cuelgamuros, na obra do Val dos Caídos, deixando a pintura e volvendo a Galicia. Ao seu regreso inicia, cunha exposición na Coruña, unha etapa de dedicación plena á pintura que abandonaría en 1948, para entregarse por completo a un proxecto de dinamización sociopolítica e empresarial que visaba, por un lado, a modernización e internacionalización da cultura galega e, por outro, a rexeneración da desartellada historia de Galicia.
Odvar Nordli
A súa carreira política rematou co posto de Gobernador do Condado de Hedmark no que estivo desde 1981 ata o seu retirada en 1993. Foi tamén membro do Comité Nobel Noruegués de 1985 ata 1993.
Isaac Díaz Pardo
Traxectoria
Deste xeito abandonou as artes plásticas, pasando á cerámica e á porcelana. Fundou con outros socios a fábrica de Cerámicas do Castro no Castro de Samoedo (Sada, municipio onde o nomearían fillo predilecto), mesturando o caolín dese lugar con cuarzo. Despois fundou outra fábrica na Arxentina, onde pasou trece anos e construíu xunto con outros destacados galeguistas como Luís Seoane o Laboratorio de Formas, precursor doutras actividades de desenvolvemento como as levadas a cabo na Cerámica de Sargadelos, o Museo Carlos Maside, o Instituto Galego de Información, a editorial Ediciós do Castro, o Seminario de Estudos Galegos etc. miniatura|250px|Laxeiro, Isaac Díaz Pardo e Luís Seoane en Buenos Aires en 1955. Desenvolveu un importante labor acollendo a moitos dos galeguistas que viñan a Galicia desde o exilio.
El Montmell
El Montmell é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Baix Penedès.
Joris-Karl Huysmans
miniatura|J.-K.Huysmans en 1904, retratado por [[André Taponier.]] Charles Marie Georges Huysmans, coñecido como Joris-Karl Huysmans, nado en París o 5 de febreiro de 1848 e finado na mesma cidade o 2 de maio de 1907, foi un escritor francés. Os traballos de Huysmans expresan un desgusto pola vida moderna e un profundo pesimismo, que conectou o autor primeiro co filósofo Schopenhauer e, máis tarde, tras o rexeitamento da súa primeira etapa, cos postulados da Igrexa católica.
Traxectoria
Descendente dunha longa liña de pintores flamengos, tivo unha mocidade dolorosa (a súa nai volveu casar cun home de negocios, protestante: Jules Og). Estudou leis e ingresou como funcionario do Ministerio do Interior. Publicou pola súa conta en 1874 un conxunto de poemas titulado Le Drageoir à épices. As súas primeiras obras, como Marthe, histoire d’une fille (1876) e Les Sœurs Vatard (1879), estaban inspiradas polo naturalismo de Émile Zola. Acudía ás veladas do grupo de Médan, para o que colaborou cun conto: Sac au dos no que fala sobre os seus recordos militares. O libro colectivo publicado: Les Soirées de Médan constitúe o Manifesto do Naturalismo. As súas obras están por entón (1881-1882), cheas de vidas sen brillo e dun eslamiado día a día e xa aparece o seu desgusto por un mundo moderno composto por bribóns e imbéciles.
En A contrafío (1884) novela que se converteu en modelo do decadentismo rompe claramente coa estética naturalista; as tendencias ao artificio do protagonista, o marqués Jean des Esseintes, son, no fondo, impulsos cara a un ideal. Sobre a novela Là-bas escribiu Luis Buñuel un guión con Jean-Claude Carrére que non chegou a filmarse. Volveu ao seo do catolicismo en 1892; as súas novelas En route (1895) e La Cathédrale (1898) están dedicadas a narrar a súa experiencia relixiosa. Retirouse ao mosteiro dos beneditinos en París, cidade na que morreu. Está enterrado no cemiterio de Montparnasse.
Obras
miniatura|Tumba de J.-K. Huysmans no cemiterio de Montparnasse, en París.
Dialectos XML
Entre outras linguaxes XML atópanse:
Provincia do Chaco
A súa economía baséase no sector primario, onde destacan os cultivos de algodón, soia, a produción de gando vacún, e a extracción de madeira.
Conta cunha das maiores poboacións aborixes integrada por mataco - guaycurús (wichís, tamén chamados matacos, qom coñecidos como tobas, e mocovís), como tamén por numerosos descendentes de inmigrantes da Europa Central e Oriental; checos, eslovacos, búlgaros, croatas, montenegrinos e italianos.
No 2010, Chaco pasou a ser a segunda Provincia arxentina en adoptar máis dun idioma oficial, ao declarar os idiomas qom (lingua nativa da etnia toba), moqoit (lingua nativa da etnia mocoví) e wichi (lingua nativa da etnia wichi) como idiomas oficiais alternativos da Provincia. Así, Chaco sumaríase á súa veciña Provincia de Corrientes como as únicas da República Arxentina en posuír máis dun idioma oficial (á parte do español oficial da Arxentina).
Isaac Díaz Pardo
Traxectoria
O seu soño de novo era estudar arquitectura, que non puido levar a cabo pero acabou recibindo o nomeamento de Arquitecto de Honra polo Colexio de Arquitectos de Galicia no ano 2001. El foi o responsable de cada espazo dentro do grupo Sargadelos e planificou, en colaboración con outros arquitectos, edificios, corredores, exposicións, mobles e plantas.
Das institucións que este colectivo creou para recuperar a memoria histórica, sería a dirección e administración do Grupo Sargadelos a faceta máis coñecida do intelectual galeguista e a que marcaría os seus derradeiros anos e o seu último fracaso, xa que foi apartado da dirección e da administración do grupo.
Tamén colaborou durante anos con artigos en xornais como A Nosa Terra de Buenos Aires nos galegos Faro de Vigo, La Región, El Progreso, El Correo Gallego e La Voz de Galicia (onde colaboraría até o 2009).
Ademais de escribir unha obra dramática contribuíu coa súa arte a múltiples facetas teatrais: escenografías (sobre todo con Ricard Salvat), carteis, edición e promoción.
Morreu o 5 de xaneiro do 2012 aos 91 anos de idade no Hospital San Rafael na cidade da Coruña.
Vida persoal
Estivo casado con Carme Arias de Castro Montero, con quen tivo tres fillos, Camilo, Xosé e Rosendo. miniatura|Isaac Díaz Pardo e [[Carmen Arias|Mimina.]]
Deseñador
Fixo un deseño ético, responsable, sostible e identitario. Foi premiado no 2005 cunha medalla FAD (Foment de les Arts Decoratives) de Barcelona polo seu activismo plástico. Como deseñador gráfico, a súa obra gráfica caracterízase por un expresionismo de formas precisas e sinxelas, e o uso de técnicas moi básicas. Realizou multitude de carteis culturais e políticos. Na década dos 70 realizou tamén carteis de cego, mestura de viñetas en branco e negro con fío narrativo:
Creou cubertas para libros (Memorias dun neno labrego, Xente ao lonxe...) e ilustrou outros moitos (Galicia hoy...).
Ceramista
Comezou creando as súas propias pezas, para seguir como director da produción, deseñador de máquinas, control do persoal, e moitas outras tarefas. Seguindo a Xosé Díaz, Fernando Arribas e Teresa Pena Moreda hai tres etapas na súa obra:
Raúl Vázquez Gómez
Raúl Vázquez Gómez, nado en Antas de Ulla o 31 de xaneiro de 1937 e finado en Madrid o 23 de maio de 2000, foi un profesor galego.
Traxectoria
Estudou o bacharelato en Marín e Pontevedra e licenciouse en Filosofía e Letras (Sección de Filosofía) na Universidade de Santiago de Compostela. Foi Catedrático de Filosofía no Instituto Cervantes de Madrid (1963). En 1969 foi nomeado Subdirector Xeral de Ensino Medio e Profesional e en 1977 Director Xeral de Ordenación del Profesorado. Foi Viceconselleiro de Educación e Cultura (1995-1999) e Viceconselleiro de Educación da Comunidade de Madrid (1999-2000). Recibiu a Gran Cruz ó Mérito Militar e a Gran Cruz da Orde Civil de Afonso X o Sabio.
Isaac Díaz Pardo
Pintor
Primeira etapa: década dos 40. Segundo María Luísa Sobrino é a etapa académica, moi influenciada polos clásicos dos séculos XV e XVI, con presenza importantísima da figura da muller, xunto a bodegóns e grandes composicións. Pinta por encarga: miniatura|300px|[[Luís Seoane|Seoane e Díaz Pardo cos Núñez Búa, Sofovich e Scheimberg en 1962 en Magdalena, Arxentina, o centro cerámico onde ambos os dous idearon o Laboratorio de Formas. ]]
Pinturas e fracasos», 2011, Casa da Parra de Santiago de Compostela, é a súa última exposición, con obras que van desde 1944 ata 2004.
Ensaio
miniatura|Diante do seu autorretrato, durante a preparación da súa exposición na [[Casa da Parra no ano 2011.]]
Conversas
miniatura|Ingreso como académico de honor na [[Real Academia Galega de Ciencias.]]
Recoñecementos
Ao longo da súa vida recibiu moitas distincións e recoñecementos, coma o Pedrón de Ouro (1976), a Medalla de Ouro e Fillo Predilecto da cidade de Santiago de Compostela (1988), Premio Otero Pedrayo das Deputacións Provinciais (1990), Insignia de Ouro (1991), Doutor Honoris Causa pola Universidade de Santiago de Compostela (1992) e da Universidade da Coruña (2007), Premio Trasalba da Fundación Otero Pedrayo (1993), a Vieira de Prata do Patronato da Cultura Galega de Montevideo (1995), Premio San Martiño de normalización lingüística (1998), Premio das Artes e das Letras de Galicia (2003), a Medalla de Ouro de Galicia e a Medalla ao Traballo (2007), o Premio Laxeiro (2007), o Premio Galiza Mártir (2010), entre moitos outros.
En 2019 homenaxeouno a Xunta de Galicia e o Foro Enrique Peinador no Día da Galeguidade Empresarial cunha placa e un busto en Pontevedra.
No 2020, co motivo do centenario do seu nacemento, teñen lugar diversas iniciativas, de mostras expositivas de institucións e entidades a programas televisivos, pasando por algunha que incorpora a participación popular.
Talía Teatro
miniatura|Talía Teatro na representación Merlo Branco en 2007. Talía Teatro é unha compañía creada en 1988. Nas súas orixes era un grupo de teatro afeccionado que estaba vinculado á Asociación Cultural Domingo Antonio de Andrade, entidade organizadora da Mostra de Teatro de Cee. Nesta etapa, chegou a montar varios espectáculos entre os que destacan O rei aborrecido, de X. Pisón; e Ai, Carmela e Marsal Marsal, de J. Sanchis Sinisterra. Debido ás boas críticas e aos premios recibidos, convertéronse nunha compañía profesional en 1996.
Caracterízase por ser un grupo teatral estábel que utiliza a lingua galega na representación das obras. Alén diso, o seu repertorio conta con pezas dirixidas a diferentes tipos de público.
A súa actividade principal é a produción e exhibición de espectáculos, que os levaron a crear unha infraestrutura propia. Ademais, realizan outras actividades relacionadas co sector (creación de espectáculos temáticos, organización de obradoiros, etc.).
Espectáculos teatrais
Por outra banda, as obras de autoría galega son maioritarias (41%), seguidas das de autoría española que se corresponden co 27%. As adaptacións de pezas estranxeiras conforman o 22% da totalidade e, para rematar, aquelas realizadas por varios autores representan o 10% restante. Ademais, só o 7.5% das obras son de autoría feminina, fronte o 92.5% que son de autores varóns.
Vasco Gil
Vasco Gil foi un trobador portugués, que estivo activo no segundo terzo do século XIII, fillo de Gil Vasquez. Foi partidario do rei Sancho II de Castela e en 1245 marcha a Castela, participando na conquista de Sevilla. É autor de 17 textos: 13 cantigas de amor, 2 cantigas de amigo e 2 tenzóns con Afonso X e Pero Martinz, aínda que a autoría desta última non está totalmente demostrada, xa que no texto só se menciona un tal Don Vasco.
Vila Real de Santo António
miniatura|dereita|225px|Vila Real está na marxe dereita da foz do Guadiana Vila Real de Santo António é unha cidade portuguesa no Distrito de Faro, na rexión e subrexión do Algarve, no extremo sueste, na foz do río Guadiana. Ten cerca de 10.500 habitantes.
Límites municipais
É sede dun pequeno municipio con 57,53 km² de área e 18.158 habitantes (2004), subdividido en 3 freguesías. É un dos poucos municipios de Portugal territorialmente descontinuos, dividíndose nunha porción occidental, a freguesía de Vila Nova de Cacela, e unha porción oriental, onde se sitúan a cidade e máis Monte Gordo. A parte oriental está limitada no norte e oeste polo municipio de Castro Marim, no leste polo Río Guadiana, que define a fronteira con España, e polo sur o litoral do Océano Atlántico; a parte occidental está limitada polo norte e leste por Castro Marim, no oeste por Tavira e no sur ten litoral co Océano Atlántico.
Freguesías
As freguesías de Vila Real de Santo António son as seguintes:
Breve historia
A construción de Vila Real de Santo António foi planeada no final do século XVIII por Marqués de Pombal, como garantía de poboamento xunto á fronteira española, sucedendo á antiga localidade de pescadores denominada Santo António da Arenilha. A súa planta presenta estrutura cuadrilátera regular, tal como a Baixa de Lisboa.
XHTML
XHTML, acrónimo inglés de eXtensible Hyper Text Markup Language (linguaxe extensible de marcado de hipertexto), é un dialecto XML pensado para substituír o HTML como estándar para as páxinas web. Ten, basicamente, as mesmas funcionalidades da HTML.
Lino Martínez Villafínez
Lino José Martínez Villafínez, coñecido tamén como Lino Villafínez, nado en Marín o 23 de setembro de 1892 e finado en Santiago de Compostela o 9 de febreiro de 1970, foi un pintor galego.