cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Festa da Dorna
Top Secret
Non sempre se chamou así, pero dende o do foguete 1-X-2, a comezo dos sesenta en plena carreira espacial e crise dos mísiles na guerra fría, o “Top Secret” era a habitual maneira de chamar a unha actividade de rúa que parodiaba algún acontecemento relacionado coa actualidade e que dalgunha maneira se envolvía no misterio ata a súa realización. O primeiro tivo por tema unha parodia do descubrimento de América no 1949.
As principais actividades dende 1988 ata a actualidade
As actividades citadas anteriormente seguen a celebrarse na actualidade con distintas remodelacións: O “Baile de gala” non é o 24 de xullo, senón días despois. O “Exame de patróns” é para a admisións de peñas no que o que se examina é o candidato ou candidata a patrón ou patroa de cada nova peña. O “Top Secret” é unha actividade multitudinaria, máis de 4 000 participantes na última singradura, na que participan todas as peñas nun desfile pasacorredoiras no que, ao tempo, se fai crítica e parodia dun feito de actualidade local ou xeral. No “Top Secret” é onde pode verse toda a dimensión da “marea dorneira” o 24 de xullo polo serán.
Dende 1989 foron engadíndose novas actividades de participación que fan da Dorna un dos maiores e máis orixinais eventos festivo-populares de Galicia. As protagonistas en todas elas son as Peñas Dorneiras que non só compiten amigablemente entre elas, senón que tamén elas colaboran na súa organización. Deste xeito espectáculo e participación sintetízanse nunha das meirandes festas populares de Galicia.
Deseguido refírense as principais indicando o primeiro ano en que se realizaron tendo todas continuidade dende aquela data. Tamén se sinala o día do mes en que normalmente se celebra, o lugar ou lugares principais do evento e hora de inicio.
Rejata de Embarcasións Feitas á Machada e Propulsadas a Pan de Millo. Jran Premio Cuttre Sark
Dende 1989. Saída do porto de Ribeira e regata na Praia de Coroso. 24 de xullo ás 12:57 h. Teñen destacado pola orixinalidade embarcacións construídas polas peñas “Kirie Eleisón”, “Non me líes o palangre”, “Os Berberechos asasinos”, “Os pintos joden quintos”, …
Serimonia de Inisiasión
Dende 1990. O primeiro día da Festa fanse actividades nas propias peñas para valorar as “aptitudes dorneiras” dos novos e das novas peñeiros/as. Ultimamente tamén se inclúe unha actividade de inicio da Festa a cargo de pregoeiro destacado.
Romaría das Peñas
Ten como antecedente as sardiñadas que se celebraban o 24 de xullo no Campo da Feira ata os anos noventa, despois optouse por facer unha Romaría das peñas que dá comezo no merendeiro da praia de Coroso ao remate da “Rejata de Embarcasións Feitas á Machada”. Na Romaría Dorneira cabe destacar o Campionato Mundial de Chin Chi Monis que é unha cita obrigada dende a segunda metade dos anos setenta. 24 de xullo. Dende as 14:37.
Encontro dos Xojos Populares
Dende 1990. Máis de medio cento de xogos populares de terra e mar celébranse en dous días da Festa. Os de terra na praia de Coroso o sábado anterior ao día da Dorna, e os de mar o 23 de xullo no porto. Dende as 16:24.
Jran Juateque Dorneiro
Dende 1995. Recolle a tradición do primeiro Asalto baile do 1948. No 95 realízase como medio de financiamento para a festa. Hoxe é un evento multitudinario e de balde que se realiza nos dous últimos anos en varias prazas de Ribeira, despois de ter distintas localizacións noutros anos, sempre con masiva afluencia de xente. O primeiro destas características celebrouse no local do Restaurante “Santa Eugenia”, na rúa do mesmo nome.
Maratasón
Dende 1998. Conxunto de probas disparatadas por equipos nos que se conxugan habilidade, velocidade e resistencia, na que debe facerse un duro percorrido por distintas “fanequeiras”. Importante a colaboración para superar as probas. Un dos días da festa a partir das 19:51. Rúas de Ribeira.
Macroqueimada
Dende o novo século. Actividade que está na actualidade remodelándose como ”noite do lume” con actuacións específicas e fogos artificiais. “As lampreas máis preas” é a peña que xa por tradición organiza a queimada. Habitualmente o 22 ou 23 de xullo partir das 23:01.
A Chabola Calixtina
Entre as novas iniciativas promovidas pola A.C. “R.e I. Cofradía da Dorna” está a produción dun colosal mural graffiti, inaugurado o 24 de xullo de 2016, dando unha nova fasquía ás paredes de cinco chabolas situadas á entrada do porto de Ribeira, e nas que formas e cores de temática mariña e festeira reflicten a faciana da ánima creativa que impulsa o espírito dorneiro. A obra é dos artistas urbanos Mutante Creativo sendo xa un referente na paisaxe urbana de Ribeira e postal de benvida aos que se achegan á cidade mariñeira.
A iniciativa terá continuidade nas vindeiras edicións da festa sempre que se conte con muros ou fachadas dispostas a converterse en lenzo de artistas.
A música na Festa
Antes do 1988 a música de orquestra era a principal protagonista dos festexos. Co novo formato serán as charangas as que dean identidade e singularidade á Dorna. A mítica charanga NBA de A Coruña durante os noventa e hoxe Os Kilomberos de Monte Alto destacan entre as agrupacións que participaron nas distintas singraduras. Progresivamente na medida en que o presuposto foi sendo maior novas iniciativas puideron pórse en marcha e así creouse o RockanDorna, que dende 1992 é un festival de música ao aire libre no que se lle dá a oportunidade a novos grupos, na súa primeira edición debutou “Herederos de la Cruz” e o ano seguinte xa como “Heredeiros da Crus”. A “'''Pelea de jallos. Concurso de Jip Jop'''” ten moito éxito entre a mocidade máis nova, con participación de rapeiros e rapeiras locais e convidados. Tamén dende hai anos vén pechando os actos da festa o chamado ”Consiertaso” no que teñen actuado grupos musicais, non orquestras de baile, como Os Diplomáticos de Monte Alto, Lamatumbá, Astarot, Jabón Blue, Riff-Raff, Los Planetas etc. e no 2015 “A Jran Ópera Prima Dorneira” con máis de 5 000 asistentes e na que participaron destacados artistas locais conseguindo un éxito rotundo entre propios e estraños. O “Consiertaso” ten o seu momento máis álxido e remate coa interpretación do himno dorneiro.
Charangas e variedade de estilos musicais danse cita na actualidade en Ribeira durante os días da festa con microconcertos e actuacións en pequeno formato.
A Ópera Dorneira
A Ópera Dorneira foi a actividade que renovou o antes chamado “Consiertaso”. Na “LXII sinjradura”, ano 2015, participaron 52 músicos e cantantes de Ribeira interpretando unha trintena de cancións dos máis variados estilos diante de máis de 5 000 persoas. O éxito desa primeira edición animou á organización dunha segunda na que se ampliaron estilos e participantes, 112 intérpretes que puxeron voz e música a éxitos da música pop, rap, folk, rock e mesmo canto coral de creadores galegos. Máis de 5 000 asistentes gozárona en vivo e en directo, ás que hai que engadir todas aquelas que puideron facelo a través de internet pois a “Ópera” foi retransmitida pola rede cunha montaxe propia de grandes espectáculos.
Co título “Ópera Dorna” editouse un DVD co repertorio da 2º edición e o himno dorneiro gravado na primeira.
Outras actividades
No 2014 e 2015 promovéronse novas actividades a engadir ao programa e que polo seu resultado parece que van ter continuidade: Ruta de tapas, Mostra de Artesanía, Trinautlón Dorneiro, Festa das Culturas,…
No camiño quedaron moitas outras actividades que non tiveron continuidade, pero iso non desanima a seguir intentando facer da festa algo vivo e en constante procura da innovación.
Copa da R. e I.
Na edición de 2014 creouse a “Copa da R.e I.”, deseño ideado por José Manuel Parada, para premiar a aquela peña que ten destacado máis no conxunto de actividades en función dunha clasificación de puntos recibidos segundo as clasificacións que obteñen nos distintos xogos. Tamén se puntúa o responsabilizarse na organización das probas. As peñas gañadoras das últimas edicións celebradas foron:
Sertame Itinerante de Cansión de Tasca
Dende 1990. Trátase de facer un percorrido polas distintas “fanequeiras autorisadas” interpretando cada peña, cando menos, unha cantiga tradicional e outra orixinal. Celébrase o sábado anterior ao 24 de xullo, agás se cae en 23 que se celebra o sábado anterior a ese. Final en palco ao aire libre cando lle cadre. Horario de día das fanequeiras, dende as 22:03 atas as 02:33; a Final ás 23:04. Algunhas peñas memorables foron ou son “Berberechos Asasinos”, “A miseria dos tallantes”, “Os ratos da Illa”, “Os Polbos do Vilar”, “Estou que eskacho”,…
Jran Prix de carrilanas
Dende 1990. Exposición de carrilanas no porto dende as 17:18. Saída do “Alto da Mámoa” ata a praza do Concello, ás 20:19. Domingo anterior ao día da Dorna. Importa máis o bo humor e a orixinalidade que a velocidade. Moi celebradas as carrilanas de “Os Ratos da Illa”, “Boy de putas”, “Pinto, pinto jorjorito”, “Caracolas en Sirolas”, ”De rape mental”, “Comando dorneiro” "Os Pintos joden quintos"…
Escala menor
Chámase Escala menor a escala diatónica na que o seu intervalo entre a primeira nota (tónica) e a terceira é dun ton e medio (terceira menor). Evolucionou a partir do modo eolio da música grega e as súas notas son, en Do:
Festa da Dorna
Jran Premio Ícaro de Voo sen Motor
Dende 1991. Porto de Ribeira. 23 de xullo. Dende as 19:27. Dende o espigón portuario ocorrentes aparellos voadores e destemidos peñeiros e ousadas peñeiras tratan de vencer a lei da gravidade o maior tempo posible ata amarar nas augas da dársena. Teñen destacado “Arría o jallo”, “Caracolas en Sirolas”, “Muxo beti”, “Rapantes”,…
Escala menor
La-Si-Do-Re-Mi-Fa-Sol,
Festa da Dorna
O viveiro dorneiro. A escola de formación para os rapaces e rapazas dorneiros
No ano 2014 créase o Viveiro Dorneiro, unha iniciativa de formación tipo campamento urbano de verán que promove a A.C. “R. e I. Cofradía da Dorna” durante todo o mes de xullo con actividades relacionadas coa festa e orientadas aos nenos e nenas que queren aprender a ser dorneiros. Os seus contidos e actividades son orixinais respecto a outros “campamentos” deste tipo por canto a maior forza de inspiración é adaptación das actividades dorneiras para os máis novos. Máis de medio cento de rapaces e rapazas teñen participado en cada unha das dúas edicións celebradas ata o momento.
Escala menor
e os seus intervalos:
T-S-T-T-T-S-T
Festa da Dorna
A promoción da festa
A Festa tamén participa en distintos certames promocionais como feiras de turismo ou encontros de embarcacións tradicionais.
Glicoproteína
Unha glicoproteína, tamén denominada glicoproteido (e que non debe ser confundida cos peptidoglicanos) é unha molécula composta por unha proteína unida a un ou varios hidratos de carbono, simples ou compostos. Ten entre outras funcións o recoñecemento celular cando están presentes na superficie das membranas plasmáticas, así como as hormonas e os anticorpos.
Festa da Dorna
A promoción da festa
Hoxe en día un medio fundamental de promoción e coordinación é o uso das redes sociais, sendo Facebook, con case 7 000 seguidores, o máis destacado; pero tamén Twitter, Instagram ou Whatsapp son ferramentas xa habituais tanto para anunciar a Festa, como para facilitar e axilizar a súa organización.
Escala menor
De cada Escala maior pódese obter unha escala menor a partir da súa sexta nota, estas son as chamadas escalas menores naturais, mais axiña se viu que o intervalo dun semitón entre a sétima e a tónica tiña pouca forza resolutiva e diminuise, pasando así á escala menor harmónica:
Glicoproteína
Atópase no tecido conxuntivo e no cartilaxinoso, o humor vítreo, os mucoides, as mucinas e as diversas secrecións.Tamén son partícipes das reaccións anafilácticas debido a que actúan como antíxenos.
Festa da Dorna
A promoción da festa
Co mesmo fin, cada ano convócanse os concursos de deseño do cartel, Concurso “Salvador D´Aquí”; e o da imaxe que levará impreso o suadoiro de cada edición, Concurso “Jata Ruín de la Prada”. Son certames abertos á participación de quen o desexe, sendo o único premio o ser gañador ou gañadora dos mesmos e ver divulgada a súa obra. A elección dos deseños realízase por votación en Asemblea de Peñas tamén tendo en conta os votos recibidos nas redes sociais.
Escala menor
T-S-T-T-S-TS-S
Liga ASOBAL 2013/14
A Liga ASOBAL 2013/14, é a 63ª edición da liga española de balonmán, a 24ª coa denominación Asobal.
Escala menor
Esta é a escala que se utiliza para formar acordes en ton menor, pero o intervalo dun ton e medio resulta estraño e pouco práctico á hora de elaborar melodías, polo que se eliminou, obténdose a escala menor melódica:
Festa da Dorna
A promoción da festa
Algúns dos gañadores máis destacados en distintas edicións do “Jata Ruín de la Prada” foron: Xavi Seco, Andrés Regueira, Javi Falque e Narciso Fernández.
Glicoproteína
As glicoproteínas son as proteínas que conteñen as cadeas de oligosacáridos covalentes atadas ás súas cadeas laterais do polipéptido. O carbohidrato átase á proteína nunha modificación do cotranslacional ou do postraslacional. Este proceso coñécese como glicosilación. As glicoproteínas son normalmente as proteínas integrais importantes da membrana, onde desempeñan un papel nas interaccións célula-célula.
Escala menor
T-S-T-T-T-T-S
Aínda que tamén existen modos das escalas menores, non se usan normalmente e de feito non teñen nome.
Fútbol australiano
miniatura|250px|dereita|Partido de fútbol australiano. miniatura|250px|dereita|Fútbol Australiano Feminino miniatura|200px|Balón oficial O fútbol australiano é unha combinación de fútbol gaélico e rugby. Xógase cunha pelota ovalada, nun gran campo tamén ovalado. É o deporte nacional de Australia.
Glicoproteína
Función
Os tipos sanguíneos dependen do tipo de glicoproteína que conteñen a membrana dos eritrocitos; o tipo de sangue A ten como oligosacáridos unha cadea de N-acetilgalactosamina, mentres que o tipo B ten unha cadea de galactosa, de tal modo que, o tipo AB presenta os tipos de glicoproteínas e o tipo O carece de ambos. Para determinar o tipo sanguíneo empréganse antisoros, que conteñen anticorpos que recoñecen determinado tipo de glicoproteína (o antisoro A recoñece a glicoproteína A). O coñecemento do tipo sanguíneo é importante para facer transfusións e evitar a formación de coágulos que provocan infartos e tromboses cerebrais mortais.
Manarangi Tutai Ariki
Manarangi Tutai Ariki, nada en 1946, é unha das catro arikis de Aitutaki (Illas Cook), pertencente á dinastía Manaragi Ariki que tradicionalmente gobernaba no leste da illa, nos distritos de Vaipai e Tauto.
Traxectoria
O ariki dos Manaragi Ariki vivía en Nova Zelandia desde había anos, asumindo as súas funcións pero non o título o pai de Tutai tras ser elixido polo Kopu Ariki, pero ao se facer vello pasoulle as funcións á súa filla en 1996, finalmente recibiu a investidura no ano 2000 sucedendo definitivamente a seu primo. Tutai é membro da Cámara dos Ariki e do Consello da Illa de Aitutaki, profesionalmente dedícase ao sector turístico.
Glicoproteína
Tipos de glicoproteínas
Os carbohidratos que se unen directamente a estes sitios son normalmente N-acetilglicosamina ou O-acetilgalactosamina respectivamente.
Festa da Dorna
A promoción da festa
No deseño dos carteis teñen destacado nos primeiros anos das peñas Mario Pena e José Alborés. Dende que se convoca o premio “Salvador D´Aquí” os máis premiados foron Xavi Seco e Jesús Miniño. Os gañadores das últimas edicións foron Elena Menjón, Daniel Insua e Óscar Cadaval.
Glicoproteína
Glicosilación
A glicosilación é un proceso químico no que se adhire un carbohidrato a outra molécula, denominada aceptora. A molécula aceptora pode ser de moitos tipos, por exemplo de natureza protéica ou lipídica. Un dos proceso da glicosilación máis importante é a glicosilación protéica. Considérase como a primeira parte do proceso de modificación na síntese de proteínas que dá lugar ás glicoproteínas. É a modificación tanto na etapa cotraslacional como postraslación que pode sufrir unha proteína. A maior parte das proteínas sintetizadas no retículo endoplasmático rugoso experimentan glicosilación. Existen dous tipos:
N-glicosilación
miniatura|487x487px|Glicoproteínas ligadas a N e a O.
As modificacións inclúen engadir ou quitar moléculas de azucres específicos atopados nas novas N-glicoproteínas sintetizadas no RER (retículo endoplasmático rugoso). Así, as proteínas N-glicosiladas no RER son adicionalmente remodeladas no aparello de Golgi debido á presenza nos diferentes compartimentos deste de distintos tipos de proteínas (ancoradas ás súas membranas) que tendo diferentes actividades enzimáticas engaden (glicosiltransferases) ou quitan (glicosilases) diferentes tipos de azucres (N-acetilglicosamina, ácido siálico, glicosa, galactosa etc…) nos N-oligosacáridos.
Trofeo Cidade de Vigo 2011
A XLI edición do Trofeo Cidade de Vigo celebrouse en Vigo o 6 de agosto de 2011 a partido único. O campión foi o Sporting de Gijón.
Festa da Dorna
Os símbolos
A Festa da Dorna ten como símbolo a “Flor natural” que é un trevo de catro follas con fondo verde e fronte vermello. Nos primeiros anos era un caravel, pero xa dende mediados dos 50 se utilizou o trevo e entrégase aos socios da “Cofradía da Dorna” ou aos asistentes ao “Baile de Gala” como distintivo de calidade dorneira. A “Flor natural” faise en feltro para usar como insignia, pero aparece en todo o material impreso ou audiovisual de promoción da festa.
Glicoproteína
N-glicosilación
O procesado completo dos N-oligosacáridos das N-glicoproteínas ocorre de maneira secuencial, durante o seu movemento dende as cisternas da cara cis ás cisternas da cara trans do complexo de Golgi.
Os N-oligosacáridos procésanse no complexo de Golgi mediante unha secuencia ordenada de reaccións de modificación do N-oligosacárido base engadido ás proteínas no RER constituído por 14 residuos de azucres. No RER elimínanse deste N-oligosacárido base os tres residuos de glicosa e un de manosas. Tras o seu transporte ó complexo de Golgi, ese N-oligosacárido sofre diversas modificacións posteriores denominadas glicosilación terminal. Así a primeira modificación nas N-glicoproteínas que van a ser secretadas ou destinadas á membrana plasmática é a eliminación de tres residuos de manosa. A isto séguelle a adición secuencial N-acetilglicosamina, a eliminación de dúas manosas máis e a adición dunha mucosa e doutras dúas N-acetilglicosamina.
Os azucres engadidos ás proteínas teñen un papel fundamental en promover o correcto pregado e ensamblaxe das mesmas aumentando a súa estabilidade. Ademais tamén son importantes no destino da proteína nos compartimentos intracelulares e nas interaccións célula-célula.
O-glicosilación
As proteínas poden sufrir ademais da N-glicosilación iniciada no RER para dar N-glicoproteínas, O-glicosilación para dar orixe ás O-glicoproteínas no aparello de Golgi originando as O-glicoproteínas. Os O-oligosacáridos engádense ás proteínas no aparello de Golgi orixinando as O-glicoproteínas. A diferenza dos N-oligosacáridos, ligados por enlace N-glicosídico ao átomo de nitróxeno (N) da cadea lateral do aminoácido asparraguina (Asn), os O-oligosacáridos están unidos por enlace O-glucosídico ao átomo de osíxeno (O) dos aminoácidos serina (Ser) ou treonina (Thr) dunha cadea polipeptídica. A O-glicosilación das proteínas comeza no aparello de Golgi coa unión de N-acetilgalactosamina ou manosa (Man) a residuos de serina (Ser) ou treonina (Thr) da proteína. Os residuos de N-acetilglicosamina, galactosa, mucosa ou ácido siálico engádense un a un de xeito secuencial con diferentes tipos de enlaces, resultando por isto un diferente O-oligosacárido (o-glicanos) con estrutura ramificada, composto por poucos residuos de monosacáridos. Un exemplo característico de O-oligosacáridos con cadeas laterais que poden inducir unha desposta inmunológica son os grupos sanguíneos (antíxenos) A, A e O que son O-oligosacáridos que unidos a glicoproteínas ou glicolípidos preséntanse na superficie de eritrocitos (glóbulos vermellos) e outros tipos de células.
Festa da Dorna
Os símbolos
A bandeira dorneira leva a “flor natural” no centro da bandeira galega. Repártese a tódalas peñas participantes en cada edición da festa. “A poutada”, áncora tradicional, é unha pequena insignia de ouro ou prata coa que se distingue a aqueles e aquelas que se teñen significado máis durante varios anos no seu apoio á festa. Tamén hainas de madeira e pedra ou con deseños máis modernos para quen a queira colocar como adobío. A “Orde da Poutada” integraba a aqueles e aquelas que a recibiran pero sempre foi algo máis nominal que real. Estase a barallar a posibilidade de darlle forma.
A fala e a escrita dorneira
Se un le un “Caderno de bitácora” (programa da festa), os nomes das peñas, a publicación anual o día dos Santos Inocentes do xornal humorístico “La Vos de Jalisia”, a letra do himno ou das cantigas dorneiras de tasca, fácil é decatarse de que estase a empregar unha lingua propia da festa.
A fala dorneira caracterízase pola uso da fala popular cotiá das xentes de Ribeira, mestura da variedade dialectal do galego propio do bloque occidental (cheismo, gheada e seseo, etc), do castrapo produto da situación non normalizada da lingua galega e a situación de desvantaxe respecto do castelán durante séculos, e o uso dunha serie de palabras e expresións que o caracterizan como argot. Todo isto plásmase na escrita que se reflicte no Caderno de Bitácora dende o ano 1990 de modo xeral (ata esa data a lingua predominante era o castelán con algunha verba precursora do argot), establecendo o uso dos grafemas “J” e “S” en palabras que na fala exprésanse con gheada e/ou seseo. Así, escríbese sedo por cedo, ou ajora en vez de agora. Tamén conxúgase o pretérito da primeira conxugación como o da segunda ou terceira, así dise e escríbese xojín no canto de xoguei, ou falín en vez de falei. Polo demais séguense as normas da lingua galega na súa forma dialectal citada ou, as máis das veces, o castrapo, polo xa expresado antes, cunha mestura de normas e palabras de galego e castelán.
Destacar entre os redactores dos Cadernos de Bitácora e da publicación “La Vos de Jalisia ” a Jandro Ayaso que incorporou o seu estilo “alejandrino” á “narrativa de bitácora” con celebrado acerto e corrosiva ironía. O argot ten como fío que lle da sentido o uso de termos e/ou expresións propios da fala mariñeira xunto con algúns outros que son “préstamos” doutros argots portuarios, uns e outros con significados cheos de dobre intención ou como metáforas festivas.
O himno da Festa da Dorna
Na L Singradura, ano 1998, estréase o Himno Dorneiro, peza musical composta e interpretada por “Os Diplomáticos de Montealto” e a banda de gaitas “Ancoradoiro” a partir dunha letra de Santi Páramo. A peza é xa un clásico da Festa. A súa interpretación pola marea dorneira “esparando as pañoletas” e  acompañando ao grupo musical que pecha o Consertaso de fin de festa é de gran emotividade.
“24 de Xullo”
O vinte e catro de xullo
chejou a chea a Ribeira
enchendo rúas e prasas
sobe a marea dorneira.
Bota o risón compañeiro
coa dorna aparellada
e se non cheja cun cabo
fondea coa poutada.
RETROUSO (móvense os panos no aire mentres se interpreta)
''Forsa á Dorna! Vento en popa!''
Con jalerna ou en calmada
Era visto!
Era visto! é unha serie de televisión galega producida e creada por Zopilote S.L., emítese na TVG desde abril de 2011.
Fútbol australiano
Regras
En cada equipo xogan 18 xogadores. Hai catro postes en cada extremo do campo, dous na liña de meta, separados por unha distancia de 6,4 metros, e outros dous exteriores 6,4 metros máis atrás.
Era visto!
Foi mellor serie de televisión nos Premios Mestre Mateo 2012 e nos Premios Mestre Mateo 2013.
Argumento
A serie desenvólvese na vila de "Lameiro", unha pequena poboación que mantén as súas tradicións pero que ó mesmo tempo integra os últimos costumes da vida actual.
Audiencia
Era visto! ten os seus teitos de audiencia en 252.000 espectadores e nunha cota de pantalla do 24,2%.
Orville Wright
Orville Wright, nado en Dayton (Ohio) o 19 de agosto de 1871 e finado en 1948, foi un inventor norteamericano.
Traxectoria
Co seu irmán Wilbur fundou unha fábrica de bicicletas en 1892.
Os Wright interesáronse nunhas ideas sobre voo de maquetas e a partir dese momento, non deixaron de traballar para levar ao home en voo polos aires. Para a realización dos seus estudos sobre o voo, desenvolveu o primeiro túnel aerodinámico en 1901 e en 1902, introduciu o empenaxe vertical con temón móbil nos avións como sistema de estabilidade que practicamente eliminaba o perigo de barrenas.
O 17 de decembro de 1903, en Kitty Hawk, Orville Wright realizou o que se considera o primeiro voo dun avión tripulado e semipropulsado con éxito, que durou 12 segundos. O aparato chamábase Flyer I.
O voo fíxose en segredo e sen testemuñas, para evitar o plaxio do seu novo invento, existindo como única proba a palabra de Orville e do seu irmán. Os Wright eran moi celosos do seu invento e non desexaban dar moitas evidencias do seu aparato, de feito as fotos tiráronse sempre desde certa distancia, para impedir revelar os detalles.
O Flyer I non era capaz de voar por si mesmo, xa que requiría a axuda dunha catapulta externa activada por un peso que o lanzaba ao aire, simulando un voo para poder así probar o funcionamento dos mandos do avión.
O 9 de setembro de 1908, en Fort Meyer (Virxinia), estableceu novas marcas cando o primeiro avión Wright voou durante 62 minutos completando 57 círculos a unha altura de 36,6 m.
Este voo converteu a Orville nunha celebridade internacional. Iniciou unha época de incesante actividade: á fronte do seu equipo de pilotos de exhibición, comprobaba todas as pezas novas do material utilizado nos avións Wright e supervisaba a produción das fábricas Wright. O exército comprou a idea dos Wright, así a todo, a aviación tardaría aínda en desenvolverse.
En 1908, os Wrigth ademais levaron o aparato a Francia onde realizaron unha exitosa exhibición ante un público perplexo que estaba acostumado a ver artefactos planando durante un chisco e colisións en terra. Deste modo arrebataron a Alberto Santos-Dumont a supremacía do aire.
Logo da morte de Wilbur en 1912, Orville foi o presidente da Compañía Americana Wright. Tres anos despois vendeu as súas accións. Logo traballou como enxeñeiro na mesma compañía. Morreu o 30 de xaneiro de 1948 en Dayton.
Lingua romanche
A lingua romanche é unha lingua romance falada no cantón suízo de Grisóns. Está emparentada con outras linguas que se falan en Italia, Suíza e Francia. Os cinco dialectos retorrománicos máis falados son sursilvan, sutsilvan, surmiran, puter e vallader. Puter e vallader, en ocasións, considéranse un só subgrupo: romanche ladino.
Fútbol australiano
Regras
Os goles (6 puntos) conséguense facendo pasar a pelota limpamente entre os postes da portería. Os tantos traseiros (1 punto) obtéñense facendo pasar a pelota entre un poste de gol e un traseiro.
As principais técnicas son patear e tomar a pelota coas mans. Os xogadores poden golpear a pelota, pero non pasala. Un xogador pode correr coa pelota na man sempre que a bote no chan polo menos unha vez cada 10 metros. Un xogador tamén pode ser placado e se o xogador placado non da a pelota ao equipo contrario antes de 5 segundos, o equipo do placador, ten dado un penal. Polo demais, hai moi poucas regras.
Campionato Mundial
O campionato mundial comprende 12 seleccións nacionais. Xogouse nos anos 2002, 2005 e volverase a xogar no ano 2008. As nacións participantes son:
Polícrates
Levaron o nome de Polícrates (en grego Πολυκράτης}}, Polykratēs) as seguintes persoas:
Festa da Dorna
O himno da Festa da Dorna
doutra festa máis rachada.
Forsa ás peñas dorneiras,
a mellor tripulasión
esparando as “pañoletas”
ao son do acordeón.
Xa neste lanse ,dorneiros!
comesen as cantareas
imos jañar o quiñón
e se o mar ponse bravo
larjaremos na mar brava
as nosas embarcasións
feitas todas á machada!
Lingua romanche
É falada por arredor dunhas 35.000 persoas como lingua materna e por outras 40.000 como segunda lingua. A maioría dos falantes tamén utilizan o alemán. É unha lingua considerada en risco de extinción, falada por menos do 1% dos 7,4 millóns de habitantes da Suíza. É a lingua oficial menos falada do país e sofre as consecuencias da concorrencia co alemán, falado maioritariamente pola poboación en xeral.
Historia
O primeiro rexistro escrito da lingua romanche data de 1552, na forma dunha lición de catecismo chamada Christiauna fuorma, rexistrada por Jacob Bifrun no dialecto Engadino. Unha tradución en romanche do Novo Testamento publicouse en 1560.
O romanche non foi considerado unha lingua oficial da Suíza ata 1938. O cantón de Grisóns, maior reduto do romanche, é o único considerado trilingüe da Suíza, pois aló fálanse tamén o alemán e o italiano. Os falantes do idioma son obrigados a aprender tamén o alemán, tanto o (alemán) estándar como o dialecto suízo alemán local (alemánico), para ter acceso aos mellores empregos e á maioría das institucións federais no país.
Ortografía
A ortografía do romanche foi unificada, a partir das diferentes variedades, polo lingüista Heirich Schmid en 1982. Esa tentativa tentaba facilitar a comunicación entre os falantes do Baixo Engadino (Vallader), Alto Engadino (Puter), Sobremirano (Surmiran), Subselvano (Sutsilvan) e Sobreselvano (Sursilvan), cada cal coa súa propia norma ortográfica, e fornecer un carácter de unidade ao romanche. Esa nova escrita chámase Rumantsch Grischun, e hai controversia sobre o seu papel no ensino. Algúns dialectos son tan diferentes que dous falantes de variedades do romanche poden preferir falar alemán para se comunicar.
Dialectos
O romanche non é unha lingua única, senón un conxunto de dialectos pertencente á póla retorrománica das linguas romanas. As súas linguas parentes máis próximas son o ladino, falado na rexión do Trentino-Tirol do Sur e o friulano, falado no Friuli-Veneza Giulia, no norte da Italia.
Festa da Dorna
O financiamento da festa
Para facer fronte ao programa festivo a A.C. “R.e I. Cofradía da Dorna” creou a sección de merchandising encargado de deseño e venda directa de produtos orixinais dorneiros. Para a creación dalgúns deses produtos cóntase cos obradoiros ocupacionais das asociacións AMBAR e A CREBA realizando unha labor de apoio mutuo. Para outros cóntase con deseñadores e artistas locais. A asociación ten rexistrado o trevo dorneiro, a “flor natural”, que se utiliza como indicativo de produto orixinal. Parte dos fondos obtidos polo merchandising van destinados ás asociacións citadas. Lidia Fernández, Ramona Bello e Pili Fandiño, xunto con outros e outras, teñen achegado o dotar dun alto nivel na xestión a esta sección nos últimos anos.
O tradicional “Chirinjito Dorneiro”, típica cantina das festas, no que colaboran as peñas na súa atención, é hoxe por hoxe unha fonte secundaria de ingresos orientando os esforzos á obtención de máis apoios por parte doutros sectores como:
As achegas dos socios e socias destínanse a dotar de equipamentos á Asociación para que poidan ser utilizadas tanto en actividades festivas como diversas iniciativas ao longo do ano. Eses equipamentos tamén póñense a disposición dos asociados ou doutras asociacións seguindo unha filosofía colaborativa.
A promoción cultural e o labor social solidario
Dende o ano 1952 a Festa da Dorna cumpriu unha importante labor social concretada en doar unha ou máis dornas cada ano a pescadores con poucos recursos. Coa mellora da situación económica a finais dos sesenta e nos setenta, así como debido a normativas limitadoras para a matriculación de embarcacións para pesca artesanal, dende finais dos setenta esa labor foi variando, aínda que mantendo nalgúns anos a entrega dalgunha dorna. Máis de medio cento dornas foron dadas a outros tantos pescadores naqueles anos.
Xa no Caderno de Bitácora do ano 1977 pode lerse “Somos conscientes de lo anacrónico que es hoy el sorteo dornas entre los necesitados (…) Desde hace unos años los afanes de esta Cofradía están orientados a la consecución de ese sueño que es el Parque Natural de Sta Eugenia de Riveira”, con ese mesmo espírito retomouse no 1988 no “Top Secret” a crítica pola quita de area das dunas de Olveira e a reivindicación da súa protección, variando o enfoque social solidario a cuestións de índole ecolóxica e cultural. Esa DIMENSION MEDIO AMBIENTAL tense hoxe moi en conta procurando que a Festa sexa ecoloxicamente respectuosa coas contornas naturais e urbanas onde se desenvolve, procurando mellorar en aspectos implícitos a calquera festa mediante iniciativas para a redución do lixo, diminución de ruídos  e, en xeral,  limitación das molestias ás persoas.
No 1991 coa legalización da A.C. “R.e I. Cofradía da Dorna” o obxectivo foi tamén A PROTECCIÓN E DIVULGACIÓN DA CULTURA MARÍTIMA relacionada coa embarcación que dá nome á Festa, e participou coma fundadora da Federación Galega pola Cultura Fluvial (Culturmar ). Así emprendeuse a recuperación da dorna xeiteira e despois da dorna da clase “nai”, participouse representando a Galicia coa dorna xeiteira “Virxe do Carme” na 1ª Festa da Cultura Marítima Brest 92 e, ao ano seguinte, promoveuse xunto con outras asociacións aos 1ª Encontros de Embarcacións Tradicionais de Galicia que tiveron por sede Ribeira no 1993 a semana anterior á Festa, e nese ano participouse na fundación da Federación Galega pola Cultura Marítima e Fluvial, así como organizáronse ao longo dos anos distintas exposicións e outras actividades de divulgación e promoveuse a Escola de Vela.
Será entrado o segundo milenio cando se comecen a facer actividades para recadar fondos para apoiar iniciativas de entidades con fin social e no 2015 créase o FONDO SOLIDARIO DORNEIRO co asesoramento das Traballadoras Sociais das distintas entidades e institucións de Ribeira. Para ese fondo fanse dende a asociación distintas actividades como: Nadal Dorneiro Solidario, Cea Solidaria das Peñas Dorneiras e o torneo de fútbol sala para equipos de nenos e nenas “Copa da Jalaxia”. Cos recursos conseguidos apóianse programas concretos coas asociacións AMBAR de persoas con diversidade funcional  e A Creba en pro da saúde mental, así como facilítanse recursos a particulares en perigo de exclusión social.
Tamén se colabora coa Asociación Renacer en campañas de prevención de enfermidades de transmisión sexual e a favor do consumo responsable durante a Festa.
Lingua romanche
Dialectos
A diferenza entre as variedades de romanche está presentada nas frases abaixo, que significan "a raposa (o golpe) estaba famenta de novo":
Romanche oficial:
La vulp era puspè ina giada fomentada.
Baixo Engadino:
La vuolp d'eira darcheu üna jada fomantada.
Alto Engadino:
La vuolp d'eira darcho üna vuota famanteda.
Sobremirano:
La golp era puspe eneda famantada.
Subselvano:
Sobreselvano:
L'uolp era puspei inagada fomentada.
A distancia xeográfica e as condicións topolóxicas das rexións na Suíza nas que se fala o romanche, sumadas a factores socioeconómicos, foron responsábeis da fragmentación da lingua ao longo dos séculos. As diferentes ortografías son exemplos desa división dialectal.
Fonoloxía
As consoantes do romanche oficial (Rumantsch Grischun) están representadas no cadro abaixo:
Vogais
Os fonemas vogais do romanche son os seguintes:
Gramática
Como na maioría das demais linguas neolatinas, o romanche presenta dous xéneros (masculino e feminino) e dous números (singular e plural). O plural fórmase en xeral engadindo un -s á palabra no singular.
As palabras masculinas terminan xeralmente en consoante e as femininas en a. Os artigos definidos son como se segue:
il turist - o turista
la turista - a turista
Antes de vogal, os artigos tanto masculino como feminino sofren elisión e tórnanse l':
l'ami - o amigo
l'amía - a amiga
ils amis
las amias
Os artigos indefinidos son in para o masculino e ina para o feminino.
in curs - un curso
ina scola - unha escola
Non hai artigos indefinidos plurais.
Pronomes
jau - eu
ti - tu (vostede)
Figueiredo, Piñeira, Ribas de Sil
Figueiredo é un lugar da parroquia de Piñeira, no concello de Ribas de Sil, na beira do río Sil. Segundo o IGE no 2008 tiña 24 habitantes (11 homes e 13 mulleres).
Lingua romanche
Pronomes
el/ella - el/ela
nus - nós
Figueiredo, Piñeira, Ribas de Sil
Está situada na comarca de Quiroga, a uns 10 km de Quiroga e San Clodio, cos que se comunica a través da N-120.
Lingua romanche
Pronomes
els/ellas - eles/elas
Figueiredo, Piñeira, Ribas de Sil
Recursos
A economía do lugar é de subsistencia. A idade media da poboación é moi alta, con bastantes xubilados. Malia que hai moita emigración cara ás vilas da Rúa de Valdeorras, Petín, San Clodio ou Quiroga, estanse construíndo novas casas coma segunda residencia.
Festas
Malia que o común era celebrar a festividade de San Sebastián, o 20 de xaneiro, para aumentar a asistencia ás festas ultimamente celébrase en agosto.
Lingua romanche
Morfoloxía verbal
Aquí están as marcas morfolóxicas do presente do indicativo dos verbos do primeiro grupo da variante subselvana do romanche.
Singular
1. -el
2. as
3. a
Plural
1. -ein
2. -ais
3. -an
Exemplo: cumprar, comprar
Frases comúns en romanche
Allegra - Ola
Co vai? - Como vai?
Fa plaschair - É un pracer coñecelo(a)
Bun di - Bo día
Buna saira - Boa serán/tarde/noite (cando se chega)
Buna notg - Boa noite (despedida)
A revair - Adeus, chao
I ma displascha - Descúlpeme
Quimiotipo
Un quimiotipo (do inglés chemotype), ás veces chamado quimiovar (chemovar) é unha entidade quimicamente distinta nunha planta ou microorganismo, con diferenzas na composición de metabolitos secundarios. Cambios menores de tipo xenético e epixenético con pouco ou ningún efecto sobre a morfoloxía ou anatomía poden, porén, producir grandes cambios no fenotipo químico. Os quimiotipos defínense a miúdo polo produto químico máis abondoso producido por ese individuo e o concepto foi útil para os traballos en ecoloxía química e química de produtos naturais. Con respecto á bioloxía das plantas, o termo "quimiotipo" foi acuñado polo Dr. Rolf Santesson e o seu fillo Johan en 1968, definido como: "...partes quimicamente caracterizadas dunha poboación de individuos morfoloxicamente indistinguibles."
Lingua romanche
Frases comúns en romanche
Perdunai - Con permiso
Quimiotipo
En microbioloxía na edición de 1990 do Código Internacional de Nomenclatura de Bacterias (ICNB) prefírese o termo "quimioforma" ou "quimiovar", o primeiro referido á constitución química dun organismo e o último co significado de "produción ou cantidade de produción dun composto quimico determinado." Os termos co sufixo -tipo non se recomendan para evitar posibles confusións con espécime tipo. Os termos quimiotipo e quimiovar foron introducidos orixinalmente no ICNB nunha proposta de revisión dunha das regras de nomenclatura que trataba das subdivisións taxonómicas infrasubespecíficas na xuntanza de 1962 do Congreso Microbiolóxico Internacional celebrada en Montreal, Canadá. Na proposta de cambio argumentábase que a regulación nomenclatural destas categorías taxonómicas, como serotipo e morfotipo, era necesario evitar a confusión. Na recomendación proposta 8a(7), solicitábase que "se dea autorización para o uso dos termos quimiovar e quimiotipo", definindo os termos como "usados para designar unha división infrasubespecífica para incluír formas infrasubespecíficas ou cepas caracterizadas pola produción dalgúns compostos químicos non producidos normalmente pola cepa tipo da especie." O cambio no Código foi aprobado en agosto de 1962 pola Comisión Xudicial do Comité Internacional de Nomenclatura Bacteriolóxica no VIII Congreso Microbiolóxico Internacional en Montreal.
Lingua romanche
Frases comúns en romanche
Per plaschair - Por favor
Grazia fitg - Moitas grazas
Anzi - De nada
Gratulazions - Parabéns
Ils quants è oz? - Que día é hoxe?
Quants onns has ti? - Cantos anos tes?
Condado de Harghita
O condado de Harghita (en romanés Judeţul Harghita) é unha provincia de Romanía con capital en Miercurea Ciuc.
A poboación desta provincia é de 326.222 habitantes (en 2002) nunha superficie de 6.639 km², cunha densidade de poboación de 52 hab/km².
Himno de Mordovia
O himno de Mordovia, tamén coñecido como Šumbrat, Mordovija! (moksha/erzya: Шумбрат, Мордовия!; Радуйся, Мордовия!) é o himno da República de Mordovia. Foi composto por N. Koshelieva coa letra de S. Kinyakin. A letra foi escrita nas tres linguas oficiais de Mordovia que son o moksha (primeiro verso e partes do coro), erzya (segundo verso e partes do coro) e ruso (terceiro verso).
Condado de Harghita
A gran maioría da poboación é sículos, cos valacos ou romaneses étnicos concentrados no enclave de Voșlăbeni e na parte norte e leste da provincia, en particular Toplița e Bălan. Segundo o censo do ano 2002, os sículos eran o 85 % da poboación, os valacos ou romaneses étnicos o 14 % e os xitanos e outros o 1 %.
Divisións administrativas
O distrito conta con 4 municipios, 5 cidades e 49 comunas.
Galería de imaxes de Vilatuxe, Lalín
San Lourenzo de Vilatuxe é unha parroquia que se localiza no concello de Lalín. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 719 habitantes (376 mulleres e 343 homes), distribuídos en 17 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 796 habitantes.
Non hai misericordia
Trama
A obra xira arredor dun programa de radio. Nel lense relatos cun vencello común: a violencia en diversos ámbitos. No programa vanse lendo os contos, e ao remate de cada un son comentados por un sociólogo, un teólogo, un psicólogo, un asistente social e polo propio autor.
1
O primeiro conto fala dun grupo de amigos formado por Víctor (un camareiro), Mónica (a súa moza), Gabi e Sócrates. Os amigos adoitan pasar a tarde no bar onde traballa Víctor, até que un día este, farto da súa situación laboral, abandona o traballo. Esa mesma tarde deciden ir de festa os catro.
A raíz de usaren a mesma máquina comecartos, únese ao grupo Lamas, un home que se converte en millonario ao vender un baixo comercial, e que devece por entrar no círculo social pudente da vila.
Comezan a beber xuntos por bares e pubs, e cando xa Lamas comeza a estar bébedo, amosando un inequívoco interese sexual por Mónica, Víctor decátase e faille saber que se podería chegar a un acordo para se deitaren. Logo de mercar cocaína nunha discoteca, marchan en coche a outra con Víctor guiando o vehículo. De sócato para o coche, e comezan a mallar en Lamas.
O proceso é analizado na radio desde diferentes puntos de vista: máis alá da violencia final da malleira, observan as causas que levan a Víctor a deixar o traballo e ao grupo a actuar dese xeito.
2
No segundo relato a protagonista é Rosa, unha dependenta duns 40 anos, nai de dúas fillas, que co seu salario mantén tamén ao seu home, desempregado. Pola mañá, antes de ir ao traballo, atopa o corpo de Lamas na beiravía, e avisa ao bar que hai preto. Pola mañá a xornada de traballo é normal, agás pola visita da policía para que lles conte o que saiba do corpo atopado.
As Taboazas, Queixa, Chandrexa de Queixa
As Taboazas é un lugar da parroquia de Queixa, no concello ourensán de Chandrexa de Queixa na comarca da Terra de Trives. Segundo o IGE en 2012 tiña trece habitantes (nove homes e catro mulleres).
Non hai misericordia
2
Ao mediodía regresa a casa, pero tras unha discusión porque o marido non colabora nas tarefas da casa, este dálle un bofetón. Pola tarde dille a unha clienta que non se dá decidido por uns zapatos que non lle rompa a cabeza, e o xefe dille que quede ao remate para falaren. O xefe, comeza rifándolle, para acabar abusando sexualmente dela no propio despacho. Ela déixase facer, consciente de que o seu posto de traballo é sumamente importante para alimentar ás súas fillas.
Vilanova de Arousa, Vilanova de Arousa
San Cibrán de Vilanova de Arousa é unha parroquia que se localiza no concello de Vilanova de Arousa. Segundo o IGE, en 2016 tiña 3 061 habitantes distribuídos en 7 entidades de poboación, dos cales 1 487 eran homes e 1 574 mulleres. Isto supón un aumento de habitantes con respecto ó ano 2010, cando tiña 3 021, e sobre todo respecto a 2005, cando eran 2 633.
Non hai misericordia
2
Antes de chegar a casa para nun bar ao que adoitaba ir de nova, coas amigas, pero decátase de que xa nada é o mesmo.
Xa na cama, antes de durmir, o marido volve abusar dela.
A análise na radio deste relato ten tamén diferentes puntos de vista, agravándose coa chamada dunha oínte protestando porque os comentaristas son todos homes.