cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montecelo, Diomondi, O Saviñao
Montecelo é un lugar da parroquia de Diomondi no concello lugués do Saviñao na comarca da Terra de Lemos. Segundo o IGE en 2010 tiña 16 habitantes (8 mulleres e 8 homes), o que supón unha diminución respecto do ano 1999 cando tiña 22 habitantes.
Ota Benga
Ota Benga, nado c. 1883 no bosque de Ituri, Estado Libre do Congo, e finado o 20 de marzo de 1916 en Lynchburg, Virxinia, foi un home de etnia mbuti (un dos pobos pigmeos), coñecido por ser exhibido na Exposición Universal de St. Louis de 1904, e tamén nun zoolóxico humano no Bronx en 1906.
Benga fora mercado a comerciantes de escravos africanos polo explorador Samuel Phillips Verner, un empresario americano que buscaba persoas africanas para a Exposición Universal. Trala exposición foi levado ao zoo do Bronx, onde se lle permitía camiñar polos terreos antes e despois de ser exposto na Casa dos Monos. Agás por unha breve visita a África con Verner despois do peche da feira de St. Louis, Benga viviu nos Estados Unidos, principalmente en Virxinia, o resto da súa vida.
Os xornais afroamericanos de todo o país publicaron editoriais que se opoñían firmemente ao tratamento de Benga. Robert Stuart MacArthur, voceiro dunha delegación de igrexas negras, solicitou ao alcalde de Nova York George B. McClellan Jr. a súa liberación do zoo do Bronx. A finais de 1906, o alcalde liberou a Benga baixo a custodia de James M. Gordon, que supervisaba o Howard Colored Orphan Asylum en Brooklyn.
En 1910 Gordon conseguiu que Benga fose atendido en Lynchburg, Virxinia, onde lle mercou roupa americana e fixo que lle empastasen os seus dentes limados. Isto permitiulle a Benga ser máis facilmente aceptado na sociedade local. Recibiu clases de inglés e comezou a traballar nunha fábrica de tabaco de Lynchburg.
Tentou regresar a África, pero o estalido da primeira guerra mundial en 1914 detivo todas as viaxes de pasaxeiros en barco. Benga caeu nunha depresión e suicidouse en 1916.
Infancia
Como membro do pobo mbuti, Ota Benga vivía en bosques ecuatoriais preto do río Kasai no que entón era o Estado Libre do Congo. A súa vila foi atacada pola Force Publique, establecida polo rei Leopoldo II de Bélxica como milicia para controlar aos nativos, a maioría dos cales foron empregados para man de obra co fin de explotar a grande oferta de caucho no Congo. A muller de Benga e dous fillos foron asasinados; mentres que el sobreviviu porque estaba nunha expedición de caza cando a Force Publique atacou a vila. Máis tarde foi capturado por comerciantes de etnia baschelel.
En 1904, o empresario e explorador estadounidense Samuel Phillips Verner viaxou a África, baixo contrato da Exposición Universal de St. Louis, co obxectivo de capturar e levar para América un grupo de pigmeos para formar parte da exposición. Verner descubriu a Benga mentres se dirixía a unha aldea pigmea batwa e comprouno aos comerciantes de escravos que o levaban, por un quilo de sal e un pano de tea. Máis tarde Verner afirmou que rescatara a Benga de caníbales.
Os dous pasaron varias semanas xuntos antes de chegar á aldea batwa. Os veciños desenvolveron un prexuízo racial contra o muzungu ("home branco"). Verner non puido recrutar a ningún habitante para que se unise a el para viaxar aos Estados Unidos ata que Benga dixo que o muzungu lle salvara a vida e falou do vínculo que creceu entre eles e da súa propia curiosidade polo mundo de onde proviña Verner. Catro batwa, todos homes, finalmente decidiron acompañalos. Verner tamén recrutou a outros africanos que non eran pigmeos: cinco homes dos Bakuba, incluído o fillo do rei Ndombe, gobernante dos Bakuba; e outros pobos.
Exposición Universal de St. Louis
miniatura| Benga (segundo pola esquerda) e os batwa en [[St. Louis]] O grupo foi levado a St. Louis, Missouri, a finais de xuño de 1904 sen Verner, xa que estaba enfermo de malaria. A Exposición Universal de Louisiana xa comezara e os africanos convertéronse de inmediato no centro de atención. Benga era particularmente popular e o seu nome foi anunciado pola prensa como Artiba, Autobank,, Ota Bang e Otabenga. Tiña unha personalidade amable, e os visitantes estaban ansiosos por ver os seus dentes que foran afiados en punta na súa mocidade como decoración ritual. Os africanos aprenderon a cobrar por fotografías e actuacións. Unha conta dun xornal promocionou a Benga como "o único caníbal africano xenuíno en América" e afirmou que os seus dentes "valían os cinco centavos que cobraba por amosalos aos visitantes". miniatura| Benga en 1904 Cando Verner chegou un mes despois, deuse conta de que os pigmeos eran máis prisioneiros que artistas. Os seus intentos de congregarse pacificamente no bosque os domingos víronse frustrados pola fascinación da xente por eles. Os intentos de McGee de presentar unha exposición científica "seria" tamén foron anulados. O 28 de xullo de 1904, os africanos actuaron ante o público como "salvaxes", interpretando a idea preconcibida que a xente tiña deles, o que provocou que o Primeiro Rexemento de Illinois fose chamado para controlar á multitude. Benga e os outros africanos acabaron actuando de xeito bélico, imitando aos nativos americanos que viron na exposición. Alí fixo amizade co xefe apache Gerónimo, que tamén estaba exposto.
Museo Americano de Historia Natural
Benga acompañou a Verner cando devolveu aos outros africanos ao Congo. Viviu brevemente entre os batwa mentres seguía acompañando a Verner nas súas aventuras africanas. Casou cunha muller batwa que máis tarde morreu pola mordedura dunha serpe. Sen sentir que pertencía aos batwa, Benga optou por volver con Verner aos Estados Unidos.
Verner conseguille a Benga unha habitación libre no Museo Americano de Historia Natural de Nova York mentres atendía os seus outros negocios. Verner negociou co comisario do museo, Henry Bumpus, a presentación das súas adquisicións de África e un posible emprego. A petición de salario de Verner pareceulle excesivamente alta pero interesouse por Benga. Benga gozou ao principio do seu tempo no museo, onde lle deron un traxe de liño ao estilo do sur, pero co tempo foi sentindo morriña pola súa propia cultura.
Zoo do Bronx
Os acontecementos que levaron á súa "exposición" xunto a Dohong foron paulatinos: Benga pasaba parte do seu tempo na exposición da Casa dos Monos e o zoolóxico animouno a colgar alí a súa hamaca e a disparar o arco e a frecha contra un branco. O primeiro día da exposición, o 8 de setembro de 1906, os visitantes atoparon a Benga na Casa dos Monos. miniatura| Ota Benga no zoo do [[Bronx en 1906. Só hai cinco fotos promocionais da etapa de Benga no zoo, ningunha delas na "Casa dos Monos", onde non estaban permitidas as cámaras.]]Hornaday considerou a exposición un espectáculo valioso para os visitantes e foi apoiado por Madison Grant, secretario da New York Zoological Society, que fixo presión para que Ota Benga estivese exposto xunto aos simios no zoo do Bronx. Unha década despois, Grant convertérase nun prominente antropólogo racista e euxenésico. Os clérigos afroamericanos protestaron inmediatamente ante os funcionarios do zoo pola exposición. Un deles, James H. Gordon, declarou:"A nosa raza, pensamos, xa está o suficientemente deprimida, sen nos exhibir cos simios. Pensamos que somos dignos de ser considerados seres humanos, con almas."Gordon pensaba que a exposición era hostil ao cristianismo e era unha promoción do darwinismo:"A teoría darwiniana oponse absolutamente ao cristianismo e non se debería permitir unha manifestación pública ao seu favor."Varios clérigos apoiaron a Gordon. En defensa da representación de Benga como un ser humano inferior, unha editorial do New York Times suxeriu:"Non entendemos ben toda a emoción que outros están expresando no asunto. [...] É absurdo queixarse pola imaxinación e degradación que sofre Benga. Os pigmeos [...] son moi baixos na escala humana, e a idea de que Benga debería estar nunha escola en vez dunha gaiola ignora a alta probabilidade de que a escola fose un lugar [...] do que non podería sacar ningún proveito. A idea de que os homes son todos iguais, excepto porque tiveron ou careceron de oportunidades para ter unha mellor educación, xa está moi anticuada."Despois da polémica, a Benga permitíuselle percorrer os xardíns do xardín zoolóxico. En resposta á situación, así como ás presións verbais e físicas das multitudes, volveuse máis problemático e algo violento. Nesta época, un artigo do New York Times citaba a Robert Stuart MacArthur dicindo: "Mágoa que non haxa algunha sociedade como a Society for the Prevention of Cruelty to Children. Enviamos aos nosos misioneiros a África para cristianizar á xente e logo traemos un aquí para brutalizalo".
O zoolóxico finalmente retirou a Benga do recinto. Verner non tivo éxito na súa busca de emprego, pero ás veces falaba con Benga. Os dous acordaran que era mellor para Benga permanecer nos Estados Unidos a pesar do trato no zoo. Cara a finais de 1906, Benga foi liberado baixo custodia do reverendo Gordon.
Últimos anos
Gordon colocou a Benga no Howard Colored Orphan Asylum, un orfanato patrocinado pola igrexa en Brooklyn que Gordon supervisaba. Como a prensa continuba sendo unha molestia, en xaneiro de 1910, Gordon organizou o traslado de Benga a Lynchburg, Virxinia, onde viviu coa familia McCray.
Para que fose máis doado formar parte da sociedade local, Gordon dispuxo o empaste dos dentes de Benga e comproulle roupa ao estilo americano. Recibiu clases da poeta de Lynchburg Anne Spencer para mellorar o seu inglés e comezou a asistir á escola primaria no Seminario Baptista de Lynchburg.
Unha vez que sentiu que o seu inglés mellorara o suficiente, Benga deixou a súa educación formal. Comezou a traballar nunha fábrica de tabaco de Lynchburg e comezou a planificar o seu regreso a África.
Morte
En 1914, cando estalou a primeira guerra mundial, o regreso ao Congo fíxose imposible ao paralizarse o tráfico de buques de pasaxeiros. Benga entrou nunha depresión ao ver que as súas esperanzas de regreso á súa terra se esvaecían. O 20 de marzo de 1916, aos 32 ou 33 anos, fixo un lume cerimonial, arrincou os empastes dos dentes e disparouse no corazón cunha pistola prestada.
Foi enterrado nunha tumba sen nome na sección negra do Cemiterio da Cidade Vella de Lynchburg, preto do seu benefactor, Gregory Hayes. Nalgún momento, os restos de ambos homes desapareceron. A historia oral local indica que Hayes e Benga foron finalmente trasladados do cemiterio vello ao cemiterio de White Rock Hill, un cemiterio que máis tarde caeu en mal estado. Benga recibiu un marcador histórico en Lynchburg en 2017.
Legado
Phillips Verner Bradford, neto de Samuel Phillips Verner, escribiu un libro sobre o home mbuti, titulado Ota Benga: The Pygmy in the Zoo (1992). En 2020 a Wildlife Conservation Society, encargada do zoolóxico do Bronx, pediu desculpas polo tratamento dado a Benga polo zoo e a promoción da euxenesia.
A publicación do libro de Bradford en 1992 inspirou un grande interese pola historia de Ota Benga e estimulou a creación doutras moitas obras, tanto de ficción como de non ficción, como:
Caso semellante
miniatura| [[Ishi, un nativo americano que foi comparado con Benga]] Observáronse similitudes entre o tratamento de Ota Benga e o de Ishi. Este último era o único membro con vida da tribo indíxena americana dos Yahi, e foi exhibido en California ao redor do mesmo período. Ishi morreu o 25 de marzo de 1916, cinco días despois de Ota.
Xosé Díaz Díaz (1944)
Xosé Díaz Díaz, nado en Ferrol o 8 de setembro de 1944, é un sindicalista e político galego do BNG. Foi deputado no Parlamento de Galicia entre 1997 e 2005.
Traxectoria
Traballou en ASTANO (1958–1998, cando foi pre-xubilado polos acordo CCOO-UGT-Empresa) como aprendiz de Maquinaria primeiro, logo delineante-proxectista e como economista finalmente. Militante do PCG entre 1970 e 1976, foi membro do comité de empresa e dos secretariados nacionais da INTG e da CIG. Portavoz do sector naval. Dirixiu as negociacións sobre diferentes plans de reestruturación desde 1984 até 1997, co goberno central. Militante do BNG, foi elixido parlamentario pola provincia da Coruña nas eleccións autonómicas de 1997, presidindo a Comisión de Economía. Volveu ser elixido parlamentario nas autonómicas de 2001.
Frank-Walter Steinmeier
Frank-Walter Steinmeier, nado o 5 de xaneiro de 1956 en Detmold, Renania do Norte-Westfalia, é un político alemán, membro do Partido Socialdemócrata de Alemaña (SPD, polas súas siglas en alemán). É o actual Presidente de Alemaña dende o 19 de marzo de 2017. Dende 2005 até 2009 e novamente de 2013 a 2017 foi ministro de Relacións Exteriores, dende novembro de 2007 tamén vicechanceler de Alemaña. En outubro de 2007 foi elixido vicepresidente federal do SPD. De 1999 a 2005 foi xefe da Chancelería Federal (cargo comparable ó ministerio da Presidencia); durante o primeiro semestre de 2007 ademais foi presidente do Consello da Unión Europea. O 7 de setembro de 2008 foi nomeado candidato a chanceler de Alemaña polo SPD para as eleccións de 2009, enfrontándose a Angela Merkel.
En febreiro de 2017 foi elixido como presidente de Alemaña. Asumiu o cargo o 19 de marzo.
Traxectoria
Steinmeier naceu en 1956 como fillo dun ebanista e unha obreira, ambos de relixión protestante. Logo de prestar o seu servizo militar, estudou dereito entre 1976 e 1980, despois seguiu estudos de ciencias políticas entre 1980 e 1982 na Universidade de Gießen. Traballou na facultade de Dereito Público e Ciencias Políticas e escribiu unha tese doutoral sobre as persoas sen fogar. Está casado e ten unha filla.
Un día baixo o sol
Un día baixo o sol é un filme noruegués rodado en Galicia, dirixido por Bent Hamer e estreado en 1998.
Argumento
Na súa primeira viaxe ao estranxeiro, Almar chega á costa galega desembarcando en Vigo. Busca expertos que lle poidan arranxar o reloxo de ouro que herdou de seu avó e que accidentalmente lle caeu ao mar. Os reloxeiros son lentos e meticulosos, polo que se ve na obriga de permanecer en Galicia durante un tempo.
Benjamin Spock
Benjamin McLane Spock nado en New Haven (Connecticut) o 2 de maio de 1903 e finado en La Jolla o 15 de marzo de 1998, foi un pediatra estadounidense cuxo libro The Common Sense Book of Baby and Child Care publicado en 1946 é un dos maiores best-sellers de todos os tempos.
A súa revolucionaria mensaxe a todas as nais era «vostede sabe máis do que cre». Spock foi o primeiro pediatra en estudar psicanálise para tratar de comprender as necesidades infantís e a dinámica familiar. As súas ideas sobre o coidado infantil permitiron a varias xeracións de pais ser máis flexibles e afectuosos cos seus fillos, e tratalos como individuos, nun contexto en que a sabedoría tradicional propugnaba o uso da disciplina, e que por exemplo os bebés non deben ser "consentidos" alzándoos cando choran.
Spock foi ademais medalla de ouro en remo nos Xogos Olímpicos de París 1924.
Traxectoria
Nacido en New Haven, Connecticut, Spock foi motivado polos seus pais a axudar no coidado de cinco irmáns. Os seus pais eran Benjamin Ives Spock, graduado de Yale e avogado da New Haven Railroad, eMildred Louise (Stoughton) Spock. O seu nome é de orixe neerlandesa; orixinalmente escribíano Spaak antes de emigrar á antiga colonia de Nova Holanda.
Graduado na Universidade Yale, Spock foi membro das fraternidades Scroll and Key e Zeta Psi e deportista de remo. Como membro dunha tripulación de oito remeiros, gañou unha medalla de ouro nos Xogos Olímpicos de París 1924, xunto a James Stillman Rockefeller, tamén membro de Scroll and Key.
Spock formouse en medicina no colexio de médicos e cirurxiáns da Universidade de Columbia en Nova York, onde se graduou coa mellor cualificación do seu curso en 1929. Fixo unha residencia no Weill Medical College da Universidade Cornell en Manhattan, e logo en psiquiatría na clínica Payne Whitney. Nesa época, casou con Jane Cheney.
Durante a segunda guerra mundial prestou servizos como psiquiatra no corpo médico da reserva da armada estadounidense, licenciándose co rango de Lieutenant commander. Logo do servizo empregouse como profesor na escola de medicina da Universidade de Minnesota, na Universidade de Pittsburgh e en Case Western Reserve University.
A súa esposa axudouno a escribir Dr. Spock's Baby & Child Care, que foi publicado en 1946 por Duell, Sloan & Pearce como The Common Sense Book of Baby and Child Care. O libro vendeu máis de cincuenta millóns de copias en 42 linguas.
En 1976 Spock contraeu un segundo matrimonio con Mary Morgan, quen lle preparaba conferencias e seminarios. Construíron unha casa preto de Rogers, Arkansas, sobre un lago, onde Spock remaba no seu bote cedo polas mañás. Mary, exmuller dun médico de Arkansas, pronto adoptou a vida de viaxes e activismo político de Spock, e foi arrestada con el varias veces por desobediencia civil. Tamén introduciu o seu marido no ioga e na dieta macrobiótica, e axudouno a revisar o seu libro en 1976, incorporando linguaxe de xénero neutral.
Spock morreu na súa residencia de La Jolla, California logo dunha longa loita contra o cancro.
Libros
En 1946, Spock publicou o seu libro The Common Sense Book of Baby and Child Care, que se converteu nun best seller. Contra 1998 vendéranse máis de cincuenta millóns de exemplares, e foi traducido a 39 linguas. Posteriormente escribiu outro tres libros sobre paternidade.
Spock apoiaba ideas sobre a paternidade que na súa época non eran ortodoxas. Co tempo os seus libros axudaron a modificar os conceptos sociais sobre o tema, e a opinión de quen se consideraban a eles mesmos como expertos. Por exemplo, os expertos adoitaban suxerir que os bebés necesitaban aprender a durmir nun horario regular, e que alzalos cando choraban soamente lles ensinaba a chorar máis e non durmir polas noites, noción derivada do condutismo. Tamén aconsellaban alimentalos nun horario preestablecido, e que alzalos, bicalos ou abrazalos non os preparaba para ser fortes e independentes nun mundo duro. Spock en cambio aconsellou os pais que visen os seus fillos como individuos, e non aplicarlles receitas filosóficas preconcibidas.
Anos despois Spock escribiu un libro titulado Dr. Spock on Vietnam e unha biografía xunto a Mary Morgan Spock, na que estableceu a súa filosofía sobre o envellecemento: «Retardar e denegar».
Durante moitos anos, Spock viviu no seu barco, Carapace, nas Illas Virxes Británicas. Aos 84 anos, Spock gañou o terceiro posto no concurso de remo, cruzando catro millas (6,4 km) da canal de Sir Frances Drake entre Tortola e Norman Island en 2,5 hours. Spock tivo un segundo barco chamado Turtle, no que viviu e navegou en Maine durante os veráns. Eles vivían só nos barcos, sen casa, durante máis de vinte anos. Ao final da súa vida, o seu médico Steve Pauker aconsellouno que volvese á terra. En 1992, recibiu o premio Peace Abbey Courage of Conscience no John F. Kennedy Presidential Library polo seu compromiso co desarme e a cría dos nenos.
Polémica sobre permisividade
As ideas de Spock sobre paternidade recibiron críticas de quen vían na súa promoción de maior permisividade por parte dos pais unha relación con problemas sociais e de conduta. Norman Vincent Peale declarou a fins da década de 1960 que "os Estados Unidos están a pagar o prezo de dúas xeracións que seguiron o plan de gratificación instantánea do Dr.Spock". Antes de desdicirse por mor dunha demanda por inxurias, o Vicepresidente Spiro Agnew denunciou a Spock como o "pai da permisividade", argumentando que "Spock alentou co seu sistema de crianza a anarquía xuvenil dos anos 60".
Clemente Antonio Fernández Sarela
miniatura|Entrada ao recinto do mosteiro de Caaveiro coroada pola torre barroca obra de Fernández Sarela.
Cardosa, Insua, Vilalba
Cardosa é un lugar da parroquia de Insua, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Clemente Antonio Fernández Sarela
Clemente Antonio Fernández Sarela nado en Santiago de Compostela en 1716 e morto en 1765, foi un arquitecto barroco galego.
Benjamin Spock
Polémica sobre permisividade
Os seus defensores consideraron que estas críticas mostraban ignorancia sobre o que Spock escribira realmente, e que agochaban unha reacción ante o seu activismo político. O mesmo Spock na súa autobiografía aclarou que nunca apoiara a permisividade e tamén que os ataques que recibía e as acusacións de que arruinara a mocidade estadounidense aumentaron en resposta á súa oposición á guerra de Vietnam. Describía tales acusacións como ataques ad hominem, cunha motivación e natureza política que resultaban claros.
Spock abordou estas acusacións no primeiro capítulo do seu libro de 1994 A Better World for Our Children:
Clemente Antonio Fernández Sarela
Traxectoria
Fillo de Francisco Fernández Sarela, mestre de arquitectura, o seu primeiro proxecto salientable foi a rehabilitación da porta da muralla de San Francisco, derrubada posteriormente no século XIX.
Benjamin Spock
Posición para durmir e síndrome de morte súbita infantil
Spock aconsellou que non se colocasen os bebés de costas para durmir, comentando na edición de 1958 do seu libro que «se o neno vomita, existe a posibilidade de que se asfixie». Esta advertencia influíu moito nos servizos de saúde, con apoio case unánime ata a década de 1990. Estudos empíricos posteriores, con todo, atoparon que o risco de síndrome de morte súbita do lactante se incrementa significativamente cando se deita o bebé sobre o seu abdome. Os partidarios da medicina baseada na evidencia usaron esta cuestión como exemplo da importancia que teñen os consellos médicos baseados en evidencia estatística, informando de que puideran evitarse aproximadamente 50000 mortes súbitas en Europa, Australia e os Estados Unidos se se adecuase o consello en 1970, ano en que se dispuña xa de evidencia suficiente.
Ciprinodontiformes
miniatura|300px|Aphanius mesopotamicus Os Ciprinodontiformes (Cyprinodontiformes) son unha orde de peixes de aletas radiais, da superorde dos Acantopterixios (Acanthopterygii). Comprenden principalmente pequenos peixes de auga doce.
Clemente Antonio Fernández Sarela
Traxectoria
En 1744 traballou baixo as ordes de Fernando de Casas Novoa na fachada do Obradoiro da catedral santiaguesa. Foi aparellador das obras desta catedral con Lucas Ferro Caaveiro. Xunto con el, realizou as obras da sala capitular e o arquivo; tamén traballou na fachada da Acibechería.
Benjamin Spock
Activismo político
En 1967 foi nomeado como candidato a vicepresidente acompañando a Martin Luther King na Conferencia para novas políticas en Chicago. Segundo escribe William F. Pepper en Orders to kill, a conferencia foi disolta por axentes provocadores do goberno.
Ciprinodontiformes
Existen especies ovíparas, vivíparas e ovovivíparas.
Clemente Antonio Fernández Sarela
Traxectoria
miniatura|180px|esquerda|Pazo de Fondevila.
Benjamin Spock
Activismo político
Spock foi candidato do People's Party nas eleccións presidenciais dos Estados Unidos de 1972, cunha plataforma que propuña atención médica gratuíta, o rexeitamento das leis de crime sen vítima, a legalización do aborto, a homosexualidade e a marihuana, un ingreso mínimo garantido para as familias, e a retirada inmediata das tropas estadounidenses de países estranxeiros.
Ciprinodontiformes
Características
Son peixes de pequeno tamaño e formas variables, ás veces estrañas e caprichosas, moi populares para a cría doméstica nos acuarios. Entre as especies desta orde está o Heterandria formosa, de tan só 8 milímetros de lonxitude cando adultos.
Clemente Antonio Fernández Sarela
Traxectoria
Ocupouse da edificación e restauración das moitas casas que o cabido posuía en Santiago. Interveu na casa número 57 da Rúa Nova e na casa número 1 do Cantón de San Bieito. Pero onde verteu o seu xenio creador foi na Casa do Cabido. Aquí buscou dotar de beleza o contorno da Praza das Praterías. Utiliza espléndidas volutas, placas, pináculos e a emblemática vieira, así como unha rocalla no lintel da porta. A cornixa voada aparece tamén moi decorada, con gárgolas e balaustrada con pináculos. Obsérvase a influencia de Simón Rodríguez nos cilindros.
Benjamin Spock
Activismo político
Nas décadas de 1970 e 1980 Spock ofreceu conferencias contra as armas nucleares e os recortes en axuda social do goberno.
Ciprinodontiformes
Características
A aleta caudal é simétrica. A liña lateral está formada por canais e poros na cabeza, mentres que ó longo do corpo é só unha liña de escamas apuntadas. Presentan un marcado dimorfismo sexual, estando os machos de moitas das especies brillantemente coloreados.
Clemente Antonio Fernández Sarela
Traxectoria
Obras súas son tamén o pazo de Bendaña en Santiago e o de pazo de Sistallo en Cospeito, o campanario do mosteiro de Caaveiro, tamén debedor de Simón Rodríguez, o pazo de Fondevila nas Casas Reais compostelás, e as primeiras obras no colexio da Compañía de María, concretamente a parte oriental do convento e a igrexa ata o cruceiro.
Faleceu en 1765 e foi soterrado na capela da Orde Terceira.
Ciprinodontiformes
Distribución
Habitan en ríos de América, África e Asia, e son quen de vivir en ambientes adversos, como augas salobres, moi cálidas, pouco osixenadas e, en xeral, en condicións ambientais ás que non se adaptan outros tipos de peixes. Adoitan ser omnívoros e vivir cerca da superficie, onde a auga é máis rica en osíxeno, o que compensa os inconvenientes ambientais.
Clasificación
Divídense en dúas subordes e dez familias:
Abegondo
Abegondo é un concello da provincia e comarca da Coruña. Está no partido xudicial de Betanzos e forma parte do consorcio das Mariñas e da área metropolitana da Coruña. Limita con Cambre, Bergondo, Betanzos, Oza-Cesuras, Mesía, Ordes e Carral. Abegondo ocupa 87,9 km2 de terreo, que se reparte en 19 parroquias.
En 2017 tiña unha poboación de 5467 persoas. O norte do concello é o máis poboado.
A metade norte do concello delimítano o río Barcés e o Mero. Vai subindo de altitude cara o sur, pasando dos 100 aos 400 metros de altitude en Vizoño. Boa parte das augas do encoro de Cecebre están nas súas parroquias do norte: Orto e Crendes. O encoro e as ribeiras do ríos Barcés e Mero están declarados como espazo natural ZEC encoro de Abegondo-Cecebre. Un punto de ancoraxe na AP-9 en Folgoso foi declarado de interese xeolóxico polo perfil estratigráfico da serie de Ordes que mostra. Abegondo forma parte da Reserva da Biosfera das Mariñas e Terras do Mandeo.
Entre o patrimonio destacan os castros e mámoas e o posible paso da calzada romana Vía XX per loca marítima por Vizoño, as minarías de ouro no Barcés, a Torre Figueroa e as Torres de Peito Bordel do século XII, o pazo de Quiroga do XVII ou os Cruceiros Bonitos. Dúas variantes do Camiño Inglés, seguen os Camiños Reais e pasan por Abegondo desde A Coruña e Ferrol. Os abegondeses Antonio de Parga e Juan Armada foron ministros nos reinados de Fernando VII e Afonso XIII.
En Mabegondo están o Centro Investigacións Agrarias de Mabegondo e a cidade deportiva do Deportivo da Coruña.
O xentilicio local é «»/«abegondesa»
Situación
A súa superficie é de 83,9 km². Sitúase a 23 km ao sueste da capital provincial. Conta con 19 parroquias e limita cos concellos de Bergondo, Betanzos, Oza-Cesuras, Mesía, Ordes, Carral e Cambre. A capital é San Marco.
Orografía
A altitude media sitúase nos 198 m, pero o punto máis elevado atópase no Castro Maior con 477 m. Forma parte das Mariñas dos Frades, unha comarca natural integrada ademais polos concellos de Culleredo e Cambre.
Hidrografía
Abegondo delimítano os ríos Mero e o Barcés, e o Gobia descorre polo seu interior. En Abegondo está o encoro de Cecebre, que abastece de auga potable á cidade da Coruña; e o encoro de Beche, en Folgoso. O encoro de Cecebre fórmao o río Mero e ocupa unhas 275 ha., parte abranguendo os concellos de Betanzos, Cambre e Carral. Construíuse no val conformado pola confluencia do Barcés e o Mero, val de relevo suave.
Clima
Recóllense 1169 mm./ano de precipitacións, e a temperatura media é de 12,3 °C.
Demografía
No 2017 a poboación do concello era de 5467 habitantes, dos cales 2698 eran homes e 2769 mulleres. A densidade da poboación no territorio en 2017 foi de 65,16 persoas/km2. En 2004 houbo 3.314 parcelas edificadas, que case na súa totalidade se empregan como vivendas residenciais. Do total de edificacións, 1168 foron construídas antes de 1950, 1662 construíronse entre 1950 e o 2000, e 598 desde o ano 2000.
Do calcolítico ao imperio romano
miniatura|dereita|Croa do [[Castro Maior de Vizoño, que se atopa na Tarroeira.]] O número de xacementos arqueolóxicos mostran que o municipio, como o resto da comarca, estivo densamente poboado desde o calcolítico á idade de Bronce, xa que se conservan castros en todo o territorio. Destacan algúns como o castro Maior, ou Coto da Cerca, e os túmulos preto deles en Vizoño.
Xacementos como o castro de Abegondo mostran un "desbordamento" na construción fóra do castro. Iso reflicte o proceso de residir fóra do recinto amurallado que se deu no período de transición do século I a.c. ao século III d.c. O resultado foron asentamentos abertos galaico-romanos.
O itinerario romano chamado Vía XX per loca marítima foi unha das vías que conectou Bracara Augusta con Astorga antes do século III. Esta vía puido pasar polo actual territorio de Vizoño. Se fose así, habería unha mansión na ruta "per loca marítima" chamada Atricondo, posiblemente preto de Castromaior en Vizoño, e que sería unha parada das vías romanas e un punto termal.
Na época prerromana puido haber minería de ouro nas augas do Barcés desde a Aquelabanda ata Abegondo.
Do medievo á idade moderna
En 1528, con Carlos I a "xurisdición real de Betanzos", que previamente estivo unida á da cidade da Coruña, posuía "partidos" que hoxe se corresponden case por completo ás actuais parroquias da parte leste do actual concello. Nese período, con Carlos V, entre a nobreza de Betanzos estaba entre os "rexedores do concello" Fernán Reimóndez de Figueroa, da casa e torre de Figueroa e que tiña moitas propiedades en Figueroa, Crendes, Folgoso, Meangos, Limión, Sarandóns, entre outros lugares.
miniatura|A Torre Peito de [[Bordel, Sarandós, Abegondo|Bordel, que loce os escudo coas cinco follas de figueiras.]] Baltasar Pardo de Figueroa e Lupidana da casa dos Figueroa, e gobernador xeral de Tucumán e cabaleiro da armada de Santiago, recibiu o título de marqués de Figueroa no ano 1675 da man de Carlos III. Así, esta familia da parroquia homónima recibiu o recoñecemento da realeza pola participación na Guerra de Francia e no Perú en 1639. Os seus antecesores tiveran unha historia ligada a Figueroa e o pazo, así como a cidade de Betanzos e á orde de Santiago. O seu pai, Ares Pardo de Figueroa, fora señor da torre de Figueroa e da casa de Pardo de Cela, así como capitán da garda do vicerrei de Nápoles, gobernador de armas na Coruña e Capitán xeneral do Reino de Galicia. Na literatura a liñaxe dos Figueroa cítase na lenda do tributo das cen doncelas e colócaos na loita cos mouros na Torre de Peito Bordel. A lenda cita como os cabaleiros de Figueroa rescatan ás cen doncelas empregando pólas de figueiras con cinco follas.
Os Quiroga foron señores do couto e xurisdición de Santirso de Mabegondo, Crendes e Santa María e San Vicente de Vigo, entre outras. Diego de Quiroga e Reimóndez foi quen o construíu no século XVII o Pazo de Quiroga en Mabegondo.
Idade moderna e contemporánea
Na primeira división territorial de Galiza en provincias as parroquias do concello pertenceron a varias. Máis da metade estiveron dentro da provincia de Betanzos, como foron Presedo, Cullergondo, Figueroa, Mabegondo ou Crendes. Outras como Sarandós, Montouto ou Folgoso, estiveron sempre dentro da provincia de Santiago.
miniatura|Casa do Concello en [[San Marco, Abegondo, Abegondo|San Marco.]] Durante a ditadura franquista Abegondo foi un dos puntos loxísticos e de actuación das guerrillas contra a ditadura que actuaban entre a Coruña, Ordes e Betanzos. Nos días de 19 e 20 de xullo de 1936 a veciñanza, iniciando a resistencia, requisaron armas en lugares como a Torre de Figueroa. Logo nese ano os franquistas actuaron contra deles, en lugares como Presedo, Limiñón e Viós ao consideralas puntos de resistencia ou ter sido puntos de acollida desa "guerrilla". En outubro de 1936 hai constancia dun xornaleiro da CNT "paseado" e asasinado. Os guerrilleiros no concello desde 1944 actuaron en apoio ou con accións contra a ditadura. En 1947 guerrilleiros que apoiaban ao grupo de resistencia “Enrique Líster" asasinaron ao párroco de Viós, por ser este un firme defensor do franquismo. Poucos días despois, en 1947 guerrilleiros do grupo "Santiago Álvarez" atentaron contra a Garda Civil nun salón de bailes propiedade dun anterior alcalde do concello e asasinaron a dous gardas, escapando despois ao monte da Groba que hai preto. Na noite do 21 de xullo de 1948 a casa consistorial ardeu, quedando queimando o edificio e os seus arquivos ao completo. Só horas previas ao incendio, un guerrilleiros asaltaron unha casa atrás da igrexa de Beldoña e pedíronlles a cea. Os donos conseguiron avisar a Garda Civil e ao chegar á casa comezaron a confrontación cos guerrilleiros. Estes conseguen escapar polo Castro en Mabegondo e ao pouco arde a casa consistorial, co que puido ser provocado polos guerrilleiros.
O abastecemento de auga da cidade da Coruña na década de 1960 estaba suplido polas presas da Telva e de Cañás. En 1967 considerouse a construción dun encoro para duplicar a subministración a cidade co que se comezou a planificar a súa construción no Mero. O plano aprobouse en 1972 e construíuse entre o 1974-1976 dirixido polo enxeñeiro Luciano Yordi. A presa construíuse en Cecebre e anegou os vales do Mero e o Barcés en Orto e Crendes.
Toponimia
Abegondo é un topónimo de orixe xermánica. O topónimo está composto por abe- 'auga' e -gondo 'terra' (outros autores indican que se compón de ave- e -gondo ). Amais da propia parroquia de Abegondo, que dá nome ao concello, tamén as de Cullergondo e Mabegondo teñen esa mesma orixe xermánica con remate en -gondo.
Patrimonio arqueolóxico
Os xacementos do concello son de épocas que van desde o calcolítico, neolítico, idade de bronce ata o período romano e medieval. Os xacementos identificados no concello son:
Patrimonio arquitectónico
O patrimonio arquitectónico civil do concello a destacar é:
miniatura|esquerda|Torre da Cerca. miniatura|180px|Torre de Figueroa, coa súa capela apegada á torre. miniatura|esquerda|Pazo dos Quiroga. miniatura|esquerda|Pazo de Macenda. miniatura|Ponte de Beldoña, sobre do Mero.
Patrimonio relixioso
Entre o patrimonio relixioso a destacar están os seguintes elementos: miniatura|esquerda|Convento de Sarandós na [[A Calle, Sarandós, Abegondo|Calle, coa casa reitoral de Sarandós ao seu fondo.]] miniatura|180px|dereita|Cruceiro Bonito de Abegondo.
As igrexas, ermidas, capelas e conventos do concello son:
Escolas, centros sociais, bibliotecas e museos
miniatura|Escola Infantil "Pasiños", en Mabegondo.
Escolas
No concello hai os seguintes centros educativos:
Centros sociais, bibliotecas e museos
miniatura|Aula da Natureza, en Crendes.
Centro de Investigacións agrarias de Mabegondo
miniatura|dereita|CIAM en Mabegondo miniatura|dereita|Panóramica do CIAM onde se aprecia moita da extensión que ocupa. A Granxa Agrícola Experimental en Galicia creouse en 1888 en Monelos, A Coruña. Coa construción da Avenida da Vedra na década de 1960 este centro de tívose que mudar primeiro a Guísamo e logo faríao nos anos 1970 a Mabegondo. Ese novo Centro de Investigacións Agrarias de Mabegondo (CIAM) agora depende da Consellería do Medio Rural e do Mar da Xunta de Galicia. Conta con 310 ha. en Mabegondo nas que se traballa na investigación de agricultura e gandería: en mecanismos de fertilización, fitoxenética e conservación de variedades autóctonas ou sanidade animal.
Escudo
O escudo de Abegondo é de: de ouro, e sobre ondas de azur e prata, unha póla de figueira de cinco follas de sinople. O timbre é de coroa real pechada. O escudo do concello recolle a lenda da orixe da liñaxe dos Figueroa, que ten o seu pazo ou Torre de Figueroa na localidade homónima do concello. A pola de figueira do heraldo desta, coas cinco polas, recordan a esta liñaxe. As augas representan ao encoro de Cecebre.
Espazos naturais
Abegondo está dentro dunha reserva da bioesfera na súa totalidade e conta con 355,24 ha. protexidas dentro da rede galega de espazos protexidos e da Rede Natura 2000.
Reserva da Biosfera Mariñas Coruñesas e Terras do Mandeo
A totalidade do concello de Abegondo está dentro da Reserva da Biosfera Mariñas Coruñesas e Terras do Mandeo. Dentro desta está dentro da parte menos altitude da costa Ártabra, mais onde a densidade poboacional é menor e a economía agrogandeira segue o sector de maior peso relativo.
Encoro de Cecebre e ribeiras do Mero e o Barcés
miniatura|dereita|O río Barcés na ponte das Ribeiras onde lindan [[Vigo, Carral|San Vicente de Vigo e Mabegondo.]] miniatura|dereita|Encoro de Abegondo-Cecebre en Orto. O Encoro construíuse en 1976 no Mero, collendo ao seu maior afluente, o Barcés. A maior parte do encoro e boa parte destes dous ríos decorren por terras abegondesas. Desde 1999 foise catalogando e declarando como ZEPVN, ZEC ao encoro de Cecebre e as súas ribeiras. Nas terras abegondesas esta ZEC pasa por parte das parroquias de Orto, Crendes, Mabegondo, Figueroa, Limiñón e Cos. Inda que fóra da protección da ZEC, na cabeceira das ribeiras destes dous ríos destacan outros espazos naturais.
A ZEC ampara no concello ao encoro e a 3,8 km do Mero e 4,9 km do Barcés. Ademais das augas do encoro en Orto e Crendes, no encoro destaca o espazo da fraga, un bosque de ribeira que está preto do Pazo de Orto.
O tramo abegondés da ribeira do Barcés discorre polas parroquias de Mabegondo, Abegondo e Figueroa. Namentres en Mabegondo e boa parte do seu paso por Abegondo as ribeiras do Barcés son amplas e teñen un uso agropecuario; en Beade, Damil, Muradelos, e a Ribeira de Figueroa teñen bosques de ribeira densos e conservados. Alí, as chairas do río son máis amplas e teñen unhas abas cunha caída media, máis importante. A vexetación desta zona é ripícola. En Sarandós, entre a Aquelabanda e o Rueiro, os meandros do Barcés forman unha insua. Está rodeada dunha chaira con abas de pouca pendente e con bosques de ribeira e especies ripícolas.
Aqueles espazos naturais descritos antes e que non foron incluídos dentro da ZEC Encoro Abegondo-Cecebre do concello foron declarados como zonas de interese local (ENIL) en 2015. Danlle protección aos hábitats de ribeira dos ríos Mero, Barcés, Gobia e o encoro de Beche.
Río Gobia
Ó seu paso por Meangos en Quintán e Coedo, que é xa a cabeceira do Gobia, a ribeira ten unha aba acusada que ocupa pouco terreo, con carballos e castiñeiros, e pastos e brañas de ribeira aproveitados para a agricultura. Cara a súa cabeceira, en Cabanas, as abas son pouco pendentes e as ribeiras amplas. Nesas brañas hai múltiples muíños.
Encoro de Beche e o rego de Roufrío
miniatura|dereita|Presa do encoro de Beche. O Encoro de Beche, en Folgoso, é un encoro construído para o abastecemento de auga do concello e é un espazo natural de interese local. O alto do rego de Roufrío, no Couto, está no desaugadoiro do encoro e conserva vexetación ripícola e cun interese de conservación. A súa aba augas abaixo xa ten árbores introducidas, como piñeiros e eucaliptos. O Roufrío é un afluente do Mero. Este espazo natural é de 17 ha.
Río Traveso no Abelar
Parte das ribeiras do río Traveso no Abelar, Vizoño, son un espazo natural de 52 ha. de interese local. A súa vexetación máis o norte é típica de bosque atlántico e a súa zona sur de pradarías e brañas, que se empregan para a agrogandeiría.
A carballeira da Chousa
miniatura|dereita|Carballeira da Chousa. Na Chousa en Figueroa, entre A Praza e Figueroa Pequeno, está a Carballeira do Marqués. Esta é unha arborada de carballos e castaños de elevados portes entre na cabeceira do rego de Figueiroa, afluente do Barcés. Ocupa unha área de 56 mil metros cadrados.
Ancoraxes na Lameira
As escavacións na construción da AP-9 ao seu paso pola Lameira en Folgoso supuxo rebaixar un talude. O sistema de rebaixamento do terreo e ancoraxe que se aplicou para evitar o seu derrube foi recoñecido outorgándolle a ese lugar a mención de punto de interese xeolóxico. O perfil xeolóxico que se observa pertence ao dominio xeolóxico da zona centro-ibérica e a unidade xeotectónica da serie de Ordes, con perfís estratigráficos que van do cámbrico ao cuaternario. Esas formacións que presenta son da oroxénese herciniana do macizo Ibérico.
Economía
A agricultura, a gandería e o sector forestal son os sectores económicos de maior peso no concello. Así é que en 2009 só o 7,8% do solo do concello está edificado e o 24,3% se adica a uso agrícola e o 63,7% a cultivo forestal. Domina a cría de gando vacún, o 17% da produción, e porcino, que é o 80% da produción e que usan o 0,7% do terreo agrícola. As industrias fóra do sector primario teñen menor peso no concello.
A proximidade a Betanzos e A Coruña permite que unha parte dos veciños se movan e traballen nesas cidades. Agás o 25,1% da poboación que non se despraza a diario, en 2011 o 61,3% da poboación empregou o vehículo para moverse, e só 0,12% vehículos públicos. A meirande parte dos desprazamentos son por motivos laborais e só 15,83% da poboación maior de 16 anos que traballa non precisa de se desprazar para o punto de traballo.
No concello había en 2016 3314 parcelas edificadas e o seu valor catastral medio foi de 23.808 €. Considerando só as vivendas para uso residencial o sei valor chega aos 73.658€. En 2009 a porcentaxe de cotizacións sobre prestacións foi do 13.95 % e nos cinco últimos anos a renda bruta por fogar incrementárase nun 74,8%. En 2013 as afiliacións á seguridade social supoñían o 53% da poboación.
Beacán
O topónimo galego Beacán pode referirse a:
Linchamento
dereita|miniatura|Vítima de linchamento, sur dos Estados Unidos, 1889 O linchamento ou lei de Lynch é o asasinato dun individuo, xeralmente por unha multitude, sen procedemento xudicial legal e en detrimento dos dereitos básicos de todo cidadán.
Moitos autores atribúen a orixe da palabra ao coronel Charles Lynch, que o puxo en práctica arredor do 1782, durante a guerra de independencia dos Estados Unidos de América. Porén, é máis ben atribuída ao capitán William Lynch (1742-1820), do condado de Pittsylvania, Virxinia, que mantivo un comité para mantemento da orde durante a revolución, no 1780.
A lei de Lynch deu orixe á palabra linchamento, en 1837, designando o desencadeamento do odio racial, tanto contra os indios (principalmente na Nova Inglaterra, a pesar das leis que os protexían), como contra os negros perseguidos polos "comités de vixilancia", que darán orixe ao Ku Klux Klan. No sur, a desconfianza da lei e a reivindicación de anarquía é o que parece que favoreceu o seu desenvolvemento.
Nos Estados Unidos, antes da Guerra Civil, o linchamento era usado principalmente contra os defensores dos dereitos civís, ladróns de cabalos e trampóns. Porén, arredor do 1880, o seu uso expandiuse a grupos de status social supostamente máis baixo, como os negros, xudeus, indios e inmigrantes asiáticos.
A práctica do linchamento ficou particularmente asociada ao asasinato de negros no sur dos Estados Unidos no período anterior ás reformas dos dereitos civís da década de 1960. Menos do 1% dos participantes en linchamentos nos EUA foron presos. Máis do 85% dos estimados 5.000 linchamentos do período posterior á guerra civil ocorreron nos estados do sur, mais o problema era nacional, co cumio en 1892, cando 161 negros foron linchados.
Discusión sobre as orixes
esquerda|miniatura|Unha tarxeta postal exhibe o linchamento de Lige Daniels, en [[Texas, o 3 de agosto de 1920. O reverso di: "Iso foi feito no xardín do tribunal, en Center, Texas. Era un rapaz negro de 16 anos. Matara á avoa dos Earl. Era a nai da Florence. Dea iso ao Bud. Da tía, Myrtle."]]
A pesar de que a paternidade lle sexa recoñecida a Charles ou William Lynch, a práctica do asasinato por unha multitude despois dunha parodia de xustiza xa ocorría na Idade Media na Europa e, no século XIX, en Irlanda e Rusia.
Na Antigüidade son innumerábeis os relatos de linchamentos promovidos baixo os auspicios da lei. Entre os xudeus a lapidación — o apedramento pola multitude — era un castigo aplicado en varios casos, tales como o adulterio feminino e a homosexualidade masculina, entre outros. No Novo Testamento nárranse dous casos célebres de lapidación - o da muller adúltera, evitado por Xesús Cristo e Santo Estevo.
Tamén se pode ver a orixe deste procedemento excepcional en:
Así e todo tal denominación retívose sobre todo para designar a pena de morte por enforcamento e practicamente sen xuízo.
Cuartil
En estatística os cuartís dun conxunto ordenado de datos son os tres puntos que dividen os datos en catro grupos iguais, cada un deles formado pola cuarta parte dos datos.
Definicións
miniatura|Diagrama cos cuartís e o percorrido intercuartílico dunha normal N(0,1σ2) Considéranse tres cuartís:
Chámase percorrido intercuartílico á diferenza entre os cuartís superior e inferior (Q3 - Q1).
Valores anómalos
Existen métodos na estatística e na análise estatística para buscar datos anómalos. No caso dos cuartís o percorrido intercuartílico pode empregarse para caracterizar eses datos.
Tras determinar o primeiro e o terceiro cuartil ademais do percorrido intercuartílico (IQR) calculamos os seguintes valores:
e poden considerarse valores anómalos os que están fóra deste intervalo.
Becerreira
O topónimo galego Becerreira pode referirse a:
As Casas Novas, Insua, Vilalba
As Casas Novas é un lugar da parroquia de Insua, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Makashi
Foi usado por:
Copa Intercontinental de hóckey a patíns
A Copa Intercontinental de hóckey a patíns iníciase na tempada 1983-84 co formato de liguiña entre os mellores clubs de Europa e América. A segunda edición foi no ano 1985 mais os clubs europeos máis importantes non participaran. No ano 1986 pasa ao formato de final a dobre partido, ou ás veces a partido único. A edición do 2004 disputouse en Galiza baixo a denominación de Trofeo Xacobeo 2004.
A partir do ano 2006 vaise crear unha nova competición nomeada Campionato do Mundo de clubs de hóckey a patíns. Esta competición disputarase en Luanda (Angola) e vai recuperar o formato das dúas primeiras edicións da Copa Intercontinental, unha liguiña entre 12 equipos de África, América e Europa. A segunda edición desta competición disputarase en Reus no 2008.
Historial
* (1) A causa do proceso electoral no que se encontraba o máximo organismo do hóckey a patíns mundial o partido da final non puido acadar relevancia, polo que os dous clubs decidiron de mutuo acordo considerar o partido como a final da Copa Intercontinental, solicitando o recoñecemento por parte do CIRH do equipo gañador do partido como campión da competición unha vez o organismo recobre a normalidade.