cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Corte Penal Internacional
Historia
En parte por estes tráxicos feitos, e polo desenvolvemento acadado polo Dereito Internacional dos Dereitos Humanos e polo Dereito Penal Internacional, celebrouse na cidade de Roma unha Conferencia Diplomática de plenipotenciarios das Nacións Unidas sobre o establecemento dunha Corte Penal Internacional, en cuxa acta final, subscrita o día 17 de xullo de 1998, estableceuse a Corte Penal Internacional. Trátase entón do primeiro organismo xudicial internacional de carácter permanente encargado de perseguir e condenar os máis graves crimes, cometidos por individuos, en contra do Dereito Internacional.
A Corte está composta de 4 órganos, 2 oficinas semi-autónomas e The Trust Fund for Victims (TFV). Os órganos son: Presidencia, Divisiones Xudiciais, Oficina do Fiscal e Rexistro.
Xuíz Sang-Hyun Song (República de Corea), elixido o 11 mar. 2009. P
Xuíz Fatoumata Dembele Diarra (Malí) P
Xuíz Hans-Peter Kaul (Alemaña) P
Ms Silvana Arbia (Italia). R
As oficinas semi-autónomas son a Oficina do Avogado Público para Vítimas e a Oficina do Avogado Público para a Defensa.
Asemblea dos Estados Partes (ASP, en inglés):
Países adheridos
miniatura|Membros|300px A Asemblea dos Estados Partes é a de supervisión da xestión e o órgano lexislativo da Corte Penal Internacional. Está composto por representantes dos Estados que ratificaron e adherido ao Estatuto de Roma.
Por principio de independencia da Corte, e para garantir a súa imparcialidade política, a Asemblea dos Estados Partes non é un órgano da CPI. A ASP funciona en vez coma a póla lexislativa da Corte que igualmente garante o seu financiamento.
A 5 de abril de 2008, 106 países asinaron o Estatuto De Roma da Corte Criminal Internacional, 30 deles son países africanos, 13 países asiáticos, 16 de Europa do Leste, 22 de Latinoamérica e o Caribe e 25 de Europa do Oeste.
Estes son os países adheridos:
Afganistán, Albania, Alemaña, Andorra, Antiga e Barbuda, Arxentina, Australia, Austria, Barbados, Belize, Bélxica, Benín, Bolivia, Bosnia e Hercegovina, Botswana, Brasil, Bulgaria, Burkina Faso, Burundi, Camboxa, Canadá, Chad, Colombia, Comores, Corea do Sur, Costa Rica, Croacia, Chipre, Dinamarca, Dominica, Ecuador, Eslovaquia, Eslovenia, España, Estonia, Fidxi, Finlandia, Francia, Gabón, Gambia, Ghana, Grecia, Güiana, Guinea, Honduras, Hungría, Illas Marshall, Irlanda, Islandia, Italia, Lesotho, Letonia, Liberia, Liechtenstein, Lituania, Luxemburgo, Macedonia do Norte, Madagascar, Malawi, Malí, Malta, Mauricio, México, Mongolia, Montenegro, Namibia, Nauru, Níxer, Nixeria, Noruega, Nova Zelandia, Países Baixos, Panamá, Paraguai, Perú, Polonia, Portugal, Kenya, Reino Unido, República Centroafricana, República do Congo, República Democrática do Congo, República Dominicana, República de Suráfrica, Romanía, Saint Kitts e Nevis, Samoa, San Marino, San Vicente e as Granadinas, Senegal, Serbia, Serra Leoa, Suecia, Suíza, Tanzania, Taxiquistán, Timor Oriental, Trinidad e Tobago, Uganda, Uruguai, Venezuela, Xapón, Xeorxia, Djibuti, Xordania e Zambia
Unha das ideas que dirixiu aquela asemblea era de converter á Corte nun organismo realmente internacional. Malia as críticas que suscitaron no seu momento as regras de ratificación que non permiten reservas, estableceuse un alto número de quórum para que esta entrase en funcións (60 ratificacións). As ratificacións foron logradas en 4 anos, entrando en vigor o Estatuto o 1 de xullo de 2002.
Funcionamento
A Corte funciona como un organismo autónomo de calquera outro poder ou estado. Con todo, isto non obsta a que, no cumprimento do seu deber, conte coa colaboración dos poderes públicos de cada país.
Crimes
Os crimes que pode coñecer a Corte atópanse limitados aos sinalados no artigo 5 do Estatuto de Roma, que son:
Principios aplicables
O funcionamento da Corte réxese por unha serie de normas e principios que o transforman nun tribunal especial, só para coñecer casos realmente particulares. Os principios aplicables son:
Investigación e axuizamento
A investigación dos feitos que fosen constitutivos de delitos pódense comezar de tres xeitos (art. 13):
Unha vez que o Fiscal manexe estes antecedentes, pode arquivalos ou presentar unha acusación que é revisada pola Cámara de Asuntos Preliminares, que revisa os antecedentes feitos valer polo Fiscal. Se é procedente acóllese a acusación que pasa a ser coñecida pola Cámara de Primeira Instancia, onde se realiza o xuízo. Unha vez absolvido ou condenado, tanto o Fiscal como o condenado no seu caso, poden apelar ou casar ante a Cámara de Apelacións.
Penas e cumprimento
O cumprimento da pena pódese levar a cabo no país sede da Corte (Holanda) ou noutro de acordo cos convenios que se poidan establecer entre a Corte e outros países.
Relación cos Estados e Organismos Internacionais
En canto ás Nacións Unidas, o Estatuto no seu artigo 2 sinala que: a Corte estará vinculada coas Nacións Unidas por un acordo que deberá aprobar a Asemblea dos Estados Partes no presente Estatuto e concluír logo o Presidente da Corte en nome desta. Neste senso, cómpre destacar a situación do "veto investido", establecido no Estatuto. Esta modificación cambia o efecto que ten a aplicación por algún dos países que contan cunha cadeira permanente no Consello de Seguridade, do seu dereito a veto. Isto tradúcese en que no intre de empregar este dereito, só terá o efecto de evitar que o Consello faga aplicación do dereito que ten a solicitar á Corte a non iniciación ou suspensión dunha investigación en curso ante a Corte.
O caso do artigo 98
O artigo 98 do Estatuto sinala:
Estas normas establecen unha forma de evitar o cumprimento das resolucións da Corte cando exista un tratado internacional que protexa ao nacional doutro estado que non sexa parte do Estatuto. En termos prácticos, os Estados Unidos fixeron uso desta situación que se prevía excepcional nos casos, establecendo tratados de cooperación con diversos países nos termos que sinala o artigo antes mencionado.
A partir do ano 2003, Estados Unidos decidiu poñer termo á axuda militar aos países que decidisen non acceder a convir un tratado de exclusión en base ao artigo 98. Este medio de presión, co cal en xuño de 2005 xa lograra convir acordos con preto de 100 países, non foi aceptado por varios Estados que viron afectados as súas achegas militares por parte dos Estados Unidos. Entre estes últimos atópanse Brasil, Costa Rica, Ecuador, Perú, Suráfrica, Venezuela e outros países de África e América Latina.
Críticas
O Estatuto da Corte non foi asinado nin ratificado, entre outros países, por Estados Unidos, Rusia, China, India, Israel, Chile, Cuba e Iraq, o que denota a política de evitar someter a organismos supranacionais este tipo de casos.
O caso particular dos Estados Unidos é o máis polémico. O 2 de agosto de 2002, o Congreso dese país aprobou a American Servicemembers' Protection Act (Lei para a protección do persoal dos servizos exteriores norteamericanos ou ASPA) co claro obxectivo de debilitar á Corte. Esta lei prohibe aos gobernos e aos organismos federais, estatais e locais estadounidenses (incluídos os tribunais e os organismos encargados de facer cumprir a lei) a asistencia á Corte. En consecuencia, prohíbese a extradición de calquera persoa dos Estados Unidos á Corte e prohíbese aos axentes do Tribunal levar a cabo investigacións nos Estados Unidos. A lei tamén prohibe axuda militar dos Estados Unidos aos países que son parte na Corte. Ademais, autorízase ao presidente dos Estados Unidos a empregar "todos os medios necesarios e axeitados para lograres a liberación de calquera [persoal estadounidense ou aliado] detido ou encarcerado, en nome de, ou a solicitude da Corte Penal Internacional".
Actualidade
Os primeiros casos coñecidos pola Corte foron situacións de crimes internacionais na República Democrática do Congo, Uganda, a República Centroafricana e o Sudán, remitidas polos propios países e polo Consello de Seguridade das Nacións Unidas no caso do Darfur sudanés.
Nun histórico día, o 14 de outubro de 2005 anunciouse á prensa que o Fiscal da Corte emitiu ordes internacionais de procura e captura inmediata en contra de cinco ugandeses pertencentes ao Exército de Resistencia do Señor, por graves crimes cometidos nese país africano.
Tracy Chapman
miniatura|Tracy Chapman.
Tracy Chapman, nada en Cleveland (Ohio) o 30 de marzo de 1964, é unha cantante de música folk rock estadounidense, vencedora por diversas veces do Grammy, tornada mundialmente famosa pola súas cancións "Baby Can I Hold You" e "Fast Car".
Traxectoria
Tracy Chapman toca a guitarra e escribe cancións desde nena. Ingresou no programa A Better Chance, o que lle permitiu frecuentar a Wooster School, en Connecticut e posteriormente a Universidade Tufts, en Medford (Massachussets). En maio de 2004 esta Universidade concedeulle o título de doutora honoris causa en belas artes, pola súa contribución como unha artista socialmente comprometida e polas súas realizacións artísticas. Aínda estando na facultade, Chapman comezou a presentarse nas rúas, tocando o seu contrabaixo en cafés de Cambridge, Massachussets. Mentres esperaba a súa graduación académica, asinou contrato coa SBK Records, en 1988, lanzando o seu primeiro álbum, titulado Tracy Chapman -que foi logo aclamado pola crítica-, e comezou a realizar xiras e conquistar o público. Após a súa aparición nun programa de TV, en homenaxe aos setenta anos de Nelson Mandela, en xuño, a canción "Fast Car" alcanzou o cume das listas de éxitos nos Estados Unidos, ficando entre as 10 máis executadas da lista da Billboard Hot 100, con outras cancións na lista como "Baby Can I Hold You".
O disco vendeuse ben, alcanzando varios certificados de venda da RIAA (discos de platina), e facéndoa vencer no ano seguinte (1989) catro Grammy Awards, inclusive a de mellor artista revelación.
Chapman tornouse, despois disto, unha artista ligada a Amnistia Internacional, participando da xira "Human Rights Now!". Segundo algunhas fontes, Chapman converteuse nunha das máis influentes artistas no medio universitario norteamericano dos anos 80.
O seu álbum seguinte, Crossroads (1989), non tivo o mesmo éxito comercial. En 1992, cando lanzou o seu traballo seguinte - Matters of the Heart - o seu público quedaba restrinxido a fans dedicados. A pesar de todos acreditaren que a súa carreira xa estaba conxelada, sorprendeu os analistas en 1995, con New Beginning, que vendeu máis de 3 millóns de copias apenas nos EUA, e rendeulle un Grammy, en 1997, de mellor canción de rock.
O sexto álbum foi Let It Rain, de 2002, que Chapman divulgou en xira pola Europa e EUA en 2003.
Where You Live, sétimo álbum da cantante, foi lanzado en setembro de 2005. Con este traballo realizou xiras polos EUA e Europa.
Discografía
Tracy Chapman (1988)
Crossroads (1989)
Matters of the Heart (1992)
New Beginning (1995)
Telling Stories (2000)
Collection (2001)
Let It Rain (2002)
Where You Live (2005)
Outros traballos
Duetos:
Masacre de Lisboa de 1506
miniatura|dereita|200px|Un dos dous únicos gravados que sobreviviron o [[Terremoto de Lisboa de 1755 e o incendio da Torre do Tombo: “Von dem Christeliche – Streyt, kürtzlich geschehe – jm. M.CCCCC.vj Jar zu Lissbona – ein haubt stat in Portigal zwischen en christen und newen chri – sten oder juden, von wegen des gecreutzigisten [sic] got.” (Da Contenda Cristiá, que recentemente tivo lugar en Lisboa, capital de Portugal, entre cristiáns e cristiáns-novos ou xudeus, polo Deus Crucificado”).]]
No masacre de Lisboa de 1506, tamén coñecido como o masacre de Pascua de 1506, unha multitude perseguiu, torturou e matou centos de persoas, acusadas de seren xudeus. Isto sucedeu antes do inicio da Inquisición e nove anos despois da conversión forzosa dos xudeus en Portugal, en 1497, durante o reinado de D. Manuel I.
Antecedentes
Cerca de 93 mil xudeus refuxiáronse en Portugal nos anos que seguiron á súa expulsión de España en 1492 polos reis católicos. D. Manuel I mostrárase mais tolerante coa comunidade xudaica, pero, baixo o influxo español, tamén a partir de 1497, os xudeus foron obrigados a se converter ao cristianismo en Portugal, para non ser humillados e asasinados nas prazas públicas.
O masacre
Un xudeu que tamén participaba na misa tentou explicar que ese milagre era apenas o reflexo dunha luz, pero a multitude non lle fixo caso, e golpeouno ata a morte.
A partir disto, os xudeus da cidade que anteriormente xa eran vistos con desconfianza convertéronse no chivo expiatorio da seca, da fame e da peste: producíronse tres días de matanzas, incitadas por frades dominicanos que prometían absolución dos pecados dos últimos 100 días para quen matase os "herexes", e que xuntaron máis de cincocentas persoas incluíndo moitos mariñeiros de Holanda e doutras terras coas súas promesas.
A corte atopábase en Abrantes, onde se instalara para fuxir da peste, cando o masacre comezou. D. Manuel I puxérase de camiño a Beja, para visitar a súa nai. Foi avisado dos acontecementos en Avis, logo de ter mandando maxistrados para tentar por fin ao masacre. Mentres tanto, mesmo as poucas autoridades presentes foron interrogadas e, nalgúns casos, obrigadas a fuxir.
Como consecuencia disto, homes, mulleres e nenos foron torturados, masacrados, violados e queimados en fogueiras improvisadas no Rossio, xunto ao largo de São Domingos. Os xudeus foron acusados entre outros "males", de deicidio e de seren a causa da seca e da peste que asolaba o país. A matanza durou tres días, do 19 de abril ao 21 de abril, na Semana Santa de 1506, e só rematou cando mataron un cristián novo (pero non xudeu) que era escudeiro do rei, João Rodrigues Mascarenhas, que foi asasinado por un erro dos cidadáns exaltados, que pensaran que era un criptoxudeu e finalmente, chegaron as forzas reais para restaurar a orde.
Consecuencias
miniatura|Epistola de victoria contra infideles habita, 1507 D. Manuel I penalizou os involucrados, confiscándolles as súas propiedades, e os dominicanos instigadores foron condenados a morte na forca. Hai tamén indicios de que o Convento de São Domingos foi pechado durante oito anos e sábese que os representantes da cidade de Lisboa foran expulsados do Conselho da Coroa (equivalente ao actual Conselho de Estado de Portugal), onde tiñan representación dende 1385, cando o rei D. João I lles concedeu ese privilexio polo seu apoio á súa campaña pola conquista do Trono portugués.
Despois do masacre, o clima de crecente antisemitismo en Portugal e do establecemento da Inquisición, que entrou en funcionamento en 1540, e durou ata 1821, moitas familias xudaicas fuxiron ou foron expulsas do país, tendo como destino principal os Países Baixos e, en menor medida, Francia, Turquía e o Brasil, entre outros.
Incluso ós expulsados da Península Ibérica, só se lles permitía deixar Portugal tralo pago dun "rescate" á Coroa. No proceso de emigración, os xudeus abandonaban as súas propiedades ou vendíanas por prezos irrisorios e viaxaban só coa equipaxe que podían levar.
O masacre na historiografía
O Masacre de 1506 ficou na memoria colectiva, como un pedazo de historia esquecida que non aparece nos libros de historia, caeu no esquecemento e só uns poucos historiadores se refiren a ela. O horror e a violencia foron descritos e reproducidos por Damião de Góis, Alexandre Herculano, Oliveira Martins, Garcia de Resende, Salomon Ibn Verga e Samuel Usque.
Damião de Góis na «Chronica do Felicissimo Rey D. Emanuel da Gloriosa Memória» descríbea así:
Cidade da tolerancia
dereita|miniatura|200px|Monumento en Lisboa en homenaxe aos xudeus mortos no masacre de Lisboa de 1506. Ese masacre é recordado hoxe por un monumento construído no Largo de São Domingos en homenaxe ao xudaísmo, este monumento foi inaugurado o 23 de abril de 2008. Este lugar é un punto de encontro tradicional de estranxeiros, principalmente africanos, con outro monumento en homenaxe ao catolicismo, e un muro onde a frase "Lisboa, cidade da Tolerancia" está escrita en 34 linguas.
Antoni Maria Badia
Traxectoria
Cursou estudos de ensino primario e secundario na Mutua Escolar Blanquerna, dirixida polo pedagogo Alexandre Galí i Coll, que lle infundiu a preocupación pola linguaxe. Estudou os Estudis Universitaris Catalans, e licenciouse en filoloxía románica pola Universidade de Barcelona en xuño de 1943, defendeu a súa tese Los complementos pronominalo-adverbiales derivados de IBI e INDE en la Península Ibérica, na facultade de Filosofía e Letras da Universidade de Madrid, baixo a dirección de Dámaso Alonso en xuño de 1945. Catedrático de Gramática Histórica da lingua española na Universidade de Barcelona (1948) e desde 1977 de lingua catalá. Foi reitor da Universidade de Barcelona de 1978 a 1986 data a partir da cal é honorario ao se xubilar.
Profesor visitante en Múnic, Heidelberg, Georgetown, Wisconsin e da Sorbona en París. É doutor honoris causa por diversas universidades, entre as cales Salzburgo, Tolosa, Rovira i Virgili e a Sorbona.
Tamén foi presidente da Société de Linguistique Romane (hoxe presidente de honra), presidente da Sección Filolóxica do Institut d'Estudis Catalans, primeiro presidente da Associació Internacional de Llengua i Literatura Catalanes, primeiro presidente do Grup Català de Sociolingüística, presidente de honra do II Col·loqui Internacional de Llengua i Literatura Catalanes en Ámsterdan (1970), da North American Catalan Society e da Deutsch-Katalanische Gesellschaft, e presidente do Segon Congrés Internacional de la Llengua Catalana (1986).
Tamén é membro do Institut d'Estudis Catalans, da Reial Acadèmia de Bones Lletres de Barcelona e corresponente de diversas academias entre as cales a Real Academia Española. Tamé é membro de honra da American Association of Teachers of Spanish and Portuguese.
Obras
A súa obra científica inclúe máis de seiscentos títulos, con máis de cincuenta libros, entre os cales:
Marcial Ginzo Soto
Marcial Ginzo Soto, nado en Ourense en 1885 e finado na mesma cidade o 22 de outubro de 1974, foi un avogado, xornalista e político galego.
Traxectoria
Licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela en 1915. Foi director de El Radical (1910-1913) e colaborou en Ecos de Orense. Despois pasou a ser redactor de La Región, do que chegou a ser director (1915-1926). Foi presidente do Círculo Tradicionalista de Ourense en 1917 e 1918. Durante a ditadura de Primo de Rivera foi nomeado alcalde de Ourense (1926-1929) e en 1927 foi elixido representante dos concellos de Ourense na Asemblea Nacional Consultiva. Volveu exercer como alcalde nun breve período en 1930. Nese momento fundou o periódico Galicia, cunha orientación calvosotelista.
A Granxa, Mondego, Sada
A Granxa é un lugar da parroquia de Mondego no concello coruñés de Sada, na comarca da Coruña. Segundo o IGE, en 2011 tiña 51 habitantes (29 homes e 22 mulleres).
Memento
Memento é un filme estadounidense dirixido por Christopher Nolan que foi estreado no 2000. Está baseado na historia curta Memento Mori de Jonathan Nolan.
Sinopse
Leonard é un investigador dunha axencia de seguros cuxa memoria está danada por culpa dun golpe na cabeza, sufrido ó intentar evitar o asasinato da súa muller: este é o último feito que lembra do pasado. A causa do golpe, perdeu a memoria recente, é dicir, os feitos cotiáns desaparecen da súa mente nuns minutos. Así pois, para investigar e vingar o asasinato da súa esposa ten que recorrer á axuda dunha cámara instantánea e das notas tatuadas no seu corpo.
Smoothie King Center
O Smoothie King Center, antes coñecido como New Orleans Arena, é un pavillón polideportivo cuberto situado na cidade de Nova Orleáns (Luisiana, Estados Unidos). Actualmente, é sede do equipo de baloncesto da National Basketball Association (NBA) New Orleans Pelicans. Ten capacidade para 16.867 espectadores para partidos de baloncesto, a cal pode aumentar para partidos de hóckey sobre xeo ou para os Playoffs da NBA até os 18.500.
Sistema de coordenadas
miniatura|300px|Sistema de coordenadas cartesiano ortogonal no espazo. As rectas x, y e z son os eixos coordenados.
En xeometría, un sistema de coordenadas é un sistema que utiliza un ou máis números ou coordenadas, para determinar de forma única a posición dun punto ou doutro elemento xeométrico. É un conxunto de valores que permiten definir univocamente a posición de calquera punto nun espazo n-dimensional respecto a un punto de referencia chamado orixe de coordenadas. O uso dun sistema de coordenadas permite que determinados problemas en xeometría se traduzan en problemas numéricos e á inversa. Esta é a base da xeometría analítica.
O conxunto de eixos, puntos ou planos que conflúen na orixe, e a partir dos cales se calculan as coordenadas, constitúen o que se denomina sistema de referencia.
Historia
miniatura|Retrato de [[Bonaventura Cavalieri, un dos inventores das coordenadas polares.]] Os primeiros sistemas de coordenadas como tales áchanse a mediados do século XVI. O matemático italiano Rafael Bombelli (1526 - 1572) vai utilizar a recta numérica para representar os diferentes números coa lonxitude nesta recta; de aquí vaise estender á idea dos números reais, e a do primeiro sistema de coordenadas na recta.
Posteriormente, René Descartes (1596-1650), filósofo e matemático francés, vai introducir o novo concepto de coordenadas no plano e, ao relacionar os puntos do plano e as parellas de números reais, vai obter os que actualmente se nomean sistemas de coordenadas cartesianas.
Hai diversas narracións da introdución das coordenadas polares como parte dun sistema formal de coordenadas. Grégoire de Saint-Vincent e Bonaventura Cavalieri van introducir independentemente os conceptos a mediados do século XVII. Saint-Vincent vaino escribir en privado en 1625 e vai publicar o seu traballo en 1647, mentres que Cavalieri publica o seu en 1635, cunha versión corrixida que publica en 1653. Cavali1eri vai ser o primeiro en facer uso das coordenadas polares para resolver un problema referente á área contida dentro dunha espiral de Arquimedes. Máis tarde, Blaise Pascal servirase das coordenadas polares para calcular a lonxitude dun arco de paràbola.
Se ben hai exemplos onde se evidencia que os conceptos de ángulo e raio eran coñecidos e se manexaban desde a antigüidade, non é ata finais do século XVII, con posterioridade á invención da xeometría analítica, que se pode falar do concepto formal de sistema de coordenadas polares. A pesar diso, o concepto abstracto de sistema de coordenadas polares débese a Isaac Newton, quen o introduce na súa obra Método das fluxións (escrita en 1671 e publicada en 1736) para resolver problemas relativos a tanxentes e curvas; concretamente no sétimo destes problemas aparecen as coordenadas polares. Así mesmo examina as transformacións entre coordenadas polares (das cales di que son a "Sétima Maneira para as Espirais"), e outros novos sistemas de coordenadas. Tamén se lle atribúe o primeiro uso de coordenadas negativas nunha colección de figuras e gráficos dos polinomios de terceiro grao, no seu libro Enumeratio linearum tertii ordinis (Enumeración das curvas de terceiro grao). En 1691, na revista Acta Eruditorum, Jacob Bernoulli utilizaba un sistema cun punto sobre unha liña, aos que chamou polo e eixo polar respectivamente. As coordenadas especificábanse pola distancia ao polo e o ángulo respecto ao eixo polar. No traballo de Bernoulli áchase o concepto de raio de curvatura das curvas expresadas neste sistema de coordenadas.
O termo actual, coordenadas polares, atribúese ao matemático italiano Gregorio Fontana (1735 - 1803) e xa o utilizaban os escritores italianos do século XVIII. O termo aparece por primeira vez en inglés na tradución de 1816 feita por George Peacock do Traité du calcul différentiel et du calcul intégral (Tratado do cálculo diferencial e do cálculo integral) de Sylvestre François Lacroix. Alexis Clairaut vai ser o primeiro en pensar en coordenadas polares en tres dimensións, e Leonhard Euler o primeiro en desenvolvelas.
En 1827, na obra Der barycentrische Calcül, August Ferdinand Möbius vai introducir o concepto de coordenadas homoxéneas ou coordenadas proxectivas.
O sistema de coordenadas UTM vai ser desenvolvido polo corpo de enxeñeiros do Exército dos Estados Unidos na década de 1940. O sistema baséase nun modelo elipsoidal da Terra. Úsábase o elipsoide de Clarke de 1866 para o territorio dos 48 estatos contiguos. Para o resto do mundo -incluídos os estados de Alasca e Hawai - úsábase o elipsoide Internacional. Actualmente trabállase co elipsoide WGS84 como modelo de base para o sistema de coordenadas UTM.
Recta real
O exemplo máis simple dun sistema de coordenadas é a identificación de puntos nunha recta con números reais utilizando a recta real ou recta numérica. Neste sistema, escóllese un punto arbitrario O (a orixe) nunha liña, unha unidade de medida, e un sentido positivo nela (normalmente é o que vai de esquerda a dereita); obviamente o sentido contrario ao positivo (de dereita a esquerda) é o negativo. A coordenada, ou abscisa, dun punto M defínese como a distancia da orixe O ao punto M, con signo positivo ou negativo segundo que o sentido que vai de O a M sexa positivo ou negativo. A cada punto asóciaselle unha coordenada única, e cada número é a coordenada dun único punto. center|Unha recta numérica Cando o punto se move sobre unha curva, en lugar dunha recta, é posíbel escoller tamén sobre a curva unha orixe, un sentido positivo de percorrido e unha unidade de medida, mais en tal caso falarase de abscisa curvilínea. A distancia con signo do punto á orixe é a coordenada curvilínea do punto.
Sistema de coordenadas cartesianas
miniatura|esquerda|300px|Dous sistemas de coordenadas cartesianas: non ortogonal (esquerda) e ortogonal (dereita). Un dos sistemas de coordenadas bidimensional está constituído por un par de rectas incidentes, indicados xeralmente por X e Y, chamados eixos de coordenadas. O punto de intersección das rectas é a orixe de coordenadas. Sobre cada eixo se fixa un sentido positivo de percorrido e unha unidade de medida que, en xeral, é igual para ambos eixos, mais por esixencias particulares os eixos poden ter distintas unidades de medida. A posición dun punto M calquera do plano ven indicada por un par de números, xeralmente indicados polas letras x e y, chamadas coordenadas do punto M. O número x é a distancia con signo desde o eixo Y ao punto M medida paralelamente ao eixo X e coa unidade de medida elixida para este último eixo (o signo será positivo ou negativo se o sentido desde o eixo Y ao punto M é o mesmo ou o contrario respectivamente, ao establecido no eixo X). Analogamente, o número y e a medida con signo da distancia do eixo X ao punto M medida paralelamente ao eixo Y e coa unidade de medida elixida para este último; con signo positivo se o sentido positivo de Y coincide co sentido que vai desde o eixo X a M, e negativo en caso contrario. A parella de coordenadas que caracterizan ao punto M se indican da forma (x,y). miniatura|Exemplos de coordenadas dalgúns puntos nun [[sistema de coordenadas cartesianas ortogonal.]]
O nome cartesiano é na honra do matemático francés René Descartes quen o recupera na idade moderna, despois de que fora xa introducido na idade media polo tamén francés Nicole Oresme.
Sistema de coordenadas polares
miniatura|Coordenadas polares (r,φ) dun punto P. O sistema de coordenadas polares é especialmente útil cando a relación entre dous puntos se expresa mellor en termos de ángulos e distancias. As coordenadas polares defínense por un punto fixo O chamado polo (equivalente á orixe nas coordenadas cartesianas), e por unha recta que pasa por O, nomeado eixo polar (equivalente ao eixo X das coordenadas cartesianas). A primeira coordenada é a distancia r entre o polo e o punto P considerado, mentres que a segunda é o ángulo orientado positivo (antihorario) φ que vai do eixo polar á recta que pasa por O e o punto P. A primeira, r, é a coordenada radial, e a segunda, φ, é a coordenada radial (tamén coñecida por ángulo polar ou ángulo acimutal miniatura|esquerda|Paso de coordenadas polares a cartesianas e viceversa. Para pasar das coordenadas polares (r,φ) ás cartesianas (x,y) úsanse as seguintes fórmulas, que se obteñen sen máis que despexar na definición do seno e do coseno de φ (véxase a imaxe):
e para pasar das cartesianas ás polares: onde a primeira fórmula non é máis que o teorema de Pitágoras, e a segunda resulta das definicións das funcións trigonométricas inversas.
Sistema de coordenadas elípticas
miniatura|200px|Sistema de coordenadas elípticas.
As coordenadas elípticas son un sistema bidimensional de coordenadas curvilíneas ortogonais, onde as liñas coordenadas son elipses e hipérboles cos mesmos focos.
Sistema de coordenadas parabólicas
As coordenadas parabólicas son un sistema bidimensional de coordenadas ortogonais no que as liñas coordenadas son parábolas cun foco común.
Sistema de coordenadas cartesianas
250px|miniatura|Sistema ortogonal de coordenadas cartesianas de tres dimensións. O sistema cartesiano tridimensional consta de tres rectas chamadas eixos de coordenadas que pasan por un punto común que é a orixe de coordenadas, denotada comunmente por O. Para cada un dos eixos, nomeados xeralmente por X, Y e Z, se escolle unha unidade de medida e un sentido positivo de percorrido. As coordenadas dun punto calquera do espazo indícanse coas letras x, y e z. A primeira coordenada x indica a distancia con signo do punto ao plano que contén aos eixos Y e Z, medida paralelamente ao eixo X e usando a unidade de medida escollida para este eixo. Analogamente defínense as outras dúas coordenadas y e z. As tres coordenadas que caracterizan un punto do espazo indícanse da forma (x,y,z). Cando os tres eixos son perpendiculares dise que o sistema cartesiano é ortogonal ou rectangular; se ademais a unidade de medida é a mesma para os tres eixos, o sistema cartesiano é ortonormal.
Sistema de coordenadas cilíndricas
miniatura|200px|Coordenadas cilíndricas. O sistema de coordenadas cilíndricas é a expansión natural do sistema de coordenadas polares plano ás tres dimensións. Este sistema é especialmente útil en problemas de simetría axial. Está constituído por dúas rectas (normalemte perpendiculares), X e Y, chamadas eixos, cun punto en común, O, que é o polo ou a orixe.
As coordenadas dun punto xenérico P denótanse por (ρ, φ e z), onde:
Para pasar das coordenadas cilíndricas ás cartesianas úsanse as fórmulas:
e para pasar das cartesianas ás cilíndricas:
As fórmulas anteriores obtéñense facilmente a partir do teorema de Pitágoras e das definicións das razóns trigonométricas e as súas inversas.
Sistema de coordenadas esféricas
miniatura|200px|Coordenadas esféricas. O sistema de coordenadas esféricas é un sistema tridimensional que consta de tres rectas ou eixos, X, Y e Z, perpendiculares entre si e que se cortan nun punto O, que é a orixe.
Dado un punto calquera do espazo P, as súas coordenadas esféricas denótanse por, onde:
Para pasar das coordenadas esféricas ás cartesianas úsanse as seguintes fórmulas:
E para pasar das cartesianas ás esféricas:
Como no caso das coordenadas cilíndricas, as fórmulas anteriores dedúcense sen dificultade do teorema de Pitágoras e das definicións das razóns trigonométricas e as súas inversas.
Sistema de coordenadas parabólicas
A versión tridimensional das coordenadas parabólicas obténse a través da rotación do sistema bidimensional sobre o eixo de simetria de todas as parábolas.
Sistema de coordenadas homoxéneas
miniatura|Curva racional de Bézier: curva polinominal definida con coordenadas homoxéneas (azul) e a súa proxección no plano; curva racional (vermello)
O sistema de coordenadas homoxéneas asigna a cada punto dun espazo n-dimensional unha (n+1)-upla de n+1 compoñentes denotada a miúdo [x0 : x1 : ... : xn ] que están definidas agás multiplicacións por escalares [λx0 : λx1 : ... : λxn ] λ≠0, é dicir, que dúas (n+1)-uplas representan o mesmo punto en tanto que se conserve a proporción entre as súas compoñentes. Este tipo de coordenadas son moi usadas en xeometría proxectiva, onde representan os vectores do espazo vectorial usado para definir cada espazo proxectivo. Tamén se utilizan, por exemplo, para denotar as rectas do plano como ecuacións na forma xeral Ax+By+C=0.
Un punto no plano pode representarse en coordenadas homoxéneas por (x, y, z), onde x/z e y/z son as coordenadas cartesianas do punto. Isto introduce unha coordenada "extra" onde só dúas son necesarias para especificar un punto no plano, mais este sistema é útil para representar calquera punto no plano proxectivo sen o uso do infinito. En xeral, un sistema de coordenadas homoxéneas é aquel onde soamente as proporcións das coordenadas son significativas e non os valores efectivos.
Sistema de coordenadas curvilíneas
Un sistema de coordenadas curvilíneas é a forma máis xeral de parametrizar ou etiquetar os puntos dun espazo localmente euclidiano ou variedade diferenciábel (globalmente o espazo pode ser euclidiano, mais non necesariamente). Se M é un espazo localmente euclidiano de dimensión m, pódese construír un sistema de coordenadas curvilíneas local en torno a un punto p sempre a partir de calquera difeomorfismo que cumpra: Para calquera punto q próximo a p defínense as súas coordenadas curvilíneas:
Nun espazo euclidiano, os sistemas de coordenadas distintos do cartesiano son sistemas de coordenadas curvilíneas.
Se o espazo localmente euclidiano ten a estrutura de variedade de Riemann, pódense clasificar a certos sistemas de coordenadas curvilíneas como sistemas de coordenadas ortogonais e, dentro destes, aos sistemas de coordenadas ortonormais. miniatura|Bosquexo do mecanismo das coordenadas curvilíneas ortogonais.
Coordenadas curvilíneas ortogonais
Un sistema de coordenadas curvilíneas ortogonais é aquel no que as coordenadas do tensor métrico nese sistema teñen forma diagonal. Moitas das fórmulas do cálculo vectorial diferencial pódense escribir de forma particularmente sinxela usando estas coordenadas, podéndose aproveitar este feito cando existe algún tipo de simetría como, por exemplo, a axial, a esférica ou doutro tipo facilmente representábel nestas coordenadas curvilíneas ortogonais.
As coordenadas cilíndricas e as esféricas son casos particulares de sistemas de coordenadas curvilíneas ortogonais sobre o espazo euclidiano \R^3.
Sistema de coordenadas xeográficas
miniatura|Coordenadas xeográficas.
As coordenadas xeográficas corresponden ao concepto da latitude e da lonxitude, é dicir, son os paràmetros que determinan a posición dun punto da superficie terrestre. As liñas de referencia son o ecuador terrestre e un meridiano inicial (o de Greenwich por convenio).
A lonxitude dun punto P da superficie terrestre é o arco do ecuador comprendido entre o punto de intersección do meridiano inicial de Greenwich co ecuador e o punto de intersección do meridiano local de P co ecuador. O valor da lonxitude é un ángulo comprendido entre 0º e 180º. Para evitar confusións, a lonxitude pode ser leste. cando se avanza cara ao leste desde o semimeridiano de Greenwich que pasa por Europa ata o meridiano local, ou oeste, en caso contrario.
A latitude de P é o arco do meridiano local de P comprendido entre o ecuador e P. A latitude está comprendida entre 0° e 90°, diferenciándose entre latitude norte e latitude sur para cada hemisferio a partir do ecuador.
A forma real da Terra fai que a extensión dun grao de lonxitude ou de latitude sexa diferente en diferentes puntos xeográficos, motivo polo cal, e para máis exactitude, fixéronse correccións no cálculo da latitude. A posición xeográfica dun punto queda completamente establecida ao especificar a altitude.
A latitude e a lonxitude poden mostrase nos seguintes formatos (siglas en inglés):
Sistema de coordenadas UTM
miniatura|200px|Zonas UTM no continente europeo.
O Sistema de Coordenadas Universal Transversal de Mercator, en inglés Universal Transverse Mercator (UTM) é un sistema de coordenadas xeográficas baseado na proxección cartográfica transversal de Mercator, que se constrúe coa proxección de Mercator normal mais, no canto de facer a tanxente ao ecuador terrestre, faise esta a un meridiano. A diferenza do sistema de coordenadas xeográficas de lonxitude e latitude, as coordenadas no sistema UTM exprésanse en metros unicamente ao nivel do mar, que é a base da proxección do elipsoide de referència.
A proxección transversal de Mercator é unha variante da proxección de Mercator que foi desenvolvida polo xeógrafo flamengo Gerardus Mercator en 1659. Esta proxección é "conforme", é dicir, conserva os ángulos e case non distorsiona as formas, mais inevitabelmente si que o fai coas distancias e as áreas. O uso de escalas non lineares no sistema UTM asegura que o mapa proxectado resulte conforme.
Sistemas de coordenadas astronómicas ou celestes
miniatura|300px|Animación que mostra (cada un durante uns segundos) tres sistemas diferentes de [[coordenadas celestes:ecuatoriais, eclípticas e galácticas.]] As coordenadas celestes ou astronómicas son calquera sistema de coordenadas que se utiliza para determinar a posición dun corpo sobre a esfera celeste. Segundo os elementos de referencia que se escollan, pódense utilizar diferentes sistemas de coordenadas. A razón pola cal hai diferentes referencias para determinar un mesmo punto é que as coordenadas xeocéntricas serven para distinguir calquera punto respecto onde nos encontramos, mais os cálculos sobre as órbitas dos corpos celestes fanse moi complicadas. Faise máis sinxelo (que non doado) se se toma a referencia do punto segundo o que orbita o corpo a estudar.
Trátase de determinar as posicións aparentes que ocupan os astros no firmamento, sobre a nomeada esfera ou bóveda celeste. Así fan falta dous parámetros angulares para situar sobre esta esfera calquera astro. O valor numérico destes parámetros é distinto segundo o sistema de coordenadas elixido, os cales son nomeados, entre outros: celestial, horizontal, ecuatorial, eclíptico, galáctico, extragaláctico, supergaláctico e binario. As máis usadas son as ecuatoriais e as eclípticas.
Outros sistemas de coordenadas
Na relatividade xeral, certos sistemas de coordenadas elíxense para simplificar os cálculos.
Mapas de coordenadas
O concepto dun mapa de coordenadas ou carta é central na teoría das variedades. Un mapa de coordenadas é esencialmente un sistema de coordenadas para un subconxunto dun espazo dado coa propiedade de que cada punto ten exactamente un conxunto de coordenadas. Máis precisamente, un mapa de coordenadas é un homeomorfismo dun subconxunto aberto dun espazo X nun subconxunto aberto de. Con frecuencia non é posíbel proporcionar un sistema de coordenadas consistente para todo un espazo. Neste caso, unha colección de mapas de coordenadas xúntase para formar un atlas cubrindo todo o espazo. Un espazo equipado cun atlas chámase variedade, na cal pode definirse unha estrutura adicional sempre que esta sexa consistente onde se superpoñen mapas de coordenadas. Por exemplo, unha variedade diferenciábel é unha variadade na que o cambio de coordenadas dun mapa de coordenadas a outro é sempre unha función diferenciábel.
Ponche
300px|right|Ponche Southern [[whisky Bourbon|Bourbon]]
Sistema de coordenadas
Curvas e superficies coordenadas
miniatura|200px|Superficies coordenadas no sistema de coordenadas esféricas. Se nun sistema de coordenadas bidimensional se mantén constante unha coordenada mentres que a outra varía en todo o seu percorrido, o resultado é unha curva chamada curva coordenada (algúns autores usan a expresión "liñas coordenadas"). Esta definición non sempre ten sentido, por exemplo, nun sistema de coordenadas homoxéneas non hai curvas coordenadas. No sistema de coordenadas cartesianas, as curvas coordenadas son, de feito, rectas paralelas a algún dos eixos coordenados. Para outros sistemas de coordenadas as curvas coordenadas son curvas propias, por exemplo, as curvas coordenadas nun sistema de coordenadas polares que se obteñen mantendo r constante son circunferencias con centro na orixe de coordenadas.
Ponche
Ponche (do inglés: punch e este do hindi pãč, 'cinco', número orixinal dos seus ingredientes) é o termo para unha ampla variedade de bebidas, tanto alcohólicas como non alcohólicas, polo xeral contén froita ou zume de froita. A bebida foi introducida da India a Inglaterra no século XVII, a partir de aí o seu uso estendeuse a outros países. O ponche sérvese típicamente en festas. En cuncas grandes e anchas, coñecidas como poncheiras. En moitos países do Caribe, o Pacífico e o Índico o ponche tamén se toma como aperitivo antes das comidas.
Sistema de coordenadas
Curvas e superficies coordenadas
Se nun sistema de coordenadas tridimensional se mantén constante unha coordenada mentres cas outras varían en todo o seu percorrido, o resultado é unha superficie chamada superficie coordenada. Por exemplo, as superficies coordenadas obtidas mantendo ρ constante nun sistema de coordenadas esféricas son superficies esféricas con centro na orixe de coordenadas. Nun espazo tridimensional a intersección de dúas superficies coordenadas é unha curva coordenada.
París-Roubaix 2016
A 114ª edición da París-Roubaix disputouse o 10 de abril de 2016 con saída na cidade de Compiègne e chegada na de Roubaix, nun percorrido 257 quilómetros e medio. A carreira finalizou como é tradicional no Velódromo de Roubaix. Ese percorrido contou con 27 sectores de pavé, un total de 52'8 km.
Sistema de coordenadas
Curvas e superficies coordenadas
Para dimensións maiores defínense dun xeito análogo as hipersuperficies coordenadas
Ponche
Historia
A palabra punch é un préstamo lingüístico do Hindi panch (é dicir, cinco) a bebida fíxose orixinalmente con cinco ingredientes: alcohol, azucre, limón, auga e té ou especias. A bebida orixinal foi nomeada paantsch.
A bebida foi levada a Inglaterra desde a India polos mariños e os empregados da Compañía Británica das Indias Orientais no século XVII. A partir de aí introduciuse noutros países de Europa. Cando se serve para grupos, a bebida espérase que teña un contido de alcohol inferior ao dun cóctel típico. O termo punch foi rexistrado por primeira vez en documentos do Reino Unido en 1632. Nese momento, a maioría dos ponches foron do tipo Wassail feitos cunha base de viño ou Brandy. Pero ao redor de 1655, entrou en uso o ron de Xamaica e naceu o ponche moderno.
París-Roubaix 2016
Este foi o terceiro monumento da tempada e a décima carreira do UCI WorldTour 2016.
Ponche
Historia
Hoxe en día, os fabricantes de refrescos distribúen moitos tipos de bebidas de ponche de froitas. Estas adoitan ser bebidas de cores vermellas. A pesar do nome, a maioría das marcas conteñen só unha pequena fracción de zume de froita real. Os ingredientes principais son azucre ou xarope de millo, ácido cítrico e sabores artificiais.
París-Roubaix 2016
Na carreira participaron 200 ciclistas. Un total de 8 por equipo.
Ponche
Sen alcohol
As variedades sen alcohol, son especialmente dadas aos nenos e aos adultos abstemios, polo xeral inclúen unha mestura dunha bebida de froita, zume, auga, e un edulcorante.
París-Roubaix 2016
Sectores de pavé
miniatura|dereita|250px|O Trouée d'Arenberg está considerado o sector de pavé máis difícil da carreira.
Equipos
Na competición participaron 25 equipos. 18 do UCI WorldTour e 7 da categoría Profesional Continental. Comezaron un total de 198 ciclistas (8 por equipo) debido a que Katusha e Astana partiron con 7.
Puntos
A París-Roubaix outorgou puntos aos corredores de equipos UCI WorldTour para o respectivo ránking.
Matthew Hayman gañou 100 puntos, Tom Boonen 80, Ian Stannard 70, Sep Vanmarcke 60, Edvald Boasson Hagen 50, Heinrich Haussler 40, Marcel Sieberg 30, Aleksejs Saramotins 20 e Imanol Erviti 10. Adrien Petit non leva puntos porque non pertence a un UCI WorldTeam.
Ponche
Cups
Outro tipo de ponche, tradicionalmente servido antes da saída dunha partida de caza en Inglaterra, pero agora sérvese nunha variedade de eventos sociais, tales como festas no xardín, crícket, partidos de tenis, e día de campo. As cups son xeralmente máis baixas en contido de alcohol que outros ponches e adoitan utilizar viño, sidra, xenebra de abruño, ou licores como base. A miúdo inclúen cantidades de zumes de froitas ou refrescos.
Ponche de Ron
Hai varios ponches a base de ron: Ponche Planter, Ponche de ron Bajan, Ponche de ron caribeño, entre outros.
O ponche de ron Bajan (Barbados) é un dos ponches máis antigos de ron e ten unha receita sinxela consagrada nunha rima nacional: "One of Sour, Two of Sweet, Three of Strong, Four of Weak." Isto é: unha parte de zume de limón, dúas partes de azucre, tres partes de ron (preferiblemente Barbados), e catro partes de auga. Sérvese cun chisco de Angostura e noz moscada.
thumb | right | 180px | Cabaleiros gozando dun ponche ao redor de 1765, por [[William Hogarth]]
En todo o mundo
thumb|180px | Ponche de froitas