cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Embernallúas, Muñís, Navia de Suarna
Embernallúas é un lugar da parroquia de Muñís no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Lingua yukpa
A lingua yukpa (tamén coñecida como yuco, yucpa, yuko, yupa) é unha lingua caribe falada por arredor de 7 000–8 000 persoas no estado de Zulia en Venezuela, e a través da fronteira en Colombia.
Os principais dialectos son os do río Casacará (iroka) e o do río Maracas, e as diferenzas entre ambos poderían chegar a considerados linguas diferentes.
Batán, Gondulfe, Taboada
Batán é un lugar da parroquia de Gondulfe no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Carracedo, Ribela, A Estrada
Carracedo é un lugar da parroquia de Ribela no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Bemil, Gondulfe, Taboada
Bemil é un lugar da parroquia de Gondulfe no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
A Cernada, Muñís, Navia de Suarna
A Cernada é un lugar da parroquia de Muñís no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Toponimia
O topónimo galego Cernada (da voz medieval *cinerata, do latín ) indica unha terra queimada para o seu poboamento.
Bergpark Wilhelmshöhe
Bergpark Wilhelmshöhe é un parque paisaxístico en Kassel, Alemaña. A área do parque é de 2´4 km², polo que é o parque montañoso máis grande de Europa. A construción do Bergpark, ou "parque de montaña", comezou en 1689 a instancias dos Landgraves de Hesse-Kassel e levou uns 150 anos. O parque está aberto ao público hoxe. Desde 2013, é Patrimonio da Humanidade da UNESCO.
Localización
thumb|Vista cara a Kassel Bad Wilhelmshöhe, un Stadtteil 8distrito) de Kassel, no norte de Hesse, está situado ao oeste do centro da cidade ao pé da cordilleira Habichtswald. Tamén é coñecida pola estación de Kassel-Wilhelmshöhe na liña Ferrocarril de alta velocidade Hannover–Würzburg.
Historia
Presentado orixinalmente no estilo barroco do giardino all'italiana e do xardín formal francés, con función de auga que baixaba en cascada ata o Schloss Wilhelmshöhe, posteriormente reorganizouse nun xardín paisaxístico inglés.
En 1143, os Cóengos Regulares de Maguncia estableceron o mosteiro de Weißenstein no lugar do actual Schloss Wilhelmshöhe, que foi disolto no curso da Reforma Protestante. O landgrave Filipe I de Hesse utilizou os edificios restantes como pavillón de caza, reconstruído en gran parte polo seu descendente Maurice de Hesse- Kassel de 1606 a 1610.
1696–1806
thumb|A gran fonte O Bergpark xurdiu como un parque barroco baixo o Landgrave Carlos I de Hesse-Kassel. En 1701, o arquitecto italiano Giovanni Francesco Guerniero iniciou a construción do monumento de Hércules e das cascadas xigantes. En 1785, Guillerme I, Elector de Hesse, Guillermo IX, Landgrave de Hesse iniciou unha grande extensión do parque, e ao ano seguinte o seu arquitecto, Simon Louis du Ry, deseñou o edificio Neoclásico do palacio Schloss Wilhelmshöhe.
Mentres tanto, os ideais do paisaxismo cambiaron do barroco francés ao xardín inglés. No transcurso da ampliación e modificacións, Heinrich Christoph Jussow, ademais de contribuír ao deseño do palacio, creou construcións que aínda hoxe caracterizan o parque: ruínas artificiais como o Löwenburg (Kassel) (Castelo do León) e o acueduto romano, así como extensións do xardín acuático como o Lac, o estanque da fonte e o Teufelsbrücke (Ponte do Diaño) co Höllenteich (Ponte do Inferno). En 1793, Karl Steinhöfer engadiu a Fervenza Steinhöfer ao xardín acuático.
1866–1918
thumb|O emperador Guillerme II no Bergpark en 1906 thumb|Membros do [[Oberste Heeresleitung, Alto Mando do Exército Alemán, novembro de 1918]] thumb|"Saskia" de Rembrandt
Despois de estar do lado de Austria na Guerra austro-prusiana para a supremacía en Alemaña, o principado foi anexionado polo Reino de Prusia en 1866. A administración prusiana uniu Nassau, Frankfurt e Hesse-Kassel na nova provincia prusiana de Hesse-Nassau. Kassel deixou de ser unha residencia principesca, rematou a dinastía dos creadores do parque.
En 1870, despois da Batalla de Sedan, o emperador francés Napoleón III foi enviado como prisioneiro ao Schloss Wilhelmshöhe antes de exiliarse en Gran Bretaña. Desde 1899, o emperador alemán Guillerme II, que foi á escola en Kassel, escolleu a Wilhelmshöhe como residencia de verán, o que converteu o castelo e o parque nun centro da política europea durante as dúas décadas seguintes. Despois do armisticio que puxo fin á primeira guerra mundial, a Oberste Heeresleitung dirixida por Paul von Hindenburg organizou e dirixiu a retirada e desmobilización das tropas alemás de aquí a partir de novembro de 1918 a febreiro de 1919.
thumb|Schloss Wilhelmshöhe
Séculos XX e XXI
O Schloss Wilhelmshöhe foi danado polas bombas aliadas na segunda guerra mundial. De 1968 a 1974, reconstruíuse como museo de arte. Alberga unha colección de papel pintado, unha colección de antigüidades greco-romanas e unha galería de pinturas de vellos mestres. A colección céntrase nos séculos XVI e XVII e contén obras mestras de pintores alemáns, italianos, franceses e españois. Comprende a segunda colección máis grande de Rembrandts en Alemaña. Entre elas figuran os famosos "Saskia" de Rembrandt e "O home do sombreiro holgado" de Frans Hals.
En 1972, o chanceler da Alemaña Occidental Willy Brandt e o primeiro ministro da República Democrática Alemá Willi Stoph reuníronse no Schloss Wilhelmshöhe para negociar entr os dous estados alemáns.
No século XX non se fixeron ampliacións do Parque. No século XXI prodúcense amplas reformas do monumento e das fervenzas de Hércules, que aínda están en marcha; gran parte do monumento segue envolto en estadais.
Descrición
O parque comprende unha superficie duns 2´4 km², que se estende ata a montaña Karlsberg co Monumento de Hércules no cume a 526,2 m..
Hércules
O Hércules de Kassel é unha estatua de cobre que representa ao antigo semideus grego Heracles (Gr. Ηρακλής, en alemán Herkules). É unha copia da estatua de Hércules Farnese do século III, creada por Johann Jacob Anthoni, un ourive de Augsburgo.
Avaliación
O historiador da arte Georg Dehio (1850–1932), inspirador da disciplina moderna de preservación histórica, describiu o parque como "posiblemente a combinación máis grandiosa de paisaxe e arquitectura que o Barroco se atreveu a facer en ningún lugar" ("vielleicht das Grandioseste, was irgendwo der Barock in Verbindung von Architektur und Landschaft gewagt hat.").
Eilavila, Gondulfe, Taboada
Eilavila é un lugar da parroquia de Gondulfe no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Entrecastrelo, Ribela, A Estrada
Entrecastrelo é un lugar da parroquia de Ribela no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Fontela, Muñís, Navia de Suarna
Fontela é un lugar da parroquia de Muñís no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Xiye Bastida
Xiye Bastida, nada o 18 de abril de 2002, é unha activista climática mexicano-chilena e membro da nación indíxena mexicana otomí-tolteca. É unha das principais organizadoras de Fridays for Future New York City e foi unha voz líder para a visibilidade de indíxenas e inmigrantes no activismo climático. Está no comité de administración do People's Climate Movement e é membro de Sunrise Movement e Extinction Rebellion. É cofundadora de Re-Earth Initiative, unha organización internacional sen fins de lucro que é inclusiva e interseccional "tal como debería ser o movemento climático".
Educación e vida temperá
Bastida naceu en Atlacomulco, México, de pais Mindahi e Geraldine, quen tamén son ambientalistas, e criouse na vila de San Pedro Tultepec en Lerma. É de orixe otomí-tolteca (indíxena mexicano) e azteca por parte do seu pai e de ascendencia chilena e europea por parte da súa nai. Bastida ten cidadanía mexicana e chilena.
Bastida e a súa familia mudáronse á cidade de Nova York despois de que as inundacións extremas azoutasen a súa cidade natal de San Pedro Tultepec en 2015, despois de tres anos de seca.
Bastida asistiu á The Beacon School. Comezou os seus estudos na Universidade de Pennsylvania en 2020.
Activismo
Bastida comezou o seu activismo cun club ambiental. O club protestou en Albany e o Concello de Nova York e meteu presión a favor da CLCPA [a Lei de Protección de Líderes da Comunidade e o Clima] e a Lei de Edificios Sucios. Foi entón cando escoitou falar de Greta Thunberg e as súas folgas climáticas.
Bastida pronunciou un discurso sobre cosmoloxía indíxena no 9º Foro Urbano Mundial das Nacións Unidas e foi galardoado co premio “Espírito da ONU” en 2018.
Bastida dirixiu a súa escola secundaria, The Beacon School, na primeira gran folga climática na cidade de Nova York o 15 de marzo de 2019. Ela e Alexandria Villaseñor saudaron oficialmente a Thunberg á súa chegada desde Europa en barco en setembro de 2019 para asistir ao Cume do Clima da ONU. Xiye foi acuñada como "a Greta Thunberg de Estados Unidos", con todo dixo que "chamar aos activistas xuvenís a 'Greta Thunberg' do seu país diminúe a experiencia persoal e as loitas individuais de Greta".
Teen Vogue lanzou unha curtametraxe documental We Rise on Bastida en decembro de 2019. Bastida tamén colaborou coa película documental 2040 para crear un vídeo curto titulado Imagine the Future que explora como se verían as paisaxes e as paisaxes urbanas no futuro.
Bastida contribuíu á colección de escritoras sobre o cambio climático All We Can Save.
Larxentes, Muñís, Navia de Suarna
Larxentes é un lugar da parroquia de Muñís no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Coleomegilla maculata
miniatura|Larva de Coleomegilla maculata ssp. lengi Coleomegilla maculata é un escaravello coccinélido nativo de América do Norte. Os adultos e larvas aliméntanse principalmente de áfidos e a especie foi utilizada para o control biolóxico de pragas.
Descrición
É unha maruxiña xeralmente oblonga, aplanada, como media de 6 mm de longo. Na maioría da súa área de distribución é de cor rosa, agás a subspecie fuscilabris, que é laranxa brillante ou vermella. Cada élitro leva 6 manchas negras. O tórax é dun ton vermello similar con dúas grandes manchas negras triangulares. A especie máis parecida é Naemia seriata, mais esta especie está limitada a hábitats costeiros e ten os puntos negros moito máis grandes. Nesta especie o par apical de manchas nos élitros e as marcas no pronoto están fusionadas, cousa que non ocorre en Coleomegilla maculata.
As larvas lembran aligátores en miniatura e son negras. Teñen tres pares de patas e crecen ata os 6 mm de longo. os ovos son fusiformes e deposítanse dereitos en grupos preto de onde hai as súas presas potenciais.
alt=|miniatura|Coleomegilla maculata
Ciclo vital
A femia pode poñer entre 200 e 1.000 ovos en grupos de 8-15 en sitios protexidos en talos e follas durante un período de tres meses. As larvas buscan activamente presas e poden viaxar ata 12 metros na procura de comida. As larvas medran rapidamente, mudando catro veces antes de adherirse polo seu abdome a unha folla ou outra superficie e pupar. Os escaravellos adultos saen 3 ou 12 días despois, dependendo da temperatura. Orixínanse de dúas a cinco xeracións por ano. Esta especie é máis abundante en setembro cando se congregan antes de aparearse e da hibernación invernal. Pasan o inverno en grandes agregacións entre as follas caídas, baixo pedras e noutros sitios protexidos nas beiras de campos e setos. Saen en primavera e buscan presas axeitadas e sitios bos para poñer os ovos en campos de cultivo próximos, a miúdo dispersándose camiñando polo chan.
Hábitat
Estas maruxiñas poden verse en lugares onde se encontran os insectos que son as súas presas. Os cultivos nos que viven poboacións de áfidos son os de trigo, sorgo, millo doce, alfalfa, soia, chícharos, feixóns, algodón, patacas, brasicáceas, tomates, espárrago e mazás. Ademais de áfidos, inclúen na súa dieta adélxidos, ácaros, ovos de insectos (un exemplo son os ovos da avelaíña Hyphantria cunea) e pequenas larvas. Tamén comen pole, o cal constitúe ata o 50% do seu consumo de comida, néctar, auga e melada. Cando escasean as súas presas normais, tanto os adultos coma as larvas ás veces mostran tendencias caníbales, comendo ovos, larvas e pupas da súa propia especie.
Investigacións
Atopouse experimentalmente que entreplantar nun cultivo agrícola susceptible aos áfidos plantas como Taraxacum officinale (mexacán), favorece a predación dos áfidos por parte desta maruxiña, xa que é atraída polas flores ricas en pole de mexacán.
C. maculata con frecuencia pon ovos na planta silvestre nativa Acalypha ostryaefolia, cando crece preto do millo doce en Kentucky. Un estudo mostrou que o insecto prefería esta planta para ovopositar en vez do millo doce aínda que non atopase insectos presa. As larvas do primeiro estadio caen destas plantas e arrástranse polo chan a distancias de ata oito metros ao día antes de subiren á planta de millo doce ou outra planta silvestre. A presenza desta planta nas proximidades do cultivo de millo, tiña como resultado que ao final había máis larvas da maruxiña no millo do que era normal cando esta planta estaba ausente.
Pashtunistán
miniatura|250px|Territorio habitado por pashtos en verde (ano 1980).
Coleomegilla maculata
Investigacións
As investigacións mostraron que as larvas de C. maculata eran unha causa importante de mortalidade para os ovos da avelaíña Helicoverpa zea postos en millo doce.
Pashtunistán
Pashtunistán (en پښتونستان; literalmente "terra de paxtos") é unha rexión histórica e xeográfica habitada polo pobo paxto e dividida entre as modernas Afganistán e Paquistán,, onde xurdiu a cultura, a linguae a identidade nacional paxta. Outros nomes empregados historicamente para a rexión inclúen "Pashtūnkhwā" (en پښتونخوا) e "Afghānistān" (en افغانستان), dende cando menos o século III d.C. en diante. Pashtunistán limita con Irán polo oeste, a rexión de Turquestán de fala persa e turca polo norte, Caxemira polo nordeste, o Punjab polo leste e Baluchistán polo sur. A rexión tamén recibe os noemes de Pakhtūnistān, Pathānistān ou Pashtūnkhwa.
Coleomegilla maculata
Investigacións
Un estudo identificou esta maruxiña como un importante predador de ovos do lepidóptero Pyrausta nubilalis, con consumos medios de sesenta ovos ao día.
Outro estudo mostrou que C. maculata reducía as poboacións de ovos e de pequenas larvas do escaravello da pataca, Leptinotarsa decemlineata, en plantas de pataca e que a taxa de consumo estaba moi correlacionada coa tempertura do aire.
Control biolóxico
O control biolóxico manipulativo pretende usar estas maruxiñas xa presentes no ambiente para establecer as condicións máis favorables posibles para evitar ter que botar pesticidas químicos, os cales interferirían coa súa predación.
O control biolóxico aumentativo recoñece que estas maruxiñas poden estar presentes no ambiente pero aínda así estar nun número insuficiente para controlar a especie praga e trata de suplir este déficit.
O control biolóxico clásico trata de introducir esta especie que xa non está presente no ambiente coa esperanza de que conseguirá establecerse e finalmente controlará a praga. Disponse comercialmente de subministracións desta maruxiña para este propósito.
Fondo da Vila, Ribela, A Estrada
Fondo da Vila é un lugar da parroquia de Ribela no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Piñor, Gondulfe, Taboada
Piñor é un lugar da parroquia de Gondulfe no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
O Tabillón, Muñís, Navia de Suarna
O Tabillón é un lugar da parroquia de Muñís no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Guitón, Ribela, A Estrada
Guitón é un lugar da parroquia de Ribela no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
A Pedreira, Insua, Taboada
A Pedreira é un lugar da parroquia de Insua no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Trabadelo, Muñís, Navia de Suarna
Trabadelo é un lugar da parroquia de Muñís no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Gondulfe, Gondulfe, Taboada
Gondulfe é un lugar da parroquia de Gondulfe no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Toponimia
O topónimo galego Gondulfe ten orixe xermánica, de ("loita") + - ("lobo").
Beomjoe Sonyeon
Beomjoe Sonyeon (en 범죄소년) é un filme surcoreano de 2012 dirixido por Kang Yi-Kwan. Conta a historia dun delincuente adolescente que se reúne coa súa nai, quen o entregara logo de nacer.
Foi escollido como candidato de Corea do Sur para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 86ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Sonán, Insua, Taboada
Sonán é un lugar da parroquia de Insua no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
A Pedreira, Ribela, A Estrada
A Pedreira é un lugar da parroquia de Ribela no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Toiriz, Insua, Taboada
Toiriz é un lugar da parroquia de Insua no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Partzerpert
miniatura|O reino armenio de Cilicia (1199-1375) Partzerpert (castelo alto) tamén chamado Bartzerberd ou Bartzerbert (hoxe, Andırın en Turquía) foi unha fortaleza situada nas montañas de Cilicia, a un día de camiño ao noroeste da cidade de Sis (actual Kozan), nun afluente do curso superior do río Piramo (en latín Pyrămus; en grego antigo, Πύραμος) superior ou Jihoun (hoxe coñecido como río Ceyhan).
O castelo foi de grande importancia para a historia do reino armenio de Cilicia.
Savane
O topónimo galego Savane pode referirse a:
Pumares, Ribela, A Estrada
Pumares é un lugar da parroquia de Ribela no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Vilarantón, Muñís, Navia de Suarna
Vilarantón é un lugar da parroquia de Muñís no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
A Arroxiña, Penamil, Navia de Suarna
A Arroxiña é un lugar da parroquia de Penamil no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Caxín, Mato, Taboada
Caxín é un lugar da parroquia de Mato no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Campos, Mato, Taboada
Campos é un lugar da parroquia de Mato no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Lingua barí
A lingua barí é unha lingua chibcha falada en Colombia e Venezuela polo pobo barí.
O barí ten seis vogais: /a, e, i, ɨ, o, u/. Tódalas vogais teñen formas nasalizadas e o barí ten nasalización contrastiva.
Jesús Alonso Fernández
Jesús Alonso Fernández, nado en Boiro o 20 de decembro de 1929 e finado o 27 de maio de 2022, foi un empresario e político galego. Foi o fundador e presidente do grupo Jealsa-Rianxeira e alcalde de Boiro durante 8 anos.
Traxectoria empresarial
De adolescente seus pais mandárono estudar comercio a Vilagarcía. Unha vez titulado, e tras traballar nun banco na capital arousá, regresou a Boiro, onde a súa familia rexentaba unha tenda de tecidos e paquetería. Deste negocio montou unha empresa de confección máis grande en 1954, Jealfer, da cal abriu unha factoría máis grande en 1960. No ano 1958 fundou a empresa conserveira Jealsa, situada no porto do Bodión, na parroquia boirense de Abanqueiro, a cal a día de hoxe é líder mundial en manufacturación de atún e dá emprego a máis de 2000 persoas en Boiro e a comarca do Barbanza. O grupo Jealsa facturou 704 millóns de euros (2021) e está presidido na actualidade por Jesús Manuel Alonso Escurís, fillo de Jesús Alonso Fernández.
Jesús Alonso tamén foi socio fundador, en 1974, xunto cos outros empresarios españois, de Albacora.
Sesto, Ribela, A Estrada
Sesto é un lugar da parroquia de Ribela no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Jesús Alonso Fernández
Traxectoria empresarial
Coa chegada do século XXI, a empresa decidiu dar o salto e emprende a súa internacionalización no continente americano. A primeira empresa que se pon en marcha é IACASA, en Guatemala, no ano 2000. En 2002, Jealsa comprou Pesquera Trans Antartic en Chile, propietaria da marca de conservas Robinson Crusoe. En 2010, Jesús Alonso toma a iniciativa de expandir Jealsa no Brasil, onde tamén construíu e puxo en marcha unha planta conserveira propia; no Brasil, tamén impulsa Crusoe Foods e introdúcea no seu estado Ceará. Na actualidade, Crusoe Foods, con oficina comercial en Fortaleza e São Paulo, ten unha planta de produción en São Gonzalo de Amarante e é unha das primeiras empresas conserveiras do Brasil.
Traxectoria política
Coa chegada da democracia militou en Alianza Popular. Nas eleccións municipais de 1991 encabezou a candidatura do PPdeG en Boiro, mellorando os resultados de 1987, sendo a segunda forza máis votada con seis concelleiros, pero sen conseguir gañarlle ó PSdeG-PSOE de Manuel Velo Velo, polo que foi o voceiro popular na oposición. Nas municipais de 1995 foi elixido alcalde ao lograr unha ampla maioría absoluta con 11 concelleiros de 17. No 1999 mantivo a maioría absoluta malia perder 1000 votos e 2 concelleiros, polo que quedou con 9 concelleiros, tan só 1 por riba dos grupos da oposición. No 2003 logrou 8 concelleiros e perdeu a maioría absoluta, polo que os demais grupos se uniron e fixeron alcalde ao nacionalista Xosé Deira Triñanes. En decembro de 2003 dimitiu como concelleiro, sendo substituído como voceiro do PPdeG por Manuel López Outeiral. Tras a súa morte decretáronse en Boiro tres días de loito oficial.
Vida persoal
Casou con Pura Escurís Batalla, coa que tivo 5 fillos, Puri, Jesús M., Juan L., Javier e Miguel.
Cantorcia, Savane, Navia de Suarna
Cantorcia é un lugar da parroquia de Savane no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Cumbraos, Mato, Taboada
Cumbraos é un lugar da parroquia de Mato no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
USC Heidelberg
O Universitäts-Sport-Club Heidelberg, abreviado USC Heidelberg e coñecido por motivos de patrocinio como MLP Academics Heidelberg, é un equipo profesional de baloncesto alemán con sede na cidade de Heidelberg, Baden-Württemberg. Fundado en 1951, desde 2021 compite na Basketball Bundesliga, máxima categoría do baloncesto xermano. O club posúe nas súas vitrinas nove títulos de liga e dúas copas de Alemaña. O equipo xoga os seus partidos como local no SNP Dome, pavillón con capacidade para 5 000 espectadores.
Historia
O Heidelberg foi fundado como club en 1899 pola Universidade de Heidelberg, aínda que a sección de baloncesto non se creou até o ano 1952. O club foi un dos equipos dominantes do baloncesto alemán nas décadas de 1950 e 1960, gañando un total de nove títulos de liga, seis deles consecutivos entre 1956 e 1962, así como dous títulos de copa. A nivel europeo, o club competiu na máxima competición continental, actual Euroliga, nas temporadas 1960, 1961, 1962, 1967 e 1974. Porén, nunca superaron os oitavos de final. Após desapareceren da elite, o Heidelberg regresou á Basketball Bundesliga, máxima categoría do baloncesto xermano, na temporada 2021−22 tras gañar en 2021 a ProA.
Títulos
Liga Copa
Penamil, Penamil, Navia de Suarna
Penamil é un lugar da parroquia de Penamil no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Quinzán, Mato, Taboada
Quinzán é un lugar da parroquia de Mato no concello lugués de Taboada na comarca de Chantada.
Mazaira, Pin, Navia de Suarna
Mazaira é un lugar da parroquia de Pin no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Matemáticas e arte
miniatura|318x318px|As matemáticas na arte: gravado sobre placa de cobre de [[Albrecht Dürer (Durero) Melancolía I, 1514. As referencias inclúen un compás para a xeometría, un cadrado máxico e un romboedro truncado, mentres a medición está indicada polas escalas e o reloxo de area. ]] miniatura|362x362px|Debuxo precursor dos [[Wireframe dun vaso como sólido de revolución, obra de Paolo Uccello. S. XV]] As matemáticas e a arte están relacionadas de varios xeitos. É frecuente atopar as matemáticas descritas como unha arte debido á beleza ou elegancia das súas formulacións, e pódese atopar a súa presenza na música, danza, pintura, arquitectura, escultura, artes téxtiles, cine...
Os vínculos de ambas as disciplinas son múltiples e moi diversos, desde o uso de patróns xeométricos, módulos e redes, ás aplicacións da perspectiva, creación ou corrección de ilusións ópticas (desde as columnas gregas ao Op-Art), o uso de distintas medicións con uso de aparellos tecnolóxicos que foron posíbeis grazas ao desenvolvemento das matemáticas (lentes, aplicacións do láser etc.), até o feito de que as matemáticas foron determinantes en varias vangardas do século XX.
Este artigo céntrase na influencia das matemáticas nas artes visuais, máis do que a análise das obras de arte en base ás matemáticas. En 2006 un estudo afirmou que as pinceladas das estrelas e o ceo pintados en xuño de 1889 por Vincent van Gogh no seu cadro A noite estrelecida se axustan á ecuación de turbulencias creada en 1941 por Andrei Kolmogorov. Van Gogh era afeccionado á astronomía e mesmo procuraba explicacións científicas do cromatismo das estrelas, porén non cabe inferir unha influencia directa das teorías das turbulencias nesta obra.
As matemáticas e a arte teñen longa relación histórica, desde os principios da historia da arte até artistas recentes como Liz Paley. Está documentada a existencia de artistas matemáticos desde o século IV a.C., cando o escultor grego Policleto escribiu o seu Canon, prescribindo proporcións baseadas na relación 1:\sqrt{2} para o espido masculino ideal. Curiosamente, cada vez son máis frecuentes presuntas evidencias do uso do número áureo na arte e a arquitectura antigas, aínda que sen bases fiables que apoien as teorías. Mesmo algunhas obras poden ter relación casual e non causal coa proporción áurea. No Renacemento italiano, Luca Pacioli escribiu o influente tratado De divina proportione (1509), ilustrado con xilogravuras de Leonardo da Vinci, sobre o uso da proporción áurea na arte. Outro italiano, Piero della Francesca, desenvolveu as ideas de Euclides sobre a perspectiva en tratados como De Prospectiva Pingendi e nas súas propias pinturas. O gravador Dürer efectuou numerosas referencias ás matemáticas na súa obra. Nos tempos modernos, o artista gráfico M. C. Escher fixo un uso intensivo do teselado e da xeometría hiperbólica coa axuda do matemático Harold Scott MacDonald Coxeter, mentres que o movemento De Stijl liderado por Theo van Doesburg e Pieter Mondrian abarcou explicitamente as formas xeométricas. As matemáticas inspiraron tamén as artes téxtiles de teares, alfombras e outras creacións. Na arte islámica, as simetrías son evidentes en formas tan variadas como o girih persa e o azulexo zellige< marroquí, as bóvedas decoradas etc.
O influxo directo das matemáticas sobre a arte evidénciase no uso de ferramentas como a perspectiva, a análise da simetría, ou a presenza en diversas obras de obxectos matemáticos que exerceron atracción sobre artistas de distintas épocas, como os poliedros (en pinturas e debuxos de Dürer, Marcus Wenninger, Wenzel Jamnitzer, Lorenz Stoer, Giorgio de Chirico e outros, e por suposto na escultura e na arquitectura), ou a banda de Möbius descuberta de maneira independente polos matemáticos August F. Möbius e J. Benedict Listing, e polo escultor Max Bill, quen pensou ser o primeiro en describir a forma.
Conceptos matemáticos como a recursividade e paradoxos lóxicos pódense ver nas pinturas de René Magritte e en gravados do citado M. C. Escher. A arte computacional a miúdo fai uso de fractais, incluído o conxunto de Mandelbrot, e ás veces, explora obxectos matemáticos como os autómatas celulares. De forma controvertida, ligando a óptica coa pintura, o artista David Hockney argumentou que desde o Renacemento en diante a maioría dos artistas utilizaron a cámara lúcida para debuxar representacións precisas de escenas; e o arquitecto Philip Steadman argumentou de maneira similar que Johannes Vermeer usou a cámara escura na composición das súas pinturas.
Outras relacións inclúen a análise algorítmica das obras de arte mediante a fluorescencia de raios X, ou o achado de que os batik tradicionais de diferentes rexións da illa de Xava teñen composicións fractais. A arte serviu en ocasións como estímulo para a investigación matemática, especialmente no caso da teoría da perspectiva de Filippo Brunelleschi, que finalmente levou a Girard Desargues ao desenvolvemento da xeometría proxectiva. Unha visión persistente, baseada en última instancia na noción pitagórica da harmonía musical, sostén que o universo está organizado segundo relacións numéricas, que Deus é o xeómetra do mundo e que, por tanto, a xeometría é sacra, tal como se reflicte en obras de arte como O ancián dos días de William Blake.
Modiolula phaseolina
Modiolula phaseolina é unha especie de molusco bivalvo. Foi descrita por primeira vez por Philippi en 1844.
Matemáticas e arte
Canon e simetría de Policleto
miniatura|Copia romana en mármore do [[Doríforo de Policleto]]
Utilizaba a lonxitude da falanxeta do maimiño da man de módulo básico para determinar as proporcións do corpo humano. Multiplicaba a súa lonxitude por \sqrt{2} para obter a distancia da segunda falanxe (falanxina) e multiplicaba a lonxitude novamente por \sqrt{2} para obter a lonxitude da terceira falanxe. A continuación, tomaba a lonxitude dese dedo e multiplicábaa por \sqrt{2} para obter a lonxitude da palma desde a base do dedo até o cúbito. Esta serie xeométrica de medidas avanza até formar o brazo, o tórax e o corpo completo con todas as súas partes.
A influencia do Canon de Policleto é inmensa na escultura da antiga Grecia, Roma e o Renacemento, e numerosos escultores seguiron as súas prescricións. Aínda que non se conserva ningunha das súas obras orixinais, as copias romanas mostran o seu canon ideal e a súa precisión matemática. Algúns estudosos argumentan que o pensamento pitagórico influíu en Policleto, aplicando os conceptos matemáticos básicos da xeometría grega, como a relación, a proporción e a simetría (en grego significa "harmonía nas proporcións") e convérteos nun sistema capaz de describir a forma humana a través dunha serie de series xeométricas continuas.
Perspectiva e proporción
O pintor italiano Paolo Uccello (1397-1475) estaba fascinado pola perspectiva, como mostran as súas pinturas da Batalla de San Romano (c. 1435–1460): as lanzas rotas converxen segundo liñas de perspectiva.
O pintor Piero della Francesca (c. 1415–1492) exemplificou este cambio no pensamento do Renacemento italiano, axuntando a súa condición de artista coa de experto matemático e xeómetra, autor de libros sobre espazo xeométrico e perspectiva, incluíndo De Prospectiva pingendi (Sobre a perspectiva para pintar), Trattato d'Abaco (Tratado do Ábaco), e De corporibus regularibus (Sobre os Sólidos Regulares).
O historiador Vasari na súa obra Le vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori chámao o "xeómetra máis grande do seu tempo, ou quizais de calquera época". O interese de Piero della Francesca pola perspectiva pódese ver en pinturas súas coma o Políptico de San Antonio, o Retablo de Santo Agostino e Cristo na columna. O seu traballo influíu en matemáticos e artistas posteriores, como en Luca Pacioli na súa obra De divina proportione, e en Leonardo da Vinci. Estudou matemáticas clásicas e os traballos de Arquímedes, e aprendeu aritmética comercial en "escolas do ábaco". O formato dos seus escritos lembra ao dos libros de texto da escola do ábaco, seguindo moi posiblemente o estilo do Liber abaci, publicado en 1202 por Leonardo de Pisa (coñecido como Fibonacci). Alberti explicou no seu tratado de 1435 De pictura que: "Os raios de luz viaxan en liña recta desde os puntos na escena observada até o ollo, formando unha especie de pirámide co ollo como vértice". Unha pintura construída mediante a perspectiva lineal é unha sección transversal desa pirámide.
Vilar, Ribela, A Estrada
Vilar é un lugar da parroquia de Ribela no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
John Waters
John Samuel Waters, Jr., nado en Baltimore o 22 de abril de 1946, é un director de cinema, actor, escritor e fotógrafo estadounidense. Tamén é profesor de Cinema e subcultura na European Graduate School. Fíxose coñecido a principios da década de 1970 polos seus filmes transgresores.
Pin de Abaixo, Pin, Navia de Suarna
Pin de Abaixo é un lugar da parroquia de Pin no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
John Waters
Infancia e mocidade
Waters naceu en Baltimore, Maryland, fillo de John Samuel Waters (1916–2008), fabricante de equipos de protección contra incendios, e de Patricia Ann Waters, de solteira Whitaker (1924–2014). A súa familia era católica de clase media alta. Pola súa nai, é descendente de George Price Whitaker, da familia do ferro Whitaker.
Matemáticas e arte
Perspectiva e proporción
En De Prospectiva Pingendi, Piero transformou as súas observacións empíricas da forma en que os aspectos dunha figura cambian co punto de vista, en probas matemáticas. O seu tratado parte do traballo de Euclides: define o punto como "a cousa máis pequena que o ollo comprende". Utiliza o razoamento dedutivo para guiar o lector á representación en perspectiva dun corpo tridimensional.
John Waters
Infancia e mocidade
Creceu en Lutherville, un suburbio de Baltimore. O seu amigo da infancia e musa Glenn Milstead, máis adiante coñecido como Divine, tamén vivía en Lutherville. Estudou no Calvert Hall College. Cando cumpriu dezaseis anos recibiu un agasallo de Stella Whitaker, a súa avoa materna, que foi definitivo: unha cámara de cinema.
Matemáticas e arte
Perspectiva e proporción
O artista David Hockney argumentou no seu libro Coñecemento secreto: redescubrindo as técnicas perdidas dos antigos mestres que os artistas comezaron a usar unha cámara lúcida a partir da década de 1420, o que deu como resultado un cambio repentino na precisión e no realismo en moi pouco tempo, e que esta práctica foi continuada polos principais artistas, incluídos Ingres, Van Eyck e Caravaggio. Os críticos non se poñen de acordo sobre se a tese de Hockney é correcta ou non. Do mesmo xeito, o arquitecto Philip Steadman argumentou tamén con controversia que Johannes Vermeer usara un dispositivo diferente, unha cámara escura, para axudalo a crear as súas pinturas. miniatura|217x217px|Rombicuboctaedro oco en perspectiva, obra de Leonardo En 1509, Luca Pacioli (c. 1447-1517) publicou De divina proportione sobre a relación das matemáticas e a arte a través da proporción, abordando mesmo por este método cuestións como a representación do rostro humano. Leonardo da Vinci (1452–1519) ilustrou o texto con gravados de sólidos regulares mentres estudaba con Pacioli na década de 1490. Os debuxos de Leonardo son probablemente as primeiras ilustracións realistas de sólidos xeométricos reducidos a un armazón de arestas. Figuras como o rombicuboctaedro foron das primeiras a ser debuxadas así para mostrar a perspectiva mediante a superposición das arestas en primeiro plano sobre as do fondo, que podían á súa vez verse polos ocos das caras. O traballo discute a perspectiva nos traballos de Piero della Francesca, Melozzo dá Forlì e Marco Palmezzano.
John Waters
Comezos
O seu primeiro filme foi Hag in a Black Jacket. Segundo o propio Waters, só se mostrou nunha cafetería beatnik de Baltimore.
Matemáticas e arte
Perspectiva e proporción
Da Vinci estudou a Summa de Pacioli, da que copiou as táboas de proporcións. Na Gioconda e na Última Cea, incorporou unha perspectiva lineal cun punto de fuga para obter unha aparencia de profundidade. A Última Cea ideouse cunha proporción estreita de 12:6:4:3, do mesmo xeito que a A escola de Atenas de Rafael inclúe a Pitágoras cunhas táboas de proporcións ideais, sacras para os pitagóricos. No Home de Vitruvio, Leonardo expresou as ideas do arquitecto romano Marco Vitruvio, mostrando a figura masculina centrándoa nun círculo e nun cadrado.
John Waters
Comezos
Estudou na Universidade de Nova York (NYU), mais non era o que esperaba:
Sindhudesh
miniatura|Mapa de Sindh. Sindhudesh (en sindhi: ديش‎, literalmente "país sindhi") é un estado proposto como patria para os sindhis, o cal é defendido polos partidos nacionalistas sindhis para a creación dun estado sindhi, ora como estado autónomo dentro de Paquistán ou independente del. O movemento ten a súa sede na rexión de Sindh en Paquistán e foi concibido polo líder político sindhi G. M. Syed despois da independencia de Bangladesh. Deu unha nova dirección ao nacionalismo sindhi, fundou o Jeay Sindh Tehreek en 1972 e presentou a idea de Sindhudesh.
John Waters
Comezos
En xaneiro de 1966, Waters e algúns amigos foron sorprendidos fumando marihuana nos xardíns da universidade e foron expulsados da súa residencia. Waters regresou a Baltimore, onde comezou a traballar no seu seguinte filme, Eat Your Makeup, que rodou máis tarde ese mesmo ano.
As primeiras obras de John Waters rodáronse na área de Baltimore coa participación de moitos actores locais, un grupo de transgresores coñecidos como os Dreamlanders. Ademais de Divine, o grupo incluía a Mink Stole, Cookie Mueller, Edith Massey, David Lochary ou Mary Vivian Pearce. Estes primeiros filmes foron dos primeiros distribuídos por New Line Cinema. Polo xeral estreábanse no Senator Theatre de Baltimore e ocasionalmente no Charles Theatre.
Os seus primeiros traballos presentaban, baixo unha estética marcadamente camp, personaxes encantadoras e indecentes en situacións escandalosas, acompañados de diálogos esaxerados e excéntricos. Tres clásicos desta época, Pink Flamingos, Female Trouble e Desperate Living, compoñen a "Triloxía do lixo", que violaba os límites do decoro, a convencionalidade e, por suposto, a censura cinematográfica. A escena final de Pink Flamingos fíxose particularmente famosa; engadida ao final do filme sen continuidade aparente coa trama pero si coa personaxe, rodouse nunha toma sen efectos especiais: un can pequeno defeca na rúa e Divine come os excrementos do animal.
Achegamento ao cine comercial
En 1981 dirixiu o filme Polyester, protagonizada por Divine no papel de Francine Fishpaw, unha ama de casa con problemas de alcol, cun interese amoroso centrado Tod Tomorrow, interpretado polo antigo ídolo xuvenil Tab Hunter. Desde entón a narración nos seus filmes deixou de ser tan controvertida, achegándose ao estilo comercial dos estudios, mais sen perder a marca do autor e o xénero trash dos seus temas e personaxes. Así, obras como Hairspray, Cry-Baby ou Serial Mom conservan a acidez e a mensaxe crítica dos primeiros días cunha notable mellora na produción.
Hairspray, protagonizado por Ricki Lake, Divine, Ruth Brown, Sonny Bono e Deborah Harry, foi levado ao escenario en forma de musical, e converteuse nun grande éxito de Broadway, chegando aos premios Tony de 2003. O espectáculo teatral foi á súa vez adaptado ao cinema en 2007, con John Travolta no papel que anteriormente realizara Divine, Michelle Pfeiffer no de Debbie Harry e Queen Latifah no de Ruth Brown. O propio Waters realizou un cameo no filme. Cry-Baby tamén se transformou nun musical de Broadway.
Vida persoal
Aínda que ten apartamentos en Nova York e (desde 2008) en San Francisco e unha casa de verán en Provincetown, Massachusetts, a súa residencia principal estivo toda a súa vida na súa cidade natal de Baltimore, Maryland. Todos os seus filmes están ambientados (e rodados) en Baltimore, moitas veces na veciñanza obreira de Hampden.
Abertamente homosexual, Waters é un destacado militante polos dereitos das persoas con diversidade sexual. Nunha entrevista de 2018, Waters indicou que aínda que mantén unha relación, ambos prefiren mantela en privado.
En 2009, Waters defendeu a liberdade condicional da antiga membro da familia Manson Leslie Van Houten. Dedicoulle un capítulo no seu libro Role Models (2010).
Sindhudesh
Os separatistas sindhis rexeitan o camiño parlamentario de loita para acadar a liberdade e os dereitos. Ningún partido nacionalista sindhi foi votado no poder en Sindh a ningún nivel de goberno. Nos últimos anos, varios nacionalistas sindhi abandonaron a ideoloxía e uníronse á política principal debido á desilusión dentro das filas, a falta de apoio público e as represións das axencias de aplicación da lei. Algúns partidos e asociacións nacionalistas están prohibidos por actividades "terroristas, antiestatais e de sabotaxe" polo goberno paquistaní.
Matemáticas e arte
Perspectiva e proporción
Xa no s. XV, a perspectiva curvilínea atopou camiño nas pinturas de artistas interesados ​​nas distorsións da imaxe. O Retrato do matrimonio Arnolfini, pintado por Jan van Eyck en 1434, contén un espello convexo con reflexos das persoas na escena, mentres que o pintor Parmigianino, no seu Autorretrato nun espello convexo (1524), mostra a cara case sen distorsión do artista no centro, cun fondo moi curvado e a man do artista ao redor do bordo.
O espazo tridimensional pode representarse de maneira convincente na arte, como no debuxo técnico, por medios distintos á perspectiva. Os sistemas de proxección oblicua, incluída a perspectiva cabaleira (utilizada por artistas militares franceses para representar fortificacións no século XVIII), foron utilizados de forma continua por artistas chineses desde o primeiro ou segundo século até o século XVIII. Os chineses adquiriron a técnica da India, que a adquiriu da Antiga Roma. A proxección oblicua tamén aparece na arte xaponesa, como nas pinturas Ukiyo-e de Torii Kiyonaga (1752–1815).
Proporción áurea
O número áureo (aproximadamente igual a 1.618) xa era coñecido por Euclides. A proporción áurea foi reivindicada de forma persistente en tempos modernos pola súa presunta utilización na arte e especialmente na arquitectura do antigo Exipto, Grecia e outras culturas sen evidencias fiables.
Esta situación pode derivar en parte da confusión da "relación áurea" coa "medida dourada" ou "regra de ouro", que para os antigos gregos significaba "evitar o exceso en calquera dirección", non unha relación xeométrica. Desde o século XIX, moitos expertos e afeccionados á piramidoloxía argumentaron utilizando dubidosos razoamentos matemáticos para achar a proporción de ouro no deseño das pirámides, continuando a fantasía en filmes de historia-ficción. Afirmouse que no Partenón, un templo do século V a. C. en Atenas, utilízase a proporción áurea na súa fachada e no seu plano de planta, pero estas afirmacións tamén son refutadas polas medidas do monumento.
Da Gran Mesquita de Kairuán en Tunes tamén se afirmou que utilizou a proporción áurea no seu deseño, pero a citada proporción non aparece nas partes orixinais da mesquita. O historiador da arquitectura Frederik Macody Lund argumentou en 1919 que a Catedral de Chartres (século XIII), a Catedral de Laon (1157-1205) e a de Notre Dáme (París) (1160) están deseñadas de acordo co número áureo, debuxando liñas auxiliares para mostrar a súa tese. Outros estudosos argumentan que até o traballo de Pacioli en 1509, a proporción de ouro era descoñecida para os artistas e arquitectos. Por exemplo, a altura e o ancho da parte dianteira de Notre-Dáme de Laon teñen a proporción 8/5 ou 1.6, non 1.618. Tales termos da sucesión de Fibonacci convértense rapidamente en difíciles de distinguir da proporción áurea. Despois de Pacioli, a proporción áurea é máis perceptible nas obras de arte, incluída A Gioconda de Leonardo.
Outro número morfolóxico do que se escribiu profusamente é o número plástico, ideado en 1928 polo arquitecto holandés Hans van der Laan (orixinalmente en francés "noméelle radiant", o número radiante). O seu valor é a solución da ecuación cúbica
Simetrías planas
Moitas alfombras tradicionais divídense nun campo central e un bordo de encadramento. Ambos poden presentar simetrías, aínda que nas tecidas a man a miúdo están lixeiramente alteradas por detalles, variacións de patrón e cambios de cor introducidos polo tecedor. Nos kilims de Anatolia os motivos utilizados son xeralmente simétricos. No deseño xeral adoita estar presente a simetría, con franxas ou arranxos agrupados de motivos aproximadamente hexagonais. O campo acostuma presentarse como un fondo asimilable a un patrón do grupo do papel pintado de configuración pmm, mentres o bordo toma a forma dun friso do tipo pm11, pmm2 ou pma2. Os kilims turcos e de Asia central a miúdo teñen tres ou máis fronteiras entre diferentes grupos de frisos. É obvio que os tecedores certamente buscaban a simetría, sen o coñecemento explícito das súas matemáticas.
O matemático e teórico da arquitectura Nikos Salingaros suxire que a "poderosa presenza" (efecto estético) dunha "grande alfombra", como as mellores alfombras de dous medallóns Konya do século XVII, créanse mediante técnicas matemáticas relacionadas coas teorías do arquitecto Christopher Alexander. Estas técnicas inclúen introducir zonas de cor como pares opostos; diferenciar áreas xeometricamente, ben utilizando formas complementarias ou equilibrando as direccións dos ángulos agudos; utilizar a complexidade a pequena escala (desde o nivel de nó cara arriba) e a simetría a pequena e a grande escala; e a utilización de elementos repetidos nunha xerarquía de diferentes escalas (cunha relación de aproximadamente 2.7 de cada nivel ao seguinte). Salingaros sostén que "todas as alfombras consideradas artísticas satisfán polo menos nove das dez regras anteriores", e suxire que podería ser posible crear unha métrica a partir delas.
Na India atópanse os denominados jali, tallados en mármore para adornar tumbas e palacios. As celosías chinesas existen en 14 dos 17 grupos de simetría planar; a miúdo presentan simetría de espello, de dobre espello ou rotacional. Algunhas presentan un medallón central e outras inclúen un bordo cun friso. Moitas celosías chinesas foron analizadas matematicamente por Daniel S. Dye, que identificou Sichuan como o centro desta arte. miniatura|Dovelas girih As simetrías teñen un papel moi destacado nas artes téxtiles, incluíndo o punto, os encaixes, os bordados e os distintos tipos de tecer, onde estes patróns poden ser decorativos ou indicar o status do  propietario.
Os artigos de bordado e encaixe como manteis e tapetes de mesa, feitos con bobinas ou con paus ou renda de bilros tradicionais en Europa, desde Hungría a Camariñas en Galicia, poden ter unha ampla variedade de reflexións e rotacións simétricas, que foron exploradas matematicamente. Tamén se atopan simetrías nos entrelazados medievais, en todo tipo de obxectos.
A simetría rotacional atópase en estruturas circulares tales como cúpulas, en ocasións moi decoradas con patróns simétricos por dentro e por fóra, como na mesquita do xeque Lotf Allah de Isfahán (1619).