cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roma
Antigüidade
No século III, ao acabarse a dinastía dos Severos, comezou a crise do principado, á cal seguiría un período de anarquía militar. miniatura|A Morte de César de [[Vincenzo Camuccini (Museo de Capodimonte)]] Cando ascende ao poder Diocleciano (284), a situación de Roma era grave: os bárbaros asediaban as fronteiras desde décadas atrás, as provincias estaban gobernadas por homes corruptos, zonas enteiras das capitais foran destruídas. Para xestionar mellor o imperio, Diocleciano divídeo en dous partes: el convértese en Augusto ou emperador da parte oriental (con residencia en Nicomedia) e nomea a Maximiano Augusto ou emperador da parte occidental, desprazando a residencia imperial a Mediolanum. O imperio divídese aínda máis coa creación de tetrarquía: os dous Augustos, de feito, deberán nomear dous Césares, a quen confiaba a parte do territorio e que se converterían, posteriormente, nos novos emperadores.
Un logro decisivo ten lugar con Constantino, que, logo de numerosas loitas internas, centralizou novamente o poder e, co edicto de Milán do ano 313, permitiría a liberdade de culto aos cristiáns, empeñándose el mesmo por darlle fortaleza á nova relixión. Fai que se constrúan diversas basílicas, asignou o poder civil sobre Roma ao papa Silvestre I e fundou na parte oriental do Imperio a nova capital, Constantinopla, na actual Istambul.
Roma, que non xogaba xa un papel central na administración do Imperio, foi saqueada polos visigodos comandados por Alarico (410). Reconstruída e adornada profusamente con edificios sacros construídos polos papas (coa colaboración dos emperadores), a cidade sufriu un novo saqueo no ano 455, por parte de Xenserico, rei dos vándalos. A reconstrución de Roma foi dirixida polos papas León Magno (defensor Urbis por convencer a Atila, no ano 452, de non atacar Roma) e polo seu sucesor Hilario, pero no ano 472 a cidade foi saqueada por terceira vez (por obra de Ricimer e Anicio Olibrio).
A deposición de Rómulo Augústulo no 4 de setembro de 476 significou o final do Imperio Romano de Occidente e, para os historiadores, o comezo da Idade Media.
Idade Media
miniatura|A coroación de [[Carlomagno na basílica de San Pedro de Roma o 25 de decembro do ano 800. Miniatura das Grandes Crónicas de Francia, de Jean Fouquet (século XV).]] Co fin do Imperio Romano de Occidente, en Roma ten lugar un período marcado pola presenza bárbara en Italia e, sobre todo, pola afirmación da Igrexa no poder (co fortalecemento do cristianismo na cidade, no século III, o bispo de Roma -que despois pasaría a ser chamado Papa- tornouse a maior autoridade relixiosa na Europa Occidental), que substituíu ao Imperio e derrubou a ponte que uniría á Antigüidade co mundo novo.
No ano 756, desaparecido definitivamente o rei longobardo Aistolfo, Pipino o Breve, rei dos francos, cedeu as terras conquistadas ao papa Estevo II, co que nace o Estado Pontificio (Patrimonium Sancti Petri), onde o Papa era a autoridade máxima do Estado (do que Roma se converte en capital ata 1870).
A noite de Nadal do ano 800, o papa León III coroa emperador a Carlomagno na antiga Basílica de San Pedro, instituindose así o Imperio Carolinxio: Roma non foi a súa capital (situada en Aquisgrán), pero funcionou como centro relixioso do novo estado teocrático.
miniatura|[[O incendio do Borgo, un fresco de Rafael Sanzio representado o papa León IV.]] Ao redor da metade do século IX, o papa León IV, despois da incursión sarracena de 846, fai que se fortifique a Civitas Leonina (que correspondía aproximadamente coa actual Cidade do Vaticano), confirmando o poder político asumido polos pontífices, que eran protexidos polas familias nobres. Do mesmo xeito estes tamén fortificaron as súas casas ata convertelas en auténticos castelos: é o período comprendido entre os anos 1100 e 1200, período no que Roma estreitou as súas relacións coas comunidades asentadas nas súas proximidades.
A mediados do século XII os cidadáns romanos instauraron o Municipio Consular (que se asentou na cima do Campidoglio), rival da autoridade papal e da autonomía dos nobres; neste período Roma abastécese de novos e eficientes sistemas de defensa.
A Idade Media, ademais, caracterizouse polas loitas entre as familias nobres ligadas aos papas e aquelas ligadas ao extinto imperio, que frearon o desenvolvemento da área central da cidade ata o século XVI. Roma, centro político do mundo grazas ao poderío dos papas, confirmouse como cidade pontificia cando Bonifacio VIII, en 1300, proclamou o primeiro Xubileu (acontecemento que reuniu na cidade ao redor de dous millóns de peregrinos que seguiron algunha das vías romeas); o mesmo pontífice, tres anos despois fundou a Universidade de Roma La Sapienza.
Pero cando en 1309 o papa Clemente V se retirou a Aviñón, Roma foi gobernada por familias nobres en continuas loitas entre elas: a cidade sufriu unha involución, e no século XV rexistraba apenas 20 000 habitantes.
A radical transformación da Roma medieval foi iniciada polo papa Nicolao V, que decidiu realizar ex novo o novo centro de Roma, o centro da fe cristiá, distinto do centro pagán da Roma antiga. Abandonou Letrán e concibiu a idea da construción da nova basílica de San Pedro: desde ese momento, durante case catro séculos, Roma estivo baixo o completo dominio dos papas.
Idade Moderna
miniatura|San Pedro e [[Castelo de Sant'Angelo|Castel Sant'Angelo (século XVIII), de Giuseppe Zocchi.]]
Despois da reforma luterana (1517) e o saqueo de Roma por parte de Carlos V (1527), tivo lugar o Concilio de Trento, culminado en 1563, que confirmou a Roma como capital do Estado Pontificio, aínda que desde aquel momento a figura do papa diminuíu as súas influencias sobre a política europea.
O período sucesivo ao Concilio de Trento estivo caracterizado por unha renovación urbanística da cidade: os nobres e as familias cardinalicias poderosas abandonaron os seus palacios no centro para construírse novas moradas sobre os outeiros; pero o verdadeiro artífice da grande obra de modernización arquitectónica, cultural e económica da cidade de Roma, foi o papa Sisto, pontífice soamente por cinco anos (1585-1590). En 1626 foi inaugurada a nova basílica de San Pedro, emblema do dominio papal.
A era napoleónica concluíuse cunha serie de encontros bélicos decisivos, entre eles a batalla de Leipzig (1813) e a batalla de Waterloo (1815): Roma foi tomada por Xoaquín Murat (en novembro de 1813), pero o 11 de abril de 1814 Napoleón liberou ao papa Pío VII, ata entón encerrado en prisión polos franceses: o pontífice regresou a Roma, impoñendo de novo na capital o dominio papal e devolvendo o entusiasmo á xente.
Idade Contemporánea
miniatura|O [[Altare della Patria|Vittoriano (Monumento a Víctor Manuel II) visto desde a Piazza Venezia]]
miniatura|Tanques estadounidenses pasan xunto ao [[Coliseo de Roma|Coliseo de Roma o 5 de xuño de 1944, día da liberación da cidade durante a segunda guerra mundial.]] miniatura|Placa a Fellini na Via Veneto
A restauración do poder temporal dos papas durou unhas décadas, sufrindo os efectos do Risorgimento (unificación de Italia) italiano. Tras os levantamentos de 1848, despois da fuxida do papa Pío IX ao Reino das Dúas Sicilias, en 1849 estableceuse a Segunda República Romana, gobernada polo triunvirato de Carlo Armellini, Giuseppe Mazzini e Aurelio Saffi. Durara só uns meses, a pesar da defensa dirixida por Giuseppe Garibaldi sobre o Gianicolo, debido á intervención do exército francés de Carlos Luís Napoleón Bonaparte (Napoleón III) comandado polo xeneral Oudinot.
En 1861, despois da unificación de Italia dirixida por Cavour, comezaron as presións do rei Vítor Manuel II contra o papa Pío IX, convidado repetidamente a deixar o poder temporalmente. Foron en balde os intentos de numerosos patriotas de anexionar Roma ao Reino de Italia, e a situación permanece igual durante o reinado de Napoleón III, emperador francés que se opoñía á desaparición do Estado Pontificio. Con todo, cando caeu o Segundo Imperio en 1870, Italia non tivo xa obstáculos e puido incorporar os territorios da Igrexa ao Estado. O 20 de setembro, os bersaglieros, dirixidos polo xeneral Raffaele Cadorna, abriron unha fenda nas murallas aurelianas, nos arredores da Porta Pia, e entraron en Roma:  Pio IX foi obrigado a retirarse; fóronlle concedidos soamente o Palacio Vaticano, o Laterano e a vila pontificia de Castel Gandolfo. O resto de Roma, por tanto, foi incorporado ao Reino de Italia, do que pasou a ser a súa capital apartir do 3 de febreiro de 1871.
Despois da chamada idade giolittiana, que caracterizou os primeiros anos do século XX (na cal se alternaron os gobernos de Giovanni Giolitti), e da primeira guerra mundial, concluída en Roma e en Italia coa «vitoria mutilada» denunciada por Gabriele d'Annunzio, a cidade atopábase nun clima de desorde e incerteza política que, en 1922, favoreceu o ascenso ao poder de Benito Mussolini (28 de outubro, mediante o golpe de Estado coñecido como a Marcha sobre Roma). Durante o ventenio fascista, Roma foi o centro dunha drástica revolución urbanística desexada e executada polo mesmo Mussolini: o «duque» (ou duce en italiano) fixo que se destruísen varias zonas, numerosos edificios medievais e do século XVI, e decretou a apertura de grandes avenidas, como a via dei Fori Imperiali (que pasa á beira do Coliseo romano), o viale Regina Margherita e a via della Conciliazione, que une Roma coa Cidade do Vaticano. O 11 de febreiro de 1929, Benito Mussolini coa firma dos pactos de Letrán estableceu, nunha serie de acordos co papado cristián, o Estado independente do Vaticano, cedendo un espazo de 0,44 km² da cidade de Roma ao novo país.
Xurdiron, ademais, novos barrios e novos ambientes, como o barrio EUR (construído para albergar a Exposición Universal de Roma de 1942, pero xamais inaugurado por mor da efervescencia da segunda guerra mundial), a cidade-xardín Aniene, a cidade universitaria da Sapienza, o foro Mussolini e a Cinecittà, unha ampla área dedicada á produción cinematográfica.
En 1940, Italia entrou na segunda guerra mundial, que non involucrou directamente a Roma ata que, seguindo o curso desfavorable das potencias do Eixe, o 19 de xullo de 1943 foi obxecto dun duro e intenso bombardeo por parte das forzas aéreas aliadas que causou a morte de máis de 3000 persoas nos distritos de San Lourenzo, Tiburtino, Prenestino, Casilino, Labicano, Tuscolano e Nomentano. Despois do arresto de Mussolini o 25 de xullo e o armisticio do 8 de setembro, aínda que fora declarada cidade aberta polas autoridades alemás o 14 de marzo dese mesmo ano, Roma foi ocupada polos nazis tras fracasar o intento de defensa en Porta San Paolo e no Montagnola. Nos nove meses de ocupación, a cidade foi escenario da deportación dos xudeus romanos (16 de outubro de 1943), de ataques contra a Wehrmacht por parte da resistencia romana como a que ocorreu en Via Rasella, e de masacres por parte dos nazis como a ocorrida en Fosa Ardeatina, para ser finalmente liberada polos aliados o 4 de xuño de 1944.
Os anos cincuenta e sesenta lémbranse como o período da dolce vita, contada por Federico Fellini na película homónima. Roma, que se converteu nunha das capitais internacionais do cinema, é frecuentada polas figuras máis importantes da jet set internacional, que se arrexuntan nas instalacións da Via Veneto. Ao mesmo tempo, converteuse nun dos centros da alta moda italiana, coa apertura de tendas de moda dos máis importantes deseñadores en Via Condotti, Via Borgognona e Via Frattina.
Neste período a cidade expandiuse de modo vertixinoso: desenvolvéronse novos barrios e as zonas periféricas, ata o de agora no campo que rodeaba Roma, foron urbanizadas. Construíuse a estación ferroviaria de Termini e construíronse novas infraestruturas, como o primeiro tramo do metro e a autoestrada Anular A90 así como os complexos deportivos para os xogos olímpicos dos que Roma foi anfitrioa en 1960. O 25 de marzo de 1957, ademais, asináronse en Roma os dous tratados que supuxeron o inicio da Comunidade Económica Europea e do EURATOM; desde 1962 ata 1965 celebrouse na basílica de San Pedro o Concilio Vaticano Segundo.
Hoxe en día, Roma, a cidade máis poboada e grande de Italia, é o centro da vida política italiana e da relixión católica; en calidade de cidade capital, goza de especiais poderes administrativos, pasando de ser municipio a cidade metropolitana.
Símbolos
miniatura|esquerda|upright=0.5|Escudo do municipio A descrición do Escudo de Roma está contida no primeiro artigo dos estatutos municipais:
Outros símbolos de Roma, á parte do escudo municipal, son a loba capitolina, estatua de bronce que representa á lendaria loba que aleitou aos dous xemelgos Rómulo e Remo; o Coliseo, o anfiteatro máis grande do imperio romano, recoñecido, no 2007, como unha das sete marabillas do mundo moderno (a única en Europa); a Cupulota, a cúpula da basílica de San Pedro na Cidade do Vaticano, que domina toda a cidade e simboliza tamén ao mundo cristián. A aguia imperial ―efixie militar― foi símbolo da cidade durante a antigüidade; tamén o foi durante a Idade Media o león, animal emblemático da supremacía.
O lema da cidade é SPQR, en latín Senatus Populusque Romanus (o Senado e o Pobo de Roma), que na antigüidade indicaba as dúas clases que constituían á sociedade romana, a dos patricios e a dos plebeos.
Patrimonio
Roma preséntase como o resultado do continuo sobrepoñerse de testemuños arquitectónicos e urbanísticos de diversos séculos, nunha compenetración única e suxestiva que mostra a complexa relación que a cidade sostivo co seu pasado, nun alternarse de desenvolvementos caóticos, períodos de decadencia, renacementos e tentativas, na idade contemporánea, de modernización do tecido urbano. Unha gran cantidade dos bens culturais do mundo atópase en Roma xa que é a cidade con máis monumentos do mundo, tanto en sentido absoluto como en termos de densidade ou superficie (monumentos por metro cadrado).
Arquitectura relixiosa
miniatura|O [[Panteón de Roma|Panteón, igrexa de Santa María dos Mártires]] miniatura|[[Casa das Vestais.]] miniatura|San Pedro na Cidade do Vaticano. miniatura|Archibasílica de San Xoán de Letrán. Os edificios relixiosos de Roma constitúen unha parte fundamental do patrimonio monumental da cidade capitolina: estes son o símbolo da importancia cultural, social e artística do compoñente relixioso durante todos os períodos da historia romana.
Juan García Míguez
Juan García Míguez, nado en Ventosela (Ribadavia), foi un labrego e agrarista galego.
Roma
Arquitectura relixiosa
Os máis importantes edificios sacros da antigüidade foron os templos: non eran lugares de congregación dos fieis, senón que albergaban unicamente a imaxe da divindade á que estaban dedicados. Estímase que na tardía idade republicana de Roma habería preto dun centenar de templos.
Juan García Míguez
Traxectoria
Labrego propietario de Ventosela. Dirixente da Sociedad Agraria de San Paio de Ventosela, participou na loita agrarista con Basilio Álvarez, combatendo a fraude do viño do Ribeiro. Deu unha conferencia na Casa de Galicia de Madrid presentado por Liñares Rivas. En 1917 emigrou a Cuba cos tres fillos co proxecto de poñer un almacén de viños. O almacén, co nome de La Tierra Agraria estaba instalado na rúa San Ignacio 106 da Habana. Fracasou por problemas co transporte do viño desde Galicia. Foi elixido presidente da sociedade Ribadavia y su Comarca da Habana en 1926. Retornou a Ventosela a finais dos anos vinte e continuou co seu labor no Sindicato Agrario, do que foi presidente en 1933 e 1934. Participou no Congreso Agrario provincial de Ourense en novembro de 1933.
Roma
Arquitectura relixiosa
En Roma hai varios centenares de igrexas cristiás e a súa historia entrelázase coa historia relixiosa, social e artística da cidade. A catedral é a basílica de San Giovanni in Laterano, unha das catro basílicas patriarcais ou papais xunto coa basílica de San Pedro na Cidade do Vaticano, a Basílica de San Paulo Extramuros e a Basílica de Santa María a Maior.
Roma é a cidade co maior número de igrexas no mundo, considerando tamén o importante número de lugares de culto protestantes, ortodoxos e doutras confesións cristiás.
Entre 1984 e 1992, no barrio chamado Parioli, construíuse a mesquita máis grande de Europa, que ocupa unha superficie de 34 000 m²; así mesmo, no barrio xudeu atópase o Templo Maior de Roma, completado a principios do século XX.
Tamén son moi numerosas as construcións relixiosas funerarias: en Roma están presentes ao redor de sesenta catacumbas, os cemiterios subterráneos cristiáns do primeiro século despois de Cristo; os mausoleos, tumbas de excepcional  monumentalidade, adornaban as vías consulares (especialmente a famosa Vía Appia). Non faltaban os sepulcros, hipoxeos, necrópoles e tumbas en forma de pirámides, baseadas no modelo exipcio.
Os principais cemiterios romanos son o cemiterio do Verán, o cemiterio comunal e monumental da cidade; o cemiterio Flaminio, o máis grande de Italia; e o cemiterio acatólico de Roma (ou dos protestantes), establecido na primeira metade do século XVIII para a sepultura dos estranxeiros practicantes doutras relixións.
Arquitectura civil
miniatura|O Coliseo. miniatura|O Campidoglio. Os edificios civís de Roma consisten en varios centenares de edificios e outros monumentos que acompañan á historia da cidade durante os seus 28 séculos: da arx Capitolina e as domus (casas) da antiga Roma aos edificios señoriais da Idade Media, desde as luxosas vilas da Roma pontificia ás edificacións modernas que caracterizan a zona EUR e os barrios máis recentes.
A praza do Campidoglio alberga o edificio Senatorial, sede de representación da municipalidade de Roma, e o edificio dos Conservadores así como o edificio Novo, sede dos Museos Capitolinos. Múltiples son os edificios históricos da cidade, sede das familias nobres, cardinalicias e papais que exercitaron a súa poder en Roma: entre estes, o palazzo Venezia, o palacio Farnesio, o palacio Colonna e o palacio Barberini.
Despois da anexión de Roma ao Reino de Italia, moitos edificios foron utilizados como sedes de varios órganos do goberno provincial, rexional e nacional, como o palacio do Quirinale, sede da Presidencia da República; o palazzo Madama, sede do Senado da República; o palazzo Montecitorio, sede da Cámara dos Deputados; o palazzo Chigi é sede do Goberno Italiano; o palazzo Valentini, sede da provincia de Roma; o palazzo Koch, sede do Banco de Italia; o palazzo della Consulta, sede da Corte Constitucional; o Palacio Spada, sede do Consello de Estado; o Palacio de Xustiza (coñecido como o Palazzaccio), sede da Corte Suprema de Casación, e os varios palacios ministeriais.
Tamén son numerosas as vilas e xardíns que formaban parte no pasado das moradas dos nobres, construídos ou arranxados a partir dos xardíns urbanos que pertencían aos personaxes sobresaíntes da Roma antiga (as hortas). As vilas urbanas máis grandes son a Vila Doria Pamphili, e a Vila Borghese, a Vila Ada, a Vila Giulia e a Vila Torlonia.
No transcorrer da súa historia plurisecular, Roma foi sede de centenares de teatros e outros edificios dedicados ao entretemento, como os circos (o circo máis soado foi o Circo Máximo, capaz de albergar ao redor de 250 000 espectadores, récord aínda hoxe non superado) e os anfiteatros (o maior dos cales, o Coliseo, converteuse en símbolo da cidade e emblema cultural mundial).
Os acuedutos construíronse na Antigüidade: a súa lonxitude chegou a medir ao redor de 350 km; na modernidade os papas ocupáronse da súa restauración e construíron algúns outros; os últimos foron construídos no transcurso do século XX para o aumento das necesidades de auga da cidade.
Os principais acuedutos de Roma son: o Felice, o Acqua Paola, o Acqua Pia Antica Marcia, o Peschiera-Capore e o Appio-Alessandrino.
O centro da cidade tamén está caracterizado por algúns arcos triunfais antigos (o arco de Tito, o arco de Septimio Severo, o arco de Constantino) e os restos de varias termas, un dos principais lugares de reunión durante a Antigüidade (entre estas, as principais son as termas de Caracalla, as termas de Diocleciano e as termas de Tito).
O Tíber e o Aniene, os ríos que atravesan a cidade, están atravesados por máis de trinta pontes: na área urbana, vinte e oito atravesan o Tíber (entre eles a ponte Milvio, a ponte Sant'Angelo e a ponte Sisto), mentres que cinco construíronse para atravesar o Aniene, entre os cales está o ponte Nomentano.
Aguilar del Alfambra
Aguilar del Alfambra é unha localidade e municipio da provincia de Teruel, na Comunidade Autónoma de Aragón. A súa poboación é de 63 habitantes (INE 2018) e a súa superficie é de 39'04 km². Dista 50 km de Teruel.
Roma
Edificios militares
Os edificios militares de Roma remóntanse ás orixes míticas da cidade, cando Rómulo alzaría as murallas da Roma cadrada, e xogaron un papel importante en todo o transcorrer da historia da cidade, determinando o seu desenvolvemento e a súa defensa.
Roma é a única capital europea que conservou case completamente o circuíto das súas murallas, que poden dividirse en seis sistemas defensivos distintos (as murallas romuleanas, as murallas servianas, as murallas aurelianas, as murallas leoninas, as murallas vaticanas e as murallas gianicolenses).
Aguilar del Alfambra
Economía
Actualmente conta con varios negocios: Unha queixaría, un bar, unha granxa de coellos e varios autónomos. Aínda que a maioría do pobo vive da agricultura a gandaría e das pensións.
Roma
Edificios militares
A principal muralla da cidade, construída por orde de Aureliano, presentaba dezaseis portas, a maior parte das cales coincidía cunha vía consular: entre elas, a porta San Sebastiano, a porta San Paolo, a porta do Popolo e a porta Pía.
Aguilar del Alfambra
Clima
Temperatura media anual de 8,2° e 530 mm de precipitación anual. Son frecuentes as lixeiras xeadas nas noites de inverno, incluso en ondas de frío pódense dar valores que baixen dos -8 °C. Dada á súa altura sobre o nivel do mar, 1302 m, tamén son frecuentes as nevadas.
Roma
Edificios militares
Outras imaxes características de Roma, sobre todo na época medieval, eran as torres e os castelos, residencias das poderosas familias baronais que apadronaron a cidade entre o século X e o XIV: Gregorovius afirmou que, na Idade Media, Roma contaba con ao redor de 900 torres, a maior parte delas foron destruídas na segunda metade do século XIII; en cambio, numerosos castelos sobreviviron e caracterizan a paisaxe da campiña romana.
Despois da unificación de Italia, a cidade pasou a estar protexida por un campo atrincheirado composto por quince fortes que formaban un anel de ao redor de 40 km.
Outras edificacións
As principais prazas de Roma, nacidas durante o Renacemento ou o período barroco, tenden a dar testemuño da capacidade creativa dun ideal de vida harmonioso entre a exaltación humanística e as concesións sobrenaturais. Entre as máis soadas prazas romanas, atópanse a praza de España, a praza Navona, a Piazza del Popolo, a praza da República, a praza Venezia, a praza Colonna, a praza Farnese, o Largo di Torre Argentina, o Campo de' Fiori e a Praza de San Pedro.
Entre as principais vías do centro da cidade, están via del Corso, via del Babuino e via di Ripetta, que forman o chamado Tridente de Roma; a via dei Fori Imperiali, tamén chamada via do Imperio; a via Veneto, moi soada nos anos sesenta; a  via  Condotti, a principal rúa de compras; a via Margutta, a rúa dos artistas; a via Nazionale, inaugurada logo da unificación; a via della Conciliazione, que conecta o Estado italiano coa Cidade do Vaticano.
Roma é a cidade que conserva o maior número de obeliscos: moitos se remontan á Idade Imperial, cando os obeliscos eran transportados directamente de Exipto; outros foron realizados polos romanos, que usaban o mesmo granito dos obeliscos exipcios. A maior parte destes foi restaurada por orde do papa Sisto V.
Desde a Antigüidade, as rúas, as prazas e os edificios de Roma adórnanse con estatuas de distintos tipos (ecuestres, estatuas en pé, estatuas sentadas ou bustos, por exemplo). Antigamente atribuíaselles un poder case místico, para protexer ao pobo romano e representar a concesión dos deuses. Particulares e características son as «estatuas que falan» (entre elas Pasquino e a estatua do Babuino), a través das cales o pobo, con sátiras e escritos cínicos que colocaba anonimamente nos seus pedestais, expresaba o seu malestar ante aquel que tiña o poder na cidade.
En Roma, no transcurso dos seus séculos, erixíronse numerosas columnas con intención conmemorativa; entre as 14 que aínda existen atópanse a columna de Marco Aurelio e a columna de Traxano. Entre as principais columnatas da cidade, a máis coñecida é probablemente a que realizou Bernini no século XVII.
Sitios arqueolóxicos
Pola súa abundancia de sitios e restos arqueolóxicos, Roma é un verdadeiro «museo ao aire libre».
O berce da historia de Roma é o Palatino, debaixo do cal se atopan o Foro Romano, os Foros imperiais e o Mercado de Traxano, os centros da vida política, económica, relixiosa e social do mundo antigo.
A pouca distancia atópase o Coliseo, o monumento que serve de símbolo á Antiga Roma; sobre o próximo outeiro Oppio atópanse os restos da Domus  Aurea, a «casa de ouro» de Nerón.
Camiñando da Piazza Venezia cara ao río Tíber atópanse a Cripta Balbi (parte do antigo teatro de Balbo), o Teatro de Marcelo cos templos da área de Sant'Omobono e a área sacra de Longo di Torre Arxentina (onde asasinaron a César).
Outros sitios arqueolóxicos presentes na cidade son a Basílica subterránea de Porta Maggiore, as Termas de Caracalla, os restos de San Clemente, o Auditorio de Mecenas e as Casas Romanas del Celio, debaixo da Basílica de San Xoán e San Paulo.
Fóra do centro urbano atópanse as escavacións de Ostia; o mausoleo de Cecilia  Metela, o  Castrum  Caetani, a Tumba dos Escipións e a vila dos  Quintili sobre a vía Appia Antica; a vila de Livia en Curmá Porta; a área arqueolóxica de Veyes, co santuario etrusco do Apolo e o Parque das Tumbas da Via Latina. miniatura|centro|600px|O foro romano
Áreas naturais
miniatura|O Xardín do Lago e o Templo de Esculapio en Vila Borghese. Con ao redor de 52 000 hectáreas de área agrícola, Roma é a cidade máis verde de Europa. Máis aló das vilas históricas hai outras moitas áreas verdes, sen contar os terreos dedicados á agricultura nas zonas máis periféricas.
Economía
O turismo posúe un papel vital na economía de Roma, dado o status da cidade como un dos máis famosos e máis coñecidos destinos turísticos do mundo.
A cidade é tamén un centro bancario e financeiro. Outros elementos destacados son a mercadotecnia e a moda (roupas de griffe).
Deportes
miniatura|O [[Stadio Olimpico|Estadio Olímpico de Roma, un dos estadios máis grandes de Europa, sede do A.S. Roma e SS Lazio.]]
A cidade de Roma foi sede dos Xogos Olímpicos de 1960, sendo o principal fito deportivo da súa historia recente. Porén tamén foi sede das finais dos Mundiais de Fútbol de 1934 e 1990, organizados pola FIFA, e as Eurocopas de Fútbol de 1968 e 1980, organizadas pola UEFA.
Ao mesmo tempo tódolos anos organízase entre outros eventos o Masters de Roma de Tenis, que reúne aos mellores tenistas do circuíto.
Tratado de Llivia
O Tratado de Llivia foi firmado o 12 de novembro de 1660 entre Miquel de Salbà i de Vallgornera, representante de Filipe IV de España e o bispo de Orange, en representación de Luís XIV de Francia, é o tratado mediante o cal se detallan os 33 pobos do val de Querol que pasaban a formar parte de Francia. A última hora permaneceu Llivia coma un enclave español dentro do novo territorio francés por ter o título de vila e non de pobo, coa condición de que nunca fose fortificado.
Daft Punk
Daft Punk foi un dúo musical, composto polos parisienses Guy-Manuel de Homem-Christo (1974) e Thomas Bangalter (1975). O dúo fixo unha das contribucións máis significativas de sempre no ámbito da música electrónica, tanto polo volume de vendas como polo apoio da crítica.
Tratado de Llivia
Así, consolidábase a cesión da Cerdaña, que, por mor da resistencia, non se puido facer efectiva ata 1720.
Roma
Deportes
Os principais equipos deportivos estábeis da cidade son o A.S. Roma e SS Lazio en fútbol, o Pallacanestro Virtus Roma de baloncesto, o M. Roma Volley en voleibol e o Rugby Roma Olimpic e SS Lazio Rugby en rugby, todos nas máximas categorías dos seus deportes.
Daft Punk
O seu sinxelo de debut foi "The New Wave", relanzado en edición limitada en 1994 por Soma Records. Nos seguintes anos publicaron o seu primeiro sinxelo de éxito "Da Funk", que vai aparecer máis tarde no seu álbum debut Hombework (1997). Este álbum foi visto como unha innovadora mestura de techno, house, acid house e electro, e axiña foi recoñecido como un dos máis influentes álbums dance dos anos noventa. O sinxelo máis coñecido deste disco foi "Around The World", tamén coñecido polo seu particular videoclip.
Tratado de Llivia
Anteriormente celebráranse en Cérete (Vallespir) unha conferencia de carácter técnico para fixar os criterios do tratado.
Roma
Cidades irmandadas
Tamén ten relación de amizade con outras cidades:
Daft Punk
En 2001 saíu o álbum Discovery, que sinala un cambio no son do grupo cara a un estilo synthpop. O sinxelo "One More Time" foi un grande éxito, e os seguintes sinxelos "Digital Love" e "Harder, Better, Faster, Stronger" tamén acadaron bastante fama. En 2001 tamén foi editado Alive 1997, un álbum ao vivo cun extracto de 45 minutos do "Homework Tour" na cidade de Birmingham en 1997.
En 2005 publicaron Human After All, un disco de 45 minutos consistente en 9 temas máis unha introdución, gravado en só seis semanas. Por primeira vez público e crítica xulgan dun xeito case unánime negativo un traballo dos Daft Punk, por causa da fría execución e pola repetición e brevidade dos temas. Os sinxelos deste álbum son "Robot Rock", "Technologic" e "Human After All".
Uso de elementos visuais
Daft Punk son famosos polo uso de elementos visuais. Algúns vídeos musicais foron feitos por directores de culto como Spike Jonze ou Michel Gondry. Todo o álbum Discovery foi a B.S.O. do filme de animación Interstella 5555, coproducido polo grupo con Leiji Matsumoto, creador do célebre Capitán Harlock, protagonista do cartoon homónimo xaponés en 1978.
Os dous músicos apareceron sempre vestidos de robot: Bangalter explicou que "tivemos un incidente no noso estudio. Estabamos traballando co sampler e, exactamente ás 9:09 do 9 de setembro de 1999, explotou. Cando recuperamos o coñecemento, démonos conta que nos tornamos uns robots". Son rarísimas as fotografías destes dous músicos.
Nova película
Daft Punk publicaron a película Daft Punk's Electroma, preestrenado no Festival de Cannes no 2006. A trama consiste en que dous robots (os mesmos Daft Punk) se embarcan nunha aventura para se converter en humanos de calquera maneira, empregando todos os medios posíbeis.
Sinxelos
Da Homework:
Da Discovery:
Da Human After All:
As Caivancas, Goente, As Pontes de García Rodríguez
As Caivancas é un lugar da parroquia de Goente no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Tiña 1 habitante no ano 2019 segundo datos do IGE, 1 muller.
Betty Cuthbert
Elizabeth Alyse Cuthbert, nada en Merrylands (Nova Gales do Sur) o 20 de abril de 1938 e finada en Mandurah (Australia Occidental) o 6 de agosto de 2017, foi unha atleta australiana, cuádrupla campioa olímpica. Foi alcumada "a rapaza de ouro" de Australia. Durante a súa carreira, estableceu récords mundiais nos 60 metros, 100 yardas, 200 metros, 220 yardas e 440 yardas. Cuthbert tamén contribuíu a que os equipos de remudas australianos conseguisen vitorias nos 4×100 metros, 4×110 iardas, 4×200 metros e 4×220 iardas. Cuthbert tiña un estilo de carreira distintivo, cunha alta elevación do xeonllo e coa boca moi aberta. Foi nomeada en 1998 Tesouro Nacional Australiano e foi incluída como lenda no Salón da Fama do Deporte de Australia en 1994 e no Salón da Fama de Atletismo en Australia en 2000.
Primeiros anos
Bety Cuthbert era filla de Leslie e Marion e tivo unha irmá xemelga non idéntica, Marie 'Midge'. Tamén tivo outra irmá, Jean e un irmán, John. Betty naceu vinte minutos antes de Marie. Segundo Midge, as xemelgas non eran iguais, mais si moi especiais para a outra. Filla de propietarios de viveiros, naceu en Merrylands, Nova Gales do Sur, e creceu no barrio de Ermington, en Sydney, onde asistiu á Ermington Public School. Da súa educación, Cuthbert afirmou: "Os meus pais sempre me animaron e tiven unha boa vida na casa. Sempre nos ensinaron a respectar as cousas e as demais persoas".
Marion asistía á igrexa e enviou os seus catro fillos á escola dominical. Cando era adolescente, Cuthbert asistiu á Parramatta Home Science School. Deixou a escola aos 16 anos para traballar na escola infantil familiar.
Carreira atlética
miniatura|Betty Cuthbert na final dos 100 metros nos Xogos Olímpicos de 1956 Cuthbert era membro do Western Suburbs Athletic Club. Aos 18 anos, cos Xogos Olímpicos a piques de celebrarse en Melbourne, estableceu un récord mundial nos 200 metros, converténdose nunha das favoritas ao ouro nese evento. Cuthbert alcanzou primeiro a final dos 100 metros, marcando un récord olímpico de 11,4 segundos na súa serie (tamén a súa mellor marca persoal), mentres que a récord mundial australiana Shirley Strickland foi eliminada.
Cuthbert gañou a final e foi entón a gran favorita para o título dos 200 metros. Estivo á altura das expectativas e converteuse na "Golden Girl" australiana. A terceira medalla de ouro para Cuthbert chegou cando corría a última manga na final de 4×100 metros, que a selección australiana gañou establecendo un novo récord mundial.
Durante 1958 Cuthbert estableceu récords mundiais de 100 e 220 yardas, mais foi batida en ambas as probas pola súa rival e dobre medallista olímpica de bronce Marlene Mathews nos campionatos australianos. Máis tarde ese ano, nos Xogos do Imperio Británico e da Commonwealth de 1958 en Cardiff, Gales, Cuthbert só puido colocarse cuarta nas 100 iardas e segunda nas 220, de novo por detrás de Mathews.
Estableceu un récord mundial das 440 yardas, que foi batida en setembro de 1959 pola soviética Maria Itkina.
Despois, concentrouse nos 400 metros, e competiu nesa proba nos Xogos Olímpicos de 1964 en Toquio, cando entrou no programa olímpico por primeira vez para as mulleres. A pesar de non facer series impresionantes, Cuthbert gañou a súa cuarta medalla de ouro olímpica, superando a Ann Packer de Gran Bretaña cun récord olímpico de 52,01. É a única deportista olímpica que gañou unha medalla de ouro en todas as probas de sprint (100, 200 e 400 metros). Posteriormente, verificou definitivamente a súa retirada despois de Tokio. Tamén en 1964 recibiu o premio Helms polas súas contribucións deportivas.
Foi adestrada por June Ferguson, que foi a súa profesora de educación física no instituto.
Vida persoal
Cuthbert sufiru de esclerose múltiple dende 1969 e en 2002 tivo unha grave hemorraxia cerebral. Ela afirmou que, a pesar da súa EM, nunca lle preguntou a Deus "Por que eu?", senón que pola contra "soubo que Deus quería usala para axudar outras persoas". En 1985, Cuthbert volveu ao cristianismo aos 47 anos. Sempre crendo que era cristiá, o orador nun mitin público dixo que había cristiáns practicantes presentes. Sentiuse entón obrigada a declarar publicamente a súa fe. A partir dese momento, Cuthbert intentou compartir o evanxeo coa maior cantidade de xente posible. Non obstante, quixo ser curada inicialmente da súa EM e alguén animouna a ir á igrexa onde podería ser curada. Afirmou que foi, buscando ser sandada, no canto do Sandador. Segundo as súas propias palabras: "Descubrín o Sandador e logo non me importaría menos a sandación. Iso é o mellor. Quédame tanta ledicia e quero contalo a outras persoas. Penso que por iso tiña a intención de volver aos Xogos Olímpicos en 1964 porque agora son famosa e axúdame a falar á xente sobre Xesús".
En 1991, Cuthbert deixou o seu estado natal, Nova Gales do Sur, e marchou a Australia Occidental, establecéndose en Mandurah. Cuthbert foi unha das portadoras do facho olímpico na cerimonia de apertura dos Xogos Olímpicos de 2000 en Sydney. Sentada nunha cadeira de rodas e acompañada de Raelene Boyle, levou o facho olímpico no estadio, como un dos corredores do segmento final, antes do acendemento da chama olímpica por Cathy Freeman.
Cuthbert morreu en 2017, aos 79 anos, en Mandurah. Nunca casou nin tivo fillos. Rhonda Gillam, nai de tres fillos de 78 anos, dedicou os últimos 26 anos da súa vida a coidar a Cuthbert. Gillam afirmou que a EM de Cuthbert tamén lle quitou a audición. A irmá xemelga de Cuthbert, Midge Johnston, afirmou que Betty estivo loitando contra a demencia nos últimos anos, e preocupábaa que Betty non a lembrase. Porén, Betty sempre dicía "Midge, por suposto que te lembro".
José Manuel Traba Fernández
José Manuel Traba Fernández, nado en 1966, é un político galego do PPdeG.
Traxectoria
Biólogo de profesión, exerceu como biólogo da confraría de Fisterra. Foi elixido concelleiro polo PPdeG en Fisterra tralas municipais de 1999. Accedeu á alcaldía de Fisterra en outubro de 2002 logo da morte repentina do seu antecesor Valentín Castreje. Nas eleccións municipais de 2003 nun principio logrou maioría relativa, subindo de 5 a 6 concelleiros, pero trala anulación dunha mesa pasou a ter maioría absoluta. Porén, non puido tomar posesión dado que o PSdeG-PSOE, grupo que perdeu un concelleiro trala anulación da mesa, e outras forzas políticas presentaron un recurso que obrigou a repetilas eleccións en dita mesa o 26 de outubro. Finalmente, os resultados confirmaron a maioría absoluta do PPdeG, polo que tomou posesión no mes de novembro. Obtivo de novo a maioría absoluta nas municipais de 2007. Foi deputado provincial na Deputación da Coruña dende 2009 ata 2011.
Lingua gaélica de Galloway
O  gaélico de Galloway é un dialecto goidélico xa extinto que se falaba na Escocia suroccidental. Falábano os reis independentes de Galloway na súa época e polo pobo de Galloway e o Carrick ata inicios da época moderna. En tempos tamén se falaba en Annandale e Strathnith. Pouco ficou deste dialecto, de xeito que é algo incerto a súa relación cos outros dialectos goidélicos.
Historia e extensión
A gaelización de Galloway e Carrick occorriu a expensas do inglés antigo e britónico. O irlandés antigo pode ser atopados nos Rhins de Galloway desde polo menos o século V. Descoñécese bastante do seu desenvolvemento e extensión. The gaelización do país foi completada probabelmente no século XI, aínda que hai quen suxire datas máis temperás como os comezos do século IX. O principal problema é que non hai rexistrado desprazamento de pobos ningún nas fontes históricas, de xeito que hai que o reconstruír a partir de cousas como os topónimos. Segundo os estudos toponímicos de W.F.H. Nicolaisen, antes na Universidade de Edimburgo, a capa máis antiga está representada polos topónimos co prefixo Sliabh- (a miúdo anglicizado Slew- ou Sla(e-) e Carraig (= un posto de pesca; anglicizado as Carrick). Isto podía facer o asentamento aproximadamente contemporáneo do de Dál Riata. Os Gall-Gaidhel (o nórdico gaélico), que deu o seu nome ao territorio parece que se asentaron nos séculos IX e X. Moitos dos líderes do asentamento podían ser falantes de nórdico, pero isto non parece que acadase a mesma extensión noutras rexións gaélico-nórdicas, como en parte das Hébridas e Sutherland-Caithness.
É bastante posíbel que mesmo nunha data tan tardía como no século XII o cúmbrico (unha lingua britónica relacionada co galés) se falase aínda en Annandale e baixo Strathnith (onde un home chamado Gille Cuithbrecht tiña o alcuño gaélico Bretnach [=’galés’]), pero estas áreas parece que se gaelicizaron ao final dese século. Tamén sobreviviron un par de termos xurídicos en documentos medievais. A datación do falecemento do cúmbrico nesta rexión e máis complicada de establecer mesmo cá do gaélico.
O límite oriental probábel desta lingua foi o Annan. Sospéitase isto porque tras esta fronteira desaparecen moi rapidamente os topónimos gaélicos, aínda que tamén aparecen un feixe de nomes gaélicos en Cumbria. No norte estaba probabelmente separado doutros dialectos escoceses no século XIV, ou mesmo no XIII.
Cultura
Os falantes do gaélico de Galloway na época medieval, aos que erroneamente Richard of Hexham chamou pictos, tiñan unha terríbel reputación. Eran os bárbaros por excelencia das crónicas inglesas setentrionais, aos que se lles adxudicaba, entre outras cousas, arrincar nenos do ventre da súa nai. Conta Walter de Guisborough en 1296 que durante unha incursión contra o Priorado de Hexham, os de Galloway baixo o mando de William Wallace profanaron o templo de San André, cortáronlle a cabeza á estatua do santo e botaron as reliquias ao lume.
Malia ser Galloway unha rexión periférica de Escocia ata 1234, como consecuencia da rebelión de Gille Ruadh e a disolución dos señoríos, Galloway e os convertéronse en críticos. En moitas maneiras, as guerras escocesas de independencia eran só unha guerra civil de Galloway, cos Bruce, sucesores de Gilla Brigte mac Fergusa, e os Balliol, sucesores de Uchtred mac Fergusa.
No señorío franco-gaélico posterior a 1234 houbo numerosos grupos familiares poderosos (clans), por exemplo, os MacLellan, os MacDowall e os Kennedy de Carrick. Probabelmente era a través de grupos semellantes como funcionaba a sociedade de Galloway na Idade Media. Pódense atopar evidencias dun sistema de clans neste territorio en documentos medievais - cineal (‘parentes’) aparece en termos como "kenelman", e "kenkynol" (Ceann-cinneil); muinntir (‘casa familiar’) aparece en "Muntercasduff"; clan en "Clenafren", "Clanmacgowin" e outros. un grupo de alcuños locais teñen orixes gaélicas e.g. Landsburgh (orixinalmente McClambroch), MacClumpha, MacGuffock, Hannay, McKie, Kennedy e MacCulloch. Os topónimos Balmaclellan e Balmaghie poden representar o lugar das residencias dos xefes.
Pódese atopar evidencias dunha clase de bardos en topónimos do tipo Dervaird (Doire a' Bhaird) e Loch Recar (Loch an Reacaire).
Relacións con outras linguas
pénsase que o gaélico de Galloway tiña probabelmente máis en común co manx e o irlandés do Ulster que co gaélico escocés tal e como se fala nas Highlands. Esta idea empregouse no pasado para separar o gaélico de Galloway doutros dialectos escoceses, basicamente por motivos políticos1. Con todo, a idea é moi enganosa. Todas as linguas goidélicas medievais eran mutuamente comprensíbeis ata onde podemos saber. Quizais o dialecto gaélico da Illa de Arran é o que máis se parecese á lingua de Galloway, pero iso é especulativo.
O gaélico de Galloway puido tomar prestadas algunhas palabras do inglés ou nórdico antigos. A influencia do bispado anglo de Whithorn, xunto cos nórdicos Gall-Gaidhel, pode explicar a palabra cirice (inglés antigo)/ kirkja (nórdico antigo) (‘igrexa’): así kirk emprégase en moitos topónimos con segundos elementos de compostos e con orde de palabras célticos. Cirice/ kirkja aparecen en topónimos medievais onde, no resto de escocia, podemos esperar Cille. Os exemplos son moi numerosos: Kirkcormac, Kirkmikbrick, Kirkinner, Kirkcolm, Kirkmabrick... Neses nomes, a primeira palabra é xermánica e a segunda gaélica. A orde de palabras tamén é céltica, nome-adxectivo, máis que o xermánico adxectivo-nome (cf. Dùn Èideann e Edin-burgh). Por isto é polo que podemos estarmos seguros de que, por exemplo, Kirkcudbright, etimoloxicamente xermánica por completo, foi de feito acuñado por un celta. É posíbel que isto fose un trazo dialectal, pero tamén é posíbel que a maioría destes sexan o produto de semitraducións posteriores ao inglés.
Non debería sorprender a antiga influencia inglesa dada a popularidade dos santos ingleses. O antedito Kirkcudbright significa Igrexa de San Cuthbert. Closeburn, a antiga Killeosberne (Cille (gaélico ‘igrexa’) + de Osbern) é outro. Unha plétora de antropónimos confirma a popularidade da cultura anglosaxoa. Por exemplo, o nome Gille Cuithbrecht (= manx, Giolla Cobraght) significa devoto de San Cuthbert. Outro exemplo histórico é Gille Aldan, o nome do primeiro bispo de Galloway tras a resurrección deste co rei Fergus.
1500 e despois
Unha fonte importante para a percepción da lingua de Galloway é o poema coñecido como The Flyting of Dunbar and Kennedy. O poema, escrito nalgún momento entre 1504 e 1508 presenta un conflito ideolóxico, histórico e cultural entre William Dunbar (representando Lothian, e a Escocia inglesa) e Walter Kennedy (representando Carrick e a Escocia gaélica). Dunbar ridiculiza o acentoHeland e a lingua Erische de Kennedy, mentres que Kennedy o defende, chamándoo "all trew Scottismennis leid" e dicíndolle a Dunbar "in Ingland sowld be thy habitation."2 A importancia vén do feito de que, desde a perspectiva de Lothian a principios do século XVI, Carrick e Galloway aínda representaba á Escocia gaélica, do mesmo xeito que Lothian representaba a Escocia inglesa. Nótese que se refiren a Kennedy como "Heland" (Highland).
Alexander Montgomerie (1545? - 1610?) foi tamén falante de gaélico, e foi denominado o "capitán Hielant"; poden atoparse nas súas obras varios termos e frases gaélicos
George Buchanan, falante de gaélico, escribindo en 1575, di que o gaélico aínda se falaba en Galloway. A mediados dese século, 1563-1566, un informe feito por un anónimo militar inglés dinos que a xente de Carrick "for the most part specke erishe".3
Con isto, hai moita evidencia ambigua e indirecta de que a lingua aínda se falaba, se cadra fragmentariamente, no século XVIII. Margaret McMurray é unha das últimas falantes que coñecemos polo nome, aínda que hai algunhas suxestións de que o lingüista Alexander Murray puido aprendelo do seu vello pai que era un pastor das terras altas.
A lingua de Galloway morreu nalgún momento do período dos douscentos anos que van entre 1600 e 1800, cunha probabilidade de evidencia dunha desaparición efectiva no século XVII. Tamén hai que notar que territorios veciños como a illa de Man o Ulster oriental e Arran tiñan falantes nativos de gaélico no século XX.
Influencia moderna
Malia que o gaélico de Galloway non deixou literatura coñecida e leva extinto varios séculos, a herdanza gaélica de Galloway continúa a ser unha fonte de inspiración para escritores modernos, como William Neill, un poeta que escribe in gaélico escocés e gaélico irlandés, escocés e inglés. Outro exemplo do legado moderno é o "Gall-Gael Trust" fundado por Colin MacLeod.
A Tarroeira, San Cibrán de Barcala, A Baña
A Tarroeira é un lugar da parroquia de San Cibrán de Barcala no concello coruñés da Baña na comarca da Barcala. Tiña 21 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE,, dos cales 11 eran homes e 10 eran mulleres. No 2010 eran os mesmos números.