cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Henri Matisse
Primeiros anos e formación
En 1896, Matisse expuxo por primeira vez no Salon des Cent e no Salón da Société Nationale des Beaux-Arts. Foron cinco cadros e o estado comproulle dúas das súas pinturas. A proposta de Pierre Puvis de Chavannes, converteuse nun membro asociado da Société Nationale des Beaux-Arts, esta situación permitiulle poder expoñer sen ter que superar a aprobación por parte dun xurado.
Descubrimento do impresionismo
miniatura| Autorretrato de [[Camille Pissarro|Pissarro. Foi un dos impresionistas que orientaron a Matisse e contribuíron ao seu desenvolvemento artístico.]] En 1897 e 1898, visitou o pintor australiano John Peter Russell en Belle-Île-en-Mer, na costa da Bretaña. Russell mostroulle o que era o impresionismo e o traballo de Vincent van Gogh, que fora un bo amigo de Russell, e que era completamente descoñecido nese momento. Influído por Russell e a súa mestría, o estilo de Matisse cambiou completamente; posteriormente comentou: "Russell foi o meu mestre, e el enseñoume a teoría da cor." A través del coñeceu a Rodin e Pissarro e puido gozar da pintura impresionista existente no Museo de Luxemburgo.
Nesta etapa formativa, Matisse recibiu a influencia da obra de Poussin, Watteau, Chardin, Manet, e dos post-impresionistas Cézanne, Gauguin, van Gogh e Signac; tamén de Rodin e da arte xaponesa. Matisse mergullouse nos traballos dos demais e comprou obras de moitos dos pintores que admiraba. Así, na súa casa tiña un busto de xeso de Rodin, unha pintura de Gauguin, un debuxo de van Gogh e, a máis importante, as Tres bañistas de Cézanne. En Cézanne atopou a súa principal fonte de inspiración en canto ao sentido pictórico da estrutura e da cor. Moitas das súas pinturas de 1899 a 1905 fan uso da técnica puntillista de Signac. En 1898, seguindo o consello de Pissarro, pasou unha semana en Londres para estudar as pinturas de JMW Turner e logo realizou unha viaxe a Córsega.
Mentres residio en Ajaccio, e máis tarde en Tolosa, experimentou co método de Turner. A partir de 1900, Matisse traballou na Academia da Grande Chaumière baixo a dirección de Antoine Bourdelle e tamén frecuentou o estudo de Eugène Carrière.
Nas súas primeiras obras escultóricas realizadas en 1900 advírtese a influencia de Rodin en O escravo adopta as mesmas texturas e actitudes que Rodin, como tamén se continua apreciando nos cinco bustos de Jeannette (1910-1913 ), que son respostas estruturais ao estilo cubista. Existen catro versións da escultura en relevo Espido de costas, que se comparan a temas pintados por Gustave Courbet e Cézanne, a primeira destas esculturas foi exposta en Londres en 1912, as outras foron descoñecidas ata a súa exposición en 1949 e 1950 en Lucerna e París. Ten catalogadas sesenta e oito esculturas. miniatura|Henri Matisse e Amélie Matisse-Parayre, 1898 A nivel familiar, cabo destacar que en 1894 naceu a súa filla Marguerite, filla que foi o froito da relación con Caroline Joblau, unha dos seus modelos. En 1898 casou con Amélie Parayre con quen tivo dous fillos: Jean (1899), e Pierre (1900).
O fauvismo
miniatura|Gertrude Stein, escritora e coleccionista estadounidense residente en París que deu un grande apoio á obra de Matisse A súa primeira exposición foi na galería Vollard en 1904, pero non tivo moito éxito. A súa afección pola cor brillante e a expresividade fíxose máis pronunciada. En 1905 trasladouse ao sur para traballar con André Derain e pasou tempo na Costa Azul; Derain presentaríalle a Maurice de Vlaminck. As pinturas deste período caracterízanse por formas planas e liñas máis controladas, e priorizaba a expresión por encima do detalle.
En 1905, Matisse e un grupo de artistas máis adiante coñecidos como " fauvistas», fixeron unha exposición conxunta nunha sala do Salón de Outono (en francés, Salon d'Automne) na sala VII do Grand Palais de París; estes forón Albert Marquet, Vlaminck, Derain e Kees van Dongen. As pinturas expresaban con emoción salvaxe, a miúdo con cores disonantes, que non respectaban as cores naturais; feitos que causaron un verdadeiro escándalo pola profusión de cores puras e violentas. Matisse presentou Fiestra aberta e Muller con chapeu. O crítico Louis Vauxcelles describiu a exposición coa frase «Donatello au milieu decembro fauves» (Donatello entre as fieras), referíndose a unha escultura renacentista que tamén había na mesma sala con eles. O seu comentario publicouse o 17 de outubro de 1905 en Gil Blas, un diario, e de aí a xeneralización popular do termo fauvismo; o termo «besta» aprobouse inmediatamente e foi reclamado polos mesmos pintores. As pinturas recibiron unha crítica desfavorable, con comentarios do tipo «un bote de pintura lanzouse á cara do público» da crítica Camille Mauclair, pero tamén recibiu o apoio doutros. O cadro que foi obxecto de ataques foi  Muller con chapeu de Matisse, que foi comprado por Gertrude e Leo Stein; este feito tivo un efecto moi positivo en Matisse, que se desmoralizaba cando a súa obra era mal recibida. Este período marcou o recoñecemento do seu traballo, grazas ao cal puido vivir dentro dunha relativa tranquilidade económica.
Matisse foi recoñecido como o líder do grupo, xunto con André Derain; ambos os dous foron «amigables rivais», cada un cos seus propio grupo de seguidores. Outros membros foron Georges Braque, Raoul Dufy e Maurice de Vlaminck. Gustave Moreau, un pintor simbolista profesor da Escola Nacional Superior de Belas Artes de París (en francés École nationale supérieure des beaux-arts ou ENSBA), foi o mestre inspirador do movemento; fixo moito e estimulou aos seus estudantes para que pensasen fora das liñas da formalidade e de seguir os seus impulsos, as súas visións.
No mesmo ano, 1905, coñeceu Edmond-Marie Poullain. A partir dese momento realizou moitas viaxes en busca de fontes de inspiración e así visita Alemaña, Alxeria, Italia, Marrocos, Rusia, Estados Unidos e Tahití. miniatura|esquerda|O barrio de Montparnase en 1909
O declive do fauvismo a partir de 1906, non afectou a carreira de Matisse, e moitas das súas mellores obras foron creadas entre 1906 e 1917, cando foi unha parte activa do gran grupo de artistas de talento de Montparnasse, pese a súa aparencia de burgués conservador e que os seus estritos hábitos de traballo non encaixaban co xeito de facer do grupo. En 1907, Apollinaire, nun artigo publicado en La Falange, opinou sobre Matisse e dixo: «Nós non estamos aquí en presenza dun extravaxante ou un extremista empresario: a arte de Matisse é eminentemente razoable.» Entre 1908 e 1912, as súas obras foron expostas en Moscova, Berlín, Múnic e Londres.
Matisse mantivo unha longa asociación co coleccionista de arte ruso Serguei Shchukin. Creou para el unha das súas grandes obras, A Danza (1909), como parte dun encargo de dúas pinturas, o outro cadro foi A música (1910). Unha versión anterior de A danza (1909) atópase na colección do Museo de Arte Moderna de Nova York.
A obra de Matisse tamén sufriu unha crítica vehemente, e iso xerou dificultades a el e a súa familia. En 1913, Matisse expón na Armory Show de Chicago xunto con obras de Marcel Duchamp e Francis Picabia, como representantes da arte moderna do momento. A súa controvertida pintura Nu bleu (1907), foi queimada de xeito simbólico no Armory Show en Chicago.
Picasso e o mercado norteamericano
miniatura|Con Pablo Picasso foron amigos e rivais Cara a 1904 coñeceu a Pablo Picasso, que era 12 anos máis novo que el, e a partir dese momento converteríanse en amigos para toda a vida; tamén foron rivais e a miúdo eran comparados. Unha diferenza clave entre os dous artistas é que Matisse pintaba a partir da observación da natureza, mentres que Picasso estaba moito máis inclinado a partir da súa imaxinación. Os temas preferidos tanto dun como o outro eran a muller e natureza morta; Matisse prefería situar as figuras en interiores..
Matisse e Picasso atopáronse por primeira vez no salón de París de Gertrude Stein e a súa compañeira Alice B. Toklas. Durante a primeira década do século XX, os estadounidenses Gertrude Stein, os irmáns Leo e Michael Stein, e Sarah, a esposa de Michael, eran importantes coleccionistas de París e seguidores da pintura de Matisse. Ademais, dúas amigas de Gertrude Stein que vivían en Baltimore, Clarabel e Etta Cone, convertéronse nas principais clientes de Matisse e Picasso, coleccionando centos das súas obras. A colección Cone hoxe en día exponse no Museo de Arte de Baltimore.
Os seus amigos van crear e financiar a Academia Matisse, situada en París, primeiro no Convento de Oiseaux, e logo no Hotel Biron. Era unha escola privada e non comercial na que Matisse formaba aos artistas novos especialmente estranxeiros, e o centro estivo funcionando desde 1907 ata 1911. Hans Purrmann e Sarah Stein atopábanse entre algúns dos seus alumnos máis fieis. Nas súas leccións de pintura facía a recomendación aos seus alumnos que: Así conseguiase unha síntese das sensacións, que poden observarse nas súas pinturas dos anos 1905 como A raia verde onde se capta claramente a relación entre as diferentes cores complementarias.
Período de entreguerras
miniatura|Cimiez, cidade onde viviu a metade da súa vida e onde foi enterrado Co estoupido da primeira guerra mundial, vai deixar Collioure, localidade onde vivira regularmente desde 1905. Logo de pasar parte do inverno, a principios de 1917, en Cimiez, un suburbio da cidade de Niza na Costa Azul, Matisse decide permanecer aínda máis tempo. El consideraba a zona un paraíso, e alí investiga como trasladar a marabillosa contorna as súas pinturas. A obra dos anos posteriores reflicten tranquilidade e un estilo máis «suave». Este «retorno á orde» é unha característica de gran parte da arte posterior á primeira guerra mundial, e pódese comparar co neoclasicismo de Picasso e Stravinskii, e o retorno o tradicionalismo de Derain. A súa pintura orientalista sobre odaliscas son característicos da época, e conseguen popularidade, aínda que algúns críticos contemporáneos consideran que é un tipo de traballo superficial e máis ben decorativo. Nunha actitude similar á das odaliscas, aparece a escultura en bronce do Espido sentado (1922 - 1925) conservada no Museo de Arte de Baltimore.
O 1919 recibiu un encargo de Stravinskii e Sergei Diaguilev, para realizar o deseño dos traxes e conxuntos para o ballet Le Chant du Rossignol, ballet estreado en Londres. En 1925, foi nomeado cabaleiro da Lexión de Honra. Máis adiante, en 1927, organizou unha retrospectiva en Nova York.
A partir de 1930, un novo vigor e unha audaz simplificación aparecen na súa obra. O coleccionista de arte estadounidense Albert C. Barnes convenceuno para producir un gran mural para a súa fundación, a Fundación Barnes; foi The Dance II, obra que completou en 1932. Esta fundación era propietaria dunhas cantas decenas de pinturas de Matisse. En 1933, logo dunha estancia nos Estados Unidos, regresou a París para a posta en escena de A danza II. Tamén traballou na ilustración da novela de James Joyce Ulises e no deseño dos traxes para Rouge et Noir, unha obra dos Ballets Rusos que se estreaba en Montecarlo (1934-1938).
Derradeiros anos
Con axuda dos demais, dedicouse á creación de colaxes con papel cortado, a miúdo a grande escala, chamados gouaches découpés. A súa serie característica chamada Nu Bleu (Espido azul) é un exemplo desta técnica que el chamou «pintura con tesoiras»; nela demostrou a súa capacidade para tratar a cor e a xeometría dun novo medio de absoluta simplicidade, pero con poder encantador e xuguetón.
En 1947, publicou Jazz, un libro de edición limitada que contiña copias con recortes de papel de cores dos colaxes, acompañados dos seus pensamentos. Na década de 1940 tamén traballou como artista gráfico e realizou ilustracións en branco e negro para varios libros, e máis dun centenar de litografías orixinais para os Mourlot Studios de París. Desde o ano 1947 xunto coa súa filla Margherite e o seu marido, o crítico de arte e escritor Georges Duthuit, propuxéronse publicar unha serie de libros dedicados ao tema das festas rituais de diversas civilizacións. Matisse fixo trinta e unha litografías de retratos e máscaras dos inuits, sacadas moitas delas da colección de máscaras de Duthuit. O libro foi publicado en 1963 nunha edición de cento trinta exemplares para o editor Tériade co nome Une Fête en Cimmérie.
Foi un shock para o apolítico Matisse saber que a súa filla Marguerite estivera activa na Resistencia e que foi encarcerada e torturada case ata a morte na prisión de Rennes. A deportaron ao campo de Ravensbrück e, durante o traslado en tren, puido zafarse e esconderse no bosque ata que foi rescatada por compañeiros resistentes.
En 1950 obtén o Gran Premio da Bienal de Venecia e o seguinte ano realiza unha grande exposición polo Xapón, en Toquio, en Quioto e Osaca. miniatura|Cadaleito de Matisse e a súa esposa Noellie no cemiterio do monasterio de Notre Dáme de Cimiez, en Niza En 1951 terminou un proxecto de catro anos de deseñar o interior, o vidro das fiestras e a decoración da Capela do Rosario do convento dominicano de Vence. Este proxecto foi o resultado da estreita amizade entre Matisse e a irmá Jacques-Marie, unha monxa que en 1941 el contratara cando era a súa enfermeira para que lle fixese de modelo, posteriormente converteuse nunha monxa dominicana. Reencontráronse de novo en Vence e iniciaron a colaboración. A historia está narrada no seu libro Henri Matisse: A Chapelle de Vence (1992), e no documental de 2003 A Model for Matisse (Unha modelo para Matisse). Completou a decoración do interior desta capela cun crucifixo para o altar, practicamente a última das súas esculturas e a primeira que realizaba desde 1932.
Matisse morreu en 1954 dun ataque ao corazón, á idade de 84 anos. Está enterrado no cemiterio do monasterio de Notre Dáme de Cimiez, preto de Niza. Un museo dedicado ao seu traballo abriuse en 1952, xusto antes da súa morte, e agora é a terceira colección máis grande de obras de Matisse existente en Francia.
Legado e valor das obras
miniatura|esquerda|220px|Matisse en París en 1913 A primeira pintura de Matisse que foi adquirida por unha colección pública foi Nature morte au Geranium (Natureza morta con xeranios) de 1910, que hoxe en día se expón na Pinakothek der Moderne. Hoxe en día, unha pintura de Matisse pode chegar a valer uns 17 millóns de dólares. En 2002, unha escultura de Matisse, Espido reclinado I (Amencer), vendeuse por 9,2 millóns de dólares, a mellor marca para unha escultura do artista.
A flor do ciruelo, de 1948, é unha pintura de Matisse que foi comprada por Henry Kravis e o novo presidente do Museo de Arte Moderna, Marie-Josée Drouinel, o 8 de setembro de 2005. O prezo estimado foi de 25 millóns de dólares. Era unha obra que non fora exposta ao público desde 1970.
Marguerite, filla de Matisse, a miúdo axudou aos especialistas achegando coñecementos sobre os métodos de traballo do seu pai e con datos sobre as súas obras. Morreu en 1982 mentres colaboraba na compilación dun catálogo de obras do seu pai.
O fillo de Matisse, Pierre (1900-1989), durante a década de 1930, abriu unha importante galería de arte moderna no Fuller Building de Nova York. A galería de Pierre Matisse estivo activa desde 1931 ata 1989, e alí fixéronse exposicións de moitos artistas europeos, e algúns americanos e canadenses; a miúdo foron primeiras exposicións. Alí presentaronse as obras de artistas como Joan Miró, Marc Chagall, Alberto Giacometti, Jean Dubuffet, André Derain, Yves Tanguy, Le Corbusier, Paul Delvaux, Wifredo Lam, Jean-Paul Riopelle, Balthus,Leonora Carrington, Zao Wou Ki, Sam Francis, incluídos os traballos de Henri Matisse; tamén dalgúns escultores como Theodore Roszak, Raymond Mason e R. Butler. O neto de Henri Matisse, Paul Matisse, é un artista e inventor que vive en Massachusetts. Sophie Matisse, neta de Matisse, é unha artista que en 2009 aínda está en activo. Os herdeiros de Matisse son a sociedade que vela polos dereitos do artista e da súa familia.
Obra
Esta é unha lista incompleta dalgunhas das principais obras de Matisse, con algúns datos como son o ano de creación e a institución á que pertencen hoxe en día. miniatura|220px|O Museo Matisse en Niza miniatura|220px|O Museo Matisse en Le Cateau-Cambrésis
Napoleón I de Francia
Napoleone di Buonaparte ou Napoleón Bonaparte (en francés [napoleɔ̃ bɔnɑpaʁt]), nado en Ajaccio (Córsega) o 15 de agosto de 1769 e finado en Santa Helena o 5 de maio de 1821, foi emperador de Francia a principios do século XIX e o home máis poderoso e influente de Europa. O seu reinado dá nome a toda unha época da historia de Europa, a unha longa serie de guerras, e simboliza a loita entre as correntes liberais da Revolución Francesa e o absolutismo e tradicionalismo do antigo réxime. A súa pegada quedaría na permanencia das súas reformas legais e administrativas, e no recoñecemento unánime do seu prodixioso talento militar.
Traxectoria
miniatura|esquerda|Napoleón retratado como primeiro cónsul por [[Jean Auguste Dominique Ingres|Jean Auguste Ingres.]]
Procedente dunha familia da baixa nobreza de Córsega, o seu acento foi branco das burlas dos seus compañeiros de escola en Francia, onde desenvolveu un carácter adusto e decidido. Foi alumno da Escola Militar de Brienne e de París.
Trala Revolución Francesa Napoleón apoiou os revolucionarios, e en 1791 comprometeuse baixo xuramento na defensa do novo réxime. En 1792 retornou a Córsega onde participou na axitación nacionalista e revolucionaria na illa, ata a súa ruptura con Pasquale Paoli. Foi subindo rapidamente de rango militar ata se converter en xeneral, tras destacar no asedio de Tolón (1793).
Foi detido por xacobino, pero posteriormente recibiu o encargo de reprimir o levantamento monárquico de París (5 de outubro de 1795; 13 de vendimario). O 9 de marzo de 1796, contraeu matrimonio civil con Joséphine de Beauharnais viúva dun xeneral da República e nai de dous fillos.
Waldrada, filla de Wacho
Waldrada ou Vuldetrada, nada en 531 e finada en 572, foi unha dama franca filla de Wacho, rei dos longobardos (que gobernou sobre 510-539) e da súa segunda muller chamada Austrigusa ou Ostrogota, unha muller xépida.
Napoleón I de Francia
Vitorias en Italia
Nomeado polo Directorio comandante en xefe do exército de Italia en 1796, esmagou os sardos en Mondovi e derrotou os austríacos en Lodi, Rívoli e Arcole. Un transformado exército francés tomou Milán e Mantua, cruzou os Alpes e puxo en xaque Viena.
Napoleón atopou unhas tropas mal alimentadas, deficientemente equipadas e absolutamente desorganizadas. En pouco tempo converteunas no exército máis dinámico e eficaz do momento, malia a súa inferioridade numérica (tan só 37.600 homes realmente dispoñibles). A rapidez de movementos e a súa flexibilidade, a capacidade de concentrar forzas no momento e localización máis axeitadas deixaban constancia do seu xenio militar.
Waldrada, filla de Wacho
Traxectoria
Foi a esposa de Teodebaldo, rei de Austrasia (que gobernou entre 548 e 555), do que quedou viúva; despois foi a amante repudiada de Clotario I, rei dos francos (que gobernou ata 561) que a entregou como muller a Garibaldo I de Baviera.
A Origo gentis Langobardorum denomina nomen unae Wisigarda…nomen secundæ Walderada como as dúas fillas de Wacho e a súa segunda muller, especificando que Waldrada estaba casaba con Scusuald rex Francorum e máis tarde con "Garipald".
Napoleón I de Francia
Vitorias en Italia
Ás súas fulminantes vitorias obrigaron o Imperio Austrohúngaro a pedir a fin das hostilidades. Napoleón impuxo as súas propias condicións sen ter en conta o Directorio. O 17 de outubro de 1797, asinouse a Paz de Campoformio, que obrigaba a Austria a ceder a beira esquerda do Rin, Bélxica e Milán. Desaparece a República de Venecia que, como contrapartida, é outorgada a Austria.
Waldrada, filla de Wacho
Traxectoria
A Historia Langobardorum fala de Walderada como a segunda filla de Wacho da súa segunda muller, especificando que casou con Francorum rex Chusubald. Paulo Diácono denomina Wisigarda…[et] secunda Walderada como as dúas fillas do Rei Wacho e a súa segunda muller, especificando que Walderada estaba casada con  Cusupald, alio regi Francorum e máis tarde con Garipald.
Napoleón I de Francia
Vitorias en Italia
Napoleón creou a República Cisalpina con capital en Milán e a República de Ligur con capital en Xénova, a República Helvética, a República Romana e a República Partenopea. Outórgalles constitucións de nidia inspiración revolucionaria e convérteas en satélites de Francia. Neutraliza a Nápoles. O papa Pío VI é detido. O resultado das vitorias supuxo un alivio financeiro para o Directorio e a fin da hexemonía de Austria sobre o norte de Italia.
Campaña de Exipto
miniatura|Bonaparte ante a esfinxe, por [[Jean-Léon Gérôme, c. 1868.]]
Waldrada, filla de Wacho
Traxectoria
Hermann de Reichenau (Herimannus) denomina Wanderadam á esposa de Theodpaldus rex Francorum cando menciona o segundo matrimonio do rei Lotario: Lotharius rex patris eius Theodeberti patruus.
Gregorio de Tours denomina a Vuldetrada como a muller do rei Teodebaldo. Segundo Gregorio de Tours, o rei Clotario empezou a ter relacións coa viúva do rei Teodebaldo, ata que os bispos se queixaron e entregouna ao duque Garibaldo de Baviera, que aparentemente implica que o rei Clotario non chegou a casar con Waldrada.
Napoleón I de Francia
Campaña de Exipto
Co fin de disuadir o Sultán, avanzou a través de Siria, tomou a gornición de El Arish (que non estaba nos seus mapas) e rendeu Gaza e Xaffa, onde un gromo de peste detivo o seu avance. Malia os éxitos iniciais, fracasou na toma de San Xoán de Acre, ben fornecida dende o mar polos británicos. Francia, que facía fronte xa a unha Segunda Coalición, seguía deixándoo á súa sorte.
Turquía pretendía tomar vantaxe da situación facéndose con Exipto. O paxá de Damasco adiantouse a facer pinza sobre Napoleón, pero este desbaratou os 25.000 xinetes sirios no Monte Tabor sen apenas sufrir baixas. Decatándose do comprometido da súa avanzada posición, decidiu volver a Exipto onde a súa cabalaría varreu o exército otomán en Abukir. Tras esta vitoria, decidiu regresar a Francia. A recente noticia do seu último éxito militar permitiulle ser recibido como un heroe.
Golpe de Estado, Consulado e Imperio
miniatura|Napoleón cruzando os Alpes, obra de Jacques-Louis David.
Cando Napoleón chegou de Exipto lanzou unha dura invectiva contra o Directorio: Que fixestes da Francia que eu vos deixei puxante?. Coa revolución estancada nunha dura crise e exhausta despois de duras represións e conflitos, o sentir popular buscaba un cambio enérxico. O 10 de novembro de 1799 (18 de Brumario, ano VII) Napoleón derrubou o Directorio e disolveu o Consello dos Cincocentos coa axuda do presidente da Asemblea, o seu irmán Luciano: a toma do poder estaba consumada. Constituíu un triunvirato de cónsules con el á cabeza. Os outros dous cónsules serán provisionalmente Emmanuel Joseph Sieyès e Roger Ducos. Fouché como xefe de orde pública e Talleyrand en Asuntos Exteriores serán, non obstante, os persoeiros fundamentais do novo réxime.
Finalmente, ademais do propio Bonaparte, os outros dous cónsules definitivos serán Cambecérès, un prestixioso xurista que votara a prol da execución do rei, e Lebrun experto en finanzas e un antigo monárquico reformista acomodaticio cos novos tempos. Napoleón instalouse nas Tullerías e iniciou un traballo frenético en tódolos terreos.
O primeiro desafío era conter o avance de austríacos e rusos que expulsaran o exército francés de Italia. Decontado Napoleón ofertou a paz a Austria e a Inglaterra. Rexeitada esta, tomou o mando das tropas en Italia, cruzou os Alpes e en menos dun mes chegou a Milán, e logrou manobrar sobre a retagarda dos austríacos. Procurou atraer o groso do exército inimigo e asestarlle un golpe decisivo. Este tivo lugar coa vitoria de Marengo (14 de xuño de 1800). Austria resignouse a volver á situación da paz de Campoformio.
En 1802 Napoleón restaurou o Estado Pontificio e proclamouse primeiro Cónsul da República Italiana. En 1803, outorgou aos cantóns suízos un texto constitucional denominado Acta de Mediación que restablecía o réxime confederal nunha República Helvética satélite de Francia pero mantiña os avances revolucionarios importados desta como a supresión das aduanas interiores.
Os triunfos militares consolidaron a súa posición. No interior tanto a oposición xacobina como a realista organizaron varios complots. O 24 de decembro de 1800, un estoupido ao paso da carruaxe do primeiro cónsul causou 22 mortos, pero o atentado non acadou o seu obxectivo. Estes feitos foron a escusa perfecta para desencadear detencións e fusilamentos, ao mesmo tempo en que puñan a opinión pública ao seu favor. Napoleón foi elixido mediante plebiscito cónsul vitalicio en 1802. Unha nova consulta gañada por inmensa maioría deu lugar ao paso definitivo: O 2 de decembro de 1804, coroouse como Emperador de Francia en Notre Dame de París baixo o nome de Napoleón I. Á solemne cerimonia asistiu como testemuña o papa Pío VII. Esvaíase así o ideal revolucionario.
Goberno
miniatura|Napoleón I nunha [[moeda de 2 francos (1815). Gravador: N. P. Tiolier.]] Elaborouse unha Constitución redactada por Sieyes: O Senado elixía o primeiro Cónsul e os cónsules auxiliares. O primeiro Cónsul controlaba o exército e a administración. Consolidábase unha administración centralizada que dividía o territorio en departamentos dependentes directamente do poder executivo.
A Igrexa foi expulsada do ámbito educativo. A educación inculcaba a fidelidade ao novo réxime. O papa Pío VII, asinou o Concordato (1801) que evitaba a persecución aos eclesiásticos a cambio de lealdade ao Estado. En 1800 creouse o Banco de Francia, e en 1802 as cámaras de comercio. Un Tribunal de Contas fiscalizaba a xestión da Facenda Pública.
Comezaba unha importante mellora económica. A unidade de mercado favoreceu a produción agrícola e industrial. Incrementouse o consumo de viño e carne, o que era síntoma dunha mellora do poder adquisitivo da poboación. Industrias como a azucreira, a téxtil e a do ferro desenvolvéronse con rapidez. Subsidios, feiras e exposicións estatais contribuían ao novo dinamismo mercantil. Pulo importante foron tamén as grandes e innovadoras obras públicas: a ponte das Artes, a cúpula do mercado de graos, o porto de Cherburgo e Antuerpen, novas redes de estradas de dimensión continental, o Arco de Triunfo e a columna da praza de Vemdome, as pontes cos nomes das grandes vitorias etc.
No ámbito do dereito garantíanse as liberdades civís mediante a promulgación do Código Civil, o Código Penal, o Código de Comercio e o Código de Instrución Criminal. Pero as liberdades políticas foron afogadas pola censura, a subordinación do poder xudicial e a hexemonía do aparello policial.
No ámbito social, parte da nobreza retornou e compartiu coa alta burguesía a configuración dunha nova clase dirixente. Co nacemento do Imperio francés, xurdiu un novo espírito cortesán.
Dono de Europa
miniatura|Napoleón I. En 1805, creouse a terceira coalición internacional, que declarou a guerra a Napoleón. Ao non conseguir o control dos mares, Napoleón abandona a idea de invadir Gran Bretaña e organiza unha fulgurante marcha cara a Austria. A principios de outubro os xenerais Murat e Soult vencen a un sorprendido exército austríaco en Donauworth e cruzan o Danubio. Tras a vitoria de Elchingen, Napoleón atrapou ao exército austríaco en Ulm. Caeron 50.000 prisioneiros e tomou Viena. Nun alarde estratéxico espectacular e nun falso intento de retirada envolveu e esmagou o groso do exército austríaco e ruso en Austerlitz e deixou fóra de xogo as tropas prusianas. Malia a súa inferioridade numérica, os franceses perderon só 8.000 homes fronte aos 35.000 aliados.
Austria aceptou unha rendición humillante: asinou o Tratado de Presburgo (25 de decembro de 1805), e cedeu Venecia, Dalmacia e o Tirol e Lindau. Prusia e Austria recoñeceron a Confederación do Rin, na que Napoleón experimentou un primeiro ensaio de unidade dos principados alemáns, todos eles submisos ao seu poderío. Secularizou os principados eclesiásticos e xerou un contrapoder de pequenos estados alemáns fronte a Prusia. O 6 de agosto de 1806, Francisco II de Austria foi obrigado a renunciar á coroa imperial, chegando así á súa fin a milenaria historia do Sacro Imperio Romano Xermánico.
O poderío en Europa central era total, pero as derrotas da frota franco-española a mans de Robert Calder na terceira batalla do cabo Fisterra e de Nelson en Trafalgar, consolidaron o dominio británico dos mares. Abandonada a idea de invadir Inglaterra, ordenou o bloqueo continental co fin de atafegala comercialmente.
En 1806 un ultimato de Prusia, Rusia e Saxonia esixiu a retirada das tropas francesas da beira dereita do Rin e a desaparición da Confederación do mesmo nome; erguíase a cuarta coalición. Un primeiro choque acabou coa vida do príncipe Luís Fernando en Saafeld. Napoleón venceu en Iena e Auerstadt e entrou en Berlín. Perseguiu as tropas prusianas, que foron aniquiladas en Prenzlau, Lübeck, Ratkau e Magdebourg. En pouco máis dun mes de campaña as forzas xermanas comandadas por Blücher e o príncipe de Hohenlohe quedaron reducidas ao nada.
Rusia seguía coas espadas en alto. Napoleón avanzou ao seu encontro cruzando Polonia como un liberador. En maio de 1807, caía a estratéxica Dantzig, o que supuxo a rendición dun exército aliado de 11.000 homes e a fin da ameaza para a á esquerda da invasión francesa.
Tras a dura vitoria de Eylau, os franceses acubíllanse nos seus cuarteis de inverno. Na primavera, unha ofensiva rusa é rexeitada en Heilsberg, reiniciándose unha persecución na que Napoleón conseguiu derrotar con claridade o exército ruso en Friedland (xuño de 1807). Nesta batalla, con 20.000 baixas, por 8.000 das francesas, os rusos perderon máis do 30 % dos seus efectivos. O mariscal francés Soult apoderouse de Königsberg. Murat ameazou as fronteiras naturais da Santa Rusia.
Os éxitos militares franceses forzaron o tsar Alexandre I a asinar a Paz de Tilsit, pola que Francia quedaba como dona da Prusia Oriental e Polonia. Napoleón creou dous novos estados satélites: o reino de Wetsfalia que entregou ao seu irmán Xerome Bonaparte e o Gran Ducado de Varsovia, primeira experiencia dun estado polaco contemporáneo.
En 1807, decretouse o bloqueo continental contra Inglaterra. Ocupáronse os países que non o acataron: Portugal, Roma, Etruria, Holanda e Wetsfalia. Luís Bonaparte foi proclamado rei de Holanda, e Xerome Bonaparte rei de Wetsfalia.
O 27 de outubro de 1807 asinou con España o Tratado de Fontainebleau no que acorda a división de Portugal. Un exército de 100.000 homes ocupou España e, tras o Motín de Aranjuez, abdicou Carlos IV en Fernando VII. Ámbolos dous renunciaron en Baiona e Napoleón proclamou rei de España o seu irmán Xosé Bonaparte, recoñecido polo Consello de Castela. Porén a Xunta do Reino de Galicia e outras xuntas subleváronse e apareceu unha resistencia de carácter popular. Iniciouse o que se coñece como a guerra da Independencia española.
Napoleón en España
O 19 de agosto de 1808 o xeneral francés Dupont sufriu unha tremenda derrota na batalla de Bailén: 18.000 soldados franceses rendéronse perante o xeneral Castaños. Arthur Wallesley (futuro duque de Wellington) fíxose con Portugal e as tropas francesas batéronse en retirada.
Ante o desastre español, Napoleón púxose persoalmente á fronte do exército o 30 de agosto de 1808. En dous meses, tras derrotar as forzas españolas en Gamonal, Espinosa e Tudela, e acadar unha vitoria na batalla de Somosierra, rendeu Madrid. Quedando abolidas en España a Inquisición e os privilexios feudais, creouse un mercado único e restableceuse a Constitución de Baiona. Napoleón avanzou ata o noroeste; dividindo as forzas británicas: Wallesley fuxiu a Lisboa; Sir John Moore escapou a marchas forzadas ata A Coruña. Cando estaba a piques de alcanzalo, Napoleón tivo que volver a Francia debido ao levantamento de Austria. Poucos días despois Moore caeu na batalla de Elviña.
A finais de 1810 toda a Península Ibérica estaba ocupada polo exército francés, agás Lisboa, Cádiz e o Reino de Galicia. A Igrexa alentaba a guerrilla contra os impíos franceses. Convocáronse as Cortes de Cádiz. Pero, co tempo, España converteuse nunha sangría de homes e recursos para Francia. O propio Napoleón decatouse de que se trataba dunha guerra sen fronte nin retagarda.
Levantamento austríaco
esquerda|miniatura|Retrato de Napoleón, obra de [[Jacques-Louis David (1812).]]
Austria pretendía aglutinar un levantamento popular alemán e o arquiduque Carlos reorganizou un poderoso exército de 340.000 homes inspirándose no modelo francés. Calculábase que Francia non podería enviar un grande exército debido á necesidade de controlar España e Portugal. O ataque austríaco desencadeouse o 9 de abril de 1809 sen mediar previa declaración de guerra.
Napoleón volveu de España, e tomando man dun importante recrutamento de mozos de substitución organizou un avance polo val do río Danubio. Venceu en Abensberg e Eckmühl facéndose con Baviera. Tras estas vitorias marchou sobre Viena e, tras a batalla de Ebersberg, entrou na capital imperial. Esta última acción primou o criterio político sobre o militar e supuxo deixar de premer directamente as castigadas forzas inimigas. Estas, con tempo para reorganizarse, achegáronse a Viena e, aproveitando as enchentes do Danubio, atraparon as tropas napoleónicas na sanguenta batalla de Aspern-Essling (arredor de 22.000 baixas en cada bando). Era a primeira vez que o Emperador de Francia era vencido á fronte das súas tropas.
Facendo gala dunha contundente capacidade de resposta e de sisuda destreza táctica, fíxose de novo coa iniciativa e derrotou as tropas austríacas na batalla de Wagram (xullo de 1809), unha batalla de proporcións descoñecidas ata entón onde se enfrontaron directamente ao redor de 330.000 homes.
Austria viuse obrigada a asinar a Paz de Schönbrunn, na que perdeu gran parte do seu territorio a prol de Baviera, o Gran Ducado de Varsovia, Francia e Rusia, amais de renunciar a toda saída ao mar. Austria foi de novo humillada, pero Europa comprobou que Napoleón non é invencible.
Napoleón buscou selar unha alianza perpetua cos Habsburgo, e o 1 de abril de 1810 casou coa arquiduquesa de Austria María Luísa, filla de Francisco II. Vencellábanse así as monarquías máis nova e máis vella de Europa. O herdeiro que Napoleón buscaba naceu o 20 de marzo de 1811. Outorgaríaselle o título de Rei de Roma. Con Masséna controlando a axitada España, toda Europa volvía estar aos pés do Imperio francés.
Campaña de Rusia
miniatura|Napoleón retirándose de Moscova.
O afogo económico fixo que Rusia abandonase o bloqueo continental imposto a Inglaterra. Napoleón creu necesaria unha acción directa contra Rusia. Co apoio de Prusia e Austria reuniu un exército de 600.000 homes para invadir Rusia. Acadou as vitorias de Smolensko en agosto de 1812. Os rusos empezaron unha longa retirada mediante unha estratexia autodestrutiva de terra queimada. Buscaban illar os franceses na inmensidade de Rusia. Por fin ofreceron resistencia ás portas de Moscova, onde foron vencidos na batalla de Borodino. Napoleón tomou Moscova, que tamén foi incendiada polos rusos. Agardaba en balde unha mensaxe de paz do Tsar.
Un forte inverno forzou unha retirada tardía que sepultou o exército baixo a neve, o frío e a fame. Napoleón conseguiu forzar o paso do Beresina, á custa de grandes perdas. Só uns poucos miles lograron sobrevivir. O Grande Exército quedou reducido ao nada. Toda Europa levantouse contra Napoleón.
Todos contra Napoleón
As ideas nacionalistas, inspiradas no espírito revolucionario francés, prenderon entre os pobos de Europa. Os exércitos franceses perderon o apoio popular dende Varsovia ata Madrid. As grandes potencias puxeron a funcionar a súa maquinaria de guerra, pero non o tiveron doado.
Napoleón improvisou un novo exército e, nun alarde de velocidade, derrotou os prusianos en Lutzen e Bautzen. Tiña á súa mercé todo o flanco sur de Berlín, pero ante a inferioridade numérica e o esgotamento das súas tropas novatas, optou por asinar un armisticio en Pläswitx (o que máis adiante cualificaría como a maior parvada da súa vida).
Os exércitos austríacos, prusianos, rusos, suecos e outras unidades menores gañaron tempo para organizarse e intentar acurralalo. Napoleón volveu a vencer en Dresde. Nunha estratexia concéntrica, os aliados buscaron embolsalo en Leipzig, onde en outubro de 1813 tivo lugar a denominada batalla das Nacións. Na realidade un conxunto de durísimos encontros onde os 150.000 franceses contiveron durante catro días o pulo dos 300.000 homes das tropas coligadas. Napoleón conseguiu retirar ordenadamente as súas tropas, pero á custa de cuantiosas baixas (38.000, polas 54.000 aliadas). Arrasou o exército bávaro que pretendía pecharlle o paso en Hanau, e volveu a Francia onde pretendía reorganizar novamente o seu exército.
Alemaña, Italia, Holanda, Nápoles e España revólvéronse contra o declinante Imperio Francés. O xeneral prusiano Blücher e o austríaco Schwarzenberg entraron en Francia.
Campaña de Francia
Napoleón conservou a capacidade operativa do seu reducidísimo exército, pero foi deposto por un goberno provisional con Talleyrand á fronte que o destituíu. O 6 de abril abdicou en Fontaneiblueau, e foi desterrado á illa de Elba.
O Imperio dos Cen Días
miniatura|dereita|Tumba de Napoleón Bonaparte.
A restauración borbónica con Luís XVIII provocou un enorme descontento. Napoleón retornou en marzo de 1815. As tropas enviadas para detelo puxéronse ás súas ordes e foi aclamado en París. Fixo unha oferta de paz ás potencias europeas, mais non foi atendida. Os aliados organizaron un dobre ataque. Blucher entrou en Bélxica e foi derrotado por Napoleón en Ligny. Wellington, que avanzaba polo sur, recibiu durísimos ataques en Waterloo. A falta de iniciativa do xeneral francés Grouchy permitiu que Blücher acudise en auxilio de Wellington e as tropas napoleónicas foron finalmente derrotadas (xuño 1815).
As monarquías absolutas pretenderon recompoñer Europa no Congreso de Viena pero os seus pobos cambiaron para sempre. Napoleón foi desterrado á illa de Santa Helena, no sur do océano Atlántico, onde morreu en 1821.
Rudyard Kipling
Joseph Rudyard Kipling, nado en Mumbai (daquela Bombai) o 30 de decembro de 1865 e finado en Londres o 18 de xaneiro de 1936, foi un escritor e poeta británico nado na India. Autor de relatos, contos infantís, novelista e poeta, é lembrado polos seus relatos e poemas sobre os soldados británicos na India e a defensa do imperialismo occidental así como polos seus contos para rapaces.
Algunhas das súas obras máis populares son a colección de relatos O libro da selva (1894), a novela de espionaxe Kim (1901), o relato curto "O home que puido reinar" (The Man Who Would Be King, 1888), publicada orixinalmente no volume The Phantom Rickshaw, ou os poemas "Gunga Din" (1892) e "If" (1895). Varias das súas obras leváronse ao cinema.
Masón, foi poeta de renome no seu tempo e foi galardoado co premio nacional de poesía Poet Laureateship en 1895, a Order of Merit e o título de cabaleiro da Orde do Imperio Británico (en tres ocasións), honras que rexeitou. Porén aceptou o Premio Nobel de Literatura de 1907, do que foi o primeiro gañador británico e o máis novo ata a data.
Infancia
miniatura|esquerda|250px|Outeiro Malabar, vista de Mumbai na década de 1860. Rudyard Kipling naceu o 30 de decembro de 1865 na cidade india de Bombai, actualmente chamada Mumbai, fillo de Alice Kipling e John Lockwood Kipling. A súa nai levaba unha vida intensa e dinámica; o pai era un oficial do exército británico e ademais un experto escultor e oleiro, que ensinou escultura arquitectónica na pouco antes fundada Escola Jejeebhoy de Arte e Industria, en Mumbai. A parella viaxara á India a comezos de 1865, e coñecéranse dous anos antes no lago Rudyard en Staffordshire, Inglaterra. A casa onde Rudyard naceu aínda está en pé, nos terreos do Instituto de Artes Aplicadas Sir J.J., onde na actualidade vive o decano da institución.
miniatura|esquerda|250px|Mapa coas localizacións de Kipling na India. Con 6 anos o pai enviouno a el e maila irmá Trix ao fogar social Lorne Lodge en Southsea (Portsmouth), para que se educasen alí durante os seguintes 6 anos. Ao non ter os pais preto sentíase só e abandonado, e lembraríao como unha triste infancia no seu autorretrato Algo de min mesmo, publicado logo da súa morte en 1937. Os dous nenos, con todo, tiñan parentes en Inglaterra que podían visitar. Pasaron os meses de Nadal coa súa tía materna e o seu home, o artista Edward Burne-Jones, na súa casa, 'The Grange' en Fulham, Londres, á que Kipling se refería como "un paraíso que en verdade creo que me salvou". Na primavera de 1877, a súa nai volveu da India e tirou os nenos do internado.
En 1878, ingresa ao United Service College, unha escola de Devonshire, creada especialmente coa finalidade de educar os fillos dos oficiais non demasiado ricos. Durante este tempo, Kipling coñeceu a Florencia Garrard, de quen namorou, e que lle inspirou o personaxe Maisie na súa primeira novela A luz que se apaga (1891). Cara ao final da súa estadía na escola, era visto que non tiña nivel académico como para conseguir unha bolsa en Oxford, e os seus pais non contaban con recursos para financialo, así que o seu pai lle conseguiu un emprego en Lahore (Paquistán) onde era o director da Colección Nacional de Arte de Lahore e garda do Museo de Lahore. Kipling foi asistente editor dun pequeno xornal local, A Gaceta Civil e Militar. Dirixiuse cara a India o 2 de setembro de 1882 e chegou a Mumbai o 20 de outubro.
Como xornalista
A Gaceta Civil e Militar de Lahore, que Kipling chamaba, "o meu primeiro amante e o amor máis verdadeiro", aparecía seis días á semana durante todo o ano agás en Nadal e Pascua. Kipling traballou moito para o redactor, Stephen Wheeler, pero a súa necesidade de escribir era imparable. En 1886, publicou a súa primeira colección de versos, Cantilenas departamentais. Ese ano tamén houbo un troco de redactor e asumiu o cargo Kay Robinson, quen lle permitiu unha maior liberdade creativa e quen lle pediu que redactase historias curtas para publicalas no xornal. miniatura|200px|esquerda|Primeira edición: Contos chans dende os outeiros, 1888. Mentres tanto, no verán de 1883, Kipling por primeira vez visita Simla (actual Ximla). Alí pedíronlle a seu pai que pintase un fresco na Igrexa de Cristo. Kipling regresou a Ximla todos os anos desde 1885 a 1888, e a cidade figura en moitas historias escritas por Kipling para a gaceta.
De volta en Lahore, publicou trinta e nove historias na Gaceta entre novembro de 1886 e xuño de 1887. Unha parte importante desas historias foron incluídas en Contos chans dende os outeiros, a primeira colección de prosa de Kipling, que foi publicada en Calcuta en xaneiro de 1888, un mes despois do seu aniversario 22º. En novembro de 1887, transferírano a un xornal irmán da Gaceta, pero máis importante, o Pioneer, en Allahabad, en Uttar Pradex (daquela chamado as Provincias Unidas de Agra e Oudh). No seguinte ano publicou seis coleccións de historias curtas: Tres soldados, A Historia de Gadsbys, En branco e negro, Baixo o cedro do Himalaia, A rickshaw pantasma, e Pequeno Willie Winkie, que contiñan en total 41 historias. Ademais, como correspondente do Pioneer na rexión occidental de Raiputana, escribiu moitos bosquexos que máis tarde foron recollidos en Letters of Marque e publicados en Dun mar a outro.
miniatura|dereita|150px|Portada de Tres soldados.
A principios de 1889, o Pioneer despediu a Kipling por un conflito. Kipling vendeu os dereitos dos seis volumes de historias a 200 £, e de Contos dos outeiros a 50 £. Con iso e mais coa liquidación de seis meses de soldo do xornal, volveu a Londres, o centro do universo literario no Imperio Británico.
Comezou a súa viaxe por América en San Francisco, logo foi ao norte de Portland (Oregón), tamén estivo en Seattle (Washington); logo viaxou ao Canadá, visitando Victoria e Vancouver, volveu aos Estados Unidos e visitou o Parque Nacional de Yellowstone; baixou a Salt Lake City; logo cara ao leste en Omaha e en Chicago; logo quedou un tempo en Indian Village no río Monongahela; e finalmente foi a Elmira, en Nova York, onde coñeceu a Mark Twain, e cruzou o Atlántico aportando en Liverpool en outubro de 1889.
Carreira como escritor
miniatura|250px|dereita|Localizacións de Kipling en América. En Londres Kipling tiña un número de historias aceptadas por varios editores de revistas. Atopou tamén un lugar para vivir nos dous anos seguintes. Neste tempo publicou a novela A luz que se apaga e tamén coñeceu a Wolcott Balestier, un escritor e editor estadounidense, con quen colaborou na novela Naulahka (o título está mal escrito, pois debería ser Naulakha, a transcrición dunha expresión hindi que significa "novecentas mil rupias"). En 1891 Kipling emprendeu outra viaxe por mar a Suráfrica, Australia, Nova Zelandia e a India. Adiou os seus proxectos para poder pasar o Nadal coa familia na India, pero cando soubo da morte súpeta de Balestier pola febre tifoide, inmediatamente decidiu volver a Londres. Mentres tanto, a finais de 1891, foi publicada a súa colección de historias curtas dos británicos na India, O hándicap da vida.
O 18 de xaneiro de 1892, con 26 anos, Kipling casa coa irmá do seu amigo, Carrie Balestier, en Londres. A parella organizou a lúa de mel nos Estados Unidos (incluíndo unha visita á familia Balestier, preto de Brattleboro, Vermont) e no Xapón, Con todo, cando a parella chegou a Iocoama descubriron que o seu banco The New Oriental Banking Corporation, crebara. Volveron aos Estados Unidos, e de regreso en Vermont alugaron unha pequena casiña de campo preto de Brattleboro, onde terían a súa primeira filla, Josephine, o 29 de decembro de 1892. Tamén nesta casiña rematou Kipling a súa obra máis coñecida O libro da selva.