cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mercedes-Benz
Historia
Os enxeñeiros máis importantes da empresa foron Ferdinand Porsche e Wilhelm Maybach. Ambos abandonaron a empresa para crear o seu propio modelo de automóbil. Porsche desenvolveu para Volkswagen (cuxa tradución é: coche do pobo) o modelo Volkswagen Escaravello, e Maybach, ao contrario, un sedán de luxo co seu nome. Daimler-Benz compraría Maybach anos despois.
En 1900 morreu Gotebb Daimler e en 1925 morreron Karl Benz e Wilhelm Maybach, en 1950 presentouse a Clase S o segmento de gran luxo de Mercedes-Benz aí estaba o S cupé que en 1999 foi substituído polo CL.
En 1979 lanzouse o automóbil todo terreo G con usos militares en varios países. A década dos 90 foi unha gran década de modelos para Mercedes-Benz lanzándose os turismos C e E e o vehículo deportivo utilitario Clase M.
En 1998 Daimler comprou a Chrysler, no 2006 lanzouse o monovolume R e o deportivo utilitario GL. En 2007 Mercedes-Benz vendeu Chrysler a Ceberus que agora é Chrysler Corporation.
No Salón do Automóbil de Frankfurt de 2007, Mercedes-Benz presentou o vehículo híbrido Mercedes-Benz F700.
Nomenclatura dos coches
Ata 1994, Mercedes-Benz utilizou un sistema alfa numérico para a categorización dos seus vehículos, que consiste nunha secuencia de números aproximadamente igual á cilindrada do motor en litros, multiplicado por 100, seguido por unha disposición de sufixos alfabéticos que indican o estilo da carrocería e o tipo de motor.
Algúns modelos da década de 1950 tamén tiveron letras minúsculas (a, c, d) para indicar niveis de equipamento específicos. Noutros modelos, a parte numérica da designación non coincide coa cilindrada do motor. Isto fíxose para mostrar a posición do modelo na gama de modelos independentes ou na matriz de prezos. Para estes vehículos, a cilindrada real en litros e o sufixo da designación do modelo. Unha excepción foi o clase 190 coa designación numérica "190" para mostrar o nivel básico do modelo xunto coa etiqueta da cilindrada no lado dereito do maleteiro (190E 2,3 para o motor de gasolina de 4 cilindros de 2,3 litros, 190D 2,5 para o motor diésel de 5 cilindros de 2,5 litros, e así sucesivamente). Algúns modelos máis antigos (como o SS e SSK) non tiñan ningún número como parte da designación.
Para o ano modelo 1994, Mercedes-Benz revisou o sistema de nomes. Os modelos divídense en "clases" denotados por unha disposición dun máximo de tres letras (véxase "actual gama de modelos" máis arriba), seguido dun período de tres díxitos (ou de dous díxitos para os modelos AMG, co número aproximadamente igual á cilindrada en litros multiplicado por 10) número relacionado coa cilindrada do motor como antes. As variantes do mesmo modelo como unha versión familiar ou un vehículo cun motor diésel xa non se lles dá unha denominación por separado. O SLR, SLS e superdeportivos GT non levan designación numérica.
Hoxe en día, moitas designacións numéricas xa non corresponden á cilindrada real do motor, senón ao seu rendemento e comercialización. Malia o seu motor de dous litros de cilindrada, o motor do A45 AMG produce 355 cabalos de forza de freado polo que a designación é superior, para indicar o maior rendemento. Outro exemplo é o E250 CGI que ten maior rendemento que o CGI E200 debido á diferente afinación do motor malia que ambos teñen motores de 1.8 litros. Desde o punto de vista comercial, E200 parece máis "exclusivo" de E180. Os recentes modelos AMG utilizan a denominación "63" (en honor do motor de 6,3 litros M100 da década de 1960) malia estar equipado cun motor de 6,2 litros (M156) ou de 5,5 litros (M157).
Algúns modelos levan novas designacións que indican características especiais:
As insignias de designación do modelo pódense eliminar a petición do cliente
Competición
Os automóbiles Mercedes-Benz foron moi exitosos ao longo da súa historia nas competicións automobilísticas. O Mercedes Simplex de comezos do século XX foi o primeiro construído co expreso propósito de correr, cun deseño da carrocería máis baixa do normal (os automóbiles eran usualmente da altura dun coche de cabalos); estes dominaron as carreiras durante anos.
En 1914, xusto antes do comezo da I Guerra Mundial, Mercedes-Benz gañou o Grand Prix de Francia, o que significou á vez un revés para os franceses. Benz xa competía cun auto de forma aerodinámica chamado Tropfenwagen nos anos 20 antes de que ambas as compañías fusionásense. Nos 30, coas súas poderosas Frechas de Prata (Silberpfeile), dominaron xunto ao seu rival, a Auto Union (futuro Audi), a maioría dos Grandes Premios europeos, mentres levaban a marca de velocidade na terra a máis de 435 km/h (270 mph). Nese entón o equipo deportivo de Mercedes era dirixido polo gran Alfred Neubauer.
En 1949 Mercedes-Benz sentiu a necesidade de regresar ao mundo das carreiras, misión que se lle encargou a Alfred Neubauer, quen atopou 4 autos de 1939 para o novo reto, sumando aos exitosos pilotos da pre-guerra (Kling e Lang) o arxentino Juan Manuel Fangio. Desta forma participaron no Gran Premio da Arxentina e o Gran Premio Evita Perón de 1950, obtendo un segundo e un terceiro posto respectivamente fronte a autos moito máis modernos e poderosos. Con todo serían as dúas últimas carreiras dos vellos modelos: no mesmo 1952, Mercedes-Benz presentou o seu pequeno e potente 300*SL coas sorprendentes ás de gaivota. Para este auto a compañía non só concentrouse na potencia (215 CV), senón que ademais prestou elevada atención á redución do peso (só 850 kg) e a aerodinámica, posibilitando que estes gañasen 2 veces a carreira das 24 Horas de Le Mans, 3 veces o Grand Prix de Berna e nunha ocasión a dura Carreira *Panamericana entre 1952 e 1953, tendo un gran rendemento noutras competicións da época como a Mille Miglia. O 4 de xullo de 1954, Mercedes-Benz regresou ao grande á Fórmula 1 facendo o dobrete (primeiro e segundo posto simultaneamente) no Grand Prix francés co Mercedes-Benz W196. Esta foi unha gran vitoria para Alemaña, especialmente porque ese mesmo día, algo máis tarde, o equipo alemán de fútbol gañaría o Campionato Mundial da FIFA por primeira vez. Desta forma, Mercedes dominou os Grandes Premios e as carreiras de gran turismo, incluída unha espectacular vitoria de Sterling Moss na Mille Miglia en 1955. Con todo, o 11 de xuño de 1955 ocorrería unha catástrofe: Ao entrar á recta de meta, o piloto Mike Hawthorn fixo unha brusca entrada en boxes, obrigando a realizar unha manobra evasiva a Lance Macklin, que chocou co piloto de Mercedes Pierre Levegh, lanzándoo fose da pista. O seu coche impactou cun bancal de area que o fixo literalmente engalar, desintegrándose a máis de 200 km/h sobre as tribunas cheas de espectadores, morrendo 86 deles e resultando feridos máis de 100, moitos deles de gravidade. Debido ao incidente o xerente xeral de Daimler-Benz solicitou a Neubauer que se retirase da carreira por respecto a aqueles que morreran e aos seus familiares, e informou de que Mercedes non volvería correr ata que se mellorasen as medidas de seguridade, provocando a anulación dos seguintes catro Grandes Premios. Finalmente Mercedes gañou os outros tres que quedaban da tempada, pero ao final da mesma, a firma anunciou a súa retirada definitiva da F1, cun impresionante palmarés de 9 títulos de 13 posibles en só dous anos. miniatura|250px|Detalle do MP4/22 de no [[Circuíto de Silverstone.]]
Mercedes regresou ás carreiras de autos deportivos en 1989, gañando as 24 horas de Le Mans como Sauber-Mercedes e o Deutsche Tourenwagen Meisterschaft.
En 1994, as 500 millas de Indianápole foron gañadas polo Penske da o Unser Jr., impulsado por un motor Mercedes producido por Ilmor, aproveitando unha modificación feita polos organizadores desa carreira nese ano. Até 1993, nas 500 millas admitían motores con bloques de motores de coches de produción, os cales eran beneficiados con maior cilindrada e maior presión do turbo compresor. En 1994 os organizadores decidiron que eses beneficios serían estendidos a calquera motor con distribución a hasta e balancín, mentres que os motores de carreira usaban árbores de levas á cabeza. Grazas a isto, o motor Ilmor-Mercedes contaba con máis de cen cabalos de potencia máis que os demais motores en devandita carreira Este motor foi deseñado para ser utilizado naquela soa ocasión, xa que en 1995 as regras foron obviamente modificadas.
Mercedes-Benz está actualmente activo en tres formas de automovilismo, Fórmula Tres, DTM e Fórmula Un.
Fórmula Un
miniatura| O [[Mercedes-Benz na Fórmula 1|equipo Mercedes-Benz de Fórmula Un no Gran Premio de Malaisia de 2013]]
Mercedes-Benz participou no campionato do mundo en e, pero malia ter éxito con dous títulos do campionato para Juan Manuel Fangio, a compañía deixou o deporte logo de só dúas tempadas. Fangio é considerado por moitos como o mellor piloto de F1 na historia. Mercedes-Benz regresou como fornecedor de motores nos anos 1990 e comprou parte de McLaren durante algúns anos, ao que forneceu motores deseñados por Ilmor desde 1995. Esta asociación trouxo o éxito, incluíndo os campionatos de pilotos para Mika Häkkinen en e, e para Lewis Hamilton en , así como un campionato de construtores en 1998. A colaboración con McLaren continuou coa produción de automóbiles estrada como o Mercedes-Benz SLR McLaren.
En 2007, McLaren-Mercedes recibiu unha multa récord de 100 millóns de dólares polo roubo dos datos técnicos confidenciais de Ferrari.
No ano, Ross Brawn crea un equipo de Fórmula Un cunha nova concepción, Brawn GP e usa motores Mercedes para o gañar o campionato de construtores, e para converter a Jenson Button no gañador do campionato de pilotos. Ao final da tempada, Mercedes-Benz vendeu a súa participación do 40% en McLaren ao Grupo McLaren e adquiriu o 70% do equipo Brawn GP conxuntamente cun consorcio de investimento de Abu Zabi. Brawn GP foi renomeado Mercedes GP para a tempada e é, desde esta tempada o equipo oficial de Mercedes-Benz. En, a empresa proporciona motores a Williams F1 Team, Sahara Force India F1 Team e a Manor Racing
En, Mercedes logrou o seu primeiro título de construtores de F1 cos pilotos Lewis Hamilton e Nico Rosberg a falta de 3 carreiras para o final, logo de dominar gran parte da tempada. Mercedes repetiu o seu dominio en, de xeito similar, perdendo só 3 carreiras de 19, unha vez máis.
Historia do logotipo
En xuño de 1909, Daimler Motoren Gesellschaft (DMG) rexistrou unha estrela de tres puntas e outra de catro puntas como marcas comerciais, pero só se utilizou a estrela de tres puntas. Para DMG, a estrela simbolizaba os obxectivos de Gottlieb Daimler para a motorización universal: na terra, na auga e no aire.
Biblioteca Pública da Coruña Miguel González Garcés
A Biblioteca Pública da Coruña Miguel González Garcés é unha institución bibliotecaria existente dende o ano 1995, localizada na rúa co mesmo nome no ensanche da cidade da Coruña. Leva o nome do escritor, poeta, docente e xornalista galego Miguel González Garcés. As súas instalacións divídense en tres plantas, ocupando unha superficie total de 6.216 m2, dos cales 5.869 m2 son útiles. miniatura|Fachada da Biblioteca Pública da Coruña Miguel González Garcés Forma parte da Rede de Bibliotecas de Galicia.
miniatura|Sala de consulta.
Historia
Os datos mais antigos remóntanse ó ano 1895. Atopábase no IES Eusebio da Guarda, despois formou parte da Casa da Cultura da Coruña, creada en outubro do 1956. Anos despois, en 1989, a Xunta de Galiza e o Ministerio de Cultura asinaron un convenio polo cal se transferiu a administración dos fondos á Xunta aínda que o Estado posúe a titularidade.
O 23 de setembro de 1994 modificouse o anterior convenio, no relacionado á localización da biblioteca e trasladouse ao edificio actual, inaugurado no ano 1995. Neste momento pasou a chamarse Biblioteca Nodal da Coruña Miguel González Garcés, na honra do docente en humanidades e poeta que foi director da institución ata os anos oitenta do século XX, despois de corenta anos de servizo ó centro.
Coleccións
miniatura|Sala de préstamo. A biblioteca alberga mais de 250.000 títulos, os mais antigos datan do século XVI, pois posúen fondos froito da Desamortización. Dáselle especial importancia ó Fondo de Depósito Legal, pois posúe as publicacións impresas na provincia da Coruña dende 1958 ata hoxe, a maiores desta gran colección, a biblioteca tamén alberga fondos persoais de personaxes relevantes na cultura galega, tales como Mariano Tudela, Isidro Conde, Francisco María da Igrexa ou o nomeado Miguel González Garcés entre outros. A sala infantil-xuvenil  conta cunha completa colección bibliográfica e multimedia axeitada para bebés e nenas e nenos de máis de tres anos ata mozas e mozos de noventa anos.
Servizos e actividades
miniatura|Comicteca miniatura|Fonoteca e hemeroteca. miniatura|Sala infantil.
Sichuan
miniatura|250px|Mapa da provincia de Sichuan.
Sichuan é unha provincia do suroeste da República Popular da China. A súa capital é Chengdu; e con outras poboacións importantes como son Zigong (tamén coñecida como Tzu-kung), Kangding e Litang.
Ten unha extensión de 487.000 quilómetros cadrados e unha poboación, en crecemento, duns 85.600.000 habitantes no (2009), sendo a cuarta provincia máis poboada da China, detrás de Guangdong (Kwangtung), Henan (Honan) e Shandong (Shantung).
Limita polo norte coa provincia de Gansu, polo noroeste coa provincia de Shaanxi, polo leste co municipio de Chongqing, polo sueste coa provincia de Guizhou, polo sur coa provincia de Yunnan, polo oeste coa Rexión Autónoma do Tíbet e polo noroeste coa provincia de Qinghai.
Está situada no suroeste da China, atravesada polo río Yangzi. A parte oriental está ocupada pola 'conca vermella', unha depresión moi fértil e cun clima cálido de invernos suaves. No oeste a paisaxe consiste en altiplanos e abruptas montañas cheas de gandería. É unha das portas de comunicación co Tíbet.
Na segunda feira do 12 de maio de 2008, ás 14:28:00 (horario local), produciuse un terremoto dunha magnitude de 7.8, localizado a 90 km ao noroeste da capital Chengdu, que provocou 40.075 mortos (39.577 na provincia) e 247.645 feridos, segundo fontes oficiales.
Rafael Alberti
Rafael Alberti Merello, nado en El Puerto de Santa María (Cádiz) o 16 de decembro de 1902 e finado o 28 de outubro de 1999, foi un poeta español, parte da xeración do 27. En 1983 recibiu o Premio Cervantes.
Traxectoria
Alberti deixou a pintura para se dedicar á poesía despois da publicación do seu primeiro poemario, Marinero en tierra (1925), as súas primeiras obras como La amante (1926) ou El alba del alhelí (1927) insírense dentro da tradición dos cancioneros españois, aínda que tomando elementos vangardistas. A partir de Cal y Canto (1929) a influencia de Luis de Góngora faise evidente, pero foi en Sobre los ángeles (1929) onde acada a madurez poética, o libro é froito dunha grave crise persoal, nel desaparece o clasicismo anterior e caracterízase pola densidade das imaxes, a violencia do verso e a creación dun mundo onírico e infernal.
miniatura|A Alberti en [[El Puerto de Santa María.]]
A partir de Con los zapatos puestos tengo que morir (1930) Alberti integra na súa poesía as preocupacións político-sociais, e tras a proclamación da Segunda República Española, Albertí achégase ás posicións marxistas e ingresa no Partido Comunista de España, entre as obras deste período destacan Consignas (1933), Un fantasma recorre Europa (1933), 13 bandas y 48 estrellas (1936) e El poeta en la calle (1938). En 1934 crea a revista revolucionaria Octubre.
Guerra e exilio
Como consecuencia da guerra civil española exiliouse na Arxentina en 1939, onde continuou escribindo e pintando, a súa obra amosa a saudade de España, en especial en Entre el clavel y la espada (1941). La arboleda perdida, unha autobiografía publícaa en 1942. En 1962 deixa a Arxentina para se asentar en París e Roma, antes de regresar a España en 1977, onde foi elixido deputado no Congreso dos Deputados nas listas do PCE.
Alberti publicou tamén obras de teatro como El hombre deshabitado (1930), Fermín Galán (1931), De un momento a otro (1938-39), El trébol florido (1940), El adefesio (1944) ou Noche de guerra en el Museo del Prado (1956)
Galería de imaxes de larvas de Galicia
Larva é calquera forma dun animal en desenvolvemento que aínda non atinxiu a maduración sexual e que é diferente do estado adulto.
Ekiti West
Ekiti West (Ekiti Oeste) é unha área de goberno local do estado de Ekiti, Nixeria. A súa capital reside na poboación de Aramoko.
Posúe unha área de 366 km² e unha poboación estimada no 2006 de 179.892 habitantes.
A Cal, Folgoso, Allariz
A Cal é un lugar da parroquia de Folgoso no concello ourensán de Allariz na comarca de Allariz - Maceda. Tiña 10 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales 5 eran homes e 5 mulleres.
Animación por ordenador
miniatura|Caminandes é unha [[curtametraxe animada producida con Blender.]] miniatura|[[GIF animado por ordenador dun corazón]] thumb|Parte do filme de animación por ordenador 'Sintel'. A animación por ordenador ou animación dixital é a técnica que consiste en crear imaxes en movemento mediante o uso dun ordenador. Cada vez máis os gráficos creados son en 3D, aínda que os gráficos en 2D seguen a empregarse amplamente para conexións lentas e aplicacións en tempo real que precisan renderizar rápido.
Obxectivos
Algunhas veces o obxectivo da animación é a computación en si mesma, outra pode ser outro medio, como os diagramas de infografía, a visualización dos datos ou un filme (de curta, longametraxe ou serie audiovisual). Os deseños elabóranse coa axuda de programas de deseño, modelaxe e por último renderización.
Técnicas
Para crear a ilusión do movemento, móstrase unha imaxe na pantalla substituíndose rapidamente por unha nova imaxe nun fotograma ou frame diferente. Esta técnica é idéntica ao xeito en que se logra a ilusión de movemento nos filmes e na televisión.
Para as animacións 3D, modélanse os obxectos no ordenador e únense as figuras 3D cun esqueleto virtual (ósos). Para crear unha cara en 3D modélase o corpo, ollos, boca etc. da personaxe e posteriormente anímanse con controladores de animación. Finalmente, faise a renderización da animación.
Gombe
Gombe pódese referir a:
Animación por ordenador
Técnicas
En contraste, outro tipo de animación máis realista é a captura de movemento (motion capture), que require que un actor vista un traxe especial provisto de sensores, para así captar mediante un ordenador os seus movementos captados que posteriormente son incorporados na personaxe.
Para animacións 3D, os fotogramas deben ser renderizados despois de que o modelo se completa. Para animacións vectoriais 2D, o proceso de renderización é clave para o resultado. Para gravacións realizadas anticipadamente, os fotogramas son convertidos a un formato diferente ou a un medio como un filme ou vídeo dixital. Os fotogramas poden ser renderizados en tempo real, mentres se presentan ao usuario final. As animacións para transmitir a través de Internet en largos de banda limitados, como 2D Flash ou X3D, empregan programas no ordenador do usuario para renderizar en tempo real a animación como unha alternativa para a transmisión e para animacións precargadas para ligazóns de alta velocidade.
Cultura do vaso campaniforme
A cultura do vaso campaniforme é unha etapa do calcolítico caracterizada polo uso da cerámica atopada en enterramentos funerarios. Está datada entre o 2200 antes da era actual ata os arredores do 1800 antes da era actual. A cerámica é feita a man, sen torno e ten contorna en forma de S. Ten decoracións xeométricas feitas con cordas, pedras, cunchas ou paus. Os primeiros vasos en Galicia foron atopados nas Pontes de García Rodríguez por Santiago de la Iglesia Santos a finais do século XIX (1893). No ano seguinte, o ortegán Federico Maciñeira atopa na mesma zona outros exemplares deste tipo de cerámica.
Pirataría en Somalia
dereita|miniatura|300x300px|Mapa de áreas baixo ameaza por piratas somalís (2005–2010). A pirataría da costa de Somalia é unha ameaza para as embarcacións internacionais dende a segunda fase da Guerra Civil somalí, a comezos do século XXI. Dende 2005, moitas organizacións internacionais expresaron a súa preocupación polo aumento en actos de pirataría. A pirataría dificultou a entrega de envíos e aumentou os gastos de transporte, supoñendo uns custos estimados de 6,6$ a 6,9$ mil millóns nun ano en comercio global (2011) segundo "Oceans Beyond Piracy" (OBP). Segundo o Instituto Alemán para a Invetigación Económica (DIW), unha auténtica industria de especuladores tamén xurdiu ó redor da pirataría. Empresas de seguros aumentaron significativamente os seus beneficios dende o comezo dos ataques piratas, xa que as empresas fixeron medrar as taxas en resposta.
Battle for the Sun
Battle for the Sun é o sexto álbum de estudio da banda de rock alternativo Placebo, editado o 8 de xuño de 2009. Este é o primeiro disco do grupo co batería Steve Forrest, despois da saída de Steve Hewitt no ano 2007. Deste álbum sacáronse os sinxelos "For What It's Worth", "Ashtray Heart", "The Never-Ending Why" e "Bright Lights".
Listaxe de cancións
Todos os temas foron compostos por Brian Molko, Stefan Olsdal e Steve Forrest, agás onde se indique.
NGC 3
NGC 3 é unha galaxia lenticular na constelación de Pisces. Ten unha magnitude aparente de 14.2, unha ascensión recta de 00h 07m 16.8s e unha declinación de +08° 18′06″. Descubriuna Albert Marth o 29 de novembro de 1864.
Balta Sánchez
Baltasar Sánchez Martín, nado en Santander o 9 de maio de 1962, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol español. Xogaba de defensa e actualmente adestra a UD Salamanca.
Linguas iranias
As linguas iranias son parte dunha rama da familia indoeuropea de linguas. Xunto coas linguas indoarias e as linguas nuristanias, forman o grupo de linguas indoiranias, o cal é unha rama do grupo indoeuropeo. O avéstico e o persa antigo son as dúas linguas iranianas máis antigas entre as linguas indoeuropeas rexistradas (incluíndo o grego e ao hitita).
Hoxe, estímase que hai de 150 a 200 millóns de falantes nativos das linguas iranias. O SIL no 2005 enumera 87 variedades das linguas iranias. Por número de artigos, as linguas máis faladas son o persa (70 millóns, xuntando as tres formas coñecidas: persa, taxico e dari), o kurdo e o paxto (25 millóns cada un) o baluchi (7 millóns), e as linguas mazandaraní, guilaquí, talixí e o iriano (coñecido como ossetio).
Só cinco linguas das preto das 87 variedades de linguas iranias son oficias: o persa, o dari, o taxico, o pastún e o iriano (coñecido coma ossetio). No Taxiquistán con carácter de "cooficial" (o estado comprométese a garantir a ensinanza e a difusión) está o iagnobiano, sen que o resto das linguas do Pamir gocen deste privilexio. En Iristán do Norte (chamado Ossetia polos rusos) o digoriano goza de privilexios nos medios de comunicación e na ensinanza, pero non conta cun estatuto de oficialidade. No Afganistán, segundo garante a nova Constitución Afgá, as linguas maioritarias de cada rexión ou distrito poderán ter carácter de oficial nesas rexións ou distritos.
As grandes linguas iranias e a súa extensión xeográfica
As seguintes linguas iranias son faladas polo menos por un millón de persoas:
Linguas iranias importantes polo seu número de falantes:
Nome
O grupo de linguas `iranias´ recibe ese nome porque as súas principais linguas, incluíndo o persa, foron ou son faladas na zona da meseta iraniana dende fai tempo. Porén, coma unha clasificación lingüística, o nome 'iranias' non implica ningunha relación co país de Irán, (para referirmos a algo ou alguén pertencente a Irán úsase a palabra 'iraniano/-a/os/-as).
Agrupación da familia de linguas iranias
Grupo oriental Grupo occidental
Jochi
Jochi ou Yochi (tamén Joči, Jöchi, Juchi ou O teuši, Duši en fontes persas e turcas) (ca. 1184-1227) foi o maior do catro fillos do emperador mongol Xenxis Kan coa súa principal esposa, Börte. Foi un gran caudillo militar e participou na conquista do seu pai de Asia central, xunto cos seus irmáns e tíos.
Aínda que Xenxis Kan elixiu como sucesor a Ogodei, un dos seus irmáns máis novos, ao falecer seis meses antes que o seu pai evitouse unha potencial guerra civil entre os irmáns. El e os seus descendentes conquistaron as estepas rusas, terras dos khans da Horda de Ouro.
A palabra Jochi, en idioma mongol, significa hóspede. Algúns historiadores trataron de relacionar ese significado coa incerteza sobre a paternidade de Jöchi, pero non parece existir tal implicación, xa que Jöchi era un nome común entre os mongois.
Primeiros anos
Existen dúbidas en canto a quen foi o verdadeiro pai de Jochi. Pouco despois de unirse a Gengis Khan (coñecido como Temujin nese entón), Börte, a súa muller, fora secuestrada polos membros da tribo merkita. Börte foi entregada a un certo Chilger Boke, que era o irmán do xefe merkita, en calidade de botín de guerra. Ela permaneceu en cativerio por algúns meses antes de que Temujin rescatásea. Pouco tempo despois deu a luz a Jochi.
Guerras de conquista
É posible que tome parte nas batallas que librou o seu pai para a unificación de Mongolia. A súa primeiro campaña independente foi a submisión dos pobos dos bosques de Siberia en 1207. En recompensa, o seu pai outorgoulle ese territorio, facendo do río Irtish o centro do seu feudo. Posteriormente fixo campaña, xunto cos seus irmáns, contra a dinastía Jin no norte de China, Mongolia Interior e Shanxi en 1211, e logo en Hebei e Henan en 1213. En 1216-17 foi enviado a guerrear contra os remanentes rebeldes dos merkitas; ao regresar desa campaña, as tropas de Jochi atopáronse con forzas do jwarazmshah ʿA oāʾ-ao-Din Moḥammad b. Tekeš (r. 1200-20). Non tendo ordes de enfrontar ao inimigo, os mongois retiráronse despois dunhas breves escaramuzas; este suceso podería explicar a actitude provocadora que o gobernante corasmio tivo despois cara aos embaixadores de Gengis Khan, o que habería de custarlle salvaxes represalias dos mongois. En 1218-19 foi enviado a sufocar a rebelión dos pobos dos bosques. Someteu a estes e aos kirguises do río Yeniséi, pero a pesar destes éxitos, cando Gengis Khan escolleu o seu herdeiro antes de partir á conquista do Imperio corasmio preferiu ao seu terceiro fillo Ogodei desprazando aos dous maiores, Jochi e Chagatai, quen aceptaron a decisión do seu pai.
A contribución de Jochi na guerra de Corasmia foi extensa, comandando o flanco dereito dos exércitos mongois que foi enviado augas abaixo do Yaxartes, capturando as cidades do curso inferior como Signak, Jand, e Yanjikant en abril de 1220, e combatendo aos qanqli que residían ao norte do Mar de Aral e eran aliados dos corasmios. Esta campaña durou até a primavera de 1221, cando Jochi foi enviado a sufocar unha rebelión no curso superior do Yaxartes. Ao regresar desa misión, Gengis ordenoulle unirse a Chagatai no ataque contra a cidade de Urgench, que era a capital do Imperio corasmio. O sitio da cidade atrasouse considerablemente, en parte polo contraste de pareceres entre Jochi e Chagatai sobre asuntos militares. Gengis Khan interveu na campaña e designou a Ogodei como comandante, quen reasumió as operacións vigorosamente e a cidade foi finalmente capturada a fins de 1221. Corasmia pasou a integrar o feudo de Jochi, que designou bāsqāqs (gobernadores) para administrala.
Logo da conquista do Imperio corasmio, Jochi volveu ao norte con ordes de conquistar os territorios da estepa póntica, é dicir, combater aos kipchaks, os alanos, os búlgaros e os rus. Pero en lugar de seguir as ordes do seu pai e dirixirse ao oeste, Jochi dirixiuse ao leste cara ao territorio qanqli e máis aló, até o seu campamento no río Irtish. Con todo, unha parte substancial das súas tropas permaneceron preto dos kipchaks orientais. Ao parecer, estas tropas loitaron contra os kipchaks facendo un gran número de prisioneiros, pero a área non foi conquistada nesta etapa da expansión mongol. Aparentemente, en 1223 Jochi reuniuse co seu pai e os seus irmáns preto de Samarcanda, levando consigo unha gran cantidade de asnos salvaxes e cabalos da estepa kipchak e confirmando os seus dotes como o mellor cazador da familia. Logo dunha gran cazaría, os outros fillos de Gengis Khan retornaron ao leste mentres Jochi retirábase ao seu feudo. É probable que a desidia de Jochi en cumprir coas ordes de conquista recibidas haxa desgustado moito ao gran Khan. Si non se produciu unha ruptura definitiva entre pai e fillo, foi pola prematura morte de Jochi en 1227, uns meses antes da do propio Gengis Khan. Logo da súa morte, Jochi recibiu o título de ulus-idi (amo do reino).
Descendentes
No kuriltai de 1229 que seguiu á morte de Gengis Khan, confirmouse a soberanía sobre os territorios do oeste para os fillos de Jochi. A herdanza de leste foi dividida entre os seus fillos: Batu e Orda fundaron, respectivamente, a Horda Branca e a Horda Azul, que máis tarde se combinarían no Khanato Kipchak ou Horda de Ouro. Outro dos fillos, Shayban, recibiu territorios ao norte dos ülüs de Batu e Orda. Segundo Henry Hoyle Howorth, Jochi tivo polo menos catorce fillos e unha filla. Ademais dos xa mencionados Batu, Orda e Shayban, Berke, khan da Horda de Ouro entre 1257 e 1267; Berjechir; Tangad; Teval (ou Buval), avó de Nogai Khan; Chilagun; Sinqur; Chimbay; Mohammad; Udur; Tuq-timur, devanceiro dos khans da Gran Horda, Shingum, e unha filla dada en matrimonio ao gobernante qarluq de Almaliq.
Os dominios de Jochi, segundo Jovayni estendíanse desde as fronteiras de Qayaliq (no moderno Casaquistán) e Corasmia no leste até os extremos máis remotos de Saqsin e Bulghar sobre o Volga no oeste, e "de alí tan lonxe canto avanzasen os casos dos cabalos tártaros". Segundo os jochidas, estes territorios incluían tamén Arrān e Acerbaixán, e talvez máis territorios en Jorasán e o norte de Persia; durante os khanatos de Ogodei (r. 1229-41) e Möngke (r. 1251-59) os descendentes de Jochi parecen ter unha posición privilexiada en Persia e Acerbaixán. A partir de 1260 estes últimos territorios convertéronse no núcleo do Iljanato, a dinastía mongol establecida por Hülegü (r. 1256-65), sobriño de Jochi, e a disputa por esa rexión foi a principal causa de enfrontamento entre os jochidas e os iljánidas. Esta rivalidade continuou até a caída do IlKhanato en 1335, e reviviu posteriormente baixo Timur (1336-1405).
Algúns autores posteriores manipularon a biografía de Jochi para lexitimar o reclamo dos seus descendentes para reinar sobre unha parte dos territorios uzbekos. Con todo, Jochi é unha figura relativamente pouco frecuente nas fontes e nas investigacións modernas, que prestaron máis atención a algúns dos seus descendentes, como os seus fillos Batu), conquistador de Europa, Berke, o primeiro príncipe mongol en adoptar o islamismo, e Shayban ou Šibān, o antecesor dos uzbekos, así como o descendente de Jochi en quinta xeración Moḥammad Özbeg (r. 1313-41), cuxa conversión ao islam levou á islamización da Horda de Ouro.
Nykarleby
Nykarleby (en finés Uusikaarlepyy) é unha cidade de Finlandia situada na rexión de Ostrobotnia. En 2017 a súa poboación era de 7.497 habitantes. A superficie do termo municipal é de 1.675,20 km2, dos cales 938,03 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 10,24 hab./km².
Limita cos municipios de Jakobstad, Pedersöre, Vörå e Kauhava, este último pertencente á rexión de Ostrobotnia do Sur.
O concello é bilingüe con maioría de poboación de fala sueca e minoría finesa.
Cidades irmandadas
Närpes está irmandada con::
Mirmeleóntidos
Os mirmeleóntidos (Myrmeleontidae), coñecidos como formigas león (aínda que non son formigas senón que comen formigas), son unha familia de insectos que comprende unhas 2.000 especies, coñecidas polos voraces hábitos predadores das súas larvas, que en moitas especies escavan pozos para atrapar as formigas que pasan ou outras presas. Os insectos adultos son menos coñecidos, xa que voan principalmente entre lusco e fusco ou de noite, e poden ser confundidos con libélulas.
Teñen unha distribución mundial. A maior diversidade preséntana nos trópicos, pero unhas poucas especies encóntranse en zonas de temperaturas frías, como a especie europea Euroleon nostras. Aparecen xeralmente en hábitats secos e areosos nos que as larvas poden escavar doadamente os seus pozos, pero algunhas larvas agóchanse baixo restos ou emboscan as presas entre as follas caídas.
Etimoloxía
O nome científico do xénero tipo Myrmeleo – e a partir del o da familia – deriva da palabra do grego antigo léon (λέων) 'león' + mýrmex (μύρμηξ) 'formiga', e foi un calco feito a partir do nome común que se lle daba en moitos países europeos. Na maioría das linguas europeas as larvas destes insectos coñécense cun nome equivalente a "formiga león".
O significado exacto orixinario de "formiga león" non se coñece. Pénsase que se refire a que as formigas constitúen unha gran parte da súa dieta de insectos, e "león" simplemente suxire o significado de cazador ou destrutor. En calquera caso, o termo parece proceder da antigüidade clásica.
Descrición
Poden ser insectos neurópteros de bastante pequenos a moi grandes, cunha envergadura alar de 2 a 15 cm. O xénero africano Palpares contén algúns dos exemplos de maior tamaño. Acanthaclisis occitanica é a especie europea máis grande, cunha envergadura alar de 11 cm, e a a maioría das especies norteamericanas aproxímanse a ese tamaño.
O adulto ten dous pares de ás translúcidas, estreitas e longas con múltiples veas e un abdome longo e delgado. Aínda que lembran algo as libélulas, pertencen a unha infraclase diferente de insectos alados. As formigas león adultas distínguense doadamente das libélulas polas súas antenas prominentes, con forma de maza no extremo, que son case tan longas como a cabeza e tórax combinados. Ademais, o patrón de venación das ás difire, e comparados coas libélulas, os adultos teñen un voo pouco potente e encóntranse normalmente voando de noite buscando parella. As formigas león adultas son normalmente nocturnas e raramente se ven de día.
Os machos da maioría das especies teñen unha estrutura única, unha protuberancia que leva sedas chamada "pilula axillaris", situada na base da á posterior. O abdome dos machos é xeralmente máis longo que o das femias e a miúdo ten un lobo extra. O extremo do abdome das femias mostra unha maior variación que o dos machos, dependendo quizais dos sitios que usan para a oviposición e xeralmente leva penachos de sedas para escavar e unha extensión parecida a un dedo.
A larva da formiga león é un animal de aspecto feroz cun robusto corpo fusiforme, un abdome moi repoludo e un tórax que leva tres pares de patas marchadoras. O protórax forma un "pescozo" delgado móbil co que se une á cabeza aplanada grande e cadrada, que leva un enorme par de mandíbulas con forma de fouce con varias proxeccións cortantes ocas. As mandíbulas están formadas polas maxilas e mandíbulas; cada mandíbula contén unha profunda canle sobre a cal a maxila encaixa perfectamente, formando unha canle pechada para inxectar veleno co que inmobiliza as súas vítimas, e encimas para dixerir as súas partes brandas. A larva está cuberta de sedas que apuntan cara adiante, o que lles axuda a ancorarse e exercer unha maior tracción, o que lles permite someter presas considerablemente máis grandes que elas. As larvas son pouco comúns dentro dos insectos porque carecen de ano. Almacenan todos os residuos metabólicos xerados durante o estadio larvario; algúns residuos úsanse para fiar a seda do seu casulo e o resto é finalmente baleirado como meconio ao final do seu estadio pupal.
Distribución
Hai unhas dúas mil especies de mirmeleóntidos, que se encontran na maior parte do mundo, e a súa maior diversidade dáse en áreas cálidas. As especies mellor coñecidas son as que teñen larvas aque escavan pozos para atrapar as súas presas, pero non todas as especies fan iso. As formigas leóns viven en diversos hábitats xeralmente secos, como chans de bosques abertos, dunas con arbustos, bases de setos, ribeiras de ríos, marxes de estradas, baixo edificios e en aparcadoiros baleiros.
Ciclo vital
250px|miniatura|Ciclo de vida de [[Distoleon tetragrammicus]]
Excepto nas especies que forman pozos, a bioloxía dos demais membros da familia Myrmeleontidae foi pouco estudada. O ciclo vital empeza coa oviposición (posta de ovos) nun lugar axeitado. A formiga león femia golpea repetidamente o sitio no que pretende poñer os ovos co extremo do seu abdome e despois insire o seu ovipositor no substrato e deposita un ovo.
Dependendo da especie e do lugar onde vive, a larva ocúltase baixo follas, restos ou cachos de madeira, agóchase nunha greta ou escava un pozo con forma de funil en material solto. Como son predadores de emboscada, a captura das presas é un asunto arriscado porque as presas chegan imprediciblemente e, para as especies que forman unha trampa, mantela é custoso; as larvas, por tanto, teñen baixas taxas metabólicas e poden sobrevivir durante longos períodos sen comida. Poden tardar varios anos en completar o seu ciclo vital; maduran máis rápido con abundancia de comida, pero poden sobrevivir durante moitos meses sen alimentarse. En climas máis fríos escavan máis profundamente e permanecen inactivos durante o inverno.
Cando a larva alcanza o seu máximo tamaño, convértese en pupa e sofre a metamorfose. Fai un casulo globular de areas pegadas con fina seda fiada nunha delgada fileira situada na parte posterior do corpo. O casulo pode ser enterrado a varios centímetros de profundidade na area. Despois de completar a súa transformación en insecto adulto nun período de aproximadamente un mes, sae do casulo, deixando o tegumento pupal atrás, e ábrese paso ata a superficie. Despois duns vinte minutos, as ás dos adultos están completamente abertas e vanse voando á procura dunha parella. O adulto é considerablemente máis grande que a larva e as formigas león mostran a maior disparidade en tamaño entre larva e adulto de todos os insectos holometabolos; isto débese a que o exosqueleto do adulto é extremadamente delgado e lixeiro, cunha densidade excepcionalmente baixa. O adulto vive tipicamente durante uns 25 días, pero algúns individuos sobreviven ata 45 días.
Ecoloxía
A larva da formiga león come artrópodos, principalmente formigas, mentres que os adultos dalgunhas especies comen pole e néctar, e outros son predadores de pequenos artrópodos. En certas especies de mirmeleóntidos, como Dendroleon pantherinus, a larva, aínda que lembra estruturalmente a Myrmeleon, non escava trampas de pozo, senón que se esconde entre detritos nun burato nunha árbore e atrapa as presas que pasan. No Xapón, as larvas de Dendroleon jezoensis axexan na superficie de rochas durante varios anos mentres agardan polas presas; durante este tempo a miúdo quedan cubertas de liques, e chegan a ter densidades de 344 por metro cadrado.
A larva é un voraz depredador. Poucos minutos despois de atrapar unha presa coas súas mandíbulas e de inxectarlle veleno e encimas, empeza a succionar os produtos dixeridos do seu interior. A larva é extremadamente sensible a vibracións no chan, como os sons de baixa frecuencia feitos por un insecto que avanza polo chan; a larva localiza a fonte das vibracións polas diferenzas no tempo de chegada das ondas detectadas polos seus receptores, penachos de pelos nos laterais dos dous últimos segmentos torácicos.
Nas especies que constrúen trampas, unha larva de tamaño medio escava un pozo duns 5 cm de fondo e 7,5 cm de ancho na parte superior. Este comportamento foi tamén observado nos Vermileonidae (Diptera), cuxas larvas escavan o mesmo tipo de pozo para alimentarse de formigas. A larva da formiga león, unha vez que marca o sitio elixido por medio dunha canle circular, empeza a arrastrarse cara atrás, usando o seu abdome como un arado para cavar no chan. Coa axuda das patas dianteiras, sitúa sucesivas moreas de partículas soltas sobre a súa cabeza, e despois cunha sacudida guinda cada pequena morea lonxe da escena de operacións. Facendo isto, vai traballando seguindo a circunferencia cara ao centro. Móvese lentamente facendo círculos e o pozo graualmente se fai cada vez máis fondo e grande, ata que o ángulo da pendente do seu pozo cónico chega a un ángulo crítico de repouso (o ángulo máis grande ao que as areas poden manterse no seu sitio, aínda que están a punto de colapsarse se se produce unha lixeira alteración). Cando o pozo está rematado, a larva establécese enterrada no fondo, deixando asomar só as mandíbulas, xeralmente moi abertas no fondo do pozo cónico invertido. Esta trampa de paredes tan costentas guía as presas á boca da larva á vez que evita avalanchas de area, e é unha das trampas máis simples e eficaces do reino animal. Como os lados do pozo están formados por area solta colocda no seu ángulo de repouso, isto só permite dar pisadas pouco firmes a calquera insecto que se aventure inadvertidamente alén das súas beiras, como unha formiga. Ao esvarar cara ao fondo, a presa é inmediatemente atrapada pola larva, e se intenta gabear polas traizoeiras paredes do pozo, é detectada pola larva, que lle lanza area desde abaixo para facela caer. Ademais, aínda que a area non alcanzase a presa, ao retirar a area do fondo a larva está minando a parte inferior do pozo, polo que causa un colapso das paredes, o que acaba por levar a presa ata a ela.
miniatura|dereita|Trampa de pozo de area con restos dunha formiga
As larvas de formiga león poden capturar e matar unha gran variedade de insectos e outros artrópodos, incluso pequenas arañas. As proxeccións que hai na mandíbula da larva son ocas e a través delas a larva succiona os fluídos das súas vítimas. Unha vez que consome o contido, o exoesqueleto seco é lanzado fóra do pozo. A larva prepara despois o pozo de novo guindando fóra o material colapsado, e dándolle outra vez o ángulo axeitado á pendente.
Outros artrópodos poden aproveitar as habilidades da formiga león para atrapar presas. A larva do tabánido australiano Scaptia muscula vive nos pozos da larva de formiga león e aliméntase dos restos das presas que captura a larva, e a femia da avespa calcidoidea Lasiochalcidia igiliensis deliberadamente déixase atrapar pola formiga león para así poder parasitala ovipositando entre a súa cabeza e tórax.
Evolución
miniatura|Unha á fósil do [[Eoceno de Nymphes georgei (Nymphidae)]]
Os parentes máis próximos das formighas león dentro de Myrmeleontoidea son os Ascalaphidae, mentres que os Nymphidae entán máis distantemente emparentados. Os extintos Araripeneuridae e Babinskaiidae son considerados como probables grupos ramificados do clado Myrmeleontiformia. A filoxenia dos Neuroptera foi explorada usando secuencias do ADN mitocondrial e, aínda que hai cuestións pendentes de resolver neste grupo (os "Hemerobiiformia" son parafiléticos), hai un acordo bastante xeral de que os Myrmeleontiformia son monofiléticos, e diversificáronse conforme ao seguinte cladograma:
As subfamilias móstranse máis abaixo; uns poucos xéneros, principalmente fósiles, teñen unha posición incerta ou basal. O rexistro fósil das formigas león é moi pequeno para os estándares dos neurópteros. Porén, algúns fósiles do Mesozoico testemuñan as orixes das formigas león en hai máis de 150 millóns de anos. Estes fósiles foron durante algún tempo separados co nome Palaeoleontidae, pero agora son normalmente recoñecidos como formigas león primitivas.
As subfamilias dentro de Myrmeleontoidea, con xéneros seleccionados son:
As formigas león cunha posición sistemática pouco clara son:
Na cultura e folclore
No folclore popular de África, Caribe, China, Australia e os Estados Unidos, a xente recita un poema ou canto para facer que a formiga león saia do seu burato.
O Myrmecoleon era un mítico híbrido de formiga e león do que se escribiu na obra do século II a. C. titulada Physiologus, na que as descricións dos animais estaban asociadas con mensaxes morais cristiás. A formiga león tal como se describe na obra pasaba fame ata morrer debido á súa natureza dual: a natureza de león do pai obrigábao a comer só carne, pero a súa metade materna de formiga só podía comer salvado de cereais, polo que os fillos non podían comer e pasaban fame. A formiga real mítica ou de ficción do Physiologus deriva probablemente dunha lectura mal entendida do versículo bíblico do libro de Xob 4:11.
Lantánidos
Os lantánidos, ou tamén lantanoides, son un grupo de elementos que forman parte do período 6 da táboa periódica dos elementos. Estes elementos son chamados terras raras debido a que se atopan en forma de óxidos, e tamén, xunto cos actínidos, elementos de transición interna.
Características
Estes elementos son quimicamente bastante parecidos entre si xa que os electróns situados en orbitais f son pouco importantes nos enlaces que se forman, en comparación cos p e d. Tamén son bastante parecidos aos lantánidos os elementos itrio e escandio, debido a que teñen un raio semellante e, ao igual que os lantánidos, o seu estado de oxidación máis importante é o +3. Este é o estado de oxidación máis importante dos lantánidos, pero tamén presentan o estado de oxidación +2 e +4.
A abundancia destes elementos na codia terrestre é relativamente alta, en minerais como por exemplo a monacita, na cal se atopan distintos lantánidos e itrio.
Na táboa periódica, estes elementos acostuman situarse debaixo do resto, xunto cos actínidos, dando unha táboa máis compacta que se se colocasen entre os elementos do bloque s e os do bloque d, aínda que nalgunhas táboas periódicas si que poden verse situados entre estes bloques, dando unha táboa moito máis ancha.
O raio dos lantánidos vai diminuíndo conforme aumenta o número atómico; non son variacións grandes, pero vanse acumulando. Isto provoca que os elementos do bloque d da segunda e terceira serie de transición presenten raios semellantes dentro dun grupo: deberían aumentar ao baixar nun grupo, pero ao estar intercalados os lantánidos, este aumento no raio por baixar dentro dun grupo vese contrarrestado pola diminución do raio pola presenza dos lantánidos. Isto coñécese como contracción dos lantánidos.
Lagoa de Gallocanta
250px|miniatura|Lagoa de Gallocanta, Teruel. A cunca da lagoa de Gallocanta está no centro do Sistema Ibérico, na provincia de Teruel, en Aragón España. É unha cunca endorreica que está pechada polas serras de Santa Cruz e Pardos polo Norte, a Serra Menera polo Sur e a Serra do Calderero polo Leste. Encóntrase a 1.000 m de altitude, ten 7,7 km de lonxitude e 2,8 km de anchura; a súa profundidade máxima pode atinxir 1,5 m, aínda que non sempre ten auga, pois sofre períodos chuviosos e secas.
Na zona atópanse outras lagoas de menor tamaño como as de Guialguerrero, La Zaida, a Lagunilla (Navajo del Prado de la Torre) e outras de menor entidade aínda. O conxunto forma unha etapa importante no paso de aves migratorias.