cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jennie R. Patrick
Educación
A Patrick ofrecéuselle unha bolsa para a Universidade de California en Berkeley, a súa escola soñada. Aínda así, seguindo os desexos da súa nai, Patrick inicialmente estudou preto da casa, gañando unha bolsa en Tuskegee Universidade (chamado Tuskegee Instituto no momento) en Alabama. Alí especializouse nun programa curto de enxeñaría química. Aínda que o instituto era tradicionalmente un instituto de negros, a director do departamento de enxeñaría química era un home branco do sur, quen se opuxo a que Patrick se especializara en enxeñaría. Cando aquel programa colapsou, transferiuse a Berkeley, mais xa non era apta para unha bolsa. Traballou por un ano para pagarse os estudos de Berkeley, mais aínda así apenas tiña diñeiro para vivir. Traballou cada verán, primeiro como unha enxeñeira asistente en Dow, daquela Stauffer Empresa Química. Pola recomendación dun dos seus profesores, déronlle unha subvención para perseguir os seus estudos. Graduouse en 1973 cun B.Sc. en Enxeñaría química, a única afroamericana estudante de grao e a primeira estudante afroamericana de Berkeley en dez anos. Durante o seu tempo en Berkeley, a facultade e outros estudantes expresaron que ela non pertencía alí e mesmo destruíron o seu traballo. { Patrick recorda un profesor particular que "cuspiría no piso diante súa" cada vez que entraba na aula. Patrick atribúe independencia e forza mental ás súas experiencias en Berkeley.
Traballo
Despois da graduación, Patrick uniuse ao Laboratorio Eléctrico Xeral de investigación en Schenectady, Nova York, onde traballou como enxeñeira investigadora por tres anos e medio. Axudou a desenvolver un programa en tecnolox.
Foi a encabezar un novo e moderno programa de tecnoloxía de extracción de fluídos supercríticos e foi deseñar unha planta piloto no Centro Investigador Philip Morris en Richmond, Virginia. Alí, utilizou a tecnoloxía para extraer os sabores e esencia do tabaco.
En 1990, foi axudante do vicepresidente en Empresa de Servizos do sur en Birmingham, Alabama, unha posición na que durou 3 anos. {
Durante este tempo, Patrick tamén foi profesora adxunta no Instituto politécnico Rensselaer (1982–1985) e no Instituto de tecnoloxía de Gerogia (1983–1987).
En 1993, moveuse da industria á academia, volvendo ao instituto de Tuskegee como profesora de enxeñaría química, e como a primeira científica en ocupar o 3M de 'Eminent Scholar's Chair' na Universidade de Tuskegee. De 1993 a 1997 Patrick era activa en investigación e en axudar á estudantes de minorías en ciencia e enxeñaría. En Tuskegee, desenvolveu un programa mentor para mulleres en ciencia. Ensinoulle aos estudantes estratexias de supervivencia en ambientes hostís. Viviu nun dormitorio con estudantes honoríficos os cales elixiu para ser mentora "para darlles exposición de alguén maduro". Explicou: "Estar aquí (en Tuskegee) proporcióname a oportunidade de marcar a diferenza nas vidas de estudantes. Fun capaz de ensinarlles e compartir con eles moitas das miñas experiencias con eles."
Deixou a Universidade de Tuskegee en 1997, traballou por 3 anos como asesora técnica en Raytheon Enxeñeiros e Construtores en Birmingham, Alabama, e estudou a educación de nenos urbanos.
Patrick non ten moitas publicacións que mostren a súa carreira, o que se atribúa á carreira na industria, e a política implicada: "dependendo quen sexas, aínda que a vosa idea sexa revolucionaria, poden escoller collela e arquivala. (...) Poden tomar a decisión de nunca darche recoñecemento por ese traballo."
Durante a súa carreira na industria química, Patrick foi exposta a moitos químicos, o cal afectou á súa saúde. Nunha entrevista con Jeanette E. Brown, explicou: "enfermei quimicamente por estar exposta repetidamente a químicos extremadamente tóxicos que destruíron o meu sistema inmune e as funcións normais do corpo". Dende a súa xubilación nos 2000, Patrick traballou en establecer o instituto de benestar ambiental para educar o público en perigos medioambientais. Fundou Educación e Solucións Medioambientais en Peachtree Cidade, Georgia, e aínda consulta para eles.
A Revolta, Baredo, Baiona
É un núcleo de casas dispostas arredor dun camiño, preto do Cabreiro.
O Río, Gullade, Monforte de Lemos
O Río é un lugar da parroquia de Gullade no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Valdourense, Gullade, Monforte de Lemos
Valdourense é un lugar da parroquia de Gullade no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Arcopagia crassa
Arcopagia crassa é unha especie de molusco bivalvo. Foi descrita por primeira vez por Thomas Pennant en 1777.
O Río Pequeno, Baredo, Baiona
O Río Pequeno é unha aldea da parroquia de Baredo, en Baiona, na provincia de Pontevedra.
Non se encontra rexistrada no Nomenclátor Oficial de Galicia vixente, xa que se encontra erroneamente englobada dentro da Ponte. Por iso mesmo, non existen datos do IGE sobre a súa poboación. Porén, si que xa aparece en Galicia Nomeada. É núcleo de casas dispostas arredor dun camiño.
As Folgueiras, Guntín, Monforte de Lemos
As Folgueiras é un lugar da parroquia de Guntín no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Pol Bueso
Pol Bueso Paradís, nado en Moncofa (Castelló) o 27 de abril de 1985, é un futbolista español. Xoga normalmente de central, aínda que tamén pode ocupar a posición de lateral esquerdo. Actualmente xoga no CD Arenteiro.
Traxectoria
Pol Bueso Paradís formouse nas categorías inferiores do CD Castelló: xogou no equipo filial CD Castelló B en Terceira División a tempada 2005/06. Debutou co primeiro equipo o 5 de setembro de 2007 en partido da Copa do Rei ante o Albacete Balompié. Esa mesma tempada foille cedido en marzo de 2008 á AD Ceuta en Segunda División B coa que logrou anotar un gol e clasificarse para a promoción de ascenso a Segunda División de España.
En xullo de 2008 regresou ao CD Castelló para formar parte do cadro principal, aínda que non foi titular nas dúas seguintes campañas en Segunda división. En cambio, tras o descenso a Segunda división B, Pol foi o único xogador que continuou no equipo na tempada 2010/11, e pasou a ser o primeiro capitán. Alí consolidouse no once titular, formando parella no eixo da defensa con Joan Castelo.
Bueso despois pasou a xogar no filial do Valencia, o Valencia Mestalla, na tempada 2011/12, e despois na UD Salamanca (2012/13), ambos os dous na que daquela era a categoría de bronce. En xaneiro de 2015 marchou ao Club Gimnàstic de Tarragona como reforzo do mercado de inverno. Ao final da tempada, en agosto de 2015, asinou co UCAM Murcia co que ascendeu a Segunda División tras vencer a dobre partido o Real Madrid Castilla. Así conseguiu ademais o título de campión de Segunda División B da campaña 2015/16 ao imporse ao Reus Deportiu na final.
No verán de 2016 o xogador recalou no Hércules, onde permaneceu por tres campañas, ata que na tempada 20/21 asinou polo Pontevedra do grupo segundo de Segunda División B. Na seguinte tempada pasou ao Arenteiro, onde xogou en Segunda Federación e na Copa do Rei (incluíndo unha eliminatoria contra o Atlético de Madrid xogada en Espiñedo. En xaneiro de 2023, durante un partido co Guijuelo, esvaeu e perdeu o coñecemento logo de darlle unha cabezada ao balón.
Clubs
Actualizado ao remate da tempada 20/21.
Guillerme de Tiro
miniatura|260px|Mapa dos Estados dos Cruzados en 1165
Guillerme de Tiro, nado contra 1130 en Xerusalén, e finado o 29 de setembro porbabelmente no ano 1185, foi arcebispo de Tiro, e historiador das Cruzadas e, en xeral, da Idade Media.
Xuventude
Guillerme naceu en Xerusalén contra o ano 1130, na segunda xeración de nenos nacidos dos fillos dos cruzados no novo reino de Xerusalén. Seus pais probabelmente eran franceses ou italianos de orixe, posibelmente normandos de Sicilia. Tiña un irmán que foi mercador no reino e, sen dúbida, a súa familia non pertencía á nobreza. Educouse en Xerusalén, sobre todo en latín, pero quizais tamén en grego, pera e en árabe, e é posíbel que un dos seus compañeiros de estudo fose o futuro rei Balduíno III de Xerusalén. Entrou na Igrexa sendo moi xove, e cara a 1146 viaxou a Europa para completar seus estuios. Estudou artes liberais e teoloxía en París e en Orleáns durante uns dez anos. Con Pedro Lombardo estudou teoloxía, e despois continuou estudos de dereito civil e canónico en Boloña.
Vida relixiosa e política en Xerusalén
Á súa volta a Terra Santa en 1165 foi nomeado cóengo da catedral de Acre e, en 1167, arquidiácono da catedral de Tiro, polo rei Amalarico I de Xerusalén. En 1168 foi enviado en misión diplomática polo mesmo rei á corte do emperador bizantino Manuel I Comneno co fin de acordar un tratado para levar a cabo unha campaña conxunta contra o Exipto do Califato fatimí. En 1169 visitou Roma para responder das acusacións vertidas na súa contra polo arcebispo de Tiro Federico; non se coñecen os cargos, pero quizais teñan que ver cos seus grandes ingresos como arquidiácono. Seguramente logrou a absolución grazas á súa amiztade co rei.
En 1179 Guillerme foi un dos delegados de Outremer que asistiu ao Terceiro Concilio de Letrán. Ningúno destes delegados conseguiu convencer ao papa da necesidad dunha nova Cruzada. O papa Alexandre III encargou a Guillerme unha misión diplomática ante o emperador Manuel, e desde alí volveu a Xerusalén en 1180.
Gullerme considerábase a si mesmo como o futuro patriarca latino de Xerusalén cando o enfermo patriarca morrese, pero na súa ausencia a corte se dividira en dúas faccións: en 1180, o rei e a súa mai, Inés de Courtenay, frearon un intento de Raimundo III de Trípoli e Bohemundo III de Antioquía de casar a súa irmá viúva, Sibila de Xerusalén, con Balduíno de Ibelín, un nobre da súa facción. Sibila, en cambio, foi desposada cun nobre recentemente chegado de Poitou, Guido de Lusignan, cuxo irmán máis vello, Amalarico de Lusignan, fora xa unha figura importante da corte. Este feito parece que distanciou aínda máis ás dúas facciónes cortesás.
Cando finalmente, o 6 de outubro de 1180, morreu o patriarca, iniciouse unha loita pola súa sucesión entre Guillerme e Heraclio de Cesarea. Ambos o dous tiñan unha formación similar, aínda que Guillerme xogara un papel político maior como titor e chanceler. Parece que, seguindo o precedente da elección patriarcal de 1157, o rei delegou na súa nai Inés, casada con Rexinaldo de Sidón. Inés elixiu a Heraclio, pois Guillerme era máis próximo a Raimundo de Trípoli. Como sinalouo Bernard Hamilton, non hai razóns para crer os rumores de que Heraclio era o amante de Inés, pois tales rumores só reflicten o anoxo da facción derrotada.
Guillerme seguiu sendo arcebispo de Tiro e chanceler do reino, e o rei e Raimundo reconciliáronse. Posibelmente Heraclio excomungou a Guillerme en 1184, pero este feito pode ser unha invención dun escritor do século XIII. En calquera caso, a grande influencia de Guillerme reduciuse col acceso ao trono de Balduíno V de Xerusalén en 1185, ao mesmo tempo que tamén Guillerme ía pedendo saúde. A data da súa morte foi o 29 de setembro, aínda que non se coñece o ano. En maio de 1185 había un novo chanceler e, en outubro de 1186, un novo arcebispo de Tiro, polo que 1185 parece o ano máis posíbel.
Obras
miniatura|350px|Ilustración da tradución ao [[Lingua francesa|francés antigo da obra de Guillerme de Tiro Histoire d'Outremer]] O propio Guillerme referiu que escribiu unha relación sobre o Concilio de Letrán ao que asistiu, así como unha Historia ou Gesta orientalium principum, que trataba sobre a historia da Tierra Santa desde a época de Mahoma até 1184. Pero ningunha das dúas chegou aos nosos días.
A súa obra magna é unha Crónica inacabada en 23 libros. Empeza coa conquista de Siria polo califa Omar, pero a maior parte trata sobre a chegada da Primeira Cruzada e a posterior historia política do reino de Xerusalén. Aínda que usou obras anteriores, como as crónicas da Primeira Cruzada de Fulquerio de Chartres, e outras fontes, a súa obra é, en si, unha valiosa fonte primaria. Foi traducida e divulgada por toda Europa á morte de Guillerme.
Descoñécese o nome que lle deu Guillerme, aínda que un grupo de manuscritos leva por título Historia rerum in partibus transmarinis gestarum (RHC) e outro Historia Ierosolimitana. O texto foi impreso por primeira vez en Basilea en 1549 por Nicholas Brylinger. Tamén foi publicado nos Gesta Dei per Francos de Jacques Bongars en 1611 e na Recueil des historiens des croisades editada por Auguste-Arthur Beugnot e Auguste Le Prévost en 1844.
A versión de Bongars foi reimpresa na Patrologia Latina de Jacques Paul Migne en 1855. A edición crítica máis recente, baseada en seis dos manuscritos que chgaron a nós, publicouse en 1986 co nome de Willelmi Tyrensis Archiepiscopi Chronicon no Corpus Christianorum por R. B. C. Huygens, con anotacións de Hans E. Mayer e Gerhard Rösch.
A edición RHC foi traducida ao inglés por Emily A. Babcock e August C. Krey en 1943 como "A History of Deeds Done Beyond the Sea" aínda que, en ocasións, como recoñecen os propios autores, a tradución é incompleta ou inexacta.
As Casas, Santiorxo, Sober
As Casas é un lugar da parroquia de Santiorxo no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
O Sinal, Baredo, Baiona
O Sinal é unha aldea da parroquia de Baredo, en Baiona, na provincia de Pontevedra.
Non se encontra rexistrada no Nomenclátor Oficial de Galicia vixente, xa que se encontra erroneamente englobada dentro dos Portelos. Por iso mesmo, non existen datos do IGE sobre a súa poboación. Porén, si que xa aparece en Galicia Nomeada.
É un núcleo de casas dispostas arredor dun camiño, preto do Cabreiro.
Guntín, Guntín, Monforte de Lemos
Guntín é un lugar da parroquia de Guntín no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Barreiros, Santiorxo, Sober
Barreiros é un lugar da parroquia de Santiorxo no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Suastorres, Baredo, Baiona
Suastorres é unha aldea da parroquia de Baredo, en Baiona, na provincia de Pontevedra.
Non se encontra rexistrada no Nomenclátor Oficial de Galicia vixente, xa que se encontra erroneamente englobada dentro das Cadeiras. Por iso mesmo, non existen datos do IGE sobre a súa poboación. Porén, si que xa aparece en Galicia Nomeada.
É un pequeno núcleo de casas dispostas arredor dun camiño, na parte máis meridional da parroquia.
A Fonte, Santiorxo, Sober
A Fonte é un lugar da parroquia de Santiorxo no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Arctica islandica
Arctica islandica é unha especie de molusco bivalvo. Foi descrita por primeira vez por Carl von Linné en 1767.
Transcobalamina
As transcobalaminas son proteínas de transporte que se une á cobalamina (vitamina B12).
Agrelos, Marcelle, Monforte de Lemos
Agrelos é un lugar da parroquia de Marcelle no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Franco Cobas
Franco Cobas González, nado en Boiro o 18 de maio de 1939, é un ex-remeiro galego, que competiu nos Xogos Olímpicos de 1960.
Traxectoria
miniatura|240px|A cidade de Vigo ós seus atletas. Naceu en Boiro, concello no que o seu pai, Franco Cobas Lamas, era alcalde, e durante a súa infancia instalouse en Vigo. Foi remeiro do Real Club Náutico de Vigo e, en 1960, despois de se ter proclamado campión de España no Lago de Banyoles, foi seleccionado para disputar os Xogos Olímpicos de Roma. Participou na proba de catro con temoneiro, celebrada no Lago Albano, xunto aos seus compañeiros do Náutico Emilio García Bengoechea, José Luis Méndez e Alberto Valtierra, con Armando González como temoneiro. Remataron de últimos tanto na súa manga dos cuartos de final, como na da repesca, sendo o ouro para o Equipo Alemán Unificado.
Posteriormente foi árbitro de remo, chegando a arbitrar nos Xogos Olímpicos de Barcelona 1992 e nos de Atenas 2004, e en outubro de 2004 foi elixido presidente do Real Club Náutico de Vigo.
Barxa, Marcelle, Monforte de Lemos
Barxa é un lugar da parroquia de Marcelle no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Os Hortos, Santiorxo, Sober
Os Hortos é un lugar da parroquia de Santiorxo no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
O Souto, Guntín, Monforte de Lemos
O Souto é un lugar da parroquia de Guntín no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Astarte sulcata
Astarte sulcata é unha especie de molusco bivalvo. Foi descrita por primeira vez por Da Costa en 1778.
Astarte fusca
Astarte fusca é unha especie de molusco bivalvo. Foi descrita por primeira vez por Giuseppe Saverio Poli en 1791.
O Campelo, Marcelle, Monforte de Lemos
O Campelo é un lugar da parroquia de Marcelle no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Esciurinos
miniatura|260px|Microsciurus flaviventer miniatura|260px|Glaucomys volans miniatura|260px|Sciurus granatensis miniatura|260px|Spermophilus citellus
A dos esciurinos (Sciurinae) é unha das cinco subfamilias nas que se divide a familia dos esciúridos, mamíferos da orde dos roedores e suborde dos esciuromorfos.
As especies desta subamilia denomínanse vulgarmente esquíos, incluíndo os chamados esquíos voadores.
Efectivamente, a este taxon pertencen os esquíos arbóreos —cuxo representante máis coñecido é o esquío vermello euroasiático— e os esquíos voadores. Debido a que, mediante o seu pataxio, os esquíos voadores poden voaren, nas antigas clasificacións situánanos nunha subfamilia distinta, mentres que os esquíos arbóreos clasificáronse xunto cos terrestres. As análises de ADN, porén, mostraron que os esquíos arbóreos e os terrestres son grupos parafiléticos, o que significa que inclúen especies derivadas dun antepasado común, pero non a todos os seus descendentes; pero, grazas a estudos xenéticos descubriuse que os esquíos voadores e os arbóreos forman un clado común.
As fontes antigas, en efecto, situaban aos esquíos voadores nunha subfamilia separada (Pteromynae), e a todos os demais en Sciurinae, pero isto fue rebatido grazas a modernos estudos xenéticos.
Descrición
A sufmalilia foi descrita en 1820 polo naturalista alemán Wilhelm Hemprich, nun traballo publicado en Adversaria zoologica: 408.
Etimoloxía
O nome científico Sciurinae está formado, segundo a norma, pola unión dos elementos Sciur- e -inae.
O primeiro é a raíz do seu xénero tipo, Sciurus, e o segundo é o sufixo utilizado en zooloxía para formar os nomes das subfamilias dos animais.
Clasificación
Subfamilia Sciurinae
Candeda, Marcelle, Monforte de Lemos
Candeda é un lugar da parroquia de Marcelle no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Atrina fragilis
Atrina fragilis é unha especie de molusco bivalvo. Foi descrita por primeira vez por Thomas Pennant en 1777.
O Colado, Marcelle, Monforte de Lemos
O Colado é un lugar da parroquia de Marcelle no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Toponimia
Segundo Nicandro Ares O Colado deriva do antropónimo que sería o posuidor da vila, pero tamén pode estar relacionado con colado: terreo elevado, cómaro.
Irene Sänger-Bredt
Irene Reinhild Agnes Elisabeth Bredt (coñecida polo seu nome de casada, Irene Sänger-Bredt), nada en Bonn o 24 de abril de 1911 e finada en Stuttgart o 20 de outubro de 1983, foi unha enxeñeira e física alemá. É coñecida pola súa intervención no o proxecto Silbervogel (en galego, paxaro de prata), un deseño dun bombardeiro intercontinental no período previo á Segunda Guerra Mundial.
Traxectoria
Bredt obtivo o seu doutoramento en Física en 1937 coa súa tese Die Röntgenspektren seltener Erden (Raios X nas terras raras), Magna cum Laude Para o seu primeiro traballo, rechazou outras ofertas para escollero daquela pouco coñecido Centro de Investigación Aeronáutica en Trauen, Alemaña, porque alguén lle comentou que quizais facían foguetes. Bredt empezou o seu traballo de investigación como axudante de Eugen Sänger neste centro de desenvolvemento de motores foguete. O seu campo de actividade centrouse na termodinámica e na dinámica de gases, problemas relacionados cos propelentes líquidos utilizados nos foguetes. 890. En concreto dos problemas da combustión do osíxeno líquido en determinados modelos de foguetes O seu primeiro traballo foi o informe realizado con Eugen Sänger Gaskinetik sehr grosser Fluuggeschwindigkeiten, publicado en maio de 1840 Foi o primeiro estudo que estableceu as fórmulas e os valores da forzas aerodinámicas onde a atmosfera non pode considerarse un medio continuo.
A Candeda, Vilamarín, Monforte de Lemos
A Candeda é un lugar da parroquia de Vilamarín no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Irene Sänger-Bredt
Traxectoria
No ano 1936, Eugen Sänger entrara nun contrato da Deutsche Versuchanstalt fur Luftfahrt cuxas especificacións relacionábanse cos motores foguetes e os propelentes líquidos deseñados para eles. Á fin de 1939 os obxectivos deste contrato dirixíronse exclusivamente cara o seu uso bélico. En consecuencia, Irene e Eugen redactaron o informe Uber einen Raketenantriebe für Fernbomber, que foi enviado para a aprobación de Hermann Göring en decembro de 1941. A partir de 1940 Särgen comezou un proxecto de estatorreactores aplicados ós avións, chegando a rexistrar o primeiro voo da historia dun aeroplano equipado cun estatorreactor cunha duración de media hora. Porén, a realización deste histórico voo non fora autorizada polo ministerio das forzas aéreas alemás e tanto Sänger como Bredt tiveron que afrontar as consecuencias. En concreto, a súa transferencia a Ainring, Baviera, onde continuaron coa aplicación de estatorreactores baixo a dirección do profesor Walter Georgli no Deutsche Forgschungansalt für Segelfug (DFS). Alí Bredt foi promocionada ás funcións de investigadora sénior do Centro de propulsión especial do Insituto. A súa tarefa era o mantemento e a análise dos voos de proba dos estatorreactores.
En 1946, logo da Segunda Guerra Mundial, Bredt e Sänger foron invitados a París polo ministro de aviación francés para continuar as súas investigacións na mesma área  no Arsenal de l'Aéronautique francés, máis tarde coñecido como SNECMA. Bredt e Sänger casaron en 1951. Brendt compaxinou o traballo no Arsenal coas funcións de asesora de enxeñaría na MATRA, a empresa francesa de fabricación de foguetes con sede en París Billancourt ata 1954, ano en que a familia regresou a Alemaña. Entre 1951 e 1958 Brendt foi profesora externa do Insituto de Tecnoloxía en Chrompet-Madras, no sur da India.
Foi membro fundadora da Academia Internacional de Austronáutica en 1959, a única muller.
De 1963 a 1972 traballou como enxeñeira asesora en asuntos espaciais para a compañía Junkers (posteriormente Messerschmitt-Bölkow-Blohm, en Múnic). Ao longo da súa carreira, publicou numerosos artigos e monografías científicas.
Factor intrínseco
O factor intrínseco (IF), factor intrínseco que se une á cobalamina, ou factor intrínseco gástrico (GIF) é unha glicoproteína producida no estómago humano polas células parietais ou no estómago de ratos polas células principais. É un factor necesario para a absorción da vitamina B12 no íleo distal do intestino delgado. Nos humanos a proteína factor intrínseco gástrico está codificada polo xene CBLIF do cromosoma 11. A haptocorrina (transcobalamina I) é outra glicoproteína segregada polas glándulas salivares que se une á vitamina B12. A vitamina B12 é sensible aos ácidos e ao unirse á haptocorrina pode pasar indemne a través do ambiente ácido do estómago e chegar ao duodeno.
No ambiente menos ácido do intestino delgado, primeiro os encimas pancreáticos dixiren a glicoproteína transportadora da vitamina B12 haptocorrina, polo que a vitamina queda libre e pode agora unirse ao factor intrínseco. Este novo complexo é despois absorbido por endocitose polas células epiteliais (enterocitos) do íleo. Dentro das células, a vitamina B12 disóciase de novo e únese a outra proteína, a transcobalamina II; o novo complexo pode entón saír dos enterocitos e ser transportada ao fígado.
Sitio de secreción
O factor intrínseco segrégano as células parietais da mucosa do estómago humano, polo que está presente no zume gástrico e na mucosa gástrica. O pH óptimo para esta acción é de aproximadamente 7. A súa concentración non se correlaciona coa cantidade de ácido clorhídrico ou pepsina do zume gástrico; por exemplo, o factor intrínseco pode estar presente mesmo cando a pepsina está practicamente ausente. O sitio de formación do factor intrínseco varía en diferentes especies. En porcos obtense do píloro e parte inicial do duodeno; en seres humanos atópase no fondo e no corpo do estómago.
A cantidade limitada de factor intrínseco gástrico humano normal limita a eficiencia de absorción normal de vitamina B12 a uns 2 μg por comida, unha captación nominalmente adecuada de vitamina B12.
Insuficiencia
As mutacións no xene que codifica o factor intrínseco son responsables dunha rara doenza herdable chamada deficiencia de factor intrínseco, que ten como resultado a mala absorción de vitamina B12.
Tratamento
Na maioría dos países utilízanse inxeccións intramusculares de vitamina B12 para tratar a anemia perniciosa. Administrada oralmente a vitamina B12 sen a presenza de factor intrínseco só se absorbe a un nivel de menos do 1% do que se absobería con factor intrínseco. Malia as pequenas cantidades absorbidas, a terapia oral de vitamina B12 é efectiva para reducir os síntomas da anemia perniciosa. A vitamina B12 pode tamén administrarse por vía sublingual, pero non hai evidencias de que esta ruta de administración sexa superior á ruta oral, e só no Canadá e Suecia se prescribe esta vía de administración de rutina.
Centrifugación
miniatura|[[Centrífuga de laboratorio]] A centrifugación é un proceso mecánico no que se utiliza a forza centrífuga para separar partículas dunha solución de acordo co seu tamaño, forma, densidade, viscosidade do medio e velocidade do rotor. Os compoñentes máis densos da mestura migran lonxe do eixe da centrífuga (aparello utilizado para o proceso), mentres que os menos densos fano cara a dito eixe. Os químicos e biólogos poden incrementar a forza gravitacional efectiva do tubo de ensaio para que o precipitado (pellet) viaxe máis rapidamente e chegue ata o mesmo fondo do tubo. O líquido restante que queda por riba do precipitado denomínase sobrenadante.
Hai unha correlación entre o tamaño e a densidade dunha partícula e a velocidade con que esa partícula se separa dunha mestura heteroxénea cando a única forza que se aplica é a da gravidade. Canto maiores son o tamaño e a densidade das partículas, máis rápido se separan da mestura. Aplicando unha forza gravitatoria efectiva maior á mestura, como fai unha centrífuga, acelérase a separación das partículas. Isto é ideal en instalacións industriais e de laboratorio porque as partículas ás que lles levaría un longo período de tempo separarse gravitatoriamente de forma natural poden separarse en moito menos tempo.
A velocidade de centrifugación está especificada pola velocidade angular, xeralmente expresada en revolucións por minuto (RPM), ou como aceleración g. O factor de conversión entre as RPM e g depende do raio do rotor da centrífuga. A velocidade de sedimentación das partículas na centrifugación é función do seu tamaño e forma, aceleración centrífuga, fracción en volume dos sólidos presentes, diferenza de densidades entre a partícula e o líquido, e viscosidade. A aplicación máis común é a separación de sólidos de suspensións altamente concentradas, o cal se usa no tratamento de lodo de augas residuais para deshidratalo cando se producen sedimentos pouco consistentes.
O método de centrifugación ten unha ampla variedade de aplicacións industriais e de laboratorio; non só é un proceso utilizado para separar dúas substancias miscibles, senón tamén para analizar as propiedades hidrodinámicas das macromoléculas. É un dos métodos de investigación máis importantes e máis comunmente utilizados en bioquímica, bioloxía celular e bioloxía molecular. Nas industrias química e alimentaria, as centrífugas especiais poden procesarse nun fluxo continuo de partículas que van sendo separadas en líquidos como o plasma sanguíneo. A centrifugación é tamén o método máis común para conseguir o enriquecemento do uranio, aproveitando a lixeira diferenza de masa entre os isótopos U-238 e U-235 no gas hexafluoruro de uranio.
Fórmula matemática
Nunha suspensión líquida moitas partículas ou células caen gradualmente de forma espontánea ao fondo do contedor debido á gravidade; porén, a cantidade de tempo que levan ditas separacións fai que non sexan factibles ou útiles. Outras partículas, que son moi pequenas, non poden illarse en absoluto en solución a non ser que sexan expostas a unha alta forza centrífuga. A medida que a suspensión rota a unha certa velocidade ou revolucións por minuto (RPM), a forza centrífuga permite que as partículas viaxen radialmente afastándose do eixe de rotación. A fórmula xeral para calcular as revolucións por minuto (RPM) dunha centrífuga é:
onde g representa a forza respectiva da centrífuga e r o raio desde o centro do rotor ata un punto da mostra.
Cando se compara coa gravidade, a forza da partícula chámase forza centrífuga relativa (FCR). É a forza perpendicular exercida sobre os contidos do rotor como resultado da rotación, sempre en relación á gravidade da Terra, a cal mide a forza dos rotores de diferentes tipos e tamaños. Por exemplo, unha FCR de 1000 x g significa que a forza centrífuga é 1000 veces máis forte que a forza gravitacional terrestre. A FCR depende da velocidade de rotación en rpm e a distancia á que están as partículas desde o centro de rotación. A fórmula máis común usada para calcular a FCR é:
onde é unha constante; r é o raio, expresado en centímetros, entre o eixe de rotación e o centro; e rpm é a velocidade en revolucións por minuto.
Historicamente, leváronse a cabo moitas separacións á velocidade de 3000 rpm; unha guía aproximada da forza ‘g’ exercida a esa velocidade é multiplicar o raio de centrifugación por un factor de 10, así que un raio de 160 mm dá aproximadamente 1600 x g. Esta é unha aproximación bastante arbitraria, xa que a FCR aplicada é dependente linearmente do raio, así un raio un 10% máis grande significa que se aplica unha FCR un 10% maior á mesma velocidade. De forma aproximada, a fórmula de arriba pode simplificarse a, cun erro de só o 0,62%.
Microcentrífugas
As microcentrífugas están especialmente deseñadas como modelos pequenos que se poñen sobre unha mesa, con rotores lixeiros de pequeno volume capaces de realizar aceleracións rápidas de ata aproximadamente 17.000 rpm. Son aparellos de pouco peso usados principalemtne para centrifugacións en curto espazo de tempo de mostras de ata uns 0,2–2,0 mL. Porén, debido á súa pequena escala, son doadamente trransportables e, se for necesario, poden funcionar nunha habitación fría. Poden ser refrixeradas ou non. A microcentrífuga úsase normalmente en laboratorios de investigación nos que hai que someter pequenas mostras de moléculas biolóxicas, células ou núcleos celulares a unha alta FCR en curtos intervalos de tempo. As microcentrífugas deseñadas para funcionar a alta velocidade poden acadar ata as 35.000 rpm, dando RCF de ata 30000×g, e denomínanse microcentrífugas de alta velocidade.
Centrífugas de baixa velocidade
As centrífugas de baixa velocidade utilízanse para recoller precipitados químicos, células intactas (de animais, plantas e algúns microorganismos), núcleos, cloroplastos, grandes mitocondrias e os fragmentos máis grandes de membrana plasmática. Os gradientes de densidade para purificar células tamén se poden utilizar nestas centrífugas. Os rotores de pa basculante (permiten que o tubo varíe de ángulo durante o funcionamento) adoitan usarse moito debido á gran flexibilidade de tamaño de mostra co uso de adaptadores. Estas máquinas teñen velocidades de rotor máximas de menos de 10.000 rpm e varían desde pequenas centrífugas para poñer enriba dunha mesa a grandes instaladas no chan.
Ultracentrifugacións
A ultracentrifugación utiliza unha alta forza centrífuga para estudar as propiedades de partículas biolóxicas e velocidades excepcionalmente altas. Como as ultracentrífugas actuais poden xirar a 150.000 rpm (equivalente a 1.000.000 x g). Utilízanse para recoller todas as vesículas de membrana derivadas da membrana plasmática, retículo endoplasmático e aparato de Golgi, endosomas, ribosomas, subunidades ribosómicas, plásmidos, ADN, ARN e proteínas en rotores de ángulo fixo. Comparadas coas microcentrífugas ou centrífugas de alta velocidade, as ultracentrífugas poden illar partículas moito máis pequenas e, ademais, mentres que as microcentrífugas e supercentrífugas separan as partículas en lotes (deben tratarse volumes limitados de mostras en tubos de ensaio ou botellas), as ultracentrífugas poden separar moléculas en lotes ou en sistemas de fluxo continuo.
A ultracentrifugación emprégase para a separación en estudos cinéticos da unión macromoléculas/ligandos, separación de varias fraccións de lipoproteínas do plasma e desprotonación de fluídos fisiolóxicos para a análise de aminoácidos.
Son as centrífugas máis usadas para a purificación en gradiente de densidade de todas as partículas excepto células, e, aínda que se utilzaron tradicionalmente os rotores basculantes para este propósito, tamén se usan os rotores de ángulo fixo e os rotores verticais, especialmente para gradientes autoxerados e poden mellorar moito a eficiencia da separación. Hai dous tipos de ultracentrífugas: a analítica e a preparativa.
Ultracentrifugación analítica
A ultracentrifugación analítica pode utilizarse para a determinación das propiedades de macromoléculas como a forma, masa, composición e conformación. É unha técnica de análise biomolecular comunmente usada para avaliar a pureza da mostra, para caracterizar os mecanismos de ensamblaxe e desensamblaxe de complexos biomoleculares, para determinar as estequiometrías das subunidades, para identificar e caracterizar os cambios conformacionais macromoleculares e para calcular as constantes de equilibrio e os parámetros termodinámicos para sistemas de autoasociación e heteroasociación. As ultracentrífugas analíticas incorporan un sistema de detección baseado na luz visible/ultravioleta de escaneo para a monitorización en tempo real do progreso da mostra durante un xiro.
As mostas son centrifugadas cunha solución de alta densidade como a sacarosa, cloruro de cesio ou iodixanol. A solución de alta densidade pode estar a unha concentración uniforme a través do tubo de ensaio ou a unha concentración que varía ("gradiente"). As propiedades moleculares poden ser modeladas por análise da velocidade de sedimentación ou análise de equilibrio de sedimentación. Durante o funcionamento, a partícula ou moléculas migran a través do tubo de ensaio a diferentes velocidades dependendo das súas propiedades físicas e as propiedades da solución e finalmente forman un precipitado no fondo do tubo ou bandas a varias alturas.
Ultracentrifugación preparativa
As ultracentrífugas preparativas úsanse a miúdo para separar partículas segundo as súas densidades, illando e/ou recollendo as partículas máis densas no precipitado, e clarificando as suspensións que conteñen partículas. Algúns investigadores tamén usan ultracentrífugas preparativas se necesitan flexibilidade para cambiar o tipo do rotor no instrumento. As ultracentrífugas preparativas poden ser equipadas cunha ampla gama de tipos de rotores, que poden facer xirar as mostras en diferente número, a diferentes ángulos e a distintas velocidades.
Proceso de fraccionamento
En investigacións biolóxicas, o fraccionamento celular comprende normalmente o illamento de compoñentes celulares á vez que conservan os papeis de cada compoñente. Xeralmente, a mostra celular almacénase nunha suspension que é:
A centrifugación é o primeiro paso na maioría dos fraccionamentos. Por medio de centrifugación a baixa velocidade, deben retirarse os residuos celulares, deixando un sobrenadante que preseve os contidos da célula. A centrifugación repetida sucesivamente a velocidades progresivamente maiores fraccionará os homoxenados de células nos seus compoñentes. En xeral, canto maior é o compoñente subcelular, maior é a forza centrífuga necesaria para que sedimente. A fracción soluble de calquera lisado pode despois separarse nos seus compoñentes usando diversos métodos.
Centrifugación diferencial
A centrifugación diferencial é o método máis simple de fraccionamento por centrifugación, usado comunmente para separar orgánulos e membranas de células. Os orgánulos difiren xeralmente uns dos outros en densidade e tamaño, facendo posible o uso da centrifugación diferencial e a centrifugación en xeral. Os orgánulos poden despois ser identificados comprobando os indicadores que son únicos de cada orgánulo específico. A aplicación máis amplamente usada desa técnica é producir fraccións subcelulares crúas dun homoxenado de tecido como o de fígado de rata. As partículas de diferentes densidades ou tamaños nunha suspensión sedimentan a diferentes velocidades, e as partículas máis grandes e densas sedimentan máis rápido. Estas velocidades de sedimentación poden incrementarse usando a forza centrífuga.
Unha suspensión de células sométese a unha serie de ciclos de forza centrífuga crecente para producir unha serie de precipitados que conteñen células cunha velocidade de sedimentación decrecente. O homoxenado inclúe núcleos, mitocondrias, lisosomas, peroxisomas, láminas de membrana plasmática e un amplo rango de vesículas derivadas dun número de compartimentos de membrana intracelulares e tamén da membrana plasmática, tipicamente nun medio tamponado.
Centrifugación en gradiente de densidade
A centrifugación en gradiente de densidade é un dos métodos máis eficientes para separar partículas en suspensión, e utilízase tanto como técnica de separación coma como método para medir a densidade de partículas ou moléculas nunha mestura.
Úsase para separar prtículas baseándose no seu tamaño, forma e densidade utilizando un medio de densidade graduada. Durante unha centrifugación relativamente curta ou lenta, as partículas sepáranse por tamaño, e as partículas maiores sedimentan máis que as máis pequenas. Durante unha centrifugación longa ou rápida, as partículas viaxan a posicións no gradiente nas que a densidade do medio é a mesma que a densidade da partícula; (ρp – ρm) → 0. Por tanto, unha partícula pequena densa sedimenta inicialmente con menor facilidade que unha grande e de baixa densidade. As partículas grandes chegan á súa posición de equilibrio de densidade axiña, mentres que as pequenas partículas migran lentamente a través da zona de grandes partículas e finalmente quedan nunha posición de equilibrio máis profunda no gradiente.
Un tubo que foi centrifugado por este método ten as partículas ordenadas por densidade segundo a altura no tubo. O obxecto ou partícula de interese situarase na posición no tubo correspondente á súa densidade. Non obstante, cando se usa este método son aínda posibles algúns casos de sedimentacións non ideais. O primeiro posible problema é a agregación non desexada das partículas, mais isto pode ocorrer en calquera centrifugación. A segunda posibilidade ocorre cando as pingas de solución que conteñen partículas sedimentan. Isto é máis probable que ocorra cando se traballa cunha solución que ten unha capa de suspensión flotando nun líquido denso, que, de feito, ten pouco ou ningún gradiente de densidade.
Outras aplicacións
Poden usarse as centrífugas para illar pequenas cantidades de sólidos retidos en suspensión en líquidos, como na separación do po de xiz da auga. En investigación biolóxica pode usarse na purificación de células de mamífero, o fraccionamento de orgánulos subcelulares, fraccionamento de vesículas membranosas, fraccionamento de macromoléculas e complexos macromoleculares etc. A centrifugación utilízase tamén de moi diversas maneiras na industria alimentaria. Por exemplo, na industria láctea o seu uso é habitual para a clarificación e desnatado do leite, extracción de tona do leite, produción e recollida de caseína, produción de queixo, eliminación de contaminantes bacterianos etc. Esta técnica de procesamento tamén se usa na produción de bebidas, zumes, café, té, cervexa, viño, bebida de soia, procesamento e recollida de aceites e graxas, manteiga de cacao, produción de azucre etc. Tamén se utiliza na clarificación e estabilización do viño.
En laboratorios forenses e de investigación pode usarse para a separación de urina e compoñentes do sangue. Tamén axuda á separación de proteínas usando técnicas de purificación como a precipitación salina, por exemplo, precipitación de sulfato amónico. Tamén é unha técnica importante no tratamento de augas residuais, sendo un dos procesos máis comúns para a deshidratación de lodos residuais. Esta técnica tamén ten o seu papel na separación ciclónica, na cal as partículas se separan dun fluxo de aire sen usar filtros. Nun colector ciclónico o aire móvese seguindo un traxecto helicoidal. As partículas con alta inercia sepáranse pola forza centrífuga, mentres que as partículas máis pequenas continúan no fluxo de aire.
As centrífugas utilizáronse en pequena medida para illar compostos máis lixeiros que a auga, como o aceite. Nesas situacións, sepárase a auga dos sólidos cunha gravidade específica maior que 1, que son os produtos buscados.
Historia
En 1923 Theodor Svedberg e o seu estudante H. Rinde analizaron soles de gran groso en canto á súa sedimentación gravitacional. Un sol está formado por unha substancia distribuída uniformente noutra substancia, e tamén se chama coloide. Porén, os soles de gran máis fino, como os que contiñan ouro, non podían ser analizados. Para investigar este problema Svedberg desenvolveu unha centrífuga analítica, equipada cun sistema de absorción fotográfico, que exercería un efecto centrífugo moito máis grande. Ademais, desenvolveu a teoría necesaria para medir pesos moleculares. Durante esa época, a atención de Svedberg cambiou do ouro ás proteínas.
Por medio dunha serie de experimentos que utilizaron a técnica do equilibrio de sedimentación, fixéronse dúas importantes observacións: a hemoglobina ten un peso molecular de 68.000 Da, o que indica que ten 4 átomos de ferro e non 1, e que, non importaba de onde se illase a hemoglobina, porque sempre tiña exactamente o mesmo peso molecular. Que a masa dunha molécula tan grande se puidese obter consistentemente e sen importar de que parte do corpo se tomase a mostra, era algo sen precedentes e apoiaba a idea de que as proteínas son macromoléculas e non coloides. Para investigar este fenómeno, compría ter unha centrífuga con velocidades incluso maiores, e creouse a ultracentrífuga para aplicar a teoría da sedimentación-difusión. Coa ultracentrífuga determinouse a mesma masa molecular e a presenza dun límite de espallamento suxería que era unha soa partícula compacta. Ulteriores aplicacións da centrifugación mostraron que en diferentes condicións as grandes partículas homoxéneas podían desfacerse en subunidades discretas. O desenvolvemento da centrifugación foi un grande avance na ciencia das proteínas experimental.
Linderstorm-Lang descubriu en 1937 que podían utilizarse tubos de gradiente de densidade para medidas de densidade. Descubriu isto cando traballaba co virus PYDV, que afecta a pataca. Este método tamén se utilizou no famoso experimento de Meselson e Stahl, no cal probaron que a replicación do ADN é semiconservativa usando diferentes isótopos do nitróxeno. Usaron a centrifugación en gradiente de densidade para determinar que isótopos do nitróxeno estaban presentes no ADN despois de determinado número de ciclos de replicación.
Patrimonio da Humanidade en Dominica
miniatura|180px| [[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px ]] O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do Patrimonio da Humanidade en Dominica, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Dominica ratificou a convención o 4 de abril de 1995, convertendo os seus lugares en elixíbeis para a súa inclusión na lista.
O Parque Nacional de Morne Trois Pitons foi o primeiro lugar de Dominica incluído na lista do Patrimonio Mundial da UNESCO, inscrito na 21ª Sesión do Comité do Patrimonio Mundial, realizada en Nápoles (Italia) en 1997. É o único sitio de Dominica declarado Patrimonio da Humanidade, sendo este de clasificación natural.
Escalada nos Xogos Olímpicos de Toquio 2020
A escalada nos Xogos Olímpicos de 2020 foi un evento organizado nos Xogos Olímpicos de Verán de 2020 en Toquio, Xapón (postergados ao 2021 debido á pandemia de COVID-19). Celebráronse dous eventos, un para homes e outro para mulleres. O formato constou de tres disciplinas: escalada de dificultade (ou lead), escalada de velocidade e bouldering (ou escalada en bloque). O gañador determinouse en función de quen tivo mellor rendemento global nas tres disciplinas. Este formato probárase previamente nas Xogos Olímpicos da Xuventude 2018. O código olímpico para a escalada deportiva é CLB.
Por mor dunha brecha na seguridade olímpica, filtráronse dous boulders de cualificación en YouTube; o vídeo foi rapidamente eliminado e os boulders afectados restablecidos.
Formato
O 3 de agosto de 2016, o Comité Olímpico Internacional (COI) anunciou formalmente que a escalada sería deporte olímpico con medallas nos Xogos Olímpicos de 2020. A inclusión fora proposta pola Federación Internacional de Escalada (IFSC) en 2015.
A decisión de combinar tres disciplinas—escalada de dificultade (lead), bouldering e escalada de velocidade— cun total de tres medallas por sexo—causou enorme criticismo no mundo da escalada.