cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ourego
O ourego (Origanum vulgare) é unha planta labiada orixinaria de Europa, rexión mediterránea e Asia central e do sur. É unha herba perenne que chega a medir de 20 a 80 cm de alto, con follas opostas que miden 2 a 4 cm. de longo. As flores son brancas ou purpúreas, nacen en inflorescencias terminais moi ramificadas, están protexidas por folliñas moi pequenas de cor vermello e miden 3–4 mm. O seu nome deriva do grego origanon (ὀρίγανον), de oros (ὄρος), "montaña” + o verbo ganousthai (γανοῦσθαι) "deleitarse con".
A planta posúe unhas glándulas pequenas que conteñen a esencia aromática, de cor amarelo limón composta por un estearopteno e dous tipos de fenois, un deles o carvacrol. As raíces conteñen estaquiosa e os talos substancias tánicas. O ourego e unha herba moi importante na cociña, particularmente na zona mediterránea. A parte usada na cociña son as follas, sendo as secas máis aromáticas cas verdes.
Propiedades medicinais
O ourego destaca polas súas propiedades medicinais, sendo as máis importantes a súa actividade antioxidante, antimicrobiana e, en estudos bastante primarios, antitumoral, tamén é considerada tónica e dixestiva
Leilón, San Cibrao da Repostería, Palas de Rei
Leilón é un lugar da parroquia de San Cibrao da Repostería no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 7 habitantes, dos cales 3 eran homes e 4 eran mulleres.
Excreción
A excreción é o proceso biolóxico polo que un animal elimina do seu organismo as substancias tóxicas, adquiridas pola alimentación ou o metabolismo. En organismos unicelulares e animais moi pequenos a excreción é un proceso celular que non require estruturas especializadas. En organismos con células dotadas de parede, como plantas e fungos, os refugallos acostuman incorporarse á composición da parede, quedando así fora do medio fisioloxicamente activo onde importa a súa toxicidade.
As substancias que se deben eliminar son enormemente variadas, pero as máis abondosas son derivados do nitróxeno que se producen por alteración de grupos amino resultantes do catabolismo (degradación) das proteínas. A substancia elixida acostuma ser:
- O amoníaco: é excretado por invertebrados acuáticos, peixes óseos e larvas de anfibios. É moi tóxico pero, pola súa gran solubilidade e difusión, a auga circundante dilúeo e arrástrao con rapidez.
Emelíctidos
Características
Ollos grandes e redondos. Boca terminal moi protráctil, sen dentes ou case sen eles. Teñen unha aleta dorsal continua dividida en dúas partes por unha escotadura lixeira ou tan profunda que pode chegar á base; a primeira parte con 11-14 espiñas e a segunda con 9-12 radios brandos. A anal é curta, oposta á segunda metade da dorsal, con 3 espiñas e 9-11 radios brandos. Caudal furcada.
Excreción
- O ácido úrico: é característico de animais que ingresan a auga en pouca cantidade. Fórmase a partir do amoníaco e outros derivados nitroxenados. Excrétase en forma de pasta branca ou como sólido, dado a súa mínima toxicidade e baixa solubilidade. É característico de animais adaptados a vivir nun ambiente seco e pór ovos con casca e membrana impermeables á auga, como por exemplo insectos, moluscos pulmonados, réptiles e aves.
Emelíctidos
Clasificación
Divbídese en tres xéneros e 17 especies:
Excreción
Nos mamíferos, por exemplo, os dous procesos excretores esenciais son a formación de ouriños nos riles e a eliminación de dióxido de carbono nos pulmóns. Estes refugallos elimínanse por micción e respiración respectivamente. Tamén a pel e o fígado interveñen na elaboración ou excreción de substancias tóxicas. A pel intervén a través da transpiración, expulsando sal e auga.
Nos artrópodos terrestres os órganos excretores acostuman desembocar ao principio do intestino, co que os produtos de excreción incorpóranse ás feces. Porén, nos mamíferos, como o ser humano, só o fígado verte substancias de excreción ao intestino. Destas, só os derivados do grupo hemo sanguíneo, como a bilirrubina, incorpóranse de maneira significativa ás feces, sendo a maioría reabsorbidas ao torrente sanguíneo e eliminadas finalmente polos riles.
A diferenza dos ouriños, non se expulsa materia de refugallo do torrente sanguíneo e non é parte dun proceso metabólico.
Petán, A Cañiza
San Xián de Petán é unha parroquia que se localiza no leste do concello da Cañiza. Segundo o padrón municipal de 2013 tiña 345 habitantes (162 mulleres e 183 homes) distribuídos en 29 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 603 habitantes.
Nesta parroquia, a carón da estrada N-120, está un dos cinco touros de Osborne existentes en Galicia: valados publicitarios colocados á beira das estradas por toda España na segunda metade do século XX e declarados patrimonio cultural e artístico.
Ro
Ro ou Rho (grego: Ρω) é unha pequena illa grega no leste do mar Mediterráneo preto de Kastellorizo, preto da costa turca. É parte da municipalidade de Megisti, na prefectura do Dodecaneso.
Xunto con outros illotes da rexión circundante, Ro foi obxecto dunha disputa de soberanía na década de 1920 entre Turquía e Italia, que nese momento estaba en posesión de Kastelorizo e as illas do Dodecaneso. A controversia resolveuse nun tratado de 1932, que asignou Ro do lado italiano. Para rematar, pasou á soberanía grega en 1947, xunto coas outras antigas posesións italianas no Mar Exeo.
Ro estivo deshabitada a maior parte da historia, agás da muller grega que a fixo famosa, Despina Achladioti. Cada día, Achladioti, tamén coñecida como a Señora de Ro, izaba na illa unha bandeira grega, claramente visible desde o territorio turco, ata a súa morte en 1982.
Unha pequena unidade militar grega ten base agora na illa, co deber primordial de continuar a tradición de izar a bandeira, establecida por Achladioti. O censo de 2011 non reflicte residentes permanentes.
O illote denomínase Kara Ada en turco.
Dani Abalo
Daniel Abalo Paulos, nado en Vilagarcía de Arousa (Pontevedra) o 29 de setembro de 1987, é un futbolista galego. Na actualidade xoga no Korona Kielce en Polonia.
Traxectoria
Chegou ao Celta procedente das categorías inferiores do Xuventú Cambados pra xogar na equipo xuvenil A. Antes de rematar a tempada, Rafa Sáez, decide subir ó xogador ao Celta B, no que Abalo se fai coa titularidade rapidamente. O 3 de decembro de 2006, Fernándo Vázquez faino debutar co equipo absoluto na primeira división no estadio de Son Moix, fronte ao RCD Mallorca.
Na seguinte tempada continua no Celta B, aínda que participa co primeiro equipo esporádicamente. Por fin, na tempada 2008/09, é ascendido definitivamente para xogar con eles na Segunda División. Debido, entre outras cousas, ao interese posto nel por outros equipos, o 23 de xullo de 2009 a directiva celeste decide blindalo cun novo contrato deica 2013 e unha cláusula de rescisión de 10 millóns de euros.
Na campaña 2010/11 parte coma suplente do xa veterano De Lucas, pero chega a disputar 35 partidos (9 coma titular e 26 coma suplente), anotando 3 goles e dando 5 asistencias. Malia a súa calidade, a irregularidade de Abalo faino perder continuidade no equipo e, na tempada 2011/12, a súa escasa participación na primeira volta lévao a aceptar unha oferta do Gimnàstic de Tarragona para marchar cedido ata o final de liga. Ao ano seguinte volve repetir cesión, esta vez ao SC Beira-Mar portugués onde realiza moi bo papel, o que fai que reciba varias ofertas para a tempada 2013/14. Finalmente rescinde o seu contrato co Celta no verán de 2013 e ficha polo Ludogorets Razgrad, vixente campión da liga búlgara e que xogaría fase clasificatoria para a Champions League.
Allah Peliharakan Sultan
Allah Peliharakan Sultan (en jawi: الله فليهاراكن سلطن; "Deus bendiga o Sultán") é o himno nacional de Brunei. O himno é cantado en malaio, a lingua nacional do país. Foi escrito por Pengiran Haji Mohamed Yusuf bin Pengiran Abdul Rahim (máis tarde co título concedido Yang Amat Mulia Pengiran Setia Negara Pengiran Haji Mohamed Yusuf bin Pengiran Abdul Rahim) e foi composto por Haji Awang Besar bin Sagap en 1947. A canción foi adoptada en 1951 como himno nacional do protectorado británico de Brunei. Foi adoptado como himno nacional do país logo da independencia, e foi cantando como himno do estado independente na medianoite do 1 de xaneiro de 1984.
Historia da escritura
miniatura|365x365px|Marcas similares á escritura debuxadas sobre [[Exoesqueleto|cunchas de tartaruga, descubertos na moderna Jiahu (China), datados cara ao 6000 a. C..]] A historia da escritura comprende os distintos sistemas de escritura que xurdiron desde a Idade de bronce (finais do IV milenio a. C.).
Protoescritura
miniatura|Signario da Escritura Lineal Paleolítica (ELPA), compilado tras vinte anos de catalogación dos rexistros de [[Pintura rupestre|arte rupestre e grafismos usados durante o Paleolítico superior.]] Os primeiros sistemas da escritura a finais do IV milenio a. C. non se consideran unha invención espontánea, pois fundaméntanse en vellas tradicións de sistemas simbólicos que non se poden clasificar como escritura en si mesmas, pero que si comparten moitas características que lembran a aquela. Estes sistemas pódense describir como protoescritura e utilizaban símbolos ideográficos ou mnemónicos que podían transmitir información, aínda que estaban desprovistos de contido lingüístico directo. Estes sistemas apareceron ao principio do período neolítico, xa no VII milenio a. C. se non antes (Kamyana Mohyla), en pleno Paleolítico Superior. Investigacións que veñen realizándose desde principios da década do noventa do pasado século, permitiron a compilación dun signario nuclear básico duns oitenta e oito signos lineais que foron usados para grafiar ou escribir secuencias ordenadas que combinan e articulan signos como en calquera escritura de signos lineais e xeométricos, o que permitiu o desenvolvemento dunha hipótese sobre o uso dunha Escritura Lineal Paleolítica (ELPA) logofonográfica ou glotográfica durante o Paleolitico Superior, ao parecer xa desde tempos do Auriñaciense, ou con maior probabilidade desde o Solutreano. Observouse o uso de tales signos lineais dunha posible escritura lineal paleolítica non só na zona astur-cántabro-aquitana ou franco-cantábrica, senón tamén en covas do sur da península, concretamente nas covas da Pileta e Nerja en Málaga.
Destacan a escritura vinča, que mostra unha evolución gradual a partir de símbolos sinxelos desde o VII milenio, aumentando en complexidade durante o VI milenio e culminando nas Táboas de Tartaria (Romanía) do V milenio, cunhas filas de símbolos coidadosamente aliñados que evocan a impresión dun «texto». A Táboa de Dispilio, de finais do VI milenio, é similar. As escrituras xeroglíficas do antigo Oriente medio (exipcia, protocuneiforme sumeria e cretense) nacen naturalmente daqueles sistemas simbólicos, de maneira que resulta difícil dicir ―sobre todo porque pouco se coñece sobre o significado dos símbolos― en que momento preciso a escritura nace da protoescritura.
En 2005 descubríronse en China uns símbolos da escritura Jiahu gravados sobre cunchas de tartaruga que se dataron mediante radiocarbono no VI milenio a. C. As cunchas atopábanse enterradas xunto a restos humanos en 24 tumbas neolíticas escavadas en Jiahu, provincia de Henan, ao norte da China. Segundo algúns arqueólogos, a escritura das cunchas presentaba similitudes coa escritura sobre ósos oraculares do II milenio a. C. Outros, con todo, rexeitan esta afirmación por non estar suficientemente probada, argumentando que uns simples deseños xeométricos, como os que atopamos nas cunchas de Jiahu, non se poden relacionar coa primeira escritura.
A escritura do Indo, do II milenio a. C. pode, de igual maneira, constituír unha protoescritura, quizais xa influenciada polo nacemento da escritura en Mesopotamia.
As «runas eslavas» mencionadas por algúns autores medievais tamén poden ser un sistema de protoescritura. Un exemplo histórico é o sistema de pictogramas inventado por Uyaquk antes de desenvolver o silabario de.
Invención da escritura
miniatura|[[Paleta de Narmer en Hieracómpolis (antigo Exipto), ca. 3100 a. C.]] Por definición, a Historia comeza cos rexistros escritos. Os restos da cultura humana sen a escritura constitúe o ámbito da Prehistoria (véxase A escritura e a historicidade máis abaixo). Con todo, a «orixe da escritura deixou de ser un misterio».
A evolución da escritura foi un proceso orixinado pola práctica económica e a necesidade no antigo Oriente Próximo. A arqueóloga Denise Schmandt-Besserat determinou a conexión entre as «fichas» de arxila sen categorizar previamente e a primeira escritura coñecida, o protocuneiforme. As fichas de arxila utilizábanse para representar bens e mesmo poida que unidades de tempo empregado no traballo, facéndose o seu número e tipos cada vez máis complexos segundo avanzaba a civilización. Alcanzouse un alto grao de complexidade cando se tivo que manexar máis de cen tipos distintos de fichas, e estaban envolvidas con arxila, con marcas que indicaban o tipo de fichas do interior. Estas marcas pronto substituíron ás fichas en si, e os envoltorios de arxila constituíronse, como pode demostrarse, no prototipo das taboíñas de escritura sobre arxila.
O sistema de escritura mesopotámica orixinal (ca. 3500 a. C.) deriva deste método de conservar operacións, e para finais do IV milenio a. C. xa se transformou no uso dun punzón de forma triangular que se presionaba sobre arxila flexible (escritura cuneiforme). Así, a invención dos primeiros sistemas de escritura é máis ou menos contemporánea co principio da Idade de Bronce na última metade do IV milenio a. C. en Sumeria.
As primeiras formas de escritura eran logográficas en natureza, baseadas en elementos pictográficos e ideográficos. Non obstante, a metade do III milenio a. C., os sumerios desenvolveran un anexo silábico para a súa escritura, reflectindo a fonoloxía e a sintaxe do idioma sumerio falado. Esta escritura logo-silábica foi pronto adoptada polos falantes acadios e eblaítas para os seus propios idiomas, e posteriormente polos hititas e os ugaríticos.
Aínda que é posíbel que a escritura exipcia sexa un exemplo de difusionismo (arqueoloxía) transcultural dos seus contemporáneos comerciais de Mesopotamia, os exipcios non tomaron prestados os símbolos escritos mesopotámicos. No seu lugar, utilizaron a súa propia iconografía artística. Hai mostras de xeroglíficos exipcios arcaicos na Paleta de Narmer do 3100 a. C., e aínda maior grao de elaboración pódese ver nos Textos das Pirámides do III milenio a. C. No sur de Exipto, Günter Dreyer descubriu rexistros de entregas de liño e aceite que, segundo a proba do carbono, foron datados entre o 3300 e o 3200 a. C., anteriores, pois, ao período dinástico. Este achado cuestiona a crenza estendida de que os primeiros pobos en escribir foron os sumerios de Mesopotamia (actual Iraq) nalgún momento anterior ao 3000 a. C.
Tamén xurdiu nesta época unha escritura protoelamita logográfica aínda por descifrar, que evolucionou a un elamita lineal cara a finais do III milenio, que á súa vez foi substituído pola escritura cuneiforme tomada do acadio.
A escritura do Indo apareceu cara ao 2600 a. C. e sobreviviu ao declive da cultura do val do Indo sobre o 1700 a. C. Con todo, todos os rexistros son extremadamente breves e non está claro que fose realmente un sistema de escritura.
As escrituras precolombianas, que datan do século III a. C. aproximadamente en Mesoamérica, das cales se sabe que só a maia foi unha escritura real, tiveron unhas orixes independentes das do Vello Mundo. Se o rongorongo da Illa de Pascua foi tamén unha escritura real, tivo tamén un desenvolvemento independente.
Practicamente, todos os sistemas de escritura utilizados no mundo actual descenden en última instancia da escritura chinesa ou dos alfabetos semíticos.
Escritura da Idade de Bronce
A escritura xurdiu nunha variedade de culturas diferentes na Idade de bronce.
Escritura cuneiforme
right|miniatura|300x300px|Tableta legal de Alalah no seu envoltorio en babilonio medio. miniatura|Láminas de Pirgi estratificado de ouro que representa un tratado nos [[Lingua etrusca|idiomas etruscos e fenicios no Museo Nacional Etrusco, século IX a. C. O comezo da escritura con alfabeto latino.]] O sistema de escritura sumerio orixinal deriva dun sistema de fichas de arxila que se utilizaban para representar bens. A finais do IV milenio a. C., xa evolucionara cara a un método de contabilidade no que se utilizaba un punzón redondeado que se imprimía sobre arxila flexíbel con ángulos variábeis para gravar números. A este sistema incorporouse unha escritura pictográfica utilizando un punzón afiado para indicar o que se estaba contando. A escritura con punzón redondeado e punzón afiado foi aos poucos substituída cara ao 2700-2500 a. C. por un punzón en forma de cuña (de aí o termo cuneiforme). Finalmente, a escritura cuneiforme converteuse nun sistema de escritura de propósito xeral para os logogramas, as sílabas e os números. A partir do século XXVI a. C., esta escritura adaptouse ao idioma acadio e máis tarde a outros como o hurrita e o hitita. Outras escrituras similares en aparencia a este sistema son o ugarítico e o antigo persa.
Uso da escritura cuneiforme
Os signos cuneiformes eran escritos por escribas mediante cuñas, sobre taboíñas case sempre de arxila (moi escasamente gravados en metal), que logo se gardaban nunha sorte de primitivas bibliotecas, escrupulosamente organizadas, que servían para a aprendizaxe de futuros escribas. Estas bibliotecas pertencían á escola de cada cidade ou, ás veces, a coleccións particulares.
As taboíñas estaban escritas en columnas (en número variábel), que indicaban:
Xeroglíficos exipcios
A escritura foi moi importante para manter a cohesión do Estado exipcio. A alfabetización concentrábase nunha elite educada de escribas. Ser escriba era a aspiración de calquera exipcio de ascendencia humilde. O sistema xeroglífico foi sempre difícil de aprender, e no transcurso dos séculos complicouse aínda máis ao aumentar o número de signos xeroglíficos.
Escritura chinesa
En China, os historiadores acharon moita información sobre as primeiras dinastías chinesas a partir dos documentos escritos que perduraron. A maior parte dos escritos da dinastía shang chegaron a nós en forma de ósos ou accesorios de bronce. As amósegas sobre cunchas de tartaruga ou jiaguwen foron datadas por medio da proba do carbono cara ao 1500 a. C. Os historiadores déronse conta de que o tipo de medio utilizado tiña un efecto sobre o que se quería documentar e o modo en que se empregaba.
Houbo recentemente descubrimentos de amósegas sobre cunchas de tartaruga do 6000 a. C., como a escritura de Jiahu e a escritura de Banpo, pero existe polémica sobre se estas amósegas posúen suficiente complexidade como para seren consideradas un sistema de escritura. Se se afirma que é un idioma escrito, a escritura na China antecedería á escritura cuneiforme mesopotámica, a cal hai tempo que se recoñece como a primeira aparición da escritura, nuns 2000 anos. Con todo, parece máis probábel que as inscricións sexan máis ben unha forma de protoescritura similar á escritura Vinča contemporánea en Europa. As mostras irrefutábeis de escritura na China son de ao redor do 1600 a. C.
Escrituras elamitas
A escritura protoelamita aínda non descifrada xorde cara ao 3200 a. C. e evoluciona a un elamita lineal cara ao III milenio, sendo máis tarde substituído polo elamita cuneiforme tomado do acadio.[cita requirida]
Xeroglíficos anatolios
Os xeroglíficos anatolios son unha escritura xeroglífica aborixe propia de Anatolia occidental que aparece por vez primeira nos selos reais dos luvitas ao redor do século XX a. C., que se usaban para rexistrar o idioma xeroglífico de Luvia.
Escrituras cretenses
Os xeroglíficos cretenses atópanse en obxectos da Creta minoica (de principios a mediados do II milenio a. C.). A escritura lineal B xa foi descifrada, ao contrario do que ocorre coa lineal A.
Primeiros alfabetos semíticos
Os primeiros alfabetos puros (máis propiamente "abjads", que emparellan un único símbolo a cada fonema, pero non necesariamente un só fonema a un único símbolo) xurdiron cara ao 1800 a. C. no antigo Exipto como unha representación do idioma desenvolvido polos obreiros semíticos de Exipto, pero xa por entón había unha lixeira probabilidade de que os principios do alfabeto se incorporasen aos xeroglíficos exipcios. Estes primeiros abjads tiveron pouca importancia durante varios séculos e soamente a finais da Idade de Bronce a escritura protosinaítica se divide no alfabeto protocananeo (cara ao 1400 a. C.), o silabario de Biblos e o alfabeto ugarítico (cara ao 1300 a. C.).
Escritura da India
miniatura|300x300px|Secuencia de dez signos indos descubertos preto da porta norte do sitio arqueolóxico indo de [[Dholavira.]] A escritura do Indo da Idade de Bronce Media, que data realmente do principio da fase de Harappa cara ao 3000 a. C., aínda non foi descifrada. Non está claro se debería de considerarse como un exemplo de protoescritura (un sistema de símbolos ou algo parecido) ou se é realmente unha escritura de tipo logográfico-silábico doutros sistemas de escritura da Idade de Bronce.
Escritura precolombiana
No continente americano desenvolvéronse varios sistemas de escritura para as linguas indíxenas de América mesmo antes da chegada dos europeos. Aínda que frecuentemente se dixo que estas escrituras tiñan un carácter pictográfico ou nemotécnico, desciframientos realizados na segunda metade do século XX probaron que varias das escrituras precolombianas eran sistemas fonolóxicos completos para representar un idioma arbitrariamente a partir da súa pronuncia. En especial en Mesoamérica, as inscricións epiolmecas, ao parecer escritas nun idioma mixe-zoque, foron reelaboradas para dar lugar indirectamente á escritura maia e aos sistemas de notación dos códices aztecas.
Liceas
Na Antiga Grecia, as Liceas (en grego antigo Λύκαια, Lykaia) eran unhas festas arcaicas cun ritual secreto na aba do monte Liceo, o pico máis alto de Arcadia. Os rituais e mitos deste primitivo rito de paso viraban ao redor dunha antiga ameaza de canibalismo e a posibilidade dunha transformación en home lobo dos efebos que participaban. A festa celebrábase anualmente, probabelmente a comezos de maio.
Historia da escritura
Outras escrituras
Existen outras zonas do planeta onde había escritura. Na illa de Pascua atopáronse escritura en rongorongo, que é un sistema de escritura indescifrado que ten unha orixe independente do resto de escrituras do planeta, xa que foi desenvolvido autoctonamente.
Liceas
O epíteto Liceo (Λύκαιος Lykaios, ‘lobuno’) é asumido por Zeus só en relación coas Liceas, que eran as principais festas arcadias. Zeus tiña só unha relación formal como patrón do ritual. No mito fundacional do banquete de Licaón para os deuses que incluíu a carne dun sacrificio humano, quizais un dos seus fillos, Níctimo, ou o seu neto, Arcas, Zeus derrubou a mesa e golpeou a casa de Liceo cun raio, podendo ser o seu padroado nas Liceas pouco máis que un formalismo.
Historia da escritura
A Idade de Ferro e o auxe da escritura alfabética
O alfabeto fenicio é simplemente o alfabeto protocananeo na forma en que se prolongou até a Idade de Ferro (tomada convencionalmente como sobre o limiar 1050 a. C.). Este alfabeto deu orixe ao alfabeto arameo e ao alfabeto grego, así como, probablemente por transmisión grega, a distintos alfabetos anatolios e protoitálicos (incluíndo o alfabeto latino, inspirado no alfabeto etrusco) no século VIII a. C. O alfabeto grego é o que introduce por primeira vez signos vocálicos. Estes deron o último paso, pois separaron vogais de consonantes e escribíronas por separado. A familia bráhmica da India probabelmente tivo a súa orixe a través dos contactos arameos desde o século V a. C. Os alfabetos latino e grego a principios da Era Común deron pé a distintas escrituras europeas, como as runas, o alfabeto gótico e o alfabeto cirílico, mentres que o alfabeto arameo orixinou os abjads hebreo, sirio e árabe, e o alfabeto sudarábigo orixinou o alfabeto ge'ez.
Escritura e historia
Os historia dores fan unha distinción entre a prehistoria e a historia, sendo esta última definida pola presenza de fontes escritas autóctonas. A aparición da escritura nun lugar determinado vén a miúdo seguido de varios séculos de inscricións fragmentadas que non poden quedar incluídas no período "histórico", e soamente a presenza de textos coherentes marca a "historicidade". Nas primeiras sociedades alfabetizadas pasaron non menos de 600 anos desde as primeiras inscricións até as primeiras fontes textuais coherentes (aproximadamente do 3200 ao 2600 a. C.). No caso de Italia, pasaron uns 500 anos desde o primeiro alfabeto protoitálico até Plauto (do 750 ao 250 a. C.), e no caso dos pobos xermánicos existe un lapso de tempo similar desde as primeiras inscricións do Elder Futhark até os primeiros textos como o Abrogans (do 200 ao 750 aproximadamente).
Liceas
O ritual era nocturno, a xulgar polo nome de Níctimo (νύξ nýx, ‘noite’). Os rumores sobre a cerimonia que circulaban entre os gregos xiraban en torno ao tema do sacrificio humano e o canibalismo: segundo Platón, certo clan reuniríase na montaña para realizar un sacrificio cada nove anos a Zeus Liceo, e mesturarían un único anaco de entrañas humanas coas do animal. Dicíase que quen comía a carne humana se transformaba nun lobo, e só podía recuperar a súa forma orixinal se non volvía comer carne humana ata que terminase o seguinte ciclo de nove anos. Pausanias falou do campión olímpico de boxeo Damarco de Parrasia, quen «se transformou nun lobo no sacrificio a Zeus Liceo, e cambiou de volta a un home no décimo ano tras isto», de onde Burkert afirma que, para que Damarco participase con éxito polo menos dez anos despois, os participantes no ritual deberon ser efebos.
Un santuario de Pan tamén estaba situado na montaña. Segundo a tradición, Evandro, fillo de Hermes, guiou unha colonia desde Palantion en Arcadia até Italia, onde construíu a cidade homónima no monte Palatino e introduciu o culto a Pan Liceo e as festas das Liceas, que máis tarde se converterían nas importantes festas romanas das Lupercais.
Porfirio contaba que Teofrasto comparara o sacrificio «nas Liceas de Arcadia» cos sacrificios cartaxineses a Moloch.
Había varias sedes. Na cima do monte Liceo Pausanias viu o altar a Zeus formado por unha morea de cinzas, pero, como asistir ao rito era imposíbel, foi obrigado a «deixalo como estaba e como estivo desde o principio».
Preto da antiga morea de cinzas onde os sacrificios tiñan lugar había un recinto prohibido onde, supostamente, ningunha sombra era xamais proxectada. Estaba a cova de Rea, a Kretaia, onde segundo a lenda local naceu Zeus e foi coidado polas ninfas. Houbo xogos relacionados coa satisfactoria conclusión das Liceas, retirados no século -IV a Megalópolis, cando foi fundada no -371, que foi a primeira cidade de Arcadia. Alí houbo un importante templo dedicado a Zeus Liceo, aínda que os arcadios seguiron realizando sacrificios na cima do monte Liceo até a época de Pausanias (século II).
Apolo tamén tivo unha forma lobuna arcaica, Apolo Licio, adorada en Atenas no Λύκειον Lykeion ou Liceo, que terminaría sendo famoso como o lugar onde Aristóteles paseaba e ensinaba.
Manuel Santos Estévez
Manuel Santos Estévez, nado en Vigo o 13 de xullo de 1968, é un arqueólogo galego, especialista en arte rupestre.
Traxectoria
En 2004 obtivo o doutoramento en Historia pola Universidade de Santiago de Compostela. Dende 1995 é investigador do Laboratorio de Arqueoloxía do Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento e entre 2009 e 2012 traballou no Instituto de Historia do CSIC en Madrid. Posteriormente, entre 2014 e 2020 foi investigador Post doutoral na Universidade do Minho (Portugal) e dende 2022 forma parte do Instituto de Ciencias do Patrimonio (INCIPIT - CSIC) en Santiago de Compostela.
Entre os seus traballos máis destacados está a dirección dos traballos arqueolóxicos en Campo Lameiro, onde se levaron a cabo, prospeccións arqueolóxicas, documentación e escavacións no contorno de gravados rupestres.
O Freixo, Posmarcos, A Pobra do Caramiñal
O Freixo é un lugar da parroquia de Posmarcos no concello coruñés da Pobra do Caramiñal, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 23 habitantes (12 homes e 11 mulleres).
Marcelino García
Co nome de Marcelino García podemos referirnos a:
Gauche divine
A Gauche divine ('esquerda divina' en francés) foi un movemento de intelectuais e artistas de esquerda que se estendeu por Barcelona durante os anos sesenta e comezos dos setenta. O grupo estivo ligado ao movemento cinematográfico denominado Escola de Barcelona. O escritor e periodista Joan de Sagarra foi quen bautizou ao grupo co nome de Gauche divine no xornal Tele/exprés en outubro de 1969, despois da festa de presentación de Tusquets Editores na sala Gran Price.
Membros
A maioría dos seus membros proviñan da burguesía e das altas clases da capital catalá. Entre eles atopábanse escritores e poetas como Félix de Azúa, José María Carandell, Ana María Moix, Terenci Moix, Jaime Gil de Biedma, José Agustín Goytisolo e Rosa Regàs; arquitectos e deseñadores como Óscar Tusquets, Ricardo Bofill, Oriol Bohigas e Elsa Peretti; cantantes como Guillermina Motta, Raimon e Serrat; fotógrafos como Colita, Xavier Miserachs ou Oriol Maspons; modelos como Teresa Gimpera ou Isabel Gil Moreno de Mora, coñecida como «Belle Bel» ou «A nena Isabel» e considerada a musa do grupo; editores como Jorge Herralde, Esther Tusquets ou Beatriz de Moura; xente do mundo do cine como Gonzalo Herralde e integrantes da Escola de Barcelona como Gonzalo Suárez, Román Gubern e Vicente Aranda e outros como El Perich, Oriol Regàs, Eugenio Trías e Serena Vergano.
This Time Around (canción de Michael Jackson)
"This Time Around" é o cuarto sinxelo do álbum de Michael Jackson HIStory, que conta coa colaboración do rapeiro The Notorious B.I.G.. A letra foi escrita por Michael Jackson, mentres que a música foi composta por Dallas Austin, Bruce Swedien e Rene Moore. Dallas Austin e Michael Jackson produciron a canción, e Bruce Swedien e René Moore foron coprodutores. A letra da canción detalla detalla os problemas do artista coa súa fama. En decembro de 1995, a canción foi estreada como sinxelo promocional só nos Estados Unidos.
Sansón e Dalila
Sansón e Dalila (en Samson and Delilah) é un telefilme xermano-italo-estadounidense dirixido Nicolas Roeg que foi estreado en 1996. Estreouse en galego na TVG o 4 de xaneiro de 2009.
Sinopse
Os israelitas viven escravos baixo o dominio dos filisteos, como castigo polas ofensas cometidas contra o Señor. Deus escoita as pregarias do seu pobo e entrégalles a un neno, Sansón, que terá a forza de cen homes para vencer ós agresores. Axiña, a abraiante forza de Sansón chega a oídos do Rei Hanun e da fermosa cortesá Dalila, que é salvada por Sansón do ataque dun león.
Terceira República Francesa
A Terceira República Francesa (en francés: La Troisième Republique) foi un estado que estivo vixente en Francia entre 1870 e 1940. Refírese aos gobernos que rexeron Francia desde o fin do Segundo Imperio Francés ata o establecemento da Francia de Vichy. Foi unha democracia parlamentaria, que empezou o 3 de setembro de 1870 ao ser apresado Napoleón III trala batalla de Sedán. O seu maior logro foi sobrevivir a primeira guerra mundial, pero non soubo repeler a invasión Nazi.
Sahagún, León
500px|miniatura|Panorámica de Sahagún Sahagún é unha vila e municipio, situada no sueste da provincia de León, na comunidade autónoma de Castela e León. En 2008 tiña 2858 habitantes.
Terceira República Francesa
A Terceira República xorde debido ao baleiro no poder creado tras ser derrotado Napoleón III, rematando así o Segundo Imperio Francés tras 18 anos de existencia.
Sahagún, León
Historia
Xorde a poboación á beira dun mosteiro, consagrado ós Santos Facundo e Primitivo. Este mosteiro foi destruído e reconstruído varias veces, e adquiriu grande importancia no reinado de Afonso III "O Magno", chegando ó seu maior esplendor no reinado de Afonso VI, quen concede, o 25 de novembro de 1085, un vantaxoso foro con leis e exencións a cantos quixesen vir poboar a nova vila de San Facundo. É o coñecido como Foro de Sahagún, concedido ao abade e á vila; este feito conduciu a un extraordinario crecemento en tódolos sentidos do mosteiro e da vila. A importancia da congregación monástica foi tal que foi denominado o "Cluny español", e á sombra do mosteiro naceu un dos burgos máis importantes da Baixa Idade Media Hispana. A vila converteuse nun dos focos culturais máis importantes da historia de España e entre os seus muros conviviron homes das máis distintas razas e culturas, desde comerciantes francos e doutras nacionalidades ata mudéxares, xudeus, e doutras diversas etnias.
Nalgún momento a tensión entre os burgueses comerciantes, artesáns... deu lugar a situacións conflitivas. Neste sentido, as revoltas burguesas facundinas contra o abusivo poder abacial, son paradigma en toda a Coroa de Castela Medieval tanto pola súa importancia como polo coñecemento que diso se ten (destacan tamén as de Santiago de Compostela).
Terceira República Francesa
Instauración
En febreiro de 1875 sentáronse as bases da república, creouse un parlamento bicameral, así como os cargos de Presidente da República e o de Presidente do Consello.
Sahagún, León
Historia
O século XII foi sen dúbida a época dourada da vila e o mosteiro. Un documento excepcional que certifica algúns dos máis importantes feitos son as chamadas Crónicas Anónimas. Constatouse a existencia de dous períodos: o primeiro comprende desde a fundación do mosteiro ata o ano 1117; a segunda crónica relata as rebelións burguesas sucedidas entre 1237 e 1255.
Así, a Abadía converteuse na máis importante do Camiño de Santiago, chegando a estender o seu poder con xurisdición sobre case un centenar de mosteiros, conventos e igrexas, desde o Cantábrico ata a provincia de Segovia. A importancia da Abadía no contexto hispano foi tal que chegou a posuír a súa propia Universidade, privilexio concedido por Clemente VI en 1347; con Bieito XIII, en 1403 podíanse cursar xa os estudos de Teoloxía, Dereito Canónico e Artes Liberais. A institución alcanzou tal apoxeo que chegou a intercambiar honras coa Universidade de Salamanca e proveu de catedráticos á de Alcalá de Henares, sendo matriz da orde de San Bieito en España ata o século XVI.
O número inicial dos seus habitantes non baixou de 8.000. Díxose vila e non cidade por ser señorío non episcopal, aínda que soamente a 50 anos da súa carta poboacional tiña xa 12.000 habitantes.
Terceira República Francesa
Diferenzas co réxime parlamentario inglés
200px|esquerda|miniatura|O xeneral monárquico Patrice de Mac-Mahon como presidente da República Francesa en 1873. A diferenza do sistema parlamentario británico onde o primeiro ministro é o líder do partido maioritario no Parlamento, o sistema francés da Terceira República tivo certas particularidades ó selo propio presidente aquel que nomeaba ó primeiro ministro. Ademais, en vez de existiren dous ou tres partidos coma resultado da lei electoral no Reino Unido (ex. os partidos conservador e laborista británicos), a lei electoral francesa (máis proporcional) permitiría a existencia de diferentes partidos no Parlamento que aliábanse en coalicións, as cales eran inestables dado que os partidos tiñan liberdade para cambiar de bloque cando lles conviñese, por polo que sucedíanse bruscos cambios de gabinete.
Consecuencias
A Terceira República non foi motivo de orgullo para Francia. Os gobernos foron breves e cambiaban radicalmente á súa dirección, xa que todos os políticos do país loitaban polo control. Neste período observouse o raro fenómeno de ministros que permanecían nos seus cargos aínda que o Presidente cambiase.
Antes de rematar a década dos 80, o xeneral Georges Boulanger, puxo á república nunha verdadeira crise, xa que debido á súa popularidade entre o pobo, os monárquicos e bonapartistas, o goberno chegou a temer por se os partidarios obtiñan a maioría na eleccións de xullo de 1889, tomaría o poder e cun golpe de Estado implantaría unha ditadura, algo que este nunca negou. En marzo de 1889, boulanger foi arrestado por traizón, para sorpresa de todos fuxiu e os seus partidarios perderon as eleccións.
Durante a primeira guerra mundial o goberno logrou sobrevivir ao encontrar aliados que o axudasen contra Alemaña. Porén, vinte anos despois, non puido sobrevivir á Batalla de Francia en 1940, ao estar moi dividida interiormente e pouco preparada para as novas tácticas militares alemás.
Ao final da segunda guerra mundial, ao liberarse o territorio francés, poucos pediron a restauración da terceira república. Pola outra banda, en decembro de 1946 elaborouse unha nova constitución e se proclamou a Cuarta República Francesa.
Levoxiro
Dise que un xiro é levoxiro (do latín laevus, 'esquerda', e gȳrus, 'xiro') cando se efectúa cara á esquerda, é dicir, no sentido contrario ao das agullas do reloxo, en contraposición ao sentido dextroxiro. O concepto tamén se coñece como levorrotatorio e pódese usar nos seguintes contextos:
O Hórreo, Posmarcos, A Pobra do Caramiñal
O Hórreo é un lugar da parroquia de Posmarcos no concello coruñés da Pobra do Caramiñal, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 44 habitantes (22 homes e 22 mulleres).
Marco van Basten
Marcel "Marco" van Basten, nado en Oog in Al (Utrecht) o 31 de outubro de 1964, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol neerlandés. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección neerlandesa. Actualmente adestra o Heerenveen.
Anteriormente foi un dianteiro centro que xogou para o Ajax Amsterdam e o AC Milan nas décadas dos 80 e 90. Está considerado un dos mellores atacantes de tódolos tempos a pesar da súa curta carreira por mor de repetidas mancaduras nos nocellos. Anotou un total de 276 goles, e foi galardoado tres veces co Balón de Ouro (1988,1989 e 1992) e unha vez co FIFA World Player en 1992.
Xogador
O crecemento de van Basten nos anos seguintes semellaba non ter límite. Non só coma un grande rematador senón tamén destacaba pola súa abriante técnica. Na tempada 1982-83 o Ajax contaba co Bota de Ouro Wim Kieft, o que fixo que van Basten só disputara vinte encontros. Aínda así o seu xogo convenceu ós técnicos do Ajax ata o punto de vender a Kieft ó Pisa e colocar a van Basten como titular.
A confianza depositada nel non foi en balde, xa que foi o máximo goleador da liga holandesa catro anos consecutivos (1984,1985,1986 e 1987). Un total de 117 goles en 112 encontros. En 1985-86 fixo 37 goles en 26 encontros en liga, gañando a Bota de Ouro
En 1987 Silvio Berlusconi ficha a van Basten para o Milan. Alí atoparíase con outros dous compatriotas seus, Ruud Gullit e Frank Rijkaard. Na súa primeira tempada no club italiano gañan o Scudetto, mais van Basten só pode xogar once encontros por problemas co nocello.
A pesar diso, na Eurocopa de 1988 deu un rendemento espectacular, rematando coma máximo anotador e mellor xogador do torneo. Un dos seus mellores goles foi unha volea sen apenas ángulo na final contra a URSS. Holanda venceu ese encontro por 2-0 e fíxose coa vitoria e o seu único ata o de agora título de seleccións. Un dato curioso dese gol é que o porteiro soviético Rinat Dasaev tiña o xeonllo mancado, e canto tenta saltar para dete-lo esférico só e quen de apoiarse nunha perna.
De volta ao Milan, Van Basten fai unha extraordinaria tempada nos anos 1988-89, sendo galardoado co Balón de Ouro, anotando 19 goles na Serie A e marcando dous tantos na final da Copa de Europa contra o Steaua de Bucarest.
Na 1989-90 rematou coma máximo anotador da Serie A e o Milan defendeu a Copa de Europa con éxito, vencendo desta volta ao Benfica. En troques, Holanda decepcionou no Mundial dese ano, caendo na segunda rolda.
Na 1991-92, adestrados por Fabio Capello o Milan perdeu un só encontro en liga e fíxose co Scudetto de novo. Van Basten anotu 25 goles e rematou coma Capocannoniere de novo.
Ao ano seguinte o Milan segue arrasando na liga, chegando a sumar 58 encontros sen coñece-la derrota. Van Basten destaca especialmente e gaña por terceira vez o Balón de Ouro. Pouco despois volta cos seus problemas co nocello, e tras varias operacións sen moito éxito decide retirarse do fútbol.
Aínda así desde entón si que participou nun par de encontros homenaxe, coma o de Demetrio Albertini e o de Dennis Bergkamp.
Títulos
Club Internacional Individual
Adestrador
Van Basten deixa oficialmente o Milan no ano 1995 retirándose do fútbol. Daquela declarou que nunca ía dedicarse a adestrar, mais non tardaría en mudar de opinión.
Comeza adestrando ao segundo equipo do Ajax no 2003 con John van 't Schip de axudante. O 29 de xullo de 2004 é nomeado adestrador da selección holandesa, xunto con van't Schip.
Os seus comezos no cargo son bastante polémicos o prescindir de estrelas coma Clarence Seedorf, Patrick Kluivert, Edgar Davids ou Roy Makaay.
Por vez primeira en moito tempo, ningún dos tres grandes holandeses (Ajax Amsterdam, PSV Eindhoven, e Feyenoord Rotterdam) aportan ós xogadores clave da selección, sendo o AZ Alkmaar o que conta con maior número de convacados: Denny Landzaat, Barry Opdam, Barry van Galen, Ron Vlaar, Jan Kromkamp e Joris Mathijsen.
A primeira proba real á que se tivo que enfrontar Holanda foi o Mundial de 2006 en Alemaña, onde foron eliminados en oitavos de final por Portugal. Aí chovéronlle críticas ó adestrador, sobre todo pola pouca participación que lle deu a Ruud van Nistelrooy é por deixar fóra da convocatoria a Roy Makaay ou Clarence Seedorf.
Van Basten ten contrato coa Federación holandesa para adestrar á selección até o 2008. A federación xa expresou os seus desexos de amplialo ata o 2010.
Aeroporto de Oakland
O aeroporto internacional de Oakland é un aeroporto estadounidense situado en Oakland, California. Atópase a uns 16 quilómetros ao sur do centro da cidade. Ten servizos de pasaxeiros a cidades dos Estados Unidos, México e Europa e voos de carga aos Estados Unidos, o Canadá e o Xapón.
Oakland é unha cidade focal para Southwest Airlines e Allegiant Air. En agosto de 2015 Southwest tiña 120 saídas diarias nos días máis concorridos da semana. Alaska Airlines xunto coa súa aeroliña irmá Horizon Air foi a segunda aeroliña con máis presenza no aeroporto ata o ano 2013. En 2014 Delta Air Lines superou a Alasca converténdose na segunda compañía con máis operacións en Oakland.
Eustacio Macrembolita
Eustacio (Eusthatius, Εὐστάθιος) foi un escritor ou novelista erótico bizantino que tamén aparece citado como Eumacio (Eumathius).
Traxectoria
Non se sabe se naceu en Μακρεμβολίτης (que xeralmente se refire a Constantinopla) ou en Παρεμβολίτης, (a cidade exipcia de Parémbolis), pero a primeira é a máis probábel. Parece que era un home de alto rango e exercía algún oficio destacado na administración (πρωτονωβελέσιμος e μέγας χαρτοφύλαξ, ou xefe dos arquivos). A súa época é descoñecida pero parece que non viviu antes do século XII. A novela que escribiu titúlase Τὸ καθ'Ὑσμίνην καὶ Ὑσμινίαν δρᾶμα, e está formada por once libros e é unha historia de amor entre Ismine e Isminia, personaxes predispostos á sensualidade.
Valeixe, A Cañiza
Santa Cristina de Valeixe é unha parroquia que se localiza no leste do concello pontevedrés da Cañiza na comarca da Paradanta. Segundo o padrón municipal de 2013 tiña 907 habitantes (430 homes e 477 mulleres) distribuídos en 58 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 1.446 habitantes.
Earth Song
"Earth Song" é o terceiro sinxelo do álbum de Michael Jackson HIStory. É a quinta canción do segundo disco do álbum. É unha balada que incorpora elementos de blues, gospel e ópera R&B. Jackson xa tivera outras cancións en materia de concienciación como "We Are the World", "Man in the Mirror" e "Heal the World". Porén, "Earth Song" foi a primeira en tratar explicitamente o medio ambiente e as especies ameazadas. "Earth Song" foi feita para o álbum "Dangerous" pero non foi incluída finalmente. A canción foi escrita e composta por Jackson, e a produción foi dividida entre o propio Jackson, David Foster e Bill Bottrell.
"Earth Song" foi acompañada por un vídeo musical gravado en catro rexións xeográficas diferentes, cuxa historia está centrado na destrución e no renacemento da Terra. En 1997, recibiu un nomeamento ós Grammy. A canción foi un éxito "top five" en moitos países europeos. No Reino Unido, converteuse no sinxelo mellor vendido de Jackson, e foi o número un do país no Nadal de 1995. "Earth Song" non foi estreada como sinxelo nos Estados Unidos. Jackson recibiu o recoñecemento de numerosas organizacións medioambientais e animalistas.
John Forbes Nash
John Forbes Nash, Jr., nado en Bluefields (Virxinia Occidental) o 13 de xuño de 1928 e finado en Monroe Township (Nova Jersey) o 23 de maio de 2015 foi un matemático estadounidense que realizou contribucións fundamentais na teoría de xogos, a xeometría diferencial e as ecuacións en derivadas parciais.
En 1994 compartiu o Premio Nobel de Economía cos teóricos de xogos Reinhard Selten e John Harsanyi e en 2015 recibiu o premio Abel. A súa loita contra a esquizofrenia é a base da biografía escrita por Sylvia Nasar, A Beautiful Mind, e do filme homónimo protagonizado por Russell Crowe.
Traxectoria
Nash naceu en 1928, fillo de John Forbes Nash, enxeñeiro eléctrico, e Margaret Virginia Martin, mestra de escola antes de casar. Nash asistiu ao parvulario e a escolas públicas e aprendeu de libros que lle deixaban os seus pais e os seus avós. Tras estudar matemáticas avanzadas no último ano de instituto pasou ao Carnegie Institute of Technology, dedicándose inicialmente á enxeñaría química. Finalmente, por consello do seu profesor John Lighton Synge cambiou ás Matemáticas, entrando na Universidade de Princeton.
La Aurora del Miño
La Aurora del Miño foi un periódico semanal editado en Lugo en 1857.
John Forbes Nash
Traxectoria
Conseguiu o doutoramento en filosofía en 1950 cunha disertación de 28 páxinas sobre os xogos non cooperativos. A tese contén a definición e as propiedades do equilibrio de Nash, concepto fundamental dos xogos non cooperativos. Nash fixo tamén importantes contribucións noutros campos das Matemáticas.
En 2011 a Axencia Nacional da Seguridade desclasificou cartas escritas por Nash na década de 1950 nas que propoñía unha nova máquina de encriptamento e desencriptamento. As cartas amosan que Nash anticipara moitos conceptos da criptografía moderna.