cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Afonso X o Sabio
Infancia e educación
Aínda infante, participou na toma de varias prazas andaluzas, entre elas Cádiz; porén, tivo que renunciar á posesión do Reino do Algarve (polo tratado de Badaxoz de 1267), e ás súas aspiracións sobre o Reino de Navarra. Tamén fracasou na disputa pola coroa do Sacro Imperio Romano Xermánico, aínda que conseguiu que o elixisen rei de romanos, o paso previo para acadar a coroa imperial.
Violencia sexual
A violencia sexual é un problema de saúde pública grave e ten un impacto profundo na saúde física e mental a curto ou a longo prazo, cun maior risco de problemas na saúde sexual e reprodutiva, cun risco maior de suicidios ou infección de HIV. Tamén se cualifican como violencia sexual os asasinatos que ocorren durante unha agresión sexual ou a consecuencia delas como é no caso dos crimes de honra. Aínda que as mulleres e as mozas a sofren en maior proporción, a violencia sexual pode ocorrerlle a calquera en calquera idade e é un acto de violencia que pode ser perpetrado por persoas proxenitoras, coidadoras, por persoas coñecidas e descoñecidas, así como polas parellas. É raramente un crime pasional, e é máis ben un acto agresivo que frecuentemente procura demostrar poder e dominio sobre a vítima.
Afonso X o Sabio
Campaña en Andalucía e batalla de Xerez (1231)
En 1231, mentres Fernando III percorría as principais cidades do Reino de León despois de tomar posesión del, o soberano enviou o seu fillo o infante Afonso, que contaba daquela con nove anos de idade e estaba en Salamanca, a devastar os reinos musulmáns de Córdoba e Sevilla, acompañado polos magnates Álvaro Pérez de Castro el Castellano e Gil Manrique. Porén, varios historiadores sinalaron que o infante Afonso ao que se refiren as crónicas da época non foi o fillo de Fernando III o Santo, senón o seu irmán, o infante Afonso de Molina, fillo do defunto Afonso IX de León. Porén, segundo a versión que sostén a Crónica, o infante Afonso presente na batalla era en realidade o fillo do rei Fernando III:
miniatura|Vista do Alcázar de Xerez da Fronteira. A [[batalla de Xerez, librada en 1231, supuxo a derrota das tropas do rei musulmán de Sevilla.]]
Violencia sexual
A violencia sexual continúa a estar moi estigmatizada en todos os contextos, polo que o nivel de denuncias varía entre rexións. En xeral, é un fenómeno pouco rexistrado, polo que os datos dispoñíbeis tenden a subestimar a súa dimensión. Ademais, a violencia sexual é tamén unha área descoidada pola investigación, así entender máis afondo o problema é imperativo para promover un movemento coordinado contra el. A violencia sexual doméstica distínguese da violencia sexual relacionada co conflito. A miúdo, as persoas que coercen as persoas coas que están casadas cren que as súas accións son lexítimas polo vínculo matrimonial. En tempo de conflito, a violencia sexual adoita ser unha repercusión inevitábel da guerra atrapada nun ciclo continuo de impunidade. A violación de mulleres e dos homes é a miúdo utilizada como método de guerra (violación de guerra), como forma de atacar o inimigo, simbolizando a conquista e degradación das súas mulleres ou homes ou das persoas combatentes. Aínda que estea fortemente prohibida polo dereito internacional de dereitos humanos, polo dereito consuetudinario e polo dereito internacional humanitario, os mecanismos de aplicación son aínda fráxiles ou incluso inexistentes en moitos recunchos do mundo.
Afonso X o Sabio
Campaña en Andalucía e batalla de Xerez (1231)
Desde Salamanca, e pasando por Toledo, onde se lles uniron corenta cabaleiros toledanos, dirixíronse cara a Andújar e, desde alí, encamiñáronse a devastar a terra de Córdoba, e posteriormente, a vila cordobesa de Palma del Río, onde exterminaron a todos os habitantes e tomaron a localidade, dirixíndose a continuación cara ao Reino de Sevilla e cara a Xerez da Fronteira, onde instalaron o campamento cristián nas proximidades do río Guadalete. O emir Ibn Hud, que reunira un numeroso exército dividido en sete corpos, interpúxose con el entre o exército cristián e a cidade de Xerez da Fronteira, obrigando ás tropas de Afonso a combater. Durante a batalla que se librou a continuación, coñecida como a batalla de Jerez, o exército de Afonso derrotou as tropas musulmás a pesar da superioridade numérica destas. Despois da súa vitoria na batalla de Xerez, Álvaro Pérez de Castro dirixiuse ao Reino de Castela e entregou ao infante Afonso a seu pai o rei, que se encontraba na cidade de Palencia.
Violencia sexual
Desde unha perspectiva histórica, a violencia sexual considerábase como algo que tan só lles ocorría ás mulleres e como algo común e normal tanto en tempos de guerra como de paz desde os antigos gregos até o século XX. Isto conduciu á ignorancia de calquera dato de cales eran os métodos, obxectivos e magnitude desta violencia. Houbo que esperar a finais do século XX para que a violencia sexual deixase de se considerar unha cuestión menor e fose gradualmente criminalizada.
Afonso X o Sabio
Campaña en Andalucía e batalla de Xerez (1231)
Afonso X o Sabio referiuse posteriormente a esta batalla, librada no ano de 1231, e na que Álvaro Pérez de Castro el Castellano acaudillou as hostes cristiás, do seguinte modo:
Conquista dos Reinos de Murcia e de Sevilla
miniatura|dereita|Retrato de Afonso X. Concello de [[Sevilla (séc. XIX).]]
Cumprida a maioría de idade aos dezanove anos, Afonso utiliza oficialmente o título de herdeiro e comeza a exercer actividades de goberno no Reino de León. Pouco despois, enfrontou diversas operacións militares. En 1243, debido á enfermidade que sufría seu pai, o infante fíxose cargo da campaña de conquista do Taifa de Murcia (1243-1245), coa axuda de certos caudillos musulmáns do territorio. No transcurso destas operacións asinou o tratado de Almizra (26 de marzo de 1244) con Xaime I de Aragón, seu futuro sogro, establecendo as fronteiras entre ambos os reinos.
En 1246-1247 participou na guerra civil portuguesa, apoiando a Sancho II de Portugal fronte ao seu rival Afonso de Boloña. En 1247-1248 participou en primeira liña na conquista de Sevilla. A causa da quebrantada saúde do seu pai, Afonso ocupouse da repartición entre os membros da hoste dos novos territorios adquiridos, así como de distintos labores de goberno.
En 1248 comezou a conquista do Reino Taifa de Murcia que lle correspondía en virtude do tratado de Almizra, polo que as cidades de Villena, Alacant, Elx, Orihuela, Murcia, Lorca e Cartaxena foron incorporadas á Coroa de Castela. Ao pouco, serían entregadas as vilas e fortalezas do Vinalopó, a modo de apanage, ao seu irmán, o infante Manuel de Castela, sendo creado o Señorío de Villena.
Matrimonio
Sendo Afonso un adolescente tratouse do seu matrimonio en dúas ocasións. A primeira foi en 1234 coa infanta Branca de Champaña, filla do rei Teobaldo I de Navarra. Posteriormente, con Filipa de Ponthieu, irmá da súa madrasta a raíña Xoana, para cuxo enlace o papa emitiu dispensa o 31 de agosto de 1237. Ambos os compromisos quedaron sen efecto e, en 1240, dous anos antes da toma da cidade de Sevilla, foi acordado o seu casamento coa infanta Violante de Aragón, segundo consta no testamento de 1 de xaneiro de 1241 de Xaime I o Conquistador, rei de Aragón, onde cita á súa filla como.
Mercedes Castro
O nome de Mercedes Castro pode referirse a:
Afonso X o Sabio
Matrimonio
A voda do rei Afonso con Violante celebrouse o 29 de xaneiro de 1249 na Colexiata de Santa María a Maior de Valladolid. A futura raíña estivo a punto de ser repudiada por estéril, pero quedou embarazada tras repousar na cidade de Alacant tras a súa conquista en 1248.
Política interior
miniatura|Portada das [[Sete Partidas.]]
Reformas lexislativas
En 1256 chegou unha embaixada da cidade italiana de Pisa ofrecendo a Afonso o seu apoio para optar ao trono do Sacro Imperio Romano Xermánico. O rei castelán decidiu entón que o seu equipo de xuristas elaborase un novo código legal ampliado, baseado no Espéculo e no Dereito romano-canónico. Trátase das Sete Partidas, redactadas entre 1256 e 1265, e das que se chegou a dicir que son, pola súa calidade e transcendencia interna e exterior, equiparábeis no mundo do dereito ao que foi a obra de Tomé de Aquino para a teoloxía.
Actividade de repoboación
miniatura|[[Noven, moeda de billón, cuñada na ceca da Coruña durante o reinado de Afonso X. A lenda di en latín "Moeda de Castela e de León".]] miniatura|Selo de Afonso X. miniatura|Estatua de Afonso X diante da [[Biblioteca Nacional de España|Biblioteca Nacional (Madrid).]] miniatura|Estatua de Afonso X xunto ao Castelo de San Marcos. [[Puerto de Santa María.]]
O labor máis importante neste ámbito emprendida polo monarca foi a repoboación do antigo Reino de Sevilla, que permitiu consolidar as conquistas de Fernando III. Nada máis renderse a cidade hispalense, procedeu á repartición das casas do seu centro urbano e das terras dos arredores entre os soldados das hostes reais e nobiliarias, así como entre xentes procedentes de todos os recunchos da Coroa de Castela. Este modelo de repoboación, que baleirou de musulmáns aquelas localidades que foran tomadas pola forza ou que capitularon tras un sitio (caso das principais cidades do Guadalquivir), que conviviu co mantemento da poboación autóctona en diferentes zonas. Moitas localidades das serras de Xaén e Córdoba, e outras dos campos e chairas, rendéronse aos casteláns mediante capitulación, pola cal estes se facían cargo das súas fortalezas e do cobro de impostos, mentres que os mudéxares conservaban certa autonomía política e relixiosa.
Este sistema non foi viábel despois da revolta mudéxar de 1264. A expulsión que se produciu de musulmáns nas terras andaluzas e o esgotamento demográfico dos reinos de Castela e de León, tivo como consecuencia unha baixísima densidade de poboación no sur da península, que non puido ser paliada polo labor de repoboación de Afonso X na comarca do Guadalete e na baía de Cádiz, nin polas iniciativas señoriais na fronteira co Reino nazarí de Granada. Finalmente, os repoboadores concentráronse nas grandes cidades do val do Guadalquivir.
Tamén impulsou Afonso X a chamada repoboación interior, coa fundación de vilas e polas (pobras) novas en rexións do norte e o interior peninsular. Con iso pretendía reforzar a xurisdición reguenga en zonas nas que tradicionalmente predominaran os señoríos de distinto tipo. Así, pódense enumerar as seguintes:
A revolta mudéxar
Aos poucos anos de aceptar a submisión a Castela, que xa ofreceran a Fernando III, os pequenos territorios tributarios de Niebla e Xerez da Fronteira viron como Afonso X lles arrebataba pola forza das armas a pouca autonomía que lles quedaba. Esta circunstancia, así como outros incumprimentos das capitulacións acordadas no seu día cos musulmáns andaluces e murcianos que se renderan sen resistencia durante as campañas de Fernando III, provocou unha sublevación concertada entre a poboación mudéxar do sur peninsular, apoiada polo rei de Granada (1264). A rebelión foi facilmente sufocada en Andalucía en poucos meses, mentres que en Murcia, abandonada á súa sorte, foi necesaria a intervención combinada de tropas castelás e aragonesas, ao mando do propio Xaime I de Aragón. Esta revolta tivo como consecuencia a expulsión ou a fuxida de moitos mudéxares andaluces, e o despoboamento de vastas zonas no val do Guadalquivir.
A cuestión do Algarve
Durante todo o seu reinado Afonso X titulouse "Rei do Algarve". A orixe desta atribución é escura. Segundo algúns autores, como o Marqués de Mondéjar, o Algarve sería doado a Afonso por Sancho II de Portugal en pagamento polo apoio que o castelán lle dera en 1246 contra aquel que terminaría por apartalo do goberno, o seu irmán Afonso III de Portugal (coñecido tamén como Afonso de Boloña). Para outros, como José Mattoso, a reivindicación do rei castelán sobre as terras ao sur de Lisboa reflectían o desexo de ver recoñecida a súa superioridade feudal sobre o monarca portugués; outros, tamén se ven os dereitos de Afonso X no Algarve aos obtidos polo rei da Taifa de Niebla. Sexa como for, tras a subida ao trono de Afonso X de Castela, iniciouse unha guerra entre ambos os reis polo control do Algarve. O conflito finalizou en 1253 ao acordaren o matrimonio do rei portugués cunha filla, ilexítima, do rei Afonso X, Beatriz, e a entrega dun usufruto sobre o Algarve en beneficio do rei castelán até que o fillo dese matrimonio alcanzara os sete anos de idade.
En 1260 Afonso X engadiu aos seus títulos o de rei de Algarve. Pero en 1263, ratificado en 1264, cedeu o usufruto do Algarve ao seu neto Dinís, herdeiro do rei portugués, a cambio dunha vasalaxe militar. O tratado de Badaxoz, de 1267, liquidou este tributo militar e fixáronse as fronteiras no río Guadiana.
O rei castelán seguiu porén empregando o título de rei de Algarve, pero só pola referencia ao territorio da antiga taifa de Niebla. Pola súa parte, o rei Afonso III empezou a empregar o título de rei de Portugal e do Algarve desde marzo de 1268.
O fecho del Imperio
Á morte do rei de romanos Guillerme de Holanda en xaneiro de 1256 produciuse un problema sucesorio pola elección do seguinte rei de romanos. En marzo, a cidade de Pisa enviou unha embaixada ao rei de Castela Afonso X o Sabio, que os recibiu en Soria, ofrecéndolle a súa submisión e o seu apoio como cabeza da casa de Suabia (ou Hohenstaufen) e como xefe do partido xibelino, oposto ao papa; deste xeito Pisa compensaba os beneficios da súa rival Xénova. O rei castelán deu a súa aprobación para ser elixido rei de romanos, paso previo á coroación polo papa como emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico. Pero o rei de Inglaterra Henrique III propuxo o seu irmán Ricardo de Cornualla como candidato. Por outra parte estaba o complexo sistema de elección do emperador, que correspondía a sete príncipes electores alemáns.
miniatura|Afonso X o Sabio, [[rei de romanos|rei electo de romanos. Miniatura do Libro de retratos de los Reyes, 1594.]] miniatura|Selo de [[Ricardo de Cornualla, rei rival de Afonso. A lenda di ('Ricardo pola graza de Deus rei de romanos sempre augusto').]] miniatura|Batalla de Benevento.
Tras gastar ambos os candidatos grandes cantidades de diñeiro para subornar os electores, o 1 de abril os partidarios de Afonso, o arcebispo de Tréveris, o duque de Saxonia, xunto cos poderes outorgados polo margrave de Brandeburgo e polo rei de Bohemia Otakar I, elixiron rei de romanos a Afonso en Frankfurt. Pero Otakar I, interesado en manter o reino vacante deu o seu voto a ambos os candidatos. O rei castelán distribuíu grandes cantidades de diñeiro aos seus partidarios para manter viva a súa causa en Alemaña; pero en Italia, o papa Alexandre IV (o valenciano Roderic de Borja) deuse de conta de que a presenza dos casteláns favorecía a causa dos xibelinos, pois seu inimigo Ezzelino da Romano era partidario de Afonso. A pesar de todo, Afonso X enviou unha embaixada ao papa para lograr a súa lexitimación, aquietando as suspicacias do papa acerca do seu xibelinismo, nada extremista.
Tres electores votaron por Ricardo (ademais do voto duplo de Otokar). O inglés viaxou a Aquisgrán, onde foi coroado como rei de romanos xunto á tumba do primeiro emperador medieval de Europa Occidental, Carlomagno. O castelán, en cambio, permaneceu nos seus reinos, co que perdeu a súa oportunidade de facer valer a súa elección como rei de romanos. Nunca pisaría terra alemá.
Á morte de Ezzelino da Romano (1259), os xibelinos tenderon agora a unirse en torno a Manfredo de Sicilia, recentemente coroado como rei de Sicilia, sen que o papa estivese disposto a recoñecelo, posto que o excomungara. Nese momento, os xibelinos podían aspirar á hexemonía sobre toda Italia, e calquera alivio á terrible presión que estes exercían sobre o papa era ben recibido: de aí que Alexandre IV acollese ben aos embaixadores casteláns prometéndolles que na querela imperial se atería á máis estrita xustiza. Tras unha sede vacante de tres meses, o patriarca de Xerusalén, Xacobe Pantaleón, de orixe francesa, foi elixido en setembro de 1261 como novo papa, como Urbano IV (1261–1264), que nunca pisaría Roma e, aínda que mantivo unha teórica actitude de neutralidade entre os dous candidatos, o castelán e o inglés, non estaba disposto a que ningún dos dous puidese sumar as súas forzas ás dos seus inimigos os xibelinos. Ante isto, ideou unha arbitraxe que lle permitise demorar a súa sentenza o tempo que fora necesario.
Pola súa parte, a pesar de que Afonso X insistía en non favorecer o xibelinismo, co que se privou do único apoio do que puidera dispoñer, os embaixadores casteláns, aproveitando que o infante Henrique de Castela apoiara o financiamento da empresa de Carlos de Anjou e posto que estaba na Corte pontificia, exerceron presión sobre Clemente IV para que pronunciase a sentenza a favor do rei castelán. Porén, ao desaparecer a resistencia xibelina en Benevento, o papa non considerou necesario manter unha postura contemporizadora co rei castelán.
En todos estes anos Afonso desembolsou enormes cantidades de diñeiro para sufragar as súas xestións para ser coroado emperador polo papa, así como para apoiar militar e financeiramente aos seus partidarios en Italia e Alemaña. Desgraciadamente para o monarca castelán, a Igrexa romana foi alongando o preito até que Afonso se viu obrigado a renunciar en 1275, tras unha entrevista en Beaucaire co papa Gregorio X.
Detrás deste contencioso puido estar a intención do Rei Sabio de verse recoñecido como superior polos outros reis peninsulares, recuperando a vella supremacía teórica que tivera o seu antepasado Afonso VII o Emperador.
O fecho de Allende
miniatura|Lápida nas Atarazanas Reales de Sevilla.
Nos comezos do seu goberno, Afonso X retomou un vello proxecto do seu pai, o de continuar a Reconquista alén do estreito de Xibraltar. Para iso finalizou os grandes arsenais reais de Sevilla, que foron os maiores estaleiros de Europa na época, para construír a frota necesaria para a invasión de África, nomeou un almirante maior do mar, e conseguiu de Roma a autorización para predicar a Cruzada en Castela, o que significaba poder recadar diñeiro a cambio de beneficios espirituais. Nomeáronse incluso cargos episcopais para as futuras dioceses magrebís, e iniciáronse contactos diplomáticos con distintos reis do Norte de África.
Os difíciles últimos anos
Na última etapa da súa vida, Afonso X tivo que enfrontar diversos fracasos e desgrazas, incluíndo a morte do seu herdeiro Fernando de la Cerda (1275), rebelións de nobres e no seo da súa propia familia, o fracaso do intento da conquista de Alxeciras (1278), e as invasións benimeríns.
A rebelión nobiliaria de 1272
miniatura|Afonso X e a súa corte, do [[Libro dos xogos.]]
En 1272 a gran maioría dos nobres, encabezados polo infante Filipe (irmán de Afonso X) e Nuño González de Lara, expuxeron unha serie de reivindicacións ao monarca. Estas poderían resumirse na petición de máis ingresos percibidos da Coroa polos ricoshomes, a renuncia á política autoritaria e centralizadora do soberano e a derrogación das leis que este impuxera para levala a cabo. Ao facer Afonso oídos xordos a estas protestas, os aristócratas "desnaturáronse" (renunciaron ao seu señor feudal) e exiliáronse ao Reino nazarí de Granada, levando canda eles aos seus exércitos feudais, e provocando graves danos ao seu paso cara a Granada. Entre 1272 e 1273 o infante herdeiro, Fernando de la Cerda, negociou a reconciliación cos rebeldes nun difícil contexto de guerra contra nazarís e benimeríns. Finalmente, o príncipe logrou a paz con eles e co Reino de Granada.
A problemática sucesión
O rei inclinouse en principio por satisfacer as aspiracións de Sancho, que se distinguira na guerra contra os invasores islámicos en substitución do seu defunto irmán. Mais o rei, influenciado pola súa esposa Violante e por Filipe III de Francia, tío dos chamados "infantes de la Cerda" (fillos de Fernando), viuse obrigado a compensar a estes. Sancho, coñecido pola historiografía como o Bravo polo seu forte carácter, enfrontouse ao seu pai cando este pretendeu crear un Reino en Xaén para o maior dos fillos do antigo herdeiro, Afonso de la Cerda.
Finalmente, o infante Sancho e boa parte da nobreza do Reino rebeláronse, chegando a desposuír a Afonso X dos seus poderes, aínda que non do título de rei (1282). Só Sevilla, Murcia e Badaxoz permaneceron fieis ao vello monarca. Afonso maldiciu o seu fillo, ao que desherdou no seu testamento e, axudado polos seus antigos inimigos os benimeríns empezou a recuperar a súa posición. Cando cada vez máis nobres e cidades rebeldes ían abandonando a facción de Sancho, morreu o Rei Sabio en Sevilla, o 4 de abril de 1284. Sancho, a pesar de ser desherdado, foi coroado en Toledo o 30 de abril de 1284, como Sancho IV de Castela.
Descendencia
Antes de contraer matrimonio, Afonso tivo varios fillos naturais, sendo estes a as súas respectivas nais, os seguintes:
Con María Afonso de León, a súa tía, filla ilexítima do rei Afonso IX de León e Teresa Gil de Soverosa, tivo a:
Con Elvira Rodríguez de Villada, filla de Rodrigo Fernández de Villada, tivo a:
Con Mayor Guillén de Guzmán, I señora de Alcocer, Cifuentes, Viana de Mondéjar, Palazuelos, Salmerón e Vadesliras, filla de Guillén Pérez de Guzmán e de María González Girón, foi pai de:
Do seu matrimonio con Violante naceron varios fillos:
Estando xa casado Afonso tivo os seguintes fillos de nai descoñecida, ambos os dous menores de idade cando seu pai outorgou testamento en xaneiro de 1284:
O primeiro fillo lexítimo de Afonso, Fernando de la Cerda morreu antes que o pai. Foi o segundo, Sancho, quen o sucedeu no trono.
Afonso X o Sabio faleceu o 4 de abril de 1284, con 63 anos. O seu corazón foi enterrado no Monte Calvario de Xerusalén.
Afonso X e a cultura
A educación de Afonso foi esmerada; o monarca tiña unha gran sede de saber e un gran respecto á cultura porque a súa nai, Beatriz de Suabia, era de feito unha erudita que, cando quedou orfa de ambos os pais instruíuse na culta corte siciliana (unha amálgama dos saberes normandos, gregos e árabes) de Frederico II Hohenstaufen, futuro emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico, que protexeu e fomentou a ciencia e a cultura e en 1224 fundou a Universidade de Nápoles. Un retrato de Afonso o Sabio que subliña a paixón real polos coñecementos herdada da súa nai ofréceo o Libro de los judizios (3a, 1-22):
miniatura|Páxina da Grande e general estoria. Manuscrito da Biblioteca do [[Mosteiro de El Escorial|Escorial.]] miniatura|Afonso X no Prólogo do Códice Rico das [[Cantigas de Santa María.]]
Desde a súa xuventude, antes de 1252, data en que foi coroado rei, o príncipe Afonso, ademais de escribir cantigas de escarnio en galego-portugués e, moi probabelmente, algúns himnos de loor a Virxe María, auspiciou a tradución dun libro de contos exemplares (o exempla) en castelán: o Calila y Dimna.
Xa maior, mandou chamar á súa Corte a trobadores como o xenovés que escribía en occitano e galego-portugués Bonifaci Calvo, os cataláns Arnaut Catalán e Cerverí de Girona, os franceses Guiraut Riquer e Peire Cardenal e os galegos Airas Nunes, Pero da Ponte e Afonso Eanes do Coton; tamén houbo poetas hispanohebreos famosos que lle dedicaron eloxios en verso, como o toledano Todros Abulafia, autor dun vasto cancioneiro composto durante o seu reinado, aínda non traducido ao español. Até Giovanni Boccaccio úsao como personaxe central no primeiro conto da última xornada do seu Decamerón, onde louva a súa xenerosidade.
Da extensa obra afonsí destacan:
A intervención do rei foi ás veces directa e ás veces indirecta, pero foi sen dúbida o arquitecto destas obras:
É dicir, concibía o plan da obra, poñía os medios para realizala e daba as instrucións precisas sobre a súa estrutura e contido, e incluso descendía a detalles como precisar os debuxos e ilustracións que debían ornar o texto. Esta preocupación pola obra ben feita maniféstase tamén no prólogo do tratado inaugural dos Libros do saber de astroloxía, que é o Libro das figuras das estrelas fixas que están no oitavo ceo, versión revisada acometida en 1276 dunha primeira tradución realizada en 1256. Alí se di que o rei ordenou a tradución do texto a Yehudá ben Mošé e a Guillén Arremón de Aspa en 1256.
Tamén creou en Sevilla uns Studii ou Escolas xerais de latín e de arábigo. Igualmente fundou en 1269 a Escola de Murcia, dirixida polo matemático Al-Ricotí.
A Real Academia Galega dedicoulle o Día das Letras Galegas de 1980.
Ligazóns externas
Devanceiros de Afonso IX
Manuel de Cal
Manuel de Cal de Vicente, finado en Ferrol en setembro de 1914, foi un político galego.
Traxectoria
Militante do Partido Liberal. Dirixiu o periódico El Departamento. Foi alcalde de Ferrol entre o 14 de setembro de 1889 e o 27 de decembro dese ano e novamente de 1894 a 1895. Despois foi concelleiro e presidente da Liga Popular.
Foi pai de Alfonso de Cal Fernández.
-514
Véxase tamén
Historia ano a ano
A Granxa, Oleiros, Carballedo
A Granxa é un lugar da parroquia de Oleiros, no concello lugués de Carballedo, na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 59 habitantes, 27 mullleres e 32 homes.
A Granxa forma parte do núcleo de poboación dos Peares.
Toponimia
O topónimo provén do latín a través do francés grange.
Historia
A Granxa era unha propiedade do mosteiro de Oseira. Todos os mosteiros galegos tiñan as súas granxas ou grañas para subministrarse de produtos agro-gandeiros.
Mabon
Mabon é o nome usado polos wiccáns e por outras formas de neopaganismo que corresponde a unha das oito festividades solares anuales celebradas por esas tradicións espirituais dentro da roda do ano. Concretamente é un dos catro sabbats menores e fai referencia ó equinoccio outonal, o cal ten lugar o 23 de setembro no Hemisferio Norte (ocasionalmente celébrase o 22 de setembro). Moitos celébrano o 21 de setembro debido á referencia errónea que se fai no calendario gregoriano, usado en Estados Unidos e en Gran Bretaña dende 1753. No Hemisferio Sur, o equinoccio outonal celébrase ó redor do 21 de marzo.
Tamén coñecida coma "Tempo de Recolleita", "O Banquete", "Día de Acción de Grazas", ou sinxelamente equinoccio outonal, esta festa é un ritual de conclusión da colleita, para dar grazas polos froitos que a terra deu e o recoñecemento da necesidade de compartilos para asegura-las bendicións da Deusa e o Deus durante os meses invernais. O nome deriva de "Mabon ap Modron", un personaxe da mitoloxía galesa, e foi creado por Aidan Kelly aproximadamente no ano 1970.
Liceo Brigantino (revista)
Historia e características
Subtitulado Eco de las secciones de literatura, ciencias, música y declamación, apareceu o 12 de xullo de 1882. Bimensual, estaba dirixido por Ricardo Caruncho.
Lamas, Cardeiro, Boimorto
Lamas é un lugar da parroquia de Cardeiro no concello coruñés de Boimorto na comarca de Arzúa. Tiña 2 habitantes no ano 2018 segundo datos do INE, dos cales 1 era home e 1 era muller.
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
James Gandolfini
James Joseph Gandolfini Jr. nado o 18 de setembro de 1961 en Westwood, Nova Jersey e finado o 19 de xuño de 2013 en Roma, Italia, foi un actor estadounidense, máis coñecido polo seu papel de Tony Soprano, un xefe da mafia italoamericano na serie da HBO The Sopranos. Foi amplamente aclamado pola súa interpretación, gañando tres premios Emmy, tres premios do Sindicato de Actores e un Globo de Ouro.
En 2007, Gandolfini produciu Alive Day Memories: Home from Iraq, un documental no cal entrevista a veteranos feridos da guerra de Iraq, e en 2010, Wartorn: 1861–2010, unha ollada ó trastorno por estrés postraumático nos soldados e familias ó longo das diversas guerras na historia dos Estados Unidos, dende 1861 até 2010.
As Moscosas, Cardeiro, Boimorto
As Moscosas é un lugar da parroquia de Cardeiro no concello coruñés de Boimorto na comarca de Arzúa. Tiña 2 habitantes no ano 2018 segundo datos do INE, dos cales 1 era home e 1 era muller.
Amami Ōshima
Amami Ōshima (奄美大島, Okinawano: ウーシマ Uushima; Amami: ウシマ Ushima) é unha das Illas Satsunan, e é a illa máis grande dentro do arquipélago Amami entre Kyūshū e Okinawa. A illa ten 712´35 km², cunha poboación de aproximadamente 73.000 habitantes. Administrativamente divídese na cidade de Amami, as cidades de Tatsugō, Setouchi, e as vilas de Uken e Yamato na Prefectura de Kagoshima. Gran parte da illa atópase dentro das fronteiras do Amami Guntō Quasi-National Park.
Xeografía
Amami Ōshima é a sétima illa máis grande do arquipélago xaponés (excluíndo as disputadas Illas Kuriles) logo das catro illas principais, a Illa de Okinawa e a Illa Sado. Atópase aproximadamente ao sur do extremo sur de Kyūshū e 250 km ao norte de Okinawa. A illa é de orixe volcánico, co monte Yuwanda a 605 m. sobre o nivel do mar no seu pico máis alto. A costa da illa está rodeada por un arrecife de coral. Está rodeado polo Mar da China Oriental ao oeste e o Océano Pacífico ao leste.
O clima de Amami Ōshima clasifícase como clima húmido subtropical (Clasificación climática de Köppen  Cfa ) con veráns moi cálidos e invernos suaves. A tempada de choivas dura de maio a setembro. A illa está suxeita a frecuentes tifóns.
Historia
Non está claro cando Amami Ōshima habitouse por primeira vez. As ferramentas de pedra indican asentamentos no Paleolítico xaponés, e outros artefactos, incluída a cerámica, indican un contacto constante cos períodos xaponeses Jōmon, Yayoi e Período Kofun.Ō
El Departamento
El Departamento foi un periódico editado Ferrol en 1892.
Amami Ōshima
Historia
A illa menciónase na antiga crónica xaponesa Nihon Shoki nunha entrada do ano 657 AD. Durante o período de Nara e o inicios do período Heian era un lugar de paso para os enviados do Xapón á corte da dinastía Tang China. A nácara foi un importante artigo de exportación ao Xapón. Ata 1611, Amami Ōshima formaba parte do Reino de Ryukyu. A illa foi invadida por samurais do clan Shimazu en 1609 e a súa incorporación ás posesións oficiais dese dominio foi recoñecida polo shogunato de Tokugawa en 1624. O goberno de Shimazu foi duro, cos habitantes da illa reducidos á servidume e obrigados a criar cana de azucre para pagar os altos impostos, o que a miúdo resultou en hambruna. Saigō Takamori foi exiliado a Amami Ōshima en 1859, permanecendo durante dous anos, a súa casa conservouse como un museo conmemorativo. Logo da Restauración Meiji Amami Ōshima incorporouse á provincia Ōsumi e máis tarde converteuse en parte da prefectura de Kagoshima. Logo da segunda guerra mundial, xunto coas outras illas Amami, foi ocupada polos Estados Unidos ata 1953, momento en que volveu ao control do Xapón.
Desde febreiro de 1974, unha superficie de 7.861 hectáreas que inclúe partes da illa e o mar circundante foi protexida como Parque Quasi-nacional Amami Gunto. A área tamén ten un gran bosque de mangleiral.
El Departamento
Historia e características
Apareceu en 1892. Publicado e dirixido por Manuel de Cal. Apareceu como consecuencia das diverxencias existentes no Partido Liberal. Tivo curta vida.
Amami Ōshima
Historia
En 2001 houbo unha batalla naval entre un arrastreiro norcoreano e barcos da Garda Costeira xaponesa preto da illa, na que se afundiu a nave norcoreana.
Economía
A economía de Amami Ōshima baséase na agricultura (cana de azucre, arroz e batatas), pesca comercial e a destilación de shōchū. O clima favorable permite dúas cosechas de arroz por ano. O turismo estacional tamén é unha parte importante da economía. As artesanías tradicionais inclúen a produción de seda artesanal de alta calidade, que, con todo, sufriu o abandono da roupa tradicional xaponesa e a competencia do estranxeiro.
Transporte
O porto de Naze, situado na cidade de Amami, é un importante centro rexional de envíos e transbordadores. O Aeroporto Amami, situado no extremo norte da illa, está conectado a Tokio, Osaka, Naha, Fukuoka e Kagoshima, así como a voos locais a outras illas Amami.
David Macaire
David Macaire, nado o 20 de outubro de 1969 en Nanterre, é un dominicano católico latino francés, arcebispo de Fort-de-France e Saint-Pierre (Martinica) dende o 7 de marzo de 2015.
Traxectoria
En 1994 ingresou no noviciado da provincia de Tolosa da Orde dos Predicadores, onde profesou o 17 de setembro de 1995. Posteriormente estudou Filosofía en Bordeos e Teoloxía en Tolosa, facendo a profesión solemne en 1998. O 23 de xuño de 2001 foi ordenado sacerdote por Jean-Louis Bruguès, bispo de Angers.
Exerceu o seu ministerio na arquidiocese de Bordeos até 2011, cando ingresou no convento dos dominicanos de Sainte-Baume como prior, e reitor da basílica de Santa María Madalena de Saint-Maximin-la-Sainte-Baume. A partir de 2012, foi tamén exorcista da diocese de Fréjus-Toulon.
O 7 de marzo de 2015 o papa Francisco nomeouno arcebispo metropolitano de Fort-de-France e Saint-Pierre, en Martinica. Recibiu a consagración episcopal o 12 de abril, de mans do cardeal Chibly Langlois.
Carlos Taibo
Carlos Taibo Arias, nado en Madrid o 12 de maio de 1956, é un politicólogo galego.
Traxectoria
Era profesor titular de Ciencia Política e da Administración na Universidade Autónoma de Madrid. É firme partidario do movemento antiglobalización, do decrecemento, da democracia directa e do anarquismo. Afirma que «a globalización avanza cara a un caos que escapa a todo control».
É membro do consello editorial de Sin Permiso desde a súa fundación en 2006 e ten publicado artigos en varios medios, como Público.
É autor de máis de trinta libros en castelán e galego, moitos deles relativos ás transicións na Europa central e oriental e temas xeopolíticos de interese xeral. Os seus libros sobre o decrecemento contan con varias reedicións.
En relación ao galego, é defensor da unidade lingüística galego-portuguesa e do reintegracionismo lingüístico.
Obra en castelán
miniatura|dereita|200px|Carlos Taibo falando sobre o [[movemento 15-M en Pontevedra.]]
-488
Véxase tamén
Historia ano a ano
Pat Morita
Noriyuki "Pat" Morita, nado en Sacramento, California o 28 de xuño de 1932 e finado nas Vegas, Nevada o 24 de novembro de 2005, foi un actor estadounidense, coñecido principalmente polo seu papel como o mestre Nariyoshi Miyagi na saga cinematográfica Karate Kid, Mike Woo en The Mystery Files of Shelby Woo, e o emperador da China en Mulan e Mulan II. Morita foi nomeado ó Óscar ó mellor actor secundario en 1985 pola súa interpretación do señor Miyagi en The Karate Kid, o cal se convertería nunha franquía cinematográfica na que Morita sería un personaxe central. Morita tamén interpretou Ah Chew en Sanford and Son (1974–1976). Morita foi protagonista na serie de televisión Mr. T and Tina (1976) e en Ohara (1987–1988).
Traxectoria
Naceu en Isleton, California, o 28 de xuño de 1932. Os seus pais eran inmigrantes xaponeses que se dedicaban á venda ambulante de froita. Aos dous anos sufriu unha grave infección (tuberculose espinal) que o deixou practicamente inválido até os once anos, cando finalmente fóronlle soldadas catro vértebras. Creuse que nunca volvería camiñar, pero, tras a dura experiencia de volver aprender a camiñar, logrou recuperarse. A súa afección pola interpretación vén deste longo período de idas e vindas a hospitais, pois ou ben estaba hospitalizado ou nas curtas estancias en casa non podía saír a xogar con outros nenos, Morita pintaba caras aos seus calcetíns e inventaba as súas propias historias. Alí atopou consolo nun sacerdote católico, co que estableceu amizade e do que tomaría o nome de Pat que elixiría, máis adiante, como nome artístico.
Tras a súa recuperación Pat Morita non poido gozar da súa saúde recentemente restablecida. Estados Unidos estaba inmerso na Segunda Guerra Mundial, polo que un axente da FBI acompañouno directamente dende o hospital até un campo de concentración en Arizona, onde fora recluída a súa familia por ser xaponesa. Neste campo permaneceu até acabada a guerra.
Despois da guerra a súa familia puxo un restaurante, Ariake Chop Suey, en Sacramento, California, e Morita ademais de exercer de camareiro entretiña aos clientes con bromas e como animador nas ceas en grupo.
Ao mesmo tempo Morita continuaba cos seus estudos, graduándose na Universidade de Fairfield e licenciándose en aeronáutica. Chegou a traballar como técnico aeronáutico na compañía aeroespacial Aerojet-Xeral.
Morita, daquela con trinta anos, casado e cunha filla, decidiu que non era iso o que quería facer coa súa vida e deixou o traballo para empezar a actuar en night clubs como cómico baixo o pseudónimo de The Hip Nip. Alí foi visto por produtores e tivo o seu primeiro papel no cinema, cunha pequena intervención na película Millie, unha moza moderna, unha comedia musical de 1967, dirixida por George Roy Hill, con música de Elmer Bernstein e protagonizada por Julie Andrews. Morita facía un estereotipado papel de secuaz do malo en quenda. Logo seguiu traballando en pequenos papeis nas películas The Shakiest Gun in the West (1968), Every Little Crook e Nanny (1972), Where Does It Hurt? (1972)
Carreira na interpretación
Uniuse ao grupo The Groundlings (grupo de cómicos fundado por Gary Austin en 1974 nos Ánxeles), grupo que participaba do movemento da chamada improvisación teatral (sketch cómicos que non tiñan guión nin planificación). O seu paso por este grupo, como a moitos dos seus compañeiros, abriulle definitivamente as portas da televisión e o cinema.
Licín
O topónimo galego Licín pode referirse a:
Pat Morita
Carreira na interpretación
Morita interpretou ao capitán coreano Sam Pak na mítica serie televisiva MA*S*H. Despois, veu un papel fixo na serie Happy Days, onde daba vida a Arnold (Matsuo "Arnold" Takahashi) o dono do local "Arnold" onde se pasaba boa parte da serie. Morita deixou a serie tras as 2 primeiras tempadas (1975-1976) para protagonizar unha serie propia titulada Mr. T e Tina en ABC. A serie foi cancelada cando levaba só un mes en antena e Morita retomou o seu rol de Arnold en Happy Days, pero de forma eventual, como estrela convidada.
En 1984 deuse máis a coñecer cando obtivo o papel do sensei Nariyoshi Miyagi, o mentor do mozo Karate Kid (Daniel-san interpretado por Ralph Macchio). Fíxose famosa a frase Dar cera, Puír cera. A súa grande actuación impresionou tanto aos críticos de Hollywood e fíxolle merecedor dun nomeamento ao Óscar como mellor actor secundario aínda que, finalmente, non se fixo co galardón.
A película tería dúas películas máis con Macchio Karate Kid II e Karate Kid III e outra chamada o O novo Karate Kid na que o señor Miyagi debe de introducir nas artes marciais a unha rapariga en lugar dun raparigo. A película tivo como protagonista á gañadora de dous premios Óscar, Hilary Swank, por entón nos inicios da súa carreira coma actriz. A pesar das súas excelentes actuacións e contrario ao que moitos poidan crer, Morita nunca practicou formalmente as artes marciais polo seu problema de costas, de feito a maioría das súas escenas de karate foron realizadas por un dobre (Fumio Demura). Outro dato importante é que o inglés de Morita tiña un perfecto acento norteamericano, con todo debía finxir un acento xaponés (en Happy Days ou Karate Kid) e coreano en (Mash) debido a esixencias do guión e do seu personaxe.
En 1987, deu vida ao detective "Ohara" na serie de televisión do mesmo nome, resolvendo os crimes e casos grazas ao dominio das artes marciais, os seus principios espirituais e técnicas de meditación orientais. A serie tivo unha duración de dúas tempadas na cadea ABC, entre 1987 e 1988.
No ano 2004, Morita rodou tres proxectos cinematográficos (nun deles era o protagonista), que polo atraso do tempo de produción estreáronse de maneira póstuma.
Lama, Oleiros, Carballedo
Lama é un lugar da parroquia de Oleiros, no concello lugués de Carballedo, na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 19 habitantes, 8 mullleres e 11 homes.
Toponimia
O topónimo é unha palabra latina ou prelatina, co significado de barro, lodo.
Estación dos Peares
Os Peares é unha estación de tren de Adif, situada nos Peares, no concello da Peroxa, provincia de Ourense. Ten servizos de media distancia.
Situación ferroviaria
A estación atópase no punto quilométrico 28,2 da liña férrea de ancho ibérico que une Monforte de Lemos con Redondela a 137 metros de altitude, entre as estacións dos San Pedro do Sil e Barra de Miño. O tramo é de vía única e está electrificado.
Para acceder á estación, e en dirección a Ourense é necesario superar o viaduto dos Peares, unha ponte de ferro que permite superar o río Sil no punto no que se une co río Miño.
Historia
A estación foi inaugurada o 1 de decembro de 1884 coa aperta do tramo Monforte de Lemos-Ourense da liña que unía Vigo con Monforte de Lemos. A súa explotación inicial quedou a cargo da Compañía do Ferrocarril de Medina a Zamora e de Ourense a Vigo. Dita xestión mantívose ata 1928 cando foi absorbida pola Compañía Nacional dos Ferrocarrís do Oeste de España, compañía pública creada para xestionar varios trazados, en xeral deficitarios, do oeste do país. En 1941, Oeste foi unha das empresas que se integrou na recentemente creada Renfe.
Desde o 31 de decembro de 2004 Renfe Operadora explota a liña mentres que Adif é a titular das instalacións ferroviarias.
A estación
O edificio para viaxeiros, de dúas plantas e base rectangular, foi restaurado polo Inorde e a Deputación de Ourense en 2010 para reconvertela en aula do ferrocarril que inclúe unha exposición permantente sobre a historia do ferrocarril na provincia de Ourense e unha biblioteca relacionada coa mesma temática. Pola súa banda os trens que seguen parando na estación fano principalmente na vía que dá acceso ás plataformas lateral e central. Outra vía máis cumpre funcións de apartado e facilita o cruzamento de trens neste trazado de vía única.
Media distancia
Actualizado a 14 de xuño de 2016.
Aleksandr Borodin
Aleksandr Porfirevich Borodin (en Александр Порфирьевич Бородин), nado o 12 de novembro de 1833 en San Petersburgo (Imperio Ruso e finado na mesma cidade o 27 de febreiro de 1887, foi un compositor romántico ruso de ascendencia xeorxiana, así como médico e químico. Foi un dos compositores máis destacados do século XIX do chamado Grupo dos Cinco, un grupo adicado á produción de música clásica especificamente rusa, en lugar de imitar os modelos anteriores de Europa Occidental.
Borodin é especialmente coñecido polas súas sinfonías os seus dous cuartetos, o seu poema sinfónico V srednei Azii (Nas estepas de Asia) e a súa ópera Kniaz Igor (Príncipe Ígor). Notable defensor dos dereitos da muller, Borodin foi promotor da educación en Rusia e fundou a Escola de Medicina para Mulleres en San Petersburgo.
Familia e educación
Borodin naceu en San Petersburgo sendo fillo ilexítimo do nobre xeorxiano de 62 anos Luka Stepanovich Gedevanishvili, e unha muller casada rusa de 25 anos, Evdokia Konstantinovna Antonova. Debido ás circunstancias do nacemento de Aleksandr, o nobre rexistrouno como fillo dun dos seus servintes rusos, o que explica o apelido ruso do compositor. Como resultado deste rexistro, tanto Aleksandr como seu pai nominal ruso Porfirii foron oficialmente servintes do pai biolóxico de Aleksandr, Luka. O pai xeorxiano de Aleksandr liberouno da súa servidume cando este tiña sete anos e proporcionoulle casa e cartos para el e a súa nai. A pesar disto, Aleksandr nunca foi publicamente recoñecido pola súa nai, que se mantivo preto del, pero á cal o novo Borodin referiuse como a súa "tía".
A pesar da súa condición de plebeo, Borodin foi ben provisto polo seu pai xeorxiano e medrou nunha gran casa de catro pisos, que foi regalada por Aleksandr á súa "tía" polo nobre. Aínda que o seu rexistro impedía a súa inscrición nun ximnasio apropiado, Borodin recibiu unha boa educación en todas as materias da man dos seus titores na casa. En 1850 entrou na Academia Médico-Cirúrxica de San Petersburgo, e seguiu unha carreira en química. Ao graduarse pasou un ano como cirurxián nun hospital militar, ao que seguíronlle tres anos de estudos científicos avanzados en Europa Occidental.
En 1862 Borodin regresou a San Petersburgo para ocupar unha cátedra de química na Academia Imperial Médico-Cirúrxica e pasou o resto da súa carreira científica na investigación, ensinando e supervisando a formación doutros. Finalmente creou cursos de medicina para mulleres en 1872.
Borodin comezou a tomar lección de composición con Mily Balakirev en 1862. Casou con Ekaterina Protopopova, unha pianista, en 1863, e tivo canto menos unha filla, chamada Gania. A música seguiu a ser unha segunda vocación para Borodin fóra da súa principal carreira como químico e médico.
Festa da cebola rechea de L'Entregu
dereita|miniatura|Prato de cebolas recheas. dereita|miniatura|Cebolas recheas de carne picada.
A festa da cebola rechea é unha festa gastronómica celebrada a finais de novembro na vila asturias de L'Entregu (Samartín del Rei Aurelio), arredor deste prato típico da gastronomía de Asturias. Foi declarada Festa gastronómica de interese rexional.
Historia
A festa da cebola rechea comezou a celebrarse en 1972, da man de José Manuel Blanco. O prato fora creado no Venres Santo de 1927 por Aniceta Fueyo "La Nina", propietaria do restaurante La Laguna. Ao ser día de vixilia, ocorréuselle encher as cebolas con atún en conserva. O prato colleu sona da man de Aurora, do restaurante La Conda. En 1972 presentouse a festa gastronómica da man da propia Nina. O seu neto, Mario Antuña, leu o pregón da festa de 2004.
La colmena (novela)
Non puido ser publicada en España até tempo despois por mor da censura, debido ás alusións ao sexo, as relacións extramatimoniais, a homosexualidade, o ambiente dos cárceres e a miseria da época. En 2014 anunciouse a aparición dun novo manuscrito non presentado á censura, con pasaxes lésbicas. Este texto cedérallo Cela ao hispanista Noël Salomon.
En 1982 foi levada ao cinema por Mario Camus co título homónimo de La Colmena. O filme, no que o propio Camilo José Cela interpreta un papel, gañou o Oso de Ouro á mellor película no Festival Internacional de Cinema de Berlín de 1983.