cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aggregat (foguetes)
A9/A10
miniatura|250px|A9/A10. Propúxose unha versión avanzada do A9 para atacar obxectivos nos Estados Unidos continentais con mísiles lanzados desde Europa, para o cal era necesario lanzar o A9 sobre unha etapa propulsora, que foi denominada A10. Os traballos sobre o A10 comezaron en 1940, esperándose un primeiro lanzamento en 1946. O deseño inicial foi levado a cabo por Ludwig Roth e quedou completado o 29 de xuño de 1940. Hermann Oberth traballou sobre o deseño durante 1941 e en decembro de 1941 Walter Thiel propuxo que o A10 usara un motor composto por seis motores de A4 unidos, que tería dado como resultado un pulo de 180 toneladas. Os traballos sobre o A10 retomáronse a finais de 1944 baixo o código Projekt Amerika, modificándose o deseño para incorporar seis cámaras de combustión de A4 alimentando unha soa tobeira. Máis tarde modificouse o deseño para que transformarse nunha soa cámara alimentando unha soa tobeira. Construíronse soportes de proba en Peenemunde para probar e acender o futuro motor.
Considerouse que os sistemas de guiado existentes non eran suficientemente precisos para distancias de ata 5000 km e decidiuse facer do A9 un mísil pilotado. O piloto sería guiado na fase de planeo cara o seu obxectivo mediante radiobalizas a bordo de U-boots e estacións meteorolóxicas automáticas situadas en Groenlandia e Labrador.
O deseño final do propulsor A10 medía uns 20 metros de altura. Propulsado polo seu motor de 1670 kN de pulo queimando ácido nítrico e gasóleo durante 50 segundos, tería propulsado á etapa A9 a unha velocidade de 4300 km/h e a unha altura de 24 km.
A11
O A11 (Japan Rakete) foi un deseño que tería servido de primeira etapa para o conxunto A9/A10. O deseño foi mostrado por von Braun ós oficiais estadounidenses en Garmisch-Partenkirchen. O esquema foi publicado en 1946 polo exército dos Estados Unidos e foi mostrado como se usara seis dos enormes motores dunha soa cámara do A10, cunha segunda etapa A10 modificada. O deseño tamén mostraba o A9 alado, indicando unha aterraxe por planeo ou unha misión de bombardeo. Para alcanzar órbita terías necesitado unha etapa máis ou o A9 debería ter sido máis lixeiro. En calquera caso só podería ter posto en órbita baixa unha carga duns 300 kg.
Fuerteventura
Historia
A conquista das illas comeza en 1402, comandada polos normandos Jean de Bethencourt e Gadifer de la Salle, e afrontada só por 63 mariñeiros dos 283 iniciais, despois de que tivesen lugar numerosas desercións. Tras chegar e asentarse en Lanzarote, a expedición leva a cabo as primeiras incursións na illa veciña. En 1404, Bethencourt e Gadifer, fundan Betancuria, cuxo val converteuse no primeiro asentamento da illa, converténdose posteriormente na capital, sede de diversos órganos gobernativos, relixiosos e administrativos. Gadifer, afrontando numerosas dificultades, tras a partida de Bethencourt para a península, a fin de buscar o recoñecemento e apoio do rei de Castela, tomou a iniciativa da conquista.
miniatura|200px|dereita|Igrexa de [[Betancuria.]] Ao regreso de Bethencourt, prodúcese a ruptura dos socios e Gadifer abandonaba as illas. En poucos anos(1405), Fuerteventura quedou controlada tras un período de convivencia entre conquistadores e aborixes. O primeiro reconto de poboación a cifra nuns 1.200 habitantes. A partir de aí, a poboación vaise estendendo gradualmente. En 1476 o territorio pasa a ser o Señorío Territorial de Fuerteventura, dependente dos Reis Católicos.
O Rexemento de Milicias créase en 1708 e o seu coronel asume as competencias de Gobernador das Armas, cargo de carácter vitalicio e hereditario nas mans da familia Sánchez-Dumpiérrez, que vai adquirindo cada vez máis poder ao residir noutras illas a familia Arias de Saavedra, Señores de Fuerteventura. O marqués de Vallehermoso intenta que a poboación póñase a favor do poder da coroa fronte do señorío. Ese mesmo ano, a Parroquia Matriz crea as Axudas de Parroquias de La Oliva e Pájara, que poría en marcha en 1711. O 17 de decembro de 1790 créase a Axuda de Parroquia de Tuineje, que tras a nova división parroquial do 23 de xuño do ano 1792 a cargo do bispo Tavira, abarcaría ata parte da península de Jandía, cunha poboación duns 1.670 habitantes.
En 1739 estala a guerra entre o Reino de Gran Bretaña e España e a illa vese sometida de novo a constantes ataques corsarios, que capturaban botíns e navíos civís que logo eran vendidos na illa de Madeira. O 13 de outubro de 1740, desembarca un corsario inglés na zona do actual Gran Tarajal e saquea a zona camiño de Tuineje e a súa igrexa. O Tenente Coronel Sánchez Umpiérrez sae ao seu encontro con aldeáns recrutados para a ocasión, e os derrota na batalla do Cuchillete, matando a 33 dos 53 soldados desembarcados e capturando ao resto. Ao mes seguinte, o 24 de novembro, 55 corsarios desembarcaron na mesma zona e con idénticas intencións. Desta vez enfrontáronse cunha tropa máis numerosa e mellor preparada na Batalla de Llano Florido ou Batalla de Tamasite, na que os majoreros non fixeron prisioneiros. O armamento dos majoreros era practicamente de pedras, paus e camelos de escudo, na primeira batalla, e algo de armamento moderno, obtido desta, na segunda.
miniatura|200px|esquerda|A casa dos Coroneis, aos pés da montaña de [[La Oliva.]] Os Coroneis, da familia Cabrera-Bethencourt, trasladan a súa residencia de Betancuria para La Oliva, no ano 1742, nuns tempos nos que o poder do señorío xa non é tan importante, e aos poucos asumen o poder civil, nomeando ou destituíndo cargos do cabido establecido naquela época. O poder militar que estaba nas mans do Señor da illa tamén vai pasando gradualmente aos coroneis.
En 1812 as Cortes de Cádiz iniciaron unha serie de cambios entre os que se incluía a abolición do señorío, pasando a illa a integrar a provincia española das Canarias. Tamén se contemplaba a creación de novos municipios, establecéndose en Fuerteventura un por cada parroquia existente naquel momento. Así xurdiron Antigua, Betancuria, Casillas del Ángel, La Oliva, Pájara, Tetir e Tuineje, sendo Puerto de Cabras dependente de Tetir. Segundo varios autores, o casarío inicial de Puerto de Cabras, hoxe Puerto del Rosario, estableceuse no final do século XVIII.
Anos despois, o 30 de decembro de 1834, mediante Orde Gobernativa, créase o municipio de Puerto Cabras, independente de Tetir, comezando a funcionar como tal o 1 de febreiro de 1835 con Lázaro Rugama Neves como primeiro alcalde. O cargo hereditario dos coroneis pasa ese ano á familia Lara-Cabrera, que o mantería ata 1870. Durante a época dos Coroneis, La Oliva pasa a ser, na práctica, a capital da illa, aínda que o poder civil e a capitalidade real, seguía estando en Betancuria. Fonte: Concello de La Oliva. Tamén durante ese ano, delimitouse o termo municipal, entregándose oficialmente o 13 de febreiro de 1836. Dez anos despois, o 12 de agosto de 1846 os municipios de Casillas del Ángel, Puerto de Cabras e Tetir, ratificaron o deslinde.
Aos poucos vanse instalando en Puerto Cabras, as distintas institucións da administración e o goberno, converténdoo en capital en 1860, substituíndo a Betancuria, capital da illa ata entón.
dereita|miniatura|200px|Terminal do Aeroporto dos Estancos En 1940 iniciáronse as obras dun aeródromo militar en Tefía, que se abriría ao tráfico comercial no ano 1959. A distancia da capital e o aumento dos voos comerciais, fixeron que as autoridades buscasen localización para un novo aeroporto. En 1952 pecháronse as instalacións de Tefía e comezaron a usarse as dos Estancos, a 5 quilómetros da capital.
O 19 de febreiro de 1954 o Consello de ministros aproba a Carta Económica Municipal dos concellos de Fuerteventura, permitindo o saneamento das economías municipais. Nesta época, comeza a exporse a necesidade de mudar de nome a Puerto Cabras, cambio que se aproba no Consello de ministros o 16 de marzo de 1956, pasando a chamarse Puerto del Rosario, nome que mantén actualmente.
Mugardos (homónimos)
O topónimo galego Mugardos pode referirse a:
Fuerteventura
Historia
Os voos internacionais desde Fuerteventura comezaron en 1973, voos que irían incrementándose ano a ano.
Tras a morte de Franco e coa descolonización do Sáhara, en 1976, o Terzo Don Juan de Austria 3º da Lexión, ao mando do Coronel Pallás, chega a Puerto del Rosario, permanecendo na illa ata 1995. Sendo ben recibida ao principio, aínda que non por todos os seus habitantes, a chegada da Lexión trouxo, por unha banda, a dinamización da economía, tanto da capital como da illa no seu conxunto, e por outra, os problemas e conflitos propios dun repentino crecemento da poboación.
En 1992 fíxose necesaria unha total remodelación das instalacións aeroportuarias. Arredor de 1994 comezaron as obras de ampliación, que incluían unha nova terminal de pasaxeiros, a ampliación da plataforma de aeronaves, unha central eléctrica e a nova estrada de acceso.
Demografía
miniatura|200px|dereita|Edificio da Universidade Popular, onde se atopa o centro asociado da UNED ([[Puerto del Rosario).]] A illa ten unha poboación de 89.680 habitantes. Ao longo da historia Fuerteventura sufrira unha perda de poboación debido á situación económica e ao clima, que a converte nunha illa árida. Con todo, o desenvolvemento turístico nos 80 provoca que as cifras demográficas aumenten ano tras ano desde entón, chegando a duplicarse en pouco máis dunha década.
En 2005, con 86.642 habitantes, o censo de Fuerteventura presentaba as seguintes cifras: Comparando os datos cos do padrón de 2001, obsérvase que mentres a poboación nacida na illa permanece estable, tendo aumentado en apenas 3000 persoas, a poboación procedente do exterior aumentou en 22.910 habitantes, sendo os que maior impulso deron ao crecemento demográfico da illa nestes últimos anos.
Na illa hai 116 centros de ensino non universitario. Unicamente dous dos centros son privados para un total de 14.337 alumnos. Puerto del Rosario ten 6.468 alumnos de Ensinos de Réxime Xeral. Tuineje é o segundo municipio en número de alumnos con 2.647. Destes centros 45 son de ensino primario, dez da ESO, seis de Bacharelato e catro de Formación Profesional. A maior parte dos centros atópanse en Puerto del Rosario. Pola contra, Betancuria só conta con tres centros de Ensino Infantil e outros tres de Primaria.
Ademais, Fuerteventura conta, entre os seus recursos educativos, cun centro asociado da UNED, no que se poden cursar estudos de Ciencias Económicas, Ciencias Empresariais, Dereito, Historia ou Turismo entre outros.
Organización político-administrativa
miniatura|200px|dereita|Edificio da Dirección Insular ([[Puerto del Rosario).]] Fuerteventura, como parte da Comunidade Autónoma das Canarias, depende en función das distintas competencias, do Goberno de España, do Goberno das Canarias e do Cabido Insular de Fuerteventura.
Dirección Insular de Puerto del Rosario
A cargo de Rita Carmen Díaz Hernández, esta institución é a encargada de representar ao Goberno de España na illa e de xestionar todas aquelas competencias que non sexan transferidas ao Goberno das Canarias. A sede da Dirección Insular atópase no centro de Puerto del Rosario, capital da illa, fronte á igrexa. miniatura|200px|dereita|Edificio do Cabido de Fuerteventura ([[Puerto del Rosario).]]
Cabido Insular de Fuerteventura
Os cabidos, formados a partir da Lei de Cabidos de 1912, son as formas gobernativas e administrativas propias das Illas Canarias e cumpren dúas funcións principalmente. Por unha banda, prestan servizos e exercen competencias propias da Comunidade Autónoma e por outra, son a entidade local que goberna a illa. Nas eleccións de 2003 saíu elixido como presidente Mario Cabrera González, de Coalición Canaria, agrupación que obtivo o 31,02% dos votos, seguida do PSOE cun 27,53%, formación á que pertence o vicepresidente Domingo Fuentes Curbelo. Coalición Canaria ten no cabido 7 conselleiros, PSOE 6, PP 6 e Independentes de Fuerteventura 2. O censo era de 48.031 votantes e a participación alcanzou o 63,82%.
A sede do cabido está situada xunto á igrexa de Puerto del Rosario e a Dirección Insular do Goberno. miniatura|200px|dereita|Concello de [[Puerto del Rosario.]]
Municipios
A illa divídese en seis municipios cos seus respectivos concellos, integrados na FECAM, rexidos pola lexislación básica de réxime local e os seus respectivos regulamentos orgánicos. Os municipios, formados por varias poboacións, son os seguintes:
Estes municipios están á súa vez organizados en dúas mancomunidades: a Mancomunidade de Municipios do Centro-Norte de Fuerteventura sendo membros dela os municipios de La Oliva e Puerto del Rosario; e a Mancomunidade de Municipios do Centro-Sur de Fuerteventura integrada polos municipios de Antigua, Betancuria, Pájara e Tuineje.
Economía
miniatura|200px|esquerda|Instalacións turísticas en Caleta de Fustes ([[Antigua (As Palmas)|Antigua).]] Tras a conquista, a economía majorera viraba principalmente ao redor da orchilla, o cereal e o gando. O cultivo da barrilla chegou en 1780 e xunto coa orchilla, converteuse en motor da economía da illa. A demanda destes produtos propiciou o crecemento de Porto Cabras e o desenvolvemento do seu porto, que foi gañando importancia na entrada e saída destas e outras mercadorías. No final do século XIX, o prezo da cochinilla devaluouse provocando unha crise económica. Co paso do tempo, estas actividades foron perdendo peso na economía insular para dar paso ao turismo, base da economía practicamente de toda Canarias.
A actividade principal da illa actualmente localízase no turismo. Nos últimos anos Fuerteventura dotouse de grandes complexos hostaleiros e zonas turísticas que deron un impulso notable ao sector servizos.
Na illa había a 31 de decembro de 2005 un total de 117 establecementos hostaleiros e 58 extrahoteleros que sumaban un total de 46.812 prazas, cun índice de ocupación do 71,6%. Unha das consecuencias do aumento de poboación e da oferta turística, foi o consecuente incremento dos establecementos hostaleiros, existindo 862 bares, 135 cafeterías e 482 restaurantes censados nesa mesma data. En 2001 o número de prazas hostaleiras e extrahoteleras era de 35.025. A maior parte dos turistas que chegan á illa, fano a través do aeroporto e na súa maioría, son estranxeiros, principalmente alemáns e británicos.Dos 2 412 194 de pasaxeiros que chegaron á illa en 2005, 1 317 765 son estranxeiros, cifra máis ou menos estable desde 2001. Con todo, o número de viaxeiros chegados da península no mesmo período duplicouse pasando dos 103.146 en 2001 aos 220.620 en 2005. Este crecemento levou aparellado á súa vez o do consumo de cemento debido ao auxe da construción, chegándose a utilizar na illa 280.077,8 Tms. de cemento.
miniatura|200px|dereita|Mostra de gando caprino en Feaga 2002 ([[Antigua (As Palmas)|Antigua).]] No que ao sector enerxético se refire, Fuerteventura produciu en 2005 615.803 Mwh de enerxía eléctrica, dos que 22.509 proceden do vento, o que a coloca en terceiro lugar nas Canarias na produción deste tipo de enerxía, por detrás de Gran Canaria e Tenerife.
Outros sectores económicos que poden citarse, aínda que cun desenvolvemento escaso, son a pesca, a gandería (cabras) e a agricultura (cereais e hortalizas). A fin de dinamizar estes sectores, celébrase periodicamente desde 1986 na Granxa Experimental de Pozo Negro a Feira de Agricultura, Gandería e Pesca (FEAGA). Nesta feira, ademais das mostras de maquinaria e gando e produtos agrícolas de toda Canarias, celébranse distintos actos e concursos entre os que caben destacar o Concurso Nacional de Queixos Elaborados con Leite de Cabra, as carreiras de cabalos ou as exhibicións de deportes tradicionais.
Aeroporto
Principal punto de acceso á illa. As súas instalacións están capacitadas, segundo Aena, para dar servizo a cinco millóns de pasaxeiros por ano (entre chegadas e saídas). Atópase situado en El Matorral, a cinco quilómetros de Puerto del Rosario. Está conectado cos distintos municipios mediante varias liñas de guaguas, nome polo que se coñecen nas Canarias os autobuses.
Á marxe do aeroporto de Aena, existen iniciativas que estudan a posibilidade da construción dun aeroporto privado no sur da illa. miniatura|200px|dereita|Espigón do porto de [[Puerto del Rosario.]]
Portos
As comunicacións marítimas realízanse desde tres portos, Puerto del Rosario, Corralejo e Morro Jable.
A actividade principal de Puerto del Rosario é o tráfico de mercancías aínda que as súas instalacións permiten a atracada de cruceiros turísticos. Actualmente estase ampliando e construíndo un porto deportivo.
O tráfico de pasaxeiros canalízase principalmente a través de Corralejo e Morro Jable. O porto de Corralejo une a illa con Lanzarote e Morro Jable, con Gran Canaria e Tenerife.
Estradas
En Puerto del Rosario estase finalizando a construción dunha estación de autobuses, que contará con espazo para 15 vehículos normais e dous articulados de grandes dimensións. A estación dará servizo tanto aos autobuses municipais como ás liñas que unen as distintas poboacións da illa.
Arte e cultura
En Fuerteventura celébranse gran cantidade de eventos e festas tradicionais. Ademais, na illa pódese atopar unha gran variedade de instalacións para o gozo das artes escénicas, plásticas ou para profundar na historia e cultura majorera.
Festas tradicionais
miniatura|200px|dereita|Candidatas á raíña das Festas do Rosario no ano 2000, en [[Puerto del Rosario.]] Como en toda Canarias, unhas das festas con máis tradición que se celebran na illa son os entroidos, celebrados en datas variables entre febreiro e marzo en todos os seus municipios. Nestas festas, dedicadas a un tema cada ano, destacan entre outras cousas os desfiles, as galas de elección da raíña do entroido e as charangas.
Ademais, cada municipio conta con festas propias nos distintos lugares e casaríos, con diversas tradicións e actividades.
Computadora de escritorio
miniatura|Ilustración dunha computadora de escritorio. Computadora de escritorio (do inglés desktop computer), tamén coñecida coma ordenador de escritorio ou computador de escritorio, é unha computadora persoal pensada para colocarse de xeito permanente nun escritorio, aínda que pode trasladarse. Computadora de escritorio fai referencia a un tipo concreto de computadora, basicamente para distinguirse dos portátiles, os servidores, as PDAs ou os grandes mainframes. Caracterízanse xeralmente por seren máis personalizables que os portátiles no que ao hardware se refire. As computadoras de escritorio están dispoñibles en modelos dende as altas torres ata modelos de tamaño reducido que poden situarse tras dos monitores LCD. Nese sentido, o termo "escritorio" fai referencia especificamente a unha orientada horizontalmente, normalmente pensada para levar o monitor enriba e así aforrar espazo no escritorio.
Funcionalidade
As computadoras de uso doméstico adoitan estar adicadas ao lecer (multimedia, videoxogos etc.) e a tarefas domésticas (contabilidade caseira, documentos de texto etc.). Estas computadoras carecen de xestión e mantemento xa que adoitan ser tarefas de pouca importancia para un particular.
Porén, a situación é completamente distinta no ámbito empresarial, no que a computadora de escritorio é a ferramenta de traballo por excelencia. Trátase dun elemento moi importante para a marcha do negocio. O uso que se fai das computadoras de escritorio está normalmente relacionado coas tarefas produtivas e administrativas dos empregados: elaboración de informes, presentacións, memorandos, comunicación con outras empresas, contabilidade, xestión de tarefas etc. Por esta razón, a computadora de escritorio adoita ser adecuadamente xestionada nun ámbito empresarial. Obsérvese que mentres que un particular terá ao redor dunha ou dúas computadoras, unha empresa pode ter un parque de centos ou mesmo milleiros de computadoras persoais.
Todo nun
As computadoras todo nun son computadoras de escritorio que combinan o monitor e maila CPU nun mesmo aparello. Apple manufacturou bastantes exemplos moi populares de computadoras todo nun, coma o Macintosh orixinal, de mediados dos oitenta, e o iMac dos noventa e o século XXI. Algunhas computadoras vellas de 8 bits, coma o Commodore PET 2001 ou o Kaypro II tamén encaixan nesta categoría. As computadoras todo nun adoitan ser máis fáciles de transportar que outras computadoras de escritorio, e moitas foron xa construídas con asas integradas na caixa. Poden ser simplemente desconectadas e transportadas ata unha nova localización.
Así e todo, coma no caso dos portátiles, as computadoras de escritorio todo nun non adoitan deixar lugar a melloras ou personalizacións de hardware, xa que o hardware interno adoita estar tras a pantalla. É máis, no caso dos iMac, dende o 2002 o procesador e outras pezas de hardware internas, na súa maioría, están ligadas de forma permanente á placa base para aforrar espazo.
Comparación con portátiles
miniatura|200px|dereita|Computadora de escritorio cunha serie de periféricos habituais ([[monitor, teclado, rato, altofalantes, micrófono e impresora).]] Ademais de que as características técnicas adoitan ser superiores, as computadoras de escritorio teñen sobre os portátiles a vantaxe de que os compoñentes adoitan seguir un estándar, o que supón prezos máis baixos e maior dispoñibilidade. Por exemplo, a forma da placa base está estandarizada, como as ATX. As computadoras de escritorio contan con numerosos e variados slots de expansión, coma os PCI ou os PCI express, mentres que os portátiles adoitan ter soamente un slot mini PCI e outro PC card (ou ExpressCard). Isto quere dicir que unha computadora de escritorio pode personalizarse e actualizarse con melloras de hardware nun maior nivel do que os portátiles permiten. Así mesmo, os procedementos para incorporar novas pezas á computadora de escritorio adoitan ser máis simples e estándar que nos casos dos portátiles.
Outra vantaxe das computadoras de escritorio é que o consumo de enerxía non é tan importante coma o é no caso dos portátiles pois a computadora de escritorio conéctase a un enchufe. Ademais, as computadoras de escritorio fornecen máis espazo para que a calor se disipe. As dúas grandes marcas de procesadores, Intel e AMD, desenvolven procesadores especiais para portátiles que consomen menos enerxía e se quentan menos, pero que rinden menos tamén.
Efectos na saúde
As pantallas e teclados de computadora descoidados poden ocasionar problemas coma fatiga ocular e lesións por esforzo reiterado de usarse o teclado durante moito tempo. Non se recomenda o uso dun teclado na altura habitual dun escritorio, e situar o monitor enriba da caixa pode provocar graves problemas de postura.ç
Vida útil
Os avances tecnolóxicos destes últimos anos propiciaron a caída de prezos das computadoras, pero tamén acurtaron a súa vida útil. Os sistemas operativos e os propios programas consomen cada vez máis recursos, o que sitúa a vida útil arredor do ano. Aínda así, a vida das computadoras pode alongarse coa instalación de sistemas lixeiros (como é o caso dun grande número de distribucións de Linux) que malia a estar ao día, fan un mellor aproveitamento dos recursos.
Washington Luís Pereira de Sousa
Washington Luís Pereira de Sousa, nado en Macaé (Río de Xaneiro) o 26 de outubro de 1869 e finado en São Paulo o 11 de agosto de 1957, foi un avogado e político brasileiro, presidente do seu país entre 15 de novembro de 1926 e 26 de outubro de 1930, cando foi derribado polo golpe de estado chamado no Brasil Revolución de 1930.
27 de xullo
O 27 de xullo é o 208º día do ano do calendario gregoriano e o 209º nos anos bisestos. Quedan 157 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px| Salvador Golpe. miniatura|100px| Jeanne Baret.
Mortes
miniatura|100px| Gertrude Stein.
Notas
Os 366 días do ano
Joseph Acaba
miniatura|250px|Joseph M. Acaba Joseph Michael Acaba, nado o 17 de maio de 1967 en Inglewood, é un hidroxeólogo e astronauta estadounidense.
Primeiros anos
Os pais de Acaba, Ralph e Elsie Acaba, de Hatillo, Porto Rico, trasladáronse a mediados da década de 1960 a Inglewood (California) onde naceu. Máis tarde trasladáronse a Anaheim (California). Desde a súa infancia, a Acaba gustáballe ler sobre todo ciencia ficción. Na escola, destacou tanto na ciencia como nas matemáticas. Cando era neno, os seus pais constantemente expuxérono a películas educativas, pero foi a película de 8 mm que mostra ao astronauta Neil Armstrong do Programa Apollo, a que realmente espertou a súa curiosidade sobre o espazo exterior. Durante o seu último ano na escola secundaria, Acaba interesouse polo submarinismo e converteuse nun mergullador certificado a través dun programa de capacitación para o traballo na súa escola. Esta experiencia inspirouno para continuar a súa formación académica no campo da xeoloxía. En 1985, graduouse con honras no seu instituto de Anaheim.
Educación
En 1990, Acaba recibiu a súa licenciatura de Xeoloxía na Universidade de California en Santa Bárbara e en 1992, obtivo a súa Mestría en Xeoloxía da Universidade de Arizona. Acaba era un sarxento do Corpo de Marines dos Estados Unidos na Reserva, onde se formou durante seis anos. Tamén traballou como hidroxeólogo en Os Ánxeles, California. Acaba pasou dous anos nos Estados Unidos no Corpo de Paz e formou a máis de 300 mestres na República Dominicana nas metodoloxías de ensino modernas. Logo formouse como Xerente de Investigacións Mariñas de Le Stocking Island nas Bahamas. Ó seu regreso ós EE.UU., Acaba trasladouse a Florida onde se converteu en Coordinador Shoreline Revegetación en Vero Beach. Ensinou un ano de ciencias e matemáticas na escola secundaria e catro anos na escola secundaria de Dunnellon. Tamén ensinou brevemente na Escola Secundaria Melbourne de Melbourne, Florida.
Carreira na NASA
175px|miniatura|esquerda|Acaba coa bandeira de Porto Rico no STS-119. O 6 de maio de 2004, Acaba e outras dez persoas foron seleccionadas de 99 solicitantes pola NASA como candidatos a astronauta. O Administrador da NASA, Sexan O'Keefe, en presenza de John Glenn, anunciou aos membros do "décimo noveno grupo de candidatos a astronauta ", un evento que non se repetía dende 1958, cando o grupo orixinal dos astronautas foi presentado ó mundo. Acaba, quen foi seleccionado como Educador de Especialistas de Misión, completou o seu adestramento de astronautas o 10 de febreiro de 2006, xunto cos outros dez candidatos a astronauta. Ó termo da súa formación, Acaba foi asignado ao Equipo de Integración de Hardware na rama da Estación Espacial Internacional, traballando temas técnicos de hardware coa Axencia Espacial Europea (ESA).
miniatura|Educadores Especialistas de Misión Lindenberger, Arnold, e Acaba durante un voo parabólico.
Acaba foi asignado á tripulación da STS-119, como educador especialista de misión, a cal foi lanzada o 15 de marzo de 2009 ás 19:43, despois de que os enxeñeiros da NASA repararon un sistema de ventilación de gas con fugas da semana anterior, para entregar o xogo final de paneis solares á Estación Espacial Internacional. Acaba, que levaba a bordo unha Bandeira de Porto Rico, solicitou que a tripulación espertase o 19 de marzo (Día 5) coa canción folclórica de Porto Rico "Que Bonita bandera" referíndose á bandeira de Porto Rico, escrita en 1971 por Florencio Morales Ramos (Ramito). e cantada por Jose González e Banda Criolla.
O 20 de marzo, brindouse apoio ó primeiro paseo espacial da misión e o 21 de marzo, realizouse unha camiñada espacial na que el axudou a despregar con éxito as "ás" finais dos paneis solares que aumentan a enerxía da ISS. O 28 de marzo o Transbordador espacial Discovery e a súa tripulación aterraron de forma seguro na pista 15 do Centro Espacial Kennedy da NASA en Florida ás 3:14 p. m. EDT. Acaba dixo que estaba sorprendido polas vistas desde a estación espacial.
O 15 de maio de 2012, Acaba era un dos tres membros da tripulación de lanzamento desde Kazajstán a bordo da nave espacial Soiuz TMA-04M á Estación Espacial Internacional. El e os seus compañeiros de tripulación, Gennady Padalka e Sergei Revin, chegaron e axustáronse á estación espacial dous días despois do seu lanzamento, o 17 de maio ás 04:36 UTC. Acaba, xunto a Padalka e Revin, regresaron á Terra o 17 de setembro de 2012.
Recoñecementos
O 18 de marzo de 2008, Acaba foi honrado polo Senado de Porto Rico, que patrocinou a súa primeira viaxe a Porto Rico desde que foi seleccionado para o voo espacial. Durante a súa visita, que foi anunciada polo entón Presidente do Senado de Porto Rico, Kenneth McClintock, reuniuse cos escolares no Capitolio, así como no Parque das Ciencias en Bayamón, Porto Rico, que inclúe un planetario e varios foguetes da NASA entre as súas exposicións. Acaba, regresou a Porto Rico o 1 de xuño de 2009. Durante a súa visita, presentóuselle unha proclamación polo entón gobernador Luís Fortuño. Pasou sete días na illa e entrou en contacto con máis de 10.000 persoas, a maioría deles nenos en idade escolar. Tamén recibiu a Medalla Sistema Universitario Presidencial por Ana G. Méndez e un Doutoramento Honoris Causa da Universidade Politécnica de Porto Rico, onde inaugurou o simulador de voo o 7 de febreiro de 2013 durante a máis recente das moitas visitas a Porto Rico para promover o estudo das matemáticas e a ciencia entre os estudantes, así como para visitar aos seus parentes. A revista Caras nomeouno un dos máis influentes e emocionantes portorriqueños de 2012.
Amarigo, Alba, Vilalba
Amarigo é un lugar da parroquia de Alba no concello lugués de Vilalba na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2021 tiña dous habitantes (1 home e unha muller), o que supón unha diminución respecto do ano 2015, cando tiña 3 habitantes (1 home e 2 mulleres).
Phaldut Sharma
Phaldut Sharma, nado en Londres en 1961,  é un actor e bailarín británico tamén coñecido como Paul Sharma. Salientan as súas interpretacións de Rajiv en Roger Roger e a A.J. Ahmed na serie EastEnders.
Traxectoria
Sharma é fillo de indios güianeses hinduístas. Cando tiña seis anos de idade, a súa familia mudouse de Londres a Bassaleg ―un suburbio de Newport (Gales do Sur)―.
Estudou no Bassaleg Comprehensive, en Pontypool College e na Guildford School of Acting.
Gonzalo Guerrero
Gonzalo Guerrero, nado en Palos de la Frontera, Huelva, España - circa 1470, e finado en Puerto de Caballos, Honduras, o 13 de agosto de 1536, foi un mariño español e un dos primeiros europeos en asentarse no seo dunha cultura indíxena. Morre loitando contra os conquistadores españois ó mando de Pedro de Alvarado. É un personaxe controvertido porque se aculturou e chegou a ser un xefe maia durante a conquista do Iucatán, especialmente belicoso contra os conquistadores, polo que foi coñecido como O Renegado polos españois, mentres en México é chamado como Pai da Mestizaxe.
A Rubial, Duarría, Castro de Rei
A Rubial é un lugar da parroquia de Duarría no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 8 habitantes (4 homes e 4 mulleres).
STS-66
STS-66 foi unha misión do transbordador espacial Atlantis lanzada o 3 de novembro de 1994 desde a rampla 39B do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-66, con seis astronautas a bordo, foi lanzada para facer observacións da atmosfera terrestre mediante os instrumentos dos laboratorios ATLAS-3 e CRISTA-SPAS e realizar experimentos biolóxicos e fisiolóxicos. A tripulación estaba formada polo comandante Donald R. McMonagle, o piloto Curtis L. Brown, a comandante de carga Ellen Ochoa e os especialistas de misión Scott E. Parazynski, Joseph R. Tanner e Jean-François Clervoy.
ATLAS-3 levaba dous instrumentos (SOLCON e SOLSPEC) para medir as emisións solares e a concentración de ozono atmosférico no rango de lonxitudes de onda da luz visible e ultravioleta. Tamén incluía os instrumentos ATMOS, SSBUV, ACRIM, SUSIM e MAS. CRISTA-SPAS era unha plataforma flotante que foi liberada do transbordador no segundo día de misión e se mantivo a entre 40 e 70 km por detrás do transbordador mentres facía as súas medicións da atmosfera. Foi recollida oito días despois.
O transbordador regresou a terra na Base Edwards da Forza Aérea o 14 de novembro de 1994.
Afonso Pena
Afonso Augusto Moreira Pena (1847-1909) avogado, foi o presidente do Brasil entre 15 de novembro de 1906 e 14 de xuño de 1909, ano da súa morte.
José Bargueiras
José Bargueiras Barreiro, nado en Riotorto cara a 1879 e finado en Cuba, foi un industrial e xornalista galego.
Traxectoria
Fillo de José Bargueiras Fernández. Foi segador en Castela. Emigrou a Cuba con 22 anos. Montou un taller de ferreiría na Habana. En 1912 fundou La Patria Gallega, do que foi director. Foi presidente da sociedade Emigrados de Riotorto de 1917 a 1921, apoderado do Centro Gallego de La Habana e presidente desta entidade en 1926. . En 1952 presidiu a asemblea de compromisarios do Centro Galego da Habana.
Haro
Haro é unha cidade e un municipio de Rioxa (España), cabeza da comarca de Haro. No ano 2021 tiña 11 633 habitantes. É a poboación máis importante da denominada Rioxa Alta. O seu concello linda coa provincia de Burgos polos Montes Obarenes ao norte, e con Áraba, río Ebro por medio, polo leste.
Haro é etapa do Camiño de Santiago, e o seu núcleo antigo ten a declaración de conxunto histórico-artístico desde 1975.
Xeografía
miniatura|dereita|275px|Vista parcial de Haro, coa igrexa de Santo Tomás Haro está situada á unha altura duns 479 msnm, cerca da desembocadura do río Tirón no Ebro. A cidade está a 19 km ao sueste de Miranda de Ebro. As cidades importantes máis próximas son Vitoria (43 km ao norte) e Logroño (44 km ao sueste), capital da comunidade autónoma.
Historia
Hai diversas teorías sobre a fundación de Haro, coidándose como a máis realista a de Domingo Hergueta, que argumentaba sobre a existencia dun vilacho que cuidaba o faro da peneda da Mota, que iluminaba a desembocadura do río Tirón no Ebro, xa que esta zona era navegábel. A vila recibiría nome deste faro, que evolucionaría, con o castelán, transformándose en Haro.
A zona estivo poboada polos beróns en época protistórica. Durante a Hispania romana, nos riscos de Bilibio, construíuse un castro de defensa que era denominado Castrum Bilibium.
A primeira alusión rexistrada a Haro data de 1040, nun documento do rei navarro García IV Sánchez III de Navarra, o de Nájera, no cal doaba a súa esposa Estefanía de Foix, cumprindo a carta de arras, Bilibium cum Faro.
De 1063 data o primeiro documento en que se cita a presenza de xudeus na vila. Pertence a unha doazón de Sancho IV de Navarra ao bispo de Áraba, don Nuño, na cal lle libraba a herdade do xudeu Marlahim, situada en termos do Viano. miniatura|dereita|300px|29 de xullo:Batalla do Viño
Economía
A actividade económica está ligada, tradicionalmente, ás viñas e o viño. O pulo do viño de Haro iniciouse no século XIX, cando viñateiros franceses se estabeleceron na localidade, e comezaron a almacenar e enviar viño para Francia. A construción da liña do ferrocarril ao longo do val do Ebro, impulsou a instalación de industrias. Téxtil e calzado foron as manufacturas desenvoltas na cidade e localizadas dentro ou no contorno do seu casarío. Posterior foi o desenvolvemento da industria química que se sitúa perifericamente.
Adegas
Moitas das bodegas de Haro son famosas polo seu excelente viño tinto. Entre as máis coñecidas destas cóntanse:
Patrimonio monumental
miniatura|esquerda|275px|Praza Maior de Haro
Hemo
miniatura|dereita|200px|Modelo do Hemo B. miniatura|dereita|200px|Modelo do Hemo B. miniatura|dereita|O grupo hemo unido á [[histidina da succinato deshidroxenase, un transportador de electróns da cadea de transporte de electróns mitocondrial. A esfera grande semitransparente indica a localización do ión ferro. De 1YQ3.]]
O grupo hemo é un composto químico que forma un grupo prostético unido a proteínas constituído por un ión de ferro situado no centro dun gran anel orgánico heterocíclico chamado porfirina. Non todas as porfirinas conteñen ión ferro, pero unha importante proporción das metaloproteínas que conteñen porfirina teñen como grupo prostético un grupo hemo, e coñécense co nome de hemoproteínas. Os hemos máis coñecidos son os que forman parte da proteína hemoglobina, o pigmento vermello do sangue, que transporta o oxíxeno, pero están presentes tamén noutras proteínas.
Funcións
As hemoproteínas teñen diversas funcións biolóxicas entre as que están o transporte de gases diatómicos (como o O2 e outros), catálise química, detección de gases diatómicos, e transferencia de electróns. O ferro do hemo serve como fonte ou sumidoiro de electróns durante a transferencia de electróns ou na química redox. Nas reaccións das peroxidases, a molécula de porfirina serve tamén como fonte de electróns. No transporte e detección de gases diatómicos, o gas únese ao ferro hémico. Durante a detección de gases diatómicos, a unión do ligando gasoso ao ferro hémico induce cambios conformacionais na proteína que o rodea.
Especulouse sobre que a función evolutiva orixinal das hemoproteínas era a transferencia de electróns nas vías fotosintéticas primitivas baseadas no xofre nos antigos microorganismos similares a cianobacterias, antes de que aparecese o oxíxeno molecular.
As hemoproteínas atinguiron a súa notable diversidade funcional ao modificaren o ambiente que rodea ao macrociclo hemo dentro da matriz proteica. Por exemplo, a capacidade da hemoglobina de entregar de forma efectiva o oxíxeno aos tecidos débese a residuos de aminoácidos específicos localizados preto da molécula hemo. A hemoglobina únese ao oxíxeno nos vasos sanguíneos pulmonares, onde o pH é alto e a pCO2 é baixa, e libérao nos tecidos, onde a situación é a inversa. Este fenómeno coñécese como efecto Bohr. O mecanismo molecular que subxace neste efecto é a organización estérica na cadea de globina ; un residuo de histidina, situado ao lado do grupo hemo, cárgase positivamente a pH ácido (o que é causado polo CO2 disolvido nos músculos en funcionamento etc.), liberando estericamente o oxíxeno do grupo hemo.
Principais tipos de hemo
Hai varios tipos de hemo bioloxicamente importantes, que se mostran na táboa. Consúltense tamén os artigos principais correspondentes.
miniatura|dereita|200px|Estrutura do Hemo B. miniatura|200px|dereita|Hemo A O Hemo A sintetízase a partir do Hemo B. En dúas reaccións secuenciais engádese un residuo de 17-hidroxietilfarnesil (azul) na posición 2 e un [[aldehido (púrpura) engádese na posición 8. Nomenclature is shown in green.
]] O tipo máis común é o hemo B; outros tipos importantes son hemo A e hemo C. Os hemos illados desígnanse xeralmente con letras maiúsculas, mentres que os hemos unidos ás proteínas desígnanse con minúsculas. O citocromo a refírese a un hemo A en combinación específica cunha proteína de membrana formando unha porción da citocromo c oxidase.
Outros hemos
Os nomes dos citocromos normalmente (pero non sempre) indican o tipo de hemos que conteñen: o citocromo a contén hemo A, o citocromo c contén hemo C etc.
O uso de maiúsculas para designar os tipos de hemo
A práctica de designar os tipos de hemo con maiúsculas foi formaliado nunha nota a rodapé nun traballo publicado por Puustinen e Wikstrom, onde se explicaba en que condicións debería usarse a maiúscula: "preferimos o uso de maiúsculas para describir a estrutura da hemo cando está illado. As minúsculas poden usarse libremente para os citocromos e encimas e tamén para describir grupos hemos concretos unidos a proteínas (por exemplo, os complexos do citocromo bc e do aa3, citocromo b5, hemo c1 do complexo bc1, hemo a3 do complexo aa3, etc.)." Noutras palabras, o composto químico designaríase con letra maiúscula, pero os exemplos específicos que forman parte de estruturas con minúscula. Así, a citocromo oxidase, que ten dous hemos A (hemo a e hemo a3) na súa estrutura, contén dous moles de hemo A por mol de proteína. O citocromo bc1, cos hemos bH, bL e c1, contén hemo B e hemo C nunha proporción de 2:1. Esta práctica parece que se orixinou nun traballo publicado por Caughey e York no cal o produto dun novo procedemento de illamento para o hemo do citocromo aa3 foi designado hemo A para diferencialo de preparacións anteriores: "O noso produto non é idéntico en todos os aspectos ao hemo a obtido en solución por outros traballadores pola redución do hemino a illado previamente (2). Por esta razón, designaremos o noso produto hemo A ata que as aparentes diferenzas poidan racionalizarse.". Nunha publicación posterior, o grupo de Caughey usou letras maiúsculas para os hemos illados B e C e tamén para o A.
Síntese
A síntese do hemo é fundamentalmente a síntese do anel de porfirínico. Para máis detalles desta síntese pode consultarse o artigo da porfirina. A ruta de síntese resúmese no gráfico e implica reaccións mitocondriais e citosólicas, que teñen lugar principalmente no fígado.
center|miniatura|400px|Síntese do hemo no [[citosol e mitocondrias.]]
O proceso encimático que produce o hemo denomínase propiamente síntese de porfirinas, xa que todos os intermediatos son tetrapirroles que se clasifican quimicamente como porfirinas. O proceso está moi conservado nos seres vivos. Nos humanos, esta vía metabólica serve case exclusivamente para formar hemo. Noutras especies, tamén produce substancias similares como a cobalamina (vitamina B12).
A vía iníciase coa síntese de ácido delta-aminolevulínico (dALA ou δALA) a partir do aminoácido glicina e de succinil-CoA a partir do ciclo do ácido cítrico (ciclo de Krebs). O encima limitante da velocidade da reacción é a ALA sintase, que está regulado negativamente pola concentración de glicosa e hemo. Este mecanismo ten importancia terapéutica, xa que a administración de hemo arxinato ou hematina e glicosa pode abortar ataques de porfiria intermitente aguda en pacientes con defectos metabólicos conxénitos que afectan a este proceso, ao reducir a transcrición de ALA sintase.
Os órganos que están principalmente implicados na síntese do hemo son o fígado e a medula ósea, aínda que todas as células requiren hemo para funcionar axeitadamente. O hemo considérase como unha molécula intermediata no catabolismo da hemoglobina no metabolismo da bilirrubina.
Degradación
miniatura|Degradación do hemo. A degradación empeza dentro dos macrófagos do bazo, encargados de eliminar da circulación os eritrocitos vellos ou danados. No primeiro paso da degradación o hemo convértese en biliverdina pola acción do encima hemo oxixenase (HOXG). O NADPH utilízase como axente redutor, o oxíxeno molecular entra na reacción, prodúcese monóxido de carbono (CO) e o ferro libérase da molécula como ión férrico (Fe3+).
Ademais, a degradación do hemo parece ser unha resposta conservada evolutivamente ao estrés oxidativo. Resumidamente, cando as células se expoñen a radicais libres, hai unha rápida indución da expresión do isoencima hemo oxixenase-1 (Hmox1) que responde ao estrés, que cataboliza o hemo (ver máis abaixo). A razón pola cal as células deben incrementar expoñencialmente a súa capacidade de degradar o hemo en resposta ao estrés oxidativo aínda non está clara, mais parece ser que é parte dunha resposta citoprotectora que evita os efectos deletéreos do ferro hémico.
Na segunda reacción, a biliverdina convértese en bilirrubina pola biliverdina redutase (BVR):
A bilirrubina transpórtase ao fígado unida a unha proteína (albumina sérica), onde se conxuga con ácido glicurónico para facerse máis hidrosoluble. A reacción catalízaa o encima UDP-glicurosil transferase (UDPGUTF).
Esta forma de bilirrubina excrétase polo fígado na bile. As bacterias da flora intestinal desconxugan a bilirrubina diglicurónido e converten a bilirrubina en urobilinóxeno. Parte do urobilinóxeno é absorbido polas células intestinais e transportado aos riles e excretado coa urina (é a urobilina, que é o produto da oxidación do urobilinóxeno responsable da cor amarelada da urina). O resto do urobilinóxeno viaxa polo tracto dixestivo e convértese en estercobilinóxeno. Este oxídase a estercobilina, que se excreta e é responsable da color das feces.
Hemo e saúde
Na homeostase, a reactividade do hemo está controlada pola súa inserción nos "petos hemo" (“heme pockets”) das hemoproteínas. Porén, no estrés oxidativo, algunhas hemoproteínas, como a hemoglobina, poden liberar os seus grupos prostéticos hemo. O hemo non unido a proteínas (libre) producido desta maneira é moi citotóxico, moi probablemente debido ao átomo de ferro que contén o seu anel de protoporfirina IX, que pode sufrir a química de Fenton para catalizar sen restricións a produción de radicais libres. Esta propiedade do hemo libre pode sensibilizar a diversos tipos de células para que sufran unha morte celular programada en resposta aos agonistas proinflamatorios. Este efecto deletéreo pénsase que xoga un importante papel na patoxénese de certas doenzas inflamatorias como a malaria.
Xenes
Os seguintes xenes codifican moléculas que forman parte da vía metabólica de síntese do grupo hemo:
Jacek Koman
Jacek Koman, nado en Bielsko-Biała o 15 de agosto de 1956, é un actor e cantante australiano de ascendencia polaca.
Traxectoria
Jacek naceu en Polonia, mais en 1982 mudouse a Australia coa súa familia. Ten un irmán chamado Tomek Koman. Jacek coñeceu á actriz Catherine McClements en Melbourne e casaron en 1989. Ten dous fillos, Clementine Coco Koman (2001) e Quincy Koman (2007).
Cronobiografía de Valentín Paz-Andrade
Liña temporal ou cronobiografía de Valentín Paz-Andrade.
Amencer Dourado
miniatura|Bandeira do partido. Amencer Dourado (en grego: Χρυσή Αυγή, Chrysí Avgí; ás veces traducido como Alba Dourada ou Aurora Dourada), cuxo nome oficial é Asociación Popular - Amencer Dourado (en grego: Λαϊκός Σύνδεσμος - Χρυσή Αυγή, Laïkós Sýndesmos - Chrysí Avgí) é un partido político grego de ideoloxía neonazi e fascista, encabezado por Nikolaos Michaloliakos, un exmilitar que formou parte do corpo de paracaidistas do exército grego e que en 1978 foi detido por posesión ilegal de armas e explosivos. O partido está ilegalizado dende outubro de 2020.
Os seus membros expresan a súa admiración polo exditador Ioannis Metaxás, que gobernou Grecia dende 1936 até 1941, e pola Ditadura dos Coroneis. Os seus deputados, no parlamento, foron filmados gritando consignas nazis. O grupo é de carácter racista e xenófobo, en tanto que o líder do partido identificouno abertamente como nacionalista, racista e en contra da inmigración.
O partido realizou unha campaña previa ás eleccións gregas de maio de 2012, sobre a base do preocupante alto desemprego, a austeridade e a economía, así como unha virulenta retórica contra a inmigración, a través da cal obtivo un significativo aumento do electorado grego.
Amencer Dourado accedeu entón por primeira vez no Consello dos Helenos (parlamento grego), obtendo 21 deputados e o 7 % dos votos. Tras as eleccións do mes seguinte, obtivo practicamente o mesmo resultado, o 6,9 % dos votos, pero perdendo tres escanos, quedando representado finalmente con 18 deputados.