cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Georges Jacques Danton
Traxectoria
En marzo de 1793 participou na creación do Tribunal Revolucionario e en abril entrou no Comité de Salvación Pública, órgano executivo da primeira República Francesa.
O 5 de setembro foi elixido deputado de París e deixou o ministerio —conservando, no entanto, a súa grande influencia nos asuntos diplomáticos—, para exercer este cargo na Convención Nacional, onde entrou en oposición con Robespierre, non tanto polas súas conviccións, que as tiñan en común, senón pola forma. Danton tentou pacificar o país e chegar a un entendemento entre xirondinos e xacobinos, opúñase á continuidade do Terror, apoiando o grupo denominado dos «indulxentes»; defendeu as reivindicacións dos sans-culottes, desaconsellou a execución de María Antonieta e creou o «exército revolucionario». A ruptura entre os «dantonistas» e os xacobinos consumouse a últimos do ano 1793, período no que Robespierre tentou manter o equilibrio político do seu goberno enfrontándose aos máis radicais, así como aos máis moderados. Os xacobinos acusaron a Danton de malversación de fondos e de venderse aos monárquicos, e viuse comprometido, xunto ao seu amigo e deputado Fabre d'Églantine, no escándalo da liquidación da Compañía das Indias. Por mor de todo iso, Danton viuse en perigo e fuxiu, refuxiándose en Arcis-sur-Aube.
O 30 de marzo de 1794, quince días despois da execución dos «hebertistas», Danton, Desmoulins e Fabre son arrestados segundo a denuncia levada a cabo por Saint-Just.
Foi condenado á morte e guillotinado o 5 de abril de 1794.
Mytilus platensis
Mytilus platensis é unha especie de molusco bivalvo mariño da subclase dos pteriomorfios, orde dos mitílidos, superfamilia dos mitiloideos, familia dos mitílidos e subfamilia dos mitilinos, unha das oito integradas no xénero Mytilus.
É propia das costas de Chile, Arxentina, Uruguai, e das illas Malvinas e Kerguelen.
Descrición
A especie foi descrita en 1842 polo naturalista e zoólogo francés, especializado en malacoloxía, Alcide d'Orbigny.
Etimoloxía
Para a do xénero, véxase Mytilus.
O epíteto específico, platensis (en latín científico "do Plata") refírese ao mar del Plata, rexión onde foi encontrada a especie orixinariamente.
Sinónimos
Ademais de polo nome actalmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Nota taxonómica: o complexo Mytilus edulis
Como é ben sabido (véxase Mytilus edulis e M. galloprovincialis) durante moitos anos considerouse a especie Mytilus galloprovincialis como conespecífica con Mytilus edulis. Pero eealmente este problema afecta a un grupo de (polo menos) tres taxons de mexillóns estreitamente relacionados, coñecido como "o complexo Mytilus edulis". Colectivamente ocupan ambas as costas do Atlántico Norte (incluído o Mediterráneo) e do Pacífico Norte en augas desde temperadas a polares, así como costas de natureza similar do hemisferio sur. A distribución dos taxons compoñentes foi modificada recentemente como resultado da actividade humana (especies invasoras). Estes taxons poden hibridarse entre si, se están presentes na mesma localidade.
O complexo constitúeno:
Características
A súa distribución batimétrica vai desde o sector rochoso da zona intermareal até os 10 m de profundidade.
Mitilicultura
Mytilus platensis é obxecto dunha importante industria intensiva de cultivo (mitilicultura) en Chile. Desde 2004 a 2008 a produción comercial anual aumentou desde as 80 000 até as 200 000 toneladas. Tras unha diminución en 2009, a produción volveu a acadar un alto nivel en 2010.
Máis de 45 000 toneladas de mexillóns foron exportados desde Chile en 2008, o 93 % deles conxelados. Ao redor do 74 % das exportacións foron á UE, principalmente a España e Francia, e o 15 % aos Estados Unidos.
Miguel Mandiás Merino
Miguel Mandiás Merino, nado en Vilagarcía de Arousa e finado en Buenos Aires en 1967, foi un político galego.
Traxectoria
Funcionario municipal do Grove. Xogou no Anduriña S.D. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en Pontevedra por rebelión militar con Jacobo Barral Otero, Ángel Cadavid Caamaño, Jacobo Otero Goday, José Prol Figueiro e Manuel Puente Iglesias, foi condenado á pena de morte. Fóille conmutada a pena por cadea perpetua. En 1955 obtivo un pase de fronteiras e marchou a Arxentina.
Cantarrá, Ribadeo, Ribadeo
Cantarrá é un barrio da parroquia de Santa María do Campo de Ribadeo, situada no concello lugués de Ribadeo.
Lingua ibérica
A lingua ibérica ou ibera foi unha lingua paleohispánica falada polos iberos na costa mediterránea da Península Ibérica desde o río Hérrault (Francia) até Porcuna (provincia de Xaén).
Moitos estudosos modernos tenden a considerar o ibero como unha lingua franca, máis ca como lingua materna dun grupo homoxéneo. A lingua estenderíase grazas ao comercio, esporeado polo contacto cos gregos focenses.
Extensión xeográfica
miniatura|dereita|250px|Extensión aproximada dos iberos na Península.
Os iberos estendéronse ao longo da costa mediterránea da Península Ibérica. Cara ao norte, incluiría o sur de Francia ata o río Hérault. Atopáronse importantes restos de escritos en Ensérune, entre Narbona e Béziers en Francia, nun oppidum no que se mesturan elementos iberos e celtas. Cara ao sur, o límite estaría en Porcuna, ond se atoparon esculturas de xinetes iberos.
Cara ao interior é incerta a extensión exacta. Parece ser que no val do Ebro houbo unha expansión da cultura cara ao interior, chegando ata Salduie (Zaragoza) pero non máis alá.
Crese que eran de lingua ibérica os pobos ausetanos (Pireneos), ilerxetes (Lleida e Huesca ata os Pireneos), indixetes (costa de Xirona), laietanos (Barcelona), cossetanos (Tarragona), ilercavóns (Murcia e levante ata Tarragona), edetanos (Valencia, Castelló e Teruel), contestanos (Valencia, Alacant, Cartagena e Albacete), bastetanos (Granada, Almería e Murcia) e oretanos (Xaén, Cidade Real, Albacete e Cuenca). Os túrdulos e turdetanos considéranse habitualmente como falantes do tarteso.
Historia
A orixe da lingua é descoñecida. Existen tres correntes principais para explicar o ibero:
A lingua ibera é unha lingua illada, é dicir, non se coñece ningunha lingua emparentada lingüisticamente. A relación co éuscaro, que en tempos se consideraba reliquia moderna do ibero e que deu lugar á chamada hipótese do Bascoiberismo, parece hoxe que se formula de xeito que ambas linguas non estarían emparentadas, pero si en contacto, de maneira que a lingua cunha cultura menos desenvolvida (a vascoa) tomou en préstamo palabras iberas. Iso pasaría, por exemplo co éuscaro iri (‘cidade’) que proviría dun préstamo do ibero Ili / Ilti, do mesmo significado.
Escritura
Os textos máis antigos remóntanse ao século V a. C. e esténdese o uso da lingua en forma escrita ata principios da nosa era.
A lingua ibera escribiuse en tres escrituras diferentes:
Alfabeto grego
O alfabeto grego na súa variante xónica, ás veces chamado alfabeto greco-ibérico, que se usou no Levante cara o século IV a.C. O chumbo de Alcoi e outros textos están escritos neste alfabeto.
Alfabeto latino
Alfabeto latino, no que existen dous textos escasos e algúns antropónimos.
Alfabeto ibero
O alfabeto ibero tamén denominado signario ibérico e que, de feito, é un semisilabario, é o propio dos iberos e é o que se usou máis profusamente e durante máis tempo. Parece claro que a súa orixe está no signario tarteso usado no suroeste peninsular para o que se ten chamado lingua tartesa.
O signario ibero ten dúas variantes, a meridional ou suroriental (en Xaén e Albacete), cuxos signos gardan un maior parecido coa escritura tartesa, e a nororiental ou levantina, a máis estendida das dúas e que máis tarde foi adaptada para o celtibero.
A súa variante máis estendida, a levantina foi descifrada en 1922 por Manuel Gómez-Moreno Martínez; mentres que as primeiras lecturas correctas do meridional foron feitas por Ulrich Schmoll en 1961 e perfeccionadas posteriormente por outros investigadores, entre os que destaca Jürgen Untermann.
Estado actual dos nosos coñecementos
É realmente pouco o que se coñece con seguridade do ibero. A investigación da lingua xa pasou a súa fase inicial de transliteración e compilado de material e atópase actualmente en fase de identificación de posibles elementos gramaticais nos textos.
Todo o que se comenta a continuación debe manterse dentro do marco das hipóteses non confirmadas, e permanecerá así - con maior ou menor grao de certeza - ata que o descubrimento dun bilingüe cun texto longo permita confirmar as deducións.
Vogais e ditongos
Posúe cinco vogais, iguais cás do español ou o éuscaro: /a/ /e/ /i/ /o/ /u/, sendo /a/ e /i/ as máis frecuentes e /o/ e /u/ as menos. Malia que se sinalaron indicios de que a escritura indica unha vogal nasal (signo [ḿ], considérase que podería ser un alófono. Non parece que houbese diferenzas de lonxitude no timbre se se xulga a partir das transcricións gregas, se ben é rechamante que para o /e/ ibero en greco-ibérico se use a letra 'eta' (e longo) pero non a breve 'épsilon'.
Parece que os ditongos serían decrecentes con vogal+vogal pechada, testemuñándose os en /ai/ śaitabi SAETABIS, /ei/ neitin NEITINBELES e /au/ lauŕ- LAURBELES. Untermann observa que o grupo /ui/ só se atopa en sílaba inicial.
Acentuación
Luis Silgo Gauche defende unha lingua maioritariamente paroxítona, baseándose principalmente na perda de vogal débil en beleś a bels e a comparación co complexo aquitano-éuscaro e o testemuño romance.
Xaverio Ballester propón unha lingua con acento demarcativo, máis ben fixo e máis ben final (oxítono) baseándose principalmente en universais lingüísticos e en adaptacións gregas e latinas de topónimos e antropónimos iberos.
Antropónimos
Grazas á inscrición latina do bronce de Ascoli, que inclúe unha lista de personaxes iberos que foron analizados por Hugo Schuchardt púidose desentrañar a forma dos antropónimos ibéricos (de feito, este coñecemento coadxuvou ao desciframento da escritura ibérica). Os nomes iberos adoitan estar formados por dous elementos intercambiables, normalmente formados por dúas sílabas, que se escriben xuntos. Por exemplo, un elemento como "iltiŕ" pódese atopar nos seguintes nomes: iltiŕaŕker, iltiŕbaś, iltiŕtikeŕ, tursiltiŕ, baiseiltiŕ ou bekoniltiŕ. Este descubrimento foi un paso de xigante, xa que a partir dese momento púidose indicar con certa seguridade os nomes de persoa nos textos.
Os compoñentes que poden formar parte de nomes son: abaŕ, aibe, aile, ain, aitu, aiun, aker, albe, aloŕ, an, anaŕ, aŕbi, aŕki, aŕs, asai, aster, atin, atun, aunin, auŕ, austin, baiser, balaŕ, balke, bartaś, baś, bastok, bekon, belauŕ, beleś, bels, bene, beŕ, beri, beŕon, betan, betin, bikir, bilos, bin, bir, bitu, biuŕ, bolai, boneś, boŕ, bos, boton, boutin, ekes, ekaŕ, eler, ena, esto, eten, eter, iar, iaun, ibeś, ibeis, ike, ikoŕ, iltiŕ, iltur, inte, iskeŕ, istan, iunstir, iur, kaisur, kakeŕ, kaltuŕ, kani, kaŕes, kaŕko, katu, keŕe, kibaś, kine, kitaŕ, kon, koŕo, koŕś, kuleś, kurtar, lako, lauŕ, leis, lor, lusban, nalbe, neitin, neŕse, nes, niś, nios, oŕtin, sakaŕ, sakin, saltu, śani, śar, seken, selki, sike, sili, sine, sir, situ, soket, sor, sosin, suise, taker, talsku, tan, tanek, taŕ, tarban, taŕtin, taś, tautin, teita, tekeŕ, tibaś, tikeŕ, tikirs, tikis, tileis, tolor, tuitui, tumar, tuŕś, turkir, tortin, ulti, unin, uŕke, ustain, ḿbaŕ, nḿkei.
Nos elementos que forman os nomes ibéricos é común atopar patróns de variación: así eter/eten/ete coas mesmas variacións que iltur/iltun/iltu; kere/keres como lako/lakos; ou alos/alor/alo como bikis/bikir/biki).
Noutras ocasións o que se atopan son asimilacións producidas polo contacto de consonantes no límite de composto. Así, nas inscricións latinas ponse de manifesto que neste contexto n+b se pronunciaban /m/ (ADIMELS ou SOSIMILVS equivalen a *adin-bels ou *sosin-bilus). Opcionalmente, tamén un ŕ desaparece ante n ou l (*biuŕ+lakos aparece como biulakos; *biuŕ+nius como biunius; *sakaŕ+laku como sakalaku).
Javier Velaza, xunto con outros estudosos, indica a posibilidade dunha evolución dos nomes de persoa baixo influencia da cultura romana. Lápidas funerarias que inicialmente serían do tipo:
que aparece nunha estela atopada no 2001 nunha escavación realizada en Badalona, converteríanse máis tarde noutras do tipo:
Se a interpretación é correcta, podería tratarse dunha inscrición con nomen, cognomen, filiación e origo, ao estilo romano.
Os nomes femininos seguen en parte o sistema dos masculinos como en ASTERDVMAR, SILLIBOR ou VRCHATETEL, co que en parte se fai imposible saber se o nome dunha incrición é masculino ou feminino. Con todo, parece que os elementos -eton (como en BILESTON) e -aun- ou -iaun- con sufixo -in (como en GALDVRIAVNIN, VNIAVNIN ou ankonaunin) poderían ser marcadores de nomes femininos.
Con todo,parte da interpretación desta fórmula baséase en traducir eban como "fillo", identificación insegura, pois Untermann (seguido por Rodríguez Ramos) indicou algunhas incongruencias da proposta, considerando en cambio que eban e as súas variantes é en realidade o equivalente do curauit das inscricións latinas; é dicir o verbo que indica a acción de quen construíu un monumento. Isto confírmao cunha inscrición bilingüe dun fragmento de arquitrabe de Sagunt, na que sinala, ademais, que non se menciona filiación ningunha [3]:
Morfoloxía
Coñécese unha serie de sufixos, especialmente aplicados a onomásticos. Por iso a lingua ibera parece postposicional, aparentemente máis de tipo aglutinante que con declinacións.
Os máis coñecidos son os seguintes:
En ocasións propúxose que un sufixo -k- fose marca de plural.
Termos coñecidos
Dentro do especulativo dos coñecementos, sinaláronse algunhas equivalencias máis ou menos aproximadas para algúns termos:
Tamén se considera substantivos outros termos, aínda que sen un valor semántico claro (p.ex. abaŕ- ou biuŕ-).
Tense discutido tamén o posible valor verbal de iunstir. Para Untermann tería un sentido similar a 'licet', 'oportet', mentres que para Rodríguez Ramos sería o verbo dar; pero outros autores ven nel unha expresión de saúdo (Velaza) ou mesmo un teónimo (Silgo).
Algunhas interpretacións
Os textos máis sinxelos interpretados son aqueles breves que sobre cerámicas de valor ou sobre monumentos funerarios se consideran marcas de propiedade. Destes coñécense diversas variantes que, iniciando con maiúsculas os nomes propios, poden exemplificarse así:
Historia de Lisboa
miniatura|300x300px|Arco da Rúa Augusta, no Terreiro do Pazo, tamén coñecido por Praza do Comercio, a [[Praza Maior de Lisboa que se abre para o mar.]] Lisboa é unha das cidades máis antigas de Europa, fundada hai máis de tres milenios. É xuntamente con Setúbal, Alcácer do Sal e algunhas cidades do Algarve a máis antiga de Portugal e tamén a segunda capital máis antiga da Unión Europea, logo de Atenas, máis antiga por catro séculos que Roma.
A súa historia xira ao redor da súa posición estratéxica na foz do maior río da Península Ibérica, o Texo; ao ser o seu porto natural o mellor para o reabastecemento dos barcos que fan o comercio entre o Mar do Norte e o Mediterráneo; alén da súa proximidade no extremo sur e occidental de Europa, cos novos continentes da África Subsahariana e de América.
Alis Ubbo: A fundación fenicia
dereita|miniatura|250px|Situación de Lisboa na marxe norte do calmo Mar da Palla á dereita. O atlántico fica para a esquerda Di a lenda popular e romántica que a cidade de Lisboa foi fundada polo heroe mítico Ulises. Recentemente foron feitas descobertas arqueolóxicas preto do Castelo de San Xurxo e da Sé de Lisboa que comproban que a cidade tería sido fundada polos fenicios preto do 1200 a.C.. Nesa época os fenicios viaxaban ata as Illas Scilly e Cornualla, na Gran Bretaña, para mercarlles estaño aos nativos. O Mar da palla ou estuario do Texo é o mellor porto natural do percurso e o río unha importante vía para os trocos de alimentos e metais coas tribos do interior. Foi fundada unha colonia, chamada Alis Ubbo, que significa "porto seguro" ou "enseada amena" en fenicio, probabelmente protexida pola gran cidade de Tiro, hoxe no Líbano. Esa colonia estendíase no outeiro onde hoxe están o Castelo e a Sé, ata o río, que chamaban Daghi ou Taghi, significando "boa pesca" en fenicio. Co desenvolvemento de Cartago, tamén ela unha colonia fenicia, o control de Alis Ubbo pasou para esa cidade. Durante séculos, fenicios e cartaxineses terán desenvolvido a cidade de simple almacén comercial para o comercio nos mares do Norte, a importante mercado onde trocaban os seus produtos manufacturados polos metais, peixe salgado e sal da rexión e das tribos contactadas pola vía fluvial do Texo. Os cabalos, antepasados dos actuais cabalos lusitanos, xa eran entón famosos no Mediterráneo pola súa velocidade, tendo Plinio o Vello afirmado que as eguas do Texo deberían ser fecundadas polo vento.
Os primeiros xudeus chegaran sen dúbida cos fenicios, os seus veciños. O hebreo é virtualmente idéntico ao fenicio e era raro o barco fenicio que non levaba mercadores ou socios da Xudea.
Coa chegada dos celtas, estes misturáronse cos iberos locais, dando orixe ás tribos de lingua celta da rexión, os Conni e os Cempsi.
Os gregos antigos tiveron probabelmente na foz do Texo un posto de comercio durante algún tempo, mais os seus conflitos cos cartaxineses por todo o Mediterráneo levaron sen dúbida ao seu abandono debido ao maior poderio de Cartago na rexión nesa época.
Olissipo: Lisboa romana
dereita|miniatura|250px|Olissipo situábase na provincia romana da [[Lusitania (provincia)|Lusitania.]] Olissipo aliouse aos romanos cando estes, liderados por Decimus Junius Brutus, procuraron conquistar os lusitanos e outros pobos do Noroeste Peninsular. Os habitantes da cidade loitaron ao lado das lexións contra estas tribos célticas. A cambio foilles recoñecido o título de cidadáns romanos e á cidade ampla autonomía como municipio romano. Foi incluída na provincia da Lusitania, encabezada por Emerita Augusta.
A cidade situábase entre o outeiro do Castelo e a Baixa, mais as zonas máis ribeiregas estaban nese tempo aínda mergulladas polo Texo. Olissipo no tempo romano foi unha importante praza comercial, estabelecendo a ligazón entre as provincias do Norte e o Mediterráneo. Os seus principais produtos eran o garum -un mollo de peixe de luxo-, o sal e os famosos cabalos lusitanos.
A cidade foi un dos principais centros da introdución e desenvolvemento do cristianismo na Península Ibérica. O primeiro bispo foi San Xes.
As invasións e os xermanos
dereita|miniatura|250px|Reino dos visigodos antes da Conquista do Reino dos suevos A dexeneración do Imperio e a feudalización da sociedade romana levaron ás primeiras invasións dos pobos xermanos, hunos e outros. Inicialmente aceptados como colonos nas terras desertificadas polas epidemias terríbeis que mataran gran parte da poboación da época (probabelmente de xarampón e varíola), transformáronse axiña en expedicións militares con obxectivos de saqueo e conquista.
No inicio do século V os vándalos (que despois se retiran para o Norte de África) toman Olissipo, seguidos dos non xermánicos alanos. En 419 Olissipo foi saqueada e queimada polos godos do Rei tribal Walia, e finalmente en 469 integrada no Reino suevo cuxa capital era Braga. Logo da invasión dos visigodos, estes estabelécense en Toledo e despois de varias guerras durante o século VI, conquistan os suevos, unificando a Península Ibérica, incluíndo a cidade que chamaban Ulishbona.
Durante esta época conturbada, Lisboa perde as ligazóns políticas con Constantinopla, mais non as comerciais. Mercadores gregos, sirios, xudeus e outros, vidos do Oriente, forman comunidades que trocan os produtos locais cos do Imperio Bizantino, Asia e a India.
Al-Ushbuna: a Lisboa musulmá
Unha vez máis Lisboa, coñecida polos árabes como al-Ushbuna, tórnase un gran centro administrativo e comercial para as terras xunto ao Texo, recollendo os seus produtos e trocándoos por produtos do Mediterráneo árabe, particularmente Marrocos, Tunisia, Exipto, Siria e o Iraq. Segundo as estimacións actuais a cidade tería no seu apoxeo, no século X, máis de 100 000 habitantes, e con Constantinopla, Salónica, Córdoba e Sevilla, sería unha das maiores cidades de Europa, moitas veces maior que París e Londres, que en plena Idade Media terían apenas 5-10 000 habitantes.
A maioría dos habitantes convértese á lingua árabe e relixión musulmá da minoría invasora que se instala como elite. Unha minoría de cristiáns ou mozárabes, co seu propio bispo, falantes de árabe ou dunha variante do latín vulgar semellante á falada na Galiza e provincias do Norte, é tolerada a cambio de impostos adicionais. Esta comunidade mozárabe que seguía ritos e costumes cristiáns de antes do estabelecemento do absolutismo papal é moitas veces rexeitada e escravizada cando entra en contacto cos católicos. Foron os mozárabes quen levaron para Lisboa os restos de San Vicente, que se tornaría o patrón da cidade.
A comunidade xudaica, xa existente desde a fundación da cidade polos fenicios, é grandemente reforzada polos xudeus que aí se estabelecen como mercadores e financeiros, aproveitando a elevación da cidade a núcleo comercial prominente. Ademais do sal, peixe e cabalos, negociábanse as especias vidas de Oriente, as plantas medicinais, os froitos secos, mel e peles.
Al-Ushbuna é renovada e reconstruída de acordo cos patróns do Medio Oriente: unha gran mesquita, un castelo no cumio do monte (que de forma modificada se transformou no Castelo de San Xurxo), un palacio para o Gobernador, unha almedina ou centro urbano e un alcázar. O barrio de Alfama crece ao lado do núcleo urbano orixinal. A cidadela de al-Madan, a actual Almada é fundada na marxe Sur do río para protexer a cidade.
Os árabes e bérberes introducen nos arredores da cidade a súa agricultura arraigada, que é moito máis produtiva cós métodos de sequeiro anteriores. As augas do Texo e dos seus afluentes son usadas para irrigar a terra no verán, producindo varias colleitas por ano e vexetais como leitugas e froitos como as laranxas.
Politicamente, de inicio, a cidade forma parte do Califato Omeia de Damasco, Siria. Consta nas crónicas unha gran rebelión dos bérberes ou "mouros" fronte á elite dos árabes da Arabia en 740, que precisou de reforzos do califato para ser reprimida. A cidade está despois suxeita ao Califato de Córdoba, no cal os sobreviventes omeias gañan a independencia do novo califato exipcio dos Abbásidas.
Co inicio da Reconquista, a opulenta al-Ushbuna é un albo das incursións dos cristiáns, que saquean a cidade primeiramente no 796 e logo nos anos seguintes, liderados polo rei Afonso II de Galiza, mais a fronteira permanece ao norte do Douro. No 844 varias decenas de barcos dos viquingos xorden no Mar da Palla, e os escandinavos estabelecen o cerco mais acabarían por marchar fronte á resistencia continuada dos habitantes da cidade liderados por Alah ibn Hazme.
No inicio do século X xorden en al-Ushbuna varias seitas islámicas de conversos da poboación hispánica. Estas seitas son formas de organización política con que os autóctonos se revolven contra os obstáculos postos na súa ascensión social por un sistema xerárquico no que primeiro viña a pequena elite de descendentes do profeta Mahoma, despois os arabes de sangue puro, a seguir bérberes ou mouros e só despois os latinos arabizados e musulmáns. Xorden varios líderes latinos, como Ali ibn Ashra e outros, que se declaran Profetas ou descendentes de Ali (xiítas) que con aliados en outras cidades comezan guerras civís coas tropas árabes sunitas. Os mozárabes eran tratados de forma aínda peor, así como os xudeus, sufrindo por veces persecucións que, a pesar de seren lamentábeis aos ollos modernos, eran unha pálida imaxe do que farían os católicos contra non só musulmáns e xudeus, senón incluso contra os propios cristiáns non católicos das terras reconquistadas.
Un novo ataque viquingo prodúcese, sen éxito, no 966. O rei Ordoño I tomaría a cidade novamente a mediados do século IX, así como Afonso VI de León no 1093, que a retivo no seu Reino de León por dous anos, logo de conquistar a cidade de al-Santaryn ou Santander.
Coa fragmentación do Califato de Córdoba por volta do ano 1000 coas loitas intestinas, os notábeis de al-Ushbuna oscilan entre a obediencia á Taifa de Badaxoz ou á de Sevilla, conseguindo manobrar para obter unha autonomía considerábel. No entanto no 1111 un novo Califato pan-hispánico é estabelecido pola invasión a partir dos desertos de Marrocos dos almorávidas liderados por Ali ibn Yusuf, cuxas tropas son combatidas apenas na rexión de Tomar por Gualdim Pais. Este dura pouco tempo ata que regresan os tempos da división das Taifas e da autonomía e prosperidade de al-Ushbuna.
Cruzadas: Portugal conquista Lisboa
En canto se fragmentaban os Taifas islámicos do Sur, no Norte cedíase o Condado Portucalense do Reino de Galiza, xa en plena Reconquista da Península Ibérica. A pesar de estar baseado en Guimarães, a forza económica que permitía a autonomía do Condado Portucalense estaba na cidade do Porto (Portucale ou porto da cidade de Cale, a actual Gaia). É interesante pensar como foi o novo reino, centrado no dinamismo comercial da nova cidade de mercadores do Porto, que gozaba dunha posición e importancia semellantes na foz do segundo maior río da Península Ibérica, o río Douro, como Lisboa no río Texo, que acabaría por conquistar esa venerábel cidade. Aínda hoxe ambas as cidades, moi semellantes mais moi diferentes, sitúanse á cabeza de Portugal. dereita|miniatura|Afonso Henriques Foi a conquista de Lisboa o que permitiu ao xove Duque de Portucale, D. Afonso Henriques declararse rei. Famosa e opulenta, a cidade daría ao condado o prestixio necesario. A primeira tentativa de Afonso de conquistar al-Ushbuna deuse en 1137 e fracasou fronte ás murallas da cidade. En 1140 aproveita os cruzados que pasaban por Portugal para un novo ataque que novamente falla.
Só en xuño e xullo de 1147, coa axuda dunha forza máis numerosa de cruzados, preto de 164 barcos cheos de homes, consegue ter éxito. En canto as súas forzas portuguesas atacaban pola terra, os cruzados -na súa maioría ingleses e normandos- seducidos polas promesas de pillaxe libre, montaron as súas máquinas de cerco, como catapultas e torres, atacaron simultaneamente polo mar e impediron a chegada de reforzos vindos do sur. Nos primeiros encontros os musulmáns vencen aos cristiáns matando moitos, e a moral dos cruzados fica afectada, ocorrendo varios conflitos sanguentos entre os distintos grupos de cristiáns. dereita|miniatura|Cruzados con máquinas de guerra Logo de moitas tentativas, segundo o mito, unha das portas é botada abaixo e o portugués Martim Moniz consegue mantela aberta aos invasores co propio corpo, morrendo esmagado por ela. Máis probabelmente coa axuda das máquinas de cerco, as murallas son superadas o 23 de outubro de 1147. Seguirán cinco días de saqueo, asasinatos e violacións indiscriminadas de ambos, cruzados e portugueses, contra as poboacións islámicas, xudaicas e mesmo cristiáns da cidade. Segundo o mito o propio bispo de al-Ushbuna foi morto polos invasores interesados en roubar os tesouros da súa igrexa. Trinta mil habitantes segundo as crónicas da época, foron escravizados, e moitos terán sido mortos ou fuxidos. Os restantes musulmáns son delimitados a un barrio propio, a Mouraría.
Don Afonso Henriques toma posesión oficialmente da cidade no día 1 de novembro, cando nunha cerimonia relixiosa, manda transformar a gran mesquita de sete cúpulas, a Aljama, en Sé Catedral. O bispo é Gilbert de Hastings, un cruzado inglés, e a moitos dos cruzados máis prominentes son doadas terras da rexión e títulos. San Antonio nace no 1195 na cidade co nome de Fernando de Bulhões. dereita|miniatura|250px|A Sé [[Románica de Lisboa]] O rei daría o Foral en 1179, e tentaría recuperar as ligazóns comerciais da cidade inaugurando unha gran nova feira ou mercado. O resultado destes esforzos é que os mercadores portugueses cristiáns ou xudeus non só retoman algunhas ligazóns comerciais da antiga al-Ushbuna, como en Andalucía (Sevilla e Cádiz), e no Mediterráneo, ata Constantinopla, senón que tamén se abren novas vías cara os portos da Europa do Norte, que os musulmáns raramente visitaban debido ás diferenzas ideolóxicas. De feito a primeira vocación da Lisboa medieval cristiá é unha vez máis a mediación do comercio entre o Mar do Norte e o Mediterráneo, mais grazas aos avances na navegación oceánica os volumes son cada vez maiores. Casas de mercadores portugueses abren en Sevilla, Southampton, Bruges e nas cidades da Hansa, e os xudeus portugueses continúan a comerciar cos seus primos no Norte de África. Trócanse as especias, sedas e medicinas mediterráneas; ouro, marfil, arroz, alume, améndoas e azucre mercados aos árabes e mouros; xuntamente co aceite, sal, viño, cortiza, mel e cera portuguesas cos téxtiles de la ou liño finos, estaño, ferro, corantes, ámbar, armas, peles e produtos artesanais do Norte. Fúndanse estaleiros para a construción de máis barcos comerciais e militares, cuxa Armada é esencial na protección do comercio contra os piratas sarracenos. Para responder á crecente demanda das poboacións cada vez maiores da Europa no século XII e século XIII, son estimuladas as innovacións na construción dos barcos, que da barca forte mais ruda pasan, nunha síntese de saber cristián, viquingo e árabe, para a carabela (primeira referencia en 1226), o primeiro verdadeiro navío atlántico. Ás profesións ligadas á navegación, como carpinteiros e mariñeiros, sonlles concedidos privilexios e protección, incluíndo a creación en Lisboa dun xuíz propio, o Alcalde do Mar (1242).
Un efecto indirecto de todo este dinamismo de Lisboa é a ruína dos comerciantes xermánicos, que facían o mesmo comercio por ter unha ruta máis cara mais a única posíbel cando os navíos musulmáns e os seus piratas controlaban o sur de España e o estreito de Xilbraltar entre os Países Baixos e a Hansa e a Italia e os seus portos. O Sacro Imperio Romano-Xermánico perde influencia sobre os seus reinos, ducados e cidades-estado constituíntes, e os mercadores alemáns, ata aí señores do comercio europeo, vense forzados a procurar novos mercados a Oriente.
Casa da Moeda de Berlín
A Casa da Moeda de Berlín (en alemán: Staatliche Münze Berlin; "Casa da Moeda do Estado de Berlín) é unha das cinco fábricas de moeda estatais activas en Alemaña, situada en Berlín. As outras cecas do país teñen as súas sedes nas cidades de Hamburgo, Stuttgart, Karlsruhe e Múnic.
Historia de Lisboa
Cruzadas: Portugal conquista Lisboa
No seguimento desta prosperidade, e co aumento de seguranza en Lisboa coa conquista definitiva dos Algarves no século XIII, en 1256 Afonso III de Portugal constata o obvio e escolle a maior e máis vigorosa cidade do seu reino para capital, movendo para aí a Corte, os Arquivos e a Tesourería (que estaban en Coímbra). Don Dinis, o primeiro rei a presidir todo o seu reinado en Lisboa, crea alí a Universidade en 1290, que transfire para Coímbra en 1308 debido aos conflitos crecentes dos estudantes cos lisboetas. É nesta altura que a zona onde hoxe está o Terreiro do Pazo é recuperada ao mar, a través de drenaxes do terreo xa lamacento (era río libre ata ao tempo da conquista, mais sedimentou debido aos depósitos do río). Novas rúas son deseñadas, como a Rúa Nova, e o Rossio tórnase por primeira vez centro da cidade, roubando esa distinción ao alto do Castelo. Outras construcións de Don Dinis foron unha muralla fronte ao novo Cais da Ribeira contra os piratas, e renovacións do Palacio Árabe (a Alcázova, destruída no Terremoto de 1755) e da Sé.
Casa da Moeda de Berlín
Desde 1750, en tempos de Frederico II, utiliza como marca de ceca a letra A.
Nas súas instalacións atópase o Museo da Casa da Moeda de Berlín, onde se expoñen os máis de sete séculos de historia monetaria da cidade.
Historia
esquerda|miniatura|Pfennig de [[prata da Casa de Moeda de Berlín de 1369]]A mención máis antiga da Casa da Moeda de Berlín data do 4 de abril de 1280, cando nela se realizaba a cuñaxe por medios manuais, a golpe de martelo.
En 1356, unha lei imperial elevou ao status de Electorado o que ata entón fora o Margraviato de Brandeburgo, o que implicou que a moeda margravial pasou a considerarse moeda electoral.
O Príncipe Elector Frederico III de Brandeburgo coroouse en 1701 como Rei de Prusia como Frederico I e encargou a construción dun novo edificio para a Casa da Moeda. Xa en tempos do seu neto, Frederico II, en 1750 produciuse unha reorganización da moeda e da súa produción, e á ceca de Berlín asignóuselle a letra "A" como marca de ceca, que conservou ata o século XXI.
esquerda|miniatura|O edificio da Casa da Moeda de Berlín na praza Werderschen, en [[1885, pouco antes do seu derrubo]]
A ceca trasladouse a un novo edificio construído nas inmediacións na praza Molken (Molkemarkt), entre 1868 e 1871 por Wilhelm Neumann, sobre planos de August Stueler (o edificio que deseñado por Gentz foi demolido en 1885). En 1871, a denominación da ceca pasou a ser Casa da Moeda do Estado de Prusia (Preußische Staatsmünze) e arredor do 55 % das moedas circulantes en todo o Imperio Prusiano foron cuñadas nesas novas instalacións, onde tamén se cuñou moeda para outros países. Catro anos despois da súa inauguración, en 1875, as súas máquinas chegaron a un rendemento de entre 60 e 70 moedas por minuto, o que resultaba nunha produción diaria total da ceca de arredor de 750.000 pezas, cuñadas polas súas 18 prensas.
miniatura|Serie de moeda divisionaria de [[1924, coa marca de ceca A]]
esquerda|miniatura|Antigo edificio da Casa da Moeda de Berlín en Molkenmarkt
A partir de 1952 comezou a cuñaxe na Casa da Moeda de Berlín das series circulantes regulares da República Democrática Alemá e, logo do pechamento da Casa da Moeda de Muldenhütten en 1953, a de Berlín converteuse na única ceca da nova República.
miniatura|120px|Moeda da [[República Democrática Alemá|RDA conmemorativa do 700 aniversario da ceca (1981)]]
En 2002 comeza a nova etapa do euro como moeda Europea. 2.400 millóns de moedas da serie do euro procedentes da ceca berlinesa levan a data dese primeiro ano de circulación.
En 2005, a Casa da Moeda de Berlín abandonou a zona céntrica próxima ao río Spree e instalouse nunha nova sede no distrito de Berlin-Reinickendorf, nas aforas da cidade.
Museo da Casa de Moeda de Berlín
esquerda|miniatura|Pirámide de cristal do Museo da Casa de Moeda de Berlín
miniatura|120px|Moeda de 10 euros conmemorativa de 2004, coa [[marca de ceca A]]
No Museo da Casa de Moeda de Berlín (Museum der Staatlichen Münze Berlin), integrado nas propias instalacións da ceca, amósase a tradición monetaria da cidade a través dunha colección de moedas e medallas producidas ao longo das sete centurias de funcionamento da institución.
Nos expositores dispostos baixo a pirámide de cristal que dá acceso ao edificio da Casa da Moeda pódense ver desde as primeiras moedas do Margraviato de Brandeburgo ata as últimas emisións conmemorativas en euros. Unha sección da colección dedícase en exclusiva ás moedas conmemorativas cuñadas pola República Democrática Alemá nesta ceca.
Á parte da colección numismática, no museo exhíbese tamén unha mostra da tecnoloxía relacionada coa fabricación de moeda e faise un repaso dos seus gravadores máis significativos.
Completan o museo as exposicións especiais de carácter temporal, así como unha exposición interactiva dedicada ao público infantil acerca do tema do diñeiro.
Jakob Bernoulli
Jakob Bernoulli, tamén coñecido como Jacob, Jacques ou James Bernoulli, nado en Basilea o 27 de decembro de 1654 e finado o 16 de agosto de 1705, era un matemático e científico suízo, e o irmán máis vello de Johann Bernoulli.
Traxectoria
Jakob Bernoulli coñeceu a Robert Boyle e Robert Hooke nunha viaxe a Inglaterra en 1676, despois do cal adicou a súa vida á ciencia e ás matemáticas. Deu clases na Universidade de Basilea desde 1682, converténdose en profesor de matemáticas en 1687.
Casa da Moeda de Berlín
Museo da Casa de Moeda de Berlín
Desde 2018, o museo permanece temporalmente pechado ao público.
Jakob Bernoulli
Traxectoria
Estaba de acordo con Gottfried Leibniz, e así aprendeu cálculo, e colaborou có seu irmán Johann. Os seus primeiros papeis sobre curvas transcendentais (1696) e isoperimetría (1700, 1701) son exemplos temperáns da súa aplicación.
A súa obra mestra foi Ars Conjectandi (a arte das conxecturas), un traballo sobre a teoría da probabilidade. Foi publicado oito anos despois da súa morte (1713) polo seu sobriño Nicholas. Os conceptos proceso de Bernoulli e número de Bernoulli proceden do seu traballo, e por iso levan o seu nome.
Conrad Ferdinand Meyer
Conrad Ferdinand Meyer, nado en Zúric o 11 de outubro de 1825 e finado en Kilchberg o 28 de novembro de 1898, foi un escritor suízo en lingua alemá e puntualmente en lingua francesa.
Traxectoria
Descendente dunha familia patricia, o seu pai (falecido a unha idade temperá, en 1840) era deputado e historiador, mentres que a nai era unha muller culta e refinada. Ao finalizar os estudos no gymnasium, comenzou Leis, pero interrompeu a carreira por causa dunha depresión. Dedicouse máis tarde á Historia e traballou como tradutor.
Viaxou por Alemaña, Francia e Italia. Así mesmo, interesouse pola arte clásica e do Renacemento. En 1863 publicou o seu primeiro volume de poesía, Zwanzig Balladen von einem Schweizer. Destacou sobre todo como escritor de novela histórica.
Konrad Zuse
Konrad Zuse, nado en Berlín o 22 de xuño de 1910 e finado en Hünfeld o 18 de decembro de 1995, foi un enxeñeiro civil, científico computacional pioneiro, inventor e empresario alemán. A súa maior achega foi a primeira computadora programábel; o Z3 foi operativo a partir de maio de 1941. Grazas a esta máquina e as súas predecesoras, Zuse foi considerado o inventor da computadora moderna.
Zuse destacou tamén pola máquina de computación S2, considerada a primeira computadora de control de procesos. Fundou unha das primeiras empresas de computadoras en 1941, producindo o Z4, que se converteu na primeira computadora comercial. Dende 1943 a 1945 deseñou a primeira linguaxe de programación de alto nivel, Plankalkül. En 1969, Zuse suxeriu o concepto dun universo baseado en computación no seu libro Rechnender Raum.
Gran parte do seu primeiro traballo foi financiado pola súa familia e comercio, mais a partir de 1939 recibiu fontes do goberno nazi. Debido á segunda guerra mundial, o traballo de Zuse foi enormemente ignorado no Reino Unido e nos Estados Unidos. Posiblemente a súa primeira influencia documentada nunha empresa estadounidense foi a opción de IBM nas súa patentes en 1946.
Existe unha réplica do seu Z3, ademais do Z4 orixinal, no Deutsches Museum de Múnic. O Deutsches Technikmuseum de Berlín ten unha exposición dedicada a Zuse, en que mostra doce das súas máquinas, incluída unha réplica da Z1 e varias pinturas realizadas por Zuse.
Primeiros anos
miniatura|245px|Z1 Nado en Berlín, Zuse graduouse como enxeñeiro civil pola Technische Hochschule Berlin-Charlottenburg en 1935. Durante os seus estudos de enxeñaría, Zuse tivo que facer moitos cálculos rutineiros a man, o que atopaba aburrido. Esta experiencia levouno a imaxinar cunha máquina que puidese facer cálculos.
Comezou a traballar na fábrica de avións de Henschel en Dessau, mais só un ano despois renunciou ao seu traballo para construír unha máquina programable. Traballou no apartamento dos seus pais en 1938 ata lograr o seu primeiro intento, chamado Z1, que era unha calculadora mecánica binaria operada con electricidade e de programabilidade limitada. Lía instrucións dende unha cinta perforada. Z1 nunca funcionou ben, debido á falta de suficiente precisión mecánica. A Z1 e os seus planos orixinais foron destruídos durante a segunda guerra mundial.
Trala segunda guerra mundial
miniatura|esquerda|Monumento a Zuse en Hünfeld, [[Hesse]] A compañía de Zuse foi destruída en 1945 por un ataque aliado, xunto coa Z3. A Z4, baseada en relés e parcialmente rematada, fora levada con anterioridade a un lugar máis seguro. Zuse deseñou unha linguaxe de programación de alto nivel, o Plankalkül, supostamente entre 1941 e 1945, aínda que non o publicou ata 1972. Ningún compilador ou intérprete estivo dispoñible para o Plankalkül ata que un equipo da Universidade Libre de Berlín o puxo en marcha en 2000, cinco anos despois da morte de Zuse.
En 1946, Zuse fundou a primeira compañía de computadoras do mundo, Zuse-Ingenieurbüro Hopferau. Conseguiu capital de risco a través da ETH Zürich e unha opción de IBM sobre as patentes de Zuse.
Zuse fundou outra compañía, Zuse KG en 1949. A Z4 foi rematada e entregada a unha compañía en Suíza en setembro de 1950. Nese momento era a única computadora que estaba a funcionar no continente europeo, e a primeira computadora do mundo que foi vendida, superando a Ferranti Mark I por cinco meses e a UNIVAC I por dez meses. Outras computadoras, todas numeradas cunha Z inicial, foron construídas por Zuse e a súa empresa. Destacan Z11, que foi vendida á industria da óptica e ás universidades e Z12 que foi a primeira computadora cunha memoria baseada en cinta magnética.
En 1967, Zuse KG construíra un total de 251 computadoras. Debido a problemas financeiros, foi vendida á compañía Siemens AG. Ese mesmo ano, Zuse suxeriu que o universo en si mesmo era unha retícula de computadoras (física computacional). En 1969 publicou o libro Rechnender Raum.
Entre 1987 e 1989, Zuse recreou a Z1 e sufriu un ataque cardíaco durante o proxecto. O resultado final tiña 30 000 compoñentes, custou 800 000 marcos, e requiriu catro persoas (incluído Zuse) para construíla. Os fondos para ese proxecto de retrocomputación foron provistos por Siemens e por un consorcio de cinco compañías.
Zuse recibiu varios premios polo seu traballo. Despois do seu retiro, centrouse na súa afección, a pintura.
Ramón Núñez
Ramón Núñez pode referirse a:
Devesos, Ortigueira
San Sebastián de Devesos é unha parroquia do concello de Ortigueira. Segundo o IGE en 2013 tiña 112 habitantes (62 mulleres e 50 homes) distribuídos en 41 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 225 habitantes.
Xeografía
Devesos está situada na parte occidental do concello, esténdese polo curso alto do río Baleo e pola aba occidental da serra da Faladoira. A parroquia linda ao norte coa parroquia de Couzadoiro polo alto de Coucemosquento e a de Freires polo rego do Lombao; polo nordeste volve a lindar con Couzadoiro e os regatos de Santaballa e Viduído; polo leste os altos da Faladoira son linde co concello de Mañón; polo suroeste e polo sur linda coas parroquias das Neves e do Ermo, e polo oeste os altos de Folgoso sepárana da parroquia de Senra.
A estrada de Ortigueira – As Pontes, atravesa a parroquia no seu lado oeste, de norte a sur, dende o quilómetro 5 até o quilómetro 9, polos lugares do Coto, Camiño Grande, Casón e Paufito.
Os ríos Baleo e Mera, os dous leitos máis importantes do concello, teñen nos cumios e nos vales profundos desta parroquia as súas primeiras fontes.
Patrimonio
A igrexa parroquial de Devesos, no Igrexario, é un templo antigo con planta de cruz latina do que se pode destacar un pouco usual pórtico lateral. Está adicado a San Sebastián, o patrón da parroquia. Un pouco afastado está o cemiterio e no seu camiño testando coa igrexa atópase a casa reitoral, do século XVII, actualmente restaurada.
Neste mesmo lugar do Igrexario e no fronte do templo érguese o edificio da Sociedade de Instrución e Recreo "A Devesana", local sufragado polos emigrantes en Cuba naturais desta parroquia, que no ano 1908 constituíran na Habana unha sociedade con este mesmo nome. Os seus fundadores, todos eles obreiros tabaqueiros, co obxecto de facilitar a instrución dos socios e familiares, inauguraron en 1912 a Escola Laica de Devesos, seguindo os postulados da Escuela Moderna do anarquista Francesc Ferrer i Guàrdia. A escola foi suspendida polo gobernador civil durante a ditadura de Primo de Rivera pola súa relación con asociacións libertarias, pero fundamentalmente pola hostilidade que os seus principios anticlericais suscitaran no cura párroco de Devesos. Despois disto a Devesana sufriu diversos avatares e actualmente acolle o centro social da parroquia.
No lugar de Portas ao que se chega por unha pista que sae do Igrexario e que vai até Penavide, atópase a medio camiño un desvío que nos leva por un camiño até a pequena ermida de Nosa Señora de Portas, moi concorrida en romaxe noutros tempos.
Jane Goodall
miniatura|Jane Goodall en 2004 Dame Valerie Jane Goodall (PhD, DBE), nada como Valerie Jane Morris-Goodall en Londres o 3 de abril de 1934, máis coñecida como Jane Goodall é unha primatóloga, etóloga antropóloga e activista medioambiental británica.
Traxectoria
Estudou o comportamento social e familiar dos chimpancés no Gombe National Park en Tanzania. Fixo o recoñecemento da aprendizaxe social, o pensamento, actividade e cultura dos chimpancés salvaxes, a súa diferenciación dos bonobos e a inclusión de ambas as especies co gorila como homínidos.
Unha das súas maiores contribucións á primatoloxía foi o descubrimento do uso de ferramentas polos chimpancés: observou que algúns exemplares introducían ramiñas nos furados dos termiteiros, co que algúns térmites agarraban o pau coas súas mandíbulas e ó retirar o pau podían ser comidas polo animal.