cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giulia Tamayo León
Primeiros anos
Así mesmo, en 1988, foi fundadora do Comité Directivo de DEMUS, Estudo para a Defensa dos Dereitos da Muller, organización feminista para a defensa do dereito a unha vida libre de violencia das mulleres.
En 1990 foi fundadora de Raíces y Alas, un colectivo para o Traballo en Xénero, Dereitos Humanos, Democracia e Bo Vivir, dende onde realizou procesos de formación para equipos técnicos de axencias de cooperación internacional para o desenvolvemento e realizou numerosas investigacións e publicacións.
Esterilizacións forzadas
O seu labor como investigadora do CLADEM foi clave no descubrimento e procesamento do caso dunhas esterilizacións forzadas que se realizaron durante o réxime do presidente Alberto Fujimori.
A finais de 1995, recibiu de Hilaria Supa Huamán, dirixente indíxena da Federación de Mulleres Anta (FEMCA) na rexión do Cuzco, unha gravación que incluía unha das primeiras probas dun caso illado que ocorreu como consecuencia do programa de esterilizacións. Giulia Tamayo León entrevistou a mulleres andinas de Anta e Ayacucho e, posteriormente, tamén detectou casos no Amazonas, no norte do país e nas zonas periféricas de Lima. A través deste traballo puido descubrir a fixación de obxectivos nos centros de saúde para intervencións anticonceptivas cirúrxicas.
Co informe Nada Personal, Tamayo revelou que o programa de anticoncepción cirúrxica voluntaria (AQV) implementado polo goberno de Fujimori era realmente inclusivo. No devandito informe publicáronse testemuños e probas de cotas que confirmaban que o programa de esterilización era un problema de saúde pública. Estímase que entre 1990 e 1999 foron esterilizadas máis de 314 mil mulleres e só un pequeno grupo (menos de 0,5% do total) presentaron queixas e/ou denunciaron ao Estado peruano. A súa reportaxe levou ao documental do mesmo nome.
Desde 1996, liderou a campaña para deter as prácticas de esterilización forzada e outras formas de violencia e discriminación contra as mulleres nos servizos públicos de saúde do Perú. Co Movemento Amplo das Mulleres impulsou a creación da Asemblea Permanente polo Dereito á Saúde e os Dereitos Sexuais e Reproductivos.
Debido a estas investigacións e campañas, foi vítima de persecucións, espionaxes, accións intimidatorias e ameazas de morte por parte de Sendero Luminoso, polo que no ano 2000 tivo que exiliarse en España para salvar a súa vida.
Exilio en España
Asentada en España durante o seu exilio forzoso, dirixiu o Departamento de Investigación e Política de Amnistía Internacional, desde onde realizou en 2005 o primeiro informe sobre as vítimas da Guerra Civil Española e da ditadura franquista. Investigou numerosos casos de violencia sexual contra as mulleres na República Democrática do Congo e o uso da violación como arma de guerra en varias partes de Colombia. Participou na misión que visitou Haití tras o terremoto de 2010 para documentar a situación na que se atopaban miles de nenas e mulleres, e denunciou as violacións dos dereitos humanos en Honduras.
Como investigadora do Centro Legal de Políticas Reproductivas (CRLP) de Nova York e do CLADEM, elaborou e presentou Informes ante os mecanismos temáticos das Nacións Unidas (CEDAW, Comité contra a Discriminación Racial e Comité DESC) e ante o Comité Interamericano de Comisión de Dereitos Humanos Humanos.
No ano 2000, Amnistía Internacional USA concedeu o Premio Internacional de Dereitos Humanos "Ginetta Sagan" como defensora dos dereitos humanos das mulleres e dos nenos. En 2014, o Concello de Lima concedeulle o Premio "Lima Warmi" na categoría "Profesional, Defensora dos Dereitos da Muller e Defensa dos Dereitos Humanos e procura da xustiza". A súa traxectoria foi recoñecida na exposición Ladies for Human Rights (Kennedy Center for Human Rights, Italia).
Safari (expedición)
150px|miniatura|Elefante avistado nun safari en [[Botsuana.]] Un safari (/səˈfɑːri/) é unha viaxe terrestre para observar ou cazar animais salvaxes, especialmente no leste e no sur de África.
Os chamados "Cinco Grandes" animais de África (león, leopardo, rinoceronte, elefante africano e búfalo africano) forman particularmente unha parte importante do mercado de safaris, tanto para a observación da vida salvaxe como para a caza maior.
Etimoloxía
A palabra safari significa "viaxe" en suahili, a lingua franca de África centro-oriental. A súa raíz é a voz árabe safar (سفر) de significado equivalente, que en suahili queda substantivada á terminación en i, como é característico daquela lingua. Foi asimilada por todas as linguas adxacentes e comunmente estendido o seu significado en gran parte do mundo.
Turismo
miniatura|Modelo Toyota Hilux D4-D utilizado en safaris no [[parque nacional Kruger, Suráfrica.]]
Países como Kenya, Tanzania, Suráfrica, Namibia, Botsuana, Zambia, Zimbabue ou Mozambique son os preferidos polos turistas para ver en vivo grandes animais. Grazas á sú privilexiada situación, dispoñen dun gran número de Reservas Naturais e Parques Nacionais que permiten ao visitante ver elefantes, leóns, xirafas, búfalos africanos, leopardos, guepardos, rinocerontes, cebras, gacelas, antílopes, flamengos e un incríbel número de animais que viven en liberdade, que moita xente só logra coñecer nos zoolóxicos das grandes ciades.
Os safaris en Kenya adoitan facerse en dúas modalidades: unha moi económica, en tendas de campaña e con vehículos de oito persoas e outras máis custosas: en lodges, que son aloxamentos en medio dos Parques con comodidades comparábeis a hoteis de 5 estrelas, e con grandes vehículos todo terreo. Os prezos fluctúan entre os 60 dólares o día e os outros unhas dez veces máis.
Mariám Mariño Costales
Mariám Mariño Costales, nada en Vigo en 1965, é unha antropóloga galega.
Traxectoria
Licenciouse en Filosofía na Universidade de Santiago de Compostela en 1993 especializándose na investigación en Antropoloxía feminista.
Traballa en exclusión e discriminación social, sexualidade, espazo, sexo/xénero, feminismos, redes sociais e construción de identidades.
Moeda de medio centavo de dólar estadounidense
miniatura|181x181px|O [[deseño inicial para o reverso sufriu poucas alteracións durante toda a vida da moeda.]] A moeda de medio centavo de dólar estadounidense foi unha moeda de cobre con ese valor facial, emitida entre 1793 e 1857 pola Casa da Moeda dos Estados Unidos. Tivo cinco modelos diferentes e foi a moeda de menor valor facial das que circularon nos Estados Unidos.
Historia
A moeda de medio centavo de dólar foi autorizada por primeira vez pola Lei da moeda de 1792, do 2 de abril. A partir dese momento cuñouse sempre cun 100 % de cobre e unicamente na Ceca de Filadelfia.
Mariám Mariño Costales
Traxectoria
Investigou e publicou sobre a relación das mulleres e os museos, a presenza de mulleres nos rueiros urbanos, as organizacións de lesbianas e sobre o movemento feminista en Galicia.
Moeda de medio centavo de dólar estadounidense
Historia
A súa produción foi cancelada pola Lei da Moeda de 1857, do 21 de febreiro.
Mariám Mariño Costales
Traxectoria
Desde 2005 traballa nas liñas de Igualdade do Consello da Cultura Galega, coordina o Álbum de Mulleres e a coordinación e edición de A Saia. É coautora do informe Recuperación da documentación e memoria do Movemento Feminista Organizado en Galicia.
Moeda de medio centavo de dólar estadounidense
Versións
No seu anverso, a moeda de medio centavo representa unha personificación alegórica da Liberdade, coa inscrición LIBERTY, en tanto que no seu reverso se amosa o valor facial da moeda rodeado por unha coroa vexetal. Hai cinco versións deste modelo xeral:
Torre de auga
miniatura|"O Vixía", torre de auga en [[Monte Alto, A Coruña ]] Unha torre de auga é un edificio elevado que soporta un tanque de auga construído a unha altura suficiente para presurizar un sistema de distribución de auga para a distribución de auga potable e proporcionar almacenamento de emerxencia para a protección contra incendios. As torres de auga adoitan funcionar xunto con encoros de servizo subterráneos ou superficiais, que almacenan a auga tratada preto de onde se usará. Outros tipos de torres de auga só poden almacenar auga bruta (non potable) para protección contra incendios ou para fins industriais e non necesariamente poden estar conectadas a un abastecemento público de auga.
As torres de auga son capaces de subministrar auga mesmo durante cortes de enerxía, porque dependen da presión hidrostática producida pola elevación da auga (debido á gravidade) para empurrar a auga nos sistemas de distribución de auga domésticos e industriais; con todo, non poden subministrar auga por moito tempo sen enerxía, porque normalmente é necesaria unha bomba para encher a torre. Unha torre de auga tamén serve como depósito para axudar ás necesidades de auga durante os momentos máis altos de uso. O nivel da auga na torre normalmente baixa durante as horas de uso máximas do día, e despois unha bomba énchea de novo durante a noite.
Historia
miniatura|[[Beaumont St. Louis and San Francisco Railroad Water Tank (1875, restaurada en 2012), Beaumont, Kansas]] Aínda que o uso de tanques elevados de almacenamento de auga existiu desde a antigüidade en varias formas, o uso moderno de torres de auga para sistemas públicos de auga a presión desenvolveuse a mediados do século XIX, a medida que o bombeo de vapor se volvía máis común e se desenvolvían tubaxes mellores que podían soportar presións máis altas. No Reino Unido, os tubos de suspensión consistían en tubos altos, expostos, en forma de n, que se empregaban para aliviar a presión e proporcionar unha elevación fixa para os motores de bombeo impulsados ​​por vapor que tendían a producir un fluxo pulsante, mentres que o sistema de distribución de auga a presión requiría unha presión constante. Os tubos de suspensión tamén proporcionaban unha localización fixa conveniente para medir os caudais. Os deseñadores normalmente encerraban os tubos elevadores en cachotería decorativa ou estruturas de madeira. A finais do século XIX, os tubos de suspensión creceron ata incluír tanques de almacenamento para satisfacer as demandas cada vez maiores das cidades en crecemento.
Moitas das primeiras torres de auga considéranse historicamente significativas e incluíronse en listaxes de patrimonio en todo o mundo. Algunhas foron convertidas en apartamentos exclusivos. En certas áreas, como na cidade de Nova York, construíronse torres de auga máis pequenas para edificios individuais. En California e nalgúns outros estados, construíronse tanques de auga domésticos con revestimentos (1850-1930) para abastecer casas individuais; algúns muíños de vento bombeaban auga desde pozos cavados a man ata os tanques de Nova York.
As torres de auga utilizáronse para subministrar paradas de auga para locomotoras de vapor nas liñas de ferrocarril, xa que estas primeiras locomotoras requirían paradas de auga cada 11-16 km.
Deseño e construción
miniatura|esquerda|Torre de auga de Friedrichsplatz en [[Mannheim]] Pódese empregar unha variedade de materiais para construír unha torre de auga típica; os máis empregados son o aceiro e o formigón armado ou pretensado, igual que madeira, fibra de vidro ou ladrillo, incorporando un revestimento interior para protexer a auga dos efectos do material de construción. O depósito da torre pode ser esférico, cilíndrico ou elipsoidal. Unha torre de auga estándar normalmente ten unha altura de aproximadamente 40 m.
A presurización prodúcese a través da presión hidrostática da elevación da auga; por cada 10,20 cm de elevación, produce 1 kilopascal de presión. A altura de 30 m produce aproximadamente 300 kPa, a presión suficiente para funcionar e proporcionar a maioría da presión da auga doméstica e os requisitos do sistema de distribución.
A altura da torre proporciona a presión para o sistema de abastecemento de auga e pode complementarse cunha bomba. O volume do depósito e o diámetro das tubaxes proporcionan e sosteñen o caudal. Non obstante, confiar nunha bomba para proporcionar presión é caro; para manterse ao día coa demanda variable, a bomba tería que dimensionarse para satisfacer as demandas máximas. Durante os períodos de baixa demanda, as bombas úsanse para cumprir estes requisitos de caudal de auga inferior. A torre de auga reduce a necesidade de consumo eléctrico das bombas e, polo tanto, a necesidade dun custoso sistema de control de bombas, xa que este sistema tería que dimensionarse o suficiente para dar a mesma presión a caudais altos.
Para combater incendios necesítanse volumes e caudais moi altos. Cunha torre de auga, as bombas poden dimensionarse para a demanda media e non para a demanda máxima; a torre de auga pode proporcionar presión de auga durante o día e as bombas encherán a torre de auga cando a demanda sexa menor.
O uso de redes de sensores sen fíos para controlar os niveis de auga no interior da torre permite aos municipios controlar automaticamente as bombas sen instalar e manter custosos cables de datos. miniatura|Torre cun tigre, mascota do instituto local en [[Centerville, Texas]]
Arquitectura
As torres de auga poden estar rodeadas de revestimentos decorados, como poden ser ladrillos, enreixados cubertos de hedra ou simplemente pintados. Algunhas torres de auga teñen pintado o nome da cidade en que están situadas no tellado, como axuda á navegación para aviadores e automobilistas. Ás veces a decoración pode ser divertida. Un exemplo disto son as torres de auga construídas unha ao lado da outra, etiquetadas como HOT ("quente") e COLD ("fría") que se poden ver en cidades estadounidenses como Granger, Iowa, Canton e Pratt en Kansas e St. Clair, Missouri.
Moitas cidades pequenas dos Estados Unidos empregan as súas torres de auga para anunciar o turismo local, os seus equipos deportivos locais ou algún feito local destacado. En Örebro (Suecia) construíse unha "torre-cogomelo" de case dous millóns de litros de auga.
Tesouro romano de Tréveris
O tesouro romano de Tréveris é unha acumulación de 2.518 moedas imperiais romanas de ouro (áureos), que foi achado en 1993 durante unhas obras na rúa Feldstrasse, do barrio antigo de Tréveris.
O conxunto ten un peso total de 18,5 quilogramos de ouro, o que o converte no maior depósito de moeda do Imperio Romano descuberto ata agora. A data de cuñaxe de máis do 99 % das pezas correspóndese co período entre o 63 e o 168 d. C., e estas representan aproximadamente a décima parte de todos os áureos coñecidos dese período.
Este tesouro constitúe o máis salientable das coleccións que forman parte do Museo Rexional Renano de Tréveris.
O achado
O coleccionista levou as moeda ao seu coche cun caldeiro e unha bolsa de plástico, e á mañá seguinte trasladou a maioría do achado ao Museo de Renania, consciente de que irrompera nun tesouro que os arqueólogos sen dúbida descubrirían o día seguinte, xa que estaban programadas medicións estratigráficas e sondaxes na escavación para ese 10 de setembro.
Á parte deste, producíronse tamén outros achados nas obras do hotel Kockelsberg, onde o material extraído da rúa Feldstrasse se ía utilizar como recheo para os alicerces do aparcadoiro, xa que algúns dos numismáticos afeccionados e coleccionistas que atoparan as primeiras moedas seguiron un dos camións que carrexaban o material escavado. A nova da existencia do tesouro expandiuse axiña polo distrito e, na tarde do 9 de setembro, traballadores, camioneiros e hóspedes do hotel sumáronse á procura de exemplares, o que permitiu recuperar máis de catrocentas moedas de ouro máis, ademais da tapa do caldeiro, que estaba nos entullos botados detrás do hotel Kockelsberg.
Finalemente, os investigadores lograron rexistrar a devolución de 2.518 moedas romanas de ouro por parte de 19 persoas, aínda que se supón que algúns espécimes raros non chegaron nunca ao museo". Estímase que o caldeiro tiña orixinariamente arredor de 2.650 áureos.
Contexto histórico
Non se pode determinar con certeza se o tesouro proviña dunha posesión privada ou dunha recadación de impostos. En calquera caso, tratábase dunha suma de diñeiro enorme para a súa época: 2.650 áureos equivalían a 265.000 sestercios, é cómpre ter en conta que o soldo anual do Procurador de Finanzas nas provincias da Gallia Belgica, a Xermania Superior e a Xermania Inferior, residente en Tréveris, era de 200.000 sestercios. O método de almacenamento apunta máis ben a un tesouro de orixe pública ou militar, que debía ser accesible en calquera momento para realizar pagamentos e cobrar diñeiro en efectivo. O tesouro tamén podería estar relacionado co templo de Asclepio, que estaba nas proximidades do achado.
As moedas deste tesouro cuñadas en época máis recente datan dos anos 193 a 196 d. C., no contexto da guerra de sucesión entre o emperador romano Septimio Severo e o seu rival Clodio Albino. Sábese que Tréveris foi asediada en 196 polo exército de Clodio Albino, sen éxito finalmente. Especúlase con que o posuidor do tesouro era partidario deste e que, logo da derrota do seu líder, tivo que abandonar a cidade ou foi arrestado, vítima das purgas de Septimio Severo, deixando as moedas soterradas ata que caeron no esquecemento.
Interpretación
miniatura|377x377px|Serie de [[bustos de emperadores e cortesáns representadas nos áureos do tesouro de Tréveris.]] Máis do 96 % detas moedas foron cuñadas na ceca de Roma, e o resto procede da ceca de Lugdunum (actual Lion). A gran pureza do seu ouro, do 99,05 %, convérteas en moedas pouco comúns. Desde o punto de vista da súa tipoloxía, correspóndense a 80 tipos ou variantes.
Nos seus anversos locen os bustos de 29 emperadores e altos dignatarios romanos diferentes, entre os que os máis frecuentes son Nerón (54-68 a. C), con 866 espécimes, e Vespasiano (69-79 d. de C.), con 189 exemplares. Esta composición do tesouro correspóndese con outros achados e relaciónase con varias reformas monetarias. En 64, baixo o imperio de Nerón, o Senado adoptou un padrón monetario máis lixeiro, de xeito que os antigos áureos, máis pesados, foron retirándose pouco a pouco da circulación e tiveron que ser substituídos por unha maior cantidade de áureos máis lixeiros. Isto explica que as emisións de Nerón e de Vespasiano foron as máis numerosas e marcaron a circulación de moeda de ouro ata o século II.
Nas moedas achadas en Tréveris dáse, ademais, unha ausencia de moedas emitidas entre os anos 82 e 99 d. C. Esta época correspóndese cos períodos de goberno de Domiciano (81-96 d. C.) e de Nerva (96-98 d. C.), emperadores que retomaron a cuñaxe de áureos pesados. Pola súa banda, Traxano (98-117 d. C.) volveu á cuñaxe dos áureos lixeiros e fixo fundir os pesados emitidos polos seus antecesores. Dado que a proporción de áureos pesados no tesouro de Tréveris é moi pequena, pódese concluír que o tesouro se acumulou a partir de mediados do século II, cando apenas había en circulación áureos de Domiciano nin anteriores á reforma de Nerón.
Despois de ca. 167/168 d. C., a serie de moedas do tesouro de Tréveris interrómpese de súpeto. Isto relaciónase cos estragos causados pola coñecida como "peste antoniana", unha epidemia que afectou todo o Imperio Romano, con particular incidencia en Tréveris, o que puido levar ao propietario ou xestor do tesouro a agochalo apresuradamente e marchar da cidade logo do inverno de 167 a 168 d. C., para o recuperar anos despois, superada a epidemia. De feito, no tesouro só hai seis moedas posteriores, que datan dos anos 193 a 196.
Intento de roubo en 2019
Na mañanciña do 8 de outubro de 2019, uns descoñecidos entraron no Rheinisches Landesmuseum Trier e intentaron romper o cristal blindado da vitrina que gardaba o tesouro de moedas no seu interior, para o roubar. O intento fracasou e os seus autores lograron fuxir antes da chegada da policía.
Este feito provocou o pechamento ás visitas públicas ao tesouro, ata a posta en marcha de novas medidas de seguridade. Nun principio, prevíase a reapertura para principios do verán de 2020, mais as circunstancias da pandemia de COVID-19 en Alemaña fixeron que esta data se pospuxese inicialmente para finais de 2020 e, posteriormente, para o verán de 2021. Finalmente, a reapertura pospúxose novamente, ata a primavera de 2022, por mor da reorganización xeral da colección numismática.
En relación co intento de roubo, en maio de 2021 sóubose que un sospeitoso nos Países Baixos xa fora extraditado a Alemaña en decembro de 2020. Achouse un rastro de ADN seu no lugar dos feitos. A acusación foi de roubo en grao de tentativa. O suxeito foi condenado a tres anos de prisión en agosto de 2021 pola súa participación no delito. Aínda non hai rastro doutros autores, xa que se estima que en total foron tres persoas as implicadas.
Déixate levar
Déixate levar (en Along for the Ride) é un filme estadounidense de 2022 dirixido e escrito por Sofia Alvarez. Está baseado na novela homónima de Sarah Dessen. Está protagonizado por Emma Pasarow, Belmont Cameli, Kate Bosworth, Laura Kariuki, Andie MacDowell e Dermot Mulroney.
Déixate levar estreouse a través de Netflix o 6 de maio de 2022, e conta con opción de subtitulado en galego, traducido por Laura Feijóo.
Produción
En abril de 2021, Deadline Hollywood anunciou que o inicio da produción dunha adaptación cinematográfica da novela de Sarah Dessen Along for the Ride logo de que Netflix acquirise os dereitos do filme. Sofia Alvarez, quen previamente adaptara dúas das novelas de Jenny Han para a plataforma, foi contratada para escribir o guión e dirixir o filme.
A fotografía principal comezou o 22 de abril de 2021 en Carolina Beach, Carolina do Norte, con localizacións en Wilmington, Kure Beach e Oak Island. A rodaxe continuou até comezos de xuño.
Thomas P. Stafford
Thomas Patten Stafford, nado en Weatherford, Oklahoma, o 17 de setembro de 1930, é un astronauta estadounidense que formou parte das misións Gemini 6A, Gemini 9A, Apollo 10 e ASTP.
Traxectoria
Stafford graduouse en ciencias pola Academia Naval dos Estados Unidos en 1952 e recibiu diferentes graos honorarios. Recibiu as súas alas de piloto na Base Connally da Forza Aérea en 1953. Foi elixido de entre o segundo grupo de candidatos a astronauta pola NASA en setembro de 1962, participando nas misións Gemini 6A, Gemini 9A, Apollo 10 e ASTP e pasando un total de 21,15 días no espazo.
Gastronomía muisca
miniatura|dereita|235px|A [[chicha, unha bebida alcohólica feita de millo e azucre.]] miniatura|dereita|235px|Aba, termo en [[Lingua muisca|muisca para o millo, era o principal alimento dos muiscas.]] A gastronomía muisca describe os alimentos e a preparación da comida que realizaban os muiscas. Os muiscas foron unha civilización que habitaba as terras altas centrais dos Andes colombianos (o Altiplano Cundiboyacense) antes da conquista española na década de 1530. A súa dieta e gastronomía estaba formada por moitas especies animais e vexetais endémicas de Colombia.
Lara Balseiro
Lara Balseiro Candia, nada o 22 de xaneiro de 1993 en Viveiro, é unha xogadora galega de fútbol sala. Xoga de á e o seu equipo actual é o Club Deportivo Burela Fútbol Sala da Primeira división de fútbol sala feminino de España.
Gastronomía muisca
O principal alimento dos muiscas era o millo en tódalas súas formas. A vantaxe do millo era que podía ser cultivado en varias zonas climáticas no territorio dos muiscas. Era a base da súa dieta e principal ingrediente da bebida alcohólica, a chicha, feita de millo fermentado e azucre.
Lara Balseiro
Traxectoria
Comezou a xogar no equipo da súa vila natal ata que na tempada 2008-09 fichou polo Burela cando tiña anos. Daquela o equipo militaba na segunda división e conseguiu o ascenso a primeira división. Xogou 2 tempadas en primeira división co Burela, debutando en primeira no partido disputado contra o Cellosa Torrejón o 18 de outubro de 2009. Posteriormente marchou a tempada 2011-12 ao Poio para xogar en segunda división. Ao ano seguinte volveu ao Burela onde segue xogando na actualidade e conseguiu todos os seus títulos, en todas as competicións nas que participou. Ten a honra de marcar o gol número 1 000 do Burela.
Alfonso Díaz Trigo
Alfonso Díaz Trigo, nado en Buenos Aires en 1912 e finado na mesma cidade en 1968, foi un médico, xornalista e político galego.
Traxectoria
Nado en Argentina, os seus pais procedían de Lugo. A familia retornou a Galicia cando Alfonso era neno. Estudou Medicina na Universidade de Santiago de Compostela, Universidade de Valladolid (onde foi presidente da Tuna Escolar Vallisoletana), para finalmente licenciarse na Universidade de Madrid en 1933, onde foi membro da directiva da FUE. Cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 exercía en Madrid e abrazou a causa republicana. Ao rematar a guerra tivo que fuxir a Arxentina. Convalidou o seu título de médico na Universidade de Litoral en 1939. Desempeñou a cátedra de Historia da Medicina na Facultade de Ciencias Médicas da Universidade de Buenos Aires (1960-1962). Militou na Agrupación de Intelectuais Demócratas, na Asociación Gallega de Universitarios, Escritores y Artistas (AGUEA) e na Comisión de Cultura do Consello de Galiza. Fundou e dirixiu o periódico Lugo: Órgano oficial del Centro Lucense de Buenos Aires (1948), e colaborou en O Irmandiño de Montevideo. En 1968 publicou Medicina precolombina.
Rifle
A palabra Rifle pode referirse a:
Samsara (filme de 2023)
Samsara é un filme galego dirixido por Lois Patiño que se estreou no ano 2023. O filme foi o gañador do Premio Especial do Xurado da sección Encounters no Festival Internacional de Cinema de Berlín.
Sinopse
Nos templos budistas de Luang Prabang, en Laos, os monxes adolescentes guían as almas en tránsito dun corpo a outro a través dun texto, o Bardo Thödol. A alma dunha anciá reencarna no corpo dunha cabra nas praias de Zanzíbar, onde traballan grupos de mulleres en granxas de algas.
Produción
O filme está ambientado e foi rodado en Laos.
Incompatibles 2
Incompatibles 2 (en Loin du périph) é un filme francés de 2022 dirixido por Louis Leterrier e escrito por Stéphane Kazandjian. É unha secuela do filme de 2012 De l'autre côté du périph, e está protagonizado por Omar Sy e Laurent Lafitte (que retoman os seus papeis do filme anterior), e con Izïa Higelin.
Estreouse o 6 de maio de 2022 a través de Netflix, e conta con opción de subtitulado en galego, traducido por Antía López Cando.
Produción
En marzo de 2021, anunciouse que Louis Leterrier dirixiría un filme de acción e comedia francés para Netflix.
A fotografía principal comezou o 15 de marzo de 2021 en París e na rexión de Ródano-Alpes, en Francia.
Historia da moeda do Tíbet
miniatura|171x171px|[[Moeda tibetana de prata dun srang, datada en 15-43 (1909 AD). Anverso. ]] miniatura|175x175px|[[Reverso (moedas)|Reverso da mesma moeda. ]]
A historia da moeda no Tíbet remóntase á Antigüidade, cando esta rexión asiática non realizaba aínda as súas propias cuñaxes. Utilizábanse ás veces moedas doutros territorios, aínda que o troco era unha práctica máis común, o ouro constituía un medio de intercambio e as cunchas e as doas de pedra utilizábanse para as transaccións máis pequenas.
A partir do século XVII comezou a utilizarse a moeda dun xeito máis extenso; tratábase de moedas de prata procedentes do Nepal. E entre 1763 e 1785 cuñáronse as primeiras moedas de prata tibetanas. Pouco despois, en 1792, producíronse as primeiras emisións masivas, baixo a autoridade mixta tibetano-chinesa, con lendas en ambas as linguas, ata que en 1840 xurdiu a moeda xenuinamente tibetana, que se mantivo ata 1954, coa única excepción de dous breves períodos de emisións sino-tibetanas.
En 1910, o Goberno tibetano comezou a producir unha ampla variedade de moedas de prata e de cobre con diferentes valores faciais, e entre 1918 e 1921 só se cuñaron moedas de ouro. Pola súa banda, os primeiros billetes apareceron en 1913.
Entre 1955 e 1959 non se cuñou moeda no Tíbet, aínda que se mantiña a impresión de billetes, e nese último todo o diñeiro foi substituído gradualmente polo iuan renmimbi, a moeda da República Popular da China.
Medios de cambio no antigo Tíbet
No antigo Tíbet, o uso da moeda era insignificante. Os principais veciños do Tíbet (a India, o Nepal e a China), posuían a súa moeda desde tempos inmemoriais. Pola contra, o antigo Tíbet carecía dela, aínda que en cantidades moi modestas chegaran algunhas moedas desde o Nepal, desde o Turquestán chinés e desde a China, provenientes do comercio e a modo de doazón a algúns importantes mosteiros. É probable que algunhas destas moedas estranxeiras teñan chegado a entrar en circulación, aínda que de seguro non se converteron nun instrumento importante para as transaccións cotiás, xa que a maior parte do comercio dentro do antigo Tíbet e tamén o comercio co exterior se realizaba mediante o troco.
Troco
miniatura|260x260px|[[Ladrillo de té, utilizado como medio de cambio no Tíbet.]]
O Tíbet tiña o seu maior volume comercial coa China e os principais artigos do troco eran os cabalos do nordés tibetano (Amdo), que se intercambiaban por té chinés. O Tíbet tamén exportaba herbas medicinais, cornos de cervo, almiscre e ouro á China, e, ademais do té, os comerciantes tibetanos tamén importaban da China tecidos de seda, porcelana e prata.
O volume comercial do Tíbet cos seus veciños do sur (a India, o Nepal e Bután) foi moito menor. Os comerciantes tibetanos intercambiaban principalmente sal e la por cereais con estes países. Tradicionalmente, unha medida de sal cambiábase por outra igual de gran, na fronteira co Nepal e coa India. Outros bens de exportación menos salientables foron as rabos de iac e animais vivos, sobre todo cabras e ovellas. Xa no século XVII rexístranse tamén exportacións de falcóns.
Para as pequenas transaccións utilizábanse diversos bens de consumo que posuían un valor similar utilizado como padrón pola maioría dos tibetanos. Entre eles estaban as noces de areca, bufandas cerimoniais e té. Este té comercializábase tradicionalmente en forma de ladrillos (en tibetano: ja sbag), que se converteron no medio de intercambio máis importante do século XIX, mesmo despois da introdución da moeda regular no Tíbet.
Cunchas e doas como moeda
Para as compras de moi escaso importe utilizouse o cauri, unhas pequenas cunchas mariñas adquiridas principalmente nas Illas Maldivas e que chegaron ao Tívet a través da China, e tamén pequenas doas de pedra, das que se rexistra o seu uso como diñeiro no antigo Tíbet.
Pequenos lingotes de ouro
Antes de mediados do século XVII e do establecemento do Goberno do quinto Dalai Lama circulaban no Tíbet varios tipos de pequenos lingotes de ouro (en tibetano: gser sho), algúns dos cales estaban marcados con selos cuñados. Non hai unanimidade acerca da consideración destes lingotes como moedas, aínda que se coñece que en ocasións os funcionarios de finanzas do novo goberno tibetano chegaron a aceptalos para o pagamento de impostos. Para avaliar a pureza do ouro destas pezas, utilizouse unha unidade de peso como padrón denominada sewa. Na táboa seguinte reflíctense os tipos de pezas de ouro que constan nos rexistros para estes pagamentos:
Ademais, hai constancia doutras pezas de ouro como as chamadas tsangsho, das que se descoñece o seu peso, e as coñecidas como sertam, cun peso de ouro fino de dous sewa. Sarat Chandra Das menciona tamén o gursho como unidade de moeda no seu dicionario tibetano-inglés, ao que lle atribúe un valor de 24 sewa.
Lingotes de prata
Ata o século XX utilizáronse lingotes de prata chineses, denominados sycee, para as transaccións máis importantes. Coñecíanse co alcume de "pezuños de cabalo (en tibetano: rta rmig ma") e pesaban arredor de 50 tael (ca. 185 gramos). Existían tamén outros lingotes de menor tamaño, coñecidos como "pezuño de iac" (gyag rmig ma) e outros aínda inferiores, os "pezuño de cabra" (ra rmig ma).
Primeiras emisións: séculos XVII e XVIII
miniatura|163x163px|[[Tangka de prata tibetano. Non datada (ca. 1763-1764). Amosa oito veces a sílaba dza ("vitorioso", en abreviatura) en alusión aos oito raios da dharmacakra ("roda da lei") budista. ]]
O Tíbet proporcionaba a prata para realizar estas cuñaxes e recibían de volta un peso equivalente en forma de moeda, aínda que os nepaleses obtiñan neste proceso un beneficio moi salientable, xa que aliaban a prata con cobre antes de realizar a cuñaxe das moedas. Por mor dunha liorta entre o Nepal e o Tíbet sobre a riqueza da aliaxe destas cuñaxes, o proceso viuse interrompido a partir de mediados do século XVIII.
Os nepaleses intentaron levar a cabo novamente o lucrativo negocio da cuñaxe durante a dinastía Shah, que fora establecida por Prithvi Narayan Shah no Val de Katmandú en 1768. Primeiro subministraron mohurs (moedas de boa prata de arredor de 5,4 gramos), pero pretendían que estes novos circulasen a razón dun por cada dous dos antigos cuñados polos reis Malla, con prata moi adulterada, o que tería suposto unha persa considerable para os comerciantes tibetanos, razón pola cal o Goberno do Tíbet non aceptou estas condicións.
O segundo rei Shah, que gobernou desde Katmandú, Pratap Singh Shah, emitiu moedas de aliaxe de prata durante o período de 1775 a 1777. A partir de entón, cando os nepaleses volveron intentar a introdución no Tíbet de moedas de prata de boa lei, que deberían ter circulado cunha prima considerable en comparación coas moedas Malla, os tibetanos negáronse, o que provocou unha interrupción do comercio entre o Tíbet e o Nepal. O Tíbet volveu a experimentar coa súa propia moeda en 1785, co fin de mitigar a escaseza de moedas de prata.
Finais do século XVIII
miniatura|164x164px|Kong par tangka de [[prata datada en 13-45 (1791 AD). Anverso. ]]
miniatura|163x163px|[[Reverso (moedas)|Reverso da mesma moeda. ]]
Os chineses aproveitaron a ocasión para reforzaren o seu control sobre o Tíbet e emitiron un edicto mediante o cal, entre outras disposicións, se estipulaba a introdución dunha nova moeda de prata, cuñada a nome do emperador Qianlong. Ademais, diso, pasaba a estar prohibida a importación de moedas de prata do Nepal.
Para resolver temporalmente a escaseza de moeda circulante no Tíbet cando chegou o exército chinés en 1791, a China permitira a cuñaxe dos chamados kong par tabgka, que se producían a partir de prata aliada e tiñan un deseño que copiaba a tipoloxía nepalesa. Estas moedas, que primeiro se cuñaron na provincia de Kongpo e logo en Lhasa, foron as primeiras de prata producidas en serie no Tíbet. Tiñan aproximadamente o mesmo peso que as súas correspondentes nepalesas, é dicir arredor de 5,2 gramos.
A partir de 1793 cuñáronse en Lhasa unhas novas moedas en prata practicamente pura, que amosaban as súas lendas tanto en lingua tibetana como en chinés. Mentres tanto, a cuñaxe dos kong par tangka continuou durante 1792 e os principios de 1793. Ambos os tipos de moeda foron autorizados polos chineses e cuñáronse baixo supervisión mutua da China e do Tíbet, aínda que non formaban parte do sistema monetario chinés, xa que a moeda de prata non estaba presente no sistema deste país durante o século XVIII e os principios do XIX (coa excepción da zona que agora constitúe a rexión autónoma de Xinjiang).
En 1791, as autoridades chinesas planearon inicialmente a emisión de moeda circulante de cobre no Tíbet. Se este proxecto tivese saído adiante, implicaría que a moeda tibetana se tería integrado no sistema monetario chinés, mais o intento foi abandonado porque se estimou que resultaría demasiado caro transportar o cobre desde a China ata o Tíbet para poder cuñar as moedas en Lhasa.
Entre 1791 e 1836 foi o Goberno chinés o que tivo a autoridade de decidir acerca da moeda tibetana, consultando previamente as autoridades tibetanas. As moedas de prata emitíronse baixo o padrón sho (de aproximadamente 3,7 gramos) e cuñáronse coas datas 58, 59 e 60 da era de Qianlong (1793, 1794 e 1795 AD).
Tamén se cuñaron algunhas moedas de prata no ano 61 de Qianlong (1796 AD), cando este abdicou logo de 60 anos de reinado. Cando a nova da súa abdicación chegou a Lhasa, xa se cuñaran e se puxeran en circulación algunhas moedas desa emisión.
Emisións do Goberno tibetano
miniatura|160x160px|Moeda de prata sino-tibetana do sexto ano da [[Jiaqing|era Jiaqing (1801 AD). Anverso.]]
miniatura|160x160px|[[Reverso (moedas)|Reverso da mesma moeda.]]
A partir de entón, a influencia chinesa sobre o Tíbet debilitouse e desde 1840 ata 1954 o Goberno tibetano tomou as decisións acerca do sistema monetario e sobre os sistemas de cuñaxe, cunha soa interferencia incidental dos chineses. As moedas deste período só tiñan lendas escritas en lingua tibetana e a tipoloxía era autóctona, sen referencia ningunha á China.
Stacksat
Stacksat foi unha misión serie de DARPA de carácter experimental e formada por tres satélites lanzados xuntos o 11 de abril de 1990 mediante un foguete Atlas-E Altair-3A.
Historia da moeda do Tíbet
Emisións do Goberno tibetano
O único incidente que interrompeu esta tónica ocorreu durante o curto período de 1909 a 1910 cando o Goberno tibetano cuñou moedas de cobre e de prata que datan do primeiro ano da era Xuan Tong (1909) e de 1910, cando o Amban chinés en Lhasa (o representante do goberno imperial) tiña moedas de prata e de cobre con lendas en chinés e en tibetano. Estas foron as únicas moedas cuñadas no Tíbet que poden considerarse como parte do sistema monetario chinés deste período.
Stacksat
Características
Os tres satélites Stacksat usaban o bus Maestro e tiñan unha masa duns 68 kg cada un. Tiñan forma de cilindro, estabilizábanse mediante gradente gravitatorio e alimentábanse mediante a células solares que recubrían os seus laterais, producindo ata 15 W de potencia. A misión orixinal constaba de dous satélites que iban ser lanzados nun Scout G1, pero ao xa non quedar foguetes libres deste tipo decidiuse usar un Atlas E cun rendemento anormalmente baixo nun dos seus motores combinado cunha etapa Altair 3A. Os tres satélites da misión eran:
A misión foi completada construíndo seis estacións de terra de baixo custo distribuídas por todo o mundo.
Historia da moeda do Tíbet
Emisións do Goberno tibetano
Os únicos tipos de moeda que se produciron en Lhasa entre 1840 e 1908 foron moedas de prata cuñadas consonte o padrón tangka, propio do mosteiro Ganden, e o tipo anterior Kong-par tangka.
Desde 1918 ata o inicio de 1921 emitíronse tamén moedas de ouro co valor de 20 srang na ceca de Serkhang, situada preto de Norbulingka, a residencia de verán dos Dalai Lama. Estas moedas non foron de circulación ordinaria no Tíbet e utilizábanse normalmente como medio para almacenar riqueza, aínda que tamén se exportaban á India, co que se obtiñan importantes beneficios.
O deseño dos tangka de prata característico do Ganden Tangka continuou cuñándose no século XX en paralelo aos outros indicados ata agora. As derradeiras moedas tibetanas de prata con aquel deseño producíronse entre 1953 e 1954, nunha emisión especial en prata fina para a súa distribución entre os monxes da zona de Lhasa. Estas moedas, cuñadas con moita pulcritude, valorábanse en cinco srang.
De 1840 a 1932 as moedas tibetanas cuñáronse á man e máis tarde introducíronse máquinas de fabricación local accionadas por auga, en diversas cecas situadas preto de Lhasa.
Uso de moeda estranxeira e a rupia de Sichuan
esquerda|miniatura|160x160px|[[Rupia de Sichuan, cuñada en Chengdu despois de 1902 AD. Anverso. ]]
Durante a segunda metade do século XIX e o primeiro terzo do século XX circularon no Tíbet moitas moedas estranxeiras de prata. A maioría delas valorábanse en función do seu peso, como os reais de oito españois e os pesos hispanoamericanos, sobre todo os mexicanos, así como os rublos rusos e os marcos alemáns. A excepción supúñana as rupias da India Británica, sinaladamente as que amosaban o retrato da raíña Vitoria, que circularon amplamente polo Tíbet, con máis aceptación que a moeda británica, por teren moi boa prata e un valor fixo, que era de tres tangka cara a 1920.
As autoridades chinesas viron con desconfianza o éxito das rupias indias entre os comerciantes tibetanos e comezaron entón a cuñar as súas propias rupias, a modo de copias moi semellantes ás vitorianas da India, aínda que substituíndo o busto de Vitoria polo dun mandarín chinés ou, como moitos numismáticos consideran, o do emperador da China Guangxu. Estas rupias chinesas cuñáronse en Chengdu e, a partir da década de 1930, tamén en Kangding, a antiga cidade tibetano-chinesa ao oeste de Sichuan. As primeiras emisións eran de boa prata e gozaron dnha certa popularidade entre os tibetanos, mais as tiraxes posteriores, en particular as procedentes de Kangding, tiñan unha aliaxe moito máis pobre e deixaron de ser aceptadas por moitos comerciantes. Nos primeiros momentos destas emisións tamén se cuñaron en Chengdu pequenas cantidades de moedas de media e dun cuarto de rupia, mais, ao acabaren a maioría delas como botóns ou formando parte de pezas de xoiaría, a súa produción acabou axiña. No seu lugar, cando se precisaban fraccións de rupia para o pequeno comercio, as moedas dunha rupia cortábanse pola metade ou en cuartos coa axuda dunha espada e un martelo. A cantidade total de medias rupias cuñadas foi de 130.000 e a de cuartos de rupia 120.000. Pola súa parte, estímase que se cuñaron entre 25.500.000 e 27.500000 rupias de Sichuan entre 1902 e 1942.
De 1955 a 1959
esquerda|miniatura|163x163px|[[Moeda de cobre de 1 sho, con data 16-6 ET (= 1932 AD). Anverso. ]]Logo da batalla de Chamdo en 1950 e 1951, a renovada interferencia chinesa levou a que non se producise cuñaxe ningunha entre 1955 e 1959. No entanto, aínda se imprimía papel moeda con valor facial de 100 srang. A principios da década de 1950 os chineses recuperaron os dólares co retrato de Yuan Shikai da ceca de Chengdu, que se introduciran no Tíbet para pagar aos traballadores implicados na construción de estradas e para mercar a vontade dos cidadáns máis influentes. Moitos destes dólares foron obxecto de contrabando cara á India por parte de comerciantes tibetanos que compraban con eles produtos occidentais en Calcuta e que despois llos vendían cun beneficio considerable a membros do exército chinés en Lhasa.
Durante o grande éxodo dos tibetanos a mediados de 1959 tamén se detivo a circulación de billetes, cando a República Popular Chinesa introduciu no Tíbet o Mimang Xogngü ("papel moeda do pobo"), que acabou por substituír o diñeiro tibetano.
Unidades de moeda
O Tíbet tiña un sistema dual e, xa que logo, complexo de unidades monetarias. Unha parte foi importada do Nepal e a súa unidade básica era o tangka (tamén chamado tam ou tamga), equivalente aproximadamente a entre 5,4 e 5,6 gramos de prata aliada. A outra parte tiña a súa orixe na China e a súa unidade básica era o srang (de 37,3 gramos de prata). Estes dous sistemas foron utilizados simultaneamente no Tíbet desde 1640 ata 1959.
Séculos XVIII e XIX
As unidades pequenas, de ½ sho e ½ tangka, só se cuñaron para a súa circulación en pequenas cantidades en 1793. Tamén existen algunhas moedas de ½ sho con data de Qianlong 59. No entanto, estas son extremadamente raras e probablemente deban considerarse probas ou ensaios que non chegaron a pórse en circulación.
Emisións de papel moeda
O papel moeda tibetano emitiuse por vez primeira en 1913, cos valores faciais de 5 tam (verde ou azul) e de 10 tam (vermello). Estas billetes amosan a data de 1658 da era tibetana (ET), que comeza en 1912 e remata a principios de 1913 da era cristiá (AD). No ano seguinte (1659 ET) completaron a serie outros valores: 15 tam (violeta), 25 tam (marrón ou amarelo) e 50 tam (azul ou violeta). A serie completa dos cinco valores continuou a imprimirse nos anos seguintes, aínda que en todos os casos amosan a data inmobilizada de 1659 ET.
Todos estes billetes, que estiveron en circulación ata a década de 1930, están impresos por xilografía sobre papel de produción local, e están numerados á man con tinta negra por caligrafistas tibetanos especialmente capacitados. Os billetes exhiben un selo encarnado que representa a autoridade do Dalai Lama e outro de cor negra coa inscrición en lingua tibetana: gzhung dngul khang ("Tesouraría do Goberno").
A tradución do texto dos anversos destes billetes é a seguinte:
O billete de maior valor facial (50 tam) era falsificado adoito, polo que o Goberno tibetano acordou introducir unha nova versión multicolor impresa dun xeito máis sofisticado. A lenda do reverso imprimiuse a partir de bloques de madeira, en tanto que para o resto do deseño, en ambas as faces, se utilizaron bloques metálicos. Os primeiros billetes desta nova tiraxe dos 50 tam están datados en 1672 ET (= 1926 AD) e a súa produción continuou ata 1687 ET (= 1941 AD).
En 1959, todas estas emisións de billetes foron retiradas da circulación e substituídas polos billetes chineses coa súa denominación en iuan renmimbi.
As cecas tibetanas
miniatura|[[Máquina|Maquinaria en funcionamento da ceca de Drapchi, nunha fotografía de Frederick Williamson de agosto de 1933.]]
Entre as casas de moeda máis importantes dos inicios do século XX atópase unha coñecida co nome de  'dod spal, situada en Shol, baixo o Palacio de Potala, así como outra situada a uns 10 quilómetros ao nordés de Lhasa, no val do Dodé.