cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crómlech dos Almendres
Estrutura
Este recinto está formado por dúas elipses concéntricas, onde a maior presenta as seguintes dimensións: eixo maior 43,6 metros e o menor 32 metros.
Descuberta e estudo do crómlech
O Crómelech dos Almendres, foi descuberto en 1964 por Enrique Leonor Pina, cando procedía ao deseño da Carta xeolóxica de Portugal.
Scipione Rebiba
Scipione Rebiba, nado o 3 de febreiro de 1504 en San Marco d'Alunzio (Reino de Nápoles) e finado en Roma o 23 de xullo de 1577, foi un cardeal da Igrexa Católica.
Traxectoria
Scipione Rebiba naceu en San Marco d'Alunzio, na diocese de Patti da illa de Sicilia. Foi o segundo dos tres fillos que tivo o matrimonio de Francesco Rebiba e Antonia Filingeri, e estudou dereito e teoloxía en Palermo, onde vivía o seu tío Girolamo Filingeri, conde de S. Marco.
Foi ordenado entre 1524 e 1528, cando Giovanni Carandolet era arcebispo de Palermo e recibiu o encargo de atender a igrexa de Santa Maria dei Miracoli en Palermo.
Trasladouse a Roma entre 1536 e 1537, onde entrou en contacto coa Orde dos Cregos Regulares (teatinos) que fundara Gian Pietro Carafa, arcebispo de Chieti.
O 16 de marzo de 1541 foi nomeado Bispo auxiliar da arquidiocese de Chieti, rexida polo propio Carafa, e Bispo titular de Amyclae. O propio Carafa, xa papa Paulo IV, elevaríano a cardeal no consistorio do 20 de decembro de 1555. Cando Carafa foi transferido á arquidiocese de Nápoles elixiu a Scipione como vigairo. Logo de novembro de 1949 volveu a Roma e traballou na Curia.
O 12 de outubro de 1551 foi nomeado Bispo de Motula e en 1553 foi nomeado membro do Santo Oficio (presidido polo seu mentor Gian Pietro Carafa) e delegado da inquisición en Nápoles. O 13 de abril de 1556 foi nomeado arcebispo de Pisa. Pouco antes disto, fora nomeado legado ante o Rei Filipe II de España para felicitarlle polo tratado que puxo fin á guerra italiana de 1551 - 1559. Volveu a Roma logo de que Filipe II declarara a guerra ao papa Paulo IV e comezou a quitarlle terreos aos Estados Pontificios. A guerra non rematou até que o Cardeal Carlo Carafa, sobriño do papa, aceptou todas as condicións de rendición de Fernando Álvarez de Toledo, Duque de Alba.
Por un breve tempo ocupou o cargo de Arcebispo na diocese de Troia, en 1560, mais renunciou en favor do seu sobriño Prospero Rebiba. Até a súa morte ocupou diversos cargos en Roma, e foi Patriarca Titular de Constantinopla (1565-1573), Cardeal-Presbítero de Sant'Anastasia, Sant'Angelo in Pescheria e Santa Maria in Trastevere, e finalmente Cardeal-Bispo de Albano e Sabina. Finou o 23 de xullo de 1577.
O Cardeal Rebiba e a sucesión apostólica
Hoxe a maioría dos bispos católicos vivos poden trazar a súa liñaxe episcopal até Rebiba. Isto pódese explicar en gran parte porque, a comezos do século XVIII o papa Bieito XIII, descendente de Rebiba, consagrou persoalmente canto menos 139 bispos para varias sedes episcopais europeas e americanas de grande importancia. Estes bispos, pola súa parte, consagraron á maioría dos bispos dos seus respectivos países, provocando que outras liñaxes episcopais se extinguiran. Outros papas procedentes desta liñaxe, como Clemente XIII ou Bieito XIV tamén ordenaron a un grande número de bispos, multiplicando esta liña.
Porén, aínda que se coñece a data da consagración episcopal de Rebiba, o 16 de maio de 1541, descoñécese quen foi quen o consagrou como bispo. Asúmese polo xeral que sería o propio Gian Pietro Carafa, de quen foi bispo auxiliar e quen o nomeou cardeal, e ao que permaneceu unido durante a súa carreira eclesiástica. Aínda así non hai evidencia disto.
A Costoira, Céltigos, Ortigueira
A Costoira é un lugar da parroquia da Céltigos no concello coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Non tiña habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística.
Cetomimiformes
miniatura|300px|Rondeletia bicolor Os Cetomimiformes ou peixes balea son unha orde de peixes mariños teleósteos, pertencentes á superorde acantopterixios (Acanthopterygii). Son todos pequenos peixes de augas profundas abisais.
Características
Presentan unha forma que semella o corpo dunha balea, cunha boca grande e o maxilar superior ausente ou reducido, así como un estómago altamente distensible. Normalmente son de cor laranxa ou vermella, sobre un fondo negro. As aletas evolucionaron ata perder totalmente as espiñas; as aletas dorsal e anal moi atrasadas e opostas entre si. Nalgunhas especies os ollos están ben desenvolvidos, aínda que noutras os ollos dexeneraron. Na liña lateral presentan tecidos bioluminiscentes. Non teñen vexiga natatoria.
Clasificación
Algúns taxónomos clasifican os Cetomimiformes dentro da orde Stephanoberyciformes.
Clasifícanse en cinco familias:
Paternalismo
O paternalismo é unha actitude que consiste en se comportar como un pai para outras persoas sobre as cales se exerce ou se tenta exercer unha autoridade. Esta actitude pode ser voluntaria ou involuntaria e inconsciente.
O termo utilízase en campos tales como a política, a moral ou a economía, falándose de paternalismo político, moral, económico etc.
A actitude paternalista ven a considerar aos adultos como nenos. Pódese dicir que un paternalista infantiliza a aqueles sobre os que exerce, ou procura exercer, unha autoridade. Pódese tamén dicir á inversa que é ao ser eles xa infantís o que suscita unha tendencia paternalista.
Nun sentido político concreto, o paternalismo é unha modalidade do autoritarismo, na que unha persoa exerce o poder sobre outra combinando decisións arbitrarias e inapelables, con elementos sentimentais e concesións graciosas. Nun sentido político máis amplo, o paternalismo é un sistema de relacións sociais e laborais, sostido por un conxunto de valores, doutrinas, políticas e normas fundadas nunha valoración positiva do patriarcado.
Para o Dereito constitucional, o Estado paternalista é aquel que limita a liberdade individual dos seus cidadáns en base a uns valores axiolóxicos que fundamentan a imposición estatal. Deste xeito, xustifícase a invasión da parcela correspondente á autonomía individual por parte da norma xurídica, baseándose na incapacidade ou non idoneidade dos cidadáns para tomar determinadas decisións que o Estado considera correctas.
A figura papal da Igrexa Católica ten tamén certas connotacións paternalistas, chamándoselle Santo Pai, acentuando así a supremacía, autonomía e soberanía desta institución.
Podemos atopar tamén unha referencia indirecta a este termo no ámbito legal, cando lemos no Código Civil español, no seu artigo 1903, a expresión "bo pai de familia", cando se puntualiza a dilixencia coa que han observar aquelas persoas que responden da actuación doutras (ben sexa menores ou incapacitados)
XFS
XFS é un sistema de ficheiros de alto rendemento creado por SGI para o sistema Irix, unha implementación do Unix. En maio do 2000, SGI liberou SGI baixo unha licenza de código aberto.
Ven por defecto coas versións 2.5.xx e 2.6.xx do kernel Linux, e tamén na serie 2.4.xx a partir do 2.4.25 cando foi considerado estable para a súa introdución (para versións anteriores da serie 2.4.xx existen parches feitos pola comunidade).
Hai tamén tentativas de portalo para outros sistemas coma FreeBSD.
Hyderabad
miniatura|Localización de Hyderabad miniatura|Ponte de entrada a Hyderabad miniatura|Charminar Hyderabad é unha importante cidade da India, situada na ribeira do río Musi (afluente do Krishna), na meseta do Decán a uns 500 m de altitude, no centro sur do subcontinente. É a capital do estado de Telangana e maila de Andhra Pradesh.
Fundada en 1590 polo sultán de Golconda, foi planificada en cadrícula ao redor do Charminar, porta monumental con catro minaretes e catro arcos baixo a que se cruzan as arterias principais da cidade.
É un importante centro comercial e industrial, e nos últimos decenios tense desenvolto como polo da tecnoloxía informática do país xunto a Bangalore.
A súa poboación é de 3 500 000 habitantes (segundo o censo do 2001), e a súa área metropolitana conta cunha poboación estimada de 7 millóns (2007).
Ver Historia urbana de Hiderabad.
O Campo da Barrosa, Ladra, Vilalba
O Campo da Barrosa é un lugar da parroquia de Ladra, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
A Xesta, Verís, Irixoa
A Xesta é un lugar da parroquia de Verís no concello coruñés de Irixoa, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 12 habitantes (7 homes e 5 mulleres).
Vilanova, Cances, Carballo
Vilanova é unha aldea da parroquia de Cances no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 11 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 6 homes e 5 mulleres.
Manuel Jiménez Abalo
Manuel Enrique Jiménez Abalo, nado en Vilagarcía de Arousa o 27 de outubro de 1956, é un exfutbolista galego, que xogaba de defensa central. Xogador histórico do Sporting de Gijón, é o segundo futbolista con máis partidos disputados na historia do club (534), durante as 12 tempadas que vestiu a súa camiseta, todas elas na Primeira División.
Comezos en Vilagarcía
Comezou xogando ao baloncesto, deporte que compaxinou co fútbol ata que se decidiu por este último. Entrou no equipo xuvenil do Arousa e máis tarde pasou ao primeiro equipo, co que logrou o ascenso á Terceira División na tempada 1974/75. Titular indiscutible na defensa arousá, disputou 74 partidos de liga nas seguintes dúas tempadas na categoría de bronce do fútbol español.
Sporting de Gijón
En 1977 marchou a Asturias para fichar polo Deportivo Gijón, filial do Sporting de Gijón, co que xogou durante dúas tempadas, tamén na Terceira División. En 1979 subiu ao primeiro equipo, no que militou durante os seguintes 12 anos. Debutou na Primeira División da man do adestrador Novoa, na primeira xornada da tempada 1979/80, nunha vitoria por 2-1 contra o Sevilla no Molinón. Poucos días despois debutou tamén na Copa da UEFA, nun encontro ante o PSV. Disputou un total de 47 partidos na súa primeira tempada co equipo xixonés, todos eles como titular, e rematou terceiro na liga.
Foi un fixo nas aliñacións titulares do Sporting nos seguintes anos ata acadar un total de 534 partidos oficiais, converténdose así no segundo futbolista con máis encontros na historia do club, só por detrás de Joaquín. Foi titular nas dúas finais da Copa do Rei que o equipo xogou de xeito consecutivo en 1981 e 1982, perdendo ambas contra o FC Barcelona e o Real Madrid respectivamente.
Burgos
En 1991 rematou contrato co Sporting e recibiu a chamada de Novoa, o seu antigo adestrador no equipo asturiano, que lle ofreceu xogar no Real Burgos. Fichou entón polo club burgalés, co que xogou completos os 38 partidos de liga da tempada 1991/92, na que o Burgos rematou noveno. Ao remate da tempada colgou as botas, sendo naquel momento o terceiro futbolista con máis partidos completos na historia da Primeira División (446) e o primeiro entre os xogadores de campo.
Selección española
Despois de xogar varios partidos coa selección B de España, o 18 de novembro de 1981 debutou coa selección absoluta nun amigábel contra a Polonia. Foi o seu único partido como internacional absoluto, pois aínda que formou parte do combinado español no Mundial de 1982, non chegou a debutar no torneo.
Pontophilus spinosus
Taxonomía
A especie foi descrita en 1816 polo naturalista británico William Elford Leach, no artigo "A tabular view of the external characters of four classes of animals, which Linné arranged under Insecta; with the distribution of the genera composing three of these classes into orders, &c. and descriptions of several new genera and species" publicado en Transactions of the Linnean Society of London, 11: 306-400, no que a denominou Cragnon spinosus.
Nome galego
Os profesores F. Lahuerta e F. X. Vázquez propoñen para esta especie, no seu Vocabulario multilingüe, o nome de quisquilla espiñosa.
Tamén se coñece co nome de camarón espiñento.
Terceira República
III República pódese referir a estas repúblicas:
A Igrexa, Reigosa, A Pastoriza
A Igrexa é un lugar da parroquia de Reigosa no concello lugués da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 53 habitantes (31 homes e 22 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Ext3
O ext3, ou terceira versión do sistema de ficheiros estendido, é un sistema de ficheiros con journaling que está obtendo unha significativa popularidade entre os usuarios do sistema operativo GNU/Linux. A pesar de non ser tan eficiente nin escalábel coma outros sistemas semellantes como ReiserFS ou XFS, ten a vantaxe de que os usuarios poden migrar dende o popular sistema ext2 sen ter que facer backup dos seus datos para restauralos posteriormente.
Otto Friedrich Müller
Otto Friedrich Müller (escrito ás veces o seu segundo nome como Friderich, Fridrich ou Frederik, e o seu apelido como Mueller), nado o 11 de marzo de 1730 e finado o 26 de decembro de 1784, foi un naturalista danés.
Traxectoria
Müller era fillo dun trompetista da corte de Copenhaguen. Cando tiña doce anos foi confiado ao seu tío, Niels Udsen, en Ribe, ao oeste de Dinamarca. Baixo a súa dirección estuda Historia e Música. Máis tarde retorna a Copenhaguen, onde estuda Teoloxía e Dereito na súa Universidade. Nos anos seguintes gañouse a vida como músico.
Foio nestes anos cando comezou a interesarse pola historia natural, pola que a condesa sentía un grande interese. As súas viaxes por Europa cos fillos dela, fixéronlle coñecer a varios científicos eminentes como Bernard de Jussieu (1699-1777) ou Michel Adanson (1727-1806).
Preparou, en 1763, unha primeira obra sobre os champiñóns, seguida en 1764 dunha fauna entomolóxica, Fauna insectorum Friedrichsdaliana e, en 1767, dunha flora, Flora Friedrichsdaliana, esta última ilustrada por el mesmo.
Tras a morte da condesa, Müller obtivo, en 1769, un posto de conselleiro na Chancellaría e, en 1771, o de arquiveiro da Cámara de Finanzas de Noruega.
Realizacións
En 1776 foi autor de Zoologiae Danicae Prodromus, primeiro estudo da fauna de Noruega e Dinamarca, clasificando máis de 3 000 especies locais.
Pioneiro como naturalista de campo, foi dos primeiros científicos en estudar os microorganismos, e en establecer unha clasificación de varios grupos de animais, incluíndo os Hydrachnidiae (grupo de ácaros), os Entomostraca (grupo de crustáceos) e os Infusoria (infusorios ou ciliados, un grupo de protistas), descoñecidos por Linneo. Foi membro da Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina, da Real Academia das Ciencias de Suecia, da Academia de Ciencias de Francia, da Sociedade de Amigos da Ciencia Natural de Berlín, e doutras institucións científicas (como a Academia das Ciencias de Turín, a Academia Nacional de Ciencias de Italia ou a Academia de Ciencias de Baviera).
Rato mouro
O rato mouro (Mus spretus) é unha especie silvestre de rato estreitamente relacionada co rato doméstico, nativa de hábitats abertos do Mediterráneo occidental, chegando a encontrarse en Galicia.
Descrición
O rato mouro ten un aspecto que lembra moito o rato doméstico e pode ser distinguido desa especie principalmente polo seu rabo máis curto. Ten un pelame amarronado en case todo o corpo, coas partes inferiores brancas ou beixes. A lonxitude da cabeza ao corpo vai de 7,9 a 9,3 cm cun rabo de 5,9 a 7,3 cm e un peso corporal de 15 a 19 g.
Distribución e hábitat
Habita no suroeste de Europa e a costa mediterránea occidental africana. Encóntrase en todo o Portugal continental e en case toda España excepto nas partes máis ao norte (pero está incluído na lista dos mamíferos de Galicia). A súa área de distribución esténdese ao leste dos Pireneos ata o sur de Francia, onde se encontra nas rexións do sueste arredor de Tolosa e sobe polo val do Ródano ata Valence. Tamén se encontra nas illas Baleares. En África, encóntrase no Maghreb (Marrocos, Alxeria, Tunisia), e no oeste de Libia (e unha pequena poboación na costa leste de Libia), sempre ao norte do deserto do Sáhara.
Aethelberht II de Kent
Æthelberht II (en Æðelberht), nado en 725 e finado en 762, foi rei de Kent.
Rato mouro
Distribución e hábitat
Prefire os terreos abertos, evita os bosques densos e atópase máis comunmente en praderías temperadas, terras de cultivo e xardíns rurais. Pode encontrarse tipicamente en áreas de pradería e zonas arbustivas abertas, onde os arbustos e as herbas altas poden axudarlle a ocultarse dos predadores, pero á vez teñen moito campo aberto. Aínda que é considerado unha especie completamente silvestre e evita os humanos, pode encontrarse ocasionalmente en edificios abandonados.
Aethelberht II de Kent
Traxectoria
Á morte do seu pai Wihtred, o reino foi gobernado polos seus tres fillos, Æthelberht II, Eadberht I e Alric. Æthelberht parece que sobreviviu a ambos os seus irmáns e que máis tarde reinou conxuntamente co seu sobriño Eardwulf.. Morreu en 762, segundo a Crónica anglosaxoa (datado en 760 debido a unha dislocación cronolóxica). Parece que deixou un fillo, Eadberht II.
Rato mouro
Comportamento e ecoloxía
É principalmente nocturno. É un omnívoro oportunista, que se alimenta principalmente de sementes de plantas herbáceas, froitas e insectos. Informouse que necesita beber só dous terzos do volume de auga que require o rato doméstico. Como é un pequeno mamífero non especializado é depredado por bufos, mamíferos carnívoros e serpes.
Aethelberht II de Kent
Traxectoria
Emitiu un documento antes da súa ascensión ao trono, datado o 11 de xullo de 724, do que foi testemuña seu pai. Cando chegou a rei emitiu varios documentos, confirmou un documento do seu irmán Eadberht I e actuou como testemuña nun documento do seu sobriño Eardwulf.
Rato mouro
Comportamento e ecoloxía
Os machos adultos teñen un terrotirio duns 340 m2, que se solapa cos das femias veciñas, pero non cos doutros machos. Aínda que defenden polo menos as zonas centrais do seu territorio doutros ratos, son menos agresivos que o rato doméstico, establecéndose a dominancia por medio dun comportamento ritual antes que pola violencia. Informouse que limpa as súas propias feces das áreas que regularmente habita ou usa, collendo as deposicións coa boca ou empurrándoas polo chan co fociño. Este comportamento hixiénico é notablemente diferente do que segue o estreitamente emparentdo rato doméstico.
Aethelberht II de Kent
Traxectoria
Durante a segunda metade do reinado de Æthelberht II, Kent estaba baixo o dominio de Mercia, pero Æthelberht II mantivo a súa posición como rei.
Rato mouro
Reprodución
Reprodúcese durante nove meses do ano, pero é sexualmente inactivo de novembro a xaneiro. Aínda que poden reproducirse en calquera outro mes menos os indicados, teñen dúas estacións reprodutoras durante as cales son especialmente activos. En abril e maio os adultos que sobreviviron do ano anterior producen unha nova xeración de ratos, despois eles e os seus descendentes xa crecidos procrean outra vez durante un segundo pico reprodutor entre agosto e setembro. A xestación dura de 19 a 20 días, e como resultado nacen de 2 a 10 crías (de media 5) cegas e espidas.
Aethelberht II de Kent
Ligazóns externas
Aethelberht 5 en Prosopografía da Inglaterra anglosaxoa.
Rato mouro
Reprodución
As crías empezan a desenvolver o pelo aos dous a catro días, as súas orellas ábrense aos tres a cinco días, e os ollos abren aos 12 a 14. As crías empezan a comer alimento sólido axiña que poden ver, pero non son completamente destetados ata as tres ou cato semanas, abandonando o niño pouco despois. Chegan ao tamaño plenamente adulto ás oito ou nove semanas, momento no que son sexualmente maduros. Informouse que viven uns 15 meses.
Hibridación
O biólogo Michael Kohn da Universidade Rice de Houston, Texas estudou a resistencia dos ratos á warfarina nunha panadaría alemá. O estudo xenético revelou que o suposto rato doméstico tiña unha cantidade significativa de ADN do rato mouro nos seus cromosomas e un xene (VKOR, que se cre que apareceu primeiro en Mus spretus e que se perpetuou porque axudou ao rato a sobrevivir ao comer dietas deficientes en vitamina K) que lle dá resistencia á warfarina. O descubrimento pénsase que ten importtancia evolutiva porque este caso foi a primeira vez que se viu que unha hibridación ten unha consecuencia claramente positiva.
Taxonomía e evolución
En calquera caso, están emparentados de forma o suficientemente estreita como para que o macho do rato doméstico poida reproducirse cunha femia de rato mouro e produciren descendencia viable, aínda que isto só foi observado en catividade, e non parece que aconteza na natureza, quizais porque viven en diferentes hábitats. Os machos híbridos resultantes destas unións son estériles, pero as femias híbridas non. Ao contrario, o rato mouro non se reproduce cunha femia de rato doméstico, á cal aparta violentamente.
Os fósiles máis antigos da especie datan de hai 40 000 anos e foron atopados en Marrocos. Xunto coas evidencia da diversidade xenética moderna, isto suxire que a especie se orixinou prinmerio en África, e só máis tarde emigrou a Europa, quizais coa expansión das terras dedicadas á agricultura no continente durante o Neolítico.
Icky Thump (sinxelo)
Listaxe de cancións
7" vinilo branco
7" normal
CD promocional
CD
A Casavella, Ladra, Vilalba
A Casavella é un lugar da parroquia de Ladra, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Martha Nussbaum
Martha Craven Nussbaum, nada en Nova York o 6 de maio de 1947, é unha filósofa estadounidense e profesora de honra Ernst Freund ó Servizo Distinguido de Dereito e Ética pola Universidade de Chicago. Está especializada en filosofía grega e romana, en filosofía do dereito e filosofía política, no existencialismo, no feminismo e na ética, particularmente a ética animal. Tamén ten traballado no eido da lingua, a literatura e a cultura clásicas, en estudos sobre a divindade e no campo da ciencia política. É membro do Comité de Estudos Surasiáticos e membro do comité directivo do Programa de Dereitos Humanos do Instituto de Estudos Globais. Impartiu clases nas universidades de Harvard e Brown. Entre as súas obras máis destacadas atópanse The Fragility of Goodness (1986), Cultivating Humanity: A Classical Defense of Reform in Liberal Education (1997), Sex and Social Justice (1998), Hiding from Humanity: Disgust, Shame, and the Law (2004), Frontiers of Justice: Disability, Nationality, Species Membership (2006), From Disgust to Humanity: Sexual Orientation and Constitutional Law (2010). No ano 2016 recibiu o Premio Quioto ás Artes e a Filosofía, en 2012 o Premio Princesa de Asturias de Ciencias Sociais, en 2018 o Premio Berggruen e no 2021 o Premio Holberg.
Xuventude e formación
Nussbaum naceu o 6 de maio de 1947 en Nova York, filla de George Craven, un avogado de Filadelfia, e Betty Warren, interiorista e ama de casa. Na súa adolescencia, Nussbaum estudou na Escola Baldwin de Bryn Mawr. A autora describiu o ambiente no que se criou como propio da “elite WASP (Branco, Anglosaxón e Protestante) da Costa Leste… Moi estéril, moi atravesado polos cartos e o status”. Na súa madurez, Nussbaum relacionou a súa impaciencia cos “filósofos mandaríns” [sic] e a súa dedicación ó servizo público coa súa “repulsa cara ás [súas] raíces aristocráticas”. Nas súas propias palabras, “non me gusta nada que se presente como un grupo exclusivo ou unha elite, sexa o grupo de Bloosmbury ou Derrida”.
Tras estudar dous anos na Universidade de Wellesley, deixou a carreira para adicarse ó teatro en Nova York, onde estudou arte dramática e cultura clásica na Universidade de Nova York, graduándose en Belas Artes en 1969. Posteriormente orientouse cara á filosofía nos seus estudos na Universidade Harvard, onde obtivo un mestrado de Artes en 1972 e un título de doutora en Filosofía en 1975. Durante a súa etapa en Harvard, foi alumna de G.E.L Owen.
Traxectoria profesional
Ensinou filosofía e cultura clásica en Harvard nos anos 70 e ata comezos dos 80, séndolle negada a praza de profesora titular polo Departamento de Cultura Clásica en 1982. Nussbaum trasladouse entón á Universidade Brown, onde ensinou ata 1994, ano no que ingresou como profesora na Facultade de Dereito da Universidade de Chicago. O seu libro The Fragility of Goodness (1986), no que explora a ética e a traxedia dos antigos gregos, proxectouna á fama no mundo das Humanidades. A filósofa Linda Martín Alcoff e o dramaturgo Tim Blake Nelson foron alumnos de Nussbaum durante a súa etapa en Brown. Durante a década dos oitenta, Nussbaum comezou un traballo en colaboración co economista Amartya Sen (Premio Nobel de Economía) en temas relacionados co desenvolvemento e a ética. Xunto con Sen promoveu o concepto de "capacidades" ("liberdades substanciais" como a posibilidade de vivir unha vida longa, de levar a cabo transaccións económicas, ou a participación en actividades políticas) como as partes constitutivas do desenvolvemento, e da pobreza como unha privación de devanditas "capacidades". Isto contrasta enormemente coas aproximacións teóricas que se fixeran sobre o desenvolvemento ata ese momento. Cómpre salientar que moito do que Nussbaum dixo no seu traballo estaba baseado nunha perspectiva aristotélica. En 1987, foi obxecto de grande atención académica pola súa crítica ó tamén filósofo Allan Bloom e a súa obra The Closing of the American Mind: How Higher Education Has Failed Democracy and Impoverished the Souls of Today's Students. Traballos como Frontiers of Justice (2006) erixiron a Nussbaum como teórica da xustiza global. O traballo de Nussbaum sobre as capacidades centrouse nas desigualdades nas liberdades e oportunidades para as mulleres, e nesta liña a americana desenvolveu unha vertente particular do feminismo de inspiración na tradición liberal, se ben de carácter radical e en prol da reconsideración das relacións de xénero e das relacións familiares. Nussbaum tamén se adicou na súa obra á cuestión das emocións. A autora defendeu unha visión neoestoica das emocións segundo a cal estas serían avaliacións de cousas e persoas, fóra do control do propio axente. As emocións serían de grande importancia para o desenvolvemento da persoa. Sobre esta base, Nussbaum propuxo diferentes análises do dó, da compaixón e do amor ; e en obras posteriores, do noxo e da vergoña.
Vida persoal
Estivo casada con Alan Nussbaum dende 1969 até que se divorciaron no 1987. Neste período tivo lugar a súa conversión ao xudaísmo e o nacemento da súa filla Rachel. O 16 de agosto de 2008, Nussbaum tivo o seu bat mitzvah no Templo KAM Isaiah Israel no Hyde Park de Chicago. Como mostra do seu profundo interese polo xudaísmo, pronunciou un D' var Torá sobre a conexión entre o consolo xenuíno non narcisista e a procura da xustiza global. No ano 2019 a filla de Nussbaum, Rachel, faleceu. No momento da súa morte, era avogada de asuntos gobernamentais na División de Vida Silvestre de Friend of Animals, unha organización sen ánimo de lucro que traballa polo benestar animal. Nussbaum e a súa filla foron coautoras de tres artigos sobre animais salvaxes. Nussbaum estableceu unha relación romántica e intelectual con Amartya Sen. Posteriormente, Nussbuam mantivo unha relación e viviu con Cass Sunstein, con quen estivo comprometida.
Pensamento e conceptos chave
O pensamento de Nussbaum enmárcase dentro da tradición socrática. Cre firmemente na transparencia comunicativa, considera que os filósofos non están illados, senón que son membros dunha comunidade, polo que teñen a responsabilidade de dialogar e estruturar os seus argumentos con claridade.
O estudo das Humanidades constitúe o núcleo das súas teorías. As Humanidades contribúen á educación das persoas e incítanas a cultivar a súa capacidade de respecto mutuo, de comprensión e de compaixón. Ademais, as Humanidades invitan as persoas a reflexionar sobre a vulnerabilidade humana e sobre a aspiración de todo individuo á xustiza.
Nussbaum é, así mesmo, unha gran defensora dos dereitos humanos. O obxectivo do seu enfoque das capacidades consiste, precisamente, en “brindar o sustento filosófico para unha visión dos principios constitucionais básicos que deben ser respectados e implementados polos gobernos de todas as nacións como un mínimo requirido polo respecto á dignidade humana”.
Capacidades funcionais humanas centrais
Fundamentalmente, o enfoque das capacidades que aporta Nussbaum é un marco dirixido a unha educación de calidade e á súa vez realizado pola mesma. O seu enfoque atopáse enraizado na teoría da xustiza de Amartya Sen, que se enmarca no paradigma de políticas públicas coñecido como “índice de desenvolvemento humano”, o cal pretende presentarse como alternativa á idea de calidade de vida tomada dende indicadores como o PIB dun país, totalmente desindividualizada e inclusive perversa dende o punto de vista sociocultural e económico. Trátase de adoptar unha concepción de dignidade do ser humano e dunha vida acorde con esta; crear unha sociedade cunha garantía mínima de xustiza social. En relación a esta meta, as capacidades máis importantes para Nussbaum son as seguintes :
A formulación en que se basean denomínase enfoque baseado nas capacidades. Estas capacidades pertencen ás persoas individuais primeiramente, e logo ós colectivos; obrigan ó respecto pola dignidade humana e exixen que os cidadáns estean situados por enriba dun limiar mínimo amplo de capacidade en todas e cada unha das dez características descritas.
A oportunidade de planificar a propia vida supón unha oportunidade para elixir e ordenar tamén os funcionamentos correspondentes ás diversas capacidades restantes, polo que a sociedade é un “formato agrupado”, é dicir, dende as institucións formais débense proporcionar as devanditas capacidades a toda a cidadanía como condición precisa de xustiza social.
En conclusión, apoiándose principalmente en filósofos como Aristóteles, Platón, Kant e Rawls, Nussbaum destaca que na razón está o centro da experiencia moral, sen negar a existencia de procesos afectivos, e entende que o acto moral deriva principalmente dun proceso de razoamento e xuízo moral baseado no principio universal de xustiza.
Influencias e debates con outros autores
Nussbaum ten participado en moitos debates apaixonados con outros intelectuais, tanto nos seus escritos académicos como nas páxinas de revistas de divulgación e en críticas literarias, e incluso nunha ocasión, declarando como testemuña experta nun xuízo. Participou no xuízo Romer v. Evans, en Colorado, argumentando contra a afirmación de que a historia da filosofía prové o estado con “apremiantes” a favor dunha lei denegando ós gays e lesbianas o dereito a perseguir a aprobación de leis locais antidiscriminación.
Vilariño, Cances, Carballo
Vilariño é unha aldea da parroquia de Cances no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 48 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 23 homes e 25 mulleres.
Martha Nussbaum
Influencias e debates con outros autores
Unha parte do seu testemuño, referida ós potenciais significados do termo tolmêma na obra de Platón, foi obxecto de controversia académica, sendo criticadas as declaracións de Nussbaum como “enganosas” e mesmo acusadas de “perxurio” por algúns dos seus críticos. A autora respondeu a estas acusacións nun extenso artigo titulado “Platonic Love and Colorado Law”, no que Nussbaum empregou múltiples referencias ó Simposio de Platón e ós diálogos socráticos como probas do seu argumento. Esta obra foi contestada por un dos maiores críticos de Nussbaum, Robert P. George. Nussbaum criticou a Noam Chomsky como parte do grupo de intelectuais esquerdistas que sosteñen que “un non debería criticar os seus amigos, que a solidariedade é máis importante que a corrección ética”. A autora suxeriu que é posíbel “trazar esta liña de pensamento ó vello desprezo marxista pola ética burguesa, pero é repudiable calquera que sexa a súa orixe”.
Entre os autores contemporáneos cuxas obras criticou Nussbaum atópanse Allan Bloom, Harvey Mansfield e Judith Butler. Tamén sostivo disputas con outros persoeiros como John Rawls, Richard Posner ou Susan Moller Okin. En xaneiro do 2019, Nussbaum anunciou que utilizaría unha parte do premio monetario do galardón Berggruen para financiar unha serie de coloquios sobre cuestións controvertidas na Facultade de Dereito da Universidade de Chicago. Estes debates desenvolveranse baixo o nome de “Coloquios Estudantís Martha C. Nussbaum”.
The Fragility of Goodness: Luck and Ethics in Greek Tragedy and Philosophy (1986)
Nussbaum examina na súa obra o principal vehículo da ética grega: a traxedia. A preocupación dos gregos pola vulnerabilidade da vida boa; da felicidade humana sempre condicionada pola fortuna, ten a súa manifestación poética e representación precisamente na traxedia; obra de arte total na que por medio da música, a danza e o verso, a ética preséntase ante o público atenense a través da acción. A traxedia era pois para os atenenses un vehículo de ilustración pública. No ethos atenense, posto que as accións humanas nunca son invulnerábeis á fortuna, a boa deliberación ou a prudencia, como di Tiresias, “é a mellor de todas as posesións”.
Os versos tráxicos, tal e como os presenta Nussbaum, convértense nunha reflexión sobre a imposibilidade de atopar unha estratexia práctica que asegure ó ser humano a felicidade e o acerto na vida. Porque, como ensina a traxedia, a vida humana sitúase no eixo da fortuna e esixe, en todo momento, flexibilidade mental e capacidade de aceptación de correntes e ventos imprevistos, os cales deben tornarse en recursos favorables para seguir o propio rumbo que o home desexa no seu camiño vital.
A intepretación de Nussbaum do Simposio de Platón atraeu considerábel atención académica. Baixo a visión da autora sobre a vulnerabilidade, a reaparición de Alcibíades ó final do diálogo socava o relato de Diotima sobre a escaleira do amor no seu ascenso ó mundo ideal das formas. A presenza de Alcibíades desvía a atención de volta á beleza física, ás paixóns sexuais e ás limitacións corpóreas, resaltando pois a fraxilidade humana.
Ademais, é tamén moi destacábel a análise de Nussbaum da Ética a Nicómaco de Aristóteles dende a súa perspectiva da complexidade da xusta elección do ben das accións humanas. A autora entende que esta obra constitúe o máis completo exame das esixencias da vida boa. Rexeita, primeiro, as teses dos que afirman que a vida boa é un don dos deuses, un regalo concedido ós seres afortunados, que non pode alcanzarse mediante o esforzo, a aprendizaxe ou a bondade do carácter. Felicidade e fortuna identifícanse para aqueles que manteñen esta teoría que traduce a palabra grega eudaimonía, na súa acepción máis literal de ter boa sorte ou bo espírito gardián. Da mesma maneira rexeita Aristóteles a teoría ética que nega influencia algunha da fortuna na vida humana; a felicidade, segundo esta concepción, depende do axente, das súas decisións e accións. A súa achega á fraxilidade fixo gañar en reputación a Nussbaum no campo das Humanidades. A autora recibiu unha boa acollida en revistas académicas e mesmo logrou certa repercusión nos medios non especializados. Camille Plagia afirmou que o concepto nussbaumeano da fraxilidade está á altura “dos máximos estándares académicos” do século XX e The Times describiu a obra da americana como un “traballo netamente académico”. A reputación de Nussbaum estendeu a súa influencia alén das publicación e polo eido da televisión grazas a programas como o PBS, presentado por Bill Moyers.
Cultivating Humanity: A Classical Defense of Reform in Liberal Education (1997)
Cultivating Humanity: A Classical Defense of Reform in Liberal Education apela ós clásicos gregos como base para a defensa e reforma do ensino liberal. Referenciando a afirmación do filósofo cínico Dióxenes sobre a necesidade de “trascender as orixes e o tribalismo” en favor de converterse en “cidadán do mundo”, Nussbaum explora o desenvolvemento desta idea a través do pensamento estoico, de Cicerón e eventualmente no liberalismo clásico de Adam Smith e Immanuel Kant. Nussbaum apoia o multiculturalismo no contexto dun universalismo ético, defendendo a investigación académica en materia de raza, xénero e sexo, e expoñendo unha visión da literatura como narrativa imaxinativa que penetra en cuestións éticas. Alén disto, Nussbaum tamén ten censurado certas tendencias académicas. Criticou severamente a Jacques Derrida afirmando que “en verdade non paga a pena estudalo para alguén que estudou a Quine, a Putnam e a Davidson”. Cita a Zhang Longxi, que caracterizou a análise de Derrida da cultura chinesa como “perniciosa” e “falta dun estudo serio”. Nussbaum criticou tamén o traballo de Michel Foucault pola súa “incompletude histórica e falta de claridade conceptual”, emporiso alabando ó autor por brindar "o único traballo importante que entrou na filosofía baixo a bandeira do 'posmodernismo'". Nussbaum é incluso máis crítica con figuras como Allan Bloom, Roger Kimball e George Will polo que a autora considera o seu “limitado” coñecemento de culturas non occidentais e imprecisas caricaturas dos departamentos de Humanidades modernos.
Para a autora Cultivating Humanity preséntase coma un reto conxunto entre ética e política, debido a que o desenvolvemento das habilidades que integran a humanidade teñen o seu fundamento nunha concepción da boa vida a un nivel tanto individual como colectivo. Ademais, este mesmo proceso constitúe una ferramenta capaz de evitar que as futuras xeracións sexan máquinas, instrumentos incapaces de ter unha perspectiva crítica sobre as tradicións ou de empatizar e confraternizar cos seus conxéneres, así como de comprender a importancia dos logros e os sufrimentos alleos.
South Park: The Stick of Truth
South Park: The Stick of Truth é un videoxogo de rol desenvolvido por Obsidian Entertainment no 2014, en colaboración con South Park Digital Studios, e publicado por by Ubisoft para PlayStation 3, Xbox 360 e Microsoft Windows. Baseado na serie de debuxos estadounidense South Park, The Stick of Truth segue a historia de "The New Kid", que se acaba de mudar á vila e vese envolto nunha guerra épica e de fantasía no que humanos, magos e elfos loitan polo control do todopoderoso "Stick of Truth". O xogo escala rapidamente fóra de control, levando ás personaxes a entrar en conflito con aliens, zombis nazis, e gnomos, ameazando á vila enteira coa destrución. Está anunciada a súa secuela, South Park: The Fractured but Whole.
Martha Nussbaum
Cultivating Humanity: A Classical Defense of Reform in Liberal Education (1997)
O New York Times alabou Cultivating Humanity como unha “apaixonada, escrupulosamente argumentada defensa do multiculturalismo”, e elevouno a unha “formidábel, quizais definitiva defensa da diversidade nos campus estadounidenses”. Nussbaum recibiu no 2002 o premio Grawemeyer ó Ensino da Universidade de Louisville por Cultivating Humanity.
Sex and Social Justice (1998)
En Sex and Social Justice, Nussbaum argumenta que o sexo e a sexualidade son distincións moralmente irrelaventes que se utilizan de forma arbitraria para xustificar xerarquías sociais; neste sentido, o feminismo e en xeral os movementos pola xustiza social teñen unha mesma preocupación (a de acabar con estas xerarquías inxustificadas). Rexeitando as teses antiuniversalistas, Nussbaum propón as liberdades funcionais, ou capacidades humanas centrais, como principal preocupación da xustiza social. Nussbaum examina en profundidade as críticas feministas ó propio liberalismo, incluíndo a afirmación de Alison Jaggar segundo a cal o liberalismo exixe un egoísmo ético. Nussbaum arrepón que o liberalismo enfatiza o respecto a outros individuos, e engade que Jaggar confunde o individualismo coa autosuficiencia. Nussbaum acepta a crítica de Catharine MacKinnon ó liberalismo abstracto, admitindo a caracterización histórica do liberalismo como atravesado polas xerarquías e a subordinación, pero conclúe que en última instancia esta crítica, máis que dirixirse ó liberalismo per se, está enraizada no propio liberalismo. Nussbaum condena a práctica da mutilación xenital feminina, esgrimindo que prexudica o funcionamento humano normal e que acarrea riscos de saúde e limitacións nas relacións sexuais; e que en última instancia é unha violación da dignidade humana que se produce en condicións de non-autonomía. A autora enfatiza que a mutilación xenital feminina se produce con gran violencia, é irreversíbel e non consentida por natureza, alén de estar vencellada a prácticas rituais de dominación masculina. Nussbaum empraza ás feministas a combater a mutilación xenital feminina como un problema de inxustiza. Nussbaum tamén explora e matiza o concepto de “obxectificación” introducido por Catharine MacKinnon e Andrea Dworkin. Nussbaum observa na obxectificación sete eixos: instrumentalización, negación de autonomía, inanimación, funxibilidade, violabilidade, propiedade e negación do estatuto de suxeito. A caracterización da pornografía como ferramenta de obxectivización sitúa a Nussbaum en confrontación co feminismo prosexo. Por outra banda, Nussbaum apoia a legalización da prostitución, postura que defendeu nun ensaio en 2008 tralo escándalo Spitzer. Nas palabras da filósofa: “a idea de que debemos penalizar a mulleres con poucas oportunidades eliminando unha delas é canto menos grotesca”.
Sex and Social Justice foi aclamado pola crítica na prensa; Salon afirmou: “amosa brillantemente como o se emprega o sexo para negar a certas persoas (p.ex. mulleres ou homes gays) xustiza social”. O New York Times describiu o traballo como “elegantemente escrito e coidadosamente argumentado”. Kathryin Trevenen alabou o esforzo de Nussbaum por desprazar o foco de atención do feminismo cara esforzos interconectados a nivel internacional, e por expoñer unha serie de principios universais cara a estruturar unha “axenda” sobre a xustiza social. Patrick Hopkins, destacou particularmente o “mestral” capítulo sobre a obxectificación sexual. Nunha nota máis negativa, a feminista radical Andrea Dworkin reprochou a Nussbaum a súa “constante sobreintelectualización das emocións, o que a conduce inevitábelmente a confundir o sufrimento coa crueldade”.
Adromar, A Regueira, A Pastoriza
Adromar é un lugar da parroquia da Regueira no concello lucense da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 17 habitantes (8 homes e 9 mulleres).
Martha Nussbaum
Hiding From Humanity: Disgust, Shame, and the Law (2004)
En Hiding From Humanity, Nussbaum desenvolve o seu traballo no ámbito da psicoloxía moral para dar conta dos problemas que a vergoña e a repugnancia poden provocar a nivel legal.
Nussbaum argumenta que os individuos tenden a repudiar as súas imperfeccións corporais ou a súa animalidade mediante a proxección de medos relativos á corrupción. Esta resposta cognitiva é irracional, porque non podemos transcender a animalidade dos nosos corpos. A repugnancia modela a nosa intimidade e proporciona parte da estrutura do noso día a día (lavamos os nosos corpos, eliminamos cheiros desagradables,...). É tan poderosa que constrúe relacións sociais: a maioría das sociedades ensinan a eludir algúns grupos de persoas que son codificados como repugnantes.
Especialmente interesante é o papel que pode exercer a repugnancia nas discusións legais sobre a categoría de certos actos que son xa considerados ilegais por motivos alleos. Un exemplo sería o caso Schik vs State, resolto mediante un recurso á repugnancia. Dous mozos, amigos, saíron unha noite, beberon e, dentro do seu coche, un deles intentou un achegamento sexual cara o outro. Este, reaccionando violentamente, matouno e abandonou o corpo nun campo de béisbol. A defensa apelou á repugnancia causada pola insinuación homosexual, o fiscal aceptou o argumento e, finalmente, tamén o admitiu o xuíz, de maneira que o delito foi atenuado a “simple homicidio culpable”.
William Miller, teórico do dereito, sostivo que “o grado de civilización dunha sociedade pode medirse polas barreiras que logrou colocar entre si e o repugnante”. Porén, Para Nussbaum esta concepción é demasiado simplista, pois unha sociedade avanzada, pluralista, debe poder separar, por unha parte, o perigo e, por outra, a indignación causadas pola repugnancia para non incorrer nos perigos que esta pode suscitar. Nussbaum descarta que a repugnancia proxectada poida ser considerada como unha base na que confiar á hora de emitir xuízos, apelando ós casos nos que esta emoción foi usada para xustificar a subordinación de certos grupos (especialmente mulleres, xudeus e homosexuais).
Nunha entrevista, na revista Reason, Nussbaum expuxo:"“A repugnancia e a vergoña son esencialmente xerárquicas; instauran rangos e ordes entre os seres humanos. Están, así mesmo, intrinsecamente conectadas con certas restricións á liberdade nas áreas de conduta non prexudiciais. Por ambos motivos, opino que calquera que comulgue cos valores democráticos fundamentais, a liberdade e a igualdade, debería sospeitar profundamente do recurso a ditas emocións no contexto legal e de políticas públicas”."O traballo de Naussbaum foi recibido con grandes eloxios. O periódico The Boston Globe calificou o seu argumento como “característicamente lúcido” e erixiuna como “a filósofa da vida pública máis destacada dos Estados Unidos”. En círculos académicos, Stefanie A. Lindquist, da Universidade Vanderbilt, destacou a análise de Nussbaum por tratarse dun “tratado de grande alcance e matizado sobre a interacción entre as emocións e a lei”.
Como excepción, Roger Kimball acusou a Nussbaum, en The New Criterion, de “fabricar” o renovado protagonismo da vergoña e a repugnancia nas discusións públicas, defendendo que isto leva a “socavar a sabedoría moral herdada de milenios”. Así, reprende a Nussbaum por “desprezar as opinións da xente común” e, finalmente, acúsaa de “esconderse da humanidade”.
Recentemente, Nussbaum corrixiu e ampliou o seu traballo sobre a repugnancia para producir unha nova análise dos problemas legais relacionados coa orientación sexual e as condutas sexuais entre persoas do mesmo xénero. O seu libro From Disgust to Humanity: Sexual Orientation and the Constitution foi publicado por Oxford University Press en 2010, como parte súa serie “Inalienable Rights”, editado por Geoffrey Stone.