cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arnold Schönberg
Traxectoria
Arnold Schönberg foi fillo de Samuel Schönberg (1838-1889), un zapateiro natural de Hungría, e de Pauline Nachod (1848-1921), quen creceu en Praga. A súa carreira musical comezou precozmente: aos nove anos xa era violinista e compositor autodidacta. Tras a morte do seu pai, en 1889, viuse obrigado a cuidar do benestar da súa familia e comezou a traballar como aprendiz de empregado no banco Wiener Privatbank Werner & Co. Durante estes anos, só podía satisfacer a súa paixón pola música mirando de lonxe os concertos ao aire libre realizados en parques como o Augarten ou o Wiener Prater. Investía parte das súas ganancias en numerosas funcións de ópera e, de entre todas, prefería sempre as de Richard Wagner.
Tex Avery
miniatura|dereita|Corto dirixido por Avery. Frederick Bean "Fred/Tex" Avery, nado en Taylor (Texas) o 26 de febreiro de 1908 e finado en Burbank (California) o 26 de agosto de 1980, foi animador e director de debuxos animados na época de ouro de Hollywood. Creador dos famosos personaxes Bugs Bunny e o pato Lucas (Daffy Duck) na Warner Bros (no edificio Termite Terrace) e logo doutros como o lobo e Droopy para a Metro-Goldwyn-Mayer.
Estilo
O estilo único de Avery rompía co realismo establecido por Walt Disney. Foi unha influencia para varios estudos, como a Warner, onde se empezaron a saír do molde e realizaron as máis delirantes situacións nun debuxo animado (ás veces parodiando a Disney).
O seu personaxe Rede Hot Riding Hood naceu como unha parodia á carapuchiña vermella de Disney. É unha alporizada e sexy moza. A diferenza da Brancaneves de Disney non foi rotoscopiada, senón que os seus sensuais movementos foron completamente animados a man.
Constanza (homónimos)
Constanza pode referirse a:
Naruto: Shippūden the Movie
Naruto: Shippūden the Movie (劇場版NARUTO−ナルト− 疾風伝 Gekijōban Naruto Shippūden) é un filme de animación xaponés dirixido por Hajime Kamegaki que foi estreado no 2007. Cuarto filme baseada no manga e anime Naruto, e primeira dentro da lina argumental Shippūden.
Sinopse
Na escena inicial vemos a Naruto loitando contra un monstro, que remata atravesándoo no lombo e matándoo. Despois pódese ver ós ninjas de Konoha no seu funeral.
O tempo retrocede a varios días atrás, onde un home chamado Yomi (cuxo nome en xaponés significa "inframundo") ataca un santuario para liberar o espírito de Mouryou, un demo que tempo atrás intentou conquistar o mundo e establecer o seu "Reinado dos Mil Anos". Como non ten un corpo para sobrevivir, Yomi ofrécelle o seu como substituto temporal ata que poidan atopar o corpo orixinal de Mouryou.
O único obstáculo para as ambicións de Mouryou é unha sacerdotisa chamada Shion, que ten o poder para selar o seu espírito unha vez máis. Para acadar os seus obxectivos, Mouryou esperta a un exército de soldados de pedra para atacalo resto do mundo mentres os seus catro subordinados se encargan de eliminar a Shion. Para iso entrégalles unhas estrañas criaturas de chakra para incrementar a súa forza.
Cowboy
miniatura|Imaxe típica dun cowboy. Cadro de [[Charles Marion Russell (1864-1926).]] Un cowboy (en galego vaqueiro) é o encargado das tarefas relacionadas coa gandaría en gran parte de América do Norte, tradicionalmente a cabalo, e que moitas veces realiza outras moitas tarefas relacionadas co rancho. O histórico cowboy estadounidense de finais do século XIX xurdiu das tradicións de vaqueiros do norte de México e converteuse nunha figura de especial significado e lenda. Ademais do traballo do rancho, algúns cowboys traballan ou participan en rodeos. As cowgirls, definidas como tal a finais do século XIX, tiveron un papel histórico menos documentado, pero no mundo moderno establecéronse a capacidade de traballar en tarefas practicamente idénticas e obtiveron un considerable respecto polos seus logros. Tamén hai traballadores do gando en moitas outras partes do mundo, particularmente en América do Sur e Australia, que realizan un traballo semellante ó do cowboy nos seus respectivos países.
O seu estilo de vida e traballo foi herdado dos mexicanos que viviron no actual territorio texano e a súa crianza do gando introducido polos españois dende o século XVI. Foi idealizado como o protagonista de numerosas historias románticas que se inclúen no chamado xénero wéstern. A súa figura adquiriu transcendencia na segunda metade do século XIX co xurdimento das rutas gandeiras dende Texas e Chihuahua cara ó norte dos Estados Unidos despois da guerra civil, cando o transporte dos animais por terra requiría de xinetes de gran destreza e resistencia.
399
Outros
Historia ano a ano
Dodecafonismo
Historia
A principios do século XX, os compositores buscaban xeitos alternativos de organización das notas musicais logo do esgotamento do sistema tonal, posteriormente denominadas atonalismo, que non estiveran baseadas na polarización dun eixo harmónico central como ocorre no sistema tonal.
Schönberg creu que a súa misión histórica era a de desenvolver un sistema novo e durante sete anos traballou na creación deste sistema. Non obstante non foron anos de inactividade, xa que o compositor austríaco seguiu a traballar nunha serie de proxectos, entre os que destaca Die Jakobsleiter (A escala de Xacobe) que o mantivo ocupado de xeito intermitente entre 1917 e 1922, e na que comezou a explorar as súas novas ideas estruturais.
En 1921, Schönberg confioulle a un dos seus discípulos que realizara un descubrimento que: Este descubrimento era o dodecafonismo, que segundo a súa opinión, permitiría a continuación dos valores musicais tradicionais seguindo o camiño que xa percorrera a evolución musical do século XX. En escritos posteriores explica que creou este sistema para poder ter un control máis consciente sobre os novos materiais cromáticos que ata aquela se empregaran de xeito intuitivo. Para Schönberg, este sistema era capaz de ofrecer e substituír as diferenzas estruturais que antes proporcionaba a tonalidade. Para Rudolph Reti, un dos iniciadores do dodecafonismo e que argumentou o seu xurdimento das frustracións de Schönberg pola libre atonalidade
Contra o ano 1923, logo destes seis anos sen publicarse ningunha obra súa, Schönberg formulou un "método de compoñer con doce notas onde cada unha delas se podía relacionar unicamente con outra". miniatura|dereita|Schönberg, inventor do dodecafonismo.
A pesar de que o estilo de composición dodecafónico segue unhas normas e instrucións moi ríxidas, a medida que o século foi avanzando, estas normas e instrucións volvéronse aínda máis estritas, chegándose ao control total de tódolos parámetros dunha composición no sistema que se adoita coñecer como serialismo integral.
Principios compositivos
Fronte á harmonía clásica tradicional, na cal unha composición ten un centro tonal, unha nota prefixada (a tonalidade na que está escrita) que fai de centro, e respecto á cal as demais notas da escala cumpren determinadas relacións harmónicas (estás relacións determínanse, dende o punto de vista físico, por relacións aritméticas sinxelas entre as frecuencias de vibración desas notas). Segundo este sistema, a base de toda composición é unha serie que consta de doce sons ou clases de notas da oitava, dispostos en calquera orde e sen ningún tipo de relación xerárquica, é dicir, ningunha nota posúe superioridade tonal ou harmónica sobre outra. As notas da serie poden empregarse de xeito sucesivo a modo de melodía, ou simultaneamente como harmonía ou contrapunto, en calquera oitava e con calquera tipo de ritmo. Débese evitar calquera combinación ou secuencia de notas que impliquen tonalidade (intervalos perfectos, tríades, sétimas diminuídas etc). Outra característica fundamental deste sistema compositivo é o compositor debe esgotar as notas da serie antes de comezar outra vez a serie en calquera das súas formas, que serían as seguintes: 400px 400px 400px 400px
Por outra banda, algunhas das catro formas básicas da serie poden transportarse para comezar noutra nota. O transporte indícase xeralmente engadindo un número que indica a cantidade de semitóns ascendentes que hai dende a serie orixinal, por exemplo:
As catro formas básicas da serie, multiplicadas polos doce transportes posibles dan un total de 48 versións posibles da serie orixinal, mais normalmente non se empregan todas, senón que o emprego dunhas ou doutras depende do tipo de obra que se queira compoñer. A riqueza harmónica é extraordinaria, posto que as posibilidades de combinacións que se poden realizar entre as series dodecafónicas son enormes (foron calculadas 479 001 600 combinacións posibles).
A serie base pode ser contemplada como unha célula temática de doce sons diferentes cunha coherencia interna, engadíndoselle posteriormente as variacións: a súa retrogadación, inversión e a inversión da retrogradación. Deste xeito, confírese unha unidade ao conxunto das catro células cun total de 48 notas agrupadas en compases, as cales gardan entre si unhas relacións interválicas predefinidas, xa que cada variación da serie base se constrúese en virtude a unhas regras ríxidas.
Hai diversos modos de desenvolver a serie:
Do mesmo xeito, as notas dunha serie poden estar emprazadas en distintas oitavas o ser distribuídas entre diversos instrumentos.
Aínda que a serie determina a sucesión de notas empregada nunha peza, non sinala nin os seus rexistros, nin as súas intensidades nin as súas duracións, elementos que si formarían parte posteriormente nas series do serialismo integral desenvolvido principalmente por Olivier Messiaen, Karlheinz Stockhausen e Pierre Boulez.
Espeldoña, Vilamateo, Vilarmaior
Espeldoña é un lugar da parroquia de Vilamateo no concello coruñés de Vilarmaior na comarca de Betanzos. Tiña 6 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 4 eran homes e 2 eran mulleres.
Carlos Jiménez Díaz (homónimos)
O nome Carlos Jiménez Díaz pode referirse a:
Refraneiro galego sobre o viño
250px|Estatua do deus [[Baco en Cambados feita por Francisco Leiro|miniatura]]
Abuso de poder
O abuso de poder é a imposición da vontade dunha persoa sobre a doutra, tendo por base o exercicio do poder. O abuso de poder pódese dar en diversos niveis de poder. O poder exercido pode ser económico, político ou calquera outra forma. O abuso caracterízase polo uso coercitivo deste poder para atinxir un determinado fin.
Poder
A noción de poder envolve aspectos máis amplos e complexos que o mero exercicio da autoridade sobre outro. Caracterizar o abuso de non é unha tarefa de simple identificación da acción do forte sobre o débil, senón que o poder, en determinadas situacións, muda de mans e toma matices que dificultan a identificación do seu abuso.
Formas
miniatura|dereita|200px|Placa nunha plataforma en [[Toquio, permitindo só mulleres, para evitar asedio sexual no tren.]]
Abuso de autoridade
Dáse un abuso de autoridade cando se atenta contra a liberdade de movemento, a inviolabilidade do domicilio, o secreto da correspondencia, a liberdade de conciencia e de crenza, a liberdade relixiosa, a liberdade de asociación, os dereitos e garantías legais, o dereito de reunión, a integridade física e os dereitos e garantías legais do exercicio profesional.
Abuso de poder económico
Constitúe abuso do poder económico toda forma de actividade co obxectivo da eliminación da competencia, dominio dos mercados ou aumento arbitrario dos lucros.
Acoso laboral
O asedio moral no ambiente de traballo é a exposición dos traballadores a situacións humillantes e constritivas, repetitivas e prolongadas durante a xornada de traballo e no exercicio das súas funcións. Este tipo de asedio é máis común en relacións xerárquicas autoritarias e desiguais, nas que predominan condutas negativas, relacións pouco humanas e anti-éticas de longa duración. O asedio moral desestabiliza á vítima en relación ao ambiente de traballo e á organización.
Coerción
A coerción é o acto de inducir, premer ou compeler a alguén a facer algo pola forza, intimidación ou ameaza. Cando tal coerción é permanente, considérase escravitude. Aínda que a coerción sexa considerada moralmente reprensíbel en moitas filosofías, é amplamente practicada en prisioneiros. Algúns críticos do capitalismo moderno denuncian que, sen redes de protección social, a escravitude salarial é inevitábel.
Acoso sexual
O acoso sexual é un tipo de coerción de carácter sexual, normalmente en lugar de traballo ou ambiente académico. O asedio sexual caracterízase por unha ameaza, insinuación de ameaza ou hostilidade contra o subordinado, en base a posturas sexistas. O acoso sexual tamén pode ocorrer fóra do ambiente de traballo, en situacións en que a vítima pode ser coaccionada.
Xubuntu
miniatura|Xubuntu 6.06|280x280px Xubuntu (IPA: ) é unha rama oficial derivada do sistema operativo de código aberto Ubuntu. Xubuntu emprega o contorno de escritorio Xfce, o cal está optimizado para ser máis lixeiro e rápido que outros contornos de escritorios (como GNOME ou KDE), conseguindo desta maneira facilitar a súa utilización nunha maior variedade de equipos.
A primeira versión final de Xubuntu (Xubuntu 6.06) foi lanzada con Dapper Drake (nome en clave de Ubuntu 6.06 LTS).
Xosé Manuel García Crego
Xosé Manuel García Crego, nado en Vigo o 9 de xaneiro de 1950, é un editor, tradutor, sindicalista e político galego.
Traxectoria
Militante da UPG e membro dos cumios Executivo e Central, foi secretario de organización nos anos 1971-1976. Logo da caída da organización en agosto de 1975 estivo fuxido en Porto. Foi detido en xuño de 1976, ingresando na cadea da Coruña. Abandonou a UPG en novembro dese ano en desacordo coa expulsión de Xosé González Martínez.
Integrante do núcleo fundador de Galicia Ceibe (OLN) e do Partido Galego do Proletariado, codirixiu con X. L. Méndez Ferrín os periódicos Espiral e Sempre en Galicia (do PGP).
No terreo sindical pertenceu á CSG (Confederación Sindical Galega), á INTG, á CXTG (Confederación Xeral de Traballadores Galegos) -de cuxo periódico Adiante foi coordinador-, e á CIG, causando baixa nesta central sindical en 2016 pola súa submisión ao BNG.
Para a CXTG editou a serie de libros Sede Central Relatos. Foi membro do Clube Cultural Adiante, editando o libro do I Congreso da Lingua e a Cultura galegas en Asturias, León e Zamora.
Sergi Schaaff
25px|Cruz de Sant Jordi 2014|ligazón=Premio Creu de Sant Jordi Sergi Schaaf i Casals, nado en Barcelona o 17 de xullo de 1937 e finado na mesma cidade o 2 de xaneiro de 2023, foi un realizador catalán de televisión. Licenciado en Ciencias da Información pola Universidade Autónoma de Barcelona, a súa carreira estivo intimamente vinculada á Televisión Española. Foi o creador de programas como El tiempo es oro, con Constantino Romero, ou Saber y Ganar, co tamén catalán Jordi Hurtado. Até 2004 foi o decano dos Estudos de Comunicación Audiovisual da Universidade Pompeu Fabra de Barcelona.
Xosé Manuel García Crego
Traxectoria
Militou na FPG até novembro de 2009, abandonando esta organización por causa da indecisión sobre o proceso de confluencia co Encontro Irmandiño e co Movemento pola Base, que daría pé ao Proxecto Común e a Anova, que había abrir un novo xeito de entender a política da esquerda en Galicia, coa creación de AGE e de En Marea.
É membro da Asociación de Amizade Galego-Cubana "Francisco Villamil", da que foi presidente no tempo do período especial cubano, nos primeiros anos da década de 1990.
Alentou e formou parte das Redes Escarlata.
Conformou o núcleo inicial e a xunta directiva da organización de defensa medioambiental Salvemos Monteferro. Foi membro do Instituto de Estudos Miñoráns.
Entre 2010 e 2018 foi presidente do Coro galego Cantares do Brión, con sede no Val Miñor.
Alguén
Alguén é un pronome indefinido que se refire a calquera persoa sen determinar, como por exemplo na expresión "¿Hai alguén aí?".
A súa pronuncia pode ser tónica ou átona dentro do grupo entoativo, e no caso de ser tónica pode mesmo variar e pronunciarse paroxítona.
O seu significado relativo (dependendo do contexto) provoca que se lle chame deícticos (coma a ti, aquí ou onte) e polo tanto o seu valor semántico é sempre referencial. É o correspondente positivo do negativo ninguén.
389
Outros
Historia ano a ano
Niedereschach
Niedereschach ten catro barrios:
Ao norte Niedereschach limita con Horgen; ao sur Niedereschach linda con Obereschach e Weilersbach e ao oeste con Königsfeld.
Exército dos Estados Unidos de América
O Exército dos Estados Unidos de América (en inglés United States Army, abreviado U. S. Army) é a maior das pólas das Forzas Armadas dos Estados Unidos e a súa principal responsabilidade son as operacións militares terrestres. É un dos sete servizos uniformados dos Estados Unidos e o máis antigo de todas as forzas armadas estadounidenses, pois o moderno exército ten as súas raíces no Exército Continental que se formou o 14 de xuño de 1775 para loitar na Guerra de Independencia dos Estados Unidos (1775-1783), antes da creación dos Estados Unidos como estado independente. Despois desta guerra, o Congreso da Confederación creou o Exército dos Estados Unidos o 3 de xuño de 1784 para substituír o desmobilizado Exército Continental. O exército estadounidense considérase a si mesmo descendente do Continental e data a súa orixe institucional naquela forza armada nada en 1775.
Como servizo militar uniformado, forma parte do Departamento do Exército, que é un dos tres que dependen do Departamento de Defensa. Este exército está dirixido por un funcionario civil, o Secretario do Exército, e por un oficial militar, o Xefe de Estado Maior, que tamén é membro do Estado Maior Conxunto. No ano fiscal de 2017, a forza proxectada para o exército regular era de 460 000 soldados, a Garda Nacional tiña 335 000 soldados e o exército de reserva 195 000. A forza combinada era por tanto de 990 000 soldados. Como póla das forzas armadas estadounidenses, a misión deste exército é «loitar e gañar as guerras da nosa nación, achegando unha rápido e sostido dominio por terra por medio de todo tipo de operacións e o espectro completo do conflito, en apoio dos comandantes combatentes». Este exército intervén en conflitos por todo o mundo e é a maior forza terrestre ofensiva e defensiva dos Estados Unidos.
Narla
O topónimo galego Narla pode referirse a:
O Aciveiral, As Neves, Ortigueira
O Aciveiral é un lugar da parroquia das Neves no concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 estaba despoboado.
Cernado
O topónimo galego Cernado pode referirse a:
Seixón
O topónimo Seixón pode referirse a:
Edubuntu
Edubuntu é unha distribución de GNU/Linux baseada en Ubuntu deseñada para o seu emprego en ambientes escolares.
A primeira versión (5.10), foi lanzada o 13 de outubro de 2005, en paralelo con Ubuntu 5.10 e Kubuntu 5.10.
A súa lista de paquetes está máis orientada a tal fin, incorporando o servidor de Terminal, e aplicacións educativas como GCompris e a KDE Edutainment Suite.
Desenvolveuse en colaboración con docentes e técnicos de múltiples países. Construíuse sobre Ubuntu e incorpora unha arquitectura de cliente de LTSP, así como de usos educativos específicos, cun obxectivo á poboación entre os 6 e os 18 anos.
Varig
VARIG (acrónimo de Viação Aérea Rio-Grandense) foi a primeira aeroliña fundada no Brasil, en 1927. Dende 1965 ata 1990 foi a líder e case a única internacional do país. En 2005, Varig iniciou unha reorganización xudicial, e en 2006 foi dividida en dúas compañías coñecidas informalmente como "vella" Varig, herdeira da aeroliña orixinal e xa desaparecida, e "nova" Varig, unha nova aeroliña completamente integrada en Gol Airlines.
Furor (P-46)
O Furor (P-46) é un Buque de Acción Marítima (BAM) construído en Ferrol por Navantia para a Armada Española. Outro buque de igual deseño (Audaz P-45) estase a construír en San Fernando, Cádiz.
Cernados
O topónimo galego Cernados pode referirse a:
Taddeo di Bartolo
miniatura|dereita Taddeo di Bartolo, nado en Siena en 1363 e finado na mesma cidade o 26 de agosto de 1422, foi un pintor italiano o máis importante dos pintores menores da escola sienesa.
Traxectoria
Formouse no obradoiro de Jacobo di Mino del Pelicciaio, e o primeiro traballo que se lle coñece foi darlle pintura os relevos de anxos do coro da catedral de Siena, en 1389 establécese pola súa conta, e pintou unha Virxe e neno cos santos para a capela de S. Paolo do Collegarli. Coñecido pola serie de frescos de figuras da República romana do Palazzo Pubblico de Siena que realizou entre 1404 e 1416, e os frescos do Xuízo Final na Colexiata de San Gimignano. Pintor itinerante, estivo en Pisa, Xénova, Perugia e Volterra e difundiu a arte sienesa en Italia.
Liñares, Vilamateo, Vilarmaior
Liñares é un lugar da parroquia de Vilamateo no concello coruñés de Vilarmaior na comarca de Betanzos. Tiña 46 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 26 eran homes e 20 eran mulleres.
A Lama, Vilamateo, Vilarmaior
A Lama é un lugar da parroquia de Vilamateo no concello coruñés de Vilarmaior na comarca de Betanzos. Tiña 18 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 10 eran homes e 8 eran mulleres.
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Norwegian
Norwegian Air Shuttle ASA (OSE: NAS, código IATA: DY), coñecida simplemente como Norwegian, é unha aeroliña norueguesa de baixo custo con sede en Bærum, nas aforas de Oslo. É a terceira empresa do sector das low-cost en Europa e a aeroliña máis grande de Escandinavia.
A súa principal base de operacións é o Aeroporto de Oslo-Gardermoen, pero tamén conta con bases secundarias en Bergen, Stavanger, Trondheim, Copenhague e Estocolmo, entre outras.
É coñecida pola súa distintiva librea branca con nariz vermello e retratos de personaxes notables nas colas dos seus avións. En 2017 a compañía bautizou un avión Boeing 737-800 co nome de Rosalía de Castro.
Frota
En setembro de 2019 a frota de Norwegian Air Shuttle, sen incluír as subsidiarias, estaba formada polos seguintes avións:
O Albor
O Albor, coñecido en castelán como La Aurora, Organización Marxista (OM), fundado en 1974 como Partido Obreiro Revolucionario de España (PORE) e que se rexistrou en 1983 como Partido Obreiro Revolucionario (POR), é un partido comunista trosquista integrado en Izquierda Unida e internacionalmente adscrito durante anos á Unidade Internacional dos Traballadores (Cuarta Internacional). O POR tivo seccións locais en Cataluña, Madrid e Alacant. Os seus órganos de expresión foron Sin Muro e "La Aurora", en castelán, e L'Aurora en catalán. No seu 20º Congreso, celebrado no ano 2013, o POR mudou de novo de nome ao de "La Aurora, Organización Marxista" en castelán.
Últimos días de la víctima
Últimos días de la víctima é un filme arxentino de 1982 dirixido por Adolfo Aristarain e protagonizado por Federico Luppi. Foi escrito por Aristarain e José Pablo Feinmann, e está baseado na novela homónima de Feinmann.
O filme foi escollido como candidato da Arxentina para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 55ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Sergiu Stancu
Carreira
Comezou a xogar na Romanía en 1998 co primeiro equipo do Tractorul Bresov e na tempada 1999 co da Universidade de Craoiva. Pasou despois a xogra en Bélxica, onde gañou dous campionatos, unha Supercopa e dúas copas nacionais coa camisola do Knack Randstad Roeselare. No ano 2006 pasou ó Tours Volley-Ball francés, co que chegou a final da Liga de Campións. Pasou a xogar na liga italiana co Taranto Volley, na tempada 2008-09, milita desde o 2009 no Volley Forlì. Leva 60 partidos coa Selección Nacional Romanesa de Voleibol.
Gonzalo Queipo de Llano
Gonzalo Queipo de Llano y Sierra, nado en Tordesillas (provincia de Valladolid) o 5 de febreiro de 1875 e finado en Sevilla o 9 de marzo de 1951, foi un xeneral español, conspirador e un dos principais protagonistas, sobre todo en Sevilla, do golpe que deu orixe á guerra civil española.
Foi educado nun seminario, loitou na Guerra hispano-estadounidense e na Guerra do Rif, ascendendo a Xeneral de Brigada en 1923. Aínda que inicialmente apoiou ao ditador Miguel Primo de Rivera, as críticas ás súas políticas fixeron que quedase rezagado na escala e nos nomeamentos e foi trasladado á reserva en 1928. Conspirou para derrocar a monarquía alfonsina e dirixiu a Sublevación de Cuatro Vientos (1930), que o obrigou a se exiliar en Portugal. Unha vez proclamada a República, foi nomeado Capitán Xeneral de Madrid e Inspector Xeneral do Exército, contribuíndo de xeito importante ao éxito das reformas militares de Manuel Azaña. Posteriormente foi nomeado xefe do cuarto militar do presidente da República, Niceto Alcalá Zamora, de quen foi consogro (a filla de Queipo estaba casada cun fillo de Alcalá Zamora), até que dimitiu en 1933 como consecuencia das críticas recibidas, dado o seu cargo, por unha serie de interferencias na vida política.
Cada vez máis descontento co rumbo que estaba a tomar a política republicana, e sobre todo despois da destitución de Alcalá Zamora, foi, xunto con Mola e Sanjurjo, un dos principais dirixentes do golpe militar contra o goberno da Fronte Popular, cuxo fracaso parcial provocou o Guerra civil española. Cun escaso número de homes, dirixiu o golpe militar en Sevilla, un dos reductos da Fronte Popular, e iniciou unha forte represión que causou a morte de 3.028 persoas só en Sevilla no período comprendido entre o 18 de xullo de 1936 e xaneiro de 1937.
Destacou polo uso da radiodifusión como medio de guerra psicolóxica, coas súas famosas charlas a través de Unión Radio Sevilla. Nomeado xefe do Exército do Sur, asumiu o goberno militar e civil, e durante toda a guerra actuou cunha independencia case total, o que o levou a ser coñecido como o “vicerrei de Andalucía”.
Ascendido a tenente xeral e condecorado coa Laureada de San Fernando tralo seu triunfo na Guerra Civil, foi, non obstante, cada vez máis postergado por Franco, ó que se refería co alcume «Paca la Culona».
Primeiros anos
Nado o 5 de febreiro de 1875 en Tordesillas, era fillo do xuíz municipal local, Gonzalo Queipo de Llano e Sánchez, e Mercedes Sierra e Vázquez de Novoa; os seus outros irmáns foron Tomás, Gerardo, Alfredo, Aurelio, Rosario, Encarnación e María Luisa.
Segundo o costume da época, realizou os seus estudos secundarios no seminario diocesano da localidade. Tras unha etapa formativa como trompetista, ingresou aos 18 anos na Academia de Cabalería de Valladolid, onde recibiu unha inicial formación de técnica militar. Aínda que máis dotado para as letras, en palabras da súa nai, Gonzalo “tiña raza” e completou así a súa formación na Academia (1893-1896). Co grao de segundo tenente foi destinado á guerra colonial de Cuba. Alí obtivo cinco cruces da raíña Cristina por méritos bélicos e ascenso a capitán.
Trala derrota de 1898 regresou a España e en 1901 casa con Genoveva Martí Tovar, filla do presidente da Audiencia de Valladolid. Ao tratarse da biografía militar, hai que ter en conta que o oficial que ingresa no Exército é un funcionario do Estado suxeito ás normas burocráticas comúns: salario con incentivos, rango e historial reflectidos na acta de servizo. A única posibilidade de ascenso para moitos oficiais sen patrimonio era acudir voluntariamente a Marrocos, onde o soldo era maior en tódolos rangos, e onde se concedían xenerosamente ascensos por méritos bélicos. Así, en 1909, sendo xa capitán, marchou co Rexemento de Lanceiros da Raíña a unha breve expedición a Melilla para intervir na campaña militar xurdida tralo Desastre do Barranco do Lobo.
En 1910, saltou ao escenario público como un dos promotores das protestas contra o ministro de Guerra, Agustín Luque, polas recompensas recibidas pola última campaña de Melilla e tamén promoveu unha manifestación de oficiais en Madrid ante o xornal La Correspondencia Militar, pola que foi detido. Igualmente, volveu ser detido pola policía cando se dispoñía a duelo co director da publicación El Ejército Español, Rafael Esbrí. Por todo iso estivo preso dous meses no cárcere militar do Castelo de Santa Catalina (Cádiz) e supuxo a perda do seu destino.
En 1912, regresado a Marrocos, acadou o grao de coronel e tamén se dedicou ao seu propio negocio de intermediación como comisionista inglés de carbón. En 1916, regresou á península e volveu a aparecer na prensa como participante nun duelo entre o xeneral José Sanjurjo e o coronel José Riquelme, como padriño do primeiro. En 1923, foi ascendido a xeneral de brigada e marchou destinado á segunda xefatura de zona en Ceuta.
Actividade conspirativa
Xa na Península, o resentido xeneral foi destituído como gobernador militar de Córdoba por ter afirmado publicamente que as letras UP podían significar tanto Unión Patriótica, o partido do réxime, como «Urinario Público». Nese ano produciuse o intento de derrocamento da ditadura coñecida como a Sanjuanada de 1926. O 17 de maio de 1928 a xunta de clasificación do Exército, controlada por Primo de Rivera, decidiu trasladar a Queipo á reserva, por “indisciplinado ingobernable e difícil de mandar”, polo que non puido ascender. Nunha das ocasións en que fora destituído tivo que axudarse economicamente facendo xabón caseiro e vendelo persoalmente polas tendas de Madrid.
Caída a ditadura, despotricara tanto contra Primo de Rivera que os fillos deste, José Antonio e Miguel, xunto con Sancho Dávila e uns parentes novos tiveron un altercado a puñetazos con el nunha cafetería. Durante o mandato do xeneral Berenguer e a fracasada sublevación de Jaca, o 15 de decembro de 1930, Queipo involucrouse como codirector no putsch prorepublicano do aeródromo de Cuatro Vientos (Madrid). Nesta actuación, levada a cabo xunto con Ramón Franco, fíxose cargo da emisora ​​de radio e difundiu a falsa noticia de que a República fora instaurada en toda España: «Guarnición sublevada Madrid. República proclamada. Toque obxectivo». O motín foi reprimido con facilidade polo xeneral Orgaz, quen rodeou o aeródromo e encarcerou ao persoal rebelde, Queipo de LLano máis Franco e outros rebeldes fuxiron en tres avións cara a Portugal, pero non antes de soltar uns dípticos sobre Madrid. En Lisboa solicitou pasaportes para Francia, Bélxica e Holanda, refuxiándose en Francia, onde coñeceu a Indalecio Prieto, así como a Marcelino Domingo, entre outros republicanos españois. Incoouse un proceso militar contra os responsables do pronunciamento, pero ao atoparse fuxido ante as requisitorias xudiciais, o 25 de febreiro de 1931 foi dado de baixa do Exército por Real Orde "por estar ausente do seu destino durante máis tempo". que dous meses». Porén, a fracasada aventura converteu a Queipo de Llano nun popular heroe republicano. miniatura|300x300px|Visita de [[Niceto Alcalá-Zamora|Niceto Alcalá Zamora a San Sebastián.]] O exilio durou pouco, xa que o 14 de abril de 1931 proclamouse a II República. Regresou a España aclamado para ser inmediatamente rehabilitado polo Goberno Provisional como Capitán Xeral de Madrid (posteriormente 1ª División Orgánica) converténdose en pouco tempo nun dos mmilitares fundamentais da democracia apoiando con firrmeza, como Inspector Xeral do Exército e como membro do Consello Superior de Guerra, as reformas postas en marcha por Manuel Azaña, aínda que este desconfiaba das súas capacidades. Como capitán xeral mostrouse disposto a facer cumprir o código de xustiza militar fronte a calquera incidente de orde pública.
Instalado coa súa familia nunha residencia adecuada ao seu rango na rúa García de Paredes de Madrid, Queipo de Llano comezou a sentir a República como propia. El mesmo aparecera nun desfile montado na egua "Favorita", que pertencera ao rei e, mesmo, chegara a emprega-lo coche blindado que pertencera a Primo de Rivera. Tamén, durante esta época fora acusado de abusar da súa privilexiada posición para realizar un reparto de favores; o que máis tarde, el denigraría como “enchufismo”. Ascendido a xeneral de división, foi nomeado Xefe do Cuarto Militar do Presidente da República Alcalá Zamora, con quen estivo relacionado como consogro, até o 9 de marzo de 1933 cando foi relevado tras coñecérense unha serie de inxerencias políticas realizadas polo xeneral con algúns parlamentarios. "Recoñezo -dixo o xeneral- que fixen algo leve, e por iso marcho. Puxen o meu cargo a disposición do presidente da República”.
Precisamente coa intención de afastalo da política, foi nomeado director xeral de Carabineros, pero pola publicación dun escrito reservado no xornal Informaciones, en defensa do soldo dos seus subordinados, o Consello de Ministros destituíuno. A partir dese momento quedou relegado a un segundo plano, aínda que un posterior goberno da dereita (no que se atopaban Lerroux e Gil Robles), nomeouno Inspector Xeral de Carabineros. O aura republicana de Queipo foi esmorecendo pouco a pouco.
Prolegómenos do golpe de Estado
A política militar dos sucesivos gobernos democráticos atopou a oposición do espírito conspirador de boa parte do Exército. A destitución do conservador Niceto Alcalá Zamora como presidente da República polo Parlamento produciu un profundo cambio no espírito de Queipo de Llano. Empregando argumentos catastróficos, a profanación das esencias nacionais e outros tópicos comúns de ideoloxía conservadora, e evocando misións salvíficas inalienables, Queipo atribúe nas súas memorias a iniciativa dun "necesario golpe militar" contra o recentemente instaurado goberno da Fronte Popular, se é así, delegando a súa organización ao xeneral sistemático Emilio Mola. Pero, en realidade, a súa incorporación á trama foi tardía. Despois dunha viaxe por Alemaña, en febreiro de 1936, o xeneral exiliado José Sanjurjo comprobou as posibilidades dos réximes totalitarios. Aínda que salvara a vida ao ser amnistiado tras outro fallo pronunciamento catro anos antes (coñecido como Sanjurjada), accedeu a liderar unha rebelión militar, organizada nesta ocasión con máis método polo xeneral Mola xunto con outros xenerais de prestixio. Mola (coñecido durante a preparación do golpe como o Director) era un xeneral de brigada africanista, egoísta e intelixente, que nun principio non contaría con Queipo de Llano. No seu deseño do golpe converxente en Madrid, el mesmo avanzaría polo norte, Franco polo sur e Goded polo nordeste. Unha vez tomada a capital pola forza, Sanjurjo voaría desde Portugal e asumiría un hipotético directorio militar no que Mola sería ministro do Interior. Queipo de Llano insistiu en colaborar, prometendo convencer para a causa ao xeneral Miguel Cabanellas.
Os anteriores golpes de estado europeos foran exitosos seguindo pautas represivas precisas. Neste caso tratábase dun golpe militar ou pronunciamento militar que se refire, máis especificamente, a cando a toma do poder lexítimo do Estado é realizada por membros das forzas armadas. As "instrucións" circularon secretamente e con eficacia entre Mola e os militares implicados. O punto débil da trama foron os mandos "indecisos", así como o comportamento aleatorio da Garda Civil. Para evitar os abusos africanistas, que tan ben coñecían, acordaron non concederse ascensos nin recompensas por actos de guerra, polo menos mentres durase a campaña.
Cando se produciu a rebelión nas guarnicións marroquís, o 17 de xullo de 1936, Queipo de Llano estaba en Huelva simulando unha inspección. Estando no cine, comunicáronlle a execución do golpe de estado, sinal do inicio do previsto (o 11 de xullo xa enviara a súa familia dende Madrid á casa da súa filla casada en Málaga, crendo que era un bo refuxio). Eludindo a vixilancia do goberno, non se presentou ata a madrugada do 18 de xullo en Sevilla, onde esperaba contar coa preparación civil de José García Carranza, alcumando el Algabeño, famoso toureiro e home de acción local ao que non coñecía pero que lle ofrecera 1.500 falanxistas. Pero no momento da verdade, os falanxistas prometidos quedaron en quince, aos que se sumaron despois outros sesenta liberados do cárcere. O Estado Maior da División e boa parte dos numerosos oficiais da guarnición de Sevilla foron informados da trama, incluída a Garda Civil, e quedaron á espera de ordes. Unha descrición detallada da rebelión militar foi publicada polo gobernador civil republicano José María Varela Rendueles quen na súa obra citou:
Sobre a relevancia do triunfo da sublevación en Sevilla, autores como Javier Tusell afirman que de non conseguirse, probablemente, Franco non podería ter cruzado o estreito e non se tería producido a guera civil. Este triunfo sería a causa da concesión, anos despois, da Cruz Laureada.
A sublevación en Sevilla
Queipo estaba aloxado no Hotel Simón, desde onde se desprazou en coche ata o edificio da División (Capitanía) situado na praza da Gavidia, no centro de Sevilla, onde foi escondido polos axentes cómplices. Uniformado, armado e rodeado dunha camarilla de recrutas, dirixiuse ao xefe da 2ª División Orgánica, o xeneral Villa-Abrille, quen non lle ofreceu oposición (máis ben lle preocupaba o fracaso do golpe e o consecuente exilio, como lle acontecera a Sanjurjo), e Queipo mantívoo retido nun despacho da propia División xunto co xeneral de artillería López Viota.
A seguir, trasladouse ao cuartel do rexemento Granada n.º 6 (antigo Soria) situado nas inmediacións da División, onde se atopou coa oposición do seu coronel, Manuel Allanegui Lusarreta, ao que tamén detivo. Ante a indecisa posición dos axentes, conseguiu facerse co mando do cuartel. Resulta significativo que ningún dos mandos da guarnición sevillana que se mostraron indecisos, Villa-Abrille, López-Viota e Allanegui Lusarreta, fosen fusilados por Queipo. En troques, o coronel de cabalería Santiago Mateo Fernández, da guarnición de Sevilla, e o xeneral Miguel Campins Aura, ao mando da guarnición de Granada, que non se sumaron expresamente ao golpe, foron sometidos a un tribunal de guerra sumario e fusilados contra os muros da Macarena. Un dos fusilamentos máis polémicos ordenados por Queipo de Llano foi o do xeneral Miguel Campins, amigo persoal de Franco (fora director xeneral adxunto da Academia Militar de Zaragoza cando Franco ocupara a dirección) por permanecer inicialmente leal ao goberno aínda que despois mandara un telegrama a Franco no que se poñía ás súas ordes. O 14 de agosto, foi xulgado acusado de "rebelión" en Sevilla, e fusilado o día 16. Preston afirma que Franco lle enviara a Queipo unhas cartas pedindo clemencia para o seu amigo, pero que foron feitas pedazos, nunha mostra máis da animadversión entre os dous dirixentes.
Queipo ordenou a captura inmediata da Maestranza de Artillería, privando así aos potenciais adversarios do golpe das armas necesarias para enfrontalo. Sevilla "la Roja", cidade cun amplo movemento obreiro, preparouse precariamente para a súa defensa en barrios como Triana, A Macarena, San Marcos, San Julián e outros, onde tras unha convocatoria de folga xeral lanzada desde Unión Radio de Sevilla, formáronse barricadas e incendiáronse igrexas e algúns edificios da aristocracia, como os dos Marañón, Fernández Palacios, Grosso, Delgado Brackembury e os marqués de Villamarta, así como a fábrica de xabóns e perfumes do Marqués de Luca de Tena, propietario do Diario ABC e, como se viu despois, implicado no alzamento. A resistencia non sería sufocada máis que o día 22 coa chegada das tropas chegadas de Marrocos e cando estas empregaron como escudos humanos a mulleres e cativos.
Aparentando ser leais á República, e a través doutros enganos, os oficiais do 3º Rexemento de Artillería Lixeira proporcionaron ás demais faccións os medios para facerse co control do centro de Sevilla. Utilizando o disparo de pezas de artillería contra edificios civís (Hotel Inglaterra, Telefónica, Goberno Civil) os militares sublevados conseguiron a rendición do gobernador civil e a toma do Edificio Telefónica, situado na Praza Nova. O mesmo día 18 de xullo, ás dez da noite, daba a primeira das súas famosas “charlas” de propaganda radiofónica; despois de identificar a elementos fieis á República como canallas e alborotadores, e ameazando con que serán cazados como alimañas, rematou a súa intervención con “¡Viva España! ¡Viva a República!" miniatura|Infografía que narra os combates ocorridos o 18 de xullo de 1936 no centro de Sevilla no comezo da sublevación militar nesta cidade.
Tamén estaba previsto que, inicialmente, antes de que entrasen en vigor as sancións impostas polo bando do Estado de Guerra, habería que consentir certos disturbios xeradores de caos social por parte de comandos civís armados (pistoleiros), que o falanxista Dionisio Ridruejo definiu como "represión informal e espontánea". En realidade tratábase de conseguir:
A toma de Sevilla, nos días seguintes, pola Lexión e polos Regulares chegados dende Cádiz produciuse polo uso indiscriminado da artillería e o terror africanista nos barrios obreiros que resistiron como o de Triana, A Macarena e san Marcos que ofreceron forte resistencia. Para reducir os custos da rebelión ante posibles represalias e como resposta á resistencia dos adversarios, os golpistas acordaran utilizar en territorio español as mesmas medidas represivas e de castigo que Marrocos, que consistía nunha brutal combinación de detencións, violacións, pelotóns de fusilamento e torturas. Os fusilamentos, sen ningún tipo de xuízo, declaración ou defensa, producíanse en xeral xunto a cemiterios ou en cunetas de estrada; as acusacións eran verbais e se baseaban en listas negras ou denuncias informais, en todo caso consentidas ou inducidas pola autoridade militar. Eran detidos e fusilados no acto. Nos poucos rexistros ou sumarios atopados, as vítimas civís foron acusadas de "delitos" como ser un elector de esquerdas, ser unha familia de destacados republicanos, ter discutido con alguén sobre política ou ter menosprezado ao cura. esquerda|miniatura|Muros da Macarena, onde foron fusilados preferentemente os condenados polo aparato xurídico militar de Queipo. Ademais do pelotón de fusilamento, era obrigatoria a presenza dun cura e dun médico, que certificaban o falecemento. Finalmente o pelotón desfilaba diante do cadáver. Seguindo os costumes militares, o alzamento consumouse formalmente coa lectura do bando asinado polo xeneral Queipo de Llano co selo da República na que se declara de xeito natural o estado de guerra na Praza Nova, fronte á Casa do Concello. Queipo de Llano ordenou que se lese na radio cada media hora. En virtude de converter en traidores os fieis á República (ou "Xustiza ao revés", en palabras de Serrano Suñer), o xeneral converteuse na fonte de toda lexitimidade. Pouco despois, Queipo dispoñía:
Aos 61 anos, sentado na Capitanía e coa axuda do teléfono, o telégrafo e o micrófono, converteuse no xefe indiscutible para Andalucía do plan director represivo denominado tecnicamente limpeza política polos historiadores. Unha vontade premeditada e programada de aniquilación da democracia aplicando sistematicamente a brutalidade en todo o país mentres se desenvolveu o golpe.
Unha vez asegurada Sevilla, en xaneiro de 1937, lanzou a ofensiva contra Málaga, onde contou co apoio das tropas italianas. Estas avanzaron rapidamente mentres Queipo e as súas tropas eliminaban aos apoios do bando republicano.{{Sfnp|Tusell|1990|p=466} En marzo do mesmo ano, pretendeu ir contra Pozoblanco para auxiliar aos garda civís agochados no Santuario da Virxe da Cabeza, pero non o conseguiu por carecer de suficientes soldados. E, finalmente, Franco impediu a persecución dos fuxidos cara a Almería, ben por non querer aumenta-los éxitos dos italianos ou, tal vez, para non ceder máis poder e honores a Queipo.
Inicio da represión
Con Andalucía practicamente dominada, para controlala efectivamente, Queipo, contou coa inestimable axuda dunha elite local que soubo elixir: militares como o comandante José Cuesta Monereo (Estado Maior), o capitán da Lexión Manuel Díaz Criado (delegado de Orde Pública) e os auditores Felipe Acedo Colunga e Francisco Bohórquez Vecina, que se encargaron respectivamente de planificar o golpe e a represión dos seus adversarios a través da lei marcial imposta polo Bando de Guerra (escrita por eles mesmos coa sinatura de Queipo de Llano). Nomeou gobernador civil de Sevilla ao seu amigo Pedro Parias González ​ quen, bo coñecedor e «un tanto cacique» (en palabras de Queipo), o aconsellou sobre o terreo na elección dos alcaldes e dos colaboradores máis idóneos para cada función.
Entre as personalidades que tamén foron colaboradores destacan Ciriaco Cascajo Ruiz, Luis Zurdo Martín e Bruno Ibáñez Gálvez en Córdoba: Gregorio de Haro Lumbreras en Huelva; Manuel Gómez Cantos Manuel Carracedo Blázquez e Manuel Pereita Vela en Badaxoz; José Valdés Guzmán, José Nestares Cuéllar e Antonio González Espinosa en Granada; Santiago Garrigós Bernabeu en Sevilla, Francisco García Alted e Carlos Arias Navarro en Málaga, Eduardo Valero Valverde, Pedro Jevenois Labernade e Adolfo de la Calle Alonso en Cádiz entre outros. Polo feito de proclamar o bando nas prazas públicas de cada lugar, implantouse automaticamente o “estado de guerra” con tódalas súas consecuencias: “a mirada que acusa, o dedo que denuncia, a man que sinala os nomes da lista... Estaban dentro das vilas, e moitas das vítimas foron levadas á súa morte por veciños coñecidos". Coa súa autodenominada autoridade, o xeneral, que foi expulsado do Exército polo goberno republicano, a lexitimidade legal.
O fiscal Felipe Acedo Colunga estableceu a xurisprudencia: "Considerando que o Excmo. D. Xeneral D. Gonzalo Queipo de Llano unha vez en posesión do mando militar da División e declarado o Estado de Guerra [é] a única autoridade lexítima ante a tradición da Patria e a súa historia futura [...]». Durante cinco días non houbo maior autoridade ca el en Andalucía. A represión posterior desatouse baixo unha serie de Bandos e Ordes máis concretas que emanaban directamente do xeneral Queipo de Llano. Déronse instrucións precisas para que os asasinados non fosen inscritos nos Rexistros Civís, coa intención de deixar o menor rastro posible.
Responsabilidade no asasinato de Federico García Lorca
Na súa biografía de Lorca, Ian Gibson acusaba a Queipo de ter ordenado a execución do poeta e dramaturgo español Federico García Lorca. Supostamente, Queipo, nunha conversación telefónica, tería dito a frase clave «dálle café, moito café». Desta conversación, porén, non hai constancia documental e só se conserva o testemuño do operador de telefonía da capitanía sevillana, relatado posteriormente aos seus familiares. A frase clave agocharía o acrónimo "CAFE" (Camaradas, Arriba Falange Española), o berro empregado tralos fusilamentos realizados polos milicianos da Falange Española. No caso de Lorca, foron o avogado da CEDA, Juan Luis Trescastro de Medina, e o exdeputado Ramón Ruiz Alonso os que deron o berro trala execución, co consentimento do capitán José María Nestares Cuéllar.