cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cuberta
Materiais
Empregáronse diferentes materiais para construír cubertas. Romanos e gregos facíanas de materiais pétreos en edificios representativos e con pezas cerámicas nos demais. Os árabes normalizaron a chamada tella árabe, de olería, que resolvía cunha soa peza, sempre igual, todos os problemas dun tellado inclinado: canles, cubridoiras, limatesas e limafoias.
As cubertas planas facíanse tamén con pezas cerámicas en forma de azulexos, sobre disposicións construtivas que deixaban resolto o problema da dilatación sen afectar á construción que protexen. En países de clima especialmente seco, empregábase (e séguese facendo) directamente barro sen cocer para rematar as cubertas.
En zonas máis pobres usábanse pezas planas de pedra (lousas > lousados), principalmente de xisto, para a cuberta. As cubertas de pezas planas teñen o grave inconveniente de que, como a auga pode introducirse por capilaridade entre as pezas facilmente, esíxense pendentes acusadas e solapes grandes entre estas para evitalo; tornando o peso unitario (peso por unidade de superficie) de cuberta elevado, aínda que resiste ben a intemperie (xeadas) e é de gran durabilidade.
Colectivización
miniatura|250px|Traballo nun [[kolkhoz de Ucraína arredor de 1930.]] A colectivización  é como se coñece polo xeral á socialización dos medios de produción, sendo o proceso do paso dun réxime de propiedade privada e individual dos medios de produción cara a un réxime de propiedade social, ben sexa comunitaria ou estatal.
A proposta para socializar os medios non se estende para os bens de consumo ou as pertenzas persoais nin busca evitar salarios ou ingresos derivados do esforzo persoal. Para as correntes comunitarias tales como o comunismo, o socialismo, o cooperativismo ou o anarquismo, o concepto de colectivización ten o significado específico de reintegrar os procesos económicos ó control da sociedade co obxectivo de conseguir liberar o ser humano.
A colectivización pode ser de industrias (como aconteceu, por exemplo, durante a guerra civil na zona republicana) ou rural que ten acontecido en moitos lugares do mundo.
José Lijó Louro
José Lijó Louro, coñecido como Pepe o cocheiro, nado en Ribeira en 1900 e finado en Santiago de Compostela o 29 de xaneiro de 1937, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Chofer. Membro Sindicato xeral de traballadores da CNT e do Comité da Fronte Popular en Ribeira. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en Santiago de Compostela por rebelión militar o 21 de decembro con Julio Silva Vilas, Manuel Fernández Sendón, Eugenio Rodríguez Bilbao e José Sieira González, foi condenado a pena de morte. Foi executado no cemiterio de Boisaca de Compostela o 29 de xaneiro de 1937.
Comarca de Oriente
A Comarca de Oriente é unha das oito comarcas funcionais ou áreas de planificación territorial en que está dividido o Principado de Asturias para os efectos de homoxeneización espacial dos datos procedentes dos concellos nas estatísticas rexionais.
Aínda que o Estatuto de Autonomía de Asturias prevé a división do territorio asturiano en comarcas, estas aínda non foron desenvolvidas oficialmente.
Apolo e Dafne (homónimos)
Hai numerosas obras de arte que fan referencia ao mito de Apolo e Dafne.
Forxán
O topónimo galego Forxán pode referirse a:
Amais, como apelido pode referirse a:
Da Capo
Da Capo é un signo musical italiano que significa volver empezar. Nalgunhas pezas musicais equivale ao signo de repetición. É a miúdo abreviado coma D.C. É unha directriz do compositor ou do director para repetir a parte anterior da música, a miúdo para aforrar espazo. En pequenas pezas isto podería ser a mesma cousa que unha repetición, pero en traballos máis longos D.C. podería aparecer logo dunha ou máis repeticións de pequenas seccións, indicando unha volta ó principio. Ás veces o compositor describe a parte a ser repetida, por exemplo: Menuet da capo. Na ópera, onde unha aria con esta estrutura é chamada da capo aria, a sección repetida é a miúdo engalanada con notas de graza
Variacións da dirección son:
Da capo
Baby Teeth
Baby Teeth é o primeiro álbum de estudio da banda estadounidense de punk rock Screaming Females. O propio grupo encargouse de gravar o disco e de editalo en CD o 7 de febreiro de 2006 e en vinilo a principios de 2007.
Adagia
Adagia é o nome habitual co que se designa á obra Adagiourum collectanea. Compilación de proverbios e ditos das tradicións grega e latina feita polo humanista Erasmo de Rotterdam.
Orixe
No ano 1500 publica en París, na imprenta de Johannes Philippi un libro titulado Adagiorum collectanea, colección de 818 proverbios da Antigüidade clásica, acompañados cada un dun comentario sobre aspectos filolóxicos, literarios, históricos ou mitolóxicos. A pedagoxía do libro, a cantidade de información presentada e a elegante latinidade fixeron do libro un éxito por toda Europa. O éxito fixo, que no 1505 Philippi publicará unha segunda edición, e no 1506 unha terceira, esta vez por Josse Bade.
Edicións posteriores
No 1513 o impresor de Basilea, Johannes Froben imprimiu os adagios de acordo á edición veneciana; tras instalarse Erasmo nesta cidade. Esta casa editorial pasará a ser o principal editor da súa obra. De feito tras catro anos da morte do autor, publicouse a primeira edición das obras completas co título ''Omnia opera Des. Erasmi Rotorodami, quaecumque ipse auctor pro suis agnovit, novem tomis distincta''. Os adagia convertéronse axiña nunha obra de lectura oobrigada para calquera intelectual da época.
Isto non impediu que coa chegada da Contrarreforma, o libro fose engadido no índice de libros prohibidos de Paulo IV do 1559. O que implicaba a prohibición absoluta de imprimir, posuir ou ler calquera libro asociado a Erasmo. Nos séculos posteriores publicáronse varias edicións dos adagios revisadas e modificadas por diversas comisión de teólogos católicos.
Coanocito
Comunmente dispoñen de vesículas alimenticias. Dirixen o flaxelo á cámara, que contacta co medio externo: os coanocitos provocan correntes de auga grazas a movementos que, aínda que non son coordinados no tempo, si que o son na dirección.
Os coanocitos interveñen tamén na captura do alimento. Ao provocar correntes, van obrigar ás partículas en supensión a achegarse. A auga atravesa as micropilosidades, onde queda encerrado o alimento que será despois fagocitado e, por transcitose, levado á mesoglea, onde os arqueocitos o captarán e transportarán o resto do organismo. Na mesoglea formaranse tamén unha especie de boliñas fecais, que se eliminarán por transcitose dos coanocitos.
Dependendo dos tipos de esponxas, os coanocitos vanse presentar en diferentes rexións:
Os coanocitos teñen unha alta similitude cos organismos unicelulares chamados coanoflaxelados, dato que se emprega para defender a teoría colonial da aparición dos animais.
Segunda división española 2006/07
A tempada 2006–07 da Segunda División de España de fútbol (coñecida como Liga BBVA por razóns de patrocinio) foi a 76ª edición desta competición. Comezou o 27 de agosto de 2006 e finalizou o 17 de xuño de 2007.
Clasificación
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor ; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
India
A India (en hindi: Bharat), oficialmente a República da India (Bharat Ganrajya), é un estado situado en Asia Meridional. É o sétimo país do mundo en superficie, o segundo máis poboado e a democracia máis poboada do mundo con máis de 1,2 miles de millóns de habitantes. Rodeado polo océano Índico ao sur, o mar de Arabia ao suroeste e a baía de Bengala ao sueste, a India conta cunha costa de 7 517 km de extensión. Comparte fronteiras con Paquistán ao oeste; a China, o Nepal e Bután ao nordés; e Myanmar e Bangladesh ao leste. O Goberno da India tamén considera que comparte fronteiras con Afganistán, xa que considera toda Caxemira como parte do seu territorio, porén existe controversia ao respecto e a propia parte da fronteira afgá está controlada polo Estado de Paquistán. No océano Índico, a India atópase nas proximidades de Sri Lanka e as Maldivas, ademais as Illas Andaman e Nicobar comparten fronteira marítima con Tailandia e Indonesia. A súa capital é a cidade de Nova Deli.
Orixe da civilización do Val do Indo e rexión de históricas rutas comerciais e vastos imperios, o subcontinente indio foi sempre identificado pola súa riqueza comercial e cultural ó longo da súa extensa historia. Nos seguintes milenios, comezaron a compoñerse as escrituras máis antigas asociadas ó hinduísmo. A estratificación social, baseada en castas, naceu no primeiro mileino BCE, e desenvolvéronse o budismo e o xainismo. As primeiras consolidacións políticas producíronse baixo os imperios Maurya e Gupta, os posteriores Reinos medios da India influíron culturas tan afastadas como as do Sueste asiático. Catro relixións de carácter global naceron neste territorio: o hinduísmo, o budismo, o xainismo e o sikhismo, ademais no primeiro milenio (EC) chegaron o xudaísmo, o zoroastrismo, o cristianismo e o islam, o que contribuíu á formación da diversa cultura da rexión. Gran parte do norte do país caeu baixo o Sultanato de Deli, e o sur uniuse baixo o Imperio Vijayanagara. A economía expandiuse no século XVII no Imperio mogol. Na metade do século XVIII, o subcontinente caeu baixo o goberno da Compañía Británica das Indias Orientais, e logo, a mediados do século XIX, directamente administrada polo Reino Unido. A finais do século XIX naceu un movemento nacionalista, que posteriormente, con Mahatma Gandhi, fíxose famoso pola súa resistencia non violenta e levou á independencia da India en 1947.
Voo 602 de Iberia
O voo 602 de Iberia era un servizo entre o aeroporto de Valencia e o aeroporto de Eivisa. O día 7 de xaneiro de 1972 o Sud Aviation SE 210 Caravelle que operaba a ruta esnafrouse nunha montaña preto de Eivisa. Os 98 pasaxeiros e 6 tripulantes morreron no accidente.
India
En 2017, a economía india foi a sexta maior do mundo por PIB nominal e a terceira maior por paridade de poder adquisitivo. A consecuencia das reformas económicas baseadas na economía de mercado en 1991, a India converteuse nunha das grandes economías de máis rápido crecemento, sendo considerado un país recentemente industrializado. Porén, segue a lidar cos desafíos da pobreza, a corrupción, a malnutrición, a desaxeitada sanidade pública e o terrorismo. A nivel militar, é un Estado posuidor de armas nucleares e está considerado unha potencia rexional, tendo ademais o segundo exercito con máis tropas do mundo e sendo o quinto en gasto militar. A nivel político é unha república constitucional federal gobernada baixo un sistema parlamentario que consiste de 28 estados e 7 territorios da unión. A India é amplamente recoñecida pola súa desenvolvida industria do cine, a súa rica cociña e a exuberante vida salvaxe e vexetación. É unha sociedade plural, plurilingüística e multi-étnica. É, ademais, fogar dunha gran diversidade de vida silvestre e espazos naturais protexidos.
Voo 602 de Iberia
Accidente
O voo 602 era un servizo doméstico entre Valencia e Eivisa. O avión era un Sud Aviation SE 210 Caravelle, baixo o mando dun capitán de 37 anos con 7 000 horas de voo. A bordo había 6 tripulantes e 98 pasaxeiros, a meirande parte deles valencianos que regresaban aos seus traballos en Eivisa despois das vacacións de Nadal.
India
Etimoloxía
O nome India deriva de Indus, que á súa vez deriva da palabra Hinduš, en persa antigo. Do sánscrito Sindhu, a denominación local histórica para o río Indo. Os gregos clásicos referíanse aos indios como Indoi (Ινδοί), pobos do Indo.
Voo 602 de Iberia
Accidente
Ao redor das 12:15 p.m., o capitán solicitou permiso ao aeroporto de Eivisa para descender a 5 500 pés (1 676 metros). As fontes do aeroporto informaron que o capitán tamén dixo, "Preparádeme unha cervexa, estamos aquí".
India
Etimoloxía
A Constitución da India e o uso común en varias linguas indias igualmente recoñecen Bharat como nome oficial de igual status. É unha modernización do nome histórico Bharatavarsha, que gañou apoios dende o século XIX ata os nosos días como un nome nativo da India. Os estudosos cren que o nome débese á tribo védica dos Bharatas no Punjab no segundo milenio antes de Cristo. Con todo, tradicionalmente, está asociado co reinado do lendario emperador Bharata. Gaṇarājya (literalmente, Estado da xente) é o termo sánscrito/hindi para "república" que se remonta a tempos antigos.
Indostán, que é a palabra persa para a “terra dos hindús” e historicamente referida ao norte da India, é tamén empregada ocasionalmente como sinónimo para toda a India. Este nome da India data do terceiro século antes de Cristo e foi introducida polos mogois e foi amplamente empregado dende aquela. O seu significado varía, referíndose a unha rexión que comprende o norte da India e Paquistán, ou a India na súa totalidade.
Claire de Duras
Claire Louisa Rose Bonne, duquesa de Duras, nada o 27 de febreiro de 1777 en Brest e finado o 16 de xaneiro de 1828 en Niza, foi unha escritora francesa. É coñecida sobre todo pola súa novela Ourika, publicada en 1823, onde analiza as cuestións da igualdade racial e sexual. É considerada unha precursora do feminismo.
Bernardo Lecocq
Bernardo Lecocq Onesy, nado na Coruña o 10 de febreiro de 1734 e finado en Montevideo o 7 de decembro de 1820, foi un enxeñeiro militar de orixe galega que estivo logo da proclamación de independencia ao servizo das novas autoridades.
Traxectoria
Nado na Coruña en 1734, de pai flamengo e mai irlandesa, ingresou no exército. En 1770 estaba en América no vicerreinado da Prata. En 1773 estivo destinado na fronteira da Banda Oriental (actual Uruguai), dirixindo en 1776 as obras de fortificación na cidade de Montevideo e outras obras. Proclamada a independencia, Lecocq ficou na Arxentina, para pasar máis tarde (1812) a Montevideo onde faleceu en 1820.
India
Antigüidade
Os primeiros restos de humanos anatomicamente modernos encontrados en Asia Meridional datan de hai aproximadamente 30 000 anos. Encontráronse sitios arqueolóxicos con arte rupestre do período Mesolítico en moitas partes do subcontinente indio, como nos abrigos na Rocha de Bhimbetka, en Madhya Pradesh. Por volta do 7000 a. C. apareceron os primeiros asentamentos neolíticos no subcontinente en lugares como Mehrgarh e outros no Paquistán occidental. Estes lugares gradualmente desenvolveron a civilización do val do Indo, a primeira cultura urbana da Asia Meridional. Centrada en torno a cidades como Mohenjo-daro, Harappa, Dholavira e Kalibangan, e contando con variadas formas de subsistencia, a cultura desenvolveu unha produción robusta de artesanía e un amplo comercio.
Durante o período de 2000-500 a. C., culturas de moitas rexións do subcontinente fixeron a transición do Calcolítico á Idade de Ferro. Os Vedas, as escrituras máis antigas do hinduísmo, foron compostos durante ese período e os historiadores teñen conectado os textos á cultura védica, localizada na rexión do Punjab e na planicie Indo-Ganxética. A maioría dos historiadores tamén considera que este período abrangueu varias ondas migratorias indoarias no subcontinente, de norte a oeste. O sistema de castas, que creou unha xerarquía de sacerdotes, guerreiros e campesiños libres, mais excluíu aos pobos indíxenas ao cualificar as súas ocupacións como "impuras", xurdiu durante este período. Sobre a meseta do Decán, as evidencias arqueolóxicas deste período suxiren a existencia dun estrato patriarcal de organización política. No sur da India, a progresión cara á vida sedentaria apréciase polo gran número de monumentos megalíticos que datan deste período, así como por vestixios de agricultura, tanques de irrigación e de tradicións de artesanía.
miniatura|esquerda|Pinturas nas [[Grutas de Ajanta en Aurangabad, Maharashtra, do século VI.]]
No período védico, por volta do século V a. C., as pequenas tribos da planicie do Ganxes e de rexións do noroeste consolidáranse en 16 grandes oligarquías e monarquías que eran coñecidas como os mahajanapadas. A urbanización crecente e as ortodoxias desta época tamén crearon os movementos de reforma relixiosa do budismo e do xainismo, os cales se tornarían relixións independentes. O budismo, con base nas ensinanzas de Siddhartha Gautama, atraeu seguidores de todas as clases sociais, exceptuando a clase media; as narracións da vida de Buda foron fundamentais para o inicio do rexistro da historia india. O xainismo conseguiu gran prominencia na mesma época durante a vida do seu "Grande Heroe", Mahavira. Nunha época de crecente riqueza urbana, ambas relixións propuxeron a renuncia aos bens materiais como un ideal e estabeleceron mosteiros de longa duración. Politicamente, por volta do século III a. C., o Reino de Magadha tiña anexionado ou reducido a outros estados para emerxer como o Imperio Maurya. Pensouse que ese imperio controlou a maior parte do subcontinente exceptuando o extremo sur, mais agora pénsase que as súas rexións centrais estaban separadas por grandes áreas autónomas. Os reis maurias son coñecidos tanto pola construción do seu imperio e determinación na xestación da vida pública, como pola renuncia de Asoca, o Grande (r. 273-232 a. C.), do militarismo e da súa promoción do dharma budista.
A literatura sangan, escrita en támil, revela que entre o ano 200 a. C. e o 200 d. C. o sur da península estaba sendo gobernado polas dinastías Cheras, Cholas e Pandias, que comerciaban intensamente co Imperio Romano e co suroeste e o sueste de Asia. Nese período o territorio do país tamén se tornou parte da Ruta da Seda, unha rede de rutas comerciais que unía o Extremo Oriente con Europa. Por esas estradas os comerciantes indios vendían tecidos e especias a mercados de Asia Central, mentres que monxes e peregrinos budistas viñan de China, ata o período das Grandes Navegacións, cando se crearon ligazóns comerciais marítimas entre Occidente e Oriente. No norte da India, o hinduísmo afirmou o control patriarcal familiar, o que levou ao aumento da subordinación das mulleres. Ata os séculos IV e V, o Imperio Gupta creara un complexo sistema fiscal e de administración nas grandes planicies do Ganxes, que se tornou un modelo para reinos indios posteriores. Baixo os gobernos dos Guptas, un hinduísmo renovado baseado na devoción en lugar da xestión ritual comezou a asentarse. A renovación reflectiuse nun florecemento da escultura e a arquitectura, que encontrou patróns entre a elite urbana. A literatura sánscrita clásica floreceu e a ciencia, astronomía, medicina e matemática indias experimentaron avances significativos.
Idade media
miniatura|dereita|A gran [[gopura de granito no Templo de Brihadisvara en Thanjavur foi concluída no ano 1010 por Raja Raja Chola I.]]
Despois do século X, clans nómades musulmáns do centro de Asia empregaron cabalaría de guerra e organizaron grandes exércitos unidos pola etnia e a relixión para invadir repetidamente as planicies do noroeste da Asia Austral, levando á creación do islámico Sultanato de Deli en 1206. O sultanato controlou gran parte do norte da India e realizou moitas incursións ao sur do subcontinente. Aínda que era inquietante para as elites indias, o sultanato deixou a gran poboación non musulmá suxeita ás súas propias leis e costumes. Ao repeler repetidamente os invasores mongois no século XIII, o sultanato salvou a India da devastación experimentada pola Asia Central e Occidental, creando o escenario para séculos de migracións de soldados, homes instruídos, místicos, comerciantes, artistas e artesáns que marcharan daquelas rexións cara ao subcontinente indio, creando así unha cultura indo-islámica sincrética no norte do país. A invasión do sultanato e a debilitación dos reinos da rexión do sur da India abriron o camiño ao Imperio de Bisnaga. Abrazando unha forte tradición shivaísta e construído sobre a tecnoloxía militar do sultanato, o imperio pasou a controlar a maior parte da India peninsular e foi influente na sociedade do sur do país durante moito tempo.
Idade moderna
miniatura|esquerda|O [[Taj Mahal, en Agra, construído entre 1632 e 1653 polo emperador mogol Shah Jahan (r. 1628-1658). O edificio é unha das máis belas expresións arquitectónicas do imperio mogol e unha das sete marabillas do mundo moderno.]]
A principios do século XVI, o norte da India, na época baixo dominio principalmente musulmán, caeu novamente fronte a superioridade da mobilidade e do poder de fogo dunha nova xeración de guerreiros de Asia Central. O posterior Imperio mogol non erradicou as sociedades locais que pasou a gobernar, mais equilibrounas e pacificounas a través de novas prácticas administrativas e de elites dominantes diversas e inclusivas, levando a unha lei máis sistemática, centralizada e uniforme por todo o imperio. Evitando a súa identidade tribal e islámica, especialmente durante o goberno de Akbar, o Grande (r. 1556-1605), os mogois uniron os seus reinos distantes a través da lealdade, expresada a través dunha cultura influenciada por Persia e dun emperador que tiña importancia case divina. As políticas económicas do Estado mogol tomaban a maior parte dos ingresos do imperio do sector agrícola e determinaron que os impostos debían ser pagos en moedas de prata oficiais, o que provocou a entrada de campesiños e artesáns en mercados maiores. A relativa paz mantida polo imperio durante gran parte do século XVII foi un dos factores que axudaron á expansión económica da India nese período, o que resultou nun aumento nos investimentos en pintura, amais de obras literarias, téxtiles e de arquitectura. Novos grupos sociais homoxéneos no norte e no oeste da India, como os marathi, os rajputs e os sikhs, gañaron ambicións militares e de goberno durante o dominio mogol, que, a través da colaboración ou da adversidade, deulles recoñecemento e experiencia militar. A expansión do comercio durante o goberno mogol deu orixe a novas elites comerciais e políticas ao longo das costas do sur e do leste do país. A medida que o imperio se desintegrou, moitas desas elites foron capaces de manter os seus negocios baixo control.
En 1498 o navegante portugués Vasco da Gama chegou a Kozhikode, na costa occidental do subcontinente indio, o marco inicial dunha relación luso-india que duraría cerca de 500 anos. En 1510, o explorador portugués Afonso de Albuquerque ampliou os territorios portugueses coa conquista de Goa, que rapidamente se tornaría a capital do Estado Portugués da India (unha entidade política que formaba parte do Imperio Portugués). A India Portuguesa, como era coñecida a colonia lusitana, inicialmente abranguía todos os territorios conquistados polos portugueses no océano Índico, mais despois restrinxiuse á Costa do Malabar, en territorios como Goa, Daman, Diu, Ilha de Anjadip, Dadra e Nagar Haveli, Simbor e Gogolá. A principios do século XVIII, coa liña entre a dominación comercial e política cada vez máis tenue, unha serie de empresas comerciais europeas, como a Compañía Británica das Indias Orientais, estableceran postos nas rexións costeiras do país. O control dos mares, maiores recursos, adestramento militar e tecnoloxía máis avanzados levaron á Compañía Británica das Indias Orientais a flexionar cada vez máis a súa forza militar e facer iso atractivo a unha parcela da elite india; eses dous factores foron cruciais para permitir que a Compañía Británica gañase o control sobre a rexión de Bengala en 1765 e marxinara ás outras empresas europeas concorrentes O maior acceso ás riquezas de Bengala e o conseguinte aumento da forza e do tamaño do seu exército permitiron á Compañía das Indias Orientais anexar ou subxugar a maior parte do subcontinente indio durante os anos 1820. Entón a India deixou de exportar ben manufacturados e, no seu lugar, pasou a abastecer ao Imperio Británico con materias primas. Ese momento é considerado por moitos historiadores como o inicio do período colonial no país. Nesa época, co seu poder económico fortemente restrinxido polo parlamento británico, a Compañía comezou a entrar máis conscientemente en áreas non económicas, como educación, reforma social e cultura.
Idade contemporánea
miniatura|Gravado da [[Raj Británico|India Británica dunha edición de 1909 de The Imperial Gazetteer of India. As áreas directamente gobernadas polos británicos están sombreadas en rosa; os principados baixo suzeranía británica están en amarelo.]]
Os historiadores consideran que a idade contemporánea da India comezou nalgún momento entre 1848 e 1885. O nomeamento en 1848 de James Broun-Ramsay, Lord Dalhousie, como gobernador xeral da Compañía das Indias Orientais preparou o escenario para alteracións esenciais na transición do país a un Estado moderno. Estes cambios incluíron a consolidación e a demarcación da soberanía, o control da poboación e a educación dos cidadáns. Cambios tecnolóxicos —como o ferrocarril, as canles e o telégrafo— foron introducidos no país non moito tempo despois da súa introdución en Europa. No entanto, a insatisfacción coa Compañía tamén creceu durante este período e definiu a Revolta dos Sipais, en 1857. Alimentada por diversos resentimentos e percepcións entre a poboación, como as invasivas reformas sociais ao estilo británico, altos impostos sobre propiedades e o tratamento dalgúns príncipes e agricultores ricos, a revolta afectou a moitas rexións do norte e do centro da India e sacudiu os alicerces do goberno da Compañía. Aínda que a rebelión foi reprimida en 1858, esta levou á disolución da Compañía das Indias Orientais, e a administración da India pasou a ser exercida directamente polo goberno británico. Amais de proclamaren un Estado unitario e un sistema parlamentarista limitado, inspirado polo parlamento británico, os novos gobernantes tamén protexeron a príncipes e aristócratas como unha salvagarda contra unha posible axitación feudal futura. Nas décadas seguintes, a vida pública emerxeu gradualmente en toda a India, levando á fundación do partido Congreso Nacional Indio, en 1885.
A carreira tecnolóxica e a comercialización da agricultura na segunda metade do século XIX estivo marcada por moitos contratempos económicos —moitos pequenos produtores fixéronse dependentes dos caprichos de mercados distantes. Houbo un aumento no número de fames e, malia os riscos do desenvolvemento dunha infraestrutura soportada polos contribuíntes indios, xerouse pouco emprego industrial para a poboación. Houbo tamén efectos positivos: os cultivos comerciais, especialmente na rexión recentemente canalizada do Punjab, levaron a un aumento da produción de comida para o consumo interno. A rede ferroviaria, desde o alivio da fame, axudou a reducir o custo dos bens mobles e axudou á nacente industria india.
miniatura|esquerda|[[Jawaharlal Nehru (esquerda) converteuse no primeiro ministro da India, en 1947. Mahatma Gandhi (dereita) liderou o movemento pola independencia.]]
Despois da primeira guerra mundial, onde algúns milleiros de indios serviran, comezou un novo período. Esta nova etapa estivo marcada por reformas británicas, mais tamén por unha lexislación máis represiva; polas reivindicacións cada vez máis sonoras da poboación india pola independencia e polo comezo dun movemento non violento de non cooperación, do cal Mohandas Karamchand Gandhi se convertería en líder e símbolo de resistencia. Durante os anos da década de 1930, os británicos promulgaron unha lenta reforma lexislativa e o Congreso Nacional Indio saíu vitorioso nas eleccións seguintes. A década posterior estivo chea de crises: a participación india na segunda guerra mundial, o pulo final do Congreso cara á non cooperación cos británicos e unha onda de nacionalismo musulmán. Todos foron coroados coa chegada da independencia en 1947, mais ao custo dunha sanguenta división do subcontinente en dous Estados: India e Paquistán.
Vital para a autoimaxe da India como unha nación independente foi a súa constitución, concluída en 1950, que colocou no lugar da antiga colonia británica unha república secular e democrática. Nos 60 anos seguintes, a India tivo un historial mixto de éxitos e fracasos. Mantívose unha democracia con liberdades civís, unha Corte Suprema activista e unha prensa, en gran parte independente. A liberalización económica, que se iniciou na década de 1990, creou unha gran clase media urbana e transformou a India nunha das economías de máis rápido crecemento do mundo, o que aumentou a influencia xeopolítica do país. Filmes, música e ensinanzas espirituais indias desempeñan un papel cada vez maior na cultura mundial. No entanto, o país tamén ten sido oprimido por unha pobreza aparentemente inflexible, tanto no medio rural como no urbano; pola violencia relixiosa e entre castas; por grupos insurxentes de inspiración maoísta chamados naxalitas; e polo separatismo en Jammu e Caxemira e no nordeste do país. O país ten disputas territoriais non resoltas coa República Popular da China, que se deterioraron ata a Guerra sino-india de 1962; e co veciño Paquistán, en guerras libradas en 1947, 1965, 1971 e 1999. A rivalidade nuclear entre a India e Paquistán saíu á luz en 1998. As liberdades democráticas sustentadas na India son únicas entre as novas nacións do mundo; no entanto, a pesar dos seus éxitos económicos recentes, a liberdade da súa poboación desfavorecida continúa a ser un obxectivo a ser alcanzado.
Xeografía
miniatura|230px|dereita|Imaxe de satélite do subcontinente indio.
Voo 602 de Iberia
Accidente
O avión estaba aproximándose á pista 07 cando descendeu por debaixo dos 2 000 pés (610 metros). Segundo o informe do accidente, nin o capitán nin o copiloto se decataron do descenso perigoso, xa que estaban discutindo sobre un partido de fútbol co controlador da torre do aeroporto. O voo 602 golpeou o monte Sa Talaiassa a uns 30 metros por debaixo do seu cumio de 462 metros. O avión estoupou no impacto, matando os 98 pasaxeiros e 6 tripulantes a bordo.
No momento do accidente, a visibilidade era dunhas 5-10 millas e o tempo foi descrito como moi cuberto con nubes rotas.
Causa
Determinouse que o piloto non puido manter a altitude mínima de voo para unha aproximación visual á pista 07.
India
Xeografía
A India ocupa a maior parte do subcontinente indio, que está situado sobre a placa tectónica da India, unha placa tectónica que forma parte da placa indoaustraliana.
A placa orixinal india correspóndese hoxe co subcontinente indio, sendo tamén a parte máis antiga e estable da India, que se estende desde o norte, coas cordilleiras Satpura e Vindhya no centro. Estas cordilleiras paralelas van desde a costa do mar Arábigo, no estado de Gujarat, ata a meseta de Chota Nagpur, no estado de Jharkhand. No sur, a meseta do Decán contén á esquerda e á dereita os Ghats Occidentais e Orientais; a meseta contén as formacións rochosas máis antigas do territorio, algunhas con máis de mil millóns de anos de antigüidade. Os puntos extremos do país localízanse a 6° 43' e 39° 26' de latitude norte e 68°7' e 89°25' de lonxitude leste.
A India ten 7 517 quilómetros de litoral; destes, 5 423 pertencen ao subcontinente indio e 2 094 aos arquipélagos de Andaman e Nicobar e Laquedivas. A costa india ten un 43% de praias areosas, un 11% de costas rochosas (incluíndo cantís) e un 46% de marismas ou costas pantanosas. A India posúe dous arquipélagos: Laquedivas, atois de corais na costa suroeste india, e as illas de Andaman e Nicobar, cadeas de illas volcánicas no mar de Andaman.
Historia xeolóxica
Os procesos xeolóxicos que definiron a actual situación xeográfica da India comezaron hai uns setenta e cinco millóns de anos, cando o subcontinente indio, entón parte do supercontinente meridional de Gondwana, desprendeuse do mesmo e se desprazou cara ao nordeste lentamente a través do que posteriormente se convertería no océano Índico. A subseguinte colisión do subcontinente contra a placa euroasiática e a subdución baixo esta, orixinou a maior elevación da superficie terrestre: a cadea do Himalaia, agora situada no norte e nordeste da India. No primitivo estrato mariño sito ao sur do emerxente Himalaia, os movementos da placa crearon unha vasta bacía, que foi paulatinamente reenchida polos sedimentos depositados polos ríos, dando lugar á actual chaira indo-ganxética. A oeste desta chaira encóntrase o deserto do Thar, separado pola cordilleira Avarali.
Grandes rexións
miniatura|250px|esquerda|As [[illas Andaman.]] Unha parte do territorio dos estados do norte e do nordeste da India está localizada no macizo do Himalaia. O resto da India setentrional, central e oriental está ocupada pola zona fértil da gran chaira indo-ganxética. Na parte occidental, limitando con Paquistán sudoriental, áchase o deserto de Thar. A India meridional componse, case enteiramente, da meseta peninsular do Decán, que está flanqueada por dous macizos litorais de relevo accidentado, os Ghats Occidentais e os Ghats Orientais. Estes son os terreos máis antigos da India, como parte subsistente do antigo Gondwana. A India posúe ademais tres arquipélagos: as illas Laquedivas, sitas ao longo da costa do suroeste; o cordal volcánico da illas de Andaman e de Nicobar no sueste, e as illas Sunderbans no delta do Ganxes, en Bengala occidental.
Montañas
miniatura|dereita|O [[Kangchenjunga, na fronteira entre a India e Nepal, na cordilleira do Himalaia, é o punto máis alto do país, a unha altitude de 8 586 metros sobre o nivel do mar.]] A situación da India na converxencia das placas india e euroasiática posibilitaron a formación de grandes elevacións ao norte do país, na cordilleira do Himalaia. A India conta con catro elevacións por riba dos 7 000 metros sobre o nivel do mar, todos eles no Himalaia. Outros sistemas montañosos do país son os Ghats Occidentais e Orientais ao sur do país, os montes Aravalli no noroeste, os Patkai, e os Vindhya e Satpura no centro do país. A seguinte táboa mostra as dez montañas máis altas da India:
Hidrografía
Os principais ríos da India teñen a súa orixe na cordilleira do Himalaia, coma o Ganxes e o Brahmaputra, que desembocan no golfo de Bengala. Entre os afluentes máis importantes do Ganxes encóntranse os ríos Yamuna e o Kosi, cuxa pendente extremadamente baixa provoca inundacións catastróficas case todos os anos. Os ríos peninsulares máis importantes cuxas pendentes evitan inundacións son o Godavari, o Mahanadi, o Kaveri e o Krishna, que tamén desembocan no golfo de Bengala; e os ríos Narmada e Tapti, que desembocan no mar Arábico. Na costa oeste, encóntranse tamén os pantanos do Rann de Kutch, mentres que no leste localízase a área protexida de Sundarbans, que a India comparte con Bangladesh.
O país está atravesado por grandes ríos e regatos numerosos, a salientar: o Ganxes, o Brahmaputra, o Yamuna, o Godâvarî, o Narmada, o Mahanadi, o Kaveri e moitos outros. A seguinte táboa mostra os cinco ríos máis longos da India:
Clima
Un país tan extenso non ten un clima único. Os climas da India varían desde o clima tropical no sur a outros máis temperados no norte, ao pé do Himalaia, onde nas zonas montañosas se rexistran caídas continuadas de neve durante o inverno.
O clima da India está fortemente influenciado polo Himalaia e polo deserto de Thar, os cales favorecen o desenvolvemento de Monzóns. O Himalaia e as montañas do Hindu Kush, en Paquistán, fan de pantalla fronte os ventos catabáticos fríos vidos desde Asia Central, impedíndolles penetrar até o subcontinente indio, o que fai que este conserve a calor a maior parte do ano, ao contrario do que sucede na maior parte das rexións situadas á súa mesma latitude. O cálido deserto de Thar, pola súa banda, desempeña un papel fundamental atraendo os ventos húmidos do monzón dende o suroeste, entre xuño e outubro, sendo responsábel de boa parte das precipitacións caídas na India. As zonas climáticas principais que predominan no territorio indio son o tropical húmido, tropical semihúmido e o subtropical húmido.
Biodiversidade
miniatura|esquerda|200px|O [[pavón (Pavo cristatus), a ave nacional do país.]] miniatura|225px|[[Elefante asiático no Parque Nacional de Bandipur, en Karnataka.]] A India atópase na ecorexión Indomalaia. No seu territorio encóntrase tres puntos a conservar da biodiversidade global: as partes indias das biorrexións do himalaia e do Indo-Burma, e da rexión costeira índica dos Gates Occidentais e Sri Lanka. Acollendo o 7,6% de todos os mamíferos, o 12,6% de todas as aves, o 6,2% de todos os réptiles, o 4,4% de todos os anfibios, o 11,7% de todos os peixes e o 6% de todas as espermatófitas do mundo, a India é un dos dezaoito países megadiversos. En moitas rexións indias existen altos niveis de endemismo; en xeral, o 33% das especies indias son únicas desa rexión.
Moitas especies da India teñen a súa orixe evolutiva en taxons que habitaban Gondwana, da cal a placa tectónica india se separou hai arredor de 100 millóns de anos. O movemento posterior da placa do subcontinente indio e a súa colisión coa masa de terra de Laurasia deu inicio a un intercambio masivo de especies. O período de vulcanismo e os cambios climáticos rexistrados hai 20 millóns de anos provocaron unha extinción masiva de especies orixinarias de Gondwana. Os mamíferos inmigraron ao subcontinente desde Asia a través de dous pasos zooxeográficos en ambos os dous lados emerxentes do Himalaia. En consecuencia, apenas o 12,6% dos mamíferos e o 4,6% das aves son especies endémicas, en contraste co 45,8% dos réptiles e o 55,8% de anfibios endémicos. Na India existen 172 especies ameazadas, o 2,9%. Entre elas encóntranse o león asiático, o tigre de Bengala e o voitre dorsibranco bengalí (Gyps bengalensis), que está case ameazado de extinción debido á inxestión de carne de gando tratada con diclofenaco.
Nas últimas décadas as importantes migracións humanas e o seu alto impacto nos ecosistemas locais supoñen unha ameaza a moitas especies salvaxe da India. Como resposta, o sistema de áreas protexidas e parques nacionais, establecido por primeira vez en 1935, foi ampliado considerablemente. En 1970 o goberno indio decretou a Lei de Protección da Vida Salvaxe e o "Proxecto Tigre", para protexer o hábitat desta especie animal, amais de en 1980 ter sido decretada a Lei de Conservación dos Bosques. A India ten máis de cincocentos santuarios de vida salvaxe e trece reservas da biosfera, catro das cales forman parte da Rede Mundial de Reservas da Biosfera. 25 zonas húmidas están rexistradas na Convención sobre as Zonas Húmidas.
Goberno e política
A India é unha democracia parlamentaria. O presidente é escollido indirectamente por un colexio electoral para un mandato de 5 anos. O poder executivo pertence ao primeiro ministro.
O Parlamento ten dúas cámaras: Rajya Sabha (Senado) con 250 membros, e o Lok Sabha ("Casa do Pobo", equivalente a unha cámara de deputados), con 545 membros.
A India é a democracia máis populosa do mundo. O país é unha república parlamentaria cun sistema multipartidario con seis partidos nacionais acreditados, como o Partido do Congreso Nacional Indio (en inglés Indian National Congress - INC, ou simplemente Congreso) e o Bharatiya Janata Party (BJP), amais de 40 partidos rexionais. O Partido do Congreso é considerado de centro-esquerda ou "liberal" dentro da cultura política india, mentres que o BJP é de centro-dereita ou "conservador". Durante a maior parte do período comprendido entre 1950 —cando a India se tornou unha república por primeira vez— e o final dos anos 1980, o Congreso mantivo a maioría no parlamento indio. Desde aquela, no entanto, o partido cada vez divide máis o escenario político co BJP e con poderosos partidos rexionais que moitas veces forzan a creación de coalicións multipartidarias.
miniatura|Interior do [[Parlamento da India|Sansad Bhavan durante unha sesión parlamentar en 2010.]]
Nas tres primeiras eleccións xerais da República da India —en 1951, 1957 e 1962— o Congreso, liderado por Jawaharlal Nehru, tivo unha serie de vitorias doadas. Coa morte de Nehru en 1964, Lal Bahadur Shastri tornouse rapidamente o primeiro ministro; que foi sucedido, logo da súa inesperada morte en 1966, por Indira Gāndhi, que levou ao Partido do Congreso a vitorias electorais en 1967 e 1971. Logo do descontento público causado pola declaración de estado de excepción en 1975 pola primeira ministra, o Congreso perdeu as eleccións en 1977; e o entón novo Partido Janata, que se opuña ao estado de excepción, gañou e o seu goberno durou pouco máis de tres anos. Ao volver ao poder en 1980, o Congreso viu un cambio no seu liderado en 1984, cando Indira Gāndhi foi asasinada e foi sucedida polo seu fillo, Rajiv Gandhi, que conquistou unha vitoria fácil nas eleccións xerais ao final dese mesmo ano. O Congreso foi elixido de novo en 1989, cando a coalición da Fronte Nacional, liderada polo Janata Dal (un partido recentemente creado), nunha alianza coa Fronte de Esquerda, venceu as eleccións; ese goberno tamén foi relativamente curto, xa que durou pouco menos de dous anos. En 1991 tiveron lugar novas eleccións, mais ningún partido obtivo a maioría absoluta no parlamento. O Congreso, no entanto, por ser o maior partido do país, conseguiu formar un goberno de minoría liderado por P. V. Narasimha Rao.
Entre 1996 e 1998, houbo un forte período de axitación no goberno federal con varias alianzas de curta duración, tentando estabilizar o país. O BJP chegou brevemente ao poder en 1996, seguido por unha coalición de Fronte Unida que excluíu tanto ao BJP como ao INC. En 1998, o BJP e outros partidos menores formaron a Alianza Democrática Nacional, que conseguiu a vitoria e se converteu no primeiro goberno non congresista en gobernar o país durante unha lexislatura completa de cinco anos. Nas eleccións xerais de 2004, o INC gañou a maioría das cadeiras no Lok Sabha (cámara baixa do parlamento) e formou un goberno de coalición denominado Alianza Progresista Unida (United Progressive Alliance, UPA), apoiada por diversos partidos de esquerda e membros de oposición ao BJP. A UPA chegou novamente ao poder nas eleccións xerais de 2009, entre tanto, a representación dos partidos de esquerda dentro da coalición foi reducida de modo significativo, Manmohan Singh converteuse no primeiro ministro, sendo reelixido despois de completar un mandato de cinco anos desde as eleccións de 1962, onde Jawaharlal Nehru fora elixido no seu cargo.
Nas eleccións xerais de 2014, o BJP converteuse no primeiro partido político dende 1984 en gañar a maioría e gobernar sen o apoio doutros partidos. O Primeiro Ministro da India é Narendra Modi, que anteriormente fora Ministro Xefe de Gujarat. O 20 de xullo de 2017, Ram Nath Kovind foi nomeado o 14º Presidente da India e xurou o cargo o 25 de xullo de 2017.
Goberno
miniatura|esquerda|O [[Rashtrapati Bhavan, en Nova Deli, a residencia oficial do presidente do país.]]
A Constitución da India, maior que a de calquera outra nación do mundo, entrou en vigor o 26 de xaneiro de 1950. O seu preámbulo define á India como unha república soberana, secular e democrática. O Parlamento da India é bicameral, rexido polo sistema Westminster. A súa forma de goberno foi tradicionalmente descrita como "case federalista", cunha forte tendencia á centralización, tendo os estados relativamente pouco poder. Desde finais da década de 1990, o federalismo ten medrado cada vez máis, como resultado de cambios políticos, sociais e económicos.
O poder lexislativo da India está representado polo parlamento bicameral, que consiste na cámara alta, chamada Rajya Sabha (consello dos estados) e a cámara baixa, chamada Lok Sabha (consello do pobo). A Rajya Sabha é un órgano permanente, que conta con 245 membros que ocupan o cargo durante un período de seis anos. A maioría deles son elixidos indirectamente polas lexislaturas estatais e territoriais, mediante representación proporcional. Dos 545 membros do Lok Sabha, 543 son elixidos directamente polo voto popular para representar a determinados grupos sociais por un período de cinco anos. Os outros dous membros son nomeados polo presidente entre a comunidade anglo-india.
A India conta cun poder xudicial de tres niveis, que consisten na Corte Suprema de Xustiza, encabezada polo xefe de xustiza, 21 tribunais superiores e un gran número de tribunais de primeira instancia. A Corte Suprema é un tribunal de primeira instancia para casos relacionados cos dereitos humanos fundamentais e un tribunal de apelación por riba dos tribunais superiores. É xudicialmente independente, tendo o poder de declarar e elaborar leis e revogar leis nacionais ou estatais que violen a constitución. A función de último intérprete da Constitución é unha das funcións máis importantes da Corte Suprema.
Relacións internacionais
miniatura|esquerda|[[Narendra Modi reunido cos outros líderes dos BRICS durante a 9ª reunión da cúpula do G20, realizada en Brisbane, Australia.]]
Desde a súa independencia en 1947, a India mantén relacións cordiais coa maioría das nacións. Na década de 1950, apoiou fortemente a descolonización de África e de Asia, e desempeñou un papel de líder no Movemento de Países Non Aliñados. A finais da década de 1980, o exército indio interveu dúas veces no exterior, por invitación de países veciños: unha operación de paz en Sri Lanka entre 1987 e 1990 e unha intervención armada para impedir unha tentativa de golpe de Estado nas Maldivas. A India ten relacións moi tensas co seu veciño Paquistán; as dúas nacións xa entraron en guerra catro veces: en 1947, 1965, 1971 e 1999. Tres desas guerras tiveron lugar no territorio disputado de Caxemira, mentres que a cuarta, en 1971, comezou despois do apoio da India á independencia de Bangladesh. Despois de finalizar a guerra sino-india en 1962 e a guerra con Paquistán en 1965, a India estreitou os seus lazos militares e económicos coa Unión Soviética; a finais dos anos 1960, os soviéticos eran os maiores fornecedores de armas da India.
Amais das súas actuais relacións estratéxicas con Rusia, a India mantén relacións de defensa de grande alcance con Israel e Francia. Nos últimos anos, ten desempeñado un papel clave na Asociación Surasiática para a Cooperación Rexional (SAARC) e na Organización Mundial do Comercio. A India puxo a 100 000 militares e policías a disposición para 35 misións de paz da Organización das Nacións Unidas (ONU) en catro continentes. O país participa na Cúpula do Leste Asiático, o G8+5 e noutros foros multilaterais. A India ten estreitos lazos económicos con América do Sur, Asia e África. Desde 1991 segue a política "Look East" ("mirar a oriente"), que ten como obxectivo fortalecer as relacións cos países da Asociación de Nacións do Sueste Asiático (ASEAN), o Xapón e Corea do Sur, e que xira en torno a moitas cuestións, mais especialmente aquelas que implican o investimento económico e a seguridade rexional.
Forzas armadas
miniatura|[[INS Vikramaditya, a maior embarcación da Mariña da India.]]
O test nuclear de 1964, realizado por China, e as repetidas ameazas do goberno chinés de intervir en apoio a Paquistán na guerra de 1965, convenceron á India para desenvolver armas nucleares. O país realizou o seu primeiro test nuclear en 1974 e realizou máis tests subterráneos en 1998. A pesar das críticas e sancións militares, a India non asinou o Tratado de Prohibición Completa de Ensaios Nucleares, nin o Tratado de Non Proliferación de Armas Nucleares, por considerar os acordos con defectos e discriminatorios. O país mantén a política nuclear de "non usar primeiro" (en inglés no first use) e está desenvolvendo unha capacidade tríade nuclear, como parte da súa doutrina de "disuasión crible mínima". ​​O goberno indio está desenvolvendo un escudo de mísiles balísticos de defensa e, coa colaboración de Rusia, dun avión caza de quinta xeración. Outros proxectos militares indios inclúen a concepción e introdución dos portaavións da clase Vikrant e dos submarinos nucleares da clase Arihant.