cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Obxecto transneptuniano
Cinto de Kuiper
Os obxectos do Cinto de Kuiper adoitan clasificarse segundo as súas características orbitais. Por unha banda están os obxectos que orbitan nalgún tipo de resonancia con Neptuno e por outra aqueles non vinculados con el, sen resonancia orbital de ningún tipo, que se chaman cubewanos u Obxectos Clásicos do Cinto de Kuiper.
A categoría dominante entre os obxectos resoantes é a resonancia 2:3, a 39,4 UA e cun período de aproximadamente 250 anos. Existen 92 obxectos confirmados e 104 posibles. Denomínanse plutinos por Plutón, o primeiro que foi descuberto.
Disco disperso
Outra área é coñecida como disco disperso, na que se atopa o planeta anano Eris.
Obxectos separados
Os obxectos separados son consideradas ás veces como obxectos do disco disperso exterior.
Nube de Oort interior
A nube de Hills é un corpo esférico hipotético interior na nube de Oort, cun bordo exterior a unha distancia de entre 20 000 a 30 000 UA do Sol, e cun bordo interior, menos definido, localizado hipoteticamente entre as 100 e as 3000 UA.
Nube de Oort
A última área do Sistema Solar é a nube de Oort.
O Montiño, Vilacova, Abegondo
O Montiño é un lugar da parroquia de Vilacova no concello coruñés de Abegondo na comarca da Coruña.
Cromosoma 9
miniatura|dereita|Cromosoma 9. O cromosoma 9 humano é un cromosoma que forma parte dun dos 23 pares de cromosomas humanos. En cada célula diploide temos normalmente dúas copias deste cromosoma, e nas haploides temos unha. Pola posición do seu centrómero é un cromosoma submetacéntrico. O cromosoma 9 consta duns 145 millóns de pares de bases e supón do 4 ao 4,5 % do total do ADN da célula.
O cromosoma 9 é moi polimórfico estruturalmente. Contén o bloque de heterocromatina máis grande entre os cromosomas autosómicos. Contén moitas duplicacións. O cromosoma contén o maior clúster de xenes de interferón do xenoma humano. Ten tamén unha rexión moi rica en contido G+C (guanina + citosina).
Xenes
Algúns xenes importantes localizados no cromosoma 9 son os seguintes:
Enfermidades asociadas
Entre as enfermidades e trastornos asociados ao cromosoma 9 están as seguintes  :
Trastornos cromosómicos
Cambios na estrutura ou número de copias do cromosoma 9 poden causar tamén problemas de saúde e no desenvolvemento. Entre eles están :
Burreiros de Abaixo, Senra, Ortigueira
Burreiros de Abaixo é un lugar da parroquia de Senra no concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller).
Argonautoideos
A dos argonautoideos (Argonautoidea) é unha superfamilia de moluscos cefalópodos da suborde dos incirrinos, unha das dúas en que se divide a orde dos octópodos.
Características
As catro familias dos Argonautoidea son peláxicas, aínda que unha, a dos Alloposidae está "asociada" co fondo do océano (bentónica).
Este grupo inclúe especies xelatinosas, pero tamén outras moi musculosas.
miniatura|180px|esquerda|[[Haliphron atlanticus.]]
Os membros das distintas familias distínguense sobre todo por unha forma pouco usual da cópula, que consiste que os machos separan un hectocótilo que transfiren á femia.
As ventosas dispóñense en dúas series en cada brazo, agás na especie Haliphron atlanticus, da familia dos Alloposidae, que só ten unha fileira; esta especie denomínase ás veces polbo de sete tentáculos porque nos machos, o hectocótilo está enrolado nunha bolsa debaixo do ollo dereito.
Debido ao tecido xelatinoso desta especie, este brazo pasa facilmente despercibido dando a aparencia de que ten sete brazos; porén, como todos os outros polbos, en realidade ten oito.
O aparato de fixación do embude está ben desenvolvido, pero a súa estrutura difire entre as familias.
Presentan un acusado dimorfismo sexual, sendo os machos moito máis pequenos que as femias.
A cuncha interna só está presente nas especies da familia dos Alloposidae, e desapareceu nas outras familias.
A rádula é heteroglosa.
Clasificación
A superfamilia foi descrita en 1841 polo zoólogo belga especializado no estudo da bioloxía mariña François Joseph Cantraine, no seu traballo "Malacologie méditerranéenne et littorale, ou description des mollusques qui vivent dans la Méditerranée ou sur le continent de l'Italie, ainsi que des coquilles qui se trouvent dans les terrains tertiaires italiens; avec des observations sur leur anatomie, leurs moeurs, leur analogie et leur gisement", en Nouveaux mémoires de l’Académie Royale des Sciences et Belles-Lettres de Bruxelles, t. 13, Bruxelles: M. Hayez, 1841, p. 1-176..
Segundo o World Register of Marine Species a superfamilia conta coas seguintes catro familias:
Superfamilia Argonautoidea Cantraine, 1841
Unha de romanos
Unha de romanos foi unha serie de humor da Televisión de Galicia que se emitiu en 1991.
Desenvolvemento
Era unha serie de humor disparatado na que a acción cambiaba entre o mundo actual e o da chegada dos romanos a Galicia. Ademais da parte de ficción contaba cun segmento de cámara oculta presentado por Teté Delgado.
San Paio, Vilacova, Abegondo
San Paio é un lugar da parroquia de Vilacova no concello coruñés de Abegondo na comarca da Coruña.
Os Pardiños, O Grove, O Grove
Os Pardiños é un lugar da parroquia de San Martiño do Grove no concello pontevedrés do Grove, na Comarca do Salnés. Tiña 50 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos cales 21 eran mulleres e 29 homes, o que representa un lixeiro aumento en relación ó ano 2010, cando tiña 48 veciños, e máis significativo con respecto ó ano 2004, cando eran 40.
Martín Expósito
Martín Expósito Sacristán, nado en Madrid en 1980, é un periodista español. Naceu e creceu no madrileño barrio de Vallecas, onde segue residindo na actualidade. Traballou na Emisora Onda Cero Radio, no programa La Rosa de los Vientos de Juan Antonio Cebrián.
Traxectoria
Comezou a súa andadura no mundo da radio un verán de 1994, da man de Suso Pardeiro, con A toda marcha, programa coral confiado pola emisora de Radio Valadouro a tres mozos con ganas de aprender.
A experiencia fíxolle ver que o seu futuro estaba no mundo da radio, polo que, tralo seu paso polo Colexio Raimundo Lulio, licenciouse en xornalismo pola Universidade Complutense de Madrid.
Foi condutor, durante dez temporadas (1996-2006) do programa Vamos a la playa de Radio Valadouro, proxecto que iniciou con 16 anos e que, pese a ser local, conseguiu que locutores con experiencia e famosos grupos de actualidade musical estatal pasaran polos micros da emisora lucense. Así, Juanma Ortega, Ella Baila Sola, La Oreja de Van Gogh, e outros tantos pasaron polo programa.
Na súa cidade natal foi locutor da emisora RKR Radio Las Rozas. E a nivel estatal traballou en Top Radio España, como colaborador nos espazos La noche más loca (2000-2001) e Abierto al Anochecer (2002); e na emisora do grupo Zeta Flaix FM (2002).
No 2003 entrou a formar parte do equipo do programa La Rosa de los Vientos de Onda Cero Radio, baixo a tutela de Juan Antonio Cebrián. Na actualidade exerce como redactor e produtor, tendo a cargo as seccións "Agenda Cultural de DJ Martin" e "El Termómetro de la Tierra".
Economía de Brunei
A economía de Brunei baséase fundamentalmente na explotación dos seus recursos mineiros, xacementos de petróleo, gas natural e carbón. Tamén a explotación forestal e a pesca. A súa agricultura é de tipo tropical con cultivo de arroz, cocos e caucho.
A Xesteira, Vilacova, Abegondo
A Xesteira é un lugar da parroquia de Vilacova no concello coruñés de Abegondo na comarca da Coruña.
O Pozo, Mourentán, Arbo
O Pozo é un lugar da parroquia de Mourentán, no concello pontevedrés de Arbo, na comarca da Paradanta. Segundo o IGE, en 2015 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller).
O Cancelo de Abaixo, Cabovilaño, A Laracha
O Cancelo de Abaixo é un lugar da parroquia de Cabovilaño no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Xunto con O Cancelo de Arriba e O Cancelo do Medio tiñan 303 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 149 homes e 154 mulleres.
Burreiros de Arriba, Senra, Ortigueira
Burreiros de Arriba é un lugar da parroquia de Senra no concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 3 habitantes (3 mulleres).
O Cancelo de Arriba, Cabovilaño, A Laracha
O Cancelo de Arriba é un lugar da parroquia de Cabovilaño no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Xunto con O Cancelo de Abaixo e O Cancelo do Medio tiñan 303 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 149 homes e 154 mulleres.
Rande, Mourentán, Arbo
Rande é un lugar da parroquia de Mourentán, no concello pontevedrés de Arbo, na comarca da Paradanta. Segundo o IGE, en 2015 tiña 6 habitantes (3 homes e 3 mulleres).
Micromesistius
miniatura|215px|Micromesistius australis. Micromesistius é un xénero de peixes osteítios da orde dos gadiformes e familia dos gádidos.
Especies
Actualmente recoñécense dúas especies neste xénero:
O Porto de Meloxo, O Grove, O Grove
O Porto de Meloxo é un lugar da parroquia de San Martiño do Grove no concello pontevedrés do Grove, na Comarca do Salnés. Segundo o IGE en 2016 tiña 287 habitantes (128 mulleres e 159 homes), catro menos ca en 2010 e trece menos ca en 2004.
Trátase dun típico barrio mariñeiro, considerado por Turgalicia como Conxunto singular, no que se concentran boa parte das industrias da pesca radicadas no concello, así como establecementos de carpintería de ribeira.
O Cancelo do Medio, Cabovilaño, A Laracha
O Cancelo do Medio é un lugar da parroquia de Cabovilaño no concello coruñés da Laracha na comarca de Bergantiños. Xunto con O Cancelo de Arriba e O Cancelo de Abaixo tiñan 303 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 149 homes e 154 mulleres.
Gran Ducado de Lituania
O Gran Ducado de Lituania (en belaruso: Вялікае Княства Літоўскае, lituano: Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė, ucraíno: Велике Князівство Литовське, polaco: Wielkie Księstwo Litewskie) foi un estado da Europa Central e do Leste, que existiu entre os séculos XII, XIII e XVIII. Fundado polos lituanos, unha das tribos bálticas pagás, cuxas terras iniciais cubriron a parte oeste de Lituania, Aukštaitija. Posteriormente, expandiron o seu territorio adquirindo grandes partes do antigo Rus de Kíiv. O Gran Ducado de Lituania cubriu o territorio dos actuais países de Lituania, Belarús, Ucraína, Transnistria e Moldavia (antes Besarabia); incluíndo partes de Polonia e Rusia. O seu período de maior extensión foi o século XV, sendo o país maior de Europa.
O título de Gran Ducado de Lituania comezouse a aplicar regularmente desde o século XIV, pero o estado multiétnico e multirrelixioso xurdiu só nos últimos anos do reinado de Gediminas.
Historia
Os primeiros escritos nos que se fai referencia a Lituania son os Anais de Quedlinburg, que datan de 1009. Este documento menciona pouco sobre este estado ou a súa estrutura social, exceptuando que Lituania confinaba co Rus de Kíiv e que a xente que vivía na rexión eran activos pagáns.
Establecemento do Estado
Outras referencias a Lituania aparecen en Crónicas eslavas, como unha das áreas que os de Rus atacaron; aparentemente a súa primeira incursión foi errada, pero os duques de Kíiv continuaron facendo incursións en territorio lituano.
A consolidación das súas terras comezou no século XII, coas numerosas incursións de lituanos entre as cidades prósperas, como Nóvgorod e Pskov. Os lituanos saquearon tamén grandes territorios doutras tribos bálticas. No ano 1131 Lituania sufriu un ataque en grande escala por parte de Mstislav I de Kíiv. De todos os xeitos, cando o exército de Mstislav volvía ao seu país, cargado de tesouros saqueados, os lituanos puideron vencer os rexementos da retagarda do exército principal de Mstislav, que estaba separada por un intervalo na formación. Non foi unha gran vitoria para os lituanos, pero igualmente isto indicaba que Lituania estaba gañando poder.
Nalgún punto entre 1180 e 1183 os lituanos empezaron a organizar incursións regulares nas provincias eslavas, asaltando o Ducado de Pólatsk e tamén Pskov, e mesmo ameazaron o de Nóvgorod. Logo da vitoriosa incursión en Livonia en 1185, os habitantes locais construíron gran cantidade de castelos, tratando de se protexeren. Desde o século XII en diante, os lituanos representaron unha ameaza real para os reinados occidentais veciños como para os eslavos.
A repentina faísca das incursións militares marcaron o proceso de consolidación do estado de Lituania, ao redor do século XII, no norte de Lituania, e posiblemente no final do século o Gran Ducado de Lituania xa se formou nestes territorios.
Século XIII
O século XIII significou o inicio doutras guerras cos Cabaleiros Teutóns, a Irmáns Livonios da Espada e o alzamento de Mindaugas, o cal foi coroado como Rei de Lituania en 1253. O ano 1202 marcou outro desenvolvemento que galvanizou a formación do estado: o establecemento dunha milicia cristiá, a Orde Livónica, que representou un gran risco para o paganismo na rexión. Esta ameaza reforzouse coa formación doutras ordes como a Teutónica, establecida en 1226. O sinal máis importante de consolidación foi o tratado do ano 1219, que é o documento máis antigo sobre cooperación entre o gran grupo dos duques lituanos. Este tratado lista 21 duques lituanos coas súas señorías, incluíndo o de Mindaugas. Aínda que pelexasen no pasado, lituanos e zemaiciai falaban un dialecto similar e agora enfrontábanse cun inimigo común. O formal recoñecemento de intereses comúns, e o establecemento dunha xerarquía ente os participantes do tratado mostrou o estado de urxencia.
Mindaugas, un dos mencionados grandes duques, alzou a Lituania entre estados Europeos Occidentais durante moitos anos.
Reinado de Mindaugas
miniatura|Rei Mindaugas.
Non se sabe exactamente como Mindaugas, un duque do sur conseguiu o poder supremo sobre Lituania. Certas crónicas eslavas mencionan que matou ou exiliou varios duques, incluíndo os seus propios parentes. Logo de asegurar o seu poder no Reino de Lituania, Mindaugas dirixiu a súa mirada a provincias e rexións eslavas, anexando aos seus dominios Goradnia e outros lugares, que eran parte do Rus de Kíiv. Estas rexións entraron no seu poder durante os anos 1239 e 1248. Logo de conquistar numerosas provincias de Rutenia, Mindaugas encargou ao seu fillo Vaišvilkas a gobernación de tales provincias, quen aparentemente suprimiu grandemente a poboación local. Un evento importante tivo lugar en 1236, que repercutiu sobre toda a rexión: un exército dirixido polo soberano zemaiciai Vykintas gañou a Batalla do Sol, inflixíndolle un catastrófico resultado para a Orde Livona, que perdeu o seu poder e se viu forzada a ser unha das ramas da Orde Teutónica. Iso significou que Zemaitija se tornase o obxectivo primario de ambas as Ordes, xa que só esa rexión as separaba fisicamente. Outra consecuencia do resultado da batalla foi unha pequena interrupción nas guerras entre os Cabaleiros Teutóns, e Lituania aproveitou esta situación, organizando ataques nas rexións rutenias. miniatura|Cristianización de Mindaugas.
Así ao redor de 1248 Mindaugas enviou os seus sobriños para conquistar Smolensk, pero non tiveron éxito. Os duques de Halych e Volhynia encargáronse de obter o control so Rutenia Negra, terras controladas por Vaišvilkas. Tautvilas, buscando apoio dos Cabaleiros Teutóns, foi a Riga, onde o arcebispo o bautizou e recibiu soporte militar. Pouco despois a Orde Teutónica ordenou dúas grandes incursións: unha en Nalga e outra nos dominios de Mindaugas e partes de Zemaitija que aínda o apoiaban. Mindaugas, enfrontándose cunha situación extremadamente dificultosa, amañouse para beneficiarse cos conflitos entre a Orde Livona e o Arcebispo de Riga: subornou o mestre da Orde, quen aínda estaba anoxado pola derrota de Vykintas en 1236. Andreas von Stierland acordou axudar a Mindaugas e prometeulle o seu auxilio, pero impúxolle como condición que abandonase o paganismo e se unise á Fe Católica. Mindaugas accedeu a ser bautizado e mesmo lle outorgou á Orde algunhas terras na parte oeste de Lituania. Xunto coa súa esposa e fillos foi bautizado no rito católico en 1251. O 17 de xullo de 1251 o Papa Inocencio IV expediu unha bula papal proclamando a Lituania como un Reino e o estado foi posto baixo a xurisdición do Bispo de Roma.
En 1252 Tautvilas e os aliados que quedaban atacaron a Mindaugas en Voruta. O ataque fallou e os aliados tiveron que defenderse no Castelo de Tver. Logo da morte de Vykintas, Tautvilas viuse forzado a volver con Daniel de Halych. Estes acontecementos significaron o colapso da coalición, e Daniel e Tautvilas reconciliáronse pouco despois. Cando estas pelexas terminaron, non había obstáculos para Mindaugas exercer o seu poder e en 1235 foi coroado como Rei de Lituania en Vilna, onde Mindaugas tivo a súa corte e construíu unha nova catedral.
O Papa Inocencio IV apoiou a Mindaugas, porque cría que el podería deter as incursións dos mongois-tártaros. Para fortalecer a presenza do cristianismo en Lituania designouse un bispo de Lituania, sendo o primeiro ao sacerdote dominico Vito e en 1254, Cristian. Con todo, como os eventos mostraron, os lituanos non estaban preparados para aceptar a cristiandade.
Durante os anos seguintes Mindaugas tratou de expandir a súa influencia en Pólatsk, un gran centro de comercio no val do Río Daugava e Pinsk. Tamén estableceu a paz con Halych-Volhynia, e arranxou un matrimonio entre a súa filla e Shvarn, fillo de Daniel de Volhynia e futuro gobernador de Lituania. En 1255, Mindaugas obtivo permiso do Papa Alexandre IV para coroar un dos seus fillos como Rei de Lituania.
A Orde Teutónica usou este período para fortalecer a súa posición en partes de Zemaitija e Livonia, pero en 1259 e 1260 sufriu senllas derrotas, o que deu coraxe aos prusianos, conquistados pola Orde Teutónica, a rebelarse contra estes. Animado polo seu sobriño, Mindaugas, rompeu a paz coa Orde Teutónica, puxo os zemaiciai de novo na súa xurisdición e tratou de usar a situación entre tribos bálticas rebeldes ao seu favor. As Crónicas mencionan tamén que volveu ás súas antigas crenzas.
O Gran Ducado de Lituania caeu en guerras internas.
Expansión
Logo da morte de Mindaugas, Treniota tomou para si o título de Gran Duque. Con todo, o seu poder era fráxil e poucos anos despois, en 1264 foi asasinado polo fillo de Mindaugas Vaišvilkas e o seu aliado de Volhynia Shvarn. Daumantas escapou para Pskov e bautizouse como Timofei e gobernou alí con éxito entre 1266-1299. Vaišvilkas, que unha vez fora un pagán fero, converteuse nun devoto da Igrexa ortodoxa. Este, logo de tres anos de reinado, cedeulle o título a Shvarn. A situación política inestable que imperaba en Lituania resultou en falta de apoio para os rebeldes bálticos, quen foron inicialmente apoiados por Mindaugas e Treniota, e as rebelións das tribos bálticas comezaron lentamente a acougar.
Shvarn tomou o poder en 1267. É probable que el non puidese tomar o control de toda Lituania e gobernase soamente o sur do Gran Ducado. Ao mesmo tempo Vaišvilkas foi asasinado por Lev Danýlovich, irmán de Shvarn, quen estaba furioso con Vaišvilkas porque este non lle transferira o poder supremo de Lituania.
No 1268 o Papa Clemente IV expediu unha bula papal, onde daba permiso ao Rei de Bohemia Ottokar II de revivir a Monarquía Lituana. No mesmo ano, o Rei e os seus soldados bohemios e austríacos chegaron a Prusia a través de Polonia e comezaron cos preparativos para unha invasión a Lituania, pero debido ás malas condicións climáticas a campaña non se puido realizar. Un ano despois Shvarn foi removido do trono lituano polo pagán Traidenis, duque de Kernavé.
Traidenis comezou a facer guerra contra Halych-Volhynia entre 1274 e 1276, saíndo vitorioso, conquistando finalmente Rutenia Negra. Traidenis tamén tivo éxito pelexando contra a Orde Livona. No ano 1270 gañou unha batalla nos xeos próximos a Saaremaa. En 1279 a Orde atacou terras lituanas e mesmo se achegou ao mesmo trono de Traidenis en Kernavė, pero na volta da campaña sufriron un gran derrota en Aizkraukle. Trala batalla, os semigalianos rebeláronse e recoñeceron a superioridade de Lituania. Traidenis fixo moitas máis campañas, morrendo en 1282.
Hai incerteza sobre quen foron os Grandes Duques de Lituania logo da morte de Traidenis.
Enfrontamentos contra a Orde Teutónica
O primeiro Gedimínida en gobernar Lituania foi Butigeidis, quen morreu en 1290 ou 1292, e o seu irmán e sub-monarca Butvydas herdou a coroa. Este á súa vez morreu en 1296, deixando o trono ao seu fillo Vytenis, quen foi mencionado como rei e señor de Lituania en 1296. Baixo o seu mandato comezou a construción da rede de castelos do Niemen que gradualmente se converteu no principal posto de avanzada e estruturas defensivas contra a Orde Teutónica. Vytenis saqueou terras polacas en 1295, continuando os seus ataques sobre estes territorios ata 1306. Estes anos foron testemuñas da desintegración do Reino de Polonia, o que Vytenis usou a favor das necesidades do seu estado e logo el apoiou ao pretendente polaco ao trono do Reino. Vytenis tamén interveu nos asuntos do Ducado de Masovia, xa que o Duque masovio Boleslaw II casou coa princesa lituana.
No final do século XIII apareceron conflitos entre cidadáns de Riga e Cabaleiros Teutóns, e Vytenis ofreceuse a axudar aos cidadáns da cidade enviando unha gornición lituana en 1298. A gornición lituana tiña o deber de protexer a cidade dos Cabaleiros. Os lituanos permaneceron en Riga ata o ano 1313. Asegurar as posicións en Riga proveulle unha situación favorable para fortalecer as rutas de comercio na rexión e organizar campañas militares contra a Orde Teutónica e provincias rutenias. Entre 1298 e 1313 Vytenis realizou ao redor de once campañas en terras prusianas controladas pola Orde, inflixíndolle unha serie de derrotas ao inimigo. Ao redor do 1307, Pólatsk foi anexada por forzas militares. A anexión de Pólatsk serviu para asegurar importantes rutas comerciais que permitiron un comercio consistente na rexión e incrementou a influencia lituana sobre as provincias rutenias restantes.
Vytenis organizou moitas máis incursións militares en terras gobernadas pola Orde Teutónica ata 1315 e figurou por última vez en fontes escritas contemporáneas a fins dese ano. O que sucedeu con Vytenis descoñécese; non obstante, o título de Gran Duque pasou a seu irmán Gediminas, o sub-monarca reinante en Samogitia e probablemente tamén en Trakai, mentres Vytenis estaba vivo. Como soberano Gediminas cambiou o seu trono de Trakai para Vilnius.
A expansión chegou ao cume baixo o mandato de Gediminas, quen creou un forte goberno central e estableceu un imperio, que logo se estendía desde o Mar Negro e Mar Báltico. No ano 1320, moitos dos principados dependentes do Principado de Kíiv foron ou anexados ou volvéronse vasalos do Gran Ducado de Lituania. No ano 1321 Gediminas capturou Kíiv e logo restableceu Vilnius como capital lituana, despois de retirarlle o título a Trakai en 1323.
O Paganismo Lituano e outros enfrontamentos
Xa os lituanos abrazaran de novo o paganismo había varias décadas, era por isto e por razóns territoriais que a Orde Teutónica conducía unha ardua guerra cruzada contra eles. Aínda que en 1333 e 1339 os lituanos derrotaron as forzas mongois que querían conquistar Smolensk e sacala da esfera de influencia lituana, media década despois uniuse un exército cruzado que avanzou cara a Lituania para enfrontalos. Desta forma, o Ducado Lituano viuse forzado a enfrontar as forzas cruzadas cristiás dos reis Luís I de Hungría, de Xoán I de Bohemia e o seu fillo Carlos IV de Luxemburgo, cuxo propósito era cristianizar os lituanos pagáns. Con todo, a guerra cruzada foi un fracaso e conflitos directos co rei Casimiro III de Polonia. Estes atacaron ao rei polaco en 1345, e Luís I de Hungría auxiliouno salvando Cracovia do monarca bohemio e o seu fillo. Para o 1355, o Estado de Moldavia xa se formou. A Horda de Ouro fixo pouco para retomar a área.
O Estado lituano non se construíu soamente en base a agresións militares. A súa existencia sempre dependeu tanto da diplomacia como das armas. Moitas das cidades que conquistou nunca foron derrotadas en batallas, senón que aceptaron volverse vasalos de Lituania. Anteriormente moitas destas cidades foran vasalas da Horda de Ouro ou do Principado de Moscova, as decisións lituanas non eran as de darlles independencia senón que cambiasen de señor. Un exemplo disto é Nóvgorod, que foi atraída á esfera de influencia lituana e converteuse nunha dependencia do Gran Ducado, sen os exércitos lituanos atacaren nunca a cidade. Igualmente, o control lituano sobre Nóvgorod foi o resultado de friccións internas da cidade, que quería escapar ao sometemento ruso. Este método de construción estatal era inestable. O cambio das políticas internas coas cidades podía resultar en que Lituania perdese o control, como ocorreu en varias ocasións con Nóvgorod e outras cidades rusas.
Unión Persoal con Polonia
O sucesor de Algirdas foi Xogaila e de acordo á Unión de Krewo, que se asinou en 1386, o Gran Duque de Lituania realizou unha unión persoal co Reino de Polonia, ao casar coa raíña Eduvixes. Jogaila comezou a cristianización de Lituania no ano 1387, o que marcou a conversión dos lituanos, o último pobo pagán de Europa, á fe católica. Ese mesmo ano Moldavia volveuse vasalo de Polonia e noutro sentido, de Lituania. Para estes anos Lituania xa conquistara algúns territorios da Horda de Ouro camiño ao río Dniéper. Nunha cruzada contra a Horda de Ouro en 1398, (en alianza con Toqtamish), Lituania invadiu o norte de Crimea e obtivo unha vitoria decisiva. Logo, en 1399, Lituania (tratando de situar a Toqtamish no trono da Horda) moveuse de novo contra estes. Na Batalla do Río Vorskla Lituania foi esmagada pola Horda de Ouro, perdendo a rexión da estepa.
Baixo o mandato de Vitautas, o Gran Ducado de Lituania paulatinamente volveuse máis centralizado, xa que os príncipes dinásticos locais foron substituídos por gobernantes leais a Vitautas. Os gobernantes eran ricos terratenentes que formaron as bases da nobreza lituana. Durante o goberno de Vitautas as influentes familias Radziwiłł comezaron a formarse. Logo da morte de Vitautas, as relacións co Reino de Polonia deterioráronse enormemente. En 1432 comezaron as loitas internas polo poder entre os dous pretendentes ao trono dos que Žygimantas Kęstutaitis emerxeu vitorioso logo da Batalla de Pabaiskas.
Lituania cristianizouse no ano 1387. A cristianización foi dirixida por XJgaila, quen persoalmente traduciu pregarias cristiás ao lituano. O estado alcanzou un pico baixo o reinado de Vytatuas o Grande, quen gobernou desde o 1392 ao 1430. Vytatuas foi un dos máis famosos soberanos do Gran Ducado de Lituania. El era o Gran Duque desde 1401 a 1430, tamén o Príncipe de Goradnia (1370-1382) e o Príncipe de Lutsk (1387-1389). Vitautas o Grande era o fillo de Kęstutis, primo de Xogaila, quen se tornou Rei de Polonia no ano 1386, e avó de Basilio II de Moscova.
República das Dúas Nacións
miniatura|[[República das Dúas Nacións|Reino de Polonia e Gran Ducado de Lituania en 1648]] Logo do asasinato do Gran Duque Žygimantas Kęstutaitis os nobres do Gran Ducado intentaron romper a unión persoal co Reino de Polonia. As guerras sen éxito contra o Principado de Moscova avivaron a unión, malia a oposición de certas familias nobres, como os Radziwiłł.
A rápida expansión de Rusia volveuna un rival para Lituania. Despois da anexión de Nóvgorod en 1478, Rusia era incuestionablemente o máis preeminente estado de Europa do Nordeste. Entre 1492 e 1508 Iván III de Rusia, despois de gañar a batalla clave en Vedrosha, reconquistou antigas terras do Rus, Chernígov e Bryansk. A perda de terras con Rusia e a continua presión pola expansión do estado ruso, representaron unha verdadeira ameaza para existencia do estado de Lituania, así que se viu forzada a establecer unha alianza con Polonia, uníndose co seu veciño occidental na República das Dúas Nacións, na Unión de Lublin en 1569. De acordo á Unión, moitos territorios anteriormente gobernados polo rutenizado Gran Ducado de Lituania transferíronse á Coroa Polaca, mentres Lituania mantiña os seus dereitos na súa federación (tiña o seu propio exército, goberno e tesouro) ata a Constitución do 3 de maio, que se regulamentou en 1791. A morte de Sexismundo II Augusto Jagellón, que mediou a creación da Unión de Lublin, marcou o fin da era da Dinastía Gedimínida, cuxos membros gobernaran Lituania desde finais do século XII.
Durante a existencia da República das Dúas Nacións, o Gran Ducado de Lituania viuse envolvido en numerosas guerras, como a Guerra Livona, a Guerra do Norte e outras. Malia vitorias e derrotas a vida cultural floreceu no Gran Ducado de Lituania, significando a apertura da Universidade de Vilnius, o aumento da publicación de libros e a construción de novos palacios e igrexas.
A unión co Reino de Polonia non previu as perdas territoriais que sufriu o Ducado co crecente poder do Principado de Moscova e finalmente en 1795 a República das Dúas Nacións se particionou na Rusia Imperial, Prusia e Austria.
Cultura
miniatura|Universidade de Vilnius. miniatura|Áreas da lingua lituana no século XVI. As linguas oficiais no Gran Ducado eran o ruteno, Latín e Polaco. Ata 1697, o primeiro era usado para escribir leis e para falar con países orientais; o latín cos países occidentais e, en 1697, o polaco substituíu o ruteno como idioma oficial. Aínda que o uso do idioma lituano para gobernar o estado logo de Vytatuas e Jogaila (fillos de Kęstutis e Algirdas respectivamente) sexa debatible, sábese con certeza que o Rei polaco e o Gran Duque de Lituania Alexandre Xagellón aínda podían falar e entender a lingua lituana. Despois del non existen evidencias válidas. Tamén, nese tempo o nacionalismo aínda non estaba presente, e os nobres que migraban podían adaptarse á nova localidade, adoptando a cultura e relixión locais. Polo tanto, os nobres lituanos que migraron para áreas eslavas, co paso das xeracións tomaron a súa cultura. Non existen información sobre que idioma falaban estes lituanos na súa época.
Ao nacemento do estado, os lituanos conformaban o 70% da poboación total. Coa conquista de novos territorios eslavos, decreceron ao 50% e logo ao 30%. Outras nacións importantes foron os xudeus e os tártaros. Na última época do Gran Ducado, os eslavos conformaban a gran maioría, e as linguas eslavas usábanse para as leis escritas. Esta é unha das razóns pola cal se considera o tardío Gran Ducado de Lituania como un país eslavo, como Polonia, Rusia etc.
Relixión
Despois do bautismo (en 1252) e a coroación (en 1253) do Rei Mindaugas, Lituania foi recoñecida como un estado cristián ata 1260, cando Mindaugas apoiou un levantamento en Curlandia e (segundo a Orde Teutónica) renunciou á cristiandade. Ata 1387, os nobres lituanos profesaron a súa propia relixión, que era unha crenza pagá baseada na deificación dos fenómenos naturais. Os lituanos de sangue eran moi devotos da súa fe. As crenzas pagás estaban profundamente apegadas na xente, e así puideron sobrevivir ás fortes presións por parte de misioneiros e poderes estranxeiros. Ata o século XVII existían reliquias da antiga fe, como alimentar ás Cobras de colar ou ofrecer alimentos nas tumbas dos devanceiros. As terras que hoxe en día ocupan Belarús e Ucraína, os duques locais pertencían áIgrexa Greco-Católica Ucraína. Mentres as crenzas pagás en Lituania eran o suficientemente fortes como para resistir séculos a presión de ordes militares e misioneiros, os ortodoxos caeron. En 1387, Lituania converteuse ao Catolicismo, mentres que a maioría das terras rutenas permaneceron fieis á Igrexa ortodoxa. Houbo un esforzo para polarizar aos ortodoxos a partir da Unión de Brest en 1596, na cal a Igrexa ortodoxa grega recoñeceron a autoridade papal e o catecismo católico, pero preservaron a liturxia ortodoxa.
Aeroporto de Hemavan
O aeroporto de Hemavan Tärnaby (IATA: HMV, ICAO: ESUT) é un aeroporto rexional sueco situado en Hemavan. As vilas máis próximas son Hemavan e Tärnaby, ámbalas dúas con estacións de esquí. Atópase no municipio de Storuman, no condado de Västerbotten, o único de Suecia con dous aeroportos operando voos regulares. O outro, o aeroporto de Storuman, está pechado ao tráfico dende o ano 2010. No ano 2016 pasaron polas súas instalacións un total de 14 302 pasaxeiros.
Estadio Las Gaunas
O Estadio Municipal Las Gaunas é un estadio de fútbol español da cidade de Logroño. Inaugurouse o 28 de febreiro de 2002 e serve de local á Unión Deportiva Logroñés e á Sociedad Deportiva Logroñés. Ten capacidade para 16.000 espectadores.
Portimão
Portimão é unha cidade portuguesa do Distrito de Faro, rexión e subregión do Algarve. O centro da cidade esta a 2 km do mar e é un centro importante de pesca e turismo.
Historia
No municipio de Portimão hai importantes vestixios arqueolóxicos que comproban a presenza humana nesta zona desde o neolítico. Así, na zona de Alcalar, parroquia de Mexilhoeira Grande, hai unha importante necrópole neolítica, da cal resta soamente unha parte, o monumento -número 7- composto por unha cámara circular de placas de xisto, ao que se accede por un corredor, exemplo de monumentos idénticos que se atopan en toda a Europa occidental, principalmente en Irlanda. Moi preto desta zona, a 1 quilómetro e medio, hai outra necrópole en Monte Canelas. Outro vestixio moi importante é unha estación arqueolóxica romana con varias salas e que data da época da Romanización. Esta atópase cerca do pobo de Figueira, zona de Abicada, na confluencia de dúas ribeiras. Tamén a uns sete quilómetros, na zona de Coca Maravilhas, foi descuberta unha cisterna deste período e que se presenta moi ben conservada. Ademais, no río Arade atopáronse diversos achados arqueolóxicos, incluíndo moedas de ouro. Baixo o reinado do Rei D. Afonso V (1463) nace Vila Nova de Portimão, rapidamente promovida polo transporte marítimo da costa africana. O terremoto de 1755 interrompe a vida e a economía da terra, que só pode comezar a recuperarse a finais do século XVIII, co desenvolvemento do comercio das noces (noces, améndoas e figos), do peixe e da industria conserveira arqueolóxicos dan fe de asentamentos no neolítico.
Neolítico
Na zona de Alcalar hai unha necrópole.
Século XX
O día 11 de decembro de 1924 a -Vila Nova de Portimão- cambia de estado e pasa a cidade de Portimão polo entón Presidente da República, Manuel Teixeira Gomes, un fillo nativo. Portimão creceu dando un maior énfase ás actividades marítimas, á industria de conservas e á construción de buques. Pero non deixou de lado a cultura do sal, o comercio de produtos rurais, tales como algareabas, figos e améndoas, e as industrias da madeira e do forcho. Logo da subida e a caída da industria conserveira nas décadas de 60 e 70, a cidade desenvolveuse como destino turístico e conta cunha ampla gama de hoteis, restaurantes e tendas.
Xeografía
É sede dun municipio con 183 km² de área de 52.000 habitantes (2006), subdividido en 3 freguesías. O municipio limita ao norte con municipio de Monchique, ao leste con Silves e Lagoa, ao oeste con Lagos e ao sur ten litoral no océano Atlántico. Portimão é unha cidade portuguesa que se atopa na provincia de Algarve, distrito de Faro. O centro da cidade está situado na beira do río Arade e a dous quilómetros da Praia da Rocha, importante centro turístico da zona occidental do Algarve (Barlovento). Este municipio engloba 3 distritos municipais, Portimão, Alvor e Mexilhoeira Grande. De acordo con datos do censos 2011, Portimão ten unha poboación de 55.818 habitantes.
Super Eurobeat Presents Ayu-ro Mix
Super Eurobeat Presents Ayu-ro Mix é o primeiro álbum de remixes Eurobeat da cantante xaponesa Ayumi Hamasaki, lanzado o mercado o 16 de febreiro do ano 2000 baixo o selo avex trax.
Pedro Muñoz Seca
Pedro Muñoz Seca, nado en El Puerto de Santa María (Provincia de Cádiz) o 20 de febreiro de 1879 e finado en Paracuellos de Jarama o 28 de novembro de 1936, foi un escritor e autor de teatro. Foi considerado por Sainz de Robles como o «fénix dos enxeños do século XX», e Valle-Inclán deixou escrita esta definición: «Quítenlle ao teatro de Muñoz Seca o humor; íspano de caricatura, arrebátenlle o seu enxeño satírico e facilidade para a parodia, e seguirán diante dun monumental autor de teatro». Morreu fusilado polo bando republicano nunha das matanzas de Paracuellos, catro meses despois do golpe de estado co que tivo lugar o comezo da guerra civil española.
Agustín Pérez Bellas
Agustín Pérez Bellas, nado en 1925 en Vigo e finado en 1982, foi un arquitecto, debuxante, pintor e escritor galego.
Traxectoria
Graduouse en Arquitectura en Madrid no ano 1954 e en 1955 fixo a primeira mostra de debuxos na súa cidade. Logo o faría en Madrid, Milán, Santiago de Compostela, Barcelona, Moscova, Lisboa, París, Roma e Suramérica.
Pedro Muñoz Seca
Traxectoria
Casado en 1908 con Asunción Ariza Diez de Bulnes. É avó do escritor Alfonso Ussía.
Agustín Pérez Bellas
Traxectoria
A súa ideoloxía de esquerdas produciulle algúns problemas no franquismo. Hai exposta obra súa no Museo Municipal Quiñones de León e no Museo de Belas Artes da Coruña e o seu concello adicoulle o nome dunha rúa.
Postumamente, en 1996, Ediciós do Castro publicoulle Mi silueta felina, libro de poemas e relatos.
José Manuel Fuente
José Manuel Fuente Lavandera, nado en Limanes o 30 de setembro de 1945 e finado en Oviedo o 18 de xullo de 1996, foi un ciclista asturiano. Salientou como escalador e nas grandes voltas por etapas. O seu alcume era o Tarangu, palabra en bable que significa forte e afouto. Logo da súa retirada foi director deportivo do equipo CLAS.
Traxectoria
Comezou como profesional en 1969. Na seguinte tempada adxudicouse unha etapa na Volta a Cataluña. O ano da súa consagración como figura do ciclismo foi 1971, cando ademais de facerse co Gran premio da montaña no Giro de Italia, gañou unha etapa nesa volta e dúas no Tour de Francia.
En 1972 gañou a Volta a España, ademais do clasificación da montaña e unha etapa. No Giro de Italia acadou a segunda praza na xeral tras unha dura pugna con Eddy Merckx, dúas etapas e a clasificación da montaña. En 1973 foi terceiro no Tour de Francia que gañou Luis Ocaña, e oitavo no Giro de Italia, facéndose coa clasificación da montaña. Tamén gañou a Volta a Suíza ese mesmo ano, con dúas etapas e o premio da montaña. En 1974 obtivo a súa segunda Vuelta a España, e dúas etapas. No Giro gañou cinco etapas e foi quinto na xeral.
Retirouse debido a problemas de saúde en 1975.
Festival de Eurovisión 2019
O LXIV Festival de Eurovisión foi a 64ª edición do festival e celebrarase en Tel Aviv, Israel, os días 14, 16 e 18 de maio de 2019, trala vitoria de Netta Barzilai e a súa canción «Toy» no certame de 2018. Foi a terceira ocasión na que Israel acolleu o festival, tras organizar as edicións de 1979 e 1999.
Sede do festival
Durante a rolda de prensa da gañadora, o supervisor executivo de Eurovisión, Jon Ola Sand, fixo entrega da invitación de acollida, así como do expediente de organizador do seguinte festival á televisión pública israelí, KAN.
O Primeiro Ministro israelí, Benjamin Netanyahu, declarou na súa conta de Instagram que o Festival de Eurovisión 2019 se celebrará en Xerusalén. Porén, este é un asunto que debe ser confirmado oficialmente pola Unión Europea de Radiodifusión e a televisión de Israel.
A cadea de televisión portuguesa RTP, anfitrioa do Festival de Eurovisión 2018, manifestou a súa capacidade financeira para asegurar a realización do certame en caso de que a UER e o ente público israelí KAN non chegasen a un acordo sobre a sede que asegure a seguridade das delegacións participantes así como de todos os asistentes ao evento.
Trala incerteza creado acerca da elección de Xerusalén como posible sede, provocada pola decisión do goberno dos Estados Unidos de trasladar a súa embaixada á cidade, recoñecéndoa como capital de Israel e provocando un conflito coa Autoridade Palestina, a cidade de Haifa anunciou a presentación dunha candidatura formal, ofrecendo o Estadio Sammy Ofer como recinto potencial. O Estadio Sammy Ofer, con capacidade de 30.000 espectadores, aínda que debería instalarse unha cuberta para acoller o certame. A continuación, anunciouse que se levaría a cabo un proceso de licitación no que, ademais de a Haifa, invitouse a presentar candidatura formal a Xerusalén, Tel Aviv e Eilat. O primeiro ministro Netanyahu declarou entón que o goberno israelí respectaría "calquera decisión" de designación da sede que tome a UER, desdicíndose da súa insistencia anterior por Xerusalén.
Trala inspección por parte da UER dos tres potenciais recintos, o 30 de agosto de 2018 decidiuse que a candidatura de Eilat quedara eliminada, quedando Xerusalén e Tel Aviv como finalistas. O 7 de setembro, a prensa israelí avanzou que o festival se celebraría en Tel Aviv os días 21, 23 e 25 de maio de 2019, aínda que sen oficialización a falta de que a decisión pasara polos distintos estamentos do Estado israelí.
Finalmente, o 13 de setembro de 2018, a UER anunciou que Tel Aviv fora seleccionada como sede.
Cidades candidatas
Cidades finalistas Cidade anfitrioa
Participantes
miniatura|300x300px|Duncan Laurence, dos Países Baixos, logrou o primeiro lugar do festival con 498 puntos, sendo a primeira vitoria neerlandesa en 44 anos.
Ben Chilwell
Benjamin James Chilwell, nado o 21 de decembro de 1996 en Milton Keynes, é un futbolista inglés. Xogar de lateral esquerdo e o seu actual club é o Chelsea FC da Premier League inglesa. Ademais, é internacional coa selección inglesa.
Traxectoria
Chilwell uniuse ó Leicester City en 2009 con 12 anos, procedente do Rushden & Diamonds. Fixo o seu debut coma profesional o 27 de outubro de 2015 nun partido da Football League Cup contra Hull City.
O 19 de novembro de 2015, Chilwell foi cedido ó Huddersfield Town do Football League Championship ata o 3 de xaneiro de 2016. O 28 de xullo de 2016, Chilwell renovou o seu contrato co Leicester ata xuño de 2021. O 20 de outubro de 2018, asinou un novo contrato co Leicester ata xuño de 2024.
O 26 de agosto de 2020, Chilwell fichou polo Chelsea FC por unha cantidade estimada de 45 millóns de libras, e asinou un contrato por cinco anos.
Faisán común
O faisán común (Phasianus colchicus) é unha ave da familia dos faisáns e a única delas con poboación salvaxe en Galiza. Pertence á familia Phasianidae, da orde dos galiformes. Orixinaria de Oriente, foi introducida polo ser humano en Europa occidental dende moi cedo, tanto como ave de caza como para o seu aproveito decorativo, posto que as plumas dos machos poden ser moi espectaculares. Tamén se produce en granxas.
Existen dúas subespecies altamente espalladas e conviventes:
Características físicas
miniatura|Phasianus colchicus miniatura|Phasianus colchicus O faisán adulto mide entre 50 e 90 centímetros de longo, e ten unha cauda moi longa, que pode representar a metade do seu tamaño. Os machos teñen unha plumaxe marrón no corpo, de forma repoluda, pero salferido de plumas brancas, púrpuras ou verdes. A cabeza é verde escura, co peteiro branco, e unhas olleiras vermellas de cor intensa. Na base do pescozo, dependendo da subespecie, pode ter un anel branco.
As femias son moito máis discretas, cunha plumaxe marrón clara, e con pintas negras, similares ás perdices, pero moito maiores ca estas.
Comportamento
Os machos son polígamos e territoriais. Viven machos e femias no campo, entre as árbores, e tamén nos matos, e aliméntanse de gran, follas e pequenos invertebrados, pero gabean ás noites para durmiren nas pólas das árbores. Aniñan no chan, cunhas postas de ao redor de dez ovos entre abril e xuño (no hemisferio norte). O período de incubación é de 23 a 2 días. Os polos permanecen coa femia varias semanas, malia medraren moi axiña: en catro meses xa poden ser considerados adultos.
Poden voar en distancias curtas, e a velocidades que roldan os 100 kms/h, pero prefiren escapar á carreira e desprazarse polo chan.
Orixe e distribución
A especie é orixinaria de Asia, pero existen diversas fontes á hora de datar a súa introdución en Europa Occidental. Parece ser que os primeiros en traelas foron os gregos, e que de aí saltaron, polo seu valor ornamental, a criárense en Roma. Outras fontes apuntan a unha masiva introdución a comezos da Idade Media. En Gran Bretaña introducíronse no século X, extinguíronse e volvéronse reintroducir a principios do século XIX, con moitísimo éxito. En América comezouse a súa introdución a mediados do XIX e principios do XX (México, Chile...).
En Galiza non é unha ave abondosa, pero pode atoparse nas zonas de montaña próximas a Ourense, así como na raia portuguesa e na montaña interior (Chandrexa de Queixa, Vilariño de Conso...). Tamén se teñen producido avistamentos nas zonas costeiras de Sanxenxo e O Grove. Estanse a realizar soltas experimentais de faisán como especie cinexética e sempre dentro de coutos. Na produción agrícola, en España había en 2003 unhas 52.000 cabezas, pero a maior parte correspondían a Cataluña.
Gastronomía
A carne do faisán é menos aprezada cá da perdiz. É seca, e un tanto dura, especialmente nos machos, que son menos queridos na cociña. O faisán de granxa ten máis proteínas e menos graxas ca outras especies avícolas, coma o polo ou o pato.
A carne ten un escaso contido en sodio, polo que se lles recomenda aos hipertensos, e constitúe unha fonte importante de fósforo e vitaminas do grupo B.
Na literatura
A novela Danny the Champion of the World, de Roald Dahl, conta a historia dun furtivo e do seu fillo, que se dedican á caza do faisán.
A Bela Dormente
A Bela Dormente é un clásico conto de fadas de tradición oral europeo cuxo personaxe principal é unha princesa que é enfeitizada para caer nun sono profundo, até que un príncipe encantado a esperte cun bico que proveña dun amor verdadeiro.