cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Montse Barderi Palau
Montse Barderi Palau, nada en Sabadell no ano 1969, é unha escritora, xornalista e filósofa catalá.
Traxectoria
É especialista en estudos de xénero e escritora de libros de literatura e de filosofía práctica.
A Gándara, Bugarín, Ponteareas
A Gándara é un lugar da parroquia de Bugarín no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 94 habitantes (47 homes e 47 mulleres).
Montse Barderi Palau
Traxectoria
Foi membro da sección Filosofía e Xénero da Universidade de Barcelona e subdirectora con Fina Birulés do X Simposio Internacional de Filósofas IAPH e patroa fundadora da Fundació Maria-Mercè Marçal. Forma parte do proxecto gañador eTwinning 2015 no ámbito europeo de cidades educadoras e en 2019 foi nomeada comisaria do ano Teresa Pàmies pola Institució de las Lletras Catalanes. Foi galardoada co Premio Prudenci Bertrana 2019 pola novela La memòria de l'aigua.
A súa obra foi traducida ao italiano, romanés e portugués.
Luisa Neubauer
Luisa-Marie Neubauer, nada en Hamburgo o 21 de abril de 1996, é unha activista contra o cambio climático alemá. É unha das principais organizadoras da folga escolar do movemento climático en Alemaña. No seu discurso, avoga por unha política climática que cumpra o establecido no Acordo de París e que apoie o decrecemento produtivo. Neubauer é membro do partido político Alianza 90/Os Verdes e da organización Grüne Jugend.
Traxectoria
Neubauer naceu en Hamburgo, Alemaña, e creceu no distrito de Hamburgo-Iserbrook, completando o seu bacharelato no Marion-Dönhoff-Gymnasium de Hamburgo-Blankenese. Desde 2015 estuda xeografía na Universidade de Göttingen.
Inicios como activista
Neubauer foi embaixadora xuvenil da organización non gobernamental ONE desde 2015. Tamén foi membro doutras iniciativas como a Fundación para os Dereitos das Xeracións Futuras, 350.org, a Fundación Right Livelihood, a campaña Fossil Free e The Hunger Project.
Mocidade polo Clima
miniatura|Luisa Neubauer na conferencia re:publica o 7 de maio de 2019. A partir de 2019, Neubauer converteuse nunha das principais activistas do movemento Mocidade polo Clima. Moitos medios de comunicación refírense a ela como "a representante alemá do movemento". Neubauer rexeita as comparacións con activistas como Greta Thunberg, asegurando: "Estamos a construír un movemento de masas e chegando moi lonxe cos nosos métodos de mobilización e de captación de atención. O que Greta fai é incriblemente inspirador". miniatura|Luisa-Marie Neubauer (esquerda) con [[Greta Thunberg (dereita) en marzo de 2019, durante unha protesta polo cambio climático en Hamburgo.]] Neubauer non ve as folgas como un medio de afectar directamente á política. O máis importante é o traballo que hai detrás das folgas: "O que estamos a facer é incriblemente sustentable. Estamos a crear estruturas e convertendo os eventos en experiencias educativas. E estamos a liderar debates sobre os principios da protección climática".
Máis tarde revelouse que Siemens, a pesar das protestas, seguiría adiante co seu proxecto co conglomerado indio Adani para explotar unha gran mina en Australia. En resposta, Neubauer - que previamente se referiu ao proxecto como un "erro inescusable" - declarou ante a axencia de noticias Deutsche Presse-Agentur: "Pedímoslle a Kaeser que fixese todo o posible para deter a mina Adani. En cambio, agora beneficiarase deste desastroso proxecto. Joe Kaeser está a cometer un erro imperdoable".
Urxencia da acción climática
Como autora convidada no blog oficial de WWF, Neubauer describiu a urxencia que percibía en relación co cambio climático:
"Séntese coma se estivésemos sentados nun coche a piques de conducir cara a un abismo. Pero en lugar de pisar o freo, aceleramos. Metéronnos neste coche sen que ninguén nos preguntase. Este abismo realmente existe. O cambio climático provocado polo home é real e agora estamos a experimentar os graves cambios que está a traer. E con "nós refírome á xeración que terá que lidar coas consecuencias máis que calquera outra. Os nosos condutores son os políticos, os responsables da toma de decisións e os directores executivos da industria que están a pisar o acelerador".
O portal de noticias alemán Spiegel Online mencionou a Neubauer na súa lista de "mozas e fortes mulleres enfrontadas ás vellas forzas", na que tamén aparecen as activistas climáticas Greta Thunberg e Clara Mayer, a capitá de barco Carola Rackete e a futbolista profesional e crítica da xestión do presidente Donald Trump, Megan Rapinoe.
Controversias
Neubauer recibiu críticas negativas de parte de certos sectores da prensa por realizar voos a países remotos como Namibia, Estados Unidos, o Reino Unido, Hong Kong, Canadá e Marrocos. Como resposta, declarou que toda crítica ao seu consumo persoal distráea de cuestións estruturais e políticas máis amplas.
Fai responsable á clase política de hoxe, especialmente ao home branco do hemisferio norte, pola súa lentitude na implementación das medidas climáticas necesarias. Por tanto, cre que os habitantes do hemisferio norte deben diminuír os seus niveis de consumo habituais en beneficio do futuro do planeta.
Tres (filme)
Tres é un filme de 2021 dirixido por Juanjo Giménez e protagonizado por Marta Nieto e Miki Esparbé. É unha coprodución entre España, Lituania e Francia. Recibiu 6 nomeamentos na 20ª edición dos Premios Mestre Mateo, sendo o gañador de tres premios, mellor filme, mellor actriz para Marta Nieto e mellor son.
Luisa Neubauer
Controversias
Alexander Straßner, profesor de ciencias políticas na Universidade de Ratisbona, acusouna de usar o termo “vellos brancos” como sinónimo de persoas con opinións diferentes para desacreditalas.
Tres (filme)
Sinopse
O cerebro de C., unha deseñadora de son, está empezando a procesar o son de forma desincronizada respecto da realidade. Así mesmo, tamén adquire a habilidade de ouvir o que sucedeu nun sitio no que ela non estivo previamente.
Personaxes
miniatura|250px|Equipo do filme nos [[Premios Gaudí (2022): de esquerda a dereita Juanjo Giménez, Marta Nieto, Miki Esparbé e Pere Altimira.]]
Produción
Tres é unha coprodución internacional conxunta entre España, Lituania e Francia, producida por Frida Films, Nadir Films, M-Films e Manny Films. Recibiu axuda do ICAA, do ICEC, do AGADIC, e tivo participación de TVG, TV3 e Canal+, que tamén recibiu financiamento do MEDIA e Eurimages. Foi dirixido por Juanjo Giménez, que tamén escribiu o guión xunto con Pere Altimira.
Estrea
O filme tivo a súa estrea internacional na 18ª edición de Giornate degli Autori, e tamén foi proxectado no Festival Internacional de Cinema de Toronto e no Festival de Cinema de Sitges. Foi distribuído por Filmax, e estreouse nos cinemas de España o 5 de novembro de 2021.
Apio Claudio Cego
miniatura| Inscrición conmemorativa: "Appius Claudius Cecus, fillo de Gaius". miniatura| A primeira [[vía romana, a Vía Appia]] miniatura| O primeiro acueduto, o Aqua Appia Apio Claudio Cego ou Ceco, en latín Appius Claudius Caecus, nado o 312 a.C. e finado o 279 a.C., foi un estadista e escritor da República Romana. O primeiro personaxe público romano cuxa vida se pode rastrexar con certa certeza histórica, Caecus foi o responsábel da construción da primeira estrada de Roma (a Vía Apia) e do primeiro acueduto (o Aqua Appia), así como de instigar polémicas reformas de mente popular. Tamén se lle atribúe a autoría dun tratado xurídico, unha colección de ensaios morais e varios poemas, o que o converte nunha das primeiras figuras literarias de Roma.
Patricio de ilustre estirpe, Apio Claudio Cego chegou a destacar por primeira vez coa súa elección para o cargo de censor no 312 a. C., que ocupou durante cinco anos. Durante o seu tempo no cargo, ademais dos seus proxectos de construción, introduciu varias reformas constitucionais controvertidas e mal entendidas: aumentou o poder de voto dos pobres e sen terra nas asembleas lexislativas e admitiu cidadáns de clase baixa no Senado romano, aínda que estas medidas foron parcialmente desfeitas pola nobreza resentida. Ademais, foi o primeiro censor en elaborar unha lista formal de senadores. Estas reformas aumentaron masivamente o prestixio da censura, que antes só fora unha maxistratura menor. Como cónsul (296 a. C.) e despois pretor (295 a.C.), dirixiu campañas militares contra os etruscos e os samnitas. Máis tarde na vida, quedou cego (en caecus, de onde o agnome) dende a vellez, pronunciou un discurso ante o Senado opoñéndose con éxito á paz co rei epirota Pirro.
As súas reformas provocaron certa indignación, xa que rompeu unha serie de tradicións establecidas. Apio envolto en varias disputas políticas amargas, especialmente cos Fabii (unha poderosa familia romana). Fabius Pictor, que foi o primeiro historiador romano e membro da familia Fabiano, puido ser a fonte dunha cantidade significativa de difamacións contra Apio Cego, acusándoo de ser un demagogo corrupto e inmoral e un xeneral inepto. Debido á gran diverxencia nas fontes, os estudosos modernos tiveron interpretacións moi diferentes dos feitos de Apio Cego: foi descrito como un revolucionario, un reaccionario, un aspirante a tirano ou un gran reformador, comparábel a figuras atenienses como Clístenes e Pericles.
Antecedentes familiares
Caecus (Cego), que orixinalmente se chamaba Apio Claudio Craso, naceu no clan patricio dos Claudii, unha das familias romanas máis importantes da época, cuxos membros ocuparan cargos executivos do Estado desde o inicio da República. A familia foi amplamente descrita nas fontes romanas como aristócratas altivos con puntos de vista conservadores, aínda que este estereotipo probabelmente só se crease moito despois da morte de Apio Cego. O pai de Cego chamábase Gaius Claudius Inregillensis, coñecido por ser nomeado ditador no 337 a.C.
Non se coñece a súa nai, pero tiña un irmán moito máis novo, Apio Claudio Caudex, que chegou a ser cónsul no 264 a.C., catro anos despois do fillo máis vello de Cego. Dado que os fillos de Cego convertéronse en cónsules durante un período de 28 anos e moito despois da súa propia época, probabelmente casou polo menos dúas veces, aínda que non se coñece ningunha das súas esposas.
Carreira inicial
A única información que se coñece sobre a carreira inicial de Apio Cego antes da súa censura é do seu eloxio, exposto anteriormente no Foro Romano. Este resumo da súa traxectoria enumera todas as responsabilidades que ocupou, incluíndo algúns cargos subalternos, mentres que as fontes literarias só rexistran maxistraturas superiores (censor, cónsul e pretor); porén, non proporciona data ningunha e os cargos non están ordenados cronoloxicamente. O eloxio di que foi tribuno militar tres veces, cuestor unha vez e edil curul dúas veces. Estas maxistraturas inferiores foron estándar e atopáronse na carreira de todos os políticos romanos, pero o número de veces que ocupou estes cargos é moito máis infrecuente. Endre Ferenczy pensou que Apio Cego os mantiña a todos antes da súa censura por mor do declive da súa familia, o que obrigou a repetilos para construír a súa popularidade (especialmente como edil, porque este maxistrado organizaba xogos), explicando así a súa primeira censura. Non obstante, a súa tese foi criticada, en particular por Stephen Oakley, quen sinala que non hai probas suficientes para saber se as repeticións como tribuno militar e o edilismo foron realmente excepcionais para este período, durante o cal a maioría das carreiras son descoñecidas.
Non obstante, é certo que Apio Cego foi tribuno militar antes da súa censura, porque era un requisito para ser elixido cónsul, no que chegou a ser inmediatamente despois da súa censura. Como tribuno militar, serviu certamente durante a Segunda guerra samnita (326–304 a. C.), o principal conflito na Península Itálica da época.
Censura (312–308 a.C.)
Apio Claudio Cego foi un censor romano desde o 312 a.C. até o 308 a. C. sen ter sido antes cónsul, o que tiña sido un requisito para o cargo. Durante o seu tempo como censor buscou apoio das clases baixas, permitindo que os fillos de libertos servisen no Senado e estendendo os privilexios de voto aos homes das tribos rurais que non posuían terras. Durante a segunda guerra samnita, defendeu a fundación de colonias romanas ( colonia ) en todo o Lacio e Campania para servir de fortificación contra os samnitas e os etruscos.
Apio é máis coñecido por dúas empresas de construción como censor: a Vía Apia (en Via Appia), a primeira gran vía romana, que discorre entre Roma e Beneventum polo sur; e o primeiro acueduto de Roma, o Aqua Appia.
Contribucións legais
A principal contribución xurídica de Appius veu da súa iniciación á publicación de legis actiones ("métodos de práctica xurídica"). Esta publicación serviu de guía para o procedemento xurídico romano. A publicación tamén incluía unha lista dos días en que se ía celebrar o xulgado.miniatura| Apio Claudio Cego é conducido á Curia Hostilia polos seus fillos. Pintura do século XIX de [[Cesare Maccari.]]
Carreira posterior (307–280 a.C.)
Durante este período serviu como cónsul dúas veces; no 307 a.C. e no 296 a.C., tamén foi nomeado ditador no 285 a.C. Apio pronunciou un famoso discurso neste período contra Cineas, un enviado de Pirro de Epiro, declarando que Roma nunca se rendería. Este foi o discurso político máis antigo coñecido en latín, e é a fonte do dito "cada home é o arquitecto da súa propia fortuna" (latín: quisque faber suae fortunae). En 279 a.C., Apio quedou cego debido a unha maldición, segundo Tito Livio.
Produción literaria
Apio escribiu varios libros ao longo da súa vida. Un deles chamado Sententiae estaba baseado nun verso do modelo grego. Foi "o primeiro libro romano de carácter literario". Apio tamén escribiu un tratado, De Usurpationibus ("Referente ás usurpacións"), que se perdeu, e descoñécese o contido. Ademais, foi un dos primeiros autores romanos de prosa e verso cuxo nome aínda se coñece hoxe en día. Tamén se preocupou pola literatura e a retórica, e instituíu reformas na ortografía latina que, supostamente, acabaron co uso da letra Z.
The Last Letter from Your Lover
The Last Letter from Your Lover é un filme británico de 2021 dirixido por Augustine Frizzell e escrito por Nick Payne e Esta Spalding. Está baseado na novela homónima de Jojo Moyes. Está protagonizado por Felicity Jones, Callum Turner, Joe Alwyn, Nabhaan Rizwan e Shailene Woodley.
Apio Claudio Cego
Descendentes
Os seus catro fillos foron Apio Claudio Ruso (cónsul no 268 a. C., Publio Claudio Pulcro (cónsul no 249 a. C.), Caio Claudio Cento (cónsul no 240 a. C.) e Tiberio Claudio Nerón (avó do cónsul do 202 a. C.).
The Last Letter from Your Lover
The Last Letter from Your Lover estreouse en Netflix nalgúns territorios o 23 de xullo de 2021, no Reino Unido o 6 de agosto de 2021 a través de StudioCanal, e en Escandinavia o 30 de xullo de 2021 por SVENSK.
Apio Claudio Cego
Descendentes
Apio Claudio Cego aparece no Pro Caelio de Cicerón como un antepasado severo e desaprobador de Clodia. Cicerón asume a voz de Apio nunha mordaz prosopopea, onde el se indigna con Clodia por asociarse con Celio, un membro da clase ecuestre media en lugar da clase patricia alta. Os logros de Apio, como as construcións da Vía e o Acueduto, menciónanse como contaminados polas accións de Clodia.
Susana Garabatos
Susana Garabatos Rodríguez, nada en Vigo o 8 de marzo de 1979, é unha ex-nadadora galega. Competiu nos Xogos Olímpicos de 1996 en Atlanta.
Traxectoria
miniatura|A cidade de Vigo ós seus atletas. Comezou a nadar no seu colexio, o Rosalía de Castro, ata que se fixou nela o adestrador do Real Club Náutico de Vigo. Como membro deste club, no que nadaron tamén os seus tres irmáns, proclamouse en 1991 subcampioa de España júnior nos 100 metros libres e ao ano seguinte gañou un ouro no Meeting de Luxemburgo, na súa primeira participación internacional coa selección española. En 1993 marchou a Málaga, cunha bolsa para se preparar nun centro de alto rendemento. En 1995 quedou quinta no Campionato de Europa, na proba de remudas 4x100 metros libres.
En 1996, con 17 anos, converteuse na primeira nadadora galega feminina en participar nuns Xogos Olímpicos. Fíxoo na proba de remudas 4x100 estilo libre, xunto a Blanca Cerón, Fátima Madrid e Claudia Franco, e rematou na 14ª posición. Tralos Xogos tivo uns anos de menos rendemento, aínda que volveu competir internacionalmente, e en 2004 deixou a competición.
Vilafofe, Albá, Palas de Rei
Vilafofe é un lugar da parroquia de Albá no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 7 habitantes, dos cales 3 eran homes e 4 eran mulleres.
Ester Expósito
Ester Expósito, nada en Madrid o 26 de xaneiro de 2000, é unha actriz española de cine e televisión, coñecida por interpretar a Carla Rosón Caleruega na serie de Netflix Élite (2018) e a Cayetana Aldama en Alguien tiene que morir (2020).
Traxectoria
Ester Expósito naceu o 26 de xaneiro do ano 2000 en Madrid, con todo, a súa familia materna provén de Viveiro, Lugo. Expósito cursou a ESO no IES Fortuny de Madrid, rematando os seus estudos aos 16 anos.
Carreira como actriz
Ester Expósito interesouse polo mundo artístico dende moi pequena. Cando terminou os seus estudos, realizou cursos de interpretación na súa comunidade de orixe. A actriz gañou os Premios de Teatro de Madrid na categoría de Mellor Actriz en 2013 e 2015, polo seu papel en microteatro Woman en Rede (2015). A súa primeira vez diante dunha pantalla deuse no ano 2016 na serie, por aquel entón, de Antena 3 Cara a cara interpretando á filla de Fernando. Nese mesmo ano apareceu tamén no documental Centro médico co papel de Rosa Martín.
O seu primeiro papel recorrente nunha serie de televisión foi en Estoy vivo de TVE, onde interpretou a Ruth na primeira tempada da serie, emitida en 2017. Obtivo fama internacional ao integrar a repartición da serie xuvenil de Netflix Élite en 2018,onde interpretou a Carla Rosón até 2020. Tras o éxito na serie, fichou por dúas películas distribuídas por Netflix: Cando os anxos dormen e O teu fillo, en ambas cun papel principal. En 2021 retoma o seu papel como Carla Rosón en Elite: Historias Breves un spin-off de Élite.
A principios de 2019 aparece na serie de TVE La caza. Monteperdido, onde interpreta a Lucía Castán Grau, unha das nenas desaparecidas. Tamén en 2019 anúnciase a súa participación na nova serie de Netflix Alguien tiene que morir, a cal foi estreada en outubro de 2020, onde interpreta a Cayetana Aldama. En 2020 tamén fai unha participación especial en Veleno para Atresplayer Premium, interpretando a Machús Osinaga, unha xornalista real do programa Esta noche cruzamos el Mississippi. Ademais, en decembro de 2020 estrea a película Mamá ou papá, baixo a dirección de Dani de la Orden, xunto a Paco León ou Miren Ibarguren, aínda que a película foi finalmente estreada en 2021 pola crise do COVID-19. En agosto de 2021 anunciouse a súa colaboración na película Rainbow, dirixida por Paco León. En outubro do mesmo ano acudiu como convidada o Festival de Cine de Sitges, xunto a Álex da Igrexa, Carolina Bang e Jaume Balagueró para anunciar o seu papel protagonista na longametraxe dirixida por Balagueró titulado Venus, cuxo rodaxe comezou en novembro.
Éxito internacional
Grazas á súa participación na serie de Netflix Élite, converteuse nunha celebridade en redes sociais. A actriz é a española máis seguida en Instagram con máis de 28 millóns de seguidores. Este feito convértea en reclamo de miles de marcas e firmas de luxo como Yves Saint Laurent. En abril de 2020 publicou un vídeo na súa conta de Instagram que se converteu na publicación con máis reproducións na historia da rede social, por encima de publicacións de Kylie Jenner, Kim Kardashian ou Selena Gómez. O vídeo foi publicado o 11 de abril de 2020 e a marzo de 2021 acumula máis de 92 millóns de reproducións, case o dobre da poboación de toda España. En agosto de 2021 converteuse en imaxe da marca Dolce & Gabbana.
Sergei Chukhrai
Sergei Alekseevich Chukhrai (en Чухра́й Серге́й Алексе́евич) nado o 31 de maio de 1955 en Belogorsk, Óblast de Amur, é un ex-piragüista soviético, que competía na modalidade de augas tranquilas. Competiu en dous Xogos Olímpicos, nos que gañou tres medallas de ouro: unha en Montreal 1976 (no K-4 1000 m) e dúas en Moscova 1980 (en K-2 500 m e K-2 1000 m).
Gañou ademais nove medallas no Campionato do Mundo de Piragüismo: tres ouros, tres pratas e tres bronces.
Traxectoria
En 1974 entrou na selección nacional da Unión Soviética e ese mesmo ano proclamouse subcampión do mundo no Campionato Mundial celebrado en Cidade de México, onde quedou segundo no K1 4x500 m de remudas, por detrás do equipo romanés.
Dous anos despois competiu nos Xogos Olímpicos de 1976 en Montreal, nos que participou no K4 1000 m, xunto a Aleksandr Degtiarev, Iurii Filatov e Vladimir Morozov. Foron segundos na primeira serie e primeiros na semifinal. Xa na final, lograron a medalla de ouro ao superar por menos de tres décimas á embarcación española formada por José María Esteban Celorrio, José Ramón López Díaz, Herminio Menéndez e o lucense Luis Gregorio Ramos Misioné.
En 1978 logrou o seu primeiro título mundial, no campionato celebrado en Belgrado. Foi no K2 1000 m, formando parella con Uladzimir Tajnikaŭ. Ao ano seguinte logrou un novo ouro mundial en Duisburgo, xunto a Vladimir Parfenovich no K2 500 m.
En 1980 en Moscova disputou os seus segundos Xogos Olímpicos, participando esta vez en dúas probas, K2 500 e K2 1000, formando parella nas dúas con Parfenovich e logrando o ouro nas dúas. En 1982 sumou o seu terceiro ouro mundial, no K4 10000 m, e en total acumulou nove medallas nos Campionatos do Mundo.
Trala súa retirada foi adestrador da selección soviética e acudiu aos Xogos Olímpicos de 1988 e 1992.
A Gándara, Nogueira, Ponteareas
A Gándara é un lugar da parroquia de Nogueira no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 estaba despoboado.
Uxía Lemus
Uxía Lemus de la Iglesia, nada na Coruña o 2 de xullo de 1976, é unha política e funcionaria galega do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Licenciada en Ciencias Políticas e da Administración e doutora en Ciencia Política pola USC. Dende 2007 é funcionaria da Administración local no servizo de urbanismo co Concello de Oroso. Militante do PSdeG-PSOE dende 2009, nas eleccións municipais de 2011 foi a número 2 dos socialistas en Teo, accedendo á acta de concelleira trala renuncia do candidato, Jano Leis, que só lograra 1 representante. Desta forma converteuse na Secretaria Xeral da Agrupación Socialista de Teo e na portavoz do partido na corporación. Nas municipais de 2015 encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE e conseguiu subir ata 2 concelleiros o cal, unido á vitoria sen maioría absoluta de Anova, supuxo que entrase no goberno xunto con esta formación, sendo a primeira vez na democracia que os socialistas gobernaban en Teo. Desta forma foi primeira tenente de alcalde e concelleira de Urbanismo, Vivenda e Sostibilidade. Na recta final do mandato manifestou a súa disconformidade coa proposta de fusión entre Santiago e outros municipios limítrofes como Teo, a cal asumía o seu socio e alcalde Rafael Sisto e promovía o entón alcalde compostelán (e exalcalde de Teo) Martiño Noriega.
Nas municipais de 2019 encabezou de novo ó PSdeG-PSOE e consigueu pasar de 2 a 4 concelleiros, igualando aos seus socios de Anova que caeron de 7 a 4, se ben estes seguían tendo máis votos. Desta forma, Anova e socialistas renovaron o seu pacto de goberno, se ben nesta ocasión necesitou o apoio do BNG na investidura, asumindo de novo a primeira tenencia de alcaldía e as áreas de Urbanismo, Seguridade Cidadá, Enerxía e Sostibilidade. Porén, en outubro de 2021 o alcalde expulsou unilateralmente ós concelleiros socialistas do executivo local e pasou a gobernar en minoría.
Moedas do Xubileu de Vitoria do Reino Unido
miniatura|250x250px|[[Busto de Vitoria, común aos anversos de toda a serie do Xubileu.]] As moedas do Xubileu de Vitoria do Reino Unido (ou máis comunmente moedas do Xubileu) son unha serie numismática británica composta por moedas de ouro e de prata cun novo deseño, emitidas entre 1887 e 1893 en conmemoración do Xubileu de Ouro ou cincuentenario de ascenso ao trono da raíña Vitoria, en 1837.
Os anversos das moedas desta serie caracterízanse por un retrato de Vitoria deseñado por Joseph E. Boehm. A serie do Xubileu abrangue todos os valores faciais de prata e de ouro do sistema monetario británico circulante (desde 1887) e tamén as moedas cuñadas con ocasión do Royal Maundy (a partir de 1888). Entre eles está toda a emisión do dobre florín (1887-1890) e a derradeira cuñaxe da moeda de 4 peniques —groat—, cuñado para a súa circulación na Güiana Británica.
Cando se puxeron en circulación as novas moedas en xuño de 1887, convertéronse de camiño nun recordo do chamado "Xubileu de Ouro" da raíña Vitoria, ou o que é o mesmo, o quincuaxésimo aniversario do seu ascenso ao trono, aínda que foron criticadas polo exiguo tamaño da coroa e tamén porque en case todos os casos se omitía o valor nominal da moeda. A moeda de 6 peniques comezou a ser bañada en ouro polos estafadores para a facer pasar polo medio soberano, practicamente coincidente en diámetro, o que motivou que fose retirada inmediatamente pola Royal Mint e substituída por outra co seu valor facial explícito.
As autoridades da Real Casa da Moeda comezaron a tomar en consideración a retirada da serie do Xubileu un ano despois do seu lanzamento, aínda que logo se abandonou esta idea durante un tempo, ata despois do falecemento de Boehm en 1890. Para estudar a substitución dos modelos estableceuse un comité ad hoc e en 1893 comezou a produción dunha nova serie de moedas cun deseño alternativo da raíña, creado polo artista Thomas Brock.
Antecedentes e preparación
miniatura|A [[medalla Emperatriz da India (1877) xa representaba a Vitoria cunha coroa pequena. ]] A finais da década de 1870, a maioría das moedas británicas en circulación amosaban deseños da raíña nos seus anversos creados por William Wyon e que comezaran a cuñarse xa en 1838, un ano despois do acceso ao trono de Vitoria, cando tiña 18 anos. En febreiro de 1879, o secretario privado da raíña, Henry Ponsonby, informou o mestre adxunto da Royal Mint, Charles Fremantle, de que Joseph Edgar Boehm fora contratado para a realización dun retrato medallístico da raíña susceptible de ser adaptado á cuñaxe de moedas. Boehm, un artista de orixe austríaca con formación como medallista, recibira xa varias encargas escultóricas da familia real. miniatura|A medalla de [[Afganistán (1881), tamén creada por Boehm. ]] Non se estableceu unha data límite para esta encarga, o que motivou que Boehm deixase a un lado este traballo en favor doutros que lle resultaban máis urxentes. En xuño de 1879, Vitoria deixou constancia no seu diario de que "posara para Boehm para un baixorrelevo", e en agosto o secretario Ponsonby escribiulle a Fremantle para lle comunicar que a cabeza estaba concluída, o cal levou o mestre adxunto a se implicar máis no proxecto. No entanto, en novembro Boehm escribiu pedindo desculpas pola súa falta de progreso, aínda que o 1 de xaneiro de 1880 afirmou nunha carta que rematara varios modelos pequenos e mencionou que colocara unha pequena coroa sobre a cabeza da raíña Vitoria. Aínda que o estilo era similar ao da medalla Emperatriz da India, de 1877, Fremantle amosou as súas dúbidas sobre este toucado e escribiulle a Charles Francis Keary, numismático do Departamento de Moedas e Medallas do Museo Británico, para lle preguntar se había antecedentes ao respecto. Keary respondeulle: "no caso das moedas da Antiga Grecia, non preciso engadir que as coroas se colocaban como para as levar postas e non para que caian co menor movemento".
En xaneiro de 1880, a filla da raíña, a princesa Luísa, viu o proxecto de Boehm e suxeriu a substitución da coroa real por outra de maior tamaño. O 20 de febreiro, a propia Vitoria visitou o escultor e deu a súa aprobación á coroa revisada. Fremantle visitou a Boehm tres días despois e, preocupado aínda polo asunto da coroa, pediulle consello á Torre de Londres e ao Colexio de Armas. Vitoria reuniuse novamente con Boehm o 28 de febreiro, e nesa data o traballo avanzara ata o punto de que Fremantle suxeriu que o daquela gravador xefe da Royal Mint, Leonard Charles Wyon —fillo de William Wyon— preparase os cuños de aceiro para a produción das moedas. Así o fixo Wyon, e durante os tres anos seguintes elaboráronse en diversas ocasións cuñaxes de proba, aínda que ningunha foi da satisfacción xeral de todas as partes implicadas. O deseño de Boehm, cunha coroa grande sobre a cabeza da raíña, utilizouse para a medalla de Afganistán, de 1881. A finais de 1882, Fremantle propúxolle a Boehm a conveniencia de comezar de cero os traballos e o escultor, que estaba moi ocupado con outros traballos, estivo de acordo.
O gravador xefe Wyon non participou inicialmente neste segundo intento e Boehm invitou o escultor vienés Carl Radnitzky, con quen se formara, e Radnitzky declarou posteriormente que encargou parte do seu traballo a un dos seus alumnos, cuxa identidade se descoñece. En agosto de 1884, Fremantle fixo que o ministro de Facenda británico, Hugh Childers, lle amosase unha proba da moeda de media coroa á raíña, quen considerou que se lle parecía aínda que cuestionou a caída do velo e manifestou que prefería o busto das moedas daquela en circulación. Nesa proba, volvérase colocar a coroa pequena sobre a súa cabeza, e sobre ese modelo fixéronse máis revisións e enviáronse novos cuños desde Viena.
En 1885 Leonard Wyon reincorporouse ao proxecto. O ano seguinte, Fremantle autorizou o pagamento de 200 guineas (210 libras) a Boehm polo seu traballo ata esa data, unha parte do cal lle foi enviado a Radnitzky. En xuño de 1886, o proxecto avanzara suficientemente como para que Fremantle lle dixese a Boehm que sería desexable que as novas moedas estivesen dispoñibles para o Xubileu de Ouro da raíña Vitoria en 1887. A raíña aprobou a nova efixie en xullo, cando posou novamente para Boehm. Foron necesarias máis revisións, e non foi ata marzo de 1887 cando o novo ministro de Facenda, George Goschen, aprobou as moedas, cuxos cuños foron gravados por Wyon seguindo os modelos de Boehm. A continuación leváronselle as probas a Vitoria para a súa aprobación, quen deu o seu consentimento, aínda que a súa suxestión de que as moedas amosasen algunha indicación do Xubileu foi desaconsellada por Fremantle, que desexaba que os cuños fosen enviados no seguinte correo ás cecas sucursais da Royal Mint en Australia. Fremantle afirmou que, ao seren cuñadas por vez primeira no ano do Xubileu de Ouro, a poboación ía asocialas sempre con esa celebración.
Deseños
miniatura|Vitoria coa súa pequena coroa de [[diamantes. ]]
Anverso
O erudito numismático Howard Linecar considerou que o deseño das moedas do Xubileu era "conservador, agás polo desafortunado busto coroado". Para Richard Lobel, na súa obra Coincraft's Standard Catalogue of English and UK Coins, "a pequena coroa colocada na parte posterior da cabeza da raíña facía que esta parecese algo parva". André Celtel e Svein H. Gullbekk, no seu libro sobre o soberano e os seus antecedentes, describiu a cabeza do Xubileu como "quizais o menos afagador dos retratos das moedas de Vitoria, xa que presenta unha raíña de mediana idade e aspecto máis ben chepudo, que leva unha coroa desproporcionadamente pequena sobre o seu velo de viúva". Para o escritor numismático Stephen Skillern "o retrato da raíña do Xubileu non fixo intento ningún de ocultar nin de suavizar os resultados do tempo no rostro da vella raíña". O tamén numismático Lawrence W. Cobb, en 1985, adoptou unha postura máis matizada a este respecto: "parece que Wyon intentou suavizar o aspecto da raíña, [...] mais ao facelo perdeu parte da forza e do vigor do espírito indomable da raíña. Non obstante, mesmo cos seus defectos, o retrato de Wyon conserva a maxestosidade da presenza da raíña". Leonard Forrer escribiu, "desgraciadamente, a súa cabeza da raíña Vitoria carecía tanto de mérito artístico que foi criticada duramente por todos os expertos e nunca gañou o favor do público".
Ademais da cuestión da coroa, como se dixo, a cabeza de Vitoria leva un velo de viúva. Logo do pasamento en 1861 do seu marido, Alberte, Vitoria gardou loito marcado por un velo de cor negra. Este velo descende nas moedas desde un barrete de viúva que leva por baixo da coroa. A raíña amosa tamén un colar de perlas e un pendente visible na súa orella esquerda. Tamén se aprecian a cinta e a estrela da Orde da Xarreteira e a insignia da Orde da Coroa da India. No truncamento do busto inclúense as iniciais do artista, JEB (Joseph Edgar Boehm).
Reversos
miniatura|300x300px|Algunhas moedas do Xubileu expostas no [[Museo Numismático de Atenas.]] Para os diversos reversos, consonte Dyer e Gaspar, "Fremantle recuperou algúns dos mellores deseños heráldicos de tempos pasados", xa que consideraba que un deseño simple do reverso co valor facial no centro dunha coroa ou dunha grilanda era demasiado 'feble', e prefería deseños máis artísticos. Fremantle seleccionou deseños orixinalmente creados para a Gran Recuñaxe de 1816 e mesmo anteriores, e estes foron gravados por Wyon.
En 1873, pouco despois de asumir o seu cargo como mestre adxunto, Fremantle conseguira que, por primeira vez en case medio século, se lle devolvese ao soberano de ouro o deseño orixinal de San Xurxo e o Dragón que Benedetto Pistrucci creara en 1817. Ademais de no soberano, este mesmo deseño aparece tamén no dobre soberano e na moeda de 5 libras do Xubileu, así como na coroa de prata. A partir da emisión do Xubileu recuperouse o guecho de cabelo de San Xurxo, que figuraba no deseño orixinal de Pistrucci pero que despois se omitira na versión definitiva do soberano.
A moeda de 6 peniques, o xilin, o florín, a media coroa, o medio soberano e unha nova moeda, o dobre florín, amosan variantes do escudo de armas do Reino Unido. Consonte a orde que creou estas moedas en maio de 1887, ao medio soberano correspondíalle "un escudo adornado e coroado coa coroa real" en tanto que a media coroa luciría "un escudo liso rodeado pola Xarreteira, co lema HONI SOIT QUI MAL Y PENSE e o Colar da Xarreteira". Pola súa banda, o reverso do medio soberano era unha lixeira modificación das anteriores moedas vitorianas dese mesmo valor, e o seu escudo coroado non difería moito dos deseños utilizados desde a creación desa moeda en 1817. En cada un dos reversos das moedas de 6 peniques e superiores figuraba no exergo a data de cuñaxe, mais en ningún se amosaba a indicación do valor facial da moeda. Desde 1861, a moeda de 6 peniques levara ata entón unha coroa vexetal aberta co valor da moeda no centro, xa que esta moeda e o medio soberano tiñan o mesmo tamaño e en ocasións a moeda de prata se bañaba en ouro con ánimo fraudulento, para a facer pasar no comercio como medio soberano.
A moeda de prata de 3 peniques, así como as moedas da serie Maundy —que non apareceron co anverso do Xubileu ata 1888, xa que o Royal Maundy xa tivera lugar antes de que as novas moedas estivesen listas— continuaron cos reversos que lles eran propios desde 1822, consistentes no número coroado correspondente ao seu valor en peniques, aínda que se fixeron pequenos axustes nas coroas, e a moeda de 2 peniques amosaba ademais un estilo diferente no número 2. Leonard Wyon realizou estas modificacións a partir dos deseños de Jean Baptiste Merlen, que seguían a utilizarse para as moedas do Royal Maundy.
As moedas do Xubileu levan como lenda —nuns casos só no anverso e noutros repartidas entrambas as faces—diversas formas abreviadas —en función do tamaño da moeda— da expresión latina VICTORIA DEI GRATIA BRITANNIARUM REGINA FIDEI DEFENSOR ("Vitoria, pola graza de Deus, raíña dos británicos, defensora da fe"). Como abreviatura de BRITANNIARUM adoptouse a forma BRITT, con dobre "T", xa que Gladstone, un político e especialista na cultura clásica, indicara que a abreviatura dun substantivo plural latino debería rematar cunha consoante dobre.
Posta en circulación
O 12 de maio de 1887, Fremantle fixo o anuncio oficial dos cambios nos deseños das moedas de ouro e de prata, así como da introdución da nova moeda do dobre florín, e o 17 de maio publicouse, para tal efecto, unha disposición do Consello en The London Gazette, o diario oficial do reino. Ese mesmo mes, o informe anual do mestre adxunto da Royal Mint contiña xa os gravados cos modelos da nova emisión.
Inmediatamente comezaron a xurdir na prensa comentarios acerca das moedas que axiña se porían en circulación. O 10 de xuño, no xornal Ipswich Journal opinábase: "cremos que cando estean en circulación a poboación admitira que supoñen un claro avance artístico sobre a maioría das que se usan actualmente". O mesmo día, no Church Times publicábase unha crítica: "non podemos unirnos aos aplausos que recibiu o San Xurxo de Pistrucci, que se manterá nos soberanos; non é probable que alguén que saia a loitar contra dragóns esqueza pór outra roupa que un casco, unha capa e un par de zapatos".
A data oficial de posta en circulación das novas moedas do Xubileu fixárase inicialmente para o 21 de xuño, cando se celebraría o Xubileu de Ouro da raíña Vitoria, mais tendo en conta que ese día se proclamou como festivo, a data adiantouse ao 20 de xuño. Ese día, as moedas deberían ser trasladadas desde a Royal Mint ata o Banco de Inglaterra, para poder atender nesa institución os pedidos realizados polos bancos londinienses. Con todo, pequenas cantidades destas moedas estaban xa dispoñibles para o público nalgúns bancos de Londres o sábado 18 de xuño.
Os bancos provinciais non disporían das novas moedas ata polo menos o 22 de xuño. Os bancos irlandeses de Dublín puideron subministrar as moedas de prata á poboación o mesmo día 20, xa que foran trasladadas directamente desde a Royal Mint. No relativo ás moedas de ouro, o Freeman's Journal, de Dublín, informaba de que non se esperaba que puidesen estar dispoñibles antes do día 22 de xuño. Os esforzos da Royal Mint para distribuír axiña as moedas víronse obstaculizados por un incidente co cuño da moeda dunha coroa, que atrasou a súa produción.
Ao pouco da súa posta en circulación, as novas moedas xeraron unha reacción moi negativa tanto na poboación como na prensa. Consonte Dyer e Stocker, no seu estudo de 1984:
Controversia xerada
miniatura|[[Sátira da emisión de moedas do Xubileu no número da revista Punch, or the London Charivari (1887). ]]
The Standard publicou o 29 de xuño: "o retrato da raíña non está mal, aínda que certamente non é agradable nin digno, e no relativo á coroa e o toucado, son innecesarios e unha clara desfiguración". Pola súa banda, no Freeman's Journal líase, "quen viu as novas moedas non está entusiasmado con elas: o busto da raíña coa coroa caendo por detrás da súa cabeza non ten mérito artístico ningún [...], as moedas de prata máis pequenas non levan expresado o seu valor, o que é outro inconveniente; en conxunto, as moedas do Xubileu non van suscitar moito entusiasmo". No Western Mail de Cardiff indicábase que "a cabeza da raíña en todas as moedas tamén é xeralmente obxectada; a Súa Maxestade non ten nada da aparencia digna que adoita presentar nas ocasións de Estado, e a coroa en miniatura é case desprezable pola súa mesquindade".
O Birmingham Daily Post publicaba o 24 de xuño:
miniatura|"Vitoria deshonrada": a revista Fun (1887) [[parodia o florín e o dobre florín do Xubileu. ]]
Os colegas artistas de Boehm uníronse ás críticas. O pintor Edward Poynter, ao inaugurar unha exposición de arte en South Kensington o 28 de xullo de 1887, declarou: "a cabeza foi modelada polo señor Boehm e, tendo en conta a necesidade de compracer a un ilustre mecenas, que pode ter levado a Boehm a aceptar absurdos estruturais como a coroa de xoguete e o velo recto, é difícil de crer que un escultor da súa eminencia realizara unha obra tan absolutamente mala; porque a cabeza é mala por todas as partes [...] Algúns dos novos elementos heráldicos son as cousas máis pobres deste tipo que tivemos nunca". Pola súa banda, o deseñador e artista decorativo Lewis Foreman Day publicou ese mesmo ano unha crítica das moedas en The Magazine of Art, na que comentaba que os artistas británicos se sentían "xustamente agraviados cando se presenta unha produción, presumiblemente como o mellor que podemos facer, cando eles mesmos saben que está moi lonxe de presentar o nivel do deseño nacional, e agrava o seu agravio pensar que o artista favorecido nin sequera leva un apelido inglés".
Estas críticas tan xeneralizadas chegaron mesmo á Cámara dos Comúns, onde o ministro Goschen tivo que responder ás preguntas sobre as novas moedas os días 23 e 28 de xuño. O ministro dixo aos deputados que os funcionarios da Real Casa da Moeda preferían deseños artísticos de épocas pasadas para a cuñaxe no canto de textos que indicasen os valores nos reversos. Pola contra, a poboación non confundiría o florín coa media coroa, nin o dobre florín coa coroa, se amosasen o valor. O parlamentario conservador Lewis Henry Isaacs, preguntou se non se podería facer unha reclamación e facer despois uns deseños máis acaídos, ao que Goschen respondeu que a demanda pública das novas moedas fora tan grande que mesmo se estaba a pagar unha prima pola peza de 5 libras, e que a representación da raíña era similar a outras representacións que tamén foran autorizadas por ela.
Continuación na circulación
O dobre soberano e a moeda de 5 libras non tiveron unha circulación ampla e máis ben se destinaron a servir como recordo. Con todo, tratábase da primeira vez que a Royal Mint cuñaba a moeda de 5 libras para a circulación xeral, xa que as emisións anteriores foran simplemente probas ou emisións con acabamento especial proof —fondo espello e relevo mate— para coleccionistas.
Pouco despois da emisión das novas moedas produciuse unha protesta porque a nova moeda de 6 peniques de prata era igual en tamaño e moi similar en deseño á de medio soberano de ouro, polo que se fixo habitual que se dourase a primeira para a facer pasar pola segunda, de valor moi superior. Pola contra, aínda que os tamaños do xilin de prata e do soberano de ouro eran tamén case idénticos, era menos frecuente que o primeiro se dourase con ánimo fraudulento, xa que o deseño do reverso de ambos difería considerablemente. No número de xullo de 1887 da revista Numismatic Magazine anunciouse que se interrompía a produción da moeda de 6 peniques, á espera de novas investigacións en relación coa fraude do baño de ouro. Antes de finalizar o ano, a Royal Mint recuperou a cuñaxe da moeda de 6 peniques mais cun reverso totalmente reformado, no que aparecía a expresión do seu valor facial, SIX PENCE ("seis peniques") baixo a coroa real e rodeado por unha coroa vexetal aberta. A nova moeda de 6 peniques foi posta en circulación por unha disposición datada o 28 de novembro de 1887. miniatura|323x323px|[[Soberano (moeda)|Soberano do Xubileu (1887) utilizado como xoia nunha cadea para reloxo. ]] En setembro, o semanario The Graphic informaba de que as novas moedas escaseaban na circulación e falábase de que moitas delas foran enviadas ás colonias. Comentábase tamén que os 6 peniques retirados tiñan un sobreprezo, do mesmo xeito que a moeda de 5 libras, e que había constancia de que se bañaran en ouro algunhas moedas dunha coroa de prata, para as facer pasar por moedas de 5 libras, de idéntico tamaño. O correspondente en Londres do Sheffield Independent informou o 17 de setembro de que os 6 peniques retirados se vendían xa a media coroa cada un, e de que ademais das moedas enviadas ás colonias, grandes cantidades foran retiradas da circulación por xoieiros para as incorporar ás súas creacións, e tamén por visitantes a Londres que procuraban recordos do Xubileu, especialmente estadounidenses.
En maio de 1888, Fremantle comunicou que aínda que a nova emisión fora recibida "con algunhas críticas adversas", houbera unha demanda considerable destas moedas, moi por riba do que resultaba necesario para a circulación, o que motivou a cuñaxe dunha tiraxe superior de moedas de prata nos anos seguintes. Á marxe do cambio na moeda de 6 peniques, non houbo ningún outro movemento inmediato para a substitución das moedas do Xubileu. O numismático Jeffery L. Lant expuxo que "as emisións do Xubileu eran populares entre a poboación, malia as críticas vertidas contra elas. Inicialmente constituíron o mellor xeito de recordo do Xubileu". Lant sinalou que a Royal Mint vendeu 1.881 estoxos con acabamento especial proof para coleccionistas da serie do Xubileu de 1887 por un prezo de 11 guineas (ou sexa, 11 libras e 11 xilins), arredor dun 25 % por riba do seu valor nominal, e que a demanda da medalla do Xubileu cun busto similar ao deseñado por Boehm para as moedas foi tamén moi alta. A Royal Mint estaba tan ocupada cuñando as moedas do Xubileu que se viu obrigada a solicitar un orzamento extraordinario para sufragar os gastos de man de obra. Estes factores favoreceron que a Real Casa da Moeda esperase varios anos despois de pasar o Xubileu para empezar a considerar a substitución destes deseños. Neste sentido, o ministro de Facenda, Goschen, escribiulle ao secretario da raíña, Ponsonby, en setembro de 1889: "como o debate xeral acerca das moedas do Xubileu se calmou e parece que a poboación se afixo ás novas moedas, pensei que talvez sería mellor deixar repousar o asunto durante un tempo". miniatura|350x350px|Estoxo coa presentación proof da serie do Xubileu de 1887. As moedas de 4 peniques —coñecidas tamén como groats— non circulaban en Gran Bretaña desde 1855. Aínda que non gustaban, por teren o mesmo diámetro que as de 3 peniques —aínda que menos grosor e peso—, gozaban de certa popularidade en Escocia, e tamén circularon na colonia da Güiana Británica, como equivalentes a un cuarto de guilder (o florín local). En 1888 fíxose a derradeira emisión deste valor, dentro da serie do Xubileu, co busto e co reverso deseñado por William Wyon que xa se utilizara desde a súa versión inicial en 1836. Aínda que a moeda era de curso legal no Reino Unido, a súa emisión estivo destinada á Güiana Británica.