cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oxyrrhis marina
Bioloxía
É un organismo heterótrofo, que obtén os seus nutrientes carbonados do medio externo en vez de sintetizalos mediante un proceso interno como a fotosíntese. É un omnívoro, que consome varios tipos de diminutos organismos que viven no seu ambiente, principalmente fitoplancto, como pequenas algas. Observouse que comía Nannochloris oculata, Micromonas pusilla, outros flaxelados como Goniomonas amphinema, Pfiesteria piscicida, e Stoeckeria algicida, e algunhas bacterias. A miúdo come o cocolitóforo Cricosphaera elongata, e, en situacións experimentais, pode comer facilmente Tetraselmis suecica, Isochrysis galbana, e Rhodomonas sp. Algunhas das presas das que se alimenta son relativamente grandes, tan grandes coma a propia O. marina. É selectiva na súa alimentación, e mostra clara preferencia por certos taxons. Pode tamén escoller como presas certos individuos antes que outros, como se pon en evidencia pola súa prferencia por células de Emiliania huxleyi que están infectadas por virus ante esas mesmas células sas. Tamén é caníbal. Aliméntase por fagocitose, englobando totalmente a súa presa. Observouse como xiraba un dos seus flaxelos dun xeito que creaba unha corrente que o impulsaba preto das presas que quería atrapar. Tamén é un microorganismo raptor, que se aproxima e se bota sobre a súa presa, especialmente cando esta é outro protista. O. marina pode percibir e responder a certos compostos químicos que exsudan as algas que depreda.
A locomoción da célula de O. marina é un movemento helicoidal debido ao movemento simultáneo dos seus dous flaxelos. Nada principalmente en liña recta, pero describe xiros cando detecta comida.
En canto á súa reprodución, O. marina é isógama, e ten células reprodutoras menores que o seu corpo celular, pero sábese pouco sobe elas.
Esta especie orixina ás veces mareas vermellas, pero tamén se alimenta de rafidófitos, como Heterosigma akashiwo, que son outros organismos responsables de crear mareas vermellas. As súas floracións cando forma mareas vermellas son estimuladas probablemente por factores ambientais, como as diminucións de salinidade ou incrementos na abundancia de presas. O. marina pode tamén afectar ao medio ambiente ao producir dimetil sulfuro, que se libera cando se alimenta de certo tipo de presas, como E. huxleyi.
Entre os predadores de O. marina están protozoos como o ciliado Strombidinopsis jeokjo, copépodos como Acartia tonsa e rotíferos. O flaxelado mixótrofo Prymnesium parvum é unha presa de O. marina cando dito flaxelado está cheo de nutrientes, pero este pode converterse en depredador de O. marina cando está estresado pola falta de nutrientes. Foi utilizada tamén como alimento para larvas de peixes, incluíndo as dos peixes Mylio macrocephalus, Centropyge flavissima, e Mugil cephalus. Os briozoos poden cultivarse cunha mestura deste protista e de lévedos.
Investigacón
O. marina posúe algúns xenes que é evidente que lle foron transferidos desde bacterias por transferencia lateral de xenes. Tamén ten xenes relacionados cos plastidios, o que indica que puido ter un antepasado que talvez podía realizar a fotosíntese. Ademais, ten algúns xenes relacionados coa síntese de aminoácidos esenciais, algo que é pouco común en organismos heterótrofos, xa que estes xeralmente obteñen eses aminoácidos na súa dieta.
É unha especie doada de illar de mostras do seu ambiente e de cultivar en laboratorio. Os cultivos aliméntanse con Dunaliella primolecta ou calquera outro protista facilmente dispoñible. As células mortas da bacteria Escherichia coli poden tamén servirlle de alimento. Pode tamén manterse nun medio nutritivo. Os cultivos poden manterse durante anos.
Taxonomía
Este protista foi considerado unha morfoespecie. Hoxe sábese que está composta por varios illados xenéticos, algún dos cales son bastante diferentes. Existen de 50 a 80 destes illados xenéticos silvestres. No futuro algúns destes poderían ser divididos en taxons separados, quizais co nivel de especies. Un deles pode converterse na especie Oxyrrhis maritima, e outro na O. tenticulifera.
O Cepedo
O topónimo galego O Cepedo pode referirse a:
Viana, Navarra
Viana é un concello e cidade da Comunidade Foral de Navarra. Está localizado na merindade de Estella, na comarca de Estella Occidental e a 81 km da capital da comunidade, Pamplona. A poboación en 2014 foi de 4 084 habitantes.
Distrito de Babrujsk
miniatura|dereita|200px|Localización do distrito na [[rexión de Mahilioŭ.]] O distrito de Babrujsk (en Бабруйскі раён, Babrujski rajon""; en Бобруйский район, "Bobruiskii raion") é un distrito (rajon) da rexión de Mahilioŭ, en Belarús. O centro administrativo do distrito é a vila de Babrujsk. A poboación en 2009 era de 20.660 habitantes.
László Moholy-Nagy
László Moholy-Nagy, nado o 20 de xullo de 1895 en Bácsborsód e finado o 24 de novembro de 1946 en Chicago, Illinois, foi un pintor e fotógrafo húngaro ademais de profesor na escola Bauhaus. Estivo fortemente influenciado polo construtivismo e foi un firme defensor da integración da tecnoloxía e a industria nas artes.
Periodistas
Periodistas foi unha serie de televisión producida por Globomedia, emitida en Telecinco entre 1998 e xullo de 2002, cun total de 9 temporadas e máis dun centenar de capítulos. Foi unha das series de máis éxito durante os seus 4 anos de emisión, só por detrás de Médico de Familia, da que se considera un spin off, xa que Clara, personaxe interpretado por Belén Rueda, apareceu primeiro en Médico de familia e pasou a ser unha das protagonistas de Periodistas.
A serie emítese actualmente os domingos despois de medianoite nunha das canles de TDT de Telecinco, Telecinco Estrellas.
Argumento
A serie desenvólvese na sección de Local dun ficticio xornal chamado Crónica Universal. Alí traballaban nos inicios o xefe de Local, Luis Sanz (José Coronado), o redactor jefe, Blas (Álex Angulo), as redactoras Ana (Alicia Borrachero) e Ali (Esther Arroyo), un bolseiro, José Antonio (Pepón Nieto), os fotógrafos Clara (Belén Rueda) e Willy (Joel Joan) e a secretaria Mamen (María Pujalte). Tamén cobra gran protagonismo a subdirectora do xornal, Laura (Amparo Larrañaga) entre outros.
Co tempo moitos actores foron deixando a serie e houbo novas fichaxes, de maneira que eran poucos os actores do elenco inicial (concretamente Belén Rueda, Alicia Borrachero, Álex Angulo e Enric Arredondo) que se mantiñan na última temporada. Tamén formaron parte do elenco durante toda a serie personaxes secundarios como Herminio (Pepín Salvador), Miguelón (Paco Catalá) e Emma (Nadia Henche).
Nacer Chadli
Nacer Chadli nado en Liexa, Valonia, o 5 de outubro de 1987, é un futbolista belga, con dobre nacionalidade marroquí, que xoga como extremo para o Tottenham Hotspur da Premier League inglesa. É internacional tanto coa como coa, isto débese a que con Marrocos tan só xogou un partido amigábel (contra ) e non en competición oficial, anunciando o 28 de xaneiro de 2011 que finalmente representaría á selección do seu país natal, Bélxica.
Deutsche Bank Park
O Deutsche Bank Park, usualmente coñecido polo seu nome orixinal, Waldstadion, é un estadio de fútbol da cidade de Frankfurt, en Alemaña. Pertence ó club Eintracht Frankfurt, que xoga a Bundesliga. O primeiro Waldstadion foi inaugurado en 1925 e durante a segunda guerra mundial foi empregado en eventos políticos. En 1974, xogáronse tres partidos do mundial de 1974.
Ten capacidade para 52.000 espectadores. Unha das súas características principais é un monitor central e o teito retráctil, para protección nos días de chuvia (que fallou na final entre o Brasil e a Arxentina da Copa de Confederacións de Fútbol de 2005) ou nos días de moita calor (como no encontro Corea do Sur e Togo, do mundial de 2006). Entre 2005 e 2020 o estadio chamouse Commerzbank-Arena após un contrato de patrocinio co dito banco, pasando posteriormente a adquirir o seu actual nome. Neste estadio xogáronse encontros do Mundial de Fútbol de 1974 e de. Nesa última edición a súa capacidade foi reducida a 48.132 prazas.
Encontros do Mundial de Fútbol Alemaña 1974
No antigo Waldstadion:
Giorgio Basta
miniatura|150px|Giorgio Basta
Giorgio Basta, Conde de Huszt (1544-1607) foi un xeneral albanés empregado polo Sacro Imperio Romano para comandar as forzas dos Habsburgo na Longa guerra contra os otománs (1591-1606) e despois para administrar Transilvnia como vasalo imperial. Baixo as súas ordes, o seu aliado Mihai Viteazul, quen unificara Transilvania, Valaquia e Moldavia, foi asasinado preto de Turda en 1601.
Frixia (rexión)
Frixia (do grego antigo :Φρυγία) foi unha antiga rexión da Asia Menor que ocupaba a maior parte da península de Anatolia, no territorio que actualmente corresponde a Turquía. Estaba rodeado polas fontes do río Sakarya e situada entre as provincias modernas de Afyonkarahisar, Eskişehir e Ancara. Asentáronse no que fora o centro dos dominios hititas xa que estes foron derrotados no século XI a.C. e a poboación reducida á rexión de Capadocia e os montes Tauros mentres tanto pobos procedentes do oeste asolaban o resto da Asia Menor. Estes frixios poderían ser os devanceiros dos xeorxianos. De momento os frixios estableceron un reino na Asia Menor Central que subsistiu ata que foi destruído polos escitas e os seus restos acabaron en mans dos persas en 546 a.C.
Historia
Frixia foi conquistada logo da chegada dos Indoeuropeos occidentais, que viñeron a Europa sobre o 1200 a.C., e que deixaron a súa propia marca cultural como expertos artesáns. Era unha rexión rica, de numerosas cidades como Cibira ou Apamea, que estaba situada nas rutas comerciais de Lidia e Caria, que ían cara ao leste. Frixia posuía un gran potencial en agricultura, grazas a que a auga das choivas -que eran moi intensas nas montañas- descendía á cidade. Este potencial permitiu que Frixia desenvolvese un gran reino ao comezo da época arcaica grega. Os seus límites foron un campo de batalla para os persas e os lidios; os romanos e os galos; os árabes e os romanos; os cruzados e os turcos selxúcidas; os otománs e os mongois e para os bizantinos e os turcos. Os monumentos e ruínas abundan en Sakarya.
Como invasores de Tracia, os frixios desempeñaron un papel decisivo na destrución do reino hitita e da caída de Troia. O reino frixio do século VIII e VII a.C. mantivo cerca os seus contactos cos arios no leste e os gregos no oeste. A súa historia é só narrada brevemente por Heródoto, contando o suicidio do pasado rei Midas en Górdion cando caeu ante os cimerios no 696 a.C. Co establecemento dos galos en Frixia do leste, o culto de Cibeles, a deusa nai, estendeuse entre os habitantes da cidade.
Cultura
A deusa-nai adorada en Fríxia foi Cibeles. Na súa típica forma fríxia, ela usa un longo vestido con cinto, uns polos ou touca cilíndrica alta e un veo cubrindo o corpo enteiro. A versión  máis recente de Cíbeles foi establecida por un discípulo de Fidias, o escultor Agorácrito, e tornouse na imaxe máis largamente adoptada polos seguidores da expansión de Cíbeles, ambas no mundo exeo e en Roma. Móstrase humanizada a pesar de estar entronizada, a súa man descansa sobre un león que a acompaña e a outra suxeitando un timbal.
Ela foi a Gran Nai, Cíbeles, como os grego e romanos a coñecian, que foi orixinalmente adorada nas montañas da Frixia, onde ela era coñecida como Nai da Montaña. Con todo, o seu centro orixinal de adoración era ao norte da Cólquida, que era a casa de Medea, considerada polos gregos como a nai epónima dos medos. Os seus templos eran sempre en montañas ou cavernas e os seus gardiáns eran leóns (ou leopardos) e as súas sacerdotisas tiñan unha afinidade ligada coa natureza.
Os fríxios tamén veneraban o deus Sabazios. Aínda que os grego asociasen Sabazios a Zeus, representacións del, mesmo en épocas romanas, móstrano como un deus cabaleiro. Os seus conflitos coa indíxena deusa-nai, cuxa criatura era o touro lunar, pode ser suposta polo modo que o cabalo de Sabazios pon unha pata na cabeza dun touro, nun relevo romano no museo de Boston.
Fríxia é mencionada tamén no libro Feitos dos Apóstolos na Biblia como un dos lugares visitados por Paulo de Tarso e Silas na segunda viaxe misioneira de Paulo (Actos 16:6).
É tamén mencionada como o lugar de nacemento do fabulista Esopo na pseudobiografia "Vida de Esopo". Fríxia desenvolveu unha avanzada cultura na Idade de Bronce. As antigas tradicións de música grega, derivadas da Fríxia e transmitidas a través das colonias gregas na Anatólia, incluíndo o modo fríxio, foron consideradas o modo pronto para o combate na antiga música grega.
Influencia na música
A palabra Frixia relaciónase co modo grego frixio (neste caso "modo" non ten un significado certeiro) e logo utilízase para denominar o modo musical gregoriano Frixio.
A escala que Tolomeo denomina como frixia, corresponde interválicamente ao modo gregoriano homónimo. Unha forma gráfica de ver ao modo frixio é (como en todos os modos gregorianos) a partir da escala natural (sen alteracións). Neste caso é empezando polo Mi. Os dous semitóns deste xeito gregoriano están entre a Tónica e a segunda, e entre a Quinta ou Dominante e a Sexta ou Relativa Menor, dando lugar a unha escala menor. Ten un timbre árabe, e máis tarde utilizouse en España como escala flamenca.
Adonis Morón Silva
Adonis Morón Silva, nado en Santiago de Compostela cara a 1899, foi un político galego.
Traxectoria
Funcionario do Concello de Santiago de Compostela, foi nomeado axente executivo de arbitrios en 1936. En 1933 foi nomeado delegado da Federación Española de Boxeo en Santiago de Compostela. Foi presidente da Comisión de Instrución do Centro Federal de Santiago en xaneiro de 1933. Foi membro da comisión organizadora do Partido Sindicalista que se constituíu en Compostela en marzo de 1935, e elixido vogal na directiva en maio. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e permaneceu agochado na súa casa ata que foi descuberto nun rexistro e detido o 22 de xullo de 1937. Foi xulgado por rebelión militar en consello de guerra o 19 de agosto de 1937 e condenado a pena de morte. Indultado en marzo de 1938 por ser subdito cubano, a sentenza foi conmutada por cadea perpetua. A Comisión Provincial de Incautación de Bens abríulle expediente de responsabilidade civil en abril de 1938. Abríronlle expediente por responsabilidades políticas en 1942. Preso na Prisión Central  de  Santa  Isa­bel, concedéronlle a liberdade provisional en 1943. Cesado como funcionario, traballou de escribente de documentos e cartas para quen o precisase.
Cruceiro do Campo de Outeiro
O Cruceiro do Campo de Outeiro é unha construción relixiosa situada na parroquia de San Salvador de Sanguñedo (Verea).
Adonis Morón Silva
Vida persoal
Foi pai de Bibiano Adonis Morón Giménez.
Cruceiro do Campo de Outeiro
Situación
O cruceiro está situado no Campo de Outeiro, no adro da igrexa de San Salvador de Sanguñedo a medio camiño entre o lugar de Outeiro e Sanguñedo, da parroquia de homónima.
Descrición
Segundo indica o fuste actual, o símbolo data do ano 1766. O pedestal consta de tres chanzos, sobre el atópase un varal, primeiro cuadrangular e logo octogonal, que engarza cun capitel dórico e remata nunha cruz florenzada ocupada, no anverso, por un Cristo de expresividade dramática con pano de pureza e, no reverso, por unha Virxe orante sobre anxo.
Siena
Siena é unha cidade italiana da rexión da Toscana (Italia), capital da provincia homónima. Abrangue unha superficie de 118 km² e tiña o 31 de decembro de 2009 54.414 habitantes.
Siena na Antigüidade
Segundo unha antiga lenda, Siena foi fundada por Asquio e Senio, fillos de Remo (irmán de Rómulo, mítico fundador de Roma), sobre o tres outeiros que ocupa actualmente. É certo que no período imperial foi súbdita de Roma co nome de Sena Julia. Esta orixe romana está relacionada co emblema da cidade, a loba que aleitou a Rómulo e Remo. Estatuas e outras obras de arte que representaban a unha loba aleitando aos xemelgos Rómulo e Remo poden verse por toda a cidade de Siena. Outras etimoloxías fan que o seu nome derive do apelido etrusco «Saina», o apelido romano dos Saenii, ou a palabra latina senex («vello») ou a forma derivada seneo, «ser vello».
En realidade, Siena, como outras cidades sobre outeiros da Toscana, foi primeiro un asentamento etrusco (c. 900 a. C. a 400 a. C.), cando estaba habitada por unha tribo chamada os saina. Os etruscos foron un pobo avanzado que cambiou o rostro da Italia central a través do seu uso da irrigación para conquistar terras que anteriormente non eran cultivables, e polo seu costume de erixir cidades en fortes sobre outeiros de fácil defensa. Logo, na época do emperador Augusto, converteuse en colonia romana (Sena lulia). O primeiro documento que a menciona data do ano 70. Algúns arqueólogos afirman que foi controlada durante unha época por unha tribo gala chamada os senóns.
Siena non prosperou baixo o goberno romano. Non estaba preto de ningunha das principais calzadas e por tanto perdeu oportunidades para comerciar. O seu estaus insular significou que o Cristianismo non penetrou até o século IV, e non foi ata que os longobardos invadiron Siena e o territorio que a rodea que empezou a coñecer a prosperidade. A súa ocupación e o feito de que as antigas vías romanas Aurelia e Cassia pasaban a través de zonas expostas aos ataques bizantinos, fixeron que as estradas entre as posesións setentrionais lombardas e Roma fose trazadas novamente, a través de Siena. A consecuencia inevitable diso foi que Siena prosperou como un centro comercial, e as correntes constantes de peregrinos que pasaban desde Roma e cara a ela proporcionaron valiosos ingresos nos séculos seguintes.
Siena durante a Idade Media
miniatura|250px|esquerda|Moeda medieval de Siena (século XII). As familias aristocráticas máis antigas de Siena remontan os seus antepasados á época en que os lombardos se renderon en 774 a Carlomagno. Neste momento a cidade viuse invadida por unha onda de supervisores francos que casaron coa existente nobreza sienesa, e deixou un legado que pode verse nas abadías que fundaron polo territorio sienés. Porén, o poder feudal decaeu, e á morte da condesa Matilde en 1115 a marca de Tuscia que estivera baixo o control da súa familia, os Canossa, se disgregó en varias rexións autónomas. Foi entón cando Siena converteuse nun burgo autogobernado (organización social que xurdiu en Europa na Alta Idade Media para protexer as cidades de nobres anárquicos e bandidos), substituíndo ao precoz goberno aristocrático. Aquí comezou a influencia da incipiente República de Siena.
Siena prosperou coa nova administración, converténdose nun gran centro de préstamos de diñeiro e un importante actor no comercio da la. Foi gobernada ao principio directamente polo bispo, pero o poder episcopal decaeu durante a década dos anos 1100. O bispo viuse obrigado a conceder maior intervención no goberno da cidade á nobreza, a cambio da súa axuda durante unha disputa territorial con Arezzo, e isto iniciou un proceso que culminou en 1167 cando a comuna de Siena declarou a súa independencia respecto ao control episcopal. Para o ano 1179, tiña unha constitución escrita.
miniatura|dereita|500px|Cidade de Siena Este período foi tamén crucial á hora de modelar Siena tal cal a coñecemos hoxe en día. Foi a principios do século XIII cando se terminou a maior parte da construción da catedral de Siena. Tamén nesta época creceu a importancia da Piazza del Campo, hoxe considerada un dos máis belos espazos urbanos de Europa, como centro da vida secular. Construíronse novas rúas que desembocaban nela e servía como praza do mercado. Construíuse unha muralla en 1194 no que actualmente é o Palazzo Pubblico para deterner a erosión do chan, un indicativo de canto estaba a gañar en importancia como espazo cívico.
A principios do século XII, unha comuna auto-gobernada substituíu ao anterior goberno aristocrático. Os cónsules que gobernaban a república fóronse facendo cada vez máis intrusivos para o pobo e o burgo foi ampliando o seu territorio a medida que os nobres feudais dobregábanse ao poder urbano. A República de Siena, coas súas loitas internas entre os nobres e o partido popular estaba habitualmente enfrontada politicamente ao seu gran rival, Florencia, e foi no século XIII predominantemente xibelina en oposición ao papel güelfo asumido por Florencia. Este conflito formou o pano de fondo dalgúns episodios da Divina Comedia de Dante. miniatura|220px|Il Campo dende a Torre del Mangia. 220px|miniatura|Palazzo Salimbeni.
O 4 de setembro de 1260 os xibelinos sieneses, apoiados por forzas do rei Manfredo de Sicilia, derrotaron aos güelfos florentinos na batalla de Montaperti. Antes da batalla, o exército sienés de ao redor de 20.000 soldados enfrontábase a un exército florentino moito maior de ao redor de 33.000. Antes da batalla, toda a cidade encomendouse á Virxe María (isto fíxose varias veces ao longo da historia da cidade, a máis recente en 1944 para protexer a cidade dos bombardeos aliados). O home a quen deron o mando da guerra, Bonaguida Lucari, camiñou descalzo e destocado cun dogal ao redor do pescozo, até a catedral. Dirixía unha procesión composta por todos os residentes na cidade, e todo o clero esperouno alí. Lucari e o bispo abrazáronse, para mostrar a unidade entre a igrexa e o estado, entón Luceri formalmente deu a cidade e a súa contrade á Virxe. Segundo a lenda, unha espesa nube branca baixou sobre o campo de batalla dando aos sieneses protección que axudou ao seu ataque. En realidade, o exército florentino lanzou varios ataques infrutuosos contra o exército sienés ao longo do día, daquela os sieneses contraatacaron e traidores dentro do exército florentino mataron ao portaestandartes e no caos resultante, o exército florentino se disgregó e fuxiu do campo de batalla. Case a metade do exército florentino (ao redor de 15.000 homes) foron mortos. Tan absoluta foi a derrota que mesmo hoxe en día, se equipos das dúas cidades enfróntanse en calquera acontecemento deportivo, os afeccionados sieneses probablemente insten os seus rivais florentinos a «Lembrar Montaperti!».
Así, a finais do século XIII Siena pasou aos Visconti. En 1404 os Visconti foron expulsados e estableceuse un goberno de Dez Priores, en alianza con Florencia contra o rei Ladislau I de Nápoles. Coa elección do sienés Pío II como Papa, os Piccolomini e outras familias nobres puideron regresar ao goberno, pero despois da súa morte o control volveu a mans populares. En 1472 a República fundou o Monte dei Paschi, un banco que aínda hoxe se atopa activo e que é o banco máis antigo en funcionamento do mundo.
Siena, desde o Renacemento ao presente
miniatura|220px|Fachada do Palazzo Pubblico. As faccións nobres regresaron á cidade con Pandolfo Petrucci en 1487, co apoio de Florencia e de Afonso de Calabria; Petrucci exerceu poder efectivo sobre a cidade até a súa morte en 1512, favorecendo as artes e as ciencias, e defendéndoa de César Borgia. A Pandolfo sucedeulle o seu fillo Borghese, quen foi expulsado polo seu primo Raffaello, axudado polo Papa Médicis León X. O último Petrucci foi Fabio, exiliado en 1523 polo pobo de Siena. Renovouse a loita interna, coa facción popular desbancando ao partido Noveschi apoiado por Clemente VII: o último enviou un exército, pero foi derrotado en Camollia en 1526. O Emperador Carlos V aproveitouse da caótica situación e puxo unha gornición española en Siena. Os cidadáns expulsárona en 1552, aliándose con Francia: isto era inaceptable para o Emperador, que enviou ao seu xeneral Gian Giacomo Medici a asediala cun exército Florentino-Imperial.
O goberno sienés confiou o seu defensa a Piero Strozzi. Cando resultou derrotado na batalla de Marciano (agosto de 1554), perdeuse toda esperanza de alivio. Tras 18 meses de resistencia, rendeuse a Florencia o 17 de abril de 1555, marcando o final da República de Siena. O novo rei español, Filipe II, que debía enormes sumas aos Médicis, cedeuno, xunto cunha serie de fortalezas costeiras anexadas aos Presidios de Toscana, ao Ducado de Florencia, futuro Gran Ducado de Toscana, ao que pertenceu até a unificación de Italia no século XIX. Un goberno republicano de 700 familias sienesas en Montalcino resistiu até 1559. A Siena actual ten un aspecto aínda moi parecido ao que tiña nos séculos XIII e XIV. A pintoresca cidade segue sendo un importante centro cultural, especialmente en disciplinas humanísticas.
Monumentos
220px|miniatura|A Catedral. 220px|miniatura|dereita|Vista exterior da Catedral de Siena. O centro histórico de Siena foi declarado pola UNESCO como lugar Patrimonio da Humanidade no ano 1995, por considerar que é a encarnación dunha cidade medieval. Os seus habitantes rivalizaron con Florencia en materia de plan urbanístico, conservando ao longo dos séculos a súa aparencia de cidade gótica, adquirida entre os séculos XII e XV.
A súa catedral, comezada a mediados do século XII, é un representativo exemplo da arquitectura gótica italiana. A fachada principal, obra de Giovanni Pisano, foi terminada en 1380; no interior pódese admirar o púlpito octogonal sostido por leóns de Nicola Pisano, e o seu pavimento de mosaicos, un historiado labirinto percorrido por penitentes arrodillados. Baixo a catedral, no batisterio, atópase a magnífica pila bautismal con baixorrelevos de Donatello, Ghiberti, Jacopo della Quercia e outros escultores do século XV. O museo da obra da catedral contén a famosa Madonna realizada polo artista sienés probablemente máis influente do seu tempo, o pintor Duccio dei Buoninsegna (1253-1319).
Na Piazza del Campo', que ten forma de abanico, atópase o Palazzo Pubblico ou Casa do Concello (século XIV) co seu famoso Campanile. O Pazo do Concello, é el mesmo unha grande obra de arquitectura, alberga outro importante museo de arte. Incluído dentro do museo están as series de frescos sobre o bo goberno e o resultado do bo e mal goberno de Ambrogio Lorenzetti e algúns dos mellores frescos de Simone Martini e Pietro Lorenzetti. Na praza poden apreciarse os relevos de la Fuente Gaia de Jacopo della Quercia. É nesta praza tamén onde se celebra a famosa carreira de cabalos o Palio delle contrade, que ten lugar habitualmente dúas veces ao ano e na cal, tanto xineta como cabalo representan cada un do dezasete distritos da cidade, as contrade. Na Praza Salimbeni está o Palacio Salimbeni, un destacado edificio e tamén o cuartel xeral medieval de Monte dei Paschi dei Siena un dos bancos máis antigos de existencia continuada e un protagonista relevante na economía sienesa. O destacado palacio gótico Palazzo Chigi en Via dei Città é a sede da Accademia Musicale Chigiana, o conservatorio de música de Siena.
Outros lugares de interese en Siena son:
Outras igrexas na cidade inclúen:
Os xardíns da cidade inclúen o Xardín Botánico da Universidade de Siena, un xardín botánico mantido pola Universidade.
Cultura
Siena tamén rivalizou nas artes durante todo o período medieval. Con todo, devastada en 1348 pola peste negra, nunca recuperou o seu esplendor, perdendo na súa rivalidade interurbana coa veciña Florencia, aínda que mantivo a súa independencia na Toscana até 1557.
Festas
O Palio: todos os anos, o 2 de xullo (Palio dei luglio) e o 16 de agosto (Palio dell'Assunta), a Piazza do Campo anímase co Palio, que parece ser unha antiga celebración en recordo dunha xusta que levou ante a outra puxante cidade toscana, Florencia, no ano 1264.
Deporte
Siena é a sede do club deportivo máis antigo de Italia, a Polisportiva Mens Sana, fundada en 1871, e cuxa sección de baloncesto, o Mens Sana Basket, é actualmente un dos equipos máis prestixiosos de Italia e de Europa. Ademais, deste club nace, en 1904, o equipo de fútbol Sportiva Robur que logo cambiaría o seu nome polo de AC Siena. Actualmente este club compite na Serie A.
Cidades irmandadas
Siena esta irmandada con:
León e Olvido
León e Olvido (en León y Olvido) é unha produción galega do ano 2004 dirixida por Xavier Bermúdez e protagonizada pola actriz Marta Larralde, e por Guillem Jiménez, primeiro actor con síndrome de Down protagonista nunha película española.
Sinopse
León (Guillem Jiménez) e Olvido (Marta Larralde) son irmáns xemelgos e orfos. León ten síndrome de Down. Olvido, cuxas relacións sentimentais non van nada ben, tivo que deixar os estudos e pórse a traballar. León pretende acaparar as atencións da súa irmá. Os sentimentos que os unen e enfrontan son moi intensos por ambas partes até que un día aparece nas súas vidas Damián (Gary Piquer).
Coca-Cola
Coca-Cola (tamén coñecida en inglés como Coke) é unha bebida de cola gasosa e azucrada, producida por The Coca-Cola Company. Nun comezo, foi concibida como unha bebida medicinal patentada, creada polo farmacéutico John Pemberton, sendo adquirida posteriormente polo empresario Asa Griggs Candler, que fixo da bebida unha das máis consumidas dos séculos XX e XXI.
Historia e características
O nome procede de ingredientes da súa composición inicial: a folla de coca e a noz de cola; a bebida era por entón vendida polo seu inventor, o doutor John Stith Pemberton, como un remedio milagreiro (o envase era diferente do actual).
Os seus principais competidores actuais no mercado mundial son: Pepsi-Cola e Virgin Cola, ambas as dúas tamén bebidas de cola. Fabrícanse outras colas sobre a base da receita OpenCola, con licenza GPL. Hai tamén as altercolas.
A sede central de The Coca-Cola Company está en Atlanta, Xeorxia, nos Estados Unidos de América.
Composición da Coca-Cola
miniatura|left|Engarrafamento na fábrica de Coca-Cola Canada Ltd, o 8 de xaneiro de 1941. [[Montreal, Canadá.]] miniatura|Museo [[World of Coca-Cola en Las Vegas, Nevada, no ano 2000.]] miniatura|Publicidade de Coca Cola. A fórmula da Coca-Cola é gardada en segredo, permanecendo desde a súa creación como un misterio coidadosamente mantido. Só tres persoas poderían ter acceso á lista dos ingredientes que a forman e ás regras específicas da súa preparación. Porén, segundo William Reymond (autor de Coca-Cola, l'enquête interdite, Coca-Cola, a enquisa prohibida) pódese encontrar a receita en Internet e no seu libro.
En realidade, non é máis que un segredo de mercadotecnia, pois os químicos hai xa tempo que analizaron con precisión a fórmula da Coca-Cola.
O seu particular sabor procede da mestura de azucre e de esencias de laranxa, limón e vainilla. Outros ingredientes, como o ácido fosfórico, terían un papel menor no seu gusto. O azucre caramelizado é o responsábel da cor escura da bebida. Cada fabricante con licenza da marca recibe dende Estados Unidos o concentrado en grosos frascos, debéndose limitar a engadir a auga e o gas. A auga pode ter diferente gusto segundo rexións e países, polo que se empregan filtros pero o sabor da Coca-Cola pode variar segundo zonas.
O efecto estimulante orixinario era producido pola cocaína, contida nas follas de coca, e pola cafeína das noces de cola. En 1906, a Coca-Cola, vendida como un tónico cerebral, estaba case desprovista de cocaína (un 1/400 de grao por cada onza de xarope); esta proporción mantívose ata 1929. A tecnoloxía suprimiu todo o contido de cocaína e a cafeína subsiste nunha taxa reducida para que a bebida conserve a súa faceta estimulante.
A compañía Coca-Cola é o maior consumidor mundial de extracto de vainilla natural. Así que cando, en 1984, para a "New Coke", foi utilizada unha nova fórmula, a economía de Madagascar derrubouse, pois pasouse a utilizar un substitutivo sintético, a vainilina, baixando as compras de vainilla á metade. Por contra, o recente lanzamento dunha nova fórmula con vainilla, fixo subir os prezos dese produto.
Logotipo e envase
A igualmente famosa botella de Coca-Cola, chamada a "contour bottle" dentro da compañía, foi creada en 1915 polo deseñador de botellas Earl R. Dean. Nese ano a empresa convocou un concurso entre os seus subministradores de botellas para crear unha nova para a bebida, que se diferenciase doutras: "...unha botella que unha persoa puidese recoñecer mesmo na escuridade, e que aínda rota alguén puidese dicir de que era con só unha ollada...". Un equipo quedou encargado de seleccionala. O auditor da compañía T. Clyde Edwards e Earl R. Dean, acabaron por inspirarse nunha imaxe dun coco con forma de cabaza que ollaron na Encyclopedia Britannica, e o presidente da compañía, Chapman J. Root, aprobou o modelo que estes lle presentaron. Dean creou o molde para a botella e elaborou unhas cantas con ese molde. Aprobado definitivamente polo presidente, o deseño foi patentado en novembro de 1915, aparecendo xa no mercado en 1916, e, en 1920, era a botella estándar da empresa. Hoxe, a botella é un dos envases máis recoñecíbeis do mundo.
Coca-Cola en Galiza
miniatura|esquerda|Begano, A Coruña BEGANO (Bebidas Gaseosas del Noroeste, S.A.) é unha das sete embotelladoras de Coca-Cola en España. A fábrica de Begano ten 360 traballadores e unha facturación de 180 millóns de euros, e está situada na cidade da Coruña. O edificio da empresa foi deseñado polos arquitectos Andrés Fernández-Albalat Lois e Antonio Tenreiro en 1960. Está considerado como unha das edificacións industriais significativas da arquitectura galega. Begano fabrica, vende e distribúe as marcas Coca-Cola, Sprite, Fanta, Nordic Mist, Schuss, Nestea, Aquarius, Powerade, Burn, Minute Maid, Aquabona e Mare Rosso. A empresa ten seis delegacións en Lugo, Ourense, Pontevedra, Ferrol, Santiago e Vigo.
En maio de 2012, Cobega a embotelladora de Coca-Cola en Cataluña, mercou o 60% de Begano. Actualmente Begano está a traballar para trasladar a fábrica ao concello de Oza-Cesuras. Proxecto que os novos propietarios desbotaron.
Oltenia
Xeografía
Os tradicionais condados son Mehedinți, Gorj, Dolj, Vâlcea, e Olt. A principal cidade de rexión e a súa capital durante toda Idade Media é Craiova. Outras cidades son Drobeta-Turnu Severin, Râmnicu Vâlcea, Slatina, Târgu Jiu, Caracal e Motru.
A Cepeira
O topónimo galego A Cepeira pode referirse a:
Wilhelm Braune
Wilhelm Theodor Braune (nado en Großthiemig o 20 de febreiro de 1850 e morto en Heidelberg o 10 de novembro de 1926) foi un filólogo e filósofo alemán, expoñente da escola neogramática que influenciou profundamente a indoeuropeística entre os séculos XIX e XX.
Traxectoria
Nado en Großthiemig, pequeno centro de Brandeburgo, Braune ensinou filoloxía xermánica na universidade de Leipzig (1875-1880) e de Heidelberg (1888-1919).
Expoñente do movemento dos Neogramáticos, no centro das súas investigacións estaban a lingüística indoeuropea e a xermanística, ámbito ao que contribuíu en particular coa súa Gotische Grammatik  (1880); fundou e dirixiu, en 1874 xunto con Hermann Paul, os Beiträge zur Geschichte der deutschen Sprache und Literatur e, en 1876, os ''Neudrucke deutscher Litteraturwerke des 16. und 17. Jahrhunderts'', obras despois continuadas por Ernst Beutler. Ocupouse tamén de filosofía (Die Handschriftenverhältnisse des Nibelungenliedes, 1900).
Río Ienisei
O Ienisei (en ruso Енисей) é un longo río da Federación Rusa en Siberia, que flúe en dirección norte a través das repúblicas de Tuva e Khakassia, e o krai de Krasnoiarsk até desembocar no golfo homónimo, no mar de Kara (océano Ártico).
É o central dos tres grandes ríos siberianos que desembocan no océano Ártico (os outros dous son o Obi e o Lena. Nacido en Mongolia, segue un curso cara ao norte, até desembocar no golfo do Ienisei, no mar de Kara, drenando unha gran parte do centro de Siberia.
Xeografía
O río Ienisei nace en Kizil (Tuva), da confluencia do río Grande Ienisei (Bolshoi Ienisei), que discorre por Tuva, e o río Pequeno Ienisei (Mali Ienisei), que o nace ao sur dos montes Saián, na provincia de Khövsgöl, no norte de Mongolia; tras percorrer uns cen quilómetros e recibir numerosos afluentes, cruza a fronteira con Rusiar en Ush-Bel'Dyr, e termina uníndose ao Grande Inenisei preto da cidad de Kizil, formando así o Ieniséi. Tras o seu longo pecorrido en dirección cara ao norte, desemboca no mar de Kara (océano Ártico), nun estuario duns 400 km conformado o golfo do Ienisei.
Ten unha lonxitude de 4 093 km pero, contando o sistema fluvial Ienisei-Angara-lago Baikal-Selenga-Ider alcanza os 5 539 km, o que o sitúa como o quinto río máis longo do mundo, tras o Amazonas, o Nilo, o Yangtzé e o Mississippi-Missouri.
A súa conca comprende uns 2 580 000 km², a oitava do mundo.
O Ienisei discorre polo centro de Siberia en dirección sur-norte, a través das repúblicas de Tuva e Khakassia, e do krai de Krasnoiarsk.
A maior parte do río é navegábel, salvo entre novembro e maio que permanece xeado. O seu curso superior é turbulento, o que se aproveitou para a construción de centrais hidroeléctricas, destacando os encoros de Saián e Krasnoiarsk.
Afluentes
miniatura|280px|O río Selenga. Os seus principais afluentes son os ríos Angara, Tunguska Pedregoso e Tunguska Inferior; os tres pola súa marxe dereita.
Cidades que atravesa
As cidades máis importantes polas que pasa o río son Kizil, Shagonar, Saianogorsk, Abakán, Divnogorsk, Krasnoiarsk, Ieniseisk, Lesosibirsk, Igarka e Dudinka.
Fauna e flora
O río Ienisei, na súa conca de drenaxe (excluíndo o lago Baikal e os lagos da conca do río Khantaika alberga 55 especies de peixes nativos, incluíndo dúas endémicas: Gobio sibiricus (un ciprínido da subfamilia dos gobioninos, e Thymallus nigrescens (un salmónido da subfamilia dos timalinos). O tímalo está restrinxido ao lago Khövsgöl e aos seus ríos tributarios.
A maioría dos peixes que se encontran na conca do río Ienisei son especies euribiberianas ou siberianas relativamente estendidas, como o lucio común (Esox lucius), o rutilo (Rutilus rutilus), o leucisco (Leuciscus leuciscus), o coto siberiano (Cottus poecilopus), a perca europea (Perca fluviatilis) e o carpa (Carassius gibelio). A conca tamén alberga moitos salmónidos (troitas, o corégono, salvelinos, tímalos, o Hucho taimen e outras especies relaciandas) e o esturión siberiano (Acipenser baerii).
O val do río Ienisei é o hábitat de numerosas especies florísticas, como o piñeiro siberiano (Pinus siberianus) e o alerce siberiano (Larix sibirica), especies arbóreas notábeis. En tempos prehistóricos nalgunhas zonas encontrábase o piñeiro silvestre, Pinus sylvestris, que foi abundante no val do ienisei contra o ano 6000 AC. Tamén hai numerosas especies de aves presentes na conca, incluíndo, por exemplo, o corvo cincento, Corvus cornix.
O rabaño de renos de Taimir
O rabaño de renos da península de Taimir, unha subespecie de reno migrante da tundra siberiana, (Rangifer tarandus sibiricus), é o maior rabaño de renos do mundo. migran cara ás zonas de pasto de inverno ao longo do río Ienisei.
Navegación
Os vapores fluviais chegaron por primeira vez ao río Ienesei en 1864 e foron traídos de Holanda e Inglaterra a través do xeado mar de Kara. Un era o SS Nikolai, o outro o SS Thames. Intentaron explorar o río, e pasaron o inverno de 1876, pero sufriron danos polo xeo e finalmente naufragaron no río. O éxito chegou cos vapores Frazer, Express en 1878 e, ao ano seguiente, o Moskowa (Moscova), transportando subministracións e trigo. O Dalman chegou a Ieniseisk en 1881.
A Rusia imperial situou barcos de vapor no río nun intento de establecer a comunicación coa Siberia, sen litoral practicábel. Un dos barcos foi o SS San Nicolao, que levou ao futuro tsar Nicolao II na súa viaxe a Siberia, e máis tarde levou a Vladimir Lenin a prisión.
Enxeñeiros intentaron situar vapores fluviais nun servizo regular no río durante a construción do ferrocarril Transiberiano. Necesitábanse os barcos para levar raís, motores e subministracións. O capitán Joseph Wiggins navegou no Orestes con raís e barcos de vapor en 1893. Porén, a ruta marítima e fluvial resultou moi difícil, e perdéronse varios barcos no mar e no río. Tanto as foces do Obi como a do Ienisei teñen entradas moi longas, de varios centos de quilómetros de lonxitude, e son pouco profundas, con xeo durante gran parte do ano, e son propensas a fortes ventos e, polo tanto, prexudiciais para a navegación. Despois da finalización do ferrocarril, o tráfico fluvial reduciuse só ao servizo local, xa que a ruta polo Ártico e o longo río demostraron ser unha ruta demasiado indirecta.
En 1985 construíuse un canal en plano inclinado no río, no encoro de Krasnoiarsk.
O primeiro equipamento de navegación recreativa por toda a lonxitude do Ienisei, incluído o seu violento treito superior en Mongolia, foi un esforzo australiano-canadense rematado en setembro de 2001. Ben Kozel, Tim Cope, Colin Angus e Remy Quinter estaban neste equipo. Tanto Kozel como Angus escribiron libros que detallan esta expedición, e un documental foi producido pola National Geographic Television.
Historia
miniatura|180px|Distribución das linguas ieniseianas no século XVII (raiado) e ao final do século XX (vermello). Tribos nómades como o pobo keta e o pobo yugh viviron ao longo das beiras do río Ienisei desde a antigüidade, e esta rexión é o berce das linguas ieniseianas. Os keta, que suman ao redor de 1 200 individuos, segundo o censo de 2010, son os únicos sobreviventes dos que viviron orixinariamente en todo o centro de Siberia, cerca das beiras do río. Os seus parentes extintos incluían aos kotts, assans, arins, baikots e pumpokols, que vivían río arriba, ao sur.
Os ketas modernos viviron nas zonas medias orientais do río antes de seren asimilados politicamente por Rusia durante os séculos XVII ao XIX.
Algunhas das primeiras evidencias coñecidas das orixes túrquicas encontráronse no val do Ienisei en forma de estelas, monólitos de pedra e taboleiros conmemorativos que datan dos séculos VII a IX d.C., xunto con algúns documentos que se encontraron na chinesa rexión autónoma uigur de Xinjiang. As evidencias escritas reunidas destas fontes falan de batallas libradas entre turcos e chineses e outras lendas. Tamén hai exemplos de poesía uigur, aínda que a mayoría só sobreviviron nas súas traducións á lingua chinesa.
O trigo do val do Ienisei foi vendido por musulmáns e uigures enas épocas de colleitas escasas a Bukhara e Sogdiana durante a dinastía Tahirid.
Os rusos chegaron por primeira vez ao Ienisei superior en 1605, viaxando desde o río Obi, subindo o río Ket, e despois baixando o Ienisei até o río Sym.
Durante a segunda guerra mundial, a Alemaña nazi e o Imperio Xaponés acordaron dividir Asia ao longo dunha liña que seguía o río Ienisei até a fronteira da China, e logo ao longo da fronteira entre a China e a Unión Soviética.
Contaminación
Estudos demostraron que o Ienisei sofre contaminación causada por descargas radioactivas procedentes dunha fábrica que produciu plutonio para bombas atómicas na cidade secreta de Krasnoyarsk-26, agora coñecida como Zheleznogorsk.
Por outra parte, o río está contaminado en varios treitos, en particular polo tritio que se encontra nos sedimentos, no zoobentos, nos peixes e nas plantas do curso da auga. A fonte deste tritio sería o complexo mineiro e químico do Rosatom (State Atomic Energy Corporation Rosatom), unha empresa pública rusa especializada no sector da enerxía nuclear, que agrupa a máis de 300 empresas e organizacións e emprega a 250 000 persoas.
Na literatura
O Ienisei foi atravesado por Miguel Strogoff na novela homónima de Jules Verne.
Gran Premio de Francia de 1950
O Gran Premio de Francia de 1950 foi unha carreira de Fórmula Un, celebrada en Reims-Gueux o 2 de xullo de 1950. Foi a sexta carreira da tempada de Fórmula Un de.
Informe da carreira
Fangio fixo unha exhibición impresionante, cunha volta a 116 mph nas prácticas. Con Ferrari sen partipar cos seus coches de tres litros, a principal oposición viría dos Talbot con motores de dobre encendido con 12 buxías. Pero sufriron de problemas de radiador e arrequecemento para que Fangio e Fagioli fixeran outra carreira de demostración dos Alfa, mentres que Farina sucumbiu por problemas coa bomba de combustible. Peter Whitehead tivo un merecido podio, co 3º lugar a pesar ter a xunta da culata rota, nas dúas últimas voltas.
Notas
Fangio bateu a marca de vitorias – esta foi a terceira.
Hans Bethe
Hans Albrecht Bethe, nado en Estrasburgo, Francia, o 2 de xullo de 1906 e finado en Nova York, Estados Unidos, o 6 de marzo de 2005, foi un físico alemán, nacionalizado norteamericano, galardoado co Premio Nobel de Física no ano 1967.
Traxectoria
Naceu na cidade de Estrasburgo, cidade sita na rexión de Alsacia cando esta formaba parte da Imperio Alemán. Tras estudar física na Universidade de Frankfurt doutorouse en 1928 na Universidade de Múnic baixo a supervisión de Arnold Sommerfeld. Bethe morreu na súa residencia de Nova York, aos 99 anos de idade.
Investigacións cíentíficas
Abandonou Alemaña ao acceder Adolf Hitler ao poder, instalándose en 1933 na Universidade de Bristol no Reino Unido onde traballou con Rudolf Peierls investigando ao redor do deuterio. En 1935 ingresou na Universidade de Cornell nos EUA como profesor de física, onde realizou investigacións ao redor das reaccións nucleares, o ciclo carbono-nitróxeno-osíxeno e o cálculo do efecto Lamb combinando a relatividade e a mecánica cuántica. En 1938 atopou o mecanismo das reaccións nucleares, coñecido como o ciclo de Bethe ou do carbono, que explica como as estrelas producen a súa enerxía. Bethe deuse conta que, por entender como se realiza a fusión do núcleo de hidróxeno no interior do Sol, é necesario considerar que o carbono actúa como catalizador.
Durante a segunda guerra mundial foi o director da división teórica do laboratorio secreto de Los Alamos e participou no desenvolvemento da primeira bomba atómica, o denominado Proxecto Manhattan. Invitado por Robert Oppenheimer dirixiu un conxunto moi selecto de científicos que incluía físicos como John von Neumann ou Richard Feynman.
O seu equipo traballou na fabricación da masa crítica necesaria de uranio-235 necesaria para producir unha reacción nuclear de fisión capaz de producir a explosión dunha bomba nuclear. Tras a guerra Bethe pasou a ser un activista a favor do desarmamento e, en particular, do control nuclear, sendo un dos principais impulsores da firma dos Acordos SALT no ano 1972, realizada en Helsinqui.
Os seus éxitos permitíronlle chegar a ser presidente da Sociedade Americana de Física no ano 1954. En 1967 foi galardoado co Premio Nobel de Física polas súas contribucións á teoría nuclear, especialmente no descubrimento da produción enerxética nas estrelas.
Confirmación das súas teorías
dereita|miniatura|200px|Credencial acreditativa de Bethe no Observatorio de Los Alamos. Grazas ao súa lonxevidade Bethe puido ter a satisfacción de asistir á comprobación das súas ideas sobre a produción de enerxía polas estrelas, comprobación realizada nos primeiros anos do século XXI grazas á resolución do problema dos neutrinos procedentes do centro do Sol.