cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moeda dun centavo de dólar Lincoln
As iniciais de Brenner
A marca de gravador que Brenner colocara no exergo do reverso, consistente nas súas iniciais V.D.B., convertéronse axiña nunha fonte de controversia. A tarde do 2 de agosto de 1909 o xornal The Washington Star preguntou publicamente ao Tesouro acerca da presenza destas iniciais e noutros xornais apareceron declaracións de funcionarios non identificados da Ceca de Filadelfia que afirmaban que as moedas eran ilegais por mor destas iniciais, que se poderían considerar como publicidade. O 5 de agosto, o secretario MacVeagh ordenou que se suspendese a produción do centavo ata que a moeda puidese ser producida só cun pequeno "B" (de Brenner) nun lugar discreto da moeda. No entanto, aínda que a simple eliminación das iniciais e a cuñaxe das novas moedas sen elas provocaría un atraso de só tres días no proceso de produción, a inserción da nova marca "B" implicaría unha demora de ata 14 días. Ante isto, o subsecretario do Tesouro, Eliot Norton, logo de se reunir con Barber, ordenou que as moedas se cuñasen sen inicial ningunha. O avogado do Departamento do Tesouro Maurice O'Connell sostivo que a inclusión das iniciais non constituía un cambio de deseño, que só podería terse producido esperando a que a moeda estivese 25 anos en circulación ou obtendo o permiso do Congreso. Barber tamén se opuxo a que se mantivese unha única inicial "B", ao temer que, como o propio Barber xa utilizara en moedas súas esa mesma inicial, o novo centavo se considerase obra súa e, segundo o subsecretario Norton, "non está disposto a que se considere responsable do centavo Lincoln, ao que sempre se opuxo e que non considera unha moeda de éxito". Como era esperable, Brenner si que se opuxo á eliminación das súas iniciais, aínda que as súas protestas resultaron infrutuosas. O 12 de agosto de 1909 comezou a produción dos centavos sen as iniciais.
Durante a paralización, os propietarios das máquinas expendedoras e comecartos queixáronse de que os novos centavos eran demasiado grosos para poderen ser utilizados nas súas máquinas. Barber foi reclamado durante as súas vacacións en Cape May, Nova Jersey, para atender a estas queixas. Leach ordenou cambios no novo centavo, mais Barber resistiuse a estas ordes e ao final tivo éxito: foron os fabricantes das máquinas os que se viron obrigados a modificar as súas máquinas para que aceptasen o novo centavo, e non ao revés.
Cara á fin de 1909, a oferta dos novos centavos acadou un equilibrio coa súa demanda. Ao longo de todo o ano cuñáronse uns 103 millóns de moedas entre as cecas de Filadelfia e de San Francisco, dos que algo menos dun terzo amosan as iniciais do gravador. Mentres que en Filadelfia a cantidade de moedas cuñadas coas iniciais VDB ascende a 28 millóns, o que as fai bastante comúns, os centavos cuñados en San Francisco con estas iniciais son moito máis escasos, xa que non chegaron ao medio millón de exemplares.
O historiador numismático Roger Burdette suxire que se o secretario do Tesouro MacVeagh tivese máis experiencia no seu traballo se tería ocupado menos pola presenza das iniciais no centavo. Saint-Gaudens asinara no anverso da moeda de ouro de 20 dólares e tamén o deseño de George T. Morgan para o dólar Morgan incluía un "M" como marca a ambos os lados da moeda.
En 1918, as iniciais de Brenner foron restauradas na moeda, aínda que máis pequenas e colocadas no truncamento do ombreiro de Lincoln, na parte inferior do anverso.
Produción
En 1909 só produciron os novos centavos Lincoln as cecas de Filadelfia e San Francisco. Como era habitual na época, os cuñados en Filadelfia carecen de marca de ceca, en tanto que as producidas en San Francisco amosan un "S". En 1911, a Ceca de Denver comezou tamén a súa produción de centavos Lincoln, coa marca de ceca "D", e na maioría dos anos seguintes as tres cecas continuaron coa súa cuñaxe desta moeda. En 1916, o gravador xefe Barber fixo uns lixeiros reaxustes no deseño, facendo que a fazula e o abrigo de Lincoln parecesen menos engurrados. O motivo deste axuste foi procurar unha maior vida útil para os cuños.
En 1917, o ano en que Barber finou aos 77 anos, durante o exercicio do seu cargo, a economía de guerra provocada pola primeira guerra mundial provocou a escaseza de moedas dun centavo. Nesta época, o centavo Lincoln aínda non chegara a se converter no modelo dominante na circulación, xa que catro quintas partes se correspondían ao anterior modelo Indian Head. A demanda do centavo seguiu aumentando cando se instituíu un imposto de luxo e os centavos se fixeron necesarios para facilitar o cambio.
Durante a recesión de 1922, a demanda de moedas no comercio foi menor do habitual e cuñáronse poucos centavos (pouco máis de sete millóns, unicamente na Ceca de Denver). Nese momento a fabricación dos cuños estaba centralizada en Filadelfia e, cando a Ceca de Denver lle solicitou máis cuños para atender as encargas previstas, contestóuselle que a Ceca de Filadelfia non podía atender esta solicitude, xa que estaba totalmente ocupada preparando os cuños para a nova moeda dun dólar de prata, o dólar Peace. Denver tivo que cumprir os seus compromisos cun cuño do anverso bastante desgastado, co que moitas moedas deste ano amosan o seu gravado máis frouxo do habitual. En moitas das cuñaxes, a marca de ceca nos cuños encheuse de aceite e sucidade, o que repercutiu en que a marca non se reproducise nalgunhas moedas ou o fixese dun xeito débil ou deteriorado. O centavo de Denver de 1922 carente de marca de ceca por este motivo é un dos máis raros da serie de centavos Lincoln.
Cando expirou o período dos 25 anos en circulación durante o cal o centavo Lincoln non podía modificar o seu deseño sen a aprobación do Congreso, non houbo interese por realizar cambio ningún. A partir de 1936 comezaron a facerse na Ceca de Filadelfia cuñaxes con acabamento especial proof —fondo espello e relevo mate— para coleccionistas; estas emisións especiais comezaran a facerse en 1910 mais cesaran en 1916.
Emisión de guerra (1943)
Á medida que avanzaban estes experimentos, a produción de centavos de bronce reduciuse drasticamente en xullo de 1942 e cesou en decembro. O 18 de decembro dese ano, o Congreso autorizou a Casa da Moeda para cambiar a composición do centavo durante un período de tres anos; cinco días despois, o secretario do Tesouro Henry Morgenthau anunciou que a moeda se fabricaría en aceiro recuberto de cinc. O cinc e o ferro forman un "par electromagnético" e os dous metais corróense axiña ao entraren nunha atmosfera húmida. A poboación non tardou en queixarse de que a nova moeda manchaba e outro motivo de protesta era que se confundía coa moeda de dez centavos, que aínda que era lixeiramente máis pequena, compartía a cor, e comezou a xurdir a suxestión de que o centavo se perforase para facilitar a identificación. Morgenthau contestou que as novas moedas de aceiro e cinc escurecerían axiña e que a Casa da Moeda estaba disposta a acelerar ese escurecemento se se achase o procedemento axeitado. miniatura|260x260px|Centavo Lincoln cuñado en [[aceiro en 1943. ]] A lei do Congreso que aprobaba a produción destes centavos de guerra tamén establecía unha data límite da autorización para o 31 de decembro de 1946. O aceiro con carbono de baixa calidade constituía o núcleo desas moedas, ao que se lle aplicaba un recubrimento de cinc de 0,013 milímetros de grosor en cada face por vía electrolítica, para previr a oxidación. Este recubrimento aplicábaselle ao aceiro antes de fabricar os discos, polo que ao recortalos para a súa posterior cuñaxe, os bordos das moedas quedaban sen recubrimento e extremadamente expostos á oxidación. O tamaño das moedas mantívose, aínda que o seu peso diminuíu desde os 3,11 gramos aos 2,70 gramos. A produción comezou o 27 de febreiro de 1943 e o 31 de decembro dese ano as cecas de Filadelfia, Denver e San Francisco cuñaran 1.093.838.670 centavos. O cobre liberado para o esforzo de guerra foi suficiente para satisfacer as necesidades combinadas de dous cruceiros, dous destrutores, 1.243 Flying Fortresses e 120 canóns de campo e outros tantos obuses, ou, doutro xeito, 1.250.000 proxectís para os grandes canóns de campo.
En decembro de 1943, o Departamento do Tesouro anunciou que o centavo deixaría de fabricarse en aceiro despois dese ano, para ser substituído por moedas cunha aliaxe do 95% de cobre e o 5% de cinc —as emisións anteriores a 1943 tiñan a mesma porcentaxe de cobre, mais o 5% restante non era de cinc, senón de estaño—. O Tesouro tamén declarou que parte do metal para as novas moedas se obtería fundindo munición de armas lixeiras. No entanto, o escritor numismático Shane Anderson, no seu estudo dos centavos Lincoln, amosa as súas dúbidas de que esta fundición se levase a cabo, agás quizais dun xeito cerimonial.
Despois da guerra, o Tesouro foi retirando paseniño da circulación todos os centavos de aceiro que puido, aínda que negaba que o estivese a facer. Este programa de retirada non se fixo público ata 1959, xa que o Tesouro temía que se se coñecese publicamente as moedas acabasen sendo acaparadas.
Contrariamente ao que cabería esperar, coñécese a existencia de escasos exemplares datados en 1943 cuñados en bronce, e doutros datados en 1944 e cuñados en aceiro, e os seus prezos no mercado numismático son moi elevados. Só se coñece un exemplar de 1943-D en bronce, que se vendeu en setembro de 2010 por 1,7 millóns de dólares. Un dos catro coñecidos de 1943-S en bronce foi adquirido polo copresidente do equipo de béisbol Texas Rangers, Bob R. Simpson, por un millón de dólares. É frecuente a alteración de centavos xenuínos datados en 1943 aos que se lles engade un recubrimento de cobre de xeito fraudulento, aínda que estes son doadamente detectables mediante o uso dun imán. Por outra parte, en 2019 autenticouse tamén un exemplar composto por un 86,41% de estaño e un 8,37% de antimonio. miniatura|131x131px|Centavo de [[1955 con lendas e data duplicadas.]] Os discos sobre os que se produciron todas estas cuñaxes en aliaxes inesperadas entre 1943 e 1944 é probable que estivesen ocultos nos depósitos das prensas de cuñaxe e foron cuñados cando se restituíu a produción logo da fin de 1943.
O centavo Lincoln recuperou en 1944 a súa composición habitual de antes da guerra. Varios milleiros de pezas con data de 1955 foron cuñadas na Ceca de Filadelfia cun cuño defectuoso que amosaba a data e as lendas do anverso por duplicado. A Casa da Moeda estaba ao tanto de que se estaban a producir estas cuñaxes defectuosas, mais optou por lanzalas igualmente á circulación, no canto de destruír o lote completo. Esta variante de data duplicada non se deu a coñecer ata varios anos despois.
Segundo deseño (1959-2008)
En 1952, a Casa da Moeda dos Estados Unidos comezou a tomar en consideración a substitución do deseño do centavo Lincoln por un novo creado polo entón gravador xefe Gilroy Roberts, mais ao mesmo tempo temíase que a administración entrante de Eisenhower se amosase hostil a substituír a figura dun republicano na moeda.
Na mañá do domingo 21 de decembo de 1958, o secretario de Prensa do presidente Eisenhower, James Hargerty, emitiu un comunicado no que anunciaba que o 2 de xaneiro de 1959 comezaría a producirse un novo deseño do reverso do centavo Lincoln. Este novo deseño, realizado por Frank Gasparro, fora desenvolvido polo Departamento do Tesouro, en consulta coa Comisión do Sesquicentenenario de Lincoln. Logo da aprobación por parte do presidente e do secretario do Tesouro, Robert B. Anderson, presentouse o novo deseño do reverso, que representaba o monumento a Lincoln coñecido como Lincoln Memorial, en Washington. Este redeseño supuxo unha importante sorpresa, xa que ata a data non se filtrara nada sobre esa posibilidade.
O novo deseño da moeda dun centavo Lincoln lanzouse oficialmente o 12 de febreiro de 1959, coincidindo co 150 aniversario do nacemento de Abraham Lincoln, aínda que algunhas pezas xa foran postas en circulación uns días antes.
O deseño seleccionado para este novo reverso do centavo foi o resultado dun concurso interno entre os gravadores da Casa da Moeda dos Estados Unidos realizado en 1958. Gasparro non fora en persoa a ver o Lincoln Memorial e o seu deseño gañador suscitou opinións encontradas entre os críticos numismáticos: en tanto que para Anderson Gasparro creou unha imaxe "impresionante" do monumento, para Taxay o deseño "parece a primeira vista un tranvía". O historiador numismático Walter Breen describiu o traballo de Gasparro como "un desastre artístico".
Estes son algúns dos deseños propostos por Frank Gasparro no concurso de 1958, incluído o gañador do Lincoln Memorial:
miniatura|Detalle da [[estatua de Lincoln entre as columnas do Lincoln Memorial, no reverso da moeda.]]
A composición do centavo Lincoln sufriu unha lixeira modificación en 1962. Os funcionarios da Casa da Moeda consideraron que a hipotética supresión do contido de estaño non traería consigo ningún efecto adverso sobre as condicións de desgaste da moeda, entanto que as vantaxes orixinadas pola substitución do estaño polo cinc suporían unha aliaxe máis estabilizada. O Congreso autorizou esta modificación dentro dunha lei aprobada o 5 de setembro de 1962.
En 1964, a subida do prezo da prata fixo que a poboación acaparase as moedas deste metal e, ao escasear o cambio, o acaparamento chegou a afectar tamén o centavo, que por ese motivo comezou a escasear na circulación. A daquela directora da US Mint, Eva Adams, considerou que parte da razón da escaseza radicaba tamén en que os coleccionistas retiraban moitas destas moedas da circulación e, en consecuencia, ordenou que as marcas de ceca deixasen de aparecer nas moedas, para ofrecer menos variantes ao coleccionismo. Os centavos continuaron a ser cuñados con data de 1964 ao longo de todo 1965, en virtude da autoridade que lle confería á Casa da Moeda a Lei da Moeda de 1965, e case todos os datados en 1965 foron cuñados realmente en 1966. A Casa da Moeda comezou e cuñar moedas de dez centavos Roosevelt e os cuartos de dólar Washington en metal común en lugar de facelo en prata, para favorecer o seu uso e evitar o acaparamento. En 1968 restaurouse o uso da marca de ceca nos centavos Lincoln e a Ceca de San Francisco sumouse ás de Filadelfia e de Denver na cuñaxe de centavos para a circulación (ata 1974, cando cesou novamente), e comezou a cuñar tamén moedas con acabamento proof para coleccionistas. miniatura|130x130px|Detalle da data [[1969-S con dobre cuñaxe. ]] En 1968, as matrices dos cuños estaban xa moi desgastadas e os trazos de Lincoln no anverso eran cada vez máis tenues. Para as moedas de 1969 elaboráronse novas matrices dos cuños, cos trazos máis afinados e máis afastados do bordo da moeda, e tamén se agrandou o tamaño das letras. Nesta última data, na Ceca de San Francisco produciuse unha serie de centavos que, por un erro no cuño, locen unha dobre cuñaxe similar á ocorrida en 1955 na Ceca de Filadelfia, que afecta principalmente ás letras e á data. Estímase que os exemplares con esta variante non superan a centena, polo que acadan prezos moi elevados no mercado do coleccionismo; a principios de 2008 un deles foi vendido por 126.500 dólares.
Cambios na composición
Os prezos do cobre comezaron a subir en 1973, ata o punto en que o valor intrínseco da moeda se achegaba ao seu valor facial dun centavo, e a poboación comezou a acaparar a moeda coa esperanza de poder obter algún beneficio. Ante esta situación, a Casa da Moeda decidiu cambiar a composición do centavo e cuñalo en aluminio, un metal moito máis barato. No segundo semestre de 1973 produciuse máis dun millón e medio de centavos en aluminio, aínda que estes amosan a data de 1974, cando se proxectaba pólos en circulación. En comparecencias no Congreso, representantes da industria das máquinas expendedoras protestaron e declararon que os centavos de aluminio atascarían os seus equipamentos, e a Casa da Moeda botouse atrás na súa proposta. A daquela directora da US Mint, Mary Brooks, intentou que se devolvesen todos os centavos de aluminio que lles foran entregados a diversos membros do Congreso, mais 14 exemplares espécimes seguían desaparecidos e os seus receptores afirmaban descoñecer o que acontecera con eles. Un destes centavos de aluminio doóuselle ao Instituto Smithsoniano para a Colección Numismática Nacional dos EEUU; outro, ao parecer, foi atopado por un axente de policía do Capitolio. miniatura|130x130px|Proba en [[aluminio do centavo de 1974. ]] Logo deste intento infrutuoso, realizáronse tamén experimentos de centavos cun núcleo de aceiro recuberto de bronce, mais tamén se decidiu non seguir adiante con esta idea e os exemplares que se cuñaran a modo de proba destináronse á refundición. No entanto, algúns exemplares foron parar ao peto dalgúns empregados e, do mesmo xeito que ocorreu cos centavos de aluminio desaparecidos, pasaron a ser considerados como unha posesión ilegal dunha propiedade do Goberno.
Recoñecendo que un cambio na composición do centavo Lincoln resultaba inevitable, o Congreso aprobou a Lei Pública 93-441 o 11 de outubro de 1974, na que se declaraba que "cando o secretario do Tesouro o considere necesario para asegurar unha subministración axeitada de moedas para satisfacer as necesidades nacionais, poderá prescribir a composición de cobre e cinc na aliaxe da peza dun centavo que considere apropiada".
En 1981, ante unha nova subida no prezo do cobre, a Casa da Moeda decidiu acollerse ao previsto na lei de 1974 e cambiou a composición do centavo por un núcleo de cinc recuberto por unha capa de cobre. Logo dalgunhas dificultades contractuais e atrasos de produción, a Ceca de Filadelfia cuñou os primeiros centavos Lincoln con esta composición o 7 de xaneiro de 1982. A ceca de Denver non adoptou a nova composición ata o 21 de outubro. Coñécense algúns exemplares cuñados por erro en bronce e datados en 1983, que son extremadamente raros.
Na década de 1990 e no principio da de 2000 producíronse pequenos axustes no deseño do anverso da moeda. miniatura|Detalle de dobre cuñaxe nun centavo de [[1995. ]] En 1995 produciuse un novo episodio de dobre cuñaxe similar aos xa vistos de Filadelfia en 1955 e de San Francisco de 1996. Nesta ocasión, a Ceca de Filadelfia cuñou arredor de medio millón de exemplares nos que se aprecia unha dobre cuñaxe sinaladamente na palabra LIBERTY e na secuencia IN GOD. Ao se tratar dunha tiraxe relativamente ampla, os prezos desta variante no mercado do coleccionismo son máis accesibles e non acadan as cantidades das anteriores.
Emisión conmemorativa do Bicentenario de Lincoln (2009)
miniatura|130x130px|Nacemento e primeira [[infancia en Kentucky. ]] miniatura|130x130px|Anos de [[Educación|formación en Indiana. ]] A Lei de Moedas dun Dólar Presidencial, do 22 de decembro de 2005, esixía que se modificase o deseño do reverso do centavo para 2009 e que se emitisen catro modelos diferentes para conmemorar o bicentenario do nacemento de Abraham Lincoln, en tanto que o anverso seguiría a ser o habitual de Brenner, utilizado desde 1909. Os catro novos reversos deberían ser emblemáticos de varios momentos da vida de Lincoln: a súa primeira etapa en Kentucky e en Indiana, a súa vida profesional en Illinois e a súa presidencia. Os catro deseños foron presentados publicamente o 22 de setembro de 2008 nunha cerimonia que tivo lugar no Lincoln Memorial:
A lei que aprobou estas emisións requiría tamén a cuñaxe de xogos para a súa venda a coleccionistas con acabamento proof, elaborados na mesma aliaxe que a utilizada en 1909.
Novo modelo (desde 2010)
A mesma Lei de Moedas dun Dólar Presidencial, de 2005, determinaba que o centavo Lincoln debería amosar no reverso a partir de 2010 "unha imaxe emblemática da preservación do presidente Lincoln dos Estados Unidos como un país único e unido".
O 16 de abril de 2009, a Comisión de Belas Artes dos Estados Unidos reuniuse para recomendar un deseño que amosaba 13 monllos de trigo unidos por un anel, como símbolo da unidade nacional dos EEUU. Posteriormente, esta proposta foi retirada polas súas semellanzas coas moedas emitidas en Alemaña na década de 1920. O Comité Consultivo Cidadán sobre a Moeda tamén se reuniu e recomendou un deseño que amosaba un escudo da Unión coa expresión do valor facial ONE CENT superposta nun pergamiño e co lema nacional E PLURIBUS UNUM na parte superior do escudo.
En xuño de 2009, a Comisión de Belas artes reuniuse novamente e, en substitución da súa proposta anterior, decantouse agora por unha interpretación moderna da bandeira estadounidense.
No marco da cerimonia de lanzamento do derradeiro centavo conmemorativo de 2009, anunciouse formalmente o deseño escollido para esa moeda a partir de 2010, que coincidiu co proposto polo Comité Consultivo, baseado no escudo da Unión. Consonte a Casa da Moeda, as 13 franxas do escudo "representan os EEUU nunha unión compacta para apoiar o Goberno federal, representado pola barra horizontal superior". Este novo reverso foi deseñado pola artista Lyndall Bass e gravado polo gravador da US Mint Joseph Menna. No relativo ao anverso, a Casa da Moeda gravouno novamente desde o principio, retomando o galvano orixinal de 1909 para preparar os novos cuños; no entanto, non recuperou o relevo orixinal das primeiras emisións, que era claramente superior ao actual.
En xaneiro de 2010 puxéronse en circulación anticipadamente as moedas con este novo deseño en Porto Rico, por mor da escaseza de moedas dun centavo que estaba a sufrir a illa. A cerimonia de lanzamento oficial do novo deseño tivo lugar na Biblioteca Presidencial Abraham Lincoln en Springfield, Illinois, o 11 de febreiro de 2010.
A principios de xaneiro de 2017 apareceron en circulación centavos con esa data e coa marca de ceca "P" —a Ceca de Filadelfia non pon nunca a súa marca "P" na moeda dun centavo—. A US Mint non anunciara previamente este cambio, mais confirmou a súa oficialidade e afirmou que a inclusión da marca de ceca tiña como obxecto honrar os 225 anos da existencia deste establecemento. A inclusión da marca "P" foi xeneralizada para toda a tiraxe de 2017 de Filadelfia, e en 2018 os centavos desa ceca volveron saír sen marca ningunha.
En febreiro de 2019, a Casa da Moeda dos Estados Unidos anunciou que a súa Ceca de West Point cuñaría centavos Lincoln nas súas instalacións, coa marca de ceca "W". Non se trata de moedas para a súa circulación ordinaria, senón producidas para a súa inclusión nos estoxos de presentación para coleccionistas, en tres acabamentos distintos: ordinario, proof e proof inverso.
A Lei de Redeseño de Moedas Circulantes de Colección (Lei Pública 116-330), asinada polo presidente Donald Trump o 13 de xaneiro de 2021, prevé, entre outras cousas, deseños especiais durante un ano para a moeda circulante en 2026, incluído o centavo Lincoln, para conmemorar o 250º aniversario dos Estados Unidos.
Los Pasteles Verdes
Los Pasteles Verdes foi un grupo de pop latino máis popular na década de 1970. Orixináronse en Chimbote, Perú, pero actuaron durante moitos anos en México.
A Canliña, San Pedro de Batalláns, As Neves
A Canliña é un lugar da parroquia de San Pedro de Batalláns, no concello pontevedrés das Neves, na comarca do Condado.
Los Pasteles Verdes
Historia
Los Pasteles Verdes foi fundado polos irmáns Acuña: o guitarrista Víctor Hugo Acuña e o teclista Cesar Acuña; antes tocaran xuntos en The Jeekstones e Los Benkers. En 1973 forman Los Pasteles Verdes cos cantantes Aldo Guibovich e German Laos, o batería Jorge Luis Principe, o baixista Miguel Moreno e o percusionista Juan Vásquez. O seu primeiro éxito, un éxito en toda América Latina, foi "Angelitos Negros", que precedeu ao lanzamento do seu debut Recuerdos de Una Noche. Entre os seus éxitos posteriores estaban Hipocresia e Esclavo y Amo.
O grupo tivo un impacto significativo nos mercados musicais mexicano e latino-estadounidense a finais da década de 1970. Durante parte das décadas de 1970 e de 1980 estiveron asentados fóra de México. Fixeron unha xira polo Xapón en 2007.
A Costeira, San Pedro de Batalláns, As Neves
A Costeira é un lugar da parroquia de San Pedro de Batalláns, no concello pontevedrés das Neves, na comarca do Condado.
A Cividá, San Pedro de Batalláns, As Neves
A Cividá é un lugar da parroquia de San Pedro de Batalláns, no concello pontevedrés das Neves, na comarca do Condado.
Río Olenyok
miniatura|180px|O río Olenyok e a súa conca O río Olenyok, ou río Oleniok, tamén transcrito como Olenek (en ruso: Оленёк), é un longo río de Rusia no norte de Siberia, que desemboca no mar de Laptev.
Con 2292 km de lonxitude, é o 49º río máis longo do mundo e o 13º máis longo de Rusia.
A súa conca drena unha área duns 220000 km², a 14ª maior de Rusia (maior que Güiana e un pouco menor que Uganda).
O caudal medio na desembocadura é de 1210 metros cúbicos por segundo.
Administrativamente, o río discorre polo krai de Krasnoyarsk e a República de Sakha da Federación de Rusia.
Parlamento Saami de Noruega
miniatura|Foto aérea do parlamento. O Parlamento Saami de Noruega (en Sametinget, en, en saami de Lule e Sámedigge, en Sámiediggie, en Saemiedigkie, en Sääʹmteʹǧǧ) é unha cámara representativa para o pobo saami de Noruega. Actúa como unha institución de autonomía cultural para os membros deste pobo.
O Parlamento creouse o 9 de outubro de 1989. A sede está na aldea de Kárášjohka, no concello de Karasjok, no condado de Troms og Finnmark. Conta con 39 representantes, que son elixidos cada catro anos por voto directo de 7 circunscricións. As últimas eleccións foron en 2021. A diferenza de Finlandia, as 7 circunscricións abranguen toda Noruega. A actual presidenta é Silje Karine Muotka, que representa a Asociación Saami Norueguesa.
Manuel Fernández de Castro e Menéndez Hevia
Manuel Fernández de Castro y Menéndez Hevia (Oviedo, 1834–Mondoñedo, 1905), foi un sacerdote católico e escritor español en lingua asturiana, bispo de Mondoñedo entre 1889 e 1905.
Traxectoria
Fernández de Castro y Menéndez Hevia ordenouse sacerdote en 1869 e foi catedrático de Latín no Seminario Conciliar de Oviedo. Doutor en Teoloxía, foi reitor penitenciario da Catedral da capital asturiana e foi o fundador do Catecismo de Oviedo. O 30 de decembro de 1889 foi nomeado bispo de Mondoñedo, sendo ordenado o 13 de abril de 1890. Durante os anos á fronte da diocese ampliou o Seminario e creou varias novas parroquias, como a do Carme e San Vicente de Trigás. Ademais mantivo unha colaboración xornalística no diario carlista La Unidad, referente desta tendencia en Asturias, dende a revolución de 1868. Tamén, escribiu sobre temas de Teoloxía Moral en revistas eclesiásticas españolas e publicou dous libros sobre catequesis.
Escritor en asturiano
Tamén fixo a tradución ao asturiano da bula Ineffabilis Deus na que o papa Pío IX proclamou o dogma da Inmaculada Concepción de María. Esta versión está conservada nun códice regalado por España ao Vaticano coas versións da bula en galego, éuscaro, catalán, valenciano, ademais do asturiano.
Recoñecementos
Tanto en Mondoñedo como en Oviedo existen rúas co nome de Manuel Fernández de Castro. Ademais, a súa tarefa en lingua asturiana fixo que o seu nome bautizase o Coleutivu Manuel Fernández de Castro que une a sacerdotes en prol do uso do asturiano no seo da Igrexa Católica creado en 1986. Tamén lle foi adicada a Selmana de les Lletres Asturianes de 1997. En 2016 o Concello de Mondoñedo conmemorouno dentro do ciclo Mondoñedo é poesía dese ano.
Programa Surveyor
miniatura|200px|O Surveyor 3 co módulo lunar da misión [[Apollo 12 ao fondo.]] O programa Surveyor foi un programa de sondas automáticas da NASA para explorar a Lúa antes da chegada do primeiro humano á súa superficie. As sondas aterrarían na superficie lunar e estudiaríana con diferentes instrumentos, sacando imaxes e obtendo datos das características do solo lunar. O programa tivo lugar entre 1966 e 1968, conseguindo facer chegar á Lúa con éxito cinco das sete sondas lanzadas. As catro primeiras sondas foron lanzadas mediante foguetes Atlas LV-3C Centaur D, mentres que as tres últimas o foron mediante foguetes Atlas SLV-3C Centaur D.
Características
As sondas Surveyor tiñan unha masa de aproximadamente 1000 kg no lanzamento, unha altura de 3,3 m e un diámetro de 4,5 m. Tiñan forma de trípode sobre o que se montaban os instrumentos científicos e de enxeñaría. A súa estrutura era de aluminio e a enerxía eléctrica era producida por un panel solar cun total de 3 m2 de superficie, producindo ata 85 W de potencia, e por unha batería non recargable de 24 voltios que en conxunto proporcionaban 4090 W. Cada sonda levaba tamén unha antena plana, dúas omnidireccionais e un altímetro radar. Como motor de freado para diminuír a súa velocidade cerca da Lúa usaba un Star 37 de Thiokol, que era exectado para que a sonda usara os seus motores de hidracina TD-339 para pousarse suavemente na superficie. Os motores de hidracina apagábanse a 3,5 m de altura sobre a superficie para evitar a contaminación do lugar da aterraxe e poder tomar mostras limpas.
Catro das naves Surveyor aterraron en mares lunares cerca do ecuador por ser sitios considerados de interese para o programa Apollo. Surveyor 7 foi enviado cerca do cráter Tycho polo seu interese científico. As sondas serviron tamén para obter información científica e tecnolóxica de cara o envío de humanos á Lúa. Os obxectivos principais do programa Surveyor foron:
Surveyor 1
Foi lanzada o 30 de maio de 1966 e aterrou no Oceanus Procellarum o 2 de xuño. Transmitiu 11 237 fotos da superficie e vídeo. A sonda transmitiu datos de enxeñaría ata o 7 de xaneiro de 1967.
Surveyor 2
Lanzada o 20 de setembro de 1966, comezou a xirar sobre si mesma durante a etapa de cruceiro ata a Lúa despois do fallo dun dos foguetes durante un acendido de corrección de traxectoria. O control de terra non conseguiu recuperar o control, perdéndose o contacto coa sonda o 22 de setembro ás 9:35 UTC. A nave impactou preto do cráter Copernicus ás 3:18 UTC do 23 de setembro, aínda que o seu obxectivo era tomar terra en Sinus Medii.
Surveyor 3
Surveyor 3 foi lanzada o 17 de abril de 1967, tomando terra o 20 de abril no Oceanus Procellarum. A sonda rebotou na superficie ao aterrar debido a un apagado dos motores demasiado cerca da superficie. Foi a primeira das naves Surveyor en levar un mecanismo de recollida de mostras coa que tamén se fixeron gabias de ata 18 cm de profundidade na superficie. Surveyor 3 transmitiu 6300 fotos e non sobreviviu á noite lunar. A sonda foi visitada pola misión Apollo 12, que colleu algunha das súas pezas para devolvelas á Terra.
Surveyor 4
Foi lanzada o 14 de xullo de 1967 e perdeuse o contacto con ela na fase de descenso, o 17 de xullo, a dous minutos e medio de tocar terra. Especúlase con que o foguete de freado explotou durante o seu acendido. miniatura|Unha das patas de Surveyor 5 despois de esbarar na superficie durante a aterraxe.
Surveyor 5
Engalou o 8 de setembro de 1967 e aterrou no Mare Tranquillitatis o 11 de setembro. A sonda transmitiu datos durante dúas semanas. Levaba a bordo un analizador por dispersión de partículas alfa para estudar a composición da superficie.
Surveyor 6
Chegou á superficie lunar o 10 de novembro de 1967, despois de ser lanzada o 7 de novembro. A sonda era idéntica á Surveyor 5, incluído o analizador de partículas alfa. O motor da sonda foi activado durante 2,5 segundos o 17 de novembro, levantando a sonda 4 m sobre a superficie e volvendo a aterrar nela para seguir funcionando sen problemas no que foi a primeira engalaxe controlada desde a Lúa. Transmitiu 30 027 imaxes á Terra.
Surveyor 7
A última sonda Surveyor foi lanzada o 7 de xaneiro de 1968 e aterrou cerca do cráter Tycho o 10 de xaneiro. Foi a sonda Surveyor con máis equipamento científico, incluíndo filtros polarizadores na cámara de televisión, un recolledor de mostras, imáns en dúas das patas e espellos auxiliares. A sonda deixou de funcionar a finais de febreiro de 1968.
Yanko Daučík
Yanko Daučík Ciboch, nado en Praga o 22 de marzo de 1941 e finado en Madrid o 13 de maio de 2017, foi un futbolista eslovaco, que xogaba de dianteiro. Fillo do futbolista internacional e adestrador Ferdinand Daučík, militou en numerosos clubs, a maioría deles españois e a miúdo adestrado por seu pai.
Traxectoria
Nacido en 1941 en Praga, capital entón de Checoslovaquia, en 1950 trasladouse coa súa familia a España, onde seu pai, Ferdinand Daučík, asinou como novo adestrador do FC Barcelona. Xogou no Indautxu mentres seu pai adestraba o Athletic de Bilbao, e cando este colleu as rendas do Atlético de Madrid finais da década de 1950, Yanko entrou na canteira do club madrileño. Tras xogar no filial atlético, na parte final da tempada 1958/59 foi cedido ao Salamanca. Na seguinte campaña volveu ir cedido, desta vez ao Rayo Vallecano, da Segunda División, co que disputou catro partidos da tempada 1959/60, marcando un gol no seu debut ante o Valencia Mestalla.
A continuación seguiu a seu pai ao Porto, no que xogou durante a tempada 1959/60, e ao Betis, polo que fichou en 1960. Debutou na Primeira División na primeira xornada da tempada 1960/61 ante o Mallorca, e completou a súa primeira campaña na elite do fútbol español con 9 goles en liga, incluído un triplete contra a Real Sociedad, e 6 na Copa do Xeneralísimo.
As súas actuacións en Sevilla atraeron o interese do Real Madrid, que o fichou en agosto de 1962. Con todo, no club branco tivo que afrontar a dura competencia de Alfredo Di Stéfano, Francisco Gento, Ferenc Puskás e Amancio Amaro, polo que nas súas tres tempadas no equipo só disputou 20 encontros entre liga e Copa. Marcou un total de 8 goles, entre eles un triplete contra o Indautxu na Copa. En 1964 tivo que trasladarse a Melilla para realizar o servizo militar, polo que xogou cedido ao Melilla, da Segunda División.
En maio de 1965 comprou a súa liberdade ao Real Madrid e fichou polo Atlético de Madrid. Debutou co equipo de Otto Bumbel nas semifinais da Copa de Feiras ante a Juventus e disputou tamén dous partidos da Copa do Xeneralísimo, competición que o seu equipo acabou gañando. A continuación regresou ao servizo militar e volveu xogar unha segunda tempada no Melilla.
Pasou os seus últimos anos como xogador no fútbol español, militando en cinco clubs máis, en tres deles ás ordes de seu pai. Así, pasou polo Elche, o Rayo Vallecano e o Sant Andreu, antes de regresar en 1970 á máxima categoría, fichando polo Espanyol. Colgou as botas en 1972, tras unha última tempada no Xerez.
Trala súa retirada dedicouse aos negocios e tivo un breve paso polos bancos, adestrando o Moscardó. Morreu o 13 de maio de 2017 en Madrid aos 76 anos.
Vida persoal
Era fillo do futbolista e adestrador Ferdinand Daučík e sobriño do matrimonio formado por Anna Viola Daučík e o tamén futbolista László Kubala. Tamén foron futbolistas os seus irmáns Ignacio e Javier Daučík e o seu curmán Branko Kubala.
Juan Bimba
miniatura|Caricatura de [[Juan Vicente González, un dos primeiros en nomear o personaxe.]] Juan Bimba é un personaxe gráfico produto do venezolanismo histórico.
Historia
A tradición local de Cumaná atribúe a etimoloxía de «Juan Bimba» ao nome dun habitante próximo con problemas mentais que viviu arredor de 1853. O certo é que en 1860, Juan Vicente González utiliza Juan Bimba como sinónimo de parvo.
Outros nomes
“Juan Bimbe”, “Juan Bimba” ou “Juan Bimbas”, como tamén se lle chamaba, está documentado dende 1900 como o nome aplicado ao prototipo do home humilde da vila. Neste sentido, Andrés Eloy Blanco fixouno e popularizouno en diversas composicións e de xeito humorístico a partir da revista Fantoches durante a década dos 30.
Orixe
miniatura|[[Andrés Eloy Blanco foi quen máis contribuíu a popularizar a Juan Bimba e a Juambimbada como venezolanismo.]] A súa creación atribúese a Mariano Medina Febres, médico e diplomático venezolano que, como debuxante, asinou co pseudónimo "Medo". A imaxe orixinal deste "bonequiño" apareceu en 1936 no xornal de Caracas Ahora, onde "Medo" se encargaba da sección "Caricatura del Día". O personaxe vestía flanela, pantalóns arremangados, alpargatas ou ía descalzo e con sombreiro.
Con el quixeron representar ao pobo venezolano na condición de home rural que aínda imperaba na primeira metade do século XX. O nome e a imaxe deste personaxe fíxose moi popular entre 1936 e 1948. Non só se falou de Juan Bimba, senón tamén de “juanbimbero” ou “juanbimbada”, título este último dunha obra escrita por Andrés Eloy Blanco en 1936.
Nas caricaturas de Leoncio Martínez ("Leo") e Manuel Martínez ("Manuel") publicadas en 1938 en Fantoches, Juan Bimba apareceu coa vestimenta antes mencionada, ás veces cun pano ao pescozo e un garrote na man. Na mesma revista e durante o mesmo ano, "Leo" crea un personaxe gráfico semellante a Juan Bimba, a quen chamou "Juan de Caracas", representando ao pobo de Caracas. Usado tamén como símbolo do partido Acción Democrática, o personaxe de "Juan Bimba" desapareceu do folclore gráfico venezolano a mediados dos anos sesenta.
Uso en política
miniatura|[[Logotipo do partido Juan·O·Bimba.]] Debido ao seu carácter personificador da sociedade venezolana, o personaxe de Juan Bimba foi usado ocasionalmente como no campo da política e da socioloxía. Un dos primeiros exemplos disto foi o ensaio Carta a Juan Bimba, escrito en 1936 polo propio Andrés Eloy Blanco, no que reflexionaba sobre a historia de Venezuela e as ideoloxías de esquerda. Posteriormente, o partido Acción Democrática utilizou e difundiu a súa iconografía como forma de propaganda durante a campaña cara ás eleccións presidenciais e parlamentarias venezolanas de 1963, destacando o seu simbolismo e acompañándoo co lema "El Partido del Pueblo", especialmente despois de que a Corte Suprema de Justicia prohibiu o uso da bandeira partidaria.
En 2013 presentouse un partido ás eleccións municipais chamado "Juan O Bimba".
Píntame angelitos negros
Pintame angelitos negros é un famoso poema convertido en canción (normalmente como Angelitos negros), orixinal do poeta venezolano de orixe galega Andrés Eloy Blanco Meaño.
Historia
Este poema foi considerado como un himno contra a discriminación racial. O poema foi incluído nunha escolma titulada La Juanbimbada (1940/1944), que recolle moitos poemas espallados de diferentes épocas da súa vida. Juan Bimba é un personaxe de ficción do folclore venezolano, que alude ao prototipo do home humilde da vila.
Como letra de canción
O poema fíxose moi coñecido en todo o mundo de fala hispana a través dun bolero cuxa música pertence ao actor e compositor mexicano Manuel Álvarez Rentería, tamén coñecido polo alcume de Maciste, e interpretado nun primeiro momento polo actor e cantante mexicano Pedro Infante e polo cubano de orixe galega Antonio Machín, e foi especialmente popular en España e América Latina. Na súa adaptación ao ritmo do bolero, a extensión da poesía foi reducida eliminando o diálogo inicial e algúns venezolanismos, para facela máis axeitada á duración da obra musical. Aparece no filme do mesmo título de 1948. Aínda que moita xente lembra a canción polo mundo, moi poucos saben que está baseada nun poema de Andrés Eloy Blanco.
Intérpretes
O dúo uruguaio Los Olimareños tamén interpreta esta canción, pero como joropo do folclore venezolano. Así mesmo, foi versionada en lingua inglesa polas cantantes estadounidenses Eartha Kitt, Cat Power e Roberta Flack, esta última cunha canción incluída no seu álbum de 1969, First Take.
Outros artistas que interpretaron a canción son Agustín Lara, Toña la Negra, Robertha, Conchita Piquer, Nana Mouskouri, Niña Pastori, Celia Cruz, Lola Flores, Javier Solís, Manuel López Ochoa, Los Pasteles Verdes, Carlo Buti, Claudio Villa, Fausto Leali, Los Angeles Negros, Julia Zenko, Imelda Miller, Buddy Richard, Emilio Solo e Chavela Vargas, Los Políticos, entre moitos outros.
O Coto, San Pedro de Batalláns, As Neves
O Coto é un lugar da parroquia de San Pedro de Batalláns, no concello pontevedrés das Neves, na comarca do Condado.
Marisa González
Galardoada co Premio MAV 2020, pola súa traxectoria como mellor artista/creadora, que concede a asociación Mulleres nas Artes Visuais.
Formación
Na súa cidade natal, cursou a Carreira Superior de Piano no Conservatorio Superior de Bilbao. En 1967 trasladouse a Madrid para estudar na Escola Superior de Belas Artes de San Fernando. É alí onde participa no movemento de loita estudantil contra a ditadura franquista. Ademais de reivindicar a renovación do profesorado esixindo que se contratasen a artistas contemporáneos como Eusebio Sempere co que estudou no seu último ano de carreira.
No ano 1970 desde a delegación do alumnado, é a promotora da 1ª Exposición Libre y Permanente coa participación tanto de alumnado como de recoñecidas artistas da época. É a súa primeira exposición. Un ano máis tarde, en 1971 finaliza os seus estudos e trasládase a Estados Unidos a estudar un máster no Instituto de Arte de Chicago (SAIC) (1973) especializándose nas novas tecnoloxías aplicadas ás prácticas artísticas no departamento de Generative Systems onde foi alumna de Sonia Landy Sheridan e onde experimentou con novas tecnoloxías incluíndo a utilización do fax, ademais de con outras máquinas para producir imaxes instantáneas. É o momento tamén en EE. UU. da loita polos dereitos civís, unha temática que Marisa González incorporou na súa obra.
En 1974 trasladouse a Washington D.C. e estudou na Corcoran School of the Arts and Design onde se graduou de novo no ano 1976 e conseguindo o Premio fin de carreira. Nestes dous anos, desenvolveu o seu período feminista coa súa profesora a artista feminista Mary Beth Edelson, desenvolveu traballos colaborativos, combinando fotografía e performances para denunciar a violencia de xénero. Pertence a esta época a súa obra La Descarga (1975), consta de numerosos paneis con fotocopias Thermofax.
Desenvolvemento profesional
Ao seu regreso a España en 1977 seguirá explorando aplicacións tecnolóxicas xunto coa reciclaxe de obxectos de refugallo ao servizo do cambio social, criticando o horizonte de clonación de seres humanos como a súa serie Clónicos, e sen esquecer o seu posicionamento feminista.
No ano 1981 realizou a súa primeira exposición individual en Madrid co título Presencias na Galería Aele, de Evelyn Botella. Nesta exposición presentou por primeira vez en Madrid os seus traballos realizados con fotocopias cor transferidas a outros formatos. miniatura|325x325px|Expondo no primeiro Arco en 1982 En 1982 a súa obra foi mostrada na primeira edición da feira internacional de Arte Contemporánea Arco, así como en posteriores edicións coa galería de Evelyn Botella Galería Aele de Madrid.
En 1986 participou na exposición inaugural do Museo Nacional Raíña Sofía de Madrid Procesos: Cultura y Nuevas Tecnologías no que tamén se mostraron traballos da súa antiga profesora Sonia Sheridan e outros recoñecidos artistas como John Cage, Marina Abramović ou Salvador Dalí. Nesa exposición Marisa González foi comisaria en tres seccións: 1ª revisión de traballos realizados no Centro de Cálculo de Madrid a finais dos anos 60, 2ª exposición de Electrografía cunha revisión de traballos de artistas internacionais e 3ª a exposición de Sonia Sheridan. Marisa González foi unha das primeiras artistas en facer o comisariado de exposicións.
Nos anos 90, coa nova copiadora de gran formato Dina1, realiza unha nova e extensa serie denominada La negrona. Partindo dunha fotografía dunha imaxe publicitaria dun xornal americano, a artista converterá esta imaxe no seu modelo matriz para servir de exemplo de reflexión sobre as diversas variacións e etapas de calquera muller. Utilizando múltiples combinacións de reproducións, realizadas coa primeira fotocopiadora de cor de gran formato, a artista reflexiona sobre o corpo e a imaxe: a muller como obxecto de desexo nos mass media.
En 1992 dirixiu no Círculo de Belas Artes de Madrid o Taller de Arte Actual la poética de la tecnología e en 1993 Marisa González e os seus alumnos do Taller crearon unha das instalacións consideradas máis importantes da historia do fax art. O mesmo ano iniciou a súa serie Clónicos (1993-1997) nos que utilizou bonecos como referencia do ser humano.
En 1995, presentou na Sala Rekalde de Bilbao a súa serie de retratos Lumena en Bilbograph95 xunto coa instalación Estación Fax - Fax Station, coa participación de máis de dez países e numerosos artistas, baixo o tema: Cuerpo individual, cuerpo social, cuerpo infectado, cuerpo contaminado.
O seu primeiro traballo net art foi en 2000 a partir do tema das fábricas e a situación dos obreiros ademais da situación específica das mulleres na era industrial. Durante un ano fixo o seguimento do desmantelamento dunha fábrica de pan no centro de Bilbao. Case toda a década de finais do século XX e principios do século XXI González explorou o desmantelamento e a destrución de diversas fábricas, a máis relevante é o seu traballo sobre o desmantelamento da Central Nuclear de Lemóniz: Interésame non só a súa arquitectura, a súa estética como colector, senón tamén o contido - explica González- as cadeas de produción, a situación laboral dos traballadores e os obxectos e documentos que puiden rescatar. alt=Marisa González con su obra en ARCO 2002|miniatura|324x324px|Marisa González coa súa obra en ARCO 2002 En 2012 foi convidada polo comisario da Bienal de Arquitectura de Venecia, David Chipperfield, a participar na exposición curatorial Common ground no Pavillón principal cos seus vídeos Ellas filipinas Female open space invaders sobre as mulleres filipinas emigrantes en Hong Kong.
En 2014 foi unha das artistas participantes na exposición Genealogías Feministas no museo MUSAC de León.
No ano 2015 realizou a súa exposición retrospectiva Registros Domesticados nas salas de Tabacalera de Madrid e no CGAC de Santiago de Compostela, organizada polo Ministerio de Cultura Español, comisariada pola teórica Rocío de la Vila.