cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Célula épsilon
As células épsilon en adultos
Os humanos son a única especie coñecida que na idade adulta conserva no páncreas células ε produtoras de ghrelina. Como resultado, é difícil estudar este tipo de células en adultos, xa que só se poden observar no páncreas humano. Durante as semanas 15-26 do feto durante o desenvolvemento, as células ε comprenden aproximadamente o 10% das células dos illotes, mais despois do nacemento, esta porcentaxe descende ata só un 1% das células dos illotes do adulto. As estimacións do número medio de células ε por illote en adultos varían no seu número con resultados diferentes. Un estudo encontrou que en cada illote en adultos están presentes de 3 a 5 células ε, e no páncreas hai un total duns mil illotes. Outro estudo observou unha media de 12±1.2 células ε por illote. En mostras de páncreas adultos estas células son redondas ou ovais e están localizadas no manto dos illotes en diferentes cantidades, tanto formando grupos coma células separadas. En ratos as células ε están presentes nos illotes pancreáticos e no estómago durante o desenvolvemento, pero encóntranse estritamente só no estómago despois de nacer. Tanto en humanos coma en ratos os resultados varían en se a ghrelina está ou non colocalizada con outras hormonas en etapas da vida adulta ou do desenvolvemento. Debido á escaseza de células ε no páncreas adulto, predise que non continúan producindo grandes cantidades de ghrelina circulantes. O páncreas humano adulto ten unha composición de células ε duns 0,13 gramos. O sexo e a idade non afecta ao número medio e células ε nos illotes. Porén, atopouse unha relación inversa entre o IMC e número de células ε: a medida que se incrementa o peso corporal, descende o número de células ε. A perda destas células debido ao incremento do IMC leva a un aumento da secreción de insulina e un aumento do risco de apoptose e inflamación nos illotes pancreáticos. Os receptores da membrana celular en células ε adultas inclúen o receptor de ácidos graxos de cadea curta FFAR3, o receptor de ácidos biliares acoplado á proteína G 1 (GPCR), a subunidade receptora 1 do interferón-α e interferón-β, o receptor do interferón-γ 2, un receptor coñecido pola súa regulación da captación de inmunoglobulina G, o receptor do plasminóxeno e un receptor de CD320. A variedade de receptores permite a unión de ligandos hormonas, nutrientes, lípidos e citocinas. O principal factor de vía metabólica celular presente en células ε son membros que forman a vía metabólica dos ácidos graxos, ACSL1. ACSL1 é un encima implicado no primeiro paso da oxidación de ácidos graxos e esta vía funciona nesta célula do illote especificamente para alterar a modificacion de acilos da ghrelina. Os factores de transcrición que son necesarios para a maduración e preservación de células ε son un total de 366. As funcións de cada un dos factores de transcrición aínda non foron estudados.
El Guirigay
El Guirigay pode referirse a:
Currelo, Orazo, A Estrada
Currelo é un lugar da parroquia de Orazo no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Luis Alberto Romero
O nome Luis Alberto Romero pode referirse a:
Ana María Galego Gen
Ana María Galego Gen, nada en Ferrol en 1970, é unha escritora e tradutora galega.
Barro, Orazo, A Estrada
Barro é un lugar da parroquia de Orazo no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Manuel Castiñeiras
O nome Manuel Castiñeiras pode referirse a:
Medalla Garvan-Olin
A Medalla Francis P. Garvan–John M. Olin, coñecida como Medalla Garvan-Olin, é un premio anual que recoñece os logros científicos, o liderado e o servizo á química de mulleres químicas. Os gañadores deben ser mulleres e estadounidenses O premio é ofrecido pola American Chemical Society e consiste nun premio en metálico (5.000 dólares estadounidenses) e unha medalla. A medalla foi deseñada pola escultora Margaret Christian Grigor.
Fonte
O premio foi establecido por Francis Garvan e Mabel Brady Garvan en 1936 en homenaxe á súa filla. En 1984, a Corporación Olin asumiu o copatrocinio. O Premio Garvan-Olin é o terceiro premio máis antigo da American Chemical Society e o primeiro premio establecido para honrar ás mulleres químicas.
Lingua andoque
A lingua andoque é unha lingua indíxena falada por uns poucos centos de persoas do pobo andoque de Colombia. A lingua tiña uns 10 000 falantes no ano 1908, mais descendeu a 370 un século despois, dos cales unhas 50 persoas son monolingües. Os falantes actuais viven na rexión de Araracuara, moi preto da beira do medio río Caquetá, ao sur da amazonía de Colombia; a lingua xa non é falada no Perú. O 80% dos falantes de andoque teñen dominio do castelán.
Clasificación
O andoque xa non é considerada unha lingua illada dende que Marcelo Jolkesky recoñeceu a extinta lingua urequena (tamén coñecida como urekena ou arequena) como estreitamente relacionada co andoque (linguas andoque–urequena).
Rima Abdul Malak
Rima Abdul Malak, tamén grafada Rima Abdul-Malak, nada o en Beirut, Líbano, é unha política de nacionalidade franco-libanesa, que desde o  é a Ministra de Cultura da República francesa.
Primeiros anos
Rima Abdul Malak naceu o, , no Distrito de Keserwan ao norte de Beirut, nunha familia de cultura cristiá (maronita).
Rima viviu no Líbano até os 10 anos e foi á escola no Colexio Notre-Dame de Jamhour. Durante a Guerra civil libanesa, iniciada polo xeneral Michel Aoun en 1989, a familia Abdul-Malak abandonou o Líbano para trasladarse a Francia. Segundo o seu tío paterno, Samir Abdelmalak, «a súa casa foi atacada, e literalmente escaparon da morte. O seu pai decidiu entón marchar e instalar a súa muller e os seus tres fillos en Lyon, que el coñecía ben, despois de realizar alí os seus estudos universitarios».
Carreira política
En novembro de 20193, foi nomeada asesora cultural e de comunicación do presidente Emmanuel Macron. E foi nomeada ministra de Cultura o 20 de maio de 2022 no goberno de Élisabeth Borne.
Un acto en España
Entre os actos de conmemoración do 50º aniversario da morte de Pablo Picasso celebrouse un que presentaron ante o Guerinca o 12 de setembro de 2022 os ministros de Cultura de Francia e de España e inauguraron despois no Museo Reina Sofía os reis Filipe VI e Letizia, e Pedro Sánchez. «Se hai un artista que define o século XX, que represenata con toda a súa crueldade, a súa paixón, os seus excesos e as súa contradicións, é sen dúbida Pablo Picasso», dixo o titular de Cultura Miquel Iceta, ao presentar os actos do cincuatenario, e afirmou que «Picasso segue moi vivo». Para a súa colega francesa, Rima Abdul Malak, «a obra de Picasso aínda exerce unha verdadeira fascinación e todo o mundo».
Mary L. Good
Mary Lowe Good, nada en Grapevine, Texas o 20 de xuño de 1931 e finada en Little Rock o 20 de novembro de 2019, foi unha química inorgánica estadounidense que fixo investigación industrial e traballou para o goberno do seu país.
Traxectoria
Licenciouse na Universidade de Arcansas cunha licenciatura en economía doméstica e máis tarde licenciouse en química e física. Doutorouse en 1955 pola Universidade de Arcansas. En 1980 foi nomeada para o National Science Board da National Science Foundation (NSF) por Jimmy Carter e en 1986 foi nomeada para o cargo de novo por Ronald Reagan. George Bush nomeoua en 1991 como presidenta do Consello de Asesores en Ciencia e Tecnoloxía, sendo a primeira muller en dirixir ese órgano.
As súas áreas de investigación incluíron a radioquímica e a espectroscopia de raios gamma Mössbauer para determinar a estrutura molecular de compostos complexos de ións metálicos, en particular do elemento rutenio. Dedicou unha parte importante da súa carreira a impulsar actividades de I+D en universidades, empresas privadas e goberno.
Orosa, Orazo, A Estrada
Orosa é un lugar da parroquia de Orazo no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Toponimia
O orónimo Orosa (da voz prerromana *or- ou *oro-), fai referencia a un terreo montañoso.
Pazos, Orazo, A Estrada
Pazos é un lugar da parroquia de Orazo no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Félix Biet
Félix Biet, nado o 21 de outubro de 1838 en Langres, Alto Marne, e finado o 9 de setembro de 1901 en Saint-Cyr-au-Mont-d'Or, Ródano, foi un misioneiro e naturalista francés.
Traxectoria
Biet naceu en 1838. Foi ordenado sacerdote en 1864. Foi enviado pola Sociedade de Misións Estranxeiras de París a Tatsienlu, no Tíbet (hoxe coñecida como Dartsedo en tibetano e Kangding en chinés), como misioneiro, en barco, vía O Cairo, Adén, Singapur, Saigón e Shanghai.
Foi consagrado bispo e encargado do vicariado apostólico do Tíbet, hoxe diocese de Kangding, en 1898.
Félix Biet recolleu bolboretas para Charles Oberthür, que lle dedicou tres novas especies (Thecla bieti, Pantoporia bieti e Anthocharis bieti).
Outros autores dedicáronlle a Biet numerosas especies:
Alphonse Milne-Edwards describiu o gato de montaña chinés (Felis bieti). O cercopiteco Rhinopithecus bieti, recollido e enviado a París por Jean-André Soulié. Garrulax bieti unha ave paseriforme da familia dos leiotríquidos endémica da China, foi outro descubrimento, nomeado por Émile Oustalet en 1897.
Exemplares destas especies están nas coleccións de historia natural do Tíbet e a China do Museo Nacional de Historia Natural de Francia de París.
Félix Biet volveu a Francia ao final da súa vida por motivos de saúde. Sucedeulle o bispo Pierre-Philippe Giraudeau, coadxutor seu desde 1897.
Xuíz Honorario
Xuíz Honorario é un recoñecemento que fai a Asociación de Amigos do Couto Mixto que dende o ano 2000 nomea anualmente tres xuíces honorarios nun acto público que se celebra na igrexa de Santiago, dos Mixtos, capital do Couto Mixto. miniatura|Chave que se entrega ós Xuíces Honorarios
Instauración do recoñecemento
No ano 2000 acorda o recoñecemento como Xuíz Honorario do Couto Mixto, aos que se signifiquen na labor cultural, etnográfica e na defensa e promoción deste territorio arraiano. Tamén para lembrar á figura que rexía os destinos daquel territorio, coa súa peculiar autonomía.
Antecedentes
miniatura|Homes de acordo (representando ás tres aldeas Santiago, Rubiás e Meaus)Os habitantes do Couto tiñan o privilexio do autogoberno, mediante a elección dun Xuíz ou Alcalde polas cabezas de familia das tres aldeas, elección celebrada no inverno cada tres anos. Este Xuíz exercía as funcións gobernativas, administrativas e xudiciais fronte a delitos cometidos dentro dos límites do Couto. Alén diso, había a posibilidade de tomar acordos en concello aberto por tódolos veciños e podían empregar o dereito de revogación para mudar os representantes electos antes do final do seu mandato se se detectaba un mal desempeño das funcións para as que foron elixidos.
O derradeiro Xuíz do Couto Mixto
miniatura|Delfín Modesto BrandónDelfín Modesto Brandón foi o derradeiro xuíz do Couto Mixto.
Asumiu o cargo de Xuíz en xaneiro de 1863, sendo elixido para pór fin ós abusos continuos e violacións da soberanía por parte das autoridades portuguesas e españolas. Renunciou ó cargo cando a partición e anexión do territorio era inminente. Foi seguido por un último Xuíz, que rematou o seu mandato coa partición e anexión formal do territorio, entre España e o Reino de Portugal, o 23 de xuño de 1868.
Publicou as súas memorias, en castelán, no 1907, co título: Interesante Historieta del Coto Mixto.
Xuíces Honorarios
Dende o ano 2000, esta Asociación nomea anualmente tres xuíces honorarios entre as personalidades ou organizacións que destaquen no seu labor cultural e etnográfico. Aos nomeados entréganlle simbolicamente unha chave, que lembra a que portaban os homes de acordo, un bastón, que simboliza o mando, e un diploma acreditativo.
Descrición
Os actos de entrega comezan cun pasa rúas pola aldea de Santiago dos Mixtos das persoas ou institucións recoñecidas ese ano. Nesa data, significada para a veciñanza, engalánanse os corredores, balcóns e fiestras das casas con antigas colchas tecidas artesanalmente, o que lle dá un colorido e distinción especial á celebración.
O San Lois, Orazo, A Estrada
O San Lois é un lugar da parroquia de Orazo no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Xuíz Honorario
Descrición
miniatura|Arca das tres chaves miniatura|Diploma acreditativo como Xuíz Honorario. A comitiva chega ao adro da Igrexa, onde é recibida polo público asistente. Dentro da igrexa ten lugar o lectura da acta da Asociación de Amigos do Couto Mixto onde se recollen os motivos dos merecentes da distinción dese ano. Recibida a Chave, o Bastón e o Diploma, a persoa distinguida diríxese aos membros da Asociación e ao publico. Remata esta primeira parte dos actos coa chamada polo nome, parte do Presidente da Asociación, aos tres Homes de Acordo que a viva voz din Presente e diríxense ata a Arca das tres chaves, onde, cada un, insire a súa chave. Aberta a Arca, deposítase a acta da Asociación, os discursos dos homenaxeados e os libros publicados relacionados co Couto Mixto, se os houbera, e finalmente péchase a arca polos tres Homes de Acordo.
Fóra, no adro da igrexa, lugar onde se reunía o Goberno do Couto Mixto, en concello aberto, ao pé da escultura de Delfín Modesto Brandón, faise unha ofrenda floral á súa memoria e pronúnciase algún discurso, e nos últimos anos unha representación teatral relacionada coa figura do derradeiro xuíz do Couto Mixto.
Remata a xornada cunha fraternal comida o aire libre nas inmediacións da igrexa.
Enrique Nanín Ansias
Enrique Nanín Ansias, nado en Ourense cara a 1907 e finado na mesma cidade o 11 de outubro de 1937, foi un funcionario e político galego.
Traxectoria
Vixiante de arbitrios de Ourense. Foi detido en maio de 1933 con Manuel Guede Franco por suposto atentado frustrado contra o Goberno civil de Ourense. Na folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido. Xulgado por ameazas a axentes da autoridade foi condenado a tres meses de arresto maior e suspensión do cargo en decembro. Foi secretario do Socorro Vermello de Ourense en xullo de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e agochouse. Foi detido no número 31 da rúa Raíña Victoria na madrugada do 27 de marzo de 1937 xunto con Ramón González Calviño e os seus fillos, os irmáns Ángel e Julio González Cudeiro. A filla de Ramón, Josefina González Cudeiro, tamén foi encarcerada. Enrique, Ángel e Julio González Cudeiro foron xulgados en consello de guerra o 29 de xullo de 1937, e condenado á pena de morte. Foi executado no Campo de Aragón o 11 de outubro de 1937 xunto con José Fernández Pérez, Severino Nóvoa Gutiérrez, José González Tesouro e Gerardo Rodríguez Fernández.
Vilares, Barcia, Navia de Suarna
Vilares é un lugar da parroquia de Barcia no concello lugués de Navia de Suarna na comarca dos Ancares.
Celia Armas García
Celia María Armas García, nada en Santiago de Compostela en 1974, é unha profesora e escritora galega.
Traxectoria
Licenciada en Filoloxía Hispánica e Filoloxía Galego-Portuguesa pola Universidade de Santiago de Compostela. É profesora de lingua galega e literatura no ensino secundario dende 2000, secretaria xeral da Mesa Pola Normalización Lingüística e membro do consello de administración de Nós Diario.
Konrad Schneider
Konrad Schneider, nado en Bogotá, Colombia, en 1950, é un numismático alemán.
Traxectoria
Konrad Schneider cursou entre os anos 1969 e 1975 estudos superiores de Historia, Inglés e Lingüística na Universidade de Bonn, onde acadou o seu doutoramento en 1976.
Entre 1977 e 1979 formouse como arquiveiro científico no Arquivo da Capital de Renania do Norte-Westfalia, en Düsseldorf, e tamén na Escola de Arquivos de Marburgo. De 1979 a 1987 exerceu como arquiveiro científico no Arquivo Estatal de Hamburgo, posto que deixou en 1991, para exercer a xefatura do Departamento de Arquivos Modernos do Instituto de Historia Urbana de Frankfurt.
Paralelamente ao seu exercicio profesional como arquiveiro, Schneider realizou investigacións acerca da historia do diñeiro e a circulación monetaria locais, que deron lugar a un bo número de publicacións e polas que foi premiado en diversas ocasións.
Publicacións
Esta é unha escolma dos traballos monográficos máis salientables dos publicados por Konrad Schneider ao longo da súa carreira:
Vilanova, Orazo, A Estrada
Vilanova é un lugar da parroquia de Orazo no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Vendexa, Orazo, A Estrada
Vendexa é un lugar da parroquia de Orazo no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Masacre de Catavi
O coñecido como masacre de Catavi ou matanza de Catavi foi o ataque por parte de forzas do exército de Bolivia aos campamentos mineiros da mina de estaño na localidade de Catavi, departamento de Potosí (Bolivia). Tivo lugar durante a xornada do 21 de decembro de 1942 baixo a presidencia do xeneral Enrique Peñaranda, o que acabou por ocasionar a súa caída.
Causas
O goberno de Bolivia colocara baixo control militar todas as minas co argumento de garantir a subministración de materias primas aos aliados durante a segunda guerra mundial. A situación facía necesario que as operacións mineiras se desenvolvesen nun marco de orde e seguridade.
Porén, desde 1941 existían reivindicacións salariais non atendidas nos xacementos de Uncía, Catavi e Siglo X. Ante unha petición de aumento salarial no complexo Catavi-Siglo XX, tras unha extensa negociación entre o Ministerio de Traballo e a empresa explotadora, o 14 de decembro de 1942 comezou unha folga xeral. Ante a situación, o goberno enviou á zona o rexemento Ingavi, dirixido polo coronel Luis Cuenca.
O masacre
Durante varios días houbo conversas, tensión e simulacros de violencia por parte da representación do goberno e da empresa. Finalmente, o 21 de decembro de 1942, en dúas oportunidades, as tropas destacadas na mina dispararon contra os mineiros e as súas familias.
A primeira serie de disparos foi realizada contra un grupo de mulleres que tentaba entrar en Catavi para buscar alimentos.
Tony White
Tony White, nado o 15 de febreiro de 1965 en Charlotte, Carolina do Norte, é un ex-xogador profesional de baloncesto estadounidense. Desenvolvíase na pocisión de escolta cunha altura de 1,88 m. Foi o máximo anotador da Liga ACB co Fórum Valladolid na temporada 1997−98 con 21,2 puntos por partido.
Francisco Paz Fornos
Francisco Paz Fornos, coñecido como Paco, nado en Laraxe (Cabanas) cara a 1916, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Traxectoria
Fillo de Francisco Paz e Manuela Fornos. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 sufriu expediente de responsabilidades políticas en 1943. Reclamado polo xuíz militar de Santiago de Compostela en novembro de 1948 procesado na causa 546/48 xunto con José María Castelo Mosquera, Manuel Ramiro Souto e Emilio Pérez Vilariño. Volveu ser reclamado polo xuíz militar da Coruña en xullo de 1949 encartado na causa 201/49 xunto con Francisco Martínez Leira. ; e polo de Ferrol en setembro de 1949 encartado na causa 190/49 por atraco a man armada en Monfero o 31 de maio dese ano xunto con Adolfo Allegue Allegue e Francisco Martínez Leira.
Herba moura (planta)
miniatura|Bagas maduras de S. nigrum A herba moura (Solanum nigrum) é unha especie de planta anxiosperma do xénero Solanum, nativa de Eurasia e introducida en América, Australasia e África do Sur. As bagas maduras e follas cocidas das variedades comestibleds utilízanse como alimento nalgúns lugares, e certas partes da planta utilízanse na medicina tradicional. A taxonomía da especie é complicada e ás veces úsase o seu nome para outras especies relacionadas.
A especie foi mencionada por Plinio o Vello no século I d.C. e por Dioscórides e outros herboristas. En 1753, Carl Linnaeus describiu seis variedades de Solanum nigrum na súa obra Species Plantarum.
Descrición
miniatura|225px|Flores de herba moura A herba moura é unha planta herbácea común ou arbustiva de folla perenne e curta vida que se atopa en moitas zonas boscosas, así como en hábitats alterados. Chega a ter unha altura de 30 a 120 cm, follas de 4,0 a 7,5 cm de longo e 2 a 5 cm de ancho; ovadas ou acorazonadas, con beiras onduladas ou dentadas ; ambas as superficies poden ser peludas ou non peludas; o pecíolo é de 1 a 3 cm de longo cunha porción superior alada. As flores teñen pétalos de verdosos a branquechos, recurvados cando son vellos e rodeados de prominentes anteras amarelas. O froito é unha baga de 6 a 8 mm de diámetro, negra ou negro-purpúrea. Na India vive unha variedade ou cepa con bagas vermellas cando están maduras.
Hábito de crecemento
O pH do solo máis axeitdo para esta planta é entre 5,5 e 6,5. En solos ricos en materia orgánica, auga e fertilidade o crecemento da planta é vigoroso; cando falta materia orgánica e é arxiloso con pobre ventilación, as raíces da planta quedan atrofiadas e o seu crecemento é feble. O crecemento é difícil en condicións de altas temperaturas e alta humidade, nas que a planta crece lentamente, os talos tenros fanse fibrosos e o produto obtido malo.
Taxonomía
Solanum nigrum é unha especie moi variable con moitas variedades e formas descritas. As subespecies recoñecidas son:
O complexo Solanum nigrum  é un complexo de especies, tamén chamado Solanum L. sección Solanum, que comprende varias especies de herba moura caracterizadas pola súa falta de espiñas e pelos estrelados, as súas flores brancas e os seus froitos verdes e negros con disposición umbeliforme. As especies de Solanum deste grupo poden confundirse taxonomicamente, e aínda máis ao formarse formas intermedias e hibridacións entre especies. Algunhas das principais especies dentro do complexo S. nigrum son: S. nigrum, S. americanum, S. douglasii, S. opacum, S. ptychanthum, S. retroflexum, S. sarrachoides, S. scabrum e S. villosum.
Toxicidade
Os síntomas de envelenamento por solanina poden aparecer cando se inxiren crus os froitos verdes inmaturos (parecidos a chícharos verdes) ou as follas maduras. Tardan en aparecer unhas 6 a 12 horas despois do seu consumo. Os síntomas iniciais de toxicidade inclúen a febre, suoración, vómitos, dor abdominal, diarrea, confusión e somnolencia. A morte por comer grandes cantidades desta planta orixínase por arritmia cardíaca e insuficiencia respiratoria. O gando tamén se pode intoxicar por toxicidade por nitratos por pastar as follas maduras e bagas verdes desta planta. Porén, no centro de España, a avetarda (Otis tarda) pode actuar como dispersora de sementes da herba moura. É unha planta moi variable e advírtese que se evite comer as bagas a non ser que se saiba que é unha cepa comestible. Os niveis de toxina poden tamén ser afectados polas condicións de crecemento da planta. As toxinas de S. nigrum están máis concentradas nas bagas inmaturas, polo que estes froitos deberían tratarse como tóxicos. Na maior partre dos casos en que se sospeite envelenamento débense ao consumo de follas ou froitos inmaturos. Hai informes etnobotánicos nos que as follas novas e talos de S. nigrum son cocidos en auga e a auga de cocción tírase e cámbiase varias veces para eliminar as toxinas. A solanina non é hidrosoluble e destrúese coa cocción. As follas de S. nigrum poden ser diferentes desde esta perspectiva. As follas novas cocidas do complexo Solanum sp. son unha fonte de moitos nutrientes útiles a niveis similares aos da espinaca. As bagas do complexo Solanum foron comidas nos cinco continentes desde tempos antigos.
Usos
miniatura|225px|Bagas maduras da vriedade "Red Makoi" de S. nigrum, que son comestibles. Algúns usos adscritos a S. nigrum na literatura poden en realidade aplicarse a outras especies do seu complexo de especies e é esencial unha axeitada identificación da especie para usos culinarios ou medicinais (Ver sección Taxonomía).
Uso culinario
miniatura|esquerda|Bagas madura e inmaturas de S nigrum no mesmo talo. O consumo culinario de S. nigrum rexístrase na China, Kenya, Tanzania, India, Etiopía, Ghana, Suráfrica,  Grecia (incluída a illa de Creta) e Turquía,  Indonesia, e antes era comida en Hawai. Foi importada a Australia desde a illa de Mauricio na década de 1850 durante a febre do ouro australiana, mais agora o seu comercio está prohibido. .
Uso medicinal
Esta planta ten unha longa historia de uso medicinal desde a antiga Grecia. O seu uso interno perdeu o favor da herboristería occidental debido á variable química e toxicidade da planta, pero úsase topicamente para o tratamento do herpes zóster. Tamén o usan os nativos hawaianos, na India e na medicina tradicional oriental
Solanum nigrum contén solasodina (un glicoalcaloide esteroide que se pode usar para obter 16-DPA), que se pode obter cultivando pelos da raíz da planta.
Tamén pode ser un tratamento para a úlcera gástrica en ratos.
Cultivo
A herba moura cultívase como alimento en varios continentes, como África e Norteamérica. As follas das cepas cultivadas cómense despois de cocidas. Unha forma de xardín con froitos duns 1,27 cm de diámetro cultívase ocasionalmente.
Mala herba
A herba moura pode chegar a ser unha grave mala herba para a agricultura cando compite coas colleitas. Hai informes dela como mala herba en 61 países e con 37 tipos de colleitas. Utilízanse estensamente herbicidas para controlala en colleitas como o algodón.
Juneteenth
miniatura| Celebración do Día da Emancipación en [[Richmond, Virginia, 1905]] Juneteenth (oficialmente Juneteenth National Independence Day; tamén Black Independence Day, Jubilee Day, Emancipation Day) é unha conmemoración e festa que conmemora a liberación da poboación afroamericana dos Estados Unidos da escravitude, que se celebra anualmente o 19 de xuño. É a conmemoración máis antiga da emancipación dos escravos nos Estados Unidos e celébrase dende o século XVII.
Desde xuño de 2021 é festivo nacional oficial. A palabra americana é unha combinación das palabras inglesas June (xuño) e Nineteenth (dezanove), pola data June 19th.
Historia
miniatura| Orde Xeral Nº. 3, [[19 de xuño de 1865: Infórmase ao pobo de Texas que, […] todos os escravos son libres.]] O presidente Abraham Lincoln emitiu o 22 de setembro de 1862 a Proclamación de Emancipación que aboliu a escravitude. Ela entrou o 1 de xaneiro de 1863 naqueles estados do sur que daquela aínda formaban parte dos Estados Confederados de América. O regulamento non tivo ningún efecto xuridicamente vinculante para os estados da Unión. Non obstante, esta Orde Executiva foi un primeiro paso crucial para a abolición completa da escravitude nos Estados Unidos.
Celebración histórica e festividade
Celebrado en Galveston en 1866, un ano despois do anuncio da abolición da escravitude polo xeneral Granger, o evento de conmemoración da emancipación dos escravos afroamericanos celebrábase cada ano en todos os estados do país, aínda que non oficialmente até 1980.
Texas foi o primeiro estado en adoptar Juneteenth como festivo en 1979, aplicándoo ao ano seguinte. Varios outros estados uníronse máis tarde e seguiron aos poucos os pasos do estado do sur. Tamén o fixeron Florida en 1991, Oklahoma tres anos despois e Minnesota en 1996. Entre 2000 e 2009, 31 estados apoiaron iniciativas similares, e uns 13 outros durante a seguinte década. En 2021 só Dacota do Sur non recoñecera o evento como festivo no seu territorio. miniatura| Anuncio Celebración Juneteenth no Seattle Center, [[Seattle, 19-22, xuño de 1980]] A congresista Sheila Jackson Lee fixo campaña para que Juneteenth fose un festivo federal. O 17 de xuño de 2021, dous días antes da celebración, o presidente Joe Biden asinou a lei que converte a Juneteenth nunha festa nacional. Acompañou o acto cun comentario en Twitter tras asinar o documento: "Non podemos descansar até que a promesa de igualdade, para cada un de nós, se cumpra en todos os recunchos desta nación. Este é o significado de Juneteenth".
Este día tamén se celebra na cidade de Coahuila, México, onde en 1852 se refuxiaron os mascogos, descendentes dos seminoles negros, que fuxiron do sistema escravista estadounidense. miniatura|Mural conmemorativo en Texas Juneteenth foi introducido como un día festivo en Texas en 1980 por iniciativa do congresista Al Edwards.
En 2020, o día de conmemoración recibiu especial atención: por unha banda, tras o asasinato de George Floyd o 25 de abril; por outra banda, a intención do presidente dos Estados Unidos, Donald Trump, de realizar o acto inaugural da súa campaña electoral (despois dunha pausa por mor da pandemia de coronavirus) o 19 de xuño en Tulsa —o lugar do masacre de Tulsa— provocou protestas.
Francisco Cousillas Pombo
Francisco Cousillas Pombo, coñecido como Paco, nado en Ponteceso o 13 de marzo de 1922, foi un guerrilleiro antifranquista galego.
Traxectoria
Fillo de Francisco Cousillas e María Jesús Pombo, curmán de Avelino Rivas Pombo. Foi procesado en 1945 por actos de propaganda e detido a principios de maio dese ano. Foi posto en liberdade o 21 de decembro e incorporouse á guerrilla con Manuel Bello Parga e Avelino Rivas Pombo. Integrouse no destacamento “Santiago Álvarez” de Benigno Andrade García. En maio de 1946 o grupo, composto por Benigno Andrade, Emilio Pérez Vilariño, Francisco Cousillas, Manuel Pena Camino e Lisardo Freijo López, pertencía á IV Agrupación de Manuel Ponte Pedreira na zona central da provincia da Coruña. En xuño de 1946 prodúcese a caída de Marrofer, e o grupo do que Cousillas formaba parte decidiu repregarse. Tardou uns tres ou catro meses en reincorporarse á guerrilla, xustificando que estivera moi enfermo e trasladouse por iniciativa propia a Coruña, onde estivo na casa da súa compañeira sentimental, irmá da compañeira de Manuel Bello. Ante as sospeitas de que a compañeira de Bello podería estar ao servizo da Garda Civil e para comprobar se seguía sendo fiel díxoselle que debía executar un fascista. Cousillas non se negou pero cando se realizou a operación non quixo dar morte ao fascista. Houbo máis vacilacións e Emilio deu orde de fusilalo ou fíxoo el mesmo.
Ketuanan Melayu
Ketuanan Melayu (literalmente "supremacía malaia") é un concepto político que resalta a preeminencia malaia na actual Malaisia. Os malaios reclaman unha posición especial e dereitos especiais debido ao seu "longa presenza" nas terras que compoñen a actual Malaisia e polo feito de que o actual estado malaio evolucionou a partir dunha organización política malaia. A institución política máis antiga de Malaisia é o sistema de gobernantes malaios dos nove estados malaios. As autoridades coloniais británicas transformaron o sistema e convertérono primeiro nun sistema de goberno indirecto, e despois en 1948, utilizando esta institución de base cultural, incorporaron a monarquía malaia nos planos da Federación Malaia.
O Formigueiro, Ouzande, A Estrada
O Formigueiro é un lugar da parroquia de Ouzande no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Antonio Rodríguez Colmenero
Antonio Rodríguez Colmenero, nado en Lucenza (Cualedro) o 1 de setembro de 1936, é un profesor e arqueólogo galego.
Traxectoria
Estudou no Seminario de Ourense e canto gregoriano na Universidade Pontificia de Salamanca e na Sorbona. Foi sacerdote durante dez anos secularizándose en 1974. Licenciado en Filosofía e Letras pola Universidade de Valladolid da que foi profesor de Historia Antiga. Despois foi profesor da Universidade de Deusto, Universidade de Alacant, Oviedo e Santiago de Compostela. Foi catedrático de Historia antiga da Universidade de Santiago de Compostela, campus de Lugo, en 1999.
Foi director dos proxectos de investigación das escavacións arqueolóxicas da cidade de Lugo, do campamento romano de Aquis Querquennis, do Poboado romano de Santa Marta, Oratorio paleocristián de Ouvigo e escavacións de Aquae Flaviae (Chaves, Portugal). Académico numerario da Real Academia Galega de Belas Artes, correspondente da Real Academia da Historia, vicepresidente da Fundación Aquae Quarquennae Vía Nova e director do Grupo Arqueolóxico Larouco e da revista do mesmo nome.
No ano 2011 é recoñecido como Xuíz Honorario do Couto Mixto.
Dylan O'Brien
Dylan O'Brien, nado en Nova York o 26 de agosto de 1991, é un actor e dobrador estadounidense. Aínda que de pequeno sempre foi afeccionado ao comentarismo de deportes, O'Brien decidiu seguir unha carreira como actor inspirado polo seu pai e comezou a subir curtametraxes e vídeos caseiros á súa canle de YouTube, ata que foi descuberto por un dos produtores da serie Teen Wolf, na que desenvolveu o papel de Stiles Stilinski. A súa permanencia na serie estendeuse por seis anos e a súa actuación foi eloxiada pola crítica, ademais de ser receptor de catro Teen Choice Awards. Tamén apareceu en películas como The First Time (2012) e The Internship (2013).
Logo do éxito con Teen Wolf, O'Brien enfocouse no cine e protagonizou a película The Maze Runner (2014) co papel de Thomas, que se converteu nun éxito nos cines e deu lugar ás secuelas Maze Runner: The Scorch Trials (2015) e Maze Runner: The Death Cure (2018), tamén exitosas. O seu traballo en devandita triloxía fixérono acredor de varios premios, entre este tres MTV Movie Awards e dous Teen Choice Awards. Ademais diso, protagonizou outras películas como Deepwater Horizon (2016), American Assassin (2017) e Love and Monsters (2020), e fixo a voz do personaxe homónimo en Bumblebee (2018).
Traxectoria
miniatura|Dylan O'Brien nos [[Premios Saturn|Saturn Awards de 2011]]
1991-2011: primeiros anos e inicios como actor
Dylan O'Brien naceu o 26 de agosto de 1991 na cidade de Nova York (Estados Unidos), fillo de Patrick O'Brien, un cineasta, e Lisa Rhodes, unha actriz. Ten unha irmá máis vella chamada Julia O'Brien. Posúe ascendencia irlandesa polo seu pai e italiana, británica e española pola súa nai. Cando aínda era novo, a súa familia mudouse a Nova Jersey, onde O'Brien creceu no Municipio de Springfield até os 12 anos; máis tarde, a súa familia decidiu mudarse novamente, esta vez a Fermosa Beach, no estado de California. No 2009 graduouse na Mira Costa High School e planeou estudar na Universidade de Siracusa ese mesmo ano para obter un título como comentarista de deportes. Tamén planeou estudar cinematografía como o seu pai, pero deixou a universidade para mudarse a Os Ánxeles en busca de oportunidades para a súa carreira actoral.
Durante o seu tempo nos Ánxeles, realizaba curtametraxes e vídeos caseiros, os cales eran publicados por el na súa conta de YouTube; nun destes particularmente, O'Brien aparecía cantando o tema «Wannabe» das Spice Girls. Devandito vídeo volveuse viral na rede e permitiu ao actor ser descuberto por un dos produtores de MTV, quen lle ofreceu o papel de Scott McCall para a serie de televisión Teen Wolf, aínda que finalmente terminaría desenvolvendo o papel de Stiles Stilinski, polo cal mostrara maior interese. Ese mesmo ano, protagonizaría a curtametraxe Charlie Brown: Blockhead's Revenge baixo o rol protagónico de Charlie Brown.
2012-2019: Teen Wolf e The Maze Runner
Durante o primeiro descanso de tempada de Teen Wolf, O'Brien participou na película High Road (2012) como Jimmy, e máis tarde, protagonizou o filme independente The First Time, co rol de Dave Hodgman; na rodaxe, coñeceu á actriz estadounidense Britt Robertson, con quen máis tarde tería unha relación. No 2013, aparecería noutras series de televisión como First Dates with Toby Harris e New Girl, así como na película The Internship. Foi considerado xunto a outros actores como Ezra Miller e Chace Crawford para interpretar a Jonathan Morgenstern na película Cazadores de sombras: Cidade de cinzas, pero o proxecto nunca se concretou. Posteriormente, protagonizou a película The Maze Runner (2014), adaptación cinematográfica da novela homónima escrita por James Dashner, onde interpretou a Thomas, un mozo que un día esperta nun labirinto e non lembra nada. A película rapidamente converteuse nun éxito taquilleiro ao recadar máis de 340 millóns de dólares. A súa actuación fíxoo acredor do premio ao actor revelación nos Young Hollywood Awards. Tamén foi recoñecido cun premio especial no Festival de Cine de Giffoni e con tres MTV Movie Awards. esquerda|miniatura|270x270px|O'Brien na WonderCon de 2014. Durante a terceira tempada de Teen Wolf, O'Brien ofreceu unha dobre actuación como Stiles e un Nogitsune, e recibiu eloxios por parte da crítica. Varios medios considerárono como un forte candidato para ser nomeado aos Premios Emmy, pero finalmente non recibiría ningún nomeamento, o cal xerou certa polémica entre o público. Algúns expertos afirmaron que ao ser unha serie de MTV, Teen Wolf dificilmente podería ser considerada para devanditos premios. No entanto, alzouse co galardón ao mellor vilán nos Teen Choice Awards. Logo diso, O'Brien repetiu o seu papel como Thomas en Maze Runner: The Scorch Trials (2015). Aínda que non repetiu o éxito da súa antecesora, a cinta tamén conseguiu recadar máis de 300 millóns de dólares. Con devandita actuación, gañou dous premios nos Teen Choice Awards. O'Brien foi un dos actores considerados para interpretar a Spider-Man nun reboot anunciado por Sony Pictures, o cal máis tarde foi descartado. Tamén foi un dos actores considerados para interpretar a Simon Lewis na serie Shadowhunters.
O'Brien apareceu en Deepwater Horizon (2016), filme baseado no accidente que sufriu a plataforma petrolífera homónima, onde interpretou o papel de Caleb Holloway, o supervivente máis novo. A cinta recibiu a aclamación da crítica, aínda que foi un fracaso en portelo. Dita actuación fíxoo acredor dun premio nos Teen Choice Awards. Máis tarde, protagonizou American Assassin (2017) xunto a Michael Keaton. Aínda que a crítica en xeral eloxiou a súa actuación, a resposta crítica da película foi maiormente desfavorable, ademais de ser un fracaso nos cines. O'Brien interpretou a Thomas por última vez en Maze Runner: The Death Cure (2018), terceira entrega da triloxía. A película inicialmente tiña un lanzamento previsto para 2017, pero debeu ser atrasado logo de que o actor sufrise un accidente durante as gravacións en marzo de 2016. Aínda que tivo críticas maiormente negativas, a cinta logrou recadar 288 millóns de dólares. Ese mesmo ano tamén fixo a voz de Bumblebee na película Bumblebee (2018), a cal se converteu nun éxito en crítica, que a consideraron a mellor película baseada nos Transformers, ademais de ser un éxito taquilleiro cunha recadación de 467 millóns de dólares. En 2019 protagonizou un episodio da serie Weird City e obtivo boas críticas.
2020-actualidade: proxectos futuros
O'Brien protagonizou o primeiro episodio da serie Amazing Stories. Así mesmo, protagonizou a película Love and Monsters (2020) co papel de Joel Dawson, un sobrevivente dunha apocalipse de monstros que emprende unha viaxe para reencontrarse coa súa noiva. A película recibiu eloxios da crítica, especialmente pola actuación de O'Brien.
Filmografía
dereita|miniatura|250x250px|Ou'Brien xunto ao seu mellor amigo e compañeiro de repartición en Teen Wolf, Tyler Posey, no WonderCon de 2013.
As Cachopas, Ouzande, A Estrada
As Cachopas é un lugar da parroquia de Ouzande no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Alemparte, Ouzande, A Estrada
Alemparte é un lugar da parroquia de Ouzande no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Marifé Quesada
María Fe Quesada Rodríguez, coñecida como Marifé Quesada, nada en Zamora o 7 de setembro de 1957, é unha ilustradora, cartelista e portadista galega.
A gañar!
A gañar! (en The Miracle Season) é un filme estadounidense de 2018 dirixido por Sean McNamara e protagonizado por Erin Moriarty, Helen Hunt, William Hurt e Danika Yarosh. O filme está baseado na historia real do equipo de voleibol do insituto Iowa City West High despois da repentina morte da líder do equipo, Caroline Found, en 2011. Estreouse nos cinemas dos Estados Unidos o 6 de abril de 2018. O filme recibiu críticas dispares e recadou 10 millóns de dólares en todo o mundo.
Estreouse en galego o 15 de setembro de 2022 na TVG.
Marifé Quesada
Traxectoria
Nada en zamora, aos 9 anos trasladouse coa súa familia a Vigo. Enfermeira de profesión, foi deseñadora e autora da "Campaña de Fomento da Lectura da Xunta de Galicia 2000". Foi ilustradora de preto dun cento de contos infantís e xuvenís, e de máis dunha decena de libros de texto. As súas obras foron publicadas polas editoriais SM, Galaxia, Santillana, Obradoiro, Voramar, Edebé, Xerais, Casals, Bruño, Everest, Edelvives, Ceac e Dirección Xeral de Promoción Cultural (Xunta de Galicia).
Colaborou coas revistas Ciudadano e Clij, e o diario Faro de Vigo.
É filla do pintor Antonio Quesada e nai de Iris Darriba.
Indian Matchmaking
Indian Matchmaking é un programa de televisión producido por Smriti Mundhra que se estreou en Netflix o 16 de xullo de 2020. En agosto de 2021, Netflix renovou o programa para unha segunda tempada. En marzo de 2022, Netflix renovou a serie para unha terceira tempada.
Alberto Angulo
Francisco Alberto Angulo Espinosa, máis coñecido como Alberto Angulo, nado o 19 de xuño de 1970 en Zaragoza, é un ex-xogador profesional internacional de baloncesto español. Actualmente traballa como coordinador da canteira do Real Madrid. Xogaba na posición de escolta cunha altura de 1,95 m. O seu irmán máis novo, Lucio Angulo, tamén foi xogador internacional de baloncesto.
Yeremay Hernández
Yeremay Hernández Cubas, tamén coñecido como Peke, nado nas Palmas de Gran Canaria o 10 de decembro de 2002, é un futbolista español que xoga de mediapunta no Deportivo da Coruña, da Primeira División RFEF.
Traxectoria
Formouse nas canteiras da UD Las Palmas e do Real Madrid, e aos 15 anos incorporouse ás categorías inferiores do Deportivo da Coruña. Completou na Coruña a súa etapa de cadete, pasando logo ao equipo xuvenil, co que se proclamou campión da División de Honra e da Copa de Campións na tempada 2020/21. Esa mesma tempada debutou co Fabril de Juan Carlos Valerón na Terceira División, xogando 17 partidos e marcando tres goles.
Continuou como xogador do Fabril na seguinte tempada, xa con Óscar Gilsanz como adestrador, e comezou a ser convocado por Borja Jiménez para o primeiro equipo. O 1 de decembro de 2021 debutou co Deportivo da Coruña en partido oficial, na primeira rolda da Copa do Rei 2021/22 contra o UCAM Murcia na Condomina. Entrou na segunda parte como substituto de Menudo, e realizou unha destacada actuación, marcando na prórroga o terceiro gol do seu equipo, e dándolle unha asistencia a Quiles, para que este fixera o cuarto (3-4). Tres días despois debutou na Primeira División RFEF contra o Racing de Ferrol na Malata, substituíndo na segunda parte a Villares. Pechou a tempada con 19 encontros co filial e 9 co primeiro equipo.
Para a tempada 2022/23 o Deportivo inscribiuno xa como xogador do primeiro equipo a tódolos efectos.
Lingua bora
A lingua bora é unha lingua indíxena falada na rexión occidental da selva amazónica en Colombia, o Brasil e no Perú. A lingua bora é unha lingua tonal, que xunto coa lingua ticuna, é a única con este trazo na rexión.
Dialectos
O miraña, un dialecto do bora, é falado ó longo do río Caquetá-Japurá que flúe dende Colombia ao Brasil. O propio bora ten un 94% de intelixibilidade mutua co dialecto miraña.
Outro dialecto do bora, o murnane, ten un 50% de intelixibilidade co bora e o miraña, e é falado nos afluentes do río Caquetá no centro de Colombia.
Gramática
A lingua bora conta con 350 clasificadores, o maior número deles descuberto en calquera lingua do mundo.
Os Muros, Parada, A Estrada
Os Muros é un lugar da parroquia de Parada no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes.
Lingua muinane
A lingua muinane é unha lingua indíxena falada en Colombia. No 2007, o muinane era falado por unhas 150 persoas en Colombia, ó longo do curso alto do río Cahuinarí no departamento de Amazonas. É posible que existan algúns falantes no Perú.
JPMorgan Chase
A JPMorgan Chase & Co., un holding constituído baixo a lei de Delaware en 1678 e con sede en Nova York, é a principal institución de servizos financeiros do mundo e a terceira maior empresa do mundo. Ten 3,7 billóns de dólares en activos, resultado das marxes de beneficio obtidas dos investimentos dos accionistas. Actualmente, a empresa opera en máis de 100 países. Financia o torneo de tenis US Open.
Lingua muinane
Clasificación
O muinane pertence á familia bora, xunto coa lingua bora.
JPMorgan Chase
Segundo o documental canadense The Corporation (2003), de Mark Achbar e Jennifer Abbott, baseado no libro homónimo de Joel Bakan, JPMorgan Chase & Co. participou nun intento de derrocar ao presidente Franklin D. Roosevelt (Business Plot).
En 2009, JP Morgan rexistrou perdas multimillonarias en operacións de crédito sen éxito, como consecuencia de erros flagrantes, segundo as palabras do seu antigo director executivo, Jamie Dimon. Os operadores poden tentar ocultar o alcance do incumprimento, segundo a información do propio banco. JPMorgan xa é o obxectivo da investigación de varias institucións, desde o FBI até a Autoridade de Servizos Financieiros no Reino Unido (Financial Services Authority). Coa revelación de que os operadores poden mentir deliberadamente sobre as súas posicións, as investigacións sobre o banco tenden a intensificarse.
JPMorgan foi un dos inventores dos derivados ou derivativos de crédito, e o seu banco de investimento é un dos maiores distribuidores deste produto nos mercados de Nova York.
En 2022, JP Morgan foi considerado o sexto banco máis rendible do mundo, con 3,743 billóns de dólares en activos e un ROE do 16,9%.
En 2022, o banco ocupaba a vixésimo cuarta posición na clasificación que agrupa ás 500 empresas máis grandes dos Estados Unidos, de Fortune.
Críticas e polémicas
"En 2005, JP Morgan Chase, agora o banco máis grande dos EE. UU., admitiu que dúas das súas filiais - Citizen's Bank e Canal Bank en Louisiana - aceptaron persoas escravas como garantía para préstamos. Se os propietarios das plantacións incumpriron os préstamos, os bancos tomarían posesión destes escravos."
Río Tuela
Os ríos Tuela, Mazás e Támega, xunto con algún outro de menor caudal da Galicia suroriental, pertencen ao grupo de afluentes setentrionais do Douro portugués. Todos eles difiren dos afluentes do Douro no tramo español en que estes últimos conflúen co Douro augas arriba do xigantesco chanzo conformado en Arribas do Douro, materializado polo sistema de canóns na área fronteiriza con Portugal das provincias de Zamora e Salamanca.
Cabeceira
O río Tuela nace a uns 1.800 m, na paraxe das lagoas da Ermida, situado na serra Segundeira, ao noroeste da provincia de Zamora (Castela e León). Este é un territorio con características biolóxicas e paisaxísticas especiais, motivo polo que se atopa incluído no espazo protexido polo parque natural do Lago de Seabra e no LIC das Ribeiras do río Tuela e afluentes.