cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Scottsdale, Estados Unidos
Clima
O clima de Scottsdale é árido. Os invernos son suaves e os veráns moi quentes. A temperatura máis baixa rexistrada na cidade foi de -7,2 °C, o 20 de febreiro de 1955, e a temperatura máis alta rexistrada foi de 48 °C, o 26 de xuño de 1972.
Paisaxe urbana
A cidade está vagamente dividida en catro áreas: South Scottsdale (McKellips Road ao norte de Thomas Road), Old Town (centro) Scottsdale, Scottsdale central (tamén coñecido como o "Corredor Shea", que se estende dende Camelback North Road ao Boulevard Shea) e o norte de Scottsdale. O mercado inmobiliario en Scottsdale é un dos máis caros nos Estados Unidos. En 2005, Scottsdale foi un dos dez principais mercados da nación para a venda de vivendas de luxo.
South Scottsdale foi durante moitos anos a rexión da clase obreira de Scottsdale, a pesar de que hoxe en día é aburguesada. Contén a principal vida nocturna da zona e é un centro importante de arte metropolitana de Phoenix. O prezo de revenda dunha casa mediana é de 291 500 dólares, en comparación con 667 450 dólares no norte de Scottsdale. South Scottsdale é o fogar dun novo centro de investigación da Universidade Estatal de Arizona.
Old Town Scottsdale é unha zona con moitas rúas, con tendas antigas de moda, restaurantes, bares, clubs nocturnos e galerías de arte occidentais que evocan a vella época dos vaqueiros. O principal distrito cultural de Scottsdale está tamén nesta área, que inclúe Scottsdale Fashion Square Mall, un dos vinte centros comerciais máis grande dos Estados Unidos.
As casas do Corredor Shea foron construídas xeralmente durante a década de 1970.
North Scottsdale é actualmente a zona máis desenvolvida de Scottsdale. Esta parte da cidade ten moitas das casas máis caras de Arizona. As fronteiras da cidade expándense rapidamente cara ao leste e o oeste desta área. Gran parte do boom residencial no norte de Scottsdale está impulsado pola terra dispoñible para construír, xunto co rápido crecemento de Scottsdale Airpark, o segundo mellor centro de emprego na área metropolitana de Phoenix. O Airpark Scottsdale, o fogar de máis de 55 000 empregados, 2 600 empresas e 23 millóns de pés cadrados de espazo de oficinas espérase que continúe crecendo a máis de 3 000 traballadores por ano. Moitas empresas importantes teñen a súa sede ou a súa sede rexional no parque, incluíndo AXA, GE Capital, DHL, Fidelity Investments, JDA Software, GoDaddy.com e The Vanguard Group.
Economía
A principal industria de Scottsdale é o turismo, que representa o 39% da forza laboral da cidade. En 2005, Scottsdale atraeu máis de 7,5 millóns de visitantes á cidade, proporcionando un impacto económico de máis de 3,1 mil millóns de dólares. A cidade de Scottsdale é o fogar de máis de 70 balnearios e hoteis, e conta con máis de 15 000 habitacións de hotel.
Scottsdale conta co maior número de spas en centros recreativos por habitante de calquera cidade nos Estados Unidos.
O clima cálido e o abundante sol durante todo o ano son factores importantes no atractivo turístico de Scottsdale. En particular, durante a temporada de inverno, cando miles de turistas ricos inundan a área con visitas de larga duración (coñecidas localmente como " paxaros da neve "). Estes turistas tamén acaban mercando a miúdo segundas residencias na zona.
Nos últimos anos, con todo, a crecente abundancia da alta gama na vida nocturna, restaurantes de luxo, galerías de arte e tendas de luxo, fixo converter a cidade nun destino turístico moi popular entre xoves ricos, amantes da moda...
A área inmediata que rodea o aeroporto de Scottsdale, coñecida localmente como Airpark desenvolveuse rapidamente coma un centro rexional de comercio. En 2004, Airpark crecera ata converterse no segundo centro de emprego máis grande na área metropolitana de Phoenix, con máis de 50 000 persoas empregadas dentro dun radio de poucos quilómetros do aeroporto. Airpark alberga actualmente cerca de 2 500 empresas individuais en total, cun impacto económico combinado de máis de 3 mil millóns de dólares ao ano, e segue crecendo.
Entre as empresas con sede en Scottsdale están APL, Dial, Fender, Go Daddy, Kahala, Kona Grill, Medicis, Paradise Bakery & Café, Bistro PF Chang na China, Rural Metro, iCrossing, Discount Tire e Taser.
Educación
A educación pública en Scottsdale está proporcionada principalmente polo Distrito Escolar Unificado de Scottsdale.
Segundo o sitio web de Scottsdale Unified School District, hai seis escolas secundarias en Scottsdale:a Escola Secundaria Arcadia, Chaparral High School, a Escola Secundaria Coronado, Desert Mountain High School, a Escola Secundaria Saguaro e a Academia Sierra Vista.
A principal institución de educación superior na cidade é Scottsdale Community College, aínda que a universidade atópase realmente dentro dos límites do Salt River Pima Maricopa Indian Reservation. Moitos estudantes tamén viaxan á próxima Universidade Estatal de Arizona en Tempe.
Scottsdale é tamén o fogar da Escola Internacional de Arizona, unha escola de inmersión sen fins de lucro que ensina aos rapaces con clases en lingua estranxeira (francés ou español).
Eventos e festivais
"A cidade máis occidental de Occidente", lóase da súa rica historia occidental, conservándoa e promovéndoa fortemente con eventos e actividades. O Show de Scottsdale Arabian Horse é unha tradición dende 1955. Hoxe en día, o espectáculo atrae a milleiros de visitantes e turistas, para ver case 2 000 cabalos de pura raza árabe que compiten por diversos premios e recoñecementos.
Quizais o evento máis famoso de "cowboy" hoxe en día sexa o evento Scottsdale Jaycees Parada del Sol, un evento anual dun mes de duración que se celebra en Scottsdale dende 1954. Orixinalmente chamado A Festa do Sol, o Rodeo PRCA engadiuse en 1956. Vaqueiros e vaqueiras de todo o país xúntanse en Scottsdale para participar neste evento histórico e cultural. O evento comeza cada ano coa Parada del Sol Parade, o desfile máis grande do mundo de cabalos.
Dende 1971, Scottsdale é a sede do Salón do Automóbil de Barrett-Jackson. Debido ao éxito deste evento dunha semana de duración, celebrado cada mes de xaneiro, a organización inaugurou máis recentemente programas similares pero de menor tamaño en Palm Beach, Florida e As Vegas, Nevada.
Dende o ano 2007, Scottsdale acolle espectáculos de alta elite da moda na anual Fashion Week Scottsdale, que son comparables cos de Nova York, incluíndo deseñadores de moda top, durante o mes de novembro.
O Festival Internacional de Cine de Scottsdale, céntrase no uso do cine para promover as culturas do mundo, estilos de vida, etnias e relixións.
Vida nocturna
Nomeado polo New York Times como un dos lugares "máis de moda" do país, Scottsdale é o fogar dunha gran variedade de discotecas de alta gama, restaurantes, hoteis e bares. Durante a última década, en particular, estes establecementos creceron en gran número. Isto é evidente polo cada vez maior número de hoteis de moda que se abriron en todo o centro de Scottsdale. A maioría da vida nocturna concéntrase no centro de Scottsdale, Camelback e as estradas entre Osborn. Este é o destino de vida nocturna máis activa e popular na área metropolitana de Phoenix.
Para elevar aínda máis o seu perfil nacional de vida nocturna, Scottsdale comezou recentemente a acoller a Ultimate Block Party na véspera de ano novo. A festa da véspera de ano novo atrae habitualmente a máis de 25 000 persoas.
Cidades irmandadas
Scottsdale mantén unha relación de irmandade coas seguintes cidades:
Focalización
miniatura|250px|Punto de vista Focalización é un concepto utilizado na crítica literaria para describir a relación que se dá entre quen "ve", o que acontece e o que "se ve".
Cando se presentan acontecementos sempre se fai desde unha certa perspectiva. Elíxese un punto de vista, unha forma específica de ve-las cousas, un certo ángulo. A focalización é, segundo Mieke Bal, a relación entre a "visión", o "axente" que ve, e o que se ve. Implica a elección dunha ou máis perspectivas desde as que abordar o conxunto da historia que se quere transformar nun discurso modalizado (relato).
O suxeito da focalización, o focalizador, constitúe o punto desde o que se contemplan os elementos e permítenos distinguir entre focalización interna (cando a focalización se corresponde a un personaxe que participa como actor) e focalización externa (un axente anónimo situado fóra da trama opera como focalizador).
Tipos de focalización
Segre, na súa obra Principios de análise do texto literario, perfecciona o concepto de Jean Pouillon:
Hipodamo
Hipodamo, Hipodamas ou Hipodamante era o nome de varios personaxes mitolóxicos e reais gregos na Antigüidade:
O Carballal, Camos, Nigrán
O Carballal é un lugar da parroquia de Camos, no concello pontevedrés de Nigrán, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 148 habitantes (72 homes e 76 mulleres).
Jean-Denys Boussart
Jean-Denys Boussart, nado en Liexa o 14 de febreiro de 1940 e finado na mesma cidade o 10 de maio de 2017, foi un escritor belga de expresión valoa.
Obra
Publicou a colección de relatos Li rodje dame (1976); os poemarios: Li prumire voye (1966), Mi pårotche po ene noere çanse (1968), Li botike ås araedjas (1968); e a obra de teatro: Li grande cizete (1971). Textos seus apareceron na Anthologie de la litterature wallone de Maurice Piron (1979) e mais en Fleurs dialectales de Paul Charlier (1974). En francés publicou artigos sobre folclore e actualidade na revista Vlan e os volumes ''Liège de Simenon. Itinéraire Simenon. Promenade dans le Liège de Simenon, suivi de L'Itinéraire de Simenon en photos (1994) e Le jouet à Liège: de la Belle Epoque aux années 50'' (2001).
Boussart foi contrario á creación dun estándar para o valón, amosándose asemade en contra da adquisición de novos espazos de uso para a lingua, que para el cumpría unha función folclórica.
Arquitrabe
miniatura|dereita|300px|Arquitrabe no templo romano de Marte, do Foro de Augusto, en [[Roma]] A arquitrabe é a parte inferior do entaboamento na arquitectura clásica. A súa función estrutural é servir de lintel, para transmitir o peso da cuberta ás columnas.
É un elemento fundamental na arquitectura de cuberta plana, chamada arquitrabada. A arquitectura grega clásica e o seu precedente, a arquitectura exea, son un exemplo típico de estruturas arquitrabadas, aínda que, anteriormente, os edificios monumentais exipcios tamén se construíron con cubertas planas ou alinteladas.
Carlos Queiroz
Traxectoria
Naceu na provincia de Mozambique, daquela parte de Portugal. Pasou polas seccións xuvenís do Club Ferroviario de Nampula, e chegou a estudar enxeñaría mecánica ata 1974 na Universidade de Lourenço Marques.
En 1975, xa establecido en Portugal, ingresou no Instituto Superior de Educación Física de Lisboa (ISEF) pertencente á Universidade Técnica de Lisboa. Aí logrou a licenciatura en educación física e o mestrado en metodoloxía do adestramento deportivo. Foi asistente da Facultade de Motricidade Humana e profesor de educación física no ensino secundario. En 1984 converteuse en axudante do adestrador Mário Wilson no Grupo Desportivo Estoril Praia.
Federación Portuguesa de Fútbol
En 1987 entrou na Federación Portuguesa de Fútbol coa función de seleccionador nacional dos equipos xuvenís. Carlos Queiroz pescudou nos métodos utilizados no estranxeiro e mais apostou forte na formación dos xogadores máis novos, o que levou á aparición de figuras como Luís Figo, Rui Costa, Vítor Baía, Paulo Sousa, Abel Xavier, Fernando Couto ou João Vieira Pito. O 22 de marzo de 1989 o presidente da República outorgoulle a Orde do Infante D. Henrique co grao de comendador. Ata 1991 adestrou ás seleccións xuvenís conquistando por dúas veces o campionato no Mundial sub-20 en 1989 en Arabia Saudita mais en 1991 en Portugal.
En 1991 fíxose coas rendas da selección absoluta. Mais Portugal non se chegou a clasificar para a Copa do Mundo de 1994, que tivo lugar nos Estados Unidos e Queiroz abandonou a selección e a federación.
Adestrador fóra da Federación portuguesa
Como adestrador do Sporting só venceu a Copa de Portugal correspondente á temporada 1994/1995, batendo na final, no Estadio Nacional do Jamor, ao Marítimo por 2-0.
Logo deixou Portugal e adestrou entón o equipo norteamericano do MetroStars e o xaponés do Nagoia Grampus Eight. Nese período elaborou un plano detallado destinado a profesionalizar os xogadores de fútbol nos Estados Unidos, coñecido como "Q-Report" ou "Project 2010". En xullo de 1998 regresou ao comando dunha selección, a dos Emiratos Árabes Unidos, onde estivo cerca dun ano.
En agosto de 2000 comezou a traballar coa selección de Suráfrica, que conseguiu meterse na Copa do Mundo de 2002. En 2002 asumiu o cargo de axudante de Alex Ferguson no Manchester United, contribuíndo ao título de campión de Inglaterra que o club conquistou. En xuño de 2003 contratouno o Real Madrid como adestrador principal, substituíndo a Vicente del Bosque. Pero non logrou impoñer a súa filosofía de traballo e regresou ao Manchester United para continuar o seu traballo con Alex Ferguson, conquistando varios títulos da Liga inglesa e en 2008 a Liga de Campións da UEFA. miniatura|Queiroz celebrando a clasificación de Irán para a Copa do Mundo de 2014 O 11 de xullo de 2008 substituíu a Luiz Felipe Scolari como adestrador da Selección de fútbol portuguesa, co principal obxectivo de cualificarse para a Copa do Mundo FIFA de 2010. Lográndoo e disputando a fase de grupos con Costa do Marfil, Corea do Norte e o Brasil. Logrou dous empates a cero con Costa do Marfil e mais o Brasil, marcando goles tan só contra Corea do Norte, 7-0, terminando en segundo lugar do seu grupo e caendo, nos oitavos de final, diante de España. A Federación Portuguesa de Fútbol anunciou a rescisión de contrato con Carlos Queiroz o 9 de setembro de 2010.
Selección de Irán
Presentado oficialmente como seleccionador de Irán o 4 de abril de 2011 logrou a cualificación para o Mundial 2014, celebrado no Brasil, tornándose o terceiro adestrador en clasificar tres seleccións distintas para a Copa do Mundo da FIFA. Irán con Queiroz á fronte volveu lograr a clasficación para o Mundial de 2018.
Selección de Exipto
O 8 de setembro de 2021, Carlos Queiroz foi nomeado adestrador de Exipto, en substitución de Hossam El Badry.
Ameixas á mariñeira
As ameixas á mariñeira son un guiso de ameixas moi típico da gastronomía de Galiza, particularmente da zona das Rías Baixas, sendo tamén moi popular noutras zonas de España coma Cantabria. As ameixas elabóranse cun rustrido de cebola e tomate esmagado, e con viño branco. Todo isto aromatizado e corado con pemento. Este prato sérvese quente, tradicionalmente nunha pota ou cazola de barro.
Características
Trátase dunha preparación que polo uso do marisco posúe un característico recendo e sabor a mar, provindo a denominación «á mariñeira» desta característica. Ás veces empréganse as polas doutros marisco co obxecto de elaborar un caldo que acompañe e aromatice o prato. Adóitanse empregar ameixas, aínda que nalgunhas ocasións preséntanse pratos con chirlas (chirlas á mariñeira), que acostuman ter un menor tamaño. Do mesmo xeito pode elaborarse o prato con mexillóns (mexillóns á mariñeira).
O mollo adoita ter unha cor arroibada por mor do uso do pemento doce. Nalgunhas ocasións engádese pemento tipo chile en po, que lle dá un sabor lixeiramente picante.
Estudantes Independentistas
Estudantes Independentistas (EI) foi unha organización estudantil de ideoloxía independentista e socialista que existiu en Galiza de 1995 a 2001.
Historia
EI foi creado en 1995 por estudantes vinculados ás diversas correntes do independentismo. Presentouse ás eleccións na Universidade de Santiago de Compostela en 1996, conseguindo abundante representación e gañando as eleccións na Facultade de Xeografía e Historia de Santiago de Compostela. Os métodos de loita que empregaba EI eran as folgas estudantís e as manifestacións, tendo sempre un forte carácter anti-institucionalista. Durante a segunda década dos 90 a organización estendeuse a todas as cidades de Galiza, gañando representantes nas tres universidades.
EI sempre buscaba a máxima unidade acción cos Comités Abertos de Faculdade e o Movemento Estudantil Universitario. A partir do 2000 a organización buscou cada vez máis a unidade orgánica coas outras agrupacións estudantís independentistas. En 2001 fusionouse coa Federaçom Estudantil Revolucionária, a Assembleia de Estudantes Galeg@s Antifascistas e outros grupos para formar AGIR. Un importante sector da organización decidiu non unirse á AGIR.
Deusa nai
miniatura|A [[Venus de Willendorf, do Paleolítico Superior, que se estima que foi esculpida entre o -24 000 e o -22 000.]] Unha deusa nai é unha deusa que serve como deidade de fertilidade xeral. Nalgunhas culturas ademais é representada como a Nai Terra, sendo a xenerosa personificación da Terra. Como tal, non tódalas deusas poden considerarse manifestacións da deusa nai.
Esta deusa é representada nas tradicións occidentais de moitas formas, desde as imaxes talladas en pedra desde Cibeles á Dione ("deusa") invocada no oráculo de Dodona, xunto con Zeus, ata finais da época clásica. Entre os himnos homéricos (séculos VII-VI a. C.) hai un dedicado á deusa nai chamado Himno a Xea, Nai de Todo. Os sumerios escribiron moitos poemas eróticos sobre a súa deusa nai Ninhursaga.
As mulleres na Roma antiga
miniatura|333x333px|A culta e viaxeira Vibia Sabina foi sobriña neta do emperador [[Traxano e esposa do seu sucesor, Hadriano. A diferenza doutras emperatrices, representou un papel moi pequeno na política da corte e mantívose independente na vida privada ao non ter fillos, buscando a satisfacción emocional en asuntos do amor. ]] Na Roma antiga, as mulleres que nacían libres eran cidadás (cives), aínda que non podían votar nin ocupar cargos públicos. Debido a este limitado papel público da muller na Roma antiga, os historiadores romanos mencionan con menos frecuencia as mulleres que os homes. Con todo, mentres que as mulleres romanas en xeral non tiñan ningún poder político directo, as de familias ricas e destacadas podían exercer (e de feito exercían) grande influencia a través da contorna privada. Entre as mulleres excepcionais que deixaron unha marca indelébel na historia están as semilexendarias Lucrecia e Claudia Quinta, cuxas historias teñen un matiz mítico; as decididas mulleres republicanas como Cornelia, nai dos Gracos, e Fulvia, que comandou un exército e acuñou moedas coa súa imaxe; as mulleres da dinastía xulio-claudiana como Livia, a máis prominente, que contribuíu á formación dos costumes imperiais; e a emperatriz Helena(c. 250–330 AD), unha forza motriz na propagación do cristianismo.
Como sucede cos membros masculinos da sociedade, as mulleres da elite e os seus actos políticos significativos eclipsaron as mulleres de rango inferior nos rexistros históricos. As inscricións e sobre todo os epitafios documentan os nomes dun gran número de mulleres ao ancho do Imperio romano, pero non nos din moito máis delas. Algunhas instantáneas da vida diaria preserváronse nos xéneros literarios latinos como o teatro, a sátira ou a poesía, en especial nos poemas de Catulo e Ovidio que ofrecen vívidos escintileos das mulleres romanas nos comedores e toucadores, nos eventos deportivos e teatrais, de compras, maquillándose, practicando a maxia, preocupadas polo embarazo —con todo, todo visto a través de ollos masculinos—. As cartas de Cicerón, por exemplo, revelan de maneira informal como o autoproclamado grande home interactuou de portas para dentro coa súa esposa Terencia e a súa filla Tulia, do mesmo xeito que os seus discursos demostran con menosprezo as varias vías polas que podían gozar as romanas dunha libre vida sexual e social.
O único papel público principal reservado exclusivamente ás mulleres foi no ámbito relixioso: o sacerdocio das vestais. Libres de calquera obriga matrimonial ou de ter fillos, as vestais dedicábanse ao estudo e a correcta observación dos ritos considerados necesarios para a seguridade e supervivencia de Roma, e que non podían ser realizados polos colexios masculinos de sacerdotes.
Infancia e mocidade
esquerda|miniatura|251x251px|Nenas romanas xogando.
A infancia e a educación na Roma antiga estaban determinadas polo status social, a riqueza e o xénero. Os nenos romanos xogaban a unha serie de xogos, e os seus xoguetes son coñecidos pola arqueoloxía e as fontes literarias. As figuras de animais eran populares, e algúns nenos tiñan animais vivos e paxaros como mascotas. Na arte, as nenas están representadas xogando aos mesmos xogos que os nenos: á pelota, ao aro, á chuca. Ás veces atópanse bonecas nas tumbas daquelas nenas que morreron antes de alcanzar a idade adulta. Estas bonecas teñen un tamaño de entre 15 e 16 cm, brazos e pernas articulados e están fabricadas con madeira, terracota e, especialmente, con óso e marfil. Cando as nenas chegaban á maioría de idade, dedicaban as súas bonecas a Diana, a deusa máis relacionada coa infancia das nenas, ou a Venus, cando se estaban preparando para o matrimonio. Sábese que as nenas nobres casaban aos 12 anos,, mentres que as mulleres das clases baixas tiñan máis probabilidade de casar un pouco máis tarde, na adolescencia. Un exemplo da idade de casamento das mulleres nobre pódese ver co amigo de Cicerón, Atticus, que casou a súa filla Caecilia Attica con Marcus Vipsanius Agrippa cando ela tiña catorce anos.
miniatura|300x300px|Estatua de bronce do século I que representa a unha muller lendo. Esperábase que as nenas salvagardasen a súa castidade, recato e reputación, como preparación para un eventual matrimonio. A lixeira regulación do matrimonio pola lei con respecto á idade mínima (12 anos) e o consentimento para o matrimonio foi deseñada para deixarlles as familias, principalmente aos pais, moita liberdade para casar as fillas cando e con quen eles considerasen conveniente. O matrimonio facilitaba a asociación entre o pai e os futuro esposos e permitiu a formación dunha alianza mutuamente beneficiosa con incentivos políticos e ecónomico basicamente. O réxime social, orientado ao matrimonio precoz e aplicado a través da crianza e educación das nenas e nenos, era particularmente restritivo para as nenas. Polo menos algunhas nenas foron a unha escola primaria pública, aínda que quizais eran moitas as que ían, hai probas que suxiren que a educación das nenas se limitaba a este nivel da escola primaria. Inferiuse que a titoría escolar individual das nenas no fogar debíase á preocupación polas ameazas ao recato das nenas nas aulas mixtas. Dos escritos de Ovidio e Marcial dedúcese que nenos e nenas eran educados todos xuntos ou de forma similar e Livio dá por sentado que a filla dun centurión podía ir á escola. Porén, moitos outros historiadores e filósofos, como Epicteto suxiren que o sistema educativo, particularmente a formación retórica, estaba preocupada polo desenvolvemento da virtude masculina; cos adolescentes varóns realizando exercicios escolares en público falando sobre os valores romanos.
Tanto nenas como nenos aprendían a comportarse socialmente asistindo a ceas e outros eventos menos elitistas. Ambos os xéneros participaban nas festas relixiosas, por exemplo, nos Xogos Seculares do ano 17 a. C., o Carmen Saeculare foi cantado por un coro de nenas e nenos. Os nenos convertíanse en adultos virtuosos a través do ensino, aprendían preceptos morais, linguaxe, literatura e filosofía. Ás nenas e aos nenos da elite ensinábaselles tanto grego como latín desde moi pequenos.
Con todo, como consecuencia de que as mulleres non participaban na vida pública oficial, as vidas das nenas e os nenos diverxían radicalmente despois de que alcanzaban a maioría de idade; os monumentos conmemorativos recoñecen as súas calidades domésticas máis a miúdo que os seus logros intelectuais. As habilidades que unha matrona romana necesitaba para dirixir un fogar familiar requirían de adestramento. Así, as nais transmitían os seus coñecementos ás súas fillas como correspondía á súa situación na vida, dado o fincapé da sociedade romana na tradición (en latín, mos maiorum). A virxindade e a pureza sexual eran unha calidade culturalmente valorada e considerada vital tanto para a estabilidade da familia como do estado. A violación dunha moza solteira era unha ameaza para a súa reputación e para a súa capacidade de casar e ás veces imponse a pena de morte á filla que non é casta. O emperador Augusto introduciu a lexislación matrimonial, a Lex Papia Poppaea, que premiaba o matrimonio e a maternidade. A lexislación tamén impón sancións á mocidade que non casa e comete adulterio. Polo tanto, o matrimonio e a maternidade convértense en lei entre os vinte e cinco e os sesenta anos para os homes e os vinte e cinco e os cincuenta para as mulleres.
Sempre unha filla
esquerda|miniatura|345x345px|Busto dunha rapariga romana do século III. O pater familias tiña o dereito e o deber de atopar un marido para a súa filla, posto que os primeiros matrimonios foron normalmente acordos matrimoniais. En teoría, a parella debía ser o suficientemente maior como para dar o seu consentimento, pero a idade de consentimento sexual era de doce anos para as mozas e de catorce para os mozos. Na práctica do matrimonio, os mozos parece que eran de media cinco anos maiores que as mozas. Entre a elite, catorce era a idade de transición da infancia á adolescencia. Con todo, os compromisos podíanse organizar por razóns políticas cando a parella era demasiado nova para casar  e, en xeral, as mulleres nobiles casaban antes que as das clases baixas. A maioría das romanas xa estaba casada entre a puberdade e os vinte e poucos. Esperábase que unha nena aristocrática fose virxe no momento do matrimonio como a súa curta idade podía indicar. Unha filla podería rexeitar lexitimamente un emparellamento feito polos seus pais só demostrando que o futuro marido tiña mal carácter.
No inicio da República, a noiva pasaba á potestade do seu marido, pero en menor medida que os seus fillos. Con todo, a principios do Imperio, a relación xurídica dunha filla co seu pai mantívose sen cambios cando aquela casaba, mesmo aínda que se mudase á casa do seu marido. Este arranxo foi un dos factores do grao de independencia que as romanas gozaron en comparación coas outras culturas antigas, arranxo que chegou aos nosos días. Aínda que tivo que responder ante o seu pai legal, non facía a súa vida diaria baixo o seu escrutinio; e o seu marido non tiña poder legal sobre ela.
Esperábase dunha filla que fose respectuosa co seu pai e que permanecese leal a el, mesmo se iso significaba discrepar cos seus maridos. O respecto non foi sempre completo. Despois de concertar os dous primeiros matrimonios da súa filla, Cicerón desaprobou—con razón como se viu despois— a elección de Tulia do pouco fiábel Dolabela; mais se viu incapaz de evitar o matrimonio.
As fillas mantiñan o seu propio nome familiar para sempre, non adoptando o do seu marido. Os nenos tomaban normalmente o dos seus pais. Con todo, en época imperial, os nenos podían facer ás veces que o nome familiar da súa nai fose parte do seu ou mesmo adoptalo no seu lugar.
As mulleres e a sexualidade
Desde o comezo da República Romana, fíxose moito fincapé na virxindade da muller. Pudicitia (castidade) era unha deusa da pureza feminina e era adorada polas mulleres romanas. Só as virxes podían entrar no templo. A vida sexual dunha muller comezaba coa consumación do seu matrimonio no cubículo do seu marido, ou cuarto privado onde os escravos non entraban. Nas casas romanas era común que os homes e as mulleres tivesen os seus propios cubículos, o que lles permitía ter unha vida sexual separada. Aínda que se esperaba que as mulleres só tivesen relacións sexuais cos seus maridos, era común que os homes tivesen moitas parellas sexuais ao longo da súa vida. Despois do matrimonio, as mulleres eran examinadas no fogar para previr calquera comportamento adúltero. Por exemplo, a primeira esposa de Xulio César, Pompeia dá luz sobre esta afirmación cando quixo ter relacións privadas con Publius Clodius. A nai de Xulio César, Aurelia, supervisou as accións e impediu as reunións privadas. A soa posibilidade de que Pompeia cometese adulterio fixo que César se divorciase dela.
A campaña de Augusto sobre as mulleres e a familia
A obsesión coa pureza da muller e o seu papel como esposa e nai obediente na familia aumentou durante o reinado de Augusto. Esta campaña xeral para mellorar a dinámica familiar comezou entre os anos 18-17 a.C. As novas leis de Augusto diríxense tanto a homes como a mulleres entre os 20 e 55 anos, que son recompensados por ter relacións sans e castigados se non están casados e non teñen descendencia. Ademais, Augusto impuxo o divorcio e castigo das mulleres adúlteras. As mulleres baixo o seu goberno poden ser castigadas nos tribunais por adulterio e desterradas. Isto fixo que os corpos e as relacións das mulleres deixasen de ser privadas e virasen nun asunto público que podía ser regulado. Polo tanto, o poder estaba seguro e impulsado pola idea de que as mulleres serían devoltas ao seu sitio como esposas e nais castas e así se restabelecería a orde no fogar. Augusto chegou incluso a castigar e exiliar á súa propia filla, Xulia, por ter relacións extramatrimoniais.
As mulleres e o dereito
A pesar de que os dereitos e o status das mulleres nos primeiros tempos da historia de Roma era máis restrinxido que no período tardorrepublicano e o Imperio, xa no século V a. C. as romanas podían posuír terras, redactar os seus propios testamentos e comparecer nos tribunais. O historiador Valerio Máximo dedica unha sección da súa obra ás mulleres que levan casos no seu nome ou no nome doutros. Estas mulleres mostraban habilidade como oradoras na sala do tribunal, aínda que a oratoria era considerada a actividade definitoria dos homes romanos máis ambiciosos. Unha destas mulleres, Amaesia Sentia, identifícase pola súa orixe na cidade de Sentinum e non, como era costume, pola súa relación cun home. A independente Maesia falou na súa propia defensa e foi absolta case por unanimidade despois dun só xuízo curto debido a que se expresou con firmeza e efectividade. Dado que estas características se consideraban masculinas, o historiador opinou que baixo a súa aparencia feminina había un «espírito viril»; máis tarde adquiriu o cognomen Andróxina.
miniatura|left|Fresco romano dunha moza loira lendo, Pintura da Roma antiga (60–79 d.C), [[Pompeia, Italia]] A habilidade de Amaesia para presentar un caso «metódica e vigorosamente» suxire que, aínda que as mulleres non declaraban regularmente en audiencias públicas, tiñan experiencia en declamación privada e xuízos de familia. Afrania, a esposa dun senador dos tempos de Sila, aparece con tanta frecuencia ante o pretor que presidía os xuízos, a pesar de que tiña avogados masculinos que podían falar por ela, que foi acusada de calumnia, acusación maliciosa. Por conseguinte, promulgouse un edicto que prohibía as mulleres que demandasen en nome doutros co argumento de que puña en perigo a súa pudicitia: o recato adecuado á súa posición social. Débese mencionar que, aínda que se cuestionaba as mulleres a miúdo pola súa debilidade mental e ignorancia da lei (e, por tanto, tiñan necesidade da protección de avogados masculinos), en realidade emprendéronse accións para restrinxir a súa influencia e efectividade. A pesar desta específica restrición, hai numerosos exemplos de mulleres que tomaron medidas informadas en asuntos legais durante o período tardorrepublicano e o Principado, incluíndo o ditado de estratexias legais aos seus avogados entre bambolinas.
Unha muller emancipada convertíase legalmente en sui iuris, ou na súa propia persoa física, e podía posuír propiedades e dispor delas como estimase oportuno. Dun pater familias morrer sen testamento, o dereito establecía a división equitativa dos seus bens entre os seus fillos, sen ter en conta a súa idade ou sexo. Un testamento que dispuxese o contrario ou emancipase a calquera membro da familia sen o debido proceso legal podía ser impugnado. Desde a República tardía en diante, unha muller que herdaba unha parte proporcional cos seus irmáns sería independente do control agnaticio.
Leis de matrimonio
miniatura|256x256px|Detalle dun sarcófago do século IV. Unha parella na cerimonia de unir as mans. O cinto anoado da noiva simbolizaba que o seu marido estaba atado a ela.
Nos primeiros tempos da República Romana, as noivas pasaban do poder dos seus pais ao dos seus maridos (en latín, manus). Quedaban por tanto baixo a potestade dos seus maridos, aínda que en menor medida que os seus fillos. Este matrimonio cum manu significaba que a muller estaba subxugada polo seu marido; pero esta práctica estaba en desuso no século I d. C. substituída polo matrimonio libre, sine manu, que non daba ningún dereito ao marido sobre a súa esposa ou non producía ningún cambio na situación da muller. Durante a época clásica do Dereito romano, o matrimonio non requiría de ningunha cerimonia; só a mutua vontade e o acordo de vivir xuntos en harmonía. As cerimonias, contratos e outras formalidades matrimoniais só tiñan a intención de probar que unha parella estaba de feito casada. Baixo o temperán dereito romano, os matrimonios cum manu podían orixinarse de tres formas: confarreatio, simbolizado pola repartición do pan (en latín, panis farreus); coemptio, unha venda ficticia da muller; e usus, por convivencia. Os patricios sempre casaban por confarreatio, mentres que os plebeos facíano polas dúas últimas. No matrimonio cum manu por usus, se unha muller se ausentaba tres noites consecutivas polo menos unha vez ao ano, evitaba que o seu marido tivese control legal sobre ela. Isto difire do costume ateniense do matrimonio concertado e as esposas secuestradas que non podían camiñar polas rúas sen escolta.
O tipo de matrimonio coñecido como cum manu era a norma na República temperá, pero progresivamente volveuse menos frecuente. Baixo esta temperá forma de matrimonio, a noiva pasaba á man do seu marido; isto é, era transferida da potestade do seu pai á do seu esposo. O seu dote, calquera dereito de herdanza obtido a través do seu marido e calquera propiedade que adquirise despois do seu matrimonio pertencíanlle a el. Os maridos podían divorciarse por adulterio e hai rexistrados algúns divorcios por esterilidade da esposa. O matrimonio cum manu era unha relación desigual. Cambiaba os herdeiros sen testar dunha muller dos seus irmáns aos seus fillos non porque fose a súa nai, senón porque ante a lei a súa posición era a mesma que a dunha filla do seu marido. Baixo o manus esperábase que as mulleres lles obedecesen aos seus esposos en case todos os aspectos das súas vidas.
Esta forma arcaica de matrimonio fora abandonada case por completo en tempos de Xulio César, cando unha muller permanecía xuridicamente baixo a autoridade paterna mesmo cando se trasladaba á casa do seu marido. Este acordo era un dos factores da independencia que as romanas gozaban en comparación a outras moitas culturas desde a Antigüidade aos tempos modernos. O chamado matrimonio sine manu ou libre non causaba ningún cambio no status persoal da esposa ou do marido. O matrimonio libre implicaba a dous cidadáns ou a unha persoa con cidadanía e outra que tiña dereito latino; e no Baixo Imperio romano, e con permiso oficial, a soldados con cidadanía e persoas sen cidadanía. Nestes matrimonios a noiva entregaba o dote ao marido. De o matrimonio terminar sen adulterio, el devolvíalle a maior parte. Tan completa era a separación de bens que os obsequios entre esposos non se recoñecían como tales: se unha parella se divorciaba ou mesmo se vivía separada, o doante podía reclamar o agasallo.
Divorcio
miniatura|[[Fresco dunha muller sentada de Stabiae, século I d.C.]] O divorcio era unha figura relativamente informal, que concernía principalmente á esposa que deixaba a casa do seu marido e recuperaba o dote. Segundo o historiador Valerio Máximo, os divorcios comezaron no ano 604 a. C. ou antes. O código legal de mediados do século V a. C. coñecido como a Lei das Doce Táboas contemplaba o divorcio. O divorcio era socialmente aceptábel de levarse a cabo dentro das normas sociais (mos maiorum). En tempos de Cicerón e Xulio César, era relativamente común e libre de vergoña, obxecto de murmuracións máis que de desgraza social. Valerio Máximo menciona que Lucio Annio foi criticado porque se divorciou da súa esposa sen consultar antes cos seus amigos; isto é, levouno a cabo polo seu propio interese sen considerar os efectos que tería na súa rede social (amicitia e clientela). Por tanto, os censores do ano 307 a. C. expulsárono do Senado por comportamento inmoral.
Con todo, noutro sitio, afírmase que o primeiro divorcio ocorreu no ano 230 a. C., momento no cal Dionisio de Halicarnaso menciona que Espurio Carvilio, un home distinguido, foi o primeiro en divorciarse da súa esposa debido á súa infertilidade. Este Carvilio foi probablemente Espurio Carvilio Máximo Ruga, cónsul da República os anos 234 e 228 a. C. As probas son confusas.
Durante o período clásico do Dereito romano, un home ou unha muller podían romper o matrimonio simplemente porque quixesen, sen necesidade de dar razóns. A menos que a esposa puidese probar que o marido era un inútil, el quedaba cos nenos. Debido a que as propiedades se mantiñan separadas durante o matrimonio, o divorcio dun matrimonio libre ou sine manu, era un procedemento moi fácil.
Nupcias sucesivas
miniatura|[[Heracles e Ónfale, fresco romano, Pintura da Roma antiga (45–79 d.C.), Museo Arqueolóxico Nacional de Nápoles, Italia]] A frecuencia de novos matrimonios entre a elite foi alta. Non era infrecuente (era quizais mesmo habitual) para os aristócratas romanos tras a morte da esposa. Mentres que para un viúvo non estaba prescrito un período de espera formal, esperábase que unha muller mantivese un dó de dez meses antes de casar de novo. Esta duración esta relacionada co embarazo: dunha muller quedar embarazada xusto antes da morte do seu esposo, o período de dez meses aseguraba que non había dúbidas da paternidade á que se asociaría o nacemento, pois afectaba á herdanza e status social do neno. Ningunha lei prohibía que as mulleres encintas casasen. Hai casos ben coñecidos: Augusto casou con Livia cando esta estaba embarazada do seu marido anterior, Tiberio Nerón; o colexio de pontífices ditaminou que era admisíbel a condición de que se determinase primeiro o pai do neno. Tiberio Nerón chegou a asistir á voda.
Debido a que os matrimonios da elite se concertaron a miúdo por razóns políticas ou económicas, as viúvas e divorciadas con activos nestas áreas afrontaban poucos obstáculos para volver casar. Eran máis propensas a estar emancipadas legalmente que as noivas primerizas e a ter voz na elección do marido. Os matrimonios de Fulvia, que comandou tropas durante a guerra de Perusia e foi a primeira romana en ter a súa cara nunha moeda, crese que indican as súas propias simpatías e ambicións políticas: primeiro casou co campión popular Clodio, que foi asasinado na rúa despois dunha longa inimizade con Cicerón; despois con Escibonio Curión, unha figura de incerta ideoloxía que no momento da súa morte era partidario de Xulio César; e, para finalizar, con Marco Antonio, o último opoñente da oligarquía republicana e do futuro primeiro emperador de Roma.
Concubinato
miniatura|250px|Fresco romano cunha escena de banquete da Casa dei Casti Amanti, [[Pompeia]] A concubina estaba definida polo dereito romano como a muller que vive nunha relación monógama permanente cun home que non é o seu marido. Non había deshonor por ser concubina ou vivir cunha e unha concubina podía se converter en esposa. As parellas en concubinato podían intercambiar agasallos, en contraste co matrimonio que mantén unha separación máis definida da propiedade.
As parellas adoitaban acudir ao concubinato cando as desigualdades sociais eran un obstáculo para o matrimonio; por exemplo, un senador e unha muller liberta ou unha muller de rango social inferior con antecedentes de pobreza ou prostitución. As parellas que carecían do dereito á forma legal de matrimonio coñecida como conubium podían optar polo concubinato (mesmo unha muller de alto berce que amaba un home de baixa extracción social). O concubinato difería principalmente do matrimonio na situación dos nenos nados da relación: tiñan o rango social da nai e non o do pai como era costume.
Violencia de xénero
O Dereito Romano clásico non permitía ningún abuso doméstico do marido á súa esposa; mais, como calquera outro delito, pódese supor que as leis contra a violencia de xénero fallaban en previlo. Catón o Vello dixo, segundo o seu biógrafo Plutarco, «que o home que golpea a súa esposa ou fillo, pon mans violentas sobre o máis sacro das cousas sacras. Tamén que el pensaba que era máis loábel ser un bo marido que un bo senador». Esperábase que un home de posición durante a República se comportase moderadamente coa súa esposa e que se considerase así mesmo un bo marido. Golpear a esposa era suficiente motivo para o divorcio ou outra acción legal contra o marido.
A violencia de xénero aparece nos rexistros históricos sobre todo cando se trata dun exceso atroz da elite. Afírmase que o emperador Nerón ordenou a morte da súa esposa e media irmá Octavia despois de sometela a tortura e encarceramento. A continuación, casou coa súa amante Popea Sabina a quen matou tras darlle unha patada cando estaba embarazada por criticalo. Algúns autores modernos opinan que Popea morreu por mor dun aborto espontáneo ou o parto e que o episodio se exaxerou para vilipendiar a Nerón. Tamén se supón que o desprezado Cómodo matou a súa esposa e a súa irmá.
Maternidade
esquerda|miniatura|333x333px|Unha nai aleitando o seu bebé en presenza do pai. Detalle do sarcófago dun neno de mediados do século II. Esperábase que as esposas romanas tivesen fillos, pero as mulleres da aristocracia, afeitas a certo grao de independencia, mostraban unha crecente falta de inclinación para dedicarse á maternidade tradicional. No século I as mulleres da elite evitaban o período de lactación contratando amas de cría. Esta práctica non era rara xa no século II a. C. cando o comediógrafo Plauto ocasionalmente menciona as amas de cría nas súas comedias. Posto que se consideraba o leite materno o mellor para o bebé, as aristócratas aínda podían escoller aleitar os seus fillos a menos que motivos físicos o desaconsellasen.[68] De unha muller optar por renunciar a aleitar ao seu propio fillo, podía acudir á columna lactaria onde os máis pobres podían obter leite para os seus bebés pola caridade das aias. Aqueles que podían permitírselo, podían contratar os servizos dunha ama de cría. Plutarco di de Licinia, esposa de Catón o Censor, que non só aleitou o seu fillo, senón que en ocasións tamén aos dos seus escravos co fin de fomentar o afecto fraternal entre eles. En tempos de Tácito (a comezos do século II), a lactación materna por matronas da elite estaba idealizada como unha virtude dos vellos tempos.
A colaboración que as romanas podían esperar dos seus maridos na crianza dos nenos parece que variou e é difícil de determinar. As familias con valores tradicionais, como a de Catón o Censor, parece que se tomaban interese: A Catón gustáballe estar presente cando a súa esposa bañaba e arroupaba os seus fillos.
As familias numerosas non eran a norma entre a elite mesmo na República tardía. A familia de Clodio, quen tiña polo menos tres irmás e dous irmáns, era considerada infrecuente. A taxa de nacemento na aristocracia reduciuse até o punto de que o primeiro emperador, Augusto, aprobou unha serie de leis destinadas a aumentala; incluían honras especiais para as mulleres que tivesen polo menos tres fillos (ius liberorum). Aquelas que fosen viúvas, estériles, estivesen divorciadas ou non se casaran tiñan prohibido herdar propiedades a menos que fosen nomeadas no testamento.
Ás mulleres romanas non só eran valoradas polo número de fillos que tiñan, senón tamén pola súa participación na crianza e educación dos nenos para convertelos en bos cidadáns. Unha nai romana exemplar necesitaba á súa vez ter unha boa educación para criar aos nenos para unha vida exitosa.
Unha das romanas máis famosas pola súa forza e influencia como nai foi Cornelia, nai dos Gracos. Xulio César, cuxo pai morreu cando o ditador era só un adolescente, tivo unha estreita relación coa súa nai, Aurelia, cuxa influencia política foi esencial para evitar a execución do mozo de 18 anos durante as proscricións de Sila.
Vida cotiá
miniatura|373x373px|Fresco dunha muller cunha bandexa. Vila de san Marcos, Estabias, Italia. As mulleres da aristocracia dirixían unha casa grande e complexa. Dado que as parellas ricas a miúdo posuían varias vivendas e casas de campo con ducias ou mesmo centos de escravos —algúns dos cales estaban educados e altamente cualificados—, esta responsabilidade era equivalente a dirixir unha pequena compañía. Ademais da importancia social e política de entreter aos invitados, clientes e dignatarios estranxeiros de visita, o esposo levaba a cabo as súas reunións de negocio matinais (en latín, saludatio) na casa. A casa (en latín, domus) foi tamén o centro da identidade social da familia, con retratos dos antepasados que se mostraban no atrio. Dado que os  aristócratas máis ambiciosos estaban con frecuencia fóra de casa en campañas militares ou deberes administrativos nas provincias, algunhas veces durante anos, o mantemento das propiedades familiares e as decisións comerciais eran a miúdo deixadas ás esposas. Por exemplo, mentres Xulio César estivo fóra de Roma durante os anos cincuenta do século I a. C., a súa esposa Calpurnia foi responsábel de coidar os seus activos. Cando Ovidio foi desterrado por Augusto o ano 8, a súa esposa explotou os contactos sociais e as manobras legais para manter as propiedades familiares das que dependía o seu sustento. Ovidio expresou profusamente o seu amor e admiración por ela nun poema que escribiu durante o seu exilio. Frugalidade, moderación e austeridade eran as características dunha matrona virtuosa.