cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lucía Catoira Pan
Traxectoria
Traballou en diversos proxectos como directora de fotografía e recibiu tres premios Mestre Mateo á Mellor Dirección de Fotografía da Academia Galega do Audiovisual, sendo a primeira muller en conseguilo. En 2018 foi galardoada polo seu traballo no filme Dhogs, acadou o segundo premio Mestre Mateo co filme Trote e o terceiro polo filme ¿Qué hicimos mal?, de Liliana Torres.
Vai recibir o Premio Chano Piñeiro do Ourense Film Festival ao talento e o emprendemento audiovisual.
Wikipedia en ewe
A Wikipedia en ewe é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua ewe.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Naturgy
Naturgy (anteriormente, Gas Natural Fenosa), cuxo nome legal é Naturgy Energy Group, S. A. (NEGSA), é unha empresa española que opera nos sectores eléctrico e gasístico. A súa sede operativa está en Barcelona, mentres que o seu domicilio social sitúase en Madrid. O seu actual presidente executivo é Francisco Reynés.
Naturgy é unha das tres grandes compañías do sector eléctrico en España, que xunto a Endesa e Iberdrola, dominan en torno ao 90 % do mercado eléctrico nacional. Naturgy desenvolve actividades de aprovisionamento, xeración, distribución e comercialización de electricidade e gas natural.
En 2021 estivo entre as 10 empresas que emitiron máis toneladas equivalentes de CO2 en España con 4,9 Mt.
Distribución de gas
miniatura|Central térmica de ciclo combinado da compañía en [[Sant Adrià de Besòs compartida ao 50 % con Endesa ]] Naturgy distribúe gas natural no mercado doméstico-comercial (fogares e comercios que utilizan o gas natural como combustible en caldeiras de auga, calefacción ou na cociña), e no mercado industrial de grandes clientes que utilizan o gas como combustible nos seus procesos industriais.
A compañía controla por completo o mercado de distribución español, onde vende o gas natural a 5 millóns de clientes de máis de mil municipios. O seu segundo mercado é Italia, con máis de 400 000 clientes. Ao outro lado do Atlántico, é o primeiro operador de distribución de gas natural de Iberoamérica, con presenza en Arxentina, Brasil, Colombia e México, onde suman máis de 6 millóns de clientes.
Distribución de electricidade
A compañía realiza a actividade de distribución eléctrica en España, Moldavia e Latinoamérica. Un dos principais negocios de Naturgy, é a distribución de electricidade a pequenos usuarios, tanto a consumidores residenciais, como a pemes e grandes empresas. En España opera como Unión Fenosa Distribuidora. miniatura|235x235px|Distribuidoras máis imporantes. Son as empresas que manteñen as redes de transporte e distribución en cada zona:
Nigra Trea
Edicións Nigra Trea é unha editorial galega con sede en Vigo, dependente da asturiana Ediciones Trea.
Descrición
Creada a mediados dos anos noventa, centra as súas liñas editoriais nas ciencias sociais, a literatura e as edicións de arte e bibliofilia, ademais da temática galega.
Autores publicados
Ten publicado preto dun cento de títulos en lingua galega, lingua castelá e en formato bilingüe, de, entre outros, os seguintes autores: Gonzalo Allegue, Xosé Armesto Faginas, Xosé Manuel del Caño, Xulio Carballo Arceo, Carlos Casares, Álvaro Cunqueiro, Elvira Fidalgo Francisco, Martín González Fernández, Xosé Manuel González Reboredo, Emilio Grandío Seoane, María Liñeira, Nieves Loperena, Xosé Carlos López Bernárdez, Basilio Losada, Xosé Ramón Mariño Ferro, Estro Montaña, Ramón Nicolás, Camiño Noia, Carmen Pallares Méndez, Herminia Pernas Oroza, Ofelia Rey Castelao, Serrana Rial García, Vicente Risco, Xavier Rodríguez Baixeras, Xosé Manuel Sánchez Sánchez, Ana Ulla e Faustino Vázquez Carril.
Gundivós o Vello, Gundivós, Sober
Gundivós o Vello é un lugar da parroquia de Gundivós no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Wikipedia en madurés
A Wikipedia en madurés (en Wikipèḍia bhâsa Madhurâ) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua maduresa. Foi creada o 15 de decembro de 2020.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Lamelas, Gundivós, Sober
Lamelas é un lugar da parroquia de Gundivós no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
As Minas, Gundivós, Sober
As Minas é un lugar da parroquia de Gundivós no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Wikipedia en dagbani
A Wikipedia en dagbani (en Dagbani Wikipedia) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua dagbani. Foi creada o 30 de xuño de 2021.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Momelle, Gundivós, Sober
Momelle é un lugar da parroquia de Gundivós no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Maia Chiburdanidze
Maia Chiburdanidze (en მაია ჩიბურდანიძე), nada o 17 de xaneiro de 1961, é unha xadrecista xeorxiana. É a sexta campioa do Mundial Feminino de Xadrez, título que ostentou de 1978 a 1991. Foi, así mesmo, a máis nova en conseguilo até 2010, cando Hou Yifan superou dito récord. En 1984 converteuse na segunda muller en recibir o título de Gran Mestra Feminina da FIDE. Obtivo o ouro por equipos en nove Olimpiadas Femininas do Xadrez.
Primeiros anos
Maia Chiburdanidze naceu en Kutaisi, RSS de Xeorxia, URSS, e comezou a xogar ao xadrez contra os oito anos. Foi campioa feminina moza da URSS en 1976 e o ano seguinte gañou o campionato feminino da URSS. En 1977 a FIDE outorgoulle o título de Gran Mestra Feminina.
Chiburdanidze debutou cunha vitoria rotunda no Torneo Internacional Feminino de 1974, en Braşov, con só 13 anos, e gañou de novo en Tbilisi en 1975. En 1976/1977 entrou no ciclo do Mundial Feminino de Xadrez.
O seu estilo de xogo é estábel, mais agresivo e ben fundamentado en principios clásicos. Ten influencias de Eduard Gufeld, un xogador soviético de elite quen foi o seu adestrador nos seus inicios.
Campioa Mundial Feminina (1978–1991)
Chiburdanidze quedou segunda no Torneo Interzonal Feminino de 1976 en Tbilisi. Logrou así clasificarse para o campionato de 1977. Na final venceu a Alla Kushnir por 7½–6½ para organizar un partido a nivel mundial en Pitsunda contra Nona Gaprindashvili, daquela a campioa mundial feminina. Chiburdanidze derrotouna por 8½–6½ e converteuse na nova posuidora do título.
Defendeu o seu título catro veces. En 1981 mantívoo ao quedar en táboas 8–8 con Nana Alexandria en Borjomi/Tbilisi. Tres anos máis tarde gañoulle por 8½–5½ a Irina Levitina en Volgogrado. En 1986 bateu a Elena Donaldson-Akhmilovskaia en Sofía por 8½–5½. En 1988 venceu a Nana Ioseliani en Telavi por 8½–7½.
A FIDE outorgoulle a Chiburdanidze o título de Gran Mestra en 1984. Foi a segunda muller, após Gaprindashvili, en recibir o título.
Perda do título
miniatura|Chiburdanidze en Heraklion ([[2007)]] Chiburdanidze perdeu a súa coroa ante a moza chinesa Xie Jun en febreiro de 1991 en Manila por 8½–6½. Foi a terceira xadrecista que mantivo o título durante máis tempo, 14 anos, só por detrás da primeira campioa feminina, Vera Menchik, con 17 anos (dende 1927 até o seu pasamento en 1944) e de Gaprindashvili, con 16 anos.
Chiburdanidze tentou recuperar o título mundial. Porén, o auxe das xadrecistas chinesas e das irmás Polgár complicou os seus intentos. O seu mellor resultado desde 1991 foi a vitoria no Torneo de Candidatos de 1994 en Tilburg, onde perdeu no playoff ante Zsuzsa Polgár por 5½–1½.Posteriormente, malia non estar de acordo co formato de playoffs, xogou nos campionatos mundiais xa no século XXI. Logrou o pase á semifinal en 2001, mais perdeu ante a chinesa Zhu Chen. En 2004, Chiburdanidze chegou de novo á semifinal, mais caeu ante a búlgara Antoaneta Stefanova.
Outros logros no xadrez
Chiburdanidze non considera extraordinaria a existencia do 'xadrez feminino', e arela o momento en que non sexan necesarios os torneos segregados. Ten xogado en «torneos masculinos» en todo o mundo e os seus mellores resultados foron na década de 1980 e inicios dos 90. Gañou os torneos de Nova Deli (1984) e Banja Luka (1985) e quedou terceira en Bilbao (1987) cun rendemento de 2616 puntos ante xogadores de elite. Ao mesmo tempo empatou nun xogo a 8 movementos co Gran Mestre Internacional Petar Popović, quen tivo un rendemento de 2545 puntos. Na década seguinte gañou en Belgrado (1992), Viena (1993) e Lippstadt (1995, 1996 e 1997).
Foi unha membro chave do equipo da URSS que dominou as Olimpíadas femininas da década de 1980. Trala disolución da URSS e a independencia de Xeorxia en 1991, xogou no equipo nacional. Xeorxia gañou catro medallas de ouro en 1992, 1994, 1996 e 2008.
Tamén participou nos Campionato Europeo por Equipos de 1997, en que Xeorxia gañou a medalla de ouro, e no 1º torneo rápido intercontinental Europa vs Asia, celebrado en Batumi (Xeorxia) en setembro de 2001. Asia gañou na sección feminina por 21½–10½, en que Maia achegou 3½. Na Olimpíada de Dresde 2008 xogou para Xeorxia, que gañou a medalla de ouro. Ela tamén obtivo o ouro individual feminino, cunha puntuación de 2715 puntos de rendemento.
Recoñecementos e referencias
Chiburdanidze foi homenaxeada varias veces polo seu país e mesmo se deseñaron selos postais para conmemorar os seus logros axedrecísticos. En 1986 Mongolia emitiu un commemorative selo que ilustra unha posición nunha das súas partidas do Mundial de Volgogrado 1984 contra Irina Levitina. En 2014 foi incluída no Salón Mundial da Fama do Xadrez. É unha das mulleres do seu país que acadou a excelencia no xadrez. Contribuíu, amais, a manter o prestixio do deporte en Xeorxia.
En 2021 apareceu no documental Glory to the Queen xunto con Nana Alexandria, Nona Gaprindashvili, e Nana Ioseliani.
Escudo de Malí
O escudo de armas de Malí é un emblema nacional formado por un círculo cargado cun paxaro na parte superior, unha mesquita no centro flanqueada por dous arcos e frechas, e o sol crecente no fondo. Foi adoptado trece anos após o país acadou a independencia, sendo o selo da República de Malí dende 1973. É utilizado en documentos oficiais como escudo de armas.
Historia
miniatura|dereita|Selo de Malí dende 1961 até 1973. Malí acadou a independencia en agosto de 1960, cando se separou do Senegal e se converteu nun estado independente de seu, desaparecendo dese xeito a breve Federación de Malí que unía as dúas nacións. O selo de Malí foi deseñado pouco despois, o cal é case idéntico ó selo actual agás polas cores. Compoñíase dun círculo vermello arrodeado por un bordo verde. O actual selo foi adoptado oficialmente o 20 de outubro de 1973, baixo a Ordinance no. 56 do CMLN (Comité Militar para a Liberación Militar). É empregado nos documentos oficiais no canto dun escudo de armas, un símbolo heráldico que o país xamais adoptou.
Leptostráceos
miniatura|240px|Esquema de Nebalia bipes que mostra as principais características da súa anatomía externa. 1: anténula; 2: rostro; 3: casca; 4: abdome/pleon; 5: furca; 6: telson; 7: pleópodos; 8: antena; 9: toracópodos; 10: ollo.
A dos leptostráceos (Leptostraca) é unha orde de crustáceos da clase dos malacostráceos, a única da subclase dos filocáridos.
As súas especies, entre elas as do ben estudado xénero Nebalia, encóntranse en todos os océanos do mundo e adoitan considerarse que son organismos filtradores.
Crese que son os membros máis primitivos da súa clase, a dos malacostráceos, e apareceron por primeira vez no rexistro fósil durante o período Cámbrico.
Descrición
A suborde foi descrita en 1904 polo zoólogo escocés, especialista en carcinoloxía, William Thomas Calman.
Etimoloxía
O nome científico Leptostraca está formado pola unión dos elementos de latín científico lept- e -ostraca. O primeiro deriva do adxectivo do grego antigo λεπτός leptós, "fino", delgado", e o segundo do latín científico -ostracum, neutro tirado do grego antigo ὄστρακον ‎óstracon, "vasilla de barro", "anaco dunha vasilla rota", e tamén "cuncha" (de molusco ou de crustáceo).   Literalmente: "os de casca fina".
Suborde
A orde só contén unha suborde, a dos nebaliáceos (Nebaliacea).
Características
Os leptostráceos adoitan seren pequenos, normalmente miden de 5 a 15 mm de lonxitude.
Estes crustáceos distínguense dos demais membros da súa clase por ter sete segmentos abdominais, en lugar de seis. A súa cabeza ten ollos compostos pedunculados, dous pares de antenas (unha birrámea e outra unirrámea) e un par de mandíbulas, pero sen maxilípedos.
A casca é grande e comprende dúas valvas que cobren a cabeza e o tórax, incluíndo a maioría dos apéndices torácicos, e serve como bolsa de cría para os embrións en desenvolvemento. Os seis primeiros segmentos abdominais levan pleópodos, mentres que o sétimo ten un par de furcas caudais (apéndices abdominais en forma de forcada), que poden ser homólogas aos urópodos doutros crustáceos.
Teñan as branquias nas extremidades torácicas, pero tamén respiran a través dunha membrana respiratoria no interior da casca. Os ovos eclosionan nun estadio postlarvario que carece dunha casca totalmente desenvolvida, pero que é parecida á dos adultos.
Maria Ouspenskaya
Maria Alekseyevna Ouspenskaya (en Мария Алексеевна Успенская, transliterado Mariia Alekseevna Uspenskaia), nada en Tula o 29 de xullo de 1876 e finada nos Ánxeles o 3 de decmebro de 1949, foi unha actriz e profesora de interpretación rusa. Acadou sona de nova como actriz de teatro en Rusia e de vella en filmes de Hollywood.
Traxectoria
Ouspenskaya naceu en Tula, Imperio Ruso, e estudou canto en Varsovia e interpretación en Moscova. Foi membro fundadora de First Studio, un estudio de teatro do Teatro da Arte de Moscova. Alí recibiu clases de Konstantin Stanislavsky e do seu axudante Leopold Sulerzhitsky.
O Teatro da Arte de Moscova viaxou amplamente por Europa e cando chegou a Nova York en 1922, Ouspenskaya decidiu quedar alí. Actuou con frecuencia en Broadway durante a seguinte década. Deu clases de interpretación no American Laboratory Theatre e en 1929, xunto con Richard Boleslawski, o seu colega no Teatro da Arte de Moscova fundou a Escola de Arte Dramática de Nova York. Un dos alumnos de Ouspenskaya durante este período foi Anne Baxter, daquela unha adolescente descoñecida.
Aínda que xa aparecera nalgúns filmes mudos rusos moitos anos atrás, Ouspenskaya mantívose afastada de Hollywood ata que os problemas económicos da súa escola a forzaron a procurar xeitos de amañar as súas finanzas. Segundo os anuncios da revista Popular Song na década de 1930, arredor desta época tamén abriu a Maria Ouspenskaya School of Dance on Vine Street nos Ánxeles. Entre os seus alumnos estaba Marge Champion, modelo para a Brancaneves de Disney.
A pesar do seu forte acente ruso, atopou traballo en Hollywood interpretando personaxes europeas de diferentes orixes. O seu primeiro papel en Hollywood foi en Dodsworth (1936), que lle proporcionou unha candidatura ao Óscar á mellor actriz secundaria, cunha das interpretacións máis breves que conseguiu unha candidatura. Recibiu unha segunda candidatura polo seu papel en Love Affair (1939).
Interpretou a Maleva, unha vella botadora de cartas romaní nos filmes de terror The Wolf Man (1941) e Frankenstein Meets the Wolf Man (1943). Outros filmes en que apareceu foron The Rains Came (1939), Waterloo Bridge (1940), Beyond Tomorrow (1940), Dance, Girl, Dance (1940), The Mortal Storm (1940), Dr. Ehrlich's Magic Bullet (1940) e Kings Row (1942).
Ouspenskaya faleceu varios días despois de sufrir un infarto e recibir queimauras nun incendio, posiblemente causado ao quedar durmida mentres fumaba un cigarro. Foi enterrada no Forest Lawn Memorial Park Cemetery de Glendale.
Rebecca Zlotowski
Rebecca Zlotowski, nada en París o 21 de abril de 1980, é unha cineasta francesa. A súa segunda longametraxe, Grand Central, unha historia de amor que explora o romance entre os traballadores dunha planta nuclear, gañou o premio François Chalais na sección Un Certain Regard no Festival de Cannes de 2013.
Klondaik
Klondaik (en Клондайк) é un filme ucraíno de 2022 escrito, dirixido e editado por Maryna Er Gorbach. Está protagonizado por Oxana Cherkashyna como muller embarazada que vive preto da fronteira entre Ucraína e Rusia durante a guerra ruso-ucraína e o derrubo do voo 17 de Malaysia Airlines. Klondaik estreouse no Festival de Cinema de Sundance o 21 de xaneiro de 2022, onde gañou o premio "World Cinema Dramatic Competition" á mellor dirección. No Festival Internacional de Cinema de Berlín, quedou no segundo posto na categoría Panorama Audience. Este filme foi escollido como candidato de Ucraína para o Óscar ó mellor filme internacional na 95ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Sinopse
Unha familia ucraína está atrapada no centro do choque do MH17. A acción ten lugar o 17 de xullo de 2014 na vila de Grabove, na rexión de Donetsk, preto da fronteira rusa. Os protagonistas, Irina e Anatoly están esperando o seu primeiro fillo, mentres a guerra ocupa brutalmente as súas vidas xunto cos restos do Boeing derrubado. A muller négase a evacuar, mesmo cando a aldea é ocupada por grupos armados.
Wikipedia en chamorro
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Moutarelle, Gundivós, Sober
Moutarelle é un lugar da parroquia de Gundivós no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Nabán, Gundivós, Sober
Nabán é un lugar da parroquia de Gundivós no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Michael J. Bloomfield
Michael John "Bloomer" Bloomfield, nado en Flint, Míchigan, o 16 de marzo de 1959, é un astronauta estadounidense retirado que formou parte das misións STS-97, STS-110 e STS-86.
Traxectoria
Bloomfield graduouse en enxeñaría mecánica pola Academia da Forza Aérea dos Estados Unidos en 1981 e é máster en xestión de enxeñaría pola Universidade Old Dominion en 1993.
Foi seleccionado como astronauta pola NASA en decembro de 1994, participando nas misións STS-97, STS-110 e STS-86 e pasando un total de 32,46 días no espazo. Retirouse da NASA en agosto de 2007 para traballar en ATK.
Domingo Rey Lago
Domingo Rey Lago, nado na Coruña en 1890 e finado na mesma cidade o 11 de xullo de 1937, foi un tranviario e sindicalista galego.
Traxectoria
Tranviario, membro do Sindicato de Transporte da Coruña da CNT. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 formou parte dun operativo que tentou sacar da Coruña ao deputado socialista Luis Rufilanchas e foi detido con outras vinte e catro persoas a finais de febreiro de 1937. Foi procesado polo delito de rebelión militar e xulgado en consello de guerra do 17 ao 19 de maio. Foi condenado á pena de morte con Luis Rufilanchas, Manuel Fernández López, Genaro Ruano Sanjurjo, Francisco González Agilda, Rotilio Naya Rodríguez, Manuel Rúa Losada, Delfino Liñeira Fraga, Argimiro Aradas Leiro, Francisco Meizoso Veiga, Nicolás Veiga Núñez, José Santiago García Rey, Emilio Zufia Moreno, José Méndez Serantes e Ramón Lea García. Todos foron executados o 11 de xullo de 1937 na Coruña, excepto Emilio Zufia, José Méndez e Ramón Lea aos que se lles conmutou a pena por cadea perpetua. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en 1941.
Vida persoal
Casou na Coruña con Carmen Cedeira Zas en 1930.
Illas Pribilof
As illas Pribilof (en inglés, Pribilof Islands; en ruso, Острова Прибылова, arquipélago Kotovi) son un conxunto de catro illas volcánicas que forman parte de Alasca, nos Estados Unidos.
Encóntranse no mar de Bering, a 320 km ao norte de Unalaska e a uns 800 km da costa siberiana, ao oeste.
As dúas illas principais son:
Ademais doutros dous illotes próximos á illa de Saint-Paul:
O seu nome débese ao explorador ruso Gavriil Pribylov, que as descubriu en 1788.
Wikipedia en amis
A Wikipedia en amis é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua amis. Foi creada o 28 de outubro de 2021.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Serafín Asensio-Vega y Muñoz
Serafín Asensio-Vega y Muñoz, nado en Badaxoz en 1836 e finado en La Parra o 8 de febreiro de 1905, foi un militar español.
Traxectoria
De familia acomodada, estudou na Academia General Militar de Toledo. No ano 1853 acadou o grao de alférez. Participou na Guerra de África e distinguiuse na batalla de Wad-Nivel (1860), motivo polo cal foi distinguido coa Cruz Laureada de San Fernando. No 1861 contribuíu a esmagar a revolta de Loja. Ascendido a tenente, loitou con Joan Prim i Prats na batalla dos Castillejos (1868), que supuxo o derrocamento de Isabel II de España.
Durante a terceira guerra carlista (1872-1876) foi nomeado comandante xeral de Valls, liberou Caldes de Montbui e levantou o asedio de Vilanova i la Geltrú. Trala abdicación de Amadeu I proclamou en Badaxoz a Primeira República Española. No 1876 foi declarado benemérito da patria. Cara a 1877 ingresou na francmasonería.
Ascendido a tenente coronel, o 25 de xullo de 1882 protagonizou un pronunciamento no que se proclamou a República en Badaxoz, promovido pola Asociación Republicana Militar (dirixida por Manuel Villacampa del Castillo e Manuel Ruiz Zorrilla) secundado polo seu Rexemento de Cabalaría de Villaviciosa; o golpe fracasou pola falta de coordinación coas outras unidades que debían sublevarse. Tralo fracaso do golpe fuxiu a Portugal coas súas tropas e de alí a Francia. Foi amnistiado en 1891 e retornou a España. Estableceuse en La Parra, onde morreu o 8 de febreiro de 1905.
Cynthia Erivo
Cynthia Erivo, nada en Stockwell o 8 de xaneiro de 1987, é unha actriz, cantante e compositora inglesa.
Traxectoria
Erivo naceu de pais nixerianos en Stockwell, no sur de Londres. A súa nai é enfermeira. Erivo comezou un grao en psicoloxía musical na University of East London; con todo, tralo primeiro ano da carreira, presentouse e posteriormente formouse na [Royal Academy of Dramatic Art|Real Academia de Arte Dramática]].
Erivo comezou a actuar nunha produción teatral de 2011 de The Umbrellas of Cherbourg. Obtivo recoñecemento por protagonizar a reestrea en Broadway de The Color Purple de 2015 a 2017, polo que gañou o premio Tony de 2016 á mellor actriz nun musical e o premio Grammy ao mellor álbum de teatro musical. Erivo aventurouse no cinema en 2018, interpretando papeis no filme de atracos Widows e no suspense Bad Times at the El Royale. Pola súa interpretación da abolicionista estadounidense Harriet Tubman no filme biográfico Harriet (2019), Erivo recibiu unha candidatura ao Óscar á mellor actriz; tamén escribiu e interpretou a canción "Stand Up" na súa banda sonora, o que lle valeu unha candidatura tamén na categoría de mellor canción.
Na televisión, Erivo tivo o seu primeiro papel na serie británica Chewing Gum (2015). Protagonizou a miniserie criminal The Outsider (2020) e recibiu unha candidatura aos premios Emmy pola súa interpretación da cantante estadounidense Aretha Franklin na serie antolóxica de National Geographic Genius: Aretha (2021).
Antocianina
miniatura|Coliflor púrpura que contén antocianinas. miniatura|A [[petunidina-3-O-glicósido|petunidina-3-O-glicósido é un exemplo de antocianina, formada pola antocianina petunidina unida a un azucre, a glicosa.]] As antocianinas (do grego ἄνθος, anthos, 'flor' e κυάνεος/κυανοῦς, kuáneos/kuanoû, 'azul escuro'), tamén chamadas antocianos ou antocianósidos, son pigmentos vacuolares hidrosolubles que, dependendo do pH, poden ter cor vermella, púrpura, azul ou negra. Son glicósidos formados por un glícido (azucre) unido a un derivado flavonoide (unha aglicona), que durante a súa hidrólise renden agliconas coloreadas chamadas antocianidinas. antocianina = azucre + antocianidina
En 1835, o farmacéutico alemán Ludwig Clamor Marquart deulle o nome de Anthokyan a un composto químico que lle daba ás flores unha cor azul no seu tratado "Die Farben der Blüthen" e de aí deriva o seu nome. Entre as plantas comestibles ricas en antocianinas están os arandos, framboesa, arroz negro e soia negra, entre moitos outros que son vermellos, azuis, púrpuras ou negros. Algunhas das cores das follas outonais derivan de antocianinas (outras de pigmentos fotosintéticos secundarios).
As antocianinas son pigmentos de plantas que pertencen a unha clase maior de compostos chamados flavonoides sintetizados pola vía do fenilpropanoide. Aparecen en todos os tecidos das plantas superiores, incluíndo as follas, talos, raíces, flores e froitos. As antocianinas derivan das antocianidinas ao engadirlles azucres. Son inodoros e moderadamente adstrinxentes.
Aínda que as antocianinas están aprobadas como colorantes extraídos de fontes naturais de alimentos e bebidas na Unión Europea, esta reavaliándose o seu uso como aditivo alimentario (E-163), xa que necesita maior verificación, aínda que o panel de expertos da Autoridade de Seguridade Alimentaria Europea indica que cos datos dos que se dispón "as exposicións estimadas dos usos actuais e niveis de uso destes extractos é improbable que sexan unha preocupación para a seguridade". Non hai probas concluíntes de que as antocianinas teñen efectos sobre a bioloxía (nin malos nin bos) nin tampouco sobre doenzas humanas.
Plantas ricas en antocianinas
miniatura|As antocianinas danlle a estes [[pensamento (planta)|pensamentos a súa pigmentación púrpura]]
Coloración
Nas flores a coloración que lle proporciona a acumulación de antocianinas pode atraer unha ampla variedade de polinizadores animais, mentres que en froitos, esa coloración pode axudar a dispersar as sementes ao atraer animais herbívoros a froitos potencialmente comestibles que teñen cores vermellas, azuis ou púrpuras.
Absorción de luz
miniatura|Superposición de espectros das [[clorofila a|clorofilas a e b co da oenina (malvidina 3O glicósido), unha antocianidina típica, mostrando que, mentres que as clorofilas absorben nas partes azul e amarela/vermella do espectro visible, a oenina absorbe maiormente na parte verde do espectro, onde as clorofilas non absorben nada en absoluto.]]
O padrón de absorbancia para a cor vermella das antocianinas pode ser complementario do das clorofilas verdes en tecidos fotosinteticamente activos como as follas novas de Quercus coccifera. Pode protexer as follas dos ataques dos herbívoros que poden ser atraídos pola cor verde.
Distribución das antocianinas
As antocianinas encóntranse dentro de vacúolos celulares, principalmente en flores e froitos, pero tamén en follas, talos e raíces. Nestas partes atópanse predominantemente en capas celulares externas, como as da epiderme e as célula do mesófilo periférico das follas.
O máis frecuente é que aparezan na natureza como glicósidos de cianidina, delfinidina, malvidina, pelargonidina, peonidina e petunidina. Un 2% de todos os hidrocarburos fixados na fotosíntese son convertidos en flavonoides e os seus derivados, como as antocianinas. Non todas as plantas conteñen antocianinas; nas Caryophyllales (incluíndo cactos, remolachas e amarantos) son substituídos por betalaínas. As antocianinas e betalaínas nunca se atoparon xuntas na mesma planta.
Algunhas veces en horticultura fanse cruzamentos procurando un alto contido en antocianina, obtendo variedades de plantas ornamentais e agrícolas como os pementos morróns, que poden ter un atractivo estético e culinario pouco común.
En flores
As antocianinas están presentes nas flores de moitas plantas, como as flores azuis dalgunhas especies e cultivares de Meconopsis. As antocianinas tamén se encontran en varios tipos de tulipáns, como Tulipa gesneriana, Tulipa fosteriana e Tulipa eichleri.
En alimentos
miniatura|Sección transversal dunha lombarda. miniatura|Froitos de [[Aronia melanocarpa, unha rica fonte de antocianinas.]]
Plantas ricas en antocianinas son as especies de Vaccinium, como a arandeira, arandeira vermella e arandeira silvestre; as especies de Rubus inclúen o Rubus leucodermis, framboeseiro e amoras; tamén abundan na groselleira negra, cerdeira, pel de berenxena, arroz negro, Dioscorea alata, pataca doce, uva Concord, Vitis rotundifolia, lombarda e pétalos de violeta. Os pexegueiros de carne vermella e as mazás Pink Pearl conteñen antocianinas. As antocianinas son menos abundantes en plátanos, espárragos, chícharos, fiúncho, peras e patacas, e poden estar totalmente ausentes en certos cultivares de Ribes verdes.
A cantidade maior rexistrada de antocianinas atopouse na cuberta das sementes de soia negra (Glycine max L. Merr.), que contén aproximadamente 2 g por 100 g de produto, nos grans e cascas de millo e na pel e polpa de Aronia melanocarpa L. (ver táboa). Debido ás diferenzas fundamentais na orixe da mostra, preparación e métodos de extracción para determinar o contido en antocianinas, os valores presentados na táboa non son directamente comparables.
A natureza, os métodos da agricultura tradicional e o cruzamento de plantas produciron varias plantas pouco comúns que conteñen antocianinas, como as patacas azuis ou vermellas e o brócoli púrpura ou vermello, cores que tamén se poden dar en certas coles, coliflores, cenoiras e millo. Os tomates de xardín foron sometidos a un programa de cruzamento usando liñas de introgresión de organismos modificados xeneticamente (pero non se incorporan ao tomate púrpura final) para definir a base xenética da coloración púrpura na especie silvestre que orixinalmente era de Chile e as Illas Galápagos. A variedade "Indigo Rose" estivo a disposición da industria agrícola e da xardinaría doméstica desde 2012. Variedades de tomate con alta cantidade de antocianinas duplican a súa duración en bo estado nas tendas e inhiben o crecemento despois de colleitados do mofo patóxeno Botrytis cinerea.
Algúns tomates foron modificados xeneticamente con factores de transcrición procedentes de Antirrhinum para producir altos niveis de antocianinas nos froitos. As antocianinas poden encontrarse tamén en olivas maduradas naturalmente, e son en parte responsables das cores vermellas e púrpuras dalgunhas olivas.
Nas follas de plantas comestibles
O espectro de cor das follas pode analizarse para avaliarmos a cantidade de antocianinas que contén. A madureza do froito, a calidade e tempo de colleita poden avaliarse baseándose na análise de dito espectro.
Cor das follas no outono
miniatura|As cores vermellas e púrpuras das follas outonais das [[Vaccinium myrtillus|arandeiras silvestres europeas son o resultado da produción de antocianinas.]] As cores das follas outonais vermellas, pírpuras e as súas combinacións mesturadas derivan da presenza de antocianinas. A diferenza dos carotenoides (que tamén lle dan cor ás follas outonais), as antocianinas non están presentes na folla durante a estación de crecemento, senón que se producen activamente contra o final do verán. Desenvólvense ao final do verán no zume interno das follas, orixinándose por complexas interaccións de factores do exterior e interior da planta. A súa formación depende da degradación de azucres en presenza de luz a medida que o nivel de fosfato na folla se reduce. Os niveis de cores laranxa no outono son o resultado dunha combinación de antocianinas e carotenoides.
As antocianinas están presentes aproximadamente nun 10% das especies de árbores en rexións temperadas, aínda que en certas áreas como, por exemplo, Nova Inglaterra nos EUA, ata o 70% das especies de árbores poden producir antocianinas.
Seguridade como colorante
As antocianinas están aprobadas para o seu uso como colorante alimentario na Unión Europea, Australia e Nova Zelandia, e aignóuselle o número E163. En 2013, un panel de expertos científicos da Autoridade de Seguridade Alimentaria Europea concluíron que as antocianinas de varias froitas e vexetais foran insuficientemente estudadas en canto á súa seguridade e toxicoloxía como para aprobar o seu uso como aditivo alimentario. Porén, atendendo á historia de seguridade mostrada polo uso de extractos de groselleira negra e pel de uva tinta para colorear alimentos producidos en Europa, o panel concluí que estas fontes de extractos eran suficientemente seguras, e outros tipos de extractos debían seguir sendo avaliados.
Os extractos de antocianinas non están especificamente incluídos na lista de aditivos colorantes aprobados nos Estados Unidos; porén, o zume de uva, a pel de uva tinta e moitos froitos e zumes de froitos vexetais, que están aprobados para o seu uso como colorantes, son ricos de forma natural en antocianinas. Ningunha fonte de antocianinas está incluída entre os colorantes aprobados para fármacos ou cosméticos. Cando se esterifican con ácidos graxos, as antocianinas poden usarse como colorantes lipofílicos para alimentos.
Efectos en humanos
Aínda que as antocianinas mostraron ter propiedades antioxidantes in vitro, non hai probas de efectos antioxidantes en humanos despois do consumo de alimentos ricos en antocianinas. A diferenza das condicións controladas dos tubos de ensaio, o destino das antocianinas in vivo indica que son pouco conservadas no organismo (menos do 5%), e a maioría das que se absorben están en forma de metabolitos quimicamente modificados que se excretan rapidamente. O incremento da capacidade antioxidante do sangue visto despois do consumo de alimentos ricos en antocianinas pode non ser causado directamente polas antocianinas dos alimentos, senón por un incremento dos niveis de ácido úrico derivado da metabolización de flavonoides (os compostos parentais das antocianinas) dos alimentos. É posible que os metabolitos das antocianinas inxeridas sexan reabsorbidos no tracto gastrointestinal desde onde poden entrar no sangue para a súa distribución sistémica e teñan efectos como moléculas máis pequenas.
Nunha revisión feita en 2010 das probas científicas sobre os posibles beneficios para a saúde de comer alimentos dos que se afirma que teñen "propiedades antioxidantes" debido ás antocianinas, a Autoridade de Seguridade Alimentaria Europea chegou á conclusión de que: 1) non había base para afirmar un efecto antioxidante beneficioso das antocianinas da dieta en humanos, 2) non había evidencia dunha relación causa-efecto entre o consumo de alimentos ricos en antocianinas e a protección do ADN, proteínas, e lípidos causados por danos oxidativos e 3) non había evidencias xerais de que o consumo de alimentos ricos en antocianinas tivese ningún efecto "antioxidante", "anti-cancro", "anti-envellecemento" ou de "envellecemento saudable".
Estabilidade
As antocianinas pénsase que sofren unha degradación fisioquímica in vivo e in vitro. A estrutura, pH, temperatura, luz, oxíxeno, ións metálicos, asociación intramolecular e asociación intermolecular con outros compostos (copigmentos, azucres, proteínas, produtos de degradación, etc.) sábese que afectan á cor e estabilidada das antocianinas. O estado de oxidación do anel B e o pH son os factores que median a degradación das antocianinas aos seus ácidos fenólicos e aldehidos constituíntes. Porcións significativas das antocianinas inxeridas son probablemente degradadas a ácidos fenólicos e aldehidos in vivo despois da súa inxestión. Esta característica confunde o estudo e illamento científico dos mecanismos específicos da antocianinas in vivo.
Uso como indicador ambiental do pH
miniatura|Utilizáronse cruzamentos convencionais de plantas para producir os [[tomate azul|tomates azuis P20.]] As antocianinas poden utilizarse como indicadores de pH porque as súas cores cambian co pH; son vermellas ou rosas en solucións ácidas (pH < 7), púrpuras en solucións neutras (pH ≈ 7), amarelo-verdosas en solucións alcalinas (pH > 7) e incoloras en solucións moi alcalinas, onde o pigmento está totalmente reducido.
Biosíntese
miniatura|As antocianinas e os [[carotenoides contribúen á distintiva pigmentación das laranxas sanguinas.]]
Deste xeito, cómpren máis de cinco encimas para sintetizar estes pigmentos, que actúan en concerto. Incluso unha alteración menor en calquera dos mecanismos destes encimas por factores xenéticos ou ambientais, pararía a produción de antocianina. Aínda que o custo biolóxico de producir antocianinas é relativamente alto, as plantas benefícianse significativamente da adaptación ambiental e tolerancia a enfermidades e pragas que as antocianinas lles proporcionan.
Na vía da biosíntese das antocianinas, a L -fenilalanina é convertida en narinxenina pola fenilalanina amonioliase (PAL), cinamato 4-hidroxilase (C4H), 4-coumarato CoA ligase (4CL), chalcona sintase (CHS) e chalcona isomerase (CHI). Despois, a seguinte vía cataliza a formación de aglicona complexa e antocianina por composición pola flavanona 3-hidroxilase (F3H), flavonoide 3'-hidroxilase (F3′H), dihidroflavonol 4-redutase (DFR), antocianidina sintase (ANS), UDP-glicósido: flavonoide glicosiltransferase (UFGT) e metil transferase (MT). Entre elas, UFGT é dividida en UF3GT e UF5GT, que son responsables da glicosilación de antocianinas para producir moléculas estables.
En Arabidopsis thaliana dúas glicosiltransferases, UGT79B1 e UGT84A2, interveñen na vía biosintética da antocianinas. A proteína UGT79B1 converte o cianidina 3-O-glicósido en cianidina 3-O-xilosil(1→2)glicósido. A UGT84A2 é a ácido sinápico: UDP-glicosiltransferase.
Análise xenética
As vías e encimas do metabolismo fenólico poden estudarse por medio de transxénese de xenes. O xene regulador da planta Arabidopsis que controla a produción do pigmento antocianina 1 (AtPAP1) pode expresarse noutras especies de plantas.
Células solares sensibilizadas por tintura
As antocianinas foron utilizadas en células solares orgánicas debido á súa capacidade de converter a enerxía da luz en enerxía eléctrica. Os principais beneficios de usar unha célula solar sensibilizada con tintura ou colorante en vez das tradicionais células de silicio de unión p-n, son ter uns requirimentos de pureza menores e a abundancia de materiais compoñentes, así como que poden producirse sobre substratos flexibles, facéndoos axeitados para un proceso de impresión rolo-rolo.
Marcadores visuais
As antocianinas fluorescen, o que as converte nunha ferramenta para a investigación de células vexetais, xa que permiten tomar imaxes de células vivas sen necesidade de usar outros fluoróforos. A produción de antocianinas pode facerse por enxeñaría en materiais modificados xeneticamente, que permiten a súa identificación visual.
Ousille, Gundivós, Sober
Ousille é un lugar da parroquia de Gundivós no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Crystal Wahpepah
Traxectoria
Wahpepah naceu e criouse en Oakland, California. É membro dos pobos kickapoo, sauk e fox de Oklahoma. De nena cociñaba cos seus parentes máis vellos.
Julián Mateo Vázquez
Traxectoria
Botouse ao monte a principios dos anos corenta. Integrouse primeiro no grupo de Mario de Langullo e despois na III Agrupación da Federación de Guerrillas de León-Galicia capitaneada por Xosé Castro Veiga con Gregorio Cenitagoya González, José Pardo Rodríguez, Maximino Rodríguez Pérez e Julio Fernández Rodríguez. Foi reclamado polo xuíz militar de Lugo en outubro de 1949 xunto con outros guerrilleiros encartados na causa 318/49.
Detido, foi xulgado en consello de guerra en Lugo o 25 de outubro de 1954 con Antonio Blanco Fernández, Josefa Nogueira González "Pepa", Constantino Readigos Gómez, José Rodríguez González "Gaiteiro", José Rodríguez Álvarez, Leonardo Guerra Alonso "Herrero", José Cid Delgado e o ex garda civil Pedro Domínguez Castaño. Julián foi acusado de participar en varios atracos e nas execucións de Sergio Corzo Vega e a súa muller Aurelia Pérez Gallego, Rogelio Trincado Trincado, José Rodríguez, Antonio Pérez Gallego e Julio Rodríguez en San Paio o 9 de abril de 1947; nas dos falanxistas Domingo Enrique Rodríguez, cabo da Garda Civil, en Boazo e Ramón Crespo Feijoo en Aguil o 15 de xullo de 1947; e nas de Santiago Blanco Gómez e a súa muller Aurea Vicente García en Sesmil o 11 de setembro de 1948. O fiscal solicitou para el a pena de morte.
Fernando de Oliveira Guimarães
Traxectoria
Licenciado en Ciências Histórico-Filosóficas na Universidade de Coímbra, exerceu funcións de docencia no ensino secundario e formou parte, como investigador, do Centro de Estudos do Pensamento Português da Universidade Católica Portuguesa.
É autor de ensaios sobre a literatura portuguesa, sobre todo do período que decorre entre o século XIX e o XXI, e temas relacionados coa historia da estética en Portugal e coa filosofía da arte: poéticas finisseculares, modernista, de vanguarda, presencista, neorrealista e do final da modernidade.
Canto á poesía, a temática amorosa e a consciencia da morte, a reflexión sobre a poesía e sobre o carácter ontolóxico da linguaxe o reflexo da especulación filosófica heideggeriana e platónica, a tendencia para o verso regular constitúen algunhas das características presentes en A Face Junto ao Vento, retomadas en obras poéticas posteriores.
Colaborou e exerceu a crítica literaria en diversos xornais e revistas, como O Comércio do Porto, Árvore, Eros, Bandarra, Colóquio-Letras, Persona, Sema e Jornal de Letras.
Traduciu obras de Lord Byron, Dylan Thomas ou John Keats en colaboración con Maria de Lourdes Guimarães, Hugo von Hofmannsthal e Elaine Feinstein.
O 9 de xuño de 1995 foi feito Comendador da Orde Militar de Sant'Iago da Espada.
Wikipedia en paiwan
A Wikipedia en paiwan é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua paiwan. Foi creada o 28 de outubro de 2021.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Sylloge of Coins of the British Isles
O Sylloge of the Coins of the British Isles (SCBI) é un proxecto editorial en curso consistente na publicación progresiva de todas as coleccións numismáticas radicadas en museos e algunhas de titularidade privada correspondentes a moedas das illas británicas. Os catálogos desta serie amosan detalles concretos e ilustracións de cada exemplar.
Todas as moedas anglosaxoas e normandas incluídas neste proxecto están recollidas na base de datos SCBI, con sede no Departamento de Moedas e Medallas do Museo Fitzwilliam, da Universidade de Cambridge.
Historia
O proxecto Sylloge of the Coins of the British Isles foi concibido en 1950 por Christopher Blunt e outros membros da British Numismatic Society e da Royal Numismatic Society, de Londres, e en 1956 estableceuse un comité aínda non oficial, mais que gozou xa do recoñecemento da Academia Británica. O primeiro volume, dedicado ás moedas anglosaxoas das coleccións do propio Museo Fitzwilliam, foi preparado por Philip Grierson e viu a luz dous anos máis tarde, en 1958.
Desde esa data fóronse publicando máis de 70 volumes, que abranguen as coleccións de museos e de coleccións privadas salientables de Gran Bretaña, os Estados Unidos, Alemaña, Rusia, Suecia, Dinamarca, Finlandia, Polonia, Letonia e outros países, e están en preparación novos volumes para a súa publicación nos anos vindeiros.
Comité editorial
Desde os seus inicios, a tónica do proxecto consistiu en manter unha personalidade da historiografía anglosaxoa como presidente do comité editorial. Ata o momento foron:
Os editores xerais do proxecto foron:
Volumes
Estes son os volumes publicados ata o momento:
Penelas, Gundivós, Sober
Penelas é un lugar da parroquia de Gundivós no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
A Pena, Gundivós, Sober
A Pena é un lugar da parroquia de Gundivós no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Gregorio Cenitagoya González
Adolfo Gregorio Cenitagoya González, coñecido como Asturiano, nado en Muros (Asturias) o 3 de abril de 1921 e finado en Baiona o 15 de febreiro de 2018, foi un guerrilleiro antifranquista.
Traxectoria
Terceiro fillo do vasco José Cenitagoya Echeandía e da galega Mercedes González López, cando tiña tres anos a familia trasládase a San Esteban de Pravia. O seu pai estaba afiliado ao PCE e participou xunto co fillo máis vello na revolución de Asturias de 1934. Como consecuencia o pai tivo que marchar a Francia e o seu irmán foi detido e torturado. A nai quedou con sete fillos ao cargo e Gregorio tivo que deixar a escola para traballar no porto. Na campaña electoral de febreiro de 1936 apoiou á Fronte Popular.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 uniuse ao comité de guerra; a familia permaneceu en San Esteban ata que foi evacuado cando as tropas rebeldes o tomaron o 7 de setembro. O pai embarcounos no tren con destino ás concas mineiras. Gregorio enrolouse e foi destinado a un batallón de minadores-zapadores que estaba fortificando a fronte en Candamu e pouco despois foi integrado no Batallón de Infantería nº 251 Pablo Iglesias como axudante de cociña e de correo. Durante un permiso en Avilés, onde estaba a súa nai que formou parte do Comité Antifascista, sufriu un bombardeo da aviación rebelde cando axudaba a uns feridos e perdeu un pulmón. Cando caeu a fronte de Asturias en outubro de 1937, volveu coa súa nai a San Esteban de Pravia. Ao ser recoñecidos por uns falanxistas, foron detidos. Foi recluído no campo de concentración de Candás e logo obrigado a traballar na estrada de Lluanco a Cabo de Peñas (Gozón), onde sufría malleiras de falanxistas e gardas civís. En 1938 puido fuxir a Sarria, onde estaban os seus avós maternos e o seu pai fuxido. A súa nai foi condenada a vinte anos polas súas actividades políticas republicanas. Marchou traballar co seu pai a Madrid e despois a Valencia onde foi detido por roubar uns ovos de galiña. Estivo catro meses no cárcere e ao saír regresou a Sarria. Montou unha célula comunista e contactou coa guerrilla.
Cara a 1943 integrouse na III Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia mandada por Xosé Castro Veiga con José Pardo Rodríguez, Maximino Rodríguez Pérez, Julián Mateo Vázquez e Julio Fernández Rodríguez. Logrou pasar a Francia a principios de 1947, onde xa estaban o seu irmán e o seu pai. Procesado na causa 522/47, foi reclamado polo Xulgado Militar Eventual número 1 de Lugo con Manuel Rodríguez, Xosé Castro Veiga, José Pardo Rodríguez, Francisco López Quinte, Abelardo Gutiérrez Alba, Elías López Armesto e Xosé Arias Fernández en febreiro de 1948. Nos anos cincuenta marchou a Chile e a Arxentina, pero volveu a Francia. Intentou entrar en España en 1960, pero foi detido en Irún e devolto a Francia despois de varios días. Obtivo un pasaporte e puido a viaxar a Asturias e Galicia. En 2013 volveu novamente para visitar San Esteban de Pravia e presentar un poemario.
Vida persoal
Casou en Galicia con Fina López nos anos corenta, e foi pai de Carlos Cenitagoya López.
Santa Mariña, Gundivós, Sober
Santa Mariña é un lugar da parroquia de Gundivós no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.