cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Operación Barbarossa
Leningrado
miniatura|260x260px|Heinz Guderian (centro) o 21 de agosto de 1941. Para o seu ataque final en Leningrado, o 4º Grupo Panzer reforzouse con carros de combate do Grupo de Exércitos Centro. O 8 de agosto os panzers romperon as defensas soviéticas. A finais de agosto o 4º Grupo Panzer penetrara a 48 quilómetros de Leningrado. Os fineses empuxaron cara o sueste a ambos lados do lago Ladoga para alcanzar a vella fronteira ruso-finesa.
Os alemáns atacaron Leningrado en agosto; nos seguintes tres meses 400 000 residentes da cidade traballaron para construír fortificacións mentres continuaban os combates, mentres que outros 160 000 uníronse ás filas do Exército Vermello. En ningún outro lugar houbo un espítitu de levée en masse máis grande para resistir aos alemáns que en Leningrado, onde as tropas de reserva e as unidades improvisadas Narodnoe Opolcheniye, formadas por batallóns de traballadores e incluso formacións de escolares, uníronse para cavar trincheiras mentres se preparaban para defender a cidade. O 7 de setembro a 20º División Motorizada alemá tomou Shlisselburg, cortando todas as rutas por terra a Leningrado. Os alemáns cortaron os ferrocarrís a Moscova e capturaron o ferrocarril a Murmansk con axuda finesa para iniciar un sitio que duraría máis de dous anos.
Nesta fase Hitler ordenou a destrución final de Leningrado sen coller prisioneiros, e o 9 de setembro o Grupo de Exércitos Norte iniciou o impulso final. En dez días avanzou 10 quilómetros cara a cidade. Porén, o avance dos derradeiros 10 km resultou ser moi lento e as baixas amontoábanse. Hitler, agora falto de paciencia, ordenou que Leningrado non sería asaltado, senón que a deixaría morrer de fame ata que se rendise. Nese sentido, o OKH publicou a Directiva Núm. Ia 1601/41 o 22 de setembro de 1941, que acordaba os plans de Hitler. Privado das súas forzas Panzer, o Grupo de Exércitos Centro permaneceu estático e foi obxecto de varios contraataques soviéticos, en particular da ofensiva Yelnya, na cal os alemáns sufriron a súa primeira gran derrota táctica dende o inicio da invasión; esta vitoria do Exército Vermello tamén fixo que a moral soviética subise. Eses ataques fixeron que Hitler centrase a súa atención novamente no Grupo de Exércitos Centro e no seu camiño cara a Moscova. Os alemáns ordenaron aos 3º e 4º Exércitos Panzer deixar o sitio de Leningrado e apoiar ao Grupo de Exércitos Centro no seu ataque a Moscova.
Mar de Azov
Despois de que as operacións en Kíiv rematasen con éxito o Grupo de Exércitos Sur avanzou ao leste e ao sur para capturar a rexión industrial do Donbass e Crimea. A Fronte Sur soviética lanzou un ataque o 26 de setembro con dous exércitos nas ribeiras norte do mar de Azov contra elementos de 11º Exército alemán, que avanzaban simultaneamente cara Crimea. O 1 de outubro o 1º Grupo Panzer baixo ao de Ewald von Kleist dirixíuse ao sur para rodear aos dous exércitos soviéticos que estaban atacando. O 7 de outubro os 7º e 18º Exércitos soviéticos estaban illados e catro días despois foran aniquilados. A derrota soviética foi total; 106 332 homes capturados, 212 carros de combate destruídos ou capturados nunha única bolsa, así como 766 pezas de artillería de todos os tipos. A morte ou captura de dous terzos de todos os soldados da Fronte Sur en catro días fixo que o flanco esquerdo da fronte se afundise, permitindo aos alemáns capturar Kharkov o 24 de outubro. O 1º Grupo Panzer de Kleist tomou a rexión do Donbass ese mesmo mes.
Centro e norte de Finlandia
miniatura|Fronte de Finlandia No centro de Finlandia o avance xermano-finés no ferrocarril de Murmansk reiniciárase en Kayraly. Un gran cerco dende o norte e o sur atrapou aos corpos defensivos soviéticos en permitiu ao XXXVI Corpo avanzar aínda máis cara o leste. A principios de setembro chegou ás fortificacións da antiga fronteira de 1939. O 6 de setembro rompeuse a primeira liña de defensa no río Voyta, pero os ataques contra a liña principal no río Verman fracasaron. Co Exército de Noruega centrándose agora máis no sur, a fronte estancouse neste sector. Máis ao sur, o III Corpo finés lanzou unha nova ofensiva contra o ferrocarril de Murmansk o 30 de outubro, reforzado con elementos do Exército de Noruega. Os fineses puideron achegarse a 30 km do ferrocarril cando o Alto Mando ordenaron parar todas as operacións ofensivas no sector o 17 de novembro. Os Estados Unidos meteron presión diplomaticamente a Finlandia para que non interrompese os envíos de axuda aliada á Unión Soviética, o que causou que o goberno finés parase o avance cara o ferrocarril de Murmansk. Coa negativa finesa de continuar atacando e a incapacidade alemá de facelo só, os esforzos xermano-fineses no centro e norte de Finlandia chegaron ao seu fin.
Carelia
Alemaña presionara a Finlandia para aumentar as súas actividades ofensivas en Carelia para axudar aos alemáns na operacións sobre Leningrado. Os ataques fineses contra Leningrado seguiron sendo limitados. Finlandia parou o seu avance xusto antes da cidade e non tiña intencións de atacala. A situación era diferente no leste de Carelia. O goberno finés acordou reiniciar a súa ofensiva na Carelia soviética para chegar ao lago Onega e ao río Svir. O 4 de setembro lanzouse un novo ataque nunha ampla fronte. Aínda que reforzados con tropas de reserva, as fortes perdas dos defensores soviéticos do 7º Exército en toda a fronte significaban que non poderían resistir o avance finés. Olonets foi tomada o 5 de setembro. O 7 de setembro as primeiras unidades finesas chegaron ao río Svir. Petrozavodsk, a capital da República Socialista Soviética Carelo-Finesa, caíu o 1 de outubro. Dende alí o Exército de Carelia moveuse cara o norte ao longo das ribeiras do lago Onega para asegurar o resto da zona ao oeste do lago, mentres que establecía unha posición defensiva ao longo do río Svir. Porén, o seu avance ralentizouse durante as seguintes semanas polo inicio do inverno. Medvezhyegorsk foi capturada o 5 de decembro e Povenets o día seguinte. O 7 de decembro Finlandia parou as súas operacións ofensivas, pasando a tomar unha postura defensiva.
Batalla de Moscova
Despois de Kíiv o Exército Vermello xa non superaba en número aos alemán e non había máis reservas adestradas directamente dispoñibles. Para defender Moscova Stalin podía despregar 800 000 homes en 83 divisións, pero non máis de 25 delas estaban totalmente operativas. A operación para tomar Moscova comezou o 30 de setembro de 1941. En fronte do Grupo de Exércitos Centro había unha serie de elaboradas liñas de defensa, a primeira delas centrada en Vyazma e a segunda en Mozhaysk. Os labregos rusos comezaron a fuxir ante as unidades alemáns que avanzaban, queimando as súas colleitas, afastando o gando e destruíndo edificios nas súas aldeas como parte dunha política de terra queimada deseñada para non deixarlle subministracións e comida á maquinaria de guerra nazi.
O goberno alemán predixo agora publicamente a inminente captura de Moscova e convenceu aos correspondentes estranxeiros dun inminente colapso soviético. O 13 de outubro o 3º Grupo Panzer penetrou a 140 km da capital. A lei marcial declarouse en Moscova. A meteoroloxía empeorou case dende o principio da operación. As temperaturas baixaron mentres continuaban as precipitacións. Isto converteu as estradas se pavimentar en lama e ralentizou o avance alemán cara Moscova. Comezou a nevar ao que lle seguiu máis choiva, creándose unha lama glutinosa, que dificultaba moito o avance dos carros de combate alemáns, mentres que o T-34 soviético, coas súas cadeas máis anchas, estaban máis preparados para esas condicións. Ao mesmo tempo, a situación cos provisións alemás deteriorouse rapidamente. O 31 de outubro o Alto Mando alemán ordenou deter a operación mentres os exércitos se reorganizaban. A pausa permitiu aos soviéticos, moito mellor aprovisionados, gañar tempo para consolidar as súas posicións e organizar formacións de novos reservistas activados. En pouco máis dun mes os soviéticos organizaron once novos exércitos que incluían 30 divisións de tropas siberianas. Estes procedían do Extremo Oriente despois de que a intelixencia soviética asegurase a Stalin de que os xaponeses xa non eran unha ameaza. Durante os meses de outubro e novembro de 1941 ao redor de 1 000 carros de combate e 1 000 avións chegaron xunto coas forzas siberianas para axudar na defensa da cidade.
Co endurecemento do chan por mor do frío, os alemáns reiniciaron o ataque sobre Mosscova o 15 de novembro. Aínda que as propias tropas eran agora capaces de avanzar novamente a situación das subministracións non mellorara. Enfrontándose aos añemáns estaban os 5º, 16º, 30º, 43º, 49º e 50º Exércitos soviéticos. Os alemáns intentaron mover os 3º e 4º Exércitos Panzer ao longo do canal de Moscova e rodear a capital dende o nordés. O 2º Grupo Panzer atacaría Tula e despois pecharía Moscova dende o sur. Mentres os soviéticos reaccionaban aos seus flancos o 4º Exército atacaría o centro. En dúas semanas de combates, sen suficiente combustible e munición, os alemáns deslizáronse lentamente cara Moscova. No sur o 2º Grupo Panzer estaba sendo bloqueado. O 22 de novembro as unidades siberianas, aumentadas polos 49º e 50º Exércitos atacaron o 2º Grupo Panzer derrotando aos alemáns. Porén, o 4º Grupo Panzer fixo retroceder ao 16º Exército e cruzou con éxito o canal de Moscova nun intento de rodear a capital.
O 2 de decembro parte da 258ª División de Infantería avanzou a 24 km de Moscova. Estaban tan preto que os oficiais afirmaron ter visto as agullas do Kremlin, pero entón comezaron as primeiras tormentas de neve. Un batallón de recoñecemento conseguiu acadar o pobo de Khimki, a tan só uns 8 km da capital soviética. O batallón capturou a ponte cobre o canal Moscova-Volga e a estación de ferrocarril, sendo o maior avance cara o leste das tropas alemás. A pesar dos progresos realizados, a Wehrmacht non estaba equipada para combater en condicións invernais severas. O exército soviético estaba mellor adaptado para loitar nesas condicións, pero tiña problemas de produción de roupa de inverno. As forzas alemás foron as peor paradas, xa que a profunda neve obstaculizou aínda máis o seu equipamento e mobilidade. As condicións meteorolóxicas deixaron en terra á Luftwaffe, impedindo operacións aéreas a grande escala. As novas unidades soviéticas creadas preto de Moscova contaban agora con máis de 500 000 homes, e o 5 de decembro lanzaron un masivo contraataque como parte da contraofensiva de inverno soviética. A ofensiva parou o 7 de xaneiro de 1942 despois de facer retroceder aos exércitos alemáns 100-250 km dende Moscova. A Wehrmacht perdera a batalla de Moscova e a invasión custáralle ao exército alemán máis de 830 000 homes.
Consecuencias
Co fracaso da batalla de Moscova todos os plans alemáns para unha derrota rápida da Unión Siviética tiveron que ser revisados. As contraofnsivas soviéticas en decembro de 1941 causaron fortes perdas nos dous bandos, pero ao mesmo tempo eliminou a ameaza alemá a Moscova. Intentando explicar as cousas, Hitler publicou a Directiva N. 39, que citaba a temperá chegada do inverno e o frío severo como a razón do fracaso alemán, aínda que a principal razón fora a falta de preparación dos militares alemáns para unha empresa tan grande. O 22 de xuño de 1941 a Wehrmacht tiña un total de 209 divisións á súa disposicións, 163 das cales tiñan capacidade ofensiva. O 31 de marzo de 1942, menos dun ano despois da invasión da Unión Soviética, a Wehrmacht só tiña 58 divisións con capacidade ofensiva. A tenacidade e habilidade de contraatacar con efectividade do Exército Vermello sorprendeu aos alemáns do mesmo xeito que o seu ataque inicial sorprendeu aos soviéticos. Estimulado pola exitosa defensa e nun esforzo por imitar aos alemáns, Stalin quería iniciar a súa propia contraofensiva, non só contra as forzas alemáns ao redor de Moscova, senón tamén contra os seus exércitos no norte e no sur. A rabia polas fracasadas ofensivas alemás fixeron que Hitler relevase ao Mariscal de Campo Walther von Brauchitsch do mando e no seu lugar Hitler asumiu o control persoal do exército alemán o 19 de decembro de 1941.
A Unión Soviética sufriu moito no conflito, perdendo enormes extensións de territorio e con vastas perdas de homes e material. Porén, o Exército Vermello demostrou ser capaz de contrarrestar as ofensivas alemás, particularmente cando os alemáns comezaron a experimentar escasezas insubstituíbles en homes, armamento, provisións e combustible. A pesar da rápida deslocalización da fabricación de armamento soviética ao leste dos Urais e dun incremento na produción en 1942, especialmente de blindados, novos tipos de avións e artillería, a Wehrmacht foi capaz de lanzar unha nova ofensiva a grande escala en xullo de 1942, aínda que nunha fronte moito máis reducida. Hitler, decatándose de que a subministración de petróleo de Alemaña estaba "severamente esgotada", pretendía capturar os campos petrolíferos de Baku nunha ofensiva de nome Fall Blau. Novamente os alemáns tomaron grandes extensións do territorio soviético, pero non conseguiron acadar os seus obxectivos finais a raíz da súa derrrota na batalla de Stalingrado en febreiro de 1943.
En 1943 a fabricación de armamento soviético estaba totalmente operativa e superaba cada vez máis á economía de guerra alemá. A última grande ofensiva alemá no teatro do leste durante a guerra tivo lugar durante xullo-agosto de 1943 co lanzamento da Operación Zitadelle, un asalto no Kursk. Ao redor dun millón de soldados alemáns enfrontáronse a unha forza soviética de máis de 2,5 millóns de homes. Os soviéticos impuxéronse. Tras a derrota da Operación Zitadelle os soviéticos lanzaron contraofensivas empregando seis millóns de homes ao longo dunha fronte de 2 400 quilómetros cara o río Dniéper mentres expulsaban aos alemáns cara o oeste. Empregando ofensivas cada vez máis ambiciosas e tacticamente sofisticadas, xunto con melloras operativas no segredismo e engano, o Exército Vermello foi finalmente capaz de liberar gran parte da área que os alemáns ocuparan ateriormente cara o verán de 1944. A destrución do Grupo de Exércitos Centro, resultado da Operación Bagration, demostrou ser un éxito decisivo; novas ofensivas soviéticas contra os Greupos de Exército Norte e Sur no outono de 1944 puxeron aos alemáns en retirada. En xaneiro de 1945 os militares soviéticos tiñan como obxectivo Berlín. A guerra rematou coa derrota total e capitulación da Alemaña nazi en maio de 1945.
Crimes de guerra
Aínda que a Unión Soviética non asinara as Convencións de Xenebra. Alemaña asinara o tratado e estaba polo tanto obrigada a ofrecer aos prisioneiros de guerra soviéticos un trato humanitario de acordo coas súas disposicións (como así facía xeralmente cos prisioneiros doutros países aliados). Segundo os soviéticos, estes non asinaran as Convencións en 1929 debido ao Artigo 9 que, ao impor a segregación racial dos prisioneiros de guerra en diferentes campos, contraviña a constitución soviética. O Artigo 82 da convención especificaba que "no caso de que, en tempos de guerra, un dos belixerantes non sexa parte da Convención, as súas disposicións continuarán estando vixentes entre os belixerantes que son partes dela". A pesar diso Hitler pediu que a batalla contra a Unión Soviética fose unha "loita pola existencia" e enfatizou que os exércitos rusos debían ser "aniquilados", unha mentalidade que contribuíu aos crimes de guerra contra prisioneiros de guerra soviéticos. Un memorando do 16 de xullo de 1941, gravado por Martin Bormann, cita a Hitler dicindo, "A zona xigante [ocupada] debe naturalmente ser pacificada tan rápido como sexa pisoble; isto sucederá no mellor dos casos se se dispara a calquera que pareza gracioso". Convenientemente para os nazis, o feito de que os soviéticos non asinasen a convención xogou ao seu favor xa que xustificaron o seu comportamento en consecuencia. Incluso se os soviéticos asinaran, é bastante improbable que isto detivese as políticas xenocidas nazis contra combatentes, civís e prisioneiros de guerra. miniatura|240x240px|Himmler inspeccionando un campo de prisioneiros de guerra Antes da invasión Hitler publicou a destacada Orde dos Comisarios, que pedía que todos os comisarios políticos soviéticos collidos como prisioneiros na fronte fosen fusilados inmediatamente sen xuízo. Os soldados alemáns participaron nestes asasinatos masivos xunto con membros do SS-Einsatzgruppen, ás veces con desgana, alegando "necesidade militar". Na véspera da invasión os soldados alemáns foron informados de que a súa batalla "demanda medidas desapiadadas e vigorosas contra os incitadores bolxeviques, guerrilleiros, saboteadores, xudeus e a completa eliminación de toda a resistencia activa e pasiva". Autorizáronse castigos colectivos contra ataques partisanos; se un perpetrador non podía ser identificado rapidamente considerabanse entón represalias aceptables o incendio de aldeas e as execucións masivas. Aínda que a maioría dos soldados alemáns aceptaron eses crimes como xustificados debido á propaganda nazi, que representaba ao Exército Vermello como Untermenschen, algúns destacados oficiais alemáns protestaron abertamente con respecto a eles. Estímase que uns dous millóns de prisioneiros de guerra soviéticos morreron de fame durante Barbarossa. Ao final da guerra o 58% dos prisioneiros soviéticos morreran en catividade alemá.
Leváronse a cabo crimes organizados contra civís, incluídos mulleres e nenos, a grande escala por parte das forzas policiais e militares a lemás, así como por colaboradores locais. Baixo o mando da Oficina Principal de Seguridade do Reich, os escuadróns da morte do Einsatzgruppen realizaron masacres a grande escala de xudeus e comunistas en terrritorios soviéticos conquistados. O historiador do Holocausto Raul Hilberg cifra o número de xudeus asasinados por "operacións de matanzas móbiles" en 1 400 000. As instrucións orixinais para matar "xudeus en posicións do partido e do estado" ampliáronse para incluír a "todos os xudeus homes en idade militar" e despois expandíronse unha vez máis a "todos os xudeus home sen importar a idade". Ao final de xullo os alemáns estaban matando regularmente tamén mulleres e nenos. O 18 de decembro de 1941 Himmler e Hitler discutiron a "cuestión xudea", e Himmler anotou o resultado da reunión na súa axenda: "Ser aniquilados como partisáns". Segundo Christopher Browning, "anoquilar aos xudeus e resolver a chamada 'cuestión xudea' baixo o disfraz de matar aos partisáns foi a convención acordada entre Hitler e Himmler". De acordo coas políticas nazis contra pobos asiáticos "inferiores", os turcománs tamén foron perseguidos. Segundo un informe da posguerra do príncipe Veli Kajum Khan, foron presos en campos de concentración en condicións terribles, onde asasinaban a diario a aqueles que se consideraban con características "mongolas". Os asiáticos tamén foron un obxectivo do Einsatzgruppen e foron obxecto de letais experimentos médicos e asasinatos nun "instituto patolóxico" en Kíiv. Hitler recibia informes dos asasinatos en masa realizados polo Einsatzgruppen que eran transmitidos primeiro á RSHA, onde se agregaban a un informe resumido polo xefe da Gestapo Heinrich Müller.
Queimar casas sospeitosas de ser lugares de reunión de partisáns e envelenar pozos de auga convertéronse en prácticas comúns entre os soldados do 9º Exército alemán. En Khárkiv, a cuarta cidade máis grande da Unión Soviética, só se propocionaba comida a un pequeno número de civís que traballaban para os alemáns, e o resto foi designado para morrer de fame lentamente. Milleiros de soviéticos foron deportados a Alemaña para ser usados como man de obra escrava a partir de 1942.
Os cidadáns de Leningrado foron sometidos a intensos bombardeos e a un asedio que duraría 872 días e mataría de fame a máis dun millón de persoas, dos cales uns 400 000 eran nenos menores de 14 anos. O bloqueo xermano-finés cortou o acceso de comida, combustible e materias primas, e as racións alcanzaron un mínimo, para a poboación non traballadora, de pouco máis de 100 gramos de pan e un pouco de sopa aguada por día. Os famentos civís soviéticos comezaron a comer aos animais domésticos, xunto con tónico para o pelo e vaselina. Algúns civís desesperados recorreron ao canibalismo; os rexistros soviéticos lintan 2 000 persoas arrestadas polo "uso de carne humana como comida" durante asedio, 886 delas durante o primeiro inverno de 1941-42. A Wehrmacht planeou selar Leningrado, matar de fame á poboación, e despois demoler completamente a cidade.
Violencia sexual
A violación foi un fenómeno xeneralizado no leste, xa que os soldados alemáns cometían regularmente actos de violencia sexual contra mulleres soviéticas. Unidades enteiras estiveron ocasionalmente involucradas no crime e máis dun terzo dos casos foron violacións grupais. O historiador Hannes Heer relata que no mundo da fronte leste, onde os exército alemán equiparaba a Rusia co comunismo, todo era "xogo limpo"; así, a violación non se denunciaba a menos que unidades enteiras estivesen implicadas. Frecuentemente no caso de mulleres xudeas, estas eran inmediatamente asasinadas tras actos de violencia sexual. A historiadora Birgit Beck enfatiza que os decretos militares, que serviron para autorizar a brutalidade total a moitos niveis, esencialmente destruíron a base para calquera axuizamento de delitos sexuais cometidos polos soldados alemáns no leste. Tamén sostén que a detección deses casos estaba limitada polo feito de que a violencia sexual cometíase habitualmente no contexto de aloxamentos dos soldados en vivendas civís.
Cutián, San Xurxo de Sacos, Cerdedo-Cotobade
Patrimonio
Neste lugar está o petróglifo da Roda do Barral, cunha combinación circular da idade de bronce.
Operación Barbarossa
Significado histórico
A Operación Barbarossa foi a operación militar máis grande da historia, despregándose máis, homes, carros de combate, canóns e avións que en calquera outra ofensiva. A invasión abriu a fronte oriental, o teatro máis grande da segunda guerra mundial, que viu enfrontamentos dunha violencia e destrución sen precedentes durante catro anos e matou a 26 millóns de soviéticos, incluídos 8,6 millóns de soldados do Exércto Vermello. Morreon máis persoas loitando na fronte oriental que en todos os demaios combates do planeta durante a guerra. O dano tanto económico como á pasisaxe foi enorme, xa que unhas 1 710 cidades e 70 000 aldeas foron arrasadas.
A Operación Barbarossa e a posterior derrota alemá cambiaron o panorama político de Europa, dividíndoa nos bloques do leste e do oeste. O baleiro político deixado na metade leste do continente foi cuberto pola URSS cando Stalin conseguiu os seus premios territoriais en 1944-1945 e colocou con firmeza o seu Exército Vermello en Bulgaria, Romanía, Hungría, Polonia, Checoslovaquia e a metade oriental de Alemaña. O medo de Stalin ao rexurdimento do poder alemán e a súa desconfianza polos seus antigos aliados contribuíron ás iniciativas paneslavas e á posterior alianza dos estados eslavos. Os historiadores David Glantz e Jonathan House afirman que a Operación Barbarossa influenciou non só a Stalin, senón tamén aos posteriores líderes soviéticos, afirmando que "coloreou" as súas mentalidades estratéxicas nas "seguintes catro décadas". Como resultado os soviéticos instigaron a creación dun "elaborado sistema de estados tampón e clientes, deseñados para illar á Unión Soviética de calquera posible ataque futuro". Como consecuencia, o leste de Europa volveuse comunista e o oeste caiu baixo o dominio democrático dos Estados Unidos.
Cutián, San Xurxo de Sacos, Cerdedo-Cotobade
Patrimonio
Tamén está aquí o cruceiro de San Martiño. A tradición conta que no seu lugar había unha igrexa parroquial, que abarcaría zonas da actual parroquia de Fragas (Campo Lameiro), ou un pequeno mosteiro ou priorato. Daquela construción teríase aproveitado a pedra para a fachada da igrexa parroquial de Fragas.
Tamén se conta do cruceiro que pouco antes da guerra civil española uns nenos romperon xogando un brazal, e que foi reparado por Américo Iglesias, veciño do lugar. Durante a guerra loitou na fronte de Teruel, regresando ileso, e morreu xa de vello á beira do cruceiro.
Ademais dese, está o cruceiro de Barral, posiblemente do século XVII, a xulgar pola feitura e por unha inscrición case ilexible.
El Vencejo
Historia e características
Periódico satírico que apareceu o 1 de febreiro de 1905 con periodicidade decenal. Fundado e dirixido por Venancio Lorenzo, entre os seus colaboradores figurou Darío Álvarez Limeses. A partir do número 38 converteuse en semanario. Defendía a política conservadora de Mariano Ordóñez García.
Músculo liso
O músculo liso é un músculo involuntario non estriado. É un dos tres grandes tipos de tecido muscular; os outros dous son o músculo esquelético e o músculo cardíaco. Hai dous tipos de músculo liso segundo a forma como se produce a contracción: o músculo liso dunha soa unidade (unitario) e o de multiunidades. No músculo liso unitario o feixe muscular ou lámina muscular completa contráese como un sincitio fisiolóxico (é dicir, as células están individualizadas pero conectadas por unións comunicantes, polo que se contraen todas á vez). O tecido muscular liso de multiunidades está formado por células innervadas individualmente, o que permite o control fino e as respostas graduais, de xeito similar á unidade motora de recrutamento do músculo esquelético.
O músculo liso encóntrase nas paredes dos vasos sanguíneos (nese caso denomínase músculo liso vascular) na túnica media da parede de arterias grandes como a aorta e en pequenas arterias, arteriolas e veas. Tamén hai músculo liso na parede dos vasos linfáticos, da vexiga urinaria, útero (músculo liso uterino), nos tractos reprodutores masculino e feminino, no tracto gastrointestinal, tracto respiratorio, músculo erector dos pelos da pel, no músculo ciliar do ollo, e no iris do ollo. A estrutura e funcionamento é basicamente o mesmo en todas as células musculares lisas de diferentes órganos, pero os estímulos indutores da contracción difiren substancialmente, para así realizar efectos determinados no corpo en momentos determinados. Por último, os glomérulos dos riles conteñen células similares ás do músculo liso chamadas células mesanxiais.
Efectos específicos
Aínda que a estrutura e función é basicamente a mesma nas células musculares lisas de distintos órganos, os seus efectos específicos e funcións finais son diferentes.
No tracto dixestivo, o músculo liso contráese dun modo peristáltico rítmico, forzando ritmicamente o paso dos alimentos en dixestión a través do tracto dixestivo como resultado da contracción fásica.
Unha función non contráctil dáse no músculo liso especializado das arteriolas aferentes do aparato xustaglomerular dos riles, que segrega renina en resposta a cambios osmóticos e de presión, e tamén se cre que segrega ATP na regulación tubuloglomerular da taxa de filtración glomerular. A renina á súa vez activa o sistema renina-anxiotensina para regular a presión arterial.
Estrutura molecular
Unha porción substancial do volume do citoplasma das células do músculo liso está ocupado por moléculas das proteínas miosina e actina, as cales en conxunto teñen a capacidade de contraerse, e, por medio dunha serie de estruturas tensionais, fan que se contraia todo o músculo.
Miosina
A miosina do músculo liso é principalmente a de clase II. As diferentes combinacións que se poden formar de cadeas pesadas e lixeiras poden dar lugar a centos de tipos de miosinas, pero o máis probable é que só unhas poucas desas combinacións se usen ou formen realmente nun músculo liso específico. No útero, hipotetizouse un cambio da expresión da miosina para explicar os cambios nas direccións das contraccións uterinas que se observa durante o ciclo menstrual.
Actina
Os filamentos finos que forman parte da maquinaria contráctil están compostos predominantemente por α- e γ-actina. A α-actina do músculo liso é a isoforma predominante no músculo liso. Hai tamén moitos tipos de actinas (principalmente β-actina) que non interveñen na contracción, pero que se polimerizan xusto debaixo da membrana plasmática en presenza dun estimulante da contracción e poden así colaborar na creación de tensión mecánica. A alfa-actina tamén se expresa en distintas isoformas xenéticas como as isoformas específicas dos músculos liso, cardíaco e esquelético.
A proporción de actina con respecto á miosina está entre 2:1 e 10:1 no músculo liso, comparada coa de ~6:1 que hai no músculo esquelético e de 4:1 no músculo cardíaco.
Outras proteínas do aparato contráctil
O músculo liso non contén a proteína troponina; no seu lugar exprésanse proteínas como a calmodulina (que ten un papel regulatorio no músculo liso), caldesmón e calponina.
Ademais, estes tres tipos de proteínas poden ter un papel na inhibición da actividade ATPase do complexo da miosina que é a que proporciona a enerxía para a contracción muscular.
Outras estruturas tensionais
A miosina e a actina son as partes contráctiles de cadeas continuas de estruturas tensionais que se estenden a través e entre as células lisas.
Os filamentos de actina das unidades contráctiles están unidos aos chamados corpos densos. Os corpos densos son ricos en α-actinina, e tamén se unen a filamentos intermedios (que constan de vimentina e desmina), e parecen servir como áncoras desde as cales os filamentos finos poden exercer a súa forza. Os corpos densos tamén están asociados coa β-actina, que é do tipo que se encontra no citoesqueleto, o que indica que os corpos densos poden coordinar as tensións da maquinaria contráctil e do citoesqueleto.
Os filamentos intermedios están conectados a outros filamentos intermedios por medio dos corpos densos, os cales finalmente se unen a unións adherentes (tamén chamadas adhesións focais) na membrana plasmática da célula muscular lisa. As unións adherentes constan dun grande número de proteínas como a α-actinina, vinculina e actina citoesquelética. As unións adherentes están distribuídas arredor das bandas densas, que rodean en círculo á célula muscular lisa formando un patrón similar ao das costelas. As áreas de bandas densas (ou placas densas) alternan con rexións da membrana que conteñen numerosas caveolas. Cando os complexos de actina e miosina se contraen, a forza transdúcese ao sarcolema a través dos filamentos intermedios unidos a ditas bandas densas.
Durante a contracción, prodúcese unha reorganización espacial da maquinaria contráctil para optimizar o desenvolvemento de forza. Parte desta reorganización consiste na fosforilación da vimentina na Ser56 por unha quinase activada por p21, o que orixina algunha desensamblaxe nos polímeros de vimentina.
Ademais, o número de filamentos de miosina é dinámico entre os estados relaxado e contraído nalgúns tecidos, xa que a proporción actina:miosina cambia, e a lonxitude e o número de filamentos de miosina cambia tamén.
Observouse que as células do músculo liso se contraían nunha forma en espiral de sacarrollas, e as porteínas contráctiles foron observadas organizándose en zonas de actina e miosina ao longo do eixe da célula.
Os tecidos que conteñen células de músculo liso necesitan estirarse con frecuencia, polo que a elasticidade é un atributo importante do músculo liso. As células do músculo liso poden segregar unha complexa matriz extracelular que contén coláxeno (predominantemente dos tipos I e III), elastina, glicoproteínas, e proteoglicanos. O músculo liso tamén ten receptores específicos de elastina e de coláxeno para poder interaccionar con ditas proteínas da matriz extracelular. Estas fibras xunto coas súas matrices extracelulares contribúen á viscoelasticidade destes tecidos. Por exemplo, as grandes arterias son vasos viscolelásticos que actúan cun efecto Windkessel, propagando a contracción ventricular e suavizando o fluxo pulsátil, e o músculo liso da tunica media arterial contribúe a esta propiedade.
Caveolas
O sarcolema tamén contén caveolas, que son microdominios de balsas lipídicas especializados en eventos de sinalización celular e canais iónicos. Estas invaxinacións no sarcoplasma conteñen un conxunto de receptores (prostaciclinas, endotelina, serotonina, receptores muscarínicos e adrenérxicos), xeradores de segundos mensaxeiros (adenilato ciclase, fosfolipase C), proteínas G (RhoA, G alfa), quinases (rho quinase-ROCK, proteína quinase C, proteína quinase A), canais iónicos (canais de calcio de tipo L, canais de potasio sensibles ao ATP, canais de potasio sensibles ao calcio) que están todos situados en estreita proximidade. As caveolas están a miúdo preto do retículo sarcoplásmico ou das mitocondrias, e propúxose que organizan as moléculas de sinalización na membrana.
Acoplamento excitación-contracción
O músculo liso é excitado por estímulos externos que causan a contracción. Detállanse as distintas etapas a continuación:
Estímulos e factores indutores
O músculo liso pode contraerse espontaneamente (pola dinámica dos canais iónicos) ou, como ocorre no tracto gastrointestinal, pola acción de células marcadoras do ritmo chamadas células intersticiais de Cajal, que producen contraccións rítmicas. Ademais, a contracción, así como a relaxación, poden ser inducidas por un número de axentes fisicoquímicos (por exemplo, hormonas, fármacos, neurotransmisores, especialmente no sistema nervioso autónomo).
O músculo liso de varias rexións da árbore vascular, as vías respiratorias e os pulmóns, riles e vaxina presenta diferenzas na expresión dos seus canais iónicos, receptores de hormonas, vías de sinalización celular, e outras proteínas que determinan a súa función.
Substancias externas
Algunhas substancias externas inflúen na contracción. Por exemplo, a maioría dos vasos sanguíneos responden á noradrenalina e á adrenalina (procedentes da estimulación simpática ou da medula adrenal) con vasoconstrición (esta resposta está mediada por receptores adrenérxicos alfa 1). Ao contrario, os vasos sanguíneos no músculo esquelético e o músculo cardíaco responden a estas catecolaminas con vasodilatación, porque posúen receptores adrenérxicos beta.
Xeralmente, o músculo liso arterial responde ao dióxido de carbono experimentando vasodilatación, e responde ao oxíxeno sufrindo vasoconstrición. Os vasos sanguíneos pulmonares dos pulmóns teñen a característica peculiar de vasodilatarse con tensións de oxíxeno altas e vasoconstrinxirse cando non hai escaso oxíxeno. O músculo liso dos bronquíolos pulmonares, responde ás altas presións de dióxido de carbono vasodilatándose, pero sofre vasoconstrición cando o nivel de dióxido de carbono é baixo. Estas respostas ao dióxido de carbono e ao oxíxeno dos vasos sanguíneos pulmonares e do músculo liso do tracto respiratorio bronquiolar contribúen a axustar a perfusión coa ventilación nos pulmóns.
Filipos
Philippi (Φίλιπποι, Philippoi) foi unha gran cidade ao noroeste da veciña illa de Thasos. O seu nome orixinal era Crenides (Κρηνῖδες, Krenides "Fontes") despois do seu establecemento por colonos Thasios no 360/359 a.C. A cidade foi renomeada por Filipo II de Macedonia no 356 a.C. e abandonada no século XIV despois da conquista do Imperio otomán. O actual municipio, Filippoi, está situado preto das ruínas da antiga cidade e forma parte da rexión de Macedonia Oriental e Tracia en Kavala, Grecia. Foi declarada como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en 2016.
Músculo liso
Substancias externas
Ademais, os músculos lisos de diferentes tecidos poden ter unha cantidade de retículo sarcoplásmico desde moi abundante a pouco, polo que o acoplamento excitación-contracción varía coa súa dependencia do calcio extracelular ou intracelular.
Filipos
Historia
Os colonos thasos estableceron un asentamento en Krenides (que significa "mananciais") en Tracia no 360/359 a.C preto do norte do mar Exeo ao pé do Monte Orbelos, agora chamado Monte Lekani, ao redor de 13 km. ao noroeste de Kavalla, no límite norte do pantano que, na antigüidade, cubría toda a chaira que a separa dos outeiros Pangaion cara ao sur. No ano 356 a.C. o rei Filipo II de Macedonia conquistou a cidade e renomeouna como Filipos.
Músculo liso
Substancias externas
Varias investigacións recentes indican que a sinalización feita pola esfingosina-1-fosfato (S1P) é un importante regulador da contracción do músculo liso vascular. Cando se incrementa a presión transmural, a esfingosina quinase 1 fosforila a S1P, a cal se une ao receptor S1P2 da membrana plasmática das células. Isto orixina un incremento transitorio do calcio intracelular, e activa as vías de sinalización Rac e Rhoa. Colectivamente, isto serve para incrementar a actividade da MLCK e diminuír a actividade MLCP, o que promove a contracción muscular. Isto permite que as arteriolas incrementen a resistencia en resposta ao incremento da presión sanguínea e así manteñen o fluxo sanguíneo constrante. A porción Rhoa e Rac da vía de sinalización proporciona un modo independente do calcio de regular a resistencia ao ton arterial.
Filipos
Historia
miniatura|left|200px| O antigo teatro miniatura|left|200px|[[Párodos oeste do teatro]] miniatura|Relevo decorado por FilipoII (século IV a.C.)
Músculo liso
Propagación do impulso
Para manter as dimensións dun órgano contra unha forza, as células están adheridas unhas a outras mediante unións adherentes. Como consecuencia, as células están mecanicamente acopladas unhas a outras de tal xeito que a contracción dunha célula provoca algún grao de contracción en células adxacentes. As unións comunicantes acoplan química e electricamente a células adxacentes, facilitando a propagación de substancias químicas (por exemplo, o calcio) ou os potenciais de acción entre as células musculares lisas. O músculo liso de unidade simple presenta numerosas unións comunicantes e os tecidos con estas células a miúdo están organizados en capas ou feixes que se contraen en masa.
Filipos
Historia
Os conquistadores macedonios da cidade tiñan por obxectivo tomar o control das veciñas minas de ouro e establecer unha gornición nun paso estratéxico, o sitio controlaba a ruta entre Amphipolis e Neapolis, parte da gran ruta real que discorre de leste-oeste a través de Macedonia e que a República Romana reconstruíu no século II a.C como parte da Vía Egnatia. Filipo II dotou á cidade de importantes fortificacións, que bloquearon parcialmente o paso entre o pantano e o monte Orbelos, e enviou colonos a ocupala. Felipo tamén drenou parcialmente o pantano, como testemuña Teofrasto (c. 371 - c.  287 a.C). Filipos conservou a súa autonomía dentro do reino de Macedonia e tiña as súas propias institucións políticas (a Asemblea da demos). O descubrimento de novas minas de ouro preto da cidade, en Asyla, contribuíu á riqueza do reino e Filipo estableceu alí unha ceca. A cidade integrouse plenamente no reino durante o reinado de Filipo V de Macedonia (221 a 179 a.C.) ou o do seu sucesor, Perseo. A cidade tiña 2.000 habitantes.
Músculo liso
Contracción
A contracción do músculo liso está causada polo esvaramento dos filamentos de miosina e actina uns sobre os outros (mecanismo de esvaramento de filamentos). A enerxía para que iso se produza é fornecida pola hidrólise do ATP. A miosina funciona como unha ATPase utilizando o ATP para producir un cambio na conformación molecular de parte da molécula de miosina e causar o movemento. O movemento dos filamentos uns sobre outros ocorre cando as cabezas globulares que sobresaen dos filamentos de misosina se unen e interacionan cos filamentos de actina para formar pontes cruzadas. As cabezas de miosina inclínanse e arrástranse ao longo do filamento de actina unha pequena distancia (10-12 nm). Despois, as cabezas libéranse do filamento de actina e entón cambian de ángulo para recolocarse noutro sitio sobre o filamento de actina outros 10-12 nm máis adiante. Poden así volver a unirse á molécula de actina e arrastrarse outra vez. Este proceso denomínase ciclo de pontes cruzadas e é o mesmo en todo os músculos (ver contracción muscular). A diferenza do músculo esquelético e o cardíaco, o músculo liso non contén a proteína que se une ao calcio troponina. A contracción iníciase por unha fosforilación regulada polo calcio da miosina, e non por un sistema de troponina activada por calcio.
Filipos
Historia
Cando os romanos destruíron a dinastía antigónida de Macedonia na Terceira Guerra Macedónica (168 a.C.), dividiron o reino en catro estados separados (merides). Anfípolis (en lugar de Filipos) converteuse na capital do estado macedonio oriental.
Músculo liso
Contracción
O ciclo de formación de pontes cruzadas causa a contracción dos complexos de miosina e actina, causando á súa vez un incremento da tensión ao longo de cadeas enteiras de estruturas tensionais, orixinando finalmente a contracción de todo o músculo liso.
Filipos
Historia
Non se sabe nada sobre a cidade neste período, pero os restos arqueolóxicos inclúen muros, o teatro grego, os cimentos dunha casa baixo o foro romano e un pequeno templo dedicado a o culto dun heroe. Este monumento cobre a tumba dun tal Exekestos, posiblemente está situado na ágora e está dedicado ao κτίστης (ktistēs), o heroe da fundación da cidade.
Músculo liso
Contraccións fásicas e tónicas
O músculo liso pode contraerse fasicamente con contraccións e relaxacións rápidas, ou tonicamente con contraccións sostidas e lentas. Os tractos reprodutor, dixestivo, respiratorio, e urinario, a pel, ollos e vasos sanguíneos conteñen músculos de tipo tónico. Este tipo de músculo liso pode manter a forza durante períodos de tempo prolongados utilizando pouca enerxía. Existen diferenzas entre as cadeas lixeiras e pesadas da miosina que tamén se correlacionan con estas diferenzas nos patróns contráctiles e cinéticos de contracción entre o músculo tónico e o fásico.
Activación das cabezas de miosina
O ciclo de formación de pontes cruzadas non pode ocorrer ata que as cabezas de miosina son activadas para que se poidan formar as pontes cruzadas. Cando se fosforilan as cadeas lixeiras, estas fanse activas e a contracción pode ter lugar. O encima que fosforila as cadeas lixeiras denomínase quinase da cadea lixeira da miosina (MLCK), tamén chamada MLC20 quinase. Para controlar a contracción, a MLCK funciona só cando o músculo é estimulado para contraerse. A estimulación incrementa a concentración intracelular de ións calcio. Este ión únese a unha molécula chamada calmodulina, e forma un complexo calcio-calmodulina. Este complexo é o que se une á MLCK para activala, o que permite que se produza a cadea de reaccións necesarias para a contracción.
Filipos
Época romana
miniatura|O foro A cidade reaparece nas fontes durante a guerra civil dos Liberadores (43–42 a.C.) que seguiu ao asasinato de Xulio César no 44 a.C. Os herdeiros de César Marco Antonio e Octavio Augusto enfrontáronse ás forzas dos asasinos Marco Xunio Bruto e Gaius Cassius Longinus na Batalla de Filipos, na chaira ao oeste da cidade durante o outubro do 42 a.C. Antonio e Octavio gañaron esta batalla final contra os partidarios da República. Liberaron a algúns dos seus soldados veteranos, probablemente da lexión romana XXVIII, para colonizar a cidade, que foi refundada como "Colonia Victrix Philippensium". A partir do 30 a.C, Octavio estableceu o control sobre o estado romano, converténdose en emperador romano a partir do 27 a.C. Reorganizou a colonia e estableceu máis colonos alí, veteranos (posiblemente da Garda pretoriana) e outros italianos. A cidade pasou a chamarse "Colonia Iulia Philippensis", e logo "Colonia Augusta Iulia Philippensis" despois do 27 de xaneiro a.C., cando Octavio recibiu o título de Augusto do Senado romano.
Músculo liso
Activación das cabezas de miosina
A activación consiste na fosforilación dunha serina situada na posición 19 (Ser19) na cadea lixeira MLC20, o cal orixina un cambio conformacional que incrementa o ángulo no dominio do pescozo da cadea pesada da miosina, o cal se corresponde coa parte do ciclo de pontes cruzadas no que a cabeza da miosina non está unida ao filamento de actina e está recolocándose noutro sitio do filamento. Despois da unión da cabeza de miosina ao filamento de actina, esta fosforilación da serina tamén activa a función de ATPase da cabeza da miosina, o que proporcionará enerxía para impulsar a contracción subseguinte. Tamén é posible a fosforilación dunha treonina en posición 18 (Thr18) na MLC20, o que pode incrementar máis a actividade ATPase do complexo da miosina.
Filipos
Época romana
Despois deste segundo cambio de nome, e quizais despois do primeiro, o territorio de Filipos foi centuriado (dividido en cadrados de terra) e distribuído entre os colonos. A cidade mantivo os seus muros macedonios, e o seu plan xeral foi modificado só parcialmente pola construción dun foro, un pouco ao leste do sitio da ágora grega. Era unha "miniatura de Roma", baixo a lei municipal de Roma, e gobernada por dous oficiais militares, os duumviri, que eran nomeados directamente de Roma.
Músculo liso
Mantemento sostido da contracción
A fosforilación das cadeas lixeiras da miosina MLC20 correlaciónase ben coa velocidade de acurtamento do músculo liso. Durante este período hai un rápido aumento na utilización de enerxía medida polo consumo de oxíxeno. Poucos minutos despois do inicio, os niveis de calcio diminúen marcadamente, a fosforilación das cadeas lixeiras de miosina MLC20 diminúe, e a utilización de enerxía baixa e o músculo pode relaxarse. Aínda así, o músculo liso ten a capacidade nesta situación de manter a forza de forma sostida. Esta fase sostida atribúese a certas pontes cruzadas da miosina, denominadas pontes de ferrollo (latch-bridges), que teñen un ciclo moi lento, o que diminúe notablemente a velocidade da progresión á etapa do ciclo na que a miosina desfosforilada se despega da actina, mantendo así a forza a un custo enerxético baixo. Este fenómeno é de gran valor, especialmente para o músculo liso tonicamente activo.
As preparacións illadas de músculo liso vascular e visceral contráense con soro fisiolóxico equilibrado alto en potasio despolarizante, xerando unha certa cantidade de forza contráctil. A mesma preparación estimulada en soro fisiolóxico equilibrado normal cun agonista como a endotelina ou a serotonina xera máis forza contráctil. Este incremento de forza denomínase sensibilización ao calcio. A fosfatase da cadea lixeira da miosina é inhibida para incrementar a ganancia ou sensibilidade ao calcio da quinase da cadea lixeira da miosina. Hai varias vías de sinalización celular que se cre regulan esta diminución na fosfatase da cadea lixeira da miosina: unha vía da quinase RhoA-Rock, unha na que interveñen a proteína inhibidora 17 (CPI-17) e a proteína quinase C, teloquina, e unha vía Zip quinase. Ademais as Rock e Zip quinases están implicadas na fosforilación directa das cadeas lixeiras de miosina de 20kd.
Filipos
Era cristiá temperá
miniatura|left | 240px | Inscrición do bispo Porfirio na Basílica de San Pablo (Basílica B)