cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Telecoruña
Traxectoria
A súa área de recepción limitábase á provincia da Coruña, especialmente nos concellos da Coruña, Ferrol, Arteixo, Carballo, Culleredo e Santiago de Compostela. Posteriormente foi posible a súa recepción a través do operador R Cable y Telecomunicaciones Galicia S.A.
STS-98
STS-98 foi unha misión do transbordador espacial Atlantis lanzada o 7 de febreiro de 2001 desde a rampla 39A do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-98, con cinco astronautas a bordo, foi lanzada para continuar a construción da Estación Espacial Internacional e provisionala con subministracións. A tripulación estaba formada polo comandante Kenneth Cockrell, o piloto Mark Polansky e os especialistas de misión Robert Curbeam, Thomas Jones e Marsha Ivins. Durante a misión instaláronse os módulos Destiny e PMA-2 e fixéronse tres actividades extravehiculares.
O transbordador regresou a terra na Base Edwards da Forza Aérea o 20 de febreiro de 2001.
Eduardo Acevedo
Eduardo Acevedo pódese referir a:
Carlos Blanco Sanxurxo
Carlos Blanco Sanxurxo é un culturista profesional nado en Lalín en 1987, é o único competidor galego neste deporte en posesión dun Carné Elite Pro da IFBB. En 2017 acadou o posto de subcampión do mundo na categoría de menos de 100 kg. Carlos Blanco traballou como actor no filme portugués O Corpo de Afonso.
Palmarés
Cun 1,83 m. de altura e 110 kg. o seu peso en competición é dos 91 kg. miniatura|Carlos Blanco en competición.
Eugene Mirman
Eugene Boris Mirman, nado en Moscova o 24 de xullo de 1974, é un actor estadounidense.
A Rúa de Abaixo, Viladonga, Castro de Rei
A Rúa de Abaixo é un lugar da parroquia de Viladonga no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 11 habitantes (7 homes e 4 mulleres).
A Senra, Borela, Cerdedo-Cotobade
A Senra é un lugar da parroquia de Borela, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE en 2007 tiña 81 habitantes (44 homes e 37 mulleres), 6 máis que no 2006. Neste lugar atópase o cruceiro da Senra, construído en 1979 por Daniel de Tomeza. O topónimo fai referencia a unha senra ou seara, un campo labrado á parte, xeralmente con cereais.
Pablo Vivero
Pablo Vivero Prieto, nado en Abadín o 6 de decembro de 1979, é un futbolista galego. Xoga de centrocampista e o seu club actual é o Racing Vilalbés.
Tauranga
Xeografía
Tauranga atópase arredor dun gran porto que se estende ao longo do bordo occidental da baía da abundancia. Está protexida na costa pola illa Matakana e no interior polo xa extinto volcán Mauao
Tauranga é aproximadamente a antípoda da cidade andaluza de Xaén.
Clima
Tauranga ten un marcado clima oceánico, aínda que tamén pode ser descrito como subtropical por mor do alto grao de humidade nos meses de verán.
Durante o verán a cidade énchese de turistas, principalmente atraídos polas praias de area branca que se atopan entre a vila de Mount Maunganui e Papamoa.
Eduardo Acevedo Vásquez
Eduardo Acevedo Vásquez, nado en 1857 en Buenos Aires e finados en 1948 en Montevideo, foi un avogado, historiador e político uruguaio.
Familia
Fillo de Eduardo Acevedo Maturana e de Joaquina Vásquez Fernández, foi ademais dobre curmán de Alfredo Vásquez Acevedo e cuñado de José Pedro Varela. Casado en 1888 con María Manuela Álvarez Susviela, tiveron catro fillos: Eduardo (parlamentario, director do diario El Día e dúas veces ministro de Facenda), Manuela, Carmen e Miguel Alberto.
Carreira
Eduardo Acevedo Vásquez alternou múltiples profesións como avogado, director do xornal El Siglo e catedrático de Economía Política á vez que foi un notable historiador. Así mesmo ocupou varios cargos públicos de relevancia, como o de reitor da Universidade da República (1904-1906), ministro de Industrias (1911-1913), director do Banco da República Oriental do Uruguai (1914-1924), director xeral de Ensinanza Primaria (1925-1929) e primeiro presidente de ANCAP (1931-1933).
Sebastián Ariel Méndez Pardiñas
Sebastián Ariel Méndez Pardiñas, nado en Buenos Aires o 4 de xullo de 1977, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol arxentino. Xogaba na demarcación de defensa e foi internacional coa selección arxentina. É de ascendencia galega polo que nos campos da Arxentina o coñecían como Gallego Méndez.
Traxectoria
Debutou con 17 anos co Vélez Sársfield, co que foi campión da Copa Libertadores, da Copa Intercontinental, da Copa Suramericana e logrou tres títulos de Liga nas oito tempadas que militou no equipo.
Este palmarés fixo que o Celta de Vigo se fixase nel e o fichase no mercado de inverno da tempada 2002/03. Dende un primeiro momento gañou o afecto da afección co seu compromiso e entrega no campo.
No Celta viviu grandes momentos como a clasificación e disputa da Copa de Europa e o ascenso a Primeira División pero tamén malos coma o descenso da tempada 2003/04.
Despois de varias lesións que lle impediron ter continuidade o club traspasouno ao San Lorenzo de Almagro, equipo co que volveu gañar o título de Liga. Antes de retirarse aínda xogaría no CA Banfield, no que se convertería no xefe da defensa, axudando a conquistar outra vez o título de Liga, o quinto na súa conta particular. Despois deste último triunfo retirouse de fútbol profesional.
En abril de 2010 fíxose cargo interinamente da dirección do CA San Lorenzo de Almagro trala renuncia de Diego Simeone.
Diabo
miniatura|Representación do diabo segundo [[Dante Alighieri.]] Diabo (en latín diabolus, do grego διάβολος, transliteración diábolos, derivado do verbo διαβάλλω, transliteración diabállô, co significado de 'calumniador' ou 'acusador' ) é o título máis común atribuído á entidade sobrenatural maligna da tradición cristiá. É tratado coma a representación do mal, na súa forma orixinal dun anxo querubín, responsábel da garda celestial, que foi expulsado dos Ceos por ter comezado unha rebelión de anxos contra Deus co obxectivo de tomar o trono. Ao seu aspecto inda descoñecido, moitas son as tentacións de reproducilo. O máis popular o levaría a ter unha cor vermella, con faccións humanas, mais con cornos, rabo puntiagudo e un tridente na man, para remitir a un cetro.
Outro xeito tamén común en canto ao aspecto corresponde á dun ser metade humano, metade bode, co pentagrama invertido inscritos no corpo (imaxe de Bafomet).
Visto dende o punto de vista satanista non é un deus nin un ser pensante, senón unha representación da gran forza que dá equilibrio ao universo (Anton LaVey, fundador da Igrexa de Satán).
Touros de Guisando
dereita|miniatura|300px|Touros de Guisando. Os Touros de Guisando (Toros de Guisando en castelán) son un conxunto escultórico vetón que se sitúa na lomba de Guisando, no termo municipal de El Tiemblo (provincia de Ávila). Está datado entre os séculos IV a I a. C., con preferencia no século II a. C., durante a Idade de Ferro.
Características
Son catro esculturas realizadas en granito que representan cuadrúpedes, identificados como touros ou verracos (porcos sementais), con preferencia á suposición de que se trata de touros, xa que algunhas das pezas presentan, na cabeza, cavidades que puideron servir para a inserción de cornos. Tamén mostran uns suaves sucos paralelos no pescozo que pretenden representa-las pregaduras da pel desta zona.
As catro esculturas atópanse costado contra costado, formando unha liña en dirección norte-sur, e todas elas ollando cara ao oeste.
A importancia da gandería para a subsistencia do pobo vetón fai supoñer que estas estatuas eran protectoras do gando, aínda que esta é soamente unha das moitas teorías expostas en torno á función destas esculturas. Outras teorías supoñen que tiveran fins relixiosos ou funerarios, ou mesmo simplemente fitos nos pasos do gando ou marcadores territoriais.
Vilaquinte, Vilaquinte, Carballedo
Vilaquinte é un lugar da parroquia de Vilaquinte, no concello lugués de Carballedo, na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 9 habitantes, 4 mulleres e 5 homes.
Toponimia
O topónimo significa vila (latín, casa de campo) de , antropónimo latino.
Cabrera, Cundinamarca
Cabrera, tamén chamado San José de Cabrera, é un concello do departamento de Cundinamarca (Colombia), que se atopa na provincia do Sumapaz, no sueste de Cundinamarca, a 144 km de Bogotá. O concello é coñecido como «A Porta do Sumapaz».
Historia
Non se coñece con certeza a localización do poboado aborixe, pero sábese que, na época precolombiana, parte do territorio do actual concello de Cabrera estivo habitado polos indíxenas sutagaos e polos muiscas, que estaban emparentados etnicamente cos sutagaos. O difícil acceso a certas zonas non permitiu que durante a colonia española os visitadores da Real Audiencia de Santafé de Bogotá chegasen até os casaríos de Machamba e Sumapaz. Tampouco puideron chegar os encomendeiros de Pandi. No territorio de Cabrera existiu un cemiterio ancestral con pictogramas e tumbas indíxenas.
Até antes da Guerra do Mil Días, o territorio total de Cabrera pertenceu á familia Pardo Rocha, pero logo da guerra, o territorio foi reorganizado, e o 31 de agosto de 1910 foi fundado o concello de Cabrera polos señores Urias Romero Rojas, José Romero Rojas, Lino Palacios, Fidel Baquero e Aurelio Hilario, quen lle puxeron o nome ó concello na honra do Xeneral Cabrera, quen participou na guerra xunto ó Xeneral Rafael Uribe Uribe.
Ataque das FARC contra Cabrera
O mércores 20 de agosto de 1997, as frontes 52 e 55 da guerrilla das FARC atacaron o centro do concello de Cabrera, asasinaron a dous policías, asaltaron a Caixa Agraria (de onde roubaron 80 millóns de pesos), deixaron avariada a Alcaldía Municipal e destruíron a maioría de locais comerciais da poboación. O ataque produciuse mentres os habitantes do concello vían o partido de fútbol Colombia vs. Bolivia. O ataque, ó mando dun comandante guerrilleiro coñecido como "Jairo", prologouse até as 3 da mañá. O total de guerrilleiros foi de 250, a maioría mulleres e menores de 12 anos. O outro día, os guerrilleiros deixaron minadas as entradas de acceso á vila con minas antipersoas; unha delas cobrou a vida a un campesiño de 33 anos. O comando de policía quedou destruído, e os guerrilleiros aproveitaron para roubar 10 fusís. Catro axentes de policía quedaron feridos.
55 Cancri d
55 Cancri d (abreviado 55 Cnc d) é un planeta extrasolar de longo período orbital, que orbita unha estrela semellante ó noso Sol, 55 Cancri A. O planeta está situado a unha distancia respecto da súa estrela semellante á distancia a que está Xúpiter respecto do noso Sol, é o quinto planeta en ser descuberto no seu sistema planetario e é o máis externo. 55 Cancri d foi descuberto en 13 de xuño de 2002.
Descubrimento
Coma a meirande parte dos planetas extra-solares coñecidos, 55 Cancri d detectouse pola observación das variacións da velocidade radial da súa estrela. Isto foi conseguido a través de medicións moi precisas e finas do efecto Doppler do espectro da súa estrela. No momento do descubrimento, 55 Cancri A xa era coñecida por posuír un planeta (55 Cancri b), con todo, aínda había un desvío nas medicións da velocidade radial, desvío que aínda non tiña un explicación clara.
No ano 2002, outras novas observacións revelaron a presenza dun planeta de longo período nunha órbita a unhas 5 UA respecto da estrela. Eses mesmos estudos indicaron a presenza doutro planeta interior, designado 55 Cancri c.
Órbita e masa
200px|miniatura|left|A órbita de 55 Cnc d podería ser máis externa cá de [[Xúpiter.]] Cando 55 Cancri d foi descuberto, pensouse que estaba nunha órbita cunha excentricidade orbital mínima, de xeito semellante á órbita similar a Xúpiter no noso sistema solar, aínda que os elementos orbitais non foron ben precisados. A medida que se foron recollendo máis datos, a solución que mellor se axustaba a este planeta resultou ser unha órbita altamente excéntrica, máis que calquera dos planetas do noso Sistema Solar (incluíndo Plutón). No 2008, despois de que fose observada unha órbita completa do planeta, a órbita real foi desvelada, indicando o que orixinariamente se sospeitaba, a órbita de 14 anos do planeta era, de feito, case circular, situada a unhas 5,77 AU respecto da súa estrela.
Unha limitación do método da velocidade radial utilizado para descubrir 55 Cancri d é que só se pode obter un límite inferior para a masa do planeta. No caso de 55 Cancri d, este límite inferior é de aproximadamente 3,835 veces a masa de Xúpiter. No 2004, medicións astrométricas feitas cos Fine Guidance Sensors do Telescopio Espacial Hubble indican que a órbita do planeta ten unha inclinación duns 53° respecto do plano do ceo. Se esta medida é confirmada, implicaría que a masa real do planeta é un 25% maior có seu límite inferior, preto das 4,8 masas de Xúpiter, e non vai ser coplanar co planetas máis interiores 'e' e 'b' (ambos inclinados 85°).
Características
Dada a elevada masa do planeta, o planeta é un xigante gasoso sen superficie sólida. Xa que o planeta só se detectou de xeito indirecto, parámetros tales coma o raio, composición, ou temperatura son descoñecidos.
Asumindo unha composición semellante á de Xúpiter e de que a atmosfera do planeta estea preto do equilibrio químico, prevese que 55 Cancri d estea cuberto por unha capa de nubes de auga: a calor interna do planeta probablemente sexa demasiado alta coma para forma-las nubes baseadas no amoníaco que son típicas de Xúpiter. A súa gravidade superficial é posiblemente de 4 a 5 veces máis maior cá de Xúpiter, ou o que é o mesmo, preto de 10 a 15 veces a da Terra, o cal é debido a que o raio do planeta seguramente sexa só un pouco maior có Xúpiter, ou incluso algo menor có de Xúpiter debido o alto contido de metal da estrela nai.
Pituicito
Estrutura
Os pituicitos están localizados na pars nervosa da neurohipófise entremesturados cos axóns non mielinizados e os corpos de Herring. Xeralmente tínguense de púrpura escuro coa tinguidura de hematoxilina-eosina e están entre as estruturas máis doadamente identificables desa rexión. Os pituicitos teñen unha forma irregular e ramificada que lembra a doutro tipo de células gliais: os astrocitos. Igual que os astrocitos, o seu citoplasma presenta filamentos intermedios específicos constituídos pola proteína ácida fibrilar glial.
Función
Os pituicitos son similares aos astrocitos. A súa principal función é axudaren ao almacenamento de hormonas neurohipofisarias. Os pituicitos rodean os teminais axónicos e regulan a secreción de hormonas ao liberaren os seus procesos nestas terminacións.
Cuña (homónimos)
Unha cuña é unha ferramenta con forma triangular e unha das seis clásicas máquinas simples. Tamén existe o verbo cuñar, que é a acción de darlle forma ó metal para que quede como unha moeda (cuñaxe).
Como topónimo, Cuña pode referirse a:
Como apelido, pode tratarse de:
José Manuel Castro Blanco
José Manuel Castro Blanco, nado nos Blancos en 1969, é un político galego.
Traxectoria
Concelleiro nos Blancos por Terra Galega, figuraba como número 2 na candidatura Alternativa Popular Galega (APGA) que encabezaba o alcalde Juan Antonio Lama Barreiro de cara ás eleccións municipais de 2011, pero ante o ingreso deste no hospital finalmente foi el quen encabezou a lista. Nos comicios houbo un empate a votos entre Alternativa Popular Galega e o PPdeG o cal nun principio se resolveu mediante un sorteo que lle deu o concelleiro en disputa ao PPdeG. Porén, dado que nunha das mesas se contabilizaran 422 votantes, e no escrutinio só apareceron 421 votos, os resultados da mesa foron impugnados. O Tribunal Superior de Xustiza de Galicia anulou o resultado e ordenou repetir as eleccións nesa mesa, e o Consello de Ministros fixou a data do 20 de novembro (coincidido coas eleccións xerais). . O resultado foi a vitoria da APG e polo tanto José Manuel Castro foi elixido alcalde.
O outubro do 2014 deixou o seu partido independente, Alternativa Popular Galega, e uniuse o Partido Popular. Nas eleccións municipais de 2015, xa sendo do Partido Popular, volveu gañar con maioría absoluta, con 6 concelleiros, fronte a 1 do PSdeG. . Nas municipais de 2019 revalidaría a alcaldía con 5 concelleiros fronte a 2 do PSdeG. En 2023 foi reelixido con 6 concelleiros de 7.
A Rúa de Arriba, Viladonga, Castro de Rei
A Rúa de Arriba é un lugar da parroquia de Viladonga no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá.
Juste la fin du monde
Juste la fin du monde é un filme franco-canadense de 2016 escrito, editado e dirixido por Xavier Dolan. O filme está baseado na obra homónima de Jean-Luc Lagarce e está protagonizado por Gaspard Ulliel, Nathalie Baye, Marion Cotillard, Léa Seydoux e Vincent Cassel. Conta a historia dun mozo dramaturgo que se reúne cos seus familiares logo de doce anos de ausencia para informalos que vai morrer. Foi escollido como candidato do Canadá para o Óscar ó mellor filme internacional na 89ª edición dos premios, chegando a clasificarse na lista curta de decembro.
Abstinencia sexual
miniatura|dereita|Os [[anel de castidade|aneis de castidade son levados pola xuventude comprometida coa abstinencia sexual. ]] A abstinencia sexual ou continencia sexual é un comportamento que consiste en privarse dalgúns ou tódolos aspectos da actividade sexual por vontade propia (por razóns relixiosas, morais, filosóficas, anticonceptivas ou psicolóxicas), ou allea (por razóns médicas, legais, económicas ou sociais).
A abstinecia sexual acostuma a defenderse por algúns como un recurso preventivo contra a SIDA e outras doenzas de transmisión sexual, principalmente entre adolescentes. A súa adopción é preconizada por determinadas denominacións relixiosas que a consideran como unha virtude, estando ligada ao termo castidade.
O termo
Os conceptos de abstinencia sexual, celibato e asexualidade son confundidos acotío pero teñen significados diferentes. A abstinencia sexual, tamén coñecida como continencia, refírese a absterse de toda actividade sexual, a miúdo durante un período limitado de tempo. O celibato é un comportamento motivado por factores como as crenzas persoais ou relixiosas dunha persoa. Para Gabrielle Brown, «a abstinencia é unha resposta ó exterior do que está pasando, e o celibato é unha resposta dende o interior». De acordo con esta definición, o celibato é algo máis que non ter relacións sexuais. É máis intencional que a abstinencia e o seu obxectivo é o crecemento persoal. Esta perspectiva sobre o celibato é compartida por diversos autores, entre eles Elizabeth Abbott, Wendy Keller e Wendy Shalit.
Método anticonceptivo
A abstinencia sexual é o método máis efectivo contra os embarazos non desexados e a propagación das infeccións de transmisión sexual. No 2004, a revista The Lancet publicou un artigo onde apostaba por educar ós rapaces de xeito que atrasasen as relacións sexuais como o xeito máis efectivo contra a propagación da SIDA tendo en conta que os preservativos diminúen o risco de infección pero nunca o eliminan. Chamou a esta estratexia para dar prioridade ós elementos da loita contra a SIDA coas letras ABC, que en inglés son as iniciais de abstinencia, fidelidade e preservativo. Dende ese intre, diversas administracións públicas o promoveron. Algúns estudos, conclúen que sería efectiva unha aposta máis decidida das administracións neste senso. Un dos problemas cos que se atoparon os impulsores destas políticas é a dificultade de cambiar os comportamentos da xuventude.
Premio Nacional de Literatura de Galicia
Os premios concedéronse a creadores vivos que destacasen ese ano polo seu labor neste campo artístico da literatura, ou en recoñecemento a unha traxectoria. O premio convocouse unicamente en 2008, edición na que os galardoados recibiron 15.000 euros de premio.
Aínda que con vocación de continuidade, a mudanza de goberno producida en 2009 supuxo a interrupción da convocatoria. Ao creárense en 2010 os Premios da Cultura Galega definiuse como continuadora a categoría Premio Cultura Galega das Letras.
Arquipélago de San Andrés, Providencia e Santa Catalina
O Arquipélago de San Andrés, Providencia e Santa Catalina (inglés e sanandresano: Archipelago of San Andres, Providencia and Santa Catalina) é un departamento de Colombia localizado ao occidente do Mar Caribe, a 775 quilómetros (480 millas náuticas) ao noroeste da costa Atlántica do país e a 220 quilómetros (140 millas náuticas) das costas orientais de Nicaragua. A capital departamental é San Andrés, pero o Arquipélago ten un só municipio, Providencia.
Características
O departamento é o único de Colombia que está composto por illas, caios e illotes sobre unha plataforma volcánica do occidente do Mar das Antillas e San Andrés é a meirande illa do país. O 23 de xuño de 1822 izouse a bandeira da entón República da Gran Colombia como estado independente do Imperio de España e o 23 de xuño de 1822 foi admitida dentro da conformación territorial da nova nación na Constitución de Cúcuta. Segundo o censo do Departamento Administrativo Nacional de Estatísticas de Colombia de 2005, o departamento ten unha poboación de 70.554 habitantes, sendo o departamento máis densamente poboado de Colombia dado que a suma total da súa terra firme é tan só 44 km² o que representa unha densidade de 1603,5 persoas por quilómetro cadrado, facendo que as illas sexan as que presentan a maior concentración humana de todo o planeta, o que as pon nunha delicada situación de recursos. A lingua máis falada no territorio é o sanandresano, seguido do inglés e o castelán.
Historia
É probable que as illas fosen vistas por Cristovo Colón durante a súa cuarta viaxe en 1502, pero non existen evidencias que confirmen ese dato. En 1510 España toma posesión oficial das illas, pero non promove asentamentos nelas, porque os conquistadores estaban máis preocupados en someter as áreas continentais. As illas foron postas baixo a administración da Real Audiencia de Panamá que á súa vez dependía de Santa Fe de Bogotá, pero en 1544 a Coroa ponas baixo custodia da Capitanía de Guatemala, o xeito como estaba representada a Colonia española en América Central. O Arquipélago aparece sinalado por primeira vez nunha Carta Universal de autoría anónima datada do 1527 e no Mapa de Rotz de 1542. Entre 1629 e 1630 dátanse os primeiros asentamentos europeos no Arquipélago. Tratábase de colonos ingleses que viñan das Bermudas e Barbados, entre outros e que se asentaron en Santa Catalina e Providencia.
esquerda|miniatura|200px|Sir Henry Morgan ou o Pirata Morgan, tivo as súas bases militares en San Andrés, co apoio do gobernador de [[Xamaica e a Coroa británica en contra de España.]]
Entre 1670 e 1680 Henry Morgan (coñecido popularmente como o Pirata Morgan) e Edward Mansveldt, tiveron as súas base de operacións en San Andrés. En 1775 a Capitanía de Guatemala, delegou ao Tenente Tomás O´Neille coa misión de expulsar aos ingleses e holandeses do Arquipélago, baixo autoridade do Vicerrei Antonio e Góngora. Mentres tanto, a produción e exportación de algodón estaba en auxe e España comezou a interesarse polas illas. As relacións entre España e Inglaterra melloran e para 1786 asínanse tratados que esixían a saída de todos os súbditos ingleses da Costa de Mosquitos. Moitos saíron, pero a gran maioría pediu permanecer a cambio de render tributo ás autoridades españolas. O'Neill solicitou que o Arquipélago fose posto baixo xurisdición do Vicerreinado da Nova Granada, acto que se deu o 20 de novembro de 1803 na cal a Coroa española emite unha cédula real que pon ao Arquipélago de San Andrés e a Costa dos Mosquitos desde o Cabo Grazas a Deus ata o río Chagres baixo xurisdición da Real Audiencia de Santa Fe de Bogotá e concede ao gobernador Tomas O'Neill un soldo de dous mil pesos fortes anuais.
Durante a Guerra da Independencia as illas que ata entón seguían leais á Coroa española continúan as súas relacións comerciais e de autoridade coa sede colonial provisional que, con todo, perdía rapidamente a capacidade de controlar os incendiarios avances da emancipación das Américas españolas. Entre 1818 e 1821 o francés Luís Aury (1788 - 1821), tomou as illas e púxose ao servizo das tropas de Simón Bolívar.
O 23 de xuño de 1822 ízase por primeira vez a bandeira de Colombia nas illas e os cabidos de San Andrés e Providencia asinan a súa adhesión á Constitución de Cúcuta logo da visita de Luís Perú de Lacroix. As cinco illas principais convértense no Sexto Cantón da Provincia de Cartaxena de Indias en 1822.
En 1912 e tras unha intensa campaña dirixida por Francis A. Newball desde o xornal The Searchlight (O Faro), é aprobada a lei 52 do 26 de outubro, que crea a Intendencia de San Andrés e Providencia, como territorio nacional separado do Departamento de Bolívar, do cal formaba parte.
Os gobernos de Colombia e Nicaragua asinaron o 24 de marzo de 1928 o Tratado Esguerra-Bárcenas no cal o país suramericano cedía a Nicaragua a soberanía sobre a Costa dos Mosquitos e o país centroamericano recoñecía a soberanía de Colombia sobre o Arquipélago de San Andrés, Providencia e Santa Catalina. O 5 de maio de 1930 asinouse o Protocolo que confirmaba o Tratado de 1928.
En 1991 créase o Departamento Arquipélago de San Andrés, Providencia e Santa Catalina e en 2001 a UNESCO declara o Arquipélago "Reserva de Biósfera de Flora Mariña".
Xeografía
miniatura|dereita|250px|As tres illas principais do Arquipélago de maior a menor tamaño: San Andrés, Providencia e Santa Catalina. Xuntas suman unha área de 44 quilómetros cadrados. miniatura|dereita|250px|Praia en San Andrés
A illa de San Andrés está conformada por un cordal lonxitudinal de norte a sur con bosques cocoteiros cuxa elevación máxima é de 55 m. Todo o Arquipélago posúe unha extensión de 350.000 km² de mar sobre unha plataforma volcánica no Mar Caribe sudoccidental. A extensión da súa terra firme suma 44 km², o que o fai o departamento máis pequeno de Colombia en terra firme e o de maior densidade de poboación non só do país senón do mundo con 1603.5 persoas por quilómetro cadrado. Se se compara cunha illa do Caribe como Carriacou, que ten unha extensión de 34 km² e unha poboación de 4.595 persoas segundo un censo de 1991 cunha densidade de 135 persoas por quilómetro cadrado, enténdese a desproporción.
As dúas illas principais presentan relevos e constitución de rocas diferentes: San Andrés é produto de sedimentos calizos recentes e Providencia provén dun volcán andesítico extinguido durante o período do mioceno medio e superior. A primeira delas presenta un pequeno sistema ondulado, cunha altura máxima de 85 m sobre o nivel do mar, que se estende na illa de sur a norte.
Providencia é de relevo de outeiros con elevacións ata de 350 m sobre o nivel do mar, como o alto Pik na parte central da illa. Santa Catalina, separada da anterior por unha canle de 150 m de ancho, é relativamente crebada e a súa altura máxima é de 133 m sobre o nivel do mar. Os cayos son pequenos afloramentos de arrecifes coralinos formados principalmente por areas calcarias, algunhas veces con vexetación de cocoteiros e herbas altas. A illa de Providencia conta cun encoro construído no sector de Baía Auga Fresca (Fresh Water Bay) e Scheiler Quintero
Hidrografía
O arquipélago en xeral carece de correntes de auga doce, excepto a illa de Providencia; por tal motivo ten grande importancia as augas subterráneas que son aproveitadas ao máximo. Na actualidade, a illa de San Andrés conta cunha planta desalgadora que fornece parcialmente do líquido á poboación.
Clima
Pola súa localización na zona intertropical, o arquipélago caracterízase polas altas temperaturas que rexistran unha media anual de 27,3 °C. A influencia dos ventos alisios, que sopran do nordés, determina en parte as épocas chuviosas que comezan no mes de maio, e alcanzan o seu máximo nos meses de outubro e novembro prolongándose ata decembro; durante estes meses rexístrase o 80% da choiva anual, que en media é de 1.700 mm. As altas temperaturas e os ventos conxúganse nun clima cálido semihúmido. A pesar de estar situada na o aberto do Mar Caribe, non é frecuente que o Arquipélago estea no curso de furacáns e tormentas tropicais, con todo iso non a pon por fóra das consecuencias dos mesmos.
Municipios e organización territorial
O territorio conta cun réxime administrativo especial, existe un gobernador para todo o departamento. A illa San Andrés é a capital e comprende tres inspecciones de policía: A Loma, San Luís e North End, esta última no norte da cidade. Hai un municipio, o das illas de Providencia e Santa Catalina. O departamento está agrupado en dous círculos notariais cuxas sedes son San Andrés e Providencia con tres notarías; é a cabeceira do círculo principal de rexistro con xurisdición sobre todo o arquipélago; ten o seu propio distrito xudicial, San Andrés, e é cabeceira do circuíto xudicial con sede nesta cidade. O departamento conforma a circunscrición electoral de San Andrés, Providencia e Santa Catalina.
Providencia é o único municipio aínda que a constitución autoriza á Asemblea departamental para crear outros na illa de San Andrés, que sendo a capital non ten a condición de municipio. A sede da gobernación está situada nesta illa, no centro urbano de Linde Norte (North End) que esta situado ao norte de San Andrés, é a área de maior densidade de poboación da illa, con máis de 6.000 hab/km².
Demografía e etnografía
Para o 2005 o DANE rexistrou unha poboación de 70.554 habitantes en todo o territorio do Arquipélago con predominio do grupo afroamericano antillano o cal constitúe o 56,98% e ten características culturais únicas e o seu propio dialecto. Devandito grupo humano é coñecido como raizal. O 42,91% da poboación é de mestizos, o 42,91% de brancos, o 0,1% de amerindios ou indíxenas e o 0,15% de xitanos, estes últimos grupos humanos chegados ao Arquipélago sobre todo a partir da segunda metade do século XX especialmente da Colombia continental.
Economía, finanzas e negocios
A economía do Departamento de San Andrés e Providencia está baseada principalmente no turismo e o comercio; diariamente chegan ás illas varios avións procedentes de diferentes cidades colombianas e algúns do exterior, en busca de esparexemento e descanso; as anteriores actividades son complementadas polas propias da agricultura e a pesca de subsistencia, que son insuficientes para abastecer as illas e iso fai que do interior do país débanse importar a maior parte dos víveres de consumo cotián, tanto para os naturais como para os turistas. O principal produto agrícola explotado comercialmente no arquipélago, é o coco, pero ademais prodúcese aguacate, cana de azucre, manga, laranxa, iñame, noni e yuca.
Coa declaración do porto libre, e as migracións posteriores tanto da poboación do interior (Bolivar, Atlántico, Antioquia) como estranxeiros (Medio Oriente) impulsouse a actividade turística e comercial, incentivadas polos baixos custos que tiñan as mercancías. Con iso, aumentou o transporte aéreo e marítimo á illa, que durante as tempadas altas é visitada por unha gran cantidade de turistas.
Educación
O menor índice de analfabetismo do país. Unha universidade (a sede da Universidade Nacional de Colombia na illa de San Andrés), un centro técnico e proximamente un CDT (Centro de desenvolvemento Turístico) doado pola Universidade Politécnica de Valencia.
Idioma
Segundo o artigo 10 da Constitución de Colombia, son oficiais, tanto o castelán como a lingua crioula de San Andrés e Providencia, o inglés crioulo sanandresano (creole english), falado pola poboación nativa do arquipélago.
Gastronomía
Os pratos sanandresanos son elaborados con pargo vermello e outros peixes, caracois, lagosta e cangrexo. Acompáñanse con coco, plátano, iuca e leite de coco.
O prato tradicional e máis famoso é o rondón, é unha especie de cazola de peixe e caracois cocidos lentamente en leite de coco, con iuca, iñame, peixes. O dumpling é un sopapo feito a base de fariña de trigo, como condimento básico utilízase alfábega.
Relixión
San Andrés conta con Católicos, Bautistas (maioritarios entre os indíxenas), adventistas, misión cristiá, pentecostal e outros grupos protestantes, testemuñas de Xehová e ademais musulmáns e xudeus; cuxas relixións contan respectivamente con mesquita e sinagoga na illa de San Andrés.
Deporte
Fronte a Baía Sardinas, aproximadamente a quilómetro e medio de distancia e a 10 minutos en lancha está Johnny Cay, un pequeno cayo de areas brancas sementado de cocoteiros, famoso pola súa música calypso, reggae e socca e polo seu peixe fresco frito e os seus cócteles de ron e coco. A 20 minutos en lancha están Haynes Cay, un caio cheo de palmetas, e o Acuario, un banco de area rodeado de auga panda e repleto de peixes. Tamén se pode contratar a volta á illa en lancha ou viaxes especiais aos caios Bolívar e Albuquerque. Estes últimos, aínda que situados a unha distancia bastante maior, son paraxes insuperables para mergullo de inmersión.
Varios centros profesionais especialízanse en facilidades de mergullo, tanto de alugamento e venda de equipos como en instrución para principiantes e organización de excursións de inmersión. Ofrecen minicursos dun día especiais para turistas, e cursos de certificación de 5 días de duración. Os plans inclúen equipo completo, instrutor permanente e transporte, ademais de posibilidades de filmación e fotografías submarinas. Tamén ofrecen programas especiais para mergulladores certificados.
Hai varios lugares onde se pode alugar un sunfish ou unha táboa a vela. E se prefire navegar en embarcacións máis grandes, tamén se organizan excursións en veleiro, tanto diúrnas como nocturnas.
Festividades
Entroido do Coco: Realízase no mes de novembro do 27 ao 30, celébrase o onomástico de san Andrés e efectúase o «Reinado do Coco», certame no cal participan varios países da Costa Atlántica e illas veciñas. A este súmaselle o Festival lúa verde (The green moon festival) dedicado en gran parte á música reegae e calipso.
Atractivos turísticos
O Arquipélago de San Andrés, Providencia e Santa Catalina é un dos destinos máis fermosos do Caribe. As principais atraccións turísticas do Departamento son:
Ascetismo
miniatura|250px|O filósofo meditando, de [[Rembrandt.]]
Denomínase ascetismo ou ascética (do grego ἄσκησις, áskēsis, "exercicio" ou "formación"), á doutrina filosófica e relixiosa que busca purificar o espírito por medio da negación dos praceres materiais ou abstinencia; ao conxunto de procedementos e condutas de doutrina moral que se basea na oposición sistemática ao cumprimento de necesidades de diversa índole que dependerá, en maior ou menor medida, do grao e orientación de que se trate.
En moitas tradicións relixiosas, a ascética é un modo de acceso místico.
A maioría dos sistemas ascéticos desdeñan as necesidades fisiolóxicas do individuo por consideralas de orde inferior.
En Occidente, as primeiras doutrinas ascéticas xurdiron na antiga Grecia. Porén, este tipo de prácticas xa eran milenarias en Oriente.
O ascetismo acadou a súa maior difusión ao incorporarse a sistemas relixiosos como o budismo, o cristianismo e o islam.
Kristen Schaal
Kristen Schaal, nada o 24 de xaneiro de 1978 en Longmont, Colorado, é unha actriz estadounidense.
Ivan Lovrenović
Ivan Lovrenović, nado en Zagreb o 18 de abril de 1943, é un xornalista, escritor e editor bosníaco de expresión croata e unha autoridade na cuestión da identidade dos croatas bosníacos.
Traxectoria
Pasou a súa infancia en Mrkonjić Grad e realizou estudos universitarios de croatoloxía e etnoloxía en Zagreb, logo de se licenciar e ata 1976 deu clase de lingua e literatura nun instituto de Mrkonjić Grad e logo traballou en Saraxevo na revista cultural Odjek, e foi editor das editoriais "Veselin Masleša" e "Svjetlost". En 1992 viviu no barrio de Grbavica, fortemente castigado durante a Guerra de Bosnia. En 1993 marchou da cidade sitiada cara a Zagreb, onde exerceu como diplomático na embaixada de Bosnia e mais como editor de Nenada Popović. Posteriormente exerceu en Berlín e tras o Acordo de Dayton volveu a Grbavica 1996, traballando como xornalista independente e columnista do BH Dani. É membro fundador do PEN Club de Bosnia e Hercegovina.
Obra
Como xornalista escribiu desde 1970 en boa parte dos xornais de Bosnia e da antiga Iugoslavia, os seus artigos, ensaios e ficción traduciuse ao alemán, inglés, ruso, francés, español, polaco, checo, holandés, esloveno, macedonio e outras linguas. Os seus artigos sobre a guerra de Bosnia publicáronse no New York Times, Frankfurter Rundschau, Frankfurter Algemeine Zeitung, Die Zeit ou Le Messager Europeen.
Títulos
Antoloxías:
Premio Nacional de Patrimonio cultural
O Premio Nacional de Patrimonio cultural foi un galardón outorgado pola Xunta de Galicia e concedido por un xurado de quince persoas de distintos ámbitos da cultura galega, como un dos dez Premios Nacionais da Cultura Galega.
Os premios concedéronse a proxectos e iniciativas que destacasen ese ano polo seu labor nese campo da promoción, recuperación ou rehabilitación do patrimonio, ou en recoñecemento a proxectos continuados ao longo de varios anos. O premio convocouse unicamente en 2008, edición na que os galardoados recibiron 15.000 euros de premio. Aínda que con vocación de continuidade, a mudanza de goberno producida en 2009 supuxo a interrupción da convocatoria, e cando se recuperou en 2010 como Premios da Cultura Galega non existía unha categoría que equivalese a esta.
Plataforma de xeo
miniatura|250px|Bordo da plataforma de xeo Ekström. miniatura|250px|Bordo da [[barreira de xeo de Ross.]] Unha plataforma de xeo flotante (tamén chamada barreira de xeo) é unha grosa plataforma flotante costeira de xeo de grandes dimensións, que se forma cando un gran glaciar perde parte dunha capa de xeo, que se estende de vagariño desde a costa para flotar sobre a superficie do océano. Poden ter moitos quilómetros cadrados de extensión e de 100 a 1 000 m de grosor. As plataformas de xeo só se encontran na Antártida, Groenlandia, o Canadá e o Ártico ruso. As plataformas de xeo máis grandes do mundo son a barreira de xeo de Ross e a barreira de xeo de Filchner-Ronne na Antártida.
O bordo externo das plataformas de xeo flotantes presenta unha impresionante parede vertical, de decenas de metros de altura, o que levou aos primeiros exploradores do ártico a denominalas co nome Gran barreira.
A diferenza das plataformas de xeo, o xeo mariño (como a banquisa), é moito máis delgado (normalmente de menos de 3 m), e fórmase por todo o Ártico e tamén no Antártico, principalmente por conxelación da propia auga do mar.
Descrición
Cando a fronte da plataforma retrocede, agrégase auga doce ao océano e o nivel del mar aumenta lixeiramente. Isto non ocorre, en cambio, coa banquisa, que se forma pola conxelación da auga de mar. As banquisas son moito máis delgadas e fórmanse en todo o océano Ártico e Antártico. Cómpre ter en conta que existen dúas ordes de magnitude de diferenza entre o espesor das banquisas ou xeo mariño, por exemplo, na Antártida a banquisa ten arredor de 3 ou 4 metros; mentres que nas plataformas de xeo os espesores adoitan superar os 200 ou 300 m. Malia haber semellante diferenza, ambas teñen en común o feito de encontrarse en flotación na superficie dos océanos. Outra diferenza significativa, é que o xeo mariño ten un comportamento marcadamente estacional, mentres que a extensión das plataformas non depende da estación do ano (aínda que no verán é cando ocorren os desprendementos máis significativos).
As plataformas de xeo flotan impulsadas polas correntes horizontais da superficie do océano. Ese fluxo move continuamente o xeo da liña de costa a mar adentro, na parte dianteira da plataforma. O principal mecanismo de perda de masa das plataformas de xeo é a separación de fragmentos en forma de icebergs, na que unha gran fragmento de xeo da parte dianteira da plataforma rompe e flota libre no mar. Xeralmente, a fronte da plataforma esténdese cara adiante durante anos ou décadas con separacións importantes de icebergs. A acumulación de neve sobre a superficie superior e a fusión da superficie inferior tamén son importantes para o balance de masa dunha plataforma de xeo.
O espesor que teñen hoxe en día as plataformas de xeo oscila entre 100 e 1000 metros. O contraste entre a densidade do xeo glaciario, que é máis denso que o xeo normal, e a auga líquida, significa que só arredor de 1/9 dos xeos flotantes están por encima da superficie do océano.
O termo «plataforma de xeo capturada» utilizouse para referirse ao xeo que aparece sobre un lago subglacial, como no lago Vostok da Antártida.
Colapsos das plataformas de xeo
A plataforma de xeo da illa Ellesmere reduciuse nun 90 % no século XX, deixando separadas as barreiras de xeo de Alfred Ernest, Ayles, Milne, Ward Hunt, Markham. En 1986 unha campaña de exame das barreiras de xeo do Canadá encontrou que 48 km² (3,3 km³) de xeo se separaran das barreiras de xeo de Ayles e de Milne entre 1959 e 1974. A plataforma de xeo de Ayles separouse por completo o 13 de agosto de 2005. A plataforma de xeo Ward Hunt, a máis importante e grosa (> 10 m) das plataformas da costa norte da illa de Ellesmere, experimentou a perda de 600 km² de xeo nunha separación masiva en 1961-62. Igualmente, reduciuse nun 27 % do seu grosor (13 m) entre 1967 e 1999. No verán de 2002, a plataforma de xeo Ward experimentou outra gran rotura.
Dous das tres seccións da barreira de xeo Larsen, situada ao leste da Península Antártica, colapsaron en miles de témpanos infrecuentemente pequenos (de centos de metros de largo ou menores) en 1995 e 2002. Actualmente, só persiste un resto parcial de Larsen B e o sector máis austral desta barreira, chamado Larsen C.
Os colapsos das plataformas ou barreiras de xeo están relacionados cunha drástica tendencia ao quecemento observada na Península Antártica (aredor de 0,5 °C por década desde finais da década de 1940), que sería consecuencia do quecemento global. As principais explicacións implican unha maior fractura do xeo debido á maior superficie de desxeo e unha maior fusión inferior debido á existencia de auga do océano relativamente máis quente en circulación baixo os xeos flotantes.
A auga fría doce producida por fusión baixo as barreiras de xeo de Ross e Ronne Flichner é un compoñente da corrente de fondo da Antártida.
Aínda que se cre que a fusión das plataformas de xeo flotantes non fan aumentar o nivel do mar, o certo é que teñen un pequeno efecto porque a auga do mar é ~2,6% máis densa que a auga doce, o que se combina co feito de que o xeo das plataformas de xeo é enormemente "doce" (virtualmente non ten salinidade); isto causa que o volume da auga do mar necesario para desprazar unha plataforma de xeo flotante sexa significativamente menor que o volume de auga doce contido no xeo flotante. Por tanto, cando unha masa de xeo flotante funde, o nivel do mar increméntase algo; porén, este efecto é pequeno, de modo que se todo o xeo flotante e todas as plataformas de xeo se derretesen, estímase que o nivel do mar subiría só uns 4 cm.
Barreiras ou plataformas de xeo canadenses
Todas as barreiras ou plataformas de xeo flotantes do Canadá encóntranse na illa de Ellesmere ao norte do meridiano 82° N. Son as seguintes:
Barreiras ou plataformas de xeo antárticas
miniatura|250px|Principais barreiras de xeo na Antártida. miniatura|250px|As maiores barreiras de xeo da Antártida. O 44 % da costa antártica ten barreiras de xeo anexas. A súa área total é de 1 541 700 km². As principais plataformas de xeo son as da lista seguinte, enumeradas en sentido das agullas do reloxo, comezando na Península Antártica:
Outras barreiras de xeo en orde alfabética son as seguintes:
STS-99
STS-99 foi unha misión do transbordador espacial Endeavour lanzada o 11 de febreiro de 2000 desde a rampla 39A do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-99, con seis astronautas a bordo, foi lanzada para cartografar ata o 70% da superficie terrestre mediante radar con gran precisión mediante o instrumento 13.600 kg STRM. A tripulación estaba formada polo comandante Kevin R. Kregel, o piloto Dominic L. Pudwill Gorie e os especialistas de misión Janet L. Kavandi, Janice E. Voss, Mamoru Mohri e Gerhard P. J. Thiele.
O transbordador regresou a terra no Centro Espacial Kennedy o 22 de febreiro de 2000.
Parto
miniatura|dereita|300px|Nai e neno acabado de nacer. O parto humano, tamén chamado peristallo ou nacemento, é a culminación do embarazo humano, o período de saída do meniño do útero materno.
É considerado por moitos como o inicio da vida da persoa, e a idade dun individuo defínese por este suceso en moitas culturas.
Considérase que unha muller inicia o parto coa aparición de contraccións uterinas regulares, que aumentan en intensidade e frecuencia, acompañadas de cambios fisiolóxicos no colo uterino.
O proceso do parto humano natural categorízase en tres fases: o borramento e dilatación do colo uterino, o descenso e nacemento do neno e o alumeamento ou expulsión da placenta.
Nalgúns embarazos cualificados como de risco elevado para a nai ou o feto, o nacemento ocorre por unha cesárea, que é a extracción do neno a través dunha incisión cirúrxica no abdome, en vez do parto vaxinal.
Na maioría dos casos o parto é un proceso natural que a muller desenvolve con ou sen apoio doutras mulleres experimentadas, entre as que se encontran as chamadas, comadroas ou parteiras, ou por profesionais da área da saúde como as matronas. A participación de médicos especialistas en obstetricia adoita facerse cando aparece algunha complicación do embarazo ou do parto (xa sexa cesárea ou o uso de fórceps).
Tipos de parto
miniatura|250px|Meniña acabado de nacer, nada a termo xusto antes de cortar o cordón umbilical durante un parto simple.