cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Incendio forestal
Os incendios en Galiza
Rexistráronse 6.997 incendios forestais, que queimaron un total de 93.887 hectáreas, das cales 54.022 corresponden a superficie arborada. Os incendios afectaron especialmente ás comarcas do oeste (80% do total).
Prevención
A prevención dos incendios forestais pasa por: Os organismos de vixilancia meteorolóxica, como Meteogalicia, desempeñan un papel capital no estabelecemento de mapas e calendarios de risco.
Extinción
miniatura|300px|Bombeiros, durante un incendio forestal. miniatura|Equipo de protección individual forestal. O combate do lume emprega tres tipos de axentes:
A auga expulsada polos hidroavións pode ser ser unicamente auga ou estar mesturada con aditivos retardantes que reducen a posibilidade de que o lume se estenda ás masas vexetais veciñas. O máis común destes aditivos é o polifosfato de amonio, que mesturado con óxido de ferro adquire unha característica cor vermella. Esta substancia inhibe as reaccións de oxidación, de xeito que a combustión produce menos enerxía e acaba por propagarse máis lentamente. Tamén se empregan tensioactivos, ou axentes molladores, que reducen a tensión superficial da auga e permiten que esta enchoupe máis, mellor e un maior número de vexetais.
Evacuación
Por outra parte, cómpre protexer as poboacións próximas dos incendios forestais, en moitos casos recorrendo á súa evacuación.
Para protexer as vivendas do lume forestal, débese:
A protección dunha vivenda necesita normalmente catro vehículos, polo que defender vivendas illadas no monte é custoso e laborioso.
Os Carballás, Devesos, Ortigueira
Os Carballás é un lugar da parroquia de Devesos no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2009 tiña 3 habitantes (1 home e 2 mulleres), un menos ca en 2000.
Atol Tenararo
Tenararo é o atol máis pequeno do Grupo Acteón no arquipélago de Tuamotu na Polinesia francesa.
Xeografía
O atol de Tenararo ten unha área circular de 2 km² de superficie e a lagoa ten 1,6 km². É depende administrativamente da comuna de Gambier.
O atol está deshabitado.
Historia
A primeira mención do atol foi feita polo navegante portugués Pedro Fernández de Quirós no 5 de febreiro de 1605.
Carcedo de Burgos
Carcedo de Burgos é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 367 habitantes (INE 2012).
Erbello, Aldán, Cangas
Erbello é un lugar da parroquia de Aldán no concello pontevedrés de Cangas na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2011 tiña 301 habitantes (152 homes e 149 mulleres).
Neuroanatomía
300px|miniaturadaimagem|dereita|VIsión 3D do [[encéfalo.]] A neuroanatomia é o eido da anatomía que estuda a organización anatómica do sistema nervioso, estuda innumerábeis ligazóns anatómicas entre os nervios do cerebro até a rexión periférica do corpo, centrándose en particular na estrutura interna do cerebro. A neuroanatomía comparada é a ciencia que analiza e contrasta os sistemas nerviosos das diferentes especies, dende os máis sinxelos até os mamíferos ou mesmo o ser humano. O primeiro rexistro escrito coñecido dun estudo da anatomía do cerebro humano corresponde a un texto exipcio, o papiro de Edwin Smith. O seguinte avance no desenvolvemento da neuroanatómía foi arredor de mil anos máis tarde, cando Alcmeón concluíu que o cerebro é o que goberna e dirixe ao resto do corpo, e non o corazón coma se pensaba até o momento. Un dos fundadores da neuroanatomía moderna foi o descubridor da neurona, Santiago Ramón y Cajal, premio Nobel de medicina no ano 1906.
Divisións anatómicas do sistema nervioso
O sistema nervioso dos vertebrados está constituído polo encéfalo e a medula espiñal (sistema nervioso central, SNC), e polas conexións dos nervios que comunican co resto do corpo (sistema nervioso periférico, SNP).
Cumaná
miniatura|200px|Fortaleza de Cumaná, Sucre, Venezuela. Cumaná, coñecida en Venezuela como La tierra donde nace el Sol, é unha cidade venezolana, capital e sede dos poderes públicos estatais do Estado Sucre, Venezuela.
Está situada na entrada do golfo de Cariaco, xunto á desembocadura do río Manzanares.
En 2012 tiña unha poboación estimada de 302.472 habitantes.
Foi a primeira cidade fundada polos españois na Terra Firme do continente americano (algúns opinan que a primeira foi San Sebastián de Urabá, outros afirman que foi Santa María la Antigua del Darién, aínda que en realidade estas foron creadas un tempo despois).
COPII
A COPII (/cop dous/) é un coatómero, un tipo de proteína que forma o recubrimento de vesículas celulares que transportan proteínas desde o retículo endoplasmático rugoso ao aparato de Golgi. Este proceso denomínase transporte anterógrado, en contraste co transporte retrógrado asociado coas proteínas COPI (/cop un/). O nome "COPII" procede do inglés coat protein complex II (complexo proteico de cuberta II), que inicia o proceso de evaxinación das vesículas. As vesículas recubertas de COPII denomínanse vesículas COPII. O recubrimento ou revestimento consta de grandes subcomplexos de proteínas que están formados por catro subunidades diferentes.
Proteínas de cuberta
O complexo de recubrimento COPII está formado por dous heterodímeros proteicos (en total catro subunidades), que son: Estas proteínas por si soas non poden causar a evaxinación da vesícula nin dirixir a vesícula á membrana diana correcta. Cómpre tamén a presenza de proteínas SNARE, as proteíns do cargamento e outras proteínas para que este proceso aconteza. Porén, a proteína COPII si causa as unións que forman o revestimento da vesícula, e, por tanto, orixina a súa liberación do retículo endoplasmático. O proceso exacto de como se leva a vesícula ata un lugar determinado, ou de como se determina ese lugar aínda non se coñece.
Proceso de evaxinación
A GTPase Sar1p é unha proteína que hidroliza GTP e actúa como un "interruptor" molecular que cambia entre unha forma activa unida a GTP incrustada na membrana e unha forma inactiva unida a GDP soluble. A Sar1p unida a GDP inactiva é atraída ao lado citosólico do retículo endoplasmático. Sec12 é unha proteína transmembrana que se encontra no retículo endoplasmático e actúa como un factor de intercambio do nucleótido de guanina o estimular a liberación de GDP para permitir a unión no seu lugar de GTP. Agora, no estado unido a GTP, Sar1p sofre un cambio conformacional que deixa exposta unha cola hidrofóbica que pode ser inserida na bicapa lipídica, uníndoa á membrana. A Sar1p unida a membrana recruta o complexo Sec23p/24p para formar o que se coñece en conxunto como complexo de preevaxinación. O complexo de preevaxinación recruta o longo e flexible complexo Sec13p/31p. Os complexos Sec13p/31p polimerízanse no lado citosólico da membrana para formar unha estrutura reticulada convexa. A rede que se está a ensamblar causa que a membrana sobresaia cara a fóra ata que a vesícula acaba por evaxinarse. Algunhas proteínas son responsables do empaquetamento selectivo de cargamentos nas vesículas COPII. Por exemplo, Erv29p en Saccharomyces cerevisiae é necesaria para o empaquetamento do factor pro-α glicosilado.
Cambios conformacionais
A COPII ten tres sitios específicos de unión nos que se poden formar complexos. A imaxe da dereita (Sed5) presenta o complexo Sec22 t-SNARE unido. Este sitio forma unións máis fortes, polo que é o máis favorecido. (Embo)
Antioxidante
miniatura|dereita|180px|Algúns alimentos como os legumes son ricos en antioxidantes. Un antioxidante é calquera molécula capaz de retardar ou evita-la oxidación doutras moléculas. Nos organismos vivos, as reaccións de oxidación e redución son cruciais para a vida e forman parte do metabolismo normal pero o certo é que dan lugar a radicais libres que comezan reaccións en cadea que poden dana-las células, polo que o propio organismo produce (en forma de enzimas) ou inxire cos alimentos (en forma de vitaminas e outros elementos) substancias antioxidantes que controlan estas reaccións e evitan eses efectos prexudiciais.
Fontes de antioxidantes
Os antioxidantes obtensen da dieta, atopándose na súa maioría nos alimentos vexetais, o que explica parte das accións saudabéis das froitas, legumes, hortalizas e cereais integrais.
As células teñen entre as súas funcións a produción natural de antioxidantes -endóxenos- que favorecen ao organismo na defensa ante agresións externas e no proceso de remodelación do organismo (antiavellentamento). O exercicio moderado induce a formación de antioxidantes.
Efectos beneficiosos dos antioxidantes
Nos últimos anos, investigáronse os antioxidantes en relación co seu papel dentro das enfermidades de máximo impacto en occidente ou países desenvolvidos, como son as enfermidades cardiovasculares, numerosos tipos de cancro, sida, e incluso outras directamente asociadas co proceso de avellentamento, como as cataratas, a enfermidade de alzhéimer e outras alteracións do sistema nervioso.
Aínda que os estudos epidemiolóxicos indican que a inxesta de alimentos ricos en antioxidantes diminúe o risco de certas enfermidades, estes non modifican a deterioración normal do avellentamento, nin fan que vivamos máis anos. Por outro lado, demostrouse que a suplementación a altas doses con preparados de antioxidantes incluso pode resultar prexudicial.
Selección de rugby de Samoa
A Selección de rugby de Samoa representa ao país nas competición oficiais de rugby. O equipo de Samoa é chamado Manu Samoa, o nome dun antigo xefe samoano. Antes do inicio de cada partido, os xogadores samoanos realizan unha danza guerreira coñecida coma manu samoa, non confundir co Sipi Tau de Tonga. Samoa forma parte da Pacific Islands Rugby Alliance (PIRA), que agrupa ademais ás federacións de Tonga e Fixi. Aínda que ten un grande xogo no formato de 15 xogadores, onde transcende internacionalmente, salienta principalmente no formato Seven (7 xogadores), no cal estivo nas últimas edicións do Seven Internacional entre os primeiros postos. Isto débese á grande velocidade dos seus xogadores para este formato do rugby.
Copa do Mundo de Rugby
Participacións de Samoa na Copa do Mundo.
Antioxidante
Efectos beneficiosos dos antioxidantes
Algúns antioxidantes empréganse como aditivos conservantes nos alimentos.
Héctor Silveiro
Héctor M. Silveiro Fernández, nado en Vilafranca do Bierzo en 1964, é un docente, dinamizador cultural e escritor berciano, membro correspondente da Real Academia Galega dende 2004.
Traxectoria
Defensor da lingua e cultura galega no Bierzo, foi un dos fundadores da Asociación Cultural Escola de Gaitas da súa vila natal. Coordinador da Comisión Cultural Martín Sarmiento que organiza anualmente coincidindo coa data de nacemento do ilustrado o Día do galego no Bierzo. É autor de artigos sobre a cultura galega do Bierzo.
Margaret Rutherford
Dame Margaret Taylor Rutherford, nada en Londres o 11 de maio de 1892 e finada en Chalfon St Peter (Buckinghamshire) o 22 de maio de 1972 foi unha actriz inglesa.
Traxectoria
Rutherford foi a única filla de William Rutherford Benn (que tivo problemas mentais e tivo que ser hospitalizado) e a súa segunda muller, Florence Nicholson. Cando era nena mudouse cos seus pais á India, volvendo aos tres anos para vivir coa súa tía Bessie Nicholson, despois de que a súa nai se suicidase cando estaba embarazada.
Traballou como mestra de elocuencia para logo pasar á interpretación, debutando no teatro en 1925, xa con trinta e tres anos. Polo seu aspecto pronto se especializou na comedia. O seu talento foi recoñecido en 1939 na obra The Importance of Being Earnest, de Oscar Wilde. Aínda que o seu primeiro papel cinematográfico foi en 1936, foi a partir de Blithe Spirit (1945), de David Lean, que se converteu nunha actriz de éxito na pantalla. En 1963 gañou o Oscar á mellor actriz secundaria pola súa personaxe da duquesa de Brighton en The V.I.P.s.
Ao final da súa vida Rutherford sufriu alzhéimer.
Galería de imaxes da basílica de Santa María a Maior de Pontevedra
A basílica de Santa María a Maior é unha das igrexas parroquiais de Pontevedra.
Pobo copto
O termo copto designa á vez unha lingua (tamén coñecida como copta), un pobo, un rito e unha igrexa. Procede da palabra grega Αίγύπτιος (Aigyptios, exipcio), deformada (con síncope fonética) polos coptos en Kuptios e, após a invasión árabe de 641, en قُبْط Qubṭ (ou قِبط Qibṭ). É esta última forma a que se adoptou nas linguas occidentais como etnónimo e tamén para a lingua.
Copto, (en ⲟⲩⲢⲉⲙ̀ⲛⲭⲏⲙⲓ ̀ⲛ̀Ⲭⲣⲏⲥⲧⲓ̀ⲁⲛⲟⲥ) refírese aos cristiáns orixinarios de Exipto, en concreto aos membros da Igrexa Ortodoxa Copta. Porén, algúns historiadores árabes usan esta palabra para designar a todos os habitantes de Exipto con anterioridade á chegada do islam. Os cristiáns exipcios non usan esta palabra; chámanse simplemente "cristiáns". O termo resulta problemático tamén porque algúns úsanno para se referiren aos supostos descendentes auténticos dos antigos exipcios, que equiparan aos non musulmáns.
Etimoloxía
O termo grego para copto (Αίγύπτιος, Aigyptios) atópase en Lineal B (micénico, unha forma antiga do grego) como a3-ku-pi-ti-jo, como nome propio masculino xa co sentido de "exipcio". Esta forma micénica provén do exipcio ḥwt-k3-ptḥ ("Hut-ka-Ptah"), que significa "Casa (ou "Mansión") de Ptah" (cf. acadio āluḫi-ku-up-ta-aḫ), e era o nome do complexo de templos dedicados ao deus Ptah en Menfis. Sendo o nome do recinto de templos máis importante da capital de Exipto, o nome aplicouse primeiro á cidade e posteriormente a todo o país (situación parella á do nome de Menfis, que provén do nome exipcio do complexo de pirámides do faraón Pepi II).
Xa non se acepta unha teoría segundo a cal a palabra árabe qubṭ resultaba dunha arabización do nome grego da cidade de Κόπτος, Coptos (actual قفط, Qifṭ; Kebt e Keft en copta).
As referencias aos coptos en copta son tanto gregos como coptas en orixe. Coñecense as palabras kuptaion (no dialecto saídico) e kubti (no dialecto boárico) pero nos textos que posuímos refírense á lingua, non ao pobo. Ambas as dúas derivan do termo grego Αἴγύπτιος, Aigyptios. O termo copto "nativo" para referirse aos coptos era rem en kēme (en saídico), lem en kēmi (en faiúnico), rem en khēmi (en boárico) etc., isto é "xentes de Exipto" (cf. exipcio rmṯ n kmt, demótico rmt n kmỉ).
Jesús Chouza Figueiras
Jesús Chouza Figueiras, coñecido como Gorrión, nado en Carnota cara a 1884 e finado na Coruña o 9 de decembro de 1936, foi un político galego.
A Espiñeira, Aldán, Cangas
A Espiñeira é un lugar da parroquia de Aldán no concello pontevedrés de Cangas na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2011 tiña 529 habitantes (264 homes e 265 mulleres).
Jesús Chouza Figueiras
Traxectoria
miniatura|Oficio do 8 de xullo de 1936 do Coronel-Gobernador Militar da Coruña ao xuíz permanente, relativo aos despois chamados [[Mártires de Brens.]] Empregado da Fábrica de Carburos Metálicos de Cee. Militante de Izquierda Republicana, foi concelleiro en Cee en 1936 e terceiro tenente de alcalde. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en consello de guerra por rebelión militar, foi condenado a pena de morte. Foi fusilado en Punta Herminia o 9 de decembro de 1936.
Vida persoal
Casou con Victorina Gómez e tivo nove fillos.
Mullo
miniatura|Pedra dedicada a Marte Mullo ([[Rennes, Musée de Bretagne).]] Mullo é un deus celta. É coñecido polas inscricións atopadas nas que aparece asociado ó deus Marte na forma de Marte Mullo. O culto deste deus era popular no norte e noroeste da Galia, particularmente na Bretaña e en Normandía. A palabra Mullo pode denotar unha asociación cos cabalos ou coas mulas (é a palabra latina de "mula").
Viño tinto
Vendima
É importante facer a vendima no momento axeitado de madureza dos froitos da vide. Na recollida, é común desbotar os acios verdes ou danados para que non afecten o sabor do viño resultante.
Mullo
Marte Mullo tiña un templo circular en Craon, Mayenne, situado na confluencia de dous ríos. Unha inscrición en Nantes reflicte a presenza dun santuario. Debeu existir un importante centro de culto en Rennes, a capital tribal dos redones.
Viño tinto
Vendima
Os acios de uva retíranse da vide a man con tesoiras, ou de forma mecanizada no caso das viñas emparradas en espaleiras. No caso manual adoitan depositarse en grandes cestos que, despois de encherse, son volcados en tractores, para trasladalos á adega.
Para viños selectos, a uva recóllese en pequenos cestos e transpórtase neles até a adega, para evitar que a uva se esmague e comece a súa fermentación durante o transporte, para que todo o proceso poida controlarse na adega.
Constantino II de Grecia
Constantino II de Grecia, príncipe de Dinamarca (en grego, Κωνσταντίνος B', Βασιλεύς των Ελλήνων, Konstantinos II, Vasileus ton Ellinon), nado en Atenas o 2 de xuño de 1940 e finado na mesma cidade o 10 de xaneiro de 2023, foi rei dos helenos entre 1964 e 1973.
Traxectoria
Constantino foi fillo do rei Paulo I e Federica de Hannover. Pertencía á Casa de Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, tamén chamada Casa de Glücksburg, unha rama da dinastía danesa de Oldemburg. Casou coa princesa Ana María de Dinamarca.
Foi coñecido como Constantino de Grecia, nome oficial que figura en español no seu pasaporte diplomático danés. Utilizou o título de xeito oficial en Dinamarca, ou por cortesía nalgúns países, da súa Maxestade o Rei Constantino II de Grecia, Príncipe de Dinamarca. Os títulos da familia real grega non son recoñecidos en Grecia, onde non hai títulos nobiliarios, pero son recoñecidos oficialmente en Dinamarca xa que todos os seus membros son príncipes de Dinamarca por seren descendentes do rei Cristian IX. Foi irmán da raíña emérita Sofía de España e da princesa Irene de Grecia e Dinamarca.
O seu breve reinado estivo marcado pola inestabilidade política e pola Ditadura dos Coroneis. A comezos de 1967 un golpe de Estado militar depuxo o goberno e estableceu unha xunta militar gobernamental. O xuramento de fidelidade que Constantino, como rei e xefe do Estado, tomou a xunta militar outorgoulle un forte resentimento popular. En decembro dese ano o rei fracasou no seu intento de derrocar a xunta cun contragolpe militar, e el e mais a familia marcharon ao exilio.
En decembro de 2021, un infarto cerebral obrigou a súa hospitalización. En xaneiro de 2022 debeu ser ingresado de novo logo de contaxiarse de covid-19. Faleceu en Atenas o 10 de xaneiro de 2023 aos 82 anos de idade. O primeiro ministro heleno, Kyriakos Mitsotakis, trasladou o seu pésame á familia, declarando que "as feridas foran sandadas" pola "conciencia libre e madura do pobo" pero tamén pola "actitude" de Constanstino tras a monarquía.
Na ficción
Constantino II de Grecia, no telefilme adicado á vida da súa irmá, a raíña Sofia, titulado Sofía (2010), foi interpretado na ficción polo actor Yon González.
Vilarrubín, Oencia
Vilarrubín (en castelán e oficialmente, Villarrubín) é unha parroquia do concello de Oencia, na provincia de León. A igrexa parroquial está no lugar de Vilarrubín situado na estrada de Ferramulín a Oencia.
Atol María Leste
María é un atol situado no extremo sur das Tuamotu, a 163 km ao noroeste de Mangareva. Tamén se denomina Maria Leste para distinguilo dos illotes María, nas illas Austrais. Administrativamente depende da comuna de Gambier.
Xeografía
É un atol pequeno cunha lagoa pechada de 7 km². A superficie terrestre é de 3 km², cheo de cocos e árbores do pan. Está deshabitado e é visitado ocasionalmente polas plantacións de cocos.
Historia
O nome é de orixe polinesio sen ningunha relación coa Virxe María. Foi descuberto en 1832 por Thomas Brill, do Amphitrite. En 1837, o capitán Wright, do Medway, chamouno Wright Lagoon. Tamén se coñeceu como Moerenhout.
Cotopaxi
O topónimo ecuatoriano Cotopaxi (en quechua "trono da lúa"), pode referirse a:
Trevo rubio
O seu cultivo parece datar contra os séculos XVII e XVIII.
Descrición
Trátase dunha herbácea perenne de 10-60 cm de altura (pode acadar até os 110 cm) e vilosidade variábel. Talos erectos ou ascendentes. O seu sistema radicular consta dunha raíz pivotante, que resulta pequena en comparación coas numerosas raíces adventicias, que forman unha coroa que parte do colo.
Presenta follas trifoliadas con folíolos ovalados, brandos, de grandes dimensións (1-3 cm de longo e 8-15 mm de largo), con dúas estípulas basais estreitadas en aresta, un pecíolo de 1-4 cm de lonxitude e de cor verde cun característico pálido crecente na metade máis externa da folliña. Dispóñense alternamente.
As flores, de 12-15 mm de lonxitude, posúen corolas formadas por 5 pétalos soldados de cor rosa violáceo e con menor frecuencia brancas ou purpúreas, sendo membranosas na frutificación. O cáliz está formado por 5 sépalos soldados formando un tubo case zigomorfo de aparencia campanulada, é piloso, con 10 nervios, dentes lineares e unha calosidade na gorxa. As flores preséntanse agrupadas en inflorescencias de 2-3 cm de diámetro con forma de cabezas globosas, sésiles e cubertas na súa base polas estípulas das follas superiores.
O froito é un legume sentado, incluído no cáliz, indehiscente, de forma ovoide e contén unha soa semente. Estas son de forma acorazonada, moi pequenas e de tonalidades que varían do amarelo ao violeta.
Respecto da posición das xemas de recambio durante a estación desfavorábel, estas atópanse no chan ou inmediatamente debaixo, é dicir, o seu biotipo é hemicriptófito.
A planta foi nomeada Trifolium pratense por Carl von Linné en 1753. Pratense en latín para "atopado nos prados".
A especie está moi vinculada ó abellón común, xa que polo deseño das flores, só os abellóns e outros insectos teñen a forza que cómpre para abrilas. Ademais o néctar atópase nunha corola profunda que só os abellóns coa súa longa lingua poden alcanzar.
Temperatura
Medra ben en temperaturas medias, tolerando mellor as baixas (encontrándose até os 1 800 m no piso montano e subalpino) que as altas temperaturas, detendo o seu crecemento a partir de 30-35 °C, polo que se adapta ben a climas fríos e/ou temperados, dando peores rendementos nos climas cálidos.
A temperatura inflúe de xeito definitivo no desenvolvemento do cultivo, sendo a vida deste de até 7 anos en climas fríos e de menos de tres anos en climas cálidos.
Tamén aguanta a sombra non moi intensa en ribeiras arboradas.
Necesidades de auga
É bastante esixente en humidade, necesitando 700 mm anuais como mínimo (en Galicia son cifras que se superan en todo o territorio). Non atura as enchentes prolongadas nin a seca, sendo as necesidades hídricas o punto máis delicado do seu cultivo, sobre todo nos meses de maio e xuño.
Solo
Vexeta en todo tipo de solos, aínda que prefire os profundos (como xa se dixo, non soporta os asolagamentos) e con bo nivel de bases. Soporta solos lixeiramente acedos (pH 6-7,5). Un bo nivel de arxila mellora o cultivo (franco a franco-arxilosos). É pouco produtivo en solos areentos ou liviáns. En comparación coa alforfa, pode ir en solos máis acedos e máis húmidos. As leiras nas que se sementa non deben ter soportado trevo rubio varios anos antes, dous ou tres coma mínimo.
Responde axiña ás achegas de fósforo e potasio.
Distribución e zonas de cultivo
É orixinaria do sueste de Europa, oeste de Asia e nordés de África. O cultivo coma forraxeira iniciouse no norte de Europa e actualmente tense estendido por todo o planeta, con grande espallamemto en toda a Europa continental, sur de Australia, Nova Zelandia, nordés asiático, EUA e máis o cono sur americano. Naturalizouse en moitas áreas temperadas, incluídas as Américas e Australasia, por escape do cultivo.
O Casón, Devesos, Ortigueira
O Casón é un lugar da parroquia de Devesos no concello Coruñés de Ortigueira na comarca do Ortegal. Tiña 5 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 2 homes e 3 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 6 habitantes.
Trevo rubio
Produción
Non existen datos oficiais de produción individualizados para o cultivo do trevo rubio en España nin en Galiza.
A seguir amósase unha táboa coa produtividade de distintas variedades:
En condicións óptimas de fertilización e humidade pódense acadar rendementos máximos de entre 20-26 tm de MS/ha/ano.
Variedades
A clasificación máis habitual adóitase facer atendendo á precocidade de floración, aínda que tamén se clasifican en función do seu porte (alto, máis apto para sega, e baixo, máis axeitado ao pastoreo) e grao de ploidía (2n e 4n).
Na actualidade, os principais obxectivos de selección son a mellora da persistencia, en particular introducindo resistencia ao fungo Sclerotinia, así como, a través das variedades tetraploides, conseguir maior perennidade e mellor produción.
Sementeira e cultivo
Implántase con facilidade e a súa vida produtiva é de 2-3 anos. Doses de sementeira en cultivo puro: 20 kg/ha, en mestura: <10 kg/ha, adoitando estar mesturado cun cereal de inverno.
Por mor do seu raizame medianamente profundo é menos resistente á seca ca o Lotus e a alforfa, respondendo en forma notábel á rega. Chega a medrar con temperaturas moderadas de verán sempre que dispoña de cantidades suficientes de humidade. Medra ben a temperaturas entre 7 °C e 35 °C, aínda que as temperaturas altas semellan ter un efecto máis depresivo sobre o establecemento, crecemento e persistencia que as temperaturas baixas (Kendall, 1958).
Cómpre sementar cedo no outono, dado que as súas plántulas son sensíbeis ao frío. En sementeiras oportunas, compiten fortemente con outros pastos e leguminosas, particularmente baixo condicións favorábeis de humidade e temperatura e producen altos volumes de forraxe no seu primeiro ano. Esta característica compensa a súa vida curta e xustifica a súa inclusión en mesturas para pradeiras permanentes, as cales normalmente non son moi produtivas no primeiro ano e principios do segundo. Téñense feito estudos sobre o beneficio no establecemento do trevo rubio mediante a sementeira de Pisum sativum, producíndose un aumento da produción que flutuou entre un 85% a un 208%.
Debido ao seu xeito de crecemento, semellante ao da alforfa, a súa utilización debe respectar os períodos de descanso precisos para permitir que tras da defoliación xurdan da coroa os novos gomos e se acumulen na raíz as reservas necesarias.
Adóitase sementar cedo no outono. Se é un bo outono adóitase aproveitar nese mesmo outono e continúase na primavera a seguir. No caso de que se semente na primavera o aproveitamento debe diferirse até o outono seguinte.
Así mesmo, é recomendado especialmente como mellorador de solos. Desenvólvese moi ben en sementeiras asociadas por posuír un alto grao de tolerancia á sombra, podéndose sementar até 8 quilogramos por hectárea.
A escolla do trevo rubio a utilizar depende do destino que se dará ao pasteiro, con referencia ás necesidades de forraxe en inverno ou verán ou da posibilidade de utilizar ou non outras leguminosas.
Aproveitamento segundo a variedade:
Enfermidades
Tamén sofre ataques foliares por oídio, ferruxe, Stemphylium e Pseudopeciza.
Aproveitamentos forraxeiros
É unha especie que proporciona pasto abondoso e de moi boa calidade, mesmo no verán, se recibe suficientes achegas hídricas; tanto é así, que en Francia se di que contribuíu máis que a pataca ao desenvolvemento da economía agraria do país. Porén non é persistente no pasteiro, ou pola súa curta vida (tres-catro anos máximo) ou porque non resiste a competencia con outras especies.
As flutuacións no volume de substancias de reserva das raíces do trevo rubio seguen unha evolución moi semellante ás da alforfa, aínda que baixo usos similares o trevo rubio sempre posúe niveis bastante menores. Neste último sentido ocupa unha posición intermedia entre a alforfa e o lotus (Smith, 1962). Ademais, observouse que os devanditos niveis descenden de xeito apreciábel tanto durante o inverno como durante o verán, o que pode afectar notabelmente á produtividade e a persistencia desta especie nesas épocas do ano. Este comportamento do trevo rubio esixe que os seus cultivos sexan feitos de xeito que se permita ás plantas recuperaren as súas reservas despois de cada período de pastoreo.
O trevo rubio adáptase así a un uso racional tipo pastoreo rotativo. Nos devanditos períodos críticos, o trevo rubio deberá permanecer con áreas foliares axeitadas, co que se equilibrarán os gastos en metabolitos e no verán favorecerase ademais unha mellor utilización da auga. Neste último sentido é fundamental entrar no período estival con sistemas radiculares estendidos.
Aínda que ten un menor contido proteico que a alforfa, presenta unha elevada proporción de glícidos e unha maior dixestibilidade. Se se pace só pode producir meteorismo, por iso se recomenda asocialo a unha gramínea; vai ben cultivado en asociación con raigrás italiano. Ademais, dado o alto contido en isoflavonas, algunhas variedades teñen unha considerábel actividade estroxénica.
A mestura con trevo branco é moi usada, porque como é máis rápido na súa instauración, o primeiro ano ten bo aproveitamento, e despois é desprazado polo branco.
Ten un aproveitamento moito mellor como sega que como pastoreo (por ser unha especie de porte case erecto, con coroa superficial, susceptibilidade de pastoreo, con ciclo de reservas etc.). Unha vez segado, pódese dar en verde ou conservarse mediante ensilado ou fenación. Por mor da súa elevada proporción en glícidos a respecto da proteína, é unha das leguminosas con mellor capacidade de ensilado, sendo o momento máis axeitado entre o estado de xemas florais e o comezo da floración, cando as plantas posúan o 50 por cento de floración. Se se ensila un cultivo puro de trevo débense tomar as precaucións recomendadas para outras leguminosas, debido ao seu baixo contido de carbohidratos, alto contido en proteínas e humidade.
Polo contrario non é demasiado apto para a fenación, xa que o feo desta leguminosa é de calidade algo inferior, proporcionando porcentaxes menores de proteína dixestible que a alforfa. Tamén ao pouco tempo de cortado e murchado as follas máis expostas á acción da luz denigren, o que xunto coa proporción alta de talos grosos, fan que perda valor comercial. O momento axeitado de fenar é cando o cultivo presenta de media a completa floración e antes de que as súas flores collan cor amarronada. Se a corta se realiza con anterioridade, na época de iniciación da floración, alcanzarase un alimento de alta calidade equivalente en proteínas ao feo de alforfa, pero cun menor rendemento (Fergus e Hollowell, 1960).
Aínda que o aproveitamento é peor (e de feito é o seu uso máis común) tamén se pode pacer, véndose afectada a súa persistencia. Polo seu elevado talle é máis axeitado para gando bovino que para o ovino.
Variedades de cultivo de interese forraxeiro
Existen variedades de cultivo de Trifolium pratense L. desenvolvidas co obxectivo de mellorar aspectos da especie, directamente relacionados co seu uso como forraxe. Desenvolvéronse en Nova Zelandia e Australia, variedades con menor contido na isoflavona formononetina, responsábel do descenso na fertilidade das ovellas:
Existe outro cultivar australiano digno de mención, dada a súa doada propagación vexetativa grazas ao seu hábito estolonífero, e a súa gran persistencia ao ser pastado a dente.
dereita|thumb|300px|Trevos rubios en flor
Orixe
A variedade de cultivo (cultivar) Redquin, de trevo rubio (Trifolium pratense L.), obtívose mediante métodos de selección a partir do cultivar chileno Quinequeli, co obxectivo de conseguir unha variedade con baixo contido na isoflavona formononetina, responsábel do descenso na fertilidade das ovellas. O programa de selección foi dirixido desde o Instituto de Agricultura, da Universidade de Australia oeste coa colaboración do Departamento de Agricultura de Nova Gales do Sur. A semente obtida polos melloradores consérvase na División de Enxeñaría Vexetal, do Departamento de Agricultura de Nova Gales do Sur (Australia). A variedade foi rexistrada nos Comités de coordinación de plantas forraxeiras en Australia, en abril de 1979.
Descrición morfolóxica
Trátase dunha planta de vida curta, perenne, cun hábito de crecemento denso. Forma numerosas mouteiras con dez a quince entrenós, a partir dunha coroa basal na que se atopa o meristema de afillamento. A formación de talos secundarios a partir das xemas axilares presentes en cada mouteira é rara. Os folíolos que compoñen cada folla son xeralmente ovados ou ovobados. As marxes das follas son enteiras ou dentadas. As marcas nas follas poden non aparecer ou si facelo. Se están presentes varían, desde un punto central verde brillante, até unha marca irregular en forma de media lúa. Tanto a face superior coma o envés dos folíolos presentan tricomas. O pecíolo é estirado e piloso, con finos feixes vasculares de cor verde escura. As estipulas son longas, con forma oval, glabras e membranosas, cunha marxe diferenciada pola ausencia de feixes vasculares. Na zona vascularizada aprécianse nervios de cor verde escura ou púrpura, que se dividen en dirección á marxe das estípulas. Forma unhas inflorescencias globosas de cor púrpura rosada. As sementes son púrpura amarelentas.
Características agronómicas
A variedade Redquin está adaptada a climas temperados frescos. Medra en solos con pH de 5 a 7. O óptimo de crecemento dáse desde o comezo da primavera deica a fin do outono. O Departamento de Agricultura de Nova Gales do Sur levou a cabo estudos comparativos da variedade respecto doutras variedades de trevo rubio. A súa produtividade é igual ou superior á doutras variedades da mesma especie. A produtividade de Redquin é especialmente superior nas condicións ambientais do outono e mais do inverno. A persistencia das plantas orixinais baixo pastoreo é igual ou mellor que no caso doutras variedades. O contido en formononetín era de 0,09 % en peso seco, comparado co 0,85 % presente no cultivar orixinario Quinequeli. Este contido é menor que a concentración a partir da cal se considera que existen efectos adversos sobre o potencial reprodutivo das ovellas. Tratándose de especies alógamas, cómpre manter en illamento o cultivar Redquin, e non cultivalo preto de variedades con alto contido en formononetín. Redquin é polo tanto unha leguminosa baixa en estróxenos, interesante para mellorar a produción forraxeira no inverno, en climas temperados costeiros ou de meseta, onde a precipitación é de moderada a alta. Pode ser tamén interesante en zonas de regadío.
Cultivo histórico
Na ligazón a seguir amósase un Manual |Manual de Labranza de 1860, onde queda de manifesto a importancia histórica do cultivo.
Outros usos
As isoflavonas e fitoestróxenos do trevo rubio téñense usado para tratar algúns dos síntomas da menopausa (véxase sufocación). As mulleres grávidas e lactantes (que aleitan) deben evitar inxerir a planta. Úsase tamén coma antitusíxeno e para o tratamento da bronquite, o eccema, as chagas, a escrófula e, en gargarexos, para úlceras e feridas.
É a flor nacional de Dinamarca e a flor estatal de Vermont.
É un ingrediente da mestura para fumar 'Spice''.
É tamén unha das oito herbas ingredientes do té anticanceroso en:essiac.
Taxonomía
Trifolium pratense foi descrito por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 2: 768. 1753. Número de cromosomas de Trifolium pratense (Fam. Leguminosae) e taxons infraespecíficos: 2n=16 2n=14 Trifolium: nome xenérico derivado do latín que significa "con tres follas".
pratense: epíteto latino que significa "dos prados" Hai sete variedades:
Bibliografía
87-5066
Real Sociedade Numismática de Nova Zelandia
A Real Sociedade Numismática de Nova Zelandia  (Royal Numismatic Society of New Zealand -RNSNZ-) é unha sociedade erudita sen ánimo de lucro neozelandesa, con sede en Wellington, que se encarga "do fortalecemento e a promoción do estudo da numismática e outros aspectos da historia relacionados con ela." Estableceuse en 1931, co nome de New Zealand Numismatic Society e adoptou a súa denominación actual en 1948, un ano despois de conseguir a concesión do título de Royal.
Historia
A Real Sociedade Numismática de Nova Zelandia fundouse na biblioteca Alexander Turnbull, de Wellington, o 20 de xullo de 1931, grazas ao impulso, entre outros, do xornalista Alan Sutherland. Nas actas das primeiras reunións figuran os nomes de persoeiros prominintes da sociedade neozelandesa da época.
En palabras de Sutherland, que escribiu unha historia deses primeiros momentos da Sociedade, o obxectivo era reunir todas as persoas dispersas polo país interesadas no coleccionismo e o estudo das moedas, as medallas e os obxectos afíns.
A biblioteca Turnbull continuou a ser a sede da sociedade ata o pechamento do edificio logo do terremoto acaecido en 2012, momento en que cambiou o seu lugar de encontro para unhas salas comunitarias en The Terrace.
A RNSNZ xogou un importante papel na introdución das primeiras moedas circulantes de Nova Zelandia en 1933 (antes usábanse nos país os dólares australianos). Tanto Sutherland como o entón presidente da Sociedade, J. Rankine Brown, formaron parte dos comités que determinatron o proceso de introdución das novas moedas, así como o seu deseño, xunto cos seus billetes. A RNSNZ continúa a ter un papel consultivo respecto á cuñaxe de moedas en Nova Zelandia, para o que mantén contaco permanente co Reserve Bank.
En 1966 constituíuse, de xeito alternativo á RNSNZ, o Wellington Coin Club ("Club de Moeda de Wellington"), fundamentalmente pola sensación reinante en moitos coleccionistas de moedas de que a Sociedade non atendía os seus verdadeiros intereses, senón que adoptara unha postura máis elitista e academicista. Finalmente, a situación reconduciuse coa fusión de ambas as entidades en 2005.
En 2015 produciuse unha nova fusión, cando a Sociedade Numismática de Manawatu se incorporou á Royal Numismatic Society of New Zealand.
Funcionamento
Os socios da Sociedade manteñen encontros ordinarios os derradeiros venres de cada mes, entre os meses de febreiro e novembro, nos que se abordan temas concretos propostos por algún dos seus membros ou por un orador invitado. Á parte, mantéñense outros encontros de periodicidade anual, con outras asociacións numismáticas do país.
Ademais, todos os seus asociados reciben gratuitamente o New Zealand Numismatic Journal e outros boletíns da Sociedade, participan en poxas numismáticas e teñen acceso á área reservada da web social e á biblioteca da entidade
New Zealand Numismatic Journal (NZNJ)
É o órgano de expresión da Sociedade, de publicación anual. Nel pubícanse artigos sobre temas que cobren todo o espectro do interese numismático, destacadamente os relativos a Nova Zelandia.
Monografías
Ao longo da súa historia, a RNSNZ publicou tamén algunhas monografías en materia numismática. Estas son algunhas delas:
Presidentes
A seguir, amósase unha listaxe dos presidentes da Royal Numismatic Society of New Zealand:
Taurus Group
Taurus Group é unha empresa catalá de Oliana (Alt Urgell) adicada á fabricación, distribución e venda de electrodomésticos.
Historia
A empresa foi fundada nunha garaxe en 1962 para a fabricación de muíños de café e secadores de cabelo. Actualmente a empresa está formada por 17 marcas que venden en 48 países. A empresa ten certificacións ISO 9001:2008 e ISO 14001:2004.
Gondomar, Porto
Gondomar é unha cidade portuguesa pertencente ao Distrito do Porto, rexión Norte e subrexión do Grande Porto, con cerca de 25 700 habitantes.
É sede dun municipio con 133,26 km² de área e 164 096 habitantes (2001), subdividido en 12 freguesías. O municipio está limitado ao nordeste polos municipios de Valongo e Paredes, ao sueste por Penafiel e Castelo de Paiva, ao sur por Arouca e Santa Maria da Feira, ao suroeste por Vila Nova de Gaia, ao oeste polo Porto e ao noroeste pola Maia.
O presidente da Cámara Municipal é Valentim Loureiro.
As freguesías de Gondomar son as seguintes:
Esgallo
Un esgallo, escallo ou tano é un anaco novo dunha planta (xeralmente unha póla) que se introduce na terra para que naza outra nova, logo, cunha finalidade reprodutiva. O termo esgallo refírese tamén ao anaco de póla dunha planta que se introduce noutra para facer un enxerto (puga). thumb|[[Videira (Vitis vinifera) micropropagada na substancia proveniente das oucas: ágar-ágar mediante unha técnica de microesgallado.]] Pódense cortar anacos de talo e introducilos na terra para produciren raíces. As plantas enraizadas deste xeito serán idénticas ás súas proxenitoras, é dicir, formarán con elas un clon. Existen diferentes xeitos de facer esgallos, segundo a fase do período de crecemento en que se corten:
Reprodución por esgallos
A reprodución por medio de esgallos é asexual polo que só se necesita un proxenitor.
Se as condicións e materiais son axeitados, nuns poucos días, ha agromar a nova planta completamente independente da súas proxenitora.
Julio Lois Meijomil
Julio Lois Meijomil, nado en Agrosagro (Carboentes, Rodeiro) en 1911 e finado na Latiza (Álceme) en 1980, foi un mestre e político galego.
Traxectoria
miniatura|Escola da Latiza. Estudou no Seminario Menor de Lugo. Despois pasou a Escola Normal de Pontevedra, onde acadou o título de mestre en 1933, e foi destinado á escola de San Xoán de Camba. De ideoloxía republicana, co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi depurado. Foi suspendido de emprego e soldo durante 13 meses. Reingresou no maxisterio pero foi trasladado a Fozara. En 1946 pasou a Sabadelle, onde permaneceu até 1950. A partir dese ano exerceu como mestre na escola da Latiza (Álceme) onde se xubilou en 1969. Foi correspondente de El Pueblo Gallego en Rodeiro. Cara 1967 participou no programa Misión Rescate de Radio Nacional de España-TVE, e comezou a recoller restos arqueolóxicos. Nos anos setenta foi xuíz de paz de Rodeiro e nas primeiras elección democráticas intentou encabezar a candidatura da UCD en Rodeiro, aínda que sen éxito.
Vida persoal
Casou con Amadora Calviño Calvo e foi pai de Rubén Víctor (1935-2020), Carlos Mario (1936-2012) e José Luís Lois Calviño (1940).
Gandón, Aldán, Cangas
Gandón é un lugar da parroquia de Aldán no concello pontevedrés de Cangas na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2011 tiña 309 habitantes (143 homes e 166 mulleres).
Jean Sylvain Bailly
miniatura|dereita|Jean Sylvain Bailly
Jean-Sylvain Bailly, nado en París o 15 de setembro de 1736 e finado na mesma cidade o 12 de novembro de 1793, foi un político e astrónomo francés, un dos líderes da Revolución francesa, foi guillotinado durante o reino do terror.
Traxectoria
Fillo dun pintor do rei, debido á influencia de Nicolas de Lacaille interésase pola astronomía, calcula a órbita do cometa Halley cando apareceu en 1759, en 1763 foi elixido membro da Academia Francesa de Ciencias. Escribiu Histoire de l'astronomie ancienne en 1775 e Histoire de l'astronomie moderne (1779-1782). Elixido deputado para os Estados Xerais de 1789, foi o presidente do Terceiro Estado e dende o 17 de xuño presidente da Asemblea Nacional, alcalde de París durante a Comuna (1789-1791), a orde de dispersar aos manifestantes do Champ-de-Mars 17 de xullo de 1791 que provocou 50 mortos, fíxoo impopular e en novembro dimitiu e retirouse en Nantes, arrestado en Melun, rexeita testemuñar no proceso contra María Antonieta, xulgado en París foi condenado á guillotina.
Treonina
miniatura|dereita|100px|Fórmula da treonina ionizada.
A treonina (abreviadamente Thr ou T) é un α-aminoácido que forma parte das proteínas coa fórmula HO2CCH(NH2)CH(OH)CH3. A súa cadea lateral leva un grupo OH alcohólico, polo que se clasifica como aminoácido polar. Os outros únicos aminoácidos con OH na cadea lateral son a serina (alcohol) e a tirosina (fenol). Xunto coa isoleucina presenta quiralidade na súa cadea lateral, porque o OH pode ter dúas orientacións.
Os seus codóns son ACU, ACA, ACC, e ACG. É un aminoácido esencial, polo que non pode sintetizarse no noso metabolismo e debe estar incluído na composición dos nosos alimentos.
Os residuos de treonina son susceptibles de numerosas modificacións postraducionais. O grupo hidroxilo da súa cadea lateral pode sufrir O-glicosilación. Ademais, pode sufrir fosforilación pola acción de treonina quinases, e na súa forma fosforilada denomínase fosfotreonina.
Foi o último dos 20 aminoácidos proteicos comúns en ser descuberto, na década de 1930 por William Cumming Rose.
Estereoisómeros
A treonina, xunto coa isoleucina, ten dous centros quirais na súa molécula, un no carbono alfa e outro na cadea lateral. A treonina pode presentarse en forma de catro posibles estereoisómeros coas seguintes configuracións: (2S,3R), (2R,3S), (2S,3S) e (2R,3R). Porén, o nome L -treonina úsase para o enantiómero ácido (2S,3R)-2-amino-3-hidroxibutanoico. O segundo estereoisómero (2S,3S), que raramente aparece na natureza, denomínase L -allo-treonina. Os dous estereoisómeros restantes, ácidos (2R,3S)- e (2R,3R)-2-amino-3-hidroxibutanoico teñen escasa importancia.
Biosíntese
Como é un aminoácido esencial, os humanos non podemos sintetizar treonina; por tanto, debe ser inxerida como parte das proteínas dos alimentos. Nas plantas e microorganismos a treonina sintetízase a partir do ácido aspártico vía α-aspartil-semialdehido e homoserina. A homoserina sofre unha O-fosforilación; este éster fosfórico sofre despois hidrólise e unha recolocación do seu grupo OH. Os encimas implicados nunha biosíntese típica de treonina son:
miniatura|centro|600px|Biosíntese da treonina.
Trevo encarnado
O trevo encarnado (Trifolium incarnatum L. ) é unha especie de trevo (leguminosa) que se utiliza como planta forraxeira en Europa, Australia, a Arxentina e os Estados Unidos. miniatura|Ilustración.
Descrición
É unha planta herbácea anual, de follas e talos vilosos, que mide entre 20 e 50 cm. As follas son trifoliadas, cos folíolos de forma oval larga na punta e estreitos na base. A inflorescencia é cilíndrica, e está formada por 75 a 125 flores, que son pequenas e de cor encarnado escarlata. Ábrense sucesivamente desde a base até a punta da inflorescencia. As sementes son amarelentas e arredondadas. Un quilogramo contén aproximadamente 330.000 sementes.
Treonina
Fontes
Alimentos ricos en treonina son: queixo fresco, aves, peixe, carne, lentellas, e sementes de sésamo.