cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tartaruga xigante das Galápagos
Conservación moderna
Actualmente están en marcha programas para repoboar as illas antes habitadas polas tartarugas para restaurar os seus ecosistemas ás condicións nas que estaban antes da chegada dos humanos. As tartarugas son especies clave, que actúan como enxeñeiros dos ecosistemas, que axudan á dispersión de sementes de plantas e a pisar e esmagar o mato e adelgazar a vexetación do sotobosque (permitindo que a luz penetre e teña lugar a xerminación). As aves como Myiarchus magnirostris pousan sobre as tartarugas ou voan arredor delas para atrapar os insectos que estas desprazan do mato ao pasar. En maio de 2010, foron introducidas en Pinta 39 tartarugas esterilizadas de orixe híbrida, para que restaurasen o ecosistema, que foron as primeiras alí desde a evacuación de George o solitario 38 anos antes. A hibridación é un problema para manter as características das distintas especies, polo que se liberaron híbridos esterilizados para evitar que se puidesen cruzar coas tartarugas fértiles que se puidesen liberar nun futuro. Espérase que coa recente identificación dun híbrido vivo de C. abingdonii, poida restaurarse a constitución xenética aproximada dos habitantes orixinais de Pinta, identificando e recolocando os espécimes apropiados nesa illa. Este enfoque pode utilizarse para repoboar Floreana no futuro, xa que se sabe que algúns individuos cativos descenden da poboación orixinal extinta.
O Galapagos Tortoise Movement Ecology Programme é un proxecto colaborativo coordinado polo Dr. Stephen Blake do Instituto Max Planck de Ornitoloxía. O seu obxectivo é axudar ao Parque Nacional das Galápagos a conservar eficazmente as tartarugas xigantes ao aplicar ciencia aplicada avanzada e desenvolver un programa educativo e divulgativo inspirador baseado nas tartarugas. Desde 2009, o equipo do proxecto foi analizando os movementos das tartarugas xigantes rastreándoos por medio de etiquetas vía satélite. En novembro de 2014, o equipo xa etiquetara 83 tartarugas de catro especies en tres das illas. O estudo estableceu que as tartarugas xigantes realizan migracións ascendendo e descendendo dos volcáns, principalmente en resposta aos cambios estacionais na dispoñibilidade e calidade da vexetación que lles serve de alimento. En 2015 comezaron a rastrear os movementos de crías saídas do ovo e de tartarugas novas, financiados polo Galapagos Conservation Trust do Reino Unido.
Lei de Dependencia (España)
A Lei de promoción da autonomía persoal e atención ás persoas en situación de dependencia e ás familias, máis coñecida como «Lei de Dependencia», é unha lei española que senta as bases para construír o futuro Sistema Nacional de Atención á Dependencia, que financiará os servizos que necesitan as persoas dependentes, ben por sufrir unha enfermidade ou accidente invalidante ou ó chegar á vellez.
A Lei foi presentada o 5 de marzo de 2006 polo presidente do Goberno, José Luis Rodríguez Zapatero, nun acto público.
O 20 de abril de 2006 foi aprobada polo Consello de Ministros, e o 30 de novembro de 2006 foi aprobada de forma definitiva no Pleno do Congreso dos Deputados cunha ampla maioría.
Parada dos Montes, A Pobra do Brollón
Santa Einés de Parada dos Montes é unha parroquia da Pobra do Brollón na provincia de Lugo. En 2007 tiña 34 habitantes (64 en 1991) agrupados nas entidades de Couso, Parada dos Montes e Río de Bois, cunha densidade media de poboación de 6,8 hab/km².
Lei de Dependencia (España)
A Lei, vixente desde o 1 de xaneiro de 2007, establece tres tipos de dependencia:
Parada dos Montes, A Pobra do Brollón
Xeografía
Linda coa parroquia de Saa polo noroeste, Vilamor polo nordés e leste, Salcedo polo sur, e Lamaigrexa e Saa polo oeste.
Historia
Dise que a aldea de Parada dos Montes non estaba onde está agora. Seica un día houbo un señor que necesitaba axuda e dixo que a aldea que non o escoitase e non acudise a axudalo sería cambiado de lugar. Parada dos Montes non acudiu e polo tanto foi cambiado para onde está agora. Aínda se conserva o nome dalgún campo onde se supón que estaba antes a aldea.
A principios do século XV chegaban a estes lugares os arrendatarios do mosteiro de Meira, pertencente á orde do Císter.
Patrimonio artístico
En Parada dos Montes os tellados das casas están unidos e superpostos para poder circular os días de nevadas intensas e protexerse mellor da intemperie.
Festas
As festas parroquiais celébranse na honra a Santa Einés, cara ao 21 de xaneiro. A festa non se celebrou durante 25 anos pero recuperouse no 2007.
Franz Joseph Gall
thumb|Franz Joseph Gall. Franz Joseph Gall, nado o 9 de marzo de 1758 en Tiefenbronn, Baden e finado o 22 de agosto de 1828 en París, foi un anatomista e fisiólogo alemán, fundador da frenoloxía, unha teoría que reivindica ser capaz de determinar o carácter, características da personalidade, e grao de criminalidade pola forma da cabeza.
No seu principal traballo Untersuchungen ueber die Anatomie des Nervensystems ueberhaupt, und des Gehirns insbesondere (A anatomía e fisioloxía do sistema nervioso en xeral, e do cerebro en particular), Franz Joseph Gall estabeleceu os principios nos que baseou a súa doutrina.
Convencido de que as funcións mentais residen en áreas específicas do cerebro e que isto determina o comportamento, asumiu que a superficie do cranio reflicte o desenvolvemento destas zonas. O primeiro concepto foi comprobado cando Paul Broca localizou o centro da fala no cerebro en 1861. A segunda noción foi invalidada cando se descubriu que o grosor do cranio varía, así que a súa forma non reflicte o cerebro en si. Gall foi o primeiro en identificar a materia gris como tecido activo (somas neuronais) e a substancia branca (axóns) como tecido condutor.
Dióxenes
O antropónimo masculino de orixe grega Dióxenes (Διογένης) pode referirse a:
Hermenexildo Amoedo Carballo
Hermenexildo Amoedo Carballo, nado en Pontevedra o 10 de abril de 1747 e finado en Mantua (Italia) o 24 de decembro de 1811, foi un relixioso e poeta galego.
Traxectoria
En 1787 publicou en Boloña a obra Carmen patrium sive Pontevedra, escrita en latín en romance con 429 versos hendecasílabos. Foi reeditada en 1788 en Santiago de Compostela. A peza, adicada a Sebastián Malvar Pinto (tamén pontevedrés, e arcebispo de Santiago de Compostela), foi traducida ao galego por Xoán Manuel Pintos e incluída na súa obra A gaita gallega (en 1853). Nesta obra narra a morriña pola súa cidade natal, Pontevedra, que deixara no ano 1762. É descrición bastante detallada da Boa Vila no seu tempo.
Foi preso por non prestar xuramento a Xosé Bonaparte, rei de Nápoles, como o resto dos xesuítas. Eles segundo as súas normas non poden prestar xuramento de obediencia e ninguén agás ao Papa e ao xeneral da Compañía. Morreu na cadea de Mantúa.
Economía das Seychelles
Desde a independencia das Seychelles en 1976, o rendemento per cápita aumentou, rapidamente, a sete veces o antigo nivel de subsistencia. O crecemento da economía foi conducido polo sector turístico, o cal emprega cerca do 30% da man de obra e proporciona máis do 70% dos ingresos da divisa do país; e pola pesca do atún. Estes últimos anos o goberno fomentou o investimento estranxeiro para modernizar hoteis e outros servizos.
O crecemento atrasouse no período 1998-2001, debido á inactividade dos sectores turista e da pesca de atún. Tamén, o axustando o control sobre as taxas de cambio e a escaseza da moeda estranxeira, deterioraron as perspectivas económicas no curto prazo. O valor no mercado negro da rupia das Seychelles está en calquera lugar, de dúas terceiras partes a metade a taxa de cambio oficial; sen unha depreciación no actual sector turístico, o que segue estando inactivo, mentres os turistas buscan destinos máis baratos próximos, tales como, Comores e Madagascar. Unha redución no número dos voos que servían o país, sobre todo debido á inhabilidade das compañías de liñas aéreas de repatriar fondos, tamén obrigou ao crecemento da industria do turismo. O ingreso recente das liñas aéreas de Emirates Airlines e Qatar Airlines, provocou aínda, como resultado, un incremento do crecemento.
En taxas de cambio oficiais as Illas Seychelles permanecen como o país máis rico en África, en termos do PIB per cápita; (US$7,504 no 2005), aínda que se a taxa de cambio paralela, ou tarifas de paridade de poder adquisitivo, son usados, estaría detrás das illas Mauricio e Botswana. Por mor da contracción económica (a economía diminuíu cara ao 2% entre o 2004 e 2005, e diminuíu, en polo menos o mesmo nivel que no 2006), o país móvese cara abaixo, en termos do ingreso per cápita.
As Seychelles son a nación máis pequena no mundo que emite o seu propio diñeiro (p. ex., non fixa e comparte divisas con calquera outro país). O país fez un acordo co Fondo Monetario Internacional o decembro de 2008. O crecemento caeu case 9% o 2009 debido a caída do turismo. As Seychelles son tamén un paraíso fiscal, con moitas firmas establecidas a esta illa.
Sotres
miniatura|320px|Panorámica de Sotres. Sotres é un lugar e parroquia do concello español de Cabrales, en Asturias. Ten unha superficie de 38,1 km² e unha poboación de 130 persoas (INE 2011). Esta situado a unha altitude de 1.050 m.
O lugar de Sotres atópase encravado nun val a uns 19 km de Carreña, a capital do concello.
Liga do Noroeste Wáter-polo-ACW
A Liga Noroeste de Wáter-polo é unha competición non oficial na que participan equipos de Galicia, Castela e León e Asturias. Xurdiu no ano 2009 por iniciativa da Asociación Galega de Wáter-polo. Non se descarta no futuro que os demais equipos galegos e incluso portugueses se adhiran á competición.
Víctor Vázquez Rosales
Víctor Vázquez Rosales, máis coñecido como Churre, nado en Marín o 17 de outubro de 1989, é un futbolista galego, que xoga de defensa no Pontevedra CF.
Traxectoria
Na tempada 2013/14 fichou polo Racing de Ferrol, co que disputou cinco campañas na Segunda B, xogando 170 partidos ata o descenso na tempada 2017/18. No verán de 2018 asinou por unha tempada polo Pontevedra CF, e despois de ser o xogador de campo con máis minutos do equipo durante a tempada, o seu contrato foi renovado por dous anos máis. Titular indiscutible, na tempada 2021/22 conseguiu o ascenso á Primeira División RFEF, despois de se proclamar campión do Grupo I da Segunda RFEF.
Leianokládi
Leianokládi (en grego Λειανοκλάδι) é unha vila e capital de concello, na Fthiótida, Grecia. Desde o ano 2011, Leianokládi forma parte do concello de Lamia, a cal é unha unidade municipal. No ano 2001 tiña 3.034 habitantes.
A liña de tren nacional "Atenas – Lamia – Larissa – Tesalónica" cruza a vila de Leianokladi.
Profeta pensativo (Donatello)
miniatura|O Profeta pensativo de [[Donatello.]] O Profeta pensativo é unha escultura de Donatello das fornelas da terceira orde do campanario da catedral Santa María del Fiore, que data de 1418-1420. O mármore branco é de tamaño 193 x 64 x 44 cm e está conservado no Museo dell'Opera del Duomo (Florencia).
1829
Outros
Historia ano a ano
George Combe
miniatura|150px|Imaxe de George Combe. George Combe, nado o 21 de outubro de 1788 en Edimburgo e finado o 14 de agosto de 1858, irmán de Andrew Combe, foi un escritor especialista en frenoloxía e educación. Naceu en Edimburgo, cidade na que exerceu a avogacía durante un tempo. Máis tarde, dedicouse á promoción da frenoloxía e ás súas opinións sobre pedagoxía, o que o levou a fundar unha escola no ano 1848. O seu principal traballo foi o libro The Constitution of Man (A constitución do home) (1828).
Logo de finalizar os seus estudos na escola superior de Edimburgo e na súa universidade, Combe dedicouse a traballar cun bufete de avogados en 1804, aínda que en 1812 estableceuse pola súa propia conta. En 1815 a revista Edinburgh Rewiew expuxo un artigo sobre cranioloxía de Franz Joseph Gall e K. Spurzheim que foi denunciado como «unha peza de profunda charlatanaría de principio a fin». Combe, como outros, burlouse do que segundo el era absurdo nese artigo sobre unha nova teoría do cerebro e pensou que esa teoría tiña que acabar finalmente botada por terra. Cando Spurzheim deu unha conferencia en Edimburgo con vistas a defender a súa teoría, Combe considerou que ese asunto xa non merecía máis a súa atención.
En 1817 publicouse o seu primeiro ensaio sobre frenoloxía na revista Scots Magazine, aparecendo logo unha serie de escritos sobre o mesmo tema na Literary and Statistical Magazine. Todo isto foi recompilado e posteriormente publicado en 1819 no libro Essays on Phrenology (Ensaios sobre frenoloxía), aínda que en posteriores edicións cambiou o seu nome por A System of Phrenology (Un sistema frenolóxico). En 1820 axudou a fundar a sociedade frenolóxica, a cal en 1823 empezou a editar unha publicación especializada.
Antonio Sánchez Teijelo
Antonio Sánchez Teijelo foi un político galego.
George Combe
Os seus libros e escritos atraeron a atención do público europeo e estadounidenses. Ao fío destes, Combe mantivo un longo debate con William Hamilton entre 1827 e 1828 que foi de grande interese público.
Antonio Sánchez Teijelo
Traxectoria
Foi concelleiro de Sarria nas sucesivas corporacións dende 1897. Logo do falecemento do alcalde Manuel Gutiérrez Castro, foi nomeado alcalde de Sarria por Real Orde e tomou posesión o 7 de abril de 1923. Coa ditadura de Primo de Rivera foi cesado o 30 de setembro.
George Combe
A súa obra máis popular, The constitution of Man (A constitución do home) foi publicada en 1828, levantando nalgúns sectores protestas por materialista e atea. Nese tempo, o seu único punto de vista baseábase nos ditames da frenoloxía. Dedicou o seu tempo, traballo e diñeiro tamén para axudar ás clases baixas a dispoñer dunha educación de calidade, establecendo incluso a primeira escola infantil en Edimburgo e iniciou lecturas nocturnas para adultos sobre química, historia, fisioloxía e sobre todo filosofía. Tamén estudou casos criminais e intentou solucionar os problemas en canto a reforma e castigo dos culpables.
En 1836 ofreceuse para ser candidato á cátedra de Lóxica da universidade de Edimburgo, aínda que lle foi denegada en favor de William Hamilton. En 1838 visitou Estados Unidos, onde impartiu clases sobre criminais. Á súa volta en 1840, publicou Filosofía Moral e seguiu publicando posteriormente os seus apuntamentos nos Estados Unidos.
A culminación dos seus pensamentos e experiencias relixiosas na súa vida reuniunas na súa obra On the Relation between Science and Religion (Sobre a relación entre ciencia e relixión), publicada en 1857. Encargáronlle revisar a novena edición de The Constitution of Man cando morreu, en Moor Park, Farmham.
En 1842 redactou en alemán un conxunto de vinte e dous escritos sobre frenoloxía na universidade Ruprecht Karl de Heidelberg. Tamén viaxou moito por toda Europa, ensinando en escolas, prisións e asilos a súa teoría. A crise comercial de 1855 orixinou o seu notable folleto The Currency Question (A cuestión monetaria) en 1858.
Casou en 1833 con Cecilia Siddons, a filla da actriz Sarah Siddons.
Reino de Murcia
O Reino de Murcia foi unha xurisdición territorial da Coroa de Castela desde a súa incorporación no século XIII até a división provincial de 1833, acometida por Javier de Burgos. Estendíase aproximadamente polo territorio da actual Rexión de Murcia, a parte sueste da provincia de Albacete, Villena e Sax en Alacant e por algunhas localidades da actual Provincia de Xaén.
Protectorado castelán, revolta mudéxar e conquista definitiva (1243-1266)
En 1243, o emir da taifa de Murcia (Ibn Hud al-Dawla) asinou as capitulacións de Alcaraz con Fernando III, aceptando ser un protectorado dos reinos de Castela e de León. Deste xeito Murcia gañaba unha forte alianza para repeler aos aragoneses (de Xaime I) e aos granadinos (de Ibn al-Ahmar). Castela, en contrapartida, conseguía unha saída ao mar Mediterráneo.
Porén, diversos núcleos da antiga taifa non aceptaron o tratado, tales como Orihuela (que o acatou pouco despois), Mula, Cartaxena e Lorca. Esta sublevación permitiu aplicar ás tropas de Castela (dirixidas polo infante Afonso, futuro Afonso X) o dereito de conquista sobre elas (Mula caeu en 1244 e Cartaxena en 1245) fóra diso Lorca que finalmente pactou. Este conflito xerou que todo o territorio murciano fose un protectorado semi-autonomo dos musulmáns (ao respectar o pacto), fóra diso os núcleos de Mula e Cartaxena, as únicas poboacións plenamente cristiás pola súa sublevación.
A revolta contra a Coroa de Castela foi dirixida polo membro da familia real musulmá Al-Watiq, conseguindo o apoio de Granada e os gobernantes do Norte de África. O conflito foi sufocado grazas á intervención aragonesa. A raíña de Castela Violante de Aragón, esposa de Afonso X, pediu axuda ao seu pai Xaime I de Aragón. Tropas aragonesas comandadas polo infante Pedro (o futuro Pedro III de Aragón) e o propio Xaime I sufocaron a revolta entre finais de 1265 e principios de 1266, deixando a máis de 10.000 aragoneses en Murcia. Aínda que segundo as condicións do tratado de Almizra (1244), Murcia foi devolta a Castela.
Foi entón (a partir de 1266) cando se deu por finalizado o protectorado e comezou plenamente a construción do novo reino de Murcia como un ente político articulado dentro da Coroa de Castela.
Construción institucional
miniatura|Afonso X e a súa corte. Trala fin da revolta en 1266 e ata 1272, o Reino de Murcia viuse sometido a unha repartición e colonización (a través dos repartimentos) por parte de xentes vindas de toda a Península e certas zonas de Europa. Formáronse concellos de reguengo a través da concesión de foros, ademais de señoríos laicos, esbozándose así os primeiros termos municipais da actual Rexión de Murcia. A estabilidade viuse favorecida polo establecemento de ordes militares tales como a de Santiago ou a do Temple, evitando así as rebelións internas, aos piratas da costa e a conflictividade da fronteira con Granada. Esta última fortificouse con numerosos castelos e torres.
Afonso X concedeu á cidade de Murcia a representatividade do seu reino nas Cortes castelás. De especial importancia tamén foi a creación por parte do Rei Sabio do cargo de adiantado maior do reino de Murcia en 1258 (anterior á conquista definitiva de 1266), sendo nomeado como primeiro adiantado Juan García de Villamayor. Tralo devandito ano de 1266, a sede do cargo estableceríase na cidade de Murcia.
Aínda que este cargo só era efectivo na zona de reguengo, pronto foi copado por membros da familia Manuel, como o infante Manuel de Castela, pasando posteriormente ao seu fillo Don Juan Manuel, que ademais eran posuidores da principal xurisdición nobiliaria do reino: o señorío de Villena, polo que o seu poder en todo o reino de Murcia chegaría a ser indiscutible.
Dos reinos creados pola Coroa de Castela na reconquista do século XIII, só o de Murcia chegou a ter institucións propias. De feito, Afonso X o Sabio estableceu no seu testamento que o seu fillo o infante don Xaime de Castela herdase o reino de Murcia como premio por volver ao seu servizo na guerra que mantiña contra o infante Sancho, coa condición de que fose vasalo do reino de Castela e León, que legaba ao seu neto Alfonso de la Cerda; disposición que supuxese a independencia do reino de Murcia fronte á Coróa castelá. Con todo, o testamento do rei quedou sen valor ao herdar finalmente o trono de Castela Sancho IV o Bravo.
O período aragonés (1296-1304)
O rei Xaime II o Xusto de Aragón organizou en 1296 a conquista do reino de Murcia tras recibilo como doazón de Alfonso de la Cerda a cambio de favorecer as súas pretensións ao trono castelán durante a minoría de idade de Fernando IV. miniatura|Xaime II de Aragón.
Alacant foi conquistada en abril do mesmo ano, tras unha dura resistencia no castelo de Santa Bárbara do seu alcaide Nicolás Pérez. Xaime II tomou posteriormente Guardamar co apoio da frota, negociou con Don Juan Manuel, Príncipe de Villena, proseguindo cara a Orihuela e Murcia, que capitularon, igual que o resto da horta murciana.
A conquista viuse facilitada pola numerosa poboación de orixe catalano-aragonés que habitaba no reino desde a intervención de Xaime I de 1266, aínda que tivo a oposición das guarnicións castelás dos castelos e do bispo de Cartaxena.
Por aquel entón Xaime II pensou en articular o reino de Murcia como un máis dos territorios da Coroa de Aragón ao concederlle Fueros, os chamados Constitutiones Regni Murcie de 1301. Porén, trala maioría de idade de Fernando IV a crise política de Castela chegou a súa fin, polo que ambas coroas preferiron chegar a un acordo, tanto Castela como Aragón necesitaban a paz, asinándose o Tratado de Torrellas (1304) e a modificación expresada no Tratado de Elche (1305), que devolvían o reino á xurisdición castelá e cambiaban definitivamente as fronteiras entre Castela e Aragón fixadas no Tratado de Almizra (1244), incorporando á Coroa de Aragón, en concreto ao Reino de Valencia, as comarcas do Val do Vinalopó, o Campo de Alacant e a Veiga Baixa do Segura. Con todo, estas comarcas continuarían pertencendo á diocese de Cartaxena ata o século XVI.
As localidades de Jumilla, Abanilla, Villena e Sax; que nun principio tamén pasaron a Aragón, acabaron regresando ao reino de Murcia ao longo do século XIV.
Crise de poboación: As epidemias de peste e a inseguridade da fronteira con Granada
Durante gran parte do século XIV e a primeira metade do século XV o reino de Murcia viviu unha profunda crise que quedou reflectida na súa economía e demografía, motivada non só polas epidemias, como a peste que apareceu en diversos momentos, senón polas continuas incursións de tropas musulmás provenientes do Reino de Granada que crearon unha profunda inseguridade en todo o reino e favoreceron unha importante despoblación. dereita|miniatura|Castelo de [[Moratalla, localidade que trala perda de Huéscar converteuse en vangarda fronteiriza do reino de Murcia fronte ao islam.]]
Todo comezou cando en 1314, as localidades naquel momento murcianas de Huéscar, Orce e Galera caeron en poder dos musulmáns granadinos, xerando un perigo bélico omnipresente en todo o reino. A isto uniuse a epidemia de peste de 1348, que foi aproveitada polas tropas granadinas para saquear o val do Guadalentín. As sucesivas pestes de 1372, 1379 e 1395 deixaron despoboadas comarcas enteiras, como as de Caravaca e Cehegín. A peste de 1395 xerou na cidade de Murcia case 6.000 vítimas.
Numerosas vilas e aldeas desapareceron para nunca máis rexurdir, como as cristiás Chuecos, Ugíjar, Pontes ou Felí, ou as mudéxares Ascoy, Cela, Calentín, Gañuelas e Caristón. O contexto de inseguridade e despoboación motivou o abandono de gran parte das explotacións agrarias, orientándose a economía do reino de Murcia cara á gandería. Os intentos de repoboación foron numerosos, entre eles a bula da Santa Sé de 1386 para atraer guerreiros e poboadores a diversas fortalezas como as de Moratalla, Yeste, Caravaca, Cehegín e Aledo.
Inestabilidade política: Os Manuel e a Guerra dos dous Pedros
A inestabilidade política tamén se fixo notar durante esta centuria. O Príncipe de Villena e adiantado de Murcia, Don Juan Manuel, tivo numerosos enfrontamentos coa nobreza da capital; posto que obtivo atribucións totais de goberno sobre o reino de Murcia ao pactar a rexencia de Castela, e posteriormente, cando Afonso XI alcanzou a maioría de idade, o adiantado promveu unha revolta contra o monarca aliándose con Afonso IV de Portugal.
A coñecida Guerra dos dous Pedros (1356-1369) entre Castela e Aragón; motivada pola ocupación murciana dalgunhas das localidades perdidas trala Sentenza de Torrellas (1304), xerou aínda maior inestabilidade. Con todo supuxo a reintegración no reino de Jumilla, Villena, Sax, e Abanilla a través do Tratado de Almazán (1375).
Século XV: os Fajardo e os inicios da ofensiva contra Granada
A comezos do século XV, a crise sucesoria que se vivía en Granada e a pacificación conseguida no reino murciano polo adiantado Alfonso Yáñez Fajardo II permitiron iniciar un inédito período de acoso cristián contra as poboacións granadinas que deu excelentes resultados. En 1433 o adiantado conquistou Jiquena e Tirieza, e posteriormente avanzou cara a Los Vélez e Huéscar, pero a reacción granadina en 1445 recuperou estas últimas.
Os enfrontamentos entre membros da familia Fajardo favoreceron un novo período de acoso de Granada co saqueo de Cieza en 1448, cuxa poboación foi levada cativa. Tamén se saquearon terras do marquesado de Villena na batalla de Hellín, recollendo ao seu regreso aos habitantes de Letur (de maioría mudéxar) deixando á vila despoboada.
Idade Moderna
right|miniatura|Exterior da Capela dos Marqueses dos Vélez (os Fajardo) na [[Catedral de Murcia.]]
O final da fronteira
Ante a debilidade da monarquía, na época final da Idade Media, o Reino sufriu múltiples incidentes e banderías que enfrontaron ás diferentes familias nobiliarias e ao patriarcado urbano. Foron os Reis Católicos quen lograron poñer fin a esta inestabilidade e restablecer a orde social.
O Reino de Murcia tivo un papel clave na conquista de Granada. Os Reis Católicos visitaron o reino de Murcia en 1488 para organizar desde aquí a conquista da parte oriental do reino nazarí. Unha vez conquistada esta área, moitos murcianos repoboaron terras granadinas como o val do Almanzora e a comarca de Los Vélez. De feito, trala conquista, a localidade de Huércal-Overa asignouse ao termo municipal de Lorca, e xa que logo ao reino de Murcia.
A poderosa familia dos Fajardo, posuidores nese momento do Adiantamento do reino, recibiron dos Reis Católicos a comarca de Los Vélez como marquesado a cambio de Cartaxena, que desde 1464 era patrimonio nobiliario dos Fajardo (como o eran Mula, Molina de Segura, Alhama de Murcia, e as minas de Mazarrón), pasando desta forma a localidade portuaria ao regengo en 1503, e a comarca granadina ao patrimonio dos adiantados murcianos.
O auxe do século XVI
Durante o século XVI a poboación do reino de Murcia aumentou nun 40%. A cidade de Murcia, a máis poboada do reino, pasou de 11.000 a máis de 16.000 habitantes. Lorca, a segunda máis poboada, superou os 9.000 (cando partía dos 6.500). A comarca do Noroeste viviu o proceso máis ascendente, de feito Caravaca chegou a converterse na terceira máis populosa ao alcanzar os 7.000 habitantes, superando a Albacete que rozaba os 6.000. Núcleos como Cartaxena tamén ascenderon chegando aos 4.500 habitantes.
Unha vez reconquistada a Península e trala unificación das Coroas de Castela e Aragón, o reino de Murcia entrou nun período de prosperidade que se traduciu nun aumento notable da súa poboación. Os factores determinantes que propiciaron este desenvolvemento, ademais do final do perigo bélico da fronteira, foron o auxe da industria da seda, as minerías de Cartaxena e Mazarrón e mellóraa das explotacións agrícolas.
Durante o reinado de Filipe II, tropas murcianas baixo mando de Luís Fajardo, III marqués dos Vélez e adiantado do reino de Murcia, axudaron a sufocar a rebelión mourisca no Reino de Granada. Este feito fixo que se lle concedera á cidade de Murcia o título de Moi nobre e moi leal.
Outro dos problemas foi a piratería berberisca, que forzou a Filipe II a construír varias torres de vixilancia na costa que aínda nos nosos días consérvanse.
A expulsión dos mouriscos
miniatura|Desembarco dos mouriscos no porto de [[Orán, Alxeria|Orán (1613, Vicente Mestre).]] En tempos de Filipe III produciuse a expulsión dos mouriscos murcianos. A principios do século XVII o seu volume de poboación era de 12.500 individuos, un 15% do total do reino, sendo abafadora maioría nas tradicionais comarcas mouriscas como o Val de Ricote, a Veiga Media do Segura e a maioría dos municipios da comarca do Río Mula, ademais de Abanilla e Fortuna e o pobo do alto Segura de Socovos.
A poboación mourisca estaba polo xeral ben integrada no reino de Murcia, con todo, a política antimourisca deseñada na afastada Corte mostrouse indiferente á realidade murciana e decretou a expulsión a finais de 1611. Un grupo da nobreza murciana contrario á mesma intentou influír na Corte, sen demasiado éxito. En outubro de 1613 Filipe III decretou a expulsión dos mouriscos murcianos, aínda que o grado de cumprimento da norma foi desigual segundo as comarcas.
A crise do século XVII
A expulsión mourisca supuxo un mazazo para a economía do reino de Murcia, sobre todo para o sector sericícola, o cal tivo un importante boom tralo afundimento da seda granadina polos sucesos das Alpujarras. Isto fixo que a crise que xa se vivía en Castela desde finais do XVI non tivese demasiado reflexo no reino murciano, se exceptuamos a pechadura das minas de alume de Mazarrón en 1594.
Pero trala expulsión mourisca e o declive demográfico que trouxo consigo, chegou a pechadura dos mercados toledanos e cordobeses á seda murciana en 1630, o que provocou o afundimento. A epidemia de peste que se desatou en 1648 afondar na crise, morrendo preto de 30.000 persoas en todo o reino. As riadas viñeron complicar a situación, coa coñecida como "riada de San Calixto" que abordelou á cidade de Murcia en 1651, ou a "riada de San Severo" que destruíu parte de Lorca en 1653.
miniatura|Porta do [[Arsenal de Cartagena|Arsenal Militar de Cartaxena.]]
O esplendor do século XVIII
O século XVIII deu comezo coa Guerra de Sucesión, na que o reino de Murcia tivo un importante papel na vitoria borbónica; na que destacou a acción do Cardeal Belluga, nomeado vicerrei de Murcia por Filipe V. No reino desenvolvéronse importantes batallas como a decisiva batalla de Almansa, e outras como a do Huerto de las Bombas; onde a cidade de Murcia librouse do cerco das tropas austracistas, provenientes de Orihuela e Cartaxena, onde o Marqués de Santa Cruz fixera triunfar a causa do Arquiduque Carlos de Habsburgo.
Como consecuencia do apoio do reino de Valencia ao bando do arquiduque Carlos, Filipe V ordenou que o exclave valenciano de Caudete, pasase a ser parte do reino de Murcia.
Trala guerra, o reino viviu un auténtico século de ouro cun importante incremento da poboación (a cidade de Murcia chegou aos 70.000 habitantes), desenvolveuse a agricultura e a industria da seda, viviuse un grande esplendor artístico (co escultor Francisco Salzillo), repoboouse a zona da costa coa creación de Aguias e converteuse a Cartaxena en capital do Departamento Marítimo do Mediterráneo, instalándose nela o Arsenal da armada.
Os anos finais do reino
Xa en pleno século XIX, trala dura guerra de Independencia que tivo desastrosas consecuencias na rexión, a reforma liberal de Javier de Burgos fixo desaparecer o reino de Murcia en 1833 dando lugar á provincia de Murcia e a gran parte da provincia de Albacete. A partir de aquí deu comezo a denominada Rexión Murciana biprovincial, que duraría ata 1982.
Límites territoriais
miniatura|O Reino de Murcia no contexto dos territorios da Coroa de Castela en 1590. miniatura|Mapa do Reino de Murcia en 1795 O Reino de Murcia posuía unha extensión bastante maior que a actual Rexión de Murcia.
Nun principio mantivéronse os límites da anterior cora de Tudmir, pero posteriormente as fronteiras aumentaron e diminuíron irregularmente. Co reinado de Ibn Hud, chegaron a alcanzar Almería, Málaga, Ceuta e A Mancha. Posteriormente, a taifa de Murcia quedou limitada ao que posteriormente sería o Reino de Murcia cristián, o cal incluía:
Símbolos
A primeira bandeira do Reino de Murcia existiu durante o reinado de Afonso X, e consistía en cinco coroas sobre fondo carmesí, con frechos á dereita. O rei Pedro I, recoñecendo a axuda prestada polo Reino de Murcia na súa loita contra a Coroa de Aragón, deu unha sexta coroa á súa bandeira. Dous meses despois o mesmo rei sinalou un cambio na bandeira, que pasaría a ter leóns e castelos, afianzando simbolicamente con iso a pertenza do Reino de Murcia á Coroa de Castela. Este símbolo permanecerá ata a guerra de Sucesión.
En canto ao escudo do Reino de Murcia, durante moito tempo foi de sete coroas sobre fondo azul.
Outro dos símbolos do Reino, neste caso relixioso, é o que constitúe a imaxe medieval da Virxe da Arrixaca. Trátase dunha lendaria escultura entronizada na cidade de Murcia no século XIII como patroa do Reino. Actualmente venérase na Capela Real da murciana igrexa de San Andrés.
Jean-Max Bellerive
Foi fillo dun destacado médico, deixou o seu país natal a unha idade temperá para estudar en Suíza, Francia e Bélxica. Cunha licenciatura en Ciencias Políticas e Relacións Internacionais, Bellerive regresou a Haití en 1986, xusto antes do derrocamento de Jean-Claude Duvalier.
Albino Simán
Albino Simán Pintos, nado en Pontevedra en 1868 e finado na mesma cidade o 10 de xullo de 1890, foi un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Foi redactor de El Adelanto (1882) e O Galiciano, colaborou en A Fuliada e foi director de El Chisme (1884) e El Trueno (1885). Finou en Pontevedra con vinte e un anos.
Sabaído, Mogor, Mañón
Sabaído é un lugar da parroquia de Mogor no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 18 habitantes (9 homes e 9 mulleres).
Sacrificio de Isaac (Donatello)
thumb|150px|Sacrificio de Isaac de [[Donatello.]] O Sacrificio de Isaac, é unha escultura do Renacemento italiano, realizada en 1421 polo escultor Donatello e o seu axudante Nanni dei Bartolo. Consérvase no Museo dell'Opera del Duomo (Florencia).
Santa Baia de Búbal, Carballedo
Santa Baia de Búbal é unha parroquia que se localiza no concello de Carballedo, na comarca de Chantada. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 148 habitantes (76 mulleres e 72 homes), distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 145 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 118 habitantes, sendo 58 homes e 60 mulleres. En 2016 tiña 104 habitantes, 50 mulleres e 54 homes, segundo o INE.
Toponimia
O topónimo (haxiotopónimo) fai referencia ao nome da santa, o mesmo que Santa Eulalia (do grego, a ben falada). Búbal é o nome do río, afluente do Miño, de orixe incerta. Pode derivar do apelativo grecolatino (búfalo) ou do antropónimo, de orixe teriomórfica.
=Patrimonio= A igrexa parroquial de Santa Baia data dos séculos XII e XVIII, conserva estilo románico.
Illa Bouvet
Illa Bouvet (en noruegués: Bouvetøxa (bokmål), que se traduce como Bouvetia) é unha dependencia de Noruega. É unha illa deshabitada situada a 1.700 km do continente da Antártida e 2.000 km dirección sur/suroeste desde o Cabo de Boa Esperanza en Suráfrica. As súas coordenadas xeográficas son 54º 26' S/ 3º 21' E. Ocupa unha superficie de 58,5 km², da cal un 93% está cuberta por xeo. É de orixe volcánica, o seu cumio máis alto o Olav (Olavstoppen) ten 780 m de altitude.
A illa é case circular, asucada por unha pequena cordilleira que corre diagonalmente de nordés a suroeste, o cume desta é o mencionado Olavstoppen no sector norte, bastante próximo á costa, o segundo cume é o Lykketoppen con 725 m situado bastante preto da costa suroeste. O 93% do seu territorio é glaciar. Nas costas libres de pack asoman praias negras de area volcánica. O perímetro das costas da illa é de 29,6 km. Un par de quilómetros ao suroeste da illa principal asoma o illote Larsøxa. É unha base baleira e posúe unha estación meteorolóxica dende 1977.
Historia
miniatura|esquerda|Costa sueste da illa, [[1898.]] miniatura|esquerda|Foto satélite da illa. Foi avistada por primeira vez o 1 de xaneiro de 1739 por unha expedición a bordo do Aigle, cuxo capitán era o francés Jean Baptiste Charles Bouvet de Lozier (1705-1786). Con todo, a posición da illa non foi calculada correctamente, colocada 8 graos cara ao leste, e como Bouvet non circunnavegou o seu achado, non quedou claro se o que viu era unha illa ou pertencía a un continente.
En 1772 o capitán James Cook partiu de Suráfrica nunha misión para atopar a illa. Con todo, ao chegar até 54ºS,11ºE, onde Bouvet escribira que atopou a illa, non acharon nada. O capitán Cook entón pensou que Bouvet confundiría un iceberg cunha illa, polo que decidiu abandonar a procura. A illa non foi redescuberta até 1808, cando a detectou James Lindsay, capitán da compañía baleeira Enderby. A pesar de non pisar a illa, foi o primeiro en definir correctamente a súa posición. Ao redor deses anos, a illa era chamada tamén Illa Lindsay, pois non se sabía con certeza se era a mesma illa que Bouvet achara.
O primeiro desembarco data de decembro de 1822, por Benjamin Morrell, capitán da embarcación Wasp. Cazou algunhas focas para tomar as súas peles e regresou ao barco. O 10 de decembro de 1825 o capitán Norris, directivo da Enderby, arriba á illa e a chama Liverpool (como a cidade inglesa), e ademais reclama a súa soberanía como parte do Reino Unido. Unha vez máis, non se sabía de certo se se trataba da illa achada previamente, e ademais recalcou ver unha segunda illa próxima, á que chamou Illa Thompson. Nin un rastro desta última quedou.
En 1898, Carl Chun, no medio dunha expedición a bordo do German Valdivia, visitou a illa pero non ancorou. A primeira estadía longa na illa foi feita en 1927, cando a tripulación do Norvegia, do Reino de Noruega, permaneceu preto dun mes. Esta é a base da reclamación da illa por parte do capitán da nave, Lars Christiansen, como territorio noruegués. A illa foi anexada o 1 de decembro de 1927, e logo un Decreto Real Noruegués do 23 de xaneiro de 1928 proclamouse territorio noruegués oficialmente. A Illa Bouvet converteuse entón en territorio noruegués. O Reino Unido recoñeceuno ao ano seguinte. En 1930, un acto en Noruega converteu á illa en dependencia do Reino de Noruega, mais non parte del.
En 1964 un bote salvavidas abandonado foi descuberto na illa, xunto con rastros de provisións, pero non se puido establecer se existían ou non pasaxeiros a bordo nin o barco de procedencia. En 1971 a illa, xunto co seu territorio marítimo, foron declarados reserva natural. Nos anos cincuenta e sesenta, había un certo interese de Suráfrica en instalar unha estación meteorolóxica, pero as condicións climáticas tendían a ser moi hostís. A illa permanece inhabitada, pero aínda así, en 1977 Noruega implantou a primeira estación meteorolóxica. O 22 de setembro de 1979 imaxes satélite con escintileos de luz sendo emitidos dende un estreito desde a zona sur do Océano Índico, entre a Illa Bouvet e as Illas do Príncipe Eduardo, foron interpretadas como orixinadas por explosións nucleares. Os escintileos de luz até a data non foron completamente resoltos.
O 19 de outubro de 2007, o Instituto Noruegués de Investigación Polar anunciou que xa non detectaba nas imaxes satélite a estación de investigación construída en 1994. Crese que a abatida estación foi arrastrada cara ao mar polos fortes ventos. Un terremoto en 2006 supostamente debilitou as bases da estación e especúlase que este foi outro factor, xunto coas poderosas tormentas que son comúns na rexión. Unha estación meteorolóxica inhabitada, con todo, permanece intacta.
Xeografía
miniatura|Mapa da illa. A Illa Bouvet está localizada no océano Atlántico Sur e ten unha área de 49 km², da que o 93% está cuberto por glaciares que bloquean as costas sur e leste. Trátase do lugar máis illado do mundo, xa que non hai nin terra nin illas en 1.600 km á redonda. A ese 1.600 km atópase a Terra da Raíña Maud, na Antártida, que tamén está deshabitada. As terras habitadas máis próximas son Tristán da Cunha, a 2.260 km, e Suráfrica, a 2.580 km de distancia.
Non ten portos, polo que é difícil para unha embarcación a aproximación. A forma máis fácil de acceder á illa é por helicóptero dende un barco. Os glaciares forman unha grosa capa de xeo que cae constantemente desde altos cantís ou nas praias negras de area volcánica. O 29,6 km de costa están, polo xeral, rodeados de xeo. O pico máis alto da illa chámase Olav (Olavtoppen), e chega até os 780 m de altitude sobre o nivel do mar. Polo clima extremo e o seu terreo conxelado, a vexetación limítase a líques e brións. A fauna da illa consiste en focas, aves mariñas e pingüíns.
Clima
Ten un clima subantártico, sendo as temperaturas medias (en 2004) anuais de 1 °C.
Illa Clipperton
miniatura|Mapa da illa Clipperton A Illa Clipperton ou Illa da Paixón (Île da Passion), é un atol coralino de 6 km² localizado no océano Pacífico norte, a 1,100 km ao suroeste das costas mexicanas. As súas coordenadas son: 10º18'N, 109º13'W. Está deshabitado.
Características
É unha posesión francesa administrada desde a Polinesia Francesa por un alto comisionado da República, a súa defensa é responsabilidade de Francia.
A pesar de que 115 especies comerciais foron identificadas nas augas territoriais da illa, o atún foi a única en ser explotada. Fóra da pesca a illa non conta con ningún outro recurso natural.
Punta Tejupan, en Michoacán, México é o punto máis próximo a terra firme. Debido á forma anular da illa, a súa lagoa interior atópase pechada desde hai aproximadamente un século. Conta con 8 km de circunferencia e 7 km² de territorio. A auga da lagoa é aceda e atópase estancada. A roca Clipperton é o punto máis elevado con 21 m de altura.
Clima
Entre maio e outubro, Clipperton é bañada por un sol ardente que pouco mingua o resto do ano. Constantemente é azoutada por ciclóns e tormentas tropicais, en especial durante a tempada de choivas que vai de xuño a novembro. A súa precipitación pluvial anual é da orde de 5000 mm, cantidade que non se alcanza nin nas selvas húmidas do sueste mexicano.
Vexetación
Logo da introdución de porcos por parte dos recadadores de guano, a flora da illa rexenerouse debido ao gusto que estes xeraron polos cangrexos de terra. Durante o período de asentamento, a vexetación da illa multiplicouse coa introdución de especies foráneas, como a palmeira cocoteira, a cal foi introducida no último decenio do século XIX.
A única vexetación que existe na súa superficie son as trece palmeiras plantadas polo alemán Gustavo Schultz, encargado da explotación de guano na illa.
Toponimia
miniatura|300px|esquerda|Palmeiras en Illa Clipperton A illa leva o nome do pirata inglés John Clipperton, quen a visitou en febreiro de 1705 crendo tela descuberto. Clipperton era tripulante do navío Saint George, que, a cargo do capitán William Dampier, atacaba e saqueaba os galeóns españois nas rutas do Pacífico. Tras capturar un pequeno barco nos mares de Costa Rica, bautizárono co nome de Dragón e Clipperton tomou o seu mando. A lenda di que o pirata usaba a illa como refuxio e que nela escondeu un tesouro. En 1708, dous barcos franceses, o Princess e o Découverte, chegaron á illa e nomeárona Île da Passion e proclamárona en nome de Francia.
Descubrimento (1521)
Segundo algúns autores, trátase da mesma Illa Médanos rexistrada como descuberta por Fernando de Magallanes entre 1520 e 1521 e asentada graficamente nos seus gráficos de navegación, aínda que non desembarcou nela e, en consecuencia, non tomou posesión formal dela.
En 1711 Martin de Chassiron e Michel Dubocage, capitáns dos barcos franceses La Princesse e La Découverte, redescubriron a illa, asignáronlle o nome Île de la Passion ('Illa da Paixón') e reivindicárona como propiedade da soberanía francesa.
A primeira expedición científica tivo lugar no 1725, polo francés Michel Dubocage, que viviu na illa durante varios meses.
Dominio mexicano (1821-1858)
Tras a súa declaración de independencia en 1821, México considerouse herdeiro dos dereitos de España na illa, polo que pasou a formar parte do país recentemente nado. As constitucións mexicanas de 1824 e de 1857 inclúen explicitamente a illa dentro do seu territorio, esta última, modificada despois, expresaba o seguinte:
"O territorio nacional inclúe o das partes integrantes da Federación e tamén o das illas adxacentes nos dous mares. Inclúe tamén a illa de Guadalupe, a de Revillagigedo e a da Pasión, situadas no océano Pacífico."
A Constitución política dos Estados Unidos mexicanos (1917) conservou o texto anterior, no seu artigo 42, pero a illa excluíuse do texto constitucional o 18 de xaneiro de 1934.
Dominio francés (1858)
O segundo Imperio Francés non recoñeceu a Constitución Federal dos Estados Unidos Mexicana de 1857, e o emperador Napoleón III ordenou a anexión da illa. O 17 de novembro de 1858, o tenente de buque Victor Le Coat de Kerveguen anexou a illa Clipperton como parte de Tahití. Non obstante, o acto asinouse a bordo dun buque mercante, os franceses nunca puxeron un pe nela e a acta enviouse a Hawai.
Reclamación americana (1858-1898)
A Compañía Minera estadounidense de Guano, segundo a Lei de illas de guano de 1856, reclamou a illa para Estados Unidos, a cal veu a unirse a outras reclamacións por parte da compañía Oceanic Phosphate.
Colonización mexicana (1906-1917)
En 1897, unha compañía inglesa mercou os dereitos aos EUA, o que provocou unha gran disputa internacional, xa que varios medios estadounidenses aproveitaron a ocasión para asegurar que Inglaterra tomaba posesión dunha illa que lles pertencía e que, polo seu valor económico, era importante. Ao coñecer Francia esta noticia, enviaron un barco e informaron aos gobernos inglés, americano e mexicano sobre a súa reclamación da illa.
En 1906, a Compañía Británica das Illas do Pacífico adquiriu os dereitos de explotación dos depósitos de guano da illa e, xunto co goberno de México, construíu un asentamento mineiro. Á espera de novas e grandes ganancias, a compañía inglesa construíu un novo peirao e unha curta vía ferroviaria no atol, instalou equipos pesados de moenda e trouxo a San Francisco a mineiros italianos, xaponeses e de diversas nacionalidades. Durante o período de maior produción, máis de 100 homes estiveron traballando na illa da Paixón.
Baixo as ordes de Porfirio Díaz, ese mesmo ano construíuse un faro cunha lámpada de 10.000 buxía e unha guarnición militar ao mando do capitán Ramón Arnaud Vignon da Mariña mexicana. No período 1908-1913, unhas 100 persoas (homes, mulleres e nenos) vivían na illa. Cada dous meses, chegaba á illa un barco desde Acapulco con provisións. Non obstante, co estalido da Revolución mexicana este servizo suspendeuse e os habitantes da illa quedaron abandonados a súa sorte.