cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azurita (pigmento)
Historia
Moitos pigmentos pictóricos até o século XIX, vendidos baixo o termo lapislázuli ou azul ultramar, eran de feito só azurita, moito máis fácil de atopar e máis barata. O principal compoñente do lapislázuli é a lazurita, con L-, que comparte cor azul coa azurita (con outros matices de tonalidade), e seguramente etimoloxía, porén a súa composición química distinta. O lapislázuli era coñecido desde a antigüidade e importábase regularmente desde a Idade Media, principalmente desde o Afganistán; as análises químicas das pinturas medievais mostran que a azurita é unha das principais fontes de azul empregadas polos pintores medievais.
Calappa
Calappa é un xénero de cangrexos. Posúen unha carapa voluminosa e unhas grandes quelas (pinzas) coas que cobren a súa fronte.
Especies extintas
Outras 18 especies son coñecidas por fósiles.
Os fósiles deste xénero encontráronse en sedimentos de Europa, Estados Unidos, México, América Central, Australia e Xapón do Paleóxeno á actualidade (rango: 33.9 a 0.0 Ma).
Loris Benito
Loris Benito Souto, nado en Aarau o 7 de xaneiro de 1992, é un futbolista suízo, de orixe galega. Xoga como defensa no Young Boys da Super Liga suíza e é internacional coa selección suíza.
Orixes
Naceu na cidade suíza de Aarau, sendo fillo dun asturiano e unha galega da Pastoriza, Arteixo.
FC Aarau
Criouse futbolisticamente no FC Aarau, debutando profesionalmente co primeiro equipo na Primeira división o 1 de novembro de 2009, con 17 anos, fronte ao Neuchâtel Xamax da man do adestrador Martin Andermatt. O equipo, cuxa portería defendía o seu tío Iván Benito, acabou a tempada descendendo á Segunda división. Continuou dúas tempadas máis no club e en 2012 fichou polo FC Zürich.
FC Zürich
Chegou a Zürich para ocupar a vacante deixada polo tamén suízo-galego Ricardo Rodríguez. Militou durante dous anos no club, conquistando unha Copa de Suíza e xogando a fase previa da Europa League. En marzo de 2013 acadou sona mundial durante un partido de liga contra o FC Thun, cando foi mordido por unha garduña que invadira o campo e que el mesmo atrapara despois de varios minutos de interrupción.
Benfica
En xuño de 2014 foi traspasado ao Benfica. Co equipo lisboeta gañou a Liga, a Copa e a Supercopa, e debutou na Liga de Campións nun encontro fronte ao Bayer Leverkusen. Con todo, o adestrador Jorge Jesus apenas lle deu minutos durante a tempada, chegando a xogar algúns partidos co filial, polo que deixou o equipo ao remate desta.
Young Boys
En xullo de 2019 foi presentado como novo xogador do Girondins de Bordeaux, da Ligue 1 francesa, onde se fixo coa titularidade dende o seu debut.
Selección nacional
Foi internacional coas seleccións suízas sub-19, sub-20 e sub-21 en 25 ocasións, marcando 1 gol.
O 14 de novembro de 2018 debutou con selección suíza absoluta nun amigable contra Qatar que acabou coa vitoria do equipo asiático por 0-1.
Pedro Rodríguez García
Pedro Rodríguez García, nado en Vigo o 7 de decembro de 1935 e finado na illa da Toxa o 15 de decembro de 1984, foi un xornalista galego.
Traxectoria
Fillo de Avelino Rodríguez. Fixo o bacharelato no colexio Mezquita. Cursou estudos de peritos industriais en Vigo, sen chegar a rematalos. Iniciouse como xornalista en El Pueblo Gallego con dezasete anos. Foi un dos iniciadores da emisora La Voz de Vigo. Despois traballou en Información de Alacant e Arriba e foi director adxunto da revista Tiempo. Licenciose en Ciencias da Inormación coa primeira promoción da facultade de Madrid. Foi comentarista político en varios periódicos como ABC, colaborou na revista Gaceta Ilustrada e en Televisión Española, onde realizou entrevistas. Tamén colaborou no programa radiofónico "Protagonistas" de Luis del Olmo e no semanario vigués El Pope.
Morreu dun ataque ao corazón cando estaba na Illa da Toxa (O Grove) para pronunciar nunha conferencia sobre a transición política.
Vida persoal
Casou coa xornalista Chari Gómez Miranda, e tivo catro fillos, entre eles a presentadora de televisión Belén Rodríguez (1966) e Pedro Rodríguez Gómez (1969-2012), director xeral de Cuarzo Producciones.
Guía (baile galego)
miniatura|Bailador sacando un punto O guía, no baile tradicional galego, é o bailador que propón os puntos a realizar no baile.
Descrición
Nas muiñeiras e xotas galegas, o guía é o bailador que se encarga de iniciar os movementos dos bailes. Estes movementos, chamados puntos, son "sacados" polo guía en solitario mentres os restantes bailadores observan para a continuación reproducilos. Os puntos débense poder repetir, sen pausa, cun pe e outro, de xeito que exista unha continuidade nos movementos. Se os bailadores non puideren "coller" o punto que iniciou o guía faise patente a súa destreza no baile.
Nestes bailes de divertimento, chamados soltos, existen dúas partes diferenciadas: o punto, que coincide coa melodía principal e na que as parellas bailan en dúas ringleiras enfrontadas; e a volta, que coincide co retrouso da peza e na que as parellas bailan movéndose nunha roda ou desprazando as liñas en paralelo sobre un punto central (táboa). O guía saca sempre punto na primeira das fases, mentres que a volta pode ser guiada ou facérense simplemente camiñando.
Nas danzas coreográficas galegas tamén se denomina guía, ou mestre, ao bailador que dirixe as evolucións das mesmas.
Lista de escudos coa vieira
miniatura| [[Vieira|Vieira galega (Pecten maximus )]] miniatura| Atributos do [[peregrino: bastón con cabaciña e cuncha; St. Jakobus, Brochenzell]] miniatura| Debuxo con [[xiz roxo no portal da igrexa de St. Jakob am Sand con cuncha e bolsa de peregrino, século XVI (? )]] A lista de escudos con vieiras inclúe os escudos municipais, así como outros escudos e logotipos de vieiras (dúas especies de bivalvos moi relacionadas, ambas pertencentes ao xénero Pecten ). Son símbolo de Santiago, por iso a cuncha tamén é coñecida como o símbolo dos peregrinos, especialmente da peregrinación do Camiño de Santiago. Os peregrinos cristiáns da Idade Media utilizaban a vieira para sacar auga. Un costume estendido era o de continuar até ao Cabo Fisterra ou outras vilas costeiras para recoller unha vieira do mar. Levada como sinal de peregrinación na banda do sombreiro ou no cinto, a cuncha era máis que un recordo, ao regresar a casa era garantía do respecto pola viaxe feita.
Escudo nacional
borda|esquerda|102x102px Guinea-Bissau (desde 1973)A característica principal do brasón é unha estrela negra sobre fondo vermello, que forma parte dos símbolos tradicionais panafricanos e que se refire como a "Estrela Negra de África"; unha bivalvo – símbolo da localización do país na costa de África – no bordo inferior únense dúas ramas de oliveira simétricas; encima da cuncha unha pancarta sobre as ramas de oliveira co lema nacional Unidade, Luta, Progresso
O home perfecto
O home perfecto (en Ich bin dein Mensch) é un filme alemán de 2021 escrito e dirixido por Maria Schrader e protagonizado por Maren Eggert, Dan Stevens e Sandra Hüller. Estreouse na 71ª edición do Festival Internacional de Cinema de Berlín en marzo de 2021. Foi escollido como candidato de Alemaña para o Óscar ó mellor filme internacional na 94ª edición dos premios, clasificándose na lista curta de decembro.
Lista de escudos coa vieira
Escudo nacional
borda|esquerda|100x100px Cabo Verde (1975–1992)O escudo mostra un disco roxo cunha planta de millo a cada lado, debaixo dunha vieira, no medio un círculo dourado cun pico, unha roda dentada, un libro aberto e a estrela negra, guía da liberdade africana.
O home perfecto
O filme estreouse subtitulado en galego a través de Amazon Prime Video o 12 de xullo de 2022.
Personaxes
O elenco está composto por:
Fuente Agria
miniatura|250x250px|Fuente Agria en Puertollano A Fuente Agria é unha fonte localizada en Puertollano, no Paseo de San Gregorio. A auga que sae dela, coñecida como auga agre polo seu alto contido en ferro, ten grande importancia na historia do lugar.
Historia
Os primeiros datos da súa existencia remóntanse a 1575, durante o reinado de Filipe II. As Relaciones Topográficas, documento que mandou escribir o rei, recolle citas súas cando probou as augas da fonte:
A súa popularización
Sobre 1850 publicouse en Madrid un documento chamado Ensayo práctico sobre la acción de las aguas minerales, que daba a coñecer os seus efectos beneficiosos na saúde. En 1894 a auga desta fonte chegou a ser embotellada co nome de “agua acidulo alcalino-ferruginosa de Puertollano”, e vendida a 38 céntimos de peseta a botella. Indicábase que o seu uso era beneficioso fronte a afeccións crónicas, problemas intestinais ou enfermidades cutáneas. Isto débese a que, daquela, a inxesta da auga agre seica axudaba a activar a circulación, estimulaba o sistema nervioso e favorecía a dixestión, amais de ser beneficiosa para a pel.
Problemas coa auga
En 2008 a fonte deixou de botar auga. Non foi a primeira vez que ocorreu isto na súa historia, pois en 1860, 1865 e 1950, por distintos motivos, tamén deixara de abrollar. Porén, si é a máis lembrada, pois de súpeto, os 4 canos polos que sae un chorro moi abundante, deixaron de manar auga. Para investigar o sucedido, consultouse con hidroxeólogos e outros especialistas. miniatura|Casa de baños O nivel freático de Puertollano está moi próximo ao solo de edificación. Isto, unido á construción de edificios durante os anos 70, provocou que o manancial sufrise danos. En 1974 a demolición da praza de touros provocou un gran asolagamento de material ferruxinoso no soar. Nos anos 90, a construción do novo Auditorio e a remodelación da Casa de Baños minguaron a cantidade e calidade da auga.
En novembro de 2008, iniciouse a construción dun novo inmóbel na rúa Ave María, moi preto da fonte. A construción de varias plantas subterráneas para aparcadoiro provocou que empezase a minguar o caudal. Na madrugada do 11 de decembro a fonte deixou de botar auga, o que causou gran polémica na vila.
Finalmente, reformulouse o proxecto do edificio cunha única planta subterránea. A auga volveu abrollar, mais cunha calidade moito menor.
Escitas
262px|miniatura|Peite escita de [[Solokha, principios do século IV a.C.]] Os escitas (do grego Σκύθης, Σκύθοι), tamén coñecidos como Scyth, Saka, Sakae, Iskuzai ou Askuzai, foron un antigo pobo nómade de Eurasia, que habitaba a rexión de Escitia. Os escitas clásicos dominaron a estepa póntica desde aproximadamente o século VII ata o século III a.C. Tamén se lles adoita chamar escitas pónticos, escitas europeos ou escitas occidentais. Formaban parte dunha cultura escita máis ampla, que se estendía pola estepa euroasiática. Nun sentido máis amplo, escita tamén se utilizou para designar todos os primeiros nómades euroasiáticos, aínda que a validez desta terminoloxía é controvertida. Segundo Di Cosmo, serían preferibles outros termos como "nómades temperáns". Os membros orientais das culturas escitas adoitan designarse especificamente como Sakas.
Crese que os escitas eran de orixe iraniana. Falaban unha lingua da rama escita das linguas iranianas, e practicaban unha variante da antiga relixión iraniana. Entre os primeiros pobos que dominaron a guerra montada, os escitas substituíron os cimerios como a potencia dominante na estepa póntica no século VIII a.C. Durante este tempo eles e os pobos afíns chegaron a dominar toda a estepa euroasiática desde as montañas dos Cárpatos no oeste ata a meseta de Ordos no leste, creando o que se chamou o primeiro imperio nómade de Asia Central. Con base na actual Ucraína e no sur de Rusia, chamáronse 'Scoloti e foron dirixidos por unha aristocracia guerreira nómade coñecida como os escitas reais.
No século VII a.C., os escitas cruzaron o Cáucaso e atacaron con frecuencia o Oriente Medio xunto cos cimerios, tendo un papel importante no desenvolvemento político da rexión. Arredor de 650-630 a.C., os escitas dominaron brevemente os medos da meseta iraniana occidental, estendendo o seu poder ata as fronteiras de Exipto. Despois de perder o control sobre Media, continuaron intervindo nos asuntos do Oriente Medio, desempeñando un papel fundamental na destrución do Imperio Asirio na batalla de Nínive no 612 a.C. Posteriormente, os escitas participaron en frecuentes conflitos co Imperio Aqueménida e sufriron unha importante derrota contra Macedonia no século IV a. C. e foron posteriormente conquistados gradualmente polos sármatas, un pobo iraniano relacionado que vivía ao seu leste. A finais do século II a.C., Mitrídates VI capturou a súa capital na Neapolis escita en Crimea e os seus territorios incorporáronse ao reino do Bósforo. Naquela época xa estaban helenizados. No século III d.C., os sármatas e os últimos restos dos escitas estaban dominados polos alanos e estaban sendo abrumados polos godos. A comezos da idade media, os escitas e os sármatas foran en gran parte asimilados e absorbidos polos primeiros eslavos. Os escitas foron fundamentais na etnoxénese dos osetios, que se cre que descenden dos alanos.
Casa da Moeda de Croacia
A Casa da Moeda de Croacia (en croata: Hrvatska kovnica novca), anteriormente coñecida como Instituto Monetario Croata (en croata: Hrvatski novčarski zavod) é unha empresa pública croata, dependente do Banco Nacional de Croacia, que se encarga da produción da moeda de curso legal nese país europeo.
A compañía produce tamén moedas conmemorativas e de investimento en metais preciosos, así como medallas de ouro e prata, medallóns conmemorativos, insignias de diferentes metais e placas de matrícula. No entanto, non produce papel moeda.
Historia
A ceca pública fundouse na localidade de Sveta Nedelja, na provincia de Zagreb, o 23 de abril de 1993 e comezou a súa actividade o 14 de xaneiro de 1994.
O 2 de xaneiro de 2021, a entidade anunciou que o seu novo nome sería Casa da Moeda de Croacia.
Universidade de San Carlos
miniatura|Placa conmmemorativa da Universidade A Universidade de San Carlos é unha universidade fundada a finais do século XVI con sede en Manila, Filipinas.
Historia
Foi fundada como Colexio de San Ildefonso polos xesuítas Antonio Sedeno, Pedro Chirino e Antonio Pereira en Cebú, Filipinas, o 1 de agosto de 1595.
Debido a discrepancias de cando considerar a data de fundación (construción, permiso real, nomeamento ou data dos primeiros estudos impartidos), a Universidade de San Carlos dispútase xunto á Universidade de Santo Tomás, fundada o 28 de abril de 1611 en Manila, polo título da universidade máis antiga existente en Asia.
Programas académicos
Os seguintes programas académicos e curriculares son ofrecidos polas diferentes escolas da universidade:
Spacebus 100
O bus Spacebus 100 é un tipo de bus para satélites fabricado en Francia.
Características
O bus Spacebus 100 está pensado para satélites de comunicacións na órbita xeoestacionaria. Estabilízase nos tres eixos e utiliza un sistema de propulsión bipropelente con ata 750 kg de propelente e 350 N de pulo. Para o control de actitude usa tamén volantes de inercia. Cunha masa de 866 kg, pode levar unha carga útil de 130 kg. As súas dimensións son de 2,25 m de altura e unha envergadura cos paneis solars despregados de 20,7 m, producindo ata 2 kW de potencia. Está dispoñible desde 1975 e usouse en tres satélites: Arabsat 1A, Arabsat 1B e Arabsat 1C.
Moedas dos Estados Unidos de Bélxica
miniatura|O [[León (heráldica)|león rampante da Liberdade, motivo característico dos anversos das moedas dos Estados Unidos de Bélxica, emitidas logo da Revolución Bravantina de 1789.]] A moeda dos Estados Unidos de Bélxica é a cuñada e utilizada durante a efémera existencia dos Estados Unidos de Bélxica en 1790, logo da Revolución Brabantina (1789).
Estas emisións, aínda que de curta duración, exerceron unha forte influencia numismática nas cuñaxes posteriores á independencia de Bélxica en 1830.
Contexto histórico
En 1789 produciuse a Revolución de Brabante como reacción ás reformas liberais levadas a cabo por Xosé II de Habsburgo e ao dominio austríaco de Bélxica. Despois de que as forzas austríacas fosen derrotadas ante os rebeldes na Batalla de Turnhout en 1789, estas retiráronse do país e deixáronlles aos rebeldes o poder. O 11 de xaneiro de 1790, coa sinatura do Tratado da Unión, os condados e os ducados que formaran os Países Baixos Austríacos pasaron a constituír un único país: os Estados Unidos de Bélxica.
Moedas
As moedas emitíronse en oito valores faciais diferentes, con denominacións en liards, soldos e floríns, unicamente durante a curta existencia do novo país, polo que todas elas amosan a data de 1790. Tanto as súas lendas, en latín, como a iconografía representadas nelas aluden á unidade do Estado.
Estes son os tipos emitidos:
Lista de municipios de Portugal con vieiras no escudo
miniatura|Monólito nas Antas, freguesía de Esposende. Este artigo ofrece a lista dos escudos municipais que presentan a vieira en Portugal.
Sharice Davids
Sharice Lynnette Davids, nada en Frankfurt o 22 de maio de 1980, é unha avogada, exloitadora de artes marciais mixtas e política estadounidense do pobo ho-chunk que serve como o Representante de Kansas no 3º distrito dende 2019. Membro do Partido Demócrata, representa un distrito que inclúe a maioría da área metropolitana de Kansas City, incluíndo cidades como Kansas City, Overland Park, Prairie Village, Leawood, Lenexa e Olathe.
Elixida nas eleccións de 2018, Davids converteuse na primeira demócrata elixida como representante dun distrito de Kansas nunha década. Davids é a primeira persoa nativa americana abertamente LGBT en ser elixida para o Congreso dos Estados Unidos de América, a primeira persoa abertamente lesbiana elixida para o Congreso por Kansas, e unha das dúas mulleres nativas americanas elixidas no Congreso, xunto con Deb Haaland de Novo México. Derrotou a Kevin Yoder nas eleccións de 2018. É a segunda persoa nativa americana en representar a Kansas no Congreso, despois do republicano Charles Curtis. No ano 2020, Davids foi a única demócrata da delegación de Kansas no Congreso. En marzo de 2021, converteuse na única demócrata nativa americana, logo da renuncia de Deb Haaland para converterse en Secretaria de Interior.
Mecynorhina torquata
Mecynorhina torquata é unha especie de escaravello da subfamilia Cetoniinae, tribo Goliathini.
Descrición
Mecynorhina torquata está entre os Cetoniinae máis grandes do mundo, só superado polos escaravellos goliat. Os machos chegan aos 55-85 mm de lonxitude e as femias son lixeiramente menores, chegando a uns 50-60 mm de lonxitude. A cor básica é verde con marcas brancas nos élitros. Os machos teñen un corno na parte frontal. As larvas poden acadar os 80 mm de lonxitude nos machos, cun peso duns 30-40 g.
Distribución
Son nativos de África tropical, especialmente na República Democrática do Congo, Camerún e Uganda.
Investigacións
Creáronse cyborgs de M. torquata implantándolle eléctrodos e un aparello de radio. Enviando sinais de radio para facer que os eléctrodos estimulasen os músculos, é posible controlar o camiñar e o voo do escaravello.
The Iron Horse (filme)
The Iron Horse é un filme estadounidense de 1924 dirixido por John Ford e producido por Fox Film. Foi un fito importante na carreira de Ford, e a súa conexión de por vida co xénero de filmes do oeste. Foi a primeira longametraxe importante de Ford, en parte porque a produción planificada apresuradamente superou o orzamento, xa que Fox estaba respondendo axiña ó éxito do wéstern doutro estudio. En 2011, o filme foi considerado "cultural, histórica ou esteticamente significativo" pola Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos de América e foi escollido para a súa preservación no National Film Registry. miniatura|dereita|The Iron Horse (filme completo).
Deb Haaland
Debra Anne Haaland, nada o 2 de decembro de 1960, é unha política estadounidense do pobo keres que serve como o 54º secretaria de Interior dos Estados Unidos de América. Membro do Partido Demócrata, foi presidenta do Partido en Novo México dende 2015 até 2017 e foi congresista polo 1º distrito de Novo México dende 2019 até 2021. É membro da tribo federalmente recoñecida como "Laguna Pueblo".
O distrito no Congreso de Haaland inclúe a maioría de Albuquerque e moitos dos seus suburbios. Xunto con Sharice Davids, é unha das dúas primeiras mulleres nativas americanas elixidas para o Congreso dos Estados Unidos. É unha política progresista que apoia o Green New Deal e "Medicare for All".
O 17 de decembro de 2020, o presidente Joe Biden anunciou que nomearía a Haaland como Secretaria de Interior. O seu nomeamento foi confirmado polo Senado dos Estados Unidos de América o 15 de marzo de 2021, por 51 a prol e 40 en contra. Logo do seu xuramento o 16 de marzo de 2021, converteuse na primeira nativa americana en servir como secretaria do gabinete e a segunda dentro desta institución, despois do republicano da nación kaw Charles Curtis.
Geneva, Nova York
Geneva é unha cidade situada nos condados de Ontario e Séneca no estado estadounidense de Nova York. En 2013 tiña unha poboación de 13.199 habitantes e unha densidade de poboación de 1.200 persoas por km². A cidade identifícase como a "Capital Mundial da Troita de Lago".
Historia
esquerda|miniatura|278x278px|Bordo do peirao longo
Séculos XVII e XVIII
A área estivo ocupada durante moito tempo polos indios Séneca, que establecera aquí a aldea de Kanadaseaga en 1687. Os británicos axudaron a fortificar a aldea contra os franceses do Canadá durante a Guerra dos Sete Anos (coñecida localmente como a Guerra francesa e india); máis tarde engadiron fortificacións defensivas contra os americanos durante a Guerra Revolucionaria. Durante esta última guerra, a Expedición Sullivan punitiva de 1779 organizada polas forzas rebeldes destruíu moitas das vivendas, así como as tendas de inverno da xente, e estes abandonaron as ruínas. Despois da guerra e da expulsión forzada dos Séneca da súa terra natal, os europeo-americanos establecéronse aquí arredor de 1793. Desenvolveron unha cidade fomentada pola Asociación de Pulteney, que era propietaria da terra e estaba a vender parcelas.
Ao final da Guerra Revolucionaria, o tenente coronel Seth Reed, que loitara en Bunker Hill, foi un dos moitos pioneiros que se mudaron de Massachusetts ao condado de Ontario. Por comercio cos Séneca, en 1787 comprou un terreo de dezaoito millas (isto era ilegal, xa que só o goberno dos Estados Unidos estaba autorizado a facer tratos de terras cos nativos). Trasladou á súa esposa Hannah e á súa familia a Geneva, no inverno de 1790. O asentamento en Geneva aínda non era permanente; en 1795 Reed e a súa familia mudáronse a Erie, Pensilvania, onde se converteron nos primeiros colonos europeos-americanos.
Século XIX
A "Vila de Geneva" foi incorporada en 1806, separándoa formalmente da zona circundante. Máis tarde a aldea converteuse nunha cidade a través dunha carta de 1871.
O nome de Geneva foi dado á vila pola cidade de Xenebra (en francés Genève [ʒəˈnɛv], en italiano Ginevra, en alemá Genf, en romanche: Genevra), a segunda cidade máis grande de Suíza e a capital do cantón de Xenebra.
Na década de 1830, un agrimensor do goberno chamado John Brink chamou Lago Geneva ao lago de Wisconsin despois de Geneva en Nova York. Genebra, Nebraska, fundada en 1871, considérase que leva o nome da vila do estado de Nova York, en lugar de directamente o da cidade suíza.
Lazurita
A (ou o) lazurita é un mineral do grupo dos silicatos, un subgrupo de tectosilicatos. É o principal constuínte e o que dá a cor azul ao lapislázuli, unha rocha composta por tres minerais: lazurita, calcita e pirita.
Geneva, Nova York
Demografía
Segundo a Oficina do Censo en 2000, a renda familiar media na localidade era de 31.600 dólares e a renda familiar media era de 41.224 dólares. Os homes tiñan unha renda mediana de 31.315 dólares fronte a 23.054 dólares das mulleres. A renda per cápita da cidade era de 15.609 $. Cerca do 17,5% da poboación estaba por debaixo do limiar da pobreza.
Lazurita
Químicamente, a lazurita é un aluminosilicato con outros anións de sodio e calcio con xofre cúbico. É un feldespato do grupo sodalita. Ten unha cor azul profunda, de gran beleza. O seu nome deriva do árabe lāzūrd, variación de lāzawárd ou do persa lājwārd no sentido de "lapislázuli, azul". A miúdo confúndese con lazulita ( fosfato de magnesio básico e aluminio monoclínico ) e azurita ( carbonato de cobre monoclínico ), cuxa única semellanza é a cor azul.
Formación ambiental
Aparece en rochas calcarias sometidas a metamorfismo de contacto, normalmente asociada a calcita, pirita, diopsido e moscovita. Tamén se pode atopar en granulitos de alta temperatura.
Localización, extracción e uso
En Europa, a lazurita tamén se usou como pigmento desde a Idade Media ao século XX, moitas veces confundíndose co pigmento de azurita, extraído do mineral do mesmo nome, de tonalidades parecidas e bastante máis barato. Hoxe en día o azul prodúcese artificialmente, de xeito que cesou a explotación deste mineral para esa fin.
Had Al Tar
Had Al Tar (en حد الطار) é un filme saudita de 2020 dirixido por Abdulaziz Alshlahei. Foi escollido como candidato de Arabia Saudita para o Óscar ó mellor filme internacional na 94ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Proteína fluorescente amarela
miniatura|Proteína fluorescente amarela, Zoanthus A proteína fluorescente amarela, abreviada como YFP (do inglés yellow fluorescent protein), é un mutante xenético da proteína fluorescente verde (GFP, green fluorescent protein) extraída orixinalmente da augamar Aequorea victoria. O seu pico de excitación é de 513 nm e o seu pico de emisión é de 527 nm. Como a súa predecesora a GFP, a YFP é unha ferramenta útil en bioloxía molecular e celular, porque os picos de excitación e emisión da YFP son distinguibles dos da GFP, o que posibilita o estudo de múltiples procesos ou proteínas nun mesmo experimento.
Tres versións melloradas da YFP son Citrine, Venus e Ypet. Teñen unha reducida sensibilidade ao cloruro, maduración máis rápida e un brillo incrementado (definido como o produto do coeficiente de extinción e o rendemento cuántico). Tipicamente, a YFP serve como o aceptor de sensores FRET codificados xeneticamente, dos cales o doante máis probable é a proteína fluorescente ciano (mCFP). O desprazamento ao vermello en relación coa GFP é causado por unha interacción de empillamento Pi-Pi como resultado da substitución T203Y introducida pola mutación, que incementa esencialmente a polarizabilidade do ambiente cromóforo local así como proporciona unha densidade electrónica adicional no cromóforo.
"Venus" contén unha nova substitución de aminoácido (F46L) que acelera a oxidación do cromóforo a 37 °C, o paso limitante da maduración. A proteína ten outras substitucións (F64L/ M153T/ V163A/ S175G), que permiten que Venus teña un bo pregamento e dálle unha tolerancia relativa á acidose e ao Cl−.
Evolución da YFP a partir da GFP
Foron necesarias catro mutacións a partir do tipo silvestre da GFP atopadas na augamar Aequorea victoria para crear o mutante YFP. A mutación máis importante foi a substitución de treonina por tirosina no residuo na posición 203 (a substitución denomínase T203Y, onde T e Y representan a abreviatura dunha letra dos aminoácidos treonina e tirosina, respectivamente).
Teón de Esmirna
Teón de Esmirna (en latín Theon, en grego antigo Θέων) foi un matemático grego nativo de Esmirna que viviu na época do emperador Hadriano, segundo Claudio Ptolomeo, quen o cita moitas veces e conservou as súas observacións sobre Mercurio e Venus. A enciclopedia Suídas di que tamén era filósofo.
Traxectoria
Procles alude a este personaxe dicindo que escribiu as xenealoxías de Platón e Solón, e Plutarco di que escribiu sobre a Lúa.
Margherita Hack
Margherita Hack, nada en Florencia o 12 de xuño de 1922 e finada en Trieste o 29 de xuño de 2013, foi unha astrofísica, divulgadora científica e activista italiana.
Teón de Esmirna
Traxectoria
Consérvase unha parte da súa obra sobre aritmética titulado Τῶν κατὰ μαθαμητὴν χρησίμων εἰς τὴν τοῦ Πλάτωνος ἀνάγνωσιν (As regras matemáticas básicas para entender a Platón). Desta obra consérvanse dous libros, un de aritmética e outro de música. Sábese que un terceiro libro trataba da astronomía e un cuarto περὶ τῆς ἐν κόσμῳ ἁρμονίας (Sobre a harmonía no cosmos). O libro sobre aritmética segue o mesmo esquema que o traballo de Nicómaco de Xerasa e trata sobre a Teoría dos números. O libro sobre música expón a aplicación da aritmética á teoría musical e fai referencia á Harmonía das esferas.
Algunhas noticias suxiren que escribiu outras obras e tratados astronómicos, e atribúeselle unha obra conservada nun manuscrito chamada θεολογούμενα (Sobre as cousas divinas). Fabricio inclúeo na Bibliotheca Graeca.
Margherita Hack
Traxectoria
O seu pai Robert Hack, era un contador de orixe suíza e de relixión protestante. A súa nai, María Luisa Pogessi, toscana, era católica e graduada da academia de belas artes e, miniaturista na galería dos Uffizi. Ambos foron membros da Sociedade Teosófica italiana, da que Robert chegou a ser presidente.
Na súa mocidade foi campioa en salto de altura e salto de lonxitude. En febreiro de 1944 casou con Aldo De Rosa na igrexa de San Leonardo de Arcetri.
Morreu o 29 de xuño de 2013, á idade de noventa e uns anos no hospital de Cattinara en Trieste, no que foi hospitalizada por problemas cardíacos; desde había uns dous anos presentaba problemas respiratorios e de motricidad.
Actividade científica
Foi profesora titular de astronomía na Universidade de Trieste desde 1964 até o 1 de novembro de 1992, ano da súa xubilación. Foi a primeira muller italiana en dirixir o Observatorio Astronómico de Trieste; desde 1964 até 1987, levándoo a obter renome internacional.
Membro de importantes sociedades de física e astronomía, Margherita Hack tamén foi directora do Departamento de Astronomía da Universidade de Trieste desde 1985 até 1991 e desde 1994 até 1997. Foi membro da Accademia Nazionale dei Lincei (socia nacional da clase de ciencias físicas, matemáticas e naturais; segunda categoría: astronomía, xeodesia, xeofísica e aplicacións; sección A: Astronomía e aplicacións). Traballou para numerosos observatorios estadounidenses, europeos e estatais por longo tempo como membro do grupo de traballo da Axencia Espacial Europea e da NASA. En Italia, despois dunha intensa actividade de fomento, logrou que a comunidade astronómica italiana expandise a súa actividade mediante o uso de varios satélites, alcanzando así un nivel de renome internacional.
Publicou numerosos artigos orixinais en revistas internacionais, así como libros, tamén populares a nivel universitario. Recibiu os premios Targa Giuseppe Piazzi (1994) e premio internacional Cortina Ulisse (1995) polas súas investigacións científicas.
En 1978 fundou a revista bimensual L'Astronomia cuxo primeiro número saíu en novembro de 1979; posteriormente xunto a Corrado Lamberti, dirixiu a revista de divulgación científica e de cultura astronómica Lle Stelle  ''. dereita|miniatura|240x240px|Margherita en 2007 nunha conferencia da UAAR.
Ellen Church
Ellen Church, nada en Cresco (Iowa) o 22 de setembro de 1904 e finada en Terre Haute (Indiana) o 22 de agosto de 1965, foi unha auxiliar de voo e enfermeira estadounidense. Está considerada a primeira auxiliar de voo muller da historia, ao iniciar o seu traballo o 15 de maio do 1930 coa compañía Boeing Air Transport (predecesora de United Airlines).
Traxectoria
Naceu nunha granxa preto de Iowa City. Apaixonada da aviación, tomara clases como piloto. Coa esperanza de exercer algún día, acudiu a Steve Stimpson, da Boeing Air Transport, en busca de traballo. Stimpson, quen regresaba dunha longa viaxe en avión, decatouse da necesidade de persoal na cabina. De feito, viña de persuadir aos seus superiores para contratar tres cabin boys cando recibiu a visita de Church o 23 de febreiro de 1930.
Tras varias reunións entre Stimpson e Church, suxeríronlle á dirección da empresa que as enfermeiras poderían ser a tripulación auxiliar máis idónea. Argumentaron que, ante unha posíbel incapacitación do piloto, elas poderían prestar atención médica apropiada e unha mellor asistencia aos pasaxeiros en caso de mareo ou medo a voar. Boeing (que entón non só era fabricante de avións senón tamén compañía aérea) en principio cuestionou a proposta, pois as mulleres, segundo prescrición médica, non eran aptas para voar habitualmente debido ás alteracións hormonais derivadas da menstruación. Porén, tras considerar os argumentos, decidiu contratar oito enfermeiras (The Orixinal Eight ou The Sky Girls) por un período experimental de tres meses, entre as que se atopaba Ellen.
As novas asistentes de voo axiña se converterían en parte integral da industria aeronáutica. Debían superar un estrito proceso de selección: enfermeiras cualificadas, solteiras, menores de 25 anos, peso máximo de 52 kg e estatura máxima de 1,60 metros. Cobraban 150 dólares por 100 horas de voo ao mes.
Con 23 anos, Church converteuse na primeira auxiliar de voo muller da historia. Porén, o alemán Heinrich Kubis xa a precedera en 1912. O 15 de maio de 1930 abordou un trimotor Boeing 80 A para un voo de 20 horas Oakland-San Francisco-Chicago con 13 escalas e 14 pasaxeiros. O piloto dese voo foi outro pioneiro da aviación, Elrey Borge Jeppesen.
Ellen deixou de voar despois de 18 meses por mor dun accidente de coche e dedicouse ao ensino de enfermaría na Universidade de Minnesota. En 1942, durante a segunda guerra mundial, volveu voar como capitá na "Army Nurse Corps Air Evacuation Service". Recibiu a Medalla do Aire polos seus servizos no norte de África, Sicilia, Inglaterra e Francia.
Foi directora de enfermaría do Terre Haute Union Hospital (Indiana) e casou con Leonard B. Marshall Sr., director do Terre Haute First National Bank, en 1964. Morreu o 22 de agosto de 1965 nunha caída mentres montaba de a cabalo.
Recoñecementos
O aeroporto de Cresco chámase Ellen Church Field na súa honra.
Fábrica Fagus
A Fábrica de Fagus (alemá: Fagus Fabrik ou Fagus Werk), unha fábrica de hormas de zapatos en Alfeld on the Leine, Baixa Saxonia, Alemaña, é un exemplo importante da arquitectura moderna inicial, particularmente do chamado racionalismo arquitectónico ou estilo internacional. Encargada polo propietario Carl Benscheidt que quería unha estrutura radical para expresar a ruptura da empresa co pasado, a fábrica deseñárona Walter Gropius, fundador da Bauhaus e Adolf Meyer. Construíuse entre 1911 e 1913, con adicións e interiores completados en 1925. Debido á súa influencia no desenvolvemento da arquitectura moderna e ao seu deseño destacado, a fábrica foi catalogada como Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 2011.
Propietario de Fagus
thumb|Carl Behrens, c. 1922 Carl Benscheidt (1858–1947) fundou a empresa Fagus en 1910. Comezou traballando para Arnold Rikkli, quen practicaba a medicina naturista, e foi alí onde aprendeu sobre os moldes de zapatos ortopédicos. En 1887 Benscheidt foi contratado polo fabricante de hormas de zapatos Carl Behrens como xefe de planta na súa fábrica de Alfeld. Tras a morte de Behrens en 1896, Benscheidt pasou a ser director xeral da empresa, que ía camiño de ser unha das máis grandes dese sector en Alemaña. En outubro de 1910, renunciou ao seu cargo debido ás diferenzas co fillo de Behrens.
Proxecto
Despois da súa dimisión, Benscheidt fundou inmediatamente a súa propia empresa. Estableceu unha asociación cunha empresa estadounidense adquirindo capital e experiencia. Mercou o terreo fronte á fábrica de Behrens e contratou ao arquitecto Eduard Werner (1847–1923), a quen coñeceu por unha reforma anterior da fábrica de Behrens. Aínda que Werner era un especialista en deseño de fábricas, Benscheidt non estaba satisfeito coa aparencia exterior do seu deseño. A súa fábrica estaba separada da de Behrens por unha liña de tren e Benscheidt pensou na elevación do edificio nese lado (norte) como un anuncio permanente da súa fábrica. En xaneiro de 1911 púxose en contacto con Walter Gropius e ofreceulle o traballo de redeseñar as fachadas do plano de Werner. Gropius aceptou a oferta e iniciouse unha longa colaboración que se prolongou ata 1925 cando se remataron as últimas edificacións do sitio.
Construción
Durante a construción, Gropius e o seu compañeiro Meyer estiveron sometidos a unha gran presión para seguir o ritmo da obra. A construción comezou en maio de 1911 en base aos plans de Werner e Benscheidt quería que a fábrica funcionase no inverno do mesmo ano. Isto logrouse en gran parte e en 1912 Gropius e Meyer estaban a deseñar os interiores do edificio principal e dos edificios secundarios máis pequenos do lugar.
Para pagar os custos adicionais do deseño de Gropius, Benscheidt e os seus socios estadounidenses decidiran facer un edificio máis pequeno que o que estaba realmente planeado. No inverno de 1912 estaba claro que a fábrica non podía manter o número de pedidos e decidiuse unha grande expansión. Nesta ocasión o contrato recaeu directamente en Gropius e Meyer e, a partir de agora, eles ían ser os únicos arquitectos dos edificios Fagus. A ampliación practicamente duplicou a superficie dos edificios engadindo o lado da rúa (sur). Isto deu a oportunidade de crear unha elevación deacuada sobre a rúa. Inicialmente, a elevación principal considerábase a elevación norte que daba á vía férrea e á fábrica de Behrens.
As obras de ampliación comezaron en 1913 e apenas remataran cando estalou a Primeira Guerra Mundial. Durante a guerra só puidéronse facer obras menores, como a central eléctrica e a cheminea, que se converteron nunha característica destacada do conxunto de edificios.
Despois da guerra os traballos continuaron coa incorporación de pequenas edificacións como a portería e o muro de peche. Durante ese tempo os arquitectos, en colaboración con profesores e estudantes da Bauhaus, deseñaron os interiores e o mobiliario do edificio principal. Tamén recomendaron a Benscheidt varios deseñadores para a campaña publicitaria de Fagus. De 1923 a 1925, os arquitectos tamén estiveron traballando nunha nova ampliación, pero esta nunca se produciu. Non foi ata 1927 cando Benscheidt escribiu a Gropius para explicarlle que todas as actividades deberían cesar ata novo aviso debido a dificultades financeiras.
Sistema de construción
Durante moitos anos, a xente pensaba que o edificio principal era de formigón ou aceiro, pola súa fachada de cristal. Non obstante, durante a súa renovación durante a década dos 80, quedou claro que non era así. Jürgen Götz, o enxeñeiro responsable da renovación desde 1982, describe o sistema de construción así:
"'O edificio principal erixiuse sobre un soto estruturalmente estable con fondos planos. Para os muros do soto utilizouse formigón non armado (concreto comprimido), mesturado con guixarros, unha mestura desafortunada incapaz de soportar grandes cargas individuais. A partir do soto para arriba, o edificio levantouse en ladrillo liso con chan de madeira reforzada. Os teitos foron sustentados con encofrado e rematados en xeso basto no lado da instalación de servizos. Os pisos estaban compostos por taboleiros sobre travesas soltas, que é dicir, travesas que non estaban fixadas entre as viguas do chan. Polo tanto, os teitos do edificio principal non eran cortantes continuas e, polo tanto, non podían cumprir a función de arriostramento necesaria.'"
Existe o mesmo tipo de malentendido sobre a fachada de cristal do edificio que moitos escritores describen como un muro cortina semellante ao que Gropius utilizou para o edificio Bauhaus Dessau. Götz descríbeo así:
Esta descrición aplícase só ao edificio principal. Götz sinala que os outros edificios eran moito máis sinxelos e algúns deles eran en realidade construcións de formigón e/ou aceiro.
Universidade do Sur de California
A Universidade do Sur de California (en inglés University of Southern California) é unha universidade privada de investigación no barrio de Exposition Park nos Ánxeles, California, Estados Unidos.
Historia
A Universidade foi fundada en 1880 e é a universidade privada de investigación máis antiga de California.
Acrónimos
O nome da Universidade do Sur de California ás veces é abreviado como Southern California, ou coas siglas SC ou USC,, o mesmo que a Universidade de Santiago de Compostela (fundada en 1495), a Universidade de San Carlos (Manila, s. XVII-XVIII), a Universidade de Carolina do Sur, University of South Carolina, Columbia (fundada en 1801 como South Carolina College), a Universidade do Sur do Caribe University of Southern Caribbean en Trinidad e Tobago (fundada en 1927) e a Universidade Santiago de Cali, Universidad Santiago de Cali en Cali, Colombia (fundada en 1958).
Persoal
A USC empregaba en 2007 a 3.127 profesores a tempo completo, 1.363 a tempo parcial e uns 8.200 empregados. A universidade ten un nivel "moi alto" de actividade investigadora, e conseguiu 484,6 millóns de dólares en investigación patrocinada en 2007. O Centro de Sistemas Integrados de Medios (Integrated Media Systems Center) e o Centro de Sistemas Microelectrónicos Biomiméticos (Center for Biomimetic Microelectronic Systems) están na USC.
Estudantes
A USC conta con 16.384 estudantes de grao e 17.024 de posgrao e impartiu en 2007, 4.676 de grao e 5.380 de grao superior. Os estudantes da USC proceden dos 50 estados dos Estados Unidos e de máis de 115 países.
Deportes
A USC conta con 19 equipos deportivos que compiten na Conferencia Pacífico-10 da División IA da Asociación Nacional de Atletismo. O seu alcume é os troianos (the Trojans). Os troianos gañaron 89 campionatos por equipos da NCAA, terceiros nos EUA (detrás de UCLA e Stanford) e 347 campionatos individuais da NCAA, segundos nos EUA. 362 atletas troianos estiveron nos Xogos Olímpicos gañando 112 medallas de ouro, 66 de prata e 58 de bronce. O seu equipo de baloncesto xoga no Galen Center, adestrado por Kevin O'Neill. O equipo de fútbol americano xoga no Los Angeles Memorial Coliseum e é adestrado por Lane Kiffin. O equipo de fútbol gañou varios campionatos nacionais e 23 Rose Bowls, un partido disputado entre dous dos mellores equipos de fútbol do país. Nos deportes, a USC ten unha forte rivalidade coa UCLA, a outra grande escola dos Ánxeles, en todos os deportes e unha forte rivalidade con Notre Dame no fútbol.
Astronautas
Varios astronautas da NASA formáronse na USC, entre eles:
Chao do Castro
Morfoloxía
miniatura|esquerda|Imaxe aérea coas estruturas visibles. Está asentado sobre un terreo elevado dende onde se divisa o mar Cantábrico rodeado do que antes foran prados e pastos. Dado que o Chao do Castro esta moi alterado pola construción de vivendas, as catas realizadas para autorizar ditas construcións non revelaron estruturas de interese. Porén, tanto nas fotos do voo americano coma nas imaxes por satélite aprécianse ben os muros que o delimitan.
A simple vista obsérvase unha estrada que o atravesa e corta en parte os muros defensivos que formaban parte dos parapetos do asentamento.
Preto atópase o castro de Burela, outro asentamento castrexo que está pouco alterado e con estruturas moito máis visibles ca neste. Confundidos habitualmente un co outro son claramente diferentes tanto en estrutura como posiblemente en función. Ámbolos dous están perfectamente catalogados no inventario municipal e no rexistro da Xunta de Galicia.
Moedas de euro de Croacia
miniatura|380x380px|Serie completa dos [[Moedas de euro|euros de Croacia de 2023, sobre unha bandeira da Unión Europea. ]]
As moedas de euro de Croacia son a serie de moedas de euro cuñadas pola Casa da Moeda de Croacia a partir de 2023 coas anversos nacionais de Croacia, de curso legal en toda a Eurozona.
O euro substituíu o kuna como moeda oficial de Croacia o 1 de xaneiro de 2023, cunha taxa de cambio de 7,53450 kunas = 1 euro, que fora establecida o 10 de xullo de 2022. Os prezos amosábanse xa en ambas as moedas desde o 5 de setembro de 2022, situación que se determinou que se mantivese ata o 31 de decembro de 2023. As novas moedas estiveron dispoñibles para a poboación en "euromoedeiros" a partir do 1 de decembro de 2022, e durante os 14 primeiros días de uso, o euro e o kuna circularon conxuntamente, para facilitar unha transición gradual.
A data límite que se dispuxo para o troco das moedas de kuna nas oficinas de Correos e na Axencia Financeira de Croacia foi o 31 de decembro de 2023, e a partir desa data, a responsabilidade do cambio pasa o Banco Nacional de Croacia, ata decembro de 2025. Pola súa, banda, os billetes de kunas poderán cambiarse indefinidamente.
Proceso de implantación
miniatura|280x280px|"Euromoedeiro" coas primeiras moedas de euro de Croacia dispostas para entrar en circulación, por valor de 100 kunas = 13,28 euros.
Escolla dos deseños
Para a moeda de 2 euros elixiuse un deseño co mapa de Croacia do deseñador Ivan Šivak. Para a moeda dun euro, o deseño gañador, de Stjepan Pranjković, amosaba unha marta (kuna en croata) en pé sobre unha póla, un animal que lle deu nome á anterior moeda do país. Para as moedas de 10, de 20 e de 50 céntimos, escolleuse un deseño con Nikola Tesla proposto polo deseñador Ivan Domagoj Račić. Finalmente, para as moedas de 1, de 2 e de 5 céntimos, o deseño gañador amosaba as letras ligadas Ⱈ e Ⱃ en escritura glagolítica, correspondentes ás letras iniciais do país, HR (Hrvatska), da deseñadora Maja Škripelj.
Pouco despois da escolla dos deseños comezaron a xurdir en internet sospeitas de que o deseño aprobado para a moeda dun euro utilizaba unha imaxe sen licenza dunha marta nunha póla do fotógrafo escocés Iain Leach, o que motivou que o deseñador da moeda, Stjepan Pranjković, retirase a súa proposta o 7 de febreiro. O día seguinte, o Banco Nacional de Croacia anunciou a convocatoria dun novo concurso para o deseño da moeda croata dun euro, que debía seguir baseándose na marta como motivo central. O 4 de maio de 2022, na 15ª reunión do Consello Nacional para a Introdución do Euro, presentouse ao público o novo deseño da moeda dun euro, que presenta unha marta estilizada sobre o fondo do taboleiro de xadrez croata, obra dos artistas Jagor Šunde, David Čemeljić e Fran Zekan. Este novo deseño foi aprobado polo Consello da Unión Europea o 20 de abril de 2022.
Pola súa parte, do mesmo xeito que no resto dos países da Eurozona, as moedas de euro de Croacia amosan o deseño común do reverso, obra de Luc Luycx, gravador da Casa da Moeda Real de Bélxica.
Moedas
No seu canto, a moeda de 2 euros amosa a inscrición O LIJEPA O DRAGA O SLATKA SLOBODO ("Oh, fermosa! Oh, querida! Oh doce liberdade!"), extraída do "Himno á liberdade", parte da obra dramática Dubravka, do autor croata Ivan Gundulić (1628).