cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Afonso VIII de León e Galicia
Recursos económicos
A produción de cereal, bastante abundante na zona do Douro, era insignificante en Asturias e Galicia, tendo problemas estes territorios incluso para abastecer de trigo ás igrexas, as cales necesitábano para facer a consagración relixiosa. Ante esta escaseza, non é de estrañar que se considerara un gran luxo comer pantrigo en ditos territorios, especialmente nas cidades. A produción de cereais en todo o reino centrábase sobre todo no trigo e no centeo, aínda que tamén se producían outros produtos como hortalizas, liño e legumes. Os animais empregados na agricultura eran vacas e bois, substituídos nas chairas da Terra de Campos por mulas.
O viño producías en todo o Reino; aínda así, destacaban algúns puntos de produción: a comarca de Ribadavia en Ourense, Vilafranca do Bierzo en León, Toro na provincia de Zamora, e a Ribera del Duero e Terra de Campos.
A pesca tamén era un recurso importante en todo o reino, e moita xente se dedicaba a ela tanto de mar como de río.
Altura (música)
A altura refírese ao xeito como o oído humano percibe a frecuencia fundamental, ou o que é o mesmo, a altura é unha calidade do son que nos permite distinguir se un son é grave (baixo) ou agudo (alto). De xeito que se as baixas frecuencias son recoñecidas como sons graves (baixos), mentres que as altas frecuencias son recoñecidas como sons agudos (altos).
Independentemente do sistema musical, a altura dos sons indica o rexistro, por exemplo tres rexistros elementais: grave, medio e agudo.
Afonso VIII de León e Galicia
Recursos económicos
Un dos grandes logros da xestión de Afonso VIII foi o acusado descenso do poder que ostentaban os nobres respecto a épocas anteriores e a outros Reinos, debido á política seguida polo monarca leonés.
A Universidade de Salamanca
miniatura|200px|A [[Universidade de Salamanca debe a súa existencia ao rei leonés.]]
Un dos actos máis importantes e destacábeis de Afonso VIII de León foi a creación do Estudo Xeral de Salamanca, a partir das Escolas catedralicias que xa levaban funcionando desde case un século ates. Naqueles tempos eran normais as escolas nas catedrais de todos os reinos de España.
Entre 1208 e 1214, o bispo Tello Téllez de Meneses creara un Estudo Xeral en Palencia (que acabou converténdose en Universidade en 1263, cando estaba a punto de desaparecer), un Estudo onde os leoneses tiñan difícil acudir debido aos continuos choques entre León e Castela.
Altura (música)
Altura absoluta e altura relativa en música
Unha altura absoluta deseña unha frecuencia precisa (a frecuencia do diapasón actual é de 440 Hz, é unha altura absoluta).
Escudo de Serbia
A aguia porta no seu peito outro brasón cun campo de goles cunha cruz grega de prata e, do mesmo metal, o catro letras iniciais da lema: "Само слога Србина спашава/Samo Sloga Srbina Spašava" (Só a unidade salva aos serbios). Estas iniciais, nun primeiro momento, representaban a letra B do lema bizantino: "Basilevs Basileon Basilevon Basileonton" (Rei de reis, que reina sobre reinos). Estes elementos foron introducidos en Serbia procedentes de Grecia mais os trazos da inicial B terminaron confundíndose coa letra C (son /s/) do moderno alfabeto cirílico e pasaron a simbolizar o primeiro lema mencionado. O timbre é unha coroa real pechada de ouro e de fondo hai un manto real de púrpura, gornecido de ouro e forrado de armiño, alzado con cordas de ouro que terminan en borlas de ouro e cimado cun baldaquino de púrpura, bordeado de ouro sobre o que descansa outra coroa real.
Altura (música)
Altura absoluta e altura relativa en música
Unha altura relativa designa a relación de frecuencias, é dicir un intervalo, en termos de solfexo. A transposición musical consiste en "desprazar" a altura absoluta de cada nota conservando os intervalos (e polo tanto as súas alturas relativas).
Afonso VIII de León e Galicia
A Universidade de Salamanca
Por iso, Afonso VIII de León decidiu, en 1218, crear outro Estudo Xeral (Studium Generale) en Salamanca. xerme da Universidade de Salamanca, que foi o segundo máis antigo de España, tras o seu homólogo Studium de Palencia.
Escudo de Serbia
Ao recuperarse o antigo escudo de Serbia, optouse por manter todos os seus elementos a pesar de que non se restaurou a monarquía. Existe unha versión, o escudo grande, na que se engade aos elementos anteriores. Existe unha versión pequena do escudo sen o manto nin a coroa superior coñecido como kokarda.
Altura (música)
Altura absoluta e altura relativa en música
Na música tonal, a altura de referencia que permite apreciar unha altura relativa, pode ser:
Afonso VIII de León e Galicia
A Universidade de Salamanca
Este Studium de Salamanca foi a primeira institución educativa europea en obter o título de Universidade, pola real cédula de Afonso X o Sabio datada o 9 de novembro de 1252, e posteriormente ratificada pola licentia ubique docendi do papa Alexandre IV no ano 1255. Cómpre sinalar que no momento de transición do latín ao romance como idioma da administración pública, a lingua da Corte de Afonso VIII de León era o galego. El mesmo o falaba. Era a lingua dos Cancioneiros e da cultura na península. Debe salientarse que a base da institución salmantina foi a Escola catedralicia de Santiago de Compostela, fundada no século XI no tempo da raíña Sancha I de Galicia, que reinou entre 1037 e 1065, e que a Universidade de Salamanca, como consta no seu Cartulario, foi desde o principio galaica. Os arcebispos de Santiago ostentaron o reitorado durante a Idade Media e a maioría dos profesores, formados en Santiago, en París ou en Boloña, eran galegos.
Altura (música)
Notación de altura
En música podemos representar a altura por medio das seguintes ferramentas:
Afonso VIII de León e Galicia
Últimos anos e morte
alt=|miniatura|230x230px|Sepulcro do rei Afonso VIII de León e Galicia. [[Panteón Real da catedral de Santiago ]] Afonso VIII de León pasou os últimos anos da súa vida na loita contra os musulmáns de al-Andalus conquistando Elvas e outras cidades de Estremadura, en 1228, e despois Cáceres, en 1229, e finalmente Mérida e Badaxoz, en 1230.
Despois destas campañas, en 1230, dirixiuse a Santiago de Compostela para visitar ao Apóstolo Santiago, polo cal sentía gran devoción, para agradecerlle a súa protección e axuda na reconquista.
No camiño, enfermou gravemente en Vilanova de Sarria, en Galicia (Villa Noua iuxta Sarriam in Gallecia), e faleceu pouco despois, o 24 de setembro dese ano.
O seu corpo foi trasladado a Santiago e sepultado na Catedral desta cidade, ao lado do seu pai, Fernando II, no Panteón Real.
O problema da sucesión
Afonso VIII de León e Galicia legou o seu reino a Sancha e Aldonza, fillas do seu primeiro matrimonio, que ascenderon ao trono co apoio da nobreza, pero o clero e a aristocracia opuxéronse, xa que preferían que os reinos de León e Castela se reunificaran baixo o rei Fernando III.
Primeiro matrimonio
Do seu matrimonio coa infanta Teresa de Portugal, filla do rei Sancho I de Portugal e da raíña Aldonza de Aragón (tamén coñecida como Dulce de Barcelona), naceron tres fillos:
Segundo matrimonio
Do seu segundo matrimonio, coa infanta Berenguela de Castela, filla do rei Afonso VIII de Castela e da raíña Leonor Plantagenet, naceron cinco fillos:
Fillos ilexítimos
Da súa relación cunha señora da que non se coñece o nome, tivo un fillo:
Despois da anulación do seu primeiro matrimonio, e antes de casar con Berenguela, o rei Afonso tivo unha relación amorosa, que durou uns dous anos, con Inés Íñiguez de Mendoza, filla de Íñigo López de Mendoza e da súa esposa María García, con quen tivo unha filla nacida contra 1197:
Tivo outra relación cunha nobre galega, Estefanía Pérez de Faiam, a quen en 1211 o rei doou un reguengo en terras ourensás onde a súa familia, segundo se desprende do seu testamento datado en 1250, tiña moitas propiedades, así como no norte de Portugal. Era filla de Pedro Menéndez Faiam, quen confirmou varios documentos reais outorgados polo rei Afonso VIII, e neta de Menendo Faiam, que tamén confirmou varios diplomas reais do rei Fernando II emitidos en Galicia a partir de 1155. Estefanía contraeu matrimonio despois da súa relación co rei con Rodrigo Suárez, de quen tivo descendencia. No seu testamento mandou ser enterrada na igrexa do Mosteiro de Fiães, no norte de Portugal (en Melgaço), na beira do Miño.
Afonso VIII de León e Estefanía foron pais de:
Segundo o historiador medievalista Julio González González, despois da súa relación con Estefanía, o rei tivo unha amante salmantina de orixe descoñecida chamada Maura, de quen tivo a:
Samuel Cornish
Samuel Eli Cornish, nado en Sussex (Delaware) en 1795 e finado en Brooklyn (Nova York) o 6 de novembro de 1858, foi un abolicionista, xornalista e pastor presbiteriano afroamericano.
Afonso VIII de León e Galicia
Fillos ilexítimos
A relación máis duradeira do rei Afonso VIII, que comezou en 1218 e durou até a súa morte en 1230, foi con Teresa Gil de Soverosa. Membro da nobreza portuguesa, Teresa era filla de Gil Vázquez de Soverosa e de María Aires de Fornelos. Foron pais de catro fillos, todos eles nacidos entre 1218, o ano en que comezou a relación, e 1230, o ano en que morreu o rei:
Ligazóns externas
Devanceiros de Afonso VIII
Samuel Cornish
Traxectoria
Nado de pais libres, en 1815 trasladouse a Filadelfia, en 1821 logo de se traslar a Nova York organiza unha congregación de presbiterianos negros, ao ser ordenado pastor en 1822, a súa parroquia tomou forma oficial co nome de New Demeter Street Presbyterian Church, converténdose na primeira igrexa presbiteriana negra. En 1833 Cornish uniuse á Sociedade Antiescravista Americana. En 1887 con John Russwurm fundou o primeiro xornal afroamericano, Freedom's Journal.
Tuf Voyaging
Tuf Voyaging é unha obra de ciencia ficción de 1986, recollida posteriormente nunha novela, escrita por George R. R. Martin. A novela é unha colección de relatos curtos, orixinalmente publicados de forma separada ó longo de varios anos. O primeiro relato publicado foi "A Beast for Norn" en 1976. O libro inclúe un prólogo e a liña temporal de S'uthlam (publicada en Analog Science Fiction and Fact), ademais doutro material ponte que permitiu converter as outras historias de Tuf nunha única novela episódica.
Conta as aventuras de Haviland Tuf, un comerciante espacial alto, calvo, pálido, con sobrepeso, flemático, vexetariano e amante dos gatos. Por mor das desputas e as tácticas desapiadadas da tripulación que contrata a súa nave comerciante, Tuf convértese de súpeto no amo da Ark, unha antiga e xigantesca nave espacial cunha poderosa e avanzada tecnoloxía de enxeñaría ecolóxica. Tuf viaxa pola galaxia, ofrecendo os seus servizos a mundos con problemas ambientais, e ás veces, impoñendo pola forza as súas solucións.
Eat the Elephant
Eat the Elephant é o cuarto álbum de estudio da banda estadounidense de rock alternativo A Perfect Circle, publicado o 20 de abril de 2018 a través do selo BMG. Trátase do seu primeiro álbum en catorce antos, dende o Emotive de 2004. Aínda que os primeiros traballos co novo material remóntanse ata 2008, anos de progreso lento debido a problemas entre os dous principais compositores da banda, o líder Maynard James Keenan e o guitarrista Billy Howerdel, en boa medida derivados dos seus compromisos con outros proxectos e a incapacidade de chegar a un acordo sobre a dirección que tomar coa banda.
Un enfoque renovado, xunto coa axuda do produtor Dave Sardy, axudou á banda a realizar sesións moito máis produtivas ao longo de 2017, sendo o álbum completado a principios de 2018. Tematicamante, o álbum cobre distintas visións de Keenan sobre a sociedade moderna, a relixión e temas políticos, centrándose na súa percibida falta de responsabilidade na humanidade. Musicalmente, o álbum foi visto como unha extensión e madurez do seu son rock, engadindo máis piano e elementos electrónicos nas cancións para conseguir un son máis suave que nos seus anteriores traballos.
Editáronse catro sinxelos como avance do disco, "The Doomed" en outubro de 2017, "Disillusioned" en xaneiro de 2018, "TalkTalk" en febreiro de 2018, e "So Long, and Thanks for All the Fish" en abril de 2018. En xeral o álbum foi ben recibido polos críticos, quien eloxiaron o álbum por ser un exitoso traballo de regreso, e a madurez no son da banda, aínda que algúns lamentaron a falta de máis cancións hard rock. O disco estreouse no número 3 da lista estadounidense Billboard 200, sendo o seu cuarto álbum en estrearse no top 4 da lista, e no top 10 das listas de oito países.
Malcolm Brogdon
Malcolm Moses Brogdon, nado o 11 de decembro de 1992 en Atlanta, Xeorxia, é un xogador de baloncesto profesional estadounidense que xoga nos Boston Celtics da National Basketball Association (NBA).
Profesional
O 9 de xullo de 2022, Brogdon foi traspasado ós Boston Celtics a cambio de Aaron Nesmith, Daniel Theis, Nik Stauskas, Malik Fitts, Juwan Morgan, e unha elección da primeira rolda do Draft de 2023.
Ingenio
Vista frontal do Concello da Vila de Ingenio|300px|miniaturaIngenio é un municipio canario pertencente á provincia das Palmas. Está situado no sueste da illa de Gran Canaria. O seu nome procede do cultivo e procesamiento da cana de azucre nun enxeño, o que apunta a súa orixe histórica como vila azucreira.
Este municipio acolle, xunto co veciño Telde, ao Aeroporto Internacional de Gran Canaria, un dos máis importantes de España. En Ingenio consérvanse tradicións canarias como os calados e a artesanía, celebrándose cada verán o seu Festival Internacional de Folclore, coa participación de grupos musicais de países tan dispares como México, Romanía, Colombia, Rusia, Uganda etc.
Hoxe en día, moitos dos seus barrios conservan topónimos referentes ás partes da cana de azucre que se cultivaba nesas zonas: por exemplo, a Bagacera, Carrizal ou O Sequero.
Cabo de Gata
250px|miniatura|Faro e panorámica do Cabo de Gata O cabo de Gata é un cabo localizado no sur da península Ibérica, fronte ao mar Mediterráneo, pertencente ao municipio de Níjar, na provincia de Almería, Andalucía. O cabo e a súa zona de proximidade forman parte do Parque Natural do Cabo de Gata-Níjar.
Etimoloxía
Tolomeo refírese ao cabo de Gata coma Charidemou Acra, que significa "o que o vento levou á beira do mar".
Con posterioridade, Aviano, na súa Ora maritima refírese a el como Iugum Veneris (Cabo de Venus), en referencia á deusa de orixe tartesa que os romanos identificaron con Afrodita. Para venerala levantaron un templo no Cerro da Testa.
A abundancia de ágatas no terreo, que dera lugar ao nome fenicio, fixo retomalo durante a Idade Media, sendo coñecido como Cabo das Ágatas. Por contracción fonética, acabou impoñéndose o que é empregado na actualidade.
Outra posibilidade que se baralla é que o termo veña dunha palabra latina adoptada polos árabes. De "capita" (lido esdrúxulo), pasaría en árabe a "qabta" por síncope do "i", o que sería actualmente un pleonasmo: o cabo de "Cabo" traducido.
Faro
En 1863 foi construído o faro do cabo de Gata, de 18 metros de altura, con escintileos cada 30 segundos a máis de 50 metros sobre o nivel do mar, onde se pode observar desde 30 millas de distancia. No século XX acompañouse coa casa do faro e outras instalacións arredor.
Este faro foi construído sobre o castelo de san Francisco de Paula (1738), que máis tarde foi desartillado pola guerra da independencia de España.
Concordia de Benavente
miniatura|Mapa político da [[península Ibérica a comenzos do século XIII.]] A concordia de Benavente de 1230 foi un acordo asinado tras a morte de Afonso VIII de León e Galicia, entre a súa primeira exmuller, Tareixa de Portugal e a súa segunda exmuller, Berenguela de Castela, mediante o cal a súa primeira esposa renunciaba aos dereitos que as súas fillas Sancha e Aldonza tiñan ao trono do Reino de León, en virtude do testamento do seu pai, en favor do seu medio irmán o rei de Castela Fernando, fillo de Afonso e da súa segunda esposa.
Contexto
O rei Afonso VIII de León e Galicia casara en 1190 con Tareixa de Portugal, coa que tivo tres fillos: Fernando (morto en 1214), Sancha e Aldonza. Este matrimonio foi disolvido polo papa Celestino III, dada a consanguinidade dos cónxuxes, pois ambos os dous eran netos dos reis de Portugal Afonso Herniques e Mafalda.
Tareixa ingresou nun convento e Afonso VIII volveu casar en 1197 con Berenguela de Castela, filla do rei de Castela Afonso VIII, con quen tivo outros cinco fillos: Leonor, Constanza, Fernando, Afonso e Berenguela. Este novo matrimonio tamén foi anulado polo papa Inocencio III polo mesmo motivo de parentesco, xa que Afonso VIII de León e Galicia e Afonso VIII de Castela eran primos, por seren ambos os dous netos de Afonso VII de Galicia, León, Castela e Toledo, o Emperador, e Berenguela de Barcelona.
Cando en 1214 faleceu Afonso VIII de Castela, sucedeuno seu fillo Henrique, que morreu accidentalmente tres anos despois sen descendencia, e o trono de Castela foi ocupado por Fernando, neto de Afonso VIII e fillo de Berenguela e de Afonso de León. As relacións entre León e Castela non foron todo o pacíficas que deberían, tendo en conta que ambos os reis eran pai e fillo e, cando en 1230 morreu Afonso VIII, deixou disposto no seu testamento que o seu reino debería pasar ás fillas do seu primeiro matrimonio, Sancha e Aldonza, a pesar de que anteriormente se comprometera a deixar como seu sucesor a Fernando.
O reino de León dividiuse en dous bandos opostos: os partidarios de que ascendese ao trono a Fernando, que contaban co apoio do reino de Castela, e os de outorgaren a coroa a Sancha e Aldonza, que tiñan o apoio da Orde de Santiago, a cal recibira do rei Afonso o lugar de Castrotorafe co compromiso de que apoiase ás infantas. Estas ascenderon ao trono co apoio da nobreza, pero o clero e a aristocracia opuxéronse, xa que preferían que os reinos de León e Castela se reunificasen baixo o rei Fernando. Fernando reclamou os dereitos que dicía ter pola súa condición de fillo do segundo matrimonio, dereitos que confirmou o papa Homorio III en 1218. Mentres as infantas foron recibidas como soberanas en Zamora, Fernando entrou en Toro, con apoio de parte do episcopado leonés.
O tratado
A concordia foi asinada en Benavente o 11 de decembro de 1230. Segundo as condicións do acordo, as infantas renunciarían aos seus dereitos ao trono de León e, a cambio, a cada unha de elas se lle asignarían de por vida unha ducia de señoríos polos que percibirían unha renda anual de 15 000 marabedís, que serían reducidos a 10 000 en caso de entraren en relixión e suspendidos en caso de matrimonio.
Poucos días despois Fernando foi coroado rei de León, unindo así definitivamente os reinos de León e Castela na Coroa de Castela.
Lasa eta Zabala
Lasa eta Zabala (en galego, Lasa e Zabala) é un filme español escrito por Joanes Urkixo e dirixido por Pablo Malo, onde narra o caso Lasa e Zabala, a desaparición dos membros de ETA José Antonio Lasa e José Ignacio Zabala, que foron secuestrados, torturados e asasinados en 1983, polos GAL. O filme foi estreado o 17 de outubro de 2014, e na edición dese ano do Festival Internacional de Cine de Donostia gañou o premio na Sección oficial longametraxes, malia que estaba fóra de concurso.
Argumento
Tras a desaparición, en 1983, dos membros de ETA José Antonio Lasa e José Ignacio Zabala, doce anos despois identifícanse os corpos, torturados e enterrados en cal viva polos GAL, comezando así un proceso no que o avogado das dúas familias intentará que se faga xustiza e procesar aos asasinos.
Produción
A rodaxe realizouse nas localidades de Baiona e Tolosa.
El Luís
Luís Salazar Barull, nado na Coruña en 1948 e coñecido como El Luis, é un cantante e compositor español, cuxo estilo corresponde á fusión entre flamenco, soul e rock que se iniciou a mediados dos anos 1970. Os discos da súa época dourada son El Luis, Solo (1978) e Gitano Soul, todos eles elepés de CBS, de cuxa produción encargouse José Luis de Carlos, Moito máis tarde gravou Vis a Vis  para un pequeno selo independente chamado PRODUCIÓNS AR S.L.
Primeiros Anos
A produción musical de El Luis cínguese a tres álbums na súa etapa dourada e a un último disco, a principios dos noventa. O seu primeiro elepé ''El Luis', chegou a ser disco de ouro e foi o que mellor se vendeu. O sinxelo que obtivo maior difusión titulábase Yo te lo digo cantando, canción que, á fin e ao cabo, se convertería na máis coñecida de toda a súa discografía. Outras dúas tiveron tamén boa acollida por parte do público: Pero que triste es llorar y llorar  e Beibe, no huyas más.
No segundo álbum, Solo, máis revolucionario e roqueiro que o anterior, colaboraron nos arranxos Eduardo Leyva e Johnny Galvao. A destacar un soul-rock xitano, Libertad, uns curiosos Tangos Árabes  e Tangos Galegos, e a combinación do dramatismo xitano e da música árabe en Llorando.
Froito do tempo que pasou no cárcere, foron unhas cancións carcerarias impregnadas de misticismo que formaron o seu terceiro álbum, Gitano Soul, Oh, Libertad  que tiña acento gospel, No me abandones, Señor, Soy Feliz ou Perdóname mi vida. Gitano Soul foi un álbum gravado entre Madrid e Nova York, con músicos de raza negra e arranxos de Dave Thomas que por entón tocaba o baixo con Manzanita.
Ademais compuso para outros artistas como Las Grecas, Los Chichos e para o seu irmán Antonio Barrull máis coñecido como "Zíngaro".
Últimos anos
Despois o seu traballo foi diluído, despois dunha curta carreira en 1991 Vis a Vis para a Producciones AR SL, un selo independente de propiedade dun ex-executivo da CBS, Alfonso Corral, especializado en manter a chama do flamenco con artistas pop como Camela, Alazán e El Luís.
Isabela
Isabela é a maior illa do arquipélago das Galápagos, administrada por Ecuador. Ten unha área de 4.588 km² e é a maior illa das Galápagos.
O seu nome vén da raíña Isabel I que patrocinou a viaxe de Cristovo Colón no que descubriu o Novo Mundo. O seu punto máis elevado é o volcán do lobo cunha altura de 1.707 m. A forma da illa é o produto da fusión de varios grandes volcáns, con case 2.000 m de altitude, nunha única illa.
Isabela tamén é un cantón do Ecuador cuxa capital é a localidade de Puerto Villamil, a maior da illa e a terceira maior do arquipélago, situada na punta sueste da illa.
Semperoper
miniatura|260px|Vista nocturna do Semperoper. O Semperoper ou Sächsische Staatsoper Dresden (en galego Ópera Estatal Saxona de Dresde) é un teatro de ópera situado na cidade de Dresden (Alemaña). Trátase do edificio da ópera do estado de Saxonia e a sede da Sächsische Staatskapelle Dresden (Orquestra Estatal Saxona de Dresde). Está situado á beira do río Elba, en pleno centro da cidade alemá.
Foi orixinalmente construído en 1841 polo arquitecto Gotfried Semper e é considerado unha das xoias da arquitectura teatral mundial. Foi destruído durante o masivo Bombardeo de Dresden na segunda guerra mundial en 1945, aínda que foi reconstituído ata o último detalle e reaberto exactamente 40 anos despois da súa destrución, o 13 de febreiro de 1985, sendo reinaugurado coa mesma ópera que se representara antes de ser destruída, Der Freischütz de Carl Maria von Weber.
Neste teatro tiveron lugar as estreas dalgunhas das máis importantes óperas alemás, incluíndo tres óperas de Richard Wagner (Rienzi, Der fliegende Holländer e Tannhäuser) e a meirande parte das de Richard Strauss.
Directores musicais
No Semperoper actuaron destacados directores como:
Pilar Beiro
Traxectoria
Licenciada en Ciencias Económicas, é profesora de Ensino Secundario. Comezou colaborando co Batallón Literario da Costa da Morte, sendo membro das Redes Escarlata.
Pterigotos
Os pterigotos (Pterygota), do grego πτερυγωτος pterigotos, 'alado', son un grupo monofilético de insectos caracterizados por presentar ás no segundo e terceiro segmentos torácicos (mesotórax e metatórax, respectivamente). A presenza de ás vai sempre acompañada dun reforzo do exoesqueleto (esclerotización) neses segmentos torácicos, os cales normalmente están unidos formando o pterotórax. O concepto oponse ao de apterigotos ('sen ás'). Porén, Apterygota é un grupo artificial de insectos sen carácter taxonómico.
Características
A á dos insectos é unha estrutura laminar de consistencia membranosa á cal a presenza de veas lle outorga a rixidez que cómpre para o voo, as cales se clasifican como veas lonxitudinais e transversais, e o padrón de venación é un carácter distintivo das especies. Existen diferentes sistemas de homologación das veas, os cales se utilizan para recoñecelas e interpretalas, e desta maneira poder recoñecer a que especie pertence un certo insecto. Os sistemas de homologación máis utilizados son o de Comstock e Needham (1898) e de Kukalova-Peck (1983).
A á presenta moitas variacións en canto a forma, tamaño, textura e coloración, e algunhas son moi coloridas, como as dos lepidópteros, as cales deben estas cores a que están cubertas por escamas pigmentadas ou a cores estruturais.
Considérase que a evolución das ás nos insectos foi a clave do seu éxito evolutivo (os insectos son o grupo animal máis diverso do planeta); isto ocorreu posiblemente no Carbonífero ou o Devoniano, xa que o fósil máis antigo que se coñece dunha á é do Carbonífero e pertence a un insecto da orde extinta Palaeodictyoptera.
A existencia de insectos que teñen características de pterigotos pero que carecen de ás (ápteros) considérase como unha perda secundaria, xa que derivan de antepasados con ás (non confundir cos apterigotos, que nunca tiveron ás), como é o caso das ordes Grylloblattodea (grilos-cascuda), Phthiraptera (piollos) e Siphonaptera (pulgas). Considérase que a condición áptera nestas ordes é secundaria entre outras cousas porque existe evidencia no rexistro fósil de membros alados destes grupos, como a especie extinta Liomopterum ornatum da orde Grylloblattodea que tiña ás, a diferenza de todos os representantes actuais deste grupo.
Aínda que a condición ancestral do grupo dos Pterygota é a presenza de dous pares de ás, encóntranse grupos nos cales un dos pares de ás está reducido, como no caso dos dípteros (o segundo par de ás) e estrepsípteros (o primeiro par de ás), ou modificado para ter unha función de protección, como nos élitros (primeiro par de ás esclerotizado) de coleópteros e dermápteros.
Os insectos foron os primeiros animais en voar, moito antes de que o fixeran pterosauros e aves; os primeiros insectos alados voaron nunha atmosfera diferente da actual, que tiña unha densidade e unha concentración de oxíxeno maiores que as actuais, o que se cre facilitou a evolución do voo, así como a aparición de insectos voadores xigantes, sen equivalentes na fauna actual, como o xigantesco protodonato Meganeura monyi con 63 centímetros de envergadura.
En canto á orixe desta estrutura presentáronse varias hipóteses, das cales dúas son as que máis aceptación atoparon; a primeira postula que a á se orixinou a partir de extensións laterais da rexión dorsal do tórax (noto) e coñécese como teoría paranotal debida a Crampton (1919) ; a outra hipótese postula que a á se orixinou a partir de estruturas das patas dos antepasados crustáceos, os órganos coxais; estes órganos coxais son parte dun complexo respiratorio, o que explicaría a alta venación das ás entre outras cousas e coñécese como teoría epicoxal, proposta por Kukalova-Peck (1978); recentes descubrimentos nos campos de xenética do desenvolvemento e filoxenia molecular apoian a teoría epicoxal.
Orixe
Os primeiros pterigotos apareceron nos inicios do Carbonífero. No Carbonífero medio estaban xa perfectamente diferenciados en polo menos 11 ordes, entre as que salientan os Palaeodictyoptera†, Diaphanopterodea† e Megasecoptera†, que lembran os odonatos actuais e que nalgúns casos acadaron envergaduras de case 75 cm, e os Ephemeroptera, que chegaron a acadar os 45 cm de envergadura e dos que aínda existen numerosos representantes actuais, pero moito menores.
Clasificación
Este grupo de insectos tradicionalmente foi dividido en paleópteros (Palaeoptera) e neópteros (Neoptera), diferenciados fundamentalmente na capacidade que teñen os neópteros de pregaren as ás sobre o corpo, cousa que non poden facer os paleópteros.
Entre os Palaeoptera encontramos as ordes Odonata e Ephemeroptera, xunto cos grupos paleozoicos Diaphanopteroidea, Paleodictyoptera, Megasecoptera e Archodonata; as demais ordes de pterigotos están todas incluídas dentro de Neoptera.
A validez dos paleópteros como grupo monofilético (clado) foi moitas veces cuestionada e presentáronse alternativas, sen que no momento actual exista un acordo ao respecto:
Palio de Arriba, Rodís, Lalín
Palio de Arriba é un lugar da parroquia de Rodís, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza.
Fontarán, Santa Cristina, Cospeito
Fontarán é un lugar da parroquia de Santa Cristina no concello lugués de Cospeito na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 3 habitantes (2 homes e 1 muller).
Cova de El Soplao
El Soplao forma parte das 6.500 covas do subsolo cántabro que, sen dúbida, son un paraíso para a espeleoloxía.
Situación
A cavidade atópase na Serra de Arnero, á súa vez encadrada na Serra do Escudo de Cabuérniga, entre os concellos de Rionansa, Herrerías e Valdáliga e preto de San Vicente de la Barquera. A Serra de Arnero desenvólvese en paralelo ao Mar Cantábrico, cunha cota máxima de 682 metros.
Para acceder á cova pódese utilizar a Autovía do Cantábrico.
Historia
250px|miniatura|Accesos á cova na Serra de Arnero, a 540 metros de altitude A cavidade foi descuberta accidentalmente durante os labores de perforación mineira, sendo aproveitada posteriormente para a extracción de minerais (na visita guiada accédese unicamente a dous das oito galerías). Durante a súa explotación, moitas familias da zona sustentábanse cos ingresos que obtiñan desa actividade mineira, compaxinada coa ganadeira. Tras décadas de abandono, a espeleoloxía, e en concreto o Espeleo Club Cántabro Universitario desde o ano 1975, descubriu o seu auténtico valor xeolóxico.
O 1 de xullo de 2005 o Goberno de Cantabria abriuna ao público e a difundiu internacionalmente, despois de acondicionar o seu interior e arredores para o turismo e prohibir toda actividade ao club descubridor.
Galerías
El Soplao é un entramado de grutas moi extenso e desenvolvido en varios niveis. Os datos métricos da cova (medicións de 2003) son os seguintes:
Galería dos Fantasmas
Trátase dunha sala natural que destaca pola cantidade de grosas formacións de estalagmitas abrancazadas e pisolitas emerxendo do solo que, pola súa figura, deron lugar ao nome da galería. A galería mide 350 metros de lonxitude e algunhas zonas alcanzan os 35 metros de anchura. O seu nome débese ás grandes estalagmitas brancas que asemellan fantasmas, nas zonas finais da galería. Tivo un grande uso a comezos do século XX como lugar de extracción e almacenaxe de mineral polos mineiros de La Florida.
Galería Gorda
É unha sala cunha lagoa subterránea natural e unha das maiores en canto ao seu volume. É a primeira galería en verse ao acceder a El Soplao. O nome vénlle pola impresión de pequenez causada a un dos espeleólogos que investigaron as covas. Dispón dun sistema de iluminación que resalta o colorido das formacións de estalactitas do teito, cuberto de helictitas de calcita.
Galería do Falso Chan
Pequena cámara onde impresionan as formacións rochosas en forma de finos fíos que se enroscan por todas partes.
Galería do Campamento
É de dimensións moderadas, con anchuras de até 10 metros. O nome débese á instalación dun campamento de investigación durante as primeiras incursións. Aquí permaneceron 208 horas ininterrompidas os membros do Speleo Club Cántabro. Destacan as coladas, teñidas de vermello e branco polos minerais da zona.
Galería da Coliflor
Destacan, máis que as estalactitas, as enormes estalagmitas, moitas veces excéntricas, que chéganse a unir ao final co teito. Poden apreciarse as pegadas dun terremoto que azotou o lugar.
Galería do Bosque
Galería moi alta que debe o seu nome á súa semellanza cun bosque natural. As coladas e a unión de estalacticas e estalagmitas sucédense por doquier, creando grandes e variadas columnas. Ao igual que na galería da Coliflor aprécianse pegadas dun sismo.
Galería Xénese
Situada ao leste. É unha das máis altas, chegando aos 30 metros de altura. A súa lonxitude supera os 160 metros. Destacan os mantos de coladas, as estalagmitas xigantes e os niños de pisolitas. O seu nome débese á cantidade de cores que aparecen nela, a causa da variedade de sales disueltos na auga.
Especies minerais
Esta é unha lista dos minerais atopados na cova, por orde alfabética:
Cabo Norte
O topónimo Cabo Norte poder refeirse a:
O Barreirón, Palmou, Lalín
O Barreirón é un lugar da parroquia de Palmou, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza.
Verona
Verona é unha moi antiga cidade italiana, sita na rexión de Venecia (chaira do Po), na beiras do río Adige, e a uns 30 km do lago de Garda.
Fundada no século I a.C., a histórica cidade de Verona coñeceu un período de expansión nos séculos XIII e XIV e so a República de Venecia. Conserva un grande número de notábeis monumentos da Antigüidade, da época medieval e do Renacemento.
Historia
miniatura|dereita|300px|Plano con localización dos principais monumentos.
Época romana
Suponse que foi unha cidade celta, mais as primeiras referencias datan do século IV a.C.
Converteuse nun importante centro político e comercial durante o período romano. Verona posúe a colección de vestixios romanos máis rica de toda a Italia setentrional. Xustamente é famosa polo seu anfiteatro romano (ver Arena de Verona), denominado a Arena, con forma e usos que lembran o Coliseo de Roma. A súa Ponte della Pietra (Ponte de Pedra) sobreviviu intacto até a segunda guerra mundial (foi reconstruído completamente coas pedras caídas no río). miniatura|esquerda|A Arena nun gravado de Enea Vico
A Arena é na actualidade un importante teatro lírico. Foi construído cara a metade do século I d.C., nun sitio que, naquela altura, estaba situado extramuros da cidade
Os xogos, ludi en latín, aquí celebrados tiñan grande sona, de xeito que acudían a Verona espectadores de bastante lonxe para desfroitalos. O anfiteatro podía acoller máis de 30.000 persoas. O espectáculo máis demandado era a loita de gladiadores. A fachada era orixinariamente de calcaria branca e rosa, proveniente de Valpolicella, mais ao longo da Idade Media, foi utilizada como unha canteira, que fornecía materiais de construción para outras edificacións. Esta utilización durou até o pasado século XX. Como consecuencia, a maior parte do muro exterior do anfiteatro desapareceu, mais as ás que fican aínda permíntennos facermos unha idea do aspecto e das dimensións do edificio.
Hai aínda outros monumentos romanos, como o teatro construído no século I a.C., e restaurado no século XVIII, grazas a Andrea Monga, un rico veronés, que mercou todas a casas que foran edificadas no mesmo teatro, facéndoas derrubar para salvar o monumento.
O arco de Gavio, dedicado á importante familia romana dos Gavios, foi erguido no século I, sendo famoso por ter gravado o nome do arquitecto, Lucio Vitruvio Cordo, o que era unha rareza na arquitectura da época. Derrocado polas tropas napoleónicas en 1805, foi reconstruído en 1932.
Nas proximidades do anterior está a Porta dei Borsari, unha porta arcada no final da rúa Corso Porta Borsari. Corresponde á fachada dun porta das murallas romanas. Ten unha inscrición datada no 245 d.C., na que se cita a cidade co nome de Colonia Verona Augusta. Era atravesada pola Via Sacra. Na actualidade atópase aliñada con varios pazos (palazzi) do Renacemento.
Foi sede dun ducado durante a época longobarda.
Relixiosos
A catedral de Santa Maria Matricolare iniciada en 1187, reune elementos románicos e góticos. É famosa polo seu Pórtico de Nicolò, así como pola pintura "Asunsión da Virxe", obra de Tiziano.
A Basílica de San Zenón considérase unha das grandes obras da arquitectura románica. O edificio actual é o terceiro que se edificou neste mesmo sitio, sendo levantado entre 1123-1135, xusto encima do santuario, datado no século IV, do patrón da cidade de Verona, San Zenón (en italiano San Zeno), morto en 380. A espléndida fachada domina a praza sita endiante, e está flanqueada pola torre das campás, de 72 metros de altura, citada por Dante (Divina Comedia, Purgatorio, canto 18). A grande rosácea desa fachada está decorada como unha Roda da Fortuna. Os linteis sobre do pórtico mostran relevos dos meses do ano. Cada lateral da portada está decorado con dezoito paneis de baixo-relevos con escenas bíblicas. As portas internas, de bronce, posúen tamén paneis con escenas bíblicas e relevos historiados con pasaxes da vida de San Zenón. O significado dalgunhas das escenas é hoxe ignorado, pero a forza do seu estilo, un tanto primitivo, permanece e revela o influxo da arte otoniana.
O interior do templo divídese entre a igrexa inferior, que ocupa 2/3 da estrutura, e a igrexa superior, que cobre o 1/3 restante. As paredes van decoradas con frescos dos séculos XII e XIV. O teito da nave é un magnífico exemplo de cuberta a maneira de casco de barco. Dentro da igrexa está o sepulcro do rei italiano Pipino (777-810). A cripta, abovedada, contén a tumba de San Zenón e doutros santos. No lado norte da igrexa sitúase un magnífico claustro. Na igrexa ha algunhas obras do célebre pintor renacentista Andrea Mantegna. A pequena Basilica de San Lourenzo é unha das máis belas e importantes da cidade. Data de arredor de 1177, e foi erguida sobre unha igrexa paleocristiana, da que fican aínda restos. Como en San Zenón, utilizouse na construción fiadas alternantes de ladrillo e pedra. Posúe dúas torres, con escaleiras en espiral, que conducen até a chamada "galería das mulleres". O interior ten unha atmosfera severa, pero ao tempo é silenciosa e tranquila.
Santa Maria Antica (Sta. María a Antiga) é unha grande igrexa románica, que era a parroquial do clan dos Scaligeri, varios dos membros do cal están aquín sepultados. Xusto na entrada está a tumba de Cangrande I (m. 1329). A base forma o poche e encima figura un canopeo gótico con perfil de tellado en pirámide; a estatua ecuestre dese "señor da guerra" coroa o conxunto. Encima da cerca da igrexa están as tumbas de Mastino II e Cansignorio, con espléndidos pináculos góticos. Tumbas máis sinxelas acollen outros familiares no interior, como as de Mastino I, Bartolomeo (m. 1304) e Giovanni (m. 1359).
Sant'Anastasia, construída entre 1290-1481, polos frades dominicos, e unha igrexa grande, capaz de albergar as masas de fieis que acudían a escoitar os seus sermóns. É un exemplo das igrexas góticas do Norte de Italia. O pórtico conserva frescos e relevos do século XV, con escenas da vida de San Pedro Mártir. A fachada, porén, ficou inacabada. No interior a Capela Pellegrini acolle o famoso fresco de "San Xorxe e a Princesa de Trebisonda", cuxo autor foi Pisanello, así como a non menos famosa sepultura de Wilhelm von Bibra, primixeniamente embutida no chan, e que foi colocada na parede en 1804.
A igrexa de San Fermo Maggiore foi comezada en 1065 polos monxes beneditinos, e foi completadas no ano 1138. A fachada contén á vez elementos románicos e góticos. .
Civís
Castelvechio
Monumentos da Idade Moderna
Palazzo Bevilacqua. Hai dous pazos da familia Bevilacqua. O máis importante é o situado no Corso Cavour. Encarregado ao célebre arquitecto veronés Michele Sammicheli, en torno a 1530. É un dos pazos máis suntuosos da cidade. Ten albergado as obras do conde Marco Bevilacqua, que comprende obras, entre outras, do artista veronés Orbetto, e do, máis famoso, Tintoretto. O Palazzo Canossa é outro pazo privado veronés e unha obra mestra arquitectónica. Foi edificado para a familia dos marqueseses Di Canossa polo arquitecto Michele Sammicheli, no 1527, tamén no Corso Cavour, cerca do Arco dei Gavi e do Castelvecchi. É de claro estilo maneirista. Non presenta a súa entrada directamente á rúa, senón que está algo retirada, cun magnífico pórtico.
Prazas da cidade
A Piazza Bra é a máis importante de Verona, é unha das maiores de Europa, arrodeada de varios espléndidos pazos aristocráticos, sendo numerosos os bares e restaurantes emprazados nela e proximidades. No medio da praza érguese a estatua impoñente de Vittorio Emanuele II, rei de Italia. Entre os sonados monumentos radicados na praza salientan a Arena, O Pazo Municipal ou palazzo Barbieri, dito así polo nome do arquitecto que o planeou e máis a Gran Guardia Vecchia, antigo depósito de armas austríaco, agora sede de exposicións e conferencias. A Via Mazzini une esta praza coa dell'Erbe.
A Piazza dell'Erbe (Praza das herbas), foi o mercado tradicional de verduras e froitas e segue como de mercado tradicional. Na actualidade é tamén unha praza para mostras de pintores. Cerca dela érguese a torre dei Lamberti.
800px|thumb|center|Vista panorámica da cidade desde Castel San Pietro
Illa do Príncipe Carlos
A Illa do Príncipe Carlos (Prince Charles Island) é unha illa canadense, de gran tamaño e moi pouca altitude, que cunha superficie de 9.521 km².
Atópase na Conca Foxe, fronte á costa oeste da Illa de Baffin, na Rexión Qikiqtaaluk do territorio de Nunavut, Canadá. A pesar do tamaño da illa, a primeira noticia da mesma foi en 1948, realizada por Albert-Ernest Tomkinson voando nun FARC Avro Lancaster, aínda que probablemente fose coñecida polos Inuit desde moito tempo antes.
A illa recibiu o nome de Príncipe Carlos, que naceu o mesmo ano. A illa está deshabitada e as súas temperaturas son extremadamente frías. esquerda|miniatura|250px|Mapa da Conca Foxe
El Explorador de Puente-Caldelas
El Explorador de Puente-Caldelas foi un periódico editado en Ponte Caldelas en 1915.
Historia e características
Subtitulado Revista mensual dedicada a los hijos de este distrito, apareceu o 1 de xaneiro de 1915. Estaba editada e dirixida por Víctor Fraiz Villanueva. Incluía información local e noticias sobre os exploradores. Imprimiuse nos obradoiros tipográficos da viúva de Landín en Pontevedra. Só se editou o primeiro número e foi substituído por El Heraldo de Puente-Caldelas.
Kate Gleason
Catherine Anselm Gleason, nada en Rochester o 25 de novembro de 1865 e finada no mesmo lugar o 9 de xaneiro  de 1933, foi unha enxeñeira e empresaria estadounidense coñecida tanto polo seu traballo como enxeñeira como pola súa filantropía.
Traxectoria
Catherine Anselm Gleason era filla de William e Ellen McDermott Gleason emigrantes irlandeses. O seu pai era o propietario dunha compañía de máquinas ferramentas, máis tarde chamada Gleason Works, que chegaría a ser unha das máis importantes fábricas de máquinas ferramentas de corte de engrenaxes do mundo. Cando tiña 11 anos, o seu medio irmán Tom morreu de febre tifoide, causando dificultades na empresa do seu pai porque Tom fora un axudante importante. Á idade de 12 anos empezou a traballar para o seu pai para encher o baleiro deixado pola morte de Tom. En 1884, foi admitida para estudar enxeñaría na Universidade de Cornell en Ithaca, NY, aínda que non puido completar os seus estudos en Cornell debido á súa requirida presenza na fábrica. Continuou os seus estudos ao regresar a Rochester no Instituto de Mecánica, máis tarde rebautizado como Instituto de Tecnoloxía de Rochester. Estivo activamente involucrada como tesoureira e vendedora de Gleason Works. En 1893, percorreu Europa para ampliar o negocio da empresa, unha das primeiras veces que un fabricante estadounidense tentou globalizar o seu negocio. Hoxe en día, as vendas internacionais constitúen case 3/4 do negocio da compañía.
Ellen Gleason era amiga de Susan B. Anthony, e despois da morte de Anthony apoiou o sufraxio das mulleres.
Carreira tras Gleason Works
esquerda|miniatura|Monumento conmemorativo en Do leste Rochester, Nova York Debido a conflitos coa súa familia, abandonou Gleason Works en 1913 e comezou a traballar para a Íngua Machining Company o 1 de xaneiro de 1914 onde se converteu na primeira muller nomeada administradora concursal dunha bancarrota. Conseguiu restaurar a compañía e refinanciar as súas débedas devolvendo a compañía aos seus accionistas antes do fin de 1915.
Despois axudou a que en East Rochester lográsese o financiamento e construción de 8 fábricas para varias compañías.
En 1914, converteuse na primeira muller en ser membro da Sociedade Americana de Enxeñeiros Mecánicos, representando á sociedade na Conferencia de Poder Mundial en Alemaña.
En 1917, foi nomeada presidenta do Primeiro Banco Nacional de East Rochester mentres o presidente anterior foi recrutado na Primeira Guerra mundial. Durante este período asumiu un préstamo para terminar a construción das vivendas que iniciara o anterior tomador do préstamo.Así impulsou os seus esforzos humanitarios en Rochester, creando oito compañías, unha das cales construía vivendas para a clase media.
Despois probou a construción de vivendas ignífugas baratas desenvolvendo un método de vertedura de formigón que ela mesma desenvolveu. Describiu o seu método nun artigo da publicación Concrete (Formigón), en 1921 titulado "How a Woman Builds Houses to Sell at a Profit for $4,000" (Como as mulleres constrúen vivendas para vender cun Beneficio de 4000 $).
Na década de 1920 reconstruíu para ela mesma un castelo en Septmonts, Francia, ademais de contribuír á reconstrución das cidades circundantes para axudalas a recuperarse dos danos que deixou a guerra mundial. Durante este período tamén visitou California para estudar os edificios de adobe.
Despois, desde a súa casa de inverno en Beaufort, Carolina do Sur, planeou a construción dunha comunidade de apartamentos con xardín para artistas e escritores, pero só 10 destas casas completáronse no momento da súa morte.
Vida persoal
Gleason apoiaba o sufraxio feminino. Segundo se reflectía nunha conta de 1912 da Convención da Asociación Americana do Sufraxio Feminino, Gleason prometeu 1.200 dólares ao movemento, unha das maiores achegas. Moitas das escrituras persoais de Gleason reflicten as súas contribucións e as do seu pai ao sufraxio das mulleres.
Legado
Deixou en herdanza gran parte do seu patrimonio a diversas institucións de Rochester, como bibliotecas, parques, e o Instituto Rochester de Tecnoloxía.