cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
H. B. Earle Fox
Earle Fox era irmán do pintor e tamén numismático John Shirley Fox.
Xornalismo
A condición de xornalista de Earle Fox levouno a residir en París, onde tamén residía o seu irmán John Shirley. Alí foi o editor do xornal en inglés Galignani's Messenger e da edición parisiense do New York Herald.
Posteriormente, exerceu a súa profesión durante un tempo en Atenas.
Meta, Italia
miniatura|Unha vista de Meta. Meta é unha localidade e comuna italiana da rexión de Campania, na provincia de Nápoles. Antigamente, formou parte do antigo reino de Nápoles e da Coroa de Aragón e despois do reino das Dúas Sicilias iñantes da súa incorporación ao reino de Italia.
H. B. Earle Fox
Xornalismo
Ao seu regreso a Inglaterra asentouse en Londres e entrou no equipo de dirección do xornal Standard.
Numismático
Earle Fox compartía co seu irmán John Shirley a súa paixón polo coleccionismo e polo estudo numismático, e durante a súa estadía en Atenas descubriu a moeda da Antiga Grecia e comezou a afondar no seu coñecemento, e publicou os seus primeiros artigos sobre este aspecto. A súa colección persoal de moeda grega, sobre a que baseou os seus estudos, foi doada polo seu desexo ao Departamento de Moedas e Medallas do Museo Británico, á súa morte en 1920.
Meta, Italia
A súa poboación é de 7.969 habitantes, nunha superficie de 2,19 km², cunha densidade de poboación de 3.216,40 hab/km².
H. B. Earle Fox
Numismático
Cando volveu a Londres, introduciuse xunto co seu irmán o estudo na numismática medieval inglesa dos Plantagenet e dos Tudor, o que deu lugar a unha serie de artigos sobre este asunto a partir de 1909.
Ingresou na Royal Numismatic Society o 19 de novembro 1891 e ao pouco tempo pasou a formar parte do seu consello directivo, como vicepresidente entre 1913 e 1915. En 1920 foi honrado postumamente pola máxima distinción desta entidade, xunto co seu irmán.
Tamén formou parte da British Numismatic Society, na que ingresou en 1907 e posteriormente ocupou o cargo de secretario. Ademais, durante os seus derradeiros dous anos da súa vida foi o editor da publicación periódica desta entidade, o British Nunmismatic Journal.
Meta, Italia
Xeografía
A localidade de Meta atópase situada a 111 metros de altura sobre o nivel do mar.
H. B. Earle Fox
Vida persoal
Os problemas de saúde de Earle Fox fixeron que abandonase Londres en 1914 e retirouse a unha casa de campo na pequena localidade de Woolhampton, en West Berkshire.
Meta, Italia
Xeografía
Do seu termo municipal forman parte as vilas de Alberi e Casastarita; por outro lado, fai fronteira coas comunas de Piano di Sorrento e Vico Equense.
H. B. Earle Fox
Vida persoal
Earle Fox morreu o 21 de marzo de 1920, en Devizes, Wiltshire, aos 57 anos de idade.
Publicacións
Esta é unha escolma dos artigos numismáticos publicados por Earle Fox ao longo da súa traxectoria, inicialmente acerca da moeda da Antiga Grecia e, a partir de 1909, sobre a moeda medieval inglesa:
Helena Carvalhão Buescu
Helena Etelvina de Lemos Carvalhão Buescu, nada en Lisboa o 29 de setembro de 1956, é unha profesora portuguesa e escritora. Foi galardoada pola Asociación Portuguesa de Escritores e pola Universidade de Évora.
Traxectoria
É filla do profesor Victor Buescu ( Coţofenii din Faţă ou Coţofenii din Dos, Dolj, Olténia, Valaquia, Romanía, 9 de novembro de 1911-5 de xuño de 1971) e a súa esposa Maria Leonor Carvalhão Buescu (Idanha-a-Nova, Monsanto), 24 de xuño de 1932 - 28 de decembro de 1999), que ten unha rúa que leva o seu nome na parroquia de Carnide, en Lisboa, e irmá mamáis vella da profesora Ana Isabel de Lemos Carvalhão Buescu (Lisboa, 25 de agosto de 1957), casou con Bernardo João da Silveira de Vasconcelos e Sousa, IX Marqués de Castelo Melhor, e irmá máis vella de Maria Gabriela de Lemos Carvalhão Buescu e Jorge Sebastião de Lemos Carvalhão Buescu (20 de xuño de 1964).
É profesora na Facultade de Letras de Lisboa, onde traballa nas áreas de Literatura Comparada e Literatura Portuguesa, sobre todo os séculos XIX e XX e a problemática teórica da literatura. Ten colaborado con universidades de Europa, Estados Unidos, Brasil, onde ten sido profesora ou investigadora.
Foi unha das principais asinantes do Manifesto en Defensa da Lingua Portuguesa contra o Acordo Ortográfico de 1990, unha petición en liña que, entre maio de 2008 (data de inicio) e maio de 2009 (data de consideración polo Parlamento), recolleu máis de 115 mil sinaturas válidas.
Obras
Entre as súas obras están:
Stuart Rigold
Stuart Eborall Rigold, nado o 8 de decembro de 1919 en Blackheath, Gran Londres, e finado en 1980, foi un arqueólogo, numismático e fotógrafo británico, especialista na moeda e na arquitectura altomedieval.
Entre outros cargos, Rigold presidiu a Sociedade Numismática Británica (1971-1975) e encabezou a Inspección Central de Monumentos de Inglaterra (1976-1978).
Infancia e educación
Stuart Rigold naceu nunha familia con orixes en Austria ou en Alemaña. O seu pai, Ernest Rigold, era un enxeñeiro de minas, e Stuart colleu o seu segundo nome (Eborall) do apelido da súa nai. A súa infancia transcorreu na contorna de Rolvenden, no condado de Kent, e cursou a súa educación secundaria en Sutton Valence School, en Maidstone. Nesta etapa padeceu unha tartamudez que superou en anos posteriores.
En 1936, aos 17 anos, Stuart iniciou a súa formación superior na Universidade de Saint Andrews, onde estudou Xeoloxía, así como Inglés, Francés e Estudos Clásicos, aínda que este período se viu interrompido pola segunda guerra mundial, na que participou nos servizos de intelixencia británicos co rango de suboficial maior, traballando en Bletchley Park, no seo do equipo Enigma, e tamén nun destino en Dinamarca.
Concluída a guerra, en 1946 continuou a súa formación no Saint Peter's College, da Universidade de Oxford, onde en 1948 se licenciou en Literae humaniores (cultura clásica, grego, latín e filosofía).
Carreira profesional
Logo de rematar os seus estudos, Rigold ingresou na Inspección de Monumentos Antigos, onde desenvolveu a súa vida profesional nas seguintes tres décadas, ata se converter no inspector principal para Inglaterra durante os seus dous derradeiros anos de exercicio.
Os dous focos principais das súas investigacións foron as moedas sceatta do século VIII e as fichas comerciais da baixa Idade Media, que aparecían adoito nas escavacións en Inglaterra. Mais non descoidou tampouco outras épocas da moeda, interesándose sempre pola interacción entre a historia numismática, a política e a económica. No entanto, os resultados das súas investigacións numismáticas non foron obxecto de publicacións monográficas; nalgúns casos permanecen inéditos e noutros cómpre procuralos en artigos específicos e nos informes publicados das súas escavacións.
En 1963 Rigold foi elixido membro da Sociedade de Anticuarios de Londres, de cuxo consello de goberno formou parte dez anos despois. Tamén foi un membro destacado doutras entidades académicas e asociativas, como a Sociedade Arqueolóxica de Kent (en cuxa publicación Archaeologia Cantiana contribuíu con numerosos artigos), a Sociedade de Arqueoloxía Medieval (tamén dentro do seu comité editorial), a Real Sociedade de Numismática ou a Sociedade Británica de Numismática. Desta última entidade ocupou a presidencia entre 1971 e 1975, e acadou o seu máximo galardón en 1977.
Stuart Rigold foi un asiduo visitante da Burlington House, onde se albergan tanto a Academia Británica como diversas sociedades científicas, e tamén do Warburg Institute; en ambos participaba en coloquios e encontros de todo tipo acerca da cultura clásica.
Recoñecementos
A figura de Stuart Rigold foi honrada coa publicación de senllos libros de homenaxe, o primeiro deles en 1981, a cargo de A. Detsicas, publicado pola Sociedade Arqueolóxica de Kent, e o segundo en 1982, dirixido por Peter E. Leach e publicado polo Consello da Arqueoloxía Británica.
Vida persoal
Stuart Rigold casou en 1955 con Eleanor Pike, con quen non tivo descendencia.
Publicacións
Stuart foi autor dun bo número de artigos en diversas revistas especializadas da súa época, entre as que cabe salientar Archaeologia Cantiana, British Numismatic Journal, The Archaeological Journal, Medieval Archaeology e Journal of the British Archaeological Association. Os seus traballos monográficos están maioritariamente vinculados ao seu labor profesional na Inspección Central de Monumentos de Inglaterra.
Gromo, Italia
Gromo é unha vila e comuna italiana (comune) da provincia de Bérgamo, rexión da Lombardía.
Xeografía
Segundo o censo do 31 de maio de 2021, contaba cunha poboación de 1 160 habitantes, polo que a súa densidade de poboación, nese ano, era de 57,8 hab./km².
miniatura|230px|Localización da comuna de Gromo na [[provincia de Bérgamo]]
O Boieiro, Distriz, Monforte de Lemos
O Boieiro é un lugar da parroquia de Distriz no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Babela, Distriz, Monforte de Lemos
Babela é un lugar da parroquia de Distriz no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
O Campelo, Distriz, Monforte de Lemos
O Campelo é un lugar da parroquia de Distriz no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Susana Rodríguez Barcia
Traxectoria
Exerce como profesora titular no departamento de Lingua Española da Facultade de Filoloxía e Tradución da Universidade de Vigo. Foi profesora axudante e bolseira de investigación dende 1998. Dende 1999 traballa en áreas como a análise do discurso, a historiografía lingüística ou a lexicografía, en particular na presenza de ideoloxía nos dicionarios monolingües en español. Así mesmo, tamén é especialista na construción discursiva de estereotipos.
Doutorouse en 2005 pola Universidade de Vigo cunha tese sobre a ideoloxía na historia da lexicografía española entre 1611 e 1899, dirixida por Miguel Ángel Esparza Torres.
Entre os anos 2005 e 2006 traballou no grupo de Terminoloxía Científico-Técnica de Galicia (Termigal), no Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.
Entre outras obras, traduciu ao galego O escaravello de ouro de Edgar Allan Poe. É, ademais, directora da revista ''Hesperia. Anuario de Filología Hispánica'', da Universidade de Vigo.
No eido da lexicografía, é coautora do Gran dicionario século 21 Galego/Castelán. Entre outras achegas, destaca a Introducción a la Lexicografía publicada en 2016 pola Editorial Síntesis.
José Antonio Trillo Durán
José Antonio Trillo Durán, nado cara a 1920, foi un avogado e político galego.
Håbo
Håbo é un municipio sueco (kommun) do condado de Uppsala. A súa capital é Bålsta. No ano 2022 o concello tiña 22 630 habitantes.
A Capela, Distriz, Monforte de Lemos
A Capela é un lugar da parroquia de Distriz no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
O Cruceiro, Distriz, Monforte de Lemos
O Cruceiro é un lugar da parroquia de Distriz no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Ana Curra
Ana Isabel Fernández, coñecida artisticamente como Ana Curra e Ana Pegamoide, nada en San Lorenzo de El Escorial o 29 de decembro de 1958, é unha teclista, vocalista e compositora española, que na década de 1980 foi unha das referentes da movida madrileña e algúns medios denominárona a raíña do punk en España.
Primeiros anos
O pai de Ana era farmacéutico en San Lorenzo de El Escorial, onde ela naceu. A súa nai, que estudara piano, aproximouna desde nena á música clásica. Ao tempo que comezaba a ir á escola, recibiu clases de piano no conservatorio. Introduciuse na música pop grazas aos seus irmáns, un deles especialmente fan de Bob Dylan e o outro de The Velvet Underground e da música dos anos 50. O primeiro concerto ao que a levaron foi do grupo de Wilko Johnson, Dr. Feelgood, precursores do punk. Posteriormente interesouse por Iggy Pop e Johnny Thunders.
Aos dezasete anos trasladouse a Madrid para estudar a carreira de farmacia, tempo en que tiña xa sete cursos de piano. Alí conectou con algúns membros da incipiente "movida madrileña", da que se converteu nun dos referentes.
"Ana Pegamoide"
Acababa de chegar a Madrid cando a través dos seus irmáns contactou en 1979 cos compoñentes de Kaka de Luxe e con Alaska, que estaba iniciando o grupo Alaska y los Pegamoides xunto a Carlos Berlanga, Nacho Canut e Eduardo Benavente, que foi a súa parella.
Sumouse á formación, encargouse dos teclados e da caixa de ritmos e gravou toda a súa discografía. Unha das súas achegas ao grupo foi a segunda voz do sinxelo "La línea se cortó". A afinidade entre Ana e Alaska foi tal que comezaron a compoñer cancións xuntas, como "Estrategia militar", "Redrum" ou "Quiero ser santa" na etapa final dos Pegamoides. No local en que ensaiaban os Pegamoides compartían espazo e experiencias con Los Escaparates, de onde saíron Eduardo Benavente, El Ángel e César Scappa, a súa parella en 2014.
O seu primeiro estilo foi "anos cincuenta", con algúns modelos herdados da súa nai e con outros que ela mesma transformaba e adaptaba. Seguiu a elaborar con coidado o seu vestiario na seguinte etapa, con Parálisis Permanente.
Parálisis Permanente
En 1982 Ana Curra incorporouse como artista convidada ao grupo Parálisis Permanente, que crearan de xeito paralelo Javier Benavente, Nacho Canut e o seu irmán e Eduardo Benavente, segundo explicou ela mesma nunha entrevista anos despois, sinalando que ata a disolución de Pegamoides participara só na composición sen incorporarse abertamente a Parálisis por respecto e fidelidade ao primeiro proxecto, que non estivera falto de tensión. Nunha primeira época, explicou Ana Curra, cando estaban Jaime Urrutia e Nacho Canut, non figurou tamén a causa do seu contrato con Hispavox.
Parálisis Permanente apenas fixeron uns seis concertos antes do accidente que custou a vida a Eduardo Benavente. Publicaron un único álbum, El acto (1982), do que Ana Curra compuxo a metade das cancións. Tamén foi obra súa o seu derradeiro sinxelo, "Nacidos para dominar" (1983), que saíu ao mercado pouco despois do falecemento de Benavente nun accidente de tráfico, cando ela conducía o coche de camiño a unha actuación e polo que o irmán de Eduardo chegou a denunciala.
Foi tamén a etapa en que participou na creación da primeira compañía discográfica independente de España, Tres Cipreses, en que ela e Eduardo Benavente se ocuparon da parte artística (1982-1983).
Los Seres Vacíos
Paralelamente a Parálisis Permanente, Ana e Eduardo Benavente formaron Los Seres Vacíos, nome co que gravou en 1982 o seu primeiro maxisingle como voz solista, Los celos se apoderan de mí.
Trala morte de Benavente, Ana Curra editou co mesmo nome outros dous maxisingles, Luna nueva (1983) e Recuerda (1984). A falta de resultados comerciais fixo que se tomase unha etapa de reflexión.
En 1983 realizou varias colaboracións, como Negros S.A. con Alaska e Los Nikis, que sacou ao mercado un único maxisingle con dúas cancións, "Sabana, sabana" e "El Dr. Livingstone, supongo".
Segundo explicou anos despois a propia Ana Curra, foi unha etapa difícil, en que a artista tivo problemas coa heroína. En 1984 acabou a carreira de piano e conseguiu unha praza no Conservatorio de San Lorenzo de El Escorial.
Ana Curra
En 1985, reapareceu xa como Ana Curra, en solitario como vocalista, teclista e compositora cun son menos lúgubre e máis rock (segundo os críticos musicais), editando un maxi de catro temas: "Una noche sin ti", e "Lágrimas" na cara A e "Volveré" e "Lágrimas (versión instrumental)" na cara B (Hispavox) en colaboración con José Battaglio de La Frontera coas letras e a produción, Rafa Balmaseda no baixo e Carlos Torero na batería. O traballo valeulles para seren elixidos polos ouvintes de Radio 3 como o mellor maxi do ano. En 1987, editouse o LP Volviendo a las andadas, disco con once cancións do que se extraeron dous sinxelos, "Rien de rien" e "En esta tarde gris", cunha case nula promoción. Tamén foi teclista nos grupos El último eslabón e Vidas ejemplares.
En 1989, colaborou con Alaska y Dinarama poñendo a voz no sinxelo "Quiero ser santa", canción de Parálisis Permanente que se incluíu no álbum Fan fatal. En 1993 abandonou o seu retiro para colaborar en dous concertos de homenaxe á memoria do batería Toti Árboles baixo o nome de Los Vengadores que recolleu nun CD con sete temas en edición limitada.
A principios da década volveu atoparse con El Ángel, poeta e guitarrista de Los Escaparates que coñecera quince anos atrás no local onde ensaiaban os grupos da movida madrileña. En 1993 marchou con el a Sevilla para gravar o disco que presentaron xuntos en xuño de 1994, Polvo de Ángel e un libro de poemas de Ángel, Los planos de la demolición, do que Ana escribiu o prólogo. Con el compartiu os últimos anos da vida do poeta, enfermo de sida e consciente da súa situación crítica. Faleceu en 1995 a causa dun linfoma. En abril de 1997 Ana Curra participou nunha montaxe teatral baseada nese libro realizado pola compañía La Tejera Teatro en que cantaba en directo.
En 1995 foi coordinadora de Poética, un festival de poesía que tivo unicamente dúas edicións, a de 1995 no San Juan Evangelista e outra en 1996 no Círculo de Belas Artes de Madrid.
En 2006 concedeu por primeira vez desde había anos unha entrevista no programa de radio El tren de los sueños onde relatou a súa experiencia en Alaska y Los Pegamoides e a fascinación que sentira pola espontaneidade daqueles compañeiros vestidos de negro e rosa puñeta, o receo de Carlos Berlanga a que o resto dos membros interviñera na composición das cancións e o seu amor por Eduardo Benavente, a quen a teclista recordaba como "un artista voraz e camaleónico". Tamén a dor que sentiu cando Benavente faleceu aos vinte anos nun accidente de coche en que ela conducía ("chamábanme a viúva de Madrid"), a súa caída nas drogas e como a discográfica Dro arramplou co selo discográfico que montara a parella e apenas pagou as regalías correspondentes.
En abril de 2010 subiu de novo ao escenario no Festival Universimad de Madrid xunto a Miguel López, alias Digital 21, pioneiro na década de 1990 da música electrónica, videoartista e produtor, recuperando o nome de Ana Curra nunha nova aventura musical, Digital 21 Vs Ana Curra.
A finais de 2011 levou a cabo un novo proxecto chamado Ana Curra presenta El acto, acompañada por José Battaglio (guitarra), César Scappa (guitarra), Manolo UVI (baixo) e Rafa Le Doc (batería). A intención era dar un concerto o 9 de marzo de 2012 interpretando o repertorio de Parálisis Permanente, conta pendente de Ana desde a morte de Eduardo e como homenaxe a este e a Toti. Tamén subiu ao escenario Rafa Balmaseda e ademais, a modo de presentación, lanzaron un sinxelo dobre con catro cancións regravadas en estudio.
En 2013 no aniversario da morte de Eduardo Benavente escribiu:
Foi o pechamento dunha débeda pendente coa súa propia historia, o amor e a morte.
En 2017 colaborou na canción "Extasis místico", do álbum Espichufrenia, do grupo sevillano Narco, colaborando con eles no seu directo de fin de xira na Sala Mon en decembro de 2018.
Vida persoal
Ana Curra foi a parella de Eduardo Benavente (1962-1983), cantante do grupo Parálisis Permanente que faleceu nun accidente de tráfico. O coche, un Seat Ronda conducíao a propia Ana. Posteriormente foi musa e parella do fotógrafo Alberto García-Alix.
A principios dos 90 Ana reencontrouse con El Ángel, poeta e músico da banda Los Escaparates que coñecera a principios da década de 1980 con problemas de drogadicción e sida. Mantivo unha relación con el durante dous anos ata a súa morte en 1995 a causa dun linfoma. Dese 2014 a súa parella foi o músico César Scappa, tamén antigo compoñente de Los Escaparates.
Discografía
Los Vengadores Digital 21 Vs. Ana Curra
Manuel Trillo Freire
Manuel Trillo Freire foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Avogado en Cee. Foi nomeado alcalde de Cee en 1959, tomando posesión o 3 de febreiro. Foi presidente da Fundación Fernando Blanco en 1960. Permaneceu na alcaldía ata 1960. En 1985 foi elixido presidente de Alianza Popular de Cee. Encanezou a candidatura de AP nas eleccións municipais de 1987 e foi elixido concelleiro de Cee. Nas eleccións xerais de 1989 foi candidato número 7 do Partido Popular pola Coruña, pero non foi elixido. Dimitiu como concelleiro en marzo de 1990.
Vida persoal
Casou con Cándida Mayobre Rivas e foi pai de José Manuel, María del Pilar e Carlos Trillo Mayobre.
Arelis Uriana
Arelis María Uriana Guariyú, nada en Fonseca, La Guajira o 24 de febreiro de 1976, é unha política e lideresa indíxena do pobo wayuu do resgardo indíxena de Mayabangloma, en Colombia. É a primeira muller indíxena en aspirar á presidencia da república como precandidata da coalición coñecida como Pacto Histórico por Colombia en 2022, en representación do partido Movemento Alternativo Indíxena e Social (MAIS).
Traxectoria
Entre os anos 2007 a 2011 foi capacitadora da Escola de Formación Indíxena Nacional (EFIN) que forma parte da Organización Nacional Indíxena de Colombia ONIC.
Do ano 2014 ao 2016 foi conselleira na Organización Nacional Indíxena de Colombia. Máis tarde sería cofundadora da Comisión Étnica para a Paz e a Defensa dos Dereitos Territoriais no marco dos diálogos de paz do goberno de Juan Manuel Santos coa guerrilla das FARC.
De 2015 a 2020 foi coordinadora continental de ECMIA, Enlace Continental de Mulleres Indíxenas das Américas. Naquel tempo recibiu ameazas que foron rexeitadas pola comunidade internacional.
A Eirexe, Distriz, Monforte de Lemos
A Eirexe é un lugar da parroquia de Distriz no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
O Baleal, Baredo, Baiona
O Baleal é unha aldea da parroquia de Baredo, en Baiona, na provincia de Pontevedra.
Non se encontra rexistrada no Nomenclátor Oficial de Galicia vixente, xa que se encontra erroneamente englobada dentro dos Portelos. Por iso mesmo, non existen datos do IGE sobre a súa poboación. Porén, si que xa aparece en Galicia Nomeada.
Atópase nas proximidades da beiramar, moi preto da Arquiña, lugar de relevancia cultural e arqueolóxica, por ser, segundo as narracións orais da veciñanza, onde apareceu a Virxe da Cela.
A Eirexe, Gullade, Monforte de Lemos
A Eirexe é un lugar da parroquia de Gullade no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Quiralidade
200px|miniatura|Dous enantiómeros dun [[aminoácido xenérico que é quiral]]
A quiralidade, descuberta por Louis Pasteur en 1848, é unha propiedade de asimetría importante en varias ramas da ciencia. A palabra quiralidade, introducida por Lord Kelvin en 1904, deriva do grego χειρ (kheir), que significa 'man', un obxecto quiral familiar.
Un obxecto ou sistema é quiral se é distinguible da súa imaxe especular; é dicir, non pode ser superposto sobre ela. Inversamente, a imaxe especular dun obxecto aquiral, como unha esfera, non se pode distinguir do propio obxecto. Un obxecto quiral e a súa imaxe especular denomínanse enantiomorfos (en grego, 'formas opostas') ou, cando nos referimos a moléculas, enantiómeros. Un obxecto non quiral denomínase aquiral (por veces tamén anfiquiral) e pode ser superposto á súa imaxe especular.
As mans humanas son quizais o exemplo máis universalmente recoñecido de quiralidade. A man esquerda non se pode superpoñer á súa imaxe especular da man dereita; sen importar como orientemos as dúas mans, é imposible facer coincidir todas as principais caracterísiticas das dúas mans en todos os eixes. Esta diferenza en simetría faise obvia se alguén intenta darlle a man a unha persoa se ela tende a man dereita e nós a esquerda, ou se se quere meter a man dereita nunha luva de man esquerda. En matemáticas, a quiralidade é a propiedade dunha figura que non é idéntica á súa imaxe especular. Unha molécula dise que é quiral se todas as súas valencias están ocupadas por diferentes átomos ou grupos de átomos.
Matemáticas
miniatura|200px|Un obxecto tridimensional aquiral sen simetría central ou un plano de simetría. miniatura|200px|Táboa con todos os [[nó primo|nós primos co sete cruzamentos ou menos (non se inclúen as imaxes especulares).]]
En matemáticas, unha figura é quiral (e dise que ten quiralidade) se non pode ser mapada á súa imaxe especular soamente por medio de rotacións e translacións. Por exemplo, un zapato dereito é diferente do esquerdo, e o xiro no sentido das agullas do reloxo é distinto que o xiro contrario. Ver para unha definición matemática completa.
Un obxecto quiral e a súa imaxe especular son enantiomorfos. A palabra enantiomorfo deriva do grego ἐναντίος (enantios) 'oposto' + μορφή (morfe) 'forma'. Unha figura non quiral é denominada aquiral ou anfiquiral.
A hélice (e por extensión un carrete de corda, un parafuso, unha hélice propulsora etc.) e unha banda de Möbius son obxectos bidimensionais quirais nun espazo de ambiente tridimensional. Os tetrominós con forma de J, L, S e Z do popular xogo de vídeo Tetris tamén presentan quiralidade, pero só nun espazo bidimensional.
Moios outros obxectos familiares mostran a mesma simetría quiral do corpo humano, como luvas, lentes (onde os dous cristais teñen distintas dioptrías), e zapatos. Unha noción similar de quiralidade considérase na teoría de nós, como se explica máis abaixo.
Algúns obxectos tridimensionais quirais, como a hélice, poden asignarse a un xiro á dereita ou esquerda, segundo a regra da man dereita.
Volksparkstadion
O Volksparkstadion é un estadio de fútbol de Hamburgo, Alemaña. Nel disputa os seus partidos como local o Hamburger SV.
Quiralidade
Xeometría
En xeometría unha figura é aquiral se e só se o seu grupo de simetría contén polo menos unha isometría de inversión de orientación. En dúas dimensións, cada figura que posúe un eixe de simetría é aquiral, e pode demostrarse que cada figura aquiral acoutada debe ter un eixe de simetría.
Volksparkstadion
Historia
O estadio foi construído entre 1951 e 1953, sobre un máis antigo que ocupaba o mesmo lugar. Foi inaugurado o 12 de xullo de 1953 co nome de Volksparkstadion (Estadio do Parque do Pobo), recibindo o nome pola súa localización no Altona Volkspark (Parque do Pobo). A maioría dos materiais de construción procedían das ruínas de Eimsbüttel, un distrito de Hamburgo destruído polos bombardeos aliados durante a segunda guerra mundial. O novo estadio podía albergar ata 75.000 espectadores.
Quiralidade
Xeometría
En tres dimensións, cada figura que posúe un plano de simetría ou un centro de simetría é aquiral. Porén, hai figuras aquirais que carecen tanto de planos coma de centro de simetría. En termos de grupos puntuais, todas as figuras quirais carecen dun eixe de rotación impropio (Sn). Isto significa que non poden conter un centro de inversión (i) ou un plano especular (σ). Soamente poden ser quirais as figuras cunha designación de grupo puntual C1, Cn, Dn, T, O, ou I.
Volksparkstadion
Historia
En 1963, cando o HSV se clasificou para a nova Bundesliga, pasou a xogar no Volksparkstadion, un estadio máis grande e moderno que a súa anterior sede, o Sportplatz at Rothenbaum. En maio de 1998, o HSV decidiu substituír o impopular Volksparkstadion por un novo estadio, non só para axudar a Alemaña a prepararse para ser sede da Copa do Mundo de Fútbol, senón tamén porque cada vez era máis difícil cumprir as normas de seguridade cunhas instalacións tan antigas. O antigo estadio foi demolido e o novo estadio foi xirado 90° para ofrecer unha experiencia visual igual en todas as bancadas e aproveitar a luz solar. O custo estimado do novo estadio foi de entre 90 e 100 millóns de euros. A capacidade do estadio durante os partidos de clubs é de 57.000 espectadores, reducíndose a 51.500 durante os partidos internacionais. O récord de asistencia alcanzouse na vitoria do Hamburger SV sobre o Bayern de Múnic (1-0) o 30 de xaneiro de 2009, cando se contabilizaron 57.000 espectadores.esquerda|miniatura| Vista aérea do estadio en 2010.O 30 de abril de 1998 emitiuse a licenza de obra para o novo recinto. Elimináronse as instalacións de atletismo, reducindo así a distancia entre o terreo de xogo e as bancadas. O estadio foi reinaugurado o 2 de setembro de 2000 cun partido entre Alemaña e Grecia, gañando o equipo local por 2-0. Co novo estadio, o HSV conseguiu acadar unha media de 50.000 asistentes aos seus partidos. En 2004 abriu no estadio un museo dedicado á historia do HSV.
Quiralidade
Física
miniatura|200px| Animación da luz polarizada circularmente dextróoxira (no sentido das agullas do reloxo), como se define desde o punto de vista dun receptor de acordo coas covencións da [[óptica. ]]
Volksparkstadion
Historia
En 2001, AOL comprou os dereitos do nome do Volksparkstadion por 15,3 millóns de euros, pasando este a chamarse AOL Arena. En marzo de 2007, os dereitos do nome foron comprados por HSH Nordbank por 25 millóns de euros, e o estadio foi rebautizado como HSH Nordbank Arena. Entre 2010 e 2015 chamouse Imtech Arena, recuperando a continuación o seu nome orixinal, Volksparkstadion.
Quiralidade
Física
En física, a quiralidade pode encontrarse no spin dunha partícula, no que a quiralidade dun obxecto pode determinarse pola dirección na cal xira a partícula. Non se debe confundir con helicidade, que é a proxección do spin ao longo do momento linear dunha partícula subatómica, a quiralidade é puramente un fenómeno da mecánica cuántica como o spin. Aínda que ambos poden ter propiedades levoxiras ou dextroxiras, só no caso de partículas sen masa (un fotón, por exemplo) teñen unha rotación simple. En particular para unha partícula sen masa a helicidade é o mesmo que a quiralidade mentres que para unha antipartícula teñen signo oposto.
Volksparkstadion
Mundial de 1974
O Mundial de 1974 celebrouse en Alemaña Occidental e o Volksparkstadion foi un dos estadios utilizados no torneo. O primeiro partido disputado foi o partido entre Alemaña Oriental e Australia (gañando os alemáns 2-0), cunha asistencia de só 17.000 espectadores. O seguinte partido foi un Alemaña Occidental-Australia, onde a asistencia subiu ata os 53.300 seareiros. A asistencia creceu aínda máis para o seguinte partido, ata os 60.200 espectadores, no partido que enfrontou ás dúas Alemañas, sendo a vitoria para os orientais por 1-0.miniatura|267x267px| O [[Hamburger SV contra o Eintracht Frankfurt, en maio de 2004.]]
Quiralidade
Física
O carácter dextroxiro ou levoxiro tanto na quiralidade coma na helicidade relaciónanse coa rotación dunha partícula mentres que avanza con movemento linear con referencia ás mans humanas. O polgar da man apunta cara á dirección do movemento linear mentres que os dedos se dobran cara á palma, representando a dirección de rotación dunha partícula (é dicir, en sentido das agullas do reloxo ou no contrario). Dependendo do movemento linear e rotacional, a partícula pode ser definida polo seu carácter dextroxiro ou levoxiro. Unha transformación de simetría entre os dous denomínase paridade. A invarianza baixo paridade por un fermión de Dirac chámase simetría quiral.
Volksparkstadion
Eurocopa de 1988
A RFA albergou a Eurocopa de 1988 e o Volksparkstadion foi un dos estadios anfitrións. Nese momento o estadio podía albergar 61.200 espectadores. O único partido do torneo que se disputou no estadio foi unha semifinal na que os anfitrións, Alemaña Occidental, caeron ante os Países Baixos por 1–2.
Quiralidade
Electromagnetismo
300px|miniatura|A dirección do fluxo de corrente e o fluxo magnético inducido segue unha relación de quiralidade. As ondas electromagnéticas poden ter unha quiralidade asociada coa súa polarización. A polarización dunha onda electromagnética é a propiedade que describe a orientación, é dicir, a dirección que varía co tempo e a amplitude, do vector do campo eléctrico. Por exemplo, os vectores do campo eléctrico de ondas polarizadas circularmente dextroxiras ou levoxiras forman hélices de sentido de xiro oposto no espazo.
Volksparkstadion
Mundial de 2006
O estadio foi unha das sedes do Mundial de 2006, disputándose nel cinco encontros.
Quiralidade
Electromagnetismo
As ondas polarizadas circularmente de sentido de xiro oposto propáganse a través de medios quirais a diferentes velocidades (birrefrinxencia circular) e con diferentes perdas (dicroismo circular). Ambos os fenómenos coñéncense en conxunto como actividade óptica. A birrefrinxencia circular causa a rotación dun estado de polarización de ondas electromagnéticas en medios quirais e pode causar unha refracción de índice negativo para ondas dun sentido de xiro cando o efecto é suficientemente grande.
Volksparkstadion
Final da UEFA Europa League 2010
O estadio acolleu a final da UEFA Europa League de 2010, na que o Atlético de Madrid conquistou o título ao vencer por 2-1 ao Fulham inglés.
Quiralidade
Electromagnetismo
Mentres que a actividade óptica ocorre en estruturas que son quirais en tres dimensións (como as hélices), o concepto de quiralidade pode tamén ser aplicado en dúas dimensións. Os padróns quirais bidimensionais, como as espirais planas, non se poden superpoñer á súa imaxe especular por translacións ou rotacións no espazo bidimensional (un plano). A quiralidade bidimensional está asociada coa transmisión direccionalmente asimétrica (reflexión e absorción) de ondas polarizadas circularmente. Os materiais quirais bidimensionais, que son tamén anisotrópicos mostran niveis de transmisión total diferentes (reflexión e absorción) para a mesma onda polarizada circularmente que incide na súa parte frontal e posterior. O fenómeno da transmisión asimétrica orixínase de diferentes (por exemplo, de esquerda a dereita) eficiencias de conversión de polarización circular para direccións de propagación opostas da onda incidente e, por tanto, o efecto denomínase dicroísmo de conversión circular. Como o retorcemento dun padrón quiral bidimensional parece revertido para direccións opostas de observación, os materiais quirais bidimensionais teñen propiedades intercambiadas para as ondas polarizadas circularmente levoxiras e dextroxiras que inciden na parte frontal ou posterior. En particular, as ondas polarizadas circularmente levoxiras e dextroxiras experimentan asimetrías de transmisión direccional opostas (reflexión e absorción).
Volksparkstadion
Outros usos
O estadio acolleu un combate de boxeo entre os pesos pesados Wladimir Klitschko e David Haye o 2 de xullo de 2011.
Quiralidade
Electromagnetismo
Aínda que a actividade óptica está asociada coa quiralidade tridimensional e a conversión circular está asociada coa quiralidade bidimensional, ambos os efectos foron observados en estrcturas que non son quirais por si mesmas. Para a observación destes efectos electromagnéticos quirais, a quiralidade non ten que ser unha propiedade intrínseca do material que interacciona coa onda electromagnética. En vez diso, ambos os efectos poden tamén ocorrer cando a dirección de propagación da onda electromagnética xunto coa estrutura dun material (aquiral) forma un arranxo experimental quiral. Este caso, no que o arranxo mutuo de compoñentes aquirais forma un arranxo (experimantal) quiral, coñécese como quiralidade extrínseca.
Volksparkstadion
Outros usos
Tamén acolleu a etapa alemá da serie de concertos mundiais Live Earth o 7 de xullo de 2007. Entre os artistas que actuaron nese evento estaban Shakira, Snoop Dogg, Eminem e Cat Stevens. Tamén actuaron no Volksparkstadion en outras ocasións artistas como Michael Jackson, Tina Turner, Depeche Mode, Metallica, AC/DC, Coldplay ou Rihanna.
Quiralidade
Electromagnetismo
Os espellos quirais son unha clase de metamateriais que reflicten a luz polarizada circularmente dunha certa helicidade dunha maneira que preserva o sentido de xiro, mentres que absorben a polarización circular do sentido de xiro oposto. Porén, a maioría dos espellos quirais absorbentes operan só nunha banda de frecuencias estreita, xa que están limitados polo principio da causalidade. Empregando unha metodoloxía de deseño diferente que permite que pasen ondas indesexadas en vez de absorber a forma de onda indesexada, os espellos quirais poden mostrar un bo rendemento de banda ancha.
Forza Débil
A forza débil afecta só a partículas con spin esquerda, como probou Chien-Shiung Wu en 1956.
Química
miniatura|200px|A (S)-alanina (esquerda e a (R)-alanina (dereita) en forma [[zwitteriónica a pH neutro]]
Unha molécula quiral é un tipo de molécula que ten unha imaxe especular non superpoñible. A característica que máis a miúdo é causa de quiraidade en moléculas é a presenza dun átomo de carbono asimétrico.
O termo "quiral" úsase en xeral para describir un obxecto que non é superpoñible á súa imaxe especular.
En química a quiralidade refírese normalmente a moléculas. Dúas imaxes especulares dunha molécula quiral denomínanse enantiómeros ou isómeros ópticos. Os pares de enantiomeros adoitan denominarse "dextroxiros", "levoxiros" ou, se non teñen unha tendencia óptica, "aquirais". A medida que a luz polarizada pasa a través dunha molécula quiral, o plano de polarización visto no eixe en dirección á fonte, é rotado no sentido das agullas do reloxo (á dereita) ou no sentido contrario (á esquerda). A rotación á dereita é dextrorrotatoria (d ou +) e á esquerda é levorrotatoria (l ou -). Os enantiómeros usan os prefixos D e L, respectivamente, segundo a convención de Fischer-Rosanov. Pode tamén indicarse a configuración absoluta dos estereocentros usando os prefixos R (rectus, dereita) e S (sinister, esquerda) segundo as regras de Cahn-Ingold-Prelog. Unha mestura equimolar dos dous isómeros ópticos non produce unha rotación neta do plano da luz polarizada que os atravesa en disolución.
A quiralidade molecular é de moito interese porque se aplica en estereoquímica en química inorgánica, química orgánica, química física, bioquímica e química supramolecular.
Desenvolvementos máis recentes en química quiral son o desenvolvemento de nanopartículas inorgánicas quirais que poden ter unha xeometría tetraédrica como centros quirais asociados con átomos de carbono sp3 tradicionalmente asociados con compostos quirais, pero a maior escala. Tamén se obtiveron simetrías helicoidais e outras con nanomateriais quirais.
Bioloxía
Todas as formas de vida coñecidas mostran propiedades quirais específicas en estruturas químicas e tamén en anatomía macroscópica, desenvolvemento e comportamento. En calquera organismo específico ou conxunto de organismos relacionados evolutivamente, os compostos químicos, órganos ou comportamentos teñen normalmente a mesma forma enantiomórfica. Algunhas desviación (ter a forma quiralmente oposta) pode encontrarse nun pequeno número de compostos químicos ou certos órganos e comportamentos, pero esa variación depende estritamente da constitución xenética do organismo. Desde un punto de vista químico (escala molecular), os sistemas biolóxicos mostran unha extrema estereoespecificidade na síntese, captación de substancias, percepción e procesamento metabólico. Un sistema vivo xeralmente trata os dous enantiómeros dun mesmo composto de formas totalmente diferentes.
En bioloxía, a homoquiralidade é unha propiedade común dos aminoácidos e carbohidratos. Os aminoácidos proteinoxénicos quirais, que se traducen nos ribosomas a partir da súa codificación xenética, aparecen sempre en forma L. Porén, os aminoácidos D tamén se atopan na natureza. Os monosacáridos (carbohidratos simples) atópanse normalmente na configuración D. A dobre hélice do ADN é quiral (xa que calquera clase de hélice é quiral), e a forma B do ADN mostra un xiro dextroxiro.
Ás veces, cando nun organismo se atopan os dous enantiómeros dun composto, estes teñen un sabor, olor ou acción biolóxica claramente diferentes. Por exemplo, o (+)-limoneno atópase nas laranxas (causando o seu recendo) e o (–)-limoneno atópase en limóns (e dálles o seu olor), teñen olores diferentes debido ás súas distintas interaccións químicas no olfacto humano. A (+)-carvona é a responsable do olor do aceite de sementes de carvea, mentres que a (–)-carvona é a responsable do olor diferente do aceite da planta hortelá.
Ademais, en compostos artificiais, incluíndo medicamentos, no caso de fármacos quirais, os dous enantiómeros ás veces mostran notables diferenzas nos efectos das súas accións biolóxicas. O Darvon (dextropropoxifeno) é un analxésico, mentres que o seu enantiómero, o Novrad (levopropoxifeno) é un axente antitusivo. No caso da penicilamina, o isómero S utilízase no tratamento da artrite primaria crónica, mentres que o isómero R non ten efectos terapéuticos e ademais é moi tóxico. In some cases the less therapeutically active enantiomer can cause side effects. For example, (S-naproxen is an analgesic but the (R-isomer cause renal problems. A forma natural do alfa-tocoferol (vitamina E) en plantas é o RRR-α-tocoferol, mentres que a forma sintética (vitamina E todo racémica ou dl-tocoferol) ten partes iguais dos estereoisómeros RRR, RRS, RSS, SSS, RSR, SRS, SRR e SSR cunha equivalencia biolóxica progresivamente decrecente, de modo que 1,36 mg de dl-tocoferol considéranse equivalentes a 1,0 mg de d-tocoferol.
Nos humanos a quiralidade (ou lateralidade ou preferencia de man) é un dos seus atributos, definido pola distribución desigual da destreza motora fina entre as mans esquerda e dereita. Un individuo que é máis destro manexa mellor a man dereita, e en caso contrario é zurdo ou esquerdeiro. A quiralidade tamén se observa no estudo da asimetría facial.
Entre os peixes planos, a platixa Paralichthys dentatus ten os ollos á esquerda, mentres que o fletán (Hippoglossus) tenos á dereita.
Cultura popular
A quiralidade, a teoría quiral e mesmo un tipo de "nós" aparecen no vídeo-xogo de 2019 Death Stranding de Hideo Kojima e Kojima Productions.
Concello de Hällefors
Hällefors é un municipio sueco (kommun) do condado de Örebro. A súa capital é Hällefors e o segundo núcleo urbano máis grande é Grythyttan. O concello limita ao sur co municipio de Karlskoga, ao sueste co de Nora, ao leste cos de Ljusnarsberg e Lindesberg, ao oeste co de Filipstad e ao norte co de Ludvika. No ano 2022 o concello tiña unha poboación de 6 772 habitantes.
Klaus Sommer
Traxectoria
Logo de formarse como técnico industrial, Klaus Sommer traballou como empregado no sector téxtil na compañía Verseidag, en Krefeld.
A partir de 1975 comezou a facer as súas investigacións acerca das medallas e os medallistas dos séculos XVIII e XIX e polos seus traballos foi premiado pola Sociedade Numismática Alemá en tres ocasións.
En 1986, xunto coa súa filla, a historiadora Susanne Sommer, coordinou a exposición "Krefeld baixo Fedirico o Grande", promovida poloa caixa de aforros Sparkasse Krefeld.
Moeda do Sultanato de Mogadixo
miniatura|Moedas do Sultanato de Mogadixo (Museo de Somalia) A moeda so Sultanato de Mogadixo é a cuñada en época medieval neste antigo Estado africano, daquela un centro de gran relevancia comercial.
Historia
Para facilitar o comercio rexional, o Sultanato de Mogadixo (séculos X a XV) comezou a cuñar as súas propias moedas, o que tivo como efecto a centralización da súa hexemonía comercial. Estas moedas emitíronse a nome dos 23 sultáns sucesivos de Mogadixo e algunhas delas adoptaron o estilo das súas contemporáneas fatimís e otomás. Para o comercio, o Sultanato Ajuran cuñou tamén a súa propia moeda, aínda que utilizaba simultaneamente a de Mogadixo, que se incorporou no século XIII ao Imperio Ajuran.
Achados
A circulación das moedas de Mogadixo estaba moi estendida. Acháronse pezas en lugares tan distantes como os actuais Emiratos Árabes Unidos, onde se rexistrou un espécime a nome do sultán somalí do século XV Ali b. Yusuf de Mogadixo. No decurso das expedicións arqueolóxicas en Warsheikh (Somalia) que tiveron lugar entre 1920 e 1921, o erudito italiano Enrico Cerulli tamén atopou moedas dos sultáns medievais de Mogadixo. Estas moedas foron depositadas na Escola Oriental da Universidade de Roma, mais desapareceron durante a segunda guerra mundial. Consonte Cerulli, acháronse moedas similares nun pobo de Moos situado a uns 14 quilómetros ao noroeste de Warsheikh. Pola súa banda, Freeman-Grenville tamén rexistrou, en 1963, outro achado de moedas antigas nesta última cidade. Durante unha escavacións realizadas en Iraq en 1971, descubriuse unha moeda de cobre a nome do sultán de Mogadixo Ali ibn Yusuf. Tamén se atoparon moedas de bronce pertencentes aos sultáns de Mogadixo en Belid, preto de Salalah, en Dhofar.
Robert Goddard
Traxectoria
A Goddard, xunto co ruso Konstantin Tsiolkovskii e o alemá Hermann Oberth, se lle considera un dos pioneiros do voo espacial, facendo importantes contribucións teóricas e técnicas e lanzando o primeiro foguete de propelente líquido en 1926.
Goddard doutorouse en física pola Universidade Clark en 1911, chegando a ser director dos seus laboratorios. Comezou os seus traballos sobre foguetes en 1909, rexistrando dúas patentes en 1914, unha delas relativa ao uso de propelentes líquidos en foguetes e a outra sobre o uso de dúas ou tres etapas en foguetes de propelente sólido, adiantándose ao seu tempo. En xaneiro de 1920 publicou no número 2540 da revista Smithsonian Miscellaneous Publication o seu artigo A Method of Reaching Extreme Altitudes. (Un método para chegar a altitudes extremas), onde detalla métodos para levar instrumentación científica a maiores alturas das que poden achegar os globos meteorolóxicos usando foguetes, para o cal desenvolve toda unha serie de teorías matemáticas da propulsión a reacción. Cara finais de 1920 Goddard indica a posibilidade de enviar un foguete á Lúa. Os periódicos recolleron a proposta, levantando gran controversia e en último termo ridiculizando a Goddard, que recelou da prensa o resto da súa vida.
Os traballos posteriores de Goddard desenvolveron as ideas do control xiroscópico dos foguetes, o control de dirección mediante aletas no foguete, o movemento das tobeiras mediante cardáns e bombas de propelente accionadas mediante motores. O lanzamento dun foguete de probas en 1929 foi o primeiro no que se enviaron instrumentos científicos a bordo, un barómetro e unha cámara. As súas ideas acabaron chegando á Sociedade de Foguetes Alemá, sociedade civil creada en 1927, co exército dese país comezando o seu programa de foguetes en 1931, culminando no mísil V-2.
As ideas de Goddard axudaron a dar inicio á era espacial, aínda que apenas foi recoñecido en vida. Goddard finou o 10 de agosto de 1945. Un dos principais laboratorios da NASA foi nomedado no seu honor, o Centro Goddard de Voos Espaciais.
A Eirexe, Piñeira, Monforte de Lemos
A Eirexe é un lugar da parroquia de Piñeira no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
A Eirexe, Tor, Monforte de Lemos
A Eirexe é un lugar da parroquia de Tor no concello lucense de Monforte de Lemos, na comarca da Terra de Lemos.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
A Cachada, Baredo, Baiona
A Cachada é unha das aldeas históricas da parroquia de Baredo, en Baiona, na provincia de Pontevedra.