cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jair Bolsonaro
Mandato (2019-2023)
As políticas ambientais do presidente Bolsonaro foron cuestionadas internacionalmente pola sospeita de que favoreceron a destrución da selva amazónica. Deste xeito, unha vaga de incendios forestais no Amazonas en 2019 levou a cuestionar ao seu goberno: mentres que Jair Bolsonaro difundiu teorías conspirativas sobre os feitos, algúns líderes internacionais, como Emmanuel Macron e Angela Merkel expresaron a súa preocupación. Calcúlase que, entre 2019 e 2021, Brasil perdeu uns 42 517 quilómetros cadrados de bosque, datos negados polo seu goberno. Tamén é escéptico sobre o cambio climático e así como das políticas a seguir para evitalo.
A xestión da pandemia de covid-19 tamén foi controvertida: persoalmente fixo manifestacións apoiando tratamentos carentes de evidencia científica, cuestionou a eficacia das vacinas, dubidou das medidas de protección como o uso de máscaras e enfrontouse cos técnicos sanitarios que asesoron ao executivo.
Orest Lebedenko
Orest Zinoviiovych Lebedenko (en ucraíno: Орест Зіновійович Лебеденко), nado o 23 de setembro de 1998 en Lviv, é un futbolista ucraíno, que xoga como lateral esquerdo no Vizela, da Primeira Liga de Portugal.
Jair Bolsonaro
Mandato (2019-2023)
A preocupación polo incremento da criminalidade durante os anos previos ao seu mandato foi explotada por Jair Bolsonaro quen, unha vez no goberno flexibilizou a posesión de armas, alegando á defensa propia.
Orest Lebedenko
Inicios
Formouse como futbolista nas canteiras do Pokrova Lviv e do Karpaty Lviv e o 29 de xullo de 2017, con 18 anos, debutou co primeiro equipo deste último na Premier Liha ucraína, nun partido contra o Dynamo de Kíiv. Militou no club da cidade de Lviv durante o seguinte ano e medio, ata que en xaneiro de 2019 foi traspasado ao Lugo, da Segunda división española.
Jair Bolsonaro
Eleccións de 2022
Jair Bolsonaro presentouse á reelección nos comicios de 2022. A súa lista, apoiada polo Partido Liberal, Progresistas e Republicanos, levaba como candidato a vicepresidente ao xeneral Walter Braga Netto, anteriormente ministro no seu goberno. Na primeira volta, o 2 de outubro, sumou 51 072 345 votos, o 43,2% fronte o 48,43% do candidato Lula da Silva, pasando ambos os dous á segunda volta. Finalmente, o 30 de outubro de 2022 foi derrotado por Luiz Inácio Lula da Silva. O resultado electoral foi estreito, pois Bolsonaro obtivo o 49,1% e Lula o 50,9%. Deste xeito, Jair Bolsonaro foi o primeiro presidente en non ser reelecto no Brasil e o seu mandato rematará o 31 de decembro de 2022.
Orest Lebedenko
Lugo
Chegou a Lugo para cubrir o oco deixado polo seu compatriota Vasyl Kravets, pero durante os seus primeiros meses na cidade galega, con Alberto Monteagudo como adestrador, non dispuxo de ningún minuto de competición. Non foi ata a derradeira xornada de liga, con Eloy Jiménez no banco e coa permanencia xa asegurada, que debutou fronte ao Nàstic no Nou Estadi.
Jair Bolsonaro
Eleccións de 2022
Tras a confirmación dos resultados, Jair Bolsonaro non fixo declaracións públicas ata o 1 de novembro, máis de 45 horas despois das eleccións. Durante o seu silencio, houbo manifestacións de transportistas defensores de Bolsonaro que cortaron algunhas autoestradas en protesta polos resultados. Ademais, malia a súa falta de reacción, algúns estreitos colaboradores, como o propio vicepresidente Hamilton Mourão, que recoñeceron a derrota e ofreceron colaboración ao presidente electo. Na tarde do día 1 de novembro, Bolsonaro fixo unha breve declaración na que desautorizou os cortes do tráfico nas autoestradas aínda que non recoñeceu a súa derrota ou a vitoria de Lula da Silva. Con todo, deu orde ao ministro competente para iniciar a transición de goberno.
Orest Lebedenko
Cesión ao Olimpik Donetsk
Na primeira metade da tempada 2019/20 disputou seis partidos e en xaneiro saíu cedido ao Olimpik Donetsk do seu país, na busca de máis minutos. Militou durante unha tempada e media no equipo de Donetsk, onde rendeu a un bo nivel, conseguindo a permanencia na máxima categoría en ámbalas dúas campañas, aínda que finalmente o club cesou as súas actividades en xullo de 2021.
5 de xullo
O 5 de xullo é o 186º día do ano do calendario gregoriano e o 187º nos anos bisestos. Quedan 179 días para finalizar o ano.
Acontecementos
100px|miniatura|Portada da [[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica.]]
Orest Lebedenko
Regreso a Lugo
De volta en Lugo fíxose coa titularidade no equipo de Rubén Albés e disputou 37 partidos na campaña 2021/22, contribuíndo a lograr a permanencia un ano máis. Unha lesión nun ombreiro na primeira xornada da tempada 2022/23 provocou que perdese o seu posto no equipo titular en favor de Zé Ricardo. O 21 de xaneiro de 2023, exactamente catro anos despois da súa chegada ao club lucense, fíxose oficial a súa fichaxe polo Deportivo da Coruña.
5 de xullo
Nacementos
miniatura|100px| Clara Zetkin. miniatura|100px| Alberto Vilanova.
Orest Lebedenko
Deportivo da Coruña
Fíxose coa titularidade no lateral esquerdo do Deportivo dende o momento da súa chegada, desprazando ao banco ao coruñés Raúl Carnero. Foi titular en 15 dos últimos 18 partidos da liga regular e marcou o gol da vitoria ante o Talavera (0-1). Rubén de la Barrera deulle a titularidade tamén na promoción de ascenso, pero o equipo caeu eliminado diante do Castellón. Ao remate da tempada foi traspasado ao Vizela, da Primeira Liga de Portugal.
Selección ucraína
Foi 6 veces internacional coa selección sub-21 de Ucraína entre 2018 e 2020.
5 de xullo
Mortes
miniatura|100px| Albrecht Kossel.
Outros
Os 366 días do ano
Abruzos
Os Abruzos (en italiano L'Abruzzo ou gli Abruzzi) é unha rexión italiana de 1,3 millóns de habitantes, con capital en L'Aquila. Limita ao norte coas Marcas, ao oeste co Lacio, ao sur con Molise e ao leste co mar Adriático. Ocupa unha superficie de 10 798 km2, e está dividido en catro provincias: L'Aquila, Pescara, Chieti e Teramo.
Xeografía
Rexión prevalentemente montañosa, está constituída no 65% por montañas e no restante 35% por outeiros. A chaira ocupa unha estreita faixa costeira que bordea o litoral. A rexión presenta os cumios máis altos dos Apeninos, con Gran Sasso d'Italia de 2 914 m e o macizo da Majella de 2 791 m. Os ríos principais son o Aterno-Pescara, o Sangro, o Tronto, o Trigno, o Tordino, o Vomano e a parte alta do Liri que desauga no mar Tirreno.
Poboación
miniatura|Mapa das provincias do Abruzzo miniatura|Fronte marítima de Pescara (Os Abruzos) Os principais núcleos de poboación desta rexión son:
<div style="font-size:90%; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:0px; margin-bottom:0px; text-align:left">
A Coruña
A Coruña é unha cidade e concello no noroeste de Galicia, bañada polo océano Atlántico, nas Rías Altas. É a capital da provincia da Coruña e a cabeza da súa comarca, que ademais do seu propio concello inclúe os de Abegondo, Arteixo, Bergondo, Cambre, Carral, Culleredo, Oleiros e Sada. O concello da Coruña ten 244.700 habitantes (INE, 2022); é o segundo municipio con maior poboación de Galicia e o máis densamente poboado, con 6472,38 hab/km².
A Coruña é sede do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia, da Delegación do Goberno en Galicia, da Real Academia Galega, do Arquivo do Reino de Galicia e da Forza Loxística Operativa. Dende 1563 foi sede da Real Audiencia de Galicia (permanentemente dende 1612) e foi capital de Rexión Militar ata a súa desaparición en 2002.
A cidade érguese sobre un promontorio na entrada dunha ría nun amplo golfo, o Portus Magnus Artabrorum dos xeógrafos clásicos. O centro da zona urbana espállase sobre unha península unida a terra firme por un estreito istmo, no que presenta dúas fachadas marítimas distintas: a portuaria (cara á ría da Coruña), de augas tranquilas, e outra de mar aberto, cara á enseada do Orzán, onde se atopan as praias urbanas de Riazor e o Orzán.
Unha das características máis notables que identifican A Coruña constitúena as múltiples e variadas galerías ou miradoiros que presentan nas súas fachadas numerosas casas do século XIX, que deron á Coruña o sobrenome de Cidade de Cristal, sen esquecer as súas numerosas praias, así como o medio rural, que ofrece múltiples posibilidades de lecer.
Xeografía
miniatura|esquerda|Mapa coas cinco parroquias que compoñen o concello da Coruña e os límites aproximados entre elas. A cidade está situada no extremo noroccidental da Península Ibérica, pertencendo a un saínte de terra da provincia da Coruña, entre a ría da Coruña, que baña o lado leste da cidade, e a enseada do Orzán, que baña as principais praias da cidade situadas no lado oeste desta. Limita ao norte co océano Atlántico, ao suroeste co concello de Arteixo, ao leste co concello de Oleiros e a ría da Coruña, e ao sur co concello de Culleredo.
A Coruña esténdese a partir dunha península coa forma de T, de istmo chairo e suaves outeiros pouco escarpados. Algúns destes outeiros fóronse integrando na cidade coa súa expansión a partir de 1940, como os de Monte Alto, Santa Margarida, Eirís e A Zapateira. Outros foron convertidos en zonas verdes (Bens e monte de San Pedro). Gran parte da extensión portuaria e Os Cantóns son zonas gañadas ao mar. No territorio do concello existen algúns cursos fluviais, todos eles parcial ou totalmente canalizados e soterrados, dos que o río de Monelos é o máis sobranceiro.
As illas de San Pedro separadas do monte homónimo por unha estreita canle foron declaradas de xeito provisorio espazo natural de interese local no ano 2009.
Praias
miniatura|[[Praia de Riazor no verán.]] miniatura|[[Praia do Orzán, á noite.]] A Coruña ten varios quilómetros de praias, sendo as máis coñecidas a praia de Riazor e a praia do Orzán, pola súa situación en pleno centro da cidade e bordeadas polo paseo marítimo. Esta localización convérteas nun grande atractivo para os turistas, sendo ademais punto de encontro de surfeiros boa parte do ano.
Cinco das praias da Coruña obtiveron o distintivo de bandeira azul en 2019:
Hai outras praias na cidade que non recibiron Bandeira Azul, como as de San Roque, Adormideiras e Bens.
Distritos
miniatura|esquerda|upright=1.4|[[Parroquia eclesiástica galega|Parroquias eclesiásticas do concello coruñés no ano 1999. ]] A Coruña esta dividida en dez distritos que se responden coas siguintes zonas:
Distrito 1: Cidade Vella, parte da Praza de España, San Andrés, parte da Praza de Pontevedra, Juana de Vega, Praza de Mina, San Agustín, A Mariña, Os Cantóns e Orzán.
Distrito 2: Panadeiras, parte da Praza de España, Monte Alto, A Torre, Orillamar, Paseo Marítimo ata María Pita, Matadeiro, Zalaeta, Pedro Barrié de la Maza e Adormideras.
Distrito 3: Parte de Juana de Vega, parte da Praza de Pontevedra, Juan Flórez, parte baixa da Avda. Finisterra, parte da Ronda de Nelle, Fernández Latorre, Catro Camiños, A Palloza, parte da Avda. de Oza, Ramón y Cajal e parte da Avda. do Exército.
Distrito 4: Parte alta da Avda. de Finisterra, Estación de San Cristovo, Joaquín Planells, parte da Ronda de Nelle, Os Mallos, parte da Ronda de Outeiro, San Luis, Vioño, Avda de Arteixo e Sagrada Familia.
Distrito 5: Parte da Praza de Pontevedra, Alfredo Vicenti, Fernando Macías, Praza de Portugal, Paseo das Pontes, Manuel Murguía, Calvo Sotelo, Labañou, Cidade Escolar, O Portiño, San Pedro de Visma, Estrada dos Fortes e Os Rosales.
Distrito 6: Parte da Ronda de Nelle, Rúa Barcelona, Agra do Orzán, parte da Ronda de Outeiro, Entrepeñas, Bellavista, As Conchiñas, A Gramela, Praza do Comercio e Avda. de Finisterra ata Avda. de Peruleiro.
Distrito 7: Parte da Avda. de Oza, Os Castros, O Castrillón, Segunda fase do polígono de Elviña, Monelos, Barrio das Flores, Matogrande, Zona Gaiteira, O Birloque, San Cristovo das Viñas, Someso e parte do Martinete.
Distrito 8: As Xubias, A Pasaxe, Santa Xema, Palavea, Eirís, Casabranca, Curramontes, A Madosa, Avda de Monserrat, A Regueira e Pedralonga.
Distrito 9: Lugar de Elviña, A Zapateira, Mesoiro, Novo Mesoiro, parte de Martinete, Pocomaco, As Rañas, Igresario, Feáns e Polígono de Vío.
Distrito 10: A Grela, A Silva, O Ventorrillo, A Moura, Lugar de Cances, Fontenova, Lugar de Bens, Comeanda, Penamoa, Nostián e San Xosé.
Clima
As temperaturas non adoitan superar os 30 °C nin baixar dos 0 °C, sendo as temperaturas históricas rexistradas na cidade: 39,6 °C de máxima o 28 de agosto de 1961, e -10,0 °C de temperatura mínima. As choivas son abundantes, cunha pluviometría media anual de 1014 mm, sendo novembro o mes máis chuvioso cun rexistro medio de 138 mm.
Os días ventosos e de temporal son frecuentes nos meses de outono e inverno, rexistrándose fortes refachos de vento que poden superar os 100 Km/h, e sendo de 160 Km/h o refacho máis forte rexistrado na cidade e que se produciu o 16 de febreiro de 1941.
Demografía
miniatura|dereita|300px A poboación da cidade era de 243 870 habitantes no 2015 repartidos en 45 entidades de poboación, contando o núcleo urbano con 213 934 habitantes e constituíndo desta forma o maior núcleo de poboación de Galicia segundo o IGE. A poboación da súa comarca acadou nese ano os 396 728 habitantes, abarcando oito concellos lindeiros: Abegondo, Arteixo, Bergondo, Cambre, Carral, Culleredo, Oleiros e Sada.
O ritmo de crecemento de poboación observado dende comezos de século tende a descender no concello central fundamentalmente por dous factores:
A poboación da Coruña ten unha idade media de 45,9 anos e ten un índice de envellecemento (razón entre os maiores de 64 anos e os menores de 20) de 149,8, o segundo maior das sete cidades galegas despois de Ferrol. Non obstante os dous datos están por debaixo da media de Galicia.
Inmigración
A pesar de que case a metade da poboación da Coruña naceu no propio municipio (48,2% e 117 588 habitantes), hai unha porcentaxe importante de residentes nados noutras localidades da provincia (22,2 % e 54 081 habitantes) e doutras provincias galegas (10,8 % e 26 363 habitantes). Unicamente o 8.2 % da poboación da Coruña naceu noutra comunidade autónoma, o que supón 19 992 habitantes, mentres que o 10,6 % restante da poboación naceu no estranxeiro. Son precisamente os cidadáns estranxeiros os que nos últimos anos fixeron aumentar o padrón da capital coruñesa. O efecto da inmigración afecta igualmente á súa área metropolitana, que viu como o censo de estranxeiros aumentaba nos últimos anos. Porén, dende 2012 o número de habitantes nado no estranxeiro permanece estable: 25 609 en 2012, 26 059 en 2013 e 25 767 en 2014.
En 2015 residían na cidade da Coruña un total de 25 846 estranxeiros, dos cales a meirande parte eran orixinarios de América (cun total de 15 828 habitantes, principalmente de Suramérica e en especial de Venezuela e a Arxentina) e por detrás outros cidadáns europeos (7092 habitantes, principalmente cidadáns doutros países da Unión Europea, salientando os 1155 cidadáns británicos). Moi por detrás están os cidadáns africanos (2044 habitantes, principalmente de nacionalidade senegalesa, con 804 habitantes), os asiáticos (840 habitantes, case todos chineses —489 —) e finalmente os cidadáns de Oceanía e os apátridas, que apenas xuntan entre os dous 42 habitantes.
Morfoloxía urbana
miniatura|Imaxe da cidade. Tradicionalmente a cidade estaba formada por tres barrios, a Cidade Vella (a cidade medieval), a Pescaría (a cidade do século XIX, tamén chamada Pescadería ou Peixaría ) e o núcleo agrícola de San Tomé ou Atochas. Había outros núcleos rurais e ademais a poboación comezara a asentarse na zona de Garás-Santa Lucía, por onde se creou o Ensanche (a cidade do século XX).
Na década de 1950 a cidade ademais dos catro núcleos anteriores xa se vía dividida noutras áreas: o Orzán, Monte Alto, Riazor (coa Cidade Xardín e a Cidade Escolar), as áreas urbanizadas arredor do parque de Santa Margarida (grupo de vivendas Juan Canalejo, Os Mallos) e Catro Camiños (Santa Lucía-A Falperra, A Coiramia-San Luís, A Palloza). A zona de Monelos, A Gaiteira, A Cubela e Os Castros (outeiros de Oza) comezaba a incorporarse ás áreas urbanas. A partir deses anos estendeuse a zona urbana por barrios como A Agra do Orzán, Labañou, a Sagrada Familia, O Castrillón, Monte das Moas ou A Sardiñeira. Entre 1940 e 1990 tamén se crearon zonas planificadas como Durmideiras, o Barrio das Flores, Matogrande, O Ventorrillo, o Polígono de Elviña, Zalaeta e As Roseiras.
O crecemento da cidade integrou na trama urbana lugares como Agrela, O Birloque, A Cabana, O Martinete, Pedralonga, Monserrat, Vioño, San Roque de Fóra, Eirís de Arriba, A Madosa, Curramontes ou Someso.
Dentro do concello continúan a existir núcleos rurais como Bens, Mazaído, Comeanda, Cances, A Silva, Fontenova, A Moura, Elviña, O Castro de Elviña, Feáns, Mesoiro, Nostián, Palavea, O Portiño, As Rañas, San Cristovo das Viñas, San Pedro de Visma, Santa Xema, Río de Quintas, Vío ou As Xubias, ademais das vivendas unifamiliares e urbanizacións da Zapateira.
Provincia de Hōki
300px|miniatura|Antiga provincia de Hōki Hōki (伯耆国, ほうきのくに, Hōki-no-kuni ou 伯耆, ほうき) foi unha provincia histórica do Xapón, nunha zona que hoxe forma parte oeste da prefectura de Tottori, na rexión de Chūgoku, na illa de Honshū. Hōki limitaba coas provincias de Izumo (出雲), Bitchū (備中), Mimasaka (美作) e Inaba (因幡).
A Coruña
Historia
miniatura|esquerda|[[Torre de Hércules, faro da época romana, aínda en servizo.]] A cidade estendeuse a partir da construción na restinga formada entre a illa onde hoxe se asenta a Torre de Hércules e o continente. A parte máis antiga, coñecida popularmente como Cidade Vella, Cidade Alta ou A Cidade, está edificada na parte meridional da península. O Centro era A Pescaría, e nela asentábase o gremio dos mareantes ou pescos.
miniatura|230px|[[Palacio de María Pita|Casa do concello e praza de María Pita.]]
A poboación recibe na alta Idade Media o nome de Faro, nome que non debe confundirse co de Burgo de Faro, que foi a poboación que no século XII chegou a ter certa importancia coa encomenda templaria e que comprende a extensión entre O Burgo e O Temple, cara ao concello de Culleredo.
En 1208, o rei galego Afonso VIII refunda Crunia como porto de reguengo (iuxta Turrim de Faro in loco qui dicitur Crunia) e a vila enceta un gran desenvolvemento mercante e pesqueiro. A cidade medra e esténdese polo tómbolo da península. Trala invasión castelá de 1483, os Reis Católicos instalan nesta cidade a Real Audiencia do Reino de Galicia, abandonando Compostela, para evitar así a intromisión arcebispal. A Coruña será tamén a sede do capitán xeneral. A Xunta do Reino de Galicia consegue entre 1522 e 1529 que Carlos I lle conceda a Casa da Especiaría, o que lle permite distribuír en Europa as especias. O 24 de xullo de 1525 saíu do porto da Coruña a Expedición de García Jofre de Loaísa. Autorízase o comercio coas Indias entre 1529 e 1575.
A partir de 1764, coa instalación dos Reais Correos Marítimos a América, A Coruña adquire o pulo portuario e comercial definitivo. Créanse o Consulado do Mar e restáurase a Torre de Hércules. En 1804 creouse a Fábrica Nacional de Cigarros, berce do movemento obreiro e durante o século XIX fóronse instalando lentamente outras industrias (vidro, fundición, tecidos, gas, mistos etc.), aínda que foi o comercio marítimo e a emigración o que atraeu os investimentos cataláns, maragatos, belgas, franceses ou ingleses. O Banco de La Coruña fundouse en 1857 e a Caja de Ahorros en 1876. Tamén influíu no desenvolvemento económico a nova división provincial de 1832, que reduciu o número de provincias de 7 a 4 e aumentou a actividade burocrática administrativa. Como consecuencia, A Coruña converteuse na capital rexional de facto.
miniatura|esquerda|O vicealmirante [[Francis Drake|Drake saqueou a cidade no 1589.]] miniatura|Mapa da [[batalla de Elviña no 1809.]]
Nesta cidade reuniu Carlos I as Cortes que o coroarían emperador; do seu porto partiu en 1554 Filipe II para casar con María Tudor e en 1588 a Armada Invencible. Francis Drake cercouna en 1589 durante a batalla contra a Armada Inglesa pero foi rexeitado e naceu entón o mito de María Pita cando esta muller colleu a arma do seu home morto e continuou disparando. En 1809, durante a guerra da Independencia española, as tropas francesas acosaron ás inglesas que fuxían e o xeneral inglés Sir John Moore morreu na batalla de Elviña. En 1815, o mariscal Porlier pronunciouse contra Fernando VII e marchou co exército sobre Santiago; preso, foi enforcado no Campo da Leña. En tódolos levantamentos do século XIX, A Coruña aliñouse do lado liberal.A Coruña xogou tamén un papel vital no Rexurdimento e nela fundáronse a Real Academia Galega en 1906 e as Irmandades da Fala en 1916.
A comezos do século XX, A Coruña contaba cuns 45.000 habitantes, que se multiplicaron até os 100.000 despois da guerra civil española. A partir da década de 1960, recobrou a iniciativa empresarial que perdera desde comezos de século da man do gran promotor da cidade, Pedro Barrié de la Maza (Banco Pastor, Fenosa, Aluminios de Galicia, Genosa, Emesa etc.); obtivéronse tamén a refinaría de petróleo e algúns dos primeiros Polos de Desenvolvemento.
Xa na democracia, aprobouse o Estatuto de Autonomía de Galicia en 1981, co que A Coruña perdeu a capitalidade de Galicia, que mantiña desde 1563, en beneficio de Santiago de Compostela, feito que provocou a manifestación de protesta máis multitudinaria da historia da cidade.
Desde 1983 ata 2006 foi alcalde Francisco Vázquez Vázquez, que acometeu unha renovación da súa fisionomía e a conversión nunha cidade de servizos, pero tamén contou con críticas pola súa falta de respecto á lingua galega e pola súa actuación urbanística. Nesta etapa construíronse o paseo marítimo, a Casa das Ciencias, a Domus ou o Aquarium Finisterrae, entre outros. O 20 de xaneiro de 2006 o Consello de Ministros nomeou a Paco Vázquez embaixador no Vaticano, co cal tivo que deixar o seu posto de alcalde. Despois da súa renuncia o novo alcalde foi Javier Losada.
O 29 de xuño de 2009, a Torre de Hércules, o milenario símbolo da cidade, foi declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO, tras unha intensa campaña de apoio tanto institucional como cidadán.
Economía
Segundo o informe Ardán, elaborado polo Consorcio da Zona Franca de Vigo, A Coruña é actualmente a comarca máis próspera de Galicia, e un dos seus motores económicos. O seu PIB empresarial é de 3.486 millóns de euros, representando máis do 33% do total de Galicia no ano 2007. A cidade conta cun orzamento consolidado de máis de 212 millóns de euros anuais, a repartir entre os gastos do Concello e as súas dúas principais empresas, a Compañía de Aguas da Coruña (que dá servizo a gran parte da provincia) e a Compañía de Tranvías da Coruña, que ten a concesión dos autobuses urbanos e do tranvía da cidade.
A cidade converteuse en 2007 no meirande centro financeiro e de negocios de Galicia. Sede das entidades financeiras Banco Pastor e Caixa Galicia, que trala fusión con Caixanova pasou a chamarse Novacaixagalicia. Na cidade atópanse sedes dalgunhas empresas importantes, como a cervexeira Estrella Galicia, a empresa de telecomunicacións R, o diario La Voz de Galicia, a refinería de Repsol YPF, a planta de aluminios de Alcoa ou a fábrica de armas de General Dynamics (antiga Santa Bárbara). A cidade conta cun pazo de Congresos e outras institucións relacionadas como o Club Financeiro da Coruña. En 2008 inaugurouse o Recinto Feiral da Coruña, chamado Expocoruña.
Industria
miniatura|Polígono industrial da Grela-Bens. Nos seus límites locais, a cidade conta con dous polígonos industriais: o da Grela-Bens, o primeiro parque industrial en extensión de Galicia con máis de 600 empresas, e o de Pocomaco-Vío, que dá servizo a unhas 400 empresas. Na área metropolitana están situados outros importantes polígonos, principalmente na zona suroeste (Arteixo e Culleredo), como o Polígono de Sabón, que alberga a sede central da multinacional Inditex e a central térmica de Sabón, entre outras industrias. Outros polígonos destacables da área metropolitana son os de Alvedro, Barcala, Meicende e Espírito Santo.
Os grandes motores industriais dentro dos límites municipais son a refinería de petróleo de Repsol, inaugurada en 1964, e a metalúrxica de aluminios.
Comercio
A zona comercial tradicional está situada no barrio da Pescadería (Zona Obelisco), especialmente na rúa Real. Esta rúa peonil segue a ser un dos principais eixos comerciais e de lecer dos coruñeses. Na mesma área existen outras arterias comerciais como as rúas de Santo André e do Orzán; as rúas dos Olmos, Galera, Barreira e Franxa; a rúa Rego de Auga e a praza do Humor, centro do tradicional botellón coruñés e dedicada aos principais humoristas e escritores galegos. Destacan tamén as rúas Juan Flórez e Federico Tapia, arredor da praza de Lugo, agrupadas no Distrito Picasso.
miniatura|190px|[[Obelisco dos Cantóns.]] Outra zona comercial é a rúa Barcelona, rúa peonil da Agra do Orzán, que é unha das rúas máis transitadas de Galicia.
Por outra banda, a actividade comercial da cidade non se limita só á zona centro. A política de peonalización de diversas rúas da cidade deu un pulo definitivo a determinados barrios, xurdindo "subcentros" comerciais en zonas anteriormente máis abandonadas ou con menor vocación comercial. Nesta categoría destacan a rúa da Gaiteira (barrio da Gaiteira), rúa Ángel Senra (Os Mallos), Centro Comercial Elviña etc. Por este motivo pódese dicir que A Coruña é unha cidade policéntrica, xa que a actividade comercial se acha espallada polos distintos barrios herculinos.
A Coruña conta cunha rede de mercados municipais formada por oito instalacións espalladas por distintos barrios: Santo Agostiño (na Pescadería), Santa Lucía, Conchiñas (Agra do Orzán), Ramón Cabanillas (Mallos), Monte Alto, Palavea, Elviña e Eusebio da Guarda (Ensanche). Estes dous últimos foron rehabilitados e convertidos ademais en centros comerciais. A materia prima que fornece estes Mercados é especialmente o peixe e o marisco, traído diariamente das poxas de Pescado Fresco que teñen lugar nas Lonxas do Porto da Coruña.
A zona dos arredores da praza de Catro Camiños ten tamén grande importancia comercial, xa que as primeiras grandes superficies comerciais da cidade se asentaron neste barrio a mediados dos anos 80. O centro comercial, aberto en 1987, foi o primeiro da cidade. En 1996 abriu o centro comercial Los Rosales.
A principios do século XXI ampliouse o número de grandes centros comerciais coas inauguracións de Dolce Vita (2008) e Espacio Coruña (2009) En 2011 inaugurouse Marineda City, que foi o centro comercial maior de España. Porén, Dolce Vita pechou as súas portas en 2014. No centro da cidade sitúase Los Cantones Village, antes El Puerto Centro de Ocio, que sufriu diferentes reformas. Hai ademais outros centros máis pequenos como as galerías do barrio das Durmideiras, Torre Trébol, Torre dos Mestres, Catro Camiños, Ramón y Cajal ou as máis modernas do Bulevar do Papagayo.
Turismo
O turismo na Coruña foi en aumento nos últimos anos ata chegar a recibir 62 cruceiros ao ano. Un dos impulsores deste turismo é o paseo marítimo que bordea toda a cidade, de 13 quilómetros de lonxitude. Existe ademais un carril bicicleta que o percorre na maior parte do traxecto. Ademais, trátase dun paseo cultural, porque á súa beira situáronse varios museos da cidade como poden ser a Domus ou o Aquarium Finisterrae. No paseo tamén podemos atopar o Castelo de Santo Antón, que contén o museo arqueolóxico, ou a Torre de Hércules.
No ano 2006 e por primeira vez na súa historia, a cifra de turistas duplicou a poboación da cidade, chegando ao medio millón de visitantes. En 2010 o número de turistas superou o millón e medio.
A cidade conta cunha ampla rede de hoteis, cadeas internacionais e negocios locais, que ofrecen entre ambos unha oferta hostaleira de máis de 3.500 camas. A Coruña conta cun hotel de cinco estrelas, o Hotel Finisterre (cadea Hesperia), e con trece de catro estrelas: o Hotel AC A Coruña, Attica 21 Coruña, Sercotel Blue Coruña, Carrís Marineda, Eurostars Ciudad de A Coruña, Hesperia A Coruña, Husa Center, Meliá María Pita, NH Atlántico, Hotel Plaza, Hotel Riazor, Tryp Coruña e Zenit Coruña.
Zonas de ocio
A zona de ocio nocturno por antonomasia na cidade é a do Orzán, preto da praia homónima. A maioría de pubs e locais de ocio nocturno atópanse nas rúas do Socorro, Sol, Orzán e Corralón. Outro núcleo de ocio próximo está arredor da praza de José Sellier Loup e as rúas Picos e Vista.
Tamén pódese trasnoitar en Monte Alto (arredor da rúa Orillamar), na zona da praza de España e na Cidade Vella (arredores da praza de Azcárraga e rúa San Domingos).
A animación afterwork concéntrase nas rúas do ensanche, entre Juan Flórez e Juana de Vega, así como en Matogrande, áreas nas que tamén se pode pasar un bo anaco despois de cear.
Paralelo á rúa Real está o eixo formado polas rúas Estrela, Olmos, Galera, e Franxa, que xunto coa rúa da Barreira constitúe unha zona de restauración moi concorrida onde se sitúan as tascas e marisquerías máis típicas da cidade. A praza do Humor, dedicada aos principais humoristas e escritores galegos foi o primeiro centro do botellón coruñés, práctica trasladada a partir do 2008 aos Xardíns de Méndez Núñez.
Tralo peche das principais discotecas, os locais after-hours sitúanse na zona de Juan Flórez.
Infraestruturas
miniatura|dereita|Situación da cidade en [[España.]]
Estradas
miniatura|dereita|Avda. Alfonso Molina, entrada á cidade. Por vía terrestre, a rede de autoestradas e autovías norte-sur comunícana co resto de España e Portugal, mentres que un conxunto de vías rápidas, que circunvala o perímetro da cidade e o seu primeiro anel industrial, culmina a comunicación por estrada.
A cidade está servida por tres arterias principais de acceso:
Os aproximadamente 600 000 habitantes e as industrias que están dentro da zona de influencia das catro rías (A Coruña, Sada-Betanzos, Ares e Ferrol) comunícanse por estrada nun tempo de 30 minutos.
Ferrocarrís
200px|miniatura|esquerda|Interior da [[Estación da Coruña, San Cristovo|estación de San Cristovo.]] A estación da Coruña, coñecida tamén como estación de San Cristovo, remodelada en 1991, concentra o tráfico ferroviario da cidade e está situada no centro. Dende A Coruña parten tres liñas de longa distancia de Renfe Operadora: a Madrid e Barcelona con dous servizos diarios, a Bilbao e Irún cun servizo diario, e a Alacant cun servizo os sábados. A estas liñas súmanse os corredores rexionais de Renfe con Santiago, Monforte, Ferrol e Pontevedra e Vigo; o tráfico con esta última cidade sumou en 1999 a cantidade de 450 000 viaxeiros aproximadamente. Está en servizo o tren de alta velocidade entre a cidade e Ourense, pasando por Santiago, e a Pontevedra e Vigo a través do eixe atlántico que conectará con Portugal, e a Madrid, o que completará o servizo ferroviario da Coruña.
Existe asemade outra pequena estación na parroquia de Elviña, chamada Elviña-Universidade, que da servizo á Universidade da Coruña e a devandita parroquia; e unha estación de mercadorías que serve ó porto, chamada estación de San Diego. As principais actividades desta última son a exportación de madeiras, ferro, cinc, carbón e contedores procedentes do porto.
Está en proxecto unha estación intermodal a modo de intercambiador, que concentre ademais ós buses interurbanos e que contaría tamén cunha parada de metro lixeiro.
Porto
miniatura|Vista parcial do Porto da Coruña. miniatura|[[Torre de control marítimo da Coruña|Torre de control do Porto.]]
A vía marítima está fortemente consolidada nesta metrópole. O porto sufriu varias ampliacións e procesos de modernización e ademais construíuse un porto exterior no oeste da cidade, en punta Langosteira, para aumentar a súa capacidade. O novo porto iniciou o seu funcionamento en 2012. O Porto da Coruña, matrícula de provincia marítima CO, é un dos motores económicos da cidade, con seis quilómetros de peiraos e preto dun millón de metros cadrados de superficie marítima e terrestre. Conta cun sector acondicionado para desembarcar graneis sólidos (carbón, coke) e contedores. É o segundo de España en canto a pesca fresca desembarcada, só despois do de Vigo, con 43.108 toneladas no 2009. No ano 2009 movéronse 1 460 316 toneladas de mercadorías no porto, o que supón un decrecemento total do -13,31% respecto o 2008, o que o converte no segundo porto de mercadorías de Galicia, tras o de Vigo, con 3 073 507 toneladas, e seguido de preto por Ferrol-San Cibrao (562.555 toneladas). Este tráfico está dividido en:
Recentemente comezou a construción do Porto Exterior da Coruña no concello limítrofe de Arteixo, que ampliará enormemente as instalacións portuarias e as desprazará fóra da cidade.
Aeroporto
miniatura|dereita|Aeroporto de Alvedro. A Coruña conta cun remodelado aeroporto, coñecido como aeroporto de Alvedro código de IATA LCG, situado a 10 km do centro da cidade, no concello de Culleredo. Conta cunha reducida pista de 1,9 quilómetros e un moderno sistema antinéboa, que entrou en servizo a comezos de 2008. Durante os últimos anos foi o aeroporto galego que máis creceu, duplicándose o número de pasaxeiros en tres anos e alcanzando durante 2008 os 1 175 000 pasaxeiros, sendo o segundo aeroporto de Galicia que mellor soportou a crise aeroportuaria, dando un balance positivo de crecemento no período 2004-2008 dun 205 % por número de viaxeiros.
O aeroporto de Alvedro conecta a cidade herculina con varios destinos peninsulares, segundo a época do ano. Conta con conexións estables con Madrid-Barajas, Barcelona, Sevilla e Tenerife. Na época invernal existe conexión co aeroporto de Huesca (porta ós Pireneos). Tamén existen conexións internacionais cos aeroportos de Londres-Heathrow, París-Charles de Gaulle e Lisboa.
A proximidade do aeroporto da Lavacolla (30 minutos por autoestrada) permite que poida ser tamén empregado como plataforma complementaria das comunicacións aéreas da Coruña, e viceversa. Actualmente está en obras para amplia-la pista que, con 1.900 metros, é a segunda máis curta dos aeroportos comerciais de España trala do aeroporto de Donostia.
Autobuses e metro lixeiro
miniatura|Tranvía no paseo marítimo da Coruña. miniatura|dereita|Tranvías. miniatura|dereita|Bus urbano. A estación de autobuses da Coruña dá servizo a preto de 25 000 pasaxeiros diarios. Unha media de 1.100 autocares operan cada día con destino a diferentes puntos de Europa, España e Galicia.
A cidade tamén conta cunha gran rede de autobuses, a máis densa de España, xa que ningún habitante se atopa a máis de 300 metros dunha parada. Conta con 24 liñas de autobús, explotadas pola Compañía de Tranvías da Coruña. Os autobuses levan GPS, nas paradas máis importantes hai paneis onde se informa dos minutos que hai que agardar para o próximo bus, tamén consultable vía móbil.
A recuperación do tranvía urbano circundando o extenso paseo marítimo da cidade, pretendeu crear unha infraestrutura ferroviaria básica para a consolidación dunha rede de Metro Lixeiro a medio prazo, con 3 liñas proxectadas: Monte Alto-Universidade, Os Rosales-Praza de Pontevedra, e outra circular con dúas ramificacións —a actual do tranvía coa súa extensión e a liña Los Rosales/centro intermodal. O proxecto inicial foi trocado por un tranvía turístico que só operaba os meses do verán e que dende entón foi perdendo frecuencias e extensión para estar limitado ao percorrido dende as cocheiras de Monte Alto ata Riazor. O servizo foi suprimido en xullo de 2011.
Servizos municipais
miniatura|dereita|ETAP A Telva, río Mero. EMALCSA é a centenaria empresa municipal concesionaria do servizo da auga na Coruña e nos concellos de Arteixo, Culleredo, Oleiros, Sada, Bergondo, Cambre e Carral. A auga provén do Encoro de Cecebre e potabilízase no ETAP da Telva. O ciclo da auga remata na EDAR de Bens.
Cespa é a concesionaria da recollida do lixo e reciclaxe. O lixo recóllese en colectores separados: nun a parte orgánica (de cor verde) e noutro inorgánica (capa laranxa). A parte orgánica é tratada por Albada na planta de Nostián, onde se produce compost e biogás para consumo da propia planta. Os refugallos do proceso de reciclaxe rematan no vertedoiro de Gestán en Sobrado e na incineradora de Sogama en Cerceda. Hai tamén colectores para recollida selectiva de papel-cartón (cor azul) e vidro (cor verde). O concello ten puntos limpos en varios sitios da cidade (Eirís, A Grela, Pocomaco e Ronda Outeiro) onde os cidadáns poden achegar cascallos, mobles, plástico, pneumáticos, pilas e baterías, aceites usados, electrodomésticos ou restos de poda.
Outras infraestruturas
Dende o ano 2009 a cidade ten un servizo público de alugamento de bicicletas. EMVSA e o concello poñen á disposición dos usuarios da tarxeta Millennium o alugamento en diversos puntos da cidade.
O concello está a colaborar na promoción e no uso do coche eléctrico, por diversos aparcadoiros da cidade hai tomas para a recarga de coches eléctricos. No aeroporto de Alvedro é posible alugar coches eléctricos por un prezo de 15 euros diarios.
Brigantium
O topónimo máis antigo, Brigantium, usado polos romanos a partir da denominación local, considérase xeralmente de orixe celta, onde se identifica un derivado da raíz indoeuropea *bher- ‘levar’, ‘elevar’, ‘altura’ (véxase o irlandés antigo brí, galés bre, bretón bre, córnico bre, todos co significado de ‘outeiro’, e nas linguas xermánicas berg ‘monte’, burg ‘cidade’). Este topónimo relaciónase co substrato celta hispano -briga (Conimbriga, Mirobriga, Vollobriga, Nemetobriga) e -bre, presente en topónimos galegos como Sillobre, Barallobre, O Grove etc.
Faro
A Brigantium seguiuno Faro, topónimo procedente do senlleiro faro romano, que provén do latín pharum e este do grego, con orixe no nome da illa de Pharos. Este novo topónimo debeu de comezar a rivalizar co prerromano de Brigantium pouco despois de erguer a torre e tras un tempo de convivencia rematou por substituílo.
A Coruña
Gonzalo Navaza defende que o topónimo A Coruña naceu no século XIII. En 1208 o rei de Galicia e León Afonso IX fixo concesión dunha carta foral á veciñanza de Faro, nome da vila, que substituíra anteriormente a Brigantium. Nesa época as motivacións dos reis para elixiren un novo topónimo debíanse a criterios augurais ou de prestixio. O topónimo aparece rexistrado na carta foral en latín como Crunia, aparentemente tomado da Historia Turpini, o libro do Códice Calixtino.
Porén, Fernando Cabeza Quiles defende que o topónimo podería vir dunha raíz indoeuropea *k-r 'pedra', 'rocha', en alusión ás características rochosas do contorno da Torre de Hércules, torre construída sobre unha pena ou unha rocha. Tampouco se pode desbotar a hipótese de que derive dun substantivo celta igual ou parecido ao de *clunia 'pradería', 'lugar húmido', 'fonte', topónimo similar ao francés Cluny.
O topónimo histórico e tradicional da cidade é A Cruña, sendo a forma aceptada e empregada pola Real Academia Galega no pasado. A forma A Coruña, oficial e de uso habitual, é unha evolución epentética da forma A Cruña.
En Galicia, no estado español e na Unión Europea a única denominación oficial é A Coruña, independentemente da lingua empregada.
O 21 de decembro de 1989 o Tribunal Constitucional ditaminou que a aprobación da alteración ou cambio de nome dos concellos é a típica competencia de execución en materia de réxime local que, conforme co marco constitucional de distribución de competencias, os Estatutos de Galicia e de Cataluña atribúen ás súas respectivas Comunidades Autónomas. O 2 de novembro de 2004 o Concello da Coruña aprobou a cooficialidade da forma La Coruña amparándose na Lei de grandes cidades. No outono de 2005 o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia declarou nulos estes acordos do concello sobre toponimia.
Entre os exónimos da cidade destacan La Corogne en francés, o inglés arcaico The Groyne e o máis recente Corunna. O habitante da Coruña recibe o xentilicio de «coruñés/coruñesa» alén dos alternativos «herculino/herculina» ou «brigantino/brigantina», e tamén de xeito popular e informal «cascarilleiro/cascarilleira».
Educación
esquerda|200px miniatura|[[Escola Técnica Superior de Arquitectura da Coruña.]] A Universidade da Coruña ten a súa sede e varios campus na Coruña (Elviña, A Zapateira, Riazor e Oza), aínda que tamén en Ferrol e Oleiros (Bastiagueiro). Actualmente estudan na Universidade máis de 24.000 estudantes, cun aumento de matriculados do 6 % no curso 2010/11. Ademais, a Universidade oferta titulacións únicas en Galicia e mesmo na zona noroeste da Península, como son Podoloxía, Arquitectura, Arquitectura técnica, Socioloxía e Ciencia Política e da Administración, Deseño Industrial, Enxeñaría Naval (Ferrol) ou Enxeñaría de Camiños, Canles e Portos.
Na cidade tamén hai un centro asociado da Universidade Nacional de Educación a Distancia e coa Universidade Internacional Menéndez Pelayo.
Patrimonio arquitectónico
miniatura|[[Obelisco Millenium.]] miniatura|220px|Un dos atractivos turísticos da Coruña son as galerías. O barrio da Mariña constitúe unha das zonas máis belas da Coruña, situado xunto ao porto. Nas fachadas das casas deste barrio atopamos as famosas galerías que lle deron renome mundial, ata tal punto que a cidade é coñecida como A Cidade de Cristal.
Estas galerías, típicas das Rías Altas, empezáronse a construír a finais do século XVIII e principios do século XIX para protexer terrazas e balcóns do vento e da brisa mariña. Posúen detalles e adornos minuciosos, nos que predominan os contrastes de brancos, verdes e vermellos.
No conxunto histórico da Cidade Vella atópanse:
Nos Xardíns de Méndez Núñez e nas súas proximidades están o Obelisco dos Cantóns e os monumentos a Emilia Pardo Bazán e a Curros Enríquez, entre outros.
Fóra destas áreas están o Castro de Elviña, o Palacio de María Pita (Palacio Municipal) ou a Casa do Sol. Así mesmo existen outros monumentos de arte contemporánea, entre os que destacan o Obelisco Millenium, inaugurado no ano 2000 e que representa a historia da cidade e de Galicia, e a Fonte dos surfistas.
A Torre de Hércules
O 27 de xuño de 2009 a Torre e a súa contorna foron proclamadas Patrimonio da Humanidade en Sevilla pola Comisión do Patrimonio Mundial da UNESCO.
Xunto á torre atópase un parque escultórico coa "Rosa dos Ventos" de Xabier Correa Corredoira (1994), que inclúe nos seus motivos por un lado os países celtas e por outro Tarsis, patria de orixe de Xerión, que foi derrotado por Hércules segundo a lenda.
Paseo marítimo
220px|miniatura|esquerda|Paseo marítimo. miniatura|dereita|220px|[[Ascensor panorámico do Monte de San Pedro.]] A Coruña conta co paseo marítimo urbano máis longo de Europa, con preto de 10 quilómetros continuos á beira do mar. Cando se termine medirá máis de 13 quilómetros. O paseo marítimo pasa por moitos lugares de interese na cidade, como a Domus, o Aquarium Finisterrae, a Torre de Hércules ou o Castelo de Santo Antón, podéndose percorrer a pé, automóbil, bicicleta ou tranvía.
A apertura do último tramo do paseo marítimo revelou unha cara descoñecida da cidade, que permite admirar camiñando a forza e inmensidade do océano Atlántico. Cómpre destacar o Ascensor panorámico do Monte de San Pedro. Os seguintes tramos en construción e proxección traspasan xa os límites do concello da Coruña, transformando zonas en espazos de esparexemento e ocio.
Patrimonio cultural
dereita|miniatura|220px|Peixes no [[Aquarium Finisterrae|acuario da Coruña.]] dereita|miniatura|220px|[[Domus (A Coruña)|Domus, obra do arquitecto Arata Isozaki.]] miniatura|220px|[[Casa das Ciencias.]] A Coruña conta cun bo número de museos adicados a diversas temáticas, entre os que descatan os denominados Museos Científicos Coruñeses, integrados pola Casa das Ciencias (cunha exposición interactiva adicada ás ciencias e un Planetario), a Domus ou Domus (cunha exposición interactiva adicada ao ser humano), e o Aquarium Finisterrae ou Casa dos peixes. Entre os museos artísticos salientar o Museo de Arte Contemporánea Gas Natural Fenosa (MAC), que reúne unha importante mostra do denominado "movemento renovador" de artistas galegos; o Museo de Belas Artes, que conta cunha ampla colección de gravados de Goya; ou o Museo de Arte Sacra da Colexiata de Santa María do Campo, situado nun edificio deseñado por Manuel Gallego Jorreto. O Museo Arqueolóxico e Histórico, situado no Castelo de Santo Antón, conta con numerosas pezas procedentes de sitios arqueolóxicos de toda a provincia, así como mostras dunha ampla colección de escultura medieval. En 2012 inaugurouse o Museo Nacional de Ciencia e Tecnoloxía (MUNCYT). Na Cidade Vella atópase tamén o Museo Histórico Militar.
Existe tamén un conxunto de casas museos dedicadas a persoeiros que residiron na cidade. Pódese visitar a casa na que viviu Pablo Ruiz Picasso entre 1891 a 1895 convertida en casa museo e onde se expoñen 27 reproducións das obras que fixo estando na Coruña, cidade na que fixo a súa primeira exposición. Son retratos e caricaturas que o novo artista (entón tiña 12 anos) fixo para a revista "La Coruña". As outras casas museos son as de María Pita, Emilia Pardo Bazán e Casares Quiroga.
Ademais dos museos existen na cidade varias salas de exposicións, como o Kiosco Alfonso, a Casa da Cultura Salvador de Madariaga, o Forum Metropolitano e o Palacio de María Pita, todos de titularidade municipal, ou as salas de varias fundacións, como a Luis Seoane, a Barrié e AFundación. Tamén existen espazos para exposicións en PALEXCO (Palacio de Exposicións e Congresos) e no Club Financiero Atlántico.
Entre as galerías de arte situadas na cidade están Galería Ana Vilaseco, Galería de Papel, Galería Pardo Bazán, Atlántica, Arte e Imaxe, Coarte, Rincón Coruña Arte e A Tecedeira.
Conta ademais con oito bibliotecas municipais.
Música e danza
miniatura|O [[Coliseum da Coruña|Coliseum, onde se organizan diferentes espectáculos da cidade.]] A cidade da Coruña é un dos principais centros musicais de Galicia. A primeira orquestra sinfónica de Galicia, a Orquestra do Círculo de Artesáns creada pola Reunión Recreativa e Instructiva de Artesanos en 1847, aínda que se teñan novas da existencia dunha orquestra na década de 1820 no vello Teatro de Ópera da rúa da Franxa. ela atópanse algunhas das máis importantes institucións musicais galegas, entre as cales destaca a sede (no Palacio da Ópera) da Orquestra Sinfónica de Galicia, creada en 1992 polo Concello da Coruña. Outra institución destacada na cidade é a Coral Polifónica El Eco, fundada en 1881 por Pascual Veiga, que é a coral en activo máis antiga da Península Ibérica. Outras orquestras e agrupacións na cidade son a Banda de Música Municipal da Coruña (con concertos regulares), a Orquestra de Cámara Galega (fundada en 1995), ou a Orquestra Gaos (fundada en 2009).