cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lume
Mitoloxía sobre o lume
Este costume pasou á antiga Grecia. Ardía un lume sagrado nos templos de Apolo en Atenas e en Delfos, no de Ceres, no de Minerva, no de Xúpiter Ammon e nas pritaneas de todas as cidades gregas. Os romanos adoptaron este culto e Numa Pompilio fundou un colexio de vestais, coa función de conservar o lume sagrado. Esta relixión subsistiu entre os parsos e ademais tamén existía en moitos pobos de América. Cando estes pobos volvían dalgunha expedición militar ou saíran felizmente dun perigo inminente, encendían un gran lume e amosaban a súa ledicia danzando arredor súa cunha cabaza ou campaíña na man, dando grazas a este elemento por salvarlles a vida.
O lume é igualmente unha das principais divindades dos tártaros. Non permiten achegar ao seu territorio a ningún estranxeiro sen que antes se purificase pasando entre dúas cachelas. Evitan con gran coidado meter no lume un coitelo nin tocalo con este instrumento. Antes de beber teñen o costume de volverse cara ao medio día, que é o lado que segundo eles corresponde ao lume, en honra do que edifican tamén as súas cabanas coa porta cara a ese lado.
Os antigos africanos tributaban as súas honras divinas ao lume e mantiñan nos seus templos un lume eterno.
Os yakuts de Siberia cren que no lume existe habita un ser ao que atribúen o poder de dispensar os bens e os males e ofrécenlle sacrificios perpetuos. Os indios das beiras do río Columbia miraban o lume como un ser poderoso e terrible e ofrecíanlle sacrificios por ser o árbitro do ben e do mal. Buscaban o seu apoio porque el era o único que podía interceder co seu protector alado e proporcionarlles o que desexaban, especialmente caza e pesca abondosas.
Significado simbólico e iconoloxía
miniatura|Lume na cerimonia da cea do solsticio de inverno. Este elemento tivo altares, sacerdotes e sacrificios en moitas comunidades do planeta. Os romanos representábano baixo a figura de Vulcano en medio dos ciclopes. Unha vestal preto dun altar sobre o que arde o lume sagrado ou unha muller cun vaso cheo del cunha salamandra nos seus pés tamén son símbolos por medio dos que os antigos representaban o lume. Cesare Ripa e Gravelot uniron a este emblema a presenza do Sol, principio da calor e da luz, e o fénix, que morre e renace neste elemento; expresión xeroglífica da opinión dos filósofos que crían que o mundo sería consumido algún día polas lapas para renacer máis brillante e perfecto.
A masonería tamén inclúe o lume entre os seus símbolos: é un dos catro elementos que, igual que nas culturas da antigüidade, aparecen continuamente na linguaxe e nos traballos das loxias. A masonería toma o significado simbólico antigo do lume e recoñece a súa dobre natureza: creación e iluminación, por un lado, e destrución e purificación, polo outro.
Treixadura (grupo musical)
Treixadura é grupo de música galega creado en Redondela en 1990.
Traxectoria
A andaina da agrupación comezou en xullo de 1990 cos gaiteiros Antón e Xan López, Xaquín Xesteira e Xabier Martínez como membros orixinais. Ó ano seguinte súmaselles Ramón Vázquez, "O Chilro", e comezan a desenvolver un estilo propio que ten como eixo fundamental a música, os ritmos, as cantigas e os instrumentos tradicionais galegos.
O 30 de xuño de 1992 dan o seu primeiro concerto no muíño vello de Redondela e comezan a realizar actuacións por toda a xeografía galega e tamén no resto do estado. En 1995, Paulo Nogueira substitúe a Xabier Martínez, e en 1996 publícase o seu primeiro álbum chamado Obrigado. En 1998, Ramón Vázquez abandona o grupo e César Longa entra como acordeonista. En 1999 presenta o seu segundo disco Unha noite no muíño e no 2000 fai unha colaboración con Rodrigo Romaní en Albeida, primeiro disco do que fora membro de Milladoiro e acompáñano na súa xira de presentación.
O seu terceiro traballo discográfico foi presentado no 2003 baixo o título de Unha noite non é nada, sendo tamén o xermolo do Orfeón Treixadura. Entre os anos 2004 e 2005, Treixadura formou parte do espectáculo Son de Aquí, xuntos con outras agrupacións como Leilía, Tanxarina e Quico Cadaval. Tamén no 2005 participa con Donicelas no seu traballo Que nunca foi abalada e xa no 2006 bota a andar o álbum Unha semaniña enteira, no que o Orfeón Treixadura participou de cheo.
No 2008, Xan López deixa o grupo e é substituído por Magoia Bodega, quedando así o grupo constituído polos cinco membros cos que conta na actualidade. Este mesmo ano, o grupo participa na Festa Marítima Internacional de Brest, considerado o maior evento de cultura marítima do mundo.
No 2010 participa nun traballo colectivo de música galega titulado Cantigas do camiño, e no 2011 o orfeón queda definitivamente encadrado dentro da agrupación. Nese mesmo ano publican o seu último disco titulado Esa si que é muiñada.
En 2015, polo seu 25 aniversario publican o disco Vendima Tarda o cal foi gravado en directo no Teatro García Barbón en Vigo xunto co coro Cantigas e Agarimos de Santiago de Compostela.
En 2018 o grupo publica o álbum Inda canto!, que presenta por unha xira arredor de todo o país chegando a máis de 30 cidades, vilas e aldeas, cunha grande acollida por parte do público e das críticas.
No ano 2020, o grupo fixo 30 anos sobre os escenarios, entre as celebracións tiña prevista a edición dun novo disco: Camiño longo, recompilando a súa andaina profesional. Porén, a pandemia de COVID-19 fixo que a presentación do traballo se adiase até o ano 2022.
Membros
miniatura|César Longa, compoñente do grupo
Discografía
miniatura|Bailadores nun concerto en Pontevedra no ano 2012
Enes Kanter Freedom
Enes Kanter Freedom, nado coma Enes Kanter o 20 de maio de 1992 en Zúric, Suíza, é un xogador turco de baloncesto profesional.
Turquía
Na tempada 2008-09, Kanter foi reserva no Fenerbahçe Ülker da liga turca. Xogou nove partidos, catro na Euroliga e cinco en liga. Fenerbahçe e Olympiacos BC ofrecéronlle contratos profesionais, pero Kanter decidiu xogar no instituto e na universidade nos Estados Unidos.
NBA
Kanter foi elixido na 3ª posición do Draft da NBA de 2011 polos Utah Jazz. Asinou o seu contrato cos Jazz o 9 de decembro de 2011. Na súa tempada coma rookie, Kanter acadou 4.6 puntos en 13.2 minutos por partido.
O 25 de setembro de 2017, Kanter foi traspasado xunto a Doug McDermott e unha elección da segunda rolda do Draft de 2018 ós New York Knicks, a cambio de Carmelo Anthony. O 7 de febreiro de 2019, foi cortado polos Knicks.
O 17 de xullo de 2019, Kanter asinou cos Boston Celtics un contrato por dous anos e 10 millóns de dólares.
O 13 de agosto de 2021, Kanter asinou de novo cos Boston Celtics.
O 10 de febreiro de 2022, Kanter Freedom foi traspasado xunto a Dennis Schröder e Bruno Fernando ós Houston Rockets a cambio de Daniel Theis.
Barreiros, A Viña, Irixoa
Barreiros é un lugar da parroquia da Viña no concello coruñés de Irixoa, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 18 habitantes (10 homes e 8 mulleres).
Lost Sirens
Lost Sirens é o noveno álbum de estudio da banda inglesa New Order. Foi publicado o día 14 de xaneiro do 2013 no Reino Unido a través do selo Rhino Records. Os temas que aparecen no disco foron gravados durante a produción do seu anterior traballo, Waiting for the Sirens' Call, editado no ano 2005.
Candosa
O topónimo Candosa pode referirse a:
Codificación de caracteres
Unha Codificación de caracteres é un código que emparella un grupo de caracteres dunha lingua natural (coma un alfabeto ou silabario) cun grupo de números ou pulsos eléctricos. Os exemplos máis comúns serían o código Morse e o código ASCII.
Monte Sokbaro
Monte Sokbaro é o nome que recibe o punto máis alto de Benín, cunha altitude de 658 metros. Atópase situado na fronteira entre os países africanos de Benín e Togo.
Cripta da Colonia Güell
A Igrexa da Colonia Güell é un inacabado obra de Antoni Gaudí. Foi construído como un lugar de culto para o pobo nos arredores da zona industrial de Santa Coloma de Cervelló, cerca de Barcelona (España). A Colonia Güell foi a creación do Conde Eusebi de Güell, con todo, cando Güell morreu en 1918 os seus fillos abandonaron o proxecto, o diñeiro esgotouse e só se rematou a cripta da igrexa.
Deseño de Gaudí
A técnica que utilizou Gaudí para deseñar a igrexa foi colgar pequenas bolsas de perdigóns de cordas. A gravidade tiraría destas bolsas cara abaixo, dando unha distribución uniforme do peso e estirando as cordas para formar unha estrutura do modelo, mostrándolle así como terían que ser tanto as formas como os ángulos dos seus piares. Fotografaba o modelo, a continuación, dálle a volta a fotografía, e entón Gaudí podía ver o modelo, que debía mirar. Unha réplica do seu modelo para a cripta atópase no Museo baixo a Sagrada Familia en Barcelona.
Historia
O proxecto de colonia obreira ideado por Güell dispoñía de hospital, fonda, escolas, comercios, teatros, cooperativa e capela, ademais das fábricas e as vivendas dos obreiros, nunha superficie total dunhas 160 hectáreas. Gaudí encargouse da planimetría do conxunto, para o que contou coa colaboración dos seus axudantes Francesc Berenguer, Joan Rubió e Josep Canaleta.
miniatura|200px|left|Gaudí e Eusebi Güell de visita na Colonia Güell (1910). A que sería igrexa da Colonia foi proxectada por Gaudí en 1898, aínda que non se colocou a primeira pedra ata o 4 de outubro de 1908. Situouse no terreo dunha antiga masía coñecida como Can Soler de la Torre. Lamentablemente, só construíuse a cripta, xa que á morte do conde Güell en 1918 os seus fillos abandonaron o proxecto. A cripta foi consagrada como tenencia parroquial o 3 de novembro de 1915 polo bispo de Barcelona, Enrique Reig Casanova, dedicándose ao Sagrado Corazón de Jesús.
A cripta foi asaltada e incendiada o 19 de xullo de 1936, durante o transcurso da Guerra Civil, perdéndose numerosos planos e documentos deixados por Gaudí, así como a maqueta polifunicular orixinal. Destinada a almacén, en 1939 foi restaurada, converténdose en parroquia o 20 de xullo de 1955 coa bendición do bispo de Barcelona Gregorio Modrego.
Historia recente
En 2002 a cripta foi restaurada de novo pola Deputación de Barcelona e os ministerios de Cultura e Fomento, baixo a dirección do arquitecto Antoni González Moreno-Navarro. A intervención levada a cabo sufriu numerosas críticas por non respectar a vontade orixinal de Gaudí e por malograr numerosos elementos estruturais orixinais. En 2005 a cripta da Colonia Güell foi declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. Con todo presenta unha estrutura máis amable co turista, e agora os visitantes poden permanecer no teito, o que sería o chan da igrexa.
25 de outubro
O 25 de outubro é o 298º día do ano do calendario gregoriano (299º nos anos bisestos). Quedan 67 días para finalizar o ano.
Acontecementos
miniatura|200px|Lorca
Nacementos
miniatura|100px|Leiras Pulpeiro miniatura|100px|Picasso
Mortes
miniatura|100px|John Peel
Outros
Os 366 días do ano
Cona Creek
Cona Creek é unha aldea da rexión de Central Highlands, en Queensland (Australia). Segundo o censo en 2016 tiña 83 habitantes.
Historia
Seguramente o lugar toma o nome do rego Cona, que en lingua aborixe significa lodeiro.
Circuíto Riverside International
O Riverside International Raceway é un circuíto automobilístico situado en Riverside, California, Estados Unidos.
O circuíto construíuse para acoller diferentes carreiras de motor, e por iso ten diferentes configuracións de trazado:
A Fórmula 1
No circuíto de Riverside disputouse unha vez o Gran Premio dos Estados Unidos, Gran Premio dos Estados Unidos de 1960, e, como no circuíto de Sebring debido a pouca afluencia de público e ós elevados custos da organización da carreira, esta pasou a Watkins Glen na tempada seguinte.
Igrexa de San Francisco do Porto
A igrexa de San Francisco do Porto (Igreja de São Francisco) é a igrexa do convento de San Francisco que se construíu a principios do século XIV no Porto, Portugal.
Está construída en granito, e na arquitectura da mesma aprécianse elementos románicos e góticos de influencia galega. O pórtico é de estilo barroco, edificado entre os séculos XVII-XVIII.
Historia
Despois de que os Franciscanos chegasen ao Porto, no ano 1233, tiveron notábeis dificultades para se instalar na cidade, debido á hostilidade que, durante décadas, manifestou cara á Orde Franciscana o daquela bispo do Porto, Pedro Salvadores, quen mesmo chegou a expulsalos da cidade. A primitiva igrexa do convento de San Francisco foi mandada construír polos frades franciscanos no ano 1245, grazas á intervención do papa Inocencio V, que a través da bula Doelentis accepimus confirmou a posesión do terreo á orde franciscana. A actual igrexa empezouse a construír en 1383, cun grande apoio popular, e a súa construción finalizou no ano 1410.
Durante un espazo duns 160 anos, entre os séculos XVI e XVII, o interior da igrexa foi revestido en madeira por imaxineiros portugueses, grazas ás achegas das familias do Porto que estableceron os seus panteóns no adro, como consecuencia do cal, presenta o aspecto actual.
No século XIX, a igrexa sufriu graves danos como consecuencia da inestábelsituación política que atravesaba o país. En 1809, durante a ocupación napoleónica de Portugal, o edificio foi usado como corte das bestas, sufrindo diversos danos algúns dos retablos e outros elementos artísticos do templo, como columnas. Durante a guerra civil portuguesa (1828-1834) o convento ficou derruído, conservándose soamente a igrexa. Ao finalizar a guerra, os membros da Orde Franciscana foron expulsados do país por orde do rei Pedro IV, dado que durante a contenda apoiaran o seu adversario, o rei Miguel I. No espazo que no seu día ocupaba o convento construíuse o actual Palacio da Bolsa.
En 1910 foi declarada Monumento Nacional. En 1996 a igrexa foi integrada no Patrimonio da Humanidade, ao formar parte do conxunto monumental da cidade vella do Porto.
Arquitectura
A estrutura da igrexa non sufriu alteracións significativas desde 1410, sendo o mellor exemplo de arquitectura gótica do Porto. miniatura|255x255px|Interior. A nova igrexa rematada en 1410 representa unha ampliación significativa do espazo anterior, agora con tres naves en cinco tramos, transepto saínte e cabeceira tripartita cintada por contrafortes. A fachada principal está reforzada por dous contrafortes gradados (a mesma solución é utilizada como reforzo do transepto, a ábsida e absidiolas)
O modelo planimétrico adoptado é semellante ao xa ensaiado en numerosos templos portugueses a partir do gótico mendicante do século XII. Unha característica rexional importante é a presenza de motivos lacrimais decorados con esferas na parte superior da capela maior, de influencia galega.
Na fachada principal distínguese un rosetón compartimentado en doce seccións por columniñas radiais unidas por arcos. No século XVIII engadiuse o portal-retablo do frontispicio de estilo barroco, ten dous andares, o primeiro flanqueado por columnas salomónicas xeminadas e o segundo cunha fornela coa imaxe de San Francisco flanqueada por columnas salomónicas e ménsula.
Ao longo da fachada lateral sur, face ao río Douro, apréciase unha cornixa que acouga sobre canzorros. Nesta fachada distínguese un portal moi simple, con tres arquivoltas oxivais. A moldura interior está decorada con relevos de estilo mudéxar. O portal ten un gablete decorado cun pentagrama.
Na fachada posterior, por riba do altar, hai outro pentagrama, enmarcado nun pequeno rosetón, delineado con trazaría.
A igrexa actual ten tres naves de cinco treitos, sendo a central máis alta que as laterais e con cobertura de artesoado de madeira, a dúas augas. As naves están formadas por dez treitos de arcos oxivais que apoian en columnas fasciculadas e con chapiteis zoomórficos e fitomórficos, catro das cales demarcan o coro alto. O transepto é saínte e profusamente iluminado e a cabeceira, tripartita, como se mencionou. O altar maior máis profundo e está cinguido por grandes contrafortes. A luz do transepto vén só da fiestra ao lado sur, xa que a do norte ficou cega pola construción do Palacio da Bolsa. O revestimento de tamaño do teito da nave central e do transepto data do 1732.
Arte
esquerda|miniatura|Capela de San Xoán Bautista O único elemento de imaxinaría que se conserva da primeira igrexa é unha estatua de San Francisco de Asís, do s.XIII. Durante o reinado de Xoán I realízase unha pintura mural referente á Nosa Señora da Rosa, atribuída a Antonio Florentim, unha das máis antigas pinturas murais intactas do país. O conxunto atópase actualmente enmarcado nun retablo que data de 1740. miniatura|290x290px|Retablo dos mártires franciscanos de Marrocos
No lateral esquerdo da igrexa atópase a Capela de Nosa Señora da Conceición ou da Árbore de Xesé, a talla é obra dos escultores Antonio Gomes e Filipe da Silva. Trátase dunha reformulación dunha obra preexistente, realizada entre 1718 e 1721. Da obra anterior, o máis salientábel son as esculturas que realizou o escultor bracarense Manuel Carneiro Adão en 1719. Trátase dunha talla policromada que representa a árbore xenealóxica de Xesús, cos doce reis de Xudá ligados polas pólas da árbore no corpo xacente de Xesé. Na parte superior da árbore está Xosé, baixo dunha imaxe da Virxe co Neno. As fornelas que flanquean o conxunto conteñen estatuas de San Xoaquín e Santa Ana (pai e nai de María) e de catro doutores franciscanos que escribiron sobre a Inmaculada Concepción.
A década de 1750 marca a fase final do barroco xoanino portugués, atopándose no templo obras desta época con influencia rococó. Dous exemplos disto son o retablo da Anunciación e o dos santos mártires franciscanos de Marrocos. Entre 1760 e 1773, novos elementos foron incorporados á igrexa, grazas a José Teixeira Guimarães e Francisco Pereira Campanha. Desta época datan os retablos de San Xoán Bautista, na capela dos Carneiros, que se atopa no transepto, e os retablos da Virxe da Soidade e da Virxe da Anunciación.
As catacumbas da igrexa
miniatura|311x311px|Catacumbas da igrexa As catacumbas da igrexa de San Francisco foron construídas so da casa anexa á igrexa, construída entre 1746 e 1749, para habilitar a secretaría e o escritorio da orde no Porto. Á primeira fase de construción seguiron outras dúas máis: en 1795, levou a cabo unha ampliación por baixo da igrexa, na que interviñeron os arquitectos Antonio Pinto Miranda e Vicente Mazzonneschi. A segunda ampliación, levada a cabo en 1802, abarcou o chan por baixo da capela de Santo Antonio.
Entre 1749 e 1866, os benfeitores da Orde no Porto e as súas familias foron soterrados aquí. En 1866, os soterramentos cesaron, en base á Lei da Saúde Pública do ministro Costa Cabral. De acordo co estatuto de 1751, as sepulturas do cemiterio eran comúns a todos os irmáns, salvo as dos irmáns máis vellos. A partir de 1866, os irmáns empezaron a ser sepultados nun espazo privado do cemiterio municipal de Agramonte.
Ternera Gallega
"Ternera Gallega" (denominación oficial no DOG ) é unha Indicación Xeográfica Protexida relativa á carne de vacún galega. É un produto con tradición e historia xa que ten percorrido de máis de 3.700 anos. Comezou a controlarse e promoverse en 1989, sendo recoñecida pola Unión Europea sete anos despois.
O certificado refírese exclusivamente a carne de tenreiros nacidos, criados e sacrificados en Galicia e que teñen que pasar un rigoroso control de calidade. Este control incide no nacemento dos tenreiros, crianza, alimentación, coidados sanitarios, sacrificio e presentación da carne nos establecementos para a posta á venda segundo a lexislación vixente. A alimentación adecuada para estes tenreiros baséase en leite materno, forraxes e concentrados vexetais (millo, patacas, nabos...) exentos de produtos animais ou substancias prohibidas.
Os tenreiros deben sacrificarse antes de cumpriren os 10 meses. A súa carne é característica pola súa cor rosa clara ou vermella suave, infiltración graxa de cor branca, aspecto magro, textura suave e agradable sabor. Esta carne chega aos consumidores perfectamente identificada polos correspondentes certificados de calidade e contraetiquetas.
Historia
A similitude das dúas denominacións, fixo necesaria unha reformulación. En xaneiro de 1994 publicouse no Diario Oficial de Galicia, a denominación específica para a carne de vacún producida en Galicia, unha Denominación Específica de "Ternera Gallega". En novembro foi ratificado polo Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación. En decembro de 1996 a "Ternera Gallega" obtivo o máximo recoñecemento na Unión Europea, despois de cumprir coas condicións establecidas no Regulamento (CEE) nº2081/92, relativo á protección das indicacións xeográficas e das denominacións de orixe dos produtos agrícolas e alimenticios na Unión Europea.
En agosto de 1997 celebrouse a primeira convocatoria de eleccións a vogais do Consello Regulador, cunha elevada participación de tódalas industrias cárnicas e gandeiros inscritos.
Estrutura
A IXP "Ternera Gallega" ten a súa sede en Amio (Santiago de Compostela). O seu traballo de control adícase fundamentalmente a Galiza, e a súa promoción é tanto a nivel nacional como a nivel internacional. As explotacións gandeiras e industriais cárnicas pertencentes á IXP deben cumprir a normativa desta denominación. Existen catro rexistros diferentes: Rexistro de ganderías, rexistro de produtores, rexistro de matadoiros e rexistro de salas de despece.
Cada catro anos elíxense os cargos do consello regulador, que está composto pola presidencia, unha vicepresidencia, sete vogais que representan a produción, 7 vogais que representan a industria e dous vogais nomeados pola administración pública.
Funcionamento
Cada res inscrita no rexistro da IXP é identificada mediante o sistema adaptado pola administración. Este rexistro será levado a cabo polo órgano de control e certificación do Consello Regulador. As pezas e canais estarán identificadas con etiquetas certificadoras expedidas por dito órgano e serán as que acompañen o produto en tódalas fases da comercialización.
O tenreiro debe nacer en Galicia, debe de ser gando da raza rubia galega ou morena do noroeste, así como dos cruzamentos entre elas (tamén se admiten cruzamentos en primeira xeración de machos destas razas con femias frisoas ou pardo-alpinas), as explotacións e os tenreiros deben cumprir as condicións hixiénico-sanitarias establecidas pola normativa vixente, e debe estar identificado co DIB (documento de identificación para bovinos) e con dobre crotalización.
A normativa europea sobre clasificación de canais de vacún admite seis tipos de conformación (S, E, U, R, O, P) e cinco tipos de engraxamento (1, 2, 3, 4, 5). A "Ternera Gallega" certifica unicamente os case de mellor conformación (S, E, U e R) e os estados de engraxamento intermedios (2 e 3).
Existen tres tipos de carne en función da idade, do sistema de produción e da alimentación: "Ternera Gallega Suprema", "Ternera Gallega" e "Ternera Gallega Añojo".
Sergio Zearreta
Sergio Zearreta López, nado en Amorebieta (Biscaia) en 1975, é un actor e músico vasco radicado en Galicia.
Salvador Rueda
Salvador Rueda Santos, nado na aldea de Benaque (Macharaviaya, Málaga) o 3 de decembro de 1857 e finado en Málaga o 1 de abril de 1933, foi un xornalista e poeta español.
Traxectoria
miniatura|esquerda|Casa natal de Salvador Rueda, Benaque. Fillo de xornaleiros, tivo unha formación autodidacta.
Considerado como o precursor español do Modernismo.
Obras
miniatura|esquerda|Inscrición da casa. Escritor moi fecundo, é autor de novelas (La cópula, novela erótica debedora de Felipe Trigo) e relatos costumistas de ambiente andaluz como El patio andaluz (1886), El cielo alegre (1887), El gusano de luz (1889), La reja (1890), idilios poéticos e obras teatrais (as pezas: La Musa, La Guitarra, Vasos del rocío, Los ojos e La cigarrera). A súa obra poética iniciouse en 1880 con Renglones cortos e seguiu en 1883 con Noventa estrofas, prologado por Núñez de Arce, e con Cuadros de Andalucía, do mesmo ano. Clarín, Rubén Darío e Unamuno prologaron, respectivamente, tres dos seus libros: Cantos de la vendimia (1891), En tropel (1892) e Fuente de salud (1906).
O Realismo de Ramón de Campoamor deixouse sentir nalgunhas das súas obras poéticas: en 1888 publicou Sinfonía del año, á que seguiron El secreto (1891), Fornos (1894), El bloque (1896) e Himno a la carne (1890), unha serie de sonetos nos que aparece un erotismo espiritualista que escandalizou a Juan Valera. Os seus libros poéticos de madurez son Piedras preciosas (1900), Fuentes de salud (1906), Trompetas de órgano (1903) e Lenguas de fuego (1908). En 1928 apareceu Antología poética e en 1957 a súa obra póstuma Claves y símbolos.
Salvador Rueda creou xunto a Manuel Reina, de Córdoba, unha estética literaria de tipo parnasiano denominada Colorismo que o fixo predecesor español do Modernismo hispanoamericano e exerceu algún influxo renovador sobre poetas máis novos, como Francisco Villaespesa ou Juan Ramón Jiménez. Posteriormente, Rueda asumiu a estética modernista levada a España por Rubén Darío. Nas súas composicións buscou a harmonía, baseada na melodía e o ritmo. Así, a súa obra converteuse nun repertorio variado de formas e combinacións estróficas renovadoras; introduciu novidades métricas que logo utilizaron case todos os vates modernistas (a modificación do soneto, a profusa utilización do dodecasílabo, as variedades do hexámetro clásico...).
Maryland
Maryland é un dos 50 estados dos Estados Unidos. Foi unha das Trece Colonias que se rebelaron contra o dominio británico na rexión. O cognome do estado é Old Line State, en homenaxe ás súas "tropas de liña" (troops of the line), que foron por varias veces eloxiadas por George Washington pola súa excelente actuación na Revolución Americana de 1776.
Recibiu o seu nome en homenaxe á Raíña Henrietta María de Francia, esposa do Rei Carlos I de Inglaterra.
O actual himno dos Estados Unidos, The Star-Spangled Banner, escribiuno Francis Scott Key, un poeta que se inspirou ao ver as tropas americanas defendéndose con éxito dun ataque das tropas navais do Reino Unido (na época, a maior potencia militar do mundo) contra Baltimore, na Guerra de 1812.
Xeografía
Maryland está situado na Rexión Sur. Limita ao norte con Pensilvania, ao oeste con Virxinia Occidental, ao leste con Delaware e o océano Atlántico e ao sur, separados a través do río Potomac, con Virxinia. Próximo ao centro do estado, ás marxes do río Potomac, localízase a capital americana, o Distrito de Columbia. A Baía Chesapeake case divide o estado en dous, e contando que o río Susquehanna desemboca na baía, o estado efectivamente está dividido en dous.
Maryland está dividido en cinco rexións xeográficas: 250px|dereita|miniatura|Mapa político de Maryland e os seus 23 condados.
Clima
Maryland posúe un clima temperado. Para un estado relativamente pequeno como é, a temperatura e a precipitación media anual varían moito de rexión a rexión. Maryland, grazas á súa proximidade co océano Atlántico, posúe invernos relativamente agradables e veráns quentes. A temperatura media no inverno é de 1 °C en Baltimore e de -3 °C no extremo noroeste do estado, con mínimas entre -16 °C e 10 °C, e máximas entre -12 °C e 17 °C. No verán, a temperatura media é de 27 °C en Baltimore e de 22 °C no extremo noroeste, con mínimas de ata 13 °C, e máximas de ata 38 °C.
A temperatura máis baixa rexistrada foi en Oakland, onde se deu unha mínima de -40 °C o 13 de xaneiro de 1912. A temperatura máis alta foi no Condado de Allegany, o 3 de xullo de 1898, e en Cumberland o 10 de xullo de 1936, cando foron rexistradas máximas de 43 °C.
Maryland recibe en media preto de 1.090 mm de precipitación anual (choiva, saraiba), e preto de 1.980 mm de neve por ano.
Ata 1775
Nativos indíxenas algonquinos vivían na rexión hai aproximadamente dez mil anos antes da chegada dos primeiros europeos á rexión que constitúe actualmente o estado de Maryland. O primeiro europeo a explorar a rexión foi o español Pedro Menéndez de Avilés, entón gobernador da colonia española de Florida, tendo explorado o que actualmente é a Baía de Chesapeake, actualmente parte de Maryland, en 1572. O primeiro posto comercial foi fundado en 1631 polo comerciante británico Willian Claiborne, de Virxinia.
En 1631, George Calvert, un nobre británico, pediu á coroa británica o dereito de propiedade e goberno da rexión da baía de Chesapeake. Calvert era un nobre católico, e quería unha colonia nas Américas onde británicos católicos, que eran altamente discriminados polos británicos en xeral (que son na súa maioría protestantes), puidesen practicar a súa relixión. A súa petición foi aceptada polo Rei Carlos I de Inglaterra no ano seguinte. Porén, George Calvert morrería en abril do mesmo ano. Carlos I cedeu entón ao fillo de George Calvert, Cæcilius Calvert, a rexión. Cæcilius enviou os primeiros colonos á colonia provincial de Maryland, que desembarcaron na rexión en 1634.
Cæcilius era un católico, mais estaba obrigado a obedecer aos costumes da Igrexa Anglicana de Inglaterra. Porén, el quería que católicos británicos tivesen un lugar onde puidesen gozar de liberdade relixiosa. Cæcilius fixo do seu irmán Leonard o gobernador da colonia. Ao mesmo tempo, incentivaba os colonos a suxeriren leis e auxiliar a Leonard na administración da colonia. En 1649, a Asemblea Colonial aprobou unha lei garantindo a todos os cidadáns da provincia o dereito de liberdade relixiosa, atraendo numerosos católicos doutras provincias americanas, en especial de Virxinia.
Os Calvert gañaron novamente a posesión da rexión en 1715, que pasou a ser gobernada por Benedict Leonard Calvert, un protestante. Os católicos da provincia perderían o dereito a voto en 1718 e os Calvert continuarían a gobernar Maryland ata o inicio da Revolución Americana de 1776. A poboación da colonia inglesa pasou a crecer drasticamente despois da década de 1750, coa prosperidade da industria do tabaco.
1775 - 1900
Maryland foi atacada dúas veces por tropas británicas durante a Guerra de 1812. Na primeira, os británicos, derrotaron en 1813 unha forza americana no norte do estado, para posteriormente proseguir en dirección á capital Washington DC, onde as tropas británicas queimaron diversas estruturas gobernamentais americanas. Estas mesmas tropas británicas proseguiron en dirección a Baltimore, que foi cercada por terra e mar por forzas terrestres e navais británicas. Mais os americanos defenderon con éxito a cidade. Francis Scott Key, un poeta afeccionado que testemuñara a defensa da cidade, inspirouse nas imaxes da batalla para escribir o actual himno americano, The Star-Spangled Banner.
Baltimore tornouse un dos maiores centros industriais do país durante as primeiras décadas do século XIX. A cidade converteuse no maior fabricante de navíos durante a década de 1840 nos Estados Unidos, e tamén nun gran fabricante de trens a vapor. Foi aquí onde foi construída a primeira locomotora a vapor americana. Porén, a economía do Estado aínda dependía en parte da agricultura. Maryland soportaba a práctica do traballo escravo.
Cando en 1861 comezou a Guerra civil americana, a poboación do estado estaba dividida. Moitos querían a secesión da Unión e a integración cos recentemente formados Estados Confederados de América -de cuño escravista-. Outros, pola súa parte, querían que o estado permanecese na Unión- os Estados do norte industrializado dos Estados Unidos, ou os Estados Unidos propiamente dito-, que estaban contra a escravitude.
A Unión non perdeu tempo esperando se Maryland continuaba na Unión ou pasaba á Confederación. Isto porque o estado de Virxinia foi un dos estados que se separaron dos Estados Unidos. Se Maryland se separaba tamén, a capital americana, Washington DC, localizada entre Maryland e Virxinia, estaría completamente cercada pola Confederación, polo que as tropas da Unión invadiron Maryland tras o inicio da guerra, e o Estado participou ao longo da Guerra Civil Americana como un estado do norte. Moitas persoas do estado loitaron do lado da Unión pero moitos outros fuxiron e xuntáronse ás tropas da Confederación. O Estado foi escenario de numerosas batallas, tales como a Batalla de Antietam, onde morreron nun único día máis de 22.000 soldados (doce mil do Norte e dez mil do Sur). En 1864, Maryland aprobou unha nova Constitución que abolía a escravitude e adoptaba penas severas aos cidadáns que axudasen a Confederación.
1900 - Tempos actuais
Maryland prosperou economicamente durante as primeiras décadas do século XX, especialmente nos anos da primeira guerra mundial. Baltimore, daquela a maior fabricante de navíos militares dos Estados Unidos, converteuse nun gran centro portuario coa construción de diversas fábricas na cidade.
A Gran Depresión afectou seriamente a economía do Estado. Moitas empresas fracasaron, moitas fábricas fecharon e moitos traballadores quedaron desempregados. Baltimore, unha cidade basicamente industrial, foi moi afectada pola Depresión. En 1933, máis de 40 % da poboación da cidade estaba desempregada. Para minimizar os efectos da Depresión, o Estado creou programas de axuda social e construíu numerosos abrigos para aloxar os numerosos sen teito do Estado.
A economía do estado recuperouse co inicio da segunda guerra mundial. Os anos da segunda guerra mundial foron anos de gran desenvolvemento industrial no estado, e o éxodo rural, isto é, migración da poboación rural cara as cidades, aumentou drasticamente. No final da guerra, Maryland converteuse nun estado maioritariamente urbano e industrial. A industrialización e urbanización do Estado continuaron nas décadas seguintes. O estado tamén pasou a recibir grandes números de afroamericanos procedentes dos estados do Sur, que se instalaron principalmente en Baltimore. Como consecuencia, moitas familias brancas se mudaron de Baltimore ós suburbios próximos.
Ata 1954, as escolas de Maryland eran segregacionistas, con escolas para brancos e outras, xeralmente de menor calidade, para afroamericanos. Porén, neste ano, o Supremo Tribunal de Xustiza dos Estados Unidos xulgou que tal segregación era anticonstitucional. Baltimore unificou o seu sistema escolar inmediatamente, mais noutras cidades, menos poboadas e de poboación maioritariamente branca, a desegregación tardou moito máis tempo para alcanzalo, ata tres décadas nalgunhas pequenas cidades do interior.
Despois da década de 1960 en diante, moitas das industrias de manufactura se desprazaron cara a outros estados que dispuñan de man de obra máis barata. A industria naval e ferroviaria do estado, anteriormente a maior fonte de renda de Maryland, practicamente desapareceu, despois do peche de numerosas fábricas e a mudanza doutras para outros estados do Sur. Actualmente, a industria de manufactura pouco contribúe á economía do Estado, dominada actualmente polo comercio e servizos.
En 1985, o goberno de Maryland comezou un programa de limpeza das augas da baía de Chesapeake, naquela época altamente contaminadas. Este programa posúe o apoio dos Estados de Virxinia, Pensilvania e Delaware, así como do Distrito de Columbia. Prevese que este programa estea finalizado en torno de 2010.
Política
250px|dereita|miniatura|Vista do Capitolio de Maryland, en [[Annapolis, Maryland|Annapolis.]]
A actual Constitución de Maryland foi adoptada en 1867. Outras constitucións máis antigas foron adoptadas en 1776, 1856 e 1864. Os cambios na constitución estatal poden ser propostos polo Poder Lexislativo, e para ser aprobados precisan de ao menos 60% dos votos de ambas as cámaras do Lexislativo, e despois ser aprobadas nunha votación pola poboación electoral do Estado.
O principal oficial do Poder executivo en Maryland é o gobernador. Este é elixido polos electores do Estado para mandatos de ata 4 anos de duración, e pode ser reelixido cantas veces quixer. Outros tres oficiais tamén son elixidos pola poboación por mandatos de 4 anos de duración. O gobernador escolle un Secretario de Estado e a maioría dos oficiais dos diferentes consellos do país. As cámaras do Poder Lexislativo escollen un tesoureiro para un mandato de 4 anos de duración.
O Poder lexislativo do estado - oficialmente a Asemblea Xeral de Maryland - está composto polo Senado e pola Cámara dos Delegados. O Senado posúe un total de 47 membros, mentres que a Cámara dos Delegados posúe 141 membros. Maryland está dividido en 47 distritos electorais, os electores de cada distrito elixen un senador e 3 delegados, que representan o distrito no Senado ou na Cámara dos Delegados. Tanto os senadores canto os delegados serven por mandatos de ata 4 anos de duración.
O tribunal máis alto do Poder xudicial de Maryland é a Court of Appeal of Maryland, seguida pola Court of Special Appeals of Maryland e outros 24 tribunais de menor porte, de carácter rexional. Todos os xuíces son escollidos polo gobernador, para mandatos de ata un ano de duración, cando entón son aprobados definitivamente polo Lexislativo nunha votación por mandatos de ata 10 ou 15 (no caso dos 24 tribunais menores) anos de duración.
Maryland está dividido en 23 condados e nunha cidade independente, Baltimore. Máis da metade do orzamento do Estado vén de impostos estatais. O resto vén de pagos recibidos do goberno nacional.
Demografía
O censo dos Estados Unidos do 2000 estimou a poboación de Maryland en 5 296 486 habitantes, cun crecemento do 11 % sobre a poboación de 1990, de 4 781 468 habitantes. Cerca de 583.900 habitantes naceron fóra do país (o 10,6 % da poboación do Estado), dos cales se estima que 56.000 (o 1 %) sexan estranxeiros ilegais. Entre 1990 e 2004, a poboación do Estado creceu en torno a un 16 %, un crecemento de 777.000 habitantes.
Cerca do 93 % da poboación do Estado vive nunha das 5 rexións metropolitanas do estado: Baltimore, Cumberland e Haxerstown, e en áreas urbanas pertencentes ás rexións metropolitanas de Washington DC (Distrito de Columbia) e de Wilmington (Delaware). En total, máis de 95 % da poboación do estado vive en cidades.
A maior parte da poboación de Maryland vive na rexión central do Estado, no corredor das rexións metropolitanas de Baltimore e de Washington. O litoral oriental da baía de Chesapeake é menos poboado e de carácter máis rural, como os condados do sur do estado. Os tres condados do extremo nordeste de Maryland son montañosos e escasamente poboados.
Aínda que a proporción actual de afroamericanos non sexa tan alta canto foi durante o século XIX, nos anos que precederon á Guerra Civil Americana, Maryland aínda posúe a maior poboación afroamericana de calquera estado fóra do extremo sur dos Estados Unidos.
A composición racial no estado é a seguinte:
As cinco maiores orixes son: alemáns (15,7% da poboación do estado), irlandeses (11,7%), ingleses (9%), italianos (6,8%) e poloneses (6,2%). Os afroamericanos están concentrados principalmente en Baltimore e nos suburbios de Washington en Maryland. A maior parte do litoral oriental e do sur de Maryland está poboada por americanos de ascendencia inglesa. A poboación occidental e setentrional do Estado son na súa maioría de ascendencia alemá.
Maryland foi fundada co propósito de fornecer tolerancia relixiosa á poboación británica católica. Mesmo así, posteriormente a coroa británica decidiría reverter esta política e pasou a desincentivar a práctica do catolicismo en Maryland. A pesar de ser o principal motivo da fundación do estado, a poboación católica nunca formou a maioría da poboación desde que o estado pasou a ser explorado e colonizado polos europeos.
Economía
A economía de Maryland está concentrada principalmente no sector terciario. O produto interno bruto do estado foi de 212.000 millóns de dólares, en 2003. A renda per cápita foi de 37 446 dólares, a quinta maior do país. O centro económico, financeiro e industrial é Baltimore.
O sector primario representa o 1 % do PIB. A agricultura e a gandería supoñen o 0,86% do PIB, e empregan preto de 53.600 persoas. Maryland posúe preto de 12 mil facendas, e os principais produtos cultivados ou criados son galiñas, ovos, leite, millo e soia. A pesca representa o 0,04% do PIB e emprega aproximadamente 400 persoas.
O sector secundario representa o 14 % do PIB. A industria de manufactura é o 8 % do PIB e emprega aproximadamente 188.000 persoas. O valor total dos produtos manufacturados por ano é de 20.000 millóns de dólares. A industria de construción responde por 6 % do PIB e emprega preto de 204.000 persoas. A minería representa o 1 % e emprega aproximadamente 1.200 persoas.
O sector terciario representa o 85 % do PIB. Os servizos comunitarios e persoais supoñen o 25%, e empregan a máis de 1,2 millóns de persoas. As finanzas representan o 21 % e empregan preto de 250.000 persoas ( Maryland é un gran polo financeiro). Os servizos gobernamentais representan o 17 % do PIB do estado e empregan máis de 516.000 persoas. O comercio representa o 15 % e emprega máis de 636.000 persoas. Os transportes e telecomunicacións representan o 7% e empregan preto de 136.000 persoas.
Educación
Durante os anos en que Maryland era unha colonia do Reino Unido, apenas os fillos de familias ricas recibían educación da entón provincia colonial de Maryland, da Igrexa católica ou de profesores privados, sendo que ambas as opcións estaban dispoñibles soamente aos que tiñan recursos para pagar estes titores relixiosos ou profesores privados. En 1694 fundouse a primeira escola pública do estado, convertida en facultade en 1784.
En 1824, o goberno de Maryland aprobou unha lei que obrigaba a calquera área urbana con máis de 250 habitantes a ter polo menos unha escola. O estado pasou a fornecer recursos ás cidades para que estas puidesen cubrir os custos de creación e manutención de sistemas de escolas públicas. En 1870, o estado instituíu o Consello Estatal de Educación, que dita regras e patróns que os sistemas de educación pública han de seguir. Actualmente, como nos outros estados americanos, cada cidade - ou condado, no caso de áreas urbanas de menor porte - administra o seu propio sistema escolar.
As primeiras bibliotecas foron construídas en Maryland en 1699, cando un bispo católico mandou construír 30 bibliotecas relixiosas na provincia, e unha biblioteca central en Annapolis. En 1885, Enoch Pratt comezou a construción dun sistema de bibliotecas en Baltimore. Doou de tales bibliotecas á cidade coa condición de que estivesen abertas para o público en xeral. Este sistema foi inaugurado o ano seguinte, sendo un dos primeiros sistemas de bibliotecas municipais públicas do país. Actualmente, a maioría das cidades do Estado posúen polo menos unha biblioteca.
Maryland posúe 25 universidades e facultades. Delas, a máis recoñecida e renomeada é o Sistema de Universidades de Maryland, que administra un total de 14 campus diferentes.
Transportes e telecomunicacións
A baía de Chesapeake foi desde os inicios da colonización europea da rexión un obstáculo natural ao transporte na provincia colonial de Maryland. No inicio do século XIX, comezaron os primeiros servizos de balsas, barcos a vapor que viaxaban dunha marxe da baía á outra, transportando carga e pasaxeiros. En 1829, o Canal Chesapeake-Delaware foi inaugurado, conectando o río Delaware coa baía de Chesapeake.
En 1828, foi inaugurada a Baltimore and Ohio Railroad, o primeiro ferrocarril do mundo en transportar carga e pasaxeiros nun único tren. O estado posúe máis de 48.000 km de estradas. O Aeroporto Internacional de Baltimore é o principal aeroporto do estado.
Xuxa
Maria da Graça Xuxa Meneghel, nada en Santa Rosa o 27 de marzo de 1963,  máis coñecida como Xuxa, é unha presentadora, actriz, cantante, empresaria, filántropa e modelo brasileira. Coñecida como "Rainha dos Baixinhos", Xuxa construíu o maior imperio de entretemento infantil e xuvenil iberoamericano. No inicio da década de 1990, chegou a presentar programas de televisión no Brasil, a Arxentina, España e os Estados Unidos simultaneamente, alcanzando preto de cen millóns de telespectadores diariamente.
Como cantante, publicou 35 álbums de estudio e 23 álbums de vídeo que venderon máis de 50 millóns de exemplares, converténdose nunha dos músicos que máis discos venderon no mundo. Os álbums Xou da Xuxa (1986), Xegundo Xou da Xuxa (1987), Xou da Xuxa 3 (1988) e 4.º Xou da Xuxa (1989) están entre os álbums máis vendidos na historia da industria fonográfica brasileira,  sendo que o terceiro foi considerado o álbum infantil máis lucrativo de todos os tempos pola Guinness World Records. Ao longo da súa carreira musical, recibiu dous Grammys dun total de seis candidaturas. Xuxa é a actriz de maior media de público dende a retomada do cinema brasileiro, con máis de 37 millónss de espectadores. Lua de Cristal (1990), o seu filme de maior recadación, vendeu 4,1 millóns de entradas, sendo un dos filmes brasileiros máis comercial.
En setembro de 2019 o seu patrimonio líquido foi estimado en 169 millóns de dólares estadounidenses, o que a colocou como a 11.ª artista feminina máis rica do mundo. Xuxa tamén foi escollida pola publicación estadounidense Forbes, en 1991 e 1993, como unha das celebridades mellor pagadas no mundo, a primeira latinoamericana que entrou na listaxe.
Aldaolado
dereita|miniatura|María Lado e Lucía Aldao no [[Liceo Mutante, 2015.]] Aldaolado é un dúo poético-musical formado en 2005 e composto por Lucía Aldao e María Lado.
Traxectoria
Aldaolado realiza unha mestura de poesía con humor e música de carácter transgresor, nun exercicio de comunicación directa co espectador. Naceu en 2005 da unión das poetisas Lucía Aldao e María Lado, coa intención de participar no proxecto chamado Translítera, dirixido por Rafa Xaneiro e producido polo Consello da Cultura Galega. Presentaron nel o espectáculo Onde estea un cubata que se quite un soneto. A súa intención foi dende ese momento ofrecer poesía dun xeito amable e divertido á vez que elas desfrutaban recitando. Dende entón o grupo foi aumentando a audiencia, destacando a súa presenza no Luar en dúas ocasións.
Natureza dos textos
Os textos son normalmente propios, mais tamén realizan versións. Ambas son autoras dunha ampla obra. As pezas que van introducindo sempre varían en función do día e a situación en concreto, polo que os espectáculos nunca teñen os números fixados e van introducindo pezas novas deixándose levar pola improvisación.