cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Litio
Historia
En 1923 a empresa alemá Metallgesellschaft AG comenzou a producir litio mediante a electrólise do cloruro de litio e cloruro de potasio fundidos.
Abundancia e obtención
É un metal escaso na cortiza terrestre que se encontra disperso en certas rochas, pero nunca libre, dada a súa gran reactividade. Encóntrase en pequena proporción nas rocas volcánicas e sales naturais.
Dende a segunda guerra mundial, a produción de litio tense incrementado enormemente, separándoo das rocas das que forma parte e das augas minerais. Os principais minerales dos que se extrae son lepidolita, petalita, espodumena e ambligonita. En Estados Unidos obtense das salinas de California e Nevada principalmente.
Isótopos
Os isótopos estables do litio son dous, Li-6 e Li-7, sendo este último o máis abundante (92,5%). Caracterizáronse seis radioisótopos sendo os máis estables o Li-8 cun período de semidesintegración de 838 milisegundos e o Li-9 con 178,3 ms de vida media. O resto de isótopos radioactivos teñen vidas medias menores de 8,5 ms.
Os pesos atómicos do litio varían entre 4,027 e 11,0348 uma do Li-4 e o Li-11 respectivamente. O modo de desintegración principal dos isótopos máis lixeiros que o isótopo estable máis abundante (Li-7) é a emisión protónica (cun caso de desintegración alfa) obténdose isótopos de helio; mentres que nos isótopos máis pesados o modo máis habitual é a desintegración beta, (con algún caso de emisión neutrónica) resultando isótopos de berilio.
O Li-7 é un dos elementos primordiais, producidos por síntese nuclear tralo Big Bang. Os isótopos de litio fracciónanse substancialmente nunha gran variedade de procesos naturais, incluíndo a precipitación química e a formación de minerais, procesos metabólicos, e a substitución do magnesio e o ferro en redes cristalinas de minerais arxilosos nos que o Li-6 é preferido fronte o Li-7 etc.
Precaucións
O igual que outros metais alcalinos, o litio puro é altamente inflamable e lixeiramente explosivo cando se expón ó aire e especialmente á auga. É ademais corrosivo polo que require o emprego de medios adecuados de manipulación para evitar o contacto coa pel. Débese almacenar nun líquido hidrocarburo inflamable como nafta. O litio considérase lixeiramente tóxico.
Rol biolóxico
Os sales de litio empréganse no tratamento da depresión e aínda que se descoñece o mecanismo concreto de actuación crese que é por desprazamento do sodio. O rol biolóxico do litio non está claro e non existe acordo sobre a súa esencialidade.
Cuadrilla de Vitoria
A Cuadrilla de Vitoria (en éuscaro: Gasteizko Koadrila) é unha das sete comarcas ou cuadrillas do territorio histórico de Áraba, no País Vasco. É unha institución propia do Antigo Réxime pero foi recuperada para atender e administrar as necesidades dos seus habitantes, especialmente nas zonas rurais.
Xeograficamente coincide co concello de Vitoria, a capital de Áraba, situada na zona occidental da Chaira arabesa. É a menos extensa das Cuadrillas de Áraba pero concentra 3/4 partes da poboación provincial.
Freixeiro, Dorrón, Sanxenxo
Freixeiro é un lugar da parroquia de Dorrón do concello de Sanxenxo (Pontevedra). Segundo o IGE, tiña 92 habitantes en 2016 (48 mulleres e 44 homes), o que representa un claro aumento respecto ó ano 2009, cando eran 71 veciños, e ó ano 2004, cando eran só 57.
Lubre, Ares, Ares
Lubre é un lugar da parroquia de San Xosé de Ares no concello de Ares na provincia da Coruña. Tiña 178 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 84 homes e 94 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2003 cando tiña 174 habitantes.
Bedeutende Deutsche
Bedeutende Deutsche (Alemáns célebres) foi unha serie básica de selos que se emitiu entre 1961 e 1965, estivo en uso ata 1966 e deixaron de ter validez postal o 31 de decembro de 1970. A serie consistiu en 16 valores para a República Federal de Alemaña e 15 para Berlín. Cada selo mostra o retrato dunha coñecida personalidade alemá.
Igrexa de San Vicente de Cardona
miniatura|Igrexa de san Vicente de Cardona. Vista da cabeceira. San Vicente de Cardona é unha igrexa románica que está situada en Cardona, bisbarra do Bages, provincia de Barcelona. Aínda que se descoñece o arquitecto da obra, sábese que o comitente foi o vizconde Bremond I (ou Bremundo; en catalán Bermon) atendendo as peticións do seu amigo o abade Oliba. Foi construída entre o 1029 e o 1040. Hoxe en día amosa un perfecto estado de conservación e para algúns autores é o máis perfecto exemplo do románico catalán e “o modelo máis acabado que caracteriza a unha época”.
Historia
Orixinalmente, San Vicente era a capela do castelo de Cardona, que pertencía á casa vizcondal de Osona. Os primeiros documentos datan do 980. Os condes protexeron a igrexa coas doazóns e, mesmo, creárase un priorato (filial da igrexa de Cardona). O comezo da vida comunitaria, como abadía canónica comezou a partir do século X, seguindo a regra aquisgranesa.
Tras permanecer descoidada e espoliada, no 1019, o vizconde Bremon I decide reconstruíla, apoiando o impulso do abade Oliba, que tamén reformará outros centros relixiosos cataláns como Cañigó, Vic ou Ripoll. Porén, o vizconde morreu entre 1029 ou 1030 sen comezar a edificar e será a partir de entón cando comeza a construción do actual edificio románico que se consagrará en 1040, por Eribal, bispo de Urgell, príncipe e señor da igrexa e da fortaleza de Cardona, irmán e sucesor no vizcondado de Bremon. Cara 1090, o vizconde e bispo, Ramón Folc II de Cardona, introduciu na abadía a regra de Santo Agostiño e a comunidade estará composta por un abade, 12 cóengos e algúns sacerdotes. En 1592, foi secularizada polo papa Clemente VIII, en 1794, todo o castelo se converteu nun cuartel pero a igrexa seguiu dependendo da comunidade que se trasladou á parroquial de San Miguel até que en 1851, desaparecida xa comunidade, a igrexa pasa a ser unha dependencia máis do cuartel. Posteriormente, todo foi abandonado e foise deteriorando.
En 1931, todo o conxunto foi declarado monumento histórico artístico e en 1952 principiou a restauración dirixida polo arquitecto Alexandre Ferrant. En 1976, tanto o castelo coma a igrexa se converteron en Parador de Turismo.
Descrición
A lonxitude total da obra é de 49 m., sendo a altura da nave central é de 18,80 m. e das laterais 12,40 m. O transepto mide 17,60 m. de anchura por 6,25 de lonxitude. No espazo interior, presenta unha planta basilical de tres naves de grande altura, cuxa nave central e máis ancha e alta cás laterais, e está cuberta por unha bóveda de canón, mentres nas laterais a bóveda é de aresta. Cada unha das naves remata en cadansúa ábsida semicircular, sendo todas de diferente tamaño en relación ao tamaño das naves correspondentes. Preto da cabeceira, presenta unha nave transversal ou transepto que é algo máis ancho cás naves laterais e sobresae moi pouco da planta. Este transepto permite, tamén, referirse a unha planta de cruz latina.miniatura|Pinturas do atrio de San Vicente de Cardona: o pantocrátor rodeado dos tetramorfos e a mandorla. O cruceiro, bastante pequeno, crea en altura un ciborio octogonal que contén unha cúpula. O presbiterio e a ábsida central están lixeiramente elevados porque a parte interna do subsolo contén unha cripta.
O material construtivo é o perpiaño de pedra en grosos muros con estreitos e escasas fiestras e como elementos de soporte aparecen os piares compostos. miniatura|Vista da cripta de San Vicente de Cardona
No espazo exterior, predominan as liñas rectas, agás nas ábsidas e nas fiestras. O espazo está distribuído dun xeito moi ordenado: un ciborio octogonal (que se corresponde coa cúpula) de media laranxa sobre trompas, tres semicírculos (as ábsidas) e varios paralelepípedos (o transepto e mailas naves). Os muros están reforzados por contrafortes
Baixo o espazo do presbiterio e da ábsida central, a cripta se divide en 3 naves por medio de 2 fileiras de columnas monolíticas con capiteis de tipo piramidal sen decoración. Sobre elas, uns bloques de pedra serven de arrinque ás bóvedas de aresta que cobren a cripta.
Influencia lombarda
É de salientar a influencia lombarda en varios elementos presentes no románico catalán e en San Vicente de Cardona. A presenza de bóvedas de canón e de arestas ten antecedentes na basílica lombarda de Aliate e no templo de San Babilas de Milán (de comezos do século XI). Igualmente, no exterior están presentes os característicos arquiños cegos e bandas lombardas.
4-androstenediol
miniatura|dereita|4-androstenediol. [[Nomenclatura da IUPAC|Nome IUPAC: (3S,8R,9S,10R,13S,14S,17S)-10,13-dimetil-2,3,6,7,8,9,11,12,14,15,16,17-dodecahidro-1H-ciclopenta[a]fenantreno-3,17-diol. Número CAS: 1156-92-9.]]
O 4-androstenediol ou androst-4-ene-3-beta,17-beta-diol é un esteroide que intervén no metabolismo dos andróxenos. É un dos dous androstenediois; o outro é o 5-androstenediol (que se diferencian pola posición do dobre enlace), que é convertido en testosterona. O 4-androstenediol sintetízase na glándula adrenal e nas gónadas a partir da deshidroepiandrosterona (DHEA) por acción do encima 17beta-hidroxiesteroide deshidroxenase. Despois é metabolizado a testosterona polo encima 3beta-hidroxiesteroide deshidroxenase. A taxa de conversión a testosterona é de arredor do 15,76%, case o triplo ca a da androstenediona, debido á utilización dunha vía encimática diferente. Non existe unha conversión directa a estróxeno, aínda que ten lugar algunha aromatización secundaria no metabolismo.
O 4-androstenediol está estruturalmente máis próximo á testosterona ca o 5-androstenediol, e ten efectos androxénicos.
Os androstenediois téñense usado como esteroides anabolizantes.
Uso médico e comercial
O químico norteamericano Patrick Arnold ten unha patente do ano 1999 sobre o "Uso do 4-androstenediol para incrementar os niveis de testosterona en humanos".
Biosíntese
miniatura|esquerda|350px|[[Esteroidoxénese.]]
Filme en cor
miniatura|Fotograma dun filme de proba de Raymond Turner (1902) Un filme en cor é aquel filme realizado con cores. Os primeiros filmes animados foron realizados cunha emulsión fotográfica baseada en haluro de prata sobre unha base clara. A imaxe que se obtiña como resultado estaba nun rango de tons de negro e branco, dependendo da intensidade luminosa do obxecto orixinal.
O filme en cor non só permitiu captar a luminosidade dun suxeito, senón tamén a súa cor. Sen importar se a cor é fotografada en anacos de filme separados ou na mesma emulsión, toda a fotografía en cor é sintetizada nun proceso no cal diversas partes da imaxe almacenan un espectro discreto de luz.
Os primeiros filmes en cor realizáronse utilizando nitrato ortocromático e almacenaban luz de cor ciano (azul e verde), pero non luz vermella. Para filmar gravando as tres principais lonxitudes de onda da luz foi preciso producir película de nitrato pancromática.
Coloración e pintado a man
Dado que nos comezos da fotografía a película ortocromática non permitía a fotografía en cor, os primeiros filmes con cor empregaban tinturas sobre a base de anilina para crear cores artificiais. O primeiro filme coloreado a man foi Anabelle's Dance realizada por Thomas Edison para os usuarios do seu kinetoscopio.
Moitos dos primeiros realizadores de filmes do dez anos seguintes tamén empregaron esta técnica. Georges Méliès mediante un pagamento adicional por riba do custo das versións en branco e negro producía copias coloreadas a man das súas propias películas, incluída a pioneira Le Voyage dans la Lune (1902) que contaba con varios efectos visuais sumamente novos. Varios anacos do filme foron pintados cadro por cadro por un grupo de vinte e unha mulleres en Montreuil mediante un método de liña de produción.
O primeiro proceso estencil con éxito comercial foi creado por Pathé Frères en 1905. Pathé Color (rebautizado en 1929 como Pathéchrome) converteuse nun dos sistemas estencil de coloración máis precisos e confiables. Consistía nunha impresión orixinal do filme que ía ser coloreado con seccións cortadas mediante un pantógrafo naquelas áreas segundo as cores dispoñibles (ata seis) mediante unha máquina de colorear que tiña rodetes de felpa impregnados en tintura. Despois de que se armou o estencil de todo o filme, colocábase en contacto cos fotogramas que ían ser coloreados e procesábanse a unha alta velocidade (18 metros por minuto) a través da máquina de colorear (tinguir). O proceso repetíase para cada conxunto de estencís correspondente a cada cor. Contra 1910, a fábrica de Pathé en Vincennes empregaba máis de 400 mulleres como estenciladoras. Pathéchrome continuou a ser utilizado ao longo de toda a década de 1930.
Un proceso complementario denominado toning, substituíu as partículas de prata na película por sales metálicos ou mordanted dyes. Isto crea un efecto de cor mediante o cal as partes escuras da imaxe se substitúen por unha cor (ou sexa, azul e branco en lugar de negro e branco). Ás veces o tinguido e o toning eran empregados en forma conxunta.
Nos Estados Unidos, o gravador Max Handschiegl de Saint Louis e o cinematógrafo Alvin Wyckoff crearon o proceso de cor Handschiegl, un proceso de estencil que foi utilizado por primeira vez en Joan the Woman (1917) dirixido por Cecil B. DeMille, e utilizado en secuencias con efectos especiais de filmes como The Phantom of the Opera (1925). O proceso empregaba a técnica de litografía de tres cores para tinguir as películas coa axuda dunha máquina.
En 1929 Eastman Kodak presentou o seu propio sistema de películas branco e negro preteñidas denominado Sonochrome. A liña Sonochrome permite obter películas tinguidas en dezasete cores diferentes incluídos Peachblow, Inferno, Candle Flame, Sunshine, Purple Haze, Firelight, Azure, Nocturne, Verdante, Aquagreen, Caprice, Fleur de Lis, Rose Doree, e o Argent que era neutral, e que se utilizaba para evitar que a pantalla se volvese  excesivamente brillante ao cambiar a escenas en branco e negro.
En 1932 a fotografía en cor fora case abandonada polos principais estudios, ata que o desenvolvemento do Technicolor supuxo un novo avance na gravación das tres cores primarias. Empregando un equipo especial con dous prismas con forma de cubo, a luz da lente era desviada polos prismas e separada en dous camiños para expor cada un dos tres negativos en branco e negro (cada un para gravar as densidades para o vermello, verde e azul). Os tres negativos imprimíanse entón en matrices de xelatina que tamén descolorían completamente a imaxe, limpando a prata e deixando só a gravación da imaxe. O primeiro filme de animación co sistema de tres cores foi Flowers and Trees (1932), de Walt Disney, a primeira curtametraxe de ficción foi La Cucaracha (1934) e a primeira longametraxe foi Becky Sharp (1935).
Lourinhanosaurus
O Lourinhanosaurus (lagarto de Lourinhã) é un xénero de dinosauro terópodo carnívoro que viviu durante o Xurásico Superior. Os seus primeiros rexistros atopáronse en Peralta, próximo a Lourinhã (Portugal) en 1982, mais non foi descrito ata 1998, polo paleontólogo português Octávio Mateus.
O xénero ten unha única especie descrita ata o momento, o Lourinhanosaurus antunesi, nomeado en honra do paleontólogo português Miguel Telles Antunes.
O Lourinhanosaurus é un terópodo carnívoro, e non debe confundirse co saurópodo herbívoro Lourinhasaurus, de nome moi parecido e atopado tamén en Portugal.
Material
O espécime encontrado en Peralta (ML 370) consiste nun esqueleto parcial, composto por seis vértebras cervicais con seis costelas, cinco vértebras sacras coas costelas, catorce vértebras caudais, oito chevróns, os dous fémures, a tíbia e a fíbula dereita, un metatarso, dous ilios, e o isquio e pube incompletos, xunto con 32 gastrólitos.
En Porto das Barcas encontrouse un fémur (ML 555), pertencente a outro individuo da mesma especie.
Ademais deses restos, encontráronse en 1993 na praia de Paimogo cerca de 100 ovos (ML 565), algúns dos cales contiñan ósos de embrións de dinosauro, asignados á especie L. antunesi anos máis tarde.
Tanto o holotipo coma os demais rexistros, están conservados no museo da Lourinhã.
Paleobioloxía
O L. antunesi foi un grande dinosauro carnívoro. O espécime atopado era era un adolescente, que medía uns 4,5 metros de longo e pesaba uns 160 kg. Un adulto alcanzaríaa os 8 metros, aos 10 anos de idade.
Sistemática
A relación filoxenética do Lourinhanosaurus é controvertida debido á parcialidade do esqueleto (principalmente pola falta das partes diagnósticas da pube), e por non haber consenso entre os especialistas. Inicialmente foi situado entre os Allosauroidea, e máis tarde aproximárono á familia Sinraptoridae. Recentemente, algúns investigadores pensan que o L. antunesi non é un alosauroideo, senón membro dos Megalosauroidea, un grupo máis primitivo de téropodos tetanuros. Benson et al. (2010) consideran que esta especie, xunto co Poekilopleuron, pertence aos Sinraptoridae. Carrano et al. (2012) prefiren clasificalo como Coelurosauria.
José Jurado Romero
José Jurado Romero, nado en Tui e finado no mesmo concello o 28 de febreiro de 1971, foi un médico e político galego.
Traxectoria
Médico casado na Guarda. Membro da Falange da Guarda, logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi nomeado concelleiro-síndico da Guarda na corporación presidida por Francisco Moreno Álvarez, pero foi cesado fulminantemente polo Gobernador civil, en vista dos informes sobre os seus excesos na represión contra os republicanos guardeses. Foi nomeado alcalde de Tui o 11 de setembro de 1951, permanecendo no cargo até o 10 de xullo de 1957.
Vida persoal
Casou con María de los Ángeles Alonso Martínez.
Gando
miniatura|Rabaño de [[ovellas.]] O gando ou gado é o conxunto de animais mansos de catro patas criados polo ser humano para a produción de carne ou leite e mais os seus derivados que serán empregados na alimentación humana. A actividade humana encargada da cría do gando e a gandaría.
Tipos de gando:
miniatura|Evolución de gando vacún en [[Castela e León, Galicia, Cataluña (as tres máis altas de España) e Portugal entre 1995 e 2004. O número en Galicia inspirou o título da obra Un millón de vacas, de Manuel Rivas.]] Segundo a especie domesticada ou criada, clasifícanse en:
Músculo extensor do índice
O músculo extensor do índice é un músculo do membro superior humano situado no compartimento posterior do antebrazo.
Orixe e insercións
A súa orixe áchase na superficie posterior do cúbito e na membrana interósea. O tendón percorre o antebrazo para inserirse no capuchón extensor do dedo índice xunto ao tendón do músculo extensor dos dedos.
Función
É un extensor accesorio do dedo índice.
Innervación
É innervado polo nervio interóseo posterior.
Gaborone
Gaborone é a capital de Botswana. Está situada ao sueste do país, preto do río Notwane, a tan só 15 km da fronteira con Suráfrica. A súa poboación en 2005 era de 208.411 habitantes.
Historia
Antes de 1969, a cidade era coñecida como Gaberones, e substituíu a Mafeking como capital do Protectorado de Bechuanaland en 1965, porque Mafeking (actualmente grafada Mafikeng) estaba fóra do Protectorado. Cando este accedeu á independencia, tomando o nome Botswana, era necesaria unha capital, pensándose primeiramente en Lobatse, mais coidouse que esta estaba moi limitada, así que decidiuse buscar un novo sitio, escolléndose Gaberones, que fora un pequeno asentamento administrativo colonial.
O nome orixinal de Gaberones, era Gaborone's Village ("Aldea de Gaborone"), seguindo o antigo costume tribal de nomear as capitais polo nome do xefe, neste caso o xefe Kgosi Gaborone dos BaTlokwa, cuxa aldea, agora chamada Tlokweng, radicaba xusto no outro lado do río. "Gabs" é a abreviación usual na linguaxe corrente para referirse á capital, e tamén se usan 'GC' ou 'Gabz'.
Infraestruturas e servizos
O transporte pública, en termos africanos é bo, con servizo de buses que comunica os diversos barrios. Furgonetas e taxis completan as necesidades de movemento. hai un hotel de 5 estrelas e bos restaurantes. O rápido crecemento da cidade, obrigou á construción dunha nova presa para fornecer auga. A cidade está partida en dúas polo ferrocarril. A 10 km ao norte da cidade sitúase o aeroporto (Sir Seretse Khama International Airport) comunicado por liñas regulares con cidade como Xohanesburgo, Cidade do Cabo, Harare, Francistown e Maun.
Economía
As zonas industriais de Gaborone áchanse situadas ao longo da liña do ferrocarril, sobre todo en Broadhurst, Gaborone West e a chamada Phase 4. Todas as industrias son de tipo lixeiro, pois a cidade carece de calquera clase de industria pesada.
Outros
A Comunidade para o Desenvolvemento de África do Sur (Southern African Development Community - SADC) ten a súa sede en Gaborone; é unha organización que se creou en 1980 para aumentar a cooperación entre os países meridionais de África e tentar reducir a súa dependencia de Suráfrica.
A Granxa, Dorrón, Sanxenxo
A Granxa é un lugar da parroquia de Dorrón do concello de Sanxenxo (Pontevedra). Segundo o IGE, tiña 259 habitantes en 2016 (141 mulleres e 118 homes), o que representa un descenso respecto ó ano 2009, cando eran 297 veciños, para alcanzar a poboación que tiña en 2004, cando eran 254 habitantes.
Está situado sobre a estrada PO-308, xa no linde co veciño concello de Poio. Posúe un miradoiro desde o que se pode contemplar toda a costa sur da Ría de Pontevedra.
Estadio Municipal de El Plantío
O Estadio Municipal de El Plantío é o estadio de fútbol da cidade de Burgos. Neste estadio disputa os partidos o equipo da cidade, o Burgos CF. Tamén foi sede do desaparecido Real Burgos.
Historia
A pesar de contar con bancadas cubertas tanto nos fondos como nos laterais, no inverno caracterízase polo frío como outros estadios de Castela e León, como o Nuevo Estadio Los Pajaritos en Soria ou o Estadio José Zorrilla en Valladolid. Ten unha capacidade de 12.200 espectadores unha vez suprimidas as localidades de pé e á dotación do estadio de asentos no verán de 1991. As dimensións son de 105 x 70, converténdose nun dos campos máis grandes en superficie de xogo de España; chegando as bancadas a pé de campo.
Foi estreado oficialmente o 13 de setembro de 1964 nun partido de liga ante o Indautxu, sendo o resultado de 2-0 para o equipo burgalés. En 1977 engadíronselle os fondos norte e sur e en 1987 reformáronse os baixos e os vestiarios.
Partidos internacionais
O Estadio Municipal de El Plantío nunca albergou partidos da selección española absoluta, en cambio si que acolleu 3 partidos da selección española sub-21:
Partidos oficiais
No estadio xogouse un partido de clasificación para a Eurocopa Sub-21 de 1998:
Fiat CR.32
O Fiat CR.32 foi un caza biplano italiano usado durante a guerra civil española e a segunda guerra mundial. Fixo o seu primeiro voo o 28 de abril de 1933 e foi o principal caza de Italia durante os anos 30. Desenvolveuse a partir do CR.30, do que conservaba a estrutura metálica con revestimento de tea e metal, pero era máis pequeno e máis áxil. Construíronse unhas 1.100 unidades deste avión.
O CR.32 loitou na guerra civil española e na segunda guerra mundial. Durante a guerra civil española foi o caza máis numeroso do bando nacionalista e dos seus aliados italianos. Os primeiros exemplares chegaron a Marrocos a comezos de agosto de 1936, pouco despois de iniciarse a guerra. En total chegarían 380 unidades. Na Segunda Guerra Mundial operou nos teatros do norte e leste de África, Albania e o Mediterráneo.
Mercedes Abella
Mercedes Abella Oliveros, coñecida como Mercedes Abella, nada o 6 de abril de 1926 en Baracoa (provincia de Oriente), é unha terapeuta ocupacional cubana, coñecida como a fundadora da terapia ocupacional en España.
Formación
Graduouse na Escuela del Hogar da Habana en 1949. Posteriormente trasladouse aos Estados Unidos para estudar terapia ocupacional na Universidade de Nova York (New York University, NYU) onde acadou o título o ano 1954. Continuou os seus estudos nesta universidade, graduándose en 1959 como Bachelor of Science (título de grao en ciencias que se obtén despois de catro anos de estudos), e alcanzando o título de Master of Arts (título de posgrao) en 1972.
Cargos desempeñados
De 1954 a 1956 formou parte do persoal do Centro de Rehabilitación de Terapia Ocupacional Franklin Delano Roosevelt de Havana, Illinois, Estados Unidos. En 1957 ocupou a mesma ocupación no General Hospital de Queens (Nova York). De 1958 a 1959 foi terapeuta ocupacional sénior, no Rusk Institute Rehabilitation Medicine da Facultade de Medicina da Universidade de Nova York. En 1960 foi supervisora no St. Mary's Hospital for Children de Bayside, Queens, Nova York.
En 1961 foi comisionada pola Organización Mundial da Saúde para o desenvolvemento da terapia ocupacional en España, logo de que Manuel Oñorbe Garbayo, Heliodoro Ruiz García e Cecilio González Sánchez puxesen en funcionamento a Escola Nacional de Terapia Ocupacional no Dispensario Nacional de Rehabilitación de Madrid. Abella elaborou o primeiro plan de estudos para a ensinanza da terapia ocupacional, e impartiu materias específicas desta disciplina. A súa idea era establecer os estándares da primeira Escola de Terapia Ocupacional en España, escola que se estableceu na rúa Maudes de Madrid. O seu labor desenvolveuse durante tres anos. No ano 1964 abandona España, para traballar como directora adxunta do Departamento de Terapia Ocupacional, no Instituto de Rehabilitación de Medicina de Nova York (Rusk Institute Rehabilitation Medicine).
De 1964 a 1967 foi supervisora e coordinadora de estudantes do Rusk Institute Rehabilitation Medicine de Nova York, e desde 1976 é asistenta do director dese mesmo dentro. De 1970 a 1990 foi consultora do World Rehabilitation Fund para América Central e a China. Desde 1994 é membro do Accreditation Council for Occupational Therapy Education.
Así mesmo é membro de Fellow American Occupational Therapy Association (vicepresidenta no período 1982-1987) e da New York State Occupational Therapy Association.
Vida persoal
Mercedes Abella casou con George Michael Selizki o 21 de maio de 1980.
Homenaxe dos terapeutas ocupacionais galegos
No ano 2008, a Facultade de Ciencias da Saúde da Universidade da Coruña e a Asociacíón profesional galega de terapeutas ocupacionais (APGTO), fixeron entrega, no reitorado da Universidade, a Mercedes Abella, que chegou acompañada do seu marido George Michael Selizki, da medalla de ouro da terapia ocupacional en recoñecemento ao seu labor e traballo.
Science
Science (en galego, ciencia) é a revista científica e órgano de expresión da Asociación Americana para o Avance da Ciencia (American Association for the Advancement of Science, AAAS).
Historia
Science foi fundada en Nova York por John Michaels en 1880 co soporte financeiro de Thomas Edison e posteriormente de Alexander Graham Bell. Inicialmente non ten moito éxito e finaliza seu publicación en marzo de 1882. Un ano despois, o entomólogo Samuel H. Scudder recupera a revista alcanzando un maior renome ao cubrir as reunións das sociedades científicas americanas, incluíndo a AAAS. Con todo, en 1884, de novo ten problemas financeiros e foi vendida ó psicólogo James McKeen Cattell por 500$. Nun acordo entre Cattell e o secretario naquel tempo da AAAS, Leland O. Howard, Science pasa a ser o órgano de expresión da Sociedade Americana polo Avance da Ciencia en 1900. Durante os primeiros anos do século XX son publicados en Science, artigos como a xenética da mosca do vinagre por Thomas Hunt Morgan, artigos de Albert Einstein sobre gravitación, e a nebulosa espiral de Edwin Hubble. . Despois da morte de Cattell en 1944, a propiedade da revista pasou á AAAS.
Adóptase como a revista da Asociación Americana polo Avance da Ciencia en 1900. O maior obxectivo da revista é a publicación de achados de investigación recente (fonte primaria). Science é tamén coñecida polo seus science-related news, que é unha publicación sobre política científica e outros asuntos en relación coa área das ciencias e tecnoloxía. Cobre un amplo rango de disciplinas científicas, pero ten especial interese nas ciencias da vida. Ten un factor de impacto en 2014 de 33.611 (medido por Thomson ISI).
En 2007 está revista foi galardoada co Premio Príncipe de Asturias de Comunicación e Humanidades xunto coa revista Nature.
Histamina
A histamina é unha amina orgánica involucrada nas respostas locais do sistema inmunitario. Tamén regula funcións normais no estómago e actúa como neurotransmisor no sistema nervioso central. Novas evidencias indican que a histamina desempeña unha función na quimiotaxe de glóbulos brancos como os eosinófilos.
Sábese desde a década de 1950, que a histamina está presente no cerebro, pero ata hai pouco non se sabía o seu papel. É sintetizada e liberada por neuronas do sistema nervioso central que usan a histamina como neuromodulador. Fóra do sistema nervioso central é un mediador de medios fisiolóxicos e aumenta a permeabilidade capilar. Encóntrase fundamentalmente en células cebadas (mastocitos) do tecido conectivo e basófilos (un tipo de leucocitos) do sangue periférico.
As propiedades da histamina, anteriormente chamada β-iminazoliletilamina, foron descritas en 1910 polo científico británico Henry H. Dale e colaboradores.
Propiedades
A histamina é unha amina composta por un anel imidazólico e un grupo etilamino como cadea lateral.
miniatura|esquerda|350px|Tautómeros da histamina. En condicións fisiolóxicas, o grupo amino alifático da histamina (cunha pKa de arredor de 9,4) está protonado, e o segundo nitróxeno do anel inmidazol (pKa ≈ 5,8) non está protonado. Xa que logo, a histamina está normalmente protonada en forma de catión cunha soa carga.
Síntese e metabolismo
miniatura|Acción da metiltransferase na síntese de histamina por decarboxilación da [[histidina.]]
A histamina é o produto da descarboxilación do aminoácido histidina, unha reacción catalizada polo encima L-histidina descarboxilase. É unha amina hidrofílica vasoactiva (de aí o seu nome). Unha vez formada, a histamina é almacenada ou rapidamente inactivada. A histamina é catabolizada pola histamina-N-metiltransferase e a diamina-oxidase, e posiblemente sexa capturada por algún transportador. Algunhas formas de intoxicación alimentaria, débense á conversión de histidina en histamina na comida descomposta ou mal refrixerada, como o peixe. Axuda á resposta inflamatoria do sistema inmunitario.
As neuronas que sintetizan e liberan histamina son as do núcleo tuberomamilar e o núcleo posterior do hipotálamo. Nas células do núcleo tuberomamilar non se identificou un sistema de transporte específico para neuronas histaminérxicas. Unha vez sintetizada, introdúcese en vesículas e sairá estimulada polo calcio.
Aínda que non son neuronas, os mastocitos e as células do endotelio vascular tamén sintetizan e almacenan histamina. Nestas células a síntese de histamina prodúcese tamén a partir do aminoácido L-histidina, catalizada pola histidina descarboxilase (HDC). A síntese é regulada pola presenza de histidina no medio. A HDC probablemente non estea saturada, xa que a Km≈ 0,1 mM. A HDC é modulada pola proteína quinase A.
Moitas plantas e bacterias tamén poden sintetizar histamina. miniatura|centro|433px|Conversión da [[histidina en histamina pola histidina descarboxilase.]]
Regulación
A histidina tamén ten un control negativo da súa propia síntese, a través de autorreceptores H3c. O sistema de recaptación identificouse nos terminais axónicos, dendriticos e recentemente crese que existe unha participación das células gliais, observada en experimentos feitos en ratas. Hai dous encimas que participan no catabolismo da histamina, que son a histamina metil-transferase (HMT) e a diamino oxidase (DAO). Dos dous encimas, o que se expresa no sistema nervioso central é a HMT. A DAO é o principal encima do metabolismo da histamina fóra do sistema nervioso central. A histamina neuronal, a cal xoga un papel como neuromodulador ou neurotransmisor, ten unha regulación rápida, mentres que a histamina dos mastocitos é lenta na súa regulación.
Intoxicación (histaminose)
A intoxicación por histamina prodúcese cando se consomen peixes azuis e outros alimentos, que foron manipulados en condicións pouco hixiénicas e están en mal estado. Orixínase pola produción bacteriana de histamina a partir do aminoácido histidina presente nos alimentos. Produce síntomas alérxicos.
Almacenamento e liberación de histamina
miniatura|Mastocito. A maioría da histamina do corpo xérase en gránulos nos mastocitos ou nos leucocitos basófilos. Os mastocitos son especialmente numerosos nos lugares que poden sufrir danos potenciais, como as fosas nasais, boca, pés, superficies internas do corpo e vasos sanguíneos. A histamina non procedente dos mastocitos pode atoparse en varios tecidos, como o cerebro, onde funciona como un neurotransmisor. Outro importante lugar de almacenamento e liberación de histamina son as células similares ás enterocromafíns do estómago.
A liberación de histamina ocorre cando os alérxenos se unen ás Ig unidas aos mastocitos. A redución da sobreprodución de IgE pode reducir a probabilidade de que os alérxenos encontren suficiente IgE libre como para desencadear a liberación de histamina no mastocito.
Funcións
200px|miniatura|Proceso de desgranulación dun mastocito: 1. [[Antíxeno, 2. Anticorpo (IgE), 3. Receptor FcεRI, 4. Mediadores: histamina, proteases, quimioquinas, heparina, 5. Gránulos, 6. Mastocito, 7. Mediadores: prostaglandinas, leucotrienos, tromboxanos.]]
Alerxias
A histamina intervén decisivamente nas reaccións de hipersensibilidade inmediata e alérxica. Como parte da resposta alérxica a un antíxeno xéranse anticorpos (IgE), que se unen á superficie das células cebadas e dos basófilos a través dos receptores Fc (fraccion "cristalizable" constante do anticorpo) de grande afinidade, que son específicos das IgE. As persoas atópicas xeran anticorpos de tipo IgE contra antíxenos comunmente inhalados; constitúe este un carácter hereditario.
A histamina está considerada como un modulador tanto da resposta inmune humoral coma da celular así como o maior mediador de reaccións de hipersensibilidade inmediatas. No cerebro, hai polo menos dous tipos de células que almacenan histamina: neuronas e mastocitos. Os mastocitos no Sistema Nervioso Central conteñen unha extraordinaria variedade de mediadores químicos, incluíndo histamina, serotonina (5-HT), calicreína e factor-α de necrose tumoral, os cales poden aumentar a permeabilidade microvascular, facilitan a quimiotaxe dos leucocitos, a adhesión e a extravasación de células inflamatorias no cerebro e a medula espiñal. Estes fenómenos son importantes en moitas enfermidades inflamatorias do sistema nervioso central tales como encefalomielite e esclerose múltiple. Ademais, a histamina, a bradicinina, eicosanoides e os radicais libres son tamén secretados tras un trauma, isquemia, epilepsias e inflamacións.
Aplicada a doses grandes ou liberada durante unha anafilaxe, a histamina ocasiona unha acusada diminución da presión arterial. Coa dilatación dos vasos finos, atrápase gran cantidade de sangue, aumenta a permeabilidade e sae plasma da circulación, e, por tanto, diminúen o volume sanguíneo eficaz, o retorno venoso e o gasto cardíaco.
Papel como neurotransmisor
A histamina pode actuar como neuromodulador, modulando ou regulando as respostas a outros neurotransmisores. Comprobouse que a histamina interacciona coa acetilcolina, opiáceos, GABA etc. A histamina incrementa a excitabilidade das neuronas do sistema nervioso central. Regula funcións hipotalámicas, e a relación vixilia/sono por medio dos receptores H1, o cal explica a capacidade sedante dos antihistamínicos clásicos; ao actuaren sobre os receptores H1 inhiben o apetito, e hai funcións vexetativas nas cales quizais tamén xogue un papel importante, como poden ser o control da presión sanguínea, a regulación de glicosa e lípidos, a regulación do consumo de líquidos, temperatura corporal, secreción de hormona antidiurética e a percepción da dor. Un exceso de histamina pode estar relacionado cunha contracción permanente dun músculo ou grupo de músculos provocando distonía.
Ademais do seu papel en funcións fisiolóxicas, pénsase que a histamina xoga un papel en enfermidades dexenerativas (esclerose múltiple, alzhéimer, párkinson). Crese que a enfermidade de Parkinson é unha doenza multi-factorial, na que inflúen tamén factores xenéticos. Sábese que o MPTP é tóxico para as neuronas dopaminérxicas. Utilízase para forzar unha especie de párkinson en ratas. Hai un aumento na liberación de metabolitos da histamina, e que esas células son especialmente sensibles á histamina.
Demostrouse que a histamina está envolvida na dexeneración neuronal e neurotoxicidade. A encefalopatía de Wernicke é un trastorno caracterizado por danos patolóxicos selectivos na liña media do tálamo, corpos mamilares, e certos núcleos cerebrais. A deficiencia de tiamina é un factor crítico na etioloxía deste trastorno. Langlais et al, experimentando con ratas con encefalopatía de Wernicke inducida por unha deficiencia aguda de tiamina piritiamino-inducida (PTD), apuntou que se producía morte neuronal inducida por histamina neste modelo. Os niveis de histamina no tálamo medio, e non noutras áreas, incrementouse en ratas en fase de prelesión (180% do control) e elevouse aínda máis (380%) nos mesmos animais cando a necrose era evidente. O pretratamento con α-fluorometilhistidina, un inhibidor irreversible de histidina descarboxilase, produciu unha protección significativa contra a perda neuronal inducida por PTD no núcleo talámico anteromedial e intralaminar da liña media.
Regulación cardiovascular
A histamina é un vasodilatador, por interacción dos receptores H1 e H2, que están distribuídos en todos os vasos de resistencia e case todos os leitos vasculares. Pódense distinguir respostas cuantitativas distintas cando os receptores son activados por separado. Os receptores H1 teñen máis afinidade pola histamina e medían a dilatación polo óxido nítrico, cuxo comezo é rápido e leve. Polo contrario, os receptores H2 que estimulan a vía adenosín monofosfato cíclico (AMPc) – proteinquinase A en músculo liso, orixinan unha dilatación que xorde con máis lentitude e dura máis tempo.
A liberación de histamina comporta un aumento na permeabilidade capilar por efecto sobre os vasos pequenos como consecuencia da saída de proteínas plasmáticas e de líquidos cara aos espazos extracelulares, incremento do fluxo da linfa e do seu contido proteínico e da formación de edema. Os receptores H1 son os que máis actúan nesta reacción.
Por acción da histamina modifícanse en forma directa a contractilidade e os fenómenos eléctricos do corazón. Ten efecto inotrópico positivo nos músculos auriculares e ventriculares ao estimular a penetración de calcio, e ten efecto cronotrópico positivo ao incrementar a despolarización diastólica no nódulo sinusal. Tamén retarda a condución auriculo–ventricular, intensifica o automatismo e con altas doses pode haber arritmias. Case todos os efectos son mediados polos receptores H2, entanto que o retardo da condución auriculo–ventricular é mediada por receptores H1.
Músculo liso extravascular
A histamina produce contracción dos músculos lisos, baixo actuación dos receptores H1. A relaxación é mediada na súa maior parte polos receptores H2. As respostas varían amplamente ata nunha mesma persoa. Doses pequenas de histmina tamén desencadean broncoconstrición intensa en humanos con asma bronquial e outras pneumopatías, e en persoas sas o efecto é menos intenso.
Liberación doutros autacoides
Ao se liberar a histamina libéranse toda unha gama de autacoides mediadores da inflamación porque se activan as células cebadas ou mastocitos. A estimulación dos receptores IgE tamén activa a fosfolipase A2, o cal fai que surxan moi diversos mediadores, que inclúen o factor activador de plaquetas e metabolitos de ácido araquidónico.
Varios estudos mostraron que a histamina é liberada como parte do orgasmo humano desde os mastocitos dos xenitais, e a produción de histamina conectouse co rubor sexual nas mulleres. Demostrouse que despois da administración de medicamentos que se opoñen á histamina, como a cimetidina e a ranitidina, hai unha diminución da libido. A histamina pode que tamén forme parte do proceso de erección do pene.
A histamina intervén na reacción tripla de Lewis na derme. Cando se inxecta histamina na derme, a histamina desencadea unha reacción tripla que consiste nunha zona de rubor local que se estende nun raio de milímetros arredor do sitio de inxección, hiperemia ou eritema que se estende como media 1 cm alén da zona de rubor local e que xorde con maior lentitude e unha pápula que se identifica logo de 1 a 2 minutos e que se sitúa na mesma área de inxección inicial.
Fármacos, velenos e outros axentes
Moitas substancias incitan ás células cebadas á liberación de histamina de maneira directa e sen sensibilización previa. O fenómeno reviste unha grande importancia clínica porque pode explicar reaccións anafilactoides inesperadas. “A síndrome de home vermello”, inducida pola vancomicina, que afecta á metade superior do corpo con hiperemia facial e hipotensión, quizais sexa mediada en parte pola liberación de histamina.
Aos poucos segundos da inxección intravenosa dun liberador de histamina prodúcese no ser humano unha sensación ardorosa e prurixinosa; dito efecto, máis intenso nas palmas das mans, na face, o coiro cabeludo e as orellas, é seguido pola sensación de calor intenso. A pel ponse vermella e o rubor espállase axiña cara ao tronco.
Economía de Turquía
thumb|left|[[Levent, sector comercial de Istambul.]] A economía de Turquía ten sido impulsionada nos últimos anos por un sector de servizos e unha industria modernos, pero a agricultura aínda responde por un 30% dos empregos. O país ten un sector privado forte e en rápido desenvolvemento, aínda así o estado ten forte participación na industria básica, nos bancos, no transporte e nas telecomunicacións.
Histamina
Fármacos, velenos e outros axentes
Diminúe a presión arterial, aumenta a frecuencia cardíaca e a persoa adoita queixarse de dor de cabeza. Ao cabo duns minutos a presión arterial normalízase e aparecen pápulas na rexión da pel colorada. Tamén se presentan cólicos, náuseas, hipersecreción de ácidos e broncoespasmo moderado.
Economía de Turquía
Sectores
A economía do país é cada vez máis dependente da industria nas grandes cidades, sobre todo concentrada sobre todo nas provincias occidentais do país, e menos da agricultura. O principal sector industrial é o téxtil e de vestiario, o cal responde por 1/3 dos empregos industriais, a pesar da concorrencia internacional e da eliminación dos sistemas de cotas. Con todo, outros sectores, como o automobilístico e o electrónico, están crecendo en importancia no conxunto de exportacións turcas.
A agricultura tradicional no entanto aínda é un dos principais piares da economía turca. En 2007, o sector agrícola foi responsábel por 9% do PIB, mentres o sector industrial representaba o 31% e o sector de servizos o 59%. No entanto, a agricultura aínda respondía por un 27% do emprego. Segundo datos do Eurostat, o PIB-PPS per capita turco era do 45% da media da UE en 2008.
Outros artigos
Casa da Moeda de Turquía
Histamina
Fármacos, velenos e outros axentes
O sistema de histamina neuronal ten moitas interaccións con varios sistemas de neurotransmisores. Os agonistas e antagonistas da histamina modulan a secreción da dopamina (DA) e a vía de regulación de receptores da histamina, e á inversa, os agonistas e antagonistas da dopamina modulan a secreción de histamina vía receptores de dopamina no hipotálamo e estriado. Sábese que a histamina induce catalepsia, a cal foi suxerida como un modelo animal da enfermidad de Parkinson. Os antagonistas da histamina utilízanse como drogas antiparkinsonianas.
Moitas plantas sintetizan histamina. O veleno das ortigas contén histamina, que é en parte responsable do dano que causa. A histamina é tamén un dos compoñentes irritantes do veleno das abellas e avespas.
Zume gástrico
A histamina é un potente secretagogo gástrico e desencadea unha excreción abundante de ácido polas células parietais, ao actuar nos receptores H2. Tamén aumenta a produción de pepsina e factor intrínseco. Porén, a secreción de ácido tamén se produce por estimulación do nervio pneumogástrico (vago) e pola hormona entérica gastrina. Sábese que a histamina é o mediador predominante da secreción ácida, porque o bloqueo dos receptores H2, ademais de erradicar dita secreción, en reacción á histamina, tamén inhibe case por completo as reaccións á gastrina ou á estimulación vagal.
Receptores
A histamina exerce a súa acción ao se combinar con receptores específicos localizados nas células. Hai catro tipos: H1, H2, H3 e H4. Os receptores histamínicos son receptores acoplados á proteína G e teñen antagonistas específicos. Os receptores H1 e H2 están amplamente distribuídos na periferia e no sistema nervioso central, os H3 están circunscritos en gran medida ao sistema nervioso central, os receptores H4 foron clonados en células de orixe hematopoética. Os H3 teñen un importante papel na súa localización presináptica. Os H4 que se saiba non se expresan no sistema nervioso central.
Dentro do seu ambiente fisiolóxico a célula histamínica está exposta a moitas hormonas, o que lle permite realizar interaccións relevantes entre as vías de sinais como a de tipo cruzado Gq → Gs. Debido aos diferentes subtipos do receptor de histamina e os distintos patróns de sensibilidade na resposta efector-receptor, xéranse reaccións celulares “paralelas” e antagónicas que complican a interpretación da resposta global dun tecido.
Receptores H1 e H2
Cando se libera histamina, esta actúa de maneira local ou xeral sobre a musculatura lisa e as glándulas. Contrae o músculo liso situado en bronquios e intestinos, pero relaxa outras fibras lisas como as que están nos vasos sanguíneos. A histamina tamén estimula a secreción gástrica de ácido. Con menor intensidade estimula as terminacións nerviosas sensoriais e a formación do edema. O receptor H1 estimula a broncoconstrición e a contracción intestinal. Os receptores H1 histamínicos líganse a Gq/11, activando así a vía PLC-IP3-CA, inducindo a acción da proteinquinase C e os encimas dependentes do calcio e calmodulina, e están asociados a fenómenos alérxicos.
Os receptores H2 estimulan a secreción gástrica. A vasodilatación nos vasos sanguíneos finos é mediada polos receptores H1 e H2. Os H2 xogan un papel fisiolóxico na regulación da secreción gástrica.