cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nervio olfactorio
O nervio olfactorio ou olfactivo é o primeiro par cranial. Orixínase nas células bipolares localizadas no epitelio olfactorio que recobre a maior parte do cornete superior e o teito das fosas nasais (mancha amarela). Atravesa pola lámina cribosa en feixes amielínicos (aproximadamente 20 a cada lado) rodeados por extensións dixitiformes de duramadre e aracnoide. Chegan aos glomérulos do bulbo olfactorio e a cintilla olfactoria, que sae deste. Divídese en dúas ramas, unha medial que se dirixe á área subcallosa e paraolfactoria e unha rama lateral que chega ata o uncus, na circunvolución do hipocampo. O nervio é puramente sensitivo. Cabe sinalar que dita vía, a da olfación, é a única que non pasa polo tálamo.
Percorrido no nervio olfactorio
Achamos, ante todo, na mucosa pituitaria, células especiais, células olfactorias, cunha prolongación periférica e unha prolongación central, as cales son verdadeiras células nerviosas.
Desde o punto de vista anatómico, o bulbo olfactorio componse de tres capas concéntricas: superficial, media e profunda
Condutividade térmica
A condutividade térmica é unha propiedade física dos materiais que mide a capacidade de condución de calor. Noutras palabras a condutividade térmica é tamén a capacidade dunha substancia de transferir a movemento cinético das moléculas as moléculas adxacentes ou a outras substancias coas que está en contacto.
Orixe molecular da condutividade
Cando se quenta a materia a enerxía cinética media das súas moléculas aumenta, incrementándose o seu movemento. A condución de calor que a nivel macroscópico pode modelizarse mediante a lei de Fourier, a nivel molecular debese á interacción entre as moléculas que intercambian enerxía cinética sen producir movementos globais de materia. Polo tanto a condución térmica difire da convección térmica no feito de que na primeira non existen movementos macroscópicos de materia, pero que si ocorren no segundo mecanismo. Tódalas formas de materia condensada teñen a posibilidade de transferir calor mediante condución térmica, mentres que a convención térmica en xeral só resulta posible en líquidos e gases. De feito os sólidos transfiren calor basicamente por condución térmica, mentres que para gradientes de temperatura importantes os líquidos e os gases transfiren a maior parte da calor por convección.
Condutividades térmicas dos materiais
A condutividade térmica é unha propiedade dos materiais que valora a capacidade de conducir a calor a través deles. É elevada en metais e en xeral en corpos continuos, e é baixa nos gases (a pesar de que neles a transferencia pode facerse a través de electróns libres) e en materiais iónicos e covalentes, sendo moi baixa nalgúns materiais especiais como a fibra de vidro, que se denominan por iso illantes térmicos. Para que exista condución térmica fai falta unha substancia, de aí que é nula no baleiro ideal, e moi baixa en ambientes onde hai un baleiro elevado.
Nalgúns procesos industriais traballase para incrementar a condución de calor, ben utilizando materiais de alta condutividade ou configuracións cunha grande área de contacto. Noutros, o efecto buscado é xusto o contrario, e desexase minimizar o efecto da condución, para o que se empregan materiais de baixa condutividade térmica, baleiros intermedios, e dispóñense en configuracións con pouca área de contacto.
A táboa que se mostra a continuación refírese á capacidade de certos materiais para transmitir a calor.
O coeficiente de condutividade térmica (λ) caracteriza a cantidade de calor necesaria por m2, para que atravesando durante a unidade de tempo, 1 m de material homoxéneo obteña unha diferenza de 1 °C de temperatura entre as dúas caras.
A condutividade térmica exprésase en unidades de W/(m•K) (J/(s • m • °C)).
É unha propiedade intrínseca de cada material que varía en función da temperatura á que se efectúa a medida, polo que adoitan facerse as medicións a 300 K coa fin de poder comparar uns elementos con outros.
É un mecanismo molecular de transferencia de calor que ocorre pola excitación das moléculas. presentase en todos os estados da materia pero predomina nos sólidos.
Arcos, Piñeira de Arcos, Sandiás
Arcos é un lugar da parroquia de Piñeira de Arcos, no concello ourensán de Sandiás, na comarca da Limia. Segundo o Instituto Galego de Estatística, no 2010 tiña 53 habitantes (27 homes e 26 mulleres), o que supón que variou o número de habitantes con respecto ao ano 2009 cando tiña 59 habitantes.
Fachada do Paraíso
A Fachada do Paraíso foi unha portada románica da Catedral de Santiago de Compostela xa desaparecida que databa do século XII e que daba á Praza do Paraíso, fin do Camiño de Santiago.
A portada descríbese no Libro V do Códice Calixtino. O tema da portada estaba centrado no pecado e na redención da humanidade. O friso presidíao un Cristo en Maxestade (que se conserva actualmente nas Pratarías), rodeado polos símbolos dos evanxelistas e representacións do Paraíso e do anuncio da chegada do Salvador.
A Fachada do Paraíso destruíuse a fins do século XVIII e parte dos seus relevos leváronse á Fachada das Pratarías, construíndose no seu lugar a Fachada da Acibecharía.
Galería de imaxes
En orixe estes relevos formaban parte da Fachada do Paraíso, actualmente están inseridos na Fachada das Pratarías.
A Chousela, Piñeira de Arcos, Sandiás
A Chousela é un lugar da parroquia de Piñeira de Arcos, no concello ourensán de Sandiás, na comarca da Limia. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2010 tiña 19 habitantes (7 homes e 12 mulleres), os mesmos ca en 2009.
Legionella
miniatura|[[Legionella pneumophila aumentada 8000 veces coa súa forma de bacilo.]] Legionella é o nome dun xénero de bacterias patóxenas gramnegativas de forma bacilar, nas que se inclúen as especies que causan a lexionelose (ou enfermidade do lexionario), que é fundamentalmente a L. pneumophila. Poden visualizarse doadamente con tinguidura de prata.
As lexionelas son comúns en moitos ambientes, e están moi diversificadas, xa que se identificáronse polo menos 50 especies e 70 serogrupos. As cadeas laterais da parede celular son as responsables da especificiidade de antíxeno somático destes organismos. A composición química destas cadeas laterais con respecto aos seus compoñentes e a disposición dos diferentes azucres é a que determina a natureza dos determinantes antixénicos O ou somáticos, que son esenciais para a clasificación serolóxica de moitas bacterias gramnegativas.
O xénero Legionella recibiu o seu nome por un estalido epidémico ocorrido en 1976 en Filadelfia dunha daquela "misteriosa doenza" que fixo enfermar a 221 persoas, das cales morreron 34. Os primeiros casos detectáronse entre os asistentes á convención da Lexión Americana, unha asociación de veteráns das forzas armadas dos EEUU. A noticia foi moi poublicitada e causou grande impacto e preocupación nos Estados Unidos. O axente causante foi identificado en 1977 e tratábase dunha bacteria ata entón descoñecida, posteriormente chamada Legionella.
Detección
As Legionella detéctanse tradicionalmente por cultivo en ágar de extracto de lévedo de carbón vexetal tamponado (BCYE). As Legionella requiren cisteína e ferro para crecer, polo que non poden crecer no medio común de ágar sangue utilizado no laboratorio baseado en recontos viables totais ou as probas dipslide (para a presenza de microorganismos en líquidos). Os procedenmentos correntes de laboratorio para a detección de Legionella na auga concentran a bacteria (por centrifugación e/ou filtración a través de filtros de 0,2 microns) antes da inoculación en medio de ágar BCYE que contén antibióticos, como por exemplo, GVPC (glicina vancomicim polimixín ciclohexamida), para suprimir da mostra a outras floras. A calor ou o tratamento ácido tamén se usan para reducir a interferencia doutros microbios da mostra.
Despois dunha incubación durante 10 días, confírmase que as colonias sospeitosas son Legionella se crecen en BCYE que contén cisteína, pero non en ágar sen cisteína. Despois utilízanse xeralmente técnicas inmunolóxicas para establecer as especies ou serogrupos das bacterias presentes na mostra.
Moitos hospitais usan a proba do Antíxeno Urinario de Legionella para unha detección inicial cando se sospeita que se trata dunha pneumonía por Legionella. Algunxas das vantaxes ofrecidas por esta proba son que o resultado pode obterse en cuestións de horas en vez dos cinco días requiridos para o cultivo, e que unha mostra de urina é xeralmente máis doada de obter ca un esputo. Ten a desvantaxe de que a proba do antíxeno urinario só detecta anticorpos contra a Legionella pneumophila, e só mediante un cultivo se poderán detectar outras especies de Legionella.
Están aparecendo novas técnicas para a detección rápida de Legionella en mostras de auga como o uso da reacción en cadea da polimerase (PCR) e inmunoensaios rápidos. Estas tecnoloxías poden proporcionar resultados moito máis rápidos.
Patoxénese
Legionella vive dentro de amebas no seu ambiente natural. pero por medio de inhalación pode infectar aos macrófagos alveolares, modificando a maquinaria normal da célula hóspede para crear un nicho no que a bacteria se poida replicar. Isto dá lugar á enfermidade do lexionario e a unha forma menor chamada febre de Pontiac. A transmisión da Legionella faise por aerosois, é dicir a inhalación de gotas nebulizadas que conteñen as bacterias. Fontes comúns de infección son as torres de refrixeración, piscinas (especialmente nos países escandinavos), sistemas domésticos de auga quente, fontes, e outros diseminadores similares que aproveitan o sistema público de subministración de auga. As fontes naturais de Legionella son as pozas de auga doce e regatos. Non se demostrou a transmisión de persoa a persoa da Legionella.
Porén, a doenza non é xeralmente unha ameaza para a maioría dos individuos sans, e tende a causar síntomas daniños só naqueles que teñen o sistema inmunitario deprimido e nos vellos. En consecuencia, é importante unha activa comprobación dos sistemas de augas de hospitais e asilos. Segundo a revista "Infection Control and Hospital Epidemiology," as pneumonías por Legionella adquiridas en hospitais teñen unha taxa de mortalidade do 28%, e a fonte de infección é o sistema de distribución de auga.
Arma bacteriolóxica
Suxeriuse que a Legionella podería utilizarse como arma bacteriolóxica e as cepas modificadas xeneticamente de Legionella pneumophila mostraron un incremento da taxa de mortalidade en animais infectados de case o 100%.
Bioloxía molecular
Coa aplicación de técnicas da moderna xenética molecular e bioloxía celular, empezaron a comprenderse os mecanismos que usa a lexionela para multiplicarse dentro dos macrófagos. As cascadas regulatorias específicas que dirixen a diferenciación celular e a regulación xénica están tamén estudándose. Xa se publicaron as secuencias do xenoma de seis cepas de L. pneumophila e agora é posible investigar o xenoma completo utilizando os modernos métodos moleculares. Descubriuse que a lexionela é unha especie diversa xeneticamente e un 7-11% dos xenes son específicos da cepa. Tamén se descubriu a función molecular dalgúns dos factores de virulencia probados da lexionela. Os estudos moleculares están contribuíndo aos campos da investigación clínica, diagnose, tratamento, epidemioloxía, e prevención da doenza.
Ligazóns externas
Mantemento:
Quintela de Umoso, Viana do Bolo
Padre Eterno de Quintela de Umoso é unha parroquia do concello de Viana do Bolo na comarca de Viana, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 54 habitantes, deles 26 eran homes e 28 eran mulleres.
Patch Adams
Hunter Doherty "Patch" Adams, nado en Washington, D.C. o 28 de maio de 1945, e máis coñecido como o médico da risoterapia, é un doutor estadounidense, activista social, diplomático e escritor. Fundou o Instituto Gesundheit! en 1971. Cada ano organiza un grupo de voluntarios de todo o mundo para viaxar a distintos países, vestidos de pallasos, nun esforzo por levar o humor ós orfos, pacientes e outras persoas. A partir de abril de 2015, forma parte de Green Shadow Cabinet dos Estados Unidos como "secretario de Saúde para a saúde holística". Na súa vida inspirouse o filme Patch Adams, no cal Robin Williams interpreta o papel de Hunter.
Adams vive na súa casa de Virxinia, onde promove medios alternativos de curación para enfermos en colaboración co instituto. É o inventor da risoterapia con fins médicos e terapéuticos, e o responsable da inclusión desta no medicamento moderno.
Araschnia
Araschnia é un xénero de lepidópteros pertencente á subfamilia Nymphalinae na familia Nymphalidae que se encontra en Asia.
Seabra
Seabra (na variante galega das Portelas: Xabra, en castelán: Sanabria, en leonés: Senabria) é o nome dunha comarca natural situada no noroeste da provincia de Zamora. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «».
Localízase entre as serras de La Culebra, Segundeira e da Cabreira (Cabreira Baixa). Linda polo oeste coa provincia de Ourense (Galicia), polo norte coa comarca leonesa de Cabreira, polo leste coa comarca zamorana de La Carballeda e polo sur co distrito portugués de Braganza.
Na maior parte do territorio falouse leonés, malia que na actualidade a lingua ten pouca vitalidade na área. Na zona occidental, chamada As Portelas, comprendida entre a Portela da Canda e a Portela do Padornelo, fálase galego con bastante vitalidade, pero cunha poboación vella e en franca diminución. Tamén se fala galego nos concellos de Lubián, Pías e Porto, así como na vila de Calabor, no concello de Pedralba de la Pradería.
Intasat
Intasat foi o primeiro satélite artificial español. Foi lanzado o 15 de novembro de 1974 mediante un foguete Delta 2310 desde a Base Vandenberg da Forza Aérea.
Seabra
Historia
miniatura|Comarcas leonesas onde se fala asturiano. Seabra estivo habitada por tribos ástures, do que perduran aínda castros. O nome, Senabriga, xa está rexistrado en documentación da Alta Idade Media, do cal deriva o actual Seabra. Amosa o elemento céltigo -briga "fortificación", que debeu designar algún castro concreto.
En 921 construíuse o mosteiro de San Martín de Castañeda, ou Castañeira, como se denominou na súa orixe, talvez por monxes mozárabes. En 952 o rei Ordoño III deulles os dereitos de pesca sobre o lago de Seabra. En 1103 o rei Afonso IX concedeu o Foro da Seabra. O dominio de dito mosteiro foi moi relevante na comarca ata inicios do século XIX.
Intasat
Características
Intasat orientábase magneticamente e estabilizábase mediante xiro; a súa misión principal foi realizar estudos da ionosfera. Foi lanzado xunto con varios outros satélites. Tiña forma de prisma de 12 caras, cunha distancia de 44,2 cm entre vértices opostos e 41 cm de alto. As antenas despregadas radialmente a partir do corpo do satélite medían uns 175 cm contando desde o centro. Contaba ademais con catro antenas de 49 cm de longo para telemetría que se despregaban diagonalmente desde un dos extremos do satélite. O sistema eléctrico funcionaba a 16 voltios e era alimentado por células solares e un conxunto de doce baterías de níquel-cadmio.
Seabra
Historia
Pertenceu ao Reino de Galicia polo menos ata o século XVI, cando formaba parte do ducado de Benavente.
Logo da Guerra de Independencia de Portugal, no século XVII, ficou incorporada á comarca a localidade de Hermisende, anteriormente portuguesa, onde se fala galego. .
Intasat
Características
Intasat foi inxectado nunha órbita heliosincrónica. Uns 40 postos de observación terrestre seguiron o satélite para facer estudos ionosféricos. O satélite foi apagado automaticamente tras dous anos de funcionamento por un temporizador programado.
Cova de Santimamiñe
miniatura|Entrada da cova
Santimamiñe é unha caverna de Kortezubi, en Biscaia, na que se atoparan restos e máis pinturas rupestres, datadas no período magdaleniano, entre 14.000 e 9.000 anos a.C., comprendido no Paleolítico Superior. Desde xullo de 2008 é un dos santuarios prehistóricos incluídos na lista do Patrimonio da Humanidade da UNESCO, como «Cova de Altamira e arte rupestre paleolítica do Norte de España» (en inglés, Cave of Altamira and Paleolithic Cave Art of Northern Spain).
Situación
A cova está situada no barrio de Basondo, nun canto da montaña Ereñozar (448 m), a uns 150 m.s.n.m., preto da ermida de san Mamede (en vasco: Santimamiñe), na conca do Oka e do pantano de Urdaibai.
Partes da caverna
A cova poe dividirse para os efectos de estudo, consonte o método de André Leroi-Gourhan, en catro partes: entrada, antecámara, cámara e parte profunda.
Natureza das figuras
Predominan os cabalos e bisontes, aínda que hai tamén unha figura dun oso e unha cabra. Existen tamén representacións xeométricas, pouco claras. Bastantes figuras son borrosas e/ou están deterioradas.
A maioría das figuras aparecen na antecámara e na cámara.
Anarquismo
miniatura|dereita|A de anarquía, un dos [[Símbolos anarquistas#"A" circulada|símbolos anarquistas máis famosos.]] O anarquismo é unha ideoloxía política, corrente filosófica e movemento social radical que chama á oposición e abolición de toda autoridade, xerarquía e forma de control social por consideralas non desexables, innecesarias e nocivas. Os tipos de autoridade rexeitados polos anarquistas inclúen os de tipo político (o Estado), económico (o capitalismo), relixioso (a Igrexa), cultural (o patriarcado), industrial (o especismo) ou calquera outra forma de opresión e explotación. Do mesmo xeito, os anarquistas pretenden abolir todo tipo de tratados ou normas impostas (é dicir, aquelas que sexan establecidas por imposición e sen a aprobación, mediante consenso, de todas as persoas), así coma as súas principais ferramentas de coerción e violencia, para conseguir acabar cos diversos tipos de dominación do ser humano polos seus conxéneres.
A intención é desenvolver e conseguir a anarquía, que recoñece a plena liberdade e autonomía dos individuos, configurando sociedades a escala humana ou, máis exactamente, en comunidades, baseadas no modelo libertario de comuna autónoma, que tería por fundamentos a asociación voluntaria, a horizontalidade, a iniciativa individual e o apoio mutuo ou solidariedade recíproca. Existen varios métodos propostos polas diversas escolas e tendencias xurdidas no movemento anarquista para a consecución destes fins, sempre a través de medios concordantes con eles como son os conceptos da autoxestión, a acción directa e de base.
Etimoloxía
O termo anarquismo deriva do grego ἀναρχος, anarchos, que significa "sen lider, director ou xefe", do prefixo ἀν- (an-, "ausencia de") + ἄρχή (archê, "soberanía, dominio, maxistratura") + -ισμός (ismos, do lexema -ιζειν, -izein). . A etimoloxía do termo designa, dun xeito xeral, o que está desprovisto de principio director e de orixe. Isto tradúcese por «ausencia de apriorismo», «ausencia de norma», «ausencia de xerarquía», «ausencia de autoridade» ou «ausencia de goberno».
Dende un sentido negativo, a anarquía evoca o caos e a desorde, a anomia. Dende un sentido positivo, un sistema onde os individuos son liberados de toda autoridade. Este último sentido aparece en 1840 da pluma do teórico socialista Pierre Joseph Proudhon (1809-1865). Na súa obra Qu'est-ce que la propriété? (Que é a propiedade?), o autor declárase anarquista e precisa que é o que entende por anarquía: «unha forma de goberno sen amo nin soberano».
Anomia
A idea popular de anarquismo como absoluto caos e desorde, que os estudosos chaman de anomia (ausencia de normas) é rexeitada por tódolos anarquistas tradicionais citados anteriormente. Os anarquistas conciben os gobernos como as actuais fontes de desordes defendendo, polo tanto, que a sociedade estaría mellor ordenada sen eles.
Esta convención ten fortes connotacións e historicamente foi empregada como unha deficiencia por grupos políticos contra os seus opoñentes, sendo notable o caso dos monárquicos contra os republicanos nos últimos séculos. Namentres, a anomia foi abrazada por movementos de contracultura.
Principios e conceptos anarquistas
O anarquismo fundaméntase nunha serie de principios comúns que, na súa maioría, se desprenden do seu inherente rexeitamento á autoridade coercitiva. Non todas as escolas e correntes anarquistas avalan de igual xeito os mesmos principios pero, en liñas xerais, poderiamos enunciar os seguintes conceptos:
Antiautoritarismo
O anarquismo rexeita o principio de autoridade, ao que opón a autonomía ou soberanía individual e o libre pacto. Calquera autoridade, sexa imposta ou voluntariamente aceptada, é rexeitada polos anarquistas. Por norma xeral preténdense substituír as relacións autoritarias por relacións de consenso, sendo a asemblea o método organizativo máis común para a toma de decisións no espectro ácrata. Este principio é o piar fundamental doutros conceptos básicos anarquistas:
Autonomía individual
Este concepto ético e político basease na crenza de que o individuo é soberano de si mesmo e, xa que logo, o único capacitado para tomar as decisións que a el concirnen. Deste xeito as relacións sociais deben desenvolverse por pactos voluntarios entre individuos libres, non deixando nas mans de terceiros o control das rendas da súa propia vida e dotando a persoa do dereito moral de autogobernarse e da responsabilidade sobre si mesma. Polo exposto, este principio entra en contradición coa xerarquía, a autoridade e calquera concepto de soberanía que implique a submisión individual a regras que non sexan voluntariamente aceptadas.
Acción directa
É o concepto en base ao cal a resolución de conflitos se debe tratar polos implicados sen delegación nin mediación ningunha. Fundaméntase en que os individuos deben implicarse eles mesmos na consecución dos fins que perseguen sen recorreren a terceiros, xa que do contrario a autonomía individual é diluída e o resultado non será o máis adecuado ás necesidades exclusivas dos afectados. Trátase da autoorganización dos implicados na consecución dun fin concreto. Polo xeral adoita asociarse o termo acción directa a accións violentas, non obstante a acción directa é simplemente a resolución dun conflito por parte dos implicados sen intermediarios, o que non implica necesariamente accións violentas. Espérase que a acción directa sexa tamén propaganda polo feito, ou acción ou experiencia que mostre a posibilidade de se rebelar ou de formas sociais non autoritarias en forma exemplificativa tanxible, a outros.
Autoxestión
É a xestión cooperativa dunha asociación, na que participan todos os seus integrantes de forma libre e igualitaria e independentemente de factores externos á mesma. A autoxestión ten dous obxectivos principais: promover a participación nunha actividade dos implicados nesta, sen delegar noutras persoas e sen relacións de autoridade entre os participantes; e tamén afastarse das axudas que puidesen dar ou recibir sectores inimigos á asociación autoxestionada, sendo así independentes de calquera factor político ou económico externo. Isto último é o motivo principal que empurra a moitas organizacións anarquistas de todo tipo (sindicatos, escolas, librerías e incluso grupos de música) a levaren á práctica a autoxestión organizándose de tal xeito que sexan totalmente independentes de calquera organización política ou económica.
Federalismo
Como alternativa ás formas políticas centralistas e oligárquicas do estado-nación moderno así como dende unha postura antiimperialista, no anarquismo propóñense como alternativa política á orde existente a asociación voluntaria de localidades. Estas poden desexar se coexisten en apoio mutuo con outras dentro dun esquema descentralizado e autonómico. Así pois Proudhon propuxo ao federalismo coma forma política de libre asociación das localidades nun esquema que pode dende abaixo cara a riba constituírse en sistemas de federacións con escalas dende as máis pequenas locais ata as continentais e inclusive globais. Así tamén se propón a estrutura en rede. Estes conceptos remítense a instancias de autogoberno local e de alcance máis alto que se deron historicamente entre comunidades campesiñas autónomas ata instancias de consexismo revolucionario coma a Comuna de París, os soviets na revolución rusa ou a revolución española de 1936. Así tamén coma alternativa á representación nos partidos políticos e os políticos profesionais se propón a asemblea, coma forma política de democracia directa.
Desobediencia civil
Para debilitar a autoridade do Estado, os anarquistas propoñen ignorar sistematicamente as leis que os diferentes gobernos impoñen, guiándose tan só pola estrita ética persoal ou colectiva. A longo prazo, isto habería de supor a inviabilidade do aparato represivo do Estado e a súa disolución.
A desobediencia civil implica accións non violentas e coordinadas polo máximo número de persoas posible, co obxecto de que o Estado se vexa desbordado á hora de reprimir as masas. Esta forma de loita tamén é propulsada por outros movementos, de carácter pacifista, a fin de obteren determinados dereitos individuais ou colectivos.
Apoio mutuo
Este principio, enunciado nun primeiro momento por Piotr Kropotkin, afirma que a cooperación é beneficiosa para os individuos que cooperan entre si, así coma un factor evolutivo de suma importancia no desenvolvemento dos seres vivos e, no plano humano, un motor indispensable no desenvolvemento das sociedades. Xorde coma oposición ao concepto da competencia (tanto no biolóxico coma no social) coma principio único ou primordial da existencia, tan en voga trala publicación das teses de Darwin e do darwinismo social, que deron coma resultado a concepción de que o capitalismo é a adaptación económica da orde natural das cousas. Polo contrario, o apoio mutuo afirma que a asociación cooperativa é o mellor sistema de relacións sociais, o máis xusto e o que máis beneficioso pode resultar ao final para as partes que o integran.
Violencia e non-violencia
Os anarquistas entenden que o Estado, ou calquera outra institución que ostenta poder, xera violencia, ao seren a minoría daqueles que ostentan o poder quen coartan a liberdade dos demais individuos para continuaren mantendo os seus privilexios en detrimento da maioría. A diferenza de criterios xorde á hora de confrontar a devandita violencia imposta polo Estado. Hai anarquistas que cren no uso da violencia como medio para acadaren os seus fins, e outros vinculados a movementos pacifistas. O anarquismo alcanzou publicidade masiva por vez primeira durante a segunda revolución industrial, cando anarquistas asasinaron os líderes rusos (1881); na República Francesa (1894); en Italia (1900) e nos Estados Unidos (1901). Exemplos dalgúns grupos anarquistas violentos son os inspirados no nihilismo (que non é un sinónimo de terrorismo aínda que varios deles optasen por esta vía), o insurreccionalismo italiano, as células anarquistas individualistas que a finais do século XIX e principios do século XX atacaron a reis en Europa. Algunhas das tendencias e actitudes anarquistas marcadamente non violentas son o cristianismo libertario e o anarcopacifismo. Estes movementos teñen unha forte convicción de que o uso da violencia implica repetir padróns de poder e autoridade, o que os leva a rexeitar calquera acto de violencia e avogan por outros métodos de loita tales como a desobediencia civil e o antimilitarismo. Porén, hai correntes como o anarcosindicalismo nas que conviviron ambas as posturas. Durante a guerra civil española e na Revolución Makhnovista en Ucraína, algúns anarquistas tamén utilizaron a violencia.
Humanismo
No anarquismo a ética social adoita ser humanista. Esta consiste en preferir a convivencia humana inmanente en si como produtora e impartidora da ética e a xustiza no canto de principios metafísicos e/ou relixiosos, xerarquías hereditarias incontestables, textos "sagrados" e tradicións; e supersticións sen sustento. Por outra banda adoita rexeitarse a moralización do comportamento individual como inxerencia en cousas que só afectan ao individuo mesmo (preferencias sexuais, uso ou non de drogas, formas de se vestir etc) e en conexión a isto óptase polo amor libre. Debido a isto enfatízase no principio da capacidade racional das persoas exercida na súa convivencia como sendo posibilidade do exercicio da liberdade real ou autodeterminación. Enfatízase tamén o exercicio libre da subxectividade.
Variantes ideolóxicas
250px|miniatura|Pintada anarquista en [[Conxo, Santiago de Compostela|Conxo (Santiago de Compostela).]] Existen distintos grupos que teñen comprensións diferentes en canto á abolición do goberno e tamén verbo do mantemento desa orde:
Socialismo libertario
Os anarquistas socialistas libertarios acreditan que a función de calquera goberno é o mantemento do dominio dunha clase social sobre outra. Eles acreditan que, no sistema capitalista, o Estado mantén a desigualdade social a través da forza, ao garantir a uns poucos a propiedade sobre os medios de subsistencia de todos.
A orixe da tradición socialista libertaria está nos séculos XVIII e XIX. Talvez o primeiro anarquista (aínda que non usase o termo en momento ningún) foi William Godwin, inglés, que escribiu varios panfletos defendendo unha educación sen a man do Estado, observando que esta tornaba as persoas menos propensas a veren a liberdade que lles era negada. O primeiro a se auto-intitular anarquista e a defender claramente unha visión máis socialista, foi Joseph Proudhon, seguido por Bakunin que levou e elaborou as ideas de Proudhon á primeira Asociación Internacional dos Traballadores (AIT). Máis tarde, Kropotkin desenvolve a vertente comunista do anarquismo, mentres Nestor Makhno tenta implantar o anarquismo en plena revolución rusa na Ucraína, con apoio de varias comunidades campesiñas, mais que acaban masacradas polos revolucionarios leninistas e trotskistas. (véxase Godwin, Proudhon, Bakunin, Kropotkin, Makhno etc).
Poucos anarquistas defenden a violencia contra individuos. Durante a fin do século XIX e inicio do século XX, o anarquismo era coñecido como unha ideoloxía que apoiaba os asasinatos e explosións, debido a acción de persoas como o ruso Nechaiev, o francés Ravachol e á influencia dos medios de comunicación da época. A maioría dos anarquistas afirman que a violencia contra individuos é inútil, xa que mantén intactas as relacións sociais de exploración e as institucións que a mantén. Namentres, os anarquistas acreditan que é inevitable o recurso á violencia como lexítima defensa á violencia do Estado ou de institucións coercivas. Anarquistas como Errico Malatesta publicaron célebres debates e publicacións, condenando o individualismo-terrorista dalgúns anarquistas.
Existiron, porén, outros anarquistas, como Tolstoi, que acreditaban que o camiño da anarquía era a non-violencia. Tólstoi, inclusive, mantivo contacto con Gandhi.
Antecedentes do anarquismo moderno
Aínda que o desenvolvemento formal do anarquismo como movemento e ideoloxía política, social, económica e filosófica data do século XIX, a base das ideas anarquistas está presente en maior ou menor medida en tódolos períodos da Historia.
Antigüidade
Os pensamentos, reflexións e ideas anarquistas máis antigas das que se teñen constancia proceden do filósofo chinés Lao Zi, oposto ao Estado e á autoridade relixiosa ou de calquera outro tipo, e considerado por moitos como o primeiro anarquista coñecido.
Na Antiga Grecia podemos atopar a Zenón de Citio, outro pensador anarquista moi antigo. Á Antiga Grecia pertence tamén o primeiro uso coñecido da palabra "anarquía", na obra Os sete contra Tebas (467 a. C.) de Esquilo, se ben é certo que o termo se empregaba entón cun sentido negativo, non como referente a unha doutrina contraria á autoridade; sería Proudhon quen usaría ese termo moitos anos máis tarde para se referir aos seus ideais. Algúns historiadores atopan no discurso e as obras de Xesús de Nazaret unha gran presenza dos valores anarquistas.
Omnia sunt communia
Os anabaptistas do século XVI en Europa son ás veces considerados como precursores relixiosos do anarquismo moderno. No devandito movemento resaltou especialmente o teólogo Thomas Müntzer. En 1532 foi descrita a primeira utopía libertaria na obra Gargantúa e Pantagruel, de François Rabelais, na que se describía a Abadía de Thélema coma un lugar onde os seus habitantes vivían sen necesidade de goberno, leis ou relixión. Tamén nesa mesma época pode considerarse a Étienne de La Boétie coma un precursor do anarquismo. Outro precursor do anarquismo é Gerrard Winstanley, quen publicou un panfleto chamando pola propiedade comunal e social e unha organización económica forxada a partir de pequenas comunidades agrícolas no século XVII. Os socialistas utópicos así coma formas radicalizadas do liberalismo tamén presentan grandes semellanzas co anarquismo moderno.
Século XVIII - 1815: a ilustración e a revolución francesa
miniatura|100px|dereita|[[William Godwin, considerado por algúns autor do primeiro tratado anarquista.]]
Durante a Revolución francesa, Sylvain Maréchal constituiríase no pensador e activista proto-anarquista e así escribiu en 1796 o Manifeste des Égaux (Manifesto dos iguais), polo que reivindicaba "o gozo comunal dos froitos da terra" e desexaba a desaparición de "a repugnante distinción entre ricos e pobres, dos grandes e pequenos, dos amos e mozos, dos gobernadores e os gobernados.". Outro anarquista coñecido desta época foi Joseph Déjacque, que se autodescribiu como libertario.
1815 - 1848: do socialismo utópico a Proudhon
As propostas económicas anarquistas vanse sucedendo historicamente (coa carga que a filosofía alemá dá ao termo Historia), segundo as condicións do tecido produtivo. Cómpre ter en conta que o anarquismo se desenvolve con elas mantendo a súa coherencia interna, non son posturas enfrontadas. Ata mediados do século XIX, cómpre ter en conta que vén existindo o socialismo utópico.
A primeira oposición á revolución industrial foron os ludditas, movemento obreiro de carácter espontáneo dirixido á destrución das máquinas que naquel momento levaban á miseria os artesáns. O seu auxe sitúase na Inglaterra de 1811 a 1816 estendéndose posteriormente por toda Europa, sendo a partir de 1817 o precursor dos primeiros sindicatos obreiros. A táctica da sabotaxe permanecería no movemento obreiro, así como o seu ideario segue vixente en pensamentos coma o primitivista.
Dentro dos pensadores e activistas agrupados dentro do termo socialismo utópico destaca como antecedente libertario o pensamento de Charles Fourier. Este propuña unha organización política baseada no que el chamou falansterios as cales eran comunidades enlazadas entre si en forma descentralizada. Por outro lado asemade que criticaba a división do traballo dentro dos esquemas do feudalismo e do capitalismo así como a moral cristiá, propuña unha orde social baseada no exercicio pleno da subxectividade.
100px|miniatura|dereita|[[Pierre Joseph Proudhon.]]
A mediados do século XIX, o tecido industrial aínda é feble, predominando artesáns e campesiños. Aí vaise desenvolver o anarquismo desde as propostas de Pierre Joseph Proudhon, expresadas como mutualismo no económico e federalismo no político. Proudhon foi o primeiro individuo en se denominar a si mesmo "anarquista", motivo polo cal é considerado por algúns como o fundador das teorías anarquistas modernas. Proudhon, considerado como próximo ao socialismo por el mesmo e polos críticos e historiadores posteriores avogaba por unha economía non opresiva onde os individuos intercambiasen os produtos dos seus propios traballos. O valor de intercambio dos bens dentro de tal economía sería determinado pola cantidade de traballo investido na súa produción.
1848 - 1871: de Proudhon á Primeira Internacional
miniatura|esquerda|140px|[[Mikhail Bakunin.]]
Cara a mediados do século XIX os principios anarquistas expandíronse por Europa dunha forma significativa, sendo representados na Primeira Internacional, creada en 1864. Uns anos máis tarde, en 1872, tiveron lugar as primeiras grandes discusións na devandita organización entre Karl Marx e Mikhail Bakunin. Os motivos, entre outros moitos, foron a división de opinións verbo da forma de organización e o alcance da autoridade da Internacional, e o conflito entre a ditadura do proletariado proposta por Marx e a inmediata destrución do estado que defendía Bakunin. Estas discusións remataron propiciando o distanciamento entre anarquistas e marxistas, que levou á saída dos anarquistas da devandita organización. Coas fortes emigracións europeas cara aos países americanos, o anarquismo expandiuse tamén por ese continente.
1871 - 1900: Xurdimento e evolución do anarcocomunismo
miniatura|dereita|170px|[[Piotr Kropotkin.]]
Partindo das propostas colectivistas e das críticas realizadas cara a estas xurdiría en Europa o anarcocomunismo ou comunismo libertario. Hai que aclarar que este non ten nada que ver co marxismo de forma especial que non teñan o resto de tendencias. Foi formulado por primeira vez na sección italiana da Primeira Internacional por Carlo Cafiero, Errico Malatesta e Andrea Costa, entre outros. Inicialmente conviviu co colectivismo, e non sería ata a morte de Bakunin cando comezaron as disputas entre ambos os movementos.
O anarcocomunismo tería como pensadores esenciais a Piotr Kropotkin e ao xa mencionado Errico Malatesta. En primeira instancia existiron algúns anarcocomunistas que criticaban os sindicatos como posibles acomodamentos dentro do sistema capitalista ao observaren o comportamento dos sindicatos reformistas ou apolíticos daquel tempo. Posteriormente moitos destes, incluíndo a Kropotkin viron necesario o participar dentro dos sindicatos para así atinxiren influenciar os traballadores e campesiños. O anarcocomunismo posteriormente sería adoptado como proposta de sociedade alternativa por sindicatos anarcosindicalistas coma a CNT de España.
No anarcocomunismo, a diferenza do colectivismo, rexéitase a teoría do valor-traballo debido a vela como algo que non toma en conta o traballo de xeracións e colectividades no pasado e presente que permitiron as condicións e desenvolveron o coñecemento para a produción de algo, así coma o factor natural que vai ser transformado. Así pois, o principio comunista é: Cada cal segundo a súa capacidade, a cada cal segundo a súa necesidade, fronte ao colectivista (e calquera outra escola baseada no Valor-Traballo), que sería: A cada cal segundo o seu traballo. Isto ocasionou discusións e debates que deron lugar a un distanciamento e unha oposición entre anarquistas colectivistas e anarcocomunistas.
Desenvolvemento paralelo do anarquismo individualista
miniatura|180px|Representación artística da [[revolta de Haymarket.]]
Nas zonas onde o tecido industrial non avanzou tanto, o anarquismo individualista seguiu desenvolvéndose, destacando as obras do alemán Max Stirner, pensador individualista temperán que se constituiría en figura influente non soamente da devandita corrente anarquista, senón do pensamento de Nietzsche. O anarquismo individualista de Stirner influiría a anarcocomunistas de tendencia ilegalista e posteriormente ao insurreccionalismo, a tendencias post situacionistas (Hakim Bey, Bob Black), ao postanarquismo e ao individualista estadounidense Benjamin Tucker.
Este último é un dos pertencentes ao anarcoindividualismo norteamericano, que presentaba lixeiras diferenzas respecto ao europeo. Esta corrente xurdiu en Boston, onde se continuaban a empregar algúns conceptos e ideas do mutualismo para atacar a relación patrón-traballador asalariado e ao ascendente capitalismo monopolista e as súas corporacións que viñan substituír os produtores familiares e locais no cambio de século. A corrente individualista en Estados Unidos tivo como principais pensadores a Henry David Thoreau, Josiah Warren ou Benjamin Tucker.
Con todo, coas fortes emigracións europeas cara aos países americanos o anarcocomunismo colleu moita forza nos Estados Unidos, e así tivo lugar a famosa folga pola xornada laboral de oito horas do 1 de maio de 1886 que levou tres días despois á Revolta de Haymarket e á morte dos chamados mártires de Chicago, escaleira de acontecementos que deu orixe á actual celebración do 1 de maio como Día Internacional dos Traballadores.
1900 - 1917: Anarcosindicalismo, anarquismo sen adxectivos e primeiras revolucións
A principios do século XX xurdiría o anarcosindicalismo, retomando o ideario da Primeira Internacional. Fernand Pelloutier -por medio das súas Bolsas de Traballo-, xunto con Monatte, Delesalle e Pouget foron os primeiros en presentaren a síntese entre anarquismo e sindicalismo. O seu primeiro manifesto programático será a Carta de Amiens de 1906; no Congreso de Amsterdam de 1907 apróbase a fórmula, aínda que non sen resistencias e obxeccións de diferente cáliz. O anarcosindicalismo terminou por se converter na forma de organización sindical compartida por todas ou case todas as correntes anarquistas, con sindicatos que chegaron a alcanzar gran forza e un importante número de afiliados.
En Latinoamérica o anarquismo foi a ideoloxía predominante do movemento obreiro rexional e baixo a deste organizouse conscientemente coma forza social nacente. É destacable o caso da FORA, fundada en 1901, a maior sindical latinoamericana durante as tres primeiras décadas do século XX.
En México dentro do período da Revolución Mexicana figura a acción e o pensamento do anarcocomunista Ricardo Flores Magón. Este liderou a constitución das comunas revolucionarias da Baixa California en 1911 que serían derrotadas posteriormente. Así tamén o importante líder revolucionario Emiliano Zapata se achegaría ás ideas anarquistas en tanto o marxismo aínda non tiña unha presenza importante en México.
1917-1936: Plataformismo, sintetismo e posta en práctica das ideas anarquistas
En Rusia o anarquismo tiña milleiros de militantes e importante inserción social nos sectores campesiños e obreiros, así coma organizacións específicas, ata a chegada da revolución rusa. Despois de que a burocratización e o vangardismo dos bolxeviques se impuxesen á forza, moitos anarquistas exiliáronse, aínda que cabe resaltar especialmente a acción dos anarquistas de Ucraína liderados por Nestor Makhno, quen após derrotaren o exército branco dereitista, estableceron comunas autónomas inspiradas no anarcocomunismo no que se chegou a chamar a Revolución makhnovista, para remataren sendo sometidos polo nacente estado da URSS liderado por Lenin.
En Italia os obreiros e campesiños do norte, moi motivados polos eventos da revolución rusa protagonizaron o chamado biennio rosso. Dende hai algún tempo constituíranse consellos de fábrica e en 1919 estes declaráronse en folga xeral, decidindo tomar as fábricas e desexando pólas en marcha so control obreiro. Isto motivou a campesiños a tomaren facendas e controlalas. Dentro desta insurrección a anarcosindicalista Unione Sindacale Italiana tivo un papel importante así coma os anarquistas organizados.
En España, tralos intentos de liberación de Casas Viejas e La Felguera que foron suprimidos polo exército da Segunda República, produciuse a chamada Revolución Española de 1936. Nela, ao inicio da guerra civil as forzas militares golpistas foron derrotadas polos anarquistas en Barcelona seguidos despois por gran parte do territorio da República que quedaría dividido en dúas grandes zonas, unha fascista e a outra republicana, dándose nesta unha das máis importantes experiencias libertarias de tódolos tempos cando foron formadas moreas de colectividades revolucionarias autoxestionadas que logo serían suprimidas polas autoridades republicanas españolas.
1936 - Século XXI: Dende a segunda guerra mundial ata hoxe
Durante a segunda guerra mundial, os anarquistas actuaron en diversos eventos coma a resistencia contra a expansión do fascismo. Trala guerra, a presenza e influencia do anarquismo na sociedade decaeu notablemente con respecto a súa forza a comezos do século XX, no entanto seguiu existindo actividade, evidente por exemplo nas revoltas estudantís e obreiras de finais dos sesenta e na década dos setenta así coma a constitución de novas federacións. Xa que logo, por exemplo, destaca o labor de difusión do anarquismo de Daniel Guérin o cal participaría nas revoltas de maio do 68 ao mesmo tempo en que militaría en organizacións anarquistas francesas coma ORA, e UTCL (predecesora da actual Alternative libertaire).
O anarquismo, xunto con outras formas de socialismo libertario, influenciaría a tendencias revolucionarias novas coma o situacionismo e así anarquistas actuarían tamén nas revoltas dos anos setenta que levaban dentro de si prácticas de anticapitalismo libertario. Así, tamén habería anarquistas envoltos nas revoltas arredor da fin de ditaduras coma as de Franco en España ou a Xunta Militar Grega; ou resistindo contra o ascendente neo-fascismo e novas ditaduras coma a de Arxentina coma foi o caso da organización Resistencia Libertaria. En tanto en décadas posteriores o antifascismo adquiriría novamente relevancia para os anarquistas.
Nos oitenta e noventa, trala caída da Unión Soviética que desacreditou ao comunismo autoritario, o anarquismo retomou forza en moitas zonas do planeta asemade que participaba nas protestas en todo o mundo contra a consolidación do modelo económico neoliberal.
miniatura|dereita|180px|[[Movemento okupa|Centro Social Okupado en Barcelona.]]