cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1990
O campionato ofreceu unha batalla dramática entre Senna e o seu ex compañeiro de equipo Alain Prost que cambiara para Ferrari. Prost montou o primeiro desafío polo título de Ferrari en varios anos, e liderou o campionato logo de tres triunfos consecutivos a mediados de tempada. Senna loitou duramente e liderou o campionato na penúltima rolda no Xapón. Senna logrou a pole pero saíu inxustamente pola parte sucia da pista e foise deliberadamente por Prost na primeira curva, chocaron e ambos quedaron fóra da carreira asegurándose o campionato. Senna admitiu un ano máis tarde que estaba furioso porque Prost puidera comezar no lado limpo da grella e dixo que non lle ía permitir "tomar a curva" se perdía na saída, o presidente da FIA, Jean-Marie Balestre estaba furioso con Senna. Malia que Senna causou a colisión, non tomouse ningunha acción para penalizalo, Pros realizara a mesma acción o ano anterior e tampouco recibera ningún castigo. Con todo, con el selando o título, a única acción de castigo sería excluír a Senna do campionato. foi o segundo ano consecutivo que os dous chocaban na pista.
Pilotos e construtores
Lista completa de equipos, pilotos e construtores no campionato mundial de 1990.
Clasificación do Mundial de construtores de 1990
miniatura|200px|[[McLaren gañou o campionato mundial de construtores de 1990]] miniatura|200px|[[Scuderia Ferrari|Ferrari acadou o segundo lugar en 1990]] miniatura|200px|[[Benetton Formula|Benetton foi terceiro no campionato mundial de construtores de 1990]]
Benito Plá Cancela
miniatura|Tumba de Plá y Cancela no [[cemiterio de Santo Amaro da Coruña.]] Benito María Plá Cancela, nado en Ferrol o 31 de decembro de 1812 e finado na Coruña o 3 de xullo de 1874, foi un avogado, escritor e político galego.
Traxectoria
Licenciouse en Dereito na Universidade de Santiago de Compostela e deseguida dedicouse á política, nas filas progresistas, obtendo acta de deputado pola provincia de Lugo o 18 de novembro de 1843, aos trinta anos, posto no que permaneceu ata o 10 de xullo de 1844. Poucos meses antes, en setembro de 1843, tiña sido nomeado xuíz de primeira instancia de Viveiro polo Goberno Provisional, cargo que en 1845 tamén ostentou en Vilafranca do Bierzo. Abandonou a xudicatura e a vida política durante un tempo, exercendo como avogado na Coruña, ata que en outubro de 1858 foi proposto polo distrito de Viveiro para deputado a Cortes, substituíndo á de Ambrosio González que tiña sido proposto un par de días antes, pero Plá foi substituído á súa vez poucos días despois pola candidatura de Felipe Benicio Díaz. En 1863 volveu ser elixido deputado polo distrito da Coruña, e novamente en 1864 e 1867. Chegou a ser vicepresidente do Congreso e director xeral da Débeda, militando no Partido Moderado. Como deputado conseguiu a construción da liña de ferrocarril entre Ponferrada e A Coruña, á que se opuñan dende Zamora, pois pretendían que a liña fose por Zamora a Vigo. Fundou a Revista Jurídica de Galicia, da que dependía El Eco, e o Boletín Judicial de Galicia. Publicou algunhas obras sobre temas xurídicos.
Gorilla beringei graueri
O Gorilla beringei graueri é unha das dúas subespecies do Gorilla beringei. Trátase dun animal endémico dos bosques montañosos do leste da República Democrática do Congo. As maiores poboacións viven no Parque Nacional de Kahuzi-Biega, no Parque Nacional de Maiko e nos bosques adxacentes, a Reserva de gorilas de Tayna, o bosque de Usala e nas Montañas Itombwe.
Benito Plá Cancela
Traxectoria
Morreu no estrado defendendo ante a Sala do Criminal.
Gorilla beringei graueri
É o meirande das catro subespecies de gorila existentes. Ó igual que o Gorilla beringei beringei, a súa pelaxe é enteiramente negra, aínda que máis curta na testa e no corpo. A pelaxe dos machos, como ocorre co resto dos gorilas, tórnase gris no lombo cando o animal madura.
Benito Plá Cancela
Vida persoal
Fillo de Benito Plá e de Teresa Cancela, casou co Josefa Huidobro del Riego, e foi pai de Balbina, Alejandro, Benito e Evaristo Pla Huidobro.
Gorilla beringei graueri
En comparanza co Gorilla gorilla gorilla, o gorila oriental é moito menos abondoso, xa que se estima que hai uns 5.000 en liberdade, mentres que a variedade occidental ronda os 100.000.
Gran Premio de Hungría de 1991
O Gran Premio de Hungría de 1991 foi unha carreira de Fórmula Un que se disputou o 11 de agosto de 1991, no circuíto de Hungaroring. Foi a décima carreira da tempada de 1991. A carreira foi o sexto Gran Premio de Hungría e a sexta en Hungaroring. A carreira, disputouse sobre 77 voltas do circuíto de catro quilómetros para unha distancia de carreira de 305 quilómetros.
Informe
Nigel Mansell e Williams estaban en racha cando a Fórmula Un chegou a Hungría, mentres que Ayrton Senna e Alain Prost recibiron ordes de FISA para resolver os seus problemas, logo do seu enfrontamento no Gran Premio de Alemaña. Senna tamén estaba anoxado co seu equipo McLaren despois de quedar sen combustible nas dúas carreiras anteriores, perdendo valiosos puntos con Mansell. Senna procedeu a dominar a cualificación, obtendo a pole por máis dun segundo sobre Riccardo Patrese, Mansell, Prost, Gerhard Berger, Jean Alesi, Emanuele Pirro, Stefano Modena, Ivan Capelli, e Martin Brundle.
Xosé Castro Veiga
Xosé Luís Castro Veiga, Piloto, nado en Boelle (Arxemil, O Corgo) o 11 de febreiro de 1915 e finado en San Fiz de Asma (Chantada) o 10 de marzo de 1965, foi o derradeiro guerrilleiro da loita antifranquista, morto pola Garda Civil preto do encoro de Belesar.
Traxectoria
Aos 16 anos ingresou na Aviación militar española (o que lle valeu o alcume de "Piloto") alcanzando o grao de cabo. Durante a guerra civil española desertou do bando nacional para loitar no republicano. Capturado en Madrid cando rematou a guerra, foi condenado a 30 anos de cadea, mais foi indultado tras cumprir catro, en 1943. Cando recuperou a liberdade agochouse baixo a aparencia dun traballador nun hospital até que en 1945 decidiu regresar a Galicia. Na clandestinidade continuou coa súa actividade política como militante do PCE. Á súa chegada a Galicia entrou deseguido en contacto cos guerrilleiros e botouse ó monte no verán de 1945. Deseguida formou a súa propia unidade xunto a Xosé Arias Fernández Cristo, composta de desertores do exército e da mariña franquista.
En 1946 batían unha zona amplísima da liña Castroverde-O Corgo-Sobrado que chegaba até Asturias e León, pola comarca dos Ancares (Pedrafita do Cebreiro, Paradela, Vilar de Frades, Becerreá, Toldaos, As Nogais, San Román de Cervantes, Noceda e Navia de Suarna). Por esta zona colaborou coa partida de Antonio Fernández Crespo Fuenteoliva. Neste ano, trala detención dun gran número de militantes lucenses da resistencia antifranquista, trasladou a súa zona de acción ó sur da provincia, cara á zona de Monforte de Lemos-Quiroga-río Sil, que atravesaban decote para atacar no norte da provincia de Ourense.
O 27 de maio de 1954, nun duro encontro, perdeu á meirande parte dos seus homes na zona de Paradela (ó norte de Monforte de Lemos), o que o obrigou a estar inactivo entre 1955 e 1956. Despois estivo inactivo e á espera, facendo de cando en vez un golpe económico (atraco). Reapareceu na mesma zona en 1964, mais foi recoñecido por un antigo compañeiro do servizo militar no Saviñao, e foi denunciado. O 10 de marzo de 1965, preto do encoro de Belesar, foi abatido pola Garda civil de Chantada.
En 2015 estreouse o documental O Piloto, con guión de Afonso Eiré e dirección de Xosé Reigosa.
Roque del Este
O Roque do Leste é un dos illotes do Arquipélago Chinijo, no Océano Atlántico, ao norte de Lanzarote. Politicamente pertence ao municipio lanzaroteño de Teguise, na provincia das Palmas, Illas Canarias, España.
Descrición
Áchase uns 12 km ao nordeste de Lanzarote, representando o punto máis ao leste do arquipélago canario. Do mesmo xeito que o resto das illas Canarias, a súa orixe é volcánica, presentando unha forma de L investida. Na súa escasa superficie destacan dúas alturas, situadas a ambos os extremos do illote: a maior, ao norte, posúe 84 m; a outra, ao sur, non alcanza máis de 63 m.
Roque do Leste forma parte do Parque Natural do Arquipélago Chinijo e da Reserva Integral dos Illotes.
Anievas
Anievas é un concello da comunidade autónoma de Cantabria (España). Limita polo norte con Los Corrales de Buelna e San Felices de Buelna, polo oeste e sur con Arenas de Iguña e polo leste con Corvera de Toranzo. Este pequeno municipio, situado no centro xeográfico de Cantabria é un pequeno vale da cunca do río Besaya.
Localidades
Os 361 habitantes de Anievas (INE, 2008) distribúense polas seguintes localidades:
Economía
A principal actividade económica é a gandaría e a agricultura. Anievas presenta un equilibrio económico entre os sectores económicos, posto que o sector primario emprega o 23,5% da poboación, o secundario o 37,4%, e o terciario o 39,1%.
Demografía
Fonte: INE
Administración
José Díaz Gómez (PP) é o actual alcalde do municipio, tras revalidar o seu cargo nas eleccións municipais de 2007. Nestas táboas móstranse os resultados das eleccións municipais celebradas no ano 2003 e 2007.
Patrimonio
Ten dous dos bens de interese cultural de Cantabria. Por un lado, a igrexa de San Andrés en Cotillo, con categoría de Monumento. Por outro lado, é un dos municipios polos que se estende o Conxunto arqueolóxico de Espina del Gallego, Cildá, El Cantón e Campo de Las Cercas canda Corvera de Toranzo, Molledo, Arenas de Iguña, San Felices de Buelna e Puente Viesgo.
Eleccións municipais en Cortegada
Estes foron os resultados das eleccións municipais no concello de Cortegada dende 1979. miniatura|dereita|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Cortegada]]
Composición das Corporacións
Corporacións democráticas en Cortegada desde a aprobación da Constitución de 1978.
Augusto Ferrer-Dalmau
Augusto Ferrer-Dalmau Nieto, nado en Barcelona o 20 de xaneiro de 1964, é un pintor español de estilo realista e temas históricos. Especializouse en cadros de temática militar ecuestre que retratan en moitos casos diversos aspectos e épocas das Forzas Armadas de España, con gran naturalismo e atención ao detalle, desde unha óptica épica e idealizada.
Traxectoria e obra
esquerda|miniatura|Ferrer-Dalmau pintando o cadro [[Rocroi, o último terzo (2011).]] Augusto Ferrer-Dalmau Nieto naceu en Barcelona o 20 de xaneiro de 1964 no seo dunha familia da burguesía catalá e cursou estudos no colexio xesuíta de San Ignacio de Sarriá. A finais dos anos 1980 traballou como deseñador téxtil para distintas firmas, mantendo sempre viva a súa afección pola pintura ao óleo. A súa vocación pola milicia levoulle tamén, desde moi nova, a pintar esta temática, aínda que os seus primeiros traballos independentes e autodidactas foron paisaxes, en especial mariñas.
Máis tarde, inspirado na obra de Antonio López García, centrouse nos ambientes urbanos e captou nos seus lenzos os recunchos da súa Barcelona natal. Expuxo en galerías de arte, e cultivou éxitos e boas críticas. A obra desta época está recollida nun monográfico do autor e en distintos libros xerais de arte contemporánea. A finais dos anos 1990 decidiu especializarse na temática histórico-militar e comezou a producir lenzos onde a paisaxe mestúrase con elementos militares como soldados e cabalaría.
miniatura|Carga del río Igan por el Regimiento Alcántara (2013). Instalado en Madrid desde 2010, colaborou con diferentes editoriais, asociacións, institucións, e entidades especializadas na recreación da historia militar en España. Publicáronse distintos libros monográficos sobre a súa pintura. Home comprometido coa cultura e a arte, lanzou recentemente unha nova revista, FD Magazine, na que aborda a historia de España e das súas xentes desde unha perspectiva artística e social. A súa obra e difusión está xestionada pola empresa Historical Outline, e as súas pinturas ilustran numerosos libros, tamén portadas e revistas, especialmente de historia.
Ferrer-Dalmau estivo en zona de operacións dun conflito internacional como Afganistán e Líbano, facendo bosquexos, tomando apuntamentos e pintando, mentres convivía coas tropas españolas da ISAF en 2012 e coas Forzas Armadas de Xeorxia en 2014. O pintor compartiu experiencias co continxente da ASPFOR XXXI, formado sobre a base da Brigada Paracaidista, en Qala i Naw e no posto avanzado de combate (COP) Ricketts, en Moqur. É a primeira vez que un pintor español acode a unha misión no exterior para colaborar co Ministerio de Defensa de España. Con todo, non é unha práctica excepcional pois outros exércitos teñen artistas de guerra, como o Corpo de Marines dos Estados Unidos, que conta na actualidade con tres artistas oficiais, un deles Michael D. Fay, presidente de The International Society of War Artists. sociedade da que é membro Ferrer-Dalmau, O pintor realizou o cadro La patrulla como homenaxe ao soldado español. En maio de 2016 estivo a pintar ás tropas españolas na misión do Líbano
Roque del Oeste
O Roque del Oeste (tamén chamado Roque del Infierno) é un dos illotes do Arquipélago Chinijo, no Océano Atlántico, ao norte de Lanzarote. Politicamente pertence ao municipio lanzaroteño de Teguise, na provincia das Palmas, Illas Canarias (España). Forma parte do Parque Natural do Arquipélago Chinijo e da Reserva Integral dos Illotes.
Augusto Ferrer-Dalmau
Exposicións
Ademais de en coleccións particulares, a súa obra pode contemplarse en distintos museos, como o Museo da Garda Real (Palacio Real do Pardo, Madrid), o Museo do Exército, o Museo da Academia Xeral Militar (Zaragoza), o Museo da Academia de Cabalaría de Valladolid, o Museo da arma de Enxeñeiros (Madrid), o Museo Naval de Madrid, o Museo de Intendencia (Ávila), a Escola Naval Militar de Marín (Pontevedra), e o Museo de Arte moderna da República de Xeorxia ademais de en salas Históricas de Unidades Militares ou o Palacio Real de Valladolid.
Ao longo da súa traxectoria profesional ha realizado exposicións individuais en galerías privadas de Barcelona, Madrid, Londres, París e Nova York e centros oficiais como:
Recoñecementos
miniatura|El último de Gibraltar (2011). Retrato de [[Diego de Salinas, último gobernador español de Xibraltar.]] Escritores, políticos, xornalistas e personalidades do panorama cultural español recoñeceron a obra de Ferrer-Dalmau. En palabras do escritor e membro da Real Academia Española, Arturo Pérez-Reverte:
En opinión do crítico de arte Josep Maria Cadea, na súa triloxía Figures, Interiors i paisatgistes (1999):
Augusto Ferrer-Dalmau foi galardoado con numerosos premios e distincións pola súa traxectoria artística e pola difusión da historia militar.
miniatura|O Rei [[Xoán Carlos I de España|Xoán Carlos I felicitando a Ferrer-Dalmau pola obra realizada para conmemorar o III Centenario da creación da Arma de Enxeñeiros (Museo da Academia de Enxeñeiros, Madrid).]]
Leonardo Santamarina
Leonardo Santamarina Becerra, nado na Fonsagrada o 7 de marzo de 1912 e finado en New Brunswick (Nova Jersey) o 12 de febreiro de 1987, foi un mestre e político galego.
Traxectoria
Graduouse como mestre na Escola Normal de Santiago de Compostela. Traballou como mestre e estaba matriculado na Sección de Pedagoxía da Facultade de Filosofía e Letras da Universidade Central de Madrid cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936. Incorporouse ao exército leal e traballou nas oficinas da sección de artillería en Lorca. Chegou a ser capitán de Artillería. Ao derrubarse a República exiliouse en Cuba onde traballou como mestre e doutorouse na Universidade da Habana. En 1945 marchou aos Estados Unidos de América onde foi profesor de Lingua e Literatura española no Douglass College de New Brunswick.
Vida persoal
Foi irmán do veterinario Enrique Santamarina Becerra, e tío do filólogo Antón Santamarina.
Carlos Allegue
Carlos Allegue Caruncho, nado en Ferrol en 1904 e finado na mesma vila o 27 de xullo de 1951, foi un militar e dirixente comunista galego.
Traxectoria
Carlos Allegue era militar profesional, condestable do terzo norte da Infantería de Mariña con sede en Ferrol, a súa cidade natal. En 1934 foi destinado a Maó, regresando despois a Ferrol. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 tivo que presentarse en xaneiro de 1937 ante un “tribunal de persoas honorables” para amosar a súa adhesión ao réxime. A pesar diso foi expulsado do exército e en 1941 desterrado en León, dedicouse ao comercio para vivir. De regreso a Ferrol, en 1943 organizou unha célula comunista entre os militares de Ferrol e coa información que lles facilitou un grupo guerrilleiro conseguiu asaltar o cuartel de Caranza para se apoderar de munición. Considerado o principal dirixente do PCE en Ferrol, a policía arrestouno en xaneiro 1947. Malia iso conseguiu fuxir da cidade, ingresando na guerrilla como comisario político da IV Agrupación Guerrilleira. Foi reclamado polo xuíz militar da Coruña en setembro de 1948 encartado na causa 36/46 xunto con Diego Romero Jiménez, Benigno Fraga Pita, Segundo Vilaboy Martínez, Antonio Tenreiro Leira, Adolfo Allegue Allegue e Jesús Calvo García.
En 1951, trala caída dos refuxios da guerrilla na zona de Oleiros, Allegue enfermo procurou refuxio na súa casa. O 27 de xullo a Garda Civil entrou na súa casa, morrendo o dirixente comunista no tiroteo, xunto co seu fillo máis vello, Carlos.
Vida persoal
Casou con Josefina Iglesias en 1926 e foi pai de Carlos Allegue Iglesias.
Ouessant
Ouessant en francés e oficialmente, Eusa en bretón, Ushant en inglés, é unha illa (enez en bretón) e comuna francesa situada a 20 km ao oeste da costa da rexión da Bretaña, que depende administrativamente do departamento de Finistère.
Atópase situada sobre a illa do mesmo nome, a 20 km da costa continental.
Xeneralidades
A illa apenas ten 1.000 habitantes, unha superficie de 15´58 km² e unha densidade de 59,8 hab./km². O seu punto máis elevado atópase a 61 m.
Xeografía
É a sétima illa máis grande de Francia. Mide 8 km de longo por 4 km de ancho. É a terra habitada máis occidental de Francia metropolitana.
Ten forma de pinza de caranguexo, pois ao Oeste a illa divídese en dúas puntas: a Punta de Pern e a Punta de Feuntenvelen, ao redor da Baía de Lampaul. Ao Leste o único lugar accesible por mar é a Baía do Stiff.
Ouessant marca tradicionalmente a entrada Sur do Canle da Mancha.
Historia
Separouse do continente ao fin da última era glaciar. Estivo habitada xa desde o ano -1500. Despois a maioría dos homes adoitaban partir co exército ao mar, polo que se chamou "a illa das mulleres". Os seus habitantes case non pagan impostos e recibiron algúns premios pola súa capacidade de socorro aos náufragos.
Atraccións
Forma parte do Parque Rexional Natural de Armorique. Presenta gran variedade de paxaros, algúns en perigo de extinción, e unha poboada colonia de coellos. Por mor dos seus ventos non existen bosques sobre a illa.
Existen varios faros sobre a illa: o faro de Stiff; o faro de Créac'h, o máis potente do mundo; os faros da Egua, de Kereón e de Nividic; e a torre de control marítimo da zona, dotada cos últimos avances tecnolóxicos.
Jason Cooper
Jason Toop Cooper, nado o 30 de xaneiro de 1967 en Londres, é un músico inglés coñecido sobre todo polo seu traballo coa banda The Cure.
Traxectoria
Jason uniuse a The Cure como batería no ano 1995, despois da saída en 1993 de Boris Williams. Ata o momento, gravou nos álbums de estudio Wild Mood Swings, Bloodflowers, The Cure e 4:13 Dream. Tamén aparece en Trilogy e Festival 2005.
Tamén compón música para películas, e destaca a composición para From Within, que fixo con Oliver Kraus, e que gañou o premio ao mellor score orixinal no Solstice Film Festival do 2008.
Señorín, O Carballiño
San Roque de Señorín é unha parroquia do concello ourensán do Carballiño. Segundo o IGE en 2021 tiña 446 habitantes (237 mulleres e 209 homes), distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón un aumento de 82 persoas en relación ao ano 1999, cando tiña 364 habitantes.
Xeografía
Está situada a uns 800 metros da capital do concello. Os seus lindes están establecidos polo regato Carrás.
O edificio do ambulatorio e do PAC que se ocupa da poboación do concello atópanse nos seus terreos, ademais da Casa de Facenda, o cemiterio do concello e o IES nº1 do Carballiño (un dos dous institutos públicos do concello, xunto co IES Chamoso Lamas, de Mesego).
É unha parroquia que se atopa en pleno crecemento urbanístico debido á súa proximidade coa vila principal, O Carballiño, pero a inmensa maioría das súas vivendas son unifamiliares.
A súa altitude media é duns 400 metros.
Historia
Durante o Antigo Réxime, até a división en concellos actual en 1835, existiu a xurisdición de Partovia (dependente do mosteiro de Oseira), que incluía a veciña de Partovia e esta parroquia. Nela fundouse a mediados do século XVIII o núcleo do Carballiño, establecéndose nela a casa do concello do Carballiño durante varios anos.
Festas
As festas patronais son na honra da Virxe do Carme e cadran sempre o seguinte domingo á festividade da mesma.
Lista de bandeiras dos Estados Unidos de América
As  bandeiras dos Estados Unidos exhiben unha gran variedade de influencias rexionais e historias locais, así como de moi diferentes estilos e deseños. As bandeiras dos estados modernos datan a partir da década de 1890 cando os Estados necesitaron símbolos distintivos para a Exposición Mundial de 1893 en Chicago. A maioría das bandeiras estatais foron deseñadas e aprobadas entre 1893 e a primeira guerra mundial.
Segundo un estudo realizado en 2001 pola North American Vexillological Association, Novo México ten a mellor bandeira deseñada dos Estados Unidos de calquera estado, territorio dos Estados Unidos, ou provincia canadense, mentres que o estado de Xeorxia de (2001-2003) ten o peor deseño.
Estados actuais (outras bandeiras)
Maine e Massachusetts teñen bandeiras distintas do estado para o seu uso no mar.
Enoplósidos
Están constituídos por un único xénero, Enoplosus, cunha única especie, Enoplosus armatus (White, 1790). Trátase dun peixe mariño endémico de Australia e distribuído pola súa costa sur.
É un peixe apreciado para a súa cría en acuarios.
Característicias
Teñen un corpo alto, subrómbico, coa boca aguzada e lixeiramente súpera. Dúas espiñas no ángulo inferior do preopérculo.
Posúen súas aletas dorsais, a primeira con nove fortes espiñas e a segunda con 1 espiña e o resto radios brandos, moi altos os primeiros. A anal con tres espiñas seguidas, como a dorsal, por radios brandos, máis largos os anteriores. Pectorais pequenas pero pelvianas moi grandes, cunha espiña.
Os adultos presentan unha cor entre prata e marrón cunhas características barras nergras verticais. O talle máximo descrito é duns 50 cm.
Viven en augas temperadas e a pouca profundidade (menos de 90 m), asociados a arrecifes.
Cidade
300px|miniatura|[[Toronto á noite.]] A cidade é actualmente considerada como unha entidade urbana con alta densidade de poboación na que predominan fundamentalmente a industria e os servizos. Diferénciase doutras entidades urbanas por diversos criterios, entre os que se inclúen poboación, densidade de poboación ou estatuto legal, aínda que a súa distinción varía entre países.
A cidade máis poboada é Shanghai mentres que as áreas metropolitanas máis grandes tamén inclúen a Área do Gran Toquio e Iabotabek (Iacarta). As cidades de Faiyum, Damasco, e Varanasi son das cidades habitadas máis continuamente no mundo.
Historia
miniatura|Un [[Arco (arquitectura)|arco da antiga cidade Sumeria de Ur, que floreceu no III milenio a. C., pode verse actualmente en Tell el-Mukayyar en Iraq.]] miniatura|[[Mohenjo-daro, unha cidade da Civilización do val do Indo, que foi reconstruída seis ou máis veces, usando ladrillos de tamaño estándar, seguindo a mesma estrutura de reixa que no III milenio a. C.]] miniatura|Esta vista aérea do que antigamente foi o centro de [[Teotihuacán, amosa a pirámide do Sol, a pirámide da Lúa, e a avenida procesional que servía de espiña dorsal do sistema de rúas da cidade.]] As cidades, caracterizadas pola densidade de poboación, a súa función simbólica, e ordenación urbana, teñen existido dende hai miles de anos. Na visión convencional, civilización e cidade derivan as dúas do desenvolvemento da agricultura, que permitiu a produción dun superávit de comida, e así a unha división do traballo social (coa estratificación social asociada) e ao comercio. As primeiras cidades a miúdo presentan graneiros, ás veces dentro dun templo. Un punto de vista minoritario considera que as cidades poderían ter xurdido sen a agricultura, grazas a medios de subsistencia alternativos (pesca), para usar como refuxios estacionais comunais, ó seu valor como bases para a organización militar defensiva e ofensiva,  ou á súa función económica inherente. As cidades xogaban unha función crucial no establecemento do poder político sobre unha área, e os antigos dirixentes como Alexandre o Grande fundáronas e creáronas con entusiasmo.
Antigüidade
Xericó e Çatalhöyük, datadas no VIII milenio a. C., están entre as cidades máis temperás coñecidas polos arqueólogos.
No cuarto e III milenio a. C., civilizacións complexas prosperaban nos vales dos río de Mesopotamia, India, China, e Exipto. As escavacións nestas áreas atoparon as ruínas de cidades orientadas diversamente cara o comercio, a política, ou a relixión. Algunhas tiveron poboacións densas, mais outras levaron a cabo actividades urbanas nos ámbitos da política ou relixión sen ter poboacións asociadas grandes. Entre as primeiras cidades do mundo antigo, Mohenjo-daro da civilización do Val do Indo, no actual Paquistán, existindo desde ó redor do 2600 a. C., era unha das máis grandes, cunha poboación de 50.000 ou máis e un sistema de saneamento moi sofisticado. As cidades chinesas planeadas foron construídas segundo principios sacros para actuar como microcosmos celestiais. As cidades exipcias Antigas coñecidas fisicamente polos arqueólogos non son exhaustivas. Inclúen (coñecidas polos seus nomes árabes) a El Lahun, unha cidade de traballadores asociada coa pirámide de Sesostris II, e a cidade relixiosa Amarna construída por Akhenatón e abandonada. Estes sitios aparecen planeados cun alto regulamento e cun tipo de estratificación, cun enreixado minimalístico de habitacións para os traballadores e incrementalmente máis casas elaboradas dispoñibles para as clases máis altas.
En Mesopotamia, a civilización Sumeria, seguida de Asiria e Babilonia, crearon un gran número de cidades, gobernadas por reis e promovendo múltiples linguas escritas en escrita cuneiforme. O imperio comecial fenicio, prosperando ao redor da do I milenio a. C., abarcou numerosas cidades estendéndose dende Tiro, Cido, e Biblos a Cartago e Cádiz.
Nos séculos seguintes, cidades-estado independentes de Grecia desenvolveron a polis, unha asociación de terratenentes cidadáns que colectivamente constituíron a cidade. A ágora, que significa "sitio de reunión" ou "asemblea", era o centro atlético, artístico, de vida espiritual e política da polis. O aumento de poder de Roma levou á súa poboación ata un millón de habitantes. Baixo a autoridade do seu imperio, Roma transformouse e fundou moitas cidades (coloniae), e con eles levaron os seus principios de arquitectura urbana, deseño, e sociedade.
Idade media
Durante a caída do imperio romano as cidades da antigüidade gañaron independencia, mais axiña perderon poboación e importancia. O centro do poder occidental moveuse a Constantinopla e á civilización islámica coas súas grandes cidades Bagdad, O Cairo e Córdoba. Entre os séculos IX e XII, Constantinopla, capital do imperio bizantino, foi a maior cidade de Europa, cunha poboación próxima ao millón de habitantes. O imperio otomán foi conseguindo controlar moitas cidades na área mediterránea, incluíndo Constantinopla en 1453.
Nos séculos XIII e XIV algunhas cidades convertéronse en estados poderosos, tomando baixo o seu control as áreas que as rodeaban e establecendo imperios marítimos. Na Italia medieval algúns concellos convertéronse en cidades-estado, como a república de Venecia e a república de Xénova. No norte de Europa, cidades como Lübeck e Bruxas formaron a Liga Hanseática para o comercio e a defensa colectiva. O seu poder foi posteriormente desafiado e eclipsado polas cidades comerciais neerlandesas de Gante, Ypres e Amsterdam. Un fenómeno semellante ocorreu noutros lugares, como no caso de Sakai, que gozou dunha considerable autonomía no Xapón medieval.
Idade moderna
En occidente, os estados-nación convertéronse na unidade principal da organización política trala paz de Westfalia no século XVII. As grandes capitais da Europa occidental (Londres e París) beneficiáronse do crecemento do comercio coa necesidade do comercio transatlántico. Non obstante, a maioría das vilas seguiron a ser pequenas.
Durante a colonización española de América empregouse o vello concepto da cidade romana. As cidades fundábanse no medio do territorios acabados de conquistar e rexíanse con leis sobre a administración, as finanzas e o urbanismo.
Era industrial
miniatura|Londres no século XIX, superpoboada e cun espeso [[smog]] O desenvolvemento da industria moderna a partir de finais do século XVIII levou a unha urbanización masiva e ao aumento de novas grandes cidades, primeiro en Europa e despois noutras rexións, como lugares de novas oportunidades que traían un gran número de emigrantes dende as comunidades rurais. Inglaterra liderou o proceso convertendo Londres na capital dun imperio mundial e facendo crecer cidades por todo o país como lugares estratéxicos para a produción. Nos Estados Unidos entre 1860 e 1910, a introdución do ferrocarril reduciu os custos do transporte e emerxeron grandes centros de produción, provocando tamén o éxodo rural.
As cidades industrializadas eran lugares terribles para vivir, debido aos problemas de saúde que provocaban a superpoboación, o aire e a auga contaminados, a falta de medios hixiénicos e as enfermidades contaxiosas como a febre tifoide ou o cólera. As fábricas e os barrios pobres eran habituais na paisaxe urbana.
Era postindustrial
Na segunda metade do século XX, a desindustrialización no mundo occidental levou á pobreza e á decadencia urbana a cidades anteriormente prósperas. O "cinto de aceiro" dos Estados Unidos converteuse no "cinto de óxido" e cidades como Detroit ou Gary, Indiana afundíronse ao contrario que a tendencia á expansión urbana global.
Durante o gran salto adiante e os seguintes plans quinquenais da China, produciuse un rápido proceso de urbanización e industrialización, que converteu o país no principal fabricante mundial.
En medio destes cambios económicos, a alta tecnoloxía e a telecomunicación instantánea permitiu que algunhas cidades se convertesen en centros da economía do coñecemento. Xurdiu entón o novo paradigma da smart city.
Urbanización
miniatura|Roupa tendida coidadosamente nestas casas na auga en [[Iacarta preto dun vertedoiro.]]
A urbanización é o proceso de migración desde as zonas rurais a áreas urbanas, provocado por factores políticos, económicos e culturais. Até o século XIX, existía un equilibrio entre a poboación agrícola rural e a das cidades que funcionaban como mercados e centros de fabricación de pequena escala. Coa revolución agrícola e industrial, a poboación urbana empezou un crecemento sen precedentes, tanto por migración como pola expansión demográfica. En Inglaterra a proporción da poboación que vivía nas cidades saltou dende o 17% en 1801 a un 72% en 1891. No 1900, o 15% da poboación mundial vivía en cidades. A atracción cultural das cidades tamén favorece a chegada de novos residentes.
A urbanización estendeuse rapidamente a través de Europa e América, e desde a década de 1950 tamén tivo lugar en Asia e África. A División de Poboación do Departamento de Asuntos Económicos e Sociais de Nacións Unidas, informou en 2014 que por primeira vez máis da metade da poboación mundial vivía en cidades. miniatura|Gráfico mostrando a urbanización desde 1950 proxectada ata 2050.
Latinoamérica é o continente máis urbano, con catro quintos da súa poboación vivindo en cidades, incluíndo un quinto da poboación residindo en asentamentos irregulares (favelas, villas miserias etc.). Batam, Indonesia, Mogadixo, Somalia, Xiamen, China e Niamey, Níxer, son consideradas as cidades que medran máis rápido no mundo, con índices de crecemento anual de 5,8%. En xeral, os países máis desenvolvidos do "Norte Global" están máis urbanizados que os países menos desenvolvidos do "Sur global", pero a diferenza vai encollendo porque a urbanización está a producirse máis rapidamente nese último grupo. Asia é de lonxe o fogar do maior número absoluto de residentes de cidades: sobre dous mil millóns e aumentando. A ONU predí un incremento adicional de 2.5 mil millóns de residentes nas cidades (e 300 millóns menos de residentes no agro) no mundo sobre o 2050, cun 90% de expansión de poboación urbana en Asia e África.
As megacidades, cidades cunha poboación de varios millóns de habitantes, proliferaron a ducias, xurdindo especialmente en Asia, África, e Latinoamérica. A globalización económica aviva o crecemento destas cidades, cando novos fluxos de capital estranxeiro se achegan para unha industrialización rápida, así como a relocalización de negocios importantes desde Europa e Norte América, atraendo inmigrantes tanto de preto coma de lonxe. Unha gran fenda divides ós ricos e ós pobres nestas cidades, que normalmente teñen unha elite súper-rica que vive en comunidades pechadas e masas grandes de persoas que viven en aloxamentos de baixa calidade con infraestruturas inadecuadas e en condicións pobres.
As cidades ao redor do mundo expandíronse fisicamente ó tempo que medraban en poboación, con aumentos na súa extensión, coa creación de grandes edificios para uso residencial e comercial, e co desenvolvemento do metro.
A urbanización pode crear unha rápida demanda de xestión de recursos da auga, cando as fontes de auga potable pasan a estar sobreexplotadas e contaminadas, e o volume de augas residuais empezan a superar niveis manexábeis.
A cidade na antiga Roma
Na Roma antiga era cidade (civitas) a zona habitada por cidadáns (civites), os cales eran aqueles que posuían dereitos cidadáns, independentemente da súa actividade, fóra a industria, a agricultura ou os servizos.
A cidade medieval e renacentista na Península Ibérica
Na España medieval e do renacemento, unha cidade era a poboación que non tiña Señor e era rexida directamente polo rei. Tiña o privilexio de enviar procuradores ás cortes para negociar as taxas que lle puidesen ser impostas, a cambio de Foros. Esta cualificación de cidade era independente do tamaño, así, Madrid, capital de España desde 1561, non era cidade senón vila. 300px|miniatura|Luces de cidades, vista de [[satélite artificial|satélite.]]
O concepto de cidade na Conferencia Europea de Estatística de Praga
O concepto político de cidade aplícase a conglomerados urbanos con entidade de capitalidade e maior importancia na rexión e que asume os poderes do Estado ou Nación. Será a cidade capitalina, pero por extensión aplícase a denominación a calquera entidade administrativa con algunha autonomía.
É pois unha definición administrativa do estado político, rexión xeográfica ou comunidade autónoma, que teñen unha cidade central e vilas ou cidades menores. A xeografía urbana e a socioloxía urbana estudan ambos aspectos desde o punto de vista da xeografía humana e a ecoloxía humana.
Non se debe confundir cidade con municipalidade, a maior municipalidade do mundo, Chongqing, posúe aproximadamente o mesmo tamaño có estado americano de Indiana, e contén moita máis área rural do que área urbana. Por outro lado, o contrario tamén acontece. A cidade de Londres posúe apenas 8 mil habitantes. No entanto, a súa rexión metropolitana, isto é, a área urbanizada, posúe máis de 7,5 millóns de habitantes.
Partes dunha cidade
miniatura|300px|Vista de satélite da gran metrópole de [[São Paulo, con Santos na costa.]] As cidades antigas non se planificaban (agás as romanas), polo que non todas constan dos mesmos elementos (as primeiras cidades datan do 3500 a.C.). En xeral, con todo, unha cidade consta do núcleo histórico (orixe da cidade), ensanches posteriores de diferentes épocas, zonas residenciais, zonas industriais (usualmente nos arredores) e centros sociais, aínda que algunhas destas áreas poden superpoñer as súas funcións. As diferentes partes, que forman a estrutura urbana, están conectadas por un sistema de transporte público.
Rough Night
Rough Night é un filme norteamericano de 2017, unha comedia negra dirixida por Lucia Aniello con guión da propia Aniello e Paul W. Downs e protagonizada por Scarlett Johansson, Zoë Kravitz, Kate McKinnon, Jillian Bell e Ilana Glazer e cun argumento que sitúa a acción na festa de despedida que sae mal despois da morte dun stripper. Columbia Pictures estreou o filme nos Estados Unidos o 16 de xuño de 2017, recadando 46 millóns de dólares en todo o mundo.
Argumento
En 2006 catro rapazas fan amizade durante o seu primeiro ano de facultade, son Jess (Scarlett Johansson), Alice (Jillian Bell), Frankie (Ilana Glazer) e Blair (Zoë Kravitz). Unha década máis tarde xuntánse para unha despedida de solteira, xa que Jess vai casar co seu prometido, Peter. Alice decide que as catro deben ir de festa a Miami e únese tamén Pippa, amiga australiana de Jess. As amigas celebran a festa nun club e resolven contratar un stripper. Pero ocorre algo inesperado, Alice mata ao stripper de xeito accidental ao bater este coa cabeza no bordo da lareira. Antes de decidir que facer Jess chama a Peter e menciona que as súas amigas contrataron un stripper e que ela está confusa. Peter pensa que a súa noiva o vai deixar e decide ir a Miami para que volva con el. miniatura|Zoë Kravitz, unha das protagonistas do filme
Recadación
Ata o 29 de agosto de 2017 o filme recadou 22,1 millóns de dólares nos Estados Unidos e o Canadá mais 24,2 millóns no resto do mundo, o que fai un total de 46.3 millóns, mentres o seu orzamento foi de 20 millóns.
Juan Bautista Celma
miniatura|Un dos púlpitos da Catedral de Santiago, considerada a obra mestra de Celma Juan Bautista Celma, nado en Aragón cara a 1540 e finado en Santiago de Compostela en 1608, foi un pintor, escultor e forxador que traballou en Galicia desde 1564 ata a súa morte. Trátase dunha figura fundamental na arte do Renacemento en Galicia.
Foi sobriño de Juan Tomás Celma (1515-1578), tamén pintor e forxador, con quen aprendeu a arte da forxa.
Rough Night
Recadación
En Norteamérica, a película lanzouse canda All Eyez on Me 47 Metres Down e  Cars 3 en 3162 cines. No seu primeiro día fixo 3,4 millóns e 8 millóns na súa primeira fin de semana, situándose en 7º lugar.
Críticas
En Rotten Tomatoes a película logrou unha taxa de aprobación do 45% con base en 134 críticas, cunha clasificación media de 5.3/10. En Metacritic a súa puntuación foi de 51 sobre 100, segundo 39 críticas. e en CinemaScore o público deulle ao filme unha nota media de "C+" nunha escala de A+ a F.
Juan Bautista Celma
Obras
Non se sabe se cumpriu o encargo ou non, pero o proxecto dos púlpitos quedou paralizado. Celma marchou a Oviedo para rematar outros traballos que tiña empezados e regresou a Galicia en 1568 para establecerse definitivamente en Santiago, o que non impediu que fose traballar ocasionalmente a outras cidades galegas e españolas, como Ourense.
miniatura|esquerda|A Exaltación de San Pedro, na bóveda da capela da Azucena da Catedral de Santiago Na Catedral de Santiago, onde traballou durante máis de 30 anos seguidos, unha das súas primeiras actuacións (1569) foi unha serie de cinco grandes táboas que pechaban os espazos entre as columnas da capela maior. Estaban pintadas polas dúas caras para ser contempladas desde a capela e desde o deambulatorio e representaban, na cara do altar, escenas da vida e paixón de Cristo, e, na cara do deambulatorio, os misterios gloriosos do Rosario. Hoxe só se conserva parte dunha delas no Museo da Catedral, no que se ve un fragmento da Resurrección, por unha cara, e da Epifanía, pola outra. Outra obra súa son as pinturas murais da bóveda e paramentos da capela da Azucena, que representan a Exaltación de San Pedro e a Conversión de San Paulo.
Tamén son obra súa os sepulcros do cardeal Xoán Martínez Ternero (1581) e de Mencía de Andrade (1582), conservados nas capelas da Catedral de Santo André e da Azucena respectivamente; e o do arcebispo Xoán Vidal nas escaleiras da Azabachería.
Así mesmo é de Celma o busto do papa San Clemente, tamén en bronce, que a Catedral expón na capela das Reliquias.
miniatura|Mecanismo do Botafumeiro En 1604 deseñou e dirixiu a construción da estrutura metálica que soporta as poleas que permiten o movemento pendular do Botafumeiro, por encargo do arcebispo Juan de Sanclemente
Tamén é de Celma un Cristo crucificado en madeira, hoxe no Museo da Catedral.
Entre as obras de Celma noutras localidades galegas cómpre citar as reixas da Catedral de Ourense forxadas en 1589 (fixo as da capela maior, do Rosario, da Virxe das Neves e do Santo Cristo, ademais das do coro) e os púlpitos desta mesma catedral (1589), que fixo por encargo do arcebispo Sanclemente como regalo á súa antiga diocese. Son semellantes ós de Compostela pero máis sinxelos e construídos en ferro. Como escultor en madeira tallou diversos retablos, dos que só se conserva o da igrexa de Santa Cruz de Ribadulla (Vedra) (1576) así como un Cristo da igrexa do Colexio de Fonseca, hoxe no Museo da catedral. Tamén pintou o retablo maior do Santuario da Virxe dos Remedios de Vilamaior do Val (en Verín) e consérvase unha táboa sobra a lamentación de Cristo morto, na sancristía do colexio das Orfas (Santiago).
Fóra de Galicia, temos o retablo de Santo Estevo de Orón, en Miranda de Ebro (Burgos), ou as reixas do coro da catedral de Plasencia, en Cáceres.
Púlpitos da Catedral
miniatura|Púlpito do [[lado do Evanxeo]] miniatura|Un dos relevos deste púlpito, obra de Antonio de Arfe, representando o milagre do galo e a galiña de [[Santo Domingo de la Calzada.]] A que se considera a súa obra mestra son os dous púlpitos, en bronce da Catedral. Quince anos despois daquela primeira encarga de 1564, o cabido catedralicio decide en 1578 retomar o proxecto (esquecendo a condición de que se fixeran en Flandres) e acorda que:
O atraso na entrega da obra orixina dúas duras recriminacións do cabido (o 4.02.1583 e o 24.05.1583):
Por fin se dan por rematados e entregados en 1584 (segundo Amelia Gallego) ou 1586 (segundo a Gran Enciclopedia Galega). Semella que o cabido quedou satisfeito porque ordenou o pago inmediato cando Celma presentou a conta total da obra o 4 de xuño de 1584, se ben o certo é que non se cancelou a débeda ata 1586.
Nos dous casos o pé está formado por tres torsos humanos soldados, a modo de atlantes, coas pernas substituídas por follas de acanto. Coas cabezas sosteñen un capitel e, sobre este, as bases dos púlpitos, decorada a maior con seis harpías, no caso do púlpito do lado do Evanxeo, e seis tritóns, no do lado da Epístola. Na base grande consta a autoría:
Sobre a base hai un zócolo hexagonal con seis escenas da vida do Apóstolo separadas por resaltes coas imaxes dos doce apóstolos, seis en cada púlpito, obra do prateiro compostelán Duarte de Cedeira. Os relevos do púlpito do lado do Evanxeo reproducen os da custodia do ourive castelán Antonio de Arfe; os do púlpito do lado da Epístola son propios de Celma. Finalmente, érguese a balaustrada.
Repartimento de África
miniatura|400px|Mapa onde se mostra o repartimento de África polas potencias europeas (1913). miniatura|400px|Mapa diacrónico —cobre aproximadamente entre o 500 a. C. e o 1500 d. C.— das civilizacións africanas existentes antes da colonización europea.
A repartición de África ou repartimento de África, tamén chamado a disputa por África ou a carreira por África, foi a invasión, división territorial, colonización e a anexión de territorios africanos durante o período do Novo Imperialismo, entre a década de 1880 e o comezo da primeira guerra mundial, que involucrou á Terceira República Francesa, o Imperio alemán, o Imperio británico, o Reino de Italia, o Reino de Portugal, Bélxica e o Imperio español, xustificada por distintas reclamacións destes países.
A segunda metade do século XIX, no ano 1877, viu a transición do imperialismo "informal" que exercía o control a través da influencia militar e da dominación económica a aquel de dominio directo. Os intentos para mediar a competencia imperial, tal como a Conferencia de Berlín (1884 - 1885) entre o Imperio británico, a Terceira República Francesa e o Imperio alemán non puideron establecer definitivamente as reclacións de cada unha das potencias involucradas. Estas disputas sobre África estiveron entre os principais factores que orixinaron a primeira guerra mundial.
Era dos descubrimentos
miniatura|250px|[[David Livingstone foi un dos primeiros europeos en explorar o interior de África.]] A apertura de África á exploración occidental a súa explotación comezaran seriamente ao final do século XVI. Contra 1835, os europeos trazaran mapas da maior parte do noroeste de África. Entre os exploradores europeos máis famosos estaban David Livingstone, que trazou planos do vasto interior, e Alexandre de Serpa Pinto, que a cruzou nunha complicada expedición, trazando mapas do interior do continente. Arduas expedicións nas décadas de 1850 e 1860 por Richard Burton, John Speke e James Grant descubriron os grandes lagos centrais e o nacemento do río Nilo. Ao final do século, os europeos cartografaran o Nilo desde o seu nacemento, o percorrido do río Níxer, os ríos Congo e Zambeze foranm xa trazados, e o mundo descubrira os grandes recursos de África.
De calquera modo, nos comezos da loita pola posesión de África, as nacións occidentais controlaban unicamente o 10 % do continente. En 1875 os territorios controlados máis importantes, tanto pola su extensión como pola súa riqueza eran Alxeria, baixo o dominio de Francia; a Colonia do Cabo, controlada polo Reino Unido, e Angola, que estaba dominada por Portugal.
Os adiantos tecnolóxicos facilitaron a expansión a grandes distancias. A industrialización provocou rápidos avances en transporte e comunicacións, especialmente na navegación con barcos de vapor, os ferrocarrís e os telégrafos. Os avances médicos tamén foron de importancia, en especial as medicinas para as enfermidades tropicais. O desenvolvemento das aplicacións da quinina, un efectivo tratamento contra a malaria, permitiu que a vasta rexión dos trópicos puidera ser accesíbel para os europeos.