cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clement Attlee
miniatura|dereita|Clement Attlee con [[Xurxo VI do Reino Unido|Xurxo VI]] Clement Richard Attlee foi primeiro ministro do Reino Unido dende o 27 de xullo de 1945 ata o 26 de outubro de 1951. Do Partido Laborista, o seu mandato comprendeu o final da segunda guerra mundial. Foi precedido por Winston Churchill, de cuxo gabinete de guerra formou parte, e foi sucedido tamén por Winston Churchill.
Centríolo
miniatura|Un centríolo mostrando os nove tripletes de [[microtúbulos. Imaxe obtida con microscopio electrónico de transmisión.]] Os centríolos son orgánulos celulares formados por microtúbulos con forma de cilindros ocos, que se atopan na maioría das células eucarióticas animais, pero que están ausentes nas células das plantas superiores e na maioría dos fungos. . Aparecen por parellas (diplosoma) dispostos un perpendicularmente ao outro, e rodeados dun material proteico amorfo e denso chamado material pericentriolar. Todo o conxunto (centríolos + material pericentriolar) forma o centrosoma, centro organizador de microtúbulos (COMT) da célula, encargado de polimerizar os dímeros de tubulina para fabricar os microtúbulos do citoesqueleto.
Estrutura
miniatura|esquerda|Esquema da estrutura tridimensional dun centríolo. Cada centríolo está formado por nove tripletes de microtúbulos dispostos en círculo. O microtúbulo máis interno de cada triplete chámase microtúbulo A e está completo (composto por trece protofilamentos). A el únense os outros dous microtúbulos: o microtúbulo B, que comparte tres protofilamentos co A, e o microtúbulo C, o máis externo, que comparte tres protofilamentos co B.
Os tripletes están unidos cos adxacentes grazas a unha proteína chamada nexina, que conecta o microtúbulo A co C do seguinte triplete. De cada triplete saen en forma de raios as fibras radiais, formando unha estrutura denominada "roda de carro". Dise que o centríolo ten unha estrutura "9+0", por ter nove tripletes externos e ningún no centro. Desviacións da estrutura máis común descrita son os centríolos dos embrións da mosca Drosophila melanogaster, con nove dobretes, e os espermatozoides e fases embrionarias iniciais do verme Caenorhabditis elegans, con nove singletes.
Transbordador espacial Buran
miniatura|Maqueta do transbordador espacial Buran no [[parque Gorki, en Moscova.]]
O transbordador espacial Buran foi un transbordador espacial soviético que voou unha única vez e en modo automático, sen tripulación, engalando o 15 de novembro de 1988 e regresando tres horas despois.
Centríolo
Funcións
O centríolo tamén xoga un papel fundamental na división e movemento cromosómico durante a mitose, permitindo que cada célula filla obteña o número de cromosomas correspondente.
Transbordador espacial Buran
Características
O Buran foi un esforzo soviético para manter o ritmo estratéxico e tecnolóxico dos Estados Unidos no espazo. Tivo as súas orixes nos estudos de 1974 e 1975 de NPO Energia para un novo sistema de acceso ao espazo. Ao mesmo tempo os militares soviéticos, coñecedores de que o programa do transbordador espacial estadounidense planificouse con posibles misións militares en mente, comezou a interesarse por un sistema similar para o acceso ao espazo, reutilizable e tripulado e con potencial militar. O deseño americano foi estudado a fondo polos enxeñeiros soviéticos, que adoptaron algunhas das súas solucións pero rexeitaron outras. En lugar de foguetes aceleradores de propelente sólido, os aceleradores do Buran serían dous foguetes de propelente líquido alimentados por queroseno e osíxeno líquido. A escasa experiencia soviética en motores crioxénicos levou á decisión de non desenvolver un motor crioxénico reutilizable como o dos transbordadores americanos, o que levou á súa vez a poñelos no tanque de propelente principal en lugar da propia nave.
Centríolo
Funcións
Os centríolos están implicados na organización do fuso mitótico e na culminación da citocinese. Inicialmente pensábase que os centríolos eran imprescindibles para a formación do fuso mitótico nas células animais, mais experimentos recentes con células ás que previamente se lles eliminaron os centríolos con láser, puxeron isto en dúbida. Ademais, moscas mutantes carentes de centríolos poden desenvolverse case normalmente, aínda que os adultos non poden formar cilios nin flaxelos, o que pon de manifesto o requirimento de centríolos para a formación de ditos orgánulos.
Transbordador espacial Buran
Características
O decreto autorizando o desenvolvemento do vehículo (decreto 132-51) foi emitido o 12 de febreiro de 1976, ao mesmo tempo que as especificacións militares do sistema. Estas últimas incluían a capacidade de levar unha carga de 30 toneladas a unha órbita de 200 km de altura e 50,7º de inclinación orbital seguido por sete días de operacións en órbita e o regreso a terra con 20 toneladas de carga. A forma de vehículo con alas similar ao transbordador estadounidense decidiuse o 11 de xuño de 1976. Construíronse varias maquetas e vehículos de proba para o túnel de vento e para as probas de transporte.
Centríolo
Funcións
Os centríolos son unha importante parte dos centrosomas, que están implicados na organización dos microtúbulos no citoplasma. A posición dos centríolos determina a posición do núcleo celular e xoga un papel crucial na reorganización espacial da célula.
Frankenweenie (filme de 2012)
Frankenweenie é un filme de animación estadounidense dirixido por Tim Burton que foi estreado no 2012. É un remake da curtametraxe homónima de 1984 de Burton, e é unha parodia do filme de 1931 Frankenstein baseado no libro de Mary Shelley Frankenstein ou o moderno Prometeo. Os actores de voz inclúen a catro que xa traballaran con Burton noutros filmes: Winona Ryder (Beetlejuice e Edward Scissorhands); Catherine O'Hara (Beetlejuice e The Nightmare Before Christmas); Martin Short (Mars Attacks!); e Martin Landau (Ed Wood e Sleepy Hollow).
Centríolo
Duplicación dos centríolos
As células na fase G0 e na fase G1 normalmente presentan dous centríolos completos. O máis antigo dos dous centríolos dun par denomínase centríolo nai, e o máis novo denomínase centríolo fillo. Durante o ciclo celular, crece un centríolo novo ao lado de cada un dos centríolos do par, que funcionan como centríolos "nai", formándose así dous pares de centríolos, que permanecen asociados en posición perpendicular ata a mitose, momento en que os centríolos nai se separan grazas á intervención do encima separase.
Frankenweenie (filme de 2012)
Sinopse
O experimento científico que leva a cabo o pequeno Victor para facer resucitar o seu adorado can Sparky, obrigarao a afrontar terribles situacións cuxas consecuencias son imprevisibles.
Centríolo
Duplicación dos centríolos
Os dous centríolos do centrosoma están conectados por unhas proteínas aínda non ben identificadas. O centríolo nai ten apéndices que irradian do seu extremo distal e está unido ao centríolo fillo polo seu outro extremo. Cada célula filla que se forma nunha división celular herda un destes pares de centríolos (un vello e outro novo). A duplicación dos centríolos empeza na transición entre a fase G1 e a S da interfase e remata antes do inicio da mitose.
Transbordador espacial Buran
Características
O programa atrasouse durante varios anos ata o lanzamento do 15 de novembro de 1988, que foi á súa vez o final do programa.
Centríolo
Orixe
Pénsase que o último antepasado común de todos os eucariotas era unha célula ciliada con centríolos. Algúns grupos de eucariotas evolucionaron perdendo os centríolos, como lles sucedeu ás plantas terrestres. Non está claro se o último antepasado común tiña un ou dous centríolos Xenes importantes que se requiren para a duplicación centriolar, como, como os das centrinas, só se atopan en eucariotas e nunca en procariotas ou arqueas.
Simon Wiesenthal
Simon Wiesenthal, nado en Buchach, na actual Ucraína, o 31 de decembro de 1908 e finado en Viena o 20 de setembro de 2005, foi un arquitecto e investigador xudeu, que tras estar prisioneiro no campo de concentración de Mauthausen-Gusen durante a segunda guerra mundial dedicou a meirande parte da súa vida a localizar e identificar criminais de guerra nazis que se encontraban fuxitivos, co gallo de os levar perante a xustiza.
En 1992 foi galardoado co Premio Erasmus.
Alimia
Alimia ou Alimnia (grego: Αλιμιά) é unha illa grega do Mar Exeo, que se atopa na zona marítima entre Rodas e Halki, no arquipélago do Dodecaneso. A superficie da illa é de 7´4 quilómetros cadrados e ten unha costa de 21 km. A illa tiña unha pequena poboación ata o período da segunda guerra mundial, e nas últimas décadas permaneceu deshabitada.
É utilizado por uns poucos habitantes de Rodas e Halki para pasar un par de días de camping e pesca .. algúns campistas deixaron subministracións como grellas, mesas, cadeiras e algúns servizos básicos.
Historia
A illa é mencionada por Plinio baixo o nome nome de Evlimnia asociado coas dúas grandes baías da illa, Emporio e San Xurxo, no lado oriental e occidental da illa que son portos naturais seguros. O seu uso na antigüidade confírmase polos impresionantes estaleiros tallados na roca, que datan do período helenístico cando pertencía ao estado de Rodas. No período helenístico, floreceu cando o estado de Rodas, a illa foi fortificada coa construción dunha fortaleza e utililizouse como ancoraxe e observatorio da frota de Rodas. O castelo helenístico sobrevive ata hoxe no pico máis alto ao leste da illa do castelo. Partes de dito castelo helenístico utilizouse para a construción medieval, un castelo construído en 1475, cando Rodas e as súas illas foron ocupadas polos cabaleiros. Na costa de Emporio atoparonse tumbas romanas e vellos muros visibles e os cimentos dunha basílica paleocristiá.
O asentamento de Alimia construíuse no fondo da baía máis grande da illa. Inclúe varios edificios, a maioría dos cales están en ruínas debido ao abandono do asentamento na década de 1940. Ao noroeste da localidade, a pouca distancia da costa hai un pequeno lago con auga salgada, que é unha das 37 zonas húmidas naturais no Dodecaneso.
As Pías, Tortoreos, As Neves
As Pías é un lugar da parroquia de Tortoreos, no concello pontevedrés das Neves. Segundo datos do Instituto Galego de Estatística do 2009 ten 15 habitantes (7 homes e 8 mulleres).
North Carolina Tar Heels
North Carolina Tar Heels é o equipo deportivo da Universidade de Carolina do Norte en Chapel Hill, Carolina do Norte. Os equipos dos Tar Heels participan nas competicións universitarias organizadas pola NCAA, e forma parte da Atlantic Coast Conference.
Os Tar Heels gañaron 39 campionatos nacionais en cinco deportes diferentes, e 51 campionatos nacionais individuais. O equipo feminino de fútbol gañou 18 campionatos nacionais dende 1981, e o masculino en 2001; o masculino de baloncesto fixo o propio en 1924, 1957, 1982, 1993, 2005 e 2009, e o feminino en 1994; o masculino de lacrosse en 1982, 1986 e 1991; o feminino de hóckey sobre herba en 1989, 1995, 1996 e 1997; o feminino de balonmán en 2004, e o masculino en 2004, 2005 e 2006.
Deportistas do talle de Michael Jordan, James Worthy, Bob McAdoo, Vince Carter, Rasheed Wallace, Jerry Stackhouse, Antawn Jamison, Mia Hamm, Eddie Pope e Marion Jones proceden desta universidade.
Baloncesto
O equipo de baloncesto gañou cinco campionatos nacionais. Os Tar Heels gañaron o seu primeiro campionato nacional de baloncesto en 1957, con Frank McGuire coma adestrador. Os Tar Heels gañaron contra a Universidade de Kansas na final. Os Tar Heels gañaron o seu seguinte campionato nacional en 1982, vencendo á Universidade de Georgetown no seu último partido. En 1993, os Tar Heels gañaron o seu terceiro campionato nacional contra a Universidade de Míchigan. Dean Smith era o adestrador nos campionatos de 1982 e 1993. No seu cuarto e quinto campionato, os Tar Heels, con Roy Williams coma adestrador, gañaron á Universidade de Illinois en 2005 e contra a Universidade de Michigan State no ano 2009, respetivamente.
Casar de Seta, Arnego, Rodeiro
Casar de Seta é un lugar da parroquia de Arnego, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 25 habitantes (12 homes e 13 mulleres), o que supón unha diminución de 10 habitantes con respecto ao ano 2000.
Síndrome de Bartter
A síndrome de Bartter é un defecto xenético raro na parte grosa da asa descendente de Henle. Caracterízase por presentar hipopotasemia, alcalose metabólica e presión arterial normal ou baixa. Hai dous tipos diferentes de Síndrome de Bartter: neonatal e clásico. A síndrome de Gitelman é unha doenza moi semellante a esta síndrome, de características dacabalo de ámbolos dous tipos. O seu nome vén do doutor Frederic Bartter, que xunto co doutor Pacita Pronove describiu por vez primeira a doenza no ano 1960.
Lago de Campotosto
miniatura|250px|Lago de Campotosto. O lago de Campotosto é un lago artificial na rexión dos Abruzos, Italia. O encoro, situado a unha altitude de 1.313 metros, comprende unha área de 14 km2. Está emprazado no parque nacional do Gran Sasso e Monti della Laga.
Concellos lindeiros
Os concellos lindeiros son Campotosto, Mascioni e Poggio Cancelli.
Cuñarro do Cabo, Arnego, Rodeiro
Cuñarro do Cabo é un lugar da parroquia de Arnego, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 18 habitantes (9 homes e 9 mulleres), o que supón unha diminución de 10 habitantes con respecto ao ano 2000.
Empire of the Sun
Empire of the Sun é unha novela de 1984 do escritor inglés J. G. Ballard. Foi galardoada co James Tait Black Memorial Prize e foi preseleccionado para o Man Booker Prize. Ó igual que outras historias de Ballard como "The Dead Time" (publicada na antoloxía Myths of the Near Future), é esencialmente ficción pero está baseada nas experiencias de Ballard na segunda guerra mundial. O nome da novela deriva da etimoloxía do nome do Xapón.
Ballard posteriormente escribiu sobre a súa experiencia na China na súa autobiografía Miracles of Life.
O Rabelo, Tortoreos, As Neves
O Rabelo é un lugar da parroquia de Tortoreos, no concello pontevedrés das Neves. Segundo datos do Instituto Galego de Estatística do 2009 ten 66 habitantes (27 homes e 39 mulleres).
Renaud Séchan
Renaud Séchan, nado en París o 11 de maio de 1952, é un cantante e actor francés, tamén coñecido como Renaud.
Fillo dun intelectual, os seus traballos iniciais caracterízanse polo seu innovador uso do francés, pola súa temática social e pola súa ideoloxía de esquerda. Nas súas cancións iniciais reflectía o descontento da maior parte da sociedade francesa coa pequena burguesía e as políticas de dereita.
Traxectoria
As súas cancións céntranse na loita de clases, os abusos do poder político e o antimilitarismo. Posteriormente, en etapas máis avanzadas da súa carreira pasou a outros temas, como cancións dedicadas á súa muller e filla, ou experimentacións musicais con músicas rexionais ou en dialectos do francés.
Ten certo renome nos países francófonos, sen ter maior transcendencia en países de distinta lingua.
Vendima
miniatura|dereita|Vendima en Borgoña, Francia miniatura|dereita|Vendima en Borgoña, Francia
A vendima é a acción de recoller a uva coma alimento ou materia prima para o viño, así coma a época do ano na que se realiza. A época da vendima coincide co final do verán, en Galicia habitualmente a fins do mes de setembro e primeiros de outubro, pero non é igual en tódalas rexións, así nos vales interiores de Galicia (Ribeira Sacra, Valdeorras) a colleita faise máis cedo (finais de agosto) debido a que a maior calor estival do interior continental lles permite ás uvas madurecer antes. A época xeral tamén depende do clima dese ano, pois un verán de calor pode adiantar a vendima mentres que un verán chuvioso ou frío pode estragar a colleita. Certas tradicións tamén teñen en conta o cuarto da lúa para decidir a data da vendima. Fóra de Galicia existe unha variedade de viño chamada viño de xeo que se recolle de noite, cando as uvas aínda están conxeladas ou moi frías do orballo, o cal modifica a súa maduración e gradación alcólica.
Variantes
A vendima máis habitual é para o viño e é unha actividade eminentemente social, pois normalmente realízase en grupos. Ás veces son as amizades do dono e ás veces os veciños ós que axudan, tanto na decota dos acios como no transporte ou presada no lagar, que tradicionalmente se fai pisando cos pés descalzos.
Existen variacións verbo dos métodos de transporte ou actuación na vendima, pero cómpre destacar pola súa singularidade o da Ribeira Sacra: as súas fortes pendentes no canón do Sil, o método de cultivo da vide en bancais (socalcos) e a dificultade de acceso fan desta vendima singular entre tódalas galegas. O sistema de cultivo da uva ten unha forte influencia na recolla: non é o mesmo unhas vides emoarradas ca en tocóns. Outras vendimas colectivas foron institucionalizadas nunha festa gastronómica en exaltación do viño correspondente.
esquerda|miniatura|230px|Fila de tractores cargados de uva agardando para entrar en [[Martín Códax (adega)|Martín Códax.]]
Actividade social
O duro e o longo do traballo (tanto de recolla baixo o sol ou chuvia coma de transporte) provocan un forte contacto grupal e desenvolven unha concienciación de grupo como pode xurdir noutras actividades do mundo tradicional (fía ou fiadeiro, espadela, malla, pesca, sementeira, sega etc.). A actividade da vendima marca os ciclos do agro na época estival e mesmo se lle chega a chamar sega ó mes de agosto cando se seitura e se realiza a vendima.
A vendima na cultura popular
miniatura|dereita|A vendima simbolizando o mes de setembro. dereita|miniatura|Escultura a home vendimando en [[Pedrosa de Duero.]] dereita|miniatura|Mural sobre a vendima en [[Vilamartín de Valdeorras.]]
Presidente de Mozambique
miniatura|dereita|130px|Escudo de Mozambique. Esta é unha lista dos presidentes de Mozambique dende a independencia do país, o 1975.
Kurikka
O concello é unilingüe en finés.
Flyboys, heroes do aire
Flyboys, heroes do aire (en Flyboys) é un filme británico-estadounidense dirixido por Tony Bill que foi estreado no 2006. Estreouse en galego na TVG o 6 de xaneiro de 2010.
Sinopse
Historia sobre os pilotos norteamericanos que conformaron a lendaria escuadra Lafayette (do exército francés) na primeira guerra mundial. O texano Blaine Rawlings sofre o desafiuzamento do seu rancho familiar de 900 e atopa o seu novo futuro nas imaxes do cine que informan da Escuadra dos heroes. O recruta Higgins, da Lexión Estranxeira Francesa, pásase do corpo de condutores de ambulancia ó escuadrón de combate. O natural de Nebrasca William Jensen, fillo dun oficial de Cabalería, alístase para manter a tradición militar da familia. Pola súa parte, Briggs Lowry únese ó escuadrón para facer algo de proveito coa súa vida, sucumbindo ás presións do seu rico e poderoso pai. Eddie Beagle, un personaxe fachendoso incapaz de disparar recto, alístase para fuxir do seu pasado. Eugene Skinner, un expatriado americano negro, desexa defender Francia, un país que lle demostrou tolerancia permitíndolle competir e converterse nun campión de boxeo, mentres que nos Estados Unidos no lle terían permitido achegarse a un avión. Durante as semanas iniciais da instrución, Rawlings coñece ó xefe de escuadrón Reed Cassidy, un mozo de 28 anos que xa se converteu nun veterano do voo de combate. Mentres os rapaces se adestran para manexar o último en biplanos franceses, o Nieuport 17, axiña se decatan da gravidade da súa situación: a esperanza de vida dun piloto é de tres a seis semanas.
Kunjarani Devi
Kunjarani Devi, nada o 1 de marzo de 1968 en Imphal, é unha levantadora de pesos india.
Traxectoria
Kunjarani interesouse polo deporte desde a escola, practicou o deporte nacional indio, o hóckey herba, mais foi en halterofilia onde salientou, no Campionato Nacional de 1985 levou varias medallas, case todas de ouro, en 1987 logrou dúas mellores marcas nacionais, a partir de 1989 participou en campionatos internacionais, no Campionato Mundial de Manchester dese ano obtivo tres medallas de prata, desde entón participou nos seguintes sete campionatos mundiais logrando medallas de prata en todos, agás en 1993. Levou medallas de bronce nos Xogos Asiáticos de 1990 e 1994 e de ouro nos de 2006, repetindo o mesmo metal nos Xogos da Commonwealth de 2006.
El Diario de Galicia (1856)
El Diario de Galicia foi un periódico editado na Coruña en 1856.
Historia e características
Apareceu en 1856. Fundado e dirixido por Francisco María de la Iglesia.
Zoological Society of London
miniatura|Zoological Society of London (ZSL), Edificio principal miniatura|Zoological Society of London (ZSL), Entrada ao Esificio principal miniatura|Órice de Arabia A Zoological Society of London (ZSL), Sociedade Zoolóxica de Londres, é unha sociedade académica fundada en abril de 1826 por Sir Thomas Stamford Raffles (1781-1826), George Eden (1784-1849, primeiro Conde de Auckland (Lord Auckland), Sir Humphry Davy (1778-1829), Joseph Sabine (1770-1837), Nicholas Aylward Vigors (1785-1840) e outros eminentes naturalistas. Raffles foi tamén o seu primeiro Presidente, pero faleceu pronto tras asumir este cargo en xullo de 1826.
Sucedeuno o terceiro Marqués de Lansdowne, Henry Petty-Fitzmaurice (1780-1863), quen conseguiu un terreo en Regent's Park da Coroa cun alugamento simbólico e supervisou a construción das primeiras instalacións para os animais. Obtivo o Estatuto Real de Xurxo IV do Reino Unido o 27 de marzo de 1829.
O obecto da sociedade era estudar os animais nunha relativa liberdade. En abril de 1828 os Xardíns Zoolóxicos foron abertos aos membros da sociedade. En 1831 Guillerme IV do Reino Unido entregou a Real colección de animais á Zoological Society e, en 1847 foi admitido o acceso do público para axudar ao financiamento; os londinienses de contado bautizaron os Xardíns Zoolóxicos como o "Zoo". Este Zoo pronto tivo a máis ampla colección de animais do mundo.
En 1926, beneficiándose da depresión na agricultura, encontrou o lugar ideal: a Granxa Hall, próxima á vila de Whipsnade, que estaba en ruínas e tiñaa case 600 acres (2,4 km² = 240 ha) nos outeiros de Chiltern. A ZSL comprou a granxa en decembro de 1926 por 13 480 libras e 12 xilins e 10 peniques.
Cirro, Veigue, Sada
Cirro é un lugar da parroquia de Veigue no concello coruñés de Sada, na comarca da Coruña. Segundo o IGE, en 2011 tiña 50 habitantes (28 homes e 22 mulleres).
Zoological Society of London
En 1960-61, Solly Zuckerman (1904-1993), Barón de Zuckerman (Lord Zuckerman), daquela Secretario da ZSL, reuniu fondos procedentes de dúas fundacións médicas para construír uns laboratorios a modo dun instituto de zooloxía, o Institute of Zoology, no que foron contratados científicos poa ZSL para que desenvolveran as súas investigacións.
A ZSL é unha entidade benéfica internacional nas áreas de educación, conservación e ciencia. Desenvolve o seu maior papel na conservación dos animais e os seus hábitats. A ZSL dirixe o Zoo de Londres e o Parque de Animais Salvaxes Whipsnade, leva a cabo investigacións científicas no Institute of Zoology e está activamente involucrada no campo da conservación noutros países do mundo. Así mesmo publica o Journal of Zoology desde 1830.
Anastasia (filme de 1997)
Anastasia é un filme estadounidense de animación, producido por Fox Animation Studios e distribuído por 20th Century Fox, que dirixido por Don Bluth e Gary Goldman. Está protagonizado polas voces Meg Ryan, John Cusack, Kelsey Grammer, Hank Azaria, Christopher Lloyd e Angela Lansbury. O filme é unha adaptación da lenda da duquesa Anastasia, que afirma que escapou da execución da súa familia.
O filme estreouse o 14 de novembro de 1997 na cidade de Nova York e nos Estados Unidos o 21 de novembro do mesmo ano. Malia as obxeccións dalgúns historiadores polo seu argumento fantasioso que re-escribe a vida da duquesa, tivo unha acollida boa por parte da crítica. Dun orzamento de $50 millóns, recadou $139 804 348 en todo o mundo, facendo de Anastasia un grande éxito. Tamén recibiu nomeamentos a varios premios, incluíndo a dous Oscars, por mellor canción orixinal ("Journey to the Past") e mellor banda sonora.
Le Cinquième Élément
Le Cinquième Élément é un filme francés en lingua inglesa dirixido e escrito por Luc Besson que foi estreado en 1997. Está protagonizado por Bruce Willis, Gary Oldman e Milla Jovovich. A historia está ambientada no século XXIII, momento no cal a supervivencia da Terra está en perigo, e Korben Dallas (Willis), un antigo soldado das forzas especiais, ten que coidar dunha rapaza chamada Leeloo (Jovovich) despois de que caese no seu taxi. Dallas axúdalle a Leeloo a facerse coas catro pedras místicas para defender a Terra dun ataque inminente.
Besson comezou a escribir a historia cando tiña 16 anos, e cando tiña 38, estreouse o filme no cinema. Besson quería rodar en Francia pero non puido atopar as localizacións precisas para facelo. No seu canto, a rodaxe tivo lugar en Londres e Mauritania. Os debuxantes de banda deseñada Jean Giraud e Jean-Claude Mézières, cuxos libros proporcionaron inspiración en partes do filme, foron contratados para o deseño de produción. O vestiario é obra de Jean Paul Gaultier.
Le Cinquième Élément recibiu maioritariamente críticas positivas, malia que tendeu a polarizar opinións. Foi considerado ó mesmo tempo a mellor e a peor super-produción de verán de tódolos tempos. O filme foi un éxito en recadación, conseguindo máis de $263 millóns sobre un orzamento de $90 millóns. No seu momento, foi o filme europeo máis caro xamais feito, e ficou como o filme francés con maior recadación ata a estrea de Intocable no 2011.
Sinopse
En 1914, un arqueólogo e o seu socio atópanse no deserto de Exipto estudando uns gravados nas paredes dun templo antigo. Están preto de facer un gran descubrimento xa que os gravados din que cada 5000 anos chega á Terra un ser coñecido como "O Maligno". Un crego está a piques de detelos cando os Mondoshawah (unha raza alieníxena que busca axudar ós seres humanos mediante 4 pedras) aparecen para levar as pedras a un lugar máis seguro, debido a que non confían moito na raza humana, polo cal deciden darllas á diva Plavalaguna (cantante de ópera do Paraíso Fhloston). Esta raza alieníxena dille ó crego que transmita a súa información ás vindeiras xeracións, ata a súa volta dentro de 300 anos. Logo dese tempo, O Maligno volve ameazar a Terra coa axuda dun empresario tolo chamado Zorg.
O Rego, Tortoreos, As Neves
O Rego é un lugar da parroquia de Tortoreos, no concello pontevedrés das Neves. Segundo datos do Instituto Galego de Estatística do 2009 ten 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres).
Aparello (construción)
miniatura|300px|Aparello irregular.
En arquitectura e construción o aparello, de aparellar, e este do latín appariculare, de apparare, "preparar", "dispoñer", (tamén orixinariamente denominado opus na arquitectura romana), é a forma, estrutura ou disposición construtiva dun muro.
O aparello dun edificio ou dun muro pode clasificarse segundo o material empregado na súa construción e na disposición das pezas que o compoñen.
O aparellador (hoxe denominado en España arquitecto técnico) é o principal encargado da cantaría dun edificio. É quen traza os planos e quen dirixe a instalación das pezas, ademais de ocuparse de funcións moi diversas que van desde a redacción de informes até labores relacionados coa seguridade e a saúde, a xestión do proceso construtivo, a redacción de proxectos de intervencións menores e o asesoramento técnico.
Aparellos de pedra
Dáselle o nome de despeze á descomposición teórica dunha construción nas pezas que o forman, e esta pode ser horizontal, radial, irregular, regular etc. As pedras talladas a escuadra chámanse perpiaños, e a obra realizada con elas denomínase de perpiaño ou de cantaría.
O aparello regular divídese pola dimensión dos perpiaños en:
Para os antigos romanos, a medida era de aproximadamente un metro de altura para as fileiras do aparello grande, de medio para as fileiras do aparello mediano e de dez centímetros para as fileiras do aparello pequeno.
Segundo a disposición dos perpiaños, o aparello recibe diferentes denominacións:
Se o aparello é irregular e de pedras pequenas que se van colocando a man, recibe o nome de cachotaría, que é o opus incertum dos romanos, e denomínase recheo (o emplecton dos gregos) cando ofrece o muro un paramento exterior regular, estando por dentro os materiais a granel ou en formigón compacto. A cachotaría recibe diferentes denominacións segundo os materiais utilizados na súa construción:
Na esquina do muro dispóñense perpiaños verticalmente de modo que por un lado se presentan ao longo e, polo outro, ao ancho, o que se denomina aparello de maior e menor. Nos aparellos de ladrillo (o opus lateritium dos romanos) e nos de cachotaría adoitan colocarse para maior solidez fileiras verticais de perpiaño, formando o que se denomina cadeas. Chámase muro escarpado o que toma unha posición oblicua e serve de muro de contención de terrapléns. O chamado aparello toledano, ao contrario, ten encadeados horizontais e verticais de ladrillo e plementos recheos de cachotaría.
Hai unha especie de cachotaría chamada de formigón, a formada por un encaixado onde se poñen pedras miúdas e barro ou cemento. Se só contén barro e escasas pedras chamase tapial. Este ten que apoiarse sobre cimentos ou zócolos de pedra e adoita levar de treito en treito algunhas fileiras de ladrillo.
Aparellos de ladrillo
Os ladrillos, xeralmente cerámicos, teñen unhas medidas e un formato determinados e están deseñados especificamente para unirse dunha maneira determinada para formaren un muro; por iso, a lei de disposición dos ladrillos nun muro, estipulando desde as dimensións do muro até os encontros, é especialmente ríxida.
Algúns tipos de aparello de ladrillo son os seguintes:
Cuñarro do Medio, Arnego, Rodeiro
Cuñarro do Medio é un lugar da parroquia de Arnego, no concello pontevedrés de Rodeiro, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 27 habitantes (11 homes e 16 mulleres), o que supón unha diminución de 19 habitantes con respecto ao ano 2000.
Vilanova, Tortoreos, As Neves
Vilanova é un lugar da parroquia de Tortoreos, no concello pontevedrés das Neves. Segundo datos do Instituto Galego de Estatística do 2009 ten 41 habitantes (20 homes e 21 mulleres).
Chan da Aldea, Veigue, Sada
Chan da Aldea é un lugar da parroquia de Veigue no concello coruñés de Sada, na comarca da Coruña. Segundo o IGE, en 2011 tiña 47 habitantes (21 homes e 26 mulleres).
El Hierro
El Hierro é unha illa española situada no océano Atlántico, a máis meridional do arquipélago das Canarias. Pertence á provincia de Santa Cruz de Tenerife e a súa capital é Valverde, municipio onde se sitúan o Porto de la Estaca e o Aeroporto de El Hierro. Está formada polos municipios de Valverde, La Frontera e El Pinar de El Hierro.
O 22 de xaneiro de 2000 a illa foi declarada pola UNESCO como Reserva da Biosfera, recoñecemento que tamén ostentan as illas de La Palma e Lanzarote. Na actualidade desenvólvese un plan impulsado polo Ministerio de Fomento para convertela na primeira illa do mundo en abastecerse totalmente de enerxías renovables.
Os primitivos habitantes denominábanse bimbaches.
Xeografía
esquerda|miniatura|Imaxe satélite da illa de El Hierro. A illa ten unha superficie de 268,71 km², cunha poboación de 10.679 habitantes (2017), o que resulta nunha densidade de 39,7 hab./km². De orixe volcánica, o punto de maior altitude da illa é o pico de Malpaso, con 1.501 m sobre o nivel do mar. As coordenadas centrais da illa son 27° 44' N e 18° 03' W.
Punta da Orchilla é o punto máis occidental de toda España; o meridiano que por aquí pasa foi escollido por Xerardo Mercator como meridiano de referencia, é dicir, como meridiano cero.
Formación da illa
miniatura|250px|Paisaxe no oeste da illa El Hierro, como todas as Canarias, é unha illa de orixe volcánica. Cóidase que ten unha idade xeolóxica de 1,2 millóns de anos, polo que é a illa canaria máis nova. Ao contrario do resto das illas, que se encontran nunha terceira fase de creación, El Hierro segue a manterse na primeira. Cando o magma rompeu o fondo mariño, orixinouse unha fenda en forma de "Y" pola que comezou a xurdir lava. A fase máis activa da formación da illa vénse localizando arredor do 10000 a.C. As erupcións máis recentes duraron desde o 4.000 a.C. até o 1000 a.C.. A illa foi collendo a forma de "Y" deixada polas fendas no leito mariño. As coladas de lava cubriron as zonas costeiras do Sur e do Oeste da illa, mais tamén da zona norte. As diferentes erupcións foron expulsando máis materiais, que foron acrecentando o tamaño da illa. En 1793 segundo as crónicas tivo unha serie de fenómenos sísmicos na zona de El Verodal ou Lomo Negro aínda que en ningún dos documentos da época se rexistrou erupción ningunha. El Hierro é a illa con maior densidade de volcáns das Canarias, existindo máis de 500 cráteres a ceo aberto e mais outros 300 cubertos por coladas de lava máis recentes. Actualmente existen 70 covas e tubos volcánicos catalogados, destacando a Cueva de Don Justo con 6 quilómetros de lonxitude.
Zonas xeolóxicas
Ao contrario do resto das illas, o norte de El Hierro posúe poucos barrancos. Na parte central da illa atópase o cume, onde se localizan os picos dos volcáns máis altos. En xeral pódense diferenciar tres rexións xeográficas distintas: a meseta ou planalto do noroeste, o val de El Golfo no nordeste e a zona de pendente moderada (El Julán) no suroeste. Existen grandes diferenzas entre unha zona dada a respecto das demais. En primeiro lugar, El Hierro é moi montañoso tendo en conta a súa área. A cima máis alta é o Pico de Malpaso con 1.500 msnm. O 90% da zona costeira presenta cantís. No centro érguese un planalto, risco no que difire do resto as Illas Canarias. É precisamente nesta zona onde se practica a agricultura. Chairas costeiras só aparecen na zona do Valle del Golfo.
A pesar da súa escasa superficie, El Hierro posúe distintas zonas de vexetación, desde campos de lava desérticos até bosques de laurisilva, pasando por piñeirais, pasteiros e plantacións de plátanos e ananás. No sur da illa áchase a caverna de Cueva de Don Justo, a maior da illa. Está composta dun sistema de tubos volcánicos, formados polo arrefriamento das correntes de lava no exterior. A lava candente do interior do tubo seguiu a fluír até deixalo baleiro. Existen moitos cráteres na illa, que foron utilizados polos bimbaches como refuxios ou lugares para enterramento.
Clima
O relevo condiciona o clima de cada zona da illa. Porén, é a nubosidade o factor que xoga o papel máis importante nas variacións climáticas. Os alisios e a Corrente das Canarias, unha bifurcación fría da Corrente do Golfo, que se separa nos Azores, fan que a illa non sufra un clima árido, como vén ocorrer no Sáhara que se acha na mesma latitude. A temperatura da auga mantense nos 18 °C en inverno e nos 20 °C en verán. Isto suaviza as temperaturas costeiras. No ecuador prodúcese un ascenso masivo de aire quente, orixinando unha zona de baixas presións que vén a ser ocupada por outra masa de aire, que subministran os alisios. Esas masas de aire quente que ascenden vanse arrefriando paulatinamente, diríxense a bastante altura en sentido contrario ao dos alisios, e cara ás latitudes subtropicais, de onde proceden estes. Os alisios transportan nubes cargadas de auga cara as cimas de El Hierro, onde xeran chuvascos. A zona sur da illa, recibe ventos secos e sen nubes polo que a temperatura e a aridez é maior nesa parte.
En verán, a temperatura da costa setentrional sitúase nos 26 °C de media, sendo, porén, a media de 30 °C no sur. Valverde, que está a 600 msnm, ten unha temperatura media, en verán, de 18 °C. En inverno, a temperatura media da costa norte ponse en 20 °C mentres que na costa meridional é de 21,5 °C. En Valverde, porén, a media baixa até os 11,5 °C. As precipitacións invernais en Valverde ascenden a 80 mm mensuais, en tanto que no Sur só atinxen 25 mm mensuais. En verán apenas chove no sur, mais en Valverde rexístranse 5 mm mensuais.
Flora
A pesar de que El Hierro se atopa na zona de influencia dos ventos alisios, a vexetación non é tan frondosa como nas illas veciñas de La Palma, Tenerife e La Gomera. A razón disto é a mocidade da illa, que aínda está cuberta en gran parte por campos de lava novos. Os bosques que cubrían a meseta central da illa desapareceron debido á talla e á erosión do terreo. No entanto, aínda pervive unha gran cantidade de especies endémicas. Exemplos diso son os fósiles vivos, como o drago e os fentos. Restos fósiles mostran que a variedade de plantas existentes no pasado procedían da zona mediterránea, onde proliferaban hai un millón de anos. No Mediterráneo extinguíronse durante o Período cuaternario, co comezo da última glaciación. Debido á diferenza de condicións climáticas estas especies perduraron na zona atlántica. No Hierro, debido ao illamento, algunhas delas transformáronse ata dar lugar a endemismos. En total, na illa atópanse 150 especies endémicas das Canarias, das cales 11 só se atopan en El Hierro. Trátase de especies de crasuláceas, liques, cardóns e Echium que crecen nas paredes dos cantís.
A cota de altitude é decisiva para o desenvolvemento da vexetación. A costa árida atópase ata os 400 msnm, dos 400 a 800 metros atópase a zona semihúmida e dos 800 aos 1.500 atópase a zona húmida.
Zona árida
Nas costas, as plantas nútrense principalmente do orballo nocturno, por iso as especies máis comúns son as crasuláceas, especialmente do xénero Aichryson, coñecidas como suculentas pola súa forma de almacenar auga. Outra das plantas características da zona é a tabaiba. O mollo da tabaiba doce (Euphorbia balsamifera) era usado polos bimbaches como unha especie de goma de mascar que acougaba a sede. O mollo do cardón usábano como veleno para a pesca. O cardón pódese observar en El Hierro especialmente nos riscos da zona de Las Playas, que tamén recibe o nome de Los Cardones. Tamén nas zonas costeiras crece outro xénero de plantas carnosas resistentes á escaseza de auga.
Zona semihúmeda
miniatura|250px|Exemplar de Sabina. Nesta zona, que comeza entre os 200 e 400 msnm, habitan colonias de plantas suculentas e outras plantas de folla ancha. Tamén crecen cactos e agaves. Os exemplares endémicos do xénero Aeonium son os Aeonium hierrense e Aeonium valverdense. Os especímes de ágave que se atopan nesta zona foron introducidos desde América, especialmente da zona de México. Outras especies son a palmeira canaria, a penca, e as sabinas. As poucas sabinas que quedan na actualidade atópanse deformadas polos fortes ventos que azoutan a zona. Son os restos dun antigo bosque con cubría toda a parte central da illa.
Zona húmida
Nesta zona, que se desenvolve entre os 800 e os 1.500 metros de altitude é onde se rexistran as maiores precipitacións. Os bosques de laurisilva, tamén coñecidos como monteverde son a nota característica da zona. No entanto, a concentración é menor que en La Gomera e La Palma.
No interior da illa, ao norte de San Andrés, a unha altitude de 1000 metros atópase un dos símbolos da illa, o Garoé ou Árbore Santa. O Garoé era unha árbore santa para os bimbaches. O exemplar actual foi plantado en 1957. O orixinal era un exemplar de tileiro que foi derrubado por unha tormenta en 1610. Hai un pequeno centro de información turística onde se explica a función que tiña esta árbore na sociedade guanche, pois debido á condensación da auga das nubes nas súas follas provía de auga aos bimbaches. O escudo actual da illa mostra ao Garoé no centro.
Réptiles
miniatura|Lagarto pequeno das Canarias (Gallotia caesaris). Os lagartos son, xunto coas ras os animais máis comúns de El Hierro. De entre eles destaca o Tarentola boettgerio unha especie de geko endémico. Os lagartos da illa están emparentados cos do continente africano. A especie máis común é o lagarto pequeno das Canarias, unha especie endémica de El Hierro e La Gomera, que alcanza ata 35 centímetros de lonxitude. Tamén se observan colonias de lisas douradas nas zonas húmidas da illa. Nas Canarias non existe ningún tipo de serpes. Nas augas costeiras pódense observar exemplares de tartarugas mariñas, especialmente tartarugas mariñas comúns (Caretta caretta) e tartarugas de coiro (Dermochelys coriacea). Estes réptiles pódense considerar os de maiores proporcións do arquipélago.
Lagarto xigante
El Hierro é coñecido polo Lagarto Xigante, unha especie de lagarto de grandes proporcións que só se atopa nesta illa. Sábese que na antigüidade se distribuía por toda a illa, debido á ausencia de depredadores. A chegada dos colonizadores españois no Século XV supuxo o retroceso desta especie. A creación de zonas de cultivo e a introdución de gando supuxo unha destrución do hábitat destes lagartos. A introdución do gato foi se cabe máis desastrosa pois comezaron a cazar lagartos debido á facilidade de apresalos. Isto orixinou que a colonia de lagartos xigantes se fose desprazando cara ao norte, ao Val do Golfo e aos Roques de Salmor. Creuse que desapareceran ata que no século XVIII se descubriu unha colonia neses lugares. Unha investigación científica de 1889 outorgoulles o nome de simonyi, en honra ao xeólogo e investigador canario Óscar Simonyi. Os espécimes atopados foron cazados e vendidos a coleccionistas, ata que se chegou a pensar que a especie desaparecera. Na década dos 70, un pastor de cabras atopou por casualidade algúns exemplares na zona de Fuga de Gorreta. A eses exemplares déuselles o nome taxonómico Gallotia simonyi machadori e creouse un lagartario para a súa conservación na zona de Guinea no municipio de Fronteira. As choivas torrenciais caídas en xaneiro de 2007 produciron a morte de moitos dos exemplares do lagartario, atrasando o prazo previsto para sacar a especie da lista de especies ameazadas.
O lagarto xigante, catalogado como especie protexida desde 1975, alcanza 75 cm de lonxitude. Posúe unha cola fina e longa. Aliméntase de insectos e plantas. A época de cría é en maio e un mes máis tarde, a femia deposita 12 ovos nun niño, dos que sairán as crías tras 8 semanas. Non se sabe a expectativa de vida dos lagartos pois ningún dos exemplares do lagartario superou a idade de 35 anos.
Insectos
Na illa existen unhas 5.000 especies de insectos. Os máis habituais son as bolboretas, cabaliños do demo, couzas, xoaniña s, lepidópteros, abellóns, abellas, avespas, saltóns e grilos. Nos anos 50 chegaron pragas de lagostas procedentes de África flotando no mar, aínda que non supuxeron ningún impacto ambiental pois foron eliminadas antes de arribar á costa.
Nomes da illa
O nome da illa, Hierro, provén da linguaxe aborixe (Hero ou Esero) pero, durante a conquista, transformouse por similitude coa palabra castelá.
No texto de Plinio o Vello (quen tomou como fonte a Juba II) onde se nomea ás illas Canarias, aparecen unha serie de nomes. Aínda que non hai nada que indique con seguridade que isto sexa así, adoita relacionarse a illa que aparece denominada como Capraria con El Hierro. En canto ao termo Capraria o debate vira ao redor de tres teorías: a primeira que identifica a capraria co gran número de cabras presentes na illa; a segunda fala dun erro de transcrición, e dado que na descrición que fai Plinio da illa dise poboada de grandes lagartos, poida que o termo orixinal fose Sauraria; a terceira fai referencia á existencia do etnónimo ou nome de tribo norteafricana caprarii, así como dos Montes Caprarienses.
Os antigos habitantes da illa eran os bimbaches.
Antigüidade
Para o mundo grego e romano clásico, as Illas Canarias eran consideradas como un lugar paradisíaco ao lonxe, as Illas Afortunadas ou o xardín das Hespérides. É moi probable que fosen os fenicios os primeiros en ter contacto coas illas. Existen numerosos mitos e lendas sobre as illas e a súa orixe. A primeira pista atópase na Odisea do poeta grego Homero. Tamén se nomea a esas illas na obra de Hesíodo. No entanto, o estabelecer que esas illas mitolóxicas son as Canarias non pasa de ser unha opinión popular, pois non hai referencias claras que así o demostren.
Saint-Germain-du-Pinel
Saint-Germain-du-Pinel (en Sant-Jermen-ar-Bineg) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
El Hierro
Primeiros habitantes
A chegada e procedencia dos primeiros habitantes de El Hierro aínda presenta moitas incógnitas. Diversos autores esgrimen que viñeron fuxindo das fames negras do Sáhara, outros fuxindo das persecucións e outros que foron deportados polos romanos. O único que se sabe de certo é que canto máis ao norte partan cos seus botes, máis rápido lograrían conectar coa Corrente das Canarias que os transportaría ás illas. Cando chegaron os conquistadores a El Hierro atopáronse cunhas tribos na Idade de Pedra illadas do resto do mundo. As diferenzas entre os habitantes de cada illa eran moi notables, pois esqueceran a arte da navegación e non tiñan contacto entre elas. A Idade de Pedra mantívose nas Canarias ata hai uns 500 ou 600 anos. Isto débese a que as illas caeron no esquecemento desde a antigüidade e non foron redescubertas ata o inicio da Idade Moderna. Como forma xenérica denomínase aos primeiros habitantes das Canarias guanches, aínda que esta denominación é propia dos habitantes de Tenerife. Os habitantes de El Hierro denomínanse bimbaches. Expertos en lingüística confirman a tese de que os primeiros habitantes procedían do norte de África debido ás similitudes entre os petróglifos canarios e os bérberes do Magreb e de Libia. Os asentamentos en El Hierro comezaron no século V antes de Cristo. Crese que tivo que ser moi difícil estabelecerse na illa debido aos altos riscos que bordean a súa costa. Os contactos coas demais illas eran practicamente inexistentes a pesar da existencia dunha lenda que explica que foi unha muller de La Gomera a que ensinou aos bimbaches o uso do lume.
Visita de Colón
miniatura|250px|Ermida de Virxe dos Reyes (1577). Na súa segunda viaxe a América, Cristovo Colón fixo escala en La Gomera e en El Hierro. Nesta última illa realizou a escala para proverse de alimentos e auga así como para esperar ventos mellores. En total, pasou 17 días na illa esperando a unha mellora nos alisios que permitise á súa frota de 17 buques avanzar máis rápido. O 3 de outubro de 1493 partiu desde a Baía de Naves ao Novo Mundo.
Emigración
Os habitantes da illa tiveron que emigrar en diversas ocasións por motivos ben distintos. A maioría facíao en casos de crise política, longas secas ou fames negras. Os principais destinos da emigración foron Cuba, Venezuela e Porto Rico. Ata os anos 1949 e 1950 partían barcos de vela desde El Hierro ata América de forma clandestina. Algúns dos emigrantes retornaron recentemente coa mellora das condicións económicas e sociais da illa.
Desterro
O século XIX supuxo que El Hierro, do mesmo xeito que Fuerteventura se volvese interesante para Madrid como lugar de desterro de políticos, militares e liberais indesexados. No entanto, que a illa se convertese nunha especie de cárcere flotante foi beneficioso para os insulares, pois grazas a iso, chegou desterrado Leandro Pérez por motivos políticos, converténdose no primeiro médico da illa. A poboación era a encargada de vixiar os desterrados.
Meridiano Cero
Durante varios séculos foi referencia do meridiano "0" xa que era o extremo máis occidental do mundo coñecido. O meridiano fixouse na Punta de Orchilla, durante varios séculos ata que se trasladou a referencia ao meridiano de Greenwich. Por esta causa tamén se coñece a illa de El Hierro como a illa do meridiano.