cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Conferencia de Berlín
Historia e características
A exploración do río Congo motivou as rivalidades entre varios países, polo que o chanceler Bismarck actuou como árbitro da Conferencia, onde se estabeleceu o Estado Libre do Congo (actualmente República Democrática do Congo), baixo soberanía da Asociación Internacional do Congo e propiedade privada do rei dos belgas Leopoldo II, e un Congo francés, ambos con saída ao mar; a libre navegación polos ríos Níxer e Congo, así como o principio do dereito á posesión do interior a partir dun enclave costeiro.
Así, a costa mediterránea africana quedou en mans de Francia e o Reino Unido; a costa oriental dividiuse entre os alemáns ao sur e os británicos ao norte. A costa occidental ficou no poder dos belgas, franceses e británicos. Os italianos conseguiron Somalia e os portugueses, Angola e Mozambique. Mais, pronto estouraron conflitos pola posesión das zonas máis estratéxicas ou máis ricas, como no caso de Tunisia, Exipto ou Marrocos.
Laura Freixas
Laura Freixas, nada en 1958 en Barcelona, é unha autora catalá en lingua castelá. Traballa como columnista para La Vanguardia e como crítica literaria para El País. Obras súas son Último domingo en Londres (1997), Amor o lo que sea (2005) ou o ensaio Literatura y mujeres (2009).
Ciclo de Völsung
O Ciclo de Völsung é unha serie de lendas da mitoloxía nórdica que foron recollidas na Islandia medieval. Os contos orixinais islandeses foron amplamente estendidos co folclore nativo escandinavo, incluíndo o de Helgi Hundingsbane, que, á súa vez, parece ser unha tradición separada da Ylfings. O material mitolóxico deste Ciclo inclúe a Saga Völsunga, o conto de Ótr e outros.
O Ciclo de Völsung está parcialmente baseado na mesma materia que os poemas épicos en alto alemán medio do Cantar dos Nibelungos.
Saldoiriña, Conforto, A Pontenova
Saldoiriña é un lugar da parroquia de Conforto no concello lugués da Pontenova, na comarca da Mariña Oriental. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 7 habitantes (3 homes e 4 mulleres).
Adrien Brody
Adrien Nicholas Brody, nado en Queens, Nova York o 14 de abril de 1973, é un actor estadounidense. Acadou fama a nivel internacional e o recoñecemento da crítica no filme de Roman Polanski O pianista (2002), por cuxa interpretación gañou o Oscar ó mellor actor con 29 anos, sendo o actor máis novo en ter ese recoñecemento. Brody é tamén o único actor americano que recibiu un galardón nos Premios César franceses.
Fondevila, Maroxo, Arzúa
Fondevila é un lugar da parroquia de Maroxo no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Tiña 1 habitante no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 1 era home e 0 eran mulleres.
Fender Bass VI
miniatura|250px O Fender Bass VI, orixinalmente coñecido como Fender VI, é un baixo eléctrico de seis cordas fabricado por Fender. Apareceu no ano 1961, e seguía o concepto do baixo das mesmas características de Danelectro lanzado en 1956, con seis cordas afinadas en E-E, unha oitava por debaixo da guitarra española. O seu outro antecesor foi a Fender Jazzmaster, coa cal compartía moitos detalles estilísticos e técnicos. O seu corpo e compoñentes electrónicos son moi semellantes aos da guitarra Fender Jaguar, aparecida o seguinte ano.
A Telleira, Bastavales, Brión
A Telleira é un lugar da parroquia dos Bastavales no concello coruñés de Brión na comarca de Santiago. Tiña 29 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 14 eran homes e 15 eran mulleres.
Cicerón (homónimos)
Cicerón pode referirse a:
Escola da Tebra
A Escola da Tebra, tamén referenciada como Escola da Treba, foi unha das correntes dominantes da poesía galega posterior á Guerra Civil Española, parella no tempo á poesía social (ou socialrealismo).
Historia e características
A Escola da Treba estivo fortemente caracterizada polo clima dun "eu lírico" angustiado, pola soidade e desesperanza, e pola influencia da filosofía existencialista de Martin Heidegger e Karl Jaspers, así como tamén pola obra de Jean-Paul Sartre e Albert Camus.
Esta corrente considérase inaugurada en 1950 coa publicación de Muiñeiro de Brétemas, de Manuel María, e con Fabulario novo (1952) de Cuña Novás. Forman parte desta xeración autores nados entre 1930 e 1940 e que, polo tanto, eran autores próximos da vintena. Algúns representantes desta escola son o citado Manuel María, Xosé Luís Franco Grande, Uxío Novoneyra, Xohana Torres, Bernardino Graña, Méndez Ferrín ou Avilés de Taramancos..., entre outros.
Moitos membros desta xeración contarían, asemade, cunha intensa vida política, participando de procesos tales como a fundación da Unión do Pobo Galego ou do Partido Socialista Galego.
Glutamina
miniatura|dereita|100px|Fórmula da glutamina ionizada. miniatura|dereita|250px|Formas [[zwitteriónicas da glutamina a pH neutro. L-glutamina (esquerda) e D-glutamina (dereita).]] A glutamina (abreviadamente Gln ou Q) é un α-aminoácido que forma parte das proteínas (aminoácido proteinoxénico). A súa cadea lateral -CH2-CH2-CO-NH2 é unha amida formada ao substituír o grupo hidroxilo da cadea lateral do ácido glutámico por un grupo amino. Por tanto, pode considerarse como a amida do ácido glutámico cun grupo carboxiamida. O grupo amino é polar, polo que se considera un aminoácido polar neutro a pH celular. Nas proteínas aparece o isómero L.
Gulúa, Cereo, Coristanco
Gulúa é un lugar da parroquia de Cereo no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 5 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 2 homes e 3 mulleres.
Glutamina
Na súa degradación oxidativa a glutamina orixina alfa-cetoglutarato, que pode entrar na gliconeoxénese, polo que é un aminoácido glicoxénico.
Funcións
A glutamina desempeña importantes funcións bioquímicas, como as seguintes:
Órganos consumidores e produtores
A glutamina sintetízase polo encima glutamina sintetase a partir de glutamato e amoníaco. O tecido máis importante na produción de glutamina é o muscular, que orixina arredor do 90% de toda a glutamina sintetizada. Tamén liberan pequenas cantidades de glutamina os pulmóns e o cerebro. O fígado ten a capacidade de facer unha síntese significativa de glutamina, pero o seu papel no metabolismo da glutamina é máis ben regulatorio, xa que o fígado recibe grandes cantidades de glutamina procedente do intestino.
Os consumidores máis ávidos de glutamina no organismo son as células intestinais, os riles para establecer o equilibrio ácido-básico, as células inmunes activadas e moitas células cancerixenas. Aproveitando isto último, téñense probado diversos fármacos análogos da glutamina como tratamentos anticancerosos, como a 6-Diazo-5-oxo-L-norleucina (DON), azaserina ou acivicina.
Presenza no organismo
A glutamina é o aminoácido non esencial máis abundante no corpo humano e un dos poucos aminoácidos que poden cruzar a barreira hemato-encefálica. No corpo atopámola circulando polo sangue ou almacenada nas proteínas do músculo esquelético. Só é necesaria a suplementación en casos de enfermidade ou traumas.
Fontes alimenticias
As principais fontes dietarias de L -glutamine son: carne de vaca, polo, peixe, ovos, leite e produtos lácteos, trigo, repolo, remolacha, feixóns, espinacas, e perexil. Tamén se atopan pequenas cantidades de L -glutamina libre en zumes de verduras e alimentos como o tofu.
Moncho Gil
Ramón Gil Sequeiros, nado en Vigo o 16 de agosto de 1897 e finado na mesma cidade o 18 de xaneiro de 1965, foi un futbolista galego máis coñecido como Moncho Gil, que xogaba na demarcación de dianteiro. Foi medallista olímpico en 1920.
Traxectoria
Comezou a xogar no Real Vigo Sporting Club pero comezou a despuntar facendo o servizo militar, cando se organizou o primeiro campionato militar de fútbol de España. Para ese torneo o Regimiento de Infantería Murcia destacado en Vigo fixo moi bo equipo ao contar con varios xogadores do Vigo Sporting Club e do Real Club Fortuna de Vigo. Tan ben o fixeron que chegaron á final, onde gañaron cun gran papel de Ramón, que marcou os dous goles da vitoria. miniatura|A cidade de Vigo ós seus atletas. Segundo os datos da Real Federación Española de Fútbol, o vínculo de Ramón Gil co fútbol en activo seguiu ata 1927, chegando a militar no Celta de Vigo catro tempadas dende a súa fundación en 1923. Foi internacional coa Selección de fútbol de Galicia e varias ocasións, entre elas o primeiro encontro do combinado galego, disputado o 19 de novembro de 1922 ante a Selección de Castela.
Tamén disputou coa Selección de fútbol de España os Xogos Olímpicos de 1920 realizados en Antuerpen (Bélxica), onde o combinado español obtivo a medalla de prata, disputou dous encontros, ante Holanda e Italia. El e Luis Otero Sánchez son os primeiros galegos en ser medallistas olímpicos.
Vida persoal
De familia con posibles, era fillo de Ramón Gil Vidal, cónsul de Haití e comerciante eminente da cidade de Vigo. Casou en 1923 con Aurora Curbera.
San Mamede, Conforto, A Pontenova
San Mamede é un lugar da parroquia de Conforto no concello lugués da Pontenova, na comarca da Mariña Oriental. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 8 habitantes (3 homes e 5 mulleres).
Comité Olímpico Nacional de Serra Leoa
O Comité Olímpico Nacional de Serra Leoa (en National Olympic Committee of Sierra Leone; código do COI: SLE) é o Comité Olímpico Nacional que representa a Serra Leoa nos Xogos Olímpicos. Foi creado e recoñecido polo COI en 1964.
Serra Leoa fixo o seu debut nos Xogos Olímpicos de 1968 en Cidade de México onde foi representado por tres atletas.
Neuropéptido Y
O neuropéptido Y (NPY) é un péptido de 36 aminoácidos, que funciona como neurotransmisor no cerebro e no sistema nervioso autónomo. Regula o uso de enerxía, e está implicado nos procesos de aprendizaxe, memoria e epilepsia. O principal efecto do seu aumento de nivel/actividade é elevar a inxestión de alimentos e diminuír a actividade física. O neuropéptido Y é segregado polas neuronas do hipotálamo, e, ademais de incrementar o consumo de comida, incrementa a proporción de enerxía almacenada como graxa e bloquea os sinais nociceptivos (da dor) do cerebro. O neuropéptido Y tamén aumenta os efectos vasoconstritores das neuronas noradrenérxicas. Está codificado nun xene do cromosoma 7 humano.
Descubrimento
O neuropéptido Y foi descuberto no hipotálamo do porco en 1982, e investigáronse as súas implicacións nas funcións mediadas polo hipotálamo. Entre estes estudos, un realizado en 1983 por Allen et al. descubriu a localización dos terminais axónicos NPYérxicos (lugar de liberación), que estaban situados no núcleo paraventricular do hipotálamo. Ademais, Allen et al. descubriron que os niveis maiores de inmunorreactividade ao NPY se encontraban no núcleo paraventricular do hipotálamo.
Seis anos máis tarde, en 1989, Morris et al. procuraron os núcleos de produción de neuropéptido Y no cerebro, e por hibridación in situ atoparon os maiores niveis de ARNm de neuropéptido Y no núcleo arqueado do hipotálamo (lugar de produción).
Porén, só dous anos antes, en 1987, Haas & George realizaron un estudo inxectando neuropéptido Y localmente no núcleo paraventricular da rata e descubriron que se producía unha liberación aguda de hormona liberadora da corticotropina (CRH), o que probaba que a actividade NPYérxica estimulaba directamente a liberación e a síntese de CRH, unha hormona implicada no estrés e trastornos de alimentación como a obesidade. Estes traballos marcaron o inicio do estudo do papel do neuropéptido Y na orexixénese ou inxesta de alimentos.
Papel do neuropéptido Y na inxestión de comida
Ensaios de comportamento en estudos orexixénicos en ratas, feitos por medio de inmunoensaios e hibridación in situ confirmaron que a elevación da actividade NPYérxica incrementaba o consumo de comida. Nestes estudos, inxectábanse o neuropéptido Y exóxeno, a dexametasona (un agonista do neuropéptido Y) ou o N-acetil[Leu 28, Leu31]NPY (24-36) no terceiro ventrículo encefálico ou no hipotálamo cunha cánula.
Punto triplo
En física, o punto triplo é a temperatura e presión na que coexisten en equilibrio termodinámico o estado sólido, gasoso e líquido nunha substancia. Defínese cunha temperatura e unha presión de vapor.
Neuropéptido Y
Papel do neuropéptido Y na inxestión de comida
Ademais, estes estudos demostraron que a estimulación da actividade NPYérxica por medio da administración de certos agonistas do neuropéptido Y incrementa o consumo de comida nas ratas. Os efectos da actividade NPYérxica no consumo de comida tamén se demostran polo bloqueo de certos receptores do NPY (receptores Y1 e Y5), os cales, como se agardaba, inhibían a actividade NPYérxica, e facían decrecer o consumo de comida. Porén, un estudo de 1999 de King et al. demostrou os efectos da activación do autorreceptor Y2 do NPY, que inhiben a liberación de neuropéptido Y e dese xeito regulan o consumo de alimentos. Neste estudo administrouse localmente no núcleo arqueado un antagonista do Y2 moi selectivo, o BIIE0246. Os datos dos radioinmunoensaios, despois da inxección do BIIE0246, mostran un incremento significativo na liberación do neuropéptido Y comparado co grupo de control. Aínda que a vida media farmacolóxica do neuropéptido Y exóxeno, e doutros agonistas e antagonistas aínda non está claro, os efectos non son moi duradeiros e o corpo da rata ten unha excelente capacidade de regular e normalizar os niveis anormais de neuropéptido Y e do consumo de comida.
Ver, Cela, Outeiro de Rei
Ver é un lugar da parroquia de Cela no concello lugués de Outeiro de Rei na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 50 habitantes (30 mulleres e 20 homes), o que supón unha diminución con respecto ao ano 1999 cando tiña 67 habitantes.
Punto triplo
miniatura|300px|Un típico [[diagrama de fase. A liña verde marca o punto de conxelación, a azul, o punto de ebulición e a rubia o punto de sublimación. Móstrase como estes varían coa presión. O punto de unión entre as liñas verde, azul e vermella é o punto triplo. A liña con puntos amosa o comportamento anómalo da auga.]]
Neuropéptido Y
Papel do neuropéptido Y na obesidade
Dryden et al. realizaron un estudo en 1995 utilizando ratas xeneticamente obesas para demostrar o papel do neuropéptido Y nos trastornos de alimentación como a obesidade. O estudo revelou catro factores subxacentes que contribuían á obesidade nas ratas: (1) un incremento nas concentracións de glicocorticosteroides no plasma; (2) insensibilidade ou resistencia á insulina; (3) mutación do receptor da leptina; e (4) un incremento no ARNm do neuropéptido Y e a liberación de neuropéptido Y. Ademais, estes factores correlaciónanse uns con outros. O niveis elevados continuados de glicocorticosteroides estimulan a gliconeoxénese, que á súa vez causa un incremento da glicosa sanguínea que activa a liberación de insulina para regular os niveis de glicosa causando a súa recaptación e almacenamento como glicóxeno en varios tecidos do corpo. No caso da obesidade, a resistencia á insulina evita que se regulen os niveis altos de glicosa no sangue, que dan lugar a niveis mórbidos de glicosa e a diabetes mellitus. Ademais, os niveis altos de glicocorticosteroides causan un incremento de neuropéptido Y pola activación directa dos receptores de glicocorticosteroides tipo II (que son activados só por niveis relativamente altos de glicocorticosteroides) e, indirectamente, pola eliminación da retroalimentación negativa do factor liberador de corticotropina (CRF) na síntese e liberación do neuropéptido Y. Mentres, a resistencia á insulina inducida pola obesidade e a mutación do receptor da leptina (ObRb) orixina a eliminación da inhibición da actividade NPYérxica e finalmente o consumo de alimento por medio doutros mecanismos de retroalimentación negativa para regulalos. Ademais, a obesidade nas ratas reducíase significativamente practicándolles unha adrenalectomía ou unha hipofisectomía.
Punto triplo
O punto triplo da auga, por exemplo, está a 273,16 K (0,01 °C) e a unha presión de 611,73 Pa ITS90. Esta temperatura, debido a que é un valor constante, serve para calibrar as escalas Kelvin e Celsius dos termómetros de gran precisión.
Neuropéptido Y
Papel do neuropéptido Y na anorexia nerviosa
Kaye et al. realizaron un estudo en 1990 para demostrar o papel do neuropéptido Y na anorexia nerviosa. Tratábase dun estudo post mortem no que se atoparon altos niveis de neuropéptido Y no líquido cefalorraquídeo de pacientes de anorexia nerviosa. Posteriormente, tamén se encontraron altas concentracións de hormona adrenocorticotropa (ACTH) e cortisol no plasma en pacientes de anorexia nerviosa. Outros estudos realizados sete anos despois revelaron que os niveis baixos de leptina, a hormona que inhibe a liberación de neuropéptido Y a niveis relativamente altos, correlacionábanse con niveis extremadamente baixos de adipocitos neses pacientes; o que indicaba a natureza anorexixénica da leptina. Ademais, mentres que os niveis altos de neuropéptido Y incrementaban o consumo de alimentos ou da fame en pacientes de anorexia nerviosa, a incomodidade emocional asociada coa comida pode explicar a resistencia aos efectos orexixénicos do neuropéptido Y, o que suxire unha forte influencia do sistema límbico sobre a inxesta de comida en trastornos de alimentación como a anorexia e a bulimia.
Punto triplo
Punto triplo da auga
A auga ten un infrecuente e complexo diagrama de fase (aínda que isto non afecta as consideracións xerais expostas sobre o punto triplo). A altas temperaturas, incrementando a presión, primeiro obtense auga líquida e, a continuación, auga sólida. Por encima de 109 Pa aproximadamente obtense unha forma cristalina de xeo que é máis denso que a auga líquida. A temperaturas máis baixas en virtude da compresión, o estado líquido deixa de aparecer e a auga pasa directamente de sólido a gas.
Neuropéptido Y
Correlación co estrés e a dieta
Estudos feitos en ratos e monos mostran que o estrés continuado e dietas ricas en graxas e azucres estimulan a liberación do neuropéptido Y, causando que se acumulen graxas no abdome. Os investigadores cren que manipulando os niveis desta substancia, poderían facer que as graxas se disolvesen nas zonas onde non se desexan e que se acumulasen nos sitios onde se necesitan.
Punto triplo
Punto triplo da auga
A presións constantes por arriba do punto triplo, quentar xeo fai que se pase de sólido a líquido e deste a gas (ou vapor). A presións por abaixo do punto triplo, como as que se encontran no espazo exterior, onde a presión é próxima a cero, a auga líquida non pode existir e, ao quecer, o xeo convértese directamente en vapor de auga sen pasar polo estado líquido, proceso coñecido como sublimación.
Neuropéptido Y
Correlación co estrés e a dieta
Os altos niveis de neuropéptido Y poden estar asociados con resiliencia (capacidade de soportar o estrés) e a recuperación do estrés postraumático e co amortecemento da resposta ao medo, o que permite ás persoas desenvoverse mellor baixo un estrés extremo.
Punto triplo
Punto triplo da auga
A presión do punto triplo da auga foi utilizada durante a misión Mariner 9 a Marte como un punto de referencia para definir "o nivel do mar". Misións máis recentes fan uso de altimetría láser e gravimetría en lugar da presión atmosférica para medir a elevación en Marte.
Neuropéptido Y
Receptores
A proteína receptora na que se une o neuropéptido Y é un receptor acoplado á proteína G da familia GRCR similar á rodopsina. Estes receptores son metabotrópicos, causando cambios metabólicos na célula diana en vez de abrir directamente canais iónicos. A proteína contén sete dominios que se estenden na membrana e foron identificados cinco subtipos nos mamíferos, catro dos cales son funcionais nos humanos. Os subtipos Y1 e Y5 teñen papeis na estimulación da alimentación, entanto que o Y2 e Y4 parecen ter papeis na inhibición do apetito (saciedade). Algúns destes receptores están entre os receptores de neuropéptidos máis conservados.
Punto triplo
Táboa de puntos triplos
Nesta táboa inclúense os puntos triplos dalgunhas substancias comúns. Estes datos están baseados nos proporcionados pola National Bureau of Standards (agora NIST) dos Estados Unidos de América.
Lodeiros, Cereo, Coristanco
Lodeiros é un lugar da parroquia de Cereo no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 11 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 5 homes e 6 mulleres.
Maroxo de Abaixo, Maroxo, Arzúa
Maroxo de Abaixo é un lugar da parroquia de Maroxo no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Tiña 6 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 4 eran homes e 2 eran mulleres.
Ecolocación
miniatura|400px|Proceso de ecolocación nun [[golfiño: os sons xerados polo golfiño en verde; os sons que delatan a posición do peixe en vermello.]]
A ecolocación, ou ecolocalización, ás veces denominada impropiamente biosonar, é un método de percepción sensorial que teñen algúns animais de coñeceren o seu contorno e que consiste na emisión de sons e a recepción e interpretación do eco que os obxectos ao seu arredor producen.
O termo foi creado en 1938 por Donald Griffin, que foi o primeiro en demostrar concluentemente a existencia da ecolocación nos morcegos.
Etimoloxía
O termo ecolocación está fomado polo elemento de composición de palabras (pfrefixo) eco-, derivado do latín echo, e este do grego antigo ἠχώ ēchṓ, "eco", e da palabra latina locatĭo, -ōnis, "disposición".
Pola súa parte, ecolocalización formouse con eco- e localización.
A ecolocación nalgúns animais
Algúns animais emiten sons na súa contorna e interpretan os ecos que xeran os obxectos ao seu ao redor. A ecolocación posúena varios mamíferos: morcegos (aínda que non toda a orde dos quirópteros a emprega), e cetáceos, como os golfiños e o cachalote.
Hai dúas clases de aves que utilizan este sistema para navegar en covas sen visibilidade, o Steatornis caripensis e os membros da familia dos apódidos, en especial as salanganas do xénero Aerodramus, da tribo dos colocaliinos.
Recentemente comprobouse que os humanos tamén posúen esta capacidade, aínda que moito menos desenvolvida.
Cabra del Camp
Cabra del Camp é un concello de Cataluña, pertencente á provincia de Tarragona. Está localizado na comarca de Alt Camp.
Sacro Imperio Romano Xermánico
miniatura|280px|dereita|Escudo de armas dos emperadores do Sacro Imperio Xermánico.
O Sacro Imperio Romano Xermánico ou sinxelamente Sacro Imperio (en alemán: Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation "Sacro Imperio Romano da Nación Alemá", en latín: Sacrum Romanum Imperium Nationis Germaniae "Sacro Imperio Romano das Nacións Xermánicas") foi a unión política dun conglomerado de estados da Europa central, que se mantivo dende a Idade Media até inicios da Idade Contemporánea.
Formado en 962 da parte oriental das tres en que se repartiu o reino franco de Carlomagno en 843 mediante o tratado de Verdún, o Sacro Imperio foi a entidade predominante de Europa central durante case un milenio, até a súa disolución en 1806 por Napoleón Bonaparte.
Cando a elección como emperador de Carlos V (28 de xuño de 1519) ademais dos territorios alemáns e de Holstein e Prusia, que con Riga chegaba até o golfo de Finlandia, o Sacro Imperio comprendía Bohemia, Moravia e Silesia, alcanzando con Krajina as costas do mar Adriático; polo oeste, pertencían a el, o condado libre de Borgoña (ou Franco Condado) e Savoia, aos que se sumaban Xénova, Lombardía e Toscana en terras italianas. Tamén estaban integrados no Imperio a maior parte dos Países Baixos, coa excepción do Artois e Flandres, ao oeste do río Escalda. Partindo do norte dos Alpes, levaba todo un mes atravesar o territorio imperial en sentido norte-sur ou leste-oeste.
A denominación do Sacro Imperio variou considerabelmente ao longo dos séculos. En 1034 utilizábase a fórmula Imperio Romano para referirse ás terras baixo dominio de Conrado II e non foi até 1157, durante o reinado de Frederico I Barbarroxa, en que se empezou a usar o termo Sacro Imperio. Doutra banda, o uso do termo Emperador Romano facía referencia aos gobernadores das terras europeas do norte e comezou a usarse con Otón II (emperador entre 973 e 983). Os emperadores anteriores, dende Carlomagno (morto en 814) até Otón I o Grande (emperador entre 962 e 973), utilizaran simplemente o título de Imperator Augustus (Emperador Augusto). O termo Sacro Imperio Romano comeza a ser utilizado a partir de 1254; e o termo Sacro Imperio Romano Xermánico data de 1512, logo de moitas variacións nos últimos anos do século XV.
Idiosincrasia do Sacro Imperio
O Sacro Imperio Romano Xermánico orixinouse na Francia Oriental. Debido á súa natureza prenacional e supranacional, o Imperio nunca se converteu nun Estado nación moderno, coma no caso de España ou de Francia, polo que nunca se desenvolveu un sentimento nacional integral.
O Imperio mantivo unha organización monárquica e corporativa, dirixida por un emperador e os Estados imperiais con moi poucas institucións comúns. O poder do Imperio non se encontraba unicamente en mans do emperador nin dos príncipes electores ou dun conxunto de persoas como as que se reunían nas Dietas Imperiais; por iso, o Imperio non pode ser entendido como un Estado federal nin como unha confederación. Tampouco era unha simple aristocracia ou oligarquía. Non obstante presentaba características propias de todas estas formas estatais. A historia do Sacro Imperio está marcada pola loita en canto á súa natureza. Así coma nunca logrou crebar a obstinación rexional dos seus territorios, o Imperio caeu nunha confederación informe: a Kleinstaaterei.
O Sacro Imperio foi unha institución única na historia mundial e é por iso que a forma máis sinxela de entendelo sexa quizais definilo polas súas diferenzas respecto doutras entidades máis comúns.
O imperio, xa que logo, podería describirse como unha conxunción entre un estado e unha confederación de carácter relixioso.
Estrutura e institucións
Dende a Alta Idade Media, o Sacro Imperio caracterizouse por unha peculiar coexistencia entre emperador e poderes locais. A diferenza dos gobernantes da Francia Occidental, que máis tarde se convertería en Francia, o emperador nunca obtivo o control directo sobre os estados que oficialmente rexentaba. De feito, dende os seus inicios viuse obrigado a ceder máis e máis poderes aos duques e os seus territorios. O devandito proceso empezaría no século XII, concluíndo en gran medida coa paz de Westfalia (1648).
Oficialmente, o imperio ou Reich compúñase do rei, que había de ser coroado emperador polo papa (até 1508), e os Reichsstände (Estados imperiais).
Rei dos pobos xermánicos
miniatura|280px|Coroa do Sacro Imperio (segunda metade do [[século X), conservada actualmente na Schatzkammer de Viena.]]
A coroación papal de Carlomagno como emperador dos romanos en 800 constituíu o exemplo que seguiron os posteriores reis; e foi a actuación de Carlomagno defendendo o papa fronte á rebelión dos habitantes de Roma, o que iniciou a noción do emperador como protector da Igrexa católica romana.
Converterse en emperador requiría acceder previamente ao título de rei dos alemáns (Deutscher König). Dende tempos inmemoriais, os reis alemáns foran designados por elección. No século IX era elixido entre os líderes das cinco tribos máis importantes (francos, saxóns, bávaros, suabos e turinxios), posteriormente entre os duques laicos e relixiosos do reino, reducíndose finalmente aos chamados Kurfürsten (príncipes electores). Finalmente, o colexio de electores quedou establecido mediante a Bula de Ouro (1356). Inicialmente había sete electores, pero o seu número foi variando lixeiramente a través dos séculos.
Até 1508, os recentemente elixidos reis de Alemaña (oficialmente Rex Romanorum, rei de romanos) debían trasladarse a Roma para ser coroados emperadores polo papa. Porén, habitualmente o proceso demorábase até a resolución dalgúns conflitos crónicos: imporse no inestable norte de Italia, resolver disputas pendentes co patriarca romano, etc.
As tarefas habituais dun soberano, como decretar normas ou gobernar autonomamente o territorio, foron sempre, no caso do emperador, sumamente complexas. O seu poder estaba fortemente restrinxido polos diversos líderes locais. Dende finais do século XV, o Reichstag estableceuse como órgano lexislativo do imperio, unha complicada asemblea que se reunía a petición do emperador, sen unha periodicidade establecida e en cada ocasión nunha nova sede. En 1663, o Reichstag transformouse nunha asemblea permanente.
Estados Imperiais
Unha entidade era considerada como un Reichsstand (estado imperial) se, conforme ás leis feudais, non tiña máis autoridade por encima que a do emperador do Sacro Imperio. Entre devanditos estados contábanse:
O número de territorios era incriblemente grande, chegando a varios centenares en tempos da Paz de Westfalia, non excedendo a extensión de moitos deles uns poucos quilómetros cadrados. O imperio nunha definición afortunada era descrito como unha alfombra feita de retrincos (Flickenteppich).
Reichstag
O Reichstag era o órgano lexislativo do Sacro Imperio Romano Xermánico. Dividíase en tres tipos ou clases:
Cortes imperiais
O Imperio tamén contaba con dúas Cortes: a Reichshofrat (tamén coñecida como Consello Áulico) na corte do rei/emperador (con posterioridade asentada en Viena), e a Reichskammergericht, establecida mediante a Reforma imperial de 1495.
Dos Francos do leste á querela das investiduras
miniatura|300px|O imperio occidental, tal e como se dividiu no Tratado de Verdún, [[843. Do 'Atlas to Freeman's Historical Geography', editado por J.B. Bury, Longmans Green and Co. Third Edition 1903.]]
Aínda que existe unha certa polémica no plano das interpretacións, o ano 962 adóitase aceptar como o da fundación do Sacro Imperio. Nese ano Otón I o Grande, era coroado emperador, recuperando de xeito efectivo unha institución desaparecida dende o século V en Europa Occidental.
Algúns remontan a recuperación da institución imperial a Carlomagno e a súa coroación como emperador dos romanos en 800. Con todo, os documentos que xerou en vida a súa corte non dan un especial valor ao devandito título e seguiron utilizando principalmente o de rei dos francos. Aínda así no reino dos francos, incluíanse os territorios das actuais Francia e Alemaña, sendo esta a orixe de ambos os países.
Moitos historiadores consideran que o establecemento do Imperio foi un proceso paulatino, iniciado coa fragmentación do reino franco no Tratado de Verdún de 843. Mediante este tratado repartíase o reino de Carlomagno entre os seus tres fillos. A parte oriental, e base do posterior Sacro Imperio, recaeu en Lois o Xermánico, cuxos descendentes reinarían até a morte de Luís IV o Neno, e que sería o seu último rei carolinxio.
Trala morte de Luís IV en 911, os líderes de Alemaña, Baviera, Francia e Saxonia aínda elixiron como sucesor un nobre de estirpe franca, Conrado I. Pero unha vez morto, o Reichstag reunido en 919 na cidade de Fritzlar designou o conde de Saxonia, Henrique I o Paxareiro (919–936). Coa elección dun saxón, rompían os últimos lazos co reino dos francos occidentais (aínda gobernados polos carolinxios) e en 921, Henrique I se intitulaba rex Francorum orientalum.
Henrique nomeou o seu fillo Odón como sucesor, quen foi elixido rei en Aquisgrán en 936. A súa posterior coroación como emperador Odón I (máis tarde chamado o Grande) en 962 sinala un paso importante, xa que dende entón pasaba a ser o imperio – e non o outro reino franco aínda existente, o reino franco de occidente – quen recibiría a bendición do papa. Porén, Odón conseguiu a maior parte da súa autoridade e poder antes da súa coroación como emperador, cando na Batalla de Lechfeld (955) derrotou os maxiares, co que afastou o perigo que este pobo representaba para os territorios orientais do seu reino. Esta vitoria foi capital para o reagrupamento da lexitimidade xerárquica nunha superestrutura política que estaba disgregándose ao xeito feudal dende o século anterior. O papa, pola súa banda, excomungou o rei, declarouno deposto e disolveu os xuramentos de lealdade feitos a Henrique.
Dende o momento da súa celebración, a coroación de Odón foi coñecida como a translatio imperii, a transferencia do imperio dos romanos a un novo imperio. Os emperadores xermanos considerábanse sucesores directos dos seus homólogos romanos, motivo polo que se autodenominaron Augustus. Con todo, non utilizaron o apelativo de emperadores dos romanos, probablemente para non entrar en conflito cos de Constantinopla, que aínda ostentaban dito título. O termo imperator Romanorum, só chegaría a ser de uso común máis tarde, baixo o reinado de Conrado II o Sálico (1024 a 1039).
Por estas datas, o reino oriental non era tanto un reino “alemán”, como “unha confederación” das vellas tribos xermánicas dos bávaros, alamanos, francos e saxóns. O imperio como unión política probablemente só sobreviviu debido á determinación do rei Henrique e o seu fillo Odón, quen a pesar de ser oficialmente elixidos polos líderes das tribos xermánicas, de feito tiñan a capacidade de designar os seus sucesores.
Esta situación cambiou trala morte de Henrique II o Santo en 1024 sen deixar descendencia. Conrado II, iniciador da dinastía sálica, foi elixido rei entón só tras sucesivos debates. Como se realizou a elección do rei, parece unha complicada combinación de influencia persoal, rifas tribais, herdanza e aclamación por parte daqueles líderes que eventualmente formaban parte do colexio de príncipes electores.
Nesta etapa, empézase a facer evidente o dualismo entre os “territorios”, por aquel entón correspondentes aos das tribos asentadas nos países francos, e o rei/emperador. Cada rei prefería pasar a maior parte do tempo nos seus territorios de orixe. Os saxóns, por exemplo, pasaban a maior parte do tempo nos palacios ao redor das montañas do Harz, sobre todo en Goslar. Estas prácticas só cambiaron baixo Odón III (Rei en 983, emperador en 996–1002), que empezou a utilizar os bispados de todo o imperio como sedes do goberno temporal. Ademais, os seus sucesores, Henrique II o Santo, Conrado II, e Henrique III o Negro, exerceron un maior control sobre os duques dos distintos territorios. Non é casualidade xa que logo, que neste período, cambiase a terminoloxía, aparecendo as primeiras mencións como “regnum Teutonicum”.
O funcionamento do imperio case quedou colapsado debido á Querela das investiduras, pola que o papa Gregorio VII promulgou a excomuñón do rei Henrique IV (Rei en 1056, emperador en 1084–1106). Aínda que o edicto retirouse en 1077, tras o paseo de Canossa, a excomuñón tivo consecuencias de grande alcance. No intervalo, os duques alemáns elixiron un segundo rei, Rodolfo de Suabia, a quen Henrique IV só puido derrocar en 1080, tras tres anos de guerra. O halo de misticismo da institución imperial quedou irremediablemente danado; o rei alemán fora humillado e, o que era máis importante, a igrexa converteuse nun actor independente dentro do sistema político do imperio.
O Imperio baixo os Hohenstaufen
miniatura|250px|dereita|O Imperio en 1097.
Conrado III, rei de Alemaña chegou ao trono en 1138 e comezou unha nova dinastía, a dos Hohenstaufen. Con ela o Imperio entrou nunha época de apoxeo baixo as condicións do Concordato de Worms de 1122. Deste período cabe destacar a figura de Frederico I Barbarroxa (rei dende 1152, emperador en 1155–1190).
Baixo o seu reinado tomou forza a idea de romanidade do Imperio, como modo de proclamar a independencia do emperador respecto á Igrexa, pero simultaneamente rebautizou o Imperio como "Sacro imperio" (é dicir, "sagrado", pero baixo os ditados do rei, non do papa).
Unha asemblea imperial en 1158 en Roncaglia proclamou de forma explícita os dereitos imperiais. Aconsellada por diversos doutores da emerxente facultade de dereito da Universidade de Boloña, inspiráronse no Corpus Iuris Civilis, de onde extraeron principios como o de princeps legibus solutus ("o príncipe non está sometido á lei") do Digesto.
O feito de que as leis romanas se creasen para un sistema totalmente diferente, e que non fosen adecuadas á estrutura do Imperio, era secundario; a importancia residía no intento da corte imperial de establecer unha especie de texto constitucional.
miniatura|esquerda|200px|Os [[electorado|príncipes electores.]]
Até a querela das Investiduras, os dereitos imperiais eran referidos de forma xenérica como “regalías”, e non foi até a asemblea de Roncaglia, cando ditos dereitos se explicitaron. A lista completa incluía dereitos de peaxe, tarifas, cuñaxe de moeda, impostos punitivos colectivos, e a investidura (elección e destitución) dos detentores de cargos públicos. Estes dereitos buscaban a súa xustificación de forma explícita no dereito romano, un acto lexislativo de profundo calado. Ao norte dos Alpes, o sistema tamén estaba ligado ao dereito feudal. Barbarroxa conseguiu así vincular os duques xermánicos (reticentes ao concepto da institución imperial, como ente unificador).
Para solucionar o problema que supoñía que o emperador (tras a querela das Investiduras) non puidese continuar utilizando a igrexa como parte do seu aparello de goberno, os Hohenstaufen cederon cada vez máis territorio aos ministerialia, que formalmente eran servos non libres, dos cales Frederico esperaba fosen máis submisos que os duques locais. Utilizada inicialmente para situacióms de guerra, esta nova clase formaría a base da cabalería, outro dos fundamentos do poder imperial.
Outro paso constitutivo importante realizado en Roncaglia foi o establecemento dunha nova paz (Landfrieden) en todo o Imperio, un intento de abolir as vinganzas privadas entre os duques, ao mesmo tempo que se conseguía someter os subordinados do emperador a un sistema lexislativo e xurisdicional público, encargado da persecución dos actos delituosos, unha idea que nesa época aínda non estaba universalmente aceptada, e que se parecería ao concepto moderno do "imperio da lei".
Outro novo concepto da época foi a sistemática fundación de cidades, tanto por parte do emperador como polos duques locais. Este fenómeno, xustificado polo crecemento explosivo da poboación, tamén supuxo unha forma de concentrar o poder económico en lugares estratéxicos, tendo en conta que as cidades xa existentes eran fundamentalmente de orixe romana, ou antigas sés episcopais. Entre as cidades fundadas no século XII atópanse Friburgo, modelo económico para moitas outras cidades posteriores, ou Múnic.
A loita entre os "Poderes Universais"
Os chamados Poderes Universais eran o Pontificado e o Imperio, e ambos disputábanse o chamado Dominium mundi (o dominio do mundo, concepto ideolóxico con implicacións tanto terreais como transcendentes nun plano espiritual).
En 1176 produciuse a batalla de Legnano, a cal tivo unha repercusión crucial na loita que mantiñan Frederico Barbarroxa contra as comunas da Liga Lombarda (baixo a protección do papa Alexandre III). Esa batalla foi un fito dentro do prolongado conflito interno entre güelfos e xibelinos, e do que era o máis antigo existente entre os dous poderes universais: Pontificado e Imperio.
As tropas imperiais sufriron unha gran derrota e Frederico viuse forzado a firmar a paz de Venecia (1177) coa que recoñeceu a Alexandre III como papa lexítimo. Ao mesmo tempo, recoñecía ás cidades o dereito de construír murallas, de gobernarse a si mesmas (e o seu territorio circundante) elixindo libremente os seus maxistrados, de constituír unha liga e de conservar os costumes que tiñan "dende os tempos antigos". Este amplo grao de tolerancia, ao que o historiador Jacques Le Goff chama "güelfismo moderado", permitiu crear en Italia unha situación de equilibrio entre as pretensións imperiais e o poder efectivo das comunas urbanas, similar ao equilibrio logrado entre o imperio e o papado a través do Concordato de Worms (1122) que resolveu a Querela das Investiduras.
O reinado do último dos Hohenstaufen foi en moitos aspectos diferente dos seus predecesores. Frederico II Hohenstaufen subiu ao trono do Reino de Sicilia sendo aínda un neno. Mentres, en Alemaña, o neto de Barbarroxa, Filipe de Suabia, e o fillo de Henrique o León, Otón IV, disputáronlle o título de rei de romanos (rei de Alemaña). Despois de ser coroado emperador en 1220, arriscouse a un enfrontamento co papa ao reclamar poderes sobre Roma; logrou tomar Xerusalén mediante un acordo diplomático na Sexta Cruzada (1228) cando aínda pesaba sobre el a excomuñón papal. Proclamouse a si mesmo rei de Xerusalén en 1229 e tamén obtivo este título en Belén e Nazaret.
Á vez que Frederico elevaba o ideal imperial ao seu punto álxido, comezaron tamén os cambios que o levarían á súa desintegración. Por un lado, concentrouse en establecer un Estado de gran modernidade en Sicilia. Pero á vez, Frederico foi o emperador que máis poderes cedeu ante os príncipes alemáns. E isto fíxoo mediante a instauración de dous medidas de longo alcance que nunca revogaría o poder central.
Na Confoederatio cum princibus ecclesiasticis de 1220, Frederico cedeu unha serie das regalías a favor dos bispos, entre elas impostos, cuñaxe, xurisdicións, fortificacións, e máis tarde, en 1232 o Statutem in favorem principum, que foi fundamentalmente unha extensión deses privilexios ao resto dos territorios (os non eclesiásticos). Esta última cesión fíxoa para acabar coa rebelión do seu fillo Henrique, e a pesar de que moitos destes privilexios xa existiran con anterioridade, agora atopábanse cunha garantía global, para todos os duques alemáns, ao permitirlles garantir a orde ao norte dos Alpes, mentres que Frederico se limitaba ás súas bases en Italia. O documento de 1232 sinalou o momento en que por primeira vez os duques alemáns foron designados domini terrae, señores das súas terras, un cambio terminolóxico moi significativo.
Vidaloíso, Bastavales, Brión
Vidaloíso é un lugar da parroquia dos Bastavales no concello coruñés de Brión na comarca de Santiago. Tiña 69 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 33 eran homes e 36 eran mulleres.
Sacro Imperio Romano Xermánico
O rexurdimento dos territorios no Imperio tras os Hohestaufen
Trala morte de Frederico II en 1250, comezou un período de incerteza, xa que ningunha das dinastías susceptíbeis de proporcionar un candidato á coroa se mostrou capaz de facelo, e os principais duques electores ascenderon á coroa a diversos candidatos que competían entre si. Este período coñécese habitualmente como Interregnum, e comezou en 1246 coa elección de Henrique Raspe polo partido anxevino e a elección do Guillerme de Holanda polo partido xibelino; despois de morrer este último en 1256, unha embaixada de Pisa ofreceu a coroa de rei de Romanos a Afonso X "o Sabio", quen por ser fillo de Beatriz de Suabia pertencía á familia Hohenstaufen. No entanto, a súa candidatura enfrontouse á de Ricardo de Cornualla e non prosperou. O Interregnum rematou en 1273, cando coroaron a Rodolfo I de Habsburgo.
A derrota do Imperio (plasmada na batalla de Legnano) quedara plenamente de manifiesto xa no reinado de Frederico II e ratificárase co fin dos Staufen, as graves dificultades do interregno en Alemaña, e a dación en feudo do Reino de Sicilia a Carlos I de Anjou, facendo realidade a plena potestade pontificia.
miniatura|esquerda|Bandeira do Sacro Imperio entre 1200 e 1350. miniatura|dereita|300px|O Sacro Imperio Romano entre 1273 e 1378 e as principais dinastías reais.
As dificultades na elección de emperador levaron á aparición dun colexio de electores fixo, os Kurfürsten, cuxa composición e procedementos se estableceron mediante a Bula de Ouro de 1356. A súa creación foi o que mellor simbolizou a crecente dualidade entre Kaiser und Reich, emperador e reino, e con isto, o fin da súa identificación como unha única cousa. Unha mostra disto témola na forma en que os reis do período pos-Staufen lograron manter o seu poder. Inicialmente, a forza do Imperio (e as súas finanzas) baseábanse en gran medida no territorio propio do Imperio, tamén chamado Reichsgut, que sempre lle pertenceu ao rei (e incluían diversas cidades imperiais). Tralo século XIII, a súa importancia diminuíu (aínda que algunhas partes se mantiveron até o remate do Imperio en 1806). No seu lugar, os Reichsgüter empeñáronse aos duques locais, co obxectivo, en ocasións, de obter diñeiro para o Imperio pero, máis frecuentemente, para recompensar a lealdade ou como modo de controlar os duques máis conflitivos. O resultado foi que o goberno dos Reichsgüter deixou de obedecer ás necesidades do rei ou dos duques.
No seu lugar, os reis, comezando por Rodolfo I de Habsburgo, confiaron nos seus territorios ou Estados patrimoniais como base para o seu poder. A diferenza dos Reichsgüter, que na súa maior parte estaban repartidos e eran dificilmente administrábeis, os seus territorios estaban comparativamente compactos e, polo tanto, eran máis fáciles de controlar. Deste modo, en 1282 Rodolfo I puxo a disposición doa seus fillos Austria e Estiria.