cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hórreo
Hórreo galego
miniatura|dereita|250px|Hórreo mixto en [[Vilanova de Arousa.]] O uso do hórreo esténdese por toda Galiza, coa soa excepción dalgunhas zonas do sueste raiano. Tamén se emprega, sen grandes variacións formais, no occidente asturiano e na rexión portuguesa do Minho, onde é chamado espigueiro, canastro ou caniço. En Galiza recibe diferentes nomes segundo a zona: hórreo ou hórrio no centro-norte, cabazo no noroeste da Coruña, cabozo no norte de Lugo, canastro na zona sur, máis raramente canasto, cabaceiro entre o centro e o nordeste de Ourense, igual na mesma dirección en Lugo, pero mesturado con formas máis pechadas (cabeceiro, cabeceira, cabaceira), canizo entre a ría de Vigo e o río Miño, piorno no Salnés, cabana máis no interior, paneira ou canastro no Morrazo, orno ou órneo no cabo do Morrazo, hórreo ou horro os de tipo asturiano no leste de Lugo; e outros apelativos de extensión menor.
Trátase dun edificio de pequeno tamaño, oblongo e de planta rectangular con cuberta a dúas augas e escasa coxía. As súas dimensións, os seus materiais e os aparellos empregados na súa construción son moi variados, aínda que sempre dentro do repertorio habitual na arquitectura popular: cantería ou cachotería, madeira de castiñeiro, cuberta de tella cerámica, lousa de xisto ou colmo de centeo.
Hai unha tipoloxía menos elaborada que comprende pequenos celeiros lixeiros chamados cabazos, formados por un corpo de pólas ou vimbios tecidos, cuberto por un pequeno cono de xesta ou colmo. En áreas do Courel úsase máis o hórreo de tipo asturiano, ás veces con cuberta de colmo de centeo, e usualmente de pequeno tamaño. Na zona costeira hai outra tipoloxía escasamente difundida, coñecida como hórrea, que difire do hórreo na súa maior anchura, na distribución interior en corredor central e cámaras laterais e en empregar ternas de pés no canto de parellas.
Hórreo asturiano
miniatura|dereita|250px|Panera en [[Pola de Lena, Asturias.]] En Asturias distínguese dous tipos. O máis estendido deles, o hórreo, é un edificio de planta cadrada que consta dunha cámara de madeira, moitas veces con corredor, que se sostén sobre catro pés. En lingua asturiana denomínase horru. En Asturias o uso do hórreo foi exclusivo das clases máis acomodadas, pero proliferou a partir da época renacentista, debido ao aumento da produción da terra. No século XVII viría a engadirse a panera, que segue o mesmo esquema formal, pero cun maior tamaño que obriga a asentala sobre seis ou máis pés e a darlle planta rectangular.
Na comarca do Eo-Navia e no suroeste de Asturias, na área nordoriental de Galiza e en parte das comarcas do norte do Bierzo e da provincia de León atópase unha variante tipolóxica de hórreo tipo asturiano caracterizada polo uso de cubertas vexetais. As fontes documentais demostran que antano a súa extensión foi moito máis ampla, e que a súa abundancia foi maior nas zonas nas que existe na actualidade. A súa peculiaridade formal estriba na carencia de corredor, baixa altura, pouco vagantío e cuberta vexetal, que pode estar executada con colmo de centeo ou trigo, ou ben con xesta, uz ou carqueixa.
Hórreo vasco
O cambio que tivo lugar no século XVI, cando se pasou de construír as casas de madeira a facelas de pedra para evitar incendios, posibilitou a habilitación de faiados aptos como celeiros. Asemade o sistema agrario mudou a súa especialización cerealeira cara a unha orientación gandeira intensiva, o cal produciu unha transformación das milleiras en pastos. Ademais a progresiva deforestación dificultaba a construción con madeira. Estes cambios fixeron que a necesidade de contar con celeiros especializados na conservación do millo desaparecese.
Hórreo navarro
miniatura|esquerda|220px|Garaia en [[Lusarreta, Navarra.]] Os escasos hórreos que se conservan en Navarra son edificios de planta rectangular e muros de cachotería sobre arcos ou lumieiras en planta baixa, cuberta de lousa de xisto ou tella cerámica a dúas augas sen beiril e, en ocasións, escaleira exterior exenta unida por unha pasarela de madeira. Reciben o nome de garaia.
A maioría dos hórreos navarros están localizados na área pirenaica. Estudos recentes relacionan algúns destes exemplares con tipoloxías arquitectónicas prerrománicas asturianas. O garaia que se considera máis antigo de Navarra é o de Iracheta, no val de Orba, restaurado en varias fases nas últimas décadas.
Hórreo leonés
miniatura|dereita|220px|Hórreo en [[Riaño, León.]] Consta duna cámara de madeira de lamigueiro sobre pés de carballo, chamados pegollos, coroados por tornarratos, chamados solaneras. Carece de corredor exterior e a súa cuberta é de palla ou lousa de xisto a dúas augas. Na actualidade consérvase un número non superior a vinte. Hainos tamén na provincia de Palencia. Frankowski explica que a súa forma e a súa función non difiren moito das do asturiano.
Marco xurídico
miniatura|esquerda|Hórreo en ruínas en [[Argalo, Noia.]] A primeira mención do hórreo nunha figura legal concernente á protección do Patrimonio ten lugar no Real Decreto Lei de 9 de agosto de 1926, que lle dá ao hórreo a consideración de ben inmoble. Hai que ter en conta que dende 1863 a xurisprudencia lle dera rango de ben moble. Este cambio de status, que pode parecer un simple matiz, ábrelle a porta ao hórreo para ser considerado Monumento Histórico-Artístico, coa protección legal que esta figura implica.
Posteriormente, a caída dos hórreos no desuso levou ao lexislador a emitir un decreto específico para tentar a súa protección, xa que eran cada vez máis frecuentes a súa transformación, a súa destrución, a súa venda e o seu traslado por pezas, mesmo ao estranxeiro. Deste xeito todos os hórreos galegos e asturianos de máis dun século quedan baixo a protección do Estado, que debería autorizar toda obra ou modificación.
Xa dentro do estado das Autonomías, cada comunidade autónoma fixo distinto uso da súa capacidade lexisladora para protexer o seu patrimonio cultural. No que se refire aos hórreos, a situación actual é a seguinte: miniatura|O hórreo de [[Carnota é Monumento Histórico-Artístico.]] miniatura|Moitos hórreos estanse adaptando a novos usos.
Catedral de San Patricio en Nova York
A Catedral de San Patricio de Nova York é a catedral neogótica e católica máis grande de Norteamérica. Localízase entre a quincuaxésima rúa e a famosa Quinta Avenida, en fronte do edificio do Rockefeller Center. Ademais é a sede da arquidiocese católica romana de Nova York e igrexa parroquial.
Lousada, Samos
San Martiño de Lousada é unha parroquia do concello de Samos na comarca de Sarria, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 59 habitantes, deles 28 eran homes e 31 eran mulleres, o que supón unha diminución de 5 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Patrimonio
A igrexa parroquial de San Martiño de Lousada é de estilo románico cunha soa nave rectangular, realizada en cachotaría, cuberta de lousa a dúas augas sobre madeira. A ábsida situada a menor altura presenta unha parte recta e outra semicircular. No interior conserva imaxes de San Román, San Xoán, e da Virxe.
A Casa Pederlada é unha casa labrega con anexos para o gando e almacén de produtos agrícolas e aparellos de labranza. Construída en cachotaría de lousa, ten corredor que da acceso a vivenda e ao patio. No interior atopamos unha exposición de minerais da zona.
Advanced Research and Global Observation Satellite
Advanced Research and Global Observation Satellite, tamén coñecido polo seu acrónimo ARGOS e pola denominación P91-1, é un satélite artificial da Forza Aérea dos Estados Unidos lanzado o día 23 de febreiro de 1999 mediante un foguete Delta II 7920 desde a Base Vandenberg da Forza Aérea.
Características
ARGOS adicouse a probar novas tecnoloxías no espazo e é o membro máis grande e capaz do programa STP (Space Test Program) da USAF.
O satélite leva nove cargas útiles principais e 30 experimentos :
Suso Vaamonde
Traxectoria
Estudou no Colexio Apóstol Santiago de Vigo. Compositor dende os dezaseis anos, comezou a darse a coñecer na antiga Asociación Cultural de Vigo. Seguindo por este camiño, entrou dende mozo en contacto coa movida roqueira en Vigo, que o levou a formar parte dos grupos musicais Os Copens e Marco Balorento, este último en 1967, e co que gañou o seu primeiro premio nun festival organizado por unha emisora de radio da cidade. Os seus comezos son máis ben beat e rock, con Os Copens xa se achegaba ao folk, a Bob Dylan, Joan Baez, Peter, Paul & Mary… e xa comeza a compor en galego.
De aí pasou ó movemento Voces Ceibes a principios dos anos 70, deixando un pouco de lado o seu labor de letrista para, acompañado da súa guitarra, poñer voz e música a ducias de poemas. Tanto en grupo como na súa posterior carreira en solitario, o seu traballo de cantautor xirou sobre un triplo pensamento que o acompañou ata o leito de morte: defensa dun pobo, dunha terra e dunha fala.
Preso
En xuño de 1979, na pontevedresa praza da Ferrería nun recital antinuclear, decidiu engadir unha estrofa máis ó popular "Uah!":
Estas manifestacións foron consideradas "inxurias á Patria con publicidade" e foi condenado en novembro de 1980 a seis anos e un día de prisión. Suso Vaamonde optou por exiliarse, viaxando por Londres e Alemaña e afincándose finalmente na capital venezolana, Caracas. Nestes catro anos fóra de Galicia recibiu apoios de moitos países, pero especialmente de Portugal, a través de artistas que lle prestaron a súa solidariedade: Zeca Afonso, José Mário Branco, Fausto, Adriano Correia de Oliveira,...; personalidades da canción coas que Suso Vaamonde compartiu moitas veces escenario.
No 1984 decidiu volver e entregarse. Logo de 46 días na Prisión Provincial de Ourense, un indulto liberouno definitivamente: pode que nisto influíse a propia petición de revisión de condena que Suso Vaamonde fixera ó naquel entón presidente Felipe González; porén, foi o seu antigo compañeiro de Voces Ceibes, Xaime Barreiro (Chuspe), quen máis forte presión fixo dende o seu posto de senador socialista. Unha vez indultado, ofreceu un recital no cárcere ourensán onde estivera recluído, na honra dos que ata o momento foran os seus compañeiros. Así conta o seu irmán Senén a volta e o indulto :
Volta ás xiras
Posteriormente aos duros anos volveu comezar unha xira por tódolos escenarios de fóra e dentro de España coa súa música reivindicativa: loitar por un mundo no que aínda había moito por facer; a través de discos, colaboracións, e demais actividades que tivesen que ver coa música e coa proclama a través da palabra. Nos últimos anos o seu traballo centrouse na produción de diferentes artistas e grupos musicais, a través do seu propio selo discográfico, Trebón, para relanzar novos valores e axudar á creación musical galega en diferentes estilos (corais, bandas de música, rock,...), empuxando á formación de grupos tan afamados como A Roda (no que coincidiu co seu irmán Luís).
Púxolle música a textos de Castelao, Curros Enríquez, Celso Emilio Ferreiro, Alfredo Brañas, Xosé Luís Méndez Ferrín, Uxío Novoneyra, Bernardino Graña, Xosé Neira Vilas, Manuel María, Ramón Cabanillas, Fermín Bouza Brey, Roberto Blanco Torres, Manuel Rodríguez López, Aquilino Iglesia Alvariño, Valentín Lamas Carvajal etc. Levou as súas voces por España, Portugal, Francia, Suíza, Alemaña, Inglaterra, Arxentina ou Venezuela.
Homenaxes e pasamento
O 12 de novembro de 1999 recibiu unha homenaxe en Salvaterra de Miño, nun acto celebrado pola Sociedade Cultural e Desportiva do Condado, en agradecemento e recoñecemento do labor e traxectoria do cantautor, foi emitida en directo pola Radio Galega. Alí xa se sabía que no verán dese mesmo ano se lle detectara un cancro, pouco despois de realizar o seu último recital, en honra ó seu amigo e entón alcalde de Moraña, José Eiras, que se xubilaba coma mestre. Logo xa non puido cantar máis... ata o día da súa homenaxe. No pavillón, lugar onde se celebraba esta homenaxe, había arredor dos 3.000 asistentes e unha morea de artistas: A Quenlla, Muxicas, Bieito Romero (Luar na Lubre), Emilio Cao, Uxía Senlle, Tino Baz, Saraibas, As Cantareiras do Berbés, María Manuela, A Roda, Treixadura,... O acto comezou ás 22 horas e rematou cara ás 6 da madrugada despois de subir ao escenario o propio autor..
A "Persoa máis representativa na historia da música do noso país", en palabras do poeta Manuel María, morreu o 16 de febreiro de 2000, cando contaba con 49 anos de idade, sobre as 7 da mañá, na Clínica Fátima de Vigo. Este feito supuxo un golpe para a identidade e a música galegas, en opinión de diferentes persoeiros da vida cultural. O seu pasamento tivo en medios de comunicación a repercusión da que, porén, prescindiran as súas cancións. O funeral pola súa morte levouse a cabo na Igrexa dos Xesuítas, onde estudara dende os once anos: nesta cerimonia soaron as súas cancións en voces de compañeiros e do seu irmán Luís. Posteriormente, veu a súa homenaxe en morte. Foi o sábado 19 de febreiro de 2000 á beira do río Oitavén ó seu paso polo concello de Ponte Caldelas, onde se verteron definitivamente as súas cinzas, tal e como el pedira. Alí reuníronse representantes da vida cultural e política galegas, ademais de xente do pobo, co fin de unir música e poesía de que se convertera nun referente da música de compromiso de Galicia. Interpretaron cancións que Suso Vaamonde popularizara, grupos como A Quenlla, A Roda, Pilocha ou Tino Baz, e recitaron poemas diferentes escritores presentes, coma Méndez Ferrín ou Bernardino Graña. Tamén se leron escritos redactados especialmente para esta homenaxe, por poetas coma Xosé María Álvarez Cáccamo e Manuel María. O himno galego soou cando as cinsas foron vertidas no río, e, coma colofón final, os presentes entoaron o "Volvín á terra pro perdín o amor", de Bernardino Graña, que cantara en vida Suso Vaamonde. Méndez Ferrín despediuse cun "Suso terá sempre coa súa palabra de esperanza o sentimento de home ceibe".
No lugar onde as súas cinsas foron esparexidas érguese unha placa conmemorativa, ó igual que nalgunha que outra rúa de lugares como Chapela ou Vigo.
En 2020 púxoselle o seu nome á Casa do Pobo de Rego do Vargo e celebrouse unha homenaxe na súa honra.
La Galatea
La Galatea é unha novela de Miguel de Cervantes publicada en 1585 en Alcalá de Henares co título de Primera parte de La Galatea, dividida en seis libros. Ascanio Colonna é o dedicatario da Galatea, quen na década de 1580 atopábase completando os seus estudos en dúas universidades castelás: a Universidade de Alcalá e a Universidade de Salamanca.
Historia
A novela empezou probablemente a redactarse cando Cervantes volveu do seu cativerio en Alxer (decembro de 1580). Tivo pouco éxito nas librarías, sobre todo, se se compara co enorme da Diana de Montemayor e o grandísimo da Diana namorada de Gil Polo. Cervantes tivo durante toda a súa vida un altísimo concepto da súa novela e a intención de publicar a segunda parte, pero morreu sen facelo. esquerda|miniatura|A Galatea nunha ilustración de Cecilio Pla.
Piemonte
O Piemonte (en piemontés: Piemont, en italiano: Piemonte, en arpitano: Piemont, en occitano: Piemont) é unha rexión da Italia noroccidental, que conta con preto de 4,5 millóns de habitantes con capital en Turín.
Limita ao oeste con Francia (rexións de Ródano-Alpes e Provenza-Alpes-Costa Azul), ao noroeste coa rexión do Val de Aosta, ao norte con Suíza (cantóns de Valais e Tesino), ao leste coa Lombardía, ao sueste coa Emilia-Romaña e ao sur coa rexión italiana da Liguria. A rexión é, xunto coa Lombardía, a zona máis industrializada de Italia, e é sede de grandes empresas, entre as que destaca o Gruppo FIAT (propietario de Ferrari, Maserati, Alfa Romeo, Lancia e Fiat).
Xeografía
miniatura|esquerda|220px|Cannero-Riviera, no Lago Maggiore O territorio da rexión é de xeito predominante montañoso (ao redor do 43,3% do territorio rexional). As principais cadeas montañosas son os Alpes, que rodean a zona occidental da rexión, e os Apeninos, situados no límite coa Liguria e a Emilia-Romaña.
O río Po atravesa a chaira homónima. As principais zonas de baixa montaña son o Canavese (no noroeste), as Langas e o Roero (ao suroeste) e o Monferrato (ao sur). Tamén conta con numerosos lagos alpinos de orixe glaciar. O lago Maggiore, un dos lagos máis grandes de Italia, marca o límite ao leste coa Lombardía, xunto co seu emisario, o río Ticino.
As altas montañas de máis de 3.000 metros descenden rápido ás chairas, formándose ao pé das rochas amplas extensións de bosque, de aí ven o nome da rexión do Piemonte (al piede dei monti: ao pé dos montes). Os vales da rexión están fortemente marcados pola actividade humana, atopándose importantes vías de comunicación internacionais por estrada e infraestruturas ferroviarias de primeiro nivel. Nos vales menores pódense encontrar encoros, centrais hidroeléctricas e centros turísticos.
Nalgúns vales aínda se dá a agricultura con cultivos de cereais, forraxe e froitas, aínda que na área de Turín a paisaxe típica é a industrial. Integramente obra do home e froito dun traballo secular é a paisaxe dos arrozais nas chairas das provincias de Vercelli e de Novara. O arroz comparte protagonismo con outros cereais e a forraxe.
Historia
Nos séculos IX e X a rexión sufriu novas incursións, esta vez dos húngaro e dos sarracenos, que destruíron, entre outros monumentos, a abadía de Novalesa no Val de Susa. Nesa época administrativamente dividido en condados e marquesados, foi reunificada en parte no século XI por Olderio Manfredi, que conseguiu os importantes marquesados de Turín e Ivrea, deixándoos en herdanza ao seu xenro Oldone de Savoia, fillo de Umberto I Biancamano.
O proceso de reunificación do Piemonte baixo os Savoia necesitou varios séculos, primeiro para a formación dos concellos autónomos, como Asti e Alessandria (no século XII), e marquesados fortes, como os de Saluzzo (século XI) e de Monferrato (século XII). Despois viñeron as intervencións de potentes señores alleos á rexión, como os Visconti (no século XIV), así como a inclusión do Piemonte nas loitas entre os Habsburgo e os Valois para acadar a hexemonía de Italia en Europa (século XVI). Só despois da paz de Cateau-Cambrésis (en 1559) Emmanuele Filiberto e os seus sucesores puideron encamiñar o proceso de definitiva reunificación, finalizado en 1748 coa paz de Aachen.
Tralo paréntese da dominación napoleónica (entre 1796 e 1814), o Piemonte seguiu os destinos do Reino de Sardeña e tivo un papel central no Risorgimento italiano, así como na construción do novo estado unitario (1861). Produciuse o que se deu en chamar a "piemontesización" do novo estado, que consistiu en tomar como modelo de estrutura xurídica e política (Estatuto Albertino de 1848), así como a xestión do persoal administrativo, para novo estado o da rexión piemontesa.
Non faltaron no rápido desenvolvemento, os desequilibrios, sobre todo territoriais, entre a área turinesa, sede principal da industrialización, e a economía aínda maioritariamente rural do resto da rexión. O tecido económico, no que tivo un papel preponderante a FIAT, atraeu nos anos cincuenta e sesenta un grade fluxo migratorio, que provocou profundas transformacións sociais e culturais. Porén, demostrouse unha certa fraxilidade do Piemonte fronte á globalización do fin do século XX, o que supuxo un certo declive industrial e unha alta taxa de desemprego.
Demografía
miniatura|Turín miniatura|Novara miniatura|Alessandria O Piemonte ven rexistrando dende os anos setenta unha perda de poboación, debido a unha caída da natalidade que non foi compensada, como nas anos cincuenta e sesenta, coa inmigración do resto de Italia, particularmente do sur e do Véneto. Nos últimos anos, tense rexistrado un certo crecemento demográfico, debido sobre todo á nova inmigración da Europa centro-oriental.
A densidade demográfica máis elevadas dánse nas áreas urbanas industrializadas da alta chaira, especialmente na provincia de Turín (52% da poboación rexional, cunha densidade que duplica a media); pola contra, están case despoboados os outeiros do Monferrato e das Langas, así como a montaña alpina. O seguinte cadro mostras as dez cidades máis poboadas do Piemonte:
Considerando a rexión enteira a densidade de poboación é inferior á media nacional. En 2008 era igual a 174 habitantes por km², fronte a unha media nacional de ao redor de 200. A área metropolitana de Turín medrou rapidamente nos anos 1950 e 1960 debido a un aumento dos inmigrantes do sur de Italia, e hoxe ten unha poboación de aproximadamente dous millóns de habitantes.
En 2008, o Instituto Nacional Italiano de Estadística (ISTAT) estima que hai 310.543 estranxeiros nacidos fora da rexión, o que supón ao redor do 7,0% da poboación rexional total.
Goberno
dereita|500px O Goberno Rexional (Giunta Regionale) está presidido polo Presidente da Rexión (Presidente della Regione), que é elixido para un mandato de cinco anos, e está ademais composto polos ministros, que actualmente son catorce, entre os cales un é o Vicepresidente (Vice Presidente).
Divisións administrativas
A rexión está composta por oito provincias, sendo a máis poboada a de Turín, que engloba a máis da metade da poboación rexional total, e a máis extensa a de Cuneo, seguida moi de preto da turinesa.
Economía
miniatura|Campos de arroz entre Novara e Vercelli miniatura|Os [[Xogos Olímpicos de inverno de 2006 supuxeron un pulo económico para a rexión]] miniatura|Turín ao pé dos Alpes A rexión do Piemonte mistura unha baixa natalidade cunha antiga tradición industrial. Así pois a súa man de obra está composta principalmente por inmigrantes do Véneto e do sur italiano. Durante moito tempo a industria foi o motor económico rexional. Os produtos agrícolas máis cultivados son os cereais, patacas, hortalizas, cana de azucre, froita e forraxe. Nas zonas dos outeiros é máis acentuado o cultivo da vide. En canto á gandería, está sobre todo concentrada no bovino e porcino.
Máis da metade da poboación piemontesa vive na provincia de Turín, cidade que xorde na confluencia do Po e o Dora Riapria. Debido a esta dispoñibilidade de auga, favoreceuse o nacemento das primeiras industrias da zona: muíños, ferrerías e pequenos talleres de artesanía funcionaban grazas á auga. A partir de 1945 a cidade comezou a desenvolverse moi rápido, en parte grazas á presenza da FIAT que viviu a súa etapa de maior progreso durante os anos cincuenta, cando comezou a vender os primeiros utilitarios. Turín non é só famosa polo sector automobilístico e a súa industria auxiliar (pneumáticos, industrias químicas de vernices e materiais plásticos) senón tamén pola industria alimentaria. Esta concentración de tanta actividade industrial produciu unha importante conxestión urbanística, chegando os límites da cidade aos outeiros que a rodean, ficando os edificios concentrados nun espazo moi restrinxido.
A partir de 1974 (ano no que Turín acadou o seu máximo de poboación, 1.119.197 habitantes), a área turinesa foise desconxestionando, en parte a causa da deslocalización industrial que redistribuíu as industrias da capital entre todo o Piemonte e o sur de Italia, favorecendo o retorno de moitos traballadores emigrantes á terra de orixe, dende entón Turín perdeu cerca de 300.000 habitantes (no último censo contaba con 902.000), e toda a rexión sufriu unha grave crise económica que terminou recentemente grazas ao impulso vivido cos Xogos Olímpicos de Inverno de 2006, que favoreceron a imaxe internacional da cidade, aumentando o turismo, o que levou a que a cidade pasase de ser un importante centro industrial e comercial (que aínda é) a un importante destino turístico (sobre todo no eido dos deportes de inverno).
En canto o resto do Piemonte, a economía ao norte do Po é máis próspera que a do sur. Biella é un dos máis importantes centros italianos da industria laneira, Vercelli é un grande mercado europeo do arroz e conta tamén con fábricas téxtiles e químicas, mais sobre todo Novara, cidade que se atopa máis preto de Milán que de Turín, coas súas industrias alimentarias, téxtiles, mecánicas e gráficas. Outras cidades importantes son Chivasso, situada entre os outeiros de Turín e os de Monferrato, considerada a "bomba" dos arrozais de Vercelli, Novara e da Lomellina, debido a un grandioso mecanismo que bombea continuamente auga do Po ao canal Cavour. Alba, famosa polas trufas e pola industria hostaleira, Stresa, importante centro turístico das ribeiras piemontesas do Lago Maggiore ou Pinerolo, cidade da cabalería. No Piemonte meridional encontramos Cuneo, Asti, no río Tanaro cunha situación privilexiada ao pé da estrada que une Xénova e Turín, cun importante mercado de produtos agrícolas e un centro de elaboración vinícola.
Por último destacar outro capítulo importante da economía piemontesa, o chocolate. Na rexión prodúcense 80.000 toneladas por un valor de 800 millóns de euros, empregando máis de 5.000 traballadores.
Linguas
miniatura|Sacro Monte de Domodossola, Patrimonio da Humanidade miniatura|Pazo Carignano, Patrimonio da Humanidade miniatura|Estadio Olímpico de Turín A principal lingua local é o piemontés idioma local principal, mais como noutras partes de Italia, o italiano é a lingua predominante na comunicación de tódolos días e é maioritariamente falado. O emprego da lingua piemontesa non foi favorecido nin polo Reino de Italia nin tampouco posteriormente, oficialmente para evitar a discriminación contra os numerosos inmigrados do Sur de Italia, sobre todo en Turín. Porén en 2004, o piemontés foi recoñecido como lingua rexional do Piemonte polo parlamento rexional, mais sen ningún recoñecemento polo goberno central italiano. En teoría, é posible ensinar o piemontés aos nenos no colexio, mais na práctica isto é pouco frecuente. Con todo na última década asistiuse á unha publicación de material didáctico para os colexios e de revistas para o gran público nesta lingua.
Porén a situación actual do piemontés é bastante grave, posto que, segundo unha recente enquisa, nos últimos 150 anos a porcentaxe das persoas que coñecen a lingua escrita diminuíu a un 2% dos falantes nativos. Por outro lado, a mesma enquisa sinala que o piemontés segue a ser falado por máis da metade da poboación, xunto co italiano. Este resultado foi confirmado por diversas fontes, que indican o número de falantes é de entre 2 e 3 millóns sobre unha poboación de 4,2 millóns de habitantes. Os esforzos para obter o recoñecemento do piemontés como unha das linguas oficiais dos Xogos Olímpicos de Inverno 2006 de Turín non tiveron éxito.
Lugares Patrimonio da Humanidade
No Piemonte encóntranse dúas referencias inscritas na UNESCO na lista de Patrimonio da Humanidade:
As Residencias da Casa Real de Savoia é un grupo de edificios en Turín e a súa provincia. A familia real de Savoia comezou, no século XVI, a encargar a remodelación de antigos castelos (incluso da época romana) e a construción de novas residencias, no cinto verde que rodeaba a capital do Reino de Sardeña, Turín. Foron inscritas en 1997.
Incluídos na lista do Patrimonio Mundial en 2003, son unha serie de capelas e doutros elementos arquitectónicos realizados entre finais do século XV e finais do século XVII, consagrados a varios aspectos da fe cristiá. Ademais do seu significado relixioso simbólico, son tamén dunha grande beleza grazas á hábil integración dos elementos arquitectónicos nas paisaxes naturais rodeadas de outeiros, fragas e lagos. Conteñen tamén obras de arte moi importantes baixo forma de frescos e de estatuas.
Deportes
No deporte cabe destacar os clubs de fútbol, sendo o que conseguiu maiores éxitos o Juventus FC de Turín. O segundo club en importancia é o Torino FC 1906, tamén da capital da rexión. Ambos xogan no Estadio Olímpico da cidade dende 2006. Tamén é de destacar, xa que supuxo un pulo moi importante para a rexión, que Turín foi sede dos Xogos Olímpicos de Inverno de 2006.
Nove de novembro
Nove de novembro é un filme galego de 2018 dirixido por Lázaro Louzao. É o primeiro filme rodado en Galicia e en galego sobre unha relación homosexual. Estreouse o 24 de febreiro de 2018 no Festival Zinegoak de Bilbao.
André Leroi-Gourhan
André Leroi-Gourhan, nado o 25 de agosto 1911 en París e finado o 19 de febreiro de 1986 na mesma cidade, foi un etnólogo, arqueólogo e historiador francés, especialista na prehistoria. Foi tamén un pescudador da tecnoloxía e da cultura, que soubo unir precisión científica e conceptualidade filosófica.
Nove de novembro
Produción
O filme contou con financiamento de micromecenado a través da plataforma en liña Verkami. Rodouse na cidade da Coruña e no concello de Xove.
Censura
A publicación do trailer do filme foi censurada pola rede social Facebook, malia a ausencia de espidos no contido do vídeo promocional, e deu lugar a acusacións de homofobia.
André Leroi-Gourhan
Biografía
Comezou unha segunda tese doutoral, en ciencias, dedicada a Trazas de equilibrios mecánicos en cranio de vertebrados terrestres (1954). En 1956, sucedeu a Marcel Griaule na Sorbona, na cátedra de Etnoloxía xeral e Prehistoria, logo foi profesor no Colexio de Francia desde 1969 a 1982 e membro do Instituto de Francia. En 1973, recibiu a medalla de ouro do CNRS (Centro nacional de investigación científica).
Leroi-Gourhan e os métodos de escavación arqueolóxica
No transcurso das escavacións que dirixiu na gruta dos Furtins en 1945, nas cavernas de Arcy-sur-Cure entre 1946 e 1963, e sobre todo no asentamento magdaleniense de Pincevent a partir de 1964, André Leroi-Gourhan contribuíu a renovar os métodos de escavación arqueolóxica. O sitio, excepcionalmente conservado, de Pincevent permitiulle desenvolver unha análise espacial dos hábitats prehistóricos, grazas á escavación por capas.
Movemento esperantista en Vigo
Vigo destacou entre as cidades de Galiza polo seu movemento esperantista. O seu grupo de esperanto mantívose durante máis tempo que calquera outro de Galiza. En Vigo tiveron lugar dous Congresos Españois de Esperanto, en 1972 e 1986, e a cidade posúe nunha parte bastante céntrica unha rúa do Esperanto inaugurada en ocasión do Día de Zamenhof en 1987. Na historia do movemento esperantista vigués destacou Xulio Bueno Cortés (1903-1988), auténtica alma do grupo local Paco kaj Amo. Este grupo mantivo longas relacións coa comunidade esperantófona do Porto.
Na actualidade o grupo Paco kaj Amo xa non existe, aínda que os esperantistas da cidade permanecen en contacto e reúnense con certa frecuencia. En Vigo teñen lugar cursos de esperanto de varios niveis.
Primeiras décadas
Ao contrario doutras cidades galegas, como A Coruña, Santiago ou Mondoñedo, no inicio do século XX en Vigo non se creou ningún grupo de esperanto. O santiagués Santiago Carro García (1889-1966) pronunciou unha afervoada conferencia sobre a lingua na sociedade viguesa La Oliva. Presidiu a conferencia o arquitecto Manuel Gómez Román e o acto foi recollido nas páxinas da revista Vida Gallega (1-2-1910).
Formación do grupo local. O primeiro congreso en Vigo
left|miniatura|Círculo Mercantil, que foi a sede de Paco kaj Amo Hai que agardar até 1960 para o primeiro Congreso Español de Esperanto en Galiza, en Pontevedra, impulsado por Antonio Alonso Núñez. O congreso avivou os xa existentes esperantistas vigueses e afoutouos a se uniren no grupo esperantista Paco kaj Amo (Paz e Amor), hoxe desaparecido. O grupo naceu no seo do Círculo Cultural Mercantil e Industrial de Vigo (coñecido como Círculo Mercantil, ou Komerca Rondo entre os esperantistas) na Rúa do Príncipe. O seu primeiro presidente foi o mozo Arturo Moreira Lorenzo e a seguir, durante moito tempo e até o seu falecemento, o entusiasta Xulio Bueno Cortés (1903-1988), a alma do grupo, e a el pertenceron entre outros Pío Moa Banga (pai do escritor Pío Moa Rodríguez), Emilio Crespo Cano, María Elvira Álvarez Iglesias, Jaime Canoa González e Manuel Lojo Martínez.
Froito da unión dos esperantistas locais foi o curso de esperanto da radio La Voz de Vigo nos anos 60 e os cursos presenciais (nos cales ensinaron Xulio Bueno, Arturo Moreira e outros), aínda que o logro máis importante para Paco kaj Amo foi a organización en 1972 (do 20 ao 25 de xullo) do 32º Congreso Español de Esperanto (Hispana Kongreso de Esperanto). Nunha nota publicada en Boletín (órgano da Federación Española de Esperanto) Emilio Crespo Cano fala por vez primeira do grupo de Vigo (Grupo Esperantista Vigués) que el denomina 'Paco kaj Espero', talvez enganado ou porque efectivamente ese foi o seu primeiro nome. Daquela o presidente do grupo vigués Paco kaj Amo era Arturo Moreira, estudante da Universidade de Santiago de Compostela. Participaron nel mais de 300 congresistas, entre os cales se contaban falantes do norte de Portugal. Para a ocasión os correos españois editaron selos especiais. O congreso tivo lugar na sede do mencionado Círculo Mercantil, baixo a protección do seu presidente, Camilo Veiga, simpatizante da lingua internacional. A bandeira esperantista ondeou no balcón principal.
O congreso correu así:
O desenvolvemento do congreso ficou como un testemuño do ambiente sociopolítico do momento. As autoridades dos derradeiros anos do franquismo toleraban símbolos esperantistas (o himno, cantado nunha lingua que non era a única oficial por entón, o español; a bandeira) e galegos (a bandeira). Asistiron a eventos solemnes como a inauguración e a clausura do congreso, en que se cantou o himno La espero. A igrexa católica, oficial, tamén xogaba un papel importante. Durante o congreso tiveron lugar dúas misas, unha en esperanto e outra en español (sete anos antes, o 25 de xullo de 1965, o padre Xaime Seixas celebrara a primeira misa en galego despois da guerra, rompendo co uso exclusivo do español nos oficios relixiosos). Naquela altura aínda se permitía a caza das baleas.
Medio ano despois, o 16 de xaneiro de 1973, foi fundado formalmente o grupo esperantista vigués Paco kaj Amo, con sede no quinto andar do Círculo Cultural Mercantil (Rúa do Príncipe, 44). Para iso os esperantistas vigueses reuníronse alí e compuxeron a seguinte directiva:
Camilo Veiga Prego agradeceu o honor e gabou a todos os esperantistas.
Contactos transfronteirizos
O 12 e 13 de outubro de 1974 aconteceu o primeiro encontro galego-portugués no Porto, organizado pola comunidade esperantista daquela cidade e polo grupo esperantista vigués Paco kaj Amo. O xornal "O Comércio do Porto" publicou unha foto da xuntanza, cuxa nota a rodapé dicía:
Assim se consolida a amizade entre os povos. .
Na verdade a excursión de Vigo estaba composta non só de esperantistas senón tamén de simpatizantes, e segundo unha nota publicada en Boletín, Paco kaj Amo inaugurou con aquela viaxe o curso 1974-75, cuxa planificación foi preparada coidadosamente. Os contactos e relacións case familiares cos portugueses do norte botaron raíz e prolongáronse durante os anos seguintes.
Aquela prometida visita do grupo portuense a Vigo foi realizada en decembro do mesmo ano, en ocasión do Día de Zamenhof. O sábado 14 de decembro Paco kaj Amo inaugurou unha exposición sobre o esperanto no Salón Rexio do Círculo Mercantil, que se estendeu até o día 19. No mesmo día ás 8 da tarde o presidente da Federación Esperantista Española (HEF), Ángel Figuerola Auque, deu unha conferencia en castelán, lendo os seus apuntamentos en braille acerca da "Posición do esperanto entre os inventos sociais do noso tempo e personalidade do seu creador". O abundante público aplaudiu emocionado. A seguir Figuerola Auque entregou a Camilo Veiga Prego, presidente do Círculo Mercantil, un diploma mediante o cal HEF o nomeaba membro honorario. Este respondeu con conmovedoras palabras e agradeceu a todos os esperantistas. No día seguinte, o domingo 15, chegou o grupo portugués, corenta e dúas persoas en total, das cales quince eran alumnos do curso de esperanto da Foz do Douro. Após a visita á exposición os membros de Paco kaj Amo mostraron Vigo aos seus hóspedes e logo todos se volveron reunir no Círculo Mercantil perante o público xeral. Os xornais e Radio Vigo informaron do acontecemento.
O 10 de decembro de 1978 tivo lugar outro encontro galego-portugués en Vigo, para celebrar o Día de Zamenhof e o 30º aniversario da Declaración Universal dos Dereitos Humanos. O programa consistía nunha visita ao Pavillón dos Deportes e dúas conferencias: "Zamenhof, apóstolo da paz e da fraternidade universal. Diante do 30º aniversario da Declaración dos Dereitos Humanos", por Pío Moa Banga, e "O esperanto na universidade", de Antonio Alonso Núñez. Por último celebrouse un xantar. Para a ocasión editáronse postais co símbolo do congreso de 1972 en verde, e unha pomba gris cunha póla de oliveira, coa lenda "Reenkontigho galaico-portugues" (sobrado un e). No reverso podíanse ler catro versos do poema La espero (A esperanza) de Zamenhof, letra do himno do esperanto.
A intensa actividade dos anos 80
1983 foi o ano da primeira tradución da literatura galega ao esperanto: Viveroj (Retrincos), de Castelao, feita polo gran tradutor Fernando de Diego sobre a base dunha primeira proba de tradución de Antonio Alonso Núñez, de Santiago de Compostela. O libro foi editado polo curso de esperanto do Instituto de Idiomas (hoxe Centro de Linguas) da Universidade de Santiago de Compostela, onde daba aulas o propio Antonio Alonso, pero unicamente organizacións e empresas de Vigo posibilitaron o financiamento da edición, como se pode ler na derradeira páxina: Caixa de Aforros Municipal de Vigo, Universidade Popular de Vigo, Círculo Cultural Mercantil e Industrial de Vigo e o Grupo de esperanto de Vigo (Paco kaj Amo). No entanto o libriño, lonxe de reforzar as relacións entre os samideanoj (compañeiros esperantistas) galegos, abriu unha brecha entre os pólos vigués e santiagués que ninguén soubo fechar a tempo. No mesmo ano Antonio Alonso desprazábase cada semana para ensinar a lingua en Vigo (na Casa Bárcena) mentres Xulio Bueno e outros membros do grupo vigués daban conferencias en Radio Vigo, pero cada un polo seu lado e sen contacto.
En 1986 Paco kaj Amo volveu organizar un Congreso Español de Esperanto, principalmente o 46º, (do 15 até o 20 de xullo), con 193 participantes. Naquela ocasión o centro onde se celebraba non podía ser máis luxoso: o Centro Cultural da Caixa de Aforros Municipal de Vigo (hoxe Centro Cultural Novacaixagalicia). Rebautizáronse os salóns cos nomes de esperantistas homenaxeados, houbo un pregón de Xesús Alonso Montero, profesor que sempre defende os ideais esperantistas, e conferencias de, entre outros, o vigués Jaime Canoa González acerca da tradución ao esperanto de 650 proverbios de todo o mundo. Tamén houbo unha excursión ao Grove, Sanxenxo, á Illa da Toxa etc.
miniatura|esquerda|Placa da Rúa do Esperanto de Vigo O soño de Xulio Bueno Cortés cumpriuse o 13 de decembro de 1987, despois de longos trámites e insistentes peticións no concello, ao ser inaugurada a Rúa do Esperanto (Esperanto-strato) en Vigo case exactamente o día en que a lingua facía cen anos. O concello tomou a decisión no pleno do 9 de decembro de 1986. Era o primeiro ZEO (obxecto do esperanto ou Zamenhof) en Galiza. A cerimonia tivo lugar ás 12 da mañá. A Banda Municipal tocou melodías galegas tradicionais e a seguir falaron o profesor Alonso Montero e o vicepresidente de Paco kaj Amo, Pio Moa Banga. En último lugar interveu a concelleira de cultura María Xosé Porteiro e en canto a orquestra tocaba os himnos de Galiza e de España (a pesar dos esforzos non se conseguiu que tocasen o himno esperantista), a concelleira descubriu a placa de granito co nome "Rúa do esperanto". Asistiron ao evento esperantistas de toda a Galiza e os vellos amigos do norte de Portugal. Despois da inauguración veu un xantar nun restaurante. miniatura|300px|Inauguración da Rúa do Esperanto en Vigo o 13 de decembro de 1987. Á esquerda, cunha pucha, está Xulio Bueno Cortés, e no medio aparece anicado o Prof. [[Xesús Alonso Montero.]]
Seis meses máis tarde finou Xulio Bueno Cortés, deixando artigos cheos de amor pola paz e de sentimento fraternal cos semellantes. Os libros do grupo, aos cales contribuíra de maneira importante Salvador Oliván Hernando (1889-1978), foran anteriormente entregados en depósito á biblioteca do Círculo Mercantil. Logo da morte de Bueno a viúva doou a biblioteca en esperanto do seu marido a esta sociedade.
A mediados de outubro de 1988 comezaron de novo as aulas de esperanto en Paco kaj Amo, baixo a responsabilidade do novo presidente Pío Moa Banga.
O 18 de decembro do mesmo ano Paco kaj Amo celebrou o día de Zamenhof. Ás 11 os esperantistas presentaron unha coroa de flores na Rúa do Esperanto (que foi colada con fita adhesiva baixo a placa co nome) e logo desprazáronse á Cidade Deportiva do Círculo Mercantil, en Marcosende, fóra da cidade, no monte, onde ao mediodía inauguraron unha exposición de libros, folletos e carteis organizada polo santiagués Antonio Alonso Núñez. Despois xantaron alí mesmo. .
Gary Bouma
Gary Bouma, nado en Grand Rapids (Míchigan) en 1942 e finado en Melbourne o 19 de agosto de 2021, foi un sacerdote e sociólogo australiano-norteamericano, profesor na Universidade Monash en Melbourne, Australia.
Movemento esperantista en Vigo
A intensa actividade dos anos 80
== Desaparición de Paco kaj Amo. Últimos decenios En 1990 comezou, cada sexta feira, un curso gratis no instituto San Tomé de Freixeiro, cuxo profesor foi Suso Moinhos. . == Desde entón e durante un longo período o movemento esperantista foi esmorecendo na cidade, aínda que os esperantistas continuaban a manter o contacto e a lingua xamais se deixou de falar. En xuño de 2005 esperantistas vigueses e do norte de Portugal reviviron máis unha vez os encontros galego-portugueses, desta volta en Tui e na súa cidade-espello, Valença do Minho. Velaquí como Nuno Magalhães narraba o acontecido en Nia Bulteno, boletín da Asociación Portuguesa de Esperanto (traducido do esperanto):
En efecto, entre os participantes estaban Antonio Valén, que vive en Vigo facendo parte dos esperantistas locais, e Fernando Costa (Fernando Domingues da Costa), para quen aquel foi un dos seus derradeiros eventos esperantistas, xa que finou tan só dous anos despois, en 2007. Cómpre lembrar que Fernando Costa asistiu na súa vida a varios encontros en Vigo, entre os cales se inclúe o 46º Congreso Español de 1986 e a inauguración da Rúa do Esperanto.
En xaneiro de 2005 o web do Consello da Cultura Galega entrevistou a Pío Moa Banga, entón o único membro de Paco kaj Amo, asociación que aínda existe legalmente e que pertence á Federación Española de Esperanto. O xornalista afirmaba: "En Galicia, cen anos despois de que se notifica a existencia de colectivos na súa defensa, os esperantistas son case unha especie en extinción. Hoxe en día todo o fulgor deste idioma universal redúcese a unha única persoa que compón, dirixe e integra o grupo vigués “Paz e amor” (“Paco Kaj Amo” en esperanto)." . De feito o grupo xa morrera había tempo, aínda que os restantes esperantistas vigueses continuasen a manter o contacto entre si.
Durante o ano escolar 2009-2010 a academia de idiomas Linguamanía levou a cabo un obradoiro de conversa en esperanto nunha cafetería da cidade e en 2010-2011 a academia Acume Formación deu aulas unha vez por semana do nivel B1 de esperanto (segundo o Marco europeo común de referencia para as linguas).
Os esperantistas vigueses participaron activamente na organización do 62º Congreso Español de Esperanto en Santiago de Compostela en 2010, xunto con outros samideanoj de Galiza.
Transit 5E1
Transit 5E1, tamén coñecido polo seu designador internacional 1963-038C e mencionado ás veces como APL SN 39, foi un satélite artificial do Departamento de Defensa dos Estados Unidos lanzado o 28 de setembro de 1963 mediante un foguete Thor Ablestar desde a Base Aérea de Vanderberg.
Características
O obxectivo de Transit 5E1 foi realizar estudos de partículas cargadas e campos magnéticos e do espectro solar, así como obter datos xeodésicos. Adicouse a medir as variacións temporais dos fluxos de electróns e protóns, comprobar o efecto da radiación en varios tipos de transistor, determinar a eficiencia de sete tipos de recubrimento térmico e dos recubrimentos protectores de células solares para protexelas da radiación.
Transit 5E1 foi lanzado a unha órbita polar desde a que realizou medicións xeomagnéticas e xeodésicas ademais de diversos experimentos tecnolóxicos. A alimentación eléctrica procedía de catro paneis solares e levaba transmisores que emitían a 136, 162 e 324 MHz. O transmisor a 162 MHz fallou o 19 de marzo de 1964.
John Bannerman
John Walter MacDonald Bannerman, nado en Balmaha, Stirlingshire o 13 de agosto de 1932 e finado ibídem o 8 de outubro de 2008, foi un historiador escocés, coñecido polo seu traballo sobre a Escocia gaélica.
Transit 5E1
Instrumentos
Transit 5E1 levaba a bordo os seguintes instrumentos e experimentos:
John Bannerman
Traxectoria
Fillo de John MacDonald Bannerman, antigo Lord Bannerman de Kildonan, e da súa esposa Ray Mundell, a súa familia falaba o gaélico escocés, e Bannerman estudou as linguas celtas na Universidade de Glasgow e completou o seu doutoramento na Universidade de Cambridge, onde foi alumno de Kathleen Hughes.
Malia que quería ensinar gaélico nas escolas, Bannerman acabou por asumir un cargo no departamento céltico da Universidade de Aberdeen antes de ingresar no departamento de historia na Universidade de Edimburgo en 1967. Asumiu a xestión da facenda da familia en Balmaha en 1968, pouco antes da morte do seu pai, dividindo o seu tempo entre o ensino en Edimburgo, a escrita e a facenda.
Transit 5E1
Instrumentos
O investigador principal dos instrumentos de partículas (detectores e espectrómetros) foi o doutor Carl O. Bostrom e o do magnetómetro triaxial foi o doutor Alfred J. Zmuda.
John Bannerman
Traxectoria
O seu traballo sobre a Escocia gaélica foi importante. Os seus primeiros traballos sobre Dál Riata, o Senchus fer n-Alban e as crónicas de Iona, que formaron parte posteriormente da Crónica de Irlanda, están contidos no seu libro de 1974, Studies in the History of Dalriada. Foi un dos principais contribuíntes para o rexistro de Late Medieval Monumental Sculpture in the West Highland publicado en 1977 e o seu estudo da familia Beaton -The Beatons: Medical Kindred in the Classical Gaelic Tradition- foi publicado en 1986.
Nos seus últimos anos traballou investigando a historia do señorío das Illas. Deixou de ensinar na Universidade en 1997 e dedicouse a tempo integral ós negocios da familia en Balmaha.