cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lanzamento de disco
O disco
Consérvanse algúns discos antigos e parece ser que non existía nin un peso nin unha medida estándar posto que os discos que se conservan son do máis variado en canto ao seu tamaño e peso que oscila entre os 1,3 e 4 kg, aínda que existe un de 5,707 kg que pode ser que fora un disco votivo sen relación coa competición.
Zona de lanzamento
A zona de lanzamento suponse que era moi distinta á actual, pero non se sabe con absoluta certeza pois téñense de interpretar as referencias que nos chegaron a nós tales como pinturas, estatuas etc. Crese que a zona de lanzamento non era circular como na actualidade, senón que era un espazo limitado lateral e frontalmente,
Técnica de lanzamento
Coa técnica tamén hai que deducir como era a partir dos restos que nos chegaron, como o discóbolo de Mirón. Crese que a forma máis común de lanzar o disco era levantando o disco pola fronte para a continuación botar o brazo de lanzamento suxeitando o disco cara atrás e acompañándoo co resto do corpo. A continuación avanzábase o corpo cara adiante erguendo e soltando o brazo para efectuar o lanzamento.
Regramento
dereita|miniatura|Yap Jeng Tzan no momento do lanzamento. A atleta debe iniciar a súa actuación desde unha posición estática. Pode suxeitar o disco como queira e utilizar calquera técnica de lanzamento manual. Deberá abandonar o círculo pola metade traseira unha vez que o disco tocou o chan. Para que sexa válido o lanzamento o disco deberá caer dentro da parte interior das liñas de demarcación do sector de caída. O lanzamento mídese desde a marca máis próxima efectuada polo disco até o bordo interior da circunferencia do círculo. O atleta non pode introducir nada no círculo. Para realizar cada intento o atleta ten un minuto, normalmente cada atleta realiza tres intentos e os oito atletas con mellor marca válida, realizan outros tres intentos en orde inversa á súa mellor marca.
Motivos de lanzamento nulo:
Características do disco
Na categoría absoluta, o peso do disco é de 2 kg para homes e de 1 kg para mulleres. Ten un diámetro de 219 – 221 mm e unha anchura de 44–46 mm na categoría masculina mentres que na feminina ten un diámetro de 180 – 182 mm e unha anchura de 37 – 39 mm. Non obstante, o tamaño e o peso do disco descenden en categorías inferiores de varóns: 1,5 kg para menores (até 17 anos) 1,75 kg para xuvenís (de 18 a 20 anos).
Récords
(actualizado o 23 de decembro de 2010)
John Powell (atleta)
John Gates Powell, nado en San Francisco (California) o 25 de xuño de 1947 e finado en Las Vegas o 19 de agosto de 2022, foi un atleta estadounidense, especialista en lanzamento de disco. Foi recordista mundial desta disciplina cando en 1975 atinxiu a marca dos 69.08 metros, aínda que, conseguiu, como a súa mellor marca persoal, o rexistro dos 71.26 metros, en 1984, o que o coloca como o noveno mellor lanzador de disco de todos os tempos.
Traxectoria
Powell formou parte en catro ocasións do equipo olímpico estadounidense. Acabou cuarto en 1972, gañou o bronce en 1976, e foi membro do equipo de 1980 que non chegou a competir por mor do boicot olímpico de 1980. Non obstante recibiu unha das 461 medallas de ouro do Congreso creadas especificamente para os deportistas. Posteriormente gañou a medalla de bronce en 1984 nos Ánxeles.
En 2019 foi incluído no National Track and Field Hall of Fame.
Ben Simmons
Benjamin David Simmons, nado o 20 de xullo de 1996 en Melbourne, Victoria, é un xogador australiano de baloncesto profesional que xoga nos Brooklyn Nets da National Basketball Association (NBA).
Traxectoria profesional
O 23 de xuño de 2016, Simmons foi seleccionado na primeira posición do Draft da NBA de 2016 polos Philadelphia 76ers, converténdose no terceiro xogador nado en Melbourne en ser elixido na primeira posición do Draft en 11 anos, tras Andrew Bogut en 2005 e Kyrie Irving en 2011. O 3 de xullo de 2016, asinou o seu contrato de rookie cos Sixers.
Bellac
miniatura|Escudo da vila de Bellac Bellac (en occitano Belac) é unha localidade e concello de Francia, na rexión de Lemosín, departamento de Alto Vienne. É a subprefectura do distrito e a cabeceira do cantón de Bellac. Está integrada na Comunidade de concellos do Alto Lemosín, da que é a de maior poboación.
Os Porrás, San Martiño de Ferreiros, Pol
Os Porrás é un lugar da parroquia de San Martiño de Ferreiros no concello lugués de Pol na comarca de Meira. Segundo o IGE, en 2013 tiña 18 habitantes (13 homes e 5 mulleres).
Parroquias de Pol
🇵🇱
Fucsina
Dá unha cor maxenta cando se disolve en auga; cando está en estado sólido forma cristais de cor verde escuro. Ademais de para tinguir produtos téxtiles, a fucsina utilízase como colorante biolóxico para tinguir bacterias e ás veces como disinfectante. Está comprobado que a produción de fucsina pode orixinar nos traballadores o desenvolvemento de cancros de vexiga. A produción de colorantes maxenta está listada na Lista do IARC de carcinóxenos do grupo 1.
Historia
O primeiro que preparou a fucsina foi August Wilhelm von Hofmann a partir de anilina e tetracloruro de carbono en 1858. François-Emmanuel Verguin descubriu a substancia independentemente de Hofmann o mesmo ano e patentouna. Os que lle puxeron o nome á fucsina foron os seus primeiros fabricantes os irmáns Renard e Franc, e cítase xeralmente que ten unha destas dúas etimoloxías: procede da cor fucsia das flores do xénero Fuchsia, que á súa vez recibiu o seu nome en honor do botánico Leonhart Fuchs, ou como unha tradución ao alemán (Fuchs) do nome francés Renard, que significa raposo. Un artigo de 1861 en Répertoire de Pharmacie di que se elixiu ese nome polas dúas razóns.
Fucsina ácida
A fucsina ácida é unha mestura de fucsina básica e homóloga, modificada por adición de grupos sulfónicos. Isto rende doce posibles isómeros de propiedades similares. A fucsina ácida úsase en histoloxía en tingiduras como a tinguidura tricrómica de Masson, que tingue o músculo de vermello (coa fucsina) para distinguilo do coláxeno.
Fucsina básica
A fucsina básica é unha mestura de rosanilina, pararrosanilina, nova fucsina e Magenta II. As formulacións que se usan para fabricar reactivo de Schiff deben ter un alto contido de pararrosanilina. A composición real da fucsina básica adoita variar algo segundo o vendedor e o lote, que fai que os lotes sexan máis ou menos axeitados para diferentes propósitos.
En solución con fenol (tamén chamado ácido carbólico) como acentuador de tinguidura denomínase carbol fucsina e utilízase na tinguidura de Ziehl-Neelsen e outras tinguiduras ácido-resistentes para micobacterias, as cales causan tuberculose, lepra etc. A fucsina básica utilízase amplamente en bioloxía para tinguir o núcleo celular.
Propiedades
miniatura|Cachos de fucsina básica. Os cristais que se ven na imaxe son de fucsina básica, tamén chamada violeta básica 14, vermello básico 9, pararrosanalina ou CI 42500. As súas estruturas difiren das que se mostran no cadro de datos pola ausencia de grupos metilo no anel superior, e polo demais son moi similares.
Son brandos cunha dureza menor de 1 (na escala de Mohs), aproximadamente o mesmo que o talco. Posúen un forte brillo metálico e unha cor amarela verdosa. Deixan raias verdosas escuras sobre un papel e cando estes están humedecidos cun solvente, aparece a forte cor maxenta.
Estrutura química
A fucsina é un sal amínico e ten tres grupos amina, dúas aminas primarias e unha amina secundaria. Se unha delas é protonada para formar ABCNH+, a carga positiva está deslocalizada en toda a molécula simétrica debido ao movemento electrónico da nube pi.
A carga positiva pode considerarse que se encontra no átomo de carbono central. Poden concibirse outras estruturas resonantes, nas que a carga positiva "se move" desde un grupo amina ao seguinte, ou un terzo da carga positiva reside en cada grupo amino. A capacidade da fucsina de ser protonada por un ácido forte dálle as súas propiedades básicas. A carga positiva é neutralizada pola carga negativa do ión cloruro. Os "ións fucsinio básicos" e os ións cloruro negativos colócanse formando os "cristais" de sales da imaxe.
Barruelo de Santullán
miniatura|Comarcas administrativas de Palencia Barruelo de Santullán é un concello da provincia de Palencia na comunidade de Castela e León, na comarca da Montaña Palentina. Esténdese por unha área de 53.30 km² onde no ano 2007 vivían 1.519 habitantes, 1.510 en 2006. Atópase a 113 km de Palencia.
Política
O repartimento de escanos quedou deste xeito:
A Costa, Ollares, Vila de Cruces
A Costa é un lugar da parroquia de Ollares, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza.
A Chaínza, O Obre, Noia
A Chaínza é un lugar da parroquia do Obre no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 67 habitantes (28 homes e 39 mulleres).
David Fincher
David Andrew Leo Fincher, nado en Denver (Colorado) o 28 de agosto de 1962 é un director de cinema estadounidense.
Traxectoria
Fincher comezou a realizar filmes aos oito anos, inspirado por Butch Cassidy and the Sundance Kid e máis adiante estudou no Berkeley Film Institute. O seu primeiro traballo no cinema foi en Korty Films e en 1983 foi contratado por Industrial Light & Magic, onde traballou en filmes como O retorno do Jedi e Indiana Jones e o templo maldito.
En 1984 abandonou ILM, pasando a dirixir publicidade e documentais, o mesmo tempo que comezou a dirixir videoclips.
Debutou na longametraxe con Alien 3, que non foi ben recibida, volvendo á publicidade e aos vídeos musicais. En 1995 dirixiu Seven, filme de grande éxito, tralo que seguiu dirixindo filmes de éxito comercial e crítico como Zodiac, O curioso caso de Benjamin Button ou The Social Network.
Ponte dos Remedios
A ponte dos Remedios ou ponte de San Roque é unha ponte de época baixo medieval sobre o río Tea situada par da vila de Ponteareas. Deu o nome á vila de Ponteareas.
Localización
Atópase na parroquia de San Miguel de Ponteareas, xusto á beira da vila. Grazas á ponte cruzábase o río Tea para entrar na vila dende o lado oeste. Outra ponte substitúe o tránsito rodado dende hai anos. Nun dos extremos da ponte atópase unha pequena capela dedicada a San Roque.
A zona atópase hoxe axeitada como zona de lecer e baño polo concello malia ter unha contorna bastante degradada paisaxisticamente por mor á construción dalgunhas naves industriais, unha gran sala de festas e polo propio crecemento da vila.
Descrición
miniatura| A ponte Vella de Ponteareas é de fábrica de cachotaría de granito ben conformada. Ten unha orixe romana, porén a ponte actual é de clara conformación medieval, como se pode constatar grazas aos abondosos sinais lapidarios que atopamos no perpiaño. Conta con catro arcos, tres ovais, con dous grandes tallamares contracorrente, que indican que a ponte foi erguida arredor dos séculos XIII ou XV posibelmente sobre os alicerces romanos. O camiño da ponte leva á unha pequena ermida en honra a San Roque, cuxa festividade é no mes de agosto. miniatura
Historia
É unha das catro grandes pontes antigas do Tea. Historicamente formaba parte do antigo camiño real que unía Tui e despois Vigo con Ourense e Castela. A zona estivera habitada dende hai séculos, mostra disto témolo na abundancia de castros coma os de Troña ou o de Lira. Os romanos aproveitaron o vao areento existente para a construción dunha primeira ponte. Ademais, preto de Ponteareas existía unha importante vila romana na parroquia actual de Angoares. Pénsase que por aquí pasou, logo, unha vía romana, quizais a XIX, do itinerario de Antonino Pío, que comunicaba a capital da antiga Gallaecia: Bracara Augusta (actual Braga) coa importante cidade galaica de Asturica Augusta (actual Astorga).
A ponte foi posibelmente destruída nalgunha enchente polo que se volveu construír sobre os fundamentos romanos arredor do século XIII. Tras varias restauracións chegou coa mesma estrutura aos nosos días. Hoxe o tránsito da estrada que entra en Ponteareas, a N-120 (Vigo-Ourense) non atravesa a ponte, pois nos anos 60 construíuse outra moi preto, tamén de granito, cun só arco para desaturar á vella.
Lendas
Coma outras pontes galegas (mesmo a achegada ponte das Partidas), áchase relacionada coa lenda do bautismo anticipado, no que unha muller que non pode ter fillos, acudirá á media noite e pediralle ao primeiro camiñante de lle dicir unhas verbas rituais e verter auga do río no seu ventre cunha cunca atada cunha corda coma se fose un bautizo prenatal, mentres esta bota unha moedas no río. Despois do bautizo a muller debe convidar o home a un xantar feito por ela na mesma ponte. Ao rematar o xantar, cómpre tirar todos o restos, incluso os garfos, culleres etc, no río. Unha vez nado o meniño, este home ten que apadriñalo.
Estado de conservación
Aínda se conserva parte dunha antiga calzada. É unha das catro antigas pontes do Tea, xunto coa ponte de Cernadela, a ponte das Partidas e mais a ponte de Fillaboa.
A contorna da ponte está algo afectada por mor das edificacións que se teñen feito durante o século XX, en parte a causa do gran crecemento da vila.
San Juan del Río
miniatura|250px|right|Cidade de San Juan del Río. San Juan del Río, é unha cidade e cabeceira municipal do concello de San Juan del Río, en México, situado no estado de Querétaro.
Étimo do topónimo
San Juan del Río identifícase co nome antigo na lingua náhuatl de Ixtachichimecapan (cfr. náhuatl actual Iztac (branco), chichimecatl (pobo chichimeca) e o sufixo de pan (acima de-). O seu antigo nome provén do náhuatl que significa "lugar na cima da terra dos chichimecas brancos".
O Cotiño, Ollares, Vila de Cruces
O Cotiño é un lugar da parroquia de Ollares, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza.
Piñeiro do Paraná
O piñeiro do Paraná ou araucaria do Brasil (Araucaria angustifolia), en guaraní: kuri'y, é unha especie arbórea pertencente á familia Araucariaceae, orixinaria da Rexión Sur do Brasil e da provincia arxentina de Misiones, aínda que tamén existe unha pequena poboación no Paraguai, no departamento do Alto Paraná e se dá espontaneamente na Serra dos Ríos, no nordés do Uruguai. Como todas as araucarias, é unha planta dioica, é dicir, presenta os xéneros masculino e feminino en pés distintos.
É símbolo do estado brasileiro do Paraná e a súa capital, a cidade de Curitiba, así como de São Carlos no estado de São Paulo, así como da cidade de San Pedro en Misiones, Arxentina.
En Galiza plántase coma ornamental, sendo común en xardíns urbanos e palacianos. Algúns exemplares acadan talles monumentais.
Orixe e taxonomía
thumb|Descrición anatómica de partes da Araucaria angustifolia por Siebold & Zuccarini, en Flora Japonica, 1870. thumb|Detalle da disposición radial da copa. thumb|Detalle do tronco, coa casca rugosa típica.
O xénero Araucaria formaba parte da flora terrestre xa no período Triásico e encontrou o seu apoxeo no Gondwana; hoxe é restrinxido ao Hemisferio Sur e comprende 19 especies. A especie Araucaria angustifolia orixinouse no inicio do período Xurásico, hai 200 millóns de anos, e a súa ocorrencia primitiva diverxe bastante da actual, sendo encontrados fósiles no nordés brasileiro. A súa expansión para o sur é recente, ocorrendo durante o Plistoceno serodio e Holoceno inicial, posibelmente resultado dunha mudanza climática e de migracións de floras refuxiadas nos vales das serras a través dos cursos dos ríos.
Foi descrita inicialmente como Columbea angustifolia por G. Bertolini en 1819; Araucaria brasiliana por A. Richard, en 1822. Hoxe a súa denominación oficial é Araucaria angustifolia (Bertol.) O. Kuntze 1898, e a súa descrición foi publicada na súa Revisio Generum Plantarum. O seu nome xenérico deriva da provincia de Arauco, unha rexión do Chile, e o seu nome específico é unha palabra latina que significa "folla estreita". Pertence á orde Coniferae, clase Coniferopsida, familia Araucariaceae. A especie Araucaria angustifolia ramifícase en 9 subespecies: elegans, sancti josephi, angustifolia, caiova, indehiscens, nigra, striata, semi-alba e alba.
Popularmente é coñecida como piñeiro do Paraná ou araucaria brasileira (en portugués: "pinheiro-do-paraná, pinheiro-brasileiro, pinheiro-branco, pinheiro-chorão, curiúva, pinheiro-elegante, pinheiro-de-ponta-branca, pinheiro-preto, pinheiro-rajado, pinheiro-são-josé, pinheiro-macaco, pinheiro-caiová, pinheiro-das-missões") Os indios chamábana curí; no comercio internacional chámana Brazilian pine ou Paraná pine.
Distribución
thumb|left|Distribución da Araucaria angustifolia a mediados do s. XX. Até case comezos do século XX case a totalidade do estado do Paraná estaba cuberto pola foresta de curí ou piñeiro do Paraná (agás unhas poucas zonas de matogueira chamadas campos), tamén gran parte de Santa Catarina estaba cuberta polo mesto piñeiral que se estendía polo terzo norte do estado de Rio Grande do Sul e por unha importante faixa meridional do estado de São Paulo, ao oeste gran parte das Misiones da Arxentina tamén posuían o mesto bosque de curí.
O nome da cidade de Curitiba (anteriormente escrito Curytiba e incluso Curytibá) quere dicir "bosque de curís". Esta especie está actualmente en perigo de extinción.
Descrición
É unha conífera terrestre de solo seco, perennifolia, heliófita, usualmente dioica. A súa forma é inconfundíbel, cun tronco columnar que pode chegar a 50m de altura e 2,5 m de diámetro, cunha casca rugosa e persistente de 15 cm de espesura, sustentando unha copa de simetría radial en candelabro ou umbela. Cando son novas, as árbores teñen unha copa en forma de cono. Por regra, porén, non atinxe dimensións tan impoñentes, cunha altura que varía de 10 a 35m e diámetro do tronco entre 50 e 120 cm, cando adulta.
A súa morfoloxía presenta variacións de acordo coas condicións do solo, competencia e dispoñibilidade de luz. O tronco é ortotrópico, monopodial e con crecemento rítmico indefinido. O padrón de ramificación é tamén rítmico e as pólas presentan un desenvolvemento siléptico. No adulto as pólas arránxanse en pseudoverticilos no tronco, sendo predominantemente plaxiotrópicos cunha tendencia ortotrópica dos ápices. As franzas arránxanse nas pólas en pares, máis ou menos no mesmo plano. As follas, as acículas, son verde escuras, simples, alternas, espiraladas, lineares a lanceoladas, coriáceas, coa punta terminada nun espiño moi punxente, podendo chegar a 6 cm de longo por 1 cm de largura.
A casca externa ten cor marrón arroxada, é persistente, áspera, rugosa, desprendéndose en lámina na parte superior do fuste; a casca interna é resinosa, de cor abrancazada rosada. O sistema radicular depende do tipo de solo. Cando medra nos chamados ‘’latosolos’’ brasileiros (solos constituídos predominantemente por material mineral) a planta produce unha raíz axial (ou pivotante) de cerca de 1,8m de profundidade, mais medra como sistema fasciculado en ‘’litosolos’’ (rasos, rochosos, colocados inmediatamente sobre a rocha) ou solos moi húmidos, con crecemento lateral mais pronunciado.
As flores femininas son estróbilos, coñecidos popularmente como piñas, e as masculinas son amentos ou conos cilíndricos con escamas coriáceas que protexen os sacos de pole, cunha lonxitude que varía de 10 a 22 cm e diámetro entre 2 e 5 cm. As araucarias non teñen froitos verdadeiros, ou sexa, as súas sementes non están envolvidas por unha polpa. Os pseudofroitos fican agrupados nas piñas que, maduras, asumen unha forma esférica, cun diámetro de cerca de 15 a 30 cm, e chegan a pesar 5 kg. As sementes, os piñóns, orixínanse en brácteas do amento feminino, desenvolvéndose a partir de óvulos nus; son de cor marrón, cónicas, aladas, con cerca de 5 cm de lonxitude, peso medio de 8,7g, ápice en espiño achatado e curvo; o seu tegumento coriáceo agocha un endosperma nutritivo, ou améndoa, rico en amidón e aminoácidos, que envolve os cotiledóns.
Usos
thumb|left|Piñón do piñeiro do Paraná. As súas sementes era importantes na alimentación dos indíxenas, e aínda hoxe en día son usadas en moitas receitas. Nas árbores caídas prospera un verme chamado koro que tamén é un excelente alimento para as poboacións autóctonas.
Árbores senlleiras en Galiza
Atopamos araucarias monumentais en moitos parques e arboredos de Galiza. O piñeiro do Paraná do Parque de Caldas de Reis en Caldas de Reis (Pontevedra) figura no Catálogo de Árbores Senlleiras de Galicia.
Didi
Valdir Pereira, Didi ou O Príncipe Etíope (así era chamado) é un futbolista, bicampión mundial co Brasil nas copas do mundo de 1958 e 1962. Foi un dos medios máis técnicos da historia do Fútbol, e un dos "culpables" de que ao fútbol brasileiro se lle comezara a chamar "fútbol-samba". Canto aos clubs, foi un dos líderes do Clube Botafogo de Futebol e Regatas.
De entre o seu legado queda a "Folla seca", que consiste nun golpeo ao balón facendo que baixe de súpeto. Isto enganaba os porteiros, xa que daba a impresión de que os seus disparos ían por riba do longueiro, cando en vez diso caían facendo un estraño que remataba no fondo das mallas. Tamén foi o inventor da "paradiña" nos lanzamentos de penalti, xesto que Pelé remataría de perfeccionar.
Hercogamia
A hercogamia é o conxunto de mecanismos de separación espacial que evitan a autopolinización debido á posición relativa dos estames e carpelos.
Tipos
Segundo a posición relativa de anteras e estigmas pode ser:
Ernest Mandel
Ernest Ezra Mandel (tamén coñecido polos seus pseudónimos Ernest Germain, Pierre Gousset, Henri Vallin ou Walter) foi un economista e político alemán nado en Frankfurt en 1923 e finado en Bruxelas o 20 de xullo de 1995. Os seus pais eran xudeus de Polonia que emigraron a Alemaña e logo a Bélxica. Durante a segunda guerra mundial foi encerrado na prisión de Saint-Gilles e destinado á deportación cara a Auschwitz, pero conseguiu escaparse. Foi dirixente do Secretariado Unificado da Cuarta Internacional, de tendencia trotskista. Especializouse no estudo das crises cíclicas.
Obras
Entre as súas obras atópanse:
Wired
Wired é unha revista mensual estadounidense que existe dende 1993 e un páxina web de novas homónimo. Wired trata de reflectir a maneira en que a tecnoloxía afecta á cultura, á educación, á economía e á política. A revista é propiedade da editorial Condé Nast Publications e publícase en San Francisco, California.
A palabra inglesa "Wired" pódese traducir ó galego como "cableado/a", o que debe entenderse no contexto da época de fundación da revista, no cal as computadoras dependían exclusivamente de cables para conectar os seus compoñentes entre si, como o monitor, o rato, o teclado ou a impresora. Outra tradución do título da revista en galego podería ser "conectado", no sentido da visión dos seus lectores como xente conectada ou enganchada ás novas tecnoloxías e as súas conexións coa cultura, a economía, a política, a moda etc.
Historia
O primeiro número da revista foi publicado para o período de marzo-abril de 1993, conforme á súa propia nomenclatura o 1.01 (a primeira cifra indica o ano e a segunda o mes). O xornalista Louis Rosetto e a súa socia Jane Metcalfe fundaron a revista no ano 1993 co apoio inicial do empresario da industria do software Charlie Jackson e Nicholas Negroponte, director do Laboratorio de Medios do MIT, que ademais traballou como columnista durante máis de seis anos. Desde o comezo, Wired foi un grande éxito editorial e foi comparada con Rolling Stone polo seu impacto na sociedade norteamericana.
Lingua selk'nam
A lingua selk'nam ou lingua ona, é unha lingua propia do pobo selk'nam, unha tribo indíxena da Illa Grande da Terra do Fogo, no punto máis meridional de América do Sur.
Forma parte da familia das linguas chon da Patagonia. O selk'nam está case extinto por mor do xenocidio selk'nam realizado por inmigrantes europeos a finais do século XIX, a alta taxa de mortalidade por epidemia, e a desaparición da súa sociedade tradicional. Hai fontes que estabelecen que o derradeiro falante fluído nativo morreu na década de 1980, mentres outras apuntan a existencia de dous falantes superviventes no 2014. Joubert Yantén, un rapaz chileno con devanceiros selk'nam, e Herminia Vera, unha muller selk'nam arxentina que finou no 2014, eran quen de comunicarse na lingua, aínda que só como semifalantes ou falantes cun coñecemento pasivo limitado da lingua. O nome "ona" provén da lingua yámana e prevaleceu sobre selk'nam, nome que eles utilizaban para autodenominarse.
Kebnekaise
miniatura|300px|Localización do Kebnekaise no noroeste de Suecia O monte Kebnekaise é a montaña máis elevada de Suecia, cunha altura de 2111 msnm.
Nome
O nome é unha adaptación ao sueco do saami Giebmegáisi ou Giebnegáisi, que significa " Cima do Caldeiro", unha denominación corrente para certas montañas en distintos lugares. O caldeiro adoita aludir a algún gran circo glaciar que se desenvolveu nas proximidades do cume.
Características especiais
O Kebnekaise forma parte do macizo orográfico do mesmo nome, que forma parte dos Alpes Escandinavos. A montaña ten dous picos, dos cales o máis elevado é do sur con 2.104 metros, consonte a última medición. O pico norte, con 2.097 metros é penedoso e libre de neve. Como o glaciar que cobre a cota sur flutúa, a altura do Kebnekaise tamén cambia. A cifra tradicional é de 2.111 m, e nas medicións máis antigas dábanse até 2.117 m. De proseguir a fusión de xeos, ao ritmo que o fai na actualidade, é posíbel que o pico norte pase a ser a maior altura de Suecia, e de feito é a maior altitude fixa do país.
Situación
O Kebnekaise érguese na Laponia sueca, a uns 150 km ao norte do Círculo Polar Ártico e a 70 km ao oeste da cidade de Kiruna. Preto do macizo pasa a popular senda Kungsleden, entre Abisko e Nikkaluokta.
En Europa non hai unha montaña máis alta tan ao norte. Parte do territorio visíbel desde o monte pertence a Noruega, pero a Suecia corresponde 9% da área que se pode ver desde o cume, que son uns 40.000 km², unha superficie similar á de Holanda ou Estremadura.
Rutas e equipamento
Existe un refuxio de montaña ao pé do pico. É o punto de partida para dúas vías de ascenso: a ruta oeste (västra leden), que se estende uns 13 km, con 4 a 6 horas de camiño até a cima; e ruta leste (östra leden), de 10 km, e 3 a 5 horas até o cume. A vía oeste leva por ladeiras verticais até a cima intermedia de Vierranvárri e de aí para á xeada cima sur. A ruta leste conduce por glaciares e rochas de grao I-II (UIAA), estando ben equipada con cables fixos.
Selo de Hawai
miniatura|dereita|Escudo de Hawai. miniatura|Representación do escudo de armas (reinado do rei [[Kamehameha III).]] miniatura|Versión do escudo de armas adoptado máis adiante polo Reino arredor do 1850.
O escudo do Estado de Hawai é moi semellante ó selo da república, a excepción de que na parte superior hai escrito, «Territory of Hawaii» («Territorio de Hawai») e dentro do círculo, «1900» (que é o ano no que o goberno territorial se organizou oficialmente). A lexislatura Territorial de 1901 autorizou a dito escudo modificado como Escudo do Estado de Hawai.
No Escudo da República de Hawai, estaban escritas as palabras «Republic of Hawaii» («República de Hawai») na parte superior e «MDCCXCIV» dentro do círculo, que é o ano (1894) no que se estableceu a república. O Escudo da república foi deseñado polo «College of Arms» de Londres. O deseño recolle varios aspectos da heráldica do Reino de Hawai, e moitas facetas do deseño veñen do escudo de armas utilizadas durante o reinado dos reis Kamehameha III, Kalakaua e Liliuokalani.
Josef Gusikov
Michael Josef Gusikov, nado en Shklov (Belarús) o 2 de setembro de 1806 e finado en Aix-la-Chapelle o 21 de outubro de 1837, foi un músico ruso, intérprete do klezmer.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia de músicos. Recibiu as súas primeiras leccións musicais a cargo do seu pai, músico profesional, en frauta e violín para entreter vodas e celebracións xudías. Aínda que non podía ler música, o seu talento era obvio e o seu vasto repertorio incluía non só música tradicional xudía, senón tamén melodías de Polonia, Rusia, Ucraína, Francia, Alemaña, Lituania, así como algunhas pezas clásicas. Nas súas interpretacións transmitía unha inspiración descoñecida profundamente melancólica e sentimental. Acompañado polo seu pai, comezou a facer xiras coas que gañaban unha sólida reputación en Rusia.
No apoxeo da súa xove carreira, encontrouse cunha devastadora traxedia. Foi golpeado pola tuberculose e viuse obrigado a abandonar a frauta, privándoo do único sustento que tiña para vivir coa súa esposa e tres fillos.
En 1834 realiza concertos en Kíiv, Moscova e Odesa interpretando unha mestura de música xudía tradicional, música polaca, cancións rusas, música ucraína, así como transcricións de música clásica. Gusikov impactou a audiencia co seu excepcional virtuosismo e musicalidade, acompañado dunha capacidade de facer dun instrumento tan aparentemente simple, algo tan marabilloso e sofisticado. No concerto de Odesa escoitouno o violinista polaco Karol Lipinski, que co apoio do poeta Lamartine, animaron a Gusikov a realizar unha xira de concertos por Europa Occidental.
Xira por Europa Occidental
En 1835 deixa a súa esposa e os seus fillos na casa e emprende a xira acompañado polos seus irmáns, co violín e o violoncello. Comeza en Lvov e Cracovia, máis tarde en Praga, chegando en 1836 a Viena, aínda capital musical da Europa da época, pero tamén un lugar marcado polo seu carácter antisemita imperial. Ignorando que a elite amante da música de Viena estaba retirada nas súas casas de verán, Gusikov concertou un concerto na cidade. O fracaso que tivo era o imaxinado dadas as circunstancias. Con todo, o crítico musical máis influente da Viena da época, Moritz Saphir, tras escoitar a Gusikov actuar en privado, apoiouno con entusiasmados artigos. Como resultado, realizou unha serie de doce concertos no Teatro Josefstadt estendéndose rapidamente a súa fama, probablemente como consecuencia da súa brillante musicalidade, virtuosismo e talento de improvisador, pero tamén pola estraña fascinación de que unha figura completamente hassídica, rodeada dos estereotipos xudeus da Europa do Leste, chegase a realizar as pezas de violín máis difíciles de Paganini cunha facilidade consumada. O seu aspecto de practicante hassídico, con rizos, barba, solideo e abrigo tradicional crearon fascinación, especialmente, en París onde os rizos se converteron no peitado de moda das mulleres co nome de “Coiffure a la Gusikov”.
Declive da saúde e morte
Dúas publicacións da Revue Musicale indican os dous sucesos relevantes no seu último ano de vida. A primeira, pertence ao 23 de xuño, e dá noticia do roubo do seu instrumento:
A segunda, datada o 29 de outubro, dá noticia do seu falecemento:
Opinións sobre a súa música
Mendelssohn á súa nai:
Escritor anónimo no diario xeral Musicalische en setembro de 1835 (Viena):
Franz Liszt:
Comandante en xefe
Comandante en xefe é o cargo que exerce o comando sobre todas as forzas armadas dun territorio. Na maioría dos casos son os xefes de Estado, ou os xefes de goberno. Con isto se reforza a noción de que é a autoridade civil e política a que está a cargo das forzas armadas. Foi instaurado por primeira vez por Carlos I de Inglaterra en 1639.
En España
Este cargo recibe o nome en España de capitán xeneral de cada unha das tres ramas das Forzas Armadas e, de acordo coa Constitución, correspóndelle ao rei (actualmente osténtao Filipe VI).
Fondo da Aldea, Ollares, Vila de Cruces
Fondo da Aldea é un lugar da parroquia de Ollares, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza.
Endrina
A endrina (ou o endrín ou Endrin) é un composto organoclorado artificial producido inicialmente en 1950 polas compañías Shell e Velsicol Chemical Corporation, que foi usado principalmente como insecticida, e tamén como rodenticida. É un sólido inodoro e incoloro, aínda que as mostras comerciais son xeralmente de cor abrancazada. A endrina tamén se vendeu en forma de solución emulsionable comercializada co nome Endrex. O composto endrina fíxose tristemente famoso por ser un contaminante orgánico persistente e por esa razón está prohibido en moitos países. Non está clasificado como mutáxeno ou carcinóxeno, pero si como composto tóxico.
Cando chega ao medio ambiente a endrina aparece como aldehido ou cetona de endrina e pode encontrarse principalmente en sedimentos de fondo ou corpos de auga. A exposición á endrina pode ocorrer por inhalación, inxestión de substancias que a conteñan, ou contacto coa pel. Unha vez que entra no corpo, almacénase nas graxas corporais e pode actuar como neurotoxina sobre o sistema nervioso central, o cal pode causar convulsións, ataques epilépticos, ou mesmo a morte.
Produción
A endrina prodúcese por unha ruta de pasos múltiples a partir do hexaclorociclopentadieno. A adición Diels-Alder de acetileno dá lugar a un isómero do hexacloronorbornadieno. Este composto sofre unha segunda adición Diels-Alder, esta vez con ciclopentadieno. O derivado policíclico resultante epoxídase para dar a endrina. A endrina é un estereoisómero da dieldrina, e ten unha estrutura similar á da aldrina.
Usos
A maioría da endrina (un 80%) utilizábase en forma de spray para controlar as pragas de insectos nas plantacións de algodón. O resto utilizábase principalmente para protexer as colleitas de arroz, e ás veces de cana de azucre, e en limitadas cantidades as de cereais e remolacha azucreira, e en Australia as de tabaco e coles. Ocasionalmente utilizouse para controlar os roedores polos produtores de orquídeas, que o aplicaban no chan baixo as árbores en outono e primavera en solución en aceite mineral. Tense utilizado como un tratamento das sementes de algodón nos Estados Unidos, e de sementes de feixóns en Australia. En Malaisia tense utilizado unha disolución emulsificable de endrina para eliminar peixes predadores indesexados.
Prohibición
Actualmente, o uso da endrina está prohibido en moitos países. Igual que outros pesticidas organoclorados similares, é lipofílica, polo que tende a bioacumularse en tecidos graxos dos organismos, principalmente daqueles que viven na auga. Aínda que algunhas estimacións indican que a súa vida media no solo é duns 10 anos, a EPA (Axencia de Protección Ambiental) dos EEUU ten datos recentes que a elevan a 14 anos. En comparación coa dieldrina, a endrina é menos persistente no medio ambiente.
A endrina é un praguicida prohibido, polo Convenio de Rotterdam, para todo uso. A endrina foi excluída da lista de substancias activas autorizadas para o uso en produtos de protección de plantas en 1969. Está prohibida a produción, uso e comercialización de todos os produtos de protección de plantas que conteñan endrina de acordo coa lista anual adoptada de ingredientes activos prohibidos para o uso en produtos de protección de plantas baixo a Acta de Protección de Plantas desde 2003.
Riscos coñecidos para a saúde humana
A endrina é tóxica cun LD50 (dose letal, 50%) de 17,8 e 7,5 mg/kg (oral, en ratas). O envelenamento agudo por endrina en humanos afecta principalmente ao sistema nervioso. Os alimentos contaminados con endrina teñen causado diversos casos de envelenamentos por todo o mundo, que afectaron especialmente aos nenos. Se é inxerida por vía oral, a endrina elimínase principalmente polas feces. Debido á súa toxicidade pode ser perigosa se se manipula incorrectamente. A endrina é absorbida rapidamente e tóxica por vía oral, por contacto coa pel e por inhalación. Actúa como un estimulante do sistema nervioso central. Unha dose oral de 0,25 mg/kg de peso corporal, causa convulsións nos seres humanos. Os síntomas poden aparecer entre 20 minutos e 12 horas despois da inxestión accidental ou sobreexposición esaxerada, e poden incluír dor de cabeza, mareo, náusea, vómito, debilidade nas pernas e convulsións, e ás veces é mortal. Os compostos organoclorados poden causar depresión respiratoria e tamén sensibilizar o corazón a catecolaminas endóxenas, dando lugar a arritmia cardíaca e, en casos de exposición severa, a fibrilación ventricular e paro cardíaco. A depresión respiratoria pode dar lugar a acidose metabólica.
Riscos coñecidos para o medio ambiente
A endrina é moi tóxica para as especies animais acuáticas, especialmente peixes, invertebrados acuáticos, e fitoplancto. Bioacumúlase rapidamente en peixes, pero isto desaparece rapidamente cando se interrompe a exposición. Cando se usaba, a endrina esta entraba na cadena trófica dos mamíferos, aves, peixes e outros seres vivos. É moi tóxica para aves, peixes e outras especies acuáticas e para as abellas. Como outros insecticidas organoclorados, a endrina influirá negativamente no proceso de reprodución das aves por intoxicación aguda, mortal e fraqueza da casca do ovo. Non persiste durante moito tempo na auga, pero pode persistir nos sedimentos. Non mostra efectos significativos nos microorganismos do solo: concentracións entre 10, 100 ou 1000 mg/kg no solo non teñen efecto na descomposición da materia orgánica, desnitrificación, metanoxénese, redución do sulfato, ou na evolución do dióxido de carbono en condicións anaeróbicas.
Os factores de bioacumulación (FBA) para a endrina varían desde 2.720 a 12.600 cunha FBA para os peixes desde 1.335 a 10.000; os FBA para Niveis Tróficos 3 e 4 son 15.033,47 e 13.048,54, respectivamente; os valores para a magnificación ecolóxica en peixes e caracois son 1.335 e 49.218 respectivamente; e os valores para o índice de biodegradabilidade en peixes e caracois son 0,009 e 0,0124 respectivamente.
Farsa de Ávila
miniatura|Sepulcro do infante Afonso de Castela en Burgos.
A farsa de Ávila foi unha cerimonia que tivo lugar nos arredores de Ávila o 5 de xuño de 1465, cando un grupo de grandes nobres casteláns depuxo en efixie o rei Henrique IV de Castela e proclamou rei no seu lugar o seu medio-irmán o infante Afonso, máis coñecido como "Afonso o Inocente". O nome de farsa foi dado polos detractores á proclamación, e con ese nome pasou á historia.
Antecedentes
Durante o reinado de Henrique IV os diversos bandos nobiliarios loitaron entre eles e contra o rei para acaparar parcelas de poder. O poderoso marqués de Villena estaba descontento co trato de favor de Enrique aos seus rivais os Mendoza e o valido Beltrán de la Cueva. O marqués formou unha alianza contra o rei xunto cos arcebispos de Toledo, Sevilla e Santiago, a familia Enríquez, os condes de Plasencia e de Alba e outros nobres e eclesiásticos menores.
O 11 de decembro de 1464 a liga en contra do rei Henrique deu un ultimato: si o rei non rectificaba no seu comportamento e desfacíase do seu goberno, destituiríano. Henrique tratou de negociar pero non houbo acordo e o rei foi deposto, primeiro en Plasencia o 27 de abril de 1465 e a continuación en Ávila o 5 de xuño.
Desenvolvemento da cerimonia
miniatura|Murallas medievais de [[Ávila.]] esquerda|miniatura|Farsa de Ávila Sobre un gran taboado visible desde gran distancia, os conxurados colocaron unha estatua de madeira que representaba ao rei vestido de loito e ataviado coa coroa, o bastón e a espada reais. Na cerimonia estaban presentes Alfonso Carrillo arcebispo de Toledo, o marqués de Villena, o conde de Plasencia, o conde de Benavente e outros cabaleiros de menos status, ademais dun público composto por persoas do pobo chan. Tamén se atopaba alí o infante Afonso, que por entón aínda non chegaba aos 13 anos de idade.
Celebrouse unha misa e, unha vez terminada, os rebeldes subiron ao taboado e leron unha declaración con todos os agravios dos que acusaban a Henrique IV. Segundo eles, o rei mostraba simpatía polos musulmáns, era homosexual, tiña un carácter pacífico e, a acusación máis grave, non era o verdadeiro pai da princesa Xoana, á que xa que logo negaban o dereito a herdar o trono.
Tralo discurso, o arcebispo de Toledo quitoulle á efixie a coroa, símbolo da dignidade real. Daquela o conde de Plasencia quitoulle a espada, símbolo da administración de xustiza, e o conde de Benavente quitoulle o bastón, símbolo do goberno. Para rematar, Diego López de Zúñiga, irmán do conde de Plasencia, derribou a estatua gritando ''Á terra, puto!.
Seguidamente subiron ao infante Afonso ao taboado, proclamárono rei ao grito de Castela, polo rei don Afonso! e procederon á cerimonia do beixamáns.
Proporcionalidade (matemáticas)
A proporcionalidade é unha relación entre magnitudes. É un dos escasos conceptos matemáticos amplamente difundidos entre a poboación debido a que é en boa medida unha noción intuitiva e de uso moi común.
Farsa de Ávila
Consecuencias
O novo rei, proclamado como Afonso XII, foi considerado unha marioneta en mans do marqués de Villena e non foi aceptado por unha gran parte do país, que se mantivo leal a Henrique IV. A situación dexenerou en disturbios que duraron ata a morte de Afonso en 1468 e o sometemento da súa irmá Isabel á autoridade de Henrique IV, pero de feito chegou a gobernar como Afonso XII durante o trienio que durou a súa vida e mantivo, como descubriu o investigador Óscar Perea, unha Corte cunha activa vida cultural na cal figuraban cabaleiros tan importantes como Diego Gómez Manrique e o seu sobriño Jorge, o xurista Nicolás de Guevara e o poeta cancioneril Juan Álvarez Gato ou o historiador Diego de Valera, maestresala do rei en 1467, separadamente do propio Marqués de Villena; tamén Rodrigo Alfonso Pimentel, Conde de Benavente, e Pedro de Villandrando, Conde de Ribadeo, e Diego de Ribeira, ayo do príncipe Afonso e cabaleiresco maior da súa corte, ou Sancho de Vermellas, señor de Cavia e Monzón e alcalde maior dos fidalgos de Castela; Martín de Távara; o prior de Osma, xurista e capelán real de don Afonso XII Francisco Gómez de Miranda e outros. Por certo que na súa capela figuraban cantores tan destacados como Diego Rangel. Don Diego Gómez Manrique organizou festexos e compuxo momos teatrais para celebrar o aniversario real nos que as damas da Corte facían o papel de fadas. Da brillantez desta corte fíxose lingua o propio Jorge Manrique nas súas Coplas a la muerte de su padre:
Proporcionalidade (matemáticas)
A proporcionalidade directa é un caso particular das variacións lineais.
O factor constante de proporcionalidade pode utilizarse para expresar as relacións entre as magnitudes.
Ovarense Basquetebol
O Ovarense Basquetebol é un equipo profesional de baloncesto da cidade de Ovar, Portugal. O equipo xoga na Liga Portuguesa de Basquetebol (LPB), a máxima categoría do baloncesto luso. A A.D. Ovarense creou a súa sección de baloncesto en 1970 por iniciativa de John Gonçalves, desde aquela o club logrou proclamarse campión de Liga até en cinco ocasións, a última en 2008.
Proporcionalidade (matemáticas)
Símbolo
O símbolo matemático '∝' utilízase para indicar que dous valores son proporcionais. Por exemplo, A ∝ B.
Ovarense Basquetebol
Historia
A sección de baloncesto do club foi fundada en 1970 por iniciativa dun membro emprendedor, John Gonçalves. Entre 1976-77 e 19778-79, só seis anos despois da creación do club, o Ovarense ascendeu á categoría nacional. O equipo nunca perdeu a categoría, e a chegada de dous xogadores americanos de calidade a finais dos '80 déronlle ao equipo a calidade que precisaba para subir de categoría.
Proporcionalidade (matemáticas)
Símbolo
En Unicode este é o símbolo: U+221D.
Ovarense Basquetebol
Historia
DJ e Mario Elie, un futuro campión da NBA, chegaron a Portugal en 1987 e foi nese ano no que o Ovarense conseguiu gañar o seu primeiro título de Liga, algo impensable unha década antes, gañando o capionato fronte a un Benfica pragado de estrelas. Dende aquela o equipo de Ovar é considerado un dos cinco mellores equipos de baloncesto do país, gañando novamente o título de Liga nas tempadas 2000, 2006, 2007 e 2008.
Proporcionalidade (matemáticas)
Primeiro exemplo
A receita dunha torta de vainilla indica que para catro persoas necesítanse 200 g de fariña, 150 g de manteiga, catro ovos e 120 g de azucre vainillado. Como adaptar a receita para cinco persoas? Segundo varios estudos, a maioría da xente calcularía as cantidades para unha persoa (dividindo entre catro) e logo as multiplicaría polo número real de persoas, cinco; outras só lle sumarían o que a unha persoa lle corresponde. Unha minoría non sente a necesidade de pasar polas cantidades unitarias (é dicir, por persoa) e multiplicaría os números da receita por 5/4 = 1,25 (o que equivale a engadir cinco ovos, 250 g de fariña, 187,5 g de manteiga e 150 g de azucre), e a torta terá o mesmo sabor que a outra, se o cociñeiro afeccionado é tan bo como o chef que escribiu a receita.
Dise que a cantidade de cada ingrediente é proporcional ao número de persoas, e se representa esta situación mediante unha táboa de proporcionalidade: coeficiente k non nulo (5 \over 4 no exemplo) tal que <div style="vertical-align:+15%;display:inline;">
dereita|Variábeis proporcionais relacionadas por unha función lineal. Se consideramos e  como valores de variábeis x \ e y \, entón dise que estas variábeis son proporcionais; a igualdade y = k·x significa que y é unha función lineal de x.
A representación gráfica desta función é unha recta que pasa pola orixe do sistema de coordenadas. Unha variación (incremento ou decremento) de x dá lugar a unha variación proporcional de y (e reciprocamente, posto que k≠0: e = 1/k · x): Son as funcións máis sinxelas que existen e as primeiras que se estudan na clase de matemáticas, con alumnos de trece anos aproximadamente.
A relación "Ser proporcional a" é
polo que se trata dunha relación de equivalencia. En particular dúas variábeis proporcionais a unha terceira serán proporcionais entre si).
A táboa do primeiro exemplo pódese descompoñer en tres de formato dous por dous:
centro|Tres táboas de proporcionalidade 2x2.
por tanto as propiedades da proporcionalidade ilústranse preferentemente con táboas de catro cuadrículas.
centro|Tres maneiras de ver a proporcionalidade.
Unha proporción está formada polos números a, b, c e d, se a razón entre a e b é a mesma que entre c e d.
Unha proporción está formada por dúas razóns iguais: a : b = c : d
Onde a, b, c e d son distintos de cero e lese a é a b como c é a d .
Proporción múltipla:
E pode expresarse como unha proporción múltipla: a : c : e = b : d : f
Na proporción hai catro termos; a e d denomínase extremos; c e ''b chámanse medios.
En toda proporción o produto dos extremos é igual ao produto dos medios.
Para establecer que unha táboa é proporcional, pódese:
Segundo exemplo
Dous albaneis constrúen un muro de doce metros de superficie en tres horas; que superficie construirán cinco albaneis en catro horas?