cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dornela, Lobás, O Carballiño
Dornela é un lugar da parroquia de Lobás no concello ourensán do Carballiño na comarca do Carballiño. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña tres habitantes (dous homes e unha muller), o mesmo número ca en 2010.
Fraiz, Taboi, Outeiro de Rei
Fraiz é un lugar da parroquia de Taboi no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 5 habitantes (3 homes e 2 mulleres).
Este topónimo trátase dunha errata do Nomenclátor Oficial de Galicia, xa que a forma correcta sería Fraíz.
James Petras
James Petras, nado en Boston o 17 de xaneiro de 1937, é un sociólogo estadounidense, profesor emérito de socioloxía na Universidade de Binghamton, Nova York. Autodefínese como un militante e escritor «revolucionario e anti-imperialista».
Traxectoria
Intelectual emblemático da esquerda americana, traballou co Movemento dos traballadores sen terra do Brasil e co Movemento dos parados da Arxentina. É membro do Comité editorial de Canadian Dimension e nais da conferencia «anti-imperialista» Axis for Peace. Partidario do goberno cubano, desenvolveu unha vívida polémica sobre a materia co escritor portugués José Saramago. É autor de inúmeras obras.
Varias das súas teses son abondo controvertidas dentro da esquerda alternativa mundial. Petras coida que os atentados do 11 setembro non son da autoría dun grupo islámico radical e que a imputación dese atentado a Al Qaida está inxustificada.
Petras reivindica a defensa do patriotismo nos Estados Unidos, cuxa soberanía estaría posta en perigo pola alianza entre o complexo militar-industrial, o AIPAC (American Israel Public Affairs Committee) (Comité Americano-Israelí de Asuntos Públicos) e máis o JINSA (Jewish Institute for National Security Affairs) (Instituto Xudeu de Asuntos de Seguranza Nacional), estas dúas últimas organizacións que el presenta formando parte dun "lobby sionista". Segundo o pensador, a política dos Estados Unidos no Oriente Medio non se corresponde cos intereses do seu país, senón que responde exclusivamente a intereses privados e máis aos do Estado de Israel. Propón a constitución dunha alianza contra tal "lobby" que iría máis aló das relacións habituais entre a esquerda e a dereita. Varias correntes de esquerda son críticas a respecto desta postura que cualifican de antisemita.
Alexei Shirov
Alexei Shirov (en Алексей Широв), nado o 4 de xullo de 1972 en Riga (Letonia) e nacionalizado español en 1996, é un Gran Mestre Internacional de xadrez, na actualidade un dos mellores do mundo.
Traxectoria
Na lista da Federación Internacional de Xadrez, FIDE, de xullo de 2007 é o número 11 do mundo, cun Elo de 2735. A súa mellor posición na clasificación mundial ata a data foi o terceiro posto, e a súa maior puntuación 2751 no ano 2000.
Shirov ocupaba en xullo de 2007 o número un da clasificación de España.
Participou en varias ocasións nas olimpíadas de xadrez coas seleccións de Letonia e España. En xaneiro de 1994 casou coa entón xogadora de xadrez arxentina Verónica Álvarez, da que se divorciou en 1998. Casado en segundas nupcias coa xadrecista lituana Victoria Cmilyte, reside actualmente entre Tarragona e Riga e ten dúas fillas e un fillo.
Principais resultados
Con 14 anos Alexei Shirov logrou o terceiro posto no Campionato de Letonia. En 1988 proclamouse Campión do Mundo sub 20, con 10,5 puntos en 13 partidas, en Timisoara, Romanía. En 1989 acadou a súa primeira norma de Mestre Internacional no Aberto de Budapest. Obtivo os seus primeiros éxitos nos torneos de Daugavpils (Dünaburg) en 1989 (cuarto posto) e 1990 (primeiro posto). En maio de 1990 obtivo o seu título de Gran Mestre, vencendo no Torneo de Estocolmo, e é Subcampión mundial xuvenil empatado a puntos con Ilia Gurevich. En 1991 foi fichado para xogar na Bundesliga co equipo de Hamburgo. Nesa mesma liga, tralo seu paso polo Lübeck, milita actualmente nas filas do seu principal equipo, o OSC Baden-Baden.
A partir de 1994 instalouse na elite do xadrez mundial ó acadar o terceiro posto da clasificación FIDE. Gañou varios torneos e en 1998 foi segundo, a só 0'5 puntos do vencedor Anatoly Karpov, no Torneo Internacional de Xadrez Cidade de Linares, considerado o Wimbledon do xadrez, onde se deron cita os sete primeiros clasificados da clasificación FIDE e que moitos consideran o máis forte de toda a súa historia. Xa en 1994 e 1995 fora terceiro nese mesmo torneo. En 1999 logrou imporse, por 5,5 a 3,5 puntos, no duelo de candidatos da PCA contra Vladímir Krámnik, gañando un posto para disputar ante Garri Kasparov o título de Campión do Mundo de Xadrez Clásico. Porén, Kasparov puxo moitas trabas e impediu que se disputase o título, nunha manobra que se coñece como "O timo de Cazorla", para a continuación finalmente facelo con Vladímir Krámnik, que se proclamaría Campión do Mundo nesa categoría.
O seu maior éxito ata a data foi acadar a final do Campionato do Mundo FIDE, en Teherán no 2000, onde perdeu ante Viswanathan Anand. En 2002 proclamouse campión de España en Ayamonte. É o número 1 na clasificación español e un dos principais xogadores a nivel mundial. En abril de 2007 gañou en 2 dos 3 torneos do Festival de xadrez Cañada de Calatrava, a ritmo activo, 25 minutos por xogador e no sistema Fischer.
Estilo de xogo
Shirov destaca polo seu estilo de ataque e pola busca de complicacións, unha tendencia que fai que se lle compare co seu compatriota, e Campión do Mundo en 1960, Mihails Tāls. Á vez é herdeiro das ensinanzas de Mikhail Botvinnik, Campión do Mundo e fundador de toda unha escola de xadrez en Rusia, fundamentada na lóxica e os resultados do traballo analítico.
Nun encontro con Vladimir Kramnik no Torneo de Linares de 1993 realizou un famoso movemento que produciu unha gran controversia a nivel mundial. Moveu dúas veces a súa torre ó cadro e4, ofrecéndoa en sacrificio, o que foi considerado un erro por moitos xogadores. Porén, Shirov publicou as variantes que demostraban que o sacrificio era correcto. Ó ano seguinte, nese mesmo Torneo volvería a vencer a Kramnik sacrificando de novo unha torre e acabando así coa polémica.
Contra Veselin Topalov realizou un movemento de alfil que é considerado por moitos como un dos máis sorprendentes da historia do xadrez, desprazando a peza ó cadro h3 e ofrecéndoa en sacrificio coa fin de que un dos seus peóns se coroase dama á vez que impedía ós peóns contrarios acadar a última fila.
Palmarés
<b>Mellores resultados de Shirov ata 2007.</b>
Río Caudal
O río Caudal é un curso fluvial que corre pola zona central de Asturias, no norte da Península Ibérica, e verte as súas augas no río Nalón, despois de apenas 18 km de percorrido. Ten sona por constituír unha das dúas grandes concas mineiras de Asturias, distribuíndose na súa contorna varios pozos mineiros.
Curso
O Caudal nace en Sovilla, Mieres, a 256 metros de altura sobre o nivel do mar, da confluencia dos ríos Lena e Aller. O sentido xeral da súa marcha é sur-norte, pero cunha grande incurvatura cara oeste. Desemboca no Nalón á altura de Soto de Ribera.
Afluentes
Os seus tributarios son pequenos regatos dos que se poden citar o Duró, Turón, San Juan e máis o Valdecuna, entre outros.
Localidades que atravesa
A poboación máis importante que cruza é a cidade de Mieres.
Historia e curso do río
O río de Mieres, é dicir o Caudal, era denominado, até 1304, río Aller, polo que este semella ser o nome orixinal e o nacemento do río correspondería ao que hoxe se considera un confluente. A partir desa data pasou a denominarse Caudal pola abundante auga que levaba. Popularmente é denominado polos mierenses "río grande". Porén durante o século XX a continuación do Caudal, río arriba, considerouse que era o río Lena, como se pode ver en atlas de uso corrente. Esta identificación aínda se mantén na actualidade por organismos oficiais, como a Confederación Hidrográfica do Cantábrico, que o expón así na súa cartografía.
Prolongado a través do Lena, o Caudal atinxe un total de 61 km de lonxitude e o seu nacemento viría a radicarse nos Montes de Val Grande, nas inmediacións do Porto de Payares, moi cerca das lindes coa provincia de León.
Silvino Fernández Lozano
Silvino "Silvi" Fernández Lozano, nado en Pueblo Nuevo (Córdoba) o 13 de setembro de 1956, é un exfutbolista español. Xogaba de defensa e desenvolveu a maior parte da súa carreira no Deportivo da Coruña, co que disputou 305 partidos oficiais en oito tempadas.
Traxectoria
Tras xogar varias tempadas no Sabadell, dúas delas na Segunda División, fichou na tempada 1981–82 polo Deportivo da Coruña, club ao que acababa de chegar Pepe Martínez, o seu adestrador no Sabadell.
Deixou o Deportivo en 1988, fichando polo Racing Vilalbés, de Rexional Preferente, debido á súa relación de amizade co adestrador Miguel Santiago. Xogou no club chairego ata marzo de 1989, cando asinou co Bergantiños, onde militou ata a súa retirada en 1991.
Uharte
Uharte (en castelán e tamén oficial: Huarte) é un concello da Comunidade foral de Navarra, en España. Aínda que está situada na Cuenca de Pamplona pertence ó meiriñado de Sangüesa e o partido xudicial de Aoiz. Ten a categoría de vila e está situada a 5,6 km de Pamplona. A súa poboación en 2007 é de 5.157 habitantes INE.
Topónimo
O topónimo Huarte provén probablemente da expresión en lingua vasca ur arte (entre augas). En éuscaro moderno existe a palabra uharte ou ugarte con esa mesma orixe etimolóxica. O seu significado máis habitual é o de illa, pero tamén pode significar entre augas, entrambasaguas, lugar situado entre dous ríos confluentes.
A localización da vila casa bastante ben con esta última definición. O municipio está regado polo río Arga, que entra na Cuenca de Pamplona por un paso moi próximo a Huarte. O río traza unha curva que rodea o pobo por este, sur e oeste. Ademais pouco logo de pasar por Huarte, o Arga únese ao Ulzama pechando o paso ao pobo completamente polo oeste. Pódese dicir que o pobo está literalmente rodeado de augas, excepto polo norte, onde se atopa outra barreira, a do cerro Miravalles; e ademais Huarte está entre dúas diferentes confluencias de ríos.
O nome do pobo escribiuse baixo diversas variantes ao longo da historia: Huarte, Huart, Hugarte, Huuart e Uugarte. En ocasións veu acompañado de expresións como cabo Pamplona, depres Vilaua ou apres Bilaua, facendo referencia á súa proximidade a Pamplona ou Villava, que servía para distinguir esta Huarte das outras existentes en Navarra. (ver pobos homónimos)
No século XIX pode dicirse que se estandarizou a forma Huarte, que chega ata os nosos días como nome formal da localidade en castelán. En 1995 adóptase a actual denominación oficial do municipio que é Huarte/Uharte, ao cooficializarse o nome en lingua vasca da vila.
Uharte, o nome en lingua vasca da localidade, é unha adaptación do topónimo ás normas ortográficas modernas do éuscaro. Escríbese igual que a palabra uharte (illa).
Xeografía
O termo municipal de Huarte esténdese na llanada de Pamplona, polo que o terreo é lixeiramente ondulado, excepto na zona norte onde se levanta o cerro Miravalles. O río Arga que cruza o termo fertiliza as poucas terras de regadío existentes.
Localidades limítrofes
Huarte limita ao norte con Esteríbar e Ezcabarte, ao leste e ao sur con Egüés, e ao oeste con Villava e Burlada.
Accesos
Situado na confluencia da Rolda Este da Circunvalación de Pamplona e da comarcal NA-150 Pamplona-Aoiz-Lumbier.
Demografía
Número de habitantes.
Eurocopter EC120 Colibri
O Eurocopter EC120 Colibri (no presente Airbus Helicopters EC120 Colibri) é un helicóptero utilitario lixeiro monomotor de cinco asentos. Deseñado e desenvolvido conxuntamente por Eurocopter, China National Aero-Technology Import & Export Corporation (CATIC), Harbin Aviation Industries (Group) Ltd (HAIG) e Singapore Technologies Aerospace Ltd (STAero) nas instalacións de Eurocopter en Marignane. O EC120B foi montado por Eurocopter en Francia e Australia.
Na China o aparello é producido por Harbin Aircraft Manufacturing Corporation (HAMC) como o HC120. En 2004 HAMC comezou a fabricación local do HC120 na súa liña de montaxe en Harbin, no norte do país. No mercado chinés o aparello foi adquirido tanto polo Exército Popular de Liberación como por distintas forzas policiais locais.
Desenvolvemento
O EC120 Colibri ten a súa orixe no P120, unha proposta do fabricante francés Aérospatiale para substituír os seus helicópteros dun motor Aérospatiale Gazelle e Aérospatiale SA 315B Lama. Durante os anos 80 Aérospatiale buscou socios internacionais cos cales coproducir o P120, incluíndo compañías da China, Singapur e Australia. A raíz da represión do goberno chinés polas Protestas da Praza Tian'anmen de 1989 expeculouse a exclusión da participación chinesa no proxecto.
O Ramallal, Sancovade, Vilalba
O Ramallal é un lugar da parroquia de Sancovade, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE en 2010 tiña un habitante (un home).
Eurocopter EC120 Colibri
Desenvolvemento
O 20 de outubro de 1992 os tres principais socios do proxecto asinaron un contrato de desenvolvemento do novo helicóptero, o recentemente formado Eurocopter, China National Aero-Technology Import & Export Corporation (CATIC) e Singapore Aerospace Ltd (STAero). No marco do acordo de desenvolvemento conxunto, Eurocopter recibiu un 61% de control de interese e o liderado técnico no programa, CATIC recibiu un 24% do traballo e STAero un 15%; CATIC deseñou e fabricou a estrutura da cabina e o sistema de combustible, STAero produciu a pluma de cola, as portas de acceso e os materiais compostos, mentres que Eurocopter encargouse dos conxuntos dinámicos, a aviónica, os sistemas elecétrico e hidráulico, e realizou a montaxe final. O desenvolvemento do aparello permitiu a Eurocopter ampliar a súa gama para incluír un helicóptero de 1,5 toneladas.
O 9 de xuño de 1995 o primeiro prototipo do EC120 Colibri realizou o seu voo de estrea. En febreiro de 1996 o prototipo acumulara 60 horas de voo e uníuselle un segundo aparello ás probas ese mesmo ano. En febreiro de 1997 o EC120 Colibri lanzouse formalmente no salón Helicopter Association International (HAI) en Anaheim, California; en xuño de 1997 recibíranse máis de 50 pedidos para o modelo. En outubro de 1998 había xa máis de 100 pedidos, levando a Eurocopter a incrementar a produción de catro helicópteros por mes a seis. En 2002 Eurocopter estaba en proceso de establecer unha segunda liña de montaxe para o EC120 nas instalacións de Australian Aerospace en Brisbane.
O 30 de novembro de 2017 Airbus Helicopters anunciou formalmente o final do programa H120 citando número baixos de entregas. En 2016 só se entregaron cinco H120 en comparación con 63 Robinson R66. Airbus afirmou que se estaba afastando do extremo inferior do espectro e que eses helicópteros non eran tan sofisticados como a súa liña de produtos tradicional.
Manuel Gómez Rojo
Traxectoria
Foi correspondente de La Voz de Galicia en Celanova nos anos oitenta. Na democracia presentouse polo CDS nas eleccións municipais de 1987 e foi elixido alcalde grazas a un pacto con CPG e PSdeG-PSOE. En 1990 integrouse en Centristas de Galicia. Nas municipais de 2007 presentouse como candidato á alcaldía de Celanova por Terra Galega.
Vida persoal
Casou con Dolores Delgado Rodríguez.
Río Vartry
O río Vartry (en irlandés Abhainn Fheartraí) é un río de Irlanda que nace no monte Calary Bog no condado de Wicklow, e desemboca no mar de Irlanda, preto da vila de Wicklow.
Gran Premio de Francia de 1959
Informe
A carreira foi gañada polo piloto británico Tony Brooks pilotando un Ferrari Dino 246. Brooks dominou a carreira, liderando as 50 voltas e gañou por 27 segundos sobre o seu compañeiro na Scuderia Ferrari, o americano Phil Hill. Brooks dixo logo da carreira que quedaralle o acelerador agarrotado nas últimas voltas, o fixo máis difícil o resultado do que parecía. O piloto australiano Jack Brabham quedou a máis dun minuto, na terceira posición, pilotanod un Cooper T51 para o equipo de fábrica de Cooper.
Stirling Moss foi descualificado da oitava posición por recibir un empuxón para arrancar o seu BRM P25. Moss apertara duro tratando de superar un defecto na caixa de cambios, logrando unha nova marca de volta. Jean Behra tamén farzara o seu Ferrari 246, subindo ao terceiro posto logo de aiantar a non menos de catro compañeiros de equipo nesta carreira. O motor de Behra rompeu debido ao esforzo e o francés tivo unha acalorada discusión co director do equipo Romolo Tavoni, que terminou con Behra a puñadas con Tavoni. Sería a última carreira de Behra con Ferrari, co francés despedido polo ataque.
A vitoria foi a primeira da tempada para a Scuderia Ferrari e colocou a Brooks en segundo lugar no campionato, cinco puntos por detrás de Brabham. A segunda posición de Hill situouno terceiro no campionato.
Fontao, Lobás, O Carballiño
Fontao é un lugar da parroquia de Lobás no concello ourensán do Carballiño na comarca do Carballiño. Tiña 20 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 10 eran homes e 10 mulleres. Iso supón un aumento da poboación respecto a 2010, cando tiña 17 habitantes (8 homes e 9 mulleres).
Cepólidos
miniatura|dereita|350px|Acanthocepola krusensternii miniatura|dereita|350px|Cepola macrophthalma Os cepólidos (Cepolidae) son unha familia de peixes mariños, a única incluída na superfamilia Cepoloidea dentro da orde Perciformes.
Morfoloxía
Teñen un corpo alargado, comprimido e aguzado cara á rexión caudal. As aletas dorsal e anal conflúen coa caudal nunha longa e baixa aleta única; aquelas non posúen radios espiñosos ou, como moito 4 a primeira e 1 a segunda. A liña lateral segue o perfil do dorso ó longo da base da aleta dorsal.
Alcanzan tamaños de ata 70 cm de lonxitude, no caso da Cepola macrophthalma (antes C. rubescens ), común no mar Mediterráneo.
Hábitat e bioloxía
Son peixes mariños distribuídos polo Atlántico oriental, incluído o Mediterráneo, e Indo-Pacífico oriental ata Nova Zelandia. Adoitan vivir en buratos que escavan na area ou na lama, e aliméntanse de zooplancto. Os ovos son peláxicos.
Taxonomía
Divídense en 5 xéneros:
Pacio, Taboi, Outeiro de Rei
Pacio é un lugar da parroquia de Taboi no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 7 habitantes (3 homes e 4 mulleres).
O Igrexario, Seivane de Vilarente, Abadín
O Igrexario é un lugar da parroquia da Seivane de Vilarente no concello lugués de Abadín na comarca da Terra Chá.
Cometa Lulin
200px|miniatura|Cometa 2007 N3 Lulin.
O cometa Lulin, oficialmente denominado C/2007 N3 Lulin, é un cometa pequeno e pouco brillante, de 5ª magnitude como máximo, que orbita arredor do Sol cun período orbital duns 18 679 348,784892 anos (erro 4,5 anos). Foi descuberto por Ye Quanzhi e Lin Chi-Sheng o 11 de xullo do 2007. Polo tanto suponse que é un obxecto da Nube de Oort.
Dejan Savićević
Dejan Savićević (Serbio Cirílico: Дејан Савићевић) nado o 15 de setembro de 1966 en Titogrado (Na RFS de Iugoslavia e actual Montenegro), foi un futbolista serbio que xogaba na demarcación de extremo esquerdo.
Traxectoria
Comezou a súa carreira futbolística cando tiña 15 anos no equipo xuveníl do OFK Titograd. Debutou na primeira división iugoslava no FK Budućnost e gañou a súa primeira copa coa selección nacional en 1988 contra a Selección de fútbol de Turquía. Inmediatamente foi traspasado a un dos equipos máis importantes de Iugoslavia, o Estrela Vermella de Belgrado. Con este conseguiu tres títulos nacionais consecutivos en 1990, 1991 e 1992, dúas copas nacionais, 1990 e 1992, así coma unha Copa da UEFA e unha Copa Intercontinental, ámbalas dúas no ano 1991. Nese mesmo ano compartiu o segundo premio na votación para o Balón de Ouro.
O seu bo papel no equipo serbio convenceron ao AC Milan para fichalo e cubrir a vacante deixada por Marco van Basten, dándolle a oportunidade de demostrar as súas habilidades ante unha audiencia máis numerosa. Na súa primeira tempada no equipo rossoneri disputou 10 encontros e anotou catro goles. Na seguinte converteuse nun xogador máis regular levando ao Milán a gañar a Liga e a Copa de Europa, sendo nomeado coma O Xenio (Il Genio) por Berlusconi, por aquel entón presidente do club.
A súa actuación na final da Copa de Europa constituíu o seu mellor momento futbolístico e foi aclamado coma unha das mellores actuacións individuais vistas na competición, nunha vitoria que rematou cun 4-0. A seguinte tempada Savićević conseguir levar de novo ao Milán á terceira final da Copa de Europa pero non a puido xogar debido a unha lesión, a pesar de que Savicevic insistira en que xa estaba recuperado. O Milan, sen a súa creatividade, perdeu nunha final irregular ante o Ajax por 1-0.
Co Milan gañou sete trofeos, incluíndo tres scudettos, dúas Copas de Europa e unha Supercopa de Europa, mais foi moi criticado polos medios italianos por non esforzarse nos encontros contra os equipos modestos e as súas intervencións irregulares, aínda que no seu día foi un dos mellores xogadores do mundo.
Logo de retirarse, Savićević adestrou á Selección de fútbol de Iugoslavia e máis tarde á Selección de fútbol de Serbia e Montenegro. Retirouse no 2003 despois de perder 2-1 contra a Selección de fútbol de Azerbaijan no partido de clasificación para a Eurocopa de 2004.
Eau Rouge
miniatura|180px|dereita|Curva de Eau Rouge en 1997. miniatura|180px|dereita|Curva de Eau Rouge desde o Raidillon. miniatura|180px|dereita|Curva de Eau Rouge no inverno. miniatura|180px|Auga vermella ("Eau rouge" en francés) nas beiras do río preto do circuíto A curva de Eau Rouge é unha ardua curva de alta velocidade na forma esquerda-dereita-esquerda no Circuíto de Spa-Francorchamps en Bélxica, e é amplamente recoñecida como unha das mellores curvas de calquera circuíto no mundo.
Características
Situada á altura na que a pista atravesa a corrente do río Eau Rouge por primeira vez, aparece logo dunha baixada que segue ao xiro da primeira curva. Os coches de Fórmula 1 poden chegar a acadar velocidades de ata 320 km/h ao pasar o punto máis baixo. Estritamente falando, a curva Eau Rouge é unicamente a curva a esquerdas da parte inferior. A seguinte curva a dereitas que apunta cara á subida foi introducida en 1939 para atallar a curva orixinal "Ancienne Douane", chamada Raidillon (fr:Raidillon de l'Eau Rouge).
Tal e como a describe Fernando Alonso:
Sergio González Soriano
Sergio González Soriano, nado en L'Hospitalet de Llobregat (Barcelona) o 10 de novembro de 1976, é un exfutbolista e adestrador español, que dende 2022 dirixe o Cádiz, na Primeira División. Xogaba de centrocampista e desenvolveu a maior parte da súa carreira entre o Espanyol e o Deportivo da Coruña, sendo considerado un xogador histórico de ambos clubs. Gañou unha Copa do Rei con cada un deles, marcando gol en ambas finais, contra Atlético de Madrid e Real Madrid. Con 383 partidos oficiais co Deportivo da Coruña, é o sétimo futbolista con máis encontros na historia do club. Disputou un total de 418 partidos na Primeira División, nos que marcou 34 goles. Foi internacional coa selección española, coa que participou no Mundial de 2002.
Xuio, Lobás, O Carballiño
Xuio é un lugar da parroquia de Lobás no concello ourensán do Carballiño na comarca do Carballiño. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña tres habitantes (un home e dúas mulleres), a mesma cantidade ca en 2010.
Sergio González Soriano
Despois de colgar as botas iniciou no Espanyol B unha carreira de adestrador que continuou no primeiro equipo do club catalán, en Primeira División. Posteriormente ascendeu á máxima categoría ao Valladolid, ao que dirixiu durante máis de tres anos, e dende 2022 adestra o Cádiz CF. Ademais, dende 2015 actúa como seleccionador de Cataluña xunto a Gerard López.
Eau Rouge
Características
A curva require moita pericia no piloto para negociala correctamente, e a longa recta que a segue a miúdo ofrece boas oportunidades aos mellores pilotos para adiantar na curva de Les Combes.
Eau Rouge cobrouse varias vítimas ao longo dos anos, incluíndo Stefan Bellof nun Porsche, e tamén provocou espectaculares saídas de pista de Alex Zanardi en 1993 e de Jacques Villeneuve, ao que describiu como "o mellor accidente que tivera", e ao que seguiu un accidente similar do seu compañeiro de equipo Ricardo Zonta.
Logo das mortes de Roland Ratzenberger e Ayrton Senna en Imola en 1994, as seguintes carreiras de Fórmula 1 viron como se introducían chicanes feitas con rodas apiladas. A entrada a Eau Rouge foi obstruida dese xeito en 1994, aínda que se recuperou o trazado orixinal ao seguinte ano. A curva foi lixeiramente modificada no ano 2002, aínda que aínda mantén todo o seu carácter.
Sergio González Soriano
Inicios
Comezou a xogar ao fútbol sala na súa cidade natal, L'Hospitalet de Llobregat, e aos 11 anos pasou ao fútbol herba, nas filas do Mercat Nou de Magòria, en Barcelona. Máis tarde xogou no equipo cadete do FC Barcelona, antes de ingresar na canteira do principal equipo da súa cidade, o CE L'Hospitalet. O 9 de abril de 1995, con 18 anos, debutou co primeiro equipo na Segunda División B, nun partido diante do Alcoyano. Disputou só seis partidos co equipo, antes de pasar a ser xogador do Espanyol.
Espanyol
Empezou a súa etapa no Espanyol militando no filial, o Espanyol B. Xogou con este máis dun cento de partidos en Segunda B, disputando unha fase de ascenso a Segunda na tempada 1997/98. Máis de dous anos antes, o 13 de decembro de 1995, debutara co primeiro equipo na Copa do Rei, nun encontro ante o Leganés no que entrou na segunda parte como substituto de Ismael Urzaiz.
O 12 de abril de 1998 debutou na Primeira División ante o Tenerife, xogando como titular. Non volveu saír do once inicial no resto da tempada e dúas semanas despois do seu debut en liga marcou o seu primeiro gol co Espanyol, nun derbi fronte ao Barcelona no Estadi Olímpic Lluís Companys, empatando o gol inicial de Figo e colocando o definitivo 1-1 no marcador.
Na campaña 1998/99 comezou os primeiros partidos dende o banco, pero trala xornada 15 converteuse en titular indiscutible, xogando dende o inicio case tódolos partidos dos seguintes dous anos e medio. Na tempada 1999/00 o equipo catalán acadou a final da Copa do Rei, despois de eliminar ao Celta de Vigo nos cuartos de final e ao Real Madrid nas semifinais. Na final, disputada contra o Atlético de Madrid en Mestalla, o Espanyol adiantouse cun gol de Tamudo nunha das primeiras xornadas do partido e Sergio puxo o 2-0 no minuto 84. O Atlético acurtou distancias cun gol de Hasselbaink nos instantes finais, pero o título acabou indo para Barcelona.
Deportivo da Coruña
Disputou o seu primeiro partido co club coruñés na primeira xornada da tempada 2001/02, contra o Valladolid en Riazor, substituíndo na segunda parte a Amavisca. O 18 de setembro de 2001 debutou na Liga de Campións, saíndo de titular ante o Olympiacos en Riazor. Un mes despois marcou un dos tres goles do club galego na histórica vitoria por 2-3 sobre o Manchester United en Old Trafford.
Titular durante a maioría de partidos da tempada, na que o equipo acabou subcampión de liga, o 6 de marzo de 2002 foi o autor do primeiro gol no chamado "Centenariazo", a final da Copa do Rei na que o Deportivo conquistou o título ante o Real Madrid no día do centenario do club branco e no seu propio estadio, o Santiago Bernabéu. O seu tanto chegou cando aínda non se cumpriran 6 minutos, nunha xogada individual na que lle realizou un caneo a Fernando Hierro antes de internarse na área e superar ao porteiro do Real Madrid, César.
Durante eses anos xogou co club galego 39 partidos da Liga de Campións, sendo titular en todos excepto catro. Estivo presente na maioría dos encontros europeos máis destacados da historia do club, como as vitorias sobre o Manchester United, o Bayern de Múnic, a Juventus, ou o Arsenal, e na histórica remontada fronte ao Milan. Foi titular tanto na ida como na volta das semifinais da edición 2003/04, na que o Deportivo quedou preto de acadar a final, caendo por un só gol ante o Porto de Mourinho.
O 1 de xullo de 2010 desvinculouse do Deportivo ao non renovar o seu contrato. Deixou A Coruña como o sétimo xogador con máis partidos na historia do club (383), despois de ter superado a figuras como García, Domínguez e Vicente Celeiro.
Levante
O 22 de xullo anunciouse a súa contratación polo Levante UD. Debutou co equipo na primeira xornada de liga da tempada 2010/11 e foi un habitual nas aliñacións titulares de Luis García Plaza na primeira metade da competición. Marcou dous goles en liga, que supuxeron catro puntos, e fixo unha terceira diana na vitoria por 2-0 sobre o Real Madrid na Copa do Rei. Con todo, en xaneiro tivo que retirarse dun adestramento por unhas molestias nun xemelgo, que derivaron nunha lesión que lle impediu volver vestir a camiseta do equipo. Finalmente, a lesión supuxo tamén a súa retirada como futbolista, sendo a derrota por 0-1 no derbi ante o Valencia do 9 de xaneiro de 2011, o seu último encontro.
Selección española
Internacional absoluto coa selección española en 11 ocasións, debutou o 24 de marzo de 2001 da man de José Antonio Camacho, cando militaba nas filas do Espanyol. Foi nun partido ante o combinado de Liechtenstein, correspondente á clasificación para a Copa do Mundo e no que entrou nos minutos finais como substituto de Guardiola. Formou parte do equipo español no Mundial de 2002, celebrado en Corea do Sur e no Xapón, torneo no que participou nun partido, substituíndo a David Albelda pouco despois do descanso na última xornada da primeira fase ante Suráfrica.
Xogou o seu último partido coa selección española o 17 de agosto de 2005, nun amigable contra o Uruguai no Molinón.
Selección catalá
Vestiu en 15 ocasións a camiseta da selección catalá, coa que debutou en decembro de 1999 contra a a antiga Iugoslavia no Estadio Olímpico de Montjuïc. Unha década despois, con Johan Cruyff como seleccionador e xa como capitán, marcou o seu primeiro gol co combinado catalán, nunha vitoria por 4-2 sobre a Arxentina. Xogou o seu último encontro con Cataluña en 2013, ante Nixeria. Retirouse da selección como o futbolista con máis partidos da súa historia, sendo superado máis tarde por Sergio García.
Espanyol
O seu bo traballo no filial fixo que o 27 de maio de 2014 fose anunciado como novo adestrador do primeiro equipo do Espanyol, en substitución do mexicano Javier Aguirre. Na súa primeira campaña na máxima categoría, conseguiu un décimo posto en liga, o mellor resultado dos últimos catro anos. Ademais acadou as semifinais da Copa do Rei, onde caeu eliminado ante o Athletic de Valverde. Con todo, na seguinte tempada foi destituído logo de só 15 xornadas, o 14 de decembro de 2015, despois dunha mala xeira de resultados cunha soa vitoria en oito partidos, aínda que o equipo ocupaba a 12ª praza, tres puntos por riba dos postos de descenso. O seu substituto foi o romanés Constantin Gâlcă.
Valladolid
En abril de 2018, despois de case dous anos e medio sen club, foi contratado polo Valladolid, substituíndo ao cesado Luis César Sampedro. O adestrador galego deixara o equipo na 11ª posición, pero Sergio conseguiu gañar cinco dos oito partidos restantes, subindo o equipo ata a quinta praza e clasificándoo así para a promoción de ascenso. A continuación o equipo eliminou ao Sporting de Gijón nas semifinais e conseguiu o ascenso logo de vencer na final ao Numancia de Jagoba Arrasate.
Dirixiu o Valladolid durante tres anos máis, logrando en dous deles a permanencia, pero acabou descendendo a Segunda ao remate da tempada 2020/21, o que provocou a súa destitución en maio de 2021.
Cádiz
En xaneiro de 2022 substituíu a Álvaro Cervera no banco do Cádiz. No seu primeiro encontro derrotou ao Sporting de Gijón na quenda de penaltis e clasificou ao equipo andaluz para os cuartos de final da Copa do Rei por primeira vez en 16 anos. No campionato de liga conseguiu sacar o equipo da penúltima praza que ocupaba e logrou a permanencia cunha vitoria na derradeira xornada sobre o Alavés (0-1).
Selección catalá
En outubro de 2015 foi nomeado seleccionador de Cataluña pola Federación Catalá de Fútbol, formando tándem con Gerard López.
Francisco Coello de Portugal
Francisco Coello de Portugal pode referirse a:
Río Tolka
miniatura|260px|Inundacións do Tolka en [[Drumcondra, Dublín, en abril de 2005.]] O río Tolka (en irlandés An Tulcha) é un dos tres principais cursos de auga da rexión de Dublín xunto co río Liffey e o río Dodder.
O Pasadoiro, Taboi, Outeiro de Rei
O Pasadoiro é un lugar da parroquia de Taboi no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 11 habitantes (5 homes e 6 mulleres).
Atienza
miniatura|Atienza na provincia de Guadalaxara miniatura|Vista de Atienza Atienza é un concello español da provincia de Guadalaxara, na comarca de La Serranía (Castela-A Mancha). A súa poboación é de 498 habitantes (INE 2012).
A vila conserva un castelo, orixinario da súa época de esplendor na Idade Media e 12 igrexas. A xente do lugar vive, principalmente, do turismo e do campo.
Forma parte dunhas das rutas do Camiño de Santiago que provén do seu levante, de Cuenca, denominada tamén como a Ruta da la.
Pedanías
Bochones, Casillas, Madrigal e Alpedroches.
Historia
Atopáronse restos celtiberos nos arredores; e o nome da antiga cidade era "Tithya".
Na baixa Idade Media, Atienza localizábase nun reino musulmán, cerca da fronteira co reino de Castela, así mesmo como tamén de Aragón. Segundo a versión do Cantar de Mío Cid, Rodrigo Díaz de Vivar, pasou por estas terres no seu ostracismo. No século XII o lugar pasaría a mans castelás por primeira vez na súa historia.
Foi unha cidade importante para reis de Castela, o propio pobo salvoulle a vida ao rei Afonso VIII, a mediados do século XII, cando este tiña catro anos e fuxía dos infantes de Castro e de Lara. Afonso VII concedéralle un Foro, estabelecendo a denominada Comunidade de Vila e Terra de Atienza, converténdose Atienza na capital da zona, cunha ampla xurisdición.
Posuíu unha actividade gremial de numerosos arrieiros, de importancia mercantil relevante.
Dende 1833 forma parte da provincia de Guadalaxara, pertencente antes á provincia de Soria.
María José Caldelas
María Josefa Caldelas Fernández, nada na Mezquita o 23 de decembro de 1978, é unha política galega do Partido Popular de Galicia.
Guimarás
O topónimo galego Guimarás pode referirse a:
MBB/Kawasaki BK 117
O MBB/Kawasaki BK 117 é un helicóptero bimotor utilitario de tamaño medio. Foi desenvolvido e fabricado conxuntamente por Messerschmitt-Bölkow-Blohm (MBB) de Alemaña e Kawasaki do Xapón. MBB foi mercada posteriormente por Daimler-Benz e finalmente converteuse en parte de Eurocopter, que despois pasou a chamarse Airbus Helicopters.
O 25 de febreiro de 1977 MBB e Kawasaki asinaron un acordo de cooperación para abandonar os seus esforzos independentes de deseñar helicópteros bimotores de propósito xeral en favor dunha iniciativa colaborativa para crear un novo aparello para ese rol. Aínda que os custos do programa foron compartidos por igual, o traballo foi dividido en certas áreas do deseño. MBB utilizou a súa experiencia co ríxido sistema do motor usado no seu anterior Bo 105 para desenvolver a meirande parte dos sistemas dinámicos e controis de voo, mentres que Kawasaki centrouse na célula, os elementos estruturais e outros compoñentes. O 13 de xuño de 1979 o helicóptero realizou o seu primeiro voo en Ottobrunn, Baviera; o 10 de agosto voou o primeiro prototipo de Kawasaki e Gifu, rexión de Chūbu.
Cada compañía estableceu a súa propia planta de montaxe, fabricando o BK 117 para as súas respectivas rexións. O BK 117 demostrou ser popular para servizos de pasaxeiros e transporte VIP. A súa cabina pode equiparse con distintas configuracións de asentos, con capacidade entre sete e dez pasaxeiros. Tamén é usado para unha ampla gama de operacións, como guindatre aéreo, transporte militar ou helicóptero policial, e excepcionalmente tamén pode facer traballos de ambulancia aérea e plataforma de busca e rescate. Durante os anos 90, debido á súa popularidade, desenvolveuse unha versión refinada inicialmente comercializada como BK 117 C-2 e posteriormente bautizada como EC145 (no presente H145).
Orixe
Segundo o autor J. Mac. McCellan, o BK 117 ten a súa orixe nun helicóptero anterior deseñado e producido polo fabricante alemán Messerschmitt-Bölkow-Blohm (MBB), o MBB Bo 105. Este aparello, que tivo un grande éxito comercial, usaba un revolucionario rotor principal sen bisagras composto por fibra de vidro, que fora desenvolvido polo enxeñeiro alemán Ludwig Bölkow. Tendo establecido unha reputación de aparello fiable e seguro, durante o principio dos anos 70 MBB xunto con Boeing Vertol, un dos seus principais accionistas, comezou a estudar opcións para producir un derivado máis longo do modelo. Porén, Boeing retirouse pronto do proxecto facendo que MBB buscase outros socios. MBB atoparía un na compañía xaponesa Kawasaki Heavy Industries.
O 25 de febreiro de 1977 MBB e Kawasaki asinaron un acordo para cooperar no desenvolvemento dun novo helicóptero. Baixo os termos dese acordo, as dúas corporacións fusionarían os seus previos proxectos para producir un aparello bimotor de propósito xeral, eses proxectos eran o Bo 107 de MBB e o KH-7 de Kawasaki. Todos os custos de desenvolvemento foron compartidos a partes iguais entre os dous socios; en novembro de 1977 o programa recibiu un grande impulso cando o goberno de Alemaña Occidental anunciou que financiaría a metade dos custos de desenvolvemento. En abril de 1978 completáronse os estudos de definición do proxecto, permitindo á empresa conxunta proceder coa fase de deseño detallado.
Elementos separados do deseño foron asignados a cada compañía; MBB foi a responsable de desenvolver os rotores (estes estaban baseados no sistema de rotor ríxido usado anteriormente no MBB Bo 105), a pluma de cola, os controis de voo e o sistema hidráulico, mentres Kawasaki encargouse de desenvolver o tren de aterraxe, a célula, a transmisión principal, o sistema eléctrico e outros compoñentes menores. O fabricante de vehículos alemán BMW actuou como consultor do estilo do BK 117. Segundo o seu acordo, cada compañía estableceu a súa propia liña de montaxe final para o tipo, na cal producirían o helicóptero para satisfacer as demandas dos seus mercados locais.
Orixinalmente cada compañía intentou construír un par de prototipos (Kawasaki finalmente optou por construír un só) que estiveron completados en 1979; un para realizar probas de voo e os outros para probas de amarre e estáticas. O 13 de xuño de 1979 o prototipo realizou o seu voo de estrea en Ottobrunn, Baviera; meses despois seguiulle o prototipo de Kawasaki en Gifu, na Rexión de Chūbu, o 10 de agosto. O ritmo de desenvolvemento do programa estaba sendo máis lento do agardado, un problema agravado pola escaseza de persoal cualificado dispoñible en MBB. Aínda que orixinalmente se agardaba ter a certificación do aparello a finais de 1980, a certificación alemá non se obtivo ata o 9 de decembro de 1982, e ao pouco tempo obtivo a xaponesa, o día 17 de decembro. O 29 de marzo de 1983 o tipo conseguiría a certificación da FAA estadounidense.
Desenvolvemento posterior
Durante o ano 1983 a versión inicial de produción, designada BK-117A-1, foi entregada por vez primeira. Ao pouco tempo desenvolvéronse variantes melloradas; a principios de 1985 certificouse o BK-117A-3, que contaba cun maior peso máximo de engalaxe e un rotor de cola máis grande; dous anos despois o BK-117A-4, equipado con motores LTS 101-750B-1 para un mellor rendemento en ambientes quentes e altos e un maior peso máximo de engalaxe, xunto con melloras na transmisión do rotor principal e no mastro do rotor de cola e máis capacidade de combustible. Durante 1990 a división estadounidense de MBB lanzou unha versión corporativa do BK 117; foi equipada cun sistema dixital de control de voo automático SPZ-7000 fabricado por Honeywell e un sistema interior tipo capullo; entre os extras opcionais estaban un sistema electrónico de instrumentos de voo Bendix/King e unha porta da cabina tipo "clamshell". Durante o ano 1992 introducíuse o BK 117C-1, equipado cun panel EFIS revisado e un sistema de control ambiental mellorado, xunto cun maior rendemento en ambientes cálidos e altos.
Nunha etapa houbo unha atención considerable ao concepto dunha variante militarizada do tipo. Durante o Paris Air Show de 1985 revelouse ao público xeral o concepto dun helicóptero de ataque armado, referido como BK 117A-3M. Esta variante sería capaz de ser armada con lanzadores para oito mísiles Euromissile HOT 2 e unha torreta para unha metralladora Browning de 12,7 mm no morro, cunha mir montada no casco. Tamén estaba equipado con varios sensores avanzados de apuntado, como unha mira estabilizada SFIM APX-M 397 montada no teito. Co obxectivo de proporcionar un espazo libre suficiente para a torreta, o aparello necesitaría usar patíns máis altos.
Durante os anos 90, como resultado do éxito comercial do tipo, desenvolveuse un derivado refinado a partir da versión BK 117C-1, inicialmente comecializado como BK 117C-2 antes de pasar a ser bautizado EC145 e posteriormente H145; esta versión mellorada do helicóptero superou e finalmente substituíu ao orixinal BK 117 en produción. En total fabricáronse 443 BK 117 polos dous socios; 329 (e dous prototipos) por MBB nas súas instalacións de Donauworth, mentres que 111 (e un prototipo) foron completados por Kawasaki no Xapón. Durante os anos 80 chegouse a un acordo con Indonesian Aerospace para que o modelo se fabricase baixo licenza en Indonesia coa designación NBK 117; porén, segundo o autor Sören Eriksson, o programa de fabricación indonesio rematou despois de fabricar só uns pouco helicópteros.
Azaila
miniatura|dereita|Escudo de Azaila. miniatura|dereita|Igrexa de Zaila.
Azaila (Zaila en aragonés) é un concello da provincia de Teruel, situado na comarca de Martín Bajo. A súa poboación era de 192 habitantes (1996). Dista 170 km da capital provincial.
Xeografía
A localidade está nun cantil que se ergue sobre o río Aguas. O concello esténdese por unha superficie de 81,4 km².
Monumentos
Moi preto do lugar atópase a cidadela Cabezo de Alcalá, cuxo asentamento é fundamental para o coñecemento da cultura ibérica e a romanización do Val do Ebro.
Historia
No Cabezo de Alcalá hai un importante sitio arqueolóxico con tres niveis: Campos de urnas tardíos (Iª Idade de Ferro); asentamento urbano da cultura ibérica (IIª Idade de Ferro); e mais a cidade ibero-romana. Cóidase que o nivel ibero corresponde co topónimo, coñecido por outras fontes (moedas por exemplo), Sedeis, Sedeiskem, capital dos iberos sedetanos. Miguel Beltrán Lloris cre, no entanto, que corresponde con Belgion. Destruída nunha guerra civil romana, a cidade non foi reconstruída, porque non facía falla un lugar fortificado para articular o territorio (na zona creceu a cidade romana de Lepida Celsa, localizada nun posto mellor comunicado e máis chairo, onde hoxe se levantan Exelsa e Viliella de Ebro).
Aínda que o nome se cre de orixe árabe, non queda nin se sabe nada da época árabe e si da época cristiá. Ben puido suceder que o topónimo Sedeis, pasando polo latín vulgar, evolucionara para Zaylla, e no período árabe, por analoxía coa palabra árabe Zaylla ("a plana" ou "a chaira"), igual que Zella, que se interpreta a partir da variante Sahla da mesma palabra. En textos medievais cristiáns coñécese como Zaylla. En 1196 Pedro II de Aragón, cedeu Zaila a Gastón de Castellot. Zaylla foi propiedade da súa familia até 1283. Coñécense restos dunha fortaleza cristiá cunha necrópole datada entre os séculos XIII e XVI.
A comezos do século XVII Zaylla estaba case deshabitada por mor da expulsión dos mouriscos. No censo de Campoflorido, en 1713 o lugar aínda se citaba como Zaylla ou Zayllas, case como o nome que emprega ben de xente vella da comarca e que fica tamén na toponimia do veciño lugar de Xatiel, onde hai un Val de Zaila.
A Telleira, Sancovade, Vilalba
A Telleira é un lugar da parroquia de Sancovade, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2010 tiña 16 habitantes (6 homes e 10 mulleres).
O Coto, San Fiz de Cerdeiras, Begonte
O Coto é un lugar da parroquia de San Fiz de Cerdeiras no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá.
Moa, Seivane de Vilarente, Abadín
Moa é un lugar da parroquia de Seivane de Vilarente no concello lugués de Abadín na comarca da Terra Chá.
Os Mariños, Seivane de Vilarente, Abadín
Os Mariños é un lugar da parroquia de Seivane de Vilarente no concello lugués de Abadín na comarca da Terra Chá.
Fortaleza (arquitectura militar)
miniatura|240x240px|Fortaleza de Santa Teresa, no [[Uruguai.]] Unha fortaleza ou forte é un tipo de fortificación de carácter permanente deseñada para a defensa en tempos de guerra e como base militar. O termo deriva do latín fortis ("forte") igual que fortificación.
A diferenza doutras fortificacións que complementan as funcións dunha construción (castelos como protección da residencia feudal, ou igrexas fortificadas per ter un lugar de abrigo da comunidade), as fortalezas teñen unha marcada función militar ó servir como base permanente dun destacamento militar.
Por outra banda, cando se fala de fortaleza, enténdese como un lugar inexpugnable e inaccesible coa tecnoloxía militar do momento. Iso fai que un campamento romano, o un castelo medieval fosen considerados fortalezas no seu tempo e perdesen esta consideración cando a tecnoloxía militar evoluciona.
Camiños do Inca
miniatura|200px|Camiño do Inca no Perú. Os Camiños do Inca (en quechua, Qhapaq Ñan, que quere dicir: camiño do rei ou do poderoso ou camiño do Inca) foi un sistema de camiños de enormes distancias na civilización incaica que vinculaba as cidades importantes da costa e da serra. Estruturouse con base en dous eixos lonxitudinais: do sector da cordilleira e do chairo costeiro. Este sistema dos incas non foi senón un bimilenario legado preincaico, potenciado durante o Imperio Inca, tanto para a totalidade desa organización de rutas, que superaban os 30 000 quilómetros, como para o camiño principal (de aproximadamente 5200 km de lonxitude). Todos estes camiños atopábanse conectados a Cuzco, a capital do Tahuantinsuyo ou Imperio incaico, e facilitaban a súa comunicación cos distintos pobos anexados no marco do proceso expansivo inca e, ó mesmo tempo, constituían un efectivo medio de integración político–administrativa, socioeconómica e cultural. Dado que o Qhapaq Ñan interconectaba localidades tan distantes como Quito, Cuzco e Tucumán, os conquistadores españois empregárono durante o século XVI para invadir o Perú, Bolivia, Chile e as pampas da cordilleira arxentina.
O famoso «Camiño do Inca», que une a cidade de Cuzco co sitio arqueolóxico de Machu Picchu, é só unha parte mínima e intrarrexional da xigantesca rede de camiños incas.