cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guepardo
Especie
Debido ás súas peculiaridades, Wozencraft (1993) situou ao xénero Acinonyx na súa propia subfamilia monofilética, acinoniquinos (Acinonychinae), aínda que a maioría dos autores encádrano na dos felinos.
Salles (1992), Johnson & O'Brien (1997), Bininda-Emonds et al. (1999), e Mattern & McLennan (2000) consideran que Acinonyx e as dúas especies do xénero Puma, Puma concolor (o puma) e Puma yagouaroundi (o iaguarundí ou xaguarundí), son representantes de grupos cercanamente relacionados.
Especies fósiles
Ademais do guepardo, foron desceitas catro especies fósiles de Acinonyx:
Subespecies
miniatura|250px|Ilustración do guepardo asiático (Acinonyx jubatus venaticus). miniatura|250px|Guepardo de Tanzania (Acinonyx jubatus raineyii).
Aínda que moitas fontes admiten seis ou máis subespecies de guepardo, o status taxonómico da maioría destas subespecies non está resolto. A suposta subespecie Acinonyx jubatus rex (o chamado guepardo real, ver máis abaixo) foi abandonada como subespecie desde que se descubriu que a variación foi causada por un só xene recesivo. A subespecie Acinonyx jubatus guttatus, o guepardo laúdo, tamén pode que sexa unha variación debido a un único xene recesivo. Algunhas das subespecies máis comunmente recoñecidas son:
Porén, a UICN só cita dúas subespecies, Acinonyx jubatus ssp. hecki e Acinonyx jubatus ssp. venaticus.
Nome científico
O nome do xénero biolóxico, Acinonyx, está tirado do grego científico ἀκινὄνυξ akinónyx, "o de gadoupas inmóbiles", construído con ἀ- (a-, "non") + κινέω (kinéō, "eu movo") + ὄνυξ (ónyks, "uña"), xa que, como vimos, é o único félido que non pode retraer as uñas por completo.
O epíteto específico, jubatus, vén do adxectivo latno iubãtus, -a, -um, que significa "con crina" (de iuba, "crina [de cabalo]", "melena" [de león]", "cista", "penacho"), aludido às crinas que presentan as crías do guepardo.
Nomes vulgares
E do italiano pasou, adaptado, ás outras linguas europeas: galego-portugués e castelán gueopardo, francés guépard, catalán guepard, alemán Gepard, ruso Гепард (guepard) italiano moderno, ghepardo, latín moderno cattus pardo, neerlandés jachtluipaard e gepard, afrikaans jagluiperd etc.
O sinónimo onza deriva dun latín vulgar *luncěa, e este do latín lynx, lyncis, "lince". Porén, cómprte sinalar que o nome onza tamén se aplica ao xaguar,
Nalgunha bibliografía a especie vén denominada como chita, adapatación do inglés cheetah, á súa vez adaptación da voz do hindi 'चीता' (cītā), quizais derivada do sánscrito citrakāyaḥ, que significa "salferido de manchas" e "leopardo".
Características
As principais características deste animal son:
miniatura|250px|Retrato dun guepardo, visto de perfil. miniatura|250px|Cachorro de guepardo deitado coa súa nai. miniatura|250px|Pés dun guspardo. Nótense as [[garra embotadas, semiretráctiles.]] miniatura|250px|Guepardo á carreira en persecución dunha presa.
Variacións intraespecíficas
O guepardo ten unha pouco usual baixa variabilidade xenética, debido a un moi baixo número de espermatozoides e a escasa motilidade destes, que moitas veces presentan os flaxelos deformados.
Os enxertos de pel entre guepardos de distintas poboacións ilustran o punto anterior, xa que non hai ningún rexeitamento á pel do doador. Pénsase e que a especie atravesou un período prolongado de endogamia durante o último período glacial (o que se chama "efecto colo de botella xenético"). Isto suxire que o monomorfismo xenético non impediu que o guepardo se desenvolvese amplamente en dous continentes durante miles de anos.
O guepardo real
miniatura|160px|Guepardo real. O guepardo real (Acinonyx jubatus f. rex) é ás veces considerado como unha subespecie, pero realmente non é máis que unha forma simple que resultaría dunha mutación recesiva. De feito, pode aparecer nunha ampla gama de guepardos normais.
O seu aspecto é diferente ao dos outros guepardos: as manchas son significativamente máis grandes e forman liñas en varias partes, cunhas cospicuas franxas negras nas costas que se estende desde a cabeza até a cola.
Sábese que existen nas zonas máis boscosas dun pequeno sector de Zimbabwe e da parte norte da antiga provincia de Transvaal de Suráfrica. miniatura|esquerda|200px|Guepardo real (visto de perfil). Esta pelaxe, máis marmorada que manchada con pintas, parece que proporciona ao animal un excelente camuflaxe no miombo.
A súa condición taxonómica foi resolta en 1981, cando varios guepardos reais naceron no De Wildt Cheetah and Wildlife Centre de Suráfrica. En maio dese ano dúas irmás manchadas pariron alí, e cada camada contiña un guepardo real. As irmás foran cubertas por un macho capturado na zona de Transvaal (onde se rexistrara a presenza de guepardos reais).
Outros guepardos reais naceron máis tarde no mesmo Centro.
Distribución e hábitat
miniatura|300px|Distribución actual do guepardo. Hai varias poboacións de guepardos illadas, sobre todo en África, e tamén no suroeste de Asia, onde perviven tan só uns 50 individuos no Khorasán, Irán, que son obxecto dunha campaña para a súa preservación. A presenza do guepardo asiático foi sinalada repetidamente en Paquistán, no Baluchistán, aínda que isto non foi confirmado.
En África os guepardos encóntranse principalmente en hábitats abertos de chairas herbosas (sabanas), pero tamén viven en bosques secos, sabanas arboradas, zonas de matogueiras e semidesertos, estando ausentes da selva tropical.
Hai informes de guepardos que estanan a unha altitude de 4.000 m no monte Kenya. No Sáhara central ocupan hábitats de alta montaña (as montañas do sur do Sáhara son hiperáridas), sempre que reciban precipitacións lixeiramente máis altas que o deserto circundante.
As gacelas Gazella subgutturosa e G. bennetti eran as súas presas preferidas, pero hoxe volvéronse escasas pola caza excesiva e a extensión das zonas de pastoreo do gando. A recuperación puntual experimentada ultimamente por algunhas posoacións de guepardo suxire que mata ovellas salvaxes persas (Ovis orientalis), cabras montesas (Capra aegagrus) e lebres (Lepus capensis), aínda que estas especies non se consideran óptimas para os guepardos.
Costumes
Os guepardos son os mamíferos terrestres máis rápidos e cazan áa súas presas, principalmente de pequenos a medianos ungulados, especialmente gacelas, perseguíndoas en carreiras de alta velocidade, de até 103 km/h (29 m/seg) a distancias duns centos de metros. Outras presas inclúen aves terrestres aves e pequenos mamíferos como lebres. miniatura|220px|Facóquero. 220px|miniatura|Gacela saltadora. miniatura|220px|Vídeo documental a cámara lenta (1200 fps).
Velocidade máxima dalgúns animais africanos á carreira
Os guepardos viven solitarios ou reunidos en pequenos grupos de até seis individuos. Cazan durante o día, a diferenza doutros depredadores, unha estratexia que pode axudar a reducir a competencia, preferentemente pola mañá e ao atardecer (alguhas veces tamén mas noites de lúa chea: a vista deste animal é o seu setido máis desenvolvido). Ao cotrario que os demais félidos, en vez de agocharse cerca delgún bebedeiro ou o longo dun rastro de caza, acércase sixilosamente á presa elixida e, entón, arranca na súa persecución. A súa técnica de caza consiste en acercarse á presa tanto como sexa posíbel, lanzándose daquela na súa procura mediante un ataque lateral e trabñandoa na gorxa.
A diferenza doutros depredadores africanos, raramente buscan comida entre animais mortos, e non permanecer moito tempo coas súas presas matadas, moitas das cales son roubados por outros carnívoros.
Afeito a que os preeiros de maior envergadura ou forza (como as hienas, os babuínos ou mesmo o león ou o leopardo) lle rouben as pezas que caza, o guepardo habituose a cazar nas horas centrais do día, cando os outros depredadores dormen. A súa estrutura física adaptada á velocidade limita a súa capacidade de loita e defensa, xa que o seu corpo é esvelto e fino a expensas dunha musculatura potente e a forza nas súas gadoupas limítano ao momento de enfrontarse cun opoñente mais dottado defensivamente. Así, é probábel que sufra unha derrota, polo que adoita retiraese antes de que suceda a pelexa e, deste xeito, evita ser danado.
Relación de presas abatidas polos guepardos en África oriental
(Datos de 1970)
O leopardo e o guepardo cazan aos mesmos animais, pero non entran realmente en competencia polo alimentio, xa que o leopardo frecuenta zonas con árbores ou arbustos, ou bosques galería, mentres que o guepardo prefire as chairas abertas.
centro|miniatura|700px|Guepardo perseguindo unha [[gacela de Thomson no cráter de Ngorongoro, Tanzania.]]
Reprodución
miniatura|210px|Femia de guepardo cunna crïa.
Os machos alcanzan a madurez sexual a partir dos dous anos e medio ou os tres anos. As femias son un pouco máis precoces, e poden empreñaren aos dous anos. Despois dunha xestación duns tres meses (de 90 a 95 días), as femias paren unha camada dunha a cinco crías, ás veces até oito, aínda que isto é moi raro e frecuentemente só tres ou catro crías compoñen a camada.
Os cachorros pesan entre 300 e 500 g ao naceren, miden ao erewdoe de 30 cm e son cegos.
Tan pronto como a noite llo permita, a nai trasladará ás crías de lugar, poñéndoas a salvo doutros depredadores. Os cachorros non son capaces de seguir á nai até as catro semanas de idade. A desteta prodúcese seis meses despois do parto. A femia ocúpase dos cachorros sen que o macho a axude en ningún momento.
Durante a súa etapa xuvenil, os depredadores, o frío e a fame fan estragos entre os guepardos xuvenís antes de cumpriren os tres meses. miniatura|esquerda|200px|Cría de guepardo. miniatura|esquerda|200px|Primeiro plano dunha cría.
A taxa de mortalidade dos cachorros varía, segundo as zonas, do 50 ao 75 % e, en casos extremos, como no ecosistema do Serengueti, até un 90 %; pero en comparación co Serengueti, a taxa de supervivencia dos cachorros na área de Kgalagadi é sete veces maior.
Para ensinarlles a cazar aos seus fillos, a nai adoita capturar vivas algunhas crías de gacela que logo lles ofrece para despertar o seu instinto de cazadores. Aos dez meses, as crías xa poden cazar algunhas pezas pequenas.
Ao cumprir un ano e medio, a camada perde todo contacto coa nai, pero as crías seguen xuntas até que alcanzan a madureza sexual. Cando as femias teñen o seu primeiro celo separánse dos seus irmáns e inician a súa solitaria vida.
Os guepardos son polígamos. Terminada a cría da súa camada, a femia buscará un ou varios machos que a fecunden.
As femias son poliestrais, cun ciclo menstrual medio de 12 días. O período fértil esténdese dun a tres días. A reprodución prodúcese durante todo o ano. Porén, rexístrase un aumento dos nacementos desde marzo a xuño.
Lonxevidade
A lonxevidade do guepardo é de até os doce anos na natureza, e de até os vinte en catividade.
Alfred Wegener
miniatura|180px|Alfred Wegener, arredor de 1925 Alfred Lothar Wegener, nado en Berlín o 1 de novembro de 1880 e finado en Groenlandia o 2 de novembro de 1930, foi un científico interdisciplinario alemán que desenvolveu a teoría da deriva continental. Non obstante, tal teoría xa estaba enunciada, polo que a súa tarefa principal foi a de perfeccionala.
Guepardo
Voz
A voz do guepardo pode semellar ás veces a un grito dun paxaroe, pero tamén o miar dun gato. Cando o guepardo manifiesta a súa cólera, grita. Pero non pode ruxir, porque ten completamente osificado o óso hioide; como os membros do xénero Felis. En cambio, os felinos do xénero Panthera si poden ruxir porque teñen incompletamente osificado o hioide.
Historia evolutiva
Os xéneros Acinonyx e outros relacionados probabelmenter evolucionaron en África durante o mioceno (de hai 26 milllóns de anos (MA) a 7,5 MA), antes de migrar para Asia. Entre as especies actualmente extinguidas están Acinonyx pardinensis (do plioceno), que era moito maior que o guepardo actual, cuxos restos se encontran en Europa, a India e a China; Acinonyx intermedius (plistoceno medio), coa mesma distribución xeográfica; Miracinonyx inexpectatus, Miracinonyx studeri, Miracinonyx trumani (ao longo de todo o plistoceno, e cuxos restos fósiles se encontraron en Norteamérica, polo que estapecie se coñece como guepardo americano, e Acinonyx kurteni, do período plioceno, encontrado na China. Investigacións recentes supoñen que o último antepasado común de todas as poboacións existentes de Asia viviu hai 11 MA, o que pode conducir a facer unha revisión e perfeccionamento das ideas existentes sobre a evolución do guepardo.
Alfred Wegener
Traxectoria
Alfred Wegener estudou meteoroloxía nas universidades de Heidelberg, Innsbruck e Berlín. En 1906 iniciou unha viaxe de dous anos ao nordeste de Groenlandia, acompañando a unha expedición dinamarquesa dedicada á investigación meteorolóxica. Ao seu regreso en Alemaña foi designado Privatdozent de astronomía e meteoroloxía na Universidade de Marburgo e escribiu un coñecido manual de meteoroloxía. En 1912 emprendeu unha segunda e pouco exitosa expedición a Groenlandia con J. P. Koeh. Despois da primeira guerra mundial, na que serviu como oficial e recibiu feridas no brazo e no pescozo, Wegener volveu á vida académica en Hamburgo. En 1924 ofrecéronlle e aceptou a cátedra de meteoroloxía e xeofísica acaba de crear na Universidade de Graz, en Austria. Morreu no xeo continental en 1930, no curso da súa terceira expedición a Groenlandia.
Deriva continental
miniatura|Neste diagrama, Wegener teorizaba sobre como os continentes podían separarse adoptando a súa presente forma. Wegener tivo a sospeita de que os continentes buliran lateralmente cando advertiu, en 1910, a notable coincidencia dos contornos continentais a ambos as dúas beiras do Atlántico. Con todo, desestimou inicialmente a idea, considerándoa improbable, pero no ano seguinte leu un traballo sobre paleontoloxía que explicaba o achado de fósiles idénticos en estratos xeolóxicos actualmente separados por océanos. Wegener supuxo que os animais viviran algunha vez nunha única masa de terra que posteriormente se separou. A busca de novas evidencias deste tipo foi tan frutífera e corroborou de tal maneira a súa idea inicial que se sentiu na obriga de desenvolver as hipóteses, que expuxo por vez primeira nunha conferencia en Frankfurt, en xaneiro de 1912. Ese mesmo ano, máis tarde, publicou dúas breves comunicacións sobre o tema. Wegener usou faccións da paisaxe, fósiles e climogramas para evidenciar e apoiar a súa hipótese da deriva continental. Exemplos de trazos da paisaxe son as montañas de África e Suramérica aliñadas e xacementos de carbón en Europa aliñados con xacementos en Norteamérica.
A primeira versión da teoría en forma de libro, máis extensa, apareceu en 1915. Chamábase Die Entstehung der Kontinente und Ozeane. Nela expuña que todos os continentes estiveran unha vez unidos nunha única masa de terra á que denominou "Panxea", que significa "Todas as Terras", que posteriormente se fragmentou e deu orixe aos continentes actuais, que seguirían desprazándose. En 1920, 1922 e 1929 publicáronse edicións revisadas: a de 1922 atraeu a máxima atención e foi traducida en 1924 ao inglés, francés, ruso e castelán. A edición inglesa recibiu o título de The origin of continents and oceans. Nesa edición fálase do desprazamento continental. Porén, a expresión creada posteriormente, deriva continental, cundiu no acto por todo o mundo de fala inglesa.
É interesante comparar o primeiro traballo publicado coas últimas edicións do libro. No artigo do Petermanns Mitteilungen, Wegener explica ao comezo que se limita a adiantar unha hipótese de traballo que, segundo el, esixirá modificacións co transcurso do tempo. No canto de destacar o "axuste do crebacabezas" e as comprobacións paleontolóxicas, arrebólase directamente á argumentación xeofísica, indicando o que ve como erros ou contradicións da teoría ortodoxa. Só máis adiante expón probas xeolóxicas na defensa da súa idea de que os continentes, anteriormente unidos, se separaran e se afastaran. Tiña a esperanza de que futuras observacións xeodésicas demostraran que o movemento aínda continuaba, e deducía o movemento dos polos do desprazamento das antigas liñas climáticas. Wegener dixo moi pouco verbo do mecanismo que controlaba a deriva continental, aínda que propuña como posibilidades as forzas das mareas e "a fuga dende os polos".
Na última edición, publicada antes da súa morte, tanto o carácter dos principais argumentos como a súa presentación, mantéñense notablemente similares, tendo en conta que transcorreran dezasete anos. As principais diferenzas coas súas obras anteriores son unha maior elaboración e o engadido de numerosas evidencias, como a importante observación de que os océanos pouco profundos eran xeoloxicamente os máis novos, e particularmente interesantes no campo da paleoclimatoloxía. Como correspondía a un meteorólogo, Wegener interesárase en forma crecente polos climas antigos, e en 1924 escribiu un libro sobre o tema en colaboración con W. Köppen. miniatura|250px|Wegener en Groenlandia, inverno de 1912-1913.
Teoría da deriva continental
Alfred Wegener tamén intentou explicar unha teoría da deriva continental, aínda que tamén se equivocou. A súa teoría da deriva continental propuña que a forza centrífuga moveu os pesados continentes ata o ecuador debido á rotación terrestre. El pensaba que a inercia, debida ao movemento centrífugo combinado co movemento das mareas, moveu aos continentes.
Guepardo
Historia evolutiva
Pero recentemente demostrouse, en base a análises de ADN, que o xénero norteamericano, Miracinonyx seria un exemplo de converxencia evolutiva, constituíndo entón non un parente próximo do actual guepardo, senón unha forma adaptada á caarreira do puma.
Por outra parte, hai aproximadamente dez mil anos o guepardo estivo a punto de extinguirse, vítima da súa propia incapacidade para defender as presas que cazaba, e incluso ás súas propias crías. Segundo os estudos xenéticos máis recentes, a súa reprodución naquela época produciuse desde un grupo moi reducido, o que se traduce que na actualidade todos os espécimes presentan un mapa xenético moi parecido.
Doma
miniatura|250px|Un guepardo amansado ofrecido como tributo ao rei de [[Tebas, Exipto|Tebas (1700 a.C.).]]
Os antigos exipcios a miúdo mantiveron guepardos como animais de compañía (mascotas) e tamén os domaron e os adestraron para a caza (pero non os domesticaron realmente, é dicir, criábanos baixo control humano).
Os guepardos levaríanse aos campos de caza en carros os suxeitos aos cabalos, encapuchados e cos ollos vendados e atados con correas; mentres, os cans buscaban e concentraban ás súas presas. Cando estas estaban cerca, os guepardos serían liberados, e se lles quitaban as vendas.
Esta tradición da caza con guepardos pasou á antiga Persia e, de aí, á India, onde esta práctica, realizada polos príncipes, continuou até o século XX.
Os guepardos foron, en numerosos lugares, asociados coa realeza e coa elegancia, usándose como mascotas e como auxilaires na caza. Moitos reis e príncipes mantovéronos como amimais de compañía, incluídos Xenxis Kan e Carlomagno, que presumía de manter guepardos dentro dos terreos do seu Palacio. Akbar o Grande, gobernante do Imperio mongol desde 1556 a 1605, mantivo até 1.000 guepardos. E tan recentemente como na década de 1930, o emperador de Etiopía Haile Selassie foi fotografado moitas veces conducindo un guepardo atado cunha correa.
Importancia económica
A pel de guepardo antigamente considerábase como un símbolo de status social elevado. E xa vimos como, desde tempos do antigo Exipto, moitos emperadores, reis e príncipes tiveron guepardos como animais de compañía. Hoxe en día estes animis teñen unha importancia económica crecente para o ecoturismo, e tamén se encontran exhibidos nos parques zoolóxicos de todo o mundo. Entre eles destaca o White Oak Conservation de Yulee, Florida, que mantén unha importante poboación de guepardos, e que manifestou que o manexo destes animais en catividade presenta retos debido á súa saúde, nutrición e socialización, pero que se superaron grazas a colaboracións con varios servizos de vida silvestre.
Como son moito menos agresivos que outros felinos de gran tamaño, as crías de guepardo son facilmente vendidas como animais de compañía, aínda que este comercio é ilegal, xa que a propiedade privada de animais salvaxes ou especies ameazadas de extinción está prohibida por convencións internacionais (CITES).
Os guepardos foron perseguidos e cazados durante moito tempo (e aínda o son) por agricultores e pastores que os acusan de rapina dos rabaños. Cando a especie comezou a estar ameazada de extinción, promovéronse varias campañas coa intención de informar e educar ambientalmente os facendeiros, incentivándoos a protexer este animal. Evidencias recentes demostraron que os guepardos non atacan e comen animais domésticos se poden evitar facelo, xa que prefiren as presas silvestres.
Proxectos de reintrodución
Fixéronse diversas propostas para reintroducir o guepardo en reservas subsaharianas, así como en Israel, a India, Turkmenistán e Uzbekistán. Pero a conservación das poboacións actuais, porén, segue a ser prioridade. Ademais, as reintroducións non se deben considerar seriamente antes de efectuar comparacións xenéticas e de avaliar os seus posíbeis impactos ambientais. Por último, débese contar co acordo do Consello da UICN.
Proxecto de restauración da poboación do guepardo na India
É ben sabido que o guepardo asiático existiu na India durante moito tempo pero, como resultado da caza e doutras causas, o animal extinguiuse neste país na década de 1940.
Recentemente propúxose un proxecto de reprodución en catividade. O ministro de Medio Ambiente e Bosques dixo en 2009 que "o guepardo é o único animal que se declarou extinguido na India nos últimos 100 anos, e que debemos traelo do estranxeiro para repoboar a especie". Respondía así a unha chamada de atención de Rajiv Pratap Rudy, do Bharatiya Janata Party (BJP). "O plan para traer de volta o guepardo, que despareceu pola caza indiscriminada e polos complexos factores da súa fráxil cria, é audaz dados os problemas que afectan á conservación do tigre". Dous naturalistas, Divya Bhanusinh e M. K. Ranjit Singh, suxiriron a importación de guepardos de África, para despois crialos en cativerio e, co tempo, liberalos no seu hábitat natural.
Porén, o plan para reintroducir os guepardos africanos na India foi suspendido despois de descubrirse a diferenza entre as subespecies dos guepardos de Asia e África, que se separaron hai de 32.000 a 67.000 anos.
Estado de conservación
O guepardo é unha especie vulnerábel, e así a cualifica a Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN) a nivel global de especie, considerendo á subespecie africana que esta institución admite (Acinonys jubatus hecki) como ameazada, e á asiática (Acinonyx jubatus venaticus) en situación crítica. Por outra parte, a especie está considerada como ameazada de extinción no Apéndice I da Convención sobre o Comercio Internacional de Especies Ameazadas de fauna e flora silvestres (CITES).
De todos os grandes felinos, é o menos capaz de adaptarse a novos ambientes. Sempre foi difícil de criar en cativerio, aínda que recentemente algúns zoolóxicos lograron ter éxito nisto. Unha das técnicas foi introducir un can como un compañeiro e protector para lograr que o guepardo cativo se sentise menos ameazado.
As crías sofren elevados índices de mortalidade debido a factores xenéticos e á predación por parte de carnívoros que compiten con esta especie, como o león e a hiena. Algúns biólogos defenden a teoría de que, como resultado da procreación consanguínea, o futuro da especie está comprometido.
O guepardo nas artes
miniatura|Baco e Ariadne por [[Tiziano, 1523.]] miniatura|Cheetah with Two Indian Attendants and a Stag by [[George Stubbs, 1764–1765]] miniatura|The Caress by [[Fernand Khnopff, 1887]]
Isidro García Tato
Isidro García Tato, nado en Viladequinta (Carballeda de Valdeorras) o 21 de decembro de 1947, é un teólogo e historiador galego. É investigador no Consello Superior de Investigacións Científicas e o Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento desde xuño de 1984.
Traxectoria
En 1973 licenciouse en Teoloxía pola Universidade Pontificia de Salamanca. Entre 1973 e 1976 foi bolseiro nas Universidades de Múnic e Ratisbona (Alemaña), onde foi alumno de Joseph Ratzinger. Entre 1976 e 1981 foi axudante de Cátedra na Facultade de Teoloxía da Ludwig-Maximilians-Universität de Múnic, pola que se doutorou en Teoloxía en 1981.
Entre 1982 e 1986 bolseiro posdoutoral no Instituto Francisco Suárez e no Departamento de Historia Medieval do Centro de Estudos Históricos do CSIC. En 1986 doutorouse en Filosofía pola Universidade Complutense, e nese ano foi contratado no Departamento de Historia Medieval do CSIC.
É membro do consello científico da revista Estudios Mindonienses, do consello de redacción do Instituto de Estudos Valdeorreses (do que é membro de mérito desde 1990), secretario e membro do consello de redacción de Cuadernos de Estudios Gallegos, e secretario de publicacións do Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento.
Aaron Klug
Aaron Klug, OM, FRS, nado o 11 de agosto de 1926 en Zelvas (Lituania) e finado o 20 de novembro de 2018, foi un químico e biofísico británico de orixe lituana galardoado co Premio Nobel de Química no ano 1982.
Traxectoria
Aos dous anos a súa familia mudouse a Durban, Suráfrica, onde se graduó en química na Universidade de Witwatersrand en Johannesburgo, e estudou cristalografía na Universidade de Cidade do Cabo antes de irse a Inglaterra, completando o seu doutoramento en Trinity College, da Universidade de Cambridge en 1953, universidade da cal foi o director do laboratorio de Bioloxía Molecular entre 1986 e 1996.
Entre 1995 e 2000 presidiu a Royal Society.
Membro da Royal Society de Londres, foi o seu presidente entre os anos 1995 e 2000, tamén é membro da Academia de Ciencias Francesa. En 1988 foi nomeado sir e en 1995 foille concedida a Orde do Mérito por parte da raíña Isabel II do Reino Unido.
Investigacións científicas
En Londres colaborou con Rosalind Franklin, descubridora da estrutura do ADN. Demostrou un grande interese polo estudo dos virus, e durante a súa estancia alí descubriu as estruturas dalgúns deles.
Nos anos 1960 interesouse polas técnicas para discernir a estrutura dos cristais para a súa aplicación en bioloxía.
Distincións
En 1982 foi galardoado co Premio Nobel de Química polo desenvolvemento de métodos cristalográficos para descifrar os complexos proteínicos dos ácidos nucleicos. Ademais, Klug logrou a Medalla Copley en 1985.
Chaián
O topónimo galego Chaián pode referirse a:
Santiago Black Ravens
O Club Deportivo Black Ravens Fútbol Americano, tamén coñecido como Santiago Black Ravens (corvos negros de Santiago), é o equipo de fútbol americano de Santiago de Compostela.
Historia
En 2009 dous dos clubs pioneiros deste deporte en Galicia, os Teo Black Thunder e os Coruña Towers, xuntan as súas forzas para competir como Galiza Black Towers na nova Liga Portuguesa de Futebol Americano (LPFA) convidados polo presidente da Associação Portuguesa de Futebol Americano creada ese ano, nun momento no que ningún dos clubs podería facelo por separado, participando nas tres primeiras tempadas (2010, 2011 e 2012). En 2012, por mor do nacemento da Liga Galega de Fútbol Americano, os dous clubs deron por rematada esta colaboración temporal, e algúns membros dos Black Towers quixeron darlle continuidade a este proxecto en Santiago de Compostela baixo unha nova denominación: Black Ravens.
Os Black Ravens foron inscritos no Rexistro de Entidades Deportivas da Xunta de Galicia (CIF: G70339809) en 2012 e participaron nas seguintes dúas tempadas (2013 e 2014) da LPFA, debutando o 13 de xaneiro de 2013 e acadando apenas unha vitoria en catorce xornadas. Tamén participaron nas primeiras cinco edicións da Liga Galega de Fútbol Americano (LGFA) que conquistaron en catro ocasións, cedendo tan só a cuarta edición que gañou o equipo coruñés dos Towers.
En 2017, despois de dúas participacións na Liga Portuguesa e cinco participacións na Liga Galega, os Black Ravens foron aceptados na expansión da Liga Nacional de Fútbol Americano, a máxima categoría deste deporte en España, debutando na LNFA 2018 o 13 de xaneiro de 2018.
Justin Tucker
Justin Paul Tucker, nado o 21 de novembro de 1989 en Houston, Texas, é un xogador profesional estadounidense de fútbol americano. Aínda que non foi seleccionado no Draft da NFL despois de xogar a nivel universitario na Universidade de Texas, no ano 2012 asina como axente libre polos Baltimore Ravens, onde xoga desde ese ano como kicker. No ano 2013 foi campión da Super Bowl, tras vencer o seu equipo por 34−31 aos San Francisco 49ers.
Traxectoria
Nado en Houston, Texas, despois de graduarse na Escola Secundaria Westlake, Tucker xogou fútbol americano universitario na Universidade de Texas. No seu periplo colexial destacou a súa patada de gol de campo no último segundo para gañar o partido de máxima rivalidade entre a Texas A&M e a Universidade de Texas (27-25). Tras finalizar na universidade, Tucker non foi seleccionado por ningún dos 32 equipos da National Football League (NFL). Con todo, os Baltimore Ravens asinárono o 29 de maio de 2012 para comezar os adestramentos xunto co kicker Billy Cundiff. Despois de exhibicións impresionantes e tiros precisos de campo durante os partidos de pretemporada do equipo, Tucker gañouse o posto de titular tras a liberación de Cundiff do seu contrato con Baltimore.
O 12 de xaneiro de 2013, nun partido de eliminatoria de segunda rolda contra os Denver Broncos, Tucker converteu un gol de campo de 47 yardas no dobre tempo extra para gañar o partido e enviar aos Ravens ao Campionato da AFC por segundo ano consecutivo. Posteriormente, o 3 de febreiro de 2013, gaña o seu primeiro anel da Super Bowl tras vencer o seu equipo por 34-31 aos San Francisco 49ers. Tucker posúe varios récrod como kicker da súa franquía, incluíndo o field goal a maior distancia da historia da NFL nun estadio cuberto (61 iardas).
Inmunoglobulina A
A inmunoglobulina A (IgA) é un tipo de anticorpo que exerce un papel fundamental na inmunidade das mucosas. Nas mucosas prodúcese máis cantidade de IgA ca de todos os outros tipos xuntos de anticorpos, e segréganse entre 3 e 5 gramos ao lume intestinal cada día. Isto fai que supoña o 75% do total de inmunoglobulina producida (pero non da concentración sérica, xa que se perde moita) no corpo.
A IgA ten dúas subclases (IgA1 e IgA2) e pode existir nunha forma dimérica chamada IgA secretora (sIgA). Na súa forma secretora a IgA é a principal inmunoglobulina atopada nas secrecións mucosas, como as bágoas, saliva, costro e secrecións do tracto xenitourinario, tracto gastrointestinal, próstata e epitelio respiratorio. Tamén se encontra en pequenas cantidades no sangue. O compoñente secretor da sIgA protexe a inmunoglobulina da degradación proteolítica encimática, polo que a sIgA pode sobrevivir nas duras condicións do tracto gastrointestinal e proporciona protección contra os microbios que se multiplican nas secrecións corporais. A sIgA pode tamén inhibir os efectos inflamatorios doutras inmunoglobulinas. A IgA apenas activa o sistema do complemento, e a súa capacidade de opsonización é feble. Caracterízase por ter unha cadea pesada de tipo α.
IgA1 e IgA2
A IgA pode existir en dous isotipos, IgA1 e IgA2. A que predomina no soro é a IgA1 (~80%), pero as porcentaxes de IgA2 son maiores nas secrecións ca no soro sanguíneo (~35% en secrecións); a proporción de células que segregan IgA1 ou IgA2 varía nos diferentes tecidos linfoides de corpo humano : Tanto a IgA1 coma a IgA2 poden atoparse en secrecións externas como o costro, no leite materno, nas bágoas e na saliva, onde a IgA2 é máis abundante ca no sangue. Os antíxenos polisacarídicos tenden a inducir máis produción de IgA2 ca de antíxenos proteicos.
IgA sérica e secretora
Tamén se distinguen dúas formas de IgA segundo o lugar onde se atopen, que son: IgA sérica e IgA secrrtora.
Maltine
Maltine é un grupo de indie rock formada en Santiago de Compostela por Rocío Barrio e Pepe Hombre. Despois de varias maquetas lanzaron o seu primeiro EP, Interior Noite, en abril do 2020.
Inmunoglobulina A
IgA sérica e secretora
A Ig A secretrora atópase nas secrecións corporais. Nela fórmanse polímeros de 2-4 monómeros (xeralmente 2) de IgA unidos por dúas cadeas proteicas adicionais; e nese estado o seu peso molecular pode ser de 385.000 Da. Unha destas cadeas adicionais é a cadea J (joining chain), que é un polipéptido cunha masa molecular de 15 kDa, rico en cisteína e estruturalmente diferente por completo das outras cadeas da inmunoglobulina. Esta cadea fórmase nas células secretoras de IgA.
As formas oligoméricas de IgA nas secrecións externas (das mucosas) conteñen tamén un polipéptido de moita maior masa molecular (70 kDa) chamado compoñente secretor, que o producen as células epiteliais. Esta molécula orixínase a partir do receptor poli-Ig (de 130 kDa) que é o responsable da captación e transporte transcelular da IgA oligomérica (pero non da monomérica) a través das células epiteliais e en secrecións (bágoas, saliva, suor e fluído intestinal).
Actividade da IgA
A gran prevalencia da IgA nas áreas mucosas é o resultado da cooperación entre as células plasmáticas que producen a IgA polimérica (pIgA), e as células mucosas epiteliais que expresan un receptor de inmunoglobulinas chamado receptor de Ig polimérico (pIgR). O pIgA libérase das células plasmáticas activadas próximas e únese a dito receptor pIgR. Isto ten como resultado a internalización do complexo e o transporte da IgA a través das células epiteliais das mucosas (atravesándoas ata o lado que dá ao lume intestinal), transporte durante o cal se produce unha clivaxe (corte) do complexo IgA-pIgR que solta a IgA para ser liberada nas secrecións externas.
No sangue a IgA interacciona cun receptor Fc chamado FcαRI (ou CD89), que se expresa nas células inmunitarias efectoras, para iniciar así reaccións inflamatorias. Cando o FcαRI se liga a IgAs que conteñen inmunocomplexos orixínase citotoxicidade mediada por células dependente de anticorpos (ADCC), desgranulación dos eosinófilos e basófilos, fagocitose por parte dos monocitos, macrófagos, e neutrófilos, e o desencadeamento da actividade de explosión respiratoria dos leucocitos polimorfonucleares.
Transporte
A IgA polimérica (principalmente o dímero secretor) prodúcena as células plasmáticas na lámina propia adxacente ás superficies mucosas. Únese ao receptor polimérico das inmunoglobulinas na superficie basolateral das células epiteliais, e pasa ao interior da célula por medio de endocitose (endocitose mediada por receptor). O complexo receptor-IgA pasa a través dos compartimentos celulares antes de ser secretado á superficie luminal das células epiteliais, aínda unida ao seu receptor. Ten lugar a proteólise do receptor, e a molécula de IgA dímera, xunto coa porción do receptor coñecida como compoñente secretor, son liberados por exocitose e difunden no lume. Unha vez no intestino, pode unirse á capa de mucus que hai sobre as células epiteliais para formar unha barreira capaz de neutralizar as ameazas chegadas do exterior que pretendan chegar ás células.
Patoloxía
Un decrecemento dos niveis ou ausencia de IgA, denominado deficiencia de IgA selectiva, pode constituír unha inmunodeficiencia clinicamente significativa.
A Neisseria gonorrhoeae (bacteria que causa a gonorrea), o Streptococcus pneumoniae, e o Haemophilus influenzae tipo B son todas elas bacterias que liberan proteases que destrúen as IgA.
A enfermidade celíaca implica unha patoloxía das IgA debido á presenza de anticorpos IgA antiendomisio (atacan compoñentes do endomisio dos músculos).
Diocese católica latina de Copenhague
A diocese de Copenhague (en Dioecesis Hafniae) é unha sé da Igrexa Católica Latina inmediatamente suxeita á Santa Sé. En 2006 tiña 36.634 bautizados sobre unha poboación total de 5 516 597 habitantes. O seu bispo actual é Czeslaw Kozon.
Territorio
Limita ao norte coas dioceses de Oslo e Estocolmo, e ao sur coa arquidiocese de Hamburgo. miniatura|esquerda
Historia
O 7 de agosto de 1868 foi erixida a prefectura apostólica de Dinamarca, en territorios da vigairía apostólica das Misións Setentrionais.
O 22 de outubro de 1921, co breve Quae catholico do papa Bieito XV, incorporou os territorios da prefectura apostólica de Schleswig-Holstein que, en virtude dos tratados posteriores á primeira guerra mundial, quedaran incorporados ao reino de Dinamarca.
O 29 de abril de 1953 a vigairía apostólica foi elevada a diocese coa bula Certiores facti do papa Pío XII.
Majadahonda HC
A S.A.D. Hielo Majadahonda é un equipo de hóckey sobre xeo da cidade de Majadahonda, Madrid (España). Foi fundado en 1992 e actualmente compite na Superliga Española de Hóckey Xeo, competición da que se proclamou campión en 1998. Ten a súa sede no Pazo do Xeo no polígono El Carralero da localidade madrileña. As súas cores son o vermello e o negro.
The Darkness
The Darkness é unha banda inglesa de glam rock procedente de Lowestoft, Suffolk, e fundada no ano 2000. O grupo está composto por Justin Hawkins (voces e guitarra), o seu irmán Dan Hawkins (guitarra e coros), Frankie Poullain (baixo e coros) e Ed Graham (batería), e caracterízase polas súas influencias do rock clásico e as súas elaboradas actuacións.
Traxectoria
The Darkness fixéronse famosos co lanzamento do seu álbum de estrea, Permission to Land, no ano 2003. Respaldado polos sinxelos "I Believe in a Thing Called Love", "Growing on Me", "Get Your Hands off My Woman" e "Love is Only a Feeling", o disco foi certificado cuádruplo platino no Reino Unido, con vendas de máis de 1.300.000 exemplares. No ano 2004 a banda gañou tres premios Brit: Mellor grupo británico, Mellor artista de rock británico, e Mellor álbum británico.
Majadahonda HC
Actividade do club
O club destaca polas actividades de promoción e en competición de hóckey sobre xeo. O Majadahonda aporta regularmente xogadores ás distintas categorías da selección de España. Destacan tamén as actividades para veteráns, afeccionados e iniciación ao hóckey sobre xeo.
The Darkness
Traxectoria
Despois de xirar extensamente promocionando o seu primeiro disco, Poullain deixou a banda no ano 2005, sendo substituído polo antigo técnico de guitarras Richie Edwards. O segundo álbum de estudio, One Way Ticket to Hell... and Back, foi publicado en novembro do ano 2005. No ano seguinte Justin Hawkins abadonou o grupo despois de compltar con éxito un curso de rehabilitación polos seus problemas co alcohol e a cocaína. Como resultado, o resto dos membros formaron Stone Gods, e coninuaron actuando e gravando sen Hawkins, que posteriormente lideraría o seu propio proxecto, Hot Leg.
O 15 de marzo de 2011 The Darkness anunciou concertos de reunión co baixista orixinal Frankie Poullain. O seu terceiro, Hot Cakes, álbum foi publicado o 20 de agosto do 2012.
Dá-me a tua mão
Dá-me a tua mão é o primeiro álbum do cantante portugués Pedro Madeira, lanzado o 17 de outubro de 2007.
Melide
Melide é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE no ano 2019 tiña 7 406 habitantes, dos cales 3 654 eran homes e 3 752 mulleres. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é, e melidá.
Igrexas
Fin e principio de etapa na vía francesa do Camiño de Santiago, entre o seu patrimonio destacan os elementos románicos conservados en varias das súas igrexas:
Miguel Anxo Fernán-Vello
Miguel Anxo Elías Fernández Bello, máis coñecido como Miguel Anxo Fernán Vello, nado en Cospeito o 8 de outubro de 1958, é un escritor, editor e político galego. É irmán do comunicador, empresario e político Fidel Fernán.
Melide
Cruceiros
En Melide hai máis dunha ducia de cruceiros:
Lugares de Melide
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Melide vexa: Lugares de Melide.
Miguel Anxo Fernán-Vello
Traxectoria profesional
Realizou estudos de Música (Guitarra Clásica) no Conservatorio Superior de Música da Coruña e de Psicoloxía e Filoloxía Hispánica na Universidade da Coruña e na Universidade de Santiago de Compostela. Membro da Asociación de Escritores en Lingua Galega e do Pen Clube de Galicia. Fundou a editorial Espiral Maior en 1991 e foi un dos fundadores das revistas Cen augas e Agália. Deuse a coñecer ao ser premiado no VIIº Concurso Modesto R. Figueiredo co relato "Anti-memória dun dia". No ano 2001 estreouse, por encargo da Orquestra Sinfónica de Galicia, a súa cantata Cantiga Finisterrae para múltiples voces de luz.
Traxectoria política
Militante do Bloque Nacionalista Galego desde os anos 80, deuse de baixa na primavera de 2008 e máis tarde pasaría a militar en Anova, partido constituído en 2012.
Nas Eleccións xerais de España de 2015 e nas Eleccións xerais de España de 2016 foi cabeza de lista pola provincia de Lugo da candidatura En Marea, na que se integrou Anova. Saíu elixido deputado e foi Secretario Primeiro da Comisión de Cultura do Congreso dos Deputados. Tras a ruptura de En Marea e o nacemento de En Común-Unidas Podemos, non concorreu ás eleccións xerais de España de abril de 2019. Foi cabeza de lista por Lugo de Galicia en Común-Anova Mareas nas Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020.
Obra
miniatura|dereita|Miguel Anxo Fernán-Vello.
Obras colectivas
miniatura|Papeleta das [[Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020.]]
Juan López Suárez
Juan López Suárez, máis coñecido como Xan de Forcados, nado no lugar de Forcados (parroquia de Vilacaíz, concello do Saviñao) en 1884 e finado en Madrid o 12 de agosto de 1970, foi un médico e filántropo galego, impulsor en Galicia de iniciativas científicas, culturais, económicas e sociais.
Traxectoria
No eido máis propiamente académico, Xan de Forcados destacou pola súa grande implicación na Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas, impulsada en 1907 dentro do proxecto da Institución Libre de Enseñanza por José Castillejo, quen por outra banda era o seu cuñado. Grazas a ela, e co esforzo concreto do mecenas do Saviñao, recoñecidas personalidades da vida cultural e intelectual galega (Cruz Gallástegui Unamuno, Isidro Parga Pondal, Domingo García-Sabell, Bibiano Fernández Osorio-Tafall, Castelao, entre outros) puideron realizar estadías no estranxeiro cunha bolsa da que era unha das principais entidades da vida cultural española e que o alzamento militar truncou e reprimiu no 36. Foi entón, na guerra civil, cando Xan de Forcados axudou a moitos represaliados polo réxime franquista.
No referente á cultura, López Suárez promoveu o estudo da riqueza patrimonial da Terra de Lemos. Do seu mecenado dá fe a publicación Los Castros de la Tierra de Saviñao de Florentino López Cuevillas e Antón Fraguas, así como o estudo da mámoa de Abuíme e a necrópole da Moura, a publicación de Cuevillas e Pura Lorenzana. Cabe destacar o seu decidido papel na defensa da muralla de Lugo, fronte a quen promovían a súa demolición (en dúas ocasións: o alcalde Ángel López Pérez, baixo a ditadura de Primo de Rivera, e as autoridades municipais da II República); tamén da integridade arquitectónica da Praza da Compañía de Monforte.
Home preocupado pola situación de Galicia, entre as súas prioridades figuraban a alfabetización da poboación rural, a súa alimentación e a mellora da calidade de vida dos labregos. O seu forte carácter filantrópico fixo que do seu propio patrimonio sufragase moitas obras de mellora e acción cultural na súa terra, a Comarca de Lemos, pola que sentía verdadeira paixón.
Vida persoal
Casou con Mariana Castillejo Duarte.
Snønipa
miniatura Snønipa é unha montaña, na comuna Noruega de Jølster, de 1827 metros de altitude. Na súa base está o glaciar Jostedalsbreen, o maior da Europa continental.
Arquidiocese católica latina de Bagdad
A arquidiocese de Bagdad dos latinos (en latín: Archidioecesis Bagdathensis Latinorum) é unha sé da igrexa católica latina, inmediatamente suxeita á Santa Sé. En 2012 contaba con arredor de 1.000 bautizados. O seu arcebispo actual é Jean Benjamin Sleiman.
Historia
Coa ocupación otomá de Mesopotamia en 1638, a sé foi transferida e unida á de Isfahán, e o bispo estaba representado en Bagdad por un vigairo apostólico coa función de administrador apostólico. Entre 1719 e 1773 os bispos volveron a residir en Bagdad. Dende esta data e durante case cincuenta anos a sé permaneceu vacante, e non foi até 1820 que se puido nomear un bispo latino para a Mesopotamia.
A diocese foi elevada a arquidiocese o 19 de setembro de 1848 coa bula Romanorum Pontificum do papa Pío IX. No século XIX abranguía os territorios de Mesopotamia, Curdistán e Armenia Menor. Nestas terras o arcebispo de Bagdad exercía tamén a función de delegado apostólico; e tamñen durante boa parte do século XVIII exerceu o cargo de administrador apostólico da arquidiocese latina de Isfahán en Persia, e de representante da Santa Sé ante o Patriarcado de Babilonia dos Caldeos.
Territorio
A arquidiocese estende a súa xurisdición sobre todos os fieis católicos de rito latino de Iraq, co seu territorio dividido en tres parroquias. A sé arcebispal é a cidade de Bagdad, onde se atopa a catedral de San Xosé.
Chairas
O topónimo galego Chairas é un orónimo que indica un territorio chan. Pode referirse a:
Fontao, Melias, Coles
Fontao é un lugar da parroquia de Melias no concello ourensán de Coles na comarca de Ourense. Tiña 1 habitante no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, que era home.
Säckpipa
Säckpipa é unha gaita típica de Suecia, practicamente extinta a mediados do século 20. A inicios de 1980, iniciouse un grande esforzo para a súa rehabilitación, chegando hoxe a unha versión de säckpipa baseada en exemplares atopados na rexión de Dalarna, onde o instrumento perdurou por máis tempo. A tradición musical da säckpipa é relativamente descoñecida á maior parte dos suecos. Pinturas sacras medievais atopadas en igrexas ao longo de Suecia indican que a gaita era alí un instrumento popular dende finais do século XIV, a pesar de que os intrumentos alí figurados non sexan necesariamente a säckpipa que agora coñecemos, cando non foron creacións imaxinativas dos artistas da época. Säckpipa quere dicir en sueco, literalmente, "gaita de saco", e pode ser usado por falantes para designar calquera modelo de gaita.