cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Resurrection Fest
2011
Datas: 28, 29 e 30 de xullo
2012
Datas: 2, 3 e 4 de agosto
2013
Datas: 1, 2 e 3 de agosto
2014
Datas: 31 de xullo e 1, 2 de agosto
2015
Datas: do 15 ao 18 de xullo
2016
Datas: do 6 ao 9 de xullo
2018
Datas: do 11 ao 14 de xullo
Aire negro
Aire negro é unha novela de Agustín Fernández Paz de suspense e terror publicada en 2000 por Edicións Xerais de Galicia na Colección Fóra de Xogo que levou o Premio The Withe Ravens (Internationale Jugend Bibliothek), 2001, Premio Protagonista Jove, 2002 e figura na Lista de Honra do IBBY 2002. Acadou a 22ª edición en galego.
Como en todos os seus libros as citas e referencias literarias son continuas.
Trama
O doutor Víctor Moldes comeza a traballar na clínica Beira Verde do Baixo Miño, onde coñece unha paciente que lle vai cambiar a vida, Laura Novo. Leva tres meses nunha cela de seguridade sen que haxa avances no seu estado, non fala e só escribe obsesivamente o seu nome. No seu historial atopa datos do seu pasado e da súa volta a Galiza un ano antes, a partir de aí a información é máis escasa.
Comeza o relato cando no verán de 1998, nun momento de crise persoal, decide volver a Galiza e a casualidade lévaa a unha casa rural preto de Vilalba rexentada por Carlos Valcárcel, quen fora profesor en COU.
Pasará alí unha boa tempada escribindo pero todo se irá torcendo despois de descubrir unha cova durante un paseo. Meses despois, durante un paseo polo campo sorpréndea unha treboada e un raio cae moi preto dela. A partir de aí comeza o baleiro do seu cerebro.
Pasmado coa lectura destes papeis, Víctor quere comprobar se hai algo de certo no relato e descobre que si, que o que el pensaba produto da imaxinación de Laura é realidade e con esa viaxe provocará o desenlace.
Narración
O narrador principal é o doutor Víctor Moldes quen, tres anos despois, decide escribir os sucesos, cedéndolle o protagonismo polo medio aos escritos da paciente Laura Novo (conseguindo con isto unha maior verosimilitude pois é ela quen viviu eses feitos e el só os pode coñecer a través dela), para volver tomar el as rédeas narrativas ao final da obra.
Así mesmo, o feito de situar a escrita tres anos despois permítelle facer uso da prolepse para manter a tensión narrativa e a sensación de terror ¡Que pouco sospeitaba daquela que as primeiras fendas da traxedia,case imperceptibles, estaban abríndose xa por baixo dos meus pés!.
Personaxes
Víctor Moldes, psiquiatra de 32 anos, de magnífico currículo, que chega ao seu primeiro traballo na clínica Beira Verde e terá como primeira paciente a Laura, da que se vai namorando.
Laura Novo, protagonista da novela, de 31 anos, xornalista e escritora, vivira de adolescente na Coruña, e logo marchara para Madrid, de onde volveu hai un ano e no inicio da novela leva tres meses ingresada na clínica.
Carlos Valcárcel, profesor de Laura en COU, e que logo rexenta unha casa rural a onde vai Laura e inician a relación que non puideran levar adiante no instituto.
Formación e evolución do sistema solar
As teorías sobre a formación e evolución do Sistema Solar son complexas e variadas, interrelacionando varias disciplinas científicas, dende a astronomía e a física até a xeoloxía e a ciencia planetaria. A través dos séculos, moitas teorías sobre a súa formación foron propostas, pero non foi até o século XVII cando tivo lugar o desenvolvemento da teoría moderna. Co amencer da era espacial, as imaxes e estruturas doutros mundos no Sistema Solar refinaron a nosa comprensión, mentres que os avances en física nuclear déronnos a nosa primeira visión dos procesos que afrontaron a estrelas, e conducíronnos ás primeiras teorías da súa formación e destrución final.
miniatura|400px|Concepción artística dun [[disco protoplanetario.]]
Nebulosa solar
A hipótese actual da formación do sistema solar é a hipótese nebular, proposta por primeira vez en 1734 por Emanuel Swedenborg. En 1755, Immanuel Kant, que estaba familiarizado cos traballos de Swedenborg, desenvolveu esa teoría máis fondamente. Unha teoría similar foi formulada por Pierre Simon Laplace en 1796. A teoría nebular mantén que fai 4600 millóns da anos o Sistema Solar se formou a partir do derrubamento gravitacional dunha nube molecular xigante. Esta nube inicial foi probabelmente de varios anos-luz de largo e xogou o papel de anfitrioa no nacemento de varias estrelas. Aínda que o proceso foi visto cunha relativa calma, estudos recentes de meteoritos antigos revelan rastros de elementos só formados no corazón de explosións moi grandes de estrelas, indicando que o contorno no que o Sol foi formado estaba dentro do rango de bastantes supernovas próximas. A onda expansiva destas supernovas podería se-la causante da formación do Sol, creando rexións de sobredensidade na nebulosa circundante, provocando o seu colapso.
Unha destas rexións de gas explosivo (coñecida como nebulosa presolar) formaría o que logo se convertería no Sol. Esta rexión tiña un diámetro de entre 7000 e 20000 UA e unha masa moi semellante á do Sol (entre 1,001 e 1,1 masas solares). Crese que a súa composición era máis ou menos a mesma que a do Sol hoxe: un 98% de hidróxeno e helio presente dende o Big Bang e un 2% de elementos máis pesados creados por anteriores xeracións de estrelas que morreron e lanzáronos de novo ó espazo interestelar (ver nucleosíntese).
Mentres se colapsaba a nebulosa, a conservación do momento angular fixo que xirara máis rapidamente, e os átomos comezaron a chocar cunha frecuencia que se incrementaba, facendo que soltaran enerxía en forma de calor. O centro, que era onde a maior parte da masa estaba a chocar, quentábase cada vez máis que o disco circundante. Pola acción das forzas competentes asociadas coa gravidade, a presión dos gases, os campos magnéticos e a rotación, a nebulosa en proceso de contracción comezou a se aplanar nun disco protoplanetario cun diámetro de preto de 200 UA e unha quente e densa protoestrela no centro.
Os estudos das estrelas T Tauris, polos que se cre que as estrelas mozas son semellantes ó Sol neste punto da súa evolución, amosan que a miúdo están acompañadas por discos de tipo preplanetario. Estes discos se estenden ó longo de centos de UA e son bastante fríos, atinxindo só cen kelvin no seu punto máis quente. Despois de 100 millóns de anos, a temperatura e a presión no centro do Sol volvéronse tan altas que o seu hidróxeno comezou a fundirse, creando unha fonte interna de enerxía que contrarrestou a forza da contracción gravitacional até que o equilibrio hidrostático foi acadado. Neste momento, o Sol converteuse nunha estrela completamente desenvolvida.
O Sistema Solar interno era demasiado quente como para que as moléculas volátiles como a auga ou o metano se condensaran, así que os planetesimais que se formaron foron relativamente pequenos (abarcando só un 0.6% da masa do disco) e compostos principalmente por elementos cun punto moi elevado de fusión, como silicatos ou metais. Estes corpos rochosos chegarían a converterse nos planetas terrestres. Aínda máis, os efectos gravitacionais de Xúpiter fixeron que fora imposíbel que os obxectos protoplanetarios se xuntaran, deixando detrás o cinto de asteroides.
E aínda por riba, alén da liña de conxelación, onde os compoñentes de xeo máis volátiles ficaban en estado sólido, Xúpiter e Saturno foron quen de atrapar máis material que os planetas terrestres, xa que eses materiais eran máis comúns. Convertéronse en xigantes gasosas, mentres que Urano e Neptuno capturaron moito menos material e son coñecidas como xigantes xeadas, xa que se cre que os seus núcleos están feitos na súa meirande parte de hidróxeno xeado.
National Security Agency
A National Security Agency (en galego «Axencia de Seguridade Nacional»), máis coñecida polas súas siglas en inglés NSA, é unha axencia de intelixencia estadounidense.
Walter Matthau
Walter John Matthow, coñecido como Walter Matthau, nado en Nova York o 1 de outubro de 1920 e finado en Santa Monica (California) o 1 de xullo de 2000 foi un actor estadounidense.
Formación e evolución do sistema solar
Nebulosa solar
Entón, o primeiro vento solar limpou todo o po e o gas no disco protoplanetario, levándoo ó espazo interestelar, rematando así o crecemento dos planetas. As estrelas T Tauri provocan un vento estelar máis forte que outras estrelas máis antigas e estábeis.
Problemas co modelo da nebulosa solar
Un problema con esta hipótese e o do momento angular. Coa ampla maioría da masa do sistema acumulándose no centro da nube rotatoria, a hipótese predí que a ampla maioría do momento angular do sistema debe acumularse tamén alí. Porén, a rotación do Sol é bastante máis lenta do previsto, e os planetas, a pesar de contar con menos dun 1% da masa do sistema, acumulan máis do 90% do seu momento angular. Unha solución deste problema é que os grans de po do disco orixinal crearon unha fricción que aminorou a rotación no centro.
Walter Matthau
Traxectoria
Fillo dunha parella de xudeus inmigrantes, comezou a actuar nun campamento.
National Security Agency
Historia e características
Por mor do seu labor de espionaxe mediante escoitas, a NSA está fortemente implicada na investigación da criptoanalítica, seguindo o traballo das axencias precursoras que foran responsables de romper moitos códigos e claves durante a segunda guerra mundial (mirar, por exemplo, Código Púrpura, Venona, e JN-25).
Walter Matthau
Traxectoria
Durante a segunda guerra mundial serviu nas forzas aéreas, acadando o grao de sarxento. Acabada a guerra tomou clases de interpretación en Nova York. Tras aparecer no episodio piloto da serie Mr. Peepers en 1952, debutou no cinema en The Kentuckian, con Burt Lancaster.
National Security Agency
Historia e características
esquerda|miniatura|Instalacións xerais da NSA en Fort Meade, Maryland.
Walter Matthau
Traxectoria
O seu primeiro papel nunha comedia foi no teatro en 1965, na obra The Odd Couple, de Neil Simon con Art Carney. Cando a obra foi levada ao cinema repetiu o papel, pero esta vez con Jack Lemmon
National Security Agency
Historia e características
A oficina central da Axencia de Seguridade Nacional está en Fort Meade (Maryland), aproximadamente a 16 km ó noroeste de Washington. A NSA ten a súa propia saída na autoestrada Baltimore-Washington, sinalizada como "Só para empregados da NSA". A escala das operacións da NSA é difícil de determinar a partir dos datos desclasificados, pero unha pista é o uso de electricidade da oficina central. O orzamento da NSA para electricidade excede os 21 millóns de US$ por ano, facéndoo o segundo maior consumidor de electricidade do estado de Maryland. As fotos da sede central amosan que hai aproximadamente 18.000 prazas de aparcadoiro no lugar, aínda que se cre que o número de empregados na NSA pode dobrar este número; os empregados están esparexidos por todo o mundo.
Walter Matthau
Traxectoria
En 1966 gañou o Oscar ó mellor actor secundario por En bandexa de prata, a primeira das súas colaboracións con Billy Wilder.
National Security Agency
Historia e características
O seu programa de comunicacións seguras para o goberno dos Estados Unidos, implicou a NSA na produción de hardware e software de comunicacións e de semicondutores (hai unha planta de fabricación de chips en Fort Meade), na investigación da criptografía, e ten contratos coa industria privada para subministrarlle produtos, equipos tecnolóxicos e até investigación.
Formación e evolución do sistema solar
Problemas co modelo da nebulosa solar
Os planetas en "lugar equivocado" son un problema para o modelo da nebulosa solar. Urano e Neptuno existen nunha rexión onde a súa formación é altamente inverosímil por mor da reducida densidade da nebulosa solar e dos períodos orbitais máis longos nesa rexión. Aínda máis, os Xúpiteres quentes agora observados ó redor doutras estrelas non se poderían formar nas súas posicións actuais se o fixeran tamén a partir dunha "nebulosa solar". Estes asuntos trátanse asumindo que as interaccións coa mesma nebulosa e os restantes planetesimais poden resultar en migracións planetarias.
National Security Agency
ECHELON
miniatura|Un dos presuntos [[radomos da rede ECHELON.]] ECHELON, como tal, é un programa informático. A Rede Echelon en cambio sería un entramado de antenas, estacións de escoita, radares e satélites, apoiados por submarinos e avións espía, unidos todos eses elementos a través de bases terrestres. O seu obxectivo é espiar as comunicacións mundiais, teoricamente, para loitar contra o terrorismo internacional e o tráfico de drogas. Entre as comunicacións espiadas atópanse os correos electrónicos, fax, comunicacións por cable, por satélite, radio, conversacións telefónicas etc.
Na constitución estadounidense establécese que a NSA non pode espiar dentro dos Estados Unidos, pero como a rede ECHELON participan outros países, a NSA pode pedirlle a información a outros servizos de intelixencia que formen parte de UKUSA, como Gran Bretaña, e sería totalmente legal. Hoxe en día a rede ECHELON é un dos proxectos principais aos que se dedica a NSA.
Formación e evolución do sistema solar
Problemas co modelo da nebulosa solar
As características detalladas dos planetas son outro problema. A hipótese da nebulosa solar predí que tódolos planetas formaranse exactamente no mesmo plano elíptico. En lugar diso, as órbitas dos planetas clásicos teñen varias (aínda que pequenas) inclinacións con respecto á elipse. Ademais, predíse que as rotacións e os sistemas lunares das xigantes gasosas tampouco estarán inclinadas con respecto ó plano elíptico. Porén, a maioría das xigantes gasosas teñen pronunciadas variacións axiais con respecto á elipse, teno Urano unha variación de 98º. A Lúa sendo relativamente grande con respecto á Terra e outras lúas que están en órbitas irregulares con respecto ó seu planeta e tamén outro problema. Actualmente crese que esas observacións explícanse por eventos que sucederon despois da formación inicial do Sistema Solar.
National Security Agency
Escoitas telefónicas baixo o goberno de George W. Bush
O 16 de decembro de 2005, o xornal The New York Times deu a coñecer que o presidente George W. Bush dera orde á NSA, nun intento de frear o terrorismo, de realizar escoitas telefónicas a individuos que chamasen fóra dos EUA Esta orde executouse sen a aprobación da autoridade competente, o United States Foreign Intelligence Surveillance Court, un tribunal secreto creado para tal fin baixo a ley de vixilancia de intelixencia exterior (Foreign Intelligence Surveillance Act) do 1978.
Formación e evolución do sistema solar
Estimación da idade
Usando datación radiométrica, os científicos poden estimar que a idade do Sistema Solar é de 4600 millóns de anos. As rochas máis vellas da Terra datan duns 3900 millóns de anos, aproximadamente. As rochas desta idade son escasas, xa que a superficie da Terra é constantemente modificada pola erosión, a actividade volcánica e as placas tectónicas. Para estima-la idade do Sistema Solar os científicos deben usar meteoritos, que foron formados durante a fase temperá da condensación da nebulosa solar. Sábese que os meteoritos máis vellos (como o meteorito de Canyon Diablo) teñen unha idade de 4600 millóns de anos, polo tanto, o Sistema Solar debe ter polo menos esa idade.
National Security Agency
Escoitas baixo o goberno de Barack Obama
No 2009 The New York Times divulgou que a NSA estaba a interceptar comunicacións de cidadáns americanos, incluso de membros do congreso aínda que o departamento de xustiza americano cría que a NSA corrixira os seus erros pasados. O fiscal xeral americano, Eric Holder vólvese ocupar da investigación das escoitas telefónicas de acordo coa lei de vixilancia de intelixencia exterior, pero sen dar explicación do acontecido.
Formación e evolución do sistema solar
Evolución posterior
Orixinalmente creuse que os planetas se formaron na órbita na que agora están, ou polo menos preto dela. Porén, esta visión estivo experimentado cambios radicais durante a derradeira parte do século XX e no principio do XXI. Actualmente crese que o Sistema Solar era moi diferente ó actual despois da súa formación inicial, con polo menos cinco obxectos tan grandes como Mercurio no Sistema Solar interior polos catro actuais, e sendo o Sistema Solar exterior moito máis compacto do que é agora, e estando o Cinto de Kuiper moito máis lonxe do que está agora.
National Security Agency
Directores da NSA
miniatura|dereita|O xeneral Keith B. Alexander, actual director da NSA.
Formación e evolución do sistema solar
Evolución posterior
Crese que os impactos son unha parte regular aínda que infrecuente do desenvolvemento e evolución do Sistema Solar. Ademais do impacto que formou a Lúa, crese que o sistema Plutón-Caronte é o resultado da colisión entre obxectos do Cinto de Kuiper. Crese tamén que outros casos de lúas ó redor de asteroides e doutros obxectos do Cinto de Kuiper son resultado de colisións. A proba de que eses impactos seguen a suceder é a colisión entre o Cometa Shoemaker-Levy 9 con Xúpiter en 1994, e o impacto que deu lugar ó Meteor Crater no estado norteamericano de Arizona.
Sistema Solar interior
De acordo co punto de vista imperante na actualidade, o Sistema Solar interior completouse cun impacto xigante no que unha Terra de pouca idade chocou cun obxecto do tamaño de Marte (o "quinto" obxecto do Sistema Solar interior o que se aludía arriba). Este impacto resultou na formación da Lúa. A especulación máis plausíbel na actualidade é que este obxecto do tamaño de Marte formouse nun dos Puntos de Lagrange estábeis entre a Terra e o Sol (en L4 ou L5) e despois escapouse desa posición.
National Security Agency
Sistemas de encriptación da NSA
A NSA é responsable dos seguintes sistemas de encriptación:
Formación e evolución do sistema solar
Cinto de asteroides
Baixo a hipótese da nebulosa solar, o cinto de asteroides inicialmente contiña máis materia dabondo para formar un planeta, e, por suposto, un longo número de planetesimais formados. Porén, Xúpiter formouse antes de que un planeta puidera xurdir deses planetesimais. Por mor da grande masa de Xúpiter, hai resonancias orbitais xirando baixo o goberno de Xúpiter no cinto de asteroides Estas resonancias dispersaron ós planetesimais do cinto de asteroides ou os mantiveron en franxas orbitais reducidas, e evitou que se consolidaran. O que agora quedan son os derradeiros planetesimais creados inicialmente durante a formación do sistema solar.
Os efectos de Xúpiter dispersaron a meirande parte do contido do cinto de asteroides, deixando menos do equivalente ó 10% da masa da Terra. A perda de masa é o principal factor que prevén ó cinto de asteroides de consolidarse nun planeta. Os obxectos con moita masa teñen un campo gravitacional o grande dabondo como para previr a perda de moita cantidade de materia como resultado dunha colisión violenta. Porén, non é o caso habitual no cinto de asteroides, e moitos obxectos grandes que esnaquizaron non se mantiveron, e ás veces obxectos máis novos foron forzados a saír en choques menos violentos. A proba destas colisións pode ser atopada nas lúas sitas ó redor dos asteroides, que actualmente só poden ser explicadas como materia consolidada que foi botada do obxecto pai pero que non ten enerxía dabondo para escapar del.
Planetas exteriores
Os protoplanetas máis grandes tiñan a masa dabondo para atrae-lo gas do disco protoplanetario, e se cre que a súa distribución de masa pode ser entendido dende as súas posicións no disco, aínda que unha explicación así é demasiado simple para seren aplicada a outros sistemas planetarios. En esencia, o primeiro planetesimal xoviano en atinxi-la masa crítica para capturar helio e polo tanto hidróxeno en forma gasosa é o máis interior, porque -comparada coas órbitas máis distantes do Sol- aquí as velocidades orbitais e a densidade no disco son máis altas, e as colisións suceden máis frecuentemente. Así, Xúpiter é o xoviano máis grande porque atraeu máis helio e hidróxeno durante máis tempo, e Saturno é o seguinte. A composición destes dous, de feito, está dominada polo helio e polo hidróxeno capturado (aproximadamente un 97% e un 90% da masa respectivamente).
National Security Agency
Orzamentos
Comparativa dos orzamentos das axencias de seguridade dos Estados Unidos en 2013 en miles de millóns de dólares americanos :
Formación e evolución do sistema solar
Planetas exteriores
Os protoplaneteas que logo serían Urano e Neptuno atinxiron a masa crítica cunha tardanza significativa, e por mor diso capturaron menos hidróxeno e helio, o que fai que actualmente sexan só 1/3 da súa masa total.
National Security Agency
A NSA e o Software Libre
A NSA, no marco da seguridade informática dos ordenadores do goberno dos EUA contribuíu co software libre creando varios modificacións de seguridade para Linux baixo o nome de SELinux (Security-Enhanced Linux).
Na ficción
Dende que se revelou a existencia da NSA converteuse, especialmente dende a década dos 1990, en parte da ficción da espionaxe. Moitas das representacións esaxeran as actividades e participación da axencia en distintos eventos. Aparece en libros como Digital Fortress de Dan Brown, Red Storm Rising de Tom Clancy, en series de televisión como Chuck ou Jack 2.0, en películas como xXx, Good Will Hunting, Die Another Day ou The Simpsons Movie e en videoxogos como a saga de Splinter Cell onde é parte fundamental do xogo.
Formación e evolución do sistema solar
Planetas exteriores
Seguindo á captura dos gases, crese que o Sistema Solar exterior rematouse de configurar grazas ás migracións planetarias. A gravidade dos planetas perturbou a órbita dos obxectos do cinto de Kuiper, e moitos foron atraídos por Saturno, Urano e Neptuno, mentres que Xúpiter a miúdo lanzaba eses obxectos fóra do Sistema Solar. Como resultado disto, Xúpiter acercouse máis ó Sol, mentres que Saturno, Urano e Neptuno afastáronse. No ano 2004, acadouse un punto de inflexión no entendemento de como este proceso levou á configuración actual do Sistema Solar, xa que os novos modelos feitos por ordenador amosaron que se Xúpiter comezara a orbitar ó Sol menos de dúas veces por cada unha de Saturno, o patrón da migración poría a Xúpiter e a Saturno nunha resonancia orbital de 2:1 cando o período de Xúpiter fora exactamente a metade do de Saturno, o que poría tamén a Urano e a Neptuno en órbitas pronunciadamente elípticas, existindo un 50% de posibilidades de que trocaran as súas posicións. O obxecto que finalizara máis ó exterior, neste caso Neptuno, sería forzado a entrar de novo no cinto de Kuiper do que xurdira.
Bombardeo intenso
Este movemento planetario resultou na resonancia 2:1 entre Xúpiter e Saturno descrita arriba, e (polo menos crese así), que Neptuno e Urano foron acelerados cara a unha forte interactuación co mar de planetesimais. A cantidade de planetesimais atraídos dentro do Sistema Solar incrementouse notabelmente, e déronse máis impactos con tódolos corpos planetarios e lunares observados. Este período coñécese como Intenso Bombardeo Tardío.
Deste xeito, os planetas xovianos (particularmente Xúpiter e Neptuno) gradualmente limparon o disco dos planetesimais restantes, "limpando a veciñanza" xa sexa lanzándoos cara a afastada Nube de Oort (a 50000 UA) ou provocando colisións con outros planetas ou con outros obxectos máis estábeis como o cinto de asteroides. Este período de bombardeo intenso dura varios millóns de anos, e próbase cos cráteres que aínda son visíbeis nos corpos xeoloxicamente mortos do Sistema Solar. Crese que os planetesimais que chocaron coa Terra trouxeron a auga e outros compostos do hidróxeno. A pesar de non estaren completamente aceptado, algúns cren que neste momento a mesma vida tamén puido ser depositada (hipótese da panspermia). A posición e contidos actuais dos cintos de asteroides e de Kuiper pode ser por unha grande influencia do transporte de grandes cantidades de masa a través do Sistema Solar no Intenso Bombardeo Tardío.
O bombardeo e as colisións dos planetesimais e os protoplanetas poden explicar as lúas atípicas, as órbitas lunares, as variacións axiais e outras anomalías dos ordenados movementos orixinais. A excesiva cantidade de cráteres na Lúa e outros grandes corpos datan desta época do Sistema Solar tamén é explicada por este proceso. Crese que o grande impacto dun protoplaneta do tamaño de Marte é o responsábel da atípica gran lúa da Terra, cuxa composición e densidade é similar ó manto da Terra, e pode haber alterado o eixo da rotación da Terra até ós seus 23.5º actuais de diferenza co plano orbital.
No modelo da nebulosa solar, o outro único xeito de que os planetas terrestres poidan ter lúas é capturándoas. As dúas pequenas lúas de Marte, sitas a baixa altitude, son claramente asteroides, e outros exemplos de satélites capturados abundan nos sistemas xovianos.
As interaccións gravitacionais regulares de Xúpiter (vexa resonancia orbital) son tamén responsábeis de previr que a materia que unha vez habitou o cinto de asteroides de converterse noutro planeta que probabelmente tería o tamaño da Terra. A meirande parte deste material lanzouse fai moito tempo a órbitas excéntricas e chocou con outra cousa, sendo agora a masa total do cinto de asteroides menos da décima parte da masa da Lúa.
Cinto de Kuiper e Nube de Oort
Inicialmente, o Cinto de Kuiper foi unha rexión exterior de corpos xeados que non tiñan unha densidade de masa dabondo para consolidarse. Orixinalmente, a súa cara interna podería estar xusto a carón de Urano e Neptuno cando estes se formaron, no rango de entre 15 e 20 UA. A cara externa estaba a uns 30 UA. Inicialmente, o Cinto de Kuiper lanzou obxectos ó Sistema Solar exterior, causando as primeiras migracións planetarias.
Semella que a evolución do Sistema Solar exterior estivo influenciada polas supernovas próximas e posibelmente tamén polo paso a través de nubes interestelares. A superficie dos corpos do Sistema Solar exterior podería ter experimentado desgaste espacial por mor do vento solar, dos micrometeoritos e tamén dos compoñentes neutrais do medio interestelar, e máis influencias puntuais como as das aparicións de supernovas e de magnetars (o que tamén se chama terremoto estelar). Beth E. Clark está entre os investigadores da erosión e do desgaste espacial que pensan que as implicacións específicas disto no Sistema Solar exterior aínda non están cuantificadas.
A mostra que a sonda Stardust trouxo do Cometa Wild 2 tamén revelou probas de que tanto a materia producida nos primeiros momentos da formación do Sistema Solar así como unha cantidade de po existente antes da formación do Sistema Solar migraron do cálido Sistema Solar interior á rexión do Cinto de Kuiper.
Lúas
Existen lúas ó redor da maioría dos planetas ou doutros moitos corpos do Sistema Solar. Estes satélites naturáis formáronse por unha destas tres posíbeis causas:
As xigantes gasosas tenden a ter sistemas lunares internos orixinados no disco protoplanetario. Isto próbase polos grandes tamaños das lúas e a súa proximidade ós planetas e porque estes atributos son imposíbeis de acadar pola vía da captura, mentres que a natureza gasosa dos planetas fan que a formación vía residuo de impacto outra imposibilidade. As lúas exteriores das xigantes gasosas tenden a ser pequenas e ter órbitas elípticas e con inclinacións arbitrarias. Estas características son as típicas dos corpos capturados.
Para os planetas interiores e outros corpos sólidos do Sistema Solar, as colisións semellan se-las orixes principais das lúas, cun porcentaxe de materia rebotada do impacto rematando en órbita e uníndose nun ou máis satélites naturáis. Crese que a Lúa formouse deste xeito.
Após a súa formación, os sistemas lunares continuarán a evolucionar. O efecto máis común e a modificación orbital por mor das mareas. Isto ocorre por causa do impulso que unha lúa crea na atmosfera e océanos dun planeta, e nun grao inferior en si mesma. Se o planeta rota a máis velocidade do que a lúa orbita, o impulso virá constantemente por diante do satélite. Neste caso, a gravidade causará que a aceleración do satélite e o lento afastamento do planeta (como é o caso da Lúa). Por outra parte, se a lúa orbita máis rápido que o xiro do seu planeta (ou orbita na contra do xiro), o impulso virá por detrás da lúa, e a gravidade causará que a altitude da órbita do satélite decaia. A lúa marciana Fobos cae nun xiro espiral cara Marte por esta razón.
Un planeta tamén pode crear un impulso nunha lúa, que freará o período de rotación da lúa até que se iguale ó período de revolución. Así, a lúa manterá unha das súas caras sempre mirando cara o planeta, como é o caso da Lúa. Isto chámase rotación síncrona e está presente en moitas outras lúas no Sistema Solar, como por exemplo, o satélite de Xúpiter Ío. No caso de Plutón e Caronte están ambos en rotación síncrona.
Futuro
Agás que suceda un accidente pouco previsíbel, como a chegada dun buraco negro ou dunha estrela no seu territorio, os astrónomos estiman que o Sistema Solar tal e como o coñecemos hoxe durará máis ou menos uns cantos centos de millóns de anos, data en que se agarda que sufra a súa primeira grande transformación. Os aneis de Saturno son moi recentes, e non se agarda que sobrevivan alén dos 300 millóns de anos. A gravidade das lúas de Saturno gradualmente moverá a cara externa dos aneis cara o planeta, e, finalmente, a abrasión provocada polos meteoritos e a gravidade de Saturno fará o resto, eliminando os aneis.
miniatura|200 px|Neptuno e Tritón de perfil. Tritón está achegándose a Neptuno.
Nalgún punto fai entre 1400 e 3500 millóns de anos, Tritón, a lúa de Neptuno, que está a caer lentamente en órbita retrógrada, superará o límite de Roche de Neptuno, e após iso a forza de marea esnaquizará a lúa, creando un potencial sistema de aneis similar ó de Saturno. Phobos, unha lúa de Marte en forma de pataca tamén é detido pola desaceleración das mareas. Está gradualmente diminuíndo órbita e pode chocar coa superficie de Marte e, finalmente, romper-se en anel nos próximos 10 millóns de anos. Mesmo estimacións recentes darlle menos de 7,6 millóns de anos.
Evolución Solar
miniatura|200 px|Concepción artística da futura evolución do noso Sol. Esquerda: Secuencia principal. Medio: xigante vermella. Dereita: anana branca. O Sol está a gañar brillo nunha media dun 10% cada 1000 millóns de anos. Nese tempo, mentres que a cantidade de radiación provocada polo Sol se incremente, a súa zona de habitabilidade circunestelar afastaráse, chamuscando a superficie da Terra até que sexa inhabitábel.Durante este tempo, é posible que a temperatura de Marte superficie aumenta gradualmente, o dióxido de carbono e auga na actualidade conxeladas baixo a superficie do solo será liberado á atmosfera, creando un efecto invernadoiro que vai quentar o planeta ata alcanzar condicións paralelos aos da Terra hoxe, introducindo un enderezo potencial futuro para a vida. Nun prazo de 3500 millóns de anos, a condición da superficie da Terra será similar á de Venus na actualidade; os océanos ferverán, e tódolos tipos de vida coñecidos serán imposíbeis.
miniatura|400px Dentro duns 5000 millóns de anos, as reservas de hidróxeno presentes no núcleo do Sol esgotaranse, e comezarán a utilizarse as presentes nas capas superiores, menos densas. Isto provocará a expansión até 130 veces o diámetro actual, e, sobre uns 7590 millóns de anos dende agora, convertérase nunha xigante vermella, refrescada pola súa amplamente incrementada área. Mentres esta expansión está a producirse, tragarase ó planeta Mercurio e Venus e posiblemente a Terra. Durante estes tempos, é posible que Plutón e o Cinto de Kuiper podería alcanzar temperaturas de superficie necesaria para soportar a vida.
miniatura|200px|A [[Nebulosa do Anel, unha nebulosa planetaria semellante a aquela na que o Sol se converterá.]] O helio producido na codia caerá ó núcleo, incrementando a densidade até que atinxa os niveis necesarios para fusionarse converténdose en carbón. Darase un flash de helio e o Sol encollerá abruptamente a un radio lixeiramente maior ó orixinal, xa que a súa fonte de enerxía mudouse ó núcleo. Por mor desta relativa escaseza de helio en comparación ó hidróxeno (precísanse catro iones de hidróxeno para crear un de helio), e a aumentada cantidade de reaccións provocadas polo aumento da temperatura e da presión no núcleo solar, o proceso de fusión do helio só durará uns cen millóns de anos. Nun tempo, terá que recorrer de novo ás súas reservas externas, e volverá á súa forma de xigante vermella. Esta fase durará outros cen millóns de anos, após eles no transcurso duns 100000 anos, as capas exteriores do Sol desprenderanse, lanzando ó espazo unha gran cantidade de materia que formará un halo coñecido (incorrectamente) como nebulosa planetaria.
Este é un proceso relativamente tranquilo, nada comparado cunha supernova, xa que o Sol é demasiado pequeno para converterse nela. Ó final, todo o que quedará do Sol será unha anana branca, un obxecto quente, débil e extraordinariamente denso, da metade da súa masa orixinal pero só dun tamaño aproximado ó da Terra. Visto dende a Marte, será un punto de luz do tamaño de Venus pero con cen veces o brillo do Sol actual.
2000 millóns de anos máis tarde, o carbón presente no núcleo do Sistema Solar cristalizará, transformándoo nun diamante xigante. Miles de millóns de anos despois, esmorecerase e morrerá deixando finalmente de brillar.
Historia das hipóteses da formación do Sistema Solar
A finais do século XIX, a hipótese da nebulosa de Kant e Laplace foi criticada por James Clerk Maxwell, quen demostrou que se os planetas coñecidos foran distribuídos ó redor do Sol nunha forma de disco, as forzas da rotación diferencial impedirían a condensación dos planetas. Outra obxección foi que o Sol posúe menos momento angular do que o modelo Kant-Laplace postula. Durante varias décadas, a meirande parte dos astrónomos preferían a hipótese da case colisión, na cal considerábase que os planetas formáronse por mor da aproximación doutra estrela ó Sol, o que provocou unha extracción conxunta de materia entre elas debido ás súas forzas de marea, que se converteron en planetas.
Tamén xurdiron críticas ó modelo da case colisión e, durante a década dos 40, o modelo da nebulosa mellorouse tanto que foi amplamente aceptado pola comunidade científica. Na versión modificada, asumíase que a masa do protoplaneta orixinal era maior, e a discrepancia do momento angular atribuíase ás forzas magnéticas. É dicir, que un Sol nun estado mozo transferiu momento angular ó disco protoplanetario e ós planetesimais a través de ondas de Alvén, como se entendeu que pasaba nas estrelas T Tauri.
O modelo da nebulosa refinado foi desenvolvido baseándose enteiramente en observacións do nosos Sistema Solar, xa que era o único coñecido até mediados dos 90. Non se esperaba poder aplicalo a outros sistemas planetarios, aínda que os científicos ansiaban proba-lo modelo da nebulosa atopando discos protoplanetarios ou incluso planetas en órbita noutras estrelas, os chamados planetas extrasolares.
Os astrónomos observaron nebulosas estelares ou discos protoplanetarios na nebulosa de Orión, e noutras rexións que están a formar estrelas usando o Telescopio Espacial Hubble. Algunhas teñen até 1000 UA de diámetro.
En novembro de 2006, descubríranse xa máis de 200 exoplanetas, e os descubrimentos que se fixeron con eles provocan que o modelo da nebulosa deba ser revisado para poderen explicar estes sistemas planetarios ou os que vaian xurdindo. Non hai consenso en como explicar os 'Xúpiteres quentes', pero unha das ideas máis importantes é a da migración planetaria, que sostén que os planetas son capaces de migrar da súa órbita inicial a unha máis preto da súa estrela por algún proceso físico dos varios posíbeis, como a fricción orbital cando o disco protoplanetario está aínda cheo de hidróxeno e helio en forma de gas.
Recentemente desenvolveuse un modelo alternativo para a formación do Sistema Solar, a Teoría da Captura, que mantén que a gravidade dun obxecto que está a pasar preto do Sol quitoulle materia que arrefriou e se condensou formando os planetas. Dise que este modelo explica características do Sistema Solar que a Teoría da Nebulosa Solar non pode; porén, a Teoría da Captura é criticada porque predí unha idade diferente do Sol que a dos planetas; mentres que as probas amosan que o Sol e o resto do Sistema Solar formáronse aproximadamente ó mesmo tempo, en liña co que din os modelos máis aceptados.
Fontes
Todas en inglés
Notas
Todas en inglés
Fenway Park
Fenway Park é un parque de béisbol situado preto da Kenmore Square en Boston, Massachussets (Estados Unidos). Desde 1912 é o estadio local dos Boston Red Sox, franquía da Liga Americana da Major League Baseball (MLB), sendo o máis antigo da competición. Entre 1914 e 1915 tamén foi o estadio local dos Boston Braves, actuais Atlanta Braves. Debido á súa antigüidade e a súa situación no denso barrio de Fenway–Kenmore, o parque foi renovado ou ampliado en múltiples ocacións. É, porén, un dos recintos con mmenor capacidade de espectadores da competición e un dos únicos oito que poden albergar menos de 40.000.
Festival Folk de Guísamo
O Festival Folk de Guísamo é un festival de música folk con máis de 25 anos de tradición. Celébrase cada verán no mes de agosto na parroquia de Guísamo, en Bergondo.
.cs
.cs foi o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) de Checoslovaquia. Ao dividirse o país no ano 1993, República Checa e Eslovaquia recibiron os seus propios ccTLDs: .cz e .sk. O uso de .cs foi gradualmente desfasado e en xaneiro de 1995 desapareceu definitivamente este ccTLD.
O agasallo de Silvia
O agasallo de Silvia (en El regalo de Silvia) é unha coprodución de orixe galega dirixida por Dionisio Pérez e estreada en 2003 e protagonizada pola actriz Bárbara Goenaga. Entre os actores que completan o elenco hai varios galegos.
Sinopse
Silvia (Bárbara Goenaga) é unha adolescente que tomou a decisión máis importante da súa vida: suicidarse e doar os seus órganos. Tres persoas anónimas recíbenos, tres vidas diferentes comezan unha nova existencia. Silvia deixa gravado nun vídeo-diario as súas razóns.
Thomas Lovell Beddoes
Thomas Lovell Beddoes, nado o 30 de xuño de 1803 e finado o 26 de xaneiro de 1849, foi un poeta e dramaturgo inglés.
Traxectoria
Naceu en Clifton, Somerset, seu pai era o médico Thomas Beddoes, amigo de Samuel Taylor Coleridge e súa nai Anna, irmá de Maria Edgeworth. Educouse en Charterhouse e no Pembroke College, Oxford. A súa primeira publicación foi, en 1821 The Improvisatore, á que lle seguiu The Bride's Tragedy (1822), un drama en verso branco.
A obra de Beddoes mostra unha constante preocupación pola morte, en 1824 foi a Göttingen para estudar medicina coa esperanza de descubrir evidencias físicas de que o espírito humano sobrevivía á morte do corpo. Expulsado marchou a Würzburg para rematar os seus estudos pero debido ó seu envolvemento con grupos radicais foi deportado a Baviera en 1833 e despois Zúric, onde se establecera en 1840. Durante uns anos levou unha vida itinerante por Europa, en 1846 volveu a Inglaterra pero de novo volveu marchar, residiu en Alemaña e acabou suicidándose en Basilea. O drama macabro Death's Jest Book publicouse en 1850 cun limiar do seu amigo, T. F. Kelsall. Os seus Collected Poems publicáronse en 1851.
Xemación
miniatura|O [[lévedo Saccharomyces cerevisiae reproducíndose por xemación.]] A xemación é unha forma de reprodución asexual na cal se orixina un novo organismo a partir dun crecemento ou xema que se forma por divisións celulares nun sitio do corpo determinado do proxenitor. O novo organismo permanece unido ao proxenitor a medida que medra, separándose finalmente cando está maduro, deixando no proxenitor un tecido de cicatrización. Como se trata dunha reprodución asexual, o novo individuo orixinado é un clon xeneticamente idéntico ao organismo parental. Tamén se fala de xemación para referirse á división celular de microorganismos como os lévedos, onde se trata dunha mitose desigual na que a célula filla é inicialmente pequena.
Reprodución animal
miniatura|250px| [[Hydra (animal)|Hidra con dúas xemas.]]
Nos metazoos a descendencia pode orixinarse a partir dunha xema do proxenitori. Entre os animais que se reproducen por xemación están os corais, briozoos e algunhas esponxas. No caso da hidra de auga doce utilizan células rexenerativas para reproducirse por xemación. Na hidra, orixínase no adulto unha xema debido a un crecemento celular por repetidas divisións celulares nun punto determinado do corpo. A xema desenvólvese formando un diminuto individuo unido ao adulto, que madura e se desprende orixinando un individuo independente. En certas especies poden formarse xemas que sobreviven en condicións desfavorables grazas a unha envoltura protectora. No caso das esponxas de auga doce, as xemas teñen unha cápsula protectora e no seu interior hai substancia de reserva. Ao chegar a primavera pérdese a cápsula protectora e a partir da xema xorde a nova esponxa. Nos briozoos de auga doce prodúcese unha capa de quitina e de calcio e non necesitan substancia de reserva porque están en estado de hibernación.
Xemación celular
Un tipo de división das células é a xemación. O caso máis típico é o dos lévedos, como Saccharomyces cerevisiae. Neles a xemación é unha mitose na que o tamaño das dúas células formadas é desigual, xa que unha delas é moi pequena e parece como unha xema que lle nace á célula grande. A xema crece pero tarda en separarse, e en condicións favorables a propia xema unida pode experimentar á súa vez xemación, de modo que se poden formar durante un tempo unha especie de pseudomicelios de xemación, pero finalmente a xema acaba por separarse e crece ata o seu tamaño normal. Na célula proxenitora queda unha cicatriz de xemación no lugar onde se orixinou a outra célula, e, como o proceso se repite, poden ter decenas de cicatrices.
Tamén hai procesos similares á xemación en protozoos como os Suctores e Vorticella.
Nalgúns procariotas tamén se forman células a partir de crecementos doutra célula preexistente, que finalmente se desprenden. Por exemplo nos planctomicetos ou na arquea Methanocolleus nigri (ver imaxe).
A xemación interna ou endodioxenia é un proceso de reprodución asexual que realizan parasitos como Toxoplasma gondii. Implica un proceso infrecuente no cal se forman dúas células fillas dentro da célula nai, a cal despois é consumida polas células fillas antes da súa separación. A endopolixenia é a división en varios organismos á vez por xemación interna.
José Antonio Cacabelos
José Antonio Cacabelos Rico é un político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Entrou no PSOE en 2006. Nas eleccións municipais de 2007 foi candidato do PSdeG-PSOE á alcaldía do Grove e foi elixido alcalde formando un goberno cuatripartito. En 2011, pese a experimentar unha notable subida de votos e concelleiros, non puido lograr un acordo e pasou á oposición. Foi deputado provincial de 2011 a 2015. Nas municipais de 2015 recuperou a alcaldía tras lograr unha contundente vitoria que deixou ó PSdeG ó bordo da maioría absoluta, e cunha ampla marxe para sumar apoios coas forzas de esuqerdas, sendo elixido alcalde como cabeza da lista máis votada. No 2019 foi reelixido con maioría absoluta, sendo a primeira vez que alguén a conseguía no Grove. No 2023 logrou de novo a vitoria, se ben perdeu a maioría absoluta, e foi reelixido alcalde como cabeza da lista máis votada.
The Rolling Stones, Now!
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Mick Jagger e Keith Richards, agás onde se indique.
O Lousado, As Negradas, Guitiriz
O Lousado é un lugar da parroquia das Negradas no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 9 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 5 homes e 4 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 10 habitantes.
Sommarnattens leende
Sommarnattens leende é un filme sueco de 1955 dirixido por Ingmar Bergman. É o primeiro dos seus filmes en ser coñecido internacionalmente ao se presentar ao Festival Internacional de Cinema de Cannes de 1956 e obter un premio polo seu humorismo poético. Segundo a revista Time é un dos cen mellores filmes da historia do cinema. Woody Allen rendeulle homenaxe en A Midsummer Night's Sex Comedy (1982).
.ye
.ye é o dominio de primeiro nivel xeográfico (ccTLD) para Iemen.
Regulación do .ye
Para rexistrar un dominio .ye cómpre ser unha empresa rexistrada no Iemen. Porén, algúns rexistradores proporcionan un servizo de presenza local para clientes de procedencia non iemení. Os nomes de dominio deben estar aloxados no Iemen.
Dominios de segundo nivel
Hai oito dominis de segundo nivel:
Dominio secundario de primeiro nivel
Utilízase ademais un segundo dominio de primeiro nivel para o Iemen, destinado a nomes de dominio no idioma logal. En marzo de 2011 rexistrouse con este propósito a secuencia اليمن., aínda que non se activou e os dominios de nivel inferior non se concederon nese momento.
Dim Stars
Dim Stars foi un supergrupo de rock alternativo activo brevemente a principios dos anos 90. Estaba composto polo baixista Richard Hell de Richard Hell and the Voidoids, o guitarrista Thurston Moore e o batería Steve Shelley de Sonic Youth e o guitarrista Don Fleming de Gumball; tamén chegou a colaborar tocando a guitarra Robert Quine, tamén de The Voidoids. O seu primeiro lanzamento foi un conxunto en edición limitada de tres EPs de 7", que posteriormente editaron como un único CD en 1992. A este seguiulle un álbum, Dim Stars, publicado o mesmo ano. O grupo nunca saíu de xira e separouse despois da publicación do disco.
Cobra viperina
A cobra viperina  (Natrix maura) ou cobra de auga viperina é unha especie de cobra da familia Colubridae. Debe o nome de 'cobra de auga' á súa grande afinidade polas zonas húmidas e a súa grande habilidade de nadar e mergullarse e o de 'viperina' á súa semellanza coas víboras, malia ser inofensiva.