cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ludwig van Beethoven
O período medio
O regreso a de Beethoven a Viena dende Heiligenstadt caracterizouse por un cambio no estilo musical, e hoxe en día sinálase como o comezo do seu período "Medio" ou "Heroico". Segundo Carl Czerny, Beethoven dixo, "Non estou satisfeito co traballo que levo feito. A partir de agora procurarei tomar un novo camiño". Esta fase "Heroica" caracterizouse por un gran número de obras orixinais compostas a grande escala. O primeiro gran traballo do seu novo estilo foi a Terceira Sinfonía en Mi bemol, coñecida como "Eroica". Esta obra era máis longa e de maior alcance que calquera sinfonía anterior. Cando foi estreada a comezos de 1805 tivo críticas variadas. Algúns oíntes puxeron obxeccións á súa lonxitude ou entenderon mal a súa estrutura, mentres que outros vírona como unha obra mestra.
O "período medio" está ás veces asociado cun xeiro "heroico" de compoñer, pero o uso deste termo cada vez é máis controvertido entre os estudosos de Beethoven. O termo é máis frecuentemente usado como un nome alternativo do período medio. A idoneidade do termo "heroico" para describir todo o período medio foi tamén cuestionado: mentres que algunhas obras, como a Terceira e Quinta Sinfonías, son doadas de describir como "heroicas", moitas outras, como a Sexta Sinfonía, non o son.
Agunhas das obras do período medio amplían a linguaxe musical que Beethoven herdara de Haydn e Mozart. Os traballos deste período inclúen dende a Terceira ata a Oitava Sinfonías, os cuartetos de corda Rasumovsky, Harfenquartett e Serioso, as sonatas de piano "Waldstein" e "Appassionata", Cristo no monte dos olivos, a ópera Fidelio, o Concerto para violín e moitas outras composicións. Durante este tempo, os ingresos de Beethoven procederon da publicación das súas obras, de interpretacións das mesmas e dos seus mecenas. Perdeu o seu posto no Theater an der Wien was terminated cando o teatro cambiou de xestores a comezos de 1804, e viuse forzado a mudarse temporalmente aos suburbios de Viena co seu amigo Stephan von Breuning. Este feito fixo que a súa obra Fidelio, a máis longa ata a data, fose composta a un ritmo máis lento durante un tempo. Atrasouse novamente por mor do censor de Austria, e finalmente estreouse en novembro de 1805 para escaso público debido á ocupación francesa da cidade. Ademais de ser un fracaso financeiro, esta versión de Fidelio foi tamén un fracaso para a crítica, e Beethoven comezou a revisala.
As obras do período medio estableceron a Beethoven como un mestre. Nunha recensión de 1810, foi consagrado por E. T. A. Hoffmann como un dos tres grandes compositores "románticos"; Hoffman dixo da Quinta Sinfonía de Beethoven que era "unha das obras máis importantes da época".
Dificultades persoais e familiares
A vida amorosa de Beethoven viuse obstaculizada por cuestións de clase. A finais de 1801 coñeceu a unha condesa moza, Julie ("Giulietta") Guicciardi, a través da familia Brunsvik, nunha época na que daba clases regulares de piano a Josephine Brunsvik. Beethoven menciona o seu amor por Julie nunha carta en novembro de 1801 ao seu amigo da infancia Franz Wegeler, pero dicía que aínda non estaba considerando casar con ela debido á súa diferenza de clase. Beethoven posteriormente dedicoulle a súa Sonata No. 14, coñecida como Claro de lúa. miniatura|200px|Beethoven en 1814 A súa relación con Josephine Brunsvik fíxose máis profunda tras a morte en 1804 do seu aristocrático primeiro marido, o conde Joseph Deym. Beethoven escribiulle a Josephine 15 apaixonadas cartas de amor dende finais de 1804 ata 1809/10. Aínda que os seus sentimentos eran obviamente recíprocos, Josephine foi forzada pola familia a alonxarse del en 1807. Ela citou o seu "deber" e o feito de que podería ter perdido a custodia dos seus fillos se casaba cun plebeo. Despois de que Josephine casase co barón von Stackelberg en 1810, Beethoven propúxose sen éxito a Therese Malfatti, a suposta destinataria de Für Elise ; o seu estátus social puido novamente ter interferido nos seus plans.
Na primavera de 1811 enfermou gravemente, sufrindo dores de cabeza e febre alta. Por consello do seu médico, pasou seis semanas no cidade termal de Bohemia de Teplitz. O seguinte inverno, que foi dominado polo seu traballo na Sétima Sinfonóa, púxose enfermo novamente, e o médico ordenoulle que pasase o verán de 1812 novamente en Teplitz. É certo que estaba en Teplitz cando escribiu unha carta de amor á súa "amada inmortal". A identidade da suposta destinataria foi durante moito tempo obxecto de debate; as principais candidatas son Julie Guicciardi, Therese Malfatti, Josephine Brunsvik e Antonie Brentano.
A principios de 1813 Beethoven aparentemente atravesou un período persoal difícil, e a súa produción compositiva caeu. A súa aparencia degradouse, adoitaba a estar aseado, así como os seus modos en público, especialmente cando ceaba. Beethoven coidou do seu irmán, que tiña tuberculose, e da súa familia, un gasto que segundo el deixouno sen cartos.
Loita pola custodia
Entre 1815 e 1817 a produción de Beethoven caeu novamente. Beethoven atribuíu parte disto a unha longa enfermidade (el chamouna "febre inflamatoria") que o afectou durante máis dun ano. Os biógrafos especularon outras razóns que tamén contribuíron ao declive, incluídas as dificultades na súa vida persoal e as duras políticas de censura do goberno austríaco. A enfermidade e morte do seu irmán Carl tamén puido xogar un papel importante.
Carl estivera enfermo por un tempo, e Beethoven gastou unha pequena fortuna en 1815 no seu coidado. Despois de que Carl morrese o 15 de novembro de 1815, Beethoven inmediatamente viuse envolto nunha disputa legal coa muller de Carl, Johanna, pola custodia do seu fillo Karl, que entón tiña nove anos. Beethoven, que consideraba a Johanna unha nai non apta pola súa moral (tivera un fillo ilexítimo doutro pai antes de casar con Carl e fora condenada por roubo) e pola súa xestión dos cartos, pedíralle con éxito a Carl a custodia do neno. Un codicilio posterior dáballe a Beethoven e a Johanna a custodia compartida. Aínda que Beethoven retiroulle á muller exitosamente a custodia en febreiro de 1816, o caso non estivo completamente resolto ata o ano 1820, e o compositor preocupouse frecuentemente polas demandas do litixio velando polo benestar de Karl. miniatura|200px|Beethoven en 1818 O sistema xudicial austríaco tiña unha corte para a nobreza e os membros do Landtafel, o Landrechte, e outras cortes para os plebeos, entre as que estaba a Corte Civil do Maxistrado de Viena. Beethoven ocultou o feito de que o "van" neerlandés do seu nome non denotaba nobreza como o facía o alemán "von" e o seu caso foi xulgado polo Landrechte. Debido á súa influencia na corte, Beethoven sentiuse seguro do resultado favorable. Ao prestar declaración, porén, Beethoven admitiu sen decatarse que non pertencía á nobreza. O 18 de decembro de 1818 o caso foi transferido ao Maxistrado, onde perdeu a custodia única.
Beethoven apelou e recuperou a custodia. A apelación de Johanna ao Emperador non tivo éxito: o Emperador "lavouse as mans con respecto ao asunto". Durante os anos de custodia que seguiron, Beethoven intentou asegurarse de que Karl vivise cos máis altos estándares morais. Beethoven tiña unhas formas prepotentes e adoitaba a interferir na vida do seu sobriño. Karl intentou suicidarse o 31 de xullo de 1826 disparándose na cabeza. Sobreviviu e foi levado á casa da súa nai, onde se recuperou. El e Beethoven reconciliáronse, pero Karl insistiu en unirse ao exército e viu por última vez ao compositor a principios de 1827.
Últimas obras
Beethoven comezou un renovado estudo da música antiga, incluídos traballos de J. S. Bach e Handel. Compuxo a abertura Die Weihe des Hauses, que foi a primeira obra na que intentou incorporar esas influencias. Apareceu un novo estilo, agora chamado "período tardío". Regresou ao teclado para copoñer as súas primeiras sonatas de piano en case unha década: as obras deste período inclúen as súas cinco últimas sonatas de piano e as Variacións Diabelli, as últimas dúas sonatas para chelo e piano, os últimos cuartetos de corda, e dous traballos para conxuntos moi grandes: a Missa Solemnis e a Novena Sinfonía.
Lingua paxta
O paxto, noutras fontes tamén chamado pashtu ou pashto , é un idioma que pertence ás linguas iranias, dentro do seu grupo oriental e á súa vez do sub-grupo meridional e falado pola etnia paxta. Está emparentado coas linguas do Pamir e un pouco máis afastado do iagnobí e das linguas osetas: o digorés e o iriano. É a lingua máis numerosa en número de falantes do grupo de linguas iranias orientais.
Ludwig van Beethoven
Últimas obras
Cara a comezos de 1818 a saúde de Beethoven mellorara, e o seu sobríño foi vivir con el en xaneiro. Porén, a súa audición deteriorárase ata o punto de que as conversas fixéronselle difíciles, precisando usar libros de conversa. A xestión do seu fogar tamén mellorara un pouco; Nanette Streicher, que axudara ao seu coidado durante a enfermidade, continuou prestado o seu apoio, e finalmente atopou a un experto cociñeiro. A súa produción musical en 1818 aínda foi un pouco reducida, pero incluíu coleccións de cancións e a sonata "Hammerklavier", ademais de bosquexos para dúas sinfonías que finalmente se unirían para formar a Novena. En 1819 volveu a preocuparse polo proceso legal ao redor de Karl, e comezou a traballar nas Variacións Diabelli e na Missa Solemnis.
Lingua paxta
É a lingua oficial de Afganistán (xunto co dari) e falada en Paquistán e na diáspora dos paxtos. Fálana preto de 40 ou 50 millóns de persoas. Fálase ademais no occidente de Paquistán.
Ludwig van Beethoven
Últimas obras
Dous encargos en 1822 melloraron as perspectivas financeiras do compositor. A Philharmonic Society de Londres ofreceulle un encargo para unha sinfonía, e o príncipe Nikolas Golitsin de San Petersburgo encargoulle tres cuartetos de corda. O primeiro deses traballos estimulou a Beethoven para rematar a Novena Sinfonía, que foi interpretada por vez primeira, xunto coa Missa Solemnis, o 7 de maio de 1824, con grande éxito no Kärntnertortheater. A publicación Allgemeine musikalische Zeitung dixo efusivamente, "un xenio inesgotable amosounos un novo mundo", e Carl Czerny escribiu que a súa sinfonía "respira como un espírito fresco, vivo e certamente xuvenil [...] tanta enerxía, innovación, e beleza como sempre [viu] da cabeza dese orixinal home". A diferenza dos seus máis lucrativos primeiros concertos, este non lle proporcionou moitos cartos a Beethoven, xa que os gastos da montaxe foron significativamente máis altos. Un segundo concerto o 24 de maio, no cal o produtor garantiulle ao compositor unha comisión mínima, tivo unha pobre asistencia de público. Sería o derradeiro concerto público de Beethoven.
Beethoven entón adicouse a compoñer os cuartetos de corda para Golitsin. Estas series de cuartetos, coñecidos como os "Cuartetos Tardíos", foron máis alá do que os músicos e as audiencias estaban preparados nese tempo. O compositor Louis Spohr definiunos como "indescifrables, horrores sen corrixir". A opinión cambiou consderablemente dende o momento da súa primeira desconcertada acollida: as súas formas e ideas inspiraron a músicos e compositores como Richard Wagner e Béla Bartók, e continúan facéndoo. Dos últimos cuartetos, o favorito de Beethoven foi o Cuarteto de corda n.º 14, op. 131 en Do♯ menor, que calificou como a súa obra única máis perfecta. O derradeiro desexo musical de Schubert foi escoitar o cuarteto Op. 131, cousa que fixo o 14 de novembro de 1828, cinco días antes de morrer.
Beethoven compuxo os derradeiros cuartetos no medio de problemas de saúde. En abril de 1825 caeu en cama, e estivo enfermo durante un mes. A enfermidade, ou máis ben a súa recuperación da mesma, é recordada por ter dado a orixe do lento e sentido mvemento do Cuarteto de corda n.º 15. Acabaría completando os cuartetos agora numerados como Trece, Catorce e Dazaseis. A derradeira obra completada por Beethoven foi o movemento final do Cuarteto n.º 13, que substituíu á difícil Große Fuge. Pouco despois, en decembro de 1826, a enfermidade volveu a golpealo, con episodios de vómitos e diarrea que case acaban coa súa vida.
Lingua paxta
Está escrito cunha versión modificada do alfabeto persa-arábico chamada nash (nasgh).
Estatuto oficial
O paxto desde o 1936 é unha das dúas linguas oficiais de Afganistán, sendo a outra o Dari (Persa). Nese ano déronselle todos os dereitos a respecto do uso no goberno e na educación, cando ata daquela fora o Persa a lingua empregada. En 1964 este estado reafírmase cando a asemblea constitucional cando o persa afgán se lle deu o nome de Dari.
Ludwig van Beethoven
Enfermidade e morte
Beethoven pasou en cama a meirande parte dos meses que lle restaron de vida, e moitos amigos pasaron a visitalo. Morreu o día 26 de marzo de 1827 ao 56 anos durante unha treboada. Unha autopsia revelou danos hepáticos significativos, que podían deberse a un excesivo consumo de alcol. Tamén revelou unha considerable dilatación do nervio auditivo e outros nervios relacionados.
Lingua paxta
Estatuto oficial
En Paquistán, o urdú e o inglés son as dúas linguas oficiais e alí o paxto carece de recoñecemento oficial a nivel federal. A nivel provincial, o paxto é lingua rexional do Khyber Pakhtunkhwa, Áreas tribais administradas federalmente e o Baluchistán no norte
Ludwig van Beethoven
Enfermidade e morte
Existe controversia sobre a causa da morte de Beethoven: propuxéronse cirrose alcólica, sífilis, hepatite, envelenamento por chumbo, sarcoidose e enfermidade de Whipple. Amigos e visitantes de antes e despois da morte cortaron mechóns do seu pelo, algúns dos cales foron conservados e analizados, ademais de ter fragmentos do cranio sacados durante a exhumación de 1862. Algunhas das análises realizadas deron lugar a afirmacións polémicas, como que Beethoven envelenouse accidentalmente ata morrer por tomar excesivas doses de tratamentos baseados en chumbo, administrados baixo as instrucións dos seus médicos.
Carácter
A vida persoal de Beethoven estivo marcada polo avance da súa xordeira e pola irritación producida pola súa dor abdominal crónica, que o levou a contemplar o suicidio (documentado no seu Testamento de Heiligenstadt). Beethoven adoitaba a estar irascible. Suxeriuse tamén que podería sufrir unha desorde bipolar. Porén, tivo un círculo de amizades pechado e devoto durante toda a súa vida, que fora atraído pola súa forte personalidade. Cara ao final da súa vida, os amigos de Beethoven competiron nos seus esforzos en axudalo para facer fronte ás súas incapacidades.
Lingua paxta
O sistema de escrita
O paxto emprega o alfabeto paxto, unha variación do alfabeto persa, e que a súa vez deriva en parte do alfabeto árabe. Ten letras adicionais para sons específicos do paxto. Desde o século XVII, o paxto escribiuse principalmente coa sistema Nashk e non co sistema Nasta'liq das lindeiras linguas persas e urdú.
Ludwig van Beethoven
Carácter
As fontes amosan o desdén de Beethoven pola autoridade e polo rango social. Deixaba de tocar o piano se a audiencia falaba ou lle prestaba menos atención. Nas veladas negábase a actuar se llo pedían de súpeto. Finalmente, tras moitos enfrontamentos, o arquiduque Rudolph decretou que as regras habituais de etiqueta da corte non se aplicasen a Beethoven.
Beethoven estivo atraído polos ideais da Ilustración. En 1804, cando as ambicións imperiais de Napoleón se fixeron evidentes, Beethoven colleu a portada da súa Terceira Sinfonía e rascou o nome de Bonaparte con tanta violencia que fixo un burato no papel. Posteriormente cambiou o título da obra polo de "Sinfonia Eroica, composta per festeggiare il sovvenire d'un grand'uom" ("Sinfonía Eroica, composta para celebrar a memoria dun grande home"), e re-dedicouna ao seu patrón, o príncipe Joseph Franz von Lobkowitz, en cuxo palacio se interpretou por vez primeira.
O cuarto movemento da súa Novena Sinfonía conta cun elaborado arranxo vocal da Ode An die Freude de Schiller, un optimista himno na defensa da irmandade da humanidade.
Produción musical
miniatura|225px|Busto de Beethoven
Lingua paxta
O sistema de escrita
O alfabeto paxto componse de 44 letras e catro marcas diacríticas. Na seguinte táboa dánse as formas illadas das letras xunto coas súas equivalentes do sistema latino e os valores da IPA:
Ludwig van Beethoven
Produción musical
Beethoven é recoñecido como un dos máis grandes compositores da historia. Ocasionalmente, é mencionado como parte de «As tres bes» (xunto con Bach e Brahms), que personalizan esta tradición. Tamén é a figura central da transición entre o clasicismo musical do xviii  e o romanticismo do século xix, pola profunda influencia que exerceu sobre as seguintes xeracións de músicos.
Beethoven compuxo en varios xéneros musicais e para unha variedade de combinacións de instrumentos. As súas obras para orquestras sinfónicas inclúen nove sinfonías (a Novena inclúe un coro), e ao redor dunha ducia de pezas de música "ocasional". Compuxo sete concertos para un ou máis solistas e orquestra, ademais de catro obras máis curtas que inclúen solistas acompañados por orquestra. A súa única ópera e Fidelio; outros traballos vocais con acompañamento orquestral inclúen dúas misas e varias obras máis curtas.
Lingua paxta
Vogais
O paxto ten tamén os ditongos: /aj/, /əj/, /aw/
Ludwig van Beethoven
Produción musical
O seu principal corpo de composicións para piano está formado por 32 sonatas e varias pezas máis curtas, incluídos arranxos dalgúns dos seus outros traballos. Obras con acompañamento de piano inclúen 10 sonatas para violín, 5 sonatas para cello, e unha sonata para trompa, ademais de numerosas lieder.
Biblia hebrea
dereita|miniatura|309px|Biblia hebrea con [[Tárgum|targum en arameo, manuscrito do século XI. Presenta o texto do Libro do éxodo (12:25-31) en caracteres hebreos.]] As expresións Biblia hebrea ou Biblia hebraica (Biblia hebraica) son usadas para referirse de modo xenérico ós libros da Biblia escritos orixinalmente en hebreo e arameo antigos e que forman parte do canon xudeu chamado Tanak. Tamén pode referirse ó conxunto de libros chamado de antigo testamento, usado por algunhas denominacións cristiáns evanxélicas, mais que non inclúen as partes deuterocanónicas do Antigo Testamento e o Anagignoskomena ortodoxo). O termo non implica ningún xénero de denominación, numeración ou ordenación de libros, que é moi variable. (Véxase Canon bíblico).
No estudo erudito contemporáneo, é común referirse polo termo a unha das tres edicións da obra publicada por Rudolf Kittel. Neste contexto é frecuente a abreviatura BH, ou BHK (K por Kittel), ou (onde se refiren ás distintas edicións), BH1, BH2 e BH3. As primeiras dúas edicións apareceron entre 1906 e 1913, respectivamente; a diferenza entre elas é leve, salvo por unha lista de pequenas rectificacións na segunda. Esta segunda edición foi reimpresa varias veces. Vense tamén notas que engaden extractos da Tora samaritana, da Septuaxinta, da Vulgata e da Peshitta. Na terceira edición reproduciuse o texto hebreo atopado no Códice de Leningrado, o cal é o mesmo que serviu de fonte para a Biblia Hebraica Stuttgartensia.
Ó lado da tradición, algúns estudos apuntan que os libros que compoñen a Biblia hebrea desenvolveranse ó longo de aproximadamente un milenio, e os textos máis antigos parecen vir do século XI a.e.c. ou do século X a.e.c., restando que os demais parecen ter orixe un pouco máis nova. Esas obras foron compostas pola compilación de escrituras intricadas e coidadosamente postas en conxunto e secuencia.
Dende o século XIX, a maioría dos estudosos coinciden afirmar que o Pentateuco ou Torá, os cinco primeiros libros, foi composto por catro fontes, J (Iavista), D (Deuteronomista), E (Eloísta) e P (Sacerdotal), que foron combinados para formar tal grupo nalgún período ó redor do século VI a.e.c. Esta teoría é agora coñecida como a hipótese documentaría, e foi a teoría dominante nos últimos douscentos anos. Do autor deuteronomista queda acreditada a autoría do libro de Deuteronomio, e tamén díxose que é o autor ou fonte dos libros de Xosué, Xuíces, Samuel e Reis (a historia deuteronomista, ou DtrH) e tamén no libro de Xeremías.
Javier Dorado Soto
Javier Dorado Soto, nado en Vigo en 1988 é un político galego do Partido Popular.
Traxectoria
Licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela. Afiliado a Novas Xeracións desde os 16 anos, foi vicepresidente local de NNGG de Vigo, presidente provincial de NNGG de Pontevedra (2007-2010) e presidente de Novas Xeracións de Galicia (2010-2014). Actualmente é Secretario Xeral Nacional de Nuevas Generaciones. Desde abril de 2011 é membro do Comité Executivo Nacional do Partido Popular.
Foi elixido deputado por Pontevedra nas Eleccións ao Parlamento de Galicia 2012, tomando posesión en febreiro de 2013. Foi voceiro de Xuventude e Voluntariado do Grupo Parlamentario Popular.
Colaborou con medios de comunicación televisiva, radiofónica e escrita, como o blog 'El Dorado' no periódico dixital Periodista Digital. E formou parte da mesa política de Las mañanas de Cuatro en Cuatro.
Tsukubamirai
Tsukubamirai (つくばみらい市, つくばみらいし, Tsukubamirai-shi) é un concello xaponés da prefectura de Ibaraki. Está situado no centro da rexión de Kanto e ao suroeste da prefectura, na zona de provincia histórica de Hitachi, na parte leste da illa de Honshu. A súa superficie é de 79,14 km² e a poboación de 43.029 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 544 hab./km².
Javier Dorado Soto
Traxectoria
En decembro de 2016 foi nomeado director xeral do Instituto de la Juventud.
Tsukubamirai
O concello de Tsukubamirai limita cos concellos de Jōsō, Tsukuba, Ryūgasaki, Toride e Moriya.
Historia
A cidade de Tsukubamirai foi fundada pola fusión do concello de vila de Ina e o concello de aldea de Yawara do distrito de Tsukuba o 27 de marzo de 2006.
Xosé Neira Vilas
Xosé Santiago Neira Vilas, nado en Gres (Vila de Cruces) o 3 de novembro de 1928 e finado no mesmo lugar o 27 de novembro de 2015, foi un xornalista, recoñecido e premiado escritor galego en lingua galega e lingua castelá e dinamizador cultural, emigrante na Arxentina e Cuba, membro da Real Academia Galega, Medalla Castelao e Medalla de Ouro de Galicia, autor dunha ampla obra narrativa, na que destaca Memorias dun neno labrego (1961), o libro máis editado da historia da literatura galega. Cultivou tamén o ensaio, a poesía e a literatura infantil. A súa obra, tanto por calidade como por cantidade, converteuno nun clásico das letras de Galicia.
Infancia
Xosé Santiago foi o fillo máis vello de Xosé Neira Silva e Manuela Vilas Arteaga, labregos que tiveron en total sete rapaces (Xosé, María, Xesús, Mercedes, Santiago, Manuel e Carme). O pai estivo na Arxentina seis meses xestionando o cobro dunha herdanza. Cos cartos que trouxo fixo unha casa e a familia trasladouse da do Romano, onde nacera Xosé e os irmáns máis vellos, á nova, onde a familia seguiu medrando. O mozo Xosé complementou a súa escasa formación primaria nunha pasantía de Camanzo, estudou comercio por correspondencia e, con dezaseis anos de idade, traballou de contable nun serradoiro.
Na Arxentina
miniatura|esquerda|Entrada na Arxentina o 10/2/1949. José Neira Vilas tiña vinte anos. En xaneiro de 1949 emigrou a América, inicialmente á Arxentina, exercendo traballos diversos de tipo comercial, sempre en calidade de asalariado. Alí publicou os seus primeiros traballos na prensa galega da emigración, como Opinión Gallega. Entrou en contacto con galeguistas como Luís Seoane, Rafael Dieste, Ramón Suárez Picallo, Lorenzo Varela, Ramón de Valenzuela, Emilio Pita ou Alberto Vilanova. Integrou o grupo de teatro galego que dirixía Ricardo Flores Pérez. Estendeu a súa colaboración xornalística a publicacións de Uruguai e México. miniatura|Xosé e [[Anisia Miranda|Anisia no día do seu casamento.]] En 1953, con outros mozos e mozas emigrantes, fundou as Mocedades Galeguistas, grupo político nacionalista xuvenil, das que foi secretario xeral e participou no proxecto do seu boletín Adiante (1954), publicado integramente en galego, do que saíron poucos números. Foi Secretario da Comisión Organizadora do histórico Congreso da Emigración Galega (1956). O 21 de febreiro de 1957 casou coa cubana de pais celanoveses Anisia Miranda Fernández, que se trasladara a Buenos Aires en 1953 e estudou xornalismo con Xosé. Nunca tiveron fillos. Vivindo nunha casa da rúa Asunción, en xullo dese mesmo ano, e por consello de Francisco Fernández del Riego, fundaron xuntos Follas Novas, unha modesta editorial e importante distribuidora en América de libros en galego na que, despois de dez anos na capital arxentina e de reunir os poemas que foran aparecendo en distintos xornais e revistas, publica o seu propio primeiro libro: Dende lonxe (1960). Daquela traballaba nunha empresa de importación de madeiras, facía as xestións bancarias e cando remataba metíase no café La Vieja Viena, do barrio porteño de Villa Urquiza, a escribir. De aí, en tres meses, saíu o seu segundo libro, primeiro en prosa, Memorias dun neno labrego (1961).
Neste tempo usou os pseudónimos Xosé Ulla e P. Neirando.
En Cuba
En 1961 o matrimonio marchou para Cuba, permanecendo trinta e un anos no Caribe, onde escribiu a maior parte da súa obra literaria. Na illa traballou a prol da revolución. Alí fundou a Sección Galega do Instituto de Literatura e Lingüística, que dirixiu durante vinte e dous anos. Desempeñou diversos traballos na administración, no Ministerio de Industria Básica (MINBAS), tendo ao seu cargo a división "Organismos internacionales y convenios de colaboración científica y técnica". Colaborou na prensa de dentro e fóra, como Nova Galicia, e exerceu durante seis anos (1983-1989) a xefatura de redacción da revista infantil Zunzún. Dende 1972 a parella fixo unha ducia de viaxes a Galicia.
A volta definitiva a Galicia
Xa xubilados, regresaron definitivamente a Galicia en 1992, para viviren en Gres, onde continuaron co labor cultural e xornalístico e dirixiron a Fundación Xosé Neira Vilas, constituída en maio de 1993, catalogada oficialmente como de interese cultural e de interese galego, co obxecto de promover e divulga-la cultura galega nos seus máis diversos aspectos, en tódalas facetas da cultura universal que incidan no patrimonio cultural de Galicia. A fundación ten a súa sede na Casa do Romano, que alberga un museo etnográfico e unha biblioteca pública de 8 500 volumes. A FXNV convoca bianual e alternativamente o Premio Arume de poesía e o Premio Estornela de teatro para nenos. miniatura|Na Fundación Neira Vilas, en 2008. Neira Vilas escribiu as series "Memoria da emigración" e "Crónicas galegas de América", aparecidas inicialmente en Faro de Vigo (os domingos de 1992 a 1995) e despois en El Correo Gallego (1995-1999). Neste mesmo xornal, fixo a columna dominical "Arredor do mundo" e "O sarillo do tempo" e, máis adiante, puntualmente, artigos culturais en ''Galicia Hoxe.
Anisia Miranda finou o 22 de outubro de 2009. O de Gres faleceu na súa cama na súa casa de Vila de Cruces o 27 de novembro de 2015 ós 87 anos de idade.
Obra
A súa obra Memorias dun neno labrego é o libro máis lido da historia da literatura galega con máis de 700 000 exemplares vendidos. Tanto esta coma outras obras posteriores reflicten o mundo rural e a emigración. Entre as novelas que reflicten o mundo rural hai que distinguir entre as de protagonista infantil e adulto. As de protagonista infantil, forman o chamado "ciclo do neno" e son: Memorias dun neno labrego (1961), Cartas a Lelo (1971) e Aqueles anos do Moncho (1977). Entre as que reflicten o agro galego dende a perspectiva adulta e recrean toda a súa crueza: Xente no rodicio (1965), A muller de ferro (1969) e Querido Tomás (1980). Un pouco diferentes, aínda permanecendo un substrato rural, son as obras Lar (1973), Nai (1980) e Pan (1986). O mundo da emigración aparece en Camiño bretemoso (1967), na colección de contos Historias de emigrantes (1968), en Remuíño de sombras (1972) e en Tempo novo (1987).
Listaxe da obra en galego
miniatura| ''MEMORIAS DUN NENO LABREGO, DE XOSÉ NEIRA VILAS, REMATOUSE DE IMPENTAR EN ARTES GRAFICAS AL- FONSO RUIZ, RUA GENERAL URQUIZA Nº 564, [[Buenos Aires|BUENOS AIRES, O 5 DE XANEIRO DO 1961. ]]
Narrativa
miniatura|175px|[[Xente no rodicio, 1965.]]
Poesía
miniatura|175px|Inquedo latexar, 1969.
Ensaio
miniatura|300px|Entrevista na Casa do Romano, en 2013.
Outras obras colectivas
miniatura|Homenaxe da [[Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega|AELG.]]
Ensaio
miniatura|275px|Biblioteca na avda. Martínez Garrido, Vigo.
Traducións
miniatura|275px|Os seus restos repousaron en [[Convento de San Domingos de Bonaval|S. Domingos de Bonaval antes de ser enterrado en Gres.]]
Igualmente, traduciu varios libros da súa propia autoría, previamente publicados en galego, para publicar en castelán en editoriais cubanas: Memorias de un niño campesino, Aquellos años de Moncho, Querido Tomás, Camino nebuloso, Pescadores gallegos de La Habana e Los días cubanos de Alfonso Castelao.
Coevolución
250px|miniatura|Os [[abesouros e as flores que polinizan coevolucionaron e fixéronse dependentes para a súa supervivencia.]] En bioloxía, a coevolución ou evolución concertada entre especies é un tipo de evolución no que se produce unha adaptación evolutiva mutua entre dúas ou máis especies (coevolución interespecífica) de seres vivos como resultado da súa influencia recíproca por relacións como a simbiose, o parasitismo, a competencia, a polinización, o mimetismo ou as interaccións entre presa e depredador. Os cambios evolutivos dunha especie teñen como resultado unha presión sobre o proceso de selección das outras especies cuxo resultado retorna á súa vez nun proceso de contra-adaptación adquirida que inflúe na evolución da primeira especie. Por tanto, os cambios nas composicións xenéticas nas dúas especies afectan a ambas reciprocamente. Hai probas da coevolución a nivel de poboación e de especie.
Xosé Neira Vilas
Recoñecementos
A traxectoria de Neira Vilas foi recoñecida con varios premios e recoñecementos, destacando entre eles os seguintes:
Coevolución
A idea data do século XIX. Charles Darwin describiu brevemente o concepto de coevolución en On the Origin of Species (A Orixe das especies, de 1859) e desenvolveuno en detalle en Fertilisation of Orchids (A fertilización das orquídeas), de 1862. Crese que os insectos polinizadores e as plantas que polinizan coevolucionaron en varios aspectos. Outro exemplo son os virus e os seus hóspedes que é probable que coevolucionasen en varios escenarios.
Christophe Humbert
Christophe Marc Humbert, nado o 7 de agosto de 1979, en Fort de France, Martinica, é un xogador profesional de baloncesto francés, que actualmente xoga para o Fos Ouest Provence. Cunha altura de 2,02 metros xoga de ala-pivote.
Coevolución
A conclusión xeral é que a coevolución pode ser responsable de gran parte da diversidade xenética observada nas poboacións naturais, como por exemplo: o polimorfismo dos compoñentes do plasma sanguíneo, polimorfismo de proteínas, sistema de histocompatibilidade etc.
A relación hóspede-parasito probablemente impulsou a prevalencia da reprodución sexual sobre a máis eficiente reprodución asexual, para que se poida volver a producir a infección na seguinte xeración.
A coevolución ten diversas aplicacións biolóxicas. O seu estudo en poboacións naturais podería axudar á conservación de especies, epidemioloxía humana, e mellora da agricultura.
A coeevolución é principalmente un concepto biolóxico, pero os investigadores aplicárono por analoxía nos campos da ciencia da computación, socioloxía / economía política internacional e astronomía.
Modelos
Un modelo de coevolución é o da hipótese da Raíña Vermella de Leigh Van Valen, que afirma que "nun sistema evolutivo, cómpre un continuo desenvolvemento simplemente para manter a súa fitness relativa cos sistemas con cales está coevolucionando". Esta hipótese predí que a reprodución sexual permite a un hóspede permanecer por diante do seu parasito durante unha xeración, de xeito similar ao que lle ocorría ao personaxe da Raíña Vermella no libro de Lewis Carrol Alicia do outro lado do espello (continuación de Alicia no país das marabillas). A esencia é que o hóspede se reproduce sexualmente dándolle isto inmunidade sobre o parasito, o cal despois evolucionará tamén en resposta. Isto require que a seguinte xeración repita a secuencia. Thierry Lodé puxo a énfase na importancia do conflito sexual e describiu o papel das interaccións antagonistas na evolución, dando lugar ao concepto de coevolución antagonista. As estratexias de ramificación da coevolución para a dinámica de poboacións asexuais en ambientes con recursos limitados foron modelados usando as ecuacións de Lotka–Volterra xeneralizadas. Un modelo baseado na dinámica adaptativa e datos experimentais de lonxitudes de flores e da proboscis de insectos, e do néctar consumido e o pole depositado durante a polinización no iris de flores tubulares longas Lapeirousia anceps polo díptero de longa probóscide Moegistorhynchus longirostris xerou diversas dinámicas coevolutivas, incluíndo dous tipos de dinámicas de tipo Raíña Vermella: a ramificación evolutiva (apoiada por observacións da coexistencia de iris de tubos florasis curtos e longos nunha soa poboación) e a trampa. Nalgúns casos, a dinámica de Raíña Vermella implica poucos tipos hóspede-parasito cíclicos dominantes, e esta carreira de armas coevolutiva sen vencedor entre tipos dominantes suprime a expresión doutros tipos raros. Nos virus e os seus hóspedes obsérvase unha carreira evolutiva que é outro exemplo da hipótese da Raíña Vermella. Unha caracterización xeral que se pode facer en moitos virus, que son parasitos obrigados, é que coevolucionaron xunto cos seus respectivos hóspedes. Isto é suxerido polo arranxo xenético similar entre virus e hóspede. As mutacións correlacionadas entre as dúas especies entran nunha carreira de armamentos evolutiva: no hóspede debe evolucionar un mecanismo de defensa para impoñerse ao virus, e o virus debe superar os novos mecanismos de defensa do hóspede para poder reproducirse. Calquera dos dous organismos, hóspede ou virus, que non poida seguir o ritmo evolutivo do outro será eliminado do seu hábitat, xa que a especie coa fitness media maior na poboación sobrevive.
Tipos de coevolución
Identificáronse varios tipos de coevolución dependendo do autor; porén unha das clasificacións máis aceptada é a de Thompson (1989, 1994) descrita por Herrera & Pellmyr (2006).
O primeiro tipo é a coevolución xene por xene, na cal os casos son moi específicos e onde se seleccionan xenes mutuamente que definen as relacións entre as dúas especies.
O segundo é a coevolución específica, onde as especies teñen un trazo especial adaptado para vivir con outras especies, combinado con trazos recíprocos de especies cohabitantes sen que haxa ningunha evidencia baseada xeneticamente para ditos trazos.
O terceiro tipo é a coevolución gremial, na cal un grupo de especies actúa como un gremio, interactúan cun grupo doutras especies, tendo como resultado un amplo conxunto de trazos adaptados mutuamente inducidos por cada grupo de especies.
O cuarto tipo é a coevolución diversificante, na cal as interaccións altamente específicas teñen como resultado o illamento reprodutivo e a especiación, producindo algunhas veces amplos taxóns de especies interactuantes asociadas.
O quinto é a coevolución de "escapar e radiar" que explicaron Ehrilch e Raven en 1964. Por exemplo, unha planta "escapa" do ataque dun grupo de herbívoros cando unha mutación produce unha novidosa defensa química; isto vai seguido da evolución do herbívoro adaptándose e soportando a nova defensa química da planta, ocasionando unha "radiación" de especies para ambos os grupos, tanto para as plantas coma para os herbívoros.
Ademais, a coevolución pode ocorrer entre pares de entidades (coevolución por pares), da que son exemplos a coevolución predador-presa, hóspede e simbionte ou hóspede e parasito. Porén, algúns exemplos de coevolución son menos claros; por exemplo: unha especie pode evolucionar en resposta a máis dunha especie. Se esta coevolución ocorre de modo non aditivo, este tipo de coevolución denomínase coevolución difusa.
A coevolución e o rexistro fósil
Observáronse moitos exemplos de coevolción entre especies vivas, pero a coevolución non se demostrou de forma conclusiva no rexistro fósil. Isto pode deberse a que o rexistro fósil non adoita preservar datos de alta resolución (por exemplo, a nivel de especie) e porque a coevolución non impulsa cambios a grande escala na historia da vida na Terra. Mesmo os exemplos clásicos de coevolución no rexistro fósil, como a interacción entre as abellas e as flores que polinizan ou o desenvolvemento dos herbívoros pacedores durante a época da extensión das pradeiras teñen poucas probas que os apoien. No caso das abellas e as flores, estes dous organismos evolucionaron en diferentes momentos: Archaefructus é unha planta con flor de hai 125 millóns de anos, pero coñécense niños fósiles de abellas de hai 220 millóns de anos. Igualmente, no caso dos ungulados pacedores e a extensión das pradeiras, o tempo da evolución dos dous tipos de organismo é moi diferente, polo que se presentou a hipótese da areíña e non da herba (Grit, not grass hypothesis), que fala da importancia das areas e gravas finas abrasivas do solo e non da herba como tal na evolución dos dentes destes animais.
Os colibrís e as flores ornitófilas
miniatura|Un colibrí alimentándose dunha flor.
Os colibrís e as plantas con flores ornitófilas (polinizadas por aves) evolucionaron por medio dunha evolución mutualista. As flores teñen néctar adecuado para estas aves, as súas cores son as apropiadas para a visión das aves e a súa forma coincide coa dos peteiros destes paxaros. Os tempos de floración tamén coinciden coa época reprodutora das aves. As características florais das plantas ornitófilas varían grandemente unhas doutras en comparación coa maior semellanza de plantas moi relacionadas con elas polinizadas por insectos (entomófilas). Estas flores tamén tenden a estar máis adornadas, ser máis complexas, e rechamantes que as das especies relacionadas polinizadas por insectos. Considérase xeralmente que as plantas formaron relacións coevolutivas primeiro con insectos, e as especies ornitófilas diverxiron delas máis tarde. Non hai moito apoio científico de exemplos con reversión desta diverxencia, é dicir, desde a ornitofilia á entomofilia. A diversidade no fenotipo floral en especies ornitófilas, e a consistencia relativa observada nas especies polinizadas por abellas pode ser atribuída á dirección do cambio na preferencia polo polinizador.
As plantas con flores converxeron tirando vantaxe de paxaros similares. As plantas con flores compiten polos polinizadores, e algunhas adaptacións reducen os efectos desfavorables desta competición. O feito de que os paxaros poidan voar durante os días de mal tempo pode facelos polinizadores máis eficientes en casos nos cales as abellas e outros insectos son inactivos. A ornitofilia puido terse orixinado por esta razón en ambientes illados con escasa colonización por insectos ou en áreas con plantas con flores no inverno. As plantas polinizadas por paxaros xeralmente teñen maiores volumes de néctar e maior produción de azucre que as polinizadas por insectos. Isto satisfai os altos requirimentos de enerxía dos paxaros, que son os determinantes máis importantes na elección das flores. En experimentos coas plantas Mimulus, un incremento no pigmento vermello nos pétalos e no volume de néctar das flores reduce notablemente a proporción de polinización por abellas como oposto de só atraer a colibrís; mentres que unha superficie floral máis grande incrementa a polinización por abellas. Unha coloración vermella adicional das flores diminúe significativamente as visitas das abellas pero parece non ter efecto sobre a frecuencia de visitas de colibrís. Así, os colibrís pode que non teñan necesariamente unha preferencia innata polo vermello, e a alta concentración destes pigmentos vermellos nestas flores de Mimulus cardinalis podería funcionar potencialmente para desanimar a visita de abellas. Nos híbridos da primeira xeración destas dúas especies, a composición de visitantes polinizadores (59% de abellas; 1.744 visitas) estaba exactamente entre a das dúas especies parentais, o que implica un forte compoñente xenético da coevolución do polinizador. En experimentos similares con flores de Penstemon, rexistrouse a transferencia de polen tanto por abellas coma por colibrís con dúas especies estreitamente relacionadas que se diferencian no seu principal polinizador. Os resultados suxiren que os trazos das flores que desaniman a polinización por abellas poden ser mesmo máis influentes no cambio evolutivo das flores que as adaptacións ‘propaxaros’. Porén, a adaptación 'cara a' paxaros e a adaptación 'afastándose' das abellas ocorren simultaneamente. Seguindo as súas respectivas tempadas de reprodución, varias especies de colibrís aparecen nas mesmas localizacións en Norteamérica, e varias plantas con flores de colibrís florecen simultaneamente neses hábitats. Estas flores parecen ter converxido a partir dunha cor e morfoloxía comúns. As diferentes lonxitudes e curvaturas dos tubos da corola poden afectar á eficiencia da extracción nas especies de colibrís en relación a diferenzas na morfoloxía do peteiro. As flores tubulares forzan os paxaros a orientaren o seu peteiro dun determinado modo cando sondean a flor na procura de néctar, especialmente cando o peteiro e a corola son ambos curvados; isto tamén permite que a planta sitúe o seu pole en certa parte do corpo do paxaro. Isto abre a posibilidade dunha gran variedade de coadaptacións morfolóxicas.
Un importante requisito para a atracción é que as flores sexan moi visibles para os paxaros, o que reflicte as propiedades da visión das aves e as características do hábitat. Os paxaros teñen a súa maior sensibilidade espectral e mellor discriminación de tons no extremo vermello do espectro visual, polo que o vermello é particularmente rechamante para eles. Os colibrís poden tamén ver as cores ultravioletas. A prevalencia de patróns ultravioleta e guías de néctar en plantas entomófilas pobres en néctar advirte aos paxaros de que eviten esas flores.
As orquídeas Angraecinae e as avelaíñas africanas
As orquídeas Angraecinae e as avelaíñas africanas coevolucionan porque as avelaíñas dependen das flores para obter néctar e as flores dependen das avelaíñas para a polinización. A coevolución levou a que se desenvolveran flores máis profundas e avelaíñas con probóscides máis longas.
A bolboreta Papilio machaon e a planta Ruta chalepensis
250px|miniatura|Eiruga de Papilio machaon sobre a planta Ruta chalepensis. Un exemplo de coevolución antagonista é a da eiruga da bolboreta Papilio machaon que vive sobre a planta Ruta chalepensis. A planta produce aceites etéricos que repelen aos insectos comedores de plantas. A eiruga da bolboreta desenvolveu resistencia a estas velenosas substancias, reducindo así a competición con outros insectos que se alimentan da planta.
A serpe Thamnophis sirtalis e a píntega Taricha granulosa
A coevolución de predadores e presas pode ilustrarse co caso da píntega Taricha granulosa e a serpe Thamnophis sirtalis. Estas píntegas producen unha potente neurotoxina que concentra na súa pel. Nestas serpes evolucionou unha resistencia a esta toxina por medio dunha serie de mutacións, polo que pode depredar a estes anfibios. A relación entre estes animais tivo como resultado unha carreira de armas evolutiva que levou os niveis de toxinas na píntega a niveis extremos. Isto é un exemplo de coevolución porque a supervivencia diferencial causou que cada un dos organismos cambiase en resposta aos cambios no outro.
A planta Aesculus californica e os seus polinizadores
Cando as colmeas de abellas están poboadas con especies de abellas que non coevolucionaron coa planta Aesculus californica, teñen sensibilidade á esculina, unha neurotoxina presente no seu néctar; esta sensibilidade non existe en abellas do mel e outros insectos que coevolucionaron con A. californica.
As formigas da acacia e a Acacia cornigera
A formiga da acacia (Pseudomyrmex ferruginea) protexe á Acacia cornigera da predación por insectos e doutras plantas que compiten con ela pola luz, e a árbore proporciona nutrición e acubillo para esta formiga e as súas larvas. Non obstante, algunhas especies de formigas aprovéitanse destas árbores sen dar nada a cambio, polo que se lles denominou 'tramposas', 'explotadoras', 'ladras' e 'aproveitadas'. Aínda que estas formigas tramposas causan danos importantes aos órganos reprodutores da árbore, o seu efecto neto na fitness do hóspede é difícil de predicir e non é necesariamente negaivo.
Coevolución intraespecífica
Ben que o termo coevolución se refire normalmente á que se establece entre dúas ou máis especies (coevolución interespecífica), nun sentido algo diferente, usouse tamén a principios do século XX, o termo coevolución para referirse a modificacións recíprocas dentro dos organismos dunha mesma especie (coevolución intraespecífica) causadas ao influírense entre si os seus diferentes sistemas e aparatos (ou conxuntos de órganos) anatómicos ou fisiolóxicos, ao longo da evolución de dita especie. Isto débese a que os elementos, que se combinarán posibilitando novas adaptacións, non se establecen todos de maneira simultánea. Así, a adquisición ou disposición inicial dun sistema ou aparato modificado pasa a influír sobre os outros xa presentes no organismo, todos os cales evolucionarán en conxunto posibilitando novas adaptacións, e o proceso que consiste nesta mutua influencia é igualmente conceptuado como coevolución. Por exemplo, a disposición de aparatos para o voo coevoluciona coa dos aparatos dos sentidos para sobrevivir en nichos onde a súa combinación modifica a ambos e adáptase para localizar algún tipo de presa desde a altura. Similarmente, segundo a exposición da evolución do sistema nervioso desenvolvida por Mario Crocco, a función circuital do tecido nervioso tería coevolucionado co aproveitamento do seu ruído eléctrico para desempeñar outras funcións diferentes, como a produción de reaccións non estruturais ou entonativas no psiquismo.
A coevolución fóra da bioloxía
A coevolución é principalmente un concepto biolóxico, pero tamén se ten aplicado por analoxía noutros campos.
Algoritmos
Os algoritmos coevolutivos son un tipo de algoritmos usados para xerar vida artificial e para a optimización, aprendizaxe de xogos e aprendizaxe automática. Os métodos coevolutivos foron aplicados por Daniel Hillis, que coevolucionou redes de distribución, e Karl Sims, que coevolucionou criaturas virtuaiss.
Arquitectura
O concepto de coevolution introduciuno na arquitectura o arquitecto-urbanista danés Henrik Valeur como unha antítese do concepto de "star-architecture". Como responsable do pavillón danés na Bienal de Arquitectura de Venecia 2006 concibiu e orquestrou o proxecto de exhibición COEVOLUCIÓN: Colaboración danesa-chinesa sobre desenvolvemento urbanístico sostible en China, que foi premiado co León de Ouro ao mellor pavillón nacional.