cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Francisco Franco
Na Lexión española
É Franco o que ten entre outras cousas a tarefa de resolve-la crise despois do desastre de Annual, onde máis de 15.000 soldados atoparon a morte. Cos xenerais Sanjurjo e Cabanellas, retoman Batel e o Dar Drius, onde recibe a condecoración militar grazas ao seu valor no campo de batalla, a derrota precedente pode borrarse. O 8 de xuño de 1923 é nomeado tenente coronel, sempre máis novo do Exército español, posto que ten apenas 30 anos, logo o 22 de outubro do mesmo ano, contrae por fin o matrimonio, acto que foi apadriñado polo rei Afonso XIII.
En febreiro de 1925, ascendeu a coronel por méritos de guerra, logo de levar a cabo a retirada de Xauen. Tiña só trinta e tres anos e seguía sendo o máis novo dos oficiais do seu grao. Só un ano máis tarde xa era xeneral de brigada pola súa conduta no desembarco de Alhucemas e pola toma da capital de Abd-El-Krim. Aos trinta e catro anos era o xeneral máis novo de Europa e atopábase na cima dos honores militares. O nomeamento supuxo para el o final da campaña de Marrocos e tamén, pouco tempo despois, a fin da guerra de África, xa que o chamaron a Madrid para encargarse de mandar a primeira brigada de infantería da primeira división.
Pouco despois sería designado para dirixir a Escola militar de Zaragoza, que o xeneral Miguel Primo de Rivera acababa de restabelecer. Franco tiña a tarefa de recibir e formar ós futuros oficiais de infantería, cabalería e enxeñaría, cun total de 215 en 1928. Alí foi onde o ministro francés da guerra, André Maginot, o condecora coa Lexión de honor e a do Mérito naval, pronto seguido da súa segunda medalla militar imposta por Afonso XIII.
Durante a Segunda República
Coa chegada da Segunda República española, o novo goberno de Niceto Alcalá Zamora decide suprimir a Academia xeral militar de Zaragoza o 16 de xullo de 1931. Franco, que en catro anos formou a 720 oficiais, volve para Oviedo, logo A Coruña, en espera do novo destino. Dise entón del que «proba unha honradez profesional» respecto a República.
Entre o 12 e o 14 de abril de 1931, Franco seguía de cerca o curso dos acontecementos: habería levar a cabo as ordes superiores se o xeneral Berenguer, Ministro da Guerra, e o xeneral Sanjurjo, o Comandante en Xefe da Garda Civil tomasen parte na represión das manifestacións republicanas. Pero Afonso XIII manifestou que "non desexaba conservar o seu trono á conta dun baño de sangue, e prefire deixar España, aínda que sen abdicar, en lugar de utilizar o exército". Polo tanto, Franco estaba decidido a servir o novo réxime. En canto ao seu irmán Ramón, entusiásmase por esta moi próxima república e non dubida en manifestalo, bombardeando con panfletos, lanzados desde o seu avión, sobre as rúas de Madrid en 1930.
Varias veces Franco é solicitado para formar parte dun pronunciamento, pero el négase. Un putsch estala o 10 de agosto de 1932 (a Sanjurjada). Esta sublevación está dirixida polo xeneral Sanjurjo, o director xeneral de Carabineros, e secundada só pola guarnición de Sevilla, e pronto é condenada ao fracaso. Detido o xeneral cunha quincena de conxurados e aberto un proceso, é condenado á pena de morte, logo indultado e finalmente amnistiado, aínda que xa non reingresou no exército e fixou a súa residencia en 1934 en Monte Estoríl, Portugal.
O 13 de marzo de 1933, Franco é enviado ás Baleares como comandante das forzas das illas, talvez en agradecemento do goberno por non se mesturar no levantamento. É unha promoción. Presentado por Gil Robles, o líder da CEDA, para figurar nas súas listas das eleccións do 19 de novembro e do 3 de decembro, responde pola negativa. Despois da consulta nacional, o xefe de Goberno Manuel Azaña, será substituído por Alejandro Lerroux, por catro meses soamente (19 de decembro - 25 de abril).
A dereita obtén 212 deputados, o centro 162 e a esquerda 97. Desde as Baleares, Franco, que acaban de nomealo xeneral de división en marzo de 1934, segue agora con paixón o xogo político de Madrid. Unha visita rompe a monotonía da súa vida de guarnición, a do Ministro da Guerra Diego Hidalgo, ao que se lle debe unha das primeiras descricións do xeneral Franco, en calquera caso ben axustada á súa personalidade daquela época:
Pero no país, a situación política e social deteriórase aínda máis cada día. Falanxe, creada por José Antonio Primo de Rivera inspirada dos "fascio" italianos, oponse coa dialéctica das pistolas fronte aos anarquistas e socialistas que, por suposto, responden ou atacan cos mesmos medios. Folgas salvaxes paralizan a economía. En Madrid, unha tentativa de golpe falla. En Cataluña, Lluís Companys declara o Estat català. Máis grave aínda: en Asturias, declárase unha verdadeira revolución; os anarquistas, os comunistas, a Alianza dos Traballadores e Campesiños, baixo os auspicios da UXT de González Bueno e o Comité Rexional da CNT de Asturias, onde 30.000 homes que dispoñen de armas e dinamita se opoñen ao Goberno.
O Goberno de Madrid encóntrase agora en presenza do que parecía innegablemente unha revolución. Lerroux e os seus ministros tomaron decisións de graves consecuencias. En primeiro lugar, fixeron vir os xenerais Goded e Francisco Franco e encargáronlles conxuntamente, en calidade de xefes de Estado Maior, dirixir as operacións contra a rebelión. É o xeneral Franco quen dirixe pois a represión desde o Palacio de Buenavista, coa axuda da Lexión e dos "Regulares" marroquís. En suma, unha repetición de 1917. Franco forma sete columnas, baixo os mandos de Yagüe, Solchaga, Sáenz de Buruaga, Aranda e Ayuso e fanse donos da situación con bastante facilidade, aínda que pagando un caro prezo en vidas humanas:
A guerra civil
O 18 de xullo de 1936, atópase destinado en Santa Cruz de Tenerife como Comandante Xeral de Canarias, posto que ocupa desde o mes de febreiro. Alegando, entre outros motivos, a situación de inseguridade e de crimes políticos que o goberno non lograba controlar, así como o perigo dunha revolución obreira, súmase aos preparativos para a sublevación militar que se estaba planeando por parte dos xenerais Sanjurjo e Mola contra o goberno lexítimo da Fronte Popular e que, iniciada o 17 de xullo, tivo o seu momento álxido o 18 de xullo (ver Alzamento Nacional).
Nesta data é cando se traslada dende As Palmas de Gran Canaria a Tetuán (Marrocos), onde chega ás sete da mañá do día 19, tras unha longa escala en Casablanca, para poñerse á fronte das tropas sublevadas.
Trala morte do xeneral José Sanjurjo (20 de xullo do 36) en accidente de aviación e a retirada a un segundo plano doutros pretendentes ao cargo do mesmo bando, foi nomeado pola Xunta de Defensa Nacional Xefe de Estado e "xeneral xefe dos Exércitos de operacións" das forzas nacionais o 29 de setembro de 1936.
O 30 de xaneiro de 1937 constitúese en xefe da Xunta provisional de Burgos.
O seu goberno orientouse inicialmente ao triunfo militar sobre a España republicana, e contou co apoio de dous ditadores fascistas de Europa, Hitler e Mussolini. A semellanza destes, que se facían chamar respectivamente Führer e Duce, Franco adoptou durante a contenda o título de Caudillo, que xunto ao de Xeneralísimo foron os títulos cos que se lle denominou nas décadas posteriores.
A desintegración dunha familia na guerra civil é o argumento da súa novela Raza, publicada baixo o pseudónimo de Jaime de Andrade e base da película propagandística Raza, dirixida por José Luis Sáenz de Heredia e estreada en 1942.
O franquismo
Ao comezar en Europa a segunda guerra mundial, Franco mostrouse partidario da vitoria de Hitler e Mussolini, mais rexeitou entrar na loita a pesar das presións que recibiu nese sentido polo feito de que os dous ditadores europeos o apoiaran durante a guerra civil. Permitiu, porén, que voluntarios españois (División Azul) partisen para apoiar as potencias do Eixo na fronte rusa. Do mesmo xeito, existiu unha ampla tolerancia ante a actuación dos axentes do Eixo, principalmente alemáns, en España. Por todo iso España quedou situada máis na non belixerancia ca na neutralidade.
Rematada a segunda guerra mundial co triunfo das potencias aliadas, o pobo español sufriu as consecuencias do illamento imposto ao réxime polas nacións vencedoras, que non vían con bos ollos a supervivencia dun réxime fascista en Europa. Esta situación terminou en parte durante por mor da guerra fría, cando as necesidades xeoestratéxicas de Estados Unidos fixérono colaborar con España, especialmente a partir da firma do pacto de 1953 e a posterior visita de Eisenhower a Franco en 1959, para estableceren bases militares estadounidenses en España a cambio de divisa forte.
Nos anos 60, España asistiu a un forte desenvolvemento económico, no que tivo moito que ver o auxe do turismo, as remesas da emigración e os investimentos americanos, creándose unha nova clase media que era bastante reducida ata entón. É tamén nestes anos 60 cando se produce a emigración de centos de miles de españois das zonas máis deprimidas de España a diversos países de Europa, principalmente Alemaña, Países Baixos, Suíza e Francia, o que se traduciu nunha importante fonte de ingreso de divisas. O desenvolvemento e o crecente contacto cos veciños europeos (grazas ao turismo e á emigración) deron lugar a novas tensións sociais, aínda que Franco non chegou a ver en risco o seu poder, grazas á unidade do exército e á inercia do sistema.
En 1966 foi aprobada por referendo a súa proposta de Lei Orgánica do Estado, na que se prevía a separación dos cargos de Xefe do Estado e Xefe de goberno.
En 1969 nomeou o príncipe Xoán Carlos como o seu sucesor a título de rei, o cal implicaba unha reinstauración da monarquía en España.
Co inicio da actividade terrorista de grupos como ETA e o FRAP levou a cabo unha represión que culminou coas sentenzas a morte para once terroristas (oito do FRAP e tres de ETA), dos que, ao final, o 27 de setembro de 1975, foron executados cinco, pois o goberno, nunha reunión presidida por Franco o día anterior, e baixo as presións externas, decidiu non executar seis dos condenados a morte, dúas mulleres (por estaren embarazadas) e catro homes.
A nova das execucións provocou unha forte reacción internacional (antes da mesma, moitos gobernos, e personalidades coma o papa Paulo VI, pediran clemencia). Quince países europeos retiraron os seus embaixadores, foi asaltada a embaixada española en Lisboa, producíronse multitudinarias manifestacións nas principais cidades europeas e cortáronse as comunicacións telefónicas e telegráficas con varios países.
Tras estes fusilamentos, que illaron novamente a España do contexto europeo, Franco contraeu unha enfermidade debido á cal faleceu tras unha longa agonía, en Madrid, o 20 de novembro de 1975. Foi enterrado xunto a José Antonio Primo de Rivera no Val dos Caídos. Xoán Carlos I xura entón a Xefatura do Estado e, en contra do planeado polo ditador, a democracia reinstáurase tras a súa morte, nun proceso coñecido como Transición española.
Estaba casado con Carmen Polo e tivo unha filla. O seu xenro foi o Marqués de Villaverde e un dos seus bisnetos é Luis Alfonso de Borbón y Martínez-Bordiú.
200px|miniatura|dereita|[[Túmulo de Francisco Franco na súa antiga localización, o Val dos Caídos.]]
Período monárquico
19 de agosto, folga insurreccional en Asturias. É a primeira coparticipación do comandante Franco contra rebeldes civís.
Club Atlético River Plate
O Club Atlético River Plate é un club deportivo arxentino do barrio de Belgrano, en Buenos Aires. Foi fundado o 25 de maio de 1901 e é coñecido polo seu equipo de fútbol. O club mantén unha forte rivalidade co Boca Juniors. Polo número de títulos nacionais é o club mais laureado da Arxentina, non así polos títulos continentais. Compite na Primeira División da Arxentina.
Cadro actual
(Cap.)
Los Fabulosos Cadillacs
Los Fabulosos Cadillacs é unha banda procedente de Buenos Aires (Arxentina). Formouse en 1985, orixinalmente co nome de "Cadillacs 57" e como unha banda de ska, vestindo ó xeito de Madness ou de The Specials. Nunha das primeiras actuacións foron presentados como Los Fabulosos Cadillacs, nome que quedou definitivo.
Traxectoria
Los Fabulosos Cadillacs é unha das bandas máis influentes e exitosas do chamado "rock latino". Lograron tocar diversas mesturas de estilos á parte do rock (que era o seu principal estilo): ska, jazz, salsa, tango, reggae e rap, entre outros.
Na súa formación orixinal estaban:
Bares y Fondas
En 1986 editaron o seu primeiro álbum, Bares y fondas, no que predominaba o ska. Tanto a música como a forma de vestir nos concertos estaban moi influenciados por bandas inglesas de ska dos anos 70, algo pouco usual na Arxentina de entón, polo que axiña triunfou a súa proposta artística.
Logran con este disco facer varias actuacións nos Teatros Fénix e Astros (ambos en Buenos Aires) con cheo total.
Yo te Avisé
Xa máis experimentados, en 1987 gravan o seu segundo disco, Yo te Avisé, no que Andrés Calamaro se encargou da produción. Durante este tempo tamén entra á banda como trompetista invitado Daniel Lozano, que se convertería no trompetista definitivo.
O disco outorgoulle múltiples satisfaccións á banda. Venderon máis de 250.000 copias, e os levou a unha moderada fama (temporal) que lles permitiu facer xiras internacionais polos países limítrofes. Nos aspectos estruturais do disco pódese notar claramente unha evolución na produción. As cancións estaban lixeiramente máis elaboradas, aínda que non querían apartarse do xénero ska que lles dera a coñecer. Pero máis alá disto, o álbum presenta, como novidade, a incorporación ó repertorio dos Cadillacs dun ritmo que, posteriormente, os convertería nunha marca internacional (o reggae, visible na canción Muy, muy temprano) e a experimentación co dub (como no tema El genio del dub).
Os sinxelos foron os ska sarcásticos e bromistas de Mi novia se cayó en un pozo ciego e Yo te avisé, e o himno Cadillac, Yo no me sentaría en tu mesa (que, hoxe en día é adaptado nos campos de fútbol polas seareiros da Arxentina).
El Ritmo Mundial
El Ritmo Mundial foi o seu terceiro disco. Gravado e editado en 1988, amplían o seu espectro musical cara xéneros máis comerciais para a época, sen perder a sobriedade na composición. Abarca xéneros como o xa clásico ska, a aparición dalgunha balada (Siempre me hablaste de ella e Nº 2 en tu lista) e unha versión de The Bad Boys Band en Conversación nocturna.
Os sinxelos do disco foron Revolution rock (versión de The Clash, outra das bandas que máis lles influíu), Conversación nocturna, e o que se convertería nun clásico Vasos Vacíos, na que colabora a afamada cantante cubana Celia Cruz resultando unha das mellores baladas dos Cadillacs explícita en ritmo de rock-steady.
El Satánico Dr Cadillac
En 1989 comeza un período de decrecemento creativo acompañado da crise económica que atravesaba Arxentina na época, reflectido nas vendas e na calidade de produción do cuarto álbum da banda, El satánico Dr. Cadillac. Este traballo deixa moito que desexar no ámbito da composición, se ben ten temas destacables, como a balada Contrabando de amor ou o rap El golpe de tu corazón. O sinxelo deste disco foi a canción que lle daba nome, El satánico Dr. Cadillac.
Entre 1989 e mediados de 1992 a banda deu poucos concertos.
Volume V
En 1990 editouse Volumen V, un disco rescatable á vez que fresco para o que era a esixencia musical da época. Posibilitoulles a entrada no mercado dos Estados Unidos, mediante un contrato firmado co produtor internacional Tommy Cookman.
O disco conta cunha homenaxe a Luciano Ciugno Jr., que deixara a banda para lanzarse como solista, na canción Caballo de Madera.
O sinxelo do disco foi a salsa rock Demasiada presión, un pico creativo no medio dun clima inestable para a banda.
A Paz
A Paz (en La Paz, e en Chuqi Yapu ) é a capital administrativa e a sede do goberno de Bolivia. É o centro político, comercial e cultural máis importante do país sendo ademais a capital do departamento de La Paz. Cunha poboación estimada de 816 044 habitantes, en 2020, A Paz é a terceira cidade máis poboada do país, detrás de Santa Cruz de la Sierra e El Alto. A súa área metropolitana, que inclúe os concellos veciños de El Alto, Viacha, Achocalla e Mecapaca, é a segunda área metropolitana máis poboada do país, chegando a ter unha poboación estimada de 1,8 millóns de habitantes en 2020, sendo superada só pola área metropolitana de Santa Cruz, situada no leste de Bolivia, cunha poboación estimada de 2,3 millóns de habitantes.
Los Fabulosos Cadillacs
Sopa de Caracol
Fronte a este baixón, o ano seguinte iniciarían unha etapa moi rica e activa. A finais de 1991 a banda sofre cambios na súa composición. Ingresan dous membros que quedarían como definitivos: Fernando Albareda (de alcume "Trombo") no Trombón, e Gerardo Rotblat (de alcume "Toto") nas percusións, substituíndo a Naco Goldfinger e a Luciano Ciugno J. R. respectivamente.
A Paz
Localizada no oeste de Bolivia, a 68 km ao sueste do lago Titicaca, A Paz está situada nun canón creado polo río Choqueyapu e está rodeada polas altas montañas do altiplano, entre elas o nevado Illimani, cuxa silueta foi un emblema importante da cidade dende a súa fundación. A unha altura media de 3650 msnm, A Paz é a metrópole máis alta do mundo. Por mor da súa elevación, A Paz ten un clima subtropical de altura, con veráns chuviosos e invernos secos.
Los Fabulosos Cadillacs
El León
En agosto de 1992 sae á rúa o sétimo traballo da banda: El Leon. Esta obra combina tódolos xéneros practicados polo grupo facendo principal énfase nos ritmos caribeños como a salsa, o calipso ou o reggae.
A Paz
Nome da cidade
O nome da cidade, oficialmente Nuestra Señora de La Paz, foille outorgado durante a súa fundación polo capitán español Alonso de Mendoza. Foi a terceira poboación fundada no actual territorio de Bolivia, despois de Choquechaca (1538), actual Sucre, e Potosí (1545). O seu nome conmemora a restauración da paz despois da guerra civil que seguiu á insurrección de Gonzalo Pizarro contra Blasco Núñez Vela, primeiro vicerrei do Perú.
A rexión na que se estabeleceu a cidade era chamada, antes da súa fundación pola comitiva española, "Chuquiago Marka" (en aimará, chuqiyapu significa ‘chacra de ouro’, probablemente pola explotación de pebidas de ouro nos pequenos ríos do lugar). Debido a iso, en 2017, Evo Morales, expresidente de Bolivia, suxeriu restaurar esta denominación nun discurso pronunciado o día do aniversario da fundación da cidade.
Los Fabulosos Cadillacs
El León
Boa parte das cancións que contén este disco foron lanzados como sinxelos, con maior ou menor éxito.
É un disco rico en xéneros: Conta cun clima carnavalesco e festeiro en Carnaval toda la vida (o himno de Capello) e Gitana (de Cianciarulo, cun retrouso inconfundible), murga-ska en Manuel Santillán, el León, baladas fermosas (Siguiendo la luna e Venganza), ou reggae e salsa (El aguijón e El crucero del amor).
A Paz
Nome da cidade
O 3 de xaneiro de 1827, o congreso constituínte de Bolivia ampliou o nome da cidade a La Paz de Ayacucho na honra á vitoria na batalla de Ayacucho.
Los Fabulosos Cadillacs
El León
A edición en vinilo deste álbum viuse reducida a unhas limitadísimas 500 copias (rumoréase que incluso menos ). Por cuestións de espazo, nesa edición só están 12 dos 15 temas que contén o CD orixinal, e na época a produción de discos nese formato era moi escasa polo furor xerado polo "revolucionario formato" do disco compacto.
A Paz
Historia
esquerda|miniatura|Palacio Lexislativo de Bolivia.
Fundación
A cidade da Paz foi fundada o 20 de outubro de 1548 polo capitán Alonso de Mendoza na localidade de Laja como parte do correxemento da Paz, e para servir como punto de descanso para os viaxeiros que transitaban entre Potosí e Cuzco.
Los Fabulosos Cadillacs
El León
Aínda que non ofreceu o éxito agardado en vendas, El León é unha mostra contundente do proceso de maduración creativa da banda, que culminará ó ano seguinte.
Bernart Etxepare
Bernart Etxepare  (tamén coñecido como Bernardum Dechepare en latín, Bernat Dechepare, Bernard Detchepare segundo a actual ortografía francesa ou Bernat/Beñat Etxepare segundo a actual ortografía vasca), nado en Sarasketa, cara a 1480, é o autor do primeiro libro coñecido da literatura escrita en éuscaro. A súa única obra, impresa en Bordeos en 1545, titúlase Linguae Vasconum Primitiae.
Etxepare era párroco da igrexa de Saint-Michel-le-Vieux, na localidade de Eyheralarre, preto de Donibane Garazi. O seu lugar de nacemento non se coñece con seguridade, malia barallarse os nomes da mesma Eyheralarre e o doutro pobo próximo, Sarasketa. Viviu unha época difícil do reino de Navarra, con enfrontamentos entre a casa de Albret e Carlos I de España. Dun poema autobiográfico incluído no libro de Etxepare parece deducirse que foi partidario de Carlos I, polo que foi enviado á cadea por Xoán II de Albret.
A Paz
Fundación
Tres días despois foi trasladada máis ao leste, a un lugar de clima temperado localizado no limiar do altiplano, onde inician os outeiros e o val chamado Chuquiago Marka
Los Fabulosos Cadillacs
Vasos Vacíos
Matador é unha samba reggae que narra as historias dun criminal no ámbito riopratense. O vídeo da canción, dirixido por Pucho Mentasti, foi recoñecido nos Premios MTV de Vídeos Musicais como "Mellor Video Latino do Ano", ademais de colocar á canción como número 1 en case tódalas clasificacións radiais.
Bernart Etxepare
Linguae Vasconum Primitiae
Linguae Vasconum Primitiae ("Primicias da lingua dos vascóns") é unha recompilación de quince composicións en verso, precedidas dun prólogo en prosa. Foi impresa en Bordeos no ano 1545. Está escrito empregando o dialecto baixo-navarro do éuscaro. Das composicións, dúas son de tema relixioso, dez de tema amoroso, un poema autobiográfico e dous poemas de gabanza á lingua vasca. No poema autobiográfico, o autor relata a súa prisión nun cárcere de Bearn por unha falsa acusación de traizón.
Los Fabulosos Cadillacs
Vasos Vacíos
Unha das calidades do disco é que toma vellas cancións dos Cadillacs como El satánico Dr. Cadillac ou Te tiraré del altar, que se reconverterían en auténticos cánticos de seareiros deportivos. De feito, Matador converteuse no alcume do famoso futbolista chileno Marcelo Salas cando xogaba no River Plate.
Bernart Etxepare
Linguae Vasconum Primitiae
Etxepare é innovador na elección de temas, pois nunca antes se utilizara na lírica popular vasca unha temática similar. Ao confeccionar a súa obra, Etxepare emprega a técnica do bertsolarismo, xa que descoñece a métrica utilizada na poesía culta. É por isto polo que se considera un poeta popular, pois escribiu para el, tal e como indica a utilización dos metros e melodías do bertsolarismo, probablemente coa intención de que fosen lidos ou cantados.
Los Fabulosos Cadillacs
Vasos Vacíos
Los Fabulosos Cadillacs gozaron do éxito durante o ano 94 realizando xiras e múltiples actuacións no estadio Obras Sanitarias de Bos Aires, das que extraerían as gravacións en directo que conforman o disco Fabulosos Cadillacs en vivo en Buenos Aires.
Bernart Etxepare
Linguae Vasconum Primitiae
O tema do amor é tratado con inocencia, pero con frescura, é por isto que se lle considera a metade de camiño entre as Cantigas de Afonso X e o Libro do bo amor de Juan Ruiz, o Archipreste de Hita. Pois o autor atópase afastado da lírica cortesá ideal do medievo europeo, trata o tema das relacións amorosas con total naturalidade, sen rastro algún de platonismo.
Los Fabulosos Cadillacs
Vasos Vacíos
Foron a primeira banda latinoamericana en ter o seu propio unplugged na MTV, pero paradoxalmente resultou ser "Plugged", é dicir, un concerto eléctrico en vivo.
Bernart Etxepare
Linguae Vasconum Primitiae
Durante unha época a obra deste autor foi criticada polas seguintes razóns:
Los Fabulosos Cadillacs
Rey Azúcar
Os integrantes da banda afirman que a época de Rey Azúcar (1995) foi "a primavera da banda". Gravado en estudios californianos, Rey Azúcar amosan uns Cadillacs máis contundentes e comprometidos politicamente. O son recolle os seus traballos anteriores, especialmente os ritmos latinos xa explorados en El León, mesturados con ska e reggae.
Bernart Etxepare
Linguae Vasconum Primitiae
A diferenza de Leizarraga, este autor non se preocupou de buscar un éuscaro unificado, pois o seu obxectivo era dar a coñecer a lingua, non que todos os vascos o entenderan. Por mor disto, escribiu no único dialecto que coñeceu, o baixo-navarro do leste. En xeral, a ortografía de Etxepare é bastante irregular, debido a que está baseada na oralidade. De todos xeitos, dado que o seu libro foi o primeiro publicado en éuscaro, carecía de modelos escritos que poder seguir.
Los Fabulosos Cadillacs
Rey Azúcar
Houbo tres sinxelos deste CD: Mal Bicho foi o primeiro. A canción soa como un gran berro de repudio ós causantes das múltiples atrocidades cometidas en varios países latinoamericanos durante os anos 70, en especial na Arxentina. Fai lembrar a Matador, pero tivo considerable éxito. O videoclip foi prohibido en varios países. Strawberry Fields Forever, versión dun clásico de The Beatles, en ritmo de rock steady con estrela vocalista invitada: Deborah "Debbie" Harry da banda Blondie. Las venas abiertas de América Latina, rotunda canción que leva o nome dun libro do escritor uruguaio Eduardo Galeano. Unha rara mestura punk-ska-hardcore levada ó límite.
Bernart Etxepare
Linguae Vasconum Primitiae
Hai que comentar que non se pode entender a obra de Bernart como a dun autor en solitario, foi froito dun contexto, pois; tal e como Oihenart escribiu en 1665 en L´art poétique basque naquela época existían outros dous poetas, o escritor de pastorais Joan Etxegarai e Arnaut Logras, de cuxas obras ningunha nos ten chegado até hoxe, pois é probábel que fosen publicadas despois de Etxepare (o cal explicaría a inexistencia de referencias a estes autores e que diga nos seus versos:"Se até agora estiveches sen ser impresa, dende hoxe circularás por todo o mundo".) ou que non se publicaran, tal e como sucedeu co manuscrito de Lazarraga. Etxepare estivo no cárcere de Bearn por unha acusación falsa dos seus inimigos ante o rei.
Los Fabulosos Cadillacs
Rey Azúcar
Aínda que estes foron os sinxelos, non significa que sexa o mellor do álbum: Reggaes tristóns como Ciego de amor (de Rotman, que recorda a Siguiendo la luna), a apegadiza Carmela, as estrondosas Paquito (o relato dun mozo portador do VIH), e Hora Cero, as exquisitas Reparito (metade instrumental salsesco, metade cantada), Muerte Querida, e a inconfundible letra de Padre Nuestro, que seica está dedicada a Kurt Cobain, o líder da banda de grunge Nirvana falecido en 1994.
Logo do Rey Azúcar, e cunha incipiente fama nos Estados Unidos, en 1996 gravan unha versión de Charlie don't surf de The Clash, para un disco homenaxe a dita banda. Tamén lanzan un sinxelo gravado a man coa banda de ska norteamericana Fishbone; o sinxelo foi What's new pussycat?, versión da afamada canción do galés Tom Jones.
O resto do ano, os Fabulosos deron recitais por toda Arxentina e por Latinoamérica, e mesmo por Europa, algo non moi común en bandas procedentes da Arxentina. Nesta xira compartiron escenario con The Sex Pistols, Cypress Hill ou Red Hot Chilli Peppers, no festival "Saint Gallen, ó aire libre" onde Los Fabulosos Cadillacs pecharon o evento malia non seren os máis coñecidos de entre os participantes.
A mediados de 1996 prodúcense novamente cambios na banda: o guitarrista e fundador Anibal "Vaino" Rigozzi abandona o grupo, tomando o mando como produtor do mesmo. No seu lugar entra o guitarrista Ariel Sanzo Ariel Minimal, que influiría no son do seguinte disco.
Fabulosos Calavera
En 1997 preparan e editan o disco que os confirmaría como a gran banda do rock arxentino. O Fabulosos Calavera é un gran disco experimental, que presenta a uns Cadillacs máis jazzeiros, máis tangueiros e con toques de hardcore. Houbo tres sinxelos: El muerto, Calaveras y Diablitos e Sabato. Ademais destes temas hai outros que se destacan, como Surfer Calavera (unha rara mestura de tres estilos ben individualizados, comezando cunha intro con ventos ó estilo Crucero del amor, mudando cara o jazz e cun retrouso moi pesado con guitarras distorsionadas), Howen (que lembra un ambiente Western), e a cativadora A.D.R.B (en busca eterna), cunha letra melancólica e que evoca un ambiente porteño. O disco brindoulles numerosas satisfaccións, como gañar o primeiro Grammy a unha banda en toda Latinoamérica, en 1998.
Ó mesmo tempo sae unha nova compilación de éxitos, simplemente titulada 20 Grandes Éxitos, con versións inéditas de cancións. Mal Bicho (con participación de Babasónicos, afamada banda arxentina) e unha canción que non chegou a saír no disco El Ritmo Mundial... chamada Igual a quién.
La Marcha del Golazo Solitario
En 1999 lanzan o seu último traballo en estudio: La Marcha del Golazo Solitario. Un exquisito disco inzado de cancións boas, e que presenta a uns Cadillacs que volven ás bases do seu éxito pero seguindo o camiño da experimentación.
Houbo catro sinxelos: La Vida, unha canción moi pegadiza que abre o disco. Vos Sabés, cun vídeo que causou controversia por amosar corpos espidos. Los Condenaditos, cun retrouso pegadizo e melancólico nun ritmo samba que recorda ós libros Sub Terra e Sub Sole do chileno Baldomero Lillo. C.J, eterna balada romántica de Fernández.
Outras cancións interesantes do disco son Cebolla, el nadador, a orquestrada Aguila, ou a instrumental 57 Almas.
Nunha época na que Arxentina estaba atormentada pola mala xestión económica dos diferentes executivos, seguiron as presentacións en vivo do disco.
En setembro de 2000 festexan o seu 15 aniversario no Estadio Obras Sanitarias de Bos Aires, editando a gravación en vivo de dito concerto en dous CD: "Hola" e "Chau".
Anos máis tarde, no 2006, sae á venda un DVD con dita presentación en vivo titulada, igualmente "Hola / Chau".
No 2001, continúan coa xira de festexo de 15 anos. Destaca un concerto no Teatro Astros de Bos Aires co nome de "Loco Miedo Loco", caracterizado por ter versións propios de diversos xéneros, como Sus ojos se cerraron (inmortal tango de Carlos Gardel), Sucio y desprolijo (achegado ó blues rock) ou El Cantante.
A separación
Os rumores de separación vanse incrementando durante o 2002, aínda que os Cadillacs argumentaban que "só queremos probar sorte como solistas... pero nunca nos separamos".
Nese ano o cantante da banda, Vicentico, presenta o seu primeiro traballo como solista, titulado Vicentico, con respectable éxito. Os outros membros continúan coas súas bandas paralelas a Los Fabulosos Cadillacs, como Pez (de Ariel Minimal), Cienfuegos (de Sergio Rotman), La cornetita (creada xa en 1999, proxecto de Fernando Albareda e integrado por algúns dos ventos de Cadillacs), Mimí Maura (Sergio Rotman, Fernando Ricciardi, Gerardo Rotblat) ou ben forman outras novas como Flavio y la Mandinga (de Flavio Cianciarulo). Outros proxectos como "Tesoro Mío" (banda sonora dunha película), editado en 1999 e composta por Mario Siperman e Daniel Lozano, tiveron a súa moderada fama underground. Tamén Gerardo Rotblat formou a súa propia banda, Orquesta Jabalí, a mediados de 2005, editando un disco ese mesmo ano.
Nos anos seguintes (2003-2006) non houbo aparentes noticias de reunion, aínda que os integrantes coas súas respectivas bandas presentan os seus novos traballos. Pero en maio de 2006 a banda se reúne para gravar unha versión homenaxe no disco ¡Calamaro Querido! Cantando al Salmón dedicado ó cantautor de rock arxentino Andrés Calamaro. Isto fai supor unha futura reunión da banda.
En xullo de 2007, mentres continúa co seu proxecto solista The Flavio Mandinga Project, Flavio Cianciarulo conduce "Sonidero FM" un programa de radio barrial no partido de San Martín. Os martes á noite son de música e amigos para o Condutor Enmascarado. Nunha das súas emisións xúntase con fabulosos amigos a tocar temas en vivo e divertirse, asistindo Fernando Ricciardi, Sergio Rotman, Gabriel "Vicentico" Fernandez Capello, Luciano Jr, Hugo Lobo (Dancing mood), e Flavio (o anfitrion). Foi o primeiro gran reencontro dalgúns dos integrantes para tocar algúns temas de modo acústico.
O 19 de agosto de 2007 Flavio Cianciarulo, coa súa Mandinga Project, presenta o seu terceiro disco en The Roxy, Bos Aires. O disco chámase Supersound 2012, e é unha noite de amigos tamén, falándose da reunión tan esperada do grupo. Nesa ocasión están case tódolos integrantes agás Vicentico.
Este suceso pasa desapercibido para a prensa. Dise que a "mafia da música" exerceu presión sobre tódolos integrantes para impedir a xuntanza, e impidiu o ingreso da prensa. O único integrante que acata as normas da discográfica é o cantante.
Haua
Haua, ou Haua tuꞌu taketake, é unha deidade polinésica presente na mitoloxía rapanui. A súa muller era vîꞌe Hoa.
Descrición
Na mitoloxía da Illa de Pascua, era considerado xunto a Makemake como as deidades que levaron ós paxaros ó illote Motu Nui; feito do cal se orixinaría a cerimonia do Tangata Manu (home-paxaro). Haua era un deus que vivía na illa Motiro Hiva, lugar de onde proveñen as aves de Rapa nui, xa que Haua entregoullas a Makemake logo de que este, transformado nunha caveira que durante días nadou a través do océano, foi cara aló a buscalas. Porén, o deus Haua sería case esquecido, e na cerimonia do Tangata Manu só se lle rendía culto a Makemake.
O Carballal, Aspai, Outeiro de Rei
O Carballal é un lugar da parroquia de Aspai no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 8 habitantes (4 homes e 4 mulleres).
Voo das aves
miniatura|300px|Unha [[Aquila spilogastra|aguia azor africana en pleno voo]] O voo é o principal medio de locomoción empregado pola maioría das especies de aves. Xoga un papel destacado na alimentación das aves, a súa reprodución, crecemento e evasión de predadores.
Mecanismo básico de voo dunha ave
Os principios básicos de voo dunha ave son semellantes aos dun avión. A forza de sustentación é producida pola acción do fluxo de aire a través da á, a cal é un perfil alar. A forza de sustentación prodúcese porque a presión do aire é menor na parte inmediatamente sobre a á e lixeiramente superior na parte inferior da á.
Ao planear, tanto as aves como os planadores obteñen a partir das súas ás tanto unha forza vertical como unha forza de empurre cara adiante. Isto é así porque a forza de sustentación prodúcese nunha dirección perpendicular á do fluxo de aire, a que en voo horizontal prodúcese na parte inferior da á. Pol tanto a forza de sustentación posúe unha compoñente cara adiante. (O peso sempre actúa verticalmente cara abaixo e polo tanto non pode producir unha forza cara adiante. Sen esta compoñente cara adiante, unha ave que planase descendería en sentido vertical, en forma semellante a como cae un paracaídas).
A á
Os membros anteriores da ave, as ás, son a clave para o voo dunha ave. Cada á posúe un catavento central, composta polos ósos do úmero, o radio e o cúbito, que bate o vento. A man, ou manus, que primixeniamente compúñase de cinco díxitos, redúcese a tres díxitos (díxitos II, III e IV), cuxo propósito se transformou a servir de ancoraxe para as plumas primarias ou rémixes), un dos dous grupos de plumas responsables da forma de perfil alar. O outro conxunto de plumas de voo que se sitúan detrás da articulación carpal na ulna, denomínanse as secundarias ou cubitais. O resto das plumas da á coñécense como de cobertura, existindo tres conxuntos delas. Ás veces a á posúe poutas vestixiais, as que en case todas as especies pérdense cando a ave acada a adultez (tales somo as que son doadamente observables nos pichóns gabeadores do hoatzín), entre as aves que as manteñen durante a súa idade adulta atópanse o Sagittarius serpentarius, os anímidos, heliornítidos, avestruces, numerosos cirrios, e bastantes outras especies. As poutas no Archaeopteryx, un simil terópodo do Xurásico, son moi semellantes ás dos pichóns do hoatzín.
Castelo de San Filipe
O castelo de San Filipe foi unha das fortalezas máis importantes da ría de Ferrol, construído no século XVI. Xunto a este castelo na ría tamén se atopan o Castelo da Palma e o Castelo de San Martín, hoxe en día en ruínas, que conformaban en conxunto o escudo defensivo da ría. Este sistema foi mandado proxectar polo capitán xeneral do Reino de Galicia, o marqués de Cerralbo aos enxeñeiros Fratín, Spanochi e Muñíz.
Situación
O castelo de San Filipe atópase na parroquia de Brión, no concello de Ferrol. Está á beira da ría, fronte con fronte co castelo da Palma. 300px|miniatura|Situación dos castelos de San Filipe e da Palma.
Construción
No ano 1589 comézase a construción do castelo auspiciada por Filipe II, do que toma o seu nome, e é entre os anos 1731 e 1755 cando o enxeñeiro Francisco Montaigú se encarga de deseñar unha serie de reformas, entre as que destaca a construción dun hornabeque, e foso e o proxecto da porta principal.
O seu deseño está baseado nas ensinanzas técnicas de Vauban e na adaptación ao terreo sobre o que se asenta.
Función
A súa función consistía na defensa do porto de Ferrol apoiado polos castelos de San Martín e o de Nosa Señora da Palma, que se atopaba na beira oposta (a sur). Entre este último castelo e o castelo de San Filipe tendíase unha cadea en caso de ataque inimigo para evitalas entradas de navíos na ría.
O castelo facía o labor de gran fortificación que cubrise as as funcións de loxística e de coordinación da rede defensiva da ría.
Descrición e características
Baseado nas ideas de Vauban a súa forma ven dada, tanto pola canle de entrada marítima, como pola orografía do terreo e nela podemos apreciar unha xeometría bastante regular, có hornabeque como elemento central. miniatura|300px|Portada leste. Montaigú deulle a súa forma de abano aberto con capacidade para máis de setenta canóns a rentes da ría, xunto a varios recintos graduados ata chegar a un grande hornabeque orientado cara o monte posterior. Laboruse en cantaría de excelente labra. As austeras portadas foron deseñadas polo enxeñeiro La Ferrière.
Posuía unha planta en punta de frecha, dirixindo cara ó mar unha dobre liña de fogo organizada en dous pisos contando cun total de cen bocas do fogo; e proxectando cara a súa fronte de terra o grande hornabeque.
Un dos defectos deste baluarte é que estaba dominado polas alturas circundantes o que o facía parcialmente vulnerable ante un ataque terrestre.
Historia
As orixes da fortificación de San Filipe remóntanse ao século XVI, en plena loita pola hexemonía marítima dos países europeos. Ferrol, como punto estratéxico para o aprovisionamento dos buques da Armada Real, necesitaba dun sistema defensivo eficaz fronte ás pretensións dos almirantes ingleses e franceses. Así no ano 1589 comézase a construción deste baluarte e doutros dous, o da Palma e o de San Martín.
En 1588, debido a unha treboada, parte das naves que formaban a Grande Armada de Filipe II buscou refuxio na ría de Ferrol. En 1594 a armada inglesa intentou apoderarse de Ferrol fracasando no intento, ó igual que en 1639 durante o ataque do exército francés ao mando do almirante Henri D'Escobleau cando os tres fortes demostraron a súa eficacia.
No ano 1656, segundo informes militares da época da fortaleza quedaba "... la puerta caída... y sin defensa ninguna por estar debajo de un monte que a pedradas puede echar la gente...".
O 25 de agosto de 1800 ten lugar un intento de apoderarse de Ferrol e destruír os estaleiros por parte dunha armada inglesa, que se dirixía a Exipto para loitar contra Napoleón, durante a Batalla de Doniños ou Batalla de Brión, con máis de cen barcos e 15.000 homes, mandados polo contraalmirante Warren, que tras enviar tres vagas contra o forte, que foron sucesivamente vencidas grazas a axuda dada dende o forte da Palma e das canoneiras situadas na ría o que obrigou ás tropas británicas a reembarcar, deixando máis dun millar de baixas nos intentos. Trala derrota inglesa, Napoleón celebrouno coa frase: "polos valentes ferroláns".
En 1809 ocorreu a ocupación francesa pero esta solo durou un mes.
Durante a guerra civil española funcionou como prisión militar, e nela leváronse a cabo fusilamentos de presos políticos. En xaneiro de 1938 foron mortos Amada García Rodríguez, Juan José Teijeiro Leira, José María Montero Martínez, Ángel Roldos Gelpi e Antonio Eytor Canizo de Mugardos, Ramón Rodríguez López e Jaime González Pérez de Ares e Germán López García de Cabanas.
Protección
Baixo a protección da Declaración xenérica do Decreto de 22 de abril de 1949, e a Lei 16/1985 sobre o Patrimonio Histórico Español.
Antonio Nariño
Orixe
Hai constancia de que tanto o seu pai, Vicente Nariño e Vázquez como o seu avó Juan Nariño Domínguez eran oriúndos da comarca de Santiago de Compostela, concretamente de Val do Dubra.
José Vicente Nariño, oficial das caixas reais do vicerreinado, contraeu matrimonio coa crioula santafereña Catalina Álvarez de Casal.
Traxectoria
Dende a súa mocidade, Nariño encamiñouse a actividades políticas que soubo combinar con especulacións financeiras e comerciais que o levaron a acumular fortuna. Tamén foi alcalde de segundo voto elixido polo cabido de Santa Fé en 1789, tesoureiro interino de décimos do arcebispado, designado en xullo do mesmo ano.
A finais de 1793 ou comezos de 1794, Nariño traduciu o texto aprobado pola Asemblea Nacional de Francia a comezos da revolución (4 de agosto de 1789) consagratorio dos dereitos do home e do cidadán, o cal lle valeu ser feito prisioneiro.
Entre o momento da súa captura na súa casa de habitación en Santafé, en agosto de 1794 e a súa liberación en Cartaxena en xuño de 1810, un lapso de case dezaseis anos, Nariño estivo preso agás o intervalo que pasou oculto en Europa e América entre o momento da súa fuga en Cádiz (17 de marzo de 1796) e a súa entrega voluntaria en Santa Fe (o 19 de xullo de 1797).
Tras a súa liberación en Cartaxena, Nariño regresou a Santa Fe a tempo para colaborar na organización do primeiro congreso neogranadino do cal é designado secretario ó comezo de sesións en decembro de 1810.
Nariño non foi militar de carreira pois os seus primeiros pasos nesa dirección iniciáronse en 1813 cando era presidente de Cundinamarca e ofreceuse para comandar as forzas unidas do Estado que o gobernaba con aquelas das Provincias Unidas de Nova Granada, achegadas dende Tunja polo seu rival político Camilo Torres Tenorio, co fin de marchar ó sur para recuperar Popayán e evitar que tropas realistas avanzasen cara ó interior da república nun empeño de invasión ordenado dende a presidencia de Quito.
O éxito inicial da campaña, que Nariño conduciu vitoriosamente até as portas da cidade de Pasto, terminou en fracaso ó verse Nariño precisado a entregarse ó xefe militar de Pasto en maio de 1814. O seguintes seis anos pasounos de novo en prisión.
Nariño regresou a América polo Caribe e Venezuela. O 20 de febreiro de 1821 reportouse a Simón Bolívar dende Angostura e este convidouno a que se reunise con el nas chairas do Apure. Alí, Bolívar pediu a Nariño proceder a instalar o congreso de Villa del Rosario e escolleuno como vicepresidente de Colombia.
Barrow, Alasca
Barrow é unha cidade estadounidense situada no estado de Alasca. É o asentamento máis setentrional do América continental. Neste lugar transcorre a acción dos cómics de terror 30 Days of Night, así como a película baseada nestes.
Demografía
O 3 de marzo de 2009 a páxina oficial do concello informou que a cidade era a máis grande no condado de North Slope, cunha poboación de 4.429 habitantes, dos cales aproximadamente un 61% eran Inupiats. . Segundo o censo de 2010 a poboación era de 4.212 habitantes.
Xeografía
Barrow está situado nas coordenadas 71.300371, -156.735840. Ten unha área total de 55 km² dos cales 48 km² son terra firme 7 km² (un 14% do total) son auga. É o punto habitado máis setentrional da América continental.
Historia
miniatura|esquerda|Base da Forza Aérea en Point Barrow miniatura|esquerda|O Iḷisaġvik College Na lingua Inupiaq, Barrow é chamado Ukpeagvik, que significa "o lugar onde nos cazamos curuxas da neve".
Os sitios arqueolóxicos da área indican que os Inupiat vivían na nesta zona desde o ano 500. Algúns vestixios de 16 habitacións da cultura Birnirk datados do ano 800 aínda poden ser vistos hoxe na costa do Océano Ártico. A localización preto do nivel do mar pon en risco este sitio arqueolóxico, xa que o risco de erosión é inminente.
A Royal Navy estivo na área para trazar mapas e explorar a costa ártica de América do Norte. O Exército dos Estados Unidos estabeleceu un centro meteorolóxico e magnético no 1881.
No 1935 o famoso humorista Will Rogers e o piloto Wiley Post fixeron unha parada non planeada na baía Walakpa, 24 km ao sur de Barrow, mentres se dirixían para esta cidade. Cando eles engalaron de novo o avión estoupou e caeu nun río, matando os dous ocupantes. O lugar do accidente coñécese agora como Rogers-Post, e nel colocáronse dous monumentos conmemorativos. Ademais do aeroporto de Barrow que recibe o seu nome deste suceso.
Barrow foi incorporada como cidade de primeira clase no 1958.
No 1972 estableceuse o condado de North Slope que trouxo miles de dólares consigo e creou as redes de saneamento, abastecemento de auga, enerxía, estradas, corpo de bombeiros, establecementos sanitarios e educativos a Barrow e as vilas do arredor.
Economía
Barrow é o centro económico do borough de North Slope, principal fonte de emprego da cidade, á parte de numerosas empresas que prestan servizos de apoio ás operacións dos campos petrolíferos. As axencias estatais e federais tamén son unha fonte de emprego. O sol da media noite atraeu o turismo e xunto coa venda de artesanía trae moitos ingresos en efectivo.
Moitos residentes dependen das fontes de subsistencia como as baleas, focas, osos polares, morsas, aves acuáticas, caribús e peixes que capturan nos ríos da costa ou nos lagos próximos.
É a sede da Arctic Slope Regional Corporation.