cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Medallas de Pisanello
Tipoloxía
miniatura|264x264px| Esbozo dunha medalla de Pisanello sobre [[Afonso V de Aragón. ]] As medallas dos señores da corte italiana (Gonzaga, Este, Malatesta, Visconti, d'Aragona, etc.) gozaron dun éxito extraordinario grazas á combinación perfectamente equilibrada de idealización e realismo. Os potentados da súa época representábanse na medalla de Pisanello de perfil no anverso, como nas moedas romanas, en tanto que no reverso aparecían escenas alegóricas ou figuras simbólicas de carácter evocador. Todo isto acompañábase adoito de lemas, símbolos e atributos diversos, de interpretación culta e pouco retóricos.
O tamaño da medalla estaba, ata certo punto, influído pola revelancia social do personaxe representado; deste xeito, a medalla do Paleólogo, as do rei Afonso e as dos señores italianos teñen un diámetro de arredor de dez centímetros, en tanto que as dos humanistas e os dignatarios da corte se sitúan entre os oito e os seis centímetros. As excepcións a esta norma constitúenas as medallas de Leonello d'Este, que son máis pequenas.
As medallas de Pisanello, admiradas xa na súa época, cuñáronse nun número moi limitado de exemplares. Por exemplo, Leonello d'Este, nunha carta de 1448 aclara que só se fixeron dous exemplares da medalla de Pier Candido Decembrio, un para o interesado e outro conservado polo Duque de Ferrara.
Os escasos exemplares destas medallas, xeralmente cuñadas, forman hoxe parte das coleccións máis prestixiosas do mundo: o Gabinete de Medallas de París, o Museo Nacional do Bargello (Florencia), o Metropoloitan Museum of Art (Nova York), a National Gallery of Art (Washington) , o Victoria and Albert Museum (Londres) , etc.
Medallas de atribución dubidosa
Ademais destas 23 medallas, hai un bo número delas de atribución dubidosa, como é o caso dunha sobre Lionello d'Este, co vaso de Este no reverso. Hai outras medallas que aparecen citadas nalgungas fontes dos séculos XV e XVI (como Vasari, Giovio, Basinio e Porcellio) como obra de Pisabelo, mais non se coñece a súa especie física. Estes son os seus personaxes:
Trofeo Teresa Herrera 2022
O Trofeo Teresa Herrera de 2022 foi a 77ª edición do torneo. Celebrouse na Coruña o 13 de agosto de 2022 a partido único. O campión foi o Deportivo da Coruña, que logrou o seu 24º título ao derrotar por 4-2 ao Metalist Kharkiv ucraíno.
Monumento aos Namorados (Córdoba)
O Monumento aos Namorados ou Monumento aos Amantes é un monumento situado en Córdoba (España). Foi inaugurado en 1971 en memoria do amor entre o poeta Ibn Zaydun e a poeta e princesa Wallada bint al-Mustakfi. O monumento é un templete formado por catro columnas sen base, un torna augas e un pedestal con dúas mans.
A poesía nesa época estaba escrita en árabe clásico e mantiña temas primitivos. Pero en al-Ándalus, concretamente na área de Córdoba, tivo lugar una innovación poética. Aquí xurdiron dúas formas métricas con certa relación entre si: o zéxel e a muaxaha. As muaxahas máis antigas que se conservan son do século XI. As fontes árabes afirman que foron inventadas no ano 900 por un poeta de Cabra identificado como Muqaddam ibn Muafá.
Ibn Zaydun morreu en Sevilla exiliado por mor das súas paixóns. Cando Wallada, poeta e princesa de quen estaba namorado, o abandonou por outro, Zaydun, desesperado, escribiulle unha carta ao preferido coma se lla escribise á princesa. Wallada, indignada, insultou ao poeta, quen non tivo máis remedio que marchar de Córdoba.
O monumento forma parte do centro histórico de Córdoba, declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en 1994.
Percé
Historia
A zona formaba parte das terras tradicionais dos micmac, que lle chamaban ao lugar Sigsôg ("cantís espidos" ou "rochas escarpadas"). En 1603, Samuel de Champlain visitou o lugar e chamou á súa famosa rocha ille Percée ("illa furada"). Durante o século XVII os europeos usaron o lugar principalmente como escala para os barcos que viaxaban a Quebec. miniatura| Unha vista da illa Percé, unha rocha notable no golfo de St. Laurence a dúas leguas ao sur da baía de Gaspé, obra de Hervey Smyth (1760) Foi un centro de pesca estacional na colonia francesa de Nova Francia e os micmacs locais, total ou parcialmente, convertéranse ao catolicismo xa que o 6 de maio de 1659 ao facer escala na localidade o primeiro bispo do Quebec, François de Montmorency-Laval, e celebrar a primeira misa pontifical de Nova Francia confirmou algunhas ducias de micmacs. En 1690 os británicos atacaron Percé capturaron a súa frota pesqueira. Entre 1784 e 1792 chegaron a Percé e á súa rexión familias norteamericanos lealistas de orixe inglesa e irlandesa. A principios do século XIX coa chegada de irlandeses, francocanadenses e nativos de Jersey converteuse nun establecemento permanente. En 1801 formouse a parroquia de Saint-Michel-de-Percé. A compañía pesqueira de Charles Robin fundou alí un dos seus establecementos pesqueiros. En 1842 estableceuse a vila de Percé e tres anos despois transformouse en municipalidade vilega.
Durante a segunda guerra mundial en 1942 a Mariña Real do Canadá tomou a decisión de ampliar a estación de interceptación de Cap d'Espoir a unha base de 24 horas para mellorar a información sobre o paso de submarinos alemáns e interceptar o tráfico de radio inimigo. O Departamento de Transportes puxo as súas instalacións a disposición da RCN. En maio de 1945, o Servizo Naval do Canadá aprobou o peche e eliminación das estacións de interceptación de Harbour Grace e Cap d'Espoir.
En 1971 ao se fusionar coas municipalidades de Barachois (que se formara en 1953), Bridgeville (1933), Cap-d'Espoir (1935), Saint-Pierre-de-la-Malbaie N°1 (1876) e Saint-Pierre-de-la-Malbaie N°2 (1876) gañou o status de ville (vila) e adquiriu a súa actual configuración.
Relixión
A principal confesión da municipalidade é o catolicismo en Percé funcionaba unha misión católica dende 1670. En 1860 a misión de Percé mudou a parroquia e entre 1900 e 1903 erixiuse a igrexa de San Miguel. En 1922 ao se erixir a diocese de Gaspé Percé pasou a depender dela. Ademais de Percé contan con parroquias propias as localidades de Barachois (igrexa de San Pedro), Cap d'Espoir (igrexa de San Xosé) e Val d'Espois (igrexa de San Francisco de Sales) e ademais conta con igrexa en Malbaie dedicada a San Xurxo. A outra confesión que conta con lugares de culto en Percé é o anglicanismo, porén tan só 190 persoas declaraban ser desa confesión en 2001. Percé pertence á diocese do Quebec da igrexa anglicana do Canadá e conta con congregacións en Percé (igrexa de San Pablo), Barachois (igrexa de San Pablo), Coin-du-Bac (igrexa de San Lucas) e Malbaie (igrexa de San Pedro).
Turismo
esquerda|miniatura|A penedo Percé dende o monte Sainte-Anne miniatura|Vista aérea de Percé O penedo Percé é unha gran formación rochosa que se sitúa preto da beira da costa, fronte á vila. Constitúe unha atracción turística natural polo seu tamaño, cor e polo seu feitío pouco habitual, ao xeito dun burato en forma de porta nun dos cabos da rocha. Pódese ver dende calquera dos miradoiros da zona, como o Mont Joli, Mont Sainte-Anne ou o Pic de l'Aurore. Percé está recoñecido xeoparque recoñecido pola UNESCO en 2018, o primeiro do Quebec.
A rexión alberga milleiros de aves mariñas, que ateigan as rochas do parque nacional da illa Bonaventure e do penedo Percé fronte á vila, e así a illa Bonaventure ocupa unha superficie de 4,16 km2 fronte á vila de Percé. Habítaa unha das colonias de mascatos máis importantes do mundo e moitas outras especies de aves téñena como fogar e lugar de cría, entre eles os araos papagaios, corvos mariños ou os araos dos cons.
A observación de cetáceos tamén é unha atracción popular na zona, sobre todo a procura das baleas francas setentrionais, unha das baleas máis raras, e que comezaron a se concentrar en Percé en 1995, cando anterioremente fora un visitante esporádico no golfo de San Lourenzo pero que viu un aumento gradual dende 1998, principalmente na península de Gaspé.
Máis no interior de Percé atópase o Mont Blanc que ten unha profunda crevasse, así como moitos outros miradoiros con vistas a Cannes-de-Roches. O monte Sainte-Anne, cunha altura de 375 metros, ofrece vistas ao mar e, en épocas de boa visibilidade, pódese ver a illa Miscou en Novo Brunswick.
Transporte
dereita|miniatura|Estrada 132 ao seu paso por Percé A estrada 132 atravesa todo o territorio e a estrada Lemieux permite arrodear a vila de Percé. Os autobusés de Orléans Express efectúan unha vez ao día o traxecto Montreal-Gaspé et Gaspé-Montreal, con parada en Percé.
A partir de 2012, a Régie inter-municipale de transport Gaspésie – Îles-de-la-Madeleine (RÉGÎM) é o responsable deorganizar os servizos de transporte interurbano. no territorio de Gaspésie-Les Îles
Tamén se pode acceder por vía aérea dende o aeroporto Du Rocher-Percé mediante avións privados ou chárter, ao non existir un servizo aéreo regular.
Administración local
Alcaldes:
Agrupacións musicais galegas
miniatura|Folerpas, cuarteto tradicional. As agrupacións musicais galegas son as diferentes formacións, de instrumentos e músicos, aparecidas ao longo dos séculos na música tradicional galega.
Natalie Jeremijenko
Natalie Jeremijenko, nada en Mackay, Queensland en 1966, é unha tecnoartista e enxeñeira con formación en bioquímica, física, neurociencia enxeñería de precisión e historia e filosofía da ciencia. É un membro activo do movemento net.art e o seu traballo explora principalmente a interface entre a sociedade, o medio ambiente e a tecnoloxía. Ela define tamén o seu traballo como "X Design" (abreviatura de deseño experimental) e presentase como "thingker", unha combinación de fabricante de cousas e pensadora. En 2018 foi Artist in Residence na Universidade de Dartmouth e é actualmente unha profesora asociada da Universidade de Nova York no Departamento de Arte Visual e tamén forma parte do profesorado nos Estudos de Informática e do programa Medio Ambiente da mesma entidade.
Traxectoria
Naceu en Mackay, Queensland. Foi a segunda de dez irmáns, fillos dun físico e unha profesora de escola. Os seus pais eran campións de tecnoloxía doméstica, e Jeremijenko afirma que a súa nai era a primeira muller en Australia en posuír un microondas.
É licenciada en Bioquímica e Física e ten un mestrado en lingua inglesa. Matriculouse nos estudos de doutoramento en Neurociencias e tamén nos de enxeñaría mecánica da Universidade de Stanford, pero non rematou ningunha das súa teses. Volveu máis tarde a Australia onde se doutorou en contornas de información pola Universidade de Queensland. Conta tamén cunha licenciatura (Bachelor in Fine Arts) con honores polo Real Insituto de Tecnoloxía de Melbourne.
En 1988, Jeremijenko co-fundou o Livid festival en Brisbane. Este proxecto que contou con instalacións dirixidas ás masas de xoves aprendeulle a dirixiir o seu traballo cara a arte pública, fóra dos museos.
En 1995, cando era artista residente en Xerox PARC en Palo Alto, California baixo a orientación de Mark Weiser, creou unha instalación de arte feita de de cables LED que acenderon en relación á cantidade de tráfico de internet. O traballo é agora visto como un dos primeiros exemplos de tecnoloxía ambiental ou de calma.
En 2022 a directora da Environmental Health Clinic na Universidade de Nova York.
Raniero Fernández
Raniero Fernández Calvo, nado en Vigo o 27 de decembro de 1909 e finado na mesma cidade o 7 de outubro de 1999, foi un fotógrafo e xoieiro galego.
Traxectoria
Fillo dun xoieiro e ourive que tiña a tenda na viguesa rúa do Príncipe, herdou a xoiería e a ela dedicou a súa vida profesional. Mais a súa afección, a fotografía, sería a que lle daría sona.
Por volta de 1930 empezou a fotografar e a participar en concursos e certames de fotografía na Galicia de preguerra. Pero non foi ata máis de dúas décadas despois, en 1953, cando gañou o IV Concurso Rexional de Fotografía Artística, convocado pola Agrupación Fotográfica Galega. Aí iniciouse o seu vínculo coa asociación, que estará presidindo xa ao ano seguinte (e ata 1964). No boletín da asociación tamén escribiu numerosos artigos sobre fotografía, asinados co pseudónimo Uno de la agrupación.
Obra
Gran parte da súa obra foi publicada en revistas ilustradas e xornais como Vida Gallega ou El Pueblo Gallego.
Raniero Fernández fixo unha fotografía de tipo documental, con grande importancia da figura humana. A década de 1950 foi a do seu apoxeo creativo, cando lle dedicou amplas coleccións de fotografías á actividade do porto de Vigo. Tamén dese tempo é a reportaxe sobre a inauguración do aeroporto de Peinador (1954).
Nas décadas seguintes a súa fotografía centrouse en elementos de arquitectura popular (hórreos, muíños), festas e romarías, así como na ourivería relixiosa.
Transcendencia
No ano 2022, o Centro Galego de Arte Contemporánea dedicoulle unha exposición monográfica.
A súa obra atópase nas máis importantes coleccións de arte galega, como a colección de Afundación ou do Museo Unión Fenosa.
Bienal de Ilustración de Bratislava
A Bienal de Ilustración de Bratislava (BIB) é unha das máis antigas honras internacionais para os ilustradores de libros infantís. Concedido por primeira vez en 1967 a Yasuo Segawa (Xapón), é un dos premios de literatura infantil máis prestixioso, xunto co Hans Christian Andersen Award. Os artistas son seleccionados por un xurado internacional e as súas obras orixinais expóñense en Bratislava, Eslovaquia. Desde o primeiro momento, o BIB celebrouse baixo os auspicios da UNESCO e do International Board on Books for Young People (IBBY) e co apoio do Ministerio de Cultura de Eslovaquia. Hai doce premios, incluíndo un gran premio á ilustración única e destacada:
En 1987 fundouse BIBIANA – Casa Internacional das Artes para os Nenos como “institución cultural con actividade internacional”. BIBIANA organiza agora tamén a Bienal de Animación de Bratislava (BAB).
Lucila Pautrat
Lucila Pautrat Oyarzún é unha enxeñeira forestal, investigadora, escritora e defensora ambiental de nacionalidade peruana.
Traxectoria
A empresa Tamshi S.A.C (antes Cacao do Perú Norte S.A.C.) viña sendo investigada pola instalación non autorizada de monocultivos agrícolas e industriais na aldea de Tamshiyacu, no distrito de Fernando Lores, provincia de Maynas en Loreto.
O 2 de novembro de 2020 o Organismo de Avaliación e Fiscalización Ambiental (OEFA) do Perú sancionou cunha multa a Tamshi S.A.C. por máis de 125 millóns de soles por realizar actividades agrícolas (cultivo intensivo de cacao) sen contar cunha maquinaria de xestión ambiental aprobada pola autoridade competente do estado.
O 26 de marzo de 2021 o 43.º Xulgado Penal da Corte Superior de Xustiza de Lima condenou a Ánxela Lucila Pautrat Oyarzún a dous anos de pena privativa da liberdade suspendida, ao pago de 240 días de arresto e ao pago de 50 mil soles como reparación civil polo delito de difamación calumniosa agravada contra a empresa Tamshi. O Ministerio do Ambiente do Perú lamentou a decisión do Xulgado e a Defensoría do Pobo expresou o seu respaldo oficial a Pautrat a través dun amicus curiae. Tamén se pronunciaron a favor de Pautrat o Colexio de Enxeñeiros do Perú e Pronatureza.
Obras
En xullo do 2020 publicou o libro Propostas para a xestión sustentable de bosques na Amazonía peruana,
Receptor de glicocorticoides
O receptor de glicocorticoides (GCR ou GR), tamén chamado NR3C1 (receptor nuclear subfamilia 3, grupo C, membro 1), é o receptor citosólico ao cal se unen o cortisol e outros glicocorticoides.
O GCR exprésase en case todas as células do corpo e regula xenes que controlan o desenvolvemento, metabolismo e resposta inmune. Como o xene do receptor exprésase de varias formas, ten moitos efectos diferentes (pleiotrópicos) en diferentes partes do corpo.
Cando os glicocorticoides se unen a este receptor, o seu mecanimso primario de acción é a regulación da transcrición xénica. O receptor non unido a ligando encóntrase no citosol da célula. Despois de que o receptor se une a un glicocorticoide, o complexo receptor-glicocorticoide pode tomar dous camiños posibles: o complexo do receptor activado regula á alza a expresión de proteínas antiinflamatorias no núcleo ou ben reprime a expresión de proteínas proinflamatorias no citosol (ao impedir a translocación doutros factores de transcrición do citosol ao núcleo).
En humanos, a proteína do receptor de glicocorticoides está codificada polo xene que está localizado no cromosoma 5 (5q31).
Este receptor citosólico actúa por medio de mecanismos xenómicos, e non debe confundirse cos receptores de glicocorticoides de membrana, que se encontran na superficie celular e actúan por medio de cadoiros de sinalización.
Estrutura
Como outros receptores de esteroides, o receptor de glicocortocoides ten estrutura modular. e contén os seguintes dominios (designados do A ao F):
Unión de ligandos e resposta
En ausencia de hormona, o receptor de glicocorticoides (GCR) encóntrase no citosol formando un complexo con diversas proteínas, como a proteína de choque térmico 90 (hsp90), a proteína de choque térmico 70 (hsp70) e a proteína FKBP4 (proteína que se une a FK506 4). A hormona glicocorticoide endóxena cortisol difunde a través da membrana plasmática ata o citoplasma e únese ao receptor de glicocorticoides, causando a liberación das proteínas de choque térmico que formaban o complexo. Como resultado o receptor queda activado e exhibe dous mecanismos principais de acción: transactivación e transrepresión, que se describen máis abaixo.
Transactivación
Un mecanismo directo de acción implica a homodimerización do receptor, a translocación vía transporte activo ao núcleo celular e a unión a elementos de resposta ao ADN específicos activadores da transcrición de xenes. Este mecanismo de acción denomínase transactivación. A resposta biolóxica depende do tipo celular.
Transrepresión
En ausencia de GCR activado, outros factores de transcrición como NF-κB ou AP-1 poden transactivar xenes diana. Porén, o GCR activado pode formar complexos con estes outros factores de transcrición e impedirlles unirse aos seus xenes diana e así reprimir a expresión de xenes que normalmente son regulados á alza por NF-κB ou AP-1. Este mecanismo indirecto de acción denomínase transrepresión. A transrepresión do GCR por medio de NF-κB e AP-1 está restrinxida a só certos tipos celulares e non se considera o mecanismo universal para a represión de IκBα (I kapaB alfa é unha proteína inhibidora que impide o transporte nuclear e activación do factor de transcrición NF-kapaB).
Importancia clínica
O GCR é anormal na resistencia a glicocorticoides familiar.
Na preeclampsia (un trastorno hipertensivo que pode ocorrer en mulleres xestantes), o nivel de secuencias de microARN que posiblemente teñen como diana esta proteína é elevado no sangue da nai. A placenta eleva o nivel de exosomas que conteñen este microARN, o cal ten como resultado a inhibición da tradución da molécula. A importancia clínica desta información aínda non está clara.
Agonistas e antagonistas
A dexametasona e outros corticosteroides son agonistas, mentres que a mifepristona e cetoconazol son antagonistas do GCR. Os esteroides anabólicos tamén impiden que o cortisol se una ao GCR.
Interaccións
O receptor de glicocorticoides presenta interaccións con:
Wikipedia en sakizaya
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Itinerario de Exeria
O Itinerario de Exeria, tamén coñecido como Itinerarium Egeriae, Peregrinatio Aetheriae ou Peregrinatio ad Loca Sancta, é un conxunto de textos en latín escritos por Exeria relatando a súa peregrinación dende a Gallaecia ata Terra Santa entre os anos 381 e 384.
Como libro de viaxes, é unha fonte importante para coñecer a situación naquel momento das zonas percorridas. Nel detállanse costumes dos nativos, crenzas populares, rituais relixiosos e expresións da fala vernácula. Está redactado en primeira persoa no latín coloquial utilizado na vida diaria, cunha espontaneidade natural que difire do estilo solemne propio da lingua escrita. O seu valor é filolóxico, sociolóxico e literario.
Presentado de forma epistolar, o manuscrito documenta o longo itinerario a través dunha serie de cartas que ofrecen datos, anécdotas e detalles interesantes dos lugares visitados. É moito máis que unha simple guía informativa; é unha crónica humana na que a autora expresa os seus sentimentos ante cada situación e describe con empatía o trato que recibe das persoas coas que se cruza. O relato está dirixido a un grupo de mulleres mencionadas coa locución “dominae sorores”, unha fórmula habitual para referirse a amigas e compañeiras.
Algúns expertos consideran que é o primeiro texto dunha escritora galega.
Descubrimento do manuscrito
No ano 1884, Gian Francesco Gamurrini descubriu un códice na Biblioteca da Confraría de Santa María de Laicos (Biblioteca della Confraternità dei Laici) en Arezzo (Italia). Eran 37 pergamiños copiados no século XI no scriptorum da Abadía de Montecassino. Nas primeiras 15 láminas estaba o Tractatus de mysteriis e os Hymni de Hilario de Poitiers; as seguintes 22 contiñan fragmentos dunhas notas de viaxe escritas por unha muller descoñecida dirixíndose a outras mulleres en forma de misivas. No material conservado non aparecían datos que puidesen desvelar a autoría do escrito.
miniatura|esquerda|257x257px|alt=Detalle do manuscrito descuberto por Gian Francesco Gamurrini|Detalle do manuscrito descuberto por Gian Francesco Gamurrini
Un ano despois, Gamurrini aventurou a hipótese de que a autora do texto era Silvia de Aquitania, de quen se sabía que a finais do século IV viaxara en peregrinación a Terra Santa.
Pero en 1903, Marius Férotin atopou a carta que Valerio do Bierzo dirixiu aos monxes de San Pedro onde falaba de Exeria como autora do itinerarium Egeriae que el mesmo se encargou de compilar e resumir. Con esa carta quedou disipada calquera dúbida acerca da verdadeira artífice do relato.
A partir daquel momento, a descoñecida Exeria entrou na Historia como a escritora que se anticipou varios séculos ó florecemento da literatura de viaxes e da narración epistolar.
O manuscrito non está completo, faltan partes do inicio, do centro e do final da obra. Algúns catálogos de bibliotecas medievais suxiren que houbo outras copias. En 1909 apareceron varias follas soltas do itinerario nos Manuscritos de Toledo da Biblioteca Nacional de España e en 2005 houbo investigacións que identificaron outros dous fragmentos nunha colección privada.
O Codex Aretinus 405, do que forma parte o Itinerarium Egeriae, viaxou por primeira vez a Galicia no ano 2019 para sumarse á exposición temporal Galicia, un relato no mundo. Foi exhibido no Museo Centro Gaiás da Cidade da Cultura en Santiago de Compostela co gallo da celebración do Ano Santo Xacobeo. No catálogo da exposición definen o texto como “transcendental para coñecer a nosa historia”, e a Exeria como “A primeira escritora de viaxes da Península Ibérica e un referente simbólico da reivindicación da muller en Galicia”.
Precedentes da viaxe
Unha muller percorrendo gran parte do mundo coñecido, no século IV, pode considerarse unha proeza digna de encomio; así o fixo Valerio do Bierzo con admiración: “totis nisibus intrepido corde inmensum totius orbis arripuit iter” (co seu esforzo e intrépido corazón fixo unha inmensa viaxe por todo o orbe).
Mais non foi Exeria a primeira que se atreveu a explorar o extenso territorio romano. Dez anos antes xa o fixera a aristócrata hispana Melania a Vella, que viaxou ata Exipto con Rufino de Aquileia. Daquela había unha sorte de tendencia a desprazarse ata Terra Santa desde que se popularizou a suposta noticia do descubrimento da Vera Cruz.
Foi Helena de Constantinopla, nai de Constantino I, quen comunicou que achara a Santa Cruz de Xesucristo e convidou a venerala porque concedía grazas especiais. A partir dese momento, comezaron as peregrinacións a Xerusalén integrándose na tradición cristiá, e o feito da descuberta plasmouse en moitas obras de arte.
A propia Exeria dá conta das aglomeracións que acudían a ver as reliquias. Relata que o día da cerimonia do Lignum Crucis no Gólgota, preto da muralla exterior de Xerusalén, viu a moitos peregrinos desfilando para honrar e bicar o madeiro sagrado; pero había tanta multitude que os diáconos máis fortes tiñan que estar todo o tempo vixiando. Non querían que volvese a suceder o que pasou nalgunha ocasión, que alguén cravou os dentes no madeiro e roubou unha lasca da reliquia.
Ó longo do seu percorrido, Exeria fala dos encontros con outros peregrinos, como cando foi a Isauria para visitar o sepulcro de Santa Trega. Alí levou unha gran alegría ó atopar por sorpresa a súa amiga Marthana que igualmente estaba de paso. Ámbalas dúas xa coincidiran anteriormente en Xerusalén. Elas, como tantos camiñantes, compartían a paixón por viaxar coñecendo xente coa que se comunicaban e vivían experiencias, sempre co obxectivo principal de visitar con fervor relixioso os lugares mencionados nas Escrituras. Sentíanse partícipes dun movemento comunitario, seguindo as palabras do Señor: "Ambulate dum lucem habetis, ne tenebre uos conprehendant" (Anda mentres teñas luz, para que non te alcancen as tebras).
Contexto histórico
Á parte dos nómades vadíos, dos monxes amparados na caridade incerta e dos comerciantes ambulantes, o feito de emprender estas longas viaxes soamente estaba ó alcance de persoas podentes con dispoñibilidade de tempo e diñeiro. Con toda probabilidade, este último era o caso de Exeria, que ía acompañada dun grupo de axudantes con cabalarías.
alt= Miliarios romanos en Ponte Nova, Lobios|miniatura|300x300px|As infraestruturas romanas ofrecían rutas seguras que facilitaban os desprazamentos.|esquerda
Existía unha participación bastante activa no circuíto comercial que conectaba o Mediterráneo oriental co norte de Europa. Corrían tempos propicios e as elites aproveitaron para tecer unha rede de contactos por todo o Imperio. Tamén as peregrinacións comezaban a ser habituais.
Eran dous os factores principais que facilitaban os desprazamentos naqueles tempos: a seguridade e os servizos.
Por unha parte, a paz e prosperidade lograda polo Imperio ofrecía seguridade xeral dentro das fronteiras e protección especial con gornicións militares nas zonas que puidesen ser conflitivas. No texto de Exeria aparecen oficiais e soldados que exercían a autoridade en nome de Roma escoltando a comitiva durante algúns tramos; ó mesmo tempo, eses mesmos militares brindábanse para facer de guías culturais relatando crónicas dos lugares por onde pasaban.
Por outro lado, era posible percorrer o territorio de punta a punta grazas á existencia dun sistema de comunicacións moi avanzado. A infraestrutura viaria estaba composta por unha extensa rede de camiños e calzadas, rutas con paradas de postas por etapas (mansio), sinalización mediante marcos ou miliarios de pedra e documentos escritos para orientarse con indicacións informativas, como o itinerario de Antonino ou a Tabula Peutingeriana. alt=Fragmento da Táboa Peutingeriana|miniatura|350x350px|Na Táboa Peutingeriana estaban representadas as principais redes viarias do ImperioExeria aproveitou as facilidades das vías públicas e tamén os privilexios reservados para familias importantes, como os salvocondutos para entrar en contacto coas autoridades civís dos lugares que atravesaba. Tamén os bispos e cargos eclesiásticos saían ó seu paso para recibila con respecto. Ademais, dedúcese polo seu escrito que debeu ter unha personalidade carismática porque atraía a eremitas, soldados e veciños coa súa empatía. No texto amósase agradecida polos continuos xestos de hospitalidade acolledora que recibía e expresa os seus sentimentos de identificación afectiva con todos eles.
Para situar o manuscrito nun contexto real, hai que ter en conta que polo feito de ser cartas dirixidas ás amigas, destácanse nelas abundantes detalles positivos e anécdotas agradables, eludindo as probables penalidades e fatigas do camiño. alt=Cadro de José Ribera representando a San Paulo, o primeiro ermitán|miniatura|Exeria entrou en contacto con moitos eremitas que vivían no deserto|250x250px
No contexto relixioso da época é importante lembrar que no 380, un ano antes da partida de Exeria, decretouse o Edicto de Tesalónica. O cristianismo foi desde ese momento a única das relixións permitidas, aínda que o politeísmo mantíñase disfrazado de supersticións. Moitos mitos romanos e doutras relixións quedaron absorbidos polo cristianismo, ás veces convertidos en dogmas. A arte romana incorporou elementos do mundo cristián, así os pequenos deuses fóronse transformando en anxiños, os deuses do averno en demos e os grandes deuses en arcanxos.
Na viaxe de Exeria hai uns personaxes recorrentes que se cruzan con ela continuamente no camiño, son os eremitas que vivían en lugares retirados, dedicados á oración e a facer penitencia. Unicamente o paso de viaxeiros importantes como Exeria facíalles deter algo a súa dedicación para ofrecerlles hospitalidade e atención cristiá.
O movemento eremítico naceu cando se permitiu o cristianismo no Imperio e desapareceron os motivos para ser martirizados pola fe. Os ascetas buscaron outro medio de purificarse e, imitando a Cristo que se retirou ó deserto, abandonaron as cidades para vivir en illamento, dedicándose á vida contemplativa e penitente en condicións extremas. Algúns fixaban a súa misión no coidado dunha ermida dedicada a algún santo, en lugares desérticos e pouco frecuentados. Por iso, cando aparecía algunha comitiva como a de Exeria, acollían os visitantes con fervor, entregábanlles o pouco que tiñan para cumprir coas normas de hospitalidade e, se non estaban moi enfermos e aínda tiñan forzas, ofrecíanse como guías para acompañalos nalgún tramo do camiño.
Percorrido xeográfico
A pesar de estar incompleto o texto, púidose reconstruír a totalidade do periplo estudando a infraestrutura das vías existentes, comparando con outras viaxes documentadas da mesma época e cos datos da carta de Valerio do Bierzo. esquerda|miniatura|434x434px|Infografía da viaxe realizada por Exeria a Terra Santa entre o 381 e o 384, segundo o libro "Itinerarium ad Loca Sancta".
Do comezo da viaxe ata Xerusalén
Nesa cidade quedou ata o 384 e durante eses tres anos fixo expedicións,algunha delas de varios meses de duración.
3ª expedición
alt=Igrexia do Santo Sepulcro - Xerusalén|miniatura|A basílica do Santo Sepulcro foi un dos lugares visitados por Exeria. Dende Xerusalén fixo as distintas expedicións.por Terra Santa.
4ª expedición
En Xerusalén pasa a Pascua, que no ano 384 caeu no mes de marzo. Pouco despois inicia o regreso dando un rodeo por Mesopotamia, onde pasa un tempo en Edesa. A finais de abril diríxese a Haran intentando seguir os vestixios de Abraham, pero non pode porque os persas ocupaban a parte oriental de Siria.
Entón decide ir a Antioquía e coller a ruta coñecida que fixo á ida: Tarso, Capadocia, Galacia, Bitinia e Constantinopla. Nalgúns momentos do camiño desviouse para visitar os sepulcros de mártires venerados, como o de Santa Trega en Isauria, onde leva a gran alegría de coincidir coa súa amiga Marthana.
En Constantinopla non pensaba quedar moito tempo, tiña plans de facer outras expedicións por Asia Menor antes de iniciar o regreso á Gallaecia. A partir de aquí promete seguir mandando noticias e pide ás súas amigas que non a esquezan nunca, tanto se segue viva como se morre. Aquí remata o relato inconcluso. Non se sabe como volveu nin se o fixo.
Repertorio toponímico
A riqueza das descricións xeográficas, cos seus nomes utilizados nun momento concreto nunha área determinada, permite facer un seguimento da súa conservación ó longo do tempo, con cambios por razóns históricas, políticas, lingüísticas ou culturais, pero sen perder a raíz etimolóxica na maioría dos casos. No manuscrito de Exeria hai identificados un total de 86 topónimos, dispostos a continuación tal e como se mencionan no texto latino:
Importancia cultural
alt=Mosaico romano procedente das escavacións arqueolóxicas na Praza de San Domingos (Lugo)|miniatura|250x250px|Documentos como o de Exeria e o estudo de restos arqueolóxicos axúdannos a coñecer a cultura do Imperio romano A achega de Exeria considérase moi relevante para o estudo do pobo romano e os estilos de vida no século IV. Tamén ten moita importancia polo uso natural da lingua cotiá e a súa expresividade emotiva, tan pouco frecuente nos textos funcionais da época. O alcance cultural do manuscrito pódese analizar destacando tres valores fundamentais: o aspecto filolóxico, o sociolóxico e o literario. No contexto da cultura galega, a magnitude desta obra conseguiu que a autora sexa considerada unha figura referencial na historia de Galicia.
Filoloxía
Pola redacción coidada e precisa, feita con moito detalle e cun vocabulario pouco extenso mais efectivo, sabemos que Exeria era unha persoa culta que sabía latín e grego. Tamén demostra ter un gran nivel intelectual e unha actitude empática que lle permite adaptarse ás circunstancias dos interlocutores. Tendo en conta a súa formación, probablemente sería dalgún lugar cunha escola ou universidade importante. Naquela época, as cidades máis destacadas da Gallaecia eran Asturica Augusta, que é a actual Astorga e Lucus Augusti, a actual Lugo que naqueles anos estaba rematando a construción da muralla.
O relato está escrito como se fala, no sermo quotidianus (conversa cotiá). Nese latín popular detéctanse xa o que hoxe son modismos galegos como “levar os nenos no colo”. Por exemplo, na descrición do Domingo de Ramos en Xerusalén escribe: “Et quotquot sunt infantes in hisdem locis, usque etiam qui pedibus ambulare non possunt, quia teneri sunt, in collo illos parentes sui tenent, omnes ramos tenentes alii palmarum, alii oliuarum.” (E cantos nenos hai nestes lugares, mesmo os que aínda non poden andar que os pais levan no colo, todos suxeitan pólas, unhas de palmeiras, outras de oliveiras).
Polo seu estilo pouco refinado, xunto co uso dun rexistro lingüístico informal, podería dar a impresión de que quería fuxir do soberbio discurso das escolas mundanas. En calquera caso, parece que a súa intención non foi escribir unha obra literaria, senón unha peregrinatio animae (viaxe da alma) en forma epistolar, dirixíndose a un grupo de amigas moi concreto.
Socioloxía
A importancia histórica do manuscrito é notable polo cúmulo de datos que aporta, pois ademais da descrición detallada dos actos litúrxicos e lugares sagrados, abunda en detalles históricos, xeográficos, paisaxísticos e culturais. Socioloxicamente, pódese analizar a súa achega ó coñecemento humano da época desde distintas perspectivas, en especial a través das súas facetas como muller, viaxeira e cristiá. alt=Mapa do Imperio Romano|esquerda|miniatura|333x333px|O texto de Exeria é un documento importante para comprender a sociedade romana do século IV
Feminismo
Na sociedade do Imperio romano, as mulleres vivían sometidas a unha lexislación feita a partir da visión masculina, cunhas normas morais e sociais que as constrinxían. Esta circunstancia fai máis admirable a obra escrita por Exeria en condicións tan complicadas.
Eran moitas as críticas ás peregrinas que difundían homes ilustres, por exemplo a epístola segunda de San Gregorio de Nisa, na que falaba do perigo para as mulleres se acudían ás pousadas e cidades descoñecidas, porque incitaban ó pecado. Tamén San Xerome publicou a súa repulsa condenando o ignominioso exemplo que dan as peregrinas perdendo a elegancia en compañías pouco edificantes. alt=Imaxe dunha escritora romana descoñecida. |miniatura|Esta imaxe de Safo asóciase a Exeria porque contradí a idea de falta de cultura feminina na antigüidade Os documentos oficiais, escritos por autores clásicos, destacan as xestas heroicas e os feitos importantes dos homes, relegando e marxinando a participación da muller na historia. Por estes motivos, o Itinerario de Exeria é apreciado como proclama feminista que pon en valor a importancia da cultura feminina na antigüidade.
Hai dúas vertentes polas que se analizou a relevancia do Itinerario. Por unha parte, xa Valerio do Bierzo ponderaba a valentía física e o corazón intrépido para afrontar un reto tan descomunal que superaba a todos os varóns máis fortes do século.
Pero outro mérito, o intelectual e creativo, fai destacar a obra escrita como referente cultural que expón o ánimo inquedo e desexoso de adquirir un maior coñecemento sobre as persoas e as cousas. Ela mesma confesa que é a curiosidade a que a fai viaxar cos ollos ben abertos e pedindo explicacións de todo o que ve. Non a cega nin a aceptación submisa das crenzas populares nin o fervor relixioso. Ó contrario, coas súas amigas mantén un talante ás veces irónico. Por exemplo, despois de contar que o bispo de Segor levounos ó lugar onde a muller de Lot quedou convertida en estatua de sal, comenta: “Pero crédeme, cando inspeccionamos o sitio non vimos sinais da estatua por ningures, para que imos enganarnos”.
Algúns movementos emancipadores da muller salientaron a transcendencia do texto de Exeria como patrimonio literario dirixido a un universo feminino co que quixo compartir a súa experiencia ata convertirse en testemuña perenne. O concepto de sororidade xa estaba presente no seu escrito que non estaba dirixido a un público anónimo, maiormente homes, senón a un grupo de mulleres coas que sentía unha complicidade de introspección feminina. Porque eran esas destinatarias as que podían comprender mellor que ninguén as súas sensacións, apreciando a constante ilusión de cada momento vivido. alt=Vasilla de terracota exposta no museo do Louvre|miniatura|As euloxias eran recordos materiais que os anfitrións entregaban ó despedirse|288x288px|esquerda
Turismo
Os antecedentes máis remotos do que hoxe coñecemos por turismo eran as viaxes para visitar templos, a asistencia a festividades e a concorrencia a baños termais.
Xa naquela época dispoñían de itinerarios escritos, especificando rutas, distancias e tempos requiridos para viaxar entre os distintos puntos do Imperio. Mais eran textos funcionais sen outro propósito que o informativo. En cambio, con Exeria aparece o relato humano en primeira persoa, cunha narrativa confidencial dos feitos e unha estrutura de crónicas transmisoras de sentimentos.
O itinerarium egeriae anticipa o que hoxe son os tres piares básicos da promoción turística: a mensaxe adaptada a un público obxectivo (o seu grupo de amigas), o tratamento da narración como experiencias (a súa testemuña emocional) e a chamada a realizar unha acción concreta (a súa petición de que a garden na memoria).
Moito tempo antes de poñerse de moda os “souvenirs” (recordos materiais para lembrar a estancia nalgún lugar) era costume que os anfitrións ofrecesen “euloxias” aos visitantes. No uso eclesiástico, ese termo aplícabase a obxectos benditos, ás veces referíndose á eucaristía.
Para Exeria os agasallos que recibía ó despedirse significaban moito e sentíase feliz, por pequeno que fose o detalle. Entendía que calquera cousa entregada no momento de partir era unha euloxia que selaba o vínculo da hospitalidade para permanecer na memoria. Ela conta que en ocasións consistía nun froito propio do lugar, un doce, unha vasilla de aceite para a lámpada ou simplemente unha pedriña fermosa da terra para lembrar os momentos vividos.
Semellando as futuras postais turísticas que aparecerían séculos despois para lembrar imaxes de viaxes, Exeria tamén engadiu ilustracións no seu escrito para describir algúns lugares especiais. Iso despréndese do propio texto cando fai alusión a debuxos nas cartas dirixidas ás súas amigas. Por exemplo, no sepulcro de Job escribe: “in eo loco facta est ista ecclesia quam videtis” (neste lugar fixeron esta igrexa que aquí vedes). Esas imaxes perdéronse porque a copia que hai no códice é soamente de texto.
Relixión
O Itinerario é unha fonte importante para o coñecemento do cristianismo na antigüidade tardía. Contén información de primeira orde acerca de Terra Santa, especialmente dos lugares citados no Antigo Testamento como episodios bíblicos e tamén onde transcorreu a vida de Xesús e os apóstolos, segundo se relata nos Evanxeos. A descrición minuciosa de cada escenario, comprobado un a un por Exeria, fai que moitos a consideren unha fiel testemuña que corroborou a información das Escrituras verificando os feitos da historia sagrada.
Algúns sectores relixiosos consideran tamén que as visitas a santuarios, tumbas de mártires e espazos onde se veneraban reliquias foi unha viaxe espiritual para comunicarse co transcendente e superior, purificar a súa alma e acceder ó encontro co divino. Entenden que toda a escritura do percorrido por eses lugares sagrados tiñan como obxectivo fundamental difundir e fortalecer a fe da cristiandade.
Para os investigadores da historia, as crónicas descritivas das liturxias e oficios relixiosos teñen unha grande importancia no estudo antropolóxico porque permiten coñecer datos importantes dunha época na que o cristianismo aparece como relixión triunfante no mundo romano e o civitio grupal ofrece unha identidade comunitaria. Grazas ó texto de Exeria podemos saber con moita precisión como eran no século IV os rituais característicos das celebracións cristiás.
Moitas das primeiras cerimonias relixiosas permaneceron practicamente invariables o longo dos séculos, Exeria incluso compara as similitudes que teñen coas da súa terra de orixe manifestando a unidade de costumes en lugares afastados, aínda que con detalles característicos de cada zona. O texto expón unha documentación salientable da liturxia nas festas da epifanía, do bautismo, das celebracións diarias e dominicais, incluíndo himnos, lecturas e oracións. alt=Retrato de Castelao falando en Montevideo nun acto da Galeuzca |esquerda|miniatura|262x262px|Castelao nomeou a Exeria na lista de inmortais galegos no seu discurso Alba de Gloria
Galicia
A redacción do manuscrito coincidiu no tempo con Prisciliano, Paulo Orosio, Hidacio de Chaves e outros escritores galaicorromanos de prestixio, este feito levou a considerar a época como “o primeiro espertar cultural de Galicia”. Xunto cos Tratados de Prisciliano, o libro de Exeria constitúe un dos primeiros xermolos literarios que forman parte da historia do pensamento galego.
O Consello da Cultura Galega rexistrou a transcendencia da obra de Exeria incorporándoa ó seu Álbum de Mulleres pertencente ó Álbum de Galicia, unha colección de biografías de persoas destacadas que contribuíron de maneira significativa á sociedade galega ó longo da Historia.
Tamén outras institucións, como o concello de Santiago de Compostela, relacionan a Exeria e a súa obra co feito diferencial da cultura galega. En decembro do 2020, o Pleno acordou designar co nome de Exeria unha nova praza a través dunha moción conxunta aprobada por unanimidade. Ademais de engadirlle o nome á toponimia urbana, nun lugar moi utilizado por persoas peregrinas e veciñanza da cidade, acordouse crear alí unha exposición permanente para remarcar a figura da escritora e a importancia da súa creación literaria na cultura galega. O 10 de novembro de 2022 inaugurouse unha escultura en homenaxe a Exeria no tramo final do Camiño francés, na entrada á zona histórica de Compostela. A autora da obra é Sole Pite Sanjurjo, artista plástica compostelá, e foi fundida no obradoiro Arte Bronce, de Cuqui Piñeiro. alt=Libros antigos|miniatura|A obra de Exeria anticipouse a futuros desenvolvementos de xéneros literarios
Literatura
Na enciclopedia dirixida por Menéndez Pidal “Historia de España”, afírmase que Exeria debe poñerse con todo dereito á fronte das escritoras españolas. Sen ela ser consciente, co seu escrito inicia unhas formas narrativas que máis adiante terían seguidores. A importancia literaria do Itinerario de Exeria pode contemplarse dende o aspecto de dous xéneros que florecen na súa obra:
Outra peculiaridade do escrito de Exeria está nalgúns detalles de incipiente manexo da intriga, anticipando contidos que resolve máis adiante mantendo o interese por seguir o relato en sucesivas entregas. Curiosa, como ela mesma se define, a súa exposición cultiva a curiosidade compartida.
Estrutura
O contido da obra divídese en dúas partes. Na primeira (capítulos I-XXIII) relata a viaxe en orde cronolóxica. Na segunda (capítulos XXIV-XLIX) describe os rituais de culto en Xerusalén, onde estivo vivindo como lugar base dende onde partiu para as diversas expedicións pola zona. alt=Mosaico de Mandaba|miniatura|300px|Mosaico co mapa da zona de Terra Santa alt=Recreación da vida en Xerusalén|miniatura|300px|Recreación das actividades cotiás en Xerusalén
Wang Yaping
Wang Yaping é unha piloto e astronauta chinesa. Wang foi a segunda muller astronauta nomeada pola CNSA e a segunda muller chinesa no espazo.
Carreira
Wang é capitá da Forza Aérea do Exército Popular de Liberación.
Foi candidata para a misión espacial Shenzhou 9 Non obstante, Liu Yang foi seleccionada para a histórica misión da primeira muller chinesa en viaxar ao espazo. Wang era membro da tripulación de reserva do SZ-9.
Wang converteuse na segunda muller astronauta chinesa como membro da tripulación da nave espacial Shenzhou 10, que orbitaba a Terra en xuño de 2013, e da Tiangong-1 que orbitaba á estación espacial na que atracou. Foi a primeira persoa da tripulación que se anunciou, en abril, mentres que o resto da tripulación foi anunciada en xuño. Wang Yaping foi unha das dúas mulleres no espazo para o 50 aniversario de Vostok 6, o primeiro voo espacial dunha muller, Valentina Tereshkova. A outra muller no espazo, o 16 de xuño de 2013, era Karen Nyberg, unha astronauta estadounidense a bordo da Estación Espacial Internacional. Mentres estaba a bordo do Tiangong-1, Wang realizou experimentos científicos e ensinou unha lección de física a estudantes chineses a través da transmisión de televisión en directo.
Wikipedia en zhuang
A Wikipedia en zhuang é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en linguas zhuang.