cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Serval
Hábitat e distribución
Aínda que abunda máis nas zonas de matogueiras claras, está presente tamén en sabanas abertas, e en selvas, particularmente cerca de lugares pantanosos e ríos, e en semidesertos, polo que a súa área de distribución esténdese por gran parte do continente africano, coa excepción das zonas desérticas, as selvas húmidas da África occidental e da cunca do Congo, e boa parte do extremo sur de Suráfrica, onde se extinguiu a subespecie local (Leptailurus serval serval) debido a caza excesiva.
A subespecie que habita au norte do Sáhara (Leptailurus serval constantinus) probablemente encóntrse extinta, sendo as súas últimas citas en Alxeria de 1880 ou quizais de 1930.
Os servais presentes en Tunisia proceden de reintroducións feitas con exemplares subsaharianos.
Bioloxía e ecoloxía
miniatura|Un serval xuvenil. O serval é un depredador que se alimenta de pequenos animais (ao igual que a maior parte dos felinos). As súas presas máis comúns son roedores e aves de tamaño medio e, excepcionalmente, algunhas especies de antílopes.
O Casal de Abaixo, Brandeso, Arzúa
O Casal de Abaixo é un lugar da parroquia de Brandeso no concello coruñés de Arzúa na Comarca de Arzúa. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2010 tiña 11 habitantes (3 homes e 8 mulleres).
Serval
Bioloxía e ecoloxía
Á súa vez, son cazados ocasionalmente por leopardos e, con moita máis frecuencia, polo home, pois a súa pel considérase moi valiosa ao longo e largo de África.
As femias paren de 2 a 4 crías por camada, tras un período de xestación de entre 60 e 65 días, que coidan en solitario nun tobo abandonado por outro animal, con frecuencia o porco formigueiro.
Caza e alimentación
miniatura|240px|Cabeza de serval. O serval é basicamente nocturno, polo que caza sobre todo pola noite, a non ser que sexa perturbado pola actividade humana ou da presenza de depredadores nocturnos máis grandes. A pesar de que está especializado en roedores, é un depredador oportunista cuxa dieta inclúe tamén aves, lebres, damáns, réptiles, insectos, peixes e ras. Máis do 90 % das súas presas pesan menos de 200 g. O serval come moi rápido, ás veces demasiado rápido, o que pode causar que se atragante e regurxite debido á obstrución da garganta. Normalmente caza e se alimenta de pequenas presas das que devora todo. Con presas máis grandes evita os órganos e intestinos xunto coa pel, plumas, picos, patas ou pezuños. Utiliza unha técnica para desplumar moi eficaz que consiste en lanzar repetidamente as aves capturadas ao aire ao mesmo tempo que golpean a súa cabeza de lado a lado, eliminando así as plumas.
Como parte das súas adaptacións para a caza nas sabanas, o serval conta cunha patas longas (as máis longas de todos os gatos, en relación co tamaño do corpo) para saltar, e que tamén o axudan para alcanzar unha velocidade máxima de 80 km/h, e ten grandes orellas cun sistema auditivo moi agudo. As súas longas patas e o longo pescozo permítenlle ver a través dos pasteiros de hermas* máis altas; mentres que os oídos utilízaos para detectar ás súas presas, incluso en tobos subterráneos. O seu ataque repentino é un salto en vertical moi preciso, que pode ser unha adaptación para a captura de aves. É capaz de saltar até 3,6 m horizontalmente desde unha posición estacionaria, e aterrar con precisión no seu obxectivo con forza suficiente para atordar ou matar á súa presa co impacto. O serval é un cazador eficiente, dada a porcentaxe de captura de presas: 50 % en media, fronte a unha media do 38  % para os leopardos e o 30  % para os leóns.
O serval é extremadamente intelixente e demostra gran capacidade para a resolución de problemas, polo que é capaz de facer travesuras, así como burlarse facilmente da súa presa e eludir a outros depredadores. A miúdo xoga coa súa presa capturada durante varios minutos antes de consumila. Na maioría das situacións, defende feroz o seu alimento contra os intentos de roubo. Os machos son máis agresivos que as femias.
Reprodución
miniatura|Femia de serval cun cachorro.
As crías pesan ao redor de 250 g ao naceren, e son nos primeiros ceegas*, e están cubertas por unha capa de pelo lanoso agrisado. Abren os ollos entre os 9 e os 13 días de idade, e comenzan a inxerir alimentos sólidos ao cabo dun mes. Nuns seis meses adquiren os seus dentes caninos permanentes e comenzan a cazar por si mesmas; abandona a súa nai aos 12 meses de idade. Poden alcanzar a madurez sexual entre os 12 e os 25 meses de idade.
A súa esperanza de vida é duns 10 anos na natureza, e de até 20 anos en catividade. A vida máis longa rexistrada nun serval africano salvaxe foi de 23 anos de idade. En cativerio, a media de vida é de 22,4 anos.
Xénero
O xénero Leptailurus foi creado en 1858 polo explorador e naturalista ruso Nikolai Severtzov, en ''Rev. Mag. Zool. Paris'', 1858 (2) 10: 389.
Especie
A especie foi descrita en 1776 polo médico, botánico e zoólogo alemán, discípulo de Linneo, Johann Christian Daniel von Schreber, en Die Säugethiere, 3 (16): pl. 110. (Imaxe).
Xénero
O nome Leptailurus quizais se construíu a partir do primeiro elemento lep-, tirado do grego antigo λεπταλέος (leptaléos) ou λεπτός (leptós) que significa 'fino', 'delicado', ao que se engadiu o substantivo do grego antigo αἲλουρος aíluros, 'gato'.
Especie
O termo serval deriva do latín moderno Serval, empregado por primeira vez por Buffon en 1765, que o tomou do galego-portugués (lobo) cerval ('lince', referido ao lince ibérico), termo derivado do latín clásico lupus cervarius, literalmente 'lobo que caza ao cervo', de cervarius, -a, -um, 'pertencente ao cervo', de cervus 'cervo'.
Nome vulgar
Na maioría das linguas modernas a especie coñécese como serval. En afrikaans denomínase tierboskat e, en suahili, mondo, kisongo, marara e tsui mbara.
Notas taxonómicas
O xénero foi considerado como un subxénero de Felis por McKenna e Bell (1997). Parece que hai pouco acordo sobre a relación de Leptailurus con outros felinos. Pocock (1917) situouno canda Leopardus, mentres que Weigel (1961), Hemmer (1978) e Bininda-Emonds et al. (1999) agrupárono con Felis, Lynx e Caracal. Salles (1992) xuntouno con Prionailurus bengalensis, e Johnson e O'Brien (1997) e Mattern e McLennan (2000) con Caracal e Profelis. Severtzov (1858), Groves (1982) e McKenna e Bell (1997) consideraron a Leptailurus como un subxénero de Felis.
Especie
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polo seguintes sinónimos:
A dos felinos, unha taxonomía discutida
Así mesmo, tradicionalmente, incluíuse a Caracal aurata no xénero Felis ou no Profelis.
No século XIX e principios do XX algúns taxónomos examinaron moitas peles de servais, e identificaron dúas especies sobre a base do patrón da capa: Felis serval (o serval), con manchas grandes e pronunciadas, e Felis servalina ou Felis ornata (coñecidido como servalina ou gato servalina), con peles marcadas con moutas de cor parda. F. servalina foi descrito por primeira vez en 1839 polo naturalista irlandés William Ogilby nun exemplar de Serra Leoa. En 1867, o zoólogo británico John Edward Gray describiu F. herschelii a partir da pel dun espécime da India, que probabelmente era o mesmo que o gato servalina. En 1907, o zoólogo británico Reginald Innes Pocock comentou que as dúas formas deberían considerarse como especies independentes, pero cambiou de opinión 1917. Finalmente, as dúas formas chegaron a ser recoñecidas como a mesma especie. Outra forma, F. himalayanus (o serval do Himalaia), foi descrita a partir dunha pel adquirida na rexión do Himalaia. Con todo, o naturalista escocés William Jardine observou en 1843 que ningún exemplar identificado por el ou polos seus colegas difería considerabelmente do serval común. En 1944, Pocock identificou tres razas do serval do norte de África.
Datos moleculares recentes revelan inequivocamente que o caracal, o serval e Caracal aurata están intimamente ligados.
E análises xenéticas moi recentes mostraron que o caracal, Caracal aurata e máis o serval están estreitamente relacionados pola súa xenética, e que diverxeron dun antepasado común hai aproximadamente 5,4 millóns de anos. Polo tanto, suxeriuse incluír a todos eles dentro do xénero Caracal.
Este criterio foi aceptado polos autores da Lista vermella da Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN) para Caracal aurata. Polo tanto, segundo a UICN, o xénero comprede estas dúas especies:
Pola súa parte, W. E. Johnson e colaboradores, engaden tamén ao serval nesta lista:
Subespecies
Na actualidade a maioría dos autores recoñecen as seguintes subespecies:
Riobó, Osmo, Cenlle
Riobó é un lugar da parroquia de San Miguel de Osmo no concello de Cenlle.
Serval
Subespecies
Porén, desde 2017, A. C. Kitchener e colaboradores só recoñecen como válidas tres subespecies:
Filoxenia dos felinos
Os resultados de estudos filoxenéticos indican que o caracal evolucionou case un millón de anos antes que os linces. Está máis estreitamente relacionado con Caracal aurata. Estas dúas especies, xunto co serval, forman a liñaxe denominada Caracal, que evolucionou hai 8,5 millóns de anos (Ma). O antepasado desta liñaxe chegou a África hai de 8,5 a 5,6 Ma. Diverxeu do serval probabelmente nos últimos cinco millóns de anos, entre o plioceno e o plistoceno.
Riobó, Osmo, Cenlle
Nel atópase o Pazo de Riobó, as escolas de nenos e nenas da Fundación da escola da Doctrina Cristiana feita por Bernardino de Prado y Ulloa, dono do pazo, e unha casa tamén patrimonio do pazo na que se pode ver sobre unha ventá un escudo timbrado con cimera emplumada mirando a dereita, con dous cuarteis, o primeiro coas nove cuñas do apelido Acuña e o segundo, cunha banda en diagonal e bordura de trece roeles que pode pertencer a familia Sandoval - Sarmiento.
Placín, Manzaneda
Santiago de Placín é unha parroquia do concello ourensán de Manzaneda na comarca da Terra de Trives. No ano 2007 tiña 88 habitantes (41 homes e 47 mulleres) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución de 27 habitantes en relación ao ano 2000.
Serval
Filoxenia dos felinos
Desde 2006, as relacións filoxenéticas dos felinos establecéronse como se indica a continuación:
Domesticación e hibridación
Os servais xuvenís poden seren domesticados, aínda que son difíciles de manter en catividade porque non adoitan recoñeceren a xerarquía imposta polos seus donos; a pesar diso, cada vez pódense ver máis como mascotas exóticas nos Estados Unidos. Neste país efectuáronse cruzamentos con éxito de servais con caracais (como veremos, uns felinos lixeiramente emparentados), e incluso con gatos domésticos, o que orixinou unha nova e rara raza de felinos domésticos, os chamados gatos "Savannah".
O 7 de abril de 1986, naceu un gatiño híbrido san fillo do cruzamento entre un serval macho e unha gata doméstica; este gatiño era máis grande que os gatiño domésticos típicos, e se parecía ao seu pai no patrón da pelaxe, e parecía ter herdado algúns trazos domésticos, como a mansedume, da súa nai. Estes gatos híbridos poden ter o hábito de seguir ao seu dono, e poden seren bos nadadores. Cos anos, estes gatos de Savannah gañaron popularidade como mascotas nos Estados Unidos.
Status
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) cualifica o status do serval como LC (pouco preocupante), debido a que é relativamente abundante e a súa área de distribución é extensa. Nos últimos anos hai moitos rexistros novos que indica unha expansión e recolonización dalgunhas áreas.
Esta especie está tamén incluída no Apéndice III do CITES.
Ameazas e conservación
A maior ameaza para a supervivencia do serval é a degradación das zonas húmidas e das praderías. O comercio de peles de serval, aínda que en declive, mantense en países como Benín e o Senegal. Na África Occidental, o serval ten importancia na medicina tradicional. Os pastores adoitan mataren servais para protexeren aos seus animais domésticos, aínda que estes animais xeralmente non se alimentan do gando.
Varias poboacións de servais viven en diversas áreas protexidas da súa área de dispersión. Por outra parte, a súa caza está prohibida en Alxeria, Botsuana, ambos os Congos (República do Congo e República Democrática do Congo), Kenya, Liberia, Marrocos, Mozambique, Nixeria, Ruanda, Suráfrica (Provincias de O Cabo Oriental e O Cabo Occidental) e Tunisia, e está admitida, pero regulada, en Angola, Burkina Faso, República Centroafricana, Ghana, Malaui, Senegal, Serra Leoa, Somalia, Tanzania, Togo e Zambia.
O serval na cultura
A asociación dos servais cos seres humanos data dos tempos do Exipto Antigo. Aparecen pintados en agasallos ou obxectos comerciais de Nubia na arte exipcia.
Do mesmo xeito que moitas outras especies de felinos, os servais son ocasionalmente mantidos como animais de compañía, aínda que a súa natureza salvaxe implica que a súa propiedade estea regulada na maioría dos paíse.
Igeldo
250px|miniatura|Situación de Igeldo no concello de [[Donostia.]] 250px|miniatura|Igeldo Igeldo é un barrio da cidade de Donostia, en Guipúscoa, situado no oeste do concello, no macizo montañoso do mesmo nome. Tiña unha poboación de 1.105 habitantes en 2013.
Está formado por un pequeno casco urbano de carácter rural e unha ampla zona de poboación dispersa repartida en casarías e chalés. Limita ao norte co mar Cantábrico, ao oeste co concello de Orio, ao sur co concello de Usurbil e ao leste cos barrios donostiarras de Antigua e Ibaeta.
En decembro de 2013, despois de anos de movemento veciñal a prol da secesión, separouse de Donostia constituíndo o concello número 89 de Guipúscoa. O 12 de febreiro de 2014 o Tribunal Superior de Xustiza do País Vasco anulou de forma cautelar o decreto de desconexión, polo que volveu a converterse nun barrio da cidade donostiarra.
1634
Outros
Historia ano a ano
Froilán
Monxe
miniatura|Tumba de Froilán en León. Viviu como anacoreta na gruta de Ruiterlán, na bisbarra do Bierzo e nas montañas de Curueño. A súa vida de meditación, oración e hospitalidade, déronlle sona de home santo. Moitos acudían a el en busca de consolo e alento e para todos tiña unha verba acertada e acolledora. Predicaba entre montañeses e labregos. Tradicións populares dan testemuño da súa presenza na Virgen del Camino, Virgen de Velilla, Liébana e Valdera.
Xunto con Atilano, un presbítero de Tarazona, comezou a organizar aos ermitáns dos montes dos Ancares e dos montes de León en comunidades monásticas. Vivían unha vida de pobreza, traballo manual, obras de caridade e oración. Atribúeselle a fundación do mosteiro de Valdecésar, trala súa morte, moi favorecido polos reis de Galicia Ordoño II e Elvira Menéndez.
Co avance da repoboación cristiá no occidente peninsular, estableceron comunidades no val do Esla no mosteiro de Távora e no mosteiro de Moreruela.
Bispo
miniatura|Igrexa de San Froilán de Lugo. Morto o bispo de León, Vicente, o pobo unanimemente reclama do rei astur-galaico Afonso III o nomeamento de Froilán como bispo. Como aínda non era sacerdote, na cerimonia recibiu antes o sacramento da orde. O toma do báculo fíxose perante a corte do monarca de Oviedo e con aclamación de todo o pobo. Exerceu como bispo con xustiza e benevolencia, defendendo aos pobres, os febles e os doentes. No ano 905, morreu en loor de santidade. Foi soterrado na catedral antiga e posteriormente foron trasladados os seus restos, por orde do rei de Ordoño II, reinando xa en León, á nova Catedral.
Del contáronse prodixios como que amansaba os lobos e curaba os enfermos.
A súa festa celébrase o 5 de outubro, día do seu pasamento.
Represéntase vestido de monxe ou de bispo, con mitra e báculo. Pode acompañarse cun lobo manso, que leva unha bolsa coa Biblia.
Reigada, Manzaneda
Santa María Madanela de Reigada é unha parroquia do concello ourensán de Manzaneda na comarca da Terra de Trives. No ano 2007 tiña 113 habitantes (62 homes e 51 mulleres) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución de 31 habitantes en relación ao ano 2000.
Hamilton Mourão
Antônio Hamilton Martins Mourão, nado en Porto Alegre o 15 de agosto de 1953, é un militar brasileiro, xeneral retirado do Exército e vicepresidente da República Federativa do Brasil dende xaneiro de 2019.
Primeiros anos
Nado o 15 de agosto de 1953 en Porto Alegre (estado de Río Grande do Sur), fillo do xeneral Antônio Hamilton Mourão e Wanda Coronel Martins. Retirouse o 28 de febreiro de 2018. Ten ascendencia brasileira nativa e identifícase como indíxena brasileiro.
Carreira militar
esquerda|miniatura|Mourão en 2016 en [[Río de Xaneiro.]] Ingresou no exército en 1972, na Academia Militar das Agulhas Negras, onde se diplomou en artillaría en 1975. Como oficial superior, estudou na Escola de Comando e Estado Maior do Exército. Estivo destinado en Angola, nunha misión de paz. Foi agregado militar na embaixada do Brasil en Caracas, Venezuela.
Vicepresidente da República
Afiliado dende 2018 ó ultradereitista Partido Renovador Laborista Brasileiro (PRTB), en agosto de devandito ano foi oficializada a súa candidatura a vicepresidente da República acompañando a Jair Bolsonaro, que ó cabo obtivo a maior porcentaxe de votos na primeira volta (46,03 %), pasando á balotaxe. A candidatura de Bolsonaro e Mourão impúxose na segunda volta á de Fernando Haddad e Manuela d'Ávila.
Dijon
Dijon é unha cidade de Francia, capital (préfecture) do departamento de Côte-d'Or e cabeza da rexión de Borgoña-Franco Condado. A poboación de Dijon en 2008 era de 151.576 habitantes, segundo estimacións do INSEE, organismo francés de estatísticas, cifra que a convertía na 17ª cidade máis populosa do país.
Posuidora dun rico patrimonio artístico e cultural, «capital dos duques de Borgoña», é unha cidade turística, gastronómica e comercial, "cidade verde", goza dunha viva tradición de intensa vida cultural. Ë tamén unha cidade universitaria e de congresos. Ademais goza dun tecido industrial diversificado, especialmente no sector de servizos.
Xeografía
Dijon sitúase no nordeste de Francia, a uns 300 km ao sueste de París, na confluencia do río Ouche (afluente do Loira) e o seu afluente o Suzon. Un pequeno rego o Raine é tamén tributario do Ouche. A cidade está atravesada tamén polo canle de Borgoña.
O clima de Dijon é oceánico, mais, dado o seu afastamento do mar, un tanto continentalizado.
If Beale Street Could Talk (filme)
If Beale Street Could Talk é un filme estadounidense de 2018 escrito e dirixido por Barry Jenkins, e baseado na novela homónima de 1974, escrita por James Baldwin. Está protagonizado por KiKi Layne, Stephan James, Colman Domingo, Teyonah Parris, Michael Beach, Dave Franco, Diego Luna, Pedro Pascal, Ed Skrein, Brian Tyree Henry e Regina King. O filme conta a historia dunha muller nova, que co apoio da súa familia, tenta limpar o nome do seu amante quen foi inxustamente acusado de violación antes do nacemento do seu fillo.
Vicente Peña Tarrasa
Vicente Peña Tarrasa, coñecido como Pedro Borrás, nado en Palma de Mallorca en 1904 e finado en Val do Dubra o 5 de marzo de 1949, foi un guerrilleiro antifranquista.
Traxectoria
Suboficial da Mariña en Ferrol. A principios dos anos corenta organizou células clandestinas nos cuarteis Dolores de Infantería de Mariña en Ferrol e grupos da Unión Nacional (UNE) e o PCE. En 1946 pasou á guerrilla onde foi un dos oficiais militares do destacamento Eive-Carbón da IV Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia. Tamén asumiu a formación teórica a través do periódico Senda Guerrillera. O grupo que comandaba foi o autor do incendio da Casa do Concello de Moeche o 17 de agosto de 1948. Refuxiados nunha casa de Zas (Negreira), foron descubertos pola Garda Civil, fuxiron e foron abatidos en Paramos (Val do Dubra) o 5 de marzo de 1949. Morreron José María Castelo Mosquera e Manuel Pena Camino, e as enlaces Carmen Temprano e Manuela Teiga.
Paíño gallado
miniatura|O ovo. O paíño gallado (Oceanodroma leucorhoa) é unha ave da familia Hydrobatidae.
Características
Caracterízase pola súa cor semellante á do tisne, a súa mancha de cor branca na parte superior á cola, e polas súas pequenas dimensións: mide 20 cm de lonxitude, 45 cm de envergadura e pesa tan só 45 g.
Vive en mar aberto, penetrándose só na costa para criar, e, aínda así, de noite. Durante as treboadas pode ser arrastrado a terra.
O seu niño é unha cavidade entre as rochas; un membro da parella chóca o ovo, mentres o outro está no mar. Só aniña unha vez ao ano, de abril a xullo, poñendo un único ovo.
A Cruz, Sofán, Carballo
A Cruz é un lugar da parroquia de Sofán no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 47 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 20 homes e 27 mulleres.
Paíño gallado
Características
Aliméntase de medusas, invertebrados mariños e restos de peixes.
Neftekamsk
miniatura|200px|Escudo de Neftekamsk Neftekamsk (Нефтекама en baskir e Нефтекамск en ruso) é unha cidade da República de Bashkortostán localizada na beira do río Kama, en Rusia. A súa poboación era de 118.000 habitantes en 2008.
Historia
En 1955 descubriuse petróleo preto da aldea mari de Arlani no distrito de Krasnokamski, levantándose o centro administrativo do campo de petróleo na actual localización de Neftekamsk en 1957, recibindo o status de cidade en 1963.
O Casal de Arriba, Brandeso, Arzúa
O Casal de Arriba é un lugar da parroquia de Brandeso no concello coruñés de Arzúa na Comarca de Arzúa. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2010 tiña 5 habitantes (dous homes e tres mulleres).
Neste lugar está situado o pazo de Brandeso.
A Charrúa, Sofán, Carballo
A Charrúa é un lugar da parroquia de Sofán no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 6 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 3 homes e 3 mulleres.
Medusa
A medusa, augamar ou aguamar é un animal invertebrado que pertence ó grupo dos cnidarios. Atópanse en todos os océanos do planeta, dende a superficie até as profundidades. Algunhas medusas habitan en auga doce. As medusas vagaron polos mares dende hai 500 millóns de anos, ou se cadra, dende hai 700 millóns ou máis. As especies actuais presentan unha morfoloxía moi semellante ás especies fósiles.
Viven afastadas da costa, pero poden achegarse en cantidades variables por mor das correntes de auga. A chegada de medusas á costa é un fenómeno natural que se produce durante a primavera e o verán.
1633
Outros
Historia ano a ano
Arkoi
Arkoi (grego: Αρκοι) é un grupo de varias pequenas illas situadas no leste do mar Exeo, Grecia preto da costa exea turca, que forma parte do arquipélago do Dodecaneso. A illa atópase dentro do municipio de Patmos, e ten unha poboación de 54 habitantes no censo de 2001.
Debido á pouca poboación non existe unha verdadeira capital, como tal, aínda que a maioría dos habitantes viven cerca do porto principal o resto vive disperso ao redor da illa ou en terreos máis altos. A maioría da poboación atopa emprego na pesca, a cría de cabras, ou traballando nunha das catro tabernas das illas.
Manuel Esteban
Manuel Esteban Domínguez, nado en Vigo o 18 de xuño de 1971, é un médico e escritor galego.
Arkoi
Monumentos Históricos
Sobre o outeiro que domina o porto principal atópanse as ruínas dunha acrópole. Aínda que pouco queda da estrutura, as ruínas fan un bo miradoiro no que ver a posta de sol sobre o mar Exeo. Nun extremo da illa, cara á illa de Lipsi está a mellor praia da illa, Tiganakia. Esta praia é pequena con algo de roca, pero ofrece augas cristalinas para nadar e avista da baía os illotes próximos é idílica. Esta praia e invadida en pleno verán (xullo e agosto) por excursionistas da próxima illa de Lipsi que visitan a praia con frecuencia. O outro extremo da illa, na dirección da illa de Samos, se coñece como o 'cárcere italiano'. Os poboadores din que foi utilizado durante a segunda guerra mundial como unha prisión polo exército Italiano que ocupou a illa. Tamén neste extremo da illa hai unha cova, que contén unha serie de formacións de estalactitas e estalagmitas. A cova é moi difícil de atopar porque ó seu redor está cuberto de oliveiras e arbustos.
Manuel Esteban
Traxectoria
Médico especialista en Medicina Familiar e Comunitaria, é profesor da rama sanitaria de Formación Profesional no centro Manuel Antonio de Vigo. Foi vicepresidente da asociación Down Vigo. En 2016 gañou o premio Xerais coa novela A ira dos mansos.
Arkoi
Preto das Illas
A illa habitada máis próxima é a de Marathi, aínda que a poboacións máis próximas de tamaño considerable atópanse nas illas de Lipsi e Patmos.
Manuel Esteban
Traxectoria
O inspector de policía Carlos Manso é o protagonista das súas tres novelas.
Arkoi
Transporte
Hai servizo de transbordador que unen a illa con Samos, Patmos, e Lipsi, así como de cando en vez pequenos transbordadores a outras illas próximas, como Marathi.
Restauración Meiji
A Restauración Meiji (en 明治維新, めいじいしん, Meiji Ishin), referida na súa época como Restauración Honorable (en 御一新, Goisshin) foi unha cadea de eventos que conduciron a un cambio na estrutura política e social do Xapón no período comprendido de 1866 a 1869, un período de anos que abrangue parte do período Edo (tamén denominado Bakumatsu, Shogunato Tokugawa tardío, literalmente últimos momentos de Bakufu) e o comezo da Era Meiji.
Ó comezo do século XIX, o Xapón vivía illado e cunha organización social de carácter feudal análoga á de Europa na Idade Media. A autoridade política era exercida polo Shogún, e a relixiosa polo Emperador ou Micado, que foi considerado deus vivente ata 1945. Os EUA en 1854 obrigaron ao Shogún a permiti-lo establecemento de factorías mercantiles en territorio xaponés, seguíndolles outras potencias occidentais. O Emperador Mutsuhito estableceu o poder absoluto en 1868, inaugurando o período Meiji.
O Período Meiji ou das reformas, significa o esforzo do Xapón por occidentalizarse, e porse en tódolos aspectos á altura de Occidente. O que conseguiron con incrible rapidez. Ó sentirse fortes, naceron as ambicións expansivas, sendo foco dos principais conflitos armados de finais do século XIX: as guerras sinoxaponesas e a rusoxaponesa.
Contexto
miniatura|esquerda|Un adolescente [[Emperador Meiji con representantes estranxeiros ao final da Guerra Boshin, 1868-1870.]]
A restauración Meiji Bakumatsu non Doran (fin do réxime do shogun) foi a caída do réxime despótico no Xapón. Este réxime era moi parecido ao feudalismo europeo, o emperador (que se cría que descendía dos deuses) non tiña o poder real senón que dependía do daimío (señor feudal) máis importante. Este titulábase "shogun", que é o maior rango que un daimío podía obter. Por iso o réxime político chamábase shogunato ou bakufu. Agora ben, o Xapón até 1853 permanecera illado do resto do mundo económica e politicamente (excepto para China e Holanda(que gozaban dun porto aberto, Nagasaki). Nesta data chega unha frota armada estadounidense (ao mando do Comodoro Perry) que tiña como propósito demandar un tratado de comercio. Este feito coñécese tamén como "Kurofune raikō" (chegada dos barcos negros). Ao non ter o Xapón unha armada para facerlle fronte tivo que aceptar o tratado, evidenciando o débil que era o país.
En febreiro de 1867, Mutsuhito, aos seus quince anos, sucedeu ao seu pai, o emperador Kōmei e proclamouse unha nova era de Meiji (que significa "culto á regra"). A restauración Meiji de 1868 puxo remate a 256 anos de feudalismo do shogunato Tokugawa.
Unha revolución da clase alta
Esta revolución tivo unha particularidade única na historia; a mesma clase dominante (a aristocracia) foi a que viu a necesidade de cambio e de renunciar aos seus dereitos especiais. Por iso estaban divididos en dous bandos: os Kinnō-no-shishi e os partidarios do shogunato. Os terratenentes (daimyo) que estaban en contra do shogunato lideraron o Kinnō-no-shishi. Entre eles destacan tres dirixentes, o chamado Ishin Sanketsu (o triunvirato de Ishin), cuxos integrantes eran Toshimichi Ōkubo, Takamori Saigō e Takayoshi Kido.
Os partidarios do shogunato contaban con diferentes forzas para enfrontárense a estes revolucionarios; entre eles o Shinsengumi (unha forza paramilitar-policial situada en Kioto). Para 1867 o movemento revolucionario lograra un avance decisivo e o emperador Meiji (que non tiña poder real) dita a orde de disolver o bakufu (shogunado). Pero o shogun Tokugawa Yoshinobu resístese a deixar o poder en mans do Ishin shishi e en 1868 desenvólvense cinco batallas máis, chamadas as Guerras Boshin, en orde cronolóxica son estas: Toba-Fushimi, Monte Ueno, Nagoaka, Aizu e Hakodate.
Posteriormente os samurais tras os radicais cambios realizados polo emperador, rebélanse contra este, formando un exército cuxo inimigo será o emperador ao abolir os privilexios da clase samurai, os adversarios foron o recentemente fundado corpo de policía, formada en gran parte por samurais que se puxeron ao servizo do emperador e samurais dos clans vencedores nas Guerras de Boshin: Satsuma e Chōshū.
Os resultados do cinco guerras foron determinantes e o Shōgun convocou a consello o Ishin Takamori Saigō, no que estivo presente o xefe de mariña shogunal, Kaishū Katsu. O resultado deste consello foi a rendición do shogunato.
Alianzas e lealdades
miniatura|dereita|Alegoría do Novo loitando contra o Vello, a comezos do Xapón Meiji, arredor do ano 1870. A formación en 1866 da alianza Satsuma-Chōshū entre Takamori Saigō, o líder do territorio Satsuma, e Kogorō Katsura, o líder do territorio Chōshū, constrúen os cimentos da restauración Meiji. Estes dous líderes apoiaron ao Emperador Kōmei (pai do emperador Meiji) e aliáronse xunto a Ryōma Sakamoto co propósito de cambiar o goberno do Shogunato Tokugawa (bakufu) e devolver o poder ao emperador. A finais de 1867, o Emperador Meiji ascende ao trono despois da morte do emperador Komei. Este período tamén supuxo un cambio ao Xapón desde o comezo dunha sociedade feudal a tomar unha economía capitalista cunha persistente influencia occidental.
A gran reforma
A primeira reforma foi a promulgación da carta de xuramento en 1868, unha declaración global destinada a dar á oligarquía Meiji o impulso necesario para gañar a confianza e o apoio financeiro do novo goberno. Os cinco estatutos consistían en:
O goberno Meiji asegurou ás forzas estranxeiras que terían que seguir os antigos tratos negociados co bakufu e anunciou que terían que actuar segundo o dereito internacional. Mutsuhito, que reinou ata 1912, seleccionou un novo título de Meiji, ou Adoración no goberno, como sinal do comezo dunha nova era na historia xaponesa.
Para escenificar a nova orde, a capital trasladouse de Quioto, onde estaba situada desde 794, a Toquio (a capital do leste), que era o novo nome da cidade de Edo. A maioría dos daimyō entregaron voluntariamente as súas terras e rexistros censuais ao emperador durante a abolición do sistema Han, simbolizando que a terra e a xente estaban baixo a xurisdición do emperador. Confirmados os seus cargos hereditarios, os daimyō convertéronse en gobernadores e o goberno central asumiu os seus gastos administrativos e o pago dos subsidios dos samurais. O Han foi substituído polas xefaturas do Xapón en 1871 e a autoridade continuou a fluír ao goberno central. Os oficiais favorecidos do antigo Han, como Satsuma, Chōshū, Tosa e Hizen, ocuparon varios cargos nos novos ministerios. Formalmente, os nobres que non foron favorecidos pola corte e os samurais de rango inferior e máis radical substituíron as persoas asignadas polos bakufu, daimyō e antigos nobres da corte ao xurdir unha nova clase dirixente.
Reforma administrativa
Unha condición para a formación do Xapón unitario foi a eliminación da vella estrutura federalista do país. As súas unidades eran principados autónomos, controlados por un daimyō. Durante a guerra civil (1868-1869), o goberno xaponés confiscou as posesións do Shōgun e dividiunas en xefaturas. Non obstante, os principados Han permaneceron fóra do seu control directo.
A cambio da terra, os daimyō convertéronse nos xefes das oficinas rexionais do goberno central, pagadas polo estado. Aínda que a terra dos Hans foi transferida formalmente ao estado, os mesmos Hans non foron eliminados. O seu daimyō mantivo o dereito de recadar impostos e formar exércitos nas súas terras e, polo tanto, permaneceu semiautónomo. Debido a estas mornas políticas do goberno central, o descontento nas rexións foi crecendo.
O 20 de xaneiro de 1869, o daimyō dos catro hans progobernamentais, Satsuma, Choshu, Tosa e Hizen, que foran os adversarios máis decididos do shogunado, acordaron "devolver os seus dominios ao emperador". Outros daimyō tamén o aceptaron, feito que levou, sen dúbida, e quizais especificamente por primeira vez, a ter un goberno central que exercese o poder sobre todo o territorio (天下, Tenko). O antigo daimyō trasladáronse das rexións de Toquio e regresou como gobernadores da xefatura. Antes de 1888 o número de xefaturas reduciuse de 306 a 47, colocouse un distrito especial en Hokkaido, igual que nas xefaturas das tres principais cidades: Toquio, Quioto e Osaka.
Reforma do goberno
Xunto coa reforma da administración producíronse cambios na estrutura do goberno. A base do novo executivo foi tomada directamente da estrutura de goberno xaponesa do século VIII. O 15 de agosto de 1869 o goberno dividiuse en tres ramas: o Daijō-kan, o Ministerio da Esquerda e o Ministerio da Derita. A rama principal era o gabinete. Consistía nun chanceler, ministros da esquerda e da dereita e asesores. A rama da esquerda era lexislador e asesor da rama principal. A estrutura da rama dereita eran oito ministerios, que estaban rexidos polos ministros e viceministros. A maioría dos cargos do goberno foron ocupados por xente procedente dos antigos estados principescos, Satsuma (Saigō Takamori, Okubo Toshimichi, Kuroda Kiyotaka), Choshu (Kido Takayoshi, Ito Hirobumi, Inoue Kaoru, Yamagata Aritomo), Tosa (Itagaki Taisuke Gotō Shōjirō, Sasaki Takayuki) e Hizen (Okuma Shigenobu, Ōki Takatō, Soejima Taneomi, Etō Shimpei) formaron interiormente a chamada facción do Han. As principais posicións ocupáronas aristócratas da capital, como Sanjō Sanetomi e Iwakura Tomomi.
Reforma militar
Un dos principais obxectivos do goberno imperial foi a creación dun exército moderno e eficiente. Despois da liquidación das tropas dos hans, formadas por samurais, estas reasignáronse ao Departamento de Guerra. O 10 de xaneiro de 1873, a iniciativa de Ōmura Masujirō e Yamagata Aritomo, o goberno impuxo o servizo militar obrigatorio. A partir dese momento, todos os homes que chegasen aos vinte anos, estarían obrigados a servir no exército, independentemente da súa condición social. Podían quedar exentos do servizo militar as cabezas de familia e os seus herdeiros, os funcionarios, estudantes, e os que pagasen a cantidade de 270 iens. O último exército imperial estaba formado principalmente por campesiños.
Xunto coa reforma militar creáronse por separado as unidades do exército e a policía. Ata 1872 estiveron adscritas ao Departamento de Xustiza, e a partir do ano seguinte ao Ministerio do Interior. A policía metropolitana organizouse cunha xestión independente en Toquio.
Reforma social
A nobreza xaponesa estaba dentro do estado. Os nobres recibían unha pensión anual, que era o 30% do orzamento total do país. Para aliviar a carga do estado, en 1873 o goberno promulgou a "Lei sobre a devolución das pensións ao emperador" e a nobreza viuse obrigada a abandonar o pagamento periódico das pensións a cambio dun único pagamento. Non obstante, o problema non se solucionou e a débeda das pensións do estado continuou a crecer, razón pola que en 1876 as autoridades aboliron finalmente a práctica dos seus cobros e pagamentos. Neste sentido, a diferenza legal entre os samurais, aos que se lles prohibiu o mesmo ano levar a katana en público, e o pobo, desaparecera. Para asegurar a súa existencia, convertéranse en parte da clase privilexiada dos funcionarios públicos: empregados públicos, policías e profesores. Moitos comezaron a cultivar. Non obstante, a maior parte do comercio non prosperou e rapidamente crebou, debido á falta de habilidades empresariais. Para salvar os samurais, o goberno introduciu subvencións e animounos a colonizar un Hokkaido medio civilizado. Non obstante, estas medidas non foron suficientes, o que foi a causa de futuras disturbios.
Reforma relixiosa
Estableceuse unha Oficina de Culto Shinto, clasificada en importancia por encima do Consello de Estado. Adoptáronse as ideas Kokutai das escolas Mito e púxose o acento na divindade ancestral da familia imperial xaponesa. Nun pequeno mais importante movemento, o goberno apoiou os mestres xintoístas. Aínda que a Oficina de Culto Shinto foi degradada en 1872, en 1877 a Cámara de Ministros controlaba todos os santuarios xintoístas e o Estado recoñecía certas seitas xintoístas. A relixión shinto separouse da administración budista e restauráronse as súas características. Aínda que o budismo sufriu o apoio estatal ao xintoísmo, tivo o seu propio renacemento. O cristianismo tamén foi legalizado e o confucianismo seguiu a ser unha importante doutrina ética. Non obstante, o número de pensadores xaponeses identificados coas ideoloxías e metodoloxía occidentais aumentou cada vez máis.
Reforma fiscal
O obxectivo principal do goberno imperial na construción dun Xapón modernizado foi a creación dun sistema financeiro sólido. A principal fonte das arcas estatais era o imposto sobre a terra en forma de rendas naturais, que durante séculos os agricultores xaponeses pagaran aos seus amos. Despois de que o principado fose eliminado, o goberno asumiu as súas obrigas e dereitos de débeda, razón pola que conseguir o diñeiro do orzamento era extremadamente difícil. Por iso, as autoridades comprometéronse a levar a cabo reformas territoriais e fiscais para estabilizar as finanzas xaponesas.
En 1871, o goberno imperial creou novas zonas de cultivo en terras virxes e en 1872 retirouse a prohibición de vender terras e recoñeceuse a existencia de propiedades privadas. Os propietarios recibiron certificados de propiedade da terra, indicando o prezo da parcela. O sistema de certificados eliminou a forma comunal tradicional de posesión da terra. O 28 de xullo de 1873, baseándose neste sistema de goberno imperial, comezou a reforma do imposto sobre a terra, que rematou en 1880. A reforma, no canto do criterio de rendemento inestable da tributación, converteuse nun prezo estable para a terra e os propietarios convertéronse en contribuíntes. O imposto sobre a propiedade tiña que pagarse en efectivo por un importe do 3% do valor da terra. Os bosques e as terras de montaña, que eran utilizadas polos membros da comunidade no seu conxunto, foron considerados polo goberno como terras sen amo. Estas transformacións proporcionaron un xeito estable de encher as arcas estatais e contribuíron ao desenvolvemento de relacións monetarias-mercantís na rexión. Non obstante, por outra banda, provocaron unha nova diferenciación social e aumentaron a presión fiscal sobre a xente e, ademais, provocaron o descontento campesiño.
Lexitimouse o sistema de alugamento de terras introducido durante o período Tokugawa. De feito, a pesar dos esforzos do shogunado para "conxelar" as catro clases da sociedade, baixo o seu dominio, os veciños comezaron a arrendar terras a outros agricultores e, polo tanto, enriquecéronse. Isto molestou o sistema de clases definido de xeito pronunciado, declarado polo shogunado, e contribuíu á súa caída.
Reforma da educación
miniatura|[[Escola de Kaichi, a escola primaria máis antiga do Xapón]] En educación, o goberno levou a cabo unha serie de reformas fundamentais. En 1871 creouse o primeiro Ministerio de Cultura, unha institución central responsable da política educativa. En 1872, publicouse un decreto sobre educación estatal baseado no modelo francés. Segundo este sistema, o Xapón dividiuse en oito distritos universitarios. Cada distrito tería unha universidade e 32 escolas secundarias. Cada escola formaba un distrito escolar independente e tería 210 escolas primarias. Non obstante, a decisión do Ministerio foi máis declarativa que calquera outra cousa e non tivo en conta as posibilidades reais dos educadores e dos cidadáns. Polo tanto, en 1879 o Ministerio emitiu un "Decreto de educación", polo que se abolía o sistema de distritos e a educación pública obrigatoria limitábase á escola primaria, segundo o modelo alemán. Por primeira vez nos colexios públicos, os nenos e as nenas estudaron xuntos.
O goberno tamén fixo esforzos para o desenvolvemento da educación universitaria xaponesa. En particular, en 1877 fundouse a Universidade de Toquio, para a que o goberno xaponés contratou moitos especialistas estranxeiros. Na sede establecéronse institucións educativas e institucións de educación superior para mulleres. A iniciativa estatal recibiu o apoio de personaxes públicas. Por iso, Fukuzawa Yukichi converteuse no fundador da escola privada Keiō, a futura Universidade Keiō, e Nijima Tse no fundador da escola Doshisha, a futura Universidade Doshisha.
Algunhas regulacións gobernamentais sobre primaria, secundaria, terciaria e universidade foron adoptadas en 1880.
Crecemento industrial
miniatura|[[Arsenal de Koishikawa en Toquio, establecido en 1871]] A rápida industrialización e modernización do Xapón permitiu un grande aumento da produción e da infraestrutura. O país construíu industrias como estaleiros, plantas siderúrxicas e téxtiles que se vendían a empresarios relacionados coa industria occidental. Os produtos feitos con tecnoloxía occidental poderían venderse moi facilmente nun contexto internacional. As áreas industriais medraron enormemente, o que provocou migracións masivas do campo. A industrialización tamén se materializou en forma de desenvolvemento dun sistema ferroviario nacional e un moderno sistema de comunicación. As clases sociais máis baixas (mulleres, marxinados, xornaleiros, prostitutas e campesiños) formaron a forza de traballo para este crecemento industrial.
Comezo da era Meiji
En 1868 comeza a era Meiji (ou Restauración Meiji). Nesta quedan abolidos os privilexios especiais dos samurais, dáselle á poboación a posibilidade de portar apelido (privilexio até entón da aristocracia, mentres que a xente levaba o nome da súa profesión, por exemplo, o capitán dun barco chamábase "Anjin" -"capitán"-). Estes cambios provocaron a inestabilidade do país no comezo da era Meiji. Houbo moitos levantamentos, pero pódese destacar o de Takamori Saigō, integrante do triunvirato de Ishin, amigo e compañeiro de Toshimichi Ōkubo. Saigō é derrotado por Ōkubo e feito executar. A era Meiji logrou a estabilidade total despois de catro décadas.
Chad Channing
Chad Channing, nado o 31 de xaneiro de 1967 en Santa Rosa, California, Estados Unidos, foi o batería da banda de grunge Nirvana dende 1988 ata 1990, cando deixou o grupo por diferenzas creativas co resto dos membros. Foi substituído por Dave Grohl.
Lingua chinesa
O chinés (chinés simplificado: 汉语 / chinés tradicional: 漢語 / Pinyin: Hànyǔ; 华语/華語 / Huáyǔ; ou 中文 / Zhōngwén) é a lingua (ou familia de linguas) falada na China, pertencente ao grupo sino-tibetano. Aínda que se tende a considerar o chinés como unha única lingua, principalmente debido ao feito de que todos os seus falantes escriben igual (é dicir, que son mutuamente intelixibles a nivel escrito), o certo é que é un conxunto de linguas distintas, cuxos falantes non se entenden oralmente entre si. A principal e oficial na República da China é o mandarín estándar (Putonghua), baseado no dialecto de Pequín, aínda que a máis falada fóra da China é o cantonés (Yue).
Arredor dun quinto da poboación mundial, por riba de 1.000 millóns, falan algunha forma de chinés como lingua materna. De acordo cos novos informes de marzo de 2007, un 86% da xente na República Popular da China fala unha variante do chinés. O mesmo informe indica que o 53%, 700 millóns, poden comunicarse eficazmente en mandarín estándar (normalmente chamado "mandarín"), superando a calquera outra lingua do mundo.
Trátase dunha lingua tonal, isto é, na que un mesmo conxunto de fonemas ten distinto significado en función do ton no que se emite. O chinés escríbese con caracteres que nalgún caso son ideogramas pero máis comunmente representan pronuncias e composicións. Unha persoa escolarizada coñece uns 1.000 caracteres e unha culta uns 5.000. A escritura chinesa é a base das escrituras tradicionais coreana e xaponesa. O xaponés actual utiliza uns 2.000 kanji, caracteres chineses co mesmo significado pero distinta pronuncia.
Historia
A historia da lingua remóntase até hai uns 3 000 anos, época da que datan os primeiros documentos escritos en chinés. A lingua evolucionou dende unha hipotética protolingua sino-tibetana que ao longo do tempo deu lugar a diferentes variedades locais que son mutuamente inintelixíbeis. Por mor disto, os diversos gobernos centrais da China tentaron de xeito repetido impulsar un estándar unificado.
Orixes
A meirande parte dos lingüistas clasifica as variedades do chinés como parte da familia de linguas sino-tibetanas xunto coa lingua birmana, as linguas tibetanas e outras faladas no Himalaia. Aínda que a relación entre estas linguas xa foi evidenciada a comezos do século XIX, a reconstrución da orixinaria lingua sino-tibetana está moito menos desenvolvida que no caso do indoeuropeo ou o austroasiático. Entre as principais dificultades destaca a enorme diversidade de linguas, a falta de flexión en moitas delas e os efectos do contacto entre linguas. Ademais, moitas das linguas con menos falantes fálanse en zonas montañosas de difícil acceso. Sen unha reconstrución fiábel da protolingua sino-tibetana, a estrutura principal da familia aínda segue sen estar clara.
Chinés antigo e medio
Diversos estudosos tentaron reconstruír a fonoloxía do chinés antigo comparando as variedades máis modernas de chinés coa rima de Shijing e cos elementos fonéticos que se atopan na meirande parte dos caracteres chineses.
A pesar de que moitos dos detalles quedan aínda por esclarecer, sábese que o chinés antigo difire do chinés medio na ausencia de consoantes obstruentes retroflexas e palatais, mais si amosa grupos consonánticos iniciais, así como nasais e líquidas xordas. As reconstrucións máis recentes tamén describen o chinés antigo como unha lingua atonal con grupos consonánticos ao final da sílaba, que evolucionou cara a unha lingua con distinción tonal no chinés medio. Tamén se puideron identificar diversos afixos derivativos, pero a lingua non era flexiva, polo que indicaba as relacións gramaticais empregando partículas gramaticais ou alterando a orde sintáctica.
O chinés medio foi a lingua empregada durante e época das Dinastías do Norte e do Sur e coas dinastías Sui, Tang e Song (entre os séculos VI e X). Pódense distinguir dúas etapas do chinés medio. A etapa máis temperá está reflectida no dicionario de rima Qieyun (do ano 601), mentres que a segunda etapa atópase recollida nas táboas de rima Yunjing, feitas por antigos filólogos chineses como guía para interpretar o sistem de Qieyun.