cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chamosiños, Chamosiños, Trasmiras
Chamosiños é un lugar da parroquia de Chamosiños, no concello ourensán de Trasmiras na comarca da Limia. No ano 2022 tiña 31 habitantes, dos cales 17 eran homes e 14 mulleres.
Crispín d'Olot
Traxectoria
En 2014 recibiu o premio "Peyre Vidal" outorgado pola Asociación de Narradores Tradicionais Leoneses e o premio iberoamericano ‘Maravilladores’ pola súa contribución ao desenvolvemento da cultura e a súa traxectoria na arte do xograr.
En 2019 participou na novena audición do concurso Got Talent 5 interpretando unha fábula cun organistrum. Tamén foi elixido Persoeiro Bañezano do ano 2019 por expandir a cultura bañezá e española polo mundo.
En 2020, elaborou a exposición "‘Las artes escénicas en elCamiño de Santiago" en colaboración co Concello de Sahagún. A mostra, dedicada aos distintos tipos de xograres medievais, desenvólvese entre o 18 de agosto de 2020 e o 15 de xaneiro de 2021 no Convento de San Francisco-Igrexa da Peregrina de Sahagún. Así mesmo, estrea con Vanesa Muela un espectáculo tributo a Joaquín Díaz.
Espectáculos
As obras de Crispín d'Olot versan, principalmente, sobre a xograría, a literatura ou a tradición oral; nelas, cobra especial relevancia a oralidade, o dominio da linguaxe e a expresión teatral. Outro elemento fundamental é a música, con pezas literarias musicadas e a utilización dunha gran variedade de instrumentos musicais.
Discografía
Crispín d'Olot publicou cinco traballos musicais que recompilan romances e outras pezas literarias. O primeiro en colaboración coa banda de folk 'The mountain Kids' e os seguintes en solitario.
Radio e televisión
Ademais dos concursos "Tú sí que vales" e "Got Talent 5", interveu no programa "Crónicas marcianas" en 1999, en 2012 protagonizou un capítulo da serie "Origeniales" de RadioTelevisión de Castela e León e en 2015 un capítulo da serie "Con la música a todas partes" da mesma canle. Durante o ano 2020 volveu protagonizar un par de programas de "Con la música a todas partes": o 191, programa especial polo confinamento debido ao Covid19 e o 212 desde Sahagún con motivo da exposición ‘Las artes escénicas en el Camino de Santiago’.
Con respecto ao medio radiofónico, fixo varias colaboracións no programa "Atrévete" de Cadea Dial en 2010, versificando a actualidade semanal máis destacada. En 2020 participou no podcast "Días estraños" de Santiago Camacho e no programa ‘‘Las piernas no son del cuerpo" de Melodía FM divulgando a figura do xograr.
Lobaces, Lobaces, Trasmiras
Lobaces é un lugar da parroquia de Lobaces, no concello ourensán de Trasmiras. No ano 2022 tiña 29 habitantes, dos cales 14 eran homes e 15 mulleres.
Juan Miguel Teijeiro
Juan Miguel Teijeiro de la Rosa, nado na Coruña o 31 de marzo en 1939, é un militar e historiador galego.
Traxectoria
Fillo de Juan Teijeiro Flores e María del Carmen de la Rosa Osende. Militar, alcanzou o grao de xeneral de división. Licenciado en Ciencias Políticas e Económicas, doutor en Historia e avogado. Retirado de militar, dedícase á investigación histórica, fundamentalmente de historia militar.
Nacionalismo francés
Historia
dereita|miniatura|224x224px|[[Xoana de Arco, heroína nacional de Francia.]] O nacionalismo francés xurdiu das súas numerosas guerras con Inglaterra, que implicaron a reconquista dos territorios que compoñían Francia. As guerras produciron unha grande icona do nacionalismo francés, Xoana de Arco. A relixión católica tamén xogou un papel importante despois da Reforma protestante. O nacionalismo francés converteuse nun poderoso movemento despois da Revolución francesa en 1789. Napoleón Bonaparte promoveu o nacionalismo francés baseado nos ideais da Revolución Francesa, como a idea de "Liberté, Égalité, Fraternité" e xustificou o expansionismo francés e as campañas militares francesas na afirmación de que Francia tiña dereito a difundir os ideais ilustrados da Revolución Francesa en toda Europa, e tamén a expandir Francia ás súas chamadas "fronteiras naturais". As invasións de Napoleón a outras nacións tiveron o efecto de difundir o concepto de nacionalismo fóra de Francia.
1814-1914
dereita|miniatura|O [[Arco do Triunfo de París|Arco do Triunfo en París.]] Logo da derrota e caída de Napoleón, o nacionalismo francés dende o século XIX até comezos do século XX adquiriu un patriotismo asertivo e extremo que se apoiou na forza militar para acadar os seus obxectivos políticos. Durante a primeira guerra mundial, Francia perseguiu reclamos irredentistas sobre a rexión de Alsacia-Lorena que se perdera en favor de Alemaña a finais da guerra franco-prusiana de 1870-1871. O orgullo nacional francés foi danado na primeira guerra mundial pola longa guerra con Alemaña no seu territorio; especialmente na segunda guerra mundial cando o goberno francés se rendeu a Alemaña en 1940; e despois de que Francia perdeu moitas das súas colonias debido á descolonización logo da segunda guerra mundial.
Os símbolos do nacionalismo incluían non só a Xoana de Arco, senón tamén a Roldán, o heroe do poema épico O Cantar de Roldán. Morreu en combate contra os infieis mentres defendía a Carlomagno e os seus homes, converténdoo nun símbolo patriótico axeitado para a era moderna.
A política de esquerda e dereita xogou un papel importante xa que os conservadores aproveitaron o nacionalismo para atacar á esquerda. Os nacionalistas franceses conservadores etiquetaron con éxito o antimilitarismo como antinacionalista na era de 1898-1914. Moitos dos antimilitaristas máis salientables eran activistas anarquistas e organizacións marxistas radicais. Os historiadores interpretaron este ataque argumentando que o nacionalismo francés estaba rexeitando as súas raíces na Revolución Francesa e se estaba convertendo nun movemento extremista e protofascista. Porén, a maioría dos antimilitaristas non rexeitaron a súa nación, senón que afirmaron estar protexendo a República, o que viron como sinónimo da nación. Viron ós conservadores como un perigo para unha Francia republicana.
O grande elemento católico conservador, frustrado polo fracaso en restaurar a monarquía, recorreu a unha nova variación do nacionalismo. Dirixido polo xornal La Croix, fundado polos sacerdotes asuncionistas en 1883, denunciou o anticlericalismo da República e alentou o boulanxismo e a xermanofobia. Promoveu o imperialismo francés como o cumprimento dunha misión para levar a civilización e o cristianismo aos pagáns ("misión civilizadora") e xactouse da superioridade cultural de Francia sobre todos os demais.
O caso Dreyfus da década de 1890 viu ós conservadores empregar o nacionalismo para atacar a Terceira República. Porén, cando os republicanos aprobaron leis hostís á Igrexa católica en 1901-1905, como a disolución dos Asuncionistas, moitos conservadores cambiaron as súas enerxías e fondos dos proxectos nacionalistas a unha defensa da Igrexa. As mulleres católicas devotas foron especialmente activas neste cambio. O historiador Robert Fuller argumenta que efectivamente rematou o desafío nacionalista á Terceira República.
Dende 1914
Despois da humillante derrota en 1940 fronte a Alemaña, Philippe Pétain, un heroe da guerra mundial, foi chamado a salvar novamente a Francia, en nome do nacionalismo francés. Respondeu enfatizando "a necesidade de permanecer en Francia, preparar un avivamento nacional e compartir os sufrimentos da nosa xente". É imposible que o goberno abandone o chan francés sen emigrar, sen desertar. O deber do goberno é, pase o que pase, ficar no país, ou xa non podería ser considerado como o goberno". De acuerdo con Robert Bruce:
O grande inimigo de Pétain foi o líder da Francia Libre, Charles de Gaulle. Converteuse en presidente de Francia e tratou de resucitar o orgullo nacional. De Gaulle buscoou facer de Francia a líder dunha Europa independente, libre da influencia estadounidense e soviética. O goberno de De Gaulle buscou a reconciliación franco-alemá e asumiu un papel de liderado na fundación da Comunidade Europea do Carbón e do Aceiro que buscou resolver as tensións económicas entre Francia e Alemaña, que o ministro francés de Asuntos Exteriores, Robert Schuman, declarou que estaba deseñado para "acabar coa hostilidade franco-xermana dunha vez por todas".
Nos últimos anos, unha controversia foi o tratamento legal das mulleres e prostitutas musulmás con velo. O goberno enfocouse no que algúns perciben como os corpos 'cubertos' de prostitutas e os cuerpos 'cubertos' de mulleres musulmás veladas para excluílas do espazo público. As formas emerxentes do nacionalismo francés enfatizan a promoción do liberalismo sexual como un valor central da cidadanía. Julie Billaud e Julie Castro argumentan que os obxectivos son facer cumprir un nacionalismo viril, prescribir novas normas sexuais e criminalizar ós inmigrantes e ós que viven nas marxes sociais.
Joaquín de la Sagra
Traxectoria
Fillo de Lorenzo Martínez de la Sagra (procedente dunha familia de Xaén, con intereses comerciais no río da Prata) e Antonia Rodríguez Perís, foi irmán de Ramón de la Sagra. Con dezaseis anos emigrou a Uruguai. Pertenceu á masonaría e introduciuse nos círculos masónicos do Uruguai, chegando a Mestre da loxa "Perfeita Amizade” e en 1827 pertencía tamén a "Les Amis de la Patrie". Foi membro e refundador en 1818 do Hospital de Caridad e Casa de Expósitos de Montevideo. En 1821 era Secretario da Hermandad de Caridad. Foi membro do Consello de Estado e da Asemblea de Notables. Contribuíu á independencia do Uruguai, durante o sitio grande de Montevideo creou un corpo de voluntarios que mandou el mesmo co grao de coronel.
O 13 de xullo de 1839 foi nomeado membro do Tribunal de Xustiza. En 1848 formou parte da Asociación Nacional.
Os renovadores
miniatura|350x350px|Mural de Manuel Colmeiro nas Galerías Pacífico de Buenos Aires. Os Novos, Os Renovadores, ou o Movemento Renovador, foi un grupo de artistas galegos que quixeron renovar as formas plásticas da arte galega na primeira parte do século XX, en especial a partir da década de 1920.
Membros
Sendo un movemento amplo e diverso, que respondía máis a un momento da arte galega que a un grupo delimitado (por exemplo os adscritos a un manifesto concreto das vangardas), o grupo varía segundo o período e os criterios empregados. Xeralmente considéranse membros a Carlos Maside, Arturo Souto, Manuel Colmeiro, Luis Seoane, Xosé Eiroa, Fernández Mazas, Manuel Torres e Xosé Otero Abeledo "Laxeiro", entre outros.
Ás veces inclúese a José Frau, que ten obra en coleccións de arte galega (Afundación, Museo Provincial de Pontevedra, Museo de Belas Artes da Coruña e Museo Galego de Arte Contemporánea Carlos Maside) ao ter nacido en Vigo, pero marchou de Galiza aos tres anos (Picasso pasou cinco anos na Coruña, nos que recibiu formación artística, pintou e fixo a súa primeira exposición, e ninguén o sitúa no grupo dos Renovadores). Tamén se adoita incluír a Virxilio Blanco, que marchou a Cuba moi novo pero mantivo vínculos con artistas galegos e formouse nas aulas do Centro Galego da Habana. Polo apoio e influencia que tiveron sobre eles, tamén se soe incluír a Castelao, Camilo Díaz Baliño ou o escultor Francisco Asorey, dado que tamén impulsaron esa renovación.
Seguindo distintos criterios artísticos, formais ou cronolóxicos hai moitos máis artistas incluídos baixo a mesma denominación, como Urbano Lugrís, os irmáns Mario e Eugenio Granell, Maruxa Mallo e seu irmán Cristino, ou artistas uns anos posteriores como María Antonia Dans, alumna de Lolita Díaz Baliño (ilustradora e primeira muller membro da Real Academia Galega de Belas Artes, xunto a María Corredoira) con Elena Gago; ou Ánxel Johán, Andrés Colombo, Francisco Miguel, Ochoa, Luís Huici, Álvaro Cebreiro, Pesqueira, Jesús Concheiro, Bonome etc.
Caso a considerar á parte sería Isaac Díaz Pardo, que logo do asasinato do seu pai Camilo Díaz, continuou o legado da súa ampla familia de artistas da xeración anterior á súa, e renovou as formas do deseño e a cerámica xunto á súa muller Carmen Arias, a Luís Seoane e ao arquitecto Andrés Fernández Albalat, a pesar de que deixou de pintar nos anos 70 e afirmou que o facía "porque non quedaba outra, había que tirar para adiante".
Os antecedentes
Os esforzos por manter a dignidade da cultura galega en todas as súas dimensións foron continuos desde os Séculos Escuros, tanto no terreo das artes (por exemplo no agromar do barroco compostelán), o científico e didáctico (con Martín Sarmiento e Benito Xerónimo Feijoo), como no literario, con achados recentes que mostran que non foi un tempo totalmente ermo.
No século XIX as procuras a prol da cultura galega intensificáronse, e varios acontecementos levaron a que na segunda metade se producise un movemento de Rexurdimento literario, especialmente na poesía. Na plástica, en particular na pintura, a finais dese século e principios do XX hai entre os artistas galegos unha afinidade co paisaxismo romántico e postimpresionista de influencia cezannista. Entre eles hai un sentimento rexionalista de reivindicación das paisaxes galegas, e comparten unha crítica, verbalizada por Valle-Inclán, dunha certa xerarquía estética que primaba o eixo Madrid-Valencia. Neses anos varios dos artistas máis prometedores falecen sendo mozos e fálase dunha xeración doente. miniatura|[[O divino sainete, con portada de Manuel Ángel Álvarez. En PDF.]]
As vangardas
En Europa, a principios de século e no período de entre-guerras aparecen as vangardas con forza. Os artistas do Estado español que participan deses movementos fano principalmente no estranxeiro, pasando de Cataluña especialmente a Francia (Picasso, Juan Gris, Miró, Dalí...). En Galiza, o grupo Nós pretende dignificar e conectar a cultura galega coa europea e fai unha primeira achega ás vangardas, e nos anos 20 xorde a xeración do 25, a gran renovadora da poesía e do teatro galegos, continuando co labor modernizador da literatura galega da xeración anterior. Aínda así, pese a que incorporan elementos vangardistas, non foi un movemento de ruptura total coa tradición; de xeito análogo, os artistas plásticos galegos nacidos na primeira década do século non rompen cos artistas algo maiores ca eles, como Díaz Baliño, Castelao ou o escultor Francisco Asorey, e á súa vez eles tampouco pretenden romper coa tradición galega senón valorala, democratizala e renovala. Tanto os escritores como os artistas plásticos, xúntanse en torno a El Pueblo Gallego, que empeza a publicar obra gráfica e escritos en castelán e en galego.
I Am All Girls
I Am All Girls é un filme surafricano de 2021 dirixido por Donovan Marsh, escrito por Wayne Fitzjohn e Marcell Greeff e protagonizado por Deon Lotz, Erica Wessels e Masasa Mbangeni. O filme estreouse en liña a través de Netflix o 14 de maio de 2021.
O filme conta a historia dunha investigadora de crimes sexuais, a inspectora Jodie Snyman, que recibe o caso dun asasino en serie que está acabando con sospeitosos de tráfico sexual de menores.
Os renovadores
As vangardas
miniatura|Capa de Camilo Díaz da revista El Pueblo Gallego
En 1921 a Junta para la Aplicación de Estudios, presidida por Santiago Ramón y Cajal, concédelle a Castelao unha bolsa para coñecer as vangardas. Pasa dez meses viaxando por Francia, Bélxica e Alemaña, e un ano despois publica fragmentos do seu diario de viaxe na Revista «Nós» (a publicación íntegra só se fixo 20 anos despois do seu pasamento, e consta de 314 páxinas con debuxos e recortes).
Nel escribe o 24 de abril:
Para el a arte ten que ser universal e cosmopolita, pero ligada ao pobo e á cultura nai. A medida que entra en contacto coa arte de vangarda centroeuropea fai apuntamentos ás veces descualificadores. De Picasso, que logo da súa etapa de formación na Coruña e Barcelona estaba en París desenvolvendo o cubismo, di Castelao: «Paréceme un farsante (...) téñoo por pouco máis que un amateur da arte» (páx. 97-98), aínda que logo reconsidera a súa opinión e afirma que era culto, intelixente e «un gran negociante catalán». Está interesado nas filosofías de vangarda pero non tanto na súa concreción plástica, e prefire as vangardas rusas por estar conectadas co pobo. Xa de volta en Galiza publica un ensaio sobre o cubismo, no que se mostra interesado pola súa estrutura do cadro e do real, di que as vangardas poden ser “tolerías, pero non parvadas”, e cartéase co seu paisano de Rianxo, o poeta Manuel Antonio,
Castelao trata de renovar a arte galega liberándoa de formalismos alleos que a encorsetaban, e procura nas raíces a identidade:
miniatura|page=3|Poemario De catro a catro, en [[PDF. Nunha das súas edicións foi ilustrado por Carlos Maside]]
Carlos Maside foi outro dos membros dos Novos que máis viaxou, tivo bolsas para formarse en París e Madrid, e parte da súa obra foi seleccionada xunto á de Maruxa Mallo, Arturo Souto, e outros pintores para ser exposta en diversas capitais dos Estados Unidos polo Carnegie Institute como novos pintores españois. En París séntese atraído pola obra dos impresionistas Gaugin e Van Gogh, que inflúen na súa obra ademais dos cubistas, o realismo máxico e o expresionismo, e polos escritos do profesor da Bauhaus Wassily Kandinsky. Alén da pintura fixo outra obra gráfica como varios carteis, incluíndo para a campaña do Estatuto. Foi pioneiro na formación da Colección de Arte Contemporánea para o Seminario de Estudos Galegos, e proponlle ao Concello de Santiago a creación dunha Biblioteca de Arte no Pavillón do Paseo da Ferradura. Ao revés que os artistas que emigraron, el formou parte do exilio interior. En Vigo forxou amizade con artistas algo mais novos ca el, coma o seu sobriño Xulio Maside ou Laxeiro, coetáneos da xeración literaria das Festas Minervais e algo mais novos que a Promoción de enlace.
Luís Seoane, referíndose ás preocupacións que se manifestaran nos círculos intelectuais e estudantís universitarios de Santiago de Compostela no primeiro terzo do século XX díxolle a Víctor Freixanes:
Murais de Colmeiro nas Galerías Pacífico
Escultura
Na escultura Francisco Asorey, nado en 1889 como o seu amigo Camilo Díaz, seguía uns postulados figurativos, pero cunha policromía vibrante de textura expresionista e temáticas novidosas. Sen chegar ao rupturismo nin a iconoclastia e a abstracción dalgunhas vangardas, provocou varias polémicas polas formas e a iconografía. Nun encargo para unha parroquia da Estrada representou a Virxe cunha hostia no peito e o cura non quixo a escultura. A mesma iconografía que empregara Díaz Baliño na súa cartelería para o Estatuto, coa hostia do escudo do Reino de Galiza (e hoxe oficial da Comunidade Autónoma) no peito dunha santa laica cargada de simboloxía.
A guerra lévalle a moitos amigos, como a Camilo, pero el fica no exilio interior, incluso facendo obras de temática relixiosa. A súa neta en 2013 atribuía certo esquecemento a tal circunstancia. Asorey fixo tamén monumentos a grandes figuras da cultura galega, coma o filósofo da ilustración Benito Xerónimo Feijóo, o escritor do Rexurdimento Curros Enríquez ou o astrónomo Ramón Mª Aller.
En 2019 a súa obra A Santa de 1926, volveu á terra onde foi feita despois de case sete décadas no Centro Galego de Montevideo para a exposición Galicia, un relato no mundo, comisariada por Manuel Gago Mariño. Presentada no seu tempo na Exposición Nacional de Bellas Artes (onde sería premiado o seu San Francisco), rompeu coa corrección política da época e chegou a ser criticada mesmo por Valle-Inclán e pola raíña (avoa de Filipe VI). Nunha entrevista á prensa en 1956, Asorey afirmou que esta era a obra da que se atopaba "máis satisfeito".
Entre a tradición e a renovación
O movemento en Galicia foi menos perturbador que outras vangardas. Aínda que valoraban a tradición, eran moi cosmopolitas, e o traballo doutros foi fundamental para ese movemento, dende a xeración Nós até os científicos do Seminario de Estudos Galegos, arqueólogos, etc. E aí é onde entra Enrique Campo con só catro anos de traballo pero moi intenso, practicando con novos campos do debuxo, a arqueoloxía e a ilustración científica.
Os surrealistas
alt=Mural de Maruxa Mallo nos Los Angeles Cinemas de Bos Aires|miniatura|Mural de Maruxa Mallo no Los Angeles Cinemas en Buenos Aires Parte do movemento renovador estivo especialmente influenciado polo surrealismo. A pintora Vivariense Maruja Mallo mantivo fortes lazos con artistas e escritores como André Bretón, Lorca, Buñuel, Neruda, Alberti, Miguel Hernández etc. e con renovadores galegos como Luis Seoane; aínda que estaba lonxe da súa terra natal, o mar de Galicia foi incluído como tema na súa obra (p. ex. Cuaderno de Bueu). Estando en Vigo durante a sublevación fascista, Mallo conseguiu fuxir a Portugal. Coa axuda de Gabriela Mistral, embaixadora de Chile en Lisboa, conseguiu viaxar a Arxentina, instalándose máis tarde en Nova York. Outros artistas marcados pola guerra foron Francisco Miguel, muralista que traballou con Alfaro Siqueiros e foi amigo de Diego Rivera e Picasso, obras ilustradas de Borges e Gabriela Mistral, foron asasinados en 1936. O pintor Urbano Lugrís, fillo de Lugrís Freire, histórico galeguista contrario á ideoloxía de Francisco Franco, viuse obrigado a poñerse do lado do fascismo, como outros artistas Ademais de pintor destacando temas mariños influenciados polo surrealismo, traballou a escenografía e mesmo a arquitectura, como a capela surrealista dos Reis Magos de Bueu.
miniatura|"Vista da Coruña 1669", [[Muralismo|mural de Lugrís declarado de Interese Cultural]] miniatura|Vista da Coruña, por [[Pier Maria Baldi|Pier Mª Baldi, en 1669]]
A escenografía e o teatro
Nos anos 20 os integrantes das Irmandades preocupáronse polo teatro e moitos foron os autores; entre os anos 1922 e 1926 fundan a Escola Dramática Galega, existindo unha época esplendorosa teatral ao entender de Leandro Carré Alvarellos. Algúns autores teatrais destacados foron Ramón Cabanillas (A man da santiña, O mariscal), Armando Cotarelo Valledor (Mourenza) e Vicente Risco. Na produción literaria de comezos de século Antonio Noriega Varela e Ramón Cabanillas foron unha ponte entre a estética do século XIX e a estética vangardista. Noriega Varela ofrece unha visión poética e impresionista da natureza, iniciando unha corrente denominada "neovirxilianismo" ou "paisaxismo humanista". Cabanillas asimila a poesía de Curros Enríquez, Rosalía de Castro e Eduardo Pondal, tomando ademais elementos modernistas. Na Xeración do 25 autor máis destacado foi Rafael Dieste. Nos primeiros anos 30 Lorca funda La Barraca, grupo co que percorre a Península, e no que participa Ernesto Guerra da Cal e Urbano Lugrís na escenografía.
Legado
Felipe Bello Piñeiro, divulgador da louza de Sargadelos Camilo Díaz Baliño, mestre dos irmáns Granell, Eugenio e Mario. Outros membros da familia tamén se dedicaron á arte, como Lolita, ilustradora e mestra, con alumnas que seguiron renovando a plástica galega na posguerra, como María Antonia Dans ou Eva Gago.
A tipografía
Os renovadores iniciaron un camiño de creación de novas fontes e recuperación de tipografía tradicional en pedra, o Laboratorio de Formas continuou esas pescudas, e recentes creadores estandarizaron fontes baseadas naquelas, como a Vila Morena de Ipanema Gráfica ou a Gallaecia Castelo de Carlos Núñez pai.
Tecidos. L. Seoane e Mª. E. Montero
Notas e referencias
<div class="reflist" style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; column-count: 3; list-style-type: decimal;"> <references group="" responsive="0">
Notas 2
<references group="lower-alpha"/>
Alphonse Matejka
Alphonse Matejka, nado en Sankt Gallen o 9 de xaneiro de 1902 e finado en La Chaux-de-Fonds o 27 de outubro de 1999, foi un occidentalista suízo de orixe checa. ​
Traxectoria
Os Matejka eran orixinarios de Wischkovitz (Bohemia). O seu pai chegou a Suíza antes de 1900, quizais debido á falta de oportunidades laborais na República Checa. Concedéuselle a cidadanía suíza en 1915. O seu fillo Alphonse naceu en San Galo o 9 de xaneiro de 1902. Pasou os seus últimos anos como estudante na sección mercantil da escola cantonal onde fundou un sindicato de estudantes co nome de Industria Sangallensis.
Debido á súa habilidade lingüística, logrou conseguir un traballo en Reichenbach &  Co. Esa empresa trasladaríao máis tarde á súa filial en París. Alí coñeceu á súa esposa, Jeanne Bellanger. A parella casou en 1928. Nos anos 30 trasladouse a Zürich e logo a Ámsterdam en 1936, regresando a Suíza para instalarse finalmente en La Chaux-de-Fonds onde conseguiu un traballo na industria reloxeira.
Interlingüística
Alphonse Matejka falaba varias linguas romances e xermánicas. Tamén se desenvolvía en ruso, podendo escribir para unha revista rusa e mesmo traducir a ese idioma para a Academia de Ciencias de Rusia.
Comprometeuse co movemento idista. Con todo, comezou a apoiar o occidental en 1937.
En 1942 publicou a primeira edición do libro de texto OCCIDENTAL die internationale Welthilfssprache. Este libro baseábase nas obras de Joseph Gär e Ric Berger. Despois de cambiar o nome do idioma a interlingue, escribiu e actualizou o libro ''Interlingue die natürliche Welthilfssprache, für Millionen geschaffen, von Millionen verstanden. Vollständiger Lehrgang en 20 Lektionen''.
Tamén foi editor principal de Cosmoglotta durante varios anos.
Janet Sheen
Janet Elizabeth Estévez, apelido de nacemento Templeton; nada o 8 de xullo de 1944, coñecida profesionalmente como Janet Sheen e Janet Templeton, é unha actriz e produtora estadounidense.
Traxectoria
Estudou arte na New School for Social Research da cidade de Nova York, onde coñeceu ao seu futuro marido Martin Sheen. Casaron en decembro de 1961. É nai de catro fillos, tres fillos e unha filla, todos eles actores, Emilio Estevez, Renée Estevez, Ramon Estevez e Charlie Sheen. En 1983 interpretou a Elaine de Kooning na miniserie Kennedy. Tamén apareceu na película Rated X como enfermeira, aínda que non foi mencionada nos créditos finais. En 1989, foi produtora asociada da película Beverly Hills Brats, e en 2010, produtora executiva do filme O camiño (The Way) sobre o Camiño de Santiago, dirixida polo seu fillo Emilio.
Barbijaputa
Barbijaputa é o pseudónimo dunha escritora, columnista, tuiteira e activista social española. Mantén oculta a súa identidade, a súa firma apareceu por primeira vez publicada nun blog e deuse a coñecer masivamente nun perfil na rede social de Twitter creado en 2009 no que trata diversos aspectos de actualidade do feminismo e a política. Nos seus artigos denuncia abertamente actitudes machistas na sociedade que non escapan á controversia.
Traxectoria
Mantén en segredo a súa identidade máis alá de que é muller, nada en Andalucía, que traballou como auxiliar de voo en Tenerife, que residiu en Madrid, e que vive en Andalucía.
Autodefínese como:"... unha moza anónima que se fai eco das novas que considera oportunas cando o cre oportuno e dá a súa opinión libremente na súa conta de Tuiter. Direi máis ou menos tonterías, acertarei algunhas veces, equivocareime outras. Pero sobre todo, intento aprender e agudizar o pensamento crítico, cousa que Tuiter favorece. Poderei perder os papeis e saírme de ton tantas veces como ovule, queira, sinta e crea necesario. A quen non lle guste (perfectamente comprensible) pode deixar de seguirme, pero sempre recordando que non lle debo reembolsar ningún diñeiro, nin dar explicacións, nin pedirlle perdón. Tamén pode volver a seguirme, non lle cobrarei."
O seudónimo de "Barbijaputa" foi creado durante a súa residencia en Tenerife cando traballaba como auxiliar de voo e ó non ter amigos alí crea un blog persoal coa única intención de comunicarse. A razón inicial do anonimato era evitar que as críticas a súa empresa lle acarreasen o despido.
En 2009 iniciouse na rede social Twitter co mesmo seudónimo, e do mesmo modo que facía no seu blog comenta a actualidade facendo denuncia do machismo na sociedade de maneira politicamente incorrecta. A súa popularidade creceu cun gran número de seguidores e detractores, converténdose nunha persoa con influencia para o feminismo nas redes sociais en español no exenta de polémica.
Iniciou a súa colaboración na prensa dixital, sendo o seu traballo máis importante ata a data de columnista en eldiario.es.
En 2015 comezou o seu traballo como escritora sendo o seu primeiro libro publicado El planeta Lilaverdía, libro de poesía infantil no que substitúe o seu seudónimo por Lula Libe.
En 2016 publicou a novela La chica miedosa que fingía ser valiente muy mal, a cal foi levada ó teatro, e en 2017 publicou o ensaio Machismo, 8 pasos para quitárselo de encima, nos que anima a matar o machismo. Ambos co seudónimo de Barbijaputa e cuxa temática principal é o feminismo, o machismo e o heteropatriarcado.
En 2016 foi distinguida co Premio a la Comunicación no Sexista en medios dixitais polo seu blog en eldiario.es da Asociación de Mujeres Periodistas de Cataluña (ADPC).
En 2018 iniciouse no mundo do podcast estreando Radiojaputa.
Ten colaborado como columnista en distintos medios de información dixital entre eles La Marea, eldiario.es, Pikara Magazine e tamén mantén un podcast en Público.
Contra a misoxinia e o fascismo
Nos seus libros e artigos destaca a denuncia da misoxinia e como habitualmente a mirada da sociedade establece un amplo nivel de tolerancia contra a violencia estrutural contra as mulleres. Tamén denuncia como a loita pola liberación da muller é usada e terxiversada constantemente polos movementos conservadores, fascistas e racistas.
Despois de "Machismo. 8 pasos de quitártelo de encima" publicado en 2018 dedicado ó cuestionamento de comportamentos machistas e á reflexión sobre como modificar condutas que non só prexudican ás mulleres senón que afectan a toda a sociedade, en 2019 publicou o libro Nadie duerme, no que se relata a historia dun grupo de mulleres dispostas a liberar o seu país do partido fascista que goberna e que ten atemorizada a poboación, sobre todo ós sectores femininos, LGTB e migrantes, mediante o colectivo FFR (Frente Feminista Revolucionario), cuxas integrantes son anónimas.
Andrea Martín Rivas, en Distopía o realidad?, valorou Nadie duerme do seguinte xeito:
Interlingüística
A interlingüística é unha rama da lingüística comparada que estuda como é posible a comunicación entre persoas que non falan a mesma lingua, moitas veces grazas a unha lingua construída como auxiliar ou a comparacións entre unha lingua e outra, aproveitando os universais lingüísticos, o posible semellanza xenética de linguas ou préstamos. Os principais estudos céntranse na descrición ou creación de linguas internacionais.
A interlingüística clasificou as linguas auxiliares para distinguilos dos pidgins e fenómenos similares. Por unha banda, distingue entre linguas internacionais xurdidas espontaneamente (ruso) ou planificadas (interlingue). Por outra banda, separa estas linguas segundo os medios de difusión preferentes, só oral, oral e escrito (esperanto), só escrito (como o chinés estándar), por signos ou mesmo musical (solresol).
Bibliografía
(eo) Vĕra Barandovská-Frank, (2020), Interlingvistiko. Enkonduko en la sciencon pri planlingvoj (PDF), 333 pp., Poznań, Univ. Adam Mickiewicz, ISBN 9788365483539
(en) Gobbo, Federico, 2020, Introduction to Interlinguistics, München: GRIN Publishing
Christy Moore
Christopher Andrew "Christy" Moore, nado en Newbridge, no condado de Kildare, Irlanda, o 7 de maio de 1945, é un cantante folk irlandés, compositor e guitarrista. É un dos membros fundadores de Planxty e Moving Hearts. O seu primeiro álbum, Paddy on the Road foi gravado con Dominic Behan en 1969. En 2007, foi nomeado como o músico vivente máis grande de Irlanda nos People of the Year Awards de RTÉ.
Vida temperá
Comezou traballando nun banco. Durante unha folga, en 1966, que durou doce semanas, marchou a Inglaterra e abandonou o banco. "Tiven un tempo salvaxe e marabilloso en Inglaterra, sen director de banco que ollase sobre o meu ombro" afirmou nunha ocasión. Despois, tivo varios traballos temporais e comezou a frecuentar os clubs folks e os pubs de música irlandeses coñecendo a Seamus Ennis, Margaret Barry, Luke Kelly, Martin Byrnes e moitos outros músicos tradicionais. Cando o trío de canto irlandés The Grehan Sisters, con quen Moore trabara contacto anteriormente, se mudou de Dublín ao norte de Inglaterra, en 1967, botáronlle unha man a Moore dándolle algunhas colaboracións nos seus concertos. Fixo o seu debut no Wellgreen Folk Club en Manchester o 4 de maio de 1967.
Área de conservación Guanacaste
A Área de conservación Guanacaste é unha rede de áreas protexidas e Patrimonio da Humanidade da UNESCO na Provincia de Guanacaste, no noroeste de Costa Rica. O Patrimonio da Humanidade contén unha extensión ininterrompida de bosque tropical seco e un hábitat importante para varias especies vulnerables, incluíndo o Tapir de Baird, o Colibrí do mangleiral e o Gran guacamaio verde. No parque localizáronse máis de 7.000 especies de plantas e 900 de vertebrados.
Christy Moore
Carreira musical
No 1968, retornou a Irlanda comezando no circuíto de concertos. En 1973, produciuse o seu primeiro lanzamento importante, Prosperous, que reuniu aos catro músicos que pouco despois formarían Planxty: Liam O'Flynn, Andy Irvine e Dónal Lunny e el mesmo. Durante un tempo, chamáronse a si mesmos "CLAD", un acrónimo dos seus nomes, mais pronto mudárono a Planxty.
Área de conservación Guanacaste
Xeografía
A superficie dos parques nacionais combinados suma 1470 km² desde 2004. Isto reflicte un proceso de crecemento a longo prazo, que comezou co establecemento do Parque Nacional de Santa Rosa en 1971. Durante varias décadas, compráronse terras circundantes e os parques nacionais próximos conectaronse á crecente área protexida, polo que a Área de Conservación de Guanacaste chegou a abarcar unha gran diversidade de bosque seco tropical, selva tropical, bosque nubrado e hábitats mariños. O parque contén preto de dous terzos dos animais en perigo de extinción de Costa Rica.
Christy Moore
Carreira musical
En 1975, abandonou Planxty e continuou a súa carreira en solitario, retornando de cando en vez á súa vella banda, feito que repite en ocasións. En 1980, creou a banda Moving Hearts con Lunny e outros cinco outros músicos. En 1987 lanzou "Ride On" no que aparece a popular canción "Viva la Quinta Brigada", en homenaxe aos irlandeses comprometidos co bando republicano na guerra civil española. Tamén, en 1987 apareceu en Gay Byrne's The Late Late Show actuando xunto con The Dubliners polo seu vixésimo quinto aniversario. En 2000, publicou a súa autobiografía, One Voice.
Área de conservación Guanacaste
Xeografía
Formalmente pasou a formar parte do Sistema Nacional de Áreas de Conservación—SINAC en 1994, e do Patrimonio da Humanidade en 1999. En 2004, o Patrimonio da Humanidade ampliouse cunha propiedade privada que mide 15.000 ha na selva tropical de Santa Elena.
Christy Moore
Carreira musical
O anterior estilo de vida Moore tivo consecuencias sobre a súa saúde. Os problemas co alcol e as posteriores operacións cardíacas tiveron como consecuencia que a finais da década de 1990, tivera que aminora-la carga de traballo por consello médico. Precisamente, algunhas das súas composicións están fortemente influídas pola bebida e os seus efectos, sendo un bo exemplo a canción "Delirium Tremens".
O 17 de abril de 2009, Moore lanzou o seu novo álbum de estudio en catro anos, titulado Listen, e promocionouno cunha xira de concertos.
Área de conservación Guanacaste
Elementos
O Patrimonio da Humanidade inclúe:
Juan Carlos Ablanedo
Juan Carlos Ablanedo Iglesias, coñecido como Ablanedo II, nado en Mieres o 2 de setembro de 1963, é un exfutbolista español. Gardameta histórico do Sporting de Gijón, xogou 458 partidos oficiais co equipo asturiano ao longo de 17 tempadas, sendo o quinto futbolista con máis partidos disputados na historia do club, e gañou tres veces o Trofeo Zamora. Foi internacional coa selección española, coa que participou en dúas Copas do Mundo, en 1986 e 1990, se ben en ambas foi suplente de Zubizarreta.
Comezos
Ingresou con dez anos na Escola de Fútbol de Mareo e, tras pasar polos equipos infantil e xuvenil do Real Sporting de Gijón, chegou ao filial do club, o Sporting Atlético, en 1980. Suplente na súa primeira tempada na Terceira División, fíxose coa titularidade na seguinte, xa en Segunda División B e ocupou a portería do equipo ata 1984, disputando un total de 100 partidos. Gañou a Copa da Liga de Segunda B na tempada 1982/83.
Sporting de Gijón
Debutou co primeiro equipo na Primeira División o 2 de xaneiro de 1983 no Molinón, despois de que o porteiro José Aurelio Rivero fose expulsado nun partido ante o Espanyol. Na tempada 1983/84 volveu defender a portería do Sporting nos partidos correspondentes ás dúas últimas xornadas de competición, ante o Betis e o CD Málaga, así como durante a Copa da Liga.
De cara á campaña campaña 1984/85 incorporouse definitivamente ao primeiro equipo do Sporting, e foi titular durante os seguintes anos, excepto nalgúns períodos nos que sufriu lesións, entre elas unha rotura do menisco e do ligamento cruzado anterior do xeonllo dereito.
Na súa primeira campaña como xogador do primeiro equipo, disputou 33 encontros e encaixou 22 goles, cifra que lle serviu para conseguir o seu primeiro Trofeo Zamora ao porteiro menos goleado da liga. Na tempada 1985-86 repetiu o mesmo éxito tras recibir 27 goles nos 34 partidos de liga que disputou. Ademais, o 18 de setembro de 1985 debutou na Copa da UEFA na eliminatoria de 1/32 de final que enfrontou ao equipo asturiano contra o FC Köln.
Tras completar o servizo militar no verán de 1989, regresou ao equipo titular na sétima xornada da tempada 1989–90 nun partido disputado no estadio da Romareda ante o Real Zaragoza. Ao final desa mesma campaña conseguiu o seu terceiro Trofeo Zamora con 25 goles encaixados en 31 encontros. En abril de 1991 sufriu unha nova rotura do ligamento cruzado, esta vez no xeonllo esquerdo, polo que estivo sete meses de baixa. A súa recuperación coincidiu co bo estado de forma do seu compañeiro Emilio Isierte, que chegou a establecer a marca de maior número de minutos sen encaixar un gol na historia do club (697), polo que Ablanedo non participou en ningún partido de liga na tempada 1991/92.
Recuperou a titularidade na campaña 1992/93, aínda que unha fractura de mandíbula producida durante un partido de Copa do Rei contra o Rayo Vallecano, provocou a súa ausencia entre xaneiro e marzo de 1993. No curso 1993/94 ampliou o seu historial de lesións cunha luxación no ombreiro dereito que o obrigou a ser operado para arranxar a posición da súa clavícula,  polo que non puido competir durante un período de cinco meses. A pesar de participar con regularidade nas tres tempadas seguintes, foi relegado á suplencia polo técnico Novoa trala xornada 21 da campaña 1997/98 nun intento de reverter a marcha do equipo, que aínda non sumara ningunha vitoria na competición. O seu último partido en Primeira División tivo lugar o 15 de marzo de 1998 nun derbi no Molinón ante o Oviedo.
Despois do descenso do Sporting a Segunda División, decidiu seguir un ano máis no club, aínda que só xogou dous partidos da tempada 1998-99. Ao remate da mesma puxo fin a súa carreira deportiva, despois de 15 tempadas no club asturiano e 458 partidos oficiais, o que o converte no quinto futbolistas con máis partidos na historia do club.
Selección española
Foi internacional coas categorías xuvenil e sub-21 da selección española e gañou a Eurocopa sub-21 de 1986, tras vencer na final a Italia. Nesta detivo dous dos tres lanzamentos italianos desde o punto de penalti, na quenda que decidiu o campión do torneo.
Xogou ademais catro partidos coa selección absoluta, coa que debutou o 24 de setembro de 1986 durante un partido contra Grecia no Molinón. Ademais foi convocado para participar nas Copas do Mundo de México 1986 e Italia 1990,  aínda que non xogou ningún partido en ningunha delas, pois o gardameta titular era Zubizarreta.
Christy Moore
Carreira musical
En decembro de 2011, Moore lanzou o álbum Folk Tale. O seguinte, titulado Where I Come From foi lanzado en novembro de 2013 e contén unha nova canción de protesta titulada "Arthur's Day". O álbum chegou ao número tres nas listas de álbums irlandeses. En novembro de 2017, lanzou On the Road e, o máis recente Magic Nights, foi editado en novembro de 2019.
Postura político e social
Entre as cancións de temática política que interpretou ao longo da súa carreira, destacan "On the Blanket" de Mick Hanly sobre as protestas dos prisioneiros republicanos; "Viva la Quinta Brigada", sobre os irlandeses que loitaron na Guerra civil española contra Franco e "Minds Locked Shut" sobre o Domingo sanguento en Derry.
Moore ten respaldado unha ampla lista de causas de esquerda que van dende O Salvador até Mary Robinson nas eleccións presidenciais de 1990. No Festival de Glastonbury en 2005, cantou sobre a activista solidaria pro-Palestina Rachel Corrie. Apoiou o movemento antinuclear en Irlanda tocando en moitos concertos e festivais en Carnsore Point.
Cancións prohibidas
"They Never Came Home" é unha canción sobre o incendio, en 1981, da discoteca Stardust onde 48 persoas morreron. A canción foi gravada no álbum de Ordinary Man e lanzada como cara B nun sinxelo en 1985. A canción conseguiu unha gran notoriedade cando Moore foi levado aos tribunais por queixas do prexuízo causado a un caso xudicial que determinaba as compensacións. A canción afirmaba "centos de nenos resultaron feridos e mutilados, e todo porque as saídas de emerxencia estaban encadeadas". O álbum foi retirado das tendas e Moore tivo que paga-las costas. Posterioremente, gravou "Another Song is Born" para o novo lanzamento do disco. "They Never Came Home" apareceu máis tarde na súa caixa e no disco Where I come from.
Estilo musical
O seu estilo como cantante solitario componse de ritmos con guitarra e bodhrán así como baladas lentas.
Familia
Barry o irmán de Moore, cuxo nome artístico é Luka Bloom, é tamén un exitoso cantante e compositor. O seu sobriño, Conor Byrne, é tamén un talentoso frautista tradicional e intérprete de tin whistle, aparece con Christy no seu álbum Wind Dancer.
Incidente de detención, 2004
En outubro de 2004, Moore foi detido por axentes da Rama Especial no porto galés de Holyhead, levárono a unha oficina e foi interrogado sobre as letras das súas cancións. O día seguinte, emitiu un comunicado no que afirmaba: "O luns pasado, o meu condutor e mais eu fomos detidos e retidos durante dúas horas en Holyhead baixo a Prevention of Terrorism Act 2002 (en galego, Lei de Prevención do Terrorismo de 2002). Estivemos en dúas salas de interrogatorio. Atopei a experiencia moi ameazante. Preguntáronme sobre o contido do meu maletín". A pesar de iniciais informes sospeitosos, a furgoneta do cantante, que estaba chea de equipamento musical, non foi rexistrada. "Preguntáronme sobre as letras das cancións, fixéronme moitas preguntas de cuestións persoais sobre membros da miña familia, dos meus fillos e sobre o meu fogar. En ningún momento, me deron ningunha explicación sobre a causa da detención nin do interrogatorio", engadiu. Dixo que tiña unha sensación de tristura porque pensaba que "este tipo de comportamento crra aos irlandeses que viaxjaban ao Reino Unido era cousa do pasado". Tiña a esperanza de tratar este asunto fóra do dominio público pero, dado que se converteu en noticia, sinto a necesidade de ofrece-la miña versión deste asunto. Atopei toda a situación bastante aterradora".
Desert Island Discs
En xuño de 2007, Moore foi invitado a un programa de radio da BBC Desert Island Discs. Seleccionou principalmente música folk irlandesa que lle inspiraba e falou de asuntos persoais e políticos que influíron na súa vida.
Penguin Book of Irish Poetry
Unha canción escrita en 2010, "Lisdoonvarna" entrou no Penguin Book of Irish Poetry
Raya and the Last Dragon
Raya and the Last Dragon é un filme estadounidense de 2021 producido por Walt Disney Pictures e Walt Disney Animation Studios, e distribuído por Walt Disney Studios Motion Pictures. É o quincuaxésimo noveno filme producido polo estudio, e foi dirixido por Don Hall e Carlos López Estrada, coa colaboración de Paul Briggs e John Ripa. Foi producido por Osnat Shurer e Peter Del Vecho, escrito por Qui Nguyen e Adele Lim, e a música é obra de James Newton Howard. Conta cun elenco predominantemente asiático americano, incluíndo as voces de Kelly Marie Tran como Raya e Awkwafina como Sisu, a dragoa, xunto con Izaac Wang, Gemma Chan, Daniel Dae Kim, Benedict Wong, Sandra Oh, Thalia Tran, Lucille Soong e Alan Tudyk.
Borja Domínguez
Borja Domínguez Domínguez, nado o 30 de maio de 1992 en Vigo, é un futbolista galego que xoga de centrocampista no Racing de Santander, da Segunda División.
Traxectoria
Nado en Vigo, Domínguez comezou a xogar ao fútbol no Alerta-Traviesas, antes de ingresar nas categorías inferiores do principal club da súa cidade, o Celta de Vigo, cando iniciaba a súa etapa como infantil. Foi subindo polas diferentes categorías do club e o 24 de abril de 2011 realizou o seu debut co Celta de Vigo B na Segunda División B, cando partiu como titular no encontro entre o filial vigués e o Guadalajara. O xogo finalizou con derrota do Celta B por 0-4. Na seguinte temporada, foi cedido ao Ourense e ao Vilalonga, ambos da Terceira División. Após a finalización da temporada, no verán de 2012 regresou ao Celta, converténdose en titular habitual do filial.
Despois de tres temporadas no Celta B, o 9 de xullo de 2015 foi cedido por un ano ao Racing de Ferrol, tamén de Segunda B. Co equipo ferrolán fixo unha temporada destacábel, anotando 9 goles en 38 partidos. Isto chamou a atención do Córdoba CF, da Segunda División, equipo co cal asinou un contrato por dúas temporadas.
Co equipo andaluz debutou no fútbol profesional, concretamente o 20 de agosto de 2016, despois de entrar como suplente na segunda metade da vitoria do seu equipo por 1-0 no Estadio Nuevo Arcángel ante o Tenerife. O seu primeiro gol como profesional chegou un mes despois, anotando na vitoria do seu equipo por 2-1 ante o Real Oviedo. Precisamente, o 31 de xaneiro de 2017, Domínguez foi cedido ao equipo asturiano até final da temporada.
Ao acabar a súa cesión no Real Oviedo, asinou contrato co Alcorcón, tamén da Segunda División. Na súa primeira campaña no club madrileño tivo un comezo irregular, mesturando suplencias con titularidades. Ao comezo da segunda volta asentouse no equipo, mais unha lesión grave ante o Barcelona B deixouno sen xogar durante oito meses. Esta lesión condicionou que o xogador non puidese participar na pretemporada do seu equipo, polo que non conseguiu facerse cun lugar no once inicial. Así, no mercado invernal saíu cedido ao Pontevedra, da Segunda División B. No club pontevedrés volveu a xogar con asiduidade, anotando 3 goles en 15 encontros.