cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bell-lloc d'Urgell
Atópase no extremo occidental da Plana d'Urgell, a 196 metros sobre o nivel do mar e a 14 km da cidade de Lleida. Ten unha extensión de 34,90 km², e limita ao norte con Bellvís e Vilanova de la Barca, ao sur con Torregrossa e els Alamús, ao leste con Sidamon e el Palau d'Anglesola e ao oeste con Alcoletge e els Alamús.
A arte da guerra
A arte da guerra (chinés: 孫子兵法; chinés simplificado: 孙子兵法; pinyin: Sūnzi bīngfǎ, literalmente "Estratexia Militar do mestre Sun") é un antigo libro chinés que trata sobre tácticas e estratexias militares. É a obra do pensador chinés Sun Tzu (544 aC - 496 aC). Crese que foi compilado a finais do Período de Primavera e Outono ou a principios do Período dos Reinos Combatentes, presúmese pois, que foi escrito cara ó ano 500 antes da nosa era, representando así o tratado militar máis antigo que se coñece.
O texto componse de 13 capítulos, cada un dos cales está dedicado a un aspecto da guerra. Coñécese comunmente como a obra definitiva sobre estratexia militar e táctica do seu tempo. Foi o máis famoso e influente dos Sete Clásicos Militares da China, e: "Durante os últimos dous mil anos segue sendo o tratado militar máis importante en Asia, onde mesmo a xente do pobo o coñecía polo seu nome." Foi e segue sendo estudado por todos aqueles estrategas militares que dirixiron exércitos e aínda é a miúdo utilizado na actualidade debido ó feito que as súas ensinanzas poden ser aplicadas noutras moitas áreas máis aló dos conflitos armados.
O libro foi traducido por primeira vez ó francés en 1772 polo xesuíta Jean Joseph Marie Amiot e unha tradución parcial ó inglés foi tentada polo oficial británico Everard Ferguson Calthrop en 1905. A primeira tradución inglesa foi completada e publicada por Lionel Giles en 1910.
A obra foi publicada en galego no 2013 por Teófilo Edicións, con tradución de Xulio Ríos.
Orixe
Considérase que o texto foi escrito cara ó último terzo do século IV a.C. Este texto deuse a coñecer en Europa a finais do século XVIII. A súa primeira aparición foi a edición francesa de 1772 en París, do xesuíta Jean Joseph-Marie Amiot, foi titulada Art Militaire des Chinois.
A obra amosa a intelixencia e a frescura dos ensaios de Sun Tzu. Nela explica con detalle os preparativos previos á guerra: estratexias de engano, disposición das tropas no campo de batalla, armamento necesario, carros de combate, etc. A idea principal é mostrar como vencer ó inimigo sen un enfrontamento real: simplemente impoñendo unha moral dominante, infundindo o medo ó inimigo para así poder vencer sen chegar á batalla.
En tempos recentes, o libro foi utilizado como guía en programas de administración de empresas dedicados á xestión de conflitos e a cultura corporativa. Numerosos homes de negocios din atopar maneiras de resolver os seus conflitos nas estratexias e tácticas descritas por Sun Tzu.
A arte da guerra é un dos libros máis antigos que se escribiron. Foi o primeiro intento coñecido sobre leccións de guerra.
Temas
Sun Tzu salientou a importancia do posicionamento na estratexia militar. A decisión de situar un exército tense que basear en dúas condicións obxectivas, na contorna física e as crenzas subxectivas dos outros actores con competencia nesta contorna. Pensou que a estratexia non era planear no sentido de traballar a través dunha lista establecida, senón que esixe respostas rápidas e adecuadas ás condicións cambiantes. Non planear nunha contorna controlada, senón nunha contorna cambiante onde os plans que compiten chocan, creando situacións inesperadas.
Estrutura
O tratado está composto de trece capítulos, onde en cada capítulo é abordado un aspecto da estratexia de guerra, de modo que se compón un panorama de todos os eventos e estratexias que deben ser abordados nun combate racional. Acredítase que o libro teña sido usado por diversos estrategos a través da historia como Napoleón, Adolf Hitler e Mao Tse Tung. Malia a antigüidade da obra, ningunha obra ou tratado é tan comprensíbel e tan actual canto á Arte da Guerra. Co seu carácter sentencioso, Sun Tzu forxa a figura dun xeneral cuxas cualidades son o segredo, o disimulo e a sorpresa.
Hoxe, o libro parece estar destinado a secundar outra guerra: a das empresas no mundo dos negocios. Así, o libro migrou dos estantes dos estrategos para os do economista e do administrador.
Aínda que as tácticas bélicas teñan mudado desde a época de Sun Tzu, ese tratado tería influenciado, segundo a Enciclopedia Británica, certos estrategos modernos como Mao Tsé-Tung, na súa loita contra os xaponeses e os chineses nacionalistas.
Aplicacións militares
Durante a era Sengoku no Xapón, díxose que un dàimio chamado Takeda Shingen (1521-1573) converteuse en case invulnerable a todas as batallas sen utilizar armas de fogo grazas ós seus coñecementos da Arte da Guerra. O libro mesmo o inspirou na a súa famosa batalla "Fūrinkazan" (Vento, Bosque, Lume e Montaña), que significa rápido como o vento, silencioso como o bosque, feroz como o lume e inamovible como a montaña.
O tradutor Samuel B. Griffith engadiu un capítulo chamado Sunzi e Mao Tse-tung onde se cita o libro como unha influencia para Mao nas súas obras Sobre a Guerra de Guerrillas, Sobre a Guerra Prolongada e Problemas Estratéxicos da Guerra Revolucionaria da China e inclúe a cita de Mao: "Non temos que desprezar os ditos do libro de Sun Tzu, o grande experto militar da China antiga. Coñece o teu inimigo e coñécete a ti mesmo e poderás loitar mil batallas sen perder.".
Dise que durante a Guerra do Vietnam, algúns oficiais do Vietcong estudaban o libro e podían recitar pasaxes de memoria.
O xeneral Vo Nguyen Giap utilizou tácticas descritas na Arte da Guerra na Batalla de Dien Bien Phu, acabando coa maior parte da dominación colonial francesa e que conduce aos acordos que dividiron Vietnam ó Norte e ó Sur. O xeneral Vo, máis tarde, foi o principal comandante militar do PVA na Guerra do Vietnam, foi un ávido estudante e practicante das ideas de Sun Tzu. A derrota dos Estados Unidos no Vietnam, máis que calquera outro acontecemento, levou a Sun Tzu a ter a atención dos líderes da teoría militar norteamericana. É aínda hoxe en día un libro de referencia para este exército, onde se recomenda que as diferentes unidades teñan un exemplar para ser consultado e é un documento frecuente de traballo. É, ademais, lectura recomendada para todo o persoal militar de intelixencia e obrigatoria para os oficiais da CIA.
O mariscal de campo Mannerheim e o xeneral Aksel Airo, ambos finlandeses, eran ávidos lectores da Arte da Guerra. Os dous leron a tradución francesa e dise que Airo  gardaba sempre unha copia na mesa de noite do cuartel.
Aplicacións non militares
A arte da guerra aplicouse a moitos campos fóra da contorna militar. Gran parte do texto trata sobre como librar guerras sen ter que iniciar unha batalla: dá consellos sobre como ser máis astuto que o opoñente para que a batalla física non sexa necesaria. Como tal, atopou aplicación como unha guía de adestramento para moitas iniciativas competitivas que non impliquen combate real.
Escribíronse libros para negocios que aplican os seus consellos en política laboral e estratexia corporativa. Moitas empresas xaponesas converteron o libro nunha lectura obrigatoria para os seus executivos máis importantes. O libro tamén é moi popular entre a xestión empresarial occidental, que buscou nel inspiración e consellos sobre como ter éxito en situacións de competitividade nos negocios. Tamén se aplicou no campo da educación.
A arte da guerra foi tamén o tema principal de libros sobre dereito e artigos xurídicos sobre procesos xudiciais, incluíndo tácticas de negociación e de comportamento en xuízos.
A arte da guerra tamén se aplicou no mundo do deporte. O adestrador da NFL Bill Belichick é coñecido por ler o libro e utilizar as súas ensinanzas para obter información na preparación anterior ós partidos. Tamén é coñecido que os adestradores de crícket australiano e os seleccionadores brasileiros Luiz Felipe Scolari e Carlos Alberto Parreira adoptaron o texto no seu traballo. Scolari deu nocións da obra ós seus xogadores durante o Mundial do Brasil do 2002, que gañaron.
Punto de vista tradicionalista
Os expertos tradicionalistas atribúen este libro ó histórico Sun Tzu, quen sae mencionado tanto nos Rexistros do Gran Historiador como nos Anais de Primavera e Outono por estar activo un Tzu cara a finais do século VI aC, a partir do 512 aC. A interpretación tradicional considera que o texto tería que datar, por tanto, deste período, e tería que reflectir directamente a táctica e estratexias utilizadas e creadas por Sun Tzu. O enfoque dos tradicionalistas asume que só revisións de menor importancia puideron ter lugar ó pouco da morte de Sun Tzu, no século V aC, e o corpo dos seus escritos necesitaron ser compilados para formar o texto completo e moderno.
O apoio textual do punto de vista dos tradicionalistas, é que uns cantos dos máis antigos dos Sete clásicos militares comparten un mesmo foco en conceptos literarios específicos (como as clasificacións do terreo), que os estudosos tradicionalistas asumen que foron creados por Sun Tzu. A arte da guerra tamén ten en común con outros "clásicos militares" unhas cantas frases enteiras, implicando que outros textos utilizaban a Arte da guerra, e/ou que este texto usara outros textos anteriores. Segundo os estudosos tradicionalistas, o feito de que A arte da guerra fose o texto militar máis amplamente reproducido e difundido do Período dos Reinos Combatentes, indica que calquera préstamo entre textos militares debe de ser exclusivamente de A arte da guerra cara a outros textos e non o revés. (Os textos clásicos que máis similarmente reflicten os termos de Sun Tzu e a súa fraseoloxía son o Wei Liaozi e a Arte da Guerra de Sun Bit).
Crítica posterior
Os escépticos da visión tradicionalista dentro da China abundaron como mínimo dende o tempo da Dinastía Song. Algúns, segundo Du Mu, acusaban ó primeiro comentarista de A arte da Guerra, Cao Cao, de asañarse co texto. As críticas a Cao Cao baseábanse no Libro de Han notación bibliográfica dun traballo composto de oitenta e dúas seccións que se atribuía a Sun Tzu. A descrición dun libro de Sun Tzu composto por oitenta e dúas seccións contrasta coa descrición de A arte da Guerra que fan as Lembranzas do gran historiador onde se di que tiña trece seccións (o número actual). Outros dubidaban da existencia histórica de Sun Tzu, e/ou afirmaban que o traballo fora unha falsificación posterior. Moitas das condenas históricas dentro da China de A arte da Guerra foron debido ó seu enfoque realista da guerra: avogaba por usar espías e enganos. Avogar por métodos deshonestos contradicía os valores do confucianismo, facéndoo un obxectivo da literatura Confuciana durante a historia chinesa posterior. Segundo os estudosos seguidores de Confucio posteriores, a existencia histórica de Sun Tzu foi a consecuencia dunha invención tardía, indigno de consideración, excepto por ser moralmente reprobable.
Se o texto moderno de A arte da guerra reflicte interpretacións contrastantes do valor da cabalaría na guerra, a existencia destas diferenzas de interpretación apoia á teoría de que a base de A arte da guerra creouse por unha figura (é dicir, o Sun Tzu histórico), que existiu nun momento en que a cabalaría se valoraba máis (é dicir, o período de Primavera e Outono), e que o texto foi modificado polos seus seguidores para reflectir as realidades da guerra, nun período claramente posterior, sen cabalaría (é dicir, o período dos Reinos Combatentes).
Descubrimentos arqueolóxicos modernos
O descubrimento en 1972 dunha copia case completa de A arte da Guerra da dinastía Han (206 aC -220) dentro dunha tumba, que é case completamente idéntica a edicións modernas, demostra decisivamente que a obra conseguira o seu formato actual como mínimo a comezos da dinastía Han, e os descubrimentos de copias menos completas datadas anteriormente confirman o feito de que existía cunha forma aproximadamente ó actual como mínimo ó período medio e final dos Reinos Combatentes. Por probas arqueolóxicas queda demostrado que A arte da Guerra existía na súa forma actual a comezo da dinastía Han, así o rexistro do traballo da dinastía Han de oitenta e dúas seccións atribuídas a Sun Tzu foi asumido polos historiadores modernos como un erro ou un traballo perdido que combinaba a existente Arte da Guerra con material biográfico e dialéctico. Algúns eruditos modernos suxiren que A arte da Guerra debía ter trece seccións antes de que Sun Tzu contactase co rei de Wu, posto que o rei menciona o número trece na descrición da súa reunión nas Lembranzas do gran historiador.
Puntos de vista alternativos da súa orixe
Algúns historiadores modernos impugnan a interpretación tradicionalista da historia do texto. Mesmo se se ten en conta a posibilidade de revisións posteriores, a interpretación tradicionalista de que Sun Tzu creou A arte da guerra el mesmo (ex nihilo), e que todos os outros estudiosos militares teñen que copiar e prestar del, fai caso omiso da posibilidade de que houbese unha tradición formal ou literaria previa dos estudos tácticos, a pesar da existencia histórica de máis de 2.000 anos de guerra chinesa e o desenvolvemento táctico que tivo a guerra na China antes do ano 500 antes de Cristo. Como que é pouco probable que Sun Tzu crease o corpo enteiro dos estudos tácticos da China, "os conceptos básicos e as vías comúns parecen argumentar a favor dunha tradición militar global e unha experiencia en constante evolución, no canto da creación ex nihilo''.
Unha alternativa á teoría dos tradicionalistas afirma que A arte da guerra logrou a súa forma actual durante o período medio e final dos Reinos Combatentes (do século IV ó III aC), séculos despois da morte do histórico Sun Tzu. Esta interpretación baséase nas diferenzas entre as tácticas de A arte da guerra e as condicións históricas da guerra a finais do período de Primavera e Outono (finais do século VI aC). Exemplos de guerra descritos en A arte da guerra que non pasaron até o período dos Reinos Combatentes inclúen:
A opinión de que A arte da guerra conseguiu máis ou menos a súa forma actual a finais do século V aC apóiase na recuperación dos antigos fragmentos existentes de A arte da guerra e pola análise da prosa de A arte da guerra, que é similar a outros textos que datan, definitivamente, de finais do século V aC (por exemplo o Mozi), pero diferentes, xa sexan anteriores (como As Analectes) ou posteriores (por exemplo, o Xunzi) á literatura de aproximadamente o mesmo período. Esta teoría explica tanto o rexistro histórico atribuíndo A arte da guerra a Sun Tzu como a descrición das tácticas anacrónicas á época de Sun Tzu na A arte da guerra.
Anotacións
miniatura|Unha parte de A arte da Guerra nun escrito [[Tangut.]] Antes do descubrimento polos arqueólogos da versión en madeira de bambú en abril de 1972, unha versión comunmente citada de A arte da Guerra era a Anotación das Estratexias de Sun Tzu de Cao Cao, o fundador do reino de Wei. No prefacio, escribía que as anotacións previas non se centraban nas ideas esenciais. Outras anotacións mencionadas nos libros de historia oficiais inclúen a Estratexia Militar de Sun Tzu de Shen You (176-204), a Copia da Estratexia Militar de Sun Tzu de Jia Xu e A Estratexia Militar de Sun Tzu de Cao Cao e Wang Ling.
O Libro de Sui documentou sete libros ós que se lles pon o nome de Sunzi. Unha anotación de Du Mu tamén inclúe a anotación de Cao Cao. A arte da Guerra de Lle Jing dise que foi unha revisión das estratexias do Mestre Sun. As anotacións de Cao Cao, Du Mu e Li Quan traducíronse á lingua tangut antes do 1040. Un libro denominado Dez Escolas da arte de Anotacións de Guerra foi publicado antes de 1161.
Despois da invención da imprenta A arte da Guerra (coas anotacións de Cao Cao) foi publicado nun libro de texto militar xunto con outros seis libros de estratexia, colectivamente coñecidos como Os Sete Clásicos Militares (武經七書 / 武经七书).
Como libros de texto militares de lectura obrigatoria desde a Dinastía Song, Os Sete Clásicos Militares tiveron moitas anotacións. Hoxe en día existen máis de 30 versións diferentes destes libros con anotacións.
As dúas versións chinesas tradicionais máis comúns da Arte de Guerra (o Foco de Especialista Completo e a Biblia Militar) foron as fontes para a primeira tradución ó inglés e outras. Non foi até os anos 1970 que estes traballos se compilarían, con máis descubrimentos arqueolóxicos recentes, nunha versión máis completa única en Taipei, Taiwán. O traballo que resultou coñécese como a Versión Completa da arte da Guerra de Sun Tzu.
Grisaleña
Grisaleña é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 39 habitantes (INE 2012).
Vin Diesel
Mark Sinclair Vincent, coñecido como Vin Diesel, nado en Nova York o 18 de xullo de 1967, é un actor estadounidense coñecido polo seu traballo en filmes de acción como Fast & Furious, Pitch Black, xXx ou The Chronicles of Riddick.
Net.art
Net.art, tamén chamado net(dot)art, arte.en.rede, ou simplemente Net art (sen o punto intermedio), pode referirse a un xénero de producións artísticas realizadas ex profeso en e para a rede internet, ou a un movemento específico de artistas de orixe europea que introduciron certas prácticas artísticas na década dos noventa coincidindo co desenvolvemento da World Wide Web.
Henri Wijnoldy-Daniëls
Henri Jacob Marie Wijnoldy-Daniëls, nado en Sliedrecht o 26 de novembro de 1889 e finado en Cabourg o 20 de agosto de 1932, foi un militar e tirador de esgrima neerlandés, gañador de dúas medallas olímpicas.
Traxectoria
Wijnoldy-Daniëls participou nos Xogos Olímpicos de 1920, 1924 e 1928, gañando co equipo neerlandés de sabre as medallas de bronce en 1920 e 1924.
Nos campionatos do mundo de 1921 e 1923 gañou a medalla de bronce en sabre individual.
Estadio Nuevo Los Cármenes
O Estadio Nuevo Los Cármenes é un estadio de fútbol español da cidade de Granada. Serve de localía ao Granada Club de Fútbol e ten capacidade para 22.524 espectadores.
Toma o nome do antigo campo do Granada CF, o Estadio Los Cármenes, que estaba situado na Avenida de Madrid e foi vendido polo club para ser substituído por unha urbanización residencial.
Inaugurouse o 16 de maio de 1995, celebrándose o primeiro partido oficial o 6 de xuño de 1995. O partido inaugural, de carácter amigable, enfrontou ao Real Madrid contra o Bayer Leverkusen, e acabou coa vitoria por 1-0 do club español. O primeiro gol oficial marcado no estadio foi obra de Óscar nun España - Armenia en categoría Sub-21, que terminou coa vitoria española por 4 a 0. Os outros tres goles de España anotáronos Roberto, Morales e Raúl.
Escola filosófica
Unha escola filosófica é unha maneira de pensar ou de proceder en relación á filosofía. As escolas filosóficas moitas veces xorden a partir das ensinanzas dun mestre e en oposición a unha escola rival.
Outros nomes para aproximadamente a mesma idea son: escola de pensamento, corrente de pensamento, corrente filosófica, doutrina filosófica e movemento filosófico.
Neste artigo resúmense as principais escolas da filosofía occidental.
Idade Antiga
miniatura|300px|[[Peripatéticos no Liceo de Atenas.]] miniatura|esquerda|[[Epicuro de Samos.]] miniatura|[[Zenón de Citio.]] miniatura|esquerda|[[Plotino.]] miniatura|[[Hipatia, pintura de Charles William Mitchell (1885).]]
Idade Media
miniatura|[[Agostiño de Hipona por Sandro Botticelli, c. 1480.]] miniatura|esquerda|[[Tomé de Aquino (1224 – 1274), máximo representante da escolástica.]] miniatura|Detalle do cadro de [[Andrea de Bonaiuto O Triunfo de San Tomé, coa imaxe sentada en repouso e pensativa de Averroes, apoiado posibelmente nalgún libro de Aristóteles.]] miniatura|esquerda|Abelardo e Eloísa son sorprendidos por Fulberto. Pintura titulada Les Amours d'Héloïse et d'Abeilard, do artista [[Jean Vignaud (1819).]]
Idade Moderna
miniatura|[[Erasmo de Rotterdam (1466-1536), por Hans Holbein o Novo.]] miniatura|esquerda|[[René Descartes (1596-1650). Retrato por Frans Hals.]] miniatura|[[John Locke (1632-1704), o máis influente empirista inglés.]] miniatura|esquerda|[[David Hume (1711-1776) sostivo un empirismo que derivou en escepticismo.]]
Idade Contemporánea
miniatura|O filósofo [[Denis Diderot, un dos impulsores da Enciclopedia, por Louis-Michel van Loo, 1767.]] miniatura|esquerda|Immanuel [[Kant.]] miniatura|Georg Wilhelm Friedrich [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel, retrato por Jakob Schlesinger, 1831.]] miniatura|[[Heinrich Rickert.]] miniatura|esquerda|[[Augusto Comte.]] miniatura|[[Moritz Schlick, contra 1930.]] miniatura|esquerda|[[Sartre entre Simone de Beauvoir e o Che Guevara.]] miniatura|[[Karl Jaspers.]] miniatura|esquerda|[[Xavier Bichat.]] miniatura|[[Henri Bergson en 1910.]] esquerda|miniatura|[[Romano Guardini en 1920.]] miniatura|[[Karol Wojtyła, futuro papa Xoán Paulo II, en 1967, pouco antes de ser nomeado cardeal.]] miniatura|esquerda|[[Karl Marx 1875.]] miniatura|[[Friedrich Engels en 1891.]] miniatura|esquerda|[[Ferdinand de Saussure (1857-1913).]] miniatura|[[Claude Lévi-Strauss en 2005.]] miniatura|esquerda|[[Salvador Allende en uniforme de militante socialista, nos anos 1930.]] miniatura|[[Ernesto Guevara.]] miniatura|esquerda|[[Pierre Joseph Proudhon en 1862.]] miniatura|[[Mikhail Bakunin.]] miniatura|esquerda|[[Jean Baudrillard, un dos máis destacados filósofos do ámbito da posmodernidade.]] miniatura|[[Gianni Vattimo en 1999.]] miniatura|esquerda|[[Alain Badiou en 2010.]]
A definición que antecede corresponde as escolas filosóficas que van camiño cara ao idealismo alemán, e en concreto a Kant. Non obstante, Kant é ao mesmo tempo materialista, pois contempla a existencia do mundo exterior, independentemente do home, cognoscíbel para este, aínda que non na súa totalidade. O idealismo distingue entre Non coñecemos as cousas tal e como son en si (nóumeno), senón o que aparece (percibimos) aquí e agora (fenómeno). Filósofos idealistas foron: Varias formas de teoría científica (sobre todo o esencialismo de Pierre Duhem, o falsacionismo de Karl Popper e oconstrutivismo), son dealistas en distinta maneira e grao.
miniatura|[[Jacques Derrida]]
Tinomana Ariki
Tinomana Ariki é unha dinastía da tribo (vaka) de Puaikura na illa de Rarotonga (Illas Cook), o territorio tradicional da tribo localízase no oeste da illa, que se corresponde aproximadamente co distrito de Arorangi.
Beixo
miniatura|Bico. miniatura|[[Gustav Klimt, O bico, 1907-1908.]] Un beixo ou bico é unha caricia que unha persoa proporciona a outra aplicando os seus beizos sobre calquera parte do corpo desta, máis habitualmente as meixelas ou os beizos. Nas situacións de maior intimidade é común que os beixos se produzan entre as bocas das dúas persoas, que se acarician reciprocamente. Dada a cantidade de terminacións nerviosas presentes na zona dos beizos, os bicos son un modo extraordinariamente eficaz de provocarlle sensacións á persoa bicada, en particular as que teñen unha carga de tipo afectivo ou erótico.
Etimoloxía
A palabra beixo ([bejʃo]) vén da voz latina basium, e esta á súa vez probablemente do grego bádzo, eu falo, ou de basko, baskaino, eu murmuro. Outra hipótese suxire unha orixe onomatopeica non confirmada. A palabra latina experimentou unha metátese do i, coa conseguinte evolución a través de *baisu > *baiso > *beiso > beixo. Noutras linguas deu voces similares, así beijo en portugués, bissou en francés, bacio en italiano ou beso en castelán. A palabra bico, por analoxía, é homónima do termo anatómico bico, que é sinónimo de peteiro, o extremo córneo exterior das bocas das aves e doutros animais.
Mecanismos
miniatura|[[Antonio Canova, Psiche ravvivata dal bacio di Amore, 1793.]]
Fisioloxía
Un beixo é un acto bucal no que poden chegar a participar até 29 músculos, 17 deles relacionados coa lingua, e consumirse 9 miligramos de auga, 0,18 de substancias orgánicas, 0,7 de materias graxas, 0,45 de cloruro sódico, cun gasto enerxético de 6,4 calorías durante a fase máis intensa. Asemade poden pasar dunha boca á outra centenares de bacterias e millóns de xermes. Durante un bico a presión sanguínea increméntase, o corazón acelérase ata duplicar o seu ritmo normal, o sangue aflúe á pel en maior cantidade e aumenta a temperatura superficial do corpo.
Pola súa posición no corpo, a boca e o órgano eróxeno máis próximo ó cerebro. En palabras de Jean-Luc Tournier, "non hai acto que permita unha implicación voluntaria do ser tan total como o beixo", e é así a causa da súa función primaria -a nutrición- e de que a boca permite entrar en contacto e establecer comunicación con outras persoas. A pel dos beizos é máis fina que a do resto do corpo, pero ademais disto os beizos están cheos de nervios e a actividade química do depósito nervioso facial do cerebro é intensa durante o beixo. Ademais os beizos teñen unha especial capacidade de atracción visual de tipo erótico. Para aproveitar esta capacidade, é frecuente, sobre todo entre as mulleres, a práctica de modificar o aspecto externo dos beizos mediante cosméticos, que lle aportan cores e texturas máis atractivas e un tacto máis suave. A lingua tamén é un órgano táctil. Está composta por unha serie de músculos intrínsecos -verticais, lonxitudinais e transversais- suxeita por músculos extrínsecos. Sobre a súa superficie distribúense os receptores dos sabores, as papilas gustativas, agrupadas segundo os sabores para os que están especializadas.
Psicoloxía
A finais da década de 1950, a Etoloxía (ciencia que estuda o comportamento dos animais) veu impoñerse sobre a psicoloxía experimental, que pretendía que a meirande parte do comportamento humano é aprendido. Os etólogos, con Konrad Lorenz á cabeza, demostraron que os patróns de comportamento tamén están sometidos a unha selección natural que deriva nunha evolución, de modo que moitas das actividades dos animais superiores son instintos abertos, é dicir, contan con elementos innatos e aprendidos. Bicar é un deles.
Sigmund Freud sostiña que o pracer co que o cativo mama do peito materno é reactivado ó descubrir actividades análogas, como chucharse o dedo ou bicar. Para Freud, este feito marca o inicio da fase oral, que é preludio da fase anal. Durante esta fase oral do desenvolvemento psíquico é característica a actividade sexual que se manifesta no uso dos beizos, e a súa resolución marca toda a vida sexual posterior. Nas súas Leccións introdutorias á psicanálise, Freud sinalaba que "o beixo pode ser cualificado de acto perverso, pois consiste na unión de dúas zonas bucais eróxenas e non na dos órganos sexuais opostos". .
Salomon Zeldenrust
Salomon Zeldenrust, nado en Ámsterdam o 17 de febreiro de 1884 e finado en Knokke o 20 de xullo de 1958, foi un tirador de esgrima neerlandés, gañador dunha medalla olímpica.
Beixo
Marco cultural
miniatura|dereita|200px|[[Suzuki Harunobu, detalle dun Shunga, ca. 1750.]] miniatura|dereita|200px|[[Marcel Oosterwijk, De Kus, 2001.]] miniatura|[[Konstantine Makovskii, Картина, 1883.]] miniatura|Anónimo, grafito no [[muro de Berlín, sen data.]] miniatura|[[Lawrence Alma-Tadema, Ask Me No More, 1906.]]
Antecedentes
Os primatólogos Jane Goodall e Biruté Galdikas observando os chimpancés de Gombe, en Tanzania, descubriron que os machos de menor rango do grupo a miúdo se agochaban submisamente e bicaban algunha parte do corpo do macho dominante. Como variantes deste comportamento estaba a de bicar a man doutro, que se pode dar entre o macho dominante e outro chimpancé acabado de chegar ou entre unha nai e un fillo. Outros científicos observaron xestos como o de tranquilizar a un fillo bicándoo na cabeza ou un fillo á nai na meixela ó chegar. En definitiva, o beixo preséntase como xesto pertencente ó repertorio da comunicación entre primates, o can é un indicio da antigüidade que pode ter entre os seres humanos.
Salomon Zeldenrust
Traxectoria
Zeldenrust participou nos Xogos Olímpicos de 1920 co equipo neerlandés de sabre, logrando a medalla de bronce.
Beixo
Outras culturas
Tal como o coñecemos, o bico, que pode parecer unha práctica sumamente natural, e totalmente tributario dun contexto cultural moi concreto. É totalmente descoñecido nas culturas tradicionais de África, América, Oceanía e Australia, e tampouco é característico da China e o Xapón, aínda que tampouco totalmente alleo, especialmente da nai para os fillos. En moitos outros pobos, o beixo era un acto de natureza moi íntima, en ocasións máis que a cópula, polo que a súa manifestación pública era considerada tabú.
Xa como práctica máis táctil que olfactiva, os tchouktches siberianos despídense dos seus seres queridos ou reencóntranse con eles pousando o nariz sobre a súa meixela para capturar o seu cheiro. Xa no Cáucaso, entre os adiguesios os estranxeiros pousaban os seus beizos ó chegar sobre o seo da muller do seu anfitrión, cerimonia pola cal pasaba a ser considerado fillo destes. Na Melanesia, entre as prácticas amatorias máis correntes están a de chucharse os ollos e ou beizos, morderse ata facerse sangue ou darse pequenas dentadas nas pestanas. Os ¡kung de Namibia teñen como práctica habitual o tocarse mutuamente os xenitais, pero o contacto entre estes e a boca é tabú. Consideran que os xenitais dunha muller poderían queimar a boca do home.
Modalidades
Tradicionalmente en Ucraína, os cativos collían a man de seus pais e poñíana entre as súas antes de bicar o seu dorso. En Moldavia os nenos levaban dous dedos á fronte en sinal de respecto tras beixar a man dunha persoa maior. Dúas persoas que, por algún motivo, non se podían bicar as mans para saudarse, depositaban un bico en dous dedos da súa man para logo levalos á fronte. En Rusia, os mozos acabados de casados bicaban as pechaduras da igrexa na que casaran, e o mesmo facía o marido, ou na súa ausencia o criado, ante un parto difícil, para atraer sobre el as dores que habería de padecer a muller. Voltaire relata o hábito de que os cativos bicasen a man dereita da persoa que lles regalaba unha lambetada.
Arredor da morte existen ocasións nas que o beixo proporciona ó moribundo o contacto coa divindade. Bicar a cruz antes de morrer equivale a unirse a Cristo e deixarse penetrar por el, do mesmo modo que bicar o pan que se come é unha expresión de veneración a Cristo. Os familiares e os amigos do defunto despídeno bicándoo, nun xesto que significa o adeus e o perdón.
O beixamán
O hábito do beixamán podería remontarse á civilización sumeria, no IV milenio a.C. Facíase poñendo a man diante da boca ou ben erguendo a man coa palma volta contra a boca. Homero recolle este uso social na Odisea, onde conta como Príamo bicou a man de Aquiles pedíndolle que lle entregase o corpo de Heitor, ou como Eumeo bica a fronte, os ollos e as mans de Telémaco para darlle a benvida. Teofrasto relata que a xente derramaba aceite sobre pedras situadas nos cruces de camiños, se axeonllaba diante delas e lles mandaba un bico coa man. Máis adiante o beixamán foi sendo substituído por outros usos, tales como o de bicar os pés do soberano, ou a man as persoas de máis alto rango. Os prelados eran bicados no anel, ata que o Concilio Vaticano II reservou esa cerimonia ó papa de Roma. Entre as clases altas adóitase aínda bicar a man das mulleres.
A Encyclopédie define o beixamán como "un formulario mudo para asegurar reconciliacións, pedir grazas, agradecer as xa outorgadas e demostrar veneración ós superiores".
Brindar
Na antigüidade homérica os participantes nun banquete facían circular as súas copas para que todos mollaran os seus beizos, nun ritual de reafirmación da intimidade amistosa. Os romanos servían viño na copa propia, bebían uns poucos grolos e despois pasábana ó homenaxeado para que este a baleirase. Voltaire conta que, cando un cabaleiro inglés quería homenaxear a unha dama, debía botar ó lume algunha xoia da súa propiedade, e logo os demais comensais imitalo.
Hábitos actuais
O uso do beixo como saúdo entre persoas unidas por un vínculo afectivo varía moito dun lugar a outro. En Costa Rica adóitase dar un bico na meixela dereita, mentres que en España se dá un en cada unha, igual que na República Dominicana ou en Hungría. En Bélxica, Luxemburgo, os Países Baixos e Serbia danse tres bicos. Estes usos sociais están cambiando rapidamente co paso dunha xeración a outra.
O beixo na historia
miniatura|dereita|200px|Beixo entre un erastos e o seu eromenos, cerámica ática, ca. [[-480|480 a.C.]] miniatura|dereita|[[Wolfgang Sauber, Maria Magdalena salbt Jesus, século XVII.]] miniatura|dereita|200px|[[Lucas Cranach o Vello, gravado de Passionary of the Christ and Antichrist, século XV-XVI.]]
Roma
O bico comezou a xeneralizarse entre os romanos arredor do ano 30 a.C. Ó principio estilábase só entre as persoas da aristocracia, pero ben pronto fíxose popular. Na época do emperador Domiciano, contra o final do século I, o beixo estaba tan estendido que Marcial se queixaba dicindo "en Roma non hai xeito de fuxir dos besuqueos da xente".
Os romanos distinguían tres tipos de beixos: oscula, basia e suavia, que se poden traducir como amizade, amor e paixón, respectivamente. O seu sistema xurídico tipificaba o crimen osculationis, os bicos non desexados entre persoas do mesmo rango social. A esta época remóntase a orixe dos bicos que rematan actualmente as cerimonias de casamento. É o mesmo tipo de bico que Romeo deposita sobre os beizos de Xulieta para "selar o inmortal contrato".
Pobo de Israel
O Talmud distingue entre beixos de despedida, de respecto e de salutación. Nos libros históricos xudeus apenas hai mencións de bicos eróticos. Nos libros da Biblia menciónanse os beixos en escasas ocasións. De entre eles, o Cantar dos cantares é unha das primeiras expresións do goce corporal da literatura. Nel figuran referencias a bicos eróticos entre abondosas expresións de escenas de luxuria.
O beixo máis invocado é o amoroso, depositado sobre os beizos, pero tamén hai mencións a outros tipos de bicos sobre outras partes do corpo. Outros bicos son interpretados como de amizade, como aquel entre Jonatán e David. Os bicos entre pais e fillos están amplamente presentes, pois este era un modo moi aceptado de demostraren os homes o amor filial. Os beixos que Xob enviaba ós astros coa man son interpretados por algúns comentaristas bíblicos como un xesto idolátrico, pero outros ven nel o inicio do bico social na man, que no fondo tería unha orixe pagá. Xa antes de Xob, no Libro dos Reis, descríbese como os adoradores de Baal bicaban a súa imaxe na boca, como adoitaban facer os efraimitas con outras imaxes de animais. Tamén era habitual despedir ós mortos cun bico e, por suposto, hai ademais bicos sedutores e amorosos.
No Antigo Testamento é posible atopar certas pegadas deixadas pola orixe animista do beixo, nas que se evidencia o concepto de transmisión da alma e da vida a través da transmisión do alento. No xudaísmo o beixo ten unha connotación negativa ou, polo menos, cautelosa. O bico honorífico acéptase con dificultade, polo que hai de semellanza entre a postura de quen bica e a prostración de adoración pagá. Precisamente por temor do paganismo, evítanse os bicos das mulleres pagás como precaución ante os contaxios demoníacos. Ó contrario que os doutros deuses alleos, que son portadores de grazas, os bicos concedidos por Deus levan consigo a morte. É posible ver aquí unha reminiscencia animista, que cría que era posible recoller na boca a alma dunha persoa que expiraba o seu último alento. Por iso Deus beixa a Moisés no monte levándose a súa alma.
Idade Media
Durante toda a Idade Media, seguindo unha costume que a dicir de Tertuliano data do século II, adoitábase bicar os pés do papa o día da súa elección. Tamén beixábase os pés de bispos e reis, pero Gregorio VII, no século XII, reservou ese honor para os pontífices.
O beixo na arte
miniatura|dereita|200px|[[Burt Lancaster e Deborah Kerr en De aquí á eternidade, 1953.]] miniatura|dereita|200px|[[Victor Jorgensen, Kissing the War Goodbye, 1945.]] miniatura|dereita|200px|[[Auguste Rodin, O bico, 1898.]]
Cine
Segundo a enquisa Gallup, o terceiro beixo máis excitante da historia do cinema e un entre Deborah Kerr e Burt Lancaster no filme De aquí á eternidade (1953), na que se bican fogosamente nunha praia de Hawai, co concurso das ondas do mar batendo nas súas costas. O primeiro bico interracial da historia do cine aparece en What happened in the tunnel (1903), de Edison. Nela un home aproveita a escuridade do túnel do tren para darlle un bico a unha muller, pero dállo por erro á súa criada negra. Trátase dunha escena cómica na que a graza nace dos sentimentos racistas imperantes na época. En Sunday, bloody sunday (1971), de John Schlesinger, un home bisexual (Murray Head) mantiña dúas relacións ó mesmo tempo, unha cunha muller (Glenda Jackson) e outra cun home (Peter Finch). Nunha escena os dous homes bícanse, representando nese xesto algo cotián. Polo que parece, esa normalidade resultou escandalosa na época.
As carteleiras comezaron a incorporar os bicos nos títulos das películas: Kiss me Kate (1953), de George Sidney, ou Kiss of the Spider Woman (1985), de Héctor Babenco ofrecían unha imaxe bastante catastrófica do amor. Moitos beixos cinematográficos memorables contribuíron a cambiar o patrón social do que é aceptable. Sen ir máis lonxe, a finais da década de 1960 nun episodio de Star Trek ofreceu un casto beixo interracial entre dous dos protagonistas, que algunhas emisoras do sur dos Estados Unidos se negaron a emitir. Harold and Maude (1971), de Hal Ashby, presentaba un beixo entre un home de 28 anos e unha muller octoxenaria, non menos escandaloso que o de Sunday, bloody sunday.
No ano 2007, nunha votación no sitio web Lovefilm, especializado en cine, os internautas elixiron o mellor beixo da historia do cine. De resultas da votación, o primeiro posto foi para un bico entre dous homes, na película Brokeback Mountain, protagonizada por Heath Ledger e Jake Gyllenhaal. Audrey Hepburn e George Peppard, polo filme Breakfast at Tiffany's, levaron a segunda posición, mentres que o terceiro foi para Brad Pitt e Angelina Jolie en Mr. and Mrs. Smith. Un beixo entre mulleres, Selma Blair e Sarah Michelle Gellar en Cruel Intentions, acadou o cuarto posto.
Fotografía
En abril de 1950 Robert Doisneau, fotógrafo da revista Life, captou unha imaxe dunha parella de namorados (home e muller) nas rúas de París. Foi titulada O beixo no concello. A fotografía alcanzou unha popularidade sen precedentes como símbolo do que é -ou debe ser- un beixo romántico. En 1988 unha parella declarou que eles eran os protagonistas desa foto. Pouco despois reclamaron unha indemnización por terlle sido arrebatada a súa intimidade. O autor logrou demostrar que a parella fotografada eran en realidade dous modelos que foran pagados para pousaren. A sentenza a favor do fotógrafo supuxo a perda dunha icona do amor inocente e espontáneo.
Escultura
Outra grande icona do beixo é a escultura O beixo, de Auguste Rodin, rematada en 1898 e que agora se exhibe no Museo Rodin de París, aínda que se realizaron copias que actualmente están na Tate Gallery de Londres, na Karlsberg Glyptotek de Copenhaguen e no Museo Rodin de Filadelfia. existen moitas copias noutros lugares do mundo. Parece ser que Rodin non estaba moi conforme co resultado do seu traballo, pero o público recibiuno con entusiasmo cando o presentou no Salón de París. A escultura representa unha parella (home e muller) espida bicándose. O home suxeita cunha man o torso da muller e pousa a outra na súa nádega, mentres que a muller, coa cabeza volta cara arriba, suxéitase cunha man da caluga del.
Outro escultor, o húngaro Constantin Brâncuşi, fixo unha serie de esculturas tituladas tamén O beixo. Brâncuşi desprezaba a carnalidade das esculturas de Rodin e optou por traballar a expresión do bico dun xeito xeométrico. A primeira da serie foi instalada en 1907 no cemiterio parisiense de Montparnasse, sobre a tumba dunha rapaza que se suicidara por un desengano amoroso. Os pais da finada non se mostraron moi conformes co resultado. De feito, aínda que a crítica valorou moi ben toda esa serie de esculturas, para o público non chegaron a converterse nunca nunha icona, seguramente por culpa da frialdade e a rixidez das súas formas.
Literatura
Poetas e novelistas teñen falado dos bicos moito máis do que podemos recoller aquí. Unha coñecida sentenza de Petronio di: "a vida é un bico". Catulo pide á súa amante un centenar de bicos, logo un milleiro, cada vez máis ata que perde a conta nun "labirinto de bicos". Séculos máis tarde, Robert Herrick pídelle á súa amada cada vez máis bicos ata que chega ós tres millóns, e logo propón volver comezar a conta. O contiño de fadas d'A Bela Dormente remata cun beixo que desperta de novo á moza do seu encantamento. Nalgunhas versións do mito de Pigmalión, a estatua cobra vida polo bico do soberano. Robert Frost describe o "amor dos beizos" como o contacto máis lene que el é capaz de aguantar, aínda que Ambrose Bierce vexa no beixo (kiss) unha palabra inventada polos poetas para que rime con "ledo" (bliss).
En Le cote de Guermantes, Marcel Proust reflexiona sobre o pouco axeitados que son os beizos para bicar. Para Proust, "un par de beizos, pensados para trasladar ó padal o sabor de todo o que estimule o seu apetito, han de contentarse, sen comprender os seus erros nin admitir as súas desilusións, con corretear pola superficie e deterse ante a barreira da impenetrable pero irresistible meixela".
Prohibicións e permisos
Nos países occidentais nos que está xeneralizada unha moral puritana, existen rexións nas que os bicos son considerados indecentes ou están sometidos a regras morais ou mesmo legais. Nalgunhas zonas dos Estados Unidos está prohibido que un home beixe a unha muller no día do Señor. En Maryland non é legal bicar a ninguén durante máis dun segundo, que se amplía a tres minutos en Rhode Island e a cinco en Iowa. En Wisconsin o chamado french kiss (o bico con lingua) está prohibido pola lei. En Francia está prohibido tan só bicarse nos pasos a nivel das liñas de ferrocarril por motivos de seguridade viaria, como respondía a motivos de saúde pública a prohibición de bicarse no Londres de 1665, mentres a cidade estaba inmersa nunha praga de peste.
Continuando dentro dos Estados Unidos, no século XIX un médico de Ohio propuxo a prohibición dos bicos por consideralos unha ameaza para a saúde pública. En 1886 Samuel Adams, profesor de Medicina, publicou no Journal of the American Medical Association unha pormenorizada listaxe de todos os perigos para a saúde que se podían transmitir a través dun bico, entre os que se incluían o escorbuto, a difteria, o herpes, a tiña, a estomatite ulcerosa e diversas doenzas parasitarias. Advertía tamén que o hábito de bicar con frecuencia ós cativos podía inducirlles a chegada temperá da puberdade e a excitación anormal dos órganos sexuais, e tamén provocarlles irregularidades na menstruación. Xa máis recentemente, en 1991 a Organización Mundial da Saúde (OMS), con motivo do día mundial do SIDA, advertía do perigoso que é o chamado bico francés. O ano anterior declarara que o bico na meixela era seguro para a saúde.
Relixión e superstición
Yannick Carré describe os tres elementos que compoñen os beixos salvíficos, e que se corresponden cos tres estados da materia: o sólido, o líquido e o gasoso. O sólido polo contacto da pel, o líquido pola acción da saliva e o gasoso pola transmisión do alento. No Novo Testamento o beixo é recoñecido como acto de purificación, como se aprecia no episodio da curación do cego de Betsaida por un bico de Xesús. Tamén a traizón de Xudas ó seu mestre consúmase mediante un beixo aplicado na súa meixela, como xesto de petición de perdón: "E quen llelo entregaba déralles sinal dicindo: ó que eu beixar, ese é; prendédeo. E de contado aveciñouse a Xesús e díxolle: salve, Mestre! E bicouno" (Mt 26, 48-49). O apóstolo recibiu en pago trinta moedas de prata. .
A concepción do bico como acto purificador mantense no relato da curación dun leproso por parte de San Martiño dándolle un bico na boca. Neste proceder a saliva era considerada unha "perfumada unción". Esta práctica era corrente na Idade Media, pero os beixos non se depositaban na boca, senón sobre as pústulas dos leprosos, tal e como testemuñou Flaubert máis tarde, nun coñecido relato. Bicar ós leprosos de forma ostentosa púxose de moda entre os ascetas medievais e a nobreza relixiosa. Os cabaleiros cruzados bicaban as feridas dos leprosos de Terra Santa con envexa deles, pois estaban máis preto de Cristo.
Tamén na Idade Media existía a crenza de que as meigas eran iniciadas no seu ministerio mediante beixos. Segundo o papa Gregorio IX, primeiro tiñan que chuchar a boca, a lingua e o cu dun sapo, e logo o rostro dun ser misterioso que estaba máis morto que vivo. Despois celebrábase unha festa durante a cal as iniciadas tiñan que beixarlle o cu a un gato que camiñaba coa cola ergueita, e despois apagaban as luces e entregábanse "á máis horrenda sexualidade, sen ter en conta o xénero. O Malleus maleficarum, ou "Martelo das bruxas", de 1486, que se converteu no manual dos inquisidores, aclaraba que "toda bruxería provén da luxuria carnal, que nas mulleres é insaciable", pero tamén que a cópula co Diaño era dolorosa, dado o extraordinario tamaño do seu pene, de xeito que o único pracer da bruxería era o beixo.
Acromegalia
A acromegalia é unha desorde hormonal que se produce por unha actividade excesiva da glándula pituitaria. Caracterízase polo desenvolvemento excesivo dos ósos terminais do esqueleto e esaxeración dos trazos faciais pola deformación ósea.
Raposo gris das illas
O raposo gris das illas ou raposo insular (Urocyon littoralis) é un pequeno cánido en perigo de extinción que só vive nas Illas Santa Bárbara, un pequeno arquipélago localizado fronte ás costas de California. É unha das dúas especies actuais clasificadas no xénero Urocyon, sendo a outra o raposo gris (Urocyon cinereoargenteus), o seu devanceiro no continente. É o raposo de menor tamaño de América do Norte e un dos máis pequenos do mundo, pois rivaliza por este título co fenec (Fennecus zerda) de África.
A poboación do raposo gris das illas descendeu fortemente durante a década de 1990 por mor das enfermidades introducidas no arquipélago, da actividade humana e da depredación da aguia real. Dende 2004, as catro subespecies máis ameazadas están protexidas e puxéronse en marcha plans de conservación do seu hábitat e de cría en catividade.
Terradas, Grou, Lobios
Terradas é un lugar da parroquia de Grou no concello ourensán de Lobios na comarca da Baixa Limia. Non aparecen datos de habitantes nin no INE nin no IGE.
Galería de imaxes de San Xoán de Río
Galería de imaxes do concello de San Xoán de Río na provincia de Ourense.
Gástrula
A fase de gástrula é o resultado dunha drástica reestruturación denominada gastrulación, proceso mediante o que a blástula se converte en gástrula. Na súa iniciación, o embrión (blástula) é unha esfera chea de líquido, cun polo animal e un polo vexetativo. As células do polo vexetativo comezan a dividirse máis rapidamente que as outras e invaxínanse, formando un espazo chamado arquéntero ou intestino primitivo.