cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antena 3 (Portugal)
A súa programación antiga
Os xoves, a Antena 3 só retransmitía música portuguesa (por riba de todo bandas novas), por iso era chamado o día de "Quinta dos Portugueses" (en galego "Xoves dos portugueses"). Alén disto, Antena 3 tamén promoveu a "Quinta dos Portugueses ao vivo": un tipo de mini-festival de música portuguesa, que acontecía tódolos meses, ós venres, e sempre en cidades diferentes de Portugal, que xuntaba nun palco algunha das novas bandas e outras máis coñecidas. A "Quinta dos Portugueses" foi tamén o nome do palco da música portuguesa dalgúns festivais (SBSR, Sudoeste etc), coas bandas escollidas pola Antena 3.
Antena 3 destaca na súa promoción en filmes e a súa cobertura coidada dos festivais de cine como o de Venecia, Cannes, Doc Lisboa e Indie Lisboa.
Aeroporto de Nakhchivan
O aeroporto de Nakhchivan é un aeroporto civil e base aérea militar situado a 4 quilómetros do centro de Nakhchivan, a capital da República Autónoma de Nakhichevan en Acerbaixán. O aeroporto foi construído nos anos 70.
Galería de imaxes de Ribas de Sil
Galería de imaxes do concello de Ribas de Sil na provincia de Lugo.
Rubena
Rubena é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 181 habitantes (INE 2012).
Man-in-the-middle attack
En criptografía e seguridade informática denomínase ataque do home no medio, en inglés Man In The Middle Attack, ao ataque onde o atacante retransmite en segredo e posiblemente altera a comunicación entre dúas partes que cren estar comunicándose directamente entre si mediante unha conexión privada, cando en realidade toda a conversación está controlada e supervisada polo atacante. O atacante debe ser capaz de interceptar tódalas mensaxes relevantes que pasan entre as dúas vítimas e introducir novos. Isto é sinxelo nalgunhas circunstancias, por exemplo: un atacante dentro do rango de recepción dun punto de acceso inalámbrico non encriptado (Wi-Fi) podería establecer o devandito ataque.
Como o ataque debe de eludir a autenticación mutua (ou a súa falta), este só terá éxito cando o atacante poida suplantar a cada punto final a súa satisfacción. A maioría dos protocolos criptográficos inclúen algunha forma de autenticación do punto final, especificamente para previr estes ataques, por exemplo: TLS pode autenticar unha ou ambas partes empregando unha autoridade de certificación mutuamente confiable.
EXEMPLO
Supoñamos que Alice desexa comunicarse con Bob, mentres tanto, Mallory desexa interceptar a conversación para espialos e, opcionalmente, transmitir unha mensaxe falsa na conversa.
Primeiro, Alice pídelle a Bob a súa clave pública. Se Bob envía a súa clave pública a Alice, pero Mallory pode interceptala, pode comezar un ataque do home no medio. Mallory envía unha mensaxe falsificando a Alice que pretende proceder de Bob, pero no seu lugar inclúe a clave pública de Mallory.
Alice, pensando que esta clave pública é de Bob, encripta a súa mensaxe coa clave de Mallory e envíalle a mensaxe cifrada a Bob. Mallory, de novo, intercepta e descifra a mensaxe usando a súa clave privada, incluso, se o desexase podería alterala mensaxe e volvería a cifrala usando a clave pública que Bob enviou orixinalmente a Alice. Cando Bob recibe a mensaxe xa cifrada, cre que provén de Alice.
1. Alice envía unha mensaxe a Bob, que é interceptado por Mallory:
Alice "Ola Bob, son Alice. Dame a túa clave". →    Mallory     Bob
2. Mallory transmítelle a mensaxe a Bob, Bob non pode dicir que non é realmente de Alice:
Alice    Mallory "Ola Bob, son Alice. Dame a túa clave". →    Bob
4. Mallory reemplaza a clave de Bob coa súa, e transmítello a Alice, alegando que é a clave de Bob:
Alice    ← [A clave de Mallory] Mallory  Bob
5. Alice encripta unha mensaxe co que ela cree que é a clave de Bob, pensando que só Bob pode lelo:
Alice "¡Atópame na parada de autobús!" [cifrado coa clave de Mallory] →    Mallory    Bob
6. Non obstante, como en realidade foi encriptado coa clave de Mallory, Mallorypode descifralo, lelo, modificalo, volvelo cifrar coa clave de Bob e reenvialo a Bob:
Alice    Mallory "¡Encóntrame na camioneta xunto ao río!" [cifrado con la clave de Bob] →     Bob
7. Bob pensa que esta mensaxe é unha comunicación segura procedente de Alice.
8. Bob vai en camioneta polo río e é roubado por Mallory.
9. Alice non sabe que Mallory lle roubou a Bob e pensa que chega tarde.
10. Ao non ver indicio de aproximación de Bob, determina que algo lle sucedeu.
A NECESIDADE DUNHA TRANSFERENCIA ADICIONAL POR UNHA CANLE SEGURA
Excepto no protocolo de interbloqueo (interlock), todos os sistemas criptográficos seguros fronte a ataques MITM precisan un intercambio adicional de datos ou a transmisión de certa información a través dalgún tipo de canle segura. Nese sentido, desenvolvéronse moitos métodos de negociación de claves con diferentes esixencias de seguridade respecto á canle segura.
DEFENSA CONTRA MITM
A posibilidade dun ataque intermedio continúa sendo un grave problema de seguridade grave, mesmo para moitos criptosistemas baseados na clave pública. Existen varios tipos de defensa contra estes ataques de MITM que utilizan técnicas de autenticación baseadas en:
A integridade das claves públicas debe estar garantida dalgunha maneira, pero non requiren ser secretas, mentres que os contrasinais e as claves de segredo compartido teñen o requisito adicional de confidencialidade. As claves públicas poden ser verificadas por unha autoridade de certificación (CA), cuxa clave pública é distribuída a través dunha canle segura (por exemplo, integrada no navegador web ou na instalación do sistema operativo).
DEFENSA E DETECCIÓN: AUTENTICACIÓN E DETECCIÓN DE MANIPULACIÓN
Os ataques home no medio poden previrse ou detectarse por dous medios: autenticación e detección da manipulación. A autenticación proporciona certo grao de certeza de que unha mensaxe dado proveniente dunha fonte lexítima. A detección dasabotaxe simplemente mostra a evidencia de que unha mensaxe puido ser alterada.
AUTENTICACIÓN
Todos os sistemas criptográficos que son seguros contra este tipo de ataques proporcionan algún método de autenticación para as mensaxes. A maioría require un intercambio de información (coma claves públicas), ademais da mensaxe a través dun canal seguro. Ditos protocolos a miúdo utilizan protocolos de acordo clave que se desenvolveron, con diferentes requisitos de seguridade para a canle segura, aínda que algúns intentaron eliminar o requisito de seguridade de calquera canle seguro en absoluto.
Unha infraestrutura de clave pública, como Transport Layer Scurity, pode endurecer o Protocolo de Control de Transmisión contra o Ataque do Home no Medio. En ditas estruturas, os clientes e servidores intercambian certificados que son emitidos e verificados por un terceiro fiable chamado Autoridade de Certificación (CA). Se a clave orixinal para autenticar esta CA non foi obxecto dun ataque MITM, os certificados emitidos pola CA pódense usar para autenticar os mensaxes enviados polo propietario dese certificado. O uso de autenticación mutua, entre o servidor e o cliente fai que se valide a comunicación entre eles, cóbrese ambos extremos ante un posible MITM, aínda que o comportamento predeterminado da maioría das conexións é só autenticar o servidor.
As audiencias, como as comunicacións verbais dun valor compartido (como en ZRTP), ou as probas gravadas como gravacións audiovisuais dun hash de clave pública utilízanse para evitar os ataques MITM, xa que os medios visuais son moito máis difíciles e temporais. Non obstante, estes métodos requiren un humano no bucle para poder iniciar a transacción con éxito.
A fixación da clave pública HTTP, as veces denominada “fixación de certificado”, axuda previr un ataque MITM no que a autoridade se certificación mesma se ve comprometida ao facer que o servidor proporcione unha lista de hashes de clave pública anllados durante a primeira transacción. As transaccións posteriores requiren que unha ou máis das claves na lista sexa utilizadas polo servidor para autenticar esa transacción.
DNSSEC amplía o protocolo DNS para usar firmas para autenticar rexistros DNS, evitando que os ataques MITM dirixan a un cliente a unha dirección IP maliciosa.
DETECCIÓN DE MANIPULACIÓN
A proba de latencia pode detectar o ataque en determinadas situacións, como no caso de cálculos longos que levan decenas de segundos, como as funcións hash.
Para detectar posibles ataques, as partes verifican as discrepancias no tempo de resposta. Por exemplo: supóñase que dúas partes adoitan tardar moito tempo para completar unha transacción en particular. Non obstante, se unha transacción tivo un tempo anormal para chegar á outra parte, isto podería ser indicativo de interferencia dun terceiro que insire latencia adicional na transacción.
A criptografía cuántica, en teoría, proporciona evidencias de falsificación das transaccións a través do teorema de non clonación. Os protocolos baseados na criptografía cuántica normalmente autentican parte ou toda a súa comunicación clásica cun esquema de autenticación incondicionalmente seguro, por exemplo, a autenticación Wegman-Carter.
ANÁLISE FORENSE
O tráfico de rede capturado do que se sospeita pódese analizar para determinar se hai
ou non un ataque, así como a súa orixe.
A análise forense dunha rede cando se sospeita sobre un ataque sospeitoso consta:
POSIBLES SUBATAQUES
O ataque de MITM pode incluír algúns dos seguintes subataques:
CASOS NOTABLES
En 2003, un enrutador de rede inalámbrica de Belkin perpetrou un notable ataque man-in-the-middle no criptográfico. Periodicamente, tomaría unha conexión HTTP que se enrutara a través del, isto non pasaría o tráfico ao destino, pero no seu lugar, respondeu como o servidor previsto. A resposta que enviou, no lugar da páxina webque o usuario solicitou, era un anuncio doutro produto de Belkin. Despois dunha protesta de usuarios tecnicamente instruídos, esta característica eliminouse de versións posteriores do firmware do enrutador.
En 2013, Nokia's Xpress Browser revelou que ao descifrar o tráfico HTTPS nos servidores proxy de Nokia, dando á compañía de texto sen cifrar o acceso ao tráfico cifrado do navegador dos seus clientes. Nokia respondeu dicindo que o contido no se almacenou de forma permanente e que a empresa tiña medidas organizativas e técnicas
para evitar o acceso á información privada.
En 2017, Equifax retirou a súas aplicacións de telefonía móbil trala preocupación polas vulnerabilidades de hombre no medio.
Outras implementacións notables na vida real inclúen o seguinte:
<references group="Utilizaronse os artigos doutras Wikipedias: https://es.m.wikipedia.org/wiki/Ataque_de_intermediario [es.wikipedia] y https://en.m.wikipedia.org/wiki/Man-in-the-middle_attack [en.wikipedia]" />
Eparquía católica maronita de Ibadan
A eparquía da Anunciación en Ibadan é unha sé da Igrexa católica maronita. O seu bispo actual é o libanés Simun Fadul.
Santiago del Moral
Santiago del Moral Gómez, nado nas Pontes de García Rodríguez en 1951 é un poeta galego.
Eparquía católica maronita de Ibadan
Territorio
A eparquía estende a súa xurisdición sobre os fieis maronitas residentes no África Occidental e Central. A sé eparquial está na cidade de Ibadan, en Nixeria.
Santiago del Moral
Traxectoria
Escribe poemas dende moi novo, nos anos setenta e oitenta fixo poesía social. En 2003, xunto con outros catro poetas ponteses formou o Grupo Poético Alalá, que en 2005 editou o libro Cinco sentidos. Colaborou en Dorna.
Eparquía católica maronita de Ibadan
Historia
Foi erixida como exarcado apostólico de África Occidental e Central polo papa Francisco o 13 de xaneiro de 2014. Coa excepción dalgunhas eparquías coptas no Sudán, tratábase da primeira circunscrición eclesiástica católica oriental instituída no África subsahariana.
O primeiro exarca, sen carácter episcopal, foi Simun Fadul, até entón presidente de Cáritas do Líbano, e ao mesmo tempo foi nomeado visitador apostólico para os fieis maronitas residentes no África Meridional. O exarcado apostólico foi elevado a eparquía de Nosa Señora da Anunciación en Ibadan o 28 de febreiro de 2018, pasando a ser unha eparquía inmediatamente suxeita ao patriarcado maronita de Antioquía.
Lactóxeno placentario humano
Estrutura
O lactóxeno placentario humano está formado por 190 aminoácidos que establecen entre eles dúas pontes disulfuro e contén 8 hélices. O seu peso molecular é de 22.125 Da. Como a hormona do crecemento, o HPL é codificado por xenes situados no cromosoma 17 (locus 17q22-24). A súa vida media é de 15 minutos. A hormona describiuse por primeira vez en 1963. A estrutura cristalina do HPL foi determinada por difracción de raios X a unha resolución de 2,0 Å.
Funcións
Esta hormona ten unha acción semellante á da hormona do crecemento na formación de proteínas, aínda que a acción é feble, requiríndose 100 veces máis cantidade de HPL para igualar o efecto da hormona do crecemento.
Uso clínico
Os niveis de HPL utilizáronse como indicador dun crecemento correcto e benestar fetal; porén, outros métodos de avaliación máis modernos demostraron ser máis fiables. Hai informes de embarazos normais con niveis maternos indetectables de HPL.
Demostrouse que o lactóxeno placentario humano pode servir como marcador tumoral debido a que as células se tinguen ben para o HPL.
Proteína integral de membrana
miniatura|dereita|E=[[espazo extracelular; P=membrana plasmática; I=espazo intracelular.]] Unha proteína integral de membrana é un tipo de proteína de membrana que está unida de forma permanente a unha membrana celular. As proteínas que están integradas na membrana están rodeadas por lípidos, cos que están en directo contacto. As proteínas integrais só poden ser separadas da membrana utilizando deterxentes, solventes non polares, ou ás veces axentes desnaturalizantes.
As proteínas integrais de membrana son unha fracción moi significativa das proteínas codificadas no xenoma dun organismo.
Todas as proteínas transmembrana son proteínas integrais de membrana, pero non todas as integras son transmembrana, xa que moitas non atravesan a membrana dun lado a outro.
Estrutura
Actualmente, determináronse con resolución atómica as estruturas tridimensionais de só ~160 proteínas integrais de membrana por cristalografía de raios X ou espectroscopía de resonancia magnética nuclear debido ás dificultades da súa extracción e cristalización. Ademais, as estruturas de moitos dominios hidrosolubles das proteínas integrais están dispoñibles no Protein Data Bank. As súas hélices α ancoradas na membrana fóronlles retiradas para facilitar a extracción e cristalización. Poden procurarse aquí as proteínas integrais de membrana que foron estudadas no PDB (baseadas na clasificación de ontoloxía de xenes).
As proteínas integrais de membrana poden dividirse en dous grupos:
Proteína integral politópica
O tipo máis común de proteína integral de membrana é a proteína transmembrana (TM), que se estende por todo o grosor da membrana. As proteína dun só paso cruzan a membrana só unha vez, mentres que as proteínas multipaso teñen unha cadea polipeptídica ondulante que pasa dun lado a outro varias veces. As proteínas transmembrana dun só paso poden clasificarse como de Tipo I, que están situadas de modo que o seu extremo carboxilo terminal está cara ao citosol, ou de Tipo II, que teñen o seu amino terminal cara ao citosol. As proteínas de Tipo III teñen moitos dominios transmembrana nun só polipéptido, e as de Tipo IV constan de varios polipéptidos diferentes ensamblados formando un canal a través da membrana. As de Tipo V están ancoradas na bicapa lipídica por medio do enlace covalente cun lípido. Finalmente, as de Tipo VI teñen tanto o dominio transmembrana como unha áncora lipídica.
Proteína integral monotópica
As proteínas integrais monotópicas están asociadas á membrana por un lado, pero non atravesan a bicapa lipídica completamente.
Determinación da estrutura das proteínas
A Protein Structure Initiative (PSI), patrocinada polo Instituto Nacional dos Estados Unidos de Ciencias Médicas Xerais (NIGMS), ten entre os seus obxectivos o determinar as estruturas tridimensionais de proteínas e desenvolver técnicas para o seu uso en bioloxía estrutural, aplicables ás proteínas de membrana. Pode usarse a modelaxe de homoloxía para construír un modelo de resolución atómica da proteína integral "obxectivo" a partir de datos da súa secuencia de aminoácidos e dunha estrutura tridimensional experimental dunha proteína homóloga relacionada. Este procedemento foi utilizado amplamente para os receptores acoplados á proteína G-ligando (GPCR) e os seus complexos.
Función
Entre as proteínas integrais de membrana están os transportadores, enlazadores, canles, receptores, encimas, dominios de ancoraxe á membrana estruturais, proteínas implicadas na acumulación e transdución de enerxía, e proteínas responsables da adhesión celular. Pode atoparse a clasificación dos transportadores na base de datos de Clasificación de Transportadores.
Gran Župan
Un Gran Župan (en serbio cirílico Велики жупан, en serbio latino Veliki župan, en latín Magnus Iupanus, en grego ζουπανος μεγας, zoupanos megas), era un título nobiliario dos eslavos do sur relacionado con župa, termo eslavo que orixinariamente significaba pater familias e, despois, xefe tribal dunha comunidade chamada župa, e que máis tarde se usou para designar un cargo como o de knez, Gran Príncipe ou Duque, segundo as administracións.
O primeiro rexistro escrito deste termo aparece no século IX, nunha inscrición en grego medieval nunha copa de prata do Primeiro Imperio búlgaro. A inscrición refírese a un certo Sivin, que parece que tiña esa posición nos tempos de Boris I (852–889). Parece que Sivin era un boiardo que axudaba na cristianización de Bulgaria.
Na Idade Media, o Veliki Župan serbio gobernaba un Principado que tiña varios "feudos", e o título describe ao titular como líder supremo de todas as terras, e que daba o título de Župan (segundo título máis alto) a fillos, irmáns ou outros familiares.
Estatística de Bose-Einstein
A estatística de Bose-Einstein é un tipo de mecánica estatística aplicable á determinación das propiedades estatísticas de grandes conxuntos de partículas indistinguibles capaces de coexistir no mesmo estado cuántico (bosóns) en equilibrio térmico. A baixas temperaturas, os bosóns tenden a ter un comportamento cuántico similar que pode chegar a ser idéntico a temperaturas próximas ao cero absoluto nun estado da materia coñecido como condensado de Bose-Einstein, producido por primeira vez en laboratorio no ano 1995. O condensador Bose-Einstein funciona a temperaturas próximas do cero absoluto, -273,16 °C (0 Kelvin).
A estatística de Bose-Einstein foi introducida para estudar as propiedades estatísticas dos fotóns en 1920 polo físico hindú Satyendra Nath Bose e xeneralizada para átomos e outros bosóns por Albert Einstein en 1924. Este tipo de estatística está intimamente relacionada coa estatística de Maxwell-Boltzmann (derivada inicialmente para gases) e as estadísticas de Fermi-Dirac (aplicables a partículas denominadas fermións sobre as que rexe o principio de exclusión de Pauli que impide que dous fermións compartan o mesmo estado cuántico).
Formulación matemática
O número de partículas nun estado de enerxía i é:
onde:
A estatística de Bose-Einstein redúcese á estadística de Maxwell-Boltzmann para enerxías:
Derivación
Dado que os sistemas bosónicos son sistemas de partículas indistinguibles, os estados cuxa única diferenza é a permutación de estados de dúas partículas son idénticos. Deste xeito, un estado do sistema estará univocamente definido polo número de partículas que se encontren nun determinado estado enerxético. Denotarase por \epsilon_r o estado enerxético r-ésimo, por n_r o número de partículas no estado r-ésimo e R cada unha das posibles combinacións de números de ocupación. A función de partición resulta: A anterior expresión contén todas as combinacións posibles de n_r entre 0 e \infty (posto que nun sistema bosónico o número de partículas por estado cuántico non está limitado) de forma que pode ser reescrita do seguinte xeito: Aplicando que: Tense que: De modo que: Debido a que poden existir diferentes estados cuánticos cunha mesma enerxía, o número de partículas cunha determinada enerxía virá dado por: sendo g_E a dexeneración de tal enerxía.
Na anterior expresión obsérvase que o potencial químico será menor que todas as enerxías, do contrario o número medio de partículas nun estado podería ser negativo.
1379
Mortes
Historia ano a ano
Mesopotamia
Considerada amplamente como un dos berces da civilización polo mundo occidental, a Mesopotâmia da Idade de Bronce abarcaba a Sumeria, alén dos imperios acadiano, o babilônico e o asírio, todos nativos ao territorio do actual Iraq. Na Idade de Ferro foi controlada polos imperios neoasirio e neobabilónico. Os pobos sumérios e acádios (incluíndo asírios e babilônios) dominaron a rexión desde o inicio da historia escrita (c. ) ata á caída de Babilônia no, cando foi conquistada polo Imperio Aqueménida. Foi conquistado por Alexandre o Grande no e, tras a súa morte, pasou a formar parte do Imperio Seléucida, de cultura grega.
Cara o ano, Mesopotamia estaba baixo o control do imperio parto. A rexión converteuse nun campo de batalla entre os romanos e os partos, e partes de Mesopotamia pasaron a estar baixo un control efémero do Imperio Romano. No 226, caeu en mans dos persas sasánidas e permaneceu baixo dominio persa ata a conquista musulmá de Persia, no século VII, do Imperio sasánida. Varios estados nativos mesopotámicos, neoasirios e cristiáns existiron entre os séculos I a, C. e o III d. C,, entre eles Adiabena, Osroena e Hatra.
Mesopotamia é o lugar dos primeiros desenvolvementos da Revolución neolítica de ao redor de. Sinalouse que "inspirou algúns dos avances máis importantes da historia da humanidade, como a invención da roda, a plantación dos primeiros cultivos de cereais e o desenvolvemento da escritura cursiva, das matemáticas, da astronomía e da agricultura".
Etimoloxía
miniatura|upright|Mapa que mostra ou [[Marisma aluvial do Tigris-*Éufrates|sistema fluvial Tigris-*Éufrates, que rodea Mesopotamia.]] O topónimo rexional Mesopotamia (/m ɛ s ə p ə t eɪ m i ə/, grego antigo: Μεσοποταμια "[a terra] entre ríos"; árabe: Balad ٱ lrafdyn Bilad 'ar-Rafidayn' ou árabe: Internacional ٱ lnhryn 'AN-Nahrayn Bayn'; persa: myanrvdan miyan Rudan; siríaco: ܒܝܬ ܢܗܪܝܢBeth Nahrain "terra de ríos") provén das antigas palabras gregas μέσος (mesos) "medio" e ποταμός (potamos) "río" e tradúcese como "(terra) entre ríos". Utilízase en toda a Septuaginta grega (c. 250 a. C.) para traducir o hebreo e o arameo equivalente Naharaim. Un uso grego anterior do nome Mesopotamia é evidente na anábase de Alexandre, que foi escrita a finais do século II d. C., pero refírese especificamente ás fontes da época de Alexandre o Grande. Na anábase, Mesopotamia utilizouse para designar a terra ao leste do Éufrates, no norte de Siria.
O termo arameo biritum/birit narim correspondía a un concepto xeográfico similar. Máis tarde o termo Mesopotamia aplicouse de maneira máis xeral a todas as terras entre o Éufrates e o Tigris, incorporando así non só partes de Siria, senón tamén case todo Iraq e o sueste de Turquía. As estepas veciñas ao oeste do Éufrates e a parte occidental das montañas Zagros tamén se inclúen a miúdo baixo o termo máis amplo de Mesopotamia.
Polo xeral faise unha distinción adicional entre Mesopotamia norte ou superior e Mesopotamia sur ou inferior. A Alta Mesopotamia, tamén coñecida como Jazira, é a área entre o Éufrates e o Tigris desde as súas fontes ata Bagdad, mentres que a Baixa Mesopotamia é a área desde Bagdad ata o Golfo Pérsico e inclúe Kuwait e partes do oeste de Irán.
No uso académico moderno, o termo Mesopotamia a miúdo tamén ten unha connotación cronolóxica. Polo xeral, úsase para designar a área ata as conquistas musulmás, con nomes como Siria, Jazira e Iraq para describir a rexión despois desa data. Argumentouse que estes eufemismos posteriores son termos eurocéntricos atribuídos á rexión no medio de varias invasións occidentais do século XIX.
Xeografía
miniatura|upright|O [[río Tigris que atravesa a rexión da actual Mosul na Alta Mesopotamia.]] Mesopotamia constitúe un val aluvial conformado polos ríos Tigris e Éufrates que fixeron da rexión unha terra fartureira no medio de rexións áridas ou montañosas. Distínguense dúas zonas, o norte ou Alta Mesopotamia, territorio de altiplano con vales encaixados, con chuvias regulares que permiten a existencia da agricultura e o sur ou Baixa Mesopotamia, zona de chairas onde se practica unha agricultura de irrigación. miniatura|upright|Mundo coñecido das culturas mesopotámicas, babilónicas e asirias a partir de fontes [[Documental|documentais.]] Mesopotamia abarca a terra entre os ríos Éufrates e Tigris, os cales teñen as súas cabeceiras nos montes Tauros. Ambos os ríos son alimentados por numerosos afluentes e todo o sistema fluvial drena unha vasta rexión montañosa. As rutas terrestres en Mesopotamia xeralmente seguen ao Éufrates porque as beiras do Tigris son con frecuencia empinadas e difíciles. O clima da rexión é semiárido cunha vasta extensión desértica no norte que dá paso a unha rexión de pantanos, lagoas, marismas e bancos de canas de 15 000 quilómetros cadrados (5 800 millas cadradas) no sur. No extremo sur, o *Éufrates e o Tigris únense e desembocan no Golfo Pérsico.
O ambiente árido que abarca desde as áreas do norte da agricultura de secaño ata o sur, onde a rega da agricultura é esencial para obter un excedente de enerxía na enerxía investida (EROEI). Esta rega é axudada por unha capa freática alta e polo desxeo dos altos cumes das montañas do norte dos montes Zagros e das terras altas armenias, a fonte dos ríos Tigris e Éufrates que dan nome á rexión. A utilidade da rega depende da capacidade de mobilizar man de obra suficiente para a construción e mantemento de canles, e isto, desde o primeiro período, axudou ao desenvolvemento de asentamentos urbanos e sistemas centralizados de autoridade política.
A agricultura en toda a rexión complementouse co pastoreo nómade, onde os nómades que vivían en tendas de campaña pastorearon ovellas e cabras (e logo camelos) desde os pastos do río nos meses secos de verán cara as terras de pastoreo estacionais na franxa do deserto na estación húmida de inverno. A área xeralmente carece de pedra de construción, metais preciosos e madeira, polo que historicamente dedicouse ao comercio de produtos agrícolas a longa distancia para obter estes artigos das áreas periféricas. Nas marismas, ao sur da área, existiu unha complexa cultura de pesca desde a prehistoria que se agregou á mestura cultural.
Producíronse interrupcións periódicas no sistema cultural por varias razóns. De cando en vez a demanda de man de obra levou a aumentos de poboación que superan os límites da capacidade de carga ecolóxica, e no caso de que se produza un período de inestabilidade climática, pode colapsar o goberno central e diminuír as poboacións. Alternativamente, a vulnerabilidade militar á invasión das tribos das montañas marxinais ou os pastores nómades levou a períodos de colapso comercial e abandono dos sistemas de rega. Igualmente, as tendencias centrípetas entre as cidades-estado fixeron que a autoridade central sobre toda a rexión, cando se impón, tende a ser breve, e o localismo fragmentou o poder en unidades tribais ou unidades rexionais máis pequenas. Estas tendencias continuaron ata os nosos días en Iraq.
Historia
A historia de Mesopotamia como disciplina trata sobre o pasado clásico do territorio da antiga Mesopotamia (do grego antigo, "entre ríos"), correspondente, na súa maior parte, ao territorio da actual república de Iraq. Mesopotamia non está definida por límites naturais definidos, estendéndose cara ao leste ata Irán, cara ao norte e noroeste ata Anatolia e cara ao oeste ata Siria.
A historia de Mesopotamia tamén corresponde a un período histórico da antigüidade oriental, que comeza cos primeiros asentamentos en lugares de Mesopotamia como Tell Hassuna, Samarra e Tell Halaf. A relación de Mesopotamia co Antigo Testamento fixo que este campo de estudo fose particularmente atractivo para os occidentais a partir do século XVIII.. A asirioloxía, disciplina que se ocupa da historia antiga de Mesopotamia, instaurouse no século XIX; no seu desenvolvemento influíu un fenómeno posmoderno (annunaki) chamado Orientalismo, usado sobre todo por Edward Said,  definido como a representación do oriente nas academias, na literatura e na arte occidental a través de estereotipos determinados por un neocolonialismo, etnocéntrico e racismo.
Despois do 8000 a.C coa finalización da última glaciación cuarternaria produciuse en varias partes o desenvolvemento da agricultura e a gandería, o home comezaba a producir o seu propio alimento e Mesopotamia foi pola súa xeografía e pola abundancia de cereal bravo unha das rexións onde se deu este paso. As escavacións de Jarmo testemuñan a importancia da agricultura no neolítico no norte de Mesopotamia. Este desenvolvemento da agricultura trouxo consigo novos descubrimentos e progresos: o pico, a fouce e o arado, a olería e a cestería.
Mesopotamia está considerada unha dos berces da civilización, xa que foi na Baixa Mesopotamia onde xurdiron as primeiras civilizacións en torno ao. As primeiras cidades foron o resultado culminante dunha sedentarización da poboación e dunha revolución agrícola, orixinada durante a revolución neolítica. O home deixou de ser un colleiteiro que dependía da caza e dos recursos naturais que lle ofrecían, unha nova forma de dominar a contorna é unha das posibles causas do estalido urbano en Mesopotamia.
Estoma
miniatura|dereita|250px|Imaxe ao [[microscopio electrónico dun estoma]]
Mesopotamia
Historia
Con todo, Richard Leakey, no seu libro "The Evolution of Humankind" (A evolución da humanidade), relata como Jack Harlan demostrou que os recolectores podían ter unha importante provisión de alimentos: o seu experimento tivo lugar utilizando unha fouce de sílex coa que colleito trigo e cebada silvestres. Polo tanto, as primeiras comunidades que abandonaron o nomadismo puideron ser cazadores-recolectores, non restrinxindo o sedentarismo unicamente á agricultura ou á domesticación dos animais, que tamén cobraron importancia neste proceso de urbanización. As cidades foron erixidas sobre outeiros e fortificadas para que se puidesen defender da invasión doutros pobos que buscaban un mellor lugar para vivir. Eran cidades-estados: cada cidade era independente e tiña o seu propio goberno. A sociedade faise máis complexa, aparece unha industria artesanal especializada e o comercio non só local senón entre as cidades.
Estoma
En botánica, denomínanse estomas aos orificios microscópico que se atopan nas partes verdes dos vexetais e permiten o intercambio de gases da planta co exterior. Constan de dúas grandes células de garda e oclusivas rodeadas de células acompañantes. A separación que se produce entre as dúas células oclusivas (que se poden separar polo centro manténdose unidas polos extremos) denominada "ostíolo", regula o tamaño total do poro e, por tanto, a capacidade de intercambio de gases e de perda de auga da planta.
Mesopotamia
Historia
A aparición dos primeiros núcleos urbanos na rexión veu acompañada do desenvolvemento dun complexo sistema hidráulico que favoreceu o aproveitamento das marismas, evitaba as inundacións e garantiu o almacenamento de auga para as estacións máis secas. A construción destas estruturas foi necesaria para manter algún tipo de control sobre o réxime dos ríos Tigris e Éufrates. Nun primeiro momento críase que a construción deste sistema de rega era a responsable de determinar un control ríxido e despótico da sociedade por parte dos gobernantes, como suxire a "hipótese causal hidráulica" de Karl August Wittfogel. Con todo, achados recentes verificaron que o proceso de canalización e control das crecidas periódicas dos ríos foi de longa duración, e as obras de enxeñería máis complexas non se levaron a cabo ata o período helenístico. Estes ríos xemelgos, segundo o relevo que os rodea, van de noroeste a sueste, en sentido contrario ao Nilo, sendo as inundacións en Mesopotamia moito máis violentas e sen uniformidade e regularidade que presenta o Nilo. "A xenerosidade -terra para arar, auga para regar, dátiles para cultivar e pastos para a cría- fixou o home á terra"(PINSKY, 1994) Só o traballo colectivo permitiu dominar os ríos, o home que se afastaba das cidades afastouse dos regadíos, poñéndose á marxe deste proceso.
Os mesopotámicos non se caracterizaron pola construción dunha unidade política. Entre eles predominaron sempre pequenos estados, que tiñan nas cidades o seu centro político, formando as chamadas cidades-estado. Cada unha delas controlaba o seu propio territorio rural e pastoril e a súa propia rede de regadío. Tiñan o seu propio goberno, a súa propia burocracia e eran independentes. Pero nalgunhas ocasións, debido a guerras ou alianzas entre cidades, xurdiron estados máis grandes, sempre monarquía, caracterizándose o poder real como de orixe divina. Con todo, estas alianzas eran temporais. Segundo Pierre Lévêque, "o Estado mesopotámico é ante todo unha cidade, á que o príncipe está ligado por estreitos lazos; é tamén unha dinastía, a lexitimación do seu poder".
Estoma
Os estomas son os principais participantes na fotosíntese, xa que por eles transcorre o intercambio gasoso mecánico, é dicir que neste lugar sae o osíxeno (O2) e entra dióxido de carbono (CO2)
Mesopotamia
Orixes (7000-5500 a.C.)
miniatura|upright|Cerámica mesopotámica antiga Pódese considerar que a historia de Mesopotamia comeza co asentamento dos primeiros pobos na rexión, grazas ao desenvolvemento da agricultura. As primeiras comunidades agrícolas de Mesopotamia apareceron no norte da rexión cara ao ano, onde as precipitacións eran o suficientemente regulares como para o desenvolvemento dunha agricultura sinxela. Os arqueólogos identificaron tres complexos culturais a partir da cerámica das culturas de Hassuna-Samarra e Halafe. na Sumeria, a rexión meridional de Mesopotamia, a agricultura parece xurdir ao redor do ano. Os agricultores do sur foron os primeiros en empregar o método de irrigación desde o río Tigris e o río Éufrates, xa que as precipitacións nesta rexión eran intensamente irregulares.
Período de el-Ubaid (5500-4000 a.C.)
A transformación da estrutura social dos pobos mesopotámicos en torno ao século V a.C. queda testemuñada pola existencia de xacementos arqueolóxicos como a antiga aldea de Tel al-Ubaid. Os arqueólogos chaman comunmente aos habitantes daquela época o "pobo de Ubaid". Estes homes construíran canles de irrigación para a agricultura, e tamén producían abundante cerámica e terracota. Tamén posuían armas como machadas de pedra, e mantiñan un dinámico comercio de lapislázuli, pedra e ouro cos pobos veciños. O seu poboado estaba composto por edificios a base de ladrillos de arxila cocida.
Eridu
O templo de Eridu, que debe o seu nome a unha rexión do sur de Sumeria, é coñecido como o templo máis antigo xamais atopado. Outros templos dominan o xacemento de Ubaid, o que indica a existencia dun influente grupo sacerdotal entre estes pobos. Os templos eran de forma rectangular, divididos en varias cámaras e unha nave principal. Reservábase un espazo para a colocación da estatua dunha divindade, cuxa función parece ser protexer aos habitantes da rexión. As paredes dos templos construíanse con arxila cocida. Algúns expertos cren que o desenvolvemento posterior destes templos, elevados a modo de torres, daría lugar aos famosos cigurats da Antiga Mesopotamia.
Estoma
Funcións e características
Por isto, a apertura ou peche dos estomas está moi finamente regulada na planta por factores ambientais como a luz, a concentración de dióxido de carbono ou a dispoñibilidade de auga. Segundo investigacións, coñécese que algúns catións como o potasio e calcio e anións como o cloruro interveñen activamente na apertura e peche dos estomas. En casos de seca (tensión hídrico) péchanse os estomas impedindo perdas de auga na planta, o cal, con todo, tamén imposibilita o intercambio de gases e, en consecuencia, a entrada de CO2 atmosférico necesaria para a nutrición das plantas mediante o proceso de fotosíntese. É por iso que en rexións xerófilas, os estomas frecuentemente son pequenos ou case inexistentes, e ademais, conteñen cantidades apreciables de ceras, pelos e tricomas, que dificultan a saída do vapor de auga.
Formación e orixe celular
A orixe dos estomas comeza cando unha célula nai meristemática (MMC), sofre unha división asimétrica, dando orixe a un meristemoide (M) e a unha célula irmá de maior tamaño. á súa vez, o meristemoide pode seguir realizando divisións asimétricas ou ben pode diferenciarse até transformarse nunha célula de garda nai (GMC). Finalmente, a GMC sofre unha división simetrica e diferénciase nun par de células de garda maduras ao redor dun poro estomatal (4).
Mesopotamia
Período de Uruk (4000-2900a.C.)
A cultura Ubaid influíu en todas as rexións veciñas de Mesopotamia e desenvolveuse de diferentes maneiras a medida que se expandía. O período Uruk denomínase así porque está relacionado coa aparición do impresionante xacemento arqueolóxico de Uruk (Erek na Biblia), cuxas estruturas testemuñan unha indubidable continuidade co período Ubaid. O auxe de Uruk está relacionado coa aparición da vida urbana e a primeira cidade da historia. O crecemento da rede de irrigación e o número de cidades satélites agrícolas permitiron aumentar a produción de alimentos.
Escritura (3500-1500 a.C.
miniatura|upright|Unha das taboas de [[Zimri-Lim, rei de Mari, que data do 1780 a. C.]] A escritura en Mesopotamia desenvolveuse en varias etapas diversas, segundo a complexidade dos asuntos palacianos. A escritura utilizábase principalmente para controlar o comercio, a economía e a agricultura. Os arqueólogos atoparon en xacementos arqueolóxicos do Próximo Oriente pezas de arxila cocida chamadas fichas, cuxa función era determinar a cantidade e natureza dos produtos comerciados (segundo o tamaño e tipo das fichas). Esta práctica foi substituída posteriormente polo uso de fichas xunto cunha bóla de arxila na que se gardaban para indicar por separado os elementos dunha transacción complexa.
A escritura pictográfica e ideográfica desenvolveuse ao redor do IV milenio a.C. en Sumeria (considerada aquí como a rexión meridional de Mesopotamia). Esta escritura utilizaba, por exemplo, a figura dun peixe inscrita en arxila para determinar un peixe, círculos para expresar números e, nunha etapa máis complexa, figuras para representar ideas, con pés que representaban o movemento (por exemplo, "camiñar").
A escritura cuneiforme parece ser o resultado da mellora de todas estas técnicas anteriores. O seu nome débese a que se realizaba presionando un instrumento en forma de cuña sobre un taboleiro de arxila. Os símbolos cuneiformes, extremadamente abstractos, servían para representar ideas, sons e figuras. Esta escritura fíxose extremadamente popular, nos anos posteriores, en todo o Antigo Oriente.
Sumerios e semitas
Unha vez desenvolvida a escritura, pódense identificar dous pobos de linguas diferentes que convivían en Mesopotamia: sumerios e semitas. En realidade, sumerio e semita son conceptos lingüísticos, e non deben relacionarse de ningún xeito con conceptos étnicos. A lingua sumeria era a predominante nos documentos cuneiformes, e os falantes de sumerio vivían no sur de Mesopotamia, razón pola cal os acadios chamaron posteriormente sumeria a esa rexión. Os falantes de lingua semítica están emparentados por unha matriz común, pero non falaban a mesma lingua (a lingua acadia e a lingua hebrea, por exemplo, son linguas semíticas, pero diferentes). A orixe dos sumerios é incerto. Os pobos de fala semítica vivían predominantemente en Mesopotamia central. A súa orixe tamén é incerto.
Urbanización
A época de Uruk é unha época de crecemento económico e centralización política. Os centros urbanos contaban co apoio de territorios rurais adxacentes ás cidades, encargados da produción agrícola. O desenvolvemento da arquitectura, as artes e a tecnoloxía, e a escritura, permitiron aumentar a produción de alimentos. Cabe destacar o desenvolvemento dos sistemas de irrigación en formas cada vez máis extensas.
A clase sacerdotal parecía controlar a política nas primeiras unidades políticas da Antiga Mesopotamia, comunmente chamadas "cidades-estado". Cada cidade posuía un deus protector, que os mesopotámicos crían responsable de asegurar bos cultivos etc., se os homes comportábanse segundo as normas. Os sacerdotes dos templos, intermediarios entre os homes e os deuses, adquiriron protagonismo político a medida que se afianzaban estas crenzas.
Consideracións sobre a urbanización
O advento da cidade nos chamados períodos Uruk antigo, medio e recente (esta cronoloxía utilízase para diferenciar as etapas da urbanización) foi un proceso que fascinou a estudosos de diversos campos científicos. A transformación de pequenas aldeas nunha complexa estrutura urbana durante o período de Uruk foi estudada exhaustivamente por sociólogos, antropólogos e historiadores, que tentaron indagar nas causas deste proceso de urbanización e caracterizalo de forma máis sistemática. A teoría da "revolución urbana", desenvolta por V. Gordon Childe nas décadas de 1940 e 1950, é a máis famosa destas consideracións sobre a urbanización mesopotámica. Gordon Childe, a quen tamén se debe a cuñaxe da expresión "revolución neolítica", sostiña que a aparición da civilización en Mesopotamia durante o período de Uruk estaba vinculada a algúns factores específicos. A civilización foi caracterizada por Childe en base á existencia de dez factores:
Pobos da Mesopotamia
miniatura|Estatua típica da decoración mesopotámica A Mesopotamia foi unha rexión por onde pasaban moitos pobos nómades oriúndos de diversas rexións. A terra fértil fixo que algúns deses pobos se establecesen aí. Da convivencia entre moitas desas culturas floreceron as sociedades mesopotámicas.
Sumerios
Os sumerios, asentados na rexión desde o 3.500 a.C. foron os creadores dunha auténtica civilización urbana. Desde o cuarto milenio a.C., realizaban obras de irrigación e utilizaban técnicas de metalurxia do bronce. Empregaban unha escrita cuneiforme. A súa organización social influenciou a moitos pobos que os sucederon na rexión.
Babilonios
No inicio do II milenio a. C., a rexión da Mesopotamia constitúese nun grande e unificado imperio que tiña como centro administrativo a cidade da Babilonia, situada nas marxes do río Éufrates. O soberano que máis se destacou foi Hammurabi, elaborando leis que ficaron coñecidas como código de Hammurabi. Despois da súa morte, a Mesopotamia foi abalada por sucesivas invasións, ata a chegada dos asirios.
Asirios
miniatura|Mapa do Crecente Fértil De orixe semita, os asirios vivían do pastoreo e habitaban as marxes do río Tigre. A partir do final do segundo milenio a.C., pasaron a se organizar como sociedade altamente militar e expansionista. Realizaron diversas conquistas e expandiron o seu dominio para alén da propia Mesopotamia, chegando ao Exipto. O centro administrativo do imperio asirio era Nínive.
Caldeos
Pobo de orixe semita que se estableceu na Mesopotamia no inicio do primeiro milenio a.C., os caldeos foron os principais responsabeis pola derrota dos asirios e pola organización do novo imperio babilonico. Nabucodonosor II foi o soberano máis coñecido dos caldeos. Gobernou por case sesenta anos e despois da súa morte os persas dominaron o novo imperio babilonico.
KTDU 5A
KTDU 5A, código GRAU S5.5A, foi un motor foguete desenvolvido por Isayev e usado como motor de manobra nas sondas espacias luares de clase Luna E-6. Foi o primeiro motor con turbobomba en dispor no interior dos tanques de dispositivos de control da tensión superficial do propelente para poder acender o motor en gravedade cero. Usaba tres propulsores fixos que se alimentaban do escape da turbina para o control de actitude.
Mesopotamia
Arte
En Mesopotamia desenvolveuse unha cultura e unha arte cunha sorprendente variedade de formas e estilos.
Con todo, a arte en xeral mantivo bastante unidade en canto á súa intencionalidade, que deu como resultado unha arte un pouco ríxida, xeométrica e cerrada, xa que tivo unha finalidade práctica e non estética, desenvolta ao servizo da sociedade.
Escultura
Ás veces representaba soberanos, outras deuses, outras funcionarios, pero sempre aparecían persoas individualizadas (ás veces tamén incluía o seu nome gravado). Buscaba substituír a persoa máis que representala. A cabeza e o rostro estaban desproporcionados respecto ao corpo por este motivo, desenvolveron o chamado realismo conceptual: simplificaban e regularizaban as formas naturais grazas á lei da frontalidade (parte dereita e esquerda absolutamente simétricas) e ao xeometrismo (figura dentro dun esquema xeométrico que normalmente era o cilindro e o cono). As representacións humanas estaban afectadas dunha total indiferenza pola realidade. Os animais presentaban un maior realismo. Os temas máis recorrentes da escultura mesopotámica foron os touros monumentais, moi estilizados e realistas.
As técnicas máis utilizadas foron o relevo monumental, a estela, o relevo parietal, o relevo de ladrillos esmaltados e o selo: outras formas de esculpir e desenvolver auténticos cómics ou narracións neles.
Mesopotamia na cultura popular
Entre as novelas sobre mesopotamia cabe destacar "Gilgamesh, o rei" de Robert Silverberg; na banda deseñada "Nippur de lagash".
Volta a Cataluña 2016
A 96ª edición da Volta a Cataluña disputouse en Cataluña entre o 21 e o 27 de marzo de 2016.
A carreira comezou en Calella e finalizou como é habitual na capital, Barcelona. Esta carreira foi a quinta proba do calendario do UCI WorldTour 2016.
En canto ás clasificacións secundarias, o belga Thomas De Gendt levou as dúas principais, a da montaña e a das metas voantes, mentres que o británico do Caja Rural Hugh Carthy logrou a dos corredores novos e o BMC Racing Team a de equipos.