cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Hughes
Traxectoria
O 5 de agosto de 2009, Hughes e a súa esposa viaxaron a Nova York para visitar o seu fillo James e o seu novo neto. James dixo que o seu pai aparentaba ter boa saúde esa noite e que a familia fixera plans para o día seguinte. Na mañá do día 6, Hughes estaba a pasear preto do seu hotel en West 55th Street en Manhattan cando sufriu un ataque cardíaco. Foi levado ao Roosevelt Hospital, onde se certificou a súa morte aos 59 anos. O funeral de Hughes tivo lugar o 11 de agosto en Chicago; foi enterrado en Lake Forest Cemetery.
Echoes, Silence, Patience & Grace
Echoes, Silence, Patience & Grace é o sexto álbum da banda de rock alternativo Foo Fighters, lanzado o 25 de setembro de 2007 poo selo RCA Records. O disco foi producido por Gil Norton, mesmo produtor do álbum The Colour and the Shape.
O disco estreouse na cima da lista británica de álbums, vendendo 135.685 copias na súa primeira semana. O álbum tamén foi platino a primeira semana en Australia e Nova Zelandia. Nos Estados Unidos entrou no posto número 3 da lista Billboard 200, ao vender 168.668 copias a primeira semana, e dende entón foi certificado ouro. Ata setembro do ano 2008 vendera 792.612 neste país.
Disco 1
Todos os temas compostos por Dave Grohl, Taylor Hawkins, Chris Shiflett e Nate Mendel, agás onde se indique.
Fernando San Emeterio
Fernando San Emeterio Lara, nado o 1 de xaneiro de 1984 en Santander, é un ex xogador español de baloncesto profesional. Mide 1.99 metros e xogaba nas posicións de escolta e ala. Actualmente é adestrador asistente do Valencia Basket.
Traxectoria profesional
San Emeterio comezou a xogar coma profesional no CB Valladolid na tempada 2001-02. En 2006, fichou polo Akasvayu Girona, e dous anos despois polo Saski Baskonia. No Baskonia, foi elixido coma o mellor xogador da tempada da Liga ACB na tempada 2010-11. En 2011, ampliou o seu contrato co Baskonia por catro tempadas máis. O 30 de xuño de 2015, San Emeterio deixou o equipo tras sete tempadas.
O 8 de xullo de 2015, San Emeterio asinou un contrato de dous anos co Valencia BC.
O 1 de xullo de 2021, San Emeterio anunciou a súa retirada coma xogador de baloncesto profesional.
Ramón Carnero
Ramón "Moncho" Carnero González, nado en Vigo o 8 de novembro de 1953, é un exfutbolista e adestrador de fútbol galego. Xogaba de defensa.
Traxectoria
Como futbolista tras xogar en equipos como o Arosa SC ou o CD Logroñés chegou a xogar en Segunda División no Deportivo Alavés durante dúas tempadas, dende o ano 1977 ao 1979, aínda que só disputaría un encontro na primeira das dúas.
Como adestrador pasou a maior parte da súa carreira no equipo técnico do Celta de Vigo sendo o home de confianza e segundo adestrador de case todos os técnicos que pasaron polo banco do equipo na década dos noventa e comezos do século XXI -a excepción de Carlos Aimar-, dende Txetxu Rojo, Fernando Castro Santos e Javier Irureta ata Víctor Fernández, Miguel Ángel Lotina e Radomir Antić.
Na tempada 2003–04 ante a mala situación do Celta o adestrador Lotina foi substituído mediada a tempada polo técnico serbio Antic; aínda que Carnero xa dirixiu o equipo ata a toma de posesión do novo adestrador, a grande oportunidade presentóuselle a oito partidos para o remate da tempada, cando tamén Antic foi destituído e se lle encargou a Carnero e a Rafa Sáez, ata o momento adestrador do Celta de Vigo B, salvar o equipo do descenso a Segunda División. Pese a un moi bo final de tempada non conseguiron o obxectivo, consumándose o descenso na última xornada.
Ao final da mesma Carnero deixou o posto de adestrador e Rafa Sáez volveu ao filial.
Pasou a ser o adestrador do Celta de Vigo de Fútbol indoor, e na tempada 2013 conseguiu quedar campión da Liga Fertiberia de Fútbol Indoor, gañándolle a final ao Valladolid.
Alphonse Kirchhoffer
miniatura|Kirchoffer en 1908 Simon Alphonse Kirchhoffer, nado en París o 19 de decembro de 1873 e finado na mesma cidade o 30 de xuño de 1913, foi un mestre de armas e tirador de esgrima francés, gañador dunha medalla olímpica.
El cant dels ocells
Segundo Joan Amades, o texto desta canción cántase con diversas melodías. A máis coñecida, popularizada por Pau Casals, ten un ritmo suave que se adapta á cantiga de berce, empregándose tamén para este fin.
Pau Casals e El cant dels ocells
O ilustre violonchelista catalán Pau Casals tocouna en numerosas ocasións. Esta canción popularizouse grazas a moitos arranxos que el mesmo fixo, mais cómpre ter en conta que a obra non é súa senón da tradición catalá.
Donkey Kong Land
Donkey Kong Land é un xogo de plataformas de Game Boy estreado en 1995 desenvolvido por Rare e publicado por Nintendo. Foi lanzado por vez primeira en 1995, e posteriormente para Nintendo 3DS Virtual Console no 2014. Este xogo é un spin-off portable do título orixinal, Donkey Kong Country para Super Nintendo Entertainment System. A súa secuela Donkey Kong Land 2 recibiu unha valoración de 79% en GameRankings e foi estreada no 1996.
El cant dels ocells
Pau Casals e El cant dels ocells
Froito do sentimento catalanista de Pau Casals e dunha conferencia na sede das Nacións Unidas, onde interpretou esta canción con acompañamento de orquestra, El cant dels ocells converteuse nun símbolo de paz e liberdade ao redor do mundo, mais de xeito especial en Cataluña.
O mesmo Pau Casals interpretaba esta melodía xeralmente antes de rematar os seus concertos e recitais como un canto á convivencia entre os pobos. Ademais diso, Casals non tocou o violonchelo en países en guerra.
No seu concerto na Casa Branca para o presidente J.F. Kennedy, logo de escoitar a melodía, o mesmo presidente expresoulle: "Fíxonos sentir humildes".
Versións
Realizáronse numerosas adaptacións desta canción, entre as que destacan o seu arranxo para oito violonchelos, ou o seu arranxo para piano e violonchelo.
Outra versión destacada é a do saxofonista Pedro Iturralde, que se inicia cun só de saxofón e desemboca nun conxunto para orquestra de jazz. Tamén se rexistraron versións de diversos cantautores como Lluís Llach, cantantes líricas como Victoria de los Ángeles, grupos de rock (Pastorets Rock) etc. Antes de Pau Casals, Pep Ventura xa compuxo unha sentida e bonita sardana con este nome.
Durante a guerra de sucesión española empregouse unha versión da mesma por parte dos partidarios do Arquiduque Carlos de Austria.
Lista de composicións de Manuel Quiroga
miniatura|Manuel Quiroga en [[1911.]] A seguinte lista presenta todas as composicións do violinista e compositor galego Manuel Quiroga Losada. As composicións están divididas en catro grupos distintos: composicións orixinais, estudos e caprichos, transcricións de obras doutros compositores, e cadencias de concertos doutros compositores. A orde que emprega está lista é cronolóxica no caso de que se coñeza o ano de composición da obra, dentro das obras do mesmo ano o criterio empregado é a data de estrea, e no caso de que esta non se coñeza sería a data de publicación; no caso de non coñecerse a data de composición, se emprega a data de estrea, e no caso de que non se coñezan as datas de composición e estrea tómase a data de publicación. Os títulos das composicións son os orixinais e na descrición indícanse as características da obra, datos sobre o lugar, e os intérpretes da estrea, no caso de seren coñecidos.
Thelonious Monk
Thelonious Sphere Monk, nado en Rocky Mount (Carolina do Norte) o 10 de outubro de 1917 e finado en Weehawken (Nova Jersey) o 17 de febreiro de 1982, foi un pianista e compositor estadounidense de jazz. O seu estilo interpretativo e compositivo, formado plenamente en 1947, apenas variou nos 25 anos seguintes. Pianista fundador do bebop, tocou tamén baixo o influxo do hard bop e do jazz modal. É coñecido polo seu estilo único de improvisación, así como por compoñer varios temas clásicos do repertorio do jazz, destacando "Round About Midnight", "Straight No Chaser", "52nd Street Theme" e "Blue Monk".
1998
Notas
Historia ano a ano
Thelonious Monk
Traxectoria
A súa familia trasladouse pouco despois a Manhattan (Nova York). Nese apartamento viviría até o final dos seus días. Comezou a tocar o piano á idade de seis anos e aínda recibiu algunha educación musical, foi esencialmente un autodidacta; as súas primeiras influencias foron dos grandes pianistas de corte stride, James P. Johnson e Willie "The Lion" Smith. Durante a súa adolescencia comezou a traballar nalgúns rent parties tocando o órgano e o piano na igrexa bautista. Estudou no instituto Stuyvesant, se ben nunca chegou a graduarse.
En 1935, decidiu marchar de viaxe a percorrer o mundo acompañando co piano a un predicador evanxelista. Despois de dous anos, regresou á súa cidade e formou o seu propio cuarteto, actuando en diversos clubs até que en 1941 o batería Kenny Clarke elixiuno como pianista da casa para tocar no Minton's Playhouse, o lendario club de Manhattan no que se enxendraría o bebop. O seu estilo na época é descrito como "hard-swinging", con marcadas influencias de Art Tatum, Duke Ellington, James P. Johnson e outros pianistas.
Durante a súa estancia no Minton's, Monk foi perfeccionando o seu estilo único, participando nas sesións chamadas "cutting competitions", cos máis renomeados solistas da época. Durante eses anos, Monk entrou en contacto con músicos como Dizzy Gillespie, Charlie Parker, Miles Davis, Sonny Rollins, Milt Jackson e John Coltrane, que estaban sentando as bases do bebop. En 1944 realizou as súas primeiras gravacións con Coleman Hawkins Quartet. En 1947, gravou por primeira vez como líder da súa propia banda, e publicou o seu LP de debut, Genius of Modern Music, Vol. 1, que mostraba o seu talento tanto para a composición como para a improvisación. Ese mesmo ano casou con Nellie Smith, e en 1949 o matrimonio tivo un fillo, T.S. Monk, que sería batería de jazz. A súa filla Bárbara naceu en 1953.
En agosto de 1951, foi arrestado pola policía de Nova York, acusado de posesión de narcóticos, pois negouse a denunciar ao seu amigo, o tamén pianista Bud Powell, ao que presumiblemente pertencía a droga. Retiróuselle o permiso para actuar en locais nocturnos nos que se consumise alcohol (unha autorización, o "New York City Cabaret Card", que era expedida pola policía). Pasou a primeira metade dos anos 50 compoñendo, gravando discos e actuando en teatros e xiras fóra da cidade.
Tras gravar varios discos para Blue Note entre 1947 e 1952, firmou un contrato con Prestige, para a que gravou entre 1952 e 1954 algúns dos discos máis importantes, incluíndo colaboracións co saxofonista Sonny Rollins e co batería Art Blakey. O produtor Orrin Keepnews, de Riverside Records, persuadiulle de que gravase un disco con temas de Duke Ellington e outro con estándares, para que a súa música se fixese máis accesible ao público medio de jazz. En 1956, gravouse o clásico Brilliant Corners e a partir do ano seguinte os cambios na súa vida sucedéronse.
Monk foi contratado polo Five Spot e alí formaría parte dun cuarteto que contaría co saxofonista John Coltrane. Como consecuencia destas actuacións, a crítica e o público de jazz recoñeceríano por fin como un mestre. O até entón carácter único da súa música, que tan difícil era de asumir por unha audiencia que tiña como modelo a Bud Powell, converteuse en 1957 nun motivo de admiración. De repente, Monk converteuse nunha celebridade e o seu status non cambiaría até o final da súa carreira.
En 1959, o seu cuarteto contou coa participación do saxofonista tenor Johnny Griffin e apareceu cunha orquestra no Town Hall; en 1962 firmou con Columbia e dous anos despois foi portada da revista Time. Un segundo concerto coa orquestra foi celebrado en 1962, resultando mellor que o primeiro, polo que Monk estaría constantemente de xira durante os anos sesenta co seu cuarteto, agora co tenor Charlie Rouse.
Tocou cos Giants of Jazz durante 1971-1972, e en 1973, repentinamente, retirouse. Monk padecía unha enfermidade mental e, á parte dunhas aparicións especiais a mediados dos setenta, viviu recluído o resto da súa vida.
Composicións
(lista incompleta)
Falleira Maior
miniatura|250px|dereita|Falleiras do ano 2008. A Falleira Maior (en valenciano: fallera major) dáse en Valencia na festa das fallas e é a meirande representante dunha comisión falleira, durante os festexos e actividades que dita comisión realiza durante o ano que dure o seu reinado, tamén exerce de representante ante outras comisións falleiras u outros eventos aos que a comisión sexa invitada.
Falleiras Maiores de Valencia
Trátanse da Fallera Major de València e a Fallera Major Infantil de València, en ambos casos son falleiras dunha comisión falleira, elixidas por un xurado, e cuxa función principal é exercer como embaixadora da festa das fallas na propia cidade de Valencia e fora dela, aló onde sexa requirida durante o ano que dura o seu reinado.
Sistema de elección da Falleira Maior
O primeiro paso da elección é a preselección. Cada comisión falleira de Valencia que o desexe pode presentar unha candidata, na meirande parte de casos estas candidatas son as falleiras maiores da comisión da anterior festa. A preselección faise de entre tódalas fallas de cada sector falleiro. O acto de elección consiste nun desfile das candidatas vestidas de valencianas para ser valoradas por un xurado. Por cada sector elíxense 3 falleiras no caso de que haxa 13 candidatas ou máis, 2 falleiras se hai entre 7 e 12 candidatas e 1 falleira se hai 6 ou menos candidatas. No caso das infantís é igual. O xurado elector pode ser de 2 tipos segundo se decida: un xurado designado pola Xunta Central Falleira o un xurado conformado polos presidentes das distintas fallas do sector.
En segundo lugar farase a elección de cortes, onde aquelas falleiras preseleccionadas serán valoradas durante varios días por un xurado designado polo Presidente da Xunta Central Falleira e que esta conformado por persoas de valía de diversas profesións (xornalistas, expertos en protocolo, artistas falleiros,...) e por xente relacionada coas festas (antigas Falleiras Maiores, antigas Cortes de Honra, ex-directivos da Xunta Central Falleira,...). Este xurado de entre tódalas candidatas ten a función de elixir ás trece que consideren mellores para o cargo.
Por último un xurado elixido a votación pola asemblea de presidentes de falla e que estará formado por cinco persoas que poden ser de entre os mesmos presidentes ou membros do pleno de Xunta Central Falleira, e tras varios días compartidos coas 13 candidatas, elixirán á rapaza de máis valía coma Fallera Major de Valencia, e as 12 restantes pasaran a ser a súa Corte de Honra. No caso das infantís é igual.
Musgrave Park
Musgrave Park, actualmente coñecido por motivos de patrocionio como Irish Independent Park, é un estadio de rugby da cidade de Cork, Irlanda. É a casa do Dolphin RFC e os Sundays Well RFC. Este é un dos estadios do Munster Rugby como local, xunto con Thomond Park en Limerick. Ten capacidade para 8.008 espectadores e está situado en Pearse Road.
Acmeísmo
O acmeísmo foi un movemento poético que emerxeu en Rusia en torno 1910 e ata a segunda guerra mundial baixo a dirección de Nikolai Gumiliov, Anna Akhmatova e Osip Mandelshtam e que procuraban unha volta ás formas clásicas dentro do modernismo como reacción ao simbolismo, coa consigna de amar a existencia do obxecto antes que o propio obxecto utilizando unha claridade clásica e unha linguaxe corrente pero mantendo o principio metafórico de transformación.
Henri Laurent
Henri Albert Fernand Laurent, nado en Beaulieu-sur-Loire o 1 de abril de 1881 e finado en La Rochelle o 14 de febreirode 1954, foi mestre de armas e tirador de esgrima francés, gañador dunha medalla olímpica.
Zhang Zhong Jing
Zhang Zhong Jing, escrito ás veces Zhang Zhongjing, (chinés simplificado: 张机; chinés tradicional: 張機; pinyin: Zhāng Jī), nado en Nanyang cara ao ano 150 e finado no 219, foi un médico chinés, considerado como o Hipócrates da medicina china tradicional.
Autor do tratado Shang Han Lun (ou Shang Han Bin Lun, "Sobre a enfermidade fría"), no que se expón unha das máis antigas descricións para o diagnóstico e o tratamento das enfermidades do frío, como o catarro ou os arrefriados, infeccións virais que afectan o tracto respiratorio.
O libro comprende 397 seccións con 112 prescricións con herbas.
Penelope Fitzgerald
Penelope Fitzgerald, ou co nome de solteira Penelope Knox, nada en Lincoln o 17 de decembro de 1916 e finada en Londres o 28 de abril de 2000, foi unha novelista, poeta, ensaísta e biógrafa inglesa, galardoada co Premio Booker de 1979.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia de intelectuais: foi filla de Edmund Knox, editor da revista satírica Punch,e sobriña dos teólogos Ronald e Wilfred Knox, o primeiro novelista e o segundo, especialista na Biblia, e tamén do clasicista e criptólogo Dolly Knox. Por parte de nai era neta do bispo de Lincoln e seguiu os pasos da nai para formarse no Somerville College, na Universidade de Oxford.
Traballou na BBC durante a segunda guerra mundial e, en 1941, casou co militar irlandés Desmond Fiztgeral, do matrimonio naceron tres fillos. Tamén foi ensinante de francés na escola londiniense Queen's Gate School, onde tivo a Camila do Reino Unido como alumna.
Comezou a publicar a súa obra de forma serodia: en 1975, con 58 anos, saíu do prelo o seu primeiro libro, unha biografía do pintor prerrafaelita Edward Burne-Jones. A súa primeira novela foi The Golden Child (1977), na que mestura o cómico e o misterio. No anos seguintes acadou sona con catro novelas de forte contido autobiográfico: The Bookshop (1978), Offshore (1979), Human Voices (1980) e At Freddie's (1982). Finalista do premio Booker en 1978 con The Bookshop, gañaría este recoñecemento no ano seguinte grazas a Offshore na que a protagonista vive nun barco no Támese, como ela mesma fixera. Posteriormente, interesouse por novelar feitos ambientados no pasado como en Innocence (1986), onde recrea o romance entre unha aristócrata e un comunista na Italia da década de 1950, ou a Rusia prerevolucionaria en The Beginning of Spring (1988).
Foi considerada como unha das autoras máis senlleiras das letras británicas do século XX, tal e como recoñeceu o xornal The Times en 2008. Ademais, en 2012, The Observer incluíu a súa derradeira novela, The Blue Flower entre as "dez mellores novelas históricas.
Lucas Alcaraz
Luis Lucas Alcaraz González, nado en Granada o 21 de xuño de 1966, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol español.
Adestrador
O 30 de xaneiro de 2013 anunciouse a súa contratación polo Granada CF, en substitución de Juan Antonio Anquela.
Karatsu
O concello de Karatsu limita pola terra cos concellos de Genkai, de Imari, de Takeo, de Taku, de Saga (son da prefectura de Saga); de Nijō, de Maebaru (son da prefectura de Fukuoka); e pola mar co concello de Matsuura (da prefectura de Nagasaki).
Henri Masson
Henri Masson, nado en París o 17 de xaneiro de 1872 e finado en Meudon o 17 de xaneiro de 1963, foi un tirador de esgrima francés, gañador dunha medalla olímpica.
Traxectoria
Participou nos Xogos Olímpicos de 1900 de París, gañando a medalla de prata en florete, derrotado polo tamén francés Émile Coste na final.
Miguel Conde Lobato
Miguel Conde-Lobato, nado en Caracas en 1963, é un publicista galego,comunicador, creador e emprendedor galego. Acadou sona pola súa participación como creativo na exitosa campaña de Gadis ''Vivamos como Galegos!. Trátase da campaña máis descargada en internet da historia da publicidade española (INFOADEX)''
É un dos pioneiros en España do modelo emocional-cultural en comunicación, realizando grandes achegas á construción de marcas a través do que el denomina a persuasión emocional.
Ademais, leva a cabo diferentes iniciativas sociais sen ánimo de lucro, concentradas dende o 2016 na Fundación Knowcosters que tomou o nome do libro que publicou no 2010 "Knowcosters, cuando el low cost es el mal".. No libro senta as bases da trazabilidade do consumo e de como este determina o modelo social, chegando a consideralo máis importante que o voto (cando consomes votas). Así mesmo, no libro analízase como chegamos ata aquí e como podemos saír desta tormenta perfecta, poñendo énfase na información -de aí o nome Knowcost- asumindo que coa debida información o consumidor cambia a súa conduta.
Por outra banda, Conde fomenta un movemento a favor da "persuasión boa" na que se respecte ao máximo a liberdade de elección do consumidor polo que se mostra crítico con iniciativas de condicionamento como o Neuromarketing e o Big Data non regulado, que poden supor un menoscabo da privacidade e do ámbito de liberdade do individuo.
Nos seus máis de 30 anos de carreira ten creado e rodado decenas de historias a través de Congo Produccciones.
Autor tamén do suspense "Los lobos no piden perdón", a súa primeira novela, publicada en Ediciones B (Penguin Random House) o 6 de xuño de 2019.
Vallenato
miniatura|dereita|A caixa, instrumento típico do vallenato.
O vallenato é un xénero musical orixinario do Caribe colombiano, con epicentro na antiga provincia de Padilla e unha variante importante na rexión sabanera dos departamentos de Bolívar, Sucre e Córdoba. A súa popularidade estendeuse hoxe a todas as rexións do país e países veciños como Venezuela e Ecuador. Interprétase tradicionalmente con tres instrumentos: o acordeón diatónico, a guacharaca e a caixa, un tambor pequeno de coiro de chibo.
Marie-Jeanne de Lalande
Marie-Jeanne-Amélie Le Francais de Lalande, nada co apelido Harlay en 1768 e finada o 8 de novembro de 1832, foi unha astrónoma e matemática francesa.
Traxectoria
Era a filla ilexítima de astrónomo Joseph Jerome de Lalande (1732-1807). En 1788 casou cun curmán do seu pai, tamén astrónomo, Michel Le Francais de Lalande (1776-1839). O seu pai ensinou á nova parella os cálculos e os métodos da observación en astronomía.
Traballou estreitamente ao lado do seu pai e contribuíu a moitas das súas publicacións.
Teofilacto, Exarca
Teofilacto foi un exarca de Rávena entre os anos 702 e 709.
Traxectoria
Teofilacto foi nomeado exarca en 702, sucedendo a Xoán II Platino. Pouco despois da súa ascensión, chegou a Roma, onde Xoán VI fora nomeado Papa. Non se coñecen as súas razóns para ir á cidade, pero a súa presenza incomodou aos romanos. Os soldados locais ameazaron a Teofilacto, pero Xoán conseguiu dominalos; con todo, varios favoritos do exarca foron atacados.
Marie-Jeanne de Lalande
Traxectoria
A súa reputación como muller científica é recoñecida por unha anécdota relacionada con Carl Friedrich Gauss: En 1806, durante unha campaña militar en Prusia, declarou que non coñecía máis ca unha muller francesa que traballase na ciencia, Madame Le François de Lalande.
Teofilacto, Exarca
Traxectoria
En 709 o emperador bizantino Xustiniano II mandou unha expedición baixo o mando do patricio Teodoro contra a cidade de Rávena, posibelmente en vinganza pola participación da poboación da cidade na rebelión de 695. Teodoro, ao chegar a Rávena, invitou a todos os cidadáns importantes da cidade a que asistisen a un banquete. Cando chegaron, capturáronos e leváronos á forza aos barcos. Rávena foi saqueada, mentres levaban a Constantinopla aos oficiais capturados. Alí, Xustiniano condenounos a morte; só foi perdoado o arcebispo Félix, aínda que foi cegado. Teofilacto non foi aparentemente vítima da catástrofe, pero tivo pouco control sobre a situación, e o exarcado resultou severamente debilitado.
Teofilacto foi sucedido por Xoán III Rizocopo en 709.
Marie-Jeanne de Lalande
Traxectoria
Morreu en 1832 aos 64 anos. A súa filla, foi chamada Caroline por Caroline Herschel, xa que a súa data de nacemento, 20 de xaneiro de 1790 foi o primeiro día que un cometa descuberto por Herschel foi visíbel dende París. O seu fillo recibiu o seu nome por Isaac Newton.
Obra
Calculou as Tables horaires de marine, que foron publicadas na obra do seu pai Abgrége de navigation historique théorique et pratique avec tables horaires (1793). Estes cálculos valéronlle ao seu pai unha das medallas do Lycée des Artes para artistas e eruditos distinguidos.
O seu traballo tamén se publicou no almanaque anual do seu pai dende 1794 a 1806.
En 1791, a súa pericia en astronomía valeulle o privilexio de guiar o fillo do célebre astrónomo Jean Dominique Cassini na súa primeira observación no College de France.
Colabou tamén na escritura de Histoire céleste française escrito por Lalande e publicado en 1801. O traballo indica a posición de 50 000 estrelas.
O cráter De Lalande recibe o seu nome na súa homenaxe.
Habanera
miniatura|As agrupacións corais adoitan ter varias habaneras nos seus repertorios. A habanera é un tipo canción orixinaria de Cuba que data de finais do século XIX, de ritmo lento e compás cuaternario. Poden ser cantadas e instrumentais e é un xénero adaptado e usado por diferentes formacións musicais como grupos corais, bandas de música, tunas e outros.
Death Note Another Note: The Los Angeles BB Murder Cases
Death Note: Another Note: The Los Angeles BB Murder Cases (アナザーノート ・ ロサンゼルスBB連続殺人事件) é unha novela lixeira escrita por Nisio Isin e lanzada o 1 de agosto de 2006. A historia é unha precuela do manga Death Note, e explica o brevemento mencionado os "BB Murder Cases" da cidade dos Ánxeles.
Felip Pedrell
Felip Pedrell i Sabaté, nado en Tortosa o 19 de febreiro de 1841 e finado en Barcelona o 19 de agosto de 1922, foi un compositor e músico catalán.
Traxectoria
miniatura|Felip Pedrell, [[Ramon Casas (MNAC).]] Tivo os seus primeiros contactos coa música como cantor infantil do coro da catedral de Tortosa. Con 15 anos compuxo un "Stabat Mater" a tres voces. En 1863 Pedrell foi a Barcelona para seguir os seus estudos musicais, pero pronto viaxa a Roma (1876) e París (1877) internado polas Deputacións de Tarragona e Xirona para desenvolver os seus coñecementos musicais. Máis tarde, no ano 1894 trasládase a Madrid onde no ano 1915 se lle nomea profesor do Conservatorio.
Grazas ás súas viaxes a Italia e Francia, Pedrell foi o primeiro músico modernista catalán en contactar coa música estranxeira. Este contacto foi esencial para definir as súas futuras tendencias musicais como compositor de música culta e popular. Foi un dos introdutores en Cataluña e en España da música de Wagner.
Renania
miniatura|dereita|Renania no mapa Renania é unha rexión de Alemaña na ribeira do río Rin. Actualmente a súa área abránguena os estados alemáns de Renania do Norte - Westphalia e Renania - Palatinado.
Felip Pedrell
Traxectoria
Como renovador do panorama musical catalán, tivo un enorme prestixio que o levou a ser o mestre de músicos como Enric Granados, Manuel de Falla, Robert Gerhard, Isaac Albéniz, Lluís Millet e outros.
Pedrell tamén foi fundador de escolas de musicoloxía tanto en Cataluña coma no resto de España. Foi un compositor moi activo, desenvolvendo todos os estilos musicais. Así, ademais das súas óperas, compuxo tamén unha gran cantidade de obras líricas, poemas sinfónicos e música relixiosa e de cámara. Foi, ademais, un incualificable precursor do nacionalismo catalán.
Literatura éuscara
miniatura|300px|dereita|Manuscrito renacentista do alavés [[Xoán Pérez de Lazarraga descuberto en 2004 por Borja Aginagalde.]] A literatura en éuscaro é a literatura que emprega como vehículo de expresión a lingua vasca ou éuscaro. Dende un punto de vista histórico, foi unha literatura predominantemente oral e popular, tal e como se pode apreciar no influxo que tivo nos seus inicios escritos. A literatura escrita é bastante tardía comparada coa escrita noutras linguas europeas. A primeira obra impresa exclusivamente en éuscaro é a colección de versos Linguae Vasconum Primitiae, de Bernat Dechepare, publicada en 1545, que é aínda hoxe aínda un dos textos máis citados en defensa ou como referencia ao éuscaro. En 2004 descubriuse tamén un manuscrito, de Juan Pérez de Lazarraga, que pode achegar novos datos sobre a orixe desta literatura.
Donkey Kong Country
Donkey Kong Country é un xogo de plataformas de 1994 desenvolvido por Rare e publicado por Nintendo para a Super Nintendo Entertainment System. Foi estreado por vez primeira en novembro de 1994, baixo o nome de Super Donkey Kong (スーパードンキーコング) no Xapón. Posteriormente foi adaptado para Game Boy Color (2000), Game Boy Advance (2003), Wii Virtual Console (2007), Wii U Virtual Console (2014) e New Nintendo 3DS (2016).
Literatura éuscara
Durante os séculos XVI, XVII e XVIII a temática relixiosa dominou a produción literaria en éuscaro, aínda que iso non impediu que existisen intentos illados de abordar outros temas. Ao longo da súa historia, a literatura en éuscaro atopou graves obstáculos para o seu desenvolvemento, fundamentalmente a súa gran variedade dialectal, que dificultou a creación dunha lingua literaria que servise como modelo común, a falta de uso como lingua oficial administrativa, o despego das elites e a prohibición do seu uso na administración e sistema educativo a partir de finais do século XVIII. A devandita prohibición foi moito maior durante a ditadura franquista, debido ás persecucións que sufriron as manifestacións públicas do éuscaro.
Breve introdución
miniatura|235px|Lingue Vasconum Primitiae ("Primicias da lingua vasca"), poemario de [[Bernard Dechepare (XV-XVI) e primeira obra publicada exclusivamente en éuscaro.]] O éuscaro sufriu o desprestixio de séculos, afectando de cheo na literatura, sobre todo na temática e despois no uso da linguaxe. A primeira obra que foi publicada foi unha clara alegación a favor desta e unha invitación aos escritores de fala vasca a utilizar a súa lingua materna nos seus escritos. A mesma temática dominará na escola do pai Manuel de Larramendi séculos despois, cuxos seguidores (os apoloxistas) deixarán paso aos románticos, cos cales a lingua e a literatura vivirán o seu primeiro período de apertura e desenvolvemento. Publicaranse obras costumistas como Peru Abarca, pero non tardarán en aparecer figuras como Iparraguirre, Bilintx ou Augustin Chaho que imbuirán á literatura dun sentir romántico.
Este romanticismo que desembocará no posterior nacionalismo sabiniano será a causa de que sabios, pensadores e escritores estranxeiros como Wilhelm von Humboldt, o príncipe Louis Lucien Bonaparte, Hugo Schuchardt, Wentworth Webster, Víctor Hugo ou George Borrow se dedicasen ben a recoller con afán os mitos e lendas vascos que aínda se conservaban ou ben puxeran as bases do estudo dialectal do éuscaro (como no caso do príncipe Bonaparte), cuxos mapas e métodos aínda hoxe son utilizados.
O Eusko Pizkundea (Renacemento Vasco) chegou xunto coa propagación do nacionalismo de Sabino Arana e diferentes correntes vasquistas a finais do século XIX. Por iniciativa das catro deputacións vascas (as de Áraba, Biscaia, Guipúscoa e Navarra), crearase a Sociedade de Estudos Vascos, a cal, entre outras iniciativas, promoveu a fundación da Euskaltzaindia. Os lore-jokoak (xogos florais) foron nos seus inicios patrocinados por mecenas como Antoine d'Abbadie e supuxeron un punto de inflexión na historia da literatura. Tamén chegaron as primeiras propostas para unificar a ortografía da lingua, aínda que ningunha chegou a imporse sobre as demais. A guerra civil supuxo a desaparición deste movemento cultural: destacados escritores e activistas culturais, como Aitzol ou Lauaxeta, foron fusilados; os euskaltzales exiliáronse ao País Vasco francés e a América ou buscaron refuxio na Igrexa. O éuscaro foi prohibido ata a década de 1960 e as súas publicacións estiveron estritamente controladas.
Non foi até o Congreso de Arantzazu (1968) cando se falou de novo de unificar a lingua. Os movementos culturais a favor do éuscaro como o das ikastolas ou o grupo Ez dok Amairu xogaron e aínda hoxe xogan un papel principal na renovación da linguaxe literaria. Afastáronse do costumismo, patriotismo e puritanismo dos escritores da vella garda para porse ao día xunto co resto de correntes literarias europeas, efectuouse a renovación da novela en éuscaro con Jon Mirande, Saitzarbitoria e Txillardegi, romperon os ríxidos moldes da literatura relixiosa, o aire fresco que entrou na literatura equiparou a prosa aos movementos do momento e a arte dos bertsolaris viviu a súa era dourada. Este segundo Eusko Pizkundea tivo como representantes a autores do talle de Bernardo Atxaga, Saizarbitoria, Anjel Lertxundi, Arantxa Urretabizkaia e moitos máis. A pluralidade de xéneros, a innovación nas técnicas descritivas e o asentamento do éuscaro batua son, entre outras, as características que definen e marcan esta nova xeración de autores.
A literatura escrita
Patxi Salaberri, membro do Consello Navarro do Éuscaro e académico da Real Academia da Lingua Vasca, resume do seguinte xeito o citado: "A historia da literatura vasca escrita non é máis que a historia do esforzo dun pobo escaso en habitantes, politicamente desarticulado e maltratado e culturalmente desprovisto, por achegarse á tradición escrita"
Alexandre Mikhailovich de Rusia
Alexandre Mikhailovich de Rusia (en Александр Михайлович), nado en Tbilisi, Xeorxia o 13 de abril de 1866 e finado en Roquebrune, Francia o 26 de febreiro de 1933, foi Gran Duque de Rusia co grao de alteza imperial, esposo de Xenia Aleksandrovna de Rusia, irmá de Nicolao II de Rusia, almirante da frota rusa, explorador e conselleiro do emperador.
Literatura éuscara
División temporal da literatura escrita
A división temporal que se fai no caso da literatura en éuscaro non adoita coincidir coa dos movementos europeos do momento na maioría dos casos ata o Romanticismo. Isto débese, entre diversas razóns, a que a historia da literatura vasca alterna entre o País Vasco continental e o País Vasco peninsular, de maneira que coma se de compartimentos estancos se tratase hai unha alternancia entre ambas as vertentes dos Pireneos, exiliándose en moitos casos os autores dunha zona na outra para continuar co seu labor literario, tal e como se pode ver con claridade en acontecementos como a Revolución Francesa e a guerra civil española. Por exemplo, o auxe da literatura no País Vasco francés débese en gran parte ao clima contrario ao éuscaro que se instalou nas terras vascas da Coroa de Castela, e o contrario sucederá coa Ilustración en España.
Alexandre Mikhailovich de Rusia
Traxectoria
O pai de Alexandre foi o Gran Duque Miguel Nikolaevich de Rusia, o fillo máis novo de Nicolao I de Rusia, e a nai foi a Gran Duquesa Olga Fiodorovna de Baden polo que Alexandre era bisneto do rei Gustavo IV Adolfo de Suecia, o último dos monarcas suecos en reinar sobre Finlandia.
Literatura éuscara
Primeiras palabras, referencias escritas e cartas
dereita|miniatura|Páxina 72 do Códice Emilianense 60. Apréciase a glosa á marxe. As primeiras palabras escritas en éuscaro, aínda que sen valor literario algún, son as atopadas en lápidas funerarias de Aquitania (sur de Francia): Sembe, Cison, Anderexo, Bihox. Son dalgúns séculos posteriores as palabras atopadas en Iruña-Veleia (sobre as que destacados expertos discrepan), e xa entrados no medievo as Glosas Emilianenses de San Millán da Cogolla Izioqui dugu e Guec ajustuezdugu.
Alexandre Mikhailovich de Rusia
Traxectoria
miniatura|Fotografía de Alexandre en 1903 Nado en Tbilisi, graduouse da academia naval en 1885 e de 1886 a 1891 como oficial naval realizou a bordo da corveta Rinda unha viaxe na que entre outros sitios visitou o Xapón e o Brasil. En 1893 viaxou cara América do Norte na fragata Dimitri Donskoi. Casou en 1894 coa filla do seu curmán, o emperador, e polo tanto foi cuñado deste e tamén foi un dos seus conselleiros. Durante a Guerra ruso-xaponesa (1904-1905) mandou os destrutores da frota do Báltico. En 1909 ascendeu a vicealmirante. Foi un dos iniciadores da aviación militar rusa, fundou a escola de aviación de Sebastopol e en 1910 foi nomeado xefe da recentemente creada Forza Aérea Imperial Rusa.
El e a súa familia, xunto coa emperatriz viúva Dagmar de Dinamarca refuxiáronse en Crimea tras a revolución rusa de 1917 e conseguiron escapar a bordo do navío de guerra británico HMS Marlborough. No exilio viviu en Dinamarca, onde se separou da súa dona, e Francia, onde escribiu as súas memorias.
Literatura éuscara
Primeiras palabras, referencias escritas e cartas
Sábese tamén que un espía labortano escribía ao rei Filipe II que Francisco de Jaso (san Francisco Xabier) se carteaba coa súa nai do Baztán (aínda que as súas misivas non se mostren ao público nin aos investigadores) e que o durangués frei Juan Zumárraga, bispo en México, escribía á súa irmá en éuscaro.
Alexandre Mikhailovich de Rusia
Descendencia
miniatura|esquerda|Alexandre coa súa familia Alexandre tivo coa súa dona Xenia sete fillos:
Literatura éuscara
Primeiras palabras, referencias escritas e cartas
O primeiro texto literario que se atopa publicado apareceu en 1542, na obra de François Rabelais (1494-1533), famoso escritor francés que estudou no Colexio de Navarra de París.
Os cantos fúnebres (eresiak)
As primeiras referencias indirectas dunha literatura oral e popular en éuscaro remóntanse ao Foro Vello de Biscaia en 1452, onde se ditaba a seguinte prohibición explícita:
miniatura|esquerda|220px|[[Esteban de Garibay, cronista vasco que recolleu gran parte da literatura medieval oral conservada na actualidade.]] Os cantos fúnebres (eresiak) recollidos daquela época e esta prohibición confirman que as mulleres (chamadas no foro profazadas) compuñan versos con ocasión de dó e celebración. Hai constancia de que eran elas as que se especializaron nas eresiak, queixumes fúnebres que se recitaban en funerais e velorios. A circunstancia de pronunciar estes queixumes en público, e de estar dirixidos a un auditorio, facía que estas improvisadoras (pois as eresiak son obras de endechadoras orais) encerrasen unha dramatización moi particular a quen ás veces respondían outras, dando lugar a debates en verso semellantes aos dos bertsolaris modernos. Tanto para Lekuona como para Koldo Mitxelena, aquelas damas improvisadoras eran bertsolaris que apagaron as súas voces, pero non de xeito natural e espontánea, senón pola seguinte prohibición:
Existe gran variedade de versos recollidos polos cronistas da época e outros moitos que perduraron na memoria colectiva e que antes de ser perdidos tiveron a fortuna de ser transcritos:
Baladak
dereita|miniatura|200px|Porta de Arrasate, unha das poucas partes da cidade vella que sobreviviu á guerra civil do [[Reino de Navarra.]] Son coñecidas tamén co nome de romance, baséanse na narración de feitos de todo tipo (defuncións, batallas, incendios, relacións amorosas e infidelidades etc.) e clasifícanse no xénero coñecido como épica. Son froito da literatura popular e tiveron e teñen como único soporte a memoria, aínda que o ser cantadas ou recitadas cunha métrica ou rimas axudou moito á súa preservación. A datación adoita ser un dos principais problemas destas composicións, pois a pesar de que moitas se basean en feitos históricos datados como a queima de Arrasate (1448) ou hai personaxes rastreábeis como un nobre (no caso do cantar de Bereterretxe), descoñécese a data na que foron compostas. É por iso que é habitual nas baladas medievais que a datación non sexa precisa e varíe un século ou outro, especialmente nos casos nos que a mesma balada foi recollida en distintos dialectos, en anos distintos e por cronistas distintos.
Tres autores clásicos: Pérez de Lazarraga, Etxepare e Leizarraga
Tres son os autores clásicos da literatura en éuscaro: Joan Pérez de Lazarraga, Bernart Etxepare e Joanes Leizarraga. O manuscrito do primeiro deles foi descuberto en 2004 e nel claramente obsérvase a influencia da lírica cortesá tradicional, a da novela pastoril italiana e os moldes populares vascos. No caso de Etxepare, comparado moitas veces co Arcipreste de Fita, a literatura provenzal francesa do século XII e XIII ten influxo considerable; e respecto de Leizarraga, tradutor da Biblia ao éuscaro, hai que encomiar sen ningunha dúbida a descomunal tarefa que tivo que realizar, o intento de buscar un éuscaro unificado (preocupación de moitos dos autores posteriores) e a utilización de formas cultas e compostas, inexistentes na literatura escrita ata aquel momento.
Para entender estes autores hai que entender o contexto histórico no que viviron. O Papa mostrouse favorable a Fernando o Católico nos litixios que mantiñan Castela e Navarra, tendo que fuxir Xoana III de Navarra á Baixa Navarra, onde se convertería ao protestantismo debido á influencia dos calvinistas franceses e impulsaría a Reforma. Mentres isto ocorría no País Vasco francés, nas provincias vascas o sistema feudal sufriu un duro golpe coa aparición dunha nova figura xurídica, a fidalguía universal para todos aqueles de liñaxe vasca, aínda que os enfrontamentos entre os Ahaide Nagusiak (familias da alta nobreza) seguirían dominando parte da vida política.
Bernart Etxepare (1493-??)
Pouco se sabe sobre a súa vida, do mesmo xeito que ocorre coa maioría de autores en éuscaro. Segundo o prólogo de 31 liñas que escribiu na súa obra, foi párroco de Eiheralarre, moi preto de Donibane Garazi, na Baixa Navarra, actual Francia. Naceu en 1493 e estivo preso por motivos políticos, probablemente por apoiar a Filipe II na súa guerra contra a raíña de Navarra, Xoana III.
Etxepare foi o primeiro autor vasco en publicar en éuscaro (probablemente sendo el mesmo consciente deste feito). A súa obra foi impresa en Bordeos no ano 1545 baixo o título de Lingua Vasconum Primitae e trátase dunha longa recompilación de versos que viran ao redor de catro temas: relixión, amor, autobiográficos e encomios á lingua vasca.
Ao confeccionar a súa obra, Etxepare emprega a técnica da bertsolaritza, xa que descoñece a métrica utilizada na poesía culta. É por iso polo que se considera un poeta popular, pois escribiu para el, tal e como indica a utilización dos metros e melodías dos bertsolaris, probablemente coa intención de que fosen lidos ou cantados.
Joanes Leizarraga (1525-1601)
Naceu en 1525 en Beskoitze (Lapurdi) e morreu en 1601 en Labastide-Clairence. En 1560 converteuse ao protestantismo (do mesmo xeito que a raíña) e púxose ás ordes do sínodo de Pau, quen lle encargou, para axudar na difusión da reforma entre a poboación, a tradución da Biblia ao éuscaro. Publicou tres obras:
As tres obras foron publicadas en 1571 en A Rochelle, fortaleza dos hugonotes franceses, e xunto á Biblia incluíu algúns escritos sobre a vida diaria do cristián. Os críticos destacan del o mérito do tradutor, pois traballou case sen exemplo ningún de obras en prosa. A única obra contemporánea que coñecemos é a de Juan Pérez de Lazarraga. Tamén hai que mencionar que o feito de ter que utilizar formas subordinadas levouno a unha prosa de estilo parecido ao das linguas románicas, sendo exemplo diso a influencia do latín nas estruturas sintácticas; aínda que hai que dicir tamén que alterna con mestría as proposicións breves e as longas. Aínda que a tradución é atribuída completamente a Leizarraga, sábese que tivo a axuda de varios colaboradores.
Escribiu para os vascofalantes de todo o País Vasco francés, incluíndo aos que non eran súbditos do Reino de Navarra. Utilizou formas dos dialectos labortano, baixo navarro e suletino polo que se pode pensar que decidiu unir os tres dialectos para poder chegar a un público máis amplo. A tradución vai acompañada tamén dun pequeno dicionario.
Joan Pérez de Lazarraga (1578?-1605)
miniatura|300 px|dereita|Manuscrito de [[Joan Pérez de Lazarraga, señor da torre de Larrea.]] O manuscrito atopado por Borja Aginagalde en 2004 e adquirido pola Deputación de Guipúscoa a un anticuario de Madrid supuxo que moitas das ideas concibidas ata o momento sobre a historia da literatura vasca tiñan que ser revisadas, entre elas o illamento ao que se dicía que estivera sometida a literatura en éuscaro ata entrada a era Moderna.
O manuscrito está composto por 102 páxinas en total, das cales dous terzos serían poesía e o restante pertencería ao xénero recentemente inaugurado por Jacopo Sannazaro chamado novela pastoril renacentista. Do mesmo xeito que este, Lazarraga mestura a prosa e o verso, pero o seu estilo lírico está máis próximo ao cortesán tradicional das cancións do século XV que das descricións e detalles de Petrarca.
Século XVII: o século de Axular
A literatura desta época foi utilizada polo catolicismo para empurrar a Contrarreforma e é por iso polo que en parte queda limitada por ela. Tivo a súa maior forza en Lapurdi, pois era naquela época a comarca con mellor situación social ao atoparse en pleno auxe grazas ao comercio marítimo. O seu obxectivo principal era adoutrinar o pobo chairo, é por esta razón polo que a poesía e a prosa son tan próximas á oralidade; exemplo diso é o uso da prosa retórica nos oradores e dos metros da bertsolaritza na poesía.
No seu intento por seguir coas ordes do Concilio de Trento, é dicir, de educar ao pobo na doutrina cristiá no seu propio idioma, Axular e os eclesiásticos que o seguirían conseguiron pór as bases firmes do éuscaro escrito e é por iso polo que os críticos recoñecen a débeda que o éuscaro ten a estes.
Esta obsesión por expandir a doutrina cristiá entre o pobo chairo probabelmente responde á lenta cristianización de Vasconia defendida por Barandiarán. Non hai que esquecer que naquel momento a escolástica que Erasmo intentara marxinar rexurdira con forza, especialmente no sur de Europa, onde os libros deste pasaran de ser modélicos para a Reforma a estar na lista dos libros prohibidos. Oihenart e Piarres Etxeberri, os únicos autores segrares, iniciarían un camiño que anos despois outros autores seguirían, é dicir, afastaríanse dos temas relixiosos para tomar outros máis profanos.
Chámaselle o século de Axular ou o da Escola de Sara ao século XVII, pois os críticos consideran que foi este quen lle deu a forza que necesitaba á prosa en éuscaro, a pesar de que a tradución de Leizarraga no século anterior pon as bases para realizar estas. Probablemente a maioría de autores desta época coñecéronse, xa que, por exemplo, Bertrand Etxautz, bispo de Baiona, escribiu unha carta chea de eloxios 43 anos despois da publicación do Gero. Na entrada que fai Axular mesmo indica "konpañia on batean, euskaldunik baizen etzen tokian" (en boa compañía, onde non había máis que vascos) decidiron escribir un libro contra a vagancia e que finalmente foi el quen levou a tarefa a cabo. Non é difícil de imaxinar que os curas e frades de Lapurdi, pero tamén os médicos e avogados desta comarca, serían os compañeiros de charla deste. Tamén temos noticia de dous novos vascofalantes (Materra e Pouvreau), dous poetas (Etxeberria e Gazteluzar), un home de mar (Etxeberri) e Arganatz.