cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pirámides de Gizeh
A pirámide de Micerinos
A pirámide está ao bordo da formación Mokattam alí onde se xunta coa formación Maadi. A súa altura orixinal foi de 66,5 metros cun ángulo de inclinación de pouco mais de 51 grados. Os lados teñen na base 104,5 cada un. Ten unha sólida base de rocha de 2,5 metros. Parece que a capa exterior foi de pedra calcaria fina de Tura. Accédese por unha entrada no eixe da parede norte, 4 metros baixo o nivel do chan; un corredor de baixada de 26 grados de desnivel cara a un cuarto, o seguinte corredor ten unha barreira de granito, o seguinte corredor continúa ata unha cámara sen decoración, a punta leste a cal esta baixo o eixe vertical da pirámide; outro corredor coñecido como corredor superior, pasa paralelo ao corredor inferior. Na cámara Vyse atopou un ataúde co nome de Menkaure e dentro restos humanos, pero crese que foi posto máis tarde xa que as probas do Carbono 14 datan o ataúde do período copto cristián cara ao século I ou II. Da cámara un corredor baixa ata converterse en horizontal, ata a cámara de enterro que esta orientada norte-sur e cuberta de granito rosa; esta a uns 15 metros sobre o nivel da base da pirámide; ten acceso tamén por un túnel construído desde a o lado oeste, por onde hoxe os visitantes entran na pirámide. Na cámara Vyse atopouse un sarcófago baleiro. Non se atopou ningunha barca sagrada malia buscar intensamente.
Xunto á pirámide hai tres pirámides subsidiarias nomeadas as pirámides das tres raíñas ou as tres pirámides das raíñas, identificadas como G3a, G3b e G3C. Só a última é unha auténtica pirámide, e as outras son graduadas (4 chanzos). Aínda que se atribuíron ás tres mulleres do rei outros expertos considéranas pirámides dedicadas ao culto, en todo caso foron claramente usadas como localización de enterramento, para raíñas ou non, e quedaron encerradas dentro dun recinto delimitado por paredes de pedra.
A máis oriental é a G3a, ten un templo mortuorio; ao sur unha fila de columnas de madeira, unha capela para o culto e unha sala de ofrendas. É a maior das tres e ten a entrada pola parede norte un pouco por baixo do nivel do chan. Ten unha cámara de enterro cun corredor. Na cámara de enterro había un sarcófago que foi destruído polos ladróns de tumbas. Reisner pensaba que estaba enterrada Khamerernebty II, a muller principal de Micerinos. Ten unha altura de 28 metros e un grado de inclinación de pouco mais de 52 grados, os lados miden na base 44 metros
A do medio, G3b, é mais pequena pero ten tamén un corredor descendente, os restos dunha muller xove foron atopadas no sarcófago de granito rosa na cámara de enterro preto da parede oeste. Tamén ten un templo mortuorio orientado norte-sur. Na base mide 31 metros a cada lado
A G3c nunca foi terminada, a cámara de enterro foi construída na parte noroeste; non se atoparon restos de enterramento. Na base mide 31 metros a cada lado Preto delas, Mark Lehner foi escavando recentemente a cidade dos traballadores que construíron as pirámides e as mantiveron. A área principal esta 300 metros ao sur da esfinxe onde hai unha estrutura coñecida como "Val da coroa" e o cemiterio dos traballadores; preto había pastelerías, obradoiros de cobre e casas de traballadores, cun camiño que se pensa que levaba a un palacio real.
A tumba de Khentkaus I (a "cuarta pirámide")
miniatura|220px|Pirámide de Khentkaus I. Ao sueste da pirámide de Kefren preto da Esfinxe atópase a tumba da raíña da cuarta dinastía Khentkaus I, a tumba e nomeada a miúdo como "cuarta pirámide de Gizeh". Este peculiar tumba, explorada por primeira vez en 1932, tiña as características dunha pirámide dobremente graduada e foi orixinalmente considerada unha pirámide inacabada. O primeiro chanzo mide 45,8m×45,5m e consiste nunha pedra cadrada, que se deixa repousar nas canteiras locais. Está feita con ladrillos, como as mastabas da segunda época. A construción estaba cuberta de pedra calcaria, como as grandes pirámides, e alcanzaba unha altura de 17m. Nesta tumba había un asentamento para os sacerdotes e un barco-tumba, que estaba dotado dos atributos dunha completa tumba de gobernante.
Logo da cuarta dinastía
Gizeh fora unha necrópole destacada durante o Imperio Antigo e deixouno de ser probablemente a principios do primeiro período intermedio, cando quedou abandonada. Do Imperio Medio quedan poucos restos, e é sorprendente que, apenas, o culto aos mortos nas pirámides se evidencie naquela época. Só desde a época do Imperio Novo e do Baixo Imperio de Exipto hai un significativo contraste en Gizeh, con importantes tumbas de novo. Está testemuñado que houbo obras de restauración de templos e pirámides. miniatura|220px|dereita|Maqueta das pirámides - reconstrución co porto ([[Kunsthistorisches Museum|Museo de Historia da Arte de Viena)]]
Arqueoloxía
A investigación científica das pirámides comezou coa campaña de Exipto e Siria de Napoleón (1798-99). Influenciou o estilo Imperio europeo.
Escavouse en 1860 baixo a dirección do exiptólogo francés Auguste Mariette.
Exposición ás augas subterráneas
A principios de xuño do 2012 as autoridades fixeron instalar unhas bombas de auga ultramodernas, para extraer as augas subterráneas que se atopaban baixo a Esfinxe. Desde hai un certo tempo tanto a Esfinxe como o Templo do Val estaban en grave perigo debido ao crecente nivel das augas freáticas. A causa é o novo sistema de rede de sumidoiros que se instalou na veciña Nazlet Al-Seman e o novo sistema de regadío na zona de Hadae Al-Ahram. Os ecoloxistas e os hidrólogos denuncian que, debido á gran cantidade de auga que se bombea, a superficie afúndese e cada vez é maior o risco de erosión. Por este motivo tanto a esfinxe como as pirámides poderían derrubarse. Ali El-Asfar, o director da meseta de Gizeh (Gizah Plateau, nome oficial en inglés) non está de acordo. Segundo el, as bombas instaladas fixeron que o nivel freático chegase a 4,5 metros da superficie. Tamén afirma que a esta altura os monumentos están completamente seguros, porque este nivel freático xa existía nos tempos antigos
Andrea Mantegna
miniatura|Detalle dos frescos do Cuarto dos esposos, en [[Mantua]] Andrea Mantegna, nado en Vicenza c. 1431 e finado en Mantua o 13 de setembro de 1506 foi un pintor e gravador italiano do Renacemento. Foi o primeiro grande artista da Italia setentrional.
Primeiros traballos
Mantegna naceu na illa de Cartura, preto de Vicenza, segundo fillo do carpinteiro Biagio. Aos once anos comezou como aprendiz de Francesco Squarcione, un pintor de Padua, cuxa vocación inicial de alfaiate foi substituída pola súa paixón pola arte clásica e antiga. Como o seu compatriota Petrarca, Squarcione estaba moi interesado na antiga Roma, viaxando por Italia e talvez por Grecia recadando obras de arte e deseñándoas e pasando os seus estudos aos 137 alumnos que pasaron polas súas mans. Mantegna, o seu pupilo favorito, estudou fragmentos de esculturas romanas e tamén perspectiva. Aos 17 anos deixou o mestre, reclamando despois non recibir a súa parte nas obras realizadas.
Padua era atractiva para artistas novos tanto do Véneto como da Toscana, como Paolo Uccello, Fra Filippo Lippi e Donatello. Así, a carreira de Mantegna estivo fortemente marcada polos traballos da Escola Florentina. O seu primeiro traballo foi unha peza, hoxe perdida, para o altar da igrexa de Santa Sofía, en 1448. O mesmo ano, xunto con Nicolo Pizolo, traballou na decoración da capela Ovetari, da igrexa dos Eremitas. Estas obras perdéronse tamén durante bombardeos na segunda guerra mundial, en 1944, sobrevivindo só algúns estudos feitos para o fresco San Xerónimo ordena súa execución. Pode verse que aínda que o pareza, non é unha copia de ningunha obra clásica romana. Mantegna tamén adoptou o drapeado característico grecorromano nas roupas das súas figuras, aínda que a tensión e a interacción se deba a Donatello. Os deseños preparatorios proban que se empregaron figuras núas na concepción dos traballos. Usaba tamén un punto de vista chamado “ollo do verme”, que alargaba e ampliaba a escena, como se ve en Santísima Trindade coa Virxe e San Xoán.
Mentres o mozo proseguía os seus estudos, caeu baixo a influencia de Jacopo Bellini, pai dos celebrados pintores Gentile e Giovanni Bellini e da moza Nicolosia, con quen Mantegna casou en 1453. Ao mesmo tempo desentendeuse co seu antigo mestre Squarcione, que o criticou, levándoo a deixar Padua, pasando o resto da súa vida entre Verona, Mantua, Roma e probabelmente Venecia. En Verona pintou unha Madona con anxos e santos para o altar da igrexa de San Zeno Maior.
Mantua
miniatura|A corte dos Gonzaga, escena do Cuarto dos esposos, [[Mantua]] O marqués Ludovico Gonzaga de Mantua convidou a Mantegna en 1460 para ser o artista da corte polo alto salario para a época de 75 liras mensuais, converténdose no primeiro artista eminente que residiu en Mantua. A súa obra maior do período foi pintada nun apousento do castelo, hoxe coñecido como Cuarto dos esposos, unha serie de frescos que incluían retratos de membros da familia Gonzaga, terminada probabelmente en 1474. Os anos que seguiron non foron felices, a morte do seu fillo Bernardino, de Ludovico, do seu sucesor Federico, que o nomeara cavaliere, e o seu carácter irritábel trouxéronlle amarguras. Non obstante, a elección de Francisco II Gonzaga trouxo novo alento aos artistas. Mantegna comprou unha casa espazosa preto da igrexa de san Sebastián e decorouna cun exceso de pinturas e tamén obras da época do Imperio Romano.
A despeito da súa saúde declinante, continuaba activo. Outras obras dese período inclúen Madona da caverna, San Sebastián e o famoso Lamentación sobre Cristo Morto, probabelmente pintado para súa propia capela funeraria. Tamén a Madona da Vitoria, hoxe no Louvre é desa etapa. Pintou A Batalla de Fornovo, onde a vitoria de Francesco Gonzaga aparecería como unha conquista italiana; a igrexa onde a obra estaba orixinariamente tamén foi construída con deseño de Mantegna.
Dende 1497 recibira de Isabella d'Este a tarefa de ilustrar as paredes dos seus apousentos privados no palacio ducal con escenas mitolóxicas inspiradas nos poemas do poeta da corte Paride Ceresara, obras dispersadas os anos seguintes.
Últimos anos
miniatura|[[Lamentación sobre o Cristo Morto (Andrea Mantegna)|Lamentación sobre o Cristo Morto, Pinacoteca de Brera, Milán]] Trala morte da súa esposa, Mantegna aínda foi pai, en idade avanzada, dun fillo natural, Giovanni Andrea. Tivo tamén varios problemas como o exilio do seu fillo Francesco, que incorreu na ira da marquesa. Finalmente morreu en setembro de 1506. Os seus fillos erixiron un monumento sobre a súa tumba na igrexa de Santo André, onde executara o altar da capela mortuaria. O forro da capela foi decorado por Correggio como unha homenaxe ao gran mestre.
Gravados
Aínda que a súa obra como pintor sexa magnífica, Mantegna non foi menor como gravador, aínda que, por non asinar os seus traballos (con excepción dun único en 1472), esta parte da súa obra sexa máis historicamente escura. O que chegou foi que comezou a gravar as súas placas en Roma, baixo a influencia de Baccio Baldini e Sandro Botticelli, mais parece que xa en Padua traballaría so a tutela dun famoso ourive chamado Niccoló. Supostamente existen preto de cincuenta placas, unhas trinta indiscutíbeis como obra súa, grandes, ben estudadas, con moitas figuras. As principais serían Triunfos romanos, Bacanais, Hércules e Antaeus, Deuses mariños, Judit coa cabeza de Holofernes, Descendemento da cruz, Ressurrección e Madona da gruta. A súa técnica caracterízase polas formas fortemente marcadas e as sombras oblicuas e formais. Os gravados executábanse en follas de cobre e as edicións eran tiradas en dúas formas, suave, con presión manual, e usando prensa, onde a tinta é máis forte.
Legado
miniatura|San Xerónimo penitente no deserto, [[Museo de Arte de São Paulo, São Paulo]] miniatura|Judit e Holofernes, [[National Gallery of Art, Washington, D.C.]] Aínda que substancialmente relacionada co século XV, a influencia de Mantegna está ben marcada no estilo e as tendencias da arte italiana da súa época. Giovanni Bellini nos seus primeiros traballos obviamente seguiu os pasos do seu cuñado. Albrecht Dürer foi influenciado polo seu estilo durante as súas dúas viaxes a Italia. Leonardo da Vinci tomou de Mantegna o uso da decoración con festóns e froitas. Mais o maior legado é considerado a introdución dun ilusionismo espacial, sexa en frescos ou en pinturas sacras; a súa tradición de decorar forros foi seguida durante tres séculos. Inspirándose no Cuarto dos esposos, Correggio produciu a súa obra maior do domo da catedral de Parma baseado na pescuda de Mantegna sobre a perspectiva.
Rodrigo de Quiroga
Rodrigo Camba López, máis coñecido como Rodrigo de Quiroga, nado en San Xoán de Abuíme, O Saviñao ou en 1512 e finado en Santiago de Chile o 25 de febreiro de 1580, foi un adiantado, conquistador galego na Coroa Española, Gobernador do Reino de Chile en dúas ocasións.
Traxectoria
Foi fillo de Hernando Camba de Quiroga e de María López da Ulloa. No ano 1535 viaxou ao Perú onde participou na exploración do Gran Chaco na expedición de Diego de Rojas. Anos máis tarde chegou a Chile acompañando o grupo dirixido polo conquistador castelán Francisco de Aguirre, que se uniu en Atacama. Xunto con Francisco de Villagra e Pedro de Valdivia, puxeron en marcha a conquista de Chile.
En 1565, sendo gobernador, nomeou tenente xeneral ao vasco Martín Ruíz de Gamboa de Berriz, co que tiña vínculos familiares, pois estaba casado con súa filla Isabel de Quiroga. Gamboa realizou en 1567 a conquista do Arquipélago de Chiloé, que chamou de Nova Galicia en honra á terra do Gobernador e á semellanza ás paisaxes galegas, e tamén fundou a cidade de Castro, controlando os dóciles indios Cuncos.
Curtas para Rosalía
Curtas para Rosalía é un certame de curtametraxes organizado e xestionado pola Asociación Socio-Pedagóxica Galega. Establécense dous premios: un premio de 2000 € máis diploma á mellor curtametraxe, e un premio de 1000 € máis diploma á mellor obra realizada ou dirixida por persoas menores de 30 anos.
Historia
A primeira edición tivo lugar en 2010, co gallo do 125 cabodano de Rosalía de Castro.
2010: I edición
A primeira edición tivo lugar en 2010, co gallo do 125 cabodano de Rosalía de Castro.
2011: II edición
En 2011, na segunda edición podíanse presentar curtas con temáticas relacionadas con calquera aspecto da literatura galega. O xurado estivo formado pola produtora Sara Horta e os guionistas Eduardo Álvarez González e María dos Anxos González Refoxo.
2014: IV edición
Finalistas:
Finalista: Portobello, porque me peta de Carlos Abeijón Martínez
2015: V edición
- Xurado -Finalistas
-Premios
2016: VI edición
-Xurado -Premios
2017: VII edición
-Mellor curta
- Mellor curta, centros de ensino
2018: VIII edición
Xurado do VIII Certame
- Mellor curta, centros de ensino
2019: IX edición
Xurado do IX Certame
Premios
-Premio Categoría Xeral á Mellor Curta
-Premio Categoría Centros de Ensino
2020: X edición
Xurado do X Certame
- Premio Categoría Xeral á Mellor Curta
- Premio Categoría Centros de Ensino:
=== 2021: XI edición === Xurado do XI Certame
=== 2022: XII edición === Xurado do XII Certame
-Premio Categoría Centros de Ensino:
Río Umia
O río Umia nace na parroquia de Aciveiro (Forcarei), e percorre os concellos da Estrada, Cuntis, Moraña, Caldas de Reis, Portas, Meis, Vilanova de Arousa, Ribadumia e Cambados creando unha bacía de 404 km². Finalmente, desemboca na ría de Arousa na Ponte da Barca (Cambados). Estímase unha lonxitude total de 70 km e un caudal medio de 16,3 m3.
Características
O río nace ao xuntárense os regatos de Raigosa (700 m), Filloi (720 m), Alende (620 m) e Grela. Circula por unha chaira a 500 m de altitude até A Goleta, a partir de onde baixa encaixado até Ponte Taboada. Alí xúntaselle o río Gallo e segue por outra chaira situada a 200 m. En Cesar, Caldas de Reis, cae en fervenza. En Caldas de Reis entra na Depresión Meridiana, até desembocar na ría, entre os concellos de Cambados e Ribadumia creando unhas marismas en que se poden ver, ao longo das estacións, unha gran diversidade de aves migratorias.
O río Umia ten unha grande importancia cultural, xurdindo na súa contorna diversos contos ou lendas coma a da "ponte dos padriños", en Ponte Arnelas (en Leiro, Ribadumia), no que se practicaba o rito do bautismo anticipado.
Etimoloxía
Umia < *u̯h1-m-i̯a, viría da raíz hidronímica prelatina indoeuropea *u̯h1-m (auga)̯̯ cfr. lat. ūmeō <*u̯h1-m-o, de recoñecida presenza na hidronimia galega (Río Uma, Río Mao, Acea de Ama etc).
Momotus momota
O Momotus momota é unha especie de ave coraciforme pertencente ó xénero Momotus da familia Momotidae. É orixinario de América do Sur.
Distribución e hábitat
Distribúese amplamente dende as terras baixas a leste dos Andes de Colombia e oeste de Venezuela, no escudo güianés de Güiana, Suriname e Güiana francesa, por toda a conca amazónica do Brasil, leste de Ecuador, sur e sueste de Colombia, sur de Venezuela, leste do Perú e norte de Bolivia, cara ó sur até o suroeste do Brasil, norte de Paraguai, sur de Bolivia e extremo noroeste da Arxentina, cunha poboación disxunta na costa nordés do Brasil.
Descrición
esquerda|miniatura|220x220px|Momotus momota, no Perú. É unha ave grande, de arredor de 48 cm de lonxitude; recoñécese pola súa cabeza voluminosa, cunha banda azul clara que rodea o seu curuto negro e vólvese morada na caluga; o seu peteiro é groso e forte, lixeiramente curvado cos bordos do pico aserrados; a cola é longa, de cor negra por baixo, coa rectrices graduais, as centrais terminadas en forma de raqueta, que ás veces abanea con movemento pendular.
Tajueco
Tajueco é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). A súa poboación é de 81 habitantes (INE 2013) e ocupa unha superficie de 18,07 km².
Zume (homónimos)
O termo Zume pode referirse a:
Johnny colleu o seu fusil
Johnny colleu o seu fusil (en Johnny Got His Gun) é un filme estadounidense antibélico escrito e dirixido por Dalton Trumbo e protagonizado por Timothy Bottoms, Kathy Fields, Marsha Hunt, Jason Robards, Donald Sutherland e Diane Varsi. Está baseado na novela homónima de Trumbo.
Aínda que tivo certo éxito no tempo da súa estrea, foi esquecido pouco despois polo gran público. A pesar de que se coñece que Jimmy Carter esixiu aos membros do seu goberno que visen o filme pouco despois da súa elección como gobernador de Xeorxia en 1971, o filme fíxose máis popular cando foi incluído no vídeo da canción "One", de Metallica, que acabou por converter Johnny colleu o seu fusil nun filme de culto. Os membros de Metallica compraron os dereitos do filme para poder seguir mostrando o videoclip sen pagar royalties adicionais.
Foi emitido na TVG o 24 de marzo de 2018.
Argumento
Joe Bonham (Timothy Bottoms), un soldado estadounidense novo ferido por un proxectil durante a primeira guerra mundial, xace na cama dun hospital. É un amputado cuádruplo que tamén perdeu os seus ollos, orellas, boca e nariz. Permanece consciente e capaz de razoar, mais as súas feridas fano prisioneiro no seu propio corpo. Mentres deriva entre a realidade e a fantasía, lembra a súa vida pasada coa súa familia e a súa moza (Kathy Fields). Tamén establece un vínculo cunha enfermeira nova (Diane Varsi) que nota a súa situación.
Joe intenta comunicarse cos méditos mediante o código Morse movendo a súa cabeza dicindo "help" ("axuda"). Desexa que o exército dos Estados Unidos o coloque nun cadaleito de cristal nun espectáculo de monstros (freak show) para mostrar os horrores da guerra. Cando se lle di que o seu desexo é imposible, responde pedindo a eutanasia, repetindo "kill me" ("mátenme").
Finalmente dáse de conta de que o exército non pode levar a cabo o seu desexo e que o deixará no estado de morte vivente. A súa enfermeira intenta practicarlle a eutanasia atoando o seu tubo respiratorio, pero o supervisor páraa antes de que Joe faleza. Joe entende que nunca sairá da súa trampa e déixano só repetindo "SOS Help me" ("SOS, axúdenme").
Produción
O filme distingue entre a realidade de Joe e a fantasía con branco e negro para o hospital e cor para os seus soños e lembranzas. Os seus soños están inducidos polas drogas, como cando fala co seu pai morto e Xesús Cristo, coa cor saturada. Os seus recordos son nunha cor máis clara, como na viaxe de pesca e a súa última noite con Kareen. As feridas de Joe nunca se ven nas escenas do hospital: a súa cara está cuberta cunha máscara e o seu corpo por sabas.
Zamarreiro
Zamarreiro é un dos oficios ou roles que se poden desenvolver na Festa dos Reis na Mezquita, no caso de ser nomeados polos que arreglan ese ano.
Os elixidos teñen que levar a cara tapada cunha máscara, saco ou media, ademais de levar un pau de gran tamaño para bater na porta dos veciños e defenderse dos intentos de roubar o aguinaldo por parte dos nenos do pobo. O seu cometido é facilita-la tarefa de pedi-lo aguinaldo, facéndoo de xeito anónimo, e protexe-lo recollido ata a chegada á casa dos reis.
Ó rematar o percorrido de pedir o aguinaldo, tanto o rei como o vicerrei, xunto co dispenseiro, daranlle como agasallo unha botella de coñac a cada un dos zamarreiros.
Vilafiz
O topónimo Vilafiz pode referirse a:
Mariano Otero Castelao
Mariano Manuel Otero Castelao, nado en Rianxo cara a 1907 e finado na Coruña o 12 de febreiro de 1986, foi un político galego.
Tilacínidos
A dos tilacínidos (Thylacinidae) é unha familia de mamíferos marsupiais australidelfos, unha das tres recoñecidas dentro da orde dos dasiuromorfos, actualmete extinta. Eran marsupiais carnívoros que viviron en Australia.
Mariano Otero Castelao
Traxectoria
Era curmán de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao. Na Segunda República foi concelleiro en Rianxo en marzo de 1936. Ao estalar o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido en Rianxo, pero logrou escapar do cárcere coa axuda dun falanxista amigo. Estivo fuxido até 1938, cando se presentou ao Gobernador civil de Pontevedra. Instalouse en Vigo, onde traballou como xastre e fixo amizade con Xosé Velo. En decembro de 1942 foi detido, sufriu malleiras e tiveron que extirparlle o bazo. Foi condenado a 3 anos de cadea, saíndo en liberdade vixiada aos 20 meses. En marzo de 1945 foi novamente detido acusado de pertencer á Unión Nacional xunto a Jesús Balboa López, Manuel Montero Malvar, Jesús Pérez Bustos, Manuel Álvarez, Cándido Comesaña Comesaña, Leandro Aroca, Xosé Velo Mosquera, Avelino Álvarez Meana, Aníbal González e Rosa González Calvo. Pasou despois un ano agochado con Xosé Velo en Moreiras, até que logrou pasar a Portugal, onde embarcou cara Venezuela. Pertenceu a directiva do Lar Gallego. Retornou a Galicia. Foi expulsado de España en tres ocasións. En 1966 seguía vixente a orde de prohibición de entrada. Instalouse definitivamente en Vigo en 1970. Pero ante a constante vixilancia da brigada político social, marchou para A Coruña, onde faleceu aos 76 anos.
Vida persoal
Casou con Encarnación Fuentes Iglesias.
Tilacínidos
Só unha especie desta familia, o lobo marsupial ou tigre de Tasmania (Thylacinus cynocephalus) sobreviviu até tempos históricos, declarándose extinto no ano 1936. As outras especies coñecidas de tilacínidos desapareceron no plistoceno.
O lobo marsupial foi o maior carnívoro marsupial, e superficialmente era moi parecido a un cánido, trátandose dun caso rechamante de converxencia adaptativa, xa que un detido exame das súas características morfolóxicas revela un gran número de diferenzas cos verdadeiros lobos placentarios.
As orellas son máis arredondadas e a boca é moito máis ampla, chegando case de orella a orella; tamén son distintivas as de 13 a 17 raias cebradas da parte porsterior do tronco deste aniumal. Pero quizais o aspecto máis distintivo sexan os seus cuartos traseiros e a cola: o tronco, en lugar de terminar abruptamente, como nos cánidos, faino paulatinamente, de forma semellante á dos canguros; e a cola, moi potente na súa base, é comprimida lateralmente, e moi ríxida; as patas traseiras teñen tamén un aspecto diferencial, xa que o tarso é proporcionalmente máis curto que nos cánidos.
Clasificación
A familia foi descrita en 1838 polo naturalista francés Charles Lucien Bonaparte, na revista ''Nuovi Ann. Sci. Nat.'', 2 (1): 112.
Algúns autores, como Vaughan (1978), inclúen as especies desta familia na dos dasiúridos, pero moitos outros, como Ride (1964), Archer e Kirsch (1977) e Kirsch e Calaby (1977) manteñen vixente a familia.
Xéneros e especies
Familia †Thylacinidae
Condado de Jefferson, Ohio
miniatura|Localización do condado de Jefferson
As Nogais
As Nogais é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca dos Ancares linda con Pedrafita do Cebreiro, Cervantes, Becerreá e Triacastela. Segundo o IGE en 2015 tiña 1.191 habitantes (1.441 no 2006, 1.477 no 2005, 1.501 no 2004, 1.520 no 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é nogalego.
Xeografía
O concello esténdese pola vertente meridional da serra dos Ancares e o val que forma o curso alto do río Navia. Limita ao noroeste con Becerreá, ao noroeste con Cervantes, ao sur con Pedrafita do Cebreiro e ao oeste con Triacastela. É un territorio extenso (112,4 km²), cunha densidade de poboación moi reducida, inferior aos 15 hab./km². Atravésao a N-VI e a A-6 (km 444).
As alturas máximas atópanse na serra dos Ancares, en serras pequenas como Travesa, Pintinidoira e Chan de Pereira (entre os 1.000 e os 2.000 m) e nos contrafortes das Serras do Piornal e Rañadoiro, para o sur e o suroeste, que superan os 1.300, chegando aos 1.387 m. no Pico do Corvo. O fondo do val do Navia transcorre entre os 500 e os 800 m.
O Navia, que nace en Pedrafita do Cebreiro, atravesa As Nogais de sueste a noroeste e recolle a auga de, entre outros, o río de Valdeparada e o regato de Boullón.
Os invernos son fríos e os veráns frescos, cunha temperatura media anual é de 9 °C e unha oscilación térmica de 13 °C.
Historia
miniatura|esquerda|Autovía [[A-6 ao seu paso por Noceda.]] Houbo asentamentos castrexos como os do castro de Vilabol, Vilaesteva e Quintá. Sitúase aquí, posibelmente, a mansión romana de Ponte Naviae, da calzada de Braga a Astorga. No camiño real que levaba a Castela, a parte máis dura da subida a Pedrafita comezaba aquí. Esta entrada a Galiza era defendida pola torre de Doncos e os castelos de Doiras e Valcarce. No século XIV, Doncos era propiedade do adiantado maior de Galicia, García Rodríguez de Valcarce; no XV pertenceu ao conde de Ayala e a condesa de Monterrei, pero en 1603, cando era propiedade de Fernando de Toledo, figura xa como torre abandonada.
O beneficio eclesiástico correspondía á casa e señorío de Torés, tenencia do marquesado de Camarasa. Parece que no lugar de Santo André houbo un eremitorio, convertido en mosteiro e pronto desaparecido.
Durante a Guerra da Independencia Española, as tropas francesas incendiaron Doncos e outros lugares. En 1835, a veciñanza formou unha partida de voluntarios para perseguir aos carlistas.
Até 1916 recibía simplemente o nome oficial de Nogales, pero nese ano pasou a ser chamado Los Nogales para distinguilo doutros concellos de España (Nogales de Badaxoz).
Da parroquia de Doncos foron naturais Balbino Santín Aira, de Sebrás e asasinado no campo de concentración nazi de Mauthausen o 10 de decembro de 1941 e Lisardo Freijo, nado en Doncos, e coñecido como Tenente Freixo ou Teniente Freijo, militar republicano primeiro, guerrilleiro antifranquista despois e morto o 26 de xuño de 1946 nun enfrontamento coa Garda Civil.
Economía
A poboación decae rapidamente. O hábitat é concentrado, arredor dos cursos de auga e da estrada e con algúns núcleos dispersos. Máis da metade dedícase ao sector primario en explotacións familiares reducidas. Destaca a gandaría (vacas). Os cultivos máis importantes son os cereais (centeo, trigo e millo), patacas e hortalizas. Nos últimos anos tamén se repoboou moito o monte.
Non hai industria e o sector terciario dedícase á atención dos viaxeiros.
Lugares das Nogais
Para unha lista completa de todos os lugares do concello das Nogais vexa: Lugares das Nogais.
Historia de Redondela
500px|miniatura|Ilustración de Redondela realizada por Pier Maria Baldi en [[1669.]] A Historia de Redondela é moi rica. A súa situación nun lugar con boas condicións naturais e estratéxicas fixo que estivese poboada desde moi antigo. De todas as épocas históricas hai vestixios e feitos dignos de mención.
Non se coñece con exactitude a data de fundación, aínda que o primeiro documento oficial que se refire á vila como Redondela é do ano 1267.
Existen vestixios desde o Paleolítico, incluídos varios poboados con mámoas e outras construcións en bo estado de conservación, ademais de obxectos de até mais de tres milenios antes de Cristo.
O seu clima suave, a gran superficie de costa con augas tranquilas no fondo da ría de Vigo e a súa relativa proximidade por mar con Francia e Gran Bretaña, fixo que Redondela fose obxecto de interferencias culturais tanto co norte de Europa como por terra coa romanización.
En 1702 produciuse no Estreito de Rande unha das maiores batallas navais da historia de Galicia entre a armada hispanofancesa e angloholandesa, a Batalla de Rande.
Idade de Pedra
miniatura|A [[Mámoa do Rei (Redondela)|Mámoa do Rei atópase na parroquia de Negros.]] Da época prehistórica existen xacementos tumularios, diversos petróglifos, gravados rupestres e outros elementos arqueolóxicos.
Achados arqueolóxicos amosan presenza humana desde o 3000 a.C. encadrados na denominada cultura megalítica. Os poboados castrexos de Monte do Castro e Castro da Peneda, xunto a achados arqueolóxicos, como ferramentas e petróglifos, testemuñan tamén un importante asentamento na zona durante a cultura castrexa.
O monte Penide conserva máis de 30 mámoas que testemuñan a presenza dunha poboación neolítica no concello, tal e como acontecía no resto de Galicia nese momento. Os primeiros deles foron datados na era paleolítica inferior, no período do plistoceno. De todos os túmulos, o mellor conservado é a Mámoa do Rei, unha mámoa de estrutura poligonal e de diámetro de 15 metros e uns 2,5 de altura. Está catalogada como Ben de Interese Cultural. . miniatura|esquerda|Restos da muralla do Castro da Peneda, no [[monte da Peneda, na parroquia do Viso.]] Na parroquia de Ventosela, consérvanse varios petróglifos e gravados rupestres ecuestres. Deles, destaca o conxunto rupestre da Pedreira. Existe unha ruta que percorre todos os xacementos da parroquia, chamada ruta das Pedras.
Idade de Bronce
En canto aos petróflifos e estacións rupestre, en Redondela consérvanse multitude delas espalladas pola súa xeografía. No monte Penide, en Negros, consérvanse diferentes gravados circulares e ovalados. Na parroquia de Ventosela atópanse os petróflifos da Pedreira, con abundantes formas xeometricas, antropomorfas e zoomorfas da denominada idade de Bronce final. Entre estas últimas destacan varias representacións de homes a cabalo que se datan entre 1000 e 600 anos antes de Cristo. No Viso atópase a Pedra das Rodiñas, no lugar da Nogueira, varias rochas e penas con ondulacións e covas. Inscricións similares pódense atopar tamén no Monte do Castro, entre as parroquias de Cabeiro e Negros; e no Chan da Cruz, en Cedeira. En Trasmañó recoñécense diversas representacións de armas, entre as que se atopan puñais, dagas ou espadas curtas, no lugar denominado Poza da Lagoa.
En canto aos obxectos propios desta idade, existen innurables achados resultado de diferentes escavacións na contorna. A maioría delas atópanse expostas no Museo de Pontevedra. O obxecto atopado de máis antigüidade trátase dunha machada bicóncava de case 600 gramos e 161x77x15,5 milímetros, localizada na parroquia de Trasmañó. Dátase da idade de Bronce media, entre o 1500 e o 1000 antes de Cristo. Tamén outros obxectos máis recentes foron atopados en diferentes lugares do concello: en Cesantes atopáronse preto do mar dúas anelas, en Vilavella unha machada do 800 antes de Cristo e no castro da Peneda atopáronse varias machadas da idade de Bronce final. Tamén, aínda sen localización específica, achouse unha machada de cubo de tipo "de talón".
Idade de Ferro
Da Idade de Ferro fican os vestixios castrexos do Castro da Peneda, no monte homónimo. Aínda conserva restos da súa muralla e das casas circulares, non así da totalidade dos castros. Dito xacemento atópase sen escavar, aínda que si foron atopados elementos arqueolóxicos coma caldeiros de bronce, fibelas e alfinetes, machadas puídas, muíños, ánforas e cerámicas.
A maioría dos restos conservados, tanto das idades de Bronce coma de Ferro, atópanse albergados no Museo Provincial de Pontevedra e no Museo de Vigo. Tanto os restos arqueolóxicos coma os achados rupestres non son illados, senón que se integran xunto cos restos arqueolóxicos atopados en concellos limítrofes, pondo de manifesto a importante ocupación dos pobos desde o neolítico até a idade de Ferro.
Idade Antiga
A finais do século I antes de Cristo o Imperio Romano estableceuse no noroeste da península Ibérica, mesturándose coa cultura galaica ou castrexa dando lugar á denominada Cultura Galaicorromana. En redondela, esta cultura deixou constancia da súa presenza na zona con varios miliarios, a meirande parte deles conservados no Museo de Pontevedra. 280px|miniatura|esquerda|O miliario de Santiaguiño de Antas, ou miliario de O Marco, é o mellor conservado dos miliarios redondeláns, e un dos poucos que se conserva in situ. Dimensións: [[Altura (magnitude)|Altura:1,70 metros Circunferencia superior: 1,88 metros Circunferencia inferior: 1,93 metros]] O máis coñecido, o miliario de Santiaguiño de Antas, está adicado ao emperador Hadriano. Dita construción, descuberta en 1877, está dividido en 4 anacos, dous dos cales foron localizados no lugar de Padrón, na parroquia de Saxamonde, e os outros dous na parroquia de Quintela. Este miliario dátase do século II (ano 133 d.c.), ten 2,9 m de alto e 2,29 m de diámetro, e está adicado a Publio Elio Hadriano, emperador entre os anos 117 e 138.
Outros tres miliarios foron identificados arredor do concello: outro na parroquia de Quintela, outro na parroquia de Saxamonde, e dous en Cesantes.
O primeiro deles, o miliario de Quintela, foi descuberto no ano 1896, e data de entre os anos 350 e 353 d.C., anos durante os que exerce o mandato o emperador Decencio. Así pois, a estrutura do miliario atópase gravada cunha cita adicada a dito emperador.
Na parroquia de Cesantes existen dous miliarios, ambos os dous localizados no lugar de Outeiro de Penas. Un deles, descuberto no século XIX, está adicado ao emperador Numeriano, polo que a súa construción dátase entre os anos 283 e o 284 d.C, anos nos que dito emperador gobernou. O segundo miliario está adicado ao emperador Anepígrafe. Foi descuberto en 1975, e consérvase na Casa da Torre, no concello de Redondela.
Ademais de miliarios, consérvanse diversos obxectos romanos atopados en diferentes escavacións. En Cedeira atopáronse diferentes obxectos de cerámica nun vestixio de vila romana con varias habitacións. Tamén no lugar de Soutoxuste, no Viso, atopáronse vestixios dunha estela romana, e no lugar do Pazo, na mesma parroquia, foron identificadas pedras e moedas da época.
Alta Idade Media
300px|miniatura|No ano [[977, as tropas do xeneral Almanzor arribaron a Redondela dende Braga, chegando até Santiago de Compostela e incendiando a Catedral.]] Nos primeiros anos do século V comezou o declive do Imperio Romano de Occidente, feito que propiciou que chegasen a Galicia, e polo tanto a Redondela, numerosas incursión de pobos do norte de Europa, en especial do suevos. Así, após a caída oficial do Imperio Romano no ano 406, varias poboacións bárbaras europeas comezaban a asentarse no territorio. Arredor do ano 409, dirixidos polo seu rei Hermerico, uns 40.000 suevos chegaron á provincia romana da Gallaecia, onde lograron instalarse mediante un posible pacto con Roma, establecendo a capitalidade na cidade de Bracara Augusta (hoxe coñecida coma Braga, Portugal).
Durante o século X, varias incursións normandas tentaron facerse co territorio da bisbarra de Redondela. Así, no ano 968, e baixo o mando do segundo duque de Normandía, unhas duascentas naves chegaron a Galicia atrancando na ría de Arousa e procedentes da Bretaña francesa. Este exército, baixo o mando de Gudrød (Guðrǫðr), máis coñecido co nome de Gunderedo, tiña como obxectivo chegar a Santiago de Compostela. Nunha tentativa de expansión cara o sur de Galicia, e tendo como un dos obxectivos o saqueamento da vila de Redondela, o exército normando comezou a dirixirse cara o sur. Porén, o bispo Sisenado II de Iria Flavia, organizou un exército para lle facer fronte, librándose unha batalla o 29 de marzo dese mesmo ano, nos arredores do actual concello de Fornelos de Montes. Dita batalla, coñecida coma a batalla de Fornelos, saldouse coa morte do bispo compostelán, e co conseguinte avance das tropas normandas, que continuaron a súa incursión até o Courel.
Nese mesmo século, no ano 997, os árabes chegan a Redondela da man do xeneral Almanzor. O exército árabe saqueou as vilas dos arredores das rías de Vigo e Arousa, e o 10 de agosto dese mesmo ano chegou a Santiago de Compostela, incendiando a Catedral de Santiago e mais o sepulcro do Apóstolo.
Baixa Idade Media
Durante os seguintes séculos, a vila de Redondela comezou a ser dinamizada polo Camiño Portugués de Santiago, feito que foi aproveitado por civilizacións foráneas para asaltar e atacar a vila. Así, no ano 1014 a ría de Vigo é atacada polo viquingo noruegués Olav Haraldson. Anos despois, no 1032, o conde normando Easl Ulf atacaron Redondela e saquearon o patrimonio local, até seren expulsados polo bispo Cresconio.
No século XI estableceríase en Redondela unha familia nobiliaria coñecida co nome de Mañó ou Man(i)ola, asentándose nunha casa señorial arredor do val que forma o río Maceiras. Froito deste acontecemento, o topónimo de Redondela era ás veces empregado indistintamente xunto co de Mañó, e varias parroquias actuais derivaron da toponimia desta casa nobiliaria: Mañó (Quintela) e Trasmañó (detrás de Quintela). Mentres, unha orde de monxes coñecidos como a Orde Militar dos Cabaleiros Templarios asentáronse no concello ocupando o convento de Vilavella por unha banda, e a illa de San Simón por outra. Nesta última foron os responsábeis da construción da ermida de San Simón, onde o poeta Mendinho compuxo a única peza que se lle atribúe:
En 1120 Redondela é invadida polo exército portugués, sendo recuperada posteriormente por Doña Urraca.
Idade Moderna
O período comprendido entre os séculos XVI e XVIII en Redondela está condicionado por dous factores: as epidemias de peste e outras doenzas que proviñan en moitos casos do outro lado do Atlántico, e a batalla naval entre a frota hispano-francesa e a anglo-holandesa na ría de Vigo, coñecida coma batalla de Rande.
As grandes epidemias
miniatura|Antigo [[lazareto na Illa de San Simón, empregado para establecer corentenas especialmente a navíos procedentes de ultramar.]] Malia non existir grandes batallas nin conflitos bélicos no concello nin nos territorios veciños (agás a batalla de Rande), na Idade Moderna Redondela sufriu unha considerábel perda de poboación urbana coma consecuencia de doenzas infecciosas coma a peste ou a cólera. Diversas epidemias azotaron o territorio miguando a poboación como consecuencia do aumento do comercio e coas viaxes transatlánticas que comezaron coa colonización de América en 1492.
En 1598 produciuse unha epidemia de peste que afectou a centros de persoas, cobrouse a vida de ducias e obrigou a sacrificar cans, galiñas, porcos, ovellas e outros animais domésticos. Aos efectos da infección sumáronse a pobreza e a fame.
Outras doenzas epidémicas, como a cólera, chegaron posteriormente a territorio redondelá. Unha primeira epidemia en 1833 e outra vinte anos despois, en 1953, chegaron a Redondela en barco, como adoitaban chegar todas as epidemias. Tratábase en concreto do “cólera morbo" ou “cólera morbo asiático”, unha variante desta doenza extremadamente contaxiosa que se manifestaba con diarrea, vómitos, convulsións e morte. Igual que aconteceu coa epidemia de peste uns séculos antes, obrigouse a sacrificar animais, queimáronse roupas e inmobles, producíronse desinfeccións forzosas nas vivendas, e tivo un grande impacto na actividade económica e industrial de Redondela.
A impronta das epidemias na sociedade redondelá foi tal que se comezaron a establecer ritos católicos e votos a santos para librarse da peste e outras doenzas.
A finais da Idade Moderna, por Real Ordenanza de 6 de xuño de 1838, e da man do comerciante rioxano Norberto Velázquez Moreno, procedeuse a habilitar e acondicionar a illa de San Simón para convertela nunha leprosería ou lazareto, co obxectivo de habilitar un espazo no que realizar corentena os navíos procedentes da ruta americana e evitar así a propagación de epidemias coma a cólera ou a tuberculose. Na illa de Santo Antón estaban os enfermos sen cura, mentres que na de San Simón albergábase ó resto. A leprosería clausurouse en 1927.
El Noyense
El Noyense foi un periódico editado en Noia en 1884.
Historia de Redondela
Batalla de Rande
300px|miniatura|A batalla de Rande, por [[Ludolf Backhuysen, pintado cara a 1702.]] O 23 de outubro de 1702 produciuse entre o estreito de Rande e a enseada de San Simón e [illa de San Simón]] a batalla homónima. Enfrontou nas augas da ría de Vigo a frota das escuadras das coalicións anglo-holandesa e hispano-francesa, dentro do contexto da guerra de Sucesión española.
A frota de Indias era unha frota da coroa de Castela que transportaba ouro e outros cargamentos de valor froito do espolio ás colonias americanas das Indias. Estaba composta por 19 buques escoltados por 22 navíos franceses e partira o 11 de xuño desde A Habana cara a Cádiz, porto onde habitualmente atracaban os navíos procedentes de América. Porén, á metade de travesía foron informados de que unha poderosa escuadra anglo-holandesa os agardaba no cabo San Vicente, polo que o almirante Manuel de Velasco decidiu desviarse cara á ría de Vigo, onde entran o 22 de setembro.
O convoi buscou refuxio na enseada de San Simón, e axiña se preparou a defensa ao tempo que se requisaron 1.200 carros do país para transportar as mercadorías cara a Madrid. O paso de Rande foi obstruído por unha barreira de toros, cables e pequenas embarcacións, e foron recrutadas milicias para reforzar os dous pequenos fortes situados aos dous lados do estreito.
Morreron uns 2.000 homes do bando hispano-francés e uns 800 do anglo-holandés. Ademais, os franceses perderon os seus mellores buques de guerra, e os españois quedaron sen barcos para a carreira de Indias. A frota vencedora levou un botín de catro millóns de pesos, ademais de sete buques de guerra e seis galeóns capturados.
Ás vítimas militares hai que sumar o saqueo e as vítimas civís que o exército anglo-holandés produciu en Redondela e nas outras vilas que arrodean á Ría de Vigo, en parte como vinganza por ter afundido os galeóns e salvado parte do cargamento.
Ligonde, Monterroso
Santiago de Ligonde é unha parroquia do concello de Monterroso na comarca da Ulloa, na provincia de Lugo. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 196 habitantes (104 homes e 92 mulleres), o que supón unha diminución en 9 habitantes en relación ao ano anterior.
Historia de Redondela
Redondela Vella e Redondela Nova
Até o século XVII, Redondela podería considerarse un concello relativamente atrasado e rural, cunha economía baseada na subsistencia e a pesca, e cun réxime practicamente feudal dominado pola Igrexa e os señores con títulos nobiliarios.
Cornide Saavedra, na súa Descripción circunstanciada de la costa de Galicia, definiu Redondela en 1764 coma:
A morfoloxía urbana no núcleo de Redondela dividíase pois en dúas entidades diferenciadas. Un primeiro núcleo, o de Redondela Vella ou Vilavella, nacería situado onde se atopa o convento homónimo. Así, aproveitando as boas condicións agrarias que ofertaba a confluencia dos ríos Alvedosa e Maceiras, así como a localización do núcleo no cruzamento da antiga estrada romana que ía de Tui a Pontevedra, e o camiño a Baiona; nacería o núcleo da Redondela Vella. Séculos máis tarde, arredor do século XIII, xurdiría un segundo núcleo de poboación coñecido como Redondela Nova ou Vilanova arredor da marisma, como pobo maioritariamente pesqueiro, e proba deste feito é a localización neste núcleo da Praza de Abastos, o esteiro de Redondela, a confraría de pescadores e mesmo o porto.
De vila mariñeira a concello industrial
300px|miniatura|dereita|Cargadoiro Coto Wagner da Minero Siderúrgica de Ponferrada. O século XX trouxo consigo o desenvolvemento industrial da vila, especialmente no sector téxtil. No ano 2003 a actividade téxtil continuaba a ser a principal actividade indrustrial do concello.
Diferentes factorías téxtiles asentáronse en Redondela. En 1932 o zamorano José Regojo instalou unha fábrica de camisas e poucos anos despois ducias de mulleres redondelanas traballaban para Regojo, ben nas fábricas ou ben nas súas casas. Tras a Guerra Civil Española comezou a fabricar calzado e uniformes para o exército, e nos anos 60 a súa empresa converteus nun dos principais grupos téxtis do estado. En 1966 asinou un contrato con Salvador Dalí para ser a imaxe da súa empresa. Nos anos 70 contaba con máis de 1000 empregados e era o terceiro grupo téxtil español tras El Corte Inglés e Cortefiel.
Froito da súa condición costeira, o concello de Redondela desenvolveu unha importante actividade industrial arredor da industria conserveira, metalúrxica e de salazón. A compañía de salazón A Regadensa estableceuse na parroquia de Cedeira. En Punta Socorro desenvolveu a súa actividade desde 1920 a compañía metalúrxica IME (Industria Metalífera Española).