cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Convención de Montreux
A convención outorga á Turquía o pleno control dos estreitos e garante o libre tránsito de navíos civís en tempos de paz, mais restrinxe fortemente o paso de navíos militares non turcos e veda o tránsito dalgunhas clases de naves militares, coma Porta aeronaves. Os termos da convención foron obxecto de controversia ao longo do tempo, especialmente no que se refire ao acceso das forzas da Unión Soviética ao mar Mediterráneo.
A "Cuestión dos Estreitos"
Desde a guerra de Troia, os estreitos do Dardanelos e do Bósforo sempre foran de grande importancia estratéxica. No período de decadencia do Imperio Otomán, a chamada "Cuestión dos Estreitos" envolveu diplomacia da Europa e da Turquía.
Segundo os termos da Convención de Londres, concluída o 13 de xullo do 1841 entre as grandes potencias europeas - Rusia, Reino Unido, Francia, Austria e Prusia -, restabeleceuse o "antigo control" otomán sobre os estreitos, que foran entón pechados a calquera nave, excepto as dos aliados do sultán en tempo de guerra. Isto beneficiou o poder naval británico ás custas do ruso, xa que este último non dispuña de acceso directo ao Mediterráneo. Historicamente, a Convención de Londres foi un dos tratados referentes ao problema do acceso ao Dardanelos, ao mar de Mármara e ao Bósforo. Evolucionou a partir do tratado de Hünkâr İskelesi (ou Unkiar Skelessi), de 1833, no que o Imperio Otomán garantiu o uso exclusivo dos estreitos ás naves de guerra das "potencias do mar Negro" (ou sexa, á Turquía otomá e á Rusia Imperial) en caso de guerra xeneralizada.
Revisión do tratado de Lausanne
O tratado de Lausanne, de 1923, desmilitarizou o Dardanelos e abriu os estreitos ao tráfico civil e militar sen restricións, coa supervisión da Comisión Internacional dos Estreitos da Liga das Nacións.
No final dos anos 1930, a situación estratéxica do Mediterráneo mudara considerabelmente, coa aparición da Italia fascista, que controlaba as illas do Dodecaneso ao longo da costa occidental da Turquía, habitadas por poboacións gregas, e militarizara a rexión co estabelecemento de fortalezas en Rodes, Leros e Cós. Os turcos temían que a Italia procurase obter aceso aos estreitos como forma de expandir a súa influencia na Anatolia e no mar Negro. Había tamén temores dun rearmamento búlgaro. A Turquía volveu fortificar os estreitos, a pesar de ter prohibido facer tal cousa.
En abril do 1935, o goberno turco pasou unha longa nota diplomática aos signatarios do tratado de Lausanne, na cal propuña unha conferencia para definir un novo réxime para os estreitos, e solicitou á Sociedade das Nacións que autorizase a reconstrución dos fortes do Dardanelos. Na nota, o ministro do exterior turco explicaba que a situación internacional cambiara desde 1923. Naquel ano, Europa seguía a dirección do desarmamento e dunha garantía internacional para a defensa dos estreitos. Aínda, a Crise da Abisinia (1934-1935), a denuncia alemá do tratado de Versalles e os sinais internacionais de rearmamento agora alteran o panorama. Os principais puntos fracos do réxime de Lausanne quedaban á vista: as garantías colectivas eran lentas e pouco efectivas, non había ningunha continxencia para o caso de ameaza de guerra e ningunha disposición para que a Turquía se defendese. Turquía declarouse entón preparada para "negociar co obxectivo de acadar no futuro próximo acordos" indispensábeis para garantir a inviolabilidade do territorio turco e para o constante desenvolvemento da navegación comercial entre o Mediterráneo e o mar Negro.
A reacción ao comunicado foi, en xeral, favorábel, e Alemaña, Australia, Bulgaria, Francia, Grecia, Iugoslavia, Xapón, Reino Unido, Turquía e a Unión Soviética concordaron en comparecer as conversacións realizadas en Montreux, Suíza, as cales iniciaron o 22 de xuño do 1936. Dúas grandes potencias non enviaron representación: Italia, cuxas agresivas políticas expansionistas provocaran a conferencia, recusouse a comparecer, e os Estados Unidos sequera mandaron un observador.
Turquía, o Reino Unido e a Unión Soviética propuxeron, cada un, o seu propio plano, procurando defender os seus intereses. Os británicos preferían manter a abordaxe restritiva entón en vigor, os turcos buscaban un réxime máis liberal que reafirmase o seu control sobre os estreitos; os soviéticos propuxeron un réxime que garantiría a máis absoluta liberdade de tránsito. O Reino Unido, apoiado por Francia, procuraba excluír do mar Mediterráneo a frota rusa, que podería ameazar as vitais rotas de navegación para a India, o Exipto e o Extremo Oriente. No final, os británicos abandonaron algunhas das súas propostas e os soviéticos lograron que os países do mar Negro - inclusive a URSS - tivesen flexibilidade en relación ás restricións ao tráfico militar impostas aos demais Estados. O acordo foi ratificado por todos os países representados na conferencia, excepto Australia e Alemaña, que non asinaran o tratado de Lausanne; o Xapón presentou algunhas reservas. Entrou en vigor en 9 de novembro de 1936.
A disposición británica para facer concesións foi atribuída ao desexo de evitar que a Turquía se vise forzada a aliarse a Hitler ou a Mussolini.
Termos
A convención consiste de 29 artigos, catro anexos e un protocolo. Os artigos 2 a 7 refírense ao paso de navíos mercantes. Os artigos 8 a 22 tratan dos de guerra. O principio chave da liberdade de paso e de navegación consta dos artigos 1 e 2 (tradución libre):
"As Partes recoñecen e afirman o principio de liberdade de paso e navegación polo mar nos Estreitos" (artigo 1); "En tempo de paz, os navíos mercantes gozarán de completa liberdade de tránsito e navegación nos Estreitos, de día e de noite, so calquera bandeira e con calquera tipo de carga" (artigo 2).
A Comisión Internacional dos Estreitos foi abolida, o que permitiu o pleno retorno do control militar turco dos estreitos e a refortificación do Dardanelos. Turquía foi autorizada a fechar os estreitos a calquera nave militar estranxeira en tempo de guerra ou cando estivese ameazada de agresión; ademais, foille permitido recusar o tránsito de navíos mercantes pertencentes a países en guerra con Turquía. Algunhas restricións específicas foron impostas en relación aos tipos de navío de guerra que poderían pasar polos estreitos. As belonaves non turcas nos estreitos deben ser inferiores a 15.000 toneladas. Un máximo de nove belonaves non turcas, cunha tonelaxe total non superior a 30.000 toneladas, pode pasar ao mesmo tempo, e élles permitido permanecer nos estreitos por un máximo tres semanas. Os Estados bañados pelo mar Negro son tratados con máis flexibilidade, estando autorizados a pasar con naves capitás de calquera tonelaxe, mais apenas unha de cada vez e excluíndo Portaaeronaves. Tamén poden cruzar os estreitos submarinos, con aviso previo, construídos, adquiridos ou reparados mar Negro. As regras especiais relativas aos Estados do mar Negro son unha concesión á Unión Soviética, a única potencia naval local, alén da propia Turquía.
Os termos da convención reflicten a situación internacional de mediados dos anos 1930 e atendían aos intereses turcos e soviéticos, ao permitir a Turquía recuperar o control militar dos estreitos ao mesmo tempo que confirmaba a supremacía soviética no mar Negro. Aínda que restrinxisen a capacidade soviética de enviar navíos de guerra ao mar Mediterráneo - o que satisfacía as preocupación británicas -, a convención garantía que as potencias extra rexionais non poderían explorar os estreitos para ameazar a Unión Soviética. Estas disposicións terían gran repercusión na segunda guerra mundial, cando o réxime de Montreux impediu as potencias do Eixo enviar navíos a través dos estreitos para atacar a Unión Soviética.
Despois 1936
A convención permanece en vigor, con emendas, mais con controversias. Foi repetidamente desafiada pola Unión Soviética durante a segunda guerra mundial e a guerra fría. A partir de 1939, Stalin procurou reabrir a cuestión dos estreitos e propuxo un control conxunto turco-soviético, afirmando que "un Estado pequeno [i.e., a Turquía], apoiado polo Reino Unido, asfixiou a un grande Estado e non lle deu ningunha saída". Trala sinatura do Pacto Molotov-Ribbentrop pola Unión Soviética e a Alemaña Nazi, o ministro de exteriores soviético Vyacheslav Molotov comunicou aos seus interlocutores alemáns que a URSS pretendía tomar o control militar dos estreitos e estabelecer alí unha base. Moscova volveu ao tema no 1945 e 1946, ao esixir a revisión do tratado nunha conferencia que excluía a maior parte dos signatarios. A Turquía rexeitou a proposta, a pesar da "estratexia de tensión" emprendida polos soviéticos. Por moitos anos tras a Segunda Guerra Mundial, a URSS explorou a restrición do número de naves de guerra estranxeiras que podían cruzar os estreitos, sempre mantendo alí un navío de guerra soviético, o que impedía legalmente a calquera outro país, alén da Turquía, o envío de belonaves. A presión soviética levou a Turquía a abandonar a súa política de neutralidade: no 1947, comezou a recibir asistencia militar e económica dos Estado Unidos de América e, en 1952, adheriuse á OTAN.
A Unión Soviética e a súa sucesora, a Federación Rusa, procuraron repetidas veces eliminar a prohibición do paso de portaaeronaves, ao clasificar grandes navíos de guerra equipados con aeronaves de "cruceiros pesados porta avións", aínda que os países do Occidente os considerasen coma portaavións. En 1976, a URSS enviou o navío portaaeronaves Kiev a través dos estreitos e no 1991 ao Almirante Kuznetsov.
A Convención das Nacións Unidas sobre o Dereito do Mar, que entrou en vigor en novembro de 1994, levou ao xurdimento de propostas de revisión da Convención de Montreux para adaptala ao novo tratado multilateral, que prevé un réxime xeral para estreitos usados pola navegación internacional. Aínda, a negativa de Turquía a asinar a Convención sobre o Dereito do Mar significa que o réxime de Montreux continua en vigor.
A seguranza de navíos que pasan polo Bósforo tornouse fonte de preocupación nos últimos anos, xa que o volume de tráfico aumentou drasticamente desde a sinatura da convención - de 4.500 en 1934 a 49.304 en 1998. Ademais de preocupacións ambientais, os estreitos cortan Istambul en dúas metades, unha cidade de 11 millón de habitantes. A convención non contén, entre tanto, disposicións acerca da regulamentación da navegación para fins de seguranza ou protección ambiental. En xaneiro de 1994, o goberno turco adoptou as "Regras do Tráfico Marítimo para os Estreitos Turcos e a Rexión do Mármara", para garantir a seguranza da navegación, da vida e da propiedade e para protexer o medio, mais sen violar o principio de Montreux referente o libre paso. Aínda que Rusia, Grecia, Chipre, Romanía, Ucraína e Bulgaria teñan levantado obxeccións, as novas regras foron aprobadas pola Organización Marítima Internacional co argumento de que non tiñan por obxectivo prexudicar "os dereitos dos navíos de usar os estreitos conforme o dereito internacional". As regras foron revisadas en novembro de 1998 para atender a preocupacións rusas.
Carmen Fraga
María del Carmen Fraga Estévez, nada en León o 19 de outubro de 1948, é unha política galega.
Traxectoria
Licenciouse en Xeografía en 1970, e a partir dese ano traballou para o Ministerio de Obras Públicas. Licenciouse de novo, desta vez en Dereito, en 1985 e traballou como asistente do Partido Popular Europeo entre 1986 e 1994.
Nas eleccións ao Parlamento Europeo de 1994 figura na candidatura do Partido Popular e obtén un escano no Parlamento Europeo. Como tal, foi vicepresidenta primeira do grupo do Partido Popular Europeo e, durante o trienio 1997-1999 foi ademais presidenta da Comisión de Pesca. Nas eleccións europeas de 1999 saíu reelixida, e volveu saír tamén nas de 2004 e nas de 2009. Entre 2002 e 2004 foi Secretaria Xeral de Pesca Marítima. En 2004 foi membro novamente da Comisión de Pesca e da Comisión de Agricultura e Desenvolvemento Rural. En 2009 volveu ser elixida presidenta da Comisión de Pesca. Tamén foi membro da Delegación para as Relacións cos Países do Maghreb e a Arab Maghreb Union.
En 2014 anunciou que non figuraría nas listas electorais para os comicios dese ano. Foi a eurodeputada galega con máis anos de servizo en Bruxelas: vinte. Ese mesmo ano foille concedida a Medalla Castelao.
Vida persoal
É filla de Manuel Fraga e da súa dona Carmen Estévez.
-1313
Outros
Historia ano a ano
Jesús Soria
Traxectoria
miniatura|300px|Nunha homenaxe a [[Marcelo Macías en 1917, de pé (de esq. a der.): Losada Diéguez, José Osorio Martínez, Julio A. Cuevillas, Emilio Vázquez Pardo e Jesús Soria. Sentados: Manuel Cambón Fraga, Antonio Gaite Lloves, Benito Fernández e Emilio Amor.]] Fillo do pintor Policarpo Soria Álvarez. Estudou na Escola de Artes e Oficios de Avilés e trasladouse a Madrid en 1899 co seu irmán Nicolás. Estudou na Escola Especial de Pintura, Escultura e Grabado de Madrid. Participou en varias Exposicións Nacionais de Belas Artes de Madrid e nas Exposicións de Artistas Avilesinos de 1922 e 1924. Foi profesor de debuxo do Instituto de Ourense dende 1906, do foi catedrático e vicedirector. Tamén impartiu clase na Escola Normal de Maxisterio e foi presidente da Xunta Provincial de Primeira Ensinanza. Ao rematar a ditadura de Primo de Rivera foi nomeado alcalde de Ourense (1930).
Vida persoal
Casou en 1911 con Pilar González Palacios.
Observatorio astronómico Ramón María Aller
250px|miniatura|dereita|Vista exterior do observatorio. O Observatorio astronómico Ramón María Aller é un centro de investigación e docencia científica pertencente á Universidade de Santiago de Compostela, sito no Campus Vida da capital de Galicia, e dirixido por José Ángel Docobo. O recinto foi construído en 1943 co patrocinio do CSIC polo propio astrónomo galego Ramón María Aller Ulloa, quen daquela traballaba na USC e decidiu trasladar dende o seu Lalín natal a Santiago de Compostela os aparellos do Observatorio astronómico de Lalín (actual Museo municipal Ramón Aller), que el mesmo construíra 31 anos antes na localidade dezá, para continuar co seu estudo dos astros.
O observatorio depende do Vicerreitorado de Investigación e Innovación da USC, e colabora co Instituto Nacional de Meteoroloxía.
Lema de Zorn
O lema de Zorn é un resultado sobre teoría conxuntista, no que se dá unha condición para a existencia de maximais dun conxunto. Debe o seu nome ao matemático alemán Max Zorn.
Parada da Serra, Parada da Serra, A Gudiña
dereita|miniatura|Vista xeral.
Parada da Serra  é un lugar da parroquia de Parada da Serra no concello ourensán da Gudiña na comarca de Viana. Segundo o INE e o IGE en 2020 tiña 26 habitantes (15 homes e 11 mulleres).
-1260
Outros
Historia ano a ano
Juan Domínguez Fontenla
Juan Domínguez Fontenla, nado na Guarda o 8 de outubro de 1869 e finado en Santiago de Compostela o 11 de marzo de 1942, foi un sacerdote, arqueólogo e historiador galego.
Traxectoria
Doutor en Teoloxía, foi profesor no Seminario de Tui, capelán das carmelitas da Guarda, párroco do Rosal, de San Francisco de Vigo e da Guarda, e cóengo nas catedrais de Burgos, Ourense e Tui. Foi profesor da Universidade Pontificia, da Sociedad Arqueológica de Santander e conservador do Museo Provincial de Ourense. Fixo escavacións no monte de Santa Trega, colaborou con Florencio Cerviño, bispo de Ourense, na restauración do mosteiro de Oseira, descubriu o arquivo da catedral de Tui, oculto nunha bóveda desde 1808 e traballou na Comisión Provincial de Monumentos de Ourense. Colaborou en La Voz del Tecla, Boletín da Real Academia Galega, Boletín de la Comisión de Monumentos de Orense, La Región e Faro de Vigo. Entre os seus artigos destacan “Etimología de la palabra “Panjón”, nombre de un pueblo de la ría de Bayona”, “Turonium. Estudio histórico de esta antigua ciudad”, “Descubrimientos arqueológicos en Santa Tecla” e “El monasterio beneditino de La Guardia”. Ingresou na Real Academia Galega o 22 de abril de 1939 e foi correspondente da Real Academia de la Historia.
Portugaliza
Portugaliza é o termo que expresa o recoñecemento e a pretensión de unidade política, cultural, lingüística, histórica e xeográfica entre os pobos de Portugal e de Galiza. É principalmente apoiado entre os defensores do reintegracionismo. miniatura|Mapa hipotético da unión entre [[Portugal e Galiza.]]
Kumba Ialá
Kumba Ialá, nado en Bula o 15 de marzo de 1953 e finado en Bissau o 4 de abril de 2004, foi un político de Guinea-Bisau que foi presidente do seu país de 2000 a 2003.
Asumiu o cargo o 17 de febreiro de 2000 e permaneceu naquel até ser deposto por un golpe de estado militar o 14 de setembro de 2003. Ialá é musulmán, aínda que previamente fora católico, e de orixe balanta.
Traxectoria
Naceu nunha familia de agricultores en Bula, na rexión do Cacheu o 15 de marzo de 1953. Ialá, desde a súa adolescencia, militou no Partido Africano para a Independencia de Guinea e Cabo Verde (PAIGC), partido que levou a cabo un levantamento armado contra o colonialismo portugués.
Estudou Teoloxía na Universidade Católica Portuguesa de Lisboa e máis tarde, Filosofía. En Bissau, Ialá estudou Dereito. É falante de portugués, linguas crioulas africanas, español, francés e inglés e pode ler en latín, grego e hebreo. Tras completar os seus estudos, traballou como profesor de filosofía.
O mandato de Kumba Ialá como xefe de estado de Guinea-Bisau caracterizouse pola destitución constante de ministros e outros altos funcionarios, e por unha mala xestión financeira, que levou ao Banco Mundial e ao FMI a suspensión da axuda económica. As relacións de Ialá co xeneral Ansumane Mané, líder da rebelión militar que depuxo a Vieira na guerra civil de 1998-99, tornáronse difíciles. Ialá promoveu a ascensos a un gran número de oficiais militares en novembro do 2000, pero Mané afirmou que o ascensor non eran os que se acordou Ialá previamente con el. En represalia, Mané anunciou que accedería pola forza ao controlar as forzas armadas e que promovería o ascensor necesarios e que deporía ao xefe de estado maior, o xeneral Veríssimo Correia Seabra. Unha semana despois, o 30 de novembro daquel ano, Mané foi asasinado nun tiroteo por tropas leais ao goberno.
Ialá non deu veto nin promulgou o proxecto constitucional aprobado pola Assemblea Nacional Popular en 2001; en vez iso, enviou novamente o proxecto ao parlamento con suxestións para aumentar o poder do poder executivo nacional. Ialá alegou que a medida era por mor dun presunto intento de golpe de estado en 2001, con todo, a oposición mostrou desconfianza. En xuño de 2002, acusou o goberno de Gambia de fomentar revoltas en Guinea-Bisau, acusación que foi negada polo ministro de relacións exteriores daquele país. Ialá ameazou, entón, que declararía a guerra a Gambia. Tamén se iniciou unha persecución aos membros opositores, escudándose de que atentaban contra a institucionalidad gobernamental. Ialá disolveu a Assembleia Nacional Popular en novembro de 2002, e nomeou a Mário Pires como primeiro ministro provisorio e convocou a eleccións anticipadas para febreiro de 2003. Esas eleccións foron sucesivamente pospostas, da seguinte forma: primeiro para abril, despois para xullo, e finalmente para outubro. Algúns sectores opisitores afirman que Ialá procurou, naquel período, manipular leis para asegurar súa permanencia no poder.
Bornholmés
Situación
Desde a década de 1950 o bornholmsk comezou a recuar, especialmente entre a poboación máis nova da illa, que en gran parte fala a norma estándar do dinamarqués. A organización Bevar Bornholmsk pertencente á KulturBornholm traballa na preservación e desenvolvemento da fala, concedendo premios, editando materiais e favorencendo a súa introdución nos medios de comunicación, malia existiren diversos dicionarios bornholmsk-dinamarqués a produción escrita é escasa e non existe unha ortografía normalizada.
Matías Bobillo Bobillo
Traxectoria
Na ditadura de Primo de Rivera foi nomeado alcalde de Ourense en 1925, presentou a renuncia en novembro de 1926. Foi deputado provincial. Foi nomeado maxistrado de traballo en Palencia en 1938.
Fontelo, As Somozas, As Somozas
Fontelo é un lugar da parroquia das Somozas no concello coruñés das Somozas na comarca de Ferrol. Tiña 5 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 1 era home e 4 eran mulleres.
Francisco Salvador-Daniel
Francisco Salvador-Daniel, nado en Bourges o 17 de febreiro de 1831 e finado en París o 24 de maio de 1871, foi un compositor francés e etnomusicólogo de orixe española.
Traxectoria
Seu pai foi un músico español de orixe xudía que chegou a Francia como refuxiado. Tras estudar no Conservatorio de París, Francisco Salvador-Daniel comezou a ensinar violín en Alxer en 1853. Transcribiu, traduciu e adaptou cancións de África do Norte para os instrumentos occidentais. Despois do seu regreso a París, foi crítico musical para A Lanterne, a revista satírica de Henri Rochefort. Durante a Comuna de París, chegou a ser director  do Conservatorio, ata que foi executado polos realistas versalleses na Semaine sanglante (Semana Sanguenta), do 21 ao 28 de maio de 1871.
Aethelbald
Aethelbald (tamén Ethelbald ou Aethelbald) é un antropónimo anglosaxón que pode referirse a:
Dereito internacional privado
O Dereito Internacional Privado é aquela rama do Dereito que ten como finalidade dirimir conflitos de xurisdición internacionais; conflitos lei aplicable e os conflitos de execución e determina-la condición xurídica dos estranxeiros.
Esta rama do Dereito analiza casos privados que teñan algún tipo de conexión con dous ou máis Estados, co fin de determinar cal é o que pode coñecer sobre o tema.
Nalgúns países esta rama do dereito coñécese como Dereito Civil Internacional.
Cabe recalcar que o Dereito internacional privado non soluciona os conflitos, simplemente determina a norma ou lei de que país se debe utilizar na solución de conflitos internacionais, así como o xuíz que resolverá esta controversia.
Características do Dereito Internacional Privado
Droit international privé en France
Aescwine
Aescwine, Escwine ou Æscwine é un antropónimo anglosaxón. Levaron este nome:
-1220
Outros
Historia ano a ano
Nova Orleáns
Nova Orleáns (en inglés New Orleans; en francés La Nouvelle-Orléans) é a cidade máis grande do estado de Luisiana, Estados Unidos de América. Está situada ao sueste deste estado no río Mississippi, xusto ao sur do Lago Pontchartrain. A poboación da cidade era de 391.006 en 2017, 1.337.726 na "Gran Nova Orleáns". O nome abréviase ás veces como NOLA.
Nova Orleáns é unha cidade do Sur coñecida polo seu patrimonio multicultural, en particular francés, español e africano, pola súa música e pola súa cociña. É un destino turístico moi coñecido grazas aos seus numerosos festivais e celebracións, entre os que destacan o Mardi Gras, o Festival de Jazz e o torneo de rubgy americano Sugar Bowl.
A cidade foi fundada en 1718 e desempeñou un papel relevante na historia dos Estados Unidos. Leva o nome na honra de Filipe II, Duque de Orleáns, rexente de Francia no momento da fundación da cidade. O nome alude á cidade de Orleáns, en Francia.
Nova Orleáns é unha cidade portuaria importante debido á súa localización preto do Golfo de México e no río Mississippi, o que fai dela un centro de tránsito de mercadorías desde e cara Latinoamérica. A industria petroleira é tamén de grande importancia para a súa economía, xa que no Golfo hai instaladas numerosas plataformas de extracción. O Porto do Sur de Luisiana (que inclúe o porto de Nova Orleáns e se estende pola área metropolitana) é o cuarto do mundo en tonelaxe.
Era colonial
miniatura|esquerda|200px|Sinal na Praza Jackson no Barrio Francés Nova Orleáns foi fundada en 1718 polos franceses como La Nouvelle-Orléans baixo a dirección de Jean-Baptiste Le Moyne de Bienville. O sitio escolleuse debido a ser un dous poucos lugares con algo de elevación por riba das marxes do curso final do río Mississippi, moi propensas ás inundacións e porque estaba próximo a unha rota comercial india entre o Mississippi e o Lago Pontchartrain a través de Bayou St. John (que os nativos chamaban Bayou Choupique). Nas proximidades (no que agora é o centro de Nova Orleáns) xa se asentara unha década antes unha comunidade de tramperos franceses. Nouvelle-Orléans converteuse na capital da Luisiana francesa en 1722, substituíndo a Biloxi.
En 1763, o colonia foi cedida aos españois. Algúns colonos franceses nunca se sentiron cómodos co dominio español e solicitaron repetidas veces a volta ao control francés.
O Grande Incendio de 1788 destruíu moitas das estruturas existentes na cidade. Como resultado deste incendio, e doutro posterior en 1795, boa parte da arquitectura do século XVIII que aínda pervive foi construída baixo o dominio español e garda as características da arquitectura colonial española.
En 1795, España concedeulle aos Estados Unidos o "Dereito de Depósito" en Nova Orleáns, que lles permitía usar as instalacións do porto da cidade. O Territorio de Luisiana (que abarcaba porcións de máis dunha ducia de estados actuais) volveu ao control francés en 1801 coa conquista napoleónica de España, pero en 1803 Napoleón vendeullo aos Estados Unidos. Na altura, a cidade de Nova Orleáns contaba cuns 10.000 habitantes.
Século XIX
miniatura|200px|Mapa [[Alemaña|alemán de Nova Orleáns de 1888]] A poboación da cidade dobrouse na década dos 30 e en 1840 chegaba aos 102.000, co que era a cuarta máis grande dos Estados Unidos, a maior fora da Costa Leste e a segunda maior do Sur, despois de Boltimore. Porén, o crecemento veuse freado en ocasións por epidemias de febre amarela, como a de 1853, que matou a case 10.000 persoas.
Nova Orleáns foi a capital do estado de Luisiana até 1849 e despois entre 1865 e 1880. Como porto principal tiña un papel relevante no comercio de escravos, á vez que albergaba a maior comunidade de negros de Norteamérica. No inicio da Guerra Civil Americana foi capturada pola Unión sen batalla, o que evitou a destrución que sufriron moitas outras cidades do Sur. Retén un aroma histórico coa riqueza das construcións decimonónicas moi por fora dos primeiros límites urbanos coloniais do Barrio Francés. En 1844 foi a sede da Feira Mundial, denominada o Centenario Mundial do Algodón. Unha atracción importante de finais do século XIX e principios do XX era o famoso barrio de prostitución chamado Storyville.
Século XX
miniatura|575px|Panorama de Nova Orleáns panorama de [[1919]] Dado que a maior parte da cidade se sitaba por baixo do nivel do mar entre o río e o lago, Nova Orleáns estaba rodeada de diques. Até comezos do século XX, a construción limitábase aos terreos un pouco máis altos ao longo dos diques naturiais do río e os bayous dado que a maioría do territorio restante era pantanoso e estaba submetido a inundacións frecuentes. Por esta razón, durante o século XIX a cidade tiña a forma dun crescente ao longo dunha curva do Mississippi, de onde lle ven o nome de Cidade Crescente. Na primeira década do século XX, o enxeñeiro e inventor A. Baldwin Wood levou a cabo un plano moi ambicioso para desecar a cidade, que incluía enormes bombas deseñadas por el, algunhas das cales aínda están en uso. Porén, o bombeo de auga subterránea provocou o seu afundimento, o que aumentou o risco de inundación.
Na década dos 20, modernizouse a imaxe da cidade eliminando os balcóns de ferro forxado de Canal Street, o seu centro comercial. Na década dos 60 outra modernización substituíu os tranvías por buses. Nos anos 90 lamentaronse estas decisións e volveuse a construír a liña de tranvías, rematada en 2004.
As áreas residencias medraron moito na segunda metade do século XX. A maior hoxe en día é Metairie, que limita con Nova Orleáns polo oeste.
Nova Orleáns é unha das cidades máis visitadas dos Estados Unidos, e o turismo converteuse nunha das compoñentes fundamentais da economía local nas últimas décadas do século XX. Moitas zonas do Barrio Francés e do Distrito de Negocios Central, que había tempo que estaban orientadas a usos residencias e comerciais locais, mudaron cara a industria turística nacional e internacional.
O furacán Katrina
miniatura|250px|dereita|Vista aérea das áreas inundadas preto do centro A cidade sufriu os efectos dun furacán de categoría 4 o 29 de agosto de 2005, o Katrina, que chegou a terra en Florida. O concello ordenou unha evacuación total da cidade, a primeira na súa historia. O ollo do furacán pasou a 15 quilómetros, pero Nova Orleáns veuse moi afectada e despois algúns diques racharon e a cidade foi inundada nun 80%. Os servizos de emerxencia fallaron e miles de persoas (aínda non hai cálculos precisos) pereceron.
Xeografía
Nova Orleáns está nas marxes do río Mississippi, a 160 quilómetros do Golfo de México a 30.07°N, 89.93°0.
A cidade ten unha superficie total de 907 km&sup2, da que 467 km&sup2 son terra e 439.4 km&sup2 auga. A área total é 48,45% auga.
Nova Orleáns é unha cidade única porque algunhas zonas da cidade están situadas entre 0,3 e 6 metros baixo o nivel da auga e a auga de choiva debe ser bombeada no momento de caer para evitar as inundacións. Ademais das zonas urbanas da cidade, Nova Orleáns inclúe zonas pantanosas sen construír, especialmente ao leste. A cidade é propensa a inundacións. Se chove máis de 25mm, o cal é frecuente, hai algunha zona que se inunda. Debido a isto, case todos os cemiterios de nova Orleáns utilizan criptas situadas sobre o chan en vez de enterramentos.
Divisións e barrios
miniatura|250px|Casas coloridas no centro de Nova Orleáns.
-1215
Outros
Historia ano a ano
Nova Orleáns
Clima
miniatura|250px|Imaxe do [[satélite Landsat 7 en cores reais]]
Demografía
No censo do ano 2010 a poboación da cidade era de 343.829, cifra que non inclúe os barrios residenciais e outras zonas veiciñas, coas que atinxiría os 1,3 millóns. A densidade de poboación é de 1.036/km&sup2.
A poboación é branca no 33%, 60,02% afroamericana, 2,26% asiática (1,17% vietnamita, 0,3% da India e a China, 0,1% filipina e 0,1% coreana) e 5,3% hispana ou latina.
Os ingresos medios por familia son de 32,338 dólares. O 27,9% da poboación vive por debaixo do limiar de pobreza.
Goberno
O concello consiste nun consello de cinco alcaldes de distrito máis outros dous. A actual alcaldesa, LaToya Cantrell (Partido Demócrata), foi elixida en novembro de 2017, asumindo o cargo o 17 de maio de 2018.
Turismo
As celebracións do Carnaval, centradas no Barrio Francés, atraen multitudes. Mardi Gras é unha tradición que se remonta a moitos anos. Durante eses momentos, Bourbon Streen peonalízase. A copa de rubgy americano Sugar Bowl celébrase a comezos de xaneiro. Son famosos tamén o Festival de Jazz e a Decadencia do Sur, unha das celebracións gay/lesbiana máis grandes do mundo, que se celebra o 1 de maio.
Os turistas visitan o Barrio Francés (que data da época francesa e española), Bourbon Street, Canal Street e a Avenida Esplanade, así como a Jackson Square, a catedral de San Luís, o Mercado Francés (incluído o Café du Monde). Hai barcos de vapor no Mississippi. Outros lugares visitados inclúen:
Cultura
Os alcumes da cidade son A Cidade Crescente, o Gran Tranquilo e a Cidade que a Preocupación Esqueceu. O lema semi-oficial é "Laissez les bons temps rouler" ("Que corran os bos tempos", en francés).
Nova Orleáns creou a súa propia versión da tradición dos funerais militares con banda de metais. Os funerais tradicionais con música utilizan composicións tristes (funerarias e himnos) de camiño ao cemiterio e alegres (jazz) á volta. Aínda se celebran cando morre un músico, un membro dun club, krewe ou sociedade de axuda ou un dignatario. Até finais do século XX a maioría chamábanse "funerais con música" pero os turistas impuxeron o nome de "funerais de jazz", que algunhas bandas máis recentes adoptaron, excluíndo ao tempo as composicións tristes.
Nova Orleáns foi sempre un centro importante para a música debido á interrelación das culturas europea, latinoamericana e nativa. Aquí naceu o jazz coas bandas de metal. Décadas máis tarde veu nacer un tipo especial de rhythm and blues que contribuíu notabelmente ao nacemento do rock and roll. Ademais, no campo cultívanse a música cajun, zydeco e os blues do Delta.
A cidade é tamén renomeada pola comida. As especialidades inclúen beignets, masas cadradas fritas que se coñecen tamén como donuts franceses e que se serven con café e chicoria con leite; Po'boy; ostras do Golfo, jambalaya, gumbo'' etc.
André, duque de York
O príncipe André, duque de York (Andrew Albert Christian Edward; Londres, 19 de febreiro de 1960), é o terceiro fillo e segundo varón da raíña Isabel II do Reino Unido e do príncipe Filipe de Edimburgo. Na actualidade é sétimo na liña de sucesión ao trono británico.
Primeiros anos
O príncipe naceu no Palacio de Buckingham e como fillo da raíña foille concedido o tratamento de Alteza Real. Foi bautizado o 8 de abril de 1960.
O príncipe tivo unha educación na casa para posteriormente ingresar na Heathersdown Preparatory School e en Gordonstoun.
Servizo na Mariña Real
En 1979 enlistouse na Mariña Real Británica. Loitou na Guerra das Malvinas servindo ao barco HMS Invincible. Foi ascendendido a comandante pero retirouse no 2001.
Na actualidade, o duque de York ten como obriga real representar ao Reino Unido na área de comercio e investimento.
Matrimonio e descendencia
O 23 de xullo de 1986 casou con Sarah Ferguson na Abadía de Westminster. Adquiriu os títulos de duque de York, conde de Inverness e barón Killyleagh. Tiveron dúas fillas
En 1992 a parella separouse e acordouse un divorcio para o ano 1996.
A Fraga, As Somozas, As Somozas
A Fraga é un lugar da parroquia das Somozas no concello coruñés das Somozas na comarca de Ferrol. Non tiña habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística.
Axenda
miniatura|250 px|dereita|Axenda en galego A axenda (do latín axenda, cousas que se han de facer) é un libro ou caderno co seu parte principal orixinalmente en branco, pero que co seu uso se irá enchendo coas anotacións que nos permitan recordar e planificar os diversos eventos previstos no noso tempo de lecer ou exercicio profesional, os asuntos pendentes de facer. É unha ferramenta de traballo imprescindible para un "executivo", e unha boa axuda para a xente atarefada ou de fraca memoria.
Polo seu tamaño, poden ser de peto, de carteira, ou de sobremesa. Poden contar cunha páxina por mes, para recordatorios elementais, algunhas máis para programacións semanais, ou cunha páxina completa para cada día, que permitan rexistrar as diversas actividades máis detalladamente.
En toda axenda a parte principal "baleira", a sección para as anotacións persoais ordenada segundo o calendario, adoita estar precedida por unhas páxinas para anotarmos eses datos persoais que sempre deben estar a man sobre o noso vehículo, seguros, médicos, bancos etc., pero se poden atopar edicións corporativas específicas con seccións complementarias que inclúen particularidades personalizadas útiles para case cada gremio profesional, ou, as xeralistas, que, tipicamente tamén inclúen múltiples datos e accesorios como un santoral local, os nomes dos días da semana e o mes nos idiomas máis populares, o mapa con planos de estradas do país e distancias entre as súas cidades, direccións útiles e teléfonos de establecementos de hostelaría, aeroportos, embaixadas, institucións diversas, conversións de medidas, fases luares, distintos zodíacos, listas de números de teléfono e de direccións privadas -en branco, para anotar un mesmo-, un marcapáxinas (ou unha cinta para sinalarmos o día actual), etc.
Hainas desde as versións máis económicas (que che regalan comprando en certos establecementos) ata as elaboradas cos materiais máis nobres e consideradas case como obras de arte ou obxectos de agasallo ou de luxo.
Edward Vajda
Edward Vajda, nado o 10 de setembro de 1958, é un lingüista especializado en lingüística comparativa e lingüística histórica que traballa na Western Washington University, no estado norteamericano de Washington.
Traxectoria
Acadou notoriedade por un seu traballo no que propón unha nova familia de linguas dené-ieniseianas, ao tentar estabelecer que a lingua ket de Siberia ten un antecesor lingüístico común coas linguas na-dené de América do Norte. Comezou a estudar o idioma ket nos anos 1990, logo da desaparición da Unión Soviética; entrevistouse con falantes de ket en Alemaña e, posteriormente, viaxou até Tomsk no suroeste de Siberia para realizar recollida de datos en traballo de campo.
Guarapuava
Guarapuava é unha cidade do estado brasileiro de Paraná. A súa poboación estimada o 2014 era de 176 973 habitantes. Considerado un polo regional de desenvolvemento con forte influencia sobre os concellos veciños, forma parte tamén du entroncamento ferroviario de importancia nacional denominado corredor do Mercosul, entre os concellos de Foz do Iguaçu e Curitiba.
A súa localización no alto do Terceiro Planalto Paranaense fai de Guarapuava un dos concellos máis fríos do estado, con ocasionais rexistros de neve. É o maior produtor brasileiro de orxo e posúe unha das maiores fábricas de malte do mundo, responsábel do vinte por cento da produción nacional
Albert Riera
Albert Riera Ortega, nado en Manacor o 15 de abril de 1982, é un futbolista español que xoga na demarcación de interior esquerdo.
Traxectoria
Comezou a súa carreira no RCD Mallorca, onde xogou ata o ano 2003. No verán dese mesmo ano, Riera fichou polo Girondins de Bordeaux, onde foi titular nas dúas primeiras tempadas. Xogou máis de 50 partidos para o equipo francés, e anotou 4 goles.
Riera volveu a España no ano 2005, cando fichou polo RCD Espanyol. Na súa primeira tempada xogou só oito partidos, antes de ser cedido ao Manchester City en xaneiro de 2006,, onde tampouco foi capaz de asentarse no once titular. Volveu ao Espanyol ao remate da tempada 2006-07.
O 1 de setembro de 2008, fichou polo Liverpool FC a cambio de 8 millóns de libras, e asinou co club inglés un contrato de catro anos. Ata a súa marcha no ano 2010, xogou 40 partidos e anotou 3 goles. Foise o 23 de xullo ao Olympiakos FC, fichando por catro anos co club grego.
O 3 de setembro de 2011, Riera fichou polo Galatasaray S.K. da Superliga de Turquía a cambio de 3 millóns de euros, asinando un contrato por 4 anos.
Selección de España
Riera fixo o seu debut coa selección española o 13 de outubro de 2007, nun partido correspondente á clasificación para a Eurocopa de 2008 contra Dinamarca. Saíu dende o banco e anotou un gol na vitoria de España por 3-1. Porén, non foi seleccionado para disputar a Eurocopa, onde a súa selección gañou o campionato.
A Garita, As Somozas, As Somozas
A Garita é un lugar da parroquia das Somozas no concello coruñés das Somozas na comarca de Ferrol. Tiña 38 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 20 eran homes e 18 eran mulleres.
A Venda da Capela
A Venda da Capela  é un lugar da provincia de Ourense, pertencente ás parroquias de Parada da Serra (do concello da Gudiña) e Veigas de Camba (no concello de Vilariño de Conso), na comarca de Viana. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2019 tiña vinte habitantes (nove homes e once mulleres), dos cales cinco vivían no concello da Gudiña (tres homes e dúas mulleres) e quince en Vilariño de Conso (seis homes e nove mulleres).
Mega Top 50
O Mega Top 50 é unha lista de éxitos musicais neerlandeses e un programa que se emite na estación de radio 3FM pola organización TROS. O primeiro precursor da lista chamaba o Hilversum 3 Top 30. Desde maio de 1969 Joost den Draayer presentaba o programa. Tra 2 anos Felix Meurders, o novo presentador, cambiou o nome en Daverende Dertig. En xuño de 1974, a Nationale Hitparade foi emetida na canle de Hilversum 3. A lista actual Mega Top 50 se initiou en 1993. Actualmente a compilación da lista está baseada en números de vendas, airplay, streaming e investigación de mercado. O compilador é SoundAware. Desde agosto de 2018 Olivier Bakker presenta o programa.
Popurrí
Un popurrí (do francés pot pourri, literalmente "ola podre") é en música unha serie de cancións ou anacos destas, unida nunha soa interpretación longa.
No entroido o repertorio das chirigotas e murgas comprende tradicionalmente un popurrí que a miúdo clausura as actuacións.
O popurrí
Os temas que forman parte do popurrí están xeralmente conectados por razóns diversas ás simplemente musicais, quizais por pertencer a un mesmo artista, a un mesmo álbum, ou a un mesmo xénero.
Os popurrís son usados con frecuencia como homenaxe dun artista a outro, posiblemente debido á influencia recibida deste, con partes de cancións enteiras do artista orixinal. Outras veces, o popurrí está formado por unha serie de cancións demasiado curtas para ser só editadas, ou son unidas porque no seu conxunto contan unha historia. Exemplos desta práctica son "A Quick One, While He's Away" de The Who, "Mercyful Fate" de Metallica, "The Big Medley","Schmedley Wilcox", "Instrumedley" de Dream Theater, o medley na cara B do álbum Abbey Road de The Beatles; "Acoustic Medley" de Bob Marley (tamén "Marley Medley", versión realizada por Bradley Nowell, vocalista de Sublime) e "Floydian Memories"de Shadow Gallery. Boa parte dos álbums de Pink Floyd presentan un popurrí entre todas as súas cancións ou moitas delas, coa excepción da última canción da cara A e a primeira da cara.
Un popurrí formado de "remesturas" chámase megamix, frecuentemente formado do material dun memsmo artista, xénero, ou de cancións populares dun ano dado ou certa época. Tal é o caso dos mixes das "Estrellas del 45" a Los Beatles e Jive Bunny á época do Rock & Roll.
Mallorca
Mallorca (do latín medieval Maiorica, 'a maior'; en latín clásico insula maior, 'illa maior') é unha illa española, a maior das Illas Baleares, situada no mar Mediterráneo. Do mesmo xeito que Menorca e Eivissa, Mallorca é un destino turístico importante. Ten 3.625'75 km² e 790.763 habitantes (2006) (densidade: 218,09 hab./km²).
A capital da illa, e tamén da comunidade autónoma das Illas Baleares, é Palma, tamén coñecida como Ciutat ('Cidade') polos habitantes da "part forana", a parte da illa que non é a capital. O arquipélago de Cabrera pertence administrativamente ao municipio de Palma.
Xeografía
miniatura|dereita|250px|Campos de Mallorca.
A xeografía física de Mallorca vén configurada pola Serra de Tramuntana que, ao noroeste da illa, dá lugar a impresionantes cantís que contrastan coas praias do resto do seu litoral. Destacan Puig Major (1445 m), Massanella (1364 m), Puig Tomir (1102 m), Puig de l'Ofre (1090 m) e Puig de Galatzó (1027 m). Ao leste atópase a Serra de Llevant, con alturas máis modestas, como Puig de Morell (562 m), Bec de Ferrutx (519 m) e Puig de Sant Salvador (510 m). Fóra das dúas serras indicadas cabe destacar Puig de Randa (543 m) e Puig de Galdent (420 m).
O "Pla" é a fértil chaira central. Ao oeste da chaira central e no centro da baía de Palma, entre Calvià e Llucmajor está situada a capital, Palma. Na zona de Llucmajor, está o Macizo de Randa.
Clima
O clima mallorquino é tipicamente mediterráneo, con temperaturas moi altas no verán (superiores aos 30 °C) e moderadamente baixas no inverno (raramente inferiores aos 5 °C). As nevadas son habituais no inverno nas cimas máis altas da Serra de Tramuntana pero excepcionais no chairo e a capital. Ao tratarse dunha illa, o nivel de humidade é moi alto.
Historia
miniatura|dereita|250px|Talaiot de Mallorca.
Cara ao 1300 a.C. Mallorca vive cambios cruciais que dan como resultado o xurdimento da cultura talaiótica, unha cultura guerreira que perduraría máis aló de que Quinto Cecilio Metelo (que recibiría máis tarde o sobrenome de Balearicus), conquistase a illa para a república romana no ano 123 a.C..
No ano 425 de nosa era a illa viviu a invasión e o saqueo dos vándalos, pobo xermánico que se asentou na illa ata o ano 534, cando o xeneral bizantino Belisario ordenou conquistar o arquipélago balear.
No 707 tivo lugar o primeiro desembarco musulmán do que se ten constancia. Seguiron dous séculos de decadencia permanente ata que a partir do ano 903 Mallorca quedou en poder da dinastía musulmá dos Omeias. O castelo de Alaró foi, segundo contan as crónicas, o último refuxio da resistencia cristiá. O que veu a continuación foi unha etapa florecente, que tivo a Madina Mayurqa, a Palma actual, como lugar de grande irradiación cultural.
En 1115 unha escuadra pisano-catalá ataca a illa nunha expedición de castigo en represalia polas actividades piratas que se realizaban desde a illa. Saqueada e destruída por primeira vez Medina Mayurqa, e en ausencia de Ramón Berenguer III, a escuadra pisana fuxiu á vista da escuadra almorábide enviada desde África. A illa queda en mans dunha familia almorábide, os Banu Ganiya, que fomentaron a pirataría contra as naves cristiás. Posteriormente, en 1203, os almohades apoderáronse de Mallorca. En 1208, os almohades designan gobernador a Abú Yahya, o cal forma un principado semiindependente, con apenas unha submisión formal ao emir almohade.
A illa foi conquistada definitivamente para os cristiáns por Xaime I o Conquistador o cal conquista Mallorca en 1229. Tras derrotar definitivamente a Abú Yahya na batalla de Portopi (1229) e tomar e pasar a coitelo Medina Mayurka (1230), a resistencia cesa en 1231. Os poboadores musulmáns foxen a África ou son escravizados, en tanto que a illa é repoboada con cataláns do Rosellón.
No seu testamento, Xaime crea o reino de Mallorca, vasalo do rei de Aragón comprendendo non só Mallorca, senón o resto de Illas Baleares Menorca (aínda baixo o poder dun soberano musulmán aínda que tributaria desde 1231), Eivissa e Formentera, os condados do Rosellón e a Cerdaña e os territorios que o Conquistador conservaba en Occitania (o señorío de Montpellier, o vizcondado de Carlades e a baronía de Omelas). Á súa morte (1276), o seu fillo Xaime toma o nome de Xaime II de Mallorca e asume o trono tras a xura da denominada Carta das Franquías. A independencia do reino non foi moi longa. En 1349 foi reincorporado á Coroa de Aragón. A morte do rei Xaime III de Mallorca na batalla de Llucmajor foi o final do Reino de Mallorca. Aínda que ata a súa morte en 1404 a súa filla Isabel, establecida no castelo de Gallargues próximo de Montpellier, que lle foi concedido polo rei de Francia Carlos VI, proclamábase Raíña de Mallorca.
En tempos de Carlos I, en 1521, produciuse unha sublevación similar á das xermanías do reino de Valencia (insurrección dos forans), chegando os sublevados a cercar a localidade de Alcúdia, onde se refuxiou a nobreza da illa. Ao longo do século XV, a illa, como o resto das Baleares e do Levante español, sufriu os ataques e devastacións dos piratas turcos e berberiscos. Durante a Guerra de Sucesión española, a illa decantouse polo Arquiduque Carlos de Austria, en contra de Filipe de Anjou.