cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iceberg
Etimoloxía
Este termo é unha palabra de orixe xermánica composta, na que ice significa xeo (en inglés) e berg significa montaña (aínda é así en alemán, pero xa non en inglés). Un iceberg é polo tanto unha montaña de xeo. Aínda que o primeiro formante varía a súa forma escrita nas distintas linguas xermánicas (Eis en alemán, ijs en holandés ou ice en inglés), a súa pronuncia sempre é /ais/: polo tanto, a forma escrita normativa en galego procede do inglés e conserva esta pronuncia.
Icebergs notables
De cando en vez despréndense icebergs de gran superficie, notablemente da Antártida, que reciben nome particular e son obxecto de seguimento.
A-68
Desprendido da barreira Larsen C da Antártida (á beira do mar de Weddell) en xullo de 2017, cun tamaño dobre que Luxemburgo, uns 6000 km2 e un grosor duns 200 m, en xullo de 2020 atopábase a máis de 1000 km, preto das illas Orcadas do Sur. Tense desprendido de icebergs máis pequenos, quedando a parte principal como A-68A. En novembro de 2020 atópase en rumbo de colisión con Xeorxia do Sur. Nese momento, o iceberg ten un tamaño comparable á illa, podendo causar un gran dano ecolóxico, ó impedir o acceso o mar aberto de diversas especies da illa. O iceberg, de embarrancar, podería permanecer ata dez anos antes de se esvaecer. Hai o precedente do Iceberg A-38, que embarrancou fronte á illa no 2004.
Ataxia
Ataxia sensitiva
Ver artigo principal: Ataxia sensorial
Iceberg
A-68
O 26 de novembro a ESA emitiu unha nota de prensa anunciando que o iceberg está a xirar no océano, a unha distancia de 255 km de Xeorxia do Sur, manobra propiciada polas correntes, que pode anteceder a unha desviación que evitaría o choque.
Ataxia
Ataxia sensitiva
O termo ataxia sensitiva emprégase para referirse á ataxia por mor da perda da propiocepción, a perda da sensibilidade á posición das articulacións e das partes do corpo. Polo xeral, este tipo de ataxias son debidas a unha disfunción da columna dorsal da medula espiñal, xa que é esta quen leva a información propioceptiva ao cerebro.
Ataxia vestibular
Ver artigo principal: Ataxia vestibular
Iceberg
A-23
Orixinado na beira do mar de Weddell, cuns 4000 km2 de superficie.
Ataxia
Ataxia vestibular
O termo ataxia vestibular emprégase para indicar que a disfunción se atopa no sistema vestibular, que en casos agudos e unilaterais está asociado a vertixe, náuseas e vómitos. No caso de ser crónico e bilateral, estes síntomas poden non manifestarse, sendo a perda do equilibrio a única manifestación clínica da doenza. Diferenciamos entre a síndrome vertixinosa central, que afecta aos núcleos vestibulares e ás vías de conexión, e a síndrome vertixinosa periférica, que afecta ao nervio vestibular e ao sistema labiríntico
Ataxias hereditarias
As ataxias poden tamén estar causadas por mor dunha doenza herdada que provoque unha dexeneración do cerebelo ou da medula espiñal. Enfermidades hereditarias autosómicas dominantes coma a ataxia espiñocerebelosa, a ataxia episódica, a Atrofia dentato-rubro-pallidoluysian poden causar ataxia. En canto as autosómicas recesivas, destacan a ataxia de Friedreich, e a doenza de Niemann Pick. Outras ataxias son a ataxia teleanxiectásica, e a abetalipoproteinemia. Un exemplo de ataxia producida por unha doenza herdada ligada ao cromosoma X é a síndrome de ataxia e tremor asociada a X fráxil.
Malformación de Arnold-Chiari
A malformación de Arnold-Chiari é unha malformación cerebral. Consiste nun desprazamento cara a abaixo polo foramen magnum (ou forame occipital maior) dunha parte do cerebelo, xeralmente das amígdalas cerebelosas, dando coma resultado hidrocefalia por mor da obstrución do líquido cefalorraquídeo.
Doenza de Wilson
A enfermidade ou doenza de Wilson é unha doenza autosómica recesiva na que hai unha alteración do xene ATP7B, situado no cromosoma 13, que impide a correcta liberación de cobre do organismo, acumulándose no corpo. Entre as manifestacións neurolóxicas que pode producir a doenza de Wilson destacan, ademais da ataxia, os espasmos musculares, atetose, convulsións e atraso mental.
Tratamento
O máis importante en canto o tratamento das ataxias é a correcta identificación das causas desta, que determinarán se a ataxia é ou non tratábel. Así, a base do tratamento será solucionar a doenza causante. Por exemplo, se for un tumor, o tratamento sería a extirpación deste, ou ben outros tratamentos de quimioterapia ou radioterapia.
As posíbeis complicacións poden tratarse tamén mediante ortopedia.
Galería de imaxes de Moraña
Galería de imaxes do concello de Moraña na provincia de Pontevedra.
Leonesismo
O principal partido político leonesista é a Unión del Pueblo Leonés (UPL).
Historia
Entre os anos 1900 e 1934, Miguel Bravo Guarida, Miguel Díez Canseco e José Eguiagaray impulsaron o rexionalismo cultural leonés, desenvolvido a través de artigos de prensa, festas como os Xogos Florais, o centenario do Padre Isla, e sobre todo, a celebración do IX Centenario dos Foros de León, ou accións como a adopción do Pendón Real púrpura co escudo de León e a organización, por parte da Deputación de León, dunha biblioteca rexional de temas e autores leoneses.
Xorden nesta época numerosas sociedades e publicacións rexionalistas leonesas, sendo a primeira o Ateneo Leonés (1910). Outras foron Amigos del Pueblo (1915), Centro Leonés (1917), Vida Leonesa (1920), Sociedad de Estudios Leoneses (1926), Instituto de Estudios Leoneses (1930) ou Veladas Leonesas (1931).
Especial atención merece o grupo Tradiciones Leonesas (1932-1938), formado por destacados intelectuais como Domínguez Berrueta, Roa de la Vega, José González ou o alcalde de León, José Eguiagaray. Este definiu os ideais deste movemento leonesista: "Representarnos ante o poder central sen fulanismos, protestar polo abandono que sofren os gandeiros e agricultores leoneses, esixir ferrocarrís nas concas mineiras e coidar e fomentar as nosas veneradas tradicións". Politicamente estivo ligado a Acción Agraria Leonesa, liderado por Antonio Álvarez Robles, e a Acción Femenina Leonesa, de Francisca Bohigas.
En 1933 creouse o grupo rexionalista leonés Amigos de León por Manuel Fernández Núñez, baseado na defensa dos intereses industriais, agrícolas e tradicionais da rexión leonesa, mentres que Ricardo Pallarés, presidente da Deputación de León en 1931, foi un dos fundadores do Partido Republicano Leonés Autónomo ou Alianza Republicana.
Eguiagaray propuxo, en marzo de 1934, no Diario de León a creación dunha Liga Rexional Leonesa como un centro de estudos leoneses, coa súa sección de estudos económicos e comerciais. Ademais, xorde o Grupo "pro León". Tamén nese mesmo ano nace o Orfeón Leonés. O seu director, J. Pinto Maestro foi o autor da letra do "Himno a León", estreado en 1934 con motivo do quinto centenario da xesta do “Paso Honroso” e da figura do cabaleiro Suero de Quiñones. Este himno foi declarado oficialmente himno de León en 1978.
Durante o proceso preautonómico español, de finais da década de 1970, xurdiron numerosos grupos leonesistas nas tres provincias da rexión de León, que reivindicaron a creación dunha comunidade autónoma leonesa: en Zamora a pioneira Ciudadanos Zamoranos (CC.ZZ.), en Salamanca o Grupo Regionalista Salamantino (GRES), e en León o Concejo Abierto Leonés (CAL) ou a Asamblea Independiente Leonesa (AIL).
Ademais, durante eses anos e o resto da década de 1980, comézanse a organizar os primeiros partidos políticos propiamente leonesistas, como o Bloque Autonomista del País Leones, o Grupo Autonómico Leonés (GAL), o Partido Regionalista del País Leonés (PREPAL), coa súa organización xuvenil Juventudes Leonesistas (JJ.LL.), ou o Bloque Agrario (BA).
Na década de 1990 creouse a Unión del Pueblo Leonés (UPL) e Conceyu Xoven, unha organización xuvenil  que estivo vinculada á UPL, pero quedou fora do partido ao fundarse Juventudes Leonesistas coma nova organización xuvenil do partido en 2010. Xa no século XXI, fundouse-a partir dunha escisión da UPL-o chamado Partido Autonomista Leonés - Unión Leonesista (PAL-UL) en 2005. Tamén se creou ese ano o Colectivo Ciudadanos del Reino de León.
En 2007, creouse Agora País Llionés, unha organización de esquerda soberanista, que conta con concellos en León, Zamora e Salamanca.
Luis Rodríguez Vaz
Luis Rodríguez Vaz, nado en Verín o 7 de febreiro de 1942, é un ex-adestrador de fútbol galego.
Traxectoria
O seu primeiro grande éxito como adestrador alcanzouno na tempada 1977/78, á fronte do Racing Club de Ferrol. O cadro verde lograba da man do verinés o ascenso á 2ª División. Na tempada 1981–82, na sexta xornada, foi contratado polo Deportivo da Coruña, substituíndo a José Martínez Palomar. Estreouse nun partido fronte ao AD Almería en Riazor que rematou en empate (0–0). Ao final da campaña, o club quedou no 12º posto.
Na tempada 1987–88 foi novamente adestrador do Deportivo durante 17 xornadas (entre a 8 e a 24). Entrou en substitución de Eusebio Ríos en outubro de 1987, encaixando unha goleada fronte ao Granada CF no seu debut (5–0). Foi substituído en febreiro de 1988 por Arsenio Iglesias, co Deportivo no 18º posto da clasificación.
En decembro de 1992 fíxose cargo do CD Lugo para tentar evitar o descenso a Segunda División B tralo cesamento consecutivo de Xulio Díaz e Gabino Ceballo, finalmente non acadou o obxectivo e o equipo descendeu.
Na campaña 1994/95 regresou a Ferrol para dirixir ao Racing Club de Ferrol, e estivo a piques de repetir o que conseguira 17 anos antes, ascender a 2ª División. Logo dunha sensacional liga regular, o equipo racinguista quedaba a un só gol de subir no partido da Fase de Ascenso ante a S.D. Beasain. Na tempada seguinte o Racing Club de Ferrol elixiu como técnico a Ramón Piña, pero este durou pouco no banco e Rodríguez Vaz foi outra volta requirido para intentar o ascenso. O equipo verde meteuse unha vez máis na Fase de Ascenso, pero tampouco houbo sorte. Luis Rodríguez Vaz deixaba Ferrol (e xa non volvería) sumando 109 partidos oficiais dirixidos ao cadro verde nas tres etapas nas que o fixo.
Na tempada 1996-97 foi contratado polo CD Ourense para a derradeira xornada do campionato, en substitución de Antoni Teixidó, ao bordo do descenso. Debutou con vitoria fronte ao UD Almería a domicilio (2–3), salvando a categoría. Foi renovado para a tempada 1997–98 e cesado de cara a 1998–99, sendo substituído por Emilio Cruz. Esa mesma tempada foi contratado de novo polo club ourensán, substituíndo a Perfecto Rodríguez (segundo adestrador nesa campaña), na xornada 16, sendo cesado na xornada 25 polos malos resultados (7 derrotas e 3 empates). O seu substituto foi Juan Luis Hernández Fuertes.
Joe Hisaishi
Mamoru Fujisawa (藤澤 守), nado en Nakano (Nagano) o 6 de decembro de 1950, é un compositor e director de música xaponés coñecido profesionalmente como Joe Hisaishi (久石 譲). Ó longo da súa carreira compuxo máis de 100 bandas sonoras e varios álbums en solitario dende 1981.
Caracterizada polo seu distintivo son, a música de Hisaishi é coñecida por explorar e incorporar diferentes xéneros, como o minimalismo, a música electrónica, a clásica e tradicional xaponesa.
É coñecido polo seu traballo xunto co director de cine Hayao Miyazaki, sendo o compositor da banda sonora de moitos dos seus filmes, como Kaze no Tani no Naushika (1984), Tenkū no Shiro Rapyuta (1986), O meu veciño Totoro (1988), Majo no takkyūbin (1989), Kurenai no Buta (1992), Mononoke Hime (1997), A viaxe de Chihiro (2001), Hauru no Ugoku Shiro (2004), Gake no ue no Ponyo (2008) e O vento levántase (2013).
Coirpre Luachra mac Cuirc
Coirpre Luachra mac Cuirc (floruit a mediados do século V) foi o decanceiro da póla Eóganacht Locha Léin da dinastía Eóganachta, a dinastía gobernante de Munster. Esta póla tamén foi chamada Ui Caipre Luachra, e foron os gobernantes de Iarmuman (Munster occidental). Era o fillo de Conall Corc mac Luigthig, fundador do reino de Eoganachta en Cashel en Munster.
Enrique Abella Casariego
Enrique Abella Casariego, nado en 1847 e finado en Madrid o 12 de xaneiro de 1913, foi un enxeñeiro e político galego.
Traxectoria
Enxeñeiro do corpo de Minas. Recibiu do Goberno español unha bolsa para facer investigacións xeolóxicas nas illas Filipinas, unha vez alí dedicouse a estudar terremotos e volcáns. Foi gobernador civil de Almería (1899). Foi elixido deputado polo distrito de Becerreá en 1899, e volveu ser elixido polo mesmo distrito en 1901, 1903 e 1905. Foi director da mina Arrayanes de Linares.
Niles Eldredge
Niles Eldredge, nado en Nova Jersey en 1943, foi un paleontólogo e biólogo evolutivo estadounidense. Considérase o principal autor da teoría evolutiva do equilibrio interrompido.
Traxectoria
Estudou na Universidade de Columbia, primeiro filoloxía latina e logo antropoloxía. Nesa época comezou a traballar no Museo Americano de Historia Natural.
Especializouse nos trilobites, concretamente no grupo Phacopidae, que xa estudara Thomas Henry Huxley, grande evolucionista do s. XIX, colaborador de Charles Darwin. Nos seus estudos, observou abruptos períodos de cambio, en realidade rápidos só a escala xeolóxica, que o fixeron reconsidera-lo dogma gradualista dende moi cedo.
En 1972, tres anos despois de doutorarse, presentou un artigo conxuntamente co paleontólogo Stephen Jay Gould titulado: "Punctuated equilibria: an alternative to gradualist evolution" ou "Equilibrios interrompidos: unha alternativa á evolución gradualista". En realidade as súas propostas admiten evolución gradual durante períodos prolongados, pero habería interrupcións onde a evolución se aceleraría máis do agardado pola radiación adaptativa proposta na teoría sintética.
Candieiras, Saavedra, Begonte
Candieiras é un lugar da parroquia de Saavedra no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá.
Godzilla (filme de 1954)
Versión estadounidense
En 1955 o filme foi exhibido nos cines estadounidenses, especialmente en veciñanzas con poboación xaponesa. O ano seguinte Jewell Enterprises re-montou o filme, eliminou moitas escenas e combinou o material orixinal con outras protagonizadas por Raymond Burr interpretando un reporteiro que cubría as actividades do monstro. Esta versión, titulada Godzilla, King of the Monsters! foi estreada no Xapón en 1957 e foi tamén moi popular.
Secuelas
O filme deu lugar a unha saga de vinte e sete secuelas, ademais de imitacións, parodias e homenaxes. Nos Estados Unidos rodáronse dous filmes sobre o monstro, unha versión en 1998 e outra en 2014.
Lorenzo Gómez Quintero
Lorenzo Gómez Quintero Fernández Morado, natural de San Xoán de Porto Rico, fillo de pai ferrolán, finado en Madrid o 23 de novembro de 1906, foi un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
miniatura|La Escritura y la imprenta desde sus primitivos tiempos, 1867. En 1862 casou na igrexa de Santiago da Coruña coa escritora Emilia Calé.
Colaborou en La Monarquía de Ferrol e dirixiu El Eco de Galicia e colaborou en El Gallego de Lugo. Posteriormente dirixiu El Compilador de Porto Rico (1873) e El Progreso de Galicia da Coruña (1881).
Candieiras
O topónimo galego Candieiras pode referirse a:
István Nyers
István Nyers tamén coñecido coma Stefano Nyers, nado en Freyming-Merlebach (Francia) o 25 de maio de 1924 e finado en Subotica (Serbia) o 9 de marzo de 2005, foi un futbolista húngaro que xogaba na demarcación de dianteiro. A pesar de que só disputou dous encontros coa selección de fútbol de Hungría está considerado como un dos mellores xogadores deste país, desenvolvendo o mellor da súa carreira futbolística no Inter de Milan.
Traxectoria
Naceu en Francia nunha familia de emigrantes húngaros que traballaban na minaría, aos catorce anos trasladouse coa súa familia a Budapest onde comezou a xogar no III. Kerületi TUE. Debutou oficialmente con 17 anos no Szabadkai VAC, equipo Iugoslavo que xogaba na liga húngara despois da anexión deste país da rexión ao comezo da segunda guerra mundial.
En 1944 fichou polo Zuglói GANZ e en 1945 polo Újpest FC, co que gañou a Liga húngara en 1945 e 1946. Ese último ano emigrou, fichando polo FK Viktoria Žižkov checoslovaco e polo Stade Français FC francés despois.
En 1948 fichou polo Inter de Milan onde se converteu nun dos mellores goleadores da historia da Serie A italiana. No equipo milanés proclamouse campión do Campionato italiano en 1953 e 1954, proclámandose tamén máximo goleador do campionato no seu primeiro ano no equipo.
En 1954 deixou o equipo e fichou, tras un breve paso polo Servette FC, polo AS Roma, onde militou dous anos. Ao cabo deste período fichou por diferentes equipos cataláns, FC Barcelona, Terrassa FC e CE Sabadell FC, sen chegar a disputar ningún encontro.
Finalmente retirouse en 1961, xogando en equipos menores da liga italiana.
Manuel Jiménez Rodríguez
Manuel Jiménez Rodríguez, nado en Sevilla o 14 de decembro de 1941 e finado en Vigo o 5 de decembro de 2021, foi un futbolista español que xogaba na demarcación de extremo esquerdo.
Traxectoria
Formouse nas categorías inferiores do Real Betis Balompié, aínda que non chegou a debutar co primeiro equipo ao fichar polo CD Badajoz. Tras as súas cifras goleadoras en Segunda División fichou polo FC Barcelona onde militou unha tempada sen chegar a xogar ningún encontro.
Na tempada 1968/69 fichou polo Celta de Vigo, nun principio cedido polo equipo culé pero pasou a propiedade do Celta, onde militou oito tempadas. Nestes anos participou no debut do club en competición europea, en 1971 na Copa da UEFA.
Finalmente retirouse do fútbol como xogador do Celta en 1975.
RD-101
RD-101 é a designación do motor foguete que propulsou o mísil de curto alcance de fabricación soviética R-2, desenvolvido ao mesmo tempo que o R-1 (á súa vez unha copia do V-2 alemán) pero sen axuda de científicos alemáns por motivos de seguridade.
Características
O motor RD-101 foi construído por Glushko en paralelo ao RD-100. Resultou nun motor máis compacto e potente, cunha maior presión na cámara de combustión e unha maior proporción de alcohol na mistura de propelente. Foi probado por primeira vez en 1949.
1992
Outros
Historia ano a ano
Nakajima B6N
O Nakajima B6N Tenzan (montaña celestial) foi un bombardeiro lixeiro e torpedeiro xaponés da segunda guerra mundial. Deseñouse en 1939 para suceder ao B5N e tiña unha célula semellante, pero con mellores prestacións e un motor máis potente. Voou por primeira vez na primavera de 1941 pero o deseño sufriu moitos problemas técnicos que quedarían finalmente emendados a finais de 1942. Construíronse 1.266 e moitos foron usados como avións de recoñecemento e como kamikazes. Os aliados alcumárono "Hill".
Foi o torpedeiro estándar da Armada Imperial Xaponesa de torpedero durante os últimos anos da guerra, pero debido ao seu longo desenvolvemento, á escaseza de pilotos experimentados e á superioridade aérea estadounidense o B6N nunca chegou a demostrar plenamente todo o seu potencial.
Angèle Rawiri
Traxectoria
En 1979 regresou ao Gabón, onde traballou como tradutora e intérprete. En 1980 publicou a súa primeira novela,
Elonga, que denuncia o poder da bruxaría e as ciencias ocultas no Gabón. En 1983 publicou G'amèrakano au carrefour, a historia da loita entre os desexos materialistas dunha rapaza nova, e os valores tradicionais das xeracións maiores. En 1986 publicou Toula, a historia dunha rapaza que vive nun barrio excéntrico e sinistro de delincuencia e desemprego. Fureurs et cris de femmes, de 1989, é a primeira novela do Gabón onde se fala da homosexualidade feminina.
Publicou as súas primeiras obras co nome de Ntyugwetondo Rawiri.
Khor Virap
O Khor Virap (en Խոր Վիրապ, que quere dicir "alxube profundo" é un mosteiro que se atopa na chaira de Ararat, en Armenia, moi preto da fronteira con Turquía, a uns 8 km ó sur de Artashat, na Provincia de Ararat, dentro do territorio do antigo Artaxata. O mosteiro foi sede dun seminario teolóxico e foi a residencia dos  armenios católicos.
O Rueiro, Cuns, Coristanco
O Rueiro é un lugar da parroquia de Cuns no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 16 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 10 homes e 6 mulleres.
Edward Moss
Edward Moss, nado nos Ánxeles (California) o 11 de xullo de 1977, é un actor estadounidense de cinema e televisión.
LATAM Chile
LATAM Airlines, anteriormente LAN Airlines S.A., é unha aeroliña chilena que ten a súa base en Santiago de Chile. É unha das fundadoras do LATAM Airlines Group, o grupo de aeroliñas máis grande de Suramérica. LATAM é na actualidade unha das maiores aeroliñas de Latinoamérica, voando a ese continente, a Estados Unidos, o Caribe, Oceanía e Europa. É membro da alianza de aeroliñas Oneworld. LATAM Airlines é a 49 aeroliña máis antiga do mundo, e a 10ª das que actualmente operan.
Nakajima Ki-49
O Nakajima Ki-49 Donryu (dragón da tempestade) foi un bombardeiro pesado xaponés da segunda guerra mundial. Xurdiu por un requirimento de 1938 para un substituto do bombardeiro Ki-21 e voou por primeira vez en agosto de 1939. Era un bo avión, pero quedou ensombrecido polas grandes cantidades de Ki-21 e polo mellor Ki-67. Construíronse 819 unidades e os aliados alcumárono "Helen".
Sordíns, Cuns, Coristanco
Sordíns é un lugar da parroquia de Cuns no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 19 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 8 homes e 11 mulleres.
Mocidades Galeguistas
Mocidades Galeguistas foi unha organización xuvenil galega fundada en 1987 coma Mocidades Nacionalistas Galegas. A súa ideoloxía era o social liberalismo e o nacionalismo galego moderado, defendendo o encaixe de Galiza nunha España federal.
Historia
MMGG foi fundada en 1987 coma as xuventudes do Partido Nacionalista Galego co nome Mocidades Nacionalistas Galegas, fusionándose en 1988 coas Mocedades Galeguistas do Partido Galeguista Nacionalista e parte da Mocidade Nacionalista Galega de Coalición Galega.
En 1992 integráronse no Bloque Nacionalista Galego xunto co PNG-PG. En 2002 o PNG-PG declarou que as MMGG xa non eran o seu referente xuvenil despois dunha crise interna. Finalmente, en 2012 MMGG deixou o BNG e uniuse ao proxecto de Compromiso por Galicia. Dende ese ano a organización non ten feito ningunha aparición pública, tendo publicado o último número da súa revista en abril de 2012.
Dominici (cráter)
Dominici é un cráter do planeta Mercurio. Os raios brillantes de Dominici indican que é relativamente novo, os cales aparecen en azul nas imaxes en falsas cores. Dominici tamén ten ese mesmo material azul brillante no seu chan e está rodeado por material expelido do cráter que aparece nunha falsa cor laranxa. Estas diferenzas de cor, como tamén acontece nas proximidades do cráter Titian, suxiren que o cráter de impacto escavou o material de debaixo da superficie de Mercurio, xa que a composición do subsolo difire da composición da superficie circundante do cráter. Dominici queda dentro dunha estrutura de impacto moito maior, a Conca Homer.
Adán de Ourense
Adán foi un bispo galego que dirixiu a diocese de Ourense entre os anos 1169 e 1173.
Anticorpo de dominio simple
miniatura|[[Diagrama de fitas dun dominio VHH de llama.
O bucle CDR3 estendido está coloreado de laranxa.]]
Un anticorpo de dominio simple, (abreviado sdAb, do inglés single-domain antibody), tamén chamado polo seu desenvolvedor Ablynx co nome Nanobody (nanocorpo), é un fragmento de anticorpo que consta dun só dominio de anticorpo variable monomérico. Igual que os anticorpos completos, poden unirse selectivamente a un antíxeno específico. Teñen un peso molecular de só 12–15 kDa, polo que son moito máis pequenos que os anticorpos comúns (que pesan 150–160 kDa), e están compostos por dúas cadeas pesadas de inmunoglobulinas e dúas cadeas lixeiras, e incluso son máis pequenos que os fragmentos Fab (~50 kDa, unha cadea lixeira e media cadea pesada) e que os fragmentos variables de cadea simple (~25 kDa, dous dominios variables, un da cadea lixeira e outro da variable).
Os anticorpos de cadea simple están sendo investigados para utilizalos en múltiples aplicacións farmacéuticas e teñen un uso potencial no tratamento da síndrome coronaria aguda, cancro e enfermidade de Alzheimer.
Propiedades
Un anticorpo de dominio simple é unha cadea peptídica duns 110 aminoácidos de longo, que consta dun dominio variable (VH) de cadea pesada de anticorpo, ou dunha IgG común. Estes péptidos teñen unha afinidade similar a antíxenos que a dos anticorpos completos, pero son máis resistentes á calor e estables ante os deterxentes e altas concentracións de urea. Os que derivan de anticorpos de camélidos e peixes son menos lipófilos e máis hidrosolubles, debido ás súas rexións determinantes de complementariedade 3 (CDR3), que forman un bucle estendido (coloreado en laranxa no diagrama de fitas de arriba) que cobre o sitio lipófilo que normalmente se une a unha cadea lixeira. Nun estudo feito en 1999, a diferenza dos anticorpos comúns, dous de cada seis anticorpos de dominio simple sobreviviron á temperatura de 90 °C sen perderen a súa capacidade de unirse a antíxenos. A estabilidade ante o ácido gástrico e as proteases depende da súa secuencia de aminoácidos. Algunhas especies están activas no intestino despois da aplicación oral, pero a súa baixa absorción no intestino impide o desenvolvemento de anticorpos de dominio simple administrados oralmente e sistemicamente activos.
A masa molecular comparativamente baixa fai que teñan unha mellor permeabilidade nos tecidos, e unha curta vida media no plasma, xa que son eliminados nos riles. A diferenza dos anticorpos completos, non orixinan citotoxicidade desencadeada polo sistema do complemento porque carecen de rexión Fc. Os sdAbs derivados de camélidos e peixes poden unirse a antíxenos ocultos que non son accesibles para os anticorpos completos, por exemplo os sitios activos de encimas. Esta propiedade depende do seu bucle CDR3 estendido, que pode penetrar neses sitios.
Produción
miniatura|260px|Un anticorpo de cadea pesada de tiburón (esquerda) e camélido (medio) en comparación cun anticorpo común (dereita). As cadeas pesadas móstranse con ton máis escuro, a cadea lixeira cun ton máis claro. VH e VL son os dominios variables.
A partir de anticorpos de cadea pesada
Un anticorpo de dominio simple pode obterse por inmunización de dromedarios, camelos, llamas, alpacas ou tiburóns co antíxeno desexado e posterior illamento do ARNm que codifica os anticorpos de cadea pesada. Por medio de transcrición inversa e reacción en cadea da polimerase, pode xerarse unha biblioteca de anticorpos de dominio simple que conteña varios millóns de clons. As técnicas de exame como o phage display e ribosome display axudan a identificar os clons que se unen ao antíxeno.
Un método diferente usa bibliotecas de xenes procedentes de animais que non foron previamente inmunizados. Tales bibliotecas conteñen xeralmente só anticorpos con baixa afinidade polo antíxeno desexado, o que fai innecesario aplicar a maduración de afinidade por mutaxénese aleatoria como paso adicional.
Cando se identifican os clons máis potentes, a súa secuencia de ADN é optimizada, por exemplo para mellorar a súa estabilidade ante os encimas. Outro obxectivo é a humanización para impedir as reaccións inmunolóxicas do organismo humano contra o anticorpo. A humanización non é problemática debido á homoloxía entre os fragmentos VHH de camélidos e humanos. O paso final é a tradución do anticorpo de dominio simple optimizado en E. coli, Saccharomyces cerevisiae ou outros organismos axeitados.
A partir de anticorpos convencionais
Alternativamente, os anticorpos de dominio simple poden producirse a partir de IgG comúns murinas ou humanas de catro cadeas. O proceso é similar, e comprende a creación de bibliotecas de xenes a partir de doantes inmunizados ou virxes e técnicas de display para a identificación dos antíxenos máis específricos. Un problema con esta estratexia é que a rexión de unión das IgG comúns consta de dous dominios (VH e VL), que tenden a dimerizarse ou agregarse debido á súa lipofilia. A monomerización realízase xeralmente substituíndo aminoácidos lipófilos por hidrófilos, pero con frecuencia isto ten como resultado a perda de afinidade do antíxeno. Se se pode reter a afinidade, os anticorpos de dominio simple poden igualmente producirse en E. coli, S. cerevisiae ou outros organismos.
A partir de anticorpos de dominio simple humanos formados por enxeñaría
Os dominios VH simples humanos poden illarse a partir de bibliotecas de dominios de anticorpos producidas por enxeñaría por phage display. Os anticorpos de dominio simple humanos que se une a mesotelina, GPC2 e GPC3 foron desenvolvidos e comprobados nos formatos de inmunotoxinas e células T de receptor de antíxeno quimérico (CAR).
Aplicacións potenciais
Os anticorpos de dominio simple teñen unha ampla gama de aplicacións en biotecnoloxía e terapéuticas debido ao seu pequeno tamaño, produción simple e alta afinidade.
Biotecnolóxicas e diagnósticas
A fusión dunha proteína fluorescente a un nanocorpo xera o denominado cromocorpo. Os cromocorpos poden utilizarse para recoñecer e trazar dianas en diferentes compartimentos de células vivas. Poden, por tanto, incrementarse as posibilidades da microscopia de células vivas e de facer novos estudos funcionais. O acoplamento dun nanocorpo anti-GFP a unha matriz monovalente, chamado nanotrampa-GFP, permite o illamento de proteínas de fusión-GFP e as moléculas que interaccionan con ela para ulteriores análises bioquímicas. A localización dunha soa molécula con técnicas de imaxe de super-resolución require a entrega específica de fluoróforos en estreita proximidade a unha proteína diana. Debido aos seus grandes tamaños, o uso de anticorpos normais acoplados a tinguiduras orgánicas poden a miúdo orixinar un sinal confuso debido á distancia entre o fluoróforo e a proteína diana. A fusión de tinguiduras orgánicas a nanocorpos anti-GFP que teñen como diana proteínas etiquetadas con GFP permite conseguir unha resolución espacial nanométrica e un erro mínimo de ligamento debido ao pequeno tamaño e alta afinidade. Para incrementar a probabilidade de cristalización dunha molécula diana, os nanocorpos poden ser utilizados como chaperonas de cristalización. Como proteínas auxiliares, poden reducir a heteroxeneidade conformacional ao unirse e estabilizarse nun subconxunto de determinados estados conformacionais. Tamén poden enmascarar superficies interferindo coa cristalización cando as rexións estendidas que forman o cristal toman contacto.
En aplicacións de biosensores para o diagnóstico os nanocorpos poden utilizarse prospectivamente como ferramenta. Dado o seu pequeno tamaño, poden ser acoplados máis densamente na superficie do biosensor. Ademais das súas vantaxes para unirse a epítopos menos accesibles, a súa estabilidade conformacional tamén causa unha maior resistencia ás condicións de rexeneración de superficies. Despois de inmobilizar os anticorpos de dominio simple sobre as superficies sensoras que detectan o antíxeno prostático específico humano (hPSA), a presenza deste pode ser comprobada. Os nanocorpos son superiores aos anticorpos clásicos na detección de concentracións clinicamente significativas de hPSA.
Terapéuticas
Os anticorpos de dominio simple foron probados como unha posible nova ferramenta terapéutica contra múltiples dianas. En ratos infectados polo virus da gripe A subtipo H5N1, os nanocorpos dirixidos contra a hemaglutinina suprimían a replicación do virus H5N1 in vivo e reducían a morbilidade e mortalidade. Os nanocorpos que se dirixen contra o dominio de unión ao receptor celular dos factores de virulencia toxina A e toxina B de Clostridium difficile neutralizan os efectos citopáticos en fibroblastos in vitro.
miniatura|Nanocorpos para terapia fototérmica. Os nanocorpos, que poden unirse a antíxenos tumorais como [[HER2 están acoplados a nanoparticulas de ouro ramificadas que absorben a enexía da luz e crean calor para así matar células cancerosas.|271x271px]]
Desenvolvéronse anticorpos de cadea simple dispoñibles por vía oral contra E. coli, que inducen diarrea en bacoriños e foron comprobados exitosamente. Outras doenzas do tracto gastrointestinal, como a enfermidade inflamatoria intestinal e o cancro de colon, son tamén posibles dianas para os anticorpos de dominio simple oralmente dispoñibles.
As especies estables aos deterxentes que teñen como diana a proteína de superficie do fungo Malassezia furfur foron producidas por enxeñaría para o seu uso en xampús contra a caspa.
No marco dunha estratexia para a terapia fototérmica os nanocorpos que se unen ao antíxeno HER2, que se sobreexpresan nas células de cancro de mama e de ovario, foron conxugados a nanopartículas de ouro (ver figura). As células tumorais foron destruídas fototermicamente usando un láser no decurso dun experimento.
ALX-0081 é un anticorpo de dominio simple que ten como diana o factor de von Willebrand, que está en ensaios clínicos para a prevención da trombose en pacientes de síndrome coronaria aguda. Un estudo en fase II que examinaba o ALX-0081 en intervencións coronarias percutáneas de alto risco comezou en setembro de 2009.
Ablynx espera que os seus nanocorpos poidan cruzar a barreira hematoencefálica e permear grandes tumores sólidos máis doadamente que os anticorpos completos, o cal permitiría o desenvolvemento de novos fármacos contra os cancros de cerebro.
Fontela, Goián, Tomiño
Fontela é un lugar da parroquia de Goián, no concello pontevedrés de Tomiño, na comarca do Baixo Miño. Tiña 214 habitantes no ano 2014 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales 77 eran homes e 102 mulleres. Orixinalmente este lugar pertencía á parroquia de Santiago de Tollo, anexionada en 1760.
Sitúase ó leste da parroquia, a carón do río Miño. O nome de Fontela vén de fontanella, un diminutivo de fonte, e fai refrencia ás moitas fontes que había no barrio.
No lugar dos Tornos, segundo a sabedoría popular, había unhas estacas que separaban as casas da parroquia de Tollo das do Couto. No Outro lugar é O Padrón, que segundo M. Fernández Rodríguez debe o seu nome a unha pedra grade (pedrón) que estaba ó fondo de dito lugar, onde hai tempo amarraban os barcos. No catastro de Ensenada referente a Tollo, no apartado de propiedades di:
Outro dos lugares é As Fonteliñas, onde hai varios mananciais.
Corc mac Luigthig
Corc mac Luigthig, nado en 340, tamén chamado Conall Corc, Corc de Cashel e Corc mac Láire, é un heroe dos contos irlandeses que forma parte da lenda orixinal dos Eóganachta, un clan que traza os seus descendentes dende Conall Corc e tomaron o seu nome do seu devanceiro Éogan Mór. A primeira xeración á que pertence son coñecidos como os Deirgtine. Probablemente era un neto de Ailill Flann Bec, e tiña por curmáns a Dáire Cerbba e a Crimthann mac Fidaig. Este último é o seu opoñente nun coñecido ciclo de historias.
Hiracoideos
A dos hiracoideos (Hyracoidea) é unha orde de mamíferos placentarios afroterios que comprende unha soa familia, a dos procavíidos (Procaviidae), con catro especies agrupadas en tres xéneros, coñecidos vulgarmente como damáns.
Os damáns son uns pequenos ungulados que presentan moitas características primitivas. En particular, desenvolveron mal a regulación da temperatura interna, que compensan cunha termorregulación condutual, como amorearse entre eles e tomando o sol.
Orixináronse en África hai 50 millóns de anos (no oligoceno), estendéndose na actualidade por todo este continente e pola península Arábiga e noutras partes do Oriente Medio.
Aínda que os damáns gardan certo parecido externo con roedores como a cobaia ou coello de Indias (Cavia porcellus), en realidade son ungulados primitivos. Considéranse como os parentes vivos máis próximos aos elefantes e os manatís, pese a que o seu aspecto físico sexa moi diferente, debido á evolución diverxente.
Morfoloxía
Os hiracoideos son mamíferos pequenos, cunha lonxitude que varía entre os 30 e os 60 cm. En tamaño e forma corporal parécense á marmota común (Marmota marmota, da familia dos esciúridos, os esquíos), pero coa cola e as patas moi curtas. Son plantígrados, e as plantas dos seus pés están cubertas de almofadas elásticas. Teñen catro dedos nas extremidades anteriores, e tres nas posteriores; os dedos rematan en pequenos pezuños primitivos, e só o dedo interno das patas traseiras ten unha pequena garra afiada, fixada nunha falanxe bífida.
A súa pelaxe é normalmente curta e de cor amarelada ou apardazada. Ademais das glándulas dispersas pola pel, teñen unha área glandular espida na parte dorsal do corpo, rodeada de pelos eréctiles de cor diferente, cuxas secrecións utilizan para marcar o seu territorio.
Esqueleto
No seu esqueleto destacan as órbitas pechadas e a mandíbula maciza. Os membros son mesoanxónicos, e o seu eixe pasa polo terceiro dedo. O fémur ten un pequeno terceiro trocánter. A estrutura do carpo é moi primitiva, cos ósos dispostos en serie. Carecen de clavícula.
Fisioloxía
O encéfalo é primitivo; os hemisferios cerbrais presentan só lixeiras circunvolucións. Porén, os centros olfactivos están ben desenvolvidos, xa que o olor é a base da súa orientación. Posúen órganos de Jacobson.
A diferenza da maioría doutros animais que se alimentan de ramas e pastos, non utilizan os incisivos da parte dianteira da mandíbula para cortar follas e herba, máis ben usan os molares. Hai un amplo diastema entre os incisivos e os outros dentes. A súa fórmula dentaria é 1.0.4.3 / 2.0.4.3. Os incisivos superiores son amplos e crecen continuamente, como nos roedores. Os dous inferiores son menores e de crecemento limitado, están aplanados e serrados nos bordos.
O seu intestino presenta un cego ben desenvolvido, e presenta un par adicional de grandes apéndices. Os hiracoideos son herbívoros, aínda que as especies que viven na estepa tamén se alimentan de insectos, como, por exemplo, saltóns.
O seu aparello circulatorio está caracterizado pola presenza dunhas retia miriabilia arteriais nos membros.
Os riles son simples. Nos machos os testículos permanecen na cavidade abdominal, e o pene carece de baculum (óso peneano). A abertura vaxinal e o recto nas femias están situados nunha prega da pel común. O único ou ou os dous pares de mamas son inguinais. O útero é bicorne. A placenta é inicialmente difusa, pero cando o embrión se desenvolve faise zonaria. Despois dun período de xestación duns sete meses, as femias paren dunha a seis crías precoces (a regra, é de dúas ou tres crías por parto).
Bioloxía
Os hiracoideos son fitófagos que ocupan un nicho ecolóxico e biótopos semellantes aos dos coellos. Os que habitan nos bosques son solitarios, mentres que as especies que viven nas rochas e nas estepas viven en colonias de até un cento de individuos. As formas que habitan nos bosques son de hábitos nocturnos, en tanto que os que viven nas estepas son diúrnos, e pasan a noite en fendas das rochas ou nos tobos que escavan.
Hoxe en día distribúense por toda África, excepto nas súas rexións máis setentrionais, así como pola península Arábiga, o Sinaí, Siria e Palestina.
Evolución
Os hiracoideos mostran moitas características primitivas e, ao mesmo tempo, numerosas peculiaridades anatómicas propias. Debido a isto, os zoólogos intentaron encontrar relacións de parentesco entre os membros deste grupo e os doutras varias ordes de mamíferos fósiles e actuais, aínda que os damáns alcanzaron a categoría de orde hai xa moito tempo (1869). Parece fóra de toda clase de dúbidas que as especies desta orde son unha rama lateral antiga de ungulados primitivos. A súa anatomía recorda máis estreitamente á dos proboscídeos e os sirenios. Son moi parecidos aos pequenos ungulados primitivos do terciario dos que evolucionou a superorde dos penungulados (Paenungulata), plantígrados, con catro dedos mas patas dianteiras e tres nos membros posteriores, con pezuños e unha uña no dedo interno, polo que frecuentemente se agrupan con eles nesta superorde.
A evolución dos hiracoideos tivo lugar en África. Tamén se encotraron fósiles en Europa, pero só no plioceno, e hoxe se presentan tamén no Oriente Medio, como quedou dito. No oligoceno inferior esta orde era moi rica en especies, e estaba enormemente diversificada. As especiues daqueles tempos aínda tiñan unha dentición completa e unhas órbitas abertas. Ao mesmo tempo, porén, a estrutura dentaria estaba xa enormemente diferenciada: os dentes podían ser bunodontes, selenodontes ou lofodontes. Algúns alcanzaron un tamaño bastante grande (como o dunha ovella).
Suxeriuse que os parentes máis próximos aos hiracoideos son os tetiterios, pero este debate non está aínda totalmente pechado. Xunto con este taxon os proboscídeos e outros extinguidos, os tetiterios forman o clado dos penungulados, que segundo os datos xenéticos moleculares queda clasificado dentro da superorde dos afroterios.
As relacións represéntanse neste cladograma:
Orde
A orde dos Hyracoidea foi fundada polo biólogo británico Thomas Henry Huxley en 1869. Tradicionalmente, desde esa data, recoñécese a este grupo de animais esta categoría ou rango de orde. En 1997, McKenna e Bell, seguindo a súa clasificación cladistica, propuxeron reclasificar o grupo nunha nova categoría, a de suborde, dentro da orde dos Uranotheria McKenna & Bell (1997) ,incluída no clado dos penungulados (Paenungulata). Porén, a maioría dos autores, aínda recoñecndo o traballo de McKenna e Bell, seguen a considerar os hiracoideos como unha orde. [Véxase Taxonomía dos mamíferos].
Ademais de polo nome outorgado por Huxley, e actualmente válido, a orde coñeceuse polos seguintes sinónimos
Familia
A familia dos Procaviidae creouna en 1892 o zoólogo británico Oldfield Thomas, en ''Proc. Zool. Soc. Lond.'', 51.
Ao longo do tempo, esta familia coñeceuse tamén polos seguintes sinónimos:
Notas: 1. De todos estes nomes, só Hyracidae Gray, 1821 corresponde ao dunha familia. 2. Hyracidae Gray, 1821 é un nome baseado no xénero Hyrax Hermann, 1783. Revisado por Hahn (1934) e Roche (1972) a familia conservou soamente os xéneros Procavia e Dendrohyrax (cambiando consecuentemente o seu nome), e Hoeck (1978) e Meester et al. (1986) consideran a Procavia, Heterohyrax e Dendrohyrax como xéneros separados. Unha clave dos xéneros moderna foi desenvolvida por Meester et al. en 1986.
Etimoloxías
O termo do latín científico Hyrax, pola súa parte, procede do grego antigo ὕραξ ‎hýrax, "rato-musaraña", co que se coñecían estes animais na antigüidade.
O nome da familia, Procaviidae fórmase, como é habitual, sobre a raíz do nome do seu xénero tipo, Procavia, coa desinencia ´-idae, propia dos nomes das familias de animais. Este nome, Procavia, está formado polo elemento do latín pro-, derivado da preposisión prō, "diante de" e o xénero Cavia, roedores histricomorfos suramericanos, o tipo da familia dos familia dos Caviidae, cuxa especie máis coñecida é o coello de Indias ou cobaia (Cavia porcellus).
Clasificación
A orde dos Hyracoidea subdivídese en dúas subordes que comprenden cinco familias, tres delas con especies recentes, e con máis de dúas ducias de xéneros en total. Só a familia dos Procaviidae ten especies actualmente viventes.
O cadro presentado a continuación está baseado en Martin Pickford et al. e D. Tab Rasmussen et al.
† Geniohyidae, presente no oligoceno inferior en África, comprendía, como vimos, cinco xéneros. Entre eles, †Bunohyrax e †Geniohyus tiñan os dentes bunodontes. En †Megalohyraxda familia, †Saghatheriidae, que tiña o tamaño dunha ovella, os dentes eran solenodontes.
Os hiracoideos e o home
Os hiracoideos eran xa coñecidos na antigüidade. Están mencionados na Biblia. E unha teoría bastante aceptada postula que esta similitude cos roedores levaría aos fenicios que alcanzaron as ribeiras da península Ibérica no 1100 a. C., a confundilos cos damáns da súa terra natal, os shaphan; de aí que ao novo país descuberto lle chamaran I-shaphan, que traducido literalmente significa "a illa dos hiracoideos", nome que co tempo se convertería en Hispania. Cómpre dicir que o significado literal deste nome é pouco exacto, xa que España non é unha illa, nin se encontran nela hiracoideos.
Deran Sarafian
Deran Sarafian, nado nos Ánxeles o 17 de xaneiro de 1968, é un actor e director tanto de cinema como de televisión estadounidense.
Hiracoideos
Os hiracoideos e o home
Extracto do Antigo Testamento sobre este tema:
Deran Sarafian
Traxectoria
Sarafian é un habitual dirixindo a serie da FOX como House, da que é produtor executivo dende a tempada 2007 - 2008. Tamén ten dirixido episodios de Lost, CSI (Las Vegas, Miami e Nova York) Cold Case, The District, Without a Trace, Buffy the Vampire Slayer e Nash Bridges.
Hiracoideos
Os hiracoideos e o home
Porén, segundo as definicións modernas, nin os damáns nin as lebres son ruminantes.
Por outra parte, as dexeccións dos damáns, depositadas nunha latrina común das súas colonias, secas e reducidas a po, foron moi utilizadas na farmacopea europea durante os séculos XVIII e XIX, baixo o nome de Hyraceum, para combater determiandas doenzas xinecolóxicas.
Jean Shinoda Bolen
Jean Shinoda Bolen, nada en 1936, é unha doutora, psiquiatra e psicóloga analítica junguiana estadounidense, amais de escritora e divulgadora. Extrae fontes de experiencia da espiritualidade, o feminismo, a psicoloxía analítica, a medicina e o persoal.
Traxectoria
É diplomada polo American Board of Psychiatry and Neurology. Foi profesora de psiquiatría clínica na Universidade de California en San Francisco. Foi membro da xunta da Ms. Foundation for Women e da International Transpersonal Association, e é membro distinguido da American Psychiatric Association.
Co seu por entón marido James Bolen fundou a revista Psychic en 1969 (renomeada New Realities en 1977), sobre parapsicoloxía e espiritualidade de corpo e mente.
Apareceu nos documentaisWomen — for America, for the World (1986, Oscar ao mellor documental), e Goddess Remembered (National Film Board of Canada, 1989).
Ken Wilbur, no seu libro Sex, Ecology, and Spirituality, expresa a súa admiración polos libros de Bolen Goddesses in Everywoman e Gods in Everyman.
Recibiu o Pioneers in Art, Science, and the Soul of Healing Award do Institute for Health and Healings.
Pedro Seguín
Pedro Seguín foi un bispo galego que dirixiu a Diocese católica latina de Ourense entre os anos 1157 e 1169. Naceu na aldea de Paradela de Abeleda, anexo da parroquia de San Lourenzo de Abeleda, no concello de Porqueira, segundo conta Juan Muñoz de la Cueva, na súa obra Noticias históricas de la Santa Iglesia Cathedral de Orense.