cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Valladolid
Valladolid é unha cidade española situada no cuadrante noroeste da península ibérica, no centro de Castela e León, na confluencia dos ríos Pisuerga e Esgueva. É a capital da provincia de Valladolid e sede das Cortes e da Xunta de Castela e León. Así mesmo foi sede da corte castelá e posteriormente, entre 1601 e 1606, capital do Imperio Español. Actualmente é a décimo terceira cidade máis grande de España.
Xeografía
miniatura|esquerda|250px|Vista de Valladolid Valladolid está situada no centro da Submeseta setentrional, cunha altura media de 698 m, e hidrograficamente encóntrase emprazada na cunca do Douro. O relevo valisoletano está conformado por unha chaira, interrompida por pequenas series de outeiros, como o Cerro de San Cristóbal, a poucos quilómetros da capital. As coordenadas da cidade son 41°38′ N e 4°43′ O.
Hidrografía
Valladolid áchase na confluencia do río Pisuerga e o Esgueva, que xunto coa Canle de Castela e máis a Canle do Douro completan a rede hidrográfica da cidade.
O Pisuerga ofrece na actualidade diversas opcións de ocio e cultura. A embarcación La Leyenda del Pisuerga permite admirar e gozar da natureza sen se mover do centro da capital. Trátase dun barco de 25 metros de eslora e 6 de calado. A súa saída realízase desde a Estación de Embarque (Parque de las Moreras) río abaixo ata a localidade de Arroyo de la Encomienda, podendo, durante a navegación, observar de preto a flora e a fauna da cunca do Pisuerga.
Ademais, Valladolid dispón dunha praia fluvial artificial, a Playa de las Moreras, que permite tomar o sol en pleno centro e incluso darse un baño no propio Pisuerga.
Clima
miniatura|250px|Climograma de Valladolid O clima de Valladolid é de tipo mediterráneo continental. O vello proverbio castelán "Nueve meses de invierno y tres de infierno", descríbeo con perfección. As temperaturas son frescas, cunha media anual de 12,3 °C; nos invernos son frecuentes as xeadas (61 días de xeo/ano, como media) e as nevadas, aínda que as nevadas fortes sexan raras, por mor da situación xeográfica da cidade. Os veráns son en xeral cálidos e secos, con temperaturas máximas de arredor de 30 °C, mais con mínimas frescas de abondo. Os récords de temperaturas son 48,2 °C, rexistrada o 15 de agosto de 2003, e -11,5 °C o 14 de febreiro de 1983. No observatorio de Villanubla as temperaturas son aínda máis baixas. As precipitacións, bastante raras, converten a zona de Valladolid na máis árida Meseta Norte, pero distribúense de xeito abondo regular ao longo do ano, sendo os meses máis secos marzo e os estivais. A media anual de insolación é de 2.534 horas, con 71 días de chuvia.
Demografía
Posuía unha poboación de 319.943 habitantes (INE, 2006).
Nos últimos anos a cidade de Valladolid perdeu poboación en favor da súa área periurbana, onde proliferan novas zonas residenciais. Esta área metropolitana ten 400.110 habitantes, sendo a 19ª de España en poboación. O encarecemento da vivenda na capital, a falla dunha política adecuada de planeamento urbano e, o acrecentamento dos problemas asociados ao tráfico rodado, provocaron cambios residenciais de carácter centrífugo:
Nota: Nos censos de 1857 e 1960 increméntase o termo da cidade xa que incorpora a La Overuela e Puente Duero, respectivamente.
Idade Media
No século XI, durante a repoboación da Meseta Norte, o rei de León Afonso VI, encomendou ao conde de Saldaña e Carrión, Pedro Ansúrez, o seu poboamento. Ata que Afonso VI outorga o señorío da mesma a Pedro Ansúrez, en 1072, non se produce o medramento da cidade. Ansúrez fixo construír un pazo para el e a súa esposa, Eylo, que non se conserva. Tamén edificou a Colexiata de Santa María (que lle conferíu rango de vila) e a igrexa de Santa María la Antigua. En 1208 Afonso VIII faina cidade cortesá. miniatura|150px|[[Pedro Ansúrez]] Logo da morte temperá de Henrique I de Castela e a abdicación de súa mai, Fernando III o Santo obtén, en 1217, o reino de Castela, en acto realizado na praza maior de Valladolid. Durante os séculos XII e XIII, Valladolid sufriu un rápido crecemento, favorecido polos privilexios comerciais outorgados polos monarcas Afonso VIII e Afonso X o Sabio. Dona María de Molina, raíña e rexente de Castela durante 30 anos, arredor do 1300, estabelece alí a súa residencia, engrandecéndoa notabelmente. En 1346 o papa Clemente VI outorga a bula que permite a creación da Universidade. Durante estes séculos, a cidade foi, ocasionalmente, residencia real e sede das Cortes.
O 19 de outubro de 1469 Isabel de Castela e Fernando de Aragón (que sería Fernando II de Aragón) celebran matrimonio, en segredo, no Palacio dos Vivero (sito na actual localización da Chancelaría).
En 1489, estabelécese definitivamente o tribunal da Chancelaría de Valladolid e, en 1500, o da Inquisición, dando lugar á celebración de Autos de Fe.
Idade Moderna
En 1506 falece en Valladolid Cristovo Colón, sendo aquí enterrado, no mosteiro de San Francisco. Durante un tempo, a cidade perde os seus privilexios, retirados polo rei Carlos I, en represalia pola adhesión de Valladolid ao levantamento dos Comuneiros, que se lle opuxeran. Máis tarde, porén, Valladolid converteuse nunha das capitais do Imperio español de Carlos, cobrando grande importancia política, xudicial e financeira.
Idade Contemporánea
O 31 de maio de 1808 foi o dous de maio. A insurrección desperta a preocupación do marechal de Bessières. Como consecuencia, prepárase a batalla de Cabezón, que se producirá o 12 de xullo, coa derrota absoluta e retirada en desbandada do exército dirixido por García de la Cuesta, reunido en condicións precarias. A cidade foi finalmente liberada polo exército mandado por Wellington en xullo de 1812.
A chegada do ferrocarril a Valladolid, supuxo un grande impulso, marcando a dirección de crecemento da cidade. Durante este século a urbe non medra notabelmente, pero a súa estrutura interna mudo, abríndose novas rúas, prazas e xardíns, como o de Poniente, refórmase o Campo Grande, encánase e desvíase o río Esgueva, o que supón a fin das cheas na cidade. O 22 de outubro de 1887 foi inaugurada a iluminación eléctrica pública en Valladolid.
Despois do Alzamento nacional do 18 de xullo de 1936, Valladolid quedou en mans dos militares rebeldes, bando no que permanecerá ata o final da guerra en 1939. Durante a guerra a cidade foi bombardeada pola aviación republicana o 19 de xaneiro de 1938. Dous días máis tarde, os franquistas responderon cun violento raid sobre Barcelona, que produciu 150 mortos e 500 feridos entre a poboación civil.
Logo da prostración dos primeiros anos da posguerra, desde os anos 50, Valladolid experimenta un importante cambio debido á instalación de industrias automobilísticas (como FASA - Renault) e doutros sectores (Endasa, Nicas).
Cultura
Valladolid ten dúas universidades:
Ofrece, ademais dos 25 centros, dunha serie de edificios administrativos, como por exemplo o Palacio de Santa Cruz, onde se sitúa o reitorado ou a Casa do Estudante, onde están o resto de servizos administrativos. O CTI (Centro de Tecnologías de la Información) albérgase no edificio da Residencia Universitaria Alfonso VIII, ao lado da Facultade de Ciencias.
Ofrece 11 titulacións que se imparten en catro facultades:
Patrimonio
miniatura|Museo da Ciencia, na orela do [[Pisuerga]]
miniatura|Batalla de Treviño, de [[Víctor Morelli.]]
Pódense visitar 3 casas museo:
Deporte
Na cidade existe unha fonda afección ao rugby. De feito, os equipos deportivos valisoletanos máis laureados son os de rugby: O VRAC e o SilverStorm El Salvador. Entre ambos suman dezaoito títulos da División de Honra de Rugby, dez o VRAC e 8 o El Salvador.
Con todo, o equipo máis seguido na cidade é o Real Valladolid de fútbol, con máis de corenta tempadas na Primeira división. Foi o campión da Copa da Liga de España en 1984 e foi dúas veces subcampión da Copa do Rei de fútbol en 1950 e 1989. A sede do equipo é o estadio José Zorrilla, que foi unha das sedes do Mundial de Fútbol de 1982 así como da final da Copa do Rei ese mesmo ano. Tamén ten acollido a final da Eurocopa de Fútbol Sub-21 do 1986, partidos amigables da selección española absoluta e mais finais da primeira liga de rugby. Desde 2020, posúe sección de baloncesto co Real Valladolid de Baloncesto tras absorber o CB Ciudad de Valladolid, sucesor pola súa banda do CB Valladolid.
Alén destes deportes, outros equipos salientables da cidade son o Club Deportivo Balonmano Aula Cultural de balonmán feminino e o Club Deportivo Balonmano Atlético Valladolid, que veu substituír o desaparecido Club Balonmano Valladolid, gañador dunha Recopa de Europa, unha Copa ASOBAL e dúas edicións da Copa do Rei.
A Cachadiña
O topónimo A Cachadiña pode referirse a dous lugares de Galicia:
A Cachada
O topónimo galego A Cachada pode referirse a:
Oráculo grego
right|miniatura|300px|"Consultando o oráculo" por [[John William Waterhouse, amosa oito sacertotisas nun templo de profecía.]] miniatura|Santuarios gregos, entre eles algúns oraculares. Un oráculo (do latín Oraculum, derivado de ōrāre "falar") foi a palabra usada na época clásica para designar as revelacións dos deuses aos homes e o lugar onde estas revelacións eran feitas, e ademais a persoa que podía facer as predicións. De acordo coa mitoloxía grega, un oráculo é unha mensaxe divina transmitida e interpretada por un santuario. As deidades non aparecían persoalmente senón que se comunicaban a través dunha especie de médiums que eran diferentes segundo os lugares. O termo oráculo, xa que logo, aplicouse despois ao transmisor das predicións divinas.
Comparativamente Zeus, como pai do todos os seus, tiña poucos oráculos, pero segundo a crenza popular era a fonte de todos os oráculos, por medio doutros deuses como Apolo, ou de heroes divinizados.
A súa existencia hai que considerala como parte da necesidade dos homes de saber que lles ofrece o futuro e para facer as cousas conforme aos desexos dos deuses; os oráculos eran polo tanto unha revelación pero á vez unha sanción ou autorización da deidade a un feito concreto.
Oráculos doutros deuses
Os oráculos doutros deuses eran consultados en cuestións concretas da vida humana ou do mundo no que estaban.
Oráculos dos mortos
Eran os oráculos nos que se pedía a presenza dos espíritos dos mortos e se ofrecían sacrificios aos deuses do inframundo. Un dos máis coñecidos foi o dos thesprotis preto do lago Aornos; outro estaba na Heraclea Póntica.
Oráculos de Italia
Os oráculos polos cales un deus revelaba a súa vontade a través da boca dunha persoa non existían en Italia, salvo algunhas excepcións na Magna Grecia. Os romanos descubrían a vontade dos deuses polos libros sibilinos, os augures, os arúspices, e os signos do ceo. Os únicos oráculos italianos coñecidos son:
Extensión
Por extensión, en matemáticas, filosofía e informática, un oráculo é calquera ente que xera verdades sobre un mundo real ou imaxinario, ou que pode responder cuestións correctamente. Nalgunhas teorías de aprendizaxe, a realidade considérase un oráculo.
Xoán de Betanzos
Xoán Díez de Betanzos e Araos, nado Betanzos en 1510 e finado en Cuzco o 3 de xaneiro de 1576, foi un explorador e cronista galego. Acompañou a Francisco Pizarro e a Diego de Almagro na conquista do Imperio Inca polo reino de España.
Acton
O topónimo Acton pode referirse a:
Xoán de Betanzos
Xoán de Betanzos foi un dos poucos conquistadores españois que logrou aprender o quechua, lingua oficial do Imperio inca, o que lle serviu para ser o intérprete e man dereita de Pizarro. Grazas a isto e ao seu matrimonio coa irmá de Atahualpa, logrou a amizade de gran parte da nobreza inca.
Cando por mor das Leis de Indias os conquistadores se sublevaron encabezados por Gonzalo Pizarro (irmán de Francisco), Xoán de Betanzos apoiou a Pedro de la Gasca, que sufocou a rebelión. Isto valeulle a concesión dunha encomenda do rei Carlos I.
Do seu labor como cronista destaca a obra Summa y Narración de los Incas, que supón unha das primeiras narracións da historia do Imperio Inca. Foi, ademais, o primeiro europeo en escribir en quechua, elaborando incluso un vocabulario básico castelán-quechua.
Antecedentes
Aínda que non existen probas, é posible que Xoán de Betanzos nacese na vila de Betanzos. Como en Galiza a tolerancia cara aos xudeus era manifesta, e a fiscalización menos rigorosa, cando na primeira metade do século XVI a Coroa autorizou aos portos de Baiona e A Coruña para manteren tráfico mariño co litoral indiano, pasaron daquela a Indias un crecido número de persoas, moitas delas que tiñan prohibida a entrada no Novo Mundo por seren cristiáns novos, descenderen de conversos, ou de mouriscos.
A actuación de Xoán de Betanzos na cronística peruana foi case descoñecida até a época recente. Cara a 1880 apareceu unha parte da súa obra en arquivos de El Escorial, que foi publicada polo peruanista Marcos Jiménez de la Espada.
Até a segunda metade do século XX moi poucos historiadores, agás o peruano Raúl Porras Barrenechea, se preocuparan de Xoán de Betanzos. Nin sequera o mencionou o investigador e franciscano galego Lino Gómez Canedo. Salvador de Madariaga fixo alusión ao marido de Angelina (a irmá de Atahualpa) coma un dos negociadores co inca Sayri Tupac, pero non cita o seu nome, e quizais o descoñecese.
En 1987 a doutora Carmen Martín Rubio encontrou en arquivos de Palma un exemplar completo de Summa y Narración de los Incas. Con este achado e co complemento das expedicións levadas a cabo na selva peruana para encontrar a cidade perdida de Vilcabamba, a doutora e o periodista del Valle espertaron a difusión da obra literaria de Betanzos e contribuíron ao coñecemento deste personaxe.
Malia as novas achegas e as investigacións levadas a cabo, segue sen coñecerse o seu lugar de nacemento.
Chegada ao Perú
A data da súa chegada a Perú non está clara. En 1538 a Real Audiencia de Santo Domingo nomeaba xuíz de residencia na illa de Cubagua (Venezuela), a Francisco de Castañeda, e o escribán que o acompaña nese cometido chamábase Xoán de Betanzos, que podería ser o mesmo, pois posiblemente xa se atopaba nas Indias desde uns dez anos atrás.
Xoán de Betanzos acompañou ao xuíz Castañeda, que logo da súa actuación nas illas de Cubagua e Margarita coma xuíz itinerante, ía a Lima en 1539, trasladándose posteriormente polo Perú e Nicaragua.
Conselleiro de Francisco Pizarro
Betanzos deixou a Castañeda e converteuse en home de confianza de Francisco Pizarro nos dous últimos anos da súa vida. Pizarro faleceu en xullo de 1541, e en 1542 Betanzos casou coa ñusta Angelina Yupanqui, viúva-concubina de Pizarro e irmá de Atahualpa, coa que o marqués tivera dous fillos. Betanzos, alén de ser valioso como escribán, na política movíase como peixe na auga, porque habilmente buscaba acomodo a carón do "Sol que máis quecía".
Conselleiro de Gonzalo Pizarro
Promulgadas as Leis Novas de 1542, Betanzos é dos que as desaproban. Logo da morte do seu protector, busca novo amo e pasa a servir a Gonzalo Pizarro. Tralo alzamento deste, comezan os enfrontamentos coas forzas reais, e Betanzos sopesa a situación. Prevé o desastre, deixa a Gonzalo e troca de bandeira, arrimándose á sombra de Pedro de La Gasca, o clérigo adusto que coas súas dotes persuasivas e a súa audacia logrou terminar coa hexemonía dos Pizarro e devolveu a calma ao Perú.
Conselleiro de La Gasca
Por esta serie de cualidades, a La Gasca debeulle ser de suma utilidade e prestarlle proveitosos servizos, pois rematada a rebelión pizarrista e normalizada a situación, Betanzos, entre outras prebendas, foi recompensado cunha rica encomenda na vila de Azángaro, que segundo relata Ricardo Palma en Tradiciones Peruanas, polos predios de Azángaro, coñecíase unha herdade chamada Betanzos.
Xoán de Betanzos, tras verse cumprido asesor ao servizo de La Gasca e do bispo Jerónimo de Loayza, debía andar entre leis e ordenanzas colaborando en buscar fórmulas equitativas para deixar contentos aos seus antagonistas e satisfeitos aos actuais compañeiros cos novos repartimentos que propiciaba a Coroa.
Historia prehispánica
O segundo vicerrei, Antonio de Mendoza, chegou a Lima en setembro de 1551, e por recomendación de La Gasca, que coñecía as cualidades e a preparación de Betanzos, o vicerrei encargoulle unha delicada misión: a investigación e a redacción da historia prehispánica do Perú.
Pero o cronista non tivo sorte, pois Mendoza faleceu aos nove meses de ocupar o cargo, e Xoán de Betanzos non puido mostrarlle os resultados da súa obra historiográfica. Non obstante, non deixou o seu traballo e seguiu recompilando datos entre os parientes rexios da súa muller para dar remate á obra, pois tiña a esperanza de que o novo vicerrei a aceptase.
Betanzos negociador
En xuño de 1556 chegou ao Perú o terceiro vicerrei, Andrés Hurtado de Mendoza, marqués de Cañete, que traía unha carta persoal de Filipe II para o novo Inca rebelde Sayri Túpac, onde lle pedía que abandonase a rebeldía, deixase o reduto de Vilcabamba e se integrase cos españois. Estas peticións ían acompañadas de garantías e seguridade para o Inca e toda a súa familia, ademais de prometerlle unha serie de dádivas para que seguise vivindo en Cuzco, sen agobios e segundo a categoría correspondente ao seu rango.
Faltando poucos meses para a maioría de idade de Sayri-Tupac, nada se concretou, posto que a decisión dependía dos seus asesores. Entón a misión e un par de conselleiros do Inca volveron a Lima para informar ao vicerrei do acordo tomado e discutir os bens e prebendas que deberían outorgárselle ao Inca.
Á fin, o 5 de xaneiro de 1558, Sayri-Tupac entraba en Lima e era recibido con todo boato e agasallado polas autoridades limeñas. Acollíase ao perdón real e abandonaba a rebeldía independentista para vivir tranquilamente entre os españois coas xugosas rendas que lle proporcionaban as encomendas asignadas.
Remate da súa obra
Por aquel tempo Betanzos xa concluíra o seu dicionario inca e a Historia do Perú, á que titulou Summa y Narración de los Incas. Dado que falecera o marqués de Mondéjar, dedicoullo ao vicerrei marqués de Cañete; pero este non fixo caso, ou non tivo tempo de preocuparse destes traballos, porque faleceu en setembro de 1560 e os manuscritos quedaron arquivados e esquecidos até que foron publicados por Jiménez de la Espada a finais do século XIX.
Máis negociacións
Coa morte de Sayri-Tupac a alarma e a incerteza volvían inquietar os españois, pois o seu irmán bastardo Titu Cusi Yupanqui coroábase como novo Inca e novamente se reanudaban os asaltos e mortes aos españois que se aventuraban a trasladarse dunha cidade a outra.
Betanzos interveu de novo no difícil cometido das negociacións, pero Titu Cusi era demasiado audaz e con intelixentes evasivas deixou correr o asunto intentando negociar unha boa compensación para abandonar a rebeldía. Xoán de Betanzos esta vez non tivo sorte nas negociacións, xa que non logrou ningún resultado satisfactorio na súa nova visita a Vilcabamba.
En abril de 1561 chegou a Lima o cuarto vicerrei, Diego López de Zúñiga, conde de Nieva, reanudándose as negociacións con Titu Cusi. Porén, como as esixencias do Inca seguían sendo ambiciosas, non se conseguiu nada destacable durante o curto mandato do vicerrei, falecido repentinamente en febreiro de 1564.
Guerra ao Inca
Titu Cusi finou en maio de 1571, sucedéndoo o seu irmán, o mozo Túpac Amaru. Coa elevación ao trono de Tupac Amaru acentuábanse as diferenzas e recrudecíanse os desaforos.
Como o vicerrei tiña pouca paciencia, os desatinos de Tupac Amaru bastáronlle para invadir o territorio rebelde. Antes de tomar medidas represivas, o vicerrei mandou un emisario para descubrir as razóns do silencio, pero este foi asasinado antes de ser recibido polo Inca. Un criado contou o sucedido. Declarábase así a guerra aos rebeldes, e o 14 de abril de 1572 saían cara a Vilcabamba 250 españois e 2.500 indios frecheiros, mentres outro centenar de españois deron un rodeo para cortar a retirada a Tupac Amaru en caso de que intentase escapar cara á Amazonía.
Logo de cinco meses, Tupac Amaru e os seus capitáns eran vencidos e feitos prisioneiros. Aquel reduto rebelde, o último territorio inexpugnable que permaneceu libre durante trinta e cinco anos, trouxera de cabeza aos conquistadores e agora quedaba pacificado e incorporado á Coroa. O 24 de setembro de 1572 o último Inca e os seus xenerais eran condenados e executados na praza de Cuzco.
O ocaso do cronista
Ao facerse maior, Xoán de Betanzos estableceuse en Cuzco, sendo testemuña da transformación da capital do Imperio inca, iniciada en 1533, tomando esta unha aparencia colonial debido ás influencias que aportaba ser a residencia dos Pizarro e a soldadesca hispana. A antiga capital imperial sufría significativas transformacións logo de ser arrasada polo tumulto das guerras, das que foron testemuña os vellos muros.
Regresión linear
350px|miniatura|Exemplo dunha regresión linear cunha [[variable dependente e unha variable independente.]] En estatística a regresión linear ou axuste linear é un modelo matemático empregado para aproximar a relación de dependencia entre unha variable dependente Y, as variables independentes Xi e un termo aleatorio ε. Este modelo pode ser expresado como:
onde: onde \beta_0 é a intersección ou termo "constante", as son os parámetros respectivos a cada variable independente, e p é o número de parámetros independentes que hai que ter en conta na regresión. A regresión linear pode ser contrastada coa regresión non linear.
Historia
O termo linear emprégase para distinguilo das demais técnicas de regresión, que utilizan modelos baseados en calquera clase de función matemática. Os modelos lineares son unha explicación simplificada da realidade, moito máis áxiles e cun soporte teórico moito máis extenso por parte da matemática e a estatística.
O modelo de regresión linear
O modelo linear relaciona a variable dependente Y con K variables explícitas X_k (k = 1,...K), ou calquera transformación destas que xeren un hiperplano de parámetros \beta_k descoñecidos:
onde \varepsilon é a perturbación aleatoria que recolle todos aqueles factores da realidade non controlables ou observables e que polo tanto se asocian co azar, e é a que confire ao modelo o seu carácter estocástico.
No caso máis sinxelo, cunha soa variable explícita, o hiperplano é unha recta:
O problema da regresión consiste en escoller uns valores determinados para os parámetros descoñecidos \beta_k, de modo que a ecuación quede completamente especificada.
A Eive, Santa Xiá de Monfero, Monfero
A Eive é un lugar da parroquia de Santa Xiá de Monfero no concello coruñés de Monfero na comarca do Eume. Tiña 11 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 5 eran homes e 6 eran mulleres.
Regresión linear
O modelo de regresión linear
Para iso precísase dun conxunto de observacións. Nunha observación i-ésima (i= 1,... I) calquera, rexístrase o comportamento simultáneo da variable dependente e as variables explícitas (as perturbacións aleatorias supóñense non observables).
Os valores escollidos como estimadores dos parámetros, son os coeficientes de regresión sen que se poida garantir que coincida n con parámetros reais do proceso xerador. Polo tanto, en
Os valores son estimacións ou erros da perturbación aleatoria.
Hipótese do modelo de regresión linear clásico
sistematicamente valores positivos ou negativos, senón que se supón que tomará algúns valores maiores que cero e outros menores que cero, de tal forma que o seu valor esperado sexa cero.
Tipos de modelos de regresión linear
Existen diferentes tipos de regresión linear que se clasifican segundo os seus parámetros:
Regresión linear simple
Só se manexa unha variable independente, polo que só conta con dous parámetros. Son da forma:
onde é o erro asociado á medición do valor X_i e seguen os supostos de modo que  (media cero, varianza constante e igual a un \sigma e  con i\neq j).
Dado o modelo de regresión simple anterior, se se calcula a esperanza (valor esperado) do valor Y, obtense:
Derivando respecto a y  e igualando a cero, obtense:
Obtendo dúas ecuacións denominadas ecuacións normais que xeran a seguinte solución para ambos os parámetros:
A interpretación do parámetro medio {\beta_1} é que un incremento en Xi dunha unidade, Yi incrementará en {\beta_1}
Regresión linear múltiple
A regresión linear permite traballar cunha variable a nivel de intervalo ou razón. Da mesma forma, é posible analizar a relación entre dúas ou máis variables a través de ecuacións, o que se denomina regresión múltiple ou regresión linear múltiple.
Constantemente na práctica da investigación estatística, atópanse variables que dalgún xeito están relacionadas entre elas, polo que é posible que unha das variables poida relacionarse matematicamente en función doutra ou doutras variables.
Manexa varias variables independentes. Conta con varios parámetros. Exprésanse da forma:
onde é o erro asociado á medición i do valor X_{ip} e seguen os supostos de xeito que  (media cero, varianza constante e igual a un \sigma e  con i\neq j).
Rectas de regresión
As rectas de regresión son as rectas que mellor se axustan á nube de puntos ou diagrama de dispersión xerado por unha distribución binomial. Matematicamente, son posibles dúas rectas de máximo axuste:
A correlación ("r") das rectas determinará a calidade do axuste. Se r é próximo ou igual a 1, o axuste será bo e as predicións realizadas a partir do modelo obtido serán moi fiables (o modelo obtido resulta verdadeiramente representativo); se r é próximo ou igual a 0, tratarase dun axuste malo no que as predicións que se realicen a partir do modelo obtido non serán fiables (o modelo obtido non resulta representativo da realidade). Ambas as rectas de regresión intersécanse nun punto chamado centro de gravidade da distribución.
Liñas de tendencia
Unha liña de tendencia representa unha tendencia nunha serie de datos obtidos a través dun período longo. Este tipo de liñas pode indicar se un conxunto de datos en particular (como por exemplo, o PBI, o prezo do petróleo ou o valor das accións) aumentaron ou decreceron nun determinado período. Pódese debuxar unha liña de tendencia a simple vista facilmente a partir dun grupo de puntos, pero a súa posición e pendente calcúlase de xeito máis preciso mediante técnicas estatísticas como as regresións lineares. As liñas de tendencia son xeralmente liñas rectas, aínda que algunhas variacións utilizan polinomios de maior grado dependendo da curvatura desexada na liña.
Medicina
En medicina, as primeiras evidencias relacionando a mortalidade con fumar tabaco viñeron de estudos que empregaban a regresión linear. Os investigadores inclúen unha gran cantidade de variables na súa análise da regresión nun esforzo por eliminar factores que puidesen producir correlacións espurias.
No caso do tabaquismo, os investigadores incluíron o estado socioeconómico para asegurarse de que os efectos de mortalidade por tabaquismo non sexan un efecto da súa educación ou posición económica. Non obstante, é imposible incluír todas as variables posibles nun estudo de regresión. no exemplo do tabaquismo, un hipotético xene podería aumentar a mortalidade e aumentar a propensión a adquirir enfermidades relacionadas co consumo de tabaco. Por esta razón, na actualidade as probas controladas aleatorias son consideradas moito máis fiables cá análise da regresión.
Informática
Exemplo dunha rutina que emprega unha recta de regresión linear para proxectar un valor futuro: Código escrito en PHP
Alameda
dereita|miniatura|250px|Alameda de [[Tui.]]
Unha alameda adoita ser un terreo poboado de álamos, e por extensión un xardín con árbores. Ademais do artigo sobre o nome común, hai tamén xardíns concretos que teñen artigo de seu:
Como topónimo dá nome aos seguintes lugares:
Fibrocemento
miniatura|200px|Tellado de pranchas de Fibrocemento O fibrocemento é un material empregado na construción, constituído por unha mestura de cemento e fibras. O fibrocemento emprégase na fabricación de:
As placas de fibrocemento son impermeábeis e fáciles de cortar e perforar. Empréganse principalmente como material de acabado de cubertas e para o recubrimento de paramentos exteriores que deban protexerse da chuvia, tubos, baixantes etc.
É un material relativamente económico, polo que se emprega amplamente na construción de alpendres, naves industriais e instalacións provisionais. As placas constituídas por este material preséntanse lisas ou onduladas en distintas lonxitudes, ademais fabrícanse pezas especiais das máis variadas formas.
Para a fabricación do fibrocemento, orixinalmente empregábase o amianto como fibra, pero unha vez que se fixeron os patentes os problemas de asbestose que este provocaba, foise abandonando paulatinamente nos distintos países, empezando polos Estados Unidos de América. En Galiza abandonouse a partir dos anos 1990. Intentouse substituír o amianto por outros tipos de fibras na fabricación de fibrocemento, como fibras de celulosa ou fibra de vidro, pero esta substitución só tivo un éxito parcial: logrouse a fabricación de placas de características homologábeis ás antigas fabricadas con amianto, xa que as placas fabrícanse por un procedemento de prensado; porén, os tubos de todo tipo, que se fabrican mediante centrifugado do material, non lograron ser reproducidos con celulosa, polo que se abandonou o seu uso.
Illa Smyley
A Illa Smyley é unha illa da Antártida situada ao longo da Península Antártica. Está localizada ao sur da Entrada Ronne e ao noroeste da península de Rydberg na Terra de Ellsworth.
Ten 68 km de longo por de 14 a 38 km de ancho. É un illa completamente cuberta de xeo.
Foi bautizada inicialmente como "Cabo Smyley" en consecuencia dunha expedición dos Estados Unidos en 1940, en homenaxe ao capitán William H. Smyley. Os Estados Unidos descubrirían que se trataba dunha illa en 1968, ficando o nome de cabo Smyley para o extremo noroeste da illa, que marca o extremo sur da boca occidental da canle Xurxo VI.
Antonio Iturmendi
Antonio Iturmerdi Bañales, nado en Barakaldo o 15 de decembro de 1903, e finado en Madrid o 4 de marzo de 1976, foi un político vasco de ideoloxía carlista que desempeñou cargos no réxime franquista.
Comezou a súa carreira política como subsecretario de gobernación; o 18 de xullo de 1951 foi nomeado ministro de Xustiza, cargo que desempeñou até o 7 de xullo de 1965, ano no que pasou a presidir as Cortes Españolas e o Consello do Reino.
En xullo de 1969 tomou xuramento ao príncipe Xoán Carlos como sucesor do Xefe do Estado.
En 1977, un ano despois do seu falecemento, o rei Xoán Carlos I, creou o título nobiliario de conde de Iturmendi, para honrar a súa memoria, e concedeullo á súa esposa.
Santuario de Las Lajas
O Santuario da nosa Señora do Rosario de Las Lajas é un templo e basílica para o culto cristián e veneración da nosa Señora de Las Lajas. O edificio principal mide 27,50 metros de altura e a torre é de 100 metros. A ponte mide a 50 metros de alto por 17 metros de ancho e 20 de longo. Este santuario atópase en Ipiales, no departamento de Nariño, ao sur de Colombia e é destino de peregrinación e turismo desde o Século XVIII.
Situación xeográfica
O santuario está situado no canón do río Guáitara, no correxemento de Las Lajas do concello de Ipiales, a sete quilómetros da cidade cabeceira municipal, no departamento de Nariño e a 10 km da fronteira con Ecuador.
Dadín
O topónimo galego Dadín pode referirse a:
Iemen nos Xogos Olímpicos
O Iemen competiu por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1992, e dende entón participou en cada edición dos Xogos de Verán. Antes da unificación iemení en 1990, os deportistas iemenís competiron nos Xogos de 1984 representando a Iemen do Norte, e nos Xogos de 1988 como Iemen do Norte ou Iemen do Sur. O Iemen non conseguiu gañar ningunha medalla olímpica.
O Comité Olímpico do Iemen foi creado en 1971 e recoñecido polo Comité Olímpico Internacional en 1981.
A Graña de Sevil, Santa Xiá de Monfero, Monfero
A Graña de Sevil é un lugar da parroquia de Santa Xiá de Monfero no concello coruñés de Monfero na comarca do Eume. Tiña 6 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 2 eran homes e 4 eran mulleres.
Praia das Lapas
A praia das Lapas, tamén coñecida como praia do Areal —noutrora denominada areal da Lagoa ou areal da Torre —, é unha pequena praia urbana situada ó pé da Torre de Hércules, no concello da Coruña. Conta con duchas, aseos, aparcadoiro e, durante o verán, servizo de vixilancia, primeiros auxilios e xestión ambiental ISO 14001.
Ata aló chegan as liñas de autobuses urbanos 3, 3A e 5.
Clatrato de metano
dereita|miniatura|"Xeo ardente". O metano liberado do xeo de metano quentado, arde; a auga pinga. Recadro: estrutura dun clatrato (Universidade de Göttingen, GZG. Abt. Kristallographie). Fonte: [[United States Geological Survey.]]
O clatrato de metano (CH4·5.75H2O) ou (4CH4·23H2O), tamén chamado hidrato de metano, hidrometano, xeo de metano, xeo ardente ou hidrato de gas natural, é un clatrato sólido (concretamente un hidrato clatrato) no cal unha gran cantidade de metano está atrapado dentro dunha estrutura cristalina formada por moléculas de auga, que forma un sólido similar ao xeo. Aínda que inicilmente se pensaba que esta substancia só existía en rexións externas do Sistema Solar, onde as temperaturas son baixas e o xeo de auga é común, despois, atopáronse depósitos importantes de clatrato de metano na Terra baixo os sedimentos dos fondos oceánicos.
Estrutura e composición
miniatura|260px|Diagrama de fase do hidrato de metano. No eixe horizontal indícanse as temperaturas desde -15 a 33º Celsius, o eixe vertical mostra a presión desde 0 a 120.000 kPa (de 0 a 1.184 atm). Por exemplo, a 4 °C o hidrato fórmase por riba da presión de 50 atm. A composición dos clatrato hidratos de metano nominal é (CH4)4(H2O)23, ou 1 mol de metano por cada 5,75 moles de auga, que corresponden ao 13,4% de metano por masa, aínda que a composición real depende de como encaixen moitas moléculas de metano nas varias estruturas gaiola do retículo cristalino da auga. A densidade observada é de arredor de 0,9 g/cm3, o cal significa que o hidrato de metano flotaría ata a supeficie do mar ou dun lago a non ser que permaneza retido no seu lugar porque se formou ou quedou ancorado no sedimento. Un litro de clatrato de metano completamente saturado sólido contén uns 120 gramos de metano (ou arredor de 169 litros de gas metano a 0 °C e 1 atm).
O metano forma un hidrato de estrutura I con dúas gaiolas de auga dodecaédricas (12 vértices, e, por tranto, 12 moléculas de auga) e seis gaiolas tetradecaédricas (14 moléculas de auga) por cela unidade. (Debido a que as gaiolas comparten moléculas de auga, hai só 46 moléculas de auga por cela unidade.) Isto compárase cun número de hidratación de 20 para o metano en solución acuosa. En 2003, sintetizouse un intercalado de metano-arxila no cal o complexo hidrato de metano foi introducido na intercapa dunha arxila montmorillonítica rica en sodio. A estabilidade de temperatura superior desta fase é similar á da estrutura do hidrato I.
Depósitos naturais
dereita|miniatura|350px|Distribución no mundo de sedimentos mariños que conteñen hidratos de gas confirmados ou inferidos en 1996. Fonte: [[USGS.]] miniatura|Sedimentos que conteñen hidratos de gas na zona de [[subdución da costa de Oregón.]] miniatura|Estrutura específica dun exemplar de hidrato de gas procedente da zona de subdución da costa de Oregón. Os clatratos de metano están restrinxidos a zonas pouco profundas da litosfera (é dicir, < 2.000 m de profundidade). Ademais, as condicións necesarias soamente se dan en rochas sedimentarias en rexións polares nas que as temperaturas superficiais medias son menores de 0 °C; ou en sedimentos oceánicos en profundidades de auga maiores de 300 m nos que a temperatura da auga no fondo é de arredor de 2 °C. Ademais, os lagos de auga doce profundos poden albergar tamén hidratros de gas, por exemplo no lago Baikal de Siberia. Localizáronse depósitos continentais en Siberia e Alasca en estratos de arenitos e limolita a menos de 800 m de profundidade. Os depósitos oceánicos parecen estar distribuídos na plataforma continental (ver figura) e poden aparcer en sedimentos á profundidade (ou preto) da interface sedimento-auga. Poderían estar na parte superior de depósitos grandes de metano gasoso.
Oceánicos
Hai dous tipos de depósitos oceánicos. O máis común está dominado (> 99%) por metano contido nun clatrato de estrutura I e encóntrase xeralmente en sedimentos profundos. Aquí, o metano é isotopicamente lixeiro (δ13C < -60‰) o que indica que deriva da redución microbiana de CO2. Os clatratos nestes depósitos profundos crese que se formaron in situ a partrir do metano producido polos microbios, xa que os valores de δ13C do clatrato e o metano disolvido que os rodean son similares. Porén, tamén se pensa que a auga doce usada na presurización dos pozos de petróleo e gas natural no permafrost e nas plataformas continentais en todo o mundo, combínase co metano natural para formar clatratos a profundidade, xa que os hidratos de metano son máis estables en auga doce que en auga salgada. As variacións locais poden ser moi comúns, xa que a formación de hidratos, que extrae auga pura das augas de formación salinas, poden a miúdo orixinar incrementos locais potencialmente significativos na salinidade das augas de formación. Os hidratos normalmente exclúen o sal no fluído do poro a partir do cal se forman, así que teñen unha resistividade eléctrica alta coma a do xeo, e os sediemntos que conteñen hidratos teñen unha alta resistividade comparados con sedimentos sen hidratos de gas
Estes depósitos están localizados nunha zona de profundidade media que ten un grosor de sedimentos de arredor de 300 a 500 m (a chamada zona de establidade de hidratos de gas) onde coexisten co metano disolvido en augas de poro doces, non salgadas. Por riba desta zona o metano está só presente na súa forma disolvida a concentracións que decrecen cara á superficie dos sedimentos. Por debaixo desta zona, o metano é gasoso. Na dorsal de Blake do glacis continental do Atlántico, esta zona empeza a 190 m profundidades e continúa ata os 450 m, onde chega ao equilibrio coa fase gasosa. As medidas indicaron que o metano ocupaba do 0 ao 9% do volume na zona de estabilidade de hidratos de gas, e o ~12% na zona gasosa.
No segundo tipo de depósitos, menos común, que se encontra preto da superficie do sedimento, algunhas mostras teñen unha alta proporción de hidrocarburos de cadea longa (< 99% metano) contidos nunha estrutura de clatrato tipo II. O carbono deste tipo de clatratos é isotopicamente máis pesado (o δ13C é do -29 ao -57 ‰) e pénsase que migrou cara arriba desde sedimentos profundos, onde o metano se formou por descomposición térmica de materia orgánica. Exemplos deste tipo de depósitos atopáronse no Golfo de México e no mar Caspio.
Algúns depósitos teñen características intermedias entre os tipos orixinados termicamente ou por actividade microbiana e considérase que se formaron a partir dunha mestura dos dous.
O metano dos hidratos de gas é xerado principalmente por consorcios de microbios que degradan a materia orgánica en ambientes baixos en oxíxeno, e, concretamente por arqueas metanóxenas. A materia orgánica situada nos primeiros centímetros máis superficiais da capa de sedimentos é atacado primeiramente por bacterias anaerobias, xerando CO2, o cal escapa dos sedimentose e ascende pola columna de auga. Debaixo desta rexión de actividade aerobia, comezan a producirse procesos anaerobios, incluíndo (sucesivamente coa profundidade cada vez maior) a redución microbiana de nitrito/nitrato, óxidos metálicos, e despois os sulfatos son reducidos a sulfuros. Finalmente, unha vez que se comsome o sulfato, a metanoxénese faise o proceso dominante para a remineralización do carbono orgánico.
Se a velocidde de sedimentación é baixa (aproximadamente 1 cm/ano), o contido en carbono orgánico é baixo (un 1% ), e o oxíxeno é abundante, as bacterias aerobias poden consumir toda a materia orgánica dos sedimentos a unha velocidde maior que a do consumo do oxíxeno presente, polo que non se utilizan aceptores de electróns de baixa enerxía. Pero cando a velocidade de sedimentación e o contido de carbono orgánico son altos, o cal é o caso típico en plataformas continentais e baixo o límite de zonas de afloramentos de correntes, a auga do poro dos sedimentos faise anóxica a profundidades de só uns poucos centímetros ou menos. En tales sedimentos mariños ricos en materia orgánica, o sulfato convértese entón no aceptor de electrónico terminal máis importante debido á súa alta concentración na auga mariña, aínda que tamén vai desaparecendo a profundidades de centímetros ou metros. Por debaixo deste nivel prodúcese o metano. Esta produción de metano é un proceso bastante complicado, xa que necesita un ambiente altamente redutor (Eh -350 a -450 mV) e un pH entre 6 e 8, xunto cun consorcio sintrófico complexo de diferentes variedades de arqueas e bacterias, aínda que realmente son só as arqueas as que emiten o metano.
A presenza de clatratos nun determinado lugar pode a miúdo determinarse pola observación dun "reflector que simula o fondo" (bottom simulating reflector, BSR), que é unha reflexión sísmica no sedimento na interface da zona de estabilidade dos clatratos causada polas diferentes densidades dos sedimentos normais comparados cos que conteñen clatratos.
Tamaño dos depósitos
O tamaño dos depósitos de clatrato de metano oceánicos non se coñece con exactitude, e as estimacións sobre o seu tamaño decrecen en aproximadamente unha orde de magnitude por década desde que se soubo que existían clatratos nos océanos nas décadas de 1960 e 1970. As maiores estimacións (por exemplo 3·1018 m³) estaban baseadas na asunción de que os clatratos moi densos podían estar espallados en todo o fondo oceánico profundo. Cando mellorou a nosa comprensión da química dos clatratos e da sedimentoloxía quedou claro que os hidratos se forman só nun estreito rango de profundidades (na plataforma continental), e só nalgunhas localizacións no rango de profundidades no que poden aparecer (do 10 ao 30% da zona de estabilidade de hidratos de gas), e normalmente atópanse en baixas concentracións (de 0,9 a 1,5% por volume) nos sitios nos que aparecen. Estimacións recentes feitas por mostraxe directa suxiren que as existencias globais ocupan entre 1·1015 e 5·1015 m³ (de 0,24 a 1,2 millóns de metros cúbicos). Esta estimación, que corresponde a 500-2.500 xigatoneladas de carbono (Gt C), o que é menor que o valor de 5.000 Gt C estimado para outras reservas de combustibles xeo-orgánicos, pero substancialmente maior que as ~230 Gt C estimadas para outras fontes de gas natural. As reservas no permafrost foron estimadas en aproximadamente 400 Gt C no Ártico, pero non foi posible facer estimacións sobre as reservas no Antártico. Estas son cantidades moi elevadas, xa que como comparación a cantidade de carbono total na atmosfera é dunhas 800 xigatoneladas.
Estas estimacións modernas son notablemente menores que as 10.000 a 11.000 Gt C (2·1016 m³) propostas por anteriores investigadores, o que era unha razón para considerar que os clatratos eran unha fonte de combustible xeo-orgánico (MacDonald 1990, Kvenvolden 1998). A menor abundancia de clatratos descarta o seu potencial económico, e un menor volume total e a súa aparentemente baixa concentración na maioría dos lugares suxire que só unha porcentaxe limitada dos depósitos de clatratos poderían proporcionar unha fonte de gas natural economicamente viable.
Porta de Ishtar
miniatura|250px| A reconstrución da Porta de Ishtar no Pergamon Museum de Berlín. A Porta de Ishtar era a oitava das portas de acceso á antiga Babilonia, construída arredor do 575 a. C. polo monarca babilonio Nabucodonosor II na honra da deusa Ishtar.
Clatrato de metano
Continentais
Os clatratos de metano en rochas continentais están atrapados nos estratos de arenito ou limolita a profundidades de menos de 800 m. O estudo de mostras indica que se formaron por unha mestura de gas derivado de procesos térmicos e da actividade microbiana, a partir do cal se retiraron despois selectivamente os hidrocarburos máis pesados. Isto ocorreu, por exemplo, en Alasca, Siberia, e Norte do Canadá.
Porta de Ishtar
Características
Medía 14 metros de altura por 10 de ancho. Estaba construída en adobe recuberto por ladrillo vidriado e po de lapislázuli, cos teitos e portas de madeira de cedro, e fastuosamente decorada con leóns (símbolos da deusa mesopotámica Ishtar), dragóns (símbolos do deus Marduk) e touros (símbolos de Adad), enmarcados en conxuntos ornamentais a base de rosetas e outros motivos vexetais como palmeiras.
Clatrato de metano
Continentais
En 2008, investigadores canadenses e xaponeses extraeron unha corrente constante de gas natural dun proxecto de proba no sitio de hidrato de gas de Mallik no delta do río Mackenzie, no Canadá. Esta foi a segunda perforación feita en Mallik: a primeira tivera lugar en 2002 e utilizara calor para liberar o metano. No experimento de 2008, os investigadores puideron extraer gas ao rebaixar a presión, pero sen quentar, para o que cómpre unha enerxía significativamente menor. O campo de hidrato de gas de Mallik foi descuberto por Imperial Oil en 1971-1972.
Uso comercial
As reservas de metano sedimentario conteñen unha cantidade dese gas probablemente equivalente a de 2 a 10 veces as reservas coñecidas de gas natural convencional en 2013. Isto representa teoricamente unha fonte potencialmente importante para o futuro de hidrocarburos combustibles. Porén, na maioría dos xacementos con depósitos crese que está demasiado disperso como para que a súa extracciión sexa económica. Outros problemas aos que se enfronta a súa posible explotación comercial son a detección de reservas viables e o desenvolvemento da tecnoloxía para extraer o gas metano a partir dos depósitos de hidratos.
Porta de Ishtar
Características
Estaba situada sobre a Vía Procesional que conducía ao Esagila, o templo de Marduk, cuxo cigurat, o Etemanki, é unha das posibles localizacións que se barallan para a sonada Torre de Babel. Orixinariamente foi considerada unha das Sete Marabillas do Mundo Antigo, ata o seu reemprazamento polo Faro de Alexandría.