cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Río Mississippi
Sistema fluvial do río Mississippi
Na táboa seguinte recóllense todos os ríos da conca do Mississippi cuxa lonxitude supera os 300 km, aínda que poden faltar algúns. Ordenouse seguindo o río augas abaixo, desde a fonte ata a desembocadura, dividindo o curso nas dúas partes (Mississippi Baixo ou Inferior e Mississippi Alto ou Superior) en que habitualmente se fai.
En xeral, úsanse os anglicismos dos nomes dos ríos máis comunmente utilizados, naqueles casos en que non existe uso habitual da transliteración ao galego. Débese ter coidado á hora da utilización dos datos da táboa, xa que as distintas fontes proporcionan desigual información. En relación á lonxitude, hai que ter presente que se construíron moitas presas para regular o caudal e evitar as inundacións, o que provocou a diminución dalgúns cursos, nalgúns casos de forma moi importante ao quedar mergullados longos tramos tortuosos e meándricos. Isto debe ser estudado con coidado ao utilizar fontes antigas. (Ver tamén: Determinación da lonxitude.)
La Razón (Lugo)
La Razón foi un semanario editado en Lugo entre 1910 e 1916
Historia e características
Subtitulado Semanario independiente de intereses generales y noticias, apareceu antes de febreiro de 1910. Publicábase os domingos. Dirixido por Gerardo Castro Montoya, entre os seus redactores figurou Prudencio Rey Varela. Aínda se publicaba en setembro de 1916.
Cabo Verde nos Xogos Olímpicos
Cabo Verde participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1996, competindo en cada unha das edicións dos Xogos de Verán dende entón. Ningún deportista caboverdiano conseguiu gañar unha medalla olímpica e Cabo Verde nunca competiu nos Xogos Olímpicos de Inverno.
O Comité Olímpico Nacional de Cabo Verde é o Comité Olímpico Caboverdiano, que foi fundado en 1989 e foi recoñecido oficialmente polo Comité Olímpico Internacional en 1993.
Emilio Canda Adán
Emilio Canda Adán, nado na Lama e finado en Ribadavia en abril de 1938, foi un xornalista, escritor e empresario galego.
Traxectoria
Estudou nos Seminarios de Tui e Ourense. Foi fundador e director do Colexio Balmes de Vigo e despois creou outros en Fornelos de Montes e Ribadavia (1907). Como xornalista formou parte da redacción de El Criterio Gallego e colaborou en La Revista Popular e El Áncora de Pontevedra, El Lucense, Diario de Galicia e Aires d'a miña terra de Buenos Aires. Fundou e dirixiu Noticiero del Avia en Ribadavia entre 1910 e 1937, onde, segundo Carballo Calero, asinaba unha sección de contido satírico titulada "Paliques".
Obras
Publicou en castelán as novelas Argentina (1895) e Luz y sombra (Cuentos y novelitas) (1901). En galego é autor de dous relatos que apareceron na Revista Gallega: "¡Olla...!" (1888) e "O señor Pedro" (1898).
Xalisco
Xalisco é a cuarta entidade federativa máis poboada de México, e o cuarto estado máis desenvolvido en canto a actividades económicas, industriais, comerciais e culturais por debaixo de México Distrito Federal, Nuevo León e Baixa California.
Étimo
O topónimo Xalisco identifícase co nome náhuatl de Xālīxco (cfr. náhuatl actual Xālli (area), īxtli (cara), e o sufixo de lugar -co). O seu actual nome provén do náhuatl que significa "sobre a superficie da area".
Premio María Casares á mellor dirección
Os Premios de Teatro María Casares á mellor dirección outórgaos a Asociación de Actores e Actrices de Galicia aos mellores directores teatrais da temporada anterior, cando os demais premios María Casares.
Xalisco
Historia
Os primeiros achados arqueolóxicos en Xalisco teñen unha datación de máis de 20.000 anos, eran pobos que se dedicaban á caza e á recolleita de plantas e froitas silvestres. Arredor do 5.000 a.C. comezan a cultivar as primeiras plantas silvestres.
Mapamundis antigos
Os mapamundis antigos abarcan as representacións do mundo desde a antigüidade clásica á época dos descubrimentos e o nacemento da xeografía moderna.
O mapamundi de Tolomeo
miniatura|150px|O mapamundi de Tolomeo (arredor de 150). O mapamundi de Tolomeo é un mapa que se baseou na descrición do mundo recollida no libro Geographia de Tolomeo, escrito cara ao ano 150. A pesar de que nunca se atoparon os auténticos mapas de Tolomeo, a Geographia contén miles de referencias a varias partes do mundo antigo con coordenadas para a maior parte del, o cal permitiu que os cartógrafos puidesen reconstruír a visión ptolomeica do mundo cando os seus manuscritos foron redescubertos arredor do ano 1300.
O mapamundi do Beato de Liébana (1050)
miniatura|155px|esquerda|Copia do mapamundi do [[Beato de Liébana con orientación leste-Oeste.]] O Beato de Liébana (730 - 798) foi un frade e teólogo cántabro. Hoxe en día é sobre todo lembrado por ser o autor do Comentario á Apocalipse, publicado en 776. Ese Comentario contén tamén un dos máis antigos mapamundis da historia. Malia a que o manuscrito orixinal, así como o mapa, non chegou aos nosos días, algunhas copias do mapa quedaron en varios dos manuscritos existentes.
O mapa non ten un carácter exclusivamente xeográfico, aínda que si representa unha visión xeográfica do mundo -orixinada por Tolomeo-, senón que está feito para indicar graficamente o lugar que corresponde a cada un dos Apóstolos cristiáns no seu labor misional entre os pobos.
Lobás, Calvos de Randín
San Vicente de Lobás é unha parroquia do concello ourensán de Calvos de Randín na comarca da Limia. No ano 2007 tiña 185 habitantes (92 homes e 93 mulleres) distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución de 12 habitantes en relación ao ano 2000.
Mapamundis antigos
O mapamundi de Al-Idrisi (1154)
miniatura|150px|dereita|O mapamundi de Al-Idrisi con orientación Sur-Norte O mapa do xeógrafo árabe Al-Idrisi incorporou os coñecementos que os comerciantes e exploradores árabes compilaran sobre África e o océano Índico aos que xa tiñan (herdados dos xeógrafos clásicos), creando así un dos mapas do mundo máis exactos realizados ata o momento. Nótese que o Polo Norte se atopa na parte inferior do mapa.
Xalisco
Historia
Cando pobos do norte, seguramente por motivos climáticos, migraron ao centro de México e deron lugar a sociedades militaristas ao ter que dominar aos pobos asentados con anterioridade nos territorios nos que se estableceron.
No occidente de México déronse tres vagas migratorias diferentes, a tolteca nos séculos X e XII, a chichimeca, no XII e a mexica no XV. Os nómades nun proceso longo convertéronse en bandas seminómades e posteriormente en comunidades sedentarias como os caxcanes, tecos e tepehuanos (fillos dunha familia chamada uto-aztecana).
Mapamundis antigos
O mapamundi de Vinlandia
miniatura|esquerda|150px|O mapa de Vinlandia O mapa de Vinlandia probablemente se trate dun mapamundi do século XV redebuxado dun orixinal do século XIII. A súa importancia radica en que, ademais de mostrar África, Asia e Europa, o mapa representa un sector de terra no Océano Atlántico chamada Vinlandia. O mapa deixa ver que esa terra foi visitada no século XI. Crese que o mapa demostra que os exploradores viquingos descubriron e cartografaron o Novo Mundo antes de que o fixese Cristovo Colón en 1492.
O mapamundi de Hereford (1300)
miniatura|100px|O mapamundi de Hereford orientado ó leste. O mapamundi de Hereford é un mapa de T en O que data de aproximadamente o ano 1300. O mapa está asinado por un tal Richard de Holdingham ou Lafford.
Xalisco
Historia
miniatura|esquerda|250px|Imaxe de [[Porto Vallarta, Xalisco.]]
Mapamundis antigos
O mapamundi de Hereford (1300)
Está debuxado nunha soa folla de pergamiño de 158 por 133 centímetros. Escrito en tinta negra con engadido de vermello e ouro, e azul ou verde para a auga (co Mar Vermello pintado de vermello).
Xalisco
Demografía
A poboación no Estado de Xalisco era de 6.753.113 habitantes en 2005, dos cales na zona Metropolitana de Guadalaxara vivían 4.000.000 segundo o INEGI do ano 2000.
A taxa de crecemento poboacional xeral para Xalisco foi de 1.8% no período 2000-2005, e estimouse que a poboación economicamente activa era de 1.756.501 persoas en 2002.
Galicola
miniatura|Logo da Galicola. Galicola foi o nome dun refresco de cola feito e distribuído en Galiza pola Asociación Cultural Fontaira dende novembro de 2009, e que destina o 5% das vendas para a promoción e normalización da lingua galega. Por outra banda, segundo os impulsores da iniciativa, tamén se busca:
Mapamundis antigos
O mapamundi de De Virga (1411-1415)
miniatura|150px| O Mapamundi de De Virga ([[1411-1415).]] O mapamundi de De Virga foi realizado por Albertino de Virga entre 1411 e 1415. A Albertino de Virga, veneciano, coñéceselle tamén por un mapa do Mediterráneo de 1409, feito tamén en Venecia. O seu mapamundi é circular, debuxado nunha peza de pergamiño de 69,9 por 44 centímetros. Está formado polo propio mapa en si e por unha ampliación que contén un calendario e dúas táboas.
O mapamundi de Bianco (1436)
miniatura|esquerda|150px|O atlas de Andrea Bianco, (1436) orientado ó Leste. O atlas de Andrea Bianco, de 1436 comprende dez follas de pergamiño e mide 29 por 38 centímetros, cunha encadernación do século XVIII. O primeiro folio contén a descrición da Regra de Marteloio para determinar o rumbo, co círculo e cadrado, dúas táboas e outros dous diagramas. As oito follas seguintes conteñen varias cartas náuticas. A novena conta cun mapamundi circular de 25 centímetros de circunferencia. E o folio final contén un mapamundi baseado na primeira proxección de Tolomeo.
Galicola
Destacar que a asociación organiza un premio, o premio Angelo Casal, dotado co devantido 5% das vendas e que en 2010 foi concedido á agrupación Mocidade pola Língua para sufragar a súa iniciactiva a prol do galego.
Premio María Casares á mellor dirección
Os galardóns
miniatura|Cadaval gañou en 2008. miniatura|Cristina Domínguez gañou en 2014. Esta é a relación de directores e directoras galardoadas co Premio María Casares á mellor dirección:
As profesionais máis premiadas
O profesional que máis veces recibiu este galardón é o director Xulio Lago (5 ocasións), mentres que Cristina Domínguez o fixo en tres, e Ánxeles Cuña, Marta Pazos, Cándido Pazó e Xesús Ron en dúas ocasións.
María Antonina Sanjurjo Aranaz
María Antonina Sanjurjo Aranaz, nada en Santiago de Compostela o 6 de xullo de 1910 e finada en Vigo o 31 de outubro de 1939, foi unha pioneira do deporte galego, xogadora de hóckey sobre herba, fundadora en 1932 do Atlántida Hockey Club de Vigo e considerada “nai” do hóckey sobre herba en Galicia.
A familia Sanjurjo
A familia Sanjurjo era coñecida en Vigo. O avó de Antonina, Antonio Sanjurjo Badía, foi un empresario establecido en Vigo, inventor do primeiro submarino galego, que tamén participou na política local. Antonio Sanjurjo tivo dúas fillas (Ramona e Carmen) e tres fillos (Antonio, Manuel e Fernando). Antonio, enxeñeiro naval fíxose cargo das empresas Sanjurjo en Vigo e Manuel (o pai de Antonina) encargouse da empresa de autobuses A Rexional, fundada polo seu pai e radicada en Santiago de Compostela. Manuel Sanjurjo casou e trasladouse a Santiago de Compostela. Cando uns anos despois morreu o seu irmán Antonio, vendeu A Rexional e regresou a Vigo coa súa familia para facerse cargo das empresas do seu pai.
Antonina, filla de Manuel Sanjurjo Otero e María Aranaz Elices foi a segunda de trece irmáns (Manuel, María Antonina, Concepción, María del Carmen, Ramona, Teresa, Filomena, Margarita, Fernando, María Milagros, María Jesús, María Pilar e Dolores) e Vigo foi a cidade onde medrou.
Cando residía nos Estados Unidos, onde viaxou para ampliar os seus estudos, enfermou de tuberculose, véndose na obriga de regresar a Vigo, onde morreu o 31 de outubro de 1939 aos vinte e nove anos.
Formación académica e carreira profesional
María Antonina estudou Peritaxe Mercantil en Vigo, obtendo o título na Escola Profesional de Comercio en 1929. En 1930 titulouse como profesora mercantil na escola de Altos Estudos Mercantís da Coruña. Posteriormente marchou a Madrid para continuar os seus estudos e no curso 1931-1932 instalouse na Residencia de Señoritas. Matriculouse na Facultade de Dereito da Universidade Central e na Escola de Altos Estudos Mercantís de Madrid, cursando varias materias de Dereito e graduándose na especialidade Actuarial. Xa de volta en Vigo, durante o curso 1932-1933 exerceu como profesora axudante da Cátedra de Xeografía na Escola Profesional de Comercio de Vigo.
No curso seguinte, 1935-1936, obtivo unha bolsa na Clark University, onde estudou Xeografía e obtivo o título de "máster". Mentres realizaba a súa tese, durante os cursos 1936 e 1938 traballou de instrutora no New Jersey College for Women, onde lograra a cátedra de español. En 1938 doutorouse coa investigación An Approach To The Colonial Evaluation Of The French West Indies And French Guiana, no departamento de Xeografía da Universidade de Clark.
Mapamundis antigos
O mapamundi de Bianco (1436)
Algúns autores cren que os mapas de Bianco foron os primeiros en retratar fielmente as costas da Florida (como unha gran península unida a unha grande illa etiquetada como Antillia. Bianco tamén colaborou con Frei Mauro no mapamundi de Frei Mauro do ano 1459.
O mapamundi de Frei Mauro (1459)
miniatura|150px|O Mapamundi de Frei Mauro ([[1459).]] O Mapamundi de Frei Mauro creouse entre 1457 e 1459 polo monxe veneciano Frei Mauro. É un planisferio circular debuxado en pergamiño e enmarcado en madeira, de arredor de 2 metros de diámetro. O mapamundi orixinal fíxoo Frei Mauro e o seu asistente Andrea Bianco, un mariñeiro cartógrafo ao servizo do rei Afonso V de Portugal. O mapa completouse o 24 de abril de 1459 e enviouse a Portugal, pero non se conservou ata os nosos días. Frei Mauro morreu ao ano seguinte mentres realizaba unha copia do mapa para o señorío de Venecia, e a copia foi completada por Andrea Bianco.
O planisferio de Cantino (1502)
miniatura|esquerda|150px|O planisferio de Cantino, (1502) O mapamundi ou planisferio de Cantino é o mapa máis antigo que mostra os descubrimentos portugueses de oriente e occidente. Recibe o seu nome de Alberto Cantino, un axente do duque de Ferrara que conseguiu introducilo ás agachadas en Italia desde Portugal en 1502. Este mapa é particularmente notable polo feito de que rexistra un (aínda fragmentario) anaco da costa do Brasil, descuberto accidentalmente en 1500 polo explorador portugués Pedro Álvares Cabral e subsecuentemente explorado por Gonçalo Coelho e Amerigo Vespucci.
Mapa de Piri Reis (1513)
miniatura|O mapa de Piri Reis O mapa de Piri Reis é un famoso mapa do mundo premoderno creado no século XVI polo almirante e cartógrafo turco-otomán Piri Reis. O mapa mostra parte das costas occidentais de Europa e do norte de África cunha notable exactitude; a costa do Brasil é tamén recoñecible. Varias illas atlánticas, incluídas os Azores e as Canarias aparecen tamén representadas, así como a mítica illa de Antillia. O mapa é digno de mención pola representación dunha masa de terra austral, que moitos tomaron como evidencia dunha antiga conciencia da existencia da Antártida.
Xogos Panamericanos
miniatura|dereita|Bandeira da ODEPA.
Os Xogos Panamericanos son un evento multideportivos, que ten como base os Xogos Olímpicos e son organizados pola Organización Deportiva Panamericana (ODEPA). Son como unha versión aos Xogos Olímpicos modernos, nos que participan os países do continente americano.
Edicións
Os Xogos Panamericanos comezáronse a disputar no ano 1951 en Buenos Aires. Dende aquela, os xogos disputáronse ininterrompidamente cada catro anos en cidades de toda América. No ano 1990 houbo un intento de celebrar de Xogos Panamericanos de Inverno, mais non se levaron a cabo.
Nacións participantes
Hai 41 Comités Olímpicos Nacionais recoñecidos para participar nestes xogos.
Medalleiro histórico
Véxase o artigo Medalleiro histórico dos Xogos Panamericanos.
María Antonina Sanjurjo Aranaz
Formación académica e carreira profesional
María Antonina Sanjurjo deixou constancia da súa experiencia nos Estados Unidos nun artigo publicado no Faro de Vigo titulado "Las Universidades norteamericanas. Crónica de una señorita viguesa" (Faro de Vigo, 11 de marzo de 1935).
Upupidae
Os upúpidos (Upupidae) son un clado de aves bucerotiformes propias do Vello Mundo. Segundo algúns autores, os upúpidos teñen categoría de orde denominada Upupiformes (ver Taxonomía de Sibley-Ahlquist).
María Antonina Sanjurjo Aranaz
Compromiso político
O seu compromiso con Galicia levouna a asinar un manifesto de mulleres universitarias solicitando o voto para o Partido Galeguista. A nota de prensa publicada no Faro de Vigo o 27 de xuño de 1931 co título Un manifiesto de las mujeres universitarias solicitaba o voto para a candidatura galeguista, porque, entre outros motivos, argumentaba: "(...) é no Estatuto Galego que estes tres deputados defenderán no Parlamento onde por vez primeira a muller é colocada en igual plano que o home en orde a privilexios e dereitos". Nesta nota tamén deixábase ver o apoio ao voto feminino. No ano 1933 María Antonina afiliouse ao Partido Galeguista, actuando como bibliotecaria do grupo de Vigo.
O Atlántida Hockey Club
Na Residencia de Señoritas, que promocionaba a práctica do deporte entre as mulleres, María Antonina coñeceu o hóchey sobre herba e así comenzou a compaxinar a súa formación académica coa súa paixón polo deporte. No verán de 1932 creou en Vigo o Atlántida Hockey Club, un equipo no que participaron xogadoras da cidade e arredores e no que tamén colaboraron as súas irmás Carmela e Tere. Este equipo foi un dos mellores de Galicia e bateu dúas veces ao Campión de España, o "Club de Campo" de Madrid.
Upupidae
Xénero e especies
A familia dos upúpidos inclúe un só xénero, Upupa, con dúas especies: En Galicia vive a especie Upupa epops, a bubela.
María Antonina Sanjurjo Aranaz
O Atlántida Hockey Club
As xogadoras dos primeiros anos que apareceron na prensa foron: Margarita Alonso, María Antonina Sanjurjo, Gloria López, María Teresa Casabuena, Rosita Canellas, Lolita Santoro, Gloria Tapias, Tata Morais, Quinocha de Haz, Luz Vizcaíno, Carmela Sanjurjo (capitá), Margarita Tapias, Teresa Jáudenes, Minucha Tapias, Margarita Pardo, Nini Pérez Riveiro, Chicha Aymeric e Tere Sanjurjo.
Upupidae
Xénero e especies
Xénero Upupa:
María Antonina Sanjurjo Aranaz
O Atlántida Hockey Club
Ese mesmo ano, Sanjurjo pronunciou unha histórica conferencia, organizada polos "Amigos del Arte", defendendo a práctica deportiva por parte das mulleres, na que sinalou:
2014
Febreiro
miniatura|350px|Países participantes nos [[Xogos Olímpicos de Sochi 2014|XXII Xogos Olímpicos de Inverno]]
Marzo
miniatura|9M-MRO, o aparello perdido no incidente do [[Voo 370 de Malaysia Airlines]]
Maio
miniatura|Busto de [[Xosé María Díaz Castro nos Vilares, Guitiriz]]
Xuño
miniatura|dereita|[[Filipe VI de España]]
Xullo
miniatura|280px|[[Selección de fútbol de Alemaña|Alemaña celebrando a vitoria na final da Copa Mundial de Fútbol de 2014]]
Mija Martina
Mija Martina, nada en Mostar o 26 de abril de 1984, é unha cantante e presentadora bosníaca, coñecida por representar o seu país no Festival de Eurovisión en 2003 coa canción "Ne Brini" (en galego: "Non te preocupes").
Traxectoria
Mija comezou a cantar con tres anos, cando gañou un concurso infantil da canción na Bosnia e Hercegovina e foi considerada unha futura estrela da música no seu país. Pronto comezou a ser habitúal nos concursos musicais do seu país, ata que apareceu por primeira vez con dezaseis anos nun certame de música profesional de Saraxevo.
Con dezanove anos foi elixida para representar a Bosnia e Hercegovina no Festival da Canción de Eurovisión 2003 coa canción Ne Brini. Ela xa se presentara dous veces na preselección do seu país para participar no festival, sen lograr gañar. Finalmente, o 24 de maio de 2003, representou ao seu país no Festival da Canción de Eurovisión 2003. Mija actuou en sexta posición e finalizou no posto dezaseis con 26 puntos, conseguindo a quinta mellor posición da historia de Bosnia e Hercegovina no Festival de Eurovisión.
Tamén traballou nunha canle local de TV en Mostar como presentadora dun programa musical.
Charlie e o grande ascensor de cristal
Charlie e o grande ascensor de cristal, é un libro infantil escrito polo autor galés Roald Dahl, continuación de Charlie e a fábrica de chocolate. Nun principio o autor quería publicar un só libro, pero por indicación do seu editor dividiuno en dous.
Argumento
Despois de conseguir o dereito a herdar a fábrica de chocolate, Charlie emprende unha viaxe con Willy Wonka e a súa familia ó espazo exterior mercede ó marabilloso ascensor de cristal, pero debido a un erro técnico entran en órbita. Unha vez que chegan ó espazo encóntranse co primeiro hotel espacial da historia, feito nos Estados Unidos, onde quedan a vivir. Dentro do hotel son sorprendidos por unhas criaturas sanguentas do universo chamadas Knidos Vermiciosos. Trás unha serie de problemas déixanos escapar. Os superviventes volven ó ascensor de cristal e intentar volver á terra, pero os Knidos Vermiciosos os atacan de novo. Finalmente Charlie e Willy Wonka son os salvadores e logran facer regresar o ascensor á Terra. Ó regreso Willy Wonka amósalles unhas pastillas chamadas Wonka-Vita, que permiten rexuvenecer 20 anos. Wonka ofrécelles varias pastillas ós avós de Charlie, que entolecidos por rexuvenecer consomen máis da conta, converténdose en bebés, agás o avó Joe, que decide non tomar pastillas e a avoa Georgina, que rexuvenece demasiado rápido e desaparece.
Davy Roef
Davy Roef, nado en Antuerpen o 6 de febreiro de 1994, é un futbolista belga. Xoga de porteiro e o seu club actual é o Waasland-Beveren, cedido polo RSC Anderlecht.
Traxectoria
O 24 de xaneiro anunciouse a súa fichaxe polo Deportivo da Coruña, cedido por 6 meses polo RSC Anderlecht, converténdose no primeiro xogador belga en vestir a camisola do equipo coruñés.
Xosé Manuel Casabella López
Xosé Manuel Casabella López, nado en Ferreira (O Valadouro) o 13 de maio de 1941, é un arquitecto galego.
Traxectoria
Obtivo o título de arquitecto en 1967 pola Escola Técnica Superior de Arquitectura de Barcelona onde en 1971 inicia a súa carreira como docente. En 1973 trasladouse á Coruña e pasou a formar parte do equipo fundador da Escola Técnica Superior de Arquitectura da Coruña. Foi director do departamento de Proxectos e Urbanismo e dende 2005 é o director da ETSAC .Membro da Real Academia Galega de Belas Artes Nosa Señora do Rosario como académico numerario da Sección de Arquitectura dende o 29 de maio de 2010.
Obras
miniatura|Casa do Concello da Capela.
BTU
A BTU ou BTu é a unidade de enerxía inglesa. É a abreviatura de British Thermal Unit. Emprégase principalmente nos Estados Unidos e ocasionalmente tamén se pode encontrar en documentación ou equipos antigos de orixe británica. Na maior parte dos ámbitos da técnica e da física foi substituída polo joule, que é a unidade correspondente do sistema internacional.
Unha BTU representa a cantidade de enerxía precisa para elevar un grao Fahrenheit a temperatura dunha libra de auga en condicións atmosféricas normais. Un pé cúbico de gas natural despide unha media de 1 000 BTU, cun intervalo de valores de entre 500 e 1 500 BTU.
1780
Outros
Historia ano a ano
BTU
Equivale aproximadamente a:
Roadster
miniatura|right|[[Triumph TR3A, un roadster tradicional.]]
Un roadster é un coche bipraza aberto, sen un teito fixo nin protección lateral contra a intemperie (con xanelas retráctiles o coche é tecnicamente un cabriolé, e non un roadster) con énfases no pilotaxe deportivo. Os roadsters adoitan ter teitos brandos aínda que os teitos duros retráctiles estanse facendo máis comúns.
A historia do deseño
miniatura|Antigo roadster competindo pola [[Copa Vanderbilt.]] En 1916, a Sociedade de Enxeñeiros Automotrices definiron un roadster como: "un automóbil aberto con dous ou tres asentos. Pode ter asentos adicionais nos estribos ou na cuberta traseira". O asento adicional na cuberta traseira era coñecido como o asento da sogra. Un roadster aínda se define como un convertible de dous asentos.
Tradicionalmente, os roadsters non teñen xanelas, e nalgúns casos, non teñen portas. Algúns fabricantes aínda ofrecen roadsters que cumpren a descrición estrita. Estes inclúen o Morgan Roadster sen xanelas, Caterham, co Seven sen portas, e Ariel, co Atom sen carrozaría. Malia estes exemplos, o roadster tradicional foi substituído por coches de dous asentos convertibles con xanelas laterais que se retraen nas portas. Estes convertibles, incluíndo o Alfa Romeo Spider, MGB e Triumph TR4, foron aceptados como roadsters. O termo "roadster" abarca agora todos os convertibles de dous asentos, incluíndo aqueles con teitos eléctricos ou teitos duros retráctiles.
Hot rod Roadsters
miniatura|[[Hot Rod sobre a base dun Ford Modelo A roadster.]] Os hot rod americanos baséanse nos roadsters e cupés da pre-segunda guerra mundial. O último Modelo T e o Ford de 1932 foron os chasis de partida máis populares.
Coches de carreiras do Campionato
O termo Roadster aplícase aos AAA/USAC Championship Cars, con motor dianteiro, asociados cas 500 Millas de Indianápolis. O motor e o eixe de accionamento do roadster están desprazados da liña central do coche. Isto permite que o asento do piloto este baixo no chasis facilitando así compensar o peso o que é beneficioso en pistas ovais. Pódese montar un mecánico á beira do piloto. miniatura|left|1957 Kurtis Indy Roadster Un dos motivos de por que este tipo de carreiras de coches se coñece como "roadster" é que un equipo que estaba preparando un novo coche para Indianápolis 500, cubrirano nun recuncho da súa tenda. Preguntóuselles sobre o seu coche e eles intentaron ocultar a súa importancia dicindo que era só o seu "roadster". Despois da carreira de Indianápolis fíxose público e o nome de "roadster" quedou unido a el.
Os roadsters desapareceron da competición a finais da década de 1960, logo da presentación e o posterior dominio, dos coches con motor traseiro. O último roadster en participar na carreira foi construído e pilotado por Jim Hurtubise na carreira de 1968 e retirouse cedo. Hurtubise tratou de presentar o mesmo coche en 1969, pero, mentres facía a súa volta de cualificación nunha moi boa velocidade, o motor fallou na última das catro voltas. O coche presentouse varias veces máis, pero nunca foi considerado seriamente o suficientemente rápido como para empezar. Construíronse algúns midgets que correron na década de 1970, pero nunca foron competitivos.
FEN1
FEN1 (Flap endonuclease 1, endonuclease flap 1 ou endonuclease de solapa 1), tamén chamada endonuclease específica da estrutura de solapa 1 (flap structure-specific endonuclease 1), é un encima que nos humanos está codificado polo xene FEN1 do cromosoma 11.
Función
A proteína codificada por este xene elimina as solapas ou flaps 5' colgantes (ou curtas seccións de ADN de febra simple que sobresaen e quedan "colgando" porque as súas bases nucleotídicas non poden unirse ás súas bases complementarias) formadas na reparación do ADN e procesan os extremos 5' dos fragmentos de Okazaki na febra retardada durante a síntese de ADN. A interacción física directa entre esta proteína e a endonuclease AP 1 durante a reparación por escisión de bases de parche longo fai que se produza unha carga ordenada de proteínas sobre o substrato, pasando así o substrato dun encima a outro. A proteína é un membro da familia de endonucleases XPG/RAD2 e é unha das dez proteínas esenciais para a replicación do ADN en sistemas libres de células. A estrutura secundaria do ADN pode inhibir o procesamento das solapas onde hai certas repeticións de trinucleótido de maneira dependente da lonxitude ao ocultar o extremo 5' da solapa, que é necesario para a unión e a clivaxe pola proteína codificada por este xene. Por tanto, a estrutura secundaria pode impedir a función protectora desta proteína, orixinando expansións de trinucleótidos específicos de sitio.
Interaccións
A endonuclease específica de estrutura flap 1 (FEN1) presenta interaccións con:
Sobreexpresión de FEN1 en cancros
A FEN1 sobreexprésase na maioría dos cancros de mama, próstata, estómago, neuroblastomas, pancreáticos, e de pulmón.
A FEN1 é un encima esencial nunha vía de reparacións inexacta de roturas de dobre febra no ADN chamada unión de extremos alternativa dependente de microhomoloxía ou unión de extremos mediada por microhomoloxía (MMEJ). A MMEJ sempre implica polo menos unha pequena deleción, polo que é unha vía mutaxénica. Outras vías poden tamén reparar roturas de dobre febra no ADN, incluíndo a vía menos inexacta da unión de extremos non homólogos (NHEJ) e vías exactas que usan a reparación recombinacional homóloga (HRR). Varios factores determinan que vía se usará para reparar as roturas de dobre febra do ADN. Cando a FEN1 se sobreexpresa (e isto ocorre cando o seu promotor é hipometilado ) a vía moi inexacta MMEJ pode ser favorecida, causando un maior grao de mutación e un incremento do risco de cancro.
Os cancros son a miúdo deficientes na expresión dun ou máis xenes de reparación do ADN, pero a sobreexpresión dun xene de reparación do ADN é infrecuente no cancro. A reparación MMEJ mediada pola FEN1 é moi inexacta, polo que neste caso, a sobreexpresión, en vez da subexpresión, conduce ao cancro.
Comité Olímpico Caboverdiano
O Comité Olímpico Caboverdiano (COC) é un membro do Comité Olímpico Internacional e como Comité Olímpico Nacional organiza os eventos de carácter olímpico de Cabo Verde e organiza os deportes que terán representación do país nos Xogos Olímpicos. Foi creado en 1989, forma parte da Asociación dos Comités Olímpicos Nacionais de África e é membro fundador da Asociación dos Comités Olímpicos de Lingua Oficial Portuguesa.
Economía de Libia
A economía de Libia é unha das máis fortes de África grazas ó petróleo e ó gas natural, que responden por 95% das exportacións do país, 1/4 do produto interno bruto e 60% dos salarios do sector público.
José López Penedo
José López Penedo, coñecido como Liberto López, nado en Paredes (A Cidá, O Irixo) o 13 de xullo de 1915 e finado en Barcelona o 4 de febreiro de 1950, foi un guerrilleiro anarquista galego.
Economía de Libia
A pesar dos sucesivos bloqueos económicos impostos pola Organización das Nacións Unidas (ONU) e algúns países occidentais, a economía do país logrou sosterse e Libia nunca coñeceu situacións tan desesperadas como as que viviu Iraq, tras ser vítima de medidas similares por parte da ONU. En 2003 despois de reformas económicas, a ONU suspendeu o bloqueo económico ao país.
José López Penedo
Traxectoria
Albanel, estaba afiliado á Confederación Nacional do Traballo (CNT). Durante a guerra civil loitou na Columna Durruti. Ao finalizar a guerra, participou en accións antifranquistas con grupos libertarios. Pasou a Francia e durante a ocupación alemá participou na Resistencia na zona de Prats de Molló.
Despois da liberación de Francia, entrou no grupo guerrilleiro libertario de Francesc Sabaté Llopart (El Quico), onde se encargaba de redactar os panfletos e os periódicos clandestinos. En xullo de 1947 participou no grupo que axustizou o infiltrado Eliseo Melís, e o 2 de marzo de 1949, cos irmáns Sabaté e outros, participou en Barcelona no ametrallamento do automóbil de Eduardo Quintela Bóveda, xefe de Brigada Política da policía, acción na que resultaron mortos o secretario do Frente de Juventudes do distrito universitario Manuel Piñol Ballester e o seu chofer.
Foi detido o 9 de marzo nunha casa de La Torrassa (L'Hospitalet de Llobregat), onde pasaba a noite con Josep Sabaté Llopart á espera de pasar a Francia. Os dous foron sorprendidos, e aínda que se defenderon e conseguiron saltar por unha fiestra, José foi ferido dun disparo no pulmón e capturado inconsciente, mentres que Sabaté conseguiu fuxir. Levado ao dispensario da Cruz Vermella de Collblanc, foi trasladado ao Hospital Militar, onde foi operado antes de ser internado e interrogado na Xefatura de Policía. O 16 de novembro de 1949 foi xulgado por un consello de guerra e condenado a morte polo atentado contra Quintela. Foi fusilado o 4 de febreiro de 1950 en El Camp de La Bota de Barcelona, xunto co seu compañeiro Carlos Vidal Passanau, e foi enterrado no cemiterio de La Pedrera.
Praia da Concha
Praia da Concha pode referirse a:
Yersinia pestis
Yersinia pestis (antes chamada Pasteurella pestis) é unha especie de bacterias gramnegativas con forma de bacilo ou cocobacilo, anaerobia facultativa, que pode infectar a humanos e outros animais, e é a causante das pragas de peste dos últimos 1300 anos.
A infección por Y. pestis en humanos pode presentarse de tres formas principais: peste pneumónica, peste septicémica, e peste bubónica. Todas as formas foron responsables de epidemias de grande mortalidade na historia humana, como a Peste de Xustiniano no século VI e a Peste negra que matou a 1/3 da poboación europea no século XIV. Pénsase que esas pragas se orixinaron en poboacións de roedores da China.
Y. pestis foi descuberta en 1894 por Alexandre Yersin,un médico e bacteriólogo francosuízo do Instituto Pasteur, durante unha peste epidémica en Hong Kong. Yersin era membro da escola de pensamento de Pasteur. Por outra parte, Kitasato Shibasaburō, un bacteriólogo xaponés formado en Alemaña na metodoloxía de Robert Koch, tamén se ocupou naquela época da procura do axente causante da peste. Porén, foi Yersin quen realmente asociou a peste con Yersinia pestis. Orixinalmente a bacteria recibiu o nome de Pasteurella pestis, pero o organismo foi renomeado en 1967 co seu nome actual.
A Organización Mundial da Saúde informa todos os anos de miles de casos de peste, aínda que hoxe cun adecuado e rápido tratamento, o prognóstico das vítimas mellorou moito. Durante a guerra do Vietnam os casos en Asia multiplicáronse por 5 ou por 6, posiblemente debido á destrución dos ecosistemas e a unha maior proximidade entre os homes e os animais. A peste tamén afecta moi prexudicialmente a outros mamíferos (furóns, cans das praderías etc.)
Características xerais
Y. pestis é un bacilo anaerobio facultativo cunha tinguidura bipolar (que lle dá ao aspecto dun imperdible). Similar a outros membros do xénero Yersinia dá negativo na proba de urease, e nas da fermentación da lactosa, e do indol. A especie máis próxima é o patóxeno gastrointestinal Yersinia pseudotuberculosis, e máis afastada está Yersinia enterocolitica.
Xenoma
A secuencia xenómica completa de Y. pestis está dispoñible para dúas das tres subespecies de Y. pestis: cepa KIM (do biovar Medievalis), e cepa CO92 (do biovar Orientalis, obtido dun illado clínico nos Estados Unidos). En 2006, acabouse de completar a secuencia xenómica da cepa do biovar Antiqua. Igual que outras capas patóxenas, hai signos de mutacións de perda de funcións. O cromosoma da capa KIM ten 4.600.755 pares de bases; o cromosoma da cepa CO92 ten 4.653.728 pares de bases. Igual que os seus parentes próximos Y. pseudotuberculosis e Y. enterocolitica, Y. pestis contén o plásmido pCD1. Ademais, contén outros dous plásmidos, o pPCP1 (tamén chamado pPla ou pPst) e o pMT1 (tamén chamado pFra), que non están presentes noutras especies de Yersinia. O plásmido pFra codifica a fosfolipase D que é importante pola capacidade de Y. pestis de ser transmitida por pulgas. O pPla codifica unha protease, Pla, que activa o plasminóxeno nos hóspedes humanos e é un factor de virulencia moi importante na peste pneumónica. Xunto con estes plásmidos e unha illa de patoxenicidade chamada HPI, o xenoma codifica tamén varias proteínas que causan a patoxénese, que son moi características de Y. pestis. Entre outras cousas, estes factores de virulencia son necesarios para a adhesión da bacteria e a inxección de proteínas na célula hóspede, a invasión da bacteria na célula hóspede (por medio do sistema de secreción de tipo III), e para a captación e ligazón do ferro que procede dos glóbulos vermellos (por medio de sideróforos).
Y. pestis pénsase que descende de Y. pseudotuberculosis, da que difire só na presenza de plásmidos de virulencia específicos.
1781
Outros
Historia ano a ano
Vítor I
Vítor I pode referirse a:
Yersinia pestis
Xenoma
En 2006 fíxose unha análise proteómica exhaustiva e comparativa da cepa KIM de Y. pestis. A análise centrouse no momento da transición ao crecemento similar ao crecemento nas células hóspedes.
Patoxenia e inmunidade
miniatura|A pulga da rata [[Xenopsylla cheopis infectada por Yersinia pestis, que aparece como unha masa escura no intestino. O intestino anterior (proventrículo), desta pulga queda bloqueado por un biofilme de Y. pestis, e cando a pulga quere tragar o alimento dun hóspede non infectado regurxita as bacterias na ferida da picada, causando a infección.]]
Nos hóspedes reservorio
Os reservorios de Y. pestis son varias especies de roedores. Nas estepas, as especies reservorio crese que son principalmente as marmotas. En Norteamérica crese que varias especies de roedores son reservorios de Y. pestis. Porén, a dinámica da enfermidade esperada non se observou en ningunha especie de roedor, e sábese que esas poboacións de roedores teñen unha resistencia variable á bacteria, que fai que algúns individuos sexan susceptibles e outros sexan portadores asintomáticos. Hai probas de que as pulgas doutros mamíferos tamén teñen un papel nas epidemias de peste humanas.
Esta falta de coñecementos sobre a dinámica da praga nas especies de mamíferos dáse tamén entre os roedores susceptibles como os cans das praderías de rabo negro (Cynomys ludovicianus), nos cales a praga pode causar o colapso de toda a colonia, causando un efecto masivo na rede trófica da que forman parte. Porén, a dinámica de transmisión nos cans das praderías parece non depender de pulgas co tubo dixestivo obstruído, senón talvez dos cadáveres, pulgas non obstruídas ou outros vectores.
Noutras rexións do mundo, o reservorio da infección non está claramente identificado, o cal complica a prevención e os programas de alerta temperá. Un exemplo é a epidemia de 2003 en Alxeria.
Vector
A transmisión de Y. pestis polas pulgas está ben caracterizada. A transmisión inicial de Y. pestis polo vector ocorre durante a súa alimentación. Varias proteínas contribúen ao mantemento da bacteria no tracto dixestivo da pulga, entre elas o sistema de almacenamento de hemina (Hms) e a toxina murina de Yersinia (Ymt).
Aínda que a toxina murina de Yersinia é moi tóxica para os roedores e antes se pensaba que se producía para asegurar a reinfección dos novos hóspedes, o que está demostrado é que a Ymt é importante para a supervivencia de Y. pestis nas pulgas.
O sistema Hms xoga un importante papel na transmisión de Y. pestis ao hóspede mamífero. Mentres que no vector insecto, as proteínas codficadas polos loci xenéticos do Hms inducen a formación de biofilmes no proventriculo, unha válvula que conecta o intestino medio co esófago do insecto. A agregación no biofilme impide a alimentación, xa que se forma unha masa de sangue coagulado inxerido e de bacterias (denominado "bloque de Bacot". ) A transmisión de Y. pestis ten lugar durante os inútiles intentos da pulga por alimentarse dun sangue que non poderá tragar. O sangue inxerido é bombeado ao esófago, onde remove algunhas das bacterias que forman o tapón do proventrículo, e o sangue coas bacterias é regurxitado na ferida da picadura do hóspede, e as bacterias pasan ao seu sistema circulatorio. Como as pulgas non se poden alimentar, teñen fame e pican máis frecuentemente.
En humanos e outros hóspedes susceptibles
A patoxénese debida á infección por Y. pestis dos hóspedes mamíferos é producida por varios factores como a capacidade da bacteria de suprimir e evitar as respostas normais do sistema inmunitario, como a fagocitose e a produción de anticorpos. A picada das pulgas permite que a bacteria sobrepase a barreira da pel. Y. pestis expresa o produto do xene yadBC, que é similar ás adhesinas doutras especies de Yersinia, o que facilita a adherencia e invasión das células epiteliais. Y. pestis expresa un activador do plasminóxeno que é un importante factor de virulencia para a peste pneumónica e que podería degradar os coágulos e sangue para facilitar a invasión sistémica. Moitos dos factores de virulencia da bacteria son antifagocíticos. Dous impotantes antíxenos antifagocíticos, chamados F1 (Fracción 1) e V ou LcrV, son importantes para a virulencia. Estes antíxenos prodúceos a bacteria á temperatura corporal humana normal. Ademais, Y. pestis sobrevive e produce os antíxenos F1 e V mentres está no interior de células brancas do sangue como os monocitos, pero non en neutrófilos. A inmunidade natural ou inducida conséguese pola produción de anticorpos opsonizantes específicos contra os antíxenos F1 e V; os anticorpos contra F1 e V inducen a fagocitose por parte dos neutrófilos.
Ademais, o sistema de secreción de tipo III (T3SS) permite que Y. pestis inxecte proteínas nos macrófagos e outras células inmunes. Estas proteínas inxectadas polo T3SS denomínanse Yops (Yersinia Outer Proteins, Proteína Externas de Yersinia) e entre elas está Yop B/D, que forma poros na membrana plasmática do hóspede e foi asociada coa citólise. Inxéctanse no citoplasma da célula hóspede por medio do T3SS as YopO, YopH, YopM, YopT, YopJ, e YopE por poros creados en parte por YopB e YopD. As proteínas Yop inxectadas limitan a fagocitose e as vías de sinalización celular importantes para o sistema inmunitario innato. Ademais, algunhas cepas de Y. pestis son capaces de interferir coa sinalización inmune (por exemplo, ao impediren a liberación dalgunhas citocinas).
YopE funciona como proteína activadora da GTPase para membros da familia Rho de GTPases como RAC1. YopT é unha cisteína protease que inhibe RhoA ao eliminar o grupo isoprenilo, que é importante para a localización da proteína na membrana plasmática. Propúxose que YopE e YopT poderían funcionar limitando a citólise inducida por YopB/D. Isto podería limitar o función de YopB/D de crear os poros usados para a inserción de Yop nas células hóspedes e impedir a rotura inducida por YopB/D das células hóspede e que se libere o contido celular, o cal atraería e estimularía as respostas inmunitarias.
YopJ é unha acetiltransferase que se une a unha hélice alfa conservada das quinases MAPK. YopJ acetila as quinases MAPK en residuos de serinas e treoninas que normalmente se fosforilan durante a activación da cascada das quinases MAP. YopJ actívase nas células eucariotas pola interacción co ácido fítico (IP6) da célula diana. Esta distorsión da actividade das proteína quinases da célula hóspede causa a apoptose dos macrófagos, e propúxose que é importante para o establecemento da infección e para a evasión da acción do sistema inmunitario. YopO é unha proteína quinase tamén coñecida como proteína quinase A de Yersinia (YpkA). YopO é un potente indutor da apoptose dos macrófagos humanos.
Inmunidade
Non hai vacinas efectivas contra a doenza. Téñense utilizado algunhas vacinas de escasa efectividade e que podían causar graves inflamacións, como a vacina inactivada con formol, que xa non se usa. Estanse facendo experimentos con técnicas de enxeñaria xenética de vacinas baseadas nos antíxenos F1 e V e parecen prometedores. Porén, as bacterias que carecen do antíxeno F1 seguen sendo virulentas, e os antíxenos V son suficientemente variables como para que unha vacina composta deles non sexa totalmente protectora.
Síntomas e progresión da enfermidade
Coa excepción dos bubóns, os síntomas iniciais da peste son moi similares ao de moitas outras enfermidades, o que fai difícil o diagnóstico.
Determinación clínica
A tinguidura de Gram pode confirmar a presenza de bacilos gramnegativos, e nalgúns casos a identificación de formas de dobre curvatura. Unha proba serolóxica anti-F1 pode diferenciar as diferentes especies de Yersinia, e a reacción en cadea da polimerase (PCR) pode utilizarse para identificar a Y. pestis.
A proteína H da fibra da cola do bacteriófago fago de Yersinia L-413C permite a diferenciación entre Y. pestis e Y. pseudotuberculosis.
Tratamento
O tratamento tradicional de primeira liña contra Y. pestis son os antibióticos estreptomicina, cloranfenicol, tetraciclina, e as fluoroquinolonas. Hai tamén boas evidencias que apoian o uso de doxiciclina ou xentamicina. Illáronse cepas resistentes, polo que o tratamento debe guiarse polas sensibilidades aos antibióticos sempre que sexa posible. O tratamento antibiótico só é insuficiente para algúns pacientes, que poden tamén requirir apoio circulatorio, respiratorio ou renal.
A Peste de Xustiniano
A mediados do século VI produciuse unha pandemia coñecida como Peste de Xustiniano, que matou a unha terceira parte dos habitantes do Imperio Bizantino, que se cre foi debida á peste bubónica. Houbo epidemias recorrentes e non desapareceu de todo ata o ano 750. Un estudo xenético suxire que esta praga se orixinou de cepas hoxe extintas de Y. pestis, xeneticamente distintas das cepas que orixinaron a Peste negra no século XIV, ou talvez de patóxenos non relacionados coa peste bubónica. En 2012 investigadores alemáns recolleron mostras de Y. pestis de tumbas da época de Xustiniano para reconstruíren o ADN da bacteria.
A Peste negra
En 2000, Didier Raoult e outros informaron do descubrimento de ADN de Y. pestis en tecido de polpa dental de mostras dun cemiterio do século XIV de Montpellier. Outro estudo de 2010, que estudou restos de vítimas da peste enterradas en Inglaterra, Francia e Países Baixos, confirmou que Y. pestis foi a causa da Peste negra e as sucesivas epidemias de peste posteriores. Neste estudo atoparon dúas cepas previamente descoñecidas, que eran cepas antigas de Y. pestis.
Inicialmente pensouse que os tres biovares de Y. pestis correspondían a cada unha das pandemias históricas da peste bubónica. O biovar Antiqua pénsase que corresponde á Peste de Xustiniano; non se sabe se este biovar tamén corresponde ás epidemias temperás ou menores de peste bubónica, ou se estas eran verdadeiramente peste bubónica e non outra doenza. Antes pensábase que o biovar Mediaevalis correspondía á pandemia da Peste negra,e o biovar Orientalis correspondía á Terceira pandemia e á maioría dos estalidos modernos da praga. Porén, os cálculos da idade evolutiva de Y pestis, obtidos usando o número de substitucións sinónimas de polimorfismos dun só nucleótido (SNP) en conxunción coas taxas dos reloxos moleculares, datan a emerxencia destes biovares nun momento anterior ao de calquera das epidemias históricas debido á cantidade de tempo que cómpre para acumular esas mutacións. Evidencias adicionais en contra desa hipótese son o feito de que Mediaevalis é probablemente demasiado nova para ter producido a Peste negra debido á súa recente diverxencia de Orientalis.
Uso na guerra biolóxica
A utilización con fins bélicos de Y. pestis é un dos primeiros exemplos de guerra biolóxica na historia. En 1347 os mongois catapultaron a vítimas da peste sobre as murallas da cidade de Caffa, que hoxe se chama Feodosiya, en Ucraína. É posible que os habitantes desta cidade, algúns infectados, fuxisen a Italia, e así espallasen a Peste negra por Europa, aínda que esta é só unha das varias rutas polas que puido ter chegado a peste desde o leste.