cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Misto
Historia
En 1830,o químico francés Charles Sauria engadiu fósforo branco para quitar o mal olor. En cada caixa de mistos, que debía ser hermética, había suficiente fósforo branco como para matar a unha persoa, e os obreiros involucrados na súa fabricación sufriron phossy-jaw (fosfonecrosis) e outras enfermidades óseas debidas á inhalación dos vapores do fósforo branco, o que provocou unha campaña para prohibir a súa fabricación.
En 1836, o estudante de química húngaro János Irinyi, substituíu o clorato de potasio por dióxido de chumbo. Os mistos así fabricadas ardían uniformemente; chamóuselles mistos silentes. Irinyi vendeu o seu descubrimento a István Rómer, húngaro radicado en Viena, quen se fixo rico coa fabricación destes novos mistos.
Anos despois, debido á toxicidade do fósforo branco, prohibiuse por lei o emprego deste na fabricación de mistos. Finlandia promulgou esta lei en 1872, Dinamarca en 1874, Suecia en 1879, Suíza en 1881 e Holanda en 1901. Gran Bretaña levouna a cabo en 1910, os Estados Unidos aplicou un imposto especial en 1913, a India e o Xapón prohibírono en 1919 e a China en 1925.
Mistos integrais
Dous químicos franceses, Savene e Cahen, patentaron en 1898 un misto a base de sesquisulfuro de fósforo, en lugar de fósforo puro, e clorato de potasio. Este era capaz de se acender esfregándoo contra calquera superficie rugosa, non era explosivo nin tóxico. En 1899, Albright e Wilson desenvolveron un método seguro de fabricar cantidades industriais de sesquisulfuro de fósforo, e comezaron a vendelo aos grandes fabricantes.
Zuma (videoxogo)
Zuma é un videoxogo de crebacabezas estreado por PopCap Games. Pode ser xogado en liña e de balde en varias páxinas, e tamén está dispoñbile para diferentes plataformas, incluíndo PDAs, teléfonos móbiles e o iPod. Unha versión mellorada, chamada Zuma Deluxe, está dispoñible en Windows e Mac OS X, e tamén hai versións Xbox Live Arcade para Xbox 360 e PlayStation Network para PlayStation 3.
Doctor Krápula
Doctor Krápula é un grupo musical colombiano de rock punk e ska, formado en 1998 en Bogotá.
Gondarán, Coiro, Cangas
Gondarán é un lugar da parroquia de Coiro no concello pontevedrés de Cangas na comarca do Morrazo.
Etnoxénese
Algúns pobos que se consideraban extintos, iniciaron un proceso de etnoxénese. Neste caso trátase da procura do seu recoñecemento como grupos socioculturais diferentes. No nordeste do Brasil moitos grupos indíxenas actuais teñen a súa orixe na fusión de grupos étnicos diferentes con linguas diferentes, entre eles están os karirí-xukurú, os karirí-xocó ou os aticum. dereita|miniatura|250x250px|Evolución do número de linguas en [[Illa de Nova Guinea|Nova Guinea. Estimado segundo un modelo loxístico supoñendo uns 1500 anos para a diverxencia completa entre a lingua de dúas comunidades con orixe común, e tendo en conta que o número actual de linguas está entre 700 e 800.]] A etnoxénese tamén pode ter unha orixe no crecemento da poboación, cando algúns territorios escasamente poboados foron poboados no paleolítico. Polo xeral, o tamaño dunha comunidade medraba até o punto que a comunidade se dividía en dúas e unha parte dela trasladábase a uns quilómetros da primeira. Co tempo a lingua e a cultura de ámbalas dúas comunidades ían diferindo até configurar dous grupos étnicos diferentes cunha orixe común. Este podería ser o principal proceso de etnoxénese en moitas áreas do planeta como Nova Guinea, que no presente é a área lingüisticamente máis diversa do planeta con 700 a 800 linguas.
A Barxiña, Barxa, Celanova
A Barxiña é un lugar da parroquia de Barxa no concello ourensán de Celanova na comarca da Terra de Celanova. Tiña 32 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales 18 eran homes e 14 mulleres.
Proscenio
miniatura|Panorámica dos niveis do proscenio no Tibbits Opera House, construído en [[Míchigan en 1882.]] O proscenio é a zona do escenario dun teatro máis próxima ao público. No espazo que ocupa na estrutura teatral pode tomar os nomes de anteescena, gravata e gloria.
Filmes propostos ó mellor filme internacional na 87ª edición dos Óscar
200px|miniatura|[[Paweł Pawlikowski, director do filme gañador.]] Esta é unha lista dos filmes propostos na 87ª edición dos Óscar para o mellor filme en lingua non inglesa. A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas (AMPAS) convidou as industrias cinematográficas de varios países a presentar un filme para o Óscar ó mellor filme internacional cada ano dende que o premio foi creado na edición de 1956. O premio é presentado anualmente pola Academia para un filme producido fóra dos Estados Unidos cun diálogo maioritariamente en lingua non inglesa. O Comité do Premio Internacional de Longametraxes supervisa o proceso e revisa todos os filmes enviados.
Os filmes candidatos debían terse estreado nos cinemas dos seus respectivos países entre o 1 de outubro de 2013 e o 30 de setembro de 2014.
Proscenio
Termos relacionados
Unha definición máis sinxela, pero utilizando termos teatrais, describe o proscenio como a parte do escenario que hai entre o "pano de boca" e a platea (patio de butacas). miniatura|[[Teatro romano de Mérida. Detalle do proscenio.]] Así mesmo, tomando o escenario como un espazo delimitado por tres planos ou paredes que conteñen e 'abrazan' a posta en escena, chámase cuarta parede ao espazo invisible que illa o escenario do público. A expresión "rompendo o proscenio" ou "rompendo a cuarta parede", úsase cando o actor se dirixe directamente á audiencia salvando o distanciamento e facendo o espectáculo máis participativo e cálido. Foi moi utilizada no chamado teatro épico de Konstantin Stanislavski e Bertolt Brecht e é unha das claves de cambio na formulación teatral desde o século XX.
Filmes propostos ó mellor filme internacional na 87ª edición dos Óscar
A data límite para presentar as propostas foi o 1 de outubro de 2014. Un total de 83 países presentaron filmes, catro deles por primeira vez (Mauritania, Panamá, Kosovo e Malta ). 77 filmes foron aceptados.
A lista curta de nove candidatos anunciouse a mediados de decembro de 2014 e os cinco candidatos (Arxentina, Estonia, Mauritania, Polonia e Rusia) anunciáronse o 15 de xaneiro de 2015. O filme de Polonia do director Paweł Pawlikowski Ida gañou o premio, primeiro filme polaco que recibiu o Óscar. Por primeira vez gravouse na estatua o nome do director ademais do nome do país gañador.
Proscenio
Partes do proscenio
Poden diferenciarse a anteescena ou proscenio avanzado; a gravata, parte comprendida entre a batería (liña luminosa dos focos do proscenio) e a cuncha do apuntador ou dosel de resonancia; a gloria, liña imaxinaria desde a que saúdan ao público os actores; e o palco de proscenio, veciño ao arco do escenario ou contiguo á escena.
Csesznek
dereita|miniatura|300px|A aldea e o castelo Csesznek (alemán: Zeßnegg, croata: Česneg e eslovaco: Česnek) é unha aldea no condado de Veszprém, Hungría. Famoso polo seu castelo medieval.
O castelo medieval de Csesznek foi construído preto de 1263 polo barón Jakab Cseszneky que era o portaespadas do rei Béla IV. El e os seus descendentes chamaron por do castelo: Cseszneky. Entre 1326 e 1392 era un castelo real cando o rei Sexismundo ofreceuno para a familia de Garai en cambio polo Banato de Macsó. En 1482 a liña masculina dos Garai extinguiuse e o rei Matías Corvino doou o castelo á familia Szapolyai. En 1527 o barón Bálint Török ocupouno. Durante o décimo sexto século as familias Csábi, Szelestey e Wathay estaban na posesión de Csesznek. En 1561 Lőrinc Wathay repeleu con éxito o sitio dos turcos. Con todo, en 1594 o castelo foi ocupado polas tropas turcas, pero xa en 1598 os húngaros recobrárono. En 1635 Dániel Esterházy comprou o castelo e a aldea e a partir dese momento Csesznek foi propiedade da familia Esterházy ata 1945.
O Raso, Caamouco, Ares
O Raso é un lugar da parroquia de San Vicente de Caamouco no concello de Ares na provincia da Coruña. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2007 tiña 37 habitantes (17 homes e 20 mulleres), 21 máis ca en 2003.
Edelmiro Dios Vázquez
Edelmiro Dios Vázquez, nado en Pontevedra e finado no mesmo concello o 4 de setembro de 1936, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Ferreiro. Vicesecretario do PSOE de Pontevedra e presidente da Juventud Socialista local, militante da UGT e membro da dirección local do Socorro Vermello Internacional. Coa folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido, pero foi posto en liberdade a finais de novembro. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 permaneceu oculto na zona de Paredes (Vilaboa) xunto a un compañeiro, pasando despois a Cobres; na noite do 3 de setembro, unha delación levou a que falanxistas e cívicos rodeasen a casa na que estaban agochados. Conducidos ao cuartel do Campo da Feira, foron salvaxemente torturados. A pesar de quedar a disposición do xuíz militar, o seu cadáver apareceu a mañá do 5 de setembro no cemiterio de Bora. En agosto de 1940 foi condenado polo Tribunal de Responsabilidades Políticas a 10 anos de desterro a 150 quilómetros de Pontevedra, 10 anos de inhabilitación absoluta e multa de 250 pesetas.
The Indian in the Cupboard
The Indian in the Cupboard é un filme estadounidense de fantasía dirixido por Frank Oz que foi estreado en 1995. Está baseado no libro infantil homónimo de Lynne Reid Banks. O filme conta a historia dun neno que recibe un pequeno armario polo seu noveno aniversario. Axiña descobre que poñendo figuras de xoguete no armario e pechándoas con chave, os xoguetes cobran vida.
Está protagonizado por Hal Scardino como Omri, Litefoot como Little Bear, Lindsay Crouse, Richard Jenkins, Rishi Bhat como Patrick, Steve Coogan como Tommy Atkins e David Keith como Boone o Cowboy. Foi distribuído por Columbia Pictures e Paramount Pictures.
Sinopse
Polo seu noveno cumpre anos, Omri só recibe agasallos convencionais, pero os dous que parecen menos interesantes resultarán selos máis máxicos, e serán os responsábeis de que Omri viva emocionantes aventuras.
Verdade
miniatura|[[Alfred Stevens: A Verdade e a Falsedade.]] miniatura|Walter Seymour Allward, Veritas, 1920 miniatura|A Verdade, relevo nunha porta de bronce na entrada principal do Thomas Jefferson Building, un dos tres edificios que conforman a [[Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos de América]] A verdade (do latín, veritas) é a coincidencia entre unha afirmación e os feitos, ou a realidade á que se refire dita afirmación ou a fidelidade a unha idea. O termo úsase nun sentido técnico en diversos campos como a ciencia, a lóxica, as matemáticas e a filosofía.
O uso da palabra verdade tamén abarca a honestidade, a boa fe e a sinceridade humana en xeral, até o acordo dos coñecementos coas cousas que se afirman como realidades: os feitos ou a cousa en particular; así como a relación dos feitos ou as cousas na súa totalidade na constitución do TODO, o Universo.
As cousas son verdadeiras cando son «fiables», fieis porque cumpren o que ofrecen.
Características
Para o hebreo clásico, o termo emuná significa primariamente "confianza", "fidelidade". As cousas son verdadeiras cando son "fiábeia"; fieis, porque cumpren o que ofrecen.
Debido a amplitude de significados, o termo non ten unha única definición na que estean de acordo a maioría dos estudosos, e as teorías sobre a verdade continúan sendo hoxe amplamente debatidas. Hai posicións diferentes acerca de cuestións como:
A pregunta pola verdade é e foi obxecto de debate entre teólogos, filósofos e lóxicos ao longo dos séculos, considerándose un tema concernente á alma e ao estudo dunha chamada psicoloxía racional, dentro do campo da filosofía.
Na actualidade é un tema de investigación científica, así como de fundamentación filosófica:
A importancia que ten este concepto é que está arraigado no corazón de calquera suposto persoal, social e cultural. De aí a súa complexidade.
Etimoloxía
En latín, a palabra usada é veritās, da cal derivan a palabra galega verdade e as súas afíns noutras linguas romances, como verdad en castelán, verità en italiano ou verité en francés. En grego, o termo usado é alétheia (αλήϑεια), cuxo significado etimolóxico é: sen veos, desvelada. Para o hebreo clásico, o termo אמןכה  emuná, significa primariamente «confianza», «fidelidade». O termo hebreo אמת eméth, (relacionado directamente con אמןכה/ emunah [actualmente pronúnciase  emuná]), a miúdo traducido como “verdade”, pode designar aquilo que é firme, digno de confianza, estable, fiel, un feito veraz ou establecido.
A verdade na filosofía
A verdade pode ter varios significados, podemos distinguir os seguintes :
Os portadores de verdade
Cando dicimos que algo «é verdade», que tipo de entidade é ese algo? Isto é: que tipo de entidades son as portadoras de verdade? Adoitan considerarse como tales:
Cada unha coas súas vantaxes e os seus problemas. A postura adoptada a favor dunha ou outra dependerá, ás veces, de inclinacións filosóficas máis xerais:
Cando falamos de cousas, de realidades, falamos fundamentalmente de ontoloxía. E o noso criterio deberá ser a verdade ontolóxica.
Cando falamos de proposicións, falamos fundamentalmente de lóxica. E o noso criterio deberá ser a verdade formal.
Cando falamos de crenzas, falamos fundamentalmente de epistemoloxía e o noso criterio deberá ser a verdade lóxica e/ou  semántica como verdade epistemolóxica.
A Xunca Branca, Gondar, Sanxenxo
A Xunca Branca é un lugar da parroquia de Gondar do concello de Sanxenxo (Pontevedra). Segundo o IGE, tiña 182 habitantes en 2016 (89 mulleres e 93 homes), o que representa un leve aumento respecto ó ano 2009, cando tiña 179 habitantes, pero máis marcado respecto ó ano 2004, cando eran 144 habitantes.
Verdade
Os portadores de verdade
Cando falamos de moralidade falamos da veracidade dunha persoa. Falamos dunha virtude moral. A verdade como tarefa dun facer individual como tamén social e histórica.
Cando falamos de oracións-caso, falamos fundamentalmente de afirmacións de crenzas expresadas por medio da linguaxe cultural e social e o noso criterio deberá incluír, ademais de todo o anterior, as normas da gramática: da sintaxe en canto ao sentido lóxico; da semántica en canto ao sentido epistemolóxico; e da pragmática en canto ao sentido antropolóxico, cultural e social e aplicación ao caso concreto.
A verdade cabalga entre todos estes campos do coñecemento e por medio de todas as súas posibles relacións; o que fai comprensible a enorme dificultade de definir un concepto unívoco.
Como adoita suceder cos grandes conceptos e as palabras que os expresan, todos sabemos o que son e sabemos usar os termos que os significan, con tal que non teñamos que explicalo. O concepto de verdade é neste sentido paradigmático.
Unha distinción fundamental
Nos demais casos dicimos dunha crenza, dunha proposición, dun enunciado, que é verdadeiro. A atribución e referencia é a posesión dunha propiedade, como predicado da crenza, proposición ou enunciado, non de o real. Predicamos que a crenza, proposición ou enunciado é conforme ou correspondente ou....(?) en relación á realidade coñecida.
Así mesmo considéranse ou poden considerarse portadores de verdade:
O que achega a todo o anterior unha variedade de perspectivas e valores acerca da Verdade.
Antigüidade e Idade Media
Para os hebreos a verdade (emunah), é ante todo a seguridade ou a confianza; verdadeiro é o que é fiel a si mesmo, e por iso digno de confianza porque dá seguridade.
Deus é por iso a Verdade, porque é o único verdadeiro, porque é fiel. A verdade non é estática porque non se acha no presente senón no futuro onde Deus manifesta a súa promesa. Por iso o sentido da verdade é dicir אמן (amén, así sexa). A verdade é produto da vontade de ser fiel á promesa.
Para os gregos, en cambio, a verdade é idéntica á realidade, e esta última era considerada como identidade que consiste en o que permanece por baixo das aparencia s que cambian.
Tal é o arché (do grego, ἀρχή), é dicir principio entendido de diversas formas: a materia, os números, os átomos, ideas etc. que permanecen por baixo do sensible da experiencia concreta, polo que só é coñecido polo pensamento como función ou facultade da alma: o entendemento.
A verdade (do grego, άλήθεια) é concibida como o descubrimento do ser que se atopa oculto polo veo da aparencia.
Pero os gregos tamén tiveron a consideración acerca da verdade como propiedade dos enunciados.
Así mesmo os gregos tamén consideraron a verdade como convención na conxunción ou separación de signos (palabras, linguaxe) que teñen o seu fundamento na experiencia e na convención social do discurso en orde ao práctico: a comunicación e a persuasión, sobre todo no discurso político e educativo e a arte da retórica. Son os primeiros en considerar a verdade como un contido subxectivo e, por tanto, escéptico.
A tradición xudía e o cristianismo introducen unha dimensión especial: a verdade revelada, sostida pola fe. .
Na Idade Media o cristianismo, relixión oficial do Imperio, exponse como problema as relacións entre o coñecemento pola Fe fronte ao coñecemento da razón.
Averroes tentou superar a contradición entre a súa comprensión do pensamento de Aristóteles e a súa propia fe relixiosa (o islam dominante na España musulmá) e definiu o concepto de dobre verdade. A recepción do averroísmo na Europa cristiá (averroísmo latino) foi moi importante para a escolástica (Santo Tomé de Aquino).
Para os escolásticos verum (verdadeiro), o mesmo que unum (un-identidade) e bonum (ben-bo), é unha propiedade transcendental do ente, de tal forma que son perfectamente convertibles como equivalentes co ente, en tanto que o coñecemento verdadeiro supón a verdade ontolóxica como verdade metafísica na adecuación do ente co entendemento.
Por iso, o ente é ser intelixible o que supón a adecuación do entendemento coa cousa, Adaequatio rei et intellectus, o que se chamou impropiamente verdade lóxica que hoxe chamariamos verdade semántica ou verdade epistemolóxica.
A lóxica siloxística, aínda sendo formal, non é formalista, porque o contido significativo dos seus termos correspóndese coa intuición esencial de o real como άλήθεια; e as súas relacións corresponden a unha orde dialéctica de esencias tal como o concibiu Platón; ou un movemento causa da orde e das formas, o Mundo, movidas por un primeiro motor, como concibiu o seu discípulo Aristóteles; e, finalmente, no cristianismo e islamismo, é  desvelamento de Deus Creador, Computador e  Providente, o Ser Verdadeiro, fundamento último desa orde e verdade como Causa Primeira, e ipsum esse subsistens.
Idade Moderna
miniatura|O [[Crono|Tempo salvando á Verdade da Falsidade e da Envexa, tea de François Lemoyne, 1737.]] miniatura|[[Jean-Léon Gérôme. A Verdade salindo do pozo (1896).]]
Descartes
A formulación de Descartes altera profundamente a cuestión da intuición como evidencia de verdade. Aínda que os racionalistas manteñen en canto á lóxica os fundamentos escolásticos, o desenvolvemento implica a unha concepción da verdade de tipo idealista ao asumir, como tese lóxica fundamental, que a "existencia é un predicado da esencia"; así o considera a Lóxica de Port-Royal conforme a Avicena, e o argumento ontolóxico de san Anselmo que asume Descartes.
O feito fundamental de toda reflexión filosófica moderna (séculos XVII-XIX) parte da conciencia posto que a evidencia primaria e fundamental constitúese no famoso: Penso logo existo de Descartes.
O criterio da verdade é a evidencia e o seu contido é a sabedoría como ciencia que se manifesta nas relacións lóxicas que, como leis do pensar, conducen ou iluminan ao pensamento cando se somete a un método, como análise, onde aparecen ordenada e sucesivamente as evidencias con certeza.
Baruch de Spinoza aínda irá máis lonxe: A orde e conexión das ideas é o mesmo que a orde e conexión das cousas.
Leibniz
Unha nova visión dentro do racionalismo ofrece Leibniz. O seu concepto de mónada introduce novos aspectos na noción da verdade. Conforme á noción de substancia entendida como suxeito dos seus predicados cos cales mantén a súa identidade inalterable, a mónada defínese esencialmente pola súa ”vis activa” ou dinamismo e actividade que non pode ser modificada por unha causalidade externa, pois do externo unicamente recibe “os límites e a determinación do seu ímpeto ou forza de obrar xa preexistente”
A verdade metafísica, como verdade de razón, universal e necesaria, pertence unicamente a Deus Creador e ao pensamento lóxico-formal, por análise, como mundos posibles; as verdades mundanas materiais do mundo da experiencia son verdades continxentes produto da limitación das  mónadas creadas.
O que dá lugar a novos conceptos de verdade:
O racionalismo xustifica o éxito incuestionable da nova Física, como nacemento dun novo modo de entender a ciencia, segundo un método de análise:
Así, pois, para os racionalistas, as verdades lóxicas son así mesmo ontolóxicas; a garantía é a existencia de Deus, como idea innata e principio do pensar mesmo, debido a que El non pode ser vil e engañador. Polo que, no fondo, en realidade todas as verdades son verdades de razón para Deus; as verdades de feito sono tales polas limitacións do coñecemento humano.
Yvonne Knibiehler
Yvonne Knibiehler, nada en 1922, en Montpellier, é unha académica, ensaísta, historiadora e feminista francesa. Nai de tres fillos, profesora emérita da universidade de Aix-en-Provence, especialista na historia das mulleres e da maternidade, implicada en todas as grandes causas do século XX, é autora de varios libros.
Verdade
Leibniz
O triunfo do mecanicismo, expón crudamente o problema que esixe algún tipo de síntese entre as radicais diferenzas entre racionalistas e empiristas.
Yvonne Knibiehler
Traxectoria
Yvonne Knibiehler estudou na Universidade de Montpellier de 1940 a 1944. Licenciouse en Xeografía e Historia en 1945.
Verdade
Hume
Pero os empiristas, sobre todo a partir de David Hume consideran a ciencia como verdades de feito, e non consideran suficientemente xustificada a pretensión de universalidade e necesidade da ciencia, porque:
Yvonne Knibiehler
Traxectoria
Ensinou na escola secundaria en Nimes (Gard). Viviu en Marrocos entre 1949 e 1954 e ensinou en Oujda. Logo ensinou en Enghien (Seine-et-Oise), e, a continuación, no Liceo Théodore Aubanel en Avignon (Vaucluse) até 1964. Despois traballou na universidade, como axudante (1964), e como profesora (1970). Defendeu a súa tese de doutoramento en novembro de 1970 sobre François-Auguste Mignet, e, a continuación, foi profesora (1972) na Universidade de Provence (Aix-Marsella I). Retirouse en 1984, despois de se especializar na historia das mulleres, a familia e a saúde.
Verdade
Vico
Este é o fundamento da doxa (opinión) que Vico ten sobre o tema da verdade: o nexo verdade-produción ou creatividade; é dicir: a única verdade verificable o é polos seus resultados. Segundo Vico, a única verdade recoñecible é a resultante da creatividade ou da produción humana (Verum ipsum factum). O principio da filosofía de Vico establece o nexo entre a verdade e a produción; segundo o cal a única verdade que pode ser coñecida radica nos resultados da acción creadora, da produción.
Por isto, ademais, soamente deus coñece a totalidade do mundo, en canto que o crea continuamente; ao home só lle está reservado o posto máis humilde de demiúrgo da historia e artífice do seu propio destino, sendo a historia e a súa vida os únicos obxectos posibles do seu coñecemento en tanto son produtos seus. Por iso, o outro campo en que pode alcanzar a verdade, é o da matemática, da cal, en certo sentido, tamén é produtor.
Yvonne Knibiehler
Traxectoria
"Moitas veces contra a corrente do pensamento dominante, demostrou en pleno combate feminista que a maternidade seguía sendo unha cuestión central da identidade feminina. Hoxe, cando máis e máis mulleres son incitadas a volver aos seus fogares, denuncia o cansazo das nais. "(contracapa, Qui gardera les enfants ?)
Eirexe, Oirós, Vila de Cruces
Eirexe é un lugar da parroquia de Oirós, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 13 habitantes (5 homes e 8 mulleres), o que supón unha diminución de 1 habitante con respecto ao ano 2000.
Verdade
Kant
Kant considera novos aspectos e conceptos acerca da verdade: A verdade do coñecemento expresado en proposicións (xuízos), como pensaba Kant:
O que dá lugar a novas nocións acerca de novos conceptos de verdade:
Eirexe, Oirós, Vila de Cruces
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
A Roza Vella, Gondar, Sanxenxo
A Roza Vella é un lugar da parroquia de Gondar do concello de Sanxenxo (Pontevedra). Segundo o IGE, tiña 45 habitantes en 2016 (22 mulleres e 23 homes), o que representa un mantemento respecto ó ano 2009, cando tiña 46 habitantes, e un aumento respecto ó ano 2004, cando eran 40.
Verdade
Kant
O límite do coñecemento científico pola razón é o mundo fenoménico entendendo como tal, o campo da experiencia posible. O real, como tal é pensable, nóumeno, pero non o podemos coñecer en canto tal, senón como realidade coñecida (ou cognoscible), é dicir condicionada ás condicións da experiencia fenoménica.
Nin o racionalismo nin o empirismo dan resposta de maneira convincente.
O problema acerca dos límites do coñecemento.
Os xuízos sintéticos apriori, é dicir a ciencia, unicamente son posibles na súa referencia ao  fenoménico, é dicir, ao campo da experiencia posible. O real, como noúmeno, só pode ser pensado, non coñecido.
A evidencia dáse na conciencia respecto a a súa percepción ou idea ou concepto en tanto que estes (percepción, idea e concepto) son contidos mentais. Pero non parece evidente a relación da devandita percepción, idea ou concepto con o real.
Séculos XIX e XX
A filosofía kantiana marca un fito no modo de valorar a verdade e o sentido do coñecemento.
Desde o momento en que a verdade metafísica é considerada como inalcanzable é a razón a que constrúe as verdades, as xustifica e fainas reais. É o momento do Idealismo: subxectivo, obxectivo e Absoluto, sendo Hegel o seu máximo expoñente.
miniatura|Biblioteca Pública de Nova York
Verdade filosófica, verdade como sistema, verdade absoluta
Hegel achega novos horizontes de sentido da verdade: a verdade filosófica, a verdade como sistema, a verdade absoluta.
A escisión materia-forma, conciencia-extensión, suxeito-obxecto, posta en escena por Descartes como res cogitans-res extensa, e definitivamente consagrada como fenómeno-noúmeno por Kant, atopa a súa resolución e superación na filosofía de Hegel no fundamento que as unifica: o Absoluto.
A verdade absoluta é a filosofía mesma; a verdade como sistema
A verdade definitiva para Hegel consiste na articulación que cada cousa concreta ten co Espírito Absoluto, como realidade fundamental no seu desenvolvemento como proceso dialéctico. A esa articulación é o que Hegel chama sistema. A verdade filosófica aparece articulada como sistema.
Sistema non significa un conxunto de proposicións ordenadas, senón esa interna articulación que cada cousa, ela na súa ser, ten co ser absoluto do universo.
Tal é así mesmo o sentido da verdade marxista, aínda que interpretada desde o punto de vista materialista. A verdade é un desenvolvemento da historia movida pola dialéctica da loita de clases. A súa manifestación como verdade virá da man da Revolución.
Verdade como coherencia e consistencia
A manifestación da verdade nun xuízo ha de selo en relación con todos os demais xuízos verdadeiros na unidade do todo, o que o fai consistente ao non entrar en contradición con eles. Cada un non deixa de ser unha verdade parcial, un aspecto ou momento da verdade do todo. Aparece, pois un novo sentido da verdade, a verdade como coherencia.
Teoría da verdade, principalmente mantida nas ciencias formais e nos sistemas axiomáticos, segundo a cal unha proposición ou enunciado é verdadeiro cando é compatible cun conxunto coherente de proposicións ou enunciados, ou  deducible dos axiomas. Así, por exemplo, a verdade do teorema de Pitágoras reside en primeiro termo, non na súa aplicabilidade á realidade, senón no feito de ser unha consecuencia  deductiva dos axiomas e postulados de  Euclides; referido a outro conxunto de axiomas podería ser falso ou baleiro de significado. Trátase dun caso concreto de aplicación das propiedades de consistencia (o conxunto de axiomas non leva loxicamente a unha contradición) e completud (toda proposición ou teorema do sistema é  deducible dos seus axiomas), que exhiben  paradigmaticamente os sistemas axiomáticos. Cando este criterio de verdade aplícase a outros ámbitos, non soamente formais, o conxunto de enunciados aludido é o conxunto dos enunciados que se consideran verdadeiros.
Verdade fenomenolóxica
Husserl considera que a verdade encerra catro aspectos:
Armstrong Whitworth Whitley
O Armstrong Whitworth Whitley foi un bombardeiro pesado nocturno británico usado durante a segunda guerra mundial. Deseñado a mediados dos anos 30 para cumprir a especificación B.3/34 do Ministerio do Aire, voou por primeira vez en marzo de 1936 e era un dos principais avións do Mando de Bombardeo da RAF en 1939. Recibiu o nome de Whitley polo suburbio de Coventry onde estaba unha das plantas de Armstrong Whitworth, e foi retirado en abril de 1942.
Verdade
Vitalismo
Nietzsche considera que o verdadeiro é todo o que contribúe a fomentar a vida da especie e falso o que é un obstáculo para o seu desenvolvemento.
Armstrong Whitworth Whitley
Era un dos tres modelos de bombardeiros medios bimotores en servizo na RAF ao inicio da segunda guerra mundial (os outros eran o Vickers Wellington e o Handley Page Hampden). Entrou formalmente en servizo coa RAF en 1937, sendo o primeiro dos tres en facelo. Formou parte do primeiro bombardeo británico sobre territorio alemán, e estivo en primeira liña ata a introdución dos bombardeiros pesados catrimotores. Tamén fixo labores de recoñecemento marítimo co Mando Consteiro e foi empregado en roles secundarios como remolcador de planeadores, avión de adestramento e transporte. O modelo tamén foi usado por British Overseas Airways Corporation como avión civil de transporte.
Verdade
Vitalismo
Ortega y Gasset considera a verdade como «a coincidencia do home consigo mesmo», a idea que o home ten no seu vivir racional que lle permite saber a que aterse: Razón vital ou Raciovitalismo.
Armstrong Whitworth Whitley
Deseño
O Armstrong Whitworth Whitley era un bombardeiro pesado bimotor, inicialmente equipado con dous motores radiais Armstrong Siddeley Tiger IX de 795 cabalos de potencia (593 kW). Modelos máis avanzados do Tiger equiparon a variantes posteriores do Whitley. A partir da variante Whitley Mk IV, os Tiger foron substituídos por un par de motores V12 Rolls-Royce Merlin IV de 1 030 cabalos (770 kW). Segundo o autor Philip Moyes, a adopción do motor Merlin deulle ao Whitley un considerable impulso no seu rendemento. miniatura|251x251px|Instalación dunha metralladora Browning nun Whitley O Whitley tiña unha tripulación de cinco: piloto, copiloto/navegante, apuntador de bombas, operador de radio e artilleiro traseiro. O piloto e copiloto sentábanse un ao lado do outro na cabina de mando, co operador de radio detrá deles. O navegador tiña un asento montado sobre raís e podía pivotar, deslizarse cara atrás e rotar cara a esquerda para usar a mesa de cartas detrás el despois da engalaxe. A posición do apuntador de bombas estaba no morro cunha torreta situada xusto enriba. A fuselaxe de popa do operador de radio estaba dividida horizontalmente pola baía de bombas; detrás dela atopábase a entrada principal e detrás a trorreta traseira. As bombas estaban almacenada en dous compartimentos aloxados dentro da fuselaxe, xunto con outras 14 celas máis pequenas na á. Outras fontes din que eran 16 "celas", dous grupos de dous na fuselaxe e catro grupos de tres nas ás, ademais de dúas máis pequenas para bengalas na fuselaxe traseira. Soportes capaces de levar bombas máis grandes instaláronse na variante Whitley Mk III.
Verdade
Verdade como pragmatismo
miniatura|Deus é a Verdade. O camiño da Verdade pasa por [[ Ahimsa (non violencia). Datado en Sabarmati o 13 de marzo de 1927. Mohandas Karamchand Gandhi.]]
William James considera que é verdadeiro aquilo que mostra conformidade coa nosa crenza, porque é "expeditivo" en orde ás súas consecuencias prácticas, é dicir "satisfacción". Tal cousa ocorre cando a investigación chega a un destino, despois de que é "verificada". Neste sentido verdadeiro é o "útil" que merece ser conservado. Pero non ha de entenderse isto de modo material ou literal:
Armstrong Whitworth Whitley
Deseño
Os primeiros exemplares tiñan unha torreta no morro e unha torreta traseira, ámbalas dúas operadas manualmente e cunha metralladora Vickers 0.303 cada unha. No Whitley Mk III este arranxo revisouse substancialmente: instalouse nunha nova posición ventral retráctil con dúas metralladoras Browning de 7,7 mm e tamén se actualizou a torreta de morro por unha torreta Nash & Thompson accionada electricamente. No Whitley Mk IV, as torretas ventral e de cola substituíronse por uh¡nha torreta Nash & Thompson con catro metralladoras Browning; tras a adopción deste arranxo de torreta, o Whitley converteuse no bombardeiro máis poderosamente armado do mundo contra os ataques dende atrás.
Verdade
Verdade como hermenéutica, diálogo e consenso
Xa desde a antigüidade así é estudada a verdade contida na comprensión dos textos ou hermenéutica. Pero no século XIX a  hermenéutica adquire unha nova dimensión a partir do sentido do coñecemento que introduce  Schleiermacher quen propón un sistema circular que coñecemos como o círculo  hermenéutico. Cada intérprete necesita introducirse na dimensión social e a dimensión individual do autor para comprendelo.
Dilthey distingue dous ámbitos de coñecemento e de verdade; as ciencias do espírito e o sentido da verdade histórica. Para Dilthey a hermenéutica permite comprender mellor a un autor que o propio autor se entendía a se mesmo; e a unha época histórica mellor do que puideron comprendela quen viviu nela, pois a hermenéutica baséase na conciencia histórica, que conduce ao fondo da vida.
Hans-Georg Gadamer considera que a tradición e o prexuízo son elementos fundamentais do coñecemento e da interpretación dos datos, para Gadamer non todos os prexuízos son falaces xa que segundo el existen prexuízos correctos e prexuízos falsos ou sexa, doxas (opinións) a priori que son verdadeiras e outras que son falsas e hai que ter moi en conta isto cando se fala de prexuízos. A hermenéutica é “a condición para facerse as preguntas e as cuestións achega do coñecemento e a verdade”.
Armstrong Whitworth Whitley
Deseño
A fuselaxe estaba formada por tres seccións, remachando os cadros principais coa pel e os tramos intermedios remachados nas bridas interiores dos largueiros lonxitudinais. Fíxose un uso extensivo de láminas de Alclad. O combustible levábase en tres tanques, un par deles con 830 litros no bordo de ataque da parte exterior das ás, e outro de 700 l no teito da fuselaxe, sobre a sección central do largueiro. Ademais podían instalarse dous tanques auxiliares no compartimento de bombas da parte frontal da fuselaxe. Os bordos de ataque internos contiñan os tanques de aceite, que se duplicaban como refrixeradores de aceite radiantes. Para facilitar a produción, fíxose un esforzo deliberado para reducir o reconto de compoñentes e estandarizar pezas. A fuselaxe demostrou ser o suficientemente robusta como para soportar danos graves.
Verdade
Verdade como hermenéutica, diálogo e consenso
Para Ricoeur a comprensión necesita da mediación da interpretación. A fenomenoloxía hermenéutica substitúe o mundo natural do corpo e da cousa polo mundo cultural da linguaxe. Deste xeito a hermenéutica é capaz de poñer en cuestión a dicotomía científica entre comprensión e explicación, así como a dicotomía Ciencias da Natureza-Ciencias do Espírito. Isto fai posible o desenvolvemento dunha hermenéutica crítica e sobre as condicións desta, o que nos leva á autorreflexión que propón Habermas e a necesidade do diálogo para a crítica das ideoloxías.
Suso
Suso é o hipocorístico do antropónimo masculino Xesús. Pode referise a:
Verdade
Verdade como hermenéutica, diálogo e consenso
Tanto a hermenéutica de Gadamer como a de Habermas opóñense á idea de razón instrumental e ás teses positivistas dunha suposta obxectividade e neutralidade do coñecemento positivo das Ciencias Naturais. Habermas propón unha hermenéutica en función das nocións de comprensión, comunicación e diálogo. O diálogo é entón un procedemento de proba e contrastación na comunicación en canto ausencia ou deformación da comunicación para o esclarecemento ou lexitimación da verdade.
miniatura|11 de setembro: A verdade agora.
Suso
Amais, é un topónimo galego, procedente do adverbio latino SURSUM ('enriba'). Pode referirse a:
Verdade
A condición posmoderna
Na posmodernidade fúndense dúas tradicións xurdidas da Ilustración como lexitimación da verdade en metarrelatos totais:
A fins do século XIX tres correntes coinciden na declaración do "fin da modernidade", como triunfo da Razón, que consideran fracasou. Aquela Razón ilustrada onde o "suxeito" individual, a través do coñecemento da verdade, emanciparíase do poder da relixión, a tradición e a superstición, e alcanzaría a liberdade é declarada por ambas as tendencias como "superada"' e considerarán que o que queda é o linguaxe. A declarada "morte do suxeito", un dos fundamentos do discurso posmoderno, faise comprensible a partir da tradición hermenéutica da linguaxe e a súa expresión máis acabada a fórmula Heidegger: A linguaxe é a casa do ser e nela habita o home. Gadamer levará ata as súas últimas consecuencias que o ser é o ser da linguaxe, e Derrida considerará como definitivo que non hai nada fora do texto ("non hai pretexto que xa non sexa un texto"). Foucault critica o concepto de "verdade" xa que, segundo el entende, a "verdade" corresponde a tal ou cal determinada epísteme; por tal motivo a "verdade" é sempre a "verdade" que lexitima ao poder de quenda.
Armstrong Whitworth Whitley
Deseño
O Whitley tiña unha gran á de forma rectangular, e a súa aparencia fíxolle gañar o alcume de the flying barn door (a porta do alpendre voadora). Ao igusl que a fuselaxe, as ás estaban formadas por tres seccións, construíndose ao redor dun gran largueiro de caixa.
Verdade
A condición posmoderna
Habermas nun intento "neomodernista" tenta unha reconstrución da razón na superación da "razón instrumental" (Horkheimer e a crítica marxista da Escola de Frankfurt) na construción dun diálogo común. Pero tal diálogo non supón lexitimación, sinala explicitamente Richard Rorty. Para Rorty, Wittgenstein, Heidegger, Gadamer, Foucault e Derrida, veñen coincidir no sentido da linguaxe que en definitiva conduce a un discurso nihilista. A filosofía non pode constituír un fundamento como metarrelato. Non hai lexitimación do discurso; trátase dunha conversación. Xa en 1955, Lacan ao estudar os relatos expresara que: La vérité a structure de fiction (A verdade ten estrutura de ficción) en gran medida porque entendeu que toda linguaxe humana é case sempre artificial xa que o artificial e, así logo o ficcional, é connatural ao psiquismo humano e porque adoita ser o ego de cada suxeito o que dá verosimilitude á realidade e o ego -entende Lacan- é unha instancia enganosa do  psiquismo orixinada (como dispositivo de defensa e identificación) na infancia de cada suxeito.
Segue sendo a ciencia o gran argumento de autoridade no recoñecemento da verdade? Esta é a pregunta á que responde "A condición posmoderna" de Lyotard:
Lyotard considera que a posmodernidade supón o "fin dos metarrelatos". É a renuncia á fundamentación da verdade. Non hai fundamento transcendente algún para a verdade: nin Deus, nin ciencia, disolvendo a clásica crenza xustificada pola razón, tal como consideraba Platón e a tradición filosófica mantivo. A razón disólvese no seu propio discurso; a verdade queda apresada na manifestación da linguaxe e na súa efectividade. A "verdade" da "razón moderna" disólvese na estrutura da linguaxe, cuxo uso non require fundamentación algunha. É o "uso" o que establece a verdade, sen necesidade de ulterior fundamento.
Daniel Bell (1960), desde posturas politicamente conservadoras, vaticinara "o fin das ideoloxías" na "sociedade postindustrial". Sinala na súa obra "As contradicións fundamentais do capitalismo", que o problema real da modernidade é a crenza. Unha situación que nos leva de volta ao nihilismo. O proceso do coñecemento como información xera unha "meritocracia" baseada na tecnoloxía e as comunicacións.
Francis Fukuyama e Jean François Revel anuncian non só "The End of History and the Last Man" (O fin da Historia e o último home) senón unha época de "pensamento único", consagración definitiva do triunfo do capitalismo liberal, tras a caída do muro de Berlín. Samuel Phillips Huntington pola súa banda considera que isto conduce a un choque de civilizacións.
Desde a esquerda, doutra banda, Fredric Jameson considera que o  posmoderno significa o final da ideoloxía, do  leninismo, da socialdemocracia e do estado do benestar. A cuestión así exposta hai que recoñecer que se atopa totalmente fóra de lugar no mundo actual.
Non cabe dúbida de que nos contextos concretos o criterio foi asumido polo de competencia como "saber adecuado ao concreto" por parte dos expertos. A verdade non é unha cousa, é "moitas"; non é algo pechado senón aberto; non ten un método, senón moitos; non está feita, senón faise; ou mellor devandito, constrúese.
Teorías actuais acerca da verdade
miniatura|[[Táboa de verdade II]]
Unha teoría debe satisfacer dúas propiedades fundamentais:
É posible agrupar segundo caracteres e propiedades e clasificar nalgunha orde as teorías sobre a verdade?
Teoría correspondentista
A teoría correspondentista da verdade, ou teoría da verdade como correspondencia, establece que a verdade ou falsidade dunha proposición está determinada unicamente pola forma en que se relaciona co mundo, e se describe con exactitude (correspóndese con) o mundo. Segundo esta teoría, a verdade consiste nunha relación de adecuación ou concordancia entre o entendemento que coñece e o real, xunto coa expresión dunha linguaxe (linguaxe «apofántico» que chamaba Aristóteles), linguaxe propia da ciencia, que expresa a verdade do coñecemento. Con todo na actualidade, a non aceptación dun coñecemento metafísico do real, fai que esta teoría considérese referente a unha oración ou expresión lingüística que é verdadeira cando o que di é o caso.
A teoría da verdade como correspondencia é quizais a teoría da verdade máis estendida. A idea xeral remóntase polo menos a algúns dos filósofos gregos clásicos, tales como Sócrates, Platón e Aristóteles. Segundo a versión tomista da adecuación, é o intelecto o que debe adecuarse á realidade (asimetría adecuacionista): debemos pensar as cousas conforme ao que son. Así, a proposición «chove» será verdadeira se, efectivamente, chove no momento en que se profire; a proposición «Deus existe» será verdadeira se Deus existe etc. A teoría experimentou un rexurdimento a principios do século XX como reacción á teoría  coherentista da verdade que sostén que a verdade ou falsidade dunha proposición está determinada pola súa relación con outras proposicións en lugar da súa relación co mundo. Por contraste, as teorías correspondentistas tentan establecer unha relación entre os pensamentos ou as proposicións por unha banda, e as cousas ou os feitos polo outro. No seu Tractatus logico-philosophicus, Ludwig Wittgenstein sostén que a linguaxe —como serie de proposicións lóxicas— é unha figura da realidade.
Teoría coherentista
A teoría coherentista da verdade, ou teoría da verdade como coherencia, é unha teoría da verdade que sostén que unha proposición é verdadeira só se é acorde co resto das proposicións do sistema do que forma parte. Así, a proposición «3 + 5 = 8» é verdadeira na medida que é coherente coas regras da matemática elemental.
Un principio dominante destas concepcións é que a verdade é sobre todo unha propiedade de sistemas de proposicións e que só se pode atribuír verdade a proposicións individuais derivativamente, de acordo coa súa coherencia co conxunto. Os teorizadores difiren principalmente en se a coherencia dá lugar a moitos sistemas verdadeiros posibles ou se só hai un sistema verdadeiro. Por tanto, en xeral a verdade require a adecuación dos elementos no sistema completo. Ideas como esta forman parte da perspectiva filosófica coñecida como holismo teorético.
En xeral considérase que a coherencia implica algo máis que a simple consistencia lóxica. Así, considérase que a completitude e a inteligibilidad dos conceptos son dous factores críticos á hora de xulgar a súa utilidade e validez. As teorías coherentistas da verdade non consideran que a coherencia e a consistencia sexan soamente factores importantes dun sistema, senón que estas propiedades deben de ser suficientes para a súa verdade.
As teorías da coherencia distinguen o pensamento dos filósofos racionalistas continentais, especialmente Spinoza, Leibniz e Hegel xunto co filósofo británico Francis Herbert Bradley. Estas teorías revitalizáronse grazas a algúns partidarios do positivismo lóxico, notablemente Otto Neurath e Carl Hempel.
Teoría do consenso
Unha teoría do consenso é calquera teoría da verdade que se refire ao concepto de consenso como parte do seu concepto de verdade. As teorías do consenso sosteñen que a verdade require un procedemento ou acordo previo, ou coñecemento previo de pautas, ou nalgunhas versións, que podería chegar a ser acordado por algún grupo específico, sendo de especial relevancia o diálogo como aprendizaxe das condicións de «igualdade de fala».