cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alpes
O home nos Alpes
Durante todo o século XX e tamén actualmente, os Alpes convertéronse nun destino mundial de primeira orde do turismo. Co fondo paisaxístico que os caracteriza, construíronse un número importante de estacións invernais para a práctica do esquí alpino. Algunhas son moi importantes, outras só teñen un pequeno remonte, sito -é o caso de pequenos pobos nas zonas rurales de Austria- en ocasións ao mesmo patio da escola pública da localidade.
A práctica do alpinismo atrae cada verán a miles de practicantes, que permanecen, en moitos casos, a tempada enteira. De igual xeito, os amantes do sendeirismo e do trekking danse cita cada verán nos Alpes nun crecente número de practicantes. Pobos como Chamonix convértense no punto de partido de treks como o Tour do Mont Blanc ou o Tour das Agullas Vermellas.
Así mesmo, na primavera, as ascensións e travesías de esquí de montaña dan vida a pobos e refuxios remotos, en vales apartados, a miúdo fóra das correntes turísticas máis importantes.
Todas estas actividades deron lugar a unha verdadeira industria da montaña, que ademais se está levando a cabo cun notable respecto pola contorna, excepto naturalmente no caso das estacións de esquí. Esta industria está sendo moi contestada durante as últimas décadas: limitáronse as novas instalacións e retiráronse aquelas que por calquera razón quedaban fóra de servizo.
Son numerosos os grupos de carácter conservacionista e que teñen unha considerable influencia á sociedade, que velan por impedir a desnaturalización da cordilleira.
miniatura|centro|800px|Vista panorámica.
Adscrición política
Actualmente os Alpes están administrativamente repartidos entre catro estados: Francia, Suíza, Austria e Italia, polo menos con respecto aos grandes macizos, posto que tamén Mónaco, Eslovenia, Alemaña e Liechtenstein teñen dentro das súas fronteiras algúns contrafortes da importante cordilleira.
STS-54
STS-54 foi unha misión do transbordador espacial Endeavour lanzada o 13 de xaneiro de 1993 desde a rampla 39B do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-54, con cinco astronautas a bordo, foi lanzada para poñer en órbita o satélite de comunicacións TDRS 6 e para facer experimentos a bordo do transbordador. A tripulación estaba formada polo comandante John H. Casper, o piloto Donald R. McMonagle e os especialistas de misión Mario Runco, Gregory J. Harbaugh e Susan J. Helms. Entre os experimentos a bordo estaban DXS, CHROMEX, CGBA A, PARE 02 e SSCE. No quinto día de misión, Runco e Harbaugh fixeron unha actividade extravehicular na bodega de carga do transbordador para gañar experiencia en cómo traballar no espazo, entre outras cousas probando a montarse en agarradeiras para os pes sen usar as mans e simulando ter que transportar cargas voluminosas en microgravedade.
O transbordador regresou a terra no Centro Espacial Kennedy o 19 de xaneiro de 1993.
Tielman Susato
miniatura|Tielman Susato ofrécelle un libro de cancións a [[María de Hungría (1505-1558)|María de Hungría, gobernadora dos Países Baixos. Extraído de Zingt et six chansons musicales & nouvelles", do prelo de Susato en Antuerpen en 1545.]] Tielman Susato (tamén coñecido coa variante Tylman Susato), nado cara ao lustro 1510-1515 en Utrecht (no actual reino dos Países Baixos) e finado despois de 1570, foi un compositor, instrumentista e editor de música dos Países Baixos no período renacentista pertencente á escola francoflamenga, activo na cidade de Antuerpen.
Traxectoria
Malia descoñecermos hoxe o seu lugar do seu nacemento, algúns estudosos suxiren que o nome Susato refire á súa orixe na cidade alemá de Soest, en Westfalia. Apenas hai datos da súa infancia: o seu nome comeza a aparecer en varios arquivos de Antuerpen arredor de 1530, onde se menciona traballando como caligrafista e instrumentista de frauta e trompeta.
Obra
esquerda|300x300px Desde 1543 ata a súa morte traballou como editor de música, creando a primeira imprenta dos Países Baixos. Ata ese momento, a publicación de música proviña principalmente de Italia, Francia e Alemaña. Moi pronto, Susato asociouse con Pierre Phalèse e Christophe Plantin e, como consecuencia diso, os Países Baixos convertéronse nun centro rexional de publicación de música. Intentou varias veces asociarse con outros editores, sen éxito. En 1561, o seu fillo tomou o control da imprenta, aínda que morreu en 1564.
É posible que Susato mantivese tamén un negocio de instrumentos musicais.
Ademais disto, Susato foi tamén un compositor e compilador de música popular: escribiu e publicou varios libros de pezas populares e motetes que se encadran dentro do estilo polifónico típico da época. Tamén escribiu dous libros de cancións a dúas e tres voces, especificamente pensados para cantantes novos e inexpertos. As máis importantes destas publicacións en termos de distribución e influencia foron os souterliedekens" de Jacob Clemens non Papa, que son salmos métricos en holandés, usando as melodías de cancións populares. Foron enormemente populares en Holanda durante o século XVI.
Tamén foi compositor prolífico de música instrumental, e moitas das pezas son lembradas e interpretadas aínda hoxe. Editou un libro de música para danza en 1551, titulado Het derde musyck boexken... alderhande danserye, formado por arranxos simples pero artísticos. A maioría destes arranxos son formas de danza (allemande, gallarda e son de textura simple ou homofónica), moitos baseados en cancións populares.
Susato dedicou adoito as súas publicacións a cidadáns prominentes de Antuerpen. Algunhas veces dedicou un volume enteiro aos traballos dun compositor, como é o caso de Pierre de Manchicourt e de Crecquillon. Non é sorprendente que pareza favorecer a outros compositores flamengos como suxeito das súas publicacións. Foi tamén un dos primeiros en publicar música dos mellores compositores do Renacemento tardío.
Composicións musicais
miniatura|Pavana de Tielman Susatominiatura|Melodía de Tielman Susatominiatura|Danza de Tielman Susato
Shah Rukh Khan
Shah Rukh Khan (en शाहरुख़ ख़ान; en شاہ رخ خان), nado como Shahrukh Khan en Nova Deli o 2 de novembro de 1965, tamén coñecido como SRK, é un actor, produtor e personalidade da televisión india. Coñecido polos medios de comunicación como o "Baadshah de Bollywood", "Rei de Bollywood" ou "Rei Khan", apareceu en máis de 80 filmes de Bollywood, gañou numerosos premios e galardóns, incluíndo 14 Premios Filmfare. Khan ten unha fama significativa en Asia e na diáspora india de todo o mundo. En termos de audiencia e recadación, foi descrito como unha das estrelas de cine máis exitosas do mundo.
Khan comezou a súa carreira con aparicións en numerosas series de televisión a finais da década de 1980. Fixo o seu debut nun filme de Bollywood en 1992 con Deewana. Ós comezos da súa carreira, Khan era recoñecido por interpretar papeis de malvados nos filmes Darr (1993), Baazigar (1993) e Anjaam (1994). Acadou a fama despois de protagonizar filmes romántico, como Dilwale Dulhania Le Jayenge (1995), Dil To Pagal Hai (1997), Kuch Kuch Hota Hai (1998), Mohabbatein (2000) e Kabhi Khushi Kabhie Gham... (2001). Despois, acadou o recoñecemento da crítica pola interpretación dun alcohólico en Devdas (2002), un científico da NASA en Swades (2004), un adestrador de hóckey en Chak De! India (2007) e un home con síndrome de Asperger en My Name Is Khan (2010). Os seus filmes máis exitosos son as comedias Chennai Express (2013) e Happy New Year (2014). Moitos dos seus filmes tocan temas sobre a identidade nacional india e as conexións coas comunidades da diáspora, ademais de temas de diferenzas raciais, sociais e relixiosas. Polas súas achegas ó mundo do cine, o Goberno da India honrouno co Padma Shri, e o Goberno de Francia coa Orde das Artes e as Letras e Lexión de Honra.
Tom e Jerry
A serie de debuxos animados Tom e Jerry foi creada por Hanna-Barbera para a Metro-Goldwyn-Mayer nos anos 40.
Sinopse
A serie xira en torno a loitas cómicas entre un par de inimigos típicos: un gato (Tom) e un rato (Jerry). Os argumentos das curtas adoitan centrarse nos intentos de Tom por atrapar a Jerry, que rematan normalmente en desorde e destrución. Poucas veces Tom atrapa a Jerry, principalmente pola intelixencia de Jerry, as súas habilidades e a sorte. Moitos dos títulos mostran a Tom e a Jerry sorríndose, o que parece representar unha relación amor-odio, máis que unha extrema animadversión entre eles. De feito, hai algunhas escenas nas que mostran verdadeira amizade e interese polo benestar do outro. Nas súas pelexas é común ver os típicos "gags" do veleno, explosivos, trampas etc. a pesar da súa violencia, raras veces se ve sangue na serie orixinal.
Música
A música xoga un papel moi importante, destacando a acción, axudando aos efectos de son e dando emoción ás escenas, xa que os personaxes apenas falan.
Personaxes
Tom é un gato doméstico, de pelaxe curta azul e branca. É o protagonista da historia, leva unha vida regalada; aínda que adoita vivir distintos tipos de vida; mentres que Jerry é un rato marrón, que sempre vive preto del e é o detonante da historia. A primeira vez que apareceron foi na curta "Puss Gets the Boot". Os esforzos de Tom adoitan ter por obxectivo humillar a Jerry, máis que matalo, pero case nunca o consegue. Por iso adoita saír Jerry coma vencedor, e Tom, coma perdedor. Hai outro personaxe, Spike, un bulldog gardián, que ten un fillo chamado Tyke. O seu rol na serie sempre é parecido: está intentando facer algo, cando o interrompen Tom e Jerry. El enfádase e castiga a Tom coa axuda do seu fillo. Butch é outro personaxe. É un gato negro que tamén quere atrapar a Jerry, polo que adoita rivalizar con Tom. Case sempre fala máis que Tom e Jerry.
Lingua tocaria B
O cucheano, que é chamado dunha maneira impropia coma tocario B, é unha lingua, xa extinta, da familia de linguas indoeuropeas falada ata o final do primeiro milenio d. C. na rexión de Cucha (Kucha), actual provincia de Xinxiang (Xinjiang), no oeste da China. Falábase tamén máis ao leste, nas rexións de Caraxahar (Karashahr) e de Turfán (Turfán), onde coexistía co añeano/turfanio ou tocario A, que foi emparentada estreitamente con el.
Os documentos cucheanos
Atopáronse un pouco máis de 3.000 follas ou fragmentos de follas que levaban un texto en cucheano. Isto permitiu coñecer só unha pequena parte do vocabulario cucheano. A maioría destes textos son de inspiración búdica. Hai tamén documentos administrativos, económicos e xurídicos, textos médicos ou máxicos, así coma un poema de amor (citado no artigo civilización cucheana). Ao pé dunha antiga torre de garda, preto de Cucha, Paul Pelliot atopou unha centena de pases para caravanas en cucheano. Da rexión de Turfán, proveñen os fragmentos de manuais de sánscrito para uso dos cucheanófonos.
Todos estes documentos datan da segunda metade do milenio I.
O reino de Cucha que foi o Estado máis importante da conca do Tarim, e isto daba naturalmente á súa lingua unha certa importancia ou un certo esplendor. Sabemos que sogdianos budistas, na región de Samarcanda, lían traducións de textos cucheanos. No curso do século VIII, os seguidores da fe maniquea oriental instalan a súa sede en Turfán adoptando a lingua cucheana, pero usando a escritura de seu, derivada do alfabeto siríaco (os tocarios usaban habitualmente unha escritura de orixe indiana, a brāhmī). Coñecemos un himno a Mani, así coma un himno a Xesús, redactado en cucheano esta escritura.
Morfoloxía nominal
Os substantivos en cucheano teñen masculino e feminino. O neutro, que é común a tódalas linguas indoeuropeas, practicamente desapareceu: os antigos substantivos neutros convértense en masculinos no singular e femininos no plural. Só os pronomes demostrativos conservaron a formas neutras xunto coas formas masculinas e femininas.
No que concirne ao número, o cucheano conta co singular, o plural, o paral (utilizado para dou obxectos que forman parellas naturais: ek «ollo», eśane ou eśne «ambos ollos»), o dual (utilizado para dous obxectos que forman parellas ocasionais), así coma o plurativo, que permite individualizar os elementos dun conxunto. O plurativo de ost «casa» é ostuwaiwenta «das casas, tomadas unha por unha».
Existen catro casos básicos, exemplificados aquí coa forma singular do substantivo eṅkwe «home» :
Dun substantivo ao caso oblicuo, engadimos sufixos para formar seis casos secundarios:
A desinencia oblicua -n non se aplica máis que a algúns substantivos que designan seres humanos, cunha soa excepción: a forma oblicua de ku «can» é kwen. Existen outras desinencias, e ás veces, a forma oblicua non se distingue da nominativa: a forma oblicua de yakwe «cabalo» é yakwe.
As formas do plural de «home» son idénticas ás do singular en tódolos casos, agás no nominativo (eṅkwi «homes») e no xenitivo (eṅkwents).
En cucheano coma en galego, os adxectivos concordan cos substantivos que determinan. Isto permite saber se un substantivo é masculino ou feminino. En galego, é máis ben o xénero do artigo que acompaña un substantivo o que permite coñecer o xénero deste (dicimos o barco e non barco, por tanto barco é masculino), pero en cucheano, non existe artigo. Sabemos pois que olyi «barco» é feminino porque hai que escribir  orotstsa olyi «gran barco» e non orotstse olyi «gran barco». Nos documentos cucheanos, os substantivos que non sempre son acompañados por adxectivos, ignórase o xénero dalgúns (coma  ost «casa»).
Existen catro clases flexionais de adxectivos, que se distinguen polas súas formas de nominativo e de oblicuo plural no masculino. Velaquí como se efectúa a flexión de orotstse «grande», adxectivo da clase I (c pronúnciase como ch):
Outra maneira de coñecer o xénero dun substantivo é atopalo na compaña dun pronome demostrativo. Velaquí como se efectúa a flexión do pronome se «este, iste, estoutro». O neutro só se distingue no singular:
Así, «este gran barco» traducirémolo ao nominativo por sā orotstsa olyi. Para dicir «atravesa o mar con (por medio de) este gran barco», tomamos este grupo nominal poñendo tódalas súas palabras en oblicuo e engadímoslle o sufixo do perlativo -sa, ficando así: su tā orotstsai olyisa lyam kätkāṣtär (a palabra lyam «mar» está en oblicuo, que tanto para esta palabra coma para olyi, son iguais no nominativo).
Morfoloxía verbal
O cucheano conta con catro series de desinencias:
Cada serie existe nunha versión activa e nunha versión media. Esta maneira de conxugar é familiar para falante de grego antigo, mais a semellanza é moi distante. A vogal temática repártese, segundo a persoa e o número, da maneira seguinte en grego e en cucheano:
Certos verbos poden ten varias clases de presente ou de subxuntivo. É o caso de kätk- «atravesar», citado máis arriba.
A continuación amósase a conxugación completa do verbo yām- «facer» en forma activa:
E en forma media:
O participio presente é yamaṣṣeñca no activo e yamaskemane no medio. A partir do participio pretérito yāmo-, pódese construír un substantivo como yāmor « o feito de facer,o acto". Os cucheanos utilizárono para traducir o sánscrito karma « acto ». O infinitivo constrúese sempre sobre o subxuntivo : yāmtsi.
O participio pretérito compórtase como un adxectivo da clase IV:
Léxico cucheano
Este léxico comprende palabras de etimoloxía clara. Non é o caso, por exemplo, do verbo yām-.
Endosimbiose
A endosimbiose é unha asociación estreita entre especies, na cal os individuos dunha especie viven dentro do corpo ou das células da outra. O organismo que vive no interior chámase endosimbionte. Etimoloxicamente o termo pode usarse para designar a calquera simbionte que viva no interior do corpo doutro ser vivo, pero para este concepto existe tamén o adxectivo endosomático (simbionte endosomático), un exemplo dos cales son as bacterias da flora intestinal. Algúns usan o termo endosimbiose principalmente para describir a relación que existe cando un microorganismo vive de forma normal dentro das células doutro ser vivo, pero non é imprescindible a localización intracelular para usalo.
Algunhas veces as endosimbioses son obrigadas, xa que un dos organismos ou ambos xa non poderían vivir por separado, como é o caso do verme mariño Riftia, que non ten intestino e nútrese grazas ás súas bacterias endosimbiontes.
Algúns orgánulos celulares eucariontes, como as mitocondrias e os plastos (cloroplastos), proceden dunha simbiose inicial con bacterias. Os orgánulos de orixe endosimbiótica aparecen moi transformados, pero conservan un xenoma propio e multiplícanse autonomamente, feito que revela a súa orixe como organismos distintos. Grazas á endosimbiose os organismos eucarióticos teñen a capacidade de realizar procesos metabólicos que evolucionaron orixinariamente en bacterias, como a respiración celular, realizada polas mitocondrias, a fotosíntese, feita nos plastos, ou a fixación do nitróxeno, realizada por bacterias, a miúdo de vida intracelular, nas raíces de certas plantas.
Teoría endosimbiótica ou endosimbiose en serie
A teoría foi proposta por Lynn Margulis en diferentes artigos e libros: On origen of mitosing cells (1967), Origins of Eukaryotic Cells (1975) e Symbiosis in Cell Evolution (1981),. Na actualidade acéptase que os eucariotas xurdiron como consecuencia dos procesos simbioxenéticos descritos por Margulis unha vez que se considera demostrada a orixe endosimbiótica das mitocondrias e os cloroplastos. Os antecedentes da teoría hai que buscalos no ruso Kostantin S. Merezhkovsky, que en 1909 presentou a hipótese da orixe endosimbiótica dos cloroplastos.
Probas da orixe endosimbiótica de mitocondrias e cloroplastos
A evidencia de que as mitocondrias e os plastos xurdiron a través do proceso de endosimbiose son as seguintes:  :
Unha característica que vai en contra da teoría é que os xenomas de mitocondrias e cloroplastos de moitos eucariotas posúen intróns (no home non), característica tipicamente eucariota, pero isto pode explicarse se houbo transferencia de ADN do núcleo ao orgánulo.
Simbioxénese
O significado exacto do termo simbioxénese é a formación de novas especies de seres vivos como resultado de simbioses estables a longo prazo que desembocan na trasferencia de material xenético , pasando parte ou o total do ADN dos simbiontes ao xenoma do individuo resultante. Do proceso simbioxenético xorde un novo individuo no que están integrados os seus simbiontes, pero que ten características propias.
Endosimbiose e simbioxénese non son exactamente o mesmo. A endosimbiose é a asociación entre dous seres vivos, dos cales un vive dentro do outro. A simbioxénese é a formación co tempo dunha nova especie como resultado desa asociación. O termo simbioxénese foi proposto por Konstantin Merezhkovsky no seu libro de 1926 Symbiogenesis and the Origin of Species, pero a impulsora da teoría da simbioxénese moderna foi Lynn Margulis. No libro Acquiring Genomes: A Theory of the Origins of Species, Margulis sostén que a simbioxénese é unha forza primordial na evolución. Para ela a contribución das bacterias foi fundamental na evolución, xa que son organismos moi versátiles que poden transferir xenes doadamente.
Virus endosimbióticos e retrovirus endóxenos
Durante o embarazo dos mamíferos vivíparos, actívanse retrovirus endóxenos (ERVs) integrados nas súas células e reprodúcense en grandes cantidades durante a implantación do embrión. Por un lado estes virus actúan como immunodepresores, e protexen o embrión do sistema inmunitario da nai, e por outro lado unhas proteínas de fusión viral causan a formación do sincitio placentario para limitar o intercambio de células migatorias entre o embrión en desenvolvemento e o corpo da nai, xa que un epitelio de separación non sería eficiente para evitar a migración de células brancas sanguíneas. Un ERV é un virus similar ao virus da SIDA (VIH). A acción inmunodepresora era o comportamento primario do virus, similar á do VIH. A fusión de proteínas foi unha maneira de estender a infección a outras células simplemente mesturándoas coas infectadas (similar á acción do VIH).
Crese que os devanceiros dos mamíferos vivíparos modernos evolucionaron grazas á infección accidental sufrida por un antepasado con estes virus, que permitiu que o feto sobrevivise á acción do sistema inmunitario da nai. O Proxecto Xenoma Humano atopou varios miles de ERVs no noso xenoma, os cales están organizados en 24 familias.
Reveriano Soutullo
Reveriano Soutullo Otero, nado en Ponteareas o 11 de xullo de 1880 e finado en Madrid o 28 de outubro de 1932, foi un compositor galego. Entre 1919 e 1931 formou tándem con Juan Bautista Vert Carbonell, con quen compuxo importantes zarzuelas.
Traxectoria
Foi o cuarto de once irmáns. Os seus pais, Manuel Soutullo Valenzuela e Carolina Otero Parga vivían en Redondela, de onde era oriúnda a nai.
Dende pequeno iníciase na música da man do seu pai. Máis tarde estuda música na Escola de Artes e Oficios de Vigo co pianista Gregorio Elola. Sendo mozo ingresa na Banda de Música Municipal de Tui e dirixe o Orfeón Galicia da mesma vila, co cal gaña algúns premios, e unha rondalla, onde tocan algunhas das súas primeiras composicións. En 1896 ingresa coma músico de segunda na especialidade de cornetín no Rexemento de Infantería Murcia nº 37 da cidade de Vigo, estudando harmonía co director da mesma, Ricardo Cetina.
En 2016, o xornal La Voz de Galicia publicaba o descubrimento de 35 partituras inéditas e 12 perdidas do compositor ponteareán nun arquivo particular da familia Garrote, en Sada. O descubrimento foi froito do traballo de investigación de Alejo Amoedo, profesor do Conservatorio de Vigo, que estaba a investigar a obra para piano de Soutullo, 46 destas pezas son composicións para banda e unha para piano, e todas elas pertencen á súa primeira etapa como compositor, datadas antes de 1915, e algúns orixinais estaban asinados baixo o pseudónimo L. Rals. Co descubrimento o número de obras coñecidas de Soutullo incrementouse ata unhas 300, aínda que se calcula que hai outro cento por recuperar.
Vida persoal
En 1905 casou coa pianista viguesa Juana Meis Beiro. No nacemento do primeiro fillo, a súa muller perdeu a vida. Máis tarde, Soutullo casaría con Victoria San Emeterio, con quen tivo cinco fillos.
Perceval ou le Conte du Graal
miniatura|320px|Escena da obra. Perceval ou le Conte du Graal (en galego Perceval, o Conto do Graal) é un romance inacabado de Chrétien de Troyes. Escrito probabelmente entre 1181 e 1191, foi dedicado ao patrón do escritor, Filipe da Alsacia, conde de Flandres. Chrétien traballara na obra a partir de escrituras fornecidas por Filipe. O poema relata as aventuras do mozo cabaleiro Perceval.
A aprendizaxe como cabaleiro de Perceval
miniatura|dereita|240 px|Saída de [[Perceval, Manuscrito de Montpellier.]] O poema comeza cun Perceval mozo encontrando cabaleiros e percibindo que a el tamén lle gustaría ser un. Súa mai criárao fóra dos dominios da civilización, nas forestas do País de Gales, desde a morte de seu pai. A contragusto de súa mai, o rapaz parte para a corte do rei Artur, onde unha rapaza prevé grandes conquistas na vida del. Kay búrlase del, mais tórnase cabaleiro e encoméndanlle derrotar o malvado Cabaleiro vermello, encarga que Perceval consegue cunha lanza. Despois, Perceval vai ao castelo de Gornemant de Goor, un experimentado cabaleiro, co cal aprende con rapidez.
No castelo do Graal
O protagonista, xa armado cabaleiro por Gornemant, participa na defensa do castelo de Belrepeire, onde coñece a fermosa Brancaflor, da cal se namora. Tras isto, Perceval acode ao castelo do Graal, invitado polo Rei Pescador. Durante unha escena, ve unha estraña procesión onde se mostran tres elementos: unha lanza chea de sangue, un graal e un prato. Estes tres obxectos, así como o feito de que Perceval non pregunte sobre o seu significado (pois así fora aconsellado), están cargados de complexos simbolismos. A lanza representa a lanza sagrada, aquela que foi cravada no corpo de Cristo na cruz; o graal, a copa onde se recolleu o sangue de Cristo crucificado; e o prato alude ao que se utiliza para a eucaristía. Por outra parte, o silencio de Perceval ante a procesión terá terribles consecuencias para o Rei Pescador e para si mesmo (como lle explicará a súa prima). No día seguinte, el volta para a corte do Rei Artur.
Gotas de sangue sobre a neve
miniatura|Roman de Perceval, 1932 Perceval continúa as súas aventuras, algunhas compartidas con Gawain, un cabaleiro que é sobriño do rei Artur, e que cobra moito protagonismo na segunda metade da novela. Perceval, como bo cabaleiro, está idilicamente namorado da doncela Brancaflor, feito que lle permite ao autor recrearse en fermosas e poéticas pasaxes que testemuñan a paixón do protagonista.
Perceval e o ermitán
Tras narrar algunhas peripecias ocorridas a Gawain, Perceval encontra un ermitán que lle explica certas cousas sobre el e ademais confírmalle as palabras da súa curmá sobre o seu erróneo comportamento no castelo do Graal.
Adaptación ao cine
A pesar de se realizaren varias adaptacións ao cine co tema da lenda artúrica, Éric Rohmer filmou unha estraña e bela adaptación da obra de Chrétien de Troyes en Perceval le Gallois (1978).
Tamandua mexicana
É un oso formigueiro propio de Centroamérica e o norte de Suramérica, solitario, que se encontra en numerosos hábitats de selvas e de sabanas áridas, e que se alimenta de formigas e térmites, que atrapa coa súa longa e pegañente lingua. Coñécese vulgarmente como tamanduá mexicano ou tamanduá setentrional.
Descrición
250px|miniatura|esquerda|Retrato visto de fronte. É de tamaño mediano, ollos pequenos, orellas relativamenmte grandes e fociño longo, aínda que non tanto como o do oso formigueiro xigante. Mide entre 50 e 80 cm de lonxitude (cabeza e tronco), máis entre 40 e 65 cm do cola. Pesa entre 3,5 e 8,5 kg. A cola é prénsil, adaptación á súa vida arborícola.
A súa pelaxe, curta, mesta e áspera, é de cor amarela pálida na maior parte do corpo, cun parche distintivo de pelaxe negra nos costados, as costas e os ombros, cuxa forma semella un chaleco. A presenza deste patrón de coloración fai posíbel distinguir esta especie do seu parente do sur, Tamandua tetradactyla, o tamanduá meridional, que ten unha cor máis uniforme.
A cola só ten pelo na parte superior sobre aproximadamente un terzo da súa lonxitude.
As patas dianteiras teñen catro dedos rematados en uñas fortes, que utiliza para romper os niños de formigas e térmites, e para defenderse; as traseiras teñen cinco dedos, coas uñas menos potentes.
Comportamento
É un animal non agresivo, que case sempre foxe ante un perigo. Solitario, ten hábitos nocturnos e arbóreos. Pasa a maior parte do tempo nas árbores, e o seu desprazamento en terra é bastante dificultoso.
Porén, ás veces, cando está ameazado en terra, pódese defender erguéndose sobre as patas traseiras e golpear ao agresor coas fortes gadoupas das patas dianteiras.
Aliméntase basicamente de formigas e térmites, pero tamén doutros insectos, e das súas larvas, que localizan baixo a codia dos troncos e pólas das árbores.
A xestación dura 5 meses, tras os cales a femia pare unha cría.
Distribución
O oso formigueiro mexicano distribúese desde México até o norte de América do Sur. En México encóntrase na vertente do Pacífico, desde Michoacán e a Huasteca Potosina, e na vertente do Golfo, até Chiapas e a península do Iucatán. No estado de Guerrero rexistrouse nas zonas de San Marcos, Acahuizotla e Chapolapa.
Descrición
A especie foi descrita en 1860 polo científico suízo Henri Louis Frédéric de Saussure nun traballo publicado na ''Rev. Mag. Zool''. París, ser. 2, 12: 9.
Sinónimos
Ademais de polo nome que lle adxudicou Saussure, e que é o válido actualmente, foi coñecido polos sinónimos: 250px|miniatura|Distribución das subespecies de Tamandua mexicana. En verde: Tamandua mexicana instabilis. En amarelo: Tamandua mexicana punensis. En vermello: Tamandua mexicana mexicana. En azul: Tamandua mexicana opistholeuca.
Etimoloxías
O nome xenérico, Tamandua, procede do tupí-guaraní tamanduá, que significa "comedor de formigas", é dicir, "oso formigueiro". O específico, mexicana, fai referencia á súa distribución xeográfica.
Subespecies
Na actualidade recoñécense as seguintes subespecies:
Status de conservación
En 2014 a Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) cualificou o status de Tamandua mexicana como LC (pouco preocupante) debido á súa ampla distribución, a suposta amplitude da súa poboación, a que se encontra nunha serie de áreas protexidas, á súa tolerancia a pequenas modificacións do seu hábitat, e porque é pouco probábel que a súa poboación estea diminuíndo o suficiente como para cualificala nunha categoría ameazada.
Platero e mais eu
dereita|miniatura|200px|Estatua de Platero na Casa Museo JRJ de Moguer, obra de [[León Ortega.]] dereita|miniatura|200px|Escultura de Platero no parque de Málaga. dereita|miniatura|200px|"Advertencia" de Juan Ramón Jiménez.
Platero e mais eu é unha narración lírica de Juan Ramón Jiménez, escrito en lingua castelá co título orixinal de Platero y yo e publicado en 1914 por Ediciones de la Lectura. Foi traducido ao galego por Manuel Beiras e publicado por Ediciós do Castro en 1990.
Recrea poeticamente a vida e morte do burro Platero na vila andaluza de Moguer. É ben célebre o primeiro parágrafo:
Características
A edición orixinal tiña 63 capítulos. En 1917 apareceu a edición completa, composta por 138 capítulos, da man de Editorial Calleja. Axiña acadou unha boa aceptación, adoptándose como libro de lectura escolar cara a 1920 e converténdose nunha das obras máis lidas en España e América Latina. O poeta tiña a intención de ampliar o texto até os 190 capítulos (de feito na década de 1920 chegou a escribir tres adicionais), e mesmo pensou nunha segunda parte denominada Otra vida de Platero, da que esbozou algúns títulos.
Se ben pola súa sinxeleza e transparencia é un texto apto para a literatura infantil, trátase dun texto adulto cunha certa crítica social. A obra, formada por breves capítulos, está adicada «a la memoria de Aguedilla, la pobre loca de la calle del Sol que me mandaba moras y claveles».
Baixo o subtítulo de Elegía andaluza, fálase da vida do burro Platero, compañeiro do poeta, como pretexto para a descrición poética da vila de Moguer, das súas paisaxes e dos seus personaxes. Platero é tamén o símbolo e o paradigma do asno andaluz mediterráneo, mais tamén do animal doméstico universal como forza útil de traballo e medio de transporte ao tempo que compañeiro, amigo e confidente.
Narración
O libro ten varios niveis de lectura: unha crónica da vida cotiá en Moguer a comezos do século XX, mais tamén un diario íntimo poético. Ten varios elementos destacados: o personaxe narrador, o espazo e o tempo. A acción desenvólvese ao longo dun ano calquera, coas estacións e os diferentes momentos do día claramente determinados, mais trátase dun ano calquera, atemporal e mítico. A natureza (os animais e vexetais, as paisaxes...) son frecuentemente humanizadas, con descricións nas que destacan as súas cualidades cromáticas.
Inclúe varias citas de William Shakespeare e Pierre de Ronsard nos orixinais inglés e francés, amais dun verso de Curros Enríquez en lingua galega do poema "¡Ai"! da súa obra Aires da miña terra (1880). Hai tamén numerosas frases recreando o dialecto e a fala dos xitanos da zona, e coplas populares andaluzas.
Amais de polas súas características literarias, indisociables do contido evocado, a obra foi considerada unha obra de autor mitificada como modelo de lingua e estética, ao igual que Pinocho para a literatura italiana ou O principiño para a literatura francesa.
Adaptacións
A obra foi traducida a máis de corenta linguas. En 1965 unha empresa de Lugo editou un almanaque chamado ''Platero e mais eu. Homenaxe galego a J. Ramón Jiménez i-a Platero''. Nel apareceron quince capítulos vertidos ao galego por Otero Pedrayo, Sebastián Martínez-Risco, Celso Emilio Ferreiro, Alonso Montero, Méndez Ferrín, Camilo Suárez-Llanos, Ánxel Fole, Albino Núñez Domínguez, Arcadio López Casanova, María Xosé Queizán, Antía Cal, Manuel María, Ben-Cho-Shey, Xohana Torres e Carvalho Calero, con ilustracións de Isaac Díaz Pardo, Mercedes Ruibal, Agustín Pérez Bellas, Virxilio, Xulio Maside, Colmeiro, Tino Grandío, Blas Lourés, M. del Río, Ánxel, Laxeiro, M. Pesqueira e Xohán Ledo. Incluía un limiar de Ánxel Fole, Juan Ramón Jiménez, visto por nós. O capítulo XVII ("El niño tonto", que inclúe o verso de Curros Enríquez) traduciuno Alonso Montero e ilustrouno Pérez Bellas.
Dracma
O dracma (en grego: δραχμή) é o nome que se lle deu a varias moedas empregadas en Grecia durante varios períodos da súa historia:
Dracma antigo
O nome do dracma provén do verbo grego δράττω (dráttō). Ao principio o dracma compoñíase de seis óbolos que se empregaban como medio de pago a comezos do -1100 Esta foi a medida estándar de prata que se empregou na maioría das cecas gregas, e o termo óbolo utilizouse para designar as moedas que valían 1/6 parte dun dracma.
No século V a.C, a moeda máis empregada no mundo grego foi o tetradracma ateniense. No seu anverso aparecía a deusa Atenea cun casco de guerra e un moucho no reverso. Hoxe en día estas moedas son coñecidas en grego como γλαῦκαι (mouchos). O reverso destas moedas é o empregado hoxe en día nas moedas gregas de 1 euro.
Os dracmas cuñáronse con diferentes pesos e medidas. A medida estándar que máis ou menos se empregou foi a ateniense ou ática, que consistía en 4.30g de prata aproximadamente.
Tras as conquistas de Alexandre Magno, o nome da moeda empregouse na maioría dos reinos helenísticos de Asia, incluíndo o reino tolemaico en Alexandría. A unidade monetaria empregada polos árabes o dirham, tomou o seu nome do dracma así como o dram armenio.
O dracma no padrón ático
200px|miniatura|[[Tetradracma|Tetradrama de Atenas ca. 450 a.C.|dereita]]
Moedas
200px|miniatura|10 lepta 1882. A primeira serie consistía en moedas de cobre de 1, 2, 5, e 10 lepta, e denominacións de ¼, ½, 1 e 5 dracmas de prata, e 20 dracmas de ouro. A moeda de 1 dracma pesaba 4,50 gr. e contiña un 90% de prata.
No 1868 Grecia uniuse á Unión Monetaria Latina e o dracma fixou o seu valor respecto ao franco francés. Emitíronse novas moedas de cobre de 1, 2, 5 e 10 lepta (as de 5 e 10 lepta coa denominación en "óbolos"), moedas de 20 e 50 lepta, e 1, 2 e 5 dracmas de prata, e 10 e 20 dracmas de ouro. Tamén se cuñou un reducido número de moedas de ouro de 50 e 100 dracmas.
No 1894 introducíronse moedas de cuproníquel en denominacións de 5, 10 e 20 lepta. As de 1 leptón e 2 lepta non se cuñaron ata 1870. No 1911 finalizou a cuñaxe de moedas de 1 e 2 dracmas de prata, e non se emitiu ningunha moeda entre 1912 e 1922, tempo no que a Unión Monetaria Latina se disolveu debido á I Guerra Mundial.
Entre 1926 e 1930 introducíronse novas moedas para a República Helénica, que compostas por 20 e 50 lepta, e 1 e 2 dracmas de cuproníquel, 5 dracmas de níquel, e 10 e 20 dracmas de prata. Estas moedas do primeiro dracma foron as últimas en cuñárense.
Billetes
No 1841 o Banco Nacional de Grecia emitiu billetes ata 1928, cando o novo Banco de Grecia se creou. As primeiras denominacións ían dos 10 aos 500 dracmas. Emitíronse denominacións máis pequenas de 1, 2, 3 e 5 dracmas desde 1885. Para os billetes de 5 dracmas cortábanse os de 10 pola metade. Entre 1917 e 1920, o goberno grego emitiu papel moeda en denominacións de 10 e 50 lepta, e 1, 2 e 5 dracmas. En 1901 o Banco Nacional de Grecia emitiu billetes de 1.000 dracmas, seguidos dos de 5.000 dracmas emitidos polo Banco de Grecia logo do 1928. O goberno volveu emitir billetes entre 1940 e 1944, en denominacións de 50 lepta e 20 dracmas.
Durante a ocupación alemá de Grecia (1941-1944), a hiperinflación fixo que o goberno emitise denominacións moito máis altas, chegando aos billetes de 100 billóns de dracmas no 1944.
Segundo dracma
Estivo vixente desde a liberación de Alemaña en 1944, ata 1954. O cambio estableceuse en 50 billóns de dracmas que é igual a 1 novo dracma.
Emiratos Árabes Unidos
Os Emiratos Árabes Unidos son unha federación de emiratos situados na Península de Arabia. Limitan ó norte con Qatar e co Golfo Pérsico; ó leste co Golfo de Omán e Omán; e ó sur e oeste con Arabia Saudita. A súa planicie costeira é estéril e fúndese co deserto arábico. A federación está integrada por 7 emiratos (imarat; singular - imarah)
Historia
Os sete sultanatos da costa que conforman o país concederon ao Reino Unido, nun tratado do século XIX, a defensa do territorio e o manexo das relacións exteriores. Logo de expirar o tratado o 1 de decembro de 1971, seis deles (Abu Zabi, Axman, Dubai, Fujairah, Sharjah e Umm ao Qaywayn) declararon o día seguinte, 2 de decembro, a formacións dos Emiratos Árabes Unidos. En febreiro de 1972 uniríase á federación o sultanato de Ras al-Khaimah.
Política
Os Emiratos Árabes Unidos son unha federación de sete sultanatos que se gobernan baixo monarquías absolutas, cada un por un emir con poderes específicos. O goberno central fórmao o consello supremo, formado polos sete emires. O presidente federal elíxese entre os emires hereditarios e adoita ser o xeque de Abu Zabi e o primeiro ministro o de Dubai.
Organización territorial
A continuación indícanse os sete emiratos que compoñen o país e os seus respectivos gobernantes (xeques).
Xeografía
250px|esquerda|Mapa dos Emiratos Árabes Unidos Os Emiratos están situados na península Arábiga, bordeando o golfo de Omán e o Golfo Pérsico, entre Arabia Saudita e Omán. A práctica totalidade do país é desértica.
É unha planicie costeira, chaira e árida, que se funde no interior cun vasto deserto ermo de dunas móbiles de area. A súa estratéxica localización rodeando polo sur o estreito de Ormuz convértelle nun vital paso do tránsito do comercio de cru mundial. Os EAU está considerado como un dos quince países que conforman o "Berce da Humanidade".
A demarcación das fronteiras de 1974 e 1977 entre Arabia Saudita e Emiratos Árabes Unidos nunca se publicaron. E o que é máis, a fronteira exacta entre os dous países só a coñecen os seus gobernos.
Economía
A riqueza dos Emiratos Árabes Unidos está en gran medida baseada na explotación de petróleo e gas natural, que representan ao redor do 20% do seu PIB. A nación árabe é o terceiro maior produtor de petróleo no Golfo Pérsico logo de Arabia Saudita e Irán (a produción en Iraq diminuíu considerablemente pola guerra). Desde 1973, os EAU sufriron unha profunda transformación, pasando de ser unha rexión empobrecida de pequenos principados a un estado moderno con altos estándares de vida. O PIB per cápita do país non está moi afastado do das principais nacións de Europa occidental. A súa xenerosidade no investimento das súas ganancias petrolíferas e a súa política exterior moderada permitíronlle xogar un papel vital nos asuntos da rexión.
En anos recentes, o goberno buscou a diversificación das súas fontes de ingreso para diminuír a súa dependencia nas reservas limitadas de petróleo. Un resultado destes esforzos foi o desenvolvemento sostido do turismo, baseado en infraestrutura hostaleira costeira, desértica e deportiva. O éxito destas empresas, axuntado a factores como o prezo relativamente baixo de materias primas, o clima cálido que prevalece durante case todo o ano, marabillas da arquitectura como Burj al-Arab e Palm Islands, e a actitude amigable cara a Occidente levou a moitos a chamar aos Emiratos Árabes Unidos o Singapur ou o Hong Kong de Medio Oriente.
Demografía
No ano 2018, os Emiratos Árabes Unidos tiñan unha poboación de 9 543 000 de habitantes. Tan só o 11,48% naceu nese país. En 2007, o 23% eran inmigrantes de orixe árabe e iraniana, o 50% inmigrantes do sur de Asia, e o restante 8% estaba composto por inmigrantes doutras etnias. O idioma oficial é o árabe. A esperanza de vida é de 75 anos. O 77.9% da poboación esta alfabetizada. A media de fillos por muller é de 2.43.
As crenzas relixiosas son na súa maioría musulmáns (o islam é a relixión estatal). Con todo, hai minorías considerables de cristiáns, hindús e outros credos.
Educación
miniatura|dereita|Universidade Americana de Sharjah. A educación ata o ensino secundario está dirixido polo Ministerio da Educación, e consiste de escolas primarias, escolas intermediarias e escolas secundarias. O currículo das escolas públicas é axustado para as metas e valores do país, cunha énfase no inglés como segundo idioma. Hai tamén moitas escolas particulares, algunhas con recoñecemento no estranxeiro. As escolas públicas son gratuítas para cidadáns dos Emiratos.
A educación superior esta dirixida polo Ministerio da Educación Superior. Hai 4 grandes institucións: a Universidade dos Emiratos Árabes Unidos, a Universidade Zayed, a Facultade de Medicina do Golfo e o Colexio Superior de Tecnoloxía. Hai tamén institucións particulares, como a Universidade de Sharjah e a Universidade Americana de Sharjah.
Emily Dickinson
Emily Elizabeth Dickinson, nada en Amherst (Massachusetts) o 10 de decembro de 1830 e finada no mesmo lugar o 15 de maio de 1886, foi unha poeta estadounidense, cuxa poesía apaixonada colocou a súa autora no reducido panteón de poetas fundacionais estadounidenses que hoxe comparte con Edgar Allan Poe, Ralph Waldo Emerson e Walt Whitman. Emily Dickinson pasou gran parte da súa vida recluída nunha habitación da casa do seu pai en Amherst e, excepto cinco poemas (tres deles publicados sen a súa sinatura e outro sen que a autora o soubese), a súa inxente obra permaneceu inédita e oculta ata despois da súa morte.
Contorno social e familiar
miniatura|250px|Daguerrotipo panorámico de Amherst, a cidade natal de Emily, tomado no ano da súa morte.
Emily Dickinson proviña dunha prominente familia de Nova Inglaterra. Os seus antepasados chegaran a Estados Unidos na primeira remesa migratoria puritana, e a estrita relixión protestante que profesaban influíu sobre a obra da artista. Avogados, educadores e funcionarios políticos poboaban a árbore xenealóxica de Emily: un dos seus antepasados foi secretario do Concello de Wethersfield, Connecticut en 1659; o seu avó Samuel Fowler Dickinson foi durante corenta anos xuíz do condado de Hampton, Massachusetts, secretario do Concello, representante na Corte Xeral e senador no Senado Estatal.
O pai da poeta, Edward Dickinson, avogado pola Universidade Yale, foi xuíz en Amherst, representante na Cámara de Deputados de Massachusetts, senador na capital do Estado e para rematar representante polo estado de Massachusetts no Congreso de Washington. Edward fundou a liña ferroviaria Massachusetts Central Railroad e tamén (co seu pai Samuel) o Amherst College, entidade educativa intermedia entre unha escola secundaria e a Universidade que deu lustre cultural á súa esquecida e insignificante aldea.
Emily Dickinson tivo dous irmáns: o maior, William Austin Dickinson (1829-1895), xeralmente coñecido polo seu segundo nome, casou con Susan Gilbert, amiga da súa irmá Emily, en 1856 e viviu na casa lindeira á do seu pai. A súa irmá máis nova, Lavinia Norcross Dickinson (1833-1899), tamén coñecida como Vinnie, foi a "descubridora" das obras de Emily trala súa morte e converteuse na primeira compiladora e editora da súa poesía.
Contexto histórico
miniatura|281x281px|Capela e dormitorios universitarios do Amherst College.
Emily Dickinson naceu en tempos anteriores á Guerra de Secesión, cando fortes correntes ideolóxicas e políticas chocaban na sociedade de clase media-alta estadounidense.
Incluso os fogares máis acomodados carecían de auga quente e de baños dentro da casa e as tarefas do fogar representaban unha carga enorme para as mulleres (aínda que, pola súa boa posición económica, a familia Dickinson dispoñía dunha serventa irlandesa), polo que Emily, preocupada por obter unha boa educación, constituía un caso raro para a sociedade rural da Nova Inglaterra da súa época.
A severa relixiosidade puritana facíase presente en todas partes, e practicamente a única expresión artística aceptada era a música do coro da igrexa. A ortodoxia protestante de 1830 consideraba as novelas "literatura disipada"; os xogos de naipes e a danza non estaban permitidos; non había concertos de música clásica e non existía o teatro. A Pascua e o Nadal non se celebraban (polo menos ata 1864, en que se estableceu a primeira Igrexa Episcopal en Amherst, que introduciu estes costumes) e non se toleraban outras reunións de mulleres soas máis que o cotián té entre veciñas.
Unha vez fundado polo avó e o pai de Emily o Amherst College, a unión entre este e a igrexa comezou a formar misioneiros que saíron de Amherst para propagar os ideais protestantes polos recunchos máis remotos do planeta: o ocasional regreso dalgún destes relixiosos introduciu novas ideas, visións e conceptos na conservadora sociedade do pobo, que deste xeito comezou a tomar contacto co mundo exterior e inclinouse a abandonar os vellos costumes e crenzas máis rápido que outras zonas da rexión.
Os seus irmáns e cuñada
Emily Dickinson naceu no fogar dos seus pais na media noite do 10 de decembro de 1830, dous anos despois do casamento. Moi apegada aos ideais e conceptos puritanos en voga, tardou moitos anos en comezar a rebelarse, aínda que nunca de forma completa.
Emily practicamente non recordaba os seus avós nin os seus tíos, pero de nena tivo moita relación con dúas pequenas primas orfas, ás cales axudou a educar e ata chegou a ler en segredo algúns dos seus poemas a unha delas, Clara Newman.
É imposible reconstruír en forma completa a infancia da poetisa a partir dos datos que posúen os investigadores, polo escasos e fragmentarios. Sábese con todo que o irmán máis vello de Emily, William Austin Dickinson, un ano e medio maior que ela, naceu o 16 de abril de 1829, educouse no Amherst College e converteuse en avogado -como o seu pai-, graduándose na Universidade Harvard.