cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fëanor
Personaxe
Fëanor era o fillo máis vello de Finwë, o Alto Rei dos Noldor, e da súa primeira esposa Míriel Þerindë, que morreu logo de dar a luz. Finwë volveu casar e tivo dous fillos máis, Fingolfin e Finarfin, e dúas fillas, Findis e Irimë. Fëanor casou con Nerdanel, filla de Mahtan, que lle deu sete fillos: Maedhros, Maglor, Celegorm, Caranthir, Curufin, Amrod e Amras.
Fëanor foi discípulo de Mahtan, quen á súa vez o era do Vala Aulë. Era un artesán e creador de xoias, inventor da escritura Tengwar e artífice dos palantíri, as pedras videntes (fazaña que segundo Gandalf superaba as capacidades de Sauron e Saruman).
Fëanor valoraba os Silmarils por riba de todas as demais cousas, e no seu interior medrou a sospeita de que os Valar e os outros Eldar os cobizaban. Neste período Melkor foi liberado do seu cativerio de tres idades, recibiu o perdón dos Valar e ficou en Valinor. Comezou a corromper os Noldor, en especial a Fëanor, e malia que este non confiaba nel, viuse envolto na trama de Melkor de todos os xeitos.
Melkor utilizou o anoxo de Fëanor na súa contra: fíxolle crer que seu medio irmán Fingolfin planeaba suplantalo como herdeiro de Finwë. Fëanor ameazou de morte a Fingolfin (foi neste período cando os Noldor, empurrados polos enganos de Melkor, comezaron a forxar armas) e como castigo, os Valar enviaron a Fëanor ao exilio en Formenos. Levou consigo unha cantidade considerábel de tesouros, entre eles os Silmarils, fechados nunha caixa metálica. En apoio do seu primoxénito, Finwë tamén se retirou a Formenos.
A seguir os Valar descubriron que Melkor estaba detrás das accións de Fëanor, e enviaron a Tulkas para capturalo, mais Melkor xa fuxira. Posto que, en ausencia de Finwë e Fëanor, Fingolfin convertérase en rei, semellaba que as mentiras de Melkor estaban fundadas. Melkor volveu tentar convencer a Fëanor, mais este decatouse de que o verdadeiro obxectivo do Vala maligno era facerse cos Silmarils. Alporizado, Melkor marchou, e os Valar convidaron a Fëanor e Fingolfin a Valinor para facer as paces. Fingolfin tendeulle a man ao seu medio irmán, recoñecendo o lugar de Fëanor como o primoxénito, e este aceptouna de má gana.
A destrución das árbores tivo lugar durante a reconciliación de Fëanor e Fingolfin. Ao decatárense os Valar de que a luz das árbores pervivía só nos Silmarils, pediron a Fëanor que llelos cedese para sandar ás árbores. Fëanor respondeu Tulkas tentou obrigar a Fëanor (coa palabra) para que se desprendese dos Silmarils. A isto replicou que non lles daría os Silmarils pola súa propia vontade, e que se o forzaban a facelo non serían mellores ca Melkor.
Maedhros, o fillo máis vello de Fëanor, chegou e informou do asasinato de Finwë (converténdose así no primeiro elfo en ser asasinado en Valinor) e do espolio perpetrados por Melkor. Sen a luz viva dos Silmarils, Yavanna non podía sandar as dúas árbores. Aínda que a perda das xoias ocorrera antes de que lle foran pedidas a Fëanor, moitos dos Eldar recrimináronlle a súa negativa.
Na súa procura dun xeito de chegar á Terra Media, dirixiuse ás beiras de Aman, onde vivían os Elfos mariñeiros Teleri, e pediulles axuda. Cando os Teleri se negaron a cederlle ou emprestarlle os seus barcos, Fëanor ordenou aos Noldor que os tomasen pola forza. Os Teleri resistíronse e estalou unha batalla na que morreron moitos deles, coñecida de alí en diante como a Matanza de Alqualondë, a primeira matanza entre Elfos.
Arrepentíndose da atrocidade, Finarfin, o terceiro fillo de Finwë, marchou de volta co seu exército. Os Valar aceptárono e Finarfin gobernou como Alto Rei dos Noldor en Valinor.
Como non había barcos abondo para transportar a todos os Noldor por mar, Fëanor e os seus fillos encabezaron o primeiro grupo. Ao chegaren a Losgar, na terra de Lammoth, no extremo oeste de Beleriand, decidiron queimar os barcos e deixar atrás aos seguidores de Fingolfin. Estes viron as lapas e comprenderon que se querían chegar á Terra Media, non tiñan máis opción que atravesar o xeo do Helcaraxë. Negándose a volver para Valinor, emprenderon a viaxe baixo a guía de Fingolfin, e sufriron grandes perdas polo camiño, que contribuíron en gran medida á animosidade que sentían por Fëanor e os seus fillos.
Ao saber da chegada dos Noldor, Morgoth convocou os seus exércitos da súa fortaleza de Angband e atacou o campamento de Fëanor en Mithrim. Este enfrontamento coñeceuse máis tarde como a Batalla baixo as Estrelas ou Dagor-nuin-Giliath, xa que o sol e a lúa aínda non foran creados. Os Noldor conseguiron imporse na batalla e destruír o exército de Morgoth. Fëanor, aínda alporizado, forzou o avance cara a Angband xunto cos seus fillos. Mesmo chegou a albiscar Angband, mais caeu nunha emboscada de Balrogs cun número reducido de elfos ao seu carón. Loitou con afouteza, atacando mesmo logo de recibir varias feridas de Gothmog, capitán dos Balrogs. Os seus fillos atacaron os Balrogs cunha grande hoste de elfos, e conseguiron pólos en fuga. Porén, mentres o retiraban do campo de batalla, Fëanor sabía que as súas feridas eran mortais. Maldiciu a Morgoth tres veces, mais na súa agonía era consciente de que sen axuda os elfos non serían quen de derrubar a fortaleza de Thangorodrim. Con todo, ordenou aos seus fillos que mantivesen o xuramento e vingasen a seu pai (isto condicionaría en grande medida os acontecementos que tiveron lugar na Terra Media durante a Primeira Idade). No momento da súa morte o seu ardente espírito reduciu a cinzas o seu corpo.
Segundo unha profecía de Mandos, após o regreso e derrota definitivos de Melkor na Dagor Dagorath (Batalla de Batallas), o mundo mudará e os Silmarils serán recuperados polos Valar. Fëanor será liberado das Estancias de Mandos e concederá a Yavanna as Grandes Xoias, coas que revivirá as Dúas Árbores. Entón achaiaranse as Montañas Pelóri e a luz das árbores encherá o mundo dunha eterna dita.
Na cultura popular
O grupo ruso de power-metal Epidemia ten unha canción titulada Fëanor, que relata a súa campaña contra Morgoth e a súa morte.
Portapiñeiro, Piñeiro, Silleda
Portapiñeiro é un lugar da parroquia de Piñeiro no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2007 tiña 40 habitantes, deles 18 eran homes e 22 eran mulleres. Isto supón unha diminución no número de habitantes con respecto ao ano 2000.
Erinia
Erinia, tamén Rineia (Grego Ερηνιά ou Ρήνεια) é unha illa grega nas Espóradas situada ao oeste de Skyros.
Illas e illotes próximos
As illas e illotes máis próximas son Skyropoula ao oeste, ao norte Skyros e Valaxa ao leste.
Salmonete de rocha
O salmonete de rocha, ou barbo, (Mullus surmuletus) é unha especie de peixe perciforme da familia Mullidae. Encóntrase no mar Mediterráneo e o Atlántico Norte. A súa cor no lombo entre rosado e vermello deulle o nome popular de 'salmonete' ('pequeno salmón'). Ademais desta especie, recibe o nome de salmonete o salmonete de lama (Mullus barbatus).
Características
thumb|left|Salmonetes de rocha en El Portús (Cartaxena). O salmonete de rocha acostuma habitar as zonas rochosas e areosas, a maioría das veces na interfase entre area e pedras. Acostuma encontrarse en grupos e rara vez hai exemplares solitarios. Ten un corpo de entre 15–25 cm de lonxitude con grandes escamas. Buscan o alimento ulindo cos seus bigotes o leito mariño.
Rantasalmi
Rantasalmi é un municipio de Finlandia situado na rexión de Savonia do Sur. En 2018 a súa poboación era de 3 512 habitantes. A superficie do termo municipal é de 925,20 km2, dos cales 366,00 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 6,28 hab./km².
Heinävesi limita cos municipios de Joroinen, Juva, Savonlinna, Sulkava e Varkaus, este último na rexión veciña de Savonia do Norte.
O concello é unilingüe en finés.
Xogos Olímpicos de 1984
Os Xogos Olímpicos de 1984 foron realizados na cidade dos Ánxeles, EUA, entre o 28 de xullo e 12 de agosto de 1984, sen a participación dos países da Europa Oriental, liderados pola URSS, ademais de países comunistas como Cuba, Corea do Norte e Etiopía, en resposta ó boicot liderado polos norteamericanos ós Xogos de Moscova, realizados catro anos antes.
A pesar do boicot, que prexudicou o nivel técnico de varias modalidades dominadas polos europeos do leste e polos cubanos, Os Ánxeles –candidata única á realización destes Xogos, debido ó receo xeral provocado polos grandes prexuízos económicos sufridos por Montreal nos seus Xogos Olímpicos de 1976- recibiu a presenza dun número récord de atletas, 6.829 (1566 mulleres, outro récord) de 140 países e foi cuberto por máis de 9.000 xornalistas de todo mundo.
A rica e suntuosa cerimonia de apertura, oficialmente feita polo presidente Ronald Reagan, un nativo do estado de California, sede dos Xogos, ocorreu no mesmo estadio olímpico, o Memorial Colyseum completamente remodelado, onde foron realizados xa os Xogos Olímpicos de 1932 e contou coa emoción da entrada da chama olímpica cargada pola neta de Jesse Owens, o máis emblemático dos heroes olímpicos americanos e gran nome dos Xogos Olímpicos de 1936 de Berlín, alén da inesquecible participación do home-foguete, nunha demostración da tecnoloxía dos anfitrións.
Mais o feito máis importante destes Xogos foi o anuncio, feito polo Presidente do Comité Organizador Peter Ueberroth meses após o seu termo, de que deran un beneficio de 200 millóns de dólares, alén do lucro indirecto á propia cidade, o que significaba que os Xogos Olímpicos poderían ser economicamente viables, afastando a sombra dunha extinción provocada pola imposibilidade económica que vagaba sobre eles.
Boicot
miniatura|Mapa dos boicots olímpicos (en vermello e laranxa os destes Xogos). Despois dos Xogos Olímpicos de 1980, que foran boicoteados polos Estados Unidos e varios países do bloque capitalista, foi a quenda da Unión Soviética, Cuba, Alemaña Oriental e demais países do Pano de Aceiro e do mundo comunista para boicotearen os Xogos dos Ánxeles. Os soviéticos alegaron falta de seguranza ós seus atletas, e anunciaron súa decisión de non competir nos Xogos o 8 de maio de 1984.
Modalidades disputadas
miniatura|Estados participantes
Santifoga, Piñeiro, Silleda
Santifoga é un lugar da parroquia de Piñeiro no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2007 tiña 19 habitantes, deles 10 eran homes e 9 eran mulleres. Isto supón unha diminución no número de habitantes con respecto ao ano 2000.
Penas
O topónimo galego Penas pódese referir a:
Provincia de Catanzaro
Catanzaro é unha das provincias de Italia e a principal da rexión de Calabria. A súa capital é a cidade de Catanzaro. Ten unha área de 2.391 km² e unha poboación total de 368.122 habitantes (2010). Hai 80 comunes na provincia.
Die Fremde (filme de 2000)
Die Fremde é un filme austríaco de 2000 dirixido por Götz Spielmann. Foi escollido como candidato de Austria para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa, na 73ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Alborada (Monforte de Lemos)
Alborada foi un xornal que se publicou en Monforte de Lemos entre 1923 e 1928.
Historia e características
Subtitulado Diario de Monforte de Lemos, apareceu o 31 de agosto de 1923. É un dos poucos (se non o único) xornais de ámbito rexional editado fóra das sete grandes cidades de Galicia.
O xornal foi fundado por Manuel Baamonde Robles, Gonzalo Sánchez-Taíz, o seu irmán Fernando e Manuel Hermida Balado. Os catro fundadores repartíronse os cargos. Gonzalo Sánchez-Taíz asumiu a dirección; o seu irmán, a administración; Baamonde, a xerencia, e Hermida, a xefatura de redacción.
Alborada, a diferenza doutros periódicos, tiña imprenta propia. Os fundadores compráronlla ao lugués Antonio Fernández Piñeiro e engadíronlle a primeira linotipia coa que contou a provincia de Lugo. Ademais da linotipia e as pretensións rexionais, este periódico foi innovador por ser o primeiro da historia de Monforte que saía á rúa cada día.
Custaba dez céntimos e publicaba regularmente catro páxinas, aínda que algúns días subía ata as seis.
Era un periódico local pero dáballe grande importancia á información do resto do mundo, tanto a galega como a nacional e a internacional. Estas dúas últimas cubríaas cos despachos da axencia de noticias Febus, precedente de EFE. Nas súas páxinas tamén recolleu colaboracións de Azorín, Antón Villar Ponte, Ramón Gómez de la Serna e, entre outros, Lois Peña Novo.
A idea dos fundadores era converter Alborada nun xornal de ámbito galego. Para iso contaban coas boas comunicacións das que dispuña Monforte, daquela un dos principais centros ferroviarios de Galicia. Pero aquel inverno de 1923 foi moi duro e as nevaradas impediron o paso dos trens e os camións, facendo que o xornal non chegara a tempo ao seu destino. Por iso, pechou as súas portas na primavera de 1924.
Segunda etapa
Xusto dous anos despois, en 1926, Alborada volveu a saír á rúa, promovido desta volta por Gonzalo Sánchez-Taíz. Foi unha experiencia máis modesta e igual de curta, porque pechou a finais de 1927 ou comezos de 1928. Nesta etapa, o xornal tivo que enfrontar un problema maior: as multas por incumprir a lei de prensa de Primo de Rivera.
Peixe sabre
Trichiurus lepturus é unha especie de peixe teleósteo da orde dos perciformes, suborde dos escombroideos, que é o tipo da familia dos triquiúridos e da subfamilia dos triquiurinos, que son coñecidos vulgarmente como sabres, ou peixes sabre.
Características
Esta especie, coñecida vulgarmente como sabre común, é un peixe bento-peláxico, anfídromo que pode habitar en augas mariñas e salobres, de corpo longo e delgado.
Os sabres poden chegar a ter 2 m de lonxitude; dos pescados, o que máis peso tivo foi de 5 kg e o de máis tempo tiña 15 anos.
Hábitat e distribución
Vive en augas tropicais e temperadas, pouco profundas, de 0 a 589 m de profundidade, usualmente entre os 100 e os 350 m, de todos os mares do mundo, entgre os 49° N e os 54° S, e entre os 114° W e os 180° E.
Costumes
Sobe para comer durante o día para, apañar crustáceos planctónicos (cando son pequenos, pasando logo a pequenos peixes, e logo xa a outros peixes máis grandes e cangrexos) e retornando ao leito do mar pola noite.
Descrición
A esdpecie foi descrita polo naturalista sueco Carl von Linné (en latín Carolus Linnaeus), na 10ª edición do seu [http://www.biodiversitylibrary.org/item/10277#page/3/mode/1up ''Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Editio decima, reformata. Laurentius Salvius: Holmiae. ii'', (Ler en liña)].
Etimoloxía
O epíteto específico, lepturus, Linneo tirouno da raíz do termo do grego antigo λεπτός leptós, "pelado", "limpo", "delgado", "fraco", e o sufixo grego -ουρος -ouros (derivado do grego antigo οὐρά ourá, "cola"). Literalmente: "de cola delgada".
Nota: para a etimoloxía do nome xenérico, ver Trichiurus.
Sinónimos
Ademais do nome que lle impuxo Linneo, e que é o actualmente válido, ao longo do tempo a especie foi coñecida polos sinónimos seguintes:
1537
Outros
Historia ano a ano
Século -XXVII
O século XXVII antes de nosa era comezou o 1 de xaneiro do ano 2700 a.C. e terminou o 31 de decembro de 2601 a.C. miniatura| Estatua de [[Imhotep no Louvre. É o primeiro arquitecto e médico cuxo nome gravouse e sobreviviu ata os tempos modernos.]]
Exipto
2613 a.C.: Exipto: Fin da Terceira Dinastía de Exipto coa morte de Huni, inicio da Cuarta Dinastía baixo Snefru
China
2697 a.C.: o emperador amarelo sobe ao trono.
O Barro, Parada, Silleda
O Barro é un lugar da parroquia de Parada no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2007 tiña 24 habitantes, deles 12 eran homes e 12 eran mulleres. Isto supón un mantemento no número de habitantes con respecto ao ano 2000.
Os Ánxeles
Os Ánxeles, Los Angeles   ou Los Ángeles (, normalmente abreviado como L.A.; ) é a cidade máis grande do estado estadounidense de California e é a segunda cidade máis poboada dos Estados Unidos despois de Nova York , así como unha das megacidades máis poboadas do mundo. Está situada nunha conca do sur de California adxacente ao océano Pacífico que se estende polas montañas de Santa Mónica e ata o val de San Fernando e abarca unha superficie de 1215 km². Ten, segundo o Censo dos Estados Unidos de 2020, unha poboación estimada de 3898747 habitantes, experimentando un crecemento dun 4,9% en 10 anos.
A cidade é o centro da área estatística metropolitana dos Ánxeles-Long Beach-Santa Ana e do Grande os Ánxeles que, segundo o censo de 2010, sumaban unha poboación de 13 e 18 millóns de persoas, respectivamente. É, polo tanto, unha das áreas metropolitanas máis grandes do mundo e a segunda dos Estados Unidos. A cidade é tamén a sede do Condado dos Ánxeles, un dos condados máis poboados e étnicamente diversos do país.; a propia cidade dos Ánxeles é recoñecida como unha das metrópoles máis diversas do planeta.
A área máis grande dos Ánxeles acolle a unha zona moito maior, que consta de cinco condados e unha poboación aproximada de 18 millóns de persoas.
Os Ánxeles é un dos centros do mundo no referente a cultura, ciencia, tecnoloxía, comercio internacional e educación avanzada, e é a sede mundial de coñecidas institucións nun amplo campo profesional e cultural. A cidade e os seus arredores inmediatos lideran o mundo en producións de entretemento, tales como a industria cinematográfica, industria televisiva e industria discográfica, que son a base da fama internacional dos Ánxeles e do seu status global.
Os Ánxeles foi fundada en 1781 polo español Felipe de Neve. Formou parte de España e despois de México, cando México gañou a independencia de España en 1821, e ata 1848, cando México cedeu California aos Estados Unidos mediante un tratado ao rematar a guerra entre ámbolos dous. Non foi incorporada como cidade ata o 4 de abril de 1850, cinco meses antes de que California conseguira a condición de Estado. É a capital do condado dos Ánxeles, e o seu nome foi acurtado de "La Ciudad de Nuestra Señora la Reina de Los Ángeles de Porciúncula".
Historia
miniatura|esquerda|upright|[[Felipe de Neve liderou aos poboadores dos Ánxeles na fundación da cidade en 1781.]] A área da costa dos Ánxeles estivo habitada polos tongva (ou gabrieleños), chumash, e por outros pobos nativos americanos máis antigos durante miles de anos. Os primeiros europeos que chegaron fixérono en 1542, dirixidos por João Cabrilho, un explorador portugués que proclamou a área Cidade de Deus para o Imperio Español, pero continuou a súa viaxe sen asentarse no lugar. A área dos Ánxeles, do mesmo xeito que todo o estado de California, foi incluída a mediados do século XVI no Vicerreinado de Nova España. O 2 de agosto de 1769, 227 anos máis tarde, Gaspar de Portolà conxuntamente co misioneiro franciscano Juan Crespí chegaron ao lugar onde actualmente atópase a cidade. Crespí deu nota de que o sitio presentaba un gran potencial como lugar de asentamento.
No 1771, frei Junípero Serra dirixíu e construíu preto de Whittier Narrows no que agora é chamado o val de San Gabriel (San Gabriel Valley) a misión San Gabriel Arcángel a primeira misión da zona. En 1777, o novo gobernador de California, Felipe de Neve, recomendou ao vicerreinado de Nova España que o lugar fora convertido nun "pueblo" (vila).
A cidade foi fundada o 4 de setembro de 1781, co nome de "El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles de Porciúncula" (O Pobo da nosa Señora a Raíña dos Ánxeles de Porciúncula), por un grupo de 44 persoas, procedentes do vicerreinado de Nova España, coñecidos como "Los Pobladores" Os fundadores que saíron da misión de San Gabriel para estableceren unha colonia ao longo das ribeiras do río Porciúncula (agora río dos Ánxeles), eran de orixe indíxena e español, sendo dúas terceiras partes de orixe mestizo ou mulato (unha mestura de ascendencia africana, indíxena e europea); de feito, a maioría tiña ascendencia africana. A igrexa de Nuestra Señora Reina de los Ángeles foi o corazón da colonia. A cidade actual ten a Arquidiocese católica máis grande dos Estados Unidos. Quedou coma unha vila de ranchos durante décadas, pero arredor de 1820 a poboación crecera ata preto de 650 residentes, converténdose así na comunidade civilizada (non misión) máis grande da California española. Hoxe en día a denominación do "Pueblo" consérvase nun monumento histórico chamado familiarmente Olvera Street, antigamente Wine Street, chamado dese xeito por un xuíz local chamado Agustín Olvera.
O Vicerreinado de Nova España conseguiu a independencia do Imperio Español no 1821, e o "pueblo" seguiu como parte de México. Durante o dominio mexicano, o gobernador Pío Pico fixo dos Ánxeles a capital rexional da Alta California. Neste momento, a nova república introduciu máis actos de secularización na rexión dos Ánxeles. O goberno mexicano rematou durante a guerra mexicano-estadounidense, cando os estadounidenses tomaron o control dos californianos tras unha serie de batallas defensivas que incluíron o asedio dos Ánxeles, a batalla de San Pascual, a batalla de Dominguez Rancho, e finalmente, a batalla do río San Gabriel e a batalla de La Mesa en 1847. O Tratado de Cahuenga, asinado o 13 de xaneiro de 1847, puxo fin á guerra de California. Máis tarde, co Tratado de Guadalupe Hidalgo no 1848, o goberno mexicano cedeulle formalmente Alta California e outros territorios aos Estados Unidos. Europeos e americanos asentaron o control sobre a cidade despois de ter inmigrado a California durante a Gold Rush (febre do ouro) e aseguraron a posterior admisión de California nos Estados Unidos en 1850.
Os ferrocarrís chegaron coa finalización da liña transcontinental do Pacífico Sur de Nova Orleáns a Os Ánxeles en 1876 e o ​​ferrocarril de Santa Fe en 1885. O petróleo foi descuberto na cidade e os seus arredores en 1892, e en 1923, os descubrimentos axudaran a California a converterse no maior produtor de petróleo do país, representando preto dunha cuarta parte da produción mundial do petróleo. Para 1900, a poboación superaba os 102000 habitantes, o cal comezou a meter presión ás reservas de auga na cidade. miniatura|upright|[[Hill Street (Os Anxeles)|Hill Street, mirando ao norte desde a rúa 6, (c. 1913). Os sitios notables inclúen Central Park (actual Pershing Square) (as árbores, abaixo á esquerda), o Hotel Portsmouth (abaixo á dereita) e o túnel de Hill Street (ao final da rúa).]] Os Ánxeles creou a primeira ordenanza municipal de zonificación nos Estados Unidos. O 14 de setembro de 1908, o Consello da cidade dos Ánxeles promulgou as zonas de uso do chan residencial e industrial. A nova ordenanza estableceu tres zonas residenciais dun só tipo, onde se prohibían os usos industriais. As prohibicións incluían hórreos, parques de madeira e calquera uso industrial do solo que empregase equipos accionados por máquinas. Estas leis foron aplicadas contra as propiedades industriais despois do feito. A estas prohibicións sumáronse ás actividades existentes que xa estaban reguladas como molestas. Estes incluíron almacenamento de explosivos, plantas de gas, extracción de petróleo, matadoiros e curtidorias. O Concello dos Ánxeles tamén designou sete zonas industriais dentro da cidade. Con todo, entre 1908 e 1915, o Concello dos Ánxeles creou varias excepcións ás amplas proscripciones que se aplicaban a estas tres zonas residenciais e, como consecuencia, xurdiron algúns usos industriais dentro delas. Hai dúas diferenzas entre a Ordenanza de Distritos Residenciais de 1908 e as leis de zonificación posteriores dos Estados Unidos. En primeiro lugar, as leis de 1908 non estableceron un mapa de zonificación global como o fixo a Ordenanza de zonificación da cidade de Nova York de 1916. En segundo lugar, as zonas residenciais non distinguían os tipos de vivenda; trataban por igual os apartamentos, os hoteis e as vivendas unifamiliares. En 1910, Hollywood fusionouse cos Ánxeles, con 10 compañías cinematográficas que xa operaban na cidade nese momento.
A construción do Acueduto dos Ánxeles en 1913 baixo a supervisión de William Mulholland asegurou o crecemento da cidade. En 1915, comezou a anexión de ducias de comunidades veciñas, as cales non podían abastecerse de auga pola súa conta. O filme de 1974 Chinatown presenta un relato ficticio da guerra da auga de Owens Valley. miniatura|upright|O [[Concello dos Ánxeles nunha fotografía tomada en 1931.]] Na década de 1920 as industrias cinematográfica e de aviación acudiron en grande número aos Ánxeles e axudaron o seu maior desenvolvemento. En 1921, máis do 80 por cento da industria cinematográfica mundial estaba concentrada en L.A. O diñeiro xerado pola industria mantivo a cidade illada de gran parte das perdas económicas sufridas polo resto do país durante a Gran Depresión. En 1930, a poboación superou o millón de habitantes. A cidade foi a orgullosa anfitrioa dos xogos Olímpicos de 1932 que viron o desenvolvemento das Baldwin Hills coma a vila Olímpica Orixinal. Este período tamén viu a chegada dos exiliados da tensión prebélica que se incrementaba en Europa, incluíndo a notables coma Thomas Mann, Fritz Lang, Bertolt Brecht, Arnold Schönberg e Lion Feuchtwanger. A segunda guerra mundial levou novo crecemento e prosperidade á cidade, aínda que moitos dos seus residentes xaponés-americanos foron levados a campos de internamento durante o que durou a guerra. Os anos de posguerra viron aínda unha maior prosperidade e unha expansión descontrolada que levaron a cidade ata o Val de San Fernando.
Os disturbios de Watts de 1965 e os "rebentóns" de Chicano High School xunto coa Moratoria de Chicano de 1970 mostrou á nación as profundas divisións raciais que existían na cidade. En 1969, Os Ánxeles foi un dos dous lugares de nacemento de Internet, xa que a primeira transmisión ARPANET se enviou desde UCLA a SRI en Menlo Park. Os Ánxeles foi unha das primeiras cidades en aceptar un proxecto de lei sobre os dereitos dos homosexuais na década de 1970 e a primeira na que na década de 1980 se descubriu a SIDA.
Os Xogos Olímpicos de 1984 celebráronse nos Ánxeles. Entre mediados e finais dos anos oitenta Os Ánxeles foi a capital da escena da música heavy metal. A cidade foi de novo probada polos disturbios dos Ánxeles de 1992, o terremoto de Northridge de 1994, e no 2002, o intento de secesión por parte das seccións do Val de San Fernando e Hollywood da cidade, as cales foron rexeitadas nas votacións. A modernización urbana e o aburguesamento tiveron lugar en varias zonas da cidade, pero máis notablemente no Downtown ou centro.
Topografía
miniatura|[[Santa Monica, Westwood e Marina del Rey, e mais Val de San Fernando detrás das montañas.]] De acordo coa oficina do censo dos Estados Unidos, a cidade ten unha área total de 1290,6 km², dos cales 1214,9 km² son terra e 75,7 km² son auga. A cidade esténdese 71 km de norte a sur nos seus puntos máis afastados, e 47 km en dirección leste-oeste. O perímetro da cidade é de 550 km. A área terrestre é a novena máis grande das cidades da zona continental dos Estados Unidos.
O punto máis elevado dos Ánxeles é Sister Elsie Peak a 1548 m, que se atopa nos límites do nordeste do Val de San Fernando (San Fernando Valley), parte de Mt. Lukens. O río dos Ánxeles é en gran parte un río estacionario que flúe a través da cidade, coa súa cabeceira no Val de San Fernando. A súa lonxitude é case enteiramente lineal e concreta.
Xeoloxía
Algunhas partes da cidade son ademais vulnerables a maremotos provenientes do Océano Pacífico; considerando o provocado polo Terremoto de Valdivia de 1960 en Chile, que danou algúns portos.
Clima
miniatura|upright|[[Parque MacArthur.]] A cidade ten un clima situado entre a zona de transición do clima mediterráneo (Clasificación climática de Köppen: CSa) coa do clima semiárido cálido (BSh). Xeralmente o clima é tépedo e seco, con máximos de precipitacións durante o inverno. A cidade goza de máis de 3250 horas de luz solar ao ano de media. As brisas do océano Pacífico tenden a manter ás comunidades da costa dos Ánxeles máis frescas no verán e tépedas no inverno que as do interior; no verán, pode chegar a haber diferenzas térmicas de 10 °C entre a costa e o interior dentro da cidade.
A temperatura media en xaneiro é de 14 °C (57,2 °F) e 23 °C (73,4 °F) en xullo. As temperaturas máximas no verán superan frecuentemente os 32 °C (90 °F), e a media de máximas é de 28 °C (82,4 °F), con mínimos durante a noite de ata 17 °C (63 °F). As temperaturas diúrnas no inverno son xeralmente de 18 °C (65 °F) de media, con mínimos nocturnos de 8 °C (48,2 °F) e durante esta estación son frecuentes as chuvias. O mes máis caloroso é agosto, seguido por xullo e setembro. A temperatura máis alta rexistrada nos extremos da cidade foi de 48,3 °C (119 °F) en Woodland Hills o 22 de xullo de 2006; a máis baixa -5 °C en 1989, en Canoga Park. A temperatura máis alta rexistrada no centro da cidade foi de 45 °C (113 °F) o 27 de setembro de 2010, e a máis baixa -5 °C (24 °F) o 9 de xaneiro de 1937.
As precipitacións ocorren maioritariamente nos meses de inverno e primavera (sendo febreiro o mes máis chuvioso) con grandes variacións na severidade das tormentas ano a ano. Os Ánxeles ten unha media de precipitación de 381mm (15 polgadas) ao ano. Xeralmente non nieva na conca da cidade, pero as montañas situadas nos límites desta reciben neve todos os anos.
A neve é un fenómeno moi raro na conca da cidade. A maior nevada rexistrada ocorreu o 15 de xaneiro de 1932, e alcanzou unha altura de 5cm.
Flora
upright|miniatura|esquerda A área dos Ánxeles é rica en especies de plantas autóctonas, debido en parte á súa diversidade de hábitats, que inclúen praias, dunas, pantanos, outeiros, montes e ríos. O ambiente botánico máis común son as matogueiras costeiras, os cales cobren as ladeiras. Algunhas plantas autóctonas son: papoula de California (Eschscholzia californica), mapoula matilija (Romneya Harvey), toyon (Heteromeles arbutifolia), carballo costeiro (Quercus agrifolia) e centeo xigante salvaxe (Secale cereale). Moitas destas especies, como o xirasol dos Ánxeles (Helianthus nuttallii), son tan escasas que se consideraron en perigo de extinción. Aínda que non é nativa da área, a flor oficial da cidade é a chamada ave do paraíso.
Contaminación
center|miniatura|650px|Centro da cidade dos Ánxeles nunha tarde cuberta de [[smog. Pódese divisar o observatorio Griffith en primeiro plano.]]
Debido á súa xeografía e á dependencia dos automóbiles como medio de transporte principal, a cidade sofre dunha severa contaminación atmosférica en forma de smog. O aire da conca dos Ánxeles e o Val de San Fernando é susceptible á investimento térmico que retén os gases de automóbiles, e de motores diésel de camións, barcos e locomotoras, como tamén de industrias e outras fontes.
Cidades irmás
miniatura|upright|Sinal preto do Concello dos Ánxeles sinala a orientación das cidades irmás. Os Ánxeles posúe 25 cidades irmás:
Departamento de Somme
Somme (80) é un departamento francés situado na rexión de Alta Francia. A súa capital (ou prefectura) é Amiens. Recibe o seu nome do río homónimo. Os seus habitantes denomínanse, en francés, sommois.
Historia
O departamento creouse na Revolución francesa, o 4 de marzo de 1790, en aplicación da lei do 22 de decembro de 1789.
A Batalla do Somme tivo lugar aí en 1916, no curso da primeira guerra mundial.
Notas
As principais cidades do departamento son (datos do censo de 1999):
Salmonete de lama
Características
Este peixe habita no fondo da plataforma continental que se captura principalmente nas costas do mar Mediterráneo. Posúe un corpo alongado de 10 a 15 cm. Esta especie aliméntase de poliquetos, isópodos e moluscos en xeral. É un peixe branco desde o punto de vista nutricional.
Usos
A cociña mediterránea ten diferentes pratos baseados no salmonete. É moi frecuente velo en mercados desta área. Unha parte moi apreciada do salmonete é o seu fígado. Noutros peixes tírase, pero no salmonete é usado en moitas receitas para, unha vez machacado, facer salsa.
Alejo Diz Jurado
Alejo Diz Jurado, nado en Tui o 23 de setembro de 1885 e finado na mesma vila o 30 de outubro de 1936, foi médico e político galego.
Traxectoria
Fillo dos comerciantes Ignacio e Gerarda, estudou no Colexio dos xesuítas de Camposancos, na Guarda. Fixo medicina na Universidade de Santiago de Compostela e casou, en 1915, con Concepción Rodríguez Caballero, coa que tivo seis fillos. Foi alcalde de Tui entre 1918 e 1922. Foi o primeiro alcalde republicano da vila. Afiliouse a Izquierda Republicana. En 1934 estivo en Dinamarca para investigar os sistemas de aseguramento sanitario en Centroeuropa e así valorar as posibilidades de implantación en España. Fundou e dirixiu o efémero semanario político satírico La Tetera, no que asinaba co pseudónimo Criticón B. Con este mesmo pseudónimo asinou as crónicas "De una ciudad del Miño", publicadas en La Raza de Pontevedra. miniatura|300px|Vodas de prata da promoción de Medicina de 1907. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado o 13 de outubro de 1936 en Vigo, en consello de guerra por rebelión militar, foi condenado a pena de morte. Fusilárono o 30 do mesmo mes, xunto á Alameda de Tui con Darío Álvarez Limeses.
Jamestown, Santa Helena
Jamestown é a capital do territorio de Santa Helena, Ascensión e Tristan da Cunha, situada na illa de Santa Helena no Océano Atlántico sur, é a capital e a única cidade de Santa Helena. Ten unha poboación de arredor de 630 persoas.. Tamén é o principal asentamento histórico da illa e atópase na súa costa noroeste. É o único porto e o centro da rede viaria e de comunicación da illa. Fundouse cando colonos da Compañía Británica das Indias Orientais se instalaron na illa en 1659 e foi ocupada brevemente pola Compañía Holandesa das Indias Orientais en 1673 antes de ser recuperada. Moitos dos edificios construídos pola Compañía Británica das Indias Orientais na década de 1700 sobreviven e dan á cidade o seu distintivo sabor xeorxiano.
A cidade albergou brevemente a Napoleón en 1815 durante o exilio en Santa Helena e máis tarde serviu como base da Royal Navy para suprimir o comercio de escravos. Non tivo ningún papel durante a primeira guerra mundial e só tivo un papel menor durante a segunda guerra mundial.
Historia e localización
Jamestown fundouna en 1659 a Compañía Británica das Indias Orientais e chamouse así por James, Duque de York, o futuro Xacobe II de Inglaterra. Está rodeada por desfiladeiros escarpados. A cidade está caracterizada pola presenza de edificacións de estilo gregoriano e pola súa zona portuaria, que se conserva case en estado orixinal. O lugar máis prominente da cidade é Jacob's Ladder, unha escaleira de man con 699 chanzos construída en 1829, que conecta Jamestown coa gornición en Ladder Hill, aínda usada na actualidade.
Poboación
En 2016, a cidade tiña 630 habitantes, un descenso significativo desde o ano 2008 no que a poboación era de 714 habitantes. A poboación da cidade diminuíu e xa non é o maior asentamento na illa, superada por Half Tree Hollow, Saint Paul's e Longwood.
280px|miniatura|dereita|Jacob's Ladder.
National Basketball Association
A National Basketball Association (NBA) é a principal liga profesional de baloncesto de América do Norte, estando considerada maioritariamente como a mellor competición deste deporte no mundo. Formada por trinta franquías, vinte e nove delas situadas nos Estados Unidos e unha no Canadá, a NBA é membro da USA Basketball (Federación de Baloncesto dos Estados Unidos), a cal está considerada pola FIBA como o órgano nacional para o baloncesto nos Estados Unidos. A NBA está tamén considerada unha das catro grandes competicións deportivas do América do Norte xunto coa NFL, a MLB e a NHL. Os xogadores da NBA son os deportistas mellor pagados do mundo tendo en conta o salario medio por xogador.
A NBA fundouse na cidade de Nova York o 6 de xuño de 1946 como Basketball Association of America (BAA). Adoptou o nome actual en 1949 tras a unión de varios clubs da desaparecida National Basketball League. O partido inaugural foi entre os New York Knicks e os Toronto Huskies un 1 de novembro de 1946 co Maple Leaf Gardens de Toronto como escenario. O partido foi visto por 7.090 espectadores. Na actualidade, a NBA está formada por 30 equipos, divididos en dúas conferencias, Oeste e Leste, e seis divisións, Atlántico, Central e Sueste no Leste; e Noroeste, Pacífico e Suroeste no Oeste.
A orixe da NBA
miniatura|A sede da NBA está na Olympic Tower de [[Nova York.]] A Basketball Association of America foi fundada en 1946 polos propietarios dos principais pavillóns de hóckey sobre xeo do Nordeste e Medio Oeste dos Estados Unidos e do Canadá. O 1 de novembro de 1946 os Toronto Huskies recibiron aos New York Knickerbockers no Maple Leaf Gardens de Toronto, Ontario, o cal é considerado pola NBA coma o primeiro partido da historia da competición. A primeira canastra foi conseguida por Ossie Schectman dos Knickerbockers. Malia que xa houbera intentos de crear ligas de baloncesto profesionais, incluíndo a American Basketball League e a NBL, a BAA foi a primeira liga en intentar que os partidos se xogasen preferentemente en grandes pavillóns das principais cidades. Durante os primeiros anos, a calidade do xogo na BAA non era mellor que o das outras ligas ou o de clubs independentes como os Harlem Globetrotters. Por exemplo, os Baltimore Bullets finalistas da ABL de 1948, mudáronse á BAA e gañaron o título de 1948. Tamén os Minneapolis Lakers, campións da NBL en 1948, gañaron o título da BAA en 1949. Con todo, antes da temporada 1948−49, os equipos da NBL de Fort Wayne, Indianapolis, Minneapolis e Rochester mudáronse á BAA, establecendo esta competición como a preferida polos universitarios para converterse en profesionais.
O nipón-estadounidense Wataru Misaka foi o primeiro xogador non caucásico en xogar na NBA, sucedeu na temporada 1947−48 cando xogaba para os New York Knicks. Misaka foi o único xogador non branco da historia da liga antes da chegada do primeiro afroamericano, Harold Hunter, quen asinou cos Washington Capitols en 1950. Aínda que Hunter foi botado do equipo durante a pretemporada, varios xogadores afroamericanos participarían na competición ese mesmo ano, entre eles Chuck Cooper ós Boston Celtics, Nathaniel "Sweetwater" Clifton ós Knicks, e Earl Lloyd ós Washington Capitols. Durante este período, os Minneapolis Lakers, liderados polo pivote George Mikan, gañaron cinco campionatos da NBA, estabelecéndose como a primeira dinastía da historia da liga. En 1954, para fomentar a anotación e aumentar velocidade do xogo, a liga introduciu o límite de posesión de 24 segundos, é dicir, se un equipo non intenta un lanzamento ou o balón non entra en contacto co aro en 24 segundos de posesión do balón, o xogo se para e o balón pasa ao equipo contrario.
Dominio Celtic e expansión
Os anos 1960 foron dominados polos Celtics. Liderados por Russell, Bob Cousy e o seu adestrador Auerbach, os de Massachussets gañaron oito campionatos consecutivos, de 1959 a 1966, sendo a xeira máis longa da historia da NBA. Non gañaron o título en 1966−67, mais si o fixeron o seguinte ano, na tempada 1967−68, e repetiron en 1969. Isto supuxo que nos anos 1960 gañaran un total de nove campionatos de dez posibles.
En 1967, a liga afrontou unha nova ameaza externa coa formación da American Basketball Association (ABA). Ambas as ligas entraron nunha guerra de poxa polo talento. A NBA conseguiu a estrela universitaria máis importante daquela era, Kareem Abdul-Jabbar (daquela coñecido como Lew Alcindor). Abdul-Jabbar, xunto a Oscar Robertson, liderou aos Milwaukee Bucks a gañar o título de campión na súa segunda tempada existencia. Posteriormente xogaría nos Lakers pentacampións. Porén, o máximo anotador da NBA, Rick Barry, deu o salto á ABA ó igual que outros catro veteranos árbitros: Norm Drucker, Earl Strom, John Vanak e Joe Gushue.
En 1969, Alan Siegel, quen supervisara un ano antes o deseño do logotipo da Major League Baseball de Jerry Dior, creou o logo da NBA moderna inspirado no da propia MLB. O logo incorpora a silueta do lendario Jerry West baseada nunha foto de Wen Roberts. Con todo, os dirixentes da NBA negan que a silueta sexa dun xogador en particular xa que, segundo Siegel, "Queren institucionalizalo en lugar de individualizalo. Converteuse nun símbolo ubicuo e clásico, un punto focal da súa identidade e do seu programa de licenzas que non necesariamente queren identificar cun só xogador". Desde o debut do icónico logotipo no ano 1971, permanece como símbolo da marca NBA.
Condicionamento
En psicolingüística, chámase condicionamento a un mecanismo fisiolóxico de asociación entre un estímulo e un proceso de excitación interna ou externa repetido que a segue inmediatamente (ou polo menos pouco despois).
National Basketball Association
Dominio Celtic e expansión
Nos anos 1970, a ABA tivo moito éxito ao incorporar a grandes estrelas, entre elas Julius Erving dos Virginia Squires. Isto foi en parte porque permitía aos equipos fichar xogadores antes de rematar o seu período universitario. Por outra banda, durante este período, a NBA expandiuse rapidamente. De 1966 a 1974, incrementouse o número de franquías a dezaoito. En 1970 os Portland Trail Blazers, os Cleveland Cavaliers e os Buffalo Braves (hoxe Los Angeles Clippers), aumentaron o número a 17 franquías. Os New Orleans Jazz (agora Utah Jazz) incorporáronse en 1974 para facer un total de dezaoito. En 1976 ambas ligas chegan a un acordo de fusión, de modo para que catro franquías da ABA se uniron á NBA aumentando o número de equipos a vinte e dous. Estas franquías foron os San Antonio Spurs, os Denver Nuggets, os Indiana Pacers e os New York Nets (posteriormente New Jersey Nets, hoxe Brooklyn Nets). Algunhas das estrelas desta década foron Kareem Abdul-Jabbar, Rick Barry, Dave Cowens, Julius Erving, Elvin Hayes, Walt Frazier, Moses Malone, Artis Gilmore, George Gervin, Dan Issel e Pete Maravich. Porén, o remate da década viu como baixaban as audiencias de televisión e a asistencia aos pavillóns, que xunto aos problemas de drogas dalgúns xogadores, puxeron en perigo a liga.
Gañando popularidade
miniatura|esquerda|Jordan facendo un mate. A liga engadiu a innovadora liña de tres puntos da ABA a comezos de 1979 para abrir o xogo. O mesmo ano entran na liga os rookies Magic Johnson e Larry Bird, para xogaren nos Lakers e Celtics respectivamente, dando comezo a un período no que o interese pola competición e o número de seareiros medrou tanto no país como no mundo enteiro. En 1984, xogaron un contra outro por primeira vez nas Finais da NBA. Johnson liderou aos Lakers para gañar cinco títulos, e Bird liderou aos Celtics para conseguir tres. Ademais a comezos dos anos 1980, a NBA engadiu outra franquía máis de expansión, os Dallas Mavericks, aumentando o número a 23 equipos. Máis tarde, Larry Bird gañou o seu primeiro concurso de triplas. O ex-comisionado da liga David Stern, que permaneceu no desde o 1 de abril de 1984 até o 1 de febreiro de 2014, supervisou a expansión e o crecemento da até ser un produto global.
Michael Jordan chegou á liga en 1984 cos Chicago Bulls, converténdose nunha estrela aínda máis popular para aumentar o interese na liga. Isto tivo coma resultado o aumento da demanda de máis equipos por parte das cidades. En 1988 e 1989, catro destas cidades conseguiron os seus desexos, os Charlotte Hornets, os Miami Heat, os Orlando Magic e os Minnesota Timberwolves fixeron o seu debut na NBA, a cal contaba xa con 27 equipos. No primeiro ano da década de 1990, os Detroit Pistons gañaron o segundo dos seus dous títulos consecutivos, liderados por Chuck Daly e Isiah Thomas. Jordan e Scottie Pippen lideraron posteriormente aos Bulls a 6 títulos en 8 anos. Entre medias, Hakeem Olajuwon gañou dous campionatos consecutivos cos Houston Rockets en 1994 e en 1995.
Condicionamento
A asociación que realiza o individuo transfire a eficacia ao estímulo inicial que desencadea as reaccións que dependían inicialmente da excitación. Por exemplo, no famoso experimento do can de Pavlovski, a percepción do alimento desencadea o proceso de salivar nun can; se esa percepción do alimento é precedida dun son de campaíña varias veces, entón poderase desencadear a salivación con só o son da campaíña. O que se produciu foi unha transferencia de eficacia.
No así chamado condicionamento pavloviano, o suxeito pasivo sofre a situación experimental estímulo-resposta. En contraste con este, no condicionamento operante proposto por Skinner, o suxeito é libre de axir, mais a súa resposta é seguida dun reforzo que establece, así, o circuíto estímulo-resposta.
Este enfoque condutista resultou decisivo na formulación de diversas teorías. Especialmente, na adquisición da linguaxe, deu lugar á aparición do método condutista ou método audio-lingual.
National Basketball Association
Era moderna
miniatura|[[Tim Duncan gañou cinco campionatos entre 1999 e 2014.]] Desde a desintegración da dinastía dos Chicago Bulls no verán de 1998, a NBA foi dominada polos San Antonio Spurs e Los Angeles Lakers, ambos equipos da Conferencia Oeste, durante a década de 2000, gañando entre os dous nove títulos sobre doce entre e. Tim Duncan e David Robinson gañaron o título de cos Spurs e Shaquille O'Neal e Kobe Bryant comezaron a década de 2000 con tres campionatos consecutivos para os Lakers. Os Spurs volveron gañar o título en contra os Nets. En os Lakers volveron ás Finais, aínda que caeron en cinco partidos ante os Detroit Pistons.
Despois de que os Spurs se levasen a casa o trofeo de campión de, nas Finais da NBA de apareceron dous equipos que facían a súa primeira aparición nunha final. A serie foi gañada por uns Miami Heat dirixidos polo escolta Dwyane Wade xunto con Shaquille O'Neal, que fora traspasado desde os Lakers durante o verán de 2004, impoñéndose en seis partidos aos Dallas Mavericks despois de perder os dous primeiros. O dominio dos Lakers/Spurs continuou en  coa vitoria dos de San Antonio por 4-0 aos Cleveland Cavaliers de LeBron James. Nas Finais de volveu o clásico das Finais da NBA, Lakers contra Celtics, equipo este último que se levou o campionato grazas á achega de Paul Pierce, Ray Allen e Kevin Garnett. En, Kobe Bryant e os Lakers regresaron ás Finais, derrotando esta vez aos Orlando Magic de Dwight Howard.