cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seurros
miniatura|Familias lingüísticas da península ibérica antes da romanización C1: [[Galaicos / C2b: Brácaros / C3: Cántabros / C4: Ástures / C5: Vacceos / C6: Turmogos / C7: Autrigones-Caristios / C8: Várdulos / C9: Berones / C10: Pelendones / C11: Belos / C12: Lusones / C13: Titos / C14: Olcades / C15: Arévacos / C16: Carpetanos / C17: Vetóns / C18-C19: Célticos / C20: Conios / L1: Lusitanos / I1: Ceretanos / I2: Ilerxetes / I3: Lacetanos / I4: Indixetes / I5: Laietanos / I6: Ilercavones / I7: Sedetanos / I8: Edetanos / I9: Contestanos / I10: Oretanos / I11: Bastetanos / I12: Turdetanos / G21: Galos / G1: Gregos / P1: Fenicios/Cartaxineses / B1: Bérberes]]
Os seurros (en Seurri) eran unha tribo galaica prerromana pertencentes ó conventus lucensis.
Ocupaban desde as actuais terras de Taboada até a Fonsagrada, Baralla, O Cebreiro e pasando por Sarria. Limitaban ó norte con Caporos e ó sur con Lemavos, sendo as súas cidades máis importantes Talamina, Ocelum e Turriga. Este populus foi identificado por Tolomeo. Non se deben confundir co populus galaico Seurbi pertencente ó conventus bracarensis.
Meu país
Meu país é un álbum de estudio do músico galego de folk Xil Ríos. Foi publicado en 1999, polo selo Edicións do Cumio.
Betote, Sarria
San Vicenzo de Betote é unha parroquia rural do concello de Sarria na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística no ano 2007 tiña 107 habitantes (57 homes e 50 mulleres) distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 2003 cando tiña 103 habitantes.
Patrimonio
A súa igrexa parroquial foi construída na segunda metade do século XII en estilo románico.
El mar no cesa
Gravado nos estudios Hispavox, e baixo a produción de Gustavo Montesano e Roberto Durruti, consta de dúas edicións: a primeira en edición vinilo, na que non se incluían as cancións "Olvidado", e "La visión de vuestras almas".
Cabe mencionar a gravación das cancións "El cuadro" e "Hologramas", temas gravados para este traballo discográfico, cuxa publicación non se deu até 1998 no álbum Rarezas.
Algunhas cancións ("Fuente esperanza", "Flor venenosa", "Agosto" e "Héroe de leyenda") foron regravadas vocalmente por Enrique Bunbury no ano 2000, para o recompilatorio Canciones '84-'96.
Lareo, Salgueiros, Vila de Cruces
Lareo é un lugar da parroquia de Salgueiros, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 49 habitantes (23 homes e 26 mulleres), o que supón unha diminución de 16 habitantes con respecto ao ano 2000.
Tetrápodo (estrutura)
O rompeondas realizados con tetrápodos caracterízanse por unha gran capacidade para absorber o impacto das ondas, debido a que forman unha estrutura de gran rugosidade e porosidade.
Barbada
A barbada ou barbada de tres barbelas (Gaidropsarus vulgaris) atópase en augas europeas desde a costa central norueguesa e as Illas Feroe, polo Mar do Norte, arredor das illas británicas, até a rexión do Mediterráneo occidental. Pode chegar a medir uns 60 cm de lonxitude. A súa coloración varía do escuro ao pálido, con grandes manchas marróns na cabeza e no corpo, e a coloración da aleta varía segundo a súa localización. As tres barbelas, unha na mandíbula inferior e dúas no fociño, danlle ao peixe o seu nome común.
Coresma
miniatura|Representación da Coresma nunha festa de [[Entroido.]] A coresma (da expresión latina quadragesima dies 'día cuadraxésimo') son os corenta días de tempo litúrxico que observan a maioría das igrexas cristiás, antes da Pascua. Os corenta días representan o tempo que Xesús pasou no deserto, onde, segundo a Biblia, resistiu a tentación de Satanás; o obxectivo que se procura é establecer un período de reflexión e penitencia para que os cristiáns poidan preparase para a celebración pascual.
Nos primeiros anos do cristianismo, a duración da Coresma variaba, arredor do século IV estableceuse a súa duración en 40 días. Nos séculos VI e VII o xexún adquiriu grande importancia como práctica coresmal, como os domingos non se podía facer xexún por ser día de festa no século VII engadíronse catro días máis á coresma, antes do primeiro domingo, para imitar o xexún de Cristo no deserto, polo tanto o comezo da Coresma quedou establecido no Mércores de Cinsa na igrexa occidental mentres na oriental comezaba un luns. Na actualidade o mantemento da práctica do xexún relaxouse en moitas igrexas cristiáns, así na Igrexa Católica de rito latino só é obrigatoria a abstinencia o venres de coresma, pero na Idade Media era común a prohibición de comer carne e ovos e manter relacións sexuais; nas igrexas ortodoxas e na maioría das católicas de rito oriental a práctica da abstinencia mantense con máis forza.
Ricardo Varela Sánchez
Ricardo Jacinto Varela Sánchez, nado en Lugo o 26 de setembro de 1955, é un político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Diplomado en Relacións Laborais pola Universidade da Coruña, traballou de funcionario no Concello de Lugo e foi un destacado membro de UXT. Formou parte da candidatura socialista por Lugo nas Eleccións ao Parlamento de Galicia de 1997, se ben non resultou elixido. En marzo de 1998 foi designado coordinador provincial do PSdeG-PSOE en Lugo. Foi elixido deputado tralas Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2001, encabezando a candidatura socialista por Lugo. Ocupou a Secretaría de Organización do PSdeG-PSOE dende o ano 2004 ata 2008, polo que deixou a coordinadora provincial, sendo membro tamén do Comité Federal do PSOE. Foi Conselleiro de Traballo durante o goberno bipartito de Emilio Pérez Touriño, de 2005 a 2009. Foi Vicesecretario Xeral do PSdeG dende o Congreso de xullo de 2008 ata a renuncia de Touriño trala derrota nas Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2009, tralas cales foi elixido Vicepresidente segundo da mesa do Parlamento.
En outubro de 2009 foi elixido Secretario Provincial do PSdeG-PSOE de Lugo manténdose ata o Congreso de maio de 2012, no cal renunciou a presentarse. En 2011 concorreu ás eleccións xerais como número 1 do PSOE ao Senado e resultou elixido, renunciando aos seus cargos no Parlamento de Galicia. Nas xerais de 2015 e nas de 2016 volveu ser elixido senador, manténdose ata 2019, cando foi excluído das listas.
Tralo Congreso Nacional do PSdeG de decembro de 2021 foi elixido presidente da Comisión Nacional de Ética do partido.
Monopoly
miniatura|upright=1.2|Edición británica do Monopoly Monopoly é un xogo de mesa baseado no intercambio e a compra-venda de bens raíces, habitualmente inspirados nos nomes das rúas dunha determinada cidade. Na actualidade está producido pola empresa estadounidense Hasbro e é un dos xogos de mesa máis vendidos do mundo.
Como suxire o nome, o obxectivo do xogo é formar un monopolio de oferta, posuíndo todas as propiedades inmuebles que aparecen no xogo. Os xogadores moven as súas fichas respectivas por quendas en sentido horario arredor dun taboleiro, segundo a puntuación dos dados, e caen en propiedades que poden comprar dun banco imaxinario, ou deixar que o banco poxe en caso de que non fosen compradas. Se a propiedade en que cae un xogador xa ten propietario, os donos poden cobrar por pasar pola súa propiedade.
O Monopoly ten a súa orixe nun xogo de principios do século XX, The Landlord's Game, creado por Lizzie Magie, do que se derivaron outros xogos de bens raíces ademais do propio Monopoly. Dende os Estados Unidos, o xogo expandiuse a outros países en diversas versións, como o Matador dinamarqués. Xogadores en Inglaterra ou nos Estados Unidos, por exemplo, adaptaban esta clase de xogos ás súas localidades, engadindo nomes de lugares próximos nos taboleiros.
Historia
esquerda|miniatura|Patente de The Landlord's Game, antecesor do Monopoly, outorgada en 1904 a Lizzie Magie O xogo ten a súa orixe nun xogo creado por Lizzie Magie en 1903 e patentado en 1904, chamado The Landlord's Game. O xogo fíxose popular en varias cidades dos Estados Unidos nos anos seguintes, e editouse en varias formas e versións sen o control da súa autora. O xogo creouno para demostrar que unha economía que favorece a creación de riqueza é mellor que unha monopolista e para promover as teorías económicas de Henry George, en particular as súas ideas sobre impostos.
En 1935 Charles Darrow, un vendedor de calefactores domésticos desempregado do sueste de Pensilvania durante a Gran Depresión dos anos trinta patentou a versión de Atlantic City do xogo co nome de Monopoly. Tras un primeiro intento fracasado de vendelo á empresa de xoguetes Parker Brothers, iniciou unha produción a pequena escala do xogo que tivo éxito. Parker chamou entón á súa porta para facerse co xogo.
A compañía Parker Brothers, que foi adquirida pola multinacional Hasbro, mantivo que o autor do xogo fora unicamente Charles Darrow en 1935 por motivos de mercadotecnia, mais a autora orixinal foi Elizabeth Magie en 1903 e a orixe do Monopoly como evolución de xogos anteriores (todos eles derivados de The Landlord's Game), mesmo foi recoñecida polos tribunais estadounidenses no caso de Parker vs. Ralph Anspach, durante o longo proceso xudicial que tivo lugar entre 1975 e 1986 a raíz da publicación dun xogo de mesa chamado Anti-Monopoly.
Darrow facía inicialmente os seus xogos a man coa axuda do seu fillo máis vello, William Darrow, e da súa esposa, que coloreaban os espazos debuxados cunha pluma por Charles Darrow sobre anacos circulares de hule e recortaban e marcaban as tarxetas de cartolina. Despois, cando a demanda do xogo aumentou, Darrow mandou facer os xogos nunha imprenta de Filadelfia, con taboleiros cadrados de cartón. Posteriormente, en 1935, Darrow vendeu os dereitos de produción de Monopoly á empresa Parker Brothers de Massachusetts.
Val de Katmandú
miniatura|upright=1.2|The [[Praza Dubar Kathmandu|Praza Durbar en Katmandú]] O Val de Katmandú (Lingua nepalesa काठमाडौं उपत्यका, Nepal Bhasa: स्वनिगः, नेपाः गाः), historicamente coñecido como Val do Nepal ou Val Nepa, atópase no cruzamento das civilizacións antigas do subcontinente indio e do continente asiatico máis amplo e ten polo menos 130 monumentos importantes, incluíndo varios lugares de peregrinación para os hindús e budistas. Hai sete sitios Patrimonio da Humanidade dentro do val.
Historicamente, o val e as áreas adxacentes formaron unha confederación coñecida como Nepal Mandala. Ata o século XV, Bhaktapur era a súa capital, cando se estableceron outras dúas capitais, Katmandú e Lalitpur (Patan).
O val de Katmandú é o lugar máis desenvolvido e poboado do Nepal. A maioría das oficinas e sedes están localizadas no val, converténdose no centro económico do Nepal. É popular entre os turistas pola súa arquitectura orixinal e unha cultura rica que inclúe o maior número de jatras (festivais de rúa) no Nepal. O val en se denominouse como "Propio Nepal" polos historiadores británicos.
En 2015, o val de Katmandú sufriu o Terremoto do Nepal de abril de 2015. O terremoto causou miles de mortes e a destrución de moitas infraestruturas en todo o val de Katmandú, que incluíu as cidades de Lalitpur, Kirtipur, Madhyapur Thimi e Bhaktapur afectando a unha poboación total de aproximadamente cinco millóns de persoas e todos os municipios do val de Katmandú. Katmandú é tamén a maior metrópole da rexión do Himalaia.
Etimoloxía
Katmandú non é o nome nativo usado polos indíxenas do pobo Nepa do val. O termo "Nepa-al" significa "terra dos pobos Nepa" e tradicionalmente foi usado para referirse a este val.
O nome Pahari Kathmandu provén dunha estrutura na Praza Durbar chamada polo nome sánscrito Kāsṣtha mandapa "Refuxio de madeira". Este templo único, tamén coñecido como o "Maru Sattal", construíuse en 1596 polo rei Lakshminarasimha Malla. Toda a estrutura non contiña clavos ou soportes de ferro e estaba feita enteiramente de madeira. A lenda di que a madeira utilizada para esta pagoda de dous pisos obtívose dunha única árbore.
Área de Kavre
As cidades de Banepa, Panauti e Dhulikhel tamén considéranse parte do val de Katmandú xa que teñen unha cultura similar.
Historia
O val de Katmandú puido habitarse xa no 300 a. de C., xa que os obxectos coñecidos máis antigos do val datan duns poucos centos de anos a. de C.. A inscrición coñecida máis antiga está datada no ano 185. O edificio máis antigo datado neste val propenso aos terremotos ten máis de 2.000 anos de antigüidade. Catro stupas en torno á cidade de Patan, que se di que foron erixidas por Charumati, unha filla do emperador Maurya Ashoka, no século III a. de C., testemuñan a historia antiga presente no val. Do mesmo xeito que os contos sobre a visita de Buda, non hai probas que respalden a visita de Ashoka, pero probablemente as stupas datan dese século. Os Licchavis, cuxas primeiras inscricións datan a 464, foron os seguintes gobernantes do val e tiñan estreitos lazos co Imperio Gupta da India. Os Mallas gobernaron o val de Katmandú e os seus arredores desde o século XII ata o século XVIII, cando a dinastía Shah do Reino Gorkha baixo o mandato de Prithvi Narayan Shah conquistou o val e creou o Nepal actual. A súa vitoria na Batalla de Kirtipur foi o inicio da súa conquista do val. miniatura|upright=1.2|[[Templo Pashupatinath, dedicado a Pashupati.]]
Newars
Os Newars son ​​os habitantes indíxenas e os creadores da histórica civilización do val. A súa lingua é hoxe coñecida como Nepal Bhasa. Enténdense que son os descendentes dos distintos grupos étnicos e raciais que habitaron e gobernaron o val na historia de dous milenios do lugar. Os académicos tamén describiron aos Newars como unha nación. Desenvolveron a división do traballo e unha civilización urbana sofisticada que non se vira noutras partes do pé do Himalaia. Son coñecidos polas súas contribucións á arte, a escultura, a arquitectura, a cultura, a literatura, a música, a industria, o comercio, a agricultura e a gastronomía e deixaron a súa marca na arte de Asia Central.
A arquitectura Newa está composta por pagoda, stupa, shikhara, chaitya e outros estilos. A marca do val é a pagoda con múltiples teitos que puido orixinarse nesta área e estenderse á India, a China, Indochina e o Xapón. O artesán máis famoso que influíu nos desenvolvementos estilísticos na China e o Tíbet foi Araniko, un Newar que viaxou á corte de Kublai Khan no século XIII. É coñecido por construír a estupa branca no Templo Miaoying en Pequín. Na actualidade, persoas doutras partes do Nepal tenden a emigrar ao val para unha vida mellor debido ao seu elevado nivel de desenvolvemento cultural e económico. Aínda que a urbanización tome ritmo, os Newars manteñen a súa cultura no val de Katmandú.
Mitoloxía
miniatura| upright = 1.2 | [[Swayambhunath|Stupa Swayamhbu]] Segundo Swayambhu Puran, o val de Katmandú foi unha vez un lago, considerado polos científicos como lago Paleo Katmandú. O monte onde descansa a Stupa Swayambu tiñan plantas de loto con flores en flor. Unha historia di que o deus Manjusri cortou un desfiladeiro nun val chamado Kashapaal (máis tarde chamado Chobhar) cunha espada chamada Chandrahrasha e drenou as augas para crear unha terra habitable.
Segundo Gopal Banshawali, Krishna cortou o canón co seu Sudarshana Chakra para deixar saír a auga. Entón entregou o val drenado ao pobos Gopal Vansi, que eran pastores de vacas nómades.
Xeografía
miniatura|upright = 1.2 | Vista das montañas desde o Val de Katmandú O val de Katmandú ten forma de cunca. A súa parte inferior central sitúase a 1425 m. por enriba do nivel do mar. O val de Katmandú está rodeado por catro serras: Shivapuri (cunha elevación de 2800 m.), Phulchowki (2795 m.), Nagarjun (2825 m.) e Chandragiri (2551 m.). O principal río que atravesa o val de Katmandú é o Bagmati.
O val está formado polo distrito de Katmandú, Distrito de Lalitpur e Distrito de Bhaktapur cubrindo unha área de 570 km². O val está composto polas áreas municipais de Katmandú, Patan, Bhaktapur, Kirtipur e Madhyapur Thimi. a superficie restante está formada por unha serie de municipios e municipalidades rurais (no distrito de Lalitpur). O val é o centro cultural e político do Nepal. O val de Katmandú foi recoñecido como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO no ano 1979.
Lugares para ver
miniatura| upright = 1.2 | [[Desay Madu Jhya (ventá)|Dese Maru Jhya, a única ventá deste tipo no país]] miniatura|upright = 1.2 | Templo de Changu Narayan Lista alfabética incompleta de templos e monumentos notables no val de Katmandú. Sete destes están designados como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.
Presente
miniatura|upright = 1.2 | Museo do Palacio Narayanhiti Este val é Patrimonio Mundial da UNESCO con sete lugares preservados: os centros das tres cidades primarias, Katmandu Hanuman Dhoka, Praza Patan Durbar e Praza Bhaktapur Durbar, as dúas estupas budistas máis importantes, Swayambhunath e Boudhanath e dous famosos santuarios hindús, o Templo Pashupatinath e Changu Narayan. En 2003, a UNESCO catalogou os sitios como "en perigo" por preocupación pola perda continua da autenticidade e polo valor universal excepcional dos bens culturais. O estado en perigo de extinción foi levantado en 2007.
No pasado, os mestres budistas tibetanos foron entre outros Marpa, Milarepa, Rwa Lotsava, Ras Chungpa, Dharma Swami, XIII Karmapa, XVI Karmapa e varios outros visitados e viaxados no val de Katmandú. Con todo, o grupo máis grande dos tibetanos chegou nos anos sesenta. Moitos se instalaron en torno as stupas de Swayambhunath e Boudhanath. Moitos outros Lamas famosos coñecidos en todo o mundo teñen os seus mosteiros e centros budistas no val de Katmandú.
A historia de 1500 anos de arquitectura funeraria no val ofrece algúns dos mellores exemplos de arquitectura en pedra atopada no subcontinente. Unha Cetiya sitúase en case todos os patios en cidades como Patan. As Inscricións de pedra no val de Katmandú son importantes fontes para a historia do Nepal.
Congreso de Angostura
miniatura|250px|Casa do Congreso de Angostura, [[Ciudad Bolívar.]] O Congreso de Angostura, instalado o 15 de febreiro de 1819 polo xeneral en Xefe Simón Bolívar, na súa condición de Xefe Supremo da República de Venezuela e Capitán Xeral dos Exércitos de Venezuela e da Nova Granada (no presente Colombia), na cidade de Angostura (a presente Ciudad Bolívar), representou o Segundo Congreso Constituínte da República de Venezuela. Foi elaborado no contexto das guerras de independencia de Venezuela e independencia da Nova Granada. As súas palabras están recollidas no soado Discurso de Angostura publicado no Correo del Orinoco, números 19, 20, 21 e 22, publicado do 20 de febreiro ó 13 de marzo de 1819.
Historia
miniatura|Salón Principal na Casa do Congreso de Angostura. O 15 de febreiro de 1819, seis meses antes da batalla de Boyacá, reuníronse 26 representantes dos 30 electos, quen representaban as provincias de Caracas, Cumaná, Trujillo, Margarita, Barinas, Barcelona, e Güiana, pola República de Venezuela, a provincia do Casanare pola República de Nova Granada. As provincias venezolanas Coro e Maracaibo aínda permanecían baixo o dominio dos realistas.
Logo da invasión á Nova Granada (a presente Colombia) adiantada por Bolívar, o Libertador quixo que desta rexión se enviasen delegados. Pouco tempo despois, Bolívar dispuxo que a rexión administrada por Quito, aínda baixo dominio español, fóra incluída na unión xunto con Venezuela e a Nova Granada.
Constitución de Angostura
O Congreso instalouse para formular o que historicamente se chamou a "Lei Fundamental" (Constitución). As decisións tomadas inicialmente foron as seguintes: En agosto, Bolívar continúa a súa tarefa libertadora, parte cara á Nova Granada e deixa a cargo da presidencia a Santander mentres que Francisco Antonio Zea foi designado vicepresidente encargado e presidente do Congreso.
Ó final das sesións, o Congreso acordou que se reuniría novamente en Cúcuta, en xaneiro de 1821, para expedir a nova constitución.
Joseph Werth
Joseph Werth, nado o 4 de outubro de 1952 en Karaganda (RSS de Casaquistán), é un relixioso ruso-alemán, dende 1991 ao cargo da diocese da Transfiguración en Novosibirsk.
Familia e primeiros anos
Joseph Werth naceu en Karaganda o 4 de outubro de 1952; é o duodécimo fillo dunha familia de alemáns do Volga que foran deportados á RSS de Casaquistán en 1929, no marco da campaña soviética contra os kulak. Logo de realizar o servizo militar no exército da Unión Soviética, entrou o 14 de agosto de 1975 no novizado da Compañía de Xesús en Lituania. Comezou posteriormente os seus estudos de teoloxía en Kaunas, e foi ordenado sacerdote o 27 de maio de 1984. Logo de pasar un ano en Lituania, foi vigairo patriarcal en Aqtöbe (Casaquistán) e posteriormente na parroquia de Marks (provincia de Saratov, RSFS de Rusia).
Pontificado
O 11 de febreiro de 2002 a administración foi elevada a diocese, tomando o nome de diocese da Transfiguración en Novosibirsk, e Werth foi nomeado bispo diocesano. O 20 de decembro de 2004 foi nomeado tamén ordinario do exarcado católico de Rusia. Entre febreiro de 2005 e xaneiro de 2011 foi presidente da Conferencia Episcopal Católica de Rusia. O 19 de febreiro de 2014 o papa Francisco nomeouno membro da Congregación para as Igrexas Orientais.
Barral, Sabrexo, Vila de Cruces
Barral é un lugar da parroquia de Sabrexo, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 28 habitantes (17 homes e 11 mulleres), o que supón unha diminución de 2 habitantes con respecto ao ano 2000.
Bricoking
Bricoking é unha empresa galega con sede en Bergondo dedicada á comercialización de produtos e servizos de bricolaxe.
Historia
Bricoking tivo a súa orixe na Coruña en 1994 cando se iniciou o proxecto de establecementos con dúas pequenas ferreterías de barrio.
O negocio evolucionou no sector coa experiencia e a empresa apostou por un centro de maiores dimensións adicado en exclusiva ao bricolaxe, a decoración e o xardín. Tomando como base a bricolaxe noutros países europeos adaptado ao mercado español.
En 1996 Bricoking abriu o primeiro centro na Coruña, tres anos despois abriu en Ourense. Agora ten tendas en Galiza, Castela e León, Castela-A Mancha, Cataluña, Comunidade Valenciana, Andalucía, Cantabria, Murcia, Madrid, Navarra e Illas Canarias. En total conta con 33 establecementos, tanto en réxime de franquía como propios.
A sede de Bricoking está dende o 2005 no edificio Utande de Bergondo, construído no ano 1974 e dende entón abandonado. O edificio de formigón e cristal ía ser a sede dunha empresa de novas tecnoloxías que crebou. En 2013 o grupo belga Hubo deixou a empresa en mans do fundador.
A finais de 2016 Bricoking declarábase en suspensión de pagos cunha débeda de 24,3 millóns de euros, superior ao seu patrimonio.
O Alto do Pontón, Barbadás, Barbadás
O Alto do Pontón é un lugar da parroquia de Barbadás no concello ourensán de Barbadás na comarca de Ourense. Estaba deshabitado no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE. Tamén estaba deshabitado en 2010.
Opsina
miniatura|150px|Estrutura tridimensional da rodopsina bovina. Os sete dominios transmembrana móstranse en varias cores. O [[cromóforo móstrase en vermello.]] As opsinas son un grupo de proteínas unidas a membranas do tipo dos receptores acoplados á proteína G de 35–55 kDa que interveñen na sensibilidade á luz e pertencen á familia das proteínas retinilideno. Atópanse xeralmente nas células fotorreceptoras da retina, onde interveñen na visión, ou forman parte de bombas iónicas que responden á luz. O exemplo máis coñecido é a rodopsina dos bastóns da retina, que está unida ao cofactor retinal. Hai cinco grupos clásicos de opsinas implicadas na visión, que son mediadoras na conversión dun fotón de luz nun sinal electroquímico, que é o primeiro paso na fervenza de transdución visual. Outra opsina que se encontra na retina dos mamíferos, é a melanopsina, que está implicada na regulación dos ritmos circadianos e no reflexo pupilar pero non na formación de imaxes. Hai outras opsinas noutros tecidos, algunhas de función descoñecida. Ademais de en vertebrados tamén as hai en invertebrados, microorganismos e algas.
Clasificación das opsinas
Hai dous grupos de proteínas denominadas opsinas; estes grupos non son homólogos, pero evolucionaron converxentemente adquirindo unha forma e función similares. As opsinas de tipo I utilízanas os procariotas e tamén algunhas algas (neste caso como compoñentes proteicos de canalrodopsinas), mentres que os animais utilizan opsinas de tipo II. Practicamente non se atoparon opsinas fóra destes grupos, xa que non se coñecen en plantas e son raras en fungos (atopáronse homólogos en Neurospora ). Non obstante, hai informes aínda non confirmados de opsinas de esponxas o que suxire que xa estaban presentes nos metazoos ancestrais.
Baseándose na filoxenia das súas secuencias, as opsinas de tipo 2 poden agruparse en seis familias; estas familias son moi distintas, e comparten menos do 20% das súas secuencias con calquera outra subfamilia de opsinas. As familias son: opsinas/encefalopsinas de vertebrados; opsinas Go; opsinas Gs; opsinas Gq de invertebrados; as fotoisomerases e neuropsinas. Estas subfamilias poden agruparse segundo a súa expresión; as primeiras tres atópanse en células fotorreceptoras de tipo ciliar; outras son as opsinas Gq de células fotorreceptoras de tipo rabdomérico; e as dúas últimas atópanse noutras partes pero baseándose nas súas posicións compartidas de intróns presentes nos seus xenes poden agruparse como fotoisomerases.
Opsinas (tipo 1) procarióticas
Igual que as opsinas eucarióticas, as opsinas procarióticas teñen unha estrutura de sete dominios transmembrana similar á que se encontra nos receptores acoplados á proteína G eucarióticos. Malia esta semellanza, non hai evidencias de que estean relacionados evolutivamente, o que suxire que evolucionaron independentemente.
Varias opsinas de tipo 1, como a proteorrodopsina e a bacteriorrodopsina, son utilizadas por varios tipos de procariotas para captar enerxía da luz e levar a cabo procesos metabólicos usando unha vía non baseada na clorofila. Ademais, as halorrodopsinas das Halobacteria (que son arqueas malia o seu nome) e as canalrodopsinas dalgunhas algas, como Volvox, serven como canais iónicos regulados pola luz, usados, entre outros fins, con propósitos fototácticos. Adicionalmente, hai rodopsinas sensoras en Halobacteria que inducen unha resposta fototáctica ao interaccionaren con transdutores integrados na membrana que non teñen relación con proteínas G.
Opsinas ciliares
As opsinas ciliares exprésanse en células fotorreceptoras ciliares, e inclúen as subfamilias das opsinas/encefalopsinas de vertebrados, e as opsinas Go e Gs. Converten os sinais luminosos en impulsos nerviosos por medio de canais iónicos de apertura regulada por nucleótidos cíclicos, que funcionan incrementando a carga diferencial a través da membrana plasmática (é dicir, causan hiperpolarización. )
Opsinas de vertebrados
As opsinas de vertebrados poden ser subdivididas en opsinas de bastóns e catro tipos de opsinas de conos, baseándose na expresión espacial diferencial, sensibilidade espectral, e historia evolutiva. As opsinas de bastóns (rodopsinas, xeralmente abreviadas como Rh), utilízanse na visión nocturna, son estables termicamente, e encóntranse as células bastón fotorreceptoras. As opsinas de conos, utilízanse na visión en cor, e son menos estables. As opsinas de conos subdivídense segundo a súa absorción máxima (λmax), que é a lonxitude de onda á que se observa a absorción máxima de luz. As relacións evolutivas, deducidas comparando as secuencias de aminoácidos das opsinas, utilízanse tamén frecuentemente para clasificar as opsinas de conos. Ambos os métodos predín catro grupos xerais de opsinas de conos ademais das rodopsinas.
Encefalopsinas
Este tipo de opsinas exprésanse no corazón de mamíferos.
Tamén se expresan nas células fotorreceptoras ciliares de anélidos, e no cerebro dalgúns insectos.
Opsinas Go / Gs
Estas opsinas, ausentes nos vertebrados superiores e artrópodos, encóntranse nas células fotorreceptoras ciliares de moluscos e cordados basais como o (anfioxo); e en cnidarios, respectivamente.
Opsinas rabdoméricas
Os artrópodos e moluscos usan opsinas Gq. Os artrópodos parecen conseguir a visión en cor dun xeito similar aos vertebrados, utilizando tres (ou máis) grupos distintos de opsinas, diferentes tanto en filoxenia coma en sensibilidade espectral. Non obstante, a opsina Gq melanopsina tamén se expresa en vertebrados, onde é responsable do mantemento dos ritmos circadianos. A diferenza das opsinas ciliares, estas están asociadas cos canais iónicos de potencial receptor transitorio canónicos; estes orixinan que desapareza a diferenza de potencial eléctrica a través da membrana plasmática (é dicir, causan despolarización).
A identificación en 2008 da estrutura cristalina da rodopsina de luras espérase que aumente o noso coñecemento de como funciona este grupo de opsinas.
Os artrópodos usan diferentes opsinas nos seus distintos tipos de ollos, pero polo menos no xifosuro Limulus as opsinas expresadas nos ollos laterais e nos compostos son idénticas ao 99% e seguramente diverxiron recentemente.
Fotoisomerases
Esta clase de opsinas non están acopladas á proteína G, e serven para transportar moléculas de retinal en resposta á luz, pero non interveñen directamente na iniciación de fervenzas de sinalización.
Neuropsinas
Estas opsinas atópanse no tecido nervioso dos mamíferos, e a pesar das súas semellanzas xenéticas coas fotoisomerases, a súa función aíndo non foi identificada.
Estrutura e función
As proteínas opsinas únense covalentemente a un cromóforo retinaldehido baseado na vitamina A por medio dun enlace de base de Schiff cun residuo de lisina situado na sétima hélice transmembrana da proteína. Nos vertebrados, o cromóforo pode ser o 11-cis-retinal (A1) ou o 11-cis-3,4-dideshidroretinal (A2) e atópase no peto da unión ao retinal da opsina. A absorción dun fotón de luz causa a fotoisomerización do cromóforo que pasa da conformación 11-cis a todo-trans. A fotoisomerización induce un cambio conformacional na proteína opsina, que causa a activación da fervenza de fototransdución. A opsina permanece insensible á luz cando está na forma trans. Rexenérase pola substitución do todo-trans retinal por un 11-cis-retinal sintetizado novo proporcionado polas células epiteliais da retina. As opsinas son funcionais mentres están unidas a un dos posibles cromóforos, e a λmax da opsina unida a A2 é de lonxitude de onda maior ca a unida a A1.
As opsinas conteñen sete dominios transmembrana en hélice α conectados por tres bucles extra-celulares e tres citoplasmáticos. Hai moitos residuos de aminoácidos moi conservados entre todos os grupos de opsinas, que se denominan residuos conservados funcionalmente, o que é indicativo do seu importante papel funcional. Todos os residuos mencionados fan referencia á rodopsina bovina de 348 aminoácidos cristalizada por Palczewski et al. A Lys296 está conservada en todas as opsinas coñecidas como o lugar onde se produce o enlace de base de Schiff co cromóforo. A Cys138 e a Cys110 forman unha ponte disulfuro moi conservada. O Glu113 serve como contraión, estabilizando a protonación do enlace de base de Schiff entre a Lys296 e o cromóforo. O trío Glu134-Arg135-Tyr136 é outro motivo moi conservado, implicado na propagación do sinal de transdución unha vez que se absorbeu o fotón.
Certos residuos de aminoácidos, denominados sitios de afinación espectral, teñen un forte efecto sobre os valores da λmax. Utilizando mutaxénese dirixida a sitio, é posible facer mutar selectivamente estes residuos e investigar os cambios resultantes nas propiedades de absorción de luz da opsina. É importante diferenciar os sitios de afinación espectral, que son residuos que afectan á lonxitude de onda á que a opsina absorbe a luz, dos sitios conservados funcionalmente, que son residuos importantes para o funcionamento correcto da opsina. Non son mutuamente exclusivos, pero, por razóns prácticas, é doado investigar os sitios de afinación espectral que non afectan á funcionalidade da opsina. Para un resumo global dos sitios de afinación espectral pode consultarse a Yokoyama e Deeb. O impacto dos sitios de afinación espectral sobre a λmax difire entre distintos grupos de opsinas e entre grupos de opsinas de diferentes especies.
Made in Galiza
Made in Galiza é unha obra literaria de Séchu Sende, publicada en maio de 2007. Recibiu o Premios Ánxel Casal da Edición da Asociación Galega de Editoras dese ano.
O libro está dividido en 42 capítulos, e trata aspectos sociolingüísticos contemporáneos da lingua galega, e outros temas como a ecoloxía ou o sentido da vida.
Traducións
As dúas traducións foron publicadas pola editorial Avesta en 2010.
Manuel Maroño Calvo
Manuel Maroño Calvo, nado en Santiago de Compostela o 5 de xullo de 1899 e finado no mesmo lugar o 3 de decembro de 1936, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
miniatura|esquerda|Retrato realizado por [[Camilo Díaz Baliño no cárcere de Santiago de Compostela.]] Tipógrafo no obradoiro do Seminario Conciliar compostelán onde entrou a traballar en 1919, con 20 anos. Afiliouse á Asociación Tipográfica de Santiago, integrada na Confederación Regional Galaica da CNT, e en 1921 foi vicepresidente, e logo vicesecretario; en 1923 foi secretario e presidente en 1924. En maio de 1935 a sociedade elixiuno como delegado do sindicato para asistir ao Congreso que ía celebrar o Pleno Rexional Galaico da CNT, pero como socialista, renunciou.
Tivo un destacado papel no Sindicato de Empregados Subalternos do Hospital Provincial de Santiago da UGT e figurou tamén nas directivas doutras sociedades obreiras: secretario da Sociedade de Construtores de Calzado (1922), vocal da directiva da Sociedade de Carpinteiros (1926), presidente da Sociedade de Enfermeiros (1934). Formou parte das direccións de obreiros en ferro e demais metais, e de pintores. Foi secretario da Unión Protectora de Artesanos (1924) e da Unión Obrera (1928-1932).
Foi secretario-contador e presidente da Agrupación Socialista santiaguesa e tamén desempeñou cargos de responsabilidade na Federación de Entidades Socialistas da Comarca de Santiago constituída en xuño de 1931. Con motivo da folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido o 10 de outubro por orde da autoridade militar, sendo posto en liberdade o 11. Por este feito foi despedido do traballo no obradoiro do Seminario, aínda que sería readmitido posteriormente.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 formou parte do Comité Executivo da Fronte Popular de Compostela en representación dos sindicatos. Foi un dos encargados da defensa e protección do convento do Carme. Foi detido no barrio de Vista Alegre, onde vivía a súa moza. Conducido aos calabozos de Raxoi. Foi xulgado no consello de guerra contra os doce membros do Comité da Fronte Popular o 19 de novembro e condenado á pena de morte. Fusilárono nas inmediacións do cemiterio de Boisaca o 3 de decembro de 1936 co seu irmán José Maroño Calvo, Modesto Pasín Noya, Fernando Domínguez Caamaño, Luís Martínez Nouche, Francisco Ponte Ces, Rafael Pardo Carmona, Rafael Frade Peña, Luis Rastrollo González e José Germán Fernández.
Conflito de Osetia do Sur de 2008
O conflito de Osetia do Sur de 2008 foi un conflito militar que comezou o 7 de agosto de 2008, no que estiveron implicadas por unha banda Osetia do Sur, Rusia e Abkhazia e pola outra Xeorxia. O conflito armado comezou en Osetia do Sur, coa Batalla de Tskhinvali, e posteriormente os enfrontamentos estendéronse a Xeorxia e ao mar Negro.
As raíces do conflito
O conflito entre Osetia do Sur (xuridicamente parte de Xeorxia, mais non de facto) e Xeorxia afúndense nas políticas de delimitación territorial levadas a cabo nos primeiros anos da URSS por parte do Comisario de Lenin para as Nacionalidades, Iosif Stalin quen dividiu o territorio de Osetia e integrou unha parte na RSS de Xeorxia e outra na RSSF de Rusia.
Coa entrada en crise da URSS comezan movementos nacionais até entón dormidos entre as xentes da Unión Soviética, e no 10 de novembro de 1989 o Congreso de Deputados Populares da rexión autónoma suroseta proclama a súa conversión en República Autónoma dentro de Xeorxia. En 1990 os deputados proclaman a soberanía e creación da República de Osetia do Sur.
O 5 de xaneiro de 1991 destacamentos da Garda Nacional entran en Tskhinvali e causan diversas atrocidades ó enfrontarse ao exército oseto, dando comezo a unha guerra que en dous anos causou uns 1.800 mortos e o éxodo de 4.000 persoas. A guerra rematou cun acordo entre Eduard Shevardnadze e Boris Eltsin o 24 de xuño de 1992 e o 14 de xullo deste ano comezou unha operación de paz, na que se creaba unha forza de paz composta por xeorxianos, rusos e osetos.
Causas recentes
A tensión na rexión comezou co cumio da OTAN en abril de 2008 en Bucarest, onde se estableceu o visto e prace para o ingreso na alianza de Xeorxia e Ucraína, sen concretar o calendario. Tamén Xeorxia tiña afán de rematar rapidamente coa independencia das repúblicas de Osetia do Sur e Abkhazia, para así poder entrar na OTAN.
Nos últimos anos, ademais, ten medrado a importancia estratéxica da zona, na ruta do transporte enerxético, rivalizando Rusia e occidente por aumentar a súa influencia nela.
Osetia do Sur pretende unirse a Osetia do Norte, na Federación Rusa. No referendo de independencia de Osetia do Sur de 2006 votou o 99% da xente a favor da independencia, sendo a participación dun 95,2% Pola súa banda, a restauración do control xeorxiano de Osetia do Sur e Abkhazia (onde hai un problema semellante) ten sido unha das metas dos presidente xeorxiano Mikheil Saakashvili dende a Revolución Rosa. Saakashvili propuxo un novo acordo de paz, no cal Osetia do Sur tería unha grande autonomía dentro dun estado federal, pero os líderes osetos continuaron a demandar a independencia.
Antes do 7 de agosto
Os combates esporádicos continuaron nos días seguintes. O 6 de agosto, Xeorxia dixo ter perdido un APC e que tres soldados xeorxianos foran feridos. Catro persoas morreron nesa noite. A poboación de Osetia dos Sur continuou coa evacuación e Xeorxia desprazou tanques, artillería e tropas á fronteira.
Días 7 e 8: o ataque de Xeorxia
A noite do día 7 de agosto de 2008, quinta feira, Xeorxia lanzou unha operación militar contra a capital de Osetia do Sur co obxectivo de rematar coa independencia da pequena república, crebando así os acordos de alto o fogo de 1992. O ataque produciuse poucas horas despois de os dous lados acordaren comezar negociacións ao día seguinte. A cidade de Tskhinvali, capital de Osetia do Sur, foi cercada por tropas xeorxianas. Coa oposición das forzas surosetos, os xeorxianos avanzaron e ao remate do día 8 de agosto controlaron unha parte significativa da cidade. Ás 04:45 (00:45 UTC), o Ministro Xeorxiano para a Reintegración Temuri Yakobashvili anunciou que Tskhinvali estaba case rodeada, e que Xeorxia controlaba dous terzos do territorio suroseto. O resultado da ofensiva inicial xeorxiana foi de máis de 1.600 civís mortos.
Ás 00:53 do 8 de agosto (hora local, 20:53 7 de agosto UTC), as forzas xeorxianas comezaron a bombardear a cidade, incluída a ruta pola que eran evacuados os refuxiados, e ás tres da madrugada hora local (a unha da madrugada na UE), as columnas de soldados xa rodearan a capital e se dirixían cara ao centro da cidade. Os bombardeos foron levados a cabo por aviós Sukhoi Su-25 xeorxianos. Unha canle de televisión rusa afirmou pouco despois que xa había quince mortos. O Ministerio de Exteriores ruso sinalou que "a falta de compromiso do Goberno de Tbilisi, o que debería facer reconsiderar á OTAN a súa decisión de admitir a Xeorxia na organización", e exhortou a Xeorxia a pór fin á súa actividade en Osetia do Sur: "Non se conseguirá resolver o problema pola forza. É un axioma que as autoridades xeorxianas deben comprender dunha vez".
Día 8: Rusia involúcrase no conflito
O mesmo día fontes xeorxianas afirmaron que os avións rusos atacaran a base aérea militar de Vaziani, preto de Tiflis, Rusia trasladaba a guerra ao territorio de Xeorxia. Xeorxia anunciou un cesamento do fogo de tres horas, entre as 11:00 e 14:00 do 8 de agosto para evacuar aos feridos, e reclamou a intervención dos Estados Unidos, á par que anunciaba que retiraría 1.000 dos 2.000 soldados que ten despregados en Iraq para reforzar as tropas que combaten aos rusos.
O Ministro de Reintegración de Xeorxia afirmou que controlaban totalmente a capital, Tskhinvali, dando un ultimato até as 16:00 do 8 de agosto para que os osetos depuxeran as armas, baixo promesa de amnistía. Os combates continuaron e non se levou a efecto a tregua.
Mentres, en Abcazia, o goberno abcazo despregou ás súas tropas ao longo da fronteira con Xeorxia, en palabras do líder abcazo, Serguei Bagapsh: "O que ocorre hoxe en Osetia do Sur, mañá pode ocorrer en Abcazia. Así non podemos seguir".
Ás 06:27 UTC, Reuters informou de que dous cazas rusos bombardearan posicións de artilleiría xeorxiana preto de Gori. O goberno de Xeorxia informou de que cando menos morreran 60 civís en Gori. Ás 07:41 UTC, Lenta.Ru informou que unidades da 76a División Aerotransportada de Pskov trasladáranse a Tskhinvali. Segundo o comandante Igor Konashenkov foron trasladadas para reforzar ás forzas de terra de Osetia na capital.
Día 9: Escalada
O exército ruso entrou en Osetia do Sur e ocupa outeiros preto da capital suroseta, Tskhinvali, bombardeando posicións xeorxianas; e ao mesmo tempo blindados rusos entraban en Tskhinvali. Mentres Rusia afirma que enviará á Mariña ás costas abcazas do Mar Negro, pois prevíase unha nova frento alí.
Mentres, Rusia e Xeorxia acusábanse mutuamente de crimes de guerra e xenocidio en Osetia do Sur, o Parlamento de Xeorxia declarou o estado de guerra e Rúsia, logo de botar aos xeorxianos de Tskhinvali, cercou a cidade xeorxiana de Gori, preto da capital suroseta.
Día 11
Rusia descartou manter conversas de paz con Xeorxia antes de que esta se retirase de Osetia do Sur e asinase un documento legalmente vencellante renunciando ao emprego da forza contra Osetia do Sur e Abcasia. Á noite, paracaidistas rusos despregados en Abcasia intérnanse en territorio xeorxiano para destruír bases militares dende as que Xeorxia podería enviar reforzos ás súas tropas despregadas en Osetia do Sur. A cidade de Gori foi bombardeada polos rusos, mentres os militares e a maior parte dos residentes civís fuxían.
Día 12
O presidente ruso Medvedev dixo que ordenara rematar coas operacións militares en Xeorxia. Máis tarde, Medvedev aprobou un plan de paz de seis puntos xunto ao presidente de quenda da Unión Europea, Nicolas Sarkozy, en Moscova. Ámbalas dúas partes quedaron en asinalo o 17. As tropas rusas chegaron ao porto de Poti e tomaron posicións nel.
Lindóia
Lindóia é unha cidade do estado brasileiro de São Paulo. Tiña 6.300 habitantes o 2006. A súa superficie total é 48,6 km².
É unha pequena estancia de augas minerais sitúada entre Serra Negra, Águas de Lindóia e Socorro.
Bernard Madoff
Bernard Lawrence "Bernie" Madoff ( AFI : /ˈmeɪdɒf/), nado en Nova York o 29 de abril de 1938 e finado no Correccional Federal de Mediana Seguridade Butner, Carolina do Norte, o 14 de abril de 2021, foi o presidente dunha sociedade de investimento que leva o seu nome e que el mesmo fundou en 1960, moi importante e influente en Wall Street. En decembro de 2008, foi detido polo FBI e acusado dunha fraude que superou os 50.000 millóns de dólares, o que a converte na maior fraude levada a cabo por unha soa persoa. O 29 de xuño de 2009 foi sentenciado a 150 anos de prisión.
Traxectoria
Foi membro activo da National Association of Securities Dealers (NASD), organización autorregulada na industria de activos financeiros norteamericanos. A súa empresa estivo entre as cinco que impulsaron o desenvolvemento do NASDAQ, e el mesmo traballou como coordinador xefe do mercado de valores.
O grupo incluía dúas áreas separadas: Bernard Madoxx Investment Securities LLC, coas funcións de corretor de bolsa (broker) e creador de mercado en accións norteamericanas (market maker), onde traballaba a maioría do persoal; e a área de Investment Advisory, foco de toda a fraude.
Nesta última Bernard Madoff realizaba as inversións para hedge funds como Fairfield Sentry, Kingate ou Optimal (grupo banco Santander ), área de investimentos que non se rexistrou na SEC até o ano 2006.
A pesar do éxito histórico nos resultados dos fondos manexados pola súa empresa, desde 1992 a xestión no seu fondo recibiu algunhas críticas illadas, descubríndose posteriormente como os auditores de Madoff eran en verdade un pequeno despacho sen practicamente persoal.
En 1999 Harry Markopolos, un xestor de investimentos experto no mercado de derivados, presentoulle unha carta á SEC norteamericana en Boston denunciando e describindo exactamente o que ao final pasou 9 anos máis tarde.
Tras ser declarado culpable, a Madoff impúxoselle unha condena de 150 anos de cárcere por realizar unha das maiores estafas da historia, dun total que se calcula en algo así como 50.000 millóns de dólares.
A estafa consistiu en tomar capitais a cambio de grandes ganancias que ao principio foron efectivas, pero que cos anos se viu que consistían nun sistema piramidal ou sistema Ponzi.
Vítimas de Madoff
Madoff, con fama de filántropo, non só enganou entidades bancarias e grupos investidores; tamén foron vítimas da súa estafa algunhas fundacións e organizacións caritativas, principalmente da comunidade xudía dos EUA, da que Madoff era un persoeiro importante.
O 23 de decembro de 2008 a policía encontrou morto na súa oficina de Nova York, con indicios de suicidio, a Thierry Magon De la Villehuchet, de 65 anos e cofundador de Acces International, un dos principais comercializadores de fondos que xestionaba Madoff e que perdera completamente todo.
Os afectados agrupáronse en tres categorías: 1°) bancos e aseguradoras; 2°) banca privada e fondos; ye 3°) fundacións e persoas físicas. A estas pode agregárselle unha cuarta categoría, composta polos afectados sobre os cales non se puido determinar a cuantía do perdido.
En España resultaron afectadas, entre outras, as familias Abelló, Almodóvar, Koplowitz, Lladró, Suñer e Serratosa-Caturla.