cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saab JAS 39 Gripen
Dinamarca
O 9 de xuño de 2016 o comité de defensa dinamarqués accedeu a mercar 27 F-35A para substituír os seus F-16 por 3 000 millóns de dólares. En maio de 2019 o ministro de defensa dinamarqués, Claus Hjort Frederiksen, afirmou que Dinamarca está considerando estacionar cazas en Groenlandia para contrarrestar a expansión da presenza militar rusa na rexión do Ártico. Noutra entrevista con Ritzau, o ministro dixo que proporcionar defensa aérea en Groenlandia precisa polo menos catro cazas, o que require que Dinamarca faga unha compra adicional. En xaneiro de 2020 Lockheed Martin anunciou que comezara a montaxe do L-001, o primeiro dos 27 F-35A destinados á Real Forza Aérea de Dinamarca. Segundo DR os Estados Unidos espiaron aos outros competidores, aos ministros dinamarqueses, e a industria de defensa para gañar vantaxe no proceso de compra.
Eslovaquia
O 30 de agosto de 2014 a República Checa, Eslovaquia e Suecia asinaron unha carta de intencións para cooperar no uso do Gripen, o que podía conducir á súa compra por parte da Forza Aérea de Eslovaquia. O documento sentou as bases para a cooperación bilateral en torno á vixilancia dun espazo aéreo común de Eslovaquia e a República Checa. Eslovaquia buscaba substituír os seus cazas MiG-29 e informouse que o Gripen era o avión elixido, aínda que a solicitude pasaría por unha competición aberta.
O 12 de decembro de 2018 Eslovaquia asinou un contrato para mercar 14 F-16 Block 70/72. Os avións serán entregados a finais do ano 2023.
Finlandia
A primeira oferta de exportación do Gripen foi a Finlandia, onde competiu contra F-16, F/A-18, MiG-29 e Mirage 2000 para substituír aos J 35 Draken e MiG-21 da Forza Aérea de Finlandia. En maio de 1992 o McDonnell Douglas F/A-18C/D anunciouse como gañador por razóns de rendemento e custos. A ministra de defensa finesa, Elisabeth Rehn, dixo que os atrasos no calendario de desenvolvemento do Gripen danaran as súas posibilidades na competición.
O 29 de xaneiro de 2020 o prototipo do Gripen E 39-10 aterrou no aeroporto de Tampere-Pirkkala para participar no HX Challenge, as avaliacións de voo do programa HX. Posteriormente uniuse o demostrador Gripen NG 39-7 (banco de probas de sensores), mentres un GlobalEye participou nas probas dende Linköping en Suecia. Saab anunciou que completara con éxito as probas planeadas para demostrar as capacidades do Gripen e do GlobalEye. O 31 de xaneiro de 2020 Saab enviou unha oferta revisada en resposta á solicitude de presuposto revisada para o programa HX.
Saab enviou a súa derradeira e mellor oferta para o HX Fighter Program que incluía 64 JAS-39E cunha opción para JAS-39F, dous GlobalEye AEW&C e un amplo paquete de armas. Máis do 20% do prezo da proposta relacionada co Gripen é por armas, como os Meteor, IRIS-T, KEPD 350, SPEAR, EAJP (Electronic Attack Jammer Pod), e LADM (Lightweight Air-launched Decoy Missile).
O 5 de decembro de 2021 o xornal finés Iltalehti informou que varias fontes de política exterior e seguridade afirmaban que as Forzas Armadas finesas recomendaban o F-35 como próximo caza de Finlandia. Esas fontes apuntaban ás capacidades do F-35 e á longa vida esperada como razóns principais. O 10 de decembro de 2021 o goberno finés confirmou oficialmente a selección do Lockheed Martin F-35A.
Noruega
O 18 de xaneiro de 2008 o Ministerio de Defensa noruegués publicou unha solicitude de información vinculante á Administración de Material de Defensa sueca, que emitiu unha oferta por 48 Gripen en abril de 2008. O 20 de novembro dese ano anunciouse a selección do F-35 Lightning II para a Real Forza Aérea de Noruega, afirmando que o F-35 era o únicocandidato que cumpría con todos os requisitos operacionais; informes da prensa indicaban que os requerimentos foran elaborados para beneficiar ao F-35. Saab e o ministro de defensa sueco, Sten Tolgfors, dixeron que os cálculos de custos por parte de Noruega eran defectuosos; a oferta era por 48 Gripens durante 20 anos, pero Noruega extrapolouno a 57 avións durante 30 anos, dobrando así o custo; as proxeccións de custos tamén fallaron cost projections also failed to relate to the Gripen's operational costs. Norway also calculated greater attrition losses than what Sweden considered reasonable. Segundo Tolgfors, a decisión de Noruega complicou futuros acordos de exportación.
En decembro de 2010 documentos diplomáticos dos Estados Unidos filtrados revelaron que os estadounidenses atrasaron deliberadamente a petición sueca para acceder a un radar AESA estadounidense ata despois da selección de Noruega. Os documentos tamén indicaban que a consideración norueguesa do Gripen "era só un espectáculo" e que Noruega xa decidira mercar o F-35 debido a un "alto novel de presión política" dos Estados Unidos.
Países Baixos
En xullo de 2008 os Países Baixos anunciaron que avaliarían o Gripen NG xunto con outros catro competidores; en resposta, Saab ofreceu 85 avións á Real Forza Aérea dos Países Baixos en agosto de 2008. O 18 de decembro de 2008 informouse que os Países Baixos avaliaran o F-35 e que este tiña unha mellor relación rendemento-prezo que o Gripen NG. On 13 de xaneiro de 2009, NRC Handelsblad afirmou que, segundo fontes suecas, Saab ofrecera entregar 85 Gripens por 4 800 millóns de euros, case 1 000 millóns menos que o orzamentado para o F-35. O 17 de setembro de 2013 o goberno neerlandés anunciou que mercaría 37 F-35.
Paquistán
Paquistán estivo interesado no Gripen C/D, pero foi negado por Suecia en 2004.
Polonia
O Gripen C/D foi un contendente no concurso para mercar 48 cazas multirrol para a Forza Aérea de Polonia que comezou en 2001. O 27 de decembro de 2002 o ministro de defensa polaco anunciou a selección do F-16C/D Block 50/52+. Segundo Stephen Larrabee, a selección estivo fortemente influenciada polo lucrativo acordo de compensación de Lockheed Martin (totalizando 3 500 millóns de dólares e un 170% de compensación contra a oferta de Gripen International por 3 200 millóns de euros cun 146% de compensación) e por unha énfase política na relación estratéxica de Polonia cos Estados Unidos e a OTAN. Tanto Gripen International como Dassault Aviation (que ofrecera o Mirage 2000-5 Mk 2) describiron a decisión como política. Segundo un antigo viceministro de defensa polaco, a oerta do JAS 39 era mellor e incluía propostas de participación no desenvolvemento.
En 2014 Polonia planeou mercar 64 avións de combate multirrol a partir de 2021 como parte dos seus plans de modernización para substituír a súa vella frota de avións de ataque Sukhoi Su-22M4 'Fitter-K' e cazas Mikoyan MiG-29 'Fulcrum-A'. O 23 de novembro de 2017 a Inspección de Armamento anunciou que estaba iniciando o proceso de adquisición. O 22 de decembro de 2017 cinco entidades expresaron interese na posible contratación, referida como Harpia, includos Saab AB co Gripen NG, Lockheed Martin co F-35, Boeing Company co F/A-18, Leonardo SpA co Eurofighter Typhoon e Fights-On Logistics con F-16 de segunda man. En maio de 2019 o Ministerio de Defensa polaco solicitou formalmente mercar 32 F-35A por 4 000 millóns de dólares con entregas entre 2023 e 2026 e a opción de mercar 32 máis a partir de 2027.
Suíza
En xaneiro de 2008 a Administración Suíza de Material de Defensa convidou a Gripen International a facer unha oferta para substituír á frota suíza de F-5. Saab respondeu cunha proposta inicial o 2 de xullo de 2008; outros participantes eran o Dassault Rafale e o Eurofighter Typhoon. O 30 de novembro de 2011 o goberno suízo anunciou a súa decisión de mercar 22 avións Gripen NG por 3 100 millóns de francos suízos. En 2012 filtrouse un informe confidencial das probas dos tres participantes en 2009 por parte da Forza Aérea de Suíza, que calificara ao Gripen cun rendemento sustancialmente menor que o Rafale e o Eurofighter. O Gripen foi avaliado como satisfactorio para recoñecemento, pero insatisfactorio para misións de patrulla de combate aéreo e ataque. Suíza avaliara o JAS 39C/D, aínda que a oferta era polo Gripen NG. A comisión de seguridade do parlamento atopou que o Gripen ofrecía máis riscos, pero votou continuar adiante xa que era a opción máis barata. O Gripen foi considerado satisfactorio en todos os roles.
En 2015 Suíza relanzou o programa de substitución do F-5E/F, ao que se lle uniu tamén o do F/A-18C/D; o Gripen considerouse novamente como favorito. En marzo de 2018 funcionarios suízos revelaron os competidores polo programa Air 2030 valorado en 8 000 millóns de dólares, que incluía tamén sistemas de defensa aérea baseados en terra: o Gripen, o Dassault Rafale, o Eurofighter Typhoon, o Boeing F/A-18E/F Super Hornet e o Lockheed Martin F-35. En xaneiro de 2019 Saab enviou unha proposta formal por de 30 a 40 Gripen E a Armasuisse. O avión tería que realizar voos de avaliación para o persoal suízo na base aérea de Payerne en xuño de 2019. Porén, Saab non participounas probas co Gripen E debido a que non consideraba que estivese preparado para todas as probas.
Outros
O Gripen foi un dos avións candidatos para substituír aos vellos Saab 35 Draken da Forza Aérea de Austria. No ano 2003 escolleuse o Eurofighter Typhoon como substituto, pero debido aos seus altos custos o Gripen está sendo considerado novamente.
No programa para substituír a súa frota de Sepecat Jaguar, o sultanato de Omán decantouse finalmente por mercar o Eurofighter Typhoon.
Romanía decidiu mercar F-16 de segunda man en vez do Gripen.
O Gripen foi un dos avións avaliados pola Forza Aérea de Chile en 1999 para substituír aos seus Cessna A-37 Dragonfly. Chile finalmente seleccionou o F-16 sobre o Gripen, o Boeing F/A-18, e o Dassault Mirage 2000-5.
Houbo plans para comezar a fabricar Gripen baixo licenza en Lviv, Ucraína. Porén, eses plans levan estancados dende o ano 2014.
Avións expostos
O segundo prototipo JAS 39-2 atópase exposto no Museo da Forza Aérea de Suecia en Linköping. No mesmo museo atópase tamén o JAS 39B co número de serie 39813.
Accidentes e incidentes
A marzo de 2022 o Gripen vírase implicado en 16 incicentes, incluídas 10 perdas de casco, cun piloto morto.
Os primeiros dous accidentes, en 1989 e 1993, ocorreron durante exhibicións públicas do Gripen e provocaron informes negativos nos medios. O primeiro foi filmado por un equipo de noticias de Sveriges Television e fixo que os críticos solicitasen cancelar o desenvolvemento. O segundo ocorreu nunha área baleira na illa de Långholmen durante o Stockholms vattenfestival de 1993 con milleiros de espectadores presentes. A decisión de realizar a exhibición sobre grandes multitudes criticouse publicamente e comparouse co accidente de 1989. Os dous accidentes relacionáronse con problemas do software de control de voo e oscilación inducida polo piloto; o sitema de control de voo correxíuse en 1995. O único accidente mortal do Gripen ocorreu o 14 de xaneiro de 2017 no aeroporto de Hat Yai, Tailandia, durante un festival aéreo polo Día do Neno no que o piloto do avión morreu. O derradeiro accidente ata a data produciuse o 21 de agosto de 2018 no aeroporto de Kallinge, no sur da cidade sueca de Ronneby, onde o piloto puido exectarse. A investigación realizada pola Autoridade de Investigación de Accidentes de Suecia concluíu que o avión impactou cun grupo de corvos mariños grandes a unha velocidade de 563 km/h a 430 m de altitude.
Coello
O coello (ou coello europeo, para distiguilo doutras especies da familia), cientificamente Oryctolagus cuniculus, é unha especie de mamífero lagomorfo da familia dos lepóridos, a única do xénero Oryctolagus.
Orixinario do suroeste de Europa (España, Portugal e o suroeste de Francia) e do noroeste de África (norte de                    Marrocos e de  Alxeria), onde aínda existe (cada vez menos) en estado salvaxe, existen tamén moitas subespecies domesticadas en case todo o planeta. Útil ás persoas pola súa carne, usada como alimento, e pola súa pel, usada para confeccionar vestiario.
O tamaño dos coellos é variábel. Como todos os lagomorfos, posúen catro dentes incisivos no maxilar superior e dous na mandíbula, que medran continuamente durante toda a súa vida. Nisto diferéncianse dos roedores, que posúen dous incisivos tanto no maxilar superior como no inferior. Os coellos teñen orellas longas, as patas posteriores grandes e colas pequenas e suaves. Desprázanse saltando, para o que utilizan as súas poderosas patas posteriores. Para facilitar o movemento rápido estas están revestidas dunha cuberta grosa de pel que amortece o impacto dos pulos rápidos. Dependendo da subespecie poden atinxir unha velocidade de 15 a 20 m/s. Os coellos novos (cazapos, cazapellos ou láparos) parecen "camiñar" en vez de saltar. Os coellos viven entre 4 e 10 anos.
Os coellos escavan redes de túneles, ou tobos ou coelleiras, nas que permanecen a maior parte do tempo.
Descrición
O xénero Oryctolagus foi descrito en 1873 polo zoólogo sueco Wilhelm Lilljeborg, en ''Sverig. Og Norges Ryggradsdjur'', 1: 417.
A especie describiuna Carl von Linné na páxina 58 do volume 1º do seu Systema Naturae.
Etimoloxía
O nome científico do xénero, Oryctolagus está formado polos elementos do latín científico orycto- e -lagus. O primeiro deriva do grego antigo ὀρύκτος orýktos, 'escavaor', termo tirado do verbo ὀρύσσω orýssō, 'escavar', e o segundo do substantivo do grego antigo λαγώς lagṓs, 'lebre'. Literalmente: a lebre escavadora'.
O epíteto específico tomouno Linnneo do latín clásico cunīculus, 'coello'.
Sinónimos
O xénero coñeceuse tamén polo sinónimo:
Os sinónimos cos que se coñeceu tamén a especie foron:
Subespecies
Na actiualidade recoñécense as subespecies seguintes:
Os coellos domésticos
Cando os coellos están ben coidados son animais amigables e xoguetóns, son comúns en todo o mundo e téñense tanto en interior como en exterior.
Os mantidos en interior son máis sans e sociables xa que están a salvo dos seus depredadores naturais e de temperaturas extremas. Os mantidos en exterior necesitan un abrigo que sexa caloroso en inverno e un lugar que lles proporcione sombra no verán.
O coello na cultura
O coello é un animal presente na cultura popular como símbolo de fertilidade e asociado tamén á Pascua. Polo seu carácter de animal de presa parece que se presta como símbolo da inocencia e do ser que non desexa mal para outros. Ademais, utilízase con frecuencia como símbolo de sexualidade, baseado precisamente na imaxe de inocencia xunto coa súa reputación como enxendrador (como o logotipo da revista Playboy).
Tamén é un arquetipo popular do trampulleiro, que utiliza o seu enxeño para vencer os seus inimigos, como aparece nas fábulas centroeuropeas e no personaxe de Bugs Bunny. Ademais deste último, teñen aparecido moitos outros coellos antropomórficos na literatura, como o Coello Branco das aventuras de Alicia no país das marabillas de Lewis Carroll e nas novelas de Beatrix Potter.
Un dos doce animais do Zodíaco chinés é un coello.
Na tradición xaponesa, os coellos viven na Lúa, onde fan mochi, un petisco a base de arroz. Esta idea parte da interpretación visual dos mares da lúa como un coello de pé nas puntas dos pés mirando cara a esquerda e traballando cunha manteigueira.
No manga Sailor Moon aparece un personaxe cuxo nome é Usagi (coello en xaponés).
O coello na cultura popular galega
En Cambados, para curar a decipla (erisipela), untan a parte enferma con sangue de coello. Tamén se cre que se unha muller embarazada come carne de lebre ou de coello, o meniño durmirá despois cos ollos abertos.
Sant Andreu de la Barca
Sant Andreu de la Barca é un municipio da provincia de Barcelona (Cataluña, España). Situado na comarca do Baix Llobregat, forma parte do área metropolitana de Barcelona. É sede da Comandancia da Garda Civil de Barcelona.
Historia
250px|miniatura|esquerda|Vista de Sant Andreu de la Barca desde Can Perera ([[el Papiol)]] Os restos arqueolóxicos iberos e romanos achados en diversos lugares do municipio testemuñan que esta zona foi habitada permanentemente na antigüidade. Non se acha constancia escrita da poboación ata o ano 1109.
Foi eminentemente agrícola ata os anos 1950, transformándose nunha cidade industrial sobre todo a partir dos anos 1970, cando a poboación aumentou fortemente grazas á inmigración andaluza.
Martín Fierro
Martín Fierro é un poema narrativo de José Hernández, obra literaria considerada exemplar do xénero gauchesco na Arxentina, Uruguai e Río Grande do Sur (Brasil). Publicouse en 1872 co título O Gaucho Martín Fierro, e a súa continuación, A volta de Martín Fierro, apareceu en 1879. Narra o carácter independente, heroico e sacrificado do gaucho. O poema é, en parte, unha protesta en contra da política do presidente arxentino Domingo Faustino Sarmiento de recrutar forzosamente os gauchos para ir á fronteira contra os indios.
Tradución ao galego
Foi traducido ao galego por Bernaldo Souto e publicado en Edicións Anxel Casal.
A Carballeira, Rianxo, Rianxo
A Carballeira é un lugar da parroquia de Rianxo no concello coruñés de Rianxo, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 82 habitantes (41 homes e 41 mulleres).
Biduído
O topónimo galego Biduído é un fitónimo derivado de e referido a un terreo con abundancia de bidueiras. Pode referirse a:
934
Mortes
Historia ano a ano
Indio
A palabra indio é polisémica e pode referirse a:
Les Ramoneurs de Menhirs
Les Ramoneurs de Menhirs é un grupo de celtic punk bretón constituído no ano 2006. thumb|Les Ramoneurs de Menhirs ó vivo no [[Festival Intercéltico de Lorient no 2009.]]
Francisco de Orellana
Francisco de Orellana, nado en Trujillo, Estremadura en 1511, e finado no río Amazonas en novembro de 1546, foi un explorador, conquistador e adiantado español na época da colonización española de América. Participou na conquista do Imperio Inca e, no posterior, foi nomeado gobernador en diversas poboacións. Consideróuselle como un dos conquistadores máis ricos da súa época.
En 1535, participou na pacificación e fundación de Portoviejo onde desempeñou os cargos de rexedor, alcalde ordinario ademais de tenente de gobernador e un dos primeiros veciños. En 1537, fundou a cidade de Guayaquil, que fora destruída polos indíxenas nativos en varias ocasións e recolocada por diferentes colonizadores españois. O ano seguinte recibiu o título de tenente de gobernador de Guayaquil. Despois de rematar a reconstrución da cidade partiu cara a Quito e, xunto a Gonzalo Pizarro, organizou unha expedición que remataría co descubrimento do río Amazonas.
Tras sobrevivir á travesía da viaxe pola Amazonia, partiu de regreso a España onde foi acusado de traizón por cargos presentados por Pizarro. Tras ser absolto, organizou outra expedición, pero non contou co capital nin coa aprobación necesarias. Por esta razón, dedicouse á pirataría e dirixiuse novamente ó Amazonas, onde xunto á maior parte da súa tripulación faleceron sen localización específica ó longo do río.
Raposo ártico
O raposo ártico ou raposo polar (Vulpes lagopus) é un mamífero pertencente á familia dos cánidos.
Características
Moi semellante o raposo común, mais adaptado ás condicións extremas do seu hábitat. A principal diferenza é o pelame, completamente branco no inverno, e un pardo agrisado no verán. Ademais é lixeiramente maior có raposo común e o fociño e orellas algo máis curtas. É un animal solitario, agás na época de reprodución. Adoita ser nómade durante o inverno, á procura do alimento. Este pode ser dende bagas e cogomelos ata lemmings, paxaros, ovos, peixes ou aves acuáticas. Non despreza a calaza, e mesmo ás veces segue ós osos polares para aproveitar os seus restos. Pouco medoño, pode aproximarse as vilas ou asentamentos humanos.
Distribución
Sobre todo na tundra aberta, sen presenza de árbores. Tamén en zonas costeiras ou nas zonas xeadas do Ártico.
Ada, Oklahoma
Ada é a capital do condado de Pontotoc, en Oklahoma, nos Estados Unidos. No ano 2000, contaba con 16 083 habitantes e no censo do 2010 pasou a 16 810.
Aínda que orixinalmente se denominaba Daggs Prairie, polo nome da primeira familia que se estableceu na vila, a familia Dagss. Cando en 1891, se creou unha oficina postal, a localidade rebautizouse co nome da filla máis vella do primeiro xefe de correos local.
Linguas
94,7% inglés, 2,6% español, 0,8% alemán, 1,1% linguas amerindias.
Relixión
50 igrexas protestantes e 1 católica.
Medios de comunicación
7 emisoras de radio, 2 canles de televisión e 1 diario.
Universidades
East Central University, fundada en 1909, con 3.429 alumnos.
Premio Martín Fierro
miniatura|dereita|Entrega do premio a Adolfo Salinas, en 1959. O premio Martín Fierro é o premio máis importantes da radio (medio de comunicación) e da televisión da Arxentina, organizado e outorgado pola Asociación de Xornalistas da Televisión e a Radiofonía Arxentinas (APTRA). Foron entregados por primeira vez no ano 1959. Ademais son entregados premios tamén da televisión por cable e o mellor do interior do país.
Síndrome de Wallenberg
A causa máis frecuente desta afectación é o infarto dalgunha das arterias que irrigan o bulbo raquídeo (rama da arteria vertebral ou a arteria cerebelosa posterior inferior). Ademais destas causas de oclusión, están descritos doentes casos de pacientes afectos por enfermidades desmielinizantes (como a esclerose múltiple), abscesos, metástases, hematomas ou necrose debida á radioterapia.
Foi descrito en 1895 polo doutor Adolf Wallenberg (1862-1949).
Sintomatoloxía
Trátase dunha síndrome hemisensitiva cruzada, xa que existe unha hipoestesia na cara ipsilateral onde se produce a lesión, e unha hipoestase no brazo e a perna contralateral á lesión. Ademais, existen outros síntomas coma vertixe, náuseas e vómitos por mor da afectación dos núcleos vestibular. Tamén pode existir impo de resultar afectado o centro respiratorio, diplopía e síndrome de Horner se existe compromiso pontino, disfonía, disfaxia e disartria por compromiso do núcleo ambiguo.
Michel Piccoli
Jacques Daniel Michel Piccoli, nado en París o 27 de decembro de 1925 e finado en Saint-Philbert-sur-Risle (Eure) o 12 de maio de 2020, foi un actor, guionista, director de cine, produtor, músico e cantante francés.
Traxectoria
Converteuse no actor preferido de Claude Sautet, en "Les Choses de la vie","Max et les ferrailleurs" e "Vincent, François, Paul et les autres", e de Luis Buñuel. Participou en seis filmes do cineasta español, entre os que destacan Diario dunha camareira, Belle de jour e O discreto engado da burguesía. Paralelamente, consolidou a súa fama no inicio da década de 1960 con papeis na televisión: Les Joueurs, Montserrat etc.
Casou tres veces, primeiro con Éléonore Hirt, coa que tivo unha filla, despois coa cantante Juliette Gréco durante once anos e finalmente con Ludivine Clerc.
Viktor Onopko
Víktor Savélievich Onopko, nado o 14 de outubro de 1969 en Luhansk é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol ucraíno con nacionalidade rusa que xogaba na demarcación de defensa. No seu momento foi considerado como un dos mellores de Europa na súa posición.
Plaza de Colón de Madrid
250px|thumb|Plaza de Colón A Plaza de Colón é unha das prazas máis emblemáticas da cidade de Madrid. Recibe o nome de Cristovo Colón, ao que fai honor. Atópase delimitada polas rúas Serrano, Goya, Jorge Juan, e os paseos de Recoletos e La Castellana, unindo estes dous coa rúa Génova.
Na praza atópanse o Centro de arte Teatro Fernán Gómez, un monumento a Cristovo Colón de estilo neogótico erixido entre 1881 e 1885, e os Xardíns do Descubrimento, cun monumento formado por tres macroesculturas de formigón. Ademais, dende 2001, ondea na praza a bandeira de España máis grande do mundo, de 14 x 21 metros (294 m²), nun mastro de 50 m de altura.
Viktor Onopko
Traxectoria
O seu primeiro club profesional foi o FC Shakhtar Donetsk‎ con apenas 19 anos, tres anos despois fichou polo Spartak Moscova, sendo unha peza clave no equipo que gañou tres tempadas seguidas a Liga rusa e alcanzou as semifinais da Liga de Campións. Militando no Spartak gañou o premio ao futbolista ruso do ano en 1993 e 1994.
En 1995 fichou polo Real Oviedo, onde militou sete anos. En 2002 fichou polo Rayo Vallecano antes de deixar a Liga Española ao ano seguinte. Retirouse en 2006 tras xogar na Liga rusa no FC Alania Vladikavkaz e no FC Saturn.
No ano 2007 asumiu o cargo de Director Deportivo da Unión de fútbol de Rusia, posto que desempeñou ata 2009, cnado pasou a ser segundo adestrador do PFC CSKA Moscova, por aquel entón dirixido por Juande Ramos.
Vilacova, San Lourenzo de Fustáns, Gomesende
Vilacova é un lugar da parroquia do San Lourenzo de Fustáns no concello ourensán de Gomesende na comarca da Terra de Celanova. Tiña 8 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 4 eran homes e 4 mulleres.
Igrexa de Bro
A igrexa de Bro (sueco: Bro kyrka) é unha igrexa medieval luterana en Bro, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.
Historia
A presente igrexa está probablemente situada nun antigo lugar sagrado pre-cristián. Existe un pozo preto da igrexa que segundo a tradición era usado para realizar sacrificios. Mái concretamente, a zona é rica en restos antigos, entre os que destacan varias pedras pintadas que datan do século V.
Dende entón non se realizaron grandes cambios no exterior da igrexa. Porén, o seu interior foi afectado polo engadido de ornamentos adicionais e intentos de repintar os antigos frescos en 1686, arruinando ata certo punto as pinturas medievais. Varios dos detalles do interior, como o púlpito e o retablo, tamén se engadiron durante a época barroca. Aínda así, a igrexa de Bro é unha das igrexas medievais mellor conservadas de Gotland.
Arquitectura
A igrexa de Bro amosa unha mestura de arquitectura e arte románica e gótica, con varios detalles barrocos. A torre é un robusto edificio románico. A nave é unha alta habitación gótica con amplas bóvedas que non descansan en piares de apoio senón que chegan ás paredes. A ábsida é recta en vez de ser semicircular, algo típico para as igrexas de Gotland.
Varios frisos románicos, que datan da anterior igrexa, foron incorporados fortuitamente ao muro exterior da igrexa gótica. Algunhas pedras talladas considerablemente máis antigas tamén foron encerradas nos seus muros. A igrexa ten un portal sur ricamente tallado, con capiteis representando, nun lado a infancia de Xesús, a resurrección e o inferno, e no outro unha follaxe intrinsecamente tallada.
Os frescos cobren gran parte do interior da igrexa. As pinturas medievais orixinais amosan escenas da Paixón de Cristo, e de Cristo en Maxestade. En distintas partes eses frescos foron pintado durante o século XVII con motivos de acantos e outras decoracións. A igrexa de Bro aínda ten a súa pía bautismal románica orixinal, un traballo do escultor Sigraf.
Timalinos
miniatura|260px|[[Thymallus arcticus capturados no río Colville, en Alasca.]] miniatura|260px|[[Thymallus baicalensis.]] miniatura|260px|[[Thymallus thymallus.]] miniatura|260px|Salmo thymallus, nunha lámina de 1783.
A dos timalinos (Thymallinae) é unha subfamilia de peixes osteíctios da familia dos salmónidos, que inclúe un só xénero, Thymallus.
Emma Pedreira
Traxectoria
Licenciada en Filoloxía Hispánica, é unha poeta e narradora encadrada na Xeración dos 90. Formou parte da Plataforma de crítica feminista A Sega entre 2016 e 2019. En 2018 colaborou na revista Ligeia.
Timalinos
Características
Os tímalos distínguense dos outros membros da familia dos salmónidos polas súas escamas máis grandes, as súas bocas pequenas con dentes tanto no maxilar superior como no inferior. Porén, o máis característico destes peixes son as súas rechamangueiras velas (aletas dorsais).
Emma Pedreira
Traxectoria
En 2018 gañou o Premio da Crítica Española en Lingua Galega polo seu libro Bibliópatas e Fobólogos.
Timalinos
Características
Esta aleta é máis longa nos machos, e moi colorida, con manchas vermellas, alaranxadas, moradas ou verdes.
Njörun
Na mitoloxía nórdica, Njörun é unha deusa que aparece na Edda prosaica, escrita no século XIII por Snorri Sturluson. Teorías de estudosos propoñen que Njörun podería representar a Terra. Posiblemente teña unha conexión etimolóxica co deus nórdico Njörðr ou a deusa romana Nerio.
Timalinos
Características
O corpo tamén é colorido; a cara dorsal é dunha cor que vai da púrpura escura á negra azulada ou gris; os flancos son de cor azul escura ou gris prateada, e o ventre é abrancazado. Ademais, o corpo está decorado cunha presa de pequenas manchas escuras, que son máis numerosas nos individuos xuvenís.
Emma Pedreira
Traxectoria
En xuño de 2018 gañou o Premio Xerais de novela, por Besta do seu sangue, obra da que o xurado asegurou que supón unha proposta "de carácter transgresor caracterizada pola súa multiplicidade de voces, polo seu esencialismo narrativo e por exhibir diversos rexistros".
Timalinos
Características
O maior dos tímalos é o ártico, T. arcticus, que pode alcanzar unha lonxitude máxima de 76 cm e un peso máximo de 3,8 kg. O tímalo común, T. thymallus, é algo máis pequeno, de até 60 cm, pero pode pesar moito máis, até os 6,7 kg.
Emma Pedreira
Traxectoria
En 2019 gañou o premio Jules Verne de Literatura Infantil con Os corpos invisibles no que o xurado salientou "a orixinalidade da perspectiva adoptada para o desenvolvemento da trama; a innovación no seu achegamento a un clásico universal e ás autoras inglesas da época vitoriana; o firme feminismo da obra; o retrato social focalizado en problemáticas femininas e a visibilización do papel das mulleres". O dito libro foi considerado o mellor libro xuvenil do ano pola revista electrónica Fervenzas Literarias e fíxose co galardón de mellor obra xuvenil na Gala do Libro Galego 2020.
Timalinos
Hábitat e bioloxía
Estes peixes requiren augas frías e ben oxixenadas, preferibelmente con correntes rápidas; encóntranse en ríos e lagos en fondos de area ou grava, pero T. thymallus ocasionalmente pode encontrarse en augas salobres.
Emma Pedreira
Recoñecementos
En 2018 participou en Vértice de versos, unha longametraxe documental na que se repasa o acontecido desde os anos 90 no universo poético de Galicia. É un proxecto audiovisual que presta atención ao valor didáctico que permite coñecer a principal fonte literaria galega.
Timalinos
Hábitat e bioloxía
Como son moi sensíbeis aos cambios na calidade da auga, os tímalos poden considerarse especies indicadoras. T. arcticus arcticus desapareceu en gran parte da conca dos Grandes Lagos.
Emma Pedreira
Recoñecementos
En 2019 presentouse un documental centrado na súa figura, titulado O des-en-freo, de Daniel Chapela, Beatriz Pereira e Sara Piñeiro no que participan Eli Ríos, María Lado, Miriam Ferradáns, Susana Sánchez Arins, Lucía Novas, Quico Valeiras, Antía Marante e David Cortizo.
Timalinos
Hábitat e bioloxía
Os tímalos son omnívoros depredadores, alimentándose principalmente de crustáceos, insectos e zooplancto.
Diario Cultural
Emisións
Desde setembro de 2018 emítese en tres bloques de 15 minutos pola mañá, na sobremesa e a noite nos días laborables. No portal do web do programa pódense consultar os podcasts das emisións.
Lingua
O Diario Cultural apostou desde as súas orixes polo uso do galego en todas as emisións. Ponse un importante coidado na calidade da lingua utilizada, cun ton serio acorde á relevancia da tarefa normalizadora que pretende exercer. Téñense moi en conta os mecanismos de conexión entre a lingua e a cultura, canto ao prestixio. Nunha sociedade onde a lingua de prestixio é o castelán, normalizar o uso do galego nos medios de comunicación como a radio é un dos principais obxectivos do programa. Unha das medidas que máis debates suscitou foi a de realizar as entrevistas a persoas non galegofalantes en galego. Decidiuse non trasladar as preguntas ao castelán, e no caso de ter que o facer, estas volverían ser traducidas ao galego na posterior emisión.
Timalinos
Hábitat e bioloxía
Para reproducírense, desovan nos ríos e non protexen ás súas crías, aínda que ocultan os ovos no limo.
Marcial Maciel
Marcial Maciel Degollado, nado en Michoacán o 10 de marzo de 1920 e finado en Florida o 30 de xaneiro de 2008, foi un sacerdote mexicano, fundador da asociación segrar Regnum Christi e da congregación católica Legionarios de Cristo e un abusador de menores.
Diario Cultural
Lingua
Préstase unha especial atención aos países que conforman a lusofonía, (como Brasil ou Portugal) para integrar interlocutores doutras áreas, o que achega información á perspectiva lingüística que defende o programa.
Marcial Maciel
Traxectoria
Foi acusado como abusador sexual por algúns membros da congregación e estudantes dos establecementos dos lexionarios, particularmente a partir de 1997.[ En 2006, como resultado dun proceso canónico interrompido, o Vaticano indicou o retiro de Maciel do ministerio sacerdotal. En 2009 o Vaticano aceptou que Maciel era pai dunha moza española e posteriormente a Axencia EFE deu a coñecer que o sacerdote michoacano era adicto ao demerol e á morfina. A través dun comunicado en febreiro de 2010, a Lexión de Cristo recoñeceu as acusacións de abuso sexual a menores e desvinculouse do seu fundador.
Préstamo lingüístico
Un préstamo lingüístico é un elemento xeralmente lexical que unha lingua toma doutra. Os préstamos son resultado do contacto con novas realidades que hai que designar.
Clasificación dos préstamos
Segundo o ámbito de actuación poden ser: Segundo a vía de entrada poden ser:
As Cortes, Rianxo, Rianxo
As Cortes é un lugar da parroquia de Rianxo no concello coruñés de Rianxo, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 261 habitantes (119 homes e 142 mulleres).
Diario Cultural
Lingua
En resumo, o Diario cultural busca promocionar un modelo de lingua culta, viva, que se enriquece continuamente, cunha especial preocupación pola perda de usos, léxico e sintaxe.
Orixe
O Diario Cultural foi mudando ao mesmo tempo que o facía o tecido cultural galego; os contidos ampliáronse e as persoas implicadas no funcionamento do programa diversificáronse co paso dos anos.
Organigrama (1990-2018)
Cada día da semana unha persoa facía crítica especializada nun eido da cultura: Uxía Senlle (crítica musical), Chus Nogueira (crítica literaria), Natalia Poncela (artes visuais), Antón Lopo (artes escénicas) e Miguel Anxo Fernández Fernández (cinema).
Estrutura (1990-2018)
Na xeira, dirixida por Ana Romaní, cada programa tiña unha duración aproximada duns 45 minutos. Comezaba cunha sintonía propia seguida dunha breve introdución na que se expuñan grosso modo os temas que serían tratados posteriormente. Estes temas abranguen desde o pensamento, a crítica literaria e musical á presentación de obras de teatro e espectáculos. Os programas incluían entrevistas a diferentes figuras do panorama cultural galego.
Unha das características do Diario Cultural era a programación especial co gallo de datas destacadas como o Día das Letras Galegas, o 25 de xullo ou 8 de marzo, do recoñecemento ou do pasamento de persoas destacadas da cultura, sinaladamente, da cultura galega. Moitos destes especiais celebráronse en lugares sobranceiros da cultura galega (teatros, institucións etc.).
Un dos proxectos máis sinalados foi o proxecto de emisións poéticas “De Cantares hoxe. Os Cantares Gallegos de Rosalía de Castro no século XXI”, no que se propuxo a poetas de diversas xeracións e estilos a reescrita dos 36 poemas de Cantares Gallegos que aínda non foran versionados. No libro que recolle os textos, explícase cal era o obxectivo do proxecto:"Procúrase un diálogo poético quenada ten de submisión a un texto dado nin de tradución dun noutro senón de exercicio de libre creación erecreacion, cos materiais das poéticas contemporáneas, das tensións que emerxen nos textos de Rosalía de Castro. A iniciativa, que se enmarca na xenealoxía do literario e do seu carácter de palimpsesto –no que tempos e voces conflúen– subliña a vixencia da voz poética de Rosalía de Castro e a capacidade que a súa obra ten de seguir a xerar interaccións. Ao tempo, o proxecto pretende contribuír á conformación dun arquivo poético sonoro no que o poema, a súa dicción, adquire a relevancia que a grafía ten no texto escrito."
Premio de Teatro Radiofónico do Diario Cultural
Este premio, con dotación económica, está organizado polo programa Diario Cultural en colaboración coa Secretaría Xeral de Cultura da Consellaría de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria. Celebrouse por primeira vez no ano 2006 e a partir de 2008 convócase con periodicidade anual. O seu obxectivo é promover a escrita de textos dramáticos para a radio, así como colaborar na recuperación do formato do teatro radiofónico. Trátase tamén de estimular a creación de pezas dramáticas contemporáneas e proporcionar unha plataforma de creación que permita a entrada de novas linguaxes artísticas na radio. O premio conta cun volume moi elevado de presentación de orixinais. Ata 2017 presentáronse máis de 450 obras orixinais e foi en 2016 cando se acadou o récord de inéditos, cun total de 82. A listaxe de premios permite constatar que as autoras e autores repiten (David Rodríguez, Eva F. Ferreira, Marcos Abalde).
As asociacións e institucións profesionais salientaron en diversas ocasións o relevo deste proxecto para a visibilización, recoñecemento e dinamización do teatro galego, xa que, como sinalou a MIT, fai de “atalaia que nos remiten os sons, as mensaxes, a sedución ou o impacto que nos agarda na escena [...] non escapa de lle conceder decotío un digno espazo de tempo a un xénero, o teatral, ás veces marxinal no mercado do libro ou das lecturas escolares".
Virgina Guarinos salienta a importancia deste premio entre os que contribúen a reforzar o radioteatro, máis alá da fórmula da radio soap, na península ibérica, xunto a programas como o clásico Premio de Teatro Radiofónico Margarita Xirgu de Radio Exterior de España e o Concurso Radio Teatro Carlos Pérez Uralde de Radio Vitoria.
As obras premiadas foron publicadas en audiolibro por Edicións Xerais de Galicia, e, desde a VIII edición, de 2014, pola Xunta de Galicia. O primeiro logotipo do premio foi deseñado por Uqui Permui en 2008.
Publicacións
Todas as publicacións do programa recollen proxectos especiais ideados para o programa de radio, en diferentes formatos. Publícanse como audiolibro mais o soporte de son é variable: cd ou ficheiro internet en acceso aberto.
Algúns dos colaboradores no programa recolleron en libro as súas intervencións:
Premios e recoñecementos
Galardóns outorgados ao programa ou á súa directora, Ana Romaní.
En 2018 a Real Academia Galega nomeou a directora, Ana Romaní, académica numeraria electa, salientando as achegas feitas desde o programa:"Desde 1990 está á fronte do programa decano da información cultural diaria da radiodifusión galega, o Diario Cultural da Radio Galega, que é tamén un dos máis veteranos no seu eido da radiodifusión en España. O seu labor xornalístico foi recoñecido con distintos premios aos que hai que engadir os galardóns concedidos ao propio programa. O interese de Ana Romaní pola permeabilidade da radio ás escritas literarias e ás dinámicas de creación contemporánea levouna a promover iniciativas como o Premio Diario Cultural de Teatro Radiofónico, que desde 2006 deu lugar a máis de corenta obras de teatro radiofónico e que propiciou a renovación deste xénero; ou De Cantares Hoxe. Os Cantares Gallegos de Rosalía de Castro no século XXI (2013), unha antoloxía sonora con versos inéditos de trinta e seis poetas arredor de poemas de Rosalía de Castro, publicados logo da súa emisión."
Anuncio de cambio de formato e campaña de apoio ao programa
O 8 de maio de 2018 a Radio Galega anuncia que a partir do 10 de setembro de 2018 muda o formato dunha hora e que os seus contidos se incluirán noutros formatos, pero sen contar cunha franxa horaria propia nin autonomía. Esta decisión forma parte dunha reestruturación da programación da emisora que provoca unha campaña de apoio ao programa e a protesta do cadro de persoal por estes cambios e a manipulación informativa, os chamados Venres negros.
Timalinos
Descricións
O xénero foi descito en 1790 polo médico e naturalista alemán Heinrich Friedrich Link, no seu traballo "Versuch einer Eintheilung der Fische nach den Zähnen", publicado en ''Mag. Neuste Phys. Naturgesch. Gotha'' 6 (3): 28-38.
A especie tipo do xénero (e da subfamilia) foi descrita por primeira vez en 1758 por Linneo na 10ª edición do seu Systema Naturae baixo o nome de Salmo thymallus.
Etimoloxía
Linneo tirou o epíteto thymallus do grego antigo θύμαλλος, thýmallos "olor de tomiño", debido ao tenue olor a tomiño, que emana da carne deste peixe.
Nota taxonómica
En 1790 Heinrich Friedrich Link fundou, como quedou dito, o novo xénero Thymallus, ao que posteriormente se adscribiría o Salmo thymallus de Linneo, que agora se considera como sinónimo de Thymallus thymallus.
Sinónimos
O xénero, ademais de polo seu nome actualmente válido, coñeceuse tamén polos sinónomos:
Segundo o World Register of Marine Species:
Segundo o Global Biodiversity Information Facility:
Segundo a Biological Library:
Diario Cultural
Anuncio de cambio de formato e campaña de apoio ao programa
Esta decisión da CRTVG provoca a proposta do Colexio Profesional de Xornalistas de Galicia, a Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega, a Asociación Galega de Editores, A Mesa pola Normalización Lingüística, Escena Galega, a Asociación Galega de Profesionais da Xestión Cultural e mais outras asociacións, institucións e persoas destacadas do ámbito cultural que se adhiren á campaña pública de apoio ao programa e denuncia da política da Radio Galega. Manuel Bragado defendeu que o Diario Cultural é máis que un programa de radio, "é un patrimonio colectivo da cultura galega de entre séculos que debe ser respectado e merece ser potenciado". Marilar Aleixandre salienta a mirada feminista do programa:"Ana Romaní e os seus colaboradores, como Xiana Arias, levan ao Diario Cultural a ollada feminista, non por medio de pauliñas ou discursos, senón pola súa actuación. Así, tanto por prestar a mesma atención ás músicas, escritoras, actrices, xornalistas ou cineastas mulleres que aos homes, como polas súas preguntas nas entrevistas, esculcando nas cuestións de xénero."Persoas destacadas da cultura galega promoveron o manifesto Nós non imos ficar caladas. Nas redes sociais as denuncias levan os hastags #QueremosDiarioCultural, #euquerodiariocultural, #SalvemosODiarioCultural.
Na III Gala do Libro Galego, celebrada en 2018, Ana Romaní acadou o premio á traxectoria nos medios de comunicación. En plena polémica polo peche do programa e nunha gala reivindicativa, o xurado destacou en Romaní "a súa incontestábel traxectoria de traballo de difusión da cultura desde o Diario Cultural da Radio Galega", e a xornalista, no discurso de agradecemento afirmou que "o xornalismo cultural non é só a axenda do día nunha compilación de actos".
O 18 de xuño de 2018 o equipo de colaboradoras do programa dirixe a súa carta de renuncia á xefa de programas da Radio Galega, Tania Fernández Lombao, como protesta polo desmantelamento do programa no formato tradicional e denuncian: "a destrución dun tecido radiofónico de probada efectividade informativa, con identidade propia, produción singularizada e impulso á diversidade, todo isto marcado por unha calidade indiscutible. (...) o Diario Cultural logrou ao longo de case trinta anos establecer un territorio comunal onde puidemos vernos todos os sectores implicados na cultura do país. (...) consideramos que o exercicio libre da crítica é indispensable para a consolidación dun contexto crítico propositivo, nun medio como a Radio Galega con vontade de servizo público."A carta vai asinada por Uxía Domínguez Senlle, Miguel Anxo Fernández Fernández, María Xesús Nogueira Pereira, Natalia Poncela López e Antón Lopo.
Timalinos
Especies
Como en todos os salmónidos a taxonomía das especies de cada xénero é moi controvertida.
O World Register of Marine Species recoñece estas 17 especies:
O Catalog of Fishes da Academia de Ciencias de California tamén inclúe a especie Thymallus baikalolenensis Matveyev, Samusenok, Pronin & Telpukhovsky, 2005. E recoñece a T. flavomaculatus como unha especie plena, pero non acepta a T. yaluensis como taxon independente.
Nota: Para outras clasificacións véxanse as bases de datos indicadas nas ligazóns externas.
Relación cos humanos
Debido ao agradábel sabor da súa carne, e á súa atractiva forma, as especies de tímalos son valoradas como alimento e como obxecto da pesca deportiva e, ocasionalmente, móstranse en acuarios públicos.
As especies economicamente máis importantes, tanto para a pesca como para a acuicultura, son o tímalo común (Thymallus thymallus) e o ártico (T. arcticus).
Campo de Golf Ría de Vigo
O Campo de Golf Ría de Vigo é un campo de campo de golf galego de 18 buracos, situado en San Lourenzo (Domaio, Moaña). Deseñado por Ramón Espinosa, foi inaugurado en 1993.
Van, Turquía
miniatura|250px|Localización da cidade de Van, na provincia de Van
Van (en وان; en ; en Վան) é unha cidade do leste de Turquía, a carón do lago homónimo, e na provincia homónima. Ten preto de 400.000 habitantes.
Historia
A cidade foi devastada durante a I Guerra Mundial polos otománs, como parte do xenocidio armenio. Durante este tempo celebrouse a batalla de Van.
O Cruceiro, Rianxo, Rianxo
O Cruceiro é un lugar da parroquia de Rianxo no concello coruñés de Rianxo, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 64 habitantes (29 homes e 35 mulleres).
José Díez de Isla
José Díez de Isla, finado en Madrid o 21 de maio de 1928, foi un xornalista galego.
Traxectoria
Fillo de José Díez de Isla, que foi interventor de Facenda de Pontevedra en 1895 e colaborou en El Impertinente. José Díez traballou en La Tribuna e La Prensa de Barcelona. Regresou a Galicia en outubro de 1924, foi redactor de Galicia e entrou a formar en parte do corpo de redacción de El Pueblo Gallego. Tamén colaborou en El Progreso. En Vigo artellou a Agrupación Talía e dirixiu un cadro de teatro e declamación. En decembro de 1927 marchou enfermo a Madrid, onde morreu ao ano seguinte.
Common Desktop Environment
miniatura|Solaris 10 con Common Desktop Environment como escritorio. O Common Desktop Environment (CDE) é un Contorno de escritorio para Unix que se basea no widget toolkit Motif. O OpenVMS de HP ten o CDE como contorno de escritorio estándar.
As Rabuceiras, Leiloio, Malpica de Bergantiños
As Rabuceiras é un lugar da parroquia de Leiloio no concello coruñés de Malpica de Bergantiños na comarca de Bergantiños. Tiña 72 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 35 homes e 37 mulleres.
Illas de Barlovento, Cabo Verde
miniatura|250px|dereita|Illas de Barlovento (en amarelo)