cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alcano
Conformacións
O etano constitúe o caso máis simple para o estudo das conformacións dos alcanos, dado que só hai unha enlace C - C. Se se ve ao longo da enlace C - C, terase a denominada proxección de Newman. Os átomos de hidróxeno tanto no átomo carbono anterior como no átomo de carbono posterior teñen un ángulo de 120° entre eles, resultante da proxección da base do tetraedro nunha superficie plana. Con todo, o ángulo de torsión entre un átomo de hidróxeno dado do carbono anterior e un átomo de hidróxeno dado do carbono posterior pode variar libremente entre 0° e 360°. Isto é unha consecuencia da rotación libre ao redor do enlace carbono - carbono. A pesar desta aparente liberdade, só hai dúas conformacións limitantes importantes: conformación eclipsada e conformación alternada.
As dúas conformacións, tamén coñecidas como rotámeros, difiren en enerxía: a conformación alternada é 12,6 kJ/mol menor en enerxía (por tanto, máis estable) que a conformación eclipsada (menos estable).
A diferenza en enerxía entre as dúas conformacións, coñecida como a enerxía torsional é baixa comparada coa enerxía térmica dunha molécula de etano a temperatura ambiente. Hai rotación constante ao redor da enlace C-C. O tempo tomado para que unha molécula de etano pase da conformación alternada á seguinte, equivalente á rotación dun grupo CH3 en 120° relativo a outro, é da orde de 10−11 segundos.
O caso de alcanos maiores é máis complexo, pero baséase nos mesmos principios, coa conformación antiperiplanar sendo máis favorecida ao redor de cada enlace carbono-carbono. Por esta razón, os alcanos adoitan mostrar unha disposición en zigzag nos diagramas ou nos modelos. A estrutura real sempre diferirá en algo destas formas idealizadas, debido a que as diferenzas en enerxía entre as conformacións son pequenas comparadas coa enerxía térmica das moléculas: as moléculas de alcano non teñen unha forma estrutura fixa, aunquelos modelos así o suxiran.
Propiedades espectroscópicas
Practicamente todos os compostos orgánicos conteñen enlaces carbono - carbono e carbono - hidróxeno, co que mostran algunhas características dos alcanos nos seus espectros. Os alcanos distínguense por non ter outros grupos e, por tanto, pola "ausencia" doutras características espectroscópicas.
Espectroscopia no infravermello
A elongación carbono - hidróxeno dá unha absorción forte entre 2850 e 2960 cm−1, mentres que a elongación carbono - carbono absorbe entre 800 e 1300 cm−1. As flexións carbono - hidróxeno dependen da natureza do grupo: os grupos metilo mostran bandas a 1465 cm−1 e 1450 −1. As cadeas carbonadas con máis de catro átomos de carbono mostran unha absorción débil ao redor de 725 cm−1.
Espectroscopia NMR
A resonancia do protón dos alcanos adoita atoparse en δH = 0.5 - 1.5. A resonancia do carbono-13 depende do número de átomos de hidróxeno unidos ao carbono: δC = 8 – 30 (primario, metilo, -CH3), 15 – 55 (secundario, metileno, -CH2-), 20 – 60 (terciario, metino, C-H) e cuaternario. A resonancia de carbono-13 dos átomos de carbono cuaternarios é caracteristicamente débil, debido á falta de efecto nuclear Overhauser e o longo tempo de relaxación, e pode faltar en mostras débiles, ou en mostras que non foron corridas un tempo o suficientemente longo.
Espectrometría de masas
Os alcanos teñen unha alta enerxía de ionización, e o ión molecular é xeralmente débil. O patrón de fragmentación pode ser difícil de interpretar, pero, no caso dos alcanos de cadea ramificada, a cadea carbonada rompe preferentemente nos átomos de carbono terciarios e cuaternarios, debido á relativa estabilidade dos radicais libres resultantes. O fragmento resultante da perda de só un grupo metilo (M-15) adoita estar ausente, e outros fragmentos adoitan estar espazados a intervalos de catorce unidades de masa, correspondendo á perda secuencial de grupos CH2.
Propiedades químicas
En xeral, os alcanos mostran unha reactividade relativamente baixa, porque os seus enlaces de carbono son relativamente estables e non poden ser facilmente rotos. A diferenza de moitos outros compostos orgánicos, non teñen grupo funcional.
Só reaccionan moi pobremente con substancias iónicas ou polares. A constante de acidez para os alcanos ten valores inferiores a 60, en consecuencia son practicamente inertes aos ácidos e bases. A súa inercia é a fonte do termo parafinas (que significa "falto de afinidade"). No petróleo cru, as moléculas de alcanos permanecen quimicamente sen cambios por millóns de anos.
Con todo, é posible reaccións redox dos alcanos, en particular co osíxeno e os halóxenos, posto que os átomos de carbono están nunha condición fortemente reducida; no caso do metano, alcánzase o menor estado de oxidación posible para o carbono (-4). A reacción co osíxeno conduce á combustión sen fume; cos halóxenos, á reacción de substitución. Ademais, os alcanos interactúan con, e únense a, certos complexos de metais de transición.
Os radicais libres, moléculas cun número impar de electróns, xogan un papel importante na maioría de reaccións dos alcanos, tales como o cracking e o reformado, onde os alcanos de cadea longa convértense en alcanos de cadea curta, e os alcanos de cadea lineal nos isómeros ramificados, respectivamente.
Nos alcanos altamente ramificados, o ángulo de enlace pode diferir significativamente do valor óptimo (109,47°) para permitir ós diferentes grupos suficiente espazo. Isto orixina unha tensión na molécula coñecida como impedimento estérico, e pode aumentar substancialmente a reactividade.
Reaccións con osíxeno
Todos os alcanos reaccionan con osíxeno nunha reacción de combustión, aínda que se torna máis difícil de inflamar ao aumentar o número de átomos de carbono. A ecuación xeral para a combustión completa é: En ausencia de osíxeno suficiente, pode formarse monóxido de carbono ou inclusive negro de fume, como se mostra a continuación:
por exemplo metano:
O cambio de entalpía estándar de combustión, ΔcHo, para os alcanos increméntase aproximadamente en 650 kJ/mol por cada grupo CH2 nunha serie homóloga. Os alcanos de cadea ramificada teñen menores valores de ΔcHo que os alcanos de cadea lineal do mesmo número de átomos de carbono, polo que poden ser vistos como algo máis estables.
Reaccións con halóxenos
Os alcanos reaccionan con halóxenos na denominada reacción de haloxenación radicalaria. Os átomos de hidróxeno do alcano son substituídos progresivamente por átomos de halóxeno. Os radicais libres son as especies que participan na reacción, que xeralmente conduce a unha mestura de produtos. A reacción é altamente exotérmica, e pode resultar nunha explosión.
Estas reaccións son unha importante ruta industrial para os hidrocarburos haloxenados.
Os experimentos mostraron que toda haloxenación produce unha mestura de todos os isómeros posibles, indicando que todos os átomos de hidróxeno son susceptibles de reaccionar. Con todo, a mestura producida non é unha mestura estatística: os átomos de hidróxeno secundarios e terciarios son substituídos preferentemente debido á maior estabilidade dos radicais secundarios e terciarios. Un exemplo pode verse na monobromación do propano:
Cracking
O cracking rompe moléculas grandes en unidades máis pequenas, Esta operación pode realizarse cun método térmico ou un método catalítico. O proceso de cracking térmico segue un mecanismo de reacción homolítico con formación de radicais libres. O proceso de cracking catalítico involucra a presenza dun catalizador ácido (xeralmente acedos sólidos como silica-alúmina e ceolitas), que promoven a heterólise (ruptura asimétrica) dos enlaces, producindo pares de ioné de cargas opostas, xeralmente un carbocatión e o anión hidruro, que é moi inestable. Os radicais libres de alquilo e os carbocationes son altamente inestables, e sofren procesos de reordenamento da cadea, e a escisión do enlace C-C na posición beta, ademais de transferencias de hidróxeno ou hidruro intramolecular e extramolecular. En ambos os tipos de procesos, os reactivos intermediarios (radicais, ións) rexenéranse permanentemente, polo que proceden por un mecanismo de autopropagación en cadea. Eventualmente, a cadea de reaccións termina nunha recombinación de ións ou radicais.
Isomerización e reformado
A isomerización e reformado son procesos nos que os alcanos de cadea lineal son quentados en presenza dun catalizador de platino. Na isomerización, os alcanos convértense nos seus isómeros de cadea ramificada. No reformado, os alcanos convértense nas súas formas cíclicas ou en hidrocarburos aromáticos, liberando hidróxeno como subproduto. Ambos os procesos elevan o índice de octano da substancia.
Outras reaccións
Os alcanos reaccionan con vapor en presenza dun catalizador de níquel para producir hidróxeno. Os alcanos poden ser clorosulfonados e nitrados, aínda que ambas as reaccións requiren condicións especiais. A fermentación dos alcanos a acedos carboxílicos é de importancia técnica. Na reacción de Reed, o dióxido de xofre e cloro converten aos hidrocarburos en cloruros de sulfonilo, nun proceso inducido por luz.
Aplicacións
As aplicacións dos alcanos poden ser determinadas bastante ben de acordo ao número de átomos de carbono. O catro primeiros alcanos son usados principalmente para propósitos de calefacción e cociña, e nalgúns países para xeración de electricidade. O metano e o etano son os principais compoñentes do gas natural; poden ser almacenados como gases baixo presión. Con todo, é máis fácil transportalos como líquidos: isto require tanto a compresión como o arrefriado do gas.
O propano e o butano poden ser líquidos a presións moderadamente baixas e son coñecidos como gases licuados do petróleo (GLP). Por exemplo, o propano úsase no queimador de gas propano, o butano nos acendedores descartables de cigarros. Estes dous alcanos son usados tamén como propelentes en pulverizadores.
Desde o pentano até o octano, os alcanos son líquidos razoablemente volátiles. Úsanse como combustibles en motores de combustión interna, posto que poden vaporizarse rapidamente ao entrar na cámara de combustión, sen formar pingas, que romperían a uniformidade da combustión. Prefírense os alcanos de cadea ramificada, posto que son menos susceptibles á ignición prematura, que os seus análogos de cadea lineal. Esta propensión á ignición prematura é medida polo índice de octano do combustible, onde o 2,2,4-trimetilpentano (isooctano) ten un valor arbitrario de 100, e heptano ten un valor de cero. Ademais do seu uso como combustibles, os alcanos medios son bos solventes para as substancias non polares.
Os alcanos desde o nonano até, dígase, o hexadecano (un alcano con dezaseis átomos de carbono) son líquidos de alta viscosidade, cada vez menos aptos para o seu uso en gasolinas. Pola contra, forman a maior parte do diésel e combustible de avións. Os combustibles diésel están caracterizados polo seu índice de cetano (o cetano é un nome antigo para o hexadecano). Con todo, o alto punto de fusión destes alcanos pode causar problemas a baixas temperaturas e en rexións polares, onde o combustible vólvese demasiado espeso para fluír adecuadamente.
Os alcanos a partir do hexadecano en diante constitúen os compoñentes máis importantes do aceite combustible e aceite lubricante. A función dos últimos é tamén actuar como axentes anticorrosivos, posto que a súa natureza hidrofóbica implica que a auga non pode chegar á superficie do metal. Moitos alcanos sólidos atopan uso como cera de parafina, por exemplo en candeas. Esta non debe confundirse coa verdadeira cera, que consiste principalmente de ésteres.
Os alcanos cunha lonxitude de cadea de aproximadamente 35 ou máis átomos de carbono atópanse no betume, que se usa, por exemplo, para asfaltar os camiños. Con todo, os alcanos superiores teñen pouco valor, e adóitanse romper en alcanos menores mediante cracking.
Algúns polímeros sintéticos tales como o polietileno e o polipropileno son alcanos con cadeas que conteñen centos de miles de átomos de carbono. Estes materiais úsanse en innumerables aplicacións, e fabrícanse e usan millóns de toneladas destes materiais ao ano.
Riscos
O metano é explosivo cando está mesturado con aire (1 - 8% CH4) e é un axente moi forte no efecto invernadoiro. Outros alcanos menores tamén forman mesturas explosivas co aire. Os alcanos líquidos lixeiros son altamente inflamables, aínda que este risco decrece co aumento da lonxitude da cadea de carbono. O pentano, hexano, heptano e octano están clasificados como perigosos para o medio ambiente e nocivos. O isómero de cadea lineal do hexano é unha neurotoxina.
Trasmoz
Trasmoz é un concello da Provincia de Zaragoza (España), situado na Comarca de Tarazona e o Moncayo.
Castelo cartuxa de Vallparadís
O castelo cartuxa de Vallparadís (en Castell cartoixa de Vallparadís) é unha antiga edificación de Terrasa que se atopa a carón do torrente de Vallparadís. Dende 1959 é a sección principal das seis que conforman o Museo de Terrasa. Accédese a el polo parque de Vallparadís e pola rúa Salmerón.
Historia
O primeiro rexistro dunha fortificación a carón do torrente de Vallparadís atópase nun documento de 1110, cando Berenguer de Sanlà e a súa muller Ermessendis compran ó conde de Barcelona, Ramon Berenguer III, unhas terras para construír a súa residencia señorial. O castelo de Vallparadís pertenceu dende entón a esta familia, que adoptou o apelido de Terrasa, até 1344, no que Blanca de Centelles, filla de Bernat de Centelles e de Saurina de Terrassa, cede o castelo a monxes cartuxos de Escaladei e da súa filial de Sant Pol de Mar, que para a súa nova función de mosteiro, introduciron reformas importantes, como a creación do claustro no antigo patio de armas, a sala capitular e a capela.
Como cartuxa de Sant Jaume de Vallparadís subsistirá até 1413, intre no que a comunidade se traslada a Tiana, na nova cartuxa de Montalegre. Ese ano pasa a mans dos carmelitas do Hospital de la Santa Creu de Barcelona e, máis adiante, é adquirida por Jofre de Sentmenat en 1432. Os Sentmenat foron os señores de Vallparadís até 1830, ano no que este territorio pasou a estar baixo a xurisdición do concello de Terrasa. O antigo castelo, daquela convertido en masía, sería adquirido en 1852 pola familia Maurí. En 1944, foi declarado monumento histórico, e en 1947, os Maurí cedéronllo ó Concello da cidade, que, despois dunha intensa camapaña de restauración e reconstrución do arquitecto Alexandre Ferrant, o converteu en parte do Museo de Terrassa en 1959.
Martín, Buxantes, Dumbría
Martín é un lugar da parroquia de Buxantes no concello coruñés de Dumbría na Comarca de Fisterra. Tiña 38 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales eran 18 homes e 20 mulleres.
Castropetre, Oencia
Castropetre é unha parroquia localizada no concello leonés de Oencia, na comarca do Bierzo. Segundo o INE, no 2019 vivían 13 persoas na parroquia, 8 homes e 5 mulleres.
Seán Mac Diarmada
Biografía
Seán Mac Diarmada naceu en Corranmore, cerca de Kiltyclogher, no condado de Leitrim (Irlanda), unha área oprimida. Estudou cos Irmáns Irlandeses e en 1908 trasladouse a Dublín, onde se involucrou en numerosas organizacións culturais e independentistas irlandesas, entre elas o Sinn Féin, a Irmandade Republicana Irlandesa (IRB), e a Conradh na Gaeilge (Liga Gaélica). Foi rapidamente escollido como membro do Consello Supremo da IRB, e máis tarde secretario.
En 1910 foi encargado da redacción do diario radical Irish Freedom, que fora fundado por el mesmo con Bulmer Hobson e Denis McCullough. Tamén se converteu nun organizador nacional da IRB, e foi posto baixo a tutela do veterano feniano Tom Clarke, feito que os fixo inseparables. Pouco despois, padeceu poliomielite e viuse obrigado a camiñar cun caxato.
Bagullo
O vocabulo bagullo pode referirse:
Seán Mac Diarmada
Biografía
En novembro de 1913, Mac Diarmada foi un dos membros fundadores dos Voluntarios Irlandeses, e continuou a traballar por manter esta organización baixo o control da IRB. En maio de 1915 Mac Diarmada foi arrestado en Tuam (Condado de Galway) pola Defense of the Realm Act por ter feito un discurso contra o alistamento no Exército Británico. Foi liberado en setembro, e uniuse ao Comité Militar Segredo da IRB, que foi o responsable de planear o Alzamento de Pascua.
Alzamento de Pascua
En Dublín hai unha rúa en honor a Seán MacDermott. Tamén ten o seu nome unha estación de ferrocarril en Sligo, así como o estadio Páirc Seán Mac Diarmada da Asociación Atlética Gaélica en Carrick-on-Shannon. A Torre Sean MacDermott de Ballymun, demolida no 2005, tamén foi chamada así no seu honor. A súa casa en Kiltyclogher é Monumento Nacional.
Kuwana
miniatura|Kuwana Kuwana (桑名市, くわなし, Kuwana-shi) é un concello da prefectura de Mie no Xapón. Está situado ao norte da prefectura, na parte Tōkai da rexión de Chūbu, no centro da illa de Honshū. A súa superficie é de 136,61 km² e a poboación de 141.101 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 1.030 h/km².
O concello de Kuwana limita cos concellos de Inabe, de Tōin, de Yokkaichi, de Asahi, de Kawagoe, de Kisosaki (son da prefectura de Mie); de Aisai, de Yatomi; (son da prefectura de Aichi); e de Kaizu (da prefectura de Gifu).
Bañobre, Castro, Miño
Bañobre é un lugar da parroquia de Castro no concello coruñés de Miño na comarca de Betanzos. Tiña 278 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 120 eran homes e 158 eran mulleres.
Oswaldo González Pereira
Oswaldo Lino González Pereira, nado nas Neves o 6 de febreiro de 1930 e finado o 24 de outubro de 2015, foi un político galego do PPdeG.
Traxectoria
No franquismo foi presidente da Cámara Agraria das Neves. Foi nomeado alcalde das Neves en 1969, sendo cesado en xullo de 1975. Presentouse ás eleccións municipais de 1983 encabezando a candidatura de Coalición Popular e foi elixido alcalde por maioría absoluta. Volveu ser elixido alcalde nas municipais de 1987 por AP e nas de 1991 e 1995 polo PPdeG, sempre con maioría absoluta. Entre 1995 e 1999 foi deputado provincial. Finou o 24 de outubro de 2015 con 83 anos.
O Corpiño, Losón, Lalín
O Corpiño é un lugar da parroquia de Losón, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 67 habitantes (27 homes e 40 mulleres), o que supón unha diminución de 21 habitantes con respecto ao ano 2000.
Neste lugar está situado o Santuario da Nosa Señora do Corpiño.
Talissieu
Talissieu é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Richard Adolf Zsigmondy
Richard Adolf Zsigmondy, nado en Viena (Imperio austríaco, agora Austria), o 1 de abril de 1865 e finado en Göttingen (Alemaña) o 23 de setembro de 1929, foi un químico austríaco-alemán de ascendencia húngara, galardoado co Premio Nobel de Química do ano 1925.
Traxectoria
Zsigmondy foi fillo de Irma von Szakmary e Adolf Zsigmondy Sr., quen fora un científico e inventara instrumentos cirúrxicos no campo da odontoloxía. Creceu coa súa nai tras a temperá morte do seu pai en 1880 e recibiu unha extensa educación mentres, á vez, gozaba de afeccións como a escalada e o montañismo cos seus irmáns. No instituto desenvolveu un interese nas ciencias naturais, especialmente en química e física, e comezou a realizar experimentos no seu propio laboratorio na casa.
El Valle Altu de Peñamellera
250px|thumb|Casa do concello El Valle Altu de Peñamellera (en castelán: Peñamellera Alta) é un concello do Principado de Asturias. En 2008 tiña unha poboación de 643 habitantes.
Richard Adolf Zsigmondy
Traxectoria
A súa carreira científica continuou en Göttingen, Alemaña, como profesor de química, onde permaneceu o resto da súa carreira profesional. En 1925 Zsigmondy recibiu o Premio Nobel de Química polo seu traballo sobre os coloides durante o seu tempo en Graz.
El Valle Altu de Peñamellera
Limita ao norte con Llanes, ao oeste con Cabrales e ao leste con El Valle Baḥu de Peñamellera e ao sur con Cantabria. Atópase entre a serra do Cuera e os Picos de Europa.
Está formado polas parroquias de Alles, Cáraves, Llonín, Mier, Oceño, Rozagás, Ruenes e Trescares. A capital do concello é Alles.
Richard Adolf Zsigmondy
Traxectoria
Morreu só uns poucos anos logo da súa xubilación, en 1929 en Göttingen.
Véxase tamén
Premio Nobel de Química
Leiroso, Oencia
Leiroso é unha parroquia localizada no concello leonés de Oencia, na comarca do Bierzo. Segundo o INE, no 2019 vivía 1 persoa do sexo masculino.
Balla
Balla é unha banda portuguesa de pop alternativo, que xurdiu en 2000.
Inspirándose en Giacomo Balla, pintor italiano futurista, Armando Teixeira escolleu o nome por soar ben.
Traxectoria
"Âmago" aparece na compilação "Optimus 2000". Lanza o primeiro CD para a Norte Sur. Destacáronse os temas "Ela", Lânguido", "Âmago" e "A importância do olhar".
"Ao Deus Dará" é unha música de Armando Teixeira con letra de Miguel Esteves Cardoso.
Discografía
Outros
A Devesa de Abaixo, Losón, Lalín
A Devesa de Abaixo é un lugar da parroquia de Losón, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 18 habitantes (9 homes e 9 mulleres), o que supón unha diminución de 9 habitantes con respecto ao ano 2000.
Raquel Miragaia
Raquel Miragaia Rodríguez, nada en Tardade (Vilalba) en 1974, é unha escritora galega.
Traxectoria
Estudou Filoloxía Galego-Portuguesa e Filoloxía Hispánica na Universidade de Santiago de Compostela. Profesora de lingua castelá desde o 2000, deu clase no IES número 1 da Estrada, IES Leliadoura de Ribeira, IES Virxe do Mar de Noia e actualmente traballa no I.E. Giner de los Ríos en Lisboa.
Ten participado en revistas e xornais como Mealibra (Portugal), Agália, Novas da Galiza ou Cuadernos de Pedagogía.
Xosé Manuel Rodríguez Méndez
Traxectoria
Avogado laboralista, foi asesor xurídico da CIG. Encabezou a candidatura do BNG nas eleccións municipais de 2011 nas Neves e foi elixido concelleiro. Nas municipais de 2015 volveu encabezar a candidatura do BNG e foi elixido alcalde co apoio do PSdeG-PSOE.
Lusio, Oencia
Lusio é unha parroquia localizada no concello leonés de Oencia, na comarca do Bierzo. Segundo o INE, vivían 9 persoas na parroquia (8 homes e 1 muller).
Escaravello da ambrosía
Os escaravellos da ambrosía son certas especies de coleópteros das subfamilias Scolytinae e Platypodinae pertencentes á familia dos gurgullos (Curculionidae), que viven en simbiose nutricional cos fungos da ambrosía. Estes coleópteros escavan túneles na madeira de árbores mortas ou estresadas, nos cales cultivan xardíns de fungos, os cales son a súa única fonte de alimentación. Os escaravellos da ambrosía, unha vez que chegan a unha árbore axeitada, escavan nel un túnel ou galería na cal liberan esporas que portan do seu simbionte fúnxico. O fungo penetra nos tecidos do xilema da planta, extrae nutrientes dela, e concentra os nutrientes sobre ou preto da superficie do túnel que fixo o insecto. A maioría dos escaravellos da ambrosía colonizan a madeira (o sámago e/ou a cerna) de árbores recentemente mortas, pero algúns atacan árbores estresadas pero aínda vivas, e unhas poucas especies mesmo atacan árbores completamente sas. As distintas especies difiren na súa preferencia por diferentes partes da árbore, diferentes estadios de deterioración e na forma que teñen os seus túneles. Porén, a maioría dos escaravellos da ambrosía non están especializados en atacar a un determinado grupo taxonómico de hóspedes, a diferenza da maioría dos organismos fitófagos incluíndo a maioría das especies de Scolytinae. Unha especie de escaravello da ambrosía, Austroplatypus incompertus, presenta eusocialidade, un dos poucos organismos que non son Hymenoptera ou Isoptera que fan iso.
Clasificación e diversidade
miniatura|esquerda|Túnel na madeira feito por [[Xylosandrus crassiusculus que foi aberto, con pupas e fungos negros]]
Ata recentemente os escaravellos da ambrosía eran situados en dúas familias independentes Scolytidae e Platypodidae, porén, ambos son grupos de gurgullos moi especializados e hoxe considéranse subfamilias dentro deles, aínda que non todas as especies das subfamilias son escaravellos da ambrosía. Coñécense unhas 3 000 especies de coleópteros que empregan a estratexia da simbiose cos fungos da ambrosía.
Os escaravelos da ambrosía son un gremio ecolóxico, pero non un clado filoxenético. Son un exemplo de converxencia evolutiva, xa que varios grupos desenvolveron independentemente a mesma relación simbiótica. A maior diversidade de escaravellos da ambrosía dáse nos trópicos. Na rexión Paleotropical, centos de especies de Xyleborini e Platypodinae son os principais axentes que inician a descomposición da madeira morta. Nos Neotrópicos, xunto aos Platypodinae e Xyleborini están tamén os da tribo Cortylini da subfamilia Scolytinae. Comparada coa diversidade deles que hai nos trópicos, a fauna dos escaravellos da ambrosía na zona temperada é bastante limitada. No Neártico dominan unhas poucas especies de Cortylini, Xyleborini e Xyloterini. No Paleártico os grupos significativos son os Xyloterini e Xyleborini, xunto con Scolytoplatypodini no oriente distante.
miniatura|[[Dinoplatypus chevrolati de Papúa Nova Guinea, un exemplo de Platypodinae, outro grupo con moitas especies de escaravelos da ambrosía.]]
Relación simbiótica
Descrbíronse unhas ducias de especies de fungos da ambrosía, actualmente clasificadas nos xéneros polifiléticos Ambrosiella (a maioría Microascales), Raffaelea, Ceratocystiopsis e Dryadomyces (dos Ophiostomatales), Ambrosiozyma (lévedos), Entomocorticium (Basidiomycota) e Flavodon (Basidiomycota). Pero deben quedar aínda por descubrir moitas máis especies. Sábese pouco sobre a bionomía ou especificidade dos fungos da ambrosía. Os fungos da ambrosía crese que dependen do transporte e inoculación que lles proporcionan os seus insectos simbiontes, xa que non foron atopados en ningún outro hábitat. Todos os fungos da ambrosía son probablemente asexuais e clonais. Algúns escaravellos obteñen ("rouban") o inóculo do fungo dos xardíns de fungos doutros escaravellos da ambrosía.
Orixe evolutiva
Durante a súa evolución, a maioría dos gurgullos escolítidos e platipódidos fixéronse progresivamente máis ou menos dependentes dos fungos que normalmente cohabitaban con eles nas árbores mortas. Esta evolución xurdiu varias veces en diferente grupos:
Impacto nos bosques
As especies de escaravellos que colonizan doadamente a madeira causan a miúdo perdas económicas específicas de cada rexión por defectos como buratiños e manchas causados polas galerías de cria do insecto. No norte dos Estados Unidos e o Canadá, os troncos das coníferas son atractivos para Trypodendron lineatum durante o voo enxameante de primavera. Estudos previos mostraron que as seccións curtas dos troncos cortados son máis atractivas que as máis longas.
Takahashi
O concello de Takahashi limita cos concellos de Niimi, de Maniwa, de Kibichūō, de Sōja, de Ibara (son da prefectura de Okayama); de Shōbara e de Jinsekikōgen (son da prefectura de Hiroshima).
A Devesa de Arriba, Losón, Lalín
A Devesa de Arriba é un lugar da parroquia de Losón, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 34 habitantes (18 homes e 16 mulleres), o que supón un aumento de 3 habitantes con respecto ao ano 2000.
A Ponte Baxoi, Castro, Miño
A Ponte Baxoi é un lugar da parroquia de Castro no concello coruñés de Miño na comarca de Betanzos. Tiña 31 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 14 eran homes e 17 eran mulleres.
Parque do Montnegre e o Corredor
O Parque do Montnegre e o Corredor está na provincia de Barcelona, distribuído ó longo das comarcas do Maresme (49%), do Vallès Oriental (41%) e da Selva (10%). Foi constituído como parque o 20 de xullo de 1989 e conta actualmente cunha superficie protexida de 15.010 ha. Algunhas das localidades lindeiros máis salientables son: Arenys de Munt, Arenys de Mar, Pineda de Mar, Sant Celoni, ou Calella.
Características e Vexetación
O macizos do Montnegre e a Serra do Corredor alíñanse paralelos ó Mar Mediterráneo e están localizados na coñecida coma Cordilleira Litoral. As elevacións máis importantes do parque son o Pico Gros del Montnegre (766m) e o Santuari del Corredor(657m) A importancia deste parque radica na gran variedade de vexetación e biodiversidade que alberga. Esta débese en parte a situación xeográfica, o tipo de terreo e á variación climatolóxica que se produce entre as vertentes interiores e as costeiras. O bosque predominante é de aciñeiras mais tamén existe unha importante densidade de piñeirais e carballos.
Fauna
A fauna do Montnegre e O Corredor é similar a doutros lugares da Cordilleira Litoral Catalá. Entre os mamíferos atopamos o xabaril, a xeneta, o esquío, o porco teixo e especialmente o corzo, que foi reintroducido no 1.993 con individuos procedente do suroeste de Francia. Atopamos tamén unha ampla variedade de réptiles coma a serpe verde, a serpe branca, o tritón, o sapo e a píntega. As aves tamén están presentes, mais son maioritariamente migratorios, pódense destacar a bubela, o pimpín ou o paporrubio.
O Outeiro, Castro, Miño
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Círculo Español de Amigos de Europa
O Círculo Español de Amigos de Europa (CEDADE) foi un grupo neonazi creado en Barcelona en 1966. Estivo relacionado co creador do Partido Rexista belga e Xeneral das Waffen SS Léon Degrelle, a Jeune Europe de Jean Thiriart e os ex-combatentes da División Azul, afíns ao ideario nazi.
Eladio Pérez Moure
Eladio Pérez Moure, nado en Ourense o 26 de abril de 1943, é un político galego do PPdeG.
Traxectoria
Nas eleccións municipais de 1983 encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE á alcaldía de Coles como independente e foi elixido alcalde. Nas municipais de 1987 foi cabeza de lista de AP e volveu ser elixido alcalde. Continuou como alcalde nas sucesivas eleccións ata 2007.
Bulllet
Bulllet é un proxecto iniciado en 2002 por Armando Teixeira.
Membros fundamentais dos Bulllet inclúen Nel’Assassin e Kalaf que comezou a colaborar co proxecto a partir de "Lost Vocal Tapes".
Minot, Dacota do Norte
Minot (['maɪ.nɑt]), cidade do estado de Dacota do Norte, un dos estados que conforman os Estados Unidos. Poboación: 40,888 habitantes (2010).
Bulllet
No seu segundo álbum, "Torch Songs For Secret Agents", hai participacións especiais de Lily (vocalista dos Ballerina) e The Legendary Tiger Man.
Armando Teixeira compuxo e produciu, a convite da TMN, o tema "In Your Dreams", que conta novamente coa voz de Lily. O tema tivo grande impacto e foi incluído na compilación "Spot".
Rufino Rivera Losada
Rufino Rivera Losada, nado en Ourense e finado en Madrid en xullo de 1915, foi un xornalista galego.
Traxectoria
Delineante e funcionario de Camiños provinciais. Instalouse en Pontevedra onde dirixiu os periódicos O Galiciano e A Tía Catuxa. Colaborou noutras publicacións co pseudónimo "O Galiciano". Publicou o volume ''O Galiciano. Producciós premeadas no certame gallego literario que iniciado por O Galiciano celebrouse en Pontevedra o 9 de agosto de 1886'', no que se recollen os traballos premiados no certame promovido pola revista. Foi o promotor do primeiro concurso de maios de Pontevedra. En 1893 trasladouse a Madrid para ocupar un posto de delineante no Ministerio de Fomento.
Obras
Publicou en O Galiciano os relatos "Un que foi por lan", "O que son os casamentos pola nova", "O conto da lebre", "Unhas cirolas de merto", "Martes", "A Noiteboa dos labregos", "A morte de Xusto" e "O ramo" (algúns deles volveron aparecer en A Tía Catuxa. En El Gallego apareceu o conto "Un bautismo na ponte do Burgo".
Premio Camões
O Premio Camões (Prémio Camões) é un galardón literario concedido anualmente a autores en lingua portuguesa, en recoñecemento á traxectoria e contribución ó enriquecemento da literatura en portugués das persoas gañadoras. O premio foi bautizado en honor do poeta portugués Luís de Camões.
Sanvitul, Oencia
Sanvitul é unha parroquia localizada no concello leonés de Oencia, na comarca do Bierzo. Segundo o INE, vivían 6 persoas na parroquia (3 homes e 3 mulleres).
Regulacións da Fórmula 1
As numerosas regulacións da Fórmula 1 creadas pola FIA, cambiaron drasticamente desde o primeiro Gran Premio de Fórmula 1 no ano 1950. Este artigo cobre o estado actual das normas técnicas e deportivas da F1, así como a historia dos regulamentos técnicos desde 1950.
Historia
En o campionato regresou á regulamentación de F1. Novas regulacións permitiron motores atmosféricos de 2,5 litros. Con este cambio finalizou o dominio italiano, pero en lugar de incrementar a competencia, permitiu o retorno triunfante das Frechas Prateadas de Mercedes ao deporte que dominaran na década de 1930. Innovando con válvulas desmodrómicas, inxección de combustible, aliaxes exóticas, carrocería aerodinámica e outras características avanzadas. Os Mercedes arrasaron as seguintes dúas tempadas, gañando todas excepto dúas carreiras. Con todo, ao final de Mercedes desapareceu tan rapidamente como chegou, retirándose das competencias automobilísticas os seguintes trinta anos debido a un desastroso accidente nas 24 Horas de Le Mans. Tres Grandes Premios foron cancelados e dous países prohibiron as carreiras de automóbiles.
marcou a diferenza crucial para a F1. Stirling Moss gañou o Gran Premio da Arxentina conducindo un Cooper con motor traseiro propulsado por un Coventry Climax de 2 litros e 4 cilindros en liña. Esta foi a primeira vitoria en F1 dun auto con motor traseiro (en realidade motor intermedio).
En o equipo Lotus correu co Lotus 25 propulsado polo novo motor Coventry-Climax FWMV V8. En vez do chasis tubular, o auto tiña un chasis construído de lámina de aluminio chamado monocasco, que probou ser o maior avance tecnolóxico desde a introdución do motor traseiro.
viu o regreso da potencia á F1 ao permitir motores de 3,0 litros atmosféricos ou 1,5 litros con turbocompresor.
Nos anos seguintes o aspecto externo dos coches de Fórmula 1 foi evolucionando. A carrocería foi esculpida en forma de cuña (sendo Lotus o pioneiro nisto), os aleróns de moitas formas diferentes saían do morro e da parte posterior dos vehículos, e os pilotos tiñan xigantescas caixas de aire encima das súas cabezas. Ata o número de rodas era variable, xa que Tyrrell introduciu en o P34 que tiña seis rodas.
O Lameiro, Losón, Lalín
O Lameiro é un lugar da parroquia de Losón, no concello pontevedrés de Lalín, na comarca do Deza. Segundo o INE, no ano 2008 tiña oito habitantes (catro homes e catro mulleres), oito menos ca en 2000.
Regulacións da Fórmula 1
Historia
A nivel interno, a revolución estaba en marcha tamén. A integración do motor como parte estrutural do chasis, iniciada por Lotus en, era agora a norma. Pero o cambio mecánico máis grande veu en e, cando os Ferrari 312B3 e 312T apareceron. Este último posuía unha caixa de cambios transversal que permitía unha mellor repartición de pesos no eixo traseiro.
tamén viu o regreso dos motores atmosféricos á F1, despois de que en só houbo motores turbo. Para limitar a potencia dos turbos, limitóuselles a presión de soprado (boost) e a capacidade do tanque de combustible, mentres que se incrementou a cilindrada dos motores atmosféricos a 3,5 litros, ademais de anunciarse unha prohibición de motores turbo a partir de. Con todo, mentres os motores turbo permaneceron, dominaron.
En, todos os equipos empezaron a usar deseños de chasis monocasco de fibra de carbono. Moito máis resistentes que os de aceiro, creaban unha cápsula de supervivencia a proba de choques e lume ao redor do piloto e eran moito máis liviáns; así que os autos se volveron máis rápidos.
Entre e, reintroduciuse a posibilidade de recargar combustible nas paradas nos pits, o que converteu cada carreira nunha serie de carreiras curtas e como resultado a estratexia de carreira volveuse tan importante como a habilidade do piloto. A tecnoloxía, sempre crucial no desempeño deste deporte, colleu pulo de xeito exponencial. Caixas de cambios semiautomáticas, suspensión activa e control de tracción, foron avances que permitiron aos autos dos equipos dispostos a investir no seu desenvolvemento alcanzar máis altas velocidades.
Tras os graves accidentes sufridos polos pilotos en, a FIA reaccionou rápida e duramente con maiores cambios a implementarse inmediatamente. E foi o principio da presión da FIA para incrementar a seguridade.
Aínda que non se podían introducir cambios importantes nos autos dese ano, a FIA solicitou que a toma de aire de todos os autos perforásense cun buraco para reducir o efecto de "ariete de aire" e reducir a potencia. Ademais o chasis debía levar debaixo unha placa de madeira para que o seu desgaste permitise comprobar que mantiñan a altura mínima. Se a placa de desgastaba máis de 10 mm. o auto podía ser declarado ilegal. O combustible de carreira, que anteriormente consistía en exóticas mesturas de bencenos e toluenos máis parecidos a combustible de foguetes, foi prohibido. Só sería legal o combustible de características estándar, dispoñible en calquera gasolineira.
En a FIA estableceu un tamaño moito maior como mínimo para a área da cabina, xunto coa protección para a cabeza do piloto, para asegurar que a cabeza do piloto estivese menos exposta (ironicamente iso reduciu a visibilidade e contribuíu a aumentar os accidentes).
Algúns cambios significativos tiveron lugar para a tempada, sendo o principal o cambio de motores V10 de 3 litros a V8 de 2´4 litros, nun esforzo por parte da FIA para reducir as velocidades na Fórmula 1. Outro deles é o retorno de substitución de pneumáticos durante a carreira.
O ano caracterizouse por un cambio significativo nos monoplazas: A aerodinámica reduciuse a un 40% respecto ao 2008, co cal os coches cambiaron radicalmente. O alerón traseiro reduciuse de tamaño e elevouse. O dianteiro, por contra, foi máis amplo que a tempada anterior. Este cambio debeuse a un intento de mellorar o número de adiantamentos. Os monoplazas ademais, volveron montar os pneumáticos slicks ou lisos, que non se usaban desde.
A tempada supuxo o fin das repostaxes durante a carreira.
Regras e regulacións actuais
Actualizado a data de marzo de 2012
Chasis
Desde 2014, o peso total do monopraza con pneumáticos de seco e co piloto dentro usando a indumentaria completa, non pode ser menor a 691 kg en todo momento durante un evento. A partir de 2015, o peso mínimo será de 710 kg. Se, cando fora necesario para a comprobación, un coche non estivera equipado con pneumáticos de seco, pesarase cunha serie de pneumáticos de seco seleccionado polo delegado técnico da FIA.
O coche debe ter catro rodas montadas externamente do chasis. As da parte anterior son as únicas que poden virar, mentres que as posteriores son as únicas que poden ter tracción. Actualmente hai unhas distancias mínimas entre as rodas e o chasis.
O chasis principal contén unha gaiola de seguridade, a cal contén o posto de condución e a súa función é reducir o impacto recibido por un posible choque frontal. O depósito de gasolina atópase xusto detrás do posto de condución. Adicionalmente, o coche debe ter barras reforzadas diante e detrás do piloto. O piloto debe ser capaz de entrar e saír do coche sen máis esforzo que retirar o volante.
Tamén hai normas sobre probas de choque obrigatorias. Hai unha proba de impacto frontal contra unha barra de aceiro a 48 km/h, na cal a "desaceleración media non debe exceder 25 g", cun máximo de 60 g para un máximo de 3 milisegundos, sen danar o chasis máis aló da sección do morro. O mesmo chasis debe soster un impacto traseiro a 48 km/h, sen dano na fronte do eixo traseiro. Non está permitido que a gaiola de seguridade se aplaste máis aló de 50 mm, e só se permite un fallo estrutural nos primeiros 100 mm do corpo. O impacto de obxectos de 780 kg a 10 m/s debe ser desacelerado a menos de 20 g, e absorber non menos do 15% e non máis do 35% da enerxía total; non poden exceder 80 KN máis de 3 milisegundos. O volante debe sobrevivir ao impacto dun obxecto de 8 kg e 165 mm de diámetro a 7 m/s sen deformación da roda ou danos no mecanismo de liberación rápida.
Ademais, existen "probas de compresión" nos laterais de cabina, tanque de combustible, e morro (parte do coche que conecta o monocasco co alerón dianteiro). O habitáculo debe sobrevivir a unha presión de 25 KN sen falla. Para o tanque de combustible, aplícanse 12´5 KN. Está permitida unha deformación máxima de 3 mm. Para o bordo do habitáculo, as cifras son de 10 KN e 20 mm. O morro debe resistir 40 KN durante 30 segundos sen falla.
En 2013, engadíronse probas de flexión nos aleróns máis estritas. Estas probas colocan un peso de 102 kg para comprobar que o alerón dianteiro non flecta máis de 10 milímetros cara abaixo, realizándose a proba nos extremos do alerón dianteiro (onde xa se realizaba con anterioridade) e agora tamén no nariz do morro.
Os sistemas eléctricos e de control a bordo, unha vez inspeccionadas ao comezo da tempada, non poderán ser modificados sen autorización previa. Están prohibidos os motores de arranque electrónicos e controis de lanzamento. Os computadores deben conter un sistema telemétrico de información de datos sobre accidentes.
Motor
Os motores de Fórmula 1 deben ser de aspiración natural, de catro tempos, de combustión interna a gasolina e con motor alternativo de pistóns circulares cun máximo de dúas válvulas de admisión e dúas de escape por cilindro. Desde, os motores deben ser V6 (6 cilindros en V a 90º) cunha cilindrada máxima de 1´6 litros.
O Veo de manivelas e o árbore de levas deben estar feitos de aceiro ou ferro fundido. O uso de materiais compostos de carbono para o bloque de cilindros, culata e pistóns, non está permitido. A velocidade de xiro do veo de manivelas debe estar limitada para que non exceda as 15.000 rpm.
Os motores son turboalimentados e con sistemas de recuperación de enerxía (ERS). O ERS non só acumulará enerxía nas freadas, senón que tamén sacará partido da calor residual do turbocompresor. Aportará 120 cabalos extra durante 33´3 segundos por volta, en lugar dos 60 durante 6,67 segundos que aportaba o KERS.
Debido a esta tecnoloxía híbrida, os novos motores usarán un 35% menos de combustible. Así, cada monopraza ten asignado 100 Kg. de combustible fronte á cantidade ilimitada da pasada tempada. Ademais, os motores deberán ser máis fiables, debido a que se reduce o número de propulsores permitidos para cada piloto a tan só cinco unidades, mentres que antes eran oito o máximo número de motores que se podían utilizar sen que comportase unha penalización.
A lonxitude variable de admisión e de escape están prohibidos. Tampouco están permitidos os sistemas de temporizado variable da apertura de válvulas. O sistema de escape só poderá ter unha saída central, que redirixirá os gases quentes para crear unha maior adherencia á pista.
Está prohibido que a presión do sistema de inxección de gasolina exceda os 500 bares. Só se permite un inxector de gasolina por cilindro. Tamén está prohibida a inxección dunha substancia nos cilindros que non sexa aire e combustible (gasolina).
Cambio de marchas
O cambio de marchas automático é considerado unha axuda para o piloto e non está permitido. Á hora de cambiar de marchas, o embrague e o acelerador non necesitan estar baixo o control do piloto.
Durante o inicio da carreira, só permítese realizar un cambio de marchas na saída antes de que o coche supere os 100 km/h. Deste xeito, calquera marcha debe ser capaz de acelerar de 0 a 100 km/h a 15.000 revolucións por minuto.
Repostos
Ningún competidor pode ter máis de dous coches dispoñibles para o seu uso en calquera momento durante unha carreira. Ningún piloto pode utilizar máis de cinco motores nun mesmo Mundial. Se un piloto usa máis de cinco motores, perderá dez prazas na grella de saída.
Difusores soprados
Desde o Gran Premio de Europa de 2011 os equipos xa non poden axustar o mapa de motor entre a sesión de clasificación e a carreira. A partir desta tempada, os sistemas de soprado quente e soprado frío a través dos difusores foron prohibidos.
Reabastecemento de combustible
A partir de, o reabastecimiento de combustible xa non está permitido durante a carreira, arrincando cada vehículo co depósito de combustible cheo.
Pneumáticos
Un só provedor de pneumáticos (actualmente Pirelli) fornece todos os pneumáticos a todos os equipos, estando esta norma vixente desde a tempada. Todos os pneumáticos deben utilizarse tal como fornécense polo fabricante sen ningún tipo de modificación ou tratamento. Os pneumáticos só se poden inflar con aire ou nitróxeno. Calquera proceso cuxa intención sexa reducir a cantidade de humidade no pneumático e/ou no seu gas de inflado está prohibido. Só está permitido usar elementos de arrequecemento sobre a superficie exterior do pneumático.
Hai seis tipos distintos de pneumático: catro opcións para seco, unha para choiva e outra intermedia. As catro opcións para seco son: 2 opcións de pneumáticos Prime (duro e medio) e 2 opcións de pneumáticos Option (brando e súper-brando). Os pneumáticos prime son máis duradeiros que os pneumáticos option, mentres que os pneumáticos option proporcionan máis agarre que os pneumáticos prime e polo tanto proporcionan un menor tempo de volta.
Cada composto diferénciase por unha cor diferente do logo de Pirelli no flanco lateral: vermello para o súper brando, amarelo para o brando, branco para o medio e prata para o duro, verde para os intermedios e azul para os de choiva. Ao comezo da tempada de, a opción de pneumáticos diferéncianse tamén por unha banda branca ao redor do bordo da lamia para mellorar a visibilidade. Esta solución temporal foi utilizada en Malaisia e a China antes de que a solución permanente dunha banda de cor que bordea o logo Pirelli, fóra adoptada para o resto da tempada.