cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karkemish
Historia da cidade
No ano 717 a.C., Karkemish é finalmente conquistada polo asirio Teglatfalasar, que tamén usaron a cidade como importante centro administrativo. Durante a época de Nabopolasar de Babilonia e do seu fillo, Nabucodonosor II (finais do século VII a.C.), os asirios sufriron unha serie de derrotas e perderon a súa capital Nínive, polo que intentaron retirarse primeiro a Harrán e posteriormente a Karkemish. Desde aí, os asirios preparáronse para unha última batalla (605 a.C.) contra os babilonios, onde contaron con axuda exipcia. A vitoria dos babilonios implicou a desaparición do imperio asirio e a conquista por parte de Babilonia de Karkemish, momento a partir do cal a cidade esmoreceu, sen que se rexistren máis sucesos de importancia asociados a esta.
Arqueoloxía de Karkemish
A pesar de que Karkemish era coñecida por referencias na biblia e en documentos exipcios e asirios, a súa localización correcta non foi descuberta ata 1876 por George Smith, xa que anteriormente se barallaron outras localizacións, como a confluencia do Chebar e o Éufrates ou a Hierápolis grega.
A investigación arqueolóxica de Karkemish estivo en mans do Museo Británico ata a primeira guerra mundial; nestas investigacións participou Thomas Edward Lawrence, o famoso Lawrence de Arabia.
1783
Outros
Historia ano a ano
Teresa Rivero
Teresa Rivero Sánchez-Romate, nada en Xerez da Fronteira en 1935, é unha empresaria española e expresidenta do Rayo Vallecano, sendo a primeira muller que chegou á presidencia dun club de fútbol da Primeira División.
Biografía
Filla dunha familia acomodada de Xerez da Fronteira, o seu pai Salvador Rivero Pastor era avogado e a súa nai Mª Pepa Sánchez-Romate Pemartín, de clase alta moi vinculada ao cultivo do viño con adegas como Rivero, Sánchez-Romate e Pemartín. Viviu xunto aos seus 6 irmáns na famosa praza da rúa San Marcos en Jerez. Vinculada ao Opus Dei, aos 21 anos coñeceu ao empresario José María Ruiz-Mateos, co que casou dous anos máis tarde. Con el trasladouse a Madrid en 1967.
É marquesa viúva de Olivara (título da Serenísima República de San Marino), polo seu matrimonio con José María. Foi recibida como dama divisera hijadalgo do Ilustre Solar de Tejada.
Teresa era gran afeccionada a tocar a guitarra, pero sempre tiña que deixalo a causa os seus numerosos embarazos. É nai de trece fillos (unha falecida) e dedicouse moitos anos a ser ama de casa.
Presidenta do Rayo Vallecano
Con 59 anos a súa vida cambiou radicalmente cando o seu marido, máximo accionista do Rayo Vallecano, nombrouna presidenta do club madrileño o 12 de xaneiro de 1994. Deste xeito, Teresa Rivero convertíase na primeira muller en presidir un club da Primeira División, malia recoñecer publicamente non tener ningún coñecemento sobre o mundo do fútbol.
Baixo o seu mandato o club viviu os mellores anos deportivos da súa historia, coa súa mellor tempada en Primeira (a 1999/00, na que foi catro xornadas líder da categoría), a súa mellor actuación na Copa do Rei (a 2000/01) e, sobre todo, chegando a participar na Copa da UEFA, onde acadou os cuartos de final.
Mostra do seu carisma, en 2004 os abonados do Rayo aprobaron en referendo que o Estadio de Vallecas tomase o seu nome.
Xa en febreiro de 2011, as 10 empresas máis importantes de Nueva Rumasa, entre elas o club que presidía, entraron en concurso de acredores. Debido á presión e ao abandono da afección vallecana, en maio os Ruiz-Mateos traspasaron as accións do club ao empresario Raúl Martín Presa.
Condena por fraude fiscal
En 2018 foi condenada a sete anos de prisión por fraude fiscal.
Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1976
miniatura|O británico James Hunt gañou o Campionato Mundial de pilotos de Fórmula 1, pilotando un McLaren
O Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1976 é o campionato anual número 27 de Fórmula 1 organizado pola Fédération Internationale de l'Automobile (FIA). Con 16 Grandes Premios no calendario, deu comezo o 25 de xaneiro, e rematou o 24 de outubro.
Nunha extraordinaria tempada moi politizada, o campionato mundial foi para James Hunt cun punto sobre Niki Lauda, aínda que Ferrari acadou o título de construtores. A controversia iniciouse en España, onde Hunt foi inicialmente descualificado do primeiro lugar, para darlle á carreira a Lauda, só que a decisión se revogou despois dunha apelación meses máis tarde. As seis rodas do Tyrrell confundiron aos escépticos gañando en Suecia, con Lauda terceiro e Hunt quinto.
Hunt gañou en Francia e, en Gran Bretaña, pero foi descualificado logo dunha denuncia de Ferrari, a carreira reiniciouse tras unha primeira volta accidentada, Hunt a reiniciou cun automóbil de recambio o que estaba en contra das normas. Lauda converteuse no gañador da carreira.
En Alemaña Lauda tivo un grave accidente no que estivo a piques de morrer a causa das feridas. Hunt gañou a carreira.
Niki Lauda, tivo que perder varias carreiras como consecuencia das lesións sufridas no accidente do Gran Premio alemán. Milagrosamente, Lauda volveu en Italia e rematou cuarto, onde Hunt, Jochen Mass e John Watson foron relegados á parte traseira da grella por presuntas infraccións das normas.
Hunt gañou no Canadá e nos EE.UU., pero Lauda púxose a tres puntos a falta da carreira final. No Xapón cunhas espantosas condicións meteorolóxicas gañou Mario Andretti, na segunda volta Lauda renunciou por mor das perigosas condicións meteorolóxicas, Hunt finalmente terminou terceiro e acadou o título.
A película de 2013 Rush baséase nesta tempada, céntrase na rivalidade entre James Hunt e Niki Lauda.
Pilotos e construtores
miniatura|right|[[Vittorio Brambilla pilotando un March 761 no Gran Premio de Alemaña de 1976.]]
Carreira 1: Brasil
Na carreira de apertura da tempada en Brasil no circuíto de Interlagos, en São Paulo, James Hunt logrou a pole position no seu McLaren seguido do campión do mundo Niki Lauda no seu Ferrari (que marcou o ton da tempada). Clay Regazzoni no segundo Ferrari tomou a dianteira no inicio da carreira. Regazzoni, Lauda, Hunt e o Shadow de Jean-Pierre Jarier loitaron na cabeza. Regazzoni e Jarier chocaron, e o primeiro tivo que entrar en boxes para a súa reparación. Lauda agora lideraba sobre Hunt e Jarier, pero Hunt estrelouse debido ao bloqueo do acelerador, e Jarier fixo o mesmo unha volta máis tarde logo de pasar sobre un pouco de aceite na pista. Polo tanto Lauda comezou a defensa do título cunha vitoria, con Patrick Depailler segundo no Tyrrell e Tom Pryce completando o podio no outro Shadow.
Carreira 2: Suráfrica
No Circuíto de Kyalami preto de Johannesburgo, Hunt logrou a pole position por segunda vez en dúas carreiras, xunto a Lauda de novo. Foi Lauda quen liderou na primeira curva, con Hunt descendendo ao cuarto posto detrás do seu compañeiro en McLaren Jochen Mass e Vittorio Brambilla no seu March. Hunt pasou a Mass, e logo de cinco voltas pasou a Brambilla para ser segundo. Lauda liderou de principio a fin para gañar de novo, con Hunt segundo e Mass terceiro ambos con McLaren.
Carreira 3: Gran Premio do oeste dos Estados Unidos
Regazzoni logrou a pole position con Depailler segundo, deixando a Hunt e Lauda na segunda fila. Os catro primeiros mantiveron as súas posicións na saída, e case de inmediato Regazzoni comezou a afastarse. Hunt intentou pasar a Depailler polo segundo posto; chocaron; Hunt quedou fóra, Depailler saíu desviado e Lauda púxose segundo. Depailler mantívose terceiro ata que un trompo fíxolle perder postos, pero remontou ata o quinto, e estaba de volta no terceiro lugar logo de que o Shadow de Pryce, e Jody Scheckter no segundo Tyrell retiraranse logo dos fallos no eixe de transmisión e na suspensión respectivamente. Regazzoni dominou ata a vitoria, con Lauda completando o 1-2 para Ferrari e Depailler terceiro.
Carreira 4: España
Cando comezou a tempada europea no circuíto do Jarama, preto de Madrid, había un gran tema de conversación, o equipo Tyrrell presentou o o novo P34 de seis rodas para Depailler. Depailler estaba no ritmo e foi o terceiro clasificado, detrás de Hunt e Lauda. Lauda venceu unha vez máis a Hunt na liña de saída e liderou durante o primeiro terzo da carreira. Depailler, logo dun comezo lento, corría cuarto detrás de Mass cando fixo un trompo e chocou con problemas de freos. Xusto antes de metade de carreira, os McLaren de Hunt e Mass atopado outro ritmo e pasaron a Lauda, pero cara ao final da carreira, Mass tivo que retirarse cun fallo de motor. Hunt logrou a súa primeira vitoria da tempada, con Lauda segundo e Gunnar Nilsson no Lotus terceiro.
Logo da carreira, Hunt foi descualificado porque o seu McLaren atopouse que era demasiado ancho. McLaren apelou, dicindo que isto se debera á expansión dos pneumáticos durante a carreira, e dous meses logo da carreira, Hunt foi restituído.
Carreira 5: Bélxica
A quinta carreira foi no circuíto de Zolder, preto da fronteira belga-holandesa. Ferrari ocupou a primeira fila, con Lauda na pole xunto a Regazzoni. Lauda liderou desde o inicio, con Hunt segundo pero, pronto Regazzoni recuperou o segundo posto. Os Ferrari distanciáronse, e Hunt caeu ao sexto posto, por detrás de Jacques Laffite no Ligier e os dous Tyrrell de seis rodas, antes de retirarse finalmente cun fallo na transmisión. Depailler tamén se retirou cando o seu motor explotou. Lauda gañou, e Regazzoni completou unha dominante 1-2 para Ferrari, con Laffite logrando o seu primeiro podio.
Carreira 6: Mónaco
Nas glamourosas rúas de Monte Carlo, Lauda logrou a pole con Regazzoni a seu lado na primeira fila de novo. Lauda liderou na primeira curva, e xa non o abandonaría ata o final. Ronnie Peterson no March colocouse segundo, e permitiu a Lauda afastarse aguantando a Regazzoni e os dous Tyrell. Nun terzo da carreira, Regazzoni quedou nun camiño de escape debido ao aceite na pista, e Peterson fixo un trompo e estrelouse na seguinte volta, debido á mesma razón. Isto deixou a Scheckter segundo e terceiro a Depailler pero Regazzoni remontaba desde atrás e pasou a Depailler. Pero estrelouse a 5 voltas do final mentres perseguía a Scheckter, asegurando así que ambos coches de seis rodas estiveran no podio detrás de Lauda.
Carreira 7: Suecia
Scheckter logrou a pole en Suecia en Anderstorp, a primeira para o Tyrrell P34, con Mario Andretti no Lotus segundo e Chris Amon nun incrible terceiro posto na grella no Ensign. Andretti tomou a dianteira no inicio, pero retirouse cun fallo de motor en torno aos dous terzos de carreira. Os seis rodas pasaron a dominar (para desgusto dalgúns dos outros equipos) e terminaron 1º e 2º, con Scheckter gañador. Amón perdeu un posible podio por un fallo na suspensión. Como resultado, o terceiro lugar foi para o consistente Lauda. Con Hunt quinto Scheckter estaba agora no segundo lugar nos puntos do campionato do mundo.
Carreira 8: Francia
A carreira francesa tivo lugar no circuíto de Paul Ricard no sur de Francia, con Hunt na pole e Lauda segundo, con Depailler terceiro, demostrando a forte forma de Tyrrell. Lauda venceu á Hunt na saída como de costume, e liderou as primeiras voltas ata que o seu motor fallou. Hunt pasou a liderar con Regazzoni preto, pero o motor Ferrari de Regazzoni tamén fallou. Cos Ferrari fóra, calquera desafío á Hunt evaporouse, e Hunt gañou con Depailler segundo. Scheckter foi terceiro ata que se retirou con problemas no motor, deixando a John Watson terceiro co Penske que lograba o seu primeiro podio.
Carreira 9: Reino Unido
Os afeccionados británicos atoparan un novo heroe en Hunt, pero foi Lauda, o que logrou a pole en Brands Hatch, superando ao heroe local Hunt que foi segundo, Andretti mostrando o ritmo do Lotus foi terceiro. Ao comezo, Regazzoni comezou como un foguete e púxose inmediatamente a segundo, retando a Lauda. Os dous tocáronse, e Regazzoni trompeou. Foi golpeado por Hunt e Jacques Laffite pero o resto librou do accidente. Pero, había demasiados restos na pista e a carreira suspendeuse. Os comisarios da carreira anunciaron que non permitirían participar a ningún piloto no reinicio a menos que estivesen no seu coche orixinal, e que acabaran a primeira volta da carreira inicial. Isto significaba que os coches de reposto non se podían utilizar, e os pilotos que non regresaran a boxes ao final da primeira volta non se lles permitiría reiniciar.
Durante o debate os mecánicos de McLaren lograron reparar o danado McLaren que Hunt utilizara no inicio. Malia non lograr completar a primeira volta, Hunt non necesitaba o coche de substitución, o temor a posibles problemas co público levou aos comisarios a ceder e permitir a Hunt tomar parte no reinicio. Regazzoni e Laffite tamén saíron na reanudación, aínda que nos mulettos, arriscándose a unha posible exclusión logo da carreira.
Non houbo problemas na reanudación, Lauda liderou diante de Hunt e Regazzoni na primeira curva. Os tres primeiros seguiron sen cambios ata mediados de carreira ata que Regazzoni retirouse cun problema co cambio, deixando a Scheckter terceiro. Lauda liderou comodamente ata que el tamén sufriu problemas na caixa de cambios, e heroe local Hunt tomou a dianteira a 15 minutos para o final, para delirio dos afeccionados locais. Hunt gañou, con Lauda segundo e Scheckter terceiro.
Logo da carreira, Ferrari, Tyrrell e o equipo Fittipaldi apelaron contra Hunt porque se lle permitira participar no coche de reserva. Ferrari levou o asunto á FIA (era irónico xa o seu propio piloto, Regazzoni comezou cun coche de reposto, aínda que se retirou), e dous meses máis tarde, Hunt foi descualificado e déuselle a vitoria a Lauda. Scheckter foi segundo, e Watson tivo o outro lugar do podio, e o dúas veces campión Emerson Fittipaldi conseguiu o sexto lugar e un punto.
Carreira 10: Alemaña
Había preocupación pola seguridade dos pilotos no Gran Premio de Alemaña de 1976 disputado na lendaria pista de Nordschleife. A sección montañosa de Nordschleife en Nürburgring tiña 23 quilómetros de longo, case 3 veces máis que o circuíto de Interlagos, o seguinte circuíto máis longo no calendario e 7 veces máis que o circuíto urbano de Mónaco. En última instancia, todos os pilotos decidiron correr, e non foi ningunha sorpresa que Hunt e Lauda estiveran na primeira fila, o piloto británico na pole, con Depailler á fronte da segunda fila. Ao comezo, nunha pista mollada, pero secándose, unha vez máis foi Regazzoni o que comezou mellor, mentres Lauda saíu lento e perdeu unha gran cantidade de postos. Regazzoni foi líder diante de Hunt, pero fixo un trompo e caeu ao cuarto posto. Ao final da primeira volta, máis de oito minutos logo do inicio da carreira á maioría dos pilotos decidiron entrar en boxes para poñer os pneumáticos de seco. Isto deixou ao McLaren de Mass liderando sobre Gunnar Nilsson. miniatura|250px|left| Regazzoni pilotando o [[Ferrari 312T en Nürburgring en 1976.]]
Na segunda volta, Lauda perdeu o control a gran velocidade, sospéitase que debido a un fallo na suspensión traseira, e estrelouse contra as barreiras antes de rebotar e volver de novo á pista, o coche incendiouse. O coche foi golpeado polo Hesketh de Harald Ertl e o Surtees de Brett Lunger. Os dous pilotos de inmediato baixáronse dos seus coches para axudar, xunto a Arturo Merzario de Wolf - Williams, e Guy Edwards que tamén pararon. Os tres sacaron a Lauda fora do coche en chamas, e a carreira detívose. Lauda foi enviado ao hospital con queimaduras graves e loitaba pola súa vida. miniatura| [[Hans-Joachim Stuck pilotando para o equipo March no Gran Premio de Alemaña]]
A carreira reiniciouse, cos postos de partida que deixaran baleiros Lauda, Ertl e Lunger. Hunt liderou a reiniciada carreira con Regazzoni segundo, pero isto non durou moito Regazzoni trompeou e perdeu postos, Depailler golpeou as barreiras ao tratar de evitalo. Isto deixou á Hunt cunha gran vantaxe por diante de Carlos Pace no Brabham, o equipo Brabham mostrando velocidade. Pronto, Scheckter púxose segundo, e a Pace pasouno un recuperado Regazzoni. Hunt logrou a vitoria por diante de Scheckter, e Mass completou o podio ao pasar a Pace despois de que Regazzoni trompeara (de novo).
Coa vitoria decisiva de Hunt no máis longo dos circuítos de carreiras, e logo de 49 anos aloxando carreiras de Gran Premio, o Gran Premio de Alemaña de 1976 foi o último Gran Premio no vello Nürburgring. O Gran Premio de Alemaña trasladouse máis ao sur a Hockenheim e o Gran Premio non regresou a Nürburgring ata no circuíto de 4´542 km de nova construción.
Carreira 13: Italia
Despois do Gran Premio de Holanda, con Hunt aparentemente a só dous puntos por detrás de Lauda, o campionato parecía ser un xogo de nenos para el. Pero entón chegou a asombrosa noticia de que Lauda volvería para as catro últimas carreiras da tempada (foi tan inesperado que Ferrari tivo que correr con tres coches para Lauda, Regazzoni, e para o substituto de Lauda Carlos Reutemann), só seis semanas logo do seu accidente.
A carreira celebrouse no modificado circuíto de Monza, Laffite logrou a pole na clasificación, co seis rodas de Scheckter ao lado e Pace terceiro. Lauda foi quinto, e Hunt, xunto con Watson e Mass foron penalizados e enviados aos últimos postos debido ás irregularidades no combustible. Ao comezo, Scheckter liderou por diante de Laffite e Depailler con Lauda no centro da pista, pero pronto Peterson pasou ao ataque e tomou a dianteira logo de 14 voltas. Peterson tamén atacou e levou a Regazzoni con el, e pronto o suízo foi terceiro. Scheckter perdeu posicións, e os catro primeiros Peterson, Depailler, Regazzoni e Laffite marchaban xuntos. Hunt trompeou tratando de remontar, e Depailler perdeu postos con problemas no motor. Peterson logrou a súa primeira vitoria en dous anos, con Regazzoni segundo, Laffite terceiro, e Lauda nun incrible cuarto posto.
Carreira 15: Estados Unidos
A penúltima carreira foi nos EE.UU. en Watkins Glen, Nova York, un circuíto similar (e próximo) a Mosport Park, era rápido e pintoresco, cunha serie de longas e amplas curvas. Hunt logrou a súa oitava pole da tempada, co seis rodas de Scheckter ao lado, e Peterson terceiro. Como era de esperar, Scheckter tomou a dianteira no inicio, con Hunt e Brambilla seguíndoo. O dous primeiros distanciáronse e loitaron, Hunt pasou a Scheckter a metade de carreira e Scheckter devolveulle o favor un par de voltas máis tarde. Hunt tomou o liderado de novo a 14 voltas do final e gañou, Scheckter tivo que conformarse co segundo lugar. Os March foron de novo incapaz de manter o ritmo, e deixaron a Lauda lograr un podio asombroso, superando a Mass no segundo McLaren.
Carreira 16: Xapón
O campionato decidiríase no Xapón no Fuji Speedway, preto de Toquio, Lauda avantaxaba a Hunt por tres puntos. Na cualificación, Hunt obtivo o segundo posto, pero Lauda estaba xusto detrás terceiro, Andretti logrou a pole para Lotus. O día da carreira, choveu moito, o tempo era terrible coa pista chea de auga e unha choiva torrencial. Algúns dos pilotos protestaron, dicindo que a carreira era demasiado perigosa nesas condicións. Hunt por unha vez tivo un bo comezo, e tomou a dianteira a Andretti. Ao final da segunda volta, Lauda entrou en boxes e retirouse, dicindo que as condicións eran demasiado perigosas. Emerson Fittipaldi e Carlos Pace tamén se retiraron. Na parte dianteira, Hunt era líder pero pronto foi desafiado por Brambilla ata que o italiano trompeou e abandonou a loita. A mediados da carreira, Mass saltara ata segundo posto detrás do seu compañeiro de equipo e actuou como un amortecedor de protección, pero estrelouse. Hunt lideraba sobre Depailler e Andretti, pero pronto comezou a sufrir o desgaste dos pneumáticos, ambos pilotos pasárono a 11 voltas do final. Isto aínda valíalle, Hunt era terceiro e necesitaba só tres puntos para converterse en campión do mundo, porque tiña máis vitorias que Lauda. Pasou a ser segundo cando os pneumáticos de Depailler desfaleceron e sufriu unha picada, pero pronto Hunt tamén sufriu a mesma sorte e tivo que entrar en boxes. Andretti lideraba agora, con Alan Jones co Surtees segundo, terceiro Regazzoni, Depailler cuarto e Hunt quinto. Cos vellos pneumáticos gastados, Jones e Regazzoni loitaban só para salvar os seus pneumáticos, e primeiro Depailler, e logo Hunt pasáronos a só dúas voltas do final. Andretti gañou, conseguindo a súa primeira vitoria en cinco anos, con Depailler segundo, e Hunt en terceiro lugar o que quería dicir que el era o campión do mundo de F1 de 1976.
Calendario de Grandes Premios
O campionato de pilotos foi gañado por James Hunt por diante de Niki Lauda, que perdeu dúas carreiras, como resultado dunha lesión sufrida nun accidente no Gran Premio de Alemaña.
FC Fribourg
O FC Fribourg é un club de fútbol suízo da cidade de Friburgo, no cantón homónimo. Fundouse en 1900 e compite na 1. Liga.
Filipo o Árabe
Marcus Iulius Philipus naceu no 204, en Trachonitide, preto da actual Damasco. Pasou á historia co nome de Filipo I, ou Filipo o Árabe. Gobernou o Imperio Romano entre os anos 244 a 249.
Filipo como soldado
No ano 230 casou con Marcia Otacilia Severa e tivo un fillo ao que lle deron o nome de Marcus Iulius Severus Filipus. Durante a campaña en Oriente contra os persas do emperador Gordiano III, distinguiuse en parte axudado polo seu irmán Xulio Prisco. Á morte de Temiseteo, e apoiado polo exército, é nomeado prefecto do pretorio polo emperador. Dende aquel intre tenta poñer en dúbida a capaciade do emperador para as operacións militares que se estaban a realizar, e as tropas terminan asasinando a Gordiano III e nomeando emperador a Marco Xulio Filipo.
Filipo como emperador
miniatura|esquerda|200px|Busto de Filipo o Árabe. no anverso dunha [[Moeda da Antiga Roma|moeda do seu tempo (antoniniano)]] Envía cartas ó Senado, comunicándolles a morte do emperador, e o seu nomeamento por parte das lexións. O Senado despois dalgunhas dúbidas, noméao emperador, a súa muller Marcia augusta e ao seu fillo césar. Tralo pago dun tributo, e da renuncia a Armenia e Mesopotamia, o rei de Persia Sapor I, consegue a paz en Oriente. Nomea o seu irmán Xulio Prisco reitor do Oriente, dálle o nome de Philipopolis á súa cidade natal e volve a Roma.
No 245, os carpios fan incursións no Danubio. Filipo leva a campaña persoalmente e consegue vencelos no 247. Trala vitoria, nomea o seu fillo augustus e o seu sucesor.
Como construtor, Filipo embeleceu Roma con grandes edificios, creou o lacus do Trastevere e reparou numerosas calzadas en diversas provincias do Imperio.
Con el celébrase o primeiro milenio da fundación da cidade de Roma, con grandes xogos, entre os que destacaron os do Centenario, ou Ludi Saeculares, que resultaron particularmente fastuosos pola gran cantidade de animais e gladiadores que tomaron parte neles.
Pouco despois comezan a xurdir pretendentes ó trono en diversas provincias do Imperio. No 248, as lexións de Oriente nomean emperador a Pupieno, pero rapidamente son sometidos. No Danubio, as lexión de Panonia e Moesia nomean a Claudio Marino Pacatiano.
Morte de Filipo
Filipo envía ó Danubio a Quinto Trajano Decio, xeneral de orixe panonia e senador, en contra de Pacatiano. Pero as tropas, ó saber da súa chegada, matan a Pacatiano e nomean a Decio Augusto I. Este acepta e leva as tropas cara a Italia. Filipo sae coas súas tropas ó encontro. En Verona ten lugar a loita entre as dúas forzas, na que Filipo o Árabe morre e o seu fillo é capturado e asasinado. Decio é entón proclamado emperador polo Senado.
Pólvora
miniatura|200px|dereita| Formas diferentes dos grans de pólvora, cada unha coa súa función. A pólvora é unha substancia explosiva utilizada principalmente como propulsor de proxectís nas armas de fogo, e como propulsor e con fins acústicos nos xogos pirotécnicos.
A primeira pólvora fabricada é a denominada pólvora negra, que está composta de determinadas proporcións de carbón, xofre e nitrato de potasio. A máis popular ten 75 % de nitrato de potasio, 15 % de carbono e 10 % de xofre (porcentaxes en masa/masa). Actualmente utilízase en pirotécnicos e como propelente de proxectís en armas antigas. As modernas pólvoras están baseadas en explosivos, como o TNT, que con diversos elementos reduce a súa velocidade de combustión a fin de lograr un efecto de propelente antes que un efecto explosivo puro.
As vantaxes das pólvoras modernas son o seu baixo nivel de fume, baixo nivel de depósito de produtos de combustión na arma e a súa homoxeneidade, o que garante un resultado consistente, co que aumenta a precisión dos disparos.
Historia
miniatura|200px|esquerda|Fórmula Chinesa da Pólvora c. [[1044.]] A pólvora foi inventada na China para facer fogos artificiais e armas, aproximadamente no século IX de nosa era, aínda que non concibiron as armas de fogo como nós as coñecemos. Os gregos e os árabes introducírona en Europa ao redor do 1200.
É probábel que a pólvora se introducise en Europa procedente do Oriente Próximo. A primeira referencia á súa fabricación en Europa atópase nun documento de Roger Bacon, a Epistola de secretis operibus Artis et Naturae, et de nullitate Magiae (ca. 1250). Neste texto lemos:
Berthold Schwarz, un monxe alemán, a comezos do século XIV, pode ser o primeiro en empregar pólvora para impulsar un proxectil, aínda que parece ser que por esa mesma época os árabes xa a usaron con ese mesmo fin na Península Ibérica, segundo se desprende das crónicas do rei Afonso XI de Castela. O seguinte parágrafo corresponde á crónica do rei Afonso XI sobre o sitio de Alxeciras (1343), e é a primeira referencia escrita do emprego da pólvora con fins militares, aínda que hai quen sostén que esa mesma substancia xa fora utilizada, tamén polos árabes, na defensa da cidade de Niebla (provincia de Huelva) cando foi cercada por Afonso X o Sabio, case un século antes.
Sexan cales foren os datos precisos e as identidades dos seus descubridores e primeiros usuarios, o certo é que a pólvora se fabricaba en Inglaterra en 1334 e que en 1340 Alemaña contaba con instalacións para producila.
Foi o único explosivo coñecido até o descubrimento do denominado ouro fulminante, un poderoso explosivo utilizado por primeira vez en 1628 durante as contendas bélicas que se desenvolveron no continente europeo.
Quimicamente, o carbón e o xofre arden grazas ao nitrato potásico, que é o comburente, pois fornece o osíxeno para a combustión. Pódese empregar nitrato sódico (nitro de Chile), pero é higroscópico (condensa sobre si a humidade ambiente). Tamén hai outra pólvora comunmente usada, que no canto de nitrato potásico leva clorato potásico (KClO3), cuxo uso se dá en pirotecnia. O clorato de potasio non é moi higroscópico e funciona mellor que o nitrato de potasio, pero a combustión xunto ao carbón e ao xofre faise moito máis rapidamente, sendo case explosiva; por iso úsase en pirotecnia. As cantidades de cada compoñente son: 50% KClO3, 35% carbón e 15% xofre. O xofre axuda na combustión, porque cando se queima, prodúcese dióxido e trióxido de xofre, SO2 e SO3, e ao xuntarse con moléculas de auga procedentes, non da combustión, senón da humidade, prodúcense ácido sulfúrico (H2SO4) e sulfuroso (H2SO3), que reaccionan violentamente co clorato de potasio, facendo que se descompoña moi rapidamente.
Malia que aínda se poida atopar este tipo de pólvora para os fins descritos anteriormente, esta foi desprazada pola pólvora nitrocelulósica ou sen fume na última década do século XIX, substituíndoa totalmente polas notábeis vantaxes que tiña sobre a outra. A vantaxe que influíu con maior forza para cambiar dunha pólvora a outra foi o nulo residuo que deixaban na ánima do canón as novas pólvoras sen fume. Isto foi unha gran vantaxe, xa que se podían disparar centos de disparos sen ter que limpar o canón.
Datos científicos
Quimicamente, o carbón e o xofre arden grazas ao nitrato potásico, que é o comburente, pois subministra o osíxeno para a combustión. Pódese empregar nitrato de sodio, pero é higroscópico (condensa sobre si a humidade do ambiente). Tamén hai outra pólvora usada comunmente, que en vez de nitrato potásico, leva clorato de potasio (KClO3), que é de uso común en pirotecnia.
O clorato de potasio non é higroscópico e funciona mellor que o nitrato de potasio, pero a combustión xunto ao carbón e ao xofre faise moito máis rapidamente, sendo case explosiva; por iso se emprega en pirotecnia. As cantidades de cada compoñente son: 50 % KClO3, 35 % carbón e 15 % xofre. O xofre axuda na combustión, porque cando se quema, prodúcese dióxido e trióxido de xofre, SO2 e SO3, e ao xuntárense con moléculas de auga procedentes, non da combustión, senón da humidade, prodúcense ácido sulfúrico (H2SO4) e sulfuroso (H2SO3), que reaccionan violentamente co clorato de potasio, facendo que se descompoña moi rapidamente.
Aínda que se pode atopar este tipo de pólvora para esas fins, esta foi desplazada pola pólvora nitrocelulósica ou sen fume na última década do século XIX, substituíndoa totalmente polas notables vantaxes que tiña sobre a outra.
Castelanización
A castelanización (castellanización) é o termo dado ao proceso polo cal un lugar ou unha persoa é influenciada pola cultura castelá ou un proceso de cariz cultural ou lingüístico polo cal algo ou alguén torna castelán. A castelanización maniféstase principalmente polo uso da lingua castelá. En España, o termo designa o feito de que un territorio, a súa cultura e os seus habitantes deveñan influenciados pola cultura castelá ou por un proceso lingüístico diglósico no que a lingua formal ou socialmente percibida como preponderamte é a castelá, Por extensión, trala castelanización sociopolítica de España, a castelanización caracterízase polo consumo e adopción da comida, música e tradicións españolas fóra de España. Nas antigas colonias españolas, o termo tamén é usado no ámbito lingüístico para o proceso de substitución das linguas indíxenas de América polo castelán.
Historia
En España, o termo castelanización pode referirse á absorción cultural e lingüística dos guanches, pobo bérber indíxena das illas Canarias, que foron conquistadas polos españois no século XV.
O termo tamén se utiliza para describir o proceso histórico mediante o cal os falantes de linguas minoritarias españolas como o éuscaro, o catalán, o asturiano, o aragonés ou o galego están lingüisticamente asimilados e abandonan progresivamente a súa lingua para comezar a falar castelán. Este proceso foi e continúa sendo moito máis acentuado nos casos do asturleonés e ao aragonés.
Castelanización en Galicia
A distinción entre lingua e dialecto revela a súa problemática en casos como o do galego, que nalgún momento ao longo da historia foi considerado un dialecto por persoeiros intelectuais do talle de Juan Valera ou Pardo Bazán, non só no sentido de variante dun sistema lingüístico xunto co portugués, senón, nun senso político, de fala rexional, supeditada ao castelán para os usos formais. A pretendida dialectalización do galego como fala propia dos españois de Galicia pretende profundar na separación entre o galego e o portugués e concederlle só unha proximidade anecdótica e testemuñal dun remoto pasado común.
Denantes de calquera proceso de castelanización, o galego, de ser considerado un dialecto no canto dun idioma de seu, seríao do portugués, concedendo a este a categoría de idioma como variante culta evolucionada do tronco común medieval galego-portugués, malia que o portugués naceu da fala romance xurdida no territorio da antiga Gallaecia. Desa proximidade xeográfica, histórica e cultural provén a actual semellanza estrutural, en termos de intercomprensión entre o portugués e o galego modernos. Con todo, o propio portugués houbo ser absorbido pola lingua castelá, ou polo menos chegar á mesma consideración de dialecto que se lle ten dado ao galego, non fose o acaso histórico da fundación do reino de Portugal por Afonso Henriques, que deu inicio á conquista dos territorios do sur, ata o Algarve. Esta configuración do que se convertería no actual estado portugués deu forza política ao "dialecto portugués" fronte ao "galego-portugués" aquén do río Miño para impoñerse só a primeira como lingua culta. Con todo, o grao de intelixibilidade entre o portugués e o castelán (89%) é superior ao do castelán co catalán (85%), mesmo formando parte ambas as dúas linguas do mesmo estado español.
Debido á castelanización, o galego até hoxe segue a perder pulo en detrimento do castelán. Malia os esforzos para reavivar o gusto pola lingua entre os galegos, son cada vez máis os galegos monolingües en castelán. O galego, aínda que non estea en risco de extinción, está nunha clara situación de diglosia perante o castelán. Existe unha abondosa presenza de institucións e plataformas que loitan pola supervivencia desta lingua, como é o caso da plataforma Queremos Galego!, A Mesa pola Normalización Lingüística e da propia Real Academia Galega (RAG), que unen esforzos para difundir esta lingua que perde cada vez máis terreo fronte o castelán, en gran parte pola progresiva quebra na transmisión xeracional do galego, o que certifica a importancia do compromiso da poboación neofalante no futuro da lingua.
Debido ao asentamento de colonos galegos no sur de da Coroa de Castela, algúns dos apelidos galegos máis frecuentes foron castelanizados e popularizáronse fóra do reino de Galicia.
Castelanización do aragonés e do asturiano
O proceso de castelanización das linguas aragonesa e asturiana, é un exemplo paradigmático de dialectalización dun idioma, que consiste na adopción de formas, xiros e termos propios das linguas aragonesa ou asturiana, neste caso, pola castelá, polo que se produce unha perda de léxico autóctono, substituído polo castelán, paralela a un aumento de rexionalismos (aragonesismos ou asturianismos) que pasan a formar parte da propia lingua castelá falada en territorios de predominio histórico do aragonés ou do asturiano.
Mecanismos de substitución lingüística
A substitución lingüística depende do cambio na frecuencia do emprego dos usos lingüísticos pertencentes a un sistema lingüístico polos doutro. As variables que inflúen nesta substitución son moitas e máis ou menos coercitivas, como a xeografía, a poboación (migracións e natalidade), a percepción de prestixio, a escola, os medios de comunicación, ou a imposición directa etc.), de difícil estudo e cuantificación.
A substitución é máis fácil entre idiomas da mesma familia lingüística e de fácil intercomprensión, caso do aragonés e do castelán, pero tamén pode atoparse entre diferentes familias. Calquera substitución pasa por unha comprensión previa. Só se pode adquirir o uso dunha lingua se se entende esa lingua, aínda que apenas se deba a ruídos (conxunto de interferencias físicas e psicolóxicas que deforman a mensaxe).
1784
Mortes
miniatura|Mapa do Reino de Galicia de 1784.
Outros
Historia ano a ano
FC Martigny-Sports
O FC Martigny-Sports é un club de fútbol suízo da cidade de Martigny, no cantón de Valais. Fundouse en 1917 e compite na 1. Liga.
Estadio
O FC Martigny-Sports xoga de local no Stade d'Octodure, con capacidade para 2.500 espectadores.
Jonathan Araujo
Jonathan Araujo Made, nado o 19 de xullo de 1996 en San Cristóbal, é un xogador dominicano de baloncesto profesional.
Traxectoria profesional
O 9 de agosto de 2018, anunciouse a súa fichaxe polo Leyma Coruña da Liga LEB Ouro.
Rita Guerra
Rita Guerra, nada en Lisboa o 22 de outubro de 1967, é unha cantante de pop portuguesa.
Traxectoria
Criouse na súa cidade natal. Competiu moitas veces na pre-selección nacional portuguesa para o Festival de Eurovisión. Foi á preselección por vez primeira en 1992 coa canción "Meu amor inventado em mim", quedando en segundo lugar. Finalmente participou no Festival da Canción de Eurovisión 2003 en Riga (Letonia), acabando en 22º posición con 13 puntos. Para Rita foi moi difícil cantar esa noite porque o día antes da competición o seu irmán morrera a causa de cancro.
258
Outros
Historia ano a ano
La Cítara
Historia e características
Subtitulada Revista semanal científico-literaria, apareceu a principios de abril de 1882. O propietario e director era Néstor Pardo Torrentera. Entre os seus redactores figuraron Máximo Leyes Posse (até agosto) e Lisardo Barreiro. En xaneiro de 1883 foi denunciada ante os tribunais polo Fiscal de Imprenta da Coruña
Trasande, Barcala, A Estrada
Trasande é un lugar da parroquia de Santa Mariña de Barcala no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Segundo o INE en 2010 tiña 35 habitantes dos cales 20 eran mulleres e 15 eran homes.
The Downward Spiral
The Downward Spiral (tamén coñecido coma Halo Eight) é o segundo álbum da banda estadounidense de rock industrial Nine Inch Nails, editado o 8 de marzo de 1994 a través do selo Nothing Records. Trátase dun álbum conceptual que detalla a destrución dun home, dende o comezo da súa "espiral descendente" ata o seu suicidio. The Downward Spiral ten elementos de metal industrial, techno e música metal, a diferenza das influencias dance de Pretty Hate Machine.
Aralia
A aralia (Aralia spinosa) é un arbusto araliáceo, nativo do leste de América do Norte, de Nova York a Florida, cultívase como ornamental no Canadá e Europa Occidental. Ten entre 2 e 4 m de altura, co talo espiñento, follas grosas de entre 70 e 120 cm de longo, flores pequenas (5 mm) en corimbo e froitos negros de entre 6 e 8 mm de diámetro que madurecen a comezos do verán.
267
Outros
Historia ano a ano
IV Asemblea Agraria de Galicia
A IV Asemblea Agraria de Galicia celebrouse en Ribadavia o 9 e 11 de novembro de 1912.
Historia e características
Ten unha importante participación Acción Gallega. Hai moita presenza de organismos oficiais. Non hai conclusións de carácter político e mantense nun segundo plano a cuestión foral. Solicítase a nacionalización das vías férreas, pídese un ensino agrícola ambulante e recoméndase ás sociedades agrarias que se acollan á Lei de Sindicatos de 1906. Basilio Álvarez perdeu a batalla por converter a revista Acción Gallega no voceiro oficial das Asembleas e fixo un discurso no que criticou a liña técnica de Juan Rof Codina.
Antípodas
miniatura| En xeografía, o antípoda ou os antípodas (do grego ἀντίποδες, plural de antipous (ἀντίπους), "cos pés en fronte (dos nosos)", anti- "oposto" e pous "pé") é o lugar da superficie terrestre diametralmente oposto a outro dado, é dicir, o lugar da superficie terrestre máis afastado.
Descrición matemática
Se a forma da Terra se aproxima a unha esfera ou a un esferoide, o antípoda dun punto situado nas coordenadas xeográficas (latitude e lonxitude) (θ, φ) pode escribirse (θ ± 180 °, −φ), ou (−θ, φ ± 180 º).
A liña recta que une ambos os puntos atravesa o centro do planeta. O percorrido máis curto posible entre ambos, sobre a superficie, é duns 20 000 km.
Etimoloxía
O vocábulo aparece en Timeo, de Platón, xa referido á superficie da Terra, para explicar a relatividade dos vocábulos "sobre" e "baixo". O termo foi tomado por Aristóteles (De caelo 308a.20), Estrabón, Plutarco e Dióxenes Laercio e foi adoptado en latín como antipodes.
Rioseco, Calvos de Randín
Santa Mariña de Rioseco é unha parroquia do concello ourensán de Calvos de Randín na comarca da Limia. En 2007 tiña 87 habitantes (46 homes e 41 mulleres), 10 menos ca en 2000. Ten tres entidades de poboación.
Río Guadarrama
260px|miniatura|O Guadarrama en [[Galapagar.]] O río Guadarrama é un afluente do Texo que nace na Comunidade de Madrid (España), á que atravesa nos seus cursos alto e medio. Entra no seu curso baixo na provincia de Toledo, onde desemboca despois de percorrer 131,8 km. Ten a súa orixe no val da Fuenfría, a uns 1900 m de altitude, dentro do termo municipal de Cercedilla (Madrid), na ladeira sur da serra de Guadarrama (sistema Central). Percorre ambas as provincias nun trazado moi axustado á vertical norte-sur.
O seu curso medio atópase protexido dentro do Parque Rexional do Curso Medio do río Guadarrama e a súa contorna, un dos tres parques rexionais da Comunidade de Madrid. A superficie da súa conca é de 1708 km² e nela atópase o Aulencia, que discorre integramente pola Comunidade de Madrid. Este é o seu principal afluente e fornece de augas ao encoro de Valmayor, o segundo de maior capacidade da rexión madrileña. Os restantes afluentes son arroios e regatos de curto percorrido.
Premio María Casares ó mellor texto adaptado ou traducido
Os galardóns
Os Premios María Casares galardoaron na categoría de mellor texto adaptado ou traducido os e as seguintes profesionais:
As profesionais máis premiadas
Avelino González e Quico Cadaval conseguiron o galardón en cinco ocasións. En catro foi Ánxeles Cuña ,e en tres fixérono Begoña Muñoz e Olga Nogueira. Ademais, Fina Calleja obtívoo por dúas veces.
Delta K
O Delta K é un foguete espacial dos estadounidense usado como etapa de varios foguetes Delta.
Características
O Delta K é usado exclusivamente como etapa doutros foguetes da familia Delta, como o Delta 4925 e Delta 5920. Usa tetróxido de nitróxeno e Aerozine-50 como propelentes e ten un pulo de 43,63 kN, cun impulso específico de 319 segundos.
Kurashiki
Kurashiki (倉敷市, くらしきし, Kurashiki-shi) é un concello da prefectura de Okayama no Xapón. Está situado sur da prefectura, na rexión de Chūgoku, na illa de Honshu. Ten 354,72 km² de superficie e unha poboación de 473.791 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 1.340 hab./km².
O concello de Okayama limita cos concellos de Asakuchi, de Yakage, de Sōja, de Okayama, de Hayashima e de Tamano.
Stand Watie
Stand Watie, nado en Calhoun, Xeorxia o 12 de decembro de 1806, e finado no Condado de Delaware, Oklahoma o 9 de setembro de 1871, coñecido como Standhope Uwatie, Degataga (en ᏕᎦᏔᎦ, "manterse firme"), e Isaac S. Watie foi un líder da Nación Cherokee e Xeneral do Exército dos Estados Confederados durante a Guerra Civil Estadounidense. Dirixiu a cabalaría india do Exército do Trans-Mississippi, composto por cherokees, muskogee e seminoles, e foi o derradeiro xeneral confederado en renderse logo do fin da guerra.
Strongyloides stercoralis
Strongyloides stercoralis é unha especie de vermes nematodos parasitos que afectan aos humanos causando unha doenza chamada estronxiloidíase.
No estadio parasito adulto S. stercoralis vive en túneles que forma na mucosa do intestino delgado, pero pode migrar a outras partes e afectar a outros órganos como os pulmóns e a pel. Tamén teñen unha fase de vida libre no solo. Mide só de 1 a 2,5 milímetros. O xénero Strongyloides contén 53 especies, e S. stercoralis é a especie tipo do xénero. S. stercoralis tamén se atopou parasitando outros animais mamíferos, como gatos e cans. Porén, parece que a especie que afecta normalmente aos cans non é tipicamente S. stercoralis, senón a especie relacionada S. canis. Noutros primates as infeccións adoitan deberse a S. fuelleborni e S. cebus, aínda que tamén se informaron de casos con S. stercoralis en primates en catividade. Outras especies de Strongyloides, poden parasitar de forma natural aos humanos, pero teñen unhas distribucións xeográficas reducidas en comparación con S. stercoralis; trátase das especies S. fuelleborni de África central e S. kellyi de Papúa Nova Guinea.
Morfoloxía
Son vermes pequenos que case non se ven a simple vista, xa que os machos poden crecer ata só 0,9 mm de lonxitude, e as femias ata de 2,0 a 2,5 mm. Ambos os xéneros posúen unha diminuta cápsula bucal e un esófago cilíndrico sen bulbo posterior. No estadio de vida libre, o esófago de ambos os sexos é rabditiforme. Os machos poden distinguirse das femias por dúas estruturas: as espículas da cloaca e o gobernáculo.
Ciclo de vida
miniatura|350px|dereita|Ciclo de vida de S. stercoralis. O ciclo de vida de S. stercoralis é heterogónico e máis complexo que o da maioría dos nematodos, xa que presenta unha alternancia entre ciclos de vida libre e parasíticos, e polo seu potencial de autoinfección e multiplicación dentro do hóspede. O ciclo parasítico é homoxénico, e o ciclo de vida libre é heterogónico. O ciclo heterogónico é vantaxoso para o parasito porque permite a reprodución durante unha ou máis xeracións en ausencia de hóspede.
No ciclo de vida libre, a larva rabditiforme que se expulsa nas feces humanas pode mudar a pel dúas veces e converterse no solo nunha larrva filariforme infectiva (desenvolvemento directo) ou ben mudar catro veces e converterse en macho ou femia adulto de vida libre; estes machos e femias aparéanse e producen ovos dos que se orixinan larvas rabditiformes. No desenvolvemento directo, as larvas do primeiro estadio (L1) transfórmanse en larvas infectivas (IL) en tres mudas. A ruta indirecta dá lugar primeiro ao desenvolvemento de adultos de vida libre que se aparean; as femias poñen ovos, os cales eclosionan e a larva desenvólvese en larva infectiva. A ruta directa dá larvas infectivas máis rapidamente (tres días) en comparación coa ruta indirecta (de 7 a 10 días). Porén, a ruta indirecta orixina un incremento na cantidade de larvas infectivas producidas. A velocidade de desenvolvemento das larvas infectivas trócase por un incremento no número. Os machos e femias de vida libre morren despois dunha xeración; non persisten no solo. Estas larvas rabditiformes, á súa vez, poden desenvolverse nunha xeración de adultos de vida libre ou desenvolverse en larvas filariformes infectivas. As larvas filariformes penetran na pel do hóspede humano para iniciar o ciclo parasítico.