cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peites, Ribas de Sil
San Martiño de Peites é unha parroquia do concello lugués de Ribas de Sil na comarca de Quiroga. No ano 2007 tiña 21 habitantes (7 homes e 14 mulleres) distribuídos en 2 entidades de poboación, o que supón unha diminución de 18 habitantes en relación ao ano 2000.
Unión Republicana (España 1893)
miniatura|Nicolás Salmerón Unión Republicana, foi unha alianza electoral creada o 23 de xaneiro de 1893 a partir da confluencia de 3 partidos republicanos: o Partido Republicano Progresista de Ruiz Zorrilla, o Partido Republicano Centralista de Salmerón e o Partido Republicano Federal de Francesc Pi i Margall. O 28 de xaneiro, no xornal El Motín, publicouse o Manifesto elaborado o día 23, no que se indicaba que tiña como obxectivos: acelerar a chegada da República, a creación dun goberno provisional e a elaboración dunha Constitución.
Nas eleccións de marzo dese mesmo ano, conseguiron 32 escanos, obtendo ademais a vitoria nas provincias de Madrid e Barcelona, nas respectivas capitais e en Valencia. Fóra da alianza permaneceron os republicanos posibilistas de Castelar, que obtuviron 15 escanos. No obstante, ese mesmo ano, o propio Castelar disolveu o Partido Demócrata Posibilista (PDP) e aconsellou a integración no seo do Partido Liberal, ao que se opuxo unha parte do partido que fundou a Unión Constitucional Republicana (UCR) que acabaría integrándose en Unión Republicana.
Moist von Lipwig
Moist von Lipwig é un personaxe ficticio da saga de novelas de Discworld escritas por Terry Pratchett. É o protagonista das novelas Going Postal e Making Money.
Personaxe
Pouco se sabe do pasado de Moist von Lipwig, á parte de que é orixinario de Überwald, perdeu a seus pais moi novo, e foi criado polo seu avó que se dedicaba a criar cans. Foi o colexio e máis tarde, cando escapou, converteuse nun estafador itinerante. Nun momento dado coñece a Cribbins, outro criminal que lle ensina os trucos do oficio. Máis adiante terá diferenzas creativas con este polo que a "sociedade" se separa, Moist xustifica isto dicindo que Cribbens: "é o tipo de persoa que lle dá mal nome ós criminais".
Na súa época de estafador, Moist tomaba vantaxe do feito de que non posuía faccións físicas peculiares ou distinguibles polo que era unha persoa fácil de esquecer. Segundo as numerosas descricións físicas referentes a súa persoa Moist ten: entre 20 e 30 anos de idade (en Going Postal indica que ten 26 anos), entre 1.80 m e 1.90 m estatura. Amais el axudábase de anteollos, bigotes falsos máis outros apéndices. Converteuse nun forxador experto cunha variedade de tintas e papeis, os cales leva encima no que el denomina "Mr Robinson's Box"(A caixa do señor Robinson).
Baixo un dos seus "personaxes", Albert Spangler, foi capturado na cidade de Ankh-Morpork, e condenado a morrer aforcado. O Patricio da cidade arránxao todo para que el non morra no momento do seu aforcamento e só perda o sentido. Así cando esperta atópase no despacho de Lord Vetinari e este ofrécelle un trato: unha nova vida traballando para o estado ou pode irse a súa antiga vida, con tódalas consecuencias que iso implica.
Luigi Padovese
Luigi Padovese, nado en Milán (Italia) o 31 de marzo de 1947 e asasinado o 3 de xuño de 2010 en Turquía, foi un bispo católico italiano e relixioso capuchino.
Traxectoria
Luigi Padovese naceu en Milán o 31 de marzo de 1947. Entrou nos capuchinos da provincia da Lombardía en 1964, facendo os votos temporais o 4 de outubro de 1965 e os perpetuos o 4 de outubro de 1968. Foi ordenado sacerdote da Orde dos Freires Menores Capuchinos o 16 de xuño de 1973.
Diplomouse en Teoloxía na Pontificia Universidade Antoniana, e posteriormente licenciouse en 1975 pola Pontificia Universidade Gregoriana, especializándose en Patrística e Historia da teoloxía. Posteriormente foi profesor no estudo teolóxico dos capuchinos en Milán, e a partir de 1979 no Pontificio Instituto para as Misións Estranxeiras. En 1995 pasou a ser profesor ordinario da Antoniana.
O 11 de outubro de 2004 foi nomeado vigairo apostólico de Anatolia e bispo titular de Monteverde. Recibiu a ordenación episcopal o 7 de novembro, de mans do arcebispo Edmond Y. Farhat, nuncio en Turquía.
Foi asasinado o 3 de xuño de 2010.
Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1991
dereita|200px|[[Ayrton Senna gañou o seu segundo título con McLaren.]] dereita|200px|[[Nigel Mansell foi subcampión con Williams.]] dereita|200px|O compañeiro de Mansell [[Riccardo Patrese rematou terceiro.]] 200px|dereita|[[Ayrton Senna no Gran Premio de Mónaco de 1991]]
O Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1991 foi a 42ª tempada de Fórmula 1 organizada pola Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), e a 34ª Copa Internacional de Construtores de F1. O campionato contou con dezaseis Grandes Premios que se iniciaron o 10 de marzo e finalizaron o 3 de novembro.
O Campionato de 1991 foi o primeiro dende 1961 no que se introduciu unha modificación nos puntos adxudicados, ao aumentarse de 9 a 10 os puntos do gañador de cada carreira. Ademais, eliminouse o límite máximo de carreiras computables. Deste modo adxudicáronse puntos aos seis primeiros lugares de cada carreira (10, 6, 4, 3, 2, 1).
Ayrton Senna gañou o seu terceiro e último Campionato Mundial de Pilotos e McLaren-Honda gañou o Campionato de Construtores. O principal retador do título de Senna foi Nigel Mansell en Williams, quen gañou cinco carreiras no seu regreso ao equipo en comparación cos sete de Senna. O feroz rival de Senna, Alain Prost, non puido gañar unha carreira con Ferrari en marcado contraste co seu desafío polo título o ano anterior e abandonou o equipo antes do final da tempada. 1991 tamén viu o debut dos futuros campións mundiais Michael Schumacher e Mika Häkkinen.
Pilotos e construtores
Lista completa de pilotos e construtores no campionato mundial de 1991.
Pretempada
Tres equipos que comezaron a tempada de 1990 non farían o comezo da tempada de 1991: EuroBrun non completara a tempada. Onyx Grand Prix tamén se retirou durante 1990, aínda que chegou a deseñar un coche para 1991 antes de retirarse finalmente, mentres que a ausencia de Life, un equipo que non precualificou en ningunha carreira, non sorprendeu a ninguén.
O equipo de Osella pasou a ser Fondmetal, aínda que o piloto Olivier Grouillard foi retido xunto co coche de 1989 de Osella e a maior parte do persoal.
O equipo Arrows foi rebautizado como Footwork logo dun investimento do empresario xaponés Wataru Ohashi, Presidente de Footwork Express Co., Ltd.
Houbo dous novos participantes para a tempada de 1991:
Ao comezo da tempada, a pre-cualificación era necesaria para cinco equipos: ambos coches dos equipos Jordan, Dallara e Modena e os participantes únicos dos equipos de Fondmetal e Coloni.
Provincia de Esmirna
Situada no suroeste de Turquía, está bañada polo golfo de Esmirna (Mar Exeo) e é cercada polas provincias Balıkesir, ao norte, Manisa ao leste e Aydın ao sur.
Os principais ríos da provincia son o Caístro (Küçük Menderes), o Koca Çay (coa represa de Güzelhisar) e o Bakır Çay.
Ligazóns externas
miniatura|300px|dereita|Panorámica da cidade de [[Esmirna.]]
Teià
Teià é un municipio de Cataluña, España, pertencente á provincia de Barcelona, na comarca do Maresme. Está situado na vertente da serra da Marina que limita con Alella, El Masnou e Premià de Dalt.
Historia
miniatura|esquerda|250px|Centro histórico de Teià. Os restos arqueolóxicos atopados no sitio de Vallmora parecen confirmar que, en tempos dos romanos, Teià foi un dos centros principais de produción vitivinícola dos arredores da Barcino romana.
O documento máis antigo no que se menciona a Teià está datado en 958 e trátase da venda dunha viña no que aparece o topónimo Vila Taliano. Este documento é clave na teoría da orixe romana do nome de Teià que sostén que, a partir do xentilicio Talius ou Talianum, evolucionouse cara a formas como Taliano, Tayano Taya ou Teyá e Taiá ou Teià.
En 1769 empezáronse os trámites da construción da igrexa do barrio marítimo de El Masnou, en 1817 creouse a Vigairía Perpetua, separada da de Teià e, finalmente, en 1825 El Masnou segregouse de Teià formando un municipio independente.
Marta Pessarrodona
Marta Pessarrodona i Artigues, nada en Terrasa, Vallés Occidental, o 8 de novembro de 1941, é unha poeta, narradora e crítica literaria catalá.
Tamén cultivou o ensaio e o xénero biográfico. É autora de libros como Primers dies de 1968 (1968), Setembre 30 (prologado per Gabriel Ferrater, 1969), Vida privada (1972), Memòria (1979), A favor meu, nostre (1981), Tria de poemes (1994) i L'amor a Barcelona (1998).
Traxectoria
Foi lectora de español na Universidade de Nottingham en 1986 e coordinou a Comisión Internacional para a Promoción da Cultura Catalá, por parte do Departamento de Cultura da Generalitat de Cataluña. Tamén viviu en Berlín. Ten varias obras sobre Virginia Woolf e o grupo Bloomsbury e traduciu a Susan Sontag, Doris Lessing, Erica Jong, W.H. Hudson, Simone de Beauvoir e Marguerite Duras.
A súa poesía, ás veces cáustica e algo lapidaria, é realista, sen artificio retórico aparente, a miúdo sentenciosa e irónica, e normalmente nace da meditación ou do recordo, pero con compromiso feminista. Normalmente escribe artigos para Avui e El Temps. En 2007 publicouse unha antoloxía da súa obra poética. En Mira-Sol (Sant Cugat del Vallès) hai unha biblioteca dedicada a ela co seu nome.
Traduciu con María Mercè López Casas, Mathias Ledroit e Dolors Perarnau o libro de Claudio Rodríguez Fer Beleza ou barbarie / Bellesa o barbàrie (2019), A tola soñando, en edición bilingüe galego-catalá.
Charles Edouard Guillaume
Charles-Edouard Guillaume, nado en Fleurier, (Suíza) o 15 de febreiro de 1861 e finado o 13 de maio do 1938, foi un físico suízo.
Traxectoria
Comezou os seus estudos en Neuchatel e posteriormente na Politécnica de Zúric, onde obtivo o título de doutor en física. Traballou no Bureau internacional de pesos e medidas dende o ano 1883. No 1906 converteuse en sub-director e dende o 1915 até a súa retirada no ano 1936 foi director.
Guillaume traballou con Kristian Birkeland. Serviu no Observatorio de París, Sección de Meudon. Levou a cabo diversos experimentos relativos a medicións termostáticas. Foi o primeiro en determinar a temperatura correcta do espazo.
Foi galardoado en 1920 co premio Nobel de Física pola súa descuberta dunha aliaxe de aceiro ao níquel coñecida como invar, elinvar, nivarox etc. Esta aliaxe ten un coeficiente de dilatación térmica moi pequeno, o que permite o seu emprego na construción de reloxos e de patróns para medidas xeodésicas.
Eduardo Fidalgo Álvarez
Eduardo Fidalgo Álvarez, nado en Ourense en 1901, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Empregado de banca en Ourense, militou no socialismo e foi secretario xeral da Asociación de Traballadores de Banca de Ourense que presidía Juan Manuel González Gándara, e dirixente da Federación Galega de Banca da UGT. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 24 de agosto e encarcerado en Ourense. Grazas ás xestións do cónsul de Cuba en Vigo que lle concedeu a nacionalidade cubana, foi liberado o 12 de setembro e marchou a Cuba. Instalouse na Habana, onde se vinculou á Casa de la Cultura e participou en actos antifranquistas. Dedicouse aos negocios e montou unha fábrica de chourizos. En 1962 foi elixido vogal da Sociedad de Amistad Cubano-Española.
Vida persoal
Foi pai de Eduardo Fidalgo Cerreda.
Física aplicada
miniatura|200px|Experimento usando un láser de [[argon.]] A Física aplicada é a Física entendida como soporte para unha tecnoloxía ou uso práctico particular, como por exemplo en enxeñaría, como oposta á investigación básica. Esta aproximación é semellante á dada á matemática aplicada. A Física aplicada está enraizada nas verdades fundamentais e nos conceptos básicos das ciencias físicas, pero está relacionada co uso de principios científicos en aparellos e sistemas prácticos, e na aplicación da física noutras áreas da ciencia. a "Física Aplicada" distínguese da "Física Pura" por unha combinación de factores como a motivación e a actitude dos investigadores e a natureza das relacións para coa tecnoloxía ou a ciencia que pode ser afectada polo seu traballo.
Lista videoxogos de Interplay
A seguinte é unha lista de xogos desenvolvidos e/ou publicados por Interplay Entertainment.
Zona de especial protección para as aves
miniatura|200px|[[Complexo dunar de Corrubedo unha das ZEPAs existentes en Galiza.]] As Zonas de especial protección para as aves (ZEPA), son catalogadas polos estados membros da Unión Europea como "zonas naturais de singular relevancia para a conservación da avifauna ameazada de extinción", de acordo co establecido na directiva comunitaria 79/409/CEE e modificacións subseguintes («Directiva das Aves» da UE).
A convención parte do recoñecemento de que as aves do territorio europeo son patrimonio común e han de ser protexidas a través dunha xestión homoxénea que conserve os seus hábitats. Por iso, nas zonas de protección prohíbese ou limítase a caza de aves, regúlase a posíbel comercialización; e asúmese a obriga dos estados de actuar para conservar os hábitats e preservar as condicións ambientais que as aves precisan para o seu descanso, reprodución e alimentación.
España
No estado español hai declaradas 647 ZEPAs, que abranguen a 10,16 millóns de ha. terrestres e 5,18 millóns de ha. mariñas.
Galicia
As ZEPA galegas inclúen os seguintes espazos :
Na lexislación galega estes espazos protexidos foron unha categoría dentro das "Zonas de especial protección dos valores naturais" (ZEPVN) ata o 2019, cando se retirou esta categoría da lexislación galega. Todos os espazos da rede natura están integrados dentro da estrutura galega de espazos naturais como tal.
Chester Stock
Chester Stock, nado en San Francisco o 28 de xaneiro de 1892 e finado en Pasadena (tamén California) o 7 de decembro de 1950, foi un paleontólogo norteamericano que se dedicou ao estudo dos réptiles e os mamíferos do mesozoico e o cenozoico do seu estado natal.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia de inmigrantes alemáns, e o seu interese na paleontoloxía quizais fora estimulado polos modelos de animais prehistóricos que se exhibían na Academia de Ciencias de California.
O incendio resultante do gran terremoto de San Francisco de 1906 destruíu estes modelos e tamén a economía da cidade. Stock tivo que abandonar a escola e ingresar na Garda Nacional de California, a pesar de contar só con 14 anos de idade, para axudar a familia, cuxa casa se perdera no incencio. Traballou durante un tempo na Union Iron Works até que a súa saúde empeorou debido ao esforzo do traballo e como secuela dun episodio de malaria que padecera.
En 1910 retomou os seus estudos e obtivo o seu diploma de graduado na escola secundaria. Logo matriculouse na Universidade de California en Berkeley coa idea de estudar medicina. Porén, cambiou para a paleontoloxía, cambio que poida que fose inspirado polo paleontólogo desa universidade John C. Merriam. Graduouse catro anos máis tarde e, en 1917 recibiu o seu título de doutor en filosofía (Ph.D.). A súa tese foi sobre os fósiles de mamíferos do plistoceno da cova de Hawver, cerca de Auburn, tese que foi publicada o ano seguinte.
Stock pasaría a realizar investigacións sobre os mamíferos fósiles no Caltech, no Museo de Historia Natural do Condado dos Ánxeles e no Servizo Xeolóxico dos Estados Unidos (United States Geological Survey). Entre 1939 e 1944 dedicouse ao estudo dos réptiles mesozoicos de California.
Durante a súa permanencia en Caltech, Stock acumulou unha inxente colección de fósiles. Stock faleceu de repente en Pasadena o 7 de decembro de 1950, aos 58 anos, mentres durmía, como consecuencia dunha hemorraxia cerebral.
En 1957, o Instituto vendeu toda a súa colección ao Museo do condado dos Ánxeles. A colección constaba de máis de 5 000 espécimes rexistrados, 50 000 exemplares sen rexistrar, 8 esqueletos completos e moitos mapas e fotografías aéreas.
Ángeles Santos Torroella
Ángeles Santos Torroella, nada en Portbou o 7 de novembro de 1911 e finada en Madrid o 3 de outubro de 2013, foi unha pintora e artista gráfica española, contemporánea da xeración do 27. Iniciada entre o surrealismo e o expresionismo, evolucionou cara ao postimpresionismo con temas de paisaxe e interiores. En 2005 recibiu da Generalitat de Cataluña a Creu de Sant Jordi.
Traxectoria
Iniciouse no debuxo e na pintura aos catorce anos, durante a súa etapa colexial no internado das Escravas Concepcionistas de Sevilla. Dous anos máis tarde trasladouse cos seus pais a Valladolid, cidade en que recibiu clases do pintor italiano Cellino Perotti e pintou con dezaoito anos Un mundo, óleo de gran formato que representa un estraño planeta surrealista, exposto no Museo Raíña Sofía.
Tras realizar un par de exposición en Valladolid, a súa participación no IX Salón de Outono de Madrid o ano 1929, incrementou a súa fama, o que tivo como consecuencia a publicación de artigos que deron razón da súa pintura (medio expresionista, medio surrealista) da man de intelectuais e críticos como Jorge Guillén, Ramón Gómez de la Serna, Manuel Abril, Juan Ramón Jiménez, Federico García Lorca, Guillermo Díaz-Plaja e Joan Teixidor, entre outros.
En 1931 realizou unha exposición individual en París e nos anos sucesivos participou nas exposicións organizadas pola Sociedad de Artistas Ibéricos en Donostia e Copenhague. Foi invitada a expor na mostra colectiva do Carnegie Institute de Pittsburgh e en 1936 figurou no pavillón español da Bienal de Venecia e na dos Ibéricos en París.
En 1933 trasladouse a Barcelona. Nese período, Santos deixou de pintar, xa sexa por relegar a arte a un segundo plano debido ao seu matrimonio con Emilio Grau Sala e o nacemento do seu fillo Julián, ou, como sinala Mercedes Prado, porque a súa estética, fronte ao noucentisme catalán, entrou en crise tras ser cualificada de dura e pouco amable debido ao seu matiz expresionismo e escuro cromatismo. Debido a iso, cando Santos volveu dedicarse á pintura, esta dulcificouse e abordou temas como o retrato, os interiores urbanos e as paisaxes marítimas da cidade condal, motivos que os críticos contemporáneos lle reprocharon a súa impronta postimpresionista.
Faleceu na súa casa o 3 de outubro de 2013.
Monte Hood
O Monte Hood, situado no norte do estado americano do Oregon, é un estratovolcán dormente. Sitúase preto de 100 Km da cidade de Portland. É a montaña máis alta do Oregon.
Bdelloidea (ácaros)
miniatura|esquerda| Un ácaro da familia [[Bdellidae chuchando a un insecto morto.]] Bdelloidea é unha superfamilia de ácaros, que contén dúas familias: Bdellidae e Cunaxidae.
Aguasantas, Cerdedo-Cotobade
Santa María de Aguasantas é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE no 2010 tiña 326 habitantes (130 homes e 196 mulleres), 26 menos ca en 2007. Dos 28 lugares da parroquia, 15 están habitados.
Patrimonio
A parroquia católica pertence ó arciprestado de Cotobade, da arquidiocese de Santiago de Compostela. A igrexa parroquial é punto de romaría, con culto á Nosa Señora. Posiblemente o primeiro templo fose románico. No século XVI comezouse un novo edificio, rematado no XVII. Antigamente celebrábase unha romaría o 8 de setembro.
Conta a tradición, recollida polo padre Solla, que na Idade Media a única igrexa da zona era a da parroquia de Caroi. Un domingo unha cega do lugar das Boliñas ía a misa acompañada dun familiar, e ó pasar a carón dunha fonte, ó pé da casa, lavouse. Ó pasar a auga polos ollos recuperou a vista, e tralo milagre, impulsada por un presentimento, atopou unha imaxe da Virxe entre a maleza. Logo de correrse a voz, os frades do mosteiro de Tenorio promoveron a construción dun novo templo, comprometéndose a ir dar a misa.
Nesta parroquia, no lugar da Pena, naceu o escultor Xosé Cerviño García (1843-1922, autor do cruceiro do Hío) e mais o pai franciscano Andrés Solla García.
Power, Corruption & Lies
Power, Corruption & Lies é o segundo álbum da banda inglesa de post-punk New Order, publicado o 2 de maio de 1983 a través do selo Factory Records. É máis electrónico que o seu anterior traballo Movement, un maior uso dos sintetizadores. O disco foi incluído entre os 100 mellores dos anos 80 nas listas de Rolling Stone e Pitchfork Media. No ano 2008 o álbum foi reeditado cun disco extra.
En xullo de 2016 a publicación dixital Paste colocouno no posto 8 da súa lista dos 50 mellores álbums de postpunk.
Guitoi de Arriba, Sofán, Carballo
Guitoi de Arriba é un lugar da parroquia de Sofán no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Xunto con Guitoi de Abaixo tiña 26 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE, dos cales eran 10 homes e 16 mulleres.
Piñeira, Ribas de Sil
San Cristovo de Piñeira é unha parroquia do concello lugués de Ribas de Sil na comarca de Quiroga. No ano 2007 tiña 35 habitantes (16 homes e 19 mulleres) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución de 10 habitantes en relación ao ano 2000.
Hidden Figures
Hidden Figures é un filme biográfico estadounidense de 2016 dirixido por Theodore Melfi e escrito por Melfi e Allison Schroeder. Está baseado no libro de non ficción do mesmo nome de Margot Le Shetterly. Taraji P. Henson no papel de Katherine Johnson é unha matemática afroamericana que calculou as traxectorias de voo do proxecto Mercury e o voo á Lúa do Apolo 11 (1969). No filme tamén participan Octavia Spencer, Janelle Monáe, Kevin Costner, Kirsten Dunst e Jim Parsons. O filme estreouse nos Estados Unidos de América o 25 de decembro de 2016. En España a estrea produciuse o 20 de xaneiro de 2017 coa dobraxe en castelán (Figuras ocultas).
Sinopse
O filme conta a historia da matemática afroamericana Katherine Johnson e as súas dúas colegas, Dorothy Vaughan e Mary Jackson, quen, mentres estaba a traballar na división segregada de Computadores de Área do oeste de Langley Research Center, axudaron á NASA na Carreira Espacial. Utilizando os seus cálculos, John Glenn converteuse no primeiro astronauta norteamericano en facer unha órbita completa da Terra.
Deste xeito, as tres mulleres conseguen converterse nas primeiras mulleres afroamericanas en alcanzar metas até entón imposíbeis. Ademais do xa citado logro de Katherine Johnson, cómpre salientar que Dorothy Vaughan conseguiu ser a primeira supervisora dos servizos de IBM na Axencia, mentres que Mary Jackson se converteu na primeira muller en ser enxeñeira aeroespacial dos Estados Unidos.
Elenco
miniatura|Saúdo do entón presidente dos Estados Unidos, [[Barack Obama|Obama a Kevin Costner e o resto do elenco de Hidden Figures o 15 de decembro de 2016. Octavia Spencer e Taraji P. Henson están no fondo.]]
Alimento funcional
300px|miniatura|A [[manteiga e os ovos son casos habituais de alimentos funcionais.]] Alimentos funcionais (na literatura especializada adóitase abreviar como AF) son aqueles alimentos que son elaborados non só polas súas características nutricionais senón tamén para cumprir unha función específica como pode ser o mellorar a saúde e reducir o risco de contraer doenzas. Para isto engádenselles compoñentes bioloxicamente activas, como minerais, vitaminas, ácidos graxos, fibra alimentaria ou antioxidantes etc. A esta operación de engadir nutrientes esóxenos denomínaselle fortificación. Este tipo de alimentos é un eido emerxente da ciencia dos alimentos que ve unha posibilidade moi ampla de pescuda alimentaria. Entre os logros máis mencionados na literatura científica e na mercadotecnia dos produtos alimenticios atópase a mellora das funcións gastrointestinais, o aporte de sistemas redox e antioxidante, así como a modificación do metabolismo de macronutrientes.
Existe, porén, unha preocupación crecente desde finais do século XX por parte das autoridades sanitarias no que respecta á educación do consumidor sobre o consumo e as propiedades atribuídas a este tipo de alimentos. As autoridades alimentarias e sanitarias de todo o mundo reclaman aos consumidores que o consumo destes alimentos sexa parte dunha dieta equilibrada e en caso ningún coma un substituto da mesma. Malia o crecemento ba demanda, a comunidade científica mundial está aínda a avaliar a idoneidade para a saúde humana do consumo deste tipo de alimentos, especialmente se se consideran consumos a longo prazo. Este tipo de alimentos cobre un amplo espectro de posibilidades que poden ir desde simples cereais e os seus produtos, lácteos diversos até pasar por alimentos de deseño.
Historia
Malia ser moi antiga a idea e uso de alimentos funcionais, e estar fundamentada na visión do alimento como unha menciña, o concepto 'per se' nace en Corea do Sur nos anos 80 do século XX cando as autoridades alimentarias coreanas tomaron conciencia de que para controlar os gastos globais en saúde compría desenvolver alimentos que mellorasen a calidade de vida da poboación, cubrindo certas 'deficencias pandémicas'. Nesta época establécese por vez primeira no Xapón o concepto nutricional de "Alimentos soamente naturais" (en inglés Foods for Only Natural, cuxo acrónimo é: FON). A demanda deste tipo de alimentación ten medrado espectacularmente neste país asiático desde finais do século XX.
Aos poucos foi aparecendo en divesos países europeos a necesidade de regular este tipo de alimentación. Nacen proxectos específicos dentro da área de alimentación funcional baixo o auspicio do ILSI (International Life Sciences Institute). Aos poucos a preocupación sobre este tipo de alimentación fíxose internacional a finais do século XX. A aparición de patentes relativas ao deseño de alimentos funcionais e o seu beneficio económico (caso do benecol) disparou o interese por parte da industria alimentaria.
Definicións
Non existe unha definición nin lexislación mundialmente consensuada para catalogar este tipo de alimentos; incluso hai variacións no termo utilizado para se referir aos mesmos dependendo do país e o contexto. Isto deu lugar a multitude de acepcións como alimentos de deseño, nutracéuticos, alicamentos e farmalimentos. Estas definicións poden considerarse o mesmo a efectos prácticos, mais con matices distintos.
No entanto algunhas das axencias internacionais e organismos gobernamentais dalgunhos países encargados de vixiar a saúde alimentaria redactaron pequenas definicións xenéricas. Un exemplo é Food Information Council (FIC) que os define como aqueles alimentos que proporcionan beneficios para a saúde máis alá da nutrición básica. A definición da FUFOSE recalca por exemplo a demostración científica no alimento de mellorar nunha ou varias funcións no organismo. Así mesmo o sétimo programa marco da UE fai fincapé na necesidade de accións de investigación, desenvolvento tecnolóxico e demostración científica.
Organismos reguladores
En Europa existe a organización denominada FUFOSE (Functional Food Science in Europe) que ten como obxectivo desenvolver e establecer un único enfoque científico acerca das probas necesarias no apoio de produtos alimenticios que poidan ter un efecto beneficioso sobre unha función fisiolóxica do corpo humano e mellorar con isto o estado de saúde e benestar dos individuos, así como reducir o risco de aparición de doenzas. Un organismo sen ánimo de lucro e de ámbito internacional é o International Life Sciences Institute (ILSI) que dende o ano 1978 intenta avanzar na comprensión dos temas científicos relacionados coa nutrición, a seguranza alimentaria, toxicoloxía e medio ambiente, unha das ramas desta organización traballa en conxunción co FUFOSE en Europa no establecemento de novas guías e recomendacións acerca deste tipo de alimentos.
Características
A principal tarefa dunha dieta é fornecer nutrientes de abondo como para cumprir os requirimentos metabólicos que manteñanla saúde ao mesmo tempo que se poida proporcionar ao consumidor unha sensación de satisfacción e de benestar. As pescudas realizadas en nutrición durante a segunda metade do século XX empezaron a achegar datos acerca da posibilidade de modular certas funcións da saúde mediante o consumo de alimentos fortificados ou enriquecidos con elementos activos como poden ser o uso de certos micronutrientes Como definición de traballo pódese dicir que un alimento é funcional se contén algún compoñente (sexa ou non un nutriente) que beneficia unha ou un número limitado de funcionalidades no corpo proporcionando saúde (entendida como redución de risco de enfermidade) e benestar. Un alimento funcional pode ser un macronutriente se este posúe efectos fisiolóxicos específicos (como pode ser o emprego dun amidón resistente aos zumes gástricos o un ácido graxo) ou incluso un nutriente esencial que o seu consumo é superior á Cantidade Diaria Recomendada. Pode referirse a un compoñente alimenticio que malia posuír un valor nutritivo, non é esencial (como por exemplo os oligosacáridos) ou incluso pode carecer de valor nutritivo (como poden ser os organismos vivos ou compostos químicos de plantas).
Manuel Gato
Traxectoria
Na tempada 2007–08 fichou polo Pontevedra CF, de Segunda División B (Grupo 1), onde permaneceu dúas campañas. Nese primeiro ano, adestrado por Javi Gracia, participou en 36 encontros e anotou 6 goles, sendo o dianteiro titular do equipo e logrando o cuarto posto na liga, clasificándose para a eliminatoria de ascenso a Segunda División (onde caeron no play-off fronte o AD Ceuta). Na tempada 2008–09 xogou 35 partidos e marcou 5 goles, sendo adestrado inicialmente polo galego Rafa Sáez e desde a xornada 21 por José Aurelio Gay. Foi o terceiro goleador do cadro de xogadores, por detrás de Charles e Yuri (9 goles, ambos) e anotando os mesmos tantos que Alejandro Vázquez. Ese ano o conxunto pontevedrés logrou o duodécimo posto na táboa.
Alimento funcional
Características
Enténdese por Alimentos Fortificados aqueles alimentos nos que a proporción de proteínas e/ou aminoácidos e/ou vitaminas e/ou substancias minerais e/ou ácidos graxos esenciais é superior á do contido natural medio do alimento corrente, por ter sido suplementado significativamente (entre un 20 e un 100 %). No caso dos produtos“enriquecidos” son aqueles que por políticas sanitarias ou alimentarias deben ser adicionados con cantidades específicas de determinados nutrientes,segundo a lexislación o explicite, atendendo ás necesidades dun grupo en particular ou unha carencia poboacional xeneralizada.
Manuel Gato
Traxectoria
Na tempada 2009–10 fichou polo Alicante CF, de Segunda División B (Grupo 3). No conxunto alacantino, adestrado polo asturiano Vicente Borge, participou en 17 partidos e anotou 6 goles, foi un dos principais atacantes do equipo, xunto con Sergio Postigo e Jon Uriarte.
En xaneiro de 2010 fichou polo UB Conquense de Segunda División B (Grupo 2). No conxunto manchego, adestrado por Eloy Jiménez, xogou 16 partidos e marcou 4 goles, logrando a final da campaña o décimo posto da clasificación. Debutou con gol nunha vitoria a domicilio fronte o CD Leganés (1–4), na xornada 21.
Alimento funcional
Procesado de alimentos funcionais
Un alimento pode acabar sendo funcional se durante o seu procesado realizóuselle calquera destas operacións:
Algúns obxectivos dos alimentos funcionais
Algúns dos alimentos funcionais deseñáronse para cubrir certos aspectos como:
Algúns exemplos son:
A polémica
A aparición dos alimentos funcionies creou dende o seu comezo unha grande esperanza entrelos consumidores que procuran con afán produtos máis saudábeis, produtos que melloren a súa calidade de vida e doenzas que os afectan. Téñense publicado numerosos estudos científicos acerca da eficiencia dos alimentos funcionais e da necesidade real de incorporar probióticos en diversos alimentos por parte da industria. Os resultados son variábeis, van desde os que demostran éxito, tales como os que verifican que o consumo de probióticos mellora cadros de diarrea, ou os que incorporan o seu consumo logo de longos tratamentos con antibióticos de amplo espectro. Tamén se encontran publicados estudos que fallan en atopar diferenzas para a saúde despois do consumo de probióticos e critican o seu emprego.
Existe porén confusión respecto dos resultados, xa que en moitos casos considérase como probióticos a cepas bacterianas que non o son. Para evitar isto disponse hoxe dun conxunto de estritas probas biolóxicas e tecnolóxicas que deben ser cumpridas antes de etiquetar a unha ou máis cepas bacterianas como realmente probióticas.
Só cando exista unha estrita supervisión por parte dun ente externo poderase ter certeza respecto dos resultados.
Tendencias futuras
Existe unha grande actividade de investigación por mor fundamentalmente da cantidade de preguntas sen resposta que existe en boca de moitos dietistas. Téntase pescudar se os alimentos funcionais proporcionan un substrato axeitado para a absorción de nutrientes funcionais, se melloran substancialmente a saúde.
Partido Demócrata Liberal
O Partido Demócrata Liberal (PDL) foi un partido español de ideoloxía liberal fundado en 1982 por Antonio Garrigues Walker constituído por partidos territoriais federados que constituíu a base do Partido Reformista Democrático liderado por Miquel Roca que se presentou ás eleccións xerais de 1986, que resultou un fracaso electoral, e que comportou a autodisolución do PDL.
En 1994 un grupo de militantes refundou o Partido Demócrata Liberal de Cataluña e relanzou o PDL en toda España constituíndo en 1995 a Federación de Partidos Liberales na cal ademais do PDL participaba a Unión Progresista Liberal que non logrou consolidarse.
Umbriel (lúa)
Umbriel é unha lúa do planeta Urano descuberta o 24 de outubro de 1851 por William Lassell. Foi descuberta ó mesmo tempo que Ariel e recibiu o nome dunha personaxe do poema de Alexander Pope, The Rape of the Lock.
Umbriel está composta principalmente de xeos e unha pequena pero destacable porcentaxe de rochas, podería existir unha estratificación dos compostos cun núcleo rochoso e un manto composto principalmente por xeos. A superficie de Umbriel, que é a máis escura entre as lúas de Urano, amosase chea de cráteres, tamén hai evidencias da existencia de canons resultantes de procesos endóxenos acontecidos nos primeiros tempos da evolución da lúa, este procesos internos tamén puideron ocasiona-la remodelación da vella superficie de Umbriel.
A lúa está chea de cráteres, chegando estes a ter 210 km de diámetro, e a segunda lúa de Urano con máis cráteres despois de Oberón. De feito, o accidente xeolóxico máis prominente da superficie de Umbriel é o anel de materiais brillantes que existe no chan do cráter Wunda. Esta lúa, coma a meirande parte das lúas de Urano, formouse probablemente no disco de acrección que rodeaba ó planeta durante a súa formación.
Ata o 2009, o sistema de Urano só foi estudado de preto por unha sonda espacial, a Voyager 2, en xaneiro de 1986. Esta tomou moitas imaxes de Umbriel, o cal permitiu facer mapas do 40% da superficie da lúa.
Descubrimento e nomeamento
Umbriel así coma outro dos satélites de Urano, Ariel, foron descubertos por William Lassell o 24 de outubro de 1851. Débese citar que William Herschel, descubridor de Titania e Oberón, reclamou o descubrimento de catro satélites máis a finais do século XVIII, as súas observacións non foron confirmadas e eses catro obxectos actualmente pensase que eran falsos.
Tódalas lúas de Urano recibiron nomes de personaxes das obras de William Shakespeare ou Alexander Pope. O nome de "Umbriel" e os nomes dos outros catro grandes satélites de Urano foron suxeridos por John Herschel en 1852 a petición de Lassell. Umbriel é un espírito melancólico da obra de Alexander Pope, The Rape of the Lock, e o nome suxire a palabra latina umbra, sombra. Tamén foi designado coma Urano II.
Órbita
Umbriel orbita Urano unha distancia duns 266.000 km, sendo a terceira lúa máis afastada de Urano entre as cinco grandes lúas do planeta. A órbita de Umbriel ten unha excentricidade pequena e a súa inclinación respecto de ecuador de Urano é moi pequena. O seu período orbital ronda os 4,1 días, o cal coincide co seu período rotacional; noutras palabras, Umbriel ten unha órbita sincrónica, cunha das súas cara apuntando permanentemente cara ó planeta. A órbita de Umbriel descansa complemente dentro da magnetosfera de Urano. Isto é importante, xa que os satélites orbitando dentro dunha magnetosfera son golpeados polo plasma magnetosférico, o cal rota co planeta. Este bombardeo posiblemente conduza a un escurecemento dos hemisferios alcanzados polo plasma nos satélites que se encontren nesta situación, este fenómeno de escurecemento foi observado en tódalas grandes lúas de Urano excepto Oberón. Umbriel recibe a entrada de partículas cargadas da magnetosfera do planeta, o cal crea un pronunciado descenso da partículas cargadas de enerxía ó redor da órbita da lúa, observado este feito pola sonda espacial Voyager 2 no ano 1986.
Coma Urano orbita ó redor do Sol de lado, e as súas lúas orbitan ó redor do plano ecuatorial do planeta, estas están (incluíndo a Umbriel) suxeitas a un ciclo estacional extremo. Ámbolos dous hemisferios (tanto sur coma norte) están 42 anos na escuridade e outros 42 anos recibindo a luz do sol. Cada 42 anos, cando Urano está no equinoccio e o seu plano ecuatorial cruza coa Terra, fai nese intre posible a ocultación mutua entre as lúas de Urano. No 2007–2008 ocorreron varios eventos desa índole, incluíndo dúas ocultacións de Titania por parte de Umbriel o 15 de agosto e o 8 de decembro de 2007, así coma de Ariel por parte de Umbriel o 19 de agosto do 2007.
Actualmente Umbriel non está involucrado en ningunha resonancia orbital con outros satélites de Urano. Pero no pasado posiblemente estivo nunha resonancia de 3:1 con Miranda, esta resonancia podería parcialmente se-la responsable de quecemento de Miranda.
Composición e estrutura interna
Umbriel é a terceira lúa en tamaño e a cuarta en masa entre as cinco grandes lúas de Urano. A densidade de Umbriel de 1,39 g/cm3, indica que está principalmente composto por xeo de auga, mentres cos compoñentes que non son xeos constitúen o 40% da masa. Os últimos incluirían tanto rochas coma compostos orgánicos pesados (coma as tolinas). A presenza de auga está referendada polas observacións do espectro infravermello, as cales revelan a existencia de xeo de auga cristalino na superficie da lúa. A banda de absorción do xeo de auga é máis forte no hemisferio de vangarda que no hemisferio de "retagarda". A causa desta asimetría é descoñecida, pero seguramente está relacionada co bombardeo de partículas cargadas de enerxía procedentes da magnetosfera de Urano, o cal é moito máis intenso no hemisferio de retagarda, debido á rotación solidaria do plasma da magnetosfera de Urano coa rotación do propio planeta. As partículas cargadas de enerxía tende a pulveriza-lo xeo de auga e descompoñe-los materiais orgánicos, tinguindo de negro os materiais con carbono.
A parte da auga, so se puido identificar outro composto na superficie de Umbriel usando a espectroscopia infravermella, este composto é o dióxido de carbono, o cal está concentrado no hemisferio de retagarda. Outros posibles candidatos a constituí-los materiais escuros da superficie serían as rochas, varios tipos de sales e diversos compostos orgánicos. A orixe do dióxido de carbono non está completamente aclarada. Podería estar producido localmente polos carbonatos ou polos materiais orgánicos que están baixo o bombardeo das partículas cargadas de enerxía procedentes da magnetosfera de Urano ou da radiación ultravioleta procedente do Sol. Este primeiro fenómeno explicaría a asimetría da distribución deste composto na superficie da lúa, xa que o hemisferio de retagarda recibe máis bombardeo de partículas co hemisferio de vangarda. Outra posibilidade é a desgasificación do CO2 primordial atrapado nos xeos de Umbriel. A fuga de CO2 do interior da lúa podería estar relacionado coa actividade xeolóxica pasada da lúa.
Umbriel podería ter un núcleo e un manto diferenciados. Neste caso, o radio do núcleo sería (317 km) do redor do 54% do radio da lúa, e cunha masa que sería o 40% da masa total da lúa—os parámetros están baseados na composición da lúa. A presión no centro de Umbriel está ó redor de 0,24 GPa (2,4 kbar). O estado actual do manto de xeo é pouco coñecido, e a existencia actualmente dun posible océano debaixo da superficie é considerada moi pouco probable.
A súa superficie e os seus accidentes xeolóxicos
miniatura|dereita|Mapa de Umbriel
A superficie de Umbriel é a máis escura de tódalas lúas de Urano, e reflicte menos da metade la luz que reflicte Ariel, a súa lúa irmá. Umbriel ten un albedo de bond de só o 10% en comparación co 23% de Ariel. A superficie da lúa amosa un marcado efecto de oposición: a súa refractividade decrece dende o 26% nun ángulo de fase de 0° (albedo xeométrico) ó 19% nun ángulo do redor 1°. De xeito contrario, se a lúa é observada dende outra da lúas escura de Urano, neste caso Oberón, esta tinguirase un pouco de azul, e no caso de cráteres de impacto con material fresco (recente) (coma no caso do cráter Wunda), este azul aínda sería máis intenso. Isto podería ser debido á asimetría entre o hemisferio de vangarda e o hemisferio de retagarda; o primeiro aparecería máis vermello có segundo. O tinguido de vermello das superficies podería estar debido ó bombardeo por parte de partículas cargadas de enerxía e micrometeoritos ao longo de toda a existencia do Sistema Solar. Con todo, a superficie de Umbriel é relativamente homoxénea e non está demostrada unha forte variación tanto do albedo coma da cor.
Os científicos só recoñeceron oficialmente unha clase de accidente xeolóxico en Umbriel —os cráteres de impacto. A superficie de Umbriel ten máis cráteres que en Ariel e Titania e tamén unha menor actividade xeolóxica (a cal hoxe en día é practicamente nula). De feito só Oberón posúe máis cráteres de impacto que Umbriel. O diámetro dos cráteres varía entre un rango duns poucos quilómetros ata os 210 km para o cráter máis grande, Wokolo. Tódolos cráteres con nome oficial de Umbriel teñen picos centrais, pero non hai cráteres con sistema de raios.
O accidente xeolóxico máis visible de Umbriel é o cráter Wunda situado preto do ecuador da lúa, este cráter ten un diámetro duns 131 km. Wunda ten un gran anel de material brillante no seu chan, que semella ser un deposito de material expulsado durante o impacto. Preto do terminador están os cráteres Vuver e Skynd, os cales non posúen unhas beiras brillantes pero posúen un pico central. O estudo do perfil dos limbos de Umbriel revelan a posibilidade da existencia de grandes cráteres de impacto que terían diámetros de 400 km e 5 kms de profundidade.
Coma outras lúas de Urano, a superficie de Umbriel está cortada por sistemas de canons que cruzan de nordeste–suroeste. Hai que dicir que non teñen nomes oficiais debido á baixa resolución da imaxes e o aspecto suave da lúa, o cal dificulta o seu mapeo xeolóxico.
Orixe e evolución
Pénsase que Umbriel se formou nun disco de acrección ou unha subnebulosa; un disco de po e gas que existía o redor de Urano despois da formación do planeta ou creado por un impacto masivo que lle deu a Urano a súa gran oblicuidade. A composición precisa da subnebulosa é descoñecida; pero a densidade relativamente alta das lúas de Urano en comparación coa densidade das lúas de Saturno indica que esa nebulosa primixenia poderían ser relativamente pobre en auga. Poderían estar tamén presentes cantidades significativas de nitróxeno e carbono en forma de monóxido de carbono e N2 no canto de amoníaco e metano. As lúas formadas nesta subnebulosa poderían conter menos xeo de auga (con CO e N2 atrapado coma clatrato) e máis rochas, explicando así a súa maior densidade.
O acrecentamento de Umbriel puido durar varios cento de anos. Os impacto que acompañaron a acrección de material causaron o quecemento da superficie da lúa. A temperatura máxima debeu acadar uns 180 K e alcanzar unha profundidade de 3 km. Despois do remate da fase de formación, a capa interior da superficie arrefriouse, mentres co interior de Umbriel queceu debido á desintegración de elementos radioactivos presentes nas súas rochas. O arrefriamento das capas próximas á superficie provocou á súa contracción mentres co interior expandiuse. Isto causou un forte tensión mecánica na superficie da lúa, a cal moi posiblemente fixo que esta rachase. Os canons presentes na lúa poderían se-lo resultado deste proceso, o cal puido durar ó redor de 200 millóns de anos, implicando cá actividade endóxena rematou hai miles de millóns de anos.
O quecemento inicial durante a acrección de material xunto coa desintegración puido ocasiona-la fusión dos xeos, se estes estaban mesturados con compostos con propiedades anticonxelantes coma o amoníaco. O quecemento dos xeos puido implica-las separación dos xeos e as rochas, facendo así un posible núcleo rodeado dun manto de xeos. Tamén cabe a posibilidade de que se formase unha capa de auga líquida rica en amoníaco entre o núcleo e o manto da lúa. A temperatura eutéctica desta mestura é de 176 K. Este océano con todo, parece ser que leva xa moito conxelado. Entre as grandes lúas de Urano, Umbriel foi seguramente das que estivo suxeita a un proceso endoxénico de reestruturación da súa superficie, este proceso (como posiblemente noutras lúas de Urano) tivo lugar nas primeiras etapas da evolución da lúa.
Exploración
As imaxes tomadas máis de preto de Umbriel foron feitas pola sonda espacial Voyager 2, a cal fotografou a lúa durante o sobrevoo de Urano en xaneiro do 1986. A distancia máis curta entre a Voyager 2 e Umbriel foi de 325.000 km, as mellores imaxes da lúa teñen unha resolución do redor de 5,2 km. As imaxes cobren case o 40% da superficie, pero só o 20% foi fotografada coa resolución necesaria para facer un mapeo xeolóxico. Durante o sobrevoo, o hemisferio sur de Umbriel (coma o do resto das outras lúas) estaba apuntando cara ó Sol, así pois o hemisferio norte non puido ser estudado. Ningunha outra sonda espacial (de momento) foi enviada a Urano (e Umbriel), e non existen misións en proxecto para visitar este planeta nun futuro a curto prazo.
Cápsula bacteriana
miniatura|300px|Diagrama de estruturas extracelulares bacterianas: 1-cápsula, 2-capa mucosa ou [[glicocálix bacteriano, 3-biopelícula.]]