cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Factor de transcrición
Resposta a sinais intercelulares
As células poden comunicarse unhas con outras liberando moléculas que producen cascadas de sinalización noutra célula receptiva. Se o sinal require o aumento ou diminución da expresión de xenes na célula receptora, con frecuencia os factores de transcrición estarán nas partes finais da cascada de sinalización. A sinalización por medio de estróxenos é un exemplo de cascada de sinalización bastante curta que implica ao factor de transcrición receptor de estróxenos: Os estróxenos segréganos os tecidos como os ovarios e a placenta, cruzan a membrana plasmática da célula receptora, e únense ao receptor de estróxenos no citoplasma celular. O receptor de estróxenos despois vai ao núcleo celular e alí únese aos seus sitios de unión ao ADN, cambiando a regulación transcricional dos xenes asociados.
Control do ciclo celular
Moitos factores de transcrición, especialmente algúns que son protooncoxenes ou supresores de tumores, axudan a regular o ciclo celular e determinan o tamaño que acadará a célula e cando pode dividirse para orixinar células fillas. Un exemplo é o oncoxene Myc, o cal ten importantes papeis no crecemento celular e a apoptose.
Patoxénese
Os factores de transcrición poden tamén utilizarse para alterar a expresión xénica nunha célula hóspede para promover a patoxénese. Un exemplo ben estudado disto son os efectores do tipo activadores de transcrición (efectores TAl) segregados pola bacteria Xanthomonas. Cando se inxectan en plantas, estas proteínas poden entrar no núcleo da célula da planta, unirse a secuencias promotoras da planta, e activar a transcrición de xenes da planta que axudan á infección bacteriana. Os efectores TAL conteñen unha rexión repetida central na cal hai unha relación simple entre a identidade de dous residuos críticos nas secuencias repetidas e bases da secuencia do ADN no sitio de unión do efector TAL. Esta propiedade probablemente fai máis fácil que estas proteínas evolucionen para competir mellor cos mecanismos de defensa da célula hóspede.
Regulación
É común en bioloxía que os procesos importantes teñan múltiples capas de regulación e control. Isto ocorre tamén cos factores de transcrición. Os factores de transcrición non só controlan o grao de transcrición para regular as cantidades de produtos xénicos (ARN e proteínas) dispoñibles para a célula, senón que tamén os propios factores de transcrición están regulados (con frecuencia por outros factores de transcrición). A continuación faise unha breve sinopse dalgunhas das vías por medio das que se regulan os factores de transcrición:
Síntese
Os factores de transcrición (como todas as proteínas) transcríbense a partir dun xene dun cromosoma a ARN, e despois o ARN tradúcese a proteínas. Calquera destes pasos pode ser regulado de modo que afecte á produción (e deste modo á actividade) do factor de transcrición. Unha implicación interesante disto é que os factores de transcrición poden regularse a si mesmos. Por exemplo, nun bucle de retroalimentación negativa, os factores de transcrición actúan como o seu propio represor: Se a proteína factor de transcrición se une ao ADN do seu propio xene, fará diminuír a súa propia produción. Este é un mecanismo que serve para manter un factor de transcrición en niveis baixos na célula.
Localización nuclear
Nos eucariotas, os factores de transcrición, igual que a maioría das proteínas (unhas poucas transcríbense nas mitocondrias e cloroplastos), transcríbense no núcleo celular, pero son despois traducidas no citoplasma. Moitas proteínas que son activas no núcleo conteñen un sinal de localización nuclear que serve para dirixilas ao núcleo. Para moitos factores de transcrición este é un punto chave na súa regulación. Importantes clases de factores de transcrición, como os receptores nucleares deben unirse primeiro a un ligando mentres están no citoplasma, para despois poder ser desprazados ao núcleo.
Activación
Os factores de transcrición poden ser activados (ou desactivados) por medio do seu dominio sensible ao sinal por diversos mecanismos entre os que están:
Dispoñibilidade doutros cofactores/factores de transcrición
A maioría dos factores de transcrición non funcionan sós. A miúdo, para que ocorra a transcrición dun xene deben unirse ás secuencias regulatorais do ADN varios factores de transcrición. Este conxunto de factores de transcrición, á súa vez, recrutan proteínas intermediarias como os cofactores correguladores que permiten un recrutamento eficiente do complexo de preiniciación e a ARN polimerase. Así, para que un só factor de trranscrición inicie a transcrición, todas estas outras proteínas deben estar presentes tamén, e o factor de transcrición debe estar nun estado no que poida unirse a elas se é preciso.
Estrutura
miniatura|400px|Diagrama esquemático da secuencia de aminoácidos (co extremo [[amino terminal á esquerda e o carboxilo terminal á dereita) dun factor de transcrición prototípico que contén (1) un dominio de unión ao ADN (DBD), (2) un dominio sensible ao sinal (SSD), e un dominio de transactivación (TAD). A orde en que se sitúan e o número de dominios pode diferir en varios tipos de factores de transcrición. Ademais, as funcións de transactivación e sensibilidade ao sinal están frecuentemente contidas no mesmo dominio.]]
Os factores de transcrición teñen unha estrutura modular e conteñen os seguintes dominios:
Dominio de transactivación
Os dominios de transactivación (TADs) denomínanse así pola súa composición en aminoácidos. Estes aminoácidos son esenciais para a súa actividade ou simplemente os máis abundantes no TAD. A transactivación polo sistema do factor de transcrición Gal4 está mediada por aminoácidos de carácter ácido, e no sistema Gcn4 son os residuos de carácter hidrofóbico os que xogan un papel similar. Xa que logo, os dominios de transactivación en Gal4 e Gcn4 denomínanse dominios de activación ácidos ou hidrofóbicos, respectivamente.
Un dominio de transactivación de nove aminoácidos (9aaTAD) define un novo dominio común a unha gran superfamilia de factores de transcrición eucarióticos representados por Gal4, Oaf1, Leu3, Rtg3, Pho4, Gln3, Gcn4 nos lévedos, e por p53, NFAT, NF-κB e VP16 en mamíferos. A predición de 9aa TADs (ácidos ou hidrofóbicos) está dispoñible en rede en ExPASy e en EMBnet Spain
Os factores de transcrición de tipo 9aaTAD p53, VP16, MLL, E2A, HSF1, NF-IL6, NFAT1 e NF-κB interaccionan directamente cos coactivadores xerais TAF9 e CBP/p300. ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; ; p53 9aaTADs interacciona con TAF9, GCN5 e con múltiples dominios de CBP/p300 (KIX, TAZ1,TAZ2 e IBiD).
O dominio KIX dos coactivadores xerais Med15(Gal11) interacciona cos factores de transcrición do tipo 9aaTAD Gal4, Pdr1, Oaf1, Gcn4, VP16, Pho4, Msn2, Ino2 e P201. Atopáronse interaccións de Gal4, Pdr1 e Gcn4 con Taf9. 9aaTAD é un dominio de transactivación común que recruta múltiples coactivadores xerais como TAF9, MED15, CBP/p300 e GCN5.
650px|
Dominio de unión ao ADN
miniatura|300px|dereita|Exemplo da arquitectura dun dominio: [[represor lac|Represor da lactosa (LacI). O dominio de unión ao ADN N-terminal (indicado na figura) do represor lac únese á súa secuencia diana no ADN (dourado) no suco maior utilizando un motivo estrutural hélice-xiro-hélice. A unión da molécula efectora (en verde) ocorre no dominio central (indicado), que é un dominio sensible ao sinal. Isto desencadea unha resposta alostérica mediada pola rexión de enlace (linker) (tamén indicada).]]
A porción (dominio) do factor de transcrición que se une ao ADN denomínase dominio de unión ao ADN. Debaixo hai unha lista parcial dalgunhas das maiores familias de dominios de unión ao ADN/factores de transcrición:
Elementos de resposta
A secuencia do ADN á que se une un factor de transcrición chámase sitio de unión do factor de transcrición ou elemento de resposta.
Os factores de transcrición interaccionan cos seus sitios de unión utilizando unha combinación de atracción electrostática (como as pontes de hidróxeno) e forzas de Van der Waals. Debido á natureza destas interaccións químicas, a maioría dos factores de transcrición únense ao ADN dun modo específico de secuencia. Porén, non todas as bases do sitio de unión do factor de transcrición poden realmente interaccionar co factor de transcrición. Ademais, algunhas destas interaccións poden ser máis febles ca outras. Así, os factores de transcrición non se unen só a unha secuencia, senón que poden unirse a un conxunto de secuencias moi similares, a cada unha das cales cunha diferente forza de interacción.
Por exemplo, aínda que o sitio de unión de consenso para a proteína de unión á TATA (TBP) é TATAAAA, o factor de transcrición da proteína de unión á TATA pode tamén unirse a secuencias similares como TATATAT ou TATATAA.
Dado que os factores de transcrición poden unirse a un conxunto de secuencias similares e estas secuencias son xeralmente curtas, poden aparecer por casualidade sitios de unión de factores de transcrición potenciais se a secuencia do ADN é longa dabondo. Porén, é improbable que un factor de transcrición se una a todas as secuencias compatibles do xenoma da célula. Outras restricións, como a accesibilidade ao ADN da célula ou a dispoñibilidade de cofactores pode tamén axudar a determinar o lugar onde se unirá un factor de transcrición. Así, dada a secuencia xenómica é aínda difícil de predicir onde se unirá un factor de transcrición nunha célula.
Pode obterse unha especificidade de recoñecemento adicional utilizando máis dun dominio de unión ao ADN (por exemplo sitios de unión ao ADN en tándem no mesmo factor de transcrición ou por medio da dimerización de dous factores de transcrición) que se unen a dúas ou máis secuencias do ADN adxacentes.
Importancia clínica
Os factores de transcrición son importantes en medicina por dúas razóns: (1) as mutacións nestes factores poden ser asociados con determinadas enfermidades, e (2) os factores poden ser a diana de certos medicamentos.
Trastornos
Algunhas doenzas humanas están asociadas a mutacións nos factores de transcrición, debido aos seus importantes papeis no desenvolvemento, sinalización intercelular, e ciclo celular.
Moitos factores de transcrición son supresores de tumores ou oncoxenes, e, as mutacións ou a regulación anormal neles está asociada co cancro. Coñécense tres grupos de factores de transcrición que son importantes no cancro humano: (1) as familias NF-kappaB e AP-1, (2) a familia STAT e (3) os receptores de hormonas esteroides.
Na táboa indícanse algúns exemplos que foron ben estudados:
Dianas potenciais de medicamentos
Aproximadamente o 10% dos fármacos prescritos actualmente teñen como dianas directas os factores de transcrición da clase dos receptores nucleares. Exemplos son o tamoxifen e bicalutamide para o tratamento do cancro de mama e o de próstata, respectivamente, e varios tipos de antiinflamatorios e esteroides anabólicos. Ademais, os factores de transcrición están a miúdo modulados indirectamente por fármacos por medio de cascadas de sinalización. Nos tratamentos sería posible tomar como obxectivo outros factores de transcrición menos explorados como NF-κB con novos fármacos. Os factores de transcrición que non pertencen á familia dos receptores nucleares crese que son máis difíciles de alcanzar con pequenas moléculas terapéuticas, pero estanse a facer progresos na vía de sinalización notch.
Análise
Hai diferentes tecnoloxías aplicables para a análise de factores de transcrición. No nivel xenómico, utilízanse comunmente a secuenciación do ADN e a investigación de bases de datos. A versión proteica concreta do factor de transcrición pode detectarse utilizando anticorpos específicos. A mostra detéctase coa técnica da western blot. Utilizando o ensaio de retardo na mobilidade electroforética (EMSA), pode detectarse o perfil de activación do factor de transcrición. Unha aproximación múltiplex para o estudo do perfil de activación é o sistema de chip TF no que poden detectarse varios factores de transcrición en paralelo. Esta tecnoloxía está baseada nas micromatrices de ADN (microarrays), que proporcionan a secuencia específica de unión ao ADN para o factor de transcrición na superficie da matriz.
Clases
Como se describe con máis detalle máis abaixo, os factores de transcrición poden clasificarse polo seu (1) mecanismo de acción, (2) función reguladora, ou (3) homoloxía de secuencias (e, por tanto, semellanza estrutural) nos seus dominios de unión ao ADN.
Clasificación polo mecanismo de acción
Hai tres clases de factores de transcrición segundo o seu mecanismo de acción:
Clasificación funcional
Os factores de transcrición clasifícanse de acordo coa súa función regulatoria en:
Clasificación estrutural
Os factores de transcrición clasifícanse con frecuencia baseándose na semellanza das súas secuencias e, por tanto, na estrutura terciaria dos seus dominios de unión ao ADN. Distínguense os seguintes grupos:
España no Festival de Eurovisión Júnior
España foi un dos países que debutou no Festival de Eurovisión Júnior 2003, e é o que mellor percorrido e posicións levou no certame, obtendo unha vitoria en 2004 coa artista María Isabel e a súa canción Antes muerta que sencilla, dous segundos postos e un cuarto posto como posición máis baixa. A pesar dos seus bos resultados, a RTVE decidiu en 2007 non volver participar no certame porque, segundo Javier Pons, ex-director de RTVE, "fomenta estereotipos que non compartimos" e tamén pola "explotación" á que se someten os nenos.
-433
Outros
Historia ano a ano
España no Festival de Eurovisión Júnior
Votacións
España deu máis puntos a:
España recibiu máis puntos de:
Coracle
180px|miniatura|dereita|Dous coracles empregados para a pesca do salmón no río Teifi, en 1972. 180px|miniatura|Un home dando a volta a un coracle. O coracle (en Cwrwgl) é un primitivo bote lixeiro, cuxa forma permite levalo ó lombo e que é empregado tradicionalmente en Gales, mais tamén nalgunhas partes do oeste e do suroeste de Inglaterra, Irlanda (en particular, no río Boyne), e Escocia (particularmente no río Spey). O termo coracle tamén se utiliza para facer referencia a barcos semellantes que se da India, Vietnam, Iraq e o Tíbet.
Etimoloxía
A verba coracle provén do galés, conato co gaélico, irlandés e escocés e rexístrase en inglés xa no século XVI.
Historia
Os restos dun posible coracle foron atopados nunha tumba da Idade de Bronce en Barns Farm preto da baía Dalgety e outros dous foron descritos en Corbridge e preto de Ferriby.
Segundo Ian Harries, pescador coracle, estes son tan lixeiros e portátiles que poden ser levados sobre nas costas dos pescadores cando van e volven de traballar. Cando a pesca se leva a cabo por dúas persoas, hai un pescador por barca. A rede esténdese polo río entre os dous coracles.
Moucho, Xuño, Porto do Son
Moucho é un lugar da parroquia de Xuño no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) conta con 16 habitantes (7 homes e 9 mulleres).
Galería de imaxes da flora de Galicia
Galería de imaxes da flora de Galicia.
Reariz, Alba, Pontevedra
Reariz é un lugar da parroquia de Alba no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 121 habitantes (56 homes e 65 mulleres).
Pola aldea pasa o Camiño Portugués.
Cima de Vila, Ferreiros, A Pobra do Brollón
Cima de Vila é un lugar da parroquia de Ferreiros, no concello lugués da Pobra do Brollón. Está situado a 495 metros de altitude.
Leborei
O topónimo galego Leborei pode referirse a:
Partido Nacionalista Vasco
O Euzko Alderdi Jeltzalea - Partido Nacionalista Vasco (EAJ-PNV) (en España) ou Euzko Alderdi Jeltzalea - Parti Nationaliste Basque (EAJ-PNB) (en Francia), é un partido político do País Vasco de ideoloxía nacionalista vasca.
Foi fundado en 1895 por Sabino Arana Goiri, influído polo seu irmán Luis Arana. É o terceiro partido político español actual máis antigo (despois do Partido Socialista Obrero Español e o Partido Carlista) e foi o primeiro partido nacionalista vasco.
Seguindo a terminoloxía do seu fundador, os seus membros chámanse jelkides ou jeltzales e as súas sedes batzokis.
"Euzko Alderdi Jeltzalea" significa "Partido Vasco de partidarios do JEL" (sendo "JEL" un acrónimo de Jaungoikoa Eta Lagizarrak (Jaungoikoa Eta Lege Zaharrak en éuscaro normativo actual), que significa en galego: Deus e Leis Vellas en referencia aos foros (ver Jeltzale e jelkide). "Euzko" mantense coa grafía antiga (a moderna é "Eusko") como respecto á tradición, xa que así a escribía Sabino Arana. Polo mesmo motivo, nos batzokis mantense escudos coa grafía "Euzkadi".
O PNV e as súas escisións
A historia do PNV está definida polo feito de manterse fiel a un modelo de partido de comunidade no que tradicionalmente ten existido unha tendencia ortodoxa fiel aos principios do fundador e outra de carácter máis posibilista. Os nomes de ditos sectores foron cambiando co tempo e teñen dado lugar a diversas escisións, sendo as máis destacábeis:
O PNV hoxe
O actual presidente do Euzkadi Buru Batzar (órgano executivo do partido) é Iñigo Urkullu, que sucedeu en 2007 ao anterior presidente, Josu Jon Imaz. Logo da dimisión de Juan José Ibarretxe trala perda da lehendakaritza en 2009, ocupa o liderado da oposición política en Euscadi. Gobernou a comunidade autónoma do País Vasco a maior parte do tempo dende 1980, en solitario no período (1980-1986) e a través de diversos pactos dende entón. Na lexislatura 2001-2005, o jelkide Juan José Ibarretxe presidiu un goberno de coalición entre PNV, Eusko Alkartasuna e Ezker Batua-Berdeak. Nas eleccións de 2005 presentouse en coalición con Eusko Alkartasuna, e obtivo unha maioría simple que lle permitiu seguir no goberno.
Goberna as deputacións forais de Guipúscoa e Biscaia, así como o concello de Bilbao e gran parte dos municipios da comunidade autónoma. Posúe grupos parlamentarios no Congreso e no Senado. Tamén ten unha pequena representación en Navarra —sobre todo en concellos da zona limítrofe con Guipúscoa—, no Parlamento Navarro e no Congreso dos Deputados a través das coalicións nacionalistas Nafarroa Bai e Geroa Bai, respectivamente.
Correspóndelle tamén un dos escanos obtidos pola coalición Galeusca no Parlamento Europeo.
Anualmente, o último domingo de setembro celebra o Día do Partido (chamado Alderdi Eguna).
Organización interna
O PNV ten unha estrutura que funciona a tres niveis: municipal, rexional ou territorial e nacional, separando a súa representación pública dos seus organismos internos. Existen 233 organizacións municipais, cun total de máis de 25 000 afiliados.
A implantación social do partido refórzase cos batzokis, as sedes sociais do PNV. O primeiro deles inaugurouse o 14 de xullo de 1894 na zona antiga de Bilbao, un ano antes da constitución formal do PNV como partido. Hoxe en día hai case 200 batzokis repartidos por todo o mundo. En febreiro de 2007 inaugurouse o seu "Batzoki Virtual" (e-batzokia) que foi a sede social número 176 do PNV.
O órgano executivo do PNV, o Euzkadi Buru Batzar (EBB), está presidido por Andoni Ortuzar. O EBB componse ademais dos presidentes dos consellos rexionais (Biscaia, Itxaso Atutxa; Guipúscoa, Joseba Egibar; Araba, José Antonio Suso; Nafarroa, Unai Hualde; Iparralde, Pako Arizmendi) e oito burukides (membros do consello) elixidos pola Asemblea Nacional de entre os propostos polas asembleas territoriais. Os consellos rexionais, compostos de entre 10 e 15 membros son o Bizkai Buru Batzar (BBB) en Bizcaya, o Gipuzko Buru Batzar (GBB) en Guipúscoa, o Araba Buru Batzar (ABB) en Álava, o Napar Buru Batzar (NBB) en Navarra e o Ipar Buru Batzar (IBB) do País Vasco francés. Ademais, existen cinco órganos executivos independentes destes en Madrid, Barcelona, Venezuela e Arxentina.
Copa do Rei 2011 de hóckey a patíns
A 68ª edición da Copa do Rei de hóckey a patíns disputouse no Pavillón da Cidade Deportiva de Blanes, na localidade de Blanes, na comarca da Selva (Xirona) entre o 24 e o 27 de febreiro de 2011. Nesta edición da Copa do Rei inaugurouse a nova cidade deportiva de Blanes, xogándose tódolos partidos no seu pavillón. A G2 (segunda canle da Compañía de Radio Televisión de Galicia) retransmitiu en directo o partido de cuartos xogado polo Coinasa Liceo e a segunda semifinal.
Participantes
Os equipos clasificados como cabezas de serie teñen unha estrela ao lateral (15px). Entre parénteses o posto que cada equipo ocupaba ao finalizar a primeira volta do campionato.
Traspena, Covas, Baralla
Traspena é un lugar da parroquia de Covas no concello lugués de Baralla na comarca dos Ancares. Segundo o IGE, en 2011 tiña 17 habitantes (8 homes e 9 mulleres).
José López Campos
José Carlos López Campos, nado na Estrada o 22 de marzo de 1974, é un político galego do PPdeG.
Traxectoria
Comezou os seus estudos en Ciencias Empresariais en Santiago de Compostela. Foi director dunha oficina bancaria na Estrada. En 2003 foi elixido concelleiro na Estrada polo PPdeG, ocupando o cargo de concelleiro de Industria e Comercio e tenente de Alcalde na lexislatura 2003-2007. En 2007 volveu repetir como candidato e foi voceiro do grupo municipal do PP. Foi deputado no Parlamento de Galicia. Nas eleccións municipais de 2011 encabezou a candidatura do PPdeG e foi elixido alcalde da Estrada ao obter a lista do PPdeG a maioría absoluta. Nas municipais de 2015 volveu ser elixido alcalde con maioría absoluta.
Christopher Lloyd
Christopher Allen Lloyd, nado en Stamford (Connecticut) o 22 de outubro de 1938, é un actor estadounidense. Adquiriu sona polos seus papeis de secundario en filmes como Alguén voou sobre o niño do cuco, Back to the Future ou The Addams Family.
miniatura|dereita|Christopher Lloyd
Carmen Buján Freire
Carmen Buján Freire, nada o 17 de outubro de 1964 en Bueu, é unha diplomática galega.
Traxectoria
Licenciada en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela. Ingresou en 1993 na carreira diplomática. Os seus primeiros destinos levárona ás representacións diplomáticas españolas en Romanía, Paquistán e Hungría.
Foi voceira asesora da Unidade de Coordinación da Participación de España no Consello de Seguridade das Nacións Unidas e subdirectora xeral de Asuntos Internacionais de Terrorismo. Tamén foi conselleira na embaixada de España en Buenos Aires e directora xeral de Asuntos Estratéxicos e Terrorismo nos anos 2008 e 2010. Entre agosto e novembro de 2010 foi embaixadora representante permanente de España ante a Oficina das Organización das Nacións Unidas e os Organismos Internacionais con sede en Viena. Entre agosto de 2018 e agosto de 2019 traballou como embaixadora de España en Mozambique.
Honey's Dead
Honey's Dead é o cuarto álbum da banda escocesa de rock alternativo The Jesus and Mary Chain, publicado o 22 de marzo de 1992 a través do selo Blanco y Negro Records. O título fai referencia a un dos primeiros éxitos do grupo, "Just Like Honey", e intenta amosar un completo afastamento do seu son inicial.
O seu primeiro sinxelo, "Reverence", tivo certa controversia polos versos "I want to die just like Jesus Christ", e "I want to die just like JFK". Prohibida por Top of the Pops, a canción chegou ao número 10 das listas británicas e foi emitida en radios alternativas estadounidenses.
Honey's Dead foi gravado no estudio da banda en Londres, bautizado co nome de "Drugstore", co enxeñeiro Flood e o futuro produtor da banda Alan Moulder entre o persoal.
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Jim Reid e William Reid.
Cara 1 Cara 2
Distrito de Aveiro
Distrito de Aveiro Localización do Distrito de Aveiro
O Distrito de Aveiro é un distrito portugués que pertence á provincia tradicional da Beira Litoral, agás os concellos máis ao norte, que pertencerían ao Douro Litoral. Limita ao norte co Distrito do Porto, ao leste co Distrito de Viseu, ao sur co Distrito de Coímbra e ao oeste co océano Atlántico. Comprende unha área de 2808 km² (sendo así o 14º maior distrito portugués) e conta cunha poboación residente de 752.867 habitantes (2006). A capital do distrito é a cidade de Aveiro.
Subdivisións
O distrito de Aveiro subdivídese nos seguintes 19 municipios:
Na actual división de Portugal en NUTS II, o distrito atópase dividido entre a Rexión Norte e a Rexión Centro. Pertencen á Rexión Norte os concellos da subrexión de Entre Douro e Vouga, Castelo de Paiva, parte da subrexión do Tâmega e Espinho, pertencente ao Grande Porto. Á Rexión Centro pertencen os restantes concellos, incluídos na subrexión do Baixo Vouga. En resumo:
Xeografía física
O distrito de Aveiro localízase, na súa maior parte, por debaixo dos 100 m de altitude, ocupando unha chaira costeira que chega a ter cerca de 40 km de longo na parte sur do distrito. A paisaxe desta chaira é dominada pola Ria de Aveiro, e polos ríos da conca hidrográfica do Vouga (Cértima, Alfusqueiro, Águeda, Antuã e o propio Vouga na chaira litoral, e Agadão, Caima e Mau xa nos contrafortes da serra).
Cara o leste e o norte, o relevo tórnase máis accidentado, chegando a estenderse ata a serra do Montemuro, ao nordeste. Na súa fronteira norte, o distrito contacta brevemente co río Douro e con algúns dos seus afluentes (Arda e Paiva).
O litoral é areoso, cunha paisaxe típica de zona lagunar e un cordón dunar de espesura variable que separa as augas calmas da ria de Aveiro do mar.
Fondo de Vila, Ferreiros, A Pobra do Brollón
Fondo de Vila é un lugar da parroquia de Ferreiros, no concello lugués da Pobra do Brollón. Está situado a 477 metros de altitude.
Aneis de Neptuno
300px|dereita|miniatura|Esquema dos aneis de Neptuno. As liñas continuas sinalan os aneis, as descontinuas órbitas de satélites. Os aneis de Neptuno son un sistema de aneis planetarios moi tenues e febles, compostos principalmente de po cósmico, descubertos en 1989 pola sonda espacial Voyager 2. Aseméllase máis ós aneis de Xúpiter que ós aneis de Saturno ou de Urano.
O sistema consta de cinco aneis que reciben o nome dos astrónomos considerados máis salientables na investigación de Neptuno. Dende o máis interior ó máis exterior son Galle, Le Verrier, Lassell, Arago e Adams; ademais, existe un anel que coincide coa órbita do satélite Galatea. Tres satélites máis, Náiade, Talasa e Despina, orbitan entre os aneis facendo a función de satélites pastores.
O material dos aneis é moi escuro; trátase probablemente de compostos orgánicos producidos pola radiación da magnetosfera do planeta de xeito semellante ó dos aneis de Urano. A proporción de po nos aneis é alta, de entre o 20% e o 70%, mentres que a profundidade óptica é baixa, de menos de 0,1.
O anel Adams inclúe cinco arcos máis brillantes que o resto de aneis denominados Fraternidade, Igualdade 1, Igualdade 2, Liberdade e Coraxe. Os arcos ocupan cada un unha pequena lonxitude orbital do total do anel. A estabilidade dos arcos non está moi clara, xa que no 2005 detectouse un considerable adelgazamento do arco Liberdade. É probable que a estabilidade do anel Adams estea relacionada co satélite Galatea.
Maruja Pino Piñeiro
Traxectoria
Nacida a cuarta de sete irmáns, comeza a estudar na escola franciscana da "Divina Pastora", e posteriormente fai o Bacharelato por libre con Jose Pino e Mariano Piñeiro Groba, abade de Angoares (Ponteareas), ata cuarto curso. Cando D. Jose é trasladado por razóns políticas, realiza os tres últimos anos interna nas Carmelitas en Vigo, logo do cal realiza a reválida na Universidade de Santiago. No quinto curso estuda as materias relacionadas con Maxisterio, logo do cal se adicaría profesionalmente á docencia durante varios anos.
Logo de contraer matrimonio, a súa primeira filla nace cunha enfermidade conxénita no corazón, polo cal abandona o seu traballo coma mestra. Despois da Guerra Civil foi represaliada por mor das súas ideas políticas.
Faleceu aos 92 anos en Madrid, onde vivía cunha filla. Os seus restos están soterrados na súa vila natal.
Actividade cultural
Foi convidada a diversos Xogos Florais e colaborou en temas relacionados coa historia e a literatura na radio e televisión locais así coma nos xornais Pobo Galego (hoxe desaparecido), La Voz de Galicia, Faro de Vigo, Lonxe da Terriña, A Peneira e Alandar, de Madrid.
A súa poesía O Condado foi musicada por Miguel Groba, director da Orquestra de Cámara e Coro da Comunidade de Madrid, sendo estreada en Salamanca, Madrid e Ponteareas.
Maruja Pino dedicouse desde moi moza a labores humanitarios, centrándose en Cáritas, e foi presidenta na súa comarca da Asociación Española contra o Cancro.
Recoñecementos
No 1991 o Concello de Ponteareas outorgoulle a Medalla de Prata e Diploma polos traballos de toda unha vida adicada á investigación. En outubro do ano seguinte foille imposta en Pontevedra a Medalla da Asociación Española contra o Cancro polo seu labor humanitario. O 22 de xuño de 1997 a Orde de Cabaleiros de San Miguel outorgoulle no Hotel Mondariz Balneario un premio polos seus traballos de investigación e literarios. Así mesmo recibiu o Diploma e Medalla de Fermín Bouza Brey polos estudos biográficos sobre este ponteareán, e o Diploma dos Pais Franciscanos pola súa colaboración na restauración do Convento.
O domingo 18 de maio do 2008 foi a encargada de ler o pregón do Corpus na súa Ponteareas natal.
A Tarela, Noal, Porto do Son
O Curro é un lugar da parroquia de Xuño no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia.
Morbilidade
Morbilidade é a proporción de persoas que enferman nun determinado lugar e tempo
Concepto de morbilidade
Morbilidade (do latín "morbus", doenza) é a cantidade de persoas que son considerados doentes ou que son vítimas dunha doenza nun espazo e tempo determinados. A morbilidade é, así pois, un dado estatístico da grande importancia para poder mos coñecer e comprender o avance dunha doenza, así como tamén as razóns polas que xurdiu e as posíbeis solucións a ela.
No senso da epidemioloxía pódese ampliar o estudo e a cuantificación da presenza de efectos dalgunha doenza nunha determinada poboación.
Taxa de morbilidade
A frecuencia da doenza en proporción a unha poboación. Cómpre especificar:
As taxas de morbilidade máis adoito empregadas son a prevalencia e a incidencia.
Latour-de-Carol
Latour-de-Carol (en catalán: La Tor de Querol) é unha comuna francesa situada no departamento dos Pireneos Orientais, na rexión do Languedoc-Rosellón. Pertence ao distrito de Prades e ao cantón de Saillagouse e contaba con 401 habitantes en 2007.
Situada na Alta Cerdaña, no antigo territorio do Rosellón, é atravesada polo río Carol, afluente do Segre. Linda con España, concretamente co concello de Guils de Cerdanya, na provincia de Xirona.
Transporte
É un paso e vía de comunicación importante, coa súa estación ferroviaria internacional Latour-de-Carol-Enveitg situada na confluencia de tres liñas ferroviarias: Estas circunstancias fan da estación de Latour-de-Carol-Enveigt un caso único en Europa.
Lugares de interese
miniatura|left|250px|O tren Amarelo.
Núria Marín Martínez
Núria Marín Martínez, nada en L'Hospitalet de Llobregat o 26 de decembro de 1963, é unha política española do Partit dels Socialistes de Catalunya e a alcaldesa de L'Hospitalet desde o 19 de abril de 2008. Chegou ao cargo cando Celestino Corbacho Chaves foi designado ministro de Traballo e Inmigración, sendo a primeira muller que ostenta o cargo de alcaldesa na cidade. Presentouse como cabeza de lista do Partido dos Socialistas de Cataluña (PSC) nas eleccións municipais do 22 de maio de 2011, obtendo así ela mesma a alcaldía.
Carreira política
Núria Marín é membro do PSC desde o ano 1981 e, antes fora militante da Xuventude Socialista de Cataluña (JSC). Actualmente é primeira secretaria da Federación de L'Hospitalet do PSC e forma parte do Consello Nacional do PSC.
En decembro de 2011 entrou a formar parte da nova executiva do PSC a raíz do nomeamento de Pere Navarro como primeiro secretario do partido, ocupando a secretaría de Cambios Sociais, Medio Ambiente e Sustentabilidade
Desde o ano 1995 é concelleira do concello de L'Hospitalet. De 1995 a 1999 fíxose cargo da Área de Facenda e da Concellaría de Collblanc-la Torrassa. En 1999 foi nomeada primeira tenente de alcalde e asumiu a responsabilidade da Área de Economía e Facenda. De 2007 a 2008 foi a primeira tenente de alcalde e responsable da Área de Planificación, Coordinación e Economía. No 2008 foi elixida alcaldesa de L’Hospitalet, tras a marcha de Corbacho. No Concello, tamén presidiu as sociedades municipais de L'Hospitalet 2010 e La Farga,SA.
Representa o concello de Hospitalet na Comisión de Novas Tecnoloxías e Sociedade da Información da Federación Española de Municipios e Provincias (FEMP). É vicepresidenta da Área Metropolitana de Barcelona e da Federación de Municipios de Cataluña (FMC).
Tamén é membro do Consello Reitor do Consorcio Sanitario Integral e vicepresidenta do BiopoL'H. Desde xaneiro de 2011 preside o Foro Español para a Prevención e a Seguridade.
A principios de 2011 Núria Marín abriu o seu propio portal en Internet, integrando diversas redes sociais. Un estudo posicionouna como un dos políticos españois que mellor uso fan destas ferramentas.
Miyoshi Umeki
Miyoshi Umeki (梅木 美代志 ou ミヨシ・ウメキ), nada en Otaru (Hokkaido) o 8 de maio de 1929 e finada en Licking (Missouri) o 28 de agosto de 2007 }} foi unha actriz e cantante xaponesa nacionalizada estadounidense. Foi a primeira e única muller asiática gañadora dun Oscar á interpretación.
Traxectoria
Nada en Otaru, Umeki foi a máis pequena de nove irmáns. O seu pai era o propietario dunha fábrica de ferro. Trala segunda guerra mundial Umeki comezou a súa carreira como cantante de club nocturno no Xapón, usando o nome de Nancy Umeki, As súas influencias eran o teatro kabuki tradicional e a música pop estadounidense.
Entre 1950 e 1954 gravou para a RCA Victor Japan e apareceu no filme Seishun Jazu Musume. Gravou especialmente standards de jazz, que cantaba en parte en xaponés e en parte en inglés ou unicamente en cada idioma. En 1955 instalouse nos Estados Unidos e tras aparecer en Arthur Godfrey Talent Scouts asinou un contrato con Mercury Records e gravou varios sinxelos e dous álbums.
As súas intervencións no programa de Godfrey chamaron a atención do director Joshua Logan, que a contratou para Sayonara. Umeki gañou o Oscar á mellor actriz secundaria por este filme.
En 1958 foi candidata ao Tony polo musical Flower Drum Song. Tamén apareceu na adaptación cinematográfica do mesmo musical e foi candidata ao Globo de Ouro.
Aínda que foi unha invitada habitual en programas televisivos, só apareceu en catro filmes desde 1962. Foi de novo candidata ao Globo de Ouro polo seu papel en The Courtship of Eddie's Father (1969-1972), mais tras acabar a serie retirouse da interpretación.
Umeki viviu durante varios anos en Sherman Oaks antes de mudarse a Licking, Missouri, para estar preto da súa familia. Faleceu dun cancro aos 78 anos.
Bucaramanga
Bucaramanga é un concello colombiano, capital do departamento de Santander. Atópase no nordeste do país sobre a Cordilleira Oriental, rdos Andes, a beiras do río de Oro. Bucaramanga conta con 528.575 habitantes e, xunto con Floridablanca, Girón e Piedecuesta, conforma a área metropolitana de Bucaramanga cun total de 1 141 694 habitantes, sendo a quinta aglomeración urbana máis poboada do país. Atópase a 384 km de Bogotá, capital do país.
Por ser a capital do departamento de Santander, Bucaramanga alberga as sedes da Gobernación de Santander, a Asemblea Departamental, a sede seccional da Fiscalía e a área Metropolitana de Bucaramanga. Xunto co título de capital de Santander, Bucaramanga ostenta os títulos de capital da provincia de Soto e do núcleo de desenvolvemento provincial metropolitano. Bucaramanga está comunicada coas demais cidades do país por estrada; para o transporte aéreo, conta co Aeroporto Internacional Palonegro. Está rodeada polos municipios de Girón, Floridablanca e Piedecuesta, cos cales se conforma a área Metropolitana de Bucaramanga.
Sandra Ínsua
Sandra Ínsua Rial, nada en Camariñas en 1976, é unha avogada e política galega do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Filla de emigrantes da Costa da Morte en Suíza, dende os 14 anos residiu na Ponte do Porto. Licenciada en Dereito, nas eleccións municipais de 2003 foi elixida concelleira. Continuou como concelleira nas sucesivas eleccións e foi tenente de alcalde. Logo da dimisión do alcalde Manuel Valeriano Alonso o 24 de agosto de 2018, foi elixida alcaldesa de Camariñas o 4 de setembro. Nas eleccións municipais de 2019 encabezou a candidatura socialista e foi reelixida alcaldesa ó lograla maioría absoluta. Nas municipais de 2023 revalidou a alcaldía de novo con maioría absoluta.
Leborei, Cerponzóns, Pontevedra
Leborei é un lugar da parroquia de Cerponzóns, no concello de Pontevedra, na comarca homónima. Segundo o IGE, en 2022 tiña 91 habitantes (48 homes e 43 mulleres).
Rush
Rush é unha banda canadense de rock progresivo formada en agosto de 1968 na veciñanza de Willowdale de Toronto, Ontario. Actualmente está composta polo baixista, teclista e vocalista Geddy Lee, o guitarrista Alex Lifeson e o batería Neil Peart. A banda sufriu moitos cambios na súa formación entre 1968 e 1974, acadando a súa forma definitiva cando Neil Peart substituíu ao batería orixinal John Rutsey en xullo de 1974, dúas semanas antes da súa primeira xira polos Estados Unidos.
Dende a edición do seu álbum de estrea en marzo de 1974, Rush fíxose coñecida polas habilidades instrumentais dos seus membros, as súas complexas composicións, e os seus eclécticos motivos líricos con grandes doses de ciencia ficción, fantasía e filosofía, e que tamén abordan temas humanitarios, sociais e medioambientais. O estilo musical de Rush foi cambiando ao longo dos anos, comezando cun heavy metal inspirado no blues no seu primeiro álbum, e abarcando posteriormente hard rock, rock progresivo e incluso pasando por un período cun forte uso dos sintetizadores. A banda foi citada como influencia de varios artistas musicais, como Metallica, Primus, Rage Against the Machine e The Smashing Pumpkins, así como os grupos de metal progresivo Dream Theater e Symphony X.
A Lama, Ferreiros, A Pobra do Brollón
A Lama é un lugar da parroquia de Ferreiros, no concello lugués da Pobra do Brollón. Está situado a 473 metros de altitude.
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Montería
miniatura|290px|Ilustración do "Le livre de la Chasse" de Gaston Pheobus. A montería ou montaría é unha modalidade de caza maior. Nela teñen un especial protagonismo os cans de caza, xa que sen eles sería imposible levala a cabo. Existiron e existen diferentes tipos de montería segundo o territorio onde se practica, o xeito de entender a caza e a utilización dunhas ou doutras razas de cans.
Historia
miniatura|290px|Cacería de osos, "Libro de la montería” de Afonso XI.
Jacinto Becerra Romero
Jacinto Becerra Romero, finado en Vilaza (Monterrei) a finais de outubro de 1907, foi un empresario e político galego.
Montería
Historia
Durante a Idade Media na Península Ibérica coñecéronse diferentes tipos de montería. Dous tipos moi peculiares eran a montería con redes e a montería a buitrón, levadas a cabo sobre todo no noroeste da Península Ibérica para a caza do lobo (principalmente en Galicia). A montería a buitrón consistía na condución dos lobos cara a uns enormes funís feitos con balados de pedra ou sebes mediante batidas nas que participaban unha cantidade inxente de persoas. Estes funís, tamén chamados armadas remataban nun estreito paso cun profundo foxo cara a onde eran conducidos e mortos os lobos e calquera outro tipo de caza.
De tódolos xeitos a forma de montería máis común en toda Europa naquel tempo era aquela na que previamente á caza andábase na procura do lugar de encame da presa seguindo o rastro do animal elixido coa axuda dun sabuxo atrelado, para, unha vez coñecida a localización do encame, situar en lugares estratéxicos de paso do animal parellas de alaos e lebreis co obxecto de atrapalo. Para lanzar o animal cara ás posturas atacábase o encame con cans sabuxos e seguíase a persecución por parte de cazadores tanto a pé como dacabalo para tentar, xunto con sabuxos, alaos e lebreis, atrapar a peza de caza.
miniatura|290px|Manda de Petit Venerie. Francia.
Durante a Idade Media en Galicia este tipo de montería realizábase sobre todo para a caza do oso e do xabaril, mentres que por exemplo en Francia tiña unha maior importancia a caza do cervo. Xeralmente escollíase o animal a cazar durante a fase de busca do encame con sabuxo atrelado, elixindo preferentemente como presa un macho adulto en plenitude de facultades.
A partir do Renacemento e sobre todo da xeneralización das armas de fogo nos séculos XVII e XVIII a montería medieval foi derivando, segundo cada territorio e país, en modalidades que hoxe en día difiren bastante entre si, como pode ser a montería no norte da Península Ibérica, a Venerie francesa (tanto a referida á caza maior ou Gran Venerie, que se practica a cabalo, como a referida á caza menor ou Petit Venerie, que se practica a pé), o Fox-Hunting (Caza do raposo a cabalo) no Reino Unido, ou ben a montería denominada hoxe día “a la española” practicada no centro e sur da Península Ibérica.
A montería na Península Ibérica
Hoxe en día existen principalmente dous tipos de montería na Península Ibérica, a practicada no extremo norte (principalmente na metade norte de Galicia, Asturias e Cantabria), que como veremos responde xenuinamente case que punto por punto á montería peninsular máis tradicional, e a montería “á española”, que é a derivación da montería peninsular en Portugal e centro e sur de España, gardando esta xa moi pouco parecido coa orixinal.
A montería norteña
Tal como se facía durante a Baixa Idade Media, no norte e noroeste da Península Ibérica cázase o xabaril na modalidade denominada “caza do xabaril a corda”. Nesta modalidade de caza alcanzan un protagonismo total os cans sabuxos e os seus condutores, os monteiros.
miniatura|290px|Cacería de xabaril en Asturias. Ano 1931.
A primeiras horas da mañá cada monteiro sae co seu can sabuxo atado a unha longa corda chamada “cordel” ou “trela” na procura do rastro dos xabarís. Unha vez atopado un rastro da noite anterior o monteiro, auxiliado polo olfacto e a intelixencia do seu sabuxo, seguirá os pasos nocturnos do xabaril a miúdo por moitos quilómetros ata dar co lugar onde está encamado, descansando polo día. Para comprobar que o xabaril está efectivamente nun determinado mato, o monteiro e o seu sabuxo, despois de dar entrada ó rastro do xabaril no mesmo, procede a rodealo para ver se o xabaril saíu do mesmo continuando o seu camiño ou ben ficou nel descansando. No caso de que saíse proseguirá rastrexando co seu sabuxo ata outro mato onde repetirá a operación. Trátase dunha caza que require profundos coñecementos dos sinais e costumes dos animais do monte e dunha boa forma física, ademais de moi bos cans. Unha vez que os distintos monteiros cos seus sabuxos volven ó punto de encontro previamente convido cada un procede a dar conta do que atopou ós demais compañeiros. Preferentemente elíxense como obxectivo da caza os encames de xabarís machos adultos. Unha vez existe consenso sobre cal encame atacar, os cazadores póñense con armas de fogo arrodeando o mato, a extensión do cal pode variar dende unhas cantas hectáreas ata varios centos. É nese momento cando se ceiban uns cantos sabuxos (normalmente entre dous e dez) sobre o rastro de entrada do xabaril na toxeira ou uceira. Os sabuxos van marcando o camiño feito polo xabaril pola noite coa súa voz, “cantando” ou “latindo” ata que chegan ó lugar onde o xabaril está durmindo, onde os cans lle ladran de xeito continuo con valentía pero sen atacalo frontalmente. O que se consegue con esta estratexia é que o xabaril rompa a correr mentres o perseguen ladrando os sabuxos, obrigándoo a pasar polo lugar onde hai algún cazador coa súa arma que procura abatelo. En numerosas ocasións os sabuxos deben perseguir durante moito tempo ó xabaril ata que rompe nalgún punto onde está situado un cazador. Xeralmente os equipos adicados a este tipo de caza, chamados “cuadrillas” están compostos por entre 10 e 20 cazadores, entre os que hai un número variable de monteiros cos seus sabuxos, oscilando o número de cans utilizados en total entre 5 e 15. Esta modalidade de caza é moi selectiva, xa que se elixe o animal a cazar evitando molestar femias con cría; ademais practicamente non se molesta ningún outro animal que aquel que se vai cazar, xa que é un defecto imperdoable nos cans que persigan calquera outro animal que non sexa xabaril.
miniatura|290px|Monteiro e o seu sabuxo de corda.
Como pode verse, practicamente a única gran diferenza que existe entre esta forma de montería e a montería medieval é que se substituíron os cans de presa e lebreis por armas de fogo, facéndoa menos cruenta.
O monteiro
O monteiro é o cazador que, sempre contando coa axuda do seu bo sabuxo, coñece as querenzas da caza maior e é quen de atopar o lugar de encame da presa seguindo o seu rastro nocturno, o que en linguaxe monteiro se coñece co nome de “aplazar”.
O sabuxo
Sen cans desta caste sería imposible coñecer con exactitude a localización do encame dos xabarís e polo tanto sería moi difícil levar a cabo a montería. Estes cans posúen o mellor olfacto do mundo canino e por iso son os máis axeitados para seguir o cheiro que deixa ó seu paso un animal.
Ó contrario que acontece con outras clases de cans, tales como os de presa ou agarre, estes cans non adoitan atacar o xabaril, senón que simplemente premen para que corra ladrándolle a curta distancia, para que así os monteiros saiban en cada intre o camiño que vai recorrendo o xabaril na súa fuxida polo mato mesto. As diversas modulacións da súa potente voz permiten transmitir ós sabuxos a fase na que se atopa a caza: Rastro da noite, rastro de fuxida, latido ó quieto (cando os sabuxos ladran dende curta distancia a un xabaril que non quere fuxir) e latido a morto (algúns sabuxos marcan o lugar de abate dun xabaril emitindo un latido particular). miniatura|290px| Sabuxo español.