cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clementina
Antioxidantes
Como en todos os cítricos, o limoneno é un dos principais compoñentes dos óleos das clementinas. Outros constituíntes son: linalol, α-terpineol, α-pineno, β-pineno e mirceno.
Estado de México
Topónimo
Etimoloxicamente tense varias definicións do nome de México, o estado adoptou o nome do país e da capital mexicana. Identifícase co nome na lingua náhuatl de Mexihco (cfr. náhuatl Mexihtli (deus Mexihtli (Huitzilopochtli) e o sufixo de lugar -co). O seu actual nome provén do náhuatl que significa "lugar do deus Mexihtli". Outra versión máis común identifícase como "lugar no embigo da lúa".
Historia
O estado de México foundouse o 2 de marzo de 1824, ao consumarse a independencia do país; o mesmo día creouse o congreso estatal.
División política
O estado está dividido en 16 rexións administrativas e 125 concellos.
Malaita
A Illa Malaita (en inglés: Malaita Island ) é a illa máis grande da provincia de Malaita nas Illas Salomón. Trátase dunha illa tropical e montañosa, cunha serie de ríos e bosques tropicais sen explotar. Malaita é a illa máis poboada das Illas Salomón, con 140.000 habitantes, máis dun terzo da poboación nacional. A cidade máis grande e capital provincial, é Auki, situada na costa noroeste.
Historia
O nome de Malaita ou Malayta aparece nun diario dos exploradores españois, que afirmaron era o nome real da illa. Cando foi vista por primeira vez desde a illa de Santa Isabel, chamarona "Mala". O bispo George Augustus Selwyn refírese a ela como Malanta en 1850. Mala era o nome utilizado baixo control británico, agora utilízase Malaita con fins oficiais. O nome Gran Malaita tamén se usa para distinguila da pequena illa de Malaita Sur.
Malaita foi descuberta polo español Álvaro de Mendaña y Neira en 1568. Un relato do seu piloto Hernando Gallego, di que a chamaron Malaita polo seu nome indíxena e exploraron gran parte da costa, aínda que non o lado norte. Eles pensaron que o Pasaxe Maramasiki era un río. Logo deste descubrimento, non se volveu a ollar a cadea das Illas Salomón, e ata dubidouse da súa existencia, durante douscentos anos.
Foi redescuberta a finais do século XVIII. Moitos dos primeiros misioneros, tanto católicos como protestantes, foron asasinados, e esta violenta reputación sobrevive no nome xeográfico do Cabo Arsacides, cara ao leste na parte norte da illa, significa, o Cabo dos Asasinos. Naquel entón, non había un poder central entre as tribos de Malaita, e había numerosos loitas, agravadas pola introdución das armas occidentais, e as ferramentas de aceiro. Ao redor de 1880, Kwaisulia, un dos xefes, negociou cos recrutadores de traballadores recibir un fornecemento de armas a cambio dos traballadores, sobre a base dunha negociación similar feita por un xefe das Illas Shortland. Este fornecemento de armas deu aos xefes un poder considerable. Con todo, a contratación de man de obra non sempre foi fácil. En 1886, o buque Young Dick foi atacado en Sinerango, Malaita, e a maioría da súa tripulación asasinada. Nese mesmo ano, Gran Bretaña definiu a súa área de interese nas Salomón, incluíndo Malaita, o control do goberno central de Malaita comezou en 1893, coa proclamación do Protectorado británico das Illas Salomón, alegando que o facían para regular as guerras locais e o comercio de traballadores, malia que coincidiu coa adquisición alemá dos territorios do oeste e aos intereses de Francia no leste.
Auki foi establecida como centro de goberno en 1909, como sede do distrito administrativo de Malaita. O goberno comezou a pacificar a illa, mediante o rexistro ou a confiscación das armas de fogo, cobrando un imposto, e rompendo o poder dos líderes da guerra sen escrúpulos. Unha figura importante no proceso foi comisario do distrito William R. Bell, quen foi asasinado en 1927 por un kwaio, xunto cun cadete chamado Lillies e 13 nativos das Salomón ao seu cargo. Produciuse unha gran expedición de castigo, coñecida como o masacre de Malaita. Polo menos 60 kwaio foron asasinados, preto de 200 detidos en Tulagi (a capital do protectorado), e moitos obxectos e lugares sagrados foron destruídos ou profanados. O resentimento por este incidente continúa, e en 1983 os líderes do consello de área kwaio fixeron unha reclamación ao goberno do Reino Unido de 100 millóns de dólares en concepto de indemnización polo incidente.
Ás Illas Salomón lograron a independencia en 1978. As provincias reorganizáronse en 1981, e Malaita converteuse na principal illa da provincia do mesmo nome.
Xeografía
Malaita é unha illa estreita, de ao redor de 164 quilómetros de longo e 37 km de largo no seu punto máis ancho. A súa lonxitude estímase en dirección noroeste a sueste, pero o costume local e oficial utilizada polo xeral vira en torno á orientación cara ao norte-sur, e xeralmente refírense á costa "este" ou "extremo norte", cando o termo noroeste, sería máis preciso. Ao suroeste está o Estreito Indispensable (Indispensable Strait), que a separa da illa de Guadalcanal e da illas Florida. Cara ao noroeste e o quilómetros ao noroeste. Ao noroeste da illa esta a Illa de Santa Isabel. Ao suroeste, pegada esta a illa de Malaita sur (tamén chamada Pequena Malaita ou Maramasike), separadas polo estreito paso de Maramasike. Máis aló diso esta Makira, a máis meridional grande illa no arquipélago de Salomón.
Río Tigris
miniatura|260px|Río Tigris en Mosul, Iraq. O río Tigris é o río oriental dos dous grandes ríos que definen Mesopotamia, xunto co Éufrates, que flúe desde as montañas de Anatolia a través de Iraq. De feito, o nome "Mesopotamia" quere dicir "terra entre os ríos".
Descrición
O Tigris ten unha lonxitude duns 1.800 km. Nace nos Montes Tauros de Turquía oriental e flúe en xeral cara ao sueste. Percorre 400 km en Turquía, 32 na fronteira con Siria e 1.418 km en territorio iraquí, ata que se une ao Éufrates preto de Ao Qurna no sur de Iraq. Os dous ríos forman a canle de Shatt El-Arab, que desemboca no golfo pérsico. A este río chegan moitos afluentes, como o río Diyala e o Zab.
Bagdad, a capital de Iraq, áchase na beira oeste do Tigris, mentres que a cidade portuaria de Basora está xunto ao Shatt El-Arab. Na Antigüidade, moitas das grandes cidades de Mesopotamia achábanse xunto a algún dos dous ríos, ou polo menos preto deles, aproveitando as súas augas para irrigar a civilización sumeria. Entre as cidades máis importantes do Tigris atopábanse Nínive, Ctesifonte e Seleucia do Tigris, mentres que a cidade de Lagash estaba irrigada por auga do Tigris a través dunha canle construída cara ao ano 2400 adC. A cidade natal de Saddam Hussein, Tikrit, tamén se atopa xunto ao río, e ademais o seu nome está baseado no do propio río.
O Tigris foi unha ruta de transporte importante durante moito tempo a través dun territorio mayormente desértico. É navegable ata Bagdad por botes de pouco calado, pero se require de balsas para o transporte ata Mosul. O comercio a través do río caeu en desuso a través do século XX debido a que as vías ferroviarias e estradas entre Basora, Bagdad e Mosul substituíron unha gran parte do tráfico pola zona.
Etimoloxía
O nome orixinal do río en sumerio era idigna ou idigina, que pode ser interpretado como o río rápido ou o río que flúe, en contraste co seu veciño o Éufrates, cuxo caudal máis lento provocaba que se depositasen máis sedimentos e construíse un leito máis alto que o Tigris. En Pahlavi, tigr significa frecha (da mesma familia que o persa antigo tigra-, e o persa moderno têz: agudo). Con todo, non parece que este fose o nome orixinal do río, senón máis ben parece que foi acuñado (de forma similar que nas linguas semíticas) como imitación do nome local sumerio. É tamén posible que o nome Tigris sexa derivado do idioma kurdo, no que tij significa agudo, referíndose ao Tigris como un río agudo e rápido. Dado que non existe un equivalente á letra j en grego, utilizouse a letra g, derivando posiblemente en tig a partir de tij.
Outro nome dado a este río, utilizado desde o tempo do Imperio Persa é "Arvand", que ten o mesmo significado. Actualmente, o nome Arvand refírese á parte baixa do Tigris en lingua persa.
Robert F. Overmyer
Robert Franklyn "Bob" Overmyer, nado en Lorain, Ohio, o 14 de xullo de 1936 e finado o 23 de marzo de 1996, foi un astronauta estadounidense que formou parte das misións STS-5 e STS-51-B.
Rairos, Cereixa, A Pobra do Brollón
Rairos é unha aldea da parroquia de Cereixa, no concello lugués da Pobra do Brollón. Está situada a 351 metros de altitude na beira do río Saa.
Robert F. Overmyer
Traxectoria
Overmyer graduouse en física pola facultade Baldwin Wallace en 1958 e era máster en aeronáutica pola Escola Naval de Posgraduados dos Estados Unidos en 1964.
Rairos, Cereixa, A Pobra do Brollón
En 2008 tiña unha poboación de 13 habitantes (7 homes e 6 mulleres).
Henry Ian Cusick
Henry Ian Cusick nado o 17 de abril de 1967 é un actor peruano-escocés de cine, televisión e teatro.
Traxectoria
É coñecido principalmente polo seu papel de Desmond Hume na serie de televisión estadounidense Lost.
Seiwakai
Seiwakai (清和会) é un estilo de Karate creado en 1996 polo Kancho Ademir da Costa, derivado do estilo Kyokushin. Trátase, con todo, dunha modalidade moderna de arte marcial. O estilo é moi parecido co Muay thai, por ser practicado con pleno contacto. É tamén un estilo agresivo que ten como obxectivo de derrubar o opoñente.
O fundador do estilo, o mestre brasileiro Ademir da Costa, foi un recoñecido loitador no estilo Kyokushin, mais diverxencias iniciados tras a morte do fundador Masutatsu Oyama, en 1994, levaron ao corte de ligacións coa organización central e fundar seu propio estilo.
Actualmente, a Organización Internacional de Karate de Combate Seiwakai está presente en varios países.
PAZ (satélite)
PAZ é un proxecto do Programa Nacional de Observación da Terra por Satélite (PNOTS),​ creado polos Ministerio de Defensa e o entón ministerio de Industria, Comercio e Turismo de España.
O programa
O Ministerio de Defensa encargou á empresa Hisdesat comezar o desenvolvemento dun sistema de observación da Terra con tecnoloxía radar de apertura sintética, no ano 2007, para satisfacer os requisitos operativos das Forzas Armadas Españolas respecto ás necesidades de observación a tempo completo con moi alta resolución.
Como consecuencia do anterior, Hisdesat iniciou os traballos de desenvolvemento do programa, contratando o deseño e a fabricación do satélite a EADS CASA Espacio en decembro de 2007, o que supuxo un fito para a industria espacial española ao ser a primeira vez que se asume o reto de construír en España un satélite deste tamaño e complexidade.
Hisdesat é a propietaria, operadora e explotadora do satélite PAZ, que proporciona información valiosa para múltiples aplicacións desde a súa órbita polar ao redor da Terra.
EADS CASA Espacio, como contratista principal, lidera un gran consorcio formado por empresas do sector espacial. Ademais, está desenvolvendo a parte frontal do radar, cuxa antena é un dos elementos máis importantes e innovadores e está baseada en tecnoloxía de circuítos radiadores impresos en disposición multicapas.
Hisdesat contratou o lanzamento do satélite co lanzador ruso Dnepr, previsto inicialmente para finais do ano 2012, mais sufriu diversos atrasos (os últimos foron de orixe político tras o arrefriamento das relacións entre Rusia e a Unión Europea pola crise en Ucraína ), ata que en 2016 decidiuse cancelar o lanzamento con Dnepr e buscar outros posibles lanzadores.
O INTA é o responsable do desenvolvemento do segmento terreo do programa PAZ que inclúe as Estacións de Control e Seguimiento, que estarán localizadas en Torrejón de Ardoz (Madrid) e Maspalomas (Gran Canaria) (con opción a usar tamén unha estación polar) e os centros de procesado e almacenamiento dos datos, situados nas ubicaciones anteriores e na Base Aérea de Torrejón de Ardoz (CESAEROB).
O custo total do satélite é de 160 millóns de euros, incluíndo 20 millóns de euros do lanzamento por parte de SpaceX.
O satélite
Cun peso total estimado duns 1400kg, PAZ mide 5 m de altura e 2,4 m de diámetro. Consta dunha plataforma ou módulo de servizo e un radar de apertura sintética como instrumento principal. Incorpora un experimento de Radio Ocultación e Precipitación Extrema, e un receptor do Sistema de Identificación Automática (AIS) como instrumentos secundarios.
A Zapateira, Cereixa, A Pobra do Brollón
A Zapateira é unha aldea da parroquia de Cereixa, no concello lugués da Pobra do Brollón. Está situada a 358 metros de altitude na beira do río Saa.
En 2008 tiña unha poboación de 22 habitantes (11 homes e 11 mulleres).
Lingua umbundu
O umbundu, ou mbundu do sur (autónimo úmbúndú), é unha das dúas linguas bantús faladas en Angola, sendo a outra o kimbundu. É a lingua máis falada de Angola. Os seus falantes son coñecidos como ovimbundu e son un grupo étnico que constitúe un terzo da poboación do país. O seu territorio tradicional son as terras altas de Angola Central e a rexión costeira ó oeste desas terras, incluíndo as cidades de Benguela e Lobito. Por mor de migracións internas recentes, hai grandes comunidades de falantes umbundu na capital, Luanda, e na provincia homónima, así como en Lubango.
Turner & Hooch
Turner & Hooch é un filme estadounidense dirixido por Roger Spottiswoode que foi estreado en 1989. Está protagonizado por Tom Hanks e o can Beasley, que interpretan a Turner e Hooch respectivamente. O filme estaba orixinalmente concibido para ser dirixido por Henry Winkler, pero renunciou debido a "diferenzas creativas".
Malia que Superaxente K-9 (con James Belushi) foi estreado antes que este filme (exactamente tres meses antes), e ámbalas dúas tiñan un argumento moi semellante, Turner & Hooch foi máis popular e eclipsou a Superaxente K-9.
Sinopse
Scott Turner é un meticuloso detective que está investigando o caso de asasinato dun coñecido seu, e cuxo can decide adoptar. O can, á parte de esnaquizarlle a casa, convértese no seu mellor axudante para resolver o caso.
Santo André, Covas, Baralla
Santo André é un lugar da parroquia de Covas no concello lugués de Baralla na comarca dos Ancares. Segundo o IGE, en 2011 tiña 19 habitantes (9 homes e 10 mulleres).
Circuíto de Suzuka
O Circuíto de Suzuka (鈴鹿サーキット Suzuka Sākitto) é un autódromo localizado en Suzuka, na Prefectura de Mie, Xapón, sede do Gran Premio do Xapón de Fórmula 1. Utilizado tamén para outros eventos do deporte do motor, trátase dun dos circuítos máis antigos e famosos do Xapón. O Circuíto de Suzuka aparece de forma consecutiva no calendario da Fórmula 1 desde e pertence a Honda.
Características
Foi deseñado polo holandés John Hugenholtz en 1962, e desde entón é coñecido como un fantástico circuíto para probas debido á súa gran variedade de curvas. O trazado ten forma de oito. É o único circuíto do calendario da F1 que ten esa configuración (cruzándose no Degner Two/130R), creando un repartimento equitativo de xiros á dereita e esquerda.
Historia
Deseñado como unha pista de probas de Honda en 1962 polo holandés John Hugenholtz, Suzuka é un dos poucos circuítos no mundo en ter un trazado deseñado en forma de "8". Naturalmente, non existe intersección algunha na pista, senón que unha sección da pista pasa por encima da outra por medio dunha ponte.
PAC 1
PAC 1 ou PAC A, acrónimo de Package Attitude Control, foi un satélite artificial da NASA lanzado o 9 de agosto de 1969 mediante un foguete Delta N desde Cabo Cañaveral.
Circuíto de Suzuka
Historia
O circuíto modificouse tres veces:
PAC 1
Características
PAC 1 foi lanzado acaroado á segunda etapa do seu foguete lanzador, un Delta N, no mesmo lanzamento no que se puxo en órbita o observatorio OSO 6. O satélite quedou nunha órbita inicial de 547 x 483 km. A súa misión foi probar un sistema de estabilización nos tres eixos de baixo consumo e longa duración para o seu uso en futuros satélites científicos. PAC 1 reentrou na atmosfera o 28 de abril de 1977.
Circuíto de Suzuka
Historia
En 2002, a chicane foi lixeiramente modificado, a curva 130R (marcado como 15 no diagrama) tamén foi modificada e algunhas das curvas en S (3, 4, 5, 6) fíxeronse un pouco máis rectas e máis rápidas;
En 2003, a chicane fíxose un pouco máis rápida e máis preto da 130R.
O circuíto pódese utilizar en tres configuracións, o circuíto completo, ou as configuracións "Suzuka leste" ou "Suzuka oeste". A parte "Leste" da pista consiste na recta de boxes e a primeira metade da curva Dunlop (curva 7), antes de dirixirse de novo á recta de boxes a través dunha estreita curva a dereitas. A pista "Oeste" componse da outra parte do circuíto, incluíndo a ponte do cruzamento.
A curva de Degner foi nomeada así en honra de Ernst Degner.
Suzuka ten unha longa historia de carreiras de F1 apaixonantes; sendo tradicionalmente a última ou antepenúltima carreira do campionato, moitos títulos de pilotos e construtores foron decididos neste circuíto. Grandes duelos e espectáculos vivíronse neste circuíto como os que protagonizaron Ayrton Senna e Alain Prost en e, ou Satoru Nakajima en.
A seguridade do circuíto foi seriamente cuestionada tras dous importantes accidentes en e 2003. No 2002, o piloto de Toyota F1 Allan McNish sufriu un accidente a altas velocidades na curva 130R, no cal atravesou unha cerca de metal. McNish resultou ileso, aínda que non volveu a competir na Fórmula 1 desde entón. En cambio, o accidente de 2003 tivo un saldo tráxico: o piloto de MotoGP Daijiro Kato perdeu a vida tras impactar contra un muro de formigón nunha chicane. Ambas as seccións da pista foron modificadas tras estes feitos.
A serie NASCAR pasou por este autódromo en 1996 e 1997. Na proba de 1996, produciuse un feito tráxico ao perder a vida do condutor do automóbil de seguridade, Elmo Langley, como consecuencia dun paro cardíaco.
Todos os gañadores de Fórmula 1, no circuíto de Suzuka
Record: M.Schumacher (6 Veces)
Juan Pablo Shuk
Vida persoal
Graduado en 1984 no Colexio San Carlos en Bogotá, Colombia. O 22 de setembro de 2012 contraeu matrimonio nos Pireneos coa estilista de orixe aragonesa Ana de la Lastra.
Níxer
Níxer é un país de África do Oeste, situado ao sur de Alxeria e Libia, ao norte de Benín e Nixeria, ao leste de Burkina Faso e Malí, e ao oeste do Chad. A capital é Niamey.
Entre os recursos naturais do Níxer, pódese citar o ouro, o ferro, o carbón, o uranio e mailo petróleo.
Certos animais, coma os elefantes, os leóns e mailas xirafas están en perigo de desaparición en razón da destrución das fragas.
Historia
O territorio nixerino estivo habitado dende hai máis de 60.000 anos, como así o testemuñan a evidencia arqueolóxica encontrada. Este descubrimento entronca coa evidencia botánica, climática e xeolóxica, que indica que neses tempos o proceso de desertificación de toda a rexión norte aínda non se producira ou era apenas incipiente.
Entre os séculos X e XIX, existiu un poderoso reino denominado Hausa, que se alimentou do control das rotas das caravanas que cruzaban o Sáhara e dominaba a rexión máis fértil do sur. O apoxeo desta cultura produciuse arredor de 1400, para comezar a decaer coa conquista europea de Níxer no século XVIII.
A colonización francesa concretouse totalmente no século XIX, cando o actual territorio de Níxer pasou a formar parte da África Occidental Francesa, situación que persistiu até 1958.
Independencia
Kountché faleceu catro anos máis tarde, sendo substituído polo seu camarada Ali Seibou, que acrecentou a súa base de poder na década dos 80. A principal preocupación do seu goberno foi desenvolver e diversificar a feble base económica e produtiva do país, intentando desprenderse da dependencia con respecto á extracción de mineral de uranio, por aquela, única fonte de ingresos económicos de exportación. A estes efectos, Seibou constituíu o Movemento Nacional para o Desenvolvemento Social (MNSD), que se quedaría como o único partido político legal.
Mentres se estendía a pobreza entre amplas capas da sociedade e as secas ameazaban xerar fame negra, o MNSD comezou a solicitar préstamos ao Fondo Monetario Internacional e ao Banco Mundial, que lle impuxeron cambios estruturais macroeconómicos, como a conxelación dos salarios dos empregados públicos durante dous anos, o que provocou maior pobreza.
Anos 1990
En 1990 a firmeza de Seibou foi superada pola presión popular, manifestacións estudantís e obreiras, que se veu obrigado a adoptar medidas amplamente aperturistas. Así, o goberno convocou unha Conferencia Nacional que preparara o camiño a unha saída democrática, encargando ao político Amadou Cheiffou a preparación dun goberno de transición.
En 1993 promulgouse a Constitución e celebráronse as primeiras eleccións libres, nas que resultou vitoriosa a Alianza de Forza para o Cambio (AFC) —unha coalición de seis partidos de oposición— que obtivo 50 das 83 bancas lexislativas en disputa. O MNSD perdeu a presidencia, que pasou a mans de Mahamane Ousmane, candidato dun dos partidos integrantes da AFC.
Este novo goberno intentou mellorar a situación económica mais pronto se viu acurralado por un alzamento dos tuaregs, habitantes da zona norte do país. O motivo da violencia foi que as repetidas secas acabaran co gado deste pobo nómade, que foi obrigado a converterse en sedentario, e reclamáballe ao goberno unha solución ao problema. A autoridade central prometeu entregar terras aos tuareg, mais non encontrou unha solución fácil as súas demandas, o que xerou un conato de guerra civil que durou até ben entrado o ano seguinte.
Á súa vez, as manifestacións estudantís continuaban e o goberno seguía reprimíndoas, feitos que conduciron á ruptura da coalición nese mesmo ano de 1994 e á renuncia do Primeiro Ministro. En 1995 formouse unha nova coalición que alcanzou a maioría no Congreso, que esixiu a renuncia de todo o Poder Executivo e a formación dun novo goberno, que ficou en mans de Hama Amadou.
A nova situación pouco durou. En xaneiro de 1996 o coronel Ibrahim Baré Mainassara realizou un novo golpe de estado e suspendeu a vixencia da constitución. Mainassara prometeu devolver o goberno ao poder civil e cumpriu en 1999, cunhas eleccións municipais que lle deron o triunfo á oposición. Esa circunstancia provocou descontento en amplos sectores militares, cuxa reacción foi facer asasinar a Mainassara a mans da súa propia garda.
En decembro de 1999 dese mesmo ano o poder pasou novamente a mans de civís, posto como presidente a Mamadou Tandja e a Hama Amadou como primeiro Ministro —este último nomeado en xaneiro de 2000—.
Subdivisións
O Níxer está dividido en 7 rexións que teñen coma nome o da súa capital: Agadez, Difa, Doso, Maradi, Tahoua, Tillaberi, Zindar, ademais dunha oitava rexión, Niamay, que agrupa cinco concellos.
As rexións están divididas en 35 departamentos.
A capital, Niamey, é un concello urbano separado.
Xeografía
O Níxer fai fronteira con sete países e ten un total de 5 697 km de fronteiras. A fronteira máis longa é co Chad, polo leste, con 1175 km. A esta séguelle a fronteira con Nixeria, polo sur (1497 km), con Alxeria, a norte-noroeste (956 km) e con Malí, con 821 km. Níxer tamén posúe fronteiras máis miúdas a suroeste (Burkina Faso con 628 km e Benín con 266 km) e a norte-nordeste (Libia con 354 km).
A zona desértica alcanza o seu máximo rigor no Teneré. Alí áchanse macizos montañosos como o do Aïr, que acada o seu cumio máximo no monte Bagzane, de 2022 m. As cidades máis importantes desta zona son Tahoua e Agadez.
Sinalar que no extremo suroriental atópase unha parte do lago Chad, que Níxer comparte con Chad, con Nixeria e con Camerún, e onde habitan os beri beri. Este lago e o río Níxer subministran a maior parte de auga potable do país.
O punto máis baixo é o río Níxer, a unha altitude de 200 m. Os punto máis elevado son o dito monte Bagzane e monte Greboun, con 1 944 m.
O clima nixerino é moi caloroso, onde a temperatura media supera os 30 °C. Trátase dun clima subtropical, que é xeralmente quente e seco, existindo no extremo sur unha zona de clima tropical.
Economía
Níxer é membro da Unión económica e monetaria de África do oeste
Illa de Malpelo
A illa de Malpelo é unha illa oceánica que se atopa no océano Pacífico e que pertence á República de Colombia; é ademais, xunto coa illa Gorgona, a única illa de Colombia en devanditas augas. É parte do departamento de Valle del Cauca, pertencente á xurisdición do concello de Buenaventura.
É unha das illas máis visitadas do Pacífico colombiano cada ano por científicos e mergulladores de todo o mundo, e é vixiada pola Armada Nacional de Colombia para a conservación da área, evitando a pesca ilegal e indiscriminada de tiburóns, entre outras especies.
Tony Hajjar
Tony Hajjar, nado en Beirut o 17 de agosto de 1974, é un batería libanés, que tocou na banda de rock At the Drive-In e actualmente faino en Sparta.
-577
Outros
Historia ano a ano
Alderney
Historia
Alderney comparte a historia das outras Illas da Canle, converténdose en illa no período neolítico, cando as augas da Canle da Mancha subiron de nivel.
A etimoloxía do nome da illa é escura. Sábese que o nome en latín é Riduna (dándolles o desusado xentilicio de Ridunios aos habitantes de Alderney), pero tal e como os outros nomes do resto das Illas da Canle, no período romano existiu un grao de confusión. Ridunia puido ser o nome orixinal de Tatihou, cando se conxectura que o de Alderney pode ser Sarmia. Alderney/Aurigny é supostamente un nome Xermánico ou ata Celta. Pode ser tamén unha corrupción de Adreni ou Alrene, que se deriva da palabra no Antigo Norse que significa "illa próxima á costa". Alternativamente pode derivar doutros tres termos: alda (onda), renna (corrente forte), e oy ou ey (illa).
Logo de escoller a independencia de Francia e lealdade ao monarca inglés, no seu posto de Duque de Normandía, en 1204, Alderney desenvolveuse lentamente e non estivo moi relacionada co resto do mundo. Isto ata que o goberno británico decidiu fortificar masivamente as illas no século XIX, e construír un porto para protexerse de posibles ataques franceses. Unha entrada de obreiros ingleses e irlandeses, e mais a gornición británica estacionada na illa, levou a unha rápida anglización. O porto nunca foi completado -o crebaondas restante (deseñado por James Walker) é unha das paraxes da Illa.
Día Internacional da Felicidade
miniatura|dereita|350px O Día Internacional da Felicidade celébrase o 20 de marzo de cada ano por iniciativa da Asemblea Xeral das Nacións Unidas, que así o aprobou na súa sesión do 28 de xuño de 2012.
As Laxes, Xuño, Porto do Son
As Laxes é un lugar da parroquia de Xuño no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 3 habitantes (1 home e 2 mulleres).
Día Internacional da Felicidade
A idea de conmemorar este día xorde da proposta do Reino de Bután, que considera que a felicidade é o sentimento máis importante do Produto Interior Bruto. Segundo a revista económica norteamericana BusinessWeek, Bután é o país máis feliz de Asia e o oitavo do mundo. Desde 1970, Bután recoñece a supremacía da felicidade por riba dos ingresos, e adoptou o concepto de Índice de Felicidade Nacional Bruta para substituír o tradicional Produto Interior Bruto.
Alderney
Historia
Cando o exército alemán ameazaba con ocupar a illa en 1940, a poboación enteira foi evacuada. Os alemáns ocuparon a illa ata a súa liberación o 16 de maio de 1945 (unha semana logo de retirarse do resto das Illas da Canle), pero a poboación non tivo oportunidade de regresar ata decembro dese ano. Os alemáns deixaron a súa pegada en Alderney, deixando un Campo de Concentración, (Lager Sylt), construíndo búnkers e outras construcións.
Día Internacional da Felicidade
Con este Día, as Nacións Unidas consideran que a felicidade e o benestar son obxectivos universais na vida dos seres humanos de todo o mundo, polo que os Estados membros deberían contemplar este principio para deseñar e dirixir as súas políticas públicas. A resolución aprobada engadía a necesidade de que a busca e a promoción do desenvolvemento sostible, a erradicación da pobreza, a felicidade e o benestar de tódolos pobos sexan criterios a aplicar nas políticas de crecemento económico, cun enfoque máis incluínte, equitativo e equilibrado.
Alderney
Historia
Durante os dous anos seguintes ao final da Segunda Guerra, Alderney estivo operada como unha granxa comunal. Os artesáns eran pagados polo seu empregadores, mentres outros empregados polo goberno local coas ganancias das vendas da granxa. O resto da ganancia reservouse para pagar ao goberno do Reino Unido pola reconstrución da illa. O resentimento da poboación local por non poder controlar a súa propia terra foi un catalizador para que o Reino Unido promulgase a "Lei do Goberno de Alderney, 1948", que entrou en vigor o primeiro de xaneiro de 1949. A lei fixa a organización e elección dos Estados de Alderney, o sistema xudicial e, por primeira vez en Alderney, a imposición de impostos. Debido á reducida poboación de Alderney, críase que a illa non podería ser autosuficiente para dar servizo ao aeroporto e ao porto, así como para prover outros servizos equivalentes aos do Reino Unido. Os impostos recadáronse xunto cos ingresos xerais do Bailío de Guernsey e administrados polos Estados de Guernesey. Guernesey converteuse en responsable de prover algunhas das funcións e servizos gobernamentais.
Durante o Século XX Alderney viu bastantes cambios, desde a construción do aeroporto a finais dos 1930, ata a morte dos últimos falantes da lingua autóctona (o Auregnais, un dialecto do idioma Normando). A economía desprazouse dunha dependencia na agricultura aos servizos financeiros e o turismo.
Os Estados de Alderney é o corpo lexislativo da illa, e tamén ten voz nos Estados do Bailío de Guernsey. 200px|miniatura|[[Bandeira de Alderney.]] 200px|miniatura|Escudo de Alderney.
Xeografía
Xeograficamente Alderney é similar ás outras illas da canle en que ten cantís abruptos contorneados por praias areosas e dunas. Ten un clima tépedo, e moderado polo mar, e veráns usualmente máis cálidos que no resto das Illas Británicas
Viaxar a Alderney é bastante sinxelo, e en tempada é un centro de vacacións popular. Existen voos diarios desde Bournemouth, Brighton. Southampton, Xersei e Guernsey. Por barco, hai rutas entre as Illas e Francia, así como coas outras Illas da Canle.
O Ferrocarril de Alderney, é o único ferrocarril nas Illas da Canle.
A illa esta rodeada por illotes, que causaron centos de naufraxios. Existen dúas correntes moi traizoeiras a ambos os dous lados da illa: "hei Swinge" entre Alderney e Burhou, xusto fóra da baía, e "A Raz" entre a illa e a costa de Normandía
Cultura
Auregnais, o dialecto normando local atópase extinto, e o francés deixou de ser utilizado na illa (agás por turistas); cesou de ser idioma oficial en 1966, sendo marxinado no sector educativo, e tamén cando a maioría da poboación foi evacuada durante a segunda guerra mundial. Aínda así actualmente, moita da toponimia local atópase en francés.
O Golf, así como a Pesca e outros deportes acuáticos son deportes populares na illa, a cal conta cunha boa cantidade de clubs e asociacións relacionados con estas e outras actividades de esparexemento. Debido en parte ao gran número de turistas, Alderney conta cun sorprendente número de restaurantes e lugares públicos.
A "Alderney Week" é celebrada desde o primeiro luns de agosto, durante a cal levan a cabo un número de eventos. "Calvacade Day" toma lugar no mesmo luns, no cal os residentes constrúen flotantes alegóricos a un tema particular. A Procesión do Facho, na tarde do sábado, consta dun desfile popular no centro do pobo, cargando fachos ata unha fogueira xeral no campo comunitario. A xornada termina con fogos artificiais e un concieto ao aire libre nunha pedrera abandonada.
Sendo un lugar tranquilo e secluido, Alderney atraeu a un número de residentes famosos, incluíndo os autores T. H. White, e Elizabet Beresford, e a actriz Julie Andrews.
Albert Schweitzer
Albert Schweitzer, nado en Kaysersberg o 14 de xaneiro de 1875 e finado en Lambaréné, Moyen-Ogooué (Gabón) o 4 de setembro de 1965, foi un médico, filósofo, teólogo protestante e músico franco-alemán, pola súa orixe alsaciana e Premio Nobel da Paz no ano 1952.
Traxectoria
Albert Schweitzer naceu en Kaysersberg, Alsacia, entón parte do Imperio Alemán, e viviu os primeiros anos da súa vida en Gunsbach, localidade onde o seu pai era pastor protestante. Dende moi novo mostrou gran capacidade para a música e en 1893 superou o bacharelato. Despois dos estudos básicos, trasladouse a París para estudar filosofía e música. Deseguido formouse como teólogo na súa vila natal.
No cume do seu éxito, abandonou a súa prometedora carreira para estudar medicina e cirurxía durante nove anos, coa idea de dedicarse aos máis desfavorecidos. Cando rematou os seus estudos médicos, en 1913, trasladouse coa súa familia a Lambaréné, na provincia de Moyen-Ogooué, en Gabón, entón baixo dominio francés.
Alí estableceu un hospital cerca dunha misión cristiá xa existente e tratou a millares de pacientes, especialmente leprosos e vítimas da enfermidade do sono. Durante a primeira guerra mundial foi feito cativo polas tropas franceses, pola súa nacionalidade, e trasladado á Francia continental. Daquela aproveitou para recadar fondos para o hospital en África e para expoñer a súa doutrina filosófica, centrada no valor de "reverencia pola vida". Volveu a Gabón en 1924, onde viviu ininterrompidamente ata o seu pasamento en 1965, saíndo de África só para recibir premios como o Goethe en 1928, o Nobel da Paz en 1952 e para explicar o seu pensamento en ciclos de conferencias.
Estenose aórtica
A estenose da válvula aórtica ou estenose aórtica (EA ou AS, do inglés: Aortic Stenosis) é unha valvulopatía caracterizada polo estreitamento anormal do orificio da válvula aórtica do corazón. Esta redución do orificio valvular pode ter unha orixe conxénita ou adquirida ao longo da vida e sendo na meirande parte dos casos secundaria á febre reumática ou a calcificacións asociadas á idade. A válvula aórtica é a responsábel de controlar a dirección do fluxo sanguíneo dende o ventrículo esquerdo até a arteria aorta. No seu correcto funcionamento, a válvula non impide ao sangue pasar entre estes dous espazos mais, dadas determinadas circunstancias, a válvula tórnase máis estreita do habitual, ofertando unha resistencia ao fluxo sanguíneo e xerando así un importante gradente de presión entre o ventrículo esquerdo (VI) e a aorta.
Epidemioloxía
A estenose aórtica é un problema común. Aproximadamente un 2% da poboación maior de 65 anos, un 3% das persoas maiores de 75 anos e un 4% de maiores de 85 anos sofren esta doenza. En Norteamérica e Europa, onde a poboación acada máis idade, a prevalenza da estenose aórtica está aumentando de cada vez máis. Por mor da considerábel morbilidade e mortalidade que comporta este trastorno, cun grande impacto persoal, social e económico, a estenose aórtica é un problema de saúde adoito habitual que a cada vez presenta maiores índices de estudo e tratamento coa intervención cirúrxica axeitada.
Diagnóstico
O electrocardiograma adoita abondar para demostrar evidencias de hipertrofia ventricular esquierda, un dos signos máis determinantes de estenose aórtica. Coa fluoroscopia pçodese visualizar calcificacións na válvula aórtica, porén, é a ecografía a que pode descartar a presenza de estenose da válvula aórtica. A valoración Doppler pode determinar o fluxo a través da válvula, definindo a gravidade da doenza.
A cateterización cardíaca diagnostica e valora a gravidade dunha estenose aórtica, a cal mide a presión a través da válvula, calculando o grao de obstrución.
Tratamento
A estenose aórtica cúrase co reemplazamento da válvula aórtica, ben sexa mecánica ou biolóxica, usualmente porcina.
O Campo, Ferreiros, A Pobra do Brollón
O Campo é un lugar da parroquia de Ferreiros, no concello lugués da Pobra do Brollón. Está situado a 484 metros de altitude.
K2-18b
miniatura|250px|Impresión dun artista que amosa o planeta K2-18b (dereita), orbitando a anana vermella [[K2-18 (esquerda). O exoplaneta non confirmado K2-18c está representado entre os dous.]] K2-18b, tamén coñecido como EPIC 201912552 b, é un planeta extrasolar que orbita a anana vermella K2-18, localizado a 124 anos luz de distancia da Terra. O planeta, descuberto co telescopio espacial Kepler, ten unhas oito veces a masa da Terra, e por iso foi clasificado como unha superterra. Ten unha órbita de 33 días dentro da zona de habitabilidade.
En 2019, dous estudos de investigación independentes, combinando datos do telescopio Kepler, do Telescopio Espacial Spitzer e do Telescopio Hubble, concluíron que o planeta contiña significativas cantidades de vapor de auga na atmosfera, a primeira vez nun exoplanet dentro da zona habitable.
Edicións Embora
Autores
Publicou obra, entre outros, de Bernardino Graña, Xaquín Marín, Xavier Alcalá, Vicente Araguas, Xoán Babarro, Concha Blanco, Xurxo Borrazás, Rafael Carracedo Crespo, Xosé Neira Vilas, Rosa Aneiros, Roberto Vidal Bolaño, Xesús Constela, Xosé Manuel Suárez Martínez, Bernardo Máiz, Xulio Pardo de Neyra, Antón Cortizas, Rafa Villar, Rubén Ruibal, Suso Lista, Enrique Vigo Teijeiro, Manuel Lorenzo Barxa, Fernando Cabeza Quiles, Paco Souto, María Canosa, Guillermo Llorca, Mercedes Queixas, Carlos Pereira Martínez, Rosa Méndez Fonte, Ramón Loureiro, Carlos Labraña, Farruco Graña, Henrique Dacosta, Ignacio Silva, Rosalía Fernández Rial, Imma António Souto, Xabier Maceiras, Fernando Patricio Cortizo ou Xosé Manuel Varela.
Àngel Colom
Traxectoria
Desenvolveu a súa carreira política en tres partidos políticos: Esquerra Republicana de Catalunya, o Partit per la Independència e, despois, en Convergència Democràtica de Catalunya. No seu día formou parte de La crida a la solidaritat.
En 1988 saíu elixido deputat do Parlament de Catalunya, como número tres da candidatura de ERC, tras Joan Hortalà e Josep-Lluís Carod-Rovira.
En 1996, canda a Pilar Rahola, abandonou ERC para formar un novo partido, o Partit per la Independència.
Despois da disolución do PI, Colom, no ano 2000, pasou a militar en Convergència Democràtica de Catalunya.
De maneira recente, viuse implicado no escándalo de corrupción de Fèlix Millet e o Palau de la Música.
Sudrio, Covas, Baralla
Sudrio é un lugar da parroquia de Covas no concello lugués de Baralla na comarca dos Ancares. Segundo o IGE, en 2011 tiña 15 habitantes (9 homes e 6 mulleres).
Elemento de resposta ao ferro
miniatura|200px|esquerda|Representación tridimensional do elemento de resposta ao ferro (IRE). Trátase do IRE do ARNm da ferritina dunha ra en complexo co IRE de coello, procedente do Protein Data Bank entrada 2IPY. 200px|miniatura|dereita|Estrutura secundaria predita e [[conservación de secuencia dun IRE.]] miniatura|dereita|Regulación do metabolismo do ferro polas IRE-BP.
En bioloxía molecular, o elemento de resposta ao ferro, elemento que responde ao ferro ou elemento sensible ao ferro, abreviado como IRE (do inglés Iron response element ou Iron-responsive element) é un segmento de certos ARNm con estrutura de talo-bucle que se une ás proteínas que responden ao ferro (IRPs, ou IRE-BP ou IRBP). Os IREs atópanse nas rexións non traducidas ou UTR de varios ARNms que codifican produtos implicados no metabolismo do ferro. Por exemplo, O ARNm da proteína ferritina (unha proteína que almacena ferro) contén un IRE no seu segmento 5' UTR. Cando a concentración de ferro é baixa, as IRPs únense ao IRE do ARNm da ferritina facendo que se reduza a frecuencia de tradución. Polo contrario, a unión a múltiples IREs da rexión 3' UTR do receptor da transferrina (implicado na captación de ferro) dá lugar a un incremento da estabilidade do ARNm.
O comportamento das distintas proteínas de resposta ao ferro (IRPs) é diferente. En condicións de niveis elevados de ferro no organismo humano, a IRP1 únese a un complexo de ferro e adopta unha conformación de aconitase que non permite a unión ao IRE. Polo contrario, a IRP2 degrádase cando hai altos niveis de ferro. Hai variación na afinidade entre distintas IREs e diferentes IRPs. Algúns IREs poden tamén ser afectados por un splicing alternativo.
Os IREs atópanse en diversos grupos taxonómicos excepto en plantas e bacterias.
Estrutura
Os IREs son forquitas cun bucle terminal constante e talos con bases apareadas interrompidos por un bucle/avultamento interno (no ARNm da ferritina) ou por un avultamento C (na m-aconitase, no receptor da transferrina). A hélice superior dos IREs coñecidos mostra unha maior conservación da estrutura comparada coa da hélice inferior. As bases que compoñen as hélices son variables. A C do avultamento de metade do talo é unha característica moi distintiva (aínda que se viu nesa posición unha G no IRE da ferritina da lagosta de mar). O bucle apical dos IREs coñecidos consiste nun triplete AGA ou AGU. Este está apertado por unhas G-C apareadas e hai ademais un U, C ou A que forman un avultamento na hélice superior. A estrutura cristalina e datos de resonancia magnética nuclear (NMR) mostran a presenza dun U que forma un avultamento no talo inferior do IRE da ferritina. Isto está en consonancia coa estrutura secundaria predita. Nos IREs de moitos outros ARNm non hai datos que apoien a existencia deste U formando un avultamento. En consecuencia, creáronse dous modelos RFAM para o IRE, un cun U avultado e outro sen el.
Exemplos
Entre os xenes que conteñen IREs están o FTH1, o FTL, o TFRC, o ALAS2, o Sdhb, o AC02, o Hao1, o SLC11A2, o NDUFS1, o Slc40a1 o CDC42BPA, o CDC14A, e o EPAS1. Moitos destes xenes teñen papeis directos e claros no metabolismo do ferro. Outros mostran unha conexión menos obvia. O xene ACO2 codifica unha isomerase que cataliza a isomerizción reversible do citrato e isocitrato. O xene EPAS1 codifica un factor de transcrición implicado nas rutas de detección de oxíxeno por medio da indución de xenes regulados polo oxíxeno en condicións de baixos niveis de oxíxeno. O xene CDC42BPA codifica unha quinase cun papel na reorganización do citoesqueleto. O xene CDC14A codifica unha fosfatase de especificidade dual implicada no control do ciclo celular e tamén interacciona cos cromosomas na interfase.
Factor de transcrición
En bioloxía molecular e en xenética, un factor de transcrición (ás veces chamado factor de unión ao ADN específico de secuencia) é unha proteína que se une a secuencias de ADN específicas, controlando deste modo o fluxo (ou a transcrición) de información xenética que vai do ADN ao ARN mensaxeiro. Os factores de transcrición realizan esta función sós ou xunto con outras proteínas formando un complexo, promovendo (funcionando como un activador), ou bloqueando (como represores) o recrutamento da ARN polimerase (o encima que realiza a transcrición da información xenética do ADN ao ARN) en xenes específicos.
Unha característica definitoria dos factores de transcrición é que conteñen un ou máis dominios de unión ao ADN, que se unen a secuencias específicas do ADN adxacentes aos xenes que regulan. Outras proteínas como os coactivadores, complexos remodeladores da cromatina, histona acetilases, histona desacetilases, quinases, e metilases, tamén desempeñan papeis cruciais na regulación da expresión xénica, pero carecen de dominios de unión ao ADN e, por esa razón, non se clasifican como factores de transcrición.
Conservación en diferentes organismos
Os factores de transcrición son esenciais para a regulación da expresión xénica e, como consecuencia, encóntranse en todos os seres vivos. O número de factores de transcrición que ten un organismo aumenta co tamaño do xenoma, e os xenomas máis grandes tenden a ter máis factores de transcrición por xene.
Hai aproximadamente 2600 proteínas no xenoma humano que conteñen dominios de unión ao ADN, e pénsase que a maioría delas funcionan como factores de transcrición. Por tanto, aproximadamente o 10% dos xenes do xenoma codifican factores de transcrición, o que fai desta familia de proteínas a máis extensa entre as proteínas humanas. Ademais, os xenes están a miúdo flanqueados por varios sitios de unión para diferentes factores de transcrición, e a expresión eficiente de cada un destes xenes require a acción cooperativa de varios factores de transcrición diferentes (por exemplo no caso dos factores nucleares do hepatocito). Por tanto, o uso combinado dun conxunto de aproximadamente 2000 factores de transcrición humanos explica facilmente a regulación particular de cada xene do xenoma humano durante o desenvolvemento do organismo.
Mecanismo
Os factores de transcrición únense a rexións amplificadoras (enhancers) ou a promotores do ADN adxacentes aos xenes que regulan. Dependendo dos factores de transcrición, a transcrición dos xenes adxacentes é potrenciada ou reducida. Os factores de transcrición utilizan diversos mecanismos para a regulación da expresión xénica. Estes mecanismos son:
Regulación da transcrición basal
Nos eucariotas, son necesarios unha importante clase de factores de transcrición chamados factores de transcrición xeral (GTFs) para que teña lugar a transcrición. Moitos destes factores de transcrición xeral non se unen realmente ao ADN senón que son parte dun complexo de preiniciación da transcrición grande que interacciona directamente coa ARN polimerase. Os factores de transcrición xeral máis comúns son: TFIIA, TFIIB, TFIID (ver tamén proteína de unión á TATA), TFIIE, TFIIF, e TFIIH. O complexo de preiniciación únese a rexións promotoras do ADN corrente arriba (en dirección 5') do xene que regulan.
Potenciación diferencial da transcrición
Outros factores de transcrición regulan diferencialmente a expresión de varios xenes ao unirse a rexións amplificadoras (enhancers) do ADN adxacentes aos xenes regulados. Estes factores de transcrición son fundamentais para asegurarse de que os xenes se expresan na célula correcta no momento correcto e na cantidade axeitada, dependendo dos requirimentos cambiantes do organismo.
Desenvolvemento
Moitos factores de transcrición nos organismos multicelulares están implicados no desenvolvemento. Respondendo a sinais (estímulos), estes factores de transcrición activan ou desactivan a transcrición dos xenes apropiados, o cal, á súa vez, permite que se produzan cambios na morfoloxía celular ou actividades necesarias para a determinación do destino da célula e a diferenciación celular. A familia de factores de transcrición Hox, por exemplo, é importante para unha adecuada formación do patrón corporal en organismos tan diversos como as moscas da froita e os humanos. Outro exemplo é o factor de transcrición codificado pola rexión determinante do sexo do cromosoma Y (xene SRY), que xoga un papel principal na determinación do sexo nos humanos.