cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cancro de mama
Diagnose
A consulta dun profesional de saúde e a realización de exames comeza xeralmente cando é descuberta unha masa ou calcificacións anormais nunha mamografía de cribado, ó notar un nódulo na mama ou debaixo do brazo durante o autoexame ou exame clínico ou ó notar unha mama vermella e inchada. Os exames de diagnose permiten detectar e distinguir o cancro de mama doutro tipo de lesións benignas, como simples quistes, coñecer con exactitude o estado do cancro, saber se existen metástases noutras partes do corpo fóra da mama e dos ganglios linfáticos axilares e axudar a determinar o tratamento máis eficaz. Os exames de diagnose máis comúns son as mamografías e as biopsias. As mamografías son quen de detectar un cancro de mama, mesmo nas fases iniciais. Unha biopsia consiste na recollida dunha pequena cantidade de tecido ou de células para ser observadas no microscopio e é a única forma de confirmar a diagnose de moitos tipos de cancro. Ademais da biopsia, ou cando non é posíbel realizar unha biopsia, están dispoñíbeis unha serie de exames de diagnose complementarios. A combinación do exame físico, mamografía e biopsia por agulla permite diagnosticar o cancro de mama cun elevado nivel de precisión.
Imaxioloxía
miniatura|[[Mamografía normal (á esquerda) e con presenza dun tumor (á dereita).]] Os exames imaxiolóxicos máis comúns son a mamografía, a ecografía e a resonancia magnética. A mamografía é o primeiro exame de diagnose cando unha muller nota síntomas dun posíbel cancro de mama, como a aparición dunha masa na mama ou descargas mamilares, ou cando unha mamografía de cribado indica calquera elemento sospeitoso. A mamografía de diagnose usa raios X para producir varias imaxes (mamogramas) que permiten detectar e observar tumores e outras irregularidades na mama que non son detectábeis só pola palpación. A ecografía usa ondas sonoras de elevada frecuencia para producir imaxes do tecido mamario e permite distinguir unha masa sólida, que pode ser cancro, dun quiste con fluído, que xeralmente non é cancro. Unha resonancia magnética usa campos magnéticos para producir imaxes do corpo de elevado detalle, podendo ser usada para medir o tamaño do tumor e avaliar a extensión da doenza alén da mama. A obtención de imaxes pode ser mellorada coa inxección dun medio de contraste.
Ademais destes exames están dispoñíbeis exames complementarios como a cintigrafía ósea, a tomografía computadorizada e a tomografía por emisión de positróns. Porén, estes exames só están recomendados para doentes en estados avanzados. En casos con baixo risco de metástase, os riscos asociados con estes exames son superiores ós posíbeis beneficios, xa que estes procedementos expoñen o paciente a unha cantidade significativa de radiación ionizante. A cintigrafía ósea permite detectar metástases no interior dos ósos mediante a inxección no doente dun axente radioactivo que despois é fotografado con cámaras especiais. O axente amoréase nas zonas que se encontran en cicatrización como resposta a células cancerosas, amosando áreas máis escuras na imaxe. Porén, este exame non detecta todos os cancros e a artrite avanzada ou a cicatrización dunha fractura poden xerar falsos positivos. A tomografía computadorizada permite detectar tumores nos órganos fóra da mama. A tomografía combina varias imaxes de raios X para producir unha imaxe tridimensional e bastante detallada do corpo, permitindo tamén medir o tumor e confirmar se se encontra en regresión co tratamento. A tomografía por emisión de positróns permite tamén detectar metástases en órganos fóra da mama, mediante a inxección dunha substancia azucrada na corrente sanguínea do doente. Como as células cancerosas consomen máis enerxía, as áreas de maior actividade aparecen na imaxe como puntos brillantes.
Biopsia
miniatura|A [[biopsia consiste na recollida dunha mostra de tecido ou células do tumor e é o único exame que confirma a diagnose de cancro.]] Unha biopsia consiste na recollida dunha pequena cantidade de tecido ou de células da área sospeitosa que é despois analizada no microscopio por un patólogo. A biopsia é o único exame que permite confirmar unha diagnose definitiva de cancro. Os restantes exames só suxiren a posibilidade de cancro. A maior parte dos tipos de cancro da mama son facilmente diagnosticábeis por biopsia, malia que algúns tipos raros poden precisar de exames de laboratorio especializados. Hai varios tipos de biopsias, clasificados de acordo coa técnica ou tamaño da agulla empregada. Na biopsia de diagnose, a técnica xeralmente usada é a biopsia con agulla grosa, que é inserida para recoller unha mostra de tecido da masa sospeitosa. Pode empregarse tamén a técnica de biopsia con agulla fina, na que o diámetro da agulla é menor e é recollida apenas unha mostra de células ou de líquido. A presenza de líquido transparente xeralmente indica que o nódulo non é canceríxeno. Por outra banda, se o líquido contén sangue, pode ser analizado no microscopio para detectar a presenza de células canceríxenas.
Tamén pode ser usada a técnica de biopsia a baleiro, que extrae grandes cantidades de tecido. Cando o nódulo sospeitoso non é acessíbel á palpación e só é visíbel nunha mamografía, a biopsia pode ser guiada por mamografía, ecografía ou resonancia magnética. Unha biopsia cirúrxica permite extraer unha gran cantidade de tecido. A biopsia cirúrxica pode ser incisional, na que se extrae apenas parte do tumor, ou excisional, na que o tumor é extraído por completo. Porén, este tipo de biopsia non é recomendada para a diagnose, sendo usada cando xa existe unha diagnose de cancro confirmado.
A análise de laboratorio da mostra recollida pola biopsia permite coñecer as características do cancro e axuda a definir a mellor opción de tratamento. Entre as características, a análise determina se o tumor é invasivo ou in situ, ductal ou lobular e se o cancro se espallou para os ganglios linfáticos ou non. A análise permite tamén avaliar se o cancro é positivo a receptores hormonais (ER+ e PR+), determinar o risco de recorrencia da doenza e cal é o tratamento con mellor probabilidade de diminuír ese risco, e se é positivo ó xene do receptor-2 do factor de crecemento epidérmico humano (HER2+), o que permite saber se o tratamento con anticorpos é eficaz. A partir da biopsia, determínase o grao do tumor, ou sexa, como de diferentes son as células cancerosas das células normais e se elas apararentan medrar amodo ou axiña.
Análises de sangue
As análises de sangue permiten facer varios exames. Un hemograma permite contabilizar o número de diferentes células no sangue, como eritrocitos e leucocitos, garantindo que a medula ósea funciona correctamente. A análise bioquímica permite avaliar se os minerais no corpo, como calcio e potasio, ou as enzimas teñen valores anormais, o que pode significar que o cancro presenta metástases. Porén, hai numerosas condicións non cancerosas que poden interferir con estes exames. A presenza do enzima fosfatase alcalina está asociada á diseminación da doenza no fígado, ósos ou ductos biliares. Niveis elevados de calcio no sangue poden significar que o cancro se diseminou polos ósos. Niveis elevados de bilirrubina e das enzimas alanina aminotransferase (ALT) e aspartato aminotransferase (AST) poden ser un sinal de que o cancro se espallou polo fígado. Os exames de hepatite permiten avaliar se a persoa estivo exposta anteriormente a hepatite B ou C, podendo así precisar de medicación especial en caso de quimioterapia para evitar lesións no fígado. Os exames ós marcadores tumorais detectan a presenza de proteínas de tumor no sangue.
Clasificación
Existen varios sistemas para clasificar os diferentes tipos de cancro de mama. A clasificación dentro de cada un destes sistemas influencia a escolla do tratamento e o prognóstico da doenza. A descrición dun cancro de mama deberá preferencialmente incluír todos os aspectos. Unha clasificación completa abrangue o tipo histopatolóxico, grao, estadificación, estado dos receptores hormonais e a presenza ou ausencia de determinados xenes.
Tipos histopatolóxicos
miniatura|A maior parte dos tumores [[Malignidade|malignos de mama ten orixe en carcinomas no tecido epitelial. O carcinoma ductal invasivo, aquí ampliado 400x, é o carcinoma invasivo máis común no cancro de mama.]] O cancro de mama pode ser clasificado de acordo coa súa aparencia histolóxica. A maior parte dos tumores malignos de mama ten orixe en carcinomas no tecido epitelial. Os carcinomas de mama, malia que moitas veces discutidos na calidade dunha única doenza, son en realidade un grupo diversificado de lesións que diferen entre si na aparencia no microscopio e no comportamento biolóxico. A súa clasificación depende das características citolóxicas das lesións, do tipo de receptores que as células presentan e da súa velocidade de proliferación, e non da localización no sistema ductal-lobular mamario. Cando o crecemento das células premalignas está restrinxido a un determinado compartimento, sen invadir o tecido envolvente, denomínase "carcinoma in situ". Polo contra, cando o carcinoma non se restrinxe ó compartimento inicial denomínase "carcinoma invasivo".
Os dous tipos de carcinomas de mama máis comúns son os carcinomas ductais e os carcinomas lobulares. Os carcinomas ductais son a causa máis común da doenza, responsábeis do 76% das diagnoses, mentres que os lobulares son a segunda causa máis común co 8%. Os carcinomas ductais tñen a súa orixe nas células que revisten os ductos mamarios e divídense en carcinomas ductais in situ, un tumor premaligno situado apenas no ducto, e carcinomas ductais invasivos, un cancro invasivo que xa se diseminou para o exterior do ducto. Os carcinomas lobulares teñen a súa orixe nos lobos mamarios e divídense en carcinomas lobulares in situ, unha lesión premaligna situada apenas nos lobos, e carcinomas lobulares invasivos, un cancro invasivo que xa se diseminou por fóra dos lobos. Malia que o carcinoma lobular in situ non é considerado cancro, a súa presenza é un factor de risco para desenvolver cancro da mama maligno.
O carcinoma inflamatorio de mama é un tipo de cancro agresivo e de crecemento rápido responsábel do 1-5% de tódolos cancros de mama. A doenza de Paget de mama é un tipo de cancro que ten a súa orixe nos ductos da mamila. Malia que polo xeral é in situ, tamén pode ser invasivo. Entre os tipos menos comúns ou raros de carcinomas de mama están o carcinoma medular de mama, carcinoma mucinoso, carcinoma tubular, carcinoma metaplásico e carcinoma papilar.
Grao
A avaliación do grao histolóxico compara a aparencia das células canceríxenas coa aparencia do tecido mamario normal. Canto máis se aproximen as células cancerosas por riba do normal, menor será o seu crecemento e mellor será o seu prognóstico. Se as células non foron ben diferenciadas, son inmaturas, divídense máis axiña e tenden a diseminarse. As células normais dun órgano como a mama tórnanse diferenciadas, o que significa que asumen determinadas formas de acordo coa súa función nese órgano. Porén, as células canceríxenas perden esta diferenciación e, no canto de se aliñaren de forma organizada para formar as canles mamarias, comezan a dividirse de xeito descontrolado e o seu núcleo deixa de ser uniforme. O sistema máis amplamente usado para clasificar o grao histolóxico é a escala de Nottingham. Os tumores son clasificados en ben diferenciados (grao 1), moderadamente diferenciados (grao 2) e pouco diferenciados (grao 3). Os cancros con menor diferenciación foron asociados a un prognóstico menos favorábel.
Halófilo
Os halófilos (do grego "amantes do sal") son organismos que viven en altas concentracións de sal. Son un tipo de extremófilos. A maioría dos halófilos pertencen ao dominio das arqueas, hai tamén halófilos entre as bacterias e algúns eucariotas, como a alga Dunaliella salina ou o fungo Wallemia ichthyophaga. Os halófilos poden encontrarse en todos os lugares onde a concentración salina sexa cinco veces maior que a mariña, como o Gran Lago Salgado de Utah, EUA ou o Mar Morto de Israel, ou en lagoas de evaporación.
Cancro de mama
Estado dos receptores hormonais e HER2
As células posúen receptores hormonais na superficie, no citoplasma e no núcleo. Os mensaxeiros químicos, como as hormonas, líganse a estes receptores para controlar as funcións celulares. No caso das células de cancro de mama, durante a biopsia avalíase se as células posúen dous receptores específicos, os receptores de estroxeno (ER) e de proxesterona (PR), así como se as células teñen ou non proteína HER2 en excesso ou copias extra do xene HER2. Conforme as células posúan ou non estes biomarcadores, o cancro é denominado ER positivo (ER+), ER negativo (ER-), PR positivo (PR+), PR negativo (PR-), HER2 positivo (HER2+) ou HER2 negativo (HER2-). Esta clasificación é fundamental para determinar o tipo de tratamento, xa que cada tipo responde a tratamentos diferentes.
Halófilo
Clasificación
Os halófilos clasifícanse en lixeiros, moderados e extremos (hiperhalófilos), segundo o seu grao de halotolerancia. Os halófilos lixeiros prefiren concentracións de 0,3 a 0,8 M (1,8% a 4,7%; por comparación a da auga do mar é 0,6 M ou 3,5%), os halófilos moderados entre 0,8 e 3,4 M (4,7% a 20%), e os halófilos extremos entre 3,4 e 5,1 M (20% a 30%) de NaCl. Un halófilo require sal para poder crecer, a diferenza dos organismos halotolerantes, que non requiren sal pero poden soportar as condicións de alta salinidade.
Cancro de mama
Estado dos receptores hormonais e HER2
Cando a biopsia detecta receptores hormonais de estróxeno ou proxesterona nas células cancerosas, o tumor é clasificado como "sensíbel a hormonas" (RE+ ou RP+). Estes cancros poden ser tratados con terapia hormonal, a cal diminúe os niveis de estróxeno ou bloquea os receptores de estróxeno. Este tipo de cancro é máis común após a menopausa, tende a crecer máis lentamente que os restantes tipos e presenta mellor prognóstico a curto prazo, malia que haxa maior probabilidade de regresar a longo prazo. Cando non son detectados receptores hormonais, o cancro está clasificado como "non sensíbel a hormonas" (RE-, RP-) e non pode ser tratado con terapia hormonal.
Halófilo
Forma de vida e adaptacións
Un lugar con alta salinidade é un ambiente extremo ao que relativamente poucos organismos se poden adaptar e ocupar. A maioría dos organismos halófilos e todos os halotolerantes gastan enerxía para manter o sal fóra dos seus citoplasmas para evitar así a agregación das proteínas. Para sobreviviren ás altas salinidades os halófilos empregan dúas estratexias para impedir a deshidratación debida á saída por osmose de auga dos seus citoplasmas. Ambas as estratexias funcionan incrementando a osmolaridade interna da célula. Na primeira estratexia (que empregan a maioría das bacterias, algunhas arqueas, lévedos, algas e outros fungos), acumúlanse compostos orgánicos no citoplasma; estes osmoprotectores coñécense como solutos compatibles. Estes poden ser sintetizados ou acumulados a partir dos que hai no ambiente. Os solutos compatibles máis comúns son neutros ou zwitteriónicos e entre eles están aminoácidos, azucres, poliois, betaínas e ectoínas, ou derivados dalgúns destes compostos.
Cancro de mama
Estado dos receptores hormonais e HER2
Os cancros cuxas células presentan exceso de HER2 ou copias extra do xene HER2 son denominados "HER positivos" (HER+). Este tipo de cancros tenden a ser máis agresivos, mais poden ser tratados con fármacos que teñen por obxectivo a HER2, como o anticorpo monoclonal trastuzumab. Cando as células non posúen nin receptores hormonais nin exceso de HER2 (ER-, PR-, HER2-), o cancro está clasificado como "basaloide" ou "triplo negativo". Este tipo de cancro tende a crecer máis rapidamente que os restantes e, como non teñen receptores hormonais, a terapia hormonal é ineficaz. Cando o cancro é simultaneamente sensíbel a hormonas e presenta HER2 en exceso, denomínase "triplo positivo" e pode ser tratado con fármacos hormonais e fármacos que teñen por obxectivo a HER2.
Halófilo
Forma de vida e adaptacións
A segunda estratexia de adaptación, máis radical, implica o fluxo selectivo de ións potasio (K+) cara ao interior da célula. Esta adaptación está restrinxida ás bacterias moderadamente halófilas da orde Halanerobiales, ás arqueas halófilas extremas da familia Halobacteriaceae e á bacteria halófila extrema Salinibacter ruber. A presenza desta adaptación en tres liñaxes evolutivas distintas indica unha evolución converxente desta estratexia, xa que é improbable que se reteña unha característica ancestral en só uns poucos grupos moi diversos ou que se producise por medio dunha masiva transferencia lateral de xenes. A principal razón para isto é que a maquinaria intracelular completa (encimas, proteínas estruturais etc.) debe estar adaptada aos altos niveis de sal, mentres que na adaptación con solutos compatibles cómpre pouco ou ningún axuste nas macromoleculas intracelulares; de feito, os solutos compatibles con frecuencia actúan como protectores xerais contra estreses e non só como osmoprotectores.
Cancro de mama
Estadificación
A estadificación do cancro baséase na avaliación da localización, dimensión e extensión do tumor, se existe diseminación nos ganglios linfáticos e se existen metástases noutras partes do corpo. A determinación do estado faise despois da avaliación do tumor mediante exames médicos. Coñecer o estado permite escoller a opción de tratamento máis axeitada e mellorar o prognóstico da doenza. O sistema de estadificación de cancro de mama máis usado é o sistema TNM. Este sistema avalía o tamaño e localización do tumor principal (T), o grao de propagación nos ganglios linfáticos (N) e metástases á distancia (M). A descrición de cada parámetro difere conforme o tipo de cancro. Os resultados da avaliación destes tres parámetros son entón combinados para determinar o estado do cancro desa persoa.
Alfredo Rebollar Martínez
Alfredo Rebollar Martínez, finado en Serantes (Ferrol) o 30 de xullo de 1995, foi un político galego.
Cancro de mama
Estadificación
O parámetro T, seguido de letras ou un número entre 0 e 4, avalía o tamaño e localización do tumor. Os estados T0 e Tis son situacións pre-cancro. Nos estados T1 a T3 o tumor aínda se encontra restrinxido á mama e ós ganglios linfáticos rexionais. O parámetro N refírese á avaliación dos nódulos ou ganglios linfáticos. No caso do cancro de mama, os ganglios rexionais son os que se encontran na axila, superiores e inferiores á clavícula e inferiores ó esterno, sendo todos os restantes denominados "distantes". Cando os ganglios son avaliados antes da cirurxía pode ser engadir o sufixo "c" (clínico); cando son avaliados na cirurxía, de forma máis precisa, pode engadirse o sufixo "p" (patolóxico). O parámetro M refírese á avaliación das metástases, ou sexa, se o cancro se espallou para outras partes do corpo.
Halófilo
Forma de vida e adaptacións
Son especialmente interesantes os halófilos extremos ou haloarqueas (denominadas Halobacteria), un grupo de arqueas que requiren polo menos unha concentración do 2 M de sal para vivir, e que xeralmente se encontran en solucións saturadas (un 36% de sal en masa/volume). Estes son os principais organismos que viven nos lagos salgados, mares interiores, e lagoas de evaporación de auga mariña, como as salinas profundas, onde tinguen a auga e os sedimentos de brillantes cores. Estes procariotas requiren sal para crecer, pero as altas concentracións de NaCl no seu ambiente limitan a dispoñibilidade de oxíxeno para a respiración. Teñen o pigmento bacteriorrodopsina co que absorben enerxía da luz que transforman en enerxía química (ATP). A súa maquinaria celular está adaptada a altas concentracións salinas ao teren aminoácidos cargados nas súas superficies, o que lles permite reter moléculas de auga arredor destes compoñentes. Son organismos heterótrofos que respiran normalmente de modo aeróbico. A maioría dos halófilos son incapaces de sobrevivir fóra do seu ambiente nativo alto en sal, e moitos teñen células tan fráxiles que cando se colocan en auga destilada sofren inmediatamente citólise debido ao cambio osmótico.
Alfredo Rebollar Martínez
Traxectoria
Militou nas Irmandades da Fala e durante a Segunda República Española afiliouse a Izquierda Republicana. Participou no mitin de Mera en novembro de 1935 que abriu a campaña electoral do Partido Galeguista, xunto con Castelao, Vilar Ponte e Suárez Picallo. Logo do triunfo da Fronte Popular nas eleccións de febreiro de 1936 foi nomeado alcalde de Ortigueira en marzo. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi destituído o 21 de xullo por Lobo Navascués, tenente da Garda Civil, e encarcerado. Finou en Serantes con 97 anos.
Cancro de mama
Estadificación
O estado do cancro de mama é determinado a través da combinación dos parámetros T, N e M.:
Alfredo Rebollar Martínez
Vida persoal
Era irmán de Carmen Rebollar Martínez, quen casou en 1929 con Victoriano Taibo. Casou con Isabel Romero Leira.
Halófilo
Forma de vida e adaptacións
Os halófilos poden utilizar unha variedade de fontes de enerxía. Poden ser aerobios ou anaerobios. Os halófilos anaerobios poden ser fototróficos, fermentativos, redutores de sulfato, homoacetoxénicos ou metanoxénicos.
Cancro de mama
Estilo de vida
O risco de cancro de mama pode ser diminuído mantendo un peso saudábel, limitando a inxestión de alcohol, amamantando os fillos e praticando actividade física regular e un estilo de vida activo. O conxunto destas medidas pode previr até o 42% dos cancros de mama. O exercicio físico moderado, como a camiñada vigorosa, presenta beneficios en todas as franxas de idade, incluíndo as mulleres após a menopausa. O consumo de ácidos graxos polinsaturados omega-3 e o consumo significativo de alimentos a base de soia aparenta diminuír o risco de cancro de mama. Ademais diso, as medidas que animan a facer actividade física regular e a diminuición da obesidade teñen tamén outros beneficios, como a diminución do risco de doenza cardiovascular e diabetes.
Mastectomia profilática
A mastectomía profilática, ou preventiva, é a extirpación das dúas mamas antes de calquera diagnóstico de cancro ou a aparición de nódulos ou lesións sospeitosas. Esta medida pode ser considerada en persoas con mutacións nos xenes BRCA1 e BRCA2, as cales están asociadas a un risco moito maior dunha eventual diagnose de cancro de mama. Non hai evidencias suficientemente fortes que apoien este procedemento noutras persoas alén daquelas en maior risco. A realización de tests xenéticos BRCA está recomendada só a persoas con elevado risco familiar e após aconsellamento. Non está recomendada a súa realización de rutina, xa que existen moitas formas diferentes de alteracións nos xenes BRCA, dende polimorfismos inofensivos até mutacións perigosas, e o efecto da maior parte destas alteracións aínda é incerto. Os tests en persoas de baixo risco teñen unha elevada probabilidade de presentar falsos positivos. Tampouco está claro se a extirpación da segunda mama en persoas que tiveran cancro na outra ten beneficios.
Fármacos
Os moduladores selectivos do receptor de estróxeno, como o tamoxifeno, diminúen o risco de cancro de mama, mais aumentam o risco de tromboembolia e cancro endometrial. É unha opción dispoñíbel para prevención de cancro de mama en mulleres de elevado risco, mais non está recomendada a súa utilización en mulleres de risco moderado. O beneficio destes medicamentos na prevención do cancro de mama esténdese por cinco anos após a interrupción do tratamento.
Rastrexo
miniatura|Unha [[mamografía permite detectar formacións ou nódulos sospeitosos na mama. Moitos países recomendan a realización de mamografías en intervalos regulares de dous anos a partir dos 50 anos de idade.]] miniatura|A investigación máis recente concluíu que non hai evidencia de beneficios do [[autoexame de mama como método eficaz de rastrexo en mulleres de baixo risco e foi eliminado das recomendacións das autoridades de saúde. Porén, a recomendación mantense para as mulleres en grupos de alto risco (mutacións nos xenes BRCA1 e 2).]] Cando os tumores son suficientemente grandes para seren sentidos a través de palpación, é provábel que xa se teñan espallado alén da mama. Os exames de rastrexo permiten detectar a presenza de cancro antes de haber manifestación de sinais ou síntomas e cando o tumor aínda se encontra restrinxido na mama. Canto antes sexa detectado un cancro e antes comece o tratamento, mellor é o prognóstico. As direccións de saúde de moitos países recomendan o rastrexo regular de cancro de mama. Nos Estados Unidos, está recomendada a realización dunha mamografía cada dous anos en mulleres entre os 50 e os 74 anos de idade. Na Unión Europea, a maior parte dos países recomenda a realización de mamografías de rastrexo cada dous anos entre os 50 e 69 anos. As mesmas recomendacións alertan que a realización de mamografías en intervalos menores aumenta o risco de cancro de mama inducido por radiación, ademais de ansiedade e cirurxías innecesarias.
A mamografía usa raios X para examinar a mama e detectar eventuais formacións ou nódulos sospeitosos. Durante o exame, a mama é comprimida e un técnico obtén imaxes de varios ángulos. Unha mamografía xeral obtén imaxes da totalidade da mama, mentres que unha mamografía de diagnose céntrase nunha área sospeitosa ou nun nódulo específico. Cando se observan sinais sospeitosos, a muller é xeralmente convocada para unha segunda mamografía ou para a realización dunha biopsia. O prazo entre as dúas mamografías pode ser de até seis meses, de xeito que se poida observar un eventual crecemento da lesión sospeitosa. Malia que a espera pode causar ansiedade, a maior parte das lesións sospeitosas acaban por resultar falsos positivos. Un de cada catro cancros detectados por mamografía son pseudocancros, o que corresponde a un sobrediagnóstico do 25%. Aínda se descoñece se a resonancia magnética é un método que presenta mais beneficios ou prexuízos cando se compara coa mamografía convencional.
Os exames de mama poden ser realizados pola propia muller (autoexame de mama) ou por un profesional de saúde (exame clínico) e envolven a palpación da mama para sentir a presenza de nódulos ou outras situacións sospeitosas. Porén, malia seren bastante recomendados no pasado, as evidencias actuais non apoian a eficacia dos autoexames de mama, xa que no momento en que un nódulo é suficientemente grande para ser sentido na palpación, é probábel que xa se teña desenvolvido ó longo de varios anos e que teña unha dimensión que permita ser descuberta mesmo sen exame. O autoexame de mama non está asociado a unha diminución da mortalidade, estando ó mesmo tempo asociado a prexuízos en termos de falsos positivos e aumento do número de biopsias innecesarias. No presente, moitas organizacións científicas, entre as cales a Organización Mundial da Saúde, non recomendan a utilización do autoexame de mama como método eficaz de rastrexo en mulleres de baixo risco e foi eliminado das recomendacións das autoridades de saúde pública de varios países. Porén, a recomendación da realización de autoexame da mama mantense no caso das mulleres con alto risco (portadoras de mutacións nos xenes BRCA1 e BRCA2).
En 2013, a Colaboración Cochrane concluíu que as evidencias de mellor calidade non demonstran que a mamografía de rastrexo diminúa a mortalidade específica do cancro de mama nin a mortalidade por calquera causa. Cando están incluídos tamén os ensaios con menor rigor, verifícase unha redución da mortalidade por cancro de mama do 0,05% (diminución de 1 en 2000 mortes por cancro de mama ó longo de dez anos ou unha diminución relativa do 15%). Por outra banda, o rastrexo ó longo de dez anos aumenta nun 30% o número de sobrediagnoses e sobretratamentos (3 a 14 por 1000) e máis da metade das persoas terán polo menos un exame falso positivo. Isto levou a cuestionar os beneficios da mamografía de rastrexo.
Cirurxía
miniatura|Peito após unha [[mastectomía da mama dereita.]] A cirurxía implica a extirpación física do tumor, xeralmente con algo do tecido adxacente. Durante a cirurxía poden realizarse biopsias nos ganglios linfáticos. Entre as cirurxías comúns están: Unha vez eliminado o tumor, é posíbel realizar unha cirurxía de reconstrución de mama para mellorar a aparencia estética da zona tratada. En alternativa, algunhas mulleres usan próteses mamarias para simular a mama por baixo da roupa.
Radioterapia
miniatura|dereita|Radioterapia interna para o cancro de mama. miniatura|Radioterapia externa. A radioterapia é xeralmente realizada após a intervención cirúrxica. Esta terapia consiste na emisión de radiación ionizante para a rexión onde se formou o tumor e ganglios linfáticos rexionais, co obxectivo de destruír eventuais células tumorais microscopicas que poidan ter quedado. A radioterapia pode ser externa ou interna. Nalgúns casos, pode ser realizada ó mesmo tempo que a operación (radioterapia interoperatoria). A radioterapia interoperatoria dirixida aparenta ter o mesmo grao de eficacia, após catro anos, que varias semanas de radioterapia externa.
Medicación
Os fármacos usados após e en conxunto coa cirurxía son denominados terapia adxuvante. A quimioterapia ou outros tipos de terapia usados antes da cirurxía son denominados terapia neoadxuvante. Existen tres principais grupos de medicamentos usados para o tratamento adxuvante do cancro de mama: axentes de bloqueo hormonal, quimioterapia e anticorpos monoclonais.
Hormonoterapia
Algúns cancros de mama necesitan de determinadas hormonas para continuar a medrar. Este tipo de cancro pode ser identificado pola presenza na súa superficie de receptores hormonais, como receptores de estróxeno (ER+) e de proxesterona (PR+). Os cancros ER+ poden ser tratados con fármacos que bloquean eses receptores, como o tamoxifeno, ou que bloquean a produción de estróxeno como un inhibidor da aromatase, como o anastrozol. O uso de tamoxifeno é recomendado ó longo dun período de dez anos. Os inhibidores da aromatase son axeitados só para mulleres após a menopausa, grupo en que aparentan ser superiores ó tamoxifeno. Isto acontece porque a aromatase activa nas mulleres posmenopausa é diferente da forma prevalente nas mulleres premenopausa, polo que estes axentes son ineficaces en inhibir a arometase predominante antes da menopausa.
Quimioterapia
A quimioterapia é predominantemente usada en casos de cancro de mama entre os estados 2 e 4, sendo particularmente beneficioso na doenza con receptores de estróxeno negativos (ER-). Os medicamentos de quimioterapia son administrados en combinacións e xeralmente ó longo dun período de 3-6 meses. Un dos réximes máis comúns, denominado "AC", combina ciclofosfamida con doxorrubicina. Ás veces, engádese unha taxina como o docetaxel, sendo entón denominado "CAT". Outro tratamento común é o réxime de ciclofosfamida, metotrexato e 5-fluorouracil (CMF). No entanto, este réxime é mais nocivo para os ovarios do que os réximes baseados en antraciclinas. O réxime máis usado no presente é a combinación de 5-fl-epirubicina-ciclofosfamida. Os axentes alquilantes como a ciclofosfamida son bastante tóxicos para o ovario, polo que son xeralmente usados agonistas da GnRH para bloquear o ovario e preservar a súa función.
Inmunoterapia
O trastuzumab é un anticorpo monoclonal do HER2 – un receptor celular que é particularmente activo en células do cancro de mama. Este fármaco mellorou a supervivencia a cinco anos sen novas ocorrencias da doenza para preto do 87% (supervivencia xeral de 95%) en cancros de mama HER2+ de estado 1-3- Cando é estimulado por determinados factores de crecemento, o HER2 causa crecemento e división celular, mais na ausencia deses factores a célula normalmente para de medrar. Entre o 25% e o 30% dos cancros de mama superexpresan o xene HER2 ou o seu produto proteico. Esta superexpresión do HER2 no cancro de mama está asociada ó aumento da recorrencia da doenza e prognóstico menos favorábel. Cando o trastuzumab se liga ó HER2 nas células cancerosas que superexpersan o receptor, o medicamento impide que os factores de crecemento sexan quen de se ligar e estimular os receptores, bloqueando así o crecemento das células cancerosas. Porén, o trastuzumab é significativamente caro e pode causar efectos secundarios graves, con preto do 2% das persoas tratadas manifestando problemas cardíacos significativos.
Prognóstico
miniatura|Mamas despois dunha dupla mastectomía, seguida dunha reconstrución mamaria con implantes. O prognóstico é xeralmente dado para a probabilidade de supervivencia libre de progresión (progression free survival ou PFS) ou supervivencia libre de doenza (disease free survival ou DFS). Estas probabilidades baséanse na experiencia con pacientes de cancro de mama con classificacións idénticas. Un prognóstico é unha estimación, xa que pacientes coa mesma clasificación sobreviven diferentes períodos de tempo e as clasificacións non son sempre precisas. A supervivencia é xeralmente determinada pola forma dun número medio de meses ou anos que a metade dos pacientes sobrevivirá, ou a porcentaxe de pacientes que continuaron vivos despois de 1, 5, 15 e 20 anos. O prognóstico é importante para tomar decisións durante o tratamento, xa vez que ós pacientes con mellor prognóstico ofrécenselles tratamentos menos invasivos, como a lumpectomia, radioterapia e hormonoterapia, mentres que ós pacientes con peor prognóstico ofrécenselles tratamentos máis agresivos, como mastectomía extensa e quimioterapia.
Factores prognósticos
O estado do cancro de mama é o compoñente máis importante dos sistemas de clasificación do cancro de mama, xa que é o que ten maior influencia no prognóstico. A estadificación ten en consideración o tamaño, o tecido envolvente local, o estado dos ganglios linfáticos e se existen ou non metástases. Canto máis avanzado sexa o estado do diagnóstico, máis desfavorábel é o prognóstico. A invasividade e agresividade das células cancerosas fan aumentar o estado, mentres que a presenza de áreas sen cancro e comportamento celular próximo do normal (grao) fan diminuír o estado. O tamaño non é un factor a non ser que o cancro sexa invasivo.
As mulleres máis novas tenden a presentar peor prognóstico que as mulleres posmenopausa debido a diversos factores. As súas mamas poden sufrir alteracións debido ó ciclo menstrual ou poden estar amamantando nenos, o que volve máis difícil á muller decatarse de alteracións sospeitosas. Polo xeral, cando o cancro é diagnosticado en mulleres novas, xa se encontra nun estado máis avanzado. Poden tamén existir factores biolóxicos que aumentan o risco de recorrencia en mulleres máis novas.
A elevada densidade da mama en mamografía, que é un marcador de risco para desenvolver cancro de mama, pode non significar un aumento do risco de morte entre pacientes de cancro.
Mentres que o cancro de mama en homes é xeralmente detectado en estados avanzados, o prognóstico é moitas veces pouco favorábel.
Contracepción
En superviventes de cancro de mama, a primeira escolla de contracepción deben ser métodos non hormonais. Os métodos baseados en proxestáxenos, como o Depo Provera, o dispositivo intrauterino con proxesterona ou a pílula de proxestáxeno só posibelmente aumentan o risco de recorrencia do cancro, malia que esa posibilidade aínda estea pouco estudada. Porén, poden ser usados se os beneficios son superiores ó posíbel risco.
Menopausa
En superviventes de cancro de mama, recoméndase considerar primeiro opcións non hormonais para os efectos da menopausa, como os bifosfonatos ou moduladores selectivos do receptor de estróxeno para a osteoporose, ou estróxenos vaxinais para síntomas locais. Os estudos observacionais de terapia de substitución hormonal após o cancro de mama son polo xeral positivos. No caso de que sexa necesaria a substitución hormonal, a terapia exclusiva de estróxeno ou terapia de estróxeno cun dispositivo intrauterino de proxestáxeno poden ser opcións máis seguras que a terapia sistémica combinada.
Halófilo
Ecoloxía
En canto á abundancia dos distintos grupos en ambientes salinos, as haloarqueas halobacteriáceas son a maioría da poboación procariótica en ambientes hipersalinos. O dominio Bacteria (principalmente Salinibacter ruber) pode supoñer o 25% da comunidade procariótica neses lugares, pero xeralmente chega a porcentaxes moito menores. Ás veces, a alga Dunaliella salina pode tamén proliferar neses ambientes.
Nos lagos nos que cristaliza o sal foron illados unha gama relativamente ampla de taxons, entre os que están membros dos seguintes xéneros: Haloferax, Halogeometricum, Halococcus, Haloterrigena, Halorubrum, Haloarcula e Halobacterium. Porén, estes son estudos de cultivos que poden distorsionar os datos. As contaxes viables nestes estudos de cultivos son pequenos cando se comparan coas contaxes totais, e a significación numérica destes illamentos non está clara. Só recentemente foi posible determinar a identidade e abundancia relativa de organismos nas súas poboacións naturais, normalmente utilizando estratexias baseadas na PCR dirixidas aos xenes do ARNr 16S. Aínda que se teñen feito relativamente poucos estudos deste tipo, os seus resultados suxiren que algúns dos xéneros máis doadamente illados e estudados poden non ser de feito significativos na comunidade in situ. Isto vese en casos como o xénero Haloarcula, que se estima que supón menos do 0,1% da comunidade in situ pero que aparece moi frecuentemente nos estudos de illamento.
Sinatura xenómica e proteómica dos halófilos
A análise xenómica e proteómica comparativa mostra que hai sinaturas moleculares distintivas para as adaptacións ambientais dos halófilos. Nas proteínas, as especies halófilas caracterízanse por unha baixa hidrofobicidade, sobrerrepresentación dos residuos aminoácidos ácidos, subrepresentación de cisteína, baixa propensión a formar hélices e maior tendencia a formar estruturas enroladas. Tamén é evidente que a parte central destas proteínas é menos hidrofóbica, como na dihidrofolato redutase (DHFR), que ten follas β máis estreitas. No seu ADN, os halófilos mostran dinucleótidos distintivos e usos de codóns peculiares.
Arquidiocese católica latina de Barcelona
A Arquidiocese de Barcelona é unha arquidiocese católica latina en Cataluña, e sé metropolitana da provincia eclesiástica de Barcelona, que inclúe tamén ás dioceses sufragáneas de Sant Feliu de Llobregat e Terrassa.
Cancro de mama
Aspectos psicolóxicos
Non todos os pacientes viven a doenza da mesma maneira. Algúns factores, como a idade, poden ter un impacto significativo na forma na que a persoa reacciona a un diagnóstico de cancro da mama. As mulleres novas teñen que enfrontarse a miúdo cunha posible menopausa precoz inducida por moitos dos réximes de quimioterapia usados no tratamento, particularmente aqueles que usan hormonas que suprimen a función dos ovarios. Moitas persoas con cancro presentan síntomas de ansiedade, alimentadas pola incerteza do diagnóstico, medo á morte pola doenza e receo ó tratamento. A ansiedade pode agravar os efectos secundarios do tratamento, como a fatiga, volver a persoa dependente ou alterar a relación coa familia e amigos. A ansiedade pode ser xestionada con consello psicolóxico, técnicas de relaxación ou medicación.
Epidemioloxía
miniatura|[[Taxa de mortalidade axustada á idade de cancro de mama por cada 100 000 habitantes en 2004.
O número de casos en todo o mundo medrou significativamente dende a década de 1970, un fenómeno parcialmente atribuído ós modernos estilos de vida. O cancro de mama está fortemente relacionado coa idade, e só o 5% de tódolos casos ocorren en mulleres de menos de 40 anos. No ano 2011, rexistráronse 41 000 diagnoses novas en Inglaterra, e arredor do 80% destes casos eran mulleres de 50 ou máis anos Baseándose nos datos estatísticos dos Estados Unidos en 2015, hai unhas 2,8 millóns afectadas por cancro de mama. Nos Estados Unidos, a incidencia axustada á idade de cancro de mama por cada 100 000 mulleres acadou os 102 casos por ano na década de 1970, medrando até os 141 a finais da década de 1990. Dende entón diminiuiu, chegando a 125 dende 2003.
Historia
miniatura|Cirurxía de cancro de mama no século XVIII. Malia que o cancro de mama é coñecido dende a Antigüidade, até o século XIX era pouco común. O embarazo e a lactación precoces probabelmente contribuíron á reducida prevalencia de cancro entre as mulleres que sobrevivían até a media idade e a maior parte das mulleres morría demasiadamente cedo para desenvolver cancro. Porén, a mellora significativa da hixiene e do control de doenzas infecciosas nese século provocou un aumento significativo da esperanza de vida e, á súa vez, o aumento do número de casos.
Debido á súa visibilidade, o cancro de mama é a forma de cancro que máis frecuentemente é descrita en documentos antigos. A pesar de que as autopsias eran pouco comúns, os cancros dos órganos internos raramente eran observados na medicina da antigüidade. Porén, o cancro de mama podía ser facilmente sentido a través da pel e, en estados avanzados, moitas veces desenvolvía lesións, volvíase necrótico e ulceraba pola pel. A máis antiga descrición do cancro de mama data da VI dinastía exipcia O primeiro rexistro dunha mastectomía data do ano 548 d.C., cando foi proposta por Aecio de Amida á emperatriz Teodora. A medicina primitiva, dende a antigüidade grega até ao século XVII, baseábase no humorismo e afirmaba que o cancro de mama era causado por desiquilibrios nos fluídos esenciais que controlaban o corpo, especialmente polo exceso de bile negra. Moitos pacientes vían o cancro como castigo divino. No século XVIII comezaron propoñerse varias explicacións, dende a falta de actividade sexual até o exceso de actividade sexual, lesións físicas no peito, coagulación de leite na mama e varias formas de bloqueos linfáticos, ora internos ora debido a vestiario moi apertado.
Só cando no século XVII se comezou a comprender o sistema circulatorio, os médicos puideron associar a diseminación do cancro de mama ós ganglios linfáticos na axila. O cirurxián francés Jean-Louis Petit (1674–1750) e máis tarde o escocés Benjamin Bell (1749–1806) foron os primeiros en eliminar con éxito os ganglios linfáticos, tecido mamario e o músculo adxacente. O seu traballo foi continuado William Stewart Halsted, que comexou a realizar mastectomías radicais en 1882, apoiado polo progreso na tecnoloxía de cirurxía, como a asepsia e a anestesia. Esta técnica radical moitas veces supoñía eliminar as dúas mamas, os ganglios linfáticos e os músculos adxacentes. Isto provocaba dor e incapacidade a longo prazo, mais era visto como un mal necesario para impedir que o cancro volvese a producirse. Antes da aparición das mastectomías radicais, a supervivencia a 10 anos era de apenas o 10%, tendo aumentado até o 50%. En base ó traballo de Halsted, Jerome Urban promoveu cirurxías aínda máis radicais coa eliminaión de maior cantidade de tecido. Esta técnica continuou a ser usada até 1963, cando se demostrou que as taxas de supervivencia a dez anos eran idénticas á mastectomía de Halsted. Os sistemas de clasificación en estados para o cancro de mama comezaron a ser desenvolvidos nas décadas de 1920 e 1930.
Malia que as mastectomías radicais mantivéronse como o procedemento padrón en América do Norte até a década de 1970, en Europa comezaron a adoptarse medidas que conservasen a maior parte do tecido dende a década de 1950, complementadas por radioterapia. Unha das explicacións para esta diferenza está na proporción entre sexos na época: mentres que en América do Norte as mulleres cirurxiás representaben menos do 1% da clase, no corpo clínico oncolóxico dalgúns hospitais de Europa a metade do equipo estaba constituído por mulleres. Durante a década de 1970, a nova comprensión sobre as metástases permitiu ver o cancro como unha doenza non só localizada, senón tamén sistémica, chegando a desenvolverse novos procedementos que se probaron da mesma eficacia, como a quimioterapia moderna. Na década de 1980, varios estudos non controlados suxeriron que complementar a radioterapia con transplantes de medula ósea podería ser eficaz no tratamento de cancros duros, o que máis tarde se demostrou como falso e especulativo. Porén, entre finais da década de 1980 e 1998 realizáronse milleiros de transplantes, os cales teñen diversos efectos adversos graves e taxas de mortalidade de 3 a 15%. En 2002, concluíuse que a terapia hormonal de substitución aumentaba significativamente o risco de cancro de mama.
Sociedade e cultura
Até comezos do século XX, o cancro de mama era considerado unha fatalidade sen cura. Pouco podía facerse coas técnicas cirúrxicas primitivas, polo que as mulleres adoitaban sufrir en silencio e vergoña, no canto de procurar axuda. Cando o progreso na cirurxía mellorou a supervivencia do cancro, as mulleres comezaron a tomar conciencia da doenza e da posibilidade de tratamento. Unha das primeiras campañas organizadas de sensibilización da opinión pública – Women's Field Army – tivo lugar nos Estados Unidos entre as décadas de 1930 e 1940. En 1952, xurdiu o primeiro grupo de axuda mutua, denominado "Reach to Recovery", que promovía o contacto entre pacientes e superviventes de cancro.
Lazo rosa
miniatura|dereita|O [[lazo rosa é un símbolo de apoio á sensibilización para o cancro de mama.]]
O lazo rosa é o símbolo máis prominente do movemento de sensibilización para o cancro de mama. Os lazos, que poden ser producidos sen grandes custos, son frecuentemente vendidos para a recadación de fondos. Poden ser usados para homenaxear as persoas a quen lles foi diagnosticado cancro ou para identificar produtos que o fabricante pretenda vender a consumidores sensíbeis para a cuestión do cancro de mama. O lazo rosa está asociado á xenerosidade individual, fe no progreso científico e a unha actitude proactiva, encoraxando os consumidores a enforcarse na perspectiva positiva dunha eventual cura para o cancro.
Por outra banda, o lazo rosa foi criticado polos que consideran esta práctica un activismo de sofá, sen ningún efecto práctico positivo. Tamén foi criticado como hipocrisía, xa que algunhas das mesmas persoas, empresas ou organización que usan o lazo de cor rosa para demostrar solidariedade coas mulleres con cancro, ó mesmo tempo opóñense a medidas realmente eficaces, como dereitos dos pacientes e medidas de combate á polución atmosférica. Os críticos argumentan que a natureza optimista dos lazos rosa e o consumo de produtos desa cor distrae a sociedade da ausencia de progreso na prevención e cura da doenza. O lazo é tamén criticado por reforzar os estereotipos de xénero e obxectificar a muller e os seus seos.
Impacto económico
En comparanza con outras doenzas ou outros cancros, o cancro de mama recibe unha cantidade relativamente maior de recursos e atención das entidades públicas e maior cobertura dos medios en relación a outros cancros de igual prevalencia. Unha das consecuencias desta elevada visibilidade é que por veces os resultados estatísticos poden ser interpretados de forma incorrecta. Por exemplo, a afirmación de que unha de cada oito mulleres será diagnosticada con cancro da mama ó longo da vida depende da asunción irrealista de que ningunha muller morrerá por mor doutra doenza antes dos 95 anos. En 2009, o custo económico do cancro na Unión Europea foi de 126 mil millóns de euros, dos cales o 12% (15 mil millóns) foron destinados ó cancro de mama. Os custos directos de tratamento corresponden ó 40% destes valores.
No embarazo
O cancro de mama asociado á gravidez é aquel que é diagnosticado durante o embarazo ou no primeiro ano posparto. É a neoplasia máis común durante a xestación e é cada vez máis frecuente a medida que a idade media da maternidade é cada vez máis avanzada. A maioría son carcinomas ductais invasivos (80-100%), pouco diferenciados, de grandes dimensións, con invasión linfática e vascular e negativos para os receptores de estróxeno. A maioría (53,3%) dos casos son diagnosticados no posparto. O cancro de mama asociado ó embarazo ocorre nun caso de cada 3 000-10 000 e corresponde a entre o 0,2% e o 3,8% de tódolos diagnósticos de cancro de mama.