cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lalsangzuali Sailo
Traxectoria
Estudou na escola do convento de San Xoán Bosco en Cherrapunji e logo maxisterio nunha institución católica de Shillong. Tamén realizou o doutoramento en literatura mizo.
Sailo é autora de 17 libros e tres folletos. En 1999 gañou o premio anual da Academia de Literatura Mizo cun libro sobre un loitador da liberdade mizo, Tlawm ve lo Lalnu Ropuiliani. En Thuthulung Thar Hmeichhiate trata sobre as mulleres do Novo Testamento e en Sakhming Chul Lo traza a historia da poetisa Khuangthli. Escribiu máis de 300 cancións, en mizo, kokborok e inglés, principalmente devocionais, amorosas e patrióticas. En 1998 Goberno da India outorgoulle o cuarto recoñecemento civil máis alto, o Padma Shri.
José Rodríguez
José Rodríguez Iglesias, finado na Coruña o 1 de xullo de 1904, foi un sindicalista e político socialista galego.
Traxectoria
Canteiro de profesión. Foi o líder da UGT da Coruña. En xullo de 1891, cando se constituíu a Agrupación Socialista da Coruña, foi elixido o seu presidente. Ese mesmo ano iniciou o seu labor como correspondente de El Socialista na Coruña. En 1892 constituíuse a Sociedad de Canteros El Trabajo, da que se converteu no primeiro presidente. Asistiu en Madrid ao Congreso fundacional da Federación Nacional de Canteiros e Marmoristas (1900). Presidiu o I Congreso Galaico-Portugués celebrado en Tui (1901). Ese mesmo ano celebrou un mitin de controversia co anarquista José Suárez Duque. Presentouse ás eleccións municipais na Coruña de 1901, retirándose da contenda electoral por causas alleas a súa vontade. Presidiu a Agrupación Socialista da Coruña até a súa morte en 1904.
Cartas paulinas
As cartas paulinas son unha división dos libros do Novo Testamento. As cartas paulinas abranguen todas as cartas que, ao longo da súa predicación, Paulo de Tarso lles foi enviando a distintas comunidades cristiás.
Autor e datas de composición
miniatura|[[Paulo de Tarso|Paulo entregándolle unha carta ao mensaxeiro, con Deus mirando arriba. Ilustración dunha inicial nun manuscrito de 1280-1290.]] O autor deste grupo de escritos é o apóstolo Paulo de Tarso, aínda que algúns expertos consideran que nalgunhas cartas como Colosenses ou as chamadas cartas pastorais, puido haber un traballo posterior de edición ou refundición. Foron compostas nun prazo de tempo que vai desde o ano 37, data da I Carta aos Tesalonicenses, ata os anos sesenta, xa na catividade en Roma.
As cartas
Tal como as atopamos hoxe nas versións modernas da Biblia, as cartas ordénanse por tamaño, da máis longa á máis breve:
Cartas pastorais
As cartas a Timoteo e a Tito, adoitan agruparse nunha categoría específica dentro do corpus paulino que se coñece como Cartas pastorais. Debe o nome ao seu contido, centrado na organización da Igrexa, deixando de lado cuestións teolóxicas propias das outras cartas.
Gran Premio de España de 1988
O Gran Premio de España de 1988 foi unha carreira de Fórmula 1 celebrada no Circuíto Permanente de Xerez en Xerez da Fronteira, España o 2 de outubro de 1988. A carreira foi a décimo cuarta rolda da tempada de Fórmula Un. Foi o 30º Gran Premio de España e a terceiraa que se celebrou en Xerez. A carreira disputouse sobre 72 voltas no circuíto de catro quilómetros para un distancia da carreira de 304 quilómetros.
Antes da carreira
Benetton anunciou que o piloto británico de Fórmula 3000 Johnny Herbert uniríase ao equipo en para substituír a Thierry Boutsen que se uniría Williams. No momento do anuncio Herbert aínda estaba no hospital recuperándose do seu accidente na F3000 no circuíto de Brands Hatch tan só unhas semanas antes.
Cualificación
McLaren acadou a primeira fila por 10ª vez en 14 carreiras en 1988 con Ayrton Senna na pole por 11ª vez. Neste estreito e revirado circuíto que era máis esvaradizo que nunca debido á súa contorna con moitísimo po e a falta de uso por outros coches e carreiras de moto, non foi unha sorpresa ver ao gañadorr no Gran Premio español de 1987 Nigel Mansell no terceiro lugar no seu Williams a só 2/10 da pole. De feito, a natureza do circuíto permitiu aos coches atmosféricos quedar de 3º a 7º na grella. O seguinte mellor turbo detrás dos McLaren foi o Ferrari de Gerhard Berger no 8º lugar, aínda que o austríaco foi só 1.399 máis lento que Senna.
Resumo da carreira
Desde a súa 10ª primeira fila do ano de McLaren, Alain Prost fixo un bo comezo, co Williams de Nigel Mansell pasando a Ayrton Senna. Ivan Capelli e Thierry Boutsen tocáronse, danando o morro do Benetton.. Na volta 2, Senna pasou Mansell, pero saíuse, o que permitiu que o inglés volvera a tomar a dianteira. Na volta 16, Michele Alboreto retirouse con problemas de motor no seu Ferrari. Durante as primeiras 28 voltas non houbo cambios entre os 7 primeiros: Prost (con cautela para conservar os pneumáticos e combustible, logo dos problemas experimentados en Portugal) lideraba sobre Mansell por só medio segundo. Senna tivo que defender o seu 3º lugar con Riccardo Patrese e Capelli, quen á súa vez eran desafiados por Alessandro Nannini e Gerhard Berger.
Ao redor da volta 30, Nannini, Berger e Piquet entraron todos aos boxes para poñer pneumáticos novos. Logo de ir perdendo o Williams durante a primeira hora da carreira, e facelo sen embrague desde as primeiras voltas, Capelli logrou pasar a Patrese para gañar o 4º lugar na volta 36 e logo tres voltas máis tarde exactamente na mesma curva pasou ao McLaren de Senna. Lamentablemente na volta 46 o seu motor comezou a fumear e o piloto de March retirouse logo dunha pilotaxe excepcional.
Mansell logrou manterse a pouca distancia de Prost, pero cun motor menos potente no estreito circuíto de Xerez, non conseguiu pasalo, ou estar o suficientemente preto, o francés pilotaba unha carreira perfecta (Mansell describiuno como "seguir ao mestre"). Na volta 47 Mansell entrou en boxes e unha porca da roda atrasouno. Mentres tanto, Nannini ía rápido cos seus novos pneumáticos, pasando tanto a Patrese e Senna nunha volta. A parada lenta de Mansell permitiu a Prost entrar a boxes na volta 50 sen perder a súa vantaxe (malia que accidentalmente seleccionou a segunda marcha e saíu lento do seu pit), e unha volta máis tarde Senna tamén entrou a poñer pneumáticos novos e deixouse caer fóra dos puntos. Pasou a Gugelmin e Berger antes de que finalmente superara a Patrese na volta 65, que fixera toda a carreira cun xogo de pneumáticos.
Prost selou a súa vitoria número 34 cun récord de volta rápida e Mansell logrou o segundo posto do ano con tan só dous acabados. Nannini logrou un novo podio por diante de Senna (preocupado con problemas de lectura de combustible novo, cruzando a liña coa súa lectura dicíndolle que non tiña practicamente ningún combustible), 5º Patrese e Berger (case sen combustible) en 6ª posición.
Pilar de Madariaga Rojo
Pilar de Madariaga Rojo, nada en Madrid o 21 de abril de 1903 e finada o 6 de abril de 1995, foi unha das pioneiras españolas no campo da química durante a Idade de Prata do primeiro terzo do século XX en España, cuxa carreira investigadora e docente truncouse despois da Guerra Civil Española. Exiliada nos Estados Unidos onde traballou como profesora de lingua española, chegando a obter o dodoutoramento en 1949 e a dirixir o Departamento de Estudios Hispánicos de Vassar College.
Ampliación de estudos
Ao amparo da Junta de Ampliación de Estudios, estivo no Vassar College durante o curso académico 1929-1930. Os meses de verán pasounos na Universidad de Stanford en Palo Alto, California. Foi designada cónsul do comité pro Unión Federal de estudantes Hispanos, nos Estados Unidos. A memoria correspondente aos cursos 1928 a 1929 e 1929 a 1930 da Junta de Ampliación de Estudios recolle un informe da actividade de Pilar durante a súa estadía nesa Universidade:
Respecto da súa estancia en Universidade de Stanford, infórmase de que non houbo traballos de laboratorio, senón que se presentaron temas escritos sobre crítica da teoría electrónica da valencia e espectros de banda e a súa aplicación na determinación das calores de disociación.
De regreso a España, os seus coñecementos sobre espectroscopía e óptica física e sobre as técnicas que se empregaban nos Estados Unidos, foron decisivos para que a incorporasen á sección que dirixía Miguel Catalán no Instituto de Física e Química, tamén coñecido como Instituto Rockefeller
Pilar foi unha dás 36 mulleres, dun total de 158 persoas, contratadas polo Instituto de Física e Química, como bolseiras e colaboradoras. A maioría eran fillas de pais con profesións liberais ou titulados superiores. Só unha delas, Jenara Vicenta Arnal Yarza, era filla de xornaleiro e restaurador de pianos. A profesión da nai salvo nun caso, era a dos labores “propios do seu sexo”. Preto dun terzo son antigas alumnas do Instituto-Escola e tiñan sobresaliente e premio extraordinario na licenciatura.
Baixo a dirección do profesor Catalán, estudou o arco do molibdeno. Ademais, durante o curso escolar 1933-34, Pilar foi profesora de física e química, no instituto de ensino secundario de Puertollano. Ao mesmo tempo, continuou coas súas investigacións, concretamente, segundo refire un informe asinado por Catalán:
Actun Tunichil Muknal
250px|miniatura|A dama de cristal en Actun Tunichil Muknal. Actun Tunichil Muknal (ou a Cova do Sepulcro de Cristal) é unha cova de Belize, preto de San Ignacio, no distrito de Cayo, que é un salientable sitio arqueolóxico maia que inclúe de esqueletos, cerámicas e olaría. Hai varias áreas con restos esqueletos na cámara principal. O máis coñecido é "a dama de cristal", o esqueleto dunha adolescento (unha moza de 18 anos), posibelmente vítima de sacrificio, cuxos ósos foron calcificados, cunha aparencia cristalizada.
As cerámicas do sitio son significativos en parte por ter "buratos de morte", o cal indica que foron empregados con propósitos cerimoniais. Moitos dos artefactos maias e outros restos están completamente calcificados no chan da cova. Un dos artefactos, coñecido como "ola do mono", é un dos catro obxectos dese tipo atopados en toda América Central. Os maias tamén modificaron as formacións da cova, nalgúns casos para crear altares para as ofrendas, noutros para crear siluetas de facianas e animais ou para proxectar unha imaxe de sombra na cova. A cova está decorada extensamente nos pasos superiores.
Chiryū
Chiryū (知立市, ちりゅうし, Chiryū-shi) é un concello da prefectura de Aichi no Xapón. Está situado na parte Tōkai da rexión de Chūbu, e no centro da prefectura, na zona oeste da provincia histórica de Mikawa, no centro da illa de Honshū. A súa superficie é de 16,34 km² e a poboación de 68.545 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 4.190 h/km².
O concello de Chiryū limita cos concellos de Kariya, de Toyota e de Anjō.
Cosmin Contra
Cosmin Marius Contra, nado en Timișoara o 15 de decembro de 1975, é un exfutbolista romanés. Xogaba de lateral dereito e foi internacional coa selección romanesa. Actualmente adestra o Getafe.
Edge of the Earth
"Edge of the Earth" é o segundo single da banda americana 30 Seconds to Mars do seu álbum debut do mesmo nome, 30 Seconds to Mars.
Vídeo musical
O vídeo está formado por unha serie de vídeos en directo de 30 Seconds to Mars. O vídeo inclúe a Tomo Milicevic, que uniuse a banda antes do lanzamento do sinxelo.
Pasítea (mitoloxía)
miniatura|240px|As tres Grazas, por [[Antonio Canova (Ermitage, San Petersburgo)]]
Na mitoloxía grega, Pasítea (en grego antigo Πασιθέα Pasithea, "relaxación"), era unha das Cárites (en grego antigo Χάριτες), máis coñecidas como as tres Grazas, e era a personificación da relaxación, a meditación, as alucinacións e todos os demais estados alterados da conciencia.
Familia
Pasítea estaba casada con Hipnos, o deus do sono.
As súas irmás eran Aglaia ("a resplandecente"), Eufrósine ("a alegría") e Thalía ("a florecente"). Na mitoloxía romana coñecíanse como as Gratiae, as "Grazas".
No libro 14 da Ilíada de Homero, Pasítea era unha das Cárites máis xoves. Hera prometeuna en matrimonio a Hipnos, o deus do sono a cambio dun favor: se o axudaba a dormir a Zeus.
Outra Pasítea
Segundo Hesíodo, Pasítea era tamén o nome de unha das Nereidas.
The Worst Journey in the World
The Worst Journey in the World, que podería ser traducido a galego como A peor viaxe do mundo, son unhas memorias sobre a expedición Terra Nova (1910-1913) dirixida polo británico Robert Falcon Scott. Foi escrita e publicada en 1922 por un sobrevivente da expedición, Apsley Cherry-Garrard, e recibiu moitos eloxios pola súa franqueza sobre as dificultades da expedición, as causas do seu tráxico final e a exposición feita verbo do sufrimento humano en condicións extremas.
Noomi Rapace
Noomi Rapace, nada como Noomi Norén o 28 de decembro de 1979 en Hudiksvall, é unha actriz sueca. É coñecida por interpretar a Madame Simza no filme Sherlock Holmes: Xogo de sombras, e polo seu papel protagonista de Dr. Elizabeth Shaw no filme de Ridley Scott Prometheus.
Luol Deng
Luol Ajou Deng, nado o 16 de abril de 1985 en Wau, é un ex xogador británico de baloncesto profesional que xogou toda a súa etapa profesional na National Basketball Association (NBA).
Traxectoria profesional
Deng foi elixido na 7ª posición do Draft da NBA de 2004 polos Phoenix Suns, pero foi traspasado inmediatamente ós Chicago Bulls. Na súa tempada coma rookie, xogou en 61 partidos e fixo 11.7 puntos por partido, o que lle valeu para ser incluído no primeiro equipo de rookies ó remate da tempada.
O 9 de febreiro de 2012, foi seleccionado coma suplente para o NBA All-Star Game de 2012 xunto ó seu compañeiro dos Bulls Derrick Rose.
O 7 de xaneiro de 2014, Deng foi traspasado ós Cleveland Cavaliers a cambio de Andrew Bynum, dúas futuras eleccións de segunda rolda dos Drafts de 2015 e 2016, unha futura elección protexida dos Cavaliers recibida dos Sacramento Kings, e o dereito a intercambiar as eleccións da primeira rolda do Draft de 2015 cos Cavaliers. Deng deixou os Bulls como o cuarto máximo anotador da historia da franquía.
O 15 de xullo de 2014, Deng asinou cos Miami Heat.
As Fiestras, Laroá, Xinzo de Limia
As Fiestras é un lugar da parroquia de Laroá, no concello ourensán de Xinzo de Limia, na comarca da Limia. No ano 2022 tiña 53 habitantes, dos cales 25 eran homes e 28 mulleres.
José Suárez Duque
Traxectoria
Carpinteiro de ideario anarcosindicalista, foi membro da directiva da Sociedad de Obreros Carpinteros La Emancipación dende a súa creación en 1895. Un dos cadros máis sinalados da Federación Sindical Obrera, participou nun mitin de controversia co socialista José Rodríguez en 1901. Implicado no asasinato do presidente da patronal coruñesa (1906), trasladouse a Xixón, onde coñeceu a Ricardo Mella e Eleuterio Quintanilla e dirixiu o periódico Tiempos Nuevos. Despois marchou a Francia desde onde enviou crónicas a La Voz del Obrero asinadas co pseudónimo Celso Dotet. Representou ao anarcosindicalismo coruñés no Congreso Sindical de Londres (1913) e na Conferencia Nacional Anarquista de Barcelona (1918). Retornado a Coruña en 1920, foi elixido secretario da Confederación Rexional Galaica constituída o 21 de agosto de 1922 no Salón "Ideal Cinema" de Vigo. Dirixiu Solidaridad Obrera, o voceiro da CRG. Faleceu de tuberculose un ano despois.
Korean Air
Korean Air Lines Co., Ltd. (Hangul: 대한항공; RR: Daehan Hanggong) é a maior aeroliña surcoreana con sede principal na cidade de Seúl. Considerada entre as máis destacadas de Asia, voa a Europa, África, Asia, Oceanía e Norte América, ademais de iniciar operacións proximamente con Suramérica dende o seu hub internacional no aeroporto Internacional de Icheon e o seu hub doméstico no aeroporto Internacional de Gimpo. A empresa compite polo seu posto como principal aeroliña do país con Asiana Airlines, con menor cantidade de frota.
Historia
Korean Air fundouna o goberno de Corea do Sur en 1962 co nome de Korean Air Lines para substituír a Korean National Airlines, que fora fundada en 1946. O 1 de marzo de 1969 Hanjin Transport Group tomaría o control da aeroliña. Operacións de carga de longa distancia foron introducidas o 26 de abril de 1971 seguidas por servizos de pasaxeiros cara aos Ánxeles o 19 de abril de 1972.
Os voos internacionais cara Hong Kong, Taiwán e Os Ánxeles foron operados con Boeing 707 ata a introdición do Boeing 747 en 1973. Ese mesmo ano comezou un servizo europeo ata París usando o 707 e o DC-10. En 1975 KAL converteuse nun dos primeiros clientes asiáticos de Airbus coa compra de tres A300, que foron postos en servizo en rutas asiáticas.
O 1 de marzo de 1984 foi introducido o novo deseño corporativo da aeroliña, coa nova librea azul e prata e o logo da estilizada "taegeukgi" (a bandeira coreana), cambiándose tamén o nome de Korean Air Lines a Korean Air. Os primeiros avións en levar a nova librea, deseñada entre Korean Air e Boeing, foron os Fokker F28.
Nos anos 90 Korean Air converteuse na primeira aeroliña en usar o novo MD-11, que usou como complemento da súa nova frota de 747-400. Porén, o MD-11 non cumpriron as expectativas requiridas e foron convertidos en cargueiros (acompañando aos 747 de carga).
En 2007 Korean Air estivo negociando abrir un centro de operacións na China, que se situaría Beijing ou Shanghai a finais de 2008. O 5 de xuño de 2007, a compañía dixo que crearía unha aeroliña de baixo custo en Corea para competir co sistemas de ferrocarrís de alta velocidade KTX, que ofrecía tarifas máis baratas e controis de seguridade menos estritos. A subsidiaria de baixo custo de Korean Air bautizaríase como Jin Air, e comezou o seu servizo regular de pasaxeiros dende Seúl a Jeju o 17 de xullo do 2008, e anunciou que algúns dos seus Boeing 737 e Airbus A300 serían entregados á nova compañía.
A mediados do ano 2010 a aeroliña chegou a un acordo coa empresa de videoxogos Blizzard Entertainment pintando un 747-400 e un 737-900 cunha imaxe do novo xogo StarCraft II. No mes de agosto Korean Air anunciou fortes perdas no segundo trimestre do ano a pesar dos seus ingresos récord. Tamén no mes de agosto, o Hanjin Group (dono de Korean) abriu unha nova terminal de carga en Navoi, Uzbekistan, que se convertería no centro de carga para a ruta Incheon-Navoi-Milán.
No mes de maio do 2011 a compañía recibiu o seu primeiro Airbus A380, e asinou un contrato con Amadeus IT Group para subcontratar as reservas da aeroliña e os sistemas de tratamento cos pasaxeiros.
Frota
miniatura|300px|[[Airbus A380 — Korean Air recibe o seu primeiro A380, maio 2011]] A finais de decembro do ano 2010 a frota da aeroliña estaba formada por 130 avións, cunha idade media de 10,2 anos.
361
Outros
Historia ano a ano
Sahle-Work Zewde
Sahle-Work Zewde (en ሳህለወርቅ ዘውዴ), nada en Adís Abeba o 21 de febreiro de 1950 é a cuarta e actual presidenta de Etiopía, primeira muller que ocupa o cargo. Foi elixida presidenta por unanimidade polos membros da Asemblea Federal Parlamentaria o 25 de outubro de 2018.
Sahle-Work tivo previamente unha carreira diplomática, servindo como representante especial do Secretario Xeral das Nacións Unidas António Guterres para a Unión Africana e xefa da oficina das Nacións Unidas para a Unión Africana co nivel de Vicesecretaria Xeral das Nacións Unidas.
Primeiros anos
Nada en Adís Abeba, Sahle-Work recibiu educación elemental e secundaria no Lycée Guebre-Mariam da súa cidade natal, tralo que estudou ciencias naturais na Universidade de Montpellier, Francia. Fala amhárico, francés e inglés.
Carreira diplomática
Sahle-Work foi só a segunda muller nomeada embaxaidora na historia de Etiopía, despois de Yodit Emiru.
Veterana do servizo exterior etíope, serviu como embaixadora no Senegal, con acreditacións en Malí, Cabo Verde, Guinea-Bissau, Gambia e Guinea, dende 1989 a 1993. Entre 1993 e 2002, foi embaixadora en Djibuti e representante permanente na Autoridade Intergobernamental sobre Desenvolvemento (IGAD). Máis adiante, serviu como embaixadora en Francia, representante permanente na UNESCO e acreditada en Tunisia e Marrocos entre 2002 e 2006.
A continuación, Sahle-Work mantivo outros altos cargos, incluíndo o de representante permanente de Etiopía para a Unión Africana e a Comisión Económica das Nacións Unidas para África (ECA) e o de director xeral para asuntos africanos no Ministerio de Asuntos Exteriores de Etiopía.
Carreira nas Nacións Unidas
Ata 2011, Sahle-Work serviu como representante especial do Secretario Xeral das Nacións Unidas Ban Ki-moon e como xefa da Oficina Integrada das Nacións Unidas para a Construción da Paz na República Centroafricana (BINUCA).
En 2011, Ban nomeou a Sahle-Work directora xeral da oficina das Nacións Unidas en Nairobi (UNON). Baixo Sahle-Work, a oficina de Nairobi converteuse nun centro máis importante da ONU para a África Central e Oriental, segundo o Africa Yearbook de 2012.
Presidencia de Etiopía
Sahle-Work foi nomeada presidenta de Etiopía o 25 de outubro de 2018, sendo a primeira muller que servía no cargo e a cuarta persoa dende que a coalición da Fronte Democrática Revolucionaria do Pobo Etíope (EPRDF) chegou ao poder. Substituíu a Mulatu Teshome, que dimitiu en circunstancias sen aclarar, e agárdase que Sahle-Work sirva dúas lexislaturas de seis anos. No momento da súa elección, Sahle-Work era a única muller xefa de estado de África e a primeira xefa de estado de Etiopía dende a emperatriz Zewditu.
Manuel Vázquez Otero
Vázquez Otero, nado na Estrada cara a 1900, foi un político galego.
Traxectoria
Durante a República foi secretario da Casa del Pueblo da Estrada. Logo da folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido xunto con Manuel Coto Chan e Higinio Carracedo Ruzo acusados de cortar os fíos telegráfico e telefónico a noite do 5 ao 6 de outubro, deixando incomunicada a vila da Estrada; xulgados en novembro polo Tribunal de Urxencia, foron condenados a un ano, catro meses e un día de prisión, e en decembro foron trasladados á colonia penitenciaria do Dueso. Logo do triunfo da Frente Popular en febreiro de 1936 foi indultado. Foi xefe da oficina de colocación obreira da Estrada. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e agochouse. Instruído procedemento por rebelión, aparecen requisitorias na prensa a principios de setembro. Estivo agochado na casa de Josefa Campos Plaza, de Guimarei.
Connecticut
Connecticut é un dos 50 estados dos Estados Unidos de América, localizado na Rexión de Nova Inglaterra. Connecticut é o terceiro estado máis pequeno en extensión territorial dos EE.UU, soamente Delaware e Rhode Island son menores. Con todo, cos seus 3.405.565 habitantes, Connecticut é o cuarto estado americano máis densamente poboado do país.
A principal fonte de renda de Connecticut é a prestación de servizos financeiros e inmobiliarios. A capital do Estado, Hartford, é coñecida nacionalmente como Insurance City (A Cidade dos Seguros), por mor da gran cantidade de compañías de seguros que están situadas na cidade.
Connecticut foi unha das Trece Colonias orixinalmente colonizadas polo Reino Unido. A colonia de Connecticut foi a primeira subdivisión localizada no que son actualmente os Estados Unidos de América en posuír unha Constitución escrita, chamada Fundamental Orders (Mandatos Fundamentais), ou First Orders (Primeiras Ordes), adoptada o 14 de xaneiro de 1639. Esta Constitución colonial serviría de base para a formación da Constitución americana. Oficiais de Connecticut tiveron un papel esencial na aprobación do "gran Compromiso" realizado na Convención Constitucional de 1787, que deu ao Congreso dos Estados Unidos o seu formato actual. Por mor destes eventos, Connecticut foi alcumado The Constituition State (O Estado da Constitución), e o Gran Compromiso de 1787 pasou a ser coñecido nacionalmente como Compromiso de Connecticut. O 9 de xaneiro de 1788, Connecticut converteuse no quinto Estado americano.
A orixe do nome "Connecticut" provén da palabra nativoamericana Quinnehtujqut, que significa "Lugar do Longo Río". Os primeiros europeos en instalarse de forma permanente na rexión de Connecticut foron puritanos ingleses, vindos de Massachusetts, en 1633. The Nutmeg State é outro alcume popular de Connecticut, e os habitantes deste Estado son coñecidos nacionalmente como un "nutmegger".
Ata 1788
A rexión que constitúe actualmente o Estado americano de Connecticut estaba habitado, antes da chegada dos primeiros exploradores europeos da rexión, por diversas tribos de nativos americanos pertencentes á familia amerindia dos algonquinos.
O primeiro europeo en explorar o actual Connecticut foi o neerlandés Adriaen Block, en 1614. Block reivindicou a rexión para a coroa holandesa. Os holandeses construirían un forte, o Forte Casa da Esperanza, en 1633, onde actualmente se localiza Hartford. Con todo, a pesar de reivindicar a rexión, os neerlandeses nunca realizaron esforzos por instalar unha colonia permanente na rexión, só fundando pequenos poboados que eran abandonados logo dalgúns anos. En 1674, os ingleses expulsaron os holandeses.
O primeiro asentamento europeo de carácter permanente no actual Connecticut foi fundado por colonos ingleses vindos de Massachusetts. Algunhas cidades fundadas por estes colonos inclúen Hartford, New London, Saybrook, Wethersfield e Windsor, durante as décadas de 1620 e 1630. En 1636, Hartford, Wethersfield e Windsor uníronse para formar xuntas unha única colonia, a Colonia de Connecticut, que adoptou unha forma teocrática de goberno. Dous anos despois, New Haven foi fundada como unha nova colonia. Outras pequenas cidades esparexidas polo actual Connecticut adheríronse á colonia de New Haven en 1743.
Durante a primeira década de colonización, os colonos europeos sufriron constantes ataques da tribo nativo americana pequot, que vían aos europeos como unha ameaza. O conflito entre os pequot e os colonos ingleses de Connecticut foi coñecido como Guerra de Pequot. En 1637, John Mason, auxiliado polas tribos de nativos americanos mohegan e narragansett, destruíu o principal poboado pequot, matando centenares de indíxenas.
Moitos dos colonos de Connecticut saíran de Inglaterra en procura de liberdade política e relixiosa. En 1638, Thomas Hooker traballou polo fin da teocracia e pola posta en marcha dunha forma democrática de goberno. En 1639, Connecticut adoptou os "Mandatos Fundamentais". Este documento, que deu aos habitantes da colonia de Connecticut, é visto por moitos como a primeira Constitución escrita no territorio americano.
Ata a década de 1660, diversos asentamentos ingleses na rexión do actual Connecticut uniríanse á Colonia de Connecticut. En 1662, o monarca inglés cedeu a John Winthrop, un habitante da Colonia, unha franxa de terra de 117 quilómetros de longo, ao longo da Baía Narragansett, incluíndo tamén a Colonia de New Haven. Este acto do monarca inglés significou efectivamente a fusión desta última coa Colonia de Connecticut. Os habitantes de New Haven inicialmente protestaron contra a medida, pero aceptaron a fusión en decembro de 1664, finalizando o proceso de unificación en 1665.
Ata a década de 1670, Connecticut posuía unha economía baseada na agricultura de subsistencia. A partir de entón, a colonia pasou a exportar produtos agrícolas e artesanais para outras colonias inglesas na rexión. A industria de manufactura converteríase nunha importante fonte de renda da colonia durante o inicio do século XVIII, cando Connecticut se volveu un centro de fabricación de navíos e de reloxos.
En 1686, Edmund Andros foi escollido pola coroa inglesa para converterse no primeiro gobernador da realeza do Dominio de Nova Inglaterra. Andros afirmou que el e o seu goberno anularan a licenza instituída polo monarca inglés en 1662, e que Connecticut pasaría a facer parte do Dominio de Nova Inglaterra. Connecticut inicialmente ignorou a Andros, pero este desembarcou en Connecticut en outubro de 1687, con tropas e soporte naval. O entón gobernador de Connecticut, Robert Treat, non tivo elección senón disolver a asemblea lexislativa da colonia. Andros atopouse con Treat e a Corte Xeral na noite de 31 de outubro de 1687.
Andros eloxiou a forte industria e o goberno de Connecticut, pero logo de ler a súa comisión, esixiu a volta da licenza instituída polo monarca inglés en 1662. No momento en que o documento foi colocado na mesa, as candeas que iluminaban a construción foron apagadas. Cando as candeas foron novamente acesas, o documento desaparecera. A lenda di que tal documento foi colocado nun carballo, que sería coñecido posteriormente como Charter Oak.
Andros consideraba Nova York e Massachusetts como as partes máis importantes do dominio, ignorando inicialmente Connecticut. Ademais dalgúns impostos enviados para a capital do Dominio de Nova Inglaterra, Boston, Connecticut tamén ignorou no seu maior parte ao novo goberno unificado da rexión. Cando os habitantes da rexión souberon da Revolución Gloriosa, os habitantes de Boston forzaron a marcha de Andros ao exilio. Os membros da corte de Connecticut reuníronse o 9 de maio de 1689, onde nunha votación, restableceron a licenza da Colonia de Connecticut, sendo reelixido Robert Treat como gobernador da colonia.
Na década de 1750, a Compañía de Susquehannah, de Windham, comprou aos nativos americanos unha franxa de terra ao longo do Río Susquehanna, que cobre un terzo do actual Estado de Pensilvania. Esta reivindicaba, pola súa banda, a rexión. A compravenda da rexión tampouco foi ben vista por moitos en Connecticut, principalmente polo medo que un posible conflito armado entre Connecticut e Pensilvania puidese ameazar os Mandatos Fundamentais. O monarca británico, con todo, xulgou que Connecticut tiña dereito á rexión do Río Susquehanna. Connecticut iniciou o poboamento da rexión en 1769.
Durante a década de 1760, diversas accións dos británicos, como a creación de impostos, xerou revoltas nas Trece Colonias, feito que desencadearía a Guerra de Independencia dos Estados Unidos, en 1775. Connecticut ratificou os Artigos da Confederación - o antecesor da actual Constitución dos Estados Unidos de América - o 9 de xullo de 1778. Connecticut estaba localizaba nunha posición extremadamente vulnerable contra ataques británicos a través do seu litoral na Baía de Long Island Sound, dado o seu extenso litoral e a proximidade de Long Island no sur, que estaba entón baixo control británico. Connecticut posuía unha forte forza marítima, en gran medida grazas á súa potente industria de construción naval, aínda que fose grazas a ceder moitos dos seus navíos para outras forzas americanas, feito que xerou friccións entre líderes políticos de Connecticut, en canto a que se era máis importante a defensa do Estado ou do país. Connecticut foi a única das Trece Colonias que non pasou por unha revolución, grazas á súa forte estrutura política, que deu a Connecticut considerable independencia política do Reino Unido, e ao entón gobernador de Connecticut, Johnattan Trumbull, que apoiaba aos rebeldes americanos.
Mentres tanto, ao longo da década de 1770, Pensilvania, que aínda reivindicaba a rexión do Río Susquehanna, realizou diversos ataques contra os colonos de Connecticut instalados na rexión de Susquehanna, culminando nun ataque en decembro de 1778, onde aproximadamente 150 colonos morreron, e miles foron forzados a fuxir. Connecticut intentou varias veces recuperar a rexión, sen éxito, sendo que os diversos grupos de colonos de Connecticut que intentaron instalarse na rexión foron seguidamente expulsados por milicias de Pensilvania. O mesmo ano en que a Revolución Americana tivo o seu fin, en 1783, o goberno americano xulgou que a rexión do Río Susquehanna era por dereito de Pensilvania. Connecticut entón rapidamente reivindicou a rexión localizada inmediatamente ao oeste da rexión do Río Susquehanna en Pensilvania, no nordeste do actual Estado de Ohio, aínda que posteriormente vendese estas terras para investidores, en 1796, sendo os recursos económicos obtidos coa venda usados para fins educativos.
Na Convención Constitucional de 1787, os representantes de Connecticut estaban a favor dun forte goberno centralizado, e tiveron un papel esencial na elaboración do actual Congreso dos Estados Unidos, onde grandes estados como Nova York querían que a representación dos Estados no Congreso estivese baseada na poboación dos Estados, mentres que Estados de menor poboación querían representación igualitaria. Os representantes de Connecticut foron os principais relatores da adopción dun sistema mixto, resultando no Gran Compromiso, tamén coñecido como Compromiso de Connecticut.
Connecticut ratificou a Constitución americana o 9 de xaneiro de 1788, converténdose no quinto Estado americano en adherirse á Unión.
1788 - Presente
Connecticut, ata a década de 1800, posuía unha forte industria de produción de produtos de consumo. A maior parte desta industria, con todo, utilizaba métodos artesanais de produción. A partir do inicio do século XIX, Connecticut pasou por un período de rápida expansión industrial.
En 1808, Eli Terry inventou o primeiro método de produción masiva de reloxos do mundo. En 1810, a primeira fábrica téxtil do Estado foi inaugurada. Samuel Colt fundou unha fábrica de armamento en 1836. En 1839, Charles Goodyear descubriu o método de vulcanización da goma. Entón, Connecticut era un polo nacional da industria téxtil. Un eficiente sistema de transportes foi un importante factor para a rápida industrialización de Connecticut durante o século XIX. Entre as décadas de 1830 e 1860, o Estado recibiu gran cantidade de inmigrantes canadenses e europeos, principalmente irlandeses.
Connecticut apoiou activamente a Unión durante a guerra civil estadounidense. Máis de 50 mil homes de Connecticut uníronse á tropas da Unión. A guerra acelerou aínda máis o proceso de industrialización de Connecticut. Isto, unido ao pequeno tamaño do Estado, fixo que despois da guerra a industria superase a agricultura como principal fonte de renda do Estado, e acelerou o proceso de migración de poboación dos campos para as cidades. Durante a década de 1870, máis da metade da poboación de Connecticut vivía en cidades. Durante as décadas finais do século XIX e o inicio do século XX, gran número de inmigrantes, principalmente alemáns, irlandeses e italianos, instaláronse en Connecticut. A maior parte destes novos habitantes fixérono nas cidades. Ao final da década de 1900, máis da metade da poboación de Connecticut vivía en cidades, e preto de 30% da poboación do Estado nacera fóra do país. 250px|dereita|miniatura|USS Connecticut (BB-18). En 1910, New London pasou a ser sede da Garda Costeira dos Estados Unidos, ata entón situada en Maryland e en Massachusetts. A armada americana fundou unha base en Groton, en 1917. Durante a primeira guerra mundial, diversas fábricas de armamentos foron construídas no Estado.
A prosperidade económica de Connecticut continuou durante a década de 1920, coa continua industrialización do Estado. Con todo, a Gran Depresión da década de 1930 causou unha gran recesión económica no Estado, cuxos efectos serían minimizados ao longo do final da década grazas a medias socio-económicas, tales como programas de asistencia socio-económica e programas públicos. A segunda guerra mundial trouxo de novo un período de prosperidade económica, que continúa ata o presente. Durante a guerra, Connecticut foi unha das principais produtoras de armamentos en xeral, principalmente compoñentes de aeronaves, navíos e submarinos.
Dotada dunha forte industria de alta tecnoloxía, Connecticut participou activamente no desenvolvemento de tecnoloxías nucleares durante a década de 1950 e en diante. O primeiro submarino nuclear da historia, o USS Nautilus, foi construído en Connecticut (en Groton), en 1954. A finais da década de 1960, Connecticut converteuse no primeiro Estado americano en fornecer submarinos para a Armada do país. Dotada dunha forte economía diversificada, Connecticut pasou a ser o Estado coa maior renda per cápita do país a partir da década de 1960.
A forte economía de Connecticut permitiu que esta pasase a gastar máis en educación, saúde pública e en transportes. Con todo, o rápido crecemento da poboación, principalmente de afroamericanos vindos do Sur americano e de inmigrantes hispanos, xerou problemas de tipo social nas principais cidades do Estado, e un drástico aumento dos gastos públicos. En 1971, Connecticut instituíu un imposto sobre a renda, aínda que grandes protestas públicas forzaron o Estado a anular esta lei (e no seu lugar, a aumentar os impostos en produtos de consumo) En 1979, Connecticut creou un programa de axuda financeira para distritos escolares que pasaban por serios problemas financeiros. En 1991, Connecticut instituíu novamente un imposto sobre a renda, e legalizou a construción de casinos. Mentres tanto, o fin da guerra fría, fixo que Connecticut recibise menos pedidos de navíos militares, naquel tempo unha das principais fontes de renda do Estado. Isto, con todo, tivo poucos efectos negativos, grazas á súa forte economía diversificada.
Xeografía
250px|dereita|miniatura|[[Long Island Sound preto de Guilford.]] 250px|dereita|miniatura|Kent Falls (en Kent Falls State Park, Kent). Connecticut limita ao norte con Massachusetts, ao leste con Rhode Island, ao sur con Long Island Sound e ao oeste con Nova York. A maior parte do litoral de Connecticut non posúe contacto directo coas augas do Océano Atlántico, pero si coas augas do Long Island Sound, estuario de numerosos ríos.
O principal río que atravesa Connecticut é o Río Connecticut. O Estado posúe preto de mil lagos, aínda que todos sexan de pequeno porte. A gran maioría destes lagos formáronse a través de antigos glaciares derretidos fai miles de anos. Os bosques cobren máis do 60% do Estado.
Connecticut pode ser dividido en cinco rexións xeográficas distintas:
Clima
Connecticut posúe un clima tépedo, e relativamente homoxéneo en todo o Estado, debido á súa pequena extensión territorial. Polo xeral, as rexións montañosas no noroeste e nordeste rexistran as máis pequenas temperaturas medias, e o litoral, as maiores temperaturas medias. O clima de Connectitut é suavizado pola presenza de grandes masas de auga ao sur do Estado.
No inverno, Connectitut ten unha temperatura media de -3°C. A media das mínimas é de -7 °C, e a media das máximas, de 3 °C. A temperatura máis baixa rexistrada en Connecticut foi de -36 °C, en Falls Village, o 16 de febreiro de 1943.
No verán, ten unha temperatura media de 22 °C. A media das mínimas é de 15 °C, e a media das máximas, de 28 °C. A temperatura máis alta rexistrada foi de 41 °C, en Danbury, o 15 de xullo de 1995.
A taxa de precipitación media anual de choiva de Connecticut é de 119 centímetros. A taxa de precipitación media anual de neve varía entre 90 centímetros no noroeste a 64 centímetros ao longo do litoral suroeste do Estado.
Política
250px|dereita|miniatura|Mapa de Connecticut e dos seus oito condados. 250px|dereita|miniatura|Vista do Capitolio Estatal de Connecticut, en [[Hartford, Connecticut|Hartford.]] A actual Constitución de Connecticut foi adoptada en 1965. Outras constitucións anteriores foron aprobadas en 1639 e en 1818. A Constitución de 1639 - chamada oficialmente "Mandatos Fundamentais", foi a primeira Constitución adoptada no que constitúen actualmente os Estados Unidos. As Emendas á Constitución son propostas polo Poder Lexislativo de Connecticut, e para ser aprobadas, necesitan recibir polo menos un 51% de votos favorables do Senado e da Cámara dos Representantes do Estado, e dous terzos dos votos da poboación electoral de Connecticut, nun referendo. A poboación do estado tamén pode propor emendas á Constitución a través de colléitaa dun determinado número de firmas. Cando estas firmas son aceptadas polo goberno, para ser aprobada, necesita recibir a aprobación de polo menos un cuarto dos membros de ambas as cámaras do Poder Lexislativo de Connecticut, e polo menos o 51% dos votos da poboación electoral. As Emendas tamén poden ser propostas e introducidas por convencións constitucionais, que necesitan recibir polo menos un 51% dos votos de ambas as cámaras do Poder Lexislativo e dous terzos dos votos da poboación electoral, nun referendo.
O principal oficial do Poder executivo en Connecticut é o Gobernador. É elixido polos electores do Estado para mandatos de ata catro anos de duración, podendo ser reelixido cantas veces poida. Os electores tamén elixen ao Tenente Gobernador, o secretario de Estado e outros tres oficiais do Executivo do Estado.
O Poder lexislativo de Connecticut - chamado oficialmente a Asemblea Xeral - está constituído polo Senado e pola Cámara dos Representantes. O Senado posúe un total de 36 membros, mentres que a Cámara dos Representantes posúe un total de 151 membros. Connecticut está dividido en 36 distritos senatoriais e 151 distritos representativos. Os electores de cada distrito elixen un senador/representante, que representará cada distrito no Senado/Cámara dos Representantes. O termo do mandato dos senadores e dos representantes son de catro anos.
O tribunal máis alto do Poder xudicial de Connecticut é o Tribunal Supremo de Connecticut, composto por sete xuíces. Outros tribunais do Poder Xudicial do estado son o Tribinal de Apelacións, o Tribunal Superior e as Probate Courts, cada unha con 11, 150 e 132 xuíces, respectivamente. Os xuíces de tódolos tribunais do estado con excepción das Probate Courts son escollidos polo Poder Lexislativo de Connecticut para mandatos de ata oito anos de duración. Os xuíces das Probate Courts son elixidos pola poboación do estado para mandatos de ata catro anos de duración.
Máis da metade do orzamento do goberno de Connecticut é xerado por impostos estatais. O restante vén de orzamentos recibidos do goberno nacional e de préstamos. En 2002, o goberno do Estado gastou 20.117 millóns de dólares e xerou 16.993 millóns de dólares. A débeda gobernamental de Connecticut é de 20.784 millóns de dólares. A débeda per cápita é de 6.009 dólares, o valor dos impostos estatais per cápita é de 2.611 dólares, e o valor dos gastos gobernamentais per cápita é de 5.816 dólares.
Connecticut apoia principalmente o Partido Republicano, desde que este foi creado, en 1854, e politicamente o Estado foi dominado polos republicanos ata a década de 1960. De 20 gobernadores electos entre 1856 e 1932, quince foron republicanos e cinco foron demócratas. Desde a década de 1930, con todo, o Partido Demócrata fortaleceuse no estado. Así, desde a década de 1960, os demócratas, nas 12 eleccións celebradas ata 2004 nas eleccións presidenciais do país, sete foron na súa maioría dominadas polos demócratas.
Demografía
O censo nacional de 2000, da Oficina do Censo dos Estados Unidos, estableceu a poboación de Connecticut en 3 405 565 habitantes, un crecemento do 3,6% en relación á poboación do Estado en 1990, de 3 287 116 habitantes. Unha previsión realizada en 2005 estima a poboación do Estado en 3 510 297 habitantes, un crecemento do 6,7% en relación á poboación do Estado en 1990, do 3,1%, en relación á poboación do Estado en 2000, e do 0,3% en relación á poboación estimada en 2004.
O crecemento da poboación natural de Connecticut entre 2000 e 2005 foi de 67.427 habitantes - 222.222 nacementos menos 154.795 falecementos - o crecemento de poboación causado pola inmigración foi de 75.991 habitantes, mentres que a migración interestatal se incrementou en 41.718 habitantes. Entre 2000 e 2005, a poboación de Connecticut creceu en 223.181 habitantes, e entre 2004 e 2005, en 11.331 habitantes.
En 2004, o 11,4% da poboación do Estado (aproximadamente 400 mil habitantes) nacera fose do país, con estimacións indicando que o 10% destes son inmigrantes ilegais (1,1% da poboación do Estado).
Grupos étnicos
A composición racial (terminoloxía oficial para se referiren ás diferentes etnias) da poboación de Connecticut é a seguinte:
Os cinco maiores grupos étnicos de Connecticut son italianos (que representa o 18,6% da poboación do Estado), irlandeses (16,6%) ingleses (10,3%), alemáns (9,9%) e afroamericanos (9,1%).
Relixión
Porcentaxe da poboación de Connecticut por relixión:
Principais cidades
250px|dereita|miniatura|[[Hartford, Connecticut|Hartford.]]
Economía
200px|dereita|miniatura|Moeda de 25 centavos de dólar de Connecticut. O Produto Interior Bruto de Connecticut foi de 187.000 millóns de dólares. A renda per cápita do Estado, pola súa banda, foi de 55.398 dólares, a maior entre os 50 Estados americanos. A taxa de desemprego de Connecticut é do 4,9%.
O sector primario supón o 1% do PIB de Connecticut. O Estado posúe 3,8 mil granxas, que ocupan cerca do 10% do Estado. A agricultura e a gandería supón xuntas o 1% do PIB do Estado, e empregan aproximadamente 37 mil persoas. Leite e cereixas son os principais produtos producidos pola agropecuaria de Connecticut, que produce máis do 25% de tódalas cereixas consumidas no país. Os efectos da pesca e da silvicultura son pouco representativas na economía do Estado, empregando xuntas preto de dúas mil persoas. O valor da pesca colleitada anualmente no Estado é de 28 millóns de dólares.
O sector terciario achega o 79% do PIB do Estado. Connecticut é un gran polo da industria aseguradora. A prestación de servizos financeiros e imobiliarios supón máis do 28% do PIB do Estado, empregando aproximadamente 231 mil persoas. Hartford é o centro financeiro do Estado, sendo o maior centro do sector de seguros dos Estados Unidos, e o segundo maior do mundo (detrás só de Londres). Cerca do 22% do PIB do Estado é xerado a través da prestación de servizos comunitarios e persoais. Este sector emprega preto de 682 mil persoas. O comercio por xunto e polo miúdo supón un 14% do PIB do Estado, e emprega aproximadamente 410 mil persoas. Os Servizos gobernamentais son o 9% do PIB de Connecticut, empregando aproximadamente 225 mil persoas. Transportes, telecomunicacións e utilidades públicas empregan a 84 mil persoas, e responden polo 6% do PIB. O 46% de toda a electricidade consumida anualmente no Estado é xerada en centrais térmicas a petróleo, e o 1% en centrais hidroeléctricas. O 52% é importado de estados veciños e da provincia canadense do Quebec.
Educación
As primeiras escolas públicas de Connecticut foron fundadas durante a década de 1650, cando a entón colonia inglesa ordenou que todo asentamento con máis de 50 familias ofrecese servizos educativos - contratando unha persoa da comunidade para ensinar aos nenos a ler e escribir - sen que as familias necesitasen pagar directamente por tales servizos. Ademais diso, a construción dunha escola de ensino secundario (high school) foi declarada obrigatoria en toda cidade con máis de cen familias.