cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lingua rusa
Distribución xeográfica
O ruso fálase en Rusia e, en menor grao, noutras países que foron parte da Unión Soviética. Ata 1917 foi a única lingua oficial do Imperio Ruso. Durante o período soviético a política lingüística, aínda que recoñecía as linguas propias de cada república constituínte e mesmo o dereito a educación primaria en moitas linguas de territorios sen rango de república, reservaba para o ruso un status especial como lingua de comunicación supranacional e de cultura. O seu rol como lingua de intercambio entre as antigas repúblicas soviéticas continuou despois da desaparición desta en 1991, aínda que perdeu a situación de privilexio.
En Letonia, cun terzo da poboación rusófona, o debate para o seu recoñecemento oficial segue a estar presente. Noutra das repúblicas bálticas, Estonia, os falantes son ó redor dunha cuarta parte da poboación.
Nos países do Pacto de Varsovia e outros países satélites da URSS foi lingua de escolarización obrigatoria, pero a súa desaparición do sistema escolar fixo que o coñecemento e o uso sexan limitados. Foi tamén amplamente ensinado en Laos, Vietnam, Camboxa e Mongolia. En Israel hai (censo de 1999) ó redor de 750.000 xudeus rusófonos orixinarios de países da antiga URSS e atópanse comunidades de falantes de certo tamaño en Norteamérica. Segundo o censo do ano 2000 uns 4,2 millóns de persoas falan ruso nos EEUU. Na Europa occidental os grupos máis importantes de falantes de ruso concéntranse en Alemaña.
Status oficial
300px|miniatura|Porcentaxe da poboación ucraína que apoia ao ruso como a segunda lingua do estado É lingua oficial en Rusia e cooficial en Belarús, Casaquistán, Quirguisia, na República Autónoma de Crimea (sobre a situación do ruso en Ucraína, véxase o artigo Política lingüística en Ucraína) e nas non recoñecidas internacionalmente Transnistria, Osetia do Sur e Abkhazia. É un dos seis idiomas oficiais da ONU.
O ruso é, por último, cooficial en sete comunidades da Romanía nas provincias de Tulcea e Constanza, onde a minoría dos lipovans rusofalantes constitúe o 20% da poboación.
Dialectos
A pesar da estandarización do ruso a partir de 1900, especialmente no referente ao vocabulario, existe un gran número de dialectos en Rusia. Algúns lingüistas dividen os dialectos do ruso en dous grupos rexionais principais, o "setentrional" e o "meridional", coa Moscova como zona de transición entre os dous. Outros o dividen en tres grupos: "setentrional", "central" e "meridional", coa Moscova no grupo central. Os dialectólogos recoñecen dentro da Rusia ducias de variedades menores.
Os dialectos do norte teñen como característica máis notoria a pronunciación clara do fonema /o/ en posicións átonas -fenómeno denominado okan'e (оканье)- (mentres que nos acentos do sur -incluíndo Moscova- pasa a pronunciarse /ʌ/). Así mesmo, no acento do sur palatalízase o fonema /t/ en posición final e aspíranse os fonemas /g/, que pasan a ser máis semellantes ao fonema /h/. Estas características danse tamén no ucraíno moderno, o que indica a influencia entrámbolos dous.
Entre os primeiros en estuda-la dialectoloxía rusa estivo Lomonosov no século XVIII. No século XIX Vladimir Dal recolleu no seu dicionario o vocabulario dialectal. O estudo ao miúdo dos dialectos do ruso comenzou a comezos do século XX. Destaca o Atlas dialectolóxico da lingua rusa (Диалектологический атлас русского языка), publicado en tres volumes entre 1986-1989, despois de catro décadas de traballo.
O idioma estándar está baseado no dialecto moscovita.
Alfabeto
O ruso escríbese co alfabeto ruso (русский алфавит ou русская азбука), variante do alfabeto cirílico (кириллический алфавит ou кириллица). Desde a reforma ortográfica do ano 1918 o alfabeto componse de 33 signos: 10 para reproducir as vogais, 21 para as consoantes máis dous signos Ь, Ъ que indican respectivamente a brandura (velarización) ou dureza da consoante anterior.
A táboa seguinte amosa as letras do alfabeto e a súa pronuncia.
Con anterioridade empregáronse tamén outras letras, como por exemplo <ѣ> /ie/ ou /e/, <і> /i/, <ѳ> /f/, <ѵ> /i/ e <ѧ>, que confluíron en <я>. O yers <ъ> e <ь> indicaban a pronuncia de /ŭ/ e /ĭ/ ultra-curtos ou reducidos, que hoxe son [ɪ], [ɯ] ou [ə̈], [ə̹].
Na actualidade, o alfabeto ruso aínda non conta cun sistema de codificación de caracteres ben establecido e utilízanse varios (KOI8-R, Windows-1251, ISO/IEC 8859,..). Espérase que esta situación se solucione coa implementación de Unicode.
Ortografía
A ortografía do ruso é bastante fonémica, con regularizacións e inconsistencias debidas á morfoloxía, a etimoloxía e a gramática. A maioría das regras ortográficas en vigor introducíronse entre 1880 e 1910. En 1918 produciuse unha reforma fundamental e en 1956 publicouse o padrón actual. A finais do século XX introduciuse unha actualización que non foi ben recibida e que non se ten adoptado formalmente.
A puntuación, que se baseaba no grego bizantino, reformulouse nos séculos XVII e XVIII seguindo os modelos do francés e o alemán.
Fonoloxía
O sistema fonolóxico do ruso deriva do eslavónico común, aínda que se modificou bastante no primeiro período da lingua e se asentou arredor de 1400.
Vogais
O ruso conta con cinco vogais que se caracterizan polo elevado número de alófonos, dependendo de se a consoante que a precede está ou non palatalizada.
Para algúns lingüistas, (ɨ) é un fonema diferenciado. Aquí considérase como alófono de /i/.
Consoantes
As consoantes danse en parellas diferenciadas entre normal e palatalizada, o que se denomina tecnicamente dura e branda (as consoantes "duras" moitas veces están "velarizadas").
Gramática
Existen tres xéneros, o masculino, o feminino e o neutro e dous números, o singular e o plural.
O verbo ser/estar (быть) non existe en presente:
Historia e exemplos
A historia da lingua rusa pódese dividir nos seguintes períodos:
A historia da lingua rusa tamén se divide en ruso antigo, dos séculos XI ao XVII, e ruso moderno.
A xulgar polos rexistros históricos, aproximadamente no ano 1000 d.C. o grupo étnico predominante sobre gran parte da Rusia europea moderna, Ucraína e Bielorrusia era a rama oriental dos eslavos, falando un grupo de dialectos estreitamente emparentado. A unificación política desta rexión na Rus de Kíiv cara ao ano 880, da que proceden as modernas Rusia, Ucraína e Bielorrusia, estableceu o antigo eslavo oriental como lingua literaria e comercial. Axiña seguiu tras a adopción no ano 988 do cristianismo a introdución do antigo eslavo eclesiástico como lingua litúrxica e oficial. Os préstamos e calcos semánticos do grego bizantino comezaron a entrar no antigo eslavo oriental e nos dialectos falados nesta época, que á súa vez modificaron tamén o antigo eslavo eclesiástico. miniatura|esquerda|upright|Os [[Evanxeos de Ostromir de 1056 é o segundo libro máis antigo coñecido de Eslavo oriental, un dos moitos manuscritos ilustrados medievais que se conservan na Biblioteca Nacional Rusa.]] A diferenciación dialectal acelerouse aproximadamente no 1100 despois da ruptura do Rus de Kíiv. Nos territorios das modernas Bielorrusia e Ucraína xurdiu o ruteno e na Rusia moderna o ruso medieval. Diferenciáronse a partir do século XIII, é dicir, tras a división do territorio entre o Gran Ducado de Lituania(1009–1569) e o Reino de Polonia (1025-1385) no oeste e as repúblicas feudais independentes de Novgorod e a de Pskov, ademais de numerosos pequenos ducados (que pasaron a ser vasalos dos tártaros) no leste.
A lingua oficial en Moscova e Nóvgorod, e máis tarde na crecente Moscovia, era o eslavo eclesiástico, que evolucionou a partir do eslavo eclesiástico antigo e permaneceu como lingua literaria durante séculos, ata o época petrina, cando o seu uso limitouse aos textos bíblicos e litúrxicos. O ruso desenvolveuse baixo unha forte influencia do eslavo eclesiástico ata finais do século XVII; despois a influencia investiuse, o que levou á corrupción dos textos litúrxicos.
As reformas políticas de Pedro o Grande (Пётр Вели́кий, Pyótr Velíky) foron acompañadas dunha reforma do alfabeto, e lograron o seu obxectivo de secularización e occidentalización. Adoptáronse bloques de vocabulario especializado das linguas da Europa Occidental. Cara a 1800, unha parte importante da alta burguesía falaba a diario francés, e ás veces alemán. Moitas novelas rusas do século XIX, como a de Lev Tolstoi (Лев Толсто́й) guerra e a paz, conteñen parágrafos enteiros e mesmo páxinas enteiras en francés sen tradución, supoñíase que os lectores cultos non a necesitarían.
Adóitase considerar que a lingua literaria moderna data da época de Aleksandr Pushkin (Алекса́ндр Пу́шкин), no primeiro terzo do século XIX. Pushkin revolucionou a literatura rusa ao rexeitar a gramática e o vocabulario arcaicos (o chamado высо́кий стиль - "estilo elevado") en favor da gramática e o vocabulario propios da lingua falada da época. Incluso os lectores modernos de menor idade poden experimentar só lixeiras dificultades para entender algunhas palabras dos textos de Pushkin, xa que relativamente poucas palabras utilizadas por Pushkin volvéronse arcaicas ou cambiaron de significado. De feito, moitas expresións utilizadas polos escritores rusos de principios do século XIX, en particular Pushkin, Mikhail Lérmontov (Михаи́л Ле́рмонтов), Nikolai Gogol (Никола́й Го́голь), Alexandr Griboiedov (Алекса́ндр Грибое́дов), convertéronse en proverbios ou refráns que se atopan con frecuencia mesmo no fala coloquial rusa moderna.
As convulsións políticas de principios do século XX e os grandes cambios de ideoloxía política deron ao ruso escrito o seu aspecto moderno tras a reforma ortográfica de 1918. As circunstancias políticas e os logros soviéticos en materia militar, científica e tecnolóxica (especialmente a cosmonautautica), deron o ruso un prestixio mundial, especialmente durante mediados do século XX.
Durante o período soviético, a política cara ás linguas dos demais grupos étnicos fluctuó na práctica. Aínda que cada unha das repúblicas constituíntes tiña a súa propia lingua oficial, o papel unificador e o status superior reservábanse ao ruso, aínda que non foi declarado lingua oficial ata 1990. Tras a ruptura da URSS en 1991, varios dos novos estados independentes fomentaron as súas linguas nativas, o que investiu en parte o status privilexiado do ruso, aínda que o seu papel como lingua do discurso nacional postsoviético en toda a rexión continuou..
Pinheiro Machado, Santa Maria
Pinheiro Machado é un barrio brasileiro da cidade de Santa Maria, Río Grande do Sur. O barrio está situado no distrito de Sede.
Vilas
O barrio ten as seguintes vilas: Loteamento Bela Vista, Parque Residencial Pinheiro Machado, Parque Residencial Lopes, Pinheiro Machado, Vila Ecologia, Vila Rossi, Vila São Serafim.
Segunda división española 1939/40
A tempada 1939–40 da Segunda División de España foi a 9ª edición deste torneo, a primeira baixo a ditadura de Francisco Franco, unha vez rematada a Guerra Civil. A categoría estivo composta por 5 grupos de 8 equipos. O Real Murcia ascendeu á Primeira División.
Grupo 1
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor ; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
Primeira promoción de ascenso
X = Partidos xogados; G = Partidos gañados; E = Partidos empatados; P = Partidos perdidos; GF = Goles a favor ; GC = Goles en contra; DG = Diferenza de goles; Pts = Puntos
Vita Karoli Magni
Nesta obra, Exinhardo relata a vida do emperador, a cal segundo as súas palabras, foi a vida máis gloriosa do rei máis excelente e máis marabilloso de todos os príncipes do seu tempo e os seus ilustres feitos, difíciles para homes de xeracións futuras imitaren. É un documento histórico que, segundo o propio autor, reflicte o seu agradecemento e o seu desexo de homenaxear a Carlomagno para que súas obras e feitos non caian no esquecemento e perduren no tempo.
O alférez Pulver
Estreouse en galego o 21 de marzo de 1987 a través da TVG.
Arturo Baltar
Arturo Baltar Santos, nado en Quintás da Barra (Coles) en 1924 e finado en Cachamuíña (O Pereiro de Aguiar) o 18 de decembro de 2017, foi un escultor galego.
Traxectoria
miniatura|250px|Museo do belén de Arturo Baltar. Ourense. Autor de esculturas sobre arxila, comezou modelando pequenas pezas ou conxuntos delas, anticipo dos complexos retablos que había de realizar máis tarde, con escenas imaxinarias ou vividas, relixiosas ou profanas. Peregrinos, esmoleiros, cantores de "panxoliñas", son o seu mundo. A súa escenografía policromada, en beléns, boticas, tabernas, altares etc. foi a súa obra máis característica, entre a que destaca o belén de Baltar, conxunto de figuras de temática de Nadal que continúa en proceso de creación ao longo dos anos. Está representado en museos de toda Galiza e en importantes coleccións institucionais e particulares.
Américo Tesorieri
Américo Miguel Tesorieri, alcumado futbolisticamente como "La Gloria", nado en Boca, Buenos Aires, o 18 de marzo de 1899 e finado o 30 de decembro de 1977 foi un gardameta que xogou principalmente en Boca Juniors e que está considerado como un dos mellores da historia do fútbol arxentino.
Traxectoria
Participou na xira europea de Boca Juniors de 1925.
Formou parte da Selección de fútbol da Arxentina xogando un total de 37 encontros coa albiceleste.
Gañouse o alcume de "La Gloria" ao manter a cero a portería nos campionatos Suramericanos de 1921 e 1924.
Retirouse sendo aínda moi xove, segundo recoñeceu el mesmo por cuestións internas do club, ao tomar partido das eleccións e non saír ben parada a opción que defendía o porteiro. Unha vez fora dos campos de xogo traballou un tempo na administración do club xeneize.
Falece o 30 de decembro de 1977
Ten, xunto co xogador paraguaio o récord de máis enfrontamentos entre dous xogadores na Copa América.
Ligazóns externas
Biografía do futbolísta na páxina da AFA
Aeroporto de Estocolmo-Skavsta
O aeroporto de Estocolmo-Skavsta ou Aeroporto de Nyköping (IATA: NYO, ICAO: ESKN) é un aeroporto internacional sueco situado preto da cidadao suroeste de Estocolmo. Nel operan aeroliñas de baixo custo e de carga e é o quinto aeroporto máis grande de Suecia, cunha capacidade para manexar anualmente a 2,5 millóns de pasaxeiros.
O aeroporto está situado lonxe do municipio e do condado de Estocolmo, pero usa a palabra "Estocolmo" con propósitos promocionais. Localmente faise referencia a el sinxelamente como "Skavsta".
Historia
Foi unha base aérea durante a segunda guerra mundial e usouse como aeroporto militar ata o ano 1980 cando se deixou fóra de servizo.
O concello de Nyköping, onde se atopa o aeroporto, decidiu en 1984 facerse co seu control e retomar as súas actividades. En 1998 o concello puxo o 90% do capital do aeroporto á venda, co obxectivo de fortalecer a súa xestión comercial e permitir investimentos para a súa expansión. Mercaron esa parcela de accións e comezou a transformación de Skavsta, que se converteu no segundo aeroporto de Estocolmo e a opción favorita para os que viven ao sur da capital.
O aeroporto ten capacidade para 2,5 millóns de pasaxeiros anuais e está deseñado para expandirse no futuro. É propiedade de ADC & HAS, a mesma compañía que ten os aeroportos de Belfast, Orlando, Liberia (Costa Rica), San José e Quito.
Patagón
O termo patagón pódese referir a:
Suzanne Lenglen
Suzanne Rachel Flore Lenglen, nada en París o 24 de maio de 1899 e finada na mesma cidade o 4 de xullo de 1938, foi unha tenista francesa, campioa olímpica, que obtivo 31 títulos de Grand Slam, doce deles individuais. Foi a primeira muller en converterse en tenista profesional. Dominou o tenis feminino entre 1919 e 1926. Apodada "a divina" pola prensa francesa, está considerada a primeira gran diva e campioa do tenis feminino, deporte en que rompeu barreiras cun xogo apaixonado. Negociou co deseñador Jean Patou a confección da súa roupa deportiva e en 1921 revolucionou o vestiario do tenis xogando cos brazos descubertos e con saias un pouco por debaixo dos xeonllos.
Traxectoria
Aos 14 anos xogou a súa primeira final dun grande aberto de tenis. Perdeu a final en 1914 mais meses despois converteuse na tenista máis nova en gañar un grande aberto ao conquistar o Campionato Mundial de Pista Dura, marca aínda vixente. Gañou seis torneos de Wimbledon entre 1919 e 1925 e seis Roland Garros entre 1920 e 1926. Foi ademais autora de varios libros sobre tenis. En xuño de 1938 foi diagnosticada con leucemia e só tres semanas despois quedou cega. A principios de xullo, a prensa francesa anunciou que Lenglen estaba extremadamente fatigada e faleceu poucos días despois de anemia perniciosa. Foi enterrada no Cimetière de Saint-Ouen en Saint-Ouen, nas proximidades de París.
Palmarés
Durante a súa carreira, Lenglen gañou 81 títulos individuais, sete dos cales os conseguiu sen perder ningún xogo, 73 títulos en dobres e 8 títulos en dobres mixtos. Mantense como a única xogadora en gañar os títulos de Wimbledon en individuais, dobres e dobres mixtos no mesmo ano (1920, 1922 e 1925).
O número total de Grand Slam gañados é de 31, aínda que os títulos obtidos no Campionato de Francia non se contabilizan sempre porque o torneo non estivo aberto a todos os xogadores ata 1925. De aí que algunhas fontes acrediten só 21 títulos.
Títulos individuais de Grand Slam
C = Campioa. SF = Semifinal. 3R = 3.ª rolda. 2R = 2.ª rolda. 1R = 1.ª rolda NC = non celebrado. A = Ausente, non participou. GX = Torneos gañados / Torneos xogados
Os sete magníficos (filme de 2016)
Os sete magníficos (en The Magnificent Seven) é un filme estadounidense de 2016 dirixido por Antoine Fuqua e escrito por Nic Pizzolatto e Richard Wenk. É un remake do filme de 1960 Os sete magníficos, que á súa vez está inspirado no filme de 1954 Os sete samurais. Está protagonizado por Denzel Washington, Chris Pratt, Ethan Hawke, Vincent D'Onofrio, Lee Byung-hun, Manuel Garcia-Rulfo, Martin Sensmeier, Haley Bennett e Peter Sarsgaard. É o derradeiro filme cuxa banda sonora foi composta por James Horner, que morreu o ano anterior e creou unha parte; o seu amigo Simon Franglen completou a música.
Estreouse en galego na TVG o 14 de marzo de 2023. Foi traducido por Rosa Moledo e o director de dobraxe foi Andrés Bellas.
Olympia Larissa B.C.
O G.S. Olympia Larissa B.C. (en grego Ολύμπια Λάρισας, ás veces Olympia Larisas) é un club de baloncesto da cidade de Larissa (Grecia) que compite na cuarta categoría grega. O nome completo do club é Gymnastikos Syllogos Olympia Larissa Basketball Club e foi fundado en 1979, sendo un dos clubs deportivos máis novos de Grecia. As súas cores son o verde e o laranxa e xoga os seus partidos como local no Larissa Neapolis Arena, pavillón cunha capacidade para 4.000 espectadores. No 2009 fusionouse co AEL 1964.
Historia
O club foi fundado en 1979. Tralo seu paso pola A2 Ethniki nos anos 90, conseguiu o ascenso á máxima categoría do baloncesto grego, a A1 Ethniki, categoría na que na tempada 2006-07 logrou clasificarse para os play-offs polo título ao clasificarse no 7º posto na liga regular con xogadores como o antigo xogador da Universidade de Florida Matt Walsh]] ou os elixidos na 2ª rolda do Draft da NBA do 2007 Giorgos Printezis e Giorgos Tsiaras. Ao ano seguinte clasificouse novamente para o play-off ao clasificarse no 8º posto da liga regular.
No 2008 disputou por primeira vez unha competición internacional, a EuroChallenge, acadando o Top 16. Esa mesma tempada conseguiu chegar aos cuartos de final da Copa de Grecia. No 2009 fusionouse co AEL 1964.
Vivid
miniatura|dereita|[[Sunny Leone, unha das mozas Vivid.]] Vivid Entertainment Group ou máis simplemente Vivid, fundada en 1984 por Steven Hirsch, é unha das maiores produtoras de cinema para adultos do mundo. O seu catálogo de películas supera os 1500 títulos. A súa sede central atópase en San Fernando Valley na cidade dos Ánxeles (California).
Molde FK
O Molde Fotballklubb é un club de fútbol noruegués da cidade de Molde. Fundouse o 19 de xuño de 1911 e compite na Tippeligaen, a Primeira División de Noruega.
Perseidas
miniatura|Unha Perseida multicolor atravesando o ceo á esquerda da [[Vía Láctea.]] miniatura|Perseidas no 2010 sobre o [[Very Large Telescope do Observatorio austral europeo no deserto de Atacama (Chile).]] miniatura|Unha Perseida en 2007.
As Perseidas, popularmente coñecidas como as Bágoas de San Lourenzo, son unha chuvia de meteoros de actividade alta. O seu período de actividade é longo e esténdese entre o 17 de xullo e o 24 de agosto. O seu máximo é o 12 de agosto con Taxa Horaria Zenital (THZ) 100, o que a converte na terceira maior chuvia do ano e fai que máis das 3/4 partes dos meteoritos observados esa noite sexan Perseidas. Porén, é a máis popular e observada no hemisferio norte debido a que transcorre en agosto, mes de bo tempo e de vacacións por excelencia.
Características
Son meteoros de velocidade alta (59 km/s) que radian da Perseus ou Perseo. Polo tanto, a súa alta declinación (+58 º) non permite a súa observación en rexións meridionais, xa que dende o Ecuador se alcanzan tan só os 32º de altura.
A intensidade desta chuvia de meteoros e a época do ano na que se produce (na que a visibilidade adoita ser boa), fan que as Perseidas sexan unha das chuvias de estrelas fugaces máis populares e sinxelas de contemplar para todo o mundo. Levan contemplándose ao menos dende o ano 69 a.C.
As Perseidas son tamén coñecidas co nome de bágoas de San Lourenzo, porque o 10 de agosto é o día deste santo. Na idade medieval e o renacemento, as Perseidas tiñan lugar a noite en que se lle recordaba, de tal xeito que se asociaron coas bágoas que verteu San Lourenzo ao ser queimado na fogueira, concretamente nunha grella.
A pesar de ser as máis vistas, son inferiores en número a outras 'chuvias de estrelas' (por exemplo, as Leónidas poden acadar ata 1000 meteoros/hora).
Orixe
O corpo proxenitor das Perseidas é o cometa 109P/Swift-Tuttle, descuberto por Lewis Swift e Horace Parnell Tuttle o 19 de xullo de 1862, posúe un diámetro de 9,7 quilómetros e a súa órbita ao redor do Sol dura un período de 135 anos.
Francisco Corredoira
Francisco José Corredoira González, coñecido como Paco Corredoira, nado o 28 de decembro de 1979 en Lugo é un exfutbolista galego que xogaba en varias posicións, entre elas defensa central, interior e extremo.
Perseidas
Orixe
A súa última aparición tivo lugar en 1992, producíndose en 1993 un pico de actividade con THZ 300. Desde entón, a actividade descendeu progresivamente ata o nivel normal.
Francisco Corredoira
Traxectoria
Formado nas categorías inferiores da S.G. Comercial e posteriormente no CD Lugo, pasou polo Racing Vilalbés antes de recalar no filial da SD Compostela. Debutou co primeiro equipo en Segunda División na tempada 2000/01, conseguindo ficha do primeiro equipo na tempada seguinte. Xogou en Compostela tres tempadas nas que viviu un amargo descenso a Segunda División B, o seguinte ascenso á categoría de prata e o definitivo descenso por falta de pagamento pese a rematar a tempada na novena posición.
No verán de 2003 fichou polo SD Eibar da Segunda División, onde xogou dous anos a moi bo nivel. Ao rematar estes dous anos fichou polo Numancia de Soria, tamén na división de prata.
Coa selección de fútbol
No ano 2005 foi convocado para disputar o primeiro encontro da Selección galega moderna, ante a Selección do Uruguai no estadio de San Lázaro, encontro que gañou Galiza por 3-1.
Xorima (grupo musical)
Xorima foi un grupo de folk galego, fundado en Vilalba na década de 1980.
El Agrario (Xinzo de Limia)
El Agrario foi un periódico editado en Xinzo de Limia en 1919.
Historia e características
Apareceu en xuño de 1919, co subtítulo de Órgano de los Agrarios de la Comarca. Financiado por Lepoldo Barón Torres como órgano de propaganda para gañar as eleccións a Luis Usera Bugallal. Os seus directores foron Alejandro Álvarez Rodríguez e Francisco Seijo Iglesias e editábase na imprenta de Eladio Fuentes de Verín.
Convenio Internacional para previr a contaminación dos Buques
miniatura|dereita|Países asinantes do convenio. MARPOL 73/78 (en inglés International Convention for the Prevention of Pollution from Ships, de 1973 e modificado polo Protocolo de 1978) é un convenio da Organización Marítima Internacional para a prevención da contaminación dos mares e océanos. Entrou en vigor o 2 de outubro de 1983. Foi asinado por 119 países.
Estrutura
miniatura|dereita|Aviso a bordo. Dende 2005, o convenio ten a seguinte estrutura:
Cuadrántidas
Son meteoros de velocidade moderada que radian da constelación do Boiero ou Boötes. Porén, reciben o nome da desaparecida constelación de Quadrans Muralis, que ocupaba parte do actual Boiero. A zona atópase entre o extremo do mango da Osa Maior e o cuadrilátero de estrelas que forman a cabeza da constelación do Dragón.
O corpo proxenitor das Cuadrántidas foi probablemente identificado (nun artigo de Peter Jenniskens) como o asteroide 2003 EH1, que se cre que foi á súa vez o cometa C/1490 Y1, que observaron astrónomos chineses, xaponeses e coreanos hai 500 anos.
Faro, Viveiro
San Xiao de Faro é unha parroquia do concello lugués de Viveiro na comarca da Mariña Occidental. No ano 2007 tiña 189 habitantes (92 homes e 97 mulleres) distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón unha diminución de 2 habitantes en relación ao ano 2000.
Agustín Lara
Agustín Lara, tamén coñecido co alcume El flaco de oro, nado en Tlacotalpan, no estado de Veracruz, o 30 de outubro de 1897 e finado o 6 de novembro de 1970, foi un compositor e intérprete de cancións populares e boleros mexicano. Foi unhas das figuras máis populares do seu tempo e do seu xénero. A súa obra é amplamente apreciada non só en México, senón en todo o mundo hispano. "Amor de mis amores" ou "Piensa en mí" son títulos da súa autoría.
Waiblingen
miniatura|100px|Escudo. Waiblingen é unha cidade situada a uns 15 km ao nordés de Stuttgart no Land de Baden-Württemberg, no suroeste de Alemaña.
É a capital e a cidade máis grande do distrito de Rems-Murr.
Do nome do seu antigo castelo deriva a apelación de xibelinos.
Xeografía
Waiblingen componse dun núcleo e dos barrios de Beinstein, Bittenfeld, Hegnach, Hohenacker e Neustadt, que se integraron en Waiblingen como parte das reformas territoriais dos anos 1970.
Elvira Ríos
Elvira Gallegos Cerda, coñecida artisticamente como Elvira Ríos, nada o 16 de novembro de 1913 na Cidade de México e finada na mesma cidade o 13 de xaneiro de 1987, foi unha cantante mexicana.
Traxectorias
Os seus meirande éxitos foron os boleros de Agustín Lara "Noche de ronda" e "Ausencia", que a converteron nunha estrela do espectáculo. Así mesmo, participou nalgúns filmes con directores coma John Ford.
Selección de fútbol de Papúa Occidental
A Selección de Fútbol de Papua Ocidental representa á provincia indonesia da Papúa Occidental en competicións de fútbol. É membro da NF-Board, entidade que rexe o fútbol de seleccións non afiliadas á FIFA.
En xuño de 2005, disputou a UNPO Cup na Haia, nos Países Baixos, onde xogou só un partido, contra as Molucas do Sur, que terminou empatados 1 a 1.
Chegou a clasificarse para a Copa do Mundo VIVA 2006, mais abandonou antes do primeiro partido.
Annales Regni Francorum
Os Annales Regni Francorum (en lingua galega "Anais do Reino dos Francos") é unha obra que describe as accións dos gobernantes francos nun período que oscila entre 741 (ano da morte de Carlos Martel) e o ano 829.
Iniciado entre 788 e 793 por orde expresa de Carlomagno, son sen dúbida traballo de polo menos tres diferentes escritores, un deles é, probablemente, Eginard, biógrafo de Carlomagno. Os outros atópanse entre os eruditos eclesiásticos que asistiron á corte carolinxia. A pesar da morte do soberano, a obra foi continuada durante o reinado do seu sucesor Luís o Piadoso antes de ser detido sen un motivo concreto no ano 829. O traballo é a fonte máis importante que temos para coñecer as accións e políticas do reino dos francos, especialmente durante o reinado de Carlomagno.
A súa tradución ao alemán publicouse en Hannover en 1895, dentro dos Scriptores rerum germanicarum in usum scholarum, reeditado despois en 1950.
Odd Hassel
Odd Hassel, nado en Oslo (Noruega) o 17 de maio de 1897 e finado o 11 de maio de 1981, foi un físico, químico e profesor universitario noruegués galardoado co Premio Nobel de Química do ano 1969.
Biografía
Odd naceu na cidade de Oslo, capital actual de Noruega, pero que naqueles momentos estaba unida ao Reino de Suecia baixo o dominio persoal de Óscar II de Suecia pero coa súa propia constitución e goberno. En 1915 ingresou na Universidade de Oslo para estudar física, química e matemáticas, e licenciouse en 1920. En 1924 realizou o doutoramento na Universidade de Berlín, e en 1934 aceptou a oferta da Universidade de Oslo para converterse en profesor de fisicoquímica, cargo que ocupou ata 1964, cando se xubilou.
Durante a ocupación de Noruega pola Alemaña nazi durante a Segunda guerra mundial, Hassel foi recluído dous anos no campo de concentración de Grini, onde compartiu cela con Ragnar Frisch, galardoado co Premio Nobel de Economía do ano 1969. Foi liberado en novembro de 1944.
Investigacións científicas
Interesado inicialmente na química inorgánica, a partir da década de 1930 interesouse na estrutura molecular, en particular do composto químico ciclohexano. Foi o introductor en Noruega das medidas dos momentos de dipolo eléctrico e da difracción do electrón por parte dos vapores. Os seus traballos revelaron o modo de orientación dos átomos que forman parte dos compostos químicos.
Durante a década de 1950 os seus traballos sobre os compostos químicos foron ampliados posteriormente polo químico Derek Harold Richard Barton mediante a técnica de conformación química, o que abriu a posibilidade de crear moléculas sintéticas de aplicación farmacéutica. En 1969 foi galardoado co Premio Nobel de Química, xunto con Derek Barton, polas súas contribucións ao desenvolvemento do concepto da conformación química e o seu uso en química.
MR-509
MR-509 é a designación dun tipo de motor foguete monopropelente utilizado por varios satélites artificiais.
Características
Os motores MR-509 son fabricados e comercializados por Aerojet Rocketdyne para diferentes satélites xeoestacionarios. Úsanse para control o mantemento da órbita e utilizan como único propelente hidracina, que é acendida mediante arco eléctrico. O motor necesita ata 1,8 kW de potencia eléctrica, proporcionada a 65 voltios.
Pé de Plátano
Pé de Plátano é un barrio brasileiro da cidade de Santa Maria, Río Grande do Sur. O barrio está situado no distrito de Sede.
Vilas
O barrio ten as seguintes vilas: Parque Residencial Ouro Verde, Pé de Plátano, Vila Almeida, Vila Presidente Vargas.
Nuria Fergó
Nuria Fernández Gómez, máis coñecida como Nuria Fergó, nada en Nerja, provincia de Málaga, o 18 de abril de 1979, é unha cantante e actriz española.
Traxectoria
Saltou á fama coa primeira edición do concurso Operación Triunfo, en 2001. Debutou no mercado discográfico con Brisa de esperanza en 2002. En total lanzou xa cinco álbums de estudio.
Premios
2002
2003
2008
2009
Estrómulo
Os estrómulos son estruturas microscópicas tubulares membranosas presentes nos plastos de células vexetais. Os estrómulos (túbulos do estroma) son estruturas moi dinámicas que se estenden polo citoplasma desde a superficie de todos os tipos de plastos (proplastos, cloroplastos, etioplastos, amiloplastos, e cromoplastos). Con frecuencia conectan uns plastos con outros, pero non na maioría dos casos. Foron redescubertos en 1997 despois de ter sido observados anteriormente en varias especies de anxiospermas como Arabidopsis thaliana, trigo, arroz e tomate. A súa función non se comprende totalmente aínda.
A súa natureza tan dinámica está causada pola estreita relación que se establece entre os estrómulos dos plastos e os microfilamentos de actina, os cales están ancorados nos estrómulos, tanto de modo lonxitudinal para empuxar desde o estrómulo e mover o plasto nunha determinada dirección, coma a modo de bisagra para permitir que o plasto quede fixado nunha posición determinada da célula. Os microfilamentos de actina tamén definen a forma do estrómulo ao interaccionaren con eles. Este desprazamento aleatorio dos plastos probablemente está causado pola proteína miosina XI.
Outros orgánulos tamén se asocian cos estrómulos dos plastos, como as mitocondrias, as cales foron observadas asociadas a estrómulos e esvarando sobre eles. Os plastos e as mitocondrias deben estar espacialmente xuntos, xa que certas vías metabólicas como a fotorrespiración requiren a asociación de ambos os orgánulos para reciclar o glicolato e detoxificar o amoníaco producido durante a fotorrespiración. Os estrómulos poden ser aproveitados para manter eses orgánulos xuntos.
Os estrómulos teñen normalmente un diámetro de 0.35–0.85 µm e unha lonxitude moi variable, e poden ser desde pequenas proxeccións bicudas ata estruturas lineares ou ramificadas de ata 220 µm de longo. O seu interior está limitado polas membranas plastidiais externa e interna, polo que permiten a transferencia de moléculas tan grandes como a RuBisCO (~560 kDa) entre plastos interconectados. Os estrómulos aparecen en todo tipo de células, pero a morfoloxía dos estrómulos e a proporción de plastos con estrómulos varía dun tecido a outro e en diferentes estadios do desenvolvemento das plantas. En xeral, os plastos máis pequenos producen estrómulos menores, aínda que os plastos de maior tamaño, os cloroplastos do mesófilo das follas, producen estrómulos relativamente pequenos, o que indica que debe haber outros factores que controlan a formación dos estrómulos. En xeral, os estrómulos son máis abundantes en células que conteñen plastos non fotosintéticos, e nas que conteñen plastos pequenos.
Con microscopio de contraste de fase ou de contraste diferencial (DIC) observouse que o extremo dos estrómulos pode soltar vesículas no citoplasma.
A función principal dos estrómulos aínda non está clara, pero a presenza de estrómulos acrecenta moito a área superficial do plasto, incrementando potencialmente o transporte de substancias entre o orgánulo e o citosol. Outras funcións dos estrómulos propostas, como a transferencia de macromoléculas entre plastos e a formación de gránulos de glicóxeno no endosperma de cereais, pode que estean restrinxidas a un determinado tipo de tecido ou de célula. Poderían ter tamén funcións metabólicas no plasto.
Mamoru Mohri
Mamoru “Mark” Mohri, nado en Yoichi, Hokkaido, o 29 de xaneiro de 1948, é un astronauta xaponés que formou parte das misións STS-99 e STS-47.
Traxectoria
Mohri graduouse en química pola Universidade de Hokkaido en 1972 e ten un doutoramento en química pola Universidade Flinders do Sur, Australia, en 1976.
Foi seleccionado como astronauta pola NASDA en 1985, participando nas misións STS-99 e STS-47 e pasando un total de 19,17 días no espazo.
Dato
300px|miniatura|Un dato en por si non constitúe información, é o procesamento dos datos o que nos proporciona información. O dato é unha representación simbólica, numérica, alfabética, algorítmica, entre outros, un atributo ou característica dunha entidade. Os datos describen feitos empíricos, sucesos e entidades.
Os datos illadamente poden non conter información humanamente relevante. Só cando un conxunto de datos examínase conxuntamente á luz dun enfoque, hipótese ou teoría pódese apreciar a información contida en devanditos datos. Os datos poden consistir en números, estatísticas ou proposicións descritivas. Os datos convenientemente agrupados, estruturados e interpretados considéranse que son a base da información humanamente relevante que se poden utilizar na toma de decisións, a redución da incerteza ou a realización de cálculos. É de emprego moi común no ámbito informático e, en xeral, practicamente en calquera investigación científica.
En programación, un dato é a expresión xeral que describe as características das entidades sobre as cales opera un algoritmo.
En estrutura de datos, é a parte mínima da información.
Vita Hludovici
250px|miniatura|dereita|[[Carlomagno coroando a Luís o Piadoso.]] A Vita Hludovici (en lingua galega "A vida de Ludovico ou Luís") é unha biografía anónima escrita en latín sobre Luís o Piadoso, emperador de occidente e rei dos francos entre 814-840. Con frecuencia, recibe o nome de O Astrónomo ou O Astrónomo Lemosín, debido a súa gran cantidade de detallados comentarios sobre astronomía.
Derrick Ashong
Derrick N. Ashong, tamén coñecido como "DNA", nado en 1975 na cidade de Accra, é un músico, actor, artista e activista ghanés.
Comezos
Fillo dun pediatra, Ashong acudiu a escolas de Arabia Saudita, Qatar e Nova Jersey antes de ingresar na Universidade de Harvard en 1997, onde estudou Estudos Afroamericanos. Posteriormente, volveu a Harvard e fixo un doutoramento en etnomusicoloxía e estudos afroamericanos. Tamén foi membro fundador da Harvard Black Alumni Society.
Traxectoria
A carreira musical de Ashong comezou mentres estaba en Harvard. Produciu un musical titulado Songs We Can't Sing, polo que acadou varios premios e despois formou unha banda de música chamada "Black Rose". A banda despois pasou a ser coñecida como "Soulfège". Ashong ten traballado con artistas recoñecidos como Debbie Allen, Janet Jackson e Bobby McFerrin.
En 1997 Ashong participou no filme Amistad producido por Steven Spielberg, no que interpretou o papel de Buakei.
Historia de Xibraltar
A historia de Xibraltar remóntase aos tempos da antigüidade. A mitoloxía situou nos seus penedos un dos alicerces nos que se apoiou Hércules para separar os dous continentes.
Historia
Ata o século VIII de era cristiá a Rocha de Xibraltar estivo deshabitada. No ano 711 Tariq-ihn-Zyad desembarcou á fronte dunha expedición musulmá; a partir de entón a Rocha leva o seu nome: Gebel Tariq, «montaña de Tariq». Xibraltar permaneceu en poder dos mouros ata o ano 1309. As tropas cristiás do rei de Castela Fernando IV, ao mando do famoso Alonso Pérez de Guzmán, puxeron sitio á fortaleza e rendérona, non sen que antes perecera o mesmo «Guzmán o Bo». Posteriormente volveu caer outra vez en mans dos mouros e finalmente foi conquerido no ano 1462 polos casteláns.
A partir de entón Xibraltar sitúase no contexto da historia económico-social da nacente nacionalidade española. Outorgado ao duque de Medina Sidonia en 1465 (xunto a unha grande extensión de territorio daquela parte de Andalucía a Baixa, terras que seguen aínda na súa propiedade) foi un dos enclaves de maior litixio entre a Coroa e o ducado.
No século XVI aparece a Rocha ligada xa ao rei, que impuxera definitivamente os seus intereses en función do valor estratéxico-militar da praza.
A historia que interesa aquí comeza no momento en que o sol da dinastía dos Austrias chega ao seu ocaso no trono da coroa de Castela. Con Carlos II dinastía reinante herdeira das grandezas de Carlos I e de Filipe II acada os límites máis agudos da dexeneración fisiolóxica. Moito antes de morrer o rei, pensaban xa os monarcas europeos en repartir entre eles o imperio español.
A debilidade de Carlos II, o total abandono do país e a miseria galopante a que o levaron os reinados anteriores, converteran a España nun xigantesco moneco disputado polas potencias de Europa.
A incapacidade ou impotencia do rei para ter fillos e a falta de parentes próximos que puidesen optar ao trono converteran á corte no centro de intrigas dos presuntos pretendentes. Eran estes os seguintes:
A chegada dos ingleses
A chamada Guerra de Sucesión á coroa de España durou trece anos (de 1700 a 1713). A toma de Xibraltar ocorreu en agosto de 1704.
O famoso xeneral inglés Marlborough (o « Mambrú» dos cantares) proxectara no verán de 1704 que George Rooke, almirante da escuadra inglesa no Mediterráneo, trasladase o arquiduque Carlos, pretendente á coroa española apoiado polo bloque formado por Austria, Gran Bretaña e Holanda, ata a desembocadura do Taxo. As operacións aliadas no marco europeo aconsellaban desembarcar ao pretendente austríaco na Península para así animar aos defensores da súa causa. miniatura|200px|dereita|Almirante Sir George Rooke
O almirante Rooke escoltou ao arquiduque ata Lisboa. A súa misión inmediata consistía en conducir logo á súa frota ata Riviera co fin de embarcar unhas tropas concertadas co duque de Savoia para a toma de Tolón, base naval francesa de capital importancia no Mediterráneo. Pero o duque de Savoia non tiña homes dispoñibles e Rooke viuse precisado a emprender a retirada coa súa escuadra. Ao chegar ao Estreito de Xibraltar recibiu unha expedición de axuda procedente da frota inglesa da Canle, reforzos que lle permitiron contar cunha escuadra de cincuenta navíos de liña. Foi entón cando o almirante inglés decidiu tomar a praza forte de Xibraltar.
A cidade de Xibraltar, como case toda España por aquelas datas, prestara xuramento de fidelidade a Filipe V, candidato patrocinado por Francia. En consecuencia, os veciños e a guarnición trataron de opoñer resistencia aos atacantes.
Xibraltar era unha cidade máis do reino de Castela. O seu Concello estaba composto por 13 Rexedores, representantes duns veciños que eran donos absolutos da vila e dos terreos lindeiros, é dicir, do Campo chairo de Xibraltar (dividido hoxe día nos termos municipais da Liña da Concepción, Alxeciras, San Roque, Os Barrios e Tarifa). A fortaleza radicada na Rocha era en certo xeito a capital política dunha zona tan extensa como algunha provincia española. A cidade conta, xa daquela, con cinco mil habitantes, e cun magnifico porto que a protexía do mar, refuxio seguro contra os ventos de Levante.
Na fortaleza achábase destacada unha guarnición permanente da que era comandante o capitán don Diego de Salinas. A resistencia que puido opoñer ao ataque da escuadra do almirante Rooke foi puramente simbólica, dada a desproporción das forzas. Velaquí o que di a «Enciclopedia Británica» ( Vol. 10) en 1879:
Pero velaquí que a devandita «Enciclopedia» segue da forma seguinte:
Este último parágrafo desaparece nas posteriores edicións da «Enciclopedia Británica» e queda definitivamente redactado así:
Inglaterra, que non estaba en guerra con España e soamente defendía os intereses dun dos candidatos á sucesión monárquica, apropiábase dun anaco de terra castelá que xa nunca devolvería.
O comportamento dos soldados ingleses obrigou á poboación civil a abandonar a praza e reunirse en San Roque co seu Concello. A reacción militar española chegou pouco despois por medio dun ataque combinado terra-mar en colaboración coa escuadra francesa no Mediterráneo; chocaron os navíos de Rooke e os franco-españois á altura de Vélez-Málaga, con resultado igualado, polo que o almirante francés conde de Tolosa optou por retirarse cos seus barcos a Tolón.
A paz e o Tratado de Utrecht
Aínda que a paz non foi asinada oficialmente ata o 13 de xullo de 1713 polo Tratado de Utrecht as hostilidades cesaran xa case enteiramente en 1711. Os monarcas europeos estaban cansos de guerra e chegaran a un entendemento que se acomodaba ás pretensións de cada un. Os ánimos de Gran Bretaña arrefriáronse en canto albiscou a posibilidade de que o pretendente austríaco á Coroa de España puidese converterse tamén en Emperador de Alemaña ou reunir nos seus descendentes as coroas dos dous imperios, dando lugar así a unha nova edición do período Carlos V. Pola súa banda, o pretendente Borbón «preferiu a monarquía española, aínda que algo diminuída, á expectativa dunha monarquía francesa acrecentada», (C. T. Atkinson ).
É evidente que foi unha saída honorable posto que o propósito dos monarcas europeos consistía en repartirse a Coroa de España.
A comezos de 1713 iniciáronse as conversacións para asinar o tratado de paz. Como sinalan os historiadores, «o único representante español era francés»; cabe supoñer que dito embaixador non tomaría grande interese na defensa da integridade xeográfica española, como así foi. Como argumento xurídico para manter os representantes españois afastados da negociación esgrimiuse o feito de que a España de Filipe V non podía ser recoñecida ata que non asinase Francia o Tratado de Paz. Así, pois, cando se permitiu aos plenipotenciarios españois acceder ás deliberacións xa se estipularan as condicións e non tiveron máis remedio que asinar:
Finalmente o 13 de xullo de 1713 asinábase o tratado cuxo Artigo X outorga a Gran Bretaña a fortaleza e praza de Xibraltar. Dada a importancia fundamental e dado que foi esgrimido con diversas intencións en máis dunha ocasión, velaquí a reprodución da totalidade do artigo:
E a continuación chega o parágrafo máis importante, o que posúe máis actualidade nas circunstancias actuais e pode ser esgrimido polo reino de España como un dos seus argumentos fundamentais nas pretensións anexionistas da rexión:
Tres séculos de Xibraltar británico
miniatura|250px|Xibraltar na actualidade O Tratado de Utrecht non pechou definitivamente as aspiracións españolas sobre a praza. En tres ocasións efectuáronse distintas tentativas militares para expulsar ás tropas inglesas, pero sen resultado positivo. Os tres intentos leváronse a cabo no mesmo século XVIII: 1705, 1725 e en 1779. A ocasión máis propicia, cando as forzas españolas tomaron verdadeiramente en serio o intento de tomar Xibraltar, correspondeu ao ano 1779. Transcorría entón a guerra de América e Gran Bretaña achábase acosada en distintas frontes. Tanto Francia como España apoiaban a independencia das colonias británicas. Foi nesta conxuntura cando Carlos III, que rexía por entón a monarquía española, decidiu poñer sitio á praza.
Tanto as tropas españolas como as británicas estaban mandadas por xenerais de prestixio, que fixeron honor ao seu nome. O almirante Barceló e o xeral Elliot enfrontáronse ao longo de catro anos (comezaron as hostilidades en 1779 e remataron en 1883). O sitio concluíu en táboas novamente.