cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bu'eine Nujeidat
Tras 1948
O exército israelí capturou Bu'eine durante a segunda parte da Operación Dekel (15–18 de xullo de 1948). Estivo baixo lei marcial ata 1966.
Premios TP de Ouro 2000
Lista de Premios TP de Ouro de 2000, entregados en 2001:
Prudente de Morais
Prudente José de Morais e Barros, nado en Itu (estado de São Paulo) en 4 de outubro de 1841 e finado en 3 de decembro de 1902, foi un avogado e político brasileiro, o primeiro presidente civil do Brasil, de 15 de novembro de 1894 ata 15 de novembro de 1898.
O seu goberno foi marcado polo fin da Revolución Federalista no Rio Grande do Sur e pola Guerra de Canudos no sertao da Baía. O seu goberno marcou tamén o inicio no Brasil da chamada política do café con leite, que durou de 1894 até 1930 e caracterizouse polo predominio de presidentes orixinarios do estado de São Paulo (entón grande produtor de café) e de Minas Xerais (entón grande produtor de gando leiteiro). Estas dúas actividades (cultivo do café e gandería de leite) e estes dous estados eran os máis importantes na economía brasileira da época.
Rawson
Rawson é a cidade capital da provincia arxentina do Chubut, e cidade cabeceira do departamento homónimo, sendo a capital provincial de menor poboación do país. É unha cidade dedicada á administración, con varios edificios gobernamentais dos anos 1970, que ademais ten diversos atractivos culturais.
A cidade atópase no val inferior do río Chubut, a 7 km da desembocadura do río no Océano Atlántico. Nese lugar encóntrase Puerto Rawson, de actividade netamente pesqueira, onde destaca a "frota amarela", de barcos que pescan maiormente merluzas e lagostinos. Ademais, a 600 metros do porto atópase Playa Unión, balneario sobre mar aberto que recibe grande afluencia de turistas cada verán.
A castaña na cultura popular galega
miniatura|300px|Castañas.
A seguir recóllese a pegada da castaña e do castiñeiro na cultura popular galega, na etnografía e na literatura de transmisión oral. Tamén, por similitude, se inclúe algunha información sobre o castiñeiro de Indias (Aesculus hippocastanum).
O castiñeiro recibe en Galicia os nomes de castañeira, castañeiro, castiñeira, castiro e restre; existen castiñeiros bravos, que se denominan rebolos, bravádegos ou castiñeiróns. A denominación abundancial máis común é a de souto, pero tamén temos castañal, castañar, castañeira, castañeiro, castiñeiral, soutelo e tropezal.
A castaña ten tamén os nomes de cagoxa e croca; cando caen de seu ó chan xa maduras, denomínanse degaros, restelas ou restrelos (tamén castañas degaradas, degraídas, de restelo ou de restrelo). Algunhas castañas quedan abortadas ou malogradas dentro do ourizo: son as bolercas, castañas bolercas ou croucos; estas destínanse á ceba do porco.
Recóllense vareando os castiñeiros cuns paus longos ou lanzando contra as pólas uns paus pequenos (rebolos), de forma que os ourizos caen ó chan, de onde se recollen e se amorean ou se poñen a secar nas ouriceiras. Cando os ourizos secan e abren, extráense as castañas (operación que se chama a bulla ou petela).
As castañas cocidas con casca denomínanse mamotas ou zonchos. Acostuman cocerse con sal e unhas herbas, normalmente fiúncho e nébeda, para seren máis dixestíbeis.
Outra forma de comer as castañas é deixándoas secar no caínzo ou fumeiro, ó fume da lareira. Son as castañas maias, maiolas ou castañas do canizo, que se comen logo, secas e peladas, en forma de caldo de castañas
Crenzas e supersticións
miniatura|250px|Castiñeiro En Galicia crese que a sombra do castiñeiro, por ser húmida e fría, fai dano a quen se deite baixo ela; tamén son malas a da nogueira ou a da figueira. Pola contra, a do carballo, do eucalipto, do piñeiro e doutras árbores é boa. Así mesmo, pódese coller unha catarreira por comer castañas.
Segundo recolle Rivas Quintas dise tamén (por Ourense e algunhas zonas de Pontevedra) que se os rapaces comen castañas frescas, sen quitarles o embrión, naceranlles piollos. Noutros lugares din que se se comen as primeiras castañas que dea un castiñeiro novo, xa non dará nunca máis, polo que as deixan secar na árbore; en Marín concretan esta prohibición nas mulleres: se son elas as que comen esas primeiras castañas, no futuro dará froito un ano si e outro non, pero se as come un home non haberá problema, quizais resto da tradición da árbore prohibida.
A lúa de marzo é a mellor para podar as árbores, os castiñeiros en minguante e os carballos en crecente.
Contra as queimuras de estómago (acedía, acía, ardentía, escaldacio) aconséllase roer en cru unha castaña virxe ou que estivera soa no ourizo da castaña. Para evitar a reuma é bo levar colgada do pescozo unha bolsa cunha imaxe da Virxe, pelo de teixugo, tres grans de trigo, unha codia de pan e unha castaña.
O magosto
miniatura|250px|Un magosto. Directamente relacionado coas castañas temos en Galicia a celebración do magosto, nos primeiros días de novembro. O concepto de magosto designa tanto a preparación e comida colectiva das castañas nestas festas como o conxunto de castañas recollidas e preparadas para tal ocasión e mesmo a propia fogueira que se fai para asalas. Durante o magosto aprovéitase tamén para probar o primeiro viño novo.
Tan identificado está novembro coas castañas que no Incio e en Quiroga chaman Castañal ó propio mes.
Léxico derivado
Lémbrese que durante os primeiros tempos do cultivo das patacas en Galicia, estas recibiron os nomes de castañas da terra, castañas mariñas ou, simplemente, castañas. Así mesmo, castañal designaba un campo de patacas. Nun documento que recollen os décimos do mosteiro de San Antoniño de Toques, escrito polo Prior no 1752, pode lerse: "Llevamos los diezmos enteros de todo fruto sino de habas y castañas mariñas o patatas, que también ocupan la tierra".
Refraneiro
miniatura|250px|A castaña e o [[Ollomol|besugo, en febreiro están en zugo.]] miniatura|250px|Temperá é a castaña que por setembro regaña.
Cantigueiro
miniatura|250px|Candeas ou galiñas dun castiñeiro.
A castaña de Indias na cultura popular galega
Levar no peto unha castaña de Indias serve para curar ou evita-las hemorroides. Tamén alivia as dores da reuma.
Para protexerse do mal de ollo cómpre levar á man unha castaña de Indias, ou mellor varias enfiadas nun cordel.
Randy Allen
James Randall "Randy" Allen, nado o 26 de xaneiro de 1965 en Milton, Florida, é un ex xogador profesional de baloncesto estadounidense que xogou unha tempada da NBA e en Europa. Con 2,03 metros de altura, xogaba na posición de ala-pivote.
Reino de Galicia-Volinia
miniatura|Frescos medievais de Rutenia. miniatura|O reino de Galicia-Volinia nos séculos XIII e XIV. O principado de Galicia-Volinia, logo reino de Galicia-Volinia, foi un estado medieval monárquico da Europa Oriental, que abranguía as rexións de Galicia (Europa Central) e Volinia. Na historiografía tamén é habitual atopalo referenciado como Gálich-Volhyn, Galicia–Volynia, Galicia–Volýn, Gálich–Volýn, Hálych–Volhyn, Halych–Volhynia, reino da Rus, Galicia-Vladímir, Regnum Galiciae et Lodomeriae ou Regnum Rusiae. Xunto coa República de Nóvgorod e o Principado de Vladímir-Súzdal, foi unha das tres potencias máis importantes logo da caída da Rus de Kíiv. Despois da devastación causada pola invasión mongol da Rus de Kíiv entre os anos 1239 a 1241, Daniel de Galicia (Danilo Románovich) viuse obrigado a xurarlle lealdade no 1246 a Batu, khan da Horda de Ouro. Non obstante, esforzouse por liberar o seu reino do xugo mongol, intentando, sen éxito, establecer alianzas militares con outros gobernantes europeos.
Xeografía
A Galicia-Volinia occidental estendíase entre os ríos San e Wieprz, no que hoxe é o sueste de Polonia, mentres que os territorios orientais comprendían as brañas do río Prípiat, na actual Belarús, e o curso superior do río Bug Meridional, na actual Ucraína. Controlaba o territorio do Rus menora ou Rus propia que incluía as terras da Rutenia Roxa, a Rutenia Negra e do resto do suroeste da Rus de Kíiv. Tamén dominou brevemente as rexións de Besarabia e Moldavia.
Naquel tempo, o reino estaba rodeado polo Rus Negro, o Gran Ducado de Lituania, o Principado de Túrov-Pinsk, o Principado de Kíiv, a Horda de Ouro, o Reino de Hungría, o Reino de Polonia, o Principado de Moldavia e o Estado monástico dos Cabaleiros da Orde Teutónica.
Auxe e apoxeo
O Principado de Volinia e mais o Principado de Galicia foran orixinariamente dous principados separados da Dinastía Rurícovich, gobernados por asignación rotativa entre os membros máis novos da dinastía de Kíiv. A nación de Galicia–Volinia foi creada tras a morte, no 1198 (ou 1199 ) do último príncipe de Galicia, Vladímir II Yaroslávich. O príncipe Román o Grande de Vladímir-Volinia adquiriu daquela o principado de Galicia, unindo ambos os dous territorios nun único estado. Daquela, as principais cidades eran Halych e Vladímir-Volinia, ata que no 1204 capturou Kíiv. Logo aliouse con Polonia, asinou un tratado de paz con Hungría e estableceu relacións diplomáticas co Imperio bizantino. No apoxeo do seu reinado, Román o Grande converteuse brevemente no máis poderoso dos príncipes da Rus, pero tras a súa morte, o principado entrou nun período de caos, sendo disputado por Polonia e Hungría, que chegaron a un compromiso no 1214, en favor do fillo de André II de Hungría, Colomán de Lodomeria.
No 1221, Mstislav o Valente, liberou a Galicia–Volinia dos húngaros, pero foi Danilo Románovich ou Daniel de Galicia, fillo de Román o Grande, quen reunificou todos os antigos territorios. Daniel derrotou os polacos e os húngaros na batalla de Yaroslav, e esmagou o aliado daqueles, Rostislav Mijaílovich, fillo do príncipe de Chernígov no ano 1245. Neste ano, o papa Inocencio IV permitiulle a Daniel ser coroado rei, sendo o único membro da dinastía Rurícovich coroado e recoñecido desta maneira.
Baixo o reinado de Daniel, Galicia–Volinia foi un dos máis poderosos estados da Europa central e do leste. Floreceu a literatura, producindo obras como a Crónica de Galitzia-Volynia. O crecemento demográfico viuse favorecido pola inmigración dende o oeste e o sur, incluíndo a alemáns e armenios. O comercio desenvolveuse debido ás rutas comerciais dende o mar Negro a Polonia, Alemaña e o mar Báltico.
Tras a súa morte no 1264, Daniel foi sucedido polo seu fillo León I de Galicia, que trasladou a capital a Lviv no 1272, e durante algún tempo puido manter a fortaleza do estado.
Declive e caída
Tras a morte de León I no 1301, seguiu un período de declive. Foi sucedido polo seu fillo Yuri I, que gobernou só sete anos, e perdeu Lublin fronte ós polacos no 1302, e Transcarpatia fronte ós húngaros. Desde o 1308 ata o 1323, Galicia–Volinia, foi gobernada conxuntamente polos fillos de Yuri I, André e León II. Como reis tributarios dos mongois, participaron en expedicións con Uzbeg Khan e o seu sucesor, Janibeg Khan. André e León II morreron en batalla no 1323, sen deixar herdeiros.
Coa extinción da Dinastía Rurícovich, Volinia pasou a mans do príncipe lituano Liubartas, mentres que os boiardos tomaron o control de Galicia. Máis tarde, no 1349, o rei Casimiro III de Polonia, durante unha invasión exitosa, capturou e anexionou Galicia. Galicia–Volinia, polo tanto, deixou de existir como estado independente.
Julio María Sanguinetti
Julio María Sanguinetti Coirolo, nado en Montevideo o o 6 de xaneiro de 1936, é un avogado, historiador, xornalista e político uruguaio. Foi tres veces deputado, dúas veces ministro, senador e Presidente da República en dous períodos, 1985-1990 e 1995-2000. É membro do sector "Foro Batllista" do Partido Colorado, do cal foi Secretario Xeral de 1983 a 1985 e de 2004 a 2009. É autor dunha extensa biografía do pintor Pedro Figari.
Traxectoria
Está casado coa historiadora Marta Canessa, con quen tivo dous fillos, Julio Luis e Emma Sanguinetti, e catro netos. Reside na zona de Punta Carretas, en Montevideo.
É doutor honoris causa pola Universidade de Santiago de Compostela que llo concedeu en 1999.
Cuttino Mobley
Cuttino Rashawn Mobley, nado o 1 de setembro de 1975 en Filadelfia, Pensilvania, é un ex xogador profesional de baloncesto estadounidense que militou na National Basketball Association dende 1998 até 2008. Con 1,93 metros de altura xogaba na posición de escolta.
Universidade
Mobley asistiu á escola Incarnation of Our Lord na sección de Olney en Filadelfia. Tras graduarse, acudiu ao Instituto Cardinal Dougherty e a Maine Central Institute. Tras deixar o instituto, foi á Universidade de Rhode Island onde liderou aos Rams a aparecer no torneo da NCAA en 1998, chegando até a Elite Eight (final rexional).
NBA
Foi seleccionado por Houston Rockets no pusto 41 da segunda rolda do Draft da NBA de 1998, xogando no conxunto texano durante seis anos antes de ser traspasado xunto con Steve Francis e Kelvin Cato a Orlando Magic a cambio de Tracy McGrady en 2004. Tras xogar 23 partidos cos Magic, foi enviado a Sacramento Kings por Doug Christie. Na tempada 2004-05, finalizou terceiro na clasificación de porcentaxe de tiros de tres.
En xullo de 2005, asinou un contrato de cinco anos e 42 millóns de dólares con Los Angeles Clippers. Mobley, xunto con Sam Cassell e Elton Brand, liderou o camiño cara a playoffs aos Clippers na tempada 2005-06, promediando 14.8 puntos e 4.3 rebotes na súa primeira campaña no equipo. O 21 de novembro de 2008 foi traspasado a New York Knicks xunto con Tim Thomas a cambio de Zach Randolph e Mardy Collins.
O 10 de decembro de 2008 anunciou a súa retirada aos 33 anos de idade por mor de problemas cardíacos detectados trala súa fichaxe polos Knicks, onde non puido debutar. Nas súas dez tempadas como profesional fixo unha media 16 puntos e 2,7 asistencias por partido.
Miguel Ángel Viso
Miguel Ángel Viso Diéguez, nado na Arnoia en 1971, é un político galego do Partido Popular de Galicia.
Traxectoria
miniatura|Papeleta para o Senado nas Eleccións de abril de 2019. Enxeñeiro agrícola, en maio de 2012 foi nomeado presidente do Consello Regulador da Denominación de Orixe Ribeiro.
Vinculado politicamente ao PPdeG, encabezou a candidatura deste partido da Provincia de Ourense nas eleccións xerais de 2015 e foi elixido deputado.
Meis
Meis é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca do Salnés. Segundo o INE, no ano 2016 contaba cunha poboación de 4.844 habitantes (2.313 homes e 2.531 mulleres), o que representa un descenso respecto a anos anteriores (5.006 en 2015, 5.033 en 2014 ou 5.007 en 2013). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «s - ».
A capital municipal localízase no lugar do Mosteiro, da parroquia de San Vicente de Meis.
Xeografía
Limita ao norte con Vilanova de Arousa e Portas, ao leste con Barro e Pontevedra, ao sur con Poio e Meaño, e ao oeste con Ribadumia.
Patrimonio
miniatura|esquerda|180px|Labirinto no petróglifo de Outeiro de Cribo. Existen restos da cultura castrexa no monte Castrove, no que tamén se sitúan os petróglifos de Outeiro de Cribo.
O mosteiro da Armenteira foi fundado no século XII, e a igrexa do recinto foi reconstruída entre os séculos XVI e XVIII. A capela de Santa María de Nogueira pertenceu a un antigo mosteiro. As igrexas de San Martiño de Meis e San Salvador son do século XII. A igrexa de Paradela conserva a ábsida románica. O templo de Santo Tomé de Nogueira ten frescos do século XVI. A igrexa de Nogueira ten un retablo de pedra.
Ademais de tres pazos situados na parroquia de Paradela: o pazo de Señoráns, o pazo de Pompeán e o de Quintáns, destacan os antigos muíños fluviais, destacando o conxunto de Arcos.
Turismo
A celebración da Semana Santa de Paradela, unha das parroquias do concello, foi declarada festa de interese turístico galego.
Comunicacións
Por Meis pasa a Autovía do Salnés AG-41, que comunica Barro e Sanxenxo e a estrada comarcal PO-300, que comunica Meis e Cambados.
Galería de imaxes
<Gallery> Ficheiro:Iglesia de San Salvador de Meis.jpg|Igrexa de San Salvador de Meis Ficheiro:Mosteiro de Santa María de Armenteira.jpg|Mosteiro de Santa María da Armenteira Ficheiro:Mosteiro da Armenteira, Meis.jpg|Mosteiro de Santa María da Armenteira Ficheiro:Campo de golf de Meis.jpg|Campo de golf de Meis </Gallery>
Lugares de Meis
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Meis vexa: Lugares de Meis.
Bo Outlaw
Charles "Bo" Outlaw, nado o 13 de abril de 1971 en San Antonio, Texas, é un ex xogador profesional de baloncesto estadounidense da National Basketball Association. Con 2,03 metros de altura xogaba de ala-pivote.
Traxectoria
Logo de xogar pola Universidade de Houston, non foi escollido no Draft da NBA, polo que foi enviado á CBA. Despois diso foi contratado por Los Angeles Clippers en 1993, facendo 5,7 puntos e 5,1 rebotes por encontro na súa carreira na NBA, pasando por Los Angeles Clippers, Orlando Magic, Phoenix Suns e Memphis Grizzlies.
IES Canido
O Instituto de Ensinanza Secundaria Canido é un centro educativo de Ferrol, pertencente á rede de institutos públicos da Xunta de Galicia no que se imparte Educación Secundaria Obrigatoria e Bacharelato.
Está situado na rúa Navegantes, no barrio de Canido, parte alta ó noroeste da cidade de Ferrol, dentro do casco urbano e lindante coas antigas murallas. Dende a súa localización pódese ver a enseada da Malata (ría de Ferrol), Feira de Mostras e as instalacións deportivas municipais (Estadio de fútbol, campos de fútbol anexos, canchas de tenis, polideportivo cuberto, piscina cuberta, estadio de atletismo) e máis lonxe as parroquias de Serantes, Xoane, A Cabana e A Graña.
Historia
A historia do Centro nace nun soar do que foi o antigo cemiterio da cidade. Este foi o lugar que comezaron empregando os sublevados franquistas durante a Guerra civil española para realizar os fusilamentos. Alí foron asasinados e soterrados nunha fosa común entre moitos outros Xaime Quintanilla Martínez e Juan García Niebla, persoeiros de grande importancia para Ferrol durante a Segunda República Española. Hoxe en día o centro conserva aínda os antigos muros exteriores do camposanto onde se pode atopar unha placa conmemorativa das vítimas.
No ano 1966 foi edificado un centro escolar polo Bispado de Ferrol-Mondoñedo. Empeza a súa andaina como centro de ensino primario no curso académico 1967-68. No seguinte curso 1968-69 comeza a impartir ensino secundario para alumnado feminino como centro homologado, baixo a titularidade do Bispado e con dependencia administrativa do entón IB Camilo Alonso Vega, actual IES Sofía Casanova.
No curso 1979-80 foi adquirido polo Ministerio de Educación e comeza a funcionar como IB Mixto nº3 de xeito independente. No ano 1983 realízase unha ampliación do edificio, construíndose acaroada unha á perpendicular (con dirección norte-sur) que duplica a súa capacidade.
Oferta educativa
Ensinanzas:
Manuel González Rodríguez
Manuel González Rodríguez, nado en Botos (Lalín) en 1903 e finado en Madrid en 1974, foi un mestre, xornalista e político galego.
Traxectoria
Activo xornalista, colaborou tamén en El Pueblo Gallego, Correo de Galicia, Eco de Galicia, A Nosa Terra, El País, Cultura Gallega, Faro de Vigo e La Voz de Galicia.
Vida persoal
Casou en 1932 con Dolores Brandido Palmaz, coa que tivo tres fillos.
William E. Metcalf
William Edwards Metcalf, nado o 16 de decembro de 1947, é un numismático estadounidense e historiador da Antigüidade, experto na moeda da Antiga Roma e, máis concretamente, na moeda provincial romana.
Traxectoria
Metcalf cursou os seus estudos universitarios na Universidade de Míchigan: primeiro graduouse en Latín (Bachelor of Arts) en 1969, con distinción honorífica; logo en Estudos Clásicos (Master of Arts) en 1970, e finalmente acadou o doutoramento, tamén en Estudos Clásicos, en 1973. Nesa universidade tivo profesores como o eminente numismático T. V. Buttrey.
En canto obtivo o grao de doutor, ingresou como conservador axudante de moeda romana e de moeda bizantina na American Numismatic Society (ANS), en Nova York, posto que ocupou ata 1975, cando foi ascendido a conservador asociado. En 1978 pasou a ser conservador xefe adxunto e, finalmente, en 1979 foi nomeado conservador xefe, sucedendo no posto a Margaret E. Thompson, onde permaneceu ata 2000. A partir dese momento foi conservador honorario e membro permanente da ANS.
Metcalf foi tamén profesor visitante, adxunto ou asociado en diversas institucións académicas de prestixio, como a Universidade de Columbia, a Universidade de Princeton, a Universidade de Padua, o Bryn Mawr College (Pensilvania), a Universidade Rutgers (Nova Jersey) ou a Universidade de Nova York.
No ámbito universitario, foi tamén conservador de moedas e medallas na Universidade Yale e profesor adxunto de Estudos Clásicos nesa mesma universidade en 2002. En 2007, o posto de conservador en Yale tomou o nome honorífico de Ben Lee Damsky, e Metcalf ocupouno ata o seu retiro en 2014.
William E. Metcalf forma parte do conselloe ditorial da revista numismática suíza ''Schweizerische Numismatische Rundschau. ''
Recoñecementos
En 2008, o Archaeological Institute of America elixiuno como protagonista da súa tradicional serie anual de conferencias.
A Sociedade Numismática Austríaca nomeouno membro de honra.
Ademais, en 2018, a American Numismatic Society editou na súa honra unha publicación conxunta titulada Concordia Disciplinarum: Essays on Ancient Coinage, History and Archaeology in Honor of William E. Metcalf.
Publicacións
Ao longo da súa traxectoria académica, William E. Metcalf foi autor de numerosas publicacións, entre libros e artigos en revistas especializadas. Esta é unha escolma das monografías máis salientables das publicadas por William E. Metcalf ao longo da súa traxectoria académica:
Gazeta Marcial y Política de Santiago
dereita|300px Gazeta Marcial y Política de Santiago foi unha publicación periódica editada en Santiago de Compostela durante os anos 1812 e 1813. Publicada baixo a responsabilidade do impresor Manuel Antonio Rey e do seu director Juan Bautista Caamiña. Xorde en febreiro de 1812 e perdura ata 1813.
Primeira aparición do galego nunha publicación periódica
É no seu segundo número (5 de febreiro) a primeira vez que consta (polo momento) que o galego fose empregado nunha publicación periódica. O comezo da prensa en Galiza data de 1800 co breve El Catón Compostelano e xa logo da francesada e a liberdade de imprenta promulgada na Constitución de Cádiz xurdiran diversas publicacións máis ou menos efémeras de cara. En 1808 o Diario de la Coruña e o Diario de Santiago pero non é ata o segundo número da Gazeta Marcial y Política de Santiago que teñamos constancia de que se utilizase o galego.
O artigo fundacional da prensa en galego titúlase Carta recomendada e vén asinado por Ramón González Senra (con probabilidade un pseudónimo). Trátase dun artigo de propaganda política a prol do liberalismo en que se gaban as vantaxes de certas reformas liberais e da mesma maneira se defende a idea da soberanía popular en contraposición ao poder absoluto do monarca.
Lisias
thumb|right|200px| Jean Dedieu (1646 - 1727): estatua de Lisias. [[Xardíns de Versalles. ]] Lisias (en grego Λυσίας), nado en Atenas en -458 e finado en -380, foi un dos dez oradores áticos.
Traxectoria
Malia nacer en Atenas, foi meteco e nunca gozou do dereito de cidadanía xa que o seu pai, Céfalo, era de Siracusa. No ano -404, o réxime oligárquico dos Trinta Tiranos privou a Lisias e ao seu irmán Polemarco de todas as súas posesións. Cando mataron a este último, Lisias fuxiu a unha poboación veciña.
Regresou a Atenas no ano -403, trala derrota dos Trinta Tiranos e o restablecemento do goberno democrático. Emprendeu entón accións legais contra Eratóstenes, o tirano responsábel da morte de seu irmán.
Platón alude a Lisias e á súa familia n'A República e no Fedro.
Estilo
Tiña un talento incomparábel para adaptar os seus discursos ao carácter dos seus clientes. Os trazos máis destacados do seu estilo, como demostran as obras que del se conservan, eran a pureza, a sinxeleza e a claridade.
Mário de Sá-Carneiro
Mário de Sá-Carneiro, nado en Lisboa o 19 de maio de 1890 e finado en París o 26 de abril de 1916, foi un escritor portugués e un dos meirandes expoñentes das Vangardas (Modernismo) na literatura portuguesa. Formou parte da chamada xeración Orpheu.
Traxectoria
Desilusionado coa «cidade dos estudantes», segue para París a fin de proseguir os estudos superiores, co auxilio financeiro do pai. Axiña, porén, deixou de frecuentar as clases na Sorbonne, dedicándose a unha vida boémia, deambulando polos cafés e salas de espectáculo, chegando a pasar fame e debaténdose cos seus desesperos, situación que culminou na conexión emocional a unha prostituta, a fin de combater as súas frustracións e desesperos.
Sá-Carneiro xa coñecera en 1912 o que foi, sen dúbida, o seu mellor amigo: Fernando Pessoa. Xa na capital francesa viría a coñecer Guilherme de Santa-Rita (Santa-Rita Pintor). Inadaptado socialmente e psicoloxicamente inestábel, foi neste ambiente que compuxo gran parte da súa obra poética e a correspondencia co seu confidente Fernando Pessoa; é, pois, entre 1912 e 1916 (o ano da súa morte), que se inscribe a súa fugaz e no entanto mo produtiva carreira literaria.
Entre 1913 e 1914 Mário Sá-Carneiro viaxa para Lisboa con regularidade, regresando á capital, debido ao comezo do conflito entre a Serbia e a Austria-Hungría, que axiña se converteu na primeira guerra mundial.
Con Fernando Pessoa e tamén Almada Negreiros integrou o primeiro grupo de vangarda portugués (o cal, influenciado polo cosmopolitismo e polas vangardas culturais europeas, pretendía escandalizar a sociedade burguesa e urbana da época), sendo responsábel da edición da revista literaria Orpheu, editada por António Ferro (e que por iso mesmo ficou sendo coñecido como a Xeración d´Orpheu ou Grupo d´Orpheu, un certo escándalo literario na época, motivo polo cal só saíron dous números (marzo e xuño de 1915; o terceiro, aínda que impreso, non foi publicado, tendo os seus autores sido obxecto da chacota social) ? aínda que hoxe sexa, recoñecidamente, un dos marcos da historia da literatura portuguesa, responsábel da axitación do medio cultural portugués, ben como pola introdución do Modernismo (vangaradas) en Portugal.
Tamén tivo colaboración en diversas publicacións periódicas, sobre todo no semanario Azulejos (1907-1909); na II serie da revista Alma nova (1915-1918) e na revista Contemporânea (1915-1926), e pode tamén encontrarse colaboración da súa autoría, publicada postumamente, na revista Pirâmide (1959-1960) e Sudoeste (1935).
En xullo de 1915 regresa a París, escribindo a Pessoa cartas dunha crecente angustia, das cales resalta non só a imaxe dun home perdido no «labirinto de si propio», mais tamén a evolución e madureza do proceso de escrita de Sá-Carneiro.
Unha vez que a vida que levaba non lle agradaba, e aquela que idealizaba tardava en concretarse, Sá-Carneiro entrou nunha cada vez maior angustia, que levaría a conducilo ao seu suicidio, perpetrado no Hôtel de Nice, no barrio de Montmartre en París, co recurso a cinco frascos de arseniato de estricnina. Aínda que atrasase por algúns días o dramático desenlace da súa vida, nunha «carta de despedida» para Fernando Pessoa, Mário de Sá-Carneiro reveloulle as razóns para suicidarse. Contaba só vinte e cinco anos. Extravagante tanto na morte como en vida (de que o poema Fim é un dos máis belos exemplos), convidou para presenciar a súa agonía o seu amigo José de Araújo.
Certamente insatisfeito e inconformista (nunca se conseguiu entender coa maior parte dos que o rodeaban, nin tan pouco axustarse á vida práctica, debido ás súas dificultades emocionais), mais tamén incomprendido (polo modo como os contemporáneos ollaban o seu xeito poético), profetizou acertadamente que no futuro se faría xustiza á súa obra, no que non fallou.
Efectivamente, recoñecido no seu tempo só por unha fina elite, a medida que a súa obra e correspondencia foi publicada, ao longo dos anos, tornouse acesíbel ao grande público, sendo despois considerado un dos maiores expoñentes da literatura vangardista en lingua portuguesa.
A terra que o acolleu na infancia, Camarate, e a quen el dedicou tamén algunhas das súas poesías, homenaxeouno, dando o seu nome a unha escola local. O seu poema Fim foi musicado por un grupo portugués ao final dos anos 1980, os Trovante. Máis tarde, o seu poema O Outro foi tamén musicado pola cantante brasileira Adriana Calcanhotto.
As súas influencias literarias son de Edgar Allan Poe, Oscar Wilde, Charles Baudelaire, Stéphane Mallarmé, Fiódor Dostoievski, Cesário Verde e António Nobre. Este escritor influenciou tamén outros, entre eles Eugénio de Andrade.
En 1949 o Concello de Lisboa homenaxeou o escritor dando o seu nome a unha rúa xunto á Avenida da Igrexa, en Alvalade.
Traxectoria literaria
Na fase inicial da súa obra, Mário de Sá-Carneiro revela influencias de varias correntes literarias, como o decadentismo, o simbolismo, ou o saudosismo, entón en franco declinio; posteriormente, por influencia de Pessoa, viría a adherirse a correntes de vangarda, como o interseccionismo, o paulismo ou o futurismo.
Nelas puido expresar con ganas a súa personalidade, sendo notorios a confusión dos sentidos, o delirio, case a raiar a alucinación; ao mesmo tempo, revela un correcto narcisismo e egolatría, ao procurar expresar o seu inconsciente e a dispersión que sentía do seu «eu» no mundo, revelando de máis profunda incapacidade de se asumir como adulto consistente.
O narcisismo, motivado certamente polas carencias emocionais (era orfo de nai desde de máis tenra infancia), levouno ao sentimento da soidade, do abandono e da frustración, traducível nunha poesía onde xorde o retrato dun inútil e inapto. A crise de personalidade levaríao, máis tarde, a abrazar unha poesía onde se nota o frenesí de experiencias sensoriais, pervertendo e subvertendo a orde lóxica das cousas, demostrando a súa incapacidade de vivir aquilo que soñaba, soñando por iso cada vez máis coa aniquilación do eu, o que acabaría polo conducir, en última análise, ao seu suicidio. Estudos recentes evocan a influencia de Oscar Wilde na obra do autor días antes do seu suicidio. Crese que, atormentado pola lectura de De Profundis, Mário de Sá-Carneiro vería o punto final da súa vida e a súa carreira.
Aínda que non se afaste da metrificación tradicional (redondillas, decasílabos, alexandrinos), tórnase singular a súa escrita polos seus ataques á gramática, e polos xogos de palabras. Se nunha primeira fase se nota aínda ese estilo clásico, nunha segunda, claramente nihilista, a súa poesía fica impregnada dunha humanidade auténtica, triste e tráxica. As cartas que trocou con Pessoa, entre 1912 e o seu suicidio, son como que un auténtico diario onde se nota paralelamente o crecemento das súas frustracións interiores.
Amizade (1912)
Publicada en 1912, Amizade, é a primeira peza que escribe. Mário de Sá-Carneiro divide a autoría desta obra con Tomás Cabreira Júnior, o seu colega do Liceu Camões en Lisboa. O feito de hoxe podermos ler esta peza débese á sorte. Dos dous colegas e autores da peza Amizade, Tomás Cabreira Júnior era o único dos dous que tiña os manuscritos. Por algún motivo aconteceu que era Sá-Carneiro quen os tiña consigo cando o suicidio de Tomás Cabreira Júnior, que antes de cometer tal acto destruíu toda a súa obra.
Princípio (1912)
No ano de 1912 o autor dá ao prelo un conxunto de narracións que reúne co título Princípio.
A confesión de Lúcio (1914)
Inaugurando un estilo até entón nel descoñecido, a narración, Mário de Sá-Carneiro publica, en 1914, A confesión de Lúcio  (orixinal: Confissão de Lúcio). A temática desta obra xira ao redor do fantástico e é un óptimo espello da época de vanguarda que foi o modernismo portugués.
Dispersão (1914)
En 1913 tivo unha puxanza creativa inigualábel. Non só variou dentro da prosa, como presenta ao público a súa primeira obra de poesía: Dispersão. Esta obra está composta por doce poemas e a súa primeira edición foi revisada tanoto polo autor como polo seu grande amigo, e tamén poeta, Fernando Pessoa.
Céu em Fogo (1915)
En 1915, volve reunir narracións, mais precisamente oito, nun volume ao que dá o título de Céu em Fogo. Estas narracións revelan igualmente as mesmas perturbacións e obsesións que xá a súa poesía expresaba.
Obras Póstumas
Non todo o que produciu en vida foi publicado. Moitos dos seus textos viron a luz en revistas como Orpheu ou Portugal Futurista.
Indícios de Oiro (1937)
Non chegou a publicar en vida Indícios de Oiro, editada en 1937 polas Edições Presença, é o conxunto de traballos seus máis significativo do conxunto da súa obra.
Correspondência
A súa correspondencia con outros membros do Orpheu foi tamén reunida en volumes póstumos:
Obra poética. Poesia completa, incluindo os primeiros poemas e poemas dispersos (1985)
Edición e organización por António Quadros. Sintra: Publicações Europa-América.
Antologia poética (2012)
Edición literaria de António Gonçalves. Ilustración de Tiago Manuel. Matosinhos: Kalandraka. Coleção Treze Lunas.
Correspondência com Fernando Pessoa (2003)
Edición e notas por Teresa Sobral Cunha. Lisboa: Relógio de Água, 2 vol.
Traducións
De Sá-Carneiro existe tamén unha tradución da peza Les Fossiles, de François de Curel, feita con António Ponce de Leão.
Véxase tamén
=== Bibliografía ===
Dímero de pirimidina
miniatura|dereita|300px|Lesión no ADN: dímero de timina. Os dímeros de pirimidina son lesións moleculares producidas no ADN formadas por bases timina ou citosina (bases pirimidínicas) adxacentes, que se unen entre si de forma anormal formando dímeros, e que son causadas por reaccións fotoquímicas coa luz ultravioleta. A luz ultravioleta induce a formación de enlaces covalentes por reaccións localizadas en dobres enlaces C=C. No ARN bicatenario, poden tamén acumularse dímeros de uracilo como resultado da radiación ultravioleta (UV). Dous produtos comúns da irradiación UV son os dímeros de pirimidina ciclobutano (CPDs, en inglés, entre os que se inclúen os dímeros de timina) e os fotoprodutos 6,4. Estas lesións premutaxénicas alteran a estrutura do ADN e consecuentemente inhiben as polimerases e fan que se deteña a replicación. Os dímeros poden ser reparados por fotorreactivación ou reparación por escisión de nucleótidos, pero os dímeros que non se reparan son mutaxénicos. Os dímeros de pirimidina son unha causa importante de melanomas en humanos.
Tipos de dímeros
alt=Fotodímeros|miniatura|350x350px|Esquerda: Fotoproduto de espora (atopados en esporas de [[Bacillus irradiadas con UV). Dereita: Dímero de pirimidina ciclobutano.]] Un dímero de pirimidina ciclobutano (CPD) contén un anel de catro membros orixinado polo acoplamento de dobres enlaces C=C das pirimidinas. Estes dímeros interfiren co apareamento de bases durante a replicación do ADN, orixinando mutacións.
Mutaxénese
Os encimas ADN polimerases translesión introducen frecuentemente mutacións en dímeros de pririmidina, tanto en procariotas (mutaxénese SOS) coma en eucariotas. Aínda que os dímeros de pirimidina ciclobutano timina-timina (dímeros de timina) son as lesións máis frecuentes causadas pola luz UV, as polimerases translesión son tendentes á introdución de adeninas (A), de modo que os dímeros TT son a miúdo replicados correctamente. Por outra parte, as citosinas (C) implicadas nos dímeros de pirimidina ciclobutano tenden a ser desaminadas, inducindo unha transición de C a T.
Reparación do ADN
Os dímeros de pirimidina introducen cambios conformacionais locais na estrutura do ADN, os cales permiten o recoñecemento da lesión polos encimas reparadores. Na maioría dos organismos (agás os mamíferos placentarios como os humanos) poden ser reparados por fotorreactivación. A fotorreactivación é un proceso de reparación no cal uns encimas fotoliases reverten directamente os dímeros de pirimidina ciclobutano por reaccións fotoquímicas. As lesións na febra do ADN son recoñecidas por estes encimas, o que vai seguido da absorción de lonxitudes de onda >300 nm (é dicir, luz solar e fluorescencia), o que impulsa a catálise. Esta absorción permite que ocorran as reaccións fotoquímicas, o que dá lugar á eliminación de dímeros de pirimidina, que volven ao seu estado orixinal.
O Grove
O Grove é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca do Salnés. Segundo o IGE en 2020 tiña 10 518 habitantes, mantendo un lento declive desde o 2010, cando alcanzou a cifra de 11.297 habitantes; esta curva demográfica mostra un lixeiro ascenso no último censo, con 10.699 habitantes en 2021. Forma unha península situada na beira sur da ría de Arousa. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «», «» ou popularmente «».
Xeografía
O Grove é unha pequena península de 21,89 km², unida a terra firme a través dun istmo coñecido como O Vao, que dá lugar á praia da Lanzada na súa parte occidental e á ampla marisma da enseada do Vao na súa parte oriental. Este istmo conecta O Grove co concello de Sanxenxo.
miniatura|esquerda|Pedra cabaleira no cumio do monte Siradella O istmo do Grove, duns 2 km de lonxitude e uns 500 m de anchura no centro e case 1 km na parte máis ancha, ó norte, formouse como resultado dos depósitos de area procedentes do río Umia, por un lado, e da corrente mariña e ventos predominantes do suroeste, por outro. A conxunción dos dous fenómenos facilitou o depósito de area en forma de cordóns de dunas litorais paralelos á costa. É de formación relativamente recente pero sen poder datarse con exactitude a súa consolidación: o primeiro mapa que representa O Grove como península é de 1784, mentres que outro mapa de 1632 representábao aínda como illa.
As alturas máximas do concello están representadas pola Siradella, de 167 m de altitude, e o Con da Garda, de 95 metros.
Canto á hidrografía, O Grove só conta con pequenos regatos en diferentes puntos da península, entre os que destaca o Rasoeiro, hoxe canalizado na súa desembocadura no casco urbano.
Resulta máis significativa a lagoa da Bodeira, situada na costa norte da península, única lagoa costeira de auga doce na provincia de Pontevedra. Está incluída no ámbito do Complexo Intermareal Umia-O Grove.
Toda a costa sur, oeste e norte está salpicada de pequenos illotes graníticos (Rons, Pombeiro, Murrasas, Pateiros, Redondo, etc.), mentres que na costa leste, en augas da enseada do Vao, dispóñense illas moito máis grandes, como son as da Toxa e Toxa Pequena, Tourís, Beiro e Marma. Unicamente está habitada a illa da Toxa, se ben as outras presentan vexetación herbácea ou de pequeno porte.
Demografía
O Grove contaba en 2020 cunha poboación de 10.518 habitantes (IGE), dos que 5.340 eran mulleres e 5.178 homes, o que representa un descenso respecto ó ano 2014, cando tiña 10.851 veciños; en 2021 observouse un incremento, con 10.699 habitantes en total (5.450 mulleres e 5.249 homes). Divídese en dúas parroquias: a de San Martiño, que comprende o casco urbano, a illa da Toxa e a parte oriental do territorio, e a de San Vicente, ó oeste da península. A poboación está concentrada fundamentalmente na parroquia de San Martiño, con 9.568 habitantes, mentres que a de San Vicente só contaba con 1.131 (2021).
Historia
miniatura|[[Sitio arqueolóxico de Adro Vello.]]
miniatura|dereita|250px|A península do Grove coa ría de Arousa ao fondo, zona de entrada da peste bubónica en Galicia en 1562.
A illa do Grove estivo poboada durante a romanización de Galicia, como testemuñan os restos dunha vila en Adro Vello, posteriormente usada na idade media como camposanto.
As primeiras referencias documentais datan do século VI e sitúan as terras do Grove baixo a xurisdición da diocese compostelá. Así mesmo, o rei Ordoño II fixo doazón no século X das salinas de Noalla (Sanxenxo) xunto coas terras da illa do Grove, coas súas vidas, igrexa e pertenzas, e maila vila de Ardea (hoxe Ardia, un lugar do Grove). Pola súa banda, o bispo Sisnando II entregou ó mosteiro de San Martiño Pinario a igrexa de San Vicente do Grove, coas súas terras e habitantes.
Deste xeito, o arcebispo de Santiago nomeaba, aínda no século XVII, o alcalde do Grove, un procurador xeral, un rexedor para os asuntos de terra e outro para os do mar. Non foi ata mediados do XIX cando un decreto das Cortes reduciu os seus dereitos ó nomeamento dos curatos de San Vicente e de San Martiño.
O feito máis relevante na historia moderna do Grove foi a peste bubónica que entrou en Galicia polo porto do Grove en 1562, estendéndose rapidamente pola ría de Arousa e por toda Galicia. Outros factores que influíron decisivamente na súa demografía e economía foron os frecuentes ataques musulmáns e normandos, tanto no propio Grove como ó longo de toda a ría de Arousa, e máis tarde, xa no século XVIII, os dos piratas ingleses.
A promulgación da Constitución de 1812 permitiu que O Grove se convertese en concello en 1822, pertencente á provincia de Vigo. Pero esta situación só durou un ano, ó ser restaurado o antigo réxime por Fernando VII en 1823. Por fin, en 1835, recuperou o status de concello.
Toponimia
Parece evidente a evolución de Ocobre a Ogrove, manténdose como unha única palabra, e así corría xa na Idade Media. En épocas máis recentes, como froito dun proceso de castelanización de topónimos totalmente alleo á evolución natural etimolóxica, produciuse a segmentación da vogal inicial "O", ó confundirse esta cun artigo singular masculino en galego (como foi o caso de As Maus) e ser traducida por "El". A deglutinación do artigo aparece rexistrada xa dende o século XIV.
De todos xeitos, existe unha disputa nunca resolta entre os partidarios da toponimia oficial (O Grove) e os defensores das formas Ogrove e Ogrobe. Os primeiros deféndeno baseándose, precisamente, na súa oficialidade e no hábito escrito, e os segundos alegan que son estas as formas non deturpadas do topónimo.
Así mesmo, tampouco se chega a acordo sobre se debe estar escrito con "b" ou con "v". Por unha banda, alégase que o topónimo procede da palaba prerromana Ocobre ou Ocóbriga, debendo por este motivo ser escrito con "b". Os defensores do "v" baséanse, pola contra, en que a evolución do galego dende o latín é a única causante desta liorta, extremo sempre negado polos defensores do "b".
Patrimonio
O Plan Xeral de Urbanismo do Grove catalogou en 2004 un total de 320 elementos merecedores de protección: 10 de tipo arqueolóxico, 34 de tipo arquitectónico e 276 de tipo etnográfico.
Patrimonio arqueolóxico
Os restos arqueolóxicos presentes na península do Grove están representados principalmente pola necrópole de Adro Vello (na parroquia de San Vicente), pero non son os únicos.
O vestixio arqueolóxico máis antigo do que se ten noticia está hoxe desaparecido. Consistía nun molde de arxila para fundir machadas de bronce.
No extremo máis occidental da península están os restos dun castro provisto de muralla perimetral, que deu lugar ó topónimo O Castriño. Non está escavado. Ó carón do monte da Siradella hai outro castro (probable orixe tamén do orónimo: cidadella) do que só quedan os restos das murallas e a base dalgunhas casas castrexas.
Xa na costa nordeste existen restos dunha necrópole no lugar de Cantodorxo, hoxe parcialmente ocupada por unha fábrica de conservas, na que se atoparon sepulcros de tella da época tardorromana e os restos de dous rapaces e un adulto (este cun cravo no cranio e outros nos pés); tamén se atoparon vasillas de barro e muíños de man. No lugar de Estonllo tamén se atoparon restos doutra necrópole. miniatura|esquerda|Igrexa de San Martiño
Arquitectura relixiosa
Está situada no barrio de Vilavella, na parte alta da vila. Esta igrexa foi construída aproveitando os muros dunha edificación anterior románica e algúns outros materiais. É de planta rectangular con ábsida semicircular e dúas capelas laterais (a da dereita dedicada a San Xosé e a da esquerda a Cristo). miniatura|Igrexa de San Vicente do Grove. A única nota de interese artístico desta construción é o arco apuntado que dá acceso á capela do lado do evanxeo, con decoración de comezos do século XVI. Neste arco sitúanse as figuras dos doce apóstolos, coa figura de Cristo na doela central. A reedificación do século XVII engadiu un suntuoso coro alto con balaustrada barroca e a torre campanario, con decoración con placas. O presbiterio está totalmente renovado con criterios actuais, con columnas salomónicas enramadas, que lembra o estilo barroco compostelán.
O Libro de fábrica de San Vicente, iniciado en 1688, fala xa da actual igrexa. Situada inicialmente na mesma praia do Carreiro, sobre a igrexa visigótica que existía en Adro Vello, trasladouse ó interior máis tarde, concretamente en 1770. É posible que este traslado obedecese a razóns de tipo relixioso ou ó feito de que a erosión do mar ameazase a estabilidade da primitiva igrexa.
A súa planta é rectangular e ábsida cadrada; carece de capelas laterais. A capela maior é de cruzaría de simple diagonal. No corpo da igrexa a bóveda é de canón. As únicas notas decorativas están dadas polas xambas barrocas da portada e a suntuosa balconada do coro, con arquiños laterais. A torre érguese no centro da fachada, tamén nun sinxelo barroco de placas. A igrexa ten a particularidade de ter a fachada orientada ó leste, fronte ó habitual que é ó oeste.
Esta igrexa está situada ó sur da illa da Toxa. É unha capela de construción moderna, na que perdura o culto ó mártir San Sebastián, de forma practicamente ininterrompida desde o século XII. O elemento máis característico desta igrexa é o recubrimento exterior de cunchas de vieira, polo que se coñece popularmente como a capela das cunchas.
Situada en pleno casco urbano, foi levantada no século XVII en agradecemento ó santo por vence-la praga de peste.
Situada preto do porto pesqueiro, do século XVII.
Arquitectura civil
Entre as construcións máis significativas podemos destaca-las seguintes: