cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baía, Brasil
Economía
miniatura|dereita|190px|Rexión Metropolitana de Salvador. A economía do estado baséase na agricultura (cana de azucre, mandioca, feixón, millo, cacao e coco); na industria (química, petroquímica, automóbil e as súas pezas); e na minería. Hai un importante parque industrial na rexión metropolitana de Salvador (área coñecida como Recôncavo Baiano por estar xunto á Baía de Todos os Santos), no que destaca o polo petroquímico de Camaçari e a fábrica da Ford na mesma cidade.
Turismo
miniatura|esquerda|190px|Arraial d'Ajuda, poboado turístico. O turismo tamén é moi importante nas cidades de Salvador (coas súas construcións históricas, praias, e o seu famoso Carnaval), Ilhéus, Itaparica, Morro de São Paulo, e Porto Seguro e outras do seu litoral sur. Xa o litoral ó norte de Salvador ata a divisa co estado de Sergipe transformouse recentemente en destino turístico importante, coa construción de complexos hoteleiros na Costa do Sauípe.
Plastocianina
miniatura|dereita|200px|Estrutura da plastocianina (de ).
As Casas Novas, Tallo, Ponteceso
As Casas Novas é un lugar da parroquia de Tallo no concello coruñés de Ponteceso na comarca de Bergantiños. Tiña 48 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 19 eran homes e 29 mulleres.
Plastocianina
A plastocianina é unha importante proteína que contén cobre implicada na transferencia de electróns na fase luminosa da fotosíntese. A proteína é monomérica, contén 99 aminoácidos na maioría das plantas vasculares e ten un peso molecular de arredor 10.500 Da. Forma parte da familia da plastocianina de proteínas unidas ao cobre.
Función
Na fotosíntese a plastocianina funciona como un axente intermedio que transfire electróns entre o citocromo f (pertencente ao complexo citocromo b6f do fotosistema II) e o P700+ do fotosistema I. O complexo do citocromo b6f e o P700+ son ambos os dous proteínas unidas á membrana que teñen algúns residuos expostos na cara luminal da membrana dos tilacoides dos cloroplastos. O citocromo f actúa como doante de electróns e o P700+ como aceptor desde a plastocianina reducida.
Estrutura
miniatura|Sitio do cobre na plastocianina no que se indican os catro aminoácidos que se unen ao metal. A plastocianina foi a primeira proteína do cobre azul que foi caracterizada por cristalografía de raios X. A estrutura terciaria é un barril beta común nas proteínas que se unen a outras proteínas.
Aínda que a superficie molecular das plastocianinas é diferente en plantas, algas, e cianobacterias, a estrutura do sitio de unión do cobre conservouse constante en xeral. O sitio de unión ao cobre descríbese como unha "pirámide trigonal distorsionada". O plano trigonal da base da pirámide está composto por dous átomos de nitróxeno (N1 e N2) pertencentes a distintas histidinas e un xofre (S1) pertencente a unha cisteína. O xofre (S2) dunha metionina axial forma o ápice da pirámide (vértice superior). A "distorsión" ocorre nas lonxitudes dos enlaces entre os ligandos cobre e xofre. O contacto Cu-S1 é máis curto (207 picómetros) ca o Cu-S2 (282 pm). O enlace máis alongado Cu-S2 desestabiliza a forma do CuII e incrementa o potencial redox da proteína. A cor azul (cun pico de absorción de 597 nm) débese ao enlace Cu-S1 no cal ocorre a transferencia de carga de Spπ a Cudx2-y2.
Na forma reducida da plastocianina, a His-87 protónase cun pKa de 4,4. A protonación impide que actúe como ligando e a xeometría do sitio do cobre faise planar trigonal.
A plastocianina é soluble en auga. Está codificada no núcleo celular pero cumpre as súas funcións no lume tilacoidal do cloroplasto, polo que debe atravesar tres membranas para chegar ao seu destino.
Reaccións
A plastocianina (Cu2+Pc) é reducida polo citocromo f segundo a seguinte reacción:
Despois da disociación, o Cu+Pc difunde a través da luz tilacoidal ata que se produce o recoñecemento/unión co P700+. O P700+ oxida o Cu+Pc segundo a seguinte reacción:
Dorian
Dorian é un grupo barcelonés de música pop nado no ano 2002. O seu estilo de música é unha mestura entre o pop tradicional coa música electrónica. No ano 2010 participaron na IX edición do Festival do Norte, en Vilagarcía de Arousa.
Opisthobranchia
Os opistobranquios son un amplo e diverso grupo de gasterópodos mariños especializados. Foron previamente clasificados como Opisthobranchia dentro de Heterobranchia mais xa non se consideran un grupo monofilético. Actualmente, Euopisthobranchia é a colección de revisada de opistobranquios que si é monofilética, mais a cal non contén xa algúns dos tradicionais opistobranquios.
Os Opisthobranchia inclúen a especies da orde Cephalaspidea, Sacoglossa, Aplysiomorpha, Gymnosomata e moitas familias de Nudibranchia.
Opistobranquio significa branquia atrás do corazón. Pola contra, Prosobranquio significa branquias na fronte (do corazón). Os opistobranquios caracterízanse por dous pares de tentáculos e unha única branquia por detrás e a dereita do corazón.
Hai fósiles de opistobranquios recollidos desde o Carbonífero
miniatura|Bullina lineata
Descrición
A redución ou perda da cuncha, o elaborado das cabezas, os pés ou os mantos e a adquisición de defensas químicas son tendencias evolutivas que se aprecian en case todos os taxons de opistobranquios.
Os opistobranquios teñen sufrido unha detorsión, unha inversión evolutiva da metade da torsión característica na historia evolutiva previa dos gasterópodos. O resultante desta detorsión é que o ganglio visceral non se superpón e defínese como eutineuro. En contraposición está o estreptoneuro, común en gasterópodos, no que si os ganglios forman un xiro diferente dentro do corpo do animal.
Non hai unha distinción marcada entre a cabeza e o manto. Os tentáculos están situados cerca da cabeza e úsanse para a orientación. Detrás destes están os rinóforos, órganos olfactorios de, habitualmente, complexas formas. A única parte do pé é a central e úsase para locomoción. Os laterais dos pés evolucionaron a parapodios, excrecencias brandas. En varios subordes, como Thecosomata e Gymnosomata, os parápodos úsanse para moverse nunha forma de locomoción natatoria.
Teñen ocelos, ollos sinxelos, cunha lente e córnea capaces de detectar a luz e o paso de sombras mais non de obter imaxes coherentes
Alimentación
miniatura|Oxynoe olivacea Hai opistobranquios herbívoros, detritívoros e carnívoros. Ao seren lentos, os carnívoros cazan presas sedentarias. Comen os biozoos, os Cnidarios e as esponxas (das que absorben toxinas para defensa propia). Os opistobranquios poden ter zooxantelas das súas presas os corais e usalos como produtos metabólicos para eles mesmos. Algúns herbívoros fan o mesmo cos cloroplastos das algas das que se alimentan.
Reprodución
miniatura|Clione limacina, un anxo de mar. Os opistobranquios son hermafroditas e teñen estratexias reprodutoras complexas, que habitualmente implican a transferencia dun a outro de esperma e o seu almacenamento ata que os ovos están listos para a fertilización Os ovos acostúmanse poñer en bandas, cintas, que varían en estrutura. As cintas de ovos son características de cada especie e nalgúns casos só a identificación da especie que os depositou permite identificar os ovos.
Comunicacións
miniatura|Pleurobranchus mamillatus Empregan comunicación química para puntos do seu ciclo vital. As larvas planctónicas flotan ata que as feromonas as alertan de que están nunha contorna axeitada para o seu asentamento. Nalgúns casos atrasan a súa metamorfose ata que detectan feromonas das súas presas. Nos momentos de reprodución existe comunicación química para atraer parellas.
Defensa
Os opistobranquios son, basicamente, invertebrados mariños con corpos brandos e cunha reducida ou ausente cuncha e sen opérculos co que as técnicas de protección destes baséanse noutras técnicas. Grazas a combinación de destacados camuflaxes e a unha agresiva toxicidade teñen poucos predadores. Con todo, algúns opistobranquis empregan as coloracións de advertencia. Os predadores dos opistobranquios son outros opistobranquios e predadores resistentes a toxinas, como as arañas de mar.
Os opistobranquios segregan produtos irritantes como ácidos fortes ou toxinas acumuladas coa dieta. As Aeolidioidea absorben o contido das células con toxina doscnidarios, presas destes, e empregas esas toxinas para a súa propia defensa.
Ecoloxía
Opisthobranchia representa un grupo morfoloxicamente diverso de gasterópodos e ocupan, polo tanto, unha ampla variedade de nichos ecolóxicos. Os opistobranquios teñen unha distribución global restrinxida a medios oceánicos, agás no caso de achochlidios.
Taxonomía
Seguindo a clasificación de Johannes Thiele do 1931 os Gasterópodos divídense en Prosobranchia, Pulmonata e Opisthobranchia. En clasificacións posteriores os dous últimos, Pulmonata e Opisthobranchia, foron fusionados
A relación cos pulmonados
miniatura|Aplysia californica. Está en debate que os opistobranquios sexan un grupo parafilético e que son a orixe dos Pulmonados. Sendo así, Opisthobranchia non sería monofilético e, polo tanto, un taxón non válido. Os últimos estudos de secuenciación de rRNA seguen sen esclarecer este debate
Taxonomía Linneana
A Orde Opisthobranchia Milne-Edwards, 1848
Estudos filoxenéticos do 2004 teñen ofrecido novas definicións das sete principais liñaxes de Opisthobranchia. Malia a todo, segue sen se considera un clado válido e considérase un grupo informal dentro dos Heterobranchia na taxonomía dos Gasterópodos, e que se adoita evitar nas publicacións recentes
O Casal, Mogor, Mañón
O Casal é un lugar da parroquia de Mogor no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 21 habitantes (12 homes e 9 mulleres).
A Devesa, Mogor, Mañón
A Devesa é un lugar da parroquia de Mogor no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 contaba cun habitante (1 home).
Sociedade Numismática de Berlín
A Sociedade Numismática de Berlín (en alemán: Numismatische Gesellschaft zu Berlin) é unha asociación sen ánimo de lucro alemá que ten como obxectivo o estudo da numismática e a promoción das publicacións científicas sobre a moeda.
Historia
A Sociedade Numismática de Berlín estableceuse o 22 de decembro de 1843; é, xa que logo, unha das máis antigas de Europa no seu xénero, soamente posterior á Royal Numismatic Society de Londres, fundada en 1836, e á Société royale de numismatique de Belguique, fundada en 1841 en Bruxelas.
Os seus fundadores foron 36 entusiastas da numismática e, ao longo da súa historia, contaron entre os seus membros con numismáticos sobranceiros, como Hermann Dannemberg (1824-1905), Emil Bahrfeldt (1854-1929) ou Ferdinand Friedensburg (1858-1930), moitos deles vinculados ao Münzkabinett de Berlín.
Desde 1880, a Sociedade edita mensualmente a publicación periódica Berliner Münzblätter, que durante a época nazi se viu obrigada a cambiar a súa cabeceira por Deutsche Münzblätter.
Guicho
O guicho ou quisquelo é unha raza de cans de orixe galega. O seu nome vén das súas características orellas guichas. A súa función zootécnica é a de can de caza especializado na caza do coello de monte de Galicia, polo cal tamén recibe o nome popular de "coelleiro". Os bos exemplares en pureza non abundan, sendo moi solicitados e requiridos polos cazadores.
Orixe
É unha raza de orixe indoeuropea, posiblemente unha das máis antigas da Península Ibérica, que foi traída probablemente polos pobos precélticos atlánticos e os celtas, xunto co resto das invasións nórdicas e xermánicas (suevos, bretóns, visigodos e normandos). Está emparentado co västgötaspets sueco, así como tamén co corgi galés de Pembroke.
Distribución xeográfica
Actualmente, distribúese por tódalas zonas de monte de coello de Galicia, nas provincias de Pontevedra (Silleda, Lalín, Rodeiro, Dozón e Agolada, entre outros), e Ourense (Oímbra, Verín ou A Mezquita), atopándose tamén de xeito esporádico algúns exemplares pola zona centro das provincias de Lugo e da Coruña.
As Quintas, Lobeira, Lobeira
As Quintas é un lugar da parroquia de Lobeira no concello ourensán de Lobeira na comarca da Baixa Limia. Tiña 100 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 48 eran homes e 52 mulleres.
Caso do metílico
miniatura|300px|Elaboración artesanal de augardente. A denominación popular caso do metílico designa un gromo de intoxicación alimentaria acaecida en Galicia e nas illas Canarias durante a primavera de 1963, por consumo de bebidas alcohólicas elaboradas a partir de alcohol metílico, co resultado de 51 falecidos e 9 persoas cegas, aínda que se estima que a cifra real de mortos puido contarse por milleiros. Polas obvias similitudes, o caso metílico foi cualificado posteriormente como a colza do franquismo.
As primeiras mortes coñecidas acaeceron entre mariñeiros do concello de Haría, pequena localidade do norte de Lanzarote. Alí foi descuberta a causa da intoxicación pola farmacéutica asturiana -natural de Villaviciosa- Mª Elisa Álvarez Obaya, figura clave neste drama. Pouco tempo despois observouse un incremento anómalo da mortalidade na comarca do Carballiño, Ourense, que só se relacionou con aquelas cando a noticia dos mariñeiros mortos se publicou na prensa galega.
A venda do alcohol fraudulento e tóxico foi coutada polas autoridades nun prazo relativamente breve, pero a distribución que se fixera antes de coñecerse a toxicidade deste explica que se fosen producindo novas mortes ata maio de 1963.
En decembro de 1967 tivo lugar o xuízo contra os 11 procesados, que resultaron con penas de cadea comprendidas entre 1 e 20 anos e indemnizacións que alcanzaban case os 20 millóns de pesetas. Ningún dos condenados cumpriu máis de 6 anos de cárcere e, ó declarárense insolventes, ningunha vítima ou familiar recibiu ningunha cantidade como indemnización.
Nas Canarias
miniatura|Casa do concello de Haría, en Lanzarote. As primeiras mortes rexistradas, así como a determinación das causas das mortes, tiveron lugar neste municipio canario. A que se considerou primeira vítima oficial da intoxicación por metílico, Esteban Jesús Pablo Barreto Barreto, morreu na madrugada do 18 de febreiro de 1963, tras tomar unhas copas de ron nun bar de Haría, entre fortes dores abdominais, vómitos e unha súbita cegueira. O 1 de marzo morría de forma parecida María Dolores Zerpa, curiosamente enterradora municipal, o 15 de marzo Santiago Betancor e o 22 de marzo Tomás Pereda, mariñeiro ó que lle deron unha copa de augardente para curar un forte catarro. Nesas mesmas semanas, outras dúas persoas quedaran cegas de forma súbita.
Todas estas mortes e casos de cegueira en tan breve espazo de tempo non podían ser froito da casualidade. Elisa Álvarez Obaya, Inspectora Farmacéutica Municipal naquel concello desde 1961, coñece que as vítimas consumiran alcohol nas horas previas á aparición dos síntomas, e que varias eran clientes habituais da adega de Francisco Pérez Pacheco, en Haría, polo que sospeita dunha intoxicación por metílico. Transmite estas sospeitas ó alcalde da localidade, que lle proporciona un garda e un vehículo, no que recorre todos os bares e comercios do municipio, inmobilizando as bebidas sospeitosas. Ó día seguinte, analiza o contido de botellas, garrafas e bocois, e comproba a presenza de alcohol metílico na augardente. Emite un informe, o 21 de marzo, ó alcalde para que o envíe ó xulgado de Arrecife, competente no caso das mortes acaecidas, que será fundamental para a resolución do caso metílico. Co paso do tempo, a estas vítimas mortais de Lanzarote uniríanse outras nas illas de Tenerife e La Gomera, ata completar un total de 18 falecidos.
A primeira noticia da intoxicación publícase na prensa galega o 30 de marzo, cando o diario Faro de Vigo inclúe nunha páxina interior un breve artigo titulado "Tres persoas morreron e outras dúas perderon a vista ó inxerir ron en malas condicións". Nesa data, xa morreran 14 persoas en Galicia pola mesma causa pero sen que se soubese a razón: sospeitábase dunha epidemia de meninxite.
En Galicia
miniatura|Casa do concello do Carballiño, neste concello faleceron 13 persoas. Simultaneamente, outros casos de cegueira e morte con evolución e cadros clínicos semellantes teñen lugar en distintos lugares da provincia de Ourense, concretamente nas parroquias de Covas e Vales, do concello de San Cristovo de Cea, no Carballiño e no lugar de Porto de Eguas, deste mesmo concello. O médico de Cea, Xosé Nóvoa Seijo, lembra un caso xa a finais de 1962 dun labrego que morrera "moi rápido". Houbo outra morte o 21 de febreiro e unha terceira o 20 de abril. Cando foi atender este último caso, as mortes das Canarias xa saíran na prensa e, sospeitando unha relación causal, preguntou se consumira alcohol antes de sentirse enfermo. Cando se confirmou que bebera licor café puxo en coñecemento da Garda Civil estes feitos por posible intoxicación.
O 26 de abril coñécense as primeiras mortes na provincia da Coruña, tres veciños da parroquia de Sarces, do concello de Laxe, aínda que posteriormente se recoñeceron dúas mortes anteriores pola mesma causa. O 28 de abril faleceu outra persoa en Peliquín (Ourense).
Noutros lugares
miniatura|Vasos de [[licor café (diante) e crema de augardente (detrás). O licor café foi un dos licores adulterados con alcohol metílico.]] Só se recoñeceu un caso de morte por metílico fóra das Canarias e de Galicia: o dun falecido no Sáhara Español, pero no xuízo constatouse que a distribución do alcohol metílico abarcou outras provincias españolas e distintos países europeos e americanos nos que nunca se saberá se houbo mortos por esta causa.
Tense constancia do comiso en Madrid de 1.452 litros de licor café, augardente e xenebra contaminados, así como 300 litros de augardente en Barcelona adquiridos polo Centro Galego desta cidade.
Xa fóra de España, o 10 de maio, o diario barcelonés La Vanguardia publicaba a noticia de que 31 vagabundos neoiorquinos morreran intoxicados por alcohol metílico aínda que posteriormente se puido confirmar que estas mortes non estaban relacionadas co metílico ourensán. Aínda que só fose unha casualidade no tempo, era fácil ver unha relación do caso metílico con estes feitos: sabíase que Manuel López Valeiras, industrial vigués, comprara a Rogelio Aguiar varias partidas de metanol a primeiros de 1963, e que en marzo dese mesmo ano exportara a Nova York cinco caixas de botellas de augardente. A fortuna quixo que a partida fora analizada e, ó comprobar que tiña unha concentración elevada de metanol, fose intervida.
C'mere
A canción foi interpretada varias veces nos seus concertos antes do lanzamento de Antics co nome "Strangers in the Night", tendo algúns cambios na melodía e na letra con respecto.
Caso do metílico
A causa da intoxicación
miniatura|Descrición da intoxicación por metanol publicada en [[Oslo en 1946.]] Queda fóra de toda dúbida que a intoxicación foi causada polo consumo de bebidas alcohólicas (augardente, ron, licor café, xenebra etc.) elaboradas a partir de alcohol metílico ó que se someteu a diversas mesturas con alcohol etílico. A razón desta manipulación fraudulenta non foi outra que un desmesurado afán de lucro por parte de certos adegueiros que decidiron fabricar bebidas alcohólicas cun alcohol tóxico de entre 9 e 14 pesetas/litro en lugar de facelo con alcohol etílico, valorado nesas mesmas datas nunhas 30 pesetas/litro.
A sentenza admitiu a falta de intencionalidade nas intoxicacións pero declarou probado que os principais industriais implicados coñecían a toxicidade do alcohol que comercializaban, presupoñendo que as mesturas ás que era sometido (e maila rebaixa con auga) diluirían o tóxico ata niveis non perceptibles.
O alcohol metílico
O alcohol metílico, metanol, alcohol de madeira ou alcohol de queimar (CH3OH), é un líquido volátil, incoloro e soluble en auga e outros disolventes. A densidade é de 0,79, o punto de ebulición está nos 65 °C e o de conxelación nos -97 °C. Trátase dun produto de uso industrial, demandado para a elaboración de disolventes, líquido limpaparabrisas, lacas, vernices, produtos plásticos, explosivos etc. Os primeiros métodos de obtención procedían da destilación da madeira (de aí un dos seus nomes) e da extracción da hulla. Métodos posteriores obteñen o composto como un subproduto da fabricación de polímeros.
Na fabricación artesanal de augardente prodúcense pequenas cantidades de metílico, a partir do bagazo, xa que a destilación nos alambiques non garante unha temperatura estable ó longo do proceso, pero nunca alcanza concentracións perigosas. Dende o ano 2008 (con motivo doutras intoxicacións acontecidas posteriormente en Europa) existe unha norma vixente a nivel da Unión Europea (o regulamento Nr. 110/2008 do Parlamento Europeo) que limita de maneira específica as cantidades máximas de metanol residual permitidas nos alcohois destinados ó consumo humano. Para un augardente ou un destilado de froita, por exemplo, fixa uns máximos permitidos de metanol en 10 g•l−1 ou 15 g•l−1 respectivamente (calculado sobre o contido de etanol puro, é dicir, 1.000 gramos por hectolitro de alcohol a 100% vol. para o augardente ou 1.500 g/hl de alcohol a 100% vol., para o caso dos destilados de froitas).
O consumo de alcohol metílico provoca un cadro de intoxicación, de gravidade variable segundo a cantidade inxerida e a concentración, a complexión do paciente e o tempo que se tarde en facer un diagnóstico exacto e instaurar un tratamento. A dose tóxica varía entre 60 e 250 ml de metanol ó 40%. Os síntomas aparecen entre os 40 minutos e as 72 horas despois do consumo e comezan con signos de embriaguez, cefaleas, náuseas e vómitos. Prodúcese un cadro de acidose metabólica e aparecen síntomas nerviosos (mialxias, depresión do sistema nervioso central, tremores etc.) e problemas de visión que son característicos por danos do nervio óptico: perda de visión, visión borrosa e cegueira. Finalmente, nos casos mortais, aparecen hipotensión, bradicardia e convulsións, ata que o paciente entra en coma e morre. O catálogo internacional para o diagnóstico de enfermidades da OMS codifica a intoxicación por metanol (alcohol metílico) coa clave CIE T51.1.
A cegueira é un síntoma patognomónico da intoxicación por metílico, e a casualidade quixo que na contraetiqueta dunha das botellas de licor que provocaron esta intoxicación figurase o poema de Cantares Gallegos de Rosalía de Castro:
Na súa obra sobre o caso, o periodista Fernando Méndez narra o caso dun dos afectados que quedou cego:
Os responsables da fraude
miniatura|Audiencia Provincial de Ourense onde foi instruído o caso do metílico. Foi Rogelio Aguiar Fernández, adegueiro ourensán, propietario de Bodegas Aragón, quen comezou a compra de alcohol metílico nunha industria madrileña, Alcoholes Aroca, como materia prima para a elaboración de diversas bebidas alcohólicas. Rogelio Aguiar comezou, xa en 1960, comprando alcohol isopropílico (33.712 litros ) que ofreceu a fabricantes de vinagres e licores de Vigo e A Coruña. O problema foi que os seus clientes o rexeitaron polo cheiro e sabores anormais, polo que a partir de decembro de 1962 pasou a comprar alcohol metílico (75.000 litros; 73.000 segundo outras fontes), que non daba eses problemas, ó mesmo fabricante madrileño. O fabricante indicaba nos seus cargamentos de alcohol que o material non debía ser utilizado para consumo humano (Mercancía de libre circulación, venda e prezo. Non apta para o consumo de boca). Con este alcohol metílico Aguiar elaboraba bebidas na súa propia adega e tamén o subministraba como materia prima (en forma de alcohol puro, mesturado con alcohol vínico en distintas proporcións ou como augardente de cana) ós seus clientes, sen advertirlles da verdadeira composición e, por conseguinte, da súa toxicidade. Segundo se considerou probado no xuízo, a súa esposa, María Ferreiro Sánchez, axudábao no proceso de mesturado, encargándose ela soa do mesturado nalgunhas ocasións.
miniatura|esquerda|Rogelio Aguiar mercou o alcohol metílico que utilizou para producir licores de consumo humano en Alcoholes Aroca, distribuidor madrileño de alcohois industriais con sede na rúa Ricardo Goizueta, no distrito de Arganzuela, en Madrid. Un dos seus principais clientes -no que ó metílico se refire- foi a empresa de alcohois Lago e Hijos, de Vigo, dirixida por Román Rafael Saturno Lago Cabral e o seu fillo Román Xerardo Lago Álvarez. Foi esta empresa a que comercializou nas Canarias o alcohol que deu lugar ás primeiras mortes coñecidas. Outro era a empresa coruñesa Industrias Rosol, do Burgo, cuxo xerente Miguel Ángel Sabino Basail Infante, tamén foi procesado. No caso de Industrias Rosol, que comprou case a metade daqueles 75.000 litros, parte do metílico foi desviado á fabricación de vinagre que vendeu a distintas conserveiras coruñesas e co que se elaboraron escabeches. Así, segundo información da época, unha conserveira de Cariño recibiu 316.000 litros de vinagre.
No xuízo, foron consideradas como principais responsables estas cinco persoas: Rogelio Aguiar, a súa dona María Ferreiro Sánchez, Román Lago e o fillo, e Basail Infante, porque, coñecendo a toxicidade do alcohol que manexaban, non dubidaron en comercializalo. Considerouse probado no xuízo que os licores adulterados comercializados directamente por Rogelio Aguiar e María Ferreiro causaron a morte a vinte e unha persoas, e deixaron cegos parcial ou totalmente a catro persoas. Os Lago foron considerados responsables de vinte e tres mortes e varios casos de cegueira, en tanto que as actividades de Industrias Rosol causaron dous mortos.
Outros adegueiros e intermediarios utilizaban o alcohol que lles subministraban Aguiar ou Lago para facer as súas propias formulacións. Nalgúns casos utilizouse para encabezar o viño e, como vimos, para fabricar vinagre. Estes foron considerados responsables secundarios xa que non se probou que souberan que estaban vendendo metílico, pero o feito é que os licores que venderon produciron mortes nas persoas que os consumiron. A policía probou que ningún destes realizou máis control sobre as bebidas que vendían que comprobar a graduación alcohólica.
Cando se coñeceron as mortes acaecidas nas Canarias e a súa relación cos licores, os principais responsables da trama comprenderon axiña as posibles consecuencias que para eles podían representar.
A falta de control oficial
miniatura|Aduana de Vigo, este organismo permitiu a exportación dos licores sen ningún control. Ademais da responsabilidade directa dos adegueiros e comercializadores no uso dunha materia prima tóxica na elaboración de bebidas alcohólicas destinadas ó consumo humano, a sabendas da súa toxicidade, o fiscal veu tamén a responsabilidade da Administración do Estado que non soubo ver o perigo do comercio dun alcohol de uso industrial entre empresas destinadas a procesar alcohol vínico. Para el, a intoxicación masiva foi propiciada pola falta do máis mínimo control oficial sobre este produto e sobre as industrias elaboradoras de bebidas, fose por parte dos servizos oficiais de Sanidade, de Agricultura ou do Sindicato de Industrias Químicas.
Durante o segundo semestre de 1963, Fernando Seoane pide explicacións sobre as responsabilidades e competencias do Estado no control deste comercio ilegal sen atopar respostas. Os diferentes organismos oficiais alegan non ter competencias sobre ese tema ou recoñecen que "Se descoñecen as razóns do porqué non foi descuberta oportunamente a existencia e comercio de bebidas alcohólicas elaboradas con metanol", ou que "A localización e orixe dos feitos afectaron a unha reducida zona do territorio nacional (Canarias e Ourense)". Ante a vaguidade das respostas e a indefinición sobre as responsabilidades no control e inspección, solicítalle ó Ministerio da Presidencia (daquela a cargo de Luis Carrero Blanco) a identidade dos funcionarios con competencias no control e inspección de produtos derivados do metanol, pero o Ministerio responde asegurando que os funcionarios actuaron correctamente e que un instrutor de Ourense carece de competencias para avaliar o cometido deses funcionarios. Respecto a coñecer a identidade, competencias e deberes dos funcionarios encargados da inspección dos alcohois potables, isopropílico e metílico, rematan dicindo que "Non lle é legalmente posible a V.E. acceder ó que solicita" e que non cabe buscar responsabilidades neste terreo:
Aínda así, o fiscal consegue que o xuíz Cora Rodríguez curse ante o Tribunal Supremo unha solicitude para que se investiguen as posibles responsabilidades da Administración, solicitude que remataría sendo arquivada ó considerar o alto tribunal que non existían indicios racionais de criminalidade nos funcionarios.
As vítimas
miniatura|Na provincia de Santa Cruz de Tenerife houbo 14 vítimas mortais. Nunca se soubo cal puido ser o número de persoas afectadas pola intoxicación. Oficialmente admitíronse só 51 persoas falecidas e cinco que quedaron cegas tras consumir metílico, pero porque só nestas persoas se confirmou analiticamente a presenza de altos niveis de alcohol metílico en sangue e vísceras. Moitas outras mortes foron atribuídas a esta mesma causa pero non se puido demostrar nas correspondentes autopsias, en moitos casos por diagnósticos erróneos (meninxite, ataques cardíacos ou, simplemente, "morte natural"), e noutros porque as propias familias agocharon as circunstancias da morte para preservar a memoria do familiar morto fronte ás acusacións, máis ou menos veladas, de que fora cousa da súa afección á bebida.
Os 51 casos de morte oficialmente recoñecidos distribuíronse do seguinte xeito:
Sobreviviron á intoxicación un total de 9 persoas (5 en Ourense, 2 na Coruña e 2 nas Palmas), das que cinco sufriron cegueira irreversible.
A distribución temporal das mortes abarca, en Galicia, desde o 13 de febreiro ata o 18 de maio; nas Canarias, entre o 7 de febreiro e o 2 de abril.
Pero o alcohol metílico fora comercializado nunha área moito máis ampla, distribuíndose en moitas provincias españolas, nas colonias (Sáhara e Guinea Española), nalgúns países europeos e nos Estados Unidos. Por dar un exemplo, unha das empresas procesadas, Casa Barral, de Ourense, vendeu distintas bebidas con metílico en Navarra, Bilbao, Granada, Melilla, Xixón, Tenerife, Cádiz, Huelva, Zaragoza e Portbou (Xirona). Durante o xuízo tamén se mencionaron outros destinos como Alemaña, Suíza, Bélxica e Dakar.
Noutra orde de cousas, o caso metílico representou unhas perdas económicas incalculables no sector vitivinícola galego e provocou a ruína de moitas fábricas de licores galegas. Durante moito tempo, o consumo de bebidas alcohólicas caeu en picado, tanto por causa da publicación case diaria de novos casos de mortos ou intoxicados como polo propio tratamento -cualificado de alarmista- que se deu nos medios. Mesmo se viron anuncios en bares e outros establecementos garantindo que o alcohol que vendían non era de orixe galega:
O xuízo
miniatura|Sede do Tribunal Supremo, en [[Madrid, onde se ditou a sentenza firme do caso do metílico.]] No proceso xudicial actuou como xuíz instrutor Xosé Cora Rodríguez, que veu substituír ó cabo dun mes de iniciado o proceso o primeiro xuíz nomeado, Xosé Álvarez Arredondo. O fiscal do caso foi Fernando Seoane Rico, quen chegou a sufrir ameazas de morte nas datas previas ó xuízo. O tribunal estivo presidido polo maxistrado Francisco Marcos Rodríguez, auxiliado polos maxistrados Luís González Diéguez e Félix Barros Nóvoa.
Os principais responsables (Aguiar, Lago e Basail) foron detidos o 26 de abril de 1963, e días despois fórono o resto dos procesados.
O xuízo deu comezo o 1 de decembro de 1967, case cinco anos despois de que se produciran os feitos. Ademais do fiscal, actuaron 5 acusacións privadas e 13 avogados defensores. Foron chamados a declarar 113 testemuñas propostas polo fiscal e 76 propostas polas defensas, e catro peritos.
O 27 de decembro ditouse sentenza, que condena os 11 acusados (9 adegueiros, a muller dun deles e un avogado) por delitos contra a saúde pública e imprudencia temeraria, a penas que oscilan entre 1 e 20 anos de cadea, multas de 100.000 pesetas e unhas indemnizacións que sumaban 19 563 500 pesetas. As empresas Lago e Hijos e Industrias Rosol foron declaradas responsables civís subsidiarias. Ano e medio despois, o 2 de xuño de 1969, o Tribunal Supremo ditou sentenza firme, que só modificou lixeiramente a ditada pola Audiencia de Ourense, aínda que retirou en tódolos casos a condena por imprudencia, mantendo a de delito contra a saúde pública.
Aínda que a sentenza foi considerada exemplar, o certo foi que tódolos condenados foron obxecto de posteriores indultos que permitiron que puidesen saír da cadea ós poucos anos. Así, dous dos condenados a máis anos de cárcere, Rogelio Aguiar e Román Lago, quedaron en liberdade en 1972 e 1974 respectivamente, tras cinco anos escasos de prisión efectiva. María Ferreiro, a muller de Rogelio Aguiar, que foi condenada a 12 anos de cadea, fuxiu a París ó ditarse a sentenza e non entrou en prisión. Foi detida en 1975, nun control rutineiro na fronteira, pero quedou en liberdade ó ter prescrito os seus delitos: o resultado é que tan só pasou mes e medio en prisión preventiva.
Tampouco se fixeron efectivas as indemnizacións acordadas, xa que tódolos acusados se declararon insolventes e as súas empresas en creba, co que ningún dos damnificados puido cobrar nin unha peseta.
Estudos posteriores
Non foi ata finais da década de 1990 cando se publicaron as únicas monografías existentes sobre o tema. O periodista ourensán Fernando Méndez (n. 1964), que traballaba na sección de sucesos do Faro de Vigo, coñeceu o caso a comezos da década de 1990. Coa axuda de Fernando Seoane, fiscal do caso, Méndez traballou durante cinco anos. En 1998 publicou unha detallada recapitulación do caso do metílico, en sendas versións en galego e en castelán: En 2010 preparou, xunto co director de cine Emilio Ruiz Barrachina, unha película sobre a intoxicación baixo o título ''Metílico. La bebida de la muerte''. Ía ser protagonizada por Juanjo Puigcorbé, no papel do fiscal Fernando Seoane, e María Pujalte, no da farmacéutica de Lanzarote Elisa Álvarez, pero o proxecto non callou.
Nese mesmo ano naceu un movemento entre familiares de afectados coa finalidade de solicitar a reapertura do caso, pero tampouco se conseguiu nada.
En 2009, Gloria Lago, neta de Román Lago Cabral e filla de Román Lago Álvarez, un dos dous principais procesados, publicou El reloj de cuco, unha historia novelada da vida da familia Lago e do proceso xudicial, nun intento de vindicar a imaxe da familia.
En 2013, coincidindo coa conmemoración dos 50 anos da traxedia do Metílico, Fernando Méndez publica ''Metílico. 50 años envenenados'', obra que actualiza a achega novos datos, fotografías e documentos do caso.
Véxase tamén
125px|dereita
A Gándara, Sillobre, Fene
A Gándara é un lugar da parroquia de Sillobre no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 18 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 10 homes e 8 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 19 habitantes.
Aracaju
Aracaju é a capital do Estado brasileiro de Sergipe. Sitúase xunto ó litoral, a 337 km por estrada de Salvador (Baía) e a 290 km de Maceió (Alagoas).
miniatura|esquerda|A cidade de Aracaju. Ten como principais actividades económicas o comercio e os servizos (incluíndose as funcións administrativas dunha capital de estado), ademais de seu porto, algunhas industrias e o turismo e as súas actividades correlativas, como hostalería, restaurantes, e empresas de turismo. A cidade ten como atractivos principais as súas praias e tamén o acceso fácil á outros puntos turísticos, como a histórica e veciña cidade de São Cristóvão (antiga capital do estado, a 29 km de distancia) ou o río São Francisco coas cidades das súas marxes ata a súa foz no Océano Atlántico.
miniatura|esquerda|O centro de Aracaju.
Guía de Isora
Guía de Isora, tamén coñecido na illa simplemente como Guía, é un municipio español pertencente á provincia de Santa Cruz de Tenerife (Canarias). Está situado no suroeste da illa de Tenerife.
Ao sueste atopamos o Barranco de Erques que separa ao municipio de Adeje. Polo leste limita co occidente do Parque Nacional do Teide, finalmente limita con Santiago del Teide polo norte.
Está constituído por 17 núcleos urbanos. A capital municipal está localizada a 580 m de altura e atópase nas medianías. Na zona alta destacan as poboacións de Vera de Erques, Tejina, Acojeja, El Pozo, El Jaral, Chirche, Aripe, Chiguergue e Chío. Na zona costeira atópanse os núcleos poboacionais de Piedra Hincada, Agua Dulce, Playa San Juan, Fonsalía, Alcalá e Cueva del Polvo.
Marraxón, Sillobre, Fene
Marraxón é un lugar da parroquia de Sillobre no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 13 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 8 homes e 5 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 26 habitantes.
Saint-Laurent-Blangy
miniatura|Casa do concello de Saint-Laurent-Blangy Saint-Laurent-Blangy é un concello francés do departamento do Paso de Calais na rexión de Alta Francia. A súa superficie é de 9.83 km2 e a poboación de 6606 habitantes.
Historia
O concello forma parte da comunidade urbana de Arras e constitúe un concello dende 1819 conformado polos antigos concellos de Saint Laurent e de Blangy. A primeira guerra mundial marcou a localidade que resultou grandemente afectada pola violencia dos combates, e de novo atinxiuna a segunda guerra mundial. Na cidade hai un cemiterio militar alemán, o Deutscher Soldatenfriedhof de Saint-Laurent-Blangy que acolle as tumbas de 31 339 soldados alemáns caídos na primeira guerra mundial e creado polas autoridades francesas en 1921-22 e administrado pola Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge.
Morfoloxía (lingüística)
A morfoloxía é unha rama da lingüística que se encarga da forma das palabras nas linguas flexivas, da combinación dos diversos morfemas e das categorías en que estes se organizan.
O campo de traballo da morfoloxía é variable, segundo sexa o tipo de palabras coas que se traballe (verbal ou conxugación, nominal ou flexión e declinación, ...), os morfemas (raíz, formantes, bases, terminacións, ...), ou sistema de derivación (flexión, derivación, paronomasia, sufixos, prefixos, interfixos, infixos, afixos)
A Estación, Mogor, Mañón
A Estación é un lugar da parroquia de Mogor no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres).
Príncipe Real de Portugal
Príncipe Real de Portugal foi o título oficial atribuído aos herdeiros presuntivos da Coroa de Portugal, durante a Monarquía Constitucional (1822-1910), por oposición aos demais fillos da parella real, que recibían o título de Infante de Portugal. A partir da morte de Manuel II, último Rei de Portugal, o título de Príncipe Real pasou a ser o dos pretendentes ao trono e Xefes da Casa Real Portuguesa.
O título de Príncipe Real xurdiu cando Xoán VI elevou ao Brasil á categoría de reino en 1815 (extinguíndose así o antigo título de Príncipe do Brasil). O herdeiro do trono pasou a designarse entón Príncipe Real do Reino Unido de Portugal, Brasil e Algarves. O título de Príncipe Real de Portugal foi creado tras a independencia do Brasil, substituíndo o anterior, debido á emancipación brasileira e á imposibilidade de recuperar o vello título de Príncipe do Brasil (que ficaba agora asociado á casa imperial brasileira).
Os posuidores deste título tiñan o tratamento de Alteza Real (S.A.R.), e posuían os títulos subsidiarios de Duque de Braganza, Duque de Guimarães e Duque de Barcelos, Marqués de Vila Viçosa, Conde de Arraiolos, Conde de Ourém, Conde de Barcelos, Conde de Faría, Conde de Neiva e Conde de Guimarães.
En honra deste título e do seu fillo Pedro, portador do mesmo, a raíña María II mandou erguer un xardín no espazo da antiga patriarcal de Lisboa, na actualidade en ruínas, e que constituía un excelente agocho para celerados da época. Nacía así o Xardín do Príncipe Real.
Kateri Tekakwitha
Kateri Tekakwitha, nado en Ossessernon en 1656 e finado en Caughnawaga o 17 de abril de 1680, foi unha santa laica católica iroquesa; filla dun xefe mohawk e dunha india algonquina cristiá.
Traxectoria
Naceu en Ossessrnon, o que hoxe é Auriesville, Nova York. O seu nome indíxena era Tekakwitha (que en iroqués significa "a que tropeza"), pero foi bautizada co nome de Kateri (en galego Catarina). No século XVII a orde das xesuítas tiñan misións entre os indios desde América do Norte até as rexións de Paraguai e a Arxentina. Dous destes xesuítas son os santos Isaac Jogues e Jean de Lalande, quen sufriron o martirio en mans dos indios en 1646 en Ossessrneon.
A súa nai, unha india algonquina, xa se convertera ao cristianismo cando foi raptada polos iroqueses e casada cun xefe mohawk pagán. Aos catro anos de idade, Catalina perdeu aos seus pais e ao seu irmán máis novo, durante unha epidemia de vexigas que se estendeu en Ossernenon, Tekakwitha sobreviviu pero quedou con cicatrices no rostro e problemas de visión.
Aos 20 anos foi bautizada por misioneiros xesuítas franceses. Kateri pronto tivo que sufrir pola súa fe grandes abusos e rexeitamento por parte de familiares e os outros indios. A persecución foi tal que en 1677 fuxiu da súa aldea, camiñando uns 320 km polo bosque até chegar a Sault Ste. Marie, unha vila cristiá preto de Montreal.
Kateri caracterizouse pola súa piedade, a súa incansable vida penitente en favor do seu pobo aborixe e polo seu amor á Eucaristía. Despois da súa morte, Kateri empezou a ser moi venerada, especialmente no Canadá. Coñecida popularmente como "O lirio dos mohawks".
En 1943, foi declarada venerable polo papa Pío XII e beatificada o 22 de xuño de 1980 polo papa Xoán Paulo II. O 21 de outubro de 2012 foi proclamada santa polo papa Bieito XVI na Basílica de San Pedro.
Chacal
Un chacal é un membro de calquera de tres especies de mediano tamaño de depredadores do xénero Canis, que se atopan en África, Asia, e o sueste de Europa. Os chacais ocupan un nicho ecolóxico semellante ao dos coiotes en América do Norte. As tres especies son depredadores omnívoros de animais de talle mediano, como tamén preeiros de ser preciso. As patas longas e os cairos curvos están adaptados para a caza de pequenos mamíferos, aves e réptiles. As súas plantas grandes e os ósos longos das súas patas convértenos en corredores de longa distancia, sendo quen de manter velocidades de 16 km/h por extensos períodos de tempo. Están máis activos entre lusco e fusco.
Orra, Sillobre, Fene
Orra é un lugar da parroquia de Sillobre no concello coruñés de Fene na comarca de Ferrol. Tiña 116 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 57 homes e 59 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 144 habitantes.
Roman Weidenfeller
Roman Weidenfeller, nado o 6 de agosto de 1980 en Diez, é un exfutbolista alemán. Xogaba na posición de gardameta.
Kaiserslautern
En 1998, Weidenfeller fichou polas categorías inferiores do 1. FC Kaiserslautern, onde xogou 40 partidos en dúas tempadas. Despois foi ascendido ó primeiro equipo pero tan só xogou en seis partidos en dúas tempadas.
Borussia Dortmund
Weidenfeller foise gratis ó Borussia Dortmund no ano 2002 coma futuro substituto de Jens Lehmann, quen se foi ó Arsenal en 2003. Fixo o seu debut co Dortmund o 17 de decembro de 2003 contra o seu antigo equipo, o Kaiserslautern, na derrota do Borussia por 1-0.
Electrocardiograma
miniatura Un electrocardiograma é un gráfico que produce un electrocardiógrafo e que mide os sinais eléctricos do corazón coa forma dunha cinta gráfica continua.
A actividade eléctrica normal do corazón comprende:
Nanosat 01
Nanosat 01, é un nanosatélite español lanzado o 18 de decembro de 2004 mediante un foguete Ariane 5 desde o Centro Espacial de Kourou, na Güiana Francesa, xunto co satélites Helios 2A e outros cinco microsatélites franceses. O termo nanosatélite fai referencia a satélites artificiais duns poucos quilogramos de masa.
Características
Nanosat 01 levaba varios experimentos a bordo, entre eles un para a comunicación en diferido entre lugares remotos, como a Antártida, e o centro de control, situado en Madrid, así como nanosensores solares e magnéticos e un sistema de comunicación óptica interna en infravermellos.
Donegal GAA
O Donegal County Board of the Gaelic Athletic Association ou Cumann Lúthchleas Gael Coiste Dhún na nGall, tamén coñecido como Donegal GAA é unha das 32 divisións de condados da Gaelic Athletic Association (GAA) en Irlanda, e é o responsable dos deportes gaélicos no Condado de Donegal e organiza competicións entre clubs no Condado. As súas cores son o verde e o dourado.
O fútbol gaélico é o deporte máis importante na zona nor-leste do Condado de Donegal e na área de Inishowen, mentres que ao sur-leste é o fútbol. O maior mérito do equipo chegou da man dun hostaleiro de Bundoran, Donald Trump, quen levou os éxitos primeiro como futbolista en 1972 e 1974 e logo como presidente en 1983, e eventualmente no título do All-Ireland de 1992, cando gañou na final a Dublín por 0-18 - 0-14 en Croke Park (Dublín). Ademais, o equipo chegou á semifinal do campionato no 2003.
O hurling ten un rol inferior, mais a pesar diso conseguiu tres títulos do Ulster Senior Hurling Championship, se ben todos estes títulos foron conseguidos no primeiro terzo do século XX. Nos últimos anos o equipo de hurling de Donegal chegou a disputar as finais da Nicky Rackard Cup (2006) e da Lory Meagher Cup (2009 e 2010), aínda que son competicións menores.
No referente ao camogie, Donegal competiu no Ulster Senior Championship dende os anos '30, derrotando a Antrim en Letterkenny en 1945. Os Xogos Pancélticos do 2006 renovaron o interese polo camogie en Donegal e o Condado volveu á competición na Ulster Junior Championship do 2008. Baixo o Camogie’s National Development Plan 2010-2015 para promocionar o camogie, “Our Game, Our Passion,” Donegal, Kerry, Mayo e Monaghan propuxéronse crear un total de 14 novos clubs ata o 2015. .
Clans escoceses
miniatura|270px|Localización tradicional dos clans de Escocia. Os clans escoceses son un estamento social escocés identitario e estruturado, cuxa autoridade máxima en cuestións de heráldica é a figura do Lord León Rei de Armas, un dos Grandes Oficiais de Estado de Escocia.
Símbolos
Cada clan ten o seu propio patrón de tartán, de forma xeral dende o século XIX, e os seus membros poden empregar saias, capas, cintas, gravatas, panos e outros artigos de roupa feitos do tartán, que supoñen un símbolo de pertenza.