cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elefante
Ecoloxía e actividades
Por mor do seu gran tamaño, os elefantes teñen un forte impacto nas súas contornas e son considerados unha especie chave. O seu hábito de arrinacar árbores e matogueiras pode transformar a sabana nun pasteiro; cando fan buratos na terra na busca de auga, crean pozas que poden ser usadas por outros animais. Poden facer meirandes as pozas de auga cando se bañan ou cando se envorcallan. No Monte Elgon, os elefantes escavan covas que son usadas por ungulados, hiracoideos, morcegos, paxaros e insectos. Os elefantes son importantes dispersores de sementes; os elefantes africanos de bosque inxiren e defecan sementes, tendo un efecto positivo na xerminación. As sementes son dispersadas en grandes cantidades ó longo de grandes distancias. Nos bosques asiáticos, as grandes sementes requiren herbívoros xigantes como elefantes ou rinocerontes para transportalas e dispersalas. Este nicho ecolóxico non pode ser substituído polo seguinte grande herbívoro, o tapir. Debido a que moita da comida inxerida polos elefantes non é dixerida, o seu esterco pode servir de comida para outros animais, como os escaravellos peloteiros e os monos. Porén, os elefante tamén poden ter un impacto negativo nun ecosistema. No Parque Nacional das Fervenzas Murchison de Uganda, a sobrepoboación de elefantes ameazou varias especies de pequenos paxaros que dependen dos bosques. O seu peso pode compactar o chan, o cal fai que a chuvia escorra provocando erosión. dereita|miniatura|Elefante de bosque no seu hábitat. É considerado un importante dispersor de sementes. Polo xeral, os elefantes coexisten pacificamente con outros herbívoros, que adoitan manterse fóra do seu camiño. Téñense rexistrado algunhas interaccións agresivas entre elefantes e rinocerontes. No Parque Nacional Aberdare, Kenya, un rinoceronte atacou unha cría de elefante e como consecuencia foi matado por outros elefantes do grupo. No Parque Hluhluwe–iMfolozi, en Suráfrica, a introdución de elefantes novos orfos significou unha onda de matanzas que acabou coas vidas de 36 rinocerontes durante a década de 1990, pero rematou coa introdución de machos máis vellos. O tamaño dos elefantes adultos fainos case invulnerables ós ataques dos depredadores, aínda que se ten constancia de casos raros de elefantes adultos caendo presas dos tigres. As crías poden ser presa de leóns, hienas e licaóns en África e tigres en Asia. Os leóns de Savuti, Botswana, adaptáronse para a caza de crías de elefante durante a estación seca, e rexistrouse un grupo de 30 leóns matando exemplares xuvenís de elefante entre os catro e os once anos de idade. Os elefantes son quen de diferenciar os ruxidos de grandes depredadores como tigres, e os de depredadores máis pequenos como os leopardos (dos cales non se coñece que teñan cazado crías); reaccionan ós leopardos con menos medo e máis agresivamente. Os elefantes tenden a ter un alto número de parasitos, particularmente nematodos, en comparanza con outros herbívoros. Isto débese a unha depredación máis baixa que doutro xeito mataría moitos dos exemplares con cargas parasitarias significativas.
Organización social
miniatura|Unha familia de elefantes africanos: nótese a posición resgardada das crías no medio do grupo. miniatura|Unha familia de elefantes bañándose, un comportamento que reforza os seus lazos sociais.
As elefantas pasan toda a súa vida en grupos familiares matrilineares, algúns dos cales están formados por máis de dez membros, incluíndo tres parellas de nais con fillos, e son liderados pola matriarca, que a miúdo é a femia máis vella. Segue sendo a líder do grupo até a súa morte ou cando xa non ten enerxía abonda para manter o liderado; un estudo con elefantes nun zoolóxico amosou que cando a matriarca morre, os niveis de corticosterona fecal ('hormona do estrés') incrementan drasticamente entre os demais elefantes. Cando o seu liderado remata, a filla máis vella da matriarca toma o seu lugar; isto ocorre mesmo se a súa irmá está presente. Un estudo demostrou que as matriarcas máis novas teñen máis probabilidades de reaccionar de maneira insuficiente perante un perigo grave en comparanza coas matriarcas máis vellas.
O círculo social das elefantas non remata necesariamente na súa pequena unidade familiar. No caso dos elefantes do Parque Nacional Amboseli, en Kenya, as elefantas interactúan con outras familias, clans e subpoboacións. As familias poden asociarse e unirse entre elas, formando o que se coñece como grupos de lazos. Polo xeral, compóñense por dous grupos familiares, que pode estar estreitamente relacionado debido a que outrora formaban parte do mesmo grupo familiar que se dividiu por mor de ser demasiado grande para os recursos dispoñibles. Durante a estación seca, as familias de elefantes poden agruparse e formar outro nivel de organización social coñecido como o clan. Os grupos dentro destes clans non forman fortes vínculos, mais defenden os seus rangos de tempada seca contra outros clans. Normalmente, hai nove grupos nun clan. A poboación de elefantes de Amboseli divídese ademais en subpoboacións "central" e "periférica".
Algunhas poboacións de elefantes da India e Sri Lanka teñen organizacións sociais semellantes. Parece que hai unidades familiares cohesivas e agregacións soltas. Téñense observado "unidades de enfermaría" e "unidades de coidado xuvenil". No sur da India, as poboación de elefante poden conter grupos familiares, familias vinculadas e posiblemente clans. As familias tenden a ser pequenas, cunha ou dúas femias e as súas crías. Un grupo que conteña máis de dúas femias adultas coas crías é coñecido como unha "familia común". As poboación de elefantes malaias teñen unidades familiares aínda máis pequenas, e non teñen ningunha organización social superior á familia ou ás familias vinculadas. Os grupos de elefantes africanos de bosque consisten polo xeral nunha femia adulta e entre unha e tres crías. Semella que estes grupos interactúan entre eles, especialmente nos claros dos bosques.
miniatura|esquerda|Macho só. Os machos adultos pasan a maior parte do tempo sós ou en grupos dun único sexo.
A vida social dos machos adultos é moi diferente. Cando maduran, os machos pasan a maior parte do tempo arredor do seu grupo e asócianse con outros machos ou mesmo con outras familias. En Amboseli, os machos pasan arredor do 80% do tempo lonxe das súas familias cando teñen 14 ou 15 anos. Cando os machos se van permanentemente do grupo, viven sós ou con outros machos. O primeiro é típico de machos en bosques densos. Os machos asiáticos adoitan ser solitarios, mais en ocasións forman grupos de dous ou máis individuos; o maior rexistrado consistía en sete machos. Os grupos de machos adultos con máis de 10 membros só se produce entre os elefantes africanos, o maior dos cales contaba cun total de 144 individuos. Estes elefantes poden ser bastante sociables, cando non están competindo por dominancia ou parellas, e poden formar relacións sociais a longo prazo. Existe unha xerarquía de dominancia entre os machos, ben sexan sociais ou solitarios. A dominancia depende da idade, do tamaño e da condición sexual, e cando están en grupos, os machos seguen o liderado do macho dominante. Os machos máis novos adoitan buscar a compaña e o liderado de machos maiores e máis experimentados, cuxa presenza parece controlar a súa agresividade e previr dun comportamento inapropiado. Os machos e as femias adultas xúntanse para se reproducir. Os machos asócianse con grupos familiares se unha femia en celo está presente. dereita|miniatura|Elefantes macho loitando.
Musth
miniatura|esquerda|Macho co musth. Os machos adultos entran nun estado de testosterona elevado coñecido como musth. Nunha poboación do sur da India, os machos entran en estado de musth ós 15 anos de idade, pero non é realmente até que cumpren os 25 anos. En Amboseli, os machos de menos de 24 anos non entran en musth, mentres que a metade entre 25–35 e todos os que pasan dos 35 anos si o fan. Os machos novos entran en musth durante a estación seca (xaneiro–maio), mentres que os machos maiores fano durante a estación húmida (xuño–decembro). A principal característica do musth é un fluído secretado dende a glándula temporal que discorre polos lados da súa cabeza. Pode ouriñar co pene aínda no prepucio, o que fai que os ouriños mollen as súas patas traseiras. Outros comportamentos asociados co musth inclúen camiñar coa cabeza ergueita, bambear, tocar o chan cos cairos, marcar, retumbar e axitar unha oreja á vez. Este comportamento pode durar entre un día a catro meses
Os machos vólvense extremadamente agresivos durante o musth. O tamaño é un factor determinante nos encontros agonísticos cando os individuos teñen as mesmas condicións. Nos enfrontamentos entre individuos con musth e outros sen musth, os primeiros gañan a maioría das veces, mesmo cando o individuo que non está en musth é máis grande. Un macho con musth pode parar de amosar os sinais cando se encontra con outro macho con musth de rango superior. Aqueles de mesmo rango tenden a evitarse entre eles. Os encontros agonísticos consisten polo xeral en demostracións de ameazas, persecucións e combates menores cos cabeiros. Os combates serios son raros.
Apareamento
miniatura|Apareamento dun macho cunha femia do grupo. Os elefantes son reprodutores polígamos, e as copulacións son máis frecuentes durante o pico da estación húmida. Unha femia en celo libera sinais químicos (feromonas) nos seus ouriños e secrecións vaxinais para indicar a súa disposición para aparearse. O macho persegue á potencial compañeira e avalía a súa condición co reflexo de Flehmen, que require que o macho recolla unha mostra coa súa trompa e a leve ó órgano vomeronasal. O ciclo reprodutor dunha femia dura de 14 a 16 semanas, cunha fase folicular de 4 a 6 semanas e unha fase luteínica de 8 a 10 semanas. Ó contrario que a maioría dos mamíferos, que só teñen unha onda da hormona luteinizante durante a fase folicular, os elefantes teñen dúas. A primeira onda (ou anovulatoria), podería indicar ós machos que a femia está en celo ó cambiar o seu aroma, mais a ovulación non ocorre até a segunda onda (ou ovulatoria). As taxas de fertilidade nas femias diminúen arredor dos 45 a 50 anos de idade.
Os machos comezan a ter un comportamento de gardián da parella, xa que segue á femia en celo e deféndea doutros machos. A maioría dos gardiáns de parellas son machos en fase de musth, e as femias buscan activamente ser protexidas por eles, especialmente polos exemplares máis vellos xa que teñen máis éxito reprodutivo. O musth semella indicar ás femias a condición do macho, xa que os machos débiles ou feridos non teñen musths normais. Para as femias máis novas, o achegamento dun macho maior pode ser intimidante, polo que as súas familiares mantéñense preto para darlles apoio e tranquilidade. Durante a copulación, o macho pousa a trompa sobre o lombo da femia. O pene é moi móbil, podendo moverse independentemente da pelve. Antes da monta, cúrvase cara a adiante e cara a arriba. A copulación dura arredor de 45 segundos e non precisa movementos pélvicos ou pausa exaculatoria. O esperma do elefante ten que percorrer até 2 metros para chegar ó óvulo. En comparanza, o esperma humano debe avanzar arredor de 76,2 mm.
O comportamento homosexual é frecuente en ámbolos dous sexos. Ó igual que nas relacións heterosexuais, implica a monta. Os elefantes machos ás veces estimúlanse entre eles mediante pelexas de xogos e pódense formar "campionatos" entre machos vellos e outros máis novos. O comportamento homosexual das femias foi documentado en catividade onde se puido observar masturbación mutua coas súas trompas.
Nacemento e desenvolvemento
miniatura|Unha elefanta africana de bosque bañándose coa súa cría. A xestación dos elefantes dura polo xeral uns dous anos, con intervalos de parto que duran de catro a cinco anos. Os nacementos adoitan producirse durante a estación húmida. As crías nacen con 85 cm de altura e un peso de 120 kg. Polo xeral, só nace unha única cría mais ás veces tamén nacen xemelgos. O relativamente longo proceso de xestación é mantido por cinco corpos lúteos (en oposición á maioría de mamíferos, que só teñen un) e dálle ó feto máis tempo para desenvolverse, particularmente o cerebro e a trompa. Debido a isto, os elefantes acabados de nacer son precoces e axiña se poñen en pé e camiñan seguindo á nai e ó resto do grupo. Unha cría nova polo xeral é o centro de atención dos membros do grupo. Os adultos e a maioría dos exemplares mozos reuniranse arredor do acabado de nacer, tocándoo e agarimándoo coas súas trompas. Durante os primeiros días, a nai é intolerante con outros membros do grupo preto da súa cría. O coidado aloparental, segundo o cal a cría é coidada por algún outro ademais da nai, é común nalgúns grupos familiares. As nais aloparentais teñen polo xeral entre dous e doce anos de idade. Cando un depredador está preto, o grupo reúnese arredor das crías, que se gorecen no centro.
Durante os primeiros días, a cría é inestable sobre os seus pés e precisa do apoio da nai. Baséase no tacto, no olfacto e no oído, xa que a súa vista é pobre. Ten escaso control preciso sobre a súa trompa, que se move sen control e pode facelo afociñar. Durante a súa segunda semana de vida, a cría pode moverse máis firmemente e ten máis control sobre a súa trompa. Logo do seu primeiro mes, a cría pode coller, soster e poñer obxectos na súa boca, mais aínda non pode sorber auga pola trompa e ten que beber directamente pola boca. É moi dependente da súa nai e debe manterse preto dela.
Durante os primeiros tres meses, a cría depende completamente do leite da súa nai para a súa nutrición, tempo despois do cal comeza a inxerir vexetación e pode usar a súa trompa para recoller auga. Ó mesmo tempo, mellora a coordinación de beizos e das patas. As crías continúan mamando ó mesmo ritmo que antes até o seu sexto mes, despois do cal vólvense máis independentes cando se alimentan. Ó nove meses, a coordinación da boca, da trompa e das patas se perfecciona. Despois dun ano, as habilidades da cría para asearse, beber e alimentarse por si mesma están plenamente desenvolvidas. Aínda así, precisa da súa nai para a nutrición e a protección fronte a depredadores cando menos durante outro ano máis. O aleitado tende a durar de 2 a 4 minutos cada hora para unha cría menor dun ano, e continúa mamando até que alcanza os tres anos de idade ou máis. Aleitar despois dos dous anos pode servir para manter a taxa de crecemento, a condición corporal e a capacidade reprodutiva.
O comportamento durante o xogo nas crías depende do seu sexo; as femias corren e perséguense unhas ás outras, mentres que os machos xogan a pelexar. As primeiras acadan a madureza sexual ós nove anos de idade, mentres que os segundos arredor dos 14 ou 15 anos. A adultez comeza ós 18 anos en ámbolos dous sexos. Os elefantes teñen unha esperanza de vida grande, chegando ós 60 ou 70 anos de idade. Lin Wang, un elefante asiático macho en catividade, viviu durante 86 anos.
Comunicación
miniatura|Elefantes asiáticos saudándose entrelazando as súas trompas. O tacto é unha importante forma de comunicación para os elefantes. Os exemplares saúdanse entre eles acariñando ou envolvendo as súas trompas; isto último tamén pode ocorrer durante competicións. Os elefantes máis vellos empregan labazadas, patadas e empurróns para disciplinar ós máis novos. Os individuos de calquera idade e sexo tócanse entre eles na boca, nas glándulas temporais e nos xenitais, especialmente durante as reunións ou cando están emocionados. Isto permítelles recoller sinais químicos. O tacto é especialmente importante para a comunicación entre unha nai e a súa cría. Cando se moven, as nais elefantes apalpan as súas crías coas trompas ou cos pés cando están un ó lado do outro, ou coas súas colas se a cría está detrás delas. Se unha cría quere descansar, empurrará contra as patas dianteiras da súa nai, e cando queira mamar, tocará o seu peito ou patas.
Os comportamentos de carácter visual, na súa maioría, ocorren en situacións agonísticas. Os elefantes tratarán de semellar máis ameazadores ó erguer a testa e estender as orellas. Poden engadir máis elementos de disuasión visual sacudindo a cabeza e batendo as orellas, así como lanzando po e vexetación. Polo xeral, estes sinais non son máis que intimidacións e non adoitan chegar a enfrontamentos reais. Os elefantes realmente emocionados poden levantar as súas trompas. Os submisos baixan as cabezas e as trompas e tamén aplanan as súas orellas contra os pescozos, mentres que aqueles que aceptan un desafío colocarán as súas orellas en forma de V.
Os elefantes producen diversos sons, sobre todo coa larinxe, aínda que algúns sons poden ser modificadas coa trompa. Quizais, a chamada máis coñecida sexa a da trompeta, que realizan soprando a través da trompa. Este son característico faise durante momemtos de excitación, angustia ou agresión. Os elefantes que loitan poden bramar ou bruar, e os feridos poden ganir. Os bruídos prodúcense coa excitación leve e algúns son infrasóns. As chamadas de infrasons son importante, particularmente para a comunicación a longa distancia, tanto nos elefantes africanos como nos asiáticos. Para os elefantes asiáticos, estas chamadas teñen unha frecuencia de 14–24 Hz, con niveis de presión sonora de 85–90 dB e 10 a 15 segundos de duración. Para os elefantes africanos, as chamadas abranguen dende os 15–35 Hz con niveis de presión sonora de 117 dB, permitíndolles comunicarse a varios quilómetros, cun posible alcance máximo de 10 km. miniatura|esquerda|Bruído do elefante visualizado cunha cámara acústica. En Amboseli, téñense identificado diferentes chamadas de infrasons. Os membros dun grupo familiar emiten un bruído de saúdo logo de ter pasado separados varias horas. As chamadas de contacto son sons non modulados e suaves realizados por exemplares que estiveron separados do seu grupo e poden ser respondidas cunha chamada de "resposta de contacto" que comeza en voz alta, pero que axiña se volve máis suave. Un bruído suave de "imos" é emitido pola matriarca do grupo para indicar ós outros membros que é hora de moverse a outro lugar. Os machos con musth emiten un distintivo bruído de baixa frecuencia alcumado a "motocicleta". Os bruídos do musth poden ser respondidos cun "coro feminino", de baixa frecuencia realizado por varias femias. Despois do apareamento, unha femia en celo pode facer unha chamada postcopulatoria. Ademais, cando unha femia se aparea, a súa familia pode producir chamadas de emoción coñecidas como "pandemonium de apareamento".
Os elefantes son coñecidos por comunicarse con vibracións producidas por impactos na superficie da Terra ou coas ondas acústicas que viaxan a través dela. Semella que utilizan as patas e os ósos do ombreiro para transmitir os sinais ó oído medio. Cando detectan sinais sísmicos, os animais inclínanse cara a adiante e poñen máis peso nas súas patas dianteras; isto coñécese como "comportamento de conxelación". Os elefantes posúen varias adaptacións axeitadas para a comunicación sísmica. Os amortecedores dos pés conteñen nódulos cartilaxinosos e teñen semellanzas coa graxa acústica que se atopa en mamíferos mariños como os odontocetos e os sirenios. Un músculo similar ó esfínter, que se atopa arredor do conduto auditivo, contrae a pasaxe, amortecendo así os sinais acústicos e permitindo que o animal escoite máis sinais sísmicos. Os elefantes parecen usar os sinais sísmicos con varios propósitos. Unha carreira individual ou unha carga simulada poden crear sinais sísmicos que poden escoitarse a grandes distancias. Cando detectan as ondas dunha chamada de perigo por mor de depredadores, os elefantes entran nunha pose defensiva e os grupos familiares reúnense. As ondas sísmicas producidas pola locomoción viaxan a distancias de 32 km, mentres que as vocalizacións viaxan até os 16 km.
Intelixencia
miniatura|dereita|Elefante facendo rodar un bloque para chegar á comida. Os elefantes amosan autorrecoñecemento no espello, unha proba de autocoñecemento e cognición que tamén foi demostrada nalgúns primates e golfiños. Un estudo realizado con elefantas asiáticas suxeriu que estes animais son quen de aprender e distinguir entre pares de discriminación acústica e visual. Estes exemplares mesmo puideron obter unha cualificación de alta precisión cando se volveu facer a proba cos mesmos pares visuais un ano máis tarde. Os elefantes cóntanse entre as especies coñecidas que usan ferramentas. Observouse a un elefante asiático modificando pólas de árbores e usándoas para escorrentar as moscas. A modificación de ferramentas demostrada polos elefantes non é tan avanzada como a realizada polos chimpancés. Os elefantes son popularmente coñecidos por ter unha excelente memoria. Este feito podería ter unha base obxectiva; posiblemente teñen mapas cognitivos que lles permiten lembrar espazos de grande escala durante longos períodos de tempo. Deste xeito, poden facer un seguimento da localización actual dos seus familiares.
Status
Os elefantes africanos contan, cando menos, con algunha protección legal en tódolos países onde están presentes, mais o 70% do seu hábitat atópase fóra de áreas protexidas. Os esforzos de conservación exitosos en certas áreas provocaron altas densidades de poboación locais. No ano 2008, as altas densidades locais foron controladas con contracepción ou translocación. Os sacrificios de elefantes a grande escala remataron en 1988, cando Zimbabwe abandonou a práctica. En 1989, o elefante africano foi clasificado baixo o Apéndice I pola Convención sobre o Comercio Internacional de Especies Ameazadas de fauna e flora silvestres (CITES), facendo o seu comercio ilegal. O status do Apéndice II (que permite o comercio restrixindo) foi concedido a Botswana, Namibia e Zimbabwe en 1997, e a Suráfrica en 2000. Nalgúns países, a caza deportiva destes animais é legal; Botswana, o Camerún, Gabón, Mozambique, Namibia, Suráfrica, Tanzania, Zambia e Zimbabwe contan con cotas de exportación CITES para trofeos de elefantes. En xuño de 2016, a primeira dama de Kenya, Margaret Kenyatta, axudou a lanzar a Campaña de Educación de Elefantes de sabana do leste de África, organizada polo conservacionista de elefantes Jim Nyamu. O evento levouse a cabo para crear conciencia sobre o valor dos elefantes e rinocerontes, para axudar a mitigar os conflitos entre humanos e elefantes, e para promover actividades contra a caza furtiva.
En 2008, a IUCN clasificou o elefante asiático como especie ameazada por mor do declive da poboación nun 50% durante os anteriores 60 a 75 anos mentres que o CITES clasifica a especie no Apéndice I. Outrora, os elefantes asiáticos distribuíanse dende Siria e Iraq (a subespecie Elephas maximus asurus), até a China (até o río Amarelo) e Xava. Hoxe está extinto nesas áreas, e a distribución actual do elefante asiático está altamente fragmentada. A poboación total de elefantes asiáticos estímase en arredor de 40 000–50 000, aínda que pode ser unha estimación pouco precisa. É probable que a metade da poboación se atope na India. Malia que os elefantes asiáticos están a perder poboación en números totais, particularmente no Sueste asiático, a poboación dos Ghats occidentais semella estar medrando.
Ameazas
miniatura|dereita|Homes con cabeiros de elefante en [[Dar es Salaam, Tanzania, circa 1900.]] A caza furtiva de elefantes polo seu marfil, carne e coiro é unha das maiores ameazas para a súa existencia. Historicamente, numerosas culturas facían ornamentos e outras obras de arte a partir de marfil de elefante, e o seu uso rivalizaba co do ouro. O comercio de marfil contribuíu ó declive da poboación de elefantes africanos a finais do século XX. Isto provocou prohibicións internacionais ás importacións de marfil, comezando cos Estados Unidos en xuño de 1989 e seguidas por outros países de América do Norte, Europa occidental e o Xapón. Case na mesma época, Kenya destruíu tódalas súas existencias de marfil. CITES aprobou unha prohibición internacional do marfil que se fixo efectiva dende xaneiro de 1990. Despois das prohibicións, o desemprego aumentou na India e na China, onde a industria do marfil era economicamente importante. Pola contra, o Xapón e Hong Kong, que tamén formaban parte da industria, foron quen de adaptarse e non se viron tan afectados. Zimbabwe, Botswana, Namibia, Zambia e Malawi quixeron continuar co tráfico de marfil, e foilles permitido, xa que as súas poboacións locais de elefantes eran saudables, mais só se as súas subministracións proviñan de elefantes que foran sacrificados ou se morreron por causas naturais.
A prohibición permitiu a recuperación do elefante en partes de África. En xaneiro de 2012, 650 elefantes do Parque Nacional de Bouba Njida, no Camerún, foron matados por incursores do Chad. Isto foi chamado "unha das peores matanzas concentradas" dende a prohibición do marfil. Os elefantes asiáticos son potencialmente menos vulnerables ó comercio de marfil, xa que polo xeral as femias carecen de cabeiros. Aínda así, membros da especie foron asasinados polo marfil nalgunhas áreas, como o Parque Nacional de Periyar, na India. China era o meirande mercado de marfil de furtivos mais anunciou que prohibiría a manufactura e a venda doméstica legalizada en maio de 2015. En setembro de 2015, China e os Estados Unidos declararon que "promulgarían unha prohibición case completa da importación e exportación de marfil" debido a causas de extinción.
Outras ameazas para os elefantes inclúen a destrución e a fragmentación do hábitat. Os elefantes asiáticos viven en áreas con algunhas das poboacións humanas máis altas do mundo. Xa que precisan grandes espazos de terra e doutros mamíferos terrestres simpátricos, son os primeiros en verse afectados pola invasión humana. En casos extremos, os elefantes poden acabar confinados en pequenas illas de bosques entre paisaxes dominadas por humanos. Ademais, os elefantes non poden coexistir cos humanos en áreas agrícolas por mor do seu tamaño e necesidades de alimentos. Os elefantes comunmente esmagan e consomen cultivos, o cal contribúe ós conflitos cos humanos e deu como resultado que tanto os elefantes como os humanos morresen por centos. O control destes conflitos é fundamental para a súa conservación. Unha solución proposta é a creación de corredores urbanos que lles desen acceso ós animais a áreas clave.
Animal de traballo
miniatura|Elefante traballando como medio de transporte. Os elefantes foron animais de traballo dende, cando menos, a civilización do val do Indo e continúan a ser usados no presente. No ano 2000, había entre 13 000 e 16 500 elefantes traballando en Asia. Polo xeral, estes animais son capturados no seu estado silvestre cando teñen entre 10 e 20 anos de idade, de maneira que poden ser adestrado máis axiña e facilmente, e teñen unha longa vida como animal de traballo. Tradicionalmente, eran capturados con trampas e lazos, mais dende 1950, utilízanse tranquilizantes.
Os individuos da especie asiática foron adestrados como animais de traballo durante séculos. Realizan tarefas como transportar cargas a áreas remotas, trasladar toros de árbores a ríos e estradas, transportar turistas nos parques nacionais, tirar de carros e encabezar procesións relixiosas. No norte de Tailandia, os elefantes utilízanse para dixerir os grans do café Black Ivory. Son valorados como ferramentas mecanizadas xa que poden traballar en augas relativamente profundas, requiren pouco mantemento, precisando só de vexetación e auga, e poden ser adestrados para memorizar tarefas específicas. Os elefantes poden ser adestrados para responder a máis de 30 ordes. Os machos en musth poden ser perigosos e difíciles de controlar para traballar, polo que é común que fiquen encadeados e con pouca comida até que pasa a condición. Na India, moitos elefantes de traballo foron descritos como vítimas de abusos. Eles e outros elefantes en catividade están protexidos baixo a Acta de Prevención de Crueldade cara ós Animais aprobada na India en 1960.
Tanto en Myanmar como en Tailandia, a deforestación e outros factores económicos provocaron que poboacións considerables de elefantes quedasen desempregados, o cal propicia problemas de saúde para os propios elefantes, así como problemas económicos e de seguridade para as persoas coas que conviven.
Tentouse introducir a práctica de elefantes de traballo en África. A domesticación de elefantes africanos no Congo Belga comezou por decreto de Leopoldo II de Bélxica durante o século XIX e continuou até o presente co Centro de Domesticación de Elefantes Api.
Guerra
miniatura|[[Batalla de Zama por Henri-Paul Motte, 1890.]] miniatura|Unidade de elefantes na [[segunda guerra anglo-afgá.]] Historicamente, os elefantes foron considerados formidables intrumentos de guerra. Eran equipados con armaduras para protexer os seus costados, e os seus cabeiros eran coroados con puntas afiadas de ferro ou latón se eran o suficientemente grandes. Os elefantes de guerra foron adestrados para agarrar un soldado e botalo contra xinetes inimigos ou para inmovilizalo no chan e empalalo.
Unha das referencias máis antigas ós elefantes de guerra é o poema épico indio Mahabharata (escrita no século -IV, pero que describe eventos ocorridos entre os séculos -IX e -VIII). Non foron tan utilizados en comparanza cos carros tirados por cabalos, tanto polos pandavas como polos kauravas. Durante o reino Magadha (que comezou no século -VI), os elefantes comezaron a ter maior importancia cultural que os cabalos, e os posteriores reinos indios empregaron os elefantes de xeito extensivo; 3 000 deles foron usados no exército do Imperio Nanda (século -V e -IV) mentres que se estima que 9 000 foron usados no Imperio Maurya (entre os séculos -IV e -II). O Arthashastra (escrito arredor do ano -300) aconsellaba ó goberno de Maurya a reservar algúns bosques para os elefantes salvaxes que poderían ser empregados no exército, e a executar a calquera que os matase. Dende o sur de Asia, o uso de elefantes na guerra espallouse cara ó oeste, en Persia, e ó sueste asiático. Os persas usáronnos durante o Imperio aqueménida (entre os séculos -VI e -IV) mentres que os estados do sueste asiático usáronnos por vez primeira no século -V e continuaron a facelo até o século XX.
Na súa campaña india de -326, Alexandre o Grande enfrontouse a elefantes por vez primeira, e sufriu grandes baixas. Entre as razóns da negativa dos soldados macedonios para continuar a conquista india estaban os rumores de exércitos de elefantes aínda maiores na India. Alexandre adestrou á súa infantería para ferir ós animais e causarlles pánico durante as guerras cos persas e os indios. Tolomeo, que foi un dos xenerais de Alexandre, usou unidades de elefantes asiáticos durante o seu reinado como gobernador de Exipto (que comezou no ano -323). O seu fillo e sucesor Tolomeo II Filadelfo (que comezou o seu reinado no ano -285) obtivo os seus elefantes dende o sur, en Nubia. Dende entón, os elefantes de guerra foron empregados no Mediterráneo e no norte de África ó longo do período clásico. O rei grego Pirro usou elefantes no seu intento de invadir Roma no ano -280. Malia asustar os cabalos romanos, non foron decisivos na batalla e Pirro finalmente perdeu o enfrontamento. O xeneral cartaxinés Aníbal levou elefantes a través dos Alpes durante a súa guerra cos romanos e chegou á Chaira Padana no ano -217 con todos eles vivos, mais posteriormente sucumbiron ás enfermidades.
En xeral, os elefantes deberon os seus éxitos iniciais ó elemento sorpresa e ó temor de que provocaba o seu gran tamaño. Co tempo, os estrategas artellaron contramedidas e os elefantes de guerra convertéronse nunha unidade militar custosa de máis e case nunca foron empregados por romanos ou partos.
Zoolóxicos e circos
miniatura|Debuxo de [[Rembrandt dun elefante, 1637.]] miniatura|Elefantes africanos no [[Parque Zoolóxico de Barcelona|Zoolóxico de Barcelona.]] Os elefantes foron capturados historicamente para facer coleccións de animais no Antigo Exipto, China, Grecia e Roma antigas. Os romanos en particular enfrontábannos a humanos e a outros animais en eventos de gladiadores. Na era moderna, os elefantes pasaron a formar parte dos zoolóxicos e dos circos en todo o mundo. Nos circos, son adestrados para realizar trucos. O máis famoso circo de elefante foi probablemente Jumbo (1861 – 15 de setembro de 1885), que era unha atracción principal nos Barnum & Bailey Circus. Estes animais non se reproducen ben en catividade, debido á dificultade de controlar ós machos durante o musth e ó entendemento limitado dos ciclos de celo das femias. Os elefantes asiáticos sempre foron máis comúns que os africanos nos zoolóxicos e circos modernos. Despois de que CITES clasificase o elefante asiático baixo o Apéndice I en 1975, o número de elefantes africanos nos zoos incrementouse na década de 1980, aínda que a importanción de elefantes asiáticos continuou. Os Estados Unidos recibiron a maioría dos elefantes africanos en catividade dende Zimbabwe, que tiña sobreabundancia destes animais.
No ano 2000, arredor de 1 200 elefantes asiáticos e 700 africanos permanecían en catividade en circos e zoos. A meirande poboación atopábase en América do Norte, que tiña arredor de 370 asiáticos e 350 africanos. Tamén existían 380 asiáticos e 190 africanos en Europa, mentres que no Xapón había arredor de 70 asiáticos e 67 africanos.
miniatura|Póster dun circo, circa 1900. Manter os elefantes en zoolóxicos espertou certas controversias. Os defensores dos zoolóxicos argumentan que ofrecen ós investigadores un fácil acceso ós animais e proporcionan cartos e experiencia para preservar os seus hábitats naturais, así como a custodia da especie. Os críticos afirman que os animais en zoolóxicos están baixo estrés físico e mental. Téñense rexistrado elefante realizando comportamentos estereotipados en forma de abalos cara adiante e cara a atrás, abalos do tronco ou trazado de rutas. Isto tense rexistrado no 54% dos exemplares dos zoolóxicos do Reino Unido. Semella que os elefantes dos zoos europeos teñen esperanzas de vida máis curtas que os exemplares en liberdade, de tan só 17 anos, aínda que outros estudos suxiren que teñen vidas tan longas como en liberdade.
O uso de elefantes nos circos tamén foi controvertido; a Sociedade Humana dos Estados Unidos acusou ós circos de maltratar e angustiar ós animais. Nun testemuño á corte federal estadounidense no ano 2009, Kenneth Feld de Barnum & Bailey Circus recoñeceu que os elefantes de circo son mancados detrás das orellas, debaixo do queixo e nas patas con puntas de metal, chamadas aguillóns de elefante ou ankus. Feld declarou que estas prácticas son precisas para protexer ós traballadores do circo e recoñeceu que un adestrador de elefantes foi amoestado por usar un dispositivo de descarga eléctrica, coñecido como golpe quente ou golpe eléctrico, nun elefante. Malia isto, negou que algunha destas prácticas prexudiquen ós elefantes. Algúns adestradores tentaron amestrar elefantes sen castigos físicos. Ralph Helfer é coñecido por usar a xentileza e as recompensas no adestramento dos seus animais, incluíndo elefantes e leóns. Os circos de Ringling Bros. and Barnum and Bailey retiraron os seus elefantes itinerantes en maio de 2016.
Ataques
Os elefantes poden ter accesos de comportamento agresivo e participar en accións destrutivas contra os humanos. En África, grupos de elefantes adolescentes danaban casas das vila despois de matanzas contra a súa especie durante as décadas de 1970 e 1980. Debido á sincronización, estes ataques foron interpretados como unha vinganza. En partes da India, os elefantes machos entran de forma regular nas vilas durante a noite, destruíndo fogares e matando persoas. Os elefantes acabaron coa vida de 300 persoas entre 2000 e 2004 en Jharkhand, mentres que en Assam, 239 persoas perderon a vida entre 2001 e 2006. Segundo a súa crenza, os locais informaron de que os elefantes estaban bébedos durante os ataques, aínda que os funcionarios refutaron esta explicación. Supostamente, outros elefantes bébedos atacaron unha vila india por segunda vez en decembro de 2002, matando seis persoas, o cal provocou a morte de 200 elefantes a mans dos locais.
Representacións culturais
miniatura|esquerda|Parábola do elefante e dos monxes cegos, ilustrada por [[Hanabusa Itchō. (Ukiyo-e, 1888)]] miniatura|esquerda|[[Ajitnath, segundo Tirthankara no xainismo co seu símbolo de elefante debaixo da estatua.]] miniatura|dereita|Estatuas de elefantes no [[Conxunto Monumental de Mahabalipuram, Tamil Nadu. (Patrimonio da Humanidade pola UNESCO).]]
En moitas culturas, os elefantes representan a forza, o poder, a sabedoría, a lonxevidade, a resistencia, o liderado, a sociabilidade, o coidado e a lealdade. Varias referencias culturais subliñan o tamaño do elefante e a súa singularidade exótica. Por exemplo, un "elefante branco" é sinónimo de algo caro, inútil e estraño, aínda que en Tailandia son sagrados e símbolo da realeza. A expresión metafórica un "elefante no cuarto" refírese a unha verdade obvia que é ignorada. A historia "Os cegos e o elefante" ensina que a realidade pode ser vista dende diferentes perspectivas.
Os elefantes foron representados na arte dende o Paleolítico. África en particular conta con varias pinturas e gravados destes animais, especialmente no Sáhara e no sur do continente. En Asia, os animais están representados en motivos de santuarios e tempos xainisitas, hindús e budistas. A miúdo foron difíciles de retratar por persoas que non tiveron experiencias de primeira man con eles. Os antigos romanos, que os mantiveron en catividade, fixeron representacións precisas dos elefantes en mosaicos en Tunisia e Sicilia. A comezos da Idade Media, cando os europeos tiñan pouco ou ningún acceso a estes animais, os elefantes foron retratados case como criaturas fantásticas. Eran representados con corpos parecidos a cabalos ou bovinos, con trompas de trompeta e cabeiros coma os dun xabaril; algúns mesmo tiñan pezuños. Os elefantes foron presentados polos canteiros das igrexas góticas. Conforme máis elefantes eran enviados ós reis europeos como agasallos durante o século XV, as representacións fixéronse máis precisas, salientando unha feita por Leonardo da Vinci. Malia isto, algúns europeos continuaron representándoos dun xeito máis estilizado. A pintura surrealista de Max Ernst feita en 1921, O elefante de Célebes, amosa un elefante con forma de silo e cunha trompa similar a un tronco que sobresae del.
Os elefantes tamén son obxecto de crenzas relixiosas. O pobo mbuti de África central cre que as almas dos seus devanceiros residen nos elefantes. Ideas semellantes son compartidas por outras tribos africanas, que cren que os seus xefes poden reencarnar como elefantes. Durante o século X, a vila de Igbo-Ukwu, preto do delta do Níxer, facía enterramentos dos seus líderes con cabeiros de elefante. A importancia relixiosa dos elefantes é só totémica en África pero ten un significado maior en Asia. En Sumatra, os elefantes son asociados co raio. Do mesmo xeito, no hinduísmo están asociados coas tormentas xa que Airavata, o pai de tódolos elefantes, representa tanto o raio como o arco da vella. Unha das deidades hindús máis importantes, o deus Ganesha con testa de elefante, é considerado igual a outros deuses supremos como Shiva, Vishnu e Brahma. Ganesha é asociado ós escritores e comerciantes e crese que pode conceder o éxito ás persoas e concederlles desexos. No budismo, dise que Buda foi un elefante branco que reencarnou nun humano. Segundo a mitoloxía budista, a nai de Gautama Buda, Maya, soñaba que un elefante branco entraba no seu ventre. Os astrólogos da corte do rei interpretaron este soño como o inminente nacemento dunha gran persoa que se convertería nun 'Chakravartin' (conquistador do mundo) ou un gran sabio. Na tradición islámica, o ano 570 cando Mahoma naceu é coñecido como o Ano do Elefante. Os romanos crían que os elefantes eran relixiosos e coidaban que adoraban o sol e as estrelas.
Os elefantes son omnipresentes na cultura popular occidental como emblema do exótico, ó igual que a xirafa, o hipopótamo e o rinoceronte, xa que non hai animais semellantes nos hábitats naturais occidentais. O uso do elefante como símbolo do Partido Republicano estadounidense comezou cun debuxo feito en 1874 por Thomas Nast. Como personaxes, os elefantes son comúns nas historias infantís, onde son representados como modelos do comportamento exemplar. Son tipicamente os substitutos dos humanos con valores ideais. Moitas historias falan sobre o illamento dun elefante novo que regresa a unha comunidade unida, como no caso da historia "The Elephant's Child" en Just So Stories, de Rudyard Kipling's, Dumbo de Disney ou The Saggy Baggy Elephant de Kathryn e Byron Jackson. Outros elefantes heroes con cualidades humanas son Babar de Jean de Brunhoff, Elmer de David McKee e Horton de Dr. Seuss.
Lila común
miniatura|Syringa vulgaris 'Alba' miniatura|Syringa vulgaris 'Charles Joly' miniatura|Syringa vulgaris 'Corondel' miniatura|Syringa vulgaris 'Etna' miniatura|Syringa vulgaris 'Mme. Francisque Morel' miniatura|Syringa vulgaris 'Mariscal Foch' miniatura|Acios de flores
Descrición
É unha árboriña ou grande arbusto, caducifolio, acada 6–7 m de altura, usualmente de múltiples talos, producindo toros secundarios dende a base ouraíces, con diámetros de talos de 2 dm. A casca é cinsenta a cinsenta parda, lisa nas árbores novas, gretada lonxitudinalmente nos máis vellas. Follas simples, de 4–12 cm de longo x 3–8 cm de largo, verde claras a glaucas, ovais a cordadas, con veación nos folíolos, un chisco mucronado, e marxes enteiras. Van en pares opostos ou ocasionalmente en grupo de tres. Flores de base tubular, corola de 6–10 mm de longo con ápices abertos de catro lóbulos de 5–8 mm, usualmente lila s a malvas, ocasionalmente brancas; en panículas densas, terminais, de 8–18 cm de longo. Froito cápsula seca, parda, lisa, 2 cm de longo, dividida en dous para guindar as dúas sementes aladas.
Cultivo
É unha moi común planta ornamental en xardín s e parques por mor das súas flores atractivas, de doce recendo. Moitas destas plantas de xardín son cultivares con flores variando do branco ao lila escuro; algunhas con flores dobres, onde os estames están substituídos por pétalos extra. O cultivar "Áurea" ten follaxe amarelada. A m aioría de cultivares de xardín non exceden os 4–5 m de altura.
Está amplamente naturalizada en Europa do oeste e do norte.
Historia
Foi seleccionada como a flor estatal do Estado de Novo Hampshire, debido a "ser símbolo do duro carácter dos homes e mulleres do Estado de Granito".
Ecoloxía
Esta planta é o alimento das eirugas da traza Craniophora ligustri.
Taxonomía
Syringa vulgaris foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 1: 9. 1753. O nome científico do xénero Syringa deriva de syrinx un cano ou pipa,  referíndose ao estado oco das póla s novas dalgunhas especies.
vulgaris: epíteto latíno que significa "común"
Ribonucleoproteína nuclear heteroxénea
As ribonucleoproteínas nucleares heteroxéneas (hnRNPs) son proteínas que forman complexos entre si e co ARN presentes no núcleo celular durante a transcrición e a modificación postranscricional dos ARNm que se acaban de sintetizar (pre-ARNm). Estes complexos proteicos tamén se denominan partículas de ribonucleoproteína heteroxéneas. As hnRNP están entre as proteínas máis abondosas do núcleo, comparables en cantidade ás histonas. Interveñen fundamentalmente no procesamento do pre-ARNm, pero tamén como factores trans que regulan a expresión xénica, e actúan no núcleo e no citoplasma. A presenza de proteínas unidas ás moléculas de pre-ARNm actúa como un sinal que indica que o pre-ARNm non foi aínda completamente procesado e non está listo para ser transportado ao citoplasma. Como a maioría do ARN maduro é exportado desde o núcleo de forma relativamente rápida, a maioría das proteínas que se unen ao ARN no núcleo están en forma de partículas ribonucleoproteicas heteroxéneas. Despois de que ten lugar o splicing, as proteínas permanecen unidas aos intrón que foron separados no splicing e márcanos como moléculas que deben ser degradadas.
As proteínas que forman parte dos complexos hnRNP denomínanse colectivamente ribonucleoproteínas heteroxéneas. Todas teñen unha estrutura modular que contén un ou máis motivos para unión co ARN e polo menos un dominio auxiliar que regula as interaccións proteína-proteína e a localización subcelular. A maioría permanecen establemente no núcleo, pero hai varias posibilidades: algunhas localízanse estritamente no núcleo (como hnRNP C e U), outras viaxan entre o núcleo e o citoplasma (como hnRNP A1) e algunhas son exclusivamente citosólicas (como hnRNP E3 e E4). Os cambios na súa localización subcelular dependen de modificacións postraducionais que sofren.
A composición proteínica destes complexos en humanos foi estudado en células HeLa. Segundo a súa abundancia distínguense as hnRNP maiores, moi abundantes, que forman a parte central (core) das partículas, das que hai polos menos 20 distintas, e as hnRNP menores, menos abondosas, que non quedan unidas establemente ao ARN durante a inmunopurificación e só aparecen asociadas a determinados ARNm. As maiores desígnanse con letras, desde hnRNP A1 ata hnRNP U, e teñen pesos moleculares desde 34 kDa a 120 kDa.
Entre elas están a proteína K e a proteína de unión ao tracto de polipirimidina (PTB, do inglés polypyrimidine tract-binding protein), que é regulada por fosforilación catalizada pola proteína quinase A e é responsable da supresión do splicing do ARN nun exón determinado ao bloquear o acceso do espliceosoma ao tracto de polipirimidina (tramo do ARNm rico en pirimidinas).
Pomponio Mela
miniatura|dereita|Mapa de Pomponio Mela Pomponio Mela, nado en Alxeciras c. 15 e finado en Roma c. 45, foi un xeógrafo hispano que viviu no século I despois de Cristo.
Traxectoria
Naceu en Tingentera (Alxeciras), e escribiu nas décadas trinta e corenta do século I. Fixo unha obra en tres libros na que describe as diversas terras que se coñecían, e que se titula Chorographia.
No que se refire a Hispania fai descricións de costas do Mediterráneo, das illas Baleares, da zona de Cádiz e da costa atlántica. A súa obra é importante por recoller máis dun cento de topónimos e etnónimos da Península Ibérica no século I. Posiblemente as informacións achegadas por militares, funcionarios romanos e visitantes constitúan as súas fontes, ademais de Cornelio Nepote, Salustio e Varrón.
Francisco María Rivas Taboada
Francisco María Rivas Taboada Baamonde, nado en Siador (Silleda) e finado en 1874, foi procurador e alcalde do concello de Chapa, posteriormente Silleda.
Traxectoria
Propietario do Pazo de Sestelo, na parroquia onde naceu, promoveu a creación do Santuario da Virxe da Saleta, converténdose no primeiro en toda España baixo esta advocación. En 1863, encargou unha imaxe da virxe ao escultor santiagués Magariños, que foi trasladada a ombreiros desde Compostela ata o seu pazo, onde permaneceu ata o ano seguinte, cando se traslada ao santuario, xa construído este. Foi alcalde de Chapa en 1856 e 1865. Casou con Carmen Martínez Núñez e foi pai de Elías Vicente Rivas Martínez e avó de Narciso Rivas Martínez, o primeiro xuíz municipal en Silleda e o segundo alcalde de Ourense.
Beatriz Barcia
Traxectoria
Estudou psicoloxía. Entre 1976 e 1984 foi membro do grupo afeccionado Teatro-Estudio Valle-Inclán de Ferrol e actuou en 6 obras teatrais en castelán. A partir de 1990 participa en montaxes, xa en galego, de Teatro da Lúa.