cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juan Blanco
Traxectoria
Licenciado en linguas clásicas pola Universidade Complutense de Madrid, profesor de ensino secundario do instituto Sofía Casanova de Ferrol e militante do Partido Popular, o seu primeiro cargo político foi o de concelleiro en Ferrol (1983), foi xefe de gabinete do conselleiro de Educación (1990-1993), senador (1993-1995), alcalde de Ferrol dentro de Partido Popular (1995-1999) e Vicepresidente da Deputación da Coruña (1999-2003).
Acabalgamento
Ambiente tectónico
As fallas inversas aparecen na cunca antepaís situada nas marxes dos cintos oroxénicos. Aquí, a compresión non orixina unha formación apreciable de montañas, que se acomodan principalmente por pregamento e amontoamento de acabalgamentos. En lugar disto, as fallas inversas causan xeralmente un engrosamento da sección estratigráfica.
Os acabalgamentos das cuncas de antepaís tamén adoitan ter a xeometría de rampla-plano, con acalbamentos que se propagan en unidades "planas" cun ángulo moi baixo (de 1 a 5 graos) e despois móvense cara arriba da sección en ramplas de pendente máis pronunciada (de 5 a 20 graos). A identificación de ramplas cando aparecen dentro das unidades é xeralmente problemática.
Os acabalgamentos e dúplex tamén se encontran en prismas acrecionais na marxe da fosa oceánica das zonas de subdución, onde os sedimentos oceánicos son raspados da placa subducente e acumúlanse. Aquí, o prisma de acreción pode engrosarse un 200% e isto conséguese amontoando fallas acabalgantes unhas sobre outras nunha mélange de rochas distorsionadas, a miúdo cun pregamento caótico. Aquí, as xeometrías de rampla-plano non se observan normalmente porque a forza compresional ten un ángulo pronunciado con respecto ás capas sedimentarias.
Historia
As fallas de acabalgamento non foron recoñecidas ata os traballos de Arnold Escher, Albert Heim e Marcel Bertrand nos Alpes, onde estudaron o acabalgamento do Glarus, e as achegas de Charles Lapworth, Ben Peach e John Horne, que traballaron en zonas do fronte de acabalgamento do Moine en Escocia, e Törnebohm nas montañas caledonianas escandinavas e McConnell nas Montañas Rochosas canadenses. . A conclusión á que chegaron estes xeólogos de forma máis ou menos independente, estudando estes dous ámbitos cara ao ano 1884, foi que os estratos máis antigos, por causa das fallas, se encontraban por encima dos estratos máis modernos. Archibald Geikie acuñou nese mesmo ano o termo acabalgamento (thrust, como lle chamou el) para describir este conxunto específico de fallas.
Pólder
thumb|200px|Pólder. miniatura|dereita|200px|Imaxe dun pólder nos [[Países Baixos, tomada dende un satélite]] Pólder é un termo neerlandés que define as superficies terrestres gañadas ao mar. Esta técnica utilizouse por primeira vez no século XII, na rexión de Flandres. Os holandeses convertéronse en auténticos mestres na arte de conquistar as terras situadas na beiras do mar, que se achan ao seu mesmo nivel ou inferior, para darlles deste xeito un aproveitamento agrícola.
Un dos exemplos máis significativos de pólder atopámolo no lago de IJssel, parcialmente desecado e cultivado. Este tipo de técnicas foron aplicadas noutros lugares do mundo: consisten en illar por medio de diques un espazo cuberto polo mar, permanentemente ou durante a marea alta. O desecamento realízase mediante o bombeo cara ao mar do excedente de auga da cubeta artificial resultante, construíndo a continuación unha rede de drenaxes e canles que avenen as augas pluviais e eviten o encenagamento dos chans. Este proceso dá lugar a unha paisaxe xeométrica, animado outrora por bombas de auga movidas polo vento, en forma de muíños, cuxa función era activar as maquinarias de captación da auga, co fin de reconducila a través do sistema de canles.
Por extensión, o termo «pólder» aplícase a todos os terreos húmidos (como marismas, lagos e chairas aluviais) que foron desecados con fins agrícolas, industriais ou portuarios.
Fóra dos Países Baixos, construíronse pólders principalmente en Francia (antigas marismas costeiras de La Vendée, Saintogne e Flandres), en Italia (na Toscana, o Lacio e o Véneto), en España (en Andalucía, no Alt Empordà en Cataluña), en Israel (Val de Jule), en Portugal, no Xapón e en Exipto.
Georges Berger
Georges Berger nado en Sint-Jans-Molenbeek, preto de Bruxelas o 14 de setembro de 1918 e finado en Nürburgring o 23 de agosto de 1967 foi un piloto de competición que participou cun Gordini en dous Grandes Premios do Campionato Mundial de Fórmula 1.
Competiu inicialmente durante os anos 50 nun Fórmula 2 BMW-motor Jicey co cal terminou terceiro no Grand Prix des Frontières en Chimay. En 1953 competiu para o equipo Simca-Gordini e terminou quinto na mesma pista. Participou no mesmo coche (un Gordini Tipo 15 de 1.5 litros e 4 cilindros) no Gran Premio de Bélxica de 1953 pero retirouse logo de soamente tres voltas debido a unha avaría do motor. O ano seguinte correu cun Gordini logrando só unha cuarta posición en Rouen, pero de novo participou nun Gran Premio, o Gran Premio de Francia de 1954 en Reims-Gueux nun Gordini Tipo 16, pero retirouse debido a un problema na válvula de motor. Logo disto desapareceu das carreiras de monoprazas.
Máis adiante na súa carreira compartiu o Ferrari gañador no Tour de Francia Automobilístico de 1960. Morreu cando competía cun Porsche 911 en 1967 no Marathon das 84-horas en Ruta en Nürburgring.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Lipoxixenase
As lipoxixenases son unha familia de encimas que conteñen ferro que catalizan a dioxixenación de ácidos graxos poliinsaturados en lípidos que conteñen unha estrutura de cis,cis-1,4-pentadieno. Cataliza a seguinte reacción:
Volteiro, Vilantime, Arzúa
Volteiro é un lugar da parroquia de Vilantime no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Tiña 10 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 4 eran homes e 6 eran mulleres.
Lipoxixenase
Función biolóxica e clasificación
miniatura|dereita|250px|A 15-lipoxixenase de coello (azul) cun inhibidor (amarelo) unido no [[sitio activo.]]
Estrutura 3D
Coñécense as estruturas de varias lipoxixenases, entre elas as seguintes: lipooxixenases da soia L1 e L3, 8-lipoxixenase do coral, 5-lipoxixenase humana, 15-lipoxixenase de coello, e dominio catalítico da 12-lipoxixenase de leucocito prcino. A proteína consta dun pequeno dominio PLAT N-terminal e un dominio maior catalítico C-terminal (ver a ligazón de Pfam neste artigo), que contén o sitio activo. Tanto nos encimas de plantas coma nos de animais, o dominio N-terminal contén un barril β antiparalelo de oito febras, pero nas lipoxixenases de soia este dominio é significativamente máis grande que no encima de coello. As lipooxixenases de plantas poden ser clivadas encimaticamente en dous fragmentos que permanecen estreitamente asociasdos mentres que o encima permanece activo; a separación dos dous dominios orixina a perda da actividade catalítica. O dominio C-terminal (catalítico) consta de 18-22 hélices e unha (no encima de coello) ou dúas (no encima de soia) follas β antiparalelas no extremo oposto ao bariil β N-terminal.
Sitio activo
O átomo de ferro que teñen as lipoxixenases está enlazado a catro ligandos, tres dos cales son residuos de histidina. Seis histidinas están conservadas en todas as secuencias de lipoxixenases, cinco das cales están agrupadas nun tramo de 40 aminoácidos. Esta rexión contén dous dos tres ligandos de zinc; as outras histidinas son importantes para a actividade das lipoxixenases.
As dúas longas hélices centrais cruzan no sitio activo; ambas as hélices inclúen tramos internos de hélice π que proporcionan tres ligandos histidina (His) ao ferro do sitio activo. Dúas cavidades no dominio maior da lipoxixenase 1 de soia (cavidades I e II) esténdense desde a superficie ao sitio activo. A cavidade I con forma de funil pode funcionar como un canal dioxíxeno; a longa e estreita cavidade II é presumiblemente un peto para o substrato. O encima de mamífero é máis compacto e contén só unha cavidade con forma de bota (cavidade II). Na lipoxixenase-3 de soia hai unha terceira cavidade que vai desde o sitio do ferro á interface do barril β e os dominios catlíticos. A cavidade III, o sitio do ferro e a cavidade II forman un corredor continuo a través da proteína.
A estrutura do complexo do dominio catalítico da 12-lipooxixenase de leucocito porcina revelou detalles das características do sitio activo. Nas estruturas 3D obtidas, un inhibidor análogo do substrato ocupa un canal aberto con forma de U adxacente ao sitio do ferro. Este canal pode acomodar o ácido araquidónico sen moita computación, definindo os detalles da unión do substrato na reacción da lipoxixenase. Ademais, un posible canal de acceso, que intercepta o canal de unión ao substrato e se estende á superficie da proteína podería servir como vía para o oxíxeno.
Clasificación bioquímica
A lipoxixenase 1 de soia exhibe o maior efecto isotópico cinético H/D sobre kcat (kH/kD) (81 a temperatura dunha habitación) que fora atopado ata agora para un sistema biolóxico. Recentemente, atopouse un efecto isotópico cinético (KIE) extremadamente elevado de 540 a 730 nun dobre mutante da lipooxixenase 1 da soia. Debido á gran magnitude do efecto isotópico cinético, a lipooxixenase 1 de soia serviu como prototipo para reaccións de efecto túnel de hidróxeno catalizadas por encima.
Entre as proteínas humanas da familia da lipoxoixenase están: ALOX12, ALOX12B, ALOX12P2, ALOX15, ALOX15B, ALOX5 e ALOXE3.
1755
Outros
Historia ano a ano
Tomás Luis de Victoria
Tomás Luis de Victoria, nado en Sanchidrián (Ávila) arredor de 1548 e finado en Madrid o 27 de agosto de 1611, foi un sacerdote católico, mestre de capela e famoso compositor polifonista do Renacemento español. Foi considerado un dos compositores máis importantes e avanzados do seu tempo, cun novo estilo que anunciaba o inminente barroco. A súa influencia chegou ata o século XX, cando foi tomado como modelo polos compositores do cecilianismo. miniatura|357x357px|«Missa alma redemptoris», en Misas, magníficat, motetes, salmos e outras varias composicións, Madrid, tipografía rexia, 1600.
Gregorio Conrado Álvarez
Gregorio Conrado Álvarez Armelino, militar (xeneral), foi o presidente do Uruguai (de facto, ditador) entre 1981 e 1985.
Savonia do Sur
Savonia do Norte (en finés Etelä-Savo e en sueco Södra Savolax) é unha das 19 rexións de Finlandia. Está situada ao leste do país, na provincia histórica de Savonia e na actual provincia de Finlandia Oriental. A súa capital e cidade máis poboada é Mikkeli.
Savonia do Norte limita ao norte con Savonia do Norte, ao leste con Carelia do Norte, ao sur con Carelia do Sur e Kymenlaakso, e ao oeste con Päijänne Tavastia e Finlandia Central.
Embraer E-Jet E2
A familia Embraer E-Jet E2 é unha serie de avións de pasaxeiros de alcance medio desenvolvidos por Embraer, sucesores da serie orixinal E-Jet. O programa lanzouse no Paris Air Show de 2013. A primeira variante, a E190-E2, fixo o seu voo de estrea o 23 de maio de 2016 e foi certificada o 28 de febreiro de 2018, entrando en servizo con Widerøe o 24 de abril dese ano.
Savonia do Sur
É a 15ª rexión máis poboada do país e a 9ª máis extensa.
María Gómez González
Traxectoria
O pai traballara como enxeñeiro de vías e obras nos camiños de ferro, de aí que ela nacese en Bélmez. Porén, a familia mudou máis tarde a Vigo. María Gómez colaborou en Faro de Vigo. Afiliouse a Izquierda Republicana, partido fundado en 1934 por Manuel Azaña, cando tiña 29 anos. Estaba casada con José Ares, mestre nacional que estaba destinado na escola parroquial de Parada das Achas, na Cañiza. Presentouse ás eleccións municipais o 16 de febreiro de 1936, por Izquierda Republicana, e na votación do 14 de marzo María Gómez converteuse na primeira alcaldesa da Cañiza e na única muller alcaldesa na Galicia en 1936.
Savonia do Sur
Concellos
Savonia do Sur conta con 14 concellos, dos cales tres teñen consideración de cidade (en letra grosa):
María Gómez González
Golpe de Estado
Ás 10 da mañá do día 21 de xullo de 1936, as forzas da Compañía de Asalto de Pontevedra entran na Cañiza e fanse co concello sen atopar ningunha resistencia, onde apreixaron as armas que alí se atopaban e armaron os simpatizantes do movemento militar. A alcaldesa é detida e levada á prisión de Ribadavia. O 10 de outubro celébrase en Vigo consello de guerra contra ela, e é condenada por rebelión militar á pena de morte, xunto a Jesús Eugenio Pérez Pérez e Antonio Mojón Vázquez, mestres nacionais, Tirso Gómez Freijido, latoeiro, e Justo Moure Giráldez, propietario do bar O Paraíso e concelleiro, todos eles socialistas. A sentenza recibiu o voto particular do presidente do consello que non atopou gravidade nos feitos demostrados, e optou pola reclusión perpetua. O día 11 de outubro María alega estar preñada, e despois de ser recoñecida, o alférez médico Manuel Rodríguez-Grandjean ditamina que era posible que estivese de dous meses. Os seus compañeiros foron executados.
Embraer E-Jet E2
Probas de voo
O primeiro E-Jet E2, un E190-E2, presentouse o 25 de febreiro de 2016 e realizou o seu voo de estrea o 23 de maio en São José dos Campos. O prototipo voou 3 horas e 20 minutos acadando unha velocidade de Mach 0,82 e unha altura de 41 000 pés, probou a tren de aterraxe e os flaps, e o uso do fly-by-wire en modo normal. O programa tivo menos problemas dos agardados e o avión podería entrar en servizo no primeiro cuarto de 2018. O aparello tiña un peso lixeiramente menor ao agardado e os outros dous prototipos voarían ao longo dese ano. miniatura|260x260px|Cuarto prototipo da familia E2 O segundo prototipo voou o 8 de xullo. O voo durou 2 horas e 55 minutos e transcorreu sen ningún tipo de problemas. O primeiro E-Jet E2 voou do Brasil ao Farnborough Airshow tan só 45 días despois do seu voo inaugural. En abril de 2017, cando se completaran 650 horas de probas de voo e o programa cumpría o seu calendario, Embraer buscaba garantir un 99% de fiabilidade no seu primeiro ano de servizo.
Savonia do Sur
Política
Os resultados das eleccións parlamentarias de 2011 en Savonia do Sur deron os seguintes resultados:
María Gómez González
Golpe de Estado
O seu home fica preso no cárcere da illa de San Simón. O 2 de novembro Gómez escribe a Francisco Franco pedíndolle clemencia. O 13 de decembro chega a conmutación da pena de morte pola de reclusión perpetua, e pouco despois trasládana ao cárcere de mulleres de Mutriku, en Guipúscoa. Mais logo foi trasladada ao de Santurrarán, onde fixo amizade con Urania Mella.
Embraer E-Jet E2
Probas de voo
A metade das probas de voo realizáronse en xuño de 2017, con voos resultados nos test de aerodinámica e de rendemento en ambientes quentes a grande altitude. O peso máximo de engalaxe do E195-E2 incrementouse ata os 61 500 kg e o seu alcance ata os 4 800 km. En xuño de 2017 os catro E190-E2 e o único E195-E2, presentado no Paris Air Show, levaban máis de 900 horas de probas de voo. En xullo de 2017 os cinco aparellos levaban 1 000 horas de voo, e o E190-E2 completara o 55% da súa campaña de probas.
María Gómez González
Posguerra
En xuño de 1943 María foi posta en liberdade, tras serlle conmutada a perpetua por unha condena de doce anos e un día. Logo de pasar por Ribadavia marchou á cidade de Lugo, onde se estableceu definitivamente cos catro fillos. Coa saída da cadea de Urania en 1945, fóise vivir con ela, coa compaña do seu fillo Raúl. Aprobou unhas oposicións para enfermeira, despois de conseguir cancelar os antecedentes penais. Exerceu de enfermeira de vacinacións ata a súa xubilación en 1977, e recibiu diversas condecoracións do ministerio de Sanidade. Participou nunha serie de programas de radio como guionista, baixo o alcume de Maruja de Córdoba e morreu aos 81 anos de idade.
Embraer E-Jet E2
Probas de voo
En xaneiro de 2018 completárase o 98% da campaña de probas con 2 000 horas de voo. O seu consumo de combustible era dun 17,3% menor con respecto ao E190, tiña un maior alcance e era menos ruidoso.
O E190-E2 obtivo a súa certificación por parte da ANAC, FAA e EASA o 28 de febreiro de 2018. Os primeiros motores de produción para a versión máis grande entregáronse en febreiro de 2019, e estes deberían reducir o consumo de combustible por asento nun 24% con respecto ao E195. O E195-E2 obtivo a súa certificación en abril de 2019.
Fabricación
miniatura|260x260px|Un E190-E2 co seu principal competidor, o A220, no fondo Inspirándose na industria automobilística, Embraer usa a mesma liña de produción para fabricar o E190/195-E2 xunto co orixinal E175/190/195, a un ritmo estable de oito aparellos fabricados por mes a finais de 2018; a produción da familia E-Jet orixinal reducirase unha vez que comece a fabricarse o E175-E2 no ano 2021. Esta decisión contrasta coas dificultades de Boeing para transitar do 747-400 ao 747-8 nunha mesma liña de montaxe, e a súa decisión posterior de crear unha liña separada para o 737 MAX.
Introdución
miniatura|260x260px|E190-E2 de Widerøe, o cliente de lanzamento do tipo Tras a súa certificación, o primeiro E190-E2 foi entregado ao seu cliente de lanzamento, a norueguesa Widerøe, en abril de 2018 cunha configuración de 114 asentos en clase única. Seguíronlle entregas para Air Astana e Chinese GX Airlines. Antes das entregas do avión Embraer anunciou que algúns dos primeiros E-Jet E2 precisarían modificacións debido á vida máis curta do combustor dos seus motores Pratt & Whitney PW1900G. Embraer desenvolveu unha clase business cunha configuración de asentos escalonados 2+2 e un espazo de asento de ata 137 cm, dispoñible dende mediados de 2019.
O obxectivo de Embraer é o de conseguir un 99% de fiabilidade tras 12 meses e un 99,5% aos catro anos de servizo, cando o E1 tardou 10 anos en acadar a fiabilidade prevista. O 4 de abril de 2018 Widerøe recibiu o seu primeiro E190-E2 en São José dos Campos. O avión realizou o seu primeiro voo comercial entre Bergen e Tromsø o día 24 de abril de 2018. En xuño de 2018 os tres primeiros E190-E2 entregados a Widerøe acumulaban 413 horas de voo e 332 ciclos, facendo unha media de 6,57 ciclos por día cunha duración de 1,28 horas, e acadando un 99,35% de fiabilidade. Widerøe conseguiu unha fiabilidade do 98.5% despois do seu primeiro ano de operación.
Alianza Boeing-Embraer
En decembro de 2017 Boeing e Embraer discutían unha potencial alianza. O 15 de xullo de 2018 as dúas compañías anunciaron un memorando de entendemento para establecer unha empresa conxunta, da cal Boeing tería o 80% da participación, para producir e dar servizo aos avións comerciais de Embraer, incluído o E-Jet E2. Analistas da industria da aviación destacaron que o acordo podería ser boo para ámbalas dúas compañías, xa que Boeing precisaba avións máis pequenos, como as familias E-Jet e E-Jet E2, e Embraer necesitaba a potencia comercializadora dunha compañía máis grande xa que o E-Jet E2 estaba vendéndose a un ritmo moi lento.
O 26 de febreiro de 2019 os accionistas de Embraer aprobaron a asociación, e a nova empresa conxunta agardaba pola pola aprobación regulatoria. O 24 de abril de 2020 Boeing deu por finalizado o acordo, afirmado que Embraer non cumprira as condicións do mesmo. Embraer rexeitou as razóns de Boeing, dicindo que a compañía buscaba evitar os seus compromisos e que buscaría "todos os remedios contra Boeing polos danos causados", que os analistas da industria consideran que poden incluír danos por pedidos perdidos mentres os clientes esperaban o peche do acordo.
E175-E2
Esta é a variante máis pequena da familia, con capacidade de ata 90 pasaxeiros. Ten prevista a súan entrada en servizo no ano 2021.
E195-E2
O E195-E2 e a versión máis longa da familia, con capacaidade de ata 144 pasaxeiros con densidade alta. O primeiro E195-E2 foi entregado a Azul Linhas Aéreas Brasileiras o 12 de setembro de 2019, entrando en servizo o 16 de outubro de 2019.
A Carballeira, Viñós, Arzúa
A Carballeira é un lugar da parroquia de Viñós no concello coruñés de Arzúa, na comarca homónima. Tiña 9 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 3 eran homes e 6 eran mulleres.
O Regueiral
Co topónimo O Regueiral podemos referirnos a varios lugares de Galicia:
La Garriga
La Garriga é un concello español da provincia de Barcelona, Cataluña. Está situado a 40 quilómetros de Barcelona e pertence á comarca do Vallès Oriental.
Historia
A súa situación próxima a Barcelona, o seu clima, e a presenza de augas termais converteron a La Garriga nun dos lugares de veraneo preferidos da burguesía catalá de comezos do século XX, feito que propiciou a construción de edificios modernistas na poboación.
La Garriga foi unha das poboacións catalás bombardeadas pola aviación franquista durante a Guerra Civil. De feito, hoxe en día aínda se conserva un refuxio antiaéreo, ao que se poden realizar visitas guiadas.
Xoán XV, papa
Xoán XV, nado en Roma e finado en abril de 996, foi o Papa n.º 137 da Igrexa católica de 985 a 996.
Traxectoria
Transcorridos quince días desde a morte do antipapa Bonifacio VII e un ano da do papa Xoán XIV, é elixido como sucesor, e por imposición de Crescencio II, un presbítero romano, fillo dun sacerdote chamado León, que tomará o nome de Xoán XV.
Durante o seu pontificado, de máis de once anos de duración, produciuse en Francia un feito de transcendental importancia ao substituír a dinastía dos Capetos á dinastía carolinxia no trono. A nova dinastía permanecería no trono francés durante os seguintes oito séculos.
En efecto, en 987, o arcebispo de Reims, Adalbero, apoiou e coroou como rei de Francia a Hugo Capeto fronte a Carlos de Lorena o irmán do falecido Lotario que xunto ao seu fillo, o tamén falecido Luís V foron os últimos reis de ascendencia carolinxia.
O novo rei nun intentou illar a Carlos e os seus partidarios carolinxios fixo elixir, en 989, a un sobriño deste, Arnulfo, como novo arcebispo de Reims. Con todo Arnulfo traizoou a Hugo e pasouse ao bando do seu tío Carlos co apoio do Papa, que se negou a depolo ao considerar que tanto a investidura como a deposición dos bispos era unha prerrogativa que lle incumbía unicamente a el.
Hugo reaccionou tomando prisioneiros a Carlos e a Arnulfo e obrigando a este a renunciar ao seu bispado nun concilio celebrado en Reims, no ano 991, onde foi elixido para substituílo o abade Xeberto, futuro papa Silvestre II.
Nun sínodo celebrado na a basílica romana de Letrán o 31 de xaneiro de 993 converteuse no primeiro papa da historia en emitir formalmente un decreto de canonización ao elevar aos altares ao bispo Ulrico de Augsburgo.
Xoán XV non logrou nunca ser apreciado polos romanos que o acusaban de venal e de prácticas nepóticas o que o levaron ao final do seu pontificado a fuxir a Toscana cando Crescencio II aproveitou a súa impopularidade para expulsalo.
O seu exilio durou pouco xa que pediu apoio ao emperador Otón III a cambio da coroación imperial. Crescencio II, que de ningún modo quería a Otón preto de Roma, reconciliouse co Papa polo que este puido volver para falecer a principios de abril de 996.
Ciclo do glioxilato
miniatura|dereita|400px|O ciclo do glioxilato. O ciclo do glioxilato é unha vía metabólica anabólica, considerada unha variante do ciclo do ácido cítrico, que ten lugar fundamentalmente nas plantas, bacterias (como por exemplo Escherichia coli), protistas, e fungos (por exemplo en lévedos). O ciclo do glioxilato consiste na conversión de acetil-CoA en succinato, o cal se pode usar para a síntese de carbohidratos por gliconeoxénese. Como o acetil-CoA procede xeralmente de lípidos, permite transformar lípidos en azucres. En microorganismos, o ciclo do glioxilato permite ás células utilizar compostos carbonados simples como fonte de carbono cando as fontes máis complexas de glicosa non están dispoñibles. O ciclo é especialmente activo nas sementes en xerminación que almacenan triglicéridos. En xeral, considérase que o ciclo non existe nos animais, con algunhas excepcións, como os nematodos nas fases embrionarias iniciais, pero ultimamente parece que podería existir en máis especies animais, o que está levando a discutir a evolución destes encimas en bacterias e animais.
Bože pravde
Bože Pravde (en serbio: Deus da xustiza) é o himno nacional da Serbia. A súa letra foi creada por Jovan Đorđević e a súa música por Davorin Jenko.
Ciclo do glioxilato
Semellanzas co ciclo do ácido cítrico
miniatura|dereita|350 px|Reaccións características do ciclo do glioxilato nas que interveñen a isocitrato liase e a malato sintase.
O ciclo do glioxilato utiliza tres dos cinco encimas do ciclo do ácido cítrico e comparte varias das súas reaccións intermedias. Os dous ciclos varían só en dúas reaccións, catalizadas pola isocitrato liase e a malato sintase. No ciclo do glioxilato a isocitrato liase (ICL) converte o isocitrato en glioxilato e succinato en vez de producirse unha conversión a α-cetoglutarato coma no ciclo do ácido cítrico. Isto evita os pasos de descarboxilación que teñen lugar no ciclo do ácido cítrico (por iso aquí non se libera CO2), o que permite que compostos simples se usen en posteriores sínteses doutras moléculas como a glicosa. O ciclo do glioxilato continúa, orixinando, a partir de glioxilato e acetil-CoA, malato, en reacción catalizada pola malato sintase (MS), que non actúa no ciclo do ácido cítrico. En cada volta do ciclo do glioxilato incorpóranse dúas moléculas de acetil-CoA (no paso de oxalacetato a citrato común co ciclo do ácido cítrico, e no paso de glioxilato a malato específico do ciclo do glioxilato) e fórmase unha molécula de succinato e outra de NADH a partir de NAD+.
Nas plantas o ciclo do glioxilato ten lugar nos glioxisomas. O succinato formado no ciclo pode entrar no ciclo do ácido cítrico das mitocondrias, e os seus intermediarios poden orixinar fosfoenolpiruvato que entra na gliconeoxénese do citosol.
Reaccións do ciclo
1) O acetil-CoA (procedente da beta-oxidación dos ácidos graxos) reacciona co oxalacetato formando citrato. O encima que cataliza esta reacción é a citrato sintase, que tamén actúa no ciclo do ácido cítrico*.
3) O isocitrato, por medio dunha reacción catalizada polo encima isocitrato liase, fragméntase en glioxilato e succinato. Este encima é específico do ciclo do glioxilato.
4) O acetil-CoA transfire un acetilo ao glioxilato producindo malato nunha reacción catalizada pola malato sintase, que non actúa no ciclo do ácido cítrico.
5) O malato sofre unha deshidroxenación para formar novamente oxalacetato nunha reacción catalizada pola malato deshidroxenase, tamén presente no ciclo do ácido cítrico.
* Os encimas citrato sintase e aconitase que interveñen no ciclo do glioxilato difiren estruturalmente dos seus homólogos da mitocondria, aínda que catalizan a mesma reacción.
A ecuación global do ciclo:
Papel na gliconeoxénese
miniatura|dereita|350 px|Esquema moi simplificado das conexións entre o ciclo do glioxilato, o ciclo do ácido cítrico e a gliconeoxénese a través do succinato producido no ciclo do glioxilato. Os ácidos graxos dos lípidos son usados frecuentemente polos vertebrados como fontes de enerxía, degradándoos por medio da beta-oxidación a moléculas de acetato, unidas ao coencima A, formando acetil-CoA. Este entra no ciclo do ácido cítrico para ser completamente oxidado a dióxido de carbono e participar na produción de enerxía respiratoria. Así, as células obteñen enerxía das graxas. Para utilizar este acetil-CoA como fonte de carbonos para a biosíntese de carbohidratos utilízase o ciclo do glioxilato.
Os seres vivos que teñen paredes celulares, como as plantas, fungos e bacterias, requiren grandes cantidades de carbohidratos durante o seu crecemento para dedicalos á bisosíntese dos polisacáridos complexos das súas paredes, como a celulosa, glicanos, e quitina. Nestes organismos, en ausencia de carbohidratos dispoñibles (como sucede en certos ambientes microbianos ou durante a xerminación das sementes das plantas), o ciclo do glioxilato permite a síntese de glicosa a partir de lípidos utilizando o acetil-CoA xerado na β-oxidación dos ácidos graxos. As sementes que almacenan triglicéridos poden utilizar estes durante a xerminación para formar azucres por medio do cico do glioxilato.
O succinato que se libera no ciclo do glioxilato entra no ciclo do ácido cítrico, onde pode dar lugar a malato e oxalacetato. Estes despois poden ser desviados desviados á gliconeoxénese, transformándose primeiro en fosfoenolpiruvato e despois en glicosa. O resultado neto do funcionamento do ciclo do glioxilato é a produción de azucres a partir de graxas.
Plantas
Nas plantas o ciclo do glioxilato ten lugar fundamentalmente nos glioxisomas. Durante a xerminación a planta depende das súas reservas, xa que non empezou a facer aínda a fotosíntese. O ciclo permite que as sementes que almacenan triglicéridos usen estes para producir azucres, que se usarán en biosínteses ou para producir enerxía.
Ademais, grazas ao ciclo, as plantas e bacterias poden vivir con moléculas tan simples como o acetato (ou calquera fonte que poida orixinar acetil-CoA). O acetato é convertido en acetil-CoA, e usado como fonte de enerxía ou como fonte de carbono grazas ao ciclo do glioxilato. O acetil-CoA pode tamén reaccionar co glioxilato para producir coencimas reducidos, que se poden usar para producir enerxía na cadea de transporte electrónico e fosforilación oxidativa.
Fungos patóxenos
O ciclo do glioxilato pode servir tamén para un propósito completamente distinto en certas especies de fungos patóxenos. Nestes seres os niveis dos encimas do ciclo do ácido cítrico isocitrato liase e malato sintase increméntanse moito cando están en contacto co seu hóspede humano. Estudos con mutantes de certa especie de fungo que perderon a isocitrato liase demostraron que son significativamente menos virulentos comparados co tipo salvaxe. O vínculo exacto entre estas observacións aínda está sendo explorado, pero pode concluírse que o ciclo do glioxilato é un factor significativo na patoxénese destes microorganismos.
Vertebrados
A opinión tradicional era que os vertebrados non tiñan ciclo do glioxilato, porque carecían dos encimas chave isocitrato liase e malato sintase. Pero hoxe isto non está tan claro, e podería ser que o ciclo puidese existir polo menos nalgúns vertebrados. Algúns estudos mostran evidencias de que os compoñentes do ciclo do glioxilato existen en cantidades significativas nos tecidos hepáticos dos polos. Outros experimentos proporcionaron evidencias da presenza do ciclo en certos insectos e invertebrados mariños, o que se une ás xa coñecidas probas da súa existencia en nematodos. Porén, outros experimentos refutan esta idea. Tamén hai moita controversia sobre a presenza do ciclo en mamíferos (algunhas publicacións citan que o ciclo está activo nos osos durante a hibernación e outras négano). Por outra parte, non se identificou ningún xene funcional relacionado coa isocitrato liase e malato sintase nos xenomas de mamíferos placentarios, mentres que nalgúns mamíferos non placentarios e outros vertebrados a malato sintase parece ser funcional. A vitamina D podería regular esta vía metabólica nos vertebrados.
Intentouse, polo momento sen éxito, introducir por Enxeñaría Xenética os xenes dos encimas específicos do ciclo nalgúns mamíferos como as ovellas, para mellorar a produción de la, que se ve limitada pola dispoñibilidade de glicosa. Por outra parte, o ciclo do glioxilato, presente en microorganismos patóxenos pero non en humanos, podería ser o branco para a preparación de antibióticos. O antibiótico mataría ao patóxeno sen danar aos humanos.
Institucións españolas do Antigo Réxime
miniatura|300px|Símbolos utilizados polas institucións durante os últimos anos do Antigo Réxime. As institucións españolas do Antigo Réxime foron a superestrutura que, con algunhas innovacións, pero sobre todo mediante a adaptación e transformación das institucións e prácticas políticas, sociais e económicas preexistentes nos distintos reinos cristiáns da Península Ibérica na Baixa Idade Media, presidiu o período histórico que coincide a grandes liñas coa Idade Moderna: desde os Reis Católicos ata a Revolución liberal (do último terzo do século XV ao primeiro do século XIX) e que se caracterizou polos trazos propios do Antigo Réxime na Europa occidental: unha monarquía forte (autoritaria ou absoluta), unha sociedade estamental e unha economía en transición do feudalismo ao capitalismo.
Son características do Antigo Réxime a dispersión, a multiplicidade e ata a colisión institucional, o que fai moi complexo o estudo da historia das institucións. A mesma existencia da unidade institucional de España é un asunto problemático. Neste período histórico da monarquía hispánica houbo institucións unitarias: destacadas e transcendentais na percepción exterior: a persoa do rei e o seu poder militar, e cara ao interior: a inquisición. Outras foron comúns, como as propias da sociedade estamental: nobreza, clero e corporacións de moi distinto tipo que se organizaban dun xeito non moi diferente en cada reino. Un mosteiro cisterciense catalán (Poblet) era intercambiable por outro castelán (Santa María de Huerta); un gandeiro mesteño, por outro da Casa de Zaragoza; a aristocracia fusionouse nunha rede de alianzas familiares. Pero outras foron marcadamente diferenciadas: as Cortes ou a Facenda nos reinos da Coroa de Aragón non tiveron nada que ver coas de Castela e León. Ata coa imposición do absolutismo borbónico, que reduciu esas diferenzas, as provincias vascas e Navarra mantiveron os seus foros. O Estado e a nación vanse forxando, en gran medida como consecuencia de como as institucións responderon á dinámica económica e social, pero non acabarán de presentarse no seu aspecto contemporáneo ata que non terminou o Antigo Réxime.
A sociedade na España do Antigo Réxime
A sociedade da España moderna (no sentido da Idade Moderna ou do Antigo Réxime) era un armazón de comunidades de diversa natureza, ás que os individuos se adscribían por vínculos de pertenza: comunidades territoriais do estilo da casa ou do pobo; comunidades intermedias como os señoríos e as cidades e a súa terra (alfoz ou comunidade de vila e terra, de moi distinta extensión); comunidades políticas ou xurisdicións amplas como as provincias, os adiantados, as vigairías, as intendencias ou os reinos e coroas; comunidades profesionais como gremios artesanais, confrarías de pescadores, ou as universidades; comunidades relixiosas; etc.
Contemplábase o reino cunha analoxía organicista, como un corpo encabezado polo rei, coa súa supremacía, coas distintas comunidades e ordes que o formaban como órganos, articulacións e membros. Os homes e mulleres estaban ligados por lazos persoais, como vínculos de familia e parentesco. Cada vínculo rexíase por regras comúns que debían gobernar o seu funcionamento e a súa experiencia. No Antigo Réxime as comunidades eran xerárquicas, todo corpo tiña a súa autoridade, eran vínculos de integración e subordinación. Pero cada vínculo tiña un valor ambivalente, de dominación e paternalismo: debían garantir a supervivencia dos individuos á vez que mantiñan relacións sociais de subordinación. O que no mundo contemporáneo se entende como funcións públicas estaban nas mans de particulares, xa sexan casas, señoríos ou dominios do rei, tendo unha total autonomía un territorio doutro. O mesmo concepto de particular carecía de sentido, posto que non existía unha diferenciación efectiva entre o público e o privado na sociedade preestatal ou preindustrial.
A nobreza e o clero eran os estamentos privilexiados. Desde o século XVI a nobreza tendeu a volverse máis cortesá e trasladouse a Madrid, nos arredores da Corte. O clero era un estamento máis aberto, xa que podían incorporarse individuos sen atender á súa condición social, aínda que tamén era un grupo xerarquizado con distintos graos dentro da súa estruturación. O estado chairo era o máis heteroxéneo e numeroso. Contemplaba desde os campesiños máis pobres ata a incipiente burguesía (burguesía da intelixencia: letrados con cargos administrativos na súa maior parte; e a burguesía dos negocios). O grao de varias minorías perseguidas (xudeoconversos, mouriscos ou xitanos) sufriu diferentes alternativas.
A monarquía, a nobreza e o territorio
miniatura|Neste cadro de [[Diego Velázquez|Velázquez (1636-1637) represéntase unha clase de equitación do Príncipe Baltasar Carlos, que debe exhibir con iso a súa identificación co modo de vida nobiliario. Ao seu cargo, o caballerizo maior: Gaspar de Guzmán, Conde de Olivares e Duque de Sanlúcar a Maior, grande de España e valido, que basea a súa posición política na proximidade física que lle dá acceso ás persoas reais. Asisten outros cortesáns. Asomados a un balcón do Alcázar de Madrid, capital política da Monarquía Hispánica, os reis Filipe IV e Isabel de Borbón.]]
A cúspide do sistema institucional foi a monarquía, xustificada política e ideoloxicamente desde o comezo da conquista cristiá como herdanza da Hispania visigoda nos supostos núcleos cantábricos: o que o nacionalismo español do século XIX bautizou como reino de Asturias, o chamado reino de León e condado e logo reino de Castela; ou do feudalismo carolinxio nos pirenaicos: Corte Condal de Barcelona, posteriormente principado de Cataluña, condado e máis tarde reino de Aragón, e reino de Navarra. Este, de feito, reunira a case totalidade dos territorios cristiáns peninsulares a comezos do século XI, para logo disgregalos coa herdanza de Sancho III o Maior entre os seus descendentes da dinastía Ximena, enfrontados entre si á vez que se expandían territorialmente por Al-Andalus. Para entón o concepto de monarquía hereditaria xa estaba suficientemente asentado como para utilizala como unha institución patrimonial, dentro da dinámica vasalática do feudalismo, con todas as limitacións que esta expresión ten na Península Ibérica. A influencia europea que chegou co Camiño de Santiago e a Orde de Cluny determinou que fose a casa de Borgoña a que terminase entroncando nos reinos occidentais (Portugal, León e Castela). Os mesmos procedementos xustificativos (aos que se engade a propia existencia da monarquía) foron os utilizados para xustificar o predominio social da nobreza (os bellatores ou defensores feudais), que co alto clero formaban unha única clase dirixente: os privilexiados.
A formación da monarquía autoritaria culmina coa poderosa dinastía Trastámara, orixinada en Castela na persoa dun bastardo, Henrique II o das Mercés, alzado ao poder pola alta nobreza celosa de evitar esa mesma concentración de poder, que se implantará tamén en Aragón como consecuencia do Compromiso de Caspe. A crise do século XIV fora determinante para producir unha nítida separación entre a alta e a baixa nobreza de fidalgos e cabaleiros, cuxo prestixio social, cando non podía sustentarse no control de terras, era buscado con todo tipo de probanzas, hábitos, executorias, reis de armas, brasóns... que se non podían apoiarse con aquelas, non ocultaban a súa decadencia económica. Xeograficamente prodúcese tamén unha cesura entre o norte peninsular -as montañas cantábricas e pirenaicas onde van buscarse os solares orixinarios das casas nobres pero onde non hai grandes dominios e a maior igualdade de condicións permitiu nacer o mito da fidalguía universal- e o sur -dominado polas encomendas das ordes militares e os grandes estados nobiliarios-. Aos non privilexiados, quedáballes a percepción do orgullo de cristián vello, que se expresou legalmente nos estatutos de limpeza de sangue, que se estenderon por todo tipo de institucións tras a revolta anticonversa de Pedro Sarmiento en Toledo (1449). Esa discriminación legal mantívose como un factor decisivo de cohesión social con máis motivo tras a expulsión dos xudeus (1492) e de os mouriscos (1609), mantendo como útil chiba expiatorio a existencia do cristián novo, condición da que non escapaban nin as máis altas casas nobres nin o mesmo rei
miniatura|esquerda|300px|[[A familia de Carlos IV, por Goya (1800-1801). Neste retrato colectivo aparecen as últimas xeracións de monarcas absolutos (Carlos IV e Fernando VII), que xa presenciaron como os seus curmáns franceses pasaron pola guillotina. Tamén aparece o que representará máis adiante a última oportunidade de restauración do Antigo Réxime fronte á triunfante Revolución liberal española (Carlos María Isidro de Borbón, o pretendente carlista que se oporá, aducindo a lei sálica, á sucesión en Isabel II, filla única do seu irmán máis vello).]] Á unión territorial dos Reis Católicos (por matrimonio: Aragón e Castela, ou conquista: Canarias, Granada, Navarra, América), séguelle a adición de vastos territorios en Europa coa chegada da dinastía Habsburgo, cuxa concepción do poder baseábase no respecto ás peculiaridades locais (non sen conflitos, como a guerra das Comunidades de Castela e as Xermanías con Carlos I ou a crise de 1640 con Filipe IV). A concepción unitaria dos dominios peninsulares permite á historiografía falar de Monarquía Hispánica, a pesar de que a unión é na persoa dos reis e non nos reinos, que manteñen as súas leis, idiomas, moedas e institucións. O intento por unificalos a partir da unión das familias nobres, principalmente tras a fundación do concepto de Grandeza de España (1520), ao que se incorporou a un pequeno número de casas aristocráticas das dúas coroas (con claro predominio castelán). Fomentáronse as alianzas matrimoniais, co fin de que a elite social na práctica fose a mesma en todos eles. A unión con Portugal, que durou sesenta anos (1580-1640), tamén se intentou consolidar da mesma forma (non sen receos; do que vén o refrán portugués augurando de España: «nin bo vento nin bo casamento»).
Para rematar, a dinastía Borbón (curiosamente, de orixe navarra) imporá os usos franceses da monarquía absoluta, non só no protocolo cortesán, senón na configuración centralista do Estado e nas disposicións sucesorias da lei sálica, tras unha guerra civil con dimensión europea: a guerra de sucesión española.
miniatura|250px|España dividida segundo afán os Xeógrafos, do Atlas xeográfico do Reino de España e Illas adxacentes cunha breve descrición das súas Provincias / Disposto para a utilidade pública por D. Tomas López (1757) A conformación territorial da Monarquía Hispánica nun conxunto tan amplo de territorios permite falar separadamente das institucións americanas, as dos territorios europeos alén dos Pireneos (especialmente Flandres e Italia) e as dos reinos da Península Ibérica, que é aos que se refire este artigo.
O municipio, as cortes e a facenda
En ausencia de potentes niveis intermedios de organización do territorio (existían, pero dun xeito descontinuo, e ás veces sen competencias nin recursos que os fixesen decisivos: adiantamentos, vigairías, meiriñados... ata que coas reformas borbónicas se implantou a rede de intendentes de exército e provincia, precedente do gobernador provincial), o nivel inferior de organización territorial presentaba en España unha extraordinaria vitalidade: a institución municipal, herdanza do municipio romano e reforzado coa repoboación que segue á reconquista durante a Idade Media. O proceso repoboador altomedieval outorgara unha liberdade orixinaria sen parangón noutras partes de Europa, (presuras, alodios, behetrías), e máis que en ningún outro reino na fronteira ou Estremadura castelá, onde a condición de campesiño equiparábase á de nobre se defendía a súa propia terra cun cabalo de guerra (cabaleiros viláns). Co paso dos séculos e o afastamento da fronteira, os concellos abertos dos primeiros momentos, en que participaban todos os veciños, foron substituídos por poderosas corporacións, os concellos ou concellos de cidades ou vilas con foros, cartas poboas que lles outorgan xurisdición sobre un amplo alfoz ou terra, composto de numerosos núcleos rurais (vilas, lugares e aldeas) e terreos máis despoboados (montes, pastos, devesas, baldíos) fronte aos que se comportan como un verdadeiro «señorío colectivo», de xeito similar a como nobreza e clero ían conformando os seus propios señoríos. A condición dos campesiños, xa que logo, non era radicalmente distinta en reguengo e señorío: nin na primeira foi de liberdade nin na segunda de escravitude.
A implicación da autoridade real no control municipal foise facendo máis forte a finais da Idade Media, a medida que a monarquía se facía autoritaria, sobre todo a partir da crise do século XIV. Finalmente produciuse unha sorte de «repartición de papeis» entre os rexedores, que se converteron en cargos venais e na práctica hereditarios nas familias do que pode denominarse patriciado urbano ou oligarquía municipal (cabaleiros ou burgueses ennobrecidos, ciutadans honrats...) e o corrixidor, como representante directo do rei no municipio. En municipios menores os cargos adoitaban ser un alcalde en representación do estado chairo e outro do nobiliario.
Os municipios máis importantes son as cidades con voto en Cortes, representantes non tanto dun terceiro estado canto dun patriciado urbano ennobrecido, máis en Castela que en Cataluña, onde a cidade de Barcelona ten un peso fundamental e desde 1359 a deputación permanente das Cortes (a Generalitat) exerceu de contrapeso eficaz ao aumento do poder real; ou en Aragón, onde eran presididas polo Xustiza (que previña aos reis «Facémosche Rei se cumpres os nosos Foros e os fas cumprir, se non, non»), ademais de dispor desde 1364 da súa propia Deputación do Xeneral. Unha institución similar existiu en Valencia desde 1418.
As Cortes foron a institución representativa de o reino (entidade oposta dialécticamente a o rei), con funcións lexislativas e fiscais; máis fortes en Aragón, onde mantiveron a súa estrutura en tres brazos (catro no reino de Aragón, coa nobreza dividida en ricos homes e fidalgos), máis débiles en Castela, onde deixaron de convocarse aos estamentos privilexiados. Perderon importancia xustamente no século XVIII, cando se convocan conxuntamente as de ambas as coroas, pero que só se reunirán para cuestións sucesorias.
miniatura|260px|[[Real Casa da Aduana (século XVIII), na rúa de Alcalá de Madrid, actual sede do Ministerio de Facenda.]]