cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Outeiro, Corneda, O Irixo
Outeiro é un lugar da parroquia de Corneda no concello ourensán do Irixo na comarca do Carballiño. Tiña 15 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 6 eran homes e 9 mulleres.
Castro de Muruxeses
O Castro de Muruxeses é un castro de chaira fortificado situado en Rodeiro, Oza-Cesuras.
Tiña forma elíptica con eixe maior orientado ao NO-SL duns 80 metros e 60 metros no eixe menor, cunha soa liña defensiva e un antecastro ao SL. Só se conservan uns 50 metros de muros ao N.
Campionato Brasileiro Série A 1981
O Campionato Brasileiro Série A 1981, oficialmente Taça de Ouro foi a 25º edición da Série A, o primeiro nivel de fútbol no Brasil. Comezou o 17 de xaneiro e finalizou o 3 de maio de 1981. O campión foi o Grêmio.
Tiúlfe, Ambroa, Irixoa
Tiúlfe é un lugar da parroquia de Ambroa no concello coruñés de Irixoa, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 33 habitantes (18 homes e 15 mulleres).
Persépole
Persépole (do grego Περσέπολις, Persépolis, literalmente «a cidade persa»), en antigo persa: Pars, en persa moderno: تخت جمشید, Tajt-e Yamshid «o trono de Yamshid», foi a capital do Imperio Persa durante a época aqueménida (550-330 a.C.). Atópase a uns 70 km da cidade de Shiraz, provincia de Fars, Irán, preto do lugar no que o río Pulwar desemboca no Kur (Kyrus).
A súa construción, comezada por Darío I, continuou ao longo de máis de dous séculos, ata a conquista do Imperio Persa por Alexandre Magno. As ruínas de Persépole foron declaradas Patrimonio da Humanidade pola Unesco no ano 1979.
Nome
A palabra Persépole deriva do grego  Persépolis  (Περσέπολις ), un composto de "Pérsēs" (Πέρσης) e "pólis" (πόλις), que significa "a cidade persa" ou "a cidade dos persas". Para os antigos persas, a cidade era coñecida como Pārsa (persa antigo: 𐎱𐎠𐎼𐎿), que tamén é a palabra para a rexión de Persia.
Unha inscrición deixada polo príncipe sasaniano Shapur Sakanshah, fillo de Hormizd II, refírese ao sitio como Sad-stūn, que significa "Cen Piares". Porque os persas medievais atribuíron o sitio a Jamshid, un rei mitolóxico iraniano, coñecido como "Takht-e-Jamshid" (, Taxt e Jamšīd), literalmente significa "Trono de Jamshid". Outro nome dado ao sitio no período medieval foi Čehel Menār, literalmente significa "Corenta Minaretes".
O Barreiro, San Simón da Costa, Vilalba
O Barreiro é un lugar da parroquia de San Simón da Costa, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.
Persépole
Xeografía
Persépole está preto do pequeno río Pulvar, que flúe cara ao río Kor.
miniatura|left|upright=1.3| Ruínas do "Palacio de [[Artaxerxes I de Persia|Artaxerxes I", Persépole. Como é típico das cidades aqueménidas, Persépole construíuse nunha plataforma (parcialmente) artificial.]]
O sitio inclúe un socalco de 125.000 metros cadrados, parcialmente construída artificialmente e parcialmente no corte dunha montaña, co seu lado oriental apoiándose na Montaña Rahmat. Os outros tres lados están formados por muros de retención, que varían en altura coa inclinación do chan. Subindo dos 5 a 13 metros no lado oeste grazas a unha escaleira dobre. A partir de aí, sobe suavemente ao cumio. Para crear o nivel do socalco, as depresións enchéronse de terra e pesadas rochas, que se unían con clips de metal.
Historia
A evidencia arqueolóxica demostra que os primeiros restos de Persépole remóntanse ao 515 a.C.. André Godard, o arqueólogo francés que escavou Persépole a principios dos anos trinta, creu que foi Ciro o Grande quen elixiu o sitio de Persépole, pero que foi Darío I quen construíu o socalco e os palacios. As inscricións sobre estes edificios apoian a crenza de que os construíu Darío.
Con Darío I, o cetro pasou a unha nova rama da casa real. Persépole converteuse probablemente na capital de Persia durante o seu reinado. Non obstante, a situación da cidade nunha rexión remota e montañosa converteuna nunha residencia incómoda para os gobernantes do imperio. As verdadeiras capitais do país eran Susa, Babilonia e Ecbatana. Isto pode ser porque os gregos non coñecían a cidade ata que o Alexandre o Grande conquistouna e saqueouna.
A construción de Persépole por Darío I levouse a cabo de forma paralela ás do Palacio de Susa. Segundo Gene R. Garthwaite, o Palacio de Susa serviu como modelo a Darío para Persépole. Darío ordenou a construción da Apadana e o Salón do Consello (Tripylon ou "Porta Tripla"), así como a sala do tesouro imperial e os seus arredores. Estes foron completados durante o reinado do seu fillo, Xerxes I. A construción posterior de edificios no socalco continuou ata a caída do Imperio Aqueménida. Segundo a Encyclopædia Britannica, o historiador grego Ctesias mencionou que a tumba de Darío estaba nunha fachada á que podía chegarse cun aparello de cordas.
Ao redor do 519 a. C., comezouse a construción dunha ampla escaleira. A escaleira planeouse inicialmente como a entrada principal ó socalco 20 metros por riba do chan. A escaleira dobre, coñecida como a Escaleira Persepoletana, construíuse simetricamente no lado occidental da Gran Muralla. Os 111 pasos medían 6´9 metros de largo, con treitos de 31 cm de ancho e 10 cm. de alto. Orixinariamente, creuse que os pasos construíranse para permitir que os nobres e a realeza subiran a cabalo. Non obstante, novas teorías suxiren que os chanzos baixos permitían que os dignatarios visitantes puidesen manter unha aparencia real ao ascender. A parte superior das escaleiras levaba a un pequeno xardín no lado nordés do socalco, fronte a Porta de todas as nacións.
O plano desigual do socalco, incluíndo a cimentación, actuou como un castelo, cuxos muros en ángulo permitían aos seus defensores apuntar a calquera punto da fronte externa. Diodoro Sículo escribe que Persépole tiña tres muros con baluartes, que tiñan torres para proporcionar un espazo protexido para o persoal de defensa. O primeiro muro tiña 7 metros de alto, o segundo, 14 metros e o terceiro muro, que cubría os catro lados, tiña 27 metros de altura, aínda que non queda rastro do muro nos tempos modernos.
Función
A función de Persépole non está clara. Non era unha das cidades máis grandes de Persia, e moito menos do resto do imperio, pero parece ser un gran complexo cerimonial que só ocupábase estacionalmente; aínda non está totalmente claro onde estaban realmente os apousentos privados do rei. Ata os descubrimentos recentes, a maioría dos arqueólogos sostiñan que se usou especialmente para celebrar o Nowruz, o Ano Novo persa, realizado no equinoccio, e aínda segue sendo unha importante festa anual no Irán moderno. A nobreza iraniana e as partes tributarias do imperio presentaban agasallos ao rei, representados nos relevos da escaleira.
Destrución
Despois da vitoria sobre os aqueménidas no 330 a. C., Alexandre o Grande enviou a forza principal do seu exército a Persépole polo camiño real persa. El asaltou ás "Portas Persas", un paso polas actuais Montañas de Zagros. Alí Ariobarzanes emboscou con éxito ao exército de Alexandre o Grande, causándolle grandes baixas. Tras deterse durante 30 días, Alexandre o Grande rodeou e destruíu aos defensores. O mesmo Ariobarzanes morreu durante a batalla ou durante a retirada de Persépolis. Algunhas fontes indican que os persas foron traizoados por un xefe tribal capturado que mostrou aos macedonios un camiño alternativo que lles permitiu rodear a Ariobarzanes nunha reversión das Termópilas. Logo de varios meses, Alexandre permitiu ás súas tropas saquear Persépole. miniatura|Alexandre o Grande ordenando incendiar Persépole; Placa italiana, 1534 (aínda que poida ser unha representación da queima de Roma por parte de [[Nerón).]]
Crese que o lume que destruíu Persépole comezou no palacio de Hadish, que era a residencia de Xerxes I e se estendeu ao resto da cidade. Non está claro se o lume foi accidental ou un acto deliberado de vinganza pola queima da Acrópole de Atenas durante a segunda guerra Médica. Moitos historiadores sosteñen que, mentres o exército de Alexandre celebraba cun simposio, decidiron vingarse contra os persas. Se iso é así, a destrución de Persépole podería ser tanto un accidente como unha vinganza.
miniatura|600px | centro | Unha vista xeral de Persépolis.
Logo da caída do Imperio Aqueménida
miniatura|Ruínas do lado occidental do recinto de Persépole. No 316 a. C., Persépole aínda era a capital de Persia como unha provincia do grande Imperio Macedonio (ver Dício xix, 21 seq., 46; probablemente despois de Xerome de Cardia), que viví sobre o 326). A cidade debeu diminuír paulatinamente ao longo do tempo. A cidade baixa ao pé da cidade imperial puido sobrevivir por un longo tempo, pero as ruínas dos aqueménidos quedaron como testemuña da súa antiga gloria. É probable que a cidade principal do país, ou polo menos o distrito, estivese sempre nesta zona.
Ao redor do 200 a.C., a cidade de Estakhr, a cinco quilómetros ao norte de Persépole, foi a sede dos gobernadores locais. A partir de aí colocáronse os cimentos do segundo grande imperio persa, e Estakhr adquiriu especial importancia como centro de sabedoría sacerdotal e a ortodoxia. Os reis sasánidas cubriron a fachada das rochas nesta zona e, en parte, ata as ruínas aqueménidas, coas súas esculturas e inscricións. Construíron alí en gran parte, aínda que nunca na mesma escala de magnificencia que os seus antigos predecesores. Os romanos sabían pouco de Estakhr como os gregos coñecían pouco sobre Persépole, a pesar de que os sasánidas mantiveron relacións durante catrocentos anos, amigables ou hostís co imperio.
No momento da invasión musulmá de Persia, Estakhr ofreceu unha resistencia desesperada. Aínda era un lugar de grande importancia no primeiro século do islam, aínda que a súa grandeza foi rapidamente eclipsada pola nova metrópole de Xiraz. No século X, Estakhr diminuíu ata a insignificancia, como se pode ver nas descricións de Estakhri, un nativo (c. 950) e de Al-Muqaddasi (c. 985). Durante os séculos seguintes, Estakhr declinou gradualmente, ata que deixou de existir como cidade.
Investigación arqueolóxica
Odoric de Pordenone pasou por Persépole no seu camiño cara a China en 1320. En 1474, Giosafat Barbaro visitou as ruínas de Persépole, o cal pensou incorrectamente que eran de orixe xudea. António de Gouveia de Portugal escribiu sobre Inscricións cuneiformes logo da súa visita en 1602. O seu primeiro informe escrito sobre Persia, a Jornada, publicouse en 1606.
En 1618, García de Silva Figueroa, o embaixador do rei Filipe III de España na corte de Abbas I, o monarca Safávida, foi o primeiro viaxeiro occidental en identificar correctamente as ruínas de Persépole como a localización correcta de Persépole.
Pietro Della Valle visitou Persépole en 1621, e notou que só 25 das 72 columnas orixinais aínda estaban en pé, debido ao vandalismo ou a procesos naturais. O viaxeiro holandés Cornelis de Bruijn visitou Persépole en 1704.
A frutífera rexión estaba cuberta de aldeas ata a terrible devastación do século XVIII, e incluso agora esta, comparativamente falando, ben cultivada. O Castelo de Estakhr desempeñou un papel notable como unha forte fortaleza, varias veces, durante o período musulmá. Era o punto medio e o máis alto dos tres penedos escarpados que se elevan no val do Kur, a certa distancia ao oeste ou ao noroeste da necrópole de Naqsh-e Rustam.
Os viaxeiros franceses Eugène Flandin e Pascal Coste están entre os primeiros en prover non só unha revisión literaria da estrutura de Persépole, senón tamén en crear algunhas das mellores e primeiras representacións visuais da súa estrutura. Nas súas publicacións en París, en 1881 e 1882, tituladas 'Voyages en Perse de MM. Eugene Flanin peintre et Pascal Coste architecte'', os autores proporcionaron unhas 350 ilustracións de Persépole. A influencia francesa e os xacementos arqueolóxicos de Persia non acabaran ata o mandato de Reza Shah, cando figuras tan destacadas como André Godard axudaron a crear o primeiro museo do patrimonio de Irán.''
Ao longo dos anos 1800 e principios de 1900, realizáronse gran variedade de escavacións por afeccionadas no sitio, nalgúns casos a grande escala.
As primeiras escavacións científicas en Persépole foron realizadas por Ernst Herzfeld e Erich Schmidt representando ao Instituto Oriental da Universidade de Chicago. Realizaron escavacións durante oito tempadas, a partir de 1930 e incluíron outros sitios próximos.
miniatura|Deseño dun [[Friso aqueménida en Persépole.]]
Herzfeld cría que os motivos da construción de Persépole eran a necesidade dunha atmosfera maxestosa, un símbolo para o imperio e para celebrar eventos especiais, especialmente o "Nowruz". Por motivos históricos, construíuse Persépole onde se fundou a dinastía Aqueménida, aínda que non era o centro do imperio nese momento.
As escavacións de fragmentos de placas insinúan nunha escena cunha loita entre Hércules e Apolo, chamado "Unha pintura grega en Persépole".
Arquitectura
A arquitectura de Persépole é coñecida polo uso da columna persa, baseada probablemente en columnas anteriores de madeira. Os arquitectos recorreron á pedra só cando os cedros máis grandes do Líbano ou as árbores de teca da India non cumpriron cos tamaños requiridos. As bases das columnas e capiteis foron feitas de pedra, mesmo en árbores de madeira, pero é probable a existencia de capiteis de madeira.
Os edificios de Persépole inclúen tres agrupacións xerais: cuarteis militares, tesouro e salas de recepción e casas ocasionais para o rei. Estruturas notables son a Grande Escaleira, a Porta de todas as nacións, a Apadana, o Salón das Cen Columnas, a sala Tripylon e a Tachara, o Palacio de Hadish, o Palacio de Artaxerxes III, o tesouro imperial, as cortes reais e a casa do carro.
Ruínas e restos
miniatura|upright| Os relevos de [[Nymphaea|flores de loto usado frecuentemente nas paredes e monumentos de Persépole.]] Existen ruínas de varios edificios colosais no socalco. Todos están construídos de mármore gris escuro. Quince dos seus piares permanecen intactos. Tres piares máis volvéronse a erixir desde 1970. Varios edificios nunca foron rematados. F. Stolze demostrou que algúns permanecen restos de albanelería.
Desde a época de Pietro Della Valle, é indiscutible que estas ruínas representan a Persépole capturada e parcialmente destruída por Alexandre o Grande.
Detrás do complexo en Persépole, hai tres sepulcros tallados na rocha na aba do outeiro. As fachadas, unha delas incompleta, están ricamente decoradas con relevos. Ao redor de 13 km ao NNE, no lado oposto do río Pulvar, levántase unha parede perpendicular de rocha, na que se cortan catro tumbas semellantes a unha altura considerable desde o fondo do val. Os iranianos de hoxe en día chaman a este lugar "Naqsh-e Rustam" ("Relevo Rustam"), os relevos Sasanianos debaixo da apertura, son unha representación do mítico heroe Rostam. Pódese deducir das esculturas que os ocupantes destas sete tumbas eran reis. Unha inscrición nunha das tumbas declárase a de Darío I, respecto de quen Ctesias relata que a súa tumba estaba fronte a unha rocha, e só se podía alcanzar co uso de cordas. Ctesias menciona aínda máis, en relación a varios reis persas, que os seus restos foron traídos "aos persas", ou que morreron alí.
Porta de todas as nacións
A Porta de todas as nacións, referíndose aos asuntos do imperio, consistía nun gran salón que era un cadrado de aproximadamente 25 m. de lonxitude, con catro columnas e a súa entrada no Muro occidental. Había dúas portas máis, unha ao sur que se abría cara ao xardín de Apadana e a outra abría cara a un longo camiño cara ao leste. Os dispositivos de pivote atopados nas esquinas internas de todas as portas indican que eran portas de dúas follas, probablemente feitas de madeira e cubertas con láminas de metal adornado.
Un par de lamassus, touros coa cabeza de home barbudo, permanecen no limiar occidental. Outro par, con ás e unha "Cabeza Persa" ("Gopät-Shäh"), atópanse na entrada oriental, para reflectir o poder do imperio.
O nome de Xerxes I escribiuse en tres idiomas e esculpido nas entradas, informando a todos quen ordenou a súa construción.
O Palacio Apadana
Darío I construíu o maior palacio de Persépole no lado oeste da plataforma. Este palacio chamouse Apadana. O Rei de Reis utilizouno para audiencias oficiais. Os traballos comezaron no 518 aC e o seu fillo, Xerxes I, completouno 30 anos máis tarde.
O palacio ten unha planta cadrada de 60,5 de lado. Consta de 36 columnas das cales 13 aínda están en pé. As columnas, de 19 m de altura, foron probablemente erguidas mediante ramplas de terra que lles permitiu ser transportadas despois de colocar as pedras na altura requirida. As ramplas debían ser levantadas mentres avanzaban as columnas, a continuación, a terra era evacuada. Testemuñan a influencia Xônia: as columnas da Apadana presentan o mesmo diámetro e altura similares aos templos de Hera en Samos tamén presentan sucos similares.
Museos (fóra de Irán) que mostran material de Persépole
Un número de baixorrelevos de Persépole son conservados no Fitzwilliam Museum en Cambridge, Inglaterra. Hai tamén unha colección de Persépole no British Museum. O touro de Persépole no Instituto Oriental é un dos tesouros máis prezados da universidade, pero é só un dos varios obxectos de Persépole que se exhiben na Universidade de Chicago. O Museo Metropolitano de Arte Metropolitano de Nova York alberga obxectos de Persépole,, do mesmo xeito que o Museo de Arqueoloxía e Antropoloxía da Universidade de Pensilvania. O Museo de Belas Artes de Lión e o Louvre de París tamén teñen obxectos de Persépole.
Linguas sino-tibetanas
As linguas sino-tibetanas ou linguas trans-himalaias forman unha familia de máis de 300 idiomas, que se falan desde o norte da India ao occidente, ata Taiwán polo leste, e desde a China ao norte, ata a península de Malaca, polo sur. En número de falantes soamente a supera a familia indoeuropea. A procedencia destas linguas (que a lingüística occidental apenas estudou) hai que buscala no Tíbet, o Nepal, Myanmar, a China occidental e o estado indio de Assam. As linguas do grupo caracterízanse pola súa tendencia á tonalidade.
Matisoff (2015)
A familia sino-tibetana compona os seguintes grupos segundo James Matisoff (2015):
A lingua bai de Yunnan ten unha filiación algo enigmática, pois mentres uns situárona entre as tibetano-birmanas outros a colocado entre as linguas tai ou entre as mon-khmer. As autoridades chinesas clasifican ao pobo bai entre os pobos tibetano-birmanos e á súa lingua entre a grupo yi (lolo-birmano). Unha hipótese é que a lingua bai orixinal é unha antiga rama da familia Senón-Tibetana, que se separou do tronco chinés fai 2.500 anos.
Algúns lingüistas consideran as linguas tai-kadai como parte das linguas sino-tibetanas, outros en cambio prefiren relacionalas coas linguas austronesias.
van Driem (2014)
A familia sino-tibetana compona os seguintes grupos ou follas caídas ("fallen leaves" en inglés) segundo George van Driem (2014):
Hsiu (2019)
A familia sino-tibetana compona as seguintes ramas segundo Hsiu (2019) no Proxecto ramas sino-tibetanas:
Atol Pinaki
Xeografía
É un atol circular formado por tres illotes, cunha superficie total de 1,3 km². Hoxe en día está deshabitado.
Historia
Historicamente coñecíase como Nganati. Foi descuberto polo inglés Samuel Wallis o domingo de pentecoste do 1767 (en inglés Whitsunday).
Espiñarcao, Romariz, Abadín
Espiñarcao é un lugar da parroquia de Romariz no concello lugués de Abadín na comarca da Terra Chá. Tiña 43 habitantes en 2015 (19 homes e 24 mulleres) segundo datos do IGE. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010 cando tiña 53 habitantes (24 homes e 29 mulleres).
Laxe das Rodas
miniatura|dereita|300px|Laxe das Rodas. Vista xeral.
A Laxe das Rodas é unha estación de arte rupestre ao pé do Outeiro de Eiroa, preto do lugar de Taxes da parroquia de Louro, en Muros.
Os gravados están feitos nun penedo de granito que sobresae pouco do terreo e constan de nove figuras, que inclúen dúas espirais e sete círculos concéntricos con coviñas grandes ou cazoletas no centro. A figura principal consiste nunha espiral que xira á dereita e outra menor que xira á esquerda; ambas as dúas teñen un suco radial que. Rodéanas 65 coviñas.
Outro grupo consta de tres círculos concéntricos arredor dunha coviña e arrodeados por 40 cazoletas, con seis máis fóra. Desde a coviña central parte unha liña que sae fóra do círculo exterior.
A Laxe das Rodas tense interpretado como almanaque laboral (as dúas espirais principais), mesa de ofrendas para propiciar as boas colleitas, conxunto de signos solares, a morte ou a fecundidade acuática e lunar.
C-15
A C-15 ou Eix Diagonal é unha estrada da rede básica primaria de Cataluña, desdobrada en autovía na parte final do seu percorrido. É titularidade da Generalitat de Cataluña e ten 45 km de lonxitude entre Igualada e Vilanova i la Geltrú.
A estrada une as comarcas do Anoia, Alt Penedès e Garraf, pasando por varias localides importantes como Igualada, Vilafranca del Penedès e Vilanova i la Geltrú.
O primeiro treito da estrada inaugurouse en 2003 entre Puigdàlber e Igualada. En 2011 inaugurouse o último tramo ata Vilanova i la Geltrú en forma de autovía.
Tiúlfe
O topónimo Tiúlfe pode referirse a dous lugares de Galicia:
Aberración da luz
A cuantía desa diferenza depende da velocidade do observador e da dirección do movemento. A aberración da luz debida ao movemento da Terra ao redor do Sol denomínase aberración anual; foi descuberta por James Bradley en 1728, constituíndo a primeira proba directa do movemento da Terra ao redor do Sol.
A diferenza máxima entre a posición observada e a posición real dun astro acada un máximo de 20.47 segundos de arco, denominándose constante de aberración. O fenómeno da aberración da luz utilízase para medir por trigonometría a distancia á que se atopa unha estrela próxima, denominándose entón paralaxe anual, e definíndose con esa base a unidade de distancia interestelar: o pársec, definido como a distancia á que está un astro que presenta unha paralaxe anual dun segundo de arco, e equivale a 3,2616 anos luz.
Por aberración tamén se coñece ao conxunto de defectos ópticos que pode presentar un sistema óptico. Pode ser cromática (dependente da lonxitude de onda) ou acromática. Entre as aberracións máis comúns están a aberración esférica, o coma e o astigmatismo.
Pedriña, Corneda, O Irixo
Pedriña é un lugar da parroquia de Corneda no concello ourensán do Irixo na comarca do Carballiño. Tiña 41 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 24 eran homes e 17 mulleres.
Pumarrubín, San Miguel de Reinante, Barreiros
Pumarrubín é un lugar da parroquia de San Miguel de Reinante no concello lugués de Barreiros na comarca da Mariña Oriental. Segundo o IGE, en 2011 tiña 72 habitantes (37 homes e 35 mulleres).
Germán Fernández Fraga
Germán Fernández Fraga, nado en Vigo, foi un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Foi redactor de Faro de Vigo, publicou algunhas colaboracións en La Zarpa e El Progreso, dirixiu o semanario humorístico Carnaval que apareceu en abril de 1924, e desde 1926 foi redactor de El Pueblo Gallego onde publicou colaboracións na páxina "América". Emigrou a Uruguai nos anos vinte, e colaborou en periódicos do Uruguai e Arxentina como El Diario Español de Buenos Aires. Desde a proclamación da República, fixo unha intensa propaganda antirepublicana na prensa. Foi xerarca da Falange en Montevideo. Colaborou con Manuel Aris no guión da súa película Tierra de nuestros mayores, coprodución do Uruguai e Arxentina estreada en 1960. Foi presidente do Club Español de Montevideo (1973-1974).
Vida persoal
Casou en Montevideo con María Celina Táboas Fassanor en 1930.
Arandeira americana
A arandeira americana ou arandeira azul (Vaccinium corymbosum) é unha planta do xénero Vaccinium, que tamén inclúe moitos arbustos bravos produtores de bagas comestíbeis redondas e con vértices brillantes (froitas do bosque). Cómpre non confundilo coa arandeira rubia (Vaccinium macrocarpon). Os froitos, que nacen en acios, son brancos ao comezo e a medida que van madurecendo tórnanse vermellos-purpúreos para se converter en azuis cando fican completamente maduros. Polo seu doce sabor utilízanse para elaborar xeleas, marmeladas, viños, pasteis e diversos pratos doces. É unha especie norteamericana que non medra en Europa (a especie europea que medra brava en Galiza é a arandeira brava (Vaccinium myrtillus)), aínda que si se cultiva.
Hábitat
Esta especie é orixinaria dos Estados Unidos, que tamén é o meirande produtor e consumidor de arandos azuis no mundo.
Os froitos das plantas bravas, máis miúdos e caros que os das cultivadas, son apreciados polo seu sabor e cor intensa.
Xeneralidades
O froito da arandeira americana é unha baga pequena, de cor azul, de aí a denominación "blueberry", en inglés aínda que tanto para o arando azul americano coma para o vermello a denominación xenérica nesa lingua é huckleberry. A arandeira é unha froiteira de aspecto arbustivo, pertencente á familia botánica das Ericáceas, dentro da cal se atopan tamén importantes especies ornamentais, como as azaleas e os rododendros; e bravas coma as uces. Existen distintas especies de arandeiras. A maior extensión cuberta por esta froiteira corresponde á arandeira baixa, que medra brava en rexións frías de América do Norte, de onde é orixinaria. A arandeira alta e a arandeira rubia ollo de coello a son cultivadas comercialmente.
A arandeira americana silvestre posúe un sabor e textura superiores malia seren os seus froitos de menor tamaño que os ofrecidos comercialmente.
A Valiña, Romariz, Abadín
A Valiña é un lugar da parroquia de Romariz no concello lugués de Abadín na comarca da Terra Chá. Tiña 6 habitantes en 2015 (1 home e 5 mulleres) segundo datos do IGE. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010 cando tiña 8 habitantes (3 homes e 5 mulleres).
Arandeira americana
Descrición
Entre as raíces e a parte aérea atópase a coroa, que ten a capacidade de emitir rebentos.
A altura da arandeira baixa non supera o medio (1/2) metro. En troques, a arandeira alta en condición de cultivo pode acadar alturas de até 2,5 m. A arandeira ollo de coello medraría aínda máis, porén é contida coa poda.
As xemas vexetativas, das cales se orixinan as follas, e mailas xemas frutíferas, que producen as flores, distribúense de xeito separado ao longo das pólas, a diferenza doutras froiteiras.
631
Outros
Historia ano a ano
Arandeira americana
Descrición
As follas son simples, de forma ovada a lanceolada, e caducas, adquirindo unha tonalidade avermellada polo outono.
As flores posúen corola branca ou rosada, reuníndose en acios.
O froito, o arando, é unha baga case esférica, que dependendo da especie e cultivar, pode variar en tamaño de 0,7 a 1,5 cm de diámetro, e en cor dende azul claro até negro. A epiderme do froito está cuberta por secrecións cerosas, que lle dan unha terminación moi atractiva, como no caso das ameixas.
Cultivo
Os arando americanos eran apañados e usados na cociña nativa norteamericana en áreas onde a arandeira americana medraba brava. Tamén é a especie de arandeira máis común comercializada hoxe en día nos Estados Unidos.
Cultívase tamén coma planta ornamental en xardíns naturais e proxectos de paisaxismo que fomentan a vida silvestre. O pH do solo debe ser moi acedo (de 4.5 a 5.5), polo que se dá ben nos solos galegos. En hábitats naturais é alimento de paxaros, osos e pequenos mamíferos.
Cultivares
Algúns cultivares comúns aparecen a seguir, agrupados dende comezos da colleita: Os cultivares Duke e Spartan gañaron o premio Award of Garden Merit da Royal Horticultural Society.
Abdicación
250px|miniatura|Abdicación de [[Napoleón o 4-04-1814.]]
Abdicación é o feito de renunciar un cargo ou poder.
No dereito romano o termo aplicábase especialmente para desposuír e algo a un membro dunha familia, como deshredar a un fillo, pero en tiempos máis recentes a palabra úsase raramente excepto no sentido de renunciar ao poder supremo dun Estado.
Un termo similar para unha persoa electa, ou un funcionario, é o de renuncia (ao cargo) que, con todo, ás veces úsase como sinónimo de abdicación (por exemplo, no caso dos papas).
Etimoloxía
O terrmo abdicación deriva do latín abdicātio, -ōnis, "renuncia", "acción de rexeitar", e tamén "desherdamento", que, á súa vez, deriva de abdicare, "rexeitar", "non recoñecer", "desherdar", e tamén "renuncia". O verbo abdicare, pola súa parte, deriva da preposición insaeparábel ab, que indica "afastamento", "privación", e o verbo dicare, "declaración" (especialmente nun xuízo ou unha causa).
Na antigüidade clásica occidental
Entre as máis notábeis abdicacions da Antigüidade están as do ditador Sila no ano 79 a.C., a do emperador Diocleciano en 305 e a do emperador Rómulo Augústulo en 476.
Abdicacións modernas
Nalgunhas culturas, a abdicación do monarca foi vista como un profundo e impactante abandoo do deber real. Como resultado, as abdicaciones modernas xeralmente só se produciron en circunstancias extremas de axitación política ou de violencia, ou no caso de enfermidade grave ou incapacidadre do monarca (caso da abdicación de Filipe V no seu fillo Luís I.
Nas últimas décadas, os monarcas dos Países Baixos, Bélxica, Luxemburgo, Camboxa e España abdicaron como resultado da idade avanzada (entre outros motivos). Nos Países Baixos, os tres últimos monarcas Guillermina, Xuliana e Beatriz, abdicaron; nos tres casos, para ceder o trono ao herdeiro antes de tempo.
En España
O 2 de xuño de 2014 o rei Xoán Carlos I de España manifestou a súa disposición a renunciar no seu fillo Filipe. A abdicación fíxose efectiva o 19 de xuño, momento en que se publicou a lei Orgánica 3/2014, de 18 de xuño, que regula a abdicación no Boletín Oficial del Estado, aprobada polas Cortes Xerais conforme ao disposto na Constitución española.
Trátase da sétima abdicación dun rei de España —cuarta de considerarse monarcas que estaban no trono e o fixeron de forma voluntaria—. A lei Orgánica aprobada polas Cortes foi sancionada polo rei Xoán Carlos I e refrendada polo presidente do Goberno Mariano Rajoy Brey. O acto da sinatura da norma produciuse o 18 de xuño ás 18:00 horas no Salón de Columnas do Palacio Real de Madrid, e a publicación tivo lugar o día 19 ás 00:00 horas, momento en que se fixo efectiva a abdicación e o príncipe de Asturias pasou a ser o novo rei Filipe VI.
Lista de abdicacións
miniatura|300px|Abdicación do emperador [[Pedro I do Brasil o 7 de abril de 1831 .]] miniatura|300px|Documento de abdicación de [[Eduardo VIII do Reino Unido.]]
Justiz
Justiz é un filme alemán de 1993 dirixido por Hans W. Geißendörfer. É unha coprodución entre Alemaña e Suíza e está baseado na novela homónima de 1985, escrita por Friedrich Dürrenmatt. Foi escollido como candidato de Alemaña para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 66ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Paralaxe
miniatura|Paralaxe estelar A paralaxe é a desviación angular da posición aparente dun obxecto, dependendo do punto de vista elixido.
A paralaxe anual é definida como a diferenza de posición dunha estrela vista da Terra e do Sol. Como non podemos ver a estrela do Sol, a observación é feita entre dous puntos opostos da órbita da Terra e o resultado dividido por 2. O parsec é a distancia para a cal a paralaxe anual é dun segundo de arco ou arcseg. Un parsec é igual a 3,26 anos luz.
A distancia dun obxecto en parsecs pode ser calculada do inverso da súa paralaxe. Por exemplo, a estrela mais próxima Alpha Centauri, ten unha paralaxe de 0.750". Por tanto ela esta a unha distancia de 1/0.750=1.33 parsecs ou aproximadamente 4.3 anos luz. miniatura|180x180px|Paralaxe fotográfica ou erro de paralaxe A paralaxe fotográfica ou erro de paralaxe é o desaxuste existente entre o observado a través do visor e o captado polo obxectivo da cámara. Non se da en cámaras dixitais e réflex. No primeiro tipo, o visor é unha pantalla que capta exactamente o mesmo que o obxectivo, e nas réflex a paralaxe corríxese mediante un sistema de espellos. Este erro de paralaxe dase entón exclusivamente en cámaras compactas con visor directo.
Castro de Pereirales
O castro de Pereirales ou castro de Belén, é un castro de chaira fortificado situado en Rodeiro, Oza-Cesuras.
Características
Tiña forma ovalada. Duns 150 metros de leste a oeste e uns 300 metros de norte a sur. A zona está protexida e rexistrada por patrimonio. O castro está dividido por peches de leiras con plantacións de eucaliptos, prados e un pendello para a cría de gando. A parte ocupada por eucaliptos foi achairada para facer a plantación. Nos prados vese unha elevación do terreo onde deberían estar as defensas do castro. Só quedan uns 20 metros de muralla.
Friedrich Bessel
Friedrich Wilhelm Bessel, nado en Minden (Westfalia) o 22 de xullo de 1784 e finado de cancro en Königsberg (actual Kaliningrado) o 17 de marzo de 1846, foi un matemático alemán, astrónomo e sistematizador das funcións de Bessel (as cales, a pesar de levar o seu nome, foron descubertas por Daniel Bernoulli).
Traxectoria
thumb|upright|left|Tabulae Regiomontanae reductionum observationum astronomicarum ab anno 1750 usque ad annum 1850 computatae, 1830
Foi un contemporáneo de Carl Gauss, que tamén era matemático e astrónomo. Era fillo dunha criada e aos 14 anos pasou a ser aprendiz nunha compañía mercantil de importacións e exportacións de Bremen. Xa de pequeno converteuse no seu contable e a confianza no seu traballo levouno a cambiar as súas habilidades matemáticas a problemas de navegación; isto levouno a fixar o seu interese na astronomía como unha saída para determinar a lonxitude.
O seu traballo tan concienciudo chamou a atención dunha das maiores figuras da astronomía alemá, Heinrich Wilhelm Olbers, por precisar nos cálculos da órbita do Cometa Halley. Grazas ao seu apoio puido atopar traballo nun observatorio privado instalado preto de Bremen, onde comezou a traballar con total dedicación.
A suxestión de Olbers, analizou e clasificou as observacións e medicións estelares de posición efectuadas anteriormente por James Bradley, dunhas 3.000 estrelas; nesta tarefa demostrou un celo e precisión tal que o káiser Guillerme II de Prusia o nomeou director do Observatorio de Königsberg, onde pasou o resto da súa vida pese á súa constante queixa do clima local.
Despois de efectuar delicadas medicións de certas constantes fundamentais (aberración e refracción atmosférica), que refinou e tabulou, recibiu en 1811 un premio do Instituto de Francia polas súas novas táboas de correccións, que publicou nos seu Fundamentos de Astronomía (1818).
Buscando mellorar a precisión dos seus instrumentos substituíu o vello tránsito meridiano (construído por Dollond) e o círculo de Cary por un novo círculo meridiano construído por Reichenbach-Ertel; en 1841 instalou un círculo de Repsold. Nestas datas o seu Tabulae Regiomontanae (Táboas de Königsberg) estaban en uso xa en case todos os observatorios do mundo, pola súa extensión e exactitude.
En 1844, analizando as posicións micrométricas de dúas estrelas fundamentais do catálogo do astrónomo inglés Nevil Maskelyne (Sirio e Proción), comprobou que o seu movemento aparente polo ceo era errático, coma se estivesen afectados por outro corpo moi próximo pero invisible. Utilizando as súas propias observacións deduciu a órbita do compañeiro de Sirio, a estrela anana branca Sirio B (tamén coñecida como o Cachorro) que non sería descuberta ata o ano 1862 por Alvan Graham Clark. A compañeira de Proción sería descuberta en 1895.
Despois de moitos anos de traballo e dedicación publicou un catálogo coas posicións precisas dunhas 75.000 estrelas do hemisferio norte.
Campionato Brasileiro Série A 1982
O Campionato Brasileiro Série A 1982, oficialmente Taça de Ouro foi a 26º edición da Série A, o primeiro nivel de fútbol no Brasil. Comezou o 16 de xaneiro e finalizou o 25 de abril de 1982. O campión foi o Flamengo.
Sarxende, San Miguel de Reinante, Barreiros
Sarxende é un lugar da parroquia de San Miguel de Reinante no concello lugués de Barreiros na comarca da Mariña Oriental. Segundo o IGE, en 2011 tiña 41 habitantes (18 homes e 23 mulleres).
Jack Kirby
miniatura|dereita|Jack Kirby. Jack Kirby, nado o 28 de agosto de 1917 en Nova York e morto o 6 de febreiro de 1994 en Thousand Oaks (California), foi un dos máis influentes, recoñecidos e prolíficos artistas do cómic nos Estados Unidos. De nome real Jacob Kurtzberg, fillo de pais xudeus austríacos afincados en Nova York, foi tamén editor e escritor de cómics. Debido á súa capacidade creativa, Stan Lee púxolle o alcume de "O Rei".
Teatro Nacional de São Carlos
dereita|miniatura|300px|Teatro Nacional de São Carlos. O Teatro Nacional de São Carlos (TNSC), é o principal teatro de ópera de Lisboa, Portugal.
O Teatro Nacional São Carlos foi inaugurado o 30 de xullo de 1793 pola Raíña D. María I para substituír o Teatro de Ópera do Tejo, que fora destruído no Terremoto de Lisboa de 1755, segundo o proxecto do arquitecto José da Costa e Silva.
A ópera representada na súa inauguración foi La Ballerina amante de Domenico Cimarosa.
O teatro está localizado no centro histórico de Lisboa, na zona do Chiado. Na mesma praza, fronte ao teatro, naceu unha das personalidades máis importantes da poesía portuguesa, Fernando Pessoa.
Historia
Deseñado polo arquitecto José da Costa e Silva, o teatro foi construído en apenas seis meses e conta con elementos neoclásicos e rococós. O proxecto xeral está cláramente inspirado polos grandes teatros como os italianos Teatro San Carlo de Nápoles (interior) e o Teatro alla Scala de Milán (fachada e interior).
A construción do teatro, decidida en 1792, nun contexto político de hostil posición ás ideas iluministas, só foi posíbel xustificándoa coma fonte de ingresos para unha obra de caridade, a Casa Pia, fundada en 1780 polo intendente Pina Manique. Por outra banda foi este, naquel momento intendente da Polícia e antigo home de confiaza do primeiro ministro Sebastião de Carvalho e Melo, quen conseguiu obter da Coroa o permiso. Detrás da xustificación oficial, estaban os intereses de apertura e modernización da sociedade portuguesa dun grupo de grandes empresarios de Lisboa, entre outros os contratadores do tabaco, que prosperaran na época pombalina. Un deles, Quintela, feito barón en 1805 (máis tarde Conde de Farrobo e Director do propio Real Teatro de São Carlos entre 1838 e 1840), foi quen cedeu os terreos para o edificio a cambio da propiedade dun palco de primeira, con anexos e acceso privado á rúa, fronte ao palco lateral, da familia real.
Corenta grandes empresarios de Lisboa, entre os cales a familia Quintela, xa tiñam asumido un papel decisivo na área teatral na época de D. Xosé, coa creación da Sociedade para a Sustentação de Teatros Públicos, autorizada por cédula real en 1771, e de onde resultou o funcionamento de dous teatros públicos, con acceso mediante entradas pagadas: o Teatro da Rua dos Condes, dedicado a ópera italiana, onde se fixo célebre Zamperini, e o Teatro do Salitre, para drama e comédia en lingua portuguesa.
En 1755, de acordo co espírito iluminista ou de "despotismo esclarecido" da época, a propia Coroa fixo inaugurar a faustosa Ópera do Tejo, un teatro de corte, anexo ao antigo Paço da Ribeira, onde só se era admitido por convite. O Teatro de Ópera, que estivo activo tan só uns meses, foi destruído polo terremoto do 1 de novembro de 1755. Coa inauguración do Real Teatro de São Carlos o Teatro da Rua dos Condes deixou de representar ópera italiana.
O teatro foi bautizado co nome da princesa D. Carlota Xoaquina de Borbón (Infanta de España), que chegara a Portugal en 1790 para casar co futuro rei, o príncipe João Carlos.
Aborixes tasmanianos
miniatura|dereita|300px|[[Robert Hawker Dowling, Group of Natives of Tasmania, 1859.]] Os aborixes tasmanianos (nomes aborixes: Palawa, Parlevar, Lutrawita ou Trouwunna) son os indíxenas da illa da Tasmania en Australia.
Historia
Entre os anos 1803 e 1833, a poboación de aborixes tasmanianos foi reducida dunha estimación de 5 000 persoas a só preto de 300, principalmente debido ós conflitos cos colonizadores británicos e polas doenzas introducidas por estes. Unha das derradeiras aborixes tasmanianas foi Truganini, que morreu en 1876. Porén, actualmente existen moitas persoas descendentes de aborixes tasmanianos nas que perviven algúns aspectos da súa cultura tradicional.
Linguas
Hoxe en día considéranse extintas todas aquelas linguas faladas polos aborixes tasmanianos antes da chegada dos colonos europeos. Fanny Cochrane Smith é famosa polas súas gravacións de cancións aborixes en cilindros de fonógrafo, o que representa a única gravación sonora dunha lingua tasmaniana. Así a todo, existe un esforzo para reconstruír unha das linguas que había a partir de listaxes de palabras que se conservaron. A finalidade é a de manter viva a cultura tasmaniana orixinaria a partir de trazos que se mantiveron nalgunhas familias descendentes dos indíxenas tasmanianos.
James Bradley
James Bradley, nado en marzo de 1693 e finado o 13 de xullo de 1762, foi un astrónomo inglés, nomeado Astrónomo Real da coroa inglesa en 1742. É famoso polo seu descubrimento da aberración da luz.
Traxectoria
Bradley naceu en Sherborne, preto de Cheltenham en Gloucestershire en marzo de 1693. Ingresou no Balliol College (Oxford) o 15 de marzo de 1711 e gradououse en B.A. (Bachelor of Arts) e M.A. (Master of Arts) en 1714 e 1717 respectivamente. Efectuou as súas primeiras observacións na casa parroquial de Wanstead en Essex, baixo a tutela do seu tío, o reverendo James Pound, e foi elixido socio da Royal Society o 6 de novembro de 1718.
Ordenouse vicario de Bridstow ó ano seguinte e o seu amigo, o astrónomo irlandés Samuel Molyneux, procuroulle unha pequena sinecura en Gales. Colgou os hábitos en 1721, cando foi elixido para ocupar a cadeira Savilian de astronomía na Universidade de Oxford, ao mesmo tempo que como profesor adxunto de filosofía experimental (1729 - 1760) pronunciou 79 cursos de clases no museo Ashmolean.
O seu memorable descubrimento da aberración da luz foi anunciado á Royal Society en xaneiro de 1729 (Phil. Trans. xxxv. 637). As observacións sobre as que se baseou foron realizadas na casa de Molyneux en Kew Green; segundo os seus datos, a velocidade da luz aproximábase aos 283.000 quilómetros por segundo.
En 1727 notou que as declinacións de certas estrelas parecían oscilar erráticamente, como se o eixo da Terra cabecease periodicamente: non anunciou a detección adicional da nutación ata o 14 de febreiro de 1748 (Phil. Trans. xlv. I), cando comprobou a súa veracidade grazas a minuciosas observacións realizadas nunha revolución completa (18,6 anos) dos nodos da Lúa, xa que é esta a que, actuando sobre o abultamiento ecuatorial do noso planeta, faino cabecear periodicamente.
Retirouse por problemas de saúde nove anos máis tarde ao pobo de Chalford, en Cotswold (Gloucestershire), onde morreu en Skiveralls House o 13 de xullo de 1762. A publicación da súas observacións viuse atrasada pola disputa da súa propiedade, pero foron finalmente editadas por Clarendon Press, Oxford, en dous volumes (1798, 1805). A perspicacia e dilixencia de Friedrich Wilhelm Bessel foron porén necesarias para a comprensión da súa fundamental importancia.
As sumamente precisas medicións estelares demostraron que se as paralaxes estelares existían, estas debían ser sempre máis pequenas que 1": máis tarde confirmaríase coa medición da paralaxe de Sirio, 61 Cygni e Alpha Centauri, todas elas por debaixo dos 0.88".
Yvan Kyrla
Yvan Kyrla (en mari Йыван Кырлa), nado o 17 de marzo de 1909 en Kupsola e finado o 3 de xullo de 1943 nun gulag do distrito de Sverdlovsk, foi un poeta e actor mari. Célebre polo papel de Mustafá no filme de 1931 Путёвка в жизнь de Nikolai Ekk.
Traxectoria
Realizou os seus estudos primarios na localidade de Marisola e os secundarios en Sernur. A partir de 1926 estudou no departamento mari da Universidade de Kazán, onde tivo unha activa participación en actividades culturais, dende a literatura ao teatro pasando polo cinema, pero en especial interesouse polas obras de poetas novos como Sergei Esenin, Vladimir Maiakovski, Aleksandr Bezimenski ou Mikhail Arkadyevich Svetlov. En 1929 entrou na Escola de Cinematografía de Moscova e alí seleccionárono para participar no primeiro filme sonoro soviético, e en paralelo aos seus estudos participou na rodaxe, que durou dous anos, do filme como un dos seus protagonistas. Tras graduarse traballou entre 1934 e 1936 nos estudos Vostokfilm e participou no filme Наместник Будды de Evgeni Ivanov-Barkov rodado en Mongolia. En 1937 Kyrla estableceuse en Iochkar-Ola, e entrou grupo de teatro dramático dos maris, e foi un dos representantes da República dos Maris no Soviet Supremo da Unión Soviética. Os seus poemas publicáronse na década de 1930 na revista de Moscova en lingua mari, Mari yal e publicou tres coleccións de poesía, Me ударне улына en 1931, Революцийын йÿкшö дене муралтем мый йывыртен en 1932 e Шочмо кече en 1935. Entrou na Escritores Soviéticos en 1937.
Tras unha discusión cunha persoa de nome Nikolai Gorokhov, o 18 de abril de 1937, nun restaurante dun hotel de Iochkar-Ola, arrestárono acusado de proferir frases de carácter nacionalista. Condenado a dez anos en campos de traballo non se soubo máis del, así e todo segundo rexistros oficiais morreu en xullo de 1943. Rehabilitouse a título póstumo en 1956.
C-terminal
miniatura|dereita|500px|Tetrapéptido co seu extremo C-terminal (COOH) á dereita. O extremo C-terminal (tamén chamado carboxilo terminal, carboxi-terminal, extremo COOH ou COOH-terminal) dunha proteína ou polipéptido é a rexión final da cadea de aminoácidos que remata nun grupo carboxilo (-COOH). O outro extremo da cadea remata nun grupo amino e denomínase N-terminal. A convención para a escritura de péptidos é situar o extremo C-terminal á dereita e escribir a secuencia comezando polo extremo N-terminal; por tanto, considérase que a proteína acaba no C-terminal.
Química
Cada aminoácido ten un grupo carboxilo e un grupo amino, e un aminoácido únese a outro ao reaccionaren un grupo amino dun deles co grupo carboxilo do seguinte, establecéndose un enlace peptídico. Por esa razón todos os grupos amino e carboxilo dunha cadea de aminoácidos están formando o enlace agás os dos dous extremos, e nun dos extremo haberá un grupo carboxilo libre, o C-terminal, e no outro un grupo amino libre, o N-terminal. As proteínas sintetízanse nos ribosomas comezando desde o extremo N-terminal.