cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Premier League 2006-2007
A tempada 2006-2007 da Premier League foi a 15ª edición da máxima competición ligueira de fútbol en Inglaterra. A tempada comezou o 19 de agosto de 2006 e rematou o 13 de maio de 2007 despois de 38 xornadas.
O equipo defensor do título, o Chelsea FC, gañador da anterior edición, perdeu o seu trono en favor do Manchester United.
Visón europeo
O visón europeo (Mustela lutreola) é un mamífero pertencente á familia dos mustélidos.
Características
Posúe unhas orellas curtas e redondas. O pelame é pardo escuro cos beizos e queixo máis claros. Vive nas proximidades da auga e mergúllase con facilidade. A súa alimentación é completamente animal: roedores, ras, peixes, aves acuáticas ou ovos.
Distribución
A principios do século XX o visón estaba estendido por toda Europa. Dende entón ten sido perseguido, reducindo a súa poboación a puntos específicos da Europa Occidental. Tamén ten sido desprazado do seu hábitat polo visón americano.
Economía de Etiopía
A economía de Etiopía ten como base a agricultura, responsable por 45% do PIB, 85% da man de obra e 90% das exportacións. O principal produto é o café que xerou 350 millóns de dólares de exportacións o 2006. Este alto volume, unido á variabilidade dos prezos internacionais do café, fan que a balanza exportadora sexa moi vulnerábel.
Os procesos de seca, agravados na década dos 80 do século XX, converteron grandes extensións de terreo de cultivo en rexións áridas ou semiáridas, en parte polas condicións climáticas, en parte por tálla de árbores para leña. Os desprazamentos de poboación e de refuxiados con ocasión das múltiples guerras con Eritrea, facilitaron o asentamento de gran número de poboación en zonas con apenas recursos agrícolas e gandeiros, o que provocou fame e persistentes degradacións do chan que non se recuperou.
Na actualidade, e trala firma da paz definitiva con Eritrea, o número de persoas dependentes da axuda interior ou exterior para a supervivencia reduciuse de 4,5 millóns de persoas en 1999, a 2,7 millóns de persoas en 2003.
Célula de Sertoli
miniatura|dereita|Epitelio xerminal do testículo. 1: [[lámina basal 2: espermatogonia 3: espermatocito primario 4: espermatocito secundario 5: espermátida 6: espermátida madura 7: célula de Sertoli 8: unión hermética (barreira hematotesticular)]] miniatura|dereita|Sección histolóxica a través do [[parénquima testicular do porco. 1 lumen do túbulo seminífero contorto 2 espermátidas 3 espermatocitos 4 espermatogonias 5 célula de Sertoli 6 miofibroblastos 7 células de Leydig 8 capilares.]]
As células de Sertoli son un tipo de células que dan soporte estrutural e metabólico ás células dos túbulos seminíferos dos testículos. Encóntranse no interior dos túbulos seminíferos, envolvendo as células xerminais e formando a barreira hematotesticular. As súas funcións coñecidas inclúen a fagocitose dos restos celulares producidos durante a diferenciación das células xerminais, sustento físico do proceso de diferenciación, formación da mencionada barreira hematotesticular e mantemento do microambiente tubular para a axeitada proliferación e diferenciación das espermatogonias primitivas e para a produción de espermatozoides.
A célula é activada pola hormona estimulante dos folículos (FSH), xa que ten na súa membrana o receptor FSH.
As células de Sertoli levan o nome do seu descubridor, o fisiólogo italiano Enrico Sertoli,
Funcións
As células de Sertoli secretan tamén varias proteínas.
Función secretora
As células de Sertoli secretan as seguintes substancias:
Barreira hematotesticular
O proceso de diferenciación dunha espermatogonia en espermatozoide tarda aproximadamente 74 días. Durante este tempo as células de Sertoli verten nutrientes e metabolitos ao lume dos cales dependen as células xerminais, xa que non teñen contacto ningún con vasos sanguíneos e intersticios debido ao seu illamento pola barreira hematotesticular. As células de Sertoli controlan a entrada e saída dos túbulos do testículo de nutrientes, hormonas e outras substancias, ademais de illar inmunoloxicamente a zona.
Orixe
Suxeriuse que as células de Sertoli poden derivar do mesonefros.
Porén, atopouse recentemente un modo de cultivar estas células fóra do corpo. Isto pode dar lugar á posibilidade de reparar algúns defectos que causan infertilidade masculina.
Histoloxía
miniatura|dereita|Sección transversal dun túbulo seminífero do testículo de rata a 250 aumentos. Nas preparacións con tinguiduras estándar, é fácil confundir as células de Sertoli coas outras células do epitelio xerminal. A característica máis distintiva das células de Sertoli é o seu nucléolo intensamente tinguido.
A célula de Sertoli apoia na lámina basal e esténdese ao longo de todo o epitelio do túbulo seminífero ata a superficie do mesmo. Presenta moitas prolongacións delgadas laterais que rodean as células espermáticas e enchen os intersticios entre elas. Núcleo ovoide ás veces con pregamentos e nucléolo moi grande. Citoplasma con numerosas mitocondrias alongadas, retículo endoplasmático liso grande en posición basal e o rugoso é menor, aparato de Golgi grande e lisosomas e algunhas gotas lipídicas ou gránulos de lipofuscina. Filamentos e microtúbulos do citoesqueleto abundantes. As células de Sertoli humanas presentan unhas inclusións características chamadas cristaloides de Charcot-Böttcher, que son estruturas finas fusiformes formadas por filamentos densos.
Patoloxía
Existe un tipo de tumor chamado tumor de células de Sertoli-Leydig.
Historia
Na súa publicación de 1865, utilizou o termo "células arbóreas" ou "células fibrosas" e describiunas como células nutritivas. A utilización por outros científicos do nome "célula de Sertoli" en publicacións comezou en 1888.
Ande, Rubiáns, Vilagarcía de Arousa
Ande é un lugar da parroquia de Rubiáns no concello pontevedrés de Vilagarcía de Arousa, na comarca do Salnés. Tiña 37 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 21 eran mulleres e 16 homes, o que representa un aumento respecto ó ano 2010, cando tiña 34 veciños, pero un leve descenso respecto a 2005, cando eran 38.
Unto
miniatura|300px|Unha [[ensulla de unto]] O unto é a graxa que envolve os intestinos dos animais, en particular a do porco, que se conserva curada ou en sal.
Tamén reciben este nome cada unha das láminas nas que se divide esta graxa, ou ensullas.
En linguaxe figurada o termo é sinónimo de suborno.
Etimoloxía
Esta voz deriva do latín unctu(m), "untura".
Naledi Pandor
Grace Naledi Mandisa Pandor (de solteira, Matthews), nada en Durban o 7 de decembro de 1953, é unha política surafricana, ministra de relacións internacionais e cooperación desde maio de 2019.
Traballou anteriormente como ministra de educación superior de Suráfrica, desde o 28 de febreiro de 2018 até maio de 2019, ocupando previamente o cargo de ministra de educación desde 2009 até 2012. Foi ministra de asuntos internos entre 2012 e 2014. Entre 1999 e 2004 presidiu a cámara alta do Parlamento de Suráfrica.
Primeiros anos, educación e familia
É neta de Z.K. Matthews, mestre e reformista anti-apartheid, foi membro e presidente do Congreso Nacional Africano na Provincia do Cabo. É filla de Joe Matthews, avogado e activista contra o apartheid.
Casada con Joseph Pandor, ten catro fillos.
Carreira
Foi docente na Escola Ernest Bevin, a Escola de Educación Taung, a Universidade de Bophuthatswana e a Universidade de Cidade do Cabo.
Foi elixida membro do Parlamento de Suráfrica en 1994, integrando o comité de educación.
Foi nomeada Presidenta do Consello Nacional das Provincias (cámara alta) polo presidente Thabo Mbeki en 1999. Foi ministra de educación desde 2004 até 2009 baixo as presidencias de Thabo Mbeki e Kgalema Motlanthe. Supervisou unha revisión completa do sistema de educación baixo o seu cargo e propuxo reformas para o fracaso percibido do país na aplicación da educación baseada en resultados.
Foi nomeada ministra de ciencia e tecnoloxía en maio de 2009 polo presidente Jacob Zuma, traballando para a instalación do radiotelescopio Square Kilometre Array (SKA) no Karoo.
O 2 de outubro de 2012, o presidente Zuma nomeouna ministra de asuntos internos despois de que a súa predecesora, Nkosazana Dlamini-Zuma, renunciou para asumir o seu cargo como presidenta da Comisión da Unión Africana. Trala reelección de Zuma en 2014, regresou ao ministerio de ciencia e tecnoloxía.
En marzo de 2017, cuestionou ao Congreso Nacional Africano por non aplicar unha decisión adoptada polo comité executivo nacional en 2016 para examinar os estilos de vida dos líderes dos partidos.
O 29 de maio de 2019, o presidente Cyril Ramaphosa designouna ministra de relacións internacionais e cooperación, sucedendo a Lindiwe Sisulu. Pandor previamente fora ministra de educación e superior no gabinete de Ramaphosa.
Kosrae
miniatura|200px|Mapa da illa de Kosrae Kosrae anteriormente coñecida como Kusaie, é unha illa da Micronesia e un estado dos Estados Federados de Micronesia no océano Pacífico. Forma parte do arquipélago de illas Carolinas. O Estado de Kosrae é un dos catro estados dos Estados Federados de Micronesia, e inclúe a illa principal de Kosrae e algunhas illas próximas e illotes, o máis importante dos cales está habitado (1.500 persoas) Illa Lelu. Ten unha superficie de 110 km² e unha poboación de 6.666 habitantes (segundo o censo de 2010). O estado divídese en catro municipios: Tufunsak, Utwa, Malem e Lelu. A capital do estado é Tofol, no municipio de Lelu. O monte Finkol é o punto máis alto a 634 m.
miniatura|Detalle mapa de Kosrae Estado
Xeografía
Kosrae, a máis oriental das illas Carolinas, ten unha poboación de 6.616 (censo 2010). Atópase aproximadamente 600 km ao norte do ecuador, entre Guam e as illas de Hawai. Ten unha superficie de aproximadamente 110 km2 Algunhas partes da illa experimentan erosión costeira.
Kosrae é unha Illa elevada é esta en gran parte intacta. Estase convertendo nun destino para mergulladores e excursionistas. O arrecife de coral que rodea a illa mantense en perfecto estado a través dun extenso sistema de boias de amarre, instaladas e mantidas por expatriados e operadores de mergullo co axuda da oficina de Recursos mariños do goberno. Os arrecifes están en gran parte intactos, e conteñen miles de corais duros, algúns di que teñen miles de anos de antigüidade.
A illa destaca pola súa natureza exuberante e virxe, as lagoas de coral e a baixa actividade turística. Vista desde o océano, a forma da illa aseméllase a un corpo feminino. Isto provocou que a illa chamesa "a illa da dama durmiñona."
Hai unha significativa illa próxima á costa dentro da franxa de arrecifes ao redor de Kosrae, a illa Lelu, ten só 2 Km² de superficie, pero cunha poboación de ao redor de 1.500. Pertence ao municipio de Lelu, que inclúe a zona ao redor de Tofol, a capital do estado. Outras illas moi pequenas, deshabitadas dentro da franxa de arrecifes son, Yen Yen e Yenasr (tamén no municipio de Lelu), a illa do aeroporto, Kiul, Mutunyal, Sroansak (municipio Tafunsak), e Srukames (tamén no municipio de Tafunsak, parte de Walung).
Educación
O Departamento de Educación de Kosrae ten seis escolas primarias públicas (Escola de Tafunsak, escola primaria de Malem, Escola Primaria de Utwe, Escola Primaria de Lelu, Escola Primaria de Sansrik, Escola Primaria de Walung) e unha escola secundaria (Instituto de secundaria de Kosrae). Tamén existe unha escola privada (Escola Adventista do sétimo día de kosrae).
Idiomas
O idioma oficial de Kosrae é o Kosraeano, aínda que o Inglés tamén pode ser utilizado no discurso gobernamental. De acordo coa Constitución de Kosrae, o inglés ten "igual rango" que o Kosraeano (aínda que no caso de que as versións kosraeana e inglesa da Constitución entren en conflito irresoluble, prevalece a versión kosraeana). Con todo, o idioma nacional dos Estados Federados da Micronesia é o Inglés.
Historia
thumbnail|Ruínas da cidade de Leluh thumbnail|Ruínas de Menka thumbnail|O porto (1880)
A evidencia arqueolóxica mostra que a illa foi colonizada polo menos nos primeiros anos do primeiro milenio. Isto inclúe a cidade de Leluh que existe desde o 1250 AD, e no seu apoxeo tivo unha poboación de aproximadamente 1.500 habitantes e unha superficie de 27 hectáreas. Contou con pirámides funerarias para a nobreza.
O primeiro avistamento rexistrado polos occidentais foi polo navegante español Álvaro de Saavedra o 14 de setembro de 1529 ao intentar volver de Tidore a Nova España. A illa estaba baixo a soberanía española desde 1668, pero non foi ocupada de xeito efectivo ata 1885. No momento do primeiro contacto da illa cos viaxeiros europeos en 1824, Kosrae tiña unha sociedade moi estratificada, típica das illas dos arredores da época. As súas características culturais inclúen as liñaxes matrilineais e clans, cunha estrutura feudal de "nobres" que controlaban a terra traballada polos "comúns" e os asentamentos que consistían en pequenos grupos de parentes próximos que compartían unha soa cociña.
A primeira misión establecerona os congregacionalistas en 1852, e practicamente toda a illa converteuse ao cristianismo pola década de 1870. Hoxe en día, moitas seitas do cristianismo están representadas en Kosrae, e a relixión segue desempeñando un papel integral na cultura.
O pirata Bully Hayes naufragou en Kosrae o 15 de marzo de 1874, cando o seu barco o Leonora foi capturado no porto de Utwe durante unha tormenta. Bully Hayes residiu en Utwe durante sete meses, durante os cales aterrorizou á poboación local. En setembro de 1874, o HMS Rosario (baixo o mando do capitán Dupuis) chegou para investigar as reclamacións contra Hayes. Foi detido, pero logo escapou nun barco de 14 pés, construído de madeira procedente dos restos do naufragio do Leonora. O seu tesouro puido quedar atrás, enterrado nalgún lugar no bosque, aínda que as escavacións posteriores non atoparon nada. En 1885, logo dunha disputa entre o Imperio español e o Imperio alemán, finalmente resolto baixo a mediación de Estado Vaticano, a Armada española tomou o control efectivo da illa. Logo da derrota española contra dos Estados Unidos na guerra de 1898, o 2 de febreiro de 1899 España vendeu as Illas Carolinas a Alemaña por 25 millóns de pesetas (17 millóns de marcos alemáns). A illa quedou baixo o control do Imperio do Xapón logo da primeira guerra mundial.
Importantes melloras económicas tiveron lugar durante o Mandato do Pacífico Sur do Xapón de 1914 a 1945. A illa foi practicamente manexada por uns poucos misioneiros que converteron a poboación; Willard Price, cando visitouna na década de 1930, informou que a illa non tiña cárcere, alí non houbera asasinatos en sesenta anos, e o alcohol e o tabaco eran descoñecidos. A illa foi fortificada polos xaponeses durante a segunda guerra mundial, pero ningunha batalla produciuse en Kosrae. A guarnición xaponesa comandada polo tenente xeneral Yoshikazu Harada consistía en 3.811 homes do Exército Imperial Xaponés incluíndo unha compañía tanques e 700 homes do Exército Imperial Xaponés. Excaváronse túneles e bunkers que teñen varias entradas nos picos interiores da illa e a maioría aínda poden explorarse hoxe.
En 1945, a administración de Kosrae pasou aos Estados Unidos, que gobernou a illa como parte do Territorio das Illas do Pacífico. A axuda e o investimento aumentaron desde a década de 1960.
Durante o período de territorio en fideicomiso (TTPI), Kosrae administrouse inicialmente como un dos municipios do Distrito de Ponape (Pohnpei), pero en 1977 converteuse nun distrito separado. Cando a constitución de Micronesia foi derrotado nos distritos do TTPI de Palau e as Illas Marshall, Kosrae uniuse aos distritos restantes (Yap, Chuuk e Pohnpei) para formar os Estados Federados de Micronesia (FSM). Kosrae é o único estado dos FSM cunha soa illa (as sete ou oito pequenas illas próximas á costa están dentro da franxa de arrecifes, a máis importante Lelu, se subsume na illa principal), mentres que os outros tres estados están compostos de moitos illas.
Ata 1977, Kosrae subdividíase en distritos ou aldeas a nivel sub-municipio:
En 1980, creáronse cinco municipios a partir das antigas vilas ou distritos:
O número de municipios, posteriormente, reduciuse a catro (mediante a integración de Walung en Tafunsak).
Economía
miniatura| [[Aeroporto de Kosrae]] Nos primeiros tempos, existía en Kosrae un sistema de intercambio baseado en conchas de mar, aínda que pouco se sabe sobre a forma en que operaba.
Desde a década de 1960, o goberno Kosraeano converteuse na principal fonte de emprego na illa, onde a pesca e a agricultura tradicional seguen sendo a principal fonte de subsistencia dos insulares. As importacións substituíron case todas as demais manufacturas nativas. O US dólar é a moeda oficial utilizada en Kosrae e en toda a Micronesia.
A industria do turismo ata a data centrouse principalmente en torno ao mergullo no arrecife de coral que rodea a illa. O surf, senderismo e o paddle surf a través do extenso sistema de mangleiros está crecendo en popularidade. a carreira pedestre anual Rockhopper de 10 km. iniciouse en 2013 e atrae a varias ducias de competidores das illas próximas de Kwajalein e Pohnpei.
Alimentos
Os alimentos tradicionais incluían árbore do pan, coco, plátano, taro, iñame e cana. A árbore do pan era o alimento básico de costume, e conservábase en fosas envoltos en follas para tempos de escaseza. Os cocos reservábanse para os nobres.
A comida era unha parte central da vida da illa, xa que cada asentamento consistía en pequenos grupos familiares reunidos ao redor dunha casa cociña que contiña polo menos un forno de terra. Co taro brando facíase unha festa culinaria chamada fahfah cociñada polos homes adestrados nas técnicas de elaboración necesarias para preparala adecuadamente, tamén preparaban o suhka (Kava). Elaborado a partir das raíces dunha planta da montaña, o Suhka era servido aos membros da nobreza. Os peixes se pescan principalmente da lagoa usando redes.
Municipios
miniatura| Municipios de Kosrae de 1980 Walung foi absorbida por Tafunsak posteriormente O estado de Kosrae se subdivide en catro municipios.
Dos cinco municipios orixinais de 1980 Walung foi absorbido posteriormente por Tafunsak.
A capital do estado é Tofol, no municipio de Lelu.
Corneda, O Irixo
Santiago de Corneda é unha parroquia do concello do Irixo na comarca do Carballiño, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 186 habitantes, deles 87 eran homes e 99 eran mulleres, o que supón unha diminución de 3 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Patrimonio
A igrexa parroquial foi construída en dúas etapas. A capela maior é do século XVI, mentres que a nave é do século XVIII. A nave ten arcos de medio punto rebaixados na tribuna, con cuberta de madeira a dúas augas. Accédese á capela maior desde a nave a través dun arco de medio punto, coa sancristía anexa no lado norte, cuberta con bóveda de canón. O templo ten porta principal e outra lateral, esta última coa imaxe da Nosa Señora das Dores. A torre campanario, na fachada principal, ten dous corpos: o inferior rectangular sobre balaustrada e o superior poligonal. A fachada é barroca, decorada con pilastras, roleos e placas de filiación santiaguesa e sobre a porta un frontón con adornos de pirámides aos lados. No centro hai un fornelo coa imaxe pétrea de Santiago o Maior, cos atributos do peregrino (bordón, manto e sombreiro de aba ancha) máis o do evanxeilsta (libro). A tribuna está iluminada por dúas ventás laterais, e na parte superior hai unha pedra lisa con coroa, concibida para labrar algún motivo heráldico.
O retablo maior é de finais do século XVI ou comezos do XVII, de estilo manierista, composto de banco, dous corpos con cinco rúas e ático, amais dun sagrario-expositor. Ten tallas de Santa Ana (s. XVI, repintada) e de Santiago peregrino no primeiro corpo, o Santiago ecuestre no ático e de San Bernardo e San Roque. O sagrario-expositor de tipoloxía monumental ten dous corpos; no superior (o expositor) hai bustos das tres virtudes teologais: no centro a fe, na esquerda a caridade, e na dereita a esperanza. No corpo inferior hai un busto do Pai Eterno. Na porta do sagrario hai un relevo do cordeiro místico e aos lados imaxes de vulto de dous Evanxelistas: á esquerda San Marcos, e á dereita outro do que se perdeu o atributo.
O retablo lateral dereito é rococó, da segunda metade do século XVIII, cun Cristo atado á columna no fornelo central e pinturas de símbolos relacionados coa paixón. O retablo lateral esquerdo é neoclásico, do século XIX, cunha imaxe de Nosa Señora das Dores.
O templo conserva unha cruz procesional de 1805 co crucificado no anverso da peza superior e con Santiago Matamouros no reverso. Na parte inferior hai representacións dos Evanxelistas. A xogo coa cruz está a custodia e un cáliz con punzón do mesmo autor. Hai tamén un copón e un cáliz.
A casa reitoral é de tipo pazo, do século XIII, con solaina con zapatas de pilastras de capiteis xónicos sobre columnas poligonais. Preto do templo hai un cruceiro de 1785.
Outra construción de importancia é a Casa Grande de Campeliños, na actualidade moi deteriorada, cun hórreo de seis corpos.
Niza
Niza (en Nice; en Niça; Nizza; ) é unha cidade francesa, capital do departamento dos Alpes Marítimos, na rexión de Provenza-Alpes-Costa Azul. No ano 2019 tiña 342 669 habitantes, cunha área metropolitana de preto dun millón de persoas, sendo a quinta comuna francesa por poboación (logo de París, Marsella, Lión e Tolosa).
A cidade, capital histórica do Condado de Niza, estivo ligada a Italia ata a súa invasión e anexión francesa a finais do século XIX. Unha parte da súa poboación conserva o dialecto nizardo, unha variedade da lingua lígur moi influída pola lingua occitana despois da década de 1860. En zonas próximas á cidade fálanse variantes do ligur, incluíndo o monegasco e a do val do Roia. É moi probable que na Idade Media o lígur fora a lingua principal da cidade.
Fundación
thumb|vertical|Agradable na [[Regio IX Liguria na Italia romana]] Os primeiros asentamentos de homínidos coñecidos na zona de Niza datan duns 400.000 anos (homo erectus); o sitio arqueolóxico Terra Amata mostra un dos primeiros usos do lume, a construción de casas, así como achados de sílex datados hai uns 230.000 anos. Niza fundouse probablemente ao redor do 350 a.C. por colonos da cidade grega de Focea no oeste de Anatolia. Recibiu o nome de Níkaia (Νίκαια) en honra dunha vitoria sobre os veciños Ligures (persoas do noroeste de Italia, probablemente o reino Vediantii); Niké (Νίκη) era a deusa grega da vitoria. A cidade pronto converteuse nun dos portos comerciais máis activos da costa da Liguria, pero tiña un importante rival na cidade romana de Cemenelum, que continuou existindo como cidade separada ata a época das invasións dos lombardos. As ruínas de Cemenelum están en Cimiez, agora un distrito de Niza.
Desenvolvemento temperán
thumb|vertical|A Torre de San Francisco No século VII, Niza uniuse á Liga Xenovesa formada polas cidades de Liguria. En 729 a cidade rexeitou aos sarracenos; pero no 859 e outra vez no 880 os sarracenos saqueárono e incendiárono, e durante a maior parte do século X permaneceron amos do país circundante.
Durante a Idade Media, Niza participou nas guerras e na historia de Italia. Como aliado de Pisa era o inimigo de Xénova, e tanto o Rei de Francia como o Sacro Emperador Xermánico esforzáronse por sometela, pero a pesar diso mantivo as súas liberdades municipais. Durante os séculos XIII e XIV a cidade caeu máis dunha vez en mans dos Condes de Provenza, pero recuperou a súa independencia aínda que relacionada con Xénova.
thumb|upright|Ducado de Savoia (vermello) e outros estados italianos independentes en 1494
As murallas medievais rodeaban a Cidade Vella. O lado da terra estaba protexido polo río Paillon, que máis tarde foi cuberto e agora é a ruta do tranvía cara á Acrópole. O lado leste da cidade estaba protexido por fortificacións no Castelo do Outeiro. Outro río desembocaba no porto no lado leste do Outeiro do Castelo. Os gravados apuntan a que a zona portuaria tamén estaba defendida por murallas. Baixo Monoprix na praza de Garibaldi atópanse restos escavados dunha porta da cidade ben defendida na estrada principal de Turín.
Ducado de Savoia
thumb|vertical|Niza en 1575 thumb|vertical|Niza en 1624
En 1388, a comuna púxose baixo a protección dos Condes de Savoia. Niza participou, directa ou indirectamente, na historia de Savoia ata 1860.
A forza marítima de Niza aumentou rapidamente ata que foi capaz de facer fronte aos piratas Bérberes, as fortificacións estendéronse en gran medida e melloraronse os camiños da cidade. En 1561 Emmanuel Philibert, duque de Savoia aboliu o uso do latín como lingua administrativa e estableceu a lingua italiana como lingua oficial dos asuntos gobernamentais en Niza.
Durante a loita entre Francisco I e Carlos V sufriu grandes danos polo paso dos exércitos que invadiron Provenza, pestilencias e fame asolaron a cidade durante varios anos. En 1538, na localidade próxima de Villeneuve-Loubet, a través da mediación do Papa Paulo III, os dous monarcas concluíron unha tregua de dez anos.
En 1543, Niza foi atacada polas forzas franco-otomás unidas de Francisco I e Barbarossa Hayreddin Pasha, no Asedio de Niza; aínda que os habitantes rexeitaron o asalto que seguiu ao terrible bombardeo, finalmente víronse obrigados a renderse, e Barbarroxa foi autorizado a saquear a cidade e levar 2.500 cativos. A peste apareceu de novo en 1550 e 1580.
En 1600, Niza foi tomada brevemente polo Duque de Guise. Ao abrir os portos do condado a todas as nacións e proclamar a plena liberdade de comercio (1626), o comercio da cidade recibiu un grande estímulo, participando as familias nobres nas súas empresas mercantís.
Capturada por Nicolas Catinat en 1691, Niza foi restaurada a Savoia en 1696; pero foi asediada de novo polos franceses en 1705, e no ano seguinte demolíron a súa cidadela e muro defensivo.
Reino de Sardeña
O Tratado de Utrecht (1713) devolveu unha vez máis a cidade ao duque de Savoia, quen nesa mesma ocasión foi recoñecido como rei de Sicilia. Nos anos pacíficos que seguiron, construíuse a "cidade nova". Desde 1744 ata o Tratado de Aix-la-Chapelle (1748) os franceses e os españois volveron estar en posesión.
En 1775 o rei, que en 1718 trocara a súa soberanía de Sicilia polo Reino de Sardeña, destruíu todo o que quedaba das antigas liberdades da comuna. Conquistado en 1792 polos exércitos da Primeira República Francesa, o Condado de Niza continuou formando parte de Francia ata 1814, pero despois desa data volveu ao Reino de Piamonte-Sardeña.
Niza francesa
thumb|vertical|Niza en 1833 thumb|upright|Un mapa do [[Condado de Niza que mostra a área do Reino de Sardeña anexionado en 1860 a Francia (marrón claro). A zona vermella xa formaba parte de Francia antes de 1860.]] thumb|vertical|Nice en 1914
En 1900, o Tranvías de Niza electrificou os seus tranvías tirados por cabalos e estendeu a súa rede a todo o departamento desde Menton ata Cagnes-sur-Mer. Na década de 1930 engadíronse máis conexións de autobús na zona. Na década de 1930, Niza acolleu carreiras de automóbiles internacionais na Fórmula Libre (predecesora da Fórmula Un) no chamado Circuíto de Niza. O circuíto comezaba pola beiramar xusto ao sur do Xardín de Alberte I, despois dirixíase cara ao oeste pola Promenade des Anglais seguido dun xiro en forquita no Hotel Negresco para volver cara ao leste e rodear o xardín de Alberte I antes de poñer rumbo de novo cara ao leste pola praia no Quai des Etats-Unis.
Cando estalou a guerra en setembro de 1939, Niza converteuse nunha cidade refuxio para moitos estranxeiros desprazados, especialmente os xudeus que fuxían da progresión nazi cara a Europa do Leste. Desde Niza moitos buscaron refuxio nas colonias francesas, Marrocos e América do Norte e do Sur. Despois de xullo de 1940 e do establecemento do Réxime de Vichy, as agresións antisemitas aceleraron o éxodo, comezando en xullo de 1941 e continuando ata 1942. O 26 de agosto de 1942, 655 xudeus de orixe estranxeira foron arrestados polo goberno de Laval e internados no cuartel de Auvare. Deles, 560 foron deportados ao campo de internamento de Drancy o 31 de agosto de 1942. Debido á actividade do banqueiro xudeu Angelo Donati e do frade capuchino Père Marie-Benoît as autoridades locais obstaculizaron a aplicación das leis antixudeas de Vichy.
Os primeiros resistentes ao novo réxime foron un grupo de estudantesdo último ano de bacharelato do Lycée de Nice, hoxe Lycée Masséna, en setembro de 1940, despois detidos e executados en 1944 preto de Castellane. As primeiras manifestacións públicas producíronse o 14 de xullo de 1942 cando varios centos de manifestantes saíron ás rúas pola avenida da Victoire e na praza Masséna. En novembro de 1942 as tropas alemás trasladáronse á maior parte da Francia desocupada, pero as tropas italianas trasladáronse a unha zona máis pequena, incluíndo Niza. Mantívose unha certa ambivalencia entre a poboación, moitos dos cales eran inmigrantes recentes de ascendencia italiana. Porén, a resistencia gañou impulso tras a rendición italiana en 1943 cando o exército alemán ocupou a antiga zona italiana. As represalias intensificáronse entre decembro de 1943 e xullo de 1944, cando moitos partidarios foron torturados e executados pola Gestapo local e a Milicia francesa. Os paracaidistas estadounidenses entraron na cidade o 30 de agosto de 1944 e Niza foi finalmente liberada. As consecuencias da guerra forongrandes, a poboación diminuíu un 15% e a vida económica viuse totalmente perturbada.
Na segunda metade do século XX, Niza gozou dun auxe económico impulsado principalmente polo turismo e a construción. Dous homes dominaron este período: Jean Médecin, alcalde durante 33 anos de 1928 a 1943 e de 1947 a 1965, e o seu fillo Jacques, alcalde de 24 anos de 1966 a 1990. Baixo o seu liderado, houbo unha ampla renovación urbana, incluíndo moitas novas construcións. Estes incluíron o centro de convencións, teatros, novas vías e autovías. A chegada dos Pieds-Noirs, refuxiados de Alxeria despois da independencia de 1962, tamén deu un impulso á cidade e cambiou algo a composición da súa poboación e as súas ideas tradicionais. A finais da década de 1980 xurdiron rumores de corrupción política no goberno da cidade, e, finalmente, acusacións formais contra Jacques Médecin obrigárono a fuxir de Francia en 1990. Despois, detivérono no Uruguai en 1993, foi extraditado de novo a Francia en 1994, condenado por varios delitos de corrupción e delitos asociados e condenado a prisión.
O 16 de outubro de 1979, un desprendemento de terra e un deslizamento submarino provocaron dous tsunamis que golpearon a costa occidental de Niza; estes eventos mataron entre 8 e 23 persoas.
En febreiro de 2001, os líderes europeos reuníronse en Niza para negociar e asinar o que hoxe é o Tratado de Niza, polo que se modifican as institucións da Unión Europea.
En 2003, o fiscal xefe local Éric de Montgolfier alegou que algúns casos xudiciais que involucraban a personalidades locais foran sospeitosamente desviados pola xustiza local, que sospeitaba tiña contactos nocivos a través das loxas da Masonería cos acusados. Un informe oficial controvertido afirmou máis tarde que Montgolfier fixera acusacións inxustificadas.
O 14 de xullo de 2016, Mohamed Lahouaiej-Bouhlel atropelou deliberadamente cun camión a unha multitude de persoas no Paseo dos ingleses. A multitude estaba vendo un espectáculo de fogos artificiais na celebración do Día da Bastilla. Un total de 87 persoas morreron, incluído o agresor, que morreu por disparos da policía. Outros 434 resultaron feridos, 52 en coidados críticos e 25 en coidados intensivos, segundo o fiscal de París. O 29 de outubro de 2020, un ataque con arma branca matou a tres persoas no local Notre-Dame de Niza. Unha das vítimas, unha muller, foi decapitada polo atacante. Varias vítimas adicionais resultaron feridas. O agresor, que recibiu un disparo pola policía, foi detido. O Estado Islámico reivindicou a autoría de ambos ataques.
En 2021, a cidade foi proclamada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO como "Niza, cidade turística de inverno da Riviera".
Arquitectura
thumb|[[Paseo dos ingleses]] thumb|Vista da cidade vella O Promenade des Anglais ("Paseo dos ingleses") é un paseo ao longo da Baie des Anges ("Baía dos Anxos"), que é unha baía do Mediterráneo en Niza. Antes de que Niza fose urbanizada, a costa de Niza estaba limitada por un tramo deserto de praia de croios (cuberta de grandes cantos rolados). As primeiras casas estaban situadas en terreos máis altos, lonxe do mar, xa que os turistas ricos que visitaban Niza no século XVIII non viñan pola praia, senón polo suave clima invernal. As zonas próximas á auga eran o fogar dos traballadores portuarios e pescadores de Niza.
Na segunda metade do século XVIII, moitos ingleses con cartos pasaban o inverno en Niza, disfrutando do panorama ao longo da costa. Esta primeira colonia aristocrática inglesa concibiu a construción dun paseo co liderado e apoio financeiro do Rev. Lewis Way. Co paseo inicial rematado, a cidade de Niza, intrigada pola perspectiva, aumentou moito o alcance do traballo. O paseo foi chamado por primeira vez o Camin dei Anglès (o Camiño Inglés) polos nizenos no seu dialecto nativo nizardo. En 1823, o paseo foi bautizado polos franceses como La Promenade des Anglais, nome que se mantería despois da anexión de Niza por Francia en 1860.
O Hotel Negresco no Promenade des Anglais leva o nome de Henri Negresco (1868–1920) quen fixo construír o hotel palaciano en 1912. De acordo coas convencións da época, cando o Negresco abriu por primeira vez en 1912. De acordo coas convencións da época, cando o Negresco abriu por primeira vez en 1913 a súa fronte abriuse no lado oposto ao Mediterráneo.
Outro lugar digno de mención é a pequena rúa paralela ao Promenade des Anglais, que vai dende o centro da cidade de Niza, comezando na Place Masséna e corre paralela ao paseo en dirección ao aeroporto durante unha curta distancia dunhas 4 cuadras. Esta sección da cidade denomínase "Zona Pietonne" ou "Zona peonil". Non se permiten coches (a excepción dos camións de repartimento), polo que esta avenida é un paseo popular.
A vella Niza tamén alberga a Opéra de Niza. Construíuse a finais do século XIX baixo o deseño de François Aune, para substituír o Teatro Maccarani do rei Charles Félix. Hoxe está aberta ao público e ofrece un programa regular de actuacións.
Museos
A cidade conta con varios museos adicados a arte, a historia e as tracicións locais, entre os que destacan:
miniatura|300px|Vista xeral da cidade e do [[Porto (comunicacións)|porto.]]
Dompiñor
O topónimo galego Dompiñor pode referirse a:
Maite Nkoana-Mashabane
Maite Emily Nkoana-Mashabane, nada en Ga-Makanye, provincia de Limpopo, o 30 de setembro de 1963, é unha política surafricana. Foi Ministra surafricana de Relacións Internacionais e Cooperación desde 2009, relevando a Nkosazana Dlamini-Zuma, Ministra de Desenvolvemento Rural e Reforma da Terra desde 2018 e Ministra da Presidencia para as Mulleres, Mozos e Persoas con Discapacidades desde 2019.
É membro do Comité Executivo Nacional do Congreso Nacional Africano (ANC), partido político surafricano no que milita. Formou parte do Parlamento na Asemblea Nacional e ocupou cargos de diplomacia internacional.
Traxectoria
Nkoana-Mashabane naceu en Ga-Makanye, provincia de Limpopo. Durante a época do apartheid foi unha activista da Fronte Democrática Unida (UDF). Despois pasou a ser designada como Alta Comisionada do Sur de África á India e Malaisia. O seu exesposo Norman Mashabane, embaixador de Indonesia, foi acusado de acoso sexual.
Foi membro do Parlamento na Asemblea Nacional entre 1994 e 1995 e posteriormente foi enviada a misións diplomáticas en países como a India, Malaisia e as Maldivas.
Entre as súas referencias políticas, destaca ás mulleres que protagonizaron a Marcha de 1956, encabezada por Lilian Ngoyi, Helen Joseph, Albertina Sisulu e Sophia Williams-De Bruyn.
Nkoana-Mashabane foi nomeada Ministra de Relacións Internacionais e Cooperación de Suráfrica o 11 de maio de 2009 polo presidente Jacob Zuma. Foi Presidenta da Conferencia das Nacións Unidas de 2011 sobre Cambio Climático, celebrada na localidade surafricana de Durban do 28 de novembro ao 11 de decembro.
Ocupou as carteiras de Ministra de Relacións Internacionais e Cooperación desde o 26 de maio de 2014 até o 26 de febreiro de 2018 e de Ministra de Desenvolvemento Rural e Reforma Agraria o 27 de febreiro de 2018.
O 30 de maio de 2019 fíxose cargo do Ministerio da Presidencia para as Mulleres, Mozos e Persoas con Discapacidades.
La Rambla
250px|miniatura|Florería nas Ramblas La Rambla, tamén coñecida como Les Rambles por ter diferentes nomes nos seus tramos, é un emblemático paseo da cidade de Barcelona, que discorre entre a Plaça de Catalunya, centro neurálxico da cidade, e o porto antigo.
Situación e peculiaridades
O paseo está moi concorrido tanto de día como de noite. Está cheo de quioscos de prensa, flores e aves, cafetarías, restaurantes e comercios. Preto do porto existe un gran número de mercados, así como pintores e debuxantes. Paseando pola Rambla poden admirarse varios edificios de interese, como o Palau de la Virreina, o mercado de La Boqueria e o famoso teatro Liceu, no que se representan óperas e ballets. As rúas laterais tamén teñen un encanto especial. Unha delas, de poucos metros de lonxitude, conduce á Plaça Reial, unha praza con palmeiras e edificios con soportais que acollen multitude de cervexarías e restaurantes, e na que se reúnen os fins de semana os coleccionistas de selos e de moedas. miniatura|Figura de cera, decorativa en La Rambla xunto ao Museo de Cera de [[Barcelona, Cataluña.]] miniatura|O monumento a Colón, ao final de La Rambla, [[Barcelona.]]
La Rambla recibe nos seus diferentes tramos diversa nomenclatura, polo que tamén é usual a súa denominación en plural: Les Rambles. Desde a Plaça de Catalunya os diferentes tramos reciben os seguintes nomes:
Nas inmediacións atópase o Museo Marítimo, adicado especialmente á historia naval no mar Mediterráneo, e no que se exhibe a reprodución a escala real dunha antiga galera de combate. O museo está situado nas Drassanes Reials, estaleiros da Idade Media, onde se construían os barcos que conectaban os extensos dominios da Coroa de Aragón no Mediterráneo. O porto antigo ofrece outros atractivos, como un centro de lecer e comercios, restaurantes, un cine IMAX, e o maior acuario de fauna mariña mediterránea.
No centro histórico, moi preto de La Rambla, tamén son interesantes a Catedral de Barcelona, a Plaça de Sant Jaume que acolle os edificios da Generalitat de Cataluña e do Concello de Barcelona, e as estreitas pero animadas rúas tanto do barrio Gótico como do Raval e do Born.
450px|As Ramblas
Barbeitos, Rubiáns, Vilagarcía de Arousa
Barbeitos é un lugar da parroquia de Rubiáns no concello pontevedrés de Vilagarcía de Arousa, na comarca do Salnés. Tiña 131 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 73 eran mulleres e 58 homes, o que representa un descenso respecto ós anos 2010, cando tiña 140 veciños, e 2005, cando eran 156.
Bérberes
Os bérberes (en ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ Imaziɣen, singular: ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ Amaziɣ/Amazigh) son un conxunto de pobos do norte de África que falan linguas bérberes, da familia de linguas afroasiáticas. Estímanse en entre 14 e 25 millóns de persoas que falan estas linguas, principalmente en Marrocos, Alxeria, Melilla e Tunisia mais tamén fan parte deste grupo os tuaregs, predominantemente nómades do Sáhara.
De acordo cos rexistros máis antigos, os bérberes foron os primeiros habitantes desta rexión, chegando a dominar o Exipto antigo arredor do 945 a.C. Existen entre 25 e 30 millóns de bérberes no norte de África que aínda falan as linguas bérberes, a maioría deles viven en Marrocos, Alxeria, Libia, Tunisia, o norte de Malí e o norte de Níxer. Existen pequenas comunidades bérberes en Mauritania, Burkina Faso e na vila de Siwa, en Exipto. Crese que a maioría da poboación do norte de África ó oeste de Exipto é de orixe bérber, malia que por mor da arabización e a islamización algúns bérberes étnicos identifícanse como bérberes arabizados. Existen grandes comunidades de bérberes inmigrantes residindo en Francia, España, o Canadá, Bélxica, os Países Baixos, o Reino Unido, Italia e outros países de Europa.
dereita|miniatura|220px|[[Bandeira dos bérberes|Bandeira bérber, o símbolo de todos os pobos bérberes.]]
Nome
O termo bérber provén do grego βάρβαρος (barbaros pl. βάρβαροι barbaroi) que quere dicir bárbaro. Nun principio foi aplicado polos romanos para designar especificamente aos seus veciños abranguendo dende Xermania (a moderno Alemaña) os celtas, os iberos, os galos, os góticos e os tracios. Entre os rexistros escritos máis antigos do termo, bérber aparece como un etónimo na obra do século I Periplo do Mar Eritreo.
Tuareg (homónimos)
Tuareg pode referirse a:
Viloira, Requeixo, Chantada
Viloira é un lugar na parroquia de Requeixo, do concello de Chantada, na comarca de Chantada, pertencente a provincia de Lugo. No ano 2011 tiña 3 habitantes segundo datos do INE e do IGE deles 2 eran homes e 1 era muller.
Dadín, O Irixo
Patrimonio
dereita|miniatura|Estrada [[OU-902 (Carballiño-O Irixo).]]
A igrexa parroquial é do século XVIII, e ten nave dun corpo con tribuna. O altar e a sancristía foron construídos en 1833, así como o arco de acceso. A fachada está adornada con pináculos nas esquinas, e ten espadana rematada en frontón.
O retablo maior é historicista (pseudo gótico), tamén de 1833, coas imaxes de San Pedro, San Ramón Nonato, Santo Antón e Santa Bárbara, todas elas do século XVIII e restauradas estas tres últimas en 1844. Hai tamén unha imaxe de San Roque de 1855. O retablo lateral esquerdo, con columnas salomónicas, é do século XVIII, cunha imaxe de San Xosé. O retablo lateral dereito, no mesmo estilo e data, ten unha imaxe da Virxe do século XIX.
Na igrexa hai un peto de ánimas de talla popular. Entre o mobiliario litúrxico destaca unha cruz procesional de prata do século XVIII e unha custodia da mesma data, varios cálices dos séculos XVIII e XIX e dúas coroas de prata. Preto do templo hai un cruceiro do século XIX.
No lugar de Saavedra hai unha eira con varios hórreos.
Santa María, Ardaña, Carballo
Santa María é un lugar da parroquia de Ardaña no concello coruñés de Carballo na Comarca de Bergantiños. Tiña 54 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE dos cales eran 31 homes e 23 mulleres.
Roda
A roda é un órgano ou unha peza mecánica de forma circular que vira ao redor dun eixe que pasa polo seu centro. Esta invención moi antiga constitúe un dos fundamentos das nosas tecnoloxías dos transportes. Permite desprazar sobre terra das cargas importantes, reducindo as forzas de fricción. É empregada na inmensa maioría dos medios terrestres de transporte.
Dende os seus inicios viviu moitísimas variacións. As primeiras eran de madeira e pedra, mais trala Revolución Industrial viviuse un grande avance tecnolóxico nas tecnoloxías de transporte que afectou á roda.
Historia
A roda merece un lugar de honra en calquera listaxe dos grandes inventos. Unha civilización industrializada é inconcibible sen ela. A súa invención era talvez inevitable, mais tardou bastante en aparecer a carón do ser humano. Moitas civilizacións, incluíndo os incas e os aztecas desenvolvéronse bastante ben sen rodas. A máis antiga evidencia do uso da roda (un pictograma de Sumeria) data do 3500 a.C. O invento difundiuse rapidamente no mundo occidental.
O Abelán, Fornelos, Salvaterra de Miño
O Abelán é un lugar da parroquia de Fornelos no concello pontevedrés de Salvaterra de Miño na comarca do Condado. Segundo o INE en 2010 tiña 63 habitantes (33 homes e 30 mulleres). Este lugar dista da capital do concello 7 quilómetros.
Roda
Historia
Ás veces a cultura Halaf do 6500–5100 a.C. se considera que ten as primeiras imaxes dun vehículo con rodas, aínda que non existen evidencias de que os halafianos empregasen eses vehículos ou mesmo tornos de oleiros. Coñecíanse precursores das rodas en Oriente Medio no milenio V a.C. Un dos primeiros exemplos descubríronse en Tepe Pardis, Irán, datados en 5200–4700 a.C. Estaban feitos de pedra ou sexo e asegurados ao chan cunha barra no centro, aínda que requirían un esforzo significativo para xiralo. Os tornos verdadeiros, que xiran libremente e teñen un mecanismo cunha roda e un eixe desenvolvéronse en Mesopotamia contra 4200–4000 a.C. O exemplo máis antigo que se conserva, atopado en Ur, data de aproximadamente o 3100 a.C. miniatura|Ola de Bronocice, imaxe máis antiga dun vehículo de rodas no mundo ([[Polonia)]] En febreiro de 2003, nuns pantanos 22 km ao sur de Ljubljana, capital de Eslovenia, atopouse unha roda cunha antigüidade de entre 3500-3100 a.C. Achouse xunto co seu eixe; mide 72 cm de diámetro e está feita de madeira de freixo, mentres que o eixe, que xiraba xunto coas rodas, era de carballo, máis dura. Por outra banda, no chamado Estandarte de Ur, proveniente da cidade de Ur, no sur de Mesopotamia, que data de 2500 a.C. aproximadamente, represéntase un carro tirado por onagros, primeira representación conservada da roda empregada nun carro. miniatura|Roda maciza de madera atopada en Blair Drummond. Primeira evidencia de transporte rodado en Gran Bretaña. Tres partes dunha roda maciza de madeira foron atopadas en Blair Drummond Moss (val do Forth, Escocia). Son a evidencia máis temperá de transporte rodado en Gran Bretaña, xa que está datada no 1255 a.C.
O Abelán, Fornelos, Salvaterra de Miño
O topónimo O Abelán é un fitónimo referido á abelá, o froito da abeleira.
Roda
Historia
Aínda que non se atopou uso a grande escala de rodas en América antes do contacto cos europeos, si se acharon numerosos pequenos aparellos con rodas, identificados con xoguetes, en xacementos arqueolóxicos de México, datados aproximadamente en 1500 a.C.
A roda apenas se empregaba, agás no Corno de África, na África subsahariana ata o século XIX.
Transporte
Cómpre notar que a superficie por onde o bordo da roda se sitúa debe ser preparada para aumentar a eficiencia da roda. A roda non é moi útil para o transporte sen a presenza de estradas. Tamén é interesante salientar que aínda que a roda sexa un xeito eficiente de transporte, as formas de vida úsana de maneira moi limitada nese sentido.
Máquinas
Nas máquinas, a roda actúa principalmente acoplándose a outras rodas, para transmitir velocidade a través do seu típico movemento circular. Exemplos de rodas especializadas usadas en máquinas son as engrenaxes e as poleas.
Patentes
Para un observador do século XXI, un roda parece un obxecto tremendamente sinxelo. Porén, houbo moitos intentos de mellorar e patentar rodas. Algúns inventores son: En moitos casos, a idea era crear unha roda resistente. Esta función agora tena o pneumático.