cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Faldra (armadura)
miniatura|150px|Armadura con faldra, 1520 A faldra era a parte dunha armadura que pendía do peto e do espaldar, que se levaba aberta.
Tiveron seu maior auxe durante o século XVI.
Tipos
En principio eran de malla, despois de láminas de ferro e, por último, de teas ricamente labradas e blasonadas como complemento decorativo das armaduras de gala e de xustas.
Cara, Bora, Pontevedra
Cara é un lugar da parroquia de Bora no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 30 habitantes (14 homes e 16 mulleres).
A Corval, Bora, Pontevedra
A Corval é un lugar da parroquia de Bora no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 27 habitantes (15 homes e 12 mulleres).
Paio Rodríguez (bispo)
Paio Rodríguez, floruit no 948 e finado no 1007, foi o bispo de Iria Flavia dende o ano 977 ata o 985. Era fillo do poderoso magnate Rodrigo Velázquez e da súa muller Adosinda e adoita relacionarse cos conflitos que rodearon a coroación de Vermudo II tras unha rebelión galega en 982.
Elección episcopal
Segundo o Chronicon:"Mortuo Sisnando, Pelagius, Lucensis episcopus, Ruderici comitis filius, in Locum Sanctum nonus a dominis et senioribus rogatus adducitur. Qui secularis et non plene scientie conscius, maiores ab honoribus deiciens, iuvenes et pastores honoribus cepit sublimare; spreta senum sapientium societate, et honores et dignitates Ecclesie cepit destruere et a nichilum deducere. Sed cum comites et potestates Galletie patrem non bene rectum nec filium, flores iuventutis adultum, ergo se amicos non senserunt, tunc accepto consilio, Ueremudum iuvenem Ordonii regis filium quondam, apud inclitam beati Iacobi urbem educatum, in regiminis excellentis sublimare conantur, in era Ma XXa. . . Qui Ueremudus rex, accepto maiorum consilio, predictum Pelagium, Ruderici comitis filium, a sede prolecti. "Segundo a Historia:"Después de Sisnando, obtuvo la mitra de este obispado mediante el poder secular, un hijo del conde Rodrigo Velázquez llamado Pelayo [Pelagius … filius comitis Ruderici Velasqui], que ni se cuidó del cargo recibido ni se humilló como debía a su Creador ... por lo cual no permitiendo la divina Providencia que ocupara injustamente la iglesia por más tiempo, fue expulsado por el rey D. Bermudo. . . Entretanto Rodrigo Velázquez, padre del obipso expulsado, unido a otros condes de esta región introdujo acá a los sarracenos acaudillados por Almanzor; los cuales entrando en Compostela, destruyeron hasta los cimientos la mayor parte de las paredes de la Iglesia del Santo Apóstol, excepto su santísimo altar."Os dominis et senioribus (señores e anciáns) do Chronicon probablemente se refiren tanto aos poderes seculares como aos cóengos (anciáns) da igrexa catedralicia de Iria Flavia. A Historia pola súa banda atribúe o ascenso de Paio unicamente ao brazo secular. Ademais, o que é, para o Chronicon, a causa da expulsión de Paio -o odio dos nobres galegos a Rodrigo Velázquez- é para a Historia o resultado da súa expulsión e da conseguinte vinganza provocada en Galiza pola alianza de Rodrigo con Almanzor. Non obstante, a cronoloxía de ambos é incorrecta. Sábese que Rodrigo morreu entre o 16 de xuño de 977 e o 23 de outubro de 978, cinco anos antes de que Vermudo fose elixido como rei polos galegos contrarios a Ramiro III.
O Chronicon engade que Paio xa ocupaba a Diocese de Lugo no momento da súa elección, aínda que non hai máis referencias a isto. Outro bispo, Rosendo, está rexistrado en Iria en 974. O testamento de Rosendo, datado o 17 de xaneiro de 977 e confirmado por Ramiro III, está asinado por un tal Pelagius diaconus prolis Ruderici ducis ("Pelagius, diácono, fillo do duque Roderico"), a quen cede o mosteiro de Celanova, no que pasou a ser monxe. Outro documento de Celanova, do 7 de agosto de 969, foi reeditado por Rubén García Álvarez ao 968 para apoiar a realidade do episcopado de Paio. O documento non menciona que Paio fose diácono naquel momento. Este mesmo autor cedeulle a Paio Rodríguez un documento do 20 de setembro de 968 no que se menciona un bispo Paio sen nomear a súa sé.
Paio aparece por primeira vez como testemuña nunha carta do 25 de maio de 948 como "fillo de Rodrigo". En 970 era ostiarius no mosteiro de Sahagún. A primeira referencia a Paio como bispo data de maio de 977. Hai quen propón que Paio foi designado para suceder a Rosendo, sendo confirmado nas ordes sagradas por el (porteiro en 970, diácono en 977), e despois confirmado no seu testamento uns meses antes de suceder no bispado.
Conflito con Vermudo II
Tense proposto que cando Vermudo chegou a Compostela para ser coroado, Paio exiliouse ao mosteiro de Celanova. Outro bispo, Arias Peláez, bispo de Mondoñedo, aparece nese mesmo tempo exiliado ao mosteiro de San Martín de Lalín. O 11 de setembro de 982 Paio concedeu a vila de Oimbra ao mosteiro de Celanova polo ben da alma do seu pai. Confirmou o 1 de outubro a doazón de Santa Comba aos monxes de Celanova. Aínda que ningunha das dúas cartas indica o lugar onde se deu, as doazóns de Paio indican que se considera non só o bispo da sé apostólica de Galicia, senón que tamén posúe o poder secular na zona. García Álvarez razoa que non asistiu á coroación real na Catedral de Santiago o 15 de outubro. Segundo unha teoría de Justo Pérez de Urbel e seguida por García Álvarez, só tres anos despois da súa coroación (e da morte de Ramiro en 984) Vermudo tiña o poder suficiente para depor a Paio. Con todo, o 30 de maio de 985 Paio estivo presente na súa propia catedral nun tribunal presidido por Vermudo; e o 6 de xuño confirmou xunto ao rei un agasallo ao mosteiro de San Paio de Antealtares polo conde Tello Aloitiz e a súa muller Muniadomna. Durante o seu exilio usou o título de bispo de Celanova (obispo celanovense). Nalgún momento do ano 985 despois da súa última comparecencia co rei en xuño Paio retirouse definitivamente a Celanova deixando o bispado a Pedro de Mezonzo.
Despois de bispo
miniatura|[[Mosteiro de San Salvador de Celanova|Mosteiro de Celanova]] Nun documento do 22 de maio de 987 Paio, aínda asinando como bispo, confirma unha doazón do conde Almundo a San Salvador de Matallana. Esta non é a única referencia a Paio como bispo despois de 985: tamén hai unha carta do 25 de decembro de 989. Estas foron re-datadas a 985 e 984, respectivamente, por José Luis Martín. Paio confirmou unhas doce cartas como bispo entre 977 e a perda da súa sé en 985. Despois da súa abdicación, Paio mantívose destacado nas cartas durante varios anos, especialmente en relación con Celanova. O último rexistro de Paio Rodríguez está nunha carta do 1 de febreiro de 1007.
Paio era capaz de escribir un bo latín, como indican dúas cartas con fórmulas sen precedente (23 de outubro de 978 e 11 de setembro de 982), e coñeceu ben a Sagrada Biblia, feitos que poñen en dúbida a caracterización que o Chronicon fai del como "laico" e de pouco coñecemento. Segundo García Álvarez, o Chronicon foi escrito por un bispo vingativo de Paio.
Praza de España (Pontevedra)
Orixe do nome
A praza debe o seu nome a que é a sede das institucións políticas máis importantes da cidade e da provincia de Pontevedra e o seu eixo central.
Historia
A Praza de España desenvolveuse no século XIX seguindo o trazado da antiga muralla medieval coa construción da nova Casa do Concello como espazo de transición entre o centro histórico e a Alameda de Pontevedra. Esta fora a antiga horta do convento dos dominicos que estes transformaron en paseo en 1648 e que en 1847 pechouse con muros de pedra. Foi coa expansión urbana de finais do século XIX, que fixo efectiva o arquitecto Alejandro Sesmero, cando o proceso de formación da Alameda, e por tanto da Praza de España, tomou forma no marco da expansión burguesa da cidade. A ampliación e urbanización da praza de España incluíuse no proxecto que en 1880 o concello encargou ao arquitecto Alejandro Sesmero para a planificación e acondicionamento da Alameda.
A propia praza converteuse pronto nun importante espazo central da cidade, ao ser a praza do concello e doutros edificios de grande importancia institucional e política, como o pazo da Deputación Provincial de Pontevedra, moi próximo. Era coñecida como Plaza del Ayuntamiento. En agosto de 1911, no lado oeste da praza, xunto á Alameda, erixiuse o monumento aos heroes de Ponte Sampaio, deseñado por Julio González-Pola y García para conmemorar o primeiro centenario da batalla de Ponte Sampaio contra os franceses, no lugar que ocupaba un pequeno estanque circular de pedra que fora retirado. A estatua estaba rodeada por un pequeno xardín delimitado por unha pequena varanda de ferro e permaneceu así ata os anos 60.
Nos anos 20, a praza converteuse en punto de tránsito do tranvía eléctrico de Pontevedra a Marín, que entrou en servizo en decembro de 1924 e pasaba por diante do concello, e a partir de 1943 do trolebús que o substituíu. En 1936, a praza pasou a chamarse Praza de España, en substitución do nome de Praza da República, que se lle deu durante a Segunda República. Coa construción da estrada N-550 que une A Coruña coa fronteira portuguesa, a praza converteuse nun lugar de paso para os coches a partir dos anos 40. Co crecemento do tráfico de automóbiles nas décadas seguintes, a praza perdeu a súa configuración orixinal dun só nivel e creouse unha franxa central con vexetación para separar os dous sentidos de circulación.
En 1950 proxectouse na cidade a construción do novo edificio institucional do goberno civil da provincia de Pontevedra, para o que, seguindo as recomendacións do Estado español, a cidade de Pontevedra cedeu unha parcela rectangular illada ao noroeste da praza de España. Segundo as esixencias oficiais, o edificio debía construírse na zona máis digna da cidade, onde debían coexistir nun mesmo espazo as sedes das autoridades municipais (Concello) e provinciais (Deputación de Pontevedra). O edificio inaugurouse en 1958.
Na década dos 70 ampliáronse os xardíns que rodeaban o monumento aos heroes de Ponte Sampaio e eliminouse o valo de ferro forxado. O 4 de abril de 1983, o entón presidente da Xunta de Galicia, Xerardo Fernández Albor, inaugurou unha fonte luminosa de múltiples surtidores que rodeou o monumento durante anos. En 2009 foi desmontada ao iniciarse as obras do novo aparcadoiro subterráneo da praza.
A praza foi totalmente reformada en 2010, completamente pavimentada e rodeada de laxas de granito nos seus dous extremos, recuperando así a súa plataforma única e facéndoa peonil. No lado norte da praza, no extremo máis próximo á rúa Arcebispo Malvar, instaláronse laxas de pedra coa inscrición Circunvalación, de 4 metros de lonxitude, lembrando a primeira circunvalación de Pontevedra no século XVI (que conectaba a ponte do Burgo coa parte alta da cidade, no lado exterior das murallas, e que foi pavimentada no século XVIII), e fronte ao Concello colocouse a inscrición Concello de Pontevedra en lastras de pedra no chan. A praza foi inaugurada como novo centro peonil da cidade o 12 de novembro de 2010. Desde ese momento, a praza converteuse na sede da maioría das actividades sociais de Pontevedra.
Descrición
Esta praza ten a estrutura típica das prazas españolas de finais do século XIX, cun monumento conmemorativo no centro. A praza ten unha forma rectangular irregular e ocupa unha superficie de máis de 4.000 metros cadrados. Conta con 1.350 metros cadrados de pavimento de pedra e outros 2.200 metros cadrados de lastros, ademais de zonas axardinadas, con tramos de terra compactada, ao redor do Monumento aos heroes de Ponte Sampaio. O lastro é o elemento dominante, pero a pedra utilízase para resaltar elementos destacados.
Na parte norte da praza atópanse as inscricións Circunvalación e Concello Pontevedra realizadas nas laxas de granito do pavimento. A Praza de España actúa como espazo de transición entre o centro histórico da cidade e a Alameda do arquitecto Sesmero. Aquí conflúen once rúas nun grande espazo aberto: Michelena, Alameda, Xeneral Martitegui, Prudencio Landín, Ferreiros, Arcebispo Malvar, Mestre Mateo, Paio Gómez Chariño, Bastida, Gran Vía de Montero Ríos e Marqués de Riestra.
A praza está presidida no seu lado oriental polo Concello de Pontevedra, sede do poder político municipal. No seu lado occidental atópase o edificio da Subdelegación do Goberno, sede do poder político estatal. No seu lado suroeste, rodeado de xardíns e terra compactada, atópase o Monumento aos heroes de Ponte Sampaio. En fronte, ao sueste do monumento, atópanse as ruínas do convento de San Domingo.
Edificios destacados
O edificio máis importante da praza é a Casa Consistorial de Pontevedra, que se atopa no lado oriental da praza e é o punto central. É un edificio ecléctico de inspiración parisiense, deseñado polo arquitecto Alejandro Sesmero e inaugurado en agosto de 1880. O edificio é un conxunto equilibrado con grandes columnas xónicas (planta baixa) e corintias (planta superior) que destacan a súa parte central. A porta de entrada ten un arco de medio punto decorado cunha coroa de follas de carballo, que simboliza a forza, e as fiestras están decoradas co escudo da cidade. As columnas que enmarcan a entrada están sobre un gran pedestal elevado e están coroadas por capiteis xónicos ou corintios romanos moi decorados. Sesmero substitúe o acanto por vexetación (follas, froitos) que colga da columna. A balaustrada da parte superior contén catro cráteras nas esquinas.
No lado suroeste da praza atópase o edificio da Subdelegación do Goberno, un exemplo de arquitectura institucional de mediados do século XX, inaugurado en 1958. A fachada principal ten unha entrada monumental cun pórtico de columnas xemelgas independentes de orde dórica rematado pola balaustrada dunha terraza deseñada para as autoridades, delimitada por unha galería de arcos con ventás semicirculares. Este corpo central serve de ligazón coa entrada principal do edificio.
Xunto a estes edificios atópanse outros importantes e representativos da cidade: o Pazo da Deputación de Pontevedra, as ruínas do Convento de San Domingos, o Instituto Valle-Inclán, a antiga Escola Normal de Pontevedra e o antigo cuartel de San Fernando, así como o Monumento aos heroes de Ponte Sampaio.
O Couto, Bora, Pontevedra
O Couto é un lugar da parroquia de Bora no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 33 habitantes (13 homes e 20 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é un "(lugar) cercado", para poder defendelo mellor.
Emma González
O nome Emma González pode referirse a:
Manuel Doménech Pinto
Manuel Doménech Pinto, nado en Castelló de la Plana o 4 de decembro de 1925 e finado en Sevilla o 15 de decembro de 2005, foi un futbolista español. Xogaba de dianteiro e militou durante a maior parte da súa carreira no Sevilla.
Traxectoria
Formouse nas categorías inferiores do Castellón, debutando co primeiro equipo na Primeira División en 1942, con só 17 anos.
En 1946 fichou polo Sevilla, club co que debutou no estadio de Riazor, na primeira edición do Trofeo Teresa Herrera ante o Athletic de Bilbao, marcando o terceiro e decisivo gol do seu equipo, que se fixo co título. Militou no club andaluz durante as seguintes 12 tempadas, disputando un total de 264 partidos oficiais e marcando 77 goles. En 1948 proclamouse campión da Copa do Xeneralísimo, despois de derrotar na final de Chamartín ao Celta de Vigo. Ademais foi subcampión de liga na tempada 1950/51 e de Copa en 1955.
En 1958 foi traspasado ao Racing de Santander, onde xogou unha tempada antes de regresar ao Castellón, onde rematou a súa carreira en 1961.
Selección española
Foi internacional coa selección española en tres partidos amigables. O primeiro deles foi o 19 de xuño de 1955 ante Suíza, partido disputado en Xenebra que rematou cun 0-3 para os españois. Ese mesmo ano xogou tamén contra Irlanda en Dublín e contra Inglaterra en Wembley.
Jeruzalem (Amsterdam)
miniatura| Asentamento de Xerusalém (Jeruzalem, Amsterdam), 2011 O asentamento de Jeruzalem é unha urbanización construída entre 1950 e 1954 na cidade xardín (en holandés Tuindorp) Frankendael, no distrito de Watergraafsmeer. Foi unha das primeiras expansións urbanas de Ámsterdam após a Segunda guerra mundial. En 2007, a urbanización, que popularmente se chamaba Xerusalén polos seus tellados planos e fachadas brancas, foi incluída no Top 100 Dutch Monuments 1940–1958 do Rijksmonument.
Historia
O desenvolvemento do distrito de Watergraafsmeer xa estaba incluído nos planos de 1935. Debido á Segunda guerra mundial, o municipio de Ámsterdam non tivo fondos suficientes para comezar a planificar a cidade xardín de Frankendael, ao sueste dun palacio do mesmo nome do século XVIII. Os primeiros bloques de acaroados construíronse entre 1950 e 1954. Nos anos seguintes fixéronse nas inmediacións edificios similares.
Desde 1992, as asociacións Rochdale e De Key proxectaron a demolición do asentamento, pero os veciños impedírono e acordaron un compromiso de conservación, cunha renovación parcial da construción, que non foi realizada por motivos económicos.
Arquitectura
miniatura| Asentamento de Xerusalém, 2011 miniatura| Asentamento de Xerusalém, 2011 O desenvolvemento racional e orgánico nun medio verde xogou un papel central na expansión urbana prevista en 1935. A planificación da cidade-xardín de Frankendael, que se levou a cabo entre 1947 e 1949, foi asumida polos arquitectos e urbanistas Cornelis van Eesteren, Jakoba Mulder, Ben Merkelbach, Ch. JF Karsten, PJ Elling e M. Stam. O xardín e a planificación paisaxista foi deseñada por Mien Ruys e os parques infantís por Aldo van Eyck.
Arredor dos xardíns rectangulares dispoñíanse casas acaroadas en forma de L. O método de construción, co que se facía un uso óptimo dos raios solares, utilizouse en moitas novas urbanizacións nas décadas seguintes. Jeruzalem foi un dos primeiros asentamentos feitos de pezas prefabricadas industriais feitas de formigón celular (sistema de montaxe Dotremont-Ten Bosch).
Debido á escaseza de vivendas despois da guerra, os acaroados constaban de pisos dúplex que se dividían en dous pequenos pisos. Na planta superior había un apartamento de tres cuartos de só 40 m², destinado a unha familia con nenos. Na planta baixa o apartamento era de dúas habitacións con 30 m² para parellas sen fillos.
Segundo o plano orixinal, os pisos debían volver a unirse logo duns dez anos, pero só lle ocorreu a unha pequena parte das vivendas. O revestimento de madeira e clinker nos extremos das ringleiras das vivendas procede dunha reforma na década dos 80, na que se tratou de forma moi descoidada o tecido orixinal da construción. Entre outras cousas, cambiáronse os bordos do tellado e empregáronse marcos de fiestras de plástico. A reforma prevista dos bloques de vivendas catalogados ten como obxectivo recuperar a arquitectura orixinal do edificio e do xardín.
A Igrexa, Bora, Pontevedra
A Igrexa é un lugar da parroquia de Bora no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 16 habitantes (9 homes e 7 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Zoe Rosinach Pedrol
Zoe Rosinach Pedrol, nada en Lleida o  6 de febreiro de 1894  e finada en  Zaragoza, o 31 de xaneiro de 1973,  foi a primeira doutora española en Farmacia.
Traxectoria
Zoe Rosinach naceu no seo dunha familia culta e liberal, sendo a primeira filla, despois de dous irmáns, de Pablo Rosinach, dentista ambulante, e de Carmen Pedrol, partera.
Ao rematar os seus estudos no Instituto Xeral e Técnico de Lérida, Zoe Rosinach matriculouse en Farmacia na Universidade de Barcelona no curso 1913-1914, nun momento no que a presenza da muller na universidade aínda era algo extraordinario. Despois dunha carreira irregular, que se viu obrigada a rematar na Universidade Central de Madrid pola materia de Análise Química, Zoe Rosinach licenciouse en Farmacia en 1917. En 1920, despois dun ano como investigadora no Instituto Nacional de Hixiene Alfonso XIII, defende a súa tese de doutoramento na Cátedra de Microbioloxía da Universidade Central de Madrid, converténdose na primeira doutora española en Farmacia.
Feminismo
Zoe Rosinach participou nos primeiros movementos feministas españois, implicándose ata o punto de que en 1920 foi nomeada secretaria da Xuventude Universitaria Feminista de Madrid, asociación presidida por Clara Campoamor, e posteriormente fundou, xunto coa súa irmá Pau, unha delegación en Barcelona.
José Amedo
Traxectoria
Foi o maior dos tres fillos do policía e tirador José Ramón Amedo. Nado na parroquia de Cerceda, no concello lucense do Corgo, trasladouse aos tres anos coa súa familia a Bilbao, cidade á que foi destinado seu pai. En 1968 ingresou no Corpo Xeral de Policía (convertido posteriormente no Corpo Nacional de Policía) e foi destinado desde o principio ao Servizo de Información da Xefatura Superior de Policía de Bilbao, onde chegou a ser subxefe do Grupo de Información da Brigada Rexional.
Durante a década de 1970 traballou en traballos de espionaxe relacionados co ambiente da organización terrorista ETA, organización que intentou matalo reiteradamente. Foi tamén tirador deportivo, ao igual que seu pai, e proclamouse campión de España en carabina.
Secuestro de Segundo Marey
En 1983, a raíz do secuestro por parte de ETA do capitán do exército Alberto Martín Barrios, e despois da correspondente información e contactos nos que participou xunto co entón gobernador civil de Biscaia Julián Sancristóbal e os policías Francisco Álvarez Sánchez —Xefe superior da Policía de Bilbao e delegado da Loita Antiterrorista para o País Vasco e Navarra— e Miguel Planchuelo —Xefe da Brigada Rexional de Información da Loita contra o Terrorismo—, as autoridades españolas decidiron secuestrar ao suposto membro de ETA José María Larretxea Goñi. Sancristóbal consultou co ministro do Interior José Barrionuevo e co director de seguridade do Estado Rafael Vera, que deron o visto e prace a unha operación que rematou coa detención de catro policías, o inspector de policía Jesús Alfredo Gutiérrez Argüelles e tres GEOs. Para lograr a liberación destes policías, decidiron facer presión sobre as autoridades francesas secuestrando ao membro de ETA Mikel Lujua Gorostola. Con todo, secuestraron por erro ao cidadán hispano-francés Segundo Marey Samper. Este secuestro foi reivindicado polos Grupos de Liberación Antiterrorista, un grupo ata entón descoñecido e cuxas siglas (GAL) pronto serían asociadas á guerra sucia contra ETA do goberno español.
Procesamento e condena
Amedo foi detido en xullo de 1988 por orde do xuíz instrutor Baltasar Garzón tras a publicación de diversas informacións sobre a "guerra sucia" nos xornais Diario 16 e El Mundo. A investigación posterior revelou que en 1986 Amedo realizou varias viaxes a Portugal, de carácter oficial e pagadas con fondos reservados do Ministerio do Interior, nos que contratou mercenarios portugueses para atentar contra membros de ETA no sur de Francia.
O 20 de setembro de 1991 foi condenado pola Audiencia Nacional a 108 anos e oito meses de prisión e a inhabilitación accesoria por seis delitos de tentativa de asasinato (cinco como autor moral e outro como autor por indución), lesións, asociación ilícita asociación e falsificación, todo isto en relación co chamado "caso Amedo-Domínguez". Esta sentenza foi confirmada de modo practicamente íntegro pola Sala Segunda do Tribunal Supremo o 12 de marzo de 1992.
En xullo de 1998 foi condenado pola Sala Segunda do Tribunal Supremo a nove anos e seis meses de prisión e once anos de inhabilitación absoluta polos delitos de secuestro e malversación de fondos públicos, en relación co chamado "caso Marey", nunha sentenza que tamén condenou a outros policías e responsables de seguridade do Estado e altos cargos do Ministerio do Interior como José Barrionuevo, Rafael Vera, Julián Sancristóbal e Ricardo García Damborenea. Aínda que decidiu non recorrer, a sentenza foi confirmada polo Tribunal Constitucional en marzo de 2001.
Repercusións políticas
Ata 1994, Amedo argumentaba que os "GAL son un invento de Herri Batasuna e un xornalista batasuno" e que o "primeiro xornal que lía sempre na prisión era El Mundo, para ver as mentiras que sacaba". Con todo, nesa data Amedo e Domínguez prestaron unha declaración ante o xuíz Baltasar Garzón que permitiu reabrir o "caso Marey". Así mesmo, nunha entrevista coa Cadena Ser en 1995, afirmou que lle parecía "aberrante" falar de se tiña sido apremado por Garzón, aínda que en 1997 acusouno precisamente de prevaricación e coaccións durante a instrución dos sumarios relacionados cos GAL. En calquera caso, Amedo e Domínguez achegaron probas materiais da participación na "guerra sucia" dunha gran parte da cúpula da Seguridade do Estado durante os gobernos do PSOE presididos por Felipe González, así como de cualificados membros deste partido nesa época, tales como como José Barrionuevo, Rafael Vera ou Ricardo García Damborenea, este último secretario xeral do Partido Socialista de Euskadi en Biscaia e membro do Comité Executivo Federal do PSOE; todos eles condenados a diferentes penas pola súa participación cos GAL.
Trala saída do cárcere
Amedo quedou en liberdade condicional no 2000, despois de pasar doce anos de prisión, a metade deles en réxime aberto. En 2003 foi absolto por falta de probas no xuízo polo asasinato de Santiago Brouard.
Trala súa liberación, Amedo dedicouse á xestión inmobiliaria e a escribir. En 2006 presentou o seu libro La conspiración, onde aseguraba ter recibido pagos de 30 millóns de pesetas de Pedro J. Ramírez, director do xornal El Mundo, para que falase dos GAL. Tamén afirmou que a investigación dos GAL só obedecía aos intereses persoais que Pedro J. Ramírez, Baltasar Garzón e Francisco Álvarez-Cascos tiñan en afastar a Felipe González do poder.
En 2013 presentou o seu novo libro titulado Cal viva, onde revelou algúns detalles do GAL. En 2016 declarou sentirse culpable e arrepentido pola súa participación nos GAL e pediu que se recoñecese que os GAL foron creados, apoiados e financiados polo Estado español.
Fotobioloxía
miniatura|[[Ilustración científica|Ilustración do espectro electromagnético. O espectro visíbel para o ollo humano corresponde ás cores do esquema.]] miniatura|Bandas de absorción de luz por fotorreceptores nos conos e bastonetes da retina do [[ollo]] miniatura|Curva de McCree da luz [[Día|diúrna solar]] miniatura|[[Fungo (bioloxía)|Fungos Panellus stipticus]] miniatura|Diagrama de [[Fosforilación|fosforilación cíclica. Mostra reaccións de luz na membrana tilacoide, con partes do ciclo resaltadas.]] miniatura|Euprymna berryi, lura [[Sepiolídeos|sepiólida bioluminiscente de Timor Leste]] miniatura|Fototerapia aplicada en [[ictericia do neonato]] miniatura|Imaxe que amosa a distribución global da [[fotosíntese, incluíndo tanto a vexetación oceánica (como o fitoplancto) como a terrestre.]] miniatura|Espectro de actividade fotosintética Fotobioloxía é o estudo científico das interaccións beneficiosas e nocivas da luz (tecnicamente, radiación non-ionizante) en organismos viventes. O campo inclúe o estudo de fotofísica ou fotobiofísica, fotoquímica ou fotobioquímica, fotosíntese, fotomorfoxénese, procesamento visual, ritmos circadianos, fotomovemento, bioluminescencia, e efectos de radiación ultravioleta.
Balli Kombëtar
Balli Kombëtar (literalmente Fronte Nacional) foi unha organización nacionalista e anticomunista albanesa que se fundou en 1939 baixo o nome de Movemento de Resistencia Nacional (Lëvizjes kombëtare të Rezistencës) como un movemento de resistencia    durante a Segunda Guerra Mundial. Ali Këlcyra e Mid'hat Frashëri foron os seus principais dirixentes.
Fotobioloxía
A división entre radiación ionizante e radiación non ionizante normalmente considérase unha enerxía de fotón superior a 10 eV, que corresponde aproximadamente á primeira enerxía de ionización do osíxeno e á enerxía de ionización do hidróxeno, a uns 14 eV.
Balli Kombëtar
Creación
En maio de 1939, ao pouco da invasión italiana de Albania, Frashëri mantivo na súa casa de Tirana a primeira reunión secreta de opositores antifascistas da que xurdiu en outono dese ano un movemento de resistencia de corte político, con Frashëri como líder e ao recentemente chegado do exilio Këlcyra, dirixente da organización Bashkimi Kombëtar que axuntaba a opositores ao réxime do rei Zog, como o segundo home forte da organización. Boa parte dos seus membros estaba composta pola elite terratenente e intelectual do país, así como por funcionarios e militares, principalmente do sur de Albania. Politicamente apostaba polo republicanismo, cun forte matiz nacionalista, co obxectivo de expulsar os invasores italianos e crear unha Grande Albania, que abranguese todos os territorios habitados tradicionalmente polos albaneses é á vez querían unha forma de goberno democrática, con reformas económicas e sociais. O seu lema era Shqipëria Shqiptarëve, Vdekje Tradhëtarëve : "Albania para os albaneses. Morte aos traídores" e os seus integrantes denominábanse ballistët. Nos primeiros dous anos foron anos de resistencia pasiva, principalmente organización de demostracións antifascistas e distribución de propaganda nacionalista, mais tamén se estableceron contactos cos aliados, na procura dunha intervención e só a partir de 1941 comezaron a organizar unidades guerrilleiras para ataques rápidos contra das forzas de ocupación italianas. En novembro de 1941 formouse o Partido Comunista de Albania que a partir de 1942 formou unidades guerrilleiras para se enfrontar os italianos, o que levou a un aumento da actividade militar dos nacionalistas, so o control político dos consellos locais ballistas e ao aumento da súa base social, coa incorporación en gran número de estudantes, campesiños, obreiros ou comerciantes, así como tamén antigos altos cargos políticos como Aziz Çami, Lef Nosi, Fuat Dibra, Hasan Dosti ou Bahri Omari.
Fotobioloxía
Cando os fotóns entran en contacto con moléculas, estas poden absorber a enerxía dos fotóns e excitarse. Despois poden reaccionar con moléculas ao seu redor e estimular cambios "fotoquímicos " e "fotofísicos" das estruturas moleculares.
Fotofísica
A fotofísica é a área da fotobioloxía que se centra nas interaccións físicas da luz e da materia. Cando as moléculas absorben fotóns que coinciden cos seus requirimentos enerxéticos, promoven un electrón de valencia dun estado fundamental a un estado excitado e fanse moito máis reactivos. Este é un proceso extremadamente rápido, pero moi importante para diferentes procesos.
Balli Kombëtar
Creación
En setembro de 1942 ao se realizar unha xuntanza dos diversos grupos de resistencia contra da ocupación italiana, coñecida como Conferencia de Pezë, Frashëri non acudiu, pero enviou un observador, Halim Begeja, que foi co título de secretario político da Xuventude Nacionalista Albanesa. Ao pouco, en outubrou ou novembro de 1942, estableceuse formalmente Balli Kombëtar cun programa de dez puntos, coñecido como o Decálogo, elaborado por Këlcyra e Isuf Luzaj, e que se publicou clandestinamente no folleto  Dekalogu i organizatës nacionaliste Balli Kombëtar que presentaba o programa básico como partido nacionalista e democrático.
María Josefa Cerrato Rodríguez
María Josefa de los Reyes Cerrato Rodríguez nada en Badaxoz o 6 de xaneiro de 1897 e finada o 30 de abril de 1981, foi unha veterinaria española. Pioneira neste campo, foi a primeira muller de España e a terceira de Europa en obter o título universitario de Veterinaria, rematou brillantemente os seus estudos e licenciouse en 1925 na Escola Especial de Veterinaria de Córdoba, centro de orixe da actual Facultade de Veterinaria de Córdoba.
Fotobioloxía
Fotoquímica
A área da fotobioloxía coñecida como fótoquímica estuda a reactividade dunha molécula cando absorbe a enerxía que procede da luz. Tamén estuda o que ocorre con esta enerxía, podería desprenderse como calor ou fluorescencia polo que a molécula volve ao estado fundamental.
Hai tres leis básicas da fotoquímica:
Balli Kombëtar
Loita cos comunistas
Ao capitular Italia, o 8 de setembro de 1943, as tropas alemás substituíron as italianas en Albania. Os comunistas, aproveitando a caótica situación militar, atacaron unidades ballistas, e o primeiro incidente grava xa aconteceu o mesmo día 8, na zona de Korça os comunistas locais co reforzo de 50 camaradas gregos atacaron unha unidade ballista que estaba a descansar en Zeqisht e mataron a seis dos seus guerrilleiros. Ao longo de setembro houbo máis incursións, nas zonas de Kuçovë, Lushnjë e Berat. A situación continuou a se agravar e no interior de Albania, so ocupación estranxeira, a guerra civil substituíu á resistencia nacional. O 15 de outubro dous mil partisanos comunistas atacaron unha unidade ballista moito máis pequena nos arredores de Prezë. O incidente máis grave aconteceu cando o comandante comunista Mehmet Shehu odenou á súa brigada atacar unha unidade ballista e capturou 68 ballistas, e executou os 67 ballistas que se negaron a incorporarse ás súa filasz. O 4 de novembro os comunistas atacaron un batallón de ballistas de Aziz Çami, mataron cincuenta ballistas e prendéronlle lume as casas de 25 familias nas aldeas Gjorm, Lepenica e Smokthina, acusadas de simpatizar cos ballistas. O SOE intentou facer de intermediario para a cooperación entre os grupos monárquicos, Balli Kombëtar e os comunistas, mais estes deixaron claro que non ían deixar de combater os que denominaban "traidores reaccionarios". Semellaba que o principal inimigo dos comunistas xa non eran os ocupantes alemáns, senón os ballistas e o recentemente formado movemento monárquico Legaliteti, que dirixía Abaz Kupi, o que provocou que as actividades de resistencia armada de Balli Kombatëre practicamente cesaron, a súa política cambiou do antifascismo ao anticomunismo, e os seus ataques concentráronse contra das unidades comunistas, mais estes eran superiores en número e expulsaron os ballistas de varias cidades do sur de Albania, e ao rematar o ano só Vlorë resistía en mans dos ballistas. A finais de 1943 os destacamentos de Balli Kombëtar quedaron en ferramentas dos ocupantes alemáns e participaron á súa beira na guerra de inverno contra dos milicianos comunistas. Os dirixentes de Balli Kombëtar xustificaron a súa colaboración cos alemáns e alegaron que a súa única oportunidade para acadar os seus obxectivos políticos era apoiar o exército alemán. Non obstante, continuaron a negociar con representantes dos aliados. Mais estes, especialmente a partir da primavera de 1944, viraron os seu apoio cara aos comunistas e os seus aliados pola súa maior fortaleza.
María Josefa Cerrato Rodríguez
Traxectoria
Asistiu aos tres primeiros cursos de Farmacia na Universidade de Granada. Matriculouse como alumna libre na Escola Especial de Veterinaria de Córdoba en 1924 e obtivo a súa licenciatura o 6 de xuño de 1925. O 16 de febreiro de 1926 matriculouse no Colexio Oficial de Veterinarios de Badaxoz. Unha vez rematada a carreira de veterinaria, trasladouse a Santiago de Compostela, onde realizou os restantes cursos de Farmacia na Universidade de Santiago de Compostela. Non foi a primeira muller en matricularse en Veterinaria, xa que Justina González Morilla se matriculara antes que María Josefa na Universidade de León, pero rematou a carreira en 1928. María Josefa puido rematala antes xa que se validaran algunhas materias aprobadas en Farmacia.
Balli Kombëtar
Loita cos comunistas
No outono de 1943, a Italia fascista capitulou. O seu lugar foi ocupado polas tropas da Alemaña fascista que comezaron a perseguir aos soldados italianos e, por provocacións comunistas, tamén aos destacamentos das brigadas partidarias. Importante para o goberno interino de Ibrahim bey Biçakçi foi a reunión da Asemblea Nacional para formar o goberno baseado na antiga constitución de Zog. A Asemblea reuniuse en outubro no Palacio Real. Hermann Neubacher, o xefe da oficina do Ministerio de Asuntos Exteriores nazi para os Balcáns, informou ao goberno provisional sobre o recoñecemento que Alemaña deu á independencia de Albania entregando a correspondente carta ao presidente do Comité Nacional, Ibrahim Bej Bicak. Coa decisión da Asemblea Nacional, formouse o Consello de Rexencia, que ocuparía o lugar do rei, nunha forma de estado prevista polas decisións do Congreso de Lushnja. Por outra banda, segundo Neubacher, o recoñecemento da neutralidade e a relativa soberanía de Albania por parte de Alemaña, e o cumprimento das necesidades militares de Alemaña para a presenza das súas tropas en Albania constituíron unha nova tipoloxía de recoñecemento no dereito internacional.
Fotobioloxía
Fotobioloxía vexetal
O crecemento e desenvolvemento das plantas depende moito da luz. A fotosíntese é un dos procesos bioquímicos máis importantes para a vida na terra e é posible só debido á capacidade das plantas para usar a enerxía dos fotóns e convertela en moléculas como NADPH e ATP, para despois fixar o dióxido de carbono e convertelo en azucres. As plantas poden usalas para o seu crecemento e desenvolvemento. Pero a fotosíntese non é o único proceso vexetal impulsado pola luz, outros procesos como a fotomorfoloxía e o fotoperíodo das plantas son extremadamente importantes para a regulación do crecemento vexetativo e reprodutivo, así como para a produción de metabolitos secundarios das plantas.
María Josefa Cerrato Rodríguez
Traxectoria
Traballou como Inspectora Veterinaria Municipal, mestra e farmacéutica en Calamonte entre 1926 e 1967.
Balli Kombëtar
Loita cos comunistas
Cando Alemaña comezou a perder forza a principios de 1944 (Alemaña estaba a perder varias batallas no mundo contra os aliados), a situación de Ball en Albania tamén se debilitou, xa que os alemáns non podían apoiar a Ball como antes. Con esta situación favorable, os partidarios iniciaron un ataque frontal contra Balli. Os oficiais británicos observaron que os comunistas estaban usando as armas que lles daban os británicos para loitar contra Balli moito máis que para loitar contra Alemaña. Occidente estaba notando que os comunistas non poderían gañar contra os Ballistas sen as armas dos británicos, estadounidenses e Iugoslavia, e que os comunistas non tiñan medo de matar aos seus propios compatriotas.
Despois da Segunda Guerra Mundial coa vitoria do Partido Comunista, a maioría dos dirixentes da Fronte Nacional foron encarcerados, executados ou torturados polo seu papel anticomunista acusados de ser colaboradores.
A Fronte Nacional nas rexións albanesas de Kosovo e MacedoniO
miniatura| O protectorado italiano de Albania, en agosto de 1941. En amarelo, as áreas obtidas de Albania A Alemaña nazi recrutou a miles de albaneses na división SS Skanderbeg, coa axuda do ministro do Interior, Xhaferr Deva. A Fronte Nacional tamén formou a Segunda Liga de Prizren para poder manter as fronteiras ampliadas de Albania.
Despois de que os alemáns foran expulsados polos partisanos iugoslavos de Tito, e despois de que os comunistas gañasen a guerra en Albania, Tito ordenou a recollida de armas en Kosovo e a detención dos líderes balísticos albaneses de Kosovo. A orde foi mal recibida polos albaneses de Kosovo e provocou un levantamento. O 2 de decembro de 1944, mísiles balísticos da provincia de esquerda|miniatura|350x350px| Mit'hat Frashëri, presidente da Fronte Nacional Drenica atacou a mina de Trepca e outros obxectivos. Case 2.000 anticomunistas albaneses resistiron durante dous meses unha forza partidista iugoslava de 30.000 soldados. Tamén en Kircove, Gostivar e Tetovo, os balísticos restantes intentaron manter o control das áreas aínda que as tropas iugoslavas declararan a vitoria. Despois da Segunda Guerra, en Kósovo e Macedonia, así como en Albania, a maioría dos líderes da Fronte Nacional foron encarcerados, executados ou torturados polo seu papel na Segunda Guerra.
Aínda que o levantamento foi reprimido, só en 1947 Kosovo puido integrarse na Federación Iugoslava, despois de dous anos de resistencia.
A Fronte Nacional en Montenegro e Sandjak
Partes de Montenegro foron anexadas a Albania en 1941, como Bellopoja, Pljevlja, Plava, Tutini, Plava, Gucia, Rozhaja e Ulqini. A maioría dos musulmáns eslavos, como Xhemal Konicanin, uníronse aos albaneses da Fronte Nacional. Konicanini, un iugoslavo de Tutini, formou o batallón Sanjak, coa axuda do ministro do Interior, Xhaferr Deva. Konicanini identificouse coas aspiracións do estado albanés e foi o seu oficial.
Haqif Blyta, o entón alcalde de Novi Pazar e membro do partido de Nexhip Draga, Xhemal Konicanini e as forzas balísticas, organizadas por Shaban Polluzha, derrotaron con éxito ás forzas chetnik de Novi Pazar e destruíron o seu centro en Banja.
Mesmo nas áreas albanesas de Montenegro e Sanjak, como en Albania, Kosovo e Macedonia, os antigos participantes na Fronte Nacional foron torturados, executados e aniquilados despois da Segunda Guerra Mundial pola UDB e os gobernos iugoslavos dirixidos polo Partido Comunista Iugoslavo.
Ideoloxía
Mit'hat Frashëri cría que as terras albanesas baixo o Imperio Otomán estaban divididas inxustamente na Primeira Guerra Mundial entre o Reino de Iugoslavia e Grecia. Despois da Segunda Guerra Mundial, Mit'hat Frasheri comezou a falar da etnia Albania. Cando Mit'hat Frasheri formou a Fronte Nacional, baseou as súas ideas nacionalistas na ideoloxía de Abdyl Frasheri, Ymer Prizren e Isa Boletini. Os traballos de Franz Nopcsa, von Hahn e Milan Šufflay axudaron a fortalecer a ideoloxía nacionalista albanesa de Balli.
O legado da Fronte Nacional
Despois de que a Segunda Guerra Mundial rematou, e a Fronte Nacional foi derrotada polos comunistas iugoslavos e albaneses, os combatentes da Fronte Nacional fuxiron dos Balcáns e foron a países como Austria, Estados Unidos de América, Australia, Suíza e América do Sur. Balistas que non puideron escapar foron executados.
Tetova foi unha das bases da Fronte Nacional en Macedonia e a cidade aínda ten fortes vínculos co nome da Fronte. Os fans do club Shkëndija teñen un grupo chamado Balliste.
Viktor Zhdanov
Viktor Mikhailovich Zhdanov (Виктор Михайлович Ждaнов) nado o 14 de febreiro de 1914 e finado o 14 de xullo de 1987, foi un virólogo soviético fundamental no esforzo para erradicar a varíola en todo o mundo.
Fotobioloxía
Fotosíntese
A fotosíntese defínese como unha serie de reaccións bioquímicas que realizan as células fototróficas para transformar a enerxía da luz en enerxía química e almacenala en enlaces carbono-carbono dos hidratos de carbono. Como é ben coñecido, este proceso ocorre dentro do cloroplasto das células vexetais fotosintéticas onde se poden atopar pigmentos absorbentes de luz incrustados nas membranas das estruturas chamadas tilacoides. Hai 2 pigmentos principais presentes nos fotosistemas das plantas superiores: clorofila (a ou b) e carotenos. Estes pigmentos están organizados para maximizar a recepción e transferencia de luz, e absorben lonxitudes de onda específicas para ampliar a cantidade de luz que se pode capturar e usar para as reaccións foto-redox.
Viktor Zhdanov
Erradicación da varíola
miniatura|esquerda|O virólogo Viktor Zhdanov En 1958, Zhdanov, como viceministro de Sanidade da URSS, pediu á OMS que emprendese unha iniciativa global para erradicar a varíola. A proposta (Resolución WHA11.54) foi aceptada en 1959. Zhdanov deixou o Ministerio de Sanidade en 1961 e centrouse na investigación científica durante o resto da súa carreira. Este traballo incluíu o estudo da gripe, a hepatite e, na década de 1980, o VIH. Polos seus esforzos para erradicar a varíola, Zhdanov recibiu o premio póstumo Future of Life xunto con William Foege. "Todos estamos en débeda con Bill Foege e Viktor Zhdanov polas súas contribucións á erradicación da varíola, que demostraron o inmenso valor da ciencia e da colaboración internacional na loita contra as enfermidades", dixo António Guterres, secretario xeral das Nacións Unidas. William MacAskill escribiu: "A varíola foi unha das peores enfermidades que sufriu a raza humana, e a súa erradicación é un dos maiores logros da humanidade. Bill Foege e Viktor Zhdanov deberían ser celebrados polas súas contribucións e deberían inspirarnos hoxe a tomar medidas eficaces para resolver os problemas máis urxentes do mundo." MacAskill argumentou que fixo "máis ben á humanidade que calquera outro ser humano na historia". En consideración aos logros de Zhdanov e Foege, Bill Gates engadiu que "son exemplos fenomenais do que significa aproveitar a ciencia para a saúde global".
Notas
<div class="reflist" style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2; list-style-type: decimal;"> <references group="" responsive="0">
Fotobioloxía
Radiación fotosintéticamente activa (Photosynthetically Active Radiation, PAR)
Debido á cantidade limitada de pigmentos nas células fotosintéticas das plantas, hai un rango limitado de lonxitudes de onda que as plantas poden usar para realizar a fotosíntese. Este rango chámase "Radiación Fotosintéticamente Activa" (PAR, polas siglas en inglés)". Este rango é interesantemente case o mesmo que o espectro visible humano e esténdese en lonxitudes de onda de aproximadamente 400-700 nm. A PAR mídese en μmol s-1 m-2 e mide a velocidade e a intensidade da luz radiante en termos de micro-moles por unidade de superficie e tempo que as plantas poden empregar para a fotosíntese.
Fotomorfoxénese
Diferentes lonxitudes de onda de luz producen diferentes cambios nas plantas. A luz infravermella, por exemplo, regula o crecemento do tallo e o enderezamento dos brotes de plántulas que saen do chan. Algúns estudos tamén afirman que a luz vermella e infravermella aumenta a masa de enraizamento dos tomates, así como a porcentaxe de enraizamento das vides. Por outra banda, a luz azul e UV regulan a xerminación e o alongamento da planta, así como outros procesos fisiolóxicos como o control estomático e as respostas ao estrés ambiental. Finalmente, críase que a luz verde non estaba bio-dispoñíbel para as plantas debido á falta de pigmentos que absorberan esta luz. Non obstante, no 2004 comprobouse que a luz verde pode influír na actividade estomática, o alongamento do talo das plantas novas e a expansión das follas.
Metabolitos vexetais secundarios
Estes compostos son produtos químicos que as plantas producen como parte dos seus procesos bioquímicos e axúdanlles a realizar certas funcións, así como a protexérense de diferentes factores ambientais. Neste caso, algúns metabolitos como as antocianinas, flavonoides e carotenos poden acumularse nos tecidos vexetais para protexelos da radiación UV e dunha intensidade de luz moi alta.
Notas
<div class="reflist" style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; column-count: 3; list-style-type: decimal;"> <references group="" responsive="0">
Ácido sólido
Os ácidos sólidos son ácidos que non se disolven no medio de reacción. Utilízanse a miúdo na catálise heteroxénea.