cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alameda de Santiago de Compostela
Situación e composición
O paso do tempo foi deixando pegadas na súa ordenación espacial, como se pode apreciar no paseo central, con tres corredores diferenciados para as distintas clases sociais do século XIX, no case arco triunfal que dá acceso ao Paseo dos Leóns, ou na disposición de terrados (parterres), fontes e estanques. E tamén nas súas edificacións decimonónicas, modernistas e actuais (igrexa do Pilar, pavillón de Recreo Artístico e Industrial, único edificio que queda da Exposición Rexional Galega de 1909, palomar, quiosco da música, banco acústico etc., na abundancia e formas das súas estatuas e esculturas, e no seu mobiliario, especialmente os bancos graníticos con artístico respaldo de fundición da famosa fábrica de Sargadelos, que contaba co pimeiro alto forno de España, creada por Antonio Raimundo Ibáñez, marqués de Sargadelos.
Historia
No século XII, o arcebispo Xelmírez mandou construír unha igrexa para albergar as reliquias de Santa Susana, templo que foi remodelado nos séculos XVII e XVIII, e que está hoxe rodeado por máis de 300 carballos centenarios que forman unha magnífica carballeira (a carballeira de Santa Susana). En 1546, o nobre compostelán Rodrigo de Moscoso Osorio e Álvarez de Toledo, V conde de Altamira, doou unhas terras agrícolas para uso e goce dos santiagueses. No ano 1835, o concello de Santiago iniciou a creación do Campo da Estrela, e máis do Paseo da Ferradura, que rodea a carballeira de Santa Susana. En 1885 dúas grandes figuras escultóricas con forma de león foron trasladadas desde a Porta Faxeira, sendo colocadas na entrada do Paseo da Ferradura, percorrido semicircular que bordea a Alameda. Desde entón, este treito recibe o nome de Paseo dos Leóns.
Datos de interese
O Parque ten unha extensión de 56 087 m2. A súa topografía é en pendente suave. É un xardín de especial interese botánico e monumental. Nel encóntranse varios miradoiros sobre a cidade vella e o que permite contemplar o monte Pedroso, a Residencia (actual Campus Sur ou Campus Vida) e os arredores do sur da cidade de Santiago. Dispón de amplas zonas de sombra, de céspede e de descanso con bancos. Están sinalizados itinerarios peonís e hai posibilidade de percorrelo en bicicleta. É accesíbel para persoas con discapacidade física. Dispón de fontes de auga potábel, estanques, parque de xogos infantís e servizos sanitarios públicos. Ten iluminación nocturna, un punto de información e zonas de aparcamento próximas (de pago).
Emilio Corral Vázquez
Emilio Corral Vázquez, nado na Coruña o 7 de febreiro de 1910 e finado ibídem o 13 de abril de 2013, foi gaiteiro maior de Galicia. Chegou a ser, xunto con Francisco Paradela, un dos máis veteranos de tódolos míticos do instrumento. Tamén foi ben coñecido por ser o dedicatario ou mesmo o autor de varias pezas moi interpretadas, entre elas a "Muiñeira de Cabana", a el debida.
Traxectoria
Naceu no Camiño Novo da Coruña, actual rúa Juan Flórez. O seu avó era de Rábade, a quen seu pai, fillo deste e ao que parece tamén un bo bailarín, adoitaba de acompañar co tamboril.
Emilio aprendeu música nas Escolas Populares Gratuítas, as coruñesas "Escolas do Caldo" da Cidade Vella, e aos dez anos comenzou a aprender o clarinete cun instrumento que lle comprara seu pai na tenda de Canuto Berea. Logo pasou ás Escolas Labaca, onde tiña outros tres irmáns. Daquela había na Coruña catro bandas de música infantís, que eran a das Escolas Labaca, a dos Salesianos, a das Escolas Populares Gratuítas e a do Hospicio Provincial (onde hoxe está o barrio de Zalaeta). Corral pasou a tocar o clarinete na banda das escolas Labaca, e mesmo seguiu facéndoo como exalumno.
Aos 15-16 anos, Emilio quixo traballar e o seu pai procuroulle emprego nunha imprenta, un traballo duro polo que gañaba uns 10 reais, 2’50 pesetas daquela, "que pouco máis daban que para zapatillas para xogar ao fútbol e estragalas", segundo el mesmo di. Foi por entón cando o director das Escolas Labaca, Javier Anta, convenceulle de que trocase o clarinete pola gaita para que lle dese uso ao instrumento que o seu irmán Fernando Anta deixara na casa para irse facer cura ao Seminario. Emilio levou a gaita, e o seu pai lle fixo unha palleta coa que o rapaz xa tocaba o instrumento quince días despois, malia que recoñece que lle custou temperar o fol. El mesmo conta que debutou de camiño á Torre de Hércules, con motivo dunha excursión ao faro das escolas Labaca: "nun brazo levaba a gaita, e noutro a merenda".
Por aquel entón, D.Manuel Fernández Amor, gaiteiro e director do coro "Cántigas da Terra", causou baixa nesta agrupación por ser músico militar e ter que cumprir co servizo, polo que o coro tivo necesidade de incorporar un novo gaiteiro. Para cubrir esta vacante, Corral foi invitado a "Cantigas" por Adolfo Anta, outro irmán de Javier Anta que era daquela membro do coro e pasou a ser director na falla de Fernández Amor. Ao cabo dos anos, Corral diría: "Lembro que cando cheguei estaba ensaiando Adolfo Anta cun harmonio dándolle o ton a Francisco Paradela, outro gaiteiro, e dixo Anta: “Veña, ensaiade vós”. E deixoume con Paradela. A Paradela custáballe un pouco coller as cancións, pero unha vez as sabía, tocábaas con moita graza e moi ben". Posteriormente formou tamén nos grupos "Aturuxo", "Follas Novas", "El Eco" e outros.
Na formación municipal coruñesa sempre estivo moi ben considerado. Aínda ao escribirse estas liñas é ben coñecido por ir a tódalas actuacións que pode, xa de espectador e acompañado do seu fillo. Nos anos 50 e 60, e sen deixa-lo seu exercicio regular na banda, Corral proseguiu a súa carreira como gaiteiro. "Teño viaxado moito -conta deses anos-, pero lembro sobre todo unha viaxe de 42 días a Colombia". Tamén por aqueles anos chovéronlle ofertas como gaiteiro ou profesor de gaita, coma na mesma Colombia, onde un rico emigrante de orixe coruñesa propúxolle quedar no país para dar clases, ou na Compañía de Antoñita Moreno, quen lle ofreceu un posto gañando mil pesetas diarias, daquela unha fortuna, ofertas lucrativas que el sempre rexeitou por non saír fóra de Galicia. Foron anos nos que tamén comenzou a ser parte habitual en orquestras coma "Follas Novas", "Los Satélites" ou "Los Tamara", nas que entraba e saía por incompatibilidade coa Banda. . Con todos eses grupos fixo gravacións, e tamén máis tarde as faría como artista principal tocando a gaita, mesmo en solitario.
Pouco despois de integra-la banda, entrou de director e mestre na recentemente creada Academia de Gaitas do Concello Coruñés, hoxe extinta, a petición do alcalde Molina.
Emilio Corral e a Muiñeira de Cabana
Mención a parte, pola controversia que ten xerado, merece a relación de Corral coa célebre "Muiñeira de Cabana". Sobre a autoría desta obra téñense dado toda clase de especulacións, das que a máis forte é a que a atribúe ao gaiteiro Manuel Figueroa Moreira, "Manuel do Bosque". Porén, Emilio Corral sempre saíu ao paso destes rumors sostendo que é el o verdadeiro autor da obra. Aínda nunha entrevista concedida no ano 2008 a Luís Sánchez Graiño e Erea Estévez Campos, o gaiteiro detense a contar con todo detalle como foi a xénese desa muiñeira: «''Fíxena eu! Seica fixeron un panfleto dicindo que copiara a muiñeira, e a quen lla ía copiar se ninguén sabía esa muiñeira? Un verán fora tocar coa orquestra “Los Satélites” á Trabe, á entrada de Ponteceso, preto de Cabana. Daquela, todos os rapaces e mociños dun lugar ían e volvían todos xuntos da festa. Nós xa acabaramos de tocar, pois só tiñamos permiso ata as doce, e os pequenos estaban a agardar polos maiores debaixo da habitación que compartía na fonda con Lolito, o director da orquestra. “Ei rapaces, os de Cabana!” dicían. Os pequenos, estaban impacientes, querían marchar. Pero os outros, que andaban ás mozas, non querían. As cousas sonche así! Para entretérense, facían música cunha cana. As canas eran de alcacel, unha forraxe que se sega polo verán e amontoan para penso de animais. Collen a cana cunha navalla e fan dous ou tres buratos e tocan. Dicía Lolito: “Me cago...que están dando a lata e non nos deixan durmir”, pero eu escoiteinos e como tocaban desafinados, veume á cabeza a Muiñeira de Cabana. Xa tiña a idea de facer unha muiñeira en ton menor, que non se fixera e se podía facer perfectamente, inda que tiña que dalo a gaita. Nese sentido, hoxe adiantouse moito. A unha gaita que había en Cántigas, púsenlle uns aneis que me facían os torneiros da Fábrica de Armas, para ir pechando ou abrindo os buratos segundo o oído. Volvendo ao tema, seica que os nenos estaban a imitar o que tocaba un home que lle chamaban Manolo o do Bosque, pero, como vai ser iso o que fixen eu? Poderá haber un xiro ou dous que se parezan, pero eu fixen a Muiñeira de Cabana en ton menor, e non ten nada que ver co que tocaba ese señor''».
Premios e recoñecementos
No 1956 recibe o premio de instrumentistas no Festival de Gales, en Llangollen, título que volveu gañar en 1986; no 1961 foi premiado tamén en Normandía, no Festival de Gisors, e no 1968 é agasallado pola Academia Galega de Belas Artes coa "Medalla Marcial del Adalid". No 1998 o Ateneo Ferrolán, seguidor das mellores tradicións musicais, artísticas e literarias -a través da plataforma Constantino Bellón, preocupada pola música galega- entregoulle a insignia e o certificado da "Gaita de Ouro". Con todo, o recoñecemento que Corral ten estimado máis na súa vida é o que lle fixo o membro da Real Academia Galega Sebastián Martínez-Risco ao nomealo Gaiteiro Maior do Reino de Galicia en 1964, título que conservou ata o seu pasamento e que non foi concedido a ninguén após del. Martínez-Risco chegou a asegurar que unha muiñeira interpretada por Corral "debería figurar no museo da música".
Personalidade e estilo
O gaiteiro Corral representa moitas esencias da "Galicia Santa de romeiros e xograres", esas que se expresan na música de gaita que tocaba. Ao mesmo tempo, sorprendía por innovacións que hoxe xa forman parte da tradición: pioneiro como gaiteiro solista, na fusión da música de dúas gaitas nunha mesma peza. Paralelamente á corrente daqueles dignos e hábiles gaiteiros que tocaban de ouvido como se fai con moitas outras artesanías ou artes de Galicia, corrente que á súa vez amosa a quintaesencia en Ricardo Portela, Corral representa á outra liña de instrumentistas, os que entraron na gaita ao traveso do coñecemento previo da teoría musical, no que é por tanto pioneiro, polo que se lle recoñece o mérito de ser quen incorporou ao pentagrama a música da gaita. Isto valeulle o recoñecemento de moitos gaiteiros posteriores cunha grande formación musical. .
Pantera Rodríguez
222px|thumb|"Pantera" Rodríguez, por [[Alfonso Vilar Lamelas, Vilaxoán.]]
Felipe Rodríguez Piñeiro, nado en Vilaxoán (Vilagarcía de Arousa) en 1953 e finado na mesma vila o 1 de xuño de 2000, foi un boxeador galego, chamado Pantera Rodríguez.
Traxectoria
Cando se retirou do boxeo traballou como vixilante de seguridade na Coruña e logo como presentador no programa de televisión Luar. Posteriormente regresou ao traballo de garda de seguridade.
Igrexa de San Pedro de Bembibre
A igrexa de San Pedro de Bembibre é unha igrexa románica da parroquia de Bembibre, no concello de Taboada (provincia de Lugo). É o máis destacado exemplo de arquitectura románica do concello de Taboada, tanto pola súa monumentalidade como polo seu estado de conservación. Está declarada Ben de Interese Cultural.
Historia
A inscrición na porta lateral indica que foi erguida no ano 1229 da era hispánica, polo que a data correcta é a de 1191. Algunhas fontes indican que formaba parte dun complexo monástico hoxe desaparecido, cuxa pedra foi empregada para construír, no século XV, o pazo dos condes de San Pedro. Isto explicaría a súa situación, afastada a case un quilómetro de calquera núcleo de poboación.
-784
Véxase tamén
Historia ano a ano
Igrexa de San Pedro de Bembibre
Historia
No ano 1681 recibiu sepultura neste templo Xoán Taboada Ribadeneira e Figueroa, primeiro conde de Taboada, nun sartego que representa a figura do finado e inclúe unha inscrición. Este templo estivo vinculado, igual que a parroquia e boa parte do concello, á familia dos Taboada, pola presenza do seu escudo no retablo e a titularidade do camiño que leva a ela dende o pazo, que é privada aínda que se emprega de forma totalmente pública.
Exterior
Conta cunha única nave rectangular, cuberta por un tellado a dúas augas, e unha ábsida semicircular con bóveda de canón. No lado sur construíuse, contemporaneamente, unha sancristía. Ten dous contrafortes a cada lado do edificio, polo que nun principio a igrexa puido ser concibida con idea de facela máis alta ou mesmo abovedada completamente. miniatura|Portada principal
A portada principal e frontal está formada por tres arcos sostidos por cadansúas columnas e protexidos por outro arco de dentes de serra; os fustes están decorados case todos eles con estrías verticais, e en ocasións, con bólas; os capiteis teñen ornamentación figurada ou vexetal, salientando o terceiro deles, que mostra unha figura dun home que leva unha especie de bolsa ó pescozo, mentres que na súa man esquerda aparece unha ave e baixo a súa man dereita aparece un can. Segundo algunhas interpretacións, podería tratarse da representación da avaricia, atormentada por un demo personificado no can. Nas esquinas do marco da porta de entrada hai unha cabeza de boi, á que lle correspondería outra, agora perdida. Consérvase a marca das dúas vertentes do tellado que nun momento cubriu o pórtico. miniatura|Portada lateral
A portada sur ten dobre arquivolta de medio punto e o arco menor decorado con motivos florais; os capiteis do lado esquerdo están ornamentados con decoracións vexetais, e os dereitos, con decoracións animais. Destes últimos, o capitel pertencente á arquivolta representa os mitolóxicos grifóns. Aquí está a inscrición coa data de construción do edificio.
A espadana é sinxela e é do século XVIII (a orixinal debeu ser destruída por un lóstrego) e o cruceiro que hai fóra do recinto, do XIX.
Interior
O interior é sinxelo: a nave central está cuberta dun teito de madeira e a ábsida dunha bóveda de canón e forno. Os muros construíronse sobre un banco de pedra e cómpre destacar o púlpito, encravado no muro norte, semellante aos dos refectorios dos mosteiros.
Na ábsida está o retablo barroco que data de 1701 e foi financiado polos condes de Taboada. Detrás deste e no muro norte hai unhas pinturas murais do século XVI descubertas durante os labores de restauración, pois foran recubertas de cal. Á esquerda do púlpito está o sartego barroco de Xoán Taboada Ribadeneira e Figueroa, primeiro conde de Taboada.
Galería de imaxes
Artigo principal: Galería de imaxes da igrexa de San Pedro de Bembibre
Superóxido dismutase
A superóxido dismutase (SOD, ) é un encima que cataliza alternativamente a dismutación (ou partición) do radical superóxido (O2−) en oxíxeno molecular ordinario (O2) ou en peróxido de hidróxeno (H2O2). O superóxido prodúcese como un subproduto do metabolismo do oxíxeno e, se non é regulado, causa moitos tipos de danos celulares. O peróxido de hidróxeno é degradado por outros encimas como a catalase. A SOD é unha importante defensa antioxidante en case todas as células vivas expostas ao oxíxeno. Unha excepción a esta estratexia é Lactobacillus plantarum e outros lactobacilos relacionados, que usan un mecanismo diferente para previr os danos causados polo (O2−) reactivo.
Reacción química
Os encimas SOD encárganse de neutralizar o radical superóxido ao engadir ou retirar alternativamente un electrón das moléculas de superóxido que atopan, cambiando o O2− a unha ou dúas especies menos nocivas, que poden ser o oxíxeno molecular (O2) ou o peróxido de hidróxeno (H2O2). Esta dismutación do superóxido catalizada pola SOD pode describirse, para a SOD de Cu,Zn, coas seguintes semirreaccións:
A forma xeral, aplicable a todas as formas coordinadas por metal da SOD, pode escribirse así:
onde M = Cu (n=1) ; Mn (n=2) ; Fe (n=2) ; Ni (n=2).
Nunha serie de tales reaccións, o estado de oxidación e a carga do catión metálico oscila entre n e n+1: +1 e +2 para o Cu, ou +2 e +3 para outros metais.
Xeral
Irwin Fridovich e Joe McCord na Universidade Duke descubriron a actividade encimática da superóxido dismutase en 1968. As SODs coñecíanse previamente como un grupo de metaloproteínas de función descoñecida; por exemplo, a CuZnSOD coñecíase co nome de eritrocupreína (ou hemocupreína ou citocupreína) ou como o fármaco antiinflamatorio de uso veterinario "Orgotein". Brewer (1967) identificara unha proteína que posteriormente sería coñecida como superóxido dismutase como unha indofenol oxidase ao facer unha análise proteica de xeles de amidón usando a técnica da fenazina-tetrazolio.
Hai tres familias principais de superóxido dismutase, dependendo do pregamento proteíco que presenten e o seu cofactor metálico: o tipo de Cu/Zn (que se une tanto ao cobre coma ao zinc), os tipos de Fe e Mn (que se unen ou ao ferro ou ao manganeso), e o tipo de Ni (que se une ao níquel).
En plantas superiores, localizáronse isocimas da SOD en diferentes compartimentos celulares. A Mn-SOD está presente nas mitocondrias e peroxisomas. A Fe-SOD encontrouse principalmente nos cloroplastos pero tamén foi detectada nos peroxisomas, e a CuZn-SOD foi localizada no citosol, cloroplastos, peroxisomas, e no apoplasto.
Humanos
Nos humanos hai tres formas de superóxido dismutase, igua que nos demais mamíferos e a maioría dos cordados. A SOD1 está localizada no citoplasma, a SOD2 nas mitocondrias, e a SOD3 é extracelular. A primeira é un dímero, mentres que as outras son tetrámeros. A SOD1 e SOD3 conteñen cobre e zinc, mentres que a SOD2, o encima mitocondrial, ten manganeso no seu centro reactivo. Os xenes están localizados nos cromosomas 21, 6 e 4, respectivamente (21q22.1, 6q25.3 e 4p15.3-p15.1).
Plantas
En plantas superiores, os encimas superóxido dismutases (SODs) actúan como antioxidantes e protexen os compoñentes celulares da oxidación causada por especies reactivas do oxíxeno. As especies reactivas do oxíxeno poden formarse como resultado da seca, lesións, herbicidas e pesticidas, ozono, actividade metabólica da planta, deficiencias en nutrientes, fotoinhibición, temperaturas externas ou do solo, metais tóxicos e raios UV ou gamma. En concreto, o O2 molecular é reducido a O2− (superóxido) cando absorbe un electrón excitado liberado de compostos da cadea de transporte de electróns. O superóxido desnaturaliza encimas, oxida lípidos, e fragmentos de ADN. As SODs catalizan a produción de O2 e H2O2 a partir de superóxido (O2−), o cal dá lugar a reactivos menos nocivos.
Cando se aclimatan a un incremento dos niveis de estrés oxidativo, as concentracións de SOD increméntanse tipicamente co grao das condicións de estrés. A compartimentalización de diferentes formas de SOD no corpo da planta fai que poidan contrarrestar os estreses de forma moi efectiva. Nas plantas hai tres clases ben coñecidas e estudadas de SODs de coencimas metálicos, que son:
Bacterias
Os glóbulos brancos humanos xeran superóxido e outras especies reactivas do oxíxeno para matar as bacterias. Durante a infección, algunhas bacterias (por exemplo, Burkholderia pseudomallei) producen superóxido dismutase para protexérense de ser aniquiladas.
Bioquímica
Como a reacción de dismutación non catalizada para o superóxido require que dúas moléculas de superóxido reaccionen entre si, a taxa de dismutación é de segunda orde con respecto á concentración inicial de superóxido. Así, a vida media do superóxido, aínda que moi curta a altas concentracións (por exemplo, 0,05 segundos a 0,1mM), é, en realidade, bastante longa a baixas concentracións (por exemplo, 14 horas a 0,1 nM). En contraste, a reacción do superóxido coa SOD é de primeira orde con respecto á concentración do superóxido. Ademais, a superóxido dismutase ten a maior kcat/KM (unha aproximación da eficiencia catalítica) de todos os encimas coñecidos (~7 x 109 M−1s−1), e esta reacción está limitada só pola frecuencia de colisión entre o encima e o superóxido. É dicir, a velocidade da reacción está "limitada pola difusión".
A alta eficiencia da superóxido dismutase parece que é necesaria para a célula: mesmo ás concentracións subnanomolares alcanzadas polas altas concentracións de SOD nas células, o superóxido inactiva o encima do ciclo do ácido cítrico aconitase, pode envelenar o metabolismo enerxético da célula, e libera ferro potencialmente tóxico. A aconitase é unha das varias (des)hidratases que conteñen grupos ferro-xofre nas rutas metabólicas que son inactivadas polo superóxido.
Fisioloxía
O superóxido é unha das principais especies reactivas do oxíxeno da célula. Como consecuencia, a SOD desempeña un papel antioxidante clave. A importancia fisiolóxica das SODs ilústrase polas graves patoloxías que presentan os ratos alterados xeneticamente para que carezan da función deste encima. Os ratos que carecen de SOD2 morren uns días despois de naceren debido a un estrés oxidativo masivo. Os ratos que carecen de SOD1 desenvolven unha ampla gama de patoloxías, incluíndo o carcinoma hepatocelular, unha aceleración da perda de masa muscular relacionada coa idade, unha incidencia temperán de cataratas e unha duración da vida reducida. Os ratos que carecen de SOD3 non mostran ningún defecto obvio e teñen unha duración da vida normal, aínda que son máis sensibles a danos hiperóxicos. Os ratos knockout para calquera dos encimas SOD son máis sensibles aos efectos letais dos compostos que xeran superóxidos, como paraquat e diquat (dous herbicidas).
As moscas Drosophila que carecen de SOD1 teñen unha duración da vida drasticamente reducida, mentres que as que carecen de SOD2 morren antes do nacemento. Os knocdowns para a SOD no nematodo C. elegans non causan alteracións fisiolóxicas importantes. Os knockouts ou mutacións nulas en SOD1 son moi prexudiciais para o crecemento aerobio no lévedo Saccharomyces cerevisiae e teñen como resultado unha drástica redución na duración da vida posdiáuxica. Os knockout para SOD2 ou mutacións nulas causan inhibición do crecemento con fontes carbonadas para a respiración ademais de diminuíren a duración da vida posdiáuxica.
Xeráronse varios mutantes procariotas nulos para SOD, incluíndo en E. coli. A perda da CuZnSOD periplásmica causa a perda de virulencia e podería ser unha interesante diana para novos antibióticos.
Papel en enfermidades
As mutacións no encima SOD1 poden causar esclerose amiotrófica lateral familiar (unha forma de enfermidade das motoneuronas). Unha mutación común é a A4V, e outra menos estudada é a G93A. As outras dúas isoformas da SOD non foron asociadas con ningunha enfermidade humana, pero nos ratos a inactivación de SOD2 causa letalidade perinatal e a inactivación de SOD1 causa carcinoma hepatocelular. As mutacións en SOD1 poden causar eslerose amiotrófica lateral familiar (varias evidencias mostran tamén que a SOD1 de tipo silvestre, en condicións de estrés celular, está implicada nunha fracción significativa dos casos de esclerose amiotrófica lateral esporádicos, que representan o 90% dos pacientes desta doenza), por un mecanismo que actualmente non se coñece, pero que non se debe á perda da actividade encimática ou unha diminución na estabilidade conformacional da proteína SOD1. A sobreexpresión de SOD1 foi asociada aos trastornos neuronais que se observan na síndrome de Down. En pacientes con talasemia, a SOD aumenta como mecanismo de compensación. Porén, no estadio crónico, a SOD non parece ser insuficiente e tende a diminuír debido á destrución de proteínas pola reacción masiva de oxidante-antioxidante.
En ratos, as superóxido dismutases extracelulares (SOD3, ecSOD) contribúen ao desenvolvemento da hipertensión. A diminución da actividade de SOD3 asociouse a enfermidades de pulmón como a síndrome de dificultade respiratoria aguda ou enfermidade pulmonar obstrutiva crónica.
A superóxido dismutase tampouco se expresa nas células da crista neural no feto en desenvolvemento. Por tanto, os altos niveis de radicais libres poden causarlles danos a ditas células e inducir anomalías disráficas (defectos no tubo neural).
Actividade farmacolóxica
A SOD ten unha poderosa actividade antiinflamatoria. Por exemplo, a SOD é un tratamento experimental moi efectivo da inflamación crónica na colite, probado en ratos. O tratamento con SOD diminúe a xeración de especies reactivas do oxíxeno e o estrés oxidativo e, dese xeito, inhibe a activación endotelial e modula os factores que gobernan a expresión de moléculas de adhesión e interaccións leucocito-endoteliais. Por tanto, usada como antioxidante pode ser unha importante nova terapia para o tratamento da enfermidade intestinal inflamatoria.
Igualmente, a SOD ten moitas actividades farmacolóxicas. Por exemplo, mellora a nefrotoxicidade inducida polo cis-platino en roedores. Na forma de "Orgotein" ou "ontosein", que é unha SOD do fígado bovino farmacoloxicamente activa, tamén é efectiva no tratamento de enfermidades inflamatorias do tracto urinario masculino. Durante un certo período a SOD de fígado bovino obtivo unha aprobación regulatoria en varios países europeos para este uso, pero isto quedou paralizado pola preocupación pola posible transmisión de prións bovinos.
Un axente que imita a SOD chamado TEMPOL está actualmente probándose en ensaios clínicos para a radioprotección e prevención da dermatite inducida pola radiación. TEMPOL e nitróxidos miméticos da SOD similares mostran múltiples accións en doenzas nas que está implicado o estrés oxidativo.
Usos en cosmética
A SOD pode reducir os danos causados polos radicais libres na pel; por exemplo, reduce a fibrose que se produce despois de someterse a radiacións como tratamento para o cancro de mama. Porén, os estudos deste tipo deben considerarse preliminares, xa que moitas veces non teñen os controis adecuados, como pode ser a falta de aleatorización, estudos de dobre cego ou de placebo. Propúxose que a superóxido dismutase reverte a fibrose, probablemente ao reverter os miofibroblastos (orixinados na fibrose) a fibroblastos normais.
Fontes comerciais
A SOD obtense comercialmente do fitoplancto mariño, fígado bovino, do ravo picante, de melóns cantalupo (Cucumis melo var. cantalupo) e por fermentacións realizadas por certas bacterias, aínda que se pode atopar na maior parte dos seres vivos en diversas concentracións. Para usos terapéuticos normalmente a SOD inxéctase localmente. Non hai probas de que a inxestión de SOD non protexida (non en cápsulas con cuberta protectora) ou de alimentos ricos en SOD teña efectos fisiolóxicos: toda a SOD inxerida é degradada aos seus aminoácidos durante a dixestión, que despois se absorben no intestino. Porén, a inxestión de SOD unida a proteínas do trigo podería mellorar a súa actividade terapéutica, polo menos teoricamente.
Provenza
miniatura|220 px|Escudo que se lle atribúe á rexión histórica da Provenza.
A Provenza (Provença segundo a norma clásica do provenzal, variante da lingua occitana, Prouvènço seguindo a grafía moderna de Frédéric Mistral e Proença na grafía da Idade Media) é unha antiga provincia do sueste de Francia, que se estende desde o leste do Ródano até a cidade de Niza.
miniatura|dereita|300px|Pé do macizo de Sainte Baume, na Provenza
Divisións administrativas
Os departamentos herdeiros da antiga Provenza foron incluídos na rexión administrativa de Provenza-Alpes-Costa Azul que está composta polos departamentos de Alpes da Alta Provenza (04), Altos Alpes (05), Alpes marítimos (06), Bocas do Ródano (13), Var (83) e Vaucluse (84). Culturalmente e historicamente tamén se pode considerar que os departamentos de Ardèche (07), do Drôme (26) e do Gard (30) son provenzais.
Clima e topografía
Provenza é unha rexión de clima privilexiado, beneficiado da influencia do mar Mediterráneo, cos veráns cálidos e secos e os invernos suaves e húmidos. A vexetación é do tipo garriga, a sequidade do verán vólvea particularmente vulnerable aos incendios.
O relevo está caracterizado polos vales, a erosión debida ás tormentas violentas de verán poden provocar a aparición de torrentes bastante escarpados.
Antigüidade
O seu nome procede da época romana, de cando era coñecida como Provintia (unha das numerosas provincias romanas). Provenza formou parte da Galia Transalpina (isto é de alén dos Alpes, para os romanos), rebautizada Galia Narbonense (do nome da capital da provincia romana, Narbona) no século I. O litoral provenzal foi colonizado polos gregos: arredor do -600, os fenicios instaláronse en Marsella (en grego, Massalia; en latín Massilia). Asentáronse tamén en Niza, Agde e Cannes.
Idade Media
Na Idade Media, foi un marquesado e un condado.
No 843, o tratado de Verdún doou a Provenza a Lotario I. O seu fillo, Carlos de Provenza fundou o reino de Provenza-Viennois ou de Borgoña cisxurásica no 855. Bosón V de Provenza, cuñado de Carlos o Calvo, fíxose proclamar reino do segundo reino de Provenza no 879. Bosón entrou en loita cos carolinxios. O fillo de Bosón, Luís o cego, emperador, confiou o goberno de Provenza a Hugo de Arlés, quen o doará, á súa vez no 934 a Rodolfo II, rei da Borgoña transxurásica. O novo conxunto será o segundo reino de Borgoña-Provenza tamén coñecido como Reino de Arlés. Subsistirá até 1032.
No 947, o bosónida Bosón de Arlés, conde de Arlés foi investido en Provenza. Á morte dos seus dous fillos, Guilhem, chamado o libertador, e Roubaud repartíronse as divisións do condado, divisións que manterán os seus descendentes. O brazo herdeiro de Guilhem dará lugar aos condes de Provenza e o de Roubaud dará lugar aos condes de Forcalquier, que se dividirá en 1054 (estes últimos son tamén coñecidos como marqueses de Provenza).
En 1037, Emma, marquesa de Provenza, casa con Guillerme III Taillefer, conde de Tolosa, transmitíndolle os dereitos da liña de Roubaud á casa de Tolosa. En 1112, Douce de Provenza, herdeira dos dereitos da liña de Guilhem, casa con Ramón Berenguer III, conde de Barcelona, que se converte en Ramón Berenguer I de Provenza. As casas de Tolosa e de Barcelona entran agora en conflito polo marquesado. Para chegar a un tratado en 1125 entre Ramón Berenguer e Afonso Xordán de Tolosa, que repartía o condado entre un marquesado ao norte do Durance, doado a Tolosa, e o condado ao sur, doado a Barcelona. En 1193 Afonso II de Provenza casa con Gersande de Forcalquier, o que dá lugar ao nacemento do condado de Provenza-Forcalquier.
Durante este período, o condado de Orange, vasalo de Provenza, erixiuse en principado en 1181.
Acumulando os títulos reais (Nápoles-Sicilia, Xerusalén, Chipre, Acre, Salónica etc.), os condes fanse chamar rei, dos cales o máis coñecido foi René de Anjou, da segunda casa capeta de Anjou.
En 1382, á morte da raíña Xoana, acábase a primeira casa capeta de Anjou, polo que esta adopta o irmán do rei Luís I de Anjou, conde e despois duque de Anjou, fundando a segunda casa capeta de Anjou. Esta dinastía acábase con Carlos III de Anjou, 1491, e o rei de Francia Luís XI toma posesión do condado.
Xa na idade contemporánea, o 15 de agosto de 1944: Desembarco en Provenza (Operación Dragoon).
Esteve Terradas i Illa
Esteve Terradas i Illa, nado en Barcelona o 15 de setembro de 1883 e finado en Madrid o 9 de maio de 1950, foi un científico, enxeñeiro e matemático catalán.
Super 12 2004
A tempada 2004 do Super 12 (actual Super Rugby) foi a 9ª edición da máxima competición mundial de rugby entre franquías, organizada no hemisferio Sur pola SANZAR, entre equipos de Nova Zelandia, Australia e Suráfrica. Esta edición do torneo contou con 12 equipos, que disputaron unha tempada regular con 12 xornadas, seguida duns playoffs entre os 4 mellores equipos. O campionato foi gañado polos ACT Brumbies, o equipo de Canberra que acadou así o seu 2º título, vencendo na final ós Crusaders de Christchurch.
A primeira xornada disputouse o 20 de febreiro de 2004, mentres que a final tivo lugar en Canberra o día 22 de maio de 2004.
Eliminatorias polo título
280px|miniatura|dereita|O [[Canberra Stadium acolleu a final desta edición do Super 12.]]
Estatísticas
O máximo anotador de puntos do torneo foi Daniel Carter, dos Crusaders, con 201 puntos.
Os máximos anotadores de ensaios foron Mark Gerrard e Stirling Mortlock, ámbolos dous dos ACT Brumbies, con 10.
Dexo, Dexo, Oleiros
Dexo é un lugar da parroquia de Dexo no concello de Oleiros, na provincia da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 379 habitantes (185 homes e 194 mulleres).
Varanda
dereita|miniatura|230px|Varanda de pedra labrada ([[balaustrada) na solaina dunha casa grande en Rianxo.]] dereita|miniatura|230px|Varanda metálica no [[balcón da Casa das Cunchas en Cambados.]]
Unha varanda é unha armazón de balaústres, barras ou elementos semellantes que a xeito de protección se coloca en balcóns, solainas, corredores, escaleiras etc. Cando o parapeto de protección é sólido (pedra ou formigón) adoita recibir o nome de peitoril ou antepeito.
A varanda segue o perímetro da estrutura cunha altura constante permitindo apoiarse grazas ao seu traveseiro superior chamado de pasamáns. Na súa forma actual, as varandas constitúen unha evolución das solucións típicas aplicadas a edificios populares de inicios do século XIX.
A varanda constitúe un elemento de feche ou separación de estrutura lixeira que pola súa configuración permite o paso da luz non impedindo así as vistas. Na Arquitectura popular de Galicia son comúns as varandas de madeira nas escaleiras interiores e nas escaleiras exteriores que soben aos patíns e corredores, tamén de pedra traballada nas solainas (balaustradas); e de pedra ou metal nos balcóns. As pontes e pontellas tradicionais galegas adoitaban ter peitorís de pedra máis ca varandas de madeira ou ferro.
dereita|miniatura|230px|Varandas ou antepeitos de protección nas beiravías da [[Ponte de Rande.]] Por extensión tamén recibe o nome de varanda (antepeito ou peitoril) o elemento de protección ou parapeto que se coloca nun lugar perigoso, normalmente por estar na beira dun desnivel, formando unha barreira que ofrece unha seguranza tanto ou máis psicolóxica como real, especialmente nas estradas.
Tipos de varandas
Aplícanse diferentes regras para a construción dunha varanda dependendo de onde vai estar instalada. A balaustrada pode ser de metal, madeira, pétrea, de formigón armado etc.
Tipos de fixación
Os balaústres son xeralmente fixados aos elementos resistentes horizontais superior (traveseiro pasamás) e inferior (chan ou traveseiro inferior), e dispóñense con:
Varandas con formas especiais
Segundo a posición que ocupan, as varandas poden asumir configuracións particulares.
Normas
A resistencia da varanda varía en función de onde estará colocada:
Regras xerais para as instalacións industriais e as cubertas non accesíbeis ao público
O caso das instalacións industriais e das cubertas non accesíbeis ao público son iguais. A norma aplicábel é a EN ISO 14122-3. A altura mínima de protección dende o chan da cuberta é de 1100 mm cun rodapé de 100mm embaixo da varanda.
-783
Véxase tamén
Historia ano a ano
O Mazo, Ouselle, Becerreá
O Mazo é un lugar da parroquia de Ouselle no concello lugués de Becerreá na comarca dos Ancares.
Gran Premio de Europa de 2011
O Gran Premio de Europa 2011 foi a oitava carreira de. Celbrouse o 26 de xuño de 2011 no Circuíto urbano de Valencia en Valencia, España.
Previo
Na semana previa ao GP, Charlie Whiting anunciou que no Gran Premio do Canadá veriase a introdución dunha segunda zona de activación do DRS. O plan para unha segunda zona de DRS manteríase no Gran Premio de Europa, coa primeira zona na longa recta de atrás na aproximación á curva 12, e a segunda zona no tramo de curvas 14 a 17. O uso futuro dunha segunda zona de DRS dependerá do seu éxito en Montreal e Valencia.
Para o Gran Premio de Europa Pirelli forneceu dous tipos de compostos, brando e medio.
Gerber
miniatura|dereita|Exemplo de deseño PCB en formato Gerber. Gerber é un formato de ficheiros dixitais 2D empregado para o deseño de placas de circuítos impresos ou PCB. O formato Gerber é empregado por programas de deseño como Wizard, EAGLE, DipTrace, Protel, KiCad ou Altium Designer. O estándar máis común agora é RS-274X, aínda que existen outros menos frecuentes.
O formato está baseado en G-Code, programación para control numérico computerizado.
Os Camiños Chans, Brens, Cee
Os Camiños Chans é un lugar da parroquia de Brens no concello coruñés de Cee na comarca de Fisterra. Tiña 388 habitante no ano 2011 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, 170 homes e 218 mulleres
Serra (ferramenta)
400px|miniatura|Serra de folla. 400px|miniatura|[[Tronzón, ferramenta para serrar madeira a dúas mans.]] Unha serra é unha ferramenta ou máquina na que o elemento principal é unha lámina, un disco ou unha cadea dentados, que se emprega para cortar madeira ou outros materiais duros como a pedra, os metais etc..
Consiste nunha folla de aceiro cunha serie de recortes nun dos seus rebordos. En casos especiais os dentes son revestidos de diamante para acadar maior dureza.
A operación de corte faise realizando un movemento continuo ou alternado sobre a superficie do material, provocando unha fricción que resulta no seu corte.
A elevada temperatura atinxida na lámina e no material a cortar esixe por veces a utilización de medios de arrefriamento principalmente con auga ou ar frío.
Serra manual
miniatura|150px|dereita|[[Serra de arco]] Cando se trata dunha serra portátil cun cabo que permite ser accionada por unha única man dáse o nome de serrón. Existen outras serras manuais de maior porte accionadas dúas persoas exercendo forza alternadamente en cada extremo da lámina chamadas de tronzador.
Serra eléctrica
miniatura|150px|dereita|[[Serra de cinta]]
As serras eléctricas poden ser domésticas ou industriais usadas nas serradoiros de madeira. Úsanse por persoas que traballan con madeira e corte de árbores.
Outras
Existen serras accionadas por outras formas de enerxía principalmente auga, o medio privilexiado polos antigos serradoiros que por iso se localizaban xunto a cursos de auga; tamén existen serras accionadas por vapor de auga resultante do quecemento desta a elevadas temperaturas.
Serras circulares
A lámina destas serras consiste nun disco metálico e na súa maioría acciónanse cor enerxía eléctrica. Utilízanse para cortes en liña. Poden ser de uso doméstico ou industrial no caso de que as láminas están nunha posición fixa nunha mesa axeitada onde se coloca o material a cortar. Nos antigos serradoiros estas serras accionábanse con auga.
Serras de calar
miniatura|150px|dereita|[[Serra de calar]] Este tipo de serra (tamén chamadas caladoras), de alimentación eléctrica, posúe unha lámina estreita que realiza un movemento de sobe e baixa permitindo así efectuar recortes sobre os materiais.
Serras de corrente
Neste tipo de serra non existe unha lámina única senón un conxunto de dentes fixos a unha corrente que roda continuamente.
Serra radial
miniatura|150px|Serra circular para uso doméstico A serra radial é unha máquina que posúe un disco de corte con capacidade de corte lonxitudinal e de profundidade.
Refuxio Roxelio Pereira Muíños
O refuxio Roxelio Pereira Muíños, tamén coñecido como refuxio da Ponte, é un refuxio de montaña situado na parroquia da Ponte, no concello da Veiga. Situado no val do Xares, nas proximidades de Pena Trevinca, é propiedade da Federación Galega de Montañismo.
Vanidad Masculina
Vanidad Masculina, disco do grupo rock asturiano Fuera de Serie, foi gravado no ano 1984 en Xixón nos Estudios Norte (fundados ese mesmo ano antes por René de Coupeaud Villarrubia e Pedro Bastarrica ) e mesturado en DoubleWTronics. Foi o seu primeiro traballo discográfico. A carpeta foi deseñada por Nacho Rivera e P. Currás.
Neste álbum participaron Luís Núñez (guitarra e voz), Víctor Ruíz (baixo), Amancio Sierra (batería), Mento Hevia (sintetizadores) e René de Coupeaud (piano).
'''Cancións:
Short Bus
Short Bus é o álbum de estrea da banda estadounidense de rock alternativo Filter, editado o 8 de maio de 1995 polo selo Reprise Records. O disco vendeu ao redor das 682.000 copias nos Estados Unidos.
Listaxe de cancións
Todos os temas foron compostos Richard Patrick.
Birieux
Birieux é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Suigrexa, Serantes, Leiro
Suigrexa é un lugar da parroquia de Serantes no concello ourensán de Leiro na comarca do Ribeiro. Estaba deshabitado no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE.
-782
Véxase tamén
Historia ano a ano
Florent Piétrus
Florent Marius Piétrus, nado o 19 de xaneiro de 1981 en Les Abymes, Guadalupe, é un ex xogador profesional de baloncesto francés. Cunha estatura de 2,02 metros xogaba na posición de ala-pivote. O seu irmán máis novo, Mickaël Piétrus, xogou na National Basketball Association (NBA).
Traxectoria profesional
O 22 de xullo de 2013, Piétrus asinou co SLUC Nancy da LNB Pro A. En 2016 asinou co BCM Gravelines francés. O 1 de setembro de 2017, Piétrus asinou un contrato de curta duración co Levallois Metropolitans. O 3 de febreiro de 2018, asinou co SIG Strasbourg para o resto da tempada. O 9 de xullo de 2018, Piétrus renovou o seu contrato co Strasbourg unha tempada máis.
O 12 de xaneiro de 2020, asinou co Orléans Loiret Basket da LNB Pro A.
O 9 de setembro de 2020, Piétrus anunciou a súa retirada do baloncesto profesional ós 39 anos de idade.
Fosfano
O fosfano ou fosfina (PH3) é un gas inflamable e tóxico formado por un átomo de fósforo e tres de hidróxeno. O fosfano puro é inodoro, pero as mostras técnicas poden ter un olor a allo ou peixe podre debido á presenza de fosfano substituído e de difosfano (P2H4). Cando ten trazas de P2H4 o fosfano inflámase espontaneamente en presenza de aire.
Estrutura e propiedades
O fosfano é unha molécula piramidal trigonal con simetría molecular C3V. A lonxitude da ligazón P-H é de 1,42 Å e o ángulo das unións H-P-H é de 93,5º. O seu momento dipolar é de 0,58 D e a súa solubilidade en auga é de só 0,22 cm3 de gas por cm3 de líquido. O fosfano disólvese máis rapidamente en solventes non polares que en auga debido ás ligazóns non polares da unión P-H. É tecnicamente un anfótero en auga, pero cunha actividade débil como ácido ou base. O fosfano arde producindo un fume denso e branco de ácido fosfórico.
Preparación
Pode crearse de varias maneiras. A nivel industrial pode fabricarse a partir da reacción do fósforo branco con hidróxido de sodio ou hidróxido de potasio, producíndose hipofosfuro de potasio ou hipofosfuro de sodio como produto.
De maneira alternativa, a dismutación catalizada por ácido do fósforo branco produce ácido fosfórico e fosfano. Ambas rutas son industrialmente significativas.
En laboratorio pode prepararse dismutando ácido fosfórico.
Como método alternativo se pode usar a hidrólese de fosfuro de aluminio, fosfuro de calcio e tris(trimetilsilil)fosfano.
Abundancia
O fosfano é un compoñente da atmosfera terrestre a moi baixas e moi cambiantes concentracións. É posible que contribúa de maneira significativa ao ciclo bioquímico global do fósforo. A fonte máis probable de fosfano é a redución de fosfato en materia orgánica en estado de putrefación.
Pode atoparse tamén na atmosfera de Xúpiter, onde se forma no interior cálido do planeta e reacciona con outros compostos da atmosfera A síntese abiótica de fosfano implica grandes cantidades de enerxía, como a que pode atoparse nas atmosferas convectivas e tormentosas dos xigantes de gas.
Posible biosinatura extraterrestre
O fosfano foi detectado na zona atemperada da atmosfera de Venus, a uns 50 km de altura sobre a superficie, a concentracións de 20 partes por mil millóns, unha concentración que non é posible segundo os procesos químicos coñecidos. Venus non ten as altas presións e temperaturas para xerar fosfano tal como si as teñen as atmosferas dos xigantes de gas como Xúpiter, polo que a súa presenza debe ter outra explicación. O fosfano na atmosfera vai sendo destruído pola acción dos raios ultravioleta do Sol, polo que si se mantén no tempo ten que existir unha fonte que o xenere constantemente. No artigo no que se describe o descubrimento do fosfano en Venus suxire que a substancia podería orixinarse mediante procesos fotoquímicos ou xeoquímicos descoñecidos ata o momento ou, por analoxía coa Terra, mediante a presenza de vida. Por esta razón o fosfano foi proposto como biosinatura en astrobioloxía. O fosfano na Terra asociase con ecosistemas anaeróbicos, podendo ser indicio de vida en exoplanetas anóxicos xa que non se coñecen procesos non biolóxicos que produzan fosfano en grandes cantidades en planetas de tipo terreste.
-780
Véxase tamén
Historia ano a ano
Franz Gruber
Franz Xaver Gruber, nado o 25 de novembro de 1787 e finado o 7 de xuño de 1863, foi un profesor de escola primaria austríaco e organista de igrexa na aldea de Arnsdorf. Pasou á historia por ser o compositor da panxoliña "Noite de paz" ("Stille Nacht, heilige Nacht", en alemán).
Eduard Punset
Eduard Punset i Casals, nado en Barcelona o 9 de novembro de 1936 e finado ibídem o 22 de maio de 2019, foi un avogado, político, economista e divulgador científico catalán.
Traxectoria
Licenciado en Dereito pola Universidade Complutense de Madrid e cun máster en Ciencias Económicas pola Universidade de Londres, foi redactor económico da BBC, director económico da edición para América Latina do semanario The Economist e economista do Fondo Monetario Internacional nos Estados Unidos e en Haití. Como especialista en temas de impacto das novas tecnoloxías, foi asesor de COTEC, Profesor Conselleiro de Márketing Internacional na ESADE (Escola Superior de Administración e Dirección de Empresas), presidente do Instituto Tecnolóxico Bull, profesor de Innovación e Tecnoloxía do Instituto de Empresa (Madrid), Presidente de Enher, Subdirector Xeral de Estudos Económicos e Financeiros do Banco Hispanoamericano, e Coordinador do Plan Estratéxico para a Sociedade da Información en Cataluña.
Foi autor de diversos libros sobre análise económica e reflexión social. Foi profesor de Ciencia, Tecnoloxía e Sociedade na Facultade de Economía do Instituto Químico de Sarrià (Universidade Ramon Llull), director e presentador do programa de divulgación científica Redes en TVE desde 1996 e presidente da produtora audiovisual Smartplanet.