cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Francisco Fraga Civeira
Traxectoria
Desta forma, pasou a formar parte do partido Espazo Común que Vázquez presentou en febreiro de 2019. Encabezou esta formación nas municipais dese ano en Piñor logrando 3 concelleiros e un 35% dos votos, se ben non consigueu recuperala alcaldía dado que o PPdeG logrou a maioría absoluta. Nas Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020 foi o cabeza de lista da candidatura da coalición formada por Espazo Común e Recortes Cero-Os Verdes, conseguindo resultados testimoniais.
Licofrón
Licofrón (grego: Λυκόφρων Lykófrōn) pode referirse a:
Noelia Rodríguez
Noelia Rodríguez, nada en Lisboa o 14 de outubro de 1977, é unha escritora galega.
Traxectoria
Nacida en Lisboa no seo dunha familia galega. Retorna a Galicia con tres anos, e pasa a súa infancia na aldea de Vilameá (Río Caldo, Lobios). Este tempo alimentará a súa linguaxe cunha variante do galego propia da Baixa Limia. Este feito marcará a súa escrita. Sendo estudante en Ourense, comezou a compoñer os seus primeiros escritos, ao tempo que formou parte da creación do Clube Literario Estudantil. Cursou estudos universitarios de Dirección de Empresas e Filoloxía Galega na Universidade de Santiago de Compostela, onde continua escribindo e participando do ambiente artístico e literario da capital galega. Neste tempo participa en recitais poéticos e intégrase no Comité Teatro, colaborando de actriz e de co-autora de textos ó longo de tres anos. Colabora con distintos medios tanto con achegas poéticas como con relatos breves. Actualmente reside en Santiago de Compostela.
Lebosende
O topónimo galego Lebosende pode referirse a:
Vidán, Santiago de Compostela
Divino Salvador de Vidán é unha parroquia que se localiza no concello de Santiago de Compostela. Segundo o IGE en 2018 tiña 30 habitantes (12 homes e 18 mulleres), o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 57 habitantes.
Xeografía
Situado na saída suroeste cara Noia, nun val que forman os ríos Sar e Sarela.
Historia
Foi constituída como parroquia nos anos 1940, segregada da parroquia de Conxo. Ten diferentes zonas como o Chouchiño, Ponte Vella, a Rocha Nova, Vidán Vello, Brandia, a Cantaleta..., sendo a Av. Mestra Victoria Míguez o núcleo principal.
Apolonio de Rodas
Apolonio de Rodas, nado en Alexandría no 295 a. C. e finado posiblemente en Rodas no 215 a. C., foi un poeta grego, autor do poema épico Argonáuticas.
Traxectoria
A tradición dubida entre se naceu en Alexandría ou en Naucratis, pero é máis probable o primeiro, aínda que a súa familia procedía da segunda. Chámase de Rodas porque alí pasou a maior parte da súa vida e porque case con total seguridade adoptou a cidadanía rodia. Realizou estudos en Alexandría, tendo como mestre ao poeta Calímaco e como compañeiro de escola ao físico e astrónomo Eratóstenes, destinado a sucedelo na dirección da famosa Biblioteca de Alexandría. Cando tiña uns trinta anos foi nomeado por Tolomeo II Filadelfo bibliotecario para suceder ao célebre gramático Zenódoto de Éfeso. Ao mesmo tempo recibiu o encargo de educar ao fillo de Tolomeo Filadelfo, o futuro Tolomeo III Everxetes.
Durante os vinte anos que estivo no cargo compuxo o seu famoso poema épico Argonáuticas ou A viaxe dos argonautas, que narra a viaxe da nave Argos, dirixida por Xasón e tripulada por todo tipo de heroes míticos, cara a Cólquida, en busca do vélaro de ouro.
Glifo
250px|miniatura|dereita|Glifos en [[Palenque, Chiapas|Palenque, México.]] Un glifo (do grego glýfō, esculpir ou tallar) é un signo gravado ou, por extensión, pintado. Por exemplo, os glifos da escrita maia ou da exipcia, tradicionalmente máis coñecidos neste último caso como xeroglífico (do grego talles sacros ou sacerdotais).
Ponte do Burgo
A Ponte do Burgo é unha ponte medieval, construída sobre outra máis antiga de orixe romana, que cruza o río Lérez na cidade de Pontevedra. Atópase no camiño portugués ao norte do centro histórico de Pontevedra e ao sur do barrio do Burgo. Entre os arcos dos piares están talladas as famosas cunchas de peregrino de pedra.
Apolonio de Rodas
Traxectoria
Tamén escribiu numerosos libros sobre gramática. Discutiu por entón co seu mestre Calímaco, que era un inimigo declarado dos poemas narrativos e extensos. Iso, e a inimizade da raíña Berenice, coa que se casara o seu alumno, chegado ao fin ao poder, motivaron a súa caída na corte do rei e a súa marcha cara a Rodas, onde morreu.
Glifo
En tipografía, un glifo é unha representación gráfica dun carácter, de varios caracteres ou de parte dun carácter e é o equivalente actual do tipo de imprenta (a peza que tiña gravada a letra). Un carácter é unha unidade textual mentres que un glifo é unha unidade gráfica. Por exemplo, a ligadura fi representarase como un glifo nas fontes tipográficas que o teñan, no suposto de que o sistema empregado na composición o recoñeza (como por exemplo TeX, os programas de maquetación en xeral e os procesadores con funcións tipográficas avanzadas).
Un carácter pode corresponder a varios glifos ou varios caracteres a un glifo (unha codificación de caracteres).
Apolonio de Rodas
Traxectoria
Outra tradición afirma que a súa primeira composición do poema Argonáuticas provocou as burlas dos seus colegas en Alexandría. Por iso, exiliouse a Rodas, onde reescribiu de novo a obra coa que alcanzou fama e recoñecemento.
Ponte do Burgo
Historia
A actual ponte medieval é herdeira da primeira ponte romana pola que pasaba a vía romana XIX no Itinerario de Antonino. Esta ponte aínda existía no século XII, pero estaba en ruínas e foi durante moito tempo o único punto de paso do río Lérez no Camiño Portugués.
As primeiras referencias á ponte actual remóntanse a 1165, cando os reis Fernando II de León e Galiza e Afonso de Portugal asinaron a paz super flumen Lerice in vetula ponte, designando a antiga ponte romana (augas abaixo desta) como Ponte Vella. No século XV, a ponte tiña dous estribos de 30 metros e 15 arcos, pero perdeu un cando se construíu un novo dique para aumentar a profundidade do porto. thumb|250x250px|A ponte do Burgo en 1669 nunha ilustración de [[Pier Maria Baldi.]]
No século XVI, a ponte contaba con dúas torres defensivas, unha a cada lado do río, estando a máis próxima á cidade unida ás murallas de Pontevedra e anexa ao antigo cárcere, como mostran os debuxos de Pier Maria Baldi e Celso García de la Riega. O 26 de novembro de 1646 unha enorme crecida do Lérez estivo a piques de derrubar a ponte. As torres foron destruídas polos ingleses en 1719. Unha delas foi reconstruída, pero desapareceu definitivamente en 1805. No centro había un cruceiro que, a mediados do século XIX, trasladouse aos arredores da praza Alonso de Fonseca, xunto á basílica de Santa María a Maior. Naquela época, a ponte só tiña 12 arcos visibles. A ponte figura no escudo da cidade coa súa torre e o seu cruceiro.
A primeira gran reforma da ponte realizouse en 1886 baixo a dirección do enxeñeiro Prudencio Guadalfajara para a súa reparación e ampliación. En 1890 eliminouse o peitoril de pedra e instalouse unha varanda metálica.
Entre 1953 e 1954 levou a cabo unha importante reforma e ampliación, con dous carrís para vehículos e beirarrúas a ambos os dous lados para os peóns. Tamén se expuxo a idea de cubrir as beirarrúas, que finalmente non se fixo por falta de orzamento. As cunchas de vieira esculpidas nos arcos foron un traballo encargado en 1950 a Raymundo Vázquez e realizado por un dos seus canteiros.
En 1988 construíronse plataformas de formigón para a ampliación da avenida de Bos Aires, apoiadas en piares, que ocultaron o undécimo arco da ponte por baixo. Durante as escavacións descubriuse o famoso miliario de Hadriano, datado no ano 134 d.C.
En 2006, unha escavación arqueolóxica sacou á luz os arcos número 14 e 15 da ponte e o peirao do porto do século XV cun arco apuntado cego. Durante a escavación, os arqueólogos atoparon dous miliarios, un dedicado ao emperador Maximino Daia do século IV e o outro ao emperador Nerva do século I.
Peonalización
A mediados de 2019 iniciáronse as obras de peonalización completa da ponte do Burgo, que finalizaron en 2020, coa instalación dunha nova iluminación nocturna na ponte. Grazas a esta reforma, colocouse un novo pavimento de granito e retirouse a antiga varanda e substituíuse por unha nova.
Descrición
É unha ponte peonil de arcos de pedra que sufriu modificacións en distintas épocas. Realizada en granito, consta de once arcos rebaixados de medio punto. A ponte ten 10 arcos visibles, tallamares, unha varanda de aceiro galvanizado gris de 1,10 metros de altura con iluminación integrada e cunchas de vieira de pedra engadidas como medallóns entre os arcos por encima dos piares da ponte na década de 1950.
Cultura
No extremo sur da ponte, na súa confluencia co casco antigo de Pontevedra, existe unha zona arqueolóxica con restos da ponte medieval orixinal (en particular dos arcos 14 e 15) e do porto medieval, que quedaran sepultados polas obras realizadas ao longo dos séculos.
A Castiñeira, Cabalar, A Capela
A Castiñeira é un lugar na parroquia de Cabalar no concello da Capela, na comarca do Eume, na provincia da Coruña. No ano 2010 tiña 14 habitantes segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, deles 8 eran homes e 6 eran mulleres.
Maximino Crespo Rivas
Maximino Crespo Rivas, nado en 1871 e finado en Redondela en abril de 1916, foi un avogado e político galego.
O Barral, As Pontes de García Rodríguez, As Pontes de García Rodríguez
O Barral é un lugar da parroquia das Pontes de García Rodríguez no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do INE, no ano 2014 tiña 6 habitantes dos cales 3 eran homes e 3 eran mulleres.
Maximino Crespo Rivas
Traxectoria
Colaborou en El Pueblo que dirixía o seu irmán Francisco Crespo Rivas. Foi Xuíz municipal de Redondela (1903-1915) e representante nesta vila do Banco de Vigo.
Vida persoal
Casou con Amalia Pozo Soto e foi pai de José Santiago Crespo Pozo.
Ploning
Ploning é un filme filipino de 2008 dirixido por Dante Nico Garcia. Foi escollido como candidato de Filipinas para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 81ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Red Bull
Red Bull é unha marca comercial de bebidas enerxéticas fundada por Dietrich Mateschitz.
En 1987 a empresa sacou ao mercado europeo unha nova bebida, abrindo o mercado ás bebidas enerxéticas. Entón xa existía no mercado Isostar, unha bebida enerxética para deportistas. Red Bull era unha nova bebida para a xente en xeral. Produtos similares xa existían no Xapón.
Red Bull contén auga, azucre (sacarosa, glucosa), cafeína, así como diferentes vitaminas (niacina, taurina, ácido pantoténico, B6 e B12).
Red Bull mantén unha liorta nos tribunais coa ourensá Pink Cow por semellanzas co logo.
Saturnino Álvarez Sotelino
Saturnino Álvarez Sotelino, coñecido como Saturnino de Goriño, nado en Mondariz e finado en Guillarei (Tui) o 6 de agosto de 1936, foi un mecánico e político galego.
Libro de Xosué
miniatura|Bíblia dos Jerónimos, [[Frontispicio (libro)|frontispicio do volume II, do libro de Xosué]]
Saturnino Álvarez Sotelino
Traxectoria
miniatura|250px|Monumento aos asasinados na Volta da Moura. Fillo do mestre de Mondariz Emilio Álvarez Táboas. Mecánico aveciñado no Porriño, onde o seu irmán José era propietario do Bar Derby. Na República foi detido en abril de 1934 con Félix González Ordóñez acusados do repartimento de follas clandestinas, pero foron amnistiados en xullo dese ano. En maio foi detido con Severiano Castillo Alonso, Modesto Martínez Lemos, Albino Fernández Castro, Camilo Fernández Castro, Ventura Fernández Castro, Manuel Rodríguez Sequeiros, Evaristo Freiría Fernández e Atilano Fernández Gamallo, polos sucesos do apedreamento e rotura de cristais da igrexa parroquial do Porriño o 1 de maio, que deribou nun conflito con folga xeral e carga dos gardas de asalto. Xulgados en Pontevedra ante o Tribunal de Urxencia, foron absoltos. Con Adriano González Docampo e José Gómez Gayoso promoveu en novembro de 1934 unha Comisión para a recollida de fondos para os nenos orfos con motivo da revolución de Asturias. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Foi asasinado na Volta da Moura o 5 de agosto de 1936 con Víctor Valverde Mayo e José Juan Teijeira Coto. A súa muller Carmen Torres foi detida; xulgada en Vigo por auxilio á rebelión foi condenada a 15 anos de prisión, posteriormente conmutados a 3 anos, saíndo en liberdade o 15 de decembro de 1942.
Vida persoal
Casou con Marina Carmen Torres Carrera en xaneiro de 1935, coa que tivo dous fillos, Emilio e Carmen Álvarez Torres.
Libro de Xosué
Situación dentro do conxunto da Biblia
Na Biblia xudía, Xosué é o primeiro libro dos Profetas anteriores. No división cristiá, sitúase como o primeiro dos Libros históricos. Relaciónase, polo tanto, cos libros posteriores: Xuíces e Samuel, e é obra, coma estes, da escola deuteronomista.
Non falta, porén, quen faga notar a súa íntima conexión co Pentateuco, tanto porque continúa a historia do Éxodo e dálle remate coa chegada á terra prometida, como polo estilo e a presenza de relatos etiolóxicos, orientados a explica-la orixe de algo, propia do Pentateuco. Así hai incluso autores que falan dun Hexateuco, para marca-la íntima relación cos libros anteriores: "os libros que figuran entre a Xénese e o de Xosué constitúen na súa forma actual unha xigantesca obra narrativa que garda unha concatenación entre as súas partes."
Contido
O libro abrangue desde a confirmación de Xosué como sucesor de Moisés ata a súa morte.
miniatura|Esteve March, Xosué manda parar o Sol, Ca. 1650-1660
E o seu contido se divide en dúas grandes partes: conquista da terra (preparación da entrada e guerras de conquista) e repartición da terra entre as tribos.
Autor e época de composición
O libro presenta materiais, como tradicións orais propias da tribo de Benxamín, cunha antigüidade difícil de datar, sobre estes materiais primitivos fóronse engadindo novas narracións e discursos que foron conformando o texto que coñecemos. Deste xeito, o libro actual é, basicamente, froito do traballo das catro fontes que tamén conforman o Pentateuco, aínda que predominan as tres primeiras sobre a fonte sacerdotal.
A data de composición máis probable rondaría o século VII a.C.
O Coto, Cabalar, A Capela
O Coto é un lugar na parroquia de Cabalar no concello da Capela, na comarca do Eume, na provincia da Coruña. No ano 2010 tiña 4 habitantes segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, deles 2 eran homes e 2 eran mulleres.
Silhouette
A Illa de Silhouette áchase a 20 km ao noroeste de Mahé en Seychelles. É a terceira illa máis grande de Seychelles. Ten unha área de 20 Km² e unha poboación de 135. O asentamento principal é La Passe, onde hai un hotel para que os visitantes. O seu nome vénlle dado por Étienne de Silhouette (1709-1767), ministro francés de finanzas baixo o reinado de Luís XV.
Características
A illa é montañosa, con cinco picos de máis de 500 metros de altitude; Mont Dauban (740m), Mont-Pot-a-Eau (621m), Gratte Fesse (515m), Mont Corgat (502 m) e Mont Cocos Marrons (500 m). Isto fai que sexa a paisaxe máis agreste das illas.
Desde o século XIX ata 1960 a illa foi posuída pola familia Dauban, de Illa Mauricio, que plantaron árbores froiteiras e palmas de coco. A casa da plantación de Dauban restaurouse recentemente.
A Illa de Silhouette sitúase dentro dun Parque Nacional Marítimo-Terrestre, que se dedica á protección do medio. É un dos lugares máis ricos en biodiversidade do Océano Índico occidental con moitas especies endémicas e ameazadas de plantas e do animais.
A illa ten un grande área de bosque primitivo, onde crían os morcegos das Seychelles. É, ademais, unha área importante para as aves e é considerada pola Alianza para a Extinción Cero como un sitio importante para a supervivencia de especies en perigo. O Nature Protection Trust of Seychelles, encargado da conservación nas illas, ten un centro de crianza para tartarugas xigantes de Seychelles e tartarugas xigantes de Arnold. En decembro de 2006, esta última especie foi reintroducida no medio natural.
Na illa circulan distintas historias e lendas, como a de conter antigos sepulcros medievais de mariñeiros árabes (aínda que se dataron en tan só uns 200 anos), ou a de ter enterrado o tesouro do pirata Jean-François Hodoul.
Os productores
Os productores (en The Producers) é un filme estadounidense dirixido por Mel Brooks que foi estreado en 1968. Protagonizada por Zero Mostel e Gene Wilder, foi o filme con maior recadación de 1968 e está considerada como unha das máis grandes comedias estadounidenses de todos os tempos segundo a publicación AFI's 100 years... 100 laughs do American Film Institute. Gañou o óscar ao mellor guión orixinal na 41ª edición dos Oscar. Foi estreado na Televisión de Galicia o 29 de agosto de 1992.
O filme foi o primeiro dirixido por Brooks, que xa tiña un serie de televisión de éxito nese momento, Get Smart, cocreada con Buck Henry. O título previsto orixinariamente para o filme era Springtime for Hitler (Primavera para Hitler), título da obra musical que producen no filme.
Os Enxertados, Cabalar, A Capela
Os Enxertados é un lugar na parroquia de Cabalar no concello da Capela, na comarca do Eume, na provincia da Coruña. No ano 2010 tiña 5 habitantes segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, deles 3 eran homes e 2 eran mulleres.
Camiño do Norte
miniatura|300px|Un peregrino avanza entre os lugares de Cerdigo e Islares, na costa de Cantabria. miniatura|300px|Representación esquemática dos Camiños de Santiago do Norte O Camiño do Norte ou ruta da costa é un dos diversos Camiños de Santiago polo que os peregrinos percorren a península para render culto ó Apóstolo. Este itinerario percorre todo o norte peninsular, bordeando a costa cantábrica, desde Irún ata Ribadeo, para logo entrar en terras galegas cara a Santiago, enlazando co Camiño Francés en Arzúa. Presenta, como é habitual nos Camiños de Santiago, numerosas rutas alternativas dentro do mesmo itinerario así como conexións co Camiño Francés desde distintas localidades.
Recollía, fundamentalmente, os peregrinos que viñan de Europa pola costa occidental francesa e mais os que viñan en barco desde Inglaterra ou distintos puntos da Europa setentrional e desembarcaban en Bordeos, Bermeo, Donostia, Santander ou Xixón, entre outros portos cantábricos. Estes peregrinos, unha vez en terra, seguían o itinerario do Camiño do Norte ou descendían perpendicularmente para enlazar co Camiño Francés: desde Irún a Burgos (Camiño Vasco do Interior), desde Torrelavega a Aguilar de Campoo e Carrión de los Condes ou desde Oviedo a Lugo e Palas de Rei (Camiño Primitivo). Á súa vez, a ruta cantábrica recollía peregrinos que viñan polo Camiño Francés e, desde León, ascendían a Oviedo polo Camiño Real, para visitar a catedral de San Salvador e seguir logo a peregrinación cara a Santiago polo Camiño do Norte.
Entre outros peregrinos célebres que fixeron este itinerario no seu camiño cara a Santiago podemos citar a Francisco de Asís, de quen a tradición conta que fixo a viaxe en 1214; o astrónomo veneciano Bartolomeo Fontana, que o fixo entre 1538 e 1539; ou Filipe I, xa no século XVI.
Segundo a Oficina do Peregrino, o Camiño do Norte ocupa o terceiro lugar en número de peregrinos, con 17.312 en 2016, observando un incremento nos últimos anos.
O Camiño do Norte percorre, bordeando a costa, as provincias de Guipúscoa, Biscaia, Cantabria e Asturias. Entra en Galicia por Ribadeo e pasa por Mondoñedo, Vilalba, Sobrado e conflúe co Camiño Francés en Arzúa.
Como acontece con outras rutas, as distintas guías e fontes que se poden consultar difiren -lixeiramente- en canto o itinerario a seguir, sendo maiores as diferenzas no número e distancia das etapas nas que dividen o Camiño. No presente artigo seguiremos a distribución proposta pola Federación Española de Asociaciones de Amigos del Camino de Santiago, que divide o Camiño en 32 etapas (ata Arzúa). Todos coinciden en que non sofre a masificación do Camiño Francés pero, como consecuencia, a infraestrutura está moito menos dotada en canto á sinalización, mantemento dos camiños e albergues de peregrinos (en número e capacidade).
O Camiño do Norte en Francia
O antigo Camín de Soulac baixaba pola costa occidental francesa desde Quimper e Paimpol, na Finistère francesa. Seguía por Nantes, Soulac-sur-Mer e Bordeos, e remataba en Hendaia, na fronteira con España. Unha vez superada a fronteira e xa en territorio español atópase Irún, localidade considerada como punto de partida do Camiño do Norte.
O Camiño do Norte no País Vasco
miniatura|Estela xunto á ermida de Santiagotxo (Hondarribia). Xa en Irún, os peregrinos debían optar por dúas rutas alternativas a Santiago:
1ª etapa: Irún - Donostia
O Camiño parte da ponte internacional de Santiago sobre o río Bidasoa, que separa Francia de España. Deixa Irún bordeando as marismas de Txingudi e axiña chega a Hondarribia, onde se atopa a ermida de Santiagotxo. Ó pouco pode visitarse o Santuario de Guadalupe, citado en 1526 no contexto dunha doazón de 6 ducados de ouro por Juan Sebastián Elcano.
2ª etapa: Donostia - Zarautz
Non tan dura como a etapa anterior, nesta tamén haberá que sufrir ascensos e descensos, se ben non tan pronunciados.
Tras deixar Donostia, o Camiño atravesa Igeldo. Alcanzado o alto de Munioetazar comeza o camiño descendente cara a Orio, que acolle un Centro de Interpretación do Camiño e a igrexa parroquial de San Nicolás de Bari, de principios do XVII. Crúzase o río Oria e bordéase a ría ata Txurrika, para chegar ó pouco a Zarautz.
Dentro de Zarautz, concretamente no barrio de Elkano, está a igrexa de San Pedro, documentada en 1025 (o que fai sospeitar que fose o berce ó redor do cal naceu Zarautz). Tamén cómpre visitar o palacio de Narros (do século XVI), a casa-torre dos Zarautz (do XIV-XV) e a igrexa parroquial de Santa María a Real.
3ª etapa: Zarautz - Deba
esquerda|miniatura|250px|Pórtico de Santa María de Deba. Nova etapa de subidas e baixadas, na que o Camiño pasa por Getaria (berce de Juan Sebastián Elcano) e Askizu. Tras cruzar o río Urola, chega a Zumaia, deixando á dereita a praia de Santiago; en Zumaia destaca a casa museo de Zuloaga e a igrexa de Santiago. Pasa logo por Elorriaga e segue o curso da estrada N-634, para chegar a Itziar, co santuario de Santa María (do século XVI, construído sobre un templo románico anterior; conserva a portada do século XIII).
Finalmente, chega a Deba, pasando antes ó pé da ermida de San Roque, na que dúas vieiras adornan unha fornela na parede. Deba foi fundada por Sancho IV no lugar que ocupa actualmente o barrio de Itziar en 1294 e bautizada co nome de Mont-Real. No 1343 foi trasladada ao seu actual lugar na desembocadura do río Deba, pasando a denominarse Mont-Real de Deva, e finalmente o nome da vila acabaría confundíndose co do río ó perder o apelativo de Mont-Real.
Un dos monumentos de Deba é o Convento Hospital de Sasiola, do século XVI ou XVII, que foi convento e hospital de peregrinos.
4ª etapa: Deba - Markina
Nesta etapa, toda interior como sucederá coas seguintes, seguen sucedéndose os ascensos e descensos das anteriores.
O Camiño deixa Deba e cruza o río do mesmo nome. Pasa xunto á ermida do Calvario, en Maia, e segue ata Olatz (do concello de Mutriku), seguindo o leito do rego Anu. Tras entrar na provincia de Biscaia pasa polos lugares de Damukorta, Arnoate, Atzorinzabal e Amulategui. Finalmente, tras deixar ó lado a ermida de Arretxinaga (do século XVIII) chega finalmente a Markina.
Markina foi fundada en 1335 polo Infante Don Tello, Señor de Biscaia, co nome de Villaviciosa de Marquina, e constituía a marca fronteiriza con Guipúscoa. Está formada pola vila do mesmo nome e o elizate de Xemein. Entre 1969 e 2005 incluíu o elizate de Zenarruza, da que se falará na etapa seguinte. Markina sufriu constantes bombardeos durante a Guerra Civil.
5ª etapa: Markina - Gernika
Segue, por unha calzada medieval, ata o mosteiro de Zenarruza, de estilo gótico (aínda que con restos do século XI) e claustro renacentista. Continua ata o alto de Gontzagarigana e pasa por Uriona, Gerrikaitz e, despois de cruzar o río Lea, por Munitibar. Os pasos seguintes son Aldaka, onde se ergue unha ermida dedicada a Santiago (do XVIII), e Berriondo (do concello de Mendata). Berriondo naceu no século X ó redor da igrexa de San Miguel Arcanxo.
O Camiño segue por Zarra, cruza a ponte de Artzubi e pasa por Elexalde (coa igrexa de Santo Tomás), Marmiz e Ajangiz (coa igrexa da Ascensión, do século XIX). Desde aquí, percorre a beiravía da estrada ata Gernika. Gernika tivo hospital de peregrinos (Hospital do Señorío, século XVI).
Os elementos máis significativos desta localidade son a Casa de Xuntas e a árbore de Gernika. Gernika foi practicamente arrasada o 26 de abril de 1937, nun bombardeo masivo realizado pola aviación alemá da Lexión Cóndor, no transcurso da Guerra Civil Española. Este feito inspirou ó pintor Pablo Picasso o seu famoso cadro Guernica.
6ª etapa: Gernika - Lezama
O Camiño segue por Astoreka, Goikoelexalde (coa igrexa de San Emeterio e San Celedonio) e Larrabetzu (coa igrexa barroca de Santa María). Finalmente accédese a Lezama, onde destaca a Torre de Lezama (construída por Pedro Ruíz, antigo Señor de Biskaia) e a igrexa románica de Santa María. Tamén a pequena capela (humilladero) do Santo Cristo, datada a mediados do XVI.
En Lezama tamén se atopan as instalacións de adestramento do Athletic de Bilbao.
7ª etapa: Lezama - Bilbao
miniatura|250px|Torre da Basílica da Nosa Señora de Begoña Déixase Lezama seguindo a beiravía da estrada ata Zamudio, coa igrexa de San Martiño e a torre dos marqueses de Malpica, punto no que se abandona a estrada e comeza a subida ó monte Avril (365 m ), única dificultade desta etapa. Un tramo deste ascenso segue unha antiga calzada dos Zamudianos, un antigo camiño real que viña de Bermeo.
Axiña chégase a Bilbao, onde se entra polo barrio de Begoña no que destaca a basílica da Nosa Señora de Begoña, patroa de Biskaia, construída entre 1511 e 1621 sobre o que foi unha antiga ermida. A fachada que tiña, manierista do século XVII, quedou derruída durante a Primeira Guerra Carlista (1833-1840) e foi reconstruída a principios do século XX. A talla da Virxe, de madeira policromada, é gótica de comezos do XIV.
Tamén cómpre visitar a catedral gótica de Santiago (século XIV), a igrexa dos Santos Juanes (barroca do XVII) e a de San Nicolao (XVIII). Noutra orde de cousas, en Bilbao destaca o Museo Guggenheim.
8ª etapa: Bilbao - Portugalete
A etapa ascende pola beira esquerda da ría do Nervión, por un percorrido eminentemente urbanizado que atravesa Bilbao, Barakaldo e Portugalete, todo no chamado Gran Bilbao.
Comeza saíndo de Bilbao pola ponte do Santo Antón, construída sobre unha antiga ponte medieval que foi a única forma de cruzar o río durante séculos. Pasa por Basurto e ascende ata o monte Kobetas para cruzar logo o río Kadagua pola ponte del Diablo. Pasa logo xunto a ermida de Santa Águeda e ascende ó norte para pasar por Cruces e Retuerto (dous distritos de Barakaldo) e bordear o estadio de fútbol da cidade.
Tras cruzar o río Galindo chega a Sestao, xa lindeiro con Portugalete, na desembocadura da ría. Nesta cidade destaca a ponte colgante, denominada oficialmente Ponte de Biscaia, que une Barakaldo con Getxo. Trátase dunha elevada estrutura metálica construída en 1893, por Alberto de Palacio y Elissague (discípulo de Gustave Eiffel), con 163 m de lonxitude e 45 m de altura. Desde 2006 está declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO. As torres dos extremos son as orixinais pero o traveseiro que as une foi reconstruído en 1941, ó quedar destruído en 1937 a consecuencia da Guerra Civil. A barquilla que transporta vehículos e pasaxeiros dun lado a outro foi substituída varias veces, a última en 1999.
9ª etapa: Portugalete - Pobeña
Tras deixar Portugalete, o Camiño intérnase terra a dentro e segue a dirección da Autoestrada do Cantábrico (A-8) que vén de Bilbao para rematar enlazando coa A-6 en Baamonde, xa en Lugo. Pasa por riba da autoestrada e comeza un ascenso que pasa por Noceda (un lugar do concello de Ortuella) e Gallarta (capital do concello de Abanto Zierbena), onde se pode visitar un museo da minería.
Comeza agora un prolongado descenso no que o itinerario volve a cruzar a A-8 e pasa xunto a Kardeo, ata chegar á praia da Arena, linde dos concellos de Abanto e Muskiz. Bordeando a praia chégase ó final da etapa, Pobeña (lugar deste último concello), no que destaca a igrexa de San Nicolás de Bari, construída polo arcebispo de Burgos en 1750.
10ª etapa: Pobeña - Castro Urdiales
miniatura|250px|esquerda|Igrexa de Santa María de la Asunción, en Castro Urdiales. O Camiño segue bordeando a costa e a Punta del Castillo, para entrar axiña na comunidade de Cantabria. Tras cruzar a autoestrada e cruzar o río Sabiote chega a Ontón, xa no concello de Castro Urdiales. En Ontón cabe a posibilidade de seguir o Camiño oficial ou atallar pola beiravía da nacional N-634, que leva bordeando a costa por Saltacaballos e Mioño.
O Camiño oficial é en forte ascenso. Cruza Baltezana e o alto de La Helguera (255 m), e a partir deste punto o resto da etapa é un continuo descenso. Cruza Otañes, Los Corrales e Santullán, seguindo o leito do río Mioños. Máis adiante se chega de novo á autoestrada pero desvía ó oeste para cruzar o río Suma e chegar a Sámano, onde houbo un importante hospital de peregrinos citado en 1714. Crúzase o lugar de Llantada e tras cruzar de novo a autoestrada alcánzase finalmente Castro Urdiales.
11ª etapa: Castro Urdiales - Laredo
miniatura|250px|Murallas de Laredo, do século XIII. Como nas etapas anteriores, o itinerario do Camiño segue a dirección da autoestrada do Cantábrico. Ó pouco de deixar Castro Urdiales chega a Allendelagua, onde destacan os restos da torre medieval atribuída popularmente ós templarios (declarada Ben de Interese Cultural no 2002). Segue por Cerdigo (cunha igrexa de San Xoán, coa ábsida románica do XIII) e Islares, onde se conservan as ruínas do hospital de la Vera Cruz, do século XVI.
A seguir, cruza as marismas da desembocadura do río Agüera e atravesa de novo a autoestrada. Pasa por Nocina (do concello de Guriezo), onde hai albergue de peregrinos, e segue por Rioseco, onde destaca a igrexa de San Vicente de la Maza, antigo mosteiro, e Revilla, coa ermida de San Brais, do século XVII.
Pasa logo por El Puente (capital do concello), cruza o río Agüera e pasa por La Magdalena e, tras unha brusca subida, Lugarejos. Cruza de novo baixo a autoestrada e pasa polos lugares de Rocillo e Sopeña, xa no concello de Liendo, ata chegar a Hazas (capital do concello), tamén con albergue para peregrinos. Finalmente entra no concello de Laredo polos lugares de Tarrueza e Los Arenales, e alcanza a capital.
Laredo está documentada desde o século X, como posesión do Conde Fernán González (c. 910-970). Foi porto militar de Castela e o único no que estaba permitido, desde Avilés a Bilbao, armar naves para as expedicións as Américas.
12ª etapa: Laredo - Güemes
A partir de Laredo cabe a posibilidade de ir directamente a Santoña ou baixar cara a Colindres e rodear as marismas. No primeiro caso, o Camiño percorre a praia da Salvé ata o Puntal de Santoña, onde o peregrino pode coller unha barca que o leva ata Santoña. Logo segue por Dueso (onde está o cárcere do mesmo nome) ata a praia de Berría e a de Trengandín ou de Noja, ata a localidade de Noja (constituída en vila por Filipe IV en 1644).
A alterativa citada antes pasa por Santolaja, Colindres, Treto, Gama e Escalante, para unirse coa ruta oficial en Castillo.
13ª etapa: Güemes - Santander
Esta etapa vai bordeando a costa e pasa por Linderrio, Galizano (do concello de Ribamontán al Mar), San Miguel, Langre e Loredo (co Santuario de Nosa Señora de Latas). A partir de aquí pode collerse a estrada CA-141 ata Somo, cruzar a ponte ata Pedreña (ambas localidades do concello de Marina de Cudeyo) e coller unha barca a Santander; ou ben rodear a pé toda a baía de Santander, por San Salvador e El Astillero. Esta segunda opción aumenta considerablemente a quilometraxe da etapa, pero pode dividirse en dous facendo noite en Astillero.
En Santander cómpre visitar a península da Magdalena e o Palacio da Magdalena (residencia de verán da familia do rei Afonso XIII ata o ano 1931 e hoxe sede da Universidade Internacional Menéndez Pelayo), a catedral da Asunción de Nosa Señora (gótica dos séculos XII e XIV, seriamente danada a consecuencia do incendio da cidade en 1941) e o Museo Municipal de Belas Artes.
14ª etapa: Santander - Queveda
miniatura|esquerda|250px|Península da Magdalena, en Santander, co Palacio no alto. Esta longa etapa comeza cruzando Peñacastillo, Santa Cruz de Bezana, Boo de Piélagos (do concello de Piélagos) e dá un amplo rodeo para cruzar o río Pas en Puente Arce (do mesmo concello). Segue por Oruña e Mogro (xa no concello de Miengo), con igrexa parroquial de San Martiño e a ermida da Virxe do Monte, ámbalas dúas do século XVI, e continúa por Cudón.
Tras bordear as enormes instalacións da industria química Solvay alcánzase Requejada (do concello de Polanco), onde naceu o escritor José María de Pereda (1833) e que conta con dous albergues para os peregrinos.
Continuando pola estrada N-611, o Camiño pasa por Barreda (do concello de Torrelavega) e cruza o río Saja, para chegar finalmente a Queveda (do mesmo concello). Aquí existe unha ermida do XVIII e unha torre-palacio cuxa construción orixinal é un torreón militar do século XV.
15ª etapa: Queveda - Comillas
miniatura|250px|Claustro da colexiata de Santillana del Mar. Tras pasar primeiro por Camplengo (do concello de Santillana del Mar), chégase ó cabo de 3 km a Santillana. O Camiño pasa ó pé da Colexiata de Santa Juliana, construída no século XII sobre o que foi un mosteiro fundado no ano 870 para venerar as reliquias da santa (Sancta Luliana), que deu nome á vila, e que se conservan no sepulcro que se ergue no cruceiro. Ademais da colexiata, Santillana (declarada Conxunto Histórico Artístico en 1943) conta con diversos museos e, especialmente, coas covas de Altamira, de sona internacional polas súas pinturas rupestres da época do Paleolítico superior que lle fixeron merecer ser consideradas Patrimonio da Humanidade da UNESCO desde o ano 1985.
O Camiño segue por Oreña (do concello de Alfoz de Lloredo) (coa igrexa de San Pedro, do século XVI, e as covas de Cualventi), Cigüenza (coa igrexa de San Martiño), Novales e Cóbreces.
Continúa pola Venta del Tramalón, La Iglesia (capital do concello de Ruiloba), Pando (co convento das Carmelitas, do XVIII) e Concha, para chegar a Comillas, onde destaca a Universidade Pontificia de Comillas e o Capricho de Gaudí, construído entre 1883 e 1885 como residencia de verán de Máximo Díaz de Quijano, cuñado do Marqués de Comillas. Conta tamén nas proximidades con varias covas prehistóricas. O vello cárcere de Comillas está hoxe reconvertido en albergue de peregrinos.
16ª etapa: Comillas - Unquera
O Camiño pasa nesta etapa por Rubárcena (do concello de Comillas) e La Rabia, onde cruza a ría de la Rabia. Segue por El Tejo (do concello de Valdáliga) e La Revilla (do concello de San Vicente de la Barquera), para entrar axiña na capital do concello atravesando a ría de San Vicente.
Segue por La Acebosa cara a Pesués (capital do concello de Val de San Vicente) e pasa por Hortegal e Estrada (co conxunto medieval da Torre de Estrada, reconstruída no XVII sobre os restos dun recinto amurallado dos séculos VIII e IX, declarada Ben de Interese Cultural en 1992). Segue por Serdio e cruza o río Nansa para chegar a Pesués e, finalmente, a Unquera, na foz do río Deva e a ría de Tina Mayor, que marca a fronteira entre Cantabria e Asturias. O albergue de peregrinos está en Colombres, xa en Asturias, a uns 2 km de distancia.
Desde Unquera parte o Camiño Liebaniego, que serve de enlace entre o Camiño do Norte e o Camiño Francés.
17ª etapa: Unquera - Llanes
Como o Camiño oficial nesta etapa discorre pola beiravía da estrada N-634, cabe a alternativa de seguir o Sendeiro Costeiro de Longo Percorrido GR-E-9.
Unha vez cruzado o Deva, o Camiño entra en Asturias, que percorrerá totalmente de leste a oeste. A primeira localidade que se cruza é Colombres (do concello de Ribadedeva), seguida ó pouco por La Franca. Tras cruzar o río Cabra entra no concello de Llanes, pasando por Buelna e Pendueles. É aquí onde cómpre decidir seguir pola estrada ata Llanes ou desviarse pola ruta GRE-9.
A vila de Llanes está documentada desde o ano 1032. As murallas e a igrexa de Santa María son do século XIII. Destaca tamén o conxunto pictórico-escultórico dos Cubos de la Memoria, obra do vasco Agustín Ibarrola no porto pesqueiro de Llanes. miniatura|450px|center|Basílica de Santa María de Llanes
18ª etapa: Llanes - Sanisteba
miniatura|250px|Palacio de Pietro Cutre (século XVI), hoxe casa do Concello de Ribadesella. A etapa comeza atravesando Po e Celoriu, onde se poden ver as ruínas do mosteiro románico de San Salvador. Segue por Barru e a igrexa de Nosa Señora das Dores (construída en 1797), e Niembru; e tras cruzar o río Bedón e a praia de San Antolín, chega a Naves, onde destaca o mosteiro de San Antolín de Bedón, do século XII.
O Camiño segue agora polo que foi Camiño Real entre Llanes e Ribadesella. Pasa por Villahormes, Nueva de Llanes, Piñeres de Pría e Cuerres, para entrar -a partir da ponte do Aguamía- no concello de Ribadesella.
Ribadesella, fundada no XIII baixo Afonso X o Sabio, alcanzou gran prosperidade na idade media polo comercio de madeira, salmóns e carne de balea.
Cómpre cruzar o río Sella e atravesar a cidade se se quere respectar o itinerario histórico, pasando por San Pedro, Abéu e chegar finalmente a Sanisteba (San Esteban de Leces), cunha igrexa de orixe románica, pero reconstruída trala Guerra Civil.
19ª etapa: Sanisteba - Sebrayo
Seguindo a estrada N-632, axiña se chega á capital do concello e, desde aquí, a Pernús e, cruzando a autovía A-8, La Llera. Logo vén Priesca, coa igrexa de San Salvador, do ano 921 (a máis tardía das igrexas prerrománicas asturianas ) e La Vega de Priesca, para chegar ó pouco á fin da etapa, Sebrayo, xa no concello de Villaviciosa.
En Sebrayo destaca a capela de Santa María, coñecida como La Capillota, de estilo románico da segunda metade do século XIII. O albergue de peregrinos está nas antigas escolas municipais, reconvertidas en 1998.
20ª etapa: Sebrayo - Xixón
O Camiño continúa máis ou menos paralelo á autovía (que cruza varias veces por pasos elevados ou subterráneos). A primeira cidade que cruza é Villaviciosa, que se deixa pola estrada a Infesto AS-255, e pouco despois, Casquita, unha aldea da parroquia de Grases (concello de Villaviciosa).
Neste lugar, o Camiño do Norte divídese en dúas alternativas. Cara ao noroeste, a Xixón, seguindo o itinerario do Camiño do Norte por Ribadeo (Camiño da Costa); ou cara ao sur, por Pola de Siero a Oviedo, onde enlaza co Camiño Primitivo. O presente artigo segue a primeira ruta.
Despois de Casquita, o Camiño comeza un tramo ascendente que pasa por Grases de Abaixo e Niévares, ata chegar ó Alto da Cruz, onde comeza o descenso cara a Peón, cunha pequena igrexa dedicada a Santiago, e Curbiello. O seguinte lugar é Cabueñes e, inmediatamente, Xixón.
21ª etapa: Xixón - Avilés
miniatura|250px|Vista xeral do [[Centro Cultural Internacional Oscar Niemeyer, símbolo de Avilés (2011)]] Etapa tediosa en boa parte, con moitos quilómetros polas zonas urbanas ou periferias industriais de Xixón e de Avilés. Comeza coa ascensión ó Alto do Monte Areo, que non ofrece ningunha dificultade, e pasa por El Valle (no concello de Carreño), coa igrexa de Santa Eulalia. Tras cruzar outra vez máis a autovía do Cantábrico chega a Tamón e, seguindo pola estrada AS-19, a Trasona e, finalmente, Avilés.
Avilés é hoxe a terceira cidade da comunidade en poboación, con categoría de vila de realego desde 1085, privilexio outorgado por Afonso VI. A pesar do desmesurado crecemento urbanístico experimentado desde os anos 50 do século XX coa creación de Ensidesa e outras industrias, Avilés conserva un interesante e rico casco antigo.
22ª etapa: Avilés - Soutu Lluiña
miniatura|esquerda|Casa reitoral de Soutu Lluiña, antigo hospital de peregrinos. Longa etapa -38 km- e caracterizada polas continuas subidas e baixadas (cualificada por este motivo como rompepernas). Despois de deixar Avilés, o itinerario pasa por Entreviñas e Salinas (xa no concello de Castrillón). Segue por San Martín de Laspra, La Cruz (deixando ó sur a capital do concello, Piedrasblancas) e Santiagu'l Monte (Santiago del Monte), onde se localiza o aeroporto de Asturias.
Segue por Ranón, no concello de Sotu'l Barcu (Soto del Barco), cuxa igrexa parroquial está dedicada a Santiago, e bordea a ría de Santo Estevo descendendo ata Riolavega, El Castillo e a capital do concello, Soto. Cruza o río Nalón e sobe ata Muros (Muros de Nalón), capital do concello do mesmo nome, para seguir pola N-632 ata El Pito e Rellayo. En El Pito sorprende o conxunto monumental formado polo palacio Selgás, de estilo neoclásico.
O Camiño pasa a carón da praia Concha de Artedo, regresa á estrada e accede a Soutu Lluiña (Soto de Luiña, Cudillero), onde destaca a igrexa de Santa María, do XVIII.
23ª etapa: Soutu Lluiña - Cadavéu
Esta etapa debe percorrerse pola beiravía da estrada N-632, xa que o itinerario histórico, pola serra das Palancas, está abandonado e sen sinalizar, e mesmo pode ser arriscado se fai mal tempo.
Atravesa as localidades de Albuerne, Nuviana (Novellana), Castañeras, Santa Marina e Vallouta (Ballota). A partir de aquí son posibles rutas alternativas que permiten deixar o asfalto.
Tras cruzar o río Cabo entra no concello de Valdés e pasa polos lugares de Tablizo, El Ribón e Friera, para chegar a Cadavéu (Cadavedo).
24ª etapa: Cadavéu - Luarca
A etapa, breve e cómoda, comeza pasando por Villademoros, San Cristóbal, Querúas e Canero, coa igrexa de San Miguel. Tras cruzar o río Canero, sobe cara á praia de Cueva e pasa por Caroyas, Barcia e, finalmente, Luarca. Outra alternativa é seguir a pé da estrada cara a Almuña e, desde aquí a Luarca.
Luarca, a capital do concello de Valdés, esténdese polas beiras da desembocadura do río Negro, que divide a cidade. Foi sempre vila mariñeira que practicou durante séculos a pesca da balea. Actualmente é unha importante localidade turística.
25ª etapa: Luarca - A Caridá
miniatura|250px|Casa do Concello de Navia. Esta é outra etapa de continuas subidas e baixadas que terminan esgotando ó peregrino. O Camiño pasa primeiro por Otur e o pequeno lugar de Hervedosas, linde co concello de Navia. Segue por Bao, onde cruza a autoestrada, Villapedre e Piñeira, que conta con albergue de peregrinos.
Segue cara a Villaoril, La Colorada e chega á capital do concello, onde entra polo antigo Camiño Real. Tras atravesar a cidade e cruzar o río Navia (que desemboca aquí despois de nacer en Becerreá), o Camiño entra no concello de Cuaña por El Espín (da parroquia de Folgueiras) e a partir de aquí resultará común ver as marcas da Cruz da Orde de Santiago, fundada no século XII.
Segue logo por Jarrio e Cartavio, para chegar finalmente á Caridá, localidade que ostenta a capitalidade do concello de El Franco, un dos concellos galegofalantes da Galicia estremeira. A orixe do topónimo parece deberse ó peregrino italiano e logo santo Franco di Siena, coñecido como "Il Franco", que foi a Compostela no século XVIII.
A lenda conta que o nome da vila deriva da caridade coa que os veciños do lugar trataban ós peregrinos que ían cara a Santiago.
26ª etapa: A Caridá - Ribadeo
miniatura|esquerda|A Ponte dos Santos, que une As Figueiras con Ribadeo. Con esta etapa, basicamente chá, tranquila e cómoda, o Camiño deixa Asturias e entra en Galicia. Tras deixar A Caridá, a primeira localidade que cruza é El Franco (onde estaba a capital do concello antigamente). Ó pouco cruza o río Porcia e entra no concello de Tapia de Casarego polo lugar de Porcia.
Neste punto, unha nova variante leva cara ao sur, a Vegadeo. Antes da construción da ponte dos Santos os antigos peregrinos víanse obrigados a embarcar para poder cruzar a ría do Eo-Ribadeo, ou ben bordeala cara ao sur para entrar en Galicia a través da ponte de Santiago de Abres. Na actualidade, esta segunda variante apenas é transitada.
O Camiño segue agora pola AS-31, desde Tol a Barres e á localidade das Figueiras. Tras cruzar a ponte dos Santos -así denominado por estar flanqueado polas capelas de San Román, na beira asturiana, e de San Miguel, na beira galega- entra en terras galegas por Ribadeo. Quedan practicamente 200 km para alcanzar o fin da peregrinación en Santiago.
27ª etapa: Ribadeo - Lourenzá
miniatura|esquerda|Mosteiro de San Salvador de Lourenzá Tras deixar Ribadeo, o Camiño pasa polos lugares de Pastoriza (na igrexa de San Xoán de Ove pode verse a Cruz da Orde de Malta, que protexía os peregrinos a Santiago), Vilela e O Vilar. Chega logo ata A Ponte (A Ponte Arante), onde se cruza o río Grande e cómpre deterse para ver as pinturas murais da igrexa da Nosa Señora das Virtudes, descubertas nos anos setenta do século XX. Próximo á igrexa houbo hospital de peregrinos no século XVI.
Comeza agora a primeira dificultade da etapa, cunha costa de certa dureza que leva ata entrar no concello de Barreiros, por Vilamartín Pequeno. Desde aquí volve ascender ata Vilamartín Grande, coa capela do Carme, do século XVII, e segue cara a Gondán, que conta con albergue de peregrinos municipal.