cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alvin Langdon Coburn
Período simbolista
No verán navegou ao redor do Mediterráneo e viaxou a París, Roma e Venecia no outono mentres traballaba en frontispicios para unha edición estadounidense das novelas de Henry James. Mentres estaba en París viu as impresións en cor Autochrome de Steichen e aprendeu o proceso por el mesmo.
Cara 1907 Coburn estaba tan ben establecido na súa carreira que Shaw chamouno "o fotógrafo máis grande do mundo", aínda que tan só tiña 24 anos nese momento. O seu éxito continuou cunha mostra individual na prestixiosa galería de Stieglitz Little Galleries of the Photo-Secession de Nova York, e organizando unha exibición internacional de fotografía na New English Art Galleries de Londres. A petición do coleccionista de arte estadounidense Charles Lang Freer, Coburn regresou brevemente aos Estados Unidos polo que puido fotografar a gran colección de arte oriental de Freer e impresións de Whistler. Coburn quedou cativado polo “exótico” estilo dos artistas orientais, e este comezou a influír tanto na súa forma de pensar como na súa fotografía. miniatura|200px|"[[Auguste Rodin|Rodin", por Alvin Langdon Coburn. Publicada no nº 21 de Camera Work, 1908]] En xaneiro de 1908 foron publicadas 2 fotografías máis de Coburn no número 21 de Camera Work. Curiosamente, nesa mesma edición había un artigo anónimo que contiña algunhas palabras duras cara el:
O autor foi probablemente Stieglitz, que ás veces gozaba tanto promocionando como castigando a un fotógrafo, especialmente se sentía que a persoa se estaba volvendo demasiado fachendosa. A crítica non pareceu ter un efecto a longo prazo na súa relación, xa que ámbolos dous continuaron sendo os amigos durante moitos anos.
Na primavera Coburn tivo outra mostra individual, desta vez nas Goupil Galleries de Nova York. Pouco despois escribiu a Stieglitz, "A impresión é agora case toda en grises... penso que é unha reacción ás autocromas..." No verán visitou Dublín, onde realizou retratos de W.B. Yeats e George Moore. Continuou as súas viaxes ese ano con visitas a Bavaria e os Países Baixos.
O ano seguinte Stieglitz deulle a Coburn a súa segunda exposición individual na súa galería, que nese tempo era coñecida só como "291". Outro signo da prominencia de Coburn nesa época foi que Stieglitz só realizara dúas mostras a outro fotógrafo, a Edward Steichen. De volta a Londres, Coburn mercou unha nova casa cunha grande área de estudo onde instalou dúas prensas de impresión. Procedeu a usar as habilidades que aprendera no County Council School para publicar un libro das súas fotografías chamado London.
Coburn regresou aos Estados Unidos en 1910, exhibindo 26 impresións na Albright-Knox Art Gallery de Buffalo, Nova York. Comezou a viaxar extensamente polo país o ano seguinte, indo a Arizona a fotografar o Gran Canón e a California para tomar fotos no Parque nacional de Yosemite. Regresou a Nova York en 1912 e realizou unha serie de novas fotos que publicou no seu libro New York. Foi durante este período cando fixo algunhas das súas fotografías máis famosas dende puntos de vista elevados, incluída a súa imaxe máis coñecida, |The Octopus.
Mentres estaba en Nova York coñeceu e casou con Edith Wightman Clement o 11 de outubro de 1912. En novembro Coburn e a súa muller regresaron a Inglaterra, e despois de 33 cruces transatlánticos non regresaría nunca máis aos Estados Unidos.
Exploracións
Coburn continuou construíndo a súa fama publicando o que se convertería no seu libro máis famoso, Men of Mark, en 1913. O libro conta con 33 fotogravados de importantes autores, artistas e estadistas europeos e estadounidenses, como Henri Matisse, Henry James, Auguste Rodin, Mark Twain, Theodore Roosevelt e W. B. Yeats. No prefacio do libro di:
O seguinte ano ocorreron dous acontecementos fundamentais na súa vida. Coñeceu a George Davison, un compañeiro fotógrafo e filántropo que estaba involucrado na teosofía e a masonería. Este iniciouno nun camiño de estudo do misticismo, ideais metafísicos e druidismo. Finalmente dedicaría gran parte da súa vida a estes estudos, renunciando á fotografía como seu interese primario.
Coñeceu a Ezra Pound, que o introduciu no vorticismo un movemento da arte británica de curta vida. Esas novas estéticas visuais intrigaron a Coburn e, provocado pola súa crecente busca espiritual, comezou a reexaminar o seu estilo fotográfico. Respondeu facendo un retrato audaz e distintivo de Pound, mostrando tres imaxes de diferentes tamaños superpostas. Nun breve período de tempo moveuse da súa viaxe semirepresentativa cara a unha serie de imaxes abstractas que están entre as primeiras fotografías completamente non representativas realizadas.
Para facer esas imaxes Coburn inventou un instrumento semellante ao calidoscopio con tres espellos suxeitos xuntos, que cando se axustaban sobre a lente da cámara podían reflectir e fracturar a imaxe. Pound chamou a este instrumento "vortoscopio" e ás fotografías resultantes "vortografías". El fixo só unhas 18 vortografías diferentes, tomadas nun período de aproximadamente un mes, porén, seguen estando entre as imaxes máis impactantes da fotografía de principios do século XX.
En 1917 tivo unha mostra de vortografías no Camera Club de Londres. Recentemente comezara a pintar, no que Ezra Pound chamou estilo postimpresionista, e a combinación de pinturas de 'segunda categoría' xunto coas súas infrecuentes fotografías recibiu recensións variadas. A Stieglitz particularmente non lle gustou o cambio na imaxinería de Coburn, e rexeitou varias impresións para unha mostra que estaba preparando.
Dende 1919 ata 1921 Coburn involucrouse cada vez máis cos masóns, acadando o título de Royal Arch Mason. Tamén se uniu á Societas Rosicruciana e adentrouse aínda máis nos estudos metafísicos.
En 1922 Coburn regresou brevemente ás súas raíces cando publicou More Men of Mark, un segundo libro de retratos que fixera máis de dez anos antes. Este volume incluía fotografías inéditas entre as que había imaxes de Pound, Thomas Hardy, Frank Harris, Joseph Conrad, Israel Zangwill e Edmund Dulac.
Devoción espiritual
En 1923 Coburn coñeceu a un home que se convertería nunha grande influencia para el o resto da súa vida. Ese home era o líder da Orde Universal, un grupo relixioso comparativo que xurdiu da Orde da Sabedoría Ancestral, e que baixo o nome Sociedade da Verdade Hermética organizou conferencias públicas e elaborou a revista trimestral The Shrine of Wisdom. A identidade do home, descrito como un ser grande e bo en todos os sentidos, era coñecida por Coburn, pero mantida en segredo para calquera que non estivera na orde debido ás estritas doutrinas de anonimato da sociedade. Había algo nel que tocou a fibra sensible de Coburn, e "a solidez de Coburn como cidadán e o decrecemento de todas as súas ambicións mundanas a partir de entón debeuse á súa influencia directa".
Ao longo dos anos 20 e 30 Coburn comprometeuse completamente coas crenzas da Orde Universal, que eran descritas na revista The Shrine of Wisdom como dedicadas á "filosofía sintética, relixión e misticismo". O seu profundo interese polo misticismo, e especialmente a masonería, ía ocupar a meirande parte do resto da súa vida. Coburn investigou moito a historia da masonería, ademais de aspectos do ocultismo e o misticismo. Presentou numerosas conferencias baseadas nas súas conclusións en tertulias masónicas, viaxando intensamente por toda Inglaterra e Gales. Tamén tivo un interese particular en rituais cerimoniais, e nas súas orixes e simbolismo.
En 1927 foi nomeado Ovate of the Welsh Gorsedd, ou consello de druídas, e tomou o nome galés "Maby-y-Trioedd" (fillo das tríadas).
En 1928 morreu a súa nai. Ela fora unha grande influencia para el gran parte da súa vida, e a súa morte foi un sinal máis da que a súa nova devoción aos intereses relixiosos era o camiño correcto para el.
Vida posterior
250px|miniatura|Placa azul na súa casa de Harlech, Gales do Norte Cara 1930 Coburn perdera case todo o seu interese pola fotografía. Decidiu que o seu pasado era de pouca utilidade para el nese momento, e cara o verán destruíu ao redor de 15.000 negativos, case toda a súa obra. Ese mesmo ano doou a súa extensa colección de fotografías contemporáneas e históricas á Royal Photographic Society.
Un ano despois escribiu a súa derradeira carta a Stieglitz, e dende entón só fixo unhas poucas fotografías. Ironicamente, xusto cando rompeu case completamente coa fotografía Coburn foi elixido membro honorario da Royal Photographic Society.
Despois de vivir en Inglaterra durante case vinte anos, Coburn finalmente converteuse en cidadán británico en 1932.
En 1945 trasladouse da súa casa en Harlech, Gales do Norte a Rhos-on-Sea, Colwyn Bay, na costa norte de Gales. Coburn viviría alí o resto da súa vida.
Mars Observer
Mars Observer foi unha sonda espacial da NASA lanzada o 25 de setembro de 1992 mediante un foguete Commercial Titan III desde o centro espacial de Cabo Cañaveral para estudar Marte. Perdeuse contacto con ela tres días antes de chegar a Marte.
Alvin Langdon Coburn
Vida posterior
A súa muller Edith morreu o 11 de outubro de 1957, o día do seu 45 aniversario de voda.
Coburn morreu na súa casa en Gales do Norte o 23 de novembro de 1966.
Mars Observer
Características
Mars Observer foi a primeira nave da serie Observer, destinada a estudar a xeoloxía e clima de Marte. Os seus obxectivos principais eran determinar a mineraloxía da superficie, estudar a súa topografía, gravedade e campo magnético, os movementos do po marciano e a estrutura e circulación da atmosfera.
A estrutura principal da nave e a electrónica derivaron dos das naves Satcom-K e DMSP/TIROS, e tiña forma rectangular, de 2,1 x 1,5 x 1,1 metros. A antena de alta ganancia era unha parabólica de 1,5 m de diámetro situada nun extremo dun mastro de 5,5 m de longo, e do corpo sobresaían outros dous mastros de 6 m de longo co magnetómetro e espectrómetro de raios gamma.
Tras unha viaxe sen problemas, o contacto con Mars Observer perdeuse o 21 de agosto de 1993, tres días antes da chegada a Marte. Ningún dos esforzos por retomar contacto tivo éxito. A comisión de investigación formada para determinar a causa da perda de contacto concluíu que o máis probable foi que unha fuga de propelente durante a presurización dos tanques fixera xirar a nave de maneira descontrolada
Bertamiráns Fútbol Club
O Bertamiráns Fútbol Club, antigamente coñecido como Bertamiráns Club de Fútbol, é un equipo galego de fútbol que se fundou en 1967 na vila de Bertamiráns. Na actualidade compite no Grupo 2 da Primeira Autonómica de Galicia.
Historia
Antes do actual club existiu un equipo nunca federado chamado Bertamiráns Football Club, fundado o 10 de outubro de 1933 por iniciativa dunha directiva liderada por Valentín Reinoso García, que foi o seu primeiro presidente. Coa Guerra Civil desapareceu.
Tres décadas máis tarde, en 1967, foi fundado o actual Bertamiráns Fútbol Club.
Piragua
miniatura|220px|Unha piragua sobre o [[río Níxer en Malí.]] thumb|Vídeo de xente navegando en piraguas ([[Níxer).]] Unha piragua é calquera embarcación tripulada por un ou varios individuos que se impulsa por medio de pa (non de remo ou remos). A diferenza co remo é que a pa non vai fixada, ligada ou unida á propia embarcación, senón só nas mans de quen a manexa.
Ademais, nas embarcacións de remo ou remos quen impulsa a embarcación adoita ir encarado á popa (como en barcas, esquifes, traiñeiras, galeras, birremes, trirremes etc.), é dicir, avanza de costas, mentres nas piraguas navégase de fronte.
O termo piragua, segundo a Federación Galega de Piragüismo, engloba á canoa e ao kaiak.
A Fracela, Mariz, Guitiriz
A Fracela é un lugar da parroquia de Mariz no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 15 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 8 homes e 7 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 18 habitantes.
Antonio Rodríguez Vázquez
Antonio Rodríguez Vázquez, nado en Santiago de Compostela o 7 de decembro de 1965, é un avogado e político galego.
Traxectoria
Licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela, fixo un mestrado en dereito de internet internacional. Traballa profesionalmente nun despacho de avogados de Santiago de Compostela.
Nas eleccións municipais de 2015 figurou na candidatura de Cidadáns ao concello de Ames, aínda que non foi elixido concelleiro (ía de número 6 e a súa formación obtivo 1 representante). Nas eleccións xerais de 2015 logrou a acta de deputado pola provincia da Coruña mais logo de o seu partido destituílo como cabeza de lista para as eleccións do 26 de xuño de 2016 foi un dos promotores da formación dunha nova forza política, Vía Centrum Partido Demócrata.
Vida persoal
Está casado e vive na Aldea Nova (Ames).
El Impertinente
El Impertinente foi un periódico editado en Pontevedra en 1897.
Historia e características
Apareceu en 1897. Fundado e dirixido por Prudencio Landín Tobío. Entre os seus redactores figuraron Rafael Fonbuena e José Díez de Isla. Dedicaba un amplo espazo ao deporte. A partir do número 5 correspondente ao 15 de febreiro encargouse interinamente da dirección Faustino García Aboal. Imprimíase na imprenta de Rogelio Quintás.
Leliano
Ulpius Cornelius Laelianus, tamén chamado Leliano foi un usurpador romano contra Póstumo, emperador da Galia.
Traxectoria
Sendo emperador do Imperium Gallicus, Póstumo, fundador do mesmo logo de rebelarse contra Roma e contra o seu emperador Galieno, chega a un acordo no ano 268 para se dividir as zonas de control. No ano 269, Caius Ulpius Cornelius Lelianus, ou Leliano, trata de usurpar o trono e rebélase contra Póstumo. Este dirixe os seus exércitos contra o seu antigo comandante, quen se refuxiara en Maguncia. Póstumo pon sitio a cidade e tómaa pouco despois, matando a Leliano, pero atopando tamén a morte el e mais o seu fillo logo de que lle prohibisen ás súas tropas a pillaxe da cidade.
Leliano pasou á historia pola súa bravura e valentía nas loitas contra os bárbaros e foi un destacado militar que construíu a maior parte das fortalezas ao longo do río Rin, e que lle permitiron a Póstumo afastar as tribos xermánicas da Galia e da Xermania Inferior e consolidar o seu Imperio ata á súa morte.
Guinea Ecuatorial nos Xogos Olímpicos
Guinea Ecuatorial participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1984, e dende entón competiu en cada edición dos Xogos Olímpicos de Verán. O país nunca participou nos Xogos Olímpicos de Inverno.
O Comité Olímpico Nacional de Guinea Ecuatorial foi creado en 1980 e recoñecido polo Comité Olímpico Internacional en 1984.
Partido Socialista de Euskadi - Euskadiko Ezkerra
O Partido Socialista de Euskadi - Euskadiko Ezkerra (PSE-EE) é a federación no País Vasco (España) do Partido Socialista Obreiro Español (PSOE).
A utilización da denominación PSE é unha forma de resaltar que a federación vasca do PSOE non é unha mera sucursal do partido estatal, e adopta na súa denominación o termo Euskadi, acuñado polo nacionalismo vasco e alleo á tradición do partido ata a guerra civil de 1936. Aínda así foi o socialista Santiago Aznar quen propuxo como unha das primeiras medidas do primeiro Goberno Vasco a adopción da Ikurriña como insignia. Foi Ramón Rubial, en 1945, quen vetou a Santiago Aznar a creación, clandestinamente, no interior, dunha agrupación socialista vasca sen dependencias doutras instancias. Existen movementos socialistas no País Vasco desde 1886, e varias zonas industriais e mineiras foron feudos do PSOE desde comezos do século XX, pero a denominación de PSE non xurdiría como tal ata os anos 70.
Nas primeiras eleccións autonómicas logo da aprobación do estatuto de 1979, no seu programa de 1980, o PSE defendía a transferencia da Seguridade Social ao Goberno Vasco, a creación dun banco público vasco, a xestión de portos e aeroportos ou o dereito de autodeterminación (tal e como se puido ver en numerosas manifestacións da época, onde era habitual ver a personaxes como "Txiki" Benegas ou Enrique Mugica)
Ata 1982 incluía non só ás Agrupacións Provinciais de Biscaia, Guipúscoa e Áraba, senón tamén á Agrupación Socialista de Navarra que en xuño de 1982 separouse para conformar o Partido Socialista de Navarra, PSN-PSOE. Así, Carlos Solchaga, por exemplo, nado en Tudela, foi membro do organo pre autonómico vasco, o Consello Xeral Vasco, que presidiu o seu compañeiro Ramón Rubial.
A pesar de que a denominación habitual dos militantes do PSE é a de socialistas vascos, non hai que confundir ao PSE co Partido Socialista Vasco, un pequeno partido integrante da esquerda abertzale, de finais dos anos 70 e principios dos 80. Tampouco confundir co PSE, Partido Socialista Europeo. En 1986 e debido ao surgimiento de Eusko Alkartasuna obtivo a primacía nas eleccións lexislativas vascas. Aínda que os resultados posibilitaban o establecemento dun tripartito de esquerdas: PSE - EA e EE, o PSE pacto co PNV. Jose Antonio Ardanza, líder da segunda forza, converteuse en Lehendakari grazas aos votos do PSE, abrindo unha etapa de colaboración que chegaría ata 1998, cando a mediados de devandito ano o PSE decidiu saírse do entón goberno de coalición PNV - EA - PSE.
A fusión PSE-EE pretendía crear un novo partido socialista vasco que aglutinase nunha única formación política a xentes provenientes de tradicións nacionalistas e obreiras, superando as súas diferenzas e quedando unidas por un ideario autonomista, vasquista e socialdemócrata. O modelo que se quería recrear era o do Partit dels Socialistes de Catalunya (PSC), o dun partido socialista vasco no que tamén tanto nacionalistas vascos como nacionalistas españois puidésense sentir identificados.
Con todo, a escisión interna de Euskadiko Ezkerra (Euskal Ezkerra se coaligo con Eusko Alkartasuna e numerosos cadros integráronse en EAJ/PNV) previa á fusión e a posterior evolución do PSE-EE mostraron que en liñas xerais, sen negar a achega de EE ao PSE, a fusión de ambos os partidos foi na práctica unha absorción de EE por parte do PSE. As voces críticas á fusión falan de que máis dunha década despois dentro do PSE-EE non queda de EE máis que as siglas e algún que outro antigo militante.
Desde o 23 de marzo de 2002, o seu secretario xeral é Patxi López.
O PSE-EE nas institucións vascas
O PSE-EE é actualmente a segunda forza política no Parlamento Vasco, por detrás do PNV. Ao longo da súa historia foi nunha ocasión a forza máis votada (nas eleccións autonómicas de 1986), noutras a segunda (por detrás do Partido Nacionalista Vasco) e noutras a terceira (por detrás de PNV e Partido Popular).
Nas eleccións municipais do 27 de maio de 2007 foi o segundo partido máis votado de Euskadi por detrás do PNV, sendo o partido máis votado na provincia de Guipúscoa e o segundo de Áraba cunha diferenza de 165 votos sobre o primeiro (PP). En canto a concelleiros, conseguiu 339 concelleiros nos concellos vascos, sendo a segunda forza política en número de edís por detrás do PNV, con 1.024 concelleiros e seguido de ANV a tan só 2 edís, 337 (restando todos os votos recibidos por candidaturas impugnadas).
Ostenta as alcaldías de Donostia (capital de Guipúscoa), Vitoria (capital de Áraba e do País Vasco) e as localidades de Barakaldo, Éibar, Ermua, Basauri, Portugalete, Sestao, Trapagaran, Andoain, Irún, Iruña de Oca, Elciego, Ribera Baja, Moreda de Álava, Errenteria e Lasarte.
Do mesmo xeito, ten 5 representantes no Senado de España, ostentando un membro deste partido, Javier Rojo, a presidencia da Cámara. Igualmente ten 7 deputados no Congreso dos Deputados de España dun total de 19 deputados vascos.
Máximo V Hakim
Máximo V Hakim (en مكسيموس الخامس حكيم), nado en Tanta (Exipto) o 18 de maio de 1908 e finado o 29 de xuño de 2001, foi o Patriarca de Antioquía e todo Oriente, de Alexandría e de Xerusalén da Igrexa católica greco-melquita e bispo da Damasco dende o 22 de novembro de 1967 até o seu retiro o 22 de novembro de 2000.
Primeiros anos e sacerdocio
Hakim naceu en Tanta, unha cidade do Khedivato de Exipto, o 18 de maio de 1908, de pais orixinarios da cidade siria de Alepo.
O 20 de xullo de 1930 foi ordenado sacerdote por Amin Risqallah Sair, arcebispo de Tiro. Entre 1932 e 1943 foi director do colexio patriarcal no Cairo.
Bispo de Acre
O 13 de marzo de 1943 foi nomeado bispo de Acre, e recibiu a consagración episcopal o 13 de xuño de mans do patriarca Cirilo IX Murabrab.
Patriarcado
O 22 de novembro de 1967 foi elixido patriarca de Antioquía e bispo de Damasco polo Sínodo da Igrexa católica greco-melquita. Polo seu cargo foi nomeado membro da Pontificia Comisión para a Revisión do Código de Dereito Canónico Oriental (Pontificia Commissio Codici Iuris Canonici Orientalis Recognoscendo).
Como patriarca, foi un dos principais conselleiros do papa Xoán Paulo II nos asuntos referidos ao Medio Oriente.
Permaneceu no cargo até o seu retiro o 22 de novembro de 2000, con 92 anos. Finou ao ano seguinte, o 29 de xuño de 2001.
Premios e distincións
Foi Comandante da Lexión de Honor.
Jesús Franco Fernández
Jesús Franco Fernández, nado en Viveiro, foi un avogado, empresario, xornalista e político galego.
Grecia antiga
Chámase Grecia antiga ao período da historia de Grecia que durou uns mil anos e rematou coa chegada do cristianismo. Considérase como o alicerce da civilización occidental. A cultura grega exerceu unha poderosa influencia sobre o Imperio Romano, que levou consigo unha versión propia a moitas partes de Europa.
A civilización dos antigos gregos tivo unha influencia enorme sobre a lingua, política, sistemas educativos, filosofía, ciencia e as artes, dando lugar ao Renacemento da Europa Occidental e rexurdiu de novo durante varios movementos "neoclásicos" durante os séculos VIII e XIX en Europa e en América.
Grecia antiga é o termo utilizado para describir os territorios de lingua grega na antigüidade clásica. Refírese non só á península xeográfica da Grecia actual senón tamén ás culturas helénicas ocupadas polos gregos desde antigo: Chipre e as Illas Exeas, o mar Exeo, a costa da Anatolia (coñecida por eles como Xonia), Sicilia e o sur de Italia (coñecidas como Magna Grecia) e as colonias gregas dispersas polas costas da Cólquida, Iliria, Tracia, Exipto, Cirenaica, o sur da Galia, o leste e nordeste da Península Ibérica e a Táurica.
Xeografía
miniatura|300px|Mapa da Grecia clásica. O territorio da antiga Grecia distribúese entre unha serie de penínsulas e unha gran diversidade de illas cun litoral recortado e o interior moi montañoso que dificultan as comunicacións.
O Epiro, a Iliria e a Macedonia son as rexións máis ao norte, as menos helenizadas, que os gregos do sur consideraban semibárbaras. Na fronteira de Tesalia e Pieria álzase o monte Olimpo, con 2.918 m, máxima altura da Grecia e no seu cumio tiñan os deuses a súa morada. Entre Tesalia e o Epiro atópase o macizo do Pindo, e marca a divisoria entre as bacías exea e xónica.
Fronte ás costas da Grecia Central atópanse as illas de Léucade, Ítaca, Cefalonia, Zacinto e outras máis cativas. Aquí sitúase o monte Parnaso, de case 2.500 m. A rexión da Ática, onde se atopa Atenas, é moi variada, xa que é ao mesmo tempo continental e marítima, montañosa e chá. Esa variedade traduciuse na Antigüidade nunha riqueza de recursos que pulou a expansión dos atenienses. Nas súas terras chás (Maratón, Eleusis, val de Cefiso) medraban o trigo, a vide e o oliveira (a famosa triloxía mediterránea) e as súas montañas pechaban reservas minerais como no monte Pentélico con mármore o no Laurio con chumbo arxentífero. Os portos naturais achegaban o comercio exterior. En xeral, a fachada exea é fría no inverno pero cálida no verán.
A península do Peloponeso, que presenta unha fragmentación moito máis acusada que o resto, está unida á Ática polo estreito de Corinto, de só 6 km de anchura, entre as profundas escotaduras dos golfos de Corinto e Sarónico; é moi montañosa, de terra pobre, con só unhas poucas franxas fértiles na súa periferia, nas rexións de Acaia, Élida, Mesenia, Laconia e Argólida.
A Grecia insular poderíase dividir nas illas de maior extensión, situadas a norte e sur do Mar Exeo, e tamén fronte ás costas da Grecia continental e da Anatolia e os grupos de illas menores, distribuídas nos arquipélagos das Cícladas e as Espóradas, que forman un arco entre aquelas e a illa de Rodas. As máis principais das illas gregas no Mar Exeo, e de norte a sur, son: Tasos, Samotracia, Imbros, Lemnos, Lesbos, Ikos, Esciros e Quíos. A máis extensa é a de Eubea, xunto das costas da Beocia e da Ática. Fronte da Ática atópanse as illas de Salamina e Exina. Do arquipélago das Cícladas forman parte, entre as principais, Andros, Tenos, Keos, Paros, Naxos, Melos, Íos, Amorgos, Astipalea e Tera. As Espóradas están formadas por Samos, Icaria, Calimna e Cos. Deben considerarse á parte as illas de maior tamaño, Creta, Rodas e Chipre. Entre o Peloponeso e Creta está Citerea e entre Creta e Rodas están as illas de Cárpatos e Kasos.
A "periferia grega" componse dunha serie de rexións na bacía do mar Exeo que estiveron plenamente helenizadas e que viñan a ser coma enclaves en territorios bárbaros. Así, nas costas setentrionais habería diversas cidades gregas, cun territorio máis ou menos extenso, na Propóntide (Mar de Mármara) e nas costas da Frixia e da Tracia. Nesta última estaba moi helenizada a península Calcídica. Nas costas de Asia Menor, fronte á illa de Lesbos ata a Illa de Rodas, poderían considerarse na Antigüidade tan gregas como os territorios a outro lado do Exeo. Eses territorios estaban nucleados arredor das cidades como Pérgamo, Elea, Esmirna, Clazomenas, Éfeso, Mileto ou Cnido e os seus arredores non diferían moito da Grecia continental, con costas recortadas e clima mediterráneo húmido, aínda que neles desembocarían ríos de certa importancia que viñan da Anatolia como son o Escamandro e o Meandro.
O Paleolítico
Non se pode precisar cando comezou o poboamento humano da Grecia, pero atopouse un cranio de Neandertal na rexión de Salónica e na rexión setentrional hai achados de útiles do Paleolítico medio e superior. Deste tipo tamén hai restos no centro do país (Beocia) e no sur (Peloponeso) e algúns outros descubrimentos, pero en calquera caso o Paleolítico está pouco representado en Grecia.
O Neolítico
O proceso de sedentarización foi lento. Hai constancia de asentamentos en Chipre e Macedonia (6000 a. C.) que se vinculan cos cambios culturais que están a suceder no Próximo Oriente e que se expandiron por Asia Menor. Seguramente o núcleo macedónico irradiou cara a Tesalia, onde se localizaron os achados de Sesklo e Argissa. Neste último xa aparece a cerámica. O Neolítico pleno ten dous achados principais: Sesklo e Dimini. As pinturas rupestres en Grecia atopáronse en Creta e son do Plistoceno final, de hai polo menos 11000 anos.
Da cultura de Sesklo atopáronse poboados con casas de adobe sobre cimentos de pedra e os restos vexetais e animais permiten adiviñar unha sociedade desenvolvida, agrícola e gandeira e de cazadores, cunha cerámica sinxela pero con manifesta vontade de refinamento con bos remates na decoración de figuras roxas sobre fondo claro. Tamén se labran pequenas estatuas femininas de pedra. Os útiles consistían en machadas e unha escasa variedade de instrumentos líticos.
A cultura de Dimini pertence ao final do Neolítico. Desenvolveu unha cerámica con decoración de meandros e espirais, máis tarde con cores.
O Neolítico estendeuse por toda a Grecia e penetrou moi cedo na Illa de Creta, onde tivo unha duración moi prolongada con claras influencias de Palestina e Exipto.
A Illa de Chipre preséntase como un caso á parte, como unha ponte entre o mundo do Exeo e o Próximo Oriente. Xa chegara no milenio VI a. C. No poboado de Khirokitia xa aparece unha construción que sería característica do mundo protohistórico grego: o Tholos que é un edificio de planta circular que se destinaba como vivenda e outros usos, mesmo o enterramento no seu chan, como un xeito de pozo escavado onde se depositaban os cadáveres nunha posición encolleita, acompañándoos das súas pertenzas, como colares, adornos, cunchas mariñas etc. Hai evidencias de ritos que revelan o temor de que o morto torne do mais alá, xa que acostumaban poñer unha lasca moi pesada enriba do corpo do defunto. Non desenvolveu unha cerámica propia, xa que os achados atopados xa son dunha cerámica moi avanzada, o que descarta unha evolución autóctona. A finais do milenio IV a. C. xa hai formas roxas ou brancas con pintura roxa.
Grecia Continental
O Bronce Antigo presenta dous períodos ben diferenciados: O Tesálico, que abarca o norte do país, e o Heládico, que abrangue as rexións centrais e occidentais e o Peloponeso. Estes períodos dividíronse en tres fases: I, II e III. En conxunto o Bronce antigo prolongouse ata o 2000 A. C. En torno a esta derradeira data iníciase o Heládico medio, que presenza unha invasión, un punto e á parte tras o cal comeza un período completamente distinto. Os invasores son os verdadeiros gregos que veñen a sobreporse a unha poboación antiga, que os gregos chamaban pelasgos. Esta invasión formaba parte dunha migración moito máis fonda, que por causas que se descoñecen, dislocáronse dos seus asentamentos no sur de Rusia e deron lugar a unha vertebración dos pobos que se empurraron uns a outros trocando o panorama étnico e cultural de Europa e o Oriente no III milenio A. C. Dúas ramas deste deslocamento achegáronse a Asia Menor: os hititas e os luvitas e os gregos na Grecia. Estes primitivos gregos parece que se achegaban nun estado cultural moi atrasado. A súa entrada foi moi violenta, ao tenor das destrucións que se atopan nos estratos arqueolóxicos da época. Co tempo, aprenderon dos pobos sobre os que se impuxeron a agricultura, a navegación e certas crenzas relixiosas.
Creta
O Bronce antigo desta illa vense a dividir en Minoico I, II, e III, pero esta sucesión parece hoxe que non está tan clara nin se pode reconstruír con certo rigor polo grande espazo do tempo que media entre o Neolítico e o Bronce Medio. Os achados permiten establecer nexos de unión coa cultura das Cícladas. Así mesmo, apareceron vasos de pedra exipcios (Mokhlos) e algúns obxectos metálicos. Pódese precisar que arredor do 2700 A. C. chegaron á illa xentes procedentes de Asia menor, talvez indoeuropeos que se mesturaron coa poboación preexistente.
Chipre
O Calcolítico (a Idade de Cobre) tivo un desenvolvemento moi coherente na illa e pódese seguir moi ben entre os anos 3000 e 2300 a. C. O poboado máis característico da primeira parte do período é o de Erimi, cunha cerámica con decoración vexetal e lineal, ídolos de lama que sempre se asocian coa fertilidade. Aparece o cobre e a construción típica continua a ser o tholos. Na segunda metade do milenio III a cultura íllea colle novos azos cos vínculos da Asia Menor, dando lugar a unha Idade de Bronce moi orixinal. Esta apertura ao exterior explícase pola abundancia do cobre na illa. Na primeira fase do bronce (2300-2200 a. C.) o achado de Philia dá a pauta para o establecemento de características e tipoloxía. Trátase dunha necrópole con inhumacións en covas naturais. A cerámica roxa, puída e as xerras con boca en forma de pico. Na segunda fase (2200-2100 a. C.) defínea a necrópole de Vounous, que sacou a luz unha gran cantidade de cerámica, con xerras ovaladas e boca estreita, estando a dominar o roxo puído e cunha decoración en bandas sobre dunha superficie branca. Algúns obxectos presentan figuras en relevo, en particular testas de touro e formas de serpe. A terceira e derradeira fase do bronce ofrece unha gran riqueza arqueolóxica. A illa atinxiría unha grande importancia no conxunto de Mediterráneo oriental, e gozaba dunha gran prosperidade grazas á explotación das minas de cobre. As tumbas conteñen unha gran cantidade de ofrendas: útiles de traballo e cotiáns, armas de bronce e xoias de ouro e prata. As tumbas continúan a ser rupestres, pero nas covas naturais escávanse agora cámaras circulares, ás que se chega dende un pasadizo (dromos) construído no exterior. Dótanse tamén de fachada, na que se incorpora decoración lineal e nalgunha ocasión figuras humanas talladas na rocha. A habitación humana segue a ser o tholos, pero introdúcese un novo tipo, os cuartos cadrados distribuídos en ángulo recto. A decoración na cerámica é máis variada e recibe as figuras. En Vounos atópanse os achados de maior interese, xa que aparecen unha serie de figuras de arxila, como unha xunta de bois unxida polo arado, sen reixa, que seguro que era de bronce. Tamén un santuario en forma circular que acolle unha serie de danzantes, que levan serpes nas mans e cóbrense con máscaras coa testa de touro, antecedente da cultura minoica que vai chegar ao seu esplendor na illa de Creta na plenitude da Idade de Bronce.
Con estes achados reconstruíuse con bastante propiedade a vida na sociedade chipriota nas fases mais avanzadas do bronce: Unha sociedade de agricultores e gandeiros, organizada en unidades políticas pequenas, que saberían tecer, adornábanse con xoias de bronce, prata e ouro, nas que dominaban as formas de espirais e que mantiñan unhas proveitosas relacións coa Siria e Exipto, de onde proceden algúns dos achados atopados, e talvez mantivo algún tipo de relación coa illa de Creta.
A Creta Minoica
As sociedades repartidas no ámbito grego ata entón, chamadas prehelénicas, fixeron a evolución dende a prehistoria até tempos protohistóricos con moita rapidez, especialmente no medio insular, que asistiu en Creta á primeira cultura palacial, característica da illa.
miniatura|dereita|200px|Salón do Trono do [[Cnosos|Palacio de Cnosos.]]
Algo máis tarde, un desastre natural destrúe o palacio de Cnosos, o que se relaciona coa erupción volcánica na illa de Thera, que tería provocado un maremoto que arrasou a costa setentrional de Creta, situada a uns 100Km.
A complexidade da distribución interior do Palacio de Cnosos deu nacemento á lenda do Labirinto e o Minotauro. O Palacio era de planta cadrada de 150 m de lado. Na banda norte estaba a entrada principal e achegábase a un patio central. A banda Oeste era onde se atopaba a Sala do Trono, cunha gran cadeira de pedra arrodeada de cadeiras máis pequenas e todas protexidas dende as súas costas por pinturas con grifóns, tema recorrente nas civilizacións orientais (en Exipto, as esfinxes, en Mesopotamia os touros alados sirios e babilónicos). Como os reis eran ao mesmo tempo sacerdotes, é fácil supoñer que o palacio era tamén templo ou santuario. Tras as estancias cerimoniais, atopábanse os almacéns, nos que había cofres de pedra soterrados no chan. Algúns dos cofres tiñan as súas paredes cubertas de chumbo, suponse que para evitar as humidades. Na parte leste evidénciase moi claramente a construción en forma de banzos do pazo, xa que esta está construída nunha chaira do outeiro e ten até tres pisos por debaixo do nivel do patio, onde se atopaban os apousentos da familia real, os servizos (baños) e seguramente tamén estivese a Cámara do tesouro e diversas estancias que poderían ser almacéns, entre as que descorría un tortuoso corredor. Ao norte do patio central distribuíanse os artesáns, a escola dos escribas e outras dependencias.
A Civilización Micénica
Os descendentes dos invasores, que remataran coa Creta minoica, foron incorporando elementos de civilización preexistente e arredor de 1600 a. C. tiñan unhas monarquías cuxa sede estaba en palacios moi sinxelos, pero que conservaban trazos do seu pasado tribal, xa que o rei tiña mero carácter simbólico, e as decisións tomábanse en asemblea de notables.
O Bronce medio vense a converter na plena adaptación ao medio mediterráneo, dedicados o cultivo da vide, oliveira e algúns frutais como a figueira. Practicaban tamén a artesanía do bronce e a cerámica con torno de oleiro por vez primeira. Non tardaron en establecer contactos comerciais e esta nova realidade económica impulsou as necesidades defensivas, coa construción de novas e máis eficaces fortificacións. Tamén a monarquía foi deixando detrás o seu aspecto tribal, esvaeceuse a importancia da asemblea en favor dunha monarquía autocrática, moi semellante aos despotismos orientais. O rei estaba asistido por un primeiro ministro (lawagetas) con funcións civís e militares e un corpo de funcionarios moi estruturado e eficaz. Existía un clero moi poderoso e a súa relixión, de carácter sincrético con divindades xerarquizadas e cuxo deus supremo tiña como símbolo o raio. Nos palacios atopáronse arquivos de taboíñas na escrita lineal B, con censos, inventarios etc, que controlaban as actividades no ámbito do rei.
O nome de micénicos procede de Micenas a cidade fortificada máis importante. Os palacios nesta época deixaron de ser meras casas para se converter en construcións luxosas e con servizos. A súa principal actividade económica aínda era a explotación da terra. Os labores do campo levábanos a cabo comunidades campesiñas, controladas pola burocracia. Outros labores controlados dende o palacio eran a gandería e a metalurxia. Hai probas da existencia de comercio con Creta, Asia Menor, Chipre, Exipto, Siria, as costas do Mar Negro, Libia Sicilia, e os sur de Italia.
Aínda que Micenas era o reino mais importante (polo menos palacios atopados) houbo outros repartidos pola Grecia continental e as illas do mar Exeo. Os principais achados destes reinos están no Peloponeso, Tirinto, e Pilos. Ao norte do Istmo de Corinto destacan os de Atenas, Orcómeno, Tebas e Gla (estas tres últimas na Beocia)
O aumento de poder económico e a militarización levaron por razóns defensivas a unha fase imperialista, alentada polo descubrimento e explotación de novas rotas comerciais, materias primas e mantemento de provedores e mercados. Conquistouse Creta e penetrouse na illa até poñer fin á cultura minoica. Tamén se conquistou Rodas e hai achados de presenza aquea en Chipre. Xa cara ao final do período micénico, produciuse un feito dunha gran repercusión literaria, a guerra de Troia (Ilión) que quedou destruída. A partir do 1200 a. C. as fortalezas quedaron destruídas, caeron as monarquías asentadas nelas debido sobre de todo á invasión dos dorios, até entón establecidos ao norte de Grecia (Tracia), aínda que algúns autores ven nesta caída sinais de desordes internas ou unha efervescencia étnica que provocou a caída do Imperio Hitita. Neste tempo se produciu unha migración masiva dos gregos ás costas occidentais de Asia Menor e Chipre. Sexa como for, ás poboacións anteriores, que con criterio lingüístico se clasifican como aqueos e xonios, vense a engadir os dorios, no que quedou formada a familia definitiva dos que se coñece como gregos. Coincidindo máis o menos con estes trastornos étnicos, introdúcese en Grecia a metalurxia do ferro, a cerámica con decoración xeométrica e certas formas relixiosas, cun desprazamento das divindades femininas por unhas masculinas e coa adopción do rito funerario da incineración en lugar da inhumación.
A Idade Escura
Tralo colapso da civilización micénica por factores non de todo claros, talvez por un cambio climático repentino provocado por un volcán, abriuse un período que abrangue dende o 1100 até o 750 a. C. que recibe o nome de Idade Escura, Idade Homérica, evocando os grandes monumentos épicos ou Período Xeométrico con criterios arqueolóxicos.
Pola súa denominación dá a entender que foi un período de regresión, pero en verdade que só nunha pequena parte, xa que nela se configuran os elementos esenciais e distintivos da civilización grega nos seguintes séculos. Colonización, adopción do alfabeto, auxe das cidades (as futuras poleis ou polis) sistematización dos seus mitos e comezos da literatura e recuperación do comercio interrexional, despois dos movementos dos pobos descritos antes.
Estes intercambios foron particularmente frutíferos e intensificáronse no seguinte período, chamado Arcaico.
En conxunto pódese afirmar que a Idade Escura é unha etapa que non racha a continuidade micénica, senón que o único que dela desaparece é a superestrutura política arredor dos pazos, é o pazo mesmo, pero as estrutura básicas mantéñense, seguido por un forte desenvolvemento comercial, a xeneralización da economía monetaria que alumaría o nacemento dunha cultura plenamente grega.
A Grecia arcaica
O arcaico é un período breve (750-500 a. C.) pero nel opéranse grandes transformacións que poñen os alicerces da civilización grega. Comezan a cobrar conciencia da súa raíz común, e se dan o nome de helenos, chega ao alfabeto definitivo, aínda que as diferenzas dialectais eran moi grandes.
Para entón, os tres grupos lingüísticos estaban ben diferenciados (non se pode falar aínda de grupos étnicos) e os territorios que ocupaban estaban ben definidos. Os xonios, na Ática, Eubea é as Cícladas, as costas centro-occidentais de Asia Menor, o litoral norte do Exeo, así como o Helesponto e certos enclaves da Propóntide. Os dorios nalgúns enclaves no Xónico, no centro sur do país e leste e sur do Peloponeso, Creta, Rodas e costas e illas do sueste da Anatolia. Os eolios predominaban no norte e centro da Grecia continental, no norte-centro e oeste do Peloponeso e nas illas xónicas de Cefalonia e Zacinto, parte do Helesponto, e Asia Menor, entre os ríos Caico e Hermo, así como a illa de Lesbos.
A fragmentación dos reinos micénicos creou o embrión das cidades o polis, que na Idade Escura estiveron rexidas por monarquías autoritarias, pero pouco a pouco perderon poder, reforzándose as asembleas (boulé, xerusía) converténdose no órgano decisivo do executivo. Todos estes cambios operáronse nun marco de transformacións económicas, sociais e militares. O florecemento do comercio deu lugar a unha clase enriquecida con esta actividade, mentres os pobres levaban unha existencia mísera. Esta situación agravouse no século VIII, polo que se crearon mecanismos para aliviar a presión social: adopción da escravitude, colonización para dar saída os agricultores cuxo terra de labradío non lles daba para vivir, tendencia á repartición de terras e demanda de maior representatividade política por parte das clases enriquecidas. Canto á reforma militar, está virá dada pola incorporación de mercenarios, un xeito de absorber man de obra, e así o peso da forza armada pasou da cabalaría cara á infantaría pesada.
A crecente complexidade social impulsou un labor lexislador para poñer couto á arbitrariedade dos nobres. Esta reforma intentou antepor os intereses do Estado aos dos nobres, pero non o conseguiu e o pobo, encabezado pola oligarquía mercantil, propicio á chegada da tiranía.
Téñense poucos datos sobre das tiranías, pero sábese que non se implantaron en todo o mundo grego, senón nas cidades máis evolucionadas. Tamén se sabe que adoitaban durar pouco. Os tiranos mantiñan as institucións con carácter formal. Tomaban o poder pola forza e pola forza o mantiñan, aínda que eran para o pobo menos represivo que os nobres e aristócratas, xa que a organización económica era máis favorable ás clases humildes e comerciantes. En xeral, as tiranías animaron as vidas das cidades, patrocinaron construcións e protexeron actividades culturais e festeiras.
Transformacións económicas e culturais
A actividade comercial tomou pulo coa introdución da moeda, un invento de Lidia que penetrou polas colonias xónicas e Asia Menor. Outros elementos foron o perfeccionamento das técnicas da navegación e a perda do empurre mercantil dos fenicios, moi castigado polas conquistas do Imperio Babilónico.
Caracteres xerais
A colonización é o fenómeno máis notable da época arcaica e marcou unha das características que distinguiron os gregos en todas as épocas: a súa condición de emigrantes.
Descoñecemos os pormenores da evolución da meirande parte das cidades, pero todas tiñan unha tónica común, que era a pobreza e a gran dificultade para arrincar os froitos da terra. Se a isto lle engadimos a presión demográfica para os recursos dispoñíbeis e que estaban en mans das familias ricas, e de aí que as primeiras cidades en emprender a aventura colonizadora foran as máis pequenas. En troques, Atenas e Esparta tiñan recursos para manter a súa poboación. Tratábase entón dunha colonización pola supervivencia. A segunda vaga tivo lugar un século mais tarde, cando as metrópoles se tornaran en centros comerciais e se eclipsara en gran medida a competencia fenicia. No século VI a. C. perdera o seu pulo, pero xa a costa mediterránea estaba chea de establecementos gregos, que deron lugar a importantes centros de irradiación da cultura grega, como ocorreu nas cidades de Sicilia e do Sur de Italia, o que se coñece como Magna Grecia. O final da colonización coincidiu coa expansión dos cartaxineses e etruscos, que puxeron fin a expansión grega no Mediterráneo occidental, mentres que no oriental acontecía o mesmo pola presenza dos tracios, escitas e persas. Ademais, as cidades gregas xa desconxestionadas e en moitos casos prósperas, non necesitaban recorrer á emigración.
Principais Colonias
O sur de Italia foi o escenario onde primeiro se estableceron os gregos. Arredor do ano 770 a. C. xentes de Calcis (na illa grega de Eubea) desembarcaron na costa da Campania e fundaron Cumas, relacionándose cos etruscos. Ao comezar o século VII a. C. xentes do Peloponeso, fundaron Síbaris e Crotona, de onde partiron colonos para fundar Metaponto e Siris. Peloponesios foron tamén os fundadores de Taranto e outras localidades na punta da bota de Italia. Os corintios establecéronse en Sicilia e fundaron Siracusa e Camarina. Aproximadamente no ano 600 a. C. colonos focenses fundaron Masalia (Marsella), que se converteu nun foco de irradiación cara ao interior da Galia e foi un enxame de novas colonias en Francia e na Península Ibérica.
No Mediterráneo Oriental xa se fixo mención a expansión grega no bronce arcaico e ás tres grandes familias lingüísticas gregas. A partir de aquí, as colonias expandíronse polo Mar Negro chegando a Quersoneso (Crimea) e a Cólquida (Xeorxia) e outros enclaves que arrodeaban este mar, tanto na costa europea como na asiática. Estas colonias puxeron en contacto o mundo heleno cos pobos provedores de peles, madeira, cabalos, peixe seco e afumado, metais, minerais e escravos.