cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charles Robert Richet
Traxectoria
Catedrático de Fisioloxía e profesor da Sorbona, Membro do Instituto de Francia, Presidente da Sociedade de Bioloxía, o 11 de decembro de 1913 foi galardoado co Premio Nobel de Medicina polas súas investigacións sobre anafilaxe.
Richet foi tamén un dos máis representativos pioneiros da investigación chamada no seu tempo "metapsíquica", termo substituído despois polo acuñado por Max Dessoir: Parapsicoloxía. Richet publicou as súas conclusións no seu voluminoso ''Tratado de Metapsíquica. Corenta anos de traballos psíquicos, así como en O porvir e a premonición'', traducidos ambos os ó castelán pola Ed. Araluce: en 1923 o primeiro, con eloxioso prólogo do inmunólogo catalán Jaime Ferrán, e en 1932 o segundo.
Así mesmo, dedicou parte do seu tempo a escribir obras de arte dramática e foi un forte defensor da lingua internacional esperanto.
Tupaia
O termo Tupaia pode referirse a:
Vimianzo, Santiso
Santa María de Vimianzo é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Santiso. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 61 habitantes (34 homes e 27 mulleres) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2004 cando tiña 79 habitantes e 1999 cando tiña 86 habitantes.
Viña del Mar
miniatura|O escudo da comuna. Viña del Mar é un concello chileno pertencente á provincia e Rexión de Valparaíso. Segundo o INE en 2002 tiña 286.931 habitantes. Foi fundada en 1878 como municipio e ten unha superficie de 121,6 km². Xunto a outros núcleos urbanos forma parte da área metropolitana do Gran Valparaíso. Atópase no Litoral central de Chile, xunto á desembocadura do Marga Marga ó océano Pacífico. É unha das vilas balnearios máis visitadas de Chile e tamén das máis exclusivas.
Viña del Mar destaca polos seus balnearios, grandes centros comerciais, beiras costeiras con edificios altos, hoteis e variados lugares de entretemento, o que a converteu nunha das cidades máis turísticas de Chile, máis exclusivas e máis recoñecidas de xeito internacional.
Chámaselle A Cidade Xardín, pola cantidade de áreas verdes e parques que ten. Ademais, ten sido recoñecida polo seu estilo estilo arquitectónico suburbano orixinal de "casas quinta", establecido polos ingleses establecidos en Valparaíso e que tiñan as súas casas de verán en Viña del Mar a fins do século XIX.
Segundo unha enquisa, é vista polos chilenos como a mellor comuna do país para vivir e traballar.
Orixes
miniatura|Vista do Reloxo de flores, un dos principais fitos turísticos da cidade.
Os primeiros españois que chegaron ó val de Peuco, onde verte o esteiro Marga Marga, repartíronse o territorio en dúas grandes facendas. Ó norte do leito atopábase a Viña de la Mar, nome debido a que un dos seus primeiros donos plantou un viñedo que estivo no lugar ata que o arrasou un temporal no 1827, e ó sur, las Siete Hermanas polos sete outeiros que separan o cerro Castillo, do cerro Barón.
A comezo do século XIX ambas facendas foron mercadas polo comerciante portugués de Valparaíso Francisco Alvares, quen pagou en total uns $100.000. Ó morrer Alvares ambas propiedades quedaron administradas pola súa viúva, Dolores Pérez, quen comezou a arrendar pequenas parcelas, precedente para a urbanización da zona.
Chegada do ferrocarril e fundación
miniatura|esquerda|Castelo Wulff. miniatura|esquerda|Vista de edificios en Viña del Mar. O impulso definitivo á chegada de novos habitantes e ós primeiros visitantes comezou coa construción do Ferrocarril de Valparaíso a Santiago de Chile, sendo inaugurado o primeiro tramo o 17 de setembro de 1855, entre cerro Barón e a facenda de Viña del Mar.
As primeiras edificacións construíronse arredor da estación do ferrocarril e a praza central, a actual Praza Vergara, estendéndose arredor da vía férrea polas rúas Álvares e Viana. En 1884 foron inauguradas as primeiras instalacións para baños da praia Miramar, e no 1886 formouse o primeiro barrio fóra do centro, Recreo, sobre a vía férrea e o camiño a Valparaíso.
O crecemento da comuna continuou, e no ano 1892 Salvador Vergara Álvarez, fillo de José Francisco Vergara, formou a Sociedad Población Vergara, co fin de parcelar e urbanizar o norte do Marga Marga. Así, comezouse a construción da Avenida Libertad, arredor da que se construíron moitas casas grandes e chalés. Naqueles anos comezaron a formarse novos barrios como Cerro Castillo, preto da costa, e Chorrillos e Miraflores, cara ó oeste, de xeito paralelo á vía.
Nos seus comezos a cidade tivo un importante rol industrial. Unha das primeiras empresas viñamarinas foi a maestranza e estaleiros Lever, Murphy & Cía, establecida en 1883 na actual Caleta Abarca, empresa responsable da construción de varias pontes de ferro para ferrocarrís, o Peirao Vergara na beira costeira e do escampavía Meteoro, primeir buque a vapor (de ferro) construído en Chile. Outra industria relevante foi a Compañía Refinera de Azúcar de Viña del Mar (CRAV), fundada en 1873.
En 1906 un terremoto destruíu a zona central de Chile, deixando unha centena de vítimas e decenas de construcións destruídas na área de Valparaíso; en Viña del Mar o Pazo Vergara, residencia da familia fundadora, foi unha das máis danadas. Logo da traxedia, moitas familias de clase alta do devastado Valparaíso trasladáronse a Viña del Mar e aumentaron a súa poboación, edificando pequenas mansións para uso residencial, como o 'Castillo Wulff' ou o 'Palacio Rioja', hoxe símbolos comunitarios.
Un nuevo impulso tivo lugar na década de 1920 entre os gobernos de Arturo Alessandri Palma e Carlos Ibáñez del Campo. Diversas obras públicas foron realizadas, como o Estadio El Tranque, o Coliseo Popular e o Balneario das Salinas, así como edificios emblemáticos como o Pazo presidencial de Cerro Castillo e o Teatro Municipal de Viña del Mar, ambos os dous rematados en 1930. Nista mesma época inaugurouse o Casino Municipal, edificio de estilo art déco que se converteu nun dos piares do turismo viñamarino.
Sandra Daviú
Sandra Daviú, nada en Barcelona o 22 de marzo de 1975, é unha presentadora española de televisión.
Traxectoria profesional
É licenciada en Ciencias da Información pola Universidade Autónoma de Barcelona. Comezou a súa carreira como presentadora, redactora e comentarista da canle temática Teledeporte.
Posteriormente, entre 2001 e 2005, pasou a presentar Escuela del deporte en La 2 xunto a Carlos Beltrán e Estela Giménez. En 2005 traballou no programa España es xunto con Mon Santiso e Belén Esteve, tamén en La 2. Foi ademais reporteira do programa España directo en La 1. Copresentou diversos programas en La 1 de TVE, como Noche de baile xunto ao coreógrafo Poty e El disco del año xunto a Carlos Lozano, ambos en 2006, ademais de conducir o programa de La 2 La suerte en tus manos ata 2008. Tamén comentou o sorteo de Nadal de 2007 xunto a Ana Belén Roy e presentou en La 2 o programa de fin de ano Sol de medianoche. Tamén no ano 2008 ela foi a encargada de retransmitir o Festival de Eurovisión de Baile 2008 que se fixo en Glasgow.
Sandra Daviú incorporouse a Antena 3 o 1 de agosto de 2008 onde pasou a presentar El Diario, despois de que a súa antiga presentadora, Patricia Gaztañaga, deixase o programa. En 2011 o programa foi cancelado. En 2010 presentou xunto a Jorge Fernández as Badaladas de Fin de Ano en Antena 3. En decembro de 2011 aparece no especial de famosos de ¡Ahora caigo!, sendo unha deles. Era a número 2.
En 2012 encargouse da presentación de Espejo Público durante os meses de xullo e agosto para cubrir as vacacións de Susanna Griso.
En xuño de 2013, confírmase que Sandra Daviú volverá encargarse da versión estival de Espejo público, entre os meses de xullo e agosto. Comeza a presentalo o día 15 de xullo.
Xoán I de Inglaterra
Xoán I de Inglaterra, nado o 24 de decembro de 1166 e finado 19 de outubro de 1216, tamén coñecido como Xoán sen Terra (en anglonormando: Johan sanz Terre), foi rei de Inglaterra desde o 6 de abril de 1199 ata a súa morte en 1216. Xoán perdeu o Ducado de Normandía fronte ao rei Filipe II de Francia, o que provocou a perda da maior parte do Imperio anxevino e o subsecuente aumento de poder da dinastía dos Capetos durante o século XIII. A revolta dos baróns ao final do reinado de Xoán levou á sinatura da Carta Magna, un documento que se considera ás veces o primeiro paso na evolución da constitución do Reino Unido.
Xoán foi o máis novo dos cinco fillos do rei Henrique II de Inglaterra e Leonor de Aquitania, e nun primeiro momento non se esperaba que herdase unha gran cantidade de terras. Trala errada revolta dos seus irmáns máis vellos entre 1173 e 1174, Xoán pasou a ser o favorito do rei. Recibiu en 1177 o Señorío de Irlanda así como unha gran cantidade de terras en Inglaterra e no continente. Os irmáns de Xoán, Guillerme, Henrique e Godofredo morreron novos; entón Ricardo I ascendeu ao trono en 1189, e Xoán pasou a ser o potencial herdeiro. Mentres o seu irmán Ricardo participaba na Terceira Cruzada, Xoán liderou un intento de rebelión contra o administrador real. Porén, trala morte de Ricardo en 1199, Xoán foi proclamado rei de Inglaterra e chegou a un acordo con Filipe II de Francia polo que o francés recoñecía as posesións continentais de Xoán polo tratado de Le Goulet do ano 1200.
A guerra con Francia estoupou de novo en 1202. Xoán obtivo varias vitorias, pero a escaseza de recursos militares e o seu trato aos nobres normandos, bretóns e de Anjou fixo que perdese as súas posesións do norte de Francia en 1204. Xoán pasou a maior parte da seguinte década tratando de recuperar esas terras, reformando o exército e refacendo as alianzas continentais. As reformas xudiciais de Xoán tiveron un importante impacto no sistema inglés da common law, así como un grande aumento dos ingresos. O rei foi excomungado en 1209 debido a unha disputa co papa Inocencio III, aínda que o problema se resolveu no 1213. Os intentos de Xoán de derrotar o rei de Francia en 1214 fracasaron debido á vitoria francesa sobre os aliados de Inglaterra na batalla de Bouvines. Cando regresou a Inglaterra, Xoán tivo que afrontar unha rebelión de moitos dos seus baróns, que estaban descontentos pola súa política fiscal e o seu trato á nobreza. Como resultado desta rebelión Xoán acordou asinar a Carta Magna en 1215, aínda que ningún dos dous bandos cumpriu coas condicións. A primeira guerra dos baróns estoupou pouco despois, coa axuda de Luís de Francia. Axiña a guerra entrou nunha situación de estancamento. Xoán morreu de disentería, durante a campaña no leste de Inglaterra en 1216; os partidarios do seu fillo Henrique lograron a vitoria sobre Luís e os baróns ao ano seguinte.
Os cronistas contemporáneos foron moi críticos coas actuacións de Xoán como rei, e o seu reinado foi obxecto de debate e revisión polos historiadores desde o século XVI. O historiador Jim Bradbury resumiu a opinión histórica actual das calidades positivas de Xoán, observando que hoxe en día segue a ser considerado como un "bo administrador, un bo home e un bo xeneral". Porén, a historiografía moderna concorda en que tamén cometeu moitos erros como rei, incluíndo o que Ralph Turner describe como "unha personalidade de mal gusto, incluso perigosa", con trazos de crueldade. Estas calidades negativas deron suficiente material á literatura da época vitoriana, e Xoán continúa sendo visto como un infame na cultura popular, principalmente por historias como a de Robin Hood.
Infancia e herdanza anxevina
miniatura|300px|alt=Un mapa a color da Francia medieval, mostrando os territorios anxevinos no oeste, os territorios do rei de Francia ao leste, e o ducado de Tolosa ao sur.|O Imperio continental anxevino (en laranxa) a finais do século XII.
Xoán naceu o 24 de decembro de 1166 froito do matrimonio de Henrique II de Inglaterra e Leonor de Aquitania. Henrique herdara unha considerable cantidade de territorios na costa atlántica –Anjou, Normandía e Inglaterra– e expandiu o seu imperio conquistando a Bretaña. Henrique casara coa poderosa Leonor de Aquitania, quen reinaba sobre o Ducado de Aquitania, e tiña dereitos sobre Tolosa e Auvernia, situadas ao sur de Francia, ademais de ser a exmuller de Luís VII de Francia. O resultado desta unión foi o Imperio Anxevino, nomeado así pola liña paterna de Henrique dos condes de Anjou e, máis concretamente pola súa sede en Angers. O Imperio, porén, era moi fráxil: aínda que as terras eran leais a Henrique, cada unha tiña a súa propia historia, costumes e estruturas de goberno. Canto máis ao sur, pasando por Anjou e Aquitania, o poder de Henrique diminuía considerablemente, e en pouco se asemellaba ao concepto moderno de imperio. Algúns lazos tradicionais entre as partes do imperio, como Normandía e Inglaterra, acabaron por esfarelarse ao cabo do tempo. Non estaba claro que sucedería co imperio trala morte de Henrique. A pesar de que o sistema de herdanza por primoxenitura se estaba estendendo xa pola Europa do tempo, non era moi popular entre os reis normandos de Inglaterra. Moitos crían que Henrique dividiría o imperio e que lle daría a cada fillo unha porción considerable de terras, e esperaban que estes continuasen traballando xuntos como aliados trala morte do rei. Para complicar aínda máis a situación, unha gran parte do imperio anxevino estaba baixo o control de Henrique, pero como vasalo do Rei de Francia, da dinastía rival dos Capetos. Henrique aliouse en varias ocasións co Sacro Imperio Romano Xermánico contra o rei francés, facendo que a relación feudal fose máis tensa entre os dous.
Pouco despois de nacer, Xoán recibiu os coidados da ama de cría, unha práctica tradicional entre as familias nobres. A nai, Leonor, deixou Inglaterra para ir para Poitiers, a capital de Aquitania, e enviou a Xoán e a súa irmá Xoana á abadía de Fontevrault. Isto puido ter o obxectivo de encarreirar o fillo máis novo, que podería quedar sen herdanza, cara á carreira eclesiástica. A nai, Leonor, pasou os seguintes anos conspirando contra o seu marido, Henrique, e ningún dos dous xogou un papel importante na mocidade de Xoán. A Xoán asignóuselle probablemente, como aos irmáns, un titor mentres estaba en Fontevrault, un titor encargado da súa educación e que controlase aos serventes da casa. Máis tarde Xoán pasaría a recibir as ensinanzas de Ranulph Glanville, un importante administrador inglés. O príncipe Xoán pasou algún tempo como membro da casa do seu irmán máis vello, Henrique o Rei Novo, onde probablemente recibiu instrución nas técnicas militares e de caza.
Mocidade
miniatura|Os pais de Xoán, [[Henrique II de Inglaterra|Henrique II e Leonor de Aquitania.]] Durante a mocidade de Xoán, Henrique tratou de resolver a cuestión da súa sucesión. A Henrique o Rei Novo coroárano rei de Inglaterra en 1170, pero non recibiu ningún poder máis de parte do seu pai; tamén lle prometeron que recibiría Normandía e Anjou como parte da súa futura herdanza. Ricardo foi nomeado conde de Poitou co control de Aquitania, mentes que Godofredo recibiu o ducado da Bretaña. Neste momento parecía pouco probable que Xoán recibise unha importante cantidade de terras, e foi alcumado cariñosamente polo pai como sen Terra.
Henrique II quería protexer as fronteiras do sur de Aquitania e decidiu prometer a Xoán con Alais, a filla e herdeira de Humberto III de Savoia. Como parte do acordo a Xoán aseguráronlle que herdaría Savoia, Piamonte, Maurienne, e outras posesións do conde Humberto. Pola súa banda, na potencial alianza matrimonial, Henrique II deulle a Xoán os castelos de Chinon, Loudun e Mirebeau. Como Xoán so tiña cinco anos daquela, o seu pai continuou controlando estas terras por motivos prácticos. Henrique o Rei Novo quedou sorprendido por isto, porque a pesar de que xa tiña control dalgún castelo no seu novo reino, estes de Chinon, Loudun e Mirebeau formaban parte do que el entendía que debía ser a súa futura propiedade e llos entregaran a Xoán sen consultalo. A prometida Alais cruzou os Alpes e uniuse á corte de Henrique II, mais finou antes de casar con Xoán, de xeito que este quedou de novo sen herdanza.
En 1173 os irmáns máis vellos de Xoán, apoiados por Leonor, reveláronse contra o rei na breve rebelión de 1173. Irritado pola súa posición subordinada a Henrique e a preocupación de que Xoán puidese recibir terras a súa costa, Henrique o Rei Novo viaxou a París e aliouse co rei Luís VII. Leonor, irritada polas persistentes inxerencias do seu home en Aquitania, animou a Ricardo e Godofredo a se uniren ao seu irmán en París. Henrique II saíu vitorioso fronte á coalición dos fillos, pero foi xeneroso con eles no tratado de paz asinado en Montlouis. A Henrique o Rei Novo permitíuselle viaxar por Europa canda os seus cabaleiros, Ricardo recibiu de novo Aquitania, e Godofredo puido volver á Bretaña. Tan só Leonor quedou prisioneira polo seu papel na revolta.
Xoán pasou o conflito viaxando canda o pai, e recibiu numerosas posesións por todas as rexións do reino como parte do tratado de paz. Dende aquela foi o favorito do pai, a pesar de ser o menos beneficiado na cuestión sucesoria. Henrique II comezou a buscar novas terras para Xoán, moitas delas detraéndollas á nobreza. En 1175 apropiouse dos estados do defunto Reginald de Dunstanville e entregoullas a Xoán. Ao ano seguinte Henrique desherdou as irmás de Isabel de Gloucester, contra o costume legal, e prometeu a Xoán coa adiñeirada Isabel. En 1177, no Consello de Oxford, Henrique retirou o Señorío de Irlanda a William FitzAldelm e nomeou a Xoán, de dez anos, novo señor da illa.
miniatura|esquerda|350px|Pintura do [[século XIII de Henrique II e os irmáns de Xoán, da esquerda para a dereita: Guillerme, Henrique, Ricardo, Matilda, Godofredo, Leonor, Xoana e Xoán.]]
Henrique o Reio Novo librou nunha breve guerra contra o seu irmán Ricardo, en 1183, por Inglaterra, Normandía e Aquitania. O rei Henrique II púxose da parte de Ricardo, e Henrique o Rei Novo finou de disentería ao final da campaña. Coa perda do seu principal herdeiro, Henrique reorganizou as partillas da sucesión: Ricardo sería rei de Inglaterra, aínda que sen ningún poder ata que el morrese; Godofredo quedaría coa Bretaña, mentes que Xoán pasaría a ser o novo duque de Aquitania no lugar de Ricardo. Ricardo rexeitou deixar Aquitania, e iso enfureceu a Henrique II, que lle ordenou a Xoán que, coa axuda de Godofredo, marchase ao sur para recuperar o ducado pola forza. O bando dos dous irmáns atacou a capital de Poitiers, e Ricardo respondeu atacando Bretaña. A guerra terminou nun punto morto e cunha tensa reconciliación familiar en Inglaterra no final do ano 1184.
No 1185 Xoán fixo a súa primeira visita a Irlanda, xunta con 300 cabaleiros e un equipo de administradores. Henrique procurou que Xoán fose nomeado oficialmente rei de Irlanda, mais o papa Lucio III rexeitou esa opción. O primeiro período de goberno de Xoán en Irlanda non foi frutuoso. A illa acababa de ser conquistada polas forzas anglonormandas, e aínda había tensións entre Henrique II, os novos poboadores e os nativos. Xoán ofendeu os líderes locais irlandeses facendo burlas das súas longas barbas, non logrou aliarse cos novos colonos anglo-normados, e comezou a perder terreo militarmente fronte aos irlandeses, polo que regresou a Inglaterra ese mesmo ano, e culpou o vicerrei do fracaso.
Os problemas na familia de Xoán continuaron en aumento. O irmán de Xoán, Godofredo, morreu nun torneo no ano 1186, deixando un fillo póstumo, Artur, e unha filla, Leonor. A morte de Godofredo achegou a Xoán de xeito significativo ao trono de Inglaterra. Medrou o desconcerto polo que sucedería trala morte de Henrique. Ricardo tiña ganas de comezar unha nova cruzada mais temía que mentres estivese lonxe de alí o pai nomease a Xoán sucesor.
Ricardo comezou as conversas pola posible alianza con Filipe II en París durante 1187. Ao ano seguinte homenaxeou o rei francés por apoialo na guerra contra Henrique II. Ricardo e Filipe uníronse de novo contra Henrique II, e para o verán do 1189 chegaran a un acordo de paz co monarca que lle aseguraba a Ricardo a sucesión. Ao principio do conflito Xoán permaneceu do lado do pai, mais mudou de bando cando parecía claro que Ricardo ía a gañar a batalla. Pouco despois, Henrique II morreu.
Reinado de Ricardo (1189–99)
miniatura|[[Ricardo I de Inglaterra (l) e Filipe II en Acre durante a Terceira Cruzada.]] Cando Ricardo chegou ao trono en setembro de 1189, xa fixera públicas as súas intencións de unirse á Terceira Cruzada. Ricardo recadou as grandes sumas de diñeiro que necesitaba para a expedición coa venda de terras, títulos e nomeamentos, e tratou de asegurar que non habería unha revolta mentres estivese fóra do seu imperio. A Xoán nomeouno conde de Mortain, arranxoulle o matrimonio con Isabel de Gloucester e deulle valiosas terras en Lancaster e os condados de Cornualla, Devon, Dorset, Nottingham e Somerset, todo para comprarlle a lealdade mentres Ricardo estaba na Cruzada. Ricardo mantivo o control de castelos clave neses condados, para que Xoán non obtivese moito poder militar e político, e durante ese tempo, o rei nomeou o seu sobriño Artur da Bretaña herdeiro ao trono. Pola súa banda, Xoán prometeu non visitar Inglaterra durante os seguintes tres anos, o tempo que estaba previsto que Ricardo lle dedicase á Cruzada, para que así Ricardo regresase do Levante sen temor a que Xoán apañase moito poder. Ricardo legou a autoridade política en Inglaterra de forma conxunta ao bispo Hugo de Puiset e a Guillerme Mandeville, e nomeou como chanceler o bispo de Ely William Longcham. Mandeville finou pouco tempo despois, e Longchamp ocupou o cargo vacante xunto a Puiset, nunha unión que resultou pouco eficaz. Leonor, a raíña nai, convenceu a Ricardo de que deixase a Xoán volver a Inglaterra na súa ausencia.
A situación política en Inglaterra axiña comezou a deteriorarse. Longchamp rexeitou traballar con Puiset e fíxose impopular entre a nobreza inglesa e entre o clero. Xoán utilizou esta impopularidade para presentarse como un gobernante alternativo coa súa propia corte, completa cun xustiza, chanceler e outros postos de importancia, e estaba contento de que o visen como un rexente alternativo, e posiblemente o novo rei. O conflito armado estalou entre Xoán e Longchamp, e para outubro de 1191 Longchamp xa estaba illado na Torre de Londres e Xoán controlaba a cidade grazas ás promesas que fixera aos cidadáns en agradecemento polo seu recoñecemento como herdeiro de Ricardo ao trono. Neste momento, Walter de Coutances, o arcebispo de Rouen, regresou a Inglaterra enviado por Ricardo para restaurar a orde. A popularidade de Xoán quedou eclipsada pola de Coutances, e polas novas de que Ricardo contraera matrimonio en Chipre, o que abría a posibilidade a que dese matrimonio nacesen fillos herdeiros lexítimos.
miniatura|esquerda|Xoán durante unha cacería de [[cervos.]] Os problemas políticos continuaron. Xoán comezou a explorar a posibilidade dunha alianza co rei de Francia, que acababa de regresar da Cruzada. Esperaba conseguir Normandía, Anjou e outros territorios en Francia que Ricardo recibira en compensación pola súa alianza con Filipe. Leonor de Aquitania logrou convencelo de que non o fixese. Longchamp, quen abandonara Inglaterra trala intervención de Coutances, regresou, e protestou que o relevaran inxustamente do seu posto como xustiza. Xoán interveu, e acalmou as reclamacións de Longchamp en troques da promesa de que o apoiase na administración real, incluída a consolidación da súa posición como herdeiro ao trono. Aínda Ricardo non regresara da cruzada, e Xoán comezara a difundir que o seu irmán morrera ou que estaba desaparecido. De feito, Ricardo fora capturado na súa viaxe de regreso a Inglaterra polo duque Leopoldo de Austria, e entregado ao emperador Henrique VI, quen o retivera a cambio dun rescate. Xoán aproveitou a oportunidade e viaxou a París, onde formou unha alianza co rei Filipe. Acordaron que Xoán abandonaría a muller e casaría coa irmá de Filipe, Adela, en pagamento polo apoio de Filipe. Isto fixo que se desencadease en Inglaterra a loita entre as forzas leais a Ricardo e os leais a Xoán. A posición militar de Xoán era débil e acordaron unha tregua; a comezos de 1194 o rei finalmente regresou a Inglaterra, e as forzas de Xoán foron finalmente derrotadas. O príncipe Xoán retirouse ata Normandía, onde Ricardo o atopou no final dese ano. O rei Ricardo declarou publicamente que o seu irmán máis novo –a pesar de ter xa 27 anos– era tan só "un neno con conselleiros malvados" e perdoouno, devolvéndolle todas as terras agás Irlanda.
Durante o resto do reinado de Ricardo, Xoán apoiou o seu irmán no continente de xeito aparentemente leal. A política de Ricardo no continente centrouse no intento de recuperar as fortalezas e castelos que perdera fronte a Filipe II de Francia durante a Cruzada. Aliouse cos líderes de Flandres, Bolonia e o Sacro Imperio Romano para acurralar a Filipe desde Alemaña. No ano 1195 Xoán dirixiu un ataque rápido e sitiou e tomou o castelo de Évreux, co que mellorou así as defensas de Normandía fronte a Filipe. Ao ano seguinte Xoán tomou a cidade de Gamaches e chegou a tan só 80 km de París, capturando o bispo de Beauvais. En compensación polos seus servizos, Ricardo retirou a malevolentia (mala vontade) de Xoán, e restauroulle os condados de Gloucestershire e de Mortain.
Ascenso ao trono, 1199
miniatura|A [[torre da homenaxe de Château Gaillard. A perda deste castelo sería desastrosa para as posicións militares de Xoán en Normandía.]] Trala morte de Ricardo o 6 de abril de 1199, había dous posibles herdeiros ao trono anxevino: Xoán, que baseaba o seu dereito ao trono en ser o único fillo vivo de Henrique II, e o duque Artur I da Bretaña, que ocupaba a posición do finado do pai, Godofredo. Aparentemente Ricardo comezara a recoñecer a Xoán como herdeiro nos anos que precederon a súa morte, pero non quedara claramente definido. O dereito medieval non axudaba moito tampouco a resolver a cuestión sucesoria. Segundo as leis normandas, Xoán debía ser rei por ser o único fillo aínda vivo do defunto rei Henrique II, mais segundo as leis anxevinas era Artur o herdeiro, por ser o único fillo do fillo máis vello de Henrique. A situación pronto chegou ao conflito. Xoán recibiu o apoio dunha parte da nobreza inglesa e normanda e foi coroado en Westminster, acompañado da súa nai Leonor de Aquitania. Artur recibiu o apoio da nobreza da Bretaña, de Maine e Anjou e mais o apoio de Filipe II de Francia, quen seguía coa intención de acabar co dominio anxevino no continente. Co exército de Artur facendo presión no val do Loira cara a Angers, e as forzas de Filipe avanzando para Tours, as posesións continentais de Xoán estaban en perigo de dividírense en dous.
A guerra en Normandía non podía progresar moito polo potencial defensivo dos castelos e polo incremento do custo das campañas. As fronteiras normandas aproveitaban defensas naturais, pero ademais foran moi reforzadas con castelos, coma o castelo Gaillard, que estaban situados en puntos estratéxicos, construídos e mantidos a un alto prezo. Era difícil para un comandante avanzar dentro do territorio sen protexer as súas liñas de comunicación coa captura destas fortalezas, que freaban o progreso de calquera ataque. Os exércitos da época estaban formados tanto por mercenarios como milicias feudais. Os gravames feudais só podían elevarse por un curto período de tempo antes de que a tropa regresase a casa ao remate das campañas. Pola súa banda, as forzas mercenarias, a miúdo chamadas brabaçons por mor do Duque de Brabante, pero recrutados por todo o norte de Europa, podían operar durante todo o ano e proporcionaban opcións máis estratéxicas para continuar as campañas, pero o custo era moito maior có das milicias feudais. Como resultado, os comandantes foron aumentando o número de mercenarios.
O tratado de Le Goulet, 1200–1202
miniatura|A tumba de [[Isabel de Angulema, segunda muller de Xoán, na Abadía de Fontevraud en Francia.]] A paz non durou máis de dous anos. A guerra comezou de novo logo da decisión de Xoán de casar con Isabel de Angulema en agosto do ano 1200. Para poder casar de novo, Xoán tiña que separarse da condesa Isabel de Gloucester, a súa primeira muller. Logrou o seu propósito argumentando que o matrimonio non era válido pois non contaba coa dispensa papal necesaria para casar coa condesa Isabel por seren primos. Non está claro por que escolleu a Isabel de Angulema como segunda esposa. Os cronistas da época afirmaron que quedara profundamente namorado dela, e que desexaba unha muller máis bela e nova. Por outra banda, as terras ligadas a Isabel de Angulema eran estratexicamente vitais para Xoán posto que adquiría a ruta principal por terra entre Poitou e Gascuña, o que fortalecía a súa posición en Aquitania.
Por desgraza, Isabel xa estaba comprometida con Hugo de Lusiñán, un importante membro da nobreza de Poitou e irmán do conde Raúl I de Lusiñán, quen tiña terras arredor da complicada fronteira normanda. Xoán pretendía beneficiarse do matrimonio con esta segunda Isabel, o que puña en perigo os intereses da dinastía de Lusiñán, cuxas terras eran nese momento unha ruta para bens da coroa e tropas a través de Aquitania. En lugar de negociar unha compensación, Xoán tratou a Hugo con desprezo, o cal acabou por desembocar no alzamento de Lusiñán, rapidamente esmagado polo inglés, que á súa vez interveu para sorprender a Raúl en Normandía.
Aínda que Xoán era o conde de Poitou e polo tanto o verdadeiro señor feudal dos lusiñanos, estes podían protestar as accións de Xoán en Francia ante o seu propio señor, o rei Filipe de Francia. Iso foi o que fixo Hugo en 1201 e Filipe convocou a Xoán para que acudise á corte de París en 1202, citando o tratado de Le Goulet para apoiar o caso. Xoán non estaba disposto a debilitar a súa posición na Francia occidental, e argumentou que non necesitaba asistir á corte de Filipe debido á súa condición de duque de Normandía, que o eximía por tradición da obriga de asistir á corte francesa. Filipe respondeulle que non convocaba a Xoán como duque de Normandía, senón como conde de Poitou, que carecía de ningún tratamento especial. Cando Xoán se negou a asistir, Filipe declarouno en rebeldía das súas responsabilidades feudais, asignoulle a Artur todas as terras francesas que foran de Xoán para que estivesen baixo o poder da Coroa de Francia –coa excepción de Normandía, que gardou para si– e comezou unha nova guerra contra Xoán.
A perda de Normandía, 1202–04
miniatura|275px|A campaña de 1202, que rematou coa vitoria de Xoán na batalla de Mirebeau. As frechas vermellas indican os movementos do rei de Inglaterra, as azuis indican os movementos das tropas dos aliados bretóns e lusiñáns de Filipe II. Xoán adoptou inicialmente unha postura defensiva similar á adoptada en 1199: evitou a batalla en campo aberto e defendeu os castelos importantes. As súas operacións comezaron a virar máis caóticas a medida que avanzaba a contenda, e Filipe fixo progresos no leste. Para xullo, as forzas de Artur ameazaban a Leonor de Aquitania no castelo de Mirebeau. Acompañado por Guillerme de Roches, o seu senescal en Anjou, Xoán pivotou o seu exército de mercenarios para axudar a nai. As súas forzas colleron a Artur por sorpresa e capturaron a tódolos líderes rebeldes na batalla de Mirebeau. Co flanco sur debilitado, Filipe viuse forzado a retroceder cara ao leste e dirixirse cara ao sur para conter o exército de Xoán.
A posición de Xoán en Francia viuse considerablemente reforzada trata vitoria en Mirebeau, pero o trato de Xoán aos seus novos prisioneiros e ao seu aliado, William de Roches, pronto eclipsou a situación. De Roches era un poderoso nobre de Anjou, pero Xoán ignorábao continuamente, o que foi interpretado por este como unha grande ofensa. Asemade o rei mantiña os líderes rebeldes presos nunhas condicións tan pésimas que vinte e dous deles morreron. Neste tempo, a maior parte da nobreza mantiña vínculos coa realeza, e o comportamento de Xoán cos seus parentes resultáballes inaceptable. William de Roches e outros aliados de Xoán na rexión de Anjou e a Bretaña desertaron ao bando de Filipe, e a Bretaña alzouse nunha revolta. Filipe gozaba dunha considerable, aínda que non suficiente, vantaxe de recursos sobre Xoán. A situación económica de Xoán era difícil, debido a factores como o custo dos materiais militares e dos soldados.
A comezos de 1203 houbo máis desercións de aliados locais, o que reduciu a capacidade de manobrar de Xoán na rexión. Xoán tratou de convencer o papa Inocencio III para que interviñese no conflito, pero resultou inútil. A medida que a situación empeoraba para Xoán, o rei decidiu mandar asasinar a Artur, co obxectivo de eliminar o seu principal rival e minguar as forzas do movemento rebelde na Bretaña. Artur foi preso inicialmente en Falaise, e logo trasladárono a Rouen. O destino de Artur en Rouen non está claro, mais a historiografía moderna cre que foi asasinado por Xoán. Os anais da abadía de Margam suxiren que "Xoán capturou a Artur e o mantivo con vida na prisión durante un tempo, no castelo de Rouen" e que "cando Xoán estaba bébedo matou a Artur coas súas mans e atoulle unha rocha ao corpo para despois guindalo ao Sena". Os rumores sobre a morte de Artur reduciron aínda máis os apoios de Xoán na rexión. A irmá de Artur, Leonor, quen tamén fora capturada en Mirebeau, permaneceu na prisión durante anos, se ben en mellores condicións.
miniatura|350px|esquerda|A invasión de [[Filipe II de Francia|Filipe II do Ducado de Normandía en 1204. As frechas azuis sinalan os movementos das tropas francesas e as azul claro as dos seus aliados bretóns.]] No final de 1203, Xoán tratou de liberar o castelo Gaillard que, malia estar baixo o sitio de Filipe, continuaba a protexer o flanco oriental de Normandía. Xoán intentou unha operación sincronizada que incluía tropas de terra e mar –considerado por moitos historiadores actuais como unha concepción imaxinativa, pero moi complexa para levar a cabo coas tropas da época–. A operación de liberación de Xoán bloqueárona as forzas de Filipe, e o inglés viuse obrigado a repregarse na Bretaña nun intento de atraer a Filipe e afastalo de Normandía. Xoán devastou unha gran parte da Bretaña, pero non logrou apartar a Filipe de Normandía.
Administración do reino
miniatura|Un [[pipe roll, parte do sofisticado sistema de goberno durante o século XIII.]] A natureza do goberno baixo os monarcas anxevinos foi mal definida e incerta. Os predecesores de Xoán gobernaron utilizando o principio de vis e voluntas, ou "forza e vontade", tomando decisións executivas ás veces arbitrarias, a miúdo xustificadas na base de que o rei estaba por riba da lei. Tanto Henrique II como Ricardo I afirmaban que os reis posuían a calidade da "maxestade divina". Xoán continuou esta tendencia e reclamou un "status case imperial" para el como gobernante. Durante o século XII houbo opinións enfrontadas sobre a natureza da monarquía, e moitos escritores contemporáneos crían que os monarcas debían gobernar en concordancia co costume e a lei, recibindo os consellos dos membros máis importantes do reino. Non había un precedente aínda sobre o que pasaría se un rei rexeitaba gobernar deste xeito. A pesar da súa reclamación como única autoridade sobre Inglaterra, Xoán ás veces xustificou as súas accións na base de que tomou o consello dos baróns. Os historiadores modernos continúan divididos na crenza de se Xoán sufría dun caso de "esquizofrenia real" na súa chegada ao goberno, ou se simplemente reflectía o complexo sistema da monarquía anxevina a comezos do século XIII.
Xoán herdou un sofisticado sistema de administración en Inglaterra, cun abano de axentes reais respondendo ante a Casa Real: a chancelería mantiña rexistros escritos e comunicacións, a tesourería e o erario trataban cos ingresos e os gastos respectivamente, e foron despregados xuíces para repartir xustiza polo reino. Grazas aos esforzos de homes como Hubert Walter, esta tendencia a mellorar os rexistros continuou durante o seu reinado. Como os reis anteriores, Xoán dirixiu unha corte peripatética que viaxaba arredor do reino, tratando tanto asuntos nacionais como locais durante os traxectos. Xoán estivo moi activo na administración de Inglaterra e tratou de estar presente en tódolos asuntos do goberno. De certo modo, estaba continuando a tradición de Henrique I e Henrique II, pero por volta do século XIII, o volume de traballos administrativos crecera de xeito considerable, poñendo así máis presión sobre o rei. Xoán estivo en Inglaterra durante períodos máis longos que os seus predecesores, o que converteu o seu reinado en máis persoal, particularmente naquelas áreas, como as do norte, que foran previamente ignoradas.
A administración de xustiza tivo unha grande importancia para Xoán. Introducíronse varios procesos novos á lei inglesa baixo o goberno de Henrique II, incluíndo o do Assize of novel disseisin, que consistía nunha acción para recuperar as terras das que lle foran quitadas ao demandante, ou o Assize of mort d'ancestor, que era unha acción na que o demandante alegaba que o acusado entrara nun dominio pertencente ao demandante logo da morte dun dos seus familiares. Estes procesos significaron que os xulgados reais tiñan un papel máis significativo nos casos de dereito locais, que anteriormente era administrados polos señores locais. Xoán aumentou a profesionalidade dos sarxentos e alguacís locais, e estendeu o sistema de forenses introducido por Hubert Walter en 1194, creando unha nova clase de forenses municipais. O rei tamén traballou duramente para asegurase que o novo sistema funcionaba correctamente a través dos xuíces que el nomeaba, fomentando aos especialistas e expertos legais, así como intervindo el mesmo nos casos. Tamén continuou tratando os casos menores, incluso durante as crises militares. Lewis Warren considera que Xoán executou "as súas tarefas reais outorgando xustiza ... cun celo e insaciabilidade aos cales o dereito común inglés está en gran débeda". Desde un punto de vista máis crítico, Xoán semella que estivo motivado polo potencial dos procesos legais a subir as tarefas, en lugar dun desexo de subministrar xustiza; o sistema legal establecido por el só se aplicaba aos homes libres, en lugar de a toda a poboación. Porén, estes cambios foron populares, adquirindo un sistema legal moito máis fiable que podía esquivar aos baróns As reformas de Xoán foron menos populares entre os baróns, sobre todo porque eles permaneceron baixo a subxectiva e ás veces vingativa xustiza real.
Xantes, Donís, Cervantes
Xantes é un lugar da parroquia de Donís no concello lugués de Cervantes na comarca dos Ancares. Segundo o IGE, en 2013 tiña 18 habitantes (13 homes e 5 mulleres).
Xoán I de Inglaterra
Economía
miniatura|Un [[penique de prata do rei Xoán, un dos primeiros acuñados en Dublín.]]
Un dos principais retos de Xoán consistiu en conseguir as grandes cantidades de diñeiro que necesitaba para levar a cabo as súas campañas para reclamar Normandía. Os monarcas anxevinos tiñan principalmente tres fontes de ingresos: os ingresos das súas terras, ou herdades, o que recibían a través dos seus dereitos como señores feudais, e os ingresos por impostos. O ingreso da herdade real era inflexible e foi diminuíndo lentamente desde a conquista normanda. Esta tarefa non resultou doada trala venda, por parte de Ricardo I de moitas das propiedades reais en 1189, e os impostos xogaban un papel menos importante nos ingresos reais que nos séculos anteriores. Os monarcas ingleses tiñan un amplo abano de dereitos feudais dos que podían facer uso para xerar ingresos, incluíndo o sistema de escuaxe, polo cal se evitaba o servizo militar mediante o pagamento dunha suma de diñeiro ao rei. Tamén obtiñan ingresos das multas, tributos da corte e pola venda de concesións e outros privilexios. Xoán intensificou os seus esforzos para maximizar tódalas posibles fontes de ingreso, ata o extremo que chegou a ser descrito como "avaricioso, agarrado, chantaxista e miserable". Xoán tamén utilizou a obtención de ingresos como unha forma de exercer control político sobre os baróns: as débedas coa coroa dos partidarios de Xoán eran perdoadas, mentres que as dos inimigos se perseguían firmemente.
O resultado foi unha secuencia de innovadoras e impopulares medidas financeiras. Xoán impuxo pagamentos de escuaxe en once ocasións durante os seus once anos de reinado, a mesma cantidade que o total dos tres monarcas anteriores. En moitos casos estes impoñíanse en ausencia de campañas militares, o que ía na contra da idea orixinal do imposto, pensado para evitar o servizo militar. Xoán maximizou o seu dereito de exixir pagamentos nas herdanzas de castelos e terras, algúns dos cales constituían elevadas sumas, moi por riba das posibilidades de pago dos baróns. Aproveitando o éxito obtido na venda dos postos de sheriff en 1194, Xoán iniciou unha nova rolda de nomeamentos in 1194, na que os novos aspirantes patrocinaban o seu nomeamento con elevadas tarifas e sancións, particularmente nos bosques. Outra innovación de Ricardo e que foi expandida durante o reinado de Xoán, consistía en incrementar as cargas impostas ás viúvas que desexaran permanecer solteiras.
Xoán continuou vendendo concesións para as novas cidades, incluída Liverpool, e estas vendíanse para os mercados por todo o reino e Gascuña O rei introduciu novos impostos e ampliou os xa existentes. Os xudeus, que tiñan unha posición vulnerable na Inglaterra medieval, e estaban protexidos só polo rei, foron obxecto de grandes impostos: recadáronse 44 000 libras esterlinas da comunidade polo imposto da talla de 1210, do cal unha gran suma pasou as mans dos cristiáns que tiñan débedas con prestamistas xudeus. Xoán creou un novo imposto para os ingresos e bens mobles en 1207 –unha versión do imposto moderno– que produciu 60 000 libras. Creou tamén un novo abano de aranceis de importacións e exportacións que recadaba directamente a coroa. Estas medidas permitiron ao rei recadar máis recursos a través da confiscación das terras dos baróns que non podían pagar ou se negaron a facelo.
Ao comezo do reinado de Xoán houbo un repentino cambio nos prezos, xa que as malas colleitas e a alta demanda de alimentos resultaron nunha suba no prezo do gran e os animais. Esta inflación continuou ao longo de todo o século XIII e tivo consecuencias a longo prazo en Inglaterra. As presións sociais resultantes complicáronse polas deflacións que continuaron ás campañas militares de Xoán. Nesta época era habitual que o rei recadase os impostos en prata. Esta era recuñada en novas moedas, que eran enviadas en barrís aos castelos reais ao longo do país, e utilizábanse para pagar aos mercenarios ou sufragar outros gastos. Mentres Xoán preparaba a súa campaña en Normandía, por exemplo, retiráronse grandes cantidades de prata da circulación e foron almacenadas durante meses, o que provocou períodos nos que resultaba difícil conseguir este tipo de moedas, e dificultades para adquirir créditos comerciais, así como unha deflación sobre a economía, resultando en disturbios políticos ao longo do país. Xoán tratou de enfrontarse a algúns dos problemas coa moeda inglesa en 1204 e en 1205 levando a cabo un cambio radical nas moedas, mellorando a súa calidade e consistencia.
Corte e ira et malevolentia
miniatura|dereita|O rei Xóan presentando unha igrexa. Obra de [[Matthew Paris en Historia Anglorum 1250-1259.]] A corte de Xoán baseouse en varios grupos de seguidores. Un grupo formábano os familiares regis, os amigos máis próximos ao rei e aqueles cabaleiros que viaxaban polo país ao seu carón. Tamén ocupaban un importante papel na organización e dirección das campañas militares. Outra sección de seguidores reais era a dos curia regis; estes eran os oficiais e axentes máis veteranos do rei e supoñían un piar esencial no seu goberno diario. Ser membro destes círculos máis próximos ao monarca traía grandes vantaxes, posto que era máis doado obter favores do rei, presentar demandas, casar cunha herdeira adiñeirada ou obter perdón polas débedas. Nos tempos de Henrique II, estes postos cubríanse con "homes novos" que proviñan de rangos distintos aos dos baróns. Isto intensificouse durante o reinado de Xoán, con varios membros da baixa nobreza chegando do continente para ocupar postos na corte, moitos dos cales eran líderes mercenarios de Poitou. Tamén incluían soldados que serían infames en Inglaterra polo seu comportamento incivilizado, como por exemplo Falkes de Breauté, Geard d'Athies, Engelard de Cigongé e Philip Marc. Moitos baróns percibiron a corte de Xoán como o que Ralph Turner describiu como "unha camarilla estreita que gozaba dos favores do rei á custa dos baróns e ocupada por homes de baixo status social".
Esta tendencia do rei de confiar nos seus propios homes a costa dos baróns foi exacerbada pola tradición anxevina da ira et malevolentia –"ira e mala vontade"– e a propia personalidade do rei. De Henrique II en diante, a ira et malevolentia pasou a describir o dereito do rei a expresar a súa ira e desgusto, particularmente cos baróns e o clero, construído sobre o concepto normando de malevolentia. Durante o período normando, sufrir a mala vontade do rei significaba dificultades para obter subsidios, honras e peticións. Henrique II expresou de xeito infame a súa ira e mala vontade contra Thomas Becket, o que finalmente resultaría na morte deste. Xoán ademais tiña a habilidade de "paralizar os seus vasalos" nunha escala significante usando as súas novas medidas económicas e xudiciais, o que facía que enfrontarse á ira real resultase un asunto máis complicado.
Xoán mantivo unha profunda sospeita sobre os baróns, particularmente naqueles con suficiente poder e riqueza para enfrontarse a el. Moitos dos baróns sufriron a malevolentia do rei, incluído William Marshal, un famoso cabaleiro e barón que normalmente foi considerado exemplo de lealdade. O caso máis infame, que foi máis aló do aceptable na época, resultou ser o de William de Braose, un poderoso señor das marcas galesas con terras en Irlanda. De Braose foi suxeito de varias demandas punitivas por cartos, e cando rexeitou pagar a suma de 40 000 marcos (equivalente a 26 666 libras da época), a súa muller e un dos seus fillos foron aprisionados por Xoán, o que resultou nas súas mortes. De Braose morreu no exilio en 1211, e os seus netos permaneceron na prisión ata 1218. As sospeitas e celos do rei supuxeron que en rara ocasión mantivese unha boa relación incluso cos máis leais baróns.