cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aix sponsa
Características
A chamada do macho é un asubío en ascenso, kheeeeee; as femias emiten un chirrido prolongado e ascendente cando se asustan, e un cr-r-ek, cr-e-ek agudo para unha chamada de alarma.
Hábitat e distribución
Aix sponsa encóntrase principalmente as costas leste e oeste dos Estados Unidos, onde frecuenta lagos e pantanos. Tamén hai poboacións desta ave en Cuba e Puerto Rico.
Habitan durante todo o ano nas partes da súa área de distribución sur, pero as poboacións do norte migran cara ao sur durante o inverno. . Invernan no sur dos Estados Unidos preto da costa atlántica. O 75 % zona do Pacífico non son migratorios.
Debido á súa atractiva plumaxe, tamén son populares nas coleccións de aves acuáticas e, como tales, son frecuentemente rexistradas na Gran Bretaña como escapadas. As poboacións establecéronse temporalmente en Surrey no pasado, pero non se considera que sexan autosuficientes. Xunto co pato mandarín, Aix sponsa considérase unha especie invasora en Inglaterra e Gales, e é ilegal liberalos na natureza.
Dada a súa distribución autóctona, a especie tamén é un potencial divagante natural na Europa occidental, e houbo rexistros en zonas como Cornualla, Escocia e as illas Scilly, que algúns observadores consideran que poden estar relacionados coas aves silvestres; porén, dada a súa popularidade en catividade, sería extremadamente difícil probar a súa procedencia.
A especie foi introducida en diversos países de Europa pero non se aclimatou como o pato mandarín.
Historia natural
Esta especie necesita árbores para nidificar, xa que poñen os ovos nunha cavidade da árbore ou nun niño artificial. A súa forma de aniñamento permitiulle ver ás súas poboacións desenvolverse nos Estados Unidos despois dunha caza abusiva a principios do século XX.
As variedades marelas e brancas son consideradas como domésticas.
Estado de conservación
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais, considerando que esta especie ten unha área de distribución extremadamente grande e, polo tanto, non se aproxima aos limiares de vulnerábel baixo o criterio de tamaño da área de distribución, que a tendencia poboacional parece estar en aumento e, polo tanto, a especie non se achega aos limiares de vulneráble segundo o criterio de tendencia poboacional. O tamaño da poboación é extremadamente grande e, polo tanto, non se aproxima aos limiares de vulnerábel segundo o criterio de tamaño da poboación. Por estes motivos o status da especie é avaliada como LC (pouco preocupante).
Dorsal Suroeste do Índico
miniatura A dorsal Suroeste do Índico é is a dorsal oceánica localizada no leito do suroeste do océano Índico e o sueste do océano Atlántico. É unha fronteira diverxente que separa a placa africana ao norte da placa antártica ao sur, e caracterízase pola gran lentitude de expansión do fondo (só superada pola dorsal Gakkel no ártico) combinada cun rápido alongamento do seu eixe entre as dúas unións triplas, Rodrigues no Índico e Bouvet  no Atlántico.
VG-3.1
A VG-3.1 é unha vía galega de altas prestacións que serve de enlace entre a autovia A-52 (na saída 217) e a estrada OU-525 (Noalla) de acceso ao polígono de San Cibrao das Viñas. É propiedade da Consellería de Política Territorial, Obras Públicas e Transportes da Xunta de Galicia.
Ten un percorrido de 4,49 quilómetros entre o punto quilométrico 217 da A-52 e a rotonda que enlaza coa OU-525.
Manuel Fernández Varela
Cargos eclesiásticos en Galiza e Madrid
Foi cóengo deán da catedral de Lugo en 1807. Conselleiro de Estado, mantivo unha boa amizade co duque do Infantado, do rei Fernando VII. Persoa de ideas ilustradas e con gran sentido político, exerceu unha grande influencia política durante o período absolutista e acumulou grandes riquezas ao longo da súa vida. Como resultado, foi nomeado por Francisco Tadeo Calomarde Comisario Xeral da Cruzada en 1824.
Mecenado
Mantivo unha boa relación co pintor de cámara do rei, e o seu labor como mecenas foi moi destacado. Sempre entou reavivar as artes e as ciencias, entre os seus actos, entregoulle á Real Academia de Belas Artes, da que foi vicerreitor, varios lenzos. No eido literario destaca o acto de conmemoración de Miguel de Cervantes colocando unha lápida na casa na que residía en Madrid. Tamén era afeccionado á música, até o punto de que Rossini, con quen mantivo unha boa amizade, compuxo un Stabat Mater na súa honra.
Favoreceu a galegos destacados, entre eles Nicomedes Pastor Díaz, e fomentou desde os seus cargos en Madrid o desenvolvemento e saneamento do Reino de Galiza.
Recensións e recoñecementos
O escritor Benito Pérez Galdós descríbeo como alguén de corazón xeneroso, amante das artes e das letras, magnate e mecenas, arrogante e simpático, afable, galán e de boas maneiras.
Foi nomeado membro da Real Academia da Historia o 27 de setembro de 1802 e tamén recibiu o colar da Orde de Carlos III
Acorus calamus
Acorus calamus, o ácoro, é unha das dúas especies do xénero Acorus da familia das acoráceas; é coñecido vulgarmente como "cálamo aromático”. Orixinario da India, atópase amplamente distribuído pola zona temperada do hemisferio norte, e incluso se está a aclimatar en zonas pantanosas de América do sur. Tamén é coñecido como cálamo aromático. miniatura|Vista da planta no seu hábitat
Descrición
Aseméllase aos xuncos e posúe follas longas lineares de bordos afiados, moi apuntadas, duns 25 mm de anchura. As flores, pequenas e de cor verde amarelada, preséntanse en forma de espiral sobre un espádice espido, envolto cunha espata que sobresae por encima. O talo prolóngase baixo terra en forma de rizomas de longas raíces adventicias, carnosas e fortemente aromáticas.
É unha planta alta, perennifolia con follas aromáticas e raíces rizomatosas. As follas, de arredor dun centímetro de largo, alcanzan os 10 de longo, e son lanceoladas e de bordos serrados ou ondulados. A vea central da folla, prominente e facilmente distinguible das apenas relevantes veas secundarias, permite distinguila facilmente de A. americanus. As flores alcanzan os 4 mm, e son estériles, reproducíndose rizomaticamente; o ovario é vestixial.
Usos
Co Acorus calamus tense comerciado en moitas culturas durante séculos. Empregouse medicinalemente contra unha ampla variedade de doenzas, como enfermidades gastrointestinais e tratamento da dor e tamén o aroma do seu aceite esencial valorouse na industria do perfume. A esencia do rizoma emprégase como saborizante para alimentos, bebidas alcólicas e amargas en Europa e a raíz do cálamo, confitada, úsase en Europa en repostaría. Dela tamén se extrae unha droga estimulante e carminativa, chamada cálamo. miniatura|Vista da planta miniatura|Ilustración miniatura|Detalle
Usos na herboristaría
O seu uso ten unha longa tradición de uso medicinal na China, Nepal e na herboristaría na India. As follas, talos e raíces empréganse en varias medicinas Siddha e na medicina tradicional da India e tamén en Sikkim. Tamén é unha das menciñas tradicionais máis usadas entre a tribo norteamericana dos Chipewas.
A maceración da raíz do cálamo aromático emprégase como tonificante nos casos de debilidade xeral do aparello dixestivo, gases do estómago e dos intestinos, e tamén como un remedio para combater as enfermidades das glándulas así como a gota. Esta tisana contribúe quentando o estómago e os intestinos lentos e fomenta a secreción de mucosa. Recoméndase contra o metabolismo lento, as dixestións lentas, o mesmo que contra a clorose e a hidropisía.
Principios activos
Contén escasos taninos, aceite esencial (1,5-3,5%), rico en asarona e compostos sesquiterpénicos, entre os que destaca a acalamona. Nas follas hai trazas de alcaloides. Outras fontes: Acorina, tanino, colina, esencia con asarona, eugenol, pineno. Ácido cetílico e ácido palmítico, vitamina B1. A esencia faise viscosa chegando a densidade do 0,36%; o rendemento está entre 1 e 4%.
Indicacións
Utilízase como aperitivo, eupéptico, polos seus principios amargos; carminativo, diurético, sedante, sudorífico, hipotensor, espasmolítico, anticonvulsivante, antirreumático tópico, polo aceite esencial. Indicado para inapetencia, dispepsias hiposecretoras, gastrites, espasmos gastroduodenais, meteorismo. Ansiedade. Estados nos que se requira un aumento da diurese: afeccións xenitourinarias (cistite, ureterite, uretrite, oliguria, urolitiase), hiperazotemia, hiperuricemia, gota, hipertensión arterial, edemas, sobrepeso acompañado de retención de líquidos. A mastigación da raíz combate a halitose e reafirma as enxivas sanguentas.
O aceite esencial non debe ser empregado durante o embarazo, a lactación, nin en nenos menores de dous anos, é tóxico sobre o sistema nervioso central. Tamén se considera carcinoxénico. Recoméndanse tratamentos descontinuos.
Taxonomía
Acorus calamus foi descrita por Carlos Linneo e publicado en Species Plantarum 1: 324. 1753.
Etimoloxía
Acorus: nome xenérico latino que deriva do grego antigo άχόρου (áchórou) de Dioscórides (con diferentes versións do texto que teñen diferentes grafías). A palabra άχόρου en si crese que derivou da palabra κόρη (kori), que significa pupila (do ollo), debido a que o líquido da raíz da planta se empregaba como remedio en enfermidades oculares.
calamus: epíteto latino (que significa "cana") que deriva do grego ΚΆΛΑΜΟΣ (kálamos, que significa "cana"), que é afín ao termo do latín culmus (que significa "axexar") e que se derivan do proto-indoeuropeo kole-mó- (crese que significa "herba" ou "cana"). A palabra árabe قلم (qalam, que significa "pluma") e o sánscrito कलम (kalama, que significa "cana utilizada como unha pluma", e unha especie de arroz) crese que foron tomadas do grego.
Emerson, Lake & Palmer
Emerson, Lake & Palmer foi un supergrupo inglés de rock progresivo formado en Londres en abril de 1970. A banda estaba composta por Keith Emerson (teclados), Greg Lake (voces, baixo, guitarra e produtor) e Carl Palmer (batería e percusión). Con nove discos de ouro certificados pola RIAA nos Estados Unidos, e unhas vendas estimadas de 48 millóns de discos en todo o mundo, foi unha das bandas de rock progresivo máis populares e exitosas comercialmente dos anos 70, cun son que incluía adaptacións de música clásica con jazz e elementos do rock sinfónico, dominado polo uso extravagante por parte de Emerson do órgano Hammond, o sintetizador Moog, e o piano (aínda que Lake compuxo varios temas acústicos para o grupo).
A banda fíxose famosa tras a súa actuación no Festival da Illa de Wight en agosto de 1970. No seu primeiro ano o grupo fichou por E.G. Records (que distribuía dos discos da banda a través de Island Records no Reino Unido e de Atlantic Records en América do Norte), e publicou Emerson, Lake & Palmer (1970) e Tarkus (1971), acadando ámbolos dous o top 5 británico. O éxito da banda continuou con Pictures at an Exhibition (1971), Trilogy (1972), e Brain Salad Surgery (1973, editado a través do porpio selo do grupo, Manticore Records). Tras unha pausa de tres anos, Emerson, Lake & Palmer publicou Works Volume 1 (1977) e Works Volume 2 (1977). Tras Love Beach (1978), o grupo separaríase en 1979.
O grupo reformouse parcialmente nos anos 80 como Emerson, Lake & Powell con Cozy Powell no lugar de Palmer, que nese momento era membro de Asia. Robert Berry entón substituíu a Lake cando Palmer regresou, formando 3. En 1991, o trío orixinal reformouse e publicou dous álbums máis, Black Moon (1992) e In the Hot Seat (1994), xirando varias veces entre 1992 e 1998. A súa derradeira actuación foi no ano 2010 no High Voltage Festival en Londres para celebrar o 40 aniversario da banda. Tanto Emerson como Lake morreron en 2016,  deixando a Palmer como único membro supervivente.
Wikipedia en castelán
A Wikipedia en castelán é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua castelá. Foi creada o 11 de maio de 2001, acadando os 100 000 artigos o 8 de marzo de 2006 e o 1 000 000 de artigos o 16 de maio de 2013.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Cruella (filme)
Cruella é un filme estadounidense de 2021 dirixido por Craig Gillespie. A historia baseada na personaxe Cruella de Vil da novela de 1956 The Hundred and One Dalmatians, escrita por Dodie Smith. O guión foi escrito por Dana Fox e Tony McNamara, a partir dunha historia de Aline Brosh McKenna, Kelly Marcel e Steve Zissis. É a terceira adaptación en vivo da franquía 101 Dalmatians e serviu como reboot e como historia orixinal do personaxe. Emma Stone interpreta o papel principal, xunto con Emma Thompson, Joel Fry, Paul Walter Hauser, Emily Beecham, Kirby Howell-Baptiste e Mark Strong nos papeis secundarios. Ambientado en Londres durante o movemento punk rock da década de 1970, o filme conta a historia de Estella Miller, unha aspirante a deseñadora de moda, e explora a súa transformación ata convertese na famosa deseñadora Cruella de Vil.
Wikipedia en xeorxiano
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Bandeira da República dos Tuva
A bandeira da República dos Tuva (en Тываның күрүне тугу) é un dos símbolo oficiais da República dos Tuva, unha república federal rusa. Componse dun campo de cor azul clara cunhas liñas brancas bordeando un triángulo amarelo no polipasto.
O branco simboliza a prata e a virtude; ademais, na República dos Tuva é común que recibir aos hóspedes con serpentinas de prata nos brazos. O triángulo amarelo dourado simboliza o ouro e o budismo. O azul simboliza a moral dos pastores nómades (que son comunmente respectados na rexión), así como o ceo de Tuva. A capa azul simboliza a confluencia dos ríos Bii-Khem e Kaa-Khem na capital, Kyzyl, onde forman o río Ienisei, coñecido polos veciños como río Ulug-Khem.
A bandeira foi creada o 18 de setembro de 1992 por Oyun-ool Sat, I. C. Salchak e O. I. Lazarev. As proporcións son 2:3.
José Porto
José Porto pódese referir a:
Soiuz MS-01
Características
Soiuz MS-01, unha Soiuz modelo MS cos cosmonautas Anatoli Ivanishin, Takuya Onishi e Kathleen Rubins, foi unha misión lanzada para acoplarse coa Estación Espacial Internacional. Unha vez nela despregáronse dous novos paneis solares e a antena KURS que permite acoplamentos automáticos de naves Soiuz. Tamén se probou un novo sistema de telemetría e comando a través dos satélites Luch. A nave regresou o 30 de outubro de 2016 ás 3:58 GMT.
Sergi Mingote
Sergi Mingote Moreno, nado en Parets del Vallès o 9 de marzo de 1971, e finado no K2, Paquistán o 16 de xaneiro de 2021, foi un alpinista e político catalán. Conseguiu coroar o Everest en solitario polo cara norte (no ano 2001) e encadear as subidas do K2 e o Broad Peak (2018) en só sete días. Faleceu no K2 tras retirarse da expedición nepalesa que colideraba, e que acabaría conseguindo ollar por primeira vez o cume no inverno, mentres trataba de regresar ao campamento base para retomar a ascensión.
Traxectoria
Diplomado en función xerencial nas administracións públicas pola ESADE, foi alcalde polo PSC da súa cidade natal, Parets del Vallès (provincia de Barcelona), entre os anos 2011 e 2018, sendo anteriormente concelleiro de deportes. Tamén foi coach executivo por The International School of Coaching.
Como alpinista profesional conseguiu o primeiro oitomil en 1998, escalando o Cho Oiu (8201 m). A este seguíronlle o Shishapangma (1999), e unha primeira ascensión ao Everest polo cara norte, en solitario, no ano 2001. En 2003, repetiu polo cara sur. Unha vez no cumio enviou unha mensaxe de paz e sacou unha pancarta para homenaxear os 20 anos de Catalunya Ràdio e TV3. Aproveitando a ascensión pola cara sur, TV3 emitiu por primeira vez por televisión a coroación do cumio en directo. Ademais de coroar numerosos outros cumios, formou parte da primeira expedición mundial do milenio ao polo norte magnético. Destacou en probas de resistencia en bicicleta de montaña, Ironmans, Ultraman, e nunha travesía a nado do estreito de Xibraltar.
miniatura|esquerda|250px|Cumio do Gasherbrum II en 2019. En xullo de 2018 fixo o seu regreso ao montañismo de oitomiles encadeando o ascenso ao K2 e ao Broad Peak en só sete días. Isto foi o inicio do seu proxecto 14x8000 en 1000 días, onde se propuxo subir os 14 oitomiles sen osíxeno artificial nese tempo. Ao proxecto seguíronlle os ascensos do Manaslu (setembro de 2018), Lhotse (maio de 2019), Nanga Parbat e Gasherbrum II (xullo de 2019) e Dhaulagiri (outubro de 2019). O obxectivo do proxecto, cumio en todas as expedicións, levouno a ser recoñecido como un dos nomes con máis sona do alpinismo español.
Os plans de Mingote víronse afectados pola crise da COVID-19, que o obrigaron a cancelar as expedicións do verán de 2020. Nos seus últimos anos de vida exerceu de presidente de ONAT Foundation.
Pasamento
A finais de 2020 volveu viaxar a Paquistán para escalar o K2 no período invernal, coliderando unha expedición nepalesa. Para ir informando o desenvolvemento da escalada, o periódico Mundo Deportivo ofreceulle as súas páxinas para ir publicando vídeos e artigos sobre a mesma.
Logo de escalar boa parte da montaña xunto ao chileno Juan Pablo Mohr, decidiu retirarse á altura do campamento 3, para regresar ao campamento base e tratar de retomar a ascensión e chegar ao cumio noutras condicións. Tras facer noite no campamento 3, e xa descendido ao campamento 1, faleceu na xornada do 16 de xaneiro de 2021 por mor dunha caída. Ao coñecerse o accidente iniciouse dende o campamento base un operativo de rescate liderado polos alpinistas italianos Simone Moro e Tamara Lunger e o romanés Alex Gavan, xunto a un equipo médico, que non puideron salvarlle a vida. Ese mesmo día, paradoxalmente, a expedición da que formaba parte, e que quedaba composta por dez escaladores nepaleses, conseguía o primeiro ascenso a esta montaña no período invernal.
Instituto-Escuela
miniatura|Edificio do Instituto Internacional da rúa Miguel Anxo, primeira sede do Instituto-Escola e posterior sede do Colexio Estudo. O Instituto-Escuela, en galego Instituto-Escola, é o nome dunha institución educativa española fundada en Madrid o 10 de maio de 1918, como un experimento educativo para estender ao ensino secundario oficial os principios pedagóxicos fundamentais da Institución Libre de Ensino e da pedagoxía europea máis avanzada da súa época. Foi un dos máis importantes organismos creados pola Xunta para Ampliación de Estudos, xunto á Residencia de Estudantes, o Centro de Estudos Históricos e o Instituto Nacional de Ciencias Físico-Naturais.
Organización e método
No campo do ensino, o Instituto-Escola foi pioneiro na aplicación de pedagoxías innovadoras e activas, incorporando a participación do alumnado no propio proceso de aprendizaxe, a construción activa dos propios materiais didácticos, etc. Eliminou os exames finais, realizando unha avaliación continua (avaliación das actividades diarias, o caderno escolar, as prácticas de laboratorio e os exames parciais) e limitou o número de alumnos a trinta por grupo. A metodoloxía educativa do Instituto-Escola non se baseaba nun ensino puramente memorístico senón nun diálogo continuo entre profesor e alumno, observación directa das cousas que foron obxecto de estudo, razoamento e a experimentación. Como instrumentos para facer máis persoal a aprendizaxe dos alumnos, os cadernos e as tarefas de clase xogaron un papel destacado, substituíndo os libros de texto nos primeiros cursos de bacharelato.
A experiencia do Instituto-Escola repercutiu na fundación de institutos que seguiron o seu modelo en cidades como Barcelona (Instituto-Escola da Generalitat de Cataluña), Sevilla e Valencia; ademais da súa proxección en parte da lexislación educativa do Bienio Republicano (1931-1933).
Principios pedagóxicos
Os seus principios educativos están baseados no krausismo e foron formulados e aplicados por Francisco Giner de los Ríos anteriormente na Institución Libre de Enseñanza. Pódense resumir como:
Traxectoria
O instituto naceu sen locais para desenvolver a súa actividade. Inicialmente, as clases impartíanse nun lugar alugado ao Instituto Internacional (na rúa Miguel Ángel 8), logo dun acordo entre a JAE e o Instituto polo que se pagarían 20 mil pesetas de alugueiro anual. Deste xeito, foi posible comezar as clases no curso 1918-1919. Foi un curso de clases mixtas (alumnado masculino e feminino). Esta solución foi provisional.
Dado que o Instituto Internacional era feminino, impuxo como condición para o alugueiro, o ano seguinte, que só as mulleres estudantes acudisen ás clases neste edificio. Por este motivo, en 1920 a Xunta decidiu separar aos estudantes en dous lugares: os rapaces foron ao pavillón 5 cedido pola Residencia de Estudiantes (nos "Altos do Hipódromo" ou "Colina del Viento"), e os estudantes quedaron no edificio na rúa Miguel Ángel.
O edificio do Olivar de Atocha, ou edificio do Retiro, estaba dentro da estética da Institución Libre de Enseñanza, unha mestura de tradición e modernidade, historicista por fóra e funcional por dentro. O seu arquitecto Francisco Javier Luque traballara con Antonio Flórez na Residencia de Estudiantes, outro edificio da Xunta para Ampliación de Estudos. Na Residencia, Luque construíra a casa do director e os pavillóns 4 e 5.
Dende 1925, o Instituto Escuela estivo dirixido por un padroado integrado por membros da Xunta para Ampliación de Estudos: Ignacio Bolívar, Ramón Menéndez Pidal, José Ortega y Gasset, Blas Cabrera, José Gabriel Álvarez Ude e María de Maeztu. miniatura|Laboratorio de Bioloxía do Instituto-Escola, Sección Retiro Durante a década de 1930, inauguráronse novos edificios para o Instituto nos Altos do Hipódromo como os pavillóns de Bacharelato, Biblioteca e Auditorio (1931) e o de Primaria, en 1933. O proxecto foi obra do arquitecto Carlos Arniches Moltó. Arniches tamén deseñaría os campos deportivos, a piscina cuberta e a pista de hoquei. Deste xeito, a coeducación, que xa era habitual nos institutos da época, retómase nun amplo espazo, con posibilidades de deportes e xogos e con capacidade suficiente para atender as demandas de inscrición que superaban as 1.500 solicitudes. Implementáronse servizos de comedor e médico.
A década de 1930, interrompida bruscamente pola Guerra civil española, viu tanto a consolidación do Instituto-Escola como o seu derrumbe definitivo. Desde 1922, comezara a se publicar no Centro de Estudos Históricos a "Biblioteca literaria estudantil" que ofrecía a nenos e mozos estudantes unha coidada selección do mellor da literatura española, en textos accesibles aos destinatarios. Dirixiu a colección Menéndez-Pidal coa valiosa e activa colaboración de María Goyri, que seleccionou os textos e autores máis axeitados e escribiu a introdución e as notas explicativas nos diferentes volumes. A colección contou con trinta volumes, que van desde a literatura medieval ata autores contemporáneos, pasando polo Século de Ouro –lírico, prosa e teatro–, os cronistas das Indias ou o mundo das fábulas. A "Biblioteca do estudante" converteuse nunha valiosa ferramenta para o traballo escolar que ao mesmo tempo permitiu aos estudantes coñecer as fontes da literatura e da lingua literaria. Foi necesario facer edicións sucesivas, xa que os libros tamén se empregaron fóra do Instituto-Escola para cuxos alumnos estaban destinados orixinalmente. No prólogo da segunda edición, Menéndez-Pidal suxire respectuosamente que os profesores ensinen aos nenos a coñecer e gozar dos tesouros da nosa literatura, incluso sinalando xeitos de conseguila. O ensino das Ciencias tamén tivo un importante lugar no Instituto-Escola e para axudar aos profesores que o consideraban necesario, a Xunta publicou en 1931 o libro "Exposición do Ensino Cíclico da Física e da Química", preparado por Miguel Catalán Sañudo e Andrés León.
Durante a Guerra civil española (1936-1939), toda a actividade docente interrompeuse e o edificio do Retiro utilizouse como sitio para as baterías do exército republicano para contrarrestar as do exército rebelde situado no Cerro Garabitas. Os edificios de Colina del Viento, pasaron a usarse como almacéns e hospital de policía.
A derrota do bando republicano, moi identificado co institucionalismo, significou a supresión do Instituto-Escola xunto con outras institucións relacionadas. O edificio do Retiro converteuse no Instituto Isabel la Católica, feminino; mentres que o edificio dos Altos do Hipódromo converteuse no Instituto Ramiro de Maeztu, masculino. As outras institucións do Consello foron absorbidas polo Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC).
O Instituto "Ramiro de Maeztu"
O herdeiro dos edificios e instalacións do Instituto-Escola, na "Colina del Viento", foi o Instituto "Ramiro de Maeztu", creado en abril de 1939, como instituto masculino. Acolleu a cinco ex profesores do Instituto-Escola, que dalgún xeito contribuíron a manter parte do espírito da institución dentro do novo Centro. Os edificios do Instituto-Escola foron modificados polo arquitecto Sánchez Lozano, para lle dar maior capacidade estudantil e se engadiu un cine-teatro anexo ao edificio do instituto e creáronse dous internados. Coincidindo co espírito do Instituto-Escola, para salvar a brecha entre a escola e o instituto, existiu a escola preparatoria (primeira educación), totalmente integrada no deseño do ciclo educativo, que foi supervisada polo CSIC (herdeiro da JAE), a través do Instituto San José de Calasanz, situado no campus do "Ramiro de Maeztu".
Angie Dickinson
Angeline Dickinson (de solteira Brown), nada en Kulm (Dacota do Norte) o 30 de setembro de 1931, é unha actriz estadounidense. Comezou a súa carreira na televisión, aparecendo en moitas series de episodios durante a década de 1950, antes de obter os papeis que a revelaron en Gun the Man Down (1956) con James Arness e o western Río Bravo (1959), polo que recibiu un Globo de Ouro como nova estrela do ano.
Na súa carreira de seis décadas, Dickinson apareceu en máis de cincuenta filmes, incluídos China Gate (1957), Ocean's 11 (1960), The Sins of Rachel Cade (1961), Jessica (1962), Captain Newman, M.D. (1963), Os asasinos (1964), The Art of Love (1965), A manda humana (1966), A queimarroupa (1967), Pretty Maids All in a Row (1971), The Outside Man (1972) e Big Bad Mama (1974).
Entre 1974 e 1978, Dickinson interpretou a sarxenta Leann "Pepper" Anderson na serie da NBC Police Woman, pola que recibiu o Globo de Ouro á mellor actriz de serie dramática e tres candidaturas aos premios Emmy. Como protagonista aparece no suspense erótico de Brian De Palma Dressed to Kill (1980).
Durante os últimos anos da súa carreira, Dickinson apareceu en varios telefilmes e miniseries, ademais de interpretar papeis secundarios en filmes como Even Cowgirls Get the Blues (1994), Sabrina (1995), Pay It Forward (2000) e Big Bad Love (2001).
Vida persoal
Angie estivo casada con Gene Dickinson, antigo xogador de fútbol americano entre 1952 e 1960. Durante este primeiro matrimonio fíxose amiga íntima de John Kenneth Galbraith e Catherine Galbraith. As súas longas visitas a eles e a xira cando Galbraith era embaixador estadounidense na India foron contadas amplamente nas memorias del tituladas Ambassador's Journal e A Life in Our Times.
Mantivo relacións con Frank Sinatra, Dean Martin e díxose que John F. Kennedy, o que ela negou ou rexeitou falar do tema.
Dickinson mantivo o apelido tralo divorcio. Casou con Burt Bacharach en 1965, matrimonio que durou quince anos, aínda que ao final deste pasaron un tempo separados durante o que saíron con outras persoas. A súa filla Lea Nikki, naceu un ano despois da voda. Nada tres meses antes de tempo, Nikki sufriu problemas de saúde crónicos, incluída discapacidade visual, e foi diagnosticada con síndrome de Asperger. Bacharach compuxo a música da súa canción "Nikki" para a súa filla, e Dickinson rexeitou moitos papeis para centrarse nela.
Dickinson e Bacharach finalmente levárona ao Wilson Center, residencia para o tratamento psiquiátrico para adolescentes en Faribault, Minnesota, onde pasou nove anos. Despois, Nikki estudou xeoloxía na Universidade Luterana de California, mais a súa pobre visión evitou que a tivese como carreira. O 4 de xaneiro de 2007, Nikki suicidouse por afogamento no seu piso de Ventura County. Tiña corenta anos.
Dickinson tivo unha relación con Glenn Ford na década de 1980. Durante varios anos nos noventa, Dickinson saíu co presentador de televisión Larry King.
Nunha entrevista en 2006 na NPR, Dickinson afirmou que era demócrata. Participou na campaña de Kennedy en 1960.
Supermarine Baby
O Supermarine Baby (tamén chamado Supermarine N.1B Baby) foi un caza da primeira guerra mundial e un dos primeiros exemplos dun hidroavión de caza monopraza en ser construído no Reino Unido. Foi deseñado por Supermarine para cumprir cunha especificación da Xunta da Mariña que estipulaba que o avión debía acadar os 176 km/h, unha altitude de 6 100 m, e debería ser capaz de ser lanzado dende buques no mar. Cando voou por vez primeira en febreiro de 1918 era o hidroavión máis pequeno e rápido que existía.
O xefe de deseño de Supermarine William Hargreaves baseou o seu deseño no AD Flying Boat. O Baby recibiu ás plegables, un casco aerodinámico e un motor Hispano-Suiza de 150 cabalos (110 kW). Só se construíu un aparello que tivo un bo rendemento durante as probas, e o avión foi equipado cun motor máis potente en agosto de 1918. Supermarine non conseguiu un contrato de produción xa que o Almirantazgo decidiu operar os cazas Sopwith Pup e Sopwith Camel a bordo dos barcos. Un dos deseños para o Baby foi a base para outros avións, como o Supermarine Sea Lion I que participou no trofeo Schneider de 1919.
Comisión
O Baby foi deseñado e construído baixo a dirección do dono de Supermarine, Hubert Scott-Paine, que se unira a Pemberton-Billing Limited en 1911. Scott-Paine mercouna ao seu propietario orixinal, Noel Pemberton Billing, en xuño de 1916, e a compañía pasou a chamarse Supermarine Aviation Works Limited. Durante a primeira guerra mundial a empresa continuou especializándose en producir e manter avións navais, como testemuña a súa localización en Woolston, á beira do río Itchen, a súa falta de aeródromo e o mantemento dunha man de obra especializada na construción de embarcacións. Scott-Paine forxou bos vínculos co Departamento do Aire (AD), que asumiu a xurisdición da empresa durante a guerra.
O Baby destacou por ser o primeiro hidroavión de combate monopraza que foi deseñado e construído no Reino Unido. Deseñouse para cumprir coa especificación N.1B da Xunta da Mariña. A especificación buscaba un hidroavión de combate monopraza para contrarrestar os avións Brandenburg alemáns que patrullaban o mar do Norte. Tiña que ser capaz de operar dende portahidroavións da Royal Navy e acadar unha velocidade de 176 km/h a 3 000 m, e unha altura de 6 100 m. O Baby foi fabricado baixo o contrato do Departamento do Aire A.S. 3929.
Supermarine recibiu un pedido por tres avións. Ao adxudicar o contrato, o AD estableceu a súa presenza en Supermarine enviando a un dos seus deseñadores principais, Harold Bolas, e os seus adxuntos para supervisar a produción do Baby.
Deseño e desenvolvemento
miniatura|225x225px|Esquema do Supermarine Baby O Baby foi deseñado polo xefe de deseño de Supermarine William Hargreaves, que se unira á compañía en 1916. Hargreaves baseou o seu deseño no AD Flying Boat, un biplano de patrulla marítima e recoñecemento bipraza cun mal rendemento que tiña un corpo tubular flexible e ás separadas por catro puntais verticais que se plegaban cara adiante.
Hargreaves produciu un deseño para un biplano pusher cun pequeno motor, ás plegables dun só van e unha cola en T. O casco aerodinámico de madeira do Baby, baseado no deseño usado no AD Flying Boat do deseñador británico Linton Hope, tiña a cabina do piloto no morro. O motor e a hélice situáronse para minimizar o efecto da pulverización durante a engalaxe. Inicialmente foi deseñado cun motor Hispano-Suiza de 150 cabalos de potencia (110 kW) que accionaba unha hélice con catro pas.
O Baby acadou unha velocidade de 189 km/h a nivel do mar e de 180 km/h a 3 000 m. Aterraba cunha velocidade máxima que variaba dos 87 aos 178 quilómetros por hora. Tiña unha carga alar máxima igual a 36,5 kg/m2.
Historial operacional
O prototipo recibiu o número de serie N59 e voou por primeira vez en febreiro de 1918. Durante as probas demostrou ser rápido e manobrable, pero amosou unha tendencia a enviar auga cara a cabina cando aceleraba. Hargreaves respostou a este problema realizando polo menos seis deseños alternativos ao casco. Segundo un número de 1920 da revista Flight, o avión chegou a facer dous loops ese febreiro.
En agosto de 1918 o avión foi equipado cun motor máis potente Sunbeam Arab de 200 cabalos (150 kW). Tratábase do hidroavión máis pequeno e rápido que existía entón, e a súa avaliación completouse xusto antes do armisticio do 11 de novembro de 1918. O rendemento do Baby foi o suficientemente bo como para conseguir un contrato de produción, que estaba preto de outorgarse ese novembro.
O Baby nunca operou durante a guerra. En novembro de 1918 o Royal Naval Air Service estaba xa usando avións terrestres Sopwith Pup para voar ás plataformas a bordo dos barcos, e o seu éxito (e despois o do Sopwith Camel) foi un factor, xunto co final da guerra, que fixo que o goberno británico cancelasse o programa N.1B. Nese momento, un segundo aviónt (nomeado N60) fora construído, pero nunca chegou a voar. O N60 entregouse como pezas de reposto para apoar as probas do N59. Unha terceira máquina (N61) estaba aínda por montar cando o programa foi abandonado, aínda que xa comezara a construción do seu casco.
Legado
miniatura|241x241px|Esquema do 'A' Single Seater Flying Boat O Baby foi probablemente o deseño máis exitoso producido por Supermarine durante a primeira guerra mundial. O deseño do N61, que contaba cun dos cascos revisados por Hargreaves, foi a base do 'A' Single Seater Flying Boat de Supermarine, chamado posteriormente Sea Lion I cando participou no trofeo Schneider de 1919. O Baby tamén foi a base para os Supermarine Sea King e Supermarine Walrus (1933), que máis tarde se converteu no avión "observador" estándar utilizado para dirixir os disparos dos buques de guerra equipados con catapulta da Royal Navy.
O Baby usouse para desenvolver os hidroavións para o trofeo Schneider. O Sea King evolucionou para converterse no Supermarine Sea Lion II, wque foi o primeiro avión británico en gañar unha competición internacional tras a guerra ao facerse co trofeo Schneider en 1922.
É probable que Reginald Mitchell, que se uniu a Supermarine en 1916, estivese implicado nos cambios de deseño e na preparación do Sea Lion.
Especificacións (N.1B Baby)
Datos de Supermarine Aircraft since 1914.
Vasoira de pole
miniatura|230px|Abella coa vasoira cargada de pole
Etimoloxía
O termo scopa da terminoloxía internacional, e do que son adapatacións os nomes galegos aquí expresados, deriva do termo latino scōpae, scopārum, "vasoira".
Estrutura e función
miniatura|230px|Vasoira abdominal de [[Megachile sp.]] Esta vasoira ou cepillo é o nome de calquera das diferentes modificacións no corpo dunha abella non parasitaria que forman un aparello portador de pole. Na maioría das especies de abellas, a scopa é simplemente unha masa densa de pelos (ou setas) alongados, a miúdo ramificados, nas patas traseiras. Cando están presentes nestas patas, os pelos modificados están case sempre na tibia, pero algunhas abellas, como as das familias dos halíctidos e dos andrénidos, presentan estas serdas tamén no fémur e/ou no trocánter, ou na parte terminal do tórax.. Algunhas abellas teñen, ademais dos pelos das patas, moitos pelos modificados na superficie ventral do abdome que tamén se usan no transporte do pole. As especies dunha familia de abellas, a dos megaquílidos, carecen de pelos modificados nas patas, pero teñen unha extensa scopa na parte inferior do abdome.
As abellas e os abesouros teñen unha estrutura máis desenvolvida que a scopa: a corbícula ou cesta do pole, pero esta é máis especializada e é característica das abellas da familia dos ápidos. Varias especies de abellas teñen outros tipos de pelos modificados que recollen o pole, aceites florais ou outros produtos químicos das plantas; estes pelos poden levar estas substancias á cara, ás pezas bucais ou ás patas dianteiras ou medias, pero non se denominan vasoiras. O termo "vasoira" está restrinxido aos pelos adaptados para o transporte de pole.
Algunas especies de abellas transportan o pole internamente, no aparello dixestivo, e despois regurxítano no niño e, polo tanto, carecen de vasoira, ao igual que as abellas cleptoparasitas, que non recolectan pole.
Só as abellas obreiras posúen esta estrutura.
Cimícidos
Os cimícidos (Cimicidae) son unha familia de pequenos insectos hemípteros parasitos que se alimentan exclusivamente de sangue de animais de sangue quente, denominados en xeral chinches. Entre eles están a chinche das camas común Cimex lectularius, e o seu parente tropical similar Cimex hemipterus. A familia contén unhas 100 especies. Os cimícidos apareceron no rexistro fósil no Cretáceo. Cando evolucionaron os morcegos no Eoceno, cambiaron de hóspede e agora aliméntanse principalmente de morcegos e aves. Membros deste grupo colonizaron os humanos en tres ocasións.
Os cimícidos xeralmente aliméntanse do sangue do seu hóspede cada tres a sete días, afastándose do hóspede e escondéndose mentres están dixerindo o sangue, o cal tarda varios días. Isto significa que se especializan en hóspedes vertebrados que volven regularmente a sitios determinados para estar no niño, descansar ou durmir. As aves e morcegos cumpren eses específicos requirimentos, como tamén os seres humanos que viven en casas, e estes son os seus principais hóspedes. A maioría dos cimícidos poden estar sen alimentarse durante longos períodos de tempo, nalgúns casos durante aproximadamente un ano.
Os cimícidos son tipicamente insectos pequenos, ovais, aplanados e sen ás. Son estimulados a saír dos seus esconderixos por sinais como un lixeiro aumento da temperatura dos seus arredores. Entre as características distintivas da familia están a inseminación traumática, na cal o macho fertiliza os ovos perforando a parede abdominal da femia co seu órgano intromitente. Tamén teñen unhas estruturas pares distintivas chamadas micetomas dentro dos seus corpos, nas cales almacenan bacterias simbióticas: estas poden axudarlles a obter nutrientes que non poden extraer do sangue. Aínda que os insectos poden adquirir virus e outros patóxenos mentres se alimentan, estes normalmente non se replican dentro do insecto e as infeccións non se transmiten a novos hóspedes.
Bioloxía
miniatura|esquerda|[[Cimex lectularius alimentándose dun morcego]]
Cómpre que se alimenten para que a femia poida poñer ovos e probablemente para que o macho poida producir esperma. O comportamento de postura de ovos varía coa especie. C. lectularius deixa de poñer ovos fértiles uns 35 a 50 días despois da inseminación. A especie Oeciacus vicarius, parasita de aves, hiberna despois de aparearse en outono e empeza a poñer ovos en primavera para coincidir co retorno do seu hóspede migratorio, a andoriña americana Petrochelidon pyrrhonota.
Os cinco estadios ou ínstares ninfais deben alimentarse de sangue para poderse desenvolver ata o seguinte estadio. Unha chinche que non é molestada pode tardar de 3 a 15 minutos en inxerir unha comida completa dependendo do estadio vital no que se atope. Poden sobrevivir longos períodos de tempo sen alimentarse, reaparecendo dos seus esconderixos cando algún hóspede volve estar dispoñible. As chimches adultas viven de 3 a 12 meses se están nunha casa non tratada contra eles.
Nun intento de laboratorio de cruzar unha femia de C. lectularius con machos de C. hemipterus, obtívose unha soa ninfa de 479 ovos que se puxeran. A ninfa posuía características das dúas especies, o que indica que era un híbrido e non un produto de partenoxénese.
Comportamento
Os cimícidos son atraídos polos seus hóspedes por unha variedade de sinais, como a calor (mesmo unha diferenza de temperatura de só 1 °C) e cairomonas. Os sinais do hóspede (polo menos nalgunhas especies, como C. lectularius e Stricticimex antennatus) cambian de atraentes a repelentes unha vez que o cimícido se alimentou, causando que se vaia da zona de perigo despois de que comeu.
A maioría dos cimícidos aliméntanse unha vez cada tres a sete días en condicións naturais. C. lectularius normalmente aliméntase unha vez cada sete días e Ornithocoris toledoi cada oito días, aínda que C. hemipterus observouse que se alimentaba cada día durante un período de varios días (en clímas cálidos). As temperaturas excesivamente quentes ou frías alteran o comportamento normal. Todos os cimícidos albergan bacterias simbiontes en estruturas pares chamadas micetomas. Aínda que a importancia destas non foi ben estudada, poden ter que ver coa biosíntese de nutrientes que o insecto non pode sintetizar por si mesmo, como no caso doutros insectos chuchadores de sangue.
Moitos cimícidos poden vivir sen comer durante longos períodos, nalgúns casos ano e medio. Isto permítelles sobrevivir o inverno nos pousadoiros de verán de morcegos incluso cando os morcegos marchan para invernar noutra parte, e pode ser unha importante característica adaptativa debido á súa limitada capacidade de dispersión. Os cimícidos foron observados ocasionalmente colgando das ás dos morcegos lonxe do pousadoiro e isto é probablemente a maneira en que o insecto se dispersa. Os cimícidos non teñen adaptacións especiais que lles permitan viaxar desta maneira, porén os únicos dous membros da subfamilia Primicimicinae, Bucimex chilensis e Primicimex cavernis teñen garras e unha ringleira erecta de espiñas como pugas no tarso e observouse que se penduraban do pelame dos morcegos con elas.
Hóspedes
miniatura|[[Oeciacus hirundinis aliméntase de sangue de andoriñas.]]
Os cimícidos son un grupo especializado de parasitos chuchadores de sangue que se alimentan principalmente de morcegos, aves e humanos. Pénsase que evolucionaron de antepasados predadores heterópteros, e un 60% das especies existentes utilizan os morcegos como hóspedes primarios. Os morcegos son mamíferos sociais e moitas especies congréganse en pousadoiros comunais para dar a luz e criar os fillos. Estes pousadoiros proporcionan unhas condicións excelentes para os seus ectoparasitos artrópodos, cunha temperatura constante e oportrunidades para alimentarse regularmete de sangue. Porén, os morcegos acicálanse frecuentemente de forma individual ou un a outro, o que pon os parasitos no risco de ser comidos. Os cimícidos fan diminuír este risco agochándose en lugares apartados entre os episodios de alimentación, e producindo unha substancia repelente que os fai de mal sabor.
En termos evolutivos, a maioría das especies de cimícidos probablemente se especializaron en morcegos e paxaros insectívoros, coa posibilidade de dispersarse a outros sitios por medio dos seus hóspedes alados. Cando un morcego torna ao pousadoiro, pode que só estea dispoñible para o cimícido durante un curto tempo antes de que arrefríe e entre nun estado de torpor, cun fluxo sanguíneo reducido. Orixinouse unha nova oportunidade cando os morcegos vivían en estreita proximidade cos humanos, en covas ou no tellado das cabanas; o cimícido podía utilizar o gran tamaño e a homeotermia dos humanos, que lle proporcionarían unha abundante subministración de alimento, o que levou ao crecemento e expansión das poboacións do ectoparasito.
Os cimícidos están relativamenrte especializados na súa elección de hóspede en comparación con outros insectos hematófagos. A maioría deles teñen un hóspede preferente, pero aceptan algúns outros cando se lles presenta a oportunidade, como fan C. lectularius e C. hemipterus, que se encontran normalmente entre os humanos, pero que poden tamén sobrevivir alimentándose de aves, morcegos, coellos e ratos. As subfamilias Primicimicinae e Latrocimicinae usan como hóspedes morcegos do Novo Mundo, mentres que os Afrocimicinae e Cacodminae utilizan morcegos do Vello Mundo. Os morcegos son un mamífero moi conveniente para eles porque se poden aproveitar de que se pousan comunalmente e moi xuntos e retornan ao mesmo pousadoiro regularmente. Precisamente, algunhas especies de morcegos quizais cambian regularmente de pousadoiro para evitaren os parasitos. A subfamilia Haematosiphoninae utiliza as aves das familias dos cirrios (Apodidae) e as andoriñas (Hirundinidae). Unha especie, P. cavernis, ten unha distribución moi limitada e parece usar unha soa especie de hóspede morcego.
O cambio de hóspede depende de varios factores, como o solapamento nos sinais de detección do hóspede e a capacidade de dixerir diferentes tipos de sangue. Por exemplo, os glóbulos vermellos dos polos son de 3 a 5 μm máis longos en diámetro que os dos humanos, o que fai o sangue humano máis axeitado para a estreita canle alimenticia de C. lectularius. Por outra parte, C. hemipterus pode variar o tamaño da súa canle alimenticia, o que lle dá maior flexibilidade na súa elección de hóspedes. A preferencia por unha especie hóspede pode variar entre as poboacións dunha determinada especie; as causas non están claras.
Efectos no hóspede
Entre os efectos da alimentación do cimícido no hóspede están causar unha resposta inmunitaria que orixina malestar, a transmisión de patóxenos, infeccións secundarias no sitio da picada, cambios fisiolóxicos como a deficiencia de ferro e a redución da fitness (crecemento lento, pequeno tamaño ou falta de éxito reprodutivo). Os hóspedes poden defenderse contra o ataque elixindo sitios non infectados e acicalándose, mentres que os cimícidos poden maximizar o seu éxito reducindo o tempo de alimentación, seleccionando sitios de alimentación no corpo estean fóra do alcance das actividade de acicalamento do hóspede, elixindo alimentarse en momentos en que o hóspede está inactivo e retirándose a un lugar seguro en canto acabaron de saciarse.
Aínda que os cimícidos poden adquirir virus e patóxenos, raramene os transmiten aos seus hóspedes. O. vicarius é un vector de varios arbovirus, pero os virus non o matan. Trypanosoma cruzi, o tripanosoma causante da enfermidade de Chagas, raramente se transmite aos morcegos por medio dos cimícidos, pero non se viu que se replicase despois desa transmisión. O VIH e o virus da hepatite B poden persistir en C. lectularius dúas semanas, pero sen replicación viral. A posibilidade de que estes e a maioría dos restantes virus se transmitan de C. lectularius a humanos considérase extremadamente remota.
Evolución
A chinche fósil Quasicimex eilapinastes identificouse en 2008 en ámbar birmano do Cretáceo tardío de hai 99 millóns de anos. A análise molecular suxire que os cimícidos se diversificaron antes da existencia dos morcegos, que son os seus hóspedes primarios hoxe, o que suxire unha repetida colonización dos morcegos a partir duns hóspedes descoñecidos.