cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
India
Forzas armadas
Desde o fin da guerra fría, a India ten aumentado a súa cooperación económica, estratéxica e militar cos Estados Unidos e a Unión Europea. En 2008, asinouse un pacto nuclear entre a India e os Estados Unidos. Aínda que a India xa posuía armas nucleares na época e non fose membro do Tratado de Non Proliferación Nuclear, o acordo recibiu a exención da Axencia Internacional de Enerxía Atómica e do Grupo de Fornecedores Nucleares, acabando coas restricións anteriores sobre tecnoloxía e o comercio nuclear do país. Como consecuencia, a India converteuse no sexto Estado con armas nucleares de facto do mundo. Posteriormente o país asinou acordos de cooperación en enerxía nuclear civil con Rusia, Francia, Reino Unido e o Canadá.
O Presidente da India é o comandante supremo das forzas armadas do país; con 1,6 millóns de soldados activos, é o terceiro maior exército do mundo. As forzas armadas comprenden o exército, a mariña e a forza aérea; organizacións auxiliares inclúen o Comando de Forzas Estratéxicas e tres grupos paramilitares: os Assam Rifles, a Forza Especial de Fronteira e a Garda Costeira India. O orzamento de defensa oficial indio para 2011 foi de 36,03 mil millóns de dólares, o 1,83% do seu PIB. Para o ano fiscal que abrangue 2012-2013 foron orzados para esa área 40,44 billóns de dólares. Segundo un informe de 2008 do SIPRI, o gasto militar anual da India en termos de poder de compra foi de 72,7 billóns de dólares. En 2011, o orzamento anual de defensa do país tivo un aumento de 11,6%, aínda que iso non incluía os fondos que chegan aos militares a través doutras ramas do goberno. En 2012, o país era o maior importador de armas do mundo; entre 2007 e 2011, a India foi responsable do 10% dos gastos en compras internacionais de armas. Gran parte do gasto militar destínase á defensa contra Paquistán e para combater a crecente influencia chinesa no océano Índico.
Subdivisións
miniatura|upright=2|Os 29 estados e 7 territorios da India.
A India está dividida en 29 estados (que á súa vez están divididos en distritos) e 7 Territorios da Unión (incluído o Territorio da Capital Nacional). Todos os estados e os dous territorios da Unión de Pondicherry e o Territorio da Capital Nacional elixen as súas lexislaturas e gobernos por medio do modelo de Westminster. Os outros cinco territorios da unión están rexidos de xeito directo polo goberno federal, a través de varias administracións designadas. En 1956, en virtude da Lei de Reorganización dos Estados, o territorio indio foi dividido baseándose en aspectos lingüísticos. A partir de entón, esta estrutura permaneceu sen cambios. Cada estado ou territorio da unión divídese en distritos administrativos. Á súa vez, os distritos divídense en tehsils e finalmente en aldeas.
Adicionalmente, malia nunca ter reclamado posesión territorial na Antártida, a India ten alí instaladas dúas bases científicas: Dakshin Gangotri e Maitri.
Estados
Territorios da Unión
Economía
miniatura|250px|Edificios de oficinas en [[Bangalore.]] A India, cun produto interior bruto nominal estimado en 2018 en 2 654 billóns de dólares, ocupa o 7º lugar na lista de maiores economías do mundo por PIB nominal, mentres que a súa paridade de poder adquisitivo estimada en 2018 en 10 339 billóns de dólares, é a terceira maior do mundo, por detrás tan só dos Estados Unidos e China. Con todo, aínda é un país moi pobre, cunha renda per cápita nominal de apenas 1 989 dólares e renda per cápita PPA de 7 749 dólares segundo estimacións para 2018.
No período comprendido entre as décadas de 1950 e 1980, a economía india seguía tendencias socialistas. A economía mantívose paralizada por regulamentos impostos polo goberno, o proteccionismo e a propiedade pública, o que levou a unha corrupción xeneralizada e a un lento crecemento económico. En 1991, a economía nacional converteuse nunha economía de mercado. Este cambio na política económica en 1991 deuse pouco despois dunha crise aguda na balanza de pagamentos, polo que desde aquela púxose énfase en facer do comercio internacional e do investimento estranxeiro directo un sector primordial da economía india. miniatura|esquerda|A agricultura india comezou entre o 7000 e o 6000 a. C., emprega a maior parte da forza de traballo nacional e o país é o segundo produtor agrícola mundial. Na imaxe, un agricultor traballa un [[arado turrado por bois en Kadmati, Bengala Occidental.]] Durante as últimas décadas, a economía india tivo unha taxa de crecemento anual do produto interior bruto de ao redor dun 5,8%, converténdose nunha das economías de máis rápido crecemento no mundo. A India conta coa maior forza de traballo do mundo, con máis de 513,6 millóns de persoas. A agricultura foi sempre, e segue sendo, a base da economía india. En termos de produción, o sector agrícola representa o 28% do PIB, mentres que o sector servizos representa o 54%, e a industria o 18%. Os principais produtos agrícolas e de gando inclúen o arroz, que constitúe o principal recurso das rexións de Bombai, Malabar, Bengala e Vira; o trigo, sobre todo nas poboacións do noroeste; o millo miúdo e o sorgo que son alimentos esenciais para a xente de Deccán; o maínzo e a cebada cultívanse principalmente na chaira do Ganxes; o té provén en gran cantidade do Assam, das zonas subhimalaias e da costa Malabar; o café prodúcese especialmente no Deccán e a cana de azucre na chaira ganxética. En menor escala plántase tabaco e opio. Por outra parte a produción de árbores froiteiras e de plantas oleaxinosas (algodón, sésamo, pistacho e colza) é tamén notábel. Existe un gran patrimonio forestal, rico en madeiras como a teca, o tipuana tipu, o sándalo e, tamén, o bambú. A gandaría ocupa un lugar primordial; coas súas 176 900 000 cabezas de bovino posúe o maior patrimonio bovino do mundo, aínda que por motivos relixiosos prohíbese o consumo de carne, pois as vacas son animais sagrados para os hinduístas. Os búfalos chegan ós 55 millóns de cabezas e son moi empregados nas labores agrícolas, especialmente nos arrozais. Os ovinos alcanzan os 43 millóns e os caprinos os 70 millóns de cabezas.
A principal industria é a téxtil (algodón e xute); séguena a siderúrxica, a mecánica (material ferroviario, aéreo, bicicletas), a electrónica, a química, a industria papeleira, as refinerías de petróleo, así como industrias do coiro, transportes, cemento, minaría (baseada na extracción do carbón, de ferro, de manganeso, de mica e de bauxita), compañías de software, alimentarias, de aceites e da elaboración do tabaco. En 2006, o comercio indio acadara unha proporción relativamente moderada do 24% do PIB, crecendo á taxa de 6% desde 1985. O comercio da India representa un pouco máis do 1% do comercio mundial. As principais exportacións inclúen os derivados de petróleo, algúns produtos téxtiles, pedras preciosas, software, enxeñaría de bens, produtos químicos, peles e coiros. Entre as principais importacións están o petróleo cru, maquinaria, xoias, fertilizantes e algúns produtos químicos. As industrias, que aproveitan a existencia de materias primas e de grandes recursos hidroeléctricos, desenvolvéronse rapidamente con criterios de moderna racionalización. miniatura|180px|Edificio da [[Bolsa de Bombai.]] A pesar do seu notable crecemento económico nas últimas décadas, a India ten a maior concentración de persoas pobres do mundo e ten unha alta taxa de desnutrición en nenos menores de tres anos (46% en 2007). A porcentaxe de persoas que viven por debaixo do limiar de pobreza segundo o Banco Mundial, vivindo con menos dun dólar ao día (PPA, en termos nominais Rs. 21,6 ao día nas zonas urbanas e Rs. 14,3 nas zonas rurais) diminuíu do 60% en 1981 ao 42% en 2005. A pesar de que nas últimas décadas a India ten evitado a fame, a metade dos nenos teñen un peso inferior á media mundial, unha das taxas máis altas do mundo e case o dobre da taxa da África subsahariana.
Un informe de 2007 de Goldman Sachs prevía que entre 2007 e 2020 o PIB indio cuadruplicaríase e podería superar ao dos Estados Unidos antes de 2050, mais seguiría a ser un dos países cos habitantes máis pobres do mundo durante varias décadas, cunha renda per cápita inferior á dos seus compañeiros "BRIC" (o Brasil, Rusia, a India e a China).
A pesar de que nas últimas décadas a economía india aumentou de xeito constante, este crecemento produciuse de xeito desigual, en especial cando se compara coa calidade de vida nos diferentes grupos sociais, económicos, en diversas rexións xeográficas, zonas rurais e urbanas. En 2008, o Banco Mundial afirmaba que as prioridades máis importantes para o goberno indio deberían ser a reforma do sector público, a construción de infraestruturas básicas, o desenvolvemento agrícola e rural sustentable, a eliminación das normas de traballo, a reforma nos estados máis atrasados e a loita contra a SIDA.
De acordo co Informe Mundial de Custo da Vida de 2017 publicado pola Economist Intelligence Unit (EIU) que foi creado comparando máis de 400 prezos individuais de 160 produtos e servizos, catro das cidades máis baratas do mundo estaban na India: Bangalore (3ª), Bombai (5ª), Chennai (5ª) e Nova Deli (8ª).
Ciencia e tecnoloxía
miniatura|esquerda|Representación artística da [[Mars Orbiter Mission, da Organización India de Investigación Espacial, unha sonda espacial que orbita Marte dende o 24 de setembro de 2014.]] Jawaharlal Nehru, o primeiro primeiro ministro da India, que gobernou do 15 de agosto de 1947 ao 27 de maio de 1964, iniciou reformas para promover o ensino superior e a ciencia e tecnoloxía no país. O Instituto Indio de Tecnoloxía —concibido por unha comisión de 22 membros de estudosos e empresarios co obxectivo de promover o ensino técnico— foi inaugurado o 18 de agosto de 1951, en Kharagpur, Bengala Occidental, polo daquela ministro de educación, Abul Kalam Azad. Na década de 1960, os lazos máis estreitos coa Unión Soviética permitiron á Organización India de Investigación Espacial desenvolver rapidamente o seu programa espacial e avanzar en enerxía nuclear, mesmo despois de que o primeiro ensaio nuclear fora realizado o 18 de maio de 1974 en Pokharan.
A India representaba aproximadamente o 2,9 % de todo o gasto en investigación e desenvolvemento do mundo en 2012, e o número de publicacións científicas do país está en aumento. No entanto, de acordo co ministro de ciencia e tecnoloxía indio, Kapil Sibal, o país está a quedar por detrás en ciencia e tecnoloxía comparado cos países desenvolvidos. A India ten só 140 investigadores por cada millón de habitantes, comparado cos 4 651 dos Estados Unidos. O país investiu 3,7 billóns de dólares en ciencia e tecnoloxía entre 2002 e 2003. Comparado con iso, China investiu cerca de catro veces máis, mentres que os Estados Unidos investiron cerca de 75 veces máis que a India en ciencia e tecnoloxía. A pesar diso, cinco Institutos Indios de Tecnoloxía foron situados entre as dez mellores escolas de ciencia e tecnoloxía de Asia, pola Asiaweek. O número de publicacións de científicos indios está caracterizada por algunhas das taxas de crecemento máis rápidas entre os principais países. A India, xunto coa China, Irán e o Brasil son os únicos países en vías de desenvolvemento que forman parte dos 31 países que xuntos son responsables do 97,5% da produción científica do mundo.
Transportes
miniatura|Tren da [[Indian Railways cruzando unha ponte sobre o Río Damodar, en Bengala Occidental.]] miniatura|Comboi do [[Metro de Deli pasando ao lado dunha avenida moi transitada.]] Desde a liberalización económica dos anos 1990, o desenvolvemento da infraestrutura no país progresou a un ritmo rápido e hoxe hai unha gran variedade de medios de transporte por terra, auga e aire. Con todo, o relativamente baixo PIB per capita da India fai que o acceso a estes medios de transporte non teña sido homoxéneo. A penetración de vehículos motorizados é baixa para os estándares internacionais, con só 103 millóns de coches nas estradas indias. Por outra banda, só o 10% dos fogares do país posúen unha motocicleta. Ao mesmo tempo, a industria automobilística india está crecendo rapidamente, cunha produción anual de máis de 4,6 millóns de vehículos e o volume de vehículos espérase que aumente de modo significativo no futuro. Neste contexto, porén, o transporte público continúa a ser o principal medio de locomoción da poboación, e os sistemas de transporte público do país están entre os máis empregados do mundo.
A pesar das melloras en curso na área, varios aspectos do sector de transportes aínda están cheos de problemas debido ás precarias infraestruturas e á falta de investimento nas rexións economicamente menos activas do país. A demanda de infraestruturas e servizos de transporte ten aumentado preto dun 10% por ano, xa que a infraestrutura actual é incapaz de atender as demandas económicas crecentes. Segundo as estimacións de 2008 de Goldman Sachs, a India tería que gastar 1,7 billóns de dólares en proxectos de infraestrutura ao longo da década seguinte para impulsar o seu crecemento económico, dos cales 500 miles de millóns de dólares están orzados para seren gastos durante o Décimo Primeiro Plano Quincenal.
A rede ferroviaria india é unha das maiores do mundo (con 63 465 quilómetros de extensión ) e é o sistema máis empregado do planeta, transportando 651 millóns de pasaxeiros e máis de 921 millóns de toneladas de carga en 2011. O sistema ferroviario indio, introducido en 1853 polos británicos, é subministrado e mantido pola estatal Indian Railways, baixo a supervisión do Ministerio das Ferrocarrís.
A India ten unha rede de estradas nacionais que enlazan todas as principais cidades e capitais de estados, formando a columna vertebral da economía do país. En 2010, o país tiña un total de 79 443 km de estradas nacionais, dos cales 200 km eran clasificados como autoestradas. A rede de estradas estatais tiña un total de 131 899 km ese mesmo ano e o total da rede de estradas india cerca de 3 300 000 km. miniatura|esquerda|O Porto [[Jawaharlal Nehru, en Nova Bombai, está clasificado no 25º lugar no mundo en movemento de contedores. ]] Segundo o Proxecto de Desenvolvemento de Tráfico Rodado Nacional (PNDS), a intención é equipar a algunhas das principais estradas nacionais con catro carrís, amais de tamén existir un plan para converter algúns treitos desas estradas en seis carrís. A Autoridade Nacional de Estradas estima que cerca do 65% da carga e o 80% do tráfico de pasaxeiros do país son transportados por estradas. As estradas nacionais indias transportan cerca do 40% do total do tráfico rodado, aínda que só ao redor do 1,7% da rede de estradas estea cuberta por esas estradas principais. O crecemento medio do número de vehículos ten sido en torno a un 10,16% por ano nos últimos anos.
En 2012 había 352 aeroportos civís na India, dos cales 251 tiñan pistas pavimentadas. Hai máis de 20 aeroportos internacionais. O aeroporto Internacional Indira Gandhi en Nova Deli, e o Aeroporto Internacional de Chhatrapati Shivaji en Bombai, ocupan máis de metade do tráfico aéreo do sur de Asia.
Os portos son os principais centros para o comercio. No país, cerca de 95% do comercio exterior en cantidade e o 70% en valor ocorre a través de portos marítimos. A Mumbai Port & JNPT (Navi Bombai) controla o 70% do comercio marítimo na India. Hai doce portos principais nas seguintes cidades: Navi Bombai, Bombai, Kochi, Calcuta (incluíndo Haldia), Paradip, Visakhapatnam, Ennore, Chennai, Thoothukudi, Panambur, Mormugao e Kandla. Amais destes, existen 187 portos menores e intermedios, 43 dos cales traballan con cargas.
Enerxía
miniatura|Construción da [[central nuclear de Kudankulam, en Tamil Nadu, que terá capacidade para producir 1260 MW de enerxía.]] A política enerxética da India está definida en gran parte polo crecente déficit enerxético do país e polo maior foco no desenvolvemento de fontes alternativas de enerxía, particularmente a enerxía nuclear, solar e eólica. Cerca do 70% da capacidade de xeración de enerxía do país procede de combustibles fósiles, sendo o carbón o responsable do 40% do consumo total da enerxía india, seguido polo petróleo e polo gas natural co 24% e 6% respectivamente. O país é en gran parte dependente de importacións de combustibles fósiles para atender as súas demandas enerxéticas; en 2030, a dependencia da India de importacións de enerxía deberá superar o 53% do consumo total do país. En 2009-10, o país importou 159,26 millóns de toneladas de petróleo, que equivale ao 80% do seu consumo interno, e o 31% do total das importacións indias proveñen do petróleo. O crecemento da xeración de electricidade na India ten estado dificultado pola escaseza de carbón nacional e, como consecuencia, as importacións de carbón para a produción de electricidade aumentaron un 18% en 2010.
Demografía
miniatura|Mapa da [[densidade de poboación e da rede ferroviaria da India. A xa densamente poboada planicie Indo-Ganxética é o principal motor de crecemento da poboación do país.]]
É un país novo con 560 millóns de persoas de menos de 25 anos. En 2004, un habitante de cada dous tiña menos de 25 anos e un 70% da poboación era rural.
Comparando cos parámetros occidentais, a India é un país que acrecenta a súa poboación con gran rapidez. Cada ano hai un saldo positivo de 19 millóns de individuos, como consecuencia dunha taxa de fertilidade de 3,1 fillos por muller como media —contra 1,7 na China. Así cóidase que a India será o país con máis poboación do mundo arredor do ano 2035.
A India é a segunda entidade xeográfica con maior diversidade cultural, lingüística e xenética do mundo, despois de África. O país é o fogar de dúas grandes familias lingüísticas: a indoaria (falada por aproximadamente o 74% da poboación) e a dravídica (falada por aproximadamente o 24%). Outras linguas faladas na India proveñen das linguas austroasiáticas e tibeto-birmanas. O hindi conta co maior número de falantes, e é a lingua oficial da república. O inglés é empregado amplamente en negocios e na administración, e ten o status de "idioma oficial subsidiario", sendo tamén importante na educación, especialmente na ensinanza media e superior.
esquerda|miniatura|Un peregrino [[Sikhismo|sikh co Harmandir Sahib (Templo Dourado) en Amritsar, ao fondo.]] Cada estado e territorio da unión ten os seus propios idiomas oficiais, e a constitución dálle recoñecemento legal a outras 21 linguas, que son faladas por un importante sector da poboación ou forman parte da herdanza histórica india. Mentres que o sánscrito e o támil teñen sido consideradas linguas clásicas durante moitos anos, o goberno indio tamén concedeu o status de lingua clásica ao kanarés e ao telugu. Ao que seguiron o malayalam en 2013, e o odia en 2014. O número de dialectos na India chega a máis de 1 652.
Máis de 800 millóns de indios (o 80,5 % da poboación) son hindús. Outros grupos relixiosos con presenza importante no país son os musulmáns (13,4 %), cristiáns (2,3 %), sikhs (1,9 %), budistas (0,8 %), xainistas (0,4 %), xudeus, zoroastristas (parsis), entre outros. Os adivasi constitúen o 8,1 % da poboación. A India ten a terceira maior poboación musulmá do mundo e a maior poboación musulmá para un país de maioría non musulmá.
A taxa de alfabetización no país é do 64,8% (53,7% para as mulleres e 75,3% para os homes) O estado co maior índice de alfabetización é Kerala, co 91%, mentres que Bihar ten a menor taxa, con apenas o 47%. A ración sexual é de 944 homes por cada mil mulleres, mentres que a taxa de crecemento demográfico anual é de 1,38%; cada ano son rexistrados 22,01 nacementos por cada mil persoas. Segundo a Organización Mundial da Saúde (OMS) cada ano morren 900 000 indios por beberen auga non potable e por inhalaren aire contaminado. A malaria é endémica na India. Existen cerca de 60 médicos para cada 100 000 persoas no país.
Educación
miniatura|dereita|Torre do reloxo do campus da [[Universidade de Bombai, fundada en 1857.]] A educación no país é proporcionada e mantida polos sectores público e privado, co control e financiamento de tres niveis do goberno: central, estatal e local. Na antiga cidade de Taxila encontrouse o primeiro centro de ensino superior rexistrado na India, datado no século V a. C., mais é discutible se este pode ser considerado unha universidade. A Universidade de Nalanda, fundada no ano 470, foi o máis antigo sistema educativo universitario de todo o mundo, no sentido moderno de "universidade".
A educación occidental enraizou na sociedade india co establecemento do Raj británico. O sistema educativo está baixo o control do Goberno da Unión e, con algunha autonomía, dos estados. Varios artigos da constitución india consideran a educación como un dereito fundamental. A maioría das universidades do país están controladas pola Unión ou polos gobernos dos estados. O país ten feito progresos por aumentar a taxa de frecuencia no ensino primario e na expansión da alfabetización a tres cuartos da poboación. A mellora no sistema educativo indio é frecuentemente citada como un dos principais factores do crecemento económico do país nos últimos anos. Boa parte do progreso, especialmente na educación superior e na investigación científica, atribúese a varias institucións públicas. O mercado educativo privado indio moveu 40 billóns de dólares en 2008 e aumentou a 70 billóns en 2012.
Con todo, o país continúa e enfrontarse a grandes desafíos nesta área. Malia o crecente investimento educativo, o 25% da poboación da India é aínda analfabeta, só o 15% dos indios chegan ao ensino secundario e tan só o 7% cursan un posgrao. A calidade da educación, sexa no ensino básico ou no superior, é baixa de modo significativo, comparado coa das principais nacións en desenvolvemento. En 2008, as institucións de ensino superior ofrecían prazas suficientes para tan só o 7% da poboación en idade universitaria do país, o 25% dos postos docentes en toda a India están vacantes, e o 57% dos profesores universitarios non teñen o mestrado ou o doutoramento. En 2011, existían 1 522 facultades de enxeñaría, cun total anual de 582 000 estudantes, amais de 1 244 politécnicas, cun total anual de 265 000 estudantes. No entanto, estas institucións enfróntanse a varios problemas, como a escaseza de profesores e as preocupacións sobre a calidade do ensino ofrecido.
Saúde
miniatura|esquerda|Voluntarios vacinando contra a [[poliomielite no estado de Orissa.]] A India ten un sistema sanitario universal mantido polos seus estados e territorios constituíntes. A constitución responsabiliza a cada estado de "elevar o nivel da nutrición e da calidade de vida do seu pobo e da mellora da saúde pública entre as súas funcións primarias". A Política Nacional de Saúde foi aprobada polo Parlamento da India en 1983 e actualizada en 2002. Paralelo ao sector público, e de feito máis popular, está o sector médico privado. As familias indias urbanas e rurais tenden a empregar con maior frecuencia a sanidade privada, como reflicten as enquisas.
O Toxal, Bestar, Cospeito
O Toxal é un lugar da parroquia de Bestar no concello lugués de Cospeito na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 2 habitantes (2 homes).
India
Saúde
A India ten unha esperanza de vida de 64/67 anos (m/f) e unha taxa de mortalidade infantil de 61 por mil nacidos vivos. O 42% dos nenos indios menores de tres anos padecen desnutrición, a maior taxa incluíndo a África subsahariana onde a malnutrición infantil ascende ao 28%. Aínda que a economía do país ten crecido un 50% entre 2001 e 2006, a taxa de desnutrición infantil caeu tan só un 1%, quedando por detrás de países con taxas de crecemento similares. A desnutrición impide o desenvolvemento social e cognitivo dos nenos, amais de reducir os seus niveis de escolaridade e renda en idade adulta. Estes danos irreversibles dan como resultado unha menor produtividade do país. Como máis de 122 millóns de familias non contan con baño, e o 33% non teñen acceso a retretes, máis do 50% da poboación do país (638 millóns de persoas) defecan ao aire libre cada día. Esta taxa é considerablemente maior que as de Bangladesh e o Brasil (7%), e da República Popular da China (4%). A pesar de que 211 millóns de persoas tiñan acceso a sistemas de saneamento básico entre 1990 e 2008, apenas o 31% utilizan os recursos ofrecidos.
Lingua camsá
A lingua camsá (ás veces tamén escrita como kamsá ou kamse), tamén coñecida cos nomes de mocoa, sibundoy, coche ou kamemtxa/camëntsëá, é unha lingua illada propia do pobo camsá, que habita principalmente no val de Sibundoy, no departamento de Putumayo, no sur de Colombia.
India
Cultura
miniatura|esquerda|A cidade de [[Varanasi, ás marxes do río Ganxes, é unha das máis antigas do mundo e un dos sete lugares máis sagrados do hinduísmo e do xainismo.]] A cultura da India é a expresión dunha das máis antigas - máis de 4000 anos de documentos, tanto escritos como monumentais - e diversificadas civilizacións do planeta, polo tanto inclúe un gran número de expresións en todos os campos. Durante o período védico (ca.1700-500 a.C), os fundamentos da filosofía, mitoloxía e literatura hindú foron establecidos e moitas crenzas e prácticas que aínda existen actualmente, tales como dharma, karma, ioga e moksha, consolidáronse. A India é notable pola súa diversidade relixiosa, sendo o hinduísmo, o sikhismo, o islamismo, o cristianismo e o xainismo as principais e máis populares relixións do país. A relixión predominante, o hinduísmo, foi formada por varias escolas históricas de pensamento, coma os upanishads, os ioga sutras, o movemento bhakti e a filosofía budista.
Lingua camsá
Variedades
Mason (1950) lista os nomes das variedades do coche (mocoa).
Gramática
O camsá é unha lingua polisintética con prefixos e sufixos. Ten números duais, o cal é infrecuente nas linguas do seu arredor.
India
Cultura
miniatura|Indios celebrando o [[Holi, coñecido como Festival das Cores, en Adoor, no estado de Kerala.]]
Un dos aspectos desta cultura, pese a estar oficialmente rexeitado por ter aspectos negativos, é o sistema de castas da India, característico dos hindús, non só na India, mais tamén no Nepal. A sociedade tradicional da India está definida por esta xerarquía social relativamente restrita. O sistema de castas describe a estratificación e as restricións sociais do subcontinente indio; tamén define as clases sociais por grupos endogámicos hereditarios, que ao principio se denominan jatis ou castas. A India declarou a "intocabilidade" ilegal en 1947 e, dende aquela, promulgou outras leis antidiscriminatorias e iniciativas para o benestar social, aínda que os informes suxiren que moitos dalits ("ex-intocables​​") e outras castas máis baixas en áreas rurais continúan a seren segregadas e se enfrontan coa persecución e á discriminación. Nos lugares de traballo das grandes cidades e nas principais empresas indias ou internacionais, o sistema de castas practicamente perdeu a súa importancia.
Os valores tradicionais das familias indias son moi respectados e o modelo patriarcal ten sido o máis común durante séculos, aínda que recentemente a familia nuclear estea a se converter no modelo seguido pola poboación que vive na zona urbana. A maioría dos indios teñen os seus casamentos arranxados polos seus pais e por outros membros respectados da familia, co consentimento da noiva e do noivo. O matrimonio é planeado para toda a vida, a taxa de divorcio é extremadamente baixa. O casamento na infancia é aínda unha práctica común, e a metade das mulleres indias casa antes dos dezaoito anos.
Moitas celebracións indias son de orixe relixiosa, aínda que algunhas dependan da casta ou o credo. Algunhas das festas máis populares do país son: Diwali, Holi, Durga Puja, Eid ul-Fitr, Eid al-Adha, Nadal e Vesak. Amais destas, a nación ten tres festas nacionais: o día da República, o día da independencia e o Gandhi Jayanti, en homenaxe a Mahatma Gandhi. Outra serie de días festivos, variando entre nove e doce días, son celebrados oficialmente en cada estado. As prácticas relixiosas son unha parte integral da vida cotiá e son un asunto de interese público. A roupa tradicional varia de acordo coas cores e estilos segundo a rexión e depende de certos factores, incluíndo o clima. Os estilos de vestir inclúen pezas simples coma o sári para as mulleres e o dhoti para os homes; pantalóns e camisas de estilo europeo tamén son populares entre os homes. O uso de xoias delicadas, modeladas en flores reais usadas ​​durante a India antiga, forma parte dunha tradición que se remonta a cerca de 5000 anos; as pedras preciosas tamén son empregadas ​​na India como talismáns.
Símbolos nacionais
Os principais símbolos nacionais do país son a súa bandeira, o seu emblema e o seu himno. A India conta tamén con outros símbolos nacionais como a canción Vande Mataram (composta en sánscrito por Bankimchandra Chatterji e que ten o mesmo status que o himno nacional) ou varias especies de animais significativas do país. Amais dos símbolos nacionais, cada estado e territorio da unión ten os seus propios símbolos. Amais da bandeira, o emblema, o himno e a canción nacional, a India posúe diversos símbolos nacionais:
Gastronomía
miniatura|[[Especias indias no mercado de Mapusa, en Goa.]] A cociña da India presenta unha forte dependencia de herbas e especias, con pratos a miúdo apelando ao uso sutil dunha ducia ou máis de condimentos diferentes; a gastronomía do país tamén é coñecida polas súas preparacións tandoori. No tandoor, un forno de arxila empregado na India hai case 5000 anos, as carnes permanecen cunha "suculencia infrecuente" e é posible facer o pan plano inchado coñecido como naan. Os alimentos básicos son o trigo (principalmente no norte do país), o arroz (especialmente no sur e no leste) e as lentellas. Moitas especias populares en todo o mundo son orixinarias do subcontinente indio, mentres que o pemento, que é nativo das Américas e foi introducido polos portugueses, é amplamente utilizado pola poboación local. O ayurveda, un sistema de medicina tradicional, usa seis rasas e tres gunas para axudar a describir os comestibles. Ao longo do tempo, conforme os sacrificios de animais feitos polos védicos foron suplantados pola noción de sacralidade inviolable da vaca, o vexetarianismo foi asociado a un alto nivel relixioso e tornouse cada vez máis popular, unha tendencia axudada polo aumento de normas budistas, xainistas e bhaktis hindús. A India ten a maior concentración de vexetarianos do mundo: unha pescuda realizada en 2006 constatou que o 31% dos indios eran lactovexetarianos e outro 9% eran ovovexetarianos. Entre os costumes alimenticios máis tradicionais e comúns están as comidas feitas preto ou no propio chan, as comidas segregadas por casta e xénero e o uso da man dereita ou dun anaco de roti (tipo de pan) en lugar dos cubertos.
Arte e arquitectura
miniatura|[[Conxunto de Templos de Khajuraho, en Madhya Pradesh, Patrimonio Mundial pola UNESCO.]] Gran parte da arquitectura da India, incluído o Taj Mahal e outras obras da arquitectura mogol e do sur do país, combina antigas tradicións locais con estilos importados doutras nacións. A arquitectura vernácula, porén, está altamente rexionalizada. A Vastu Shastra, literalmente "ciencia da construción" ou "arquitectura" e atribuída a Mamuni Maia, explora como as leis da natureza afectan as habitacións humanas, amais de empregar xeometría precisa e aliñamentos direccionais para reflectir construcións cósmicas.
A arquitectura dos templos hindús está influenciada polos Shastras Shilpa, unha serie de textos fundamentais cuxa forma mitolóxica básica é a mandala Vastu-Purusha, unha praza que encarna o concepto de "absoluto". O Taj Mahal, construído na cidade de Agra entre 1631 e 1648 por orde do emperador Shah Jahan e en memoria da súa esposa, é descrito na lista do Patrimonio Mundial da UNESCO como "a xoia da arte musulmá na India e unha das obras mestras universalmente admiradas da herdanza do mundo". A arquitectura neo-indo-sarracena, desenvolvida polos británicos a finais do século XIX, baseouse na arquitectura indo-islámica.
Talata Embalo
Talata Embalo, nado o 28 de novembro de 1963, é un deportista de Guinea-Bissau. Competiu nos Xogos Olímpicos de 1996 e de 2000 na disciplina de loita, mais non conseguiu ningunha medalla.
India
Literatura
miniatura|Representación da [[batalla de Kurukshetra nunha páxina do Mahabharata.]] As primeiras obras literarias da India, compostas entre o ano 1400 a. C. e o 1200 d. C., foron escritas en sánscrito. Obras prominentes desta literatura sánscrita inclúen épicas, como o Mahābhārata e o Ramayana, e dramas de Kālidāsa, como o Abhijñānaśākuntalam (O Recoñecemento de Sakuntala), e poesías, como o Mahākāvya. O Kama Sutra, o famoso libro sobre relacións sexuais, tamén ten a súa orixe no país. Desenvolvida entre o 600 a. C. e o 300 d. C. no sur da India, a literatura sangamm comprende 2 381 poemas e é considerada como unha antecesora da literatura támil. Do século XIV ao XVIII, as tradicións literarias indias atravesaron un período de drásticos cambios a causa do xurdimento de poetas devocionais (movemento bhakti) como Kabir, Tulsidas e Guru Nanak. Este período estivo caracterizado por un espectro variado e amplo de expresión e correntes de pensamento e, como consecuencia, as obras literarias medievais indias difiren de modo significativo da tradición clásica. No século XIX, os escritores indios tomaron un novo interese polas cuestións sociais e descricións psicolóxicas. No século XX, a literatura india foi influenciada polas obras do poeta e romancista bengalí Rabindranath Tagore.
Cine e medios de comunicación
A industria cinematográfica india é a maior do mundo. Bollywood, barrio localizado na cidade de Bombai onde son realizados os filmes comerciais en hindú, foi recentemente convertido no centro da industria cinematográfica máis prolífica do mundo, igualando a súa importancia con Hollywood. Tamén se realizan filmes tradicionais e comerciais en zonas onde o bengalí, kanarés, malayalam, marathi, támil e telugu son idiomas oficiais. O cine do sur da India atrae máis do 75% dos espectadores do cine nacional.
A radiodifusión televisiva comezou na India en 1959 como un medio estatal de comunicación e tivo unha lenta expansión durante máis de dúas décadas. O monopolio estatal na transmisión da televisión terminou en 1990 e, dende aquela, canais por satélite téñense feito cada vez máis populares na cultura popular da sociedade india. Hoxe, a televisión é o medio con maior alcance na India; estimacións da industria indican que en 2012 había máis de 554 millóns de consumidores de TV, 262 millóns de satélite e/ou conexión por cable, comparado con outras formas de medios de masas, como a prensa (350 millóns), a radio (156 millóns) ou internet (37 millóns).
Deportes
miniatura|esquerda|[[Sachin Tendulkar celebra o seu 38º test century durante un partido de crícket contra Australia en 2008. Tendulkar xa alcanzou diversos récords mundiais no deporte.]]
Na India continúan a ser bastante populares numerosos deportes tradicionais, como o kabaddi, o kho kho, o pehlwani e o gilli-danda. Algunhas das primeiras formas de artes marciais asiáticas, como o kalari payattu, o mushti yuddha, o silambam e o marma adi, orixináronse na India. O Rajiv Gandhi Khel Ratna e o Premio Arjuna son as máis altas formas de recoñecemento do goberno para a realización atlética; o Premio Dronacharya é concedido pola excelencia en adestramento. O xadrez, que parece que comezou na India como chaturanga, está a recuperar popularidade co aumento do número de mestres indios nese deporte. O tradicional xogo de taboleiro indio chamado pachisi foi xogado nun bloque xigante de mármore polo emperador Akbar.
Os bos resultados conquistados polo equipo indio de Copa Davis e outros tenistas indios a principios de 2010 fixeron que o tenis se volvese cada vez máis popular no país. A India ten unha presenza relativamente forte no tiro deportivo e xa gañou varias medallas nos Xogos Olímpicos, nos Campionatos do Mundo de Tiro e nos Xogos da Commonwealth. Outros deportes nos que atletas indios teñen acadado éxitos internacionais inclúen o bádminton, o boxeo e o wrestling. O fútbol é popular en Bengala Occidental, Goa, Tamil Nadu, Kerala e en estados do nordeste. Está previsto que a India acolla a Copa Mundial de Fútbol Sub-17 de 2017.
miniatura|Cerimonia de abertura dos [[Xogos da Commonwealth de 2010 no Estadio Jawaharlal Nehru, en Nova Deli.]]
O hóckey sobre herba na India é administrado por Hockey India. A selección nacional de hóckey venceu a Copa do Mundo de Hóckey sobre Herba de 1975 e, ata 2012, tiña oito medallas olímpicas de ouro, unha de prata e dúas de bronce, o que o converte no equipo máis laureado nesta modalidade. A India tamén ten desempeñado un papel importante na popularización do crícket, sendo o deporte máis popular do país. O crícket indio gañou a Copa do Mundo de Crícket de 1983 e de 2011, o ICC Mundial Twenty20 de 2007 e compartiu o trofeo do ICC Champions de 2002 con Sri Lanka. O Consello Nacional de Control do Crícket na India (BCCI) realiza unha competición Twenty20 coñecida como Indian Premier League. A India acolleu ou coorganizou varios eventos deportivos internacionais; os Xogos Asiáticos de 1951 e de 1982, as Copas do Mundo de Crícket de 1987, 1996 e 2011, os Xogos Afro-Asiáticos de 2003, o ICC Champions Trophy de 2006, a Copa de Hóckey Masculino de 2010 e os Xogos da Commonwealth de 2010. Algúns dos grandes eventos deportivos internacionais realizados anualmente na India inclúen o Chennai Open (tenis), os maratóns de Bombai e Dehli, e o Indian Masters (golf). O primeiro Gran Premio da India tivo lugar a finais de 2011. O país ten sido, tradicionalmente, dominador nos xogos Surasiáticos. Un exemplo desa dominación é a competición de baloncesto, onde a selección nacional da India gañou tres dos catro torneos ata o momento.
Festividades
As tres principais festividades nacionais do país son o Día da República, o Día da Independencia e o Aniversario de Gandhi. Amais destas tres festas nacionais, ao longo do ano teñen lugar numerosas celebracións relacionadas cos distintos cultos relixiosos do país. Nos distintos estados e rexións celébranse distintas festas locais en función da relixión que neles se practique.
Entre as celebracións hindús máis populares encóntranse o Diwali, o Ganesha Shaturthi, o Holi, ou o Dussehra. A comunidade musulmá celebra en todo o país o Eid-ul-Fitr, o Muharram ou o Ramadán. Pola súa banda os sikhs celebran o nacemento de Guru Nanak, os cristiáns o Nadal e a Semana Santa, e en certos lugares os xainistas celebran o Pryushan. A continuación algunhas das festividades máis importantes do país:
Cimeria (continente)
Primeiros conceptos
A existencia dun "gran, mar Mediterráneo antigo" foi proposta por primeira vez polo pleontólogo austríaco Melchior Neumayr en 1883. Estudando a distribución das faunas xurásicas, concluíu que existiu un océano ecuatorial que se estendía desde a India a América Central que separaba un gran continente do hemisferio norte doutros do hemisferio sur. O xeólogo austríaco Eduard Suess denominou este océano mesozoico de Tetis, o océano antigo que separaba o antigo continente de Gondwana, onde crecía a flora de Glossopteris, dun continente boreal. O xeofísico alemán Alfred Wegener desenvolveu o concepto dun só continente global, chamado Panxea, que para el non deixaba espazo para un océano ecuatorial. Porén, o xeólogo australiano Samuel Warren Carey propuxo en 1958 un mar de Tetis ao leste da Panxea, que se introducía como unha cuña ou gran golfo no continente. Este océano foi despois identificado como unha sucesión de océanos separados por terreos ou bloques continentais que migraban cara ao norte, un dos cales era Cimeria.
Microcontinente iraniano
En 1974, despois dun amplo traballo de campo en Oriente Próximo, o xeólogo suízo Jovan Stöcklin identificou unha parte do norte dos montes Alborz no norte de Irán como unha sutura que no Paleozoico era a costa norte de Gondwana e os restos do océano Paleo-Tetis. Stöcklin tamén se decatou de que un rift de inicios do Mesozoico ou finais do Paleozoico separaba a placa Iraniana da placa de Arabia, e que outra sutura no sur debía ser os restos do océano Neo-Tetis. A apertura deste último debeu transformar, segundo Stöcklin, Irán nun microcontinente. Con estas observacións Stöcklin foi o primeiro que identificou unha pequena parte do que despois sería coñecido como Cimeria.
Stöcklin tamén sinalou que a súa proposta lembraba o vello concepto do mundo no cal había dous grandes continentes, Angaralandia no norte e Gondwana no sur, separados por un océano alongado, o Tetis. Irán non pertencía a ningún dos continentes pero formaba parte dos dominios do Tetis. A sutura do sur de Stöcklin foi confirmada despois por observacións da evolución da microflora de Irán, que tiña unha afinidade coa de Gondwana durante o Carbonífero, pero que pasou a ter afinidade coa euroasiática durante o Triásico tardío, polo que Irán claramente fora á deriva desde Gondwana a Laurasia.
Superterreo de Eurasia
miniatura|O [[cinto alpídico é un sistema de suturas que se estende por Eurasia dentro do cal agora están localizados os bloques de Cimeria.]] Na década de 1980 o xeólogo turco Celâl Şengör ampliou finalmente o microcontinente iraniano de Stöcklin máis ao oeste, ata Turquía e máis ao leste, ata o Tíbet e o oriente distante. Şengör tamén reutilizou o nome introducido por Suess en 1901, as "Kimmerisches Gebirge" – as montañas de "Crimea" ou "montañas Ciméricas".
Na cadea montañosa que agora se estende desde os Alpes a Indonesia, Şengör identificou, usando un esquema simplificado, dous sistemas oroxénicos distintos pero superpostos que contiñan unha gran cantidade de suturas anastomosadas: as Cimérides máis vellas e as Alpídicas máis novas, que xuntas formaban o que Şengör chamou o sistema superoroxénico das Tetísides. Estes dous sistemas oroxénicos están así asociados con dous períodos principais de peche oceánico: o inicial, ao norte e moito maior das Ciméridas, e o posterior, ao sur e de menor dimensión das Álpides. Cimeria era o longo "arquipélago" continental que separaba os dous océanos antes de que se pechase o Paleo-Tetis.
Deste xeito, o ámbito do Tetis comprendía a maior parte de Eurasia e un dilatado período de tempo (de norte a sur): Porén, este esquema simple en parte agocha a complexa natureza dos ciclos Tetianos e a miúdo úsanse termos como "Eocimérico" e "Neocimérico" para os eventos acontecidos no Triásico tardío e Xurásico tardío, respectivamente. Ademais, adoita facerse unha distinción entre dous dominios tetianos máis recentes: o Tetis alpino e o Neo-Tetis. O Tetis alpino, que é o dominio occidental neste esquema, separaba a Europa suroccidental da África noroccidental e estaba conectado co Atlántico cental. Está agora completamente pechado e a súa sutura comprende as Magrébides (que se estenden desde Xibraltar a Sicilia) e os Apeninos e os Alpes. O Neo-Tethis, que é o dominio oriental, abriuse entre Arabia e os terreos ciméricos. A cunca leste do Mediterráneo e o golfo de Omán son considerados relictos do Neo-Tetis, que, por tanto, está aínda hoxe pechándose. Estes dous dominios estiveron conectados co leste de Sicilia ata o final do Xurásico.
Historia tectónica
No Paleozoico tardío, cando os bloques de CImeria estaban aínda localizados na marxe norte de Gondwana, estaban lonxe de calquera marxe activa o cinto oroxénico, pero foron afectados pola subsidencia térmica desde a apertura no Silúrico do Paleo-Tetis. As ofiolitas do Carboníferos ao Permiano ao longo de zonas de sutura atopadas no Tíbet e nordeste de Irán indican que a marxe activa do Paleo-Tetis estaba localizada alí. Forzas creadas polo tirón da subdución das placas no Paleo-Tetis separaron Cimeria de Gondwana e abriron o Neo-Tetis. A dorsal mesooceánica do Paleo-Tetis subduciu baixo Eurasia, como proban os basaltos de dorsal mesooceánica do Permiano de Irán. O xiro e retroceso da placa subducente (slab roll-back) no Paleo-Tetis abriu unha serie de cuncas tras arco ao longo da marxe euroasiática e tivo como resltado o colapso da cordilleira varisca. A medida que subducía o Paleo-Tetis por debaixo da marxe sur de Eurasia, os océanos tras arco formados desde Austria a China. Algúns destes tras arcos pecháronse durante a oroxenia cimérica (por exemplo, a secuencia Karakaya-Küre de océanos tras arco en Turquía), outros permaneceron abertos (por exemplo, os océanos tras arco Meliata-Maliac-Pindos na parte leste do Mediterráneo) que orixinaron a formación de océanos tras arco máis novos.
Turquía
miniatura|Mapa xeolóxico de Turquía Turquía é un ensamblaxe de bloques continentais que durante o Permiano formaban parte da marxe norte de Gondwana. Durante o Permiano-Triásico, a medida que subducía o Paleo-Tetis baixo esta marxe (no que hoxe é o norte de Turquía) abriuse un mar marxinal e rapidamente quedou cheo de sedimentos (que hoxe son o basamento do terreo composto de Sakarya nas Póntides). Durante o Triásico tardío o Neo-Tetis empezou a abrirse detrás de Cimeria cando o Mediterráneo oriental e as súas dúas ramas orientais se abriron no océano de Bitlis-Zagros (a rama sur do Neo-Tetis).
Durante o Xurásico temperán Cimeria empezou a desintegrarse detrás do arco volcánico do Paleo-Tetis. Isto abriu a rama norte do Neo-Tetis: os océanos Intra-Póntido, de Izmh-Ancara e o Táurido interior. O peche do Paleo-Tetis no Xurásico medio reduciu o arquipélago cimérico en Anatolia. Ao sur dos bloques ciméricos había agora dúas ramas do Neo-Tetis, a do norte, máis grande e complexa, e a do sur, máis reducida; separábaas o continente Anatólido-Táurido, e o pequeno continente de Sakarya estaba localizado na rama norte. O continente de Apulia estaba conectado co continente Anatólido-Táurido.
Estas dúas ramas do Neo-Tetis chegaron á súa máximo amplitude durante o Cretáceo temperán, despois do cal a subdución baixo Eurasia os foi consumindo gradualmente. Durante o Cretáceo medio e tardío esta subdución abriu unha cunca tras arco, a cunca do mar Negro occidental, que se estendía polo oeste ata os Balcáns ao norte do arco de illas Rhodopo-Póntido. No Cretáceo, esta cunca empurrou o terreo de Istanbul (preto do Istanbul de hoxe en día) cara ao sur en fronte del, desde a plataforma de Odesa no mar Negro noroccidental. No Eoceno, o terreo finalmente chocou con Cimeria rematando así a extensión do mar Negro occidental. Contemporaneamente a estes acontecementos, abriuse a cunca do mar Negro oriental cando o bloque do mar Negro oriental foi rotado en dirección contraria ás agullas do reloxo cara ao Cáucaso.
No Cretáceo tardío a subdución intraoceánica cara ao norte no Neo-Tetis deu paso á obdución de mantos alóctonos (nappes) ofiolíticos sobre a plataforma de Arabia desde Turquía á rexión de Omán. Ao norte desta zona de subdución, os restos do océano Neo-Tetis empezaron a subducir cara ao norte e orixinaron a colisión do bloque Táurido coa placa de Arabia durante os tempos postoligocenos. Ao norte destes sistemas, o bloque Táurido chocou coa marxe sur de Eurasia ao final do Cretáceo. A converxencia continuou ata o final do Oligoceno. A colisión Arabia-Eurasia no leste de Turquía durante o Eoceno tardío pechou as dúas cuncas.
No sur de Turquía a subdución cara ao norte do Neo-Tetis ao longo da zona de subdución de Bitlis-Zagros orixinou magmatismo no arco de Maden-Helete (sueste de Turquía) durante o Cretáceo tardío-Eoceno e magmatismo tras arco nas Táuridas. A zona de subdución de Bitlis-Zagros pechouse finalmente no Mioceno e ao longo do Oligoceno-Neoxeno e Cuaternario o volcanismo foise facendo cada vez máis localizado. No Oligoceno tardío, o retroceso da placa subducente na fosa helénica causou extensión no Exeo e Turquía occidental.