cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pigmento biolóxico
Papel defensivo dos pigmentos
Os animais utilizan os seus patróns de cores para advertir e disuadir aos predadores, porén observouse que un pigmento de esponxa mimetizaba un composto químico que estaba implicado na regulación da muda dun anfípodo que depredaba as esponxas. Así, sempre que o anfípodo comía a esponxa, o pigmento químico actuaba impedindo a súa muda, e o anfípodo finalmente morría.
Influencia do ambiente na cor
A coloración en invertebrados varía segundo a profundidade, temperatura da auga, fonte de alimentos, correntes, localización xeográfica, exposición ao sol, e sedimentación. Por exemplo, a cantidade de carotenoide en certa anemone diminúe conforme vive a maiores profundidades no océano. Así, a vida mariña que reside en augas máis profundas é menos brillante que os organismos que viven en áreas ben iluminadas debido á redución de pigmentos. Nas colonias da simbiose colonial de ascidia-cianófita Trididemnum solidum, as súas cores son diferentes dependendo do réxime de luz do lugar no que viven. As colonias que están moi expostas ao sol están moi calcificadas, son máis grosas e de cor branca. Pero as colonias que viven en áreas ensombrecidas teñen máis ficoeritrina (pigmento laranxa que absorbe o verde) en comparación coa ficocianina (pigmento azul que absorbe o vermello), son máis delgadas, e de cor púrpura. A cor púrpura nas colonias de lugares ensombrecidos débese principalmente ao pigmento ficobilina das algas, todo o cal significa que a variación na exposición á luz fai mudar a cor destas colonias.
Coloración adaptativa
O aposematismo é a coloración de advertencia para sinalar aos potenciais depredadres de que permanezan lonxe. Moitos nudibranquios cromodróridos, captan compostos químicos desagradables ao gusto ou tóxicos segregados polas esponxas e almacénanos nas súas glándulas repugnatorias (localizadas arredor das beiras do manto). Os predadores dos nudibranquios aprenderon a evitar a ditos nudibranquios fixaándose nos seus patróns de brillantes cores. As presas tamén se protexen cos seus compostos tóxicos orgánicos e inorgánicos.
Actividades fisiolóxicas do pigmento
Os pigmentos dos animais mariños serven para diferentes propósitos, e non só para os defensivos. Algúns pigmentos protexen contra a luz ultravioleta (ver pigmentos fotoprotectores máis arriba). No nudibranquio Nembrotha kubaryana, o pigmento tetrapirrólico 13 é un potencial axente antimicrobiano. Tamén en dita especie, os tamjamines A, B, C, E, e F teñen propiedades antimicrobianas, antitumorais e inmunosupresoras. Os sesquiterpenoides teñen cores azuis e púrpuras, pero mostran tamén varias bioactividades como actividades antibacterianas, inmunorreguladoras, e citotóxicas, e unha actividade inhibitoria contra a división celular nos ovos fertilizados de ourizo de mar e ascidias. Outros pigmentos son citotóxicos. De feito, dous novos carotenoides que se illaron da esponxa Phakellia stelliderma mostran unha lixeira citotoxicidade contra as células da leucemia en ratos. Outros pigmentos con implicacións médicas son a scytonemina, topsentinas, e debromohimenialdisina foron estudados no campo das inflamacións, artrite reumatoide e artrose, respectivamente. Hai evidencias de que as topsentinas son potentes mediadores da inflamación inmunoxénica, e a topsentina e scytonemina son potentes inhibidores da inflamación neuroxénica.
Usos
Os pigmentos biolóxicos poden ser extraídos e utilizados como tinturas. Son pigmentos de orixe biolóxica por exemplo os seguintes: alizarina (obtido de raíces de plantas), anil (de plantas), cochinilla (de cor carmín, extraído dun insecto), púrpura de Tiro (procedente dun molusco e co que tinguían as túnicas no Imperio Romano).
Os pigmentos (como a astaxantina e o licopeno) utilízanse como suplementos da dieta.
Farmacocinética
miniatura|250px|Gráfico que mostra unha [[cinética de Michaelis-Menten da relación encima e substrato: un dos parámetros estudados na farmacocinética, na que o substrato é un fármaco.]] A farmacocinética é a rama da farmacoloxía que estuda os procesos aos que é sometido un fármaco durante o seu paso polo organismo. Trata de dilucidar que lle ocorre a un fármaco desde o momento en que é administrado ata a súa total eliminación do corpo.
Para isto, desenvolvéronse diferentes modelos que simplifican os numerosos procesos que teñen lugar entre o organismo e o fármaco. Aínda que o modelo policompartimental é o máis próximo á realidade, a complicación que supón fixo que os máis usados sexan os modelos monocompartimental e bicompartimental. Desde ese prisma, o estudo detallado das sucesivas etapas polas que pasa o fármaco no organismo, desígnanse co acrónimo LADME, que son as siglas de:
Estas distintas fases, implican a utilización e manexo de conceptos básicos para comprender a dinámica instaurada. Así, as propiedades das substancias que actúan como excipientes, as características das membranas biolóxicas e a forma en que as substancias poden atravesalas, ou as características das reaccións encimáticas que inactivan o fármaco, son de necesario coñemento para a correcta comprensión da cinética do fármaco.
Todos estes conceptos pódense representar por medio de fórmulas matemáticas que teñen a súa correspondente representación gráfica. Desta maneira pódense saber tanto as características dunha molécula coma a maneira en que se comportará determinado fármaco coñecendo algunhas das súas características básicas. Así, o coñecemento do pKa, a súa biodispoñibilidade ou hidrosolubilidade, orientan sobre a súa capacidade de absorción ou distribución no organismo.
Ma Ying-jeou
Ma Ying-jeou, nado en Hong Kong o 13 de xullo de 1950, é un avogado e profesor de dereito, e o presidente de Taiwán dende o 20 de maio de 2008 até o 20 de maio de 2016. Foi tamén alcalde de Taipei.
Farmacocinética
Modelos farmacocinéticos
O resultado final das transformacións que sofre un fármaco no organismo e as regras que as rexen, depende da suma de múltiples factores habitualmente relacionados entre si. Co obxectivo de simplificar o estudo deseñáronse modelos de funcionamento baseados fundamentalmente na consideración do organismo como formado por compartimentos relacionados entre si. Conceptualmente, a proposta máis simple é a consideración homoxénea do organismo, coa existencia dun só compartimento. Este modelo monocompartimental presupón que as concentracións plasmáticas do fármaco son fiel reflexo das concentracións noutros fluídos ou tecidos, e que a eliminación do fármaco é directamente proporcional aos niveis no organismo do fármaco (cinética de primeiro grao). miniatura|250px|Hipótese do transcurso monocompartimental.
Preséntase así un modelo policompartimental, de numerosas curvas que precisaría complicadas ecuacións para a obtención dunha curva global. De feito, existen complicados programas informáticos para dar resposta a isto. Resposta que de todas formas non é aínda a realidade debido á dificultade previa de encontrar os verdadeiros valores de distribución do fármaco, dado que incluso o propio concepto de volume de distribución é un concepto relativo que ofrece só un reflexo da realidade. Por tanto, a elección do modelo vai depender de cal sexa o que ofrece o menor rango de erro en función do tipo de fármaco implicado.
Modelo monocompartimental
O cambio de concentración respecto ao tempo vén dado por que representando lnC fronte ao tempo dá lugar a unha recta.
Modelos policompartimentais
miniatura|200px| Gráficas de absorción e eliminación nun modelo de farmacocinética non lineal.
Ao representarmos graficamente a relación entre os distintos factores, a imaxe resultante é unha curva, polo que é necesario calcular determinadas áreas baixo esa curva para achar os resultados das interrelacións presentadas. Por iso, estes modelos reciben tamén o nome de farmacocinética non lineal, e baséase de forma moi importante na cinética de Michaelis-Menten. Os factores de non linealidade dunha reacción serían, entre outros, os seguintes:
Por tanto, a non linealidade pode vir determinada por razóns que afectan toda a secuencia farmacocinética: absorción, distribución, metabolismo e eliminación.
Biodispoñibilidade
A efectos prácticos, defínese a biodispoñibilidade dun fármaco como a fracción do mesmo que alcanza a circulación sistémica do paciente. Ou dito doutro xeito, a porcentaxe de fármaco que aparece en plasma. Desde este prisma, a administración dun fármaco por vía intravenosa presentaría a maior biodispoñibilidade posible, polo que se considera a unidade (ou o 100%). A partir de aquí, a biodispoñibilidade calcúlase comparando a vía de administración a estudar con respecto á vía intravenosa («biodispoñibilidade absoluta») ou a un valor estándar doutras presentacións do fármaco en estudo («biodispoñibilidade relativa»).
Coñecida a biodispoñibilidade dun fármaco, poderemos calcular que modificacións hai que realizar na súa posoloxía para alcanzar os niveis sanguíneos desexados. A biodispoñibilidade é, pois, unha razón matemática individual para cada fármaco que actúa sobre a dose administrada. Por medio da fórmula (en onde De é a dose eficaz, B a biodispoñibilidade e Da a dose administrada) podemos calcular a cantidade de fármaco en plasma que realmente ten capacidade para realizar o seu efecto.
Así, se temos un fármaco cuxa biodispoñibilidade é de 0,8 (ou do 80%) e adminístrase unha dose de 100 mg, a ecuación resolveríase:
De = 0,8 x 100 mg = 80 mg
É dicir, dos 100 mg administrados, son realmente 80 mg os que teñen a capacidade para realizar o seu efecto farmacolóxico.
miniatura|200px|Diferentes formas de comprimidos, os cales supoñen diferentes comportamentos farmacocinéticos despois da súa administración. Este concepto depende doutra serie de factores inherentes a cada fármaco, como son:
Estes conceptos poden cuantificarse matematicamente e á súa vez ser integrados para obter unha ecuación matemática dos mesmos:
,
onde Q sería a constante de pureza do fármaco.
sendo Va a velocidade de administración do fármaco e \tau a constante que representa a velocidade á que o fármaco absorbido alcanza a circulación sistémica.
Finalmente, pola ecuación de Henderson-Hasselbalch, e sabendo o pKa\, do fármaco (pH ao cal presenta equilibrio entre as súas moléculas ionizadas e non ionizadas), podemos calcular a cantidade de fármaco non ionizado, e, por tanto, a cantidade de fármaco obxecto de absorción:
Cando dous fármacos teñen a mesma biodispoñibilidade dise que son equivalentes biolóxicos ou bioequivalentes. Este concepto de bioequivalencia é importante porque na actualidade é a vara de medir para a autorización dos medicamentos xenéricos en numerosos países.
O acrónimo LADME
Unha vez que o fármaco entra en contacto co organismo, ocorren varias fases que se coñecen co acrónimo LADME, que significa:
Porén, moitos manuais engloban a primeira fase dentro da segunda, xa que en numerosas ocasións se administra o fármaco en forma de principio activo, co que esta fase non existe. Outros falan dunha fase que engloba a distribución, metabolización e excreción, que sería a «fase de disposición». Finalmente tamén hai autores que inclúen o aspecto toxicolóxico de cada fármaco no que se coñecería como ADME-Tox ou ADMET.
Cada unha das fases está suxeita ás interaccións físico-químicas entre fármaco e organismo, que se poden expresar de forma matemática. A farmacocinética apóiase, por tanto, en ecuacións matemáticas que permiten predicir o comportamento do fármaco, e que explican, dunha forma preferente, a relación que existe entre as concentracións plasmáticas e o tempo transcorrido desde a administración.
Liberación
A liberación é o primeiro paso do proceso no que o medicamento entra no corpo e libera o contido do principio activo administrado. O fármaco debe separarse do vehículo ou do excipiente co que se fabricou, e para algúns autores comprende tres pasos: desintegración, disgregación e disolución. Faise unha especial referencia á ionización das moléculas do fármaco como factor limitante da absorción, debido ás propiedades das membranas celulares que dificultan o paso ao seu través de moléculas ionizadas. A recomendación de mastigar os comprimidos realizada por moitos profesionais débese, precisamente, a facilitar esta fase, en concreto a disgregación.
En todo caso, cómpre lembrar que as características dos excipientes teñen un papel fundamental, xa que teñen como unha das súas funcións a de crear o ambiente adecuado para que o fármaco se absorba correctamente. Por iso os medicamentos coa mesma dose, pero de distintas marcas comerciais poden ter distinta bioequivalencia, é dicir, alcanzan concentracións plasmáticas distintas, e, xa que logo, efectos terapéuticos diferentes.
Disolución
Nunha situación típica, ao inxerirmos un comprimido este pasa polo esófago ata o estómago. Como o estómago ten un ambiente acuoso, é o primeiro lugar onde se disolverá o comprimido. A velocidade de disolución é un elemento clave no control da duración do efecto do fármaco, e por iso, diferentes formas do mesmo medicamento poden ter os mesmos ingredientes activos, pero difiren na velocidade de disolución. Se se administra un fármaco nunha forma galénica que non é rapidamente disolta, o fármaco hase absorber máis gradualmente no tempo, polo que a súa acción terá unha duración máis longa. A consecuencia é unha mellora na súa complianza, conseguindo que non sexa necesario tomar o medicamento tan a miúdo. Ademais, unha forma de liberación lenta manterá concentracións en rangos terapéuticos aceptables por un período máis duradeiro a diferenza das presentacións de liberación rápida, que teñen picos de concentracións plasmáticas máis pronunciados.
A velocidade de disolución descríbese pola ecuación de Noyes-Whitney:
onde:
Debido a que as solucións xa están nun estado disolto, non teñen necesidade de pasar por unha etapa de disolución antes de que comece a súa absorción.
Absorción
A absorción significa atravesar algún tipo de barreira, diferente segundo a vía de administración usada, pero que en último termo pode reducirse ao paso de barreiras celulares. Isto significa que a interacción da molécula cunha membrana biolóxica, onde as características fisicoquímicas, tanto do fármaco coma da membrana, determinarán o resultado do proceso.
Membranas biolóxicas
miniatura|upright=1.2|Esquema dunha membrana celular.
É imprescindible coñecer a estrutura da membrana citoplasmática debido á súa estreita e importante relación coa farmacocinética, que implica o paso dos fármacos a través das membranas. A membrana citoplasmática consiste nunha capa bimolecular de lípidos, con moléculas de proteínas intercaladas, que adquire un espesor de 75 a 80 Å (ángstroms).
Os fosfolípidos son responsables das características de permeabilidade da membrana e son tamén elos importantes na cadea anabólica de numerosas substancias de defensa (prostaglandinas, leucotrienos,...). Supoñen aproximadamente un 40% a 45% dos compoñentes da membrana.
Pola súa parte, as proteínas constitúen arredor do 50% dos constituíntes das membranas, e danlle a rixidez estrutural necesaria. Ademais, compórtanse como o punto de inicio das reaccións da célula ás moléculas que chegan ata a membrana (receptores), metabolízanas (encimas), transportan moléculas en contra do gradiente de concentración a ambos os lados da membrana (bombas), ou crean canles por onde poden pasar estas moléculas (proteínas canle).
Finalmente, podémonos encontrar entre un 7% e un 10% de hidratos de carbono (formando glicolípidos e glicoproteínas) que actúan como moduladores das proteínas receptoras.
O receptor celular é o punto último da viaxe do fármaco destinado a conseguir un efecto sobre o organismo humano. Do estudo das complexas interrelacións entre ambos encárgase outra disciplina da farmacoloxía: a farmacodinámica.
Vías de administración
As barreiras que ten que atravesar e as características da absorción de cada substancia veñen determinadas por cal fora a vía pola que chegou esta a entrar en contacto co organismo, é dicir, de cal sexa a vía de administración. Aquí tratarase só un breve resumo das diferentes vías de administración, coas características especiais en cada caso en canto á absorción.
A vía oral é a vía recomendada para humanos. Desafortunadamente, non todos os produtos poden adaptarse para o seu uso por esta vía. Na vía oral o fármaco chega ao organismo habitualmente despois da deglución. Unha vez no estómago, sométese ás características dos zumes gástricos, que pola súa acidez favorecen moito a ionización do fármaco, o que fai que a absorción sexa difícil. Malia todo, non son escasos os fármacos que se absorben a nivel da mucosa gástrica: os moi liposolubles, como o alcohol ou ácidos débiles como os salicilatos ou os barbitúricos que presentan menores niveis de ionización a pH baixo. Cando chega o fármaco ao intestino delgado cambia o pH luminal e favorécese bastante a absorción pasiva. De feito, practicamente todos os fármacos, menos os ácidos e bases fortes, absórbense a este nivel. Ademais, na mucosa intestinal hai numerosos mecanismos para realizar procesos de absorción en contra de gradiente, aínda que dificilmente se logran niveis plasmáticos suficientes para que sexan efectivos. Esta falta de absorción para algúns fármacos aprovéitase para utilizalos a nivel local (como a neomicina ou os laxantes). Igualmente, pola súa similitude estrutural, utilízase este efecto para administrar fármacos que non atravesen a pel e que actúen a nivel local, constituíndo o que se coñece como vía dérmica ou vía tópica.
A vía parenteral ofrece indubidables vantaxas sobre a vía oral: permite o seu uso en pacientes que non poden ou non deben deglutir, permite o uso de substancias polipeptídicas e outras que se inactivan polos zumes gastrointestinais e evitan o primeiro paso hepático. Porén, precisa de instrumental para a súa realización e presenta inconvenientes como a infección local, tromboflebite, neuralxias, necroses dérmicas etc. Desde o punto de vista farmacodinámico, a principal vantaxe é a facilidade para axustar a dose eficaz, xa que a biodispoñibilidade se considera do 100% na maioría dos casos.
Respecto á vía respiratoria o seu interese fundamental é que brinda a posibilidade da utilización de substancias en estado gasoso (case exclusivamente oxíxeno ou anestésicos xerais). A absorción segue as leis do intercambio de gases a nivel alveolar e ten a vantaxe de ter unha gran superficie de absorción.
Características da absorción
Tendo en conta estes factores, os mecanismos polos cales, independentemente da vía usada, se produce a absorción son os seguintes:
Absorción pasiva ou difusión pasiva
miniatura|350px|Mecanismos de absorción. O paso da substancia implicada prodúcese sen gasto de enerxía, a favor de gradientes de concentración. Pode producirse a través da membrana propiamente dita ou a través de certas proteínas que forman poros.
onde C representa as concentracións a ambos os lados da membrana, S é a área de interacción, P o coeficiente de permeabilidade e E o espesor da membrana. Ecuación da que se deduce que as substancias tenden a ionizarse cando o medio mostra un pH contrario á súa natureza.
Absorción activa ou transporte activo
O paso da substancia implica un gasto enerxético en forma de moléculas de ATP. Permite a absorción contra gradente e depende tamén das moléculas facilitadoras, que nesta ocasión non migran en función dun gradiente, senón grazas ao gasto enerxético. Por tanto, é un mecanismo tamén saturable. Realízase mediante as proteínas bomba da membrana (casete de unión ao ATP), tendo especial transcendencia a MDR1 (do inglés MultiDrug Resistence tipo 1) que exporta un gran número de fármacos e é o factor clave da resistencia das células cancerosas aos quimioterápicos.
A endocitose é un mecanismo propio dalgunhas células polo que mediante a formación de vesículas orixinadas a partir da membrana citoplásmica, introducen no seu interior substancias procedentes do exterior da célula. É un mecanismo que consome gran cantidade de enerxía, pero ten a vantaxe de introducir grandes cantidades de material no interior celular.
Distribución
Á hora de falar da distribución, haberá que ter en conta os conceptos sobre compartimentación do organismo vistos no apartado de Modelos farmacocinéticos.
Factores que afectan a distribución
Son múltiples, pero seguindo a Pascuzzo, os máis importantes son os tres seguintes: os volumes físicos do organismo, a taxa de extracción e a unión a proteínas plasmáticas ou dos tecidos.
Volumes físicos do organismo
Este concepto está relacionado coa multicompartimentalización. Considerando os fármacos como solutos, os distintos tecidos con especificidade do organismo van actuar como os solventes nos que se acumularán as diferentes concentracións do fármaco. Así, dependendo da natureza química deste, haberá unha especial predisposición das substancias liposolubles pola graxa corporal ou das hidrosolubles polo líquido extracelular. Este volume de distribución (Vd) dun fármaco no organismo é tan só aparente, porque conceptualmente se trataría do volumen necesario para conter de forma homoxénea en todo o organismo unha cantidade determinada de fármaco, que vén dada polo nivel da concentración do mesmo no plasma. Desde o punto de vista físico o Vd está determinado pola seguinte fórmula:
Como se pode coñecer a Ab, que é equivalente á dose de fármaco administrada, a fórmula indícanos que a relación existente entre Vd e a Cp é unha relación de proporcionalidade inversa, é dicir, que a maior Cp menor Vd e viceversa. Ou o que é o mesmo, que os factores que aumenten a Cp diminuirán o valor do Vd. Isto indica a importancia do coñecemento das concentracións plasmáticas do fármaco e dos factores que as modifican.
Aplicando a esta fórmula os conceptos mencionados no apartado da biodispoñibilidade, pódese calcular a cantidade de fármaco a administrar para conseguir unha determinada concentración de fármaco no organismo (dose de carga):
Este concepto ten interese clínico, porque por veces necesitamos alcanzar unha determinada concentración de fármaco que sabemos é a óptima para que realice os seus efectos no organismo.
Taxa de extracción
Refírese á proporción do fármaco que é retirado da circulación por cada órgano, unha vez que o fluxo sanguíneo o fixo pasar a través de dito órgano. Este novo concepto integra outros anteriores, xa que a taxa de extracción vai depender de distintos factores:
Unión a proteínas plasmáticas
Algúns fármacos teñen a capacidade de unirse a distintos tipos de proteínas que circulan polo plasma sanguíneo. Isto é de grande importancia dado que só poderá pasar aos tecidos o fármaco que se encontra diluído no plasma. Desta maneira a unión do fármaco ás proteínas plasmáticas actúa como un reservorio do mesmo dentro do organismo e diminúe as concentracións finais nos tecidos. A unión de fármacos e proteínas é pouco específica e xeralmente lábil e reversible, normalmente a través de enlaces iónicos, pontes de hidróxeno, forzas de Van der Waals e, con menos frecuencia, enlaces covalentes. Isto implica que un fármaco pode ser desprazado da súa unión á proteína por outra substancia (que pode ser outro fármaco) e que en todo caso, a unión está suxeita a saturación. Tamén, existe un equilibrio entre o fármaco libre no plasma e o unido a proteínas, polo que a proporción de fármaco unido a estas é estable, independentemente da súa cantidade total no plasma.
Por estudos realizados in vitro en condicións ideais sabemos que o equilibrio entre a concentración plasmática e nos tecidos do fármaco só se ve alterada de forma significativa con índices de fixación a proteínas plasmáticas superiores ao 90%. A partir destes niveis prodúcese un "secuestro" do fármaco que diminúe a súa presenza nos tecidos por debaixo do 50% do total. Isto é importante á hora de considerar as interaccións farmacolóxicas: un fármaco cun índice de fixación a proteínas plasmáticas inferior ao 90%, se é desprazado da súa unión coas proteínas por outro fármaco non vai aumentar significativamente a súa presenza nos tecidos. Pero, ao contrario, con índices de unión a proteínas plasmáticas superiores ao 95%, pequenos desprazamentos poden orixinar importantes modificacións da concentración nos tecidos e, por tanto, maior risco de toxicidade por exceso do seu efecto nos tecidos.
Das proteínas plasmáticas quizais as de máis interese sexan as albuminas, pola súa cantidade e capacidade para unirse a outras substancias. Outras proteínas de interese son as glicoproteínas, as lipoproteínas e en menor medida as globulinas.
As situaciones clínicas que supoñan unha modificación dos niveis de proteínas plasmáticas (por exemplo hipoalbuminemias secundarias a procesos renais) poden ter transcendencia no efecto e toxicidade dun fármaco que presente índices de unión a proteínas plasmáticas superiores ao 90% (ou 0,9).
Metabolismo ou biotransformación
Moitos fármacos son transformados no organismo debido á acción de encimas. Esta transformación, destinada a contrarrestar o posible efecto prexudicial dunha substancia estraña ao organismo, é o concepto básico do metabolismo xenobiótico, ao seren os fármacos as substancias xenobióticas por excelencia. miniatura|300px|Diagrama do metabolismo hepático de fase I e II.
A transformación pode consistir na degradación (oxidación, redución ou hidrólise), onde o fármaco perde parte da súa estrutura, ou na síntese de novas substancias co fármaco como parte da nova molécula (conxugación). A oxidación realízase fundamentalmente polos isoencimas do citocromo P450 no que se coñece como metabolismo de fase I. A conxugación é a fase fundamental do metabolismo de fase II, e pode existir unha terceira fase ou metabolismo de fase III, característica dos organismos pluricelulares.
Nos humanos e na maioría dos mamíferos, o metabolismo dos fármacos realízase fundamentalmente a nivel do fígado. Como resultado da biotransformación obtéñense novas substancias que reciben o nome de metabolitos. Os metabolitos poden manter a capacidade do fármaco orixinal para exercer os seus efectos, ou ben poden tela diminuída, aumentada ou mesmo cambiar os seus efectos por outros distintos. Por isto fálase de metabolitos activos ou inactivos. Incluso, en ocasións o fármaco non presenta actividade farmacolóxica ningunha, e é algún dos seus metabolitos o que realmente exerce a súa actividade. Fálase neste caso de profármacos, e un exemplo claro son algunhas estatinas (simvastatina e lovastatina). Evidentemente, os profármacos dependen do bo funcionamento do metabolismo para poder exercer de forma axeitada os seus efectos.
Ás veces os propios fármacos ou algúns dos seus metabolitos poden modificar a capacidade metabólica dos encimas, aumentando ou diminuíndo a súa actividade. Esta indución ou inhibición encimática supón unha melloría ou empeoramento da depuración dos fármacos, e, en consecuencia, un posible aumento da súa toxicidade ou ben unha diminución do seu efecto. Este fenómeno é de gran transcendencia para algúns isoencimas do citocromo P450, e son obxecto dunha continua investigación para determinar os seus sbustratos e os seus indutores ou inhibidores.
A dotación encimática está determinada de forma xenética, e existen diferentes niveis de actividade en función do xenotipo. Un exemplo son os acetiladores lentos: persoas que posúen unha carga encimática con menor capacidade para a metilación, polo que nelas son máis frecuentes as interaccións e os casos de reacción adversa ao fármaco. Estes son case o 90% da poboación xaponesa, mentres que entre os europeos ou os africanos están equilibrados cos acetiladores rápidos. Outros exemplos poden ser os metiladores rápidos, intermedios ou lentos.
A farmacocinética estuda os mecanismos por medio dos cales se producen estas transformacións, os tecidos en que ocorre, a velocidade destes procesos e os efectos dos propios fármacos e os seus metabolitos sobre os procesos encimáticos. A modo de exemplo, véxase o diagrama do metabolismo hepático dos fármacos.
Excreción
miniatura|350px|Identificación do fluxo renal ao longo do [[nefrón.]]
Os fármacos son eliminados do organismo inalterados (moléculas da fracción libre) ou modificados como metabolitos a través de distintas vías. O ril é o principal órgano excretor, aínda que existen outros, como o fígado, a pel, os pulmóns ou estruturas glandulares, como as glándulas salivares e lacrimais. Estes órganos ou estruturas utilizan vías determinadas para expulsar o fármaco do corpo, que reciben o nome de vías de eliminación:
No que respecta ao ril, os fármacos son excretados por filtración glomerular e por secreción tubular activa seguindo os mesmos pasos e mecanismos dos produtos do metabolismo intermedio. Así, os fármacos que se filtran polo glomérulo sofren tamén os procesos de reabsorción tubular pasiva. Por filtración glomerular só se eliminan os fármacos ou os metabolitos non ligados ás proteínas plasmáticas (fracción libre), e moitos outros (como os ácidos orgánicos) son segregados activamente. Nos túbulos proximal e distal as formas non ionizadas de ácidos ou bases débiles son reabsorbidas pasiva e activamente. Cando o fluído tubular se fai máis alcalino, os ácidos débiles excrétanse máis doadamente e isto diminúe a reabsorción pasiva. O inverso ocorre coas bases débiles. Por iso nalgunhas intoxicacións pode incrementarse a eliminación do fármaco tóxico, alcalinizando a urina e forzando a diurese.
Noutras ocasións os fármacos son eliminados na bile coa que chegan ata o intestino. Alí únense á fracción non absorbida do fármaco e elimínanse coas feces ou ben poden sufrir un novo proceso de absorción e ser eliminados finalmente polo ril.
As outras vías teñen pouca transcendencia, agás para fármacos moi concretos, como a vía respiratoria para o alcohol ou os gases anestésicos, aínda que no caso do leite materno é especialmente importante. O neonato presenta aínda certa inmaturidade do seu fígado ou riles e é máis sensible aos efectos tóxicos do fármaco. Por iso hai que coñecer que fármacos poden eliminarse a través do leite materno para evitalos.
Parámetros farmacocinéticos da excreción
A farmacocinética estuda a forma e velocidade de depuración dos fármacos e os seus metabolitos polos distintos órganos excretores, en relación coas concentracións plasmáticas do fármaco. Para iso precisa da definición operativa dalgúns conceptos relativos á excreción.
Semivida
A semivida plasmática ou semivida de eliminación é o tempo necesario para eliminar o 50% do fármaco do organismo. Ou ben, o tempo que tarda a concentración plasmática do fármaco en reducirse á metade dos seus niveis máximos.
Aclaramento
Ao medir a concentración plasmática dun fármaco antes de pasar por un órgano (sangue arterial) e despois de ter pasado por el (sangue venoso) se se encontra unha diferenza de concentracións pódese deducir que o órgano eliminou unha parte do fármaco, aclarando a concentración do mesmo. Desde esta óptica, considérase o aclaramento como o volume plasmático libre totalmente de fármaco por unidade de tempo, polo que se mide en unidades de volume por unidades de tempo. O aclaramento, pode determinarse duna forma global («aclaramento sistémico») ou de forma individualizada para cada vía (aclaramento hepático, renal etc.). A ecuación que recolle este concepto sería:
onde CL_o é o aclaramento do órgano, C_A a concentración plasmática en sangue arterial, C_V a concentración plasmática en sangre venoso e Q o fluxo sanguíneo do órgano.
Cada órgano ten os seus propios condicionantes para o aclaramento, en función do seu mecanismo de acción para realizar a depuración. O «aclaramento renal» está determinado por factores como o grao de unión a proteínas plasmáticas do fármaco (só se filtra o fármaco libre), saturación dos transportadores (a secreción activa depende de proteínas transportadoras, que son saturables), ou o número de nefróns funcionantes (de aí a importancia de situacións como a insuficiencia renal).
No fígado, o «aclaramento hepático» é froito do metabolismo e, por tanto, está determinado polos factores que alteran o mesmo así como pola cantidade de hepatocitos funcionantes, o que xustifica a importancia clínica da insuficiencia hepática.
Estado de equilibrio
O estado de equilibrio ou concentración estable é aquel na que as achegas plasmáticas do fármaco se equilibran coa eliminación do mesmo. En tratamentos prolongados é fundamental o seu cálculo para decidir o período entre doses e a cantidade de fármaco en cada unha delas.
Outros parámetros
Outros parámetros de interese e xa mencionados son a biodispoñibilidade ou o volume aparente de distribución.
Farmacocinética clínica
miniatura|400px|Gráfica básica para valorar as implicacións terapéuticas da farmacocinética. A farmacocinética clínica trata da aplicación directa nos pacientes dos coñecementos farmacocinéticos do fármaco en cuestión e das características da poboación á que pertence (ou pode adscribirse) un determinado paciente.
Grazas á farmacocinética clínica, por exemplo, relanzouse o emprego da ciclosporina como tratamento inmunosupresor para posibilitar o transplante de órganos sólidos (como o ril), dado que tras demostrarse inicialmente as súas propiedades terapéuticas descartouse practicamente o seu uso pola nefrotoxicidade que provocaba en numerosos pacientes. Unha vez que se comprobou que se podía individualizar a posoloxía da ciclosporina analizando as concentracións plasmáticas de cada paciente (monitorización farmacocinética), a seguridade deste fármaco posibilitou gran cantidade de transplantes.
Algúns fármacos nos que se recomenda a monitorización farmacocinética son:
Un dos grupos farmacolóxicos que máis se desenvolveu en relación ás aplicaciones clínicas da farmacocinética é o dos antibióticos, especialmente os aminoglicósidos e os glicopéptidos. Dentro do primeiro grupo, moitos traballos con fármacos como a amikacina, xentamicina e tobramicina demostraron unha clara relación farmacocinética/farmacodinámica, conseguindo optimizar os réximes de dosificación. Isto foi particularmente notable en pacientes críticos ou nas chamadas poboacións especiais (pacientes con insuficiencia renal, con características fisiopatolóxicas que alteran parámetros farmacocinéticos destes fármacos, anciáns, nenos, neonatos etc...). Dentro do segundo grupo, a vancomicina segue sendo obxecto de axustes de esquemas de dosificación en canto á cuantificación das concentracións séricas, especialmente no tempo previo a unha próxima administración (val), aínda que en ocasións tamén adoita ser útil a concentración que se obtén unha hora despois de finalizada a infusión intravenosa dunha hora de duración (pico).
Fontenova, San Cristovo das Viñas, A Coruña
miniatura|Situación de Fontenova no concello da Coruña. Fontenova é un lugar da parroquia de San Cristovo das Viñas, no concello da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE 2014) ten 11 habitantes (5 homes e 6 mulleres), o que non supón ningún cambio en relación ao ano anterior.
Game Night
Game Night é un filme estadounidense de 2018 dirixido por John Francis Daley e Jonathan Goldstein e escrito por Mark Perez. Está protagonizado por Jason Bateman e Rachel McAdams, e conta a historia dun grupo de amigos que participan nunha noite de xogos cun misterio na vida real após un deles é secuestrado. O filme tamén conta coas interpretacións de Billy Magnussen, Sharon Horgan, Lamorne Morris, Kylie Bunbury, Jesse Plemons, Michael C.Hall e Kyle Chandler.
Warner Bros. Pictures estreou o filme o 23 de febreiro de 2018. Foi un éxito comercial e da crítica, recadando máis de 117 millóns de dólares en todo o mundo e recibiu eloxios polo seu humor negro e as interpretacións. Plemons, cuxa interpretación foi salientada por moitos críticos, foi nomeado pola Sociedade de Críticos de Cinema de Detroit ó premios ó mellor actor secundario.
Taxon
250px|miniatura|dereita|A clasificación xerárquica pode expresarse cun dendrograma, no que cada nodo representa un posible taxon e os taxons se agrupan nunha xerarquía de inclusión.
En bioloxía, un taxon (do grego τάξις, transliterado como táxis, "ordenamento") é un grupo de organismos emparentados, que nunha clasificación dada foron agrupados, asignándolle ao grupo un nome en latín, unha descrición, e un "tipo" que, se o taxon é unha especie, é un espécime ou exemplar concreto. Cada descrición formal dun taxon está asociada ao nome do autor ou autores que a realizan, os cales fanse figurar detrás do nome. En latín o plural de taxon é taxa, sendo así como adoita usarse en inglés, pero en galego o plural adecuado é taxons. A ciencia que define aos taxons chámase taxonomía ou taxinomía.
A finalidade de clasificar os organismos en taxons formalmente definidos en lugar de grupos informais, é a de prover grupos cuxa circunscrición sexa estrita ou cunha denominación con valor universal, independentemente da lingua empregada para a comunicación. Os taxons existen dentro dunha clasificación dada, suxeita a cambios onde poden presentarse discrepancias, o que obriga respecto a algunhas denominacións problemáticas a especificar o autor da clasificación en cuestión.
Taxon e categoría taxonómica
Para clasificar os organismos, a taxonomía utiliza desde Linneo un sistema xerárquico. Neste esquema organizativo, cada grupo de organismos en particular é un taxon, e o nivel xerárquico onde se sitúa é a súa categoría. De xeito análogo, en xeografía política: país, provincia e municipio serían categorías, mentres que Galicia, Lugo e Xove serían os taxons. Do mesmo modo: familia, xénero e especie son categorías taxonómicas, mentres que Rosaceae, Rosa e Rosa canina son exemplo de taxons desas categorías.
En relación ao taxon especie, E. Mayr (1996) fai distinción entre "taxon" e "categoría taxonómica":
A seguinte é unha lista xeral de categorías taxonómicas ás que se asocian os diversos taxons:
Hai que salientar que a asociación dun taxon a un rango determinado (categoría), é algo relativo e restrinxido ao esquema particular usado (sistema). Tanto é así, que é probable que un taxon ocupe categorías diferentes segundo os sistemas de clasificación (organizados por diferentes autores, criterios etc.); xeralmente, isto ocorre no ámbito das categorías que máis abarcan (familia, orde, clase etc.).
A ontoloxía dos taxons
O status ontolóxico dos taxons é un dos asuntos máis discutidos na filosofía da bioloxía. Principalmente existen dúas correntes:
Taxons monotípicos
Chámase taxon monotípico ao que só contén un membro da categoría inmediatamente subordinada. Por exemplo, unha familia que só contén un xénero, sen que importe cantas especies conteña este.
Nomenclatura de taxons
A nomenclatura establece unha terminoloxía consensuada que permite saber, a partir do sufixo dun taxon calquera, cal é a súa categoría taxonómica e dar conta da súa posición na xerarquía sistemática. A seguinte táboa mostra esa nomenclatura:
Por baixo da categoría de xénero, todos os nomes de taxons son chamados "combinacións". A maioría reciben tamén unha terminación latina máis ou menos codificada en función da disciplina. Distínguense varias categorías de combinacións:
Vanguard 3
Vanguard 3 foi un satélite artificial dos Estados Unidos lanzado nun foguete Vanguard desde o Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral o 18 de setembro de 1959.
Características
Vanguard 3 foi lanzado para facer medicións da magnetosfera terrestre, dos raios X solares e os seus efectos na atmosfera terrestre, estudar a contorna de micrometeoritos cerca da Terra e medir o arrastre causado pola atmosfera superior. A instrumentación de a bordo incluía un magnetómetro de protóns, unha cámara de ionización para raios X, transmisores de radio e detectores de micrometeoritos. Cos datos obtívose unha imaxe máis completa da contorna espacial terrestre e definiuse mellor a parte inferior dos cintos de radiación.
Dada a súa órbita, Vanguard 3 permanecerá no espazo uns 300 anos antes da súa reentrada na atmosfera terrestre.
Antes
O topónimo galego Antes pode referirse a:
Jada Pinkett Smith
Jada Koren Pinkett Smith, nada en Baltimore (Maryland), o 18 de setembro de 1971 é unha actriz e cantante estadounidense. Comezou a súa carreria en 1990, aparecendo na serie de televisión True Colors. Protagonizou A Different World, producida por Bill Cosby, e máis tarde apareceu no filme de Eddie Murphy The Nutty Professor (1996). Apareceu en filmes de moitos xéneros, como Scream 2, Ali, Matrix Reloaded, Matrix Revolutions, Madagascar, Madagascar: Escape 2 Africa e Madagascar 3: Europe's Most Wanted.
Corpo de Infantería de Mariña (Chile)
Emblema do Corpo de Infantería de Mariña.|miniatura miniatura|Infantes de mariña da Demarcación de Lynch nunha demostración da súa artillería O Corpo de Infantería de Mariña (Cuerpo de Infantería de Marina en español; CIM) de Chile (informalmente alcuñados como os cosacos) é unha forza de combate dependente da Armada de Chile, formada por arredor de 4.200 efectivos, e especializada en funcións de asalto anfibio, forzas especiais e defensa da costa, así como tamén funcións de orde e seguridade nas zonas navais.
Historia
A infantería de Mariña ten a súa orixe no decreto asinado por Bernardo O'Higgins o 16 de xuño de 1818. En orixe as súas funcións eran disparen os rifles desde a cofa, a abordaxe a machete, o desembarco con baioneta e a utilización dos canóns. O corpo tivo diversos nomes ao longo do século XIX, Batallón de Mariña nos seus primeiros anos, Brigada de Infantería de Mariña e Batallón de Artillería de Mariña en 1866. Durante a Guerra do Pacífico elevouse a categoría de Rexemento por decreto do 3 de abril de 1879. Na década de 1940 pasou a denominarse Corpo de Defensa de Costa e desde 1964 leva a actual denominación.
Destacamentos principais
O CIM organízase en catro destacamentos principais, os cales levan nomes de oficiais relacionados coa infantería e que salientaron nas guerras decimonónicas. Os destacamentos localízanse nas catro principais bases navais que son cabeza de zona naval.
Outras unidades
Cada zona naval conta con cadanseu Destacamento de Orde e Seguranza adscrito á infantería e que actúa como policía militar. O CIM tamén é o responsable da seguranza do Comandante en Xefe da Armada e contribúe cunha sección á seguranza das instalacións do Ministerio de Defensa. A Comadancia Xeneral do Cuerpo localízase na cidade de Concón. No Fonte Vergara localízase a Escola de Infantería de Mariña "Comandante Jaime Charles", onde se imparte formación especializada a oficiais e a xentes do mar e non depende organicamente do CIM, senón do comando de educación da Armada. Existen pequenas unidades en zonas estratéxicas, como a Illa de Pascua ou Puerto Williams.
Ata o ano 2006 existía a Agrupación de Comandos Infantes de Marina Nº 51, unha unidade de operacións especiais pero nese ano agrupouse co Comando de Mergulladores Tácticos dando nacemento á Forza Especial da Armada de Chile. Todas as bandas da Armada de Chile pertencen ao Cuerpo de Infantería de Marina, son a "Banda de Músicos da Escola Naval Arturo Prat" ,"Banda de Músicos da Escola de Grumetes Alejandro Navarette Cisterna", Banda de Músicos da Academia Politécnica Naval, Banda de Músicos da 1ZN,2ZN,3ZN,4ZN,5ZN, Banda de Músicos do Buque Escola Esmeralda.Rexidos so a dirección de Bandas da Armada, situado na Comandancia Xeral do Corpo de Infantería de Mariña
Operacións de paz
As tropas do CIM, cualificadas como forzas de elite, participan en misións internacionais para o mantemento da paz so o mandato das Nacións Unidas. O meirande continxente de infantes de mariña destinado a estas funcións, unha compañía, participa desde o 2004 do MINUSTAH en Haití.
Buques de Transporte Anfibio
miniatura|200px|[[Sargento Aldea (LSDH-91)]] miniatura|200px| Aquiles (AP-41)
Artillería e Sistema de Defensa Antiaéreo
miniatura|200px|[[Rancagua (LST-92)]]
En negociación
miniatura|200px|[[Bandvagn 206]] miniatura|200px|PVP
Brans de Abaixo, Brión, Brión
Brans de Abaixo é un lugar da parroquia de Brión no concello coruñés de Brión na comarca de Santiago. Tiña 47 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 26 eran homes e 21 eran mulleres.
Rocapillón, Corrubedo, Ribeira
Rocapillón (á espera da oficialización da forma Rocapellón ) é un lugar da parroquia de Corrubedo no concello coruñés de Ribeira, na comarca da Barbanza.
Kazimierz Świątek
Kazimierz Świątek (en Казімір Свёнтак, "Kazimir Sviontak"), nado o 21 de outubro de 1914 en Valga (Imperio Ruso, hoxe Estonia) e finado o 21 de xullo de 2011 en Pinsk (Belarús), foi un eclesiástico e cardeal católico latino de etnia polaca, que exerceu o seu labor pastoral principalmente en Belarús. Foi arcebispo metropolitano de Minsk-Mahilioŭ entre 1991 e 2006.
Traxectoria
Świątek, o maior de dous irmáns, naceu de pais polacos o 21 de outubro de 1914 en Valga, entón parte do Imperio Ruso (hoxe Estonia). Xunto a súa nai e ao seu irmán, foron deportados a Siberia durante a Revolución Rusa de 1917, e o seu pai morreu loitando na guerra polaco-soviética. A partir de 1922, Kazimierz Świątek viviu en Polonia, onde logo de completar os seus estudos de Filosofía e Teoloxía no seminario de Pinsk, foi ordenado sacerdote o 8 de abril de 1939 polo bispo de Pinsk Kazimir Bukraba; posteriormente traballou nunha parroquia de Pružany.