cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cyd Charisse
Traxectoria
Nada en Amarillo, Texas o 8 de marzo de 1922, como Tula Ellice Finklea, pronto viuse que estaba moi dotada para o baile, polo que recibiu clases de ballet e chegou a formar parte do Ballet Ruso de Sergei Diagilev, con pseudónimos como Felia Sidorova e María Istomina.
Posteriormente decidiu tentar traballar como actriz na industria cinematográfica, e para iso elixiu cambiar o seu nome a Cyd, a partir do apelativo co que a chamaba o seu irmán: Syd (do inglés sister). Cando en 1939 (con 18 anos) casou co seu profesor de baile Nico Charisse, decidiu adoptar o seu apelido tamén no nome profesional.
En 1948 volveu casar co actor e cantante Tony Martin, co que mantivo sesenta anos de matrimonio, até o seu falecemento. Tivo dous fillos: Nick Charisse, do seu primeiro matrimonio, e Tony Martin Jr. do segundo. A súa sobriña foi a actriz Nana Visitor, e Liv Lindeland, playmate da revista Playboy en 1971, foi a súa nora.
As Bouzas, Bragade, Oza-Cesuras
As Bouzas é un lugar da parroquia de Bragade no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 13 habitantes (6 homes e 7 mulleres).
Cyd Charisse
Traxectoria
Escribiu unha autobiografía conxunta co seu marido, titulada The two of us (Nós os dous), e en 2001 entrou a formar parte do Libro Guinness dos Récords na categoría de «Pernas máis valiosas», dado que en 1952 asinou un seguro por valor de 5 millóns de dólares para protexelas, superando así o récord da súa antecesora, Betty Grable.
Carreira profesional
Charisse actuou en varios dúos con famosos bailaríns como Fred Astaire ou Gene Kelly. A súa obra inclúe dúas das secuencias máis aclamadas da historia dos musicais: o ballet de "Broadway Melody" en Singin' in the Rain e o "Girl Hunt Ballet" en The Band Wagon. A voz de Charisse era normalmente dobrada nas cancións das súas películas, xeralmente pola cantante India Adams.
O seu debut en Hollywood foi en Something to shout about, de 1943, tras o cal pasou un tempo facendo pequenos papeis secundarios en películas como Mission To Moscow (1943), The Harvey Girls (1946), Ziegfeld Follies (1946), ou On an Island with You (1948).
Nos anos 50 a súa carreira deu un importante xiro cando asinou un contrato co Metro-Goldwyn-Mayer e comezou a ter papeis máis importantes en películas de diversos xéneros, aínda que principalmente musicais. Nesa época participou en Singin' in the Rain, The Band Wagon, Brigadoon, It's Always Fair Weather ou Silk Stockings. Pasada a época dourada dos musicais, as aparicións de Cyd Charisse en pantalla diminuíron. Nos anos 60 gravou varias películas, entre as que destaca Two Weeks in Another Town e Something's Got to Give, onde compartía créditos con Marilyn Monroe e Dean Martin. Esta quedou inconclusa polo deceso de Monroe. En 1967 retirouse do cine, salvo por esporádicas aparicións en películas como Warlords of Atlantis, de ciencia ficción.
Máis adiante apareceu en vídeos musicais, por exemplo I Want To Be Your Property de Blue Mercedes ou Alright de Janet Jackson; neste último daba uns pasos de baile. En 1990 gravou un vídeo de fitness para persoas de avanzada idade (ela tiña 69 anos nese momento), titulado Easy Energy Shape Up (que se pode traducir aproximadamente como Posta a punto de baixa intensidade). Ademais, apareceu en documentais que retratan a época dourada dos estudos de Hollywood.
Morte
Charisse, unha artista voluptuosa e atlética, cunha espléndida figura até idade avanzada, ingresou no Cedars-Sinai Medical Center nos Ánxeles o 16 de xuño de 2008 despois de sufrir un aparente ataque cardíaco. Morreu na mañá seguinte á idade de 86 anos.
Dímero
miniatura|Os dímeros de [[ácido carboxílico|ácidos carboxílicos poden formarse en fase de vapor.]] Un dímero é unha entidade química que consta de dúas moléculas (unidades monómeras) estruturalmente similares unidas entre si por enlaces fortes ou febles, covalentes ou intermoleculares. Ás veces as dúas moléculas son idénticas (homodímero) e outras son distintas (heterodímero). A unión das dúas moléculas para formar o dímero denomínase dimerización, e o inverso da dimerización xeralmente se chama disociación. Analogamente, fálase de heterodimerización e homodimerización.
En bioquímica
miniatura|dereita|Modelo do dímero da [[galactosa-1-fosfato uridililtransferase (GALT) de E. coli en complexo con UDP-galactosa. Poden verse ións potasio, cinc, e ferro como esferas de cor púrpura, gris e bronce.]] En bioquímica, un dímero é un complexo macromolecular formado por dúas moléculas, xeralmente proteínas ou ácidos nucleicos, normalmente unidos de forma non covalente. As clorofilas do centro de reacción dos fotosistemas forman tamén un dímero.
Proteínas dímeras
Nas proteínas os dímeros son un tipo de estrutura cuaternaria. Os homodímeros están formados por dúas moléculas idénticas; un exemplo é a ciclooxixenase (COX). Os heterodímeros están formados por dúas moléculas diferentes; un exemplo é a tubulina, formada por monómeros de alfa e beta tubulina.
Beira, Carral
Santa Mariña de Beira é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Carral. Segundo o IGE no 2016 tiña 466 habitantes (237 homes e 229 mulleres), distribuídos en 16 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 613 habitantes.
Dímero
Proteínas dímeras
Algunhas proteínas conteñen dominios especializados que facilitan a dimerización, chamados dominios de dimerización. Un estudo atopou que as interfaces polas que se unen os homodímeros e heterodímeros son algo diferentes. Nos homodímeros hai en total máis residuos de aminoácidos e pontes de hidróxeno, aínda que a densidade de pontes de hidróxeno por residuo é maior nos heterodímeros. Nas interfaces de heterodímeros hai máis residuos cargados e hidrofílicos e nos homodímeros predominan os hidrofóbicos.
Beira, Carral
Topónimo
Beira é un topónimo que se hipotetizou que indica a posición media de paso entre as cidades de Compostela e da Coruña.
Dímero
Proteínas dímeras
A dimerización ou a disociación poden facer cambiar o estado funcional da proteína de activo a inactivo ou viceversa. Por exemplo a glicóxeno fosforilase existe como monómero inactivo e só se activa cando se dimeriza.
Dímeros de pirimidinas
Os dímeros de pirimidinas fórmanse por reacción fotoquímica a partir de bases nitroxenadas pirimidínicas do ADN. Esta reacción causa mutacións no ADN, que poden ser carcinóxenas e orixinar cancro de pel.
Dímeros non covalentes
Os ácidos carboxílicos forman dímeros por formación de pontes de hidróxeno entre o hidróxeno ácido e o oxíxeno carbonílico en condicións anhidro. Por exemplo, o ácido acético forma un dímero en fase de gas, no que as unidades monómeras se unen por pontes de hidróxeno. En condicións especiais, a maioría das moléculas que conteñen grupos OH forman dímeros (por exemplo o dímero de auga).
O borano ("BH3") aparece como o dímero diborano (B2H6), debido á alta acidez de Lewis do centro de boro.
Os excímeros e exciplexos son estruturas excitadas de curta duración. Por exemplo, os gases nobres non forman dímeros estables, pero forman os excímeros Ar2*, Kr2* e Xe2* en condicións de altas presións e estimulación eléctrica.
Dímeros covalentes
miniatura|dereita|100px|O dímero do [[ciclopentadieno aínda que pode non ser distinguible facilmente nunha inspección inicial.]] Os dímeros moleculares fórmanse a miúdo pola reacción de dous compostos idénticos, como por exemplo: 2A → A-A. Neste exemplo, o monómero "A" dise que se dimeriza para dar o dímero "A-A". Un exemplo real son os diaminocarbenos, que se dimerizan dando un tetraaminoetileno: Os carbenos son moi reactivos e forman enlaces doadamente.
O diciclopentadieno é un dímero asimétrico de dúas moléculas de ciclopentadieno que reaccionaron pola reacción de Diels-Alder para dar o produto. Sometido a calor sofre a reacción inversa (retro-Diels-Alder) para dar os dous monómeros iguais:
Moitos elementos non metálicos aparecen como moléculas diatómicas e ás veces fálase delas denominándoas dímeros: hidróxeno, nitróxeno, oxíxeno, os halóxenos (flúor, cloro, bromo e iodo). O mercurio parece como mercurio(I) catión (Hg2+), formalmente un heterodímero.
Química de polímeros
No contexto da química de polímeros, "dímero" tamén se refire ao grao de polimerización 2, en relación coa estequiometría das reaccións de condensación. Un exemplo serían os disacáridos, formados por dous monosacáridos. Por exemplo, a celobiosa é un dímero de glicosa, aínda que na reacción se produce auga: Aquí, o dímero ten unha estequiometría diferente á do par de monómeros.
Rúa Nova, Feás, Cariño
Rúa Nova é un lugar da parroquia de Feás no concello Coruñés de Cariño na comarca do Ortegal. Tiña 12 habitantes no ano 2008 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 3 homes e 6 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 12 habitantes.
Pobo wolof
Os wolofs son un grupo étnico de África Occidental que habita no noroeste do Senegal, en Gambia e na costa suroeste de Mauritania. No Senegal, os wolofs son o meirande grupo étnico (~ 39%), mentres que nos outros dous países son minoría. Falan a lingua wolof, unha lingua da pola atlántica da familia níxer-congo.
A súa historia antiga non está clara e está baseada nas tradicións orais que os vinculan cos almorábides. A mención máis antiga ós wolofs é a feita polo navegante e explorador Alvise Cadamosto, que mencionou xefes islámicos wólofs que eran consultados polos conselleiros e divinos musulmáns. Os wolofs pertenceron ó Imperio Wolof da rexión de Senegambia.
A Portela de Portomourisco, Portomourisco, Petín
A Portela de Portomourisco é un lugar da parroquia de Portomourisco, no concello ourensán de Petín na comarca de Valdeorras. Segundo o IGE, en 2016 tiña 76 habitantes (43 homes e 33 mulleres). Forma un único núcleo xunto co lugar da Portela de Portomourisco (Portomourisco, Larouco).
Curantes Vello, Curantes, A Estrada
Curantes Vello é un lugar da parroquia de Curantes no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Tiña 8 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 5 eran homes e 3 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 1999 cando tiña 13 habitantes (7 homes e 6 mulleres).
Garai
miniatura|Situación do concello en Biscaia miniatura|Vista de Garai Garai é un concello vasco da provincia de Biscaia, na comarca do Duranguesado. A súa poboación é de 339 habitantes (2011).
José María Suárez Vence
José María Suárez Vence, nado en Cores (A Baña) e finado en Madrid o 20 de maio de 1968, foi un avogado e xuíz galego.
Vida persoal
Casou con Carmen Santiso García, filla de Luis Santiso Diz, en decembro de 1924, e foi pai de Manuel, Xosé María, Luis, María del Carmen, Susana, Antonio e Xavier Suárez-Vence.
Copyleft
Copyleft é a práctica de ofrecer o dereito a distribuír libremente copias e versións modificadas de obras coa única restrición de que as novas obras teñen que ter os mesmos dereitos de distribución. Así é que o copyleft defínese como a estratexia de emprego do copyright, ou leis de dereitos de autor, para fomentar a copia, difusión, modificación e mellora de traballo informático, literario ou artístico. Conta cun conxunto de licenzas copyleft que establecen os termos legais que se aplican ás obras derivadas das obras.
As condicións do autor son, que no canto de prohibir a copia como se fai coas leis de dereito de autor, que cun copyleft establece baixo que termos se poden usar, facer a copias e modificar a súa obra, co requisito de que se manteñan sempre as mesmas condicións de emprego e difusión desas novas obras.
As licenzas copyleft de software establecen que toda a información necesaria para reproducir e modificar a obra estea dispoñible para calquera usuario. Isto implica que ademais dos ficheiros binarios se ten que compartir o código fonte do software e a licenza cos seus termos e o recoñecemento aos autores. A GNU General Public License (GPL), escrita por Richard Stallman, foi a primeira licenza aberta e a que acadou un amplo uso. A Creative Commons, unha organización sen ánimo de lucro fundada por Lawrence Lessig, ofrece unha licenza similar chamada share-alike (que significa comparte do mesmo xeito). Na ciencia estanse a popularizar os proxectos de colaboración aberta, publicación dos datos e software asociados a investigación.
Etimoloxía
O termo copyleft provén do inglés copyright ("dereito de autor"). A tradución literal de copyright sería "dereito de copia". O termo copyleft altera a parte da palabra copyright que significa "dereito" (right, que ao igual que en galego tamén pode facer referencia ao lado dereito), e a transforma en left (que significa "esquerdo", aínda que pode significar tamén "deixar" ou "ceder" en participio). Así, etimoloxicamente copyleft podería significar "cesión de copia", en referencia a que posibilita a creación e distribución de copias modificadas. Por outra banda, Richard Stallman traduciríao coma "esquerdo de copia", e na súa liña podería traducirse como "esquerdos de autor".
Orixe
O concepto de copyleft ideouno Richard Stallman, quen quería desenvolver unha licenza de software que ademais de asegurar que se cumprían as catro liberdades do software libre no software baixo a licenza, quería asegurarse de que as modificacións e melloras feitas a dito software por terceiros tamén cumprisen coas catro liberdades.
Ontinyent Club de Futbol
O Ontinyent Club de Futbol é un club de fútbol de España, da cidade de Ontinyent na provincia de Valencia. Foi fundado en 1931 e xoga no Grupo III da Segunda División B Española.
Historia
O Ontinyent Club de Fútbol naceu en 1931 despois de que o secretario do concello D. Raúl Lombardo conseguise fusionar os dous equipos que existían por entón no municipio: o Club Deportivo Onteniente, fundado o 5 de agosto de 1923, e o Ideal, dando orixe ao Onteniente Football Club, o cal, foi inscrito oficialmente no Rexistro de Asociacións do Goberno Civil de Valencia o 30 de marzo de 1931. O club tivo unha época dourada nos anos 1960 e principios dos anos 1970 onde militou cinco tempadas en Segunda División.
Vilaseco, San Cristovo de Cea
San Miguel de Vilaseco é unha parroquia do concello de San Cristovo de Cea na comarca do Carballiño, na provincia de Ourense. En 2007 tiña 96 habitantes (47 homes e 49 mulleres), sete menos ca en 2006.
O Plantío
Co topónimo O Plantío podemos referirnos a varios lugares de Galicia:
Noa (álbum musical)
Noa é o segundo álbum de estudio do grupo musical vasco Esne Beltza. O disco é unha mestura de sons propios do soul, do ska e do reggae. Foi lanzado ó mercado o 10 de xuño de 2010.
Columela
Traxectoria
Nado na Bética, do mesmo xeito que Séneca, do que foi amigo, estivo un tempo no exército romano e foi tribuno en Siria o ano 35 d. C. Despois trasladouse á península itálica, onde puxo en práctica os seus coñecementos de agricultura nas súas propiedades de Ardea, Carseoli e Alba.
Da súa obra escrita chegounos De re rustica (Os traballos do campo), escrito cara ao ano 42,e De arboribus (Libro das árbores). Na primeira destas obras, dividida en doce libros, e inspirándose en obras anteriores de Catón o Vello, Varrón e outros autores latinos, gregos e mesmo cartaxineses, trata sobre todos os traballos do campo no máis amplo sentido da palabra: desde a práctica da agricultura, a gandaría e a apicultura, até a cura de animais, pasando pola elaboración de distintos produtos e conservas.
En De arboribus trata sobre cultivos arbustivos como a vide, até árbores como a oliveira ou os froiteiros, e mesmo flores como a violeta ou a rosa. A obra de Columela é considerada o repertorio máis amplo e documentado sobre agricultura romana.
O catedrático da Universidade Politécnica de Madrid, Luís Alfonso Gil Sánchez, opina que a familia Columela foi a responsable da introdución dos olmos ‘romanos’ na península ibérica.
En 1794, os botánicos José Antonio Pavón y Jiménez e Hipólito Ruiz López puxeron o nome de Columellia na súa honra a un xénero peruano de astéridas.
En 1824, Juan María Álvarez de Sotomayor Rubio publicou De re rustica en castelán integramente e por primeira vez: Os doce libros de agricultura que escribiu en latín Lucio Xuño Moderato Columela (Madrid, Miguel de Burgos, 1824, 2 vols.). O primeiro comprende os sete primeiros libros, e o segundo os outros cinco. Hai tres edicións facsimilares modernas: Santander, Sociedade Nestlé - A.E.P.A, 1979; Extramuros Edición, S.L., 2009; Valladolid: Maxtor Editorial, 2013.
Odoacro
Traxectoria
Despois de derrocar a Rómulo Augústulo, a Odoacro presentóuselle a oportunidade de nomear a un novo emperador titular e gobernar a través del, ou gobernar como axente do emperador romano de Oriente. A diferenza de moitos dos seus predecesores, como Ricimer, optou pola segunda opción, devolvéndolle as insignias imperiais de Occidente ó emperador Zenón en Constantinopla, xunto cunha carta na que pedía ser confirmado dux de Italia. Zenón accedeu a esta petición e concedeulle o rango de patricio.
Até a súa morte en 480, o emperador lexítimo de Occidente Xulio Nepote seguiu sendo teoricamente o superior de Odoacro, mentres que este chegou mesmo a emitir moeda no seu nome. Malia iso, Odoacro tamén se chamou a si mesmo rex Italiae (Rei de Italia) e como tal foi recoñecido durante o resto da súa vida.
Con todo, as relacións entre Odoacro e a Roma oriental empeoraron máis adiante, e en 489, co apoio do emperador Zenón, os ostrogodos baixo Teodorico o Grande invadiron o reino de Odoacro, destruíron o seu exército de bárbaros foederati (e as poucas tropas romanas que aínda existían), forzando a que se rendese en 493. Teodorico convidou a Odoacro a un banquete en Rávena, e crese que alí o asasinou coa súa propia espada, facéndose con todo o seu reino.
Rúa Nova
Co topónimo Rúa Nova podemos referirnos a varios lugares de Galicia:
Na provincia da Coruña
Na provincia de Lugo
A Braña, Bragade, Oza-Cesuras
A Braña é un lugar da parroquia de Bragade no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 44 habitantes (21 homes e 23 mulleres).
Rúa Nova
Na provincia de Pontevedra
Olga Beatriz García Guillén
Olga Beatriz García Guillén, nada en Poza Rica, Veracruz o 7 de xaneiro de 1961, é unha diplomática mexicana de carreira da Secretaría de Relacións Exteriores e actualmente é a Directora Xeral de Servizos Consulares da mesma Secretaría. É Embaixadora do Servizo Exterior Mexicano desde 2016.
Traxectoria
García Guillén é licenciada en Dereito pola Universidade Nacional Autónoma de México (UNAM) e mestra en Dereito Internacional pola mesma Universidade.
Desde 1992 é membro do Servizo Exterior Mexicano. Estivo adscrita nas Embaixadas de México en España, Cuba e Bolivia desde 1998 ao 2010 realizando labores de Cónsul, Xefa de Chancelería e Encargada da Sección Consular, respectivamente. Desde agosto de 2010 traballa como Directora Xeral de Servizos Consulares da Secretaría de Relacións Exteriores. Así mesmo, como Titular da Dirección Xeral coordina e dirixe as Oficinas Consulares de México na expedición dos servizos consulares de México en favor dos mexicanos migrantes e as súas familias.
En 2015 presidiu a X Reunión entre Cuba e México onde se discutiu a aplicación do acordo migratorio bilateral e a actualización do Memorando subscrito no 2008, a partir das novas regulacións migratorias existentes en ambas nacións.
En 2016 acordou a aplicación dun programa piloto xunto co titular da Procuradoría Agraria (PA), Cruz López Aguilar e funcionarios do Rexistro Agrario Nacional (RAN) para tramitar solicitudes de atención de compatriotas no Consulado Xeral de México nos Ánxeles, California (EUA) co obxectivo de unificar esforzos encamiñados a procurar a Xustiza Cotiá, a atención e servizos de calidade aos campesiños migrantes. Os servizos deste programa piloto son "recibir, tramitar e ofrecer, de maneira máis eficiente e eficaz, a asesoría e atención requirida polos suxeitos agrarios con dereitos recoñecidos radicados no exterior".
En 2018 asistiu como delegada representante de México á XII Reunión do Grupo de Traballo sobre Asuntos Migratorios e Consulares entre a República de Cuba e os Estados Unidos Mexicanos onde presidiu o Embaixador Rogelio Sierra Díaz, Viceministro de Relacións Exteriores de Cuba.
García Guillén traballou como titora na materia de moitas xeracións no Instituto Matías Romeu de Estudos Diplomáticos.
Plutocracia
Unha plutocracia (πλουτοκρατία, do grego ploutos 'riqueza' e cracia 'goberno') é unha forma de estado no que existen influencias desequilibradas na toma de decisións a favor dos que ostentan as fontes de riqueza.
Carelle Grande, O Burgo, Muras
Carelle Grande é un lugar da parroquia do Burgo no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 3 habitantes (1 home e 2 mulleres).
Arantzazu
miniatura|Situación do concello en Biscaia Arantzazu é un concello vasco da provincia de Biscaia. A súa poboación é de 354 habitantes (2011).
Ichthys
IXΘΥΣ: Iota I=Xesús; Khi X=Christos; Theta Θ=Theou (de Deus); Ípsilon Υ=Uios (Fillo); Sigma Σ=Soter (Salvador)]] O ichtus ou ichthys (en grego, ΙΧΘΥΣ, ['ix.θys], peixe) é un símbolo que consiste en dous arcos que se intersecan de forma que parece o perfil dun peixe, e que foi empregado polos primeiros cristiáns como un símbolo secreto e un método de identificación entre os crentes.
É un acrónimo, a partir do grego e que significa: Iēsoûs Christós Theoû hYiós Sōtér; "Xesucristo, Fillo de Deus, Salvador".
Tamén era usado secretamente cando dúas persoas que non se coñecían moi ben se vían novamente, unha delas facíalle a metade do símbolo do peixe na palma da man a un ao saudalo e o outro respondía facendo a outra metade se tamén era fervente Cristián, se non pasaba como unha cóxega ou accidente, pero a maioría das veces tomábanse moitas precaucións, como o de investigar á outra persoas de antemán.
Antes do Edicto de Milán os cristiáns non podían revelar abertamente a súa fe, xa que corrían o risco de seren perseguidos ou executados.
Interpretacións
O peixe tamén se interpreta desde a psicoloxía arquetípica como símbolo da verdade profunda (baixo a auga) que se oculta para ser atrapada e, de seguido, saír á luz; que brilla en segredo nun primeiro momento, e o pescador debe obtelo para alimentarse.
Interpretación astrolóxica
Outra interpretación deriva das condicións astrolóxicas da "Era de Piscis" xa que a conxunción aúrea de Xúpiter e Saturno tivo lugar no ano 7 a.C. (o ano do presunto nacemento de Cristo) tres veces no signo de Piscis no zodíaco. Interpretouse que Xesús era a primeira deidade cósmica dos peixes. E designábase aos recentemente convertidos como "pisciculi" (peixiños) e o peixe converteuse, xunto co pan en símbolo da eucaristía.
Carballal, Santa María de Mones, Petín
Carballal é un lugar da parroquia de Santa María de Mones, no concello ourensán de Petín na comarca de Valdeorras. Segundo o IGE, en 2016 tiña 31 habitantes (16 homes e 15 mulleres).
Estimulantes
Un estimulante (do verbo latino stimulāre) ou psicoestimulante ou psicotónico é, en termos xerais, unha droga que aumenta os niveis de actividade motriz e cognitiva, reforza a vixilia, o estado de alerta e a atención e, frecuentemente, ten potencial euforizante.
Inicialmente, ser humano descubriu os estimulantes na natureza, pois atopábanse (o igual que agora) profusamente distribuídos en distintas especies vexetais. Dende entón, estes teñen coexistido co noso xénero, forxando hábitos e crenzas profundamente arraigados en todas as culturas.
A partir do século XIX, sumáronse a esta clase farmacolóxica as moléculas illadas do substrato vexetal (fundamentalmente alcaloides) e, máis tarde, aquelas que xurdiron como produto exclusivo de reaccións químicas ensaiadas polos ser humano, é dicir, as variantes sintéticas.
Historia do pobo xitano
miniatura|dereita|300px|Un campamento xitano cerca de [[Arles, visto polo pintor Vincent van Gogh.]]
O pobo xitano é orixinario da India e estableceuse en case todo o mundo debido ao seu carácter fundamentalmente nómade; aínda se rexe por leis propias e dedícase como medio de vida á venda ambulante, á artesanía, a tratar con gando etc. A orixe deste pobo, tamén coñecido como rom, roma ou romaní, é aínda hoxe obxecto de controversia. Existen varias razóns que explican a escuridade que envolve o asunto. En primeiro lugar, a cultura xitana é fundamentalmente oral e despreocupada pola súa historia, por iso non conservou por escrito a súa procedencia. A súa historia sempre foi estudada polos non romanís, con frecuencia a través dunha peneira fortemente etnocentrista. Os primeiros movementos migratorios datan do século X, de forma que non hai moita información. É importante sinalar que os primeiros grupos de xitanos que chegaron a Europa occidental fantasiaban sobre a súa orixe, atribuíndose unha procedencia misteriosa e lendaria, en parte como estratexia de protección fronte a unha poboación ante a que eran minoría, en parte como posta en escena dos seus espectáculos e actividades.
Outro problema que cómpre ter en conta é que a pertenza (ou non) á comunidade xitana é unha cuestión disputada. Non existe unha delimitación clara dentro da propia comunidade (nin fóra) acerca da cuestión de quen é xitano e quen non. As principais fontes de información son testemuñas escritas, as análises lingüísticas e a xenética de poboacións.
Atol Palmyra
Fóra das illas Sand, ao oeste, e Varren, ao leste, a maioría delas están conectadas entre si. A maior das illas é a illa Cooper, que está ao norte, seguida pola illa Kaula, situada ao sur. O arco de illotes máis setentrional está formado polas illas Strawn, Cooper, Aviation, Quail, e Whippoorwill, acompañados ao leste polas illas Eastern, Papala e Pelican, e ao sur polas illas Bird, Holei, Engineer, Marine, Kaula, Paradise e Home (sentido horario).
Palmyra é un territorio dependente dos Estados Unidos, o que significa que está suxeito a todas as normas contidas na Constitución estadounidense e está permanentemente baixo a súa soberanía. Tamén é un territorio desorganizado, xa que non hai ningúnha disposición do Congreso que especifique como debería ser gobernado. A única lei relevante simplemente dá ao Presidente a decisión de administrar a illa como el queira. Non hai poboación indíxena nin razón ningunha para pensar que a haberá nun futuro. É polo tanto, actualmente, o único territorio estadounidense desorganizado e incorporado. A súa enteira propiedade está reservada á The Nature Conservancy, que trata o atol como unha reserva natural, sendo administrado dende Washington, D.C. pola Office of Insular Affairs, da United States Department of the Interior. As augas que o rodean, ata o límite de 12 millas, foron transferidas á United States Fish and Wildlife Service, e designadas como Palmyra Atoll National Wildlife Refuge en 2001. A defensa é responsabilidade dos Estados Unidos.
Manuel García Paz
Manuel García Paz, nado en Santiago de Compostela o 26 de maio de 1895 e finado en Pozoblanco (Provincia de Córdoba) en 1990, foi un escritor e latinista e catedrático de instituto galego.
Historia do pobo xitano
O termo xitano e a cuestión da súa orixe xeográfica
O termo galego "xitano" deriva da palabra exiptano, aplicado ó pobo xitano, ben pola crenza errónea de que procedía de Exipto ou ben, máis probablemente, polo seu paso pola rexión do Peloponeso durante o seu desprazamento migratorio, daquela coñecida como Exipto o Menor. No século XVIII, o estudo da lingua romaní, propia dos xitanos, confirmou que se trataba dunha lingua índica, moi similar ó punxabí ou ó hindi occidental. Isto demostrou que o pobo xitano procede do nordeste do subcontinente indio, nunha zona actualmente entre a India e Paquistán. Esta descuberta lingüística resultou apoiada por estudos xenéticos. A variante tradicionalmente falada en España da lingua romaní chámase caló.
Manuel García Paz
Traxectoria
Aínda novo marchou a Vigo onde traballou de aprendiz primeiro en Faro de Vigo e despois na imprenta La Nueva Prensa de Enrique Heraclio Botana. Iniciou a carreira eclesiástica, que abandonou para estudar Filosofía e Letras na Universidade de Santiago de Compostela e en Madrid. Foi profesor de ensino medio en institutos galegos, casteláns e andaluces. Colaborou en Nova Galiza cun artigo sobre Jacinto Santiago.
Historia do pobo xitano
Orixes lendarias
A procedencia dos xitanos foi obxecto de todo tipo de fantasías. Foron considerados descendentes de Caín ou relacionados coa estirpe de Cam. Algunhas tradicións identificáronnos con magos caldeos de Siria, ou cunha tribo de Israel perdida no Antigo Exipto. Unha antiga lenda balcánica fainos forxadores (ou ladróns) dos cravos de Cristo, motivo polo que foron condenados a errar polo mundo, se ben non hai ningunha proba que sitúe ós xitanos en Oriente Medio nesa época.
Manuel García Paz
Traxectoria
Dominaba varias linguas (sánscrito, grego, latín, árabe, alemán, inglés, romanés, italiano, francés...).
Historia do pobo xitano
Primeiro movemento migratorio do século X
Os estudos xenéticos e lingüísticos parecen confirmar que os rom son orixinarios do subcontinente indio, posiblemente da rexión do Punjab. A causa da súa diáspora continúa sendo un misterio. Unhas teorías suxiren que foron orixinalmente individuos pertencentes a unha casta inferior recrutados e enviados a loitar ó oeste contra a penetración musulmá. Ou talvez os propios musulmáns conquistaron ós rom, escravizándoos e traéndoos ó oeste, onde formaron unha comunidade separada.
Manuel García Paz
Obra
Na revista Nós publicou en 1931 a novela O abade Mouriño, cadro rural con intención humorística.
Historia do pobo xitano
Primeiro movemento migratorio do século X
Esta última hipótese baséase no relato de Mahmud de Ghazni, que informa de 50.000 prisioneiros durante a invasión turco-persa do Sindh e do Punjab. Por que os rom escolleron viaxar para o oeste en vez de regresar para a súa terra é outro misterio, se ben a explicación pode ser o servizo militar baixo dominio musulmán.
O que é aceptado pola maioría dos investigadores é que os romanís poderían abandonar a India en torno ó ano 1000, e atravesar o que agora é Afganistán, Irán, Armenia e Turquía. Varios pobos similares ós xitanos viven hoxe en día na India, aparentemente orixinarios do estado desértico de Raxastán, e á súa vez, poboacións xitanas recoñecidas como tales polos propios xitanos viven aínda en Irán co nome de lurios.
Atol Palmyra
A día de hoxe, non hai ningunha actividade económica nas illas. Construíronse moitas estradas e calzadas durante a segunda guerra mundial, pero están nun estado deplorable e cubertas pola vexetación. Tamén hai unha pista de aviación de aproximadamente 2 km na illa, sen pavimentación e que necesita melloras.
Historia do pobo xitano
Primeiro movemento migratorio do século X
A pesar de que as probas documentais comezan a ser fiables só a partir do século XIV, algúns autores contemporáneos rebaixaron a data do ano 1000 e incluso antes. Certas referencias suxiren que as primeiras referencias escritas da existencia do pobo rom son anteriores: un texto que relata como Santa Atanasia de Exina repartiu comida en Tracia a uns "estranxeiros chamados atsinagi" (do grego Ατσίνγανος') durante a escaseza do século IX, en plena época bizantina.
Joaquín Quiroga Espín
Traxectoria
miniatura|300px|Joaquín Quiroga Espín cos nenos da Cantina escolar de Lugo, 1920. Fillo de Benigno Quiroga Ballesteros (da familia Quiroga da Casa Grande da Pobra de San Xiao) e de Julia Espín, era irmán do tamén deputado Luis Quiroga Espín. Casou con María Josefa Díaz Gutiérrez.
Adscrito ao Partido Liberal, foi deputado a Cortes polos distritos de Quiroga (1907-1914) e Lugo (1914-1923). Foi Subsecretario do Ministerio de Graza e Xustiza e director xeral de Obras Públicas. Primeiro Conde de Quiroga-Ballesteros por Real Decreto de 12 de marzo de 1931, Gran Cruz da Orde de Isabel a Católica.
Historia do pobo xitano
Primeiro movemento migratorio do século X
«Atsinganoi» foi un termo usado tamén para referirse a adiviñadores ambulantes e ventrílocuos e feiticeiros que visitaron ó emperador Constantino en 1054. Un texto haxiográfico (Vida de San Xurxo anacoreta) refire como os «atsigani» foron chamados por Constantino para axudalo a limpar as fragas de feras. Máis tarde serían descritos como feiticeiros e malfeitores e acusados de intentar envelenar o galgo favorito do emperador. A extensión dese termo xeraría os modernos substantivos tzigane, Zigeuner, zingari e cíngaros.
Santoalla, Santoalla do Monte, Petín
Santoalla é o único lugar da parroquia de Santoalla do Monte, no concello ourensán de Petín na comarca de Valdeorras. Segundo o IGE, en 2016 tiña sete habitantes (catro homes e tres mulleres).
Ondarroa
Ondarroa é un concello vasco da provincia de Biscaia. A súa poboación é de 8.852 habitantes (2011).
Santoalla, Santoalla do Monte, Petín
Santoalla na cultura popular
Santoalla é unha das localizacións de Sempre Xonxa de Chano Piñeiro, parte do documental A aldea: o antigo e o novo de Ignacio Vilar e é a localización case única do documental Santoalla.
Historia do pobo xitano
Primeiro movemento migratorio do século X
Un relato histórico-lendario do século X titulado Crónica Persa, de Hazma de Ispaham, menciona a certos músicos solicitados ó rei da India, ós que chamou zott. O Libro dos Reis (ou Shahnameh, datado en 1010), do poeta Firdusi conta unha historia similar: varios miles de Zott, Rom ou Dom («homes») partirían do actual Sindh (pode que do río Indo) con obxecto de entreter ó rei de Persia cos seus espectáculos.
Joaquín Quiroga Espín
Fillo adoptivo de Sarria
O 1 de maio de 1918 inaugurouse a traída de augas para a vila de Sarria, despois de máis de dez anos de xestións. Desta maneira a antiga Fonte Ribeira e os escasos pozos de que se surtían as casas deron paso a un caudal que axiña foi insuficiente. Na sesión ordinaria do Concello celebrada o 27 de abril de 1918 o alcalde don Manuel Gutiérrez Castro di que "se aproximaba a satisfacción dunha grande necesidade, día arelado por todos". E como para a consecución de tal mellora interpuxera un grande valemento o Deputado pola circunscrición Joaquín Quiroga Espín, e grazas a el se verá realizado "o que se consideraba dificilísimo, senón imposible", e como só este feito é suficiente para que o pobo de Sarria deba eterna gratitude ó seu protector, o deputado Sr. Quiroga, quen xa noutras ocasións demostrou a súa predilección por esta vila, e aínda que é pouco para os seus merecementos e como prefacio do mais que se poida facer como bos agradecidos, propón que se declare fillo adoptivo e predilecto de Sarria, o que se aproba por unanimidade.
Historia do pobo xitano
Primeiro movemento migratorio do século X
A partir de aí, tras unha longa estancia nesa rexión, e xa descritos como un pobo que rexeitaba vivir da agricultura, espallaríanse en dous grupos migratorios: un cara o suroeste e Exipto, outro cara o noroeste e Europa.
Evidencias lingüísticas da orixe dos xitanos
Desde a súa chegada a terras europeas, unha das fasquías da comunidade xitana que máis chamou a atención dos demais pobos era a súa estraña lingua, moi diferente das faladas na Europa. A primeira reprodución escrita do romaní remóntase a unha enciclopedia de título: Fyrst Book of the Introduction of Knowledge. (Primeiro libro de introdución ó saber) escrito por Andrew Boorde. Esta obra, completada en 1542 e publicada en 1547, recollía exemplos de frases do que o autor chamaba Egipt speche (Fala exipcia), dando por válida a crenza popular de que os xitanos procedían de Exipto.
Joaquín Quiroga Espín
Fillo adoptivo de Sarria
En sesión do Concello celebrada o 24 de novembro de 1919 acordouse pagarlle o gasto de 202,50 pts. a Cipriano Santos pola confección do título de fillo adoptivo e predilecto de Sarria a favor de Joaquín Quiroga Espín.
Historia do pobo xitano
Evidencias lingüísticas da orixe dos xitanos
Durante os dous séculos seguintes aparecen máis mencións escritas da lingua romaní. En España, o marqués de Sentmenat publica en 1750 un pequeno vocabulario do romaní falado na Península Ibérica.
Un dos primeiros ou o primeiro documento en que se propón identificar a lingua romaní como unha lingua india é un traballo de Szekely de Doba na Gaceta de Viena en 1763. Neste artigo comenta que o predicador Vali, quen na Universidade de Leiden estudou o idioma duns estudantes de Malabar do distrito de Zigania, nome que lle recordou ó dos cíngaros e que posteriormente espuxo o vocabulario a xitanos de Almasch (Komora, Eslovaquia), comprobando que estes entendían as palabras.
A nivel académico, o descubrimento da orixe india do romaní corresponde ó alemán Johann Rüdiger, catedrático da Universidade de Halle, quen en 1782 publicou un artigo de investigación lingüística, no que analizaba a fala dunha muller xitana, Barbara Makelin, e a comparaba coa lingua recollida nunha gramática alemá do hindostaní (o nome co que se conñecía antigamente ós actuais hindi e urdú). No seu artigo, Rüdiger recoñecía a influencia nas súas investigacións do dicionario de romaní de Hartwig Bacmeister, de 1755, a quen xa en 1777 comunicara as súas ideas, así como a súa débeda co seu profesor Christian Büttner, que anos antes aventurara a posibilidade dunha orixe india ou acaso afgá dos xitanos. Porén, foi Rüdiger quen estableceu, mediante a súa comparación entre a descrición gramatical do indostaní e a fala de Barbara Makelin, que as similitudes entre ambas as variedades lingüísticas evidenciaban unha orixe común.
Pegerto Saavedra
Traxectoria
Estudou na Universidade de Santiago de Compostela, e foi premio extraordinario de licenciatura en Historia e premio extraordinario de doutoramento. Obtivo o Premio da Crítica, na categoría de Ensaio, en 1993 polo libro A vida cotiá en Galicia de 1550 a 1850, e en 1998, compartido cos outros autores, polo tomo I da Historia da Universidade de Santiago. En 2011 foi elixido membro da Real Academia Galega, ocupando a vacante deixada por Francisco Xavier Río Barxa. Ingresou como académico o 14 de setembro de 2013 coa lectura do discurso Demarcacións, topónimos, papeis, memoria: sobre a división e o control do territorio na Galicia moderna, respondido por Ramón Villares.
Atol Palmyra
Historia
Palmyra foi avistada por primeira vez en 1798 polo capitán americano Edmund Fanning, de Stonington, Connecticut, nos EE.UU., mentres o seu navío, Betsy, dirixíase a Asia, pero só foi máis tarde, o 7 de novembro de 1802, cando os primeiros occidentais puxeron os pés en terra. Aquel día, o navío americano Palmyra, comandado polo capitán Sawle, foi seriamente danado polo atol.
Manuel García Paz
Obra
En 1935 publicou a súa obra máis destacada, ''IV Melodía. Desfíe de ambente galego'', novela prologada por Jacinto Santiago e destinada a formar parte dunha tetraloxía, permanecendo, porén, os tres volumes restantes inéditos.
Esmorís, Curantes, A Estrada
Esmorís é un lugar da parroquia de Curantes no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Tiña 9 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 6 eran homes e 3 mulleres. A mesma poboación que en 1999 cando tamén tiña 9 habitantes (5 homes e 4 mulleres).
Atol Palmyra
Historia
En 1859, Palmyra foi reivindicado polo Dr. Gerrit P. Judd do bergantín Josephine para a compañía extractora de guano American Guano Company e os Estados Unidos, acolléndose á Acta de Illas Guaneras, de 1856. A pesar diso, nunca se extraeu guano, xa que en realidade non o había na illa. Palmyra está localizado nas proximidades da Zona Intertropical: hai moita choiva, o que non deixa que se acumule guano. Con todo, o 26 de febreiro de 1862, o rei Kamehameha IV (1834-1863), o cuarto de Hawai (1854-1863), enviou unha expedición, comandada polo capitán Zenas Bent e por Johnson B. Wilkinson, ambos cidadáns hawaianos, a Palmyra, para tomar posesión do atol e, en nome do rei, o 15 de abril de 1862, foi formalmente anexionado ao Reino de Hawai.
En 1898, Palmyra foi anexionado aos Estados Unidos. No período seguinte ao da anexión formal, o Reino Unido mostrara interese en converter o atol en parte do "Imperio do Guano" de John T. Arundel and Co. E, en 1889, os británicos xa o anexionaron formalmente. Para acabar con todas as tentativas británicas, un segundo e separado acto de anexión de Palmyra foi realizado polos Estados Unidos en 1911.
Despois, a través dunha serie de acordos realizados entre 1888 e 1911, a Compañía de Navegación do Pacífico transferiu o seu dereito de posesión a Henry Ernest Cooper Sr. (1857-1929). O terceiro herdeiro de Kalama Wilkinson transferiu os seus dereitos ao señor Ringer, cuxos fillos, con todo, pasaron os seus dereitos de posesión a Henry Ernest en 1912, que se converteu entón no único propietario do atol.
En 1922, Cooper vendeu case todo o atol (as cinco illas principais), excepto algunhas pequenas illas, a Leslie Fullard-Leo e Ellen Fullard-Leo, o 19 de agosto, por 15.000 dólares. A asociación determinou que a Palmyra Copra Company explorase os cocoteiros que crecían no atol. Os seus sucesores continuaron como propietarios, excepto por un período durante a segunda guerra mundial, no cal Palmyra quedou baixo a administración da Mariña norteamericana.
En 1934, o Atol Johnston, o Arrecife Kingman, e Palmyra foron postos baixo a responsabilidade do Departamento da Mariña estadounidense. Cando a Armada dos Estados Unidos comezou a usar o atol como unha base aérea naval, tiña como donos cidadáns estadounidenses e hawaianos. Tras a guerra, os Fullard-Leo loitaron para volver tomar o control de Palmyra no Tribunal Supremo dos Estados Unidos, e venceron en 1947. Cando Hawai adquiriu status de estado, en 1959, Palmyra estaba explicitamente separado do novo estado; antes diso, o atol Palmyra era oficialmente parte do Condado de Honolulu.
En xullo de 1990, Peter Savio de Honolulu arrendou o atol ata o ano 2065, e creou a Compañía de Desenvolvemento de Palmyra. En xaneiro de 2000, o atol foi comprado por The Nature Conservancy para fins de preservación dos seus arrecifes de coral e para o seu estudo.
Manuel García Paz
Obra
IV melodía é un libro estruturado en tres apartados: "¡A roda, roda! (parvadas)", "A vianesada ou a creación xeórxica (acción épico-folklórica)" e "Casamento de aldeia (cine sonoro)".
Historia do pobo xitano
Evidencias lingüísticas da orixe dos xitanos
Estudos subseguintes da lingua romaní amosaron un estreito parentesco co punxabí e o hindi occidental, tanto no seu vocabulario fundamental como nas súas estruturas gramaticais e nos cambios fonéticos. As investigacións de Alexandre Paspati (Études sur les Tchinghianés, publicado en Constantinopla en 1870), de John Sampson (The dialect of the gypsies of Wales, 1926) e dos suecos Gjerdman e Ljungberg (A lingua do xitano sueco traballador do cobre Dimitri Taikon, publicado en 1963) evidencian que existe unha unidade dentro do romaní que se estende por toda Europa. Os estudos citados recollían mostras do romaní grego, galés e sueco, respectivamente. Queda demostrado así que o vocabulario básico coincide de modo relevante (nota: non se transcribe a grafía orixinal):
Mexacán
O mexacán común (Taraxacum officinale) é a especie máis coñecida do xénero Taraxacum e da familia das Asteráceas.
Descrición
80px|esquerda|miniatura|Folla de mexacán común. O [[limbo foliar|limbo moi recortado é característico]]
Hábitat e floración
O mexacán é orixinario de Eurasia. Atópase por todas as partes: pradeiras, camiños con chan fresco abondo, lugares herbáceos de calquera natureza, á beira do mar, montañas, no alto de muros vellos, no cascallo. É unha planta moi común en todo o mundo e está amplamente documentada en Galicia.
A floración é, polo normal, de marzo a novembro. Mais, segundo o clima do terreo, non é raro ver mexacáns esparexidos durante o inverno.
Historia do pobo xitano
Evidencias lingüísticas da orixe dos xitanos
Determinadas características gramaticais índicas mantéñense no romaní contemporáneo (e algunhas incluso no caló español actual):
Viña, San Cristovo de Cea
San Román de Viña é unha parroquia do concello de San Cristovo de Cea na comarca do Carballiño, na provincia de Ourense. Segundo o IGE en 2013 tiña 148 habitantes (67 mulleres e 81 homes), distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 205 habitantes. Esta parroquia é homónima coa limítrofe Viña, Vilamarín.
Historia do pobo xitano
Evidencias lingüísticas da migración xitana
De acordo cos estudos de Terrence Kaufman (1973) a orixe da lingua romaní, baseado nos dialectos europeos, pode localizarse na India central e posteriormente poden documentarse préstamos lingüísticos que foi adquirindo nos territorios por onde migraba, que irían desde o século II aC ó XIV dC: así ten préstamos do persa do seu paso por Persia, pero non da lingua árabe, o que demostra que o seu paso por Persia foi anterior á súa islamización contra o ano 900. Dos séculos XI-XII ten préstamos de linguas do Cáucaso (oseto, xeorxiano e armenio). Logo detéctase a migración en dirección a Turquía onde recibe préstamos do grego, pero non do turco, o que indica que o seu paso foi anterior á invasión turca. Contra o ano 1300 produciríase a entrada nos Balcáns, onde adquiriu préstamos das linguas eslavas. Posteriormente os dialectos europeos do romaní divídense, aínda que Kaufmann indica unha distinción entre os que teñen influencia léxica do romanés e os que non, que serían os xitanos de Bulgaria e os de España.
Evidencias xenéticas da orixe asiática dos xitanos
Os estudos xenéticos corroboran a evidencia lingüística que sitúa a orixe do pobo xitano no subcontinente indio.
Estudos xenéticos realizados en xitanos búlgaros, bálticos e valacos suxiren que cerca do 50 % dos cromosomas Y e do ADN mitocondrial pertencen ó haplogrupo home H e ó haplogrupo muller M, amplamente estendidos en Asia do Sur e Asia Central.
Os homes correspóndense maioritariamente cos haplogrupos H (50 %), I (22 %), J2 (14 %) e Rlb (7 %); as mulleres co H (35 %), M (26 %), U3 (10 %), X (7 %), e outros (20 %). Tales haplogrupos son raros nos non xitanos, e o resto encóntranse esparexidos por toda Europa. Os haplogrupos femininos U2i e U7 practicamente non existen nas mulleres xitanas, pero están presentes en Asia do Sur (entre o 11 e o 35%).
As investigacións xenéticas de Luba Kalaydjieva amosan que o grupo orixinal apareceu hai unhas 32-40 xeracións, e que ese grupo era pequeno, de apenas uns 1.000 individuos.