cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Parafilético
Uso dos grupos parafiléticos
Por exemplo, os procariotas son parafiléticos porque o grupo exclúe a gran liñaxe de organismos que evolucionaron a partir deles, os eucariotas, aínda que o establecemento dos procariotas como grupo é moi útil porque ten unha significativa distinción claramente definida (non teñen núcleo celular) con respecto aos seus descendentes nucleados. Deste modo, aínda que os procariotas non son un clado, o termo é moi útil.
O termo grao evolutivo utilízase ás veces para eses grupos.
Lingüística
En lingüística histórica tamén se utiliza o concepto de linguas parafiléticas para comparar a orixe dos distintos idiomas a partir doutros idiomas anteriores, dun xeito similar a como fai a cladística cos seres vivos. Por exemplo, as linguas formosanas forman un grupo parafilético das linguas austronesias, xa que o termo se refire ás nove pólas da familia de linguas austronesias que non son linguas malaio-polinesias e están restrinxidas á illa de Taiwán (Formosa).
Ramón Sánchez-Pizjuán
Ramón Sánchez-Pizjuán Muñoz, nado en Sevilla o 21 de decembro de 1900 e finado na mesma cidade o 28 de outubro de 1956, foi un avogado andaluz, coñecido por ser o presidente do Sevilla Fútbol Club durante 17 anos, en 2 etapas distintas: 1932-1942 e 1948-1956.
Chegou ao Sevilla FC en 1918 como porteiro, pero non tivo moito éxito como futbolista. Con 23 anos entrou a formar parte da directiva presidida por Manuel Blasco Garzón no posto de secretario, cargo que mantivo co seguinte presidente, Juan Domínguez Osborne. En 1932 asumiu a presidencia do equipo, nun mandato que duraría unha década. En 1942 dimitiu ao ser nomeado vicepresidente da Federación Española de Fútbol e trasladar polo tanto a súa residencia a Madrid, pero retomou a presidencia en 1948.
Durante o seu mandato, o Sevilla FC conseguiu tres Copas de España (1935, 1939 e 1948).
Proxectou a construción dun novo estadio para o Sevilla FC nuns terreos que comprou en 1937 aínda que morreu antes do inicio das obras. O estadio, que comezou a construírse pouco despois da súa morte, foi bautizado co seu nome: Estadio Ramón Sánchez Pizjuán.
Marisol Díaz Mouteira
Marisol Díaz Mouteira, nada en Kelkheim (estado de Hesse, Alemaña) en 1967, é unha política galega, afiliada ao PPdeG e deputada no Parlamento de Galicia.
Citroën 2CV
O Citröen 2CV (do francés: deux chevaux vapeur, literalmente «dous cabalos de vapor»; chamado popularmente Dous Cabalos) foi un modelo de automóbil de baixo custo creado pola compañía francesa Citroën. Foi presentado á prensa no Salón do Automóbil de París en 1948 cun motor de 375 cc. Máis adiante tivo melloras, como un novo motor de 425 cc en 1955 e outro de 602 cc en 1966. O derradeiro 2CV fabricouse o 27 de xullo de 1990. Na factoría de Citroën en Vigo estivo en produción entre os anos 1959 e 1984.
Marisol Díaz Mouteira
Traxectoria
Licenciouse en Dereito pola UNED e especializouse en Mediación Familiar e Dereito Civil. Funcionaria do Corpo Superior da Xunta de Galicia. Dende o ano 2003 ocupou diversos cargos representando ao Goberno galego na provincia de Ourense. Ese ano e ata 2005 foi delegada provincial da Consellería de Xustiza, estando de presidente da Xunta Manuel Fraga.
Pena, San Pedro do Incio, O Incio
Pena é unha aldea da parroquia de San Pedro do Incio, no concello lugués do Incio. Está situada a 560 metros de altitude. En 2008 tiña unha poboación de 9 habitantes (3 homes e 6 mulleres).
Marisol Díaz Mouteira
Traxectoria
En 2009, con Alberto Núñez Feijóo como presidente do Goberno autonómico e Rogelio Martínez González como delegado territorial da Xunta na provincia de Ourense, foi nomeada xefa territorial da Consellería de Educación, cargo que abandonou en febreiro de 2012 para ocupar un escano no Parlamento de Galicia, en substitución de José Manuel Baltar Blanco. En marzo de 2013 asumiu a Xefatura territorial da Vicepresidencia, Consellería de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza, cargo que desempeñará ata o mes de xaneiro de 2015, data na que accedeu á Secretaría Territorial da Delegación da Xunta en Ourense. Seis meses despois, en xuño, dimitiu deste cargo para tomar posesión como deputada autonómica en substitución de Jesús Vázquez Abad.
O consello da Xunta de Galicia, reunido o 8 de outubro de 2015, nomeouna delegada territorial da Xunta en Ourense, logo do cesamento de Rogelio Martínez González.
Mutatis mutandis
Mutatis mutandis é unha locución latina que significa “cambiadas (as cousas) que deben ser cambiadas” ou “despois de cambiar as cousas que deben ser cambiadas”. A locución indica que, facendo os cambios necesarios entre dous textos, exemplos ou situacións análogas (pequenas diferenzas coma os nomes, lugares, datas etc.), todo o demais podería permanecer igual sen prexuízo do sentido, compresión ou finalidade dos mesmos.
Citroën 2CV
Vendéronse un total de 5 110 000 unidades.
Mutatis mutandis
Úsase frecuentemente en economía, filosofía, leis e en lóxica, para considerar unha expresión cun termo novo, ou observar o seu uso nun conxunto de cambios implícitos e mutuamente entendidos. A expresión tamén é usada no estudo de hipóteses, onde se fai o cambio requirido sobre as bases factuais do pasado e se seguen as causalidades resultantes.
Marisol Díaz Mouteira
Traxectoria
En xullo de 2020 presentouse como número 1 das listas do Partido Popular de Galicia na provincia de Ourense ás Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2020, e loxicamente saíu elixida.
En setembro de 2020 foi destituída do seu cargo como delegada da Xunta en Ourense e substituída por Gabriel Alén. Na actualidade é deputada no Parlamento de Galicia.
Mutatis mutandis
Etimoloxía
Ambos os termos “mutatis” e “mutandis” veñen do verbo latino “mūtō” (mūtō, mūtāre, mūtāvī, mūtātum) que significa “cambiar”. Mūtātīs é o participio de pasado pasivo (ablativo plural neutro), literalmente “tendo cambiado, despois de cambiar”. Mūtandīs é un xerundivo (ablativo plural neutro), que expresa idea de necesidade, así que: “cousas que teñen ou que deben de ser cambiadas”.
A locución é unha construción do ablativo absoluto, e probablemente ten unha orixe medieval.
A Pena, Vián, A Pastoriza
A Pena é un lugar da parroquia de Vián no concello lugués da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 28 habitantes (13 homes e 15 mulleres).
Salmón (cor)
miniatura|dereita|160px|Rodelas de salmón escocés nun mercado de California.
O salmón é unha cor rosa alaranxada, de intensidade media, que se basea na coloración predominante da carne do salmón común (Salmo salar), producida polo pigmento carotenoide astaxantina.
A cor salmón está incluída no acervo iconolingüístico tradicional das culturas costeiras do Atlántico Norte.
Cores HTML
Light salmon (salmón claro), salmon (salmón) e dark salmon (salmón escuro) son tres das cores HTML establecidas por protocolos informáticos para o seu uso en páxinas web. En programación é posible invocalas polo seu nome, ademais de polos seus valores hexadecimais. Véxase cores HTML.
Carlomán II
miniatura|dereita|250px Carlomán II (sobre 862 - 12 de decembro de 884), rei da Francia Occidental desde 879 a 884, asociado ata 882 co seu irmán Luís III, e en solitario desde entón ata a súa morte.
Traxectoria
Era o primoxénito do rei Luís II. Debeu enfrontar as incursións normandas e as revoltas da nobreza en Borgoña.
Os Magos Azuis
No legendarium de J. R. R. Tolkien, os Magos Azuis (ou Ithryn Luin) son dous personaxes misteriosos da Terra Media. N' O Señor dos Aneis son só citados cando Saruman di que hai cinco Istari. Porén, outros manuscritos de Tolkien menciónanos máis. Nunha pasaxe de Unfinished Tales of Númenor and Middle-earth, Tolkien escribe que dous Magos foron enviados para o Leste. Os seus nomes en Valinor eran Alatar e Pallando.
A súa vida en Valinor
Todos os Magos Azuis eran Maiar pertencentes á da Orde dos Istari. Aparentemente eran ambos servidores de Oromë, mais en Unfinished Tales afírmase que Pallando se sumou ás hostes de Oromë posteriormente, e que antes desa versión final tería algunha relación con Mandos e Nienna. Alatar sempre estivo xunto a Oromë, que o elixiu como un dos Maiar que serían enviados á Terra Media. Tolkien tamén di nunha das súas cartas que, por ser un gran amigo de Pallando, Alatar era servo de Mandos (Námo), e outros afirman mesmo que Alatar foi á Terra Media por insistencia de Mandos e non de Oromë.
A súa misión
Nunha carta, Tolkien di que os magos foron para o Leste, e que probabelmente fracasaron na súa misión, talvez comezando cultos máxicos. Noutro texto publicado (The Peoples of Middle-earth), danse nomes alternativos: Morinehtar e Rómestámo. Non fica claro se eses nomes pretendían substituír Alatar e Pallando, ou se eran os seus segundos nomes. O autor afirma que non chegaron na Terceira Idade, senón na Segunda, ao redor do ano 1600, aproximadamente no momento da forxa do Anel Único. A pesar diso, a súa misión aínda é no Leste, para enfraquecer as hostes de Sauron, e foi isto no que fallaron; talvez tivesen un papel principal nas vitorias no Oeste nos finais da Segunda e Terceira Idade. Ao mesmo tempo, Tolkien considerou a posibilidade de que Glorfindel volvese á Terra Media xunto cos Magos Azuis.
Significado dos seus nomes
Como a maioría dos nomes cos que traballou Tolkien, os nomes dos Magos Azuis son relevantes. O nome Rómestámo significa axudante do Leste, procedente do Quenya, romen, que significa "motín", "nacer do sol", "leste". Rómestámo incorpora non só a relación co Leste da Terra Media, tamén súa misión alí: provocar motíns e rebelións contra Sauron. Do mesmo modo, Pallando pode derivar do Quenya, palan, que significa "lonxe" e "ancho".
Notas
Alatar Alatar
Club Deportivo Guadalajara (España)
O Club Deportivo Guadalajara é un club de fútbol español, da cidade de Guadalaxara. Foi fundado en 1947 e actualmente compite na Terceira División.
Historia
Na tempada 1986/1987, o club queda encadrado no grupo XVIII da Terceira División debido á división de comunidades. A de Guadalaxara foi a única provincia española (ata a tempada 2007-08) que nunca tivo un equipo polo menos en Segunda B. En múltiples ocasións xogou a liguiña de ascenso á Segunda División B, non conseguindo ascender ata a tempada 2006/2007 cando conseguiu o ascenso o día 24 de xuño de 2007 no último partido de promoción contra Las Palmas B pasando a eliminatoria cunha vitoria en casa (2-1) e un empate (1-1) no Estadio Pepe Gonçalvez de As Palmas de Gran Canaria.
Dous xogadores, que posteriormente se fixeron famosos e que chegaron a internacionais na década dos 60, vestiron a súa camiseta: Isacio Calleja e Carlos Lapetra.
Na tempada 2010-11 consegue un histórico ascenso a Segunda División Española.
O 10 de marzo de 2012 consegue a maior entrada da historia no seu estadio "Pedro Escartín" ao recibir ao Deportivo de La Coruña, que naquel momento era o líder da categoría.
Estadio
Ten este nome en honra a Pedro Escartín Morán (Madrid, 8 de agosto de 1902 - Majadahonda, 21 de maio de 1998) que foi foi xogador, árbitro, e adestrador de fútbol español, ademais de xornalista e escritor.
Cadro 2011/12
15px|Capitán
Enrique de Vedia
Henrique ou Enrique de Vedia y Goossens ou Gössens, nado en Balmaseda (Biscaia) o 15 de outubro de 1802 e finado en Xerusalén o 8 de outubro de 1863 foi un historiador e diplomático español, Comendador da Orde de Carlos III.
Traxectoria
De orixe fidalga, era fillo do uruguaio Lorenzo Antonio de Vedia y Ramallo, que chegou a Balmaseda por herdar os bens morgados da súa casa, e de Magdalena de Goossens y Ponce de León. Falaba francés, inglés e italiano e foi dono dunha importante biblioteca.
Obras
Dirixiu os dous volumes de Historiadores primitivos de Indias Madrid: Imprenta de Manuel Rivadeneyra, 1852-1853) da Biblioteca de Autores Españoles (1877-1913), con edicións de crónicas e textos de Hernán Cortés (1485-1547), Pedro de Alvarado, Francisco López de Gómara (1510-1541), Diego de Godoy (s. XVI), Gonzalo Fernández de Oviedo (1478-1557), Álvar Núñez Cabeza de Vaca (s. XVI), Bernal Díaz del Castillo (1492-¿1581?), Francisco de Xerez (s. XVI), Pedro Cieza de León (1518-1554) e Agustín de Zárate (s. XVI).
Traduciu ao castelán e anotou xunto con Pascual Gayangos History of Spanish Literature do hispanista George Ticknor e compuxo unhas Memorias para la historia... de la villa de Balmaseda e unha Historia y descripción de la ciudad de La Coruña (1845).
Honra
A Biblioteca Pública de Balmaseda leva o seu nome. En 1946 bautizouse como Historiador Vedia unha rúa da Coruña que anteriormente recibía o nome de Alfredo Vilas.
Os Viás, Vián, A Pastoriza
Os Viás é un lugar da parroquia de Vián no concello lugués da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 24 habitantes (13 homes e 11 mulleres).
San Tomé, San Tomé e Príncipe
San Tomé (en escrita portuguesa São Tomé) é o nome á vez da illa principal de São Tomé e Príncipe, e da capital do país, que ao tempo é a cidade maior da nación con 56.166 habitantes, consonte datos de 2005.
Xeografía
San Tomé está situada a 0º 20' 10" N e a 6º 4o' 53" L. Localízase na baía de Ana Chaves, no noroeste da illa homónima. Está unida por varias estradas a outras localidades da illa, aínda que a vía de comunicacións principal é a autovía que percorre o perímetro da illa.
Historia
A cidade foi fundada polos portugueses en 1485, desenvolvéndose arredor da catedral erguida no século XVI. O forte de São Sebastião, construído en 1575, de innegábel interese histórico, está hoxe convertido nun museo. A partir de 1493, os portugueses deportaran para a illa os xudeus renuentes do seu territorio inérico. No ano 1599, San Tomé e o arquipélago foron tomados polos holandeses durante un par de díasla città. En 1641, os holandese volveron, mais esta vez ficaron durante un ano. Outras edificacións salientes da cidade son o Pazo Presidencial e máis a Igrexa dos Pescadores.
Infraestruturas
San Tomé posúe os equipamentos a destacar seguintes:
Economía
A cidade ten tamén porto marítimo, mais o feble calado das súas augas impide que buques de certa tonelaxe poidan fondear nel, polo que existe un sistema de barcazas para cargar os contedores en augas máis profundas. Para remediar esta falla, existe o proxecto de construír un porto en augas máis fondas. O porto é así mesmo destacábel polas súas actividades pesqueiras, especialmente de espadarte e merlín; a liña captúranse sobre todo peixes voadores.
O tratamento de cacao, bananas e copra, das plantacións da illa e a súa exportación é outra das actividades da cidade. Posúe tamén industrias lixeiras e de bebidas e alimentos.
Carvea
Este artigo trata sobre a especie "Carum carvi", para a outra especie tamén chamada carvea véxase artigo "Rumex crispus".
A carvea (Carum carvi), é unha planta anual da familia umbelífera (Apiaceae), alta, de raíz fusiforme, talos cadrados e ramudos, flor escura e moita semente, que estraga os prados. É nativa de Europa, Asia Occidental e África do norte. Recibe tamén os nomes comúns galegos de carvés e carvén. Formas menos recomendábeis son cardea e cardén.
Descrición
Planta semellante, en aparencia, á cenoira con follas verde brillante finamente divididas e de aspecto plumoso. Medra entre 15–40 cm (en ningún caso acada o metro de altura). O talo floral mide entre 40–60 cm de altura con pequenas flores brancas que xorden en umbelas. Os froitos son aquenios de forma elipsoide de 3 a 6 mm de longo, con 5 pálidos sucos lonxitudinais. A raíz desta planta ten un sabor aromático que lembra o apio ou a cenoira.
Etimoloxía
Romanos e gregos antigos non adoitaban empresar a carvea. O termo carvea (en castelán alcaravea, en portugués alcaravia e en inglés caraway) é unha verba de orixe árabe, acreditada na Península Ibérica dende 1400. En castelán tamén recibe o nome de comino de los prados e en portugués cominho-armênio. Carl von Linné púxolle o nome de Carum carvi, repetindo en realidade dúas veces a palabra, como é frecuente en botánica, para poder ir designando distintas especies de Carum. Martín Sarmiento xa falaba desta planta nos seus escritos do século XVIII.
Usos
miniatura|240px|Sementes de carvea. miniatura|240px|Vista da planta miniatura|240px|Inflorescencia Os froitos ou sementes enteiras teñen un sabor picante, cun recendo que lembra ao do anís, contén entre un 10% de aceite esencial, principalmente carvona e limoneno. Adóitase empregar coma condimento alimentario, no norte de Europa emprégase para aromatizar queixos: como o Tilsit e o Havarti dinamarqueses e mailo Milbenkäse alemán. Na cociña española do século XVII menciónase repetidas veces o uso da carvea con col cocida á que se engadían patacas cocidas.
É un dos ingredientes do curry.
Na industria emprégase para aromatizar, xabróns, Locións e xaropes.
Propiedades medicinais
A farmacopea latinizou a verba árabe caravea —tirándolle o artigo “al-” como é usual— convertíndoa en -carvus. En medicina e farmacopea fálase “semen carvi”, para se referir á semente, “oleum carvi”, para se referir á esencia, e de “aqua et spiritus carvi”, para se referir á súa tintura.
O aceite esencial produce un efecto aperitivo, eupéptico, carminativo, espasmolítico, colagogo, antiséptico, funxicida (máis potente cá nistatina), mucolítico, expectorante e galactogoga.
Indicado para falla de apetito, flatulencia, síndrome de Roemheld, espasmos gastrointestinais, dispepsias hiposecretoras, disquinesias hepatobiliares, gastroenterite. Bronquite, enfisema, asma. En uso tópico: dermatomicose, otite, limpeza de feridas, ulceracións dérmicas, e queimaduras.
Taxonomía
Carum carvi foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 1: 263. 1753.
Marcelo Azcárraga Palmero
Marcelo de Azcárraga Palmero, nado en Manila o 4 de setembro de 1832 e finado en Madrid o 30 de maio de 1915 foi un militar e político español, presidente do Consello de Ministros en tres ocasións durante o reinado de Afonso XIII.
Traxectoria
Naceu en Manila, Filipinas, fillo do xeneral José Azcárraga, natural de Biscaia, e de María Palmero, unha mestiza filipina de Albay.
Estudou dereito na Universidade de Santo Tomás, en Manila, e entrou despois na Escola de Náutica, onde obtivo o primeiro premio en matemáticas. O seu pai enviouno a España para asistir á academia militar e en tres anos obtivo a graduación de capitán. Aos vinte e tres anos foi condecorado coa Cruz de San Fernando. Foi enviado a varias colonias de España: formou parte do corpo expedicionario comandado por Prim en Cuba e participou na campaña de San Domingos, volvendo a España en 1866. Posteriormente regresou a Cuba e casou cunha das fillas da adiñeirada familia Fesser, propietaria e fundadora do Banco y Casa de Fessner Seguros.
Dead Rising
Dead Rising (デッドライジング) é un videoxogo de acción e supervivencia en mundo aberto que foi lanzado no 2006. Foi desenvolvido e distribuído por Capcom, e producido por Keiji Inafune. Foi lanzado o 8 de agosto de 2006 exclusivamente para a consola Xbox 360.
Marcelo Azcárraga Palmero
Etapa política
Partidario da Restauración borbónica, apoiou a proclamación de Afonso XII como rei de España. Como membro do Partido Conservador mantívose activo politicamente durante esa época, sendo elixido senador vitalicio, e administrou o ministerio da Guerra baixo os gobernos de Cánovas del Castillo e Silvela. Tralo asasinato de Cánovas o 8 de agosto de 1897 converteuse en presidente interino goberno de España ata o 4 de outubro mantendo a carteira de Guerra. Ocupou o cargo dúas veces máis de xeito interino e foi considerado un presidente de transición.
Dead Rising
A historia de Dead Rising céntrase na personaxe de Frank West, un fotoxornalista que queda atrapado no centro comercial da vila ficticia de Willamette, Colorado, infestado de zombis. Frank debe defenderse a si mesmo dos ataques dos zombis, recatar outros superviventes, facer fronte a psicópatas, e seguir vivo mentres trata de descubrir a verdade oculta do incidente. O xogador controla a Frank na súa exploración do centro comercial, empregando calquera obxecto como unha arma. O xogador pode completar as misións principais e misións opcionais para obter Puntos de Prestixio ("Prestige Points") e gañar habilidades especiais.
Marcelo Azcárraga Palmero
Etapa política
Tras retirarse do exército en setembro de 1904, foi nomeado cabaleiro da Orde do Vélaro de Ouro, pola súa defensa da monarquía e por manter España en relativa paz.
Faleceu o 30 de maio de 1915 en Madrid e foi enterrado na Sacramental de Santo Isidro.
Honra
En 1896 o concello da Coruña decidiu dedicarlle ao Xeneral a praza da Fariña, polo seu apoio á restitución á cidade da Capitanía Xeneral.
Tamara Andrés
Tamara Andrés Padín, nada en Combarro (Poio) o 8 de agosto de 1992, é unha escritora e tradutora galega.
Traxectoria
Graduada en Tradución e Interpretación pola Universidade de Vigo e titulada no mestrado en Estudos Teóricos e Comparados da Literatura e da Cultura pola Universidade de Santiago de Compostela. Tras estudar o Mestrado para o Profesorado, na especialidade de linguas estranxeiras, dedicouse ao ensino de idiomas.
No 2015 publicou Amentalista, unha particular homenaxe ao pintor René Magritte, pintor que mereceu a súa atención en diversas investigacións e artigos. Nese mesmo ano gañou o Concurso de Poesía O Facho con Nenæspiraes, poemario publicado na editorial Medulia. A finais de 2017 publicou Corpo de Antiochia na colección Dombate da Editorial Galaxia, poemario autotraducido ao castelán e finalista do Premio Nacional de Poesía Joven Miguel Hernández 2018.
Comezou a súa tese sobre poesía e tradución dentro do programa de Doutoramento en Tradución e Paratradución da Universidade de Vigo. Dirixiu e colaborou en diversos proxectos literarios, audiovisuais e escénicos. En 2018 comezou a dirixir con Marcus Daniel Cabada a revista Ligeia.
miniatura|Presentación de [[Ligeia, Bueu, 22/09/2018. Con Marcus Daniel Cabada]]
Obras individuais
miniatura|Acompañando a [[Diego Alfonsín na presentación de Non o saben as estrelas. Libraría Paz de Pontevedra. 08/02/2019]]
Recoñecementos
miniatura|[[Pontevedra, 03/02/2019, con Silvia Penas e Marcus Daniel Cabada.]]
Alamparte
O topónimo Alamparte pode referirse a dous lugares de Galicia:
Mazo Santigoso, Vilamor, Folgoso do Courel
Mazo Santigoso é unha aldea da parroquia de Vilamor, no concello lugués de Folgoso do Courel. Está situada a 600 metros de altitude, na serra do Courel, no límite co concello da Pobra do Brollón.
En 2008 tiña 11 habitantes (8 homes e 3 mulleres). Está xunto ó Regueiro do Mazo.
Paula Antía Rey Baliña
Paula Antía Rey Baliña, nada en Iria Flavia (Padrón) en 1997, é unha escritora galega.
Traxectoria
Fixo o Grao en Lingua e Literatura Españolas na Universidade de Santiago de Compostela. Gañou os certames Xela Arias (2014), Concurso Escolar de Poesía Rosalía de Castro (2014) e Minerva (2014, 2015). En 2021 obtivo con Impostura o 1º premio da categoría F do Certame de Poesía Francisco Añón. Colaborou na revista Dorna, e textos seus foron incluídos na escolma No seu despregar (Apiario Editora, 2016).
Raftan
Raftan (en ) é un filme afgán-iraniano de 2016 dirixido por Navid Mahmoudi. Foi escollido como candidato de Afganistán para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 89ª edición dos premios. Porén, o filme non foi incluído na lista final de propostas publicada pola Academia. Estreouse no Festival Internacional de Cinema de Busan en outubro de 2016. Raftan foi o filme inaugural da 21ª edición do Festival Internacional de Cinema de Kerala.
O Azougue, Bretoña, A Pastoriza
O Azougue é un lugar da parroquia de Bretoña, no concello lugués da Pastoriza, na comarca da Terra Chá.
Galisancho
miniatura|Situación na provincia de Salamanca miniatura|Provincia de Salamanca Galisancho é un concello da provincia de Salamanca, na Comunidade Autónoma de Castela e León, España. Atópase a 30 quilómetros da capital provincial de Salamanca, cunha poboación de 435 habitantes no 2010 e ten unha área de 22.85 km².
Demografía
Evolución demográfica de Galisancho durante o século XX.
Secuenciación do ADN
A secuenciación do ADN é o proceso de determinar a orde precisa de nucleótidos dunha molécula de ADN. Para facer a secuenciación aplícanse diversos métodos e tecnoloxías que permiten determinar a orde das catro bases (adenina, guanina, citosina, e timina) que forman as cadeas do ADN. A aparición de métodos rápidos de secuenciación acelerou moito as investigacións e descubrimentos médicos e biolóxicos.
O coñecemento das secuencias de ADN fíxose indispensable para unha investigación biolóxica básica, e en numerosos campos aplicados como o diagnóstico, biotecnoloxía, bioloxía forense, e sistemática biolóxica. As rápidas velocidades de secuenciación acadadas coas modernas tecnoloxías de secuenciación do ADN foron fundamentais para a secuenciación de secuencias de ADN completas, ou mesmo xenomas completos de numerosas especies vivas, incluíndo o xenoma humano e outros xenomas de animais, plantas e microorganismos. miniatura|Exemplo dos resultados dunha secuenciación de ADN de terminación de cadea automatizada.
As primeiras secuencias de ADN obtivéronse a inicios da década de 1970 utilizando laboriosos métodos baseados na cromatografía bidimensional, e co desenvolvemento de métodos de secuenciación baseados na fluorescencia con análise automatizada, a secuenciación do ADN fíxose máis fácil e moitísimo máis rápida.
Usos da secuenciación
A secuenciación do ADN pode utilizarse para determinar a secuencia dun determinado xene, de rexións xenéticas grandes (por exemplo, clusters de xenes ou operóns), cromosomas completos ou xenomas enteiros. Dependendo dos métodos utilizados, a secuenciación pode determinar a orde dos nucleótidos dun ADN ou ARN illado dunha célula de animal, planta, bacteria, arquea, ou virtualmente de calquera outra fonte de información xenética. As secuencias resultantes poden utilizarse en bioloxía molecular ou xenética para facer progresos científicos ou pode utilizalos o persoal médico para tomar decisións de tratamento ou para dar consello xenético.
Historia
Fixéronse varios avances notables na secuenciación do ADN durante a década de 1970. Frederick Sanger desenvolveu métodos de secuenciación do ADN rápidos no Consello de Investigacións Médicas, de Cambridge, Reino Unido, e publicou un método para a "secuenciación do ADN con inhibidores da terminación da cadea" en 1977. Walter Gilbert ed Allan Maxam na Universidade Harvard tamén desenvolveron métodos de secuenciación, como a "secuenciación de ADN por degradación química". En 1973, Gilbert e Maxam obtiveron unha secuencia de 24 pares de bases usando un método coñecido como análise de punto errante. Sumáronse novos avances na secuenciación co desenvolvemento simultáneo da tecnoloxía do ADN recombinante, que permitiu que fosen illadas mostras de ADN doutras fontes distintas de virus.
O primeiro xenoma de ADN completo en ser secuenciado foi o do bacteriófago φX174 en 1977. Os científicos do Consello de Investigacións Médicas británico descifraron a secuencia completa do ADN do virus de Epstein-Barr en 1984, e atoparon que tiña 170 mil pares de bases.
Desenvolvéronse outros varios métodos de secuenciación do ADN a mediados e finais da década de 1990. Estas técnicas comprenden as primeiras dos "métodos de secuenciación de seguinte xeración". En 1996, Pål Nyrén e o seu axudante Mostafa Ronaghi no Instituto de Tecnoloxía Real de Estocolmo publicaron o seu método de pirosecuenciación. Un ano despois, Pascal Mayer e Laurent Farinelli rexistraron unha patente describindo a secuenciación de colonia de ADN. Lynx Therapeutics publicou e comercializou o seu "MPSS" en 2000. Este método incorporaba unha tecnoloxía de secuenciación baseada en esferas de polímero mediadas por adaptador/ligador en paralelo, que foi o primeiro método de secuenciación de "seguinte xeración" dispoñible, aínda que non se venderon secuenciadores de ADN a outros laboratorios. En 2004, 454 Life Sciences comercializou unha versión paralelizada de pirosecuenciación. A primeira versión da súa máquina reduciu o custo da secuenciación á sesta parte comparado cos métodos automatizados de Sanger, e foi o segundo da nova xeración de tecnoloxías de secuenciación, despois da MPSS.
As grandes cantidades de datos producidos pola secuenciación do ADN precisaron tamén o desenvolvemento de novos métodos e programas para a análise de secuencias. Phil Green e Brent Ewing da Universidade de Washington describiron a súa puntuación de calidade para o programa Phred para análises de datos de secuenciador en 1998.
Secuenciación de Maxam e Gilbert
Allan Maxam e Walter Gilbert publicaron un método de secuenciación do ADN en 1977 baseado na modificación química do ADN e a subseguinte clivaxe en bases específicas. Tamén coñecido como secuenciación química, este método permitiu purificar mostras de ADN de dobre cadea para ser usadas sen unha posterior clonación. O uso neste método do etiquetado radioactivo e a súa complexidade técnica desanimou o seu uso amplo unha vez que se fixeron refinamentos nos métodos de Sanger.
Métodos de terminación de cadea
O método de terminación de cadea desenvolvido por Frederick Sanger e colaboradores en 1977 axiña se converteu no método preferido de secuenciación debido á súa relativa simplicidade e fiabilidade. O método de terminación de cadea usaba menos compostos tóxicos e menor cantidade de radioactividade que o método de Maxam e Gilbert. Debido á súa comparativa sinxeleza, o método de Sanger foi axiña automatizado e foi o método utilizado pola primeira xeración de secuenciadores de ADN.
A secuenciación de Sanger é o método que prevaleceu desde a década de 1980 ata mediados da década do 2000. Nese período, fixéronse grandes avances na técnica, como o etiquetado fluorescente, a electroforese capilar, e a automatización xeral. Estas melloras permitían unha secuenciación moito máis efeiciente, o que reduciu os seus custos. O método de Sanger, aplicado masivamente, é a tecnoloxía coa que se obtivo o primeiro xenoma humano en 2001, marcando o comezo da idade da xenómica. Porén, avanzada a década, chegaron ao mercado técnicas con estratexias totalmente diferentes, que rebaixaron o custo por xenoma desde uns 100 millóns de dólares en 2001 a só 10.000 en 2011.
Métodos avanzados e secuenciación de novo
miniatura|dereita|O ADN xenómico é fragmentado en anacos aleatoriamente e clonado nunha libraría bacteriana. O ADN dun clon de bacterias secuénciase e a secuencia ensámblase usando rexións solapadas do ADN. A secuenciación a grande escala con frecuencia pretende secuenciar fragmentos de ADN moi longos, como cromosomas enteiros, aínda que a secuenciación a grande escala pode tamén usarse para xerar cantidades moi grandes de secuencias curtas, como as que se encontran na técnica do phage display. Para obxectivos máis longos como os cromosomas, a estratexia máis común consiste en cortalos en anacos máis pequenos con encimas de restrición ou rompelos aplicando forzas mecánicas. O ADN fragmentado pode despois ser clonado nun vector de ADN e amplificado nun hóspede bacterianao como Escherichia coli. Os fragmentos curtos de ADN purificados dunha colonia bacteriana son secuenciados por separado e ensamblados electónicamente nunha longa secuencia continua.
O termo "secuenciación de novo" (en latín, "desde o principio") refírese especificamente aos métodos usados para determinar a secuencia dun ADN cuxa secuencia non se coñece previamente. As lagoas que queden na secuencia ensamblada poden encherse utilizando a técnica primer walking. As distintas estratexias teñen diferentes vantaxes en velocidade e precisión; os métodos de escopeta son moi utilizados para secuenciar xenomas grandes, pero a súa ensamblaxe é complexa e difícil, especialmente con repeticións de secuencia, que con frecuencia orixinan lagoas durante a ensamblaxe do xenoma.
A maioría das estratexias de secuenciación usan un paso de clonación in vitro para amplificar cada molécula de ADN, porque os seus métodos de detección molecular non son sensibles dabondo como para secuenciar unha soa molécula. Unha PCR de emulsión illa moléculas de ADN por separado con esferas cubertas cun cebador en gotas acuosas dentro dunha fase de aceite. Despois aplícase a reacción en cadea da polimerase (PCR) para cubrir cada esfera con copias clonais de moléculas de ADN que despois se inmobilizan para unha posterior secuenciación. A PCR de emulsión utilízase nos métodos desenvolvidos por Marguilis et al. (comercializados por 454 Life Sciences), Shendure e Porreca et al. (tamén coñecidos como "secuenciación Polony", contracción de polymerase colony) e secuenciación SOLiD, (desenvolvida pola compañía Agencourt, despois chamada Applied Biosystems, e agora Life Technologies).
Sofiane Boufal
Sofiane Boufal, nado o 17 de setembro de 1993 en París, é un futbolista marroquí que xoga como mediapunta para o Southampton FC da Premier League.
Secuenciación do ADN
Secuenciación de escopeta
A secuenciación de escopeta (shotgun) é un método de secuenciación deseñado para a análise de secuencias de ADN maiores de 1000 pares de bases, e ata de cromosomas enteiros. Este método require romper o ADN diana en fragmentos aleatoriamente. Despois de secuenciar cada un dos fragmentos, as secuencias poden ser reensambladas utilizando as súas rexións de solapamento.
Sofiane Boufal
Traxectoria
O 20 de xullo de 2018 anunciouse a súa cesión por unha tempada ao Celta de Vigo.
Secuenciación do ADN
PCR ponte
Outro método de amplificación clonal in vitro é a PCR ponte, na cal se amplifican os fragmentos sobre cebadores adheridos a unha superficie sólida e forman "colonias de ADN" ou "clusters de ADN". Este método utilízase nos secuenciadores analizadores de xenoma da compañía Illumina. Métodos dunha soa molécula como o desenvolvido polo laboratorio de Stephen Quake (posteriormente comercializado por Helicos) son unha excepción: utilizan fluoróforos brillantes e excitación láser para detectar os eventos de adición de bases en cada molécula de ADN fixada a unha superficie, o que evita a necesidade de facer unha amplificación molecular.
Métodos de seguinte xeración
miniatura|dereita|As múltiples lecturas de secuencias fragmentadas deben ensamblarse baseándose nas áreas solapadas. A grande demanda de métodos de secuenciación de baixo custo fixo que se desenvolvesen tecnoloxías de scuenciación de alto rendemento (ou secuenciación de seguinte xeración) que paralelizan o proceso de secuenciación, producindo miles ou millóns de secuencias ao mesmo tempo. As tecnoloxías de secuenciación de alto rendemento están pensadas para rebaixar o custo da secuenciación do ADN máis do que é posible cos métodos estándar de colorante-terminador. Na secuenciación de ultra-alto rendemento poden facerse en paralelo ata 500.000 operacións de secuenciación por síntese.
Secuencianción de sinaturas masivamente paralela (MPSS)
A primeira das tecnoloxías de seguinte xeración, a secuenciación de sinaturas masivamente paralela (ou MPSS), foi desenvolvida na década de 1990 por Lynx Therapeutics, unha compañía fundada en 1992 por Sydney Brenner e Sam Eletr. A MPSS era un método baseado en esferas de polímero (cada unha contiña un tipo de secuencia de ADN) que usaba unha estratexia complexa de ligazón de adaptador seguida de decodificación de adaptador, e lectura da secuencia en incrementos de catro nucleótidos. Este método fixo que fose susceptible a un nesgo específico de secuencia ou perda de secuencias específicas. Como a tecnoloxía era tan complexa, a MPSS só foi utilizada pola propia Lynx Therapeutics e non se venderon máquinas de secuenciación a laboratorios independentes. Lynx Therapeutics fusionouse con Solexa (posteriormente adquirida por Illumina) en 2004, o que levou ao desenvolvemento da secuenciación por síntese, unha aproximación máis simple mercada a Manteia Predictive Medicine, que fixo que a MPSS quedase obsoleta. Porén, as propiedades esenciais da saída de datos da MPSS eran os típicos dos posteriores tipos de datos de métodos de "seguinte xeración", que incluían centos ou miles de curtas secuencias de ADN. No caso da MPSS, estas usábanse xeralmente para secuenciar ADNc para medir os niveis de expresión xénica.
Secuenciación Polony
O método de secuenciación Polony (contracción de polymerase colony) desenvolvido no laboratorio de George M. Church en Harvard, foi un dos primeiros sistemas de secuenciación de seguinte xeración e foi usado para secuenciar un xenoma completo en 2005. Combinaba unha libraría de etiquetas de extremos emparellados in vitro con PCR de emulsión, un microscopio automatizado, e química de secuenciación baseada en ligadores para secuenciar un xenoma de E. coli cunha precisión de >99.9999% e un custo de aproximadamente 1/9 do custo da secuenciación de Sanger. A tecnoloxía pertencía a Agencourt Biosciences, despois de Agencourt Personal Genomics, e finalmente foi incorporada á plataforma de Applied Biosystems SOLiD, que agora pertence a Life Technologies.
Pirosecuenciación 454
A compañía 454 Life Sciencies, despois adquirida por Roche Diagnostics, desenvolveu unha versión paralelizada da pirosecuenciación. O método amplifica o ADN dentro de pingas de auga en solución de aceite (PCR de emulsión), e cada pinga contén un só molde de ADN unido a esferas de polímero cubertas por un só cebador que despois forman unha colonia clonal. A máquina de secuenciación contén moitos pozos con volumes de picolitros, cada un dos cales contén unha soa esfera de polímero e encimas de secuenciación. A pirosecuenciación usa o encima luciferase para xerar luz ao detectar cada nucleótido engadido ao ADN nacente, e os datos combinados utilízanse para xear lecturas das secuencias. Esta tecnoloxía proporciona lecturas dunha lonxitude intermedia e prezos por base entre os da secuenciación de Sanger nun extremo e Solexa e SOLiD no outro.
Secuenciación de Illumina (Solexa)
Solexa, que agora forma parte da compañía Illumina, desenvolveu un método de secuenciación baseado nunha tecnoloxía de colorantes terminadores reversible, e polimerases modificadas por enxeñaría, desenvolvidas na compañía. A química da tecnoloxía foi desenvolvida por Solexa e o concepto do sistema Solexa foi inventado por Balasubramanian e Klennerman da Universidade de Cambridge. En 2004, Solexa absorbeu a compañía Manteia Predictive Medicine para obter unha tecnoloxía de secuenciación masivamente paralelizada baseada en "clusters de ADN", que implica a amplificación clonal do ADN sobre unha superficie. A tecnoloxía de clusters foi coadquirida xunto con Lynx Therapeutics de California. Despois, Solexa Ltd. fusionouse con Lynx para formar Solexa Inc.
miniatura|Un secuenciador Illumina MiSeq.
Neste método as moléculas de ADN e os cebadores únense primeiro sobre unha placa e son amplificados con polimerase para que se formen colonias de ADN clonais locais, que despois foron denominadas "clusters de ADN". Para determinar a secuencia, engádense catro tipos de bases terminadoras reversibles (bases RT) e son eliminados por lavado os nucleótidos non incorporados. Unha cámara rexistra imaxes dos nucleótidos marcados fluorescentemente, despois elimínase quimicamente do ADN o colorante, xunto co bloqueador terminal 3', o que permite que empece o seguinte ciclo. A diferenza da pirosecuenciación, as cadeas de ADN son alongadas nun só nucleótido en cada vez e a captura das imaxes pode realizarse con certo atraso, o que permite que se capturen por medio de imaxes secuenciais conxuntos moi grandes de colonias de ADN tomadas por unha soa cámara.
Desacoplando a reacción encimática e a captura de imaxes o rendemento é óptimo e teoricamente a capacidade de secuenciación é ilimitada. Cunha configuración óptima, o rendemento ao que finalmente chega o instrumento está así ditado só pola taxa de conversión de analóxico a dixital da cámara, multiplicada polo número de cámaras e dividida polo número de píxeles por colonia de ADN que cómpren para visualizalas optimamente (aproximadamente 10 píxeles/colonia). En 2012, con cámaras que operaban a taxas de conversión de máis de 10 MHz A/D e a óptica, fluídica e encimática dispoñibles, o rendemento pode ser de múltiplos de 1 millón de nucleótidos/segundo, correspondentes aproximadamente ao equivalente a un xenoma humano a 1x de cobertura (número de veces que un nucleótido se le durante o proceso de secuenciación) por hora por instrumento, e 1 xenoma humano resecuenciado (a aproximadamente 30x) por día por instrumento (equipado cunha soa cámara).
Secuenciación SOLiD
dereita|miniatura|Preparación da libraría para a plataforma SOLiD. A tecnoloxía SOLiD de Applied Biosystems (agora unha marca de Life Technologies) emprega a secuenciación por ligazón, que utiliza o encima ADN ligase para identificar o nucleótido presente nunha posición determinada nunha secuencia de ADN. Nesta secuenciación, etiquétase (con fluorescencia) un conxunto (pool) de todos os posibles oligonucleótidos dunha lonxitude fixada segundo a posición secuenciada. Os oligonucleótidos son anelados (hibridados) e ligados; utilízase a ADN ligase para ligar as secuencias que coinciden, o que dá lugar a un sinal (fluorescente) que informa do nucleótido situado nesa posición. Antes de secuenciar, o ADN é amplificado por PCR de emulsión. As esferas que se forman, cada unha das cales contén copias dunha soa molécula de ADN, deposítanse nunha placa de cristal. O resultado son secuencias de cantidades e lonxitudes comparables ás do método de secuenciación de Illumina.
Secuenciación de ión semicondutor
Ion Torrent Systems Inc. (que agora pertence a Life Technologies) desenvolveu un sistema chamado secuenciación de ión semicondutor baseado no uso de química de secuenciación estándar, pero cunha novidade, un sistema de detección baseado en semicondutores. Este método de secuenciación está baseado na detección dos ións hidróxeno (H+) que se liberan durante a polimerización do ADN, en contraposición aos métodos ópticos utilizados noutros sistemas de secuenciación. Un micropozo que contén unha fibra molde de ADN que vai ser secuenciada énchese cunha solución cun só tipo de nucleótido. Se o nucleótido introducido é complementario ao nucleótido inicial do molde, é incorporado na cadea complementaria en crecemento. Isto causa a liberación dun ión hidróxeno que é detectado por un sensor de ións hipersensitivo, o cal indica que tivo lugar a reacción. Se están presentes repeticións de homopolímero na secuencia molde, serán incorporados múltiples nucleótidos nun só ciclo. Isto orixina un número correspondente de ións hidróxeno liberados e un sinal electrónico proporcionalmente maior.
Gefco
Vencellada nos seus inicios ó grupo Peugeot, na actualidade é unha das filiais do grupo PSA Peugeot-Citroën. O seu presidente é Yves Fargues.
Secuenciación do ADN
Secuenciación de ión semicondutor
miniatura|dereita|Secuenciación do molde TAGGCT con IonTorrent, PacBioRS e GridION
Secuenciación de nanobolas de ADN
A secuenciación de nanobolas de ADN é un tipo de tecnoloxía de secuenciación de alto rendemento usada para determinar a secuencia xenómica enteira dun organismo. A compañía Complete Genomics utiliza esta tecnoloxía para secuenciar mostra enviadas por investigadores independentes. O método utiliza a replicación de círculos rodantes para amplificar pequenos fragmentos de ADN xenómico que foron circularizados, e as copias quedan compactadas en nanobolas de ADN. Despois utilízase secuenciación non encadeada por ligazón para determinar a secuencia de nucleótidos. Este método de secuenciación de ADN permite secuenciar gran cantidade de nanobolas de ADN en cada execución e cun baixo custo dos reactivos en comparación con outras plataformas de secuenciacioón de seguinte xeración. Porén, só se determinan secuencias curtas de ADN en cada nanobola de ADN, o cal fai que o mapado das curtas lecturas nun xenoma de referencia sexa difícil. Esta tecnoloxía tense utilizado para proxectos de secuenciación de múltiples xenomas e está programada para ser usada para máis.
Secuenciación dunha soa molécula Heliscope
A secuenciación Heliscope é un método de secuenciación dunha soa molécula desenvolvido por Helicos Biosciences. Utiliza fragmentos de ADN aos que se lle engadiron colas poli A adaptadoras, que están unidas á superficie da célula de fluxo. Os seguintes pasos implican a secuenciación baseada na extensión con lavados cíclicos da célula de fluxo con nucleótidos marcados fluorescentemente (un tipo de nucleótido de cada vez, como no método de Sanger). As lecturas realízanse polo secuenciador Heliscope. As lecturas son curtas, de ata 55 bases por execución, pero melloras recenten permiten lecturas máis precisas de tramos dun tipo de nucleótido.
Este método de secuenciación e equipamento utilizáronse para secuenciar o xenoma do bacteriófago M13.
Métodos en desenvolvemento
Actualmente hai varios métodos de secuenciación do ADN que están en desenvolvemento, como o da ADN polimerase etiquetada, lectura de secuencias como tránsitos de cadeas de ADN a través de nanoporos, e técnicas baseadas en microscopía, como as que usan o microscopio de forza atómica ou o microscopio electrónico de transmisión, que se usan para identificar as posicións de cada nucleótido en fragmentos de ADN longos (>5.000 bp) por medio dun etiquetado dos nucleótidos con elementos máis pesados (por exemplo, halóxenos) para a detección visual e gravación. As tecnoloxías de terceira xeración pretenden incrementar o rendemento e diminuír o tempo para obter os resultados e o custo ao eliminaren a necesidade de usar excesivos reactivos e aproveitar a procesividade da ADN polimerase.
Secuenciación de ADN por nanoporos
O método de secuenciación de ADN por nanoporos está baseado na lectura de sinais eléctricos que se producen ao paseren os nucleótidos por poros formados pola proteína bacteriana alfa-hemolisina unida covalentemente con ciclodextrina. Os nanoporos están inmersos nun fluído condutor e aplícase unha voltaxe a través del para que se cre unha corrente eléctrica debida ao paso de ións a través do nanoporo. O paso do ADN a través do nanoporo cambia neste a corrente de ións. Este cambio é dependente da forma, tamaño e lonxitude da secuencia de ADN. Cada tipo de nucleótido bloquea o fluxo de ións a través do poro durante un período de tempo diferente. O método ten un grande potencial de desenvolvemento, xa que non precisa nucleótidos modificados, pero aínda non se pode obter unha resolución dun só nucleótido.
Sequenciación por hibridación
A secuenciación por hibridación é un método non encimático que usa unha micromatriz de ADN. Etiquétase fluorescentemente un só conxunto de ADNs cuxa secuencia se pretende determinar e hibrídase cunha matriz que contén secuencias coñecidas. Os fortes sinais que indican hibridación procedentes dun determinado punto da matriz serven para identificar a súa secuencia no ADN que se está a secuenciar.