cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xenoestróxeno
Impacto
A presenza tan estendida destas substancias estroxénicas é unha preocupación sanitaria significativa, tanto individualmente coma para a poboación. A vida depende da transmisión de información bioquímica á seguinte xeración e a presenza de xenoestróxenos pode interferir con este proceso transxeneracional introducindo o que Vidaeff e Sever chaman "confusión química", que afirman: "Os resultados non apoian con certeza a idea de que os estróxe os ambientais contribúen a un incremento nos trastornos reprodutivos en machos, nin proporcionan suficiente base para rexeitar dita hipótese."
Un informe de 2008 mostra máis evidencias dos estendidos efectos dos compostos químicos feminizantes no desenvolvemento dos machos en todas as clases de vertebrados como un fenómeno espallado por todo o mundo. O 90 % dos aproximadamenete 100.000 compostos químicos introducidos recentemente están pouco regulados, de acordo coa Comisión Europea.
Axencias como a Axencia de Protección Ambiental dos Estados Unidos e o Programa Internacional sobre Seguridade Química da Organización Mundial da Saúde son algunhas das encargadas de tratar estes asuntos.
Puberdade precoz
A puberdade é un complexo proceso de desenvolvemento definido como a transición da nenez á adolescencia e á función reprodutiva adulta. O primeiro signo de puberdade feminina é unha aceleración do crecemento seguida do desenvolvemento dunha xema das mamas palpable (telarquía). A idade media da telarquía é os 9,8 anos. Aínda que a secuencia pode ser invertida, os cambios dependentes dos andróxenos como o crecemento dos pelos púbicos e axilares, o olor corporal e o acne (adrenarquía) xeralmente aparecen dous anos máis tarde. O comezo da menstruación (menarquía) é un evento tardío (a media é 12,8, pero varía entre os países), que ocorre despois de pasado o pico do crecemento.
A puberdade considérase precoz se as características sexuais secundarias aparecen antes dos 8 anos de idade en nenas e dos 9 anos en nenos. O aumento do crecemento adoita ser o primeiro cambio na puberdade precoz, seguido do desenvolvemento dos peitos femininos e o crecemento do pelo púbico. Porén, ás veces a telarquía, a adrenarquía e o crecemento linear poden ocorrer simultaneamente e, aínda que non é moi común, a menarquía pode ser o primeiro signo. A puberdade precoz pode clasificarse en central (dependente das gonadotropinas) ou periférica (independente das gonadotropinas). A puberdade precoz periférica foi ligada á exposición a compostos estroxénicos exóxenos.
A idade de comezo da puberdade está influenciada por moitos factores: xenéticos, estado nutricional, étnicos e ambientais, incluíndo os socioeconómicos e a localización xeográfica. Observouse unha diminución da idade de comezo da puberdade dos 17 anos aos 13 nun período de 200 anos ata a metade do século XX. A tendencia cara a unha puberdade temperá atribuíuse á mellora da saúde pública e das condicións de vida. Unha hipótese punteira para explicar este cambio cara a unha puberdade precoz é a mellora da nutrición, que ten como resultado un rápido crecemento corporal, incremento do peso e do depósito de graxa. Porén, outros cren que a exposición a produtos químicos pode ter un papel. Dous estudos epidemiolóxicos recentes nos Estados Unidos (PROS e NMANES III) salientaron un recente e inesperado adianto da maduración sexual nas nenas. Estudos feitos en América, Europa e Asia indican que o desenvolvemento dos peitos nas nenas ocorre a unha idade máis nova que hai unhas poucas décadas, independentemente da raza e condicións socioeconómicas. A exposición a compostos químicos ambientais é un dos factores implicados na recente tendencia á baixa da idade de maduración sexual temperá.
Telarquía en Porto Rico
Desde 1979, os endocrinólogos pediátricos de Porto Rico decatáronse dun incremento no número de pacientes con telarquía prematura. Mediuse a presenza de ftalatos no sangue de 41 nenas que experimentaban un comezo temperán do desenvolvemento dos peitos e de grupos de control axeitados. A idade media das nenas con telarquía prematura estudadas era de 31 meses. Atoparon altos niveis de ftalatos nas nenas que tiñan telarquía prematura comparadas coas dos controis. Non todos os casos de telarquía prematura na mostra do estudo contiñan niveis elevados de ésteres de ftalatos e existía a preocupación dunha posible contaminación artificial a partir do equipamento de vinilo e tubos do laboratorio onde se fixo o estudo que invalidarían os resultados, deblitando así a ligazón entre exposición e causación.
Casos de puberdade precoz na Toscana
O Dr. Massart e colegas da Universidade de Pisa estudaron o aumento da prevalencia da puberdade precoz na rexión do noroeste da Toscana. Nesta rexión de Italia hai unha grande abundancia de estaleiros e invernadoiros onde hai unha exposición a pesticidas e micoestróxenos (substancias estroxénicas producidas por fungos). Aínda que non foron quen de atopar unha causa definitiva da alta proporción de puberdade precoz, os autores concluíron que os pesticidas e herbicidas ambientais podían estar implicados.
Contaminación dos produtos lácteos
En Míchigan en 1973 os alimentos para animais estaban contaminados con gran cantidade de bifenil polibromado, o que orixinou unha alta exposición aos PBB na poboación polo leite e outros produtos lácteos que contaminaron as vacas. A exposición perinatal dos nenos foi estimado medindo o PBB no soro das nais algúns anos despois da exposición. As nenas que estiveran expostas aos altos niveis de PBB durante a lactación materna tiveron a menarquía e un desenvolvemento do pelo púbico a unha idade máis temperá que as nenas que tiveran menos exposición perinatal. O estudo non notou diferenzas no tempo de desenvolvemento dos peitos entre os casos e os controis.
Contaminación dos peixes
Os Grandes Lagos foron polucionados con residuos industriais (principalmente PCBs e DDT) desde o inicio do século XX. Estes compostos acumuláronse nos paxaros e en peixes de pesca deportiva. Fíxose un estudo para estimar o impacto do consumo de peixes contaminados en mulleres preñadas e as súas nenas. Estudáronse as concentracións de PCB e DDT no soro materno e a idade da menarquía das súas fillas. En análises multivariantes, o DDT pero non o PCB estaban ligados a unha diminución da idade da menarquía. As limitacións do estudo incluían a medición directa da exposición e o auto informe da menarquía.
Implicacións
A puberdade precoz ten numerosas implicacións significativas físicas, psicolóxicas e sociais para as rapazas. Desafortunadamente, o crecemento na puberdade prematura arranca e acelera a maduración ósea e pecha prematuramente as epífises dos ósos, o cal causa unha redución da altura adulta e unha curta estatura. En 1999, a FDA dos Estados Unidos recomendou que as mulleres non tomasen máis de 3,24 ng diarios de estróxenos na comida. A puberdade precoz tamén foi implicada na obesidade pediátrica e adulta. Algúns estudos suxeriron que a puberdade precoz pon ás nenas nun maior risco de ter posteriormente na súa vida cancro de mama. A puberdade precoz está ligada a outros trastornos xinecolóxicos como a endometriose, adenomiose, síndrome do ovario policístico e infertilidade. A puberdade precoz pode levar a unha angustia psicosocial e a ter unhas malas autoimaxe e autoestima. As rapazas con características sexuais secundarias a idade moi nova son máis a miúdo vítimas de acosos e abusos sexuais. Os estudos indican que as rapazas que son sexualmente maduras a idades temperás é máis probable que adopten comportamentos de risco como fumar, tomar alcohol ou drogas ou ter sexo sen protección.
A literatura actual non é adecuada para proporcionar información para estimar o grao en que os compostos químicos ambientais contribúen a unha puberdade precoz. As lagoas no noso coñecemento son o resultado das limitacións no deseño dos estudos, pequenos tamaños de mostra, dificultades para realizar estimacións da exposición e o pequeno número de compostos estudados. Desgrazadamente, a exposición infírese en vez de ser medida de forma real nos estudos dispoñibles. A capacidade de detectar o posible papel dos compostos químicos na alteración da puberdade confúndase con moitos factores nutricionais, xenéticos e de estilo de vida que poden tamén afectar a puberdade e á natureza complexa do sistema endócrino reprodutivo. Outras dificultades nas investigacións son os cambios nos niveis de exposición entre poboacións co paso do tempo e as exposicións simultáneas a múltiples compostos. Actualmente, os datos non permiten dar por comprobada ou rexeitada a hipótese sobre o o impacto destes compostos na puberdade e cómpre facer máis investigacións.
Noutros animais
Os estudos en animais non humanos mostraron que a exposición a contaminantes ambientais con actividade estroxénica pode acelerar o comezo da puberdade. Un posible mecanismo describiuse en ratas expostas ao DDT ou ao beta-estradiol, nas cales se atopou que a secreción pulsátil de GnRH estaba incrementada. A exposición oral de femias de ratas a xenoestróxenos causa puberdade pseudo-precoz (apertura vaxinal temperá e primeiro estro temperán). Un estudo sobre adioxina en ratas femias inmaturas mostrou que induciu un desenvolvemento folicular temperán e que os ftalatos fan decrecer a distancia anoxenital nas ratas neonatas. Aínda que este artigo se centra nos efectos dos xenoestróxenos e a función reprodutiva das femias, numerosos estudos animais tamén indican que os efectos adversos dos estróxenos e andróxenos ambientais inflúen no sistema reprodutor dos machos. A administración de estróxenos a machos animais en desenvolvemento reduce o peso testicular e diminúe a produción de esperma. O pequeno tamaño do falo observado ultimamente nos aligátores machos relacionouse coa contaminación por DDT do seu hábitat natural en Florida. Os datos sobre investigacións en animais son abundantes e demostran efectos adversos na reprodución de compostos hormonalmente activos atopados no ambiente.
BPA
O BPA (bisfenol A) é o monómero usado na fabricación de plástico policarbonato e resinas epoxy usadas como revestimento na maioría das latas de bebidas e comida. A capacidade global de produción BPA de máis de 2,9·109 kg por ano, polo que é un dos produtos químicos producidos en maior volume no mundo. Os enlaces éster nos policarbonatos baseados no BPA poderían sufrir hidrólise e degradación e liberación de BPA. Pero no caso dos epoxipolímeros formados a partir de bisfenol A, non é posible liberar bisfenol A por dita reacción. Tamén hai que salientar que, entre os bisfenois, o bisfenol A é un feble xenoestróxeno. Outros compostos, como o bisfenol Z, teñen un efecto estroxénico maior en ratas.
Suxeriuse ue o bisfenol A e outros xenoestróxenos poderían causar enfermidades en humanos e animais. Un traballo de revisión sinala que a exposición a bisfenol A como resultado de situacións factibles podería causar enfermidades en humanos.
O bisfenol S (BPS), un análogo do BPA, tamén ten actividade estroxénica. Un estudo demostrou que cando se cultivan células de pituitaria de rata e son expostas a baixos niveis de BPS, este altera a vía de sinalización estróxeno-estradiol e orixina unha inapropiada liberación de prolactina.
Dioxina
As dioxinas son un grupo de compostos altamente tóxicos que se liberan durante os procesos de combustión, fabricación de pesticidas e blanqueamento con cloro da polpa de madeira. A dioxina vértese nas correntes fluviais desde as fábricas de pasta de papel. O consumo de graxas animais é a vía primaria de exposición humana a este xenoestróxeno.
Endosulfán
O endosulfán é un insecticida xenoestróxeno usado para protexer numerosas verduras, froitas, grans de cereais e árbores. O endosulfán pode producirse como un concentrado líquido, po humedecible ou pastillas de fume. A exposición humana ocorre por comer alimentos que o conteñan ou a contaminación da auga superficial ou subterránea.
PBB
Os PBB (bifenilos polibromados) son compostos que se engaden a plásticos utilizados en monitores de computadores, televisións, téxtiles e espumas plásticas para dificultar que ardan. Son moi persistentes. Por exemplo, a fabricación de PBBs cesou nos Estados Un idos en 1976, porén, debido a que non se degradan doadamente, continúan encontrándose no solo, augas e aire.
PCBs
Os PCBs (bifenilos policlorados) son compostos orgánicos fabricados polo ser humano coñecidos como hidrocarburos clorados. Os PCBs eran fabricados principalmente para usalos como fluídos illantes e refrixerantes dada a súa estabilidade química, baixa inflamabilidade e propiedades de illamento eléctrico. Os PCBs foron prohibidos en 1979, mais igual que o DDT, son moi persistente e aínda se atopan no medio ambiente.
Ftalatos
Os ftalatos son plastificantes que proporcionan durabilidade e flexibilidade a plásticos como o cloruro de polivinilo. Os ftalatos de alto peso molecular utilízanse en recubrimentos de chans, revestimento de paredes e aparellos médicos como as bolsas intravenosas e tubos. Os ftalatos de baixo peso molecular encóntranse en perfumes, locións, cosméticos, vernices, lacas e cubertas, incluíndo as pensadas para a liberación de fármacos nun tempo determinado.
Zeranol
O zeranol utilízase actualmente como promotor do crecemento anabólico para o gando nos Estados Unidos e o Canadá. Está prohibido na Unión Europea desde 1985, pero segue estando presente como contaminante na comida en produtos cárnicos que foron expostos a el.
Fitoestróxenos
Os fitoestróxenos son un grupo diverso de compostos vexetais naturais non esteroides que, debido á súa semellanza estrutural co estradiol, teñen capacidade de causar efectos estroxénicos ou antiestroxénicos ao actuaren nos receptores de estróxenos do corpo. Os máis activos nos seus efectos estroxénicos son os coumestanos, prenilflavonoides e isoflavonas. Atópanse en alimentos. Segundo un estudo sobre nove fitoestróxenos comúns na dieta occidental, os alimentos co contido relativamente máis alto de fitoestróxenos eran as noces e sementes aceitosas, seguidos de produtos de soia, cereais e pans, legumes, produtos cárnicos e outras comidas procesadas que poden conter soia, verduras, froitas, e bebidas alcohólicas e non alcohólicas. As sementes de liño e outras sementes aceitosas contiñan o maior nivel de fitoestróxenos total, seguido dos feixóns de soia e o tofu.
Atribuíronse aos fitoestróxenos unha ampla variedade de efectos beneficiosos e prexudiciais. Os prexudiciais débense a que poden funcionar como perturbadores endócrinos e afectar ao sistema reprodutor. Poden ter efectos beneficiosos sobre os sistemas cardiovascular, metabólico, e nervioso central así como para a redución do risco de padecer cancro e síntomas post-menopáusicos. Non obstante, coas probas dispoñibles non está claro se os beneficios potenciais para a saúde dos fitoestróxenos superan os seus riscos e cómpre facer máis investigacións.
Micoestróxenos
Os micoestróxenos son compostos producidos por fungos, como Fusarium que teñen actividade como perturbadores endócrinos con alta afinidade polos receptores de estróxenos ERα e ERβ, que excede a de antagonistas como o bisfenol A e o DDT. Atópanse en grans de cereais principalmente. Os principais son a zearalenona (ZEN), o zearalenol e o zearalanol. Considéranse micotoxinas. Poden afectar ao desenvolvemento normal da puberdade.
As Barreiras, A Ramallosa, Nigrán
As Barreiras é un lugar da parroquia da Ramallosa, no concello pontevedrés de Nigrán, na comarca de Vigo.
The J. R. R. Tolkien Companion and Guide
O volume 1 "Chronology", presenta unha cronoloxía extraordinariamente detallada da vida de Tolkien en 800 páxinas.
HarperCollins publicou unha versión revisada e expandida en tres volumes no ano 2017.
Amaranthus powellii
Amaranthus powellii é unha especie herbácea cosmopolita pertencente á familia Amaranthaceae.
Distribución
Nativa de Norteamérica. É unha herba anual que medra en terreos baldíos e cultivos. Sae como malezas en cultivos, particularmente de millo e soia, cuxas poboacións resistentes aos herbicidas xurdiron desde finais dos anos 70 en América do Norte e Europa.
Hábitat
Comunidades nitrófilas, especialmente arvenses.
Taxonomía
Amaranthus powellii foi descrita por Sereno Watson e publicada en: Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences vol. 10 páx.347, no ano 1875.
Usos
A etnia mestiza (México) úsaa como condimento para os alimentos
Luis Ernesto Castro
Luis Ernesto Castro Sánchez, nado en Montevideo o 31 de xullo de 1921 e finado na mesma cidade o 16 de decembro de 2002, foi un futbolista uruguaio, que xogaba de dianteiro.
Xogou case toda a súa carreira no National Football Club, formando parte do equipo que nos anos corenta gañou o Quinquenio de Ouro e estableceu récords de xeiras e vitorias contra o seu clásico rival, o Peñarol. Foi internacional coa selección do Uruguai, coa que gañou a Copa América en 1942.
Traxectoria
Debutou con Nacional en 1936 e formou parte do Quinquenio de Ouro, o equipo que dirixido por Héctor Castro e con xogadores como Aníbal Paz, Schubert Gambetta, Eugenio Galvalisi, Roberto Porta, Aníbal Ciocca ou Atilio García, gañou cinco campionatos da Primeira División consecutivos entre 1939 e 1944. Gañou ademais os títulos de 1946 e 1947, con Enrique Fernández e Ricardo Faccio no banco.
En 1950 xogou en River Plate, volvendo a continuación ao Uruguai para xogar no Defensor Sporting.
Selección nacional
Foi internacional coa selección de fútbol uruguaia en 18 ocasións, marcando 4 goles. Foi convocado por José Pedro Cea para a Copa América de 1942, onde marcou tres goles e contribuíu ao triunfo do equipo uruguaio. Acudiu tamén coa selección uruguaia á Copa América de 1945 e ao Mundial de 1954 en Suíza, onde o Uruguai caeu nas semifinais contra a Hungría de Puskás, Czibor e Kocsis.
Palmarés
Club Nacional
Selección do Uruguai
El Español
El Español é un xornal en liña español lanzado en outubro de 2015 polo xornalista Pedro J. Ramírez, ex director do diario El Mundo.
Historia
O nome do sitio web, El Español, fai referencia, segundo Pedro J. Ramírez, ao diario fundado no século XIX por Blanco White en Londres para defender a liberdade en España.
En agosto de 2016, El Español asinou unha alianza coa web de noticias de Barcelona, Crónica Global.
Liña editorial
Este novo medio liberal-conservador completa un panorama dos medios de comunicación españois que sufriu importantes cambios nos últimos anos, con páxinas web de información creadas a miúdo por xornalistas despedidos durante os plans de despedimento levados a cabo polos principais diarios, El País e El Mundo en particular, incluíndo, entre os que se fixeron máis notorios, El Diario, de esquerdas, e El Confidencial, de centro-dereita.
Maccaa
Os maccaa constitúen un subgrupo oromo que habita en Etiopía entre o río Didessa e o Omo e mais no sur na rexión de Gibe
Historia
Como o resto dos oromo, os maccaa desprazáronse ao sur do Nilo Azul no contexto da coñecida como expansión oromo, a migración cara ao sur e o asentamento nunha zona que vira destruída na primeira metade do século XVI as súas estruturas políticas e sociais como consecuencia da guerra entre os cristiáns do imperio etíope e os musulmáns do sultanato de Adal baixo Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazii.
Os maccaa establecéronse na rexión en pequenos grupos e someteron á poboación local, probablemente omótica e de fala nilo-sahariana que, por efecto do conflito bélico, quedara dramaticamente reducida, e gradualmente foise asimilando ata acabar por se incorporar ás estruturas do clan maccaa tornando oromos. En orixe, os maccaa compartían o mesmo sistema gadaa cos tulama e a súa xefatura localizábase ao sur da actual Adís Abeba. Non obstante, contra finais do XVI os maccaa estableceron a súa propia gadaa coa xefatura en Tute Bisil, no curso alto do Gibe, con Makkoo Bilii como o primeiro xefe. Tanto os tulama como os maacaa culpáronse mutuamente por esta violación das normas.
En 1963 estableceuse a Asociación de Axuda Mutua Maccaa e Tulama, unión de tres asociacións de axuda mutua formadas a primeiros da década en Adís Abeba, xermolo dunha organización política nacionalista oromo, xa que o réxime etíope non permitía a formación de organizacións políticas. A organización reivindicaba liberdades políticas e culturais para o pobo oromo e fomentaba unha conciencia de unidade entre os oromos e o goberno etíope acabou prohibíndolle as súas actividades en 1967. En 1994 organizouse unha asociación sucesora á que de novo o goberno volveu prohibirlle a actividade en 2004.
O Barrio de Pías, A Ramallosa, Nigrán
O Barrio de Pías é un lugar da parroquia da Ramallosa, no concello pontevedrés de Nigrán, na comarca de Vigo.
Bólido de Cheliábinsk
alt=Traza deixada polo meteoro|miniatura|Traza deixada polo meteoro.
O bólido de Chéliábinsk foi un bólido que o 15 de febreiro de 2013 petou contra a Terra nas inmediacións da cidade rusa de Cheliabinsk ás 3:15 UTC.
Características
Estímase que foi o maior dos asteroides que golpeou a Terra no último século. As súas medidas estimadas son dun diámetro duns 20 m e unha masa de 13 000 toneladas, que chocaron a unha velocidade de máis de 18 km·s-1 sobre os montes Urais. A fricción de entrada na atmosfera aumentou a temperatura e fixo que estalase a unha altura duns 30 km liberando medio megatón de enerxía (é dicir, unha enerxía equivalente a medio millón de toneladas de trinitrotolueno, unhas 35 bombas atómicas coma a de Hiroshima). O estoupido tardou dous minutos en chegar á superficie, causando diversos danos, en particular nos vidros dos edificios, o que causou feridas a unhas 1500 persoas.
A Carrasca, A Ramallosa, Nigrán
A Carrasca é un lugar da parroquia da Ramallosa, no concello pontevedrés de Nigrán, na comarca de Vigo.
A Romana, A Ramallosa, Nigrán
A Romana é un lugar da parroquia da Ramallosa, no concello pontevedrés de Nigrán, na comarca de Vigo.
Cesalpinioideas
miniatura|[[Delonix regia en Santo Domingo, Oaxaca]] miniatura|Follas e froitos de Caesalpinia pulcherrima en [[Barbados.]] A das cesalpinioideas (Caesalpinioideae) é unha subfamilia de plantas fanerógamas dicotiledóneas da orde das fabales e familia das fabáceas.
Nela encóntranse a alfarrobeira, a árbore de Xudea, a acacia de tres espiñas e a acacia negra. Habitan preferentemente nas rexións cálidas, e están moi ben representadas nas rexións tropicais de África e América, e son especies a miúdo xigantescas.
A subfamilia comprende 178 xéneros, e aproximadamente 1 900 especies.
Os xéneros máis representados son Senna (con 350 especies), Chamaechrista (265) e Caesalpinia (100).
Etimoloxía
O nome científico Caesalpinioideae está formado dobre a raíz do nome do seu xénero tipo Caesalpinia, coa adición do sufixo do latín científico -oideae, propio dos nomes das tribos de vexetais.
Sinónimo
Ademais de polo nome actualmente válido, a tribo coñeceuse tamén polo sinónimo:
Clasificación
Na clasificación tradicional das leguminosas, os xéneros das cesalpinioideas agrupábanse en catro tribos:
Nota taxonómica
A tribo Cercideae estivo incluída nalgunhas clasificacións na subfamilia Papilionoideae. Actualmente, esta tribo, xunto con Detarieae, considéranse un clado independente desta subfamilia.
As análises filoxenéticas baseadas no ADN destas especies levan a reconsiderar esta clasificación. Porén, até agosto de 2008, non hai publicada ningunha nova clasificación formal desta subfamilia.
Característcas
miniatura|Espécimes de [[Colophospermum mopane en Namibia]]
Son árbores, subarbustos ou, ás veces, herbas ou plantas rubideiras. As follas son pinnadas o bipinnadas, nalgúns casos (por exemplo, en Gleditsia) ambos os tipos foliares poden acharse na mesma árbore; finalmente, hai especies áfilas. As flores son zigomorfas, rara vez actinomorfas. A prefloración é imbricada, rara vez valvar; dise "ascendente": o estandarte é interno, cuberto nos seus bordos polos pétalos veciños. A corola é variada, grande, mediana ou pequena, ten pétalos libres (é dialipétala) polo menos na base, e moi a miúdo os pétalos son unguiculados. O androceo está formado polo xeral por 10 estames, libres ou soldados en grupos, igualando a altura dos pétalos, ou cubertos por eles. O pole é libre, e o tegumento seminal non presenta "líña fisural". O óvulo é anátropo. As sementes teñen embrión recto, co fío apical ou subapical, pequeno. A estrutura floral é moito máis variada que na subfamilia das Mimosoideas. As flores dispóñense en acios ou panículas, en xeral de medianas a grandes, rara vez pequenas, e en espigas densas. O froito es dehiscente ou indehiscente, moi variábel.
Varias especies de cesalpinoideas cultívanse con fins decorativos, forestais, industriais ou medicinais.
Mattheus Oliveira
Mattheus de Andrade Gama de Oliveira, coñecido futbolisticamente como Mattheus, nado no Río de Xaneiro o 7 de xullo de 1994, é un futbolista brasileiro que xoga como centrocampista ofensivo no Mafra da Segunda Liga de Portugal.
Fillo do histórico dianteiro do Deportivo da Coruña e da selección brasileira Bebeto, fíxose coñecido poucos días despois do seu nacemento debido á famosa celebración que lle dedicou seu pai ao marcar un crucial gol crucial contra os Países Baixos nos cuartos de final do Mundial de 1994.
Traxectoria
Naceu o 7 de xullo de 1994 no Río de Xaneiro. Aínda que a súa familia vivía daquela na Coruña, súa nai Denise viaxou ao Brasil antes de dar a luz porque quería que o seu fillo nacese no país suramericano. Seu pai Bebeto, xogador naquel momento do Deportivo da Coruña, atopábase nos Estados Unidos disputando a Copa do Mundo coa selección brasileira.
Dous días despois do seu nacemento, seu pai marcou un dos goles na vitoria dos cuartos de final contra os Países Baixos e celebrouno simulando que arrolaba un bebé xunto con Romário e Mazinho, celebración que deu a volta ao mundo e se converteu nunha das máis famosas da historia do fútbol. Recibiu de nome Mattheus, como homenaxe ao centrocampista alemán Lothar Matthäus.
Flamengo
Formouse nas categorías inferiores do Flamengo, estreándose co primeiro equipo o 3 de febreiro de 2012, nun partido do Campionato Carioca contra o Olaria. Ese mesmo ano o adestrador Joel Santana fíxoo debutar tamén no Campionato Brasileiro, nunha vitoria por 1-0 contra o Santos.
Cesión ao Estoril
O 30 de xaneiro de 2015 foi cedido a Estoril, da Primeira Liga portuguesa. Tivo que esperar ata abril para debutar na liga lusa, cando o adestrador Fabiano lle deu algúns minutos nun partido contra o FC Porto. Ao remate da tempada a súa cesión prorrogouse por un ano máis, e na tempada 2015/16 sumou 25 partidos e 4 goles (2 deles contra o Rio Ave e outros 2 contra o Coimbra), ademais de 7 asistencias.
Estoril
Foi traspasado ao equipo portugués na tempada 2016/17, na que disputou un total de 30 encontros entre liga e Copa, acadando nesta última as semifinais.
Sporting CP
En maio de 2017 foi traspasado ao Sporting de Portugal por uns dous millóns de euros. Debutou co equipo lisboeta nun partido da Copa da Liga contra o Marítimo no Estádio José Alvalade e en novembro xogou o seu primeiro encontro na Liga de Campións, nun encontro fronte ao Olympiacos no que entrou nos instantes finais como substituto do seu compatriota Bruno César. Con todo, apenas dispuxo de minutos no equipo de Jorge Jesus, co que non chegou a debutar na liga, e en xaneiro de 2018 saíu cedido ao Vitória de Guimarães.
Cesión ao Coritiba
En setembro de 2020 anunciouse unha nova cesión do xogador, desta vez ao Coritiba. Regresou así ao fútbol do seu país, e o 21 de novembro marcou o seu primeiro gol no Campionato Brasileiro, nun partido contra o seu primeiro equipo, o Flamengo.
Mafra
En agosto de 2021 desvencellouse do Sporting, e despois de case medio ano sen equipo, en xaneiro de 2022 asinou co Mafra, da Segunda Liga portuguesa.
San Pedro, A Ramallosa, Nigrán
San Pedro é un lugar da parroquia da Ramallosa, no concello pontevedrés de Nigrán, na comarca de Vigo.
Javier Rodríguez González (poeta)
Javier Rodríguez González, nado en Ourense en 1983, é un escritor galego.
Traxectoria
Licenciado en Filoloxía Hispánica pola Universidade de Santiago de Compostela e diplomado en Ciencias Relixiosas pola Universidade Pontificia de Salamanca. É profesor de ensinanza secundaria no IES Mariano Quintanilla de Segovia.
Amaranthus retroflexus
Amaranthus retroflexus é unha especie planta fanerógama da familia Amaranthaceae.
En Galicia está catalogada como especie exótica invasora.
Descrición
É unha herba anual erecta que alcanza unha altura máxima de preto de 3 metros. As follas son de case 15 cm de longo nas grandes plantas, as máis altas no talo cunha forma de lanza e as máis baixas da planta de forma oval ou de diamantes. A planta é monoica, con plantas que levan tanto flores masculinas como femininas. A inflorescencia é un grande e denso acio de flores intercaladas con brácteas espiñentas de cor verde. O froito é unha cápsula de menos de 2 milímetros de longo cunha "tapa" que se abre para revelar un pequeno número de sementes negras.
Distribución e hábitat
É nativa da América tropical, pero está moi estendida como unha especie introducida na maioría dos continentes nun gran número de hábitats.
Taxonomía
Amaranthus retroflexus foi descrita por Carl von Linné e publicada en Species Plantarum 2: 991. 1753.
Amaranthus: nome xenérico que procede do grego amaranthos, que significa "flor que non murcha".
retroflexus: epíteto xeográfico
Hedera hibernica
Hedera hibernica é unha das especies do xénero Hedera nativa das costas atlánticas de Europa miniatura|Bagas. miniatura|Flores miniatura|Hábito trepador sobre un muro
Descrición
Ten un número de cromosomas de 2n = 96.
Distribución e hábitat
Orixinaria das costas atlánticas europeas, tanto noroccidentais como suroccidentais. Atópase naturalizada en Norteamérica.
O seu hábitat natural son os bosques húmidos e os tépedos caducifolios.
Cultivo e usos
Cultívase amplamente como ornamental. Debido ao seu rápido e vigoroso crecemento, do mesmo xeito que o seu parente Hedera helix (a hedra común), considérase especie invasora nas zonas de Norteamérica que teñen invernos suaves e tende a invadir amplas zonas e mesmo afogar as plantas ás que se adhire para rubir.
Taxonomía
Hedera hibernica foi descrita por (G.Kirchn.) Carrière e publicada en Revue Horticole 62: 163. 1890.
Hedera: nome xenérico dado á hedra.
hibernica: epíteto do grego antigo que significa "do inverno".
Love (grupo musical)
Love é unha banda estadounidense de rock formada nos Ánxeles o ano 1965. Liderado por Arthur Lee, o seu principal compositor, foi un dos primeiros grupos de rock estadounidenses racialmente diversos. O seu son incorporaba un ecléctico rango de estilos como garage, folk-rock, blues, jazz, e psicodelia. Aínda que conseguiron só un éxito moderado nas listas de éxitos, chegando en 1966 ao Top 40 co tema "7 and 7 Is", Love chegou a ser lobado por críticos de todo o mundo cando o seu terceiro álbum, Forever Changes (1967), sendo considerado un dos mellores discos dos anos 60.
Considérase que a formación clásica da banda iestaba composta polo líder Lee, o guitarrista/vocalista Bryan MacLean, o baixista Ken Forssi, o guitarrista Johnny Echols, e o batería Alban "Snoopy" Pfisterer. En 1968 só quedaba Lee na banda, que continuou gravando como Love con outros músicos durante os anos 70. MacLean e Forssi morreron en 1998. Lee morreu en 2006. Forever Changes foi engadido ao Registro Nacional de Gravacións da Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos en 2011. En anos máis recentes o membro orixinal Johnny Echols xirou cos nomes de The Love Band ou Love Revisited.
Heráldica da Terra Media
miniatura|[[Tuor leva un escudo azul coa á branca da súa casa en Gondolin. ]] O autor J. R. R. Tolkien inventou dispositivos case heráldicos para moitos dos personaxes e reinos do seu mundo ficticio da Terra Media. As súas descricións está en inglés simple e non en brasón específico. Os emblemas corresponden por natureza aos seus portadores e a súa diversidade contribúe ao realismo ricamente detallado dos seus escritos.
Os estudosos observaron que Tolkien pasou por diferentes fases no seu uso da heráldica; o seu primeiro relato sobre a heráldica elfica de Gondolin en The Book of Lost Tales corresponde en liñas xerais á tradición heráldica na elección de emblemas e cores, pero despois, cando escribiu O Señor dos Aneis foi máis libre no seu enfoque e no complexo uso de símbolos para a espada e o estandarte de Aragorn, afastándose claramente da tradición para adaptarse á súa narración.
Na triloxía cinematográfica The Lord of the Rings de Peter Jackson, os seus deseñadores conceptuais inspiráronse nas representacións tradicionais de homes de armas e a cabalo con pancartas e armaduras, especialmente na obra A batalla de Alexandre en Issos, un óleo de 1529 obra de Albrecht Altdorfer, para crear escenas de batalla realistas.
Intrusion
Intrusion é un filme estadounidense de 2021 dirixido por Adam Salky e escrito por Christopher Sparling. Está protagonizado por Freida Pinto e Logan Marshall-Green. O filme estreouse o 22 de setembro de 2021 a través de Netflix.
Nerve (filme de 2016)
Nerve é un filme estadounidense de 2016 dirixido por Henry Joost e Ariel Schulman e escrito por Jessica Sharzer, baseado na novela homónima de 2012 de Jeanne Ryan. Está protagonizado por Emma Roberts, Dave Franco e Juliette Lewis, e conta a historia dun xogo en liña de verdade ou reto que permite aos usuarios ser "xogadores" ou "espectadores".
Linguas construídas por J. R. R. Tolkien
O filólogo e autor inglés J. R. R. Tolkien creou un bo número de linguas construídas, incluíndo linguas ideadas para escenarios de ficción. Inventar linguas, algo que el chamou glossopoeia (paralelamente á súa idea de mythopoeia ou creación de mitos), foi unha ocupación durante toda a vida para Tolkien, dende a súa adolescencia. Un proxecto inicial foi a reconstrución dunha antiga lingua xermánica non rexistrada que podería ser falada pola xente de Beowulf na Idade Heroica Xermánica.
O máis desenvolvido dos proxectos de creación de linguas foi a familia de linguas élficas. Primeiro comezou a construír unha "Elvin tongue" arredor dos anos 1910–1911 mentres estaba en King Edward's School, Birmingham. Posteriormente chamouno quenya (c. 1915), e continuou desenvolvendo activamente a historia e a gramática das súas linguas elfas ata a súa morte en 1973.
En 1931, ofreceu unha conferencia sobre a súa paixón polas linguas construídas, titulada A Secret Vice. Aquí contrasta o seu proxecto de linguaxes artísticas construídas para o pracer estético co pragmatismo das linguas auxiliares internacionais. Na charla tamén se analizan as opinións de Tolkien sobre fonestética, citando o grego, o finés e o galés como exemplos de "linguas que teñen unha formación de palabras moi característica e de diferentes xeitos moi fermosa".
A creación de linguas de Tolkien ten dúas dimensións temporais: a liña do tempo interna (ficticia) dos acontecementos descritos na obra O Silmarillion e outros escritos, e a liña do tempo externa da propia vida de Tolkien durante a cal a miúdo revisou e perfeccionou as súas linguas e a súa historia ficticia.
Ander Cantero
Ander Cantero Armendariz, nado o 9 de xaneiro de 1995 en Pamplona, é un futbolista profesional español que actualmente xoga como porteiro no Club Deportivo Lugo da Segunda División.
Carlos Castro García
Carlos Castro García, nado o 1 de xuño de 1995 en Mieres, é un futbolista profesional español que actualmente xoga como dianteiro no Club Deportivo Lugo da Segunda División.
Stay Close
Stay Close é unha miniserie británica producida por Red Production Company para Netflix. Está baseada na novela homónima de 2012 de Harlan Coben e componse de oito episodios que foron estreados o 31 de decembro de 2021.
Membro pantasma
A dor nas extremidades fantasma ou pantasma, síndrome do membro pantasma, ou dor pantasma é unha síndromes de dor clínica e un dos exemplos máis relevantes de dor crónica.
O amputado menciona a percepción dun membro fantasma, até dun órgano,  case inmediatamente despois da amputación do membro. Normalmente descríbese como unha forma precisa do membro real desaparecido.
Características da síndrome
Ambroise Paré describiuna:
Esta "pantasma" debe ser producida pola ausencia de impulsos nerviosos do membro. Cando se corta un nervio, produce unha descarga lesiónal violenta en todo tipo de fibras. Esta excitación diminúe rapidamente e o nervio cortado queda en silencio, até que comezan a crecer novas terminacións nerviosas. Isto implica que o sistema nervioso central dá conta da falta de influxo normal.
Algúns amputados teñen tan pouca dor, ou a senten tan esporádicamente, que negan ter un membro pantasma doloroso. Outros sofren dores periódicas, que van desde algúns ataques diarios, ata só un á semana ou quince días. Outros aínda teñen dor continua que varía en calidade e intensidade. Descríbese como fogosa ou abafadora. Pode comezar inmediatamente despois da amputación ou semanas, meses e mesmo anos despois. Séntese en puntos precisos do membro fantasma.
Se a dor persiste durante moito tempo, outras rexións do corpo poden volverse sensibles e o simple toque destas "zonas de gatillo " pode causar dor intensa no membro fantasma. Ademais, a dor adoita ser causada por impulsos viscerais derivados da micción e da defecación. Mesmo os trastornos emocionais poden aumentar notabelmente a dor. Peor aínda é que os métodos cirúrxicos convencionais moitas veces non proporcionan un alivio permanente e estes pacientes poden recorrer a unha serie de operacións sen diminuír a intensidade da dor. Con todo, o descubrimento da "teoría do portón" para o control da dor aferente ou central desenvolve unha nova tecnoloxía neurocirúrxica, a microcirurxía, capaz de ferir só as fibras finas, sen comprometer a inhibición das fibras grosas.
Terapia de espellos
Aínda que se demostrou que o uso da terapia de espello é eficaz nalgúns casos, aínda non existe unha teoría amplamente aceptada de como funciona. Segundo o documento de 2017 que revisou unha ampla gama de estudos sobre a terapia con espello, "A evidencia da investigación suxire que un curso de tratamento (catro semanas) de terapia con espello pode reducir a dor crónica. As contraindicacións e os efectos secundarios son poucos. O mecanismo de acción da terapia con espello segue sendo incerto, coa reintegración dos sistemas motores e sensoriais, a imaxe corporal restaurada e o control sobre a evitación do medo susceptible de influír no resultado. A evidencia da eficacia clínica da terapia con espello é alentadora, pero aínda non definitiva. Non obstante, a terapia con espello é barata, segura e fácil de autoadministrar para o paciente".
Tesouro do val de York
O tesouro do val de York, tamén coñecido como Tesouro de Harrogate, é un tesouro viquingo do século X composto por 617 moedas de prata e outros 65 obxectos, atopado sen alteracións en 2007 preto da localidade de Harrogate no condado inglés de Yorkshire Norte.
Trátase do maior tesouro viquingo descuberto en Gran Bretaña desde 1840, cando se achou o tesouro de Cuerdale en Lancashire.
O achado
O 6 de xaneiro de 2007, David Whelan, un empresario semirretirado de Leeds, e o seu fillo Andrew, topógrafo, descubriron o tesouro nas proximidades de Harrogate, utilizando un detector de metais. Logo do achado, os seus descubridores declararon á BBC que levaban arredor de cinco anos utilizando o detector de metais como afeccionados.
O tesouro apareceu nunha campaza baleira, que aínda non fora arada para a sementeira de primavera, e logo da súa aparición revisouse toda a súa extensión, aínda que non se achou ningún rastro de asentamento nin de estrutura. A uns 30 centímetros de profundidade, logo de extraer fragmentos dun cofre de chumbo, apareceu unha cunca de prata en cuxo interior se apreciaba a presenza de moedas e fragmentos de diversos obxectos, tamén de prata. O pai e o fillo tomaron nota do lugar exacto, taparon novamente o furado e David e David Whelan informaron do achado a Amy Cooper, encargada de achados de tesouros do Portable Antiquities Scheme. A localización exacta resultou moi valiosa, dado que a chuvia borrara as marcas da escavación cando se achegaron alí os arqueólogos, catro días despois do achado. Os descubridores recibiron moitos eloxios por amosar un "comportamento exemplar ao non extarer os obxectos da cunca e manter o achado intacto".
O tesouro foi trasladado ao Museo Británico para ser analizado polo seu persoal especialista, mantendo a "información contextual" do achado. Finalmente, o 19 de xullo de 2007 levouse a cabo o anuncio oficial do descubrimento. Gareth Williams, un dos expertos do Museo Británico que examinou os obxectos atopados, declarou que se trataba dun "achado fascinante, o maior deste tipo desde hai máis de 150 anos".
Nunha vista xudicial que tivo lugar en Harrogate o 19 de xullo de 2007, o xuíz de instrución de Yorkshire Norte Geoff Fell, clasificou o tesouro en virtude da Lei do Tesouro (Treasure Act) de 1966, que esixe que o achado se ofreza en venda aos museos e que os beneficios se repartan de común acordo entre os descubridores e o propietario do terreo. O tesouro foi valorado polo Comité Independente de Valoración de Tesouros do Ministerio de Cultura británico.
Contido do tesouro
miniatura|A [[cunca do tesouro do val de York.]]
O tesouro estaba composto por 617 moedas de prata e outros 65 obxectos, como adornos, fragmentos diversos e pequenos lingotes de metais preciosos. Todos estes obxectos estaban agochados nunha cunca de prata dourada. Esta cunca podería ter a súa orixe no norte de Francia, para uso litúrxico, e chegaría ao lugar do achado entregada como tributo ou como resultado dun saqueo. No seu exterior está decorada con pólas de vide, follas e seis animais correndo, dous leóns e o resto animais de rapina. Esta cunca é tan semellante á aparecida en Halton Moor, Yorkshire Oeste, conservada no Museo Británico, que se estima que ambas deben estar feitas a mediados do século IX no mesmo obradoiro carolinxio. A cunca apareceu soterrada nun cofre de chumbo.
Tamén se atopou dentro da cunca un raro aro de ouro, probablemente proveniente de Irlanda, e diversos fragmentos de prata utilizados ás veces como moeda. Consonte os informes dos espertos que as analizaron, entre as moedas hainas con simboloxía cristiá e musulmá, e tamén hai moedas viquingas con alusións pagás nórdicas precristiás; algunhas delas mesturan a imaxinaría cristiá coa pagá, o que achega luz sobre as crenzas dos viquingos acabados ao pouco de cristianizarse".
centro|miniatura|500x500px|Peniques de prata procedentes do tesouro do Val de York ([[Museo Británico|British Museum).]]
Adquisición e exposición
O Comité Independente de Valoración do Tesouro valorouno en 1.082.000 libras esterlinas. Todo o achado foi adquirido conxuntamente polo York Museums Trust e polo Museo Británico, que contaron co financiamento de institucións como o National Heritage Memorial Fund, o The Art Fund e a asociación The British Museum Friends.
A partir do 17 de setembro de 2009, o contido do tesouro foi exposto no Yorkshire Museum, en York, durante un período de seis semanas, antes de que o museo pechase as súas portas por mor dunhas reformas en 2009. A continuación, o tesouro trasladouse ao Museo Británico, en Londres, para realizar diversos traballos de conservación, e despois volveu ao Museo de Yorkshire cando este reabriu, logo dunha importante remodelación, o 1 de agosto de 2010 (o Yorkshire Day).
En 2012 formou parte dunha exposición temporal na Mercer Gallery, en Harrogate, e posteriormente viaxou a Copenhague, Berlín e Londres. Nesta última cidade formou parte dunha exposición sobre o pobo viquingo no Museo Británico entre o 6 de marzo e o 22 de xuño de 2014, a primeira que se celebraba neste museo en tres décadas.
En 2015, a colección regresou ao Museo de Yorkshire para ser exposta nel.
A partir de 2017, o tesouro entrou a formar parte dunha exposición itinerante titulada "Viquingos: redescubre a lenda", xunto co tesouro de Bedale e o tesouro de Cuerdale. Esta xira comezou no propio Museo de Yorkshire e posteriormente continuou na Atkinson Art Gallery and Library de Southport, Merseyside, na Aberdeen Art Gallery, no Norwich Castle Museum e na Universidade de Nottingham.
Soft Machine
Aínda que conseguiron pouco éxito comercial, Soft Machine son considerados polos críticos moi influíntes na música rock. Dave Lynch de AllMusic chamouna "unha das bandas máis influíntes da súa época, e sen dúbida un dos grupos underground máis influíntes". O grupo foi bautizado así pola novela The Soft Machine de William S. Burroughs.
Kate (filme)
Kate é un filme estadounidense de 2021 dirixido por Cedric Nicolas-Troyan e escrito por Umair Aleem. O filme está protagonizado por Mary Elizabeth Winstead, Miku Martineau, Woody Harrelson, Tadanobu Asano, Michiel Huisman, Miyavi e Jun Kunimura. Conta a historia de Kate (Winstead), unha asasina cuxo mentor (Harrelson) asigna ao asasinato dun xefe de alto rango da yakuza. Durante a última misión de Kate descobre que foi envelenada e que ten 24 horas de vida, as cales empregará para vingarse e descubrir quen lle fixo iso
O filme recibiu valoracións dispares por parte da crítica, que eloxiou a interpretación de Winstead mais describiu o filme como "decepcionante". Estreouse o 10 de setembro de 2021 a través de Netflix.
O prodixio
O prodixio (en The Wonder) é un filme de 2022 dirixido por Sebastián Lelio a partir dun guión de Emma Donoghue, Lelio, e Alice Birch. Está baseado na novela homónima de 2016 escrita pola propia Donoghue. Está protagonizado por Florence Pugh, xunto con Tom Burke, Elaine Cassidy, Kíla Lord Cassidy, Niamh Algar, Toby Jones e Ciarán Hinds.
Sinopse
Unha enfermeira inglesa, Elizabeth "Lib" Wright, é enviada a unha aldea rural en Irlanda de 1862, onde ten a tarefa de observar unha nena que leva meses sen comer.
Cima de Ribeira, Cima de Ribeira, Xinzo de Limia
Cima de Ribeira é un lugar da parroquia de Cima de Ribeira, no concello ourensán de Xinzo de Limia. No ano 2022 tiña 24 habitantes, dos cales 10 eran homes e 14 mulleres.
Soutelo de Ribeira, Cima de Ribeira, Xinzo de Limia
Soutelo de Ribeira é un lugar da parroquia de Cima de Ribeira, no concello ourensán de Xinzo de Limia. No ano 2022 tiña 9 habitantes, dos cales 4 eran homes e 5 mulleres.
Xogos Curruncheiros de Sada
miniatura|Logo dos Xogos Curruncheiros da VII edición (2022).