cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Connotación
A connotación caracteriza habitualmente a linguaxe poética e metafórica; o poeta emprega palabras con sentidos subxectivamente adheridos. Así, por exemplo, Federico García Lorca adoita asociar a denotación do substantivo metal coa connotación persoal de «morte».
A connotación establece ademais relacións subxectivas, pero ás veces colectivas, entre os diferentes campos semánticos como se pode ver no seguinte exemplo:
centro|600px
Ragnar Klavan
Ragnar Klavan, nado o 30 de outubro de 1985 en Viljandi (Estonia), é un futbolista estoniano que xoga como defensor no Liverpool FC da Premier League de Inglaterra. Tamén é o capitán da selección de Estonia.
Estonia e Noruega
Ragnar Klavan fixo o seu debut como profesional aos 15 anos, en 2001, no Elva, na súa Estonia natal. Un ano máis tarde uniuse ao Viljandi Tulevik onde xogou dúas tempadas e en 2003 asinou polo Flora Tallin, un dos clubs máis representativos de Estonia. O 31 de agosto de 2004, Klavan foi cedido ao Vålerenga de Noruega por tres meses. Unha vez que o empréstito rematou, o club noruegués decidiu ampliar a estadía de Klavan ata o 30 de novembro de 2005; con todo, xogou só dous partidos no Tippeligaen.
Heracles Almelo
O 4 de agosto de 2005 asinou tres anos co club Heracles Almelo da primeira división dos Países Baixos. Cinco días despois fixo o seu debut en Holanda contra o RKSV DCG en Ámsterdam. Marcou o seu primeiro gol na Eredivisie o 24 de agosto de 2007, aos 76 minutos nunha derrota por 2-1 contra Roda, no que xogaba o seu compatriota Andrés Oper. En decembro do mesmo ano, ampliou o seu contrato ata o 30 de xuño de 2008.
AZ Alkmaar
Tras xogar 104 encontros oficiais co Heracles e marcar cinco goles, o 27 de xaneiro de 2009 foi cedido ao AZ Alkmaar acordando previamente o seu traspaso permanente ao club de Alkmaar no verán por catro anos. O 29 de setembro de 2009 Ragnar Klavan converteuse no primeiro estoniano en xogar un partido de fase da UEFA Champions League, entrando na segunda metade do partido que terminou en 1-1 contra o Standard Lieja de Bélxica. O 29 de xullo de 2010 marcou o seu primeiro gol na UEFA European League, nunha vitoria por 2-0 contra IFK Göteborg de Suecia.
Augsburgo
O 2 de xullo de 2012, tras xogar durante 7 anos na primeira división holandesa, asinou por dúas tempadas co FC Augsburg da Bundesliga de Alemaña.
Liverpool
O 20 de xullo de 2016 fíxose oficial a súa fichaxe polo Liverpool FC da Premier League inglesa, baixo as ordes do adestrador Jürgen Klopp.
Selección nacional
É o actual capitán da selección de Estonia, coa que xogou 124 partidos e marcou tres goles. O seu debut produciuse o 3 de xullo de 2003 contra Lituania, nun partido da Copa do Báltico. Fixo o seu primeiro gol coa selección o 31 de maio de 2006 nun encontro amigable contra Nova Zelandia e o segundo o 29 de febreiro de 2012, contra o Salvador noutro encontro amigable, onde vestiu o brazalete do capitán por primeira vez.
O Outeiro, Sobradelo, Vilagarcía de Arousa
O Outeiro é un lugar da parroquia de Sobradelo no concello pontevedrés de Vilagarcía de Arousa, na comarca do Salnés, segundo consta no Nomenclátor de Galicia. Non obstante, o IGE non rexistra habitantes neste lugar no censo de 2016, polo que non se poden achegar datos da súa poboación.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
As Vigas, Labrada, Abadín
As Vigas é un lugar da parroquia de Labrada no concello lugués de Abadín na comarca da Terra Chá.
Bryan Sykes
Bryan Sykes, nado o 9 de setembro de 1947 e finado o 10 de decembro de 2020, foi un profesor británico de xenética na Universidade de Oxford.
Traxectoria
Publicou a súa primeira pescuda sobre ADN de restos arqueolóxicos na revista Nature en 1989. Participou da pescuda do caso Ötzi (unha momia dos Alpes de Ötztal), así como da pescuda feita a persoas que pretendían ser membros da familia real dos Romanov. Sykes foi coñecido polos seus libros de ciencias e como fundador dunha firma de probas de xenética chamada Oxford Ancestors.
Así mesmo levou a cabo estudos sobre o celtismo.
Eduardo García-Rodeja Fernández
Eduardo García-Rodeja Fernández, nado o 11 de febreiro de 1922 en Oviedo e finado o 13 de setembro de 2005 en Santiago de Compostela, foi un matemático español. É considerado un dos principais impulsores do desenvolvemento da Matemática en Galicia no século XX.
Carreira profesional
Iniciou a súa actividade investigadora coa tese doutoral, que, dirixida polo Prof. Ricardo San Juan, e titulada: “Investigacións sobre un grupo de métodos de resolución numérica de ecuacións algebraicas”, que defendeu na Universidade Complutense en Madrid en 1952.
Xubilouse o último día de setembro de 1987, pero continuou vinculado coa Universidade como Profesor emérito durante dez anos máis.
Relevancia
O impacto que a súa figura científica tivo no panorama matemático español pódese apreciar no gran número de discípulos e de investigadores aos que dirixiu as teses doutorais e que poden ser considerados descendentes matemáticos seus entre os que se poden incluír 17 catedráticos de universidade.
Foi autor de numerosas publicacións de carácter didáctico e libros de texto para o ensino secundario e formación profesional, en consonancia coa súa preocupación polos aspectos metodolóxicos do ensino da Matemática que foi unha constante en toda a súa vida profesional e tamén escribiu unha gran cantidade de artigos de investigación en prestixiosas revistas tanto españolas (Revista matemática hispanoamericana, e Gaceta Matemática) como estranxeiras: Commentarii Mathematici Helvetici (CMH) ou Proceedings of the American Mathematical Society (AMS).
O seu desexo de fomentar a vocación matemática entre os estudantes de secundaria levouno a impulsar e organizar a Olimpíada Matemática durante 35 anos (até 1999), como Vicepresidente honorario (en Santiago) da RSME.
Manuel Pando Fernández de Pineda
Manuel Pando Fernández de Pineda, nado en Madrid en 1792 e finado na mesma cidade o 20 de febreiro de 1872, foi Marqués de Miraflores e de Pontejos, Conde de Villapaterna e da Ventosa, Señor de Villargarcía del Pinar e de Miraflores. Político, diplomático e historiador español.
Foi embaixador de España en Londres en 1834 durante a Regencia de María Cristina de Borbón sendo un dos artífices da Cuádrupla Alianza. En 1838 foi embaixador en París. Foi nomeado durante pouco máis dun mes Presidente do Consello de Ministros en 1846, pero a convulsión dos primeiros días derribaron o seu goberno en favor de Ramón María Narváez. Posteriormente foi Ministro de Estado en 1851, e de novo Presidente do Consello en 1863. Pouco antes da Revolución de 1868 foi Presidente do Senado.
Foi membro da Real Academia da Historia.
Ramón María Narváez
miniatura|dereita|200px|Ramón María Narváez
Ramón María Narváez y Campos, nado en Loja (Granada) o 5 de agosto de 1800 e finado en Madrid o 23 de abril de 1868, foi un político e militar español. Coñecéuselle co nome de El Espadón de Loja.
Traxectoria
A súa carreira militar comezou no rexemento de Gardas Valoas en 1815, e en 1822 serviu baixo o mando de Francisco Espoz y Mina en Cataluña, onde sería apresado polas tropas dos Cen Mil Fillos de San Luís. Permaneceu en Francia até 1824. Tras rexeitar calquera tipo de cargo durante o Reinado de Fernando VII de España, incorporouse en 1834 ao lado dos isabelinos durante as Guerras Carlistas. En xullo de 1835 participou na Batalla de Mendigorria, e en 1836 tomaría parte na batalla de Arlabán, onde gañaría o ascenso a brigadier.
Durante 1837 encárgaselle o mando das reservas andaluzas para expulsar aos carlistas de Castela, e durante esta campaña nace unha forte inimizade co xeneral Espartero. A súa grande habilidade militar e a súa ideoloxía liberal fixeron que tanto progresistas como moderados pretendesen que se incorporara aos seus partidos. A pesar disto tivo que exiliarse despois de presidir xunto co xeneral Córdoba unha xunta de oposición a Espartero. Permanecería en París durante os tres anos que durou a Rexencia.
En 1843 regresaría a Valencia, e o 23 de xullo dese mesmo ano, derrotaría as tropas esparteristas de Seoane en Torrejón de Ardoz, preto de Madrid; por esta vitoria sería ascendido a tenente xeneral. En novembro é vitima dun atentado en Madrid do que consegue sobrevivir.
Ao rematar a Rexencia de Espartero, a maioría de idade de Isabel II en 1844, foi nomeado presidente do goberno e converteuse nun dos impulsores da Constitución de 1845. Trala Revolución de 1846 o 2 de abril contra a súa maneira de gobernar (estivo na Presidencia do Consello de Ministros entre o 3 de maio de 1844 e o 12 de febreiro de 1846 e entre o 16 de marzo e o 5 de abril de 1846, recobrándoa entre o 4 de outubro de 1847 e o 19 de outubro de 1849), o 26 de novembro de 1847 Isabel II premia a súa lealdade concedéndolle o Ducado de Valencia con Grandeza de España. Volve gobernar entre o 20 de outubro de 1849 e o 14 de xaneiro de 1851, cando presentou a súa dimisión, pero tras o golpe de Leopoldo O'Donnell foi chamado de novo para formar goberno entre 12 de outubro de 1856 e o 15 de outubro de 1857. Ata 1868 presidiu dous gabinetes ministeriais máis (16 de setembro de 1864 a 21 de xuño de 1865 e 10 de xullo de 1866 a 23 de abril de 1868) alternándose especialmente con Leopoldo O'Donnell, dende os cales exerceu unha política represiva contra calquera manifestación revolucionaria. Tras a súa morte produciuse a Revolución de 1868, que derrocaría a Isabel II.
Linguas bódicas orientais
As linguas bódicas orientais forman unha rama da familia lingüística sino-tibetana. Fálanse en Bután, na India e na China.
A sereíña (estatua)
miniatura|A sereíña non pode ser fotografada para uso comercial sen permiso dos herdeiros do escultor, xa que en Dinamarca no hai [[Liberdade de Panorama.]] A Sereíña de Copenhaguen, en dinamarqués "Den Lille Havfrue" é unha estatua e un dos símbolos máis característicos e visitados da cidade. Está localizada no parque Langelinie, na baía do porto de Copenhaguen. Representa a personaxe do conto do mesmo nome, A sereíña, de Hans Christian Andersen.
Historia
Encargada en 1909 polo empresario Carl Jacobsen (fillo do fundador de Carlsberg), o escultor Edvard Eriksen inspirouse no rostro de Ellen Price, unha bailarina do Ballet Real, aínda que para a parte núa da estatua tivo que convencer á súa propia muller de que posara para el. A estatua foi emprazada na súa localización actual o 23 de agosto de 1913, sobre unha base de penas na beira do mar.
Realizada en bronce fundido, sorprende aos turistas polas súas pequenas dimensións: pesa 175 quilos e mide 1,25 metros de alto. Ao longo da súa historia sufriu diversos danos por mor de ataques vandálicos:
Lenda e tradición
Segundo unha lenda popular, os homes que navegaban polo mar Báltico eran vítimas de meigallos por mor do canto das sereas. En Copenhaguen, un mariñeiro foi alcanzado por un destes feitizos, e a serea, namorada tamén do mariñeiro, elixiu ter aspecto de muller para conquistar o seu amor renunciando así á súa inmortalidade.
Hans Christian Andersen inspirouse nesta historia popular para escribir en 1837 o relato A Sereíña tal coma se coñece hoxe en día.
Ao longo dos anos, A Sereíña converteuse nun punto de peregrinación para os mariñeiros, que visitaban a estatua ao retornar das súas viaxes para confesar as súas infidelidades e aliviar a súa conciencia.
Río Douro
260px|miniatura|O río Douro ao seu paso por [[Zamora ]] O río Douro (en Duero e en Douro) é un río do centro-norte e oeste da Península Ibérica, da vertente atlántica. O seu nome provén do latín, Durius flumen, e do grego, Δόυριος ποταμού. Cos seus 897 km, é o terceiro río máis longo da Península Ibérica despois do río Texo e do río Ebro, e cos seus 97.290 km², posúe a maior conca hidrográfica peninsular (78.952 km² corresponden a territorio español e o resto a territorio portugués).
Características
O Douro nace nos Picos de Urbión (no Sistema Ibérico) a uns 2.160 m de altitude e percorre terras castelás, leonesas e portuguesas, pasando por Soria, Aranda de Duero, Laguna de Duero, Toro, Zamora e Miranda do Douro, até chegar á súa desembocadura na cidade do Porto. Ten 112 km de fronteira compartida con Portugal e 213 km portugueses. A súa altitude media é de 700 metros.
No inicio do seu curso é un río longo e pouco caudaloso. De Zamora á súa foz, corre entre fragas en canóns profundos (as Arribas do Douro). O forte declive do río -o desnivel medio é de 3 m/km-, as curvas, as rochas saíntes, os caudais violentos, as múltiples irregularidades, os rápidos e os "saltos" tornaban este río indomábel ata a realización dos encoros a partir de 1961. Con eles conseguiuse a doma do río e a navegación fluvial.
Afluentes principais
Conca do Douro.|miniatura 250px|miniatura|Desembocadura do Douro na Foz do Douro.
Encoros
miniatura|A [[presa de Aldeadávila posúe a central hidroeléctrica con maior produción en España.]] miniatura|[[Presa de Miranda.]] O Douro ten sete encoros en zona española e nove en zona portuguesa.
Mormonismo
300px|dereita|miniatura|Estatua de Cristo no Centro de Visitantes no quinteiro do Templo de [[Salt Lake City.]]
Etimoloxía
O termo mormonismo deriva do termo Mormón usualmente usado para describir a quen cren no Libro de Mormón, o texto que foi engadido como sagra escritura, ademais da Biblia. O libro descríbese a si mesmo como unha historia de diferentes grupos prehispánicos que crían no Deus da Biblia e que deixaron o seu rexistro en ferros dourados. Os crentes deste credo sosteñen que Joseph Smith recibiu tales ferros de ouro de mans dun dos autores, Moroni o 22 de setembro de 1827, e traduciunas en 1829.
Neste aspecto a Primeira Presidencia da Igrexa de Xesucristo dos Santos dos Últimos Días pronunciouse, buscando que o público en xeral non relacione a Igrexa maioritaria con outros grupos que practican a poligamia pois aínda que comparten certa cronoloxía histórica, as súas tradicións, liderado e núcleo fundamental de crenzas non son a mesma.
Historia
Segundo Joseph Smith Jr., a fundación deste movemento relixioso foi precedida pola confusión que varias igrexas ocasionaban neste mozo, que lle levou a recorrer á Biblia en busca dunha mellor resposta. Varias denominacións interpretaban o mesmo pasaxe de escrituras dunha forma tan diferente ás demais, que só causaban aínda máis confusión. Varias visións e visitas de seres celestiais (entre eles, Deus pai e o seu fillo Xesucristo) sucederon máis adiante, nas cales afirmou recibir instrucións para restaurar a verdadeira Igrexa de Xesucristo. Esta Igrexa, de acordo coa súa doutrina, desaparecera séculos atrás no medio dunha Grande Apostasía. A primeira visión ocorrería cando, sendo un mozo de catorce anos, decidiu preguntarlle a Deus cal era a igrexa verdadeira. Na súa autobiografía, Joseph Smith describe a visita de dous seres divinos coas seguintes palabras:
Nas seguintes visitas (visións) indicaríaselle onde atopar uns antigos rexistros escritos sobre ferros de ouro, que contiñan un compendio histórico da "América antiga". En tal compendio afirmábase que un profeta chamado Mormón resumira, cara ao ano 385 a.C., os rexistros dos descendentes dun grupo de inmigrantes provenientes do reino de Israel que chegaran navegando ata América 600 anos antes de Cristo e que deran orixe en parte aos poboadores amerindios atopados alí polos colonizadores posteriores. Os escritos de Mormón foran ordenados nun só libro cos escritos de profetas especialmente elixidos a través dos séculos.
Smith dixo que Moroni, fillo de Mormón, escondeu posteriormente o libro nun outeiro, actualmente coñecida como cerro Cumorah, no Estado de Nova York, e engadiu que en 1823, o propio Moroni, en forma de anxo, aparecéuselle para dicirlle onde estaba escondido o libro e que Deus quería que o traducise. O libro incluía tamén o referido á visita que Xesús de Nazaret realizaría ao continente americano logo da súa resurrección.
O libro publicouse por primeira vez como o Libro de Mormón en 1830 en inglés e cara a 1886 en español.
Persecución en Nova York
O 6 de abril de 1830 en Fayette, condado de Seneca (Nova York), Smith e os seus seguidores organizaron unha Igrexa de acordo coas leis dese estado cun total de seis membros. Joseph Smith Jr. e os seus seguidores atoparon moita oposición tanto oficial como de particulares que comezaron a estigmatizarlos non tanto polas súas crenzas, senón polas súas prácticas. En efecto, Smith practicou a poligamia varios anos antes de promulgar, en xullo de 1843, unha revelación que a aprobaba, feito que permitiu aos primeiros líderes mormóns, como Brigham Young e outros, practicala publicamente no medio dos seus cada vez máis numerosos seguidores, o cal avivou a persecución.
Joseph Smith foi asasinado a sangue frío en Carthage, xunto ao seu irmán Hyrum, en xuño de 1844 por unha turba enardecida, mentres cumpría prisión por malentendidos. A súa morte terminou fortalecendo o movemento, aínda que outros presidentes tomaron o lugar de Smith, fraccionando a igrexa, pero expandíndose amplamente polos Estados Unidos de América.
Wilford Woodruff, declarou en 1890 a fin oficial da poligamia nun documento chamado o Manifesto (Ver Doutrina e Convenios, Declaración Oficial Número 1).
Masacre de Mountain Meadows
En 1857, a igrexa mormoa estaba asegurando o seu poder en Utah cando unha caravana dun centenar e medio de colonos buscando terra atravesaba o estado con destino a California (era dirixida polo señor Fincher e por iso é polo que se lle coñecía como a "caravana Fincher"). A caravana foi rodeada e atacada por un grupo de homes armados.
Tras cinco días de sitio, a milicia convenceu aos colonos para renderse coa promesa de que se lles daría un salvoconduto para atravesar o estado. Cando os colonos se renderon, tivo lugar a maior matanza de pioneiros brancos da historia da colonización en América. Ao redor de 140 homes, mulleres e nenos foron executados a sangue frío; só 17 nenos menores de 8 anos foron conservados con vida. Oito anos é o máximo dentro da idade de inocencia infantil entre os grupos mormóns.
En marzo de 1877, 20 anos máis tarde, o goberno dos Estados Unidos executou ao home ao mando dos asasinos John D. Lee. Este home confesou recibir ordes de Brigham Young, quen non foi xulgado polo feito e quen morreu o mesmo ano da execución de Lee.
Mormóns en España
O primeiro membro español da Igrexa de Xesucristo dos Santos dos Últimos Días do que se ten rexistro foi Melitón Trejo de Estremadura (1870). Trejo viaxou a Salt Lake City onde axudou a traducir ao español algunhas partes do Libro de Mormón: Outro Testamento de Xesucristo. Tempo máis tarde formou parte da expedición misional cara a México.
As seguintes conversións á Igrexa non ocorreron ata 1966, podendo organizarse formalmente en pequenas congregacións ou ponlas tras a promulgación da Lei de Liberdade Relixiosa. A inscrición como entidade relixiosa no rexistro do Ministerio de Xustiza tivo lugar en outubro de 1968. A primeira misión (diocese) foi organizada en xullo de 1970. Durante este período a Igrexa foi medrando debido ao número elevado de bautismos.
O crecemento da Igrexa foi sorprendente chegando a estar entre unha das cinco igrexas cristiás que máis rápido crece en todo o mundo. Conta cun Templo, onde se realizan ordenanzas sacras polas familia, no barrio madrileño de Moratalaz.
Máis de medio milleiro de mozos españois así como doutras nacionalidades prestan servizo voluntario, non remunerado, durante dous anos completos en proxectos de índole altruísta en colaboración con entidades de gran prestixio como Cruz Vermella, Cáritas e corporacións municipais.
Doutrinas principais do mormonismo
As crenzas dos seguidores desta fe están baseadas na Biblia e no Libro de Mormón conxuntamente, texto que polo demais consideran parte integral e canónica da mesma Biblia (co mesmo sentido que os Deuterocanónicos).
Doutra banda, tamén consideran como parte da revelación de Deus (no mesmo sentido que o Maxisterio da Igrexa no catolicismo romano), outras escrituras preparadas polos profetas da Igrexa: Como A Perla de Gran Prezo e Doutrina e Convenios. Este último texto difire entre unha denominación e outra pois, segundo afirman os seus seguidores, é un compendio das revelacións modernas de Deus aos seus profetas, de modo que se engaden novas revelacións en cada edición.
A familia
Segundo os seus seguidores, o núcleo do mormonismo é a familia e o seu fortalecemento espiritoal, e todos os seus ensinos converxen en tal punto[12]. Afirman ter a mesma organización que orixinalmente tiña a Igrexa fundada por Cristo e posuír por iso unha serie de sub-organizacións internas de axuda e apoio social.
O Libro do Mormón
É o volume de escritura sacra fundamental do mormonismo, de aí o seu alcume, e considérano contemporáneo coa Biblia e semellante a ela na súa misión de verificar a existencia de Xesucristo e o seu rol divino. É unha historia da comunicación de Deus con antigos habitantes das Américas. Comeza 600 anos antes de Cristo, cando Divos mandou a un profeta chamado Lehi a saír de Xerusalén coa súa familia para ser conducidos, de xeito milagroso, a unha nova terra prometida: América. Logo de Lehi, o Libro de Mormón relata o chamado doutros profetas: Nefi, Mosíah e Helamán, entre outros. Mormón foi un deses profetas e foi quen compendiou os escritos de todos os profetas que lle precederon nun libro, o cal sería o Libro de Mormón, un complemento á Biblia.
Doutrina e Convenios
A pesar de que varios grupos relixiosos partiron da Igrexa orixinalmente establecida por Joseph Smith, todos manteñen adherencia ás revelacións modernas dos líderes sucesores de Smith, as cales escribíronse nun ou varios volumes de libros considerados sacros e transmitidos ás congregacións da súa fe. O nome dos libros varía, de acordo á igrexa en cuestión, partindo todos da Doutrina e Convenios: Doutrina e Pactos, A Palabra do Señor etc; mentres que outras denominacións seguen algunhas, mais non todos os ensinos de Joseph Smith.
Críticas desde os círculos cristiáns maioritarios
Moitos cristiáns, tanto católicos como protestantes, acusan ao mormonismo (en especial á Igrexa de Xesucristo dos Santos dos Últimos Días) de non ser unha denominación cristiá.
Ribadevila, Sobradelo, Vilagarcía de Arousa
Ribadevila é un lugar da parroquia de Sobradelo no concello pontevedrés de Vilagarcía de Arousa, na comarca do Salnés, segundo consta no Nomenclátor de Galicia. Non obstante, o IGE non rexistra habitantes neste lugar no censo de 2016, polo que non se poden achegar datos da súa poboación.
Vreneli
Vreneli é a denominación dunha serie de moedas de ouro da Confederación Suíza composta por moedas de 10, 20 e 100 francos, deseñadas polo gravador Fritz Ulysse Landry. Estas moedas foron cuñadas entre os anos 1897 e 1935 e desmonetizáronse o 27 de setembro de 1936 (aínda que hai recuñaxes oficiais posteriores dedicadas ao comercio de ouro, como investimento).
Cómpre non confundir esta serie coa anterior, entre os anos 1883 e 1896, coñecida como Helvetia.
Orixe do nome
O nome da serie vén de Verena, a personificación feminina da Confederación Suíza (similar á Marianne francesa ou á Miss Liberty norteamericana ("Vreneli" é o diminutivo en alemánico, formado co sufixo -eli, que indica afecto e familiaridade).
Caracterización
A serie Vreneli componse de moedas cos valores de 10, 20 e 100 francos suízos. A pureza do ouro en que están cuñadas e de 900 milésimas. As pezas de 20 francos teñen un diámetro de 21 milímetros e pesan 6,45 gramos (dos cales 5,80 son de ouro puro).
Aínda que a denominación lle corresponde a toda a serie, a popularidade da peza de 20 francos fixo que, con frecuencia, sexa ela a que reciba o nome de "vreneli" e, consecuentemente a de 10 francos se coñeza como "medio vreneli".
Anversos
miniatura|Deseños propostos por [[Fritz Ulysse Landry para os anversos da serie Vreneli (1895)]] Os anversos amosan o busto de Helvetia ollando á esquerda, adobiado cun diadema, ante dunha paisaxe montañosa. Baixo o retrato aparece a sinatura " F. LANDRY ", que sinala a identidade do seu gravador, o suízo Fritz Ulysse Landry.
Canto ao modelo no que Landry se inspirou para este deseño hai diversas teorías, entre elas a de que se trata dun retrato de Françoise Kramer (1859-1946) ou a de que podería corresponder a Rosa Tännler (1878-1946). Habitualmente dáselle máis credibilidade a esta segunda, xa que cadra mellor con algunhas declaracións ao respecto feitas polo propio Landry no seu epistolario.
Reversos
O reverso da moeda de 20 francos porta o escudo de armas de Suíza (cruz de prata sobre goles) sobre unha póla de carballo. O valor facial divídese a ambos os lados do escudo.
A letra "B" que aparece na parte inferior, á dereita da data, indica que estas moedas foron cuñadas na ceca de Berna.
Aínda que o anverso é o mesmo para todos os valores da serie, o reverso das moedas de 10 e de 100 francos é diferente ao das de 20, e amosa a cruz suíza radiante sobre unha póla de rododendros e xanzás.
O canto das moedas está dotado dunhas estrelas en relevo.
Determinante
O termo determinante pode referirse a:
Vreneli
Reversos
As pezas producidas en 1897 co ouro extraído das minas de Gondo, no cantón de Valais, recoñécense por unha pequena cruz adicional situada no medio da cruz heráldica, e amosan unha cor algo máis clara. Estas moedas, das que apenas se emitiron 29 exemplares, son extremadamente raras.
Moeda de 10 francos
As pezas de 10 francos emitíronse unicamente entre 1911 e 1916, e novamente, en gran cantidade, en 1922 (1.020.000). En total, puxéronse en circulación 2.650.056 exemplares. miniatura|160px|10 [[Franco suízo|francos de 1911 da serie Vreneli]]
As tiraxes anuais da moeda de 10 francos son as seguintes:
Moeda de 20 francos
Desta serie chegaron a emitirse máis de 61 millóns de pezas. A moeda de 20 francos é a máis común e a que gozou de máis popularidade, con 58.234.255 exemplares, dos cales 39.208.813 corresponden ás recuñaxes de 1945 a 1949. miniatura|20 francos de [[1897 da serie Vreneli]] As tiraxes anuais da moeda de 20 francos son as seguintes:
Moeda de 100 francos
miniatura|280px|100 francos de [[1925 da serie Vreneli]] Das moedas de 100 francos só se produciron 5.000 moedas, todas datadas en 1925. A súa escaseza convérteas en obxectos moi procurados polos coleccionistas numismáticos. No mercado numismático, o valor dunha desta pezas nun estado de conservación excelente ascendeu a 10.000 francos suízos en 2008.
Recuñaxes oficiais
Ademais das emisións regulares, producíronse recuñaxes oficiais das moedas de 20 francos destinadas ao comercio do ouro con datas L1935, 1947 e 1949, cos mesmos motivos que as orixinais.
No ano 1935 recuñáronse 175.000 moedas de 20 francos, coa data L1935 (o "L" fronte á data 1935 é a inicial de lingot, para diferenciar esta recuñaxe da moeda orixinal desmonetizada). Con todo, con esta mesma data inmobilizada cuñáronse tamén 20.008.813 pezas nos anos 1945 (3.500.000), 1946 (7.108.813) e 1947 (9.400.000).
Contexto histórico
Constituído o Estado federal en 1848 como un paso previo a conformación da Confederación Helvética, o novo Estado adoptou o franco suízo como moeda, que se aliñou co franco francés en 1850 e se uniu á Unión Monetaria Latina en decembro de 1865.
A serie Vreneli emitiuse ao abeiro da Lei do 6 de xaneiro de 1896. Ata 1926, cuñouse no marco da Unión Monetaria Latina e, a partir de aí, fóra dela ata 1935 (á parte das recuñadas en 1935, 1947 e 1949).
A Unión Monetaria Latina
O valor de 20 francos ten as características metrolóxicas establecidas para Francia en 1803 por Napoleón I. Estas especificacións permaneceron en uso ata a I Guerra Mundial nos países membros da Unión Monetaria Latina con denominacións como 20 liras en Italia, 20 francos en Bélxica e 20 dracmas en Grecia. Todas estas moedas circulaban libremente e eran aceptadas por toda Europa; non obstante, os imperios británico e alemán rexeitaron seguir esta mesma dirección.
Miguelares, Igrexafeita, San Sadurniño
Miguelares é un lugar da parroquia de Igrexafeita no concello coruñés de San Sadurniño, na comarca de Ferrol. Segundo o IGE, en 2011 tiña 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).
Ficción histórica
Denomínase ficción histórica un xénero literario propio da novela no cal a acción se desenvolve nun contexto histórico verídico, a partir do cal o autor conta a súa propia versión da época, xeralmente tratando acontecementos destacábeis e coñecidos. Cando o libro no seu conxunto trata de modificar feitos historicamente comprobábeis xa non falamos de ficción histórica senón de ucronía.
Constantino I o Grande
miniatura|Mosaico de Constantino I en [[Santa Sofía; Istambul.]] Constantino I o Grande (en latín: Flavius Valerius Aurelius Constantinus), nado en Naissus (actual Niš, en Serbia; daquela pertencente á provincia da Moesia Superior), o 27 de febreiro de 272 e finado en Nicomedia o 22 de maio do 337, foi un gobernador do Imperio Romano.
Orixes
Fillo dun oficial romano coñecido como Constancio, e que máis tarde pasaría a historia como Constancio I Cloro, e mais Helena, e que máis tarde sería santificada co nome de Santa Helena. A súa nai, de orixe humilde, conviviu co seu pai como concubina, ata que conseguiron casar. O seu pai foi Tribuno, Gobernador Provincial e seguramente Prefecto Pretoriano. Alcanza o grao de César na primeira tetrarquía organizada por Diocleciano o 1 de marzo de 293, polo que se veu obrigado a repudiar a Helena, e casar con Teodora, a irmá do emperador Maximiano. Acada o titulo de Augustus o 1 de maio do 305, co retiro de Diocleciano e Maximiano como Augustus.
Acceso ó poder
miniatura|esquerda|[[Sólido (moeda)|Sólido de Constantino I cuñado na ceca de Tesalónica]] Constantino servira entrementres a carón dos emperadores Diocleciano e Galerio. Mantense na corte de Galerio, o emperador da parte Oriental do Imperio, como garantía da conduta do seu pai. Máis tarde trasládase a [[Britania]] para asistilo na campaña contra os pictos. Cando Constancio morre nesa campaña, o 25 de xullo do 306, en Eboracum (a actual cidade de York) o seu fillo esta ó seu carón. As tropas noméano Augustus, e el remata a campaña do seu pai, deixando pacificada a Britania, trasládase ó Continente, á cidade de Augusta Treverorum, que vai ser a súa principal residencia para os vindeiros seis anos. Alí, no 307 casa con Fausta, unha filla de Maximiano, e repudia a súa amante Minervina, quen lle dera o seu primeiro fillo, Crispo.Mentres tanto, en Roma, o senado e máis a Garda Pretoriana chegan a un acordo de nomear a Maxencio, o fillo de Maximiano como emperador, no seu máis baixo estamento, como Princeps, aínda que pouco despois é nomeado Augustus. Era un 28 de Outono do 306. Aínda que Maxencio e Constantino non se tiñan confianza, a situación mantense sen cambios ata o 310, no que morre Maximiano. Este feito abre as hostilidades entre os cuñados e no 312 ten lugar a famosa batalla da Ponte Milvio, onde vence Constantino, quedando como único emperador do Imperio Romano do Occidente.
A Conversión de Constantino
Cando Maximiano e Diocleciano anuncian o seu retiro, no 305, o problema cristián estaba irresolto e as persecucións eran constantes. Xa dende a súa chegada ó poder, Constantino dá por rematadas as persecucións e toma medidas para lle devolver as propiedades ós cristiáns. Pero as súas persoais devocións eran para o deus Marte e Apolo, reverenciado como Sol Invictus.
O siguinte feito na vida relixiosa de Constantino ocorre a noite antes da batalla na Ponte Milvio. Segundo Lactancio, que era o mentor e mestre do fillo de Constantino, Crispo, o emperador tivo un soño no que lle pedían que puxese o sinal da cruz no escudo dos soldados. Vinte e cinco anos despois, no libro de Eusebio sobre a vida de Constantino, hai outra versión moito máis elaborada e menos crible. Camiño de Roma, nun lugar non especificado, Constantino fita no ceo un estraño fenómeno, no que na luz do Sol aparece o sinal da cruz e as verbas "hoc signun victor eris". Durante a seguinte noite, Cristo aparéceselle a Constantino no seu soño e pídelle que o signo que vira no ceo o coloque nas súas insignias de batalla. O novo estandarte da batalla coñécese como "labarum". Hoxe en día ese signo coñécese como lábaro ou crismón.
Sexa ou non certo, Constantino quixo ver que a súa vitoria foi grazas ao apoio da fe no Deus dos cristiáns, e que a súa comprensión desa fe non deixa de ser moi superficial. Pero ademais, o emperador toma estas decisións como político non como unha convicción relixiosa. Tal é así que a súa propia relixiosidade non o levou a tomar o bautismo ata poucos intres antes de morrer, aínda que este costume estaba moi arraigado entre os cristiáns daquela época, que non se bautizaban máis que nos seus derradeiros días.
En febreiro do 313, Constantino e Licinio xúntanse en Milán cara a conseguir unha política relixiosa común. Uns meses despois desa xuntanza, Licinio dá a coñecer un edicto, que é coñecido como Edicto de Milán, non que se expón os acordos desta xuntanza, que non son outros que a liberdade relixiosa no Imperio e a devolución das posesións dos cristiáns. Licinio non esta moi preto desa política, e ademais as persecucións no Oriente continuaron a pesar do Edicto. Tampouco aquí hai que ollar esta política como unha unión de Constantino coa Igrexa, senón máis ben como un instrumento da política imperial.
Nesta política, pronto descobre que a Igrexa non estaba unida. O primeiro problema desta falta de unidade co que se atopa está en África. Alí había os seguidores de Donato Magno, chamados donatistas, e que elixen o seu propio bispo. Estes, en abril do 313 presentan unha queixa contra Cecilio, o bispo de Cartago. Constantino convoca un sínodo en Roma para aclarar estes problemas. O Sínodo de Roma dálle a razón a Cecilio, pero os donatistas presentan unha queixa diante de Constantino. Este, xa para rematar coa controversia, convoca outro gran Sínodo en Arlés coa presenza de 33 bispos, que se celebra en agosto do 314. De novo, chegan a conclusión de ir en contra das teses dos donatistas. Constantino tenta entón de acabar con eles, xa que non aceptan os resultados do Sínodo, pero non o consegue e os donatistas terán unha gran presenza no Norte de África durante os dous séculos seguintes.
Nese tempo remata a construción do Arco de Constantino en Roma a tempo para celebrar o décimo aniversario da súa subida ó trono imperial. Pero nas celebracións, omítense por vez primeira os sacrificios ós deuses pagáns, que eran tradicionais. Ademais, Constantino quixo deixar a súa marca na cidade de Roma, especialmente nas súas construcións, tanto relixiosas como seculares. No Forum Romanun, completou a basílica que non rematara Maxencio. No outeiro do Quirinal, onde hoxe en día residen os presidentes da República Italiana, constrúe uns baños públicos. A Basílica de San Xoán de Letrán, a Basílica de San Pedro e a Basílica de San Sebastián na Via Appia, son construcións de Constantino. É de especial interese a Basílica de San Marcelino e Pedro, na antiga Via Labicana, porque comeza por ser o mausoleo de Constantino e maila súa familia, pero co tempo só recibe o corpo da súa nai, Santa Helena, e hoxe en día é coñecida como a Torre Pignattara.
O Conflito con Licinio
Os acordos do 313 entre os dous emperadores nacera máis por necesidade. Constancia, a medio irmán de Constantino e esposa de Licinio tiña a súa influencia, pero con todo as hostilidades rachan no 316. No curso da primeira guerra teñen lugar dúas batallas. A primeira delas en Cibalae, na Pannonia, onde os exercitos de Licinio perden unha gran cantidade de homes e armas. A segunda batalla coñecida como Campus Ardiensis, a vitoria non esta clara para ningún dos dous bandos. Esta guerra é coñecida polo nome de bellum Cibalense. Esta guerra deixa a Licinio como Augustus, pero ten que ceder tódalas provincias europeas ata a Tracia en mans de Constantino.
O 1 de marzal do 317, en Serdica (a moderna Sofia), Constantino nomea tres césares. Son os seus fillos, Crispo, de sete anos de idade, Constantino, de menos de sete meses e máis Licinio, de vinte meses e fillo de Licinio. Pero a Concordia Augustorum e fráxil e as tensións chegan de novo, en parte pola política relixiosa e en parte porque as vellas sospeitas voltan a saír a superficie. E volve a guerra no 324. Constantino desfai o exército de Licinio, primeiro en Adrianópolis na Tracia e despois en Crisopóle, no Bosforo. Escoitando as pregarias de Constancia, perdoa a vida o seu cuñado, pero algúns meses máis tarde, ordena a súa morte, rachando co seu xuramento, xa que as manobras de Licinio para volver ó poder nunca remataran. Queda entón como único emperador do Imperio Romano. Totius Orbis Imperator é a lenda gravada nos edificios públicos e nas cuñaxes de moedas.
O Concilio de Nicea e a Controversia Ariana
Moi pronto, no século IV as controversias no seo da Igrexa sobre a natureza do fillo de Deus estalan. Arrio, un sacerdote de Alexandría, predica que Cristo non tiña natureza de Deus, senón que o Pai, O Fillo e mailo Espírito Santo non eran tres persoas distintas, senón hipostasias diferentes, e máis concretamente que o fillo era unha criatura de Deus, e polo tanto o seu subordinado. Pero estas ensinanzas son condenadas e Arrio é excomungado por un Concilio dirixido por Alexandre, bispo de Alexandría no 318. Pero isto non remata co problema, e Osio de Córdoba falla no seu intento de atopar unha conciliación.
Constantino vese na obriga de facer o primeiro Concilio Ecuménico da Igrexa. A primeira sesión celebrase nos salóns do Pazo de Nicea o 20 de maio do 325. Constantino preside e abre coas primeiras verbas do Concilio. Nel formúlase por vez primeira o Credo, que foi posteriormente revisado polo Concilio de Constantinopla no 382, pero é coñecido como Credo de Nicea. Afirma a homomisión e a consubstancialidade. A maior importancia acada no concilio a persoa de Atanasio, prior do bispo de Alexandría e sucesor de Alexandre. Arrio foi condenado, pero a doutrina ariana convive longamente coas teses oficiais da igrexa. Tal é así que Constantino chama ó seu carón a Eusebio de Nicomedia, un bispo ariano que estaba exiliado dende o 325. Cando volta como asesor espiritual do emperador no 327, Atanasio protesta pola política do emperador, pero no 335 el tamén foi a exilio en Tréveris.
A Crise da Familia Imperial
No ano 326, Constantino ordena a morte do seu fillo máis vello Crispo, que fora nomeado César no 317, fora cónsul por dúas veces e participara na guerra contra Licinio. No mesmo ano, Constantino parece que tamén ter que ver coa morte da emperatriz Fausta, a nai de tres dos seus fillos. A conexión entre as dúas mortes é probable, tal que Zósimo conta que Crispo estaba baixo sospeita de estar envolto nas intrigas de Fausta, e que esta morre pouco despois de que Helena, a nai de Constantino o reprenda publicamente da morte do seu fillo. O certo é que ós dous se lles aplica a damnatio memoriae e que esta nunca se volveu a rehabilitar. Tampouco pode ser excluída algún tipo de participación de Santa Helena nos acontecementos, pero esta demostrada a de Constantino. Pouco despois destes acontecementos, Santa Helena fai unha peregrinación a Terra Santa. Quíxose ver nesta peregrinación un acto de expiación dos seus pecados o dos de seu fillo. Durante a peregrinación ela impresionou a Eusebio de Cesarea pola súa piedade, caridade e humildade. Participa dalgún xeito na construción da Igrexa da Natividade en Belén, a Igrexa de Santa Helena no Monte das Oliveiras e sobre todo na do Santo Sepulcro. Unha tradición fai de Santa Helena a que atopou ou inventou a Vera Cruz, onde foi crucificado Xesús Cristo.
A Nova Roma
Fai dela a capital do Imperio, e a súa elección terá grandes consecuencias. Pero non é unha elección ó azar, senón pola súa situación xeográfica, xa que esta rente dos Balcáns e poder chegar rapidamente ás fronteiras do Imperio. Ademais controlaba o paso do Bósforo e estaba moi ben situada para o seu desenvolvemento económico, xa que era o cruzamento de tódolos camiños e do comercio europeo e asiático cara os dous continentes.
O 8 de novembro do 324, só dous meses despois da súa vitoria sobre Licinio en Crisópole, Constantino fixa os límites da cidade, cuadriplicando o seu territorio. No 328, as murallas da cidade xa están listas e o 11 de maio do 330 recibe o nome de Nova Roma. A cidade, tanto nas institucións como no físico parécese á antiga Roma. Tamén esta construída sobre sete outeiros, ten o senado e os seus habitantes reciben subvencións de gran. Constantino completa e alarga o hipódromo da cidade, deica a columna das serpes de Delfos. O Pazo Imperial ten acceso directo á cadra e palco imperial do hipódromo. Un monumento bastante controvertido é a columna de Constantino, en pleno foro de Constantino, que está feita de fósforo, de 25 m de altura e coroada por unha estatua de Helios, aínda que se di que é o propio Constantino.
Constantino inicia a construción das dúas máis grandes igrexas de Constantinopla, a de Santa Sofia e de Santa Irene. A terceira delas, a Igrexa dos Santos Apóstolos, tamén pode serlle atribuída. Só Roma pode comparárselle en monumentos, pero esencialmente pagáns, e a Nova Roma nace como unha cidade cristiá.
O Goberno de Constantino
A ideoloxía de Constantino era o seu exacerbado conservadorismo. O seu apoio ó cristianismo non leva a unha reordenación da sociedade nin a trocar o sistema legal. Refractario ós cambios, mantén e completa o sistema de cambios feito por Diocleciano, especialmente na administración provincial e na organización do exército.
Un dos máis notables cambios refírese ós prefectos pretorianos, que se constituíran en auténticos ministros asesores dos augustus ou césares, pero que el elimina e disolve, creando as Schola Palatinae, unhas unidades de elite da cabalaría composta na súa meirande parte por xinetes de orixe xermánica. Ademais, os mandos do exército nas fronteiras deixan de ter o poder que mantiveran ata entón, xa que o exército pasa a ser unha gran reserva central con gran mobilidade para se achegar ós puntos onde xurdira o conflito, en detrimento dos exércitos establecidos nas fronteiras e raias do Imperio, o que daba pé a un gran poder para os gobernadores e militares que estaban ó seu mando. Esta reforma limita o poder dos Gobernadores ó ámbito civil. Esta reforma comezada por Diocleciano e rematada por Constantino, mantense practicamente inalterada ata o fin do Imperio.
A moeda
Na súa reforma económica, impón unha nova moeda, o solidus de ouro, que se manterá durante centurias como moeda oficial. Outras moedas introducidas no tempo de Constantino foron: o semissis, que tiña o valor de medio solidus, ou o scripulum, que valía uns 3/8 de solidus. Tamén se variaron as moedas de prata, xa que aparecen o miliarense e a scripula. Nas cuñaxes de moeda pode seguirse a evolución de Constantino, xa nun primeiro intre, no reverso estaba o deus Marte, e máis tarde foi Apolo o elixido. Pero, a partir do 312, este reverso cambia e o crismón aparece sobre a coiraza de Constantino.
Campañas militares
Dende a súa vitoria sobre Maxencio no 312 na Ponte Milvio, Constantino non fixo máis que afianzar o seu poder sobre o Imperio Occidental. O Edicto de Milán no 313 con Licinio era unha consecuencia política, pero Licinio non a aplicou no Imperio Oriental, a e a súa loita e guerra civil no 324 pode ollarse como unha loita relixiosa. A súa vitoria fíxoo emperador dun Imperio unido de novo, pero non remataron aí os seus problemas militares, ós que lle tivo que facer fronte.
O problema da sucesión
Unha das cousas que Constantino non deixou ben arranxado foi o problema da súa sucesión. Xa nomeara césares os seus fillos Constantino II no 317, Constancio II no 324 e Constante no 333. Pero nos seus dous derradeiros anos sumara un cuarto césar, Flavio Dalmacio, que era o seu sobriño. A idea de Constantino era a dun só gobernante e os outros césares tiñan tarefas administrativas e controladoras, pero a historia demostrou que a súa sucesión foi sanguenta e moi afastada da súa intención de manter o Imperio unido e forte.
Anos finais. Morte e enterro
Entre os anos 325 e 337 Constantino continúa a ser un forte apoio para a Igrexa, con doazóns de cartos e lexislación específica. A prohibición de sacrificios pagáns así como que os templos non se poidan arranxar, amén das confiscacións dos tesouros destes templos, que pasan ao tesouro imperial. Funda numerosas igrexas pero son coñecidas as do Santo Sepulcro en Xerusalén ou o Octógono Dourado en Antioquía.
Pouco despois da Pascua do 337, Constantino empeza a se sentir enfermo. Viaxa cara a Drepanum, para rezar diante da tumba do mártir favorito da súa nai, Luciano. De volta deste viaxe, chega a Nicomedia, onde se fai bautizar, ó parecer polo bispo ariano Eusebio de Nicomedia.
Constantino falece poucos días despois, o día de Pentecoste, o 22 de maio do 337, vestindo as roupas brancas dos cristiáns neófitos en Nicomedia. O seu corpo foi embalsamado en Constantinopla e exposto no Pazo Imperial. O seu cadaleito instálase na Igrexa dos Santos Apóstolos, debaixo das súas esculturas.
Os seus fillos toman posesión o 9 de setembro, pero non así os seus sobriños, que xa foran asasinados. As loitas polo poder empezan dende entón, así como comezan a aflorar as tensións entre os pagáns, cristiáns e arianos dentro da corte.
Legado
O Emperador Constantino foi chamado como o máis importante emperador da Antigüidade tardía. A súa personalidade puxo os fundamentos da civilización posclásica europea. O seu reinado foi axitado e cheo de acontecementos dramáticos. A súa vitoria na Ponte Milvio veuse frecuentemente como un dos intres máis decisivos na historia mundial. O seu apoio ó Cristianismo e a fundación dunha "Nova Roma" en Bizancio fixo desa decisión unha das máis importantes polas súas consecuencias na historia posterior de Europa. O certo é que o feito de que os dez emperadores seguintes levaran o seu nome dá unha idea da importancia e estima acadada por Constantino e a súa obra.
As súas leis protexendo o cristianismo, a lexislación sobre os escravos e presos para a súa protección, aínda que moi febles, puxo en camiño unha maior sensibilidade para eles, a pena de morte para os abusos dos recadadores de impostos e o descanso dominical nos labores diarios, son algunhas das leis que quedaron para a posteridade.
Xanaz, Labrada, Abadín
Xanaz é un lugar da parroquia de Labrada no concello lugués de Abadín na comarca da Terra Chá. Non tiña habitantes en 2015 segundo datos do IGE, o mesmo que en 2011.