cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Territorio (animal)
Tipos e tamaño
O momento de crear os seus territorios varía entre os animais. As iguanas mariñas (Amblyrhynchus cristatus) son réptiles que utilizan o apareamento en leks. Os machos empezan a establecer pequenos territorios de exhibición dous meses antes da estación do apareamento.
Retención dun territorio
En vez de reter un territorio simplemente loitando, nalgúns animais isto pode ser un proceso que consta de tres etapas. Moitos animais poden deixar "sinais" para adveritr da presenza do seu territorio. Algúns destes sinais están na fronteira demarcando os lindes do territorio, ou, poden estar espallados por todo o territorio. Estes comunícan a outros animais que o territorio está ocupado e poden tamén comunicar información adicional como o sexo, status reprodutor ou status de dominancia do dono do territorio. Os sinais poden comunicar información por medio de cheiros, sons, ou visualmente, ou por unha combinación destes. Se un intruso se interna no territorio alén dos sinais e se atopa co amo do territorio, ambos os animais poden empezar a realizar unha "agresión ritualizada" contra o outro. Esta consiste nunha serie de posturas estilizadas, vocalizacións, exhibicións etc., que funcionan para resolver a disputa territorial sen chegar realmente a loitar, xa que se poderían ferir ambos os animais. A agresión ritualizada a miúdo acaba ao escapar un dos animais (xeralmente o intruso). Se isto non ocorre, o territorio pode ser defendido cunha verdadeira loita, aínda que isto normalmente é o último recurso.
Marcas de olor
Os félidos, como por exemplo os xaguares, xeralmente marcan o territorio con urina, ou fretando as súas glándulas anais e con urina (tigre). Os prosimios e monos do Novo Mundo tamén utilizan para comunicarse marcas de olor, como lavarse con urina (unxir o corpo con urina). Moitos ungulados, por exemplo o ñu, utilizan a marcaxe olorosa producida nunha glándula de olor do pesuño. e outros, como o cervo Odocoileus virginianus, nunha glándula preorbital
A marcaxe olorosa territorial pode implicar comportamentos específicos para esa actividade. Cando un lobo marca o seu territorio, ergue unha das patas posteriores e mexa sobre un posto de olor (xeralmente nunha posición elevada como unha árbore, rocha ou arbusto). Esta mexada coa pata elevada é diferente da mexada normal, que se fai en crequenas. Esta postura é exclusiva dos lobos alfa de ambos os sexos, aínda que o macho alfa é o que máis o fai. A femia alfa xeralmente micciona nun posto de olor no que a súa parella acaba de ouriñar, aínda que durante a estación de apareamento, a femia pode mexar primeiro no chan. As demais femias da manda, e tamén os lobos xoves e lobos machos de rango inferior, urinan en crequenas. Os machos e femias do Lemur catta deixan marcas olorosas nas superficies verticais e horizontais nas zonas de solapamento entre os seus dominios vitais usando as súas glándulas de olor anoxenitais. Para facelo, póñense patas para arriba sobre as mans para marcar as superficies verticais, agarrando a punta máis alta cos seus pés e aplicando o olor.
Na abella Xylocopa virginica ambos os sexos teñen glándulas que evolucionaron para sinalar o niño. Os machos, malia teren tamén as glándulas, non poden producir a substancia marcadora. A femia segrégaa preto da entrada do niño para establecer o seu territorio.
Visuais
miniatura|250px|Os Lemur cata manteñen ergueitos os seus distintivos rabos durante a marcaxe olorosa territorial. Tamén se enfrontan en "loitas de olores" cos machos intrusos.
Colocar sinais visuais pode ser un modo de anunciar un territorio a curto ou a longo prazo. A comunicación a curto prazo inclúe a coloración ou o comportamento do animal, que só pode comunicarse cando o residente está presente. Outros animais poden usar sinais visuais de máis longo prazo como depósitos fecais, ou marcas na vexetación ou no chan. A marcaxe visual do territorio con frecuencia combínase con outros modos de comunicación animal.
Despois de facer unha marca de urina, algúns animais escarvan ou fan buratos no terreo circundante, deixando así un anuncio visual do seu territorio. Isto inclúe os cans domésticos.
miniatura|200px|A glándula de olor antebraquial e a espora do antebrazo do Lemur catta Varias especies riscan ou mastigan árbores deixando marcas visuais dos seus territorios. Isto está ás veces combinado con fretarse na árbore, o que pode deixar penachos de pelos. Entre estas está o lince Lynx canadensis e o oso negro Ursus americanus. Moitos animais teñen glándulas de olor nas súas poutas ou deixan pelos durante a marcaxe de árbores, polo ue a marcaxe de árbores pode ser unha combinación de anuncios visuais e olfactivos do territorio. Os machos do Lemur catta teñen unha adaptación especializada para axudar a deixar marcas visuais e olfactivas territoriais. No seu antebrazo interno (antebraquial) hai unha glándula de olor que está cuberta por unha espora. Nun comportamento chamado "marcaxe con espora", agárranse ao substrato, xeralmente unha pequena arboriña, e arrastran a espora por el, cortando na madeira e estendendo as secrecións das glándulas secretoras. Cando está no chan, este lémure marca preferencialmene pequenas arboriñas e cando está nas árbores, marca pequenas pólas verticais.
O gato bravo (Felis silvestris) deposita as súas marcas fecais sobre plantas cun alto nivel de visibilidade que potencia a efectividade visual do sinal.
Auditivas
Moitos animais usan vocalizacións para anunciar o seu territorio. Estes son sinais a curto prazo transmitidos só cando o animal está presente, pero eses sinais poden viaxar a longas distancias e sobre variados hábitats. Exemplos de animais que usan sinais auditivos son as aves, ras e cánidos.
Os lobos anuncian os seus territorios a outras mandas por medio dunha combinación de marcas de olor e ouveos. En certas condicións, os ouveos dos lobos poden ser oídos en áreas de ata 130 km2. Cando ouvean xuntos, os lobos harmonizan bastante o coro na mesma nota, creando así a ilusión de que alí viven máis lobos dos que realmente hai. Os lobos de diferentes localizacións xeográficas poden ouvear de diferentes maneiras: os ouveos dos lobos europeos son moito máis longos e melodiosos que os dos lobos de Norteamérica, cuxos ouveos son máis altos e fan unha maior énfase na primeira sílaba.
Agresión ritualizada
miniatura|250px|Dous gatos domésticos facendo poses durante unha agresión ritualizada sobre un territorio.
Os animais usan diversos comportamentos para intimidar os intrusos e defender os seus territorios, pero sen entraren en loitas que serían caras en termos de enerxía gastada ou de risco de lesións. Esta é a agresión ritualizada. Tal defensa implica frecuentemente unha serie graduada de comportamentos ou exhibicións que inclúen xestos de ameaza como vocalizacións, extensión da ás ou cubertas das branquias, erguer e presentar as poutas ou dentes, movementos de cabeza, golpes coa cola e corpo, e finalmente, o ataque directo. Os gatos domésticos (Felis catus) son moi territoriais e defenden os seus territorios adoptando unha postura corporal ritualizada, acosando, fitando o seu opoñente, cuspindo, chiando e ouveando. Os monos araña do xénero Ateles defenden o seu territorio por medio de berros, ladridos, golpeando ou tirando ramas, e mexando e defecando sobre os intrusos que están debaixo. Os cíclidos Astronotus ocellatus son quen de alterar rapidamente a súa coloración, unha característica que facilita comportamentos ritualizados de combate e territoriais entre conespecíficos. Os individuos doutras especies de cíclidos, como Tropheus moorii, defenden o seu territorio de alimentación cunha exhibición, axitando a cola e aletas para intimidar, ou atacando rapidamente ao intruso e perseguíndoo. Os cíclidos Astatotilapia burtoni presentan exhibicións similares de comportameno agresivo se son territoriais, que inclúe exhibicións de ameaza e persecucións.
Os lémures Lemur catta teñen glándulas de olor nos seus pulsos, peitos e na área xenital. Durante os encontros con machos rivais poden representar unha agresión ritualizada iniciando unha "loita de olores". Os machos unxen os seus rabos fretando os extremos dos rabos na parte interna dos seus pulsos e peitos. Entón arquean as colas sobre os seus corpos e móvenas diante dos seus opoñentes. O macho ao que se dirixe este comportamento responde cunha exhibición propia similar ou coa agresión física ou foxe. As "loitas de olores" poden durar de 10 minutos a unha hora.
A agresión ritualizada pode por veces incluír loitas verdadeiras. O peixe Semotilus atromaculatus participa nunha agresión ritualizada cando outros individuos da súa especie invaden o seu territorio. Realizan unha natación en paralelo, ensanchan as aletas e boca e nadan cun batido da aleta caudal. Ao intimidaren o peixe rival por medio destes rituais, o peixe que está diante detense e dirixe golpes á cabeza do outro peixe para asegurar a dominancia do territorio.
Defensa
Os territorios poden ser mantidos por un individuo, un par de individuos emparellados ou non emparellados, ou un grupo. A territorialidade non sempre é un comportamento fixado característico dunha especie. Por exemplo, os raposos (Vulpes vulpes) establecen dominios vitais estables en áreas particulares ou son itinerantes sen morada fixa. Os territorios poden variar ao longo do ano (a estación), por exemplo, o paporroibo defende territorios en parellas durante a estación reprodutora pero faino individualmente durante o inverno. A dispoñibilidade de recursos pode causar cambios na territorialidade; por exemplo, algúns nectarívoros defenden territorios só durante as mañás cando as plantas son máis ricas en néctar. En especies que non forman lazos de parella, os territorios dos machos e as femias adoitan ser independentes, é dicir, os machos defenden os territorios só contra outros machos, e as femias só contra outras femias. Neste caso, se a especie é políxina, un territorio dun macho probablemente contén varios territorios de femias, mentres que nalgunhas especies poliandras como a Jacana spinosa, esta situación é a contraria.
Estratexias
Os animais poden usar diversas estratexias para defender os seus territorios.
O primeiro modelo de teoría dos xogos para a loita é o coñecido como xogo do falcón e pomba. Este modelo establece unha estratexia de falcón (sempre tratar de danar o teu opoñente e só retirarse da contenda se sofres unha lesión) contra a estratexia de pomba (sempre usar unha exhibición non lesionadora se o rival é outra pomba e sempre retirarse se o rival é un falcón).
Outra estratexia utilizada na defensa dun territorio é o xogo da guerra de desgaste. Neste modelo de agresión, os dous concursantes compiten por un recurso insistindo mentres que constantemente se acumulan custos durante o tempo que dure o concurso. Estratexicamente, o xogo é unha poxa na cal o premio vai ao xogador que fai a poxa máis alta, e cada xogador paga a poxa baixa do perdedor.
Algúns animais usan a estratexia denominada efecto do querido inimigo no cal dous animais territoriais veciños fanse menos agresivos entre si unha vez que os límites territoriais están ben establecidos e están familiarizados un co outro, pero a agresión cara a animais cos que non están familiarizados continúa producíndose. O inverso disto é o efecto do veciño repugnante no cal o que mantén un territorio mostra un elevado nivel de agresión cara a outros individuos que manteñen os territorios veciños, pero o nivel de agresión non se ve afectada cara a animais cos que non está familiarizado ou que teñen un territorio distante. Estas estratexias contrastadas dependen de se o intruso (familiarizado ou non familiarizado) supón a maior ameaza para o residente dono do territorio.
Na defensa do territorio por grupos de animais, o altruísmo recíproco pode operar alí onde o custo do benefactor que axuda a defender o territorio é menor que a ganancia do beneficiario.
José Candeira Álvarez
Traxectoria
Fillo de Rafael Candeira Iglesias. Dixo a súa primeira misa en 1914. Foi redactor de El Eco del Distrito. Foi nomeado párroco de Padróns en 1920.
Territorio (animal)
Recursos defendidos
Un animal elixe o seu territorio decidindo que parte do seu dominio vital (home range) defenderá. Ao seleccionar un territorio, o tamaño e calidade deste ten un papel esencial ao determinar o hábitat dun animal. O tamaño do territorio xeralmente tende a non ser máis grande do que necesita o organismo para sobrevivir, porque defender un territorio máis grande supón un maior gasto de enerxía, tempo e risco de lesións. Para algúns animais o tamaño do territorio non é o aspecto mais importante da territorialidade, senón a calidade do territorio defendido.
Os ecólogos do comportamento argumentaron que a distribución de alimentos determina se unha especies é territorial ou non; porén, esta pode ser unha perspectiva moi incompleta. Poden defenderse outros tipos de recursos, incluíndo parellas xa formadas ou posibles, fillos, niños ou toqueiras, áreas de exhibición ou leks. A territorialdade xorde onde hai en xogo unha fonte que subministra suficientes recursos para o individuo ou o grupo, dentro dunha fronteira que é o suficientemente pequena para defendela sen ter que facer excesivos esforzos. A territorialidade é a miúdo máis forte cara aos conespecíficos, como se observa no caso do peixe Ophioblennius atlanticus. Isto é porque os conespecíficos comparten exactamente o mesmo conxunto de recursos.
Nun territorio poden defenderse varios tipos de recursos. miniatura|200px|Unha [[tartaraña das xunqueiras é acosada por unha avefría. A tartaraña, un macho, estivo a percorrer o terreo no cal a avefría e o bilurico (Tringa) estaban nidificando.]]
Alimento. Os carnívoros grandes solitarios (ou emparellados), como os osos e as maiores aves de presa requiren unha área protexida extensa para garantir as súas fontes de alimento. Esta territorialidade só se vén abaixo cando hai unha superabundacnia de alimento, por exemplo cando os osos grizzly son atraídos ás zonas onde pasan os salmón en migración.
A territorialidade relacionada co alimento é menos probable nas aves insectívoras, onde a comida é abundante pero está distribuída imprediciblemente. Os paxaros apódidos, como os cirrios, raramente defenden unha área máis grande que a do niño. Inversamente, outras aves insectívoras que ocupan territorios máis restrinxidos, como a Vanellus armatus, que aniña no chan, pode ser moi territorial, especialmente na estación reprodutora durante a cal non só ameazan ou atacan diversos tipos de intrusos, pero teñen un comportamento de exhibición estereotipada para evitar que individuos conespecíficos compartan sitios de nidación veciños.
A Lottia gigante é unha lapa grande, de ata 8 cm de lonxitude. Vive en asociación cunha área de aproximadamente 1 000 cm2 de película de algas na cal poden verse as marcas formadas ao alimentarse, mentres que o resto da superficie da rocha xeralmente está libre de películas algais visibles. Estas áreas de película algal representan os territorios da Lottia giantea; dentro delas os animais toman todo o seu alimento. Menteñen os seus teriritorios libres de calquera outro organismo empurrando fóra todos os intrusos, os cales poden ser: outras Lottia, lapas do xénero Acmaea, caracois predadores e organismos sésiles como anémones e percebes.
Niños e crías. Moitas aves, especialmente as aves mariñas, aniñan en densas comunidades pero son, non obstante, territoriais ao defenderen ao seus sitios de nidación dentro da distancia que poden atinxir cando están chocando os ovos. Isto é necesario para impedir ataques aos seus pitiños ou o roubo de material do niño por parte dos seus veciños. Comunmente a superimposición resultante da repulsión de rango curto sobre a atracción de rango longo orixina caracteristicamente o ben coñecido espazado aproximadametne hexagonal dos niños. Un dato interesante é que se observa un similar espazado hexagonal como resultado do comportamento territorial de lapas como as das especies de Scutellastra. Estas defenden vigorosamente os seus xardíns de determinadas especies de algas, que se estenden a uns 1 ou 2 cm arredor da periferia das súas cunchas.
Algunhas especies de pingüíns defenden os seus niños dos intrusos que intentan roubar pedras coas que constrúen os niños.
Oportunidades de apareamento. Os ratos Rhabdomys pumilio viven en grupos cun só macho reprodutor e unhas 4 femias por grupo que se aparean comunalmente. Os grupos conteñen varios fillos e fillas adultos filopátricos que se cre que non se aparean no seu grupo natal e todos os membros do grupo participan na defensa do territorio. Os machos defenden os seus territorios usando unha estratexia de veciño repugnante. Os machos reprodutores que viven no grupo son case cinco veces máis agresivos cara aos seus veciños que cara aos completamente estraños, o que levou a predicir que os veciños son os competidores máis importantes na paternidade. Usando unha análise molecular de parentesco demostrouse que o 28% da descendencia é enxendrada por machos veciños e só o 7% por estraños. En certas especies de bolboretas, como a bolboreta australiana Vanessa kershawi e a bolboreta paleártica Pararge aegeria, o macho defende territorios polos que é probable que voen as femias receptivas situadas en cumios de outeiros solleiros ou outros sitios solleiros do chan do bosque.
A defensa do territorio no macho do peixe Cyprinodon variegatus depende da presenza de femias. Ten lugar unha redución da agresión que se corresponde ben co efecto de querido inimigo entre veciños conespecíficos en ausencia de femias, pero a presenza dunha femia no territorio dun macho instiga unha agresión comparablemente maior entre os veciños.
Na laverca (Alauda arvensis), as repeticións das cancións dos veciños e estraños en tres períodos da estación de apareamento mostran que os veciños son queridos inimigos a metade da temporada reprodutora, cando os territorios son estables, pero non ao principio da estación reprodutora, durante o establecemento e formación das parellas, nin ao final, cando a densidade de aves se incementa debido á presenza de aves novas que se están facendo independentes. Así, esta relación de territorialidade de querido inimigo non é un padrón fixo senón flexible probablemente para que evolucione coas circunstancias sociais e ecolóxicas.
Algunhas especies de abellas tamén mostran territorialidade para defender os sitios de apareamento. Por exemplo, na Euglossa imperialis, unha especie de abellas non sociais, os machos forman ocasionalmente agregacións de territorios ricos en fragrancias, considerados leks. Estes leks serven só para un ropósito facultativo para esta especie, no cal canto máis intensos en fragrancia son os sitios, maior é o número de territorios habitables. Como estes territorios están agregados, as femias teñen unha gran selección de machos cos cales poder aparearse na agregación, dándolle ás femias o poder de elixir os machos. Un comportamento similar tamén se observa na abella orquídea Eulaema meriana. Os machos nesta especie de abellas mostran comportamentos alternativos de territorialidade e transitoriedade. Os machos transitorios destas abellas non defenden territorios, senón que voan dun territorio a outro. Tamén entran en contacto físico cos territorios dos machos. Por outra parte, os machos territoriais patrullan unha área arredor dunha árbore e usan o mesmo territorio durante ata 49 días. Tamén parece que ceden territorios a novos machos sen violencia. Os machos defenden territorios soamente para aparearse, e non se encontran nos seus territorios ningúns outros recursos como olores, niños, materiais para a construción de niños, néctar ou pole.
Territorios cun só recurso
Aínda que a maioría dos territorios conteñen múltiples recursos potenciais, algúns territorios son defendidos cun único propósito. Os merlos poden defender os territorios de alimentación que están afastados dos seus sitios de nidación, e nalgunhas especies que forman leks, por exemplo nos antílopes Kobus kob de Uganda e a iguana mariña, os machos defenden o lek, que se usa só para aparearse.
Politerritorialidade
Moitas especies presentan politerritorialidade, que significa que reclaman ou defenden máis dun territorio. No caso do paxaro Ficedula hypoleuca, os investigadores atoparon que os machos mostran politerritorialidade para enganar as femias da especie en entrar en relacións políxinas. Esta hipótese, chamada do engano, afirma que os machos teñen territorios a unhas distancias suficientemente grandes como para que as femias sexan incapaces de discernir que machos teñen xa parella. A observación de que os machos viaxaban grandes distancias, de 200 m a 3,5 km, para encontrarse cunha segunda parella apoia este argumento. O debate sobre a politerritorialidade nesta especie pode iniciar a investigación sobre a evolución e as razóns para a politerritorialidade noutras especies non relacionadas.
Nerea Moldes Bóveda
Nerea Moldes Bóveda, coñecida deportivamente como Nere Moldes, nada en Poio o 13 de abril de 1998, é unha xogadora galega de fútbol sala. Xoga no AD Alcorcón FSF da Primeira división de fútbol sala feminino de España.
Traxectoria
Comezou xogando nas categorías inferiores do Poio Pescamar FS ata que chegou a debutar o 12 de abril de 2014 nun partido entre o Poio e o Cidade As Burgas, permaneceu no equipo ata que fichou na tempada 2016-17 polo Futsi Atlético Navalcarnero, onde conseguiu todos os títulos que ten no seu palmarés. Na tempada 2018-19 fichou polo AD Alcorcón FSF. Debutou coa selección española de fútbol sala o 13 de outubro de 2020 nun partido amigábel con Portugal na localidade de Oeiras.
Clubs
20px Actualizado até o último partido xogado o .
Gran Premio dos Estados Unidos de 1975
miniatura|right|[[Niki Lauda gañou a carreira con Ferrari.]] O Gran Premio dos Estados Unidos de 1975 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 5 de outubro de 1975 no circuíto de Watkins Glen. Foi a 14ª carreira da tempada de Fórmula Un de, e o 25º Gran Premio dos Estados Unidos desde o primeiro Gran Premio de América que se celebrou en 1908 e a 18º desde o primeiro Gran Premio dos Estados Unidos en Riverside de 1958.
Sumario
Con oito poles, cinco vitorias, o campionato de pilotos e o campionato de construtores de no peto, Ferrari só tiña uns poucos asuntos pendentes en Watkins Glen, que foi unha vez máis a última carreira da tempada. Ningún dos coches "vermellos" gañara nunca o Gran Premio dos Estados Unidos. Tampouco ningún piloto gañara a carreira estadounidense no ano en que lograra o título. O campión por primeira vez Niki Lauda tiña algo que dicir sobre destas dúas "estatísticas", e de xeito convincente gañou a pole e a carreira.
Había rumores controvertidos no paddock antes de que empezase sequera a práctica. O Gran Premio do Canadá fora cancelado e os seus organizadores chegaran ao paddock cunha orde xudicial para conxelar o diñeiro do premio mediante disputas legais. Tamén houbo conflitos coa Asociación de Pilotos de Grandes Premios sobre os salarios e os gastos de transferencia. Por outra banda, Lord Alexander Hesketh lucía un amplo slogan na súa camiseta instando aos afeccionados a "Salvar as baleas".
''A pista fora modificada para esta carreira ca incorporación da "chicane Scheckter" na parte inferior do outeiro agregando os eses. Logo do accidente mortal de François Cevert alí dous anos antes, a curva considerouse demasiado rápida. Chamouse así polo piloto de Tyrrell que o suxeriu, esperábase que a chicane engadise case cinco segundos nos tempos de volta, facendo inaccesible o 1:38.9 do ano anterior''.
Lamentablemente, ao comezar a práctica, a estrela estadounidense en ascenso estaba ausente do circuíto. Mark Donohue resultara mortalmente ferido na práctica para o Gran Premio de Austria e John Watson substituíra Donohue no equipo Penske. Lauda foi o máis rápido desde o principio, mentres os pilotos afacíanse ó novo deseño. Vittorio Brambilla rexistrou o mellor tempo o venres, apenas 0´01 segundos mellor que Lauda, pero o austríaco montou no seu Ferrari de recambio (o seu coche oficial tiña unha vibración no motor) e bateu o tempo do March en case un segundo completo. O sábado, foi Emerson Fittipaldi, quen ocupou brevemente a pole con 1:42.360, pero Lauda respondeu ao seu desafío, poñendo fin á discusión cun 1:42.003. Carlos Reutemann, Jean-Pierre Jarier, Mario Andretti e Brambilla lograron o resto das seis primeiras posicións da grella.
O domingo, asollado e moi cálido, dous coches e un piloto víronse eliminados antes de chegar á grella. O Penske de Watson sufriu problemas eléctricos no quecemento da mañá. Mentres era remolcado, o equipo recuperou o coche de exhibición e preparouno para entrar na carreira. O equipo Williams desapareceu por completo cando o coche de Lella Lombardi tamén tivo unha falla eléctrica, e o seu compañeiro de equipo Jacques Laffite confundiu o quitamanchas do visor cas súas pingas para os ollos. Non foi nada grave, pero non puido participar na carreira. Decidida a converterse na primeira muller piloto en Riverside, Lombardi tratou de entrar no coche do francés, pero non encaixaba.
miniatura| left | 250px | [[Tom Pryce no Shadow DN5 durante a carreira.]] Lauda liderou desde a saída e a través da nova chicane, seguido por Fittipaldi, Jarier, Brambilla, Reutemann e Andretti. Carlos Pace e Patrick Depailler saíron xuntos da pista na volta 2 cando Pace tratou de adiantar co seu Brabham ao Tyrrell ao final da recta de atrás. Depailler non o viu, e a colisión deixounos a ambos fóra da carreira.
A brecha entre o Ferrari de Lauda e o McLaren de Fittipaldi estableceuse en aproximadamente un segundo. Mass, que marchaba sexto, perdeu de súpeto tres postos con Andretti James Hunt e Ronnie Peterson cando accidentalmente apagou o seu motor. Na seguinte volta, con Jochen Mass agora xusto diante del, Clay Regazzoni rompeu o morro contra a roda traseira do McLaren e perdeu máis dunha volta mentres cambiou un novo. Na volta 10, o motor de Reutemann rompeu e a suspensión dianteira de Andretti cedeu. Isto deixou a Lauda e Fittipaldi doce segundos por diante de Jarier, que estaba cinco segundos por diante do grupo de Hunt, Brambilla, Mass, Peterson e Scheckter.
Lauda permitiuse diminuír a súa vantaxe a pouco menos de cinco segundos na meta, e saboreou o clímax do seu primeiro Campionato. Dixo que non lle importaban os seus logros estatísticos como ser o primeiro campión do mundo e o primeiro piloto de Ferrari en gañar o Gran Premio dos Estados Unidos, pero preocupáballe non cobrar o diñeiro do premio.
Luna (foguete)
Luna ou Luna 8K72, código GRAU 8K72 e tamén coñecido como Vostok-L, foi o nome dun modelo de foguete espacial soviético activo entre 1958 e 1960.
Características
O 8K72 foi un foguete derivado do mísil R-7 (do que derivan tamén outros foguetes, como o lanzador Soiuz). Foi desenvolvido nos inicios da era espacial como medio para lanzar as primeiras sondas luares e foi o primeiro lanzado soviético en resolver o problema da ignición dunha etapa de foguete en gravedade cero.
Luna foi lanzado un total de nove veces, todas desde o cosmódromo de Baikonur, con cinco fallos e un éxito parcial.
Aeroporto de Xi'an-Xianyang
O aeroporto internacional de Xi'an-Xianyang é o principal aeroporto que serve a Xi'an, a capital da provincia chinesa de Shaanxi, ademais de a toda a área de Guanzhong. É o aeroporto máis grande do noroeste da China e o segundo máis grande do norte do país. Foi o centro de conexións para China Northwest Airlines ata que a aeroliña se fusionou con China Eastern Airlines en 2002. A aeroporto de Xi'an tamén é centro de conexións para Joy Air e unha cidade focal para Hainan Airlines.
Andrew George
Andrew Henry George, nado o 2 de decembro de 1958 en Mullion, Reino Unido, é un político británico.
Membro do Parlamento británico dende 1997 por St Ives, Cornualla, militante dos Liberal Demócratas, anteriormente militara en Mebyon Kernow, partido nacionalista córnico, defensor da oficialización do córnico, foi o primeiro en facer un discurso nesa lingua nos Commons, en 1997, e en xurar en córnico como parlamentario diante a raíña, en 2005.
Dina Cuvata
Dina Cuvata (oficialmente Dimo N. Dimchev, Димо Н. Димчев), nado en Dubrushana o 9 de xullo de 1952, é un escritor, tradutor e publicista arromanés.
Traxectoria
Naceu nunha pequena aldea arromanesa do concello de Štip, en Macedonia do Norte. Estudou en Treili Shopati, Štip e fixo económicas na Universidade Santos Cirilo e Metodio de Skopje. Traballou nunha fábrica de Skoje e presentou en 1995 os primeiros programas en arromanés en Radio Macedonia. Membro dende 1992 da Asociación de Escritores de Macedonia. Fundador e presidente da "Unia ti cultura-a Armãnjlor dit Machidunii".
Actividade literaria
Comezou publicando poesía e relatos en arromanés en diversas publicacións de Macedonia, Romanía ou Albania. Colletou e publicou obras do folclore arromanés, realizou escolmas de literatura arromanesa. Traduciu a Homero, Virxilio, Ferdowsi ou O Cantar de Roldán.
La isla mínima
La isla mínima é un filme español dirixido por Alberto Rodríguez que foi estreado no 2014. A longametraxe foi presentada na Sección Oficial da 62 edición dio Festival Internacional de Cine de San Sebastián, en setembro de 2014, onde foi galardoada coa Concha de Prata ó mellor actor para Javier Gutiérrez e o premio do xurado á mellor fotografía para Álex Catalán. Foi a gran gañadora da XXIX edición dos Premios Goya, na cal obtivo 10 galardóns, incluído o de mellor filme.
Emilio Castelar
Emilio Castelar Ripoll, nado en Cádiz o 7 de setembro de 1832 e finado en San Pedro del Pinatar (Murcia), o 25 de maio de 1899, foi un político e escritor español, último presidente da Primeira República Española.
Foi o autor do prólogo de Follas novas de Rosalía de Castro.
Traxectoria
Pertencía a unha familia de raizame liberal perseguida pola represión absolutista. Completou o bacharelato en Alacant e trasladouse posteriormente a Madrid para estudar Filosofía e Dereito. Desde moi novo demostrou as súas inquietudes políticas e asombrou polos seus dotes de orador hábil e elocuente, revelados por primeira vez en 1854 no mitin electoral celebrado no Teatro Real.
Despois as críticas á monarquía dende o seu propio xornal, La Democracia, fundado en 1864, provocan a expulsión da súa cátedra en 1865 e os sucesos da Noite de San Daniel. Un ano máis tarde tivo que fuxir a Francia ao ser descuberto como un dos implicados no pronunciamento do cuartel de San Gil (coñecido como a rebelión dos sarxentos).
Comezou entón un azaroso exilio de dous anos (entre 1866 e 1868) que, pese ao sufrimento que lle provocou o arredamento da súa patria, Castelar cualifica de "grande escola". Durante este tempo tivo ocasión de percorrer varios países europeos (Francia, Suíza, Italia, Inglaterra, Alemaña) e de coñecer a importantes estadistas, políticos, pensadores e escritores (Victor Hugo, Gambetta, Julio Simon). Ademais, colaborou como correspondente nos principais xornais de Latinoamérica: El Siglo (Montevideo), El Monitor Republicano (México), La Nación (Bos Aires), La Raza Latina (...). Estas colaboracións axudárono a equilibrar a súa maltreita economía.
A Revolución Gloriosa
miniatura|dereita|Monumento a Castelar en Madrid. O triunfo da Revolución de 1868 (A Gloriosa), de signo progresista, permitiulle regresar a España. A partir de entón, participou máis activamente en política: tomando como modelo as leis democráticas de Norteamérica, quixo impulsar unha reforma dos gobernos monárquicos. En 1869 foi elixido Deputado a Cortes (primeiro, por Zaragoza e por Lleida; máis tarde, por Valencia e polo distrito de Aracena): entón foi cando demostrou verdadeiramente os seus dotes como orador parlamentario, con intervencións que se recordaban como memorables: unha das máis coñecidas foi a polémica que mantivo co cóengo Manterola (abril de 1869), na defensa da separación entre Igrexa e Estado, e da necesidade de poñer fin ao poder temporal do Papado.
Entre 1870 e 1873 durante o reinado de Amadeu de Savoia Castelar mantívose na oposición. En 1872 publicáronse os seus Recuerdos de Italia, libro de viaxes no que recolle moitas das súas impresións da época en que viviu exiliado en Roma. E ao ano seguinte, ademais dunha recompilación dos seus discursos, unha Vida de Lord Byron.
Da primeira República á Restauración
Proclamada a Primeira República en 1873 foi nomeado ministro de Estado no Goberno presidido por Estanislao Figueras participando na elaboración das leis que suprimían as ordes militares, os títulos nobiliarios e a abolición da escravitude. Ese mesmo ano logo da retirada de Nicolás Salmerón, asumiu o poder como cuarto e último Presidente da República e ten que facer fronte á rebelión cantonalista, á sublevación dos carlistas e á insurrección declarada en Cuba. miniatura|300px|[[Xogos florais de 1883 no Teatro Tamberlick de Vigo, baixo a presidencia de Castelar.]] As Cortes obrigárono a dimitir o 2 de xaneiro de 1874. Unhas horas máis tarde, entraba o xeneral Pavía no Congreso. Isto foi o final da efémera primeira República española.
Durante a Restauración, afastado progresivamente do republicanismo federal e do radical, formou o Partido Demócrata Posibilista. A súa voz deixouse oír nas Cortes en contra da inxustiza das quintas e a favor do servizo militar obrigatorio, a liberdade de cultos e o sufraxio universal.
En 1893 acabou integrándose na política dinástica dentro do liberalismo sagastino e nos últimos anos da súa vida, apartado xa da política, dedicouse a continuar os seus estudos históricos e literarios ata a data da súa morte, producida en Murcia, en San Pedro de Pinatar, sen chegar a ver o século XX.
Erich Wolfgang Korngold
Traxectoria
Korngold naceu nunha familia xudía na actual Brno, segundo fillo do eminente crítico musical Julius Korngold. Foi un neno prodixio que tocou a súa cantata Gold a Gustav Mahler en 1909; Mahler chamouno "xenio musical" e recomendoulle para estudar co compositor Alexander von Zemlinsky. Richard Strauss tamén falou con eloxios del durante a súa mocidade.
Aos once anos compuxo o seu ballet Der Schneemann, que foi unha sensación ao ser estreado na ópera de Viena en 1910. A esta obra seguiu unha sonata para piano que Artur Schnabel interpretou por toda Europa. Nestes primeiros anos Korngold tamén fixo gravacións en vivo.
A súa primeira peza para orquestra, Schauspiel Ouverture, foi composta cando tiña catorce anos. O ano seguinte apareceu a súa Sinfonietta, e as primeiras dúas óperas, Der Ring des Polykrates, e Violanta, en 1914. Die tote Stadt, que foi un éxito internacional, chegou en 1920. Nese momento, con vinte e tres anos acadara o cénit da súa fama como compositor de óperas e concertos. Tamén comezou a arranxar e dirixir operetas para Johann Strauss e outros compositores mentres ensinaba ópera e composición na Vienna Staatsakademie. Korngold recibiu o título de profesor honoris causa polo presidente de Austria.
Max Reinhardt, con quen colaborara nas operetas Die Fledermaus e La belle Helene, propúxolle ir a Hollywood en 1934 para adaptar a música de A Midsummer Night's Dream, de Felix Mendelssohn, para a versión cinematográfica da obra. En 1938 estaba dirixindo óperas en Austria cando a Warner Brothers lle ofreceu volver a Hollywood e compoñer a banda sonora de As aventuras de Robin Hood (1938), con Errol Flynn. Aceptou e marchou en barco. Cando ao pouco de chegar se produciu o Anschluss a súa condición de xudeu en volveuse perigosa en Austria e Korngold quedou en América. Tempo despois afirmou: "Pensabamos que eramos vieneses; Hitler fíxonos xudeus." En 1943 nacionalizouse estadounidense.
En 1945 faleceu o seu pai, que nunca se sentira cómodo nos Ánxeles nin aprobara a decisión do seu fillo de centrarse na composición cinematográfica. Nese tempo a guerra en Europa xa acabara e ademais Korngold comezou a desilusionarse cos novos filmes que se facían en Hollywood, facéndolle decidir volver á música para concertos e para teatro. Deixou de compoñer bandas sonoras en 1946, tras Deception. Porén, por unha petición de Republic Pictures adaptou a música de Richard Wagner para un filme biográfico sobre o compositor titulado Magic Fire (1955), dirixido por William Dieterle.
Blogaliza
Blogaliza foi un proxecto lanzado por Pedro Silva, baixo o pseudónimo de Goretoxo, o 21 de xaneiro do 2003, momento en que o seu formato aínda non se definira dun xeito claro (portal de Internet, blog colectivo etc.), mais que tiña "a vontade de crear unha comunidade de persoas usuarias dun sistema de subscrición e publicación de historias de ámbito galego". Co tempo acabaría por se converter nunha ferramenta baseada en WordPress que permitía crear e xestionar a propia bitácora, ademais de artellar unha boa parte do blogomillo.
Blogaliza pechou o 25 de abril de 2018, quince anos despois da súa fundación. Unha das razóns da desaparición de Blogaliza foi a caída na actividade no portal dentro dun cambio de escenario nas formas predominantes de comunicación en internet. En 2005, segundo un estudo da Universidade de Santiago de Compostela, houbo un auxe dos formatos de bitácoras persoais ou blogs no ámbito galego Se en 2010 Blogaliza agrupaba case 28 000 blogs escritos total ou parcialmente en lingua galega, en 2018 só contaba con 80 blogs en activo. Ademais, o administrador de Blogaliza apuntaba que os recentes cambios lexislativos e as novas esixencias para a publicación en Internet dificultaban a continuación do proxecto.
Efectivamente unhas semanas despois do peche de Blogaliza, concretamente o 25 de maio de 2018, volvíase obrigatorio o cumprimento do Regulamento xeral de protección de datos (GDPR) (Control (UE) 2016/679), que modificaba substancialmente o tratamento de datos personais no ámbito da Unión Europea.
Blogaliza despediuse co seguinte comunicado:
"Blogaliza foi un soño no tempo, unha illa na rede, un criadeiro de blogs destinado a permitir a comunicación e expresión persoal e libre. Blogaliza foi unha Zona Temporalmente Autónoma, pero agora toca voltar á oscuridade [sic], disolverse na néboa para que outras iniciativas poidan xurdir da reorganización das enerxías dispersas. De aquí nun mes, o día 25 de abril de 2018, Blogaliza pecha as súas portas."
Os blogs pertencentes a Blogaliza non están dispoñibles actualmente no dominio blogaliza.org.
The Man Without a Face
The Man Without a Face é un filme estadounidense dirixido e protagonizado por Mel Gibson que foi estreado en 1993. Está baseado na novela homónima de Isabelle Holland.
Sinopse
Chuck, un rapaz sen pai e criado entre un grupo de mulleres intrigantes e autoritarias, relaciónase con Justin McLeod (Mel Gibson), un mestre retirado que ten a metade da faciana queimada. É unha historia sobre a xustiza e sobre como aprender a vivir sen prexuízos.
Estación de Aranjuez
miniatura|Detalle do reloxo. miniatura|Ponte sobre o [[río Texo situado na entrada norte da estación.]] miniatura|Azulexos da antigaCompañía MZA. miniatura|Lámpadas do vestíbulo. miniatura|Mosaicos de Maragliano no paso subterráneo.
Pablo Caballero
Pablo Caballero pode referirse a:
Estación de Aranjuez
Historia
A estación actual enmárcase dentro dun complexo ferroviario formado por diversos edificios, non só o de viaxeiros, senón tamén outros dedicados ao mantemento dos trens, residencia de persoal contratado e outros usos, que se foron creando co paso dos anos desde mediados do século XIX ata o primeiro terzo do século XX. Tras a concesión o 6 de abril de 1845 da construción e explotación da liña de ferrocarril entre Madrid e Aranjuez ao Marqués de Salamanca, empezáronse as obras da estación o 4 de maio de 1846. Cun proxecto dos irmáns Green, a liña construír baixo a dirección do enxeñeiro Pedro Miranda, e os seus axudantes Venancio da Tejera e Manuel Giménez Roupeiro. Tras un parón na obras en 1848 debido a terribles dificultades económicas, finalmente púidose inaugurar a liña enteira o 9 de febreiro de 1851. Ao dar saída cara á capital dos produtos da horta de Aranjuez, esta liña coñeceuse enseguida como a do Tren da Fresa.
A primitiva estación estaba fronte á Praza de Armas do Palacio Real de Aranjuez e xunto aos Cuarteis das Gardas Españolas e Walonas e dispuña dun ramal exclusivo para a Coroa que chegaba ata a Porta de Damas do Palacio. O edificio tiña unha fachada cun grande arco central e outros catro arcos menores a cada lado.
As sucesivas melloras incorporadas á tecnoloxía ferroviaria, así como as posteriores ampliacións da liña a Tembleque (1853), Alcázar de San Juan (1854), Albacete (1855), Almansa (1857), Alacant (1858), así como os ramais a Toledo (1858) e Cuenca (1885), trouxeron como necesidade a construción dunha segunda estación en Aranjuez, alén da Estrada de Toledo, ao suroeste da cidade, que daría servizo á liña de Cuenca. Ambas as estacións formaron parte desde 1883 da Compañía dos Ferrocarrís de Madrid a Zaragoza e Alacant (MZA).
Con todo, decidiuse xa na segunda década do século XX construír unha nova estación, que é a que segue en funcionamento aínda. Entre 1922 e 1927 levantouse un novo edificio de viaxeiros de estilo neomudéjar, para substituír ás outras dúas estacións, que deixaron de utilizarse. Está formado por unha nave rectangular e alargada cun corpo central máis elevado que o resto, onde se atopa a entrada principal e o vestíbulo. Está formado por un hastial elevado decorado con tres ocos con vidreiras e tres arcos de medio punto, con dous parteluces cada un. No alto, levántase unha torre cun inmenso reloxo. A ambos os dous lados do corpo central, levántanse dúas naves máis baixas, con outros dous pavillóns nos extremos que sobresaen do resto. O material utilizado na fachada é ladrillo vermello visto, con azulexos decorativos e un zócolo de pedra que abarca toda a planta baixa. No alto, unha cornixa coroada con dentículos, en sucesión horizontal, xera unha sensación de ocos baleiros e cheos, dando o toque tan característico á estación.
Na parte traseira, existen tres plataformas, cada un protexido con sendas marquesiñas con columnas de ferro. En cada plataforma existen dúas entradas enrejadas con sendas escaleiras, que conducen a un paso subterráneo de 32 metros de lonxitude e que permite aos viaxeiros cambiar de plataforma. Durante as obras de rehabilitación da estación, que tiveron lugar entre 1989 e 1990, descubríronse uns mosaicos de Maragliano, que datan dos inicios desta estación (anos 20 do século XX). Tras a recuperación e protección mediante biombos de cristal de devanditos mosaicos, a obra foi premiada pola Comunidade de Madrid en 1998. Maragliano é tamén responsable dos mosaicos existentes no vestíbulo principal do edificio, que representan artisticamente as letras MZA, as siglas da compañía á que pertenceu a estación.
Proximidades
Esta estación serve actualmente de termo da liña C-3 de Proximidades Madrid que chega ata a Estación de Chamartín de Madrid en 58 minutos aproximadamente. Xa que logo, permite conexións con cidades e pobos como Ciempozuelos (10 min), Valdemoro (15 min), Pinto (20 min), Xetafe Industrial (25 min), El Casar (28 min), San Cristóbal Industrial (31 min), San Cristóbal de los Ángeles (34 min) e Villaverde Bajo (38 min).
A frecuencia dos trens varía en función do día. De luns a venres, a frecuencia é de 10-20 minutos en hora punta (6:00 a 9:00; 13:30 a 15:30; 17:30 a 20:10) e de 30 minutos (5:30 a 6:00; 9:00 a 13:30; 15:30 a 17:30; 20:30 a 23:30).
Entre luns e venres laborables (excepto en agosto e o período do Nadal), existen tamén trens "Civis" que, eliminando algunhas paradas, reducen o tempo de viaxe nuns 7-10 minutos. Os sábados e festivos o horario mantense nun tren cada 30 min todo o día.
En comparación ao resto de liñas de Proximidades Madrid (exceptuando a turística C-9 a Cotos e os ramais da C-8 a partir de Villalba), esta é a que ofrece unha menor frecuencia de trens en hora vale, debido, entre outros motivos, ao paso por estas sobrecargadas vías de trens mercancías, rexionais e de longo percorrido (como os de Valencia e Alacant).
Media e Longa Distancia
Desde os seus inicios, a estación foi un importante nó ferroviario, ao pasar polas súas vías os trens procedentes de Madrid que se dirixen a Andalucía e Levante.
Hoxe en día, seguen mantendo parada trens rexionais con destino Cuenca, Valencia (vía Cuenca), Alcázar de San Juan, Albacete e Xaén.
Tamén efectúa parada na estación o tren Alvia que une Alacant e Santander.
Península de Jandía
250px|miniatura|Paisaxe na península de Jandía. A península de Jandía é unha península situada no extremo sur da illa de Fuerteventura. Constitúe unha das tres grandes penínsulas das Canarias, xunto á Península de Anaga (Tenerife) e a Península do Illote (Gran Canaria).
Aspecto
Nesta zona, aséntanse a metade dos restos dunha caldeira volcánica; a outra metade está derrubada baixo o mar. Antigamente era unha illa, pero hoxe está unida a Fuerteventura cun istmo areoso.
Vulcanismo
A illa de Jandía, formouse ao mesmo tempo que Fuerteventura. A illa de Fuerteventura formouse a partir de tres volcáns. Un dos dous volcáns, xuntáronse, pero o volcán de Jandía estaba máis distante, e por iso, desde un principio, Fuerteventura estaba formado por dúas illas. Durante as erupciones volcánicas dos tres, a illa de Jandía e a de Fuerteventura xuntáronse, e converteuse na illa actual. A última erupción do volcán de Jandía, foi demasiado violento, ocasionando un derrube do edificio, deslizándose cara ao mar. Ata converterse na media lúa que é toda a península de Jandía. A diferenza dos demais volcáns de Fuerteventura, a súa composición mineral é distinta ás demais.
Aspectos ambientais
Na zona da caldeira; aséntase un conxunto de moitas praias, sendo unha das praias máis famosas de todo o planeta. O pico máis alto da caldeira; é o pico de La Zarza.
A princesiña
A princesiña (en A Little Princess) é un filme dirixido por Alfonso Cuarón que foi estreado en 1995. Está baseada na novela homónima de Frances Hodgson Burnett, A Little Princess. A acción desenvólvese na Nova York durante a primeira guerra mundial. Estreouse en galego na TVG o 8 de decembro de 2010.