cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sertãozinho Hóquei Clube
Historia
En 1985, o Sertãozinho conquistou o maior título da súa historia, a Copa Intercontinental, ademais de conquistar o Campionato Brasileiro (vitoria na final sobre o Clube Português do Recife por 2-0, en Curitiba).
No 2001, a cidade de Sertãozinho foi sede do 25º Campionato Brasileiro. Xogando na casa, o Sertãozinho acadou o título no Ginásio Docão, logo de derrotar o Clube Português do Recife por 6-5 o 21 de xullo.
Río Azúmara
O Azúmara é un pequeno río galego, da provincia de Lugo, afluente do Miño pola súa marxe esquerda.
Fontes
O Azúmara nace na freguesía de Montecubeiro, a preto de 1000 m de altura, nos contrafortes dos montes Pradairo (1029 m) e Pena Grande (935 m), na serra do Mirador, no concello lucense de Castroverde.
Percorrido
Dende o seu nacemento no concello de Castroverde intérnase logo no de Pol para, finalmente, atravesar o de Castro de Rei. Logo de 25 km de percorrido, verte as súas augas no Miño, na parroquia de Coea. O seu caudal medio absoluto é de 0,4 m³/s. A súa conca abrangue uns 200 km².
Afluentes
Destacan pola dereita o río de Pol e o Torneiros.
Réxime hídrico
O Azúmara é un río de réxime pluvial, de tipo oceánico, consonte unha precipitación media na súa conca de 1.122 mm anuais.
Arte
A arte (do latín ars, artis, a través do seu acusativo singular artem) é entendida xeralmente como calquera actividade ou produto realizado polo ser humano cunha finalidade estética ou comunicativa, a través do que se expresan ideas, emocións ou, en xeral, unha visión do mundo, mediante diversos recursos, como as plásticos, lingüísticos, sonoros ou mixtos. A arte é un compoñente da cultura, reflectindo na súa concepción os substratos económicos e sociais, e a transmisión de ideas e valores, inherentes a calquera cultura humana ó longo do espazo e do tempo. Adoita considerarse que coa aparición do Homo sapiens a arte tivo en principio unha función ritual, máxica ou relixiosa, pero esa función cambiou coa evolución do ser humano, adquirindo un compoñente estético e unha función social, pedagóxica, mercantil ou simplemente ornamental. A arte é unha actividade exclusiva do ser humano.
Concepto
miniatura|300px|Atributos da pintura, a escultura e a arquitectura (1769), de [[Anne Vallayer-Coster.]]
A definición de arte é aberta, subxectiva, discutible. Non existe un acordo unánime entre historiadores, filósofos ou artistas. Ó longo do tempo déronse numerosas definicións de arte, entre elas: «a arte é o recto ordenamento da razón» (Tomé de Aquino); «a arte é aquilo que establece a súa propia regra» (Schiller); «a arte é o estilo» (Max Dvořák); «a arte é expresión da sociedade» (John Ruskin); «a arte é a liberdade do xenio» (Adolf Loos); «a arte é a idea» (Marcel Duchamp); «a arte é a novidade» (Jean Dubuffet); «a arte é a acción, a vida» (Joseph Beuys); «arte é todo aquilo que os homes chaman arte» (Dino Formaggio); «arte é vida, vida é arte» (Wolf Vostell).
O concepto foi variando co paso do tempo: ata o Renacemento, arte só se consideraban as artes liberais; a arquitectura, a escultura e a pintura eran “manualidades”. A arte foi desde sempre un dos principais medios de expresión do ser humano, a través do que manifesta as súas ideas e sentimentos, a forma como se relaciona co mundo. A súa función pode variar desde a máis práctica ata a ornamental, pode ter un contido relixioso ou simplemente estético, pode ser duradeiro ou efémero. No século XX pérdese incluso o substrato material: dicía Beuys que a vida é un medio de expresión artística, destacando o aspecto vital, a acción. Así, todo o mundo é capaz de ser artista.
O termo arte procede do latín ars, e é o equivalente ó termo grego τέχνη (téchne, de onde provén ‘técnica’). Orixinalmente aplicábase a toda a produción realizada polo ser humano e ás disciplinas do saber facer. Así, artistas eran tanto o cociñeiro, o xardineiro ou o construtor, como o pintor ou o poeta. Co tempo a derivación latina (ars -> arte) utilizouse para designar as disciplinas relacionadas coas artes do estético e emotivo; e a derivación grega (téchne -> técnica), para aquelas disciplinas que teñen que ver coas producións intelectuais e de artigos de uso. Na actualidade, é difícil atopar que os dous termos (arte e técnica) se confundan ou utilicen como sinónimos.
Evolución histórica do concepto de arte
miniatura|150px|dereita|Venus de Milo, [[Museo do Louvre, Francia.]] Na antigüidade clásica grecorromana, un dos principais berces da civilización occidental e primeira cultura que reflexionou sobre a arte, considerábase a arte como unha habilidade do ser humano en calquera terreo produtivo, sendo practicamente un sinónimo de ‘destreza’: destreza para construír un obxecto, para comandar un exército, para convencer ó público nun debate, ou para efectuar medicións agronómicas. En definitiva, calquera habilidade suxeita a regras, a preceptos específicos que a fan obxecto de aprendizaxe, de evolución e de perfeccionamento técnico. En troques, a poesía, que viña da inspiración, non estaba catalogada como arte. Así, Aristóteles, por exemplo, definiu a arte como aquela «permanente disposición a producir cousas dun xeito racional», e Quintiliano estableceu que era aquilo «que está baseado nun método e nunha orde» (vía et ordine). Platón, no Protágoras, falou da arte, opinando que é a capacidade de facer cousas por medio da intelixencia, a través dunha aprendizaxe. Para Platón, a arte ten un sentido xeral, é a capacidade creadora do ser humano. Casiodoro destacou na arte o seu aspecto produtivo, conforme a regras, sinalando tres obxectivos principais da arte: ensinar (doceat), conmover (moveat) e compracer (delectet).
miniatura|esquerda|250px|[[A arte da pintura|Alegoría da pintura (1666), de Johannes Vermeer.]] Durante o Renacemento comezou a formarse un cambio de mentalidade, separando os oficios (artesanía) e as ciencias das artes (Belas Artes), onde se incluíu por vez primeira á poesía, considerada ata entón un tipo de filosofía ou incluso de profecía —para o que foi determinante a publicación en 1549 da tradución italiana da Poética de Aristóteles. Neste cambio interveu considerablemente a progresiva mellora na situación social do artista, debida ó interese que os nobres e ricos homes de prol italianos comezaron a mostrar pola beleza. Os produtos do artista adquiriron un novo status de obxectos destinados ó consumo estético e, por iso, a arte converteuse nun medio de promoción social, incrementándose o mecenado artístico e fomentando o coleccionismo. Xurdiron nese contexto varios tratados teóricos acerca da arte, como os de Leon Battista Alberti (De Pictura, 1436-1439; De re aedificatoria, 1450; e De Statua, 1460), ou Os Comentarios (1447) de Lorenzo Ghiberti. Alberti recibiu a influencia aristotélica, pretendendo achegar unha base científica á arte. Falou de decorum, o tratamento do artista para axeitar os obxectos e temas artísticos a un sentido mesurado, perfeccionista. Ghiberti foi o primeiro en periodificar a historia da arte, distinguindo antigüidade clásica, período medieval e o que chamou “renacer das artes”. . É tamén neste período cando quedan clasificadas as artes liberais en tres oficios: escultores, pintores e arquitectos.
Co manierismo comezou a arte moderna: as cousas xa non se representan tal como son, senón tal como as ve o artista. A beleza relativízase, pásase da beleza única renacentista, baseada na ciencia, ás múltiples belezas do manierismo, derivadas da natureza. Apareceu na arte un novo compoñente de imaxinación, reflectindo tanto o fantástico como o grotesco, como se pode percibir na obra de Brueghel ou Arcimboldo. Giordano Bruno foi un dos primeiros pensadores que prefigurou as ideas modernas: dicía que a creación é infinita, non hai centro nin límites —nin Deus nin home—, todo é movemento, dinamismo. Para Bruno, hai tantas artes como artistas, introducindo a idea de orixinalidade do artista. A arte non ten normas, non se aprende, senón que vén da inspiración.
Os seguintes avances fixéronse no século XVIII coa Ilustración, onde comezou a producirse certa autonomía do feito artístico: a arte afastouse da relixión e da representación do poder para ser fiel reflexo da vontade do artista, centrándose máis nas calidades sensibles da obra que non no seu significado. Jean-Baptiste Dubos, en Reflexións críticas sobre a poesía e a pintura (1719), abriu o camiño cara á relatividade do gusto, razoando que a estética non vén dada pola razón, senón polos sentimentos. Así, para Dubos a arte conmove, chega ó espírito dunha forma máis directa e inmediata que o coñecemento racional. Dubos fixo posible a democratización do gusto, opoñéndose á regulamentación académica, e introduciu a figura do ‘xenio’, como atributo dado pola natureza, que está máis alá das regras.
miniatura|300px|O tribunal dos Uffizi (1772-1778), de [[Johann Zoffany.]] No romanticismo, xurdido en Alemaña no final do século XVIII co movemento denominado Sturm und Drang, triunfou a idea dunha arte que xorde espontaneamente do individuo, desenvolvendo a noción de xenio —a arte é a expresión das emocións do artista—, que comeza a ser mitificado. Autores como Novalis e Friedrich von Schlegel reflexionaron sobre a arte: na revista Athenäum, editada por eles, xurdiron as primeiras manifestacións da autonomía da arte, ligado á natureza. Para eles, na obra de arte encóntranse o interior do artista e a súa propia linguaxe natural.
Arthur Schopenhauer dedicou o terceiro libro de O mundo como vontade e representación á teoría da arte: a arte é unha vía para escapar do estado de infelicidade propia do home. Identificou coñecemento con creación artística, que é a forma máis profunda de coñecemento. A arte é a reconciliación entre vontade e conciencia, entre obxecto e suxeito, acadando un estado de contemplación, de felicidade. A conciencia estética é un estado de contemplación desinteresada, onde as cousas móstranse na súa pureza máis profunda. A arte fala no idioma da intuición, non da reflexión; é complementario da filosofía, a ética e a relixión. Influído pola filosofía oriental, manifestou que o home debe liberarse da vontade de vivir, do ‘querer ’, que é orixe de insatisfacción. A arte é unha forma de librarse da vontade, de ir máis alá do ‘eu’.
Richard Wagner recolleu a ambivalencia entre o sensible e o espiritual de Schopenhauer: en Ópera e drama (1851), Wagner propuxo a idea da “obra de arte total” (Gesamtkunstwerk), onde se faría unha síntese da poesía, a palabra —elemento masculino—, coa música —elemento feminino. Opinaba que a linguaxe primitiva sería vocálica, mentres que a consoante foi un elemento racionalizador; así pois, a introdución da música na palabra sería un retorno á inocencia primitiva da linguaxe.
No final do século XIX xurdiu o esteticismo, que foi unha reacción ó utilitarismo imperante na época e á fealdade e ó materialismo da era industrial. Fronte a iso, xurdiu unha tendencia que outorgaba á arte e á beleza unha autonomía propia, sintetizada na fórmula de Théophile Gautier “a arte pola arte” (l'art pour l'art), chegando incluso a falarse de “relixión estética”. Esta postura pretendía illar ó artista da sociedade, para que buscase de forma autónoma a súa propia inspiración e se deixara levar unicamente por unha busca individual da beleza. Así, a beleza afástase de calquera compoñente moral, converténdose na fin última do artista, que chega a vivir a súa propia vida como unha obra de arte —como se pode apreciar na figura do dandy. Un dos teóricos do movemento foi Walter Pater, que influíu sobre o denominado decadentismo inglés, establecendo nas súas obras que o artista debe vivir a vida intensamente, seguindo como ideal á beleza. Para Pater, a arte é “o círculo máxico da existencia ”, un mundo illado e autónomo posto ó servizo do pracer, elaborando unha auténtica metafísica da beleza.
miniatura|esquerda|250px|[[O taller do pintor (1855), de Gustave Courbet.]] Por outra banda, Charles Baudelaire foi un dos primeiros autores que analizaron a relación da arte coa recentemente xurdida era industrial, prefigurando a noción de “beleza moderna”: non existe a beleza eterna e absoluta, senón que cada concepto do belo ten algo de eterno e algo de transitorio, algo de absoluto e algo de particular. A beleza vén da paixón e, ó ter cada individuo a súa paixón particular, tamén ten o seu propio concepto de beleza. Na súa relación coa arte, a beleza expresa por un lado unha idea “eternamente subsistente”, que sería a “alma da arte”, e por outro un compoñente relativo e circunstancial, que é o “corpo da arte”. Así, a dualidade da arte é expresión da dualidade do home, da súa aspiración a unha felicidade ideal enfrontado ás paixóns que o moven cara a ela. Fronte á metade eterna, ancorada na arte clásica antiga, Baudelaire viu, na metade relativa, a arte moderna, que ten como signos distintivos o transitorio, o fugaz, o efémero e cambiante —sintetizados na moda. Baudelaire tiña un concepto neoplatónico de beleza, que é a aspiración humana cara a un ideal superior, accesible a través da arte. O artista é o “heroe da modernidade”, e a súa principal cualidade é a melancolía, que é o anhelo da beleza ideal.
En contraposición ó esteticismo, Hippolyte-Adolphe Taine elaborou unha teoría sociolóxica da arte: na súa Filosofía da arte (1865-1869) aplicou á arte un determinismo baseado na raza, o contexto e a época (race, milieu, moment). Para Taine, a estética, a “ciencia da arte”, opera como calquera outra disciplina científica, baseándose en parámetros racionais e empíricos. Igualmente, Jean Marie Guyau, en Os problemas da estética contemporánea (1884) e A arte desde o punto de vista sociolóxico (1888), propuxo unha visión evolucionista da arte, afirmando que a arte está na vida, e que evoluciona como esta; e, do mesmo xeito que a vida do ser humano está organizada socialmente, a arte debe ser reflexo da sociedade.
A estética sociolóxica tivo unha gran vinculación co realismo pictórico e con movementos políticos de esquerdas, especialmente o socialismo utópico: autores como Henri de Saint-Simon, Charles Fourier e Pierre Joseph Proudhon defenderon a función social da arte, que contribúe ó desenvolvemento da sociedade, unindo beleza e utilidade nun conxunto harmónico. Doutra banda, no Reino Unido, a obra de teóricos como John Ruskin e William Morris achegou unha visión funcionalista da arte: en As pedras de Venecia (1851-1856) Ruskin denunciou a destrución da beleza e a vulgarización da arte levada a cabo pola sociedade industrial, así como a degradación da clase obreira, defendendo a función social da arte. En A arte do pobo (1879) pediu cambios radicais na economía e na sociedade, reclamando unha arte “feita polo pobo e para o pobo”. Pola súa banda, Morris —fundador do movemento Arts & Crafts— defendeu unha arte funcional, práctica, que satisfaga as necesidades materiais e non só espirituais. En Escritos estéticos (1882-1884) e As fins da arte (1887) propuxo un concepto de arte utilitario pero afastado de sistemas de produción excesivamente tecnificados, próximo a un concepto do socialismo próximo ó corporativismo medieval.
miniatura|200px|Representación de [[O Cascanoces, de Petr Ilich Chaikovskii.]] Por outra banda, a función da arte foi cuestionada polo escritor ruso Lev Tolstoi: en Que é a arte? (1898). Tomou en cosideración a xustificación social da arte, argumentando que sendo a arte unha forma de comunicación só pode ser válida se as emocións que transmite poden ser compartidas por tódolos homes. Para Tolstoi, a única xustificación válida é a contribución da arte á fraternidade humana: unha obra de arte só pode ter valor social cando transmite valores de fraternidade, é dicir, emocións que impulsen á unificación dos pobos.
Nesa época comezouse a abordar o estudo da arte desde o terreo da psicoloxía: Sigmund Freud aplicou a psicanálise á arte en Un recordo infantil de Leonardo da Vinci (1910), defendendo que a arte sería unha das maneiras de representar un desexo, unha pulsión reprimida, de forma sublimada. Opinaba que o artista é unha figura narcisista, próxima ó neno, que reflicte na arte os seus desexos, e afirmou que as obras artísticas poden ser estudadas como os sonos e as enfermidades mentais, coa psicanálise. O seu método era semiótico, estudando os símbolos, e opinaba que unha obra de arte é un símbolo. Pero como o símbolo representa un determinado concepto simbolizado, hai que estudar a obra de arte para chegar á orixe creativa da obra. Igualmente, Carl Gustav Jung relacionou a psicoloxía con diversas disciplinas como a filosofía, a socioloxía, a relixión, a mitoloxía, a literatura e a arte. En Contribucións á psicanálise analítica (1928), suxeriu que os elementos simbólicos presentes na arte son “imaxes primordiais” ou “arquetipos”, que están presentes de forma innata no subconsciente “colectivo” do ser humano.
Lina Wertmüller
Arcangela Felice Assunta Wertmüller von Elgg Spanol von Braueich, nada en Roma o 14 de agosto de 1928 e finada na mesma cidade o 9 de decembro de 2021, foi unha directora de cinema e guionista italiana.
Arte
Evolución histórica do concepto de arte
Wilhelm Dilthey, dende a estética cultural, formulou unha teoría acerca da unidade entre arte e vida. Prefigurando a arte de vangarda, Dilthey xa albiscaba no final do século XIX como a arte se afastaba das regras académicas, e como cobraba cada vez maior importancia a función do público, que ten o poder de ignorar ou enxalzar a obra dun artista determinado. Encontrou en todo iso unha “anarquía do gusto”, que achacou a un cambio social de interpretación da realidade, pero que percibiu como transitorio, sendo necesario atopar «unha relación sá entre o pensamento estético e a arte». Así, ofreceu como salvación da arte as “ciencias do espírito”, especialmente a psicoloxía: a creación artística debe poder analizarse baixo o prisma da interpretación psicolóxica da fantasía. En Vida e poesía (1905) presentou a poesía como expresión da vida, como ‘vivencia’ (Erlebnis) que reflicte a realidade externa da vida. A creación artística ten pois como función intensificar a nosa visión do mundo exterior, presentándoo como un conxunto coherente e pleno de sentido.
Visión actual
miniatura|250px|Fonte, de [[Marcel Duchamp. O século XX supón unha perda do concepto de beleza clásica para conseguir un maior efecto no diálogo artista-espectador.]] O século XX supuxo unha transformación radical do concepto de arte: a superación das ideas racionalistas da Ilustración e o paso a conceptos máis subxectivos e individuais, partindo do movemento romántico e cristalizando na obra de autores como Kierkegaard e Nietzsche, supoñen unha ruptura coa tradición e un rexeitamento da beleza clásica. O concepto de realidade foi cuestionado polas novas teorías científicas: a subxectividade do tempo de Bergson, a relatividade de Einstein, a mecánica cuántica, a teoría da psicanálise de Freud etc. Doutra banda, as novas tecnoloxías fan que a arte cambie de función, debido a que a fotografía e o cinema xa se encargan de plasmar a realidade. Todos estes factores producen a xénese da arte abstracta, o artista xa non tenta reflectir a realidade, senón o seu mundo interior, expresar os seus sentimentos. A arte actual ten oscilacións continuas do gusto, cambia simultaneamente xunto a este: así como a arte clásica sustentábase sobre unha metafísica de ideas inmutables, o actual, de raíz kantiana, atopa gusto na conciencia social de pracer (cultura de masas). Tamén hai que valorar a progresiva diminución do analfabetismo, posto que antigamente, ó non saber ler gran parte da poboación, a arte gráfica era o mellor medio para a transmisión do coñecemento -sobre todo relixioso-, función que xa non é necesaria no século XX.
Lina Wertmüller
Traxectoria
Descendente dunha familia aristocrática suíza, comezou a súa carreira como actriz. En 1962 traballou como axudante de dirección no filme de Federico Fellini 8½. O ano seguinte debutou na dirección con I Basilischi, filme cun tema principal (a vida das xentes do sur de Italia) que foi recorrente nos seus traballos posteriores.
A este filme seguírono outros que tamén tiveron certo éxito, mais non foi ata 1972 cando Wertmüller recibiu o recoñecemento internacional cunha serie de catro filmes protagonizados por Giancarlo Giannini. O último foi Pasqualino Settebellezze (1976), que recibiu catro candidaturas aos premios Oscar e foi un éxito internacional. Con este filme, Wertmüller pasou á historia por ser a primeira muller en ter unha candidatura ao Oscar á mellor dirección.
A pesar de seguir tendo unha carreira prolífica dende entón, ningún dos seus filmes posteriores logrou tanta repercusión como estes catro con Giannini.
Política
En xeral, os filmes de Wertmüller reflicten os seus propios compromisos políticos, sendo os seus principais protagonistas ou ben anarquistas ou ben feministas (ou ambos), e a acción principal céntrase en conflitos de natureza política ou socio-económica. A pesar diso, os filmes de Wertmüller raramente son didácticos, e adoitan reflectir as súas propias sensibilidades iconoclastas. En Travolti da un insolito destino nell'azzurro mare d'agosto (1974), por exemplo, conta a historia da dona dun rico industrial que só se sente realizada logo de ser «dominada» por un mariñeiro comunista.
Nafarroa Bai
Nafarroa Bai ("Navarra Si" en éuscaro) foi unha candidatura conxunta de partidos vasquistas, vinculados na súa maioría ó nacionalismo vasco (Aralar, Eusko Alkartasuna, Batzarre e EAJ-PNV), de Navarra e un sector notable de independentes ligados a sectores progresistas de Navarra.
Arte
Visión actual
Unha das primeiras formulacións foi a do marxismo: da obra de Marx desprendíase que a arte é unha “superestrutura” cultural determinada polas condicións sociais e económicas do ser humano. Para os marxistas, a arte é reflexo da realidade social, aínda que o propio Marx non vía unha correspondencia directa entre unha sociedade determinada e a arte que produce. Georgi Plekhanov, en Arte e vida social (1912), formulou unha estética materialista que rexeitaba a “arte pola arte”, así como a individualidade do artista alleo á sociedade que o envolve. Walter Benjamin incidiu de novo na arte de vangarda, que para el é «a culminación da dialéctica da modernidade», o final do intento totalizador da arte como expresión do mundo circundante. Tentou dilucidar o papel da arte na sociedade moderna, realizando unha análise semiótica na que a arte se explica a través de signos que o home tenta descifrar sen un resultado aparentemente satisfactorio. En A obra de arte na época da reprodutibilidade técnica (1936) analizou a forma en como as novas técnicas de reprodución industrial da arte poden facer variar o concepto deste, ó perder o seu carácter de obxecto único e, por tanto, o seu halo de reverencia mítica; isto abre novas vías de concibir a arte -inexploradas aínda para Benjamin- pero que suporán unha relación máis libre e aberta coa obra de arte.
Nafarroa Bai
Traxectoria
A candidatura foi formada co obxectivo de capitalizar todo o voto vasquista e progresista en Navarra de cara ás eleccións xerais de 2004, e estivo integrada inicialmente polos partidos Aralar, Eusko Alkartasuna, Batzarre e EAJ-PNV, e por un número importante de independentes. Nafarroa Bai logrou representación no Congreso dos Deputados, en concreto unha deputada sobre un total de cinco escanos, Uxue Barkos, quen encabezaba a candidatura nos comicios.
Yunjin Kim
Yunjin Kim (en 김윤진) nada o 7 de novembro de 1973 en Seúl, é unha actriz surcoreana de cine e de teatro. É coñecida polo seu papel de Sun-Hwa Kwon na serie de televisión estadounidense Lost.
Nafarroa Bai
Traxectoria
A votación obtida, 17,98% e 61.045 sufraxios é a máis alta alcanzada por unha opción nacionalista vasca nunhas eleccións xerais en Navarra e pon fin a 18 anos sen presenza do nacionalismo vasco pola Comunidade Foral no Congreso dos Diputados. A anterior vez correspondeu a Herri Batasuna, en 1986 con 37.998 votos e o 13,91%
Nafarroa Bai tamén está formada por un grupo notable de independentes ligados á esquerda e o progresismo de Navarra. De feito, ningunha das persoas que aparecía nas listas electorais de 2004 pertence aos catro partidos firmantes do pacto da coalición.
Tralos resultados de marzo de 2004 marcouse como obxectivo establecer unha alianza estable como organización política e presentarse tamén ás eleccións municipais e forais de 2007.
Con este fin invitouse formalmente a Esquerda Unida de Navarra a participar nas candidaturas, opción que rexeitou publicamente esta organización.
Arte
Visión actual
miniatura|esquerda|300px|Illa Pagoda na desembocadura do río Min (1870), de [[John Thomson (fotógrafo)|John Thomson. A fotografía supuxo unha gran revolución á hora de concibir a arte no século XIX e o XX.]] Representante do pragmatismo, John Dewey, en Arte como experiencia (1934), definiu a arte como “culminación da natureza”, defendendo que a base da estética é a experiencia sensorial. A actividade artística é unha consecuencia máis da actividade natural do ser humano, onde a forma organizativa depende dos condicionamentos ambientais en que se desenvolve. Así, a arte é “expresión”, onde fins e medios fusiónanse nunha experiencia agradable. Para Dewey, a arte, como calquera actividade humana, implica iniciativa e creatividade, así como unha interacción entre suxeito e obxecto, entre o home e as condicións materiais nas que desenvolve o seu labor.
José Ortega y Gasset analizou en A deshumanización da arte (1925) a arte de vangarda desde o concepto de “sociedade de masas”, onde o carácter minoritario da arte vangardista produce unha elitización do público consumidor de arte. Ortega aprecia na arte unha “deshumanización” debida á perda de perspectiva histórica, é dicir, de non poder analizar con suficiente distancia crítica o substrato sociocultural que comporta a arte de vangarda. A perda do elemento realista, imitativo, que Ortega aprecia na arte de vangarda, supón unha eliminación do elemento humano que estaba presente na arte naturalista. Así mesmo, esta perda do humano fai desaparecer os referentes en que estaba baseada a arte clásica, supondo unha ruptura entre a arte e o público, e xerando unha nova forma de comprender a arte que só poderán entender os iniciados. A percepción estética da arte deshumanizada é a dunha nova sensibilidade baseada non na afinidade sentimental —como se producía coa arte romántica—, senón nun certo distanciamento, unha apreciación de matices. Esa separación entre arte e humanidade supón un intento de volver ó home á vida, de rebaixar o concepto de arte como unha actividade secundaria da experiencia humana.
Paderne, Paderne
San Xoán de Paderne é unha parroquia que se localiza no centro do concello de Paderne. Segundo o IGE en 2013 tiña 180 habitantes (93 homes e 87 mulleres) distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 181 habitantes.
Arte
Visión actual
Na escola semiótica, Luigi Pareyson elaborou en ''Estética. Teoría da formatividade'' (1954) unha estética hermenéutica, onde a arte é interpretación da verdade. Para Pareyson, a arte é “formativa”, é dicir, expresa unha forma de facer que, «a un tempo que fai, inventa o xeito de facer». Noutras palabras, non se basea en regras fixas, senón que as define conforme se elabora a obra e a proxecta no momento de realizala. Así, na formatividade a obra de arte non é un “resultado”, senón un “logro”, onde a obra encontrou a regra que a define especificamente. A arte é toda aquela actividade que busca unha fin sen medios específicos, debendo achar para a súa realización un proceso creativo e innovador que dea resultados orixinais de carácter inventivo. . Pareyson influíu na denominada Escola de Turín, que desenvolverá o seu concepto ontolóxico da arte: Umberto Eco, en Obra aberta (1962), afirmou que a obra de arte só existe na súa interpretación, na apertura de múltiples significados que pode ter para o espectador; Gianni Vattimo, en Poesía e ontoloxía (1968), relacionou a arte co ser, e polo tanto coa verdade, xa que é na arte onde a verdade se mostra de forma máis pura e reveladora.
Atilano, presidente
Atilano, presidente é unha película dirixida por Santiago Aguilar e Luís Guridi e estrenada no ano 1998.
Arte
Visión actual
miniatura|200px|O [[Historieta|cómic foi unha das últimas incorporacións á categoría de belas artes. Na imaxe Little Nemo in Slumberland, o primeiro gran clásico do cómic publicado en 1905.]] Unha das últimas derivacións da filosofía e a arte é a posmodernidade, teoría sociocultural que postula a actual vixencia dun período histórico que superaría o proxecto moderno, é dicir, a raíz cultural, política e económica propia da Idade Contemporánea, marcada no cultural pola Ilustración, no político pola Revolución Francesa e no económico pola Revolución industrial. Fronte ás propostas da arte de vangarda, os posmodernos non expoñen novas ideas, nin éticas nin estéticas; tan só reinterpretan a realidade que lles envolve, mediante a repetición de imaxes anteriores, que perden así o seu sentido. A repetición encerra o marco da arte na arte mesmo, asúmese o fracaso do compromiso artístico, a incapacidade da arte para transformar a vida cotiá. A arte posmoderna volve sen pudor ó substrato material tradicional, á obra de arte-obxecto, ó “arte pola arte”, sen pretender facer ningunha revolución, ningunha ruptura. Algúns dos seus máis importantes teóricos foron Jacques Derrida e Michel Foucault.
Como conclusión, cabería dicir que as vellas fórmulas que baseaban a arte na creación de beleza ou na imitación da natureza quedaron obsoletas, e hoxe en día a arte é unha calidade dinámica, en constante transformación, inmersa ademais nos medios de comunicación de masas, nas canles de consumo, cun aspecto moitas veces efémero, de percepción instantánea, presente con igual validez na idea e no obxecto, na súa xénese conceptual e na súa realización material. Morris Weitz, representante da estética analítica, opinaba en O papel da teoría na estética (1957) que «é imposible establecer calquera tipo de criterios da arte que sexan necesarios e suficientes; por tanto, calquera teoría da arte é unha imposibilidade lóxica, e non simplemente algo que sexa difícil de obter na práctica». Segundo Weitz, unha calidade intrínseca da creatividade artística é que sempre produce novas formas e obxectos, polo que as condicións da arte non poden establecerse nunca de antemán». Así, «o suposto básico de que a arte poida ser tema de calquera definición realista ou verdadeira é falso».
No fondo, a indefinición da arte estriba na súa redución a determinadas categorías -como imitación, como recreación, como expresión-; a arte é un concepto global, que inclúe todas estas formulacións e moitas máis, un concepto en evolución e aberto a novas interpretacións, que non se pode fixar de forma convencional, senón que debe aglutinar tódolos intentos de expresalo e formulalo, sendo unha síntese ampla e subxectiva de todos eles.
Clasificación
miniatura|250px|As sete artes liberais, imaxe do Hortus deliciarum ([[século XII), de Herrad von Landsberg.]] A clasificación da arte, ou das distintas facetas ou categorías que poden considerarse artísticas, tivo unha evolución paralela ó concepto mesmo de arte: como se viu anteriormente, durante a antigüidade clásica considerábase arte todo tipo de habilidade manual e destreza, de tipo racional e suxeita a regras; así, entraban nesa denominación tanto as actuais belas artes como a artesanía e as ciencias, mentres que quedaban excluídas a música e a poesía. Unha das primeiras clasificacións que se fixeron das artes foi a dos filósofos sofistas presocráticos, que distinguiron entre “artes útiles” e “artes pracenteiras”, é dicir, entre as que producen obxectos de certa utilidade e as que serven para o entretemento. Plutarco introduciu, xunto a estas dúas, as “artes perfectas”, que serían o que hoxe consideramos ciencias. Platón, pola súa banda, estableceu a diferenza entre “artes produtivas” e “artes imitativas”, segundo se producían obxectos novos ou imitaban a outros.
Durante a era romana houbo diversos intentos de clasificar as artes: Quintiliano dividiu a arte en tres esferas: “artes teóricas”, baseadas no estudo (principalmente, as ciencias); “artes prácticas”, baseadas nunha actividade, pero sen producir nada (como a danza); e “artes poéticas” —segundo a etimoloxía grega, onde ποίησις (poíêsis) quere dicir ‘produción’—, que son as que producen obxectos. Cicerón catalogou as artes segundo a súa importancia: “artes maiores” (política e estratexia militar), “artes medianas” (ciencias, poesía e retórica) e “artes menores” (pintura, escultura, música, interpretación e atletismo). Plotino clasificou as artes en cinco grupos: as que producen obxectos físicos (arquitectura), as que axudan á natureza (medicina e agricultura), as que imitan á natureza (pintura), as que melloran a acción humana (política e retórica) e as intelectuais (xeometría).
Máscara (homónimos)
Máscara pódese referir a:
Arte
Clasificación
Con todo, a clasificación que tivo máis fortuna —chegando até a era moderna— foi a de Galeno no século II, que dividiu a arte en “artes liberais” e “artes vulgares”, segundo se tiñan unha orixe intelectual ou manual. Entre as liberais atopábanse: a gramática, a retórica e a dialéctica —que formaban o trivio—, e a aritmética, a xeometría, a astronomía e a música —que formaban o cuadrivio—; as vulgares incluían a arquitectura, a escultura e a pintura, pero tamén outras actividades que hoxe consideramos artesanía.
Durante a Idade Media continuou a división da arte entre artes liberais e vulgares —chamadas estas últimas entón “mecánicas”—, aínda que houbo novos intentos de clasificación: Boecio dividiu as artes en ars e artificium, clasificación similar á de artes liberais e vulgares, pero nunha acepción que case excluía as formas manuais do campo da arte, dependendo este tan só da mente. No século XII, Radulfo de Campo Lungo tentou facer unha clasificación das artes mecánicas, reducíndoas a sete, igual número que as liberais. En función da súa utilidade cara á sociedade, dividiunas en: ars victuaria, para alimentar á xente; lanificaria, para vestirlles; architectura, para procurarlles unha casa; suffragatoria, para darlles medios de transporte; medicinaria, que lles curaba; negotiatoria, para o comercio; militaria, para defenderse.
No século XVI empezou a considerarse que a arquitectura, a pintura e a escultura eran actividades que requirían non só oficio e destreza, senón tamén un tipo de concepción intelectual que as facían superiores a outros tipos de manualidades. Xestábase así o concepto moderno de arte, que durante o Renacemento adquiriu o nome de arti do disegno (artes do deseño), por canto comprendían que esta actividade —o deseñar— era a principal na xénese das obras de arte.
miniatura|esquerda|250px|[[As Meninas (1656), de Velázquez, foi unha alegación da figura do pintor como artista inspirado, fronte á condición de simple artesán que até entón se tiña do oficio de pintor.]] Con todo, faltaba aglutinar estas artes do deseño co resto de actividades consideradas artísticas (música, poesía e teatro), tarefa que se desenvolveu durante os dous séculos seguintes con varios intentos de buscar un nexo común a todas estas actividades: así, o humanista florentino Giannozzo Manetti propuxo o termo “artes enxeñosas”, onde incluía as artes liberais, polo que só cambiaba o vocábulo; o filósofo neoplatónico Marsilio Ficino elaborou o concepto de “artes musicais”, argumentando que a música era a inspiración para todas as artes; en 1555, Giovanni Pietro Capriano introduciu no seu De vera poetica a acepción “artes nobres”, apelando á elevada finalidade destas actividades; Lodovico Castelvetro falou no seu Correttione (1572) de “artes memoriais”, xa que segundo el estas artes buscaban fixar en obxectos a memoria de cousas e acontecementos; Claude-François Menestrier, historiador francés do século XVII, formulou a idea de “artes pictóricas”, remarcando o carácter visual da arte; Emanuele Tesauro ideou en 1658 a noción de “artes poéticas”, inspirado na soada cita de Horacio “ut pictura poesis” (a pintura como a poesía), describindo o compoñente poético e metafórico destas artes; xa no século XVIII, coincidiron nun mesmo ano (1744) dúas definicións, a de “artes agradábeis” de Giambattista Vico, e a de “artes elegantes” de James Harris; por último, en 1746, Charles Batteux estableceu en As belas artes reducidas a un único principio a concepción actual de Belas Artes, remarcando o seu aspecto de imitación (imitatio).
Na idea, primeiro hai unha relación de desaxuste, onde a idea non atopa forma; despois é de axuste, cando a idea se axusta á forma; por último, no desbordamento, a idea excede a forma, tende ó infinito. Na evolución histórica, equipara infancia coa arte prehistórica, antigo e oriental; madurez, coa arte grega e romana; e vellez, coa arte cristiá. En canto á forma, a arquitectura (forma monumental) é unha arte tectónica, depende da materia, de pesos, medidas etc.; a escultura (forma antropomórfica) depende máis da forma volumétrica, polo que se achega máis ó home; a pintura, música e poesía (formas suprasensíbeis) son a etapa máis espiritual, máis desmaterializada. A creación artística non ten que ser unha mimese, senón un proceso de liberdade espiritual. Na súa evolución, cando o artista chega ó seu límite, vanse perdendo as formas sensíbeis, a arte vólvese máis conceptual e reflexiva; ó final deste proceso prodúcese a “morte da arte”.
Nafarroa Bai
Traxectoria
En calquera caso, Nafarroa Bai estableceu como obxectivo evitar que a dereita españolista representada por Unión del Pueblo Navarro conserve o goberno navarro, e ten declarado publicamente que pactará co Partido Socialista de Navarra se é necesario.
Canelas
O topónimo galego Canelas  pode referirse a:
Arte
Clasificación
Estes intentos, un tanto infrutuosos, produciron en certa forma o efecto contrario, acentuando aínda máis a indefinición da arte, que hoxe en día é un concepto aberto e interpretable, onde caben moitas fórmulas e concepcións, aínda que se adoita aceptar un mínimo denominador común baseado en calidades estéticas e expresivas, así como un compoñente de creatividade.
Clasificación actual
Actualmente adóitase considerar a seguinte lista de belas artes:
Certos críticos e historiadores consideran outras artes na lista, como a televisión, o teatro, a moda, a publicidade, a animación e os videoxogos. Na actualidade existe aínda certa discrepancia sobre cal sería a “décima arte”.
Elementos do fenómeno artístico
miniatura|250px|[[Autorretrato de Durero (Prado)|Autorretrato (1498), de Albrecht Dürer.]]
miniatura|250px|Unha [[performance, exemplo de actividade artística que require un público.]]
miniatura|250px|[[Museo do Prado.]]
miniatura|300px|Galería de arte con vistas de Roma antiga (1754-1757), de [[Giovanni Paolo Pannini.]]
Disciplinas artísticas
As artes creativas a miúdo son divididas en categorías máis específicas, como as artes decorativas, as artes plásticas, as artes escénicas ou a literatura. Así, a pintura é unha forma de arte visual, e a poesía é unha forma de literatura. Algúns exemplos son:
Estilos artísticos
Estes caracteres individuais ou sociais son signos distintivos que permiten diferenciar, definir e catalogar de forma empírica a obra dun artista ou un grupo de artistas adscritos a un mesmo estilo ou “escola” —termo que designa un grupo de autores con características comúns definitorias. Así, a “estilística” é a ciencia que estuda os diversos signos distintivos, obxectivos e unívocos, da obra dun artista ou escola. Este estudo serviu na historia da arte como punto de partida para a análise do devir histórico artístico baseado no estilo, como se pode apreciar nalgunha escola historiográfica como o formalismo.
O estilo estuda ó artista e á obra de arte como materialización dunha idea, plasmada na materia a través da técnica, o que constitúe unha linguaxe formal susceptible de análise e de catalogación e periodificación. Doutra banda, así como a similitude de formas crean unha linguaxe e, por tanto, un estilo, unha mesma forma pode ter distinta significación en diversos estilos. Así, os estilos están suxeitos a unha dinámica evolutiva que adoita ser cíclica, recorrente, perceptible en maior ou menor grao en cada período histórico. Adóitanse distinguir en cada estilo, escola ou período artístico diversas fases —coas naturais variacións concretas en cada caso—: “fase preclásica”, onde se comezan a configurar os signos distintivos de cada estilo concreto —adóitanse denominar cos prefixos ‘proto’ ou ‘pre’, como o prerromanticismo—; “fase clásica”, onde se concretan os principais signos característicos do estilo, que servirán de puntos de referencia e suporán a materialización das súas principais realizacións; “fase manierista”, onde se reinterpretan as formas clásicas, elaboradas desde un punto de vista máis subxectivo por parte do autor; “fase barroca”, que é unha reacción contra as formas clásicas, deformadas a gusto e capricho do artista; “fase arcaizante”, onde se volve ás formas clásicas, pero xa coa evidente falta de naturalidade que lle é intrínseca —adóitase denominar co prefixo post-, como o postimpresionismo—; e “fase recorrente”, onde a falta de referentes provoca unha tendencia ó eclecticismo —adóitanse denominar co prefixo ‘neo’, como o neoclasicismo.
Xéneros artísticos
Un xénero artístico é unha especialización temática en que se adoitan dividir as diversas artes. Antigamente denominábase “pintores de xénero” ós que se ocupaban dun só tema: retratos, paisaxes, pinturas de flores, animais etc. O termo tiña un certo sentido pexorativo, xa que parecía que o artista que trataba só eses asuntos non valía para outros, e contrapúñase ó “pintor de historia”, que nunha soa composición trataba diversos elementos (paisaxe, arquitectura, figuras humanas). No século XVIII, o termo aplicouse ó pintor que representaba escenas da vida cotiá, oposto igualmente ó pintor de historia, que trataba temas históricos, mitolóxicos etc. En cambio, no século XIX, ó perder a pintura de historia a súa posición privilexiada, outorgouse igual categoría á historia que á paisaxe, retrato etc. Entón, a pintura de xénero pasou a ser a que non trataba as principais catro clases recoñecidas: historia, retrato, paisaxe e mariña. Así, un pintor de xénero era o que non tiña ningún xénero definido. Por último, ó eliminar calquera xerarquía na representación artística, actualmente considérase pintura de xénero calquera obra que represente escenas da vida cotiá, temas anecdóticos, á vez que aínda se fala de xéneros artísticos para designar os diversos temas que foron recorrentes na historia da arte (paisaxe, retrato, espido, bodegón), facendo así unha síntese entre os diversos conceptos anteriores.
Técnicas artísticas
miniatura|200px|dereita|[[Johann Sebastian Bach, considerado o gran mestre do contrapunto]]
Debuxo
miniatura|300px|Paleta de pintor, pinceis e tubos de pintura (óleos).
Pintura
A pintura, como elemento bidimensional, necesita un soporte (muro, madeira, lenzo, cristal, metal, papel etc.); sobre este soporte ponse o pigmento (colorante + aglutinante). É o aglutinante o que clasifica os distintos procedementos pictóricos:
Escultura
Segundo o material, pódese traballar en tres sistemas: “aditivo”, modelando e engadindo materia, xeralmente en materias brandas (cera, plastilina, barro); “subtractivo”, eliminando materia até descubrir a figura, xeralmente en materiais duros (pedra, mármore, madeira, bronce, ferro); e “mixto”, engadindo e quitando. Tamén se pode facer por fundición, a través dun molde. Feita a escultura, pódese deixar ó natural ou policromala, con colorantes vexetais ou minerais ou en encausto, ás témperas ou ó óleo, en dourado ou estufado (imitación de ouro).
Vidro
Existen diversos tipos de vidro: “vidro sódico” (o máis básico, a partir de sílice), cristal (sílice e óxido de chumbo ou potasio), “vidro calcedónico” (sílice e óxidos metálicos) e “vidro lácteo” (sílice, bióxido de manganeso e óxido de estaño). A principal técnica para traballalo é o soprado, onde se lle pode dar calquera forma e espesor. En canto á decoración, pode ser pintada, esgrafiada, tallada, con pinzas, a filigrana etc.
Cerámica
Realízase con arxila, en catro clases: barro cocido poroso vermello-amarelado (olaría, terracota, biscoito); barro cocido poroso branco (louza); barro cocido non poroso gris, pardo ou marrón (gres); barro cocido compacto non poroso branco medio transparente (porcelana). Pódese elaborar de forma manual ou mecánica —con torno—, despois cócese no forno —a temperaturas entre 400º e 1300º, segundo o tipo—, e decórase con esmalte ou pintura.
Forxa
Faise con ferro (limonita, pirita ou magnetita), reducíndoo con calor, saíndo unha pasta a lume coa que se fan lingotes. Hai tres clases: “coado”, con moito carbono, sílice, xofre e manganeso, non serve para forxar, só para fundir en molde; “ferro doce ou forxado”, con menos carbono, é máis maleable e dúctil, pódese forxar, pero é brando e perde o fío; “aceiro”, con manganeso, tungsteno, cobalto e volframio, é máis duro, para instrumentos cortantes. A modelaxe realízase sen engadir nin quitar material, senón que existen diversas técnicas alternativas: estirar, ensanchar, fender, curvar, recalcar etc.
Restauración
A conservación e restauración de obras de arte é unha actividade que ten por obxecto a reparación ou actuación preventiva de calquera obra que, debido á súa antigüidade ou estado de conservación, sexa susceptible de ser intervida para preservar a súa integridade física, así como os seus valores artísticos, respectando ó máximo a esencia orixinal da obra.
En arquitectura, a restauración adoita ser de tipo funcional, para preservar a estrutura e unidade do edificio, ou reparar gretas ou pequenos defectos que poidan xurdir nos materiais construtivos. Até o século XVIII, as restauracións arquitectónicas só preservaban as obras de culto relixioso, dado o seu carácter litúrxico e simbólico, reconstruíndo outro tipo de edificios sen respectar sequera o estilo orixinal. Con todo, desde o auxe da arqueoloxía no final do século XVIII, especialmente coas escavacións de Pompeia e Herculano, tendeuse a preservar na medida do posible calquera estrutura do pasado, a condición de que tivese un valor artístico e cultural. Aínda así, no século XIX os ideais románticos levaron a buscar a pureza estilística do edificio, e a moda do historicismo levou a formulacións como os de Viollet-le-Duc, defensor da intervención en monumentos en base a un certo ideal estilístico. Na actualidade, téndese a preservar ó máximo a integridade dos edificios históricos.