cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Circo
Idade Media até o século XXI
Na opinión de Coasne (2004: 41), o circo contemporáneo caracterízase por unha mestura de prácticas, das cuales podemos salientar a música, o teatro, a pantomima, a acrobacia, a ximnástica etc. Trátase dun modelo artístico de circo, no que a técnica fica ao servizo da arte, da expresión.
O primeiro circo moderno foi inaugurado por Philip Astley en Londres, Inglaterra o 9 de xaneiro de 1768.
Controversia
miniatura|Domador de feras, nesta caso [[leóns.]]
Dereito dos animais
Respecto dos dereitos dos animais, son numerosas as ONG de defensa dos dereitos dos animais, cidadáns e colectivos sensibilizados no tema, como o de veganos que non só critican duramente o trato que se lle dá aos animais que son empregados nalgúns circos, senón que desaproban o feito de tirar os animais do seu hábitat natural contra da súa vontade, engaiolalos e usalos coma obxectos para entreter. Por isto, fan campaña para pedir á xente que non acoda a circos nos que se faga uso de animais. En España, dita polémica cobrou protagonismo ao se denunciar o estado dos animais no circo do domador Ángel Cristo.
Denúnciase tamén as condutas de mitos dos animais engaiolados dos circos, que non deixan de dar voltas ou o caso dos elefantes que non deixan de mover a testa dun lado para o outro, mostras claras dos trastornos psicolóxicos acarreados a estes animais pola vida no circo. Por isto, nalgúns países xa se prohibiu o uso de determinadas especies, como na India, onde en 2009 prohibiuse o uso de elefantes tanto en circos como en zoolóxicos, ou noutros, como Canadá, Suecia, Dinamarca, Bolivia e México, ademais de en diversas cidades doutros estados, onde está prohibido o uso de calquera animal nos circos. En Cataluña están xa prohibidos os circos con animais, ademais das touradas. En Galicia non hai lexislación que limite este feito polo de agora, mais nos últimos anos ten aumentado en sectores das sociedades urbanas unha nova concepción do lugar que ocupan os animais na súa relación co ser humano.
Circos e país de orixe
miniatura|Grand Chapiteau (toldo) do [[Cirque du Soleil montado na cidade de Barcelona en setembro de 2008.]] miniatura|Elefantes no Circo Americano.
Festivais de Circo
Dende 2008 celébrase no Teatro Circo de Albacete o Festival Internacional de Circo da cidade, único no seu tipo en España.
Artistas de circo célebres
miniatura|Circus (‘O circo’, 1913), de [[August Macke, 47 × 63,5 cm; no Museo Thyssen Bornemisza.]]
Lista de artes circenses
miniatura|300px|[[Pallasos no Circo Americano]]
Caipiriña (cóctel)
300px|miniatura|Caipiriña Caipirinha é o cóctel nacional do Brasil, feito con cachaça ( licor de cana de azucre dura), azucre e lima. A cachaça é a bebida alcohólica destilada brasileira máis común (tamén coñecida como Pinga ou Caninha). O ron e a cachaça están feitos de produtos derivados da cana de azucre. A cachaça e o resultado da fermentación do zume da cana de azucre que logo é destilado.
Receita
Preparar directamente nun vaso ancho e baixo. Espremer un pouco de limón e mesturar ben co azucre. Cortar as limas en anacos e deitalos no vaso. Engadir abundante xeo picado e azucre ao gusto. Machucar co morteiro de man ata conseguir sacar todo o zume da lima. Engadir a cachaça e servir ao momento.
Historia
Hai moitas historias sobre a orixe da caipiriña. O máis coñecido é o que se inicia ao redor de 1918, no estado de São Paulo. A caipiriña como a coñecemos hoxe en día creouse a partir dunha receita popular feita con limón, allo e mel, indicado para pacientes de gripe española, e que, hoxe en día, aínda se utiliza para curar os pequenos arrefriados. Como era bastante común poñer un pouco de alcol en calquera menciña caseira para acelerar o efecto terapéutico, o ron era de uso común. "Ata que un día alguén decidiu retirar o allo e o mel. Logo engadiu unhas culleradas de azucre para reducir a acidez do limón. O xeo veu despois, para evitar a calor", explica Carlos Lima, director executivo do IBRAC (Brazilian Institute of Cachaça).
Popularidade
A caipiriña é o cóctel nacional do Brasil, e gózase nos restaurantes, bares, e moitos fogares de todo o país. Unha vez case descoñecido fóra do Brasil, a bebida volveuse máis popular e dispoñible nos últimos anos, en gran parte debido á dispoñibilidade cada vez maior de marcas de cachaça de primeiro nivel fóra do Brasil. A International Bartenders Association designouno como un dos seus cócteles oficiais.
Nome
A palabra caipirinha é o diminutivo da palabra caipira, que se refire a alguén do campo, que ven a ser un pailán ou paifoco. A palabra pode ser utilizada xa sexa como masculino ou feminino, pero cando se fai referencia a esta bebida é unicamente feminino (o uso de diminutivos é común no Brasil). No vocabulario brasileiro, a palabra caipirinha asóciase sobre todo coa bebida en si en lugar da clase de persoa.
Variacións
miniatura| [[Lima (froita)|Lima, cana de azucre, cachaça e xeo picado: son os ingredientes típicos dunha Caipiriña]]
XesGalicia
XesGalicia é unha sociedade galega xestora de entidades de capital de risco. Está participada na súa meirande parte polo Instituto Galego de Promoción Económica (IGAPE), dependente da Xunta de Galicia, que aporta á sociedade un 70% do capital. O restante 30% fica alimentado polo aforro interno da corporación.
O seu presidente é Xoán Manuel Cividanes Roger.
Nacemento e obxectivos
XesGalicia foi creada no ano 1999, autorizando ao IGAPE a constituíla coa fin de financiar ás empresas galegas. Así, a sociedade constitúese baixo a forma de se S.A. cun capital social de 1.202.020 euros.
O obxectivo desta sociedade é incentivar e financiar o crecemento empresarial mediante a participación minoritaria e temporal do capital das empresas. Ten potestade tamén para outorgar préstamos ordinarios ou préstamos participativos, botando man dun Fondo de Capital de Risco.
Malia que o obxectivo inicial era investir en empresas economicamente viábeis, e co agravante da crise económica, na práctica XesGalicia mudou cara a unha entidade de rescate de empresas con perdas. Así, no ano 2012 un 63% das empresas participadas pola Xunta de Galicia a través de XesGalicia ficaban en números vermellos.
Subdivisións
XesGalicia conta con seis instrumentos financeiros para a axuda ao préstamo das empresas galegas:
Lixa
O termo lixa pode referirse a:
Clan Arbuthnott
Clan Arbuthnott é un clan escocés da área de Kincardineshire, no nordeste das Terras Baixas de Escocia.
Orixe do nome
A partir do topónimo Aberbothenoth, que queda nunha península estreita na parte norte do río Bervie. "Aber" significa a entrada dun pequeno regato nunha corrente maior. "Aber" tamén pode significar "boca", como en Aberdeen. "Both" ou "Bothena" é unha residencia señorial. "Nethea" ten sido descrito como o fluxo que descende ou é inferior a outra cousa nos arredores.
Orixes do clan
Crese que as terras de Arbuthnott estaban en posesión da familia Swinton durante o reinado de Guillerme I de Escocia a través do casamento de Hugh coa filla de Osbert Olifard (ou Oliphant) "O Cruzado". O primeiro rexistro da familia co nome Arbuthnott é en 1355 con Philip de Arbuthnott.
Século XV e conflitos
ó redor do 1420, o fillo de Philip, Hugh, foi implicado no asasinato de John Melville de Glenbervie, shériff de Kincardineshire (Os Mearns). Melville era moi impopular cos propietarios de terras locais debido á súa interpretación estrita da lei. Albany, rexente na época de catividade de Xacobe I de Escocia, estaba canso das queixas contra o shériff e declarou: "sorrow gin that sheriff were sodden and supped in broo". Os propietarios de Mathers, Arbuthnott, Pitarrow e Halkerton tomaron isto como unha proposta para matar ó shériff. Eles convidárono a unha cacería no bosque de Garvock, onde foi emboscado e presuntamente matárono. Arbuthnott foi perdoado pola súa participación no asasinato. Morreu en 1446.
Século XVI
James Arbuthnott de Arbuthnott tivo unha Carta Real do baronato feudal de Arbuthnott o 29 de xaneiro de 1507. El casara, por contrato datado o 31 de agosto de 1507, con Jean, filla do señor John Stewart, 1º Conde de Atholl, un fillo de Sir James Stewart, "O Cabaleiro Negro de Lorn" coa súa esposa Xoana Beaufort, raíña viúva dos escoceses.
Alexander Arbuthnot, un descendente da familia principal, foi unha figura importante da Igrexa de Escocia e Moderador da Asemblea Xeral da Igrexa de Escocia en 1577. En 1583 el foi convidado pola Asemblea Xeral a reclamar contra Xacobe VI de Escocia sobre varias "prácticas papistas" aínda permitidas polo rei. As súas queixas foron recibidas con desagrado polo rei e foi posto baixo arresto domiciliario en St Andrews. Este feito parece que tivo un efecto negativo sobre a súa saúde, xa que morreu á idade de 44 anos en 1583.
Século XVII e Guerra Civil
No axitado século XVII, os propietarios de terras contaban co favor real. Dous Arbuthnotts recibiron o título de Cabaleiro, e en 1641, a fortuna do clan medrou cando Sir Robert Arbuthnot foi nomeado 1º Vizconde de Arbuthnott e Barón de Inverbervie por Carlos I de Inglaterra. A pesar deste favor do monarca, as simpatías de Lord Arbuthnot estaban en 1645 cos Covenanters, polo que as tropas reais, ó mando de James Graham, o 1º Marqués de Montrose, destruíron as propiedades de Arbuthnott..
O doutor John Arbuthnot, aínda que sen ser o xefe da familia, alcanzou o gran status. En 1705, tivo a sorte de estar nas carreiras de Epson cando o Príncipe Xurxo de Dinamarca, marido de Ana de Gran Bretaña adoeceu. Dr Arbuthnot foi levado ás présas onda el. O Príncipe recuperouse e Arbuthnot foi nomeado médico real. Co tempo converteuse nun confidente para a raíña e para un gran número das principais figuras do seu tempo. O doutor Samuel Johnson dixo unha vez que era "un home de gran comprensión, hábil na súa profesión, versado nas ciencias, familiarizado coa literatura antiga e capaz de animar a súa masa de coñecementos coa súa brillante e activa imaxinación "
Perfil do clan
miniatura|200px|dereita|[[Tartán dos Arbuthnott. ]]
Xefe do clan
O xefe actual do Clan Arbuthnott é John Arbuthnott, 16º Vizconde de Arbuthnott, Lord de Inverbervie e Xefe de Nome e Armas de Arbuthnott, KT, CBE, DSC.
Simbolismo
Os membros tamén levan o tartán do clan. O tartán dos Arbuthnott tartan foi rexistrado polo Lord Lyon en 1962 e está inspirado no tartán da Black Watch.
Camporrío, A Parte, Monforte de Lemos
Camporrío é unha aldea da parroquia da Parte, no concello de Monforte de Lemos. En 2008 tiña 14 habitantes (9 homes e 5 mulleres).
A aldea sitúase a 322 m de altitude, na beira do río Cabe, ós pés do monte Moncai. Preto da aldea celébrase anualmente a romaría do San Mateo.
Milfollas
Este artigo trata sobre a planta, para o doce de masa de follado, véxase o artigo Milfollas (doce).
miniatura| miniatura|dereita|Detalle das flores. 100px|miniatura|dereita|Follas d A. millefolium. O milfollas ou herba dos carpinteiros (Achilleae millefollium), é unha planta herbácea perenne nativa do hemisferio norte e que tradicionalmente se empregaba para curar feridas. Consómese como parte de caldos.
Distribución e hábitat
Probabelmente procede de Eurasia. Medra principalmente en Asia e a zona mediterránea de Europa, aínda que é menos abundante e incluso inexistente en rexións coma Andalucía e o sur de Portugal. Mora tamén noutros sitios en América a causa da dispersión accidental que fixeron os humanos.
Medra en prados incultos, no beiril dos camiños e regueiros, en xeral en lugares húmidos.
Ecoloxía
De xeito natural, o milfollas medra en zonas non demasiado secas e ben drenadas. Pódese atopar en pastos, en leiras cultivadas ou non e a miúdo par das estradas, en abas de montaña e en zonas boscosas. Pódese atopar entre os 0 e 2.400 m de altitude, aínda que prefire altitudes inferiores aos 1.500 m. A partir dos 1.000 m cara arriba ten un porte máis pequeno e máis recendo.
Aínda que é unha planta moi tolerante a calquera tipo de clima, require unhas condicións temperadas ou temperadas-frías. Resiste ben as xeadas (até -15 °C) e á seca. Normalmente quere condicións de pleno sol.
En canto ao tipo de solo, en xeral se pode dicir que se axeita ben a todo tipo de solos (acedos ou básicos, calcarios, secos), sempre que estean ben drenados xa que non resiste o asolagamento. Polo tanto, prefire solos areentos e frescos antes que solos arxilosos e compactos. Medra ben en solos pobres.
Historia
Identificada nun xacemento de restos de Neanderthal, podería ter formado parte dunha primitiva farmacoloxía desta cultura. Os gregos déronlle o nome de aquilea por Aquiles, sonado pola súa invulnerabilidade ás feridas, que segundo unha lenda sandou con ela a seu amigo Télefo. Os guerreiros levábana coma un remedio case milagreiro nas súas mochilas, polo que foi tamén coñecida coma herba dos soldados.
Usos en xardinaría
As plantas do xénero Achillea é moi utilizado en xardinaxe tanto polas súas flores como polo seu recendo. Especialmente utilizado en arriates con boa resistencia aos solos pobres. Soportan ben a seca.
Usos en farmacia
Dioscórides comenta: «É moi útil esta herba contra as efusións de sangue, contra as chagas recentes, antigas e efistoladas». En bótica popular úsanse as cabezas florais ou corimbos en infusión para lavar as feridas externamente. Crese que o milfollas é unha planta poderosa para a maxia alquímica. De aí na antigüidade fora das herbas máis apreciadas polas bruxas, meigas e feiticeiras.
Como non produce sono nin diminúe as facultades, resulta moi aconsellábel para todas as situacións que impliquen tensión, mais que requiren unha mente despexada e en plena forma, como ante un exame, unha proba ou unha entrevista de traballo ou en calquera ocasión na que nos atopemos perante alguén que nos poña nerviosos.
Modo de emprego
Tisana: preparar unha infusión de dúas culleres de flores por cunca de auga. Tomar dúas ou tres infusións ao día.
Principios activos
Contén aceite esencial (0,3-1%): azulenos (20-50%), alfa e beta-pineno, cariofileno; polifenois: flavonoides (luteolina, apixenina), ácido cafeico, lactonas sesquiterpénicas (leucodina, deacetilmatricina, milefina, dihidropartenólido), aquileína (betonicina), vestixios de heterósidos cianoxénicos (prunasósido). Outras fontes analizan: Aquileína (glicósidos), colina, ácido valeriánico, ácido fórmico, alcohol metílico, esencia composta por limoneno, pireno, tuión, borneol, cineol, azuleno, tanino, fitosferina, resinas.
Indicacións
O azuleno dálle propiedades coma antiinflamatorio. As lactonas sesquiterpénicas reforzan esta acción e son responsábeis do efecto aperitivo, eupéptico, colerético, hipoglucemiante suave e antimicrobiano. Os taninos, aínda que presentes en baixa proporción, teñen un efecto hemostático, cicatrizante. Os flavonoides, e os seus heterósidos fornecen propiedades de antiespasmódico. Atrubúeselle, ademais, unha actividade coma diurético e antipirético. As follas son máis adstrinxentes que as flores. Indicado para anorexia non nerviosa, inapetencia, gastrite, dispepsias hiposecretoras e os seus síntomas asociados (sensación de plenitude gástrica, aerofaxia, flatulencia); espasmos dixestivos, náuseas, vómitos; dispepsias, discinesias e litiase biliar; colelitiase, disquinesias hepatobiliares, colecistite, flebite, varices, hemorroides. Coadxuvante no tratamento da diabetes. Dismenorrea, síndrome premenstrual e espasmo uterino. En uso tópico: feridas, úlceras dérmicas, queimaduras, hemorroides.
Taxonomía
Achillea millefolium foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum 2: 899. 1753.
Nome vulgar
En portugués recibe os nomes de mil-em-rama, mil-folhas e milefólio.
Kannuwara
Kannuwara foi unha cidade da Terra Alta Hitita, non lonxe da fronteira de Hayasa.
Aproveitando que o rei Mursilis II fora chamado polo "hepat" (sacerdote) de Kummani para celebrar un festival relixioso e saíu da zona raiana deixando as operacións ao seu xefe de viños (alto cargo da corte) Nuwanza, Anniya de Azzi e Hayasa atacou Istitina e Kannuwara; a primeira foi destruída, pero a segunda resistiu o ataque e expulsou aos atacantes que tiveron que a asediar. O rei ordenou unha saída, pero Nuwanza consultou os presaxios que non eran favorábeis e non se fixo; Niwanza informou ao rei. Este deixou pasar un tempo e despois pediu uns novos auspicios que, loxicamente, agora serían favorábeis, e enviou ao príncipe Anana-ziti a Nuwanza para lle comunicar os novos augurios e que podía saír adiante; fíxose a saída, e os asediantes serían derrotados e un gran número deles morreu.
Kummani
Kummani foi unha cidade da zona de fronteira entre Mitanni e o Imperio Hitita, situada entre Tegarama e Armatana, ao nordeste de Kizzuwatna. Probabelmente o nome de Commagene derive de Kummani.
Hermenegildo Capelo
Hermenegildo Carlos de Brito Capelo, nado en Palmela (Setúbal) o 4 de febreiro de 1841 e finado en Lisboa o 4 de maio de 1917, foi un oficial da Mariña portuguesa, explorador do continente africano durante o último cuarto do século XIX. Participou na célebre travesía entre Angola e a costa do océano Índico.
Froila, Conde de Galiza
Froila, conde de Galiza (en latín: Froilane Gallicie comite), tamén coñecido como Froila Vermúdez ou Froila Xemúndiz, nado contra 845 e finado probabelmente en 866, foi un nobre galego que se proclamou rei de Galiza nese 866, destronando efemeramente a Afonso III.
Hermenegildo Capelo
Traxectoria
Hermenegildo Carlos de Brito Capelo naceu na freguesía de Castelo de Palmela, no concello do mesmo nome, no distrito de Setúbal, onde seu pai, o maior Félix Antonio Gomes Capelo, era gobernador. Foi o menor de seis irmáns, tres dos cales tamén se distinguiron: Félix António de Brito Capelo, biólogo (1828-1879); João Carlos de Brito Capelo, vicealmirante da Armada e enxeñeiro hidrográfico (1831-1891) e Guilherme Augusto de Brito Capelo, vicealmirante da Armada e científico (1839-1926).
Salo
Salo é unha cidade situada no suroeste de Finlandia, na rexión de Finlandia Propia. Segundo o censo de 2012 a cidade ten unha poboación de 54.873 habitantes.
Historia
Salo existe como centro de comercio rural dende alo menos o século XVI, emrexendo na localización onde a Gran Ruta Costeira, a importante ruta Leste-Oeste. En 1887 Salo converteuse oficialmente nunha cidade comercial, e a principios de 1891, nun municipio independente.. A área do concello era inicialmente moi pequena, tan só 0.65 km². En 1932 medrou ata os 18 km² cando as áreas dos concellos veciños de Uskela e Halikko foron anexionadas a Salo. En 1960 Salo converteuse en cidade. O concello de Uskela uniuse a Salo en 1967, mentres que os de Halikko, Kiikala, Kisko, Kuusjoki, Muurla, Perniö, Pertteli, Suomusjärvi e Särkisalo o fixeron a principios de 2009.
Hermenegildo Capelo
Traxectoria
Alistouse na Armada en 1855, terminando os seus cursos catro anos máis tarde. En 1860 embarcou como gardamariña para Angola a bordo da corveta D. Estefânia, ao mando do príncipe D. Luís, máis tarde rei, permanecendo durante tres anos na estación naval de África Occidental. En 1863 regresou a Lisboa e, o seguiente ano, foi ascendido a subtenente. Ese ano volveu a África, de onde regresou en 1866 para volver inmediatamente despois a Angola, onde permaneceu até 1869, cando foi a Mozambique, volvendo a Lisboa en 1870, para despois partir en dirección a Cabo Verde. En 1871 foi integrado nunha expedición a Guinea e, en 1872, foi enviado a China, de onde volveu a Lisboa en 1876.
Froila, Conde de Galiza
Traxectoria
Aparece como conde de Lugo a comezos da década de 860. É posíbel que estivese casado cunha filla de Ordoño I, feito que lle podería outorgar certa lexitimidade para acceder ao trono, tal como anteriormente acontecera con Silo e Nepociano. Deste xeito, no ano 866, após a morte do devandito Ordoño I e a suba ao trono do seu fillo Afonso III, rebelouse contra o novo rei, proclamándose así rei de Galiza; atacou Oviedo e obrigou o rei a retirarse a Áraba. Non se teñen moitas noticias do seu reinado, que, en calquera caso, foi moi breve, na segunda metade do ano, e aínda que algúns historiadores o denominan Froila II, en xeral é excluído das cronoloxías do reino de Oviedo. Coñécese, así e todo, que se fixo con Carcacía (Padrón), a cal foi devolta polo propio Afonso III á diocese de Iria en xaneiro do ano seguinte, cando Froila xa finara. Rei a tódolos efectos, só o seu asasinato por parte de partidarios de Afonso permitiu ao deposto rei recuperar o trono.
Hermenegildo Capelo
As viaxes de exploración
En 1875 Luciano Cordeiro fundou a Sociedade de Geografía de Lisboa, reunindo ao seu redor unha elite intelectual, civil e militar. Aínda que as súas accións non foron dirixidas exclusivamente ao continente africano, nos primeiros anos da súa existencia creou a «Comisión Nacional Portuguesa de Exploración e Civilización de África» (Comissão Nacional Portuguesa de Exploração e Civilização da África), máis coñecida como «Comisión de África» (Comissão de África), que asumiu a función de despertar o interesa da opinión pública polas cuestións de Ultramar, e que preparou as primeiras grandes expedicións de exploración científico-xeográfica, recorrendo ao seu financiamrnto por subscrición nacional, e contribuíndo así á definición dunha política colonial portuguesa en África. Estas expedicións tiñan a intención de facer o recoñecemento do río Cuango e as súas relacións co río Zaire, e tamén para comparar a conca deste río coa do Zambeze, concluíndo así a carta da África centro-austral, o famoso Mapa cor de rosa (no que se representaba a pretensión de Portugal de exercer a súa soberanía sobre os territorios entre Angola e Mozambique, nos que hoxe se sitúan Zambia, Zimbabue e Malaui).
Froila, Conde de Galiza
Traxectoria
Algúns autores dicían que procedía da liñaxe do rei Vermudo, aínda que este dato non é considerado probábel. De feito, semella que o seu apelido era na realidade Xemúndiz no canto de Vermúdez, produto este último dunha lectura errada.
Sweden Live
Sweden Live é un vídeo dun concerto do dúo de pop sueco Roxette, lanzado en VHS e Laserdisc o 17 de febreiro de 1989.
Hermenegildo Capelo
As viaxes de exploración
A pesar do seu papel clave na defensa da posición portuguesa en África, fronte ao movemento expansionista europeo, a Sociedade de Geografia de Lisboa xurdiu tardiamente, no que respecta á creación de sociedades homólogas ás doutros países europeos. Estas expedicións integrábanse nun contexto político marcado por un forte gromo expansionista europeo, nos dominios do continente africano, anticipándose á histórica Conferencia de Berlín, celebrada en 1885. Exploradores de todas as grandes potencias europeas, lanzados nunha verdadeira rivalidade pola prospección de territorios, obrigou a Portugal a revisar urxentemente a súa política colonial e facer efectiva a súa presenza neses lugares, pero as pretensións portuguesas de ocupación do espazo entre Angola e Mozambique chocaron coas pretensións inglesas, que se materializaron na consecuente reclamación desa zona para o Imperio Británico mediante o ultimato británico de 1890 a Portugal.
Minnesota
Minnesota é un dos 50 estados dos Estados Unidos de América, situado na rexión do Medio Oeste (Midwest). É o duodécimo (12º) maior estado dos Estados Unidos, cunha superficie de 225.365 km². O estado de Minnesota foi constituído a partir da metade oriental do territorio de Minnesota, e foi o 32º estado en ser admitido na Unión, en 1858. A súa poboación, de máis de cinco millóns de habitantes, descende fundamentalmente de emigrantes da Europa Occidental. As minorías raciais principais son os afroamericanos, os asiáticos, os hispanos, os nativos americanos descendentes dos habitantes orixinais, e as recentes comunidades de inmigrantes somalís e hmong.
Hermenegildo Capelo
A primeira viaxe: de Benguela ás Terras de Iaca
miniatura|[[Roberto Ivens (de pé) con Hermenegildo Capelo en Iaca.]]
Durante a súa estancia en Angola, Brito Capelo realizou o recoñecemento científico daquela zona, o que lle fixo ser elixido, por Decreto de 11 de maio de 1877, para dirixir unha expedición científica á África Central, da que tamén formaban parte o oficial da mariña Roberto Ivens e o maior do exército Serpa Pinto. De acordo co decreto, foron nomeados «para compoñer e dirixir a expedición que debe explorar, en interese da ciencia e a civilización, os territorios que se encontran entre as provincias de Angola e Mozambique, e estudar as relacións entre as concas do Zaire e do Zambeze, segundo as instrucións que recibiran autorizadas polo meu goberno». Baixo os auspicios da Sociedade Geográfica, esta expedición tiña por fin «(...) o estudo do río Cuango nas súas relacións co Zaire e cos territorios portugueses da costa occidental, así como de toda a rexión que comprende ao sur e ao sueste das orixes dos ríos Zambeze e Cunene e se prolonga ao norte, até entrar nas concas dos ríos Kwanza e Kwango...».
Este obxectivo constituía unha vitoria de José Júlio Rodrigues sobre Luciano Cordeiro, xa que este último loitara por unha travesía de costa a costa, a través da rexión dos Grandes Lagos de África central.
O 7 de xullo de 1877 Brito Capelo, Roberto Ivens e Serpa Pinto comezaron a expedición. Feito o traxecto Benguela-Bié, as diverxencias entre Serpa Pinto e Brito Capelo levan á expedición a dividirse, xa que Serpa Pinto, pola súa propia iniciativa, trataba de lograr a travesía até Mozambique. De feito, Luciano Cordeiro, que xamais se conformara co feito de que a expedición non fuera de costa a costa, chegou a considerar a Serpa Pinto como un irmán que compartía o mesmo soño, xa que Serpa Pinto soñaba desde había moit tempo cunha empresa grandiosa en África. Desde o comezo da viaxe Serpa Pinto intentou desviar os obxectivos da expedición. Capelo e Ivens rexeitaron o que consideraban como «os desvaríos de Serpa Pinto», acusárono de falsario e participaron na separación. Serpa Pinto non logrou alcanzar o seu obxectivo, xa que non puido, como era a súa intención declarada, chegar a calquera lugar da costa de Mozambique. Chegou, porén, a Pretoria e, posteriormente, até Durban.
Brito Capelo e Roberto Ivens permaneceron fieis ao proxecto orixinal centrando a súa atención na misión para a que foran nomeados, é dicir, nas relacións entre as concas do Zaire e do Zambeze. Máis tarde explicaron que non tiñan «o dereito a divagar nos sertões, por onde quixeramos, dirixindo o noso itinerario ao leste ou ao norte». Recorreron as rexións de Benguela até ás terras de Iaca, despois de ter delimitado os cursos dos ríos Cubango, Luando e Tohicapa.
O 1 de marzo de 1880, Lisboa recibiu triunfalmente a Brito Capelo e Roberto Ivens, sendo o éxito da expedición perpetuado no libro De Benguela às Terras de Iaca.
A segunda viaxe: de Angola á Contra-Costa
Despois de dar conta da importante rota entre o Bié e o Zambeze, e superadas as cataratas Vitoria, Capelo e Ivens foron animados a continuar coas súas expedicións.
Dada a necesidade de crear un atlas xeral das colonias portuguesas, Manuel Joaquim Pinheiro Chagas, o entón ministro de Mariña e de Ultramar, creou por decreto do 19 de abril de 1883 a Comisión de Cartografía, para a que designou como membros aos dous exploradores. Por outro lado, coa intención de configurar unha rota comercial que unise Angola e Mozambique, nomeounos o 5 de novembro do mesmo ano para facer os recoñecementos e exploracións necesarios. A elección de dous oficiais navais para lograr esta importante misión, relaciónase co feito de que se referían a territorios descoñecidos, non cartografados, nos que era necesario avanzar, usando os principios da navegación marítima, tan familiares a estes exploradores.
Entre 1884 e 1885, Capelo e Ivens realizaron unha nova exploración en África, primeiro entre a costa e a meseta de Huila e logo a través do interior até Quelimane, en Mozambique. Despois continuaron os seus estudos hidrográficos, efectuando non só rexistros xeográficos e naturais, senón tamén de carácter etnográfico e lingüístico. Ademais de estableceren a desexada conexión por terra entre as costas de Angola e Mozambique, exploraron as vastas rexións interiores situadas entre estes dous territorios, e describírona nun libro en dous volumes: De Angola à Contra-Costa. Partindo para esta misión o 6 de xaneiro de 1884, regresaron o 20 de setembro de 1885 e foron recibidos triunfalmente polo rei Luís.
Minnesota
O seu clima extremo contrasta coa moderación dos habitantes de Minnesota. O estado é coñecido pola súa política de moderada a progresiva, polas súas políticas sociais e pola súa alta participación cívica en temas políticos. Figura entre os estados máis sans, e conta cunha das poboacións máis educadas e alfabetizadas.
Hermenegildo Capelo
Outras misións e cargos
Posteriormente, Brito Capelo foi nomeado para outras misións, como a de vicepresidente do Instituto Ultramarino, do que foi a primeira presidenta a raíña dona Amelia. Formaron parte da súa primeira dirección figuras eminentes da historia de Portugal, como Roberto Ivens, Andrade Corvo, Luciano Cordeiro, Pinheiro Chagas, António Enes e Oliveira Martins, o que revela tamén a importancia que as autoridades do goberno da época querían dar a esta obra social.
Minnesota
Etimoloxía
A palabra Minnesota provén do nome dakota para o río Minnesota, Mnisota. Mni (en ocasións mini ou minne) pode traducirse por "auga". Polo tanto, Mnisota pódese traducir como auga tinguida de ceo ou auga turbada de algo. Os nativos americanos explicaron a orixe do nome aos primeiros colonos derramando leite en auga e chamándoa mnisota. Moitos lugares do estado conteñen a palabra Dakota para auga, como Minnehaha Falls ("Fervenza"), Minneiska ("Auga branca"), Minnetonka, ("Auga grande"), Minnetrista ("Auga vesga"), e Minneapolis, que é unha combinación de mni e a palabra grega polis ("cidade").
Hermenegildo Capelo
Outras misións e cargos
Hermenegildo Capelo foi axudante de campo dos reis Luís I e Carlos I e xefe da casa militar do rei Manuel II, ministro plenipotenciario de Portugal ante o sultán de Zanzíbar, organizador dun mapa xeográfico da provincia de Angola, delegado do Goberno no Congreso de Bruxelas e presidente da Comisión de Cartografía. Capelo foi ascendido ao grao de contraalmirante o 17 de maio de 1902 e a vicealmirante o 18 de xaneiro de 1906. Moi dedicado ao rei Manuel II, acompañouno ao partir ao exilio o 5 de outubro de 1910. O 24 dese mes, ao solicitar a renuncia, terminou a súa carreira militar.
Minnesota
Ata 1858
miniatura|250px|dereita|Mulleres [[pobo ojibwa|chippewa nunha canoa, no Lago Leech.]] Os primeiros exploradores europeos en explorar a rexión que actualmente constitúe o estado de Minnesota foron os franceses Pierre Esprit Radisson e Médard Chouart, en 1660. Daquela, a rexión habitábana os nativos americanos síux. Unha segunda tribo, os chippewa, instalaríanse na rexión a mediados da década de 1750. Os chippewa e os síux inmediatamente faríanse inimigos.
Hermenegildo Capelo
Recoñecementos
miniatura|Placa conmemorativa colocada na casa na que naceu, en Palmela. Ao longo da súa carreira, Hermenegildo Capelo recibiu, entre outras, as seguintes distincións:
Minnesota
Ata 1858
En 1679, o francés Daniel Greysolon, na procura dunha ruta terrestre cara á costa do océano Pacífico, pasou polo actual Minnesota. Greysolon chegou á rexión a través do Lago Superior, e explorou o interior da rexión, anexionando toda a rexión que constitúe actualmente Minnesota á coroa francesa. Un ano despois, o belga Louis Hennepin e os seus dous compañeiros de exploración, foron capturados polos síux, no actual Illinois. Os nativos americanos levaron os tres ao actual Minnesota. Hennepin, na súa viaxe a Minnesota, foi a primeira persoa de ascendencia europea en pisar na rexión onde está localizada actualmente a cidade de Minneapolis. Greysolon, mentres tanto, oíra noticias da captura de tres brancos descoñecidos por parte dos síux, e organizou unha misión de busca e rescate. Despois de atopar os síux, en 1679, Greysolon, con éxito, esixiu a liberación dos tres prisioneiros.
Os franceses controlaron o actual Minnesota durante preto dun século. Daquela, a rexión formaba parte da provincia colonial de Luisiana, parte de Nova Francia. En 1762, os franceses cederon aos españois tódolos territorios de Luisiana situados ao oeste do río Mississippi, o que incluía toda a rexión sur do actual Minnesota. Un ano despois, en 1763, terminaría a Guerra Franco-Indíxena, entre os franceses e os británicos, que remataría en derrota francesa. Estes, baixo os termos do Tratado de París, cedían tódalas terras de Nova Francia situadas ao leste do Mississippi aos británicos, o que incluía a rexión que actualmente constitúe o norte de Minnesota. A Compañía North West, unha empresa británica, rapidamente fundou diversos postos comerciais en todo o actual Minnesota (ata na porción controlada polos españois). Estes non tiñan interese pola rexión sur de Minnesota, dada a súa illada localización, distante dos principais centros coloniais de España en América do Norte.
En 1783, despois do fin da Guerra de Independencia dos Estados Unidos, os británicos cederon tódalas súas terras ao sur dos Grandes Lagos e ao leste do Mississippi aos Estados Unidos. A rexión do actual norte de Minnesota pasou inmediatamente a formar parte do Territorio do Noroeste. Con todo, os británicos continuaron co comercio de peles na rexión, ata o fin da Guerra de 1812. Mentres, en 1800, os españois cederan aos franceses Luisiana. En 1803, Napoleón Bonaparte vendeu Luisiana aos Estados Unidos, e así, toda a rexión do actual Minnesota pasou a control americano. Dous anos despois da compravenda, Zebulon M. Pike foi enviado polo goberno dos Estados Unidos, para explorar a rexión.
Fort Snelling tamén serviu de punto de partida para os exploradores que querían explorar as partes inexploradas da rexión. Un destes exploradores, Henry R. Schoolcraft, descubriu o Lago Itasca, o nacemento do río Mississippi. Os americanos comezaron a tallar os bosques de Minnesota durante o final da década de 1830, e a industria madeireira rapidamente converteuse na principal fonte de ingresos da rexión. O cultivo das terras de Minnesota tamén se iniciou durante a década de 1830, na rexión das Chairas Young Drift do leste e do centro-sur do actual Minnesota. Asiña, advertiuse que o solo desta rexión era extremadamente fértil, o que atraeu máis persoas á rexión.
En 1837, os síux e os chippewa venderon as súas terras en torno ao río St. Croix aos americanos. En 1851, uns granxeiros fundan St. Paul, converténdose na primeira cidade do actual Minnesota, cando foi incorporada en 1854. miniatura|esquerda|250px|Mapa do Territorio de Minnesota (1849-1858) Entre 1783 e 1849, Minnesota formou parte de diversos territorios: de Luisiana, o Territorio do Noroeste, o Territorio de Illinois, o Territorio de Míchigan e do Territorio de Wisconsin. Este último territorio englobaba todo o actual Minnesota, así como os actuais estados de Iowa e Wisconsin. Despois de que as rexións de Iowa e Wisconsin foran elevadas á categoría de estados, o Congreso dos Estados Unidos, o 3 de marzo de 1849, crea o Territorio de Minnesota, que ocupaba o restante do ex-territorio de Wisconsin.
As fronteiras norte, leste e sur do novo Territorio de Minnesota eran as mesmas da actualidade. A súa fronteira oeste, en cambio, estendíase ata os ríos Missouri e White Earth, englobando moito dos actuais estados de Dacota do Norte e Dacota do Sur. Por aquel entón, vivían na rexión preto de catro mil habitantes americanos de ascendencia europea. Logo de converterse en territorio, a poboación de Minnesota pasou a crecer rapidamente. Moitos dos novos colonos instaláronse na rexión das Chairas de Young Drift, no oeste e no centro-sur do actual Minnesota. O crecemento demográfico de Minnesota aumentou drasticamente. En 1851, os síux, que vivían no sur de Minnesota, foron forzados polo goberno estadounidense a ceder tódalas súas terras.
O forte crecemento demográfico de Minnesota -concentrado principalmente na parte leste do territorio- fixo que a porción oriental do Territorio de Minnesota fose elevada á categoría de estado o 11 de maio de 1858, pasando a ser o 32° estado dos Estados Unidos. Daquela, Minnesota posuía máis de 150.000 habitantes, e os seus límites territoriais xa eran os actuais. A porción occidental transformaríase en 1861 no Territorio de Dacota.
1858 - Actualidade
Tres anos despois da admisión de Minnesota á Unión como o 32° estado americano, estalaría a guerra civil estadounidense, en 1861, contra 11 estados do Sur dos Estados Unidos, que se separaron do país e formaron os Estados Confederados de América. Minnesota foi o primeiro estado americano en ofrecer tropas á Unión para a loita contra os confederados.
A comezos da década de 1880, descubríronse grandes xacementos de ferro en Minnesota. Serían descubertas varias máis en 1890, e ata máis posteriormente, a finais da década de 1910. A minería do ferro converteuse rapidamente nunha das principais fontes de ingresos do estado.250px|dereita|miniatura|Familia de Minnesota, en [[1890.]] En 1889, William W. Mayo e os seus dous fillos fundaron unha clínica médica, a Clínica Mayo (Mayo Clinic), en Rochester. A clínica fíxose moi coñecida no estado, e finalmente a familia Mayo convertería o que inicialmente era unha pequena clínica, nun centro hospitalario. Actualmente, a Clínica Mayo é un dos centros de investigación médica máis prestixiosos do mundo.
En 1894, desatouse un grande incendio nos bosques de Minnesota, o coñecido como Great Hinkley Fire. O incendio estendeuse sobre preto de mil quilómetros cadrados de bosques, causando a morte de preto de 400 persoas e preto dun millón de dólares en danos e perdas. Posteriormente, en 1918, tería lugar outro grande incendio, cobrándose de novo a morte de preto de 400 persoas, e esta vez, causando máis de 25 millóns de dólares en danos e perdas.
O período de gran prosperidade e crecemento económico de Minnesota estenderíase ata mediados da década de 1920. Con todo, esta prosperidade, na súa maior parte, só a gozaban as compañías ferroviarias (que cobraban moito polo transporte dos produtos producidos en Minnesota cara a outras rexións do país), e os establecementos bancarios e políticos. Durante as décadas de 1890 e 1900, grandes cantidades de granxeiros, mineiros e traballadores industriais uníronse en sindicatos e cooperativas. Logo da primeira guerra mundial -que aumentou significativamente a venda do mineral de ferro e produtos agropecuarios, e estimulou a industrialización do estado- estes grupos uniríanse entre si para formar o Partido Agrario-Laborista, que apoiaba aos pequenos agricultores e aos traballadores industriais. O primeiro político deste partido en facerse gobernador de Minnesota, Floyd B. Olson, foi elixido Gobernador do estado en 1931.
Minnesota pasou a padecer os primeiros sinais de recesión económica durante a década de 1920, por mor dos baixos prezos e a baixa demanda dos produtos agropecuarios e o mineral de ferro producido nela. Moitas granxas endebedáronse gravemente. Esta recesión agravouse máis profundamente coa Gran Depresión da década de 1930, cando a demanda nacional das dúas das principais fontes de ingresos do estado -o trigo e o mineral de ferro- caeran drasticamente en todo o país. Grandes cantidades de traballadores perderon os seus empregos. Preto dun 70% dos traballadores que traballaban na minería de ferro, por exemplo, foron despedidos. Moitos granxeiros, que se tiñan que enfrontar ao endebedamento, os baixos prezos, secas e pragas de saltóns, estiveron obrigados a abandonar as súas granxas e mudarse ás cidades.
Os gobernos de Minnesota e dos Estados Unidos realizaron diversos programas de asistencia socio-económica e de construcións públicas, nun intento de minimizar os efectos da depresión no estado. Mentres tanto, as compañías mineiras do ferro comezaron a extraer principalmente taconita, un tipo de ferro máis barato e de menor calidade, que actualmente constitúe preto dun 30% do ferro producido en Minnesota. Os efectos da depresión chegarían ao seu fin coa entrada do país na segunda guerra mundial, que creou demanda para o trigo e o ferro producido no estado. Outro resultado da guerra foi o inicio da aceleración da industrialización de Minnesota.
Logo da guerra, a industria manufacturera superará á minería do ferro e ao cultivo de trigo como a principal fonte de ingresos do estado. A minería do ferro, pola súa banda, caerá drasticamente logo da guerra, debido ao esborralle da demanda nacional, e a súa importancia na economía de Minnesota diminuíu notablemente. Para estimular a industria mineira no estado, Minnesota decidiu proporcionar premios fiscais aos mineiros e as siderúrxicas localizadas en Minnesota, en 1964, e estimulando a construción de minas e industrias siderúrxicas no estado. Un dos principais problemas causados pola industria da minería de ferro foi a contaminación do medio hídrico, polos residuos xerados por tales minas. En 1978, o Tribunal Supremo de Minnesota ordenou a unha compañía mineira de Silver Bay a que parase de emitir os seus refugallos ao Lago Superior. A compañía foi obrigada a construír un vertedoiro especial, inaugurado en 1980. Durante as décadas de 1980 e 1990, outras compañías industriais, presionadas por grupos ecoloxistas e polo goberno do estado, fixeron o mesmo.
Mentres tanto, debido á rápida industrialización de Minnesota e á modernización da industria agropecuaria -que causou un éxodo das áreas rurais ás cidades- a mediados da década de 1950 a maioría da poboación do estado xa vivía en áreas urbanas. A economía de Minnesota pasou a diversificarse, e sectores tales como a prestación de servizos financeiros e inmobiliarios e o turismo pasaron a ter unha crecente importancia na economía do estado. A diversificación da economía de Minnesota continúa na actualidade.
Xeografía
miniatura|dereita|350px|Mapa de Minnesota, que mostra as estradas e os corpos de auga máis importantes. Minnesota é o estado máis setentrional dos Estados Unidos se non contamos a Alasca; o seu Northwest Angle (Ángulo Noroeste) é a única parte dos 48 estados contiguos que se sitúa ao norte do Paralelo 49. Limita ao norte coas provincias canadenses de Manitoba e Ontario, ao leste con Wisconsin e co Lago Superior, ao sur con Iowa, e ao oeste con Dacota do Norte e Dacota do Sur. Cos seus 225.365 km², ou o que é o mesmo, o 2,25% dos Estados Unidos, Minnesota é o 12º maior estado (o segundo maior entre os estados do Midwest). Minnesota está enmarcada na subrexión coñecida como Upper Midwest.
Terreo
A maior parte do terreo é relativamente plano e salpicado de lagos, sendo erosionado por períodos glaciais durante a Idade do Xeo. A parte do extremo sueste do estado forma parte da Driftless Area, que non foi cuberta pola recente glaciación de Wisconsin. Aquí atópanse o Lago Pepin e os altos riscos do río Mississippi. A parte nordeste do estado está no Escudo Canadense e está cuberto por accidentadas series de outeiros, notablemente a Mesabi Range, rica en mena de ferro, as Sawtooth Mountains ao longo do litoral do Lago Superior, as Misquah Hills e as Laurentian Highlands.
Dúas divisorias continentais atópanse na parte noroeste de Minnesota, creando tres divisorias de augas. A choiva que cae no estado pode ir parar ao río Mississippi, que desemboca no Golfo de México, á Canle de San Lourenzo, no Océano Atlántico, ou á conca da Baía de Hudson, no Océano Ártico.
A altitude media do estado é de 366 m. O punto máis alto é Eagle Mountain, con 701 m, e o máis baixo, 183 m, na superficie do Lago Superior. Minnesota é unha das rexións xeoloxicamente máis estables do país. experimentou moi poucos sismos ao longo da súa historia, a maior parte dos cales foron de baixa intensidade; o terremoto máis forte do último século ocorreu preto de Morris en 1975 e tivo unha intensidade de entre 4,6 e 4,8 na escala de Richter.
Rexións xeográficas
Podemos dividir a Minnesota en catro rexións xeográficas:
Fauna e flora
miniatura|200px|Cervo nun bosque de Minnesota Tres dos grandes biomas de Norteamérica converxen en Minnesota: as Grandes Chairas do oeste, o Bosque Caducifolio Oriental, e o Bosque Boreal Setentrional do Escudo Canadense.
Mentres que a perda do hábitat creou problemas aos animais nativos como a marta, o cervo, o reno e o lince vermello, o estado contén a maior poboación da nación de lobos grises, se non contamos a Alasca, e alberga poboacións considerables de alces e cervos de cola branca.
Localizado na ruta migratoria do Mississippi (Mississippi Flyway), o estado conta con poboacións de aves acuáticas migratorias como gansos e patos, así como paxaros de caza como urogallos, faisáns, e pavos. Os lagos de Minnesota están cheos de peixes como walleyes, percas, lucios e lucios norteamericanos. Os regatos do sueste están poboados de troitas de arroio, troitas comúns e troitas arco iris.
Clima
200px|dereita|miniatura|[[Tren inmobilizado pola neve, 29 de marzo de 1881.]] Minnesota posúe un clima tépedo continental, con invernos moi fríos e veráns cálidos, e relativamente inestable, onde as condicións climáticas poden cambiar repentinamente nun curto período de tempo. O clima de Minnesota é típico da súa localización continental, das súas altas latitudes, e do seu terreo pouco accidentado, que permite o rápido movemento de correntes de aire chegadas de calquera dirección ao longo do estado. En xeral, as temperaturas do estado aumentan a medida en que se viaxa en dirección sur. Con todo, a maior parte do nordeste do estado posúe temperaturas máis baixas que o noroeste, por mor da súa maior altitude media. Pola súa banda, o litoral de Minnesota ao longo do Lago Superior ten invernos e veráns máis suaves que as outras rexións do estado.
Minnesota é coñecido nacionalmente polo seu inverno rigoroso. International Falls, localizado no extremo norte do estado, rexistra as menores temperaturas de calquera cidade americana localizada nos 48 estados contiguos. No inverno, a temperatura media do sur de Minnesota é de -11°C, mentres que a rexión norte ten unha temperatura media menor de -19 °C. A media das mínimas no sur é de -14 °C, e no norte, de -21 °C. A media das máximas é de -3 °C no sur e de -8 °C no norte. A menor temperatura rexistrada en Minnesota foi de -51 °C, en Tower, o 2 de febreiro de 1996.
No verán, a temperatura media do sur é de 23 °C, e do norte, de 19 °C. A media das mínimas é de 17 °C no sur e de 9 °C no norte. A media das máximas é de 28 °C no sur e de 26 °C no norte. A temperatura máis alta rexistrada en Minnesota foi de 46 °C, rexistrada en Beardsley, o 29 de xullo de 1917, e en Moorhead, o 6 de xullo de 1936.
A taxa de precipitación media anual de choiva de Minnesota aumenta a medida en que se viaxa en dirección ao leste. A rexión oeste de Minnesota recibe menos de 50 centímetros anuais de choiva por ano, mentres que a rexión este recibe máis de 80 centímetros. A taxa de precipitación de neve, pola súa banda, aumenta a medida en que se viaxa en dirección ao norte. O sur de Minnesota recibe preto de 50 centímetros anuais de neve por ano, mentres que o norte recibe aproximadamente 180 centímetros anuais.