cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cónsul sufecto
Etapa republicana
Durante a República romana esta situación ocorreu raramente. Isto cambiou cando o consulado perdeu basicamente a súa importancia como instrumento para a conquista do poder estatal. Como o consulado equivalía ao ingreso na nobreza, a carreira seguiu a ser moi popular, mesmo despois da súa decadencia e da fin da res publica libera. Para os senadores non importaba tanto converterse en cónsules como ser antigos cónsules, e os emperadores souberon aproveitar este feito ao seu favor.
Etapa imperial
No período imperial, os cónsules sufectos substituíron aos cónsules ordinarios despois de seis, catro ou dous meses de mandato, o que levou a máis parellas de cónsules en só un ano. Este costume fíxose especialmente frecuente durante os primeiros anos dos reinados de Domiciano (81-96) e Traxano (98-117). Noutras ocasións, os senadores que chegaban ao consulado só podían chegar a el grazas á posibilidade de ser cónsul propio; como os casos do historiador Tácito, o escritor Plinio o Mozo, o filósofo Séneca ou de quen sería o emperador Septimio Severo.
O "Consulado Ordinario", que comezaba o 1 de xaneiro de cada ano, seguía sendo o posto de maior prestixio. En principio, todos os cónsules (incluídos os sufectos) adquirían o título de "consular" unha vez finalizado o seu mandato e podían asumir outros cargos axeitados a este rango, como a de prefectura ou a gobernación das provincias senatoriais de Asia ou África.
Até a época de Traxano, o segundo e o terceiro consulados outorgaban o dereito ao título de consular. Atè a época do emperador Septimio Severo (193-211), os cónsules oficiais aínda eran oficialmente epónimos (por exemplo, nos diplomas militares romanos, o ano estaba datado polo nome). A partir de comezos do século III, os actos oficiais volveron a datarse só cos dous primeiros cónsules, é dicir, os ordinarios. Cando poucas décadas despois o rango consular xa non era un requisito para acadar cargos importantes, o consulado exitoso, que xa non tiña ningunha función, perdeu boa parte da súa reputación, mentres que o consulado ordinario puido manter o seu prestixio. Porén, os cónsules exitosos aínda existían na antigüidade tardía.
The Whale (filme de 2022)
The Whale é un filme estadounidense de 2022 dirixido por Darren Aronofsky e Samuel D. Hunter. Está baseado na obra homónima de 2012. Está protagonizado por Brendan Fraser, Sadie Sink, Hong Chau, Ty Simpkins e Samantha Morton. No filme, un solitario profesor de inglés con obesidade severa intenta restaurar a súa relación coa súa filla adolescente.
Pésicos
miniatura|dereita|Mapa das tribos ástures. Os pésicos (en Paesici) eran unha tribo celta de Gallaecia, un pobo ástur transmontano. O seu principal asentamento era Flavionavia, próximo da actual Santianes de Pravia.
O territorio dos pésicos ocupaba, segundo os testemuños dos autores grecolatinos, o sector centro-occidental do litoral asturiano, dende a base oriental do cabo de Peñas, até o límite occidental de Valdés e polo interior até os cumios da cordilleira Cantábrica ocupando, tamén, a marxe esquerda do Nalón. En textos de épocas posteriores, século IV e século VII, fálase dos pésicos como habitantes do val do Narcea. Esta redución do seu territorio podería ser explicada apoiándose no nome deste pobo (paesici do latín pasco, ‘apacentar’) que podería significar ‘pastores’. Este pobo era pastor transhumante e é posible que o avance das terras de cultivo e da propiedade privada, propiciadas polos romanos, empurrarían ós pésicos cara ós portos de montaña.
Dryas iulia
A bolboreta flama (Dryas iulia) é unha especie de lepidóptero pertencente á familia Nymphalidae. É o único membro do xénero Dryas e ten catorce subespecies.
Descrición
As súas ás teñen unha forma alongada e cor alaranxada con estreitas marxes negras. As femias teñen un ton máis escuro que os machos. Os ovos son de cor amarelo-limón. En estado larval despide substancias químicas tóxicas para as súas predadores. A eiruga desenvólvese sobre especies de Passiflora.
Distribúese desde o sur dos Estados Unidos até o Paraguai.
Rhinotia hemisticta
Rhinotia hemisticta é unha especie de gurgullo da familia Belidae. Só vive en Australia, onde recibe o nome de gurgullo de nariz longo (long-nosed weevil) pola característico apéndice longo protuberante da cabeza que semella un nariz. Mide 2,5 cm de longo e habita en zonas boscosas.
Foi descrita por primeira vez por Ernst Friedrich Germar en 1848 co nome Belus hemistictus. Na literatura tamén aparece co nome Rhinotia hemistictus.
Teodomiro Gutiérrez Cuevas
Teodomiro Gutiérrez Cuevas, nado en 1864, alcumado Rumi Maqui (do quechua man de pedra), foi un militar peruano. En 1915 encabezou unha rebelión campesiña no departamento de Puno (sur do Perú), que foi reprimida severamente polas tropas gobernamentais co apoio dos terratenientes locais. Foi capturado en 1916 e sometido a xuízo por sedición e traizón á patria, sendo condenado a 20 anos de prisión. A partir de entón pérdese o seu rastro, descoñecéndose a data e as circunstancias da súa morte.
Servizo militar
Fixo carreira no exército peruano, chegando a escalar ao grao de sarxento maior de cabalaría. Durante a guerra do Pacífico loitou na campaña da Breña, á beira do xeneral Andrés A. Cáceres.
En 1903 foi nomeado subprefecto de Chucuito, mais polas súas medidas a prol dos labregos foi denunciado polos facendados ante o goberno central, sendo retirado do cargo en 1904. Os facendados tiñan daquela unha grande influencia nas altas esferas do goberno; varios deles eran mesmo parlamentarios e funcionarios públicos.
En 1913, foi enviado polo presidente Guillermo Billinghurst a Puno como comisionado especial para solicitar un informe polo miúdo sobre a situación das facendas e os campesiños do departamento de Puno, o cal era daquela unha zona moi convulsionada polas protestas sociais (como por exemplo a rebelión de Juan Bustamante Donas, en 1867-1868). Malia as trabas que lle impuxeron os facendados, cumpriu ese labor e elevou o seu informe ao goberno de Lima, mais pouco despois Billinghurst foi derrocado polo coronel Óscar R. Benavides, o 4 de febreiro de 1914. Esta conxuntura foi aproveitada por Bernardino Arias Echenique, facendado puneño e deputado, para emprender unha campaña contra Gutiérrez. Ao carecer de apoio, a Gutiérrez non lle quedou outra opción que saír do país, dirixíndose a Bolivia. Posiblemente viaxou tamén á Arxentina e Chile, países onde se iniciou no anarquismo.
Reivindicador e anarquista
O certo é que, empapado xa de ideas anarquistas, Gutiérrez regresou ao Perú en 1915. En Puno asumiu o nome de xeneral Rumi Maqui e comezou a tomar contacto cos campesiños. Converxendo o anarquismo co milenarismo indixenista, predicou a necesidade dun gran levantamento campesiño para aniquilar os facendados e reimplantar o Tahuantinsuyo ou Imperio incaico. O seu plan era formar un exército campesiño, para o que convocou aos indios de Cuzco, Abancay, Ayacucho, tamén de Bolivia e dende logo, Puno, que se converteu na base das súas operacións. Este movemento tamén tomou un carácter separatista, pois se di que Gutiérrez negociou co goberno boliviano a anexión de Puno ao seu territorio en troques de axuda.
Alzamento en armas
Os sublevados atacaron as facendas, símbolos da opresión do terratenente. Arrasaron a facenda de Arias Echenique, onde houbo 60 mortos; logo fixeron o mesmo con outra en Juliaca. Pero a indisciplina das tropas campesiñas e o apresuramento por obter logros xogaron en contra dos rebeldes, permitindo que os facendados se organizasen e desatasen unha brutal represión.
Rumi Maqui logrou fuxir e ocultouse por un tempo, ata que foi capturado e denunciado por traizón á patria (aludíndose ao seu suposto plan de secesión de Puno a favor de Bolivia). Foi condenado a 20 anos de prisión. No Congreso da República foi defendido polo deputado Luis Felipe Luna, que salientou que o delito de Gutiérrez foi só o de querer reivindicar a liberdade e a igualdade de dereitos para os indíxenas, sinalando que as acusacións de querer ceder territorio a Bolivia ou de restaurar a monarquía incaica foron inventadas polos facendados, que pretendían así tapar os seus propios crimes e gañar o apoio da opinión pública (sesión parlamentaria do 18 de outubro de 1916).
Sentenza e enigma de morte
Logo de devandita condena, non se soubo máis sobre Rumi Maqui, a súa imaxe perdeuse na historia. Unha versión mesmo afirma que en realidade nunca foi detido.
Edgar Rubin
miniatura| Tese de doutoramento "Figuras visuais" de Edgar Rubin traducida ao alemán Edgar John Rubin, nado en Copenhague o 6 de setembro de 1886 e finado en Rudersdal o 3 de maio de 1951, foi un psicólogo danés, coñecido polas súas teorías sobre ilusións ópticas baseadas na percepción de figuras e formas, formuladas por primeira vez na súa tese de doutoramento Synsoplevede Figurer ("Figuras visuais").
Tragulus napu
Tragulus napu é unha especie de artiodáctilo da familia Tragulidae que vive en Sumatra, Borneo e as illas pequenas de Malaisia e Indonesia, e no sur de Myanmar, sur de Tailandia e a península de Malaca. O seu hábitat natural é o bosque de terras baixas húmido subtropical ou tropical.
Edgar Rubin
Traxectoria
Naceu no seo dunha rica familia xudía de Copenhague, en 1886, fillo de David e Carolina Rubin. Aos seis anos comezou a escola no centro Slomann, de educación liberal que contrastaba coa preeminencia das escolas tradicionais do país, coñecidas como esolas latinas. Alí obtivo excelentes resultados, e comezou os seus estudos de filosofía e psicoloxía na Universidade de Copenhague en 1904, onde, seis anos despois, remataría a carreira. Antes de ingresar á universidade, con todo, aproveitou para viaxar co seu amigo Vilhelm Slomann de Alemaña a Austria. A viaxe comezou en barco de vapor a Lübeck, logo a Berlín e Dresde, entre outros lugares.
Tragulus napu
Etimoloxía
Tragos en grego significa 'cabra' e a terminación –ulus, que en latín significa 'diminuto'. Napu é un nome local procedente do malaio napuh.
Edgar Rubin
Traxectoria
Após rematar os seus estudos universitarios, en 1911, Rubin trasládase a Gotinga (Alemaña) onde traballou dous anos no laboratorio do psicólogo Georg Elias Müller (1850-1934). Müller animouno a iniciar investigacións sobre a percepción das figuras visuais segundo o ángulo de visión e o seu tamaño.
En 1915 presentou a súa tese de doutoramento Synsoplevede Figurer ("Figuras visuais"). Alí formulou primeiro a teoría da diferenciación figura-fondo na percepción das figuras. Grazas a esta tese obtivo un forte recoñecemento como psicólogo, ata o punto de que en 1922 foi nomeado director do Laboratorio de Psicoloxía de Copenhague. Ao mesmo tempo, comezou a ensinar ciencias naturais e física na escola onde estudara de neno. Máis tarde comezaría a traballar como profesor na Universidade de Copenhague, profesión que desempeñou ata a súa morte en 1951. O mesmo posto fora ocupado por Alfred Lehmann, antigo profesor de Rubin.
En 1932 o psicólogo presidiu o 10º Congreso Internacional de Psicoloxía , sendo o líder da Asociación Danesa de Filosofía e Psicoloxía. Durante a Segunda Guerra Mundial, os alemáns ocuparon Dinamarca e Rubin refuxiouse en Suecia. Cando rematou o conflito, regresou ao seu país, onde finalmente morreu dun infarto logo dunha longa enfermidade.
Tragulus napu
Comportamento
É solitario e nocturno. Usa pequenos camiños na fraguiza espesa do bosque. Cando o macho está listo para aparearse, freta a súa glándula da parte inferior da mandíbula contra a femia se ela está lista para aparearse, pero se non, ela responde marchando do lugar. O macho é moi territorial e marca o territorio con feces, urina e secrecións da glándula intermandibular. Cando está incomodado o macho patea o chan a unha velocidade de catro veces por segundo.
Comen froitos caídos, plantas acuáticas, gromos, follas, arbustos e herbas.
Edgar Rubin
Segregación figura-fondo
Na obra de dous volumes Synsoplevede Figurer. Studier e Psykologisk Analyze, publicados en 1915, Rubin expón a súa teoría da segregación figura-fondo. O estudo parte dun conxunto de imaxes nas que a figura se invirte espontaneamente co fondo desencadeando en múltiples interpretacións. Cando percibes unha sección específica do plano como unha figura, a outra convértese automaticamente no seu fondo. Normalmente son debuxos sinxelos que combinan branco e negro para identificar a figura ou o fondo segundo se observe.
Tragulus napu
Reprodución
Reprodúcese durante todo o ano; a femia pasa a maior parte da súa vida adulta preñada e produce unha cría por parto despois dunha xestación de 152–155 días. As crías recentemente nadas están ben desenvolvidas e poden poñerse inmediatamente de pé e estar totalmente activas en 30 minutos. As crías están de pé sobre tres patas mentres se aleitan. Chegan á madurez en 4 meses e medio e viven ata 14 anos.
Edgar Rubin
Segregación figura-fondo
Antes da contribución de Rubin, a opinión pública argumentaba que o fenómeno das figuras ambivalentes dependía de factores como a atención e a claridade. Rubin afirmou que a figura dun campo, mentres realiza a función de fondo, non só non terá un grao de claridade baixo, senón que nese momento non existirá como figura. A psicoloxía da Gestalt contribuíu á tese cun conxunto de preceptos que configuran os mecanismos de percepción da figura, entre os que atopamos o tamaño relativo ou o contraste. É dicir, o noso sistema visual é máis probable que recoñeza como figura unha forma pequena e contrastada en lugar dunha forma máis extensa e de baixo contraste, que por natureza estableceremos como fondo. Hai tamén outras características -máis secundarias- que facilitan esta asociación, como a convexidade ou a simetría.
Tragulus napu
Status de conservación
As súas maiores ameazas son a sobrecaza polos humanos e a perda de hábitat debido á rápida deforestación das áreas onde vive.
Edgar Rubin
Segregación figura-fondo
Segundo a teoría de Rubin, é necesario distinguir a forma e, por extensión, a figura para identificar un obxecto. Non obstante, Mary A. Peterson e Bradley S. Gibson diferenciáronse desta última afirmación e realizaron un experimento conxunto en 1994 que demostrou a existencia doutro factor determinante no recoñecemento dun obxecto: a familiaridade. O enfoque de Peterson e Gibson afirmaba que antes da segregación figura-fondo, o observador detectaba obxectos coñecidos dun xeito que dificultaba inconscientemente a reversibilidade da imaxe.
Máis tarde, en 1996, Jon Driver e C. Gordon Baylis afondaron no asunto e suxeriron que cando hai dúas áreas contiguas (como a figura e o fondo), estas poden separarse por unha liña que delimite o contorno. Esta liña pódese asignar a calquera das formas presentes na imaxe, pero unha vez asignada converterase instantaneamente nunha figura, mentres que os demais compoñentes do campo visual formarán parte do fondo.
Vaso de Rubin
É un conxunto de ilusións ópticas cognitivas desenvolvido por primeira vez na súa tese doutoral de 1915. Esta obra tivo influencias posteriores, tanto no campo da ciencia como no mundo da arte. As referencias pódense ver en estudos de expertos en psicoloxía da Gestalt, como Max Wertheimer e Kurt Koffka, ou en obras de artistas do movemento surrealista como Salvador Dalí.
A ilusión presenta ao espectador dúas posibles interpretacións da mesma imaxe, igualmente válidas: a exhibición de dúas caras de perfil sobre fondo branco, e un vaso branco sobre fondo negro. As dúas interpretacións nunca se poden ver simultaneamente.
Antecedentes do Vaso de Rubin
miniatura| Gravado que mostra o nome de Luís XVI, o seu perfil recortado arredor da urna funeraria e a data da súa morte Na época da Revolución francesa (1789-1799), cando se quería lograr a revogación da monarquía absolutista de Luís XVI de Francia (1754-1793), era preferible non ter imaxes nin referencias á realeza, sendo estas consideradas como probas contrarias á revolución. Neste turbulento período, a familia real, para seguir perpetuando o seu poder, optou por unha ruta alternativa na arte que consistía en incluír incisións ocultas dos seus respectivos perfís en gravados en papel prensado, pegado ou seco. miniatura| Gravado que contén os perfís de todos os membros da casa real francesa Estes gravados son unha homenaxe a Luís XVI e á súa familia. Na maioría destes traballos hai dous elementos recorrentes nos que se poden identificar os perfís ocultos: un salgueiro chorón e unha urna funeraria. No caso da urna funeraria, a ambos os dous lados da figura podemos diferenciar a silueta dos reis: no lado dereito atopamos o rostro de Luís XVI e no esquerdo o de María Antonieta. No salgueiro, podemos ver a silueta dos seus fillos, o perfil de María Teresa Carlota (Madame Royale) e o de Luís Xosé. Tamén atopamos outros familiares como a irmá do monarca, Isabel de Francia (Madame Isabel).
Anos despois, Ernst Gombrich (1909-2001) engadiu un par destes gravados no seu libro: Méditations sur un cheval de bois et autres essais sur la théorie de l'art.
Outros estudos
Ademais das teorías perceptivas, tamén afondou noutros campos científicos. Nas primeiras décadas do século XX, Rubin e outras personalidades da época, como Magnus Blix e Maximilian von Frey, promoveron investigacións sobre o sentido do tacto. Baseáronse no número de puntos sensoriais nos que se pode dividir a pel e na clasificación deses puntos baseada en dúas posibles reaccións aos estímulos térmicos: a sensación de calor ou frío.
Neste contexto, Maximilian von Frey presentou a tese do "frío paradoxal", que afirma que estimular un punto sensible ao frío cunha temperatura cálida (aproximadamente 50 °C) non altera a súa reacción. É dicir, se a calor se aplica a un punto sensorial frío, sempre a interpretará coma se de feito o foco de temperatura sexa frío, xa que está predisposto deste xeito.
Máis tarde, influído por von Frey, Rubin teorizou o "calor paradoxal", corroborando o efecto contrario: un estímulo de frío (entre 0,1-1,5 °C por debaixo da temperatura da pel) aplicado a un punto sensible da calor, sempre se percibirá como un estímulo de calor.
Chondropyga dorsalis
Descrición
Este escaravello crece ata os 20–25 mm de longo e as femias son lixeiramente menores que os machos. Ten unha coloración marrón amarelada e cando está en voo produce un ruído forte rumbante que crea a ilusión de que se está achegando unha grande avespa. Tamén fai isto cando se sente ameazado.
Distribución e hábitat
Encóntrase no sueste de Australia, en Victoria, Nova Gales do Sur e parte de Queensland. Os adultos aliméntanse de néctar, mentres que as larvas viven en madeira podre. Viven en zonas boscosas, bosques secos esclerófilos e xardíns residenciais.
Ciclo vital
Poñen os ovos en lugares húmidos situados nos troncos podres ou arredor deles. Unha vez que fixeron eclosión, as larvas resultantes aliméntanse da madeira podre ata que están listas para pupar. Constrúen as pupas de barro e residuos podres. Os adultos saen da pupa en verán e aliméntanse en arbustos e árbores cargados de néctar.
Lamprima aurata
Lamprima aurata é unha especie de escaravello da familia dos lucánidos nativa de Australia.
Descrición
É un escaravello cun corpo oval e brillante. Mide de 15 a 25 mm de longo. A súa coloración é bastante variable, polo que recibiu distintas denominacións por varios autores. A cor dos machos é característicamente verde dourada metálica ou amarela con patas moi coloridas, mentres que as femias poden ser azuis, verde azuladas ou marróns apagadas. As femias son menores que os machos. Os machos teñen grandes mandíbulas prolongadas cara adiante usadas para loitar.
Distribución e hábitat
Das cinco especies do xénero Lamprima só dúas viven na Australia continental: L. aurata e a moi relacionada L. imberbis, que vive no noroeste de Nova Gales do Sur.
Bioloxía
As larvas son sapro-xilofagas e pasan dous anos alimentándose de troncos podres. Os adultos son voadores de vida libre e móvense activamente polo chan durante o día e beben o néctar das flores, especialmente de eucaliptos. Os machos poden encontrarse situados sobre troncos podres, defendendo o seu teritorio.
Método diagonal
dereita|miniatura|180x180px|Método diagonal. O método diagonal (MD) é unha regra de composición visual. O fotógrafo e profesor holandés Edwin Westhoff atopou o método realizando experimentos para analizar por que a regra dos terzos é tan imprecisa. Logo de estudar numerosas fotos, cadros e debuxos descubriu que os puntos de interese adoitan estar nas diagonais dun cadrado. Polo xeral, unha foto é un rectángulo de proporcións 4:3 ou 3:2, na que por tanto hai que mirar as catro bisectrices dos dous cadrados laterais. A imaxe queda mellor se determinados elementos se sitúan sobre esas liñas.
Teoría
dereita|miniatura|237x237px|Exemplo usando o retrato [[A rapaza da perla|A moza da perla de Vermeer. A liña amarela pasa por dous puntos de interese: o seu ollo esquerdo e a perla.]] Segundo o MD, os puntos de atención adóitanse atopar, con exactitude milimétrica, nunha ou máis diagonais de 45 graos dun dos catro ángulos da imaxe. A diferenza doutras regras de composición como a regra dos terzos ou o número áureo, o MD non dá valor algún aos lugares onde as liñas se cruzan e permite que un punto de interese se atope nunha posición arbitraria da diagonal. Sempre que os detalles estean nesas liñas, atraerán a atención. Con todo, o MD si que esixe que os puntos de interese se sitúen con grande exactitude na diagonal, cunha desviación máxima dun mm no formato A4.
Fundamento
É ben coñecido que as diagonais, do mesmo xeito que as isócronas cero, o centro de gravidade e os ángulos, forman parte das liñas de forza dun cadrado, e considéranse que teñen moita máis forza que outras partes do cadrado. Até hoxe non se investigou en que medida estes descubrimentos se poden trasladar aos rectángulos, como as fotos cunha proporción de 4:3 e 3:2. Á parte do fundamento práctico do MD a través de diversas análises, aínda non se coñecen investigacións científicas que poidan confirmar teoricamente o MD.
Francisca Adame Hens
Francisca Adame Hens, nada en La Victoria, Córdoba o 4 de outubro de 1922 e finada en Córdoba o 4 de abril de 2022, foi unha activista pola recuperación da memoria histórica e poeta española.
O seu testemuño contribuíu a reconstruír a historia dos presos escravos do franquismo na denominada Canle dos Presos, no Baixo Guadalquivir. Foi condecorada no ano 2005 polo Goberno andaluz coa Medalla de Andalucía. Tras pasar pola escola de persoas adultas, á idade de 65 anos empezou a escribir poesía.
Biografía
Naceu na localidade cordobesa de La Victoria o 4 de outubro de 1922. Filla de Tránsito Hens e de Manuel Adame ocupaba o cuarto lugar dun total de dez irmás e irmáns. O seu pai, antigo garda civil e logo forestal, ao estalar a Guerra Civil española en 1936, alistouse nas milicias republicanas xunto cos seus dous fillos maiores. A partir dese momento comezou unha vida errante para Francisca Adame, que entón tiña catorce anos, fuxindo das bombas e formando parte dunha caravana de familias de combatentes que seguían aos seus seres queridos de destacamento en destacamento.
O final da guerra sorprendeu a Adame en Cidade Real, mentres o seu pai e irmáns fuxiron a Alacant coa intención de tomar un barco ruso que esperaban que os sacase de España, pero que nunca chegou. O seu pai e un dos seus irmáns foron encarcerados en Valencia, mentres o outro foi obrigado a alistarse na Lexión. A nai e o resto da familia permaneceron escondidos uns días ata que tomaron un tren de mercadorías que os levou á localidade cordobesa de La Herrería (Fuente Palmera), onde finalmente se estableceron. Alí chegaron co posto e durante moito tempo pasaron fame e penurias baixo o estigma de ser considerada unha familia de vermellos. A fame durante aquela época levou a súa avoa, a súa tía e un dos seus irmáns máis novos.
Mentres tanto Manuel Adame e o seu fillo sufriron un periplo carcerario que os levou a Elxe, Forte de San Fernando, Castelo de Santa Bárbara e tras ser condenados á morte, ao presidio de Córdoba. Francisca Adame trasladouse á cidade andaluza onde conseguiu traballo servindo en casas próximas, o que lle permitiu acudir a diario a ver o seu pai e irmán presos. Destas visitas ao cárcere volvía con recados dos reclusos e cartas que escondía nas súas zapatillas, asumindo os riscos que iso representaba e chegando a ser a conexión co exterior para moita da poboación recluída.
Como documenta o historiador Francisco Moreno Gómez, as condicións dos cárceres de Córdoba daqueles anos eran propias dun campo de exterminio. Neste contexto Francisca Adame asistiu ao xuízo onde condenaron á morte os seus familiares. Despois de catro meses de espera a que as sentenzas fosen executadas, as penas do seu pai e irmán foron conmutadas por trinta e doce anos respectivamente de traballos forzados. Estes transcorreron no campo de concentración de Los Merinales, situado en Bellavista, Dos Hermanas (Sevilla). Os Adame condenados entraron desta maneira a formar parte dos máis de dez mil presos que entre 1940 e 1962 levantaron a Canle do baixo Guadalquivir, máis coñecido como Canle dos Presos. Un total de 158 quilómetros onde moitas das tarefas máis penosas eran reservadas a mulleres de presos e viúvas de fusilados ou mortos en combate. miniatura|Francisca Adame Hens coas súas fillas Paqui e María José en abril de 2019 En La Herrería coñeceu a Manuel Guisado Mengual, co que casou aínda a pesar da oposición dos pais deste que non vían con bos ollos unha relación coa filla dun comunista pertencente, ademais, á familia máis pobre do lugar. O matrimonio tivo cinco fillas e dous fillos, aínda que anos máis tarde a traxedia se cebou coa familia coa perda dunha das súas fillas á idade de vinte e dous anos.
Traballaba como xornaleira, coidaba da súa familia e da súa casa, e con 65 anos puido cumprir unha das súas maiores inquedanzas: ir á escola para persoas adultas e aprender a ler e escribir. Desde entón, comezou a escribir en papel, e tamén recitaba de memoria, o que ela chamou “anacos da miña vida”: poemas sinxelos intimamente ligados ás súas vivencias. Palabras contra o esquecemento e o silencio onde Adame contou a Guerra Civil, as penurias dos presos, dos emigrantes, dos anciáns. Versos nos que reivindicou o papel e o sufrimento das presas. Froito desta dedicación á poesía foi un conxunto de gravacións nas que recitou os seus versos e o libro Mujer, vida, poesía que publicou xunto a Mercedes Hens Adame e Gloria Adame Gómez.
O 4 de abril de 2022 faleceu no seu domicilio de Córdoba, por causas naturais, aos 99 anos.
Recuperación da memoria histórica
O antropólogo social da Universidade Pablo de Olavide, Ángel del Río Sánchez, coautor do libro El Canal de los Presos (1940-1962) e de diversas investigacións para a recuperación da memoria histórica considera fundamental o testemuño de Adame para o proceso de reivindicación e divulgación do que alí aconteceu. Así mesmo, sinala que "o seu testemuño demostra que a vida das mulleres dos presos foi tan dura e intensa como a dos propios presos". Del Río destacou as palabras de Adame no seu primeiro encontro: "Levo toda a vida esperando a que alguén me escoitase". Francisca Adame, ademais de colaborar nesta investigación na Universidade Pablo de Olavide, e para outros estudos académicos, aportou desinteresadamente o seu testemuño ao Banco Audiovisual da Memoria Social de Andalucía (BAMSA) e percorreu toda Andalucía participando en máis de vinte actos de difusión, homenaxe e recoñecemento aos escravos do franquismo. As súas historias, segundo del Río, estiveron desprovistas de odio e vinganza, feitas coa única finalidade de dignificar a memoria dos seus. Tamén foron un estímulo para que outros saísen á luz, así como para que os máis pequenos coñecesen unha historia silenciada.
Entre as colaboracións máis influentes de Adame para a difusión da recuperación da memoria, está o documental de Canal Sur Televisión e a Xunta de Andalucía realizado en 2004 ''Presos del silencio. Trabajos forzados en la España de Franco''.
O 28 de febreiro de 2005, aos 83 anos de idade, a Xunta de Andalucía concedeulle a Francisca Adame a Medalla de Andalucía, coa que recoñece o traballo de persoas e institucións. O decreto do Executivo considéraa un exemplo de loita e valentía ante a persecución que sufriu a súa familia ao final da guerra, destaca a súa revitimización como filla dun vermello e dunha muller, o seu papel de activa militante da Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica e o seu uso da poesía "como arma de paz".
En marzo de 2019 Francisca Adame, de 96 anos, foi entrevistada para o programa de televisión La Sexta Columna titulado Cleptofranquismo: los looting del régimen. Neste espazo, Adame describiu a situación de penuria vivida pola súa familia e recitou un poema.
Saelinos
miniatura|dereita|Mapa das tribos ástures. Os saelinos (en Saelini ou Salaeni) eran unha tribo celta de Gallaecia, un pobo ástur augustano ou cismontano.
Tolomeo nomea a súa capital como Nardinium, que probablemente se atopaba nas terras de Seabra (Zamora) e La Carballeda.
Decimal periódico
Número decimal periódico é un número racional cunha parte fraccional caracterizada por ter un período punto (cifras que se repiten infinitamente) na súa expansión decimal. Este período pode constar de diferentes partes:
* Pode ser un único número, como en 1/3 = 0' 33333
* Pode ser unha serie de números, como en 1/7 = 0' 142857142857142857...
O período indícase cun arco sobre a cifra ou conxunto de cifras que se repiten.
Ana Barbero
Ana María Barbero Zurita, nada en Córdoba, é unha expiloto española de rallys.
En 1992 proclamouse vencedora do Campionato de Galicia de Rallys de Terra.
Traxectoria
Comezou nos rallys a finais da década de 1980. En 1991 disputou o Campionato de España de Rallys de Terra a bordo dun Citroën AX 4x4, rematando en quinta posición no Challenge Citroën. Correu tamén ese ano o 4º Rally de Terra do Carballiño, rematando en segunda posición, só por detrás de Manuel Senra. En 1992 disputou, ademais do nacional, o Campionato de Galicia de Rallys de Terra de forma íntegra. Quedou en segunda posición na primeira das probas, o Rally de Narón, por detrás de Manuel Senra, e logrou tamén o segundo posto no Rally do Carballiño, despois de manter un duelo con Senra, que acabou rompendo. Tras o Rally de Terra de Ourense, onde quedou cuarta, proclamouse campioa de Galicia, sendo a única muller en logralo.
En 1995 correu o Rally de Montecarlo, a bordo dun Fiat Cinquecento, aínda que non conseguiu acabar a carreira. Tras deixar os rallys fíxose instrutora do RACE.
En 2019 correu a Panda Raid en Marrocos, un rally afeccionado de resistencia de 3000 km a bordo dun Fiat Panda.
Vida persoal
O seu marido, Guillermo Barreras, foi campión de España de Rallys de Terra en 1985, mentres que a súa filla, Ana Barreras, tamén compite en automobilismo, na Copa Kobe Motor.
Superatios
miniatura|dereita|Mapa das tribos ástures. Os superatios (en Superati) eran unha antiga tribo celta de Gallaecia, un pobo ástur augustano ou cismontano.
A súa capital era Petavonium, entre Astorga e Braga, na vila de Rosinos de Vidriales. Os seus clans eran os blanobriensos, bolguenses e lougeos.
Xel de sílice
O xel de sílice é unha forma amorfa e porosa de dióxido de silicio (sílice), consistente nunha rede irregular tridimensional de átomos alternantes de silicio e oxíxeno con poros e ocos de escala nanométrica. Os ocos poden conter auga ou algún outro líquido ou poden estar cheos de gas ou baleiros. Neste último caso, o material chamaríase máis propiamente xeroxel de sílice.
O xeroxel de sílice cun tamaño de poro medio de 2,4 nanómetros ten unha forte afinidade polas moléculas de auga e é amplamente usado como desecante. É duro e translúcido, pero considerablemente máis brando que o masivo cristal de sílice ou cuarzo; e mantén a súa dureza cando está saturado de auga.
O xeroxel de sílice comercialízase habitualmente en forma de gránulos ou esferas ásperas duns poucos milímetros de diámetro. Algúns grans poden conter pequenas cantidades dunha substancia indicadora que cambia de cor cando absorbe algo de auga. É frecuente que os empaquetados de alimentos secos leven pequenas bolsiñas de papel que conteñen pellets de xeroxel de sílice, que levan xeralmente un aviso de "non inxerir", para absorber calquera humidade que puidese causar a deterioración da comida.
Historia
Os xeles de sílice existían xa polo ano 1640 como curiosidade científica. Foron utilizados na Primeira guerra mundial para captar os vapores e gases nos botes das máscaras de gas. A ruta sintética para producir xel de silice patentouna o profesor de química Walter A. Patrick da Universidade Johns Hopkins en 1918.
Na Segunda guerra mundial o xel de sílice era indispensable no esforzo de guerra para manter seca a penicilina, a protección do equipamento militar da humidade, como fluído catalizador do cracking na produción de gasolina de alta octanaxe e como apoio á catálise na fabricación de butadieno a partir de etanol (materia prima para a produción de goma sintética).
Tipos
Xel de sílice alúmina - amarelo claro, quimicamenre estable, resistente ao lume, insoluble excepto en álcalis ou ácido fluorhídrico. Polaridade superficial, establidade térmica, mellores prestacións que o xel de sílice de poros finos.
Propiedades
A alta área superficial específica como o xel de sílice (aredor de 800 m2/g) permítelle adsorber auga rapidamente, polo que é útil como axente desecante. O xel de sílice descríbese a miúdo como mestura "absorbente", o cal pode ser apropiado só cando se ignora a estrutura microscópica do xel, como nas bolsiñas de xel de sílice ou outros produtos. Porén, o xel de silice elimina a humidade pola adsorción sobre a superficie dos seus numeroros poros en vez de pola absorción na masa do xel.
Rexeneración
Unha vez saturado de auga, o xel pode ser rexenerado quentándoo a 120 °C durante 1–2 horas. Algúns tipos de xel de sílice poden causar pequenas explosións (como os popcorns) cando se expoñen a unha cantidade suficiente de auga. Isto está causado pola rotura das esferas de sílice cando contactan coa auga.
Preparación
Unha solucion acuosa de silicato de sodio acidifícase para producir un precipitado xelatinoso que é lavado, despois deshidratado para producir xel de sílice incoloro. Cando se require unha indicación visible de contido de humidade no xel de silice, engádese tetraclorocobaltato(II) de amonio ((NH4)2CoCl4) ou cloruro de cobalto (CoCl2). Isto causa que o xel sexa azul cando está seco e rosa cando está hidratado. . Debido á conexión entre o cancro e o cloruro de cobalto, este foi prohibido en Europa nos xeles de sílice. Un indicador alternativo é o violeta de metilo, que é laranxa cando está seco e verde cando está hidratado.
Desecante
miniatura|O xel de sílice é un desecante de uso común e forma de boliñas empaquetadas en bolsas impermeables.
En moitos produtos, a humidade favorece o crecemento de balores e a descomposición. A condensación pode tamén danar outros produtos como os electrónicos e pode acelerar a descomposición de produtos químicos, como os das pílulas de vitaminas. Estes produtos poden conservarse por máis tempo empaquetándoos xunto con bolsas con xel de sílice.
Alzoniella galaica
Alzoniella galaica é unha especie de molusco gasterópodo. Foi descrita por primeira vez por Boeters e Rolán en 1988. É un caracol de auga doce endémico de Galicia, con dúas poboacións localizadas, unha en Folgoso do Courel, en Lugo, e outra na estrada de Monforte a Ourense, a 2,3 quilómetros dende Os Peares.
Xel de sílice
Desecante
O xel de sílice tamén se utiliza para secar o aire en sistemas de compresión de aire industriais. O aire do compresor descarga fluxos a travès dunha capa de bolas de xel de sílice. O xel de sílice adsorbe a humidade do aire, impedindo os danos no punto de uso do aire comprimido debido á condensación da humidade. O mesmo sistema utilízase para secar o aire comprimido en locomotoras ferroviarias, nas que a condensación e o xeo nos tubos de aire de freado orixina un fallo dos freos.
O xel de sílice úsase tamén como unha ferramenta para a preservación e control da humidade relativa en museos e bibliotecas durante exposicións ou no almacenamento.
Outras aplicacións son nas tiras de tests de diagnóstico, aparellos de inhalación, xiringas, kits de test de drogas e kits de saneamento de hospitais.
Química
miniatura|60px|[[Cromatografía en columna]]
En química, o xel de sílice utilízase en cromatografía como fase estacionaria. Na cromatografía en columna, a fase estacionaria está case sempre composta de partículas de xel de silice de 40–63 μm. Utilízanse diferentes tamaños de partícula para diferentes tipos de cromatografía en columna, xa que o tamaño de partícula está relacionado coa área superficial. As diferenzas no tamaño das partículas determinan se o xel de sílice debería utilizarse para a cromatografía de gravidade ou flash. Nesta aplicación, debido á polaridade do xel de sílice, os compoñentes non polares tenden a eluír antes que outros máis polares, de aí o nome de cromatografía en fase normal. Porén, cando se adhiren grupos hidrófobos (como os grupos C18) ao xel de sílice, entón os compoñentes polares elúen primeiro e o método denomínase cromatografía en fase inversa ou reversa. O xel de sílice tamén se aplica a láminas de aluminio, vidro ou plástico en cromatografía en capa fina.
Os grupos hidroxi (OH) da superficie do sílice poden ser funcionalizados para obter xeles de sílice especializados que mostran parámetros de fase estacionaria peculiares. Estes xeles de sílice funcionalizados úsanse tamén en síntese orgánica e purificación con reactivos insolubles e atrapadores químicos (scavengers).
Tamén se teñen unido covalentemente grupos quelantes a xeles de silice. Estes materiais teñen a capacidade de eliminar ións metálicos selectivamente de solucións acuosas. Os grupos quelantes poden unirse covalentemente a poliaminas que foron enxertadas sobre a superficie de xeles de sílice producindo un material con maior integridade mecánica. O xel de sílice combínase tamén con metais alcalinos para formar un axente redutor M-SG. (Ver química SiGNa)
O xel de silice non se espera que se biodegrade nin na auga nin no solo.
Leitos de area para gatos
Outro uso do xel de sílice é nos leitos de area para gatos, onde se usa só ou en combinación con materiais máis tradicionais, como arxilas como a bentonita. É practicamente inodoro.
Filtración de auga
Debido ás propiedades de adsorción do xel de sílice, utilízase en filtros de auga domésticos. A estrutura da superficie do xel de sílice permite a adsorción dalgúns minerais que se disolven na auga, como no que se comercializa como "Ion-exchange" (intercambiador de ións). Debido á falta de regulacións para os produtos domésticos de filtración, non hai estudos que validen as afirmacións do fabricante sobre a efectividade dese sistema de filtración.
Indicador de humidade (xel de sílice azul/laranxa)
miniatura|Xel de sílice indicador O xel de sílice pode doparse cun indicador da humidade que cambia gradualmente de cor cando cambia de estado anhidro (seco) a estado hidratado (húmido). Os indicadores comúns son o cloruro de cobalto(II) e o violeta de metilo. O cloruro de cobalto(II) é azul intenso cando está seco e rosa cando está húmido, mais é unha substancia tóxica e carcinóxena e foi reclasificada na Unión Europea en xullo de 2000 como material tóxico. O violeta de metilo pode formularse para que cambie de laranxa ao verde, ou de laranxa a incoloro. Tamén é tóxico e potencialmente carcinóxeno, mais é suficientemente seguro para ter usos médicos.
Perigos
O xel de sílice non é tóxico, non é inflamable nin reactivo e permanece estable nos seus usos ordinarios. Reacciona co floruro de hidróxeno, flúor, difluoruro de oxíxeno, trifluoruro de cloro, ácidos fortes, bases fortes e oxidantes. É irritante para o tracto respiratorio e pode causar irritación do tracto dixestivo, e o po que soltan as boliñas de sílice pode causar irritación na pel e ollos, polo que deben gardarse precaucións no seu uso. O po de sílice cristalina pode causar silicose, pero o xel de sílice sintética amorfo é endurecido para que non cause silicose. Perigos adicionais son os que pode causar o dopado con indicadores da humidade (ver sección anterior).
Gran Premio do Canadá de 2023
O Gran Premio do Canadá 2023 (oficialmente o (Formula 1 Pirelli Grand Prix du Canada 2023) foi unha carreira de Fórmula 1 que se celebrou o 18 de xuño de 2023 no Circuíto Gilles Villeneuve de Montreal, Quebec, Canadá. A carreira foi a oitava rolda da tempada.
Antecedentes
O evento celebrarase durante a fin de semana do 16 ao 18 de xuño de 2023. Despois dos incendios na rexión, o Gran Premio estaba en perigo de ser cancelado. Non obstante, o 9 de xuño, a Dirección da Fórmula Un fixo unha declaración de que o Gran Premio continuaría segundo o previsto.
O equipo Aston Martin levou importantes melloras á carreira, renovando os seus sidepods e o chan.
Práctica
A fin de semana estaba programada para ter tres sesións de práctica, dúas o 16 de xuño de 2023 e unha o 17 de xuño de 2023. A primeira sesión de prácticas comezou ás 13:30 hora local (UTC−4), pero abandonouse logo duns minutos de carreira, despois dunha falla de CCTV na pista. A sesión detívose para recuperar o coche Alpine de Pierre Gasly, que parara na pista. En definitiva, só doce pilotos marcaron un tempo na moi reducida primeira sesión con Valtteri Bottas de Alfa Romeo máis rápido por diante de Lance Stroll e Fernando Alonso os dous coches de Aston Martin. A FIA tamén anunciou a intención de comezar a segunda sesión de adestramentos ás 16:30 hora local (UTC−4) en lugar da hora inicialmente prevista das 17:00 (UTC−4), ampliando tamén a duración da sesión dos 60 minutos previstos a 90 minutos para darlles aos equipos a oportunidade de recuperar parte da carreira perdida na primeira sesión.
Cualificación
A clasificación celebrouse o 17 de xuño de 2023 ás 16:00 hora local (UTC−4).
Informe de cualificación
A choiva, informada inicialmente por Logan Sargeant durante o Q1, caeu na segunda e terceira sesión.
Só tres minutos despois de comezar a Q1, Guanyu Zhou informou dun problema coa súa unidade de potencia Ferrari e provocou unha bandeira vermella cun coche varado e sen potencia na pista. Non obstante, durante o período de bandeira vermella, o seu coche puido reiniciarse e volveu entrar aos boxes. Con todo, non marcou tempo, polo que comezou na parte traseira da grella. Max Verstappen encabezou a Q1 por diante de Fernando Alonso e Lewis Hamilton, Carlos Sainz, Yuki Tsunoda e Lance Stroll foron penalizados con tres posicións na grella de saída por obstaculizar a Pierre Gasly, Nico Hülkenberg e Esteban Ocon respectivamente. Pierre Gasly, mostrouse furioso pola radio do equipo. Gasly uniuse a Zhou, Yuki Tsunoda, o seu compañeiro de equipo Nyck de Vries e Sargeant como pilotos eliminados da Q1.
Durante a Q2 comezou a chover. polo cal, os pilotos utilizaron pneumáticos intermedios, Sergio Pérez e Lance Stroll fixeron contacto co muro e uníronse a Charles Leclerc, Kevin Magnussen e Valtteri Bottas como pilotos eliminados na Q2. Alexander Albon marcou a volta rápida da sesión, pero non puido marcar un tempo na Q3. Hamilton fixou un tempo para o décimo posto.
Hülkenberg foi convocado ante os comisarios por unha infracción baixo bandeira vermella, sancioándolle con tres postos na grella, Tsunoda e Stroll tamén recibiron tres postos de penalización por obstaculizar.
Carreira
A carreira celebrouse o 18 de xuño de 2023, ás 14:00 hora local (UTC−4).
Informe da carreira
Cando a carreira comezou, o polesitter Max Verstappen foi desafiado por Lewis Hamilton cando os coches entraban na primeira curva. Pronto, Verstappen crearía unha vantaxe que mantería ao longo das 70 voltas da carreira. Mentres tanto, Esteban Ocon superou a Nico Hülkenberg, mentres que o compañeiro de equipo de Hülkenberg Kevin Magnussen rozaba o muro e continuou adiante. Logan Sargeant retirouse da carreira, a súa primeira retirada da tempada. Isto deu lugar a un breve período de coche de seguridade virtual, permitindo a recuperación do coche Williams varado. Pronto, George Russell bateu contra o muro na curva nove, esta vez cun período de coche de seguridade real. Todos os pilotos, incluído Russell, que montou un novo alerón dianteiro e reparacións no seu coche, entraron no pit lane para as súas paradas. Os únicos pilotos que non pararon foron o dúo de Ferrari formado por Charles Leclerc e Sainz. Durante este período, informouse dunha saída xusta entre Lewis Hamilton e Fernando Alonso, e Lando Norris por unha saída insegura. Os tres pilotos foron investigados sen que se tomaran máis medidas, aínda que Norris recibiu unha sanción de cinco segundos por comportamento antideportivo, reducira a velocidade durante o período do coche de seguridade.
Cando rematou o período do coche de seguridade, Verstappen avanzou por diante de Hamilton, e Alonso non puido loitar contra os dous. Alonso recuperaría a segunda praza. Observouse unha breve bandeira amarela por unha colisión entre Magnussen e Nyck de Vries. Alexander Albon, despois de poñer os duros na súa parada anterior, comezou a aguantar a Russell, Ocon, Valtteri Bottas e Norris detrás del cando Russell retirouse do oitavo lugar e Norris foi por Bottas na última curva enviándoo ata o noveno.
Verstappen gañou a carreira, dándolle a Red Bull a súa 100ª vitoria da Fórmula 1; o seu compañeiro de equipo Sergio Pérez Mendoza na sexta posición fixo a volta rápida. Verstappen comentou sobre a vitoria número 100 do seu equipo: "É incrible, nunca pensei estar eu tamén con este tipo de números, así que seguimos disfrutando e seguimos traballando duro, pero este é outro gran día." Ademais, a súa vitoria significou que Verstappen igualou o número de vitorias do tres veces campión do mundo Ayrton Senna, que é de 41.
Posicións logo da carreira
Clasificación no campionato de pilotos
Na'Taki Osborne Jelks
Na'Taki Osborne Jelks, nada en Walnut Grove, é unha científica ambiental estadounidense. É profesora asistente de ciencias ambientais e da saúde en Spelman College e profesora visitante de saúde pública en Agnes Scott College. É coñecida polo seu activismo na xustiza ambiental e a sustentabilidade urbana, polo que foi nomeada Campioa do Cambio pola Casa Branca en 2014.
Traxectoria
Jelks naceu en Walnut Grove, Mississippi; a súa familia trasladouse posteriormente a Baton Rouge, Louisiana. Obtivo un bacharelato universitario en ciencias no Spelman College, un máster de saúde pública en saúde ambiental e ocupacional na Universidade Emory, e un doutoramento na Escola de Saúde Pública da Universidade Estatal de Xeorxia.