cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ateigamento macromolecular
No pregamento de proteínas
A principal importancia do ateigamento macromolecular para os sistemas biolóxicos deriva do seu efecto sobre o pregmento de proteínas. Os mecanismos físicos subxacentes a este ateigamento macromolecular que axudan a estabilizar as proteínas no seu estado pregado explícanse xeralmente polo volume excluído (o volume inaccesible ás proteínas debido á súa interacción coas macromoléculas ateigantes). Esta noción remóntase a Asakura e Oosawa, que describiran as forzas de depleción inducidas por interaccións estéricas. Unha marca distintiva do mecanismo que se infire do dito anteriormente é que o efecto é completamente atérmico, e, por tanto, completamente entrópico. Estas ideas foron tamén propostas para explicar por que pequenos cosolutos, concretamente osmólitos protectores, que son excluídos preferencialmente das proteínas, tamén cambian o equilibrio de pregamento das proteínas cara ao estado pregado. Porén, demostrouse por varios métodos, tanto experimentais  coma teóricos,   que as forzas de depleción non son sempre de natureza entrópica.
Jinfengopteryx
Jinfengopteryx é un xénero representado por unha única especie de dinosauro terópodo trodóntido, que viviu no comezo do período cretáceo, hai aproximadamente entre 143 e 128 millóns de anos, entre o berriasiano e ohauteriviano, o que na actualidade é Asia. Os restos fósiles atopáronse na provincia chinesa de Hebei, na Formación Qiaotou en xullo de 2004. A súa datación é incerta, xa que pode ser tanto do Xurásico superior como do Cretáceo inferior. Eses restos forman un espécime (número CAGS-IG-04-0801), do que temos un esqueleto articulado case completo coas impresións de plumas. Tamén se preservaron varias estruturas ovais pequenas de cor avermellada que poderían ser vestixios de ovos, ou froitos secos ou sementes comidas polo terópodo. De ser así, corroboraría a teoría, baseada na forma dental, de que os trodóntidos eran herbívoros ou omnívoros. O seu nome procede de Jinfeng, o 'fénix áureo', nai de tódalas aves na mitoloxía chinesa e do grego πτερυξ pteryx, que significa 'pluma'. 200px|left|miniatura|Comparación de tamaños entre Jinfengopteryx e un ser humano.
Este animal presentaba unha pouta alongada no segundo dedo das súas patas traseiras. Estas e outras características do seu esqueletoindican que era membro da familia Troodontidae. Os restos coñecidos do jinfengopterix preserváronse con amplas impresións de plumas penáceas, pero carecía doutras aptas para o voo nas súas extremidades traseiras, que si están presentes en dinosauros emparentados como no Microraptor e o Pedopenna.
Clasificación
200px|miniatura|left|Espécime de Jinfengopteryx
Os autores da descrición orixinal publicada en 2005 consideraron o Jinfengopteryx como o máis basal dos avialanos (aves), e membro da familia Archaeopterygidae. Nun traballo posterior (2007), compararon o Jinfengopteryx e o Archaeopteryx, para poder manter a súa posición de arqueopteríxidos, pero non presentaron unha análise filoxenética. Así e todo, Luis Chiappe sinala que Jingengopteryx aparenta ter máis en común cos trodóntidos, como a pouta alongada no segundo dedo; e outros especialistas pensaron tamén que pertencería a este grupo. En 2006, Xu e Norell tamén suxeriron que Jinfengopteryx era un trodóntido, baseándose na estrutura xeral do corpo e as características dos dentes. En 2007 unha análise das relacións dos trodóntidos, dromeosáuridos e as primeiras aves realizada por Turner e os seus colaboradores sinala que o Jinfengopteryx é un trodóntido, e así inclúen nese grupo, notando que é o primeiro espécime de trodóntido con evidencia de plumas. Finalmente, Turner e os seus colaboradores en 2012 estableceron firmemente a Jinfengopteryx como un trodóntido, afín os innomeados IGM 100/1126 e IGM 100/1323 (conservados no Instituto de Xeoloxía de Mongolia en Ulán Bátor, creando a subfamilia Jinfengopteryginae.
Igrexa de Alexandre de Tampere
A igrexa de Alexandre (en finés Aleksanterin kirkko) é un templo evanxélico luterano da cidade de Tampere, Finlandia. Está situada no centro da cidade, no barrio de Kaakinmaa, nunha beira de Hämeenpuisto. Foi deseñada por Theodor Decker e construída en ladrillo entre 1880 e 1881. Leva o seu nome en honor ao emperador Alexandre II.
Cuestor
Un cuestor (do latín QVÆSTOR 'indagador') é un maxistrado da antiga Roma. Os primeiros cuestores foron xuíces encargados dos casos de asasinato e de insurrección ou alta traizón. Co tempo a súa denominación máis común foi Decumviri Perduillionis et parricidii. Eran nomeados para cada caso e non constituían unha maxistratura permanente.
A fins do Século III a.C os decumviri ou cuestores perderon as súas atribucións xudiciais que pasaron aos triunviri nocturni.
Simultaneamente a estes cuestores xudiciais existiron os cuestores administrativos, nos cales delegaba ao rei a administración dos fondos públicos. Coa república as súas funcións pasaron aos cónsules que as delegaron en dous cuestores civís (para o Tesouro público) e dous cuestores militares (para as arcas do Exército). Foi nese momento. 309 a.C., no que os plebeos conseguiron acceder á Cuestura, que até entón estaba reservada só para patricios, e ocuparon tres das catro prazas, quedando a cuarta para un patricio. O seu número seguiu aumentando até que na época de Xulio César chegaron a ser 40. Máis tarde o seu nomeamento pasou aos comicios tribunados.
Tamén existiron catro cuestores da Mariña, encargados da administración das catro bases navais romanas. Finalmente establecéronse, xunto aos cuestores existentes, os cuestores Itálicos, con competencias para coordinar os censos da parte de Italia sometida a Roma.
13 de xullo
O 13 de xullo é o 194º día do ano do calendario gregoriano e o 195º nos anos bisestos. Quedan 171 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px| John Dee.
Mortes
miniatura|100px| Frida Kahlo.
Outros
Os 366 días do ano
John Nicholson
John Nicholson nado en Auckland o 6 de outubro de 1941 e finado en Inglaterra o 19 de setembro de 2017 foi un piloto de carreiras neozelandés. Participou en dous Grandes Premios do Campionato do Mundo de Fórmula 1, debutando o 20 de xullo de 1974. Non anotou puntos no campionato.
Traxectoria
Nicholson foi o campión británico de Fórmula Atlantic de 1973 e 1974, usando un chasis de Lyncar e no seu "traballo diario" era un enxeñeiro de motores de McLaren. Nicholson tamén traballou para Cosworth, Lotus e Embassy Hill, e preparou un motor Saab para o seu uso nun coche Reynard de Fórmula 3.
Tralo seu éxito na Formula Atlantic, Nicholson encargou a Martin Slater de Lyncar que lle construíse un coche de Fórmula Un, malia que, a esta altura, establecera o seu propio negocio de construción de motores, o que significaba que non podía comprometerse a unha tempada completa de Grand Prix. As súas participacións nas carreira, polo tanto, foron principalmente en carreiras fora do campionato. participou no Gran Premio do Reino Unido de 1974 e no Gran Premio do Reino Unido de 1975 e cualificouse para esta última carreira. Clasificouse 17°, cinco voltas atrás, malia chocar na forte tormenta cara ao final da carreira. Nicholson posteriormente planeou un intento máis forte na Fórmula Un cun M23 privado pero a compra do chasis fracasou. Continuou tanto na Fórmula 2 como na Formula 5000 en 1976 antes de competir na súa natal Nova Zelandia en xaneiro de 1977.
Logo de retirarse das carreiras, Nicholson dirixiu a súa atención deportiva ás carreiras de lanchas motoras e continuou cos seus intereses comerciais.
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Sameiro
O topónimo Sameiro pode referirse a:
Provincia de Bizen
300px|miniatura|Antiga provincia de Bizen Bizen (備前国, びぜんのくに, Bizen-no-kuni ou 備前, びぜん) foi unha provincia histórica do Xapón, nunha zona que hoxe forma parte sueste da prefectura de Okayama, na parte San'yō na rexión de Chūgoku, na illa de Honshū. Bizen limitaba coas provincias de Bitchū (備中), Mimasaka (美作) e Harima (播磨).
Galego-portugués
miniatura|dereita|250px|O galego-portugués naceu grosso modo nos conventos [[Lucus Augusti|lucense e bracarense da que fora a provincia romana de Gallaecia.]] miniatura|dereita|250px|Linguas e dialectos descendentes do idioma galaico-portugués en [[Europa: {{legend|#4682B4|Idioma galego}} {{legend|#32CD32|Idioma portugués}} ]] O galego antigo, galego medieval ou galego-portugués (tamén chamado galaico-portugués) é a lingua medieval que se falou no noroeste da Península Ibérica que deu lugar ó galego e portugués actuais. Procedía do latín falado na Gallaecia e foi introducido polos colonizadores romanos. É polo tanto unha lingua romance. Tivo especial relevancia cultural durante varios séculos, e disto dan fe os textos medievais conservados nesta lingua.
A lingua considérase formada no século VIII, principalmente coma desenvolvemento do latín vulgar falado polos conquistadores romanos a partir do século II d. C.
O documento da lírica galego-portuguesa máis antigo parece ser a cantiga satírica "Ora faz ost'o senhor de Navarra" de Johan Soarez de Pávia, datado en 1196 por algúns expertos. As recompilacións líricas medievais galego-portuguesas máis importantes que se conservan hoxe son o Cancioneiro da Ajuda, o Cancioneiro da Vaticana, o Cancioneiro Colocci-Brancutti e as Cantigas de Santa María.
O rei Afonso X o Sabio, de Castela, coordinou as Cantigas de Santa María en galego-portugués, que daquela era a lingua por excelencia para a lírica nos reinos de Galicia, León e Castela (estando o reino de Aragón na zona de influencia da literatura occitana). Tamén compuxo algunhas cantigas de amor, mais ningunha de amigo.
Algúns poetas salientábeis incline Bernal de Bonaval, Airas Nunez, Pero da Ponte, Pero Amigo, Xohán de Cangas, e Martín Codax.
O galego-portugués tivo a súa máxima importancia dende finais do s. XII ata mediado o s. XIV.
Afastamento do galego e do portugués
As diferenzas entre galego e portugués xa proveñen do galego medieval, onde en textos antigos xa se comeza a confundir as sibilantes xordas coas sonoras, conservadas en Portugal, produto da castelanización, así como outras pequenas variacións en morfoloxía (disso fronte a disse…). Ademais, o avance do galego-portugués cara ao sur e o desprazamento da capital portuguesa introduciron unha serie de elementos novos que deron lugar á situación actual:
Características do galego-portugués
O galego medieval distínguese do galego actual principalmente en:
O sistema de vogais orais era o actual, aínda que non coa mesma distribución, principalmente debido á posterior acción da metafonía. Ademais existían vogais nasalizadas pola perda dunha nasal. A queda de consoantes intervocálicas provocaba moitos hiatos, que despois se desenvolverían, principalmente por crase.
Documentos máis antigos en galego-portugués
miniatura|[[Foro do Bo Burgo de Castro Caldelas, privilexio dado polo rei Afonso VIII. Primeiro documento real en lingua galega. Allariz, 1228]] A Notícia de fiadores (1175) é o documento en galego-portugués máis antigo coñecido con data. O Pacto dos irmãos Pais reivindica o título de texto mais antigo encontrado en Portugal, no entanto é apenas datábel por conxectura, e é probabelmente anterior a 1173. Outro documento, a Notícia de torto, sen data, calcúlase que foi escrito entre 1211 e 1216. O Testamento de Afonso II data de 1214. Algo anterior é o primeiro documento literario coñecido escrito en galego, Ora faz ost’o senhor de Navarra de Johan Soarez de Pávia.
O documento máis antigo escrito en Galicia data do ano 1228. Trátase do Foro do bõ burgo de Castro Caldelas outorgado por Afonso IX en abril do dito ano ao municipio de Allariz.
O máis antigo documento latino-galego-portugués, encontrado en Portugal, é chamado de Doação à Igreja de Souselo, encóntrase no Arquivo Nacional da Torre do Tombo, e é datado do ano de 870 d.C.
Tradición oral na cultura galego-portuguesa
O patrimonio cultural inmaterial galego-portugués está presente nas tradicións orais populares e é hoxe un patrimonio en perigo de extinción, o que levou á súa candidatura conxunta polo gobernos de España e de Portugal á "Masterpiece of Oral and Intangible Heritage of Humanity" en 2005.
O folclore galego-portugués é rico en tradicións orais; estas inclúen as regueifas ou cantigas ao desafío, mitos e lendas, cantigas, ditados e lengalengas, alén dos falares que reteñen unha semellanza a nivel morfolóxico e sintáctico, no léxico e na fonética. A tradición oral está ligada a diversas actividades tradicionais que transmítense oralmente, coma as celebracións das festas populares tales coma o entroido, o magosto, as festas da coca, San Xoán, as festas marítimas, romarías, música e danzas populares. Nos oficios, coma as actividades piscatorias, a agricultura e o artesanado, alén de seren actividades que son transmitidas de xeración en xeración de xeito verbal, cada actividade emprega un vocabulario específico. Tamén nos costumes, nos falares, nos bailes, nos rituais, na medicina tradicional e na farmacéutica popular, nas artes culinarias, nas supersticións e crenzas, existe todo un coñecemento que é transmitido oralmente.
Sameiro, Vilariño, Cambados
Sameiro é un lugar da parroquia de Vilariño no concello pontevedrés de Cambados na comarca do Salnés. Segundo o IGE en 2016 tiña 278 habitantes (137 mulleres e 141 homes), un máis ca en 2010 e catro máis ca en 2005.
A aldea está atravesada pola estrada PO-300.
Chelva
Chelva (en valenciano Xelva) é un municipio da Comunidade Valenciana. Está situado no interior da provincia de Valencia, na comarca de Serrans, tamén coñecida como "Alto Turia". Dista uns 68 km de Valencia pola CV-35 (Valencia-Ademuz).
Xeografía
As alturas máis destacadas do termo son o pico de A Atalaia (1.157 m), no camiño cara a Villar de Tellas dende Chelva e próximo á poboación de Benagéber, e o Cerro da Neveira (1.205 m) ao norte. O centro urbano de Chelva atópase a 450 m sobre o nivel do mar. O clima predominante é o clima mediterráneo de veráns cálidos e invernos frescos, de carácter semiárido.
O termo presenta unha importante masa forestal, de Pinus halepensis, que ocupa algo máis de 14.000 ha de propiedade na súa maioría pública, patrimonial do Concello, e declarada de Utilidade Pública (montes de UP nº 50 e 51 do catálogo da provincia de Valencia).
Pedanías e barrios
Posúe unha poboación duns 2.100 habitantes, 2.000 localizados no centro urbano de Chelva e o resto nas seguintes pedanías e núcleos habitados: Villar de Tellas, Ahillas, Alcotas, Mas de Caballero, Mas de Sancho e El Cerrito. Outras aldeas xa abandonadas son: Bercuta, Benacacira, Arquela etc. Tamén existen masas de labranza dispersas por todo o monte, como son: Mozul, Mozaira, Zae, Casas del Alto, Mas de Pinar, Mais de Tiero, La Atalaya, Mas de Alonso etc. A poboación indicada é moi estacional e as variacións ao longo do ano son importantes, especialmente na época de vacacións. No inverno dificilmente pasa de 1200 habitantes, mentres que no verán, sobre todo en agosto, supera facilmente os 5000.
Enrique Curiel
Federico Enrique Curiel Alonso, nado en Vigo o 15 de abril de 1947 e finado en Majadahonda (Madrid) o 2 de marzo de 2011, foi un político galego que militou en organizacións comunista e socialdemócratas.
Traxectoria
Fillo de Luis Curiel Curiel e sobriño de Eugenio Curiel Curiel. Estudou a primaria na Coruña fixo o bacharelato en Vigo. En 1965 marchou a Madrid para estudar Ciencias Políticas que dende 1969 simultaneu con Dereito na Universidade Complutense. Participou no movemento estudiantil como delegado do Sindicato Democrático de Estudiantes da Universidade de Madrid (SDEUM) e en 1968 uniuse ao Partido Socialista do Interior que viña de crear Enrique Tierno Galván. Ao ano seguinte pasou ao Partido Comunista de España. Foi detido e sufriu expedientes académicos que atrasaron os seus estudos, licenciandose finalmente en Ciencias Políticas. En 1979 foi elixido membro do Comité Central do PCE, en 1981 membro do Comité Executivo e de xaneiro de 1983 a decembro de 1987 foi vicesecretario xeral. Foi deputado no Congreso dos Deputados por Izquierda Unida elixido por Córdoba (1986-1988). Abandonou Izquierda Unida en 1988 por diferenzas co coordinador xeral Gerardo Iglesias. Logo da súa saída creou a Fundación Europa que en 1990 ingresó no PSOE considerando a este partido a casa común da esquerda. Foi concelleiro de Madrid polo PSOE (1991-1993), deputado por Pontevedra (1993-1996) e senador do PSOE desde o 2004 representando a circunscrición pontevedresa.
Barcones
Barcones é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). A súa poboación é de 31 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 55,42 km².
Carme Forcadell
Maria Carme Forcadell i Lluís, nada en Xerta, Baix Ebre, o 29 de maio de 1955, é unha lingüista e activista política catalá, presidenta do Parlamento de Cataluña, fundadora da Plataforma per la Llengua, membro da executiva e voceira da xunta do Òmnium Cultural de Sabadell e presidenta da Assemblea Nacional Catalana dende a súa fundación até maio de 2015, e deputada no Parlamento de Cataluña (2015-2018). Permaneceu en prisión preventiva en Alcalá-Meco, á espera do xuízo ó proceso independentista catalán, que comezou o 12 de febreiro de 2019. Finalmente foi condenada polo Tribunal Supremo de España en outubro de 2019, 11 anos e medio de prisión e inhabilitación polos delitos de sedición e malversación.
Traxectoria
Naceu en Xerta nunha familia humilde e aos 18 anos trasladouse a Sabadell. Estudou na Universidade Autónoma de Barcelona e licenciouse en Filosofía e en Ciencias da Información. Tamén estudou un máster en Filoloxía Catalá. Entre 1979 e 1982 traballou como redactora no programa Giravolt de TVE. En 1982 foi profesora de lingua catalá do IES Escola Industrial de Sabadell. Catedrática de ensino secundario, traballou como asesora en lingua e cohesión social (LIC) no Departamento de Educación da Generalitat de 1985 a 2015, onde foi coordinadora de normalización lingüística do Servizo de Ensino do Catalán do Departamento de Educación desde 1992, e desde 2004 asesora de lingua, interculturalidade e cohesión social. É autora de libros sobre pedagoxía, lingua e literatura e dun dicionario. Colaborou en varios medios de comunicación con publicacións sobre planificación lingüística, lingua e identidade.
Vida política
É militante de Esquerra Republicana de Catalunya. De 2001 a 2004 formou parte da executiva nacional. De 2003 a 2007 foi concelleira por este partido no Concello de Sabadell cargo que non puido renovar ao non lograr encabezar a lista nas eleccións municipais. Presentouse no posto número 2 e quedou fóra do concello porque ERC só obtivo un concelleiro.
Focadell dedicou entón máis tempo a Òmnium Cultural e á Plataforma per la Llengua, organizacións ás que xa pertencía e integrouse na comisión polos papeis de Salamanca e a Plataforma pel Dret de Decidir da que é vicepresidenta, un colectivo que foi embrión da Assemblea Nacional Catalana, organización que reclama a independencia de Cataluña e que Forcadell presidiu de abril do 2011 a maio de 2015. Tamén foi unha das máximas portavoces da organización na manifestación "Catalunya, nou estat d'Europa" e a Vía catalá.
Forcadell foi a número dous de Junts pel Sí, a lista unitaria soberanista pactada por CDC e ERC para as eleccións autonómicas catalás do 27 de setembro de 2015, a cal encabezou Raül Romeva.
O 26 de outubro de 2015 foi elixida presidenta do Parlamento de Cataluña por 77 votos a favor, 57 en branco e un nulo.
Declaración de independencia
Despois da declaración de independencia de Cataluña do 27 de outubro de 2017 foi investigada polo Tribunal Supremo por presuntos delitos de rebelión e sedición. O 9 de novembro, o órgano instrutor do tribunal ordenou cadea preventiva baixo fianza de 150 000 euros e quedou en liberdade o día seguinte. Perante o tribunal, declarou que a Declaración de Independencia era unha declaración política sen consecuencias xurídicas, acatou a aplicación do Artigo 155 da Constitución española e admitiu que tramitara leis que o Tribunal Constitucional lle requirira non facer, malia defender o dereito do Parlamento a debater.
En decembro do mesmo ano volveu ser escollida deputada nas eleccións ó Parlamento, desta volta pola candidatura de Esquerra Republicana. Anovou a súa condición de parlamentaria o 17 de xaneiro de 2018, mais renunciou a ser reelixida presidenta da cámara e foi sucedida no cargo polo deputado Roger Torrent.
O 22 de marzo de 2018, unha vez rematada a votación errada para a investidura de Jordi Turull como presidenciable da Generalitat de Cataluña, renunciou, xunto con Marta Rovira e Dolors Bassa á acta de deputada.
Cadea preventiva
O 23 de marzo de 2018, o maxistrado do Tribunal Supremo de España, Pablo Llarena, ordenou o seu ingreso en prisión, así como o de Jordi Turull, os conselleiros Raül Romeva, Josep Rull e Dolors Bassa. Llarena argumentou prisión provisional incondicional sen fianza para os cinco despois de considerar que había risco de fuga e de reiteración dos delitos polos que foron procesados. Tamén emitiu ordes de detención europea e internacional para case tódolos exiliados. Ó seu regreso, Marta Rovira non se presentou e exiliouse fóra do país.
En xullo de 2018, foi trasladada a unha prisión catalá. Despois dunha breve estadía no centro Puig de les Basses de Figueres, foi trasladada ó de Mas d'Enric, situado na travesía Comella Moro del Catllar (Tarragonès), por estar máis preto da súa familia materna á espera de xuízo. Trátase dun cárcere de homes de alta seguridade, cun só módulo para mulleres.
O 1 de febreiro de 2019 foi trasladada a Alcalá-Meco nun autocar da Garda Civil, para afrontar o seu xuízo, que comezou o 12 de febreiro e que acabou o 14 de outubro de 2019 cunha sentenza de 11 anos e medio de prisión e inhabilitación por sedición e malversación. En xuño de 2020 ingresou no cárcere de mulleres Wad-Ras, logo de pedir o traslado á xunta de tratamento de Mas d'Enric, o centro penitenciario onde estaba até entón. En xullo de 2020, concedéuselle o terceiro grao penitenciario, mais o Tribunal Supremo retiroullo o 4 de decembro. Recuperou o terceiro grao o 29 de xaneiro de 2021, aínda que que a súa saída demorouse un día por mor de que se atopaba confinada por un gromo de coronavirus no cárcere de Wad-Ras.
Dash 2
Dash 2 (acrónimo de Density And Scale Height 2 foi un satélite artificial da Forza Aérea dos Estados Unidos de América lanzado o 19 de xullo de 1963 mediante un foguete Atlas Agena B desde a rampla LC-1-2 da Base Vandenberg da Forza Aérea.
Características
Dash 2 consistía nun globo de 2,5 m de diámetro e 1 kg de masa que foi usado para medir a densidade da atmosfera a altitudes duns 3500 km. A órbita do satélite, inicialmente case circular e cunha apoxeo e perixeo de 3752 km e 3662 km respectivamente, foi volvéndose cada vez máis elíptica baixo a acción da presión da radiación solar. Dash 2 reentrou na atmosfera o 12 de abril de 1971.
14 de xullo
O 14 de xullo é o 195º día do ano do calendario gregoriano e o 196º nos anos bisestos. Quedan 170 días para finalizar o ano.
Nacementos
miniatura|100px| Gustav Klimt.
Mortes
miniatura|100px| Raymond Roussel.
Outros
Os 366 días do ano
Wangui wa Goro
Wangui Wa Goro, nada en 1961, é unha investigadora, tradutora, escritora, activista e académica kenyana, residente no Reino Unido. As súas investigacións e intereses céntranse no desenvolvemento das linguas e literaturas africanas, así como a promoción internacional das traducións destas literaturas.
Traxectoria
Wangui wa Goro viviu e estudou en diversas partes do mundo, como o Reino Unido, os Estados Unidos, Alemaña e Suráfrica. Naceu en Kenya, pero deixou o país para estudar Linguas Modernas e Economía na Universidade de Leicester. Proseguiu os seus estudos de Educación na Universidade de Londres (actual University College of London), e doutorouse en Estudos de Tradución na Universidade de Middlesex.
Traballou co goberno local, así como de académica en Humanidades no Reino Unido, e en contextos de desenvolvemento internacional. Por mor do seu activismo nos dereitos humanos e a súa implicación pola democracia en Kenya, Wa Goro viviu exiliada en Inglaterra uns cantos anos. Apoiou diversos movementos pola xustiza e a liberdade, como o movemento anti-apartheid, e implicouse no movemento das mulleres como feminista, traballando no movemento feminista negro e africano no Reino Unido e en Europa.
Traduciu a obra de autores e autoras recoñecidas, como a sátira de Ngũgĩ wa Thiong'o Matigari e as súas obras infantil-xuvenís Njamba Nene and the Flying Bus (1986) e Njamba Nene's Pistol (1990), da lingua kikuyu ao inglés, así como o libro de poesía de Véronique Tadjo A vol d'oiseau do francés.
A súa propia obra inclúe poesía, ensaio e relatos. O seu relato "Heaven and Earth" foi incluído no currículo escolar de Kenya. Como activista dos dereitos humanos, coeditou con Kelly Coate e Suki Ali o libro Global Feminist Politics: Identities in a Changing World (Routledge, 2001). Colaborou en publicacións como Under the Tree of Talking: Leadership for Change in Africa (Onyekachi Wambu, 2007) e a antoloxía de 2006 African Love Stories, editada por Ama Ata Aidoo.
Foi membro de organizacións como Women's Studies Network UK, British Centre for Literary Translation, Arts Council England, PEN International e African Literature Association. She Foi membro do consello de Caine Prize for African Writing, do que foi xurado en 2007.
Metatrón
O Metratón, segundo as relixións do xudaísmo e do cristianismo, é un anxo encargado de comunica-la vontade de Deus a outros anxos e incluso aos seres humanos. Na tradición talmúdica, Metratón fora en vida Enoc, protagonista do libro de Enoc da Biblia. Foi o anxo que conduciu o pobo de Israel no Éxodo dende Exipto ata a terra de Canaán.
José Antonio Parga Sanjurjo
José Antonio Parga Sanjurjo, nado en Piantón (A Veiga, Asturias) o 11 de febreiro de 1841 e finado en Viveiro o 12 de setembro de 1917, foi un avogado, xuíz e escritor galego.
Traxectoria
miniatura|Proposicion é informe relativos al nombramiento de cronista de Galicia a favor de D. Manuel M. Murguía, 1885 Fillo de José Raimundo Parga Mosquera e Dolores Sanjurjo Lamas. De novo viviu e fixo os primeiros estudos en Viveiro. Foi fiscal do xulgado de primeira instancia de Mondoñedo, maxistrado na Audiencia de Pontevedra e fiscal en Ourense, Palencia, Lugo e Madrid.
Foi membro activo da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago e como tal, en 1884, propuxo que Manuel Murguía fose nomeado cronista de Galicia, con remuneración económica, para así poder rematar a súa Historia de Galicia, a cal ficara interrompida e só se publicaran os dous primeiros tomos en 1865 e 1866. Após as xestións realizadas pola Económica, finalmente Murguía editou dous novos volumes en 1888 e 1891 como «cronista xeral do Reino».
Escribiu biografías e artigos históricos no Boletín de la Real Academia Gallega e Galicia, revista en que iniciou a publicación da novela La cueva de la doncella (1887-1889). Ingresou na Real Academia Galega o 28 de setembro de 1907, coa lectura do discurso El renacimiento de la literatura regional, respondido por Manuel Murguía.
Vida persoal
Casou con Dolores Acevedo Caballero.
Illa da Insuíña
A illa da Insuíña, tamén coñecida coma illa de Medal, é unha illa galega situada na marxe dereita da desembocadura do río Verdugo, na ría de Vigo. Está unida á parroquia pontevedresa de Ponte Sampaio por unha pequena ponte, e ten 3.810 m².
A illa pertenceu ao pintor Antonio Medal, e no seu momento serviu de lugar de encontro para persoeiros como Asorey, Laxeiro, Castelao, Valle-Inclán, Manuel Quiroga ou Ramón Cabanillas.
No ano 2007 a illa foi adquirida polo Ministerio de Medio Ambiente por 184.104 €, sendo restaurada e acondicionada.
Ten diversos elementos arquitectónicos. Está rodeada por un muro de pedra con ameas, e conta cun pombal, un hórreo, e unha pérgola, todo feito con granito do país.
Patxi López
Franscisco Javier López Álvarez, coñecido como Patxi López, nado en Portugalete o 4 de outubro de 1959, é un político vasco e secretario xeral do Partido Socialista de Euskadi-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE). Foi o lehendakari do goberno vasco dende o 5 de maio de 2009 ata decembro de 2012. Foi presidente da mesa do Congreso dos Deputados na XI Lexislatura.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia obreira e dende neno aleitou as ideas socialistas: o seu pai era o histórico dirixente do socialismo vasco Eduardo López Albizu "Lalo". Ingresou nas Mocidades Socialistas de Euskadi en 1975, sendo elixido Secretario Xeral en 1985, cargo que ocupa ata 1988. Ingresou no Partido Socialista de Euskadi en 1977, entrando a formar parte da súa Comisión Executiva en 1988. Foi elixido en 1986 Deputado por Biscaia no Congreso dos Deputados sendo un dos electos máis novos de España ata 1990. Asumiu a Secretaría de Organización do PSE en 1991, cargo do que dimite en 1995 para asumir a Secretaría Institucional dos Socialistas Biscaíños ata 1997. En outubro dese mesmo ano é elixido Secretario Xeral do PSE-EE de Biscaia, sendo reelixido en decembro de 2000.
Foi elixido Secretario Xeral do Partido Socialista de Euskadi-Euskadiko Ezkerra PSE-EE o 23 de marzo de 2002. É membro do Comité Federal do PSOE e Deputado no Parlamento Vasco dende 1991, onde actualmente é o Presidente do Grupo Parlamentario "Socialistas Vascos - Euskal Sozialistak".
En outubro de 2007, xunto ao Presidente do Goberno Vasco, Juan José Ibarretxe, e ao dirixente socialista Rodolfo Ares, foille aberto xuízo oral polo Tribunal Superior de Xustiza do País Vasco, en contra da opinión do Ministerio Fiscal, acusado dun delito de desobediencia en virtude do establecido no artigo 556 do Código Penal, ao terse reunido o 6 de xullo de 2006, durante a tregua de ETA, coa organización ilegal Batasuna.
Lehendakari
esquerda|miniatura|250px|Patxi López en plena campaña para as autonómicas vascas de 2009. Nas eleccións ó Parlamento Vasco, celebradas o 1 de marzo de 2009, o Partido Socialista de Euskadi obtivo 25 escanos, sendo o segundo partido en votos e en escanos, por detrás do Partido Nacionalista Vasco (EAJ-PNV) (30 escanos). O 26 de marzo de 2009, en contra do prometido en campaña electoral, o PSE-EE chegou a un acordo de investidura co Partido Popular, a terceira forza nas eleccións (que obtivera 13 parlamentarios). Entre ambos partidos sumaban 38 dos 75 escanos da cámara. Hai que ter en conta que a maioría formada por PSE-EE e PP non podería ter alcanzado maioría abondo para gobernar se a Esquerda Abertzale non tivera sido ilegalizada, xa que contabilizando o voto nulo PSE-EE e PP houberan quedado con 33 escanos. O pacto incluía a cesión da presidencia do Parlamento Vasco ó PP. O 5 de maio, Patxi López foi investido lehendakari, co voto de PSE-EE, PP e UPyD, e o 7 de maio prometeu o cargo baixo o carballo de Gernika, utilizando unha fórmula distinta da que utilizaran os lehendakaris ata entón e que recitou tanto en castelán coma en éuscaro:
O 13 de decembro de 2012, e tras volver a gañar o PNV as eleccións autonómicas, foi substituído na lehendakaritza por Iñigo Urkullu.
Bucerótidos
Os bucerótidos (Bucerotidae) son unha familia de aves que se encontran en áreas tropicais e subtropicais de África, Asia e Melanesia. Están caracterizados por ter un longo bico curvado para abaixo frecuentemente coloreado e ás veces cun casco na parte superior. O seu nome científico vén de "buceros", que significa en grego 'corno de vaca'. Teñen un ril con dous lobos. Son os únicos paxaros nos que a primeira e segunda vértebras (o atlas e o axe, respectivamente) están fusionadas; isto probablemente lles dá unha plataforma máis estable para soportar o bico. A familia é omnívora, alimentándose de froita e pequenos animais. Reprodúcense de forma monógama aniñando en cavidades naturais en árbores e ás veces cantís. Varias especies de bucerótidos están ameazadas de extinción, principalmente as especies de illas con pequena área de distribución.
Descrición
miniatura|esquerda|As brillantes cores de moitos bucerótidos, como esta parella de [[Rhyticeros cassidix, encóntranse nos peteiros e pel espida da cara e gorxa.]] Os bucerótidos mostran unha considerable variación en peso e tamaño, que oscila desde os do Tockus hartlaubi de 102 g e 30 cm aos do Bucorvus leadbeateri de 6,2 kg e 1,2 m. Os machos son sempre maiores que as femias, aínda que a diferenza entre os sexos varía segundo a especie. O grao do dimorfismo sexual tamén varía segundo a parte corporal. Por exemplo, a diferenza en masa corporal entre machos e femias é de 1 a 17%, pero a variación é do 8 ao 30% na lonxitude do peteiro e do 1 ao 21% na lonxitude das ás.
A característica máis distintiva dos bucerótidos é o seu pesado bico, sostido por poderosos músculos do pescozo e polas dúas primeiras vértebras fusionadas. Este gran bico utilízano para loitar, acicalarse, construír o niño e capturar as presas. Unha característica única dos bucerótidos é a presenza dun casco no bico de moitas especies, que é unha estrutura oca situada na parte dorsal da mandíbula superior. Nalgunhas especies é apenas perceptible e parece non servir para ningunha función á parte de reforzar o bico. Noutras especies é bastante grande, está reforzado con óso e ten aberturas que comunican co centro oco, permitíndolle funcionar como un resoador para emitir chamadas. No Rhinoplax vigil o casco non é oco senón que está recheo de marfil de bucerótido e utilízase como ariete en dramáticos torneos aéreos. Tamén se informou de que o Buceros bicornis ten un casco para cornear no aire.
A plumaxe dos bucerótidos é tipicamente negra, gris, branca ou marrón e o bico está frecuentemente coloreado vivamente, ou teñen parches de pel espida coloreada na face ou papo. Algunhas especies mostran dicromatismo sexual; no bucerótido abisinio Bucorvus abyssinicus, por exemplo, as femias teñen manchas de azul puro na face e gorxa e os machos teñen manchas de pel vermella e azul. As chamadas ou vocalizacións dos bucerótidos son altas e varían claramente entre as distintas especies.
Os bucerótidos posúen visión binocular, aínda que, a diferenza da maioría das aves con este tipo de visión, o bico interfire co campo visual. Isto permítelles ver a punta do seu propio bico e axúdalles a ter máis precisión na manipulación dos alimentos co bico. Os ollos están tamén protexidos ás veces por unha especie de grandes pestanas, que actúan dando sombra.
Distribución e hábitat
miniatura|O [[Ocyceros gingalensis é gris e endémico de Sri Lanka.]] A familia Bucerotidae comprende unhas 55 especies vivas, aínda que varias especies crípticas poderían ser separadas en varias, como ocorre no xénero Tockus. As súas áreas de distribución comprenden a África subsahariana e o subcontinente indio ata as illas Filipinas e as Illas Salomón, pero non se encontra ningún xénero que viva á vez en África e Asia. A maioría son aves arbóreas, pero os grandes bucerótidos que viven no chan (Bucorvus), son aves terestres da sabana aberta. Das 24 especies que se encontran en África, 13 son aves de bosques abertos e sabanas, e algunhas aparecen incluso en contornas moi áridas; as restantes especies encóntranse en bosques densos. Isto contrasta co que ocorre en Asia, onde hai unha soa especie de sabanas abertas e as restantes son especies forestais. O subcontinente indio teñen dez especies de bucerótidos, das cales se encontran 9 na India e países veciños, mentres que o Ocyceros gingalensis está restrinxido á illa de Sri Lanka. A especie máis común no subcontinente indio é o Ocyceros birostris. Segundo a Unión Internacional para a Conservación da Natureza (IUCN), Indonesia ten 13 especies de bucerótidos: 9 delas en Sumatra e o resto en Sumba, Sulawesi, Papúa occidental e Kalimantán (Borneo). Kalimantán ten as mesmas especies de bucerótidos que Sumatra, excepto que alí non se encontra o Buceros bicornis. No Neoxeno (polo menos no Mioceno tardío), os bucerótidos habitaban no norte de África e sur de Europa. Atopáronse os seus restos en Marrocos e Bulgaria.
Comportamento e ecoloxía
Son aves diúrnas, que xeralmente viaxan en parellas ou pequenos grupos familiares. Os grupos máis grandes fórmanse fóra da estación reprodutora. Fórmanse grandes asembleas de bucerótidos nalgúns pousadeiros.
Dieta
miniatura|Femia de Buceros bicornis alimentándose de figos. As froitas constitúen a maior parte da dieta dos bucerótidos de bosque. Son aves omnívoras, que comen froita, insectos e pequenos animais. Non poden tragar a comida collida coa punta do bico, xa que as súas linguas son demasiado curtas para manipulalo, polo que lanzan o alimento cara atrás cara á gorxa cunha sacudida da cabeza. As especies de zonas abertas e de bosques son omnívoras, pero as especies que se especializan en comer froita atópanse xeralmente nos bosques, mentres que as especies máis carnívoras encóntranse en zonas de campo aberto. As especies de bucerótidos que viven nos bosques considéranse importantes dispersoras de sementes.
Algúns bucerótidos defenden un territorio fixo. A territorialidade está relacionada coa dieta; as fontes de froita están a miúdo distribuídas espalladamente de forma irregular e para comelas hai que viaxar grandes distancias, polo que as especies que se alimentan de froita son menos territoriais.
Reprodución
Os bucerótidos xeralmente forman parellas monógamas, aínda que algunhas especies presentan unha reprodución cooperativa. As femias poñen ata seis ovos brancos en buratos e gretas xa existentes, situadas nas árbores ou en rochas. As cavidades son xeralmente naturais, pero algunhas especies usan niños abandonados de petos e capitónidos. Unha mesma parella pode utilizar un mesmo sitio de nidación en temporadas reprodutoras consecutivas. Antes da incubación as femias de todos os Bucerotinae (ás veces asistidas polos machos) empezan a pechar a cavidade de entrada do niño cunha parede feita de lama, feces e polpa de froita. Cando a femia está lista para poñer os ovos, a entrada é só grande dabondo como para permitir a súa entrada no niño, e despois de que os puxo, pecha case completamente a abertura restante, deixando só unha estreita abertura por onde o macho pode cederlle alimentos á nai e despois aos fillos. A función deste comportamento está relacionada aparentemente coa protección dos niños de bucerótidos rivais. A selaxe parcial do niño debe facerse en poucas horas; e como máximo dura uns poucos días. Unha vez selado tardan uns cinco días máis en poñer o primeiro ovo. O tamaño da posta varía dun a oito ovos nas especies grandes e ata oito ovos nas especies pequenas. Durante o período de incubación as femias sofren unha muda completa e simultánea. Suxeriuse que a escuridade da cavidade dispara a produción da hormona implicada na muda. As femias que non se están reproducindo e os machos sofren unha muda secuencial. Cando os pitiños e as femias son demasiado grandes para caber no niño, a nai rompe o selo e sae e despois pai e nai alimentan as crías. Nalgunhas especies a nai reconstrúe a parede do niño despois de saír, mentres que noutras son as crías as que reconstrúen a parede sen axuda de ninguén. Os bucerótidos que viven no chan non teñen este comportamento, senón que presentan unha nidación en cavidades convencional.
Asociacións con outras especies
Varios bucerótidos teñen asociacións con outras especies animais. Por exemplo, algunhas especies de bucerótidos de África teñen unha relación mutualista coas mangostas ananas (Helogale parvula), buscando comida xuntos e avisándose mutuamente se pasa preto algunha ave de presa ou outros predadores. Outras relacións son de comensalismo; por exemplo seguir a monos ou outros animais e comer os insectos que espantan estes ao pasaren.
Taxonomía
Datos xenéticos recentes indicaron que os bucerótidos do chan e Bycanistes forman un clado situado fóra do resto da liñaxe dos bucerótidos. Crese que representan unha liñaxe africana antiga, mentres que o resto dos Bucerotiformes evolucionaron en Asia.
Especies
Velaquí unha lista das especies de bucerótidos existentes en orde taxonómica.
Significado cultural
miniatura|O [[Aceros waldeni é un dos bucerótidos máis ameazados.]] miniatura|Debuxo de inicios do século XIX de Buceros rhinoceros, Indonesia. Os cascos da maioría das especies son moi lixeiros, conteñen moito espazo oco. Porén, o Rhinoplax vigil ten un casco sólido feito dun material chamado marfil de bucerótido, que é moi valorado como material para facer gravados na China e o Xapón. Foi utilizado na arte do netsuke.
Status e conservación
Ningunha das especies africanas de bucerótidos está seriamente ameazada, pero moitas especies asiáticas están ameazadas pola caza e perda de hábitats, xa que adoitan necesitar bosques primarios para vivir. Entre estas especies ameazadas, só o Rhyticeros subruficollis e o Aceros nipalensis se encontran na parte continental de Asia; todas as demais son propias de illas. Só en Filipinas, unha especie (o Anthracoceros marchei) é vulnerable e dúas máis (o Penelopides mindorensis e o Penelopides panini) están en perigo. Os únicos bucerótidos en perigo crítico son o Aceros waldeni e o Anthracoceros montani, tamén restrinxidos a Filipinas. Esta última especie é unha das aves máis raras do mundo, xa que só quedan 20 parellas reprodutoras ou 40 individuos maduros, e está en inminente perigo de extinción. O bucerótido Ticao, que é unha subespecie do bucerótido das illas Visayas (Penelopides panini), probablemente xa está extinto.
Cultura popular
Un bucerótido chamado Zazu é un dos personaxes da película de animación de 1994 The Lion King (O rei león).
Un bucerótido é a mascota do partido político malaio Partido de Acción Democrática.
O Buceros bicornis é o paxaro oficial do estado de Kerala, India.
Asasinos (filme)
Asasinos (en Assassins) é un filme estadounidense de 1995 dirixido por Richard Donner. O guión é obra de Andy e Larry Wachowski e Brian Helgeland. Está protagonizado por Sylvester Stallone e Antonio Banderas, xunto con Julianne Moore. Os irmáns Wachowskis declararon que o seu guión foi "totalmente reescrito" por Helgeland, e que tentaron eliminar os seus nomes do filme pero non foi posible.
Foi emitido en galego na TVG o 18 de abril de 2007.
Tempada 2018-2019 da Rink Hockey Premier League
A tempada 2018-2019 da Rink Hockey Premier League é a 45ª edición da máxima categoría do hóckey a patíns en Inglaterra. A tempada comezou o 29 de setembro de 2018 co partido que enfrontou ao Soham RHC e ao Manchester RHC, e finalizou o 8 de xuño de 2019.
Ao finalizar a competición o King's Lynn RHC alzou o seu 4º título, revalidando os conseguidos nas tres tempadas anteriores.
Ficus
Descrición
As figueiras alcanzan normalmente porte arbóreo, aínda que algunhas especies non crezan moito e permanezan como arbustos, outros teñan hábito rubidor, e haxa até especies rastreiras. En todos os casos son plantas leñosas, moitas con tronco de forma irregular, ou escultural, con raíces adventicias e superficiais. As follas son alternas, usualmente providas de látex. As flores son diminutas, unisexuais, reunidas nunha inflorescencia especial denominada sicóns, que consiste nun receptáculo pechado, coas flores inseridas no interior, e un orificio de saída no ápice, ou ostíolo. Os froitos son aquenios que madurecen dentro do propio sinconio, dándoselle o nome de figo ó conxunto.
As principais diferenzas entre as especies danse no porte, forma do tronco, forma, textura e consistencia das follas, cor, textura e forma dos sinconios etc. Hai 4 subxéneros de Ficus separados entre si por características microscópicas nas súas pequenas flores, e pola ocorrencia de plantas unisexuais ou hermafroditas.
Ecoloxía
miniatura|esquerda|Ficus clusiifolia crecendo sobre muro. As figueiras posúen un dos sistemas de reprodución máis curioso da natureza. As súas flores, encerradas nos sinconios, non teñen contacto directo co ambiente exterior, de forma que o pole non pode ser transferido dunha planta a outra espontaneamente.
Hai unha serie de especies de vespas minúsculas que se aproveitan da protección do sinconio para depositar os seus ovos. Procuran sinconios cuxas flores femininas estean maduras, e depositan os ovos nos seus ovarios, de modo que as larvas se alimentarán das sementes. Cando atinxen a fase adulta, os machos rapidamente fecundan ás femias e morren (sen xamais teren saído dos figos). As femias entón procuran saír polo ostíolo, escalando as paredes internas do sinconio. É neste momento que as flores masculinas están maduras, de modo que depositan o seu pole sobre as femias antes destas gañaren a liberdade. As femias entón repetirán o seu ciclo, buscando un sinconio con flores femininas para depositar os seus ovos, e ao mesmo tempo fertilizar as flores que non serán inoculadas.
Algunhas especies de figueiras só producen figos con flores masculinas ou femininas. Neste caso, é común que os sinconios "masculinos" presenten flores femininas estériles, incapaces de producir sementes, mais que aínda así servirán de alimento ás larvas das vespas, asegurando que o proceso antes descrito ocorra.
Especies de figueiras máis populares
miniatura|Raíces superficiais de Ficus benjamina.miniatura|Tronco estrangulador de Ficus clusiifolia. miniatura|Sicómoro grande mais debilitado na Quinta da Boa Vista, Rio de Janeiro
Bibliografía
Carauta, J. P. P. & Dias, B. E. (2002). Figueiras do Brasil. Editora UFRJ. 211 pp.
Rodospiriláceas
As rodospiriláceas (Rhodospirillaceae) son unha familia de proteobacterias. A maioría son bacterias púrpuras non do xofre, que poden realizar a fotosíntese; inicialmente todas as bacterias non do xofre foron incluídas nesta familia.
Atópanse con frecuencia en ambientes acuáticos, como lama e auga encorada, aínda que poden vivir con aire.
Esta familia inclúe a Magnetospirillum, que contén pequenas cadeas do mineral magnetita. Isto permítelles detectar o campo magnético da Terra, e moverse en dirección norte ou sur para volver ao fondo dos lagos (magnetotaxe). Atopáronse en meteoritos marcianos cadeas de magnetita similares que fixeron especular sobre a posibilidade de vida en tempos antigos en Marte. Outro exemplo ben coñecido é a bacteria fotosintética anoxixénica Rhodospirillum rubrum.
Pobo zenú
Os zenús ou sinús son un pobo indíxena de Colombia, que habita nos vales dos ríos Sinú, o San Jorge e na costa do Caribe, nos arredores do Golfo de Morrosquillo, nos actuais departamentos de Córdoba e Sucre. Son un dos meirandes pobos indíxenas do país e a súa poboación era de 307 091 persoas segundo o censo de 2018.
miniatura|Territorio histórico do pobo zenú.
Seleucidis melanoleucus
A Seleucidis melanoleucus é unha especie de ave paseriforme da familia Paradisaeidae e o único representante do xénero monotípico Seleucidis. Poboa as selvas de Salawati e Nova Guinea.