cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malaui
Xeografía
O Rift Valley atravesa o país de norte a sur. Nesta enorme depresión atópase o lago Malawi, o terceiro en tamaño de África. A súa superficie cobre cerca do 20% do país. No extremo meridional do lago nace o río Shire, que tributa as súas augas no Zambeze, 400 km máis ao sur, xa en Mozambique. Polo leste e o oeste, o Rift Valley está valado por vastos e elevados planaltos que se erguen entre 900 e 1.200 m sobre o nivel do mar.
esquerda|miniatura|150px|As escarpas de Golomoti. No norte, os Nyika Uplands, outra meseta, culmina a 2.600 m; os Shire Highlands, de 600 a 1.600 m, están dominados polos montes Zomba e Mulanje, que se erguen, respectivamente, até 2.130 e 3.048 m.
No extremo sur do país, a chaira esténdese entre 60 e 90 m s.n.m.. É nesta zona onde se concentra a maior densidade poboacional da África subsahariana.
As illas de Likoma e Chizumulu pertencen a Malaui, aínda que de feito se atopan entre as augas territoriais de Mozambique, formando uns enclaves.
Lilongwe, capital desde 1974, achégase ao medio millón de habitantes. Blantyre, principal praza comercial, acolle a sede da Corte Suprema do país (a súa poboación superaba xa a finais da década de 1990 os 500.000 habitantes).
Economía
miniatura|dereita|150px|Unha típica estrada do interior de Malaui. Malaui ten unha renda per capita de 596 $USD (maio 2008). A súa economía depende principalmente da agricultura. O país ten poucos recursos mineiros explotábeis. Os tres produtos agrícolas de exportación, por esa orde, son: tabaco, té e azucre. A presidencia do goberno ten animado, recentemente, aos campesiños a que cultiven outros produtos alternativos, como algodón. Tradicionalmente Malaui ten sido autosuficiente para o seu alimento básico, o millo, e mesmo na década de 1980 exportou cantidades importantes dese cereal aos países veciños. miniatura|esquerda|150px A agricultura representa o 38,6% do PIB, acolle arredor do 80% da forza de traballo e representa sobre o 80% do total das exportacións. Un 90% da poboación traballa en granxas autárquicas, de agricultura de subsistencia. Os pequenos propietarios desas explotacións producen unha boa variedade de colleitas, incluíndo o millo maínzo, chícharos, arroz, casabe, tabaco, cacahuetes e café. O sector agrícola orixina o 63,7% da renda total da poboación rural, un 65% das materias primas do sector industrial e, aproximadamente o 87% do emprego (datos de febreiro de 2007).
A riqueza financeira está, en xeral, concentrada nas mans dunha pequena elite. As industrias de Malaui están, na súa maior parte, situadas nas proximidades da cidade de Blantyre.
Dada a dependencia dos produtos agrícolas, o comercio de exportación é moi sensíbel aos rendementos decrecentes e ás baixadas dos termos de intercambio comercial. Outro factor que impide o desenvolvemento está constituído polos elevados custos dos transportes, que poden comprender un 30% da súa conta de importacións, pois Malaui debe importar a maior parte dos combustíbeis. Ademais contan a baixa preparación dos seus traballadores, as dificultades para conseguir emprego exterior, a escasa calidade das infraestruturas (viarias, rede eléctrica, auga e telecomunicacións), e os problemas burocráticos internos: corrupción, inadecuación dos impostos e dificultades administrativas para a apertura de empresas.
Demografía
miniatura|dereita|300px|Poboación de Malaui de 1961 ata o 2003. Cunha poboación de 18 millóns, Malaui é un dos países de África máis densamente poboados. A maioría da poboación son negros africanos, que se dividen en varias etnias, sendo os principais grupos os chewa, nyanja, yao, tumbuka e lomwe. A maioría traballa no campo aínda que as cidades están en continuo crecemento. Hai tamén uns 4.000 europeos, sobre todo británicos, e hindustanís, pero supoñen menos do 0,5 % da poboación.
O idioma oficial é o inglés, pero o idioma nacional é o chichewa. Tamén se falan outros idiomas bantús.
O cristianismo, cun 70% de adeptos, é a relixión máis estendida (20% católicos, 55% protestantes). Tamén hai unha comunidade musulmá (20% da poboación), descendente dos antigos escravos suahilíes. Só un 5% practica unicamente relixións tradicionais.
O nome de Malaui deriva dos maravi, un pobo bantú proveniente da República do Congo meridional que se estableceu na zona hai uns 600 anos. Ao chegar á parte norte do Lago Malawi, os maravi dividíronse. Unha rama, os antecesores dos actuais chewas, avanzaron cara ao sur e asentáronse na marxe occidental do lago. A outra rama, os devanceiros dos actuais nyanjas, desprazouse pola marxe oriental ata alcanzar o sur do país.
As migracións e os conflitos tribais impediron a formación dunha sociedade malauí cohesionada ata o século XX. Aínda que nos últimos anos os enfrontamentos entre etnias e tribos diminuíron, aínda persisten rivalidades rexionais. Malia todo, a idea dunha nación común malauí gana cada vez máis adeptos.
A esperanza de vida é de 43 anos. A media de fillos por muller é de 5,74. O 62,7% da poboación esta alfabetizada. Calcúlase que o 14,2% da poboación esta infectada co virus VIH (SIDA).
Educación
Na actualidade está escolarizado un 80% da poboación en idade de ir ás aulas de educación primaria. O principal problema radica na elevada taxa de alumnado, que atinxe até 80 educandos, ou máis, por docente.
Durante tres décadas Malaui só contou cunha universidade, a Universidade de Malawi, con vaios "colleges", distribuídos entre a capital, Lilongwe, e mais as cidades de Blantyre e Zomba. En anos recentes foron abertas outras tres universidades, en Mzuzu (Universidade de Mzuzu), Livingstonia e Ekwendeni (Livingstonia University) e mais en Nguludi, cerca de Blantyre (Universidade Católica de Malawi).
Ferreiros, O Pino
San Breixo de Ferreiros é unha parroquia que se localiza no leste do concello do Pino. Segundo o padrón municipal de 2018 tiña 362 habitantes (181 homes e 181 mulleres) distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 406 habitantes.
La Razón (Moaña)
La Razón foi un semanario editado en Moaña en 1913.
Historia e características
Apareceu en 1913.
Kaspars Bērziņš
Kaspars Bērziņš, nado o 25 de agosto de 1985 en Ogre, é un xogador profesional de baloncesto letón que xoga no BC Šiauliai lituano. Cunha estatura de 2,13 metros xoga nas posicións de ala-pivote e pivote.
Traxectoria profesional
Bērziņš comezou a xogar ó baloncesto na súa cidade natal, Ogre. Máis tarde xogou no BK Skonto, no que debutou na tempada 2002-03. No ano 2004 fichou polo Unicaja Málaga da Liga ACB, pero apenas xogou co primeiro equipo. En 2005 volveu a Letonia para xogar no ASK Riga, e un ano máis tarde no Barons LMT, onde xogou as seguintes tres tempadas.
En xullo de 2009, xogou a Liga de Verán da NBA cos Phoenix Suns, e ó remate asinou co Baloncesto Fuenlabrada. No ano 2010 xogou cedido no Cáceres Ciudad del Baloncesto, pero en xullo de 2010 asinou un contrato de dous anos co VEF Rīga.
O 11 de febreiro de 2014, anunciouse a súa fichaxe polo Obradoiro CAB da Liga ACB.
Asenso, Chacín, Mazaricos
Asenso é un lugar da parroquia de Chacín, no concello coruñés de Mazaricos. Segundo o IGE do 2009 tiña 184 habitantes (93 homes e 91 mulleres). É un dos maiores núcleos principais do concello.
Toponimia
As atestacións escritas máis antigas atópanse no Tombo de Toxos Outos. Aparece citado dúas veces como Asenzo (1154, 1289) e unha como Azonço, dunha posíbel confusión entre os grafemas <e> e <o>, adoito na época, podéndose interpretar como *Azenço. Outra variante máis tardía é Asenço, rexistrada en 1337. Unha posíbel etimoloxía de Asenso é *Apsentĭo, cuxa raíz é indoeuropea *ăp- / *āp- 'auga, río'.
Léon Olphe-Galliard
Léon Olphe-Galliard nado en Lión o 27 de outubro de 1825 e finado en Hendaye o 2 de febreiro de 1893, foi un zoólogo francés especializado en ornitoloxía.
Traxectoria
Descendente dunha antiga familia de notábeis da rexión de Gap, era fillo dun comerciante de teas de Lión. Desde a súa adolescencia comezou a rreunir unha colección de aves, iniciándose na ornitoloxía con científicos amigos da súa familia. Puxo os primeiros elementos do Museo de Historia Natural da mansión de Moncorin, na comuna de Irigny.
Estudou con profesores privados e despois no Royal College de Lión. Nos seus estudos na universidade, mostrou notábeis habilidades para o estudo dos idiomas modernos, resultándolle familiares o inglés, o alemán e o castelán. Ademais traduciu do ruso, do islandés e da maioría dos idiomas do norte de Europa. Prestoulle especial atención á física e é botánica, descoidando outras materias que consideraba inferiores. En 1844, aos 19 anos, coñeceu ao entomólogo Etienne Mulsant. Xuntos, viaxaron ao sur e estableceron relaciónes científicas duradeiras co abade Caire. Desde 1846 foi membro da Sociedade Linneana de Londres.
En 1847 remata o bacharelato, e propoñíase estudar medicina, pero a Revolución Francesa de 1848 fíxolle renunciar ao seu proxecto. A súa famillia refúxiase en Suíza, en Xenebra, no château de Plonjon do Parc des Eaux-Vives, con outras familias da burguesía e a aristocracia de Lión.
miniatura|250px|esquerda|Phoenicurus moussieri macho.
Alí dedicouse por completo á ornitoloxía e publicou os seus primeiros ensaios na revista Naumannia, un catálogo de aves do Ródano no que describiu a especie Phoenicurus moussieri, da familia dos muscicápidos, a subfamilia dos Gallinagininae da familia dos escolopácidos, e no Journal für Ornithologie de Jean Cabanis.
Foi membro desde 1862 da Sociedad Helvética de Ciencias Naturais (hoxe Academia Suíza de Ciencias Naturais). En 1864, de volta a Lión, perdeu ao seu pai e casou con Marguerite-Sophie Hedde, fijlla de Isidoro Hedde, delegado do goberno francés na China.
En 1870 deixou a cidad novamente e estableceuse en Bulle (Suíza). Logo regresou a Francia, en 1876, viviu durante un tempo cerca de Angulema e despois instalouse permanentemente, desde 1880, en Hendaye, onde construíu a vila "Les Mouettes", debido á gran variedade de aves que alí se encontran. Foi aí onde morreu o 2 de febreiro de 1893.
Abreviatura
A abreviatura Olphe-Galliard emprégase para recoñecer a Léon Olphe-Galliard como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Antonio Neira de Mosquera
Antonio José Neira de Mosquera, nado en Santiago de Compostela o 19 de marzo de 1823 e finado na Coruña o 9 de xullo de 1854, foi un xornalista e escritor galego, o principal instigador cultural do primeiro grupo provincialista. Foi un dos iniciadores do rexurdimento literario galego, inda que non escribiu en lingua galega.
Traxectoria
Pertencente a unha familia burguesa culta e acomodade, comezou Dereito na Universidade de Santiago de Compostela en 1837. Pertenceu á Academia Literaria fundada por José María Posada, da que foi primeiro secretario. Colaborou, a partir de 1841, nos periódicos Revista de Galicia, El Recreo Compostelano (que dirixiu) xunto a Antolín Faraldo e La Situación de Galicia co pseudónimo de doctor Malatesta. Fundou e dirixiu El Eco de Galicia.
Obras
miniatura|200px|page=342|Album histórico, científico y literario de Galicia, 1883.
Véxase tamén
miniatura|Neira de Mosquera imaxinado por unha intelixencia artificial a partir dun seu gravado. Autor: [[Manuel Gago Mariño.]]
Game Boy
miniatura|240px|dereita|Game Boy. A Game Boy (ゲームボーイ, Gēmu Bōi) é unha videoconsola portátil de videoxogos desenvolvida e manufacturada por Nintendo. Foi lanzada por primeira vez ao mercado no Xapón o 21 de abril de 1989, chegando posteriormente a outros mercados. Esta é a primeira videoconsola portátil dentro da liña que leva ese mesmo nome (Liña Game Boy). Foi creada por Gunpei Yokoi e o equipo de desenvolvemento Research and Development 1 da Nintendo. A Game Boy foi o segundo sistema portátil da Nintendo despois das series da Game & Watch iniciada en 1980 e collía elementos tanto da propia Game & Watch coma da NES. Tamén foi a primeira videoconsola portátil que incluía o xogo do Tetris.
A pesar de que durante o período no que foi comercializada foron introducidas no mercado novas videoconsolas portátiles máis avanzadas tecnoloxicamente, a Game Boy continuou a ter un enorme éxito. As vendas combinadas da Game Boy e da Game Boy Color acadaron no mundo a cifra de 118'69 millóns de unidades vendidas.
Características
Os controis principais para xogar na Game Boy están situados na metade baixa da súa parte frontal. Conta con catro botóns denominados "A", "B", "SELECT" e "START", así como cun botón direccional. As funcións de cada un destes botóns varía dun xogo a outro. No seu lateral dereito dispón dun control dial para o volume e outro no lateral esquerdo para axustar o contraste da pantalla. Na parte superior disponse o botón de apagado-encendido así como a rañura na que se introducen os cartuchos cos videoxogos.
A Game Boy tamén tiña as seguintes conexión de entrada e saída opcionais. No lateral esquerdo unha conexión para conectar a baterías recargábeis ou alimentadores de enerxía que podían substituír as pilas eléctricas para subministrar enerxía ao dispositivo, Nintendo distribuía un pack de baterías recargábeis oficial, se ben funcionaba perfectamente con outros modelos non oficiais. A Game Boy require 6V DC de polo menos 250mA. Finalmente, unha conexión para auriculares estéreo de 3.5 mm está situada na parte inferior da videoconsola.
No lateral dereito conta cunha conexión que permite aos usuarios conectar dúas Game Boy a través dun cable, co que dúas persoas poden xogar ao mesmo tempo cun mesmo xogo. Nun principio este porto estaba pensado para ser utilizado en xogos nos que se puidese competir entre dous ou participar dúas persoas no mesmo, mais co tempo se desenvolveu para crear tamén redes sociais de comunicación como nas populares series de videoxogo de Pokémon.
Acollida da videoconsola
miniatura|dereita|200px|Un modelo de Game Boy transparente.
Accesorios
O cable Link permite conectar dúas consolas para, nos xogos que así o permiten, xogar en multixogador
Santar de Riba, Muras, Muras
Santar de Riba é un lugar da parroquia de Muras no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 1 habitante (1 home).
Iskenderun
miniatura|Sobreimpresión dun selo sirio para o mandato francés de Alexandreta, 1938 Iskenderun, tradicionalmente coñecida en Occidente como Alexandreta, إسكندرون en árabe, é unha cidade turca de lingua tradicional árabe da provincia de Hatay. Situada na costa do Mar Mediterráneo aos pes dos Montes Amonos. Conta con 230,000 habitantes.
Historia
Fundada por Alexandre Magno no 333 a.C. despois da súa vitoria sobre dos persas, a súa importancia estratéxica como porta de entrada en Siria e comercial como principal entrada do comercio cara a India. Na cidade asentáronse comerciantes de Xénova e Venecia, e posteriormente doutros países europeos.
Despois da primeira guerra mundial o Sandjak de Alexandreta converteuse en mandato francés. En xullo de 1939 Francia cedeu no a Turquía, aínda que Siria seguiu a reclamar a rexión.
Casa reitoral
dereita|miniatura||Casa reitoral ao carón da [[Capela de Santo Antón de Vilariño, en estado de abandono.]] Casa reitoral, (popularmente chamada a casa do cura) é o nome co que se coñece a vivenda asignada ao sacerdote cristián dunha parroquia. A casa non lle pertence a el, senón que é titularidade da Igrexa, que lla asigna mentres oficia o sacerdocio nese lugar.
Sepia (xénero)
miniatura|240px|[[Sepia apama.]] miniatura|240px|[[Sepia officinalis.]] miniatura|240px|[[Sepia elegans.]] miniatura|240px|[[Sepia latimanus.]] miniatura|240px|[[Sepia apana.]] miniatura|240px|[[Sepia pharaonis.]] miniatura|240px|[[Sepia prashadi.]] miniatura|240px|Sepia sp.
Casa reitoral
En Galicia, as casas reitorais están habitualmente construídas ao carón das igrexas, e é frecuente atopar na mesma zona a igrexa, a casa reitoral e o campo da festa, formando o punto de encontro tradicional nas vilas galegas. Co despoboamento do rural e a asignación de varias parroquias a un sacerdote, moitas casas reitorais atópanse a día de hoxe en estado de abandono.
Río Beba
O río Beba é un afluente do río Xallas. Nace no concello de Mazaricos (Coruña) e descorre por 3 parroquias do concello para desembocar no Xallas, no límite municipal entre Mazaricos e Dumbría.
Sepia (xénero)
Sepia é un xénero de moluscos cefalópodos da familia dos sepíidos que agrupa algunhas das especies máis comúns e comercializadas, como a nosa popular xiba.
Etimoloxía
O nome do xénero é a forma latinizada do grego antigo σηπία, sēpía, "xiba".
Clasificación
As especies marcadas con asterisco ( * ) son nomes non aceptados como válidos por todos os autores. Os signos de interrogación (?) indican unha posición cuestionábel dentro do xénero.
Salón de peiteado
300px|miniatura Un salón de peiteado é un local onde se ofrecen varios servizos estéticos, principalmente o corte de pelo, pero tamén adoitan realizarse outros como peiteado, afeitado, depilado, manicura, pedicura etc. Cando se trata de moitos servizos diferentes adoita chamarse salón de beleza e os especializados en barbear, barbaría.
A referencia máis antiga que se ten sobre a existencia de coidados cosméticos no pelo remítenos a Exipto, onde se empezaron a realizar os cambios máis significativos en canto á cosmética capilar. Nesa nación o pobo, como acontecía en moitos outros, pelábase a cabeza, aínda que non así os sacerdotes e os membros da elite gobernante, que se dedicaba a coidar o seu cabelo xogando con diferentes peiteados e tonalidades. As perrucas tamén tiveron o seu auxe, e predominaban as tradicionais de pelo laso, con flocos, cortado moi parello nun longo que chegaba aos ombros. Pero outra grande achega dos exipcios foi en canto á coloración, xa que descubriron a utilidade da henna, que lles permitiu obter cores avermelladas e caobas.
O traballador do salón de peiteado é o peiteador ou peiteadora, ou barbeiro.
Rustrido
thumb|right|Rustrido catalán (sofregida) para unha [[paella.]] Un rustrido ou refrito é un preparado tipo mollo feito principalmente con cebola, allo e pemento, frixidos en aceite, manteiga ou touciño, que se utiliza como condimento. Pódeselle engadir ademais sal, coandro e ceboliño, todo en anaquiños e fritido até quedaren desfeitos pola auga que van ceibando. A operación de sofrito realízase sobre unha tixola de ferro a pouco lume.
Emprego
Na cociña castelá, o rustrido adoita facerse aromatizado con pemento (doce ou picante) ou no seu defecto uns anacos de chourizo. Emprégase na elaboración de moitos pratos como o pisto manchego, ou na simple preparación de cocidos que inclúen legumes (o cocido galego non leva rustridos).
O rustrido emprégase tamén a miúdo, con lixeiras variante, nas distintas cociñas mediterráneas, como a portuguesa (refogado, sen chourizo nin pemento en po ), a catalá (sofregit, sen chourizo nin pemento, nin coandro, con aceite de oliva, a miúdo con pemento vermello, cun chile ou especias como o sasafrán, o pirixel, o romeu, ou o tomiño), a italiana (soffritto, sen chourizo nin pemento en po, con aceite de oliva, cebola, cenoria e apio) ou a grega, na que se adoita comer con arroz.
Fefiñáns
O topónimo galego Fefiñáns pode referirse a:
Abando
250px|miniatura|Localización de Abando na cidade de [[Bilbao.]] 250px|miniatura|Vista de [[Bilbao (á dereita da imaxe) e de Abando (no centro da imaxe) en 1575]] Abando (tamén coñecido como San Vicente de Abando) é un distrito da cidade de Bilbao, capital da provincia vasca de Biscaia. Divídese nos barrios de Abando e Indautxu.
Historia
En 1300 fundouse Bilbao en parte dos terreos dos elizates de Begoña e de Abando, que perdeu o barrio de Bilbao a Vella, pero conservou a maior parte da súa extensión, ata o século XIX.
No século XVIII, Abando era o elizate con maior poboación de Biscaia (351 fogueiras e 2 100 persoas de comuñón, segundo a Historia General de Vizcaya, escrita en 1793 por Juan Ramón de Iturriza y Zabala). Esta poboación repartíase en casaríos dispersos dedicados á agricultura e gandería. Os únicos núcleos de poboación densa atopábanse nas proximidades de Bilbao a Vella, o convento imperial de San Francisco e os estaleiros situados ao bordo da Ría. Constaba das barriadas de Bilbao a Vella, Ibarra, Mena-Urizar-Larrasquitu, Elejabarri, Olabeaga, Zorrotza e Ibaizabal.
A falta de espazo para a expansión da crecente capital biscaíña propiciou que en 1870 unha parte de Abando fose anexionada por Bilbao. O gran ensanche de Bilbao realizouse a partir de 1876 en terreos de Abando, polo que o actual centro da cidade de Bilbao aséntase no que antigamente foi terreo de Abando. A anexión do resto de Abando produciuse en 1890.
Os distritos bilbaínos 6, 7 e 8, Abando, Errekalde e Basurtu-Zorrotza respectivamente, aséntanse sobre o que era antigamente o municipio de Abando.
O máis famoso aldeán do antigo Abando foi Sabino Arana, fundador do Partido Nacionalista Vasco e pai do nacionalismo vasco, que naceu neste elizate cando aínda era un municipio independente e viviu o cambio que supuxo a anexión e a expansión de Bilbao.
Skins
Skins é o título dunha serie de televisión dramática británica. É un drama que segue as vivencias dun grupo de mozos en Brístol, ó suroeste de Inglaterra. A serie explora unha variedade de temas problématicos da xuventude actual tales como o uso de drogas e alcohol, a homofobia, a obesidad e, o estrés postraumático, a anorexia nerviosa, a depresión psicótica, o autismo, o bullying, as familias desestruturadas, entre outras problemáticas frecuentes. Foi creado por Bryan Elsley e Jamie Brittain para Company Pictures. Foi retransmitida na súa totalidade pola canle británica E4.
Foi estreado na canle dixital E4 o 25 de xaneiro de 2007 e na Channel 4 o 21 de agosto do mesmo ano. Unha segunda tempada de dez episodios comezou a emitirse en E4 o 11 de febreiro de 2008 e tres días despois en Channel 4. Unha terceira entrega comezou o 22 de xaneiro e retransmitiuse os xoves en E4 no Reino Unido. En España comezouse a emitir na canle Buzz e tempo despois en Antena.Neox.
As temporadas 1 e 2 constaron dun elenco liderado por Tony Stonem (Nicholas Hoult). Terminadas as 2 primeiras temporadas, o equipo da serie decidiu cambiar o elenco de actores, dividindo ás personaxes en xeracións a razón de 2 temporadas cada unha. Para a 3 e a 4 temporada, o elenco de actores foi substituído na súa maioría, exceptuando a que sería a líder do novo elenco, a irmán de Tony, Effy Stonem (Kaya Scodelario) e a súa mellor amiga, Pandora Moon, "Panda" (Lisa Backwell). Pola súa parte, as temporadas 5 e 6 constan dun novo elenco de actores encabezado por Franky (Dakota Blue Richards) e Mini (Freya Mavor); non ten máis relación cas dúas xeracións previas que algúns detalles notorios. En xeral, mantéñense relativamente constante as mesmas personalidades, en novas personaxes. O 1 de xullo de 2013 empezou a sétima e última temporada da serie, unha temporada de despedida da serie que conta co retorno de Effy Stonem, Cassie Ainsworth e James Cook como protagonistas en tres historias individuales (Skins: Fire, Skins: Pure e Skins: Rise, respectivamente) divididas en dous episodios. Esta última temporada mostra a idade adulta de cada un dos protagonistas, as cales non foron ben recibidas pola crítica. Realizáronse numerosos capítulos con historias relacionadas coa trama principal que mostran acontecementos que nos capítulos emitidos non podemos ver. Entre as cancións que podemos escoitar na serie encontramos a grupos como Foals, Crystal Castles, e Yeah Yeah Yeahs entre outros.
La Aurora (Moaña)
La Aurora foi un semanario editado en Moaña en 1915.
Historia e características
Semanario independente, apareceu en agosto de 1915.
Espada (esgrima)
miniatura|En vermello, a superficie válida de tocado con espada. A espada é a arma máis clásica da esgrima, e coa que comezou o deporte no século XVI. É unha das tres disciplinas modernas do deporte da esgrima, canda o florete e o sabre.
Características
As características físicas da espada máis salientábeis son a gran garda, maior cá do florete, e que a folla ten unha sección en forma de V, e non cadrada, coma o florete.
A folla da espada, como a do resto das armas da esgrima, ten distintos nomes conforme as partes: a espiga é a parte da folla que se inserta na asa; o forte é a base da folla, máis resistente có resto, e que se usa para as paradas, pero tamén a que ten un movemento máis lento; o centro, ou parte media, onde se desenvolven a maior parte dos contactos entre espadas; e a punta, que é a parte máis frouxa pero máis rápida.
Sanxillao, Muras, Muras
Sanxillao é un lugar da parroquia de Muras no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 0 habitantes.
Espada (esgrima)
Historia
Cando o uso do montante, unha arma pesada que había de collerse coas dúas mans, foi devecendo, e tamén desaparecían as armaduras metálicas pola presión das armas de fogo, apareceu a espada, que tivo orixe en España. O primeiro modelo foi o rapier, ou espada de roupa, posto que permitía levala debaixo da capa. O rapier tiña unha folla alongada e moi fina, de gume moi afiado, e cunha punta que podía cortar ou cravarse. A garda parecía un cestiño con furados, cunha especie de atacador co que se podía atrapar a punta da espada do opoñente e romperlle a folla. Pero a importancia dese rapier e dos modelos de espada que viñeron despois é que mudaba completamente as técnicas do combate con arma branca, pois os obxectivos e os movementos que se podían facer cun trebello tan lixeiro representaban un troco total fronte ao mandoble ou ao montante.
Regras
Ao igual có florete, a espada é unha arma de cravar, é dicir, para que o punto sexa válido é necesario que a punta da arma impacte contra o opoñente. Porén, a diferenza del, a espada pode petar contra todo o corpo do opoñente, incluída a máscara, e non só sobre o tronco coma o florete.
Ademais, cando un tirador peta no contrincante recibe punto, independentemente de quen teña a prioridade ou de quen atacase antes, como si acontece no florete. Tamén está permitido o dobre punto, cando os dous atacantes se golpean entre si cunha diferenza de 40 milésimas de segundo, agás na esgrima que se practica no péntatlon moderno, onde non se considera válido ningún dos impactos.
Para que o tanto sexa electronicamente computado, a punta da espada ten que estar impactando durante un tempo entre 2 e 10 milésimas de segundo, e cunha forza de 7,35 newtons (o equivalente a 750 gramos/forza), o que supón un impacto lixeiramente maior có do florete, para o que só cómpren 4,9 newtons. Todos os impactos son válidos, agás os efectuados contra superficies e obxectos non condutores, como as superficies de metal da arma do contrincante. De feito, as probas internacionais dispútanse sobre pistas non condutoras para evitar impactos e puntos contra o chan. Estes impactos prodúcense por erro, cando un esgrimista tenta petar no pé do seu rival e erra. Nese caso, simplemente esquécese o problema. Pero cando iso se produce de forma deliberada penalízase o deportista que actúa así.
Oroxenia famatiniana
300px|miniatura|Reconstrución paleoxeográfica de [[Gondwana e Laurentia hai uns 70 millóns de anos antes da oroxenia famatiniana. A oroxenia famatiniana tivo lugar preto do límite da área marcada como "Río Plata". Os terreos e microcontinentes como Cuyania, Pampia e Chilenia fooron omitidos.]] A oroxenia famatiniana ou oroxenia de Famatina (pola localidade arxentina de Famatina) foi un episodio de formación de montañas anterior ao erguemento dos Andes que tivo lugar no que hoxe é o oeste de Suramérica durante o Paleozoico, que orixinou a formación do oróxeno famatiniano, tamén chamado cinto famatiniano. A oroxenia famatiniana durou desde o Cámbrico tardío a polo menos o Devoniano tardío e posiblemente incluso o Carbonífero temperán, e a súa máxima actividade oroxénica tivo lugar hai de 490 a 460 millóns de anos. A oroxenia implicou o metamorfismo e a deformación da codia terrestre e a erupción e intrusión de magma ao longo do arco magmático famatiniano que formou unha cadea de volcáns. As rochas ígneas do arco magmático famatiniano son de carácter calcoalcalino e comprenden gabros, tonalitas e granodioritas. As rochas ígneas máis novas do arco son granitos.
A relación da oroxenia cos batólitos de Achala e Cerro Áspero do centro da Arxentina non se comprende totalmente. Estes batólitos do Devoniano son posiblemente postoroxénicos.
Afloramentos e sedimentos
Os principais afloramentos do oróxeno famatiniano encóntranse nas Serras Pampeanas do noroeste da Arxentina. Só a parte occidental das Serras Pampeanas conserva probas da oroxenia famatiniana; as partes orientais parece que non foron apenas afectadas. No norte de Chile o complexo metamórfico de Belén crese que forma parte do oróxeno, xa que estivo sometido a metamofismo no Paleozoico temperán. Ao sur, na provincia de La Pampa, os afloramentos asociados coa oroxenia son escasos porque a maioría da rexión quedou cuberta por sedimentos moito máis recentes do Cuaternario.
Cara ao que agora é o leste do arco magmático famatiniano durante o Ordovícico unha cunca sedimentaria precámbrico converteuse nunha cunca tras arco. Esta cunca ía desde Perú, a través de Bolivia ao noroeste da Arxentina. A cunca recolleu os sedimentos do oróxeno e arco famatiniano e, aínda que non contiña codia oceánica, era unha cunca mariña.
Tectónica
O magmatismo do arco famatiniano foi causado pola subdución da litosfera do océano de Xápeto por debaixo de Gondwana. A medida que avanzou a subdución, o punto culminante da oroxenia chegou como resultado do choque do terreo de Cuyania (nomeado pola rexión arxentina de Cuyo) con Pampia no Ordovícico.
Castejón, Navarra
Castejón é un municipio situado na Comunidade Foral de Navarra, no meiriñado de Tudela, a 78 km da capital provincial, Pamplona. Limita cos concellos de Valtierra ao norte, Tudela ao leste e ao sur, con Corella ao suroeste, e co concello rioxano de Alfaro ao oeste. Castejón, á beira dereita do río Ebro e a un paso da Rioxa, tivo un castelo que se cita xa no século XII. Por aí pasaba o camiño real de Pamplona a Madrid, con servizo de barca e barqueiro para o cruzamento do río. Logo, na segunda metade do século pasado, escolleuse este punto como nó dos ferrocarrís do Nordeste de España. Con iso a poboación foi crecendo, ata que en 1927 deixou de ser barrio de Corella e foi declarado municipio independente.
Samfaina
A samfaina é unha preparación catalá a base de berenxena e cabaciña cortados en anaquiños e rustridos con allo picado e cebola e tomate relados en aceite de oliva. Pódese engadir tamén pemento verde do tipo italiano e vermello cortados en cachiños e algunhas herbas, con moderación, como tomiño ou romeu. En Cataluña adóitase comer coma acompañamiento de carnes (tipicamente costela de porco, coello, polo etc.) ou peixes (atún, bacallau etc.), que acostuman rematarse de cociñar na mesma tixola ou pota da samfaina.
Oríxe e etimoloxía
Segundo a Enciclopèdia Catalana (enciclopedia catalá) o substantivo samfaina atópase escrito por vez primeira en 1890, e provén do anterior samfònia que, á súa vez, deriva do latín symphōnĭia (sinfonía).
Colecistite
A colecistite é unha inflamación bacteriana ou química da vesícula biliar. Na súa presentación aguda, constitúe unha emerxencia médica, podendo evolucionar a peritonite e mesmo até á morte. Nun 95% dos casos está asociada a litíases, isto é, a pedras ou cálculos biliares. Os individuos con máis risco de padeceren colecistite son as mulleres en período fértil, persoas obesas e individuos con idades comprendidas entre os corenta e os cincuenta anos. A dieta rica en graxas é un factor de risco, así como tamén o son as perdas ou gaños de peso rápidas e máis a diabetes mellitus.
Introdución
Artigo principal: Vesícula biliar
Fisioloxía biliar
Ao día prodúcense entre 500 e 1000 ml de bile. A bile, producida no fígado, emulsiona as graxas que hai na comida parcialmente dixerida, o cal facilitará a acción dos encimas dixestivos. A produción de bile no fígado é constante, pero o baleirado da vesícula é intermitente e está en relación coa dixestión. O control da contracción da vesícula e a conseguinte expulsión da bile é principalmente endócrino, e está a cargo basicamente da hormona duodenal colecistoquinina, que favorece a descarga de bile cando se están a dixerir graxas. Outras hormonas gastrointestinais poden influír tamén, como a gastrina (induce o baleirado), secretina (amplifica a acción da colecistoquinina) e motilina (contrae a vesícula), o polipéptido pancreático (inhibe a contracción vesicular), e o VIP (relaxa o músculo liso da vesícula).
Durante o almacenamento da bile na vesícula, a bile faise máis concentrada, polo que se intensifica o seu efecto. A concentración faise por absorción de auga e ións na bile almacenada, a cal pode diminuír o seu volume ata a décima parte.
Fisiopatoloxía
Este cadro non adoita evolucionar nin complicarse, xa que o cálculo pode ser eliminado simplemente cun aumento da hidratación. Porén, en casos complicados onde o cálculo obstrúe durante moito tempo a vía biliar, pódese producir isquemia e necrose da parede biliar, podendo dar lugar a doenzas máis graves como a peritonite, que pode resultar mortal.
Aos episodios de colecistite que non veñen precedidos dunha litíase coñecéselles polo termo colecistite alitiásica. Esta é máis complexa de explicar, comprender, e até diagnosticar. As súas causas son fundamentalmente víricas ou bacterianas, producidas por organismos coma os virus Epstein-Bar, a familia dos herpes, ou bacterias coma Salmonella, entre outras.
Epidemioloxía
Existe unha maior incidencia en mulleres que en homes, chegando nalgúns países a proporcións 10:1. Na actualidade, as idades con maior predominio son as etapas de maior auxe reprodutivo, isto é, entre os 20 e os 40 anos. Considéranse factores predispoñentes o feito de ser muller, por mor das hormonas estroxénicas. Estas hormonas aumentan o colesterol, sobre todo as Lipoproteínas de Baixa Densidade (LDL, do inglés Low Density Lipoprotein) e as Lipoproteínas de Moi Baixa Densidade (VLDL, do inglés Very Low Density Lipoprotein), mais tamén mingüan na vesícula biliar os sales biliares e os ácidos biliares. Isto fai que sexa máis doado que se formen pedras na vesícula.
Polo mesmo factor hormonal, as mulleres que tiveron moitos embarazos considérase tamén factor de risco. No embarazo, as hormonas estroxénicas aumentan na muller. O sobrepeso e a obesidade, a diabetes, e outras doenzas que alteran o equilibrio lipídico, son outros factores de risco para padecer litíases e, polo tanto, son susceptíbeis de sufrir colecistite.
Hachette
miniatura|Libraría Hachette, ao redor de 1880. Hachette é un gran grupo de comunicacións francés, agora transformado en multinacional.
Orixinalmente, Hachette era unha libraría e casa editorial fundada por Louis Hachette en 1826. .
Divisións
A partir de 2004, Hachette pasou a formar parte do grupo Lagardère Media e a diversificar os seus intereses. Hachette inclúe agora tres empresas:
Hachette Livre é dona do grupo editorial London Hodder Headline, de W. H. Smith. É tamén propietaria do Orion Publishing Group.
Uribarri
250px|miniatura|Localización de Uribarri na cidade de [[Bilbao.]] Uribarri é un distrito da cidade de Bilbao, capital da provincia vasca de Biscaia. Divídese nos barrios de Castaños, Matiko-Ciudad Jardín, Uribarri e Zurbaran-Arabella.
Durante moitos anos, Uribarri foi unha zona de casaríos espallados dependentes do elizate de Begoña. Actualmente, tras a urbanización derivada da industrialización nos anos 60, moitas das súas rúas adoptaron nomes de antigos casaríos; por exemplo, a rúa Trauco provén dun casarío situado nesta zona denominado Trauku.
Xulia Clary
María Xulia Clary (en francés, Marie Julie Clary, coñecida habitualmente como Julie Clary), nada en Marsella o 26 de decembro de 1771 e finada en Florencia o 7 de abril de 1845, foi a esposa de Xosé Bonaparte e raíña consorte de Nápoles desde 1806 a 1808, ano en que pasou a ser a raíña consorte do España, até 1813. Porén, nunca chegou a vivir no país, e foi alcumada polos españois como la reina intrusa.
Primeiros anos
Xulia Clary era filla de François Clary, un rico comerciante de seda de Marsella (1725–1794) e da súa segunda esposa, Françoise Rose Somis (1737–1815). Era a irmá máis vella de Desideria Clary, que chegaría a ser raíña consorte dos reinos de Suecia e Noruega.
Xulia sempre tivo unha actitude protectora cara a Desideria, á que levaba seis anos de idade.
Xulia naceu na casa familiar, no número 70 da rúa Roma, nun barrio elegante de Marsella. Co estalido da Revolución francesa en 1789 os Clary pasaron por momentos de gran inseguridade. Os revolucionarios arrestaron ao seu pai e ao seu irmán.
A súa irmá Desideria sería clave para o seu encontro co seu futuro marido Xosé Bonaparte, o irmán máis vello de Napoleón, xa que aquela sería a noiva do futuro emperador, chegando incluso a comprometerse en 1795, até que Napoleón rompeu o compromiso para casar con Xosefina de Beauharnais.
Xulia e Xosé casaron o 1 de agosto de 1794 na localidade de Cuges-les-Pins, no departamento de Bocas do Ródano.
Tras o casamento a parella instalouse en Xénova, onde Xosé Bonaparte, xurista de profesión, traballou como avogado. A súa vida tranquila en Italia, que tanto agradaba a Xulia, sería breve, xa que Napoleón se apoiaría no seu irmán para a realización das súas ambicións políticas, e Xosé foi nomeado embaixador de Francia no Ducado de Parma e, posteriormente, en Roma. Durante as guerras napoleónicas a responsabilidade de Xosé Bonaparte acrecentouse.
Mentres que a carreira política do seu marido alcanzaba cotas cada vez máis altas, Xulia Clary esforzábase en crear unha familia afastada do poder e da política internacional.
En 1802 Xulia Clary daría a luz a súa terceira e última filla, Carlota, que chegaría a ser, aínda que por pouco tempo, raíña de Holanda, xa que casou co seu primo o príncipe Napoleón Luís Bonaparte, fillo de Luís Bonaparte.
Xulia era, segundo parece, moi capaz de comportarse de acordo coa etiqueta da corte, pero prefería vivir unha vida privada rodeada da súa familia no seu castelo de Mortefontaine, no departamento de Oise (que comprara en 1800), afastada da corte, así como do seu adúltero cónxuxe.
En 1804, cando o su cuñado Napoleón se proclamou emperador, fixo ao seu irmán Xosé Príncipe Imperial, polo que Xulia foi Princesa Imperial.
Durante a coroación do emperador, Xulia foi encargada, coas súas cuñadas, de termar da cola da emperatriz Xosefina.
Raíña de Nápoles
Napoleón nomeou a Xosé en 1806 rei de Nápoles (reino daquela denominado de Nápoles e Sicilia), función que desempeñaría durante dous anos, polo que Xulia foi a súa raíña consorte. Porén  prefiriu permanecer separada do rei, en Mortefontaine, aínda que cerimoniosamente foi tratada como raíña na corte imperial de París.
Pero finalmente reuniuse con Xosé en Nápoles antes de abril de 1808, cando foi enviada alí por Napoleón para que o apoiase, xa que nese momento Xosé enfrontánase a unha rebelión. Cando abandoaron o reino, os napolitanos estaban convencidos de que levaran con eles moitos obxectos de valor e comentaban: "o rei chegou como un soberano e saíu como un bandido. A raíña chegou vestida con farrapos e saíu como unha soberana". Pese a que sempre se afirmou que a razón das reticencias da raíña a viaxar a Nápoles se debía ao seu mal estado de saúde, actualmente crese que á reina Xulia lle chegaran rumores da existencia dunha amante do seu marido. Sexa como for, a estancia en Nápoles sería breve, xa que aos pocos meses Xosé Bonaparte sería nomeado por Napoleón rei de España.
Raíña de España
miniatura|300px|A raíña Xulia e as súas fillas. Tras a cesión do trono español a Napoleón por parte de Carlos IV en 1808, no surso das abdicacións de Baiona, este cedeu a coroa de España a Xosé, que así se converteu en Xosé I de España e Xulia Clary, como consorte, na raíña Xulia, a primeira raíña española que carecía de sangue real. A raíña, como ocorrera outras veces, sacrificou a súa apracíbel vida familiar para desprazarse á convulsa España. Porén, a metade do camiño, concretamente en Lión, as noticias que chegaban desde Madrid falaban dunha revolta popular sen precedentes contra o invasor francés. O rei, preocupado pola seguridade da súa familia, decidiu que a raíña e as infantas se trasladaran a París mentres intentaba recuperar o control do país desde o Palacio de Montehermoso, en Vitoria, onde establecera a súa corte, despois da derrota de Bailén.
Despois da caída de Napoleón
miniatura|200px|O castelo de Prangins.
Durante a guerra da Independencia española, Xulia deu refuxio á súa irmá Desideria Clary que, polo seu matrimonio co príncipe Carlos, herdeiro de Suecia, que era en realidade un cidadán inimigo, así como á súa cuñada Catarina de Württemberg, na súa casa de Mortefontaine e, cando as tropas aliadas tomaron París en 1814, Xulia refuxiouse na casa de Desideria nesa cidade.
Despois da deposición de Napoleón, Xulia comprou o castelo de Prangins, en Suíza, cerca do lago Léman.
En 1815, durante os Cen Días, Xulia foi a darlle a benvida a Napoleón no Palacio de París, co vestido da corte imperial, xunto á súa antiga fillastra Hortensia de Beauharnais, a esposa de Luís Bonaparte.
Despois da batalla de Waterloo e a segunda e definitiva caída de Napoleón, Xosé comprou unha propiedad no estado de Nova Jersey, cerca do río Delaware, co produto da venda de pintura española roubada no Palacio Real de Madrid, e en varios castelos, mosteiros e casas de concellos.
Últimos anos
miniatura|200px|Fachada da Basílica da Santa Cruz de Florencia.
Xulia foi coas súas dúas fillas a vivir a Frankfurt, onde permaneceu durante seis anos, separada do seu esposo franco-americano, onde intentou, malvendendo en non poucas ocasións o patrimonio que o su marido furtara en España, refacer a súa vida co apoio das súas fillas, xa adultas.
Máis tarde instalouse en Bruxelas e logo en Florencia, no Palacio Serristori. Non se relacionou con franceses. Foi descrita como encantadora, tranquila, digna e pacífica e xeralmente benquerida. En 1823, foi a Suecia canda a súa irmá Desideria, xa raíña de Suecia. En 1840 Xosé reuniuse con Xulia en Florencia. A pesar dos seu adulterios, referiuse a Xosé como "o meu amado esposo".
Xosé Bonaparte morreu o 28 de xullo de 1844 en Florencia, aos 76 anos de idade. Xulia faleceu na mesma cidade oito meses máis tarde, o 7 de abril de 1845, á idade de 73 anos. Foron enterrados xuntos na Basílica da Santa Cruz de Florencia.
Os restos de Xulia aínda están na Basílica da Santa Cruz, ao lado dos da súa filla, Carlota, que morreu en Lucca o 3 de marzo de 1839, aos 37 anos de idade, ao dar a luz a un neno morto.
Descendencia
Xulia e Xosé Bonaparte tiveron tres fillas:
Club Atlético Escairón
O Club Atlético Escairón é un club de fútbol galego da localidade de Escairón, no concello do Saviñao, provincia de Lugo. Foi fundado en 1965 e actualmente xoga no Grupo 3 da Primeira Autonómica.
Carlomán
Carlomán é o nome de varios reis francos e xermánicos.
Stranger than Fiction (filme de 2006)
Stranger than Fiction é un filme estadounidense de 2006 dirixido por Marc Forster, producido por Lindsay Doran e escrito por Zach Helm. Está protagonizado por Will Ferrell, Maggie Gyllenhaal, Dustin Hoffman, Queen Latifah e Emma Thompson. O argumento principal segue a historia de Harold Crick (Ferrell), un traballador que comeza a escoitar unha voz que narra todo o que ocorre na súa vida. Segundo esta voz, el como protagonista principal, vai morrer de maneira inminente. O filme foi rodado en Chicago, e foi ben acollido pola crítica pola súa innovación, historia intelixente e interpretacións. Ferrell, quen protagonizara anteriormente comedias disparatadas, conseguiu unha atención especial por ofrecer unha actuación moderada no seu primeiro papel dramático como protagonista.
Stranger than Fiction foi distribuído por Columbia Pictures o 10 de novembro de 2006. Após a súa estrea, foi eloxiado polos seus temas, o humor e as interpretacións. Malia o éxito da crítica, o filme só conseguiu recadar 53 millóns de dólares sobre un orzamento de 30 millóns.
Skin
O termo inglés skin ("pel"), pode referirse a:
Siniscola
miniatura|250px|Siniscola Siniscola é un concello italiano da provincia de Nuoro, na rexión de Sardeña. Ten 10.954 habitantes (en 2004) e esténdese por unha área de 200 km², cunha densidade de poboación de 54 hab/km².
Fai fronteira cos concellos de: Irgoli, Lodè, Lula, Onifai, Orosei, Posada e Torpè.
Midleton RFC
O Midleton Rugby Football Club é un equipo de rugby irlandés da localidade de Midleton, Condado de Cork (Munster). Actualmente xoga na segunda división da All-Ireland League, a terceira categoría da liga de clubs de Irlanda.
Historia
O club foi fundado orixinalmente na tempada 1927-28, mais desapareceu en 1934. O Midleton RFC foi refundado o 4 de marzo de 1967. Midleton foi ascendendo dende as competicións rexionais, buscando chegar á liga nacional, a All Ireland League, cousa que conseguiu en 1998 logo de gañar o Campionato de Munster. No 2001 ascendeu dende a Division 3 á Division 2. Na tempada 2006-07 o club viuse relegado novamente á Division 3. Entre os xogadores máis destacados que saíron do club están Tom Mulcahy, Gary Johnson, Ian Harty, Adrian Harty, Tom Lynch e Trevor Cox. Actualmente conta con xogadores importantes como Keith Cocking, James Colbert, Michael 'shmig' Daly e John Goold.
Lars Hedegaard
Lars Hedegaard Jensen, coñecido como Lars Hedegaard, nado en Horsens o 19 de setembro de 1942, é un xornalista, escritor e debuxante dinamarqués.
Traxectoria
coñecido polo seu posicionamento contra o islam e por ser o presidente, dende a súa fundación en 2004, da Trykkefrihedsselskabet, tamén coñecida polo seu nome en inglés International Free Press Society, unha entidade que avoga pola liberdade de expresión para todos e en calquera circunstancia.
Suaschousas, Muras, Muras
Suaschousas é un lugar da parroquia de Muras no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 4 habitantes (1 home e 3 mulleres).
Errekalde
250px|miniatura|Localización de Errekalde na cidade de [[Bilbao.]] Errekalde ou Rekalde (en castelán: Recalde) é un distrito da cidade de Bilbao, capital da provincia vasca de Biscaia. Divídese nos barrios de Ametzola-Amézola, Iralabarri, Iturrigorri-Peñascal, Errekaldeberri e Uretamendi.
Andrés Díaz
O nome de Andrés Díaz pode referirse a:
Filmes propostos ó mellor filme internacional na 32ª edición dos Óscar
Os seguintes 13 filmes, todo eles de países diferentes, foron propostos na 32ª edición dos Óscar para o premio de mellor filme en lingua non inglesa. Os títulos salientados en azul e verde son os cinco filmes nomeados, en representación de Dinamarca, Francia, Italia, os Países Baixos e Alemaña Occidental. Francia gañou o premio co filme Orfeo negro, un drama rodado no Brasil en lingua portuguesa.