cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Miley Cyrus
2010–2012: Can't Be Tamed e actuación
Embarcouse na súa xira Gypsy Heart Tour (2011) en abril, sen datas programadas en América do Norte. Cyrus citou as súas controversias como a principal razón deste feito, declarando que só quería viaxar onde ela sentía "máis amor". Despois da estrea de Can't Be Tamed, Cyrus deixou oficialmente o selo discográfico Hollywood Records. Con Hannah Montana oficialmente rematada, Cyrus anunciou un hiato na súa carreira musical para centrarse na súa carreira na actuación. Declarou "Non tomei, como, leccións de actuación nin nada, pero iso non quere dicir que no sexa preciso porque estou segura de o preciso... Probablemente vou contratar un adestrador de actuación". Posteriormente confirmou que non iría á universidade polo momento, argumentando que "[ela é] unha firme crente de que pode volver á idade que se desexe", e que ela "traballara duro para estar onde está agora, e quería desfrutalo mentres durase".
O 5 de marzo de 2011 foi a convidada no programa Saturday Night Live, durante o cal participou en varios gags sobre as súas últimas controversias. Posteriormente fixo unha aparición na serie de MTV Punk'd, a carón de Kelly Osbourne e Khloé Kardashian. Cyrus protagonizou o filme independente LOL (2012) con Demi Moore. O filme tivo unha estrea limitada e non tivo éxito nin da crítica nin comercial. Despois protagonizou a comedia So Undercover, no papel dunha axente do FBI que debe introducirse nunha irmandade de universidade. O 2 de agosto de 2011, a través de Contact Music, Cyrus asinou para aparecer nunha comerdia sen título no que interpreta a unha muller que rompe unha promesa a Deus. Anunciouse despois que Cyrus protagonizaría o filme Family Bond, interpretando unha rapaza que rastrexa ó seu pai espía nun intento de salvar á súa nai secuestrada.
Cyrus lanzou unha serie de actuación ó vivo coñecidas como Backyard Sessions a través de YouTube durante a primaver e o verán de 2012; as interpretacións incluían cancións clásicas que lle gustaban persoalmente a Cyrus. Logo de traballar nun cuarto álbum errado o ano anterior, Cyrus retomou o traballo nun novo proxecto musical a finais de 2012. Colaborou cos produtores Rock Mafia na canción "Morning Sun" (2012), que estivo dispoñible para a súa descarga de balde en liña. Anteriormente, aparecera nun vídeo musical para o sinxelo "The Big Bang" (2010). Cyrus colaborou na canción "Decisions" (2012) de Borgore. Tanto Cyrus como Hemsworth apareceron no vídeo musical do tema. Ademais, apareceu no papel de Missi en dous episodios da serie da CBS Two and a Half Men. Tamén foi confirmada como a actriz de voz principal no filme Hotel Transylvania, mais finalmente rexeitou o proxecto para coordinar a súa volta ó mundo da música. O 31 de maio, anunciouse que Cyrus e Hemsworth estaban comprometidos logo dunha relación de tres anos intermitente. Cyrus atraeu a atención dos medios de comunicación despois de cortar o seu cabelo, tradicionalmente longo e castaño, a un corte pixie loiro; comentou que "nunca antes se sentira tan ben consigo mesma na súa vida" e que "realmente lle cambiou a vida".
2013–2015: Bangerz e Miley Cyrus & Her Dead Petz
En 2013, Cyrus contratou a Larry Rudolph como o seu representante; Rudolph é coñecido por ser o representante de Britney Spears. Axiña se confirmou que Cyrus asinou un novo contrato de gravación con RCA Records para a distribución de futuros lanzamentos. Traballou con produtores como Pharrell Williams e Mike Will Made-It no seu cuarto álbum, que ten un son influenciado polo hip hop. Colaborou con numerosos artistas de hip hop e apareceu na canción de Snoop Lion "Ashtrays and Heartbreaks" (2013), estreado como sinxelo do álbum Reincarnated, en abril de 2013. Traballou con will.i.am na canción "Fall Down" (2013), estreado como sinxelo promocional ese mesmo mes. A canción entrou na lista Billboard Hot 100 no número 58, marcando a súa primeira aparición na lista dende "Can't Be Tamed" (2010). Tamén colaborou na canción de Lil Twist "Twerk", que tamén conta coa voz de Justin Bieber. A canción non foi lanzada por razóns descoñecidas, a pesar de que foi filtrada en liña. O 23 de maio de 2013, confirmouse que Cyrus aparecería no sinxelo de Mike Will Made It "23", xunto a Wiz Khalifa e Juicy J. O sinxelo acadou o posto número 11 na lista Hot 100, e vendeu máis dun millón de copias en todo o mundo dende a súa estrea.
miniatura|dereita|Cyrus na súa xira [[Bangerz Tour en Vancouver, en febreiro de 2014.]] Cyrus lanzou o seu sinxelo "We Can't Stop" o 3 de xuño. O tema converteuse nun éxito comercial a nivel mundial, encabezando as listas en territorios como o Reino Unido. O vídeo musical do tema foi un récord en VEVO ó maior número de visualización en 24 horas, e converteuse no primeiro vídeo en acadar as 100 millóns de visualizacións na páxina. Cyrus interpretou a canción xunto a Robin Thicke na gala dos premios MTV de 2013, unha actuación que provocou unha ampla atención dos medios e o escrutinio público. Os seus actos sexuais simulados cun gran dedo de foam foron descritos como "perturbadores", e toda a actuación como "digna de vergoña". Cyrus lanzou "Wrecking Ball" (2013) como o segundo sinxelo de Bangerz o mesmo día dos VMAs. A canción converteuse nun éxito instantáneo, e o vídeo musical que a amosa enriba dunha bóla de demolición espida, foi visto máis de dezanove millóns de veces o día do seu lanzamento. O sinxelo converteuse no primeiro de Cyrus en subir ó máis alto da lista Hot 100 nos Estados Unidos, vendendo máis de dous millóns de copias.
Logo de meses de especulacións dos medios de comunicación, o 16 de setembro de 2013, un representante de Cyrus anunciou que ela e Hemsworth decidiron cancelar o seu compromiso, rematando unha relación de catro anos. O 2 de outubro, MTV emitiu o documental Miley: The Movement, que narra a gravación do seu cuarto álbum de estudio, Bangerz, que foi lanzado o 4 de outubro. Foi un éxito comercial, debutando no número un de Billboard 200 e con vendas na primeira semana de 270 000 copias. O 5 de outubro, Cyrus foi a Saturday Night Live por segunda vez; recibiu maioritariamente críticas positivas que consideraron o programa "bo mais non xenial". Ese mesmo día, o rapeiro Future lanzou o sinxelo "Real and True" en colaboración con Cyrus e Mr. Hudson; o vídeo musical foi estreado cinco días despois, o 10 de novembro de 2013. A finais de 2013, foi declarada artista do ano por MTV. O 29 de xaneiro de 2014, realizou un concerto acústico en MTV Unplugged, interpretando cancións de Bangerz e coa aparición de Madonna. Converteuse no MTV Unplugged máis vista da década con máis de 1,7 millóns de visualizacións. Cyrus tamén protagonizou a campaña de primavera de Marc Jacobs xunto a Natalie Westling e Esmerelda Seay Reynolds. Comezou o seu controvertido Bangerz Tour (2014) ese ano, que tivo unha acollida xeralmente positiva. O 1 de abril, dous meses despois de comezar a xira, Cyrus soubou que o seu can Floyd, foi atopado mutilado de morte na súa casa en Studio City despois de pelexar cun coiote. O incidente traumatizou a Cyrus até o punto de que ó final da súa xira, Cyrus decidiu un estilo de vegano e dende entón continuou a promocionalo. Dúas semanas despois, Cyrus sufriu unha reacción alérxica ó antibiótico cefalexina, prescrito para tratar unha infección sinusítica, o que provocou a súa hospitalización en Kansas City. Malia que algunhas datas tiveron que ser reprogramadas, a xira continuou días despois.
Ó tempo que colaborou con The Flaming Lips no remake de Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band de The Beatles, Cyrus comezou a traballar con Wayne Coyne no seu quinto álbum de estudio. Afirmou que estaba tomando o seu tempo para enfocarse na música e que o álbum non sería lanzado até que sentise que estaba listo. Coyne comparou o seu material en colaboración con Cyrus ós catálogos de Pink Floyd e Portishead, e describiu o seu son como "unha versión un pouco máis sabia, máis triste e máis verdadeira" respecto da versión pop de Cyrus. Durante a maior parte do tempo que estivo gravando o álbum mantivo unha relación romántica co actor Patrick Schwarzenegger. Cyrus tamén traballou nos filmes The Night Before (2015) e A Very Murray Christmas (2015) durante este período; ámbolos dous papeis foron cameos. Saíron á luz publicacións en 2015 que suxerían que Cyrus estaba a traballar en dous álbums de xeito simultáneo, un dos cales esperaba poder lanzalo sen custo. Isto foi confirmado polo seu representante, que afirmou que estaba disposta a finalizar o seu contrato con RCA Records se se negaban a deixarlle lanzar un álbum de balde. Cyrus foi a anfitioa nos premios MTV de 2015, converténdose na primeira anfitrioa abertamente pansexual destes premios, e fixo unha actuación sorpresa da súa canción "Dooo It!" (2015) no remate do espectáculo. Inmediatamente despois da actuación, Cyrus aunciou que o seu quinto álbum, Miley Cyrus & Her Dead Petz (2015), estaba dispoñible de balde a través de SoundCloud. O álbum foi escrito e producido principalmente por Cyrus, e foi considerado un álbum de música experimental e psicodélica, con elementos de pop psicodélico,  rock psicodélico, e pop alternativo.
2016–2017: The Voice e Younger Now
En 2016, despois da estrea do seu quinto álbum de estudio o ano anterior, Cyrus comezou a traballar no seu seguinte álbum. Foi conselleira durante a décima tempada do concurso televisivo de canto The Voice. Logo de meses de especulación, confirmouse en marzo de 2016 que Cyrus retomou a súa relación con Liam Hemsworth. Ese mesmo mes, anunciouse que Cyrus asinou como adestradora para a décimo primeira tempada de The Voice en substitución de Gwen Stefani; Cyrus é a xurado máis nova en aparecer en calquera das tempadas do programa. En setembro de 2016, Cyrus protagonizou Crisis in Six Scenes, unha serie de televisión de Woody Allen creada para Amazon Studios. Interpreta o papel dunha activista radical que provoca o caos nunha casa conservadora dos anos 60 mentres se agocha da policía. O 17 de setembro de 2016, apareceu en The Tonight Show Starring Jimmy Fallon, onde cantou a canción de Bob Dylan "Baby, I'm In the Mood for You", unha actuación que Fallon considerou "fantástica". En outubro de 2016, Cyrus confirmou que estaba outra vez comprometida con Liam Hemsworth.
O 11 de maio de 2017, Cyrus lanzou "Malibu" como o sinxelo principal do seu sexto álbum. O sinxelo debutou no No. 64 da lista Billboard Hot 100 e chegou ó No. 10 das listas na súa segunda semana. O 9 de xuño, Cyrus lanzou "Inspired" despois de interpretar a canción no concerto benéfico One Love Manchester. Serviu como sinxelo promocional para o seu seguinte álbum. O 8 de agosto, Cyrus anunciou que o seu sexto álbum levaría por título Younger Now e que sería estreado o 29 de setembro de 2017. A canción que deu título ó álbum foi estreado como segundo sinxelo o 18 de agosto, e debutou no posto No. 79 na Billboard Hot 100. O 27 de agosto, Cyrus interpretou a canción nos Premios MTV de 2017. O 15 de setembro, interpretou "Malibu", "Younger Now", "See You Again", "Party in the U.S.A." e un cover da canción de Roberta Flack "The First Time Ever I Saw Your Face" para a BBC Radio 1 en Live Lounge. Cyrus volveu ser adestradora na décimo terceira tempada de The Voice despois dun hiato dunha tempada. O 5 de outubro de 2017, Cyrus confirmou que regresaría a The Voice para a décimo cuarta tempada. O 30 de outubro de 2017, Cyrus dixo que non faría máis xiras nin lanzaría máis sinxelos de Younger Now para poder centrarse en The Voice.
2018: novo álbum
Antes de que Younger Now fose estreado en setembro de 2017, Cyrus expresou que ela xa tiña "dúas cancións profundas para o seguinte [álbum]." Os colaboradores do sétimo álbum de Cyrus inclúen a Mike Will Made It, Mark Ronson e Andrew Wyatt. A súa primeira colaboración con Ronson, "Nothing Breaks Like a Heart", foi estreada o 29 de novembro.
A noite do 11 de novembro de 2018, durante unha rodaxe en Suráfrica, Cyrus interrompeu un longo apagón nas súas redes sociais por mor da estrea do sétimo álbum de estudio para amosar o fogar que compartía con Hemsworth e que foi queimado no incendio de Woolsey. Nas súas publicacións, expresou a devastación da súa comunidade e confirmou a súa propia seguridade, a do seu prometido e a das súas mascotas, ó tempo que compartía ligazóns entre os seus seguidores para doar tempo, cartos e recursos a grupos e institucións de caridade que loitaban para extinguir os incendios de California de 2018 e axudar ós afectados. Ela era unha dos moitos artistas residentes na área, xunto co actor Gerard Butler ou os músicos Neil Young e Robin Thicke, que perderon os seus fogares no incendio.
O Petón, Viós, Abegondo
O Petón é un lugar da parroquia de Viós no concello coruñés de Abegondo, na comarca da Coruña.
Aurora polar
miniatura|350px|Aurora boreal en Alasca. miniatura|upright=1.1|Timelapse dunha aurora Unha aurora polar (que pode ser austral ou boreal) prodúcese cando unha exección de masa solar choca cos polos norte e sur da magnetosfera terrestre, producindo unha luz difusa pero predominante proxectada na ionosfera terrestre, composta de partículas cargadas que emiten a cor ó tempo que varían a súa traxectoria ó interactuar co campo magnético terrestre e a atmosfera. As auroras son unha manifestación da 'temperie espacial'.
Corpo P
Nas neuronas, os corpos P móvense dentro da célula arrastrados por proteínas motoras en resposta á estimulación. Isto está probablemente ligado á tradución local en dendritas.
Aurora polar
Características
Como podemos observar na fotografía as auroras boreais non sempre son da mesma cor, dependen da oblicuidade con que choquen as partículas solares contra un polo, en función da cantidade, velocidadedas partículas e posición relativa da Terra. Sen unha magnetosfera potente estas partículas producirían grandes danos e un aumento da temperatura.
Corpo P
Os corpos P foron descritos por primeira vez por Bashkirov et al. en 1997, que describiu "pequenos gránulos… focos prominentes discretos" como localización citoplásmica da exorribonuclease mXrn1p de rato. Ata 2002 non se estudou a natureza e importancia destas formacións citoplasmáticas. En 2002, demostrouse que moitas proteínas implicadas na degradación do ARNm se localizaban nesas formacións. Durante este tempo, utilizáronse moitos nomes para describilos, como "corpos GW" e "corpos de eliminación da carapucha"; pero "corpos de procesamento" ou "corpos P" foi o termo que se acabou preferindo e agora é usado e aceptado amplamente na literatrura científica.
Aurora polar
Características
A aurora aparece tipicamente tanto como un brillo difuso canto como unha cortina estendida en sentido horizontal. Algunhas veces formanse arcos que poden mudar de forma constantemente. Cada cortina consiste de varios raios paralelos e aliñados na dirección das liñas do campo magnético, suxerindo que o fenómeno no noso planeta está aliñado co campo magnético terrestre. Do mesmo xeito a xuntanza de diversos factores pode levar á formación de liñas aurorais de tonalidades de cores específicas.
Corpo P
Recentemente presentáronse probas que suxiren que os corpos GW e os corpos P poderían ser en realidade compoñentes diferentes da célula. As evidencias mostran que as proteínas GW182 e Ago2, que están ambas as dúas asociadas co silenciamento de xenes por miARN, se encontran exclusivamente en corpos multivesiculares ou corpos GW e non están localizados nos corpos P. Ademais, os corpos P non son equivalentes aos gránulos de estrés, xa que as dúas estruturas colaboran en funcións celulares solapadas pero xeralmente aparecen baixo diferentes estímulos. Hoyle et al. suxiren que unha nova formación denominada corpo EGP, ou gránulos de estrés, pode ser responsable do almacenamento do ARNm, xa que estas formacións carecen do encima que elimina a carapucha 5'.
Aurora polar
Características
miniatura|700px|centro|Aurora austral rexistrada ás 22:50 (hora local) en [[Lakes Entrance, Victoria, Australia]]O vento solar é unha corrente constante de electróns, protóns e ións emitida polo Sol, mentres as execións de masa coronal son erupcións periódicas solares de colosais nubes de plasma. Os eventos máis extremos deste tipo poden crear distorsións na protección que o campo magnético terrestre exerce sobre o noso planeta, creando tormentas xeomagnéticas. Estas poden interferir gravemente coas infrastruturas na Terra e no espazo, expoñendo á radiación ós futuros exploradores da Lúa e Marte. Pénsase que unha tormenta solar da escala do 'evento Carrington' (1859), causaría enormes danos nos satélites, redes eléctricase comunicacións de radio. O ser humano sentiríase inseguro xa que poden ser mortais. Unha proba diso é que cada vez que se produce unha exección de masa solar, os satélites SOHO e ACE, ó localizarse fóra da magnetosfera quedan danados.
Corpo P
Os corpos P e os microARN
A represión mediada por microARN ocorre de dous modos, ou ben por represión traducional ou ao estimular a degradación do ARNm. O miARN recruta o complexo RISC no ARNm ao cal está unido. A asociación cos corpos P vén do feito de que moitas ou talvez a maioría das proteínas necesarias para o o silenciamento de xenes por miARN están localizadas nos corpos P.   Estas proteínas inclúen entre outras a proteína de armazón GW182, a proteína Argonauta (Ago), encimas que eliminan a carapucha do ARNm e ARN helicases. As evidencias actuais apuntan a que os corpos P son centros de armazón para a función do ARNm, especialmente porque un knockdown de GW182 interrompe a formación dos corpos P. Porén, hai moitas cuestións sen resolver sobre os corpos P e a súa relación coa actividade do miARN. Especificamente, non se sabe se hai unha especificidade dependente de contexto (estado de estrés fronte ao normal) para o mecanismo de acción dos corpos P. Tendo en conta a evidencia de que os corpos P ás veces son o sitio de degradación do ARNm e ás veces o ARNm pode saír dos corpos P e reiniciar a tradución, permanece sen resolver a cuestión de que é o que controla ese cambio. Outro punto ambiguo é se as proteínas que se localizan nos corpos P funcionan activamente no proceso de silenciamento de xenes ou se simplemente os manteñen e estado de espera.
Aurora polar
En Galicia
En Galicia, as auroras boreais son moi raras, xa que a súa localización xeográfica atópase demasiado ó sur. Porén téñense rexistrados estes fenómenos, contabilizando unhas tres auroras en cada século.
Noutros planetas
thumb|right|300px|Aurora polar en Xúpiter. O punto brillante á esquerda é o final do campo magnético para a lúa Io. Os puntos no medio son das lúas Europa e Ganímedes As auroras tamén ocorren noutros astros. Os polos de Xúpiter e Saturno teñen grandes campos magnéticos. En ambos os planetas, o telescopio espacial Hubble tomou fotos de luces polares. Tamén se observou a aurora polar en Urano, Neptuno e Venus. O Mars Express tamén viu auroras en Marte o 14 de agosto de 2004. Xúpiter tamén ten auroras que proveñen das súas lúas, Ío, Europa e Ganímedes.
Operón trp
miniatura|400px|Estrutura do operón trp O operón trp é un operón, é dicir, un grupo de xenes que se utilizan ou transcriben xuntos de forma regulada, que codifica os compoñentes necesarios para a produción do aminoácido triptófano. O operón trp está presente en moitas bacterias, e foi primeiramente caracterizado na especie Escherichia coli. Este operón está regulado para que cando o triptófano estea presente no ambiente, os xenes para a súa síntese non funcionen, e cando non estea presente si. Foi un importante sistema experimental para comprender a regulación xénica e utilízase frecuentemente para explicala.
É un exemplo de regulación negativa represible da expresión xénica. Dentro da secuencia regulatoria do operón, o operador é bloqueado pola proteína represora en presenza de triptófano (o que impide a transcrición e a formación de máis triptófano, xa que xa hai dabondo) e é liberado do bloqueo en ausencia de triptófano (permitindo así a transcrición).
Xenes
O operón trp consta de cinco xenes estruturais, cuxas funcións son:
Represión
miniatura|O represor Trp dímero unido ao operador de ADN O operón funciona por medio dun mecanismo de retroalimentación represible negativa. O represor do operón trp prodúcese augas arriba no xene trpR, que se expresa constitutivamente a baixo nivel. Os monómeros de trpR sintetizados asócianse formando dímeros. Cando está presente o triptófano, estes dímeros represores do triptófano únense ao triptófano, causando un cambio na conformación do represor, que permiten que o represor se una ao operador. Isto impide que a ARN polimerase se una e transcriba o operón, polo que o triptófano non se produce a partir do seu precursor. Cando non está presente o triptófano, o represor está na súa conformación activa e non pode unirse á rexión operadora, polo que a transcrición non é inhibida polo represor.
Atenuación
Na parte inicial dos xenes transcritos do operón trp hai unha secuencia de polo menos 130 nucleótidos denominada transcrito líder (trpL; ). Lee e Yanofsky (1977) descubriron que a atenuación está eficazmente correlacionada coa estbilidade dunha estrutura secundaria incrustada no trpL, e as forquitas constituíntes da estrutura terminadora foron despois determinadas por Oxender et al. (1979). Este transcrito inclúe catro curtas secuencias designadas do 1 ao 4, cada unha das cales é parcialmente complementaria coa seguinte. Así, poden formarse tres estruturas secundarias distintas (forquitas): 1–2, 2–3 ou 3–4. A hibridación das secuencias 1 e 2 para formar a estrutura 1–2 é rara porque a ARN polimerase espera a que o ribosoma se una antes de continuar a transcrición despois da secuencia 1, porén se se forma a forquita 1–2, isto impediría a formación da estrutura 2–3 (pero non a da 3–4). A formación dun bucle forquita entre as secuencias 2–3 impide a formación de bucles forquita entre 1–2 e 3–4. A estrutura 3–4 é unha secuencia de terminación da transcrición (rica en G/C e inmediatamente seguida de varios residuos de uracilo), unha vez que se forma a ARN polimerase disóciase do ADN e a transcrición do ADN dos xenes estruturais do operón non se pode producir (ver máis adiante unha explicación máis detallada). A importancia funcional da segunda forquita para a terminación da transcrición queda ilustrada pola redución na frecuencia de terminación da transcrición observada en experimentos que desestabilizan o apareamento G+C central desta forquita.
Este mecanismo de atenuación está apoiado experimentalmente. Primeiro, a tradución do péptido líder e a parada do ribosoma probaron ser directamente necesarios para inhibir a terminación da transcrición. Ademais, a análise mutacional que desestabiliza ou altera o apareamento de bases da forquita antiterminador ten como resultado un incremento na terminación; isto é consistente co modelo de atenuación, esta mutación non pode aliviar a atenuación mesmo se hai escaseza de triptófano (Trp). En contraste con isto, oligonucleótidos complementarios dirixidos á febra 1 aumentan a expresión do operón ao promocionaren a fomación do antiterminador. Ademais, no operón da histidina, a mutación complementaria mostra que a capacidade de apareamento das febras 2–3 ten máis importancia que as súas secuencias primarias á hora de inhibir a atenuación.
Na atenuación, o punto onde o ribosoma que está traducindo queda parado determina se se formará unha forquita de terminación. Para que a polimerase en transcrición capture ao mesmo tempo a estrutura alternativa, a escala de tempo da modulación estrutural debe ser comparable coa da transcrición. Para asegurar que o ribosoma se une e empeza a tradución do transcrito líder inmediatamente despois de que este se sintetiza, existe un sitio de pausa na secuencia trpLe. Unha vez chegado a este sitio, a ARN polimerase fai unha pausa na transcrición e aparentemente agarda a que empece a tradución. Este mecanismo posibilita unha sincronización da transcrición e da tradución, o cal é un elemento clave na atenuación.
Un mecanismo de atenuación similar regula as sínteses da histidina, fenilalanina e treonina.
Albert Einstein
Albert Einstein, nado en Ulm o 14 de marzo de 1879 e finado en Princeton (Estados Unidos) o 18 de abril de 1955, foi un físico e matemático alemán de nacemento recoñecido internacionalmente por propor a teoría da relatividade, un dos piares da física moderna xunto a mecánica cuántica. A obra de Einstein resultou tamén de grande influencia na filosofía da ciencia. Einstein é coñecido na cultura popular pola súa fórmula da equivalencia masa-enerxía E = mc2, alcumada "a fórmula máis famosa do mundo".
Nos comezos da súa carreira científica, Einstein considerou que a mecánica de Newton non era suficiente para reconciliar as leis da mecánica clásica coas leis do campo electromagnético. Isto levouno ao desenvolvemento da súa teoría da relatividade especial. Así mesmo decatouse que o principio da relatividade tamén se podía estender ós campos gravitacionais, e xunto coa súa subsequente teoría da gravitación de 1916, publicou a teoría da relatividade xeral. Continuou tratando os problemas da mecánica estatística e a teoría cuántica, o que deu pé ás súas explicacións da teoría de partículas e o movemento das moléculas. Tamén investigou as propiedades térmicas da luz, establecendo a base da teoría de fotóns. En 1917, Einstein aplicou a teoría xeral da relatividade para modelar a estrutura a grande escala do universo.
Estas e outras contribucións ó desenvolvemento da mecánica cuántica, mecánica estatística e cosmoloxía, á parte doutras áreas, contribuíron a que fose considerado o físico máis importante do século XX. Recibiu o Premio Nobel de Física no 1921 pola súa explicación do efecto fotoeléctrico e "polo seu servizo á Física teórica" mais o anuncio da concesión non se fixo ata un ano despois, en 1922 debido a que o premio non foi atribuído en 1921.
Einstein publicou máis de 300 artigos científicos xunto cunhas 150 obras non científicas. Escribiu toda a súa obra científica en alemán, aínda que nalgúns casos a lingua de publicación foi o inglés.
Primeiros anos
200px|esquerda|miniatura|Albert Einstin aos 14 anos de idade Einstein naceu en Ulm, Württemberg, Alemaña aínda que desde 1880 viviu con toda a familia en Múnic. Seus pais foron Hermann Einstein, comerciante e propietario dunha empresa eléctrica, e a súa dona, Pauline Koch. A súa familia era de orixe xudía-asquenací aínda que non practicante. Einstein recibiu leccións de violín durante a súa infancia por insistencia da súa nai. Segundo relata el mesmo ós cinco anos o seu pai amosoulle un compás de peto e o seu fundamento deixouno intrigado. Realizou os estudos primarios nunha escola católica e a pesar do seu atraso en aprender a falar foi un bo estudante. En 1888 comezou a educación secundaria no Luitpold Gymnasium, cun curriculum centrado nos estudos clásicos e no que Einstein nunca se sentiu cómodo
Mocidade
En 1894, dende Múnic os Einstein mudaron a súa vivenda a Milán (Italia) Albert permaneceu en Múnic ata rematar a escola pero só completou un cuadrimestre e sen rematar marchou o 29 de decembro cabo da súa familia, que agora estaba en Pavía. No 1895, Einstein pasou un exame da Escola Federal Politécnica de Suíza en Zúric, pero suspendeu na parte correspondente a arte, malia os seus extraordinarios resultados en matemáticas e física. A familia enviouno a Aarau, Suíza para finalizar a súa educación secundaria, e en 1896, Einstein recibiu o seu diploma de ensino medio.
Matrimonios e fillos
alt=Ós 25 anos, con mostacho.|miniatura|upright|Albert Einstein en 1904 (ós 25 anos)
O mesmo ano 1896, Einstein renunciou á súa cidadanía alemá, converténdose en apátrida. No 1898, Albert xuntouse con Mileva Marić, unha compañeira de clase serbia (que foi tamén amiga de Nikola Tesla), da que namorara. No 1900, Einstein acadou un diploma de docente pola Universidade Federal Politécnica de Zúric. Fíxose cidadán suízo en 1901.
alt=Einstein, relaxado e con pipa xunto a Elsa.|miniatura|Einstein coa súa muller Elsa Einstein e Mileva casaron o 6 de xaneiro de 1903. O 14 de maio de 1904 tiveron o seu primeiro fillo, Hans Albert Einstein, nado en Berna, Suíza. O seu segundo fillo, Eduard, naceu en Zúric en xullo de 1910. No 1914, a parella separouse; Einstein mudouse a Berlín e Milena quedou en Zúric cos fillos. O divorcio chegou o 14 de febreiro de 1919, despois de cinco anos de separación. Eduard, chamado polo pai "Tete" (por pequeno), tivo unha depresión nerviosa ós 20 anos, sendo diagnosticado de esquizofrenia. A súa nai coidouno e estivo internado en diversas ocasións, incluído o tempo anterior á súa morte.
En cartas reveladas no 2015, Einstein escribiu ó seu primeiro amor, Marie Winteler, sobre o seu matrimonio e os seus aínda fortes sentimentos por ela. No 1910 escribiulle "penso con amor en ti cada minuto do que dispoño, e son tan infeliz como pode selo un home", mentres Milena estaba embarazada do seu segundo fillo. Einstein falou sobre un "amor equivocado" e unha "vida desperdiciada" en relación ó seu amor con Marie.
Einstein casou logo con Elsa Löwenthal o 2 de xuño de 1919, despois de ter relacións con ela dende 1912. Elsa era prima materna e prima segunda paterna. No 1933 emigraron ós estados Unidos. No 1935, Elsa Einstein foi diganosticada de problemas de corazón e os riles e morreu en decembro de 1936.
Doutoramento e traballo (primeira época)
Einstein non puido atopar un posto como ensinante. Comezou a traballar como asistente examinador na Oficina Suíza de Patentes en Berna no 1902. Nela, Einstein xulgaba a valía das solicitudes dos inventores, rectificando os seus erros de deseño e avaliando se eran factíbeis.
Mileva Marić foi unha compañía persoal e intelectual. Chegou a referirse a ela como "unha criatura que é un igual e tan forte e independente coma min".
dereita|miniatura|Segunda Conferencia de Solvay [[1913]]
Obtivo o seu doutoramento coa tese "Sobre unha nova determinación de dimensións moleculares" en 1905.
No mesmo ano escribiu catro artigos que poñen a base da física moderna, sen demasiada literatura científica como referencia ou moitos compañeiros científicos para discutir conxuntamente as teorías. A maioría dos físicos están de acordo en que tres desas publicacións (sobre o Movemento Browniano, o Efecto fotoeléctrico e a Relatividade Especial) servirían de xeito individual para lograr o Premio Nobel. Só o obtivo polo efecto fotoeléctrico. Hai algo de irónico en que Einstein sexa de longo o mellor coñecedor da relatividade, mentres que o efecto fotoeléctrico é completamente cuántico, e Einstein rematou moi desencantado coa estrutura que a teoría cuántica ía tomando. O que fai encomiables as devanditas publicacións é que, en cada caso, Einstein colleu unha idea da física teórica coas súas consecuencias lóxicas e apañouse para explicar resultados experimentais que mantiveron asombrados ós científicos durante décadas.
Einstein discutiu os seus intereses científicos con Mileva e os seus amigos máis próximos. Enviou os seus artigos ó Annalen der Physik (son referidos como as "Publicacións do Annus Mirabilis", de 1905).
Movemento Browniano
O primeiro artigo publicado en 1905, titulado "Sobre o movemento - esixido pola Teoría Cinético-Molecular do Calor - das pequenas partículas suspendidas nun líquido estacionario", cubríu o estudo do Movemento Browniano. Usando a entón controvertida teoría cinética de fluídos estableceu que o fenómeno -falto dunha explicación satisfactoria décadas despois de ser observado- daba a evidencia empírica da realidade dos átomos. Tamén deu credibidilade á mecánica estatística, daquela controvertida.
Con anterioridade a este traballo, os átomos eran recoñecidos como un concepto útil, pero os físicos e os químicos debatían con acaloramento se os átomos existían realmente. A discusión estatística de Einstein do comportamento atómico deulles ós experimentadores unha vía de conteo de átomos usando só un microscopio ordinario. Wilhelm Ostwald, un dos líderes da escola anti-átomos, dixo despois a Arnold Sommerfeld que se convertera á crenza dos átomos pola completa explicación de Einstein do Movemento Browniano.
Efecto fotoeléctrico
O segundo artigo, intitulado "Sobre un punto de vista heurístico en relación coa produción e transformación da luz", propuxo a idea de "cuantos de luz" (agora chamados fotóns) e amosou que poden ser usados para explicar fenómenos como o efecto fotoeléctrico. A idea dos cuantos de luz fora exposta por derivación da lei do corpo negro por Max Planck, asumindo que a enerxía luminosa pode ser absorbida ou emitida só en cantidades discretas, chamadas cuantos. Einstein amosou que, asumindo que a luz consiste en paquetes discretos, podía explicar o misterioso efecto fotoeléctrico.
A idea dos cuantos de luz contradicía a teoría ondulatoria da luz que amosou de xeito natural James Clerk Maxwell nas súas ecuacións sobre o comportamento electromagnético e, de xeito máis xeral, a asunción da divisibilidade infinita da enerxía en sistemas físicos. Aínda despois de amosar os experimentos que as ecuacións de Einstein para o efecto fotoeléctrico eran adecuadas, a súa explicación non foi universalmente aceptada. No 1922, cando foi premidado co Premio Nobel e o seu traballo sobre o efecto fotoeléctrico foi mencionado polo nome, a maioría dos físicos pensaban xa que a ecuación (hf = Φ + Ek) era correcta e que os cuantos de luz eran posíbeis.
A teoría dos cuantos de luz foi unha forte indicación da dualidade onda-partícula, concepto que indica que os sistemas físicos presentan propiedades semellantes ás ondas e ás partículas, e que foi usado como principio fundamental polos creadores da mecánica cuántica. Unha perspectiva completa do efecto fotoeléctrico foi obtida só despois da madurez da mecánica cuántica.
Relatividade especial
A terceira publicación de Einstein dese ano titulábase "Sobre a electrodinámica dos corpos en movemento". Cando estaba desenvolvendo o artigo, Einstein escribiu a Mileva sobre o seu "traballo en relación ó movemento relativo". Este artigo introduciu a Teoría da Relatividade Especial, na que se poñen en relación tempo, distancia, masa e enerxía (de xeito consistente co electromagnetismo), omitindo a forza da gravidade. A Relatividade especial (tamén chamada restrinxida) resolvía o quebracabezas aparente que resultaba do Experimento de Michelson-Morley, que amosou que as ondas de luz poden viaxar á mesma velocidade a través de calquera medio en movemento relativo ó "éter", creando unha serie de contradicións en torno ás propiedades que tiña que ter dito "éter", e rematando por descartar a súa existencia (téñase en conta que outras ondas, as de tipo mecánico, poden moverse a través de medios materiais como a auga ou o aire, pero variando a súa velocidade se dito medio está en movemento respecto ó observador). Así, a velocidade da luz no baleiro quedou fixada como unha constante universal, contradicindo a Mecánica Clásica.
Algunhas das ideas básicas do artigo -as transformacións de Lorentz- foran introducidas un ano antes polo físico holandés Hendrik Lorentz, pero Einstein amosou o significado de dita matemática. A súa explicación xorde de dous axiomas: un é a vella idea galileana de que as leis da natureza deben ser as mesmas para todos os observadores que se moven con velocidade relativa constante. A outra, que a velocidade da luz (no baleiro) é a mesma para calquera observador. A Relatividade Especial tivo varias consecuencias impactantes, pois con ela son rexeitados os conceptos de tempo e espazo absolutos. A teoría foi chamada 'teoría da relatividade especial' para distinguila da posteriormente concibida 'Teoría Xeral da Relatividade', que considera a todos os observadores como equivalentes.
Equivalencia Masa-Enerxía
Un cuarto artigo, co título "a inercia dun corpo depende do seu contido de enerxía?", publicado a finais do 1905, amosaba unha nova fórmula (m = L/c²) a partir dos axiomas da relatividade, coñecida como a relación masa-enerxía. Aquela fórmula, trivialmente reescrita, é a famosa ecuación na que se expresa a enerxía (E) como equivalente á masa (m) multiplicada polo cadrado da velocidade da luz (c): E=mc². Einstein considerou esta ecuación de fundamental importancia pois amosaba que materia e enerxía están profundamente ligadas. A idea máis tarde probouse valiosa para entender como o Big Bang (a grande explosión que creou o Universo), que foi puramente dispersión de enerxía, pode conducir á formación dun universo cheo de materia ('maniféstase que a enerxía requirida para crear a materia é exactamente compensada pola enerxía potencial gravitacional negativa do universo).
A ecuación é citada como explicación da fenomenal cantidade de enerxía liberada polas armas atómicas no momento da súa explosión. A pesar de ser verdade (a masa residual dunha explosión nuclear é moi reducida cando a comparamos coa masa da arma orixinal, a diferenza convértese en enerxía, conforme a fórmula), a asociación máis común da fórmula E=mc² non é a mellor, pois exceptuando o aspecto de conversión enerxética, a teoría da relatividade non é chave para entender a física da fisión ou a fusión.
Conforme Umberto Bartocci (historiador matemático da Universidade de Perugia), a famosa ecuación foi publicada primeiro dous anos antes por Olinto De Pretto, un industrial da cidade de Vicenza, Italia. A pesar de ter De Pretto presentado a fórmula, foi Einstein quen a ligou á Teoría da Relatividade. Outros estudos demostraron que Einstein chegara a esta ecuación de xeito independente e descoñecendo os traballos doutros.
Anos intermedios
En 1906, Einstein foi promovido a examinador de segunda clase. En 1908, Einstein licenciouse en Berna, Suíza como profesor e conferenciante, sen influencia no goberno da universidade. O segundo fillo de Einstein, Eduard, naceu o 28 de xullo de 1910. Separouse de Mileva ó 14 de febreiro de 1919 e casou coa súa prima Elsa Loewenthal (despois Elsa Einstein) ó 2 de xuño de 1919. Elsa e Einstein non tiveron fillos.
En 1914, antes do comezo da primeira guerra mundial, Einstein mudouse a Berlín. As súas orixes pacifistas e xudías indignaron ós nacionalistas alemáns. Despois de tornarse famoso mundialmente o 7 de novembro de 1919, cando o xornal The Times anunciou o éxito da súa teoría gravitacional, os nacionalistas aumentaron máis o seu odio.
De 1914 a 1933 foi director do Instituto de Física Kaiser Wilhelm en Berlín, e nesta época recibiu o Premio Nobel.
Relatividade xeral
En novembro de 1915, Einstein presentou unha serie de conferencias na Academia Prusiana de Ciencias, onde describiu a súa Teoría da Relatividade Xeral. A última conferencia (25 de novembro de 1915)presentou unha ecuación que substituía a lei da gravidade proposta por Isaac Newton. Esta teoría consideraba todos os observadores equivalentes, e non só os que se moven con velocidade uniforme. Na relatividade xeral, a gravidade non é unha forza, como afirmara Newton, senón a consecuencia da curvatura espazo-tempo. A teoría creou a base do estudo da cosmoloxía e deu ós científicos as ferramentas para a comprensión de moitos padróns do universo que só foron descubertos despois da morte de Einstein. A relatividade xeral tornouse un método de entender a física como un todo.
A relación de Einstein coa física cuántica foi notábel. Foi o primeiro (mesmo antes de Max Planck, o descubridor do quantum ou cuanto de enerxía) en dicir que a teoría dos quanta era revolucionaria. A súa idea do quanta de luz foi un marco na ruptura coa física clásica. En 1909, Einstein presentou o seu primeiro traballo a un grupo de físicos, dicíndolles que deberían atopar un xeito de entender ondas e partículas conxuntamente. alt=Einstein en 1921: dous espazos diferentes no encerado|miniatura|Einstein en 1921: dous espazos diferentes no encerado No comezo da década de 1920, Einstein xa era a principal figura nun coloquio de físicos na Universidade de Berlín.
Interpretación de Copenhaguen
miniatura|Einstein en [[1921]] Na metade da década de 1920, cando a teoría orixinal dos quanta era substituída pola nova mecánica cuántica, Einstein recusou terminantemente a Interpretación de Copenhaguen sobre as novas ecuacións, pois establecían un comportamento físico medíbel de xeito probabilístico e non visualizábel. Einstein estaba en acordo con que a teoría era a mellor dispoñíbel, pero buscaba unha explicación máis "completa", ou sexa, determinística. Cría que a física describía as leis que gobernan as cousas reais, e que unha física como a que fora entendida ata entón podería manexar tamén átomos, fotóns e gravidade, e non quería abandonar as súas ideas.
A famosa cita, "A mecánica cuántica é con seguridade útil. Pero unha voz interior dime que non é aínda algo real. A teoría di moitas cousas, pero non nos proporciona un achegamento ó segredo do vello Un. Eu, de calquera xeito, estou convencido de que non é definitiva" apareceu no 1926, nunha carta a Max Born.
Non tiña rexeitamento das teorías probabilísticas per se. Einstein usou a análise estatística no seu traballo acerca do movemento Browniano e da fotoelectricidade. En traballos anteriores ó 1905, el mesmo comprobara algunhas teorías de Gibbs. Pero, no íntimo, non cría que a realidade da física se comportase aleatoriamente.
Estatística de Bose-Einstein
En 1924, Einstein recibiu un curto artigo dun xove físico indio, Satyendra Nath Bose, que describía a luz como un feixe de fotóns, e pedía a aquiescencia de Einstein para a súa publicación. Einstein decatouse de que a mesma estatística podía ser aplicada ós átomos, e publicou un artigo en alemán (a 'lingua franca' da física naqueles tempos) que describía o modelo de Bose e explicaba as súas implicacións. A estatística de Bose-Einstein (así chamada agora) describe a reunión de partículas indistinguibles coñecidas como bosóns. Einstein tamén axudou a Erwin Schrödinger no desenvolvemento da distribución de Boltzmann, nunha mestura de modelos clásicos e cuánticos de partículas de gas, aínda que o labor realizado por el neste caso foi menos significativa que no caso anterior, e declinou a oferta de inclusión do seu nome como realizador do artigo.
Dacia
A Dacia tiña como fronteiras meridionais o río Danubio (Istros, nas fontes gregas) ou, na súa maior extensión o monte Hemo (en latín, Haemus Mons), actual cordilleira dos Balcáns. Mesia (Dobruja), unha área ao sur do Danubio era o centro da rexión en que os getas vivían e interactuaban cos antigos gregos. Polo leste, tiña como fronteiras naturais o Ponto Euxino (Mar Negro) e o río Danastris (río Dnister), citado nas fontes gregas como Tyras). Non obstante, rexistráronse diversos poboados dacios entre os ríos Dnister e Hypanis (río Bug), e o Tisia (Tisza), polo oeste.
Os dacios eran tripos tracias setentrionais. As tribos dacias tiveron tanto relacións pacíficas como belicosas con outras tribos veciñas, como os celtas, os antigos xermánicos, os sármatas e os citas, mais foron máis influídos polos gregos e os romanos. Estes acabaron por conquistalos, e asimilalos, lingüística e culturalmente.
Existiu un reino dacio de dimensións variadas entre o 168 a.C. ata a conquista romana, en 106. A capital da Dacia, Sarmizegetusa, localizada na actual Romanía, foi destruída polos romanos, mais o seu nome foi unido ao da nova cidade (Ulpia Traiana Sarmizegetusa), construída por eles para servir como capital da provincia romana da Dacia.
Albert Einstein
Derradeiros anos
Einstein e o seu estudante Leo Szilard inventaron un tipo de refrixerador (xeralmente chamado "Refrixerador de Einstein") no 1926  que patentaron o 11 de novembro de 1930 co número US1781541. A patente cubría un ciclo de refrixeración termodinámica que subministra enfriamento sen partes móbiles só empregando o electromagnetismo, a presión constante, só con calor como entrada. O ciclo de refrixeración usa amoníaco, butano e auga. Comercialmente non tivo éxito polo molesto ruído que facía. Esta bomba electromagnética emprégase para refrixerar reactores nucleares.
Dacia
Historia
250px|miniatura|esquerda|Dacia clásica e arredores, do Classical Atlas to Illustrate Ancient Geography de Alexander G. Findlay, Nova York, 1849 No inicio do século II a.C., baixo o goberno de Rubobostes, un rei dacio da actual Transilvania, o poder dos dcios na chaira Panonia, a rexión entre os Cárpatos, os Alpes Dináricos e os Balcáns, aumentou coa derrota dos celtas que anteriormente tiñan o poder na rexión. Existiu un reino da Dacia polo menos dende o inicio do século II a.C. gobernado polo rei Oroles. Conflitos cos bastarnas e os romanos (112-74 a.C.), contra os que auxiliaron os escordiscos e os dardanios, enfraqueceron grandemente os recursos dos dacios.
Baixo a rexencia de Burebista (Berebistas), contemporáneo de Xulio César, que reorganizou completamente o exército e elevou o padrón de moral do pobo, os límites do reino estendéronse ao seu máximo. Os bastarnas e os bois foron conquistados, e mesmo as cidades gregas de Olbia e Apolonia no mar Negro recoñeceron a autoridade de Burebista.
Albert Einstein
Derradeiros anos
Durante os corenta derradeiros anos, Einstein tratou de unificar gravidade e electromagnetismo de xeito clásico, aumentando o coñecemento sobre a mecánica cuántica. Mais, ó final da súa vida, xa estaban en marcha as teorías de unificación electrodébil, que nunca considerou, habendo quen especifica que "nos seus últimos anos, os seus coñecementos de física non eran xa abondos. Era imposible que obtivese resultados positivos".
Dacia
Historia
De feito, os dacios parecían tan formidábeis que César considerou a posibilidade de enviar unha expedición contra eles; feito que só a súa morte impediu. Por volta da mesma época, Burebista foi asasinado, e o reino foi dividido en catro (ou cinco) partes baixo o mando de gobernantes separados. Un deses gobernantes chamouse Cotiso, que tiña unha filla coa que Augusto seica desexaba casar e co que Augusto prometeu a súa filla de cinco anos de idade, Xulia. É coñecido polo verso de Horacio (Occidit Daci Cotisonis agmen, Odes, III. 8. 18).
Albert Einstein
Princeton
O seu traballo en Princeton estaba enfocado na unificación das leis da física. Einstein colleu como traballo a investigación da unificación das forzas fundamentais e adicou a súa estancia en Princeton a este tema. Non acadou o seu obxectivo, en parte porque as forzas forte e débil foron comprendidas de xeito independente sobre 1970, quince anos despois da súa morte. Non obstante, o seu traballo foi continuado cara á unificación das forzas, en camiño do que se levan dados diversos pasos, o derradeiro, a chamada Teoría de Cordas.
Dacia
Historia
Os dacios son mencionados freuentemente no reinado de Augusto, que de acordo con el foran compelidos a recoñecer a supremacía romana. Con todo, de ningún xeito foron subxugados, e en épocas posteriores, para manteren a súa independencia, aproveitaron cada oportunidade de atravesar o conxelado Danubio durante o inverno para devastar as cidades romanas da provincia de Mesia.