cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crocodilianos
Cría en catividade
Os aligátores e crocodilos foron criados en granxas por primeira vez a inicios do século XX, pero as instalacións utilizadas eran de tipo zoo e a súa principal fonte de ingresos era como atracción turística. A inicios da década de 1960, a viabilidade da cría en catividade destes réptiles a escala comercial foi investigada como resposta ao declive de moitas especies de crocodilianos en todo o mundo. Unha modalidade de crianza é a crianza en granxas, que implica cruzar e criar un stock en catividade que ten que ser autosuficiente, mentres que outro tipo é a crianza na que se usan os ovos, xuvenís ou adultos que se recollen cada ano na natureza salvaxe. As organizacións comerciais deben satisfacer os criterios da Convención sobre o Comercio Internacional de Especies en Perigo (CITES, polas súas siglas en inglés) demostrando que, na área concernida, non causan un impacto negativo sobre as poboacións silvestres.
Ataques
Os crocodilianos son predadores oportunistas que están entre os máis perigosos na auga e na beira da auga. Oitos das especies sábese que atacan a persoas e poden facelo para defender os seus territorios, os seus niños ou crías; por erro mentres atacan animais domésticos como os cans; ou para conseguir comida, xa que os crocodilianos máis grandes poden capturar presas tan grandes ou máis que os humanos. As especies das que hai máis datos son o crocodilo de auga salgada, o crocodilo do Nilo e o aligátor do Mississippi. Outras especies que teñen ás veces atacado humanos son o caimán negro, o crocodilo de Morelet, o crocodilo indio, o crocodilo americano, o gavial e o crocodilo de auga doce australiano. miniatura|Sinal advertindo do perigo dos aligátores en Florida.
O crocodilo do Nilo ten unha reputación de ser o maior asasino de grandes animais, incluíndo os humanos, no continente africano. Está amplamente distribuído, encóntrase en moitos hábitats e ten coloración críptica. Desde unha posición de espera e asomando da tona da auga só os ollos e orificios nasais, pode axexar os animais que van beber, pescadores, bañistas ou persoas que van coller auga ou lavar a roupa. Unha vez que os atrapan e arrastran á auga, a vítima ten poucas posibilidades de escapar. A análise dos ataques mostra que a maioría teñen lugar durante a estación reprodutora ou cando os crocodilos están gardando os seus niños ou crías. Aínda que non se informa de moitos dos ataques, estímase que acontecen uns 300 por ano, 63% dos cales son mortais. Os crocodilos de auga salgada silvestres de Australia realizaron 62 ataques confirmados e non provocados causando lesións ou a morte entre 1971 e 2004. Estes animais causaron tamén mortes en Malaisia, Nova Guinea e noutros lugares. Son moi teritoriais e moléstanse coas intrusións nos seus territorios doutros crocodilos, humanos ou barcas e canoas. Os ataques poden proceder de animais de varios tamaños, pero os machos grandes son xeralmente os responsables das mortes. A medida que o seu tamaño se incrementa, tamén aumenta a súa necesidade de comer grandes mamíferos, como porcos, vacúns, cabalos e humanos, que están todos dentro do tamaño que buscan. A maioría da xente atacada estaba nadando ou vadeando ríos, pero en dous casos estaban durmindo en tendas.
Rexistráronse 242 ataques a humanos non provocados de aligátores do Mississippi entre 1948 e mediados de 2004, causando dezaseis mortes. Dez destas vítimas estaban na auga e dúas en terra; as circunstancias dos outros catro non se coñecen. A maioría dos ataques ocorren nos meses cálidos do ano, aínda que en Florida, co seu clima máis cálido, os ataques poden producirse en calquera época do ano. Os aligátores considéranse menos agresivos que os crocodilos de auga salgada ou do Nilo, pero o incremento da densidade da poboación humana nos Everglades fixo que a xente e os algátores vivan en estreita proximidade e isto incrementa o risco de ataque. Inversamente, en Mauritania, onde o crecemento dos crocodilos queda gravemente atrofiado polas condicións áridas do lugar, as persoas do lugar nadan con eles sen seren atacadas.
Como mascotas
Varias especies de crocodilianos son tratadas como mascotas exóticas. Son atractivos cando son pequenos, e os propietarios de tendas de animais poden vendelos doadamente, mais despois os crocodilianos non son unha boa mascota; medran moito e son perigosos e caros de manter. Cando se fan vellos, os crocodilianos mascotas son con frecuencia abandonados polos seus donos e existen poboacións que se fixeron silvestres de caimáns de anteollos nos Estados Unidos e Cuba. A maioría dos países teñen estritas regulacións que hai que cumprir para poder ter estes réptiles como mascotas.
En medicina
O sangue de aligátores e crocodilos contén péptidos con propiedades antibióticas. Isto pode contribuír á produción de futuros fármacos antibacterianos.
Conservación
miniatura|esquerda|Bolso feito coa pel dun crocodilo anano de África occidental ([[Osteolaemus tetraspis) no Museo de Historia Natural de Londres.]]
A principal ameaza dos crocodilianos en todo o mundo son as actividades humanas, como a caza e a destrución do hábitat. Xa na década de 1970, comercializábanse máis de dous millóns de peles de crocodilos silvestres de diversas especies, causando unha redución da maioría das poboacións de crocodilos, nalgúns casos case ata a extinción. Desde 1973 CITES intentou impedir o tráfico das partes do corpo de animais en perigo, como a pel dos crocodilos. Isto viuse que era problemático na década de 1980, xa que os crocodilos eran abondosos e perigosos para os humanos nalgunhas partes de África, e era ilegal cazalos. Na Conference of the Parties celebrada en Botswana en 1983, argumentouse en nome das xentes locais prexudicadas que era razoable vender as peles cazadas dentro da lei. A finais da década de 1970, os crocodilos empezaron a ser criados en granxas en distintos países, empezando por recoller ovos na natureza. Na década de 1980, as peles de crocodilos e granxa producíanse en suficiente cantidade como para destruír o comercio ilegal de peles de crocodilos silvestres. En 2000, trinta países comercializaban peles de doce especies de crocodilianos, tanto capturados na natureza coma criados en granxas, e o tráfico ilegal do produto practicamente desaparecera.
miniatura|Gavial xove na Reserva Forestal de Kukrail.
O gavial sufriu un declive crónico a longo prazo combinado cun rápido declive a curto prazo, polo que acabou figurando na lista da IUCN de especies "en perigo crítico". En 1946, a poboación de gaviais estendérase a entre 5 000 e 10 000 exemplares; pero en 2006, diminuíra nun 96 a 98%, quedando reducida a un pequeno número de subpoboacións moi separadas de menos de 235 individos. Este declive a longo prazo tivo diversas causas, incluíndo a recolección de ovos e a caza para a medicina indíxena. O rápido declive do 58% entre 1997 e 2006 fiu causado por un incremento do uso de redes de enmalle e a perda do hábitat das ribeiras fluviais. A poboación de gavial continúa estando ameazada por perigos ambientais como a contaminación por metais pesados e a infestación por protozoos parasitos, pero en 2013 a poboación está aumentando debido á protección que se lle deu aos niños dos depredadores de ovos. O aligátor da China estaba historicamente espallado por todo o leste do sistema do río Yangtzé, pero actualmente está restrinxido a algunhas áreas do sueste da provincia de Anhui debido á fragmentación do hábitat e a degradación. A poboación silvestre crese que existe só en pequenas pozas fragmentadas. En 1972, a especie foi declarada especie en perigo de clase I polo goberno chinés e recibe a máxima protección legal. Dese 1979, establecéronse programas de cría en catividade na China e Norteamérica, creando unha saudable poboación en catividade. En 2008, aligátores criados no Zoo do Bronx foron reintroducidos con éxito na illa de Chongming. O crocodilo de Filipinas é quizais o crocodilo máis ameazado e a IUCN considérao en perigo crítico. A caza e os hábitos de pesca destruivos reduciran a súa pobazción a uns 100 individuos en 2009. Nese mesmo ano foron liberados na natureza 50 destes crocodilos criados en catividade para axudar a aumentar a poboación. O apoio das xentes locais é crucial para a supervivencia da especie.
O aligátor do Mississippi sufrira serios declives debido á caza e perda de hábitat en toda a súa área de distribución, que ameazaban coa súa extinción. En 1967 foi incluído na lsita de especies en perigo, pero o Servizo de Vida Silvestre e Pesca dos Estados Unidos e as axencias de vida silvestre estatais do sur dos Estados Unidos deron pasos para traballar na súa recuperación. A protección legal permitiu á especie recuperarse, e en 1987 quitárona da lista de especies en perigo. Realizáronse moitas investigacións sobre a cría de aligátores no Refuxio de Vida Silvestre Rockefeller, unha grande área pantanosa do estado de Luisiana. Os datos resultantes melloraron o coñecemento sobre os currais, taxas de stock, incubación dos ovos, eclosión, crianza e dieta, e esta información foi utilizada noutros establecementos similares de todo o mundo. Os ingresos da cría de aligátores neste refuxio de vida silvestre contribúen á conservación das zonas pantanosas. Un estudo examinando as granxas de aligátores nos Estados Unidos mostrou que xeraron beneficios para a conservación significativos, e a caza furtiva de aligátores silvestres diminuíu moito.
En mitoloxía e folclore
miniatura|upright|Relevo do deus exipcio [[Sobek.]]
O gavial aparece en contos floclóricos da India. Nunha historia, un gavial e un mono fanse amigos ao darlle o mono unha froita ao gavial. A esposa do gavial pediulle ao seu marido que trouxese a casa o mono para comelo, crendo que a froita faría que o corazón do mono fose doce. O gavial accedeu ao principio e tratou de atraer o mono á súa casa, pero axiña lle confesou o seu plan. A súa amizade rematou despois diso. Existen historias similares en lendas dos nativos americanos dos Estados Unidos, e no conto folclórico afroamericano dun aligátor e o coello Br'er.
Nun conto folclórico malaio, o cervo rato Sang Kancil quería cruzar un río para chegar ás árbores froiteiras da outra beira, pero o crocodilo Sang Buaya estaba agardando no río para comelo. Sang Kancil pediulle a todos os crocodilos que se puxesen en ringleira dun lado ao outro do río para que os puidese contar para o rei, e fíxolles a promesa de que non o comeran mentres os contaba. Entón foi pasando camiñando sobre as súas cabezas, dicindo "Un! Dous! Tres!" conforme ía pasando. Cando chegou á beira oposta, deulles as grazas por axudarlle a cruzar o río, e deuse un banquete coa froita. A Sang Buaya non lle foi tan ben, xa que os outros crocodilos incomodáronse con el por permitir que Sang Kancil os enganase. Unha lenda de Timor Leste conta como un rapaz rescata un xigantesco crocodilo que quedou varado. En recompensa, o crocodilo protexeuno durante o resto da súa vida, e cando o crocodilo morreu, o seu dorso de cristas escamosas converteuse nas montañas de Timor. Unha historia australiana do Tempo do soño conta como un devanceiro crocodilo posuía todo o lume só para el. Un día, un "paxaro do arco da vella" rouboulle uns paus ardendo ao crocodilo e deullos aos humanos. Por iso agora o crocodilo vive na auga. Nalgúns pobos de Nova Guinea o crocodilo é parte importante das súas lendas e crenzas, e os homes marcan a súa pel con escarificacións imitando a pel do crocodilo.
Na literatura
miniatura|esquerda|Crocodilo no [[bestiario medieval chamado Bestiario de Rochester, de finais do século XIII.]]
As historias antigas describían os crocodilos a partir dos primeiros rexistros históricos, aínda que xeralmente esas descricións contiñan máis lendas que feitos. O historiador grego Heródoto (c. 440 a.C.) describiu o crocodilo en detalle, aínda que gran parte desa descrición é fantasiosa; afirmaba que deixaba a boca aberta para permitir que unha ave "trochilus" (posiblemente un Pluvianus aegyptius) entrase nela para quitarlle as samesugas que encontrase. O crocodilo foi unha das bestas descritas a finais do xéculo XIII no Bestiario de Rochester, baseado en fontes clásicas, como a Historia Naturalis de Plinio o Mozo (c. 79 d.C.) e as Etimologiae de Isidoro de Sevilla. Isidoro afirmaba que o crocodilo se chamaba así pola súa cor azafrán (en latín croceus, 'azafrán'), e que a miúdo chegaba aos vinte cóbados (10 m) de longo. Tamén dicía que o crocodilo podía matalo un peixe coa cristas serradas que o cortase polo seu brando ventre, e que o macho e a femia se turnaban para gardar os ovos.
Os crocodilos considerábanse desde o século IX animais que choraban polas súas vítimas segundo a obra Bibliotheca de Fotios I de Constantinopla. A historia foi repetida en relatos posteriores como o de Bartholomeus Anglicus no século XIII. Era moi coñecida en 1400 cando o viaxeiro inglés John Mandeville escribiu a súa descrición dos "cockodrills":
miniatura|O Crocodilo collendo a trompa do Fillo do elefante nunha das [[Just so stories (~Contos de así foi) de Rudyard Kipling. Ilustración de Kipling, 1902.]] William Shakespeare refírese ás bágoas de crocodilo en Otelo (acto IV, escena i), Henrique VI, Parte 2 (acto III, escena i) e Antonio e Cleopatra (acto II, escena vii).
Os crocodilianos, especialmente o crocodilo, foron personaxes que apareceron recorrentemente en contos para nenos durante toda a era moderna. Lewis Carroll en Alicia no País das marabillas (1865) incluíu o poema How Doth the Little Crocodile, unha parodia dun poema moralista de Isaac Watts titulado Against Idleness and Mischief (Contra a lacazanería e ruindade). Na novela de J. M. Barrie Peter and Wendy (1911), o personaxe do capitán Garfo perdera o seu brazo por culpa dun crocodilo. Garfo temía os crocodilos, pero era advertido de se algún deles se achegaba polo tictac dun reloxo que tragara. Nos Just so Stories (~Contos de así foi) de Rudyard Kipling (1902), o personaxe do Fillo do elefante adquire a súa trompa porque tirou moi forte do seu curto nariz o Crocodilo "nas ribeiras do gran río Limpopo graxo e gris-verdoso". Roald Dahl, na obra de 1978 The Enormous Crocodile (O enorme crocodilo), ilustrada por Quentin Blake, conta como un crocodilo vagaba pola selva buscando nenos para comelos, intentando toda clase de trucos.
En cine, deportes e escudos
miniatura|150px|esquerda|Escudo de Xamaica. Os crocodilianos son utilizados como mascotas dalgúns equipos deportivos, por exemplo, os equipos deportivos da Universidade de Florida son coñecidos como os Florida Gators, en referencia ao aligátor. Os crocodilianos forman parte dos escudos de países como Xamaica ou Lesotho. Aparecen en películas como Crocodilo Dundee (1986), Eaten Alive (1977), Alligator (1980), Lake Placid (1999), Primeval (2007) e Black Water (2007). Tamén aparecen en series documentais como The Crocodile Hunter de Steve Irwin, e en curtos e películas de animación como o personaxe de Hanna-Barbera Wally Gator (en España chamado lagarto Juancho), e Ben Ali Gator do fragmento da danza das horas da película de Disney Fantasia (1940).
Parque Natural de l'Alt Pirineu
O Parque Natural de l'Alt Pirineu atópase nos Pireneos entre o Val de Arán e o Principado de Andorra en sentido leste-oeste, e entre Francia e o Prepireneo en sentido norte-sur. É o parque natural de maior extensión de toda Cataluña. A súa superficie esténdese por 15 municipios diferentes repartidos entre as comarcas do Alt Urgell e o Pallars Sobirà.
Valores naturais
Case todo o parque está incluído na Rede Natura 2000 e tamén conta con dúas reservas naturais. Existen 6 hábitats declarados de interese comunitario prioritario, entre os cales atópase a única formación de Juniperus thurifera de Cataluña. Outros lugares de interese son a fraga de Virós, a Lagoa e o Pico da Mariola, o Ecomuseo do val de Aneu ou os pobos de Boldís Jussa e Boldís Sobirà. Ademais a importancia ecolóxica do parque vese reforzada porque limita con outras dúas áreas protexidas: o Parque Natural dos Valls del Comapedrosa en Andorra e co Parque Natural Rexional dos Pyrénées Ariégeoises en Francia.
Historia
O parque natural combina as paisaxes alpinas de alta montaña pirenaica coas fragas e praderías. A paisaxe é froito de milleiros de anos da acción humana e da explotación dos recursos pola súa parte. As primeiras mostras de actividade humana transformadoras do medio remóntase 6.000 anos atrás que se van multiplicar na época romana coa explotación intensiva dos xacementos minerais da zona. Posteriormente na Idade Media a agricultura e a gandería desenvolvéronse en gran medida culminando no século XIX no máximo demográfico alcanzado na zona pirenaica. Posteriormente produciuse un descenso continuado na poboación ata os nosos días, onde a gandería e as actividades relacionadas co turismo rural e de aventura son as fontes principais de actividade económica da zona.
Flora
O Parque conta cunha gran riqueza de flora, téñense detectados ata 1.529 taxons, moitos deles estritamente protexidos. Pódense salientar 22 especies de flora amezadas ou moi raras, coma poden ser a junipecus thurifera, a hippuris vulgaris ou a cerinthe glabra. Outras especies destacábeis son a roseira silvestre (Rosa canina), o azafrán silvestre (Crocus Nudiflorus) e os Lirios, representados polas subespecies Martagon e Pyrenaicum. No parque dominan os elementos boreoalpinos, existindo fragas extensas, ben conservadas e maduras de piñeiro negro, piñeiro rubio e abeto. Porén, a faia escasa.
Fauna
A fauna do parque natural componse de moitas e diversas especies, de feito téñense inventariado ata 257 vertebrados. Moitas delas dun grande interese científico por ser endémicas ou ben por estar en perigo de extinción. Así, pódese mencionar o oso pardo, a lagartiña pallaresa (endemismo pirenáico en perigo de extinción), o tritón pirenaico (tamén endémico) ou a pita do monte, que ten no parque a poboación máis ampla de toda a Península Ibérica. Consideradas de grande interese son as aves presentes no parque. Así atopamos a Choia de bico amarelo, o gabeador azul, o Pardal alpino (que sempre vive por enriba dos 2000 metros) ou o Moucho de Tengmalm descuberto no parque no 1983. Ademais as catro grandes aves necrófagas de Europa teñen presenza no parque: o quebraosos, o voitre negro, o voitre branco e o voitre leonado. Outras especies dun grande interese serían a lontra e o rebezo e o aguaneiro.
Ligazóns externas
Web do Parque Natural de L'Alt Pirineu da Generalitat de Cataluña
Antonio Rivas Murias
Antonio Rivas Murias foi un político galego.
Traxectoria
Foi elixido concelleiro de Láncara polo artigo 29 en abril de 1931. Foi elixido concelleiro nas eleccións municipais do 23 de abril de 1933 integrando a candidatura da ORGA e foi elixido alcalde de Láncara. Logo da sublevación do 18 de xullo de 1936 sufiu expediente de responsabilidades políticas.
Orientales, la Patria o la tumba
Orientales, la Patria o la tumba é o himno nacional do Uruguai e o máis longo en termos de duración (arredor de 6 minutos).
A letra é obra de Francisco Acuña de Figueroa, que tamén é autor da letra do himno de Paraguai "Paraguayos, República o Muerte".
Versión abreviada
<i> Orientales la Patria o la Tumba!
Libertad o con gloria morir! (BIS)
Es el voto que el alma pronuncia,
Y que heroicos sabremos cumplir! (BIS)
Libertad, libertad Orientales!
Ese grito a la Patria salvó
De entusiasmo sublime inflamó.
De este don sacrosanto la gloria
Merecimos tiramos temblad!
¡Tiranos temblad! (BIS)
Libertad en la lid clamaremos,
También libertad! (BIS)
(Repite primeira estrofa)
</i>
Versión completa
<i> Orientales la Patria o la Tumba!
Libertad o con gloria morir!
Es el voto que el alma pronuncia,
Y que heroicos sabremos cumplir!
Libertad, libertad Orientales!
Ese grito a la Patria salvó
Que a sus bravos en fieras batallas
De entusiasmo sublime inflamó.
De este don sacrosanto la gloria
Merecimos tiramos temblad!
Libertad en la lid clamaremos,
Y muriendo, también libertad!
Dominado la Iberia dos mundos
Ostentaba su altivo poder,
Josico
José Joaquín Moreno Verdú, coñecido como "Josico", nado en Hellín (Albacete) o 6 de xaneiro de 1975, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol español. Xogaba de centrocampista e actualmente adestra o Las Palmas.
Adestrador
O 26 de maio de 2014 foi nomeado adestrador do Las Palmas a falta de dúas xornadas para o remate do campionato, en substitución de Sergio Lobera.
Calístrato
O antropónimo grego Calístrato pode aludir a:
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
Y a sus plantas cautivo yacía
Mas, repente sus hierros trozando
Entre libres, déspotas fieros,
Un abismo sin puente se vio.
Su trozada cadena por armas,
Por escudo su pecho en la lid,
De su arrojo soberbio temblaron
Los feudales campeones del Cid:
En los valles, montañas y selvas
Se acometen con muda altivez,
Retumbando con fiero estampido
Las cavernas y el cielo a la vez.
El estruendo que en torno resuena
De Atahualpa la tumba se abrió,
Y batiendo sañudo las palmas
Su esqueleto, venganza! gritó:
Los patriotas el eco grandioso
De los Incas el Dios inmortal.
Largo tiempo, con varia fortuna,
Batallaron liberto, y señor,
Disputando la tierra sangrienta
La justicia, por último, vence
Domeñando las iras de un Rey;
Y ante el mundo la Patria indomable
Inaugura su enseña, y su rey.
Orientales, mirad la bandera,
De heroísmo fulgente crisol;
Nadie insulte la imagen del sol!
De los fueros civiles el goce
Sostengamos; y el código fiel
Veneremos inmune y glorioso
Como el arca sagrada Israel.
Porque fuese más alta tu gloria,
Y brillasen tu precio y poder,
Tres diademas, ho Patria, se vieron
Tu dominio gozar, y perder.
Libertad, libertad adorada,
Pero valen tus goces divinos
Esa sangre que riega tu altar
Si a los pueblos un bárbaro agita,
Removiendo su extinto furor,
Fratricida discordia evitemos,
Diez mil tumbas recuerdan su horror!
maldiciones desciendan sobre él,
Y los libres adoren triunfante
de las leyes el rico joyel.
De laureles ornada brillando
En su escudo de bronce reflejan
Fortaleza, justicia y virtud.
Ni enemigos le humillan la frente,
Ni opresores le imponen el pie:
Que en angustias selló su constancia
Y en bautismo de sangre su fe.
Festejando la gloria, y el día
De la nueva República el Sol,
Con vislumbres de púrpura y oro,
Engalana su hermoso arrebol.
Xapeto
O nome de Xapeto pode referirse a:
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
Del Olimpo la bóveda augusta
Resplandece, y un ser divinal
Con estrellas escribe en los cielos,
Dulce Patria, tu nombre inmortal.
De las leyes el Numen juremos
Igualdad, patriotismo y unión,
Inmolando en sus aras divinas
As aves na cultura popular galega
A presenza das aves na cultura popular galega, sexa en forma de vocabulario que as utiliza como metáfora, de ditos que recollen o seu aspecto ou comportamento, de refráns, cantigas ou contos, é moi ampla, como non pode resultar estraño. Así, as diferentes aves, domésticas ou non, serven como prognósticos meteorolóxicos (Cando chían os biluricos, moita auga e moito frío), como agoiros de boa ou mala sorte (como o canto do moucho nas inmediacións da casa familiar), como remedios medicinais (como queimar plumas de perdiz para aliviar as dores do parto), describen comportamentos da xente (ser unha laberca) ou son a base de multitude de lendas (como a do chasco e o pimpín co gallo da Fuxida a Exipto).
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
Ciegos odios, y negra ambición.
As aves na cultura popular galega
Obviamemnte, estas manifestacións culturais non pretenden unha exactitude biolóxica, como tampouco o pretende calquera outra expresión da cultura popular, senón que nacen da observación no campo (acertada ou non, coherente ou non) e se van estendendo -e modificando- mediante a transmisión oral.
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
Y hallarán los que fieros insulten
As aves na cultura popular galega
A andoriña
300px|miniatura|dereita|Día de san Xosé, primeira andoriña se ve.
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
La grandeza del Pueblo Oriental,
As aves na cultura popular galega
A andoriña
O carrán común (Sterna hirundo) se coñece tamén como anduriña de/do mar, pola similitude morfolóxica coa andoriña común.
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
Si enemigos, la lanza de Marte
As aves na cultura popular galega
A avefría
Eladio Rodríguez recolle para esta ave o nome de galo monteiro, polo moño de plumas que ten sobra a cabeza. Outro nome baseado na mesma morfoloxía é o de galo da braña.
Constantino García recolleu en Cariño o nome de pito de neve, polo hábitat en que se desenvolve
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
Si tiranos, de Bruto el puñal
Igrexa de Garde
A igrexa de Garde (sueco: Garde kyrka) é unha igrexa medieval luterana en Garde, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.
As aves na cultura popular galega
A bubela
Tamén se pensaba que quen mirase detidamente este paxaro, engordaba; que se se fixaba a vista no ventre da bubela, terminaba reconciliándose con algún inimigo que tivese; e que quen levara no peto unha cabeza súa non sería enganado polos feirantes.
Igrexa de Garde
Historia
Durante unha escavación realizada en 1968 atopáronse restos dunha stavkirke anterior no lugar onde se atopa a igrexa actual. Na veciñanza tamén se atoparon tumbas cristiás da época viquinga, que aínda contiñan as roupas ds defuntos. Varias pedras pintadas, de antes da época cristiá, tamén se atoparon na igrexa, sendo usadas como material de construción polos primeiros traballadores.
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
CORO
Igrexa de Garde
Historia
A primeira igrexa de pedra comezouse na década de 1130, e aínda quedan restos dela conservados na nave, incluídos uns poucos bancos de pedra tallados aínda en uso, e a base da torre. A torre foi ampliada durante o século XIII ata acadar a súa actual altura. O coro é a parte máis recente da igrexa, sendo construído no segundo cuarto do século XIV substituíndo a un anterior con ábsida de estilo románico. A construción do novo coro planeouse como primeiro paso dunha gran reconstrución do edificio; porén, por algunha razón, semella que os construtores quedaron sen fondos e o resto do plan nunca se executou (de aí a forma pouco común da igrexa). Un destino semellante é bastante común en moitas das igrexas de Gotland, xa que a rexión pasou por unha recesión económica a finais da Idade Media.
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
Orientales la patria o a tumba!
As aves na cultura popular galega
A bubela
Chámase bubela ó parvo, a quen se distrae con facilidade e por calquera cousa.
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
Libertad ó con gloria morir!
As aves na cultura popular galega
O carrizo
250px|dereita|Carrizo O carrizo, carriza, garrizo, pitorrei ou tinque, é un dos paxaros máis pequenos de Galicia. Hai autores que afirman que o seu canto anuncia chuvias, aínda que modernamente se nega este prognóstico.
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
Es el voto que el alma pronuncia.
As aves na cultura popular galega
O carrizo
Xa Sarmiento recolleu que os cativos respectan os niños de carrizo e nunca andarán no niño nin collerán as crías. Eladio Rodríguez explica este feito (e, consecuentemente, a persecución a que someten ó chasco) na lenda de que, cando a Sagrada Familia fuxía a Exipto, os soldados de Herodes preguntaron a un carrizo se os vira pasar. O paxaro contestou: Tin tin, tin tin, por aquí non os vin. Logo preguntaron ao mesmo a un chasco e este contestoulles: Chas chas; por aí ben vas. Aníbal Otero recolleu a mesma lenda na Estrada.
Neste mesmo sentido, en Cambados crese que quen colla unha carriza sufrirá mala sorte.
Tamén di Sarmiento que se se pon a asar un carrizo, o asador dará voltas sen que ninguén o toque. Ou que, aínda sendo tan pequeno como é, pode apoñerse a unha aguia se esta o chega a acosar. Finalmente, tamén di que a súa carne ten propiedades medicinais e que comer dela pode curar as pedras no ril.
Co nome de carrizo desígnase o que as fontes describen como unha especie de gaviota pequeña. Ríos Panisse supón que se trata do carrán común (Sterna hirundo).
A cegoña
miniatura|300px|Cegoñas no niño Marcial Valladares recolle que antigamente se consideraba un crime matar unha cegoña, e que en Tesalia (Grecia) tal crime se castigaba coa pena de morte. Engadía que se tartaba dunha ave descoñecida en Galicia, a diferenza da presenza habitual en Castela, afirmación que foi desmentida por outros coetáneos seus, como López Seoane, Murguía e Risco, que a localizan como habitual na Limia, especialmente ó redor da Lagoa de Antela.
O nome de cegoña (e ceguñada ou zaguñada) designa a néboa.
Cigoña é o nome dun ferro da campá no que se ata a corda ou cadea coa que se tangue.
Pico de cigoña é un dos nomes dunha pequena planta, Erodium ciconium, tamén chamada agulleira e agulla de pastor pola forma longa e afiada dos seus froitos.
O chasco
O nome, de orixe onomatopéica, vénlle do seu monótono canto chas, chas.
Véxase a lenda sobre o carrizo e o chasco na sección sobre o carrizo.
Sinonimia: charchego, charra, chasca, chascarego, chaschás, chasco, chazco.
O corvo
250 px|dereita|miniatura|Rícino ou herba do corvo En Galicia, o corvo está considerada unha ave de mal agoiro (como tamén o é o can que ouvea de noite, a curuxa que vén pousar no tellado da casa ou o moucho que vén cantar), tanto pola cor negra da súa plumaxe, por comer carniza ou polo seu desagradable grallar. Ver un corvo no camiño, ou voando nas proximidades da casa ou que pase berrando por riba do tellado, agoira unha morte próxima na casa. Por iso, cando se ve algún, hai que dicirlle: "Corvo agoireiro, vaite lixeiro, que nesta porta non hai carne morta". Aínda así, en Cambados coidan que dá mala sorte matar un corvo.
Igrexa de Garde
Arquitectura
A igrexa mantén gran parte do aspecto das primeiras igrexas de Gotland; é bastante escura, as fiestras son pequenas, o teito é chan e de madeira, e os portais son estreiros. Un dos elementos que máis destacan do seu interior son varios frescos nas súas paredes. Estes representan a dous santos e probablemente foron executados por un artista ruso (posiblemente de Staraja Ladoga) xa que son de estilo ruso-bizantino. A igrexa ten tamén unha pía bautismal realizada polo escultor anónimo Byzantios a mediados do século XII, e unha cruz triunfal feita no século XIII. O retablo é de estilo barroco e realizado por artistas locais.
Frederick Hauck
Frederick Hamilton "Rick" Hauck, nado en Long Beach (California), o 11 de abril de 1941, é un astronauta estadounidense retirado que formou parte das misións STS-7, STS-51-A e STS-26.
Traxectoria
Hauck graduouse en física pola Universidade Tufts en 1962 e ten un máster en enxeñería nuclear polo Instituto Tecnolóxico de Massachusetts en 1966.
Foi seleccionado pola NASA en xaneiro de 1978. Participou nas misións STS-7, STS-51-A e STS-26 e pasou un total de 18,13 días no espazo.
Orientales, la Patria o la tumba
Versión completa
</i>
(Versión auténtica extraída directamente do orixinal inserido no "EL NACIONAL" Nro. 1978 con data de 18 de xullo de 1845, respectándose a ortografía de orixe.)
As aves na cultura popular galega
O corvo
Francisco Lanza conta que na comarca de Ribadeo contan que cando os corvos voan pola mañá desde Asturias cara Galicia, din que veñen pra a escola; e que cando regresan á noite, volven da escola.
Chámanse, despectivamente, corvos os seminaristas, en alusión á cor negra dos seus hábitos.
Finalmente, forma parte do nome de dúas aves:
O cuco
300px|miniatura|dereita|Se marzo acabou e o cuco non chegou, algo ó cuco lle pasou. En Galicia ditos populares como Cando canta o cuco ven o pan ó suco relacionan esta ave coa primavera e as tarefas do agro.
A curuxa
Como xa se dixo ó falar do corvo, tamén se considera a curuxa –como tódalas aves rapaces nocturnas- como un animal de mal agoiro, e anuncia unha morte próxima cando voa ou gralla nas proximidades dunha casa onde hai unha persoa enferma. De aí o nome que se lle dá de paxaro da morte.
Tamén se cre que entra nas igrexas, atraída pola luz das lámpadas, a beber o aceite que conteñen.
O gaio
Entre a sinonimia desta ave temos os nomes de pega meiga (en Moraña), pega marceña (A Estrada), pega marza (común) e galo cresto (Becerreá).
O primeiro destes nomes, pega meiga, obedece á capacidade que se lle atribúe de prognosticar o futuro, como tamén á pega común: se a vemos arrancar o voo cara a dereita, anuncia boa sorte, pero se o fai cara a esquerda agoira mala sorte.
Co nome de gaio cereixeiro desígnase ó ouriolo.
A gaivota
miniatura|300px|Gaivota patiamarela
Martín Sarmiento propuxo que, do mesmo xeito que noutras partes de España se comían os ovos e a carne das gaivotas, tamén se deberían aproveitar en Galicia: "Y habiendo en las costas de Galicia tantos millones de gaviotas, se podrán escabechar en Galicia a millares".
A gralla
En castelán denomínase graja ou grajo, e de aí o nome de graxos das Burgas con que se coñecía ós mozos de Ourense que se dedicaban a repañar canto atoparan de valor, en pequenos e continuos roubos na cidade (véxase a sección de cultura popular en Gralla grande).
A lavandeira
Crese que intentou socorrer a Xesucristo cando estaba cravado na cruz, levándolle auga no peteiro, e, como agradecemento, recibiu o don de facer felices ás mozas. Se o día de San Xoán deixaba caer unha gota de auga que levara no pico sobre unha moza que se bañara antes de saír o sol, esta sería feliz o resto da súa vida.
A lavandeira debe o seu nome popular ó continuo movemento do rabo. Tamén se a coñece baixo os nomes vulgares de albardeira, costureira, labradora, lavandisca, pasturiña, paxariño da neve, rebandoira.
A laverca
300px|miniatura|dereita|Polo San Matías xa cantan as cotovías.
O martiño peixeiro
Ríos Panisse recolle de Corominas a suposición de que debe o nome popular ó feito de emigrar en novembro, por San Martín, pero rexeita esta hipótese por tres razóns: porque psicoloxicamente sempre ten máis importancia a chegada das aves migratorias (que neste caso sería en marzo) que a marcha; porque moitas outras aves migran tamñén na mesma época, sen que tomen o mesmo nome; e, sobre todo, porque realmente o martiño peixeiro non é unha ave migratoria, aínda que faga algúns movementos cara o sur, feito que podería explicar unha maior abundancia en España a partir de novembro, quizais relacionada co fenómeno do verán de San Martín.
O mascato
Alcúmase de mascato ó home aparvado, simple.
O melro
miniatura|300px|Merlo nun lameiro
O miñato
Crese que se un home se coloca a cabeza dun miñato sobre o seu estómago, será querido por todos, especialmente polas mulleres. Tamén, que se se colga a cabeza do miñato no pescozo dunha galiña, esta botará a correr e non parará ata sacarlla, ou que se frota a crista dun galo co sangue dun miñato, o tal galo non cantará nunca máis.
Recibe tamén os nomes de bexato, bouxato, buxato, buxarelo, bouxarelo.
E dá o nome de miñato a unha variedade de escacho (Trigla lucerna).
O moucho
A denominación de moucho aplícase, ademais da ave, a dous crustáceos:
Igualmente, co nome de moucho designa un peixe, a lorcha (Ophidion barbatum), sen que Ríos Panisse atope explicacións.
O ouriolo
O número de nomes que recibe o ouriolo en Galicia é elevadísimo:
O paporroibo
Sinonimia: paparrubio, paporroi, paporroibo, paporroxo, paporrubio.
O pato
Co nome de pato desígnanse diferentes especies de anátidos e outras aves mariñas, pero tamén animais doutros grupos zoolóxicos.
A pega
miniatura|300px|Pega en voo A pega está considerada como ave de mal agoiro, por grallar e comer carniza. En Moraña cren que se, ó ir por un camiño, sae pola dereita, é sinal de boa sorte, pero se sae pola esquerda agoira mala sorte.
Recibe tamén os nomes de pega rabilán, pega rabilonga, pega rabilarga e pega rabuda, polo longo rabo característico; de pega lagarteira, por comer estes réptiles; e de pega carracheira, pega carrachenta ou pega porca, por comer carniza.
Outro córvido, o gaio (Garrulus glandarius), recibe estes nomes derivados:  pega carniceira, pega carnizá pega da fraga, pega marcha, pega marxa, pega marza, pega reboldá, pega rebordá, pega rebordán, pega rebuldán, pega rebuldana, pega reburdá ou pega retordá.
Chámase ollo de pega a unha calosidade que se forma nas dedas dos pés.
E pan de pega ou pan pego á posta de ovos da barbantesa (Mantis religiosa).
O pimpín
Recibe tamén os nomes de pimpinela e pimpiña.
Véxase na sección do paspallás a lenda desta ave e mailo pimpín.
A pomba
Considérase símbolo do amor entre os cónxuxes, pola fidelidade que se gardan machos e femias cando conforman unha parella, pero tamén ten connotacións lúgubres e demoníacas, ó esculpirse con frecuencia nas sepulturas.
O rousinol
Recibe tamén os nomes de reiseñor, reisinol, resiñol, roisinol, rosinol, rusinol, ruxiñol.
O xílgaro
miniatura|300px|Xílgaro
Folgueroles
Historia
Os primeiros vestixios humanos datan da época calcolítica ou eneolítica (2100-1500 a.C.), tamén coñecida como Idade de Bronce. Unha notable testemuña da súa presenza atópase no monte Sant Jordi, onde está o dolmen de Puigseslloses, enterramento en sepulcro megalítico. É por iso que en 1477 foi construída a capela de Sant Jordi nesa zona, que foi reconstruída e ampliada en 1833.
Do período protohistórico, excaváronse os restos do poboado fortificado do Casol de Puigcastellet, construído e habitado polos ausetanos, antigo pobo ibérico, durante o século III a.C., situado nos primeiros montes que marcan o límite entre a Plana de Vic e as Guilleries. A fortaleza está formada por unha muralla de 64 metros de longo e 3 de largo construída en pedra seca. Na parte maziza atopamos unha torre cuadrangular encostada.
Issiq non
Issiq non é un filme uzbeko de 2018 dirixido por Umid Khamdamov. Foi escollido como candidato de Uzbekistán para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 92ª edición dos premios. Foi a primeira vez que Uzbekistán presentou un filme para o galardón.
Sinopse
O filme conta a historia dunha adolescente que devece por arredarse da súa vila para vivir coa súa nai na cidade.
Óso occipital
Porción escamosa
Situada nos laterais do occipital, articulándose cos ósos parietais a través da sutura lambdoide, e coa apófise mastoide de cada óso temporal. Na súa zona media presenta a protuberancia occipital, da que parten sucos e cristas que dan lugar ás fosas: Dúas fosas craniais ou superiores, que aloxan os lóbulos occipitais do cerebro, e dúas fosas cerebelosas ou inferiores, que aloxan os hemisferios cerebelosos.
Porcións condilares
Forman os bordos laterais do burato occipital. A súa parte anterior relaciónase co bordo posterior do peñasco do temporal. Lateralmente forman a zona posteromedial do burato rasgado posterior ou forame xugular. Na cara inferior das porcións condilares están os cóndilos occipitais que se articulan coas caras articulares superiores do atlas (primeira vértebra cervical). Por diante de cada cóndilo hai un burato, denominado burato condiloide anterior por onde sae do endocranio o nervio hipogloso. Por detrás pode haber tamén un, o burato condiloide posterior, que de existir, dá paso a vasos emisarios. Este segundo orificio é por iso pouco importante.
Porción basilar
Situada por diante do burato occipital. Diríxese cara arriba para unirse co esfenoide. Ata os vinte anos, máis ou menos, esta unión realízase mediante unha cartilaxe que vai osificándose coa idade. No adulto xa non encontramos solución de continuidade entre ambas estruturas. A unión entre a porción basilar do occipital e a lámina cuadrangular do esfenoide denomínase clivus ou canal basilar.
A Amproa, Bamio, Vilagarcía de Arousa
A Amproa é un lugar da parroquia de Bamio no concello pontevedrés de Vilagarcía de Arousa, na comarca do Salnés. Tiña 30 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 16 eran mulleres e 14 homes, o que representa un descenso respecto ós anos 2010, cando eran 38 veciños, e 2005, cando eran 41.
Mark Wahlberg
Mark Robert Michael Wahlberg, nado o 5 de xuño de 1971 en Boston, Massachusetts, é un actor, produtor e rapeiro estadounidense.
Universidade Técnica de Viena
miniatura|Universidade Técnica de Viena. miniatura|A biblioteca da universidade.
A Universidade Técnica de Viena (Technische Universität Wien) é unha das maiores universidades de Viena, a capital da Austria. Foi fundada no 1815 como "Instituto Politécnico Real e Imperial" (k. k. Polytechnisches Institut), no presente xa ten cerca duns 26.200 estudantes (19% estranxeiros, sendo un 30% mulleres), 8 facultades e cerca duns 4 mil funcionarios, dos cales uns 1800 son profesores. O foco da universidade é o ensino e a procura no ámbito da enxeñaría e as ciencias naturais.
Selección de baloncesto do Senegal
A selección de baloncesto de Senegal representa ó seu país nos torneo de baloncesto profesional internacionais. É membro da FIBA dende o ano 1962.
Equipo actual
Equipo para o Campionato do Mundo de Baloncesto de 2014.
Monique Wittig
Monique Wittig, nada en Dannemarie, no departamento francés do Alto Rin o 13 de xullo de 1935 e finada o 3 de xaneiro de 2003 en Tucson (Arizona, Estados Unidos), foi unha escritora francesa e teórica feminista, que fixo achegas fundamentais ao lesbofeminismo, aínda que erroneamente é considerada unha autora precursora da teoría queer.