cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Curva
Curva diferenciable
é continua pero non diferenciable, polo que a súa lonxitude entre o punto (0,0) e calquera outro punto da mesma non pode calcularse.
Curva pechada
Unha curva diferenciable es pechada cando cando. Se ademais, a función \mathbf{x} é inxectiva no intervalo (a,b)\, entón dise que a curva é unha curva pechada simple. Unha curva pechada simple é homeomorfa ao círculo S^1, é dicir, ten a mesma topoloxía dun anel. A curva dada por:
é unha curva diferenciable pechada, que resulta ser unha elipse de semieixos a e b.
Curva suave
Chámase curva suave á curva que non posúe puntos angulosos, coma por exemplo o círculo, a elipse ou a parábola.
Formalmente, dada unha curva C representada pola ecuación paramétrica:
nun intervalo I calquera, é suave se as súas derivadas son continuas no intervalo I e non son simultaneamente nulas, excepto posiblemente nos puntos terminais do intervalo.
Peter Luccin
Peter Bernard Luccin, nado en Marsella o 9 de abril de 1979, é un exfutbolista francés. Xogaba de centrocampista.
Traxectoria
Empezou xogando no Cannes, debutando o 24 de agosto de 1996 nun partido contra o Montpellier que rematou con vitoria (0–1).
Máis tarde militou en varios equipos franceses: Girondins de Bordeos, Olympique de Marsella e Paris Saint Germain.
En 2001 chega á liga española de fútbol para xogar co Celta de Vigo.
Debuta na Primeira división da liga española o 26 de agosto de 2001 no partido Osasuna 0 - 3 Celta.
Co Celta de Vigo xoga tres tempadas, disputando 97 partidos de liga.
En 2004 ficha polo Atlético de Madrid. Na súa primeira tempada, disputa 29 partidos de liga sen marcar ningún gol.
Na 2005-2006 (ás ordes de Bianchi), Peter Luccin xoga outros 29 partidos e consegue anotar dous goles.
E na súa última tempada de branquivermello (con Javier Aguirre á cabeza), xoga 31 partidos, sendo un dos artífices da gran primeira volta do Atlético. O club acaba sen conseguir os seus obxectivos e no verán xoga a Intertoto Cup, conseguindo así, tras gañar a final ao Gloria Bistrita, meterse na Copa da UEFA para a tempada 2007-2008.
O día de peche de inscricións do verán de 2007 é traspasado ao Real Zaragoza por 3 tempadas. O conxunto está dirixido nese momento polo adestrador Víctor Fernández, quen xa contou co xogador cando dirixía ao Celta de Vigo.
Parque Nacional Bayerischer Wald
O Parque nacional Bayerischer Wald, ou Parque Nacional da Foresta Bávara en tradución ó galego, atópase na rexión Baviera, no sur de Alemaña.
Características
O parque foi declarado no 1970 e conta cunha superficie de 13.500 hectáreas. O hábitat predominante é o bosque e a alta montaña. É colídante co Parque Nacional de Sumava, localizado nos montes de Bohemia, na República Checa. Os bosques situados nas partes máis elevadas teñen sido moi afectados pola choiva ácida.
Vexetación e fauna
As árbores predominantes son as faias e os abies alba. Tamén están presentes as especies arbustivas coma o sorbus aucuparia e o viburnum opulus. A fauna presente consta do Moucho de Tengmalm, a pita do monte, o cervo, o xabaril, o corzo e o lince boreal.
Aena
Aeroportos Españois e Navegación Aérea, coñecida tamén co acrónimo Aena, é un ente público empresarial encargado da navegación civil aérea e dos aeroportos civís en España.
Funcións
Conforme á lexislación vixente desenvolve as seguintes funcións:
Filiais
Aena xestiona a través da filial Aena Desenvolvemento Internacional (100%), participacións en aeroportos de México, Estados Unidos, Cuba, Colombia, Bolivia, Reino Unido e Suecia. Tamén ten participacións en Enxeñería e Economía do Transporte (INECO) (61%), Centros Loxísticos Aeroportuarios (CLASA) (100%), Restauración de Aeroportos Españois (RAESA) (49%) e Axencia Metropolitana de Desenvolvemento Urbanístico e de Infraestruturas (Barcelona Rexional) (11,76%).
Aeroportos
Aena explota todos os aeroportos de interese público de España, así como a navegación aérea nalgúns privados e algunhas bases aéreas en réxime mixto co Exército de España. Ademais, cabe destacar o Heliporto de Ceuta e o Heliporto de Alxeciras, os únicos heliportos da rede.
Os aeroportos españois que xestiona rexistraron as seguintes cifras de pasaxeiros en 2009
Xogos Olímpicos de Inverno de 1972
Elección da sede
Inicialmente Sapporo había gañara o dereito a organizar os Xogos de 1940, pero o Xapón refusou dita oportunidade tras a invasión da China en 1937. Posteriormente foron cancelados por mor da segunda guerra mundial.
Sapporo competiu con Banff, Alberta, Canadá; Lahti, Finlandia; e Salt Lake City, Utah, Estados Unidos. A elección realizouse na 64º reunión do COI que tivo lugar o 26 de abril de 1962 en Roma. Os organizadores dos Xogos lograron grandes beneficios fundamentalmente a través da venda dos dereitos televisivos.
Mar de plástico
Mar de plástico é unha serie de televisión española producida por Boomerang TV para Antena 3. A súa estrea foi o 22 de setembro de 2015 de maneira simultánea en Antena 3, Neox, Nova e Mega.
Sinopse
Todo comeza nunha noite calorosa. A moza Ainhoa Sánchez Almunia (Mara López), filla da alcaldesa da localidade almeriense de Campoamargo onde conviven un amplo crisol de culturas, acode a unha cita nos plásticos. As luces da comarca apáganse e a nova é brutalmente atacada en plena escuridade. Á mañá seguinte, os cultivos réganse con sangue e ninguén sabe nada da moza desaparecida. Ese mesmo día chega ao pobo Héctor Aguirre (Rodolfo Sancho), sarxento da Garda Civil e xefe da Policía Xudicial.
Héctor é un excombatente de Afganistán que arrastra un tortuoso pasado tanto no persoal como no profesional. Para el comeza a investigación máis difícil e perigosa da súa carreira, e descifrar os motivos que levaron ao asasino a perpetrar o crime converterase na súa principal inquietude. Alguén matou a Ainhoa e calquera podería ser o autor deste estraño crime. Moitos teñen motivos, moi poucos coartada. Todos na vila son sospeitosos, pero só un é o culpable.
Abril (nome)
Abril é un nome propio galego de home que provén do latín aprilis, nome que os romanos daban os fillos nados no mes de abril. A pesar de ser un nome frecuente en Galicia durante a Idade Media na actualidade é raro. Noutras linguas a forma deste nome, April en inglés ou Abril en castelán, utilízase como nome de muller.
Gabriella Morreale
Gabriella Morreale de Castro, nada en Milán en 1930 e finada en Madrid o 4 de decembro de 2017, foi unha científica española de orixe italiana, precursora de endocrinoloxía moderna en España xunto co seu home, o médico e cirurxián Francisco Escobar del Rey. Adicou a súa vida á investigación das enfermidades por deficiencia de iodo. A ela se deben os traballos que levaron á erradicación do bocio en España.
Traxectoria
Morreale estudou Ciencias Químicas, licenciatura que completou en 1951 na Universidade de Granada. En 1955, fixo a tese doutoral co catedrático Enrique Gutiérrez Ríos,​ que completou cunha estancia posterior na Universidade de Leiden con Andreas Querido.
No 1958, volveu a España, ó Centro de Investigacións Biolóxicas, onde foi xefe da Sección de Estudos Tiroideos do Instituto Gregorio Marañón, entre 1963 e 1975. Foi directora do Instituto de Endocrinoloxía e Metabolismo Gregorio Marañón entre 1975 e 1980. Logo, no campus da Facultade de Medicina da Universidade Autónoma de Madrid, o seu laboratorio foi o xerme do actual Instituto de Investigacións Biomédicas, do que ostentou a vicedireción de 1984 a 1990. Tamén presidiu a Sociedade Española de Endocrinoloxía, de 1975 a 1979 e foi membro fundador da European Thyroid Association, da que foi presidente no 1977.
Ademais de acumular máis de 200 traballos científicos publicados, algúns importantes, a súa investigación sobre a tiroide permitiu a práctica erradicación do bocio por déficit de iodo en España, ó incorporarse comercialmente o sal iodado, e contribuíu de xeito decisivo na decisión de achegar suplementos de iodo ás nais embarazadas para asegurar o correcto desenvolvemento cerebral do feto.
Recoñecementos
En 2022 o Ministerio de Ciencia e Innovación publicou as bases da primeira convocatoria dos Premios Nacionales de Investigación para Jóvenes, entre eles o Premio Nacional Gabriela Morreale, na área de medicina e ciencias da saúde.
618
Véxase tamén
Historia ano a ano
Marlieux
Marlieux é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Unión Hispanoamericana pro Valle Miñor
A Unión Hispanoamericana pro Valle Miñor (UHA) foi unha asociación de emigrantes galegos na Arxentina.
Historia e características
Foi froito da acción colectiva dun conxunto de emigrantes miñoranos, algúns achegados arxentinos e un grupo de residentes no Miñor. En Bos Aires en 1905 E. e M. Lemos, L. González, F. Cano e X. Álvarez fundaron unha Sociedade de Instrución. O seu principal obxectivo era a construción de escolas nos lugares de orixe.
Os socios da UHA eran un colectivo heteroxéneo social e ideoloxicamente. Unha gran parte dos asociados despreocupábase dos obxectivos máis altruístas, xa que a maioría non recibía o recoñecemento simbólico que lles correspondía aos dirixentes polo seu labor.
Narón
Narón (xentilicio «naronés/naronesa») é un concello da provincia da Coruña situado entre a ría de Ferrol e o océano Atlántico e pertencente á comarca de Ferrol, sendo na actualidade a área de expansión urbana máis importante da comarca. Narón limita cos concellos de Ferrol, Valdoviño, San Sadurniño e Neda. Segundo o IGE en 2020 tiña 39.056 habitantes (20.177 mulleres e 18.879 homes), o que a converte na oitava vila de Galicia (38.285 no 2010, 35.664 no 2006, 35.083 no 2005, 34.404 no 2004, 33.825 en 2003), sendo o cuarto núcleo de poboación na provincia da Coruña despois da Coruña, Santiago de Compostela e Ferrol.
É un concello mixto, con sete parroquias (Castro, Doso, Pedroso, San Xiao de Narón, Sedes, Trasancos e O Val) eminentemente rurais nas que viven menos da cuarta parte da poboación e cun núcleo urbano de máis de 29.000 hab. formado polos barrios da Gándara, A Solaina, O Alto do Castiñeiro, Piñeiros, O Couto, Freixeiro e Xuvia, destacando pola súa poboación as catro primeiras. Reordenado polo Concello de Narón baixo o nome de Narón ou Cidade de Narón, que agrupa máis das 3/4 partes da poboación de Narón.
Xeografía
miniatura|esquerda|Pena Lopesa. Narón ten unha superficie duns 66 km² e debuxa un perímetro irregular. Dende a ría de Ferrol onde desemboca o río Inxerto e seguindo o seu curso hoxe totalmente canalizado ao seu paso pola Gándara (baixo a Estrada de Castelao) ata as vivendas da Virxe do Mar. Cos anos a urbanización da Gándara fixo que se modificasen eses límites naturais en función de acordos entre o concello de Narón e Ferrol. O límite entre os dous concellos segue por Santa Icía ata a estrada de Valdoviño e cun perfil irregular ata o océano Atlántico na praia de Ponzos. A franxa de océano de Narón ten praias virxes como O Casal ou Lopesa que estiveron practicamente inaccesibles ata a construción da senda litoral costa Ártabra, un camiño peonil e para bicicletas. Narón limita con Valdoviño compartindo a praia de Lopesa na zona do Val, onde un pequeno cordal pecha a chaira de Trasancos, e logo nas parroquias de Sedes e Pedroso, onde o Monte de Nenos (367 m, a maior altura de Narón) forma o peche setentrional do concello, e dende onde se ven asombrosas vistas da ría de Ferrol e a terra de Trasancos. Na marxe meridional, dende a desembocadura do Xuvia ata A Gándara só destaca o pequeno Couto que dá nome á parroquia onde se sitúa.
{| {|
Clima
O clima en Narón é temperado. A temperatura media anual é de 14,2 °C. As precipitacións son de 998 mm por ano.
Demografía
A evolución da poboación de Narón está ligada á inmigración que recibiu na segunda metade do século XX, poboación chegada do agro ás cidades, a situación de Narón como periferia de Ferrol. O aumento moderado da poboación nos últimos anos e o mantemento deste nivel de crecemento está máis ligado á creación de infraestruturas propias no concello, servizos, autoestrada, polígonos industriais e ordenamento urbanístico. Desde 2014 Narón está preto de acadar os 40.000 habitantes: no 2016 estivo a falta de 574 persoas para acadar ese valor.
Fonte: Instituto Nacional de Estadística
Historia
miniatura|left|Debuxo do [[petróglifo de Chamorro (Serantes, Ferrol).]] miniatura|Vista da ría de Xuvia dende o Monte de Nenos, [[Sedes, Narón|Sedes.]] Na Ría de Ferrol non se atoparon asentamentos do neolítico antigo (6000-4000 anos antes da era actual) nin anteriores a esas datas. Si se teñen atopado petróglifos nas inmediacións da veciña Ermida de Chamorro (Serantes, Ferrol) e a Pena das Coviñas en Brión. En Río do Pozo teríase atopado a pegada máis antiga atopada en Trasancos. Unha ferramenta de pedra traballada para cortar carne, un chopping tool de datación exacta descoñecida. No Val, no Monte da Lagoa (Pena Grande) nos límites con Ferrol foi identificado un Valado Prehistórico, causewayed enclosure ou henge.
En 1867 Leandro de Saralegui Medina falaba da existencia dos restos de dous dolmens preto de Ferrol. Un deles destruído no século XVIII para aproveitar as pedras na construción e o outro preto de Chamorro (Serantes) do que só quedaban dous chantos de 2,90 m e 3,56 m, tamén destruído.
miniatura|esquerda|Chopping Tool do Val no Museo das Mariñas, Betanzos. Os asentamentos máis antigos na terra de Trasancos da que formaban parte o actual Narón, Ferrol, San Sadurniño, Valdoviño e Neda son 65 mámoas (4000 a 2000 anos antes da era actual):
Para contar a historia de Narón habería que falar da cultura propiamente megalítica ou das mámoas, que arrinca dun Neolítico final (do 3.000 ao 2.700 a.C).
As mámoas foron inicialmente concibidas como lugares destinados a enterramentos, e concentrábanse tanto en vales coma en outeiros, tanto no interior como na costa. O aspecto de montiños que teñen desde lonxe é o que lles dá nomes como Monte de Nenos ou Montiños de Moura.
Aínda que a actividade agrícola provocou a súa destrución nas áreas dedicadas ao cultivo, quedan en Narón dous campos de mámoas. Un primeiro conxunto con catorce túmulos, situado no cumio do monte de Nenos, e outro nos límites co concello de San Sadurniño. Os dous datan da Idade de Bronce. No Monte de Nenos está unha canteira prehistórica das pedras para os dolmens.
Os castros identificados no que hoxe é Narón son quince  : miniatura|Castro de Sedes (Monte de Eiravedra).
En Ferrol foron identificados uns 15 castros, en Neda 5, en Valdoviño 20, en San Sadurniño 5, en Ares 5 e en Fene 9.
Na época da Romanización, a vida cotiá dos castros non sofre variación. Tampouco o medio nin as institucións políticas sufriron grandes cambios, xa que a romanización apenas tivo incidencia nas nosas terras. O que si é certo é que do seu paso polo noso territorio quedaron algúns sinais importantes. En Lóngaras, A Gándara, atopouse un cuncheiro que foi escavado polo arqueólogo municipal André Pena Graña. Entre as cunchas de ostras apareceron anacos de cerámica romana datada no século I antes da era actual e século I despois da era actual. En Covas (Ferrol) consérvase a explotación aurífera de Covarradeiras.
No ano 844, entre xuño e agosto, as naves normandas chegaron ao Mar da Xoiva (Ría de Xuvia). Saquearon e queimaron o mosteiro prerrománico de San Martiño. Os duques e condes de Ramiro dirixiron unha expedición á Terra de Faro (proximidades da cidade da Coruña) onde derrotaron aos piratas logrando que marchen a Lisboa e Sevilla onde continuaron os saqueos. Duascentas naves saquearon as vidas dos veciños. Aínda que Galicia sufriría varios ataques máis, sería esta a única invasión normanda documentada nas crónicas de Trasancos.
miniatura|Mosteiro do Couto. San Martiño de Xuvia cítase por primeira vez nun documento con data 15 de maio do 977. Foi unha doazón ao mosteiro feita por Visclávara Vistráriz, señora de Trasancos e descendente do que fora duque e bispo de Xuvia.
Nos séculos XI e XII o mosteiro de Xuvia gaña importancia ata o século XIII en que o mosteiro de Sobrado pasa a ser o máis importante do país.
No século XIII fúndase Ferrol, Neda e A Graña.
miniatura|Muíño de mareas das Aceñas. No século XVIII créanse os Reais Arsenais de Esteiro e con eles complexos fabrís industriais, muíños para fariñas, moenda de trapos para facer pasta de papel de estraza e común, e triturar pedra para curtir. O muíño de mareas das Aceñas, dous muíños de vento e o muíño de Amenadás entre outros.
Ata o ano 977, no que aparece na colección diplomática do mosteiro de San Martiño de Xuvia o primeiro documento, a historia de Trasancos escribíase nas epígrafes doutras terras. Coa lectura do manuscrito, asinado por Visclavara Suarit, sabemos que San Martiño é o eixo de toda a vida trasanquesa, non só como difusor cultural a través da escritura senón como centro político, económico e relixioso.
Os condes e duques, señores destas terras, manteñen aínda os antigos títulos de príncipes, pervivindo así ao longo dun milenio institucións do pasado. Estes príncipes teñen uns infantes aos que lles conceden as "villae". Á súa vez estes cabaleiros viven das rendas que perciben dos labregos e das taxas que lles impoñen aos homes libres da súa xurisdición. Trasancos acolle o máis importante clan de Galicia, que ten residencia no mosteiro de San Martiño. É a dinastía dos Petriz ou Froilaz, máis tarde condes de Trava, que contribuíron a consolidar este mosteiro, xunto ao de San Salvador de Pedroso, entre os máis influentes de Galicia. Nos primeiros anos do s. XIII, a terra de Trasancos sofre profundos cambios, e fúndanse as vilas de Neda e Ferrol.
Este feito trouxo fondas implicacións en todos os eidos e a ruptura da autarquía política e económica tradicional. Houbo tamén neste momento loitas internas entre fidalgos para chegar a establecerse como comedeiros dos mosteiros, e creouse un ambiente social violento e enrarecido. Chegan, así, anos escuros e caos económico, a desastrosa Batalla do Salgado contra os árabes e os primeiros gromos de peste negra. Con isto San Martiño vai perder unha poboación que no século XVI non se recuperara.
Polo ano 1418 rómpese en Trasancos o equilibrio social entre liñaxes, da que se deriva a Primeira Revolta Irmandiña, dirixida por Roi Xordo. Cando labregos e fidalgos de San Martiño intentarían frustradamente sorprender a Nuno Freire de Andrade en Ferrol. O sangue irmandiño decorreu polo Eume e o Xuvia, e quedou Trasancos baleiro.
Bicudo
O bicudo, Leucoraja fullonica, é un peixe mariño da familia dos Rajidae na orde dos Raiformes.
Narón
Século XIV
O século XIV vería outra revolta máis e outra nova derrota. Avanzando o XIV e XV, e coa reforma dos Reis Católicos, o protagonismo dos mosteiros de Xuvia e Pedroso acabará definitivamente. O noso concello articúlase no século XVI nunha serie de coutos ou xurisdicións de novo cuño, relacionadas cunha serie de casas tradicionais. O couto de Trasancos era xurisdición de Antonio de Castro. Tamén existían San Xiao de Narón, dependente da vila de Ferrol, San Mateo de Trasancos, O Val e o Couto de Pedroso, que comprendía catro parroquias. Coa merca da xurisdición dos coutos monásticos, os fidalgos impoñen as bases da preeminencia territorial. Os labregos trasanqueses con terras propias víronse despoxados delas mediante roubos ou vendas impostas pola fidalguía. A partir de entón só as poderán obter por un alugueiro curto de entre seis e oito anos.
Revolución industrial
O vello rigor das freguesías é recuperado a mediados do século XVIII, tras douscentos anos de decadencia, de maneira que a comarca acada un activo papel económico e cultural que será pioneiro en Galicia. Outro factor importante que fai prosperar as nosas terras é a creación en varias freguesías dunha rede de complexos fabrís industriais. Con elas obtíñanse diferentes fariñas, tratadas en muíños que aínda hoxe conservamos e que configuran a paisaxe dun inmobiliario arqueolóxico e industrial valorado nos nosos días.
Creación do Concello
En 1820 as Cortes de Cádiz crean sobre o papel os concellos de Trasancos e Pedroso pero non será ata 1837 cando na casa da Pena de Embade comece o Concello de Narón, o concello tiña entón 5.018 veciños.Coincidindo coa creación dos concellos prodúcese unha masiva compra de terras polos grandes latifundistas. Isto ocasiona unha deterioración progresiva e un endebedamento dos labregos, co que desaparece a pequena propiedade. A mediados do século XIX, a industria do Concello de Narón renóvase totalmente, xurdindo os laminados de cobre e os teares. A desamortización fai que as terras pasen a mans de caciques e os labregos teñen que emigrar.
Século XX
miniatura|[[Cooperativa do Val.]] Ao inicio do século XX Narón como outros concellos de Galiza estaba nas mans de caciques. Os postos municipais eran herdados de pais a fillos. O 13 de marzo de 1918 día da Feira do Trece en Sedes prodúcese a chamada Revolta das Pedradas. Traballadores das fábricas de Xuvia protestan polas condicións de traballo, ás súas queixas súmanse os labregos protestando polos impostos. Un concelleiro pagaba 1,92 pesetas de impostos e un labrego 110 pesetas. A todo isto sumábase o malestar pola chegada do ferrocarril. Os labregos tiñan medo de que trouxese produtos que os deixasen sen poder vender os seus. Das protestas diante do negocio do alcalde Xosé Fernández Lemos pásase ao lanzamento de pedras. O alcalde fai chamar á Garda Civil que dispara contra os labregos. A Benemérita mata a seis labregos, fire a moitos e leva presos. Esa mesma tarde o Concello de Narón facía público un comunicado.
miniatura|dereita|Antiga casa do Concello en Xuvia, actualmente acolle o xulgado de paz. Os traballadores dos estaleiros solidarízanse cos labregos e van en manifestación a pé ata a Feira do Trece. Os labregos organizáronse en sindicatos e cooperativas. Xurdiron así as cooperativas de Pedroso, Sedes, San Mateu, O Val ou Castro.
En 1933 o concello xa en mans republicanas fixo un monumento na Feira do Trece onde foran asasinados os labregos, durante a guerra civil foi destruído. Ese mesmo ano Bartolomé Freire puxo a funcionar en Narón un pequeno almacén de ferralla co tempo o negocio medraría, chegando a ser a actual Megasa.
En 1992 Alcampo abre no polígono industrial da Gándara o seu hipermercado, o futuro de Narón pasa por outro tipo de empresas. Asumida a realidade comercial da Gándara o polígono esgota a superficie, as empresas comezan a instalarse na estrada de Cedeira no que agora se chama polígono das Lagoas. Nos anos 90 o constante crecemento de Megasa e o esgotamento do carbón da mina das Pontes fan que centos de camións enchan a estrada de Castela transportando chatarra, aceiro e carbón. A noite do 13 de xaneiro de 1998 á 1:15 o Discoverer Enterprise esnaquizaba a ponte das Pías. Durante os meses que duraron as obras de reparación da ponte, os concellos de Ferrolterra volveron ter as comunicacións do século XIX. O tren inaugurado en 1913 ocupa o papel de transporte de proximidades que nunca tivo. A Ponte das Pías reconstrúese ampliada agora con catro carrís, dous en cada sentido. Narón, como periferia de Ferrol padeceu o narcotráfico e a inseguridade cidadá. O 14 de setembro de 1996 a maior manifestación de Narón con cinco mil persoas contra o narcotráfico recorreu o Concello saíndo dende Freixeiro.
Século XXI
miniatura|Rotonda de Freixeiro. Constrúese a autoestrada AP-9 que chega a Ferrol por unha nova ponte sobre a ría pasando por Narón, con dous novos ramais: un ata Xuvia e o outro ata A Gándara onde xa está o centro comercial Odeón. A autoestrada en Freixerio enlaza co novo polígono de Río do Pozo xurdido co obxectivo de trasladar Megasa fóra de Xuvia, proxecto rexeitado pola empresa e que deixaría durante anos o polígono baleiro como pasara co da Gándara. En sucesivas ampliacións Río do Pozo chega a ter máis de dous millóns de metros cadrados e segue medrando cruzado pola AG-64 a Autovía Ferrol-Vilalba. A estrada de Castela volve ser unha estrada residencial. Esgotada a superficie para construír en A Gándara e Santa Icía o Concello traslada a casa do concello ao Alto do Castiñeiro. Narón é unha cidade con centro urbano.
Cultura
miniatura|esquerda|[[Fusaiola do século I da era actual ou I antes da actual duns catro centímetros de diámetro, atopada no Castro de Santa Comba, Ferrol, coa inscrición REBE TRASANCI AVG[VST]E, no Museo das Mariñas.]]
Toponimia
O topónimo «Narón» sería da raíz preindoeuropea “nar-“ que significa auga, curso de auga. San Xiao de Narón por onde pasa o río Salgueiro deu nome ao concello ao ser onde se reunía o concello no século XIX, dende 1837 na Pena de Embade. En 1960 construíuse en Xuvia a Casa do Concello deseñada polo arquitecto ferrolán García Lastra. Xa no século XXI a Casa do Concello trasládase ao Alto do Castiñero sendo dende entón o centro administrativo do concello.
Ata a constitución do Concello de Narón en 1837 o territorio que hoxe ocupan Narón, Ferrol, San Sadurniño, Valdoviño e Neda era coñecido como «Trasancos»: os que queiman o monte para cultivar. En lingua antigoeuropea: “Trs-“ = "queimar", "tostar", lat. torreo, "facer rozas para cultivar".
Patrimonio
O 15 de outubro de 2001 André Pena Graña atopou no castro de Santa Comba unha lousiña circular do tamaño e da forma dunha fusaiola duns catro centímetros de diámetro coa seguinte inscrición a Reva datada no século I da era actual: REBE TRASANCI AVG[VST]E.
O concello conta cunha grande oferta cultural, no ano 2008 inaugurouse un dos maiores teatros e centros culturais de toda Galiza: O Pazo da Cultura de Narón, ademais de contar xa cunha biblioteca no Alto e cun museo etnográfico na parroquia de Sedes sobre a vida labrega nesta comarca do país, Aldea Nova.
Festas e celebracións
miniatura|Saída do 27º Rally de Narón na rúa Cataluña.
Cidades irmandadas
Narón está irmandado co concello de Cerro, A Habana (Cuba). En 2017 o concello iniciou xestións par irmandar Narón con Caracas.
Economía e urbanismo
miniatura|esquerda|Praza da Gándara. É unha cidade inconclusa que aínda mantén características da súa orixe como cidade dormitorio de Ferrol, que vivía tamén do sector naval, e que pouco a pouco se vai convertendo no principal motor industrial e de ocio de Ferrolterra, situándose coma un dos concellos economicamente mas fortes de Galiza.
O concello conta con vías rápidas de alta capacidade, xa que a autoestrada AP-9 atravesa o núcleo urbano, conta con dous ramais que unen o parque empresarial do Río do Pozo coa autoestrada e a circunvalación de Narón dende A Gándara ata Xuvia. Pasa ademais a autovía Ferrol - Vilalba e a vía de FEVE Ferrol - Xixón ten varios apeadoiros no concello.
A cidade de Narón é unha cidade que sofre dunha grave desorde urbanística e que logo de varias décadas, co novo plano urbanístico vai emendando ese problema pouco a pouco. Exemplo disto son as liñas de alta tensión que ata hai pouco pasaban polo medio de populosos barrios, as vías de RENFE e FEVE que exercen de barreira e numerosas rúas sen saída e de escasos equipamentos. Porén, grazas ao gran crecemento en número de vivendas, a cidade vai gañando en calidade de vida, aínda que prazas e parques son aínda unha utopía e segue a dominar o cemento.
Lixo e reciclaxe
miniatura|esquerda|Punto Limpo en Río do Pozo. O concello de Narón ten un dos servizos de recollida de lixo e reciclaxe máis antigos existentes en Galiza, primeiro coa recollida de papel e vidro que foi ampliando cos anos ata a construción pola mancomunidade de municipos da planta de compostaxe de Mougá. O proxecto fracasou por unha mala recollida selectiva do lixo. O concello de Narón está adherido ao servizo prestado por Sogama. En Río do Pozo hai unha planta de transferencia de lixo de Sogama que tamén é empregada por Ferrol. En Río do Pozo tamén existe un Punto Limpo compartido con Neda onde se poden achegar cascallos, electrodomésticos, plásticos, mobles ou chatarra. O concello recolle de xeito separado papel-cartón, aceite usado e pilas. Tamén hai algúns colectores para a recollida de roupa á marxe do servizo municipal. Os envases son recollidos en colectores amarelos e faise cargo deles Sogama. O Concello de Narón aprobou en xaneiro de 2013 unha nova normativa ambiental que obriga a separar o lixo para a súa reciclaxe. miniatura|dereita|Centro de Saúde de Narón.
Servizo de auga
Cosma é a concesionaria do servizo de augas en Narón. A auga que se consome en Narón provén do encoro das Forcadas situado en Valdoviño e propiedade do concello de Ferrol que fornece ademais de Ferrol e Narón a Neda, Fene, Mugardos, Ares e Valdoviño. A auga potabilízase en Catabois. O ciclo da auga remata na EDAR de Cabo Prioriño (Ferrol) e na EDAR de Punta Avarenta (Ares).
Saúde
O concello de Narón forma parte da área de saúde de Ferrol, zona norte da provincia da Coruña. O principal centro sanitario é o Complexo Hospitalario Arquitecto Marcide-Novoa Santos de Ferrol. A atención sanitaria primaria é o Centro de Saúde de Narón que está situado xunto á Casa do Concello. Hai dous consultorios máis: o do Val e o de Pedroso.
Centros de ensino
O principal centro de ensino de Narón é o IES As Telleiras e o de formación profesional Terra de Trasancos, ambos en Freixeiro.
Ocio e entretemento
miniatura|Muíño de Pedroso.
Existen varias áreas recreativas coma a do muíño de Pedroso, que conta tamén con cámping, ademais do da Picota, no Couto, en obras, e a Presa do Rei en Xuvia; e un parque urbano ás beiras do río Freixeiro, onde se está a construír unha das meirandes urbanizacións de toda a comarca, que incluirá o terceiro centro comercial do municipio. Os outros centros comerciais son Odeón e o CC Narón xunto á Casa do Concello. O CC Odeón é o maior centro comercial da comarca; nel hai ximnasio e numerosos restaurantes e cafetarías, así como doce salas de cine e xunto a el o maior hotel de Narón.
Deporte
miniatura|esquerda|Estadio municipal de Río Seco. Narón ten un equipo de fútbol na terceira división, o Narón Balompé Piñeiros, e o Rally Cidade de Narón do certame galego. Ademais, en Narón practícanse moitas disciplinas deportivas.
Política e goberno
O alcalde de Narón é, dende xaneiro de 2009, Xosé Manuel Blanco (Terra Galega) gobernou apoiado por BNG e PSdeG. Nas eleccións municipais de 2015 acadou 10 concelleiros, a un da maioría absoluta. No seu primeiro mandato, ao igual que o seu antecesor no cargo, Xoán Gato, mantivo un pacto de goberno co Partido Popular, cuxa voceira no Concello, Ángeles Díaz Pardo, era a primeira tenente de Alcaldía.
Mónica Fernández Bugallo
Traxectoria
Doutorouse na Universidade da Coruña en 2001. É profesora de comunicación dixital e procesamento do sinal do Departamento de Enxeñaría Eléctrica e Informática da Universidade de Stony Brook, en Nova York e directora do programa Mulleres na Ciencia e a Enxeñaría.
Premios e recoñecementos
En 2019 recibe o Premio Ada Byron do CPEIG.
Narón
Política e goberno
En setembro de 2012 a edil de Converxencia Galega María Porto incorporouse ao goberno de Xosé Manuel Blanco para facerse cargo das áreas de Relacións Institucionais, Novas Tecnoloxías e Turismo. En setembro de 2017, Marián Ferreiro Díaz substituíu a Xosé Manuel Blanco que renunciou ao cargo por motivos de idade.
CSA Czech Airlines
miniatura|300px|Dous [[Airbus A319 de Czech Airlines]] CSA Czech Airlines S.A., do checo České aerolinie, é a aeroliñea nacional da República Checa, e foino da anterior Checoslovaquia. Ten a súa base no Aeroporto Internacional de Ruzyně de Praga e opera nuns 120 destinos en 52 países, incluíndo as cidades máis importantes de Europa e puntos de tránsito en Norteamérica, Asia, Oriente Medio e norte de África. É membro actual da alianza de aeroliñas SkyTeam Alliance.
Actual
En decembro de 2020 a frota de Czech Airlines estaba formada polos seguintes avións:
Histórica
No pasado CSA operou tamén os seguintes modelos:
Angel (canción de The Corrs)
"Borrowed Heaven" é un sinxelo da banda irlandesa de folk rock The Corrs sacado do seu álbum Borrowed Heaven. Foi lanzado ó mercado o 13 de setembro de 2004, acadando o posto #16 nas listas de vendas do Reino Unido.
619
Véxase tamén
Historia ano a ano
Boy Hayje
Johan "Boy" Hayje, nado o 3 de maio de 1949, Amsterdam, é un expiloto de carreiras dos Países Baixos. Participou en sete Grandes Premios de Fórmula Un, debutou o 29 de agosto de 1976. Non anotou ningún punto de campionato.
Despois dun tempo pasou a competir con coches berlina e gañou o campionato holandés da Fórmula Ford, Hayje competiu en Fórmula 5000 e Fórmula 3. Pilotou un Penske privado no Gran Premio de casa en, antes dun período difícil na Fórmula Un o ano seguinte pilotando un March para RAM Racing.
Resultados completos do Campionato de Europa F5000
(key) (Nota: os resultados mostrados en letra grosa indican pole position, os resultados en cursiva indican volta rápida)
Leif Segerstam
Leif Selim Segerstam, nado o 2 de marzo de 1944 en Vaasa, é un compositor e director de orquestra finlandés.
Boy Hayje
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
O Castro, Ardemil, Ordes
O Castro é un lugar da parroquia de Ardemil no concello coruñés de Ordes da comarca de Ordes. Tiña 31 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 21 eran homes e 17 eran mulleres.
Boy Hayje
Resultados completos nas Shellsport International Series
(clave) (nota: resultados en letra grosa indican pole position resultados en cursiva indican volta rápida)
Leif Segerstam
Traxectoria
Segerstam estudou violín, piano e dirección orquestral na Sibelius-Akatemia de Helsinqui e dirección na Juilliard School de Nova York con Jean Morel entre 1963 e 1965.
Boy Hayje
Resultados completos no campionato de Europa de Fórmula 2
(clave) (Carreiras en letra grosa indican pole position, carreiras en cursiva indican volta rápida)
Leif Segerstam
Traxectoria
Deuse a coñecer como director operístico a finais dos anos '60 (Helsinqui, Estocolmo e Berlín Oeste). Ten dirixido na Metropolitan Opera, no Covent Garden, no Teatro alla Scala, no Treatro Colón, na Wiener Staatsoper e no Festival de Salzburgo. Acompañou a personaxes como Montserrat Caballé, Birgit Nilsson, Henryk Szeryng, David Oïstrakh, Emil Gilels e Arthur Rubinstein. A partir de 1975 comezou a destacar como director sinfónico, sendo director principal da Radio-Symphonieorchester Wien dende ese ano ata 1982, a Radion sinfoniaorkesteri entre 1977 e 1987, ou da Helsingin kaupunginorkesteri entre 1995 e 2007, orquestra da que lle foi concedido o título de Direcotr Emérito. Ten sido o director musical de diversas orquestras, entre as cales figuran a Deutsche Staatsphilharmonie Rheinland-Pfalz (1983-1990) ou a DR SymfoniOrkestret (1988-1995), sendo nomeado director honorífico das dúas formacións. Foi tamén director principal e musical da Kungliga Operan (Estocolmo) entre 1995 e 2000. Ten sido invitado a dirixir numerosas orquestras en todo o mundo, entre as que destacan Chicago Symphony Orchestra, Los Angeles Philharmonic, London Symphony Orchestra, Toronto Symphony ou a Orquestra Sinfônica do Estado de São Paulo.
Boy Hayje
Resultados completos no Campionato do Reino Unido de Fórmula 1
(clave) (nota: resultados en letra grosa indican pole position, resultados en cursiva indican volta rápida)
Leif Segerstam
Traxectoria
É frecuentemente invitado a dirixir os festivais de Helsinqui e Savonlinna. A súa gravación de Luonnotar e outras cancións orquestrais de Sibelius xunto a Soile Isokoski, foi nomeada disco do ano en 2007 polo "BBC music magazine".
En xaneiro de 2012 foi nomeado director titular da Turun Filharmoninen Orkesteri (TFO), posto que desempeñou ata o 17 de maio de 2019. Posteriormente foi nomeado director honorario da TFO.
Segerstam compaxina o seu traballo como director co de profesor de dirección na Sibelius-Akatemia de Helsinqui. Entre os seus alumnos salientan Susanna Mälkki, Mikk Murdvee, Sasha Mäkilä e Markku Laakso.
Vida persoal
O pai de Leif Segerstam era o defunto Selim Segerstam, que elaborou numerosos cancioneiros.
Estivo casado coa violinista Hannele Segerstam (concertino da Radion sinfoniaorkesteri), coa que tivo dous fillos, Jan e Pia; Pia é concertista de violonchelo.
Logo do divorcio de Leif Segerstam e Hannele Segerstam, casou coa arpista da Helsingin kaupunginorkesteri Minnaleena Segerstam, coa que tivo tres fillos.
Obra
Segerstam é un compositor extremádamente prolífico, sendo especialmente coñecido polas súas numerosas sinfonías (261 en 2012 ), das cales en torno a un centenar teñen sido interpretadas.
É igualmente coñecido polas súas series de "Orchestral Diary Sheets", moitas delas concibidas para ser interpretadas sen director. Segerstam desenvolveu un enfoque persoal da composición aleatoria a través dun estilo que denominou "pulsación libre", na que os motivos musicais interactúan con flexibilidade no tempo.
Gravacións
Leif Segerstam é tamén ámplamente coñecido polas súas gravacións discográficas, que inclúen as integrais das sinfonías de Jean Sibelius, Carl Nielsen e Gustav Mahler, así como moitas outras obras de compositores contemporáneos coma o compositor finlandés Einojuhani Rautavaara e os compositores americanos John Corigliano e Christopher Rouse.
María Sefidari
María Sefidari Huici, nada en Madrid en 1982, é unha psicóloga, profesora e especialista en comunicación e cultura dixital española. Experta en xestión cooperativa e produción cultural en internet e activista en coñecemento e cultura libre. Desde xullo de 2018 é presidenta da Fundación Wikimedia.
Traxectoria
Licenciouse en Psicoloxía na Universidad Complutense de Madrid, na que tamén estudou un mestrado en Comercio e Turismo. En 2014 foi bolseira do programa Techweek Women’s Leadership Fellows dedicado ao apoio do liderado de mulleres líderes emerxentes en negocios e tecnoloxía. Desde 2015 é profesora do programa de Mestría en Comunicación Dixital, Cultura e Cidadanía da Universidade Rei Xoán Carlos.
Sefidari, coñecida en Wikipedia como Raystorm empezou a contribuír nos proxectos Wikimedia sobre coñecemento e cultura libre en 2006. Pouco despois lanzou o Wikiproxecto LGBT para dar visibilidade a estes colectivos e mellorar e organizar os contenidos relacionados co tema, inspirándose nun proxecto similar na Wikipedia en lingua inglesa.
En 2011 foi membro fundadora de Wikimedia España e primeira vicepresidenta da asociación, e en 2015 de Wikimujeres, un grupo de usuarias de Wikimedia centrado na visibilización das mulleres e a eliminación do nesgo de xénero na Wikipedia. No movemento Wikimedia formou parte de varios comités de goberno, entre eles o Comité de Afiliacións e o Comité de Gobernanza do Consello, onde exerceu como presidenta. Entre 2013 e 2015 foi membro da Xunta da Fundación Wikimedia. En 2016 reincorporouse á Fundación Wikimedia para cubrir unha vacante, e asumiu a vicepresidencia da organización. Foi confirmada como vicepresidenta para un segundo mandato en 2017. Nestes anos participou en numerosos cursos de formación e eventos sobre coñecemento aberto e libre e sobre a incorporación da diversidade e a igualdade de xénero nos contidos de Wikipedia. En xullo de 2018 foi elixida presidenta da Fundación Wikimedia no 14º encontro anual de Wikimania.
Océano Antártico
O océano Antártico esténdese desde a costa antártica até os 60° S, límite convencional cos tres océanos mencionados. É o penúltimo océano en extensión (só o océano Ártico é menor). Formalmente, a súa extensión foi definida pola Organización Hidrográfica Internacional (IHO) no ano 2000 e coincide cos límites fixados polo Tratado Antártico, mais a decisión non foi ratificada. Outros toman como límite natural do océano Antártico a estacional e flutuante converxencia antártica.
Existencia e definicións
miniatura|esquerda|Mapa de 1863 que mostra o océano Antártico (Southern Ocean) estendido ata as costas de [[Australia.]]
A Organización Hidrográfica Internacional (IHO) é o organismo competente en fixar os bordos e dar nome aos océanos e mares. Isto recóllese na súa publicación "Límites dos océanos e mares" (Limits of Oceans and Seas, en inglés). Nas dúas primeiras edicións de 1928 e 1937 recoñecíase a existencia dun océano que bordea a Antártida. Porén, na terceira edición de 1953 omitiuse a existencia deste océano, ampliando os límites dos océanos Atlántico, Pacífico e Índico ata as costas do continente antártico. As razóns para non considerar a existencia dun océano austral foron a flutuación estacional dos seus límites hidrográficos do norte, e para contentar aos científicos que crían que un océano debería definirse como "auga rodeada por terra" e non "auga que rodea a terra". Porén dábase liberdade ás oficinas hidrográficas dos estados membros para considerar a existencia deste océano e definir os seus propios límites, así o Reino Unido utilizou o paralelo 55°S como límite setentrional deste océano.
A redefinición do océano foi abordada de novo pola IHO no ano 2000 enviando unha enquisa aos 68 países membros. Respostaron 28, dos que só Arxentina rexeitou a proposta. Canto ao nome, a opción maioritaria foi a de "océano do Sur" (Southern Ocean en inglés) elixida por 18 dos países que responderon afirmativamente, fronte a alternativa de "océano Antártico", a pesar de que este nome é o máis común en moitas linguas. A metade dos votos apoiaban que o límite do océano fose o paralelo 60ºS, un paralelo que non toca terra. Outros límites tiveron 14 votos, principalmente o paralelo 50ºS, e ata houbo algún voto para límites moi setentrionais, como o paralelo 35ºS.
En Australia, as autoridades cartográficas definen o océano Antártico incluíndo toda a masa de auga entre a Antártida e as costas do sur de Australia e Nova Zelandia, aínda que as autoridades de Nova Zelandia non seguen xeralmente esta definición. Os mapas costeiros de Tasmania e Australia Meridional chaman o seu mar como Southern Ocean,  mentres que o cabo de Leeuwin en Australia Occidental é descrito como o punto no que se atopan os océanos Índico e Antártico.
A National Geographic Society non recoñece o océano, representándoo, como moito, cun tipo de letra diferente á dos outros océanos. No seu lugar, mostra o Pacífico, Atlántico e Índico estendéndose ata Antártida, tanto nos mapas impresos como nos online. Porén, en contra do que di o seu libro de estilo, nalgúns blogs de National Geographic úsase o termo.
Primeiras expedicións
Os xeógrafos europeos continuaron a conectar nos seus globos terrestres a costa da Terra do Fogo coa costa de Nova Guinea, deixando desbocar as súas imaxinacións no vasto espazo ao sur dos océanos Atlántico, Pacífico e Índico para bosquexar os bordos da Terra Australis Incognita ("A descoñecida terra do sur"), un vasto continente que nalgunhas partes chegaba aos trópicos. A busca desta gran terra ao sur motivou a exploradores do século e dos primeiros anos do Século XVII.
O español Gabriel de Castilla, quen afirmou en 1603 ter visto montañas nevadas máis ao sur do paralelo 64ºS, recoñécese como o primeiro explorador que descubriu o continente antártico, aínda que foi ignorado no seu tempo. En 1606, Pedro Fernández de Quirós tomou posesión, en nome do rei de España, de todas as terras que descubriu en Australia do Espírito Santo (o actual Vanuatu) e aquelas que descubriría "mesmo ata o Polo"
Francis Drake, ao igual que os exploradores españois anteriores, pensaba que debería haber un canal aberto ao sur da Terra do Fogo. En 1615 Willem Schouten e Jacob Le Maire descubriron o Cabo de Fornos, extremo sur da Terra do Fogo, demostrando así que o arquipélago da Terra do Fogo non estaba conectado á terra do sur, como se pensaba. Posteriormente, en 1642, Abel Tasman mostrou que mesmo Nova Holanda (Australia) estaba separada polo mar de calquera continente ao sur. miniatura|200px|Retrato de [[Edmund Halley por Thomas Murray, c. 1687.]]
A visita a Xeorxia do Sur de Anthony de la Roché en 1675 foi a primeira expedición máis ao sur da converxencia antártica. Xusto despois da viaxe, os cartógrafos empezaron a nomear a illa co seu nome para recoñecer o seu descubrimento.
Século XVIII
En xaneiro de 1700, durante unha viaxe de investigacións magnéticas ao Atlántico Sur, Edmond Halley atopouse con placas de xeo na latitude de 52ºS, no punto máis meridional que acadou (unhas 140 millas ao norte da illa de Xeorxia do Sur). A expedición que organizou o oficial naval francés Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier para descubrir a "Terra do Sur", descrita polo medio lendario "sieur de Gonneyville", tivo como consecuencia o achado da illa Bouvet na latitude 54°10′ S en 1730.
En 1771, Yves Joseph Kerguelen viaxou desde Francia ata o Índico con instrucións para a busca ao sur da illa Mauricio dun "continente moi grande". Atopou unha terra no paralelo 50° S que chamou Francia do Sur e creu ser a masa central do continente ao sur. Foi enviado de novo para completar a exploración da nova terra, mais resultou que non había máis terra que a descuberta na anterior viaxe: unha illa inhospitalaria que rebautizou co nome de Illa Desolación, aínda que posteriormente foi renomeada co seu nome (Illas Kerguelen).
Século XIX
miniatura|200px|[[Fabian Gottlieb von Bellingshausen.]] A primeira vez que se avistou terra firme máis ao sur do paralelo 60º S foi o 19 de febreiro de 1819, cando o inglés William Smith divisou a illa Livingston. Poucos meses despois, Smith volveu para explorar as outras illas do arquipélago das Shetland do Sur, desembarcando na illa Rei Xurxo e reclamando para o Reino Unido a soberanía sobre os novos territorios. O primeiro avistamento do continente antártico non se pode atribuír a unha única persoa. Porén, pódese reducir a busca a tres personaxes. Segundo varias fontes,  tres homes avistarían o manto de xeo ou o continente antártico dentro dun período de días ou meses en 1820: Fabian von Bellingshausen, un capitán da mariña imperial rusa; Edward Bransfield, capitán da armada británica; e Nathaniel Palmer, un cazador baleeiro estadounidense.