cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Patriarcado latino de Xerusalén
O patriarcado cruzado
Logo da caída de Xerusalén, en 1187, a sé do patriarcado foi movida a Tiro e Acre en 1191. Os patriarcas volveron a Xerusalén en 1229, cando a cidade foi devolta aos cruzados, e novamente de volta a Acre en 1244. San Xoán de Acre xa tiña a súa diocese, mais as dúas foron unidas en 1261.
Mollo de soia
É común na gastronomía oriental, especialmente para acompañar o suxi.
Patriarcado latino de Xerusalén
O patriarcado cruzado
Cando, tras a caída de Acre en 1291, os últimos vestixios do Reino foron conquistados polos mamelucos, a historia do patriarcado cruzado rematou, aínda que permaneceu como sé titular.
A sé titular
No século XIV, ademais desta basílica, o patriarca mantivo xurisdición sobre moitos territorios orientais que seguían en mans latinas (Chipre, Lesbos, Quíos, Creta, Rodas, Naxos e outras), mais estas posesións foron diminuíndo coas conquistas turcas.
O patriarcado actual
A basílica do Santo Sepulcro foi designada como catedral do patriarcado latino. Porén, o patriarca latino só pode celebrar nela nos momentos e nos espazos asignados á comunidade franciscana da Custodia de Terra Santa polo Statu Quo, e en acordó con esta. O Statu Quo é un firmán otomán de 1852, aínda en vigor por efecto do Acordo Fundamental entre a Santa Sé e o Estado de Israel de 1993, que asigna dereitos sobre o Santo Sepulcro ás diferentes Igrexas cristiás entón presentes: ademais dos católicos, estaban os apostólicos armenios, os ortodoxos coptos, os ortodoxos siríacos e os ortodoxos gregos, cuxo patriarca ten no centro da mesma basílica a súa propia cátedra e o Katholikon.
A cátedra do patriarca está situada na concatedral do Santísimo Nome de Xesús, igrexa nai da diocese, onde celebra normalmente; e a súa residencia está xunto á concatedral. O patriarca latino é membro de dereito do Consello dos Patriarcas católicos de Oriente e da Conferencia dos Bispos Latinos nas Rexións Árabes.
Territorio
O patriarcado ten xurisdición sobre todos os fieis latinos de Israel, Xordania, Chipre e dos territorios gobernados pola Autoridade Nacional Palestina. A arquidiocese está organizada en cinco vigarías: O territorio está dividido en 66 parroquias.
Patriarcas en San Xoán de Acre
Logo da caída de Xerusalén en 1187 a sé patriarcal foi transferida a Tiro, e posteriormente, en 1191, a San Xoán de Acre. O patriarca volveu a Xerusalén en 1229, e novamente de volta a Acre en 1244. San Xoán de Acre xa tiña a súa propia diocese, mais as dúas sés foron unidas en 1261. Os patriarcas deste período foron os seguintes:
Patriarcas titulares
Os patriarcas titulares logo da perda de San Xoán de Acre foron os seguintes: Entre 1379 e 1418, co Gran Cisma de Occidente, houbo ao mesmo tempo varios patriarcas de Xerusalén. Logo do Cisma, a liña sucesoria é a seguinte:
Fontao, Sarria
San Martiño de Fontao é unha parroquia rural do concello de Sarria na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística no ano 2007 tiña 111 habitantes (56 homes e 55 mulleres) distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2003 cando tiña 114 habitantes.
Liga ASOBAL 2011/12
A Liga ASOBAL 2011/12 foi a 61ª edición da liga española de balonmán, a 22ª coa denominación Asobal. Este ano o torneo tivo o mesmo sistema de competición das últimas tempadas, con 16 equipos e 30 xornadas. Unha das novidades máis salientables desta tempada foi o retorno á elite do conxunto galego do Academia Octavio, despois dunha tempada na División de Honra Prata. Outra novidade foi a primeira participación do Obearagón BM Huesca na máxima categoría do balonmán español na súa historia. Por outra banda, o BM Ciudad Real deixou a súa cidade de orixe, mudándose dende Cidade Real a Madrid, rebautizándose como BM Atlético de Madrid.
Clasificación
A liga rematou co título de campión en mans do FC Barcelona Intersport, que xa fora campión na anterior edición da Liga ASOBAL. Foi o 19º campionato de liga para o club catalán. Como campión, acadou a praza para disputar a edición 2012/13 da Liga de Campións da EHF, competición na que estará acompañado polo BM Atlético de Madrid e polo Reale Ademar León, segundo e terceiro clasificados na táboa. Os equipos que remataron a liga en cuarta e quinta posición (Cuatro Rayas Valladolid e Caja3 BM Aragón) acadaron unha praza para competir na edición 2012/13 da nova competición europea, chamada Copa de Europa da EHF, que fusiona a Recopa de Europa e a Copa EHF. Por último, descenderon de categoría automaticamente os dous últimos equipos da táboa, BM Antequera e Alser Puerto Sagunto. A clasificación da Liga Asobal 2011-12 rematou do seguinte xeito:
Actualizado: 4 de xuño de 2012
Ponte de Isabel II
300px|thumb|A ponte de Isabel II. A ponte de Isabel II, coñecido popularmente como ponte de Triana, é unha ponte situada en Sevilla, que une o centro da cidade co barrio de Triana cruzando o río Guadalquivir. Veu substituír no século XIX unha vella ponte de barcas que existía no seu lugar, constituíndo a ponte de ferro máis antiga conservada en España. A súa construción finalizou en 1852, baixo o reinado de Isabel II, motivo polo que ostenta devandito nome.
Península de Chukotka
miniatura|250px|Situación da península de Chukotka en Siberia miniatura|250px|Mapa que mostra a proximidade das penínsulas de Chukotka e [[península de Seward|Seward]] A península de Chukotka (en Чукотский полуостров) ou Chukchi (en Чукотка) é unha península que constitúe o extremo nororiental de Siberia, de Rusia e do continente asiático. A península de Chukotka está enfrontada á americana península de Seward, sendo ambas os extremos do estreito de Bering.
Xeografía
miniatura|esquerda|Panorama das montañas de Chukotka dende [[Gambell, Alasca]] A península de Chukotka está bañada polas augas do mar de Chukchi ao norte, polo mar de Bering ao sur e polo estreito de Bering, ao leste. A península ten unha lonxitude máxima duns 960 km en dirección SE-NW, cunha largura no istmo duns 500 km. A súa largura media é de 300–400 km, aínda que no extremo oriental ten unha subpenínsula duns 200 km de largo (cunha superficie aproximada duns 50 000 km²). Ás veces, só esta subpenínsula é considerada como a península de Chukotka.
As costas da península comezan, ao oeste, na desembocadura do río Chaun (na baía Chaunskaya) e finalizan, ao leste, na desembocadura do río Anadyr (no golfo de Anadyr). Esas costas son unha das etapas da ruta do Mar do Norte ou paso do nordés.
A península foi tradicionalmente o fogar dos nativos chukchi, que continúan a vivir nela xunto con outros pobos, iupiks siberianos, koryaks, chuvans, evens, yukaghirs e algúns colonos rusos.
A principal actividade económica é a minaría, con explotacións de zinc, ouro e carbón. Tamén se practican a caza, fundamentalmente de renos, a pesca e o turismo de vida silvestre.
Historia
En 1648, Semion Dezhniov e Fedot Alekseyev Popov lideraron unha expedición, de entre 90 e 105 persoas, que partindo da desembocadura do río Kolyma alcanzou a desembocadura do río Anadyr. A bordo de sete kochs (pequenas naves cosacas aptas para navegar na banquisa), levoulles dez semanas de navegación acadar o esteiro do Anadyr tras bordear completamente a península de Chukotka. Esa expedición descubriu que Asia non estaba unida por terra con Alasca. A participación de Dezhniov nesa parte da viaxe non está documentada, e só as actividades de Fedot Alekseyev poden documentarse.
Díxose que na península estaban situados o campo de prisioneiros e a mina onde Cornelius Rost afirmou que estivo preso, como se describe no libro As Far as My Feet Will Carry Me de Josef Martin Bauer. Non obstante, a existencia dun campo nesa época foi refutada.
Marcial Villaverde Viqueira
Marcial Villaverde Viqueira, finado en Ferrol, foi un político galego.
Traxectoria
Veciño de Santa Cruz de Mondoi, obtivo o segundo premio de millo no Concurso de patacas e millos de Betanzos de 1932. Militante do PSOE. Na Segunda República era vogal da Agrupación Socialista de Betanzos e foi nomeado alcalde de Oza dos Ríos en marzo de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e estivo agochado nunha casa de Santiago de Paderne na que foi detido a causa dun aviso por un grupo de falanxistas e gardas civís de Betanzos. Cando o levaban a pasear fixo fronte a un dos gardas e botoulle as mans ao fusil que disparou cara arriba, aproveitando para escapar. Cruzou o río Mandeo varias veces e perdeu a roupa. Estivo fuxido unha tempada en Mántaras, Coruxou e Areas. Regresou á casa de Mondoi e permaneceu agochado alí. No fondal da horta inmediata á casa fixo unha cova á que se acedía a través dun túnel desde un alpendre onde tiñan o forno. Botou sete anos agochado na casa sen que os fillos o souberan, até que en 1943 se presentou ás autoridades e saíu en liberdade. Despois instalouse en Curtis onde montou un bar e contactou con Isabel Ríos. Volveu ser detido e encarcerado seis meses, xunto co fillo máis vello, por colaboración coa guerrilla. Deixou o bar e marchou a Ferrol, onde morreu con 54 anos.
Resurrección María de Azkue
Resurrección María de Azkue Aberasturi, nado en Lekeitio o 5 de agosto de 1864, e finado en Bilbao o 9 de novembro de 1951, foi un estudoso, filólogo vasco e escritor en lingua éuscara. Presidente de Euskaltzaindia dende a súa fundación ata a súa morte, en 1951.
NME
New Musical Express (NME) é unha revista musical británica publicada dende 1949. Asóciase principalmente coa música rock, alternativa e indie. Foi o primeiro xornal británico en incluír unha lista de sinxelos, na súa edición do 14 de novembro de 1952. Nos anos 70 converteuse no xornal musical máis vendido no Reino Unido. Durante o príodo comprendido entre 1972 e 1976 asociouse particularment co xornalismo gonzo (abordaxe directo da noticia), e posteriormente asociouse estreitamente co punk rock a través dos escritos de Julie Burchill, Paul Morley e Tony Parsons. Comezou como un xornal e pouco a pouco foi pasando a un formto de revista durante os anos 80 e 90, abandonando o papel de periódico en 1998.
No ano 1996 apareceu unha versión en liña de NME, NME.com. Esta converteuse na páxina de música independente máis importante do mundo, cuns sete millóns de usuarios por mes. A tiraxe de pago da revista durante o primeiro semestre de 2014 foi de 15.830 exemplares, despois de levar moito tempo en declive. Debido ás continuas baixas vendas, a revista converteuse nunha publicación gratuíta en setembro de 2015.
Manuel Lekuona
Manuel Alejandro Lekuona Etxabeguren, nado en Oiartzun o 9 de febreiro de 1894 e finado en Oiartzun o 30 de xullo de 1987,  foi un lingüista, escritor e académico da lingua éuscara, director da Euskaltzaindia e estudoso da literatura oral e popular en éuscaro. Era tío de Juan Mari Lekuona.
Infancia e xuventude
Naceu no casarío Etxetxiki (casa pequena) de Oiartzun (Guipúscoa) o 9 de febreiro de 1894. Era sobriño de Miguel Antonio Iñarra Mitxelena (1864-1898), sacerdote, escritor en lingua éuscara e lingüista que colaborou con Resurrección María de Azkue na revista Euskaltzale, feitos que influíron na súa decisión de tomar o hábito no seminario de Lekuona e comezar os seus escritos. Estudou a bertsolaritza, a fala dialectal e o patrimonio oral e etnolóxico local.
Estudos e primeiros traballos
Estudou con José Miguel de Barandiarán dende 1904 e en 1914 foi para o seminario, onde escribiu coa colaboración do seu irmán Martín a obra de teatro Eun Duka, que se lanzaría no círculo Xuventude Integrista de Donostia, que máis tarde, en 1921 sería publicada na revista Antzerti. Traballou no campo da poesía e en 1915 foi nomeado profesor da materia en éuscaro para a diocese.
Seminario de Vitoria e guerra civil española
A partir de 1916 a 1936 foi profesor de lingua e literatura vasca no Seminario de Vitoria, colaborou na Eusko Folklore como un membro da Eusko Ikaskuntza, e en 1933 publicou Gabon Kantak. En 1930, no Quinto Congreso de Estudos Vascos presentou o relatorio Poesía popular vasca, destacando como investigador no campo das cancións populares. En 1935, publica Literatura oral euskérica na colección Zabalkundea e traduce ó dialecto de Guipúscoa obras orixinais en laborano de Barbier e Larzabal Akillomendi.
Ó estalar en 1936 a guerra civil española, dous dos seus irmáns foron fusilados, e el foi perseguido, pero o sacerdote das Brígidas de Lasarte, Antonio Abauntz agochouno na súa casa, onde permanecería refuxiado ata 1941. Durante este período, investiga a historia eclesiástica de Lasarte, escribe tres monográficos sobre este convento, a igrexa parroquial do concello do Oiartzun antigo.
Exilio
En 1941 foi exiliado a Calahorra, onde permanecerá ata 1955. En 1948, aparece o seu traballo Iesu Aurraren bizitza, que será publicada máis tarde na revista da Euskaltzaindia. Da súa estadía en Calahorra destacan as seguintes obras: En 1950, foi nomeado académico de número da Euskaltzaindia e pronuncia o seu discurso Gorotzika'tik Gurutzeaga'ra en Pamplona. A mesma Euskaltzaindia encárgalle a cuarta reedición de Gero de Pedro de Axular que prologou (1954). Colaborou na revista Egan con poemas como:
O retorno ao País Vasco
En 1956, regresa a Andoain, onde é recibido polos xesuítas e onde permanecería até 1975. Son os seus anos máis activos, pulando pola difusión da cultura vasca e o estudo de historia eclesiástica. O Concilio Vaticano II deulle máis tarefas, porque admitiuse o uso das linguas vernáculas na liturxia e é nomeado Director do equipo de tradutores de Textos Litúrxicos en éuscaro. El publicou dous traballos metodolóxicos de grande importancia na investigación: Colabora a través da publicación de artigos no Boletín da Real Sociedade Bascongada de Amigos do País, na revista Egan publica Jesusen jaiotza edertian, Romanikoa Gipuzkoan e Orixeren Euskaltzaindia sartzea. Tamén publicou estudos e artigos sobre a historia e folclore en Euzko Gogoa, Gure Herria, Revista Internacional de Estudios Vasco, Euskalarriaren Alde, Eusko-Folclore, Euskera, El Bidasoa, Rioja, Oiarso, Príncipe de Viana, Berceo, Anuario del Seminario de Filología Vasca "Julio de Urquijo", Munibe, Kardaberaz Bazkuna, Jaunaren Dixo, Aránzazu, Estudios de Deusto, Fontes Linguae Vasconum, Cuadernos de Etnología y Etnografía de Navarra, Cuadernos de Sección "Hizkuntza eta Literatura", e Artes Plásticas y Monumentales de Eusko Ikaskuntza.
Esmolfe, Santa Cristina de Asma, Carballedo
Esmolfe é un lugar da parroquia de Santa Cristina de Asma, no concello lugués de Carballedo na comarca de Chantada. Segundo o INE en 2016 tiña 9 habitantes (6 mulleres e 3 homes).
Toponimia
O topónimo fai referencia a terras ou casa de, antropónimo visigótico. Ningún outro lugar galego se chama así.
Andrzej Wajda
Andrzej Witold Wajda, nado en Suwałki (Polonia) o 6 de marzo de 1926 e finado o 9 de outubro de 2016 en Varsovia, foi un director de cinema polaco.
Traxectoria
Wajda era fillo de Aniela Białowąs, unha mestra e de Jakub Wajda, oficial do exército, que foi asesinado polos soviéticos en 1940 no masacre de Katyń. En 1942 uniuse á resistencia polaca. Trala guerra estudou pintura na Academia de Belas Artes de Cracovia antes de entrar na escola de cinema de Łódź.
Wajda dirixiu o seu primeiro filme en 1955. Ao mesmo tempo comezou a traballar como director teatral. Tras filmes destacados como Popiół i diament (1958) o período máis interesante artisticamente foi a década de 1970.
O apoio de Wajda ao sindicato Soliedariedade foi manifestado no filme Człowiek z żelaza (1981), co que gañou a Palma de Ouro no Festival de Cannes.
Nosa Señora da Anunciada
miniatura|Convento da Anunciada, Baiona. Nosa Señora da Anunciada, comunmente Virxe da Anunciada, é unha advocación da Virxe María.
Veneración
É venerada no concello de Baiona. É a patroa da vila e dos mariñeiros de Baiona.
Festa
A festa comeza a primeira fin de semana de agosto. Un dos actos máis destacados é a procesión que sae coa imaxe da Virxe ás 9 da noite do sábado, percorrendo as rúas e paseos cos seus balcóns embelecidos. Tamén se baila a danza das espadas fronte a patroa dende o século XV.
Manuel Godoy
miniatura|250px|Manuel Godoy, Duque de Alcudia, "Príncipe da Paz". [[1801. Francisco de Goya. Real Academia de San Fernando, Madrid.]] Manuel de Godoy y Álvarez de Faria Ríos Zarosa, nado en Badaxoz o 12 de maio de 1767 e finado en París o 4 de outubro de 1851, foi un fidalgo e político español, ennobrecido e favorito real. Primeiro Ministro ou Ministro Universal durante o reinado de Carlos IV e recoñecido como Príncipe da Paz polos seus supostos grandes dotes para negociar. Foi Duque de Alcudia e de Sueca.
Aceleración
miniatura|Gráfico que mostra a variación da velocidade v ao longo do tempo  t dun móbil que non cambia de dirección. En cada punto do gráfico v( t), o módulo da aceleración corresponde ao valor da pendente da recta tanxente á curva que pasa por cada punto: a(1), a(2), a(3). Así a(1) é positiva, a(2) é nula e a(3) é negativa. miniatura|No baleiro (sen resistencia do aire), os obxectos atraídos pola Terra gañan velocidade a un ritmo constante. A aceleración é unha magnitude física vectorial que mide a variación da velocidade respecto á variación do tempo. Descrito en termos diferenciais, dada unha función da posición dun móbil respecto ó tempo, a aceleración será a segunda derivada desta función respecto á variable temporal.
Manuel Godoy
Traxectoria
Naceu na rúa de Santa Lucía de Badaxoz, fillo de José de Godoy, cuxa familia procedía de Castuera, e dona María Antonia Álvarez de Faria, de orixe portuguesa. Ambos eran da nobreza, pero de facenda mediana e na súa maior parte herdada.
José de Godoy, coronel do exército, preocupouse canto puido da instrución dos seus fillos no aspecto intelectual e na educación física, por medio da práctica da equitación ou a esgrima; indispensable para que puidesen seguir con éxito a carreira militar. Logo de acabar os estudos elementais, Godoy adquiriu coñecementos de matemáticas, humanidades e filosofía.
Aceleración
No contexto da mecánica vectorial newtoniana represéntase normalmente como \vec a \, ou e o seu módulo como a \,. As súas dimensións son. Mídese en m/s2 no Sistema Internacional.
A magnitude da aceleración dun obxecto, tal e como a describe a segunda lei de Newton, é o efecto combinado de dúas causas:
Manuel Godoy
Traxectoria
En 1784 chegou á Corte e foi admitido por Carlos III na Garda de Corps, onde servía o seu irmán máis vello Luís. Estudou francés e italiano cos irmáns Joubert aos que manifestaba deber moito, así como ao seu confesor.
Aceleración
Na mecánica newtoniana, para un corpo con masa constante, a aceleración do corpo é proporcional á forza que actúa sobre o mesmo (segunda lei de Newton):
Manuel Godoy
A rápida ascensión de Godoy
O 15 de novembro de 1792, oito anos logo do seu ingreso na Garda de Corps, Manuel Godoy foi elevado ao cargo de primeiro secretario de Estado ou do Despacho, é dicir, Primeiro Ministro ou Ministro Universal, polo novo soberano Carlos IV, quen dende que subiu ao trono en 1788 non cesara de enchelo de honores: cadete, axudante xeral da Garda de Corps, brigadier, mariscal de campo e sarxento maior da Garda.
Aceleración
onde F é a forza resultante que actúa sobre o corpo, m é a masa do corpo, e a é a aceleración. A relación anterior é válida en calquera sistema de referencia inercial.
Manuel Godoy
A rápida ascensión de Godoy
Xa primeiro ministro, o 25 de maio de 1793, Godoy asinou en Aranjuez o convenio provisional de alianza defensiva contra Gran Bretaña cos títulos de duque de Alcudia, grande de España de primeira clase, rexedor perpetuo da cidade de Santiago de Compostela, cabaleiro do Vélaro de Ouro, gran Cruz da Orde de Carlos III, comendador de Valencia do Ventoso, conselleiro de Estado, primeiro secretario, secretario da raíña, superintendente xeral de Correos e Camiños, xentilhome de cámara con exercicio, Capitán xeneral dos Reais Exércitos, inspector e sarxento maior do Real Corpo de Garda de Corps.
A todos estes honores os reis engadíranlle o de Príncipe da Paz con motivo de asinarse a paz de Basilea o 22 de xullo de 1796. Máis tarde, Godoy foi nomeado ademais como señor de Soto de Roma e do Estado de Albalá; rexedor perpetuo da vila de Madrid e das cidades de Cádiz, Málaga e Écija; vinte e catro da de Sevilla; cabaleiro gran cruz da Orde de Cristo e da relixión de San Juan; protector da Real Academia de Nobres Artes e dos Reais Institutos de Historia Natural, Xardín Botánico, Laboratorio Químico e Observatorio.
Aceleración
As súas dimensións son. A súa unidade no Sistema Internacional é m/s². Por exemplo, cando un vehículo arrinca estando detido (velocidade cero, nun marco de referencia inercial) e viaxa en liña recta a velocidades crecentes, está a acelerar na dirección da marcha. Se o vehículo vira, prodúcese unha aceleración cara á nova dirección e cambia o seu vector de movemento. A aceleración do vehículo na súa dirección actual de movemento chámase aceleración lineal (ou tanxencial durante os movementos circulares), a reacción que experimentan os pasaxeiros a bordo como unha forza que os empuxa cara atrás nos seus asentos. Ao cambiar de dirección, a aceleración que efectúa chámase aceleración radial (ortogonal durante os movementos circulares), a reacción que experimentan os pasaxeiros como unha forza centrífuga. Se a velocidade do vehículo diminúe, isto é unha aceleración na dirección oposta e matematicamente negativa, ás veces chamada desaceleración, e os pasaxeiros experimentan a reacción á desaceleración como unha forza inercial que os empuxa cara a adiante. Estas aceleracións negativas a miúdo lógranse mediante a combustión de retrocohetes en naves espaciais. Tanto a aceleración como a desaceleración trátanse da mesma maneira, ambos son cambios de velocidade. Os pasaxeiros senten cada unha destas aceleracións (tanxencial, radial, desaceleración) ata que a súa velocidade relativa (diferencial) neutralízase con respecto ao vehículo.
Manuel Godoy
A rápida ascensión de Godoy
En 1801 foi nomeado xeneralísimo, título nunca usado antes en España. Finalmente, en 1807, preto xa da súa caída, Carlos IV concedeulle os cargos de almirante, con tratamento de alteza serenísima, e de presidente do Consello de Estado.
Aceleración
Enfoque intuitivo
miniatura|Ilustracións do concepto de aceleración: 1) O movemento non sofre aceleración. 2) A velocidade aumenta constantemente. 3) A velocidade diminúe constantemente. 4) A aceleración describe unha curvatura da traxectoria.
Manuel Godoy
Motivos da súa rápida ascensión
Nas súas Memorias o favorito protesta contra os que atribuíron ao galanteo e ás tonadas as preferencias que por el tiveron os reis: "Na miña vida entendín de guitarra, nin de cantar, nin podía acudir a esas habilidades, que non tiña, para sosterme na corte. Eu direi poucas cousas sobre isto, e observarei o decoro que require a súa memoria, como convén entre españois." Non pode negarse nobreza de intención en devanditas palabras.
Con todo, a repugnancia dos españois polo intruso foi grande: así o testemuña o Abade Muriel segundo o sentir xeral da época; non pola mocidade de Godoy, pois un mozo podía gobernar ben, e en Inglaterra tiñan o exemplo de Pitt, senón pola forma en que chegara ao cargo.
Pola súa banda, Carles, membro da embaixada francesa en Madrid, explica que a rápida ascensión daquel "aventureiro" era causa de murmuración de tódalas clases sociais e que a falta de modestia da "raíña lasciva", quen enriquecía ao seu favorito a expensas do tesouro público, escandalizaba a todos.
En 1908 Juan Pérez de Guzmán intentou por primeira vez a vindicación da desprestixiada María Luísa. O marqués de Villaurrutia fere de novo á soberana na súa obra A raíña María Luisa, esposa de Carlos IV, mentres que o mexicano Carlos Pereyra na súa edición das Cartas confidenciais da Raíña María Luísa e de don Manuel Godoy considerou calumnioso todo o referente á ilustre dama e someteuno a aguda crítica.
Na última edición das Memorias do Príncipe da Paz o doutor Carlos Seco ofrece quizais unha das versións máis desapaixonadas e completas da orixe da privanza do favorito. Admite a posibilidade de amores con María Luisa, pero lles dá unha importancia secundaria. A orixe do fervor de ambos os soberanos -non da raíña soa- habería que atopala na procura, cando eran príncipes de Asturias, de alguén que llelo debese todo a eles para contrapolo aos omnipotentes ministros de Carlos III, con quen non simpatizaban.
A guerra con Francia e a paz de Basilea
miniatura|Manuel Godoy, gravado de A. L. J de Laborde en Viaxe histórica e pintoresca de España. O 21 de xaneiro de 1793, Luís XVI morría na guillotina. Tras algúns intentos inútiles co fin de deter a execución, Godoy provocou o conflito para castigar o magnicidio e a Convención abriu as hostilidades. A Guerra da Convención foi nun principio favorable para España. O xeneral Ricardos chegou ata Perpiñán, pero a organización da defensa por parte francesa freou o pulo inicial. En decembro de 1794, españois e ingleses aliados levantaron o asedio de Toulon, praza que fora recuperada polos republicanos.
A contraofensiva francesa arrefriou os ánimos dos españois que foran á contenda na defensa da relixión e da monarquía. Godoy gañou a partida a Aranda, partidario do cesamento da loita, polo que foi desterrado. A morte do xeneral Ricardos e a invasión de Cataluña, Navarra e País Vasco por parte republicana, así como a adecuada réplica española, estabilizaron as frontes.
Ante o cansazo de ambos os contendentes, chegouse á paz de Basilea ( 22 de xullo de 1795), na cal España cedeu a Francia a súa parte da illa de Santo Domingo a cambio da retirada francesa dos territorios peninsulares conquistados.
Godoy apresurouse a recoller o premio do cesamento de hostilidades e foi investido polo seu soberano como Príncipe da Paz, ademais de recibir catro grandezas de España, sete grandes cruces de Carlos III, dez bandeiras de María Luisa, e outros moitos premios.
Alianza co Directorio e guerra con Inglaterra
Entón Godoy esqueceu a inimizade con Francia e aliouse con ela mediante o primeiro Tratado de San Idelfonso o 18 de agosto de 1796. O favorito temeu que o rearmamento inglés se empregase contra os territorios hispanos de ultramar, debido ao desgusto británico ao asinar en Madrid a paz de Basilea, sen unha previa consulta ao seu anterior aliado. Ademais Carlos IV e María Luisa necesitaban o apoio francés ante o futuro do ducado de Parma, xa que a súa filla Mará Luisa, estaba casada co herdeiro daquel territorio.
Finalmente, Godoy palpaba a hostilidade crecente cara á súa persoa e ao temer a caída, como se manifestou pola fracasada conspiración de Malaspina, pensou que ao aliarse co Directorio acalaría os últimos devaneos republicanistas suscitados en España, o que lle atraería, aínda máis se cabe, o agradecemento dos seus augustos señores.
Aínda que a derrota da escuadra española xunto ao cabo de San Vicente (14 de febreiro de 1797) e a conquista inglesa da illa Trinidad foi compensada pola defensa de Cádiz, Porto Rico e Tenerife, as intrigas contra o favorito, atizadas polo propio Directorio, que abriu negociacións de paz con Inglaterra sen contar con España, deron o seu froito, e Godoy tivo que retirarse como primeiro secretario de Despacho (28 de marzo de 1798).
Política en España
Namentres, Godoy retomou as políticas reformistas, aínda que sen poder maquillar o seu desprestixio. Reduciu os monopolios gremiais, apoiou a lei agraria, suprimiu algúns impostos, liberalizou os prezos das manufacturas e ata en 1797 reuniu un goberno integrado polo máis granado da Ilustración española, a maioría dos cales xa desempeñara postos relevantes con Carlos III. Gaspar Melchor de Jovellanos converteuse en Secretario de Xustiza. Francisco de Saavedra fíxose cargo da Facenda. Francisco de Cabarrús, un dos creadores do Banco de San Carlos, foi enviado como embaixador a París. O escritor Juan Meléndez Valdés e Mariano Luís de Urquijo ocuparon tamén postos importantes. Non é máis ca un episodio da tremenda fractura ideolóxica que a revolución francesa e as guerras napoleónicas producirían na sociedade española.
Segundo Ministerio
Na caída de Godoy interviñeran algúns ministros que el incorporara ao seu Consello para conferirlle certo ton liberal, así Saavedra e Jovellanos os cales quedaron como homes fortes dos destinos do país, pero non tardaron en ser relevados por motivos de saúde.
Napoleón, primeiro cónsul de Francia ofreceu á duquesa de Parma, filla Carlos IV, o novo reino de Etruria como propiedade da familia real española (2º Tratado de San Ildefonso, outubro de 1800); a cambio, España prometía a Luisiana a Francia e debía unir o destino da súa frota ao da francesa, así como abrir as hostilidades con Portugal para obrigarlle a renunciar á alianza inglesa. A duración desta guerra - denominada Guerra das Laranxas, polo ramo de devandita froita que ofreceu Godoy, investido como xeneralísimo, á raíña - foi breve (20 de maio - 6 de xuño de 1801). Portugal pediu a paz, cedeu a España a praza de Olivença e comprometeuse a pechar os portos aos ingleses.
Aínda que o resultado non satisfixo a Napoleón, necesitado dunha tregua, asinou a Paz de Amiens con Inglaterra (1802), pola que España recobrou Menorca, perdida durante a contenda, e cedeu a illa Trinidad aos británicos. Por parte, o Príncipe da Paz ratificaba o tratado de San Ildefonso de 1800.
Co pretexto de que Godoy favorecía aos ingleses. Napoleón obrigaba a España con ameazas a executar os seus designios. Así arrincou primeiro a Carlos IV un convenio de neutralidade e despois unha nova alianza (1805), que trouxo a derrota da frota franco-española en Trafalgar (21 de outubro de 1805) a mans británicas. Entón Godoy deuse conta de que a súa privanza tocaba á súa fin. En torno ao príncipe herdeiro Fernando agrupáronse os descontentos coa política do favorito, quen, ao temer pola súa sorte e a de Carlos IV, creu que, polo momento, o mellor era unirse máis estreitamente ao emperador francés.
Napoleón desprezaba a Godoy como home e como ministro, pero fomentou aqueles receos e ambicións para os seus fins. Entre 1805 e 1806, Godoy propúxolle entrar nunha repartición de Portugal e que lle concedese unha das porcións. Ao parecer ata concibiu cambiar a orde de sucesión ao trono español para eliminar ao príncipe herdeiro Fernando ou exercer el a rexencia. No inverno de 1806, o emperador concedeu o reino de Nápoles ao seu irmán Xosé tras expulsar a Fernando IV de Borbón, irmán do soberano español e pai de María Antonia, casada co príncipe de Asturias. Lograr a aprobación de Carlos IV non fora fácil sen contar coa animadversión de Godoy ao príncipe.
Napoleón na cúspide da súa gloria desoiu as pretensións do favorito e esixiu en cambio homes, diñeiro, a adhesión de España ao bloqueo continental contra Inglaterra, así como o porto de Pasajes ou as Baleares para o rei destronado de Nápoles. Godoy deuse conta entón das verdadeiras intencións do emperador e pretendeu afastarse da súa órbita, pois ata pensou en aliarse cos seus inimigos (Cuarta Coalición), pero a vitoria francesa de Jena obrigouno a disimular.
O Príncipe da Paz pregouse entón ás exorbitantes esixencias napoleónicas, mentres o francés finxiu crer na sinceridade de Godoy e aliouse cos partidarios do príncipe Fernando. España adheriuse ao bloqueo continental (19 de febreiro de 1807 e outorgou a Napoleón o seu concurso militar. Pero como era preciso que Portugal entrase tamén no bloqueo e o rexente do reino se opuña, o emperador francés preparou con Esquerdo, axente secreto de Godoy, o tratado de Fontainebleau (27 de outubro de 1807). Polo que Portugal se dividiría en tres partes: a do norte, para compensar aos destronados reis de Etruria, a do centro, para cambiala por Xibraltar e demais colonias arrebatadas polos ingleses, e a do sur, para Godoy, como príncipe dos Algarves. Carlos IV, a quen Napoleón garantía a posesión dos seus estados de Europa, tomaría o título de emperador das Américas. Un exército francés entraría en España camiño de Portugal, ao que seguiría outro español. Cando Godoy descubriu que nos cálculos napoleónicos, ademais de someter a Portugal, se achaba o de ocupar a propia España, xa non tería remedio.
Motín de Aranjuez: a caída de Godoy
Pouco antes da ratificación do tratado, tropas francesas franquearon os Pireneos co beneplácito de Godoy, que confiaba no pactado, e do príncipe Fernando, que aproximado a Napoleón para facer caer o favorito, intentara, sen conseguilo, emparentar co emperador, ao enviuvar a princesa María Antonia. Pero Godoy descubriu os plans do partido fernandista para derrocar a Carlos IV. No proceso de El Escorial (outubro de 1807 - xaneiro de 1808) o príncipe de Asturias, ao ser perdoado, contribuíu a que o desprestixio de Godoy fose en aumento.
A noite do 17 de marzo de 1808, o vulgo asaltou o palacete do favorito, que foi destituído dos seus cargos e honores e encerrado no castelo de Villaviciosa de Odón (Madrid) por orde do príncipe Fernando e que a duras penas salvou a vida grazas á intervención de Murat, quen o conduciu a Bayona, onde se viu por primeira vez directamente con Napoleón. Alí atopouse tamén cos seus señores e co seu inimigo Fernando; nin pai nin fillo eran xa reis por facer cesión dos seus dereitos á coroa española á dinastía Bonaparte (Abdicacións de Bayona).
Desterro e morte
dereita|300px|miniatura|Encontro de [[Fernando VII de España|Fernando VII e Godoy cando este era conducido a prisión. Gravado da época.]] Ao acabar a Guerra da Independencia, Fernando VII regresou a Madrid o 14 de abril de 1814. O 1 de outubro de 1814, Carlos IV abdicou novamente no seu fillo Fernando VII, a cambio de oito millóns de reais. Os monarcas instaláronse definitivamente no exilio e residiron na corte papal, en Roma. Fernando VII tamén conseguiu que Manuel de Godoy fose desterrado a Pesaro (Italia).
No exilio, a fidelidade de Godoy aos seus antigos soberanos é digna de encomio. A súa esposa, María Teresa de Borbón e Vallabriga, Condesas de Chinchón, curmá de Carlos IV, con quen casou en 1797), abandonouno, cansada xa da súa constante infidelidade con Pepita Tudó, á que Godoy conferira os títulos de condesas de Castillofiel e vizcondesa de Rocafuerte co fin de que pasasen aos seus dous fillos bastardos que tivera con ela.
Godoy acompañou a Carlos IV e María Luisa a Compiégne e Marsella. En 1812 instalouse con eles en Roma, onde morreron os reis (1819). Fernando VII, xa rei de España, perseguiuno constantemente. Obrigouno a renunciar ao título de Príncipe da Paz e ao principado de Bassano, concedido polo papa. Pouco antes, morreu a súa esposa lexítima e Godoy apresurouse a regularizar a súa unión con Pepita Tudó, aínda que finalmente esta tamén optou por deixarlo.
Instalado en París en 1832, Luís Felipe de Orleans concedeulle unha modesta pensión, coa que puido dedicarse a escribir as súas Memorias, traducidas ao francés polo coronel Esménard e publicadas en París entre 1836 e 1838 e logo en Madrid en versión española.
Dous decretos de 1844 e 1847 de Isabel II devolveron a Godoy todos os seus bens (aínda que foron retidos ata logo da súa morte), títulos e honores, salvo os de Príncipe da Paz, xeneralísimo e grande almirante. Con oitenta anos, Godoy puido por fin volver á patria, pero non se decidiu. En París asistiu ás xornadas revolucionarias de xuño de 1848 e á exaltación ao poder de Napoleón III.
O 4 de outubro de 1851, faleceu sen que a súa desaparición apenas interesase nin en Francia nin en España. Foi enterrado nunha modesta sepultura do cemiterio do Pére Lachaise. Da condesa de Chinchón sobreviviríalle unha filla, Carlota Luísa, herdeira do condado e duquesa de Sueca, que casaría con Camilo Ruspoli.
Valoración
A historia ensañouse con Godoy, en especial pola orixe do seu rápido ascenso social. Foi o último dos validos do antigo réxime, cun poder superior a un Lerma ou a un Olivares, xa que conseguiu ser equiparado á realeza: os seus criados vestiron igual que os do monarca, Carlos IV visitábao na súa casa e axudábao a vestirse, uniuse en matrimonio cunha infanta de Borbón etc.
O resultado da súa política exterior foi catastrófico ao ser desbordados os seus escasos dotes polos acontecementos revolucionarios e pola chegada de Napoleón.
Aceleración
Enfoque intuitivo
Así como a velocidade describe a modificación da posición dun obxecto no tempo, a aceleración describe a «modificación da velocidade no tempo» (que as matemáticas formalizan coa noción de derivada). Na vida cotiá, hai tres casos que o físico agrupa baixo o concepto único de aceleración:
A Ameixeira, Dordaño, Oza-Cesuras
A Ameixeira é un lugar da parroquia de Dordaño no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2018 tiña 21 habitantes (9 homes e 12 mulleres).
Aceleración
Enfoque intuitivo
desde un punto de vista matemático, a aceleración é positiva, é dicir que o vector de aceleración ten un compoñente na dirección da velocidade; a aceleración é negativa, ou o vector de aceleración ten un compoñente oposta á dirección da velocidade; o vector de aceleración ten un compoñente perpendicular á velocidade; aquí interésanos a variación da dirección do  vector velocidade, non a variación da súa norma.
Manuel Godoy
Valoración
No aspecto ideolóxico a súa actuación foi vacilante, pois, aínda que favoreceu o regalismo e o enciclopedismo e mantivo baixo control á Inquisición, ás veces valeuse dela para os seus fins e autorizou a volta dos xesuítas.
Aceleración
Enfoque intuitivo
Cando unha persoa está sometida a unha aceleración, sente un esforzo: forza que preme contra o asento cando o coche acelera (vai máis rápido), forza que empuxa cara ao parabrisas cando o coche frea, forza que empuxa ao carón cando o coche frea ou está a virar (forza centrífuga). sente esta tensión de maneira similar ao peso. A relación entre aceleración e esforzo é o dominio da dinámica ; pero a aceleración é unha noción de cinemática, é dicir que se define só a partir do movemento, sen involucrar as forzas.
Manuel Godoy
Valoración
O seu labor cultural resultou, pola contra, encomiable. En 1793 fundou a primeira escola de veterinaria e dous anos despois, unha escola superior de medicina en Madrid. Creou o corpo de Enxeñeiros Cosmógrafos, o Depósito Hidrográfico, o Observatorio Astronómico, a Escola de Xordomudos etc.
Aceleración
Introdución
En conformidade coa mecánica newtoniana, unha partícula non pode seguir unha traxectoria curva a menos que sobre ela actúe unha certa aceleración, como consecuencia da acción dunha forza, xa que se esta non existise, o seu movemento sería rectilíneo. Así mesmo, unha partícula en movemento rectilíneo só pode cambiar a súa velocidade baixo a acción dunha aceleración na mesma dirección da súa velocidade (dirixida no mesmo sentido se acelera; ou en sentido contrario se desacelera).
Manuel Godoy
Valoración
Foi tamén un gran mecenas: protexeu a Goya, Meléndez Valdés, Moratín etc.
Aceleración
Introdución
Algúns exemplos do concepto de aceleración serían:
Aceleración e cantidades relacionadas
O vector de aceleración dun punto material en calquera momento atópase mediante unha diferenciación temporal única do  vector velocidade dun punto material (ou diferenciación dobre do  vector radio)
t0
, así como a dependencia da aceleración no tempo \vec a (t), ao integrar esta ecuación, pódense obter as coordenadas e a velocidade do punto en calquera momento do tempo
t
(tanto antes como despois do momento
)
A derivada temporal da aceleración, é dicir, o valor que caracteriza a taxa de cambio na aceleración, chámase arrancada:
Aceleración media e instantánea
miniatura|350px|right|Definición da aceleración dunha partícula nun movemento calquera. Obsérvese que a aceleración non é tanxente á traxectoria.
Abelleira de Arriba, Abelleira, Muros
Abelleira de Arriba é un lugar da parroquia de Abelleira no concello coruñés de Muros, na comarca de Muros. Segundo o padrón municipal (INE 2018) ten 92 habitantes (51 homes e 41 mulleres).
Richard Bauckham
Richard John Bauckham, nado en Londres o 22 de setembro de 1946, é un teólogo anglicano, historiador teolóxico e investigador do Novo Testamento inglés. É especialista en Cristoloxía do Novo Testamento e no Evanxeo de Xoán.
Traxectoria
A súa obra principal é Jesus and the Eyewitnesses: The Gospels as Eyewitness Testimony (2006).
Aceleración
Aceleración media e instantánea
Cada instante, ou sexa, en cada punto da traxectoria, queda definido un vector velocidade que, en xeral, cambia tanto en módulo como en dirección ao pasar dun punto a outro da traxectoria. A dirección da velocidade cambiará debido a que a velocidade é tanxente á traxectoria e esta, polo xeral, non é rectilínea. Na Figura represéntanse os vectores velocidade correspondentes aos instantes t e t+Δt, cando a partícula pasa polos puntos P e Q, respectivamente. O cambio vectorial na velocidade da partícula durante ese intervalo de tempo está indicado por Δv, no triángulo vectorial ao pé da figura. Defínese a aceleración media da partícula, no intervalo de tempo Δt, como o cociente:
que é un vector paralelo a Δv e dependerá da duración do intervalo de tempo Δt considerado. A aceleración instantánea defínese como o límite ao que tende o cociente incremental Δv/Δt cando Δt→0; isto é, a derivada do vector velocidade con respecto ao tempo:
Posto que a velocidade instantánea v á súa vez é a derivada do vector posición r respecto ao tempo, a aceleración é a derivada segunda da posición con respecto do tempo:
De igual forma pódese definir a velocidade instantánea a partir da aceleración como:
Medición da aceleración
A medida da aceleración pode facerse cun sistema de adquisición de datos e un simple acelerómetro. Os acelerómetros electrónicos son fabricados para medir a aceleración nunha, dúas ou tres direccións. Contan con dous elementos condutivos, separados por un material que varia a súa condutividade en función das medidas, que á súa vez serán relativas á aceleración do conxunto.
Unidades
As unidades da aceleración son:
Valores de aceleración nalgúns casos
Valores das aceleracións de varios movementos: Nota: aquí
g
≈ 10m/s².
Compoñentes intrínsecos da aceleración: aceleración tanxencial e aceleración normal
miniatura|250px|right|Compoñentes intrínsecos da aceleración. En tanto que o vector velocidade v é tanxente á traxectoria, o vector aceleración a pode descompoñerse en dous compoñentes (chamados compoñentes intrínsecos) mutuamente perpendiculares: un compoñente tanxencial at (na dirección da tanxente á traxectoria), chamado aceleración tanxencial, e un compoñente normal an (na dirección da normal principal á traxectoria), chamado aceleración normal ou centrípeta (este último nome en razón a que sempre está dirixida cara ao centro de curvatura).
Derivando a velocidade con respecto ao tempo, tendo en conta que o vector tanxente cambia de dirección ao pasar dun punto a outro da traxectoria (isto é, non é constante) obtemos
sendo o vector unitario tanxente á traxectoria na mesma dirección que a velocidade e  a velocidade angular. Resulta conveniente escribir a expresión anterior na forma
sendo
As magnitudes destes dous compoñentes da aceleración son:
Cada un destes dous compoñentes da aceleración ten un significado físico ben definido. Cando unha partícula se move, a súa velocidade pode cambiar e este cambio mídeo a aceleración tanxencial. Pero se a traxectoria é curva tamén cambia a dirección da velocidade e este cambio mídeo a aceleración normal.
Os vectores que aparecen nas expresións anteriores son os vectores do triedro de Frênet que aparece na xeometría diferencial de curvas do seguinte xeito:
Movemento circular uniforme
250px|miniatura|Cinemática do movemento circular.
Un movemento circular uniforme é aquel no que a partícula percorre unha traxectoria circular de raio R con velocidade constante, é dicir, que a distancia percorrida en cada intervalo de tempo igual é a mesma. Para ese tipo de movemento o vector de velocidade mantén o seu módulo e vai variando a dirección seguindo unha traxectoria circular. Se se aplican as fórmulas anteriores, tense que a aceleración tanxencial é nula e a aceleración normal é constante: esta aceleración normal chámase "aceleración centrípeta". Neste tipo de movemento a aceleración simplemente modifica a traxectoria do obxecto e non a súa velocidade.
Movemento rectilíneo acelerado
250px|miniatura|No Movemento Rectilíneo Acelerado, a aceleración instantánea queda representada como a pendente da recta tanxente á curva que representa graficamente a función v(t). Se se aplican as fórmulas anteriores ao movemento rectilíneo, no que só existe aceleración tanxencial, ao estar todos os vectores contidos na traxectoria, podemos prescindir da notación vectorial e escribir simplemente:
Xa que nese tipo de movemento os vectores e  son paralelos, satisfacendo tamén a relación:
Un caso particular de movemento rectilíneo acelerado é o movemento rectilíneo uniformemente acelerado, onde a aceleración é ademais constante e polo tanto, a velocidade e as coordenadas de posición veñen dadas por:
Relatividade especial
O análogo da aceleración en mecánica relativista chámase cuadriaceleración e é un cuadrivector cuns tres compoñentes espaciais que para pequenas velocidades coinciden cos da aceleración newtoniana (o compoñente temporal para pequenas velocidades resulta proporcional á potencia da forza divida pola velocidade da luz e a masa da partícula).
onde c é a velocidade da luz e o produto anterior é o produto asociado á métrica de Minkowski: