cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gerd Binnig
Gerd Binnig, nado en Frankfurt am Main en 1947, é un físico alemán que recibiu o Premio Nobel de Física en 1986 canda o seu colega da empresa Heinrich Rohrer por inventaren o microscopio de efecto túnel, que permite ver átomos individuais, obtendo unha imaxe moi precisa da superficie dun material.
Traxectoria
Ao dez anos soubo que sería físico. A súa familia repartíase entre Frankfurt am Main e Offenbach, polo que asistiu a escolas de ambas as dúas cidades. En 1969, casou con Lore Wagler, unha psicóloga, coa que ten unha filla nada en Suíza e un fillo en California.
En 1978, acepta unha oferta de IBM para traballar con eles en Zúric, recibindo o Premio Nobel de Física en 1986. Binnig segue a traballar no Laboratorio de Investigación de IBM en Zúric.
O Escairo, Lagoa, Alfoz
O Escairo é un lugar da parroquia de Lagoa no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2011 tiña 5 habitantes (2 homes e 3 mulleres).
O Espadanal, Lagoa, Alfoz
O Espadanal é un lugar da parroquia de Lagoa no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2011 tiña 6 habitantes (2 homes e 4 mulleres).
Azolla mexicana
Azolla mexicana é unha especie de pteridófita (fentos ou fieitos) da clase das polipodiópsidas, orde das salviniales e familia das salviniáceas, unha das sete comprendidas no xénero Azolla.
É un pequeno fieito acuático flotante orixinario de México e outros países americanos. Posúe, como as demais especies do xénero, unha alga simbionte (unha cianobacteria do xénero Anabaena,  A. azollae) que fixa o nitróxeno.
Como outras salviniáceas é unha planta invasora,encontránddose, entre outros lugares, no Xapón e na Gran Bretaña, así como en Dinamarca e Suráfrica.
Descrición
A especie foi definida en 1824 polo botánico checo Carl Presl, nun traballo publicado en ''Abh. Königl. Böhm. Ges. Wiss.'' 5 (3): 150.
Etimoloxía
Para a do xénero, véxase Azolla.
O etíteto específico, mexicana, alude a súa principal área de distribución, México, onde se descibíu a súa especie tipo.
Notas taxonómicas
Anteriormente, ou ás veces aínda hoxe en día, algúns autores consideran o xénero como o único da familia das azoláceas (Azollaceae). Pero esta familia non é admitida polo WoRMS, e outras bases de datos e, a maioría dos autores, incluén o seu único xénero na familia das salviniáceas.
Aínda que a maioría dos autores consideran a Presl como o descritor da especie, outros atribúenlla, no mesmo ano, ao botánico alemán Georg Friedrich Kaulfuss, nun traballo publicado en ''Enum. Fil''.: 273. Por outra parte, o IPNI outórgalla a Diederich Franz Leonhard von Schlechtendal e Ludolf Karl Adelbert von Chamisso, ex Kaulf., nun traballo publicado en Linnaea 18 (3): 352 (1845).
Illa Pelícano, Illas Virxes Británicas
Illa Pelícano é unha illa deshabitada na esquina suroeste das Illas Virxes Británicas no Caribe. Atópase inmediatamente ao norte da illa Norman, ao suroeste de Illa Peter. Atópase ao leste da illa Flanagan na esquina sueste das Illas Virxes Estadounidenses.
Azolla mexicana
Características
As principais características de Azolla mexicana son:
Illa Pelícano, Illas Virxes Británicas
Os cantíls rochosos do suroeste da illa mergúllanse no mar, os amarres do Parque Nacional convérteno nun popular centro de snorkel e mergullo. É perfectamente posible desembarcar dun barco nos outros lados da illa, aínda que non hai moito que ver.
Nalgunhas listas máis antigas, a illa de Pelícano denomínase Witch Island, do mesmo xeito que a illa Flanagan. Esta confusión pode estar relacionada cunha falta de aclaración previa a 1977 sobre se Flanagan formaba parte das illas danesas (agora estadounidenses) ou das Illas Virxes Británicas.
Azolla mexicana
Hábitat e distribución
Azolla mexicana vive en augas estancadas, charcas, regatos de curso lento e pantanos, desde o nivel do mar até os 200 m de altitude, no Canadá, nos Estados Unidos, México, Mesoamérica, Colombia, Venezuela, Güiana Francesa, Ecuador, o Perú e Bolivia.
Especies relacionadas
Gómez (1978) describiu a relación entre esta especie e unha avespa solitaria e un coleóptero. Este último vive como larva entre as raíces da planta. A avespa busca as larvas como presas, mergullándose e volcando a planta cando hai larvas presentes.
Joaquín Francisco Pacheco
Joaquín Francisco Pacheco y Gutiérrez Calderón, nado en Écija (Sevilla) en 1808 e finado en Madrid en 1865, foi un político, xurista e escritor español.
Estudou Dereito na Universidade de Sevilla e chegou a ser Ministro de Fomento. Foi Presidente do Consello de Ministros en 1847 e Deputado por Córdoba (1837). Embaixador en París, colaborou en varios periódicos como El Artista, La Abeja e El Español. Deixou algúns traballos de Dereito. Coleccionou os seus artigos periodísticos baixo o título de Literatura, historia y política (1864), e as súas impresións da súa viaxe a Italia (1857). Tamén publicou poemas como "Meditación" e "A la amnistía".
Agrigento
miniatura|San Lorenzo.
miniatura|Templo da Concordia.
Agrigento (en Girgenti) é unha cidade siciliana, capital da provincia de Agrigento, situada na costa sur da illa de Sicilia. Coñécese como o lugar onde se levantou a antiga cidade grega de  Acragante  (isto é, Ἀκράγας en grego, Agrigentum en latín e Kerkent en árabe), unha das cidades máis importantes da Magna Grecia durante a época de ouro da Grecia antiga. Ten uns 60.000 habitantes, e outras cidades importantes da provincia son Licata e Naro, a última das cales é coñecida polas súas ben conservadas catacumbas, ou lugares secretos para a oración dos primeiros cristiáns.
Historia
No ano 210 a.C. tras a segunda guerra púnica, pasou ao control do imperio romano co nome de Agrigentum.
A forma en lingua siciliana Girgenti foi o nome oficial da cidade ata 1927, cando Benito Mussolini impuxo unha versión latinizada.
Harold Bloom
Harold Bloom, nado en Nova York o 11 de xullo de 1930 e finado en New Haven (Connecticut) o 14 de outubro de 2019, foi un crítico e teórico literario estadounidense.
Traxectoria
Fillo de William e Paula Bloom, viviu no South Bronx de Nova York. A súa familia era xudía e falaba yiddish, idioma que aprendeu, así como hebreo literario, antes que o inglés. Tras cursar estudos nas universidades de Cornell e Yale, traballou como profesor desta última, no máis alto da súa escala académica (Sterling Professor), dende 1955. É tamén profesor da Universidade de Nova York dende 1988.
Está considerado unha das máximas figuras mundiais no ámbito da crítica literaria.
Hospital de la Santa Creu de Barcelona
O Hospital de la Santa Creu (en galego: Hospital da Santa Cruz) é un edificio gótico do século XV, situado na cidade de Barcelona, que se creou coa finalidade de axuntar nun só edificio os diferentes hospitais que había na cidade.
Historia e características
A primeira pedra do Hospital púxose o 1401 coa presenza do rei Martiño I. O edificio, obra de Guillem d'Abriell, planificouse dunha maneira grandiosa en catro ás de construción con dúas plantas que rodeaban un patio porticado, segundo o coñecido modelo oriental.
En 1414 a obra estaba rematada na súa maior parte, un século despois remprendeuse o que faltaba, utilizando unha técnica construtiva máis depurada. Durante o século XVI, nunha das diversas reformas que sufriu, derrubouse unha das ás e construíuse un outro patio porticado unido ó primeiro, onde actualmente se conserva a grande escaleira monumental que da acceso á sala de lectura da Biblioteca de Cataluña.
O conxunto de edificios inclúe unha pequena igrexa gótica que da á rúa Hospital e unha casa do século XV (antigo arquivo do Hospital) con pórtico flamíxero.
En 1703 Antoni Viladomat i Manalt, un dos pintores barrocos cataláns máis importantes, pintou a capela de San Pau.
No remate do século XIX o hospital quedou obsoleto polo crecemento da cidade e os novos avances da medicina e a hixiene e decidiuse trasladalo a unha nova localización, o Hospital de Sant Pau, que foi construído entre 1902 e 1930.
En 1926 o concello mercou o edificio e iniciou a reconstrución. Actualmente o conxunto inclúe a sede da Biblioteca de Cataluña (desde 1939), do Institut d'Estudis Catalans (dende 1931), da Escola Massana (dende 1935) e dúas bibliotecas públicas da Deputación de Barcelona (as de San Pau e Santa Creu).
O 3 de xuño de 1931 foi declarado Monumento Histórico Artístico de Interese Nacional.
Extinción dos dinosauros
miniatura|300px|O [[tarbosauro foi un dos xéneros que se extinguiron no evento KT.]] A extinción masiva do Cretáceo-Terciario, tamén coñecida como extinción K-T ou acontecemento K-T, foi unha extinción en masa ocorrida hai máis ou menos 65,5 millóns de anos, que marca o fin do período Cretáceo (K) e o inicio da era Terciaria (T). Este acontecemento tivo un enorme impacto na biodiversidade da Terra de entón e acabou cos dinosauros e outros réptiles xigantes. O rexistro estratigráfico mostra que a desaparición abrupta das formas extintas coincide cun nivel rico en iridio (o nivel K-T), un elemento químico pouco abundante na Terra e xeralmente asociado a corpos extraterrestres ou a fenómenos volcánicos. Hai varias teorías para explicar a extinción K-T, mais a máis aceptada é a que xustifica a catástrofe como resultado da caída dun asteroide.
Impacto na biodiversidade
A extinción K-T, a pesar de non ser a maior extinción en masa do rexistro xeolóxico, é a máis coñecida debido á desaparición dos dinosauros. Este evento matou preto do 26% das familias existentes, tanto de organismos terrestres como mariños que desapareceron ao mesmo tempo. Os grupos máis afectados foron os réptiles e os moluscos. Segue unha lista dos grupos que se extinguiron no final do Cretáceo:
Ademais destes grupos, desapareceron tamén moitas familias de foraminíferos, equinodermos, corais e esponxas. Mais a extinción de animais e vexetais non foi o único impacto deste acontecemento na biodiversidade: estas extincións posibilitaron a radiación adaptativa dos grupos que sobreviviron nos nichos ecolóxicos que ficaron baldeiros. O mellor exemplo deste fenómeno foi a explosión de diversidade dos mamíferos, que ata entón eran animais de pequeno porte, solitarios e nocturnos.
Teorías
Existen moitas teorías que tentan explicar a extinción ocorrida hai máis ou menos 65 millóns de anos, mais ningunha foi, ata hoxe, totalmente comprobada.
Impacto dun asteroide
miniatura|Imaxe computerizada do cráter de Chicxulub na Península do Yucatán (México). Diámetro: 160-240 km. O físico estadounidense Luis Walter Alvarez foi o primeiro en propor a idea de que os dinosauros puideron desaparecer debido a un grande impacto. Esa idea evolucionou e actualmente a hipótese de que un asteroide teña caído na Terra despunta como a mellor teoría para explicar a fin dos dinosauros. O primeiro indicativo de que esa teoría sería verdadeira xurdiu en 1978 coa descuberta dunha fina capa de iridio nas rochas que se formaron no fin do período Cretáceo. O iridio é un elemento raro atopado con frecuencia en asteroides e cometas. O segundo indicativo a favor desa teoría veu coa descuberta dun enorme cráter soterrado en Chicxulub, México, medindo preto de 180 km de diámetro. Ao que todo indica, o asteroide que caeu no México tiña máis de 10 km de diámetro e o seu impacto coa Terra liberou enerxía equivalente á de 5 billóns de bombas atómicas como a usada sobre Hiroshima en 1945. Un impacto desas dimensións tería erguido poeira e terra suficientes para tapar a luz do Sol durante anos, matando así a maior parte das especies vexetais. Dunha forma simplificada, sen os vexetais os dinosauros herbívoros acabaron morrendo de fame e sen estes para se alimentar, os carnívoros morreron tamén. Esa reacción en cadea tería causado a extinción total dos dinosauros. En 2016 comezáronse prospeccións submarinas para coñecer mellor o cráter e o seu impacto na historia da evolución do planeta
Aínda que bastante consistente, a teoría da caída dun asteroide na Terra hai 65 millóns de anos pode non ser correcta: recentes investigacións demostraron que o asteroide que presuntamente tería matado os dinosauros caeu 300 mil anos antes do grande exterminio.
Tamén existe a posibilidade de que millares de anos despois da caída do asteroide en América do Norte outro asteroide tería chocado co planeta, mais desa vez o impacto tería sido no océano e, por iso, os seus vestixios aínda non foron atopados. Dependendo do tamaño dese suposto segundo asteroide, o impacto no océano tería causado inmensos tsunamis que terían varrido a costa de varios continentes e concluído co exterminio dos dinosauros. En 1987 atopouse un cráter submarino coñecido como cráter da Nova Escocia, e que a pesar de ser improbable que teña sido responsable da morte dos dinosauros, dá aos científicos unha boa idea do que tería realmente acontecido hai 65,5 millóns de anos.
Caída dun cometa (non dun asteroide)
Se o que matou os dinosauros foi unha rocha vinda do espazo, iso non significa que teña sido un asteroide pesado e masivo. Na verdade, pode ter sido unha mega-choiva de cometas. Esa posibilidade deriva da ausencia dun cráter dun impacto no exacto momento en que os dinosauros terían sido extintos. De feito, os cráteres xa atopados están datados de moitos millares de anos antes ou despois da extinción dos dinosauros, o que leva a crer que o que os matou non formou un cráter. Se foi un cometa e non un asteroide, existe unha gran posibilidade de que este estoupase violentamente na atmosfera antes de tocar no chan. Esa explosión é suficiente para causar un grande estrago, dependendo directamente do tamaño e da composición do cometa. Porén, ese tipo de fenómeno é moi raro. A última vez que iso aconteceu foi en 1908, cando 18 km de foresta foron destruídas na Siberia, no que ficou coñecido como Evento de Tunguska.
Se un cometa só é capaz de destruír un bosque enteiro, é probable que unha inmensa choiva deses cometas fose capaz de varrer o mundo enteiro, causando unha devastación equivalente a aquela que matou os dinosauros. A presenza de iridio nas rochas do fin do Cretáceo é facilmente explicada por esa teoría. Xorde, entón, a cuestión da causa de tal choiva de cometas e de onde viñeron eses obxectos, xa que os grandes cometas son relativamente raros e solitarios no Sistema Solar. En todo o espazo arredor do Sol, unha tal concentración de cometas ocorre apenas na Nube de Oort - unha rexión moi afastada do Sistema Solar e con pouca interacción coa gravidade da nosa estrela ou dos demais planetas coñecidos. Ningún fenómeno coñecido actualmente podería ter arremesado* tantos millóns de cometas da Nube de Oort contra a Terra. Ese feito, non obstante, pode explicarse por tres teorías menores:
O maior problema desta teoría é que non existen probas concretas destes acontecementos, e moito menos se sabe se eles serían suficientes para exterminar tantas especies diferentes.
Erupcións volcánicas
Unha outra teoría consistente é a de que grandes erupcións volcánicas teñan ocorrido hai 65 millóns de anos e teñan durado millares de anos. Nese tempo, mares de lava basáltica terían sido expelidos a través da codia terrestre na faixa de terra que forma hoxe o planalto de Deccan, no centro da India. As erupcións terían liberado gases e poeira suficientes para envelenar toda a atmosfera, impedindo que a luz do Sol alcanzase a superficie do planeta. Esa catástrofe natural tería causado un estrago semellante ao dun asteroide, sendo que a extinción das especies ocorrería na mesma orde da cadea trófica: primeiro, morren os vexetais, que sen a luz do Sol non conseguen realizar a fotosíntese; logo, os dinosauros herbívoros que se alimentaban dos vexetais e, en consecuencia, os dinosauros carnívoros que se alimentaban dos dinosauros herbívoros.
Esa teoría tamén é froito da descuberta de iridio en rochas da fin do período Cretáceo xa que no interior da Terra o iridio está presente en pequenas cantidades e normalmente non sobe á superficie a menos que haxa erupcións volcánicas.
Alteracións climáticas
miniatura|Violentas mudanzas climáticas poderían ter sido responsables das extincións en masa ocorridas hai 65 millóns de anos Outra teoría diverxente propón violentas mudanzas no clima, durante as cales houbo unha caída acentuada na temperatura global, terían causado a inundación de longas áreas de terra e a morte súbita de especies vexetais sensibles a esas mudanzas climáticas. Con estas inundacións, centos de especies tiveron que migrar para novas áreas que, probabelmente, non comportaban condicións para a súa supervivencia. Moitos dinosauros nin sequera puideron migrar, pois os campos onde vivían foron asolagados por completo, por todos os lados. A maior parte da vida vexetal foi gravemente afectada, levando aos dinosauros que conseguiron escapar das áreas inundadas a morrer por falta de comida.
Esa teoría xeneraliza de máis os aspectos da extinción K-T e por iso non ten sido moi aceptada. Non se pode comprobar que tantas especies vexetais morrerían debido a unha mudanza no clima e, mesmo que a maioría morrese, considérase que algunhas especies poderían sobrevivir e continuar servindo de alimento para algúns dinosauros herbívoros que non terían morto coas alteracións no clima, xa que moitos vivían en rexións altas que non foron asolagadas. Outro feito importante é que moitos dinosauros eran grandes dabondo para se protexer do frío e ata mesmo da calor, se for o caso.
Dúas catástrofes distintas
A descuberta de que a extinción dos dinosauros tería ocorrido millares de anos despois da caída do asteroide obrigou, con todo, a reconsiderar todas as teorías alternativas anteriormente propostas.
Outras teorías
De entre as teorías que non acusan fenómenos naturais como unha causa para a fin dos dinosauros, a máis probable é a de que pequenos mamíferos omnívoros xurdiron no fin do período Cretáceo e proliferaron axiña, como unha praga. Tales mamíferos alimentaríanse de ovos de dinosauro, vexetais, froitas e pequenos lagartos. Á medida que eses pequenos animais ían proliferando e comendo máis ovos e máis vexetais, o crecemento da súa poboación aceleraba, comezando unha devastación sen precedentes. Se iso de feito ocorreu, a multiplicación desa especie tería que ter sido suficientemente rápida para suplir calquera forma de defensa evolutiva dos dinosauros ou dos vexetais da fin do Cretáceo. Eses pequenos mamíferos terían consumido bosques e especies enteiras de vexetais quitándolle aos dinosauros herbívoros boa parte do seu alimento. Como eran omnívoros, ao comeren pequenos animais e ovos de dinosauro, terían terminado por exterminar boa parte das formas de vida daquela época.
Teorías obsoletas
Outras cinco teorías moi estudadas hai décadas son actualmente consideradas obsoletas:
Ficción científica e cinema
O cinema e a ficción científica interesáronse desde sempre por temas de difícil explicación. No caso da extinción ocorrida no fin do Cretáceo, podemos referir filmes como Armageddon e Deep Impact que presentan como certa a teoría da caída dun asteroide, a máis probable de todas, como vimos anteriormente.
Western (cinema)
miniatura|200px|dereita|Imaxe tomada do filme [[The Great Train Robbery|Great train robbery (O gran roubo do tren).]] miniatura|300px|[[John Wayne, unha das iconas do western, en The Searchers (1956).]]
O western é un dos xéneros cinematográficos máis populares do cinema estadounidense. A palabra western, orixinariamente un adjectivo derivado de West (Oeste, en inglés), substantivouse para facer referencia ás obras, fundamentalmente cinematográficas, aínda que tamén literarias (véxase Novela do Oeste) e de banda deseñada (véxase Banda deseñada do Oeste, que están ambientadas no antigo Oeste estadounidense.
En galego, western é un anglicismo, de amplo uso, aínda que non aceptado de momento polo Dicionario da Real Academia Galega, polo que debe escribirse sempre en cursiva, como se fai con todo estranxeirismo.
Non existe ningunha outra voz para facer referencia ao concepto que a palabra western representa, polo que habitualmente moitos falantes usan expresións como "película do oeste" ou "película de vaqueiros".
Xénero
En principio un filme incluíase neste xénero simplemente por estar a súa acción nun contexto determinado: a exploración e o desenvolvemento do territorio centrooccidental dos Estados Unidos de América durante o século XIX. miniatura|250px|esquerda|[[Monument Valley, localización presente en numerosos westerns.]] miniatura|250px|esquerda|Reconstrución dun pobo do western nos estudos da Universal, en [[Hollywood.]]
Ao estaren as películas moitas veces ambientadas en territorios inexplorados ou indómitos baixo a ameaza latente dun ataque dos indios, ou en cidades sen lei nas que os bandidos vivían a doután, o xénero foise enfocando cara á confrontación dos diversos personaxes, adquirindo un carácter cada vez máis psicolóxico.
É habitual tamén que algúns deses personaxes representen o ben sen ambaxes, daquelas xentes que viaxaban esperanzadas a esas terras coa utopía de forxar un hogar e vivir en paz, e outros, pola contra, representasen o lado malvado, os que se aproveitaban dos indefensos para faceren a súa propia vida máis fácil. Por toda esta serie de temas fundamentais e trazos comúns é polo que non se considera necesario que unha película estea ambientada necesariamente no oeste estadounidense para que poida ser cualificarla de western, aínda que iso poida ser sempre unha apreciación algo sui generis.
O western usaouse a míúdo polo cine estadounidense para escribir a épica do seu propio país, unha narración lendaria do proceso de fundación dos Estados Unidos protagonizada por heroes que encarnan algúns dos valores máis arraigados da súa cultura, sempre baixo a inspiración do destino manifesto e cunha iconografía característica (sombreiro texano, pistolas, chalecos, cabalos, deserto, cidades-rúa, saloon, ranchos, dilixencias, indios...).
Dentro do western é habitual diferenciar diversas tendencias ou subxéneros, tales como o chamado western crepuscular (Arthur Penn e Pequeno gran home; Sam Peckinpah e Maior Dundee; Clint Eastwood e Sen perdón ou Lawrence Kasdan e Silverado), o spaghetti western, cuxo máis importante director foi Sergio Leone (Per qualche dollaro in più, O bo, o feo e o malo etc.) ou o chili western realizado en México.
Algúns directores e actores especializáronse no xénero até o punto de converterse en iconas modernas d este tipo de cine como, por exemplo John Ford, Randolph Scott ou John Wayne.
Orixe
O pai do western cinematográfico foi Edwin S. Porter, quen, en 1903, realizou The Great Train Robbery (O gran roubo do tren) [véxase fotograma no cabezallo], película que iniciou o xénero. Este filme pode considerarse como a primeira obra importante, con argumento de ficción, do cinema americano. A película emprega, de forma algo rudimentaria, a montaxe paralela e, aínda que a acción adoita transcorrer de cara ao espectador, obsérvase un uso narrativo da profundidade. A súa última escena, un primeiro plano dun pistoleiro disparando as súas armas cara ao espectador, causou unha impresión parecida á que puido facer no seu día o tren dos irmáns Lumière. A película foi un grande éxito.
Idade de ouro
miniatura|150px|[[John Ford en 1946.]] Considérase que a época dourada (e clásica) do western corresponde fundamentalmente ao cinema estadounidense dos anos 1950 e anteriores. O director máis recoñecido do xénero é John Ford, autor de películas como A dilixencia, 1939; My darling Clementine, 1945; Centauros do deserto, 1956; ou O home que matou a Liberty Valance, 1962.
Outros títulos e autores de especial relevancia son Howard Hawks, cos seus ríos (Red River, Río Bravo...); William Wellman (Caravana de mulleres); Bud Boetticher (Os cativos); Anthony Mann (Winchester '73), así como directores que se acercaron ocasionalmente ao xénero, como Raoul Walsh (Morreron coas botas postas); Fred Zinnemann, con Só ante o perigo (1952); Nicholas Ray (Johnny Guitar); Delmer Daves (Frecha rota); King Vidor (Duelo ao sol); George Stevens (Raíces profundas); Robert Aldrich (Veracruz) etcétera.
Decadencia
Coincidindo cunha sensación progresiva de perda de interese por parte do público fóronse desenvolvendo novas vertentes, ás veces dentro do conxunto dos directores máis clásicos, por exemplo, o western crepuscular, que adoita falar con nostalxia e romanticismo sobre o fin desa época, contrapoñéndoa case sempre á chegada dunha civilización personificada na locomotora e, outras veces, "desde fóra", xa fose desde outros países (Italia: o spaghetti western, que se centraba no aspecto máis elexíaco e autoparódico) ou desde a visión dunha xeración máis nova que introduciu novos elementos no xénero.
Actualidade
Cabe tamén agregar que o western como xénero novelístico adquiriu especiais características durante a chamada Guerra silenciosa. Durante esta, por exemplo, os caracteres manifiéstanse de formas máis marcadamente dicotómicas. En canto ao cine, o número de westerns foi descendiendo conforme ao paso dos anos, até o punto de ser un dos xéneros do cinema clásico estadounidense que case desapareceu (ao igual que os musicais, por exmplo).
Así e todo, nos últimos anos houbo esporádicos intentos de resucitar o xénero (tamén o musical), ben tratando de recuperar as raíces clásicas (Sen perdón, Open Range) ou aproximándose a formas narrativas e/ou visuais experimentais (Dead Man, Blueberry).
Ademais, o legado do western considérase de grande importancia e non é difícil ver as súas pegadas no cine contemporáneo (por exemplo en películas como Unha historia de violencia, Non é un país para vellos ou Os tres enterros de Melquiades Estrada, aínda que os exemplos serían incontábeis).
Call of Duty: Finest Hour
Call of Duty: Finest Hour é un videoxogo pertencente á serie Call of Duty, programado por Spark Unlimited de distribuído por Activision en 2004 para Playstation 2, Xbox e GameCube. É a primeira entrega de Call of Duty para videoconsolas. Comparte o estilo do seu predecesor en PC, Call of Duty, un FPS (first person shooter) ambientado na segunda guerra mundial. Non obstante, a liña argumental é totalmente diferente. Foi sucedido en 2005 por Call of Duty 2:Big Red One.
Argumento
Narra diferentes batallas da fronte oriental, da guerra en África e da fronte occidental; incluíndo a batalla de Stalingrado e o cruzamento do Rhin.
Multixogador
Finest Hour conta cun multixogador en liña con capacidade para 16 xogadores en PS2 e 32 en Xbox. A versión de GameCube non inclúe multixogador.
Recepción e crítica
O xogo recibiu críticas aceptables, acadando un 73 para Xbox, un 76 para PS2 e un 74 para GameCube.
Vendas
As vendas foron máis elevadas na versión de PS2, acadando os 2,81 millóns de unidades. A versión de Xbox acadou os 1,17 millóns, mentres que as de GameCube foron de aproximadamente 300.000 unidades.
Gustav Weigand
Gustav Weigand, nado o 1 de febreiro de 1860 en Duisburgo e finado o 8 de xullo de 1930 en Belgershain, foi un lingüista alemán, especialista nas linguas dos Balcáns, recoñecido polas súas contribucións á dialectoloxía romanesa mais os seus estudos sobre o arromanés e o meglenorromanés.
Bieito Fernández Álvarez
Bieito Fernández Álvarez, nado en Silvares (Grou, Lobios) en 1909 e finado en Lugo en xaneiro de 1999, foi un xornalista e político galego.
Gustav Weigand
Traxectoria
Entre 1878 e 1884 foi mestre en diversas localidades alemás, mais logo estudou filoloxía románica en Leipzig e realizou a súa tese de doutoramento sobre a lingua dos arromaneses da rexión do monte Olimpo en 1888, seguido por unha tese de habilitación sobre o meglenorromanés en 1892. En 1893 fundou o Instituto Romanés na Universidade de Leipzig, e máis tarde, en 1906, o Instituto Búlgaro. Foi profesor de filoloxía románica na Universidade de Leipzig entre 1896 e 1928. Realizou numerosas viaxes aos Balcáns, realizando traballos de campo e aprendendo as diversas linguas. En 1908 publicou o atlas lingüístico Linguistischer Atlas des dacorumänischen Sprachgebiets, o primeiro traballo deste tipo no ámbito da lingüística románica. En 1917 fundou o instituto interdisciplinar Südosteuropa- und Islam-Institut na Universidade de Leipzig. Durante a Primeira guerra mundial, as autoridades alemás financiaron a realizacións de estudos etnográficos en Macedonia. Os resultados publicáronse en 1923 co título de Ethnographie Makedoniens.
Bieito Fernández Álvarez
Traxectoria
Estudou nos Escolapios de Celanova e despois na Academia Villar de Ourense, onde tivo a Bóveda como profesor. Foi empregado de varias ferreterías. Emigrou a Buenos Aires en 1926 onde foi membro fundador da Sociedade Nazonalista Pondal da que formou parte de varias directivas e foi presidente entre abril de 1934 e 1935. Colaborou no voceiro da sociedade A Fouce co nome da casa Bieito Fernández do Palleiro ou co pseudónimo Heraldo, con artigos sobre o problema agrario, a lingua galega, a necesidade dunha arte galega e a independencia de Galicia. Retornou a Grou en 1935 e formou parte da Federación de Mocidades Galeguistas. O golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 sorprendeuno en Grou. Foi o autor do panfleto "Ao povo de Grou", editado na Imprenta Ferreiro de Celanova para conmemorar o Día de Galiza de 1936. Nesta folla de exaltación patriótica recomendaba aos mozos estudar as nosas cantigas e bailes populares, consumir produtos galegos e "pensar e escribir, sempre, en idioma galego". Estivo agochado e finalmente procurou refuxio nas terras de Castro Laboreiro o 31 de marzo de 1937 para evitar ser executado. Retornou a Galiza o 8 de abril e foi mobilizado. Estivo vinte meses na fronte de combate, maiormente en Teruel. Volveu a Ourense rematada a guerra e aprobou unhas oposicións a garda bosques, trasladouse a Viveiro.
Gustav Weigand
Traxectoria
En recoñecemento polos seus traballos sobre a lingua romanesa entrou na Academia Romanesa en 1892.
Bieito Fernández Álvarez
Traxectoria
En xullo de 1943 participou na Asemblea do Partido Galeguista de Coruxo, onde se sentaron as bases para a reorganización do Partido Galeguista no interior. Con Xosé Velo, Remixio González Gándara e outros artellou o Comité Arredista Revolucionario Galego, de vida efémera polas dificultades que impoñía a clandestinidade que se deu a coñecer a través dun manifesto publicado en Patria Galega en abril de 1947, asinado por Bieito Fernández co pseudónimo de B. Silvar.
A finais dos anos sesenta foi un dos fundadores da Agrupación Cultural Auriense de Ourense.
Hepatomegalia
A hepatomegalia é unha condición na que o tamaño do fígado fica aumentado. Polo xeral, indica a existencia dunha hepatopatía (doenza do fígado). Malia iso, non todos os individuos con doenzas do fígado presentan un tamaño aumentado, e mesmo algúns teñen un tamaño menor do normal.
Normalmente a hepatomegalia é asintomática e non produce manifestación algunha. Porén, cando o aumento de volume é acentuado, pode causas dor abdominal ou unha sensación de plenitude.
Juan Carlos Táboas Lorenzo
Juan Carlos Táboas Lorenzo, nado en Ponteareas o 22 de outubro de 1972, é un ex ciclista galego profesional.
Traxectoria
En 1990 acadou o campionato de España xuvenil de ciclismo en ruta. Comezou a súa carreira profesional en 1994, no equipo hispanoruso Santa Clara. En 1997 acadou a medalla de bronce no Campionato de España de ciclismo contra o reloxo, disputado en Melilla. Tivo que abandonar o ciclismo de modo prematuro por culpa dunha  deficiencia de carnitina palmitoiltransferasa tipo II.
Espiña, Pacios, Baralla
Espiña é un lugar da parroquia de Pacios, no concello de Baralla, na comarca dos Ancares. Segundo o IGE en 2009 tiña 36 habitantes (22 homes e 14 mulleres), o que supón unha diminución respecto ao ano 1999 cando tiña 38 habitantes.
O Pazo, Curtis, Curtis
O Pazo é un lugar da parroquia de Curtis no concello coruñés de Curtis da comarca de Betanzos. Tiña 11 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 5 eran homes e 6 eran mulleres.
Miguel Revestido Rodilla
Miguel Antonio Amado de Jesús Revestido Rodilla, nado en Ferrol o 8 de maio de 1892 e finado en Buenos Aires o 8 de xuño de 1938, foi un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Emigrou a Buenos Aires. Foi secretario de actas da asociación cultural A Terra constituída en 1917, que ao ano seguinte se converteu en asociación galeguista. Colaborou en El Correo Gallego, Vida Gallega e El Compostelano, e foi xefe de redacción de Correo de Galicia, redactor de Terra e director de Galicia.
Vida persoal
Casou con Ofelia Fachal Pedreira e foi pai de Miguel Revestido Fachal.
OrCAD
OrCAD é unha suite de ferramentas de software para automatización de deseño electrónico (ECAD). OrCAD emprégase principalmente no sector profesional, por enxeñeiros de deseño electrónico e técnicos electrónicos para crear esquemas electrónicos e circuítos impresos para a fabricación de tarxetas de circuítos impresos (PCB).
O nome de OrCAD ven de Oregon + CAD.
Historia
Ao produto SDT, o máis coñecido e empregado, o seguiu un simulador dixital, instrumentos VST (ferramentas de verificación e simulación) e deseño de placas de circuíto impreso (PCB). Co tempo, a liña de produtos OrCAD foise ampliado para incluír produtos baseados ​​en Windows para axudar aos deseñadores de electrónica.
Dende o 16 de xullo de 1999, OrCAD é propiedade de Cadence Design Systems. A última versión do software de CIS (captura de esquemas) OrCAD ten a capacidade de manter unha base de datos de circuítos integrados dispoñibles. Esta base de datos pode ser actualizada polo usuario mediante a descarga dos paquetes de compoñentes: os fabricantes, como Analog Devices ou Texas Instruments. ST Microelectronics ofrecerá OrCAD PSpice modelos con toda potencia e a lóxica dos semicondutores, xa que PSpice é o simulador de circuítos máis usado. Intel ofrece os PCB de referencia deseñados con ferramentas de Cadence no formato de OrCAD Capture.
Galán, Lagoa, Alfoz
Galán é un lugar da parroquia de Lagoa no concello lugués de Alfoz na comarca da Mariña Central. Segundo o IGE, en 2011 tiña 8 habitantes (2 homes e 6 mulleres).
O Espadanal
O topónimo galego O Espadanal pode referirse a:
Escairo
O topónimo galego Escairo pode referirse a:
Vila, Carballeda de Valdeorras
Santa María Madalena de Vila é unha parroquia que se localiza no noroeste do concello de Carballeda de Valdeorras. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 5 habitantes (3 mulleres e 2 homes), distribuídos en 1 entidade de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 6 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 4 habitantes, sendo 1 home e 3 mulleres.
Living with Michael Jackson
Living with Michael Jackson é un telefilme documental británico, no cal Martin Bashir entrevista a Michael Jackson durante 8 meses, dende maio de 2002 a xaneiro de 2003. Foi emitido primeiro no Reino Unido on ITV o 3 de febreiro de 2003, e nos Estados Unidos 3 días despois a través da ABC, introducido por Barbara Walters.
Ponte de Xuvia
A ponte de Xuvia é unha ponte de pedra construída sobre unha orixinaria romana e posteriormente sobre outra de orixe medieval que une os concellos de Neda e Narón sobre o río Grande de Xuvia, por ela pasa a estrada AC-862, antes chamada C-642.
Historia
Situada ao fondo da ría de Ferrol a ponte actual é de finais do século XIX substituíndo outras anteriores, unha gótica e outra de madeira.
Kimitsu
Kimitsu (君津市, きみつし, Kimitsu-shi) é un concello da prefectura de Chiba no Xapón. Está situada ó sur da rexión de Kantō e no centro da prefectura, na zona de provincia histórica de Kazusa, na parte leste da illa de Honshū. A súa superficie é de 318,83 km² e a poboación de 89.030 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 279 h/km².
O concello de Kimitsu limita cos concellos de Futtsu, de Kamogawa, de Ōtaki, de Ichihara e de Kisarazu.
Esfera celeste
miniatura|dereita|200px| Elementos principais da esfera celeste. A esfera celeste e unha esfera ideal, sen radio definido, concéntrica no globo terrestre, na cal se moven aparentemente os astros.
Características
miniatura|dereita|200px| Debuxo da esfera celeste cos puntos e lugares xeométricos máis importantes. Permite representar as direccións nas que se atopan os obxectos celestes; así coma o ángulo formado por dúas direccións será representado por un arco de círculo maior sobre a esfera. Teoricamente confúndese co da Terra: o Eixo do mundo e o de rotación da esfera celeste que e coincidente co eixo de rotación da Terra, polo que se atopa practicamente centrada no ollo do observador. Os astrónomos fundan as súas medicións na existencia, nesa esfera, de puntos, círculos e planos convencionais: o plano do horizonte e o do ecuador celeste; o polo e o cénit; o meridiano, que serve de orixe para a medición do acimut. Resulta fácil atopar un astro ou situalo respecto a eses planos fundamentais.
Cando o horizonte do espectador é oblicuo con respecto ao ecuador, a esfera celeste é cualificada de oblicua. Para un observador situado nun dos polos, a esfera é paralela (o seu horizonte conserva paralelismo co ecuador). Fálase de que a esfera é recta para o observador situado na liña equinoccial (alí o horizonte corta perpendicularmente o ecuador).
A esfera celeste é un concepto non un obxecto; é a superficie virtual na que vemos proxectados os astros como se todos estivesen a igual distancia da terra.
Tres puntos da esfera celeste (cénit, polo elevado e astro (Z,P e S)) definen un triángulo esférico e mediante a súa resolución os mariños poden localizar a súa posición na navegación marítima.
Sobradelo, Carballeda de Valdeorras
Santa María de Sobradelo é unha parroquia que se localiza no noroeste do concello de Carballeda de Valdeorras. Segundo o padrón municipal en 2018 tiña 585 habitantes (295 mulleres e 290 homes).
Descrición
A vila de Sobradelo é a capital do concello. Está situada a carón do río Sil. Por Sobradelo discorre a estrada N-536 (N-120 até a década de 1980) e o ferrocarril León - A Coruña (con parada na estación de Sobradelo), e desde aquí parte a estrada OU-122 cara a Casaio e o porto de Fonte da Cova.
É vía de paso entre as comarcas de Valdeorras e O Bierzo xa desde a romanización, ao pasar por aquí a Vía Nova do itinerario de Antonino. A Ponte Nova sobre o río Sil data do século XVI e consta de sete arcos. O Padre Sarmiento conta que a cruzou en 1755. En xaneiro de 1809, no marco da guerra da independencia española, o abade de Casaio fixo destruír o arco central logo de que atravesasen a ponte as tropas británicas ao mando de Pedro Caro y Sureda (marqués de la Romana), que fuxían cara a Vigo perseguidos por tropas francesas ó mando do xeneral Franceschi.
A igrexa parroquial da Nosa Señora da Encarnación ocupa o espazo dunha antiga central térmica construída entre 1943 e 1944 para dar servizo eléctrico ás minas de Valborraz, en Casaio, xestionada por empresas alemás. Porén, non chegou a entrar en funcionamento como tal. O edificio foi mercado polo avogado vasco Pedro Luis Aguirre, que en 1956 o vendeu á diocese de Astorga. O 30 de outubro de 1966 inaugurouse o templo.
Maximino Pérez Hortas
Maximino Pérez Hortas, nado en Monforte de Lemos o 9 de xuño de 1917 e finado na mesma vila o 8 de outubro de 2010, foi un político galego.
Traxectoria
Licenciado en Dereito. Foi director do Colexio San Antonio de Monforte de Lemos. Foi concelleiro e tenente de alcalde de Monforte de Lemos. Foi elixido parlamentario pola provincia de Lugo nas primeiras eleccións autonómicas por UCD.
Great Chagos Bank
thumb|right|300px|O great Chagos bank atópase no medio do arquipélago das Chagos. (Clique na imaxe para unha vista máis detallada do mapa).
O Gran Banco de Chagos no Arquipélago Chagos a uns 500 km ao sur das Maldivas é o atol coa estrutura máis grande do mundo, cunha superficie total de 12.642 km² O atol é administrado polo Reino Unido a través do Territorio Británico do Océano Índico.
Illas
A pesar do seu enorme tamaño, o Gran Banco de Chagos é en gran parte unha estrutura submarina. Só hai catro arrecifes emerxentes, a maioría localizados no bordo occidental do atol, a excepción da solitaria illa Nelson que se atopa illada no medio da franxa norte. Estes sete ou oito arrecifes individuais son illas baixas e areosas, cunha superficie total de ao redor de 4,5 km². Todas as illas e as súas augas circundantes son unha Reserva Natural Estrita desde 1998. A lonxitude total das extensións orientais e meridionais do banco, así como os arrecifes da zona central están totalmente mergullados.
As illas do Gran Banco de Chagos, comezando en sentido horario desde o sur, son as seguintes:
Cartografía dos arrecifes mergullados
O gran banco de Chagos foi por primeira vez estudado polo Comandante Robert Moresby da Indian Navy en 1837, todos os outros mapas que se editaron durane máis dun século e medio baseábanse no seu. Malia que os mapas dos atois formados polos arrecifes emerxidos na súa maioría, como Peros Banhos e Diego García, eran relativamente precisos, a cartografía dos arrecifes mergullados que forman o Gran Banco de Chagos eran todo un reto. A forma real dos arrecifes afundidos só se coñeceu por imaxes satelitais cando chegou a estar dispoñible na última parte do século XX.
Os debuxos orixinais da Hidrográfia de Moresby non coinciden coa forma real dos arrecifes mergullados, especialmente nas zonas onde non había illas emerxentes cerca, como no bordo sueste. Os primeiros estudos hidrográficos na década de 1980 marcaron mapas de navegación das Chagos cunha liña de puntos e a lenda "existencia dubidosa" ata a edición de 1998.
Lingua kiribatiana
Aproximadamente 105.000 persoas falan kiribatiano, das que 98.000 viven en Kiribati, un 97.2% da poboación. O resto dos falantes son habitantes de Nui (Tuvalu), Rabi (Fidxi), Mili (Illas Marshall) e algunhas outras illas onde existen colonias de antigos habitantes de Kiribati (Illas Salomón, Vanuatu, Nova Zelandia ou Hawai).
Ao contrario que outros idiomas da rexión do Pacífico, o idioma non se atopa en perigo de extinción, e case todos os falantes utilízano a diario. Só o 30% dos falantes son completamente bilingües co inglés, polo que o kiribatiano non corre o risco de ser absorbido por este.
Pescadores, mariñeiros, granxeiros e xente involucrada na produción de copra conforman a maior parte de falantes desta lingua.
Dialectos
O kiribatiano ten dous dialectos principais: o do norte e o do sur. A principal diferenza entre ambos está na pronuncia dalgunhas palabras. As illas de Butaritari e Makin tamén teñen o seu propio dialecto, que difire tanto en vocabulario como en pronuncia do kiribatiano estándar.
Escritura
Para a escritura emprégase o alfabeto latino desde o século XIX, cando o misioneiro Hiram Bingham Jr. traduciu a Biblia. Anteriormente a linguaxe carecía de forma escrita. Unha das dificultades coas que se atopou Bingham ao traducir a Biblia foron referencias a palabras por exemplo montaña, un fenómeno xeográfico descoñecido para os habitantes de Kiribati daquela época e do que só oíran falar en lendas samoanas.
Smog
O smog (anglicismo formado da unión das palabras smoke -fume- e fog -néboa-) é unha forma de contaminación do aire orixinada a partir da incorporación do fume á néboa.
Chámase smog gris ou smog industrial a contaminación do ar producida por feluxe e xofre. A principal fonte de emisións de contaminantes que contribúen ao smog gris é a combustión de carbón, que pode conter altos contidos en xofre.
Existe un smog fotoquímico orixinado a partir de substancias que conteñen nitróxeno e o fume de combustión (coches), mesturados baixo os efectos da radiación solar producindo gas ozono, o cal é altamente tóxico.
miniatura|centro|600px|Coloración característica do smog en [[California, detrás da ponte Golden Gate]]
Prisión de Neumünster
miniatura|dereita|Fachada da prisión.
A prisión de Neumünster é un centro penitenciario situado na cidade homónima, en concreto no número 30 de Boostedter Straße. En 2018 era o máis grande do estado alemán de Schleswig-Holstein.
Historia e características
As instalacións contan con 596 prazas. Trátase dun centro exclusivo para homes adultos con penas de até cinco anos.
Criminalidade
En 2011 Neumünster foi cualificada, xunto coa cidade de Frankfurt, como a cidade alemá con maior taxa de criminalidade. Dende ese ano, a taxa comezou a diminuír.
Reos de relevancia internacional
O escritor Rudolf Wilhelm Friedrich Ditzen, co pseudónimo Hans Fallada (1893-1947), foi denunciado en marzo de 1933 ás autoridades alemás por unha conversa que Fallada mantivera co tamén escritor alemán Ernst von Salomon con suposto contido hostil cara ao Estado. O seu paso pola cadea plasmouno na novela Wer einmal aus dem Blechnapf frisst
Rotuma
miniatura|200px|Imaxe por satélite de Rotuma- NASA NLT Landsat 7 Rotuma é unha illa volcánica do Pacífico Sur, pertencente ás Illas Fidxi. Cuns illotes próximos forman unha dependencia, tendo a maior autonomía dunha subdivisión en Fidxi, debido a que os seus habitantes teñen unha cultura máis parecidas ás illas polinesias do leste como Tonga, Samoa... Ademais conta cunha lingua distintiva. Estas illas montañosas, cubertas de vexetación, con abundantes precipitacións están situadas nas coordenadas 12º35'S 177º10'E, aproximadamente a 465 quilómetros ao norte de Fidxi. A illa de Rotuma mide 13 quilómetros de longo e 4 de ancho, cunha área de 43 km². A súa poboación en 1996 (censo) era de 2.810. Debido ao seu tradicionalismo os seus habitantes opóñense á chegada do turismo. Practícase unha agricultura de subsistencia. A copra representa a maior produción da illa. Ahau é a capital e Motusa a principal cidade e porto. Foi descuberta por un capitán de mariña británico Edward Edwards en 1791 e anexionada por Gran Bretaña en 1881.
Ficheiro:RotumaMap.png
Eridan
Eridan foi o nome dun foguete sonda francés de dúas etapas que estivo en servizo entre 1968 e 1979.
Galaxia de Andrómeda
A Galaxia de Andrómeda tamén coñecida como Messier 31, M31, ou NGC 224 é unha galaxia espiral localizada a preto de dous millóns e novecentos mil anos-luz (0,889 megaparsecs) de distancia na dirección da constelación de Andrómeda. Posúe entre 180 e 220 mil anos-luz de diámetro, unha magnitude aparente de 3,5, unha magnitude absoluta de -21,4, unha declinación de +41º 16' 06" e unha Ascensión recta de 00 horas, 42 minutos e 44,3 segundos.