cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sofía de Grecia
Traxectoria
A Raíña é Académica de Honor da Real Academia de Belas Artes de San Fernando e da Real Academia da Historia. Recibiu o Doutoramento Honoris Causa polas Universidades de Rosario (Bogotá), Valladolid, Cambridge, Oxford, Georgetown, Évora e Nova York. Algunhas institucións culturais e musicais españolas levan o seu nome, como a Escola Superior de Música Raíña Sofía, o Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía ou o Palacio das Artes Reina Sofía de Valencia. Do mesmo xeito que o de toda a familia real helena, a súa orixe familiar é fundamentalmente danesa, con importantes alianzas alemás e rusas.
Títulos
Esta é unha lista de títulos e tratamentos que a raíña ostentou desde o seu nacemento:
Peneidos
A dos peneidos (Penaeidae) é unha familia de crustáceos da orde dos decápodos que inclúe, entre outras, varias especies de importancia económica, como a gamba xigante (Penaeus monodon), a gamba de patas brancas (Litopenaeus vannamei), a gamba branca do Atlántico (Litopenaeus setiferus), a gamba branca (Parapenaeus longirostris) e a gamba da India (Fenneropenaeus indicus).
Estas gambas son obxecto de intensa pesca comercial e tamén produtos da acuicultura en ambientes mariños e dulciacuícolas.
Características
Presentan un rostro ben desenvolvido e dentado, que se estende até máis alá dos pedúnculos dos ollos; casaca con sucos cervicais curtos, que non chegan á liña media dorsal; últimos dous pares de pereiópodos ben desenvolvidos; terceiro e cuarto pares de pleópodos birrámeos; endópodos do segundo par de pleópodos birrámeos; endópodos do segundo par de pleópodos dos machos transformados nun apéndice copulador masculino; telson puntiagudo e unha única artrobranquia ben desenvolvida no penúltimo segmento do tórax.
Grilanda
miniatura|Grilanda con flores de [[calendula para unha voda.]] Unha grilanda (pode vir do provenzal guirlanda e esta, ao mellor, do francés antigo garlande 'que adorna') é unha coroa aberta por un extremo, fabricada con flores, pólas ou follas. Tamén se chama así a tira tecida de flores e pólas que forman un círculo.
Peneidos
Características
Teñen podobranquias no segundo par de maxilípedos e unha escama antenular interna.
Grilanda
Cadea de margaridas
miniatura|275px|Unha cadea de margaridas.
Peneidos
Características
Algunhas especies presentan órganos sensoriais sobre as antenas, a maneira de liña lateral.
As neuronas xigantes mielinizadas dos peneidos peláxicos teñen o récord mundial de velocidade de condución do impulso con respecto a calquera outro animal, 210 m/s (756 km/h).
Xéneros actuais
Describíronse 48 xéneros na familia dos peneidos, 23 dos cales só con representantes fósiles. miniatura|200px|[[Litopenaeus stylirostris.]] miniatura|200px|[[Parapenaeus longirostris.]] miniatura|200px|[[Penaeus japonicus.]]
Poboación mundial
miniatura|500x500px|Mapa de [[Lista de países por poboación|países por poboación. A poboación mundial pasou dos case 1000 millóns no ano 1800 a máis de 6000 millóns no ano 2000, e o 30 de outubro de 2011 acadáronse os 7000 millóns. ]] A poboación humana mundial é o número total de persoas que viven en todo o mundo nun momento específico. Está determinada polos nacementos e os falecementos dos individuos, así como pola súa esperanza de vida.
A poboación mundial pasou dos case 1000 millóns no ano 1800 a máis de 6000 millóns no ano 2000, e o 30 de outubro de 2011 acadáronse os 7000 millóns.
As estimacións da ONU (baseadas en estatísticas) calcularon aproximadamente que o 30 de outubro de 2011, o planeta alcanzaría a cifra de 7000 millóns de habitantes. Segundo estimacións da ONU no ano 2008, cada minuto nacen entre 323 e 358 bebés en todo o mundo.
É usual que en artigos científicos, ensaios, e outro tipo de escritos, sexa tomada a expresión en toda a humanidade como equivalente a en toda a poboación mundial.
Contador de poboación/Reloxo de poboación
miniatura|300x300px|Transición demográfica: a poboación mundial creceu lentamente ao longo da historia, pero este crecemento acelerouse nos últimos 200 anos. Un reloxo de MDB poboación é un contador que recolle o aumento ou descenso da poboación nun territorio. Algúns contadores da poboación mundial son os seguintes:
Kíiv
Kíiv, ou Kiev,   é a capital e maior cidade da Ucraína, cunha poboación de arredor de 3 millóns de habitantes en 2020. Segundo o censo de 2001 a maioría da poboación é de nacionalidade ucraína, concretamente o 82,2%, a principal minoría é a rusa co 13,1% seguido da xudía (0,7%), bielorrusa (0,6%), polaca (0,3%) e armenia (0,2%). A maioría da poboación, un 75%, declara no censo que o ucraíno é a súa lingua materna pero segundo unha enquisa sociolingüística realizada en 2003 o ruso é a lingua que fala a maioría da poboación, un 52% fala habitualmente ruso, 32% ruso e ucraíno, 14% principalmente ucraíno e só o 4,3% só ucraíno.
Administrativamente, Kíiv é unha cidade cun status especial, independente do oblast (rexión) de Kíiv que a arrodea. Kíiv constitúe un centro industrial, científico, educativo e cultural importante no leste de Europa. A cidade é atravesada polo río Dniéper.
Simboloxía
A simboloxía da cidade está formada polo escudo, a bandeira e o himno. A cidade tamén ten un logotipo oficial utilizado para o turismo.
O escudo está formado pola imaxe do patrón do arcanxo Miguel, o patrón da cidade, sobre un escudo azul. Foi aprobado oficialmente polo concello de Kíiv o 18 de abril de 1995. A bandeira de Kíiv é idéntica ao escudo coa diferenza de que o escudo é substituído por unha bandeira.
O primeiro escudo coñecido da cidade data de 1480, formado por un arco cargado endereitado por dous brazos. No século XVIII, o arco foi substituído por unha ballesta, actualmente este escudo utilízase para representar ao Raión Podil. O símbolo do arcanxo Miguel foi usado como escudo de armas do voivodato de Kíiv, do rexemento de Kíiv e como escudo de armas da cidade desde 1782 até a toma da cidade en 1920 polos bolxeviques. Entre 1920 e 1969, a cidade non tivo o seu propio escudo até que se aprobou o emblema soviético de Kíiv, que representa un arco e unha folla de castiñeiro coa heroica estrela da cidade. O escudo de armas soviético de Kíiv foi oficial até a aprobación do actual escudo de armas en 1995.
333
Véxase tamén
Historia ano a ano
A Pena Grande, Silán, Muras
A Pena Grande é un lugar da parroquia de Silán no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 3 habitantes (1 home e 2 mulleres).
Tritón común
Este anfibio é tamén coñecido popularmente como lagarto da agua, pinta da auga, salamántiga de agua, salamanca ou sabanduxa, sendo, especialmente estes dous últimos, nomes comúns que tamén reciben as salamántigas.
De tamaño pequeno, compacto, ten o fociño arredondado, a miúdo cun suco lonxitudinal. O dorso é apardazado no macho e de cor parda aceitunada na femia. O ventre é amarelo ou alaranxado con bordos claros e manchas negras. Mide entre 8 e 9 cm. Aliméntase de vermes, insectos e pequenos crustáceos.
Pasa máis tempo do seu período activo na augas que os outros urodelos, aínda que no é mellor nadador; agochado durante o día baixo as pedras, sae a cazar de noite. Aparéase en charcas e estanques pequenos, e tamén en pozos.
Características
É un urodelo de pequeno tamaño. Os machos miden entre os 65 e os 75 mm, e as femias, maiores, alcanzan os 70 ou 80 mm, ás veces até 95 mm.
A coloración da cabeza e o dorso varía segundo o sexo e tamén segundo o animal estea en muda en terra ou en época de celo. No período de celo adoitan ter unha coloración dorsal apardazada clara ou olivácea, con manchas negras dispostas irregularmente. Na muda en terra a cor é escura, case negra, e uniforme. As femias teñen o dorso oliváceo. A rexión ventral é alaranxada ou vermella durante todo o ano.
O rabo, de similar lonxitude que a cabeza e o tronco xuntos, está comprimido lateralmente, e nos machos acaba nun pequeno filamento.
As larvas miden uns 2 mm ao naceren, e acadan entre 10 e 18 mm; son de cor amarelada clara cun leve deseño punteado escuro, e despois adquiren unha coloración parda clara con moitos puntiños negros distribuídos homoxeneamente polo dorso; a zona ventral está despigmentada. Presentan unha crista dorsal que se continúa até o final da cola, onde acaba en ángulo agudo. As patas teñen os dedos bastante curtos.
Distribución
É un endemismo ibérico distribuído pola metade noroccidental da península Ibérica. A súa área de distribución inclúe localidades desde escasa altitude e moi próximas ao mar (como ocorre en toda a costa galega ou na área de Doñana) até zonas montañosas (até aproximadamente os 1.800 m sobre o nivel do mar), encontrándose preferentemente en zonas entre 400 e 1.000 m de altitude. En Galicia atópase desde o nivel do mar até os 1.600 m de altitude no Courel.
O clima que caracteriza os seus hábitats é, no norte da súa área de distribución (Galicia e norte de Portugal), o temperado frío oceánico, con abundancia de precipitacións; e, no centro e sur desta área, de carácter mediterráneo oceánico e continental, con precipitacións anuais menores, normalmente inferiores aos 900 mm.
Hábitat
Prefire os terreos montañosos, ocupando regos de curso lento, charcas e estanques de augas limpas e ben osixenadas, pero tamén pode ocupar augas estancadas estacionais no sur da súa área de distribución.
Para a súa reprodución require pequenas charcas temporais, estanques, pozas, regos con zonas remansadas, abrevadoiros ou fontes.
Alimentación
Durante a súa fase acuática, os adultos aliméntanse de invertebrados acuáticos, especialmente larvas de dípteros. Os cágados consomen sobre todo crustáceos planctónicos, incluíndo tamén na súa dieta larvas de dípteros e outros invertebrados acuáticos.
Reprodución
240px|thumb|Rexión ventral do tritón común, Lissotriton boscai.
No norte, o celo comeza a principios do inverno e adoita rematar a mediados de maio. Nas poboacións con fase terrestre dilatada os machos son os primeiros en chegar á auga, pero tamén son os que a abandonan antes. O cortexo é semellante ao de todos os tritóns, aínda que presenta algunhas particularidades. e pode producirse de día ou de noite, indistintamente. En Galicia, as primeiras posturas son depositadas a finais de xaneiro, continuándose até finais de maio ou principios de xuño. Cada femia pon de 100 a 250 ovos, que son fixados, un a un, a plantas acuáticas. En ausencia de plantas, póñenos sobre outro tipo de materiais, incluso plásticos mergullados. Os primeiros cágados obsérvanse na primavera, e completan a súa metamorfose de xullo a setembro.
No sur da área de distribución, os adultos acoden aos medios acuáticos para reproducirse en outono, manténdose a época de cortexos e ovoposición durante o inverno. As larvas obsérvanse de febreiro a xuño, completando a metamorfose os primeiros individuos en maio.
Interaccións entre especies
Describiuse unha gran similitude no uso dos hábitats reprodutivos con Triturus pygmaeus, hai pouco elevado ao status de especie, e anteriormente considerado como unha subespecie do tritón verde (Trituris marmoratus), que habita na península Ibérica, ao sur do río Texo. En Portugal, aparece ao longo da costa desde Aveiro, polo norte. As súas larvas teñen dietas similares, pero manteñen distintas estratexias de caza, espreitando o tritón común ás súas presas normalmente tras unha busca lenta polo fondo das charcas, mentres que T. pygmaeus as inxire rapidamente tras observar o seu movemento na columna de auga.
Segundo Galán, en Galicia parece ser que hai unha forte competencia entre as larvas nas charcas onde conviven as tres especies galegas de tritóns (T. boscai, T. helveticus e T. marmoratus).
Patrón social e comportamento
Ao principio da fase acuática, os adultos mostran actividade crepuscular, pero conforme avanza o período reprodutor tenden a estender a súa actividade durante o período diúrno.
A actividade estacional varía ao longo da súa área de distribución. No norte poden estar inactivos en inverno, mentres que nas poboacións do sur, o período de inactividade sitúase no verán. Nalgunhas poboacións, os tritóns teñen actividade terrestre mantendo tamén unha fase acuática asociada á reprodución, mentres que noutras poboacións pódense observar individuos en fase acuática durante todo o ano.
En Galicia, non é raro ver machos facéndolle o cortexo a outros machos, ou a individuos de T. helveticus nas charcas onde conviven ambas as especies.
Vampiros en La Habana
¡Vampiros en La Habana! é a segunda longametraxe animada de Juan Padrón (creador de Elpidio Valdés). O filme trata dunha conspiración por parte das dúas bandas organizadas de vampiros ("Capa Nostra" en América e "Vampiro" en Europa) por apoderarse da fórmula creada por Verner Amadeus que lles permite resistir a luz do sol, cada un cos seus propios intereses: o primeiro grupo pretende destruíla, pois a fórmula vai en contra do seu negocio de praias para vampiros; e o segundo, pretende comercializala e facerse ricos monopolizando a súa produción, pese a que a intención orixinal do creador era distribuíla gratuitamente a todos os vampiros do mundo. No medio desta guerra está Joseph Emmanuel ("Pepito" para os amigos), sobriño de Verner e a proba vivente da eficacia da fórmula: leva tomándoa desde pequeno e, como consecuencia, creceu baixo a luz do sol, ignorando que el mesmo é un vampiro.
Trama
A introdución conta que os vampiros eran un grupo desorganizado ata 1870, cando se formaron dous grupos principais: o primeiro constituído por vampiros inmigrantes que se reúnen en Chicago baixo o nome "Capa Nostra", cuxo presidente é Johnny Terrory; o segundo, en Europa, con sede en Düsseldorf, reúnese baixo o nome "Vampiro", e elixen como presidente ao lendario Conde Drácula.
Un dos fillos de Drácula, o científico Verner Amadeus, traballa investigando unha fórmula que permita aos vampiros resistir a luz solar, e, despois dalgunhas probas en cans vampiros, atopa o que semella ser a solución. O seu pai ofrécese a probala, pero a fórmula non funciona e Drácula morre.
Ridiculizado, Amadeus vese na obriga de marchar, e chega a Cuba co seu sobriño Joseph, onde segue a traballar na súa fórmula. Tras experimentar co seu sobriño, Amadeus consegue, en 1933, unha fórmula que funciona, e decide compartila co grupo Vampiro para que estes a distribúan gratuitamente. Porén, o grupo Capa Nostra ameazaba economicamente ao primeiro, motivo polo que, ao decatarse da existencia da fórmula, Vampiro decide apoderarse dela para comercializala co nome de "Vampisol".
Johnny Terrory, pola súa parte, entérase disto e decide destruír a fórmula para poder seguir mantendo o monopolio de praias para vampiros que controla e viaxa a Cuba con ese fin.
Ao mesmo tempo, en Cuba, Joseph, xunto cos seus amigos, loita contra o ditador Machado e o seu tío, Verner, obrígao a volver a casa; xa que o necesita para a reunión con Vampiro, pois era a proba de que a fórmula funciona.
Cando se estaba a celebrar a reunión irrompen ambos bandos e, no enfrontamento, Verner resulta asasinado polos homes de Terrory. Pepito consegue escapar levando consigo a fórmula, e as dúas bandas de vampiros perséguenos, ademais da policía, que o perseguía tanto pola súa oposición a Machado como por motivos persoais do capitán: a súa esposa éralle infiel con Joseph, entre outros.
Ó final Terrory comproba que unha bala do capitán de policía danou a Pepito e conclúe que, polo tanto, a fórmula fai que os vampiros deixen de pertencer a esta raza (os vampiros, nesta historia, non quedan danados polas balas, a non ser que sexan de prata). Tendo en conta a situación, Terrory prepárase para volver a Chicago, pero Al Capone aparece fronte a el para cobrarlle unha débeda por negocios. Como non pode pagarlle, os homes de Capone crávanlle unha estaca a Terrory mentres que os europeos, en posesión da fórmula, propóñenlle facer negocios con ela. Capone acepta, pero Pepito, que sabe a fórmula de memoria, aproveita a transmisión que se está a facer nese momento para transmitirlla a tódolos vampiros do mundo. Así, invalida calquera intento de negociar con ela. Os europeos, arruinados, laméntanse mentres Capone marcha deixándoos co agora inútil pergamiño da fórmula. Cada un dos membros tivo que atopar unha nova ocupación, a maioría, moi ben remuneradas.
Laura Gemser
Laura Gemser, nada en Xava (Indonesia) o 5 de outubro de 1950, é unha actriz erótica, considerada unha das iconas eróticas da década de 1970.
Traxectoria
Logo de traballar de modelo en varias revistas dos Países Baixos, Gemser comeza a actuar en filmes eróticos, acadando o recoñecemento internacional coa serie de Emanuelle Negras. A maioría dos filmes nos que interveu dirixiunos Joe d'Amato e considéranse hoxe clásicos do erotismo italiano.
Apotema
miniatura|Apotema dun [[hexágono.]] O apotema dun polígono regular é a liña que partindo do centro xeométrico da figura é perpendicular a un dos seus lados. No caso dos triángulos, é máis habitual chamalo altura.
Explicación
Dadas as propiedades xeométricas dun polígono regular, o apotema pode tamén ser definida como o segmento de recta que une o centro do polígono co punto central dun dos seus lados. A lonxitude do apotema é tamén o raio do círculo que pode ser inscrito no polígono. Pola mesma lóxica, para un círculo dado e unha corda, o apotema é o segmento de recta ao longo do cal se mide a distancia entre o punto medio da corda e o centro do círculo.
Fórmula
Nun n-polígono regular con apotema r, raio do círculo circunscrito R e lonxitude dun dos lados z:
As Penas, Silán, Muras
As Penas é un lugar da parroquia de Silán no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller).
Go with the Flow
Go with the Flow é un sinxelo da banda estadounidense de stoner rock Queens of the Stone Age, editado o 7 de abril do 2003 como parte do seu álbum Songs for the Deaf. Nos premios Grammy do ano 2004 o tema foi nomeado ao premio por mellor actuación de hard rock.
O tema aparece nos videoxogos Freestyle Street Soccer, SingStar Amped, Juiced 2, Gran Turismo 4, SingStar Rocks! e Rock Band. O tema acadou o número 21 nas listas británicas de sinxelos.
Manuel Candeira Álvarez
Manuel Candeira Álvarez-Builla, finado en Ponteareas o 23 de xaneiro de 1964, foi un comerciante e político galego.
Eduardo Gutiérrez
Eduardo Gutiérrez Fernández, nado en Ribadeo o 3 de febreiro de 1948, é un político e ensaísta galego.
Cultural
Fundou e presidiu a Agrupación Cultural Francisco Lanza.
Manuel Candeira Álvarez
Traxectoria
Fillo de Rafael Candeira Iglesias. Comerciante en Ponteareas. Foi elixido alcalde de Ponteareas en xaneiro de 1918. Cesou no cargo o 1 de abril de 1920.
Eduardo Gutiérrez
Política
miniatura|Esbozo de Eduardo Gutiérrez (comezos do s.XXI) Profesor de historia e historiador, militante do BNG, foi concelleiro en Ribadeo dende 1983. Foi ademais alcalde entre 1987 e 1995, realizándose durante o seu mandato a piscina municipal ou a restauración do Forte de San Damián. Despois de ser deputado provincial (1995-1997) e deputado no Parlamento de Galicia pola circunscrición de Lugo (1997 -2001, rematando no 2005) sempre polo BNG. A raíz da sucesión de Xosé Manuel Beiras Torrado por Anxo Quintana na cabeza do BNG, abandonou esta formación. En 2010 anunciou a súa candidatura á alcaldía de Ribadeo encabezando a lista do PSdeG-PSOE, sendo concelleiro por dita formación en 2011-2015.
O 30 de maio de 2016 o pleno extraordinario do concello concedeulle por unanimidade o título de cronista oficial de Ribadeo, recibido en acto celebrado o 23 de xullo. É autor dos textos ilustrativos das placas de Sargadelos no rueiro ribadense. Asemade, ten publicado ducias de artigos en prensa, en particular en La Comarca del Eo.
Manuel Candeira Álvarez
Vida persoal
Casou con Sofía Eugenia Sixto García, coa que tivo tres fillas.
Dorival Guidoni Júnior
Dorival Guidoni Júnior, nado o 28 de maio de 1972 en Nhandeara (Brasil) é un exfutbolista brasileiro que xogaba na demarcación de centrocampista.
Traxectoria
Comezou xogando ao fútbol no São Paulo Futebol Clube no ano 1991, equipo que alternou con cesións no Anapolina AA e no Goiânia EC. En 1995 foi traspasado ao XV Paracicaba, da terceira división brasileira, e co que acadou o ascenso sendo un dos xogadores máis destacados do equipo. Este bo papel fixo que fichara polo Clube Atlético Mineiro e de aí dese o salto a Europa, fichando polo FC Porto no verán de 1997 despois de gañar o Balón de prata brasileiro. Despois de dúas tempadas no Porto fichou pola UC Sampdoria da Serie A italiana.
No ano 2000 fichou polo Celta de Vigo, por aquel entón xa asentado nas competicións europeas e que aspiraba a un salto de calidade. Compartiría centro do campo con xogadores nun grande estado de forma como Giovanella, Vagner ou o peruano Jayo. As lesións fixeronlle perder a titularidade en favor deste último, que chegou ao equipo no mercado de inverno.
Nos tres anos que militou no Celta o equipo clasificouse para competición europea, para a Copa da UEFA nas dúas primeiras e para a Liga de Campións na última, porén o seu peso no equipo foi indo a menos coa chegada de xogadores como Peter Luccin ou José Ignacio. Precisamente no mercado de inverno deste último ano sería cedido ao Middlesbrough FC.
O equipo inglés faríase coa súa propiedade e alí militou tres tempadas máis conquistando a Copa da Liga no ano 2004. Ao remate do contrato co Boro fichou por outro equipo inglés, o Blackpool FC, onde so xogaría uns meses para volver posteriormente ao Brasil para xogar no América de Sao Paulo e retirarse no Mirassol FC no ano 2008.
Coa selección de fútbol
O 27 de abril de 1995, xogando no Clube Atlético Mineiro, foi convocado por primeira vez coa Selección de fútbol do Brasil e foi xa xogando no FC Porto cando debutou nunha Copa Mundial, en Francia 1998.
Bell YOH-4
O Bell YOH-4 (orixinalmente YHO-4) foi un helicóptero lixeiro monomotor desenvolvido para o programa Light Observation Helicopter (LOH) do Exército dos Estados Unidos. A pesar de que o YOH-4A non tivo éxito na competición orixinal do LOH, Bell redeseñouno como o Bell 206A JetRanger de liñas limpas para o mercado comercial, conseguindo un éxito instantáneo e duradeiro. En 1967 o Exército volveu a abrir a competición LOH, e o OH-58 Kiowa, baseado no 206A, foi escollido.
Desenvolvemento
O 14 de outubro de 1960 a Armada dos Estados Unidos solicitou respostas a 25 fabricantes aeronáuticos a unha solicitude de propostas no nome do Exército para un Helicóptero de Observación Lixeiro (LOH). Bell entrou na competición xunto con outros 12 fabricantes, incluídos Hiller Aircraft e Hughes Tool Co., Aircraft Division. En xaneiro de 1961 Bell presentou o deseño 250 (D-250), que finalmente sería designado como o YHO-4. O 19 de maio de 1961, Bell e Hiller foron anunciados como gañadores da competición de deseño.
Despois do errado contrato militar, Bell intentou comercializar o Model 206, pero non lle foi ben comercialmente. A investigación de mercado de Bell amosou que os clientes pensaban que o deseño era desagradable. Bell finalmente redeseñaría o corpo do aparello para ter un deseño máis atractivo e estético e o reintroduxo como o Bell 206A JetRanger.
Ruatapu
Ruatapu é na tradición oral de Aitutaki (Illas Cook), un dos antecesores fundadores da illa, e que deu orixe aos catro arikis locais: Vairuarangi Ariki, Tamatoa Ariki, Teurukura Ariki e Manarangi Ariki.
Traxectoria
Ruatapu era orixinario de Taputapuatea, fillo de Uanuku ou Uenuku e de Raka Iora ou Rakei Ora. Decidido a descubrir novas illas construíu unha piragua á que lle deu o nome de "Te kare roa i tai" e botouse ao mar, logo de nove días chegou a Rarotonga, alí o recibiu o ta'unga de Tangi'ia Potiki Taua, instalándose en Avana, tapere da tribo de Takitumu, casando con Uanuku Kaiatia coa que tivo un fillo de nome Tamaiva e vivindo en Matavera. Un día Ruatapu decidiu marchar na procura de novas terras, deixando á súa dona e fillo, chegou ata Tonga Tapu que tiña por xefe a Kaukura, alí casou de novo cunha certa Tapotu ki Tonga coa que tivo un fillo que recibiu o nome de Moenau, cando chegou á idade adulta enviouno a Rarotonga para que vivise co seu medio irmán Tamaiva, pero este négase a acollelo e Moenau instalouse no norte da illa, en Mauke. Ruatapu desexando ter novas de seus fillos volve a Rarotonga, alí sabe da morte de Moenau e para vingarse extermina os seus asasinos. Ruatapu parte deseguido cara a Atiu, e indo máis ao oeste descobre o atol de Manuae onde pasa catro días, chegando finalmente a Aitutaki, instalándose en Vaitupa ao noroeste da illa. Alí casou con Tutunoa coa que tivo tres fillos e unha filla: Kirikava (m), Te Urutupui (m), Tongirau (f) e Touketa (m).
Ciudad Perdida
miniatura|dereita|250px|Vista da área central da cidade. Estruturas de madeira erguíanse outrora sobre das plataformas de pedra. Ciudad Perdida, Buritaca-200 ou Teyuna é un antigo poboado indíxena e sitio arqueolóxico. Foi construído arredor do século VII ou VIII, uns 650 anos antes que Machu Picchu. Hoxe forma parte dos máis de 250 poboados antigos dos catro grupos indíxenas da cara norte e suroeste da Serra Nevada de Santa Marta, no departamento de Magdalena de Colombia.
Historia
miniatura|esquerda|Vista da zona central da cidade. Outrora, estruturas de madera estiveron colocadas sobre as plataformas de pedra. Ciudad Perdida foi construída arredor do ano 700 ou 800 por comunidades indíxenas tayronas. Foi descuberta en 1976 por un equipo de arqueólogos do Instituto Colombiano de Antropoloxía dirixido por Alvaro Soto e encabezado por Gilberto Cadavid e Luisa Fernanda Herrera e restaurada case na súa totalidade.
Os membros dos pobos locais, os arhuacos, os koguis e os wiwas, declararon que visitaron o sitio con regularidade antes de que fose amplamente descuberto, pero gardaran silencio ó respecto. Chaman a Ciudad Perdida "Teyuna" e cren que foi o corazón dunha rede de aldeas habitadas polos seus devanceiros, os tayrona.
Ciudad Perdida foi probablemente o centro político e manufactureiro da rexión a beiras do río Buritaca e puido ter albergado entre 2.000 e 8.000 persoas. Aparentemente foi abandonada durante a conquista española.
335
Outros
Historia ano a ano
Liga Europea de hóckey a patíns
A Liga Europea de hóckey a patíns, oficialmente Euroliga de hóckey a patíns (Rink Hockey Euroleague) e anteriormente coñecida como Copa de Europa e Liga de Campións, é a máxima competición europea entre clubs de hóckey a patíns. Foi creada en 1965, e enfronta cada tempada aos mellores clubs europeos da especialidade, na súa meirande parte da liga española (entre os que destacan principalmente os clubs de Cataluña e Galiza), italianos e portugueses. Está organizada pola CERH (Comité Européen de Rink-Hockey), o máximo organismo do hóckey a patíns europeo, con sede central en Lisboa (Portugal).
O club máis laureado da competición é o FC Barcelona, que acadou 22 títulos. O actual campión é o Sporting CP.
Formato
Actualmente, a competición consta dunha rolda clasificatoria e unha primeira rolda. Logo, os 16 equipos son agrupados en catro grupos e os dous mellores clasificados de cada grupo xogan unha final a oito nunha cidade europea.
Ente os anos 1996 e 2007, a Liga de Campións comezaba cunha rolda eliminatoria e unha rolda preliminar de eliminación directa. Logo, os oito equipos que gañaban na rolda preliminar eran agrupados en dous grupos. Os dous primeiros equipos de cada grupo se disputaban o título nunha final-four.
Alternativa Nacionalista Canaria
Alternativa Nacionalista Canaria (ANC) é un partido da esquerda nacionalista canario fundado en 2006.
Obxectivos
ANC ten como obxectivo a independencia das Illas Canarias e a construción dunha orde económica e social que consideran máis xusta e equitativa, baseada na teoría socialista. Tamén apostan pola sustentabilidade ambiental, as enerxías renovables, o feminismo e a ampliación dos dereitos sociais e individuais.
Historia
O partido formouse en 2006 por militantes de Alternativa Popular Canaria contrarios á súa integración en Alternativa Sí Se Puede. Comezaron presentando candidaturas para as eleccións autonómicas, insulares e municipais de 2007. Nas autonómicas e insulares lograron 2.500 votos, mentres que nas municipais conseguiron só 1.100 votos, presentándose en moitos sitios con agrupacións locais, e fixéronse con catro concelleiras. En 2008 obtiveron apenas un milleiro votos nas eleccións xerais.
En 2011, en cambio, o partido experimentou un certo crecemento. Nas eleccións autonómicas do mesmo ano superaron os 6.400 votos en todo o arquipélago, e tamén rozaron os 7.000 votos nas eleccións a cabidos, presentándose en case todas as illas. Tamén melloraron os resultados nas municipais, subindo a 5.000 votos, pero sen lograr concelleiro ningún. Nas eleccións xerais quedaron en 3.100 votos, tamén duplicando os seus resultados.
En 2014 deciden presentarse ás eleccións ao Parlamento Europeo dentro da coalición Os Pobos Deciden, formada por organizacións de esquerda nacionalista de toda España, entre as cales se atopaban Euskal Herria Bildu e o Bloque Nacionalista Galego (BNG).
Alternativa Nacionalista Canaria non se presentou ás eleccións xerais de España de 2015, recomendando aos seus votantes que fosen votar pero suxerindo que votasen grupos afíns á ideoloxía do partido.
Organización
ANC organízase nunha asemblea nacional, que é o máximo órgano de dirección do partido. Subordinados a este atópase a executiva nacional, órgano de traballo permanente encargado de áreas concretas, as asembleas insulares e os comités locais.
O partido está organizado principalmente na illa de Tenerife, pero tamén conta cunha presenza importante na illa de Gran Canaria, así como con comités locais en Arrecife e Puerto del Rosario, capitais respectivas das illas de Lanzarote e Forteventura.
Peso costarriqueño
Moedas
esquerda|miniatura| 20 pesos costarriqueños de [[1873 ]] En 1850 emitíronse moedas de prata con valores faciais de 1/16, 1/4 e 1/2 peso, e en 1864 cuñáronse os valores de 25 centavos e un peso. O ano seguinte, 1865, emitíronse as moedas de cuproníquel dun cuarto de centavo e dun centavo, e as de prata de 5, 10 e 50 centavos. En 1870 completouse a serie de valores coas moedas de ouro de 2, 5 e 10 pesos.
Ademais, en 1889 contramarcáronse moedas colombianas de 50 centavos para circularen en Costa Rica como pezas de 50 centavos do peso costarriqueño.
Billetes
Algúns bancos privados tiveron autorización para a emisión de papel moeda en pesos entre 1858 e 1896. O primeiro en facelo foi o Banco Nacional de Costa Rica, inicialmente con billetes de 2 pesos e progresivamente ata completar a serie de valores de 10, 20, 25, 50 e 100 pesos.
O Banco de Costa Rica emitiu notas promisorias en pesos entre 1895 e 1899, con valores de 1, 2, 5, 10, 20 e 100 pesos.
Tamén o Banco de la Unión emitiu billetes de 1, 2, 5, 10, 25, 50 e 100 pesos entre 1877 e 1889. Do mesmo xeito, Ferro Carril de Costa Rica emitiu billetes en 1872 con valores de 10, 25 e 50 centavos, e de 1, 2 e 5 pesos.
En 1865 tivo lugar unha emisión gobernamental de papel moeda, con valores de 1, 5, 10, 25 e 50 pesos, serie que se completou en 1871 co billete de 2 pesos.
Plutarco de Queronea
miniatura|250px|dereita|Plutarco. Mestrio Plutarco (Πλούταρχος Plútarkhos), nado en Queronea (cidade hoxe desaparecida na actual Grecia) sobre o ano 50 ou 46 e finado sobre o 120, foi un historiador, biógrafo e ensaísta grego.
Traxectoria
Plutarco nace na rexión grega de Beocia, probabelmente durante o goberno do emperador romano Claudio. Realizou moitas viaxes polo mundo mediterráneo, incluíndo unha a Exipto e dúas viaxes a Roma. Grazas á capacidade económica dos seus pais, Plutarco estudou filosofía, retórica e matemáticas na Academia de Atenas sobre o ano 67.
Algúns dos seus amigos foron moi influentes, incluíndo Soscio Senecio e Fundano, ambos os dous importantes senadores e aos cales dedicou algúns dos seus últimos escritos. A maior parte da súa vida pasouna en Queronea, onde foi iniciado nos misterios do deus grego Apolo. Porén, as súas obrigas como o maior dos dous sacerdotes de Apolo no Oráculo de Delfos (onde era o responsábel de interpretar os augurios da ou das pitonisas do oráculo) ocupaban aparentemente unha parte pequena do seu tempo. Levou unha vida social e cívica moi activa, ademais de producir unha gran cantidade de escritos, parte dos cales aínda existen.
Máis moralista que filósofo e historiador, foi un dos últimos grandes representantes do helenismo durante a segunda sofística, cando xa tocaba ao seu fin, e un dos grandes da literatura helénica de todos os tempos.
Maxistrado e embaixador
Ademais dos seus deberes como sacerdote do templo de Delfos, Plutarco foi tamén maxistrado en Queronea e representou a súa vila en varias misións a países estranxeiros durante os seus primeiros anos na vida pública. O seu amigo Lucio Mestrio Floro, cónsul romano, patrocinou a Plutarco para conseguir a cidadanía romana, e de acordo co historiador do século X Xurxo Sincelo, o emperador Hadriano nomeouno, xa na vellez do escritor, procurador de Acaia (provincia romana da península do Peloponeso). Este cargo permitiulle portar as vestiduras e ornamentos propios dun cónsul. A enciclopedia Suda di que o predecesor do emperador Hadriano, Traxano, fixo a Plutarco procurador de Iliria, aínda que moitos historiadores consideran isto como pouco probábel, xa que Iliria non era unha provincia procuratorial, e Plutarco seguramente tampouco falaba o idioma.
Vidas Paralelas
miniatura|Edición das [[Vidas paralelas de Plutarco de Ulrich Han, 1470.]] O seu traballo máis coñecido son as Vidas Paralelas, unha serie de biografías de gregos e romanos famosos, elaborada en forma de parellas co fin de comparar as súas virtudes e defectos comúns. As Vidas superviventes conteñen vinte e tres pares de biografías, onde cada par comprende unha vida grega e unha vida romana, así como catro vidas desemparelladas. Como el mesmo explica no primeiro parágrafo da súa Vida de Alexandre, Plutarco non pretendía tanto escribir historias como explorar a influencia do carácter (fose bo ou malo) sobre as vidas e os destinos dos homes famosos. Algunhas das máis interesantes vidas, como, por exemplo, a que fala sobre Heracles e Filipo II de Macedonia, xa non existen, e de moitas das restantes non se dispón da totalidade do texto, de xeito que existen importantes lagoas, deturpacións e interpolacións de escritores posteriores.
Vida de Alexandre
A súa Vida de Alexandre é unha das cinco fontes terciarias superviventes sobre o conquistador macedonio, e inclúe anécdotas e descricións de incidentes que non aparecen noutras fontes. Así mesmo, o seu retrato de Numa Pompilio, un dos reis romanos, tamén contén información única sobre o calendario romano inicial.
As Moralia
Algunhas edicións dos Moralia inclúen moitos traballos que hoxe en día son recoñecidos como apócrifos. Entre estes atópanse as Vidas dos Dez Oradores (biografías dos dez mellores oradores da antiga Atenas, baseadas en Cecilio de Calacte), As doutrinas dos filósofos e Sobre a música. Atribúese estas obras a un «pseudo-Plutarco», aínda que a autoría real é, certamente, descoñecida. Aínda que as opinións e o pensamento rexistrado nestas obras non parecen pertencer a Plutarco e poden proceder dunha época posterior, son así mesmo textos de orixe clásica con valor histórico.
Cuestións
Existen un par de traballos menores compilados nas Cuestións, un sobre escuros detalles dos costumes e o culto romano e outro sobre o mesmo tema en Grecia.
Plutarco nas literaturas hispánicas
A primeira tradución a unha lingua vernácula europea da obra de Plutarco é a debida ao Gran Mestre da Orde de San Xoán de Xerusalén Johan Ferrández d'Heredia (h. 1310 - 1396) que mandou traducir ao aragonés en 1389 a gran maioría das Vidas desde unha versión intermedia que Demetrio Talodico fixo ao grego bizantino; esta versión foi axiña vertida ao italiano e circulou entre os ávidos humanistas itálicos do século XV. Despois Alfonso de Palencia traduciu todas as Vidas paralelas en 1491 ao castelán. O humanista protestante español Francisco de Encinas ou de Enzinas traduciu parte delas e dedicounas a Carlos V en 1551. Diego Gracián de Alderete traduciu as dúas que faltaban a Enzinas e ademais os Moralia, cuxa versión impresa apareceu en 1548. Xa antes frei Antonio de Guevara saqueara as obras do Queronense sen piedade e sen precisión nas citas. Quevedo fixo unha tradución glosada da Vida de Marco Bruto que é unha das súas mellores obras e un monumento de prosa conceptista. No século XIX fíxose célebre a tradución das Vidas de Antonio Ranz Romanillos, que se ten reimprimido ata a actualidade.
Plutarco na literatura francesa
A tradución francesa das Vidas paralelas por Amyot (1559) tivo unha importancia capital para o humanismo europeo, dando unha extraordinaria popularidade ao queronense, tanto que se pode dicir que sen ela Montaigne non podería escribir os seus Essais. Xa no século XVIII Jean-Jacques Rousseau estudou de neno non só as Vidas, que aprendeu de memoria, senón os Tratados morais, e sacou deles notas e extractos. Admiraba especialmente a descrición das leis e as virtudes de Esparta e arelou unha reforma política que empezase por unha reforma moral segundo os vellos valores cívicos espartanos; durante os anos da Revolución Francesa ningún autor houbo máis popular que Plutarco, e escribíanse traxedias inspiradas nos seus heroes..
Plutarco na literatura anglosaxoa
Os escritos de Plutarco tiveron unha enorme influencia sobre a literatura inglesa. Shakespeare parafrasea en moitas das súas obras partes da tradución das Vidas paralelas que Thomas North fixo desde a famosa tradución ao francés de Amyot en 1579, e Julio César, Coriolano, Antonio e Cleopatra e Timón de Atenas corrobórano. Ralph Waldo Emerson e os transcendentalistas estiveron moi influenciados polos Moralia (Emerson escribiu unha moi brillante introdución ao quinto volume na súa edición do século XIX dos Moralia). Boswell cita os comentarios sobre a escritura das Vidas de Plutarco na introdución da súa propia Vida de Samuel Johnson. A súa lista de admiradores inclúe a Ben Jonson, John Dryden, Alexander Hamilton, John Milton e Sir Francis Bacon, así como figuras tan dispares como Cotton Mather e Robert Browning.
Elemento sintético
Elementos sintéticos son aqueles elementos químicos que a humanidade non coñecía ata que foron sintetizados. Son elementos inestables, con vidas medias tan baixas como para que se desintegrasen case totalmente dende a formación da Terra, polo que non se atopan en cantidades apreciables salvo pola acción humana. Estes elementos foron coñecidos grazas ós reactores nucleares ou ós aceleradores de partículas
Entre eles cóntanse os seguintes:
Igrexa da Asunción de Benafarces
A Igrexa da Asunción de Benafarces é un templo católico que se atopa na localidade de Benafarces (provincia de Valladolid). Foi declarado Ben de Interese Cultural.
Características
Ó costado do lado da epístola atópase na portada, gardada por un pórtico con arco de medio punto e franqueada por columnas corintias que soportan un arco mixtilíneo cunha fornela.
A capela maior está cuberta por unha bóveda de cruceiro de terceletes. O retablo maior, obra barroca do século XVIII, conta cun só corpo tetrástilo e un ático-casca apuntado. Destaca entre tódalas imaxes a dunha Virxe co Neno.
Pese á sólida construción, a finais da década de 1990 e debido ás fortes choivas cederon parte dos cimentos derrubándose a torre e parte dos muros, recubríndose a parede fártante por unha enorme vidreira.
O Pereiro, Silán, Muras
O Pereiro é un lugar da parroquia de Silán no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 1 habitante (1 home).
Arco visigótico de Panxón
O arco visigótico de Panxón é un arco de ferradura de finais do século VII que formaba a porta de entrada dunha antiga igrexa de estilo visigodo que se atopa na parroquia pontevedresa de Panxón, no concello de Nigrán.
Os restos formaban parte dunha capela dedicada a San Pantaleón, pero co tempo pasaron a formar parte dunha igrexa máis moderna de planta basilical, a de San Xoán de Panxón (mais o arco semella que estaba oculto). En 1932, o arquitecto porriñés Antonio Palacios constrúe nun outeiro a poucos metros do arco a nova igrexa de San Xoán: o Templo Votivo do Mar, conservando só a construción visigótica orixinal do antigo templo.
Declarouse Ben de Interese Cultural en 1964. A súa importancia reside en ser das primeiras manifestacións relixiosas do cristianismo en Galicia.
Estilo
Trátase dunha igrexa de planta de cruz grega da que practicamente só se conserva a fachada principal e parte dos muros laterais, todo en cantaría e cachotaría de granito. A planta é cadrada (propio da arquitectura xermánica), e da porta accédese directamente ao presbiterio. A porta de entrada principal arránxase cun arco de ferradura típico da arte visigoda, rexo e estábel; a liña de extradorso externa do arco é perpendicular ao chan e no seu interior é moi irregular como ocorre na igrexa de Santa Comba de Bande; a diferenza con esta consiste que aquí as doelas encaixan cos perpiaños inmediatos ao muro. O arco fica sostido por un parella de piares (antes foran catro) de fuste liso con cadanseu chapitel corintio ornamentado cunha coroa dupla de follas de acanto, volutas incipientes e elementos xeométricos. O arco posúe vinte e unha doelas dispostas de xeito radial, agás as inferiores que se dispoñen de xeito horizontal.
Nas ruínas do templo achamos tamén a lousa dun sarcófago antropomorfo suevo (séculos V-VII) con decoración de tipo estola (véxase foto na Galería de Imaxes). O arco serviu de inspiración para Antonio Palacios na construción do Templo Votivo do Mar.
Estado de conservación
O estado de conservación do arco é bo, mais a contorna está moi descoidada. Cando en 1932 Antonio Palacios presentou o proxecto do Templo Votivo de Panxón dixo que non cobraría diñeiro polo seu traballo coa condición de que os veciños coidasen o arco visigótico. Foi declarado Monumento histórico-artístico polo Decreto 4078/1964, e Ben de Interese Cultural o 3 de decembro de 1964.
Fonética
A fonética é a disciplina da lingüística que estuda a produción, as calidades físicas e a percepción dos sons dunha lingua, en canto realidades físicas concretas. A fonética persegue o coñecemento do son lingüístico en xeral.
Diferenza entre fonética e fonoloxía
Tanto a fonoloxía como a fonética teñen como obxecto de estudo os aspectos sonoros do signo lingüístico e o nome das dúas deriva da palabra grega phonos ("voz" ou "son"). A fonoloxía estuda os sons desde o punto de vista da lingua, do sistema, da forma. Para a fonoloxía o son é unha unidade de lingua virtual, relevante e significativa que posúe un valor determinado. Porén, as unidades da fonoloxía, os fonemas, son abstractas, son sons inmateriais que son recoñecidos no seo dunha comunidade de fala. A fonética estuda o son como parte da fala e define unidades actualizadas (isto é, efectivamente realizadas). As unidades da fonética, os sons, pódense definir por medios físicos.
Por exemplo, nas palabras vai e avó as consoantes son distintas do punto de vista articulatorio e das características físicas, pois aínda que as dúas son bilabiais e sonoras, a primeira é oclusiva e a segunda fricativa. Son foneticamente dous sons diferentes. Non obstante, desde o punto de vista do sistema do galego esta diferenza non é distintiva e polo tanto ambas as dúas realizacións se corresponden cun único fonema desde o punto de vista da fonoloxía. Noutros idiomas a distinción si podería ser pertinente. Así, por exemplo, a distinción entre e aberto e e pechado é estudada pola fonoloxía en galego, pois hai palabras como présa (apuro) e presa (conxunto ou dique) que se diferencian por ese fonema, pero non o é en español, onde só é obxecto de descrición fonética. A fonética manexa procedementos físicos de medición de son.
Porén, ambas as dúas disciplinas están interconectadas, porque sen a fonoloxía non se podería descubrir o verdadeiramente sistemático da lingua e sen a fonética a fonoloxía non se lograría desenvolver. A fonética ocúpase de todas as variacións e de todas as posibilidades que ofrece a materia fónica, mentres que a fonoloxía o fai dos sons que posúen un valor diferenciador de significados.
Historia da fonética
miniatura|[[Espectrograma das vogais inglesas [i, u, ɑ]: f1, f1.]]
Pólas da fonética
O estudo do medio fónico pódese levar a cabo desde tres puntos de vista:
Estas tres focaxes dan lugar ás dúas grandes pólas da fonética: a fonética articulatoria e a fonética acústica.
Fonética articulatoria
Describe as posicións que se adoptan na articulación dos sons para modificar a saída do ar. Non só se describen os sons, senón que se lles asignan trazos segundo o modo e o lugar da articulación. O principal método usado é a auto-observación, pero existen outros coma:
Un dos intereses da fonética articulatoria actual é a determinación da forma e o volume dos resoadores que se forman na cavidade bucal na realización das diferentes articulacións.
Fonética acústica
A fonética acústica estuda os compoñentes das ondas complexas dos sons articulados e busca cales son imprescindíbeis. Usa ou usou algunhas destas técnicas: Hoxe en día estes aparellos son substituídos ou complementados por computadores e software.
A fonética acústica describe esencialmente o timbre e o ton fundamentais máis os seus harmónicos. Por exemplo, as vogais [a] e [e] poden ter o mesmo ton, mais os seus harmónicos son distintos.
Transcrición fonética
A transcrición fonética é a representación por medio de signos gráficos dos sons efectivamente realizados. O alfabeto máis estendido a nivel mundial é o Alfabeto Fonético Internacional, ou AFI, cuxa primeira versión apareceu en 1888 auspiciada pola International Phonetic Association (Asociación Fonética Internacional ou IPA, siglas que tamén se usan para referirse ao alfabeto mesmo). Para o galego usouse até hai pouco unha adaptación do alfabeto fonético da Revista de Filología Española. Os sons transcríbense entre corchetes.
Estadio Nuevo Mirandilla
O Estadio Nuevo Mirandilla, anteriormente coñecido como Ramón de Carranza, é o estadio de fútbol do Cádiz Club de Fútbol.