cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
A cobra na cultura popular galega
Remedios contra a picadura da cobra
Mariño Ferro recolle en Castro Caldelas (Ourense) o seguinte ensalmo para librarse dun mal de aire supostamente causado por unha cobra, mediante unha fórmula de expulsión por etapas: "Se es cobra/ ponte en roda,/ se es lagarto/ vaite ó buraco,/ se es sapo/ anda arrastro,/ se es araña/ vaite á baba". E estoutro en Redondela, tamén para protexerse dos malos aires: "Se é de mala muller, vaite para a mala muller,/ se é de sapo, vaite para o sapo,/ se é de cobra, vaite para a cobra".
Igualmente, cita que en Francia recitan esta fórmula para librarse da picada dunha cobra: "Mal, maldito mal, se ti estás na bile ou no fígado, salta á pel, da pel ó pelo e do pelo á terra".
A cobra na medicina tradicional
A carne de cobra non ten mal e é tida por comestible, pero case ninguén a come. Si que se lle quita proveito máxico e medicinal, non sendo a cabeza e a cola, que é, como se dixo, onde teñen o veleno. Os menciñeiros aproveitan a carne, o unto, o caldo e, sobre todo, a camisa ou muda.
miniatura|250px|Camisa de cobra, usada na medicina tradicional galega. A carne e o caldo de cocela son bos para a tose ferina, a tise, o reuma e a tose das vacas (Risco, 1950). O caldo de cobra, tamén é bo para cura-la tiña, como o é o do rato (Rodríguez González). O caldo de cocer unha cobra -sen cabeza nin cola e sen a pel- utilízase para cura-lo tuétano, doenza que a fonte (Curt) non identifica e que describe como "una enfermedad muy mala, pues se queda uno tieso y paralítico, muriéndose el que la padece rabioso". O unto fritido aplícase en friccións contra a reuma (Lis Quibén).
A camisa ten tamén diferentes usos terapéuticos. Serve para cura-la dor de cabeza, para o que hai que colocala ó redor da cabeza suxeita cunha venda; tamén como remedio contra o mal de ollo.
Lamas Carvajal recolleu este remedio contra o tangaraño dos nenos (é dicir, o raquitismo) dentro dun dos seus poemas:
Tamén se fai caldo de coce-la camisa da cobra e, dado a beber á parturiente, considérase remedio infalible para bota-la placenta (Rodríguez González, Rodríguez López). Tamén serve para cura-la catarreira.
Léxico derivado
miniatura|250px|Pendentes de cobra
Adiviñas
En tódolos casos, a solución é a cobra.
Lendas
miniatura|250px|A cobra, como tentación, e a caveira, como morte, no [[cruceiro de Mourente (Pontevedra)]] Da lembranza da tentación de Eva por unha cobra, tal como se narra na Xénese, vénlle a fama que lle dá a tradición cristiá de ser un animal maligno, personificación do pecado cando non do mesmo demo. Unha vez que Adán e Eva comeran da mazá, desobedecendo a Deus, este castigounos botándoos fóra do Paraíso. Con eles, maldixo á serpe:
Non obstante, Bouza Brey recolleu en Galicia a crenza popular de que a cobra é amiga das mulleres e inimiga dos homes, mentres que o lagarto é amigo dos homes e inimigo das mulleres. Tamén o recolle Risco, que conta que houbo quen se deitou no campo a durmir e acordou cunha cobra entrándolle pola boca, ou vacas ás que se lle meteu dentro unha cobra e acabaron morrendo cando esta lles roeu as entrañas. Mandianes Castro recólleo nos Blancos (Ourense), onde din que as cobras se meten na xente pola boca e que, se son homes, os matan, ou, se son mulleres, as empreñan.
Tamén no Castro de Penalba (Campo Lameiro) hai un petróglifo chamado a Pedra da Serpe. Alí han de ir na noite de San Xoán os matrimonios que queren ter un fillo e face-lo amor contra a pedra. A maiores deben deixar ó pé dela unha cunca de leite, suponse que para que o beba a cobra.
Nasalización
A nasalización é un proceso fonético polo cal un son que normalmente é oral se pronuncia co veo do padal baixado, de xeito que, en maior ou menor medida, o ar tamén escapa a través do nariz.
Nasalización no galego
No galego común actual só hai restos de nasalidade vocálica. A lingua antiga nasalizaba a vogal anterior a -N- intervocálico, e esta desaparecía. Mais logo o galego aproximouse ao castelán, apartándose do portugués, que é hoxe o romance que posúe maior cantidade de fonemas nasais. O galego moderno, ou eliminou a nasalidade pura e simplemente (GENUCULU > xeonllo), ou transformou a devandita nasalidade en n (xeonllo). Así temos outro xogo de alternancias: gado/gando, coello/coenllo, mollo/monllo. O sufixo -ANU deu nalgúns sitios -ã, e modernamente perdeuse a nasalidade, de xeito que tamén se dá a alternancia irmá/irmán, ma/man.
Ás veces foi a perda dunha consoante distinta de -N- a que produciu a nasalización ou a aparición dun n. No caso de póla/ponla, esquecer/esquencer, ou sella/senlla.
En todos estes casos, como se deixa ver, a nasalidade pertence á fonética histórica.
No galego actual non hai vogais nasais como fonemas, hai vogais nasalizadas por consoantes nasais contiguas. Falouse, coma dun caso especial, o caso de influencia do n velar intervocálico. É un n final de sílaba ao que se engade un son vocal. O n forma sílaba coa vogal anterior. O son vocal posterior pode ser o a signo de feminino, ou o e paragóxico. Na ortografía actual márcase cun h a separación de sílabas u oclusión glotal. A vogal anterior fica máis ou menos nasalizada. É o caso de unha e os seus compostos algunha, ningunha, por unha parte; e o de formacións ocasionais coma corazonhe (corazón), por outra. Dialectalmente, rexístranse outros casos.
As formas verbais ás que se engaden os pronomes enclíticos o, a, os, as cando aquelas rematan en n, como fan, din, ten, pon, fun, etc., asimilan o seu n co l- histórico -hoxe perdido- dos pronomes; de xeito que fan-los cambiouse en fan-nos, sendo velar o primeiro n e alveolar o segundo. Finalmente, o n velar conservouse só coma unha nasalización da vogal anterior. Hoxe escribimos ás veces fano, tena, dinos, ponas, mais as vogais anteriores ao n son dende logo nasais ou, cando menos, están nasalizadas. Por iso algúns escritores marcaron e marcan a nasalidade con outro n: fannos, tenna, etc.
Ás veces o n velar que resulta intervocálico é o final dun prefixo IN-. Os derivados que fórmanse así, toman na ortografía, despois do n, un g en lugar dun h: IN-ORDINE > engorde; o que rexistra unha variante da pronuncia.
As Leiras, Bergondo, Bergondo
As Leiras é un lugar da parroquia de Bergondo no concello coruñés de Bergondo na comarca da Coruña. Tiña 34 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 17 eran homes e 17 eran mulleres.
Villafalletto
As localidades da comuna son Gerbola, Monsola, Pomerolo e Termine. Do castelo do século XIII tan só quedan as ruínas.
Steve Albini
Steven Frank Albini, nado en Pasadena (California) o 22 de xullo de 1962, é un enxeñeiro de son, produtor, músico e xornalista musical estadounidense. Foi membro das bandas Big Black, Rapeman e Flour, e na actualidade toca en Shellac. É fundador, dono e enxeñeiro de Electrical Audio, un complexo de estudios de gravación situado en Chicago, e traballou con artistas coma Pixies, Nirvana, Cheap Trick, Electrelane, Scrawl e PJ Harvey entre outros.
Primeiros anos
Steve Albini naceu en Pasadena, California, fillo de Gina (apelido de solteira Martinelli) e Frank Addison Albini. No seu certificado de nacemento, no espazo do seu segundo nome pon "None" (ningún), xa que os seus pais negáronse a deixalo en branco. Seu pai foi un investigador de fauna e Albini ten dous irmáns máis. Na súa mocidade a súa familia mudouse bastantes veces, antes de asentarse na cidade universitaria de Missoula, Montana en 1974. Albini é italiano-americano e parte da súa familia procede da rexión do Piamonte no norte de Italia.
Mentres se recuperaba da rotura dunha perna, Albini comezou a tocar o baixo e foi a clases durante unha semana no instituto. Albini comezou a escoitar punk rock aos 14 ou 15 anos grazas a un compañeiro da escola que lle ensinou aos Ramones durante unha excursión, e posteriormente mercaría todos os discos dos Ramones que tiña dispoñibles, e atribue a súa carreira musical a escoitar o seu primeiro álbum. Albini dixo: "desconcertábame e emocionábame música como a dos Ramones, Sex Pistols, Pere Ubu, Devo e todas esas inspitradoras bandas de punk contemporáneas sen querer intentar imitalas".
Durante a súa adolescencia Albini tocou en bandas como Just Ducky en Montana, Small Irregular Pieces of Aluminum en Chicago, Stations, e outro grupo da cal o selo Touch and Go/Quarterstick Records explicou "el [Albini] estanos pagando para que non o digamos".
Tras graduarse no Hellgate High School, Albini mudouse a Evanston, Illinois, para estudar no Medill School of Journalism na Universidade do Noroeste (NU), onde obtivo un grao de xornalismo. Albini dixo que estudou pintura na universidade con Ed Paschke, ao que chamou un educador brillante e "unha das únicas persoas na universidade que realmente me ensinou algo".
Big Black (1981 - 1987)
En 1981 Albini formou Big Black mentres estaba na universidade do Noroeste, e gravou o EP Lungs, o traballo de estrea da banda, publicado a través do selo Ruthless Records que codirixía con Babbin e Kezdy. Albini tocou todos os instrumentos en Lungs agás o saxofón, gravado polo seu amigo John Bohnen. O EP Bulldozer (1983) foi editado a través dos selos Ruthless e Fever Records.
Jeff Pezzati e Santiago Durango, da banda de Chicago Naked Raygun, e o batería de directo Pat Byrne uníronse pouco despois, e o grupo, xunto cunha caixa de ritmos Roland TR-606 acreditada como "Roland", publicou o EP Racer-X en 1984, tras saír de xira e fichar polo selo Homestead Records. Pezzati comezou a gravar o sinxelo "Il Duce" pero regresou ao seu grupo orixinal antes de rematar. Foi substituído no baixo por Dave Riley, co cal o grupo gravou o seu álbum de estrea Atomizer (1986). A gravación de "Il Duce" foi finalmente rematada con Riley como baixista. A banda tamén lanzou o álbum The Hammer Party mentres aínda estaba con Homestead, que é unha recompilación dos EP Lungs e Bulldozer.
Big Black deixou Homestead por Touch and Go Records a finais de 1985/principios de 1986, e gravou o EP Headache e o sinxelo de 7" "Heartbeat" entre xuño e agosto de 1986. Os dous traballos editáronse posteriormente nese mesmo ano, así como o álbum ao vivo Sound of Impact, lanzado polo selo Not/Blast First. O seu libreto proporciona información sobre as influencias da banda; Albini citou a artistas como Ramones, The Birthday Party, The Stooges, Suicide, SPK, Minor Threat, Whitehouse, Link Wray, Pere Ubu, Chrome, Rudimentary Peni, The 4-Skins, Throbbing Gristle, Skrewdriver, The Ex, Minimal Man, U.S. Chaos, Gang Green, Tommi Stumpff, Swans e Bad Brains.
En 1987 a banda publicou o seu segundo álbum de estudio, Songs About Fucking, así como o sinxelo de 7" "He's a Whore / The Model", ámbolos dous a través de Touch and Go. Big Black separouse despois dun período de longas xiras para promocionar Songs About Fucking. Durango comezou a estudar dereito e converteuse en avogado.
Rapeman (1987 - 1988)
Albini formou Rapeman en 1987. A banda estaba composta por Albini (voces e guitarra) e os antigos membros de Scratch Acid Rey Washam (batería) e David Wm. Sims (baixo). O grupo chamouse así por un cómic xaponés e grupo desfíxose despois do lanzamento dun EP, Budd, e dun álbum, Two Nuns and a Pack Mule (1988). Rapeman tamén editou dous 7", un deles a través do Sub Pop Singles Club. miniatura|251x251px|Albini, á dereita, con Shellac en 2014 Nunha entrevista no ano 2020, Albini expresou o seu pesar polo nome da banda (violador en galego) e dixo "foi unha elección frívola", calificándoa de inconcebible e indefendible. Comparouno con facerse unha mala tatuaxe.
Shellac (1992 - presente)
Albini formou Shellac en 1992 cos seus compañeiros Bob Weston (anteriormente en Volcano Suns), e Todd Trainer (de Rifle Sport, Breaking Circus e Brick Layer Cake). Inicialmente publicaron tres EPs: The Rude Gesture: A Pictorial History, Uranus e The Bird is the Most Popular Finger. Os dous primeiros foron a través do selo Touch and Go, mentres que o terceiro foi publicado por Drag City.
Dous anos despois da súa formación, o selo xaponés NUX Organization lanzou un álbum ao vivo só no Xapón, Live in Tokyo. A este seguíronlle cinco álbums de estudio: At Action Park (1994), Terraform (1998), 1000 Hurts (2000), Excellent Italian Greyhound (2007) e Dude Incredible (2014).
Carreira como enxeñeiro de gravación
Dende principios dos anos 90, Albini ten sido máis recoñecido polo seu traballo como produtor discográfico, aída que non lle gusta o termo e prefire non ser acreditado como tal nos libretos. Nos créditos prefire o termo "enxeñeiro de gravación".
En 2005 Albini estimaba que gravara entre 1 500 e 2 000 álbums, a meirande parte deles de músicos underground. En 2018 as súas estimaciións medraran ata varios milleiros. Entre os artistas máis destacados cos que Albini traballou atópanse: Foxy Shazam, Nirvana, Pixies, The Breeders, Godspeed You! Black Emperor, Mogwai, The Jesus Lizard, Don Caballero, PJ Harvey, The Wedding Present, Joanna Newsom, Superchunk, Low, Dirty Three, Jawbreaker, Neurosis, Cloud Nothings, Bush, Chevelle, Jimmy Page e Robert Plant (como Page and Plant), Helmet, Fred Schneider, The Stooges, Owls, Manic Street Preachers, Jarvis Cocker, The Cribs, The Fleshtones, Nina Nastasia, The Frames, The Membranes, Cheap Trick, Motorpsycho, Slint, mclusky, Labradford, Veruca Salt, Zao, The Auteurs e Spare Snare.
Metodoloxía
Segundo a opinión de Albini, poñer a produtores a cargo de sesións de gravación a miúdo acaba por estragar discos, mentres que o rol de enxeñeiro de gravación é solucionar problemas na captura do son dos músicos, e non unha ameaza sobre o control do produto dos artistas.
As gravacións de Albini foron analizadas por autores como Michael Azerrad, que tamén é músico. No libro de 2001 Our Band Could Be Your Life: Scenes from the American Indie Underground, 1981–1991, Azerrad describe o traballo de Albini no álbum dos Pixies Surfer Rosa: "As gravacións foron moi básicas e moi esixentes: Albini usou poucos efectos especiais; obtivo un son de guitarra agresivo, a miúdo violento; e asegurouse de que a sección rítmica sonara como unha".
Influencias
Unha influencia clave para Albini foi o produtor inglés John Loder, o cal se fixo famoso a finais dos 70 cunha reputación de gravar álbums rapidamente e dun xeito barato, pero cunha calidade distintiva e sensibilidade cara o son e a estética das bandas.
Albini mencionou admiración polo etnomusicólogo Alan Lomax. Entre os seus compañeiros, Albini ten loubado ao seu colaborador habitual, e tamén membro de Shellac, Bob Weston, así como a Brian Paulson e Matt Barnhart entre outros.
Electrical Audio
Albini mercou Electrical Audio, o seu estudio de gravación persoal, en 1995. A principal razón para a compra foi a falta de privacidade para el e a súa muller. O seu anterior estudio estaba na súa casa, e finalmente acabou ocupando todas as habitacións agás o dormitorio. Antes de facerse con Electrical Audio, Albini tivo un estudio no soto doutra residencia persoal. O músico Robbie Fulks lembra a molestia de "subir dous tramos de escaleiras todo o tempo dende a sala de gravacón" ata onde estaba Albini.
Cronobiografía de Rosalía de Castro
Liña temporal ou cronobiografía de Rosalía de Castro.
Marder III
Marder III é o nome dunha serie de cazacarros alemáns da segunda guerra mundial fabricados sobre o chasis do Panzer 38(t). A palabra alemá Marder significa "marta" en galego. Estiveron en produción dende o ano 1942 ata 1944 e actuaron en todas as frontes ata o final da guerra.
Juan Carlos Scelza
Juan Carlos Scelza, nado en Montevideo o 9 de novembro de 1963, é un xornalista deportivo uruguaio. Desde 1999 é o comentarista principal dos partidos de fútbol, tanto do campionato uruguaio como da propia selección uruguaia que emite a canle Tenfield.
Traxectoria
Estudou no Instituto Crandon. En 1981 comezou a traballar na radio e logo en 1983, fixo a súa primeira aparición en televisión co clásico programa deportivo da historia da televisión uruguaia Estadio Uno, conducido por Julio Sánchez Padilla. Ademais, en 1996, participou na realización do libro "La Gran Enciclopedia del Fútbol Mundial".
Durante a súa carreira en radio, traballou entre 1981 e 1985 en CX 4 Radio Rural; a continuación en 1985 trasladouse a Radio Oriental, onde se iniciou como relator de fútbol. En 1992, pasou a comentar fútbol pero esta vez en Radio Oriental e logo en 1996, realizou a mesma tarefa pero en Radio Carve. En 2000, grazas á empresa Tenfield, pasou a formar parte do programa "Pasión Tenfield" en CX18 Radio Sarandí Sport. Desde 2012 é o encargado das noticias deportivas no programa Pisando Fuerte da radio Metrópolis FM 104.9.
En 2003 publicouse o seu primeiro libro, titulado Fanáticos. Xunto a Rodrigo Romano, conforma a dupla de relator-comentarista principal do fútbol uruguaio, onde xurdiu o seu alcume, «JC».
Galería de imaxes de Abadín
Galería de imaxes do concello de Abadín na provincia de Lugo.
José Pacheco
José Pacheco, nado en 1784 e finado en 1865, foi un sacerdote galego, mestre de capela da catedral de Mondoñedo durante case 60 anos. Escribiu panxoliñas de Nadal, algunhas delas en galego. A súa composición máis coñecida é Plorans plorarit.
Saab 37 Viggen
O Saab 37 Viggen ("raio") é un avión de combate sueco de curto a medio alcance, cun só asento e un só motor. Saab iniciou o seu desenvolvemento en 1952 e, tras a elección dunha radical configuración de á delta, o avión resultante realizou o seu voo de estrea o 8 de febreiro de 1967 e entrou en servizo o 21 de xuño de 1971. O Viggen ten a distinción de ser o primeiro deseño canard en ser producido nunha cantidade significativa.
Producíronse varias distintivas variacións do Viggen para realizar roles de ataque (AJ 37), recoñecemento aéreo (SF 37), patrulla marítima (SH 37) e adestrador bipraza (SK 37). A finais dos 70 introducíuse a versión de caza-interceptor todo-tempo JA 37. En novembro de 2005 o Viggen foi retirado do servizo na Forza Aérea de Suecia, o único operador do modelo, sendo substituído polo novo Saab JAS 39 Gripen.
Tomorrowland
miniatura|252x252px|A bandeira oficial de Tomorrowland Tomorrowland é un festival de música electrónica celebrado anualmente en Boom (Bélxica). Está organizado por ID&T e calcúlase que cada ano acoden a el máis de 400.000 persoas.
A primeira edición do festival celebrouse o 14 de agosto de 2005. Actualmente, Tomorrowland é un dos festivais de música máis importantes do mundo.
Historia
O festival ten lugar na cidade de Boom, a 16 quilómetros ao sur de Antuerpen e a 32 quilómetros ao norte de Bruxelas. A primeira edición celebrouse en 2005 e nela actuaron Armin van Buuren, David Guetta e Coone entre outros. Os escenarios atópanse rodeados dunha decoración que simula un conto de fadas. O festival en si, ofrece unha variedade de subxéneros dentro da música electrónica. Así mesmo, consta dun cámping nos arredores do recinto do festival, chamado DreamVille, para aqueles asistentes que desexen hospedarse o máis preto posible. Ademais, a entrada ao DreamVille inclúe o acceso a The Gathering, unha pre-festa ao festival realizada desde o mediodía do xoves até pasada a media noite e que adoita incluír a participación de DJs incluídos no cartel da fin de semana.
TomorrowWorld
miniatura|250px|Tomorrowland no 2015.|alt=O 18 de febreiro de 2013, os organizadores de Tomorrowland anunciaron que se realizaría un festival derivado chamado "TomorrowWorld" entre o 27 e o 29 de setembro de 2013. O 20 de marzo de 2013 anunciouse en Twitter a localización do festival: Chattahoochee Hills, Xeorxia, Estados Unidos.
Tomorrowland Brasil
Foi anunciado a primeira semana do décimo aniversario de Tomorrowland e as entradas esgotáronse en tan só 10 minutos. A primeira edición levouse a cabo o 1-2-3 de maio de 2015 en Itu, São Paulo (Brasil) con ao redor de 360.000 visitantes. A segunda e última edición realizouse en 2016.
Unite with Tomorrowland
En 2016 Tomorrowland organizou os eventos Unite with Tomorrowland en sete países, como eventos satélites con transmisións do festival en Bélxica, efectos sincronizados e con cabezas de cartel en persoa. A edición de 2017 en Barcelona tivo que ser cancelada debido a un incendio.
Premios e nomeamentos
miniatura|Zona de cámping
Blake Nelson
A novela de Nelson Paranoid Park converteuse en película por arte de Gus Van Sant.
Tomar
Tomar (en portugués arcaico Thomar), é unha cidade portuguesa con máis de 40.000 habitantes, pertencente ao Distrito de Santarém, rexión Centro e subrexión do Medio Texo. Pertencía aínda á antiga provincia do Ribatejo, hoxe porén sen significado político-administrativo.
O concello está limitado ao norte polo concello de Ferreira do Zêzere, ao leste por Abrantes, ao sur por Vila Nova da Barquinha, ao oeste por Torres Novas e a noroeste por Ourém.
Xeografía
A cidade está atravesada polo río Nabão, que é afluente do río Zêzere. Sitúase na talvez rexión máis fértil de Portugal e unha das máis férteis da Península Ibérica, a lezíria (mesopotamia) ribatexana.
Freguesías do concello
As freguesías de Tomar son as seguintes:
Economía
O turismo é hoxe unha actividade de primeira importancia, xa que o Convento de Cristo, principal monumento da cidade foi declarado Patrimonio Mundial pola UNESCO en 1983. É centro industrial, con fábricas de papel, derivados da madeira e outras; e comercial. A terra é fértil e produce froitas, aceite e viño
Patrimonio de interese cultural
A parte antiga da cidade está organizada consonte un plano en dameiro, o que constitúe unha raraeza medieval (mais débese ter en conta que trazas semellantes se utilizaran pola mesma época no hispano reino de Valencia). O casco posúe interesantes casas con atractivas fachadas renacentistas, barrocas e románticas. O parque sito cerca da ponte sobre o río Nabão, ofrece pintorescas vistas da cidade e arredores.
Pasacondía, Cerqueda, Malpica de Bergantiños
Nome
Hai varias lendas para explica-la orixe do nome, unha delas di que era un lugar encantado e que unha bruxa prohibiu que a xente atravesase o lugar de noite, xa que recibiría un maleficio ou incluso a morte.
Outras explicacións, máis mundanas, afirman que Pasacondía debe o seu nome ó mal estado das corredoiras, xa que nun principio era unha zona de leiras e de agras, aínda que foron empezando a construírse algunhas casas polos anos 20.
Rogelio Livieres
Rogelio Ricardo Livieres Plano, nado o 30 de agosto de 1945 en Corrientes (Arxentina) e finado o 14 de agosto de 2015 en Buenos Aires, foi un bispo paraguaio da Igrexa Católica Latina, bispo de Ciudad del Este entre 2004 e 2014.
Oecophylla longinoda
Oecophylla longinoda é unha especie de formiga arbórea que vive nas rexións forestais de África tropical. É unha das dúas especies actuais do seu xénero; a outra é O. smaragdina. Constrúe niños nas árbores cosendo follas coa seda que producen as súas larvas, o que lle valeu ás formigas deste xénero o nome de formigas tecedoras.
Actualmente distínguense as seguintes subespecies: Oecophylla longinoda annectens, Oecophylla longinoda claridens, Oecophylla longinoda fusca, Oecophylla longinoda rubriceps, Oecophylla longinoda rufescens, Oecophylla longinoda taeniata, Oecophylla longinoda textor.
AC-840
A estrada autonómica AC-840 que discorre pola provincia da Coruña, desde Betanzos até a fronteira coa provincia de Pontevedra. A súa antiga nomenclatura era C-540, que seguía até a vila pontevedresa de Agolada, polo tramo da actual PO-840.
Sae desde a intersección coa estrada AC-542 que vai cara ao Mesón do Vento e Santiago de Compostela, e atravesa Oza dos Ríos, Curtis, Vilasantar e Melide.
Triáquidos
A dos triáquidos (Triakidae) é unha familia de elasmobranquios pleurotremados da orde dos carcarriniformes (Carcharhiniformes), pequenos ou medianos tiburóns (de 37 cm a 220 cm de lonxitude os adultos) con dúas grandes aletas dorsais sen espiñas e unha aleta anal, e ollos ovais con membranas nictitantes, que viven en todo o mundo, en augas cálidas e temperadas, onde se alimentan de peixes e invertebrados no fondo do mar e en augas medias.
Barakaldo Club de Fútbol
O Barakaldo Club de Fútbol é un club de fútbol de España, da cidade de Barakaldo en Biscaia, España. Foi fundado en 1917 e actualmente xoga na Segunda División B.
Triáquidos
Segundo as especies, poden ser vivíparos ou ovovivíparos.
Barakaldo Club de Fútbol
Estadio
miniatura|esquerda|250px|Novo campo de [[Estadio de Lasesarre|Lasesarre.]] O estadio do Barakaldo é o novo Estadio de Lasesarre, chamado coloquialmente o Circo ou o Parchís polo tipo de butacas que ten, inaugurado en 2001 (nun partido contra o Athletic Club, con resultado de 2-3 a favor dos bilbaínos), substituíu ao antigo campo de Lasesarre (1922), conta cun aforamento de 7 960 persoas.
Triáquidos
Taxonomía
A familia dos triáquidos inclúe 45 especies en nove xéneros, repartidos en dúas subfamilias, a dos triaquinos (Triakinae Gray, 1851), cos xéneros Mustelus, Scylliogaleus e Triakis, e a dos galeorrininos (Galeorhininae Gill, 1862), co resto dos xéneros.
Familia Triakidae
Cladograma
Cladograma da familia dos triáquidos
Rebordondo (homónimos)
O topónimo galego Rebordondo pode referirse a:
Mutación puntual
miniatura|350px|Ilustración de tres tipos de mutacións puntuais nun codón. miniatura|350px|Esquema dunha molécula de ARN monocatenario cunha serie de codons de tres bases. Cada codón de tres nucleótidos corresponde a un aminoácido cando se traduce a proteínas. Cando un destes codóns cambia por unha mutación puntual, o aminoácido correspondente da proteína cambia. miniatura|Mutación puntual de A a G detectada por [[secuenciación de Sanger.]]
Unha mutación puntual é unha mutación xenética na que se cambia unha soa base nucleotídica, que é substituída, inserida ou eliminada dunha secuencia de ADN ou ARN. As mutacións puntuais teñen unha variedade de efectos sobre o produto proteico orixinado ao final do proceso, consecuencias que son en parte predicibles baseándose nas especificidades da mutación. Estas consecuencias poden variar desde ser benignas (por exemplo nunha mutación sinónima) a catastróficas (por exemplo nunha mutación de cambio da pauta de lectura), con respecto á produción, composición e función das proteínas.
Causas
As mutacións puntuais normalmente prodúcense durante a replicación do ADN. A replicación do ADN ocorre cando unha molécula de ADN bicatenaria se separa creando dúas febras de ADN monocatenarias, cada unha das cales é un molde para a formación da febra complementaria. Unha soa mutación puntual pode cambiar unha secuencia completa de ADN por un cambio de pauta de lectura. Cambiando unha purina ou pirimidina pode cambiar só o aminoácido que o triplete de nucleótidos codificaba.
As mutacións puntuais poden orixinarse por mutacións espontáneas que ocorren durante a replicación do ADN. A taxa de mutación pode incrementarse pola presenza de mutáxenos. Os mutáxenos poden ser físicos, como a radiación por raios UV, raios X ou calor extremo, ou químicos (moléculas que provocan que se coloquen en mal lugar as bases ou distorsionan a forma helicoidal do ADN). Os mutáxenos asociados con cancros son a miúdo estudados para aprender sobre o cancro e a súa prevención.
Hai múltiples xeitos de que ocorran mutacións puntuais. Primeiro, a luz ultravioleta e luz de alta frecuencia poden causar ionizacións, que á súa vez poden afectar o ADN. As especies reactivas do oxíxeno con radicais libres, que son o subproduto do metabolismo celular, poden tamén ser moi nocivas para o ADN. Estes reactivos poden orixinar roturas nunha soa febra do ADN e nas dúas febras. Terceiro, os enlaces do ADN acaban por degradarse, o que crea outro problema para manter a integridade do ADN en perfectas condicións. Tamén pode haber erros de replicación que orixinen mutacións por substitución, inserción ou deleción.
Categorización funcional
As mutacións sen sentido inclúen as de ganancia de stop e perda de stop. As de ganancia de stop son mutacións resultado da formación dun codón de terminación ou stop prematuro novo (gañouse un stop), que indican o final da tradución. Esta interrupción causa que a proteína quede acurtada anormalmente. Do número de aminoácidos perdidos depende o impacto sobre a funcionalidade da proteína, que pode non ser funcional. As de perda de stop son mutacións no codón de terminación orixinal, que desaparece (perdeuse un stop), o que ten como resultado a extensión anormal da porción do carboxilo terminal da proteína. As chamadas ganancias de inicio crean un codón de iniciación AUG augas arriba do codón de iniciación orixinal. Se o novo AUG está preto sitio do orixinal, en pauta no transcrito procesado e augas abaixo do sitio de unión ao ribosoma, pode usarse para iniciar a tradución. O efecto probable é que se engadan aminoácidos adicionais na porción amino terminal da proteína orixinal. As mutacións de cambio de pauta de lectura son tamén posibles en mutacións de ganancia de inicio, pero normalmente non afectan a tradución da proteína orixinal. A perda de inicio é unha mutación puntual nun codón de iniciación AUG do transcrito, tendo como resultado a redución ou eliminación da produción de proteínas.
As mutacións de cambio de sentido codifican un aminoácido diferente do orixinal. Unha mutación con cambio de sentido cambia un codón de maneira que se crea unha proteína diferente, que contén un cambio non sinónimo. As mutacións conservadoras provocan o cambio dun aminoácido, pero as propiedades deste aminoácido son similares ás do orixinal (os dous eran hidrófilos, hidrófobos etc.). Por veces, un cambio dun aminoácido na proteína non é prexudicial para o organismo. A maioría das proteínas poden soportar unha ou dúas mutacións puntuais deste tipo antes de que a súa función cambie. As mutacións non conservadoras causan o cambio a un aminoácido con propiedades diferentes que as do tipo silvestre. A proteína pode perder máis facilmente a súa función, o cal causa unha enfermidade no organismo. Por exemplo, a anemia falciforme está causada por unha soa mutación puntual (unha mutación de cambio de sentido) no xene da beta-hemoglobina, que converte o codón GAG en GUG, o cal codifica o aminoácido valina (hidrófobo e neutro) en vez do orixinal ácido glutámico (cargado e polar). A proteína pode tamén mostrar unha "ganancia de función" ou quedar inactivada, como é o caso da mutation no xene BRAF de cambio de valina a ácido glutamico (ao revés que na anemia falciciforme); isto orixina a activación indebida da proteína RAF, que causa unha sinalización proliferativa ilimitada en células cancerosas. Estes dous son exemplos de mutacións de cambio de sentido non conservadoras.
As mutacións silenciosas codifican o mesmo aminoácido que o orixinal (trátase dunha "substitución sinónima"). Unha mutación silenciosa non afecta o fundionamento da proteína. Pode cambiar un só nucleótido, pero de maneira que o novo codón especifique o mesmo aminoácido (o que é posible debido á dexeneración do código xenético), tendo como resultado unha proteína inmutada. Este tipo de cambio denomínase sinónimo porque o vello e o novo codóns codifican o mesmo aminoácido. Isto é posible porque 64 codóns especifican só 20 aminoácidos e hai redundancia no código. Non obstante, diferentes codóns sinónimos poden orixinar uns niveis diferenciais de expresión proteica.
Delecións e insercións dun só par de bases
Ás veces o termo mutación puntual utilízase para describir insercións ou delecións dun só par de bases. Isto ten efectos moito máis adversos sobre a proteína sintetizada debido que ao ler os nucleótidos de tres en tres e faltar (ou sobrar) un está movida a pauta de lectura, polo que se len en diferentes marcos e cambian multitude de codóns (mutación de cambio de pauta de lectura).
Consecuencias xerais
As mutacións puntuais que ocorren en secuencias non codificantes adoitan non ter consecuencias, aínda que hai excepcións. Se o par de bases mutado está na secuencia promotora dun xene, entón a expresión do xene pode cambiar. Además, se a mutación ocorre no sitio de empalme dun intrón, entón isto pode interferir co empalme correcto do pre-ARNm transcrito.
Ao alterar só un aminoácido, a proteína completa pode cambiar. A nova proteína denomínase variante proteica. Se a proteína orixinal funciona na reprodución celular entón esta mutación puntual única pode cambiar todo o proceso da reprodución celular neste organismo.
As mutacións na liña xerminal puntuais poden orixinar caracteres beneficiosos ou daniños ou enfermidades. Isto leva a adaptacións baseada no ambiente onde vive o organismo. Unha mutación vantaxosa pode crear unha vantaxe para ese organismo e facer que o carácter se transmita dunha xeración a outra, mellorando e beneficiándose toda a poboación. Na teoría científica da evolución son moi importantes as mutacións puntuais. A teoría explica que a diversidade e a historia dos seres vivos da Terra. En relación a mutacións puntuais, as mutacións beneficiosas permiten que o organismo prospere e se reproduza, transmitíndose así os xenes mutados que afectan postivamente á fitness á seguinte xeración. Ao contrario ocorre coas mutacións nocivas, debido á selección natural.
Hai diferentes efectos a curto e longo prazo que poden orixinarse por mutacións. Os máis leves serían unha detención do ciclo celular en numerosos puntos. Isto significa que un codón que codifica o aminoácido glicina pode cambiar a un codón de stop, causando que as proteínas sexan anormais e incapaces de realizar as súas funcións na célula. As mutacións poden impedir que se produza a mitose. Poden crear problemas tamén nos procesos de transcrición e replicación do ADN. Isto pode levar á morte da célula. Os efectos a longo prazo poden ser un cambio permanente nun cromosoma. Unha consecuencia pode ser o cancro.
Outros efectos das mutacións puntuais ou polimorfismos dun só nucleótido ou SNP, dependen da localizacón da mutación dentro do xene. Por exemplo, se a mutación ocorre na rexión do xene responsable da codificación, a secuencia de aminoácidos da proteína codificada pode ser alterada, causando un cambio na función, localización da proteína, estabilidade da proteína ou o complexo proteico. Propuxéronse moitos métodos de predicir os efectos de mutacións con cambio de sentido en proteínas. Poden probarse modelos utilizando algoritmos para distinguir mutacións asociadas a enfermidades coñecidas das mutacións neutras. Asúmese que os cambios en posicións conservadas tenden a ser máis deletéreos. Aínda que a maioría dos métodos proporcionan unha clasificación binaria dos efectos das mutacións en daniñas e benignas, cómpre utilizar un novo nivel de anotación para ofrecer unha explicación de por que e como estas mutacións danan as proteínas.
As mutacións puntuais poden ter varios efectos sobre o comportamento e a reprodución dunha proteína dependendo de onde ocorre a mutación na secuencia de aminoácidos da proteína. Se a mutación ocorre na rexión do xene que codifica a proteínan, a secuencia de aminoácidos pode verse alterada. Este pequeno cambio pode causar un cambio na función e activación da proteína, o que significa como se une a encimas, onde está localizada na célula ou a cantidade de enerxía libre almacenada na proteína.
Neopositivismo
miniatura|220px|dereita|[[Moritz Schlick, fundador do Círculo de Viena.]] O Neopositivismo tamén coñecido como empirismo lóxico, neoempirismo ou positivismo lóxico é unha das máis importantes correntes filosóficas que xorde durante o primeiro terzo do século vinte, ao redor do grupo de científicos e filósofos que formaron o coñecido Círculo de Viena.
Mutación puntual
Consecuencias xerais
As mutacións poden fectar tamén á unión de factores de transcrición, os cales se unen por medio do recoñecemento de secuencias curtas. Unha mutación pode alterar estas secuencias e, así, cambia o modo en que se unen os factores de transcrición. Estas mutacións poden afectar á eficiencia da transcrición xénica, que controla tanto os niveis de ARNm coma de proteína.
Neopositivismo
Círculo de Viena
O círculo de Viena foi un organismo científico e filosófico formado por Moritz Schlick en Viena, no ano 1922 e disolto en 1936. Este movemento ocupábase principalmente da lóxica da ciencia, considerando a filosofía como unha disciplina encargada de distinguir entre o que é ciencia e o que non e da elaboración dunha linguaxe común a todas as ciencias.
Características do Neopositivismo
O Neopositivismo caracterízase pola súa oposición a metafísica pero diferenciase do positivismo pola súa orientación lóxica e lingüística, por iso algúns autores sinalan que non está lonxe do idealismo. Dende o punto de vista desta corrente a análise filosófica non se fai extensiva aos obxectos reais, debe limitarse ao dado, é dicir a experiencia inmediata na linguaxe.
Os empiristas lóxicos intentaron ofrecer unha visión xeral da ciencia que abarcaba principalmente os seus aspectos gnoseolóxicos e metodolóxicos, talvez a súa tese máis coñecida é a que sostén que un enunciado é significativo só se posúe un método de verificación empírica ou é analítico, tese coñecida como "do significado por verificación". Os enunciados da ciencia empírica cumpren co primeiro requisito mentres que só os de lóxica e matemáticas cumpren o segundo. Os enunciados filosóficos non cumpren con ningún dos dous requisitos, así que a filosofía, como tal, debe pasar de ser un suposto corpo de proposicións a un método de análise lóxico dos enunciados da ciencia.
Mutación puntual
Cancro
As mutacións puntuais en múltiples proteínas supresoras de tumores causan cancro. Por exemplo, as mutacións puntuais na polipose adenotamosa de colon promoven a tumoroxénese. Un novo ensaio, a proteólise paralela rápida (FASTpp), podería axudar a un cribado rápido de defectos na estabilidade específicos en pacientes de cancro.
Neurofibromatose
A neurofibromatose é causada por mutacións puntuais nos xenes da neurofibromina 1 ou da neurofibromina 2.
Neopositivismo
Características do Neopositivismo
As posicións dos empiristas lóxicos respecto dalgúns temas claves da filosofía da ciencia (a orixe do sentido dos enunciados, a posta a proba das teorías, o concepto e explicación científica e a unidade da ciencia, entre outros) coñécense co nome colectivo e "concepción herdada".
Temas
O positivismo lóxico foi un movemento sen un conxunto fixo de doutrinas. Os positivistas lóxicos levaron a cabo unha ampla gama de puntos de vista sobre moitos asuntos. Porén, todos estaban interesados na ciencia e eran escépticos respecto da teoloxía e a metafísica. Propuxeron que todo coñecemento baséase na inferencia lóxica a partir de simples <<cláusulas protocolarias>> baesado en feitos observables. Moitos positivistas lóxicos apoiaron as formas de materialismo, naturalismo metafísico e o empirismo.
Mutación puntual
Anemia falciforme
A anemia falciforme é causada por unha mutación puntual na cadea de β-globina da hemoglobina, causando que o aminoácido hidrófilo ácido glutámico sexa substituído polo aminoácido hidrofóbico valina na posición sexta. A hemoglobina é unha proteína que se encontra nos glóbulos vermellos e transporta o oxíxeno polo corpo. A hemoglobina está formada por dúas subunidades: beta-globinas e alfa-globinas.
O xene da β-globina encóntrase no brazo curto do cromosoma 11. A asociación de dous tipos salvaxes de α-globina con dúas subniunidades mutantes de β-globia forma a hemoglobina S (HbS). En condicións de niveis de oxíxeno baixos (como a grande altitude, por exemplo), a ausencia dun aminoácido polar na posición seis da cadea de β-globina promove a polimerización non covalente de hemoglobina, o cal distorsiona a forma dos glóbulos vermellos que pasan a ter forma de lúa crecente ou falciforme e diminúe a súa elasticidade. Circulan peor polos capilares e o transporte de oxíxeno é menos eficiente.
Neopositivismo
Unificación da ciencia
Un enunciado na linguaxe física pode reducirse a outro na linguaxe sensorial: "aí hai unha mesa" pode reducirse a algo así como "en tal lugar e en tal momento, percibo cor café, forma rectangular...". Estes enunciados serán a base do noso coñecemento. Sendo isto así no proxecto neopositivista sería posible reducir toda a ciencia natural a enunciados protocolares.
Mutación puntual
Anemia falciforme
Secuencia da hemoglobina falciforme ou S
Neopositivismo
Positivismo, filosofía analítica e metafísica
A filosofía do positivismo lóxico foi quizais unha das máis influentes durante a primeira metade do século XX, xunto á metafísica continental alemá e francesa. Aínda que o positivismo lóxico foi rexeitado nos seus mesmos termos, a súa influencia perdurou no que se coñece como filosofía analítica.
Porén, crer que a filosofía analítica contemporánea é positiva, é un grande erro. Posteriormente veuse a necesidade de formular teorías metafísicas/ontolóxicas e éticas, pero, pra evitar sensentidos agora escudadas coa poderosa arma da lóxica. Aínda hoxe sobrevive a ruptura entre filosofía analítica e filosofía continental e non se ve unha maneira de resolvela.
Mutación puntual
Enfermidade de Tay–Sachs
A causa da enfermidade de Tay–Sachs é un defecto xenético que se transmite de pais a fillos. Este defecto xenético está localizado no xene HEXA, que se encotra no cromosoma 15.
O xene HEXA forma parte dun encima chamado beta-hexosaminidase A, que xoga un papel crítico no sistema nervioso. Este encima axuda a degradar un lípido chamado gangliósido GM2 nas neuronas. As mutacións no xene HEXA distorsionan a actividade da beta-hexosaminidase A, impedindo a degradación deses lípidos. Como resultado, os gangliósidos acumúlanse ata niveis letais no cerebro e medula espiñal. A acumulación de gangliósido GM2 causa un dano progresivo ás células nerviosoas. Isto é a causa dos signos e síntomas da enfermidade de Tay-Sachs.
Cegueira ás cores
As persoas que teñen cegueira ás cores teñen mutacións nos seus xenes que causan unha perda dos conos para o vermello ou verde, e non poden distinguir esas cores. Hai tres tipos de conos no ollo humano: vermellos, verdes e azuis. Descubriuse que algunhas persoas coa mutación xénica que causa a cegueira ás cores perderon todo o conxunto completo de conos para unha cor pero sen que cambie a súa agudeza ou visión xeral.
Mutación puntual inducida por repeticións
En bioloxía molecular, unha mutación puntual inducida por repeticións (na literatura inglesa abreviada como RIP) é un proceso polo cal o ADN acumula mutacións por transicións de G:C a A:T. As evidencias xenómicas indican que estas mutacións ocorren ou ocorreron en diversos fungos mentres que as probas experimentais indican que a RIP é activa en Neurospora crassa, Podospora anserina, Magnaporthe grisea, Leptosphaeria maculans, Gibberella zeae e Nectria haematococca. En Neurospora crassa, as secuencias mutadas por mutacións puntuais inducidas por repeticións son a miúdo metilatdas de novo.
As mutacións puntuais inducidas por repeticións ocorren durante a etapa sexual en núcleos haploides despois da fertilización, pero antes da replicción do ADN meiótica. En Neurospora crassa, as secuencias repetidas de polo menos 400 pares de bases de lonxitude son vulnerables a este tipo de mutcións. As repeticións con tan só un 80% de identidade de nucleótidos poden estar suxeitas a muracións puntuais inducidas por repeticións. Aínda que non se coñece ben o mecanismo exacto de recoñecemento de repeticións e de mutaxénese, estas mutacións teñen como resultado que as secuencis repetidas sofren múltiples mutacións por transición.
As mutacións RIP non parecen estar limitadas ás secuencias repetidas. De feito, por exemplo, no fungo fitopatóxeno L. maculans, estas mutacións encóntranse en rexións con secuencias cunha soa copia, adxacentes a elementos repetidos. Estas rexións poden ser rexións non codificantes ou xenes que codifican pequenas proteínas segregadas, incluíndo xenes de avirulencia. O grao de RIP dentro destas rexións dunha soa copia era proporcional á súa proximidade a elementos repetitivos.
Rep e Kistler especularon que a presenza de rexións altamente repetitivas que conteñen transposóns, pode promover a mutación de xenes efectores residentes. Así, suxeriuse que a presenza de xenes efectores dentro desas rexións promove a súa adaptación e diversificación cando se expón a unha forte presión selectiva.
Estudáronse as relacións entre os xenes de avirulencia en Leptosphaeria maculans e as RIP, e a asociación entre a recombinación e as RIP, que en N. crassa se informou que non están asociadas ; neste organismo as mutacións RIP espalláronse a secuencias dunha soa copia situadas a polo menos 930 pares de bases do límite das zonas con secuencias duplicadas veciñas. Dilucidar o mecanismo de detección de secuencias repetidas que levan á formación de RIP pode servir para comprender como poden verse afectadas tamén as secuencias flanqueantes.
Mecanismo
As mutacións puntuais inducidas por repeticións causan mutacións por transición de G:C a A:T dentro de repeticións; porén, o mecanismo que detecta as secuencias repetidas non se coñece. A única proteína coñecida esencial para a RIP é RID, a cal é unha proteína similar a unha ADN metiltransferease, que cando está mutada ou sometida a un knock out de xenes causa a perda das mutacións RIP. A deleción do homólogo de rid en Aspergillus nidulans, dmtA, ten como resultado a perda de fertilidade, mentres que a deleción do homólogo de rid en Ascobolus immersens, masc1, ten como resultado defectos de infertilidade e perda da metilación inducida premeioticamente (MIP).
Consecuencias
A mutación puntual inducida por repeticións crese que evolucionou como un mecanismo de defensa contra os elementos transpoñibles, que lembran a parasitos ao invadiren e multiplicárense dentro dun xenoma. A RIP crea múltiples mutacións de cambio de sentido e sen sentido na secuencia codificante. Esta hipermutación de G-C a A-T en secuencias repetitivas elimina produtos xénicos funcionais da secuencia (se é que hai algún). Ademais, moitos dos nucleótidos que levan C son metilatdos, o que diminúe a transcrición.
Uso en bioloxía molecular
Como a RIP é tan eficiente detectando e mutando as repeticións, os biólogos que estudan os fungos úsana a miúdo como unha ferramenta para a mutaxénese. Primeiro, unha segunda copia dun xene dunha soa copia transfórmase no xenoma. O fungo debe despois reproducirse e pasar ao seu ciclo sexual para activar a maquinaria RIP. Obtéñense moitas mutacións no xene duplicado a partir dun só evento de fertilización para que se obteñan alelos inactivados, xeralmente debido a mutacións sen sentido, e tamén poden obterse alelos que conteñen mutacións de cambio de sentido.