cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Darío III
Primeiros anos de reinado
Respecto ao panorama exterior, houbo de prepararse ante a ameaza que supoñía o rei Filipo II de Macedonia. No ano -336 Filipo fora nomeado Hexemón pola Liga de Corinto para comandar o exército greco-macedonio na guerra panhelénica de vinganza contra o Imperio persa, pola destrución e o incendio dos templos da Acrópole ateniense durante a Segunda Guerra Médica. Filipo destacou un exército cara a Asia Menor, baixo o mando dos seus xenerais Parmenión e Átalo, para liberar ás cidades gregas que estaban baixo o control persa, ocupando tras diversos contratempos a Tróade ata o río Meandro. Con todo, o asasinato de Filipo detivo a campaña, mentres o seu sucesor intentaba facerse co control de Macedonia e do resto de Grecia.
A guerra con Alexandre
En abril do ano -334, Alexandre III de Macedonia, que fora confirmado como Hexemón pola Liga de Corinto, invadiu Asia Menor á cabeza dun exército conxunto greco-macedonio. Tras desembarcar na Tróade, tomou varias cidades e aldeas da costa exea (Lampsaco entre elas). Un exército persa duns 50.000 efectivos, ao mando de Memnón de Rodas, plantou cara ao rei macedonio, sendo derrotando na batalla do Gránico. Tras esta vitoria, as forzas greco-macedonias avanzaron pola costa mediterránea en dirección ás Portas Cilicias. Ante este avance, en -333 o propio Darío asumiu o mando dos exércitos persas para loitar contra o rei macedonio, pero o seu numeroso exército foi amplamente superado e derrotado na batalla de Issos (12 de novembro de -333). Darío fuxiu cando comprobou que a batalla estaba perdida, deixando atrás o seu carro, o campamento persa e á súa propia familia, todo o cal foi capturado por Alexandre, quen tratou con respecto aos prisioneiros reais. miniatura|A familia de Darios diante de Alexandre, [[Justus Sustermans, Biblioteca Museu Víctor Balaguer]]
O exército macedonio dirixiuse entón cara ao sur, para conquistar Canaán e Exipto, e asegurar así a súa retagarda antes de marchar cara ao corazón do Imperio persa. Darío enviou varias mensaxes sen éxito a Alexandre, nas cales chegou a solicitar a devolución da súa familia a cambio dun rescate, e a ofrecer ao rei macedonio a posesión dos territorios situados ao oeste do Éufrates para así finalizar a contenda. A negativa de Alexandre obrigou a Darío a realizar unha leva xeral en todas as satrapías do Imperio que aínda controlaba. Reuniu así un numeroso exército, que incluía continxentes de numerosos pobos sometidos (bactrianos, sogdianos, escitas, partos, árabes, armenios, medos, indios etc.), e que algúns autores clásicos estimaron nun millón de infantes, cen mil xinetes, douscentos carros con fouces afiadas nas rodas, e quince elefantes de guerra. Darío concentrou o seu exército en Babilonia, e ao ver o resolto avance de Alexandre desde Exipto, seleccionou coidadosamente en Mesopotamia o campo de batalla, escollendo para tal fin a chaira de Gaugamela, cen quilómetros ao oeste da cidade de Arbela (a actual Arbil, en Iraq), para non cometer o mesmo erro que en Issos, onde a estreiteza do campo fora un inconveniente crucial na súa derrota.
Alexandre chegou ás inmediacións da chaira a finais de setembro de -331, cun exército de 40.000 infantes e 7.000 xinetes, situando o seu campamento a 10 km do campamento persa. Pouco antes de estalar o combate, Estatira, esposa e irmá de Darío, faleceu durante o parto do fillo que esperaba (Plutarco, Vida de Alexandre, 21.2-5).
Derrota e morte
A batalla de Gaugamela finalizou cunha gran derrota dos persas, ante a cal Darío emprendeu a fuxida de novo, dirixíndose a Arbela e máis tarde a Ecbatana, a capital de Media. Alexandre ocupou as cidades de Babilonia e Susa, antes de emprender a persecución de Darío para impedirlle reunir un novo exército nas satrapías máis orientais. Xa que logo Darío fuxiu de novo cara a Hircania, unha satrapía situada ao sur do Caspio, e desde alí tratou de dirixirse a Bactra, a capital de Bactriana, perseguido de preto polo exército macedonio.
Alexandre proseguiu a conquista do imperio persa, agora con Besos como o seu rival (quen se autoproclamara emperador de Persia co nome de Artaxerxes V) e coa escusa de vingar a morte de Darío. No entanto, o seu duelo por Darío foi sincero: ordenou o traslado do seu corpo a Ecbatana fortemente custodiado, onde foi embalsamado e entregado á súa nai para que oficiase os funerais polo seu fillo en Persépole. Igualmente, unha vez que Alexandre capturou a Besos, mandou condenalo e executalo segundo as leis persas polo asasinato do seu soberano.
Provincia de Bolu
dereita|250px|miniatura|A provincia de Bolu en verde A provincia de Bolu é unha provincia turca, situada na parte noroeste de Asia Menor. A súa superficie é de 7410 km², e en 2007 tiña unha poboación de 270.417 habitantes. A principal cidade é capital da provincia é a cidade de Bolu.
División adiminstrativa
A provincia de Bolu está dividida en 9 distritos:
Elemento químico
Coñécense no mundo millóns de compostos que se atopan de maneira espontánea na Natureza ou que foron credos polo ser humano. Cada un destes compostos é o resultado da combinación de dous ou máis elementos químicos.
Copa do Rei de baloncesto
A Copa do Rei de baloncesto (en castelán: Copa del Rey de Baloncesto) é unha competición de baloncesto que se disputa anualmente en España. Organizada nos seus inicios pola Federación Española de Baloncesto (FEB), desde 1983 a competición é organizada pola Asociación de Clubs de Baloncesto (ACB). O torneo comezou a xogarse co nome de Campionato de España, disputándose a súa primeira edición en 1933. Esta competición foi a primeira que enfrontaba a clubs de todo estados, xa que a Liga Nacional non foi creada até 1957, vinte e catro anos despois.
Pobo darug
Os darug son un grupo de aborixes australianos. Na época precolonial, sobreviviron como hábiles cazadores en grupos familiares ou clans espallados en gran parte do que hoxe é Sydney.
Copa do Rei de baloncesto
Actualmente disputan a competición oito equipos, sendo estes os sete mellores clasificados na Liga ACB ao final da primeira volta da competición xunto cun conxunto da cidade organizadora do torneo. O formato de competición é un sistema de final a oito a partido único. Tradicionalmente, o equipo gañador lograba ademais o dereito a inscribirse na seguinte edición da Recopa de Europa. Porén, actualmente a Copa non dá acceso a ningunha competición de carácter continental.
Pobo darug
Os darug, orixinalmente un pobo do oeste de Sydney, limitaban cos kuringgai polo nordeste arredor da Baía Broken, cos darkinjung polo norte, cos wiradjuri polo oeste no límite das montañas, cos gandangara polo suroeste, os eora polo leste e os Tharawal polo sueste na áre de Illawarra.
Elemento químico
Coñécense máis de 112 elementos, 93 dos cales son naturais e o resto artificiais. Algúns son moi comúns e necesarios, como o carbono, o osíxeno ou o hidróxeno. Outros, creados artificialmente en aceleradores de partículas ou en reactores atómicos, son tan raros que só existen durante milésimas de segundo.
Copa do Rei de baloncesto
Historia
A primeira edición da Copa do Rei, naquela altura Campionato de España de baloncesto, botou a andar o 15 de outubro de 1933, algo máis dunha década despois da chegada a España do baloncesto, grazas ao pai escolapio Eusebio Millán. Nun principio, a súa primeira edición estaba aberta a todos os campións rexionais, porén, por diversos motivos económicos e profesionais, a competición quedou circunscrita aos campións e subcampións de Cataluña e Castela. Como o resto de competicións deportivas en España, a competición suspendeuse en 1936 debido á Guerra Civil, para renovarse novamente baixo unha nova denominación ao final da mesma, a Copa do Xeneralísimo.
Elemento químico
Táboa periódica
A ordenación destes elementos en función das súas propiedades físicas e químicas, dá lugar á chamada Táboa periódica dos elementos.
Copa do Rei de baloncesto
Historia
Após o mudanza de denominación, o número de equipos participantes aumentou a oito tras a incorporación de Aragón. Así a copa pasou a ser disputada desde os cuartos de final. Este sistema mantívose até 1942, cando os participantes aumentaron até 16 coa incorporación de clubs de Murcia, Estremadura, Asturias, País Vasco, Illas Baleares e Galiza, chegando a un tope máximo de vinte e catro participantes na seguinte edición. Neste época, o principal equipo dominador foi o Real Madrid, que conseguiu 15 títulos entre os anos 1956 e 1977. Co fin da ditadura e a creación da Liga ACB en 1983, a Copa foi tamén obxecto de remodelacións que a levaron a ser unha competición de referencia no mundo do baloncesto, exportándose o modelo de competición exportouse a outros países e deportes.
Denominacións
O torneo naceu co nome de Campionato de España, porén, o nome oficial da competición mudou ao longo dos anos en función do Xefe de Estado, xa que é quen outorga o trofeo desde a primeira edición. Así, o torneo ten contado coas seguintes denominacións:
Copa do Rei (1977−presente)
Desde a edición de 1990 a ACB entrega o trofeo MVP ao mellor xogador da Copa do Rei
Por equipo
thumb|100px|Trofeo actual
Alba de gloria
Alba de gloria (orixinalmente "Alba de groria") é un coñecido discurso de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao pronunciado co gallo do Día da Patria Galega (25 de xullo) de 1948 no festival do Centro Gallego de Buenos Aires celebrado no Teatro Argentino, publicado ese mesmo mes no número 463 d'A Nosa Terra e que o autor manifestou que comenzara a escribir un ano antes, en 1947, en Marsella (Francia).
Significación
Dadas as circunstancias históricas nas que se fixo —posguerra civil, exilio do galeguismo— e o talle histórico do seu autor, a significación deste discurso vai máis alá da celebración dun 25 de xullo concreto senón que é visto polo nacionalismo galego coma probablemente o documento que mellor reflicte as aspiracións e ideais deste movemento. miniatura|Narracións e outras prosas na [[Biblioteca Básica da Cultura Galega. Inclúe: Un ollo de vidro, Retrincos, Os dous de sempre, Alba de gloria e outras prosas.]] A primeira frase do discurso, Se no abrente deste día úsase entre nacionalistas tanto para referirse a este texto coma para referirse en xeral ás arelas do nacionalismo galego.
Os dous primeiros parágrafos xa foran escritos un ano antes e forman parte do cap. I do cuarto libro de Sempre en Galiza. Lembraba así Castelao o discurso "A significación espiritual do Día da Galiza", que pronunciara Ramón Otero Pedrayo "nun teatro de Vigo, van alá dezaseis anos".
O título, "Alba de groria", co que se publicou a partir de 1951, probablemente non foi escollido polo propio autor, senón por Eduardo Blanco Amor que foi, tamén, o que fixo a tradución ao castelán.
O Consello da Cultura Galega organizou unha exposición sobre el en 2018.
Matthias Jakob Schleiden
dereita|260px Matthias Jakob Schleiden, nado en Hamburgo o 5 de abril de 1804 e morto en Francoforte do Meno o 23 de xuño de 1881, foi un célebre botánico alemán autor, xunto ao seu compatriota e amigo o fisiólogo Theodor Schwann, da teoría celular.
Un ano despois de que Schleiden publicara a súa teoría celular das plantas, o Schwann estendeuna aos animais, unificando así a botánica e a zooloxía baixo unha teoría común.
Schleiden foi un dos primeiros científicos alemáns en adherirse ás teses evolucionistas de Charles Darwin.
Traxectoria
Despois de estudar dereito en Heidelberg desde 1824, en 1826 obtén o grao de doutor. Comezou a traballar como avogado en Hamburgo, pero despois dun curto período cambia e, desde 1832, estuda ciencias naturais, especialmente o que verdadeiramente o apaixonaba, a botánica, na universidade de Gotinga. esquerda|miniatura|Die Entwickelung der Meduse (O desenvolvemento das medusas), da obra Das Meer (O mar), de Schleiden.
En Berlín traballa no laboratorio de Johannes Müller, xunto con Theodor Schwann, do que se fixo moi amigo.
Obtén o grao de doutor en filosofía (medicina) na universidade de Jena en 1839, sendo nomeado o ano seguinte profesor asociado de botánica na Facultade de Medicina desta universidade, na que foi profesor até 1862.
En 1844 fundou, con Carl Nägeli a Zeitschrift für wissenschaftliche Botanik.
Home de carácter polémico, burlouse dos botánicos do seu tempo, que se limitaban a nomear e describir as plantas, e en responder a preguntas de taxonomía.
Contrariamente aos botánicos da época, Schleiden utiliza principalmente o microscopio para estudar os vexetais, e concibiu a idea de que estaban compostos por unidades recoñecíbeis ou células, destacando a importancia do núcleo celular, descuberto polo botánico escocés Robert Brown (1773-1858), e o seu papel na división celular.
No seu libro Beiträge zur Phytogenesis (Contribucións á fitoxénese, 1838), afirma que o crecemento das plantas se produce pola xeración de células novas que, segundo as súas especulacións, propagaríanse a partir dos núcleos celulares das vellas.
Aínda que posteriores descubrimentos mostraron o seu erro respecto ao papel do núcleo na mitose ou división celular, o seu concepto de célula como unidade estrutural común a todas as plantas, tivo o efecto de atraer a atención dos científicos cara aos procesos vitais que se producían a nivel celular.
Obra
Entre as súas publicacións destacan:
Ligazóns externas
Max Planck Institute for the History of Science, Berlin
Illas Égadi
miniatura|260px|dereita|Localización do arquipélago As illas Égadi (en italiano isole Egadi) son un arquipélago formado por tres illas principais e dúas menores, dispostas a cerca de 7 km da costa occidental de Sicilia, entre Marsala e Trapani. Administrativamente costitúen o concello (comune) de Favignana, na provincia de Trapani.
Correspóndense coa Aegates insulae dos romanos.
Clima
O clima é moi suave nos meses invernais e hai longos veráns cálidos e soleados. A temperatura mínima invernal media, nos meses de xaneiro e febreiro, é de 5 graos, mentres a máxima de xullo-agosto é de 45 graos. As precipitacións son moi escasas.
miniatura|260px|Vista do Monte Erice en Favignana desde Trapani
Historia
Hai restos de antiquísimos asentamentos humanos, principalmente en Levanzo, e en menor medida en Favignana. Suponse que a causa débese á última glaciación, que creou un paso natural entre África e Sicilia.
En 1081 foron ocupadas e fortificadas polos Normandos. Seguiron despois o destino de Sicilia até o século XVI, cando se tornaron propiedade dos Pallavicini-Rusconi de Xénova e máis tarde, en 1874, dos Florio, que potenciaron Favignana.
Gastronomía
As comidas características das Égadi comprenden pratos a base de cuscús, e especialidades ligadas á pesca, como o atún marinado, o peixe espada á grella e o lattume de atún fritido. En conserva preséntanse o atún ao aceite de oliveira, tonno all'olio d'oliva, a bottarga (sorte de caviar) e o atún en salmoira.
Miguel Salas
Miguel Salas Díaz, nado en Madrid en 1977, é un escritor galego.
Traxectoria
A súa familia é de Covas (Ferrol) e botou na cidade departamental gran parte da súa mocidade, logo de pasar a infancia en Madrid. Licenciado en Filoloxía Hispánica pola Universidade da Coruña e doutorouse en Teoría da literatura e Literatura comparada pola Universidade de Valladolid. Nesa mesma universidade comezou como docente antes de marchar a dar clase de español a Italia, China e Taiwán, onde vive na actualidade (2011), e onde dá clase desa lingua na Universidade Providence en Taichung
Lábridos
Os Lábridos (Labridae, Cuvier 1816) son unha familia de peixes mariños, incluída dentro da suborde Labroidei, da orde dos perciformes.
Morfoloxía
miniatura|Cheilinus undulatus miniatura|Doncelas á venda no mercado Presentan tamaños, formas e cores moi variables pero adoitan ser alargados, oblongos e comprimidos ou non. Teñen boca terminal, máis ou menos protráctil, cos labios ben desenvolvidos, estando normalmente separadas as articulacións da mandíbula; xeralmente os dentes sobresaen da boca. A aleta dorsal, única, ten de 8 a 21 raios espiñosos (normalmente menos de 15) e 6 a 21 raios brandos. Na anal, 3-6 raios espiñosos (normalmente, 3) e 7-18 raios brandos.
Poden alcanzar tamaños máximos de 2 m, pero moitos non chegan a superar os 15 cm, e o máis pequeno mide 4,5 cm.
Hábitat e bioloxía
Distribúense polos océanos Atlántico, Índico e Pacífico. A maior parte das especies escavan área do fondo para comer invertebrados bentónicos pero tamén hai especies planctívoras.
Os lábridos son proteroxínicos: tódolos exemplares nacen femias pero, segundo medran, as femias dominantes transfórmanse gradualmente en machos, alterando tamén a súa cor (a cores máis brillantes) e aspecto físico. Se morre o macho dominante, outra femia experimentará a metamorfose e substituirá ó macho.
Aliméntanse de pequenos crustáceos, moluscos e vermes. Algunhas especies son coñecidas por actuar en simbiose con outros peixes, nadando xuntos a eles e limpándolles de ectoparasitos a boca e outras cavidades. O Labroides dimidiatus é un dos limpadores máis comúns en arrecifes tropicais.
Algunhas especies son apreciadas para acuariofilia, e outras son de grande interese pesqueiro para consumo humano, entre as que podemos citar, por seren máis coñecidas en Galicia, a maragota (Labrus bergylta), o vello (Symphodus bailloni) ou a doncela ou señorita (Coris julis).
Taxonomía
A familia divídese en 60 xéneros e 500 especies (FishBase).
Campairos, Carracedo da Serra, A Gudiña
Campairos  é un lugar da parroquia de Carracedo da Serra no concello ourensán da Gudiña na comarca de Viana. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña dous habitantes (un home e unha muller).
Ricardo II de Normandía
Traxectoria
Durante o seu reinado, enfrontouse a unha insurrección dos campesiños e promoveu unha reforma dos mosteiros normandos. Axudou ao rei Roberto II de Francia a loitar contra o ducado de Borgoña e detivo os ataques ingleses que o rei Etelred II emprendeu contra a Península de Cotentín.
Para mellorar as relacións con Inglaterra promoveu o matrimonio da súa irmá Emma co rei Etelred. Aínda que a raíña Emma estaba mal vista polos ingleses, esta conexión permitiría ao seu neto Guillerme o conquistador reclamar o trono de Inglaterra medio século despois.
Matrimonios e descendencia
En 996 casou en primeiras nupcias con Judit de Rennes (982-1017), filla de Conan I da Bretaña. Os fillos da unión foron:
En segundas nupcias casou con Poppa de Envermeu, con quen tivo dous fillos:
Ničija zemlja
Ničija zemlja é un filme de 2001 escrito e dirixido por Danis Tanović. A historia está ambientada durante a guerra de Bosnia. É unha coprodución entre empresas de Bosnia e Hercegovina, Eslovenia, Italia, Francia, Bélxica e o Reino Unido. O filme gañou o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa en 2001.
Mágico González
Jorge Alberto González Barillas, coñecido no mundo do fútbol como Mágico González, nado o 13 de marzo de 1958 en San Salvador, é un exfutbolista salvadoreño. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección salvadoreña.
Traxectoria
Profesional que xogou en España e no seu país natal, sendo considerado por moitos como o mellor xogador salvadoreño de todos os tempos. Rematou a súa carreira no Salvador aos 42 anos de idade.
Cúchares
Francisco Arjona Herrera, coñecido como Cúchares, nado en Madrid o 20 de maio de 1818 e finado na Habana (Cuba) o 4 de decembro de 1868, foi un toureiro español.
É considerado un dos máis grandes toureiros, e aínda hoxe se coñece o toureo coma a arte de Cúchares.
Praia de La Malva-rosa
miniatura|La Malva-rosa|290px
A praia de La Malva-rosa (en valenciano: Platja de la Malva-rosa) é a praia urbana por excelencia de Valencia. Ten unha lonxitude de 1.800 m, cunha anchura media de 60 m e dispón da Bandeira Azul da Fundación Europea de Educación Ambiental.
O seu nome, así como o do barrio situado xunto a ela, data de 1848 e débese a un xardineiro, Félix Robillard, quen por aquel entón exercía o cargo de xardineiro maior do Botánico. A praia, que nos tempos antigos era utilizada para desembarcar a pesca e o intercambio de comercio entre os diferentes poboados próximos á capital, foise convertendo en lugar de descanso da burguesía valenciana. Entre os seus ilustres veraneantes atopábanse Joaquín Sorolla e Vicente Blasco Ibáñez.
Na actualidade, esta ampla e aberta praia, de area fina e dourada, presenta un aspecto moi animado tanto na propia praia, pola calidade e cantidade de servizos que ofrece como no Paseo Marítimo que a delimita, cuxa construción comezou en 1980, e que alberga restaurantes e cafeterías. Dispón de postos de socorrismo e unha zona adaptada para o baño das persoas de mobilidade reducida.
Siligo
miniatura|200px|Siligo Siligo é un concello italiano da provincia de Sassari, na rexión de Sardeña. Ten 990 habitantes (en 2004) e esténdese por unha área de 43 km², cunha densidade de poboación de 23 hab/km².
Sam Walton
Samuel Moore Walton, nado en Kingfisher (Oklahoma) o 29 de marzo de 1918 e finado en Little Rock (Arcansas) o 5 de abril de 1992, foi un home de negocios e empresario estadounidense, coñecido por fundar as tendas Walmart e Sam's Club. Wal-Mart Stores Inc. creceu ata converterse na maior empresa do mundo por beneficios, ademais do maior empregador privado do mundo. Nun momento da súa vida, foi a persoa máis rica dos Estados Unidos.
Traxectoria
miniatura|250px|Tenda "WALTON’S 5 & 10" que Sam e súa esposa administraban en Bentoville Na época de estudante, Samuel foi elixido como o rapaz mais versátil e converteuse en presidente do corpo de estudantes. Formouse en economía no ano 1940. O seu socio e irmán máis novo James (alcumado "Bud") formouse na academia militar.
Os Waltons mudáronse a Bentonville, unha pequena cidade na montaña Ozark. En 1951, o matrimonio pasou a administrar unha pequena tenda de variedades e de baixo volume, co nome Walton's 5 & 10. Entre 1951 e 1962, Sam percorreu varios outros tipos de negocios (concorrentes como K-Mart). O concepto da empresa K-Mart era simple: mercadorías de prezos baixos con calidade e con énfase no autoservizo. Isto levou a Sam a considerar un novo tipo de concepto: as tendas de descontos.
Entón, Sam e o seu irmán Bud, decidiran fundar o Wal-Mart en 1962, coa abertura da súa primeira tenda na cidade de Rogers, Arcansas, co nome de Wal-Mart Discount City.
Dous anos despois da súa fundación, a rede xa contaba con 24 tendas e unha facturación de 12,6 millóns de dólares.
Falecemento
Walton faleceu o 5 de abril de 1992 de mieloma múltiple, un tipo de cancro de ósos, en Little Rock. As novas do seu pasamento foron transmitidas por satélite a todas as 1960 tendas Walmart. Nese momento, a compañía tiña 380 000 empregados.
Os seus restos están enterrados no cemiterio de Bentonville. Legou a propiedade de Walmart á súa esposa e os seus fillos: Rob Walton secedeu o seu pai como presidente de Walmart, e John Walton foi o director ata a súa morte en 2005 nun accidente aéreo.
Vida privada
Walton casou con Helen Robson o 14 de febreiro de 1943. Tiveron catro fillos: Samuel Robson (Rob) nado en 1944, John Thomas (1946–2005), James Carr (Jim) nado en 1948, e Alice Louise nada en 1949. Walton apoiou varias causas de caridade. Helen e mais el eran activos na Primeira Igrexa Presbiteriana de Bentonville; Sam serviu como presbítero e profesor da escola dominical, dando clases a estudantes de instituto. A familia fixo importantes contribucións á congregación.
Lingua dharug
miniatura|dereita|130px|A verba "[[coala" deriva de "gula" nas linguas dharug e gundungurra.]] A lingua dharug (tamén coñecida como sydney, darug ou iyora), é unha lingua aborixe australiana do grupo de linguas yuin–kuric que se falaba na rexión de Sydney, Nova Gales do Sur. Era a lingua tradicional dos pobos darug e eora.
Recuperación
miniatura|esquerda|Jakelin Troy no congreso CinC2017 (Alcanena, Portugal) sobre a recuperación da lingua dharug. Malia que a lingua dharug está clasificada como extinta, conta cun pequeno número de falantes entre os membros da nación darug e existen esforzos polo facer revivir a lingua. No 2005, a lingua dharug recuperou falantes vivos a través dos esfuerzos do campus Chifley College Dunheved en Sydney.
Sam Walton
Legado
En 1998, Walton foi incluído pola revista Time na lista das 100 persoas máis influentes do século XX. Walton foi recoñecido polo seu traballo na venda polo miúdo en marzo de 1992, un mes antes da súa morte, cando recibiu a Medalla Presidencial da Liberdade por parte do presidente George H. W. Bush.
Forbes considerou a Sam Walton a persoa máis rica dos Estados Unidos entre 1982 e 1988, en que cedeu o posto a John Kluge cando os editores comezaron a considerar a fortuna de Walton repartida entre el e os seus catro fillos.
Na Universidade de Arcansas, a Escola de Negocios (Sam M. Walton College of Business) recibe o seu nome. Walton foi incluído no Junior Achievement U.S. Business Hall of Fame en 1992.
La Flaca
miniatura|Portada do nº 1 La Flaca: revista liberal e anticarlista, ou simplemente La Flaca, foi unha revista española de tipo satírico, de tendencia política republicana e federal, publicada en Barcelona durante o Sexenio Democrático, momento no que a recentemente estreada liberdade de prensa permitiu este tipo de publicacións.
De periodicidade semanal e, normalmente, de catro páxinas editouse en Barcelona, en lingua castel á, entre o 27 de marzo de 1869 e o 3 de marzo de 1876 e a súa difusión chegou a ser internacional ao se vender en Francia, Italia e Ultramar. Atribúeselle ser a introductora da litografía a cor, de xeito habitual, na prensa española que empregaba nas caricaturas satíricas sobre a situación política do momento o que provocou que, dado o seu ideario liberal e anticarlista, sufrira varias suspensións e para evitalas seguiu sendo editadas baixo diferentes cabeceiras como La Carcajada , La Risotada, La Risa, El Lío, La Madeja, La Madeja Política.
Foi considerada como a máis crítica e incisiva das revistas da súa época e entre os seus colaboradores destaca o seu principal caricaturista Tomás Padró i Pedret.
Análise
A denominación de La Flaca e da imaxe caricaturesca que se representa na primeira páxina, unha matrona escuálida con escudo e coroa de loureiro, acompañada dun león tamén escuálido, ironiza sobre a iconografía imposta durante o século XIX do emparellamento da matrona e o león, símbolos da alianza da monarquía e o pobo, querendo dar a entender que esta alianza quedou reducida á mínima expresión, é dicir, aos ósos.
Tamén se ten indicado que, co título, pretendía replicar a outra publicación, tamén de tipo satírico, pero de ideoloxía falsamente liberal e carlista, La Gorda (1868-1870) publicada en Madrid, pois era así como se denominaba coloquialmente a Isabel II.
Era furibundamente antimonárquica, anticlerical e antigubernativa, especialmente criticaba a Prim por traer, de novo, a monarquía a España.
Traxectoria
Para evitar a censura, foi mudando de cabeceiras segundo a necesidade até distinguir 5 etapas:
Raposo de orella curta
O raposo de orella curta (Atelocynus microtis) é un cánido propio de Suramérica, con preferencia en áreas boscosas con pouca acción humana disturbante. Mide de 70 a 100 cm de longo de corpo e 30 cm de cola, que cando pende perpendicular ao chan vaina arrastrando. Pesa até 9 kg e ten unha altura de 35 cm. Ten patas curtas e áxiles, e orellas curtas e redondeadas, de 3 a 5 cm. Este cánido distínguese pola súa trompa de raposo e a grosa cola. A súa pelaxe é negra e gris vermella. Móvese coma un felino, e come pequenos mamíferos, peixes, insectos, froitas, réptiles. A especie na Lista de Especies en Risco.
É un dos cánidos máis raros e menos coñecidos do mundo. Crese que ten hábitos nocturnos e solitarios.
Vive na selva tropical a cerca de 1.000 msnm, na cunca do río Amazonas na Arxentina, Brasil, Perú, Ecuador, Colombia e probábelmente Venezuela.
Escama de peixe
miniatura|dereita|Escamas cicloides dun rutilo (Rutilus rutilus).
As escamas de peixe son as estruturas con forma de plaquiñas que cobren a superficie corporal dos peixes. Hai peixes que non teñen escamas, pero a pel da maioría dos peixes óseos e cartilaxinosos, está cuberta por elas. As escamas varían enormemente en tamaño, forma, estrutura e extensión, e van desde placas de armadura ríxida en peixes como Aeoliscus strigatus e os Ostraciidae ou peixes cofre, ata microscópicas ou ausentes en peixes como as anguías e os peixes sapos. A morfoloxía da escama pode utilizarse para identificar as especies de peixes.
As escamas dos peixes orixínanse a partir da capa de mesoderma correspondente á derme, o que as distingue das escamas dos réptiles, que son epidérmicas. Os mesmos xenes que participan no desenvolvemento dos dentes e o pelo dos mamíferos tamén están implicados no desenvolvemento das escamas.
Escamas placoides
miniatura|dereita|150px|Os peixes cartilaxinosos teñen escamas placoides. Tamén chamadas dentículos dérmicos, as escamas placoides encóntranse nos peixes cartilaxinosos: quenllas, raias e quimeras. Estruturalmente, son homólogas aos dentes dos vertebrados, e teñen unha polpa dentaria central con vasos sanguíneos, rodeada por unha capa cónica de dentina, que se encontra na parte superior dunha placa basal rectangular que descansa na derme. A punta da escama asoma á superficie e ten unha carapucha de esmalte. A capa máis externa está composta por vitrodentina, unha substancia inorgánica bastante similar ao esmalte dental. As escamas placoides non poden crecer en tamaño, senón que se van engadindo a medida que aumenta o tamaño do peixe.
Os tiburóns están totalmente cubertos por escamas placoides. Estas escamas crean pequenos vórtices que reducen a resistencia á auga e fan que a natación sexa máis eficiente e tranquila en comparación coa dos peixes óseos. A superficie do corpo que cobren as escamas é moito menor en raias e quimeras. A textura rugosa, como papel de lixa da pel das quenllas e raias, xunto á súa dureza, fixo que fose utilizada como un coiro en certas aplicacións, como na empuñadura de espadas e coitelos, pola súa resistencia a esvarar.
Escamas cosmoides
Teñen escamas cosmoides os sarcopterixios: celacantos e peixes pulmonados e, probablemente estas escamas derivaron da fusión das escamas placoides. Están compostas por unha capa de denso óso laminar chamada isopedina, sobre a que se dispón unha capa de óso esponxoso con vasos sanguíneos. As capas de óso están cubertas por unha substancia similar á dentina chamada cosmina e un recubrimento superficial exterior de vitrodentina.
Escamas ganoides
As escamas ganoides son propias dos esturións, peixes espátula (Polyodontidae), Lepisosteidae, Amia e Polypteridae. Derivan das escamas cosmoides, cunha capa de dentina en lugar de cosmina e unha capa de sal inorgánico chamada ganoína (similar ao esmalte), en lugar de vitrodentina. A maioría teñen forma de rombo e están unidas por articulacións.
Nos esturións, as escamas amplíanse en placas de armadura nas partes laterais do corpo e atrás, e en Amia as escamas redúcense considerablemente en espesor para parecerse a escamas cicloides (ver máis abaixo).
Escamas cicloides e ctenoides
As escamas cicloides e ctenoides encóntranse nos peixes teleósteos, un clado derivado dos Actinopterygii.
As escamas cicloides teñen beiras lisas, pero as ctenoides teñen indentacións diminutas chamadas ctenii ('peites') na beira posterior, o que lles dá unha textura áspera, en forma de peite. Estas escamas case non conteñen óso, e están compostas por unha capa superficial que contén hidroxiapatita e carbonato de calcio e unha capa máis profunda, composta na súa maioría de coláxeno. O esmalte dos outros tipos de escama redúcese a cristas superficiais e ctenii. A maioría dos actinopterixios teñen escamas ctenoides. Nos Pleuronectiformes, algunhas especies teñen escamas ctenoides no lado dos ollos e escamas cicloides no lado cego, e outras especies teñen escamas ctenoides nos machos e escamas cicloides nas femias.
Á súa vez, as escamas ctenoides poden subdividirse en tres tipos:
As escamas cicloides e ctenoides superpóñense, o que as fai máis flexibles ca as escamas cosmoides e ganoides. Crecen en tamaño a través de adicións á marxe creando bandas de crecemento estacional desigual chamadas aneis (annulus, annuli). Estas bandas ou aneis poden utilizarse para calcular a idade dos peixes, de xeito similar ao que se fai cos aneis dos troncos das árbores. Así, varias bandas moi espazadas, indicarán un crecemento rápido.
Modificacións das escamas
Diferentes grupos de peixes evolucionaron orixinando diversas modificacións nas súas escamas, que utilizan para varias funcións, como por exemplo:
Algúns grupos de peixes presentan placas óseas na pel. De todos os xeitos, estas placas óseas non son escamas modificadas, senón osificacións da pel. Moitos grupos de peixes óseos, como os Syngnathinae e os cabalos de mar (Hippocampinae), varias familias de peixes gato (Siluriformes), espiñentos (Gasteroidea), e Agonidae, desenvolveron placas óseas externas, que lembran estruturalmente a escamas placoides (aínda que non derivan delas), e que lles serven como armadura protectora. Nos peixes cofre (Ostraciidae), as placas están todas fusionadas formando un estoxo ríxido que lles cobre todo o corpo.
Desenvolvemento das escamas
A produción de escamas dáse nos peixes durante o desenvolvemento tardío, o cal, para o caso específico do peixe cebra (Danio rerio) é de 30 días despois da fertilización; nese momento é cando se empeza a ver a diferenciación e organización das diferentes capas que formarán as escamas. Para isto é preciso que primeiro se xere unha consolidación do mesénquima, despois debe inducirse a morfoxénese, e posteriormente debe producirse a diferenciación ou metamorfose tardía.
Consolidación do mesénquima
A consolidación do mesénquima ou estruturación do mesénquima prodúcese durante o desenvolvemento da derme. Este proceso é diferente para os peixes cartilaxinosos e os teleósteos. Para os primeiros, a estruturación orixínase pola formación de dúas capas, a primeira é superficial e larga, e a segunda é delgada e compacta, estas dúas capas están separadas por células mesenquimais. A diferenza dos cartilaxinosos, os peixes óseos xeran un substrato, de tipo acelular, o cal está organizado por fibras de coláxeno dispostas en forma perpendicular. Posteriormente, para ambos os tipos de peixes dáse a elongación dos fibroblastos; estes penetran na capa compacta do mesénquima, a cal foi consolidada previamente á formación da escama, para poder iniciar a placa dérmica.
Indución da morfoxénese
A morfoxénese das escamas prodúcese a partir da papila epidérmica, a cal se xera pola unión da epiderme e a derme, por medio dun proceso de invaxinación. A morfoxénese empeza no momento en que os fibroblastos son recolocados cara á parte superior do mesénquima compacto. Ao longo deste proceso, as células basais do epitelio forman unha capa delimitante, a cal está localizada na parte superior do mesénquima, posteriormente estas células vanse diferenciar, indicando por onde xurdirá o primordio da escama.
Diferenciación ou metamorfose tardía
Esta diferenciación xérase de dúas formas diferentes de acordo co tipo de escama que se vai formar. A formación de escamas cicloides e ctenoides dáse por medio da creación dun espazo entre a matriz da papila epidérmica; este espazo presenta fibras de coláxeno. Arredor deste espazo, dáse a diferenciación de elasmoblastos, os cales son os encargados de xerar o material necesario para a formación da escama. Posteriormente, prodúcese a mineralización da matriz, permitindo que a escama adquira rixidez.
A diferenza das escamas cicloides e ctenoides, as escamas ganoides, están compostas por coláxeno mineralizado e non mineralizado en diferentes rexións. A formación destas prodúcese pola entrada das células superficiais do mesénquima cara ao interior da matriz, esta última está composta por fibras de coláxeno e está situada arredor dos capilares vasculares, dando así orixe ás cavidades vasculares. Neste punto, os elasmoblastos son substituídos por osteoblastos, formando así óso. Os parches da matriz da escama que non están osificados, están compostos por coláxeno compactado que permite manter a unión co mesénquima; isto denomínase fibras de Sharpey.
Proteínas e xenes implicados
Un dos xenes que regulan o proceso de formación de escamas en peixes é o xene sonic hedgehog (shh), o cal codifica a proteína sonic hedghog (shh), que intervén na organoxénese e en procesos de comunicación celular, e permite o desenvolvemento destes apéndices.
A apolipoproteína E (ApoE), que permite o transporte e metabolismo de triglicéridos e colesterol, presenta unha interacción con shh, debido a que ApoE fornece o colesterol á ruta de sinalización de shh. Demostrouse que durante o proceso de diferenciación e interacción celular, o nivel de transcrición de ApoE é elevado, o que pon en evidencia que esta proteína é importante para o desenvolvemento tardío das escamas.
Notas
Šupina (ryby) Fish scale Escama de pez Kalasoomused Fiskeskjell Łuski (ryby) Scagghia (pisci) Pul (balık)
Ricardo III de Normandía
Ricardo III de Normandía, nado en 997 e finado en 1027, foi o fillo máis vello e sucesor de Ricardo II á fronte do ducado de Normandía á súa morte en 1027.
Traxectoria
Naceu en 997, fillo do duque Ricardo II de Normandía e da súa muller Judit. Sobre o ano 1020, o seu pai entregoulle o mando dun exército para atacar ao conde Hugo de Chalon, co fin de rescatar ao seu irmán político Rexinaldo que fora encarcerado por Hugo.
Prometeuse con Adelaida (1009-1079), condesa de Corbie e segunda filla do rei Roberto II de Francia, pero non se levou a cabo o matrimonio. Á morte do seu pai herdou o Ducado de Normandía, pero o seu reinado foi breve, xa que morreu de súpeto o mesmo ano. Descoñécense as causas da misteriosa morte.
Como Ricardo non tiña fillos lexítimos, o ducado pasou a mans do seu irmán Roberto.
Shmuel Yosef Agnon
Shmuel Yosef Agnon (en hebreo שמואל יוסף עגנון), nado o 17 de xullo de 1888 en Buczacz, Reino de Galicia e Lodomeria (Imperio Austrohúngaro, hoxe Ucraína) e finado o 17 de febreiro de 1970 en Xerusalén (Israel), foi un escritor israelí de lingua hebrea, premio Nobel de Literatura en 1966.
Traxectoria
Nado, co nome de Shmuel Yosef Czaczkes, na Galicia austríaca (agora en Ucraína), educado polo seu pai, un comerciante de peles seguidor do hasidismo, cando tiña 8 anos comezou a escribir en hebreo e yiddish. Aos 15 anos escribiu a súa primeira obra creativa, un poema en yiddish verbo dun cabalista, e continou a editar poemas e historias en hebreo e yiddish, ata un total de 70 pezas ata que en 1908 emigrou a Iafa (Palestina), influído polo movemento sionista. Na súa primeira obra publicada en Palestina (Agunot) empregou o acume de Agnon, que se converteu no seu nome literario, e en 1924 o seu apelido oficial.
En 1913 trasládase a Alemaña, en 1924 o lume queima a súa casa, destruíndo todos os seus manuscritos, nese mesmo ano retorna a Xerusalén, pero en 1929 a súa biblioteca foi destruída de novo nunha revolta árabe.
A publicación de Hakhnasat Kalah (O enxoval da noiva) (1931), novela épica na que describe a Galitzia xudía de comezos do XIX, fixo de Agnon unha figura central da literatura hebrea. As súas obras representan a fusión da ironía, relato relixioso, experimentalismo e surrealismo, e a lingua empregada representa un compromiso entre o hebreo bíblico e o neohebreo.
A Pléiade
A Pléiade (que nun primeiro momento foi chamado «A Brigada») é un grupo de sete poetas franceses do século XVI reunidos ó redor de Pierre de Ronsard e Joachim du Bellay.
Orixes do grupo
Despois da desaparición de Clément Marot, a gran figura da poesía francesa no Século XVI moitos foron os que trataron de imitar ao gran mestre, formando o que se chamou a Escola Marótica, epígonos carentes de orixinalidade entre os que destacou a figura de Mellin de Saint-Gelais. Esta escola sería o branco dos ataques dos renovadores de A Pléiade.
Con todo, e antes de que este grupo brillara no ceo poético francés, o eixo desprazouse á cidade de Lión, onde xurdiu un interesante grupo de poetas, agrupados na chamada Escola Lionesa. Unha das características deste grupo é que había poetas (Maurice Scève) e poetisas (Pernette du Guillet, Louise Labé).
A Defensa e ilustración da lingua francesa
Esta obra publicouse, coa sinatura de Joachim du Bellay no 1549. Trátase dun manifesto que dalgún xeito resume a doutrina do grupo. O grupo nega a poesía como exercicio de enxeño: a misión do poeta é servir á Beleza e facer que a xenialidade francesa se manifeste. Como para facer prosperar as súas teorías era preciso ser máis belixerantes ao comenzo, adoptaron o nome de A brigada. Con todo, máis adiante transformáronse en A Pléiade e, aínda que con baixas e altas máis adiante, foron (como as estrelas da constelación) sete:
Tamén se consideran membros do grupo nalgún momento Guillaume des Autels, Jacques Pelletier du Mans e Jean de la Péruse.
Defenden á vez a imitación dos autores greco-latinos e o valor cultural da lingua francesa. Manifestan o alexandrino e o soneto como formas poéticas maiores.
El Progreso
El Progreso pode referirse a:
Amaia
O nome Amaia pode referirse a:
Oganesson
O oganesson é un elemento sintético da táboa periódica con símbolo químico Og e número atómico 118. Este pode formar parte dos gases nobres.
Foi recoñecido definitivamente pola IUPAC o 28 de novembro de 2016, séndolle asignado o nome en inglés Oganesson en memoria do físico ruso Yuri Oganessian.
Descubrimento
En 1999, os físicos nucleares estadounidenses do Laboratorio Nacional Lawrence Berkeley declararon que conseguiran producir tres átomos dun elemento superpesado con número atómico 118, novo elemento que recibiu provisionalmente o nome de Ununoctio e o símbolo Uuo. Meses despois tiveron que retractarse desta afirmación, cando se confirmou que algúns dos datos empregados na investigación foran falsificados.
En 2006, porén, parece que o descubrimento e illamento do elemento 118 é real. Nace do esforzo de colaboración dos investigadores do laboratorio Livermore e do Instituto de Investigación Nuclear Joint de Dubna, en Rusia. Baseados en datos de experimentos realizados en 2005, cando bombardearon un albo de californio cun raio de calcio de 48 ión, os físicos percibiron cadeas de decaimento alfa que só poderían existir se houbese un elemento 118.
Romeo y Julieta
250px|miniatura|Puros Romeo y Julieta dominicanos.
A partir da tradución castelá da obra teatral de William Shakespeare Romeo e Xulieta, Romeo y Julieta pode referirse a:
Ciclo de Calvin
miniatura|dereita|250px|Ciclo de Calvin
Características xerais
Durante a fase luminosa da fotosíntese, a enerxía lumínica fora almacenada en moléculas orgánicas sinxelas e inestábeis, que haberán de achegar enerxía para realizar o proceso (ATP) e poder redutor, é dicir, a capacidade de doar electróns (reducir) a outra molécula (nicotín-amida dinucleótido fosfato ou NADPH+H+). En xeral, os compotos bioquímicos máis reducidos (simplificando a cuestión: os que tienen máis electróns) almacenan máis enerxía cós oxidados (con menos electróns, tamén simplificando) e son, por tanto, capaces de xerar máis traballo (por exemplo, achegar a energía necesaria para o movemento muscular). No ciclo de Calvin intégranse e converten moléculas inorgánicas de dióxido de carbono en moléculas orgánicas sinxelas a partir das cales se formará o resto dos compostos bioquímicos que constitúen os seres vivos. Este proceso tamén se pode, por tanto, denominar como de asimilación do carbono.
A primeira enzima que intervén no ciclo e que fixa o CO2 atmosférico uníndoo a unha molécula orgánica (ribulosa-1-5-bisfosfato) denomínase RuBisCO (polas siglas de Ribulosa bisfosfato carboxilase-osixenase).
Para un total de 6 moléculas de CO2 fixado, a estequiometría final do ciclo de Calvin pódese resumir na ecuación:
6CO2 + 12NADPH + 18 ATP → C6H12O6P + 12NADP+ + 18ADP + 17 Pi
que representaría a formación dunha molécula de azucre-fosfato de 6 átomos de carbono (hexosa) a partir de 6 moléculas de CO2
Fases do Ciclo de Calvin
O ciclo está dividido en tres fases:
1ª Fase: Fixación do CO2
A RuBisCO cataliza a reacción entre a ribulosa bisfosfato (unha pentosa, é dicir un monosacárido de 5C, RuBP) co CO2, para crear 1 molécula de 6 carbonos, a cal ao ser inestábel remata por separarse en 2 moléculas que conteñen 3 átomos de carbono cada unha, o 3-fosfoglicerato (PGA). A importancia da RuBisCo, que realiza a fixación do carbono, queda indicada polo feito de ser a proteína máis abundante na natureza.
2ª Fase: Redución
Primeiro ocorre un proceso de activación no cal unha molécula de ATP, proveniente da fase fotoquímica, é usada para a fosforilación do PGA, transformándoo en 1,3-difosfoglicerato. Esa transferencia dun enlace fosfato permite que unha molécula de NADPH+H+ reduza o PGA, mediante a acción do enzima gliceraldehido 3-fosfato-deshidroxenase, para formar gliceraldehido-3-fosfato (PGAL). Esta última molécula é unha triosa-fosfato, un azucre de tipo aldosa con 3C (triosa), que é unha molécula estábel e con maior enerxía libre (capaz de realizar maior cantidade de traballo) que as anteriores. Parte de PGAL é transformado no seu isómero dihidroxiacetona-fosfato (cetosa de 3C). Estas dúas triosas-fosfato serán a base a partir da cal se formen o resto de azucres (coma a frutosa e glicosa), oligosacáridos (como a sacarosa ou azucre de cana) e polisacáridos (como a celulosa ou o amidón). Tamén, a partir destes azucres, formaranse directa ou indirectamente as cadeas de carbono que compoñen o resto de biomoléculas que constitúen os seres vivos (lípidos, proteínas, ácidos nucleicos etc.). Os átomos doutros elementos químicos deben proceder de sales minerais e auga.
3ª Fase: Rexeneración
O ciclo continua ao longo dunha serie de reaccións até formar ribulosa-5-fosfato, que mediante o consumo doutra molécula de ATP, rexenera a ribulosa bisfosfato (RuBP) orixinal, deixándoa dispoñible para que o ciclo se repita novamente.