cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Argentina Rubiera
Argentina Rubiera Solares, nada en Langreu o 11 de febreiro de 1914 e finada en Xixón o 30 de abril de 2007, foi militante da organización clandestina do Partido Socialista Obreiro Español (PSOE) e das Mocidades Socialistas Unificadas (JSU) en Asturias. Nai de María José Ramos Rubiera, quen foi conselleira do Goberno do Principado de Asturias entre 1999 e 2011.
Traxectoria
Afiliada ás Mocidades Socialistas de Sama de Langreu (Asturias) e presidenta do Grupo Feminino de devandita localidade durante a Segunda República. Secretaria das Mocidades Unificadas en 1936. Ó caer Asturias en outubro de 1937 foi detida, internada no cárcere Modelo de Oviedo o 11 de novembro e condenada a 30 anos de reclusión o 18 de decembro de 1937. Pasou tamén polos cárceres de Saturrarán (Guipúscoa) e Palma de Mallorca (Baleares) de onde saíu en liberdade condicional o 5 de xullo de 1941 con pena de desterro que cumpriu xunto co seu marido Aquilino Ramos Fernández en Almagro (Cidade Real). En outubro de 1943 regresou a Sama onde estabeleceu un pequeno comercio de comestibles mantendo contacto coa organización socialista clandestina. Faleceu en Xixón (Asturias) o 30 de abril de 2007.
En xaneiro de 2015 inaugurouse un parque que leva o seu nome en Sama de Langreu.
Adro Vello
Historia
Aínda que nos primeiros momentos participaron na escavación personaxes do nivel de Fermín Bouza-Brey ou o profesor José Manuel Vázquez Varela, o groso da investigación correspondeu ó antropólogo Xosé Carro Otero (1942-2021).
Estrutura
miniatura|300px|Detalle dos restos recuperados.
Adro Vello foi modificado e ampliado ó longo dos séculos nos que foi habitado ininterrompidamente, desde a actividade pesqueira en época romana ata a súa función relixiosa e funeraria desde a época tardo-antiga ata ben entrado o século XVIII. Segundo as escavacións realizadas ata hoxe pode afirmarse que está constituído por cinco áreas:
A vila romana
Unha vila romana, villa a mare como as que houbo en numerosos puntos da costa galega, datada entre os séculos III e V, e documentada pola presenza de muros, canalizacións de pedra, cuncheiros , pavimentos e mesmo restos de estuco pintado. Os muros perimetrais están formados por grandes perpiaños almofadados, típicos da arquitectura romana.
Ó longo das sucesivas campañas recuperáronse numerosos restos de cerámica de tipo castrexo e romana e unha doa de ámbar, o que indica a existencia dun comercio exterior.
As estruturas romanas foron devastadas por un incendio a mediados do século IV, e o espazo pasou a utilizarse como cemiterio.
A fábrica de salga
miniatura|250px|esquerda|Detalle das cubas de salgado de peixe A fábrica de salgadura de peixe puido estar activa xa entre os séculos I e III. A primeira pía para o salgado de peixe foi descuberta na campaña de 1988, e nela aínda se conservaba unha capa no fondo duns 20 cm de espesor de escamas e espiñas de peixe. Posteriormente descubríronse tres pías máis, o que supón un volume de produción moi superior ás necesidades de autoconsumo, dato que acredita a existencia dunha produción industrializada e un comercio do que se descoñece a amplitude. Foron as primeiras estruturas deste tipo atopadas en Galicia.
As pías, cuadrangulares e cunhas paredes duns 30 cm de grosor, estaban coidadosamente revocadas cunha mestura de cal e grava, maiormente de cuarzo. Deste xeito asegurábase a impermeabilización das paredes e o lavado e limpeza do depósito, algo ó que contribuía o feito de ter as esquinas redondeadas.
A pouco máis de 300 metros ó leste do xacemento atópase a praia do Barreiriño. Cabe a posibilidade de que o nome indique un lugar de extracción de arxila para a fabricación das ánforas necesarias para o transporte de peixe salgado ou salsa.
A necrópole
miniatura|250px|Detalle dun dos sartegos recuperados durante as escavacións A necrópole, quizais o elemento máis característico de Adro Vello, estivo en funcionamento desde os séculos V-VII ata o século XVIII. Resulta imposible calcular o número de persoas inhumadas alí, pero xa se levan recuperados máis de 3000 esqueletos e ben pode chegar ós 4000 enterramentos. Os enterramentos dispóñense en ata dez capas de diferente cronoloxía e son de características e rangos moi diferentes, desde tumbas moi simples -a maioría-, directamente nun burato escavado na terra, ata sarcófagos labrados en bloques monolíticos de pedra, pasando por tumbas rodeadas por pedras en paréntese verticais, ou ladrillos ou tégulas, ou cubertas por lápidas, unha delas con inscricións gremiais referidas posiblemente a un canteiro.
Non resulta infrecuente que as sepulturas estean reaproveitadas para sucesivos enterramentos, e hai constancia de casos nos que unha mesma tumba acolle ata tres corpos. Tamén se observan acumulacións de ósos procedentes de amoreamentos de restos cando se debía liberar un espazo para un novo cadáver.
A igrexa
A igrexa considérase obra visigótica, do século VII. Está documentada historicamente desde finais do século IX, concretamente desde o 899, cando o rei Afonso III (848-910) confirma unha doazón previa, ratificada pouco despois por Ordoño II (871-924):
Da igrexa, que probablemente non sexa a orixinal senón unha reconstrución do século XII, só se conservan os alicerces, en fileiras de perpiaños que delimitan a nave, coa cabeceira orientada ó este, a porta rebaixada ó oeste, e un anexo no lado sur. Na ábsida, rectangular, atopouse unha zona con pavimento de morteiro, primeiro, e outra con pavimento de ladrillos, despois. No século XVIII houbo de ser trasladada por cousa dos sucesivos ataques piratas e das condicións inherentes á súa situación tan inmediata ó mar do norte. A nova igrexa, situada máis no interior da península do Grove e a maior altura, foi construída a uns 500 m ó sueste, aproveitando as pedras da vella igrexa.
Tal como quedou recollido no Libro de Fábrica de San Vicente (iniciado en 1688 polo párroco Pedro Mareque), a obra da nova igrexa contratouse en 1770 cos canteiros Serrapio, veciños de Santiago de Loureiro (Cerdedo-Cotobade). O 3 de febreiro de 1771 trazáronse os cimentos e o 1º de maio do mesmo ano bendecíase a capela maior e celebrábase a primeira misa, se ben as obras non remataron ata o 20 de outubro.
miniatura|250 px|esquerda|Ara ó suposto deus Deverius Durante as escavacións, descubriuse en 1972 nunha das paredes da igrexa unha ara romana, incompleta. A peza formaba parte, como material construtivo reutilizado, do muro norte da igrexa e mostra sinais evidentes de haber sido recortada para adaptala ó muro. Nunca se atoparon os fragmentos que completarían a peza e o profesor Carro supón que probablemente falten dúas ou mesmo tres liñas de texto.
A ara -a parte recuperada- mide 49 cm de alto, uns 25 cm de ancho e 21 cm de espesor máximo. Na cabeza distínguense tres vans rematados en arco de medio punto, que se relacionan coas Portas do Hades, o inframundo grego, e que tamén se observan noutras aras romanas atopadas en Galicia. No campo epigráfico pode lerse unha inscrición que di: DEO D / EVER, e que se interpreta como unha invocación a Devero, Deveros ou Deverius, unha suposta divindade indíxena mariña, quizais relacionada con Neptuno.
A torre defensiva
Unha torre defensiva altomedieval, posterior ó século XII, protexida por unha cerca da mesma época. Este conxunto defensivo tería unha función similar á doutras torres na costa galega na defensa contra os ataques normandos e piratas na Alta e na Baixa Idade Media.
Esta finalidade foi a proposta polo profesor Carro e tradicionalmente aceptada, pero existe unha segunda posibilidade: que se trate dun campanario exento da vella igrexa, pois a súa situación restaríalle funcionalidade como torre de defensa. Esta explicación tamén xustificaría o microtipónimo O Sineiro que designa o outeiro inmediatamente ó sur do xacemento.
A moeda da traslatio
miniatura|300px|Réplica da moeda, coa imaxe da translación do Apóstolo. Na campaña de 1985 atopouse na cara norte do muro perimetral da vila romana, unha moeda (un medio diñeiro de vellón) cuñada na ceca de Santiago de Compostela, que constitúe un exemplar único ata o momento. A moeda é dunha aliaxe de prata e cobre, mide 13,1 mm de diámetro (en sentido horizontal, pero 13,5 mm en sentido vertical) e ten 0,28 g de peso. Exponse desde o seu descubrimento no Museo das Peregrinacións de Santiago de Compostela.
No anverso figura un león pasante á dereita, rodeado dunha inscrición: FERDINANDUS REX. Corresponde ó rei Fernando II, rei de León e Galicia entre 1157 e 1188, o que permite situar a moeda cronoloxicamente.
No reverso figura a que pode ser a representación máis antiga da Traslatio, a chegada dos restos do apóstolo Santiago a Compostela. Pode verse a imaxe dunha barca que ocupa case toda a superficie da moeda (11,1 mm de proa a popa e 6,2 mm de cuberta a quilla ). Sobre a cuberta estaría o corpo do Apóstolo, do que se ve a cabeza na zona de proa, e as cabezas ou bustos doutros dous personaxes na zona de popa, que serían os seus discípulos Teodoro e Atanasio. Na zona superior da moeda lese unha inscrición S(ancti) IA / COBI (San Xacobe) dividida polo varal da vela, rematado nunha cruz.
O Códice Calixtino fala da translación do corpo do Apóstolo en varias ocasións, pero só a describe no Libro III, capítiulo I (e moi someramente no capítulo II). En ningún momento describe o tipo de barca no que veu desde Xerusalén ata Galicia, unicamente di que:
Pero a tradición popular di que o corpo do Apóstolo foi trasladado ata Galicia nunha barca de pedra, ou ben sobre un pedrón sen barca (do que se di que un fragmento quedou en Iafa) ou ben sobre un pedrón transportado nunha barca. Existen diversas teorías que buscan explicar este feito, desde que se trataba dunha barca na que se transportaba pedra ata que se trate dunha evolución da lenda que di que, ó chegar a Padrón, os discípulos depositaron o corpo sobre unha pedra e esta rebrandeceuse, como se fose de cera, para amoldarse á forma do corpo, que quedou así baleirado nesa pedra.
En todo caso, na moeda represéntase como unha barca construída con taboleiros de madeira, con cadanseu mascarón na proa e na popa, do mesmo xeito que os barcos de carga da época. No tímpano de Santiago de Cereixo (Vimianzo) represéntase dunha forma similar.
Ata agora realizáronse algunhas réplicas da moeda, como a producida pola fundación Ruta Xacobea, que promove a Ruta Xacobea do Mar de Arousa e Ulla. O concello do Grove utiliza un cuño con este motivo para selar as credenciais dos peregrinos que fan esta ruta. Igualmente, a Deputación de Pontevedra subvencionou a creación dunha réplica en granito, a grande escala (120 cm de diámetro), realizada pola Escola de Cantería da Deputación e que se inaugurou o 21 de xullo de 2017.
Musealización do xacemento
miniatura|250px|Vista cenital da área escavada, segundo un panel informativo colocado por Patrimonio en 2009, a carón do xacemento. No centro, en marelo, a igrexa visigótica; en vermello, os muros da vila romana; na parte inferior, en verde, as cubas de salga de peixe; en morado, as tumbas da necrópole; na esquina inferior dereita, a estrada e o chalé construídos sobre o xacemento Desde as primeiras datas do descubrimento e trala recollida dos primeiros achados, os responsables técnicos das escavacións e os responsables políticos do concello, da Deputación e Xunta propuxeron e prometeron valorizar o xacemento mediante a musealización in situ dos restos, unha vella aspiración do profesor Carro que insistiu nela en canto tiña ocasión e ante calquera que quixera escoitalo. O principal problema para levar adiante este proxecto consiste na necesidade de levantar a estrada provincial EP-9106 que atravesa a área a protexer: a única solución para continuar as escavacións consiste na desviación da estrada e na expropiación dunha vivenda particular na marxe sur da devandita estrada, tamén construída na área de interese arquelóxica. Como dificultade inmediata para conseguir este obxectivo estaría a confrontación de competencias entre as diferentes administracións, de distinta cor política (concello, Costas do Estado, Patrimonio, Deputación). Por suposto, tampouco axuda a necesidade de achegar o orzamento que sería preciso.
As propias escavacións e os restos que ían descubrindo tamén sufriron as consecuencias destes problemas debidos, en boa parte, á exposición á intemperie das estruturas e restos exhumados. As campañas fóronse realizando máis ou menos regularmente desde o ano 1985 ata o ano 1991, en que foron interrompidas ó alcanzar a estrada. Desde entón realizouse algunha campaña máis, de xeito esporádico e sen continuidade, quedando a superficie escavada a monte, e mesmo non houbo constancia en algo tan simple como o mantemento do peche que a circundaba: houbo temporais que botaron abaixo os pés inmediatos á praia e a ondada chegou a erosionar a duna e esparexer ósos pola praia. A prensa local falou en ocasións de expolio e roubo dos restos que quedaban á vista, pero non houbo constancia de tales feitos. Cómpre indicar que cando se construíu a estrada sobre o xacemento, a area que foi desprazada para a súa cimentación foi botada sobre a duna da praia, e esa area contiña numerosos ósos; posteriormente, os arqueólogos non os tiveron en consideración ó estar completamente descontextualizados.
Esta situación deu lugar a unha situación de abandono que deu pé a numerosas denuncias e acusacións cruzadas de desinterese e de incumprimento de responsabilidades. As devanditas denuncias ocuparon as páxinas da prensa e formaron parte da orde do día de diferentes debates no concello, na deputación e mesmo no Parlamento de Galicia. O propio Concello -nese momento do PP- autorizou a colocación de contedores de lixo acaroados ó peche da escavación ou habilitar como aparcadoiro as zonas inmediatas ó xacemento, onde se sabía con seguridade que había restos aínda non escavados; mesmo, persoal do Concello cavou unha gabia ó todo o longo do peche, e pegada a este, para habilitar unha condución de auga para as duchas da praia.
miniatura|250px|esquerda|Cartel indicador do xacemento de Adro Vello
Xunto ás numerosas denuncias non faltaron innumerables reunións, acordos e comisións, das que xurdiron continuas declaracións e promesas de, por fin, solucionar os diferentes problemas burocráticos, pero tampouco callaron en feitos e todas foron sistematicamente incumpridas. Así, por exemplo, segundo o alcalde do Grove "As escavacións de Adro Vello, no Grove, estarán en condicións de ser expostas ó público en 1993, trala confirmación por parte da Dirección Xeral de Patrimonio dunha partida de 20 millóns de pesetas. Con ela procederase ó peche e valado do recinto e á expropiación de terreos que inclúen un chalé próximo e o desvío da estrada".
Non se sabe que se fixo con esa partida de 20 millóns de pesetas, nin tampouco co orzamento de 150.000 euros que a Deputación en 2003 anunciou que se habilitarían para a compra da vivenda inmediata ó xacemento e os terreos que foran precisos para a necesaria ampliación. Outro exemplo foi o anuncio da Consellería da Cultura, en 2001, de proceder a construír unha cuberta provisional sobre o xacemento ese mesmo ano, que se substituiría por unha cuberta definitiva no 2002. Vinte anos despois, nada disto se fixo.
Adiantando acontecementos e unha vez coñecido o paso transcendental de iniciar o expediente para declarar BIC Adro Vello, xa se levantaron voces que reclaman a devolución a este futuro museo local, xa algo máis próximo, daquelas pezas que se foron descubrindo ó longo dos anos e que hoxe forman parte de museos e institucións de Pontevedra e Santiago e mesmo mans privadas :
Declaración de BIC de Adro Vello
miniatura|250px|Area arqueolóxica de Adro Vello. En laranxa, a área escavada; en azul, o contorno de protección En febreiro de 2022 publicouse a apertura do expediente de declaración de Adro Vello, baixo a denominación oficial de "Zona arqueolóxica de Adro Vello", como Ben de Interese Cultural (BIC). A declaración como BIC do xacemento era unha vella aspiración e viña sendo prometida desde, como mínimo, o ano 2011 e foi acollida con alegría e esperanza por tódolos actores políticos, en contraste coa resposta escéptica do alcalde do Grove José Antonio Cacabelos, socialista, que declarou que "Adro Vello no necesita declaraciones, necesita fondos", sen os que "o mellor vai ser botarlle un camión de area por riba e tapalo", ignorando así o valor obxectivo da propia declaración e a capacidade xeradora de recursos que representa.
A declaración da Dirección de Patrimonio fundaméntase "no seu interese científico, así como na súa importancia histórica e arqueolóxica no panorama da arqueoloxía clásica en Galicia, que o configuran como un dos bens arqueolóxicos máis sobranceiros no ámbito da Comunidade Autónoma", contemplando tamén o potencial que representa toda a ampla zona aínda sen escavar. Destaca a longa secuencia de ocupación, ininterrompida, que vai desde a época romana ata o século XVIII, "o que o converte nunhas das zonas arqueolóxicas máis importantes do noroeste peninsular pola potencialidade da información que pode achegar".
miniatura|250px|esquerda|Entre os elementos protexidos inclúese a igrexa actual de San Vicente e o cruceiro de Espadeñal
Pero non só comprende a área ocupada como vila romana e necrópole, senón que a zona protexida dentro da Zona arqueolóxica de Adro Vello inclúe un amplo espazo denominado "Contorno de protección", no que se levantan outras estruturas arquitectónicas modernas (actual igrexa de San Vicente, casa reitoral, hórreo e dous cruceiros), etnográficas (catro fábricas de salgadura contemporáneas) e o Castro do Castriño (habitado xa na Idade de Ferro ou de Bronce, situado a uns 500 m cara o oeste e do que ás penas quedan restos, pero que deixou a pegada na microtoponimia: O Castriño ou Os Castriños). Inclúe así mesmo a franxa de 200 m que rodea estas estruturas protexidas.
O expediente de declaración como BIC tiña un prazo de resolución máximo de dous anos, durante os que xa quedaban prohibidas tódalas licenzas de obra, construción, demolición e parcelación, e anuladas as xa concedidas ata entón. A Lei de Patrimonio Cultural de Galicia establece que, en todo caso, o réxime de protección aplícase de forma inmediata tras a publicación da Resolución. Finalmente o 26 de xaneiro de 2023 publícase no DOG a declaración de Adro Vello e a zona arqueolóxica circundante como Ben de Interese Cultural.
Polonia nos Xogos Olímpicos
Polonia participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1924, e dende entón competiu en cada edición dos Xogos de Verán e de Inverno, agás en 1984, cando formou parte do boicot liderado pola Unión Soviética.
Castelo, Dordaño, Oza-Cesuras
Castelo é un lugar da parroquia de Dordaño no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 16 habitantes (7 homes e 9 mulleres).
Monte Neme
Historia e lendas
O monte xa estaba habitado no neolítico, moi posibelmente con asentamentos nas súas abas na Idade dos Metais. Crese tamén que existiu un castro, que puido perderse coas obras de minaría, xa que é deste lugar de onde procede a famosa "Arracada de Cances" (peza de ourivaría castrexa) atopada en 1950 no Rego de Bandeira durante os traballos na mina, e que hoxe se atopa no Museo de Pontevedra. O crómlech demostra o uso sagrado do monte. Na zona existiu unha forte presenza de cultos pagáns, como demostra a tradición oral que chega aos nosos días coa crenza de fontes purificadoras. Crese que no lugar se adoraba a divindade precristián de nome Nemet, moi común en toda a Gallaecia. Coa chegada do cristianismo á Gallaecia, estes lugares foron cristianizados, e ergueuse unha ermida baixo a advocación de Santa Cristina. Existen ademais outras capelas no monte.
No lugar mestúranse lendas, que lle dan ao monte un carácter sagrado ou telúrico, de feito a tradición oral asignoulle ao propio monte significados especialmente vencellados a un carácter pagán e demoníaco, cando menos no tocante ás tradicións ligadas á mística do círculo de pedra. O nome de Eira das Meigas ou Circo dos Xogos, fai referencia á asociación do lugar con aquelarres e celebracións escuras, asociadas á noite de San Xoán ou aos solsticio s. A construción de varias igrexas, como as de Santa María de Ardaña ou Santa Cristina, protexerían os veciños dos meigallos.
Crómlech
Preto do cumio, na aba sueste, orientado ao nacente do monte, atópase un crómlech de pequeno tamaño, a "Eira das Meigas" ou "Circo dos Xogos", un conxunto lítico formado por laxes en círculo, un dos poucos exemplos destas estruturas que chegaron aos nosos días na actual Galicia. O crómlech xa fora descrito por autores como Manuel Murguía ou Luís Monteagudo.
A lenda popular di que na noite de San Xoán as meigas subían ao monte, lavaban a cara na Fonte das Meigas, no lugar de Tordoia, ou noutras como a de San Paio da Devesa ou na fervenza de entrecruces; para despois reunírense no crómlech, sentando nas grandes cadeiras de pedra para discutiren que facer cos vivos.
Hoxe en día a Eira das Meigas atópase practicamente destruída por mor da apertura de pistas para a actividade mineira na década de 1960. Era un dos escasos exemplos de círculo lítico situado no alto dun monte illado á beira do mar, un dos curiosos exemplos que lle confiren a un monte un carácter sagrado e que ata vai pouco tempo conservaba o Neme e con el as comarcas de Bergantiños e Costa da Morte.
Minaría
miniatura|Mina abandonada do monte Neme O monte salienta ademais por riqueza mineral, xa que, a diferenza de todo o occidente galego, predomina o gneis máis ca o granito. É moi posíbel que xa na época romana, grega ou fenicia, foran explotados os xacementos de estaño do monte, elemento moi apreciado daquela.
Nos anos da primeira Guerra Mundial iniciouse a extracción de volframio (material de especial importancia a comezos do século XX polo seu uso na industria militar para o endurecemento do aceiro). Segundo apuntan os documentos, a primeira concesión da mina para tirar volframio e caolín dataría de 1923, aínda que segundo semella, a orixe sería polo menos anterior á primeira gran guerra, prorrogándose en sucesivas ocasións ata o ano 2012, ano no que a mina se abandona.
Dende entón gran parte do monte foi empregado como canteira e no seu cumio hai antena s de telefonía móbil, radio e televisión. A zona outrora explotada ocupa unha superficie de 70.000 metros cadrados. Ademais dos danos ecolóxicos e da perda de patrimonio histórico, a explotación ten un forte impacto visual.
Recuperación
No ano seguinte a Xunta de Galicia empregouno como reclamo turístico, rectificando posteriormente por ser isto inadecuado (toxicidade, desastre ambiental, perigosidade). Para facer fronte á súa turistificación constituíuse, non desde o plano institucional, a Plataforma en Defensa do Monte Neme.
Horehound
Horehound é o álbum de estrea do supergrupo estadounidense de rock alternativo The Dead Weather, editado o 10 de xullo do 2009 en Australia, o 13 en Europa e o 14 en Norteamérica. O disco foi gravado nos Third Man Studios durante un período de tres semanas en xaneiro do ano 2009. O seu primeiro sinxelo foi "Hang You from the Heavens", publicado a través de iTunes o 11 de marzo, e en vinilo o 18 de abril. "Treat Me Like Your Mother" foi lanzado como segundo sinxelo o 25 de maio, e o terceiro sería "I Cut Like A Buffalo", que inclúe unha versión de The West Coast Pop Art Experimental Band, "A Child of a Few Hours is Burning to Death", como cara B. O álbum estreouse no número 6 da lista Billboard 200 e no 14 da UK Album Charts.
Lingua serbocroata
O serbocroata ou bosníaco-croata-serbio, é unha lingua eslava a falada principalmente en Serbia, Montenegro, Croacia e Bosnia e Hercegovina. É unha lingua pluricéntrica con catro variedades estándar mutuamente intelixibles.
Historicamente, os dialectos eslavos meridionais formaron un continuo dialectal. A turbulenta historia da área, particularmente despois da expansión do Imperio Otomán, deu lugar a un mosaico de diferenzas dialectais e relixiosas. Por mor das migracións de poboación, o dialecto štokavski converteuse no máis estendido nos Balcáns occidentais, introducíndose nas áreas ocupadas polos dialectos čakavica e kajkavica (ó tempo que formaba a lingua eslovena no noroeste). Bosníacos, croatas e serbios diferéncianse pola relixión, e historicamente estiveron baixo o poder de señores estranxeiros. Durante este período, a lingua tiña gran variedade de nomes, como "eslavo", "ilirio", ou dependendo da rexión "bosníaco", "serbio" e "croata", este último en combinación con "eslavonio" ou "dálmata".
Dialectos
A lingua constitúe un diasistema, dividido en dous dialectos principais:
A antiga Iugoslavia era un verdadeiro caldeiro de mesturas: dous alfabetos (cirílico e latino), tres linguas oficiais (serbocroata, esloveno e macedonio), tres relixións predominantes (igrexa católica, igrexa ortodoxa e islamismo), oito etnias principais (serbios, croatas, bosníacos, macedonios, eslovenos, albaneses, montenegrinos, e húngaros), e seis repúblicas. Coa súa disolución produciuse unha simplificación notable no sentido de que cada nova entidade identificouse cun Estado determinado (Serbia, Croacia, Bosnia e Hercegovina e Macedonia do Norte). Malia todo, as dificultades en tódolos niveis nesta rexión dos Balcáns persisten. Inclusive no aspecto lingüístico.
Revolución Húngara de 1956
A Revolución Húngara de 1956 foi unha revolta espontánea de carácter nacional contra o goberno comunista de Hungría e a súa política prosoviética que aconteceu entre o 23 de outubro e o 10 de novembro de 1956.
Dende a morte de Stalin os países do leste viviran unha certa liberalización, malia que controlada e reducida. O líder húngaro, Mátyás Rákosi, non obstante Imre Nagy, comunista reformista, accede ao posto de primeiro ministro, pero Rákosi mantense como secretario xeral do Partido Comunista Húngaro, situación que dura ata 1955 cando Nagy foi destituído do seu posto.
En xuño de 1956 unha revolta popular conseguiu destituír ao goberno e o nomeamento en outubro do comunista liberal Władysław Gomułka como primeiro secretario do Partido Comunista de Polonia, como consecuencia en Hungría pouco despois Ernő Gerő substituía a Rákosi como secretario xeral do Partido Comunista por temor a que o descontento se estendese por Hungría.
Para o 23 de outubro convocárase unha manifestación de solidariedade co pobo polaco, comezou como unha demostración de milleiros de estudantes que marcharon dende o centro de Budapest ao edificio do Parlamento. Unha delegación dos estudantes que entrara no edificio da radio nacional para tentar retransmitir as súas demandas foi detida. Cando os manifestantes demandaban a liberación dos seus compañeiros a Policía da Seguridade do Estado (ÁVH) disparou dende o interior do edificio; a nova esparexeuse rapidamente e a violencia e as desordes invadiron a capital e o resto do país. Milleiros de cidadáns organizáronse en milicias loitando contra a ÁVH e as tropas soviéticas, enviados soviéticos chegan ao país e o 24 Gerő acusado de ser o principal causante da situación é destituído, constituíuse un novo goberno presidido por Imre Nagy que formalmente eliminou a ÁVH e declarou a súa intención de retirar o país do Pacto de Varsovia, abolir a censura e convocar eleccións libres mentres a situación bélica normalizábase coa case fin da loita nas rúas trala retirada das tropas soviéticas de Budapest o 28 de outubro e boa parte do poder real queda das mans dos comités municipais e de fábrica. O 3 de novembro formouse un goberno nacional con representantes socialdemócratas, agrarios e tan só tres comunistas, entrementras János Kádár formou tamén ese día pola tarde un novo goberno na zona onde se concentraban as tropas soviéticas que pide axuda á Unión Soviética.
Atención farmacéutica
A atención farmacéutica é un proceso cooperativo para a provisión responsable de terapia farmacolóxica a un paciente considerado individualmente. Buscar, previr e resolver problemas relacionados con medicamentos, para lograr que se logre alcanzar os resultados de saúde que se esperan e manter ou mellorar a calidade de vida do paciente.
Historia e características
A atención farmacéutica actual nace nos Estados Unidos da man de Charles Hepler e Linda Strand. Pero con anterioridade xorde basicamente das actividades de farmacia clínica desenvolvidas nos servizos de farmacia hospitalaria dese país.
A atención farmacéutica en Galicia, ao igual que en España, defínea o Consenso de atención farmacéutica, que engloba as tarefas do farmacéutico orientadas cara ao paciente: dispensación, consello / consulta e seguimento de tratamentos farmacolóxicos.
Pastel (arte)
miniatura|200px|Pastel de óleo.
O pastel é un material artístico para pintura e/ou debuxo existente en barras, bastóns cilíndricos ou até en lapis, feito cunha masa de auga á que se lle mesturan pigmentos de cores variadas.
Tipos de pastel
Existen dous tipos de pastel: o pastel seco e o pastel de óleo, que presentan características diferentes, tanto na súa composición como na súa parte visual.
Pastel seco
É un material antigo, referido por vez primeira por Leonardo da Vinci coma un material elegante para "pintar a seco". Este material pode ser utilizado en case todas as superficies de papel, mais presenta un inconveniente na súa utilización, pois unha vez utilizado no soporte pódese tornar un desafío apagar parcialmente o pastel seco sen deixar vestixios.
Pastel de óleo
Este tipo de pastel existe desde a década de 1960 e a súa fabricación é semellante á do pastel seco, tendo como diferenza o óleo, compoñente que acabará por dar nome a este material. O pastel de óleo pode diluirse no soporte usando un pincel e, ao contrario do pastel seco, é un material que en exceso pode ser facilmente retirado, pois coa axuda de ferramentas, como un estilete ou un coitelo, pode simplemente retirarse o erro.
Pesqueiro
miniatura|Barco de pesca de cangrexos en Pellworm (Alemaña) miniatura|Barco pesqueiro en [[Dar es Salaam (Tanzania)]] Un barco pesqueiro é un bote ou barco que se usa para pescar no mar, ou nun lago ou río. Empréganse moitos tipos de embarcacións para a pesca comercial, artesanal e deportiva.
Segundo a Organización para a Agricultura e a Alimentación (FAO), no 2004 había catro millóns de embarcacións dedicadas á pesca, das cales 1,3 millóns, aproximadamente, son embarcacións con cubertas e áreas pechadas. Case todas as embarcacións cubertas están mecanizadas, e 40 000 delas superan as 100 toneladas. No outro extremo, dous terzos (1,8 millóns) dos botes sen cuberta son embarcacións tradicionais de distintos tipos, que funcionan unicamente a vela e remos. Estes botes son os empregados polos pescadores artesanais.
Mais, é difícil estimar o número de barcos de pesca deportiva. Varían en tamaño, e ao contrario que os barcos comerciais, frecuentemente non se dedican só á pesca.
Antes da década de 1950 había moi pouca estandarización dos barcos pesqueiros. Os deseños podían variar en función do porto e estaleiro. Tradicionalmente os botes facíanse de madeira, pero a madeira xa non se usa polo seu custo e a dificultade para obter madeira de construción. Cada vez úsase máis a fibra de vidro nos barcos pesqueiros pequenos de até 25 metros (100 toneladas), mentres que o aceiro emprégase xeralmente en embarcacións superiores aos 25 metros.
FC Bayern München
Dende o comezo da tempada 2005-06 o Bayern xoga os seus partidos como local no Allianz Arena, con capacidade para 69.901 espectadores. Anteriormente, o equipo xogou durante trinta e tres anos no Estadio Olímpico de Múnic. As cores do equipo son o vermello e o branco, e o seu escudo mostra as cores de Baviera. O Bayern é un club de socios con 162.187 membros. Tamén hai rexistrados 2.764 clubs oficiais de seguidores cun total de 192.160 membros. O club conta con outros departamentos, como xadrez, balonmán, baloncesto, ximnasia, birlos, tenis de mesa, arbitraxe e fútbol veterano, con máis de 1.100 membros activos.
Primeiros anos
miniatura|esquerda|220px|[[Franz Beckenbauer.]] No ano 1900 o club de ximnasia de Múnic (MTV 1879) celebrou unha a asemblea de membros para crear un equipo de fútbol, na que se decidiu que os futbolistas do club non se asociarían á Federación Alemá de Fútbol (en alemán: Deutscher Fußball-Bund, DFB), polo que once membros interesados na división deixaron a xuntanza, e ese mesmo anoitecer do 27 de febreiro de 1900 foi fundado o Fußball Club Bayern München. Algúns meses despois da fundación o Bayern comezou a lograr vitorias contra tódolos seus rivais locais, acadando as semifinais do Campionato do Sur de Alemaña na tempada 1900-01. En 1906 fusionouse co Münchner Sport Club. Nos anos seguintes o club gañou algúns trofeos locais e en 1910-11 o Bayern uniuse á recentemente fundada Kreisliga, a primeira liga de Baviera. Na primeira edición da liga conseguiron o título, aínda que non volveron repetir até o comezo da primeira guerra mundial en 1914, a cal detivo tódalas competicións de fútbol alemás.
Nos anos da posguerra, o Bayern gañou varias competicións rexionais antes de gañar o seu primeiro Campionato do Sur de Alemaña en 1926, éxito que se repetiu dous anos máis tarde. O seu primeiro título nacional non o conseguiu até 1932, cando o adestrador Richard Kohn dirixiu o equipo cara ao campionato alemán derrotando por 2 a 0 ao Eintracht Frankfurt na final.
Despois da guerra o Bayern fíxose membro da Oberliga Süd, a división sur da primeira división da Alemaña Federal, a cal estaba dividida en cinco divisións naquel entón. O Bayern loitou, contratando e despedindo a trece técnicos entre 1945 e 1963. En 1955 descenderon, pero retornaron á Oberliga ao ano seguinte, gañando na seguinte tempada, e gañaron a súa primeira Copa de Alemaña tras derrotar ao Fortuna Düsseldorf por 1 a 0 na final. O club forcexaba economicamente, estando ao bordo da bancarrota a finais dos anos 1950. Finalmente, Roland Endler proveu ao club cos fondos necesarios, sendo recompensado con catro anos á cabeza do club. En 1963 as Oberliga alemás foron fusionadas nunha soa liga nacional, a actual Bundesliga, para a cal foron seleccionados cinco equipos da Oberliga Süd. O Bayern terminara ese ano en terceiro lugar, pero outro equipo de Múnic, o 1860 München, gañara o campionato e como a Federación Alemá de Fútbol prefería non incluír dous equipos dunha mesma cidade, o Bayern non foi seleccionado para a Bundesliga. O equipo ascendeu dous anos máis tarde xogando cun equipo de novos talentos como Franz Beckenbauer, Gerd Müller, e Sepp Maier, que máis tarde serían colectivamente coñecidos como "o eixo".
Época dourada
miniatura|220px|[[Gerd Müller.]] Na súa primeira tempada da Bundesliga o Bayern terminou en terceiro lugar e conquistou a copa alemá. Isto clasificou aos bávaros para xogar a seguinte edición da Recopa de Europa, onde gañou nunha sensacional final contra os escoceses do Glasgow Rangers, cun gol de Franz Roth na prórroga para terminar 1 a 0. En 1967 o Bayern gañou de novo a copa, pero algo cambiou no club cando un adestrador novo, Branko Zebec, asumiu o control. Substituíu o estilo ofensivo do Bayern por un estilo máis disciplinado e, ao facer iso, logrou o primeiro dobrete na súa historia na Bundesliga usando só a trece xogadores ao longo da tempada.
Tres anos despois, en 1970, Udo Lattek asumiu o mando. Despois de gañar a copa na súa primeira tempada, conduciu ao Bayern cara ao seu terceiro campionato alemán. O partido decisivo na tempada 1971-72, contra o Schalke 04, foi o primeiro partido que disputou o Bayern no novo Estadio Olímpico, ademais do primeiro partido televisado en directo da historia da Bundesliga. O Bayern gañou ao Schalke 5 a 1 reclamando así o título e fixando tamén varios récords, incluíndo o de maior número de puntos nunha tempada e maior números de goles. O Bayern tamén gañou os seguintes dous campionatos, e triunfou na final da Copa de Europa contra o Atlético de Madrid, gañando o Bayern por 4 a 0 nun encontro de desempate tras empatar a uns no primeiro encontro.
Durante os seguintes anos o equipo fracasou no campionato nacional, pero defendeu o seu título europeo nas dúas seguintes tempadas. En 1975 derrotou ao Leeds United na final con goles de Roth e Müller e, un ano máis tarde en 1976, derrotaban en Glasgow ao Saint-Étienne con outro gol de Roth, converténdose o Bayern no terceiro club en gañar o trofeo europeo en tres anos consecutivos (despois do Real Madrid e o Ajax). O último trofeo desta era do Bayern foi a Copa Intercontinental, na cal derrotou ao equipo brasileiro do Cruzeiro en dous partidos: gañou 2 a 0 na casa e empatou sen goles en Belo Horizonte. O resto da década foi tempo de cambios e os muniqueses non gañaron títulos. En 1977 o "Kaiser" Beckenbauer marchou ao New York Cosmos, en 1979 Sepp Maier e Uli Hoeneß retiráronse e ao pouco Gerd Müller uniuse ao Fort Lauderdale Strikers. Bayerndusel (literalmente do alemán: "Bayern-sorte") foi un termo acuñado durante este período como expresión, xa sexa de desprezo ou de envexa, sobre as vitorias ás veces angostas e nos últimos intres do club.
De FC Breitnigge a FC Hollywood
esquerda|miniatura|250px|O Bayern contra o [[Hamburger SV|Hamburgo en 1981.]] Os anos 1980 foron un período de confusión para o Bayern, con moitos cambios de persoal e a chegada de problemas financeiros. No campo, Paul Breitner e Karl-Heinz Rummenigge, chamados FC Breitnigge, conduciron ao equipo cara aos títulos da Bundesliga en 1980 e 1981. Coa excepción dun triunfo na Copa de Alemaña de 1982, nas dúas seguintes tempadas non houbo ningún éxito, polo que Breitner xubilouse e regresou o anterior técnico Udo Lattek. Co cambio o Bayern conquistou de novo a copa en 1984, para logo gañar cinco campionatos de Liga en seis tempadas, incluíndo un dobrete en 1986. Con todo, o club non acadou ningún éxito europeo, sendo o seu mellor rexistro os dous subcampionatos na Copa de Europa en 1982 (perdendo co Aston Villa) e 1987 (perdendo co Porto).
Os seus sucesores como adestrador, Giovanni Trapattoni e Otto Rehhagel, terminaron sen ningún trofeo ao final da tempada, non facendo realidade as altas expectativas do club. Durante este tempo os xogadores do Bayern comezaron aparecer nas páxinas dos medios da prensa do corazón no canto das páxinas deportivas, polo que o club foi alcumado como FC Hollywood. Beckenbauer regresou como adestrador interino cara o final da tempada de 1995-96 e conduciu ao equipo cara a vitoria na Copa da UEFA de 1996, gañando na final ao Girondins de Bordeos. Na tempada 1996-97 Giovanni Trapattoni regresou para conquistar o campionato. Pero na seguinte tempada o Bayern perdeu o título contra o recentemente ascendido Kaiserlautern, polo cal Trapattoni tivo que despedirse por segunda vez do club.
Volta á elite internacional
miniatura|180px|esquerda|Oliver Khan Dende 1998 até 2004 o Bayern foi dirixido por Ottmar Hitzfeld. Na primeira tempada de Hitzfeld, o Bayern conquistou a Bundesliga e estivo a piques de conquistar a Liga de Campións, mais perderon 1 a 2 no tempo engadido contra o Manchester United. Os bávaros adiantáranse no marcador no minuto 6 do encontro, pero dous goles no tempo de desconto, nos minutos 91 e 93, déronlle o título aos ingleses. Na tempada 1999-00 o Bayern gañou o seu terceiro dobrete. O terceiro título consecutivo da Bundesliga conseguiuno en 2001, tras gañar na última xornada de liga. Días máis tarde o Bayern conquistou a súa cuarta Liga de Campións, despois dunha brecha de 25 anos, derrotando ao Valencia nos penaltis. A tempada de 2001-02 comezou co título da Copa Intercontinental, aínda que acabou sen ningún outro trofeo. Unha tempada máis tarde o Bayern conquistou o seu cuarto dobrete, gañando cunha marxe récord sobre o segundo clasificado, ao sacarlle trala última xornada 16 puntos ao segundo, o VfB Stuttgart.
O reinado de Hitzfeld acabou en 2004 e o Bayern baixou moito o seu nivel, incluíndo a súa eliminación na copa por un equipo da segunda división, o Alemannia Aachen. Felix Magath asumiu o control e conduciu ao Bayern cara a dous dobretes consecutivos. Antes do principio da tempada 2005-06, o Bayern trasladouse dende o Estadio Olímpico cara o novo Allianz Arena, o cal comparte co club 1860 München. A nivel deportivo a súa actuación en 2006-07 comezou de forma errática e perderon de novo na copa fronte ao Alemannia Aachen. O adestrador Magath foi destituído pouco despois da pausa de inverno.
miniatura|185px|[[Franck Ribéry]] En xaneiro de 2007 regresa ao banco Ottmar Hitzfeld, pero aínda así o Bayern remata fora dos postos que clasifican para a Liga de Campións por primeira vez en máis dunha década. A derrota adicional na Copa da Liga deixou ao club sen ningún título ese tempada. En 2007-08 o Bayern fixo moitos cambios no seu cadro de xogadores para reconstruír ao equipo. Ficharon un total de oito xogadores novos e venderon, despediron ou cederon a nove dos seus. Hamit Altintop do Schalke 04, Luca Toni da ACF Fiorentina, Miroslav Klose do Werder Bremen e Franck Ribéry do Olympique de Marsella, foron as fichaxes máis sonadas. As novas fichaxes pronto deron resultados e os muniqueses gañaron en 2008 a Copa e a Liga, manténdose no alto da clasificación en cada xornada.
O 11 de xaneiro de 2008 o exfutbolista Jürgen Klinsmann foi nomeado sucesor de Hitzfeld, tomando o cargo o 1 de xullo de 2008, asinando un contrato por dous anos. Durante a primeira metade da tempada 2008-09 da Bundesliga, o Bayern comezou bambeante, gañando simplemente dous partidos até o sexto partido, mais pronto comezou a mellorar. Con todo, o Bayer Leverkusen eliminounos en oitavos de final da Copa. Na Liga de Campións dese ano o Bayern tamén chegou aos oitavos de final, onde foron eliminados polo FC Barcelona despois de quedar primeiros no Grupo F e derrotar ao Sporting de Lisboa na primeira rolda das eliminatorias, logrando un resultado récord na Liga de Campións ao vencer cun global de 12 a 1. O 27 de abril, dous días despois dunha derrota doméstica fronte ó Schalke 04, a cal fixo caer ao Bayern ao terceiro lugar na táboa, Klinsmann foi despedido. Isto foi precedido por varios resultados decepcionantes como unha derrota global por 5 a 1 fronte ó Barça na liga de Campións, e unha derroa de 5 a 1 contra o campión VfL Wolfsburg. Jupp Heynckes foi nomeado como novo adestrador até o fin da tempada. O Bayern finalmente terminou a liga en segundo lugar, clasificándose directamente para a Liga de Campións en 2009-10.
Para a seguinte tempada chegou outro cambio de adestrador, esta vez o elixido foi o neerlandés Louis Van Gaal procedente do AZ de Alkmaar. Mentres o equipo estaba baixo miradas críticas, debido a unha racha de malos resultados, Van Gaal logrou clasificar ao Bayern para os oitavos de final da Champions cun convincente 4 a 1 sobre a Juventus en Turín. O seu próximo rival sería a Fiorentina, conseguindo pasar aos cuartos aínda perdendo en Florencia por 3 a 2. No choque de cuartos de final agardaría o Manchester United de Alex Ferguson. Os bávaros conseguiron derrotar aos ingleses avanzando ás semifinais. Alí enfrontaríanse ao Olympique Lyon, ao que gañaron tanto na casa como fóra, enviando ao Bayern á final.
O 8 de maio de 2010, o Bayern conquistou a Bundesliga despois de vencer por 3 a 1 ao Hertha Berlin. O Bayern tamén gañou a Copa unha semana despois, o 15 de maio de 2010. Con todo, o triplete escapouse tras perder por 2 a 0 na final da Liga de Campións contra o Inter de Milán de José Mourinho o 22 de maio no Santiago Bernabéu de Madrid. Na tempada 2011-12 chegaría de novo ao banco Jupp Heynckes. O 25 de maio clasificáronse á final da Champions League ao eliminar en semifinais ao Real Madrid. Na final enfrontaranse ao Chelsea inglés.
Escudo e cores
O escudo do Bayern alterouse varias veces. Orixinalmente consistía nas letras F. C. B. M. con tipografías estilizadas e superpostas tecéndose nun símbolo de cor azul. As cores de Baviera foron incluídos por primeira vez no escudo en 1954. A versión moderna do escudo evolucionou a partir da versión de 1954 en varias etapas. O escudo constou na meirande parte da súa historia dunha soa cor, a maioría das veces ou vermella ou azul. O escudo actual, que data de 2008 é vermello, azul e branco. Consiste nun anel vermello no que figura a lenda en branco "FC Bayern München" rodeando unha bandeira de Baviera.
Na constitución orixinal do club as cores do Bayern eran o branco e o azul, pero o club xogou en camisetas brancas e pantalóns negros até 1905, cando o Bayern se fusionou co Münchner Sport Club. O MSC decretou que os futbolistas tiñan que xogar con pantalóns vermellos. A partir de aí o Bayern xogou en vermello e branco durante a maior parte da súa historia, aínda que o azul seguiu a ser utilizado en varias ocasións. Na tempada de 1969-70 as camisas eran raiadas en azul e branco, e os pantalóns e os calcetíns tamén eran azuis. Un estilo semellante apareceu en 1995, cando o azul foi por primeira vez a cor dominante. En 1999 o Bayern regresou ás súas cores orixinais.
O conxunto visitante do club tivo unha gran variedade de cores a través dos anos, incluíndo negro, branco, azul ou verde-dourado. O Bayern tamén adoita ter un equipamento distinto para competicións internacionais (normalmente a Liga de Campións). En 2009, o conxunto local foi vermello, o visitante foi azul escuro e o conxunto internacional branco. Na tempada de 2010-11, o Bayern tivo un camisola para os seus partidos como local a franxas verticais vermellas e brancas, camisa branca con pantalóns de azul escuro de visitante, e un azul moi escuro para os partidos da Liga de Campións. Nos anos 1980 e 1990 o Bayern usou un conxunto especial de visitante para xogar contra o 1. FC Kaiserslautern coas cores da selección brasileira de fútbol: o azul e o amarelo, unha superstición producida debido ao feito de que ao club custáballe gañar na cidade do Palatinado.
Estadio
miniatura|220px|esquerda|O [[Estadio Olímpico de Múnic.]] O Bayern xogou os seus primeiros partidos de adestramento no Schyrenplatz, no centro de Múnic. Os seus primeiros partidos oficiais como local foron no Theresienwiese (onde hoxe se celebra a Oktoberfest). En 1901 o Bayern mudouse para o seu propio campo, o cal estaba situado na Clemensstraße do barrio de Schwabing, ao norte da cidade. Despois de unirse ao Münchner Sport Club (MSC) en 1906, o Bayern trasladouse en maio de 1907 ao estadio do MSC na Leopoldstraße. Nos anos 1920 os seareiros que acudían aos partidos eran cada vez máis numerosos, polo que o Bayern tivo que ir trasladándose a diferentes terreos.