cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maria Mancini
Traxectoria
Maria Mancini naceu no seo dunha familia ilustre da nobreza italiana, cuxas orixes se remontan á antiga Roma. O seu pai era o barón Lorenzo Mancini, un aristócrata italiano que era tamén nicromante e astrólogo. Tras a morte desde en 1650, foi coa súa nai Girolama Mazzarini e coas súas irmás a París coa esperanza de que o seu irmán, o cardeal Mazarin, lle conseguise bos casamentos para as súas fillas Laura (casada con Louis, duque de Vendôme), Olympia (casada con Eugène-Maurice de Savoy-Carignano), Hortense Mancini (casada con Armand-Charles de la Meilleraye) e Maria Anna. Xunto coas súas irmás Laura e Anna Maria Martinozzi, as mozas eran coñecidas como As Mazarinettes. Amais, Anna Maria Mancini tiña tres irmáns, Paulo, Filippo e Alfonso.
Dolmen de Pedra Moura
Características
Segundo a lenda, a pedra foi traída por unha moura, que a trouxo na cabeza mentres fiaba nunha roca e daba de mamar a un bebé.
Premio de arquitectura Rodolfo Ucha Piñeiro
O Premio de arquitectura Rodolfo Ucha Piñeiro é un galardón que concede o concello de Ferrol a proxectos arquitectónicos construídos en Ferrolterra. Leva o nome do arquitecto Rodolfo Ucha. Contempla varias categorías.
Maria Mancini
Traxectoria
En 1661 casou co príncipe italiano Lorenzo Onofrio Colonna, condestable de Nápoles, e regresou a Italia. Tiveron tres fillos: Filippo (1663), Marcantonio (1664) e Carlo (1665). Os anos de matrimonio entre a parella pareceron desenvolverse dun modo irregular, a xulgar polos contidos das memorias de Mancini. Tras uns primeiros momentos de adaptación desta á vida en Italia, tan diferente da que levara na corte, o condestable e ela desenvolveron unha vida en común froito da cal terían tres fillos. A parella converteuse nun referente da vida pública italiana, especialmente debido á súa actividade como mecenas de arte e teatro. O paso dos anos provocou un agravamento das relacións que, segundo Mancini, chegou a facerlle pensar que o seu esposo podería mesmo planear envelenala. Sospeitas como estas e o fastío xeral pola súa situación vital provocaron que en 1672 Maria Mancini tomase a decisión de fuxir da súa casa para escapar ao control do seu esposo. A fuxida foi acordada coa súa irmá Hortensia, escapada á súa vez tamén do seu marido en Francia e quen a acompañaría durante os primeiros meses. O percorrido de Maria tentando escapar á influencia do seu marido supón un periplo por varios países europeos que culmina en 1676, cando se instala finalmente en Madrid, nun convento escollido polo condestable Colonna para tal fin. Vivirá neste país relacionándose cos máis altos círculos da corte española, incluíndo á raíña Mariana de Neoburgo. A súa volta a Italia non se produciu até pasados uns anos da morte do condestable en 1689.
Foi soterrada co epitafio que ela mesma suxerira: “Maria Mancinia Columna, pulvis et cinis”.
Memorias
La verdad en su luz percorre, pois, a vida da autora desde o nacemento até o momento da súa escritura, ao trinta e sete anos. O relato comeza dando conta da primeira infancia da autora; tras introducir ao lector nas reviravoltas familiares que marcarían a súa infancia, Maria pasa a percorrer os seus tempos de adolescencia e mocidade na corte do futuro Rei Sol, con quen mantería un breve noivado truncado, con gran dor para Mancini, polo matrimonio do rei con María Teresa de Austria. A escritora insiste en que eses foron os tempos máis felices -e, tras a ruptura co monarca, os máis amargos tamén- da súa vida.
Despois, Mancini explica que a raíz do matrimonio do Rei Sol coa futura raíña, a súa presenza no palacio convértese nun verdadeiro estorbo. A autora explica como é trasladada a La Rochelle ata que, tras outros intentos errados de alianzas, é acordado o seu matrimonio con Lorenzo Colonna, un importante nobre italiano. A partir de entón, Mancini relata de maneira bastante pormenorizada as reviravoltas do seu matrimonio: o rexeitamento que inicialmente lle causaba o seu marido, a posterior aceptación, a chegada dos fillos, os momentos de felicidade vividos en varias cidades italianas e, finalmente, o desenlace do mesmo. Ante a deterioración da relación entre os cónxuxes, Maria di verse excedida e, non vendo outra alternativa, emprende a fuga coa súa irmá Hortensia, tamén separada do seu marido.
A partir deste momento, as memorias inician o relato da peregrinación que Maria Mancini emprende desde Italia, pasando por Francia, Alemaña e os Países Baixos para acabar finalmente en España, nun convento próximo a Madrid. A viaxe móstrase ao lector como un periplo angustioso, no que a autora é incapaz de atopar un lugar no que lle permitan residir, ben porque se lle nega ese dereito (como ocorre en Francia, onde o rei, outrora o seu amante, ordénalle que abandone o país), ben porque os homes enviados polo seu marido asédiana e mesmo chegan a recluír nalgúns conventos, primeiro en Bruxelas e finalmente en Madrid.
Maria Mancini termina o relato da súa vida sinalando que, aínda que se atopa “encerrada” no convento da capital española, non abandona a vontade de lograr algún día escapar do dominio do condestable que, dalgún modo, seguía controlándoa aínda sen vivir xunto a ela.
Xunto coas súas memorias, Maria Mancini deixou tamén un importante legado escrito na súa correspondencia co seu marido, o condestable Colonna. Esta atópase conservada no Archivio Colonna da Associazione Clavis Aurea.
Partenoxénese
miniatura|dereita|280px|O [[abellón (macho da abella)|macho das abellas é haploide e orixínase por partenoxénese.]] miniatura|280px|dereita|No centro, a especie asexual formada só por femias de lagarto de cola de látego [[Cnemidophorus neomexicanus, a cal se reproduce por partenoxénese. Á esquerda, a especie sexual con machos e femias C. inornatus. Á dereita, a especie sexual con machos e femias C. tigris. Estas dúas especies sexuais hibrídanse naturalmente orixinando a especie asexual C. neomexicanus do centro.]]
A partenoxénese é unha forma de reprodución na cal a formación e crecemento dos embrións ten lugar sen fertilización. Nos animais, a partenoxénese é o desenvolvemento dun embrión a partir dunha célula ovo (óvulo) non fertilizado e é un compoñente do proceso máis amplo da apomixe ou apomixia. A segmentación do óvulo sen fecundar pode ser posta en marcha por factores ambientais ou internos químicos ou físicos. A célula ou individuo producido por partenoxénese denomínase partenota.
A palabra partenoxénese vén dos termos da lingua grega παρθένος, parthenos, que significa 'virxe', e γένεσις, genesis, que significa 'nacemento'. O termo non se debería utilizar para describir os modos de reprodución de especies hermafroditas nas que un mesmo individuo ten órganos masculinos e femininos e pode reproducirse por si só por autofecundación (por exemplo, a tenia). A partenoxénese descubriuna Charles Bonnet no século XVIII, que obtivo once xeracións sucesivas de áfidos sen fecundación. O apicultor e estudoso das abellas Jan Dzierzon no século XIX foi o primeiro en descubrir a partenoxénese dos machos das abellas.
A partenoxénese é un fenómeno natural en moitas plantas, algúns animais invertebrados (como algúns nematodos, cladóceros, certos escorpións, áfidos, algunhas abellas, algúns fásmidos e avespas parasitas) e nuns poucos vertebrados (como algúns peixes, anfibios, réptiles e máis raramente en aves ). Este tipo de reprodución foi tamén inducido artificialmente nunhas poucas especies, como peixes e anfibios.
A descendencia partenoxenética das especies que utilizan o sistema de determinación do sexo XY ou o sistema de determinación X0 ten dous cromosomas X e son femias. Nas especies que usan o sistema de determinación do sexo ZW, teñen ou ben dous cromosomas Z (machos) ou dous cromosomas W (xeralmente femias non viables), ou un cromosoma Z e outro W (femias viables).
A partenoxénese pode implicar procesos meióticos ou mitóticos segundo a modalidade. En ocasións orixínanse por partenoxénese individuos haploides viables (machos das abellas), pero xeralmente os individuos haploides non son viables, polo que en moitas modalidades de partenoxénese hai mecanismos para restaurar o número diploide de cromosomas. Na partenoxénese poden orixinarse, segundo os casos, descendentes que son clons completos das nais ou só medios clons (coa metade ou unha fracción dos cromosomas da nai).
Proceso asexual ou sexual
A partenoxénese tense interpretado como un proceso asexual ou sexual monogamético.
A partenoxénese considérase un proceso asexual porque non se incorporan xenes dos dous sexos á descendencia, senón só dun sexo, xa que non se achegan cromosomas especificamente masculinos. Ademais, hai tipos de partenoxénese mitóticos nos que o ovo non se orixina por meiose senón por mitose. Neste artigo tratarase como un proceso asexual.
Tamén se ten interpretado como un proceso sexual monogamético, xa que xeralmente intervén unha célula sexual ou gameto feminino (óvulo) haploide, que se orixinou por meiose e realizou unha recombinación xenética meiótica. O gameto feminino é o máis axeitado para a partenoxénese, xa que é unha célula totipotente que pode orixinar, se é debidamente estimulado, un embrión, cousa que non ocorre co gameto masculino, que está especializado só en realizar a fecundación.
A partenoxénese nos ciclos de vida
Algunhas especies reprodúcense exclusivamente por partenoxénese (como os rotíferos bdeloideos), e outras poden alternar a reprodución sexual normal e a partenoxénese. Isto chámase partenoxénese facultativa ou partenoxénese cíclica. Poden denominarse tamén heterogamia ou heterogonia. O cambio de reprodución sexual normal a partenoxénese nestas especies pode ser estimulado pola estación do ano (áfidos, algunhas avespas parasitas), ou pola falta de machos ou por condicións que favorecen un rápido crecemento da poboación (rotíferos, e cladóceros como Daphnia). Nestas especies a reprodución sexual normal ten lugar en verán (áfidos) ou en canto as condicións sexan favorables. Isto é así porque na reprodución asexual un xenotipo con éxito pode proliferar rapidamente sen ser modificado polo sexo ou sen desperdiciar recursos formando unha descendencia de machos que non poñerán ovos. En períodos de estrés, a descendencia producida por reprodución sexual normal pode ser a máis adecuada porque terá novas combinacións de xenes posiblemente beneficiosas nun medio ambiente inestable. Ademais, a reprodución sexual ten a vantaxe da recombinación meiótica entre cromosomas non irmáns, un proceso que está asociado coa reparación de roturas do ADN bicatenario e outros danos no ADN, que poden ser inducidos polas condicións estresantes.
Motos taxons con heterogonia inclúen especies que perderon a fase sexual e son agora completamente asexuais. Atópanse moitos outros casos de partenoxénese obrigada (ou xinoxénese) entre os poliploides e híbridos nos que os cromosomas non poderían emparellarse na meiose.
Segundo o sexo da descendencia producida por partenoxénexe falamos de telitoquia (femias), arrenotoquia (machos) e deuterotoquia ou anfitoquia (machos e femias).
Tipos e mecanismos
A partenoxénese pode ter lugar por medio de meiose ou por mitose, polo que distinguimos dous tipos de partenoxénese:
Automixe
miniatura|280px|dereita|Efectos da fusión central e a fusión terminal na heterocigosidade. A automixe ou automixia é un termo que cobre varios mecanismos reprodutivos nos que os novos individuos derivan dun produto ou produtos dunha soa célula que se dividiu por meiose, algúns dos cales son partenoxenéticos. Na automixe pode haber fusión de núcleos ou non, e neste último caso o ovo desenvólvese partenoxeneticamente.
Nalgúns ciclos de vida a diploidía pode restaurarse duplicando os cromosomas sen que haxa división celular antes de que empece a meiose ou despois de que a meiose se completa. Isto denomínase ciclo endomitótico. Isto pode ocorrer tamén pola fusión dos dous primeiros blastómeros embrionarios. Outras especies recuperan a súa ploidía pola fusión de produtos meióticos. Os cromosomas poden non separarse nunha das dúas anafases (o que se chama meiose restitucional), ou os núcleos producidos poden fusionarse, ou un dos corpos polares pode fusionarse coa célula ovo nalgún estadio durante a súa maduración.
Algúns autores consideran que todas as formas de automixe son sexuais, xa que implican recombinación xenética. Moitos outros autores clasifican as variantes endomitóticas como asexuais, e consideran que os embrións resultantes son partenoxenéticos. Entre estes autores o criterio para considerar a automixe como proceso sexual depende do momento en que se xuntan os produtos da anafase I ou da anafase II. O criterio de "sexualidade" varía desde considerar sexuais todos os casos de meiose restitucional, ata considerar así aqueles nos que os núcleos se fusionan ou a só considerar sexuais aqueles nos que os gametos están maduros no momento da fusión. Os casos de automixe que se clasifican como reprodución sexual son comparados coa autofecundación nos seus mecanismos e consecuencias.
A composición xenética da descendencia depende do tipo de apomixe que teña lugar. Cando se produce endomitose antes da meiose ou cando ocorre fusión central (meiose restitucional de anafase I ou a fusión dos seus produtos), a descendencia obtén desde todo a máis da metade do material xenético da nai, e a heterocigosidade é preservada na súa maior parte (se a nai ten dous alelos nun locus, é probable que a descendencia obteña ambos os alelos). Isto ocorre porque na anafase I os cromosomas homólogos se separan. A heterocigosidade non se preserva completamente cando ocorre sobrecruzamento na fusión central. En caso de duplicación premeiótica, a recombinación, en caso de que teña lugar, ocorre entre cromátides irmás idénticas.
Se ocorre unha fusión terminal (meiose restitucional de anafase II ou a fusión dos seus produtos), un pouco máis da metde do material xenético da nai está presente na descendencia e esta é maioritariamente homocigota. Isto ocorre porque na anafase II as cromátides irmás están separadas e toda a heterocigosidade que se presente se debe a que houbo sobrecruzamento. En caso de endomitose despois da meiose a descendencia é completamente homocigota e ten só a metade do material xenético da nai.
Isto pode orixinar unha descendencia partenoxenética na que os individuos sexan distintos entre si e distintos á súa nai.
Sexo da descendencia
Cando está implicada a meiose, o sexo da descendencia depende do tipo de sistema de determinación do sexo e do tipo de apomixe. Nas especies que utilizan o sistema de determinación do sexo XY, a descendencia partenoxenética ten dous cromosomas X e está formada por femias. Nas especies que utilizan o sistema de determinación do sexo ZW o xenotipo da descendencia pode ser ZW (femia), ZZ (macho), ou WW (femias xeralmente non viables ). Os descendentes ZW orixínanse por endorreplicación antes da meiose ou por fusión central. A descendencia ZZ e WW orixínase por fusión terminal ou por endomitose na célula ovo.
Partenoxénese obrigada
A partenoxénese obrigada é o proceso polo cal un organismo se reproduce exclusivamente de modo asexual. Moitas especies experimentaron unha transición á partenoxénese obrigada durante a súa evolución. Atopáronse transicións ben documentadas cara á partenoxénese obrigada en case todos os taxons de metazoos, aínda que por mecanismos moi diferentes. Estas transicións a miúdo ocorren como resultado de endogamia ou mutación en grandes poboacións. Hai varias especies documentadas, especificamente as píntegas e xecónidos, que dependen da partenoxénese obrigada como o seu método principal de reprodución. Na natureza hai unhas 80 especies de réptiles, anfibios e peixes unisexuais, nos cales os machos xa non interveñen no proceso reprodutivo. Unha femia produce un ovo cun conxunto completo de xenes (dous conxuntos) procedentes só da nai. Deste xeito, o macho xa non é necesario para proporcionar esperma para fertilizar o ovo. Esta forma de reprodución asexual pénsase que é unha seria ameaza nalgúns casos á biodiversidade pola conseguinte falta de variación xenética que produce e o potencial decrecemento da eficacia biolóxica (fitness) da descendencia.
Distribución entre os seres vivos
A partenoxénese ocorre naturalmente en insectos áfidos, Daphnia, rotíferos, nematodos e algúns outros invertebrados, e tamén en moitas plantas e certos lagartos. Recentemente engadíronse á lista o dragón de Komodo, o peixe martelo, o tiburón de puntas negras (Carcharhinus limbatus) e varios xéneros de peixes, anfibios e réptiles, que presentan distintas formas de reprodución asexual, desde a partenoxénese común ou verdadeira á, xinoxénese, e a hibridoxénese (unha forma incompleta de partenoxénese). Igual que os outros tipos de reprodución asexual, a partenoxénese ten tanto inconvenientes (baixa diversidade xenética e susceptibilidade a mutacións adversas) coma vantaxes (reprodución sen a necesidade de machos).
A partenoxénese é distinta da clonación animal artificial, un proceso no que o novo organismo é necesariamente idéntico xeneticamente á célula doante. Na clonación, o núcleo celular dunha célula diploide dun organismo doante insírese nunha célula ovo enucleada e a célula é despois estimulada a realizar unha mitose continuada, orixinando un organismo que é xeneticamente idéntico ao doante. A partenoxénese é diferente porque se orixina a partir de material xenético contido nunha célula ovo.
Insectos
A partenoxénese en insectos pode comprender unha ampla gama de mecanismos. A descendencia producida por partenoxénese pode ser de ambos os sexos, só femias (telitoquia, por exemplo, en áfidos) ou só machos (arrenotoquia, por exemplo na maioría dos himenópteros). Sábese que nos insectos ocorren tanto a verdadeira partenoxénese coma a pseudogamia (xinoxénese ou partenoxénese dependente de espermatozoides). As células ovo, dependendo da especie poden producirse sen meiose (apomicticamente) ou por un dos varios mecanismos automícticos.
Un fenómeno relacionado, a poliembrionía, é un proceso que produce moitos descendentes clónicos a partir dunha soa célula ovo. Dáse en himenópteros parasitoides e en Strepsiptera.
Nas especies automícticas a descendencia pode ser haploide ou diploide. Os fillos diploides prodúcense por duplicación ou fusión de gametos despois da meiose. A fusión dáse en Phasmatodea, Hemiptera (Aleuródidos e Coccidae), Diptera, e algúns Hymenoptera.
Ademais destas formas existe nos insectos hermafroditismo (en tres especies de Icerya), no que o mesmo individuo pode producir óvulos e espermatozoides, pero isto non é un tipo de partenoxénese.
Bacterias parasitas como Wolbachia inducen telitoquia automíctica en moitas especies de insectos con haplodiploidía. Tamén causan duplicación gamética en ovos non fertilizados, o que fai que estes se desenvolvan en femias.
miniatura|esquerda|[[abella melífera|Abella do mel nunha flor de ameixeira.]]
Entre os himenópteros (formigas, abellas, avespas), os machos prodúcense a partir de ovos non fertilizados. Xeralmente só pon ovos a raíña, pero as obreiras poden tamén poñer ovos haploides que producen machos, quer de forma regular (como nas abellas sen ferrete das Meliponini) quer en circunstancias especiais. Un exemplo de partenoxénese non viable é común entre as abellas melíferas domésticas. Nelas a abella raíña ou mestra é a única femia fértil da colmea, e se morre sen a posibilidade de que sexa substituída por outra, non é infrecuente que as obreiras poñan ovos. As obreiras son incapaces de aparearse cos machos, polo que os seus ovos non fertilizados dan lugar só a machos, que só se poderán aparear cunha raíña. Así, nun período de tempo relativamente curto, todas as obreiras morren, e os machos morren pouco despois.
Unhas poucas especies de formigas e abellas poden producir partenoxeneticamente unha descendencia diploide de femias. Entre elas está unha subespecie da abella do mel de Suráfrica, Apis mellifera capensis, na que as obreiras poden producir ovos diploides partenoxeneticamente, e substitúen á raíña se esta morre; outros exemplos inclúen algunhas especies de pequenas abellas carpinteiras do xénero Ceratina. Moitas vespas parasitas son partenoxenéticas, ás veces debido a infeccións pola bacteria Wolbachia.
As obreiras de cinco especies de formigas e as raíñas dalgunhas outras formigas reprodúcense por partenoxénese. Na Cataglyphis cursor, unha formicinae europea, as raíñas e obreiras poden producir novas raíñas por partenoxénese. As obreiras orixínanse sexualmente.
Nas formigas eléctricas de América Central e do Sur da especie Wasmannia auropunctata, as raíñas producen máis raíñas por medio de partenoxénese ameiótica. As obreiras estériles prodúcense normalmente a partir de ovos que foron fertilizados polos machos. Porén, nalgúns dos ovos fertilizados por machos a fecundación pode causar que o material xenético da femia sexa eliminado do cigoto. Deste modo, os machos pasan os seus xenes só para formar fillos machos fértiles. Este é o primeiro exemplo recoñecido dunha especie animal na que tanto as femias coma os machos poden reproducirse clonalmente o que dá lugar a unha completa separación dos acervos xenéticos de machos e femias.
Estas formigas aproveitan as vantaxes tanto da reprodución sexual coma da asexual: as fillas que poden reproducirse (raíñas) teñen todos os xenes maternos, e as obreiras estériles, cuxas forza física e resistencia a enfermidades son importantes, reprodúcense sexualmente.
Crustáceos
A reprodución dos crustáceos varía dunha especie a outra e dentro dunha mesma especie. A pulga de auga Daphnia pulex alterna entre a reprodución sexual e a partenoxénese. Entre os mellor coñecidos crustáceos decápodos grandes, como algúns cangrexos dáse a reprodución por partenoxénese. Os cangrexos Procambarus fallax son partenoxenéticos. A súa descendencia é xeneticamente idéntica ao proxenitor, o que indica que se reproducen apomicticamente, é dicir, por partenoxénese na que o ovo non sofre meiose. O cangrexo Orconectes limosus pode reproducirse tanto sexualmente coma por partenoxénese. O cangrexo de río americano (Procambarus clarkii), que normalmente se reproduce sexualmente, tamén se suxeriu que pode reproducirse por partenoxénese, aínda que esta reprodución non se puido reproducir no laboratorio.
Rotíferos
Nos rotíferos bdeloideos, as femias reprodúcense exclusivamente por partenoxénese, pero nos rotíferos monogonontes, as femias poden alternar entre a reprodución sexual e a asexual (partenoxénese cíclica). Polo menos nunha especie que é normalmente partenoxenética cíclica pode herdarse a partenoxénese obrigada: un alelo recesivo produce en homocigose a perda da reprodución sexual.
Vermes planos
Polo menos dúas especies de platihelmintos turbelarios do xénero Dugesia inclúen individuos poliploides que se reproducen por partenoxénese. Este tipo de partenoxénese require apareamento, pero o espermatozoide non contribúe xeneticamente á descendencia (a partenoxénese é pseudogámica ou xinoxenética). Un complexo ciclo de apareamentos entre individuos diploides sexuais e poliploides partenoxenéticos produce novas liñas partenoxenéticas.
Gasterópodos
Os gasterópodos da familia Thiaridae de delgadas cunchas cónicas son partenoxenéticos. Viven en fondos lamacentos de regatos e aliméntanse de detritos e algas.
Réptiles
miniatura|dereita|O dragón de Komodo, Varanus komodoensis, confirmouse algún caso de partenoxénese natural. A maioría dos réptiles reprodúcense sexualmente, pero a partenoxénese tamén se observou que ocorre de forma natural en certas especies de lagartos de cola de látego, xecónidos, lagartos Darevskia do Cáucaso, as serpes Ramphotyphlops braminus, dragón de Komodo e Boa constrictor. Algunhas como oo xecónido Lepidodactylus lugubris, os lagartos de cola de látego híbridos, os lagartos Darevskia, e a serpe Ramphotyphlops braminus son unisexuais e obrigadamente partenoxenéticos. Outros como o dragón de Komodo e algunhas boas son partenoxenéticos facultativos (en casos raros).
En 2012, informouse dun caso de partenoxénese facultativa en animais salvaxes norteamericanos en femias de crótalos.
A partenoxénese foi estudada intensamente nos lagartos de cola de látego de Novo México do xénero Cnemidophorus, no cal 15 especies se reproducen exclusivamente por partenoxénese. Estes lagartos viven no seco e duro clima do suroeste dos EEUU e norte de México. Todas estas especies asexuais parece que se orixinaron por hibridación de dúas ou tres especies sexuais do xénero, dando lugar a individuos poliploides. O mecanismo polo cal a mestura de cromosomas de dúas ou tres especies pode causar unha reprodución partenoxenética non se coñece. Recentemente, obtívose no laboratorio un lagarto de cola de látego híbrido partenoxenético (do xénero Aspidoscelis) cruzando un lagarto cola de látego asexual con outro sexual. Como poden ocorrer múltiples eventos de hibridación, unha especie de lagarto de cola de látego partenoxenética pode constar de moitas liñaxes asexuais independentes. Dentro de cada liñaxe hai moi pouca diversidade xenética, pero en distintas liñaxes pode haber xenotipos bastante diferentes.
Un aspecto interesante da reprodución nestes lagartos asexuais é que aínda se observan neles comportamentos de apareamento, a pesar de que as poboacións están formadas só por femias. Unha femia xoga o papel do macho da especie estreitamente relacionada, e monta á outra femia cando está a piques de poñer ovos. Este comportamento débese aos ciclos hormonais das femias, que lles fan comportarse como machos pouco despois de poñeren ovos, cando os niveis de proxesterona son altos, pero adoptan o papel de femias no apareamento antes da deposición dos ovos, cando os estróxenos dominan. Os lagartos que realizan o ritual de cortexo teñen maior fecundidade ca os que se manteñen illados, debido ao incremento de hormonas que acompaña ao acto de montar ao outro individuo. Así, aínda que as poboacións carecen de machos, aínda requiren estímulos do comportamento sexual para un éxito reprodutivo máximo.
Algúns lagartos partenoxenéticos mostran un patrón xeográfico na súa partenoxénese, e ocupan áreas de alta montaña onde as súas formas ancestrais teñen unha capacidade de competir inferior. Nos lagartos do Cáucaso do xénero Darevskia, os cales teñen seis formas partenoxenéticas de orixe híbrida, a forma partenoxenética híbrida D. "dahli" ten un nicho máis amplo ca o dos seus antepasados con dous sexos e a súa expansión polo Pequeno Cáucaso central causou o declive das súas especies paterna e materna.
O dragón de Komodo, que normalmente se reproduce sexualmente, viuse que en certos casos pode reproducirse asexualmente por partenoxénese. Documentouse tamén un caso dun dragón de Komodo que despois de reproducirse por partenoxénese cambiou á reprodución sexual. Este comportamento podería serlle beneficioso para colonizar illas. A partenoxénese podería tamén ocorrer de forma natural cando están presentes tanto machos coma femias, o cal podería explicar por que a poboación salvaxe de dragón de Komodo ten aproximadamente un 75% de machos.
Tiburóns
Un tuburón da especie Sphyrna tiburo, un tipo de pequeno peixe martelo, tivo unha cría nun zoo de Nebraska en 2001 nun tanque no que había tres femias e ningún macho, que se pensa se orixinou partenoxeneticamente. Os exames de ADN da cría e da nai demostraron que a reprodución fora partenoxenética. A cría non era un clon da súa nai, senón que tiña só a metade do ADN da súa nai ("partenoxénese automíctica"). Este tipo de reprodución coñecíase en peixes óseos pero era a primeira vez que se documentaba en peixes cartilaxinosos.
En 2002, naceron nun acuario de Detroit dous tiburóns Chiloscyllium plagiosum dunha nai que só compartía o acuario con outra femia. Esa femia puxera ovos antes que foran retirados polos cuidadores, xa que se supoñían inviables ao non estaren fertilizados (o que non é raro, porque moitos animais poñen ovos que non foron fertilizados). Nesta ocasión os ovos non foran retirados e deles naceron dúas crías. Outras posibilidades nas que se pensou foron que a femia almacenou esperma dun encontro con machos anterior, ou que esta especie é hermafrodita e pode autofecundarse, pero isto non foi confirmado.
As repercusións da partenoxénese nos tiburóns, os cales non poden por este mecanismo incrementar a diversidade xenética da descendencia, causan preocupación entre os expertos en tiburóns, tendo en conta que as estratexias de conservación para estas especies, especialmente en áreas onde pode haber unha escaseza de machos debido á pesca ou a presións ambientais. Aínda que a partenoxénese pode axudar ás femias que non poden atopar parella, tamén reduce a diversidade xenética.
Unha partenoxénese recorrente en varios anos foi confirmada nos tiburóns Stegostomatidae.
Aves
Existen lendas antigas irlandesas sobre a partenoxénese nos gansos, as cales non teñen ao seu favor ningunha evidencia científica. Porén, sábese que a partenoxénese ocorre ocasionalmente en polos e pavos por medio de duplicación de células haploides, que se trransforman en diploides; a maioría dos embrións producidos desta maneira morren axiña durante o seu desenvolvemento. Raramente, poden orixinarse así aves viables, e a frecuencia con que isto ocorre en pavos pode incrementarse con cruzamentos selectivos.
Mamíferos
Non existen casos de mamíferos nos que se produza de forma natural a partenoxénese. A proxenie partenoxenética teórica de mamíferos tería que ser de femias XX. Pero pode intentarse inducila artificialmente. Os estímulos eléctricos ou químicos poden iniciar o proceso da partenoxénese.
A partenoxénese inducida en ratos e monos a miúdo dá lugar a un desenvolvemento anormal. Isto débese a que nos mamíferos se dá o fenómeno da impronta xenética de rexións do xenoma nas que material dos cromosomas maternos ou ben dos paternos está inactivado na descendencia para que o desenvolvemento do individuo se produza normalmente. Un mamífero creado partenoxeneticamente tería dobre dose de xenes impresos maternais e carecería de xenes impresos paternais, o que orixinaría anormalidades do desenvolvemento. Suxeriuse que os defectos no pregamento ou interdixitación da placenta son unha das causas do desenvolvemento abortivo dos fillos producidos por partenoxénese (partenotas) en porcos. Como consecuencia, a investigación sobre a partenoxénese humana está enfocada á produción de células nai embrionarios para o seu uso en tratamentos médicos, e non como unha estratexia reprodutiva
Durante o desenvolvemento dos ovocitos, unha actividade alta do factor promotor da metafase (MPF) causa que os ovocitos de mamífero se deteñan no estadio da metafase II ata a fertilizsción polo espermatozoide. O evento de fertilización causa oscilacións na concentración de calcio intracelular, e promove a degradación da ciclina B, unha subunidade regulatoria do MPF, o que permite que o ovocito detido na metafase II avance na meiose.
Humanos
En 2007, o equipo da doutora Elena Revazova da compañía International Stem Cell Corporation (ISCC) foi o primeiro en crear intencionalmente células nai humanas a partir de óvulos humanos non fertilizados utilizando a partenoxénese, coa intención de producir células xeneticamente iguais ás dunha determinada persoa (muller) aplicables a tratamentos de enfermidades dexenerativas. A Dr. Revazova creou células nai humanas de que son homocigotas na rexión HLA do xenoma, chamadas células nai HLA homocigotas partenoxenéticas humanas (hpSC-Hhom) que teñen características xenéticas que permitirían que derivadas destas células fosen implantadas en millóns de persoas sen que houbese rexeitamento inmunitario.
Oomicetos
A apomixe pode aparentemente ocorrer no oomiceto Phytophthora. Fixéronse xerminar oósporas derivadas de cruzamentos experimentais e algunha da proxenie era xeneticamente idéntica entre si e ao seu proxenitor, o cal implica que non tivo lugar a meiose e as oósporas desenvolvéronse partenoxeneticamente.
Xinoxénese
Unha forma de reprodución asexual moi relacionada coa partenoxénese é a xinoxénese. Na xinoxénese a descendencia prodúcese polo mesmo mecanismo que na partenoxénese, pero coa particularidade de que a célula ovo debe ser estimulado pola presenza do espermatozoide para que poida desenvolverse. Con todo, o espermatozoide non contribúe con material xenético á descendencia, xa que os seus cromosomas non se incorporan ao ovo; o seu papel é só o de estimular a activación do ovo. As especies xinoxenéticas están formadas só por femias, polo que a activación dos seus ovos require que estas se apareen con machos de especies cun estreito parentesco para que proporcionen o estímulo necesario. Alguhas píntegas do xénero Ambystoma son xinoxenéticas e parece que o levan sendo desde hai un millón de anos. Ademais, o peixe de auga doce Poecilia formosa tamén se reproduce xinoxeneticamente.
Hibridoxénese
Os híbridos hibridoxenéticos (por exemplo de xenoma AB), xeralmente femias, durante a súa gametoxénese exclúen un dos xenomas parentais (por exemplo o A) e producen gametos con xenomas non recombinados da segunda especie parental (B), en vez de conter xenomas parentais recombinados mixtos. O primeiro xenoma (A) é recuperado por fertilización destes gametos con gametos das primeiras especies (AA, hóspede sexual, xeralmente macho). A metade do xenoma (o B) pasa intacto clonalmente e sen recombinar, a outra metade (o A) pasa sexualmente e recombinado. Este proceso continúa de modo que cada xeración é hemiclonal por parte materna e ten a outra metade formada por material xenético novo por parte paterna.
Esta forma de reprodución dáse nalgúns peixes vivíparos do xénero Poeciliopsis e tamén nalgúns anfibios Pelophylax ssp., concretamente os seguintes: e quizais en P. demarchii.
Outros exemplos nos que a hibridoxénese é polo menos unha das formas de reprodución son:
Grupo Brais Pinto
Brais Pinto foi un grupo galeguista de intelectuais, artistas e escritores galegos que tiñan como obxectivos principais o antifranquismo, a defensa do galego e unha renovación da cultura galega claramente influída polas vangardas. Foi fundado en Madrid no ano 1958.
O seu obxectivo foi a preocupación por Galiza e os seus problemas, o profundo atraso en que se encontraban as artes galegas e a escasa actividade política, nacionalista e democrática da época. Foron responsábeis da creación dun espazo de reflexión política sobre Galiza que permitiu a creación doutras organizacións desa índole e mais dun amplo labor cultural que culminou na creación da súa propia editorial e na participación en proxectos como o movemento plástico A Gadaña. Os seus compoñentes principais son: Xosé Luís Méndez Ferrín, Bernardino Graña, Reimundo Patiño, Xosé Fernández Ferreiro, Xosé Alexandre Cribeiro, Bautista Álvarez, Ramón Lorenzo, Ben-Cho-Shey, Herminio Barreiro e César Arias.
Orixe do nome
Con respecto ao personaxe cuxo nome leva o grupo, hai varias versións que intentan responder a esa pregunta. Algúns especulan incluso coa hipótese de que Xosé Fernández Ferreiro era o seu inventor e que o heroe dunha das súas novelas, A saga dun afiador (1993), podería estar inspirado en Brais Pinto. Incluso que as historias sexan paralelas, o cal non é certo.
Segundo relatou Crespón Azul —o cronista do grupo— Brais Pinto foi un afiador de Cortecadela —aldea situada na parroquia de Santa Cruz de Rubiacós— que marchou coa roda aos vinte anos para percorrer o mundo alá polo 1900. Estivo en Portugal e América e percorreu varios países europeos, incluída Rusia, mais, finalmente, morreu atropelado por un autobús na Praza de Cibeles de Madrid. Soterróuselle no cemiterio da Almudena, onde os membros do Brais Pinto ían facerlle homenaxes.
Descrición
Os integrantes do grupo Brais Pinto definíronse como estudantes e traballadores galegos que vivían en Madrid e compartían un certo interese en continuar co legado do Partido Galeguista. Estiveron moi influídos polos movementos de vangarda, pois un dos seus obxectivos consistía en renovar o panorama cultural galego coas novas formas e movementos literarios que existían no ámbito internacional. Pese á súa orixinaria intención política, o Brais Pinto viu a súa actividade limitada ao campo cultural. Fundaron unha editorial de poesía -un xénero marxinado pola editorial Galaxia- na que publicaron un total de cinco poemarios; o primeiro deles foi Bocarribeira (1958), de Ramón Otero Pedrayo, quen mantivo unha relación próxima cos membros do grupo. miniatura|Algúns dos integrantes de Brais Pinto participaron na refundación da UPG (Unión do Povo Galego) A partir do inicio da década dos sesenta, o Brais Pinto organízase como unha sociedade anónima e unha editorial lexitimada. Nesta época aparece un logotipo estilizado no que se vía unha roda de afiar impresa na segunda folla do libro e mais na parte inferior da contraportada. O grupo esvaece co paso dos anos, mais varios dos seus integrantes, con ideoloxías desenvoltas cara ao marxismo, participaron na refundación da UPG (Unión do Povo Galego) en 1964.
Historia
miniatura|Ramón Otero Pedrayo mantivo unha estreita relación cos membros do grupo Brais Pinto O Grupo Brais Pinto tivo o seu punto de orixe en Madrid, no ano 1958, e constituírono un grupo de estudantes e traballadores galegos que alí vivían. O grupo concretouse no café madrileño Os Mariscos, unha orixe humilde que encaixaba cos seus propósitos. Os seus primeiros integrantes foron Bautista Álvarez, César Arias, Xosé Cribeiro, Xosé Fernández Ferreiro, Bernardino Graña, Ramón Lourenzo, Xosé Luís Méndez Ferrín e Reimundo Patiño; a eles incorporouse Herminio Barreiro un ano máis tarde. Todos eles estaban dispostos a traballar pola causa galega, un interese que conformou un dos trazos característicos do grupo.
Un dos primeiros labores que emprendeu o Brais Pinto como grupo foi a edición dunha colección de poesía en cinco números: Bocarribeira de Ramón Otero Pedrayo (1958), A Noite de Xosé Fernández Ferreiro (1959), O que se foi perdendo de Ramón Lorenzo (1959) e Acoitelado na espera de Xosé Alexandre Cribeiro (1960). Este último libro tiña o anuncio da seguinte edición de Bandeiras Neboentas de Reimundo Patiño, mais non se publicou até 1992 na editorial Espiral, sete anos despois da súa morte. Pola súa parte, Bocarribeira contiña unha breve declaración dos motivos do grupo para publicaren a colección de poesía:
"'BRAIS PINTO é unha coleución de poesía fundada por un fato de mozos galegos residentes en Madrid. É a única coleución escrusivamente poética que subsiste no ámbito cultural galego. Pretende incorporar aos seus números as voces mozas e as derradeiras actitudes da modernidade creadora, sen esquecer aos mestres de sempre nin ás figures (sic) representativas do intre actual en Europa, coidadosamente traducidas (sic) e anotadas.'"
O propio Otero Pedrayo dirixiuse a Madrid para a presentación do libro e así se iniciaron as boas relacións entre este autor e mais o grupo Brais Pinto.
O grupo tivo outras actividades salientábeis, destacando os seráns literarios na honra de Ramón Cabanillas (4 de novembro de 1959) e de Luís Pimentel (12 de febreiro de 1960). Tamén organizaron, no 1960, un curso de lingua e literatura galegas que impartiu Ramón Lorenzo no Centro Gallego de Madrid. En outubro do mesmo ano, o Brais Pinto celebrou un certame de poesía galega dotado cun premio de mil pesetas e a publicación da obra gañadora. O poema "A cidade é gaivota", de Afonso Gallego Vila, resultou gañadora; mais non a publicaron polos problemas económicos que afrontaba o grupo xacando.
As actividades do grupo foron remitindo co paso do tempo, se ben Reimundo Patiño e César Arias fan un intento de renovar a editorial no 1974. O grupo non se disolveu oficialmente en momento algún. Os seus membros distanciáronse entre eles e algúns participaron, posteriormente, en movementos políticos de ideoloxías galeguistas e marxistas.
Integrantes
O Brais Pinto evoluciona a partir da Asociación Castelao, fundada en 1958 e que agrupaba a estudantes galegos preocupados polo atraso económico e cultural de Galiza. Este novo grupo, creado en 1958, supón unha evolución cara a unha agrupación de carácter literario-artístico. Estes galegos participarían en debates literarios nos que dan a coñecer a produción literaria galega,discutindo sobre ela e os camiños que debería seguir. Ademais, case todos fan por entón obra de creación.
Expresións artísticas
Aínda que a maioría dos integrantes especializábanse nas letras, había algúns outros que eran máis coñecidos polo cultivo doutras artes, como Tino Grandío, quen orbitaba ao redor do grupo; Maniel Coia, quen era coñecido como escultor-mariñeiro e facía unhas figuras da raíz dos toxos e dos piornos; ou Ánxel G. Doreste, fillo do poeta Ánxel Xohán.
Luís Seoane, coñecido como redactor de La Noche en Santiago, fixo os debuxos que ilustran a primeira novela de Xosé Fernández Ferreiro: A morte de Frank González.
Virxilio Fernández, Mikal Forcada, Reimundo Patiño, Alfonso Gallego; estes últimos nomearanse máis adiante citando cales foron as súas participacións nas publicacións literarias.
Movementos literarios
O grupo Brais Pinto ten unha clara relación coa Nova Narrativa Galega, movemento de vangarda que, segundo Guillermo de la Torre é «un novo estado do espírito manifestado na incorporación de novos temas e na imposición de certas convencións formais, distintas das inmediatamente anteriores». Estes novos narradores tiñan a intención de renovar a narrativa galega dentro da diversidade creativa e intentar superar a precariedade cultural en que se situaban Galiza e o resto de España como consecuencia da consolidación da ditadura franquista.
Estes autores tamén cultivaron unha narrativa marcada por outras tendencias, influída por unha irrupción do alleo e diminuíndo trazos relacionados co ruralismo e o autóctono. Destaca unha primeira etapa con trazos do existencialismo de Kafka e cunha ruptura cos temas tratados pola literatura galega anterior. De 1964 a 1980 callou o alleo no autóctono cunha tendencia cara a indagación formal e o experimentalismo enunciativo.
Obras destacábeis da Nova Narrativa Galega son Nasce un árbore (1954) de G. Rodríguez Mourullo, Retorno a Tagen Ata (1971) de Xosé Luís Méndez Ferrín ou O camiño de abaixo (1970) de Xohán Casal.
Centros de reunión
O café Lion d’Or, o máis relevante centro de reunión do grupo, xa tiña unha reputación como centro de reunión para debates e coloquios, mais os membros do futuro grupo Brais Pinto destacaron pola súa índole política. O café estaba preto da estación do metro Sevilla, na rúa de Alcalá e cerca da Porta do Sol; alí reuníanse galegos cun interese profundo nos asuntos literarios e galeguistas. Estaba este grupo de reunión presidido por Ramón Cabanillas e Ben-Cho-Shey, persoeiros que os integrantes admiraban en gran medida. Ademais, Cabanillas era xa coñecido noutro café de Santiago, o Derby; deste café foron invitados algúns galeguistas ao café El Bombero, na rúa do Franco.
O grupo non se reunía só en cafés, aínda que por motivos de organización era o máis sinxelo. Facíano tamén en parques, en particular nos días laborables, pois tiñan obrigacións no traballo o nos estudos. As fins de semana eran, en definitiva, os días en que o grupo era máis numeroso.
Así, non usaban locais alugados nin centros especializados, senón que se reunían no mesmo sitio que outras persoas cun gusto polo debate e os coloquios. Alí empezaron a debater os seus ideais e as correntes que seguirían máis adiante.
Publicacións periodísticas
O espazo de reflexión política e cultural que foi Brais Pinto permitiu tanto a creación de organizacións de tipo político como o desenvolvemento dun labor cultural. Así, varios dos membros do grupo participaron en publicacións periodísticas de diversa índole.
Vieiros é unha das manifestacións periodísticas en galego máis importantes. Defende un pluralismo ideolóxico marcado polo nacionalismo galego, o progresismo e un rigoroso monolingüismo. Trataron temas de antropoloxía, economía, historia, poesía e agricultura, e recollían os problemas do campo galego e doutras temáticas variadas. Entre outros, colaboraron neste esforzo Xosé Luís Méndez Ferrín e Reimundo Patiño.
No tema do desenvolvemento da súa carreira xornalística, Xosé Fernández Ferreiro foi redactor de La Noche e La Voz de Galicia.
Por outro lado, algúns dos membros fixeron tamén colaboracións puntuais en diferentes periódicos. Por exemplo, Xosé Ramón Fernández-Oxea enviou crónicas ao periódico ourensán La Zarpa sobre o conflito bélico de Annual; Xosé Luís Méndez Ferrín publicou un artigo en Faro de Vigo e Celso Emilio Ferreiro publicou unha carta aberta en Chan e logo en Correo de Galicia, ademais de facer unha recensión no periódico ABC.
Publicacións literarias
Antes de crear unha editorial legal, publicaron varias obras de forma clandestina. Unha vez creada a editorial en Madrid, os libros imprimíanse en Gráficas Numen de Vigo. Neste obradoiro verían a luz entre outras:
Na súa primeira época (1958-1962) Brais Pinto publicou 5 títulos de poesía:
Ningún destes poemarios foi reeditado, a excepción de Bocarribeira, de que Anxo Angueira fixo unha edición que publicou Galaxia en 2005. Ningún destes cinco libros supera as 55 páxinas e tamén eran pequenas as súas tiraxes (500 exemplares). Non se vendían nas librerías, senón que se enviaban contra reembolso por correo aos subscritores (entre 70 e 75).
Na segunda etapa (1974-1989) editouse máis de media ducia de títulos por Reimundo Patiño e César Arias, que eran os que quedaban en Madrid. Presentaron os títulos:
Fin do mundo foi o único que foi reeditado. Houbo moitos máis, pero non puideron ser publicados pola censura.
Dentro da colección Cuadernos da Guadaña, patrocinada pola Irmandade Galega de Madrid, aparecerían:
Asociación Galega de Compositores
A Asociación Galega de Compositores ou AGC é unha asociación sen ánimo de lucro que integra a compositores e compositoras nados ou residentes en Galiza, e que ten como obxectivo defender os intereses grupais dos compositores galegos ou residentes en Galiza, e aqueles aspectos da cultura musical galega que repercutan no desenvolvemento da súa traxectoria, así como manter a memoria dos compositores históricos de Galiza. Na actualidade conta cunha trintena de asociados.
Historia
A Asociación Galega de Compositores (AGC) naceu na Coruña o 22 de xuño de 1987 por iniciativa de sete compositores (por orde alfabética): Jorge Berdullas del Río, Juan Durán, Carlos López García-Picos, Manuel Mosquera, Xavier de Paz, Paulino Pereiro e Juan Vara.