cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Robert M. Patterson
Carreira académica e científica
De regreso nos Estados Unidos en 1812, acadou un posto como profesor de Matemáticas, Filosofía Natural e Química na Universidade de Pensilvania, que mantivo ata 1828, cando se trasladou a exercer a docencia na Universidade de Virxinia.
En 1834 foi elixido membro asociado da Sociedade das Artes e das Ciencias dos EEUU, e o ano seguinte deixou a universidade e regresou a Filadelfia para ocupar o posto de director da US Mint. En 1836, un comité da Sociedade Filosófica Americana pediulle que redactase un breve informe para as observacións astronómicas e físicas que debería levar a cabo a Expedición Exploradora dos Estados Unidos, que partiu en 1838. Patterson foi a persoa máis nova en formar parte da Sociedade Filosófica Americana, con só 22 anos, en 1809. Despois foi secretario e da sociedade en 1813, vicepresidente en 1825 e finalmente presidente a partir de 1849.
Robert M Patterson interesouse sinaladamente pola cifraxe e intercambia adoito correspondencia cifrada con Thomas Jefferson. Un dos seus escritos cifrados, incluído nunha carta datada o 19 de decembro de 1801 dirixida a Jefferson, non foi descifrado ata 2007, por Lawren Smithline. O texto cifrado, que consta de sete bloques de díxitos e que se descifra desencriptando sete bloques á vez, é a Declaración de Independencia, da que Jefferson fora o principal autor. Patterson considerábaa a súa "cifraxe perfecta" e Jefferson considerou a posibilidade de adoptala para uso gobernamental.
Director da Casa da Moeda dos Estados Unidos
Robert Maskell Patterson foi nomeado director da Casa da Moeda dos Estados Unidos polo presidente Andrew Jackson, e o nomeamento foi confirmado polo Senado o 5 de xaneiro de 1835. Patterson ocupou o posto durante 15 anos, xa que dimitiu por problemas de saúde en xullo de 1851. O seu pai xa ocupara o mesmo posto entre 1806 e 1824, e o seu predecesor inmediato fora o seu cuñado, Samuel Moore (1824-1835).
Durante o seu mandato introduciuse na ceca a enexía de vapor e outras innovacións que igualaron a calidade da cuñaxe coa das casas de moeda máis prestixiosas de Europa. Patterson supervisou tamén a saída á circulación de varias emisións novas, como os vinte dólares e o dólar de ouro en 1849 e 1850, ou a moeda de tres centavos en 1851.
Vida familiar
Patterson casou o 20 de abril de 1814 con Helen Hamilton Leiper (1792-1874) filla de Thomas Leiper, un comerciante e político local que participara na Guerra de Independencia.
A doenza que o obrigara a dimitir como director da Casa da Moeda causoulle a morte o 5 de setembro de 1854. O seu corpo foi soterrado no cemiterio Laurel Hill, de Filadelfia.
KH-8
miniatura|250px|Esquema dun KH-8. KH-8 (Keyhole-8) ou Gambit-3 foi unha serie de satélites de recoñecemento operados pola NRO, da Forza Aérea dos Estados Unidos, e que contou con catro variedades ou bloques máis un satélite especialmente modificado.
KH-8 Bloque 1
Os KH-8 foron a segunda xeración de satélites de recoñecemento de alta resolución, co Bloque 1 sendo a primeira iteración desta serie.
A diferenza dos KH-7, os KH-8 volveron a usar a etapa Agena D como sistema de control de voo. Os sistemas ópticos e de retorno de película estaban situados nun compartimento na parte anterior da etapa. A cámara tiña unha distancia focal de 4,46 m e usaba un sistema de espellos para chegar a unha resolución de 0,1 m, cerca do límite teórico de resolución imposto pola turbulencia atmosférica. Ademais da cámara principal, os KH-7 levaban un conxunto de tres cámaras denominado APTC (Astro-Position Terrain Camera) para contextualizar as imaxes de alta resolución.
Lanzáronse un total de 22 KH-8 Bloque 1 entre 1966 e 1969 usando foguetes Titan 3B, con tres fallos durante o lanzamento.
KH-8 Bloque 2
O Bloque 2 introduciu un segundo vehículo de reentrada para poder enviar a terra película fotográfica adicional, incrementando a información que proporcionaba cada satélite. Tiñan a mesma estrutura xeral que o Bloque 1 e a cámara as mesmas prestacións, con 0,1 m de resolución. Os 14 KH-8 Bloque 2 foron lanzados entre 1969 e 1972 usando foguetes Titan 23B e Titan 24B, cun so fallo durante o lanzamento.
KH-8 Bloque 3
Co Bloque 3 mellorouse a interconexión móbil entre a etapa Agena D e o compartimento da cámara e as cápsulas de retorno, mellorando a axilidade da cámara para tomar fotos. Tamén se incrementou a cantidade de película dispoñible. Lanzáronse 11 KH-8 Bloque 3 entre 1972 e 1976 usando foguetes Titan 24B, cun so fallo durante o lanzamento.
KH-8 Bloque 4
O Bloque 4 engadiu varias melloras, como un motor mellorado para a película, un escudo térmico de material mellorado para as cápsulas de retorno de película, un novo sistema de enfocado, melloras en redundancia e fiabilidade e telemetría mellorada, entre outros. Un novo sistema de exposición permitía usar dous tipos de película á vez, mellorando a eficiencia do sistema. Lanzáronse seis KH-8 Bloque 4 entre 1977 e 1984 usando foguetes Titan 24B.
KH-8 Dual Mode ou Highboy
O KH-8 Dual Mode foi un KH-8 especialmente modificado para obter imaxes tanto en alta como en baixa resolución. Unha das dúas cápsulas de retorno de película non puido ser recuperada e a outro regresou, pero coa película degradada.
Tripura
miniatura Tripura é un dos vinte e nove estados que, xunto cos sete territorios da Unión, forman a República da India. A súa capital é Agartala.
Atópase no nordeste do país, limitando polo nordeste con Assam e Mizoram, e polo resto con Bangladés. É o terceiro estado máis pequeno, cunha área de 10,491 km2, e con 3,67 millóns de habitantes no 2011 é o sétimo en poboación.
Estación de Bioloxía Mariña de Inhaca
A Estación de Bioloxía Mariña, ou polo seu nome en portugués Estação de Biologia Marítima de Inhaca, na illa de Inhaca, á entrada da baía de Maputo, no sur de Mozambique, é un centro de investigación da Universidade Eduardo Mondlane.
Historia
Foi inaugurado en 1951 polo Instituto de Investigação Científica de Moçambique, para apoiar a investigación da Universidade de Witwatersrand en Suráfrica.
Situación
A illa da Inhaca forma parte da Reserva Mariña Parcial da Ponta do Ouro. O complexo está situado preto dunha enseada na beira occidental da illa e está separado da praia por unha franxa de vexetación autóctona, só aberta en dous lugares para o acceso das persoas. Polo lado terrestre, a estación está protexida por unha duna duns 100 m de altura, sobre a cal está a casa do director da estación e un pequeno posto meteorolóxico.
Estrutura
A Estación está formada por un bloque con laboratorios, biblioteca e museo e outro con dous dormitorios separados por un conxunto de salas; as salas teñen capacidade para unhas 30 persoas cada unha e normalmente están ocupadas por estudantes de cada sexo, que se desprazan até alí para realizar traballos de campo. As aulas están reservadas para o profesorado.
Museu
A Estación de Bioloxía Mariña, cuxo museo -que reflicte as actividades de investigación que alí se desenvolven- non só conta cunha enorme colección de organismos mariños, senón tamén de ecosistemas terrestres.
Paddington 2
Paddington 2 é un filme de 2017 dirixido por Paul King e escrito por King e Simon Farnaby. Está baseado nas historias de Paddington Bear, creadas por Michael Bond (a quen tamén está dedicada o filme pola súa morte ese ano), e é a secuela de Paddington (2014). Foi producido por Heyday Films e StudioCanal UK e é unha coprodución entre o Reino Unido, Francia e Luxemburgo. Está protagonizado por Ben Whishaw, quen pon a voz de Paddington, xunto con Hugh Bonneville, Sally Hawkins, Brendan Gleeson, Julie Walters, Jim Broadbent, Peter Capaldi e Hugh Grant nos papeis de acción en vivo.
Estreouse en galego o 5 de xaneiro de 2021 a través da tvG2. Foi traducido por Rosa Moledo, e a directora de dobraxe foi Charo Pena.
Tian Shan
As montañas Tian ou por tautopónimo Tian Shan (en 天山, pinyin: Tiān Shān, «montañas celestiais»; en Тэнгэр уул; en تەڭرى تاغ, Tengri Tagh, tamén transcrito como Tien) é un gran sistema montañoso da Asia Central, localizado na rexión fronteiriza entre Kazhakhstán, Kirguizistán e a República Popular da China, en concreto con Xinjiang situada na parte occidental do país. É o quinto relevo do mundo despois do Himalaia, os Andes, as Montañas Rochosas e a cordilleira do Pamir.
Ten a súa altura máxima no Pico Jengish Chokusu de 7439 m, o punto máis alto de Kirguizistán, situado na fronteira coa China. O segundo pico máis elevado é o Khan Tengri (en tártaro e mongol: "Señor dos espíritos"), de 7010 m, situado na fronteira entre Kazhakhstán e Kirguizistán.
Historia
esquerda|miniatura|200x200px|As montañas Tian nun mapa e a antiga [[ruta da seda.]] As montañas Tian eran unha paisaxe de fondo dun dos ramais da ruta da Seda, o ramal que bordeaba polo norte o deserto de Taklamakan na conca de Tarim. Varias cidades-oasis (Turfan, Yuli, Karasahr, Korla, Kuqa, Aksu, Bachu e Kashgar) atópanse aos pés da cara sur do Tian Shan. Na cidade chinesa de Kasgar, no extremo occidental da conca do Tarim, esta ruta cortaba a través das montañas de Tian Shan, bifurcándose cara ao norte e cara a Bixkek.
Un dos primeiros europeos que visitaron as montañas Tian Shan e o primeiro en describilas en detalle foi o explorador ruso Piotr Semionov-Tian-Shanski, que as visitou na década de 1850.
Douscentos quilómetros ao leste de Bixkek, as montañas Tian ao redor de Almaty son o berce de Malus sieversii, confirmado como o devanceiro común de todas as variedades de mazá (o nome de Almaty en kazhakho significa «o avó das mazás»).
Xeografía
esquerda|miniatura|301x301px| Pico Khan Tengri, o segundo máis alto do macizo. A cadea esténdese de leste a oeste a partir de Xinjiang, seguindo ao longo da fronteira sur de Kazhakhstán e Kirguizistán e terminando no oeste uníndose á parte norte das montañas da cordilleira do Pamir. De leste a oeste, a súa lonxitude total é de 2500 km, cun largo de norte a sur de entre 100 e 400 km. A lonxitude da sección en territorio chinés é de 1700 km, con dous terzos da superficie total. En Kirguizistán, as montañas Tian atópanse ao sueste do salgado lago Issyk-Kul.
Os montes Tian atópanse ao norte e ao oeste do deserto de Taklamakan e directamente ao norte da conca de Tarim; ao norte e ao leste, atópanse coas montañas Altai de Mongolia.
Na cartografía occidental, o extremo oriental das Tian que en xeral se considera está xusto ao oeste de Urumchi, mentres que a cordilleira que está ao leste da cidade coñécese como as montañas Bogda Shan. Porén, na cartografía chinesa, dende a dinastía Han ata a actualidade as montañas Tian tamén inclúen as cordilleiras Bogda e Barkol.
A cordilleira Tian son parte do cinto oroxénico do Himalaia, que se formou pola colisión das placas tectónicas indoaustraliana e euroasiática na era cenozoica. Son unha das cordilleiras máis longas da Asia central e esténdense uns 2800 quilómetros ao leste dende Tashkent en Uzbekistán.
O pico máis alto nas montañas Tian é o pico Jengish Chokusu, antes pico Pobedy, que con 7439 m, é tamén o punto máis alto de Kirguizistán e da fronteira coa China. O segundo pico máis alto é o Khan Tengri, que con 7010 m é o punto máis alto de Kazhakhstán. Os alpinistas clasifican estes dous picos como os máis setentrionais dos de máis de 7000 m do mundo. A súa altitude media é de 4000 m.
Os montes Tian están separados da meseta do Tíbet polo deserto de Taklamakán e a conca do Tarim ao sur, áreas extremadamente áridas pois as montañas non deixan pasar as nubes, polo que apenas chove.
Cordilleiras do Tian Shan
Na China, os montes Tian inícianse ao norte da cidade de Kumul (Hami), coas montañas en forma de U de Barkol, localizadas ao redor de 600 a 400 km ao leste de Ürümqi. Seguen despois as Bogda Shan ("montañas deus"), que corren dende os 350 a 40 km ao leste de Ürümqi. Hai unha área baixa entre Ürümqi e a depresión de Turfan. As montañas Borohoro comezan xusto ao sur de Ürümqi e discorren ao oeste-noroeste uns 450 km, separando Zungaria da conca do río Ili. O seu extremo norte linda coas montañas de Zungaria, un pequeno cordal duns 450 km que corre de leste a nordés ao longo da fronteira entre a China e Kazhakhstán. Comezan a 50 km ao leste de Taldykorgan e rematan na Porta de Zungaria. As montañas de Zungaria, no norte, e a cordilleira Borohoro, no sur, debuxan unha Z, o nordés encerrando parte de Zungaria e o suroeste encerrando a parte superior do val do Ili.
En Kirguizistán, a liña principal das Tian continúa uns 570 km dende a base dos Borohoros occidentais ata o punto en que se atopan a China, Kazhakhstán e Kirguizistán. Aquí está a parte máis alta da cordilleira, as Tian Shan centrais, cuns 570 km. Ao oeste desta, o Tian Shan divídese bordeando o lago Issyk-Kul que está no centro. O lado sur do lago é o Alatau Terskey e o lado norte a Kyungey Ala-Too. Ao norte da Kyungey Ala-Too e paralela a ela está a Alatau Trans-Ili, ao sur de Almati. Ao oeste do ollo, a cordilleira continúa 400 km como o Kyrgyz Ala-Too, separando a provincia Chui do óblast de Narin e Kazhakhstán da provincia de Talas. Este óblast é o val alto do río Talas, o lado sur dos 200 km das montañas Talas Ala-Too. No extremo leste das Talas Alatau, a cordilleira Suusamyr Too corre cara ao sueste encerrando o val Suusamyr.
Hidrografía
miniatura|250x250px|Vista da costa sur do [[lago Issyk-Kul (de 6236 km² a unha altitude de 1606 m), segundo maior lago de montaña no mundo despois do lago Titicaca.]] Hai 15 953 glaciares nas montañas, cunha superficie total de 15 416,41 km², que representan un volume de xeo de 1048,247 km³. Destes glaciares, 9081 (o 57 % dos glaciares do macizo) están en territorio chinés, cunha área de 9235,96 km² (o 59,9 % da superficie dos glaciares do macizo) e cun volume de xeo 1011,748 km³ (o 96,5 % de toda a masa de xeo).
Os ríos máis importantes que nacen nos montes Tian son os ríos Sir Darya (3078 km) e Ili (1001 km), ademais de moitos dos ríos que alimentan o longo río Tarim (2030 km) —Kaxgar (765 km), Muzat, Toxhan ou Aksu (282 km)—, que discorre pola vertente meridional desas montañas, aínda que nace nas montañas Kunlun. Outro río importante que nacen na vertente meridional é o río Kaidu (de 490 km que desauga no lago Bosten).
O canón de Aksu é un accidente notable localizado no noroeste das Tian Shan.
Xeoloxía
Dende o Precámbrico (600 millóns de anos), as montañas Tian pasaron do estado de antigo continente á de antigo mar, elevándose en montañas erosionadas en penichaira, despois elevadas de novo en altas montañas. Movementos tectónicos recentes tiveron un papel decisivo na configuración actual destas montañas, formando enormes cadeas e concas con fallas e socalcos aluviais. Acumuláronse capas de sedimentos moi grosas nas concas, erosionadas máis tarde en barrancos e cantís que forman a gran paisaxe de canóns vermellos da era terciaria.
Fauna
O leste das Tian é o fogar de máis de 400 especies animais, incluídas representantes de especies en perigo de extinción en diversos graos, como o leopardo das neves (Uncia uncia; IUCN 2009; CITES 2007), o cisne bravo (Cygnus cygnus; IUCN 2009; CITES 2007), o cervo común (Cervus elaphus; IUCN 2009), o Podoces biddulphi (IUCN 2009), o argali (Ovis ammon; IUCN 2009), a cabra sibirica (Capra sibirica; IUCN 2009), entre outras.
A poboación total de leopardos das neves que se atopan na Asia Central e na Asia do Sueste é de aproximadamente 2500 exemplares, incluídos máis de 1650 en Xinjiang. Nas ladeiras do pico Tomur atópanse máis de 600, soportados por boas poboacións de especies presa como o argali e o ibex.
Antonio Seisdedos Varela
Antonio Seisdedos Varela, nado na Coruña o 27 de novembro de 1929, é un exfutbolista galego, que xogaba como extremo e como lateral esquerdo.
Tian Shan
Flora
O leste da cordilleira ten a distribución botánica máis completa nas Tian: deserto, estepas desérticas, arbustos, vales boscosos, bosques de froitos silvestres, bosques mixtos de piceas e árbores de folla caduca, poboacións de Picea schrenkiana, cipreses e arbustos, pradarías alpinas e glaciares e picos nevados. Inclúe as principais formacións ecolóxicas de Tian Shan, como Picea schrenkiana, Malus sieversii, Armenica vulgaris, Betula tianschanica, álamo tremo, sabina, Juniperus pseudosabina, Tamarix ramosissima, Haloxylon ammodendron, Bothriochloa ischaemum, Thylacospermum caespitosum etc. Ten máis de 1800 especies de plantas, incluídas plantas en perigo de extinción (a orquídea Goodyera repens; CITES 2007) e plantas endémicas (Saussurea involucrata, Tulipa sinkiangensi).
Antonio Seisdedos Varela
Traxectoria
Na tempada 1952/53 xogou cedido no Algeciras, e en maio de 1953 asinou co Sevilla, da Primeira División. Militou dous anos no club andaluz, tendo como adestrador ao arxentino Helenio Herrera, e en 1955 fichou polo Cádiz, de Segunda. Posteriormente xogou de novo no Algeciras, e tamén no Cartagena.
Tian Shan
Flora
A Picea schrenkiana, fósil vivente por evolución biolóxica, é unha antiga especie de árbore que data do Terciario e cuxa distribución se limita ás Tian Shan. A reserva natural de Gongnaisi, en Xinjiang, ten bastantes exemplares de 70 m de altura, con 1,7 m de diámetro e de 50 m³ de volume de madeira.
Os bosques de froitos silvestres, incluídas as maceiras silvestres, representan unha riqueza xenética excepcional e esencial na loita contra as doenzas de todas as variedades cultivadas da especie. De feito, estas especies silvestres que cohabitan no Tian Shan (Kazhakhstán e a China, principalmente) mostran unha resistencia pouco habitual ás doenzas, en especial á sarna da maceira. Esta resposta á doenza é en si mesma unha indicación segura da riqueza do seu xenoma en comparación coa dos seus descendentes domésticos.
Protección do medio ambiente
A parte oriental dos montes Tian foi presentada pola China como candidata a Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 2010, unha presentación que incluía seis reservas naturais chinesas: a reserva natural nacional do pico Tomur (N 41°50, E 80°20), a reserva natural nacional Kuerdening (N 43°10, E 83°00), o parque nacional Tianshan Tianchi (N 43°50, E 88°13), a reserva natural nacional de Bayinbuluke (N 44°40, E 88°50), o parque nacional de Sayram (N 42°50, E 84°15) e o parque nacional de Nalaty (N 43°15, E 84°00).
A reserva natural nacional do pico Tomur é a única reserva natural entre os vinte e cinco presentes en Xinjiang, que ten como fin protexer os ecosistemas de montañas. Situada a seis quilómetros ao sur do tripunto das fronteiras da China, Kazhakhstán e Kirguizistán, comprende 2376 km² no Xian de Wensu, parte da rexión autónoma de Xinjiang. Cobre gran parte das montañas Tian en territorio chinés.
En 2013, o Comité de Patrimonio da Humanidade da UNESCO, nomeou, a proposta da China, a parte oriental das montañas Tian na rexión de Sinkiang como Patrimonio Natural da Humanidade. A parte occidental das montañas Tian na tripla fronteira de Kazhakhstán, Kirguizistán e Uzbekistán foi nomeada igualmente en 2016.
Ecoloxía
Os montes Tian teñen importantes bosques de Picea schrenkiana a altitudes de máis de 2000 m; as ladeiras teñen bosques naturais únicos de nogueiras comúns e maceiras silvestres.
Relixión chinesa
No taoísmo Xiwangmu, crese que a Raíña Nai de Occidente protexía as árbores de pexego da inmortalidade nas montañas de Tian Shan.
Óscar Ferro
Óscar Julio Ferro Gándara, nado en Montevideo o 2 de marzo de 1967, é un exfutbolista uruguaio. Xogaba de porteiro e desenvolveu gran parte da súa carreira deportiva en Peñarol, co que gañou 6 campionatos na Primeira División do Uruguai e a Copa Libertadores de 1987. Foi internacional coa selección uruguaia e conquistou a Copa América de 1995.
Traxectoria
Naceu en Montevideo nunha familia de orixe galega, polo que foi alcumado polos afeccionados como "El gallego Ferro". Formouse nas categorías inferiores de Peñarol e debutou co primeiro equipo en 1984. Foi suplente de Eduardo Pereira nos primeiros anos, facéndose coa titularidade trala marcha deste. Militou unha década no equipo negro e amarelo, co que conquistou seis campionatos uruguaios e a Copa Libertadores de 1987.
En 1995 fichou polo Ferro Carril Oeste, da Primeira División da Arxentina, onde xogou ata 1998, cando pasou ao Sporting Cristal do Perú.
En xaneiro do ano 2000 chegou a terras galegas para asinar coa SD Compostela, na Segunda División. Aínda que fixo un gran debut contra o Recreativo de Huelva na mesma semana da súa chegada, finalmente disputou só un total de tres partidos durante a tempada, sendo Ponk e Rafa Gómez os gardametas máis utilizados nas aliñacións de David Vidal e dos seus sucesores no banco, Pichi Lucas e Carlos Ballesta.
Deixou o equipo compostelán trala penúltima xornada de liga e volveu á Arxentina, onde fichou polo Atlético Tucumán, da Primera B, segunda categoría do fútbol arxentino. A continuación pasou polo Defensor uruguaio e o Guaraní paraguaio, antes de pechar a súa carreira no mesmo club no que a comezara, o Peñarol.
Trala súa retirada continuou traballando en Peñarol, como adestrador de porteiros.
Selección nacional
Foi nove veces internacional coa selección uruguaia, coa que debutou o 9 de novembro de 1988, nun partido amigable contra Chile no Estadio Centenario. Formou parte do equipo que conquistou a Copa América de 1995, aínda que non disputou ningún minuto, sendo o gardameta titular Fernando Álvez.
Daniela Santiago
Daniela Santiago Villena, nada o 1 de abril de 1982 en Málaga, é unha bailarina, modelo e actriz española, coñecida por interpretar a Cristina "La Veneno" na serie biopic Veneno (2020), pola que foi gañadora dun Premio Ondas nese mesmo ano.
Bakartxo Ruiz Jaso
Bakartxo Ruiz Jaso, nada en Pamplona o 18 de agosto de 1977, é unha filóloga e política vasca de ideoloxía nacionalista e independentista, deputada do Parlamento de Navarra dende 2011, sendo a candidata por Euskal Herria Bildu ao Goberno Foral nas eleccións de 2019.
Traxectoria
De nena estudou en tres ikastolas diferentes, xa que nese momento a oportunidade de aprender éuscaro só estaba dispoñible nas ikastolas. Estudou na ikastola Paz Ziganda de Atarrabia, e completou o bacharelato na ikastola de San Fermín. Joseba Asiron, que máis tarde sería alcalde de Pamplona, foi alí profesor, e acrecentou o seu interese pola historia.
Estudou filoloxía vasca na Universidade do País Vasco, na Facultad de Letras dop campus de Áraba. En 1999, con 22 anos, converteuse en profesora de secundaria na ikastola San Fermín de Pamplona, onde previamente estudara como alumna. Traballou durante 12 anos en diferentes áreas: lingua e literatura vasca, cultura clásica, literatura universal e española, entre outras. Encóntrase de baixa dende o ano 2011.
Carreira política
dereita|miniatura|250x250px|Bakartxo Ruiz no acto electoral de Bildu, o 11 de maio de 2011 en Pamplona. Con anterioridade á creación de Bildu, foi imaxe de varias asociacións, entre elas as plataformas Hamaika Bil Gaitezen e Nafarroa aldatzen. Destas asociacións xurdiu Herritarron Garaia, con Bakartxo Ruiz como voceira, que axudou a formar a coalición de Bildu en Eusko Alkartasuna en Navarra.
O 3 de abril de 2011, durante a presentación da coalición, foi unha das caras principais xunto a Pello Urizar (EA) e Oskar Matute (Alternatiba). Dixo que é "un tempo de compromiso" para "construír unha nación libre no canto dun pobo condenado" e para "sentar as bases para unha cooperación efectiva" nun novo espazo. Nas eleccións autonómicas de 2011 presentouse nas listas de Bildu de Navarra e resultou elixida deputada foral, sendo a coalición o cuarto partido máis forte, cun 13,3% dos votos e 7 escanos.
Durante a lexislatura 2011-2015, actuou como voceira do grupo parlamentario, sendo membro tanto da comisión permanente como da asemblea de voceiros. Ademais, foi vicepresidenta do Consello de Educación, así como membro das Comisións de Sanidade, Normativa e Réxime Foral. De 2014 a 2015, foi membro do Comité Informativo e do Comité Especial de Política Integradora de Discapacidade.
Nas eleccións xerais españolas de 2015, EH Bildu quedou como a cuarta forza en Navarra, non obtendo representación no Congreso, con 34 856 votos (9,9%). Uns meses despois, na repetición electoral de xuño de 2016, Bakartxo Ruiz foi a líder da lista para o Congreso pola circunscrición de Navarra, mais tampouco conseguiu un escano nesta, xa que volveu ser a cuarta forza co 9,38% dos votos. Dixo sentirse orgullosa do seu "esforzo colectivo e traballo duro" malia non conseguir un escano a noite electoral, e subliñou que EH Bildu tiña un "traballo difícil" nas eleccións estatais.
Malia que non conseguiu dar o salto á política nacional, Ruiz continuou sendo deputada foral tras renovar o seu escano nas eleccións de 2015, ocupando o cuarto lugar da lista de EH Bildu, na que se alternaban membros de Sortu, Eusko Alkartasuna e Aralar, nunha lista encabezada por Adolfo Araiz. EH Bildu foi o terceiro partido con máis votos obtidos, o 14,5% do total e o equivalente a oito escanos. EH Bildu apoiou ao goberno de Uxue Barkos (Geroa Bai), xunto a Podemos Navarra e Izquierda-Ezkerra. Bakartxo Ruiz foi unha dos representantes de EH Bildu nas reunións do catro partidos para chegar a un acordo programático.
Durante esta lexislatura foi presidenta da Comisión de Dereitos Sociais, e integrou as comisións de Saúde e Relacións Institucionais e Cidadanía. Tamén foi suplente do comité de investigación da planta de biometanización de Ultzama.
En maio de 2018, presentouse como candidata de EH Bildu á presidencia de Navarra para as eleccións forais de 2019, crendo que era a mellor oportunidade para afondar no cambio que supuxera o cuadripartito. Nos comicios do 26 de maio de 2019, EH Bildu caeu á cuarta posición, aumentando o número de votos até os 50 631	(14,54%), mais baixando até sete escanos (perdendo un respecto de 2015). A socialista María Chivite foi proposta para asumir a presidencia de Navarra. EH Bildu consultou á militancia sobre o devir do voto dos sete deputados que determinase se apoiar a proposta do PSN-PSOE para alcanzar o Goberno. A pesar da negativa en bloque da primeira votación, co voto afirmativo da militancia (arredor do 75%), EH Bildu decantouse por cambiar o voto de cinco deputados cara á abstención (os outros dous mantivéronse no voto negativo), facilitando máis votos polo que si que polo non para Chivite, que foi elixida como presidenta da Comunidade Foral posteriormente.
O Val, Soutomaior, Soutomaior
O Val é un lugar da parroquia de Soutomaior, no concello pontevedrés de Soutomaior, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 136 habitantes (66 homes e 70 mulleres).
Ecurie Espadon
A Ecurie Espadon, que máis tarde se convertería na Scuderia Espadon, é un equipo suízo de coches de carreiras fundado en 1948 polo piloto Rudi Fischer. O equipo participou notablemente en oito Grandes Premios do campionato mundial de Fórmula 1 entre e.
Historia
A Ecurie Espadon, fundada polo piloto de carreiras suízo Rudi Fischer estaba formada por un grupo de seis corredores afeccionados suízos. O nome "ecurie" usouse cando se fundou o equipo porque a maioría dos coches utilizados eran franceses, principalmente Gordini. Máis tarde, cando o equipo utilizou coches italianos, principalmente Ferrari, o nome do equipo cambiou a "Scuderia".
En 1951, o equipo adquiriu dous Ferrari: un Ferrari 212 (chasis 110) e un Ferrari 125. O 212 durou ata 1953, ano no que remata a aventura deportiva da Scuderia Espadon. En 1952, adquiríu un Ferrari 500 (chasis 184) e permitiulle a Rudi Fischer sumar puntos no campionato do mundo grazas a dous podios obtidos en no Gran Premio de Suíza e Gran Premio de Alemaña.
Rudi Fischer pilotou o Ferrari 212 durante a tempada de 1951, participando en quince eventos, incluíndo varios Gran Premio de Fórmula 1 do Campionato do Mundo e fóra de campionato.
Os seus mellores resultados son dúas vitorias no Circuíto des Remparts de Angoulême e no Circuíto du Lac-Aix les Bains na Fórmula 2 e cinco podios na Fórmula 1: dous segundos postos (segundo nos Grandes Premios de Ostschweiz Erlen e terceiro no Avus, no Gran Premio de Siracusa e o Gran Premio de San Remo ).
En 1952, as regras do campionato mundial de Fórmula 1 cambiaron a favor da Fórmula 2, e a Scuderia Espadon aproveitou esta supremacía para brillar no campionato grazas a que o Ferrari 500, Peter Hirt tomou o volante do Ferrari 212. Non obtivo resultados ao volante, sendo o coche superado pola competencia. Hans Stuck pilotou o 212 en tres eventos en setembro.
Amphiarius
Amphiarius é un xénero de peixes actinopterixios da orde dos siluriformes, familia dos aríidos e subfamilia dos ariinos.
Descrición
O xénero foi descrito en 2007 polos ictiólogos brasileiros Alexandre Pires Marceniuk e Naércio Aquino de Menezes, no seu traballo:
Etimoloxía
O nome científico Amphiarius está formado pola unión dos elementos Amphi- e -arius. O primeiro deriva do grego antigo ἀμφί amphí ("ambos") referíndose á aparición das especies incluídas no xénero tanto en augas doces como mariñas, e o segundo é Arius, o xénero tipo tanto da familia como da subfamilia.
Especies
O xénero comprende soamente dúas especies:
Nota taxonómica
Amphiarius phrygiatus e A. rugispinis foron descritos orixinalmente por Achille Valenciennes en 1840 como especies de Arius, no que foron situados tradicionalmente. Tamén foron clasificados dentro do xénero Notarius. Desde entón, recoñeceuse que estas dúas especies forman unha agrupación natural e monofilética e suxeriuse que representaban un novo xénero sen describir. O xénero Amphiarius foi finalmente erixido para estas dúas especies en 2007.
Distribución
As dúas especies distribúense en augas mariñas, salobres e doces da costa occidental do océano Atlántico, no norte e no leste de América do Sur.
Río Viñao
thumb|Río Viñao O río Viñao é un afluente do Avia pola marxe esquerda. Ten todo o seu percorrido na provincia de Ourense, percorrendo os concellos do Irixo e Boborás. Nace cerca do alto da Gándara no Irixo e ten unha lonxitude total de 27 km, e a súa conca cobre uns 139 km² de superficie. Recolle as augas de múltiples regatos e finalmente desemboca no río Avia á altura de Salón, Albarellos.
Pipocas
Pipocas é un catálogo web, creado pola Mesa Pola Normalización Lingüística, que recolle todos os filmes e series dobradas, ou lexendadas, en lingua galega.
Río Viñao
No ano 2001 cinco persoas morreron nun accidente de tráfico ao precipitarse un autobús ao río dende unha altura de 35 metros.
Amphiarius
Características
As especies de Amphiarius distínguense de todas as outras da familia pola presenza de placas dentarias accesorias que son de pequenas a moderadas, aproximadamente arredondadas e situadas lateralmente.
Pipocas
Características
A plataforma foi lanzada en decembro de 2022, respondendo á demanda social recollida pola Mesa, en especial de nais e pais de cativos galegofalantes, imposibilitados de ofrecer contido para nenos na propia lingua. O catálogo inicial, en continua actualización, recollía máis de 100 títulos, e funciona redirixindo o público ás plataformas nas que se emite cada título.
A Xesteira, Arcade, Soutomaior
A Xesteira é un lugar da parroquia de Arcade, no concello pontevedrés de Soutomaior na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 624 habitantes (320 homes e 304 mulleres).
Glicoforina C
A glicoforina C (tamén chamada GYPC; CD236/CD236R; glicoproteína beta; glicoconectina e PAS-2') é unha sialoglicoproteína que xoga un importante papel funcional no mantemento da forma do eritrocito e na regulación das propiedades do material da membrana, posiblemente por medio da súa interacción coa proteína 4.1. Ademais, sabíase previamente que as membranas deficientes en proteína 4.1 mostran unha diminución no contido de glicoforina C. É unha proteína integral de membrana do eritrocito e actúa como un receptor para a proteína PfEBP-2 (proteína que se une ao eritrocito 2; baebl; EBA-140) do Plasmodium falciparum, parasito causante da malaria.
A que foi denominada glicoforina D hoxe considérase que é unha variante da glicoforina C, xa que están codificadas no mesmo xene. É resultado dunha tradución especial do mesmo ARNm (ver a sección Xenómica).
Xenómica
Malia que as glicoforinas C e a D se chamen glicoforinas, en realidade non están directamente relacionadas coas outras tres glicoforinas codificadas no cromosoma 4 na posición 4q28-q31, as cales si que están estreitamente relacionadas. A glicoforina A e a glicoforina B levan os antíxenos dos grupos sanguíneos MN e Ss, respectivamente. Hai unhas 225.000 moléculas de glicoforinas C e D en cada eritrocito.
A glicoforina C está formada por unha soa cadea polipeptídica de 128 aminoácidos e está codificada nun xene do brazo longo do cromosoma 2 (2q14-q21). O xene foi clonado por primeira vez en 1989 por High et al. O xene GYPC está organizado en catro exóns distribuídos nuns 13,5 kbp de ADN. O exón 1 codifica os residuos 1-16, o exón 2 os residuos 17-35, o exón 3 os 36-63 e o exón 4 os 64-128. Os exóns 2 e 3 son altamente homólogos, con menos dun 5% de diverxencia de nucleótidos. Estes exóns tamén difiren nunha inserción de 9 aminoácidos no extremo 3' do exón 3. Os segmentos repetidos directos que conteñen estes exóns son de 3,4 kpb e pode derivar dunha duplicación recente dun só dominio ancestral. Os exóns 1, 2 e a maioría do exón 3 codifican o dominio N-terminal extracelular, mentres que o resto do exón 3 e o exón 4 codifican os dominios transmembrana e citoplasmático.
Coñécense dúas isoformas e o xene exprésase en moi diversos tecidos, como nos riles, timo, estómago, mama, fígado adulto e nos eritrocitos. Nas liñas celulares non eritroides a expresión é máis baixa que nos eritrocitos e a proteína está glicosilada de forma diferente. A glicoforina C dos eritrocitos supón ~4% das sialoglicoproteínas da súa membrana. O número medio de cadeas enlazadas a O é de 12 por molécula.
O xene exprésase nas fases temperáns do desenvolvemento do eritrocito, concretamente na unidade formadora de explosións eritroide (BFU-E burst-forming unit-erythroid) eritroide e na unidade formadora de colonias eritroide (CFU-E, colony-forming unit-erythroid). O ARNm nos eritroblastos humanos é de ~1,4 quilobases de longo e o sitio de inicio da transcrición nas células eritroides foi mapado a 1.050 pares de bases do 5' do codón de iniciación. Exprésase temperanmente no desenvolvemento e antes que os antíxenos Kell, a glicoproteína asociada a Rhesus, a glicoforina A, a banda 3, o antíxeno Rhesus e a glicoforina B.
En células melanocíticas a expresión do xene da glicoforina C pode estar regulado polo MITF.
KH-9
thumb|250px|Un KH-9 antes da súa integración para o lanzamento. KH-9 (Keyhole-9) ou Hexagon, foi unha serie de satélites de recoñecemento de alta resolución para substituír os KH-4B. Eran operados pola NRO, da Forza Aérea dos Estados Unidos.
Historia
Os KH-9, a diferenza dos modelos anteriores, non se basearon na etapa superior dos foguetes Agena se non que se creou un bus para eles denominado SCS (Satellite Control Section). Levaban catro cápsulas de retorno de película fotográfica, que eran recuperadas por unha aeronave especialmente equipada mentres caían en paracaídas. O sistema fotográfico, construído por Perkin-Elmer, estaba formada por dúas cámaras panorámicas que conseguían 0,61 m de resolución.
Lanzáronse 20 KH-9 mediante foguetes Titan 3D e Titan 34D entre 1971 e 1986, cun só lanzamento fallado.
Romariz, Soutomaior, Soutomaior
Romariz é un lugar da parroquia de Soutomaior, no concello pontevedrés de Soutomaior, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 244 habitantes (107 homes e 137 mulleres).
Glicoforina C
Xenómica
A glicoforina C parece sintetizarse en exceso nos eritrocitos e o contido na membrana é regulado pola banda 4.1 (proteína 4.1). Datos adicionais sobre a regulación da glicoforina C poden atoparse aquí.
Nun estudo deste xene entre os Hominoidea descubríronse dous trazos que son exclusivos dos humanos: (1) un exceso de diverxencia non sinónima entre especies que parece ser causada soamente pola evolución acelerada e (2) a capacidade dun só xene GYPC de codificar tanto a glicoproteína C coma a D. A causa disto non se coñece, mais suxeriuse que estes descubrimentos poderían ser resultado da infección polo Plasmodium falciparum (malaria).
Bioloxía molecular
Por medio da separación electroforética das membranas celulares dos eritrocitos por SDS-PAGE e a tinguidura con ácido periódico-Schiff (PAS) identificáronse catro glicoforinas. Recibiron os nomes de glicoforina A, B, C e D en orde segundo a cantidade presente na membrana, de modo que a glicoforina A é a máis común e a D a menos. Unha quinta glicoforina, a glicoforina E foi tamén identificada no xenoma humano, pero non pode detectarse doadamente nas tinguiduras en xel de rutina. Agora a glicoforina D considérase unha variante da glicoforina C. En total, as glicoforinas constitúen ~2% da masa total de proteínas da membrana dos eritrocitos. Estas proteínas tamén se coñecen con outras nomenclaturas, ao que ás veces é confuso.
A glicoforina C illouse por primeira vez en 1978. As glicoforinas C e D son sialoglicoproteínas menores, que contribúen ao 4% e 1%, respectivamente, do material PAS positivo e están presentes nunhas 2,0 e 0,5 x 105 copias/célula, respectivamente. En xeles de poliacrilamida o peso molecular aparente da glicoforina C é de 32 quilodaltons (32 kDa). A súa estrutura é similar á doutras glicoforinas: un domino extracelular moi glicosilado (residuos 1-58), un dominio transmembrana (residuos 59-81) e un dominio intracelular (residuos 82-128). Aproximadamente o 90% da glicoforina C presente nos eritrocitos está unida ao citoesqueleto e o restante 10% móvese libremente dentro da membrana.
O peso molecular aparente da glicoforina D é 23kDa. Como media esta proteína ten 6 oligosacáridos ligados a O por molécula.
O home e o can
O home e o can é un filme galego de 2022 dirixido por Ángel de la Cruz. Está protagonizado por Manuel Manquiña e Paula Chaves. Na 21ª edición dos Premios Mestre Mateo estivo nomeado en catro categorías, mellor filme, mellor actor (Manquiña), mellor guión e mellor fotografía, mais finalmente non conseguiu ningún galardón.
Glicoforina C
Bioloxía molecular
No eritrocito esta proteína interacciona coa banda 4.1 (unha proteína de 80 kDa) e p55 (unha fosfoproteína de membrana periférica palmitoilada e membro da familia de guanilato quinases asociadas a membranas) para formar un complexo ternario que é esencial para manter a forma e a estabilidade dos eritrocitos. Os principais sitios de adhesión entre os eritrocitos e o citoesqueleto de espectrina-actina e a bicapa lipídica son a glicoforina C e a banda 3. A interacción con banda 4.1 e p55 está mediada polo dominio de 30 kDa N-terminal da banda 4.1 uníndose a un segmento de 16 aminoácidos (residuos 82-98: residuos 61-77 da glicoforina D) dentro do dominio citoplasmático da glicoforina C e a un motivo de 39 aminoácidos cargado positivamente de p55. A maioría da proteína 4.1 está unida á glicoforina C. A magnitude da forza de interacción entre a glicoforina C e a banda 4.1 estimouse que é de 6,9 micronewtons por metro, unha cifra típica nas interaccións proteína-proteína.
O home e o can
Sinopse
Manuel é un home con discapacidade intelectual que vive só co seu can nunha aldea. Un accidente obrígao a ir á cidade na procura dun veterinario. Alí coñecerá a Paula, que tenta fuxir do seu fogar.
Glicoforina C
Bioloxía molecular
A glicoforina C normalmente presenta movementos oscilatorios na membrana do eritrocito. Isto redúcese na ovalocitose do sueste asiático, unha doenza dos eritrocitos debida a unha mutación na banda 3.
Transfusións de sangue
Estas glicoforinas están asociadas con once antxenos de interese para a medicina das transfusións: o Gerbich (Ge2, Ge3, Ge4), o Yussef (Yus), o Webb (Wb ou Ge5), o Duch (Dh(a) ou Ge8), o Leach, o Lewis II (Ls(a) ou Ge6), o Ahonen (An(a) ou Ge7) e GEPL (Ge10*), GEAT (Ge11*) e GETI (Ge12*). Seis son de alta prevalencia (Ge2, Ge3, Ge4, Ge10*, Ge11*, Ge12*) e cinco de baixa (Wb, Ls(a), An(a), Dh(a) e Ge9).
Antíxeno Gerbich
As glicoforinas C e D conteñen os antíxenos Gerbich (Ge). Existren catro alelos, Ge-1 a Ge-4. Coñécesnse tres tipos de negatividade para o antíxeno Ge: Ge-1,-2,-3 (fenotipo Leach), Ge-2,-3 e Ge-2,+3. Unha deleción de 3,4 pares de quiilobases dentro deste xene, que probablemente xurdiu debido a un sobrecurzamento desigual entre os dous dominios repetidos, é responsable da formación do xenotipo Ge-2,-3. Os puntos de rotura da deleción están localizados nos intróns 2 e 3 e o seu resultado é a deleción do exón 3. Este xene mutante é transcrito como un ARN mensaxeiro cun marco de lectura aberto continuo que se estende uns 300 nucleótidos e é traducido á sialoglicoproteína que se encontra nos eritrocitos Ge-2,-3. Unha segunda deleción de 3,4 pares de quilobase no xene da glicoproteína C elimina soamente o exón 2 por un mecanismo similar e xera o xene mutante que codifica a glicoproteína anormal que se encontra nos eritrocitos Ge-2,+3.
O epítopo Ge2 é antixénico só na glicoforina D e é un antíxeno críptico na glicoproteína C. Está localizado no exón 2 e é sensible á tripsina e á papaína pero resistente á quimotripsina e a pronase. O epìtopo Ge3 está codificado no exón 3. É sensible á tripsina pero resistente á quimotripsina, papaína e pronase. Pénsase que se sitúa entre os aminoácidos 42 e 50 na glicoforina C (residuos 21-49 na glicoforina D). Ge4 está localizada dentro da secuencia dos 21 primeiros aminoácidos da glicoforina C. É sensible á tripsina, papaína, pronase e neuraminidase.
Antíxeno Leach
O relativamene raro fenotipo Leach débese ou a unha deleción nos exóns 3 e 4 ou a unha mutación por desprazamento do marco de lectura orixinando un codón de stop prematuro no xene da glicoforina C, e as persoas con este fenotipo son menos susceptibles (~60% da taxa de control) á invasión polo Plasmodium falciparum. Tales individuos teñen un subtipo dunha condición chamada eliptocitose hereditaria. As células eritrocíticas con forma anormal denomínanse eliptocitos ou células cameloides. A base deste fenotipo foi descuberta por Telen et al. O fenotipo é Ge:-2,-3,-4.
Antíxeno Yussef
O fenotipo Yussef (Yus) débese a unha deleción de 57 pares de bases no exón 2. O antíxeno conécese como GPC Yus.
As mutacións na glicoforina C son raras na maior parte do mundo Occidental, pero son máis comúns nalgunhas rexións onde a malaria é endémica. En Melanesia a porcentaxe da poboación é Gerbich negativa (46,5%) é maior que en ningunha outra parte do mundo. A incidencia do fenotipo Gerbich negativo causado por unha deleción no exón 3 nas poboacións wosera (provincia de Sepik do leste) e liksul (provincia de Madang) de Papúa Nova Guinea é 0,463 e 0,176, respectivamente.
Antíxeno Webb
O raro antíxeno Webb (Wb) (~1/1000 doantes de sangue), descrito orixinalmente en 1963 en Australia, é o resultado dunha alteración na glicosilación da glicoforina C: unha transición de A a G no nucleótido 23 ten como resultado a aparición dun residuo de asparaxina en vez do residuo normal de serina coa perda resultante de glicosilación. O antíxeno coñécese como GPC Wb.
Antíxeno Duch
O raro antíxeno Duch (Dh) foi descuberto en Aarhus, Dinamarca (1968) e tamén se encontra na glicoforina C. Débese a unha transición de C a T no nucleótido 40 que ten como resultado a substitución dunha leucina por fenilalanina. Este antíxeno é sensible á tripsina pero resistente á quimotripsina e Endo F.
Antíxeno Lewis
O antíxeno Lewis II (Ls(a); Ge-6) ten un inserto de 84 nucleótidos nun xene GPC ancestral: o inserto corresponde á secuencia enteira do exón 3. Coñécense dous subtipos deste antíxeno: beta Ls(a), que porta o epítopo Ge3, e gamma Ls(a), que porta tanto o epítopo Ge2 coma o Ge3. Este antíxeno tamén se coñece como antíxeno Rs(a).
Antíxeno Ahonen
O antíxeno Ahonen (Ana) foi descuberto en 1972. O antíxeno encóntrase na glicoforina D. Este antíxeno foi descuberto nun home finlandés o 5 de maio de 1968 durante as análises de sangue postoperatorias para unha reparación dun aneurisma aórtico. En Finlandia a incidencia deste antíxeno era de 6/10.000 doantes de sangue. En Suecia a incidencia era de 2/3266 doantes. As bases moleculares da orixe deste antíxeno están dentro do exón 2, onde a substitución G->T no codón 67 (posición da base 199) converte un residuo de alanina noutro de serina. Aínda que este epítopo existe dentro da glicoforina C, nela é un criptoantíxeno. Só é antixénico na glicoforina D porque o N-terminal está truncado.
Outros
Un exón 2 duplicado foi atopado en doantes de sangue xaponeses (~2/10,000). Esta mutación non foi asociada cun novo antíxeno.
Anticorpos
Os anticorpos dos antíxenos Gerbich foron asociados con reaccións a transfusións e á enfermidade hemolítica leve do neonato. Noutros estudos atopáronse anticorpos anti-Ge que aparecen naturalmente e parecen non ser de importancia clínica. Suxeriuse unha tolerancia inmunolóxica cara ao antíxeno Ge.
Outras áreas
Unha alta expresión de glicoforina C foi asociada cun mal prognóstico da leucemia linfoblástica aguda en chineses.
A glicoforina C é o receptor para a proteína chamada antíxeno que se une ao eritrocito 140 (EBA140) do Plasmodium falciparum. Esta interacción cómpre na vía principal de invasión nos eritrocitos. A resisencia parcial dos eritrocitos que carecen desta proteína á invasión polo P. falciparum foi atopada por primeira vez en 1982. A falta de antíxenos Gerbich na poboación de Papúa Nova Guinea descubriuse en 1989.
Os virus da gripe A e B únense á glicoforina C.
Arcade de Arriba, Arcade, Soutomaior
Arcade de Arriba é un lugar da parroquia de Arcade, no concello pontevedrés de Soutomaior na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 207 habitantes (98 homes e 108 mulleres).
Aaron Holiday
Aaron Shawn Holiday, nado o 30 de setembro de 1996 en Ruston, Luisiana, é un xogador de baloncesto profesional estadounidense que xoga nos Atlanta Hawks da National Basketball Association (NBA). É o irmán máis novo dos tamén xogadores da NBA Jrue Holiday e Justin Holiday.
Traxectoria profesional
O 6 de agosto de 2021, Holiday foi traspasado ós Washington Wizards nun traspaso entre cinco equipos.
O 10 de febreiro de 2022, Holiday foi traspasado ós Phoenix Suns. En 22 partidos cos Suns acadou 6.8 puntos por encontro.
O 6 de xullo de 2022, Holiday asinou cos Atlanta Hawks.
Pongo (cantante)
Traxectoria
Nada en Luanda, Angola, mudouse coa súa familia a Lisboa, escapando da guerra civil angolana. En Portugal, a súa nai traballo como empregada do fogar e o seu pai como albanel. Viviu nun cuarto de albergue durante cinco anos cos outros catro membros da familia, compartindo cama coas súas dúas irmás.