cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Megalópole de Kansai
Correspóndese en termos xerais coa rexión histórica de Kansai, a das antigas cidades do oeste (en relación con Toquio, a capital do leste): así Nara e Quioto, primeiras capitais imperiais dun Xapón unificado e a maior e principal da aglomeración, Osaca (ver a súa historia urbana), segundo centro comercial, industrial e cultural do país ademais de porto importante, coma o de Kobe, na costa oeste da baía. Himeji, aínda máis cara ao oeste, é tamén porto e unha cidade histórica co seu famoso castelo.
Pegmatita
miniatura|220px|dereita|Pegmatita con cristais azuis de [[corindón.]] As pegmatitas son rochas subvolcánicas moi abundantes. Están constituídas por grandes cristais, que poden chegar a medir máis dun metro e pesar varias toneladas.
Características
Estas rochas teñen un grande interese económico. Delas extráense os seus compoñentes maioritarios, seixo e feldespato, para a industria do vidro e a cerámica. Algunhas conteñen pedras preciosas, como esmeraldas e topacios. Outras teñen minerais con elementos raros, como o berilio e o litio, que se usan na electrónica para obter aliaxes metálicas lixeiras.
Coruxou, Irixoa
San Salvador de Curuxou é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Irixoa. Segundo o IGE en 2017 tiña 110 habitantes (56 homes e 54 mulleres) distribuídos en 12 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 142 habitantes.
Topónimo
Coruxou é un topónimo latino que fai referencia aos esturións.
Marimba
miniatura|200px|Banda de marimba de Guatemala A marimba é un instrumento de percusión, idiófono, formado ao igual que xilófono por lamelas de madeira, normalmente de Pau Santo ou Pau Rosa, que ó seren golpeadas con baquetas producen un son doce e melodioso. É un instrumento, como outros deste tipo de percusión, que está en fase de experimentación, aínda que xa fora inventado polor determinados pobos africanas que logo contactaron con pobos do actual México (ou sinxelamente inventada por estes derradeiros, non se sabe ben). Por iso ata o momento non existen moitas partituras para este curioso instrumento.
Narros
Narros é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). A súa poboación é de 45 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 13,22 km².
Astérix (satélite)
Astérix, tamén denominado A-1, foi o primeiro satélite artificial francés, convertendo a Francia no terceiro país en lanzar un satélite cun vehículo lanzador propio. O satélite foi lanzado o 26 de novembro de 1965 ás 15:47 desde o polígono de Hammaguir, en Alxeria, mediante un foguete Diamant A.
Características
Astérix ten forma de dobre cono, cun diámetro máximo de 0,53 metros, e a súa función era comprobar o rendemento e o comportamento do foguete durante o lanzamento. Como misión secundaria, usaríase para facer medicións da ionosfera, pero debido a un problema coas antenas non se recibiu telemetría do satélite nin se puideron levar a cabo as medicións ionosféricas.
Escarabotiño, Lampón, Boiro
Escarabotiño é un lugar da parroquia de Lampón no concello coruñés de Boiro, na comarca do Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 535 habitantes (258 homes e 277 mulleres).
Irixoa, Irixoa
San Lourenzo de Irixoa é unha parroquia que se localiza no centro do concello coruñés de Irixoa na comarca de Betanzos. Segundo o IGE en 2017 tiña 180 habitantes (97 mulleres e 83 homes) distribuídos en 17 entidades de poboación, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 206 habitantes.
Grande exército pagán
O Grande exército pagán, tamén coñecido como o Grande exército viquingo ou Grande exército danés, foi un exército viquingo de orixe danesa, mais tamén suecos e noruegueses, que devastou e conquistou gran parte de Inglaterra contra o 865. A diferenza da maioría de incursións escandinavas da época, as fontes contemporáneas existentes non ofrecen unha cifra concreta, pero é evidente que foi unha das máis poderosas forzas armadas da súa clase, entre centenares de naves e miles de guerreiros involucrados.
Historia
esquerda|miniatura|Mapa mostrando as diversas rutas que tomaron o grande exército pagán entre os anos 865 e 878. O termo Grande exército pagán úsase na crónica anglosaxoa. A maioría de evidencias sobre o exército procede destes anais, e como o redactado se inicia o 1 de setembro, moitos dos acontecementos citados prodúcense un ano máis tarde (usando o calendario gregoriano).
A orixe do exército pode imputarse aos grupos viquingos que atacaron París no ano 845, posibelmente liderados polo lendario caudillo Ragnar Lodbrok. Devastaron a rexión a partir de 850, saqueando repetidamente Ruán e outras cidades pequenas, posibelmente utilizando bases esporádicas facilmente defendíbeis para dar curso á súa actividade depredadora.
Tras gañar experiencia ao longo e ancho de Europa, o exército chegou a Gran Bretaña a finais de 865, entrando por Anglia Oriental. Baixo o mando de Halfdan Ragnarsson e Ivar o Desosado, con apoio de Ubbe Ragnarsson, animou a conquistar e asentarse en Inglaterra. As sagas nórdicas entenden a invasión como unha resposta á morte do seu pai, Ragnar Lodbrok, a mans de Ælle de Northumbria en 865, pero a historicidade desta xustificación é moi incerta. Simeón de Durham na súa Historia de Sancto Cuthberto menciona aos caudillos viquingos e jarls do grande exército pagán: Halfdan, Inguar, Hubba, Beicsecg, Guthrum, Oscytell, Amund, dous jarls co mesmo nome Sidroc, Osbern, Frana e Harold.
A finais de 866, conquistaron o reino de Northumbria, e en 870 o reino de Anglia Oriental. En 871, o grande exército de verán chegou desde Escandinavia liderado polo viquingo Bagsecg. O fortalecemento das forzas militares capacitaron ao exército para conquistar Mercia no ano 874. O mesmo ano, un considerábel número de colonos asentáronse nos territorios conquistados, seguidos doutro grupo en 877. Halfdan seguiu ao norte para atacar aos pictos, mentres que Guthrum aparecía como caudillo das forzas viquingas no sur, e en 876 sumáronse máis forzas que serviron para gañar a batalla de Wareham. No entanto, Alfredo o Grande devolveu o golpe e eventualmente conseguiu a vitoria sobre o exército nórdico na batalla de Ethandun en 878, forzando o Tratado de Wedmore.
Os asentamentos do exército serviron para fundar o reino viquingo de York, que sobreviviu con algunhas interrupcións até 954.
Volta ao continente
O 12 de abril de 879 os viquingos do grande exército dirixen a súa atención cara ao continente e desembarcan na desembocadura do Escalda. Durante trece anos, cidades e cultivos foron pasto das chamas e a devastación estendeuse como unha mancha de aceite, chegando a Lieja, Malinas, Coblenza, Tréveris, Colonia e Aquisgrán, mesmo até o mesmo palacio de Carlomagno. De novo París foi ameazada con 700 naves e 40 000 guerreiros do norte pero Eudes de Francia, conde de París, fíxolles fronte durante once meses e non lograron o seu labor. En 892 regresan ao Danelaw en Inglaterra, pero Alfredo o Grande aproveitouse da longa tregua, chegara a Londres e estaba mellor preparado para calquera posíbel arremetida dos belicosos veciños.
Zenttric
Zenttric é un grupo musical de indie rock que provén de Biscaia. En decembro de 2005 Mikel Otero e Javi Moe comezaron a tocar xuntos, pero non foi ata marzo de 2006, coa chegada de Gutxi Bibang, que a banda tomou forma. En abril dese ano decidiron chamar ó grupo "Zenttric", despois de dar unhas cantas voltas á verba "excéntrico". O primeiro baixista do grupo foi Jorge "Gt" Murillo, baixista de Nice Family Trip e un ano máis tarde chegou Iñigo Rozas que viña do grupo Ehiztari.
Ademais de actuar en concertos por numerosas cidades españolas, deben gran parte do seu éxito ó sitio social MySpace. O 23 de xuño de 2007 chegan un dos intres máis importantes na vida do grupo: convértense en abreconcertos dos Rolling Stones. Fano en Donostia, no estadio de Anoeta. En xaneiro de 2011 Mikel Otero deixa de formar parte do grupo e é substituído por Dani Vicente, guitarrista de Sestao que acababa de chegar de pasar dous anos estudando no Musician Institute dos Ánxeles.
En 2009 medra o seu recoñecemento, ó seren nomeados ós Premios da Música como Mellor Álbum Pop e Artista Revelación, e ós Premios 40 Principales na categoría de Mellor Artista Novo e como Mellor Videoclip polo seu sinxelo "Sólo quiero bailar". Actualmente acaban de lanzar un EP, chamado Tripolar.
Macedo de Cavaleiros
Macedo de Cavaleiros é unha cidade portuguesa, pertencente ao distrito de Braganza, rexión Norte e subrexión do Terras de Tras os Montes (na antiga provincia de Tras os Montes e Alto Douro), que no ano 2011 tiña 6 257 habitantes.
Xeografía
É sede dun municipio de 699,14 km² de superficie, e 15 776 habitantes en 2011.
Está subdividido en 30 freguesías.
O municipio limita ao norte co municipio de Vinhais, ao nordeste polo de Braganza, ao leste polo de Vimioso, ao sueste polo de Mogadouro, ao sur polo de Alfândega da Fé e ao oeste polo de Mirandela.
Freguesías
miniatura|dereita|305px|Freguesías do concelllo de Macedo de Cavaleiros.
Situación
miniatura|dereita|250px|Vista do centro da cidade. miniatura|dereita|250px|Igrexa de Salselas. miniatura|dereita|250px|Panorámica do encoro do Azibo, lugar protexido da [[Rede Natura 2000.]]
O concello de Macedo de Cavaleiros está dividido nas seguintes 30 freguesías:
O concello está situado no centro do nordeste transmontano. Neste lugar destacan dous accidentes xeográficos importantes, a serra de Bornes, no extremo suroeste, e a serra da Nogueira ao norte do concello.
Atravesan o seu territorio dous ríos importantes, o río Sabor, ao sueste, e o río Azibo.
Turismo e cultura
O municipio forma parte da Rexión de Turismo do Nordeste Transmontano.
Desde 2014 está declarado o Xeoparque Terras de Cavaleiros, cun importante patrimonio xeolóxico, recoñecido pola UNESCO e pertencente á Rede Europea de Xeoparques.
Posúe unha gran variedade de museos:
Carmela Otero Túñez
María del Carmen Otero Túñez, máis coñecida como Carmela Otero Túñez, nada en Santiago de Compostela o 25 de agosto de 1932, e finada na mesma cidade o 23 de outubro de 1981, foi unha bibliotecaria galega.
Traxectoria
Durante os vinte e cinco anos de traballo nesta biblioteca tivo ao seu cargo, ademais da reorganización e ordenación da Biblioteca América, a catalogación e clasificación da maior parte dos libros de novo ingreso que diariamente ían arrequecendo os fondos da Biblioteca Xeral da Universidade, tarefas que compaxinou coa investigación. Na súa primeira etapa investigadora colaborou asiduamente con José María de Bustamante y Urrutia; en 1959 publícase o volume 1º do tomo V dos Catálogos da Biblioteca Universitaria e, en 1963, o 2º volume, nos que se inclúen 15 200 libros. Morto xa Bustamante, en 1967 Otero Túñez entregou á imprenta, como derradeiro froito daquela colaboración, un novo volume de preto de 300 páxinas que contén os índices correspondentes.
En 1968 comezou a publicar a edición de novos catálogos destinados a incluír todos os fondos que, procedentes doutras institucións, como a Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago, incrementaron os da Universidade, e tamén os desta que, por razóns diversas, tampouco non foran incluídos nos catálogos anteriores. A maioría das súas obras publicáronse despois da súa morte.
Publicacións
As principais publicacións de Carmela Otero Túñez son:
Gardenia
As gardenias son plantas do xénero Gardennia, da familia das rubiáceas orixinaria da China. O nome científico da especie máis común é Gardenia jasminoides. É un arbusto de follas perennes de cor verde clara, brillantes e lisas. As súas flores son brancas, similares ás rosas e úsanse comunmente como plantas ornamentais. Unha flor, colocada nun recipiente con agua, pode perfumar cun intenso e agradable arrecendo unha habitación durante un par de días.
O xénero foi nomeado por Carl von Linné na honra de Alexander Garden (1730-1791), un naturalista escocés.
Un dos seus principais requirimentos de cultivo é que necesitan crecer en terras ácidas compostas de ferro e con abundante humidade. Poden chegar a ter unha altura media de 2 m, dependendo da especie. As temporadas máis axeitadas para o seu cultivo son a primavera e o outono.
Simboloxía
A gardenia, especialmente estimada na China, é símbolo da graza feminina, da sutileza e do mérito artístico.
Quinto
O termo quinto pode referirse a :
Amais, como topónimo pode referirse a:
Leo Makkonen
Leo Makkonen, máis coñecido como arcebispo Leo, nado o 4 de xuño de 1948 en Pielavesi, é o primado da Igrexa ortodoxa finlandesa, arcebispo de Helsinqui e toda Finlandia e mais tamén poeta en lingua carelia.
Traxectoria
Educouse na súa localidade natal e en 1967 foi ao seminario ortodoxo en Kuopio para formarse como sacerdote. En 1973 o bispo ordenouno diácono e sacerdote. Traballou como profesor de relixión ortodoxa en Punkaharju e en Ilomantsin en 1972 e 1973. De 1973 ata 1979 foi párroco na cidade de Turku e en 1975 entrou no sínodo da Igrexa. En 1979 consagrárono bispo de Joensuu, cumprindo as leis canónicas de non estar casado ao enviuvar uns meses antes. Nese ano resultou elixido metropolitano da diocese de Oulu, asumindo as súas funcións o 1 de xaneiro de 1980 e nee ano entrou no consello de goberno da Igrexa. En 1995 graduouse en teoloxía e en 1996 converteuse en metropolitano de Helsinqui. En outubro de 2001 asumiu as funcións de arcebispo de Carelia e toda Finlandia e polo tanto primado da Igrexa ortodoxa finlandesa. En 2017 decidiuse trasladar a sede primada a Helsinqui e Leo pasou a ser o novo titular da sede en 2018 como arcebispo de Helsinqui e toda Finlandia.
Lingua carelia
Os pais de Leo Makkonen procedían de Salmí en Carelia e Leo aprendeu a lingua de meniño e cos anos converteuse nun activo defensor da lingua carelia, é o presidente da Asociación da Lingua Carelia dende a súa fundación en 1995, traduciu materiais litúrxicos ao carelio e é autor de varias coleccións de poesías que se publicaron coa tradución en finlandés.
Campionato suízo de fútbol
O campionato suízo de fútbol está organizado en varias ligas.
Escarís, Lampón, Boiro
Escarís é un lugar da parroquia de Lampón no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE) en 2013 tiña 38 habitantes (21 homes e 17 mulleres).
Mántaras, Irixoa
Santa María de Mántaras é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Irixoa. Segundo o IGE en 2017 tiña 186 habitantes (98 mulleres e 88 homes) distribuídos en 18 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 261 habitantes.
Mensajes de poesía
Historia
Mensajes de poesía é unha antoloxía de cartas con poemas impresos que remesaba a trescentos amigos cada mes. Levaba por subtítulo «Revista de poesía» e non tiña licitación para a venda en librerías nin consta rexistro dela.
Androstenona
A androstenona (5α-androst-16-en-3-ona) é unha feromona esteroide. Encóntrase na saliva do porco macho, no apio e nas trufas. A androstenona foi a primeira feromona de mamífero que se identificou. Encóntrase en grandes concentracións na saliva dos porcos macho, e, cando as porcas a inhalan no estro, o resultado é que estas adoptan a posición de apareamento. A androstenona é o ingrediente activo do 'Boarmate', un produto comercial elaborado por DuPont e vendido ás granxas de porcos para comprobar o momento axeitado para a inseminación artificial das porcas.
Mensajes de poesía
Historia
Tratábase dunha mensaxe privada cuxa condición periférica explica que ninguén se ocupara desta antoloxía, exceptuando as liñas de Fanny Rubio na súa tese doutoral Las Revistas Poéticas Españolas.
Non se sabe con precisión cantas entregas apareceron nin se ten noticia de que se conserve unha colección completa de Mensajes. Existe constancia de que saíron polo menos corenta entregas e catro monográficos sobre lírica galega e castelá contemporánea.
Androstenona
Biosíntese
A androstenona é sintetizada a partir da androstadienona pola 5α-redutase, e pode converterse en 3α-androstenol ou 3β-androstenol pola 3-cetoesteroide redutase.
Propiedades
O olor que ten a androstenona para os humanos, dependendo do suxeito, descríbese como un cheiro urinario doce e desagradable, un cheiro a madeira, ou incluso un cheiro floral pracenteiro.
Hai dous xenotipos humanos que permiten que un individuo poida percibir o cheiro da androstenona. O primeiro xenotipo, que consiste en dúas copias completamente funcionais do xene, que son os alelos RT/RT, e o segundo consiste nos alelos RT/WM. O receptor OR7D4 e ten dous polimorfismos de nucleótido simple non sinónimos, que causan que o xene teña dúas substitucións de aminoácidos, que á súa vez orixinan que o receptor actúe de forma diferente. Os que posúen dous xenes RT/RT para o OR7D4 tenden a describir o olor deste esteroide como de urina rancia. Os que só teñen un xene RT, é dicir, os RT/WM, describen normalmente o olor como débil ou non poden detectalo. Poden tamén encontrar que o olor é agradable, doce ou similar ao da vainilla.
Mensajes de poesía
Historia
Ocasionalmente publicáronse versos noutras linguas, como “Poèmes de Buchenwald”, de Richard, ou “Ballade” de Paul Chandel.
Monográficos
O primeiro número monográfico viu a luz en setembro de 1948 e o último, sobre Blas de Otero, poeta cuxas opinións inquietaban os guardiáns da orde intelectual, a comezos de 1952.
Androstenona
Propiedades
En pequenas cantidades da substancia, o olor apenas é perceptible pola maioría da xente. Porén, a capacidade de detectar o olor varía grandemente. Viuse que o olor pode ser detectado polas persoas a niveis que van desde algo por debaixo de 0,2 partes por mil millóns a 0,2 partes en 100 millóns. Varios grupos informan, porén, que algúns individuos que inicialmente non podían ulir a androstenona poden "aprender" a ulila mediante repetidas exposicións a ela.
Detectabilidade como feromona
Nos humanos, a androstenona tamén se suxeriu que actúa como feromona; con todo, hai poucos datos científicos que apoien esta afirmación. O órgano vomeronasal é un órgano dos sentidos olfactivo auxiliar responsable para a detección de feromonas, que funcionan como algo máis que un simple olor. A maioría dos adultos humanos posúe algunha estrutura que lembra este órgano, pero segundo varios estudos non é funcional.
Mensajes de poesía
Monográficos
Gardou Moreiras deses anos un extenso e rico epistolario firmado por Vicente Aleixandre, animador constante de Mensajes de Poesía e persoa clave na realización de bastantes números, xa que foi el quen o puxo en contacto con poetas non galegos. Nas súas cartas hai xuízos moi eloxiosos, incluso sobre a dimensión material daqueles fermosos e coidados cadernos; recoñeceu Moreiras que neste aspecto se inspirou en Sucesión, de Juan Ramón Jiménez, se ben este só editaba textos da súa autoría.
Compútanse ata catro números monográficos, adicados a Carmen Conde, Rafael Morales, Álvaro Cunqueiro e Blas de Otero, compilados en 1952 nun só cartapacio. Cada cartapacio ía precedido dunha biografía breve e unha autopoética; o de Carmen Conde contiña ademais unha gran cantidade de textos en verso e en prosa sobre a poestisa, asinados por Ramón Otero Pedrayo, Vicente Alexandre, Leopoldo de Luis, Gerardo Diego, Ángela Figuera, José Luis Cano, Blas de Otero, Eduardo Moreiras, Luis Pimentel e Celso Emilio Ferreiro, e estaba ilustrado cun retrato seu realizado por José Antonio Molina Sánchez (tamén o de Cunqueiro presentaba un retrato, feito por Laxeiro, e máis un autorretrato). Quedaron inéditos os exemplares centrados en Pura Vázquez e en Luz Pozo Garza.
Androstenona
Detectabilidade como feromona
Para os animais, o cheiro da androstenona pode actuar como signo social de dominancia, ou como unha maneira de atraer unha parella.
Uso comercial
Algúns produtos vendidos comercialmente son anunciados salientando que conteñen feromonas sexuais humanas, incluíndo a androstenona, e dicindo que poden actuar como afrodisíacos.
Té xeado
miniatura|Té xeado cun toro de [[Limoeiro|limón.]] O té xeado (en ice tea) consiste nunha forma xeada de té, servida a miúdo nun vaso con xeo. Calquera variedade de té pode ser susceptible de ser empregada como té xeado, depende dos gustos particulares. Existen marcas comerciais que distribúen o té en botella ou en lata aínda que a porcentaxe de té que conteñen é moi baixo, polo tanto, é mellor preparar o té xeado con calquera das variedades puras ou aromatizadas que se poden atopar nas tendas especializadas.
Características
É aconsellable permitir que o té se arrefríe até temperatura ambiente antes de facer té xeado, xa que pola contra é moi posible que se formen condensados, o que daría ó té un aspecto leitoso así como un sabor lixeiramente acedo. O té quente pode ser verquido sobre un vaso con xeo (se se filtra o sabor non se ve afectado por esta operación). Adóitase incluír no vaso unha especie de culleriña de mango alongado para remover o xeo picado.
O té xeado adoita servirse con algunhas follas de menta e algún que outro toro de limón. Nos Estados Unidos, adoita ser doce pola adición de azucre. Todo iso mesturado cunha culler de té xeado que adoita ser alongada para poder axitar o fondo.
Nida Boga
Nida Boga, nado o 12 de xaneiro de 1886 en Veles (Macedonia) e finado en 1974 en Vaslui, foi un historiador e escritor arromanés.
Traxectoria
Nida Boga naceu na vila de Veles, entón parte da Macedonia otomá, e no século XXI dentro de Macedonia do Norte. Realizou os estudos primarios na súa localidade natal, recibindo as clases primeiro en grego, e máis tarde en romanés. A secundaria fíxoa nun liceo romanés en Bitola. E tras rematar estudou xeografía e historia en Bucarest.
Traballou como mestre en diferentes localidades de Romanía. Loitou co exército romanés na segunda guerra balcánica, en 1913, e na primeira guerra mundial, 1916-1918. Neste último conflito participou nas batallas de Namoloasa e Mărăşeşti, xunto con outros voluntarios arromaneses de Macedonia. Foi director do arquivo estatal en Chisinau e dende alí apoiou o proceso de unificación de Besarabia con Romanía. No período de entreguerras traballou como profesor na escola Alexandru Donici de Chisinau. Despois da segunda guerra mundial viviu en Bucarest, e tras a morte da súa muller en Ploiesti, residiu coa súa filla Silvia. Despois da súa morte mudouse para Vaslui, morando co seu fillo, o médico Nicolae Boga. Nos veráns retirábase ao mosteiro de Agapia.
Actividade literaria e historiográfica
Publicou os volumes en arromanés La hane,  comedia en verso,  Revoluționarii, comedia e Cîntițe, poemas. En romanés publicou o volume Întomnare. No campo historiográfico  públicou:  Românii din Macedonia, Epir, Tesalia și Albania, Românii din Serbia și Bulgaria. Editou 20 volumes de Documente basarabene entre 1926 e 1936. e en colaboración con Ioan Minea públicou Despre Iane.
Así e todo a súa obra de máis sona é póstuma, trátase da epopea en sonetos Voshopolea, escrita en arromanés. En 1975 Hristu Cândroveanu publicou os primeiros 10 sonetos na Antologie lirică aromână, coa tradución en romanés. Hristu Cândroveanu e Kira Iorgoveanu publicaron os catro cadernos manuscritos na súa antoloxía de 1985, tamén traducidos por Cândroveanu. Este compara a epopea coa Ilíada de Homero e o antigo Mahabharata indio.
Nabo
Os nabos son moi populares en Europa, en particular nas rexións máis frías, xa que se poden almacenar durante varios meses despois da colleita. Tamén poden crecer en forma silvestre. En Galiza foi un dos cultivos máis estendidos como indica a microtoponimia; hoxe en día o consumo humano da raíz (chamada comunmente carola, cachola ou carocha) non é común, porén si seguen a ser moi populares as nabizas e grelos (follas e rebentos respectivamente da mesma planta).
Características
miniatura|250 px|Nabo silvestre. A variedade máis común comercializada como hortaliza en Europa e Norteamérica é principalmente a de pel e carne branca, a excepción dos 1–3 cm superiores que, ao sobresaír da terra e recibir a luz do sol, son de cor púrpura, avermellada ou verdosa.
Esta parte superior desenvólvese a partir do tecido do caule, pero permanece soldada á raíz, que é practicamente esférica, de ao redor de 5–15 cm de diámetro e carente de radículas laterais. A raíz principal (que se encontra por debaixo da raíz engrosada) é delgada e duns 10 cm de lonxitude.
As follas son de dúas clases: as vexetativas son as nabizas, e as do rebento floral, os grelos. Medran directamente sobre a parte superior sen apenas colo. Son tamén comestíbeis, e moi populares en Galicia e outras zonas do noroeste da península Ibérica (Asturias, o Bierzo, norte de Portugal) e deben consumirse moi frescas.
Os nabos chegan a pesar máis de 1 kg. Porén, pódense *colleitar cando son máis pequenos. O tamaño dos máis pequenos é función da variedade e do tempo que se deixou crecer.
A maior parte son variedades especiais, que só están dispoñíbeis cando se recolleitan, e non se conservan durante moito tempo. Adoitan consumirse (follas incluídas) crus, en ensaladas, como os ravos e, dependendo da variedade, teñen a carne amarela, alaranxada ou avermellada.
Orixe
O nabo cultivábase xa na Antiga Grecia e durante o Imperio romano. Aínda que se descoñece o lugar exacto onde se cultivou por primeira vez, barállanse Afganistán, Paquistán e a rexión do Mediterráneo como principais candidatos.
Antigamente era un alimento básico na cociña europea; porén foi substituído despois da introdución da pataca, importada de Suramérica polos españois no século XVI.
Hoxe en día volve a ser un apreciado ingrediente en gornicións de asados ou en puré.
Sinonimia galega
Ademais de nabo, a raíz engrosada desta planta coñécese en Galicia tamén como nabo galego, nabo forraxeiro, cabeza de nabo, carola e grela. As follas, como quedou dito, nabizas e grelos. As sementes coñécense como nabiñas ou nabías. A leira onde se cultivan nabos chámase nabal, por iso existen en Galiza moitos topónimos deste tipo: nabal, nabais, nabás etc. Nabo é un dos nomes vulgares do pene.
Chámase nabo caíño, nabo da noula á planta brava rubideira Bryonia dioica, chamada tamén en galego saltasebes, xa que bota unha especie de carola ou nabo baixo o chan.
Os nabos na cultura popular galega
En Galiza xogábase ao arríncate-nabo ou arrinca nabos. A Real Academia Galega no seu Diccionario gallego-castellano de 1913-1928 di que é un xogo de mozos que consiste en sentar todos no chan, e entre as pernas de cada un, senta o que lle segue, ao que o anterior suxeita fortemente cos brazos polo van. Só un xogador queda en pé, e este puxa polo primeiro que está sentado intentando erguelo, cousa difícil, porque o suxeita o anterior, e a este o outro, e así os demais, e, ou se erguen todos ou ningún, rodando, regularmente, polo chan. O que puxa acompaña o esforzo con estas verbas: Arríncate, nabo!
Euglenozoos
Os euglenozoos ou Euglenozoa son un gran grupo de protozoos flaxelados, entre os cales os máis importantes son os euglénidos e os cinetoplástidos. Entre eles hai formas de vida libre e unhas poucas especies parasitas importantes, que poden afectar aos humanos. A maioría son pequenos, arredor de 15-40 µm de longo, aínda que algúns euglénidos poden atinxir os 500 µm de longo. thumb|left|200px|Morfoloxía dun euglenozoo: 1-[[núcleo celular|núcleo, 2-cloroplasto, 3-gránulos de reserva, 4-vacúolo contráctil, 5-cinetosoma, 6-ampola apical, 7-flaxelo curto, 8-sensor de luz, 9-mancha ocular (estigma), 10-flaxelo principal.]]
Estrutura
A maioría dos membros de Euglenozoa posúen dous flaxelos, xeralmente un deles está orientado cara a adiante e o outro cara a atrás, que se insiren paralelos un a outro nunha bolsa apical ou subapical. En moitas formas hai un citostoma asociado que utilizan para inxerir bacterias ou pequenos organismos. Esta estrutura está sostida por un dos tres conxuntos de microtúbulos que xorden desde as bases dos flaxelos; os outros dous sosteñen as superficies celulares dorsal e ventral, e nos euglénidos sosteñen bandas proteicas que forman a película que se sitúa por debaixo da membrana celular. Estes flaxelos son característicos do grupo, xunto con outras numerosas peculiaridades ultraestructurais, entre as que podemos salientar a presenza dunha variña paraxial en cada flaxelo. Baseándose na posesión destas estruturas, dous pequenos grupos de protozoos, Diplonemea e Postgaardea, foron tamén incluídos dentro dos Euglenozoa.
A maioría destes organismos aliméntanse inxerindo organismos máis pequenos, normalmente bacterias, ou por absorción. Algúns euglénidos, porén, posúen cloroplastos e realizan a fotosíntese. Estes xeralmente perderon o citostoma e presentan outras adaptacións a unha vida autótrofa, tales como manchas oculares sensibles á luz. Os cloroplastos están rodeados por tres membranas e están pigmentados de modo similar aos das plantas, o que suxire que foron adquiridos a partir da incorporación dalgunha alga verde por endosimbiose.
Clasificación
O carácter monofilético de Euglenozoa é xeralmente aceptado, e crese que están relacionados con Percolozoa (porque ambos os grupos comparten a característica de presentaren mitocondrias con cristas discoideas, que só se presentan nuns poucos grupos) e outros flaxelados escavados. Aínda que se encadran dentro do supergrupo dos Excavata, este agrupamento foi posto en dúbida por algúns autores.
Nolay, Soria
Nolay é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). A súa poboación é de 59 habitantes (INE 2012) e ocupa unha superficie de 21,94 km².
Nolay
Nolay pode facer referencias a:
Luis Fernández Teijeiro
Luis Fernández Teijeiro, nado en Burela o 27 de setembro de 1993, é un futbolista galego. Xoga de dianteiro e o seu equipo actual é o Wisła Kraków da I liga polaca.
Traxectoria
Nado en Burela, na Mariña, Luis Fernández chegou ao Deportivo da Coruña no ano 2009, no paso de cadete a xuvenil, despois de destacar como goleador nas categorías inferiores do Ural CF. Desde entón o burelao progresou até chegar ao primeiro equipo. Na tempada 2011/12, sendo aínda xuvenil, debutou co filial coruñés na Terceira División. En febreiro viviu un auténtico pesadelo, xa que sufriu unha rotura do ligamento cruzado do seu xeonllo dereito no campo do Ordes. A lesión deixouno sen poder xogar durante oito meses, chegando a pensar en deixar o fútbol, porén, regresou aos terreos de xogo en outubro de 2012.
Despois de recuperarse da lesión, converteuse no home gol do Fabril, marcando 21 goles en 25 partidos de liga e 7 nos 6 partidos do play off de ascenso, incluíndo un triplete na ida da final polo ascenso ante El Palo. A pesar diso, o Deportivo B non puido lograr o ascenso despois dun partido de volta polémico no campo de San Ignacio. O seu bo labor no filial valeulle para facer a pretempada co primeiro equipo, debutando e marcando tres goles o 18 de xullo nun amigable contra o Lemos, de Preferente. O seu debut oficial foi o 18 de agosto, saíndo como titular na primeira xornada da Segunda División, ante a UD Las Palmas no Estadio de Gran Canaria.
O seu primeiro gol oficial logrouno no seu primeiro partido na Copa do Rei, o 12 de setembro de 2013 no Nuevo Arcángel ante o Córdoba, mentres que o seu primeiro gol en Liga chegou o 3 de novembro ante o Real Madrid Castilla. Rematou a tempada cun total de 6 goles en 30 partidos, acadando finalmente o ascenso á Primeira División.
Para a tempada 2014/15, o club coruñés chegou a un acordo de cesión co Lugo, da Segunda División. No equipo de Quique Setién xogou un total de 26 partidos, nos que marcou 5 goles, conseguindo o obxectivo da permanencia. O 7 de agosto de 2015 anunciouse unha nova cesión do futbolista, esta vez ao Huesca, tamén de Segunda. No equipo aragonés disputou 29 partidos, 19 deles como titular, e volveu repetir a cifra de cinco goles.
O 21 de xullo de 2016 anunciouse a rescisión do seu contrato co Deportivo da Coruña, incorporándose á disciplina do Alcorcón. No club madrileño viviu unha mala experiencia e no mercado invernal foi traspasado ao UCAM Murcia, despois de ter disputado só cinco partidos. Tampouco tivo sorte no equipo murciano, onde sufriu unha grave lesión de xeonllo, ao romper o ligamento cruzado. Xogou só cinco encontros e o equipo acabou descendendo a Segunda B.
O 1 de setembro de 2017 firmou por unha temporada co Deportivo Fabril, volvendo así á disciplina branquiazul. No filial coruñés xogou un ano, disputando 14 partidos nos que marcou 5 goles. Para a tempada seguinte regresou ao UCAM Murcia, desta vez en propiedade. Ás ordes de Munitis primeiro e Merino ao final, disputou 17 encontros na categoría de bronce e marcou 9 goles, quedando só a tres de Juanma, máximo goleador do grupo 4.
En xuño de 2019 saíu ao estranxeiro, asinando como novo xogador do Asteras Tripolis grego, onde relanzou a súa carreira con boas actuacións. Xogou un total de 48 partidos repartidos en dúas tempadas e marcou 18 goles. Na primeira tempada rematou entre os nove máximos anotadores da Super Liga, mentres que na seguinte disputou os play-offs polo título.
En xaneiro de 2022 regresou ao fútbol europeo, fichando polo Wisła Kraków da I liga, a segunda división do fútbol de Polonia. No histórico club de Cracovia coincidiu co tamén galego Miki Villar e con outros cinco futbolistas españois.
Duque de York, Chile
A illa Duque de York está situada no océano Pacífico na rexión austral de Chile, ao sur do golfo de Penas. Forma parte do arquipélago Madre de Dios. Ten unha superficie de 522 km², que a converten na 27ª illa maior de Chile.
Administrativamente pertence á provincia Última Esperanza da XII Rexión de Magallanes e a Antártica Chilena.
Desde hai aproximadamente 6.000 anos as súas costas foron habitadas polo pobo kawésqar. A comezos do século XXI este pobo fora practicamente extinguido por mor da colonización europea.
Historia
Desde 1520, co descubrimento do estreito de Magallanes, poucas rexións foron tan exploradas como a das canles patagónicas. Nas cartas antigas a rexión da Patagonia, entre os paralelos 48° e 50° Sur, aparecía ocupada case exclusivamente por unha grande illa denominada "Campana" separada do continente pola 2canle da nación Calén", nación que se supuxo existiu ata o século XVIII entre os paralelos 48° e 49° de latitude sur.
Desde mediados do século XX esas canles son percorridas con seguridade por grandes naves de todas as nacións, grazas aos numerosos recoñecementos e traballos hidrográficos efectuados nesas perigosas costas.
Por máis de 6.000 anos estas canles e as súas costas foron percorridas polos kawésqar, indíxenas, nómades canoeiros. Hai dúas hipótese sobre a súa chegada aos lugares de poboamento. Unha, que procedían do norte seguindo a ruta das canles chilotes e que atravesaron cara ao sur cruzando o istmo de Ofqui. A outra é que procedían desde o sur e que a través dun proceso de colonización e transformación de poboacións cazadoras terrestres, procedentes da Patagonia Oriental, poboaron as illas do estreito de Magallanes e subiron polas canles patagónicas ata o golfo de Penas. A comezos do século XXI este pobo fora practicamente aniquilado pola acción do home branco.
Aspecto das costas
Son unha sucesión de terras altas e barrancosas con numerosos cumes e promontorios moi parecidos entre eles. Os seus cabos e puntas terminan en forma abrupta. O anterior, unido ao silencio e soidade da contorna fan destas illas e canles unha das rexións máis belas do planeta.
As costas son cantíls e as súas canles, en xeral son limpas e abertas, onde hai escollos estes están invariablemente marcados por sargazos. Na costa oriental hai numerosas entradas que constitúen enseadas ou surxidoiros.
Existen alturas bastante notables que serven para recoñecer a entrada aos diferentes seos, canles ou baías. Estas están claramente indicadas nas respectivas cartas e derroteiros da rexión. No extremo NE álzase o monte Vallejo de 829 metros de altura, cara ao interior da costa oriental elévase o pico Shergall de 453 metros e na parte sur da illa o pico Santiago de 725 metros.
Xeoloxía
Todo o arquipélago patagónico data da época terciaria; é produto da mesma causa xeolóxica que fixo aparecer primeiro a cordilleira da Costa e logo a dos Andes. Na idade glacial, tomou o seu aspecto actual sendo a continuación cara ao sur da cordilleira da Costa.
É de orixe ígneo pola clase de rocha que o constitúe e polo seu relevo áspero e irregular, característico das cadeas de erupción.
Clima
A rexión é afectada continuamente por ventos do oeste e polo paso frecuente de sistemas frontais. Estes sistemas frontais xéranse na latitude 60° S, zona na que conflúen masas de aire subtropical e masas de aire polar creando un cinto de baixas presións que forma os sistemas frontais.
Esta área ten un clima que se coñece como "tépedo frío chuviosos" que se estende desde a parte sur da Rexión de Los Lagos ata o estreito de Magallanes. Aquí rexístranse as máximas cantidades de precipitacións, en illa Guarello alcanzáronse ata 9.000 mm anuais.
Mollo de peixe
miniatura|dereita|Mollos de peixe. O mollo de peixe é un condimento derivado do peixe fermentado. O termo emprégase para describir un amplo rango de produtos empregados en diferentes cociñas do Sueste Asiático e emprégase engadida a algúns pratos fundamentalmente como un ingrediente de propiedades semellantes ó sal. O mollo de peixe é moi popular na cociña vietnamita. Na cociña chinesa do sur emprégase como un aceite de cociña, ou como un ingrediente para a elaboración de sopa. En Europa, baixo o Imperio romano chegouse a consumir o garum que era un mollo moi semellante.
Duque de York, Chile
Clima
A nubosidade atmosférica é alta, os días despexados son escasos. A amplitude térmica é reducida, a oscilación anual é de aproximadamente 4 °C cunha temperatura media de 9 °C. Precipita durante todo o ano sendo máis chuvioso cara ao outono.
Localización
Está situada en e
Mollo de peixe
Tipos de mollos de peixe
Algúns mollos de peixe fanse de peixe cru, outros de peixe seco, algúns de só certas especies; outro adoitan ser os restos dos peixes atrapados na rede, ás veces inclúense moluscos; algúns dun só tipo de peixe, outros só do sangue e/ou vísceras do peixe. Algúns mollos conteñen só sal e peixe e outras conteñen ademais unha variedade herbas e especias. Existen mollos de peixe que foron fermentadas só un pouco para que permaneza o intenso aroma a peixe e hai aquelas que tras unha prolongada fermentación xa só teñen un aroma a noces e un sabor a queixo.
Duque de York, Chile
Xeografía
É unha illa de forma irregular, localizada fronte ao océano Pacífico, ten un longo de 32´2 km. de N a S e o seu ancho varía entre 24´1 e 9´6 km.. A illa ten os seguintes límites:
Fondeadoiros e surxidoiros
A costa oriental ofrece fondeadoiro no seo Francisco, en seo Puntería as caletas Angosta e Patria e no esteiro Shergall ao interior porto Shergall. Na costa occidental está "puerto Morales".
Faros e balizas
No seu extremo NE, sobre a ribeira da canle oeste, atópase o faro automático Punta Anunciada.
A Madanela, Lampón, Boiro
A Madanela é un lugar da parroquia de Lampón no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 275 habitantes (138 homes e 137 mulleres).
Verís, Irixoa
Santa María de Verís é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Irixoa. Segundo o IGE en 2017 tiña 232 habitantes (125 homes e 107 mulleres) distribuídos en 28 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 351 habitantes.
Montaña, Lampón, Boiro
Montaña é un lugar da parroquia de Lampón no concello coruñés de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 39 habitantes (17 homes e 22 mulleres).
Verís, Irixoa
Topónimo
Verís é posiblemente un antropónimo de orixe latina e que puido derivar de "Verinius". Aparece entre os séculos III e V.
Sergio Fajardo
Sergio Fajardo Valderrama, nado en Medellín o 19 de xuño de 1956, é un político, matemático, profesor universitario colombiano e candidato a presidente da República de Colombia. Foi Alcalde de Medellín de 2004 a 2007 e Gobernador do departamento de Antioquia de 2012 a 2015. Nas eleccións presidenciais de 2018 é candidato pola Coalición Colombia conformada polo Polo Democrático Alternativo, a Alianza Verde e o Movemento Compromiso Cidadán.
Traxectoria
Foi fórmula vicepresidencial do candidato Antanas Mockus nas eleccións presidenciais do ano 2010 co Partido Verde. Os medios de comunicación catalógano como un candidato de centro.
Como xornalista estivo enfocado en diferentes temas do eido nacional. Foi Subdirector do xornal El Colombiano e columnista de El Mundo, El Espectador e a revísta Dinero; traballou nos programas de televisión Operación Cidade de Telemedellín e Zanahoria de Teleantioquia e pertenceu ao equipo de Viva FM de Caracol Radio, cadea radial na que recalou durante os primeiros meses de 2008, como parte do equipo xornalístico do programa 6 AM - Hoy por hoy.
Participou en procesos de paz como membro fundador da Comisión Facilitadora de Paz de Antioquia durante a gobernación do expresidente Álvaro Uribe e ditou conferencias sobre o conflito armado en Colombia.
Marcus Elieser Bloch
Marcus Elieser Bloch, nado en 1723 en Ansbach, ducado de Baviera, Sacro Imperio Romano-Xermánico, e finado en Carlsbad (hoxe Karlovy Vary), reino de Bohemia, imperio Austrohúngaro o 6 de agosto de 1799, foi un médico e naturalista alemán, que está xeralmente considerado como un dos máis importantes ictiólogos do século XVIII.
Traxectoria
Alí, aprende alemán e un pouco de latín, e tamén comezou a estudar anatomía. Trasladouse a Berlín onde se dedicou ao estudo de todas as ramas da historia natural e a medicina. Obtivo o título de doutor en medicina en Fráncfort do Oder en 1747, e trasladouse a Berlín onde exerceu a medicina.
En 1774 publicou en Berlín un tratado sobre medicina, Medicinische Bemerkungen, Nebst einer Abhandlung von Pyrmonter Sauerbrunnen. Desde entón dedicouse sobre todo ao estudo das ciencias naturais e particularmente ao dos peixes. miniatura|Imaxe de [[Salmo salar, na Oeconomische Naturgeschichte der Fische Deutschlands, publicada en 1782–1785 por M. E. Bloch.]] miniatura|Acanthurus blochii, unha das [[especie (bioloxía)|especies que se dedicaron a Bloch.]]
Porén, en 1782, publicou un libro sobre os vermes parasitos intestinais, Abhandlung von Erzeugung der Eingeweidewurmer und den Mitteln dieselben.
Entre 1782 e 1795 publicou a súa obra máis coñecida, a enciclopédica Allgemeine Naturgeschichte der Fische (Historia natural dos peixes), en doce volumes.
As súas fermosas ilustracións debuxadas á man, que se recollen na obra en 432 láminas, fixeron del un dos máis belos libros publicados sobre peixes.
Os volumes restantes trataban sobre peixes doutras partes do mundo e foron titulados Naturgeschichte der ausländischen Fische.
Bloch financiou a publicación do primeiro volume, pero non foi capaz de facer fronte ao custo de todo o proxecto. Pero foi apoiado por membros da nobreza e da comunidade científica, que a financiaron. Cada lámina leva o nome dunha persoa involucrada no seu financiamento.
Despois da publicación desta magna obra, Bloch decidiu facer un catálogo de todas as especies de peixes coñecidas. Esta obra póstuma sería publicada polo seu colega Johann Gottlob Schneider (1750-1822) baixo o M. E. Blochii Systema Ichthyologiae iconibus CX illustratum, ''Post obitum auctoris opus inchoatum absolvit, correxit, interpolavit Jo. Gottlob Schneider, Saxo. Berolini. Sumtibus Austoris Impressum et Bibliopolio Sanderiano Commissum. i–lx + 1–584, 110 pl.'', no que se describen 1.519 especies.
A colección de Bloch de cerca de 1 500 espécimes gárdase hoxe en día no Museo de Historia Natural da Universidade Humboldt de Berlín.
Castor Castro Cancela
Traxectoria
Fillo de Jose Castro e Manuela Cancela Búa. Presensouse como prófugo na Caixa de Recrutas de Pontevedra en novembro de 1916. En 1918 participou na constitución dunha sociedade de oficios varios en Barro. O 16 de maio dese ano presidiu un mitin agrarista celebrado na parroquia de Curro no que participaron Ramón Abal, de Barro, Salvador Novo de Moraña, Samuel Blanco de Paradela, Marcelino Fernández de Vilaxoán e Manuel Álvarez de Vilagarcía. En 1921 era o presidente da Sociedade de Oficios Varios de Barro e foi detido acusado do lanzamento dunha bomba á casa de Manuel Rodríguez Maquieira, acusación que se provou falsa e infundada, pois neses días estaba na Coruña, na casa de parentes seus (familia Búa). Na Segunda República foi nomeado alcalde de Barro logo do triunfo da Fronte Popular en febreiro de 1936.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 estivo fuxido polas ameazas e acoso falanxista. No libro do cura franquista Manuel Silva Ferreiro Galicia y el Movimiento Nacional, fálase que as “propagandas disolventes” na comarca (Barro, Moraña, Portas, Caldas..) “prendieron en los incondicionales del Alcalde de Barro, Castor Castro Cancela, que recibía para su labor revolucionaria, orientaciones y mandatos de los dirigentes del Partido Comunista”. Foi detido pola Garda Civil de Moraña e por falanxistas da comarca a mediados de setembro. Xulgado en consello de guerra en marzo de 1937 en Pontevedra (Causa 209/37), foi condenado a pena de prisión de 15 anos. Estivo ingresado nas prisións de Pontevedra (desde o 18 de setembro de 1936), no presidio de Figueirido e na colonia penitenciaria da illa de San Simón para finalmente ser trasladado á cadea de Astorga. Abríuselle expediente de responsabilidade política en abril de 1940.
Vida persoal
Casou con Jesusa Nieto Mourente.
FC Breitenrain Bern
O FC Breitenrain Bern é un club de fútbol de Berna, Suíza. Fundouse en 1994 e compite na 1. Liga. O seu campo é o Sportplatz Spitalacker, cunha capacidade de 1.500 espectadores.
A Viña, Irixoa
Santaia da Viña é unha parroquia que se localiza no concello de Irixoa. Segundo o IGE en 2017 tiña 208 habitantes (111 homes e 97 mulleres) distribuídos en 13 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 282 habitantes.
Illa Saona
Illa Saona (Isla Saona) é unha illa tropical situada a pouca distancia do continente na punta sueste da República Dominicana. É unha reserva natural protexida polo goberno e forma parte do Parque Nacional Cotubanamá. É un destino popular para turistas de toda a República Dominicana, que cada día chegan en frotas de catamaráns e pequenas embarcacións a motor en excursións organizadas. A illa é coñecida polas súas praias e usouse en varias ocasións por cineastas e anunciantes que buscan un estereotipo de "illa deserta" para a súa película ou produto. Promóvese entre os visitantes de Europa como escenario do anuncio da barra de chocolate Bounty.