cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Disolución de Iugoslavia
1986-1989
Como resultado destes acontecementos, os mineiros albaneses de Kosovo declaráronse en folga, demandando a restauración da súa autonomía. Isto aumentou o conflito étnico entre os albaneses e a minoría serbia da provincia. Na década de 1980 os albaneses eran a maioría da poboación da provincia, un 77 %. O número de serbios en Kosovo baixara continuamente ao longo do século XX principalmente como resultado dunha "limpeza étnica" levada a cabo polos albaneses durante a Segunda Guerra Mundial e polo acoso subseguinte cara ás autoridades e a poboación. Os conflitos étnicos, sempre en aumento, fixeron que contra 1999 os serbios constiuíran tan só un 10 % da poboación total.
Mentres tanto, Eslovenia, baixo a presidencia de Milan Kučan, e Croacia, da de Franjo Tudjman, apoiaron aos mineiros albaneses e a súa loita polo recoñecemento dos seus dereitos. Como contraposición a Kučan e outros iugoslavos que criticaran a política de Milošević de apoiar as marchas nacionalistas serbias e criticar aos políticos desleais da nación, o líder serbio acusunos de "propagar o medo a Serbia". As folgas iniciais convertéronse en demostracións amplamente difundidas pedindo que Kosovo fora a sétima república. Isto enfureceu aos líderes serbios, que procederon a utilizar a forza policial e máis tarde incluso enviaron ao Exército Federal á provincia, decisións aprobadas pola maioría (serbia) no Consello Presidencial Iugoslavo.
Xa a mediados da década de 1980 comezara a formarse unha oposición crecente ao réxime comunista mediante a publicación alternativa Nova revija e a Alianza da Xuventude Socialista de Eslovenia. En 1988, o arresto de catro xornalistas eslovenos polo Ejército Popular Iugoslavo (con mandos serbios) provocou masivas manifestacións pedindo a democratización de Eslovenia e a súa independencia de Iugoslavia.
Década de 1990
miniatura|150px|dereita|[[Milan Kučan ]] miniatura|150px|[[Slobodan Milošević.]] miniatura|150px|[[Franjo Tudjman.]]
En xaneiro de 1990 convocouse o Décimo cuarto Congreso Extraordinario da Liga de Comunistas de Iugoslavia, na que gran parte do tempo gastouse polas discusións entre as delegacións eslovena e serbia, que debateron sobre o futuro da Liga. A delegación serbia, liderada por Milošević, insistiu nunha política de "unha persoa, un voto", que lle daría o poder á poboación máis grande, a dos serbios. Pola contra, os eslovenos, apoiados polos croatas, propuxeron reformar a Constitución iugoslava dándolle aínda máis poder ás repúblicas, pero perderon a votación. Como resultado, as delegacións eslovena e croata abandonaron o Congreso, disolvéndose así o Partido Comunista Iugoslavo.
Despois da caída do comunismo no bloque oriental europeo, en cada unha das repúblicas convocáronse eleccións multipartidistas. Pero os problemas continuaron sen resolverse. En particular, Eslovenia e Croacia elixiron gobernos partidarios da independencia, mentres que Serbia e Montenegro apoiaron candidatos que procuraban a unidade de Iugoslavia. En Croacia había un apoio crecente ao "estado croata e os dereitos históricos", que tivo o resultado de que os serbios que vivían nesta república fosen despoxados dos seus dereitos nacionais e constitucionais, e excluídos de formar parte da nación constituínte de Croacia e relegados a seren unha minoría nacional dentro dela.
En marzo de 1990, durante unha manifestación en Split, Croacia, un recruta do Exército Iugoslavo foi asasinado no carro de combate que conducía, despois de que àseara co tanque ao redor dos manifestantes. Tamén se efectuaron disparos en varias bases militares ao longo de todo o país. En todas partes aumentaron a tensión e os conflitos.
No mesmo mes, a cúpula do Exército Polpular Iugoslavo (Jugoslovenska Narodna Armija, JNA) reuniuse coa presidencia federal colectiva intentando convencer aos presidentes de que declararan o estado de sitio, o que lle permitiría ao exército tomar o poder do país. Os representantes de Serbia, Montenegro, Kosovo i Metohija e Voivodina votaron a favor da proposta, pero todas as outras repúblicas, Croacia (Stipe Mesić), Eslovenia (Janez Drnovšek), Macedonia (Vasil Tupurkovski) e Bosnia e Hercegovina (Bogić Bogićević), votaron en contra. O empate demorou unha intensificación dos conflitos, pero non por moito tempo.
Preludio das guerras
Durante este período celebráronse eleccións multipartidistas en Croacia, que aumentaron as tensións étnicas. Franjo Tudjman estaba planexando a secesión de Croacia de Iugoslavia, pero os líderes serbios adiantáronse creando unha rexión autónoma ao redor da cidade de Knin, denominada Oblast Serbio Autónomo de Kninska Krajina (en serbio cirílico, Српска аутономна област Книнска крајина, en serbio latino e en croata, Srpska autonomna oblast Kninska krajina) coñecida como SAO Kninska Krajina que, en outubro de 1990, transformouse en SAO Krajina despois de que a SAO se unira á Comunidade dos Municipios de Dalmacia do Norte e Lika.
A medida que a tirantez foi intensificándose, os organizadores desta entidade orquestaron unha revolución (en croata, balvan-revolucija), bloqueando varias rutas en Knin, impedindo o desprazamento libre dos turistas a Dalmacia.
O goberno croata respondeu enviando equipos policiais especiais en helicópteros á zona, pero foron interceptados por avións de guerra do Exército Popular Iugoslavo e obrigados a regresaren a Zagreb.
A SAO Kninska Krajina estendeu o seu territorio para converterse na SAO Krajina en outubro de 1990.
miniatura|esquerda|250px|Zonas poboadas por serbios en Croacia (segundo o censo de preguerra de 1991). miniatura|esquerda|250px|As SAO de Croacia Lenda: En vermello, [[Croacia En azul escuro, SAO de Eslavonia Occidental En azul, SAO Kninska Krajina En azul claro, SAO de Eslavonia Oriental, Baranja e Sirmia occidental ]] miniatura|esquerda|250px|En vermello, a [[República Serbia de Krajina.]]
Como consecuencia dos resultados obtidos nas primeiras eleccións multipartidistas, as repúblicas de Eslovenia e Croacia propuxeron transformar Iugoslavia nunha confederación de seis repúblicas no otono de 1990, pero Milošević rexeitou esta proposta e outras similares, argumentando que ao igual que os eslovenos e os croatas, os serbios tamén tiñan o dereito de autodeterminación.
A SAO Krajina foi declarada oficialmente como unha entidade separada o 21 de decembro de 1990 polo Consello Nacional Serbio, liderado por Milan Babić.
En xaneiro de 1991, o Kontraobaveštajna služba (KOS), o servizo de intelixencia iugoslavo, mostrou un vídeo dunha reunión secreta que, segundo as súas decaracións, tivera lugar en 1990 entre o Ministro de Defensa de Croacia, Martin Špegelj e outros dous homes, na que Špegelj anunciou que estaban en guerra co exército iugoslavo, dándolle instrucións para o contrabando de armas, ademais de métodos de tratamento dos oficiais do exército iugoslavo que estuvieran destinados en cidades croatas.
O Exército, consecuentemente, acusou a Špegelj de traizón e de importación ilegal de armas, principalmente desde Hungría.
O 9 de marzo de 1991 producíronse varias manifestacións contra Slobodan Milošević en Belgrado, pero os policías e os militares saíron ás rúas para restablecer a orde, asasinando a dúas persoas. A finais de marzo de 1991, o incidente en Plitvice Lakes foi un dos primeiros indicios da guerra aberta en Croacia.
O Exército Popular Iugoslavo (JNA), cuxos oficiais superiores eran principalmente serbios, mantívose neutral ao principio pero, a medida que foi pasando o tempo foise involucrando cada vez máis nas políticas do estado.
O 1 de abril de 1991, a SAO Krajina declarou que se separaría de Croacia. A outra comunidade croata significativa dominada polos serbios, no leste de Croacia, anunciou que tamén se uniría á SAO Krajina.
Zagreb tiña, nese momento, problemas relacionados cos impostos con Belgrado, e as entidades serbo-croatas decidiron, como resposta, deixar de pagar os seus impostos a Zagreb.
O 25 de xuño de 1991, Eslovenia e Croacia convertéronse nas primeiras repúblicas en declarar a súa independencia de Iugoslavia. En Eslovenia, a Defensa Territorial Eslovena (Teritorialna obramba, unha organización paramilitar establecida na constitución de 1974) delimitou as fronteiras iugoslavas con Austria e Italia, desfacéndose da bandeira iugoslava e enarbolando a eslovena.
Paralelamente, Milošević e Tudjman alcanzaron o acordo de Karadjordjevo para dividir Bosnia (en emerxente independencia) entre serbios e croatas.
Inmediatamente despois da declaración de independencia de Croacia, os serbios formaron a "SAO de Eslavonia Occidental" e a "SAO de Eslavonia Occidental, Baranja e Sirmia Occidental". Estas dúas rexións máis tarde uniríanse co SAO Kininska Krajina e formarían a República Serbia de Krajina. Ao día seguinte (26 de xuñoo), o Consello Executivo Federal ordenou ao exército que asegurase as fronteiras internacionalmente recoñecidas da SFR de Iugoslavia. As forzas do Exército Popular Iugoslavo establecidas en Eslovenia e Croacia intentaron levar a cabo a tarefa durante as 48 horas seguintes. Porén, debido ás informacións incorrectas que se lles subministraro e ao feito de que a maioría dos soldados non querían verse nunha guerra na súa terra natal, as forzas da Defensa Territorial Eslovena volveu a tomar a maior parte dos territorios en poucos días e con escasas perdas de vidas en ambos os lados en conflito.
Houbo un incidente dun suposto crime de guerra preto de Holmec, como denunciou unha canle de televisión austríaca nun informe sobre tres soldados do Exército Iugoslavo rendéndose ante á Defensa Territoria, antes de esoitar unha andanada de disparos e de ver ás tropas caendo ao chan. Porén, non houbo mortes no incidente. Máis tarde acordouse o alto ao fogo.
A guerra de Croacia
Aplicando o establecido no acordo de Brioni de 7 de xullo de 1991, recoñecido polos representantes de todas as repúblicas, numerosos gobernos de todo o mundo apertaron a Eslovenia e Croacia para que estableceran unha moratoria de tres meses para facer efectiva a súa independencia. Durante estes tres meses, o Exército Popular Iugoslavo completou a súa retirada total de Eslovenia.
Un mes despois da declaración de independencia de Croacia as forzas serbias controlaban aproximadamente unha cuarta parte do país, basicamente as zonas con poboación predominantemente serbia. Tiñan unha clara superioridade en armamento e equipamento, e a posibilidade de desenvolver unha estratexia ofensiva. Progresivamente, desde o comezo da guerra aberta, as cidades de Dubrovnik, Šibenik, Zadar, Karlovac, Sisak, Slavonski Brod, Osijek, Vinkovci e Vukovar forn atacadas por forzas serbias. A ONU impuxo un embargamento de armas, que afectou en moita maior medida ao novo exército croata que ás forzas serbias respaldadas polo JNA. Isto forzou aos croatas a comezar o contrabando de armas a través das súas fronteiras e da costa dálmata. Un gran número delas chegaron desde Hungría grazas a un acordo secreto co Goberno húngaro.
En xuño/xullo, a breve Guerra dos Dez Días en Eslovenia chegou a unha rápida e clara solución pacífica, en parte grazas á homoxeneidade étnica da poboación eslovena, e desembocou na independencia deste país. Durante este conflito, un gran número de soldados croatas e eslovenos negáronse a loitar co JNA e comezaron a desertar.
En agosto de 1991 a cidade fronteiriza de Vukovar foi sitiada, dando comezo así á Batalla de Vukovar. Tropas serbias rodearon completamente a cidade. A poboación croata, incluíndo a 204ª Brigada de Vukovar, atrincherouse na cidade e mantivo as súas posicións contra un gran número de brigadas mecanizadas de elite do JNA, apoiadas por unidades paramilitares serbias. Civís croatas refuxiáranse na cidade, mentres que outros grupos fuxiron en masa das zonas en conflito. En termos xerais, os croatas escaparon das zonas fronteirizas con Bosnia e Serbia, mentres os serbios movíanse cara a elas.
Hai evidencias das extremas privacións sufridas pola poboación de Vukovar naqueles momentos. Algunhas estimacións cifran en 220 000 croatas e 300 000 serbios o número de persoas desprazadas á forza durante a guerra en Croacia. Nos peores momentos do conflito, a finais de 1991, preto de 550 000 persoas convertéronse temporalmente en refuxiados no lado croata. O censo de 1991 e o de 1993 mostran unha diferenza, na República Serbia de Krajina, de preto de 102 000 serbios e 135 000 croatas. En moitos lugares grandes grupos de civís foron desaloxados polos militares. Isto foi cualificado de limpeza étnica, un termo que comenzou entón a empregarse e no que podía entenderse desde o desaloxo até o asasinato dos civís pertencentes a un determinado grupo étnico.
O Presidente Tudjman realizou unha declaración o 5 de outubro de 1991 chamando a toda a poboación a mobilizarse e defenderse contra o que definía como o "imperialismo da Gran Serbia", levado a cabo polo proserbio JNA, formacións paramilitares serbias e forzas serbocroatas rebeldes. O 7 de outubro, unha explosión tivo lugar no edificio do Goberno en Zagreb, no que estaban Tudjman, Mesić e Marković. A explosión destruíu moitas dependencias de Banski dvori, pero non conseguiu matar a ningún dos líderes. O Goberno declarou que fora un ataque aéreo a cargo da aviación do JNA. Ao parecer, o exército croata recibira informacións do aeródromo de Bihac (que pertencía ao JNA) o día antes sobre que unha misión aérea ultrasecreta se estaba preparando para o día seguinte, pero estas informacións non foron tidas en conta dada a falta de detalles. O JNA negou a súa responsabilidade na explosión, acusando dela ao propio Goberno croata. Existen opinións que sosteñen que algunhas das poucas embaixadas e consulados que había entón en Zagreb retiraran parte do seu persoal ese día, suxerindo que existía información previa sobre un próximo ataque aéreo ou bomba. En calquera caso, ao día seguinte o Parlamento croata cortou todos os lazos aínda existentes con Iugoslavia. O 8 de outubro é, hoxe en día, considerado o Día da Independencia de Croacia. O suposto bombardeo do Goberno en Zagreb e o Asedio de Dubrovnik, comezado en outubro, foron os factores determinantes na decisión tomada no seo da Comunidade Europea no sentido de impoñer sancións a Serbia. esquerda|miniatura|250px|Rúa con edificios en ruínas despois da caída de Vukovar.
A situación para os croatas en Vukovar en outubro e comezos de novembro fíxose cada vez máis desesperada. Contra o final da batalla, un número progresivo de civís croatas en hospitais e refuxios protexidos pola Cruz Vermella foron golpeados por forzas serbias. Desde 2006, tres antigos oficiais do exército iugoslavo están sendo xulgados por estes masacres no Tribunal Penal Internacional para a ex Iugoslavia (TPII) na Haia.
Veselin Šljivančanin, Mile Mrkšić e Miroslav Radić negan os cargos de asasinato, tortura e persecución. A fiscalía afirma que tras a captura de Vukovar, o exército yugoslavo (JNA) entregou a moitos centos de croatas a forzas serbias. Deles, polo menos 264 (incluíndo soldados feridos, mulleres, nenos e anciáns) foron asasinados e sepultados en foxas comúns no barrio de Ovcara, ás aforas de Vukovar. O alcalde da cidade, Slavko Dokmanović, tamén foi procesado polo Tribunal, pero suicidouse en 1998 na súa cela, antes de que o proceso comezara.
O 18 de novembro de 1991 Vukovar caeu en mans serbias tras un asedio de tres meses, e nesas datas tivo lugar o masacre de Vukovar, sendo os superviventes transportados a campos de prisioneiros, a maioría deles ao campo de concentración de Sremska Mitrovica. A cidade de Vukovar foi destruída case por completo. O persistente foco de atención no asedio facilitou a atención da opinión pública internacional. Moitos periodistas internacionais seguiron a situación desde a propia Vukovar ou nos seus arredores, así como o mediador da ONU, Cyrus Vance (antigo Secretario de Estado do Presidente Jimmy Carter). Paradoxalmente este asedio, a pesar da súa brutalidade (ou quizais por iso), contribuíu co seu impacto dos medios ao comezo da resolución do conflito. Supostamente, segundo afirmaron as autoridades croatas do momento, a rendición de Vukovar foi un intento de previr maiores devastacións en Dubrovnik e outras cidades.
A comezos de novembro de 1991 o exército croata comezara un exitoso contraataque en Eslavonia Occidental, establecendo un punto de inflexión no desenvolvemento da guerra. A Operación Otkos 10, realizada entre o 31 de outubro e o 4 de novembro de 1991, supuxo para Croacia a recuperación de 300 km² nas zonas comprendidas entre os montes Bilogora e Papuk. Realizáronse posteriores avances na segunda metade de decembro —Operación Orkan 91— pero nese momento estaba a punto de firmarse un alto ao fogo duradeiro (en xaneiro de 1992). En seis meses, 10 000 persoas morreran, centos de miles fuxiran, e decenas de miles de casas foran destruídas. A finais de 1991, todos os partidos democráticos croatas acordaron unir as súas forzas para formaren un Goberno de unidade nacional e enfrontarse ao exército iugoslavo e os paramilitares serbios. Firmáronse frecuentes acordos de alto ao fogo, coa mediación de diplomáticos estranxeiros, pero eran habitualmente violados en pouco tempo. Isto foi incluso parte da táctica de ambas as partes. Os croatas perderan moito territorio, pero conseguiran ampliar o exército desde as 7 brigadas que tiña no momento da sinatura do primeiro cesamento das hostilidades, até as 64 das que dispoñía cando se asinou o último alto ao fogo.
Independencia pacífica de Macedonia
En novembro de 1991, a Comisión de Arbitraxe para a Conferencia de Paz na antiga Iugoslavia, liderada por Robert Badinter (e coñecida abreviadamente como comsión Badinter), concluíu co discurso de Lord Carrington de que a SFR de Iugoslavia estaba atravesando un período de disolución, que a poboación serbia en Croacia e Bosnia non tiña dereito á autodeterminación en forma de novos estados, e que as fronteiras entre as repúblicas deberían recoñecerse como límites internacionais.
Como resultado do conflito, o Consello de Seguridade das Nacións Unidas adoptou por unnimidade a Resolución 721 o día 27 de novembro de 1991, que establecía unha norma para establecer operacións pacíficas en Iugoslavia.
Inicio
miniatura|dereita|250px|Composición étnica dos municipios de Bosnia e Hercegovina e 1991.
En Bosnia e Hercegovina, en novembro de 1991, os serbobosníacos efectuaron, pola súa conta, un referendo no que esta poboación serbia de Bosnia aprobou por ampla maioría manterse formando un estado único con Serbia e Montenegro. O 9 de xaneiro de 1992 proclamaron unha "República separada de persoas serbias de Bosnia e Hercegovina" (a República Sprska ou República Serbia, con capital en Banja Luka). A consulta en referendo e a creación da República foron declaradas como inconstitucionais polo goberno de Bosnia e Hercegovina, declarándoas ilegais e inválidas. Por outra parte, entre febreiro e marzo de 1992 o goberno promoveu un referendo nacional para a independencia bosnáica de Iugoslavia.
Este referendo foi declarado como contrario a Bosnia e Hercegovina e á Constitución Federal polo Tribunal Federal de Iugoslavia e polo novo goberno serbobosníaco establecido, e foi amplamente boicoteado polos serbobosnáicos. Os votantes foron do 64 % ao 67 % do censo, e o 98 % deles votaron pola independencia. O goberno da república declarou a súa independencia o 5 de abril, e os serbiobosníacos inmediatamente declararon a independencia da República Serbia. Pouco despois desatouse a Guerra de Bosnia.
Os croatas organizaron unha formación defensiva militar propia, chamada Consello Croata de Defensa (Hrvatsko Vijeće Obrane, HVO), como forzas armadas da autoproclamada Herzeg-Bosnia, e as Forzas Croatas de Defensa (Hrvatske Obranbene Snage, HOS).
A maioría dos bosníacos organizáronse no Exército da República Bosnia e Hercegovina (Republike Armija Bosne i Hercegovine, RBiH). Este exército tiña un bo número de non bosníacos (ao redor do 25 %), especialmente no 1º Corpo en Saraxevo. O comandante adxunto do Exército bosníaco, o xeneral Jovan Divjak, foi a máis alta xerarquía de etnia serbia no exército bosníaco. O xeneral Stjepan Šiber, de etnia croata, foi o segundo comandante adxunto. O presidente Alija Izetbegović tamén nomeou o coronel Blaž Kraljević, comandante do Consello Croata de Defensa en Hercegovina, como membro do cuartel xeral do Exército bosníaco, sete días antes do seu asasinato, co fin de reunir unha fronte multiétnica bosníaca de defensa.
Varias foron as unidades paramilitares que operaron na guerra de Bosnia: os serbios Aguias Brancas (Beli Orlovi), os Tigres de Arkan, a Garda Serbia de Voluntarios (Srpska Dobrovoljačka Garda), os bosníacos da Liga Patriótica (Patriotska Liga) e os Boinas Verdes do Exército de Bosnia e Hercegovina (Zelene Beretke) e os croatas das Forzas de Defensa Croata (Hrvatske Obrambene Snage). Os paramilitares serbios e croatas que participaron como voluntarios recibían o apoio dos partidos políticos nacionalistas neses países. Existen denuncias sobre a participación das policías secretas serbia e croata no conflito. Os serbios recibiron o apoio de combatentes eslavos cristiáns doutros países, entre eles Rusia. Os voluntarios gregos foron acusados de tomar parte no masacre de Srebrenica, pois colocaron a bandeira de Grecia en Srebrenica, cando a cidade caeu ante os serbios.
miniatura|200px|Alija Izetbegović. Os bosníacos recibiron o apoio de grupos islámicos comunmente coñecidos como "guerreiros santos" (Muyahidines). Houbo tamén varios centos de membros do Exército dos Gardiáns da Revolución Islámica que axudaron ao do Goberno de Bosnia durante a guerra. Inicialmente as forzas serbias atacaron á poboación civil non serbia en Bosnia oriental. Despois de que as cidades e as vilas estaban aseguradas, procedían á expulsión dos seus habitantes (limpeza étnica), que en ocasións incluíu violacións e asasinatos. Os serbios tiñan superioridade (a pesar de contar con menos efectivos) debido ao armamento que recibiron do Exército Popular Iugoslavo, e estableceron o control sobre a maioría das zonas onde eran maioría relativa, ademais de zonas onde eran unha minoría significativa nas zonas rurais e rexións urbanas, excluíndo as grandes cidades de Saraxevo e Mostar. Os dirixentes militares e políticos serbios recibiron a maioría das acusacións de crimes de guerra ante o Tribunal Penal Internacional para a ex Iugoslavia (TPII, ou ICTY), moitos dos cales foron condenados despois da guerra nos xuízos.
A maior parte da capital, Saraxevo, estivo permanentemente en mans dos bosníacos, aínda que o Goberno oficial da República de Bosnia e Hercegovina seguiu funcionando con relativa composición multiétnica. Nos 44 meses do asedio, o terror contra Saraxevo e os seus residentes variou na súa intensidade, pero o obxectivo sempre foi o mesmo: infrinxir o maior sufrimento posíbel aos civís a fin de obrigar ás autoridades bosníacas a aceptar as demandas dos serbios. O Exército da República Serbia rodeou a cidade (alternativamente, as forzas serbias situábanse nos arredores de Saraxevo, o chamado anel ao redor de Saraxevo), despregando tropas e artillaría nos outeiros dos arredores no que sería o sitio máis longo na historia da guerra moderna, durante case 4 anos.
Asináronse numerosos acordos de cesamento do fogo, pero violábanse unha e outra vez cando unha das partes consideraba que tiña desvantaxe. As Nacións Unidas trataron de deter a guerra en varias ocasións, pero sen éxito, e o tan promocionado plan de paz Vance-Owen, que pretendía dividir o país en tres zonas, tivo pouco impacto.
1992
miniatura|200px|[[Vedran Smailović tocando no edificio destruído da Biblioteca Nacional de Saraxevo, en 1992.]] miniatura|200px|Soldados da [[ONU observan o minarete duna mesquita, dinamitado por forzas do Consello Croata de Defensa durante o Masacre de Ahmići (1993).]]
A primeira vítima en Bosnia é outro punto de discordia entre serbios e bosníacos. Os serbios consideran que foi Nikola Gardović, o pai dun noivo que foi morto na procesión dunha voda serbia dous días despois do referéndum, o 1 de marzo de 1992, no casco antigo de Saraxevo. Bosníacos e croatas, porén, consideran as primeiras vítimas da guerra, antes da independencia, a uns civís croatas asasinados polo JNA (despois transformado en Exército da República Serbia e no Exército de Serbia e Montenegro), na aldea de Ravno, en setembro de 1991. Os bosníacos tamén consideran a primeira persoa vítima da guerra a Suada Dilberović, que recibiu un disparo durante unha marcha de paz por pistoleiros non identificados o 5 de abril desde un niño de francotiradores serbios no hotel Holiday Inn de Saraxevo.
Hai que ter en conta que estas actividades non estaban relacionadas aínda co comezo da guerra no territorio de Bosnia e Hercegovina. O 30 de setembro de 1991, o Exército Popular Iugoslavo destruíu o pequeno pobo de Ravno, situado en Hercegovina, habitado por croatas, durante o transcurso do sitio da cidade de Dubrovnik, en Croacia. O 19 de setembro, o JNA trasladou máis tropas á zona en torno á cidade de Mostar, o que foi protestado publicamente polo goberno local. O 13 de outubro de 1991 o futuro presidente da República Serbia, Radovan Karadžić, expresou a súa opinión sobre o futuro de Bosnia e dos musulmáns bosníacos, deixando claras as súas intencións de anexionarse todo o territorio posíbel.
Durante os meses de marzo, abril e maio de 1992 producíronse feroces ataques no leste de Bosnia, así como na parte noroeste do país. En marzo, os ataques do VRS, xunto con membros do Segundo Comando Militar do antigo Exército Popular Iugoslavo, desenvolvéronse na parte oriental do país co obxectivo de tomar posicións estratexicamente pertinentes e de levar a cabo un bloqueo de comunicacións e información. Estes ataques deron lugar a un gran número de mortos e feridos civís.
O JNA, baixo control serbio, foi capaz de tomar máis do 70 % do territorio bosníaco durante estes meses. Gran parte disto débese ao feito de que estaban moito mellor armados e organizados que os bosníacos e as forzas croatas de Bosnia. Os ataques tamén incluíron as zonas de composición étnica mixta. Doboj, Foča, Rogatica, Vlasenica, Bratunac, Zvornik, Prijedor, Sanski Most, Kljuc, Brčko, Derventa, Modrica, Bosanska Krupa, Bosanski Brod, Bosanski Novi, Glamoc, Bosanski Petrovac, Cajnice, Bijeljina, Višegrad, así como zonas de Saraxevo foron todas as zonas onde os serbios establecen o control e expulsaron a bosníacos e croatas. Tampouco as zonas máis etnicamente homoxéneas se salvaron de importantes combates, como Banja Luka, Bosanska Dubica, Bosanska Gradiska, Bileća, Gacko, Han Pijesak, Kalinovik, Nevesinje, Trebinje e Rudo, que viron como as súas poboacións non serbias foron expulsadas. Do mesmo modo, as rexións da zona central de Bosnia e Hercegovina (Saraxevo, Zenica, Maglaj, Zavidovići, Bugojno, Mostar, Konjic e outras) viron a fuxida da súa poboación serbia, emigrando a outras zonas baixo control serbio en Bosnia e Hercegovina.
En xuño de 1992, a UNPROFOR, que orixinalmente se despregara en Croacia, ampliou o seu mandato a Bosnia e Hercegovina, inicialmente para protexer o aeroporto internacional de Saraxevo. En setembro, o papel da UNPROFOR ampliouse co fin de protexer a axuda humanitaria e axudar na execución das actividades de socorro en toda Bosnia e Hercegovina, así como na axuda na protección dos refuxiados civís cando fora requirida pola Cruz Vermella. As cidades de Gornji Vakuf e Novi Travnik foron atacadas polos croatas o 20 de xuño de 1992, pero o intento de tomalas fracasou. O acordo de Graz entre serbios e croatas causou unha profunda división dentro da comunidade croata e a separación do grupo, o que conduciu ao conflito cos bosníacos. Un dos principais dirixentes croatas, Blaž Kraljević, partidario da unión, foi asasinado por soldados do HVO en agosto de 1992, o que debilitou moito ao grupo moderado que esperaba manter a alianza de croatas e bosníacos.
En outubro de 1992, os serbios tomaron a cidade de Jajce e expulsaron ás poboacións croata e bosníaca. A caída da cidade debeuse en gran parte á falta de cooperación bosníaco-croata e ao aumento das tensións, especialmente durante os últimos catro meses.
1993
O 8 de xaneiro de 1993 os serbios asasinaron o deputado bosníaco Hakija Turajlić despois de deter o convoi das Nacións Unidas que o trasladaba desde o aeroporto. Os días 15 e 16 de maio, o 96 % dos serbios votou a favor de rexeitar o plan Vance-Owen. Tras o fracaso do plan de paz, que pretendía dividir o país en tres zonas étnicas, xurdiu un conflito armado entre bosníacos e croatas sobre o 30 % de Bosnia que ocupaban. O plan de paz foi un dos factores que conduciron á escalada do conflito, ao evitar Lord Owen o diálogo coas autoridades croatas máis moderadas (pro-Bosnia unificada) e negociar directamente cos elementos máis extremos (que pretendían a separación).
Gran parte do ano 1993 foi dominada pola guerra bosníaco-croata que se fixo máis grave en outubro de 1992, cando as forzas croatas bosníacas atacaron á poboación civil en Prozor, queimando as súas casas e matando a civís. En xaneiro de 1993 as forzas croatas de Gornji Vakuf atacaron de novo co fin de conectar Bosnia Central con Herc egovina. A limpeza étnica do Val de Lašva, campaña contra os civís bosníacos prevista polos xefes políticos e militares da Comunidade Croata de Herzeg-Bosnia de maio de 1992 a marzo de 1993, foi para dar cumprimento aos obxectivos enunciados polos nacionalistas croatas en novembro de 1991. Os bosníacos do Val de Lašva foron obxecto de persecución por motivos políticos, raciais e relixiosos, deliberadamente discriminados no contexto dun ataque xeneralizado na rexión á poboación civil e sufriu asasinatos en masa, violacións e retención en campamentos, así como a destrución de lugares culturais e propiedades privadas, o que desembocou no masacre de Ahmići. Estes feitos foron continuados a miúdo por propaganda anti-bosnia, en particular nos municipios de Vitez, Busovača, Novi Travnik e Kiseljak.
A Comunidade Croata de Herzeg-Bosnia tomou o control de moits gobernos municipais e servizos en Hercegovina e eliminou ou apresou aos líderes bosníacos locais. Herzeg-Bosnia tomou o control dos medios de comunicación e impuxo ideas e propaganda croata. Introducíronse novos plans de estudos e o idioma croata nas escolas. Moitos bosníacos e serbios foron retirados de posicións no goberno er as empresas privadas; a axuda humanitaria era xestionada e distribuída aos bosníacos e aos serbios en desvantaxe e os bosníacos en xeral foron cada vez máis acosados.
A alianza bosníaco-croata mantívose nalgunhas zonas de Bosnia, en particular en Bihać (noroeste de Bosnia) e Bosanska Posavina (norte), onde ambos os grupos estaban sendo moi castigados polas forzas serbias. Este conflito provocou a creación dun maior número de enclaves étnicos e un maior derramamento de sangue. Mostar tamén foi rodeado polas forzas croatas durante nove meses, e gran parte da cidade histórica foi gravemente destruída polos bombardeos, incluída a famosa ponte Stari Most.
O ARBiH lanzou unha operación coñecida como Neretva 93 contra o Consello Croata de Defensa e as Fozas Croatas de Defensa en setembro de 1993, co fin de poñer fin ao sitio de Mostar e recuperar as zonas de Hercegovina que foran incluídas na autoproclamada República Croata de Herzeg-Bosnia. A operación foi detida polas autoridades bosníacas despois de recibir a información sobre os incidentes contra civís croatas e os prisioneiros de guerra nas aldeas de Grabovica e Uzdol.
Algúns dirixentes croatas foron xulgados polo TPII por cargos como crimes de lesa humanidade, violacións graves dos Convenios de Xenebra e violacións das leis ou usos da guerra. Dario Kordić, dirixente político dos croatas en Bosnia central, foi declarado culpábel de crimes de lesa humanidade en Bosnia central, pola limpeza étnica levada a cabo, e condenado a 25 anos de prisión. O comandante bosníaco Sefer Halilović foi acusado dun cargo de violación das leis e costumes da guerra sobre a base da responsabilidade penal dos incidentes ocorridos durante Neretva 93 e declarado inocente.
Nun intento de protexer aos civís, o papel da UNPROFOR ampliouse en 1993 para protexer as "zonas seguras" que declarara en torno a Saraxevo, Goražde, Srebrenica, Tuzla, Žepa e Bihać.
1994
En 1994, a OTAN decide participar activamente cando, o 28 de febreiro, os seus avións F-16 derribaron catro avións serbios en Bosnia central (incidente de Banja Luka), que violaran a zona de prohibición de voos da ONU. A guerra bosníaco-croata terminou oficialmente o 23 de febreiro de 1994, cando o comandante do HVO, xeneral Ante Roso e o comandante do Exército bosníaco, xeneral Rasim Delić, asinaron un acordo de alto ao fogo en Zagreb. En marzo de 1994 un acordo de paz mediado polos Estados Unidos entre os belixerantes croatas (representados pola República de Croacia) e a República de Bosnia e Hercegovina asinouse en Washington e Viena (coñecido como Acordo de Washington). En virtude do acordo, o conxunto dos territorios controlados polos croatas de Bosnia e as forzas do Goberno foi dividida en dez cantóns autónomos, establecidos na Federación de Bosnia e Hercegovina. Isto puxo fin á guerra entre croatas e bosníacos, e reduciu as partes belixerantes a dúas.
A primeira batalla aberta entre croatas e serbios, o HVO e o HOS contra o VRS, sucedeu en Kupres, en Hercegovina Occidental. Os serbobosnios e o JNA contaban cuns 6.000 homes, 3 ou 4 divisións de artillaría, un batallón blindado e o apoio da aviación, contra uns 1 500 bosniocroatas de Kupres. Os (por aquel entón) pouco armados bosniocroatas perden esta batalla que terá a súa segunda parte en 1995 con distinto desenlace.
Os bosniocroatas e bosníacos enrolados no HVO e, sobre todo, no HOS —coa lección aprendida de Ravno e coas armas conseguidas desde Croacia— serían a primeira forza que consegue gañar a primeira batalla non encuberta contra os serbios —a primeira Batalla de Mostar— conseguindo expulsalos da parte ocupada de Mostar Oriental.
Despois do golpe de Mate Boban, e a caída inexplicábel do norte de Bosnia e a cidade de Jajce, o HVO xa non quere entrar en conflito cos serbios. Porén, o HOS segue fiel ao goberno bosníaco de Saraxevo, o que levará a un conflito interno entre os bosniocroatas e ao atentado posterior sobre o seu líder Blaz Kraljevic.
1995
A guerra continuou durante a maior parte de 1995. Ese ano os serbobosnios comezaron unha campaña sistemática de ataques a "zonas seguras", o que puxo ás forzas da ONU na súa contra. Isto, unido á mellor preparación e resultados da alianza bosníaco-croata, reduciu as opcións de vitoria de Karadžić. En xullo de 1995, as tropas serbias do xeneral Ratko Mladić ocuparon a "zona segura", controlada pola UNPROFOR, de Srebrenica no leste de Bosnia, onde ao redor de 8.000 civís bosníacos foron asasinados no coñecido masacre de Srebrenica. A maioría das mulleres foron expulsadas e algunhas violadas e asasinadas. O TPII cualificou este suceso como xenocidio, no caso contra Radislav Krstić.
Segundo o acordo bosníaco-croata, as forzas croatas operaron no oeste de Bosnia (Operación Verán 95), e a principios de agosto lanzaron a Operación Tormenta, facéndose cargo da República Serbia de Krajina en Croacia, que trouxo consigo unha nova limpeza étnica, neste caso de serbios. Con iso, a alianza bosníaco-croata gañou a iniciativa na guerra, obtendo gran parte de Bosnia occidental dos serbios en varias operacións, entre elas a Operación Mistral e a Operación Sana. Estas forzas chegaron a ameazar a capital serbia de Bosnia Banja Luka grazas a un ataque terrestre directo.
A artillaría serbia que sitiaba Saraxevo levou a cabo o masacre do mercado de Markale, e a OTAN respondeu co inicio da Operación Deliberate Force, ampliando os ataques aéreos contra infraestruturas e unidades serbobosnias en setembro.
Nese momento, a comunidade internacional apertou a Milošević, Izetbegović e Tudjman para que sentaran na mesa de negociación e, finalmente, a guerra terminou cos Acordos de Dayton asinados o 21 de novembro de 1995. A versión final do acordo de paz foi asinada o 14 de decembro de 1995, en París.
La Defensa (Santiago de Compostela)
Historia e características
Subtitulado ''Órgano del Partido Republicano de Santiago. Defensor de Compostela. Defensor de la clase obrera'', apareceu o 22 de novembro de 1913. Editábase os sábados. Estaba dirixido por José Pasín Romero, concelleiro republicano e presidente da Sociedad de Carpinteros. Entre os redactores figurou Jesús Posse, dirixente republicano, e o propio director, que escribiu artigos co pseudónimo de Espartaco. No primeiro número, nun artigo titulado "A modo de programa", presentaba os seus propósitos fundamentais centrados na fe, vontade, constancia e boa intención. Tiña as seccións: "De sábado a sábado", "Noticias y comentario", "Del Ayuntamiento" e "Cuestiones Obreras". Recolle información das sociedades obreiras de Santiago e as polémicas que mantiveron os concelleiros republicanos Raimundo López Pol e o propio Pasín co grupo de goberno liberal encabezado polo alcalde Luís Blanco Rivero. Inseriu algunhas coplas políticas en galego de Xesús San Luís Romero, asinadas co pseudónimo Un Vello Bergantiñán. Cesou a súa edición o 25 de abril de 1914.
Disolución de Iugoslavia
A guerra de Kosovo
En Kosovo, ao longo da década de 1990, o liderado da poboación albanesa foi incoporando tácticas de resistencia non violenta para a provincia. E en 1996 os albaneses radicais crearon o Exército de Liberación de Kosovo, UÇK, que levou a cabo accións armadas na provincia serbia sureña. A tensión entre separatistas de orixe albanesa e o goberno central de Iugoslavia, liderado polo presidente nacionalista Slobodan Milošević aumentou ao longo de 1998. Os guerrilleiros do UÇK intensificaron as súas accións contra enclaves serbios e pasaron a controlar partes da provincia. A reacción de Belgrado, que incluíu o uso indiscriminado de forzas contra a poboación civil, o que causou que moitos albaneses se refuxiaran nos ses fogares e, máis tarde, cando a represión se agudizou, se exiliaran en Albania de Macedonia, despertou preocupación na comunidade internacional, con sospeitas de atrocidades por parte do exército iugoslavo. miniatura|250px|Edificio do Exército en [[Belgrado destruído na Operación Forza Aliada.]]
A pesar de que Milošević decretou o alto ao fogo en decembro daquel ano, a violencia continuou. Un grupo de contacto entre serbios, líderes da comunidade albanesa en Kosovo e representantes das principais potencias mundiais formouse para negociar un acordo de paz que puxera fin aos conflitos. O tratado prevía a autonomía de Kosovo, a retirada das forzas serbias da provincia e a presenza de tropas de paz, baixo o mando da OTAN, para verificar o acordo no caso de que entrara en vigor. A reunión celebrada en febreiro de 1999, no castelo de Rambouillet, Francia, fracasou. Os diplomáticos serbios aceptaban conceder autonomía a Kosovo, pero foi rexeitado polos independentistas albaneses. Inversamente, os serbios recusaban a presenza da OTAN no territorio, a cal era desexada polos albaneses.
Despois de que fracasaran as negociacións de paz sobre o conflito separatista, a OTAN atacou a Iugoslavia o 24 de marzo de 1999,  dando inicio á Guerra do Kosovo. A OTAN exixía que Milošević aceptase as bases do acordo de paz de Rambouillet. A ofensiva comeza con ataques a obxectivos militares, pero a estratexia ampliou as accións contra estudos de televisión, pontes, fábricas e o sistema de electricidade de Serbia.
Richard Aoki
Richard Aoki, nado en 1938 e finado o 15 de marzo de 2009, foi un activista pro-dereitos civís estadounidense de ascendencia xaponesa, un dos primeiros membros dos Panteras Negras.
Traxectoria
Nado en San Leandro, California, en 1938, foi trasladado en 1942, xunto coa súa familia, a un campo de concentración, até que rematou a segunda guerra mundial. Máis tarde mudáronse para Oakland (California). Aoki estivo durante oito anos no exército norteamericano, máis tarde asistiu ao Merritt College, onde fixo amizade con Huey P. Newton e Bobby Seale, cofundadores dos Panteras Negras. En 1968 graduaríase en Socioloxía, pola Universidade de Berkeley, California. A pesar de que houbo moitos militantes de orixe asíatica nos Panteras Negras, Aoki foi o único que chegou a ostentar un cargo de importancia.
Disolución de Iugoslavia
A guerra de Kosovo
Logo de 79 días de bombardeos, o 3 de xuño de 1999, os líderes occidentais e Milošević chegaron a un acordo para o fin da guerra: as tropas serbias retiraríanse e permitiría o estacionamento dunha forza internacional de paz en Kosovo. O 10 de xuño, a cúpula militar de Iugoslavia asinou o acordo para acabar o conflito.
Despois da entrada das tropas da OTAN en Kosovo, instaurouse un goberno provisional, baixo tutela da ONU. A maioría dos soldados do exército iugoslavo deixou a provincia, e ao mesmo tempo os refuxiados de orixe albanesa iniciaron o retorno ao territorio, e preto de 200.000 serbios fuxiron para a Serbia por temeren represalias.
Caída de Milošević
O rexeitamento de Milošević ante a vitoria da oposición na primeira rolda das novas eleccións para a Presidencia Federal en setembro de 2000 provocaron manifestacións masivas en Belgrado o 5 de outubro e o colapso da autoridade do seu réxime. O candidato da oposición, Vojislav Koštunica asumiu a presidencia de Iugoslavia o 6 de outubro de 2000.
O sábado 31 de marzo de 2001, Milošević rendeuse ante as forzas de seguridade de Iugoslavia no seu fogar de Belgrado, despois de que fora ameazado con arrestalo por abuso de poder e corrupción.
O 28 de xuño foi levado á fronteira entre Bosnia e Iugoslavia, onde pouco despois pasou a estar baixo a custodia dos oficiais de SFOR até ser extraditado ao Tribunal Penal Internacional para a ex Iugoslavia das Nacións Unidas, na Haia.
O seu xuízo, no que debeu defenderse dos cargos de xenocidio en Bosnia e nas guerras civís en Croacia e en Kosovo i Metohija comezou na Haia o 12 de febreiro de 2002, onde morreu o 11 de marzo de 2006, cando o seu xuízo aínda estaba en curso.
O 11 de abril de 2002 o Parlamento Iugoslavo aprobou unha lei autorizando a extradición de todas as persoas culpadas de crimes de guerra polo Tribunal Penal Internacional.
Conflitos no sur de Serbia e en Macedonia
En Kosovo, a Macedonia do Norte, e na propia Serbia, os conflitos se caracterizaron pola tensión política e étnica entre os gobernos eslavos e as maiorías albanesas que buscaban autonomía, ou independencia, como foi o caso de Kosovo. O conflito en Kosovo estalou, como vimos, nunha guerra a grande escala en 1999, mentres que os conflitos entre macedonios e serbios sureños caracterizáronse por choques armados entre as forzas estatais de seguridade e as guerrillas de etnia albanesa. Os conflitos no século XXI foron:
Conflito en Macedonia de 2001
O conflito en Macedonia de 2001, tamén coñecido como a insurxencia en Macedonia do Norte, foi un conflito armado iniciado en xaneiro de 2001 cando o ELN albanés comezou a atacar ás forzas de seguridade macedonias. O conflito prolongouse até novembro do mesmo ano. miniatura|250px|Mapa étnico da Macedonia, onde se representa en cor laranxa as rexións con poboación maioritariamente albanesa. miniatura|250px|Zonas de conflito en Macedonia en [[2001.]]
A principios de 2001, principalmente na fronteira de Macedonia co Kosovo administrado pola ONU, os insurxentes actuaron cun patrón similar ao observado en Kosovo a finais de 1997 e até 1998, segundo o cal pouco a pouco fóronse facendo cargo dunha aldea tras outra. Estas accións foron inicialmente pacíficas, aínda que a poboación non albanesa foi obrigada a abandonar esas zonas. Porén, en xaneiro e febreiro de 2001 comenzaron as accións de combate contra as autoridades lexítimas.
O goberno nun primeiro momento non fixo nada en contra da situación, porque se lle asegurou que o que estaba a pasar non ía dirixido contra Macedonia. Satisfeitas coa explicación, as autoridades esperaron durante case dous meses, e daquela a situación estaba xa case fóra de control, tanto que o goberno, sorprendido, foi incapaz de prever as consecuencias.
En xaneiro de 2001 xurdiu un grupo autodenominado Exército de Liberación Nacional (ELN), atribuíndose a responsabilidade polos ataques contra as forzas de policía. Os líderes deste ELN, incluíndo a Ali Ahmeti e a seu tío, Fazli Veliu, eran todos da Macedonia Occidental. Afirmaron que as súas forzas contaban con "entre varios centos e milleiros" de combatentes armados. Porén, non recibiron o apoio de ningún dos dous principais partidos políticos albaneses. O goberno macedonio afirmou que os rebeldes eran en realidade membros da Exército de Liberación de Kosovo (UÇK), que se infiltraran no país. De feito, os combatentes do ELN consideraban a Kosovo como un "refuxio" onde poderían retirarse no caso de grandes accións de Macedonia na súa contra.
Cando oito membros das forzas armadas de Macedonia foron asasinados en Vejce, os macedonios tomaron as rúas dalgunhas cidades, atacando e prendendo lume ás tendas propiedade de albaneses e ás mesquitas. Estes ataques tiveron lugar principalmente en Prilep, Skopje e Bitola. Ciudadáns macedonios en Prilep exixiron armas para atacar ás vilas veciñas poboada por albaneses despois de que dez macedonios e xitanos foran asasinados nunha emboscada.