cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manuel José Quintana
Formación
Na Universidade de Salamanca estudou Dereito e Filosofía, sendo discípulo de Juan Meléndez Valdés. Na súa formación, asimilou un marcado carácter neoclásico e racionalista, sendo admirador do enciclopedismo francés. Viviu na Universidade cos escritores Gaspar Melchor de Jovellanos e Nicasio Álvarez de Cienfuegos.
Vida profesional e literaria
Despois de completar os seus estudos en Salamanca, exerceu a avogacía, pero interesouse pola boa literatura, publicando poesía e obras dramáticas e implicándose cada vez máis na vida política, especialmente durante e despois das invasións francesas.
En 1801, Quintana publicou sen grande éxito unha traxedia titulada El duque de Viseo, inspirada no Castle Spectre de Matthew Gregory Lewis. A continuación seguiu a obra patriótica de inspiración histórica Pelayo (1805) sobre o personaxe de Paio de Asturias, que tivo moito éxito naqueles tempos convulsos, no contexto das guerras napoleónicas. Despois dedicouse á escritura biográfica, publicando Vidas de Españoles Célebres (Madrid, 1807), unha colección biográfica de marcado carácter patriótico.
Os seus 34 poemas están inspirados en sentimentos de filantropía e patriotismo. Aínda que o seu estilo é ás veces afrancesado e considerado superficial, achegándose ao neoclasicismo da xeración anterior, a súa nobreza de sentimento e a forza retórica da súa escrita cativaron a varias xeracións de españois. A temática da súa obra achégao aos escritores románticos posteriores.
Política
No medio da crise provocada polas invasións napoleónicas, foi nomeado secretario das Cortes españolas e da súa Junta Suprema, publicando odas e proclamas que serviron para inflamar o sentimento patriótico español. En 1808 publicou as súas Poesías patrioticas e fundou o Semanario patriotico, que publicou primeiro en Madrid e despois en Cádiz.
Foi nomeado en 1814 membro da Real Academia Española, gozando dunha gran sona entre os intelectuais liberais e sendo considerado un dos seus grandes poetas patrióticos.
Malia o seu evidente patriotismo, tras o regreso de Fernando VII de España foi detido e recluído no cárcere de Pamplona entre 1814 e 1820. Tras ser liberado e rehabilitado, tras a sublevación de Riego, foi nomeado funcionario, reiniciando o seu ascenso social.
Supermarine Sea Lion I
Rexistrado como G-EALP, o Sea Lion competiu con éxito contra un Avro 539 para gañar un lugar entre os participantes británicos. O 10 de setembro, o día da carreira, unha espesa néboa escureceu a ruta e fixo que o piloto Basil Hobbs fixese unha aterraxe non programada na auga. Tras engalar, o casco do aparello foi accidentalmente rasgado. Posteriormente durante a carreira, mentres o avión estaba na auga, envorcou e afundíuse como resultado do accidente anterior. A carreira rematou en caos e o resultado foi anulado. O Sea Lion, danado irreparablemente, foi desguazado.
Manuel José Quintana
Política
Restaurado nos seus cargos, foi ministro do Consello Real (1834) e presidente da Dirección de Estudios (1836). Nomeado titor da nova futura raíña Isabel II de España (1840), foi elevado a senador e laureado co título de poeta de España en 1855.
Supermarine Sea Lion I
Antecedentes e desenvolvemento
O novo avión estaba baseado nunha versión do Supermarine Baby, que fora deseñado para cumprir a especificación N.1B da Xunta da Mariña. O prototipo do Baby foi o primeiro hidroavión de combate monopraza británico. Impulsado finalmente por un motor de 200 cabalos (150 kW) Napier Lion en configuración pusher, o Baby voou por vez primeira en febreiro de 1918 cun motor de 150 cabalos.
Manuel José Quintana
Pasamento
Quintana morreu en Madrid aos 84 anos, sendo considerado un dos autores destacados da literatura española de principios do século XIX. Hoxe o seu traballo está moi esquecido.
Supermarine Sea Lion I
Antecedentes e desenvolvemento
Un segundo Baby construído (aínda que nunca voou) foi entregado como pezas de reposto para apoiar as probas do primeiro avión. Unha terceira máquina (N61) aínda estaba por montar cando o programa N.1B foi abandonado. O deseño do N61 era unha versión modificada do prototipo do Baby, e Supermarine presentou o deseño no seu folleto de 1919. Chamado 'A' Single Seater Flying Boat, o avión foi escollido para participar no trofeo Schneider de 1919.
Deseño
miniatura|250x250px|Esquema do 'A' Single Seater Flying Boat O N61 tiña un deseño de casco patentado producido polo xefe de deseño de Supermarine William Hargreaves en 1918. O casco do N61, que estaba na forma orixinalmente deseñada por Linton Hope para o AD Flying Boat, puido ter sido usado para o Sea Lion I.
Manuel José Quintana
Obra publicada
Ademais de múltiples discursos e pregóns, Quintana é autor das seguintes obras principais:
A Eirexe, Caborrecelle, Portomarín
A Eirexe é un lugar da parroquia de Caborrecelle no concello lugués de Portomarín, na comarca de Lugo.
Supermarine Sea Lion I
Deseño
O Sea Lion foi deseñado cunha sección transversal cara a popa que apuntaba cara arriba. O morro deseñouse para desviar a auga. As ás foron deseñadas de novo cunha corda máis pequena da que se utilizara no Baby orixinal, con aleróns modificados na á superior, e un temón e elevadores agrandados. As dúas ás tiñas diferentes envergaduras, e os puntais que os conectaban aparecen cara fóra. O Sea Lion estaba impulsado por un primeiro exemplo dun motor Napier Lion, prestado polos seus construtores, que tiña a súa propia montaxe.
Reginald Joseph Mitchell, que comezara a traballar para Supermarine en 1916 e converteuse no xefe de deseño da compañía despois de Hargreaves, é probable que tivese unha implicación no deseño do Sea Lion e que axudase a preparalo para o trofeo.
Historial operacional
miniatura|252x252px|Peirao de Bournemouth, o punto de inicio do trofeo Schneider de 1919 visto o día da carreira dende un avión de Supermarine Rexistrado como G-EALP, o Sea Lion foi presentado para participar no trofeo Schneider de 1919. Para decidir que avións participarían na carreira celebrouse unha competición, xa que cada país só podía levar tres aeronaves e catro empresas británicas querían participar. O Sea Lion competiu contra outro biplano, un Avro 539. O Sea Lion aproveitou para equiparse cunha hélice receñen chegada, despois de que o Avro fose danado accidentalmente antes do inicio das probas. Durante a competición o Sea Lion demostrou ser máis lento que o Avro, pero, con todo, foi seleccionado en función do seu rendemento, quedando o Avro en reserva.
O 10 de setembro, o día da competición, Henri Biard de Supermarine levou no avión a pasaxeiros de pago pola baía Swanage. O inicio da carreira atrasouse ata as 5 da tarde debido á brétema. miniatura|250x250px|Sea Lion I na auga O Sea Lion chegou ao redor da 1 da tarde e foi amarrado xunto a unha embarcación de Supermarine, o Tiddleywinks. Antes do inicio da carreira, o Sea Lion permanecía no mar, evitando así os danos causados aos seus rivais que estaban na praia de Cowes. Os avións intactos puxéronse en marcha, pero a espesa néboa escureceu o percorrido da carreira e, en pleno voo, o piloto do Sea Lion, o líder de escuadrón Basil D. Hobbs, viuse obrigado a aterrar para recalcular a súa orientación, que perdera sobre a baía de Swanage. Ao engalar, inadvertidamente, fixo un buraco no casco do avión despois de golpear flotadores na auga. O danado aparello aterrou preto do peirao de Bournemouth para a aterraxe obrigatoria da primeira volta, pero envorcou e afundíuse, e Hobbs viuse na obriga de deixar a carrreira. Hobbs foi recollido do lugar do naufraxio, e os restos do avión foron remolcados ao peirao de Boscombe dende onde regresaron ás instalacións de Supermarine en Woolston, Southampton. A aeronave estaba demasiado danada como para ser reparada.
Especificacións
Datos de Supermarine Aircraft Since 1914.
Cadrado perfecto
Un número cadrado perfecto en matemáticas, ou un número cadrado, é un número enteiro que é o cadrado doutro; ou dito doutro xeito, é un número que ten como raíz cadrada un número natural.
Un número é un cadrado perfecto se se pode dispor nunha figura cadrada. Por exemplo, 9 é un número cadrado perfecto xa que pode ser escrito como 3 × 3, e pódese dispor do seguinte xeito: Un número enteiro positivo que non ten divisores cadrados fóra do 1 denomínase número libre de cadrados. ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/SquareProperties.svg/200px-SquareProperties.svg.png|miniatura|251x251px|Elevar 5 ao cadrado proporciónanos a [[área dun cadrado de lado 5.]] En álxebra, o cadrado dun número n exprésase como n², e equivale a n × n. A operación alxébrica de elevar ao cadrado un número n proporciónanos a área dun cadrado xeométrico cun lado que mide n. Por tal razón, esta operación coñécese como elevar ao cadrado.
Un número natural n elevado ao cadrado pódese linearizar por medio da seguinte expresión:
Así, por exemplo:
Que dá o mesmo resultado que a multiplicación:
Propiedades
Un cadrado par pódese expresar como a suma de dous impares consecutivos. Se cumpre a condición cabe pois P = 4n^2 e exponse a seguinte ecuación:
Un número primo da forma 4k + 1 pódese expresar como a suma de dous cadrados:
Os babilonios usaban táboas de cadrados para a multiplicación aplicando a fórmula:
O teorema dos catro cadrados de Lagrange establece que calquera número enteiro positivo pode ser escrito como a suma de catro cadrados perfectos. Tres cadrados non son suficientes para ser representados como números da forma 4k(8m + 7). Un número positivo pode ser representado como unha suma de dous cadrados precisamente se a factorización en números primos non contén potencias impares da forma 4k + 3. Esta é unha xeneralización do problema de Waring.
Segundo o último díxito do número n do que se quere calcular o seu cadrado pódese comprobar que este cadrado terá as propiedades seguintes:
Exemplos
A cantidade de factores (divisores) dun número cadrado perfecto é sempre impar. Ou dito doutro xeito, cúmprese que para todo número natural que non é cadrado perfecto, a cantidade dos seus factores é un número par."Todo número natural pódese descompor en factores primos e os seus correspondentes expoñentes: ,""onde N é un número natural, son números primos e a,b,c,... os seus correspondentes expoñentes. Dado que todos os posibles divisores de N son unha combinación deste produto desde a=0,1,2,..a, b=0,1,2,...b e c=0,1,2,...c, a cantidade de divisores de N é:""n = (a+1).(b+1).(c+1)... onde n é a cantidade de factores ou divisores de calquera número natural.""Posto que nun número cadrado perfecto os expoñentes a, b, c, ... son números pares, todos os factores de n serán impares e polo tanto o produto tamén é un número impar. Isto pode comprobarse revisando unha táboa de divisores."Os primeiros 50 cadrados perfectos son:
Cadrados seguintes e anteriores a outro
Pode calcularse un cadrado a partir do anterior ou do anterior cadrado par/impar respecto doutro coñecido.
Exemplos:
Outra maneira de calcular a distancia é tendo en conta a seguinte propiedade: A diferenza entre un número cadrado e o consecutivo (se se comeza co 0) son todos os números impares, en orde ascendente:
0 + 1 = 1
1 + 3 = 4
4 + 5 = 9
Wikipedia en grego
A Wikipedia en grego (en Ελληνική Βικιπαίδεια) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua grega. Foi creada o 1 de decembro de 2002. Superou os 10 000 artigos o 16 de maio de 2006, e os 100 000 artigos o 9 de abril de 2014.
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Cadrado perfecto
Cadrados seguintes e anteriores a outro
9 + 7 = 16
Estes casos resultan de interese con números moi grandes, para achar en bucles o seguinte cadrado ou o seguinte cadrado de lado par/impar, especialmente en computación onde as sumas son moito menos custosas que as multiplicacións e as multiplicacións por potencias de 2 poden ser realizadas con instrucións de desprazamento de bits. Á súa vez as multiplicacións ('2 * x' ou por '4 * x' segundo o caso), dentro dun bucle pode manterse como unha suma se se garda o valor previo de suma. Nótese como en ambos os casos á dereita do todo, o seguinte cadrado, para ambos os casos resólvense con sumas.
Cadrados como sumas
É a miúdo útil notar que o cadrado de calquera número pode ser representado como a suma 1 + 1 + 2 + 2 +... + n − 1 + n − 1 + n. Por exemplo, o cadrado de 4 ou 42 é igual a 1 + 1 + 2 + 2 + 3 + 3 + 4 = 16. Este é o resultado de engadir unha columna de grosor un ao grafo cadrado de lado tres (como nun taboleiro de tres en raia). Pódese engadir tamén tres lados e catro á parte superior para obter un cadrado. Isto pode ser tamén útil para atopar o cadrado dun número grande de forma inmediata. Por exemplo, o cadrado de 52 = 502 + 50 + 51 + 51 + 52 = 2500 + 204 = 2704. É máis fácil así:1572=1502 + 7 sumandos que buscamos a continuación: 150+151= 301. É o primeiro sumando e os demais son máis fáciles de atopar, 303, 305,307, 309, 311, 313. Conclusión 22500+ 301+ 303 + 305 +307 + 309 + 311 + 313 = 24649
Un número cadrado pode ser considerado tamén como a suma de dous números triangulares consecutivos. A suma de dous números cadrados consecutivos é un número cadrado centrado. Cada cadrado impar é ademais un número octogonal centrado.
Números cadrados pares e impares
O cadrado dun número par sempre é par (de feito é divisible por 4), xa que (2n)2 = 4n2.
O cadrado dun número impar é sempre impar, xa que (2n + 1)2 = 4(n2 + n) + 1.
Disto séguese que a raíz cadrada dun cadrado perfecto par sempre é par, e a raíz cadrada dun cadrado perfecto impar sempre é impar. Este feito emprégase moito nas demostracións (véxase raíz cadrada de 2).
Suma dos primeiros n cadrados
Para o primeiros cinco cadrados perfectos
Xeneralizando para os primeiros n cadrados perfectos resulta a suma
Construción de cadrados perfectos
Exemplo: 52·54 + 1 = 2809, cadrado de 53.
Por exemplo, 95·97 + 1 = 9216. Nos dous casos achamos o cadrado da media aritmética dos factores.
Por exemplo 13·14·15·16 + 1 = 43681, cadrado de 209.
Por exemplo, 7, 14, 21, 28, 35 son múltiplos de 7. Logo 21·35 + 49 = 784, cadrado de 28.
Wikipedia en romanés
A Wikipedia en romanés (en Wikipedia în limba română) é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua romanesa. Foi creada o 10 de xullo de 2003.
Castro de Vigo
miniatura|Vista do castro. O Castro de Vigo é un castro, un antigo poboado fortificado, situado no Monte do Castro, na cidade de Vigo. Ten unha parte escavada en distintas intervencións arqueolóxicas que comprende construcións circulares (prerromanas) e cuadrangulares (forma proveniente da romanización).
Wikipedia en romanés
Esta versión da enciclopedia contén artigos e  usuarios, dos cales  son activos.
Castro de Vigo
Está datado entre os séculos II antes de Cristo ao III despois de Cristo coincidindo coa chamada Idade de Ferro en Galicia e a romanización. Nos primeiros anos do século XXI a escavación arqueolóxica é restaurada e convertida nun museo a ceo aberto.
Pedro Beda
Pedro Henrique Nogueira Beda, nado en Campo Grande o 5 de marzo de 1989, é un futbolista brasileiro que xoga de dianteiro no Boiro.
Formouse na canteira do Flamengo e en 2008 foi traspasado ao SC Heerenveen, da Eredivisie. Tras non atopar un oco no equipo neerlandés, pasou nos seguintes anos por numerosos equipos dos Países Baixos, Brasil, Portugal, Marrocos e Bosnia e Hercegovina, ata chegar en 2014 ao fútbol español, onde militou en equipos da Segunda B e a Terceira División.
Traxectoria
Nado en Aquidauana, no estado brasileiro de Mato Groso do Sur, aos 13 anos entrou na canteira do Flamengo, despois de comezar a xogar ao fútbol no humilde club SEDUC. Subiu polas diferentes categorías do club, sendo sempre o máximo goleador, pero non chegou a debutar co primeiro equipo no club.
En xuño de 2008 foi traspasado por 750.000 euros ao SC Heerenveen, da Eredivisie, onde asinou un contrato de dous anos. Xogou o seu primeiro partido como profesional o 27 de setembro de 2008, entrando como substituto de Roy Beerens nunha derrota por 2-4 contra o NAC Breda no estadio Rat Verlegh.
En xuño de 2009 saíu cedido ao FC Emmen por unha tempada. Disputou 17 partidos durante a campaña, marcando tres goles.
Durante os seguintes cinco anos pasou por varios equipos do Brasil, Portugal, Marrocos e Bosnia, nos que apenas disputou encontros: Corinthians, Bahia. Avenida, Moreirense FC, River, Olympique de Khouribga e Rudar Prijedor.
No verán de 2016 fichou polo Boiro, tamén de Segunda B, por petición expresa do adestrador Fredi Álvarez para acompañar no ataque a Rubén Rivera. Marcou dez goles co club galego pero tralo descenso administrativo deste fichou polo Villanovense, onde militou durante media tempada, pasando logo ao Real Jaén, da Terceira División. No Jaén debutou cun gol e marcou un triplete contra o Melistar no seu segundo partido, facéndose rapidamente coa titularidade. O equipo acabou na terceira posición e disputou a fase de ascenso, na que Beda marcou un gol, pero caeu eliminado contra o Socuéllamos.
Para a tempada 2018/19 asinou co Linares Deportivo, tamén de Terceira. Disputou 33 encontros da liga regular e marcou 5 goles, contribuíndo á segunda praza do equipo. Xogou tamén a fase de ascenso, onde o Linares Deportivo eliminou a Tenerife B e Moralo, pero caeu na derradeira eliminatoria contra o La Nucía.
En xullo de 2019 volveu a Galicia, fichando polo Arousa, da Terceira División. No equipo de Rafa Sáez completou unha boa campaña, anotando 13 goles en 19 partidos antes de que a pandemia de COVID-19 paralizase a competición. Acompañado no ataque por Rober, o equipo acabou terceiro e disputou unha fase de ascenso reducida, xunto a Ourense CF, Compostela e Barco. O Arousa quedou encadrado co Ourense na primeira eliminatoria, na que Beda marcou un gol, pero a vitoria foi para o cadro ourensán (2-1). O futbolista brasileiro renovou co club de Vilagarcía por unha segunda tempada na que asinou 12 goles en 27 partidos, logrando o pase á nova Segunda División RFEF. Volveu renovar o seu contrato para a tempada 2021/22, comezando por primeira vez na súa carreira, unha terceira tempada nun mesmo club. Con todo, o equipo acabou descendendo.
Para a tempada 2022/23 baixou ata a Preferente Galicia, regresando ao Boiro. Na súa nova tempada en Barraña foi o segundo máximo goleador da categoría con 25 goles, só un menos que os 26 de Denis (San Tirso).
Unha trompeta distante
Unha trompeta distante (en A Distant Trumpet) é un filme estadounidense de 1964, o derradeiro dirixido por Raoul Walsh. Está protagonizado por Troy Donahue, Suzanne Pleshette e Diane McBain. O guión é obra de John Twist, Albert Beich e Richard Fielder, e está baseado na novela homónima de Paul Horgan.
Estreouse en galego o 4 de outubro de 1986 a través da TVG baixo o título A trompeta ó lonxe, e posteriormente co título Unha trompeta distante.
Ácido lipoico
O ácido lipoico, tamén chamado ácido α-lipoico, é un composto organosulfurado derivado do ácido caprílico (ácido octanoico). O ácido alfa-lipoico prodúcese de forma normal en animais e é esencial para o metabolismo aerobio. Tamén se fabrica e comercializa como suplemento dietético nalgúns países, onde se vende como antioxidante, e está dispoñible como fármaco noutros países. O lipoato é a base conxugada do ácido lipoico e a foma máis habitual de ácido lipoico en condicións fisiolóxicas. Na natureza só existe o enantiómero (R)-(+) é é fundamental para o metabolismo aerobio porque é un cofactor esencial de moitos complexos encimáticos.
Illa de San Mac Dara
A illa de San Macdara ou illa de San Mac Dara (oficialmente en inglés St. Mac Dara’s Island e en gaélico irlandés Oileán Mhic Dara) é unha pequena illa na que se atopa un mosteiro cristián medieval e Monumento Nacional (National Monument). Está situada fronte á costa do condado de Galway, Irlanda. A miúdo chámase St. Macdara’s Island.
Descrición
Na illa de sustrato granítico hai unha igrexa ou oratorio de pedra, probablemente un santuario dos restos de MacDara. Non hai peirao na illa. Nove persoas morreron afogadas nunha peregrinación á illa nunha tormenta en 1907. O tellado da igrexa da illa foi restaurado en 1977. Ademais da igrexa, hai tres estacións penitenciais formadas por lousas cruzadas, e un 'pozo sagrado' e un enclosure (cerramento, sitio arqueolóxico). Tamén están as ruínas dun bothy (tipo de alpendre aberto) moi posterior ao redor do cal se criaban animais. A igrexa da illa figuraba no selo de 29 peniques na década de 1980.
Ácido lipoico
Abreviaturas
É útil indicar as abreviaturas utilizadas en moitas das referencias proporcionadas e na literatura inglesa, aínda que non se usarán neste artigo. Son as seguintes: Ácido lipoico = LA ; ácido (R)-lipoico = RLA ; ácido (S)-lipoico = SLA ; mestura racémica dos dous enantiómeros = (R/S)-LA ; ácido alfa-lipoico = ALA ; ácido dihidrolipoico = DHLA.
Propiedades físicas e químicas
O ácido lipoico (ou ácido alfa-lipoico ou ácido tióctico ) é un composto organosulfurado derivado do ácido octanoico. Contén dous átomos de xofre (nas posicións C6 e C8) conectados por un enlace disulfuro e por iso se considera que está oxidado, añinda que cada un dos átomos de xofre pode existir en maiores estados de oxidación.
O átomo de carbono C6 é quiral e a molécula ten dous posibles enantiómeros: ácido (R)-(+)-lipoico e ácido (S)-(-)-lipoico ou como mestura racémica ácido (R/S)-lipoico.
A súa aparencia física é a dun sólido amarelo e estruturalmente contén un grupo ácido carboxílico terminal e un anel ditiolano terminal.
Para o seu uso en produtos de suplemento dietético e fórmulas maxistrais de farmacias a USP estableceu unha monografía oficial para este ácido.
Illa de San Mac Dara
Historia
Tradicionalmente, os pescadores locais mergullaron as súas velas tres veces ao pasar a illa.
Unha talla de madeira do santo recibiu unha especial reverencia polos veciños; nun acto de iconoclastia o arcebispo de Tuam mandou soterrala.
Ácido lipoico
Propiedades físicas e químicas
A biodispoñibilidade é do 30% (oral) en humanos.
Terapia por ultrasón
A terapia de ultrasón é unha modalidade de tratamento non invasiva que se emprega en diversas disciplinas médicas. Refírese a varias prácticas de coidados de saúde que usan ultrasóns para tratar unha variedade de condicións, incluíndo traumas, litiases, varias formas de cancro, hemostase, trombólise e para a administración de fármacos transdérmicos ou localizados.
Ácido lipoico
Función biolóxica
O ácido lipoico é o cofactor de cinco encimas ou clases de encimas: piruvato deshidroxenase, alfa-cetoglutarato deshidroxenase, o sistema de clivaxe da glicina (GCS), a cetoácido de cadea ramificada deshidroxenase, e a alfa-oxo(ceto)adipato deshidroxenase. Os dous primeiros son esenciais no ciclo do ácido cítrico. O GCS regula as concentracións de glicina.
Terapia por ultrasón
Hai pouca evidencia da eficacia da terapia de ultrasóns fronte ao tratamento con placebo no tratamento de persoas con dor ou unha variedade de lesións músculo esqueléticas, ou na promoción da cicatrización dos tecidos brandos.
Principio de funcionamento
Os ultrasóns son ondas de son acústicas con frecuencias superiores ás que o oído humano pode percibir, normalmente por riba de 20 kHz. Na terapia por ultrasóns, as ondas sonoras de alta frecuencia son transmitidas aos tecidos do corpo mediante un transdutor.
Illa de San Mac Dara
Historia
Cada 16 de xullo, os habitantes locais peregrinan á illa para unha misa e unha bendición de barcos (incluíndo as famosas Galway hookers). As devocións tamén se celebraban antigamente o 28 de setembro.
Terapia por ultrasón
Aplicacións clínicas
miniatura| Estimulación das estruturas receptoras da man humana mediante pulsos de ultrasóns enfocados. A terapia por ultrasóns foi proposta para o tratamento de diversas condicións, incluíndo trastornos musculoesqueléticos, úlceras cutáneas crónicas, e certas doenzas respiratorias. Tamén se utiliza na radioloxía intervencionista, onde se emprega para guiar agullas de biopsia ou catéteres.
Fisioterapia
Os equipos de ultrasóns en fisioterapia usan a emisión de ondas ultrasónicas a través do efecto piezoeléctrico dun cristal de cuarzo. As ondas producidas teñen frecuencias entre 1 e 3 MHz (Megahercios ou millóns de ciclos por segundo), aínda que se utilizan frecuencias entre 700 e 33.000 Hertz, e a súa absorción máxima nos tecidos moles ocorre entre 2 e 5 cm de profundidade, diminuíndo a medida que penetran máis profundamente. Os ultrasóns son absorbidos sobre todo polo tecido conxuntivo como ligamentos, tendóns, fascia. Os beneficios do uso de ultrasóns en fisioterapia divídense en efectos térmicos, debidos ao calor producido pola absorción das ondas, e non térmicos, producidos por procesos como a microindución e a indución acústica, e a cavitación, que incrementa a permeabilidade celular, libera histamina e favorece a resposta inflamatoria necesaria para a reparación celular.
Os ultrasóns son unha terapia mecánica, non electromagnética. É importante ter en conta a natureza deste tratamento, particularmente en pacientes con debilidade ósea, fracturas ou osteoporose, debido ao efecto de impacto que o son ten en superficies duras do corpo. Ademais, a concentración do ultrasón nun único punto pode xerar "puntos quentes", potencialmente perigosos.
Absorción de fármacos
Os ultrasóns utilizáronse en varias terapias farmacolóxicas para mellorar a farmacodinámica en tecidos predeterminados, incluíndo a captación transdérmica (fonoforese), a concentración de quimioterapia no lugar do tumor ou a disposición de fármacos trombolíticos nun coágulo sanguíneo. Ademais aplicouse para facilitar a soldadura en fractura ósea.
Investigacións en Cornell mostran que os ultrasóns de 1,58 MHz melloran a absorción e transporte nos tecidos brandos, especialmente cando se usa un gradiente de presión. Os estudos realizados en parénquima cerebral equino e músculos aviares constatan isto, subliñando que os ultrasóns poden aumentar a penetración de materiais infundidos no parénquima cerebral.
Tratamento da litiase
Na litiase, os ultrasóns utilizados na cirurxía endourolóxica para desintegrar grandes cálculos foron substituídos por métodos como onda pneumática, onda electrohidráulica ou láser pulsado. Estas alternativas evitan os efectos térmicos dos ultrasóns, que poden ser problemáticos debido á alta potencia requirida para a desintegración.
Limpeza dental
O ultrasóns úsase en odontoloxía para a tartrectomía, é dicir, a eliminación do sarro depositado no esmalte. Este efecto conséguese mediante cavitación, que permite que a capa de sal sexa destruída en pequenos fragmentos.
Estética
Os ultrasóns tamén se usan para reducir cicatrices de feridas ou cirurxía.
Illa de San Mac Dara
Historia
O 16 de xullo, centos de peregrinos soben a unha flotilla de currachs, embarcacións de recreo e barcos de pesca nas varias enseadas e peiraos de Mace Head en Connemara para percorrer uns 2 km de mar para honrar a memoria dun santo do século VI. Non se sabe moito de San Macdara, pero o seu legado durou máis de 1.500 anos desde que elixiu esta illa árida para establecer a súa igrexa.
Ácido lipoico
Transporte celular
Xunto co sodio e as vitaminas biotina (B7) e ácido pantoténico (B5), o ácido lipoico entra nas células por medio do SMVT (transportador de multivitaminas dependente do sodio). Cada un dos compostos transportados polo SMVT é competitivo cos outros. Por exemplo, demostrouse que o incremento da captación de ácido lipoico ou de ácido pantoténico reduce a captación de biotina e as actividades de encimas dependentes da biotina.
Actividade encimática
O ácido lipoico é un cofactor de polo menos cinco sistemas encimáticos. Dous destes forman parte do ciclo do ácido cítrico por medio do cal moitos organismos converten os nutrientes en enerxía. Os encimas lipoilados teñen ácido lipoico unido a eles covalentemente. O grupo lipoílo transfire grupos acilo nos complexos da 2-oxoácido deshidroxenase, e o grupo metilamina no complexo de clivaxe da glicina ou a glicina deshidroxenase.
As reaccións de transferencia da 2-oxoácido deshidroxenase transfire ocorren por un mecanismo similar en:
O máis estudado destes é o complexo da piruvato deshidroxenase. Estes complexos teñen tres subunidades centrais: E1-3, que son, respectivamente, a descarboxilase, a lipoíl transferase e a dihidrolipoamida deshidroxenase. Estes complexos teñen un núcleo central E2 e as outras subunidades rodean este núcleo formando o complexo completo. No oco entre estas dúas subunidades, o dominio lipoíl transfire intermediarios entre os sitios activos. O propio dominio lipoíl está unido por un tramo flexible ao núcleo central E2 e o número de dominios lipoíl varía dun a tres dependendo do organismo. O número de dominios variouse experimentalmente e parece ter un efecto limitado sobre o crecemento ata a adición de nove dominios, aínda que máis de tres diminúen a actividade do complexo.
O ácido lipoico serve como cofactor do complexo da acetoín deshidroxenase catalizando a conversión de acetoín (3-hidroxi-2-butanona) a acetaldehido e acetil coencima A.
O sistema de clivaxe da glicina (GCS) difire dos outros complexos e ten unha nomenclatura diferente. Neste sistema a proteína H é un dominio dependente de lipoato con hélices adicionais que é móbil e conmuta entre os outros substratos; a proteína L é unha dihidrolipoamida deshidroxenase; a proteína P é a descarboxilase, e a proteína T transfire a metilamina do lipoato ao tetrahidrofolato (THF) rendendo metileno-THF e amoníaco. O metileno-THF é despois utilizado pola serina hidroximethitransferase para sintetizar serina a partir de glicina. Este sistema forma parte da maquinaria da fotorrespiración das plantas.
Fontes biolóxicas e degradación
O ácido lipoico está presente en moitos alimentos nos cales está unido á lisina nas proteínas, pero hai unha pouca maior cantidade en alimentos como os riles, corazón, fígado, espinacas, brócoli e extracto de lévedos. O ácido lipoico que aparece na natureza está sempre unido covalentemente e non está facilmente dispoñible a partir das fontes dietarias. Ademais, a cantidade de ácido lipoico presente en fontes dietarias é baixa. Por exemplo, para a purificación de ácido lipoico para determinar a súa estrutura utilízanse unhas 10 toneladas de residuos de fígado, que en total só renden 30 mg de ácido lipoico. Como resultado, todo o ácido lipoico dispoñible como suplemento é sintetizado quimicamente.
Os niveis de base (antes da suplementación) de ácido (R)-lipoico e de ácido (R)-dihidrolipoico non se detectan no plasma humano. o ácido (R)-lipoico foi detectado na cantidade de 12,3−43,1 ng/mL despois dunha hidrólise ácida, a cal libera ácido lipoico unido a proteinas. A hidrólise encimática de ácido lipoico unido a proteínas libera 1,4−11,6 ng/mL e <1-38,2 ng/mL usando subtilisina e alcalase, respectivamente.
Os encimas proteolíticos dixestivos cortan o residuo (R)-lipoillisina dos complexos encimáticos mitocondriais derivados dos alimentos, pero non poden cortar o enlace amida entre o ácido lipoico e a L -lisina. Tanto a lipoamida sintética coma a (R)-lipoíl- L -lisina son rapidamente cortados polas lipoamidases séricas, que liberan ácido (R)-lipoico libre e ou ben L -lisina ou ben amoníaco. Sábese pouco sobre a degradación e a utilización de sulfuros alifáticos como o ácido lipoico, excepto para a cisteína.
O ácido lipoico metabolízase de diversas maneiras cando se lles dá un suplemento dietario a mamíferos. Observáronse a degradación do ácido tetranorlipoico, a oxidación dun ou de ambos os átomos de xofre a sulfóxido e a S-metilación do sulfuro. A conxugación de ácido lipoico non modificado a glicina detectouse especialmente en ratos. A degradación do ácido lipoico é similar en humanos, mais non está claro se os átomos de xofre quedan oxidados significativamente. Aparentemente os mamíferos non poden utilizar o ácido lipoico como fonte de xofre.
Síntese química
miniatura|260x260px|O ácido (R)-lipoico (arriba) e o ácido (S)-lipoico (abaixo). Unha mestura 1:1 ([[racemato) dos enantiómeros R e S denomínase ácido (RS)-lipoico ou ácido (±)-lipoico (R/S-LA).]]
O ácido (S)-lipoico non existía antes da súa síntese química en 1952. O ácido (S)-lipoico prodúcese en igual cantidade que o ácido (R)-lipoico durante os procesos de fabricación aquiral. A forma racémica foi utilizada máis amplamente en medicina en Europa e o Xapón nas décadas de 1950 a 1960 malia que axiña se recoñeceu que as varias formas do ácido lipoico non son bioequivalentes. Os primeiros procedementos sintéticos para os ácidos R e S lipoicos apareceron na metade da década de 1950. Avances na química quiral trouxeron tecnoloxías máis eficientes para a fabricación de enantiómeros puros por medio de métodos de resolución clásica e síntese asimétrica e a demanda do ácido (R)-lipoico tamén creceu nesa época. No século XXI, pode dispoñerse de mesturas racémicas de ácido (R/S)-lipoico, así como de ácido (R)-lipoico e ácido (S)-lipoico con purezas químicas e ópticas altas en cantidades industriais. Actualmente, a maioría da subministración mundial de ácido (R/S)-lipoico e ácido (R)-lipoico fabrícase na China e menores cantidades en Italia, Alemaña e o Xapón. O ácido (R)-lipoico prodúcese por modificación dun proceso descrito primeiramente por Georg Lang nunha tese de doutoramento e posteriormente patentada por DeGussa. Aínda que o ácido (R)-lipoico é o favorecido nutricionalmente debido ao seu papel “similar a unha vitamina” no metabolismo, tanto as formas R coma R/S están facilmente dispoñibles como suplementos dietarios. Sábese que in vivo ocorren reaccions tanto estereospecíficas coma non-estereoespecíficas que contribúen aos mecanismos de acción, pero as evidencias que hai ata agora indican que o ácido (R)-lipoico pode ser o eutómero (a forma preferida nutricional e terapeuticamente).
Farmacocinética
Un estudo de 2007 de farmacocinética humana de sal sódica de ácido lipoico demostrou que a máxima concentración no plasma e a biodispoñibilidade son significativamente máis grandes que a forma ácida libre e os niveis plasmáticos rivais acadados por administración intravenosa da forma ácida libre. Adicionalmente, conseguíronse niveis plasmáticos altos comparables aos de modelos animais onde se activou o Nrf2.
As varias formas do ácido lipoico non son bioequivalentes. Moi poucos estudos comparan un enantiómeros determinado co ácido lipoico racémico. Non está claro se o dobre de ácido lipoico racémico pode substituír ao ácido (R)-lipoico.
A dose tóxica de ácido lipoico en gatos é moi inferior á dos humanos ou os cans e produce toxicidade hepatocelular.
Farmacodinámica
O mecanismo e acción do ácido lipoico cando se subministra externamente nun organismo é controvertido. O ácido lipoico nunha célula parece que induce primariamente a resposta ao estrés oxidativo en vez de eliminar directamente os radicais libres. Este efecto é específico para o ácido (R)-lipoico. Malia o medio fortemente redutor da célula, o ácido lipoico detéctase intracelularmente tanto na forma oxidada coma na reducida. O ácido lipoico pode eliminar especies reactivas do oxíxeno e do nitróxeno nun ensaio bioquímico debido aos longos tempos de incubación, pero hai pouca evidencia de que isto ocurra dentro da célula ou que a eliminación de radicais contribúa aos mecanismos primarios de acción do ácido lipoico. A actividade de eliminación de radicais relativamente boa do ácido lipoico cara ao ácido hipocloroso (un bactericida producido polos neutrófilos que pode producir inflamación e danos nos tecidos) débese á conformación tensionada do anel ditiolano de 5 membros, que se perde coa redución a ácido dihidrolipoico. Nas células o ácido lipoico redúcese a ácido dihidrolipoico, o cal é xeralmente considerado como a forma máis bioactiva do ácido lipoico e a forma responsable da maioría dos efectos antioxidantes e de rebaixar as actividades redox do ferro e cobre non enlazados. Esta teoría foi posta en dúbida debido ao alto nivel de reactividade dos dous sulfhidrilos libres, a baixa concentración intracelular de ácido dihidrolipoico, a rápida metilación dun ou dos dous sulfhidrilos, a rápida oxidación da cadea lateral a metabolitos máis curtos e o rápido efluxo desde a célula. Aínda que tanto o ácido dihidrolipoico coma o ácido lipoico se encontraron dentro das células despois da súa administración, a maioría do ácido dihidrolipoico intracelular probablemente existe en forma de disulfuros mesturados con varios residuos de cisteína de proteínas citosólicas e mitocondriais. Recentes descubrimentos indican que os efectos terapéuticos e antienvellecemento débense á modulación da transdución de sinais e a transcrición xénica, o cal mellora o status antioxidante da célula. Porén, isto ocorre probablemente por medio de mecanismos prooxidantes, non pola eliminación de radicais nin por efectos redutores.
Todas as formas disulfuro do ácido lipoico (nas formas R/S, R e S) poden ser reducidas a ácido dihidrolipoico, aínda que en sistemas modelo se informou tanto de reducións específicas de tecido coma estereoselectivas (con preferencia por un dos enantiómeros). O ácido lipoico pode ser reducido polo menos por dous encimas citosólicos, a glutatión redutase (GR) e a tiorredoxina redutase (Trx1) e dous encimas mitocondriais, a lipoamida deshidroxenase e a tiorredoxina redutase (Trx2). O ácido (S)-lipoico é reducido estereoselectivamente pola GR citosólica, mentres que a Trx1, a Trx2 e a lipoamida deshidroxenase reducen estereoselectivamente o ácido (R)-lipoico. O ácido (R)-(+)-lipoico é reducido encimática ou quimicamente a ácido (R)-(-)-dihidrolipoico, mentres que o ácido (S)-(-)-lipoico é reducido a ácido (S)-(+)-dihidrolipoico. O ácido dihidrolipoico pode formarse igualmente intracelularmente e extracelularmente por vía non encimática por reaccións de intercambio tiol disulfuro.
O ácido (R)-lipoico pode funcionar in vivo como unha vitamina B e a altas doses como nutrientes derivados de plantas como a curcumina, sulforafano, resveratrol e outras substancias nutricionais que inducen encimas de detoxificación de fase II, actuando así como axentes citoprotectores. Esta resposta ao estrés mellora indirectamente a capacidade antioxidante da célula.
O enantiómero (S) do ácido lipoico mostrou ser tóxico cando se administraba a ratas deficientes en tiamina.
Varios estudos demostraron que o ácido (S)-lipoico ten unha actividade máís baixa que o ácido (R)-lipoico ou interfire con efectos específicos do ácido (R)-lipoico por inhibición competitiva.
Usos
Os ácidos R/S, R e S lipoicos están facilmente dispoñibles como suplemento nutricional que se pode mercar sen receita nos Estados Unidos en forma de cápsulas, pastillas e líquidos acuosos e foron comercializados como antioxidantes.
Aínda que o corpo pode sintetizar o ácido lipoico, pode tamén absorbelo da dieta. Unha suplementación dietaria en doses de 200–600 mg é probable que proporcione ata 1000 veces a cantidade que se pode obter dunha dieta regular. A absorción gastrointestinal é variable e diminúe conforme os alimentos se van usando. Recoméndase, por tanto, que o ácido lipoico dietario se tome de 30 a 60 minutos antes ou polo menos 120 minutos despois dunha comida. Os niveis sanguíneos máximos de ácido lipoico conséguense de 30 a 60 minutos despois da suplementación dietaria e pénsase que é na súa maior parte metabolizado no fígado.
En Alemaña o ácido lipoico foi aprobado como fármaco para o tratamento da neuropatía diabética desde 1966 e está dispoñible como un fármaco á venda sen receita.
Investigación clínica
De acordo coa Sociedade Americana do Cancro en 2013 "non hai probas científicas fiables neste momento de que o ácido lipoico preveña o desenvolvemento ou espallamento do cancro". En 2015, a administración intravenosa de ácido alfa-lipoico non está aprobada en ningún país do mundo excepto en Alemaña e só para a neuropatía diabética, pero probouse que é razoablemente seguro e efectivo en catro ensaios clínicos; porén, outro grande ensaio que durou catro anos non atopou diferenza respecto ao placebo. En 2012 non había boas evidencias de que o ácido alfa-lipoico axude aos pacientes de trastornos mitocondriais. Un traballo de revisión de 2018 recomendou o ácido alfa lipoico como un suplemento antiobesidade a doses baixas (< 600 mg/día) durante un curto período de tempo (<10 semanas); porén, é moi caro para ser práctico como terapia complementaria para a obesidade.
Trine Hansen
Trine Hansen, nada en Ringsted o 19 de febreiro de 1973, é unha remeira dinamarquesa. Participou principalmente na categoría de scull individual e gañou unha medalla de bronce nos Xogos Olímpicos de 1996 e o ouro no Campionato Mundial de 1994. Competiu no club Sorø Roklub, mais cambiouse en 1997 a Roforeningen Kvik.
Traxectoria
Aos 18 anos de idade, en 1991 gañou o Campionato Mundial Xuvenil en scull individual. Entre 1992 e 1999, Trine Hansen foi campioa dinamarquesa en scull individual. Con 19 anos, participou nos Xogos Olímpicos de 1992 en Barcelona, onde competiu na categoría de catro scull, na que obtivo o oitavo lugar.
Logo dedicouse á categoría de scull individual, e despois de gañar o bronce no Campionato Mundial de 1993, conseguiu o seu mellor resultado ao ano seguinte en Indianapolis, onde se converteu en campioa mundial. En 1996, foi escollida para competir nos Xogos Olímpicos celebrados en Atlanta, onde foi derrotada na final pola belarusa Yekaterina Karsten e a canadense Silken Laumann, polo que só obtivo un terceiro lugar. O último gran resultado internacional de Trine Hansen foi no Campionato Mundial de 1997, onde logrou un segundo lugar.
En 1999, decidiu suspender a súa carreira deportiva para concentrarse na súa educación e futuro civil, xa que ela era unha estudante na academia de policía.
O escolta
O escolta (en The Bodyguard) é un filme estadounidense de 1992 dirixido por Mick Jackson, escrito por Lawrence Kasdan, e protagonizado por Kevin Costner, Whitney Houston (no seu debut como actriz), Gary Kemp, Bill Cobbs e Ralph Waite. O filme conta a historia dun antigo axente do Servizo Secreto que se converte en gardacostas e é contratado para protexer unha famosa actriz e cantante dun acosador descoñecido. Kasdan escribiu o filme a mediados da década de 1970, pensada orixinalmente para ser interpretada por Steve McQueen e Diana Ross.
Tony Farmer
Anthony Todd Farmer, nado o 3 de xaneiro de 1970 nos Ánxeles, California, é un ex xogador profesional de baloncesto estadounidense que xogou en múltiples equipos de Europa e América, incluíndo dúas temporadas na NBA. Con 2,04 metros de altura, xogaba nas posicións de ala-pivote e pivote.
Ventura de la Vega
Buenaventura José María de la Vega y Cárdenas coñecido como Ventura de la Vega nado en Buenos Aires, Vicerreinado do Río da Prata, o 14 de xullo de 1807 e finado en Madrid o 29 de novembro de 1865, foi un escritor e dramaturgo hispanoamericano que tivo a súa consagración en España.
Traxectoria
Naceu na cidade de Buenos Aires, entón capital do Vicerreinado do Río da Prata, en 1807. Cando o seu pai morreu, manifestou o seu desexo de que se educase en España e cando fixo once anos, tras a Revolución de Maio e en plena loita pola emancipación arxentina, a súa nai mandouno á Península para coidar dun tío seu.
A tradición indica que mentres o neno se resistía a ser levado a bordo e era conducido pola forza dende o peirao, berraba "Cidadáns, consentirán que un arxentino sexa expulsado da súa terra, pola forza e contra a súa vontade?".
A súa adaptación a España tería sido rápida. No colexio de San Mateo de Madrid foi discípulo de Alberto Lista, de quen recibiu o gusto polo clasicismo moderado, e compañeiro de José de Espronceda, con quen formou parte da sociedade secreta Los Numantinos, polo que estivo preso nun mosteiro de Madrid. Morreu o seu tío, rematou a guerra e consolidouse a independencia arxentina, a súa familia pediulle que regresase a Buenos Aires pero Ventura decidiu ficar en España.
Conservador desde 1836, chegou a ser mestre de Isabel II e director do Teatro Español en 1847, así como académico da Real Academia Española en 1842; no seu discurso de ingreso arremeteu contra o romanticismo pola súa agresividade social. As súas ideas xuvenís, algo voltarianas, evolucionaron cara á relixiosidade, sobre todo a partir do seu matrimonio coa famosa cantante Manuela Oreiro Lema (1838).
O seu fillo Ricardo de la Vega tamén acadou fama como escritor e libretista.
Obra
Ventura de la Vega foi un poeta lírico e dramático. En xeral, tanto na poesía como no teatro, é clásica e contraria ao Romanticismo, aínda que en ocasións reciba a súa influencia. Os seus libros poéticos son Rimas americanas (A Habana, 1833, só os primeiros poemas), Obras poéticas (París, 1866) e Poesías líricas (Madrid, 1873). Como humorista, segue os pasos de Leandro Fernández de Moratín e Manuel Bretón de los Herreros e fai gala dun sistema de valores claramente burgués e de clase media, a través dunha comedia de salón realista e moralizante. É polo tanto precursor do teatro de Adelardo López de Ayala e da alta comedia de Jacinto Benavente. Tradutor incansable, deixou nada menos que 86 traducións de obras de teatro, entre elas moitas de Eugène Scribe.
Escribiu libretos de zarzuela como Jugar con fuega (1853), para Francisco Asenjo Barbieri. A súa comedia máis coñecida é El hombre de mundo (1845), a historia dunha caveira atormentada polos celos, que Marcelino Menéndez Pelayo consideraba demasiado artificiosa. Unha frase desta obra, "Todo o Madrid sabíao, / todos os Madrid menos el" converteuse nun eslogan. Tamén cultivou a dramaturxia histórica con pezas como Don Fernando el de Antequera (1847) representada na inauguración do Liceu o 4 de abril de 1847, con actores tan coñecidos como Carlos Latorre ou Bárbara Lamadrid. Dedicou a Cervantes dúas obras: El Quijote en Sierra Morena (1832), baseada no episodio de Cardenio e Dorotea, que lle valeu o eloxio de Larra, e Los dos camaradas (1857), sobre a vida de Cervantes.