cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Filipinas
Economía
En outubro de 2013, a taxa de desemprego ascendía a ao redor de 6,5% e debido á desaceleración económica mundial, en decembro do mesmo ano a inflación alcanzou un nivel de 4,1 %. En febreiro de 2010, as reservas internacionais brutas eran de 45 713 millóns de dólares. En 2004, a débeda pública como porcentaxe do PIB estimábase en 74,2%; en 2008, descendeu o 56,9%, mentres que a débeda externa bruta aumentou a 66 270 millóns de dólares. En xullo de 2011, a taxa de inflación achábase nun nivel de 5,1%, mostrando un aumento de máis dun punto porcentual en relación co mesmo mes de 2010.
Tras a segunda guerra mundial, foi considerada como a segunda economía máis rica da Asia Oriental, só por detrás da xaponesa. Con todo, durante os anos de 1960 comezou a verse superada. A economía estancouse baixo a ditadura de Ferdinand Marcos, por mor da inestabilidade política e unha mala administración económica por parte do réxime. O país sufriu un lento crecemento económico e tempadas de recesión. Non foi ata a década de 1990 cando a economía empezou a recuperarse, debido segundo diversos analistas, a un programa de liberalización económica.
miniatura|esquerda|O porto de Manila é o principal centro portuario das illas. En 1997, a crise financeira asiática afectou á súa economía, resultando nunha continua desvalorización da moeda nacional e varias caídas no mercado de valores. Con todo, os seus efectos en Filipinas non resultaron tan graves como para algúns dos seus veciños asiáticos. Isto sucedeu en gran parte polo conservadorismo fiscal do goberno, como resultado de décadas de vixilancia e supervisión fiscal do Fondo Monetario Internacional (FMI), en comparación co gasto masivo dos seus veciños por unha aceleración rápida do seu crecemento económico. Desde entón, Filipinas tivo indicios de progreso. En 2004, a economía experimentou un crecemento do 6,4 % do PIB e do 7,1 % en 2007, o seu ritmo de crecemento máis rápido en tres décadas. Con todo, o crecemento media anual do PIB per cápita para o período 1966–2007 foi de 1,45 % en comparación coa media de 5,96 % para Asia Oriental e o Pacífico en xeral, ademais de que os ingresos diarios do 22,6 % da poboación filipina seguen sendo inferiores a 1,25 dólares. A pesar de gozar dun crecemento económico estable durante a primeira década do século XXI, para 2010, a economía do país era máis pequena que a dos seus veciños do Sueste Asiático —Indonesia, Tailandia, Malaisia e Singapur— en termos de PIB e PIB nominal per cápita.
Existen outros desequilibrios e desafíos en Filipinas. A economía é moi dependente das remesas, que superan á investimento estranxeiro directo como fonte de divisas. O desenvolvemento rexional é desigual, xa que Luzón —en particular a Gran Manila— acapara gran parte do crecemento económico á conta doutras rexións, aínda que, o goberno tomou medidas para distribuír o crecemento económico mediante a promoción de investimentos noutras áreas do país. A pesar das limitacións, os servizos como o turismo e o externalización de procesos de negocios foron identificados como algunhas das mellores áreas de oportunidades para o crecemento do país. Goldman Sachs incluíu ao país na súa lista das economías dos «Próximos once», aínda que a China e a India xurdiron como os seus principais competidores económicos na rexión.
Enerxía
miniatura|Central xeotérmica de Puhagan. Moitos analistas aseguran que, grazas á súa situación xeográfica Filipinas conta cun potencial de recursos enerxéticos enorme. Con todo, a maior parte das fontes de enerxía renovables seguen sen utilizarse debido á falta de recursos económicos e de infraestrutura para o seu aproveitamento. Por exemplo, estímase que o país podería producir 35 000 MW se utilizase todo o potencial xeotérmico que existe no seu territorio. En 2010, dos 51 300 millóns de kWh de enerxía eléctrica que se consumiu no país, 66,1 % proviña de combustibles fósiles, 21,1 % de plantas hidroeléctricas e só o 12,8 % doutras fontes de enerxía renovable. Non existen centrais nucleares en Filipinas.
Na década de 1970 o goberno autorizou a procura de xacementos petrolíferos na zona de Sulú e  Palawan, e para 1979 comezou a explotación comercial dos campos descubertos. En 2010 produciu preto de 26 640 barrís de petróleo por día, xunto con 2860 millóns de m³ de gas natural. Ademais, os chans filipinos son ricos en minerais como: cobre, cromo, ouro e níquel, e existen pequenos depósitos de cadmio, ferro, chumbo,  manganeso,  mercurio,  molibdeno e prata.
Turismo
En 2012, 4 272 811 turistas estranxeiros visitaron Filipinas, case 10 % máis que o ano anterior. A maior parte destes proviñan de Corea do Sur (24,1 %), Estados Unidos (15,2 %), Xapón (9,6 %), China (5,8 %) e Taiwán (5 %). Entre os principais destinos turísticos atópanse: Manila, principalmente a parte antiga da cidade; Boracay, nomeada a mellor illa do mundo pola revista Travel + Leisure, a Illa de Corón, famosa polos naufraxios xaponeses da segunda guerra mundial e o mergullo; o río subterráneo de Puerto Princesa, declarado como unha das sete marabillas da natureza; os socalcos de arroz das cordilleiras Filipinas, declaradas Patrimonio da Humanidade pola Unesco; Vigan, outro sitio Patrimonio da Humanidade caracterizado pola súa arquitectura colonial; os festivais das cidades de Cebú e Dávao, entre muitos outros.
Transporte
miniatura|O [[jeepney e o autobús son dous dos transportes públicos máis utilizados en Filipinas.]] A infraestrutura do transporte esta relativamente subdesarrollada. En parte débese ao terreo montañoso e á xeografía dispersa das illas, pero tamén é o resultado do pouco investimento do goberno. En 2003, só o 3,6 % do PIB foi destinado ao desenvolvemento de infraestruturas, porcentaxe que foi significativamente menor que o dalgúns dos seus veciños. En consecuencia, aínda que en decembro de 2018, había 210 528 quilómetros de estradas en Filipinas tan só 65 101 quilómetros estaban pavimentadas.
Existen moitas formas de desprazarse, especialmente nas zonas urbanas. Os autobúses, jeepneys, taxis e os vehículos motorizados de tres rodas están dispoñibles nas principais cidades. En 2007 había aproximadamente 5,53 millóns de vehículos de motor rexistrados, cun aumento anual media do 4,55 %. Tamén hai tres redes de ferrocarril que serven para comunicar as diferentes áreas da Gran Manila e outras partes de Luzón: o Metro de Manila (LRT), o Sistema de Tránsito Ferrocarril da Gran Manila (MRT) e os Ferrocarrís Nacionais de Filipinas (PNR).
Como é un arquipélago, a miúdo é necesario realizar viaxes interinsulares en embarcacións. Os portos máis activos son lo de Iloílo, Manila, Cebú, Dávao, Cagayán de Oro e Zamboanga. Os barcos con pasaxeiros e outras embarcacións, como os operados por Superferry, Negros Navigation e Sulpicio Lines, conectan Manila con diversas cidades e pobos. En 2003 estableceuse a Autoestrada Náutica Forte da República (SRNH), un conxunto de segmentos de estradas e rutas de transbordadores que abarcan 919 km e conectan 17 cidades. Algúns ríos que pasan por áreas metropolitanas, como o río Pasig e o Marikina, contan con servizo de transbordadores para pasaxeiros. Este servizo polo río Pasig ten numerosas paradas en Manila, Makati, Mandaluyong, Pásig e Marikina. Existen outro 3219 km de vías navegables no interior do país. miniatura|Vista aérea do aeroporto internacional Ninoy Aquino na Gran Manila Hai 85 aeroportos públicos no país, e ao redor de 111 máis que son privados. O Aeroporto Internacional Ninoy Aquino (NAIA) é o principal aeroporto internacional. Outros aeroportos importantes son o Aeroporto Internacional Diosdado Macapagal, Aeroporto Internacional de Mactan-Cebú, o Aeroporto Internacional Francisco Bangoy e o Aeroporto Internacional de Zamboanga. Philippine Airlines, a aerolínea comercial máis antiga de Asia que segue funcionando baixo o seu nome orixinal, e Cebu  Pacific, a principal aerolínea de baixo custo, son as principais compañías aéreas do país e as que ofrecen maior número de destinos nacionais e internacionais.
Medios de comunicación
miniatura|Torres de comunicacións en Zamboanga. Os medios de comunicación filipinos utilizan principalmente os idiomas filipino e inglés para as súas transmisións, aínda que algúns tamén utilizan outros idiomas locais, especialmente na radio, debido á súa habilidade para chegar ata as poboacións rurais máis remotas, que pola contra non contarían con ningún outro tipo de medio de comunicación. Hai un gran número de emisoras de radio e xornais. As redes de televisión dominantes, ABS-CBN e GMA Network, tamén teñen unha ampla presenza na radio. Os tres principais xornais por lectores a nivel nacional e credibilidade son: Philippine Daily Inquirer, Manila Bulletin, e The Philippine Star. Aínda que a liberdade de prensa está protexida pola constitución, o país é moi perigoso para os xornalistas.
Filipinas ten unha industria de telefonía móbil sofisticada e unha alta concentración de usuarios. En 2008 había preto de 67,9 millóns de subscritores de teléfono móbil no país. A televisión, Internet, e as redes sociais, en particular Facebook, seguen sendo a principal fonte de noticias e información para a maioría dos filipinos, xa que a lectura de xornais segue diminuíndo. Os xornais en inglés son populares entre executivos, profesionais e estudantes. Os tabloides en tagalo máis baratos, que presentan crimes, sexo, chismes e sangue, viron un aumento na década de 1990 e tenden a ser populares entre as masas, particularmente en Manila.
Demografía
miniatura|Crecemento demográfico da poboación filipina. miniatura|Mapa etnolingüístico de Filipinas. O primeiro censo oficial levouse a cabo en 1877 e rexistrou unha poboación de 5 567 685 habitantes. No 2010, Filipinas converteuse na 12.ª nación máis poboada do mundo, cunha poboación que pasa os 92 millóns. Os intentos do goberno de reducir o crecemento da poboación foron un tema polémico. A taxa de crecemento demográfico entre 1995 e 2000 foi do 3,21 %, e diminuíu a un 1,95 % para o período 2005-2010; con todo, este índice aínda segue sendo un tema de debate. A Comisión de Poboación estimou que a poboación do país era de 107.190.081 ao 31 de decembro de 2018, segundo o último censo de poboación de 2015 realizado pola Autoridade de Estatística de Filipinas. A idade media da poboación é de 22,7 anos e o 60,9 % dos filipinos teñen entre 15 e 64 anos. A esperanza de vida ao nacer é de 71,38 anos; 74,45 para as mulleres e 68,45 anos para os homes. A incidencia da pobreza baixou desde o 25,2% en 2012 ata o 21,6% en 2015. Gran Manila é a máis poboada das 3ª áreas metropolitanas definidas en Filipinas e a 5ª máis poboada do mundo.
Estimase que hai uns 11 millóns de filipinos vivindo no estranxeiro. Desde a liberalización das leis de inmigración dos Estados Unidos en 1965, o número de persoas nese país con ascendencia filipina creceu de maneira importante: para 2007, había entre 3 e 4 millóns de estadounidenses de orixe filipina. Segundo a Oficina do Censo dos Estados Unidos, os inmigrantes procedentes de Filipinas compoñen o segundo grupo máis grande de persoas que buscan a reunificación familiar, só despois dos inmigrantes mexicanos. Uns dous millóns de filipinos traballan en Oriente Medio; case a metade deles atópase en Arabia Saudita, e hai tamén un importante fluxo migratorio cara a España, país onde os emigrantes filipinos poden adquirir a nacionalidade residindo dous anos grazas aos tratados de dobre nacionalidade existentes entre ambos os países.
Segundo datos de 2010, o 49 % da poboación vivía nas cidades. As grandes cidades compóñense de varias localidades chamadas barangays, as cales comprenden varios «sitios» ou barrios. Seis de cada dez filipinos viven nun barangay, que xeralmente conta cunha escola, un ou dous supermercados e unha capela ou igrexa católica. A crecente poboación urbana xerou un choque entre os valores tradicionalistas dos habitantes do medio rural e os novos costumes da vida cotiá. O índice de urbanización é do 2,3 %. Este ritmo rápido de urbanización é a razón pola que moitos dos inmigrantes viven en casas construídas con materiais pouco resistentes, como cartón e láminas, sen os servizos básicos como electricidade, auga potable e drenaxe.
Grupos étnicos
Hai unha importante diversidade étnica en Filipinas, produto dos mares e cordilleiras que dividen o arquipélago xunto con importantes influencias estranxeiras. Segundo o censo de 2010 o 24.4% dos filipinos son tagalos o 11.4% son bisayanos/binisayos (excluíndo cebuanos, hiligaynons e warays) o 9.9% son cebuanos o 8.8% son ilocanos o 8.4% son hiligaynons o 6.8% son bikols o 4% son waraye, e o 26.2% clasificanse como "outras" etnias, Esta clasificación xeral pode ser descomposta para mostrar máis grupos tribais como o moro, o pampango, o pangasinense, o ibanag e o ivatan. Tamén existen varios pobos indíxenas, tales como os igorotes, os lumad, os mangyan, os bajau e as tribos de Palawan. Os negritos, como os aeta e ati, están considerados entre os primeiros habitantes das illas. Estes colonos aborixes minoritarios son un grupo australoide e son un remanente da primeira migración humana de África a Australia, e probablemente foron desprazados por ondas migratorias posteriores.
Os filipinos xeralmente pertencen a varios grupos étnicos asiáticos clasificados lingüisticamente como parte da familia de linguas austronesias e malaio-polinesias. Crese que fai miles de anos os aborixes de Taiwán emigraron a Filipinas traendo con eles os coñecementos da agricultura e a vela oceánica, dando lugar ao desprazamento dos primeiros grupos de negritos das illas. Os grupos étnicos Manobo e  Sama teñen unha afinidade ancestral cos pobos  austroasiáticos  Mlabri e  Htin do sueste asiático continental. A ascendencia do sur de Asia tamén se detectou entre os filipinos e alcanzou o seu punto máximo entre a xente de Dilaut. Tamén se detectou unha expansión cara ao oeste da ascendencia de Papúa desde  Papua Nova Guinea ata o leste de Indonesia e Mindanao entre os Blaan e Sangir.
Finalmente, os colonizadores chineses, españois e estadounidenses  procrearon cos diversos grupos étnicos que se desenvolveron nas illas. Os seus descendentes son coñecidos como mestizos, dos cales os filipinos chineses son os máis numerosos, con dous millóns de chineses puros e os mestizos chinés-filipinos representan o 20% da poboación. Segundo unha enquisa de mostras de cemiterios, os filipinos europeos (principalmente españois) constitúen o 6% da poboación filipina. Os iberoamericanos e as súas mesturas, doutra banda, forman o 12,7% da poboación. En Ingles: Outros grupos étnicos  migrantes que se asentaron no país son os árabes, británicos, outros europeos, indonesios, xaponeses, coreanos e outros surasiáticos.
Linguas
Segundo a Constitución de Filipinas de 1987, o filipino e o inglés son os idiomas oficiais. O filipino é unha versión estándar de facto do tagalo, falado na Gran Manila e outras rexións urbanas. O filipino e o inglés utilízanse no goberno, a educación, a política, os medios de comunicación, as imprentas e nos negocios. A Constitución designa ás linguas rexionais, tales como o bikol central, cebuano, ilocano, hiligainón, kapampangano, pangasinense, tagalo e samareño, como idiomas oficiais auxiliares. Ademais estipula que o español e o árabe deben promoverse de maneira voluntaria e opcional. Tamén existen outros dialectos que teñen relevancia e validez rexional.
Educación
miniatura|Sede da Universidade de Filipinas en Manila. En 2015, a Oficina Nacional de Estatísticas reportou unha taxa de alfabetización simple do 98,3 % e unha taxa de alfabetización funcional no 2013 do 90,3 %. Os valores son similares para homes e mulleres. A educación ocupa unha parte importante do orzamento nacional. No orzamento de 2020, a educación asignóuselle 17,1 mil millóns de pesos filipinos (PHP) dun orzamento de 4,1 billóns de PHP. De acordo co departamento de educación (DepEd), en 2010 había 44 846 escolas primarias e 10 384 secundarias rexistradas, mentres que a Comisión de Educación Superior (CHED)  enlistó 2180 institucións de educación superior, 607  das cales eran públicas e 1573 privadas. As clases comezan en xuño e terminan en marzo, pero na maioría das universidades séguese un calendario semestral, desde xuño a outubro e de novembro a marzo. Ademais das anteriores, hai varias escolas estranxeiras cos seus propios plans de estudo. A Lei da República N.º 9155 brinda o marco legal para a educación básica en Filipinas, e define a educación primaria e secundaria como obrigatorias e gratuítas.
Varias axencias do goberno están involucradas na educación. O Departamento de Educación abarca a educación primaria, secundaria e informal; a Autoridade de Educación Técnica e o Desenvolvemento de Habilidades (TESDA) administra a formación postsecundaria e o nivel medio de educación; e a Comisión de Educación Superior (CHED) supervisa as universidades e programas académicos de posgrao, ademais de regular as normas para a impartición da educación superior. No 2004 incorporáronse as madrasas eaccn 16 rexións de todo o país, principalmente nas áreas musulmás do Mindanao, baixo os auspicios e o programa do Departamento de Educación. As universidades públicas son entidades non sectoriais e clasifícanse como Colexios e Universidades Estatais (CUE) e Colexios e Universidades Locais (CUL). Os CUE son financiados polo Goberno Nacional, segundo o determinado polo Congreso. A Universidade de Filipinas é a universidade nacional e a máis grande e importante de Filipinas.
Saúde
miniatura|izquierda|Entrada do Hospital Xeral de Filipinas, en Manila.
A maior parte dos servizos sanitarios do país son provistos por institucións de saúde privadas. En 2016, o 63,1% da atención médica proveu do gasto privado, mentres que o 36,9% proveu do goberno (12,4% do goberno nacional, 7,1% do goberno local e 17,4% do seguro social de saúde). A participación total do gasto sanitario no PIB para o ano 2016 foi do 4,5%. A taxa de gasto sanitario per cápita no 2015 foi de 323 dólares, unha das máis baixas do sueste asiático. A dotación orzamentaria para Sanidade no 2019 foi de 98,6 millóns de pesos filipinos e tivo un aumento no orzamento en 2014 cun máximo histórico na recadación de impostos do proxecto de lei 5727 da Cámara (coñecido comunmente como Imposto sobre o pecado).
No 2016 no país había 101.688 camas hospitalarias, sendo as camas de hospitais publicas o 47% e as privadas o 53%. No 2009, calcúlase que había 90.370 médicos ou 1 por cada 833 persoas, 480.910 enfermeiras e 43.220 dentistas. A retención de profesionais cualificados é un problema. O setenta por cento dos titulados en enfermaría vai traballar ao estranxeiro. Desde 2007, Filipinas é o maior provedor de enfermeiras para a exportación. Filipinas sofre unha carga tripla de altos niveis de enfermidades transmisibles, altos niveis de enfermidades non transmisibles e alta exposición a desastres naturais.
No 2018 había 1258 hospitais en todo o territorio nacional, dos cales ao redor do 34 % (433) eran estatais e o outro 66 %  (825) privados Desde 2016 uns 20.065 puntos de saúde primaria (barangay health stations) (BHS) e 2.590 unidades de saúde rurais (rural health units) (RHU) prestan servizos de atención primaria en todo o país. As enfermidades cardiovasculares son causantes de máis do 35 % das mortes. De acordo con estimacións oficiais de 2016 rexistráronse 9264 casos de infección co virus da inmunodeficiencia humana (VIH), dos cales 8151 foron casos asintomáticos e o resto desenvolveron a síndrome de inmunodeficiencia adquirida (Sida). Nese momento, o país considerábase un país de baixa prevalencia do VIH, con menos do 0,1% da poboación adulta estimada como seropositiva. Os casos de VIH/SIDA aumentaron de 12 000 en 2005 a 39 622 en 2016, dos cales 35 957 foron casos asintomáticos.
Hai unha mellora no acceso dos pacientes aos medicamentos debido á crecente aceptación dos filipinos polos fármacos xenéricos, con 6 de cada 10 filipinos que xa usan xenéricos. Mentres a implantación da asistencia sanitaria universal no país está en marcha, como a encabezada pola empresa estatal Philippine Health Insurance Corporation (Corporación de Seguros de Saúde de Filipinas), a maioría dos gastos relacionados coa sanidade son sufragados do seu peto ou a través dos plans de saúde proporcionados pola organización de mantemento da saúde (HMO). A partir de abril de 2020, só había uns 7 millóns de persoas cubertas por estes plans.
Relixión
miniatura|[[Catedral Basílica Metropolitana da Inmaculada Concepción (Manila)|Catedral de Manila.]]
Filipinas é un estado secular que protexe a liberdade de relixión. O cristianismo é a fe dominante, compartida por preto do 89% da poboación: o 80 % pertence á igrexa católica, mentres que o 10 % pertence a outras denominacións cristiás. Filipinas é un dos dous países asiáticos onde os católicos son maioría, sendo o outro Timor Leste. A igrexa filipina independente que profesa un catolicismo independente ten ao redor de 66.959 fieis. Os protestantes eran o 9,13% da poboación en 2015. o 2% da poboación son membros da igrexa ni Cristo. O seguimento combinado do Consello Filipino de Igrexas Evanxélicas chega a 2% da poboación total.
Moitos grupos indíxenas e tribais aínda practican varias relixións tradicionais, a miúdo sincretizadas co cristianismo e o islamismo. O animismo e o xamanismo seguen presentes como correntes doutras relixións tradicionais, a través da albularyo, a babaylan e a manghihilot. A relixión tradicional chinesa, o budismo e o taoísmo, son predominantes nas comunidades desa etnia. O país tamén conta cun número importante de seguidores do bahaismo.
Cultura
miniatura|Procesión fluvial en Simulog A cultura filipina é unha combinación da cultura oriental e occidental. Filipinas presenta aspectos atopados noutros países asiáticos cun patrimonio malaio; con todo, a súa cultura tamén mostra unha gran cantidade de influencias españolas e estadounidenses. Así, son comúns as festas tradicionais coñecidas como barrio festas para conmemorar o día de festa dun santo, ao mesmo tempo que se celebran festivais como o de Moriones e o de Sinulog. Estas celebracións comunitarias acompáñanse de banquetes, música e baile. Algunhas tradicións, con todo, están a cambiar aos poucos ou están a ser esquecidas debido á modernización.
Un dos legados hispanos máis visibles é a prevalencia de nomes e apelidos de orixe española entre os filipinos. Con todo, o nome non necesariamente denota ascendencia española. Esta peculiaridade, única entre os pobos de Asia, chegou como resultado dun decreto gubernativo, o Edicto de  Clavería, para a distribución sistemática de nomes de familia e a aplicación do sistema de nomes español. Os nomes de moitas rúas, cidades e provincias tamén están en español, ademais de que todas as linguas faladas en Filipinas teñen centos de préstamos hispanos.
O uso común da lingua inglesa é un exemplo do impacto estadounidense na sociedade filipina. Contribuíu á plena aceptación e influencia das tendencias da cultura popular estadounidense. Esta afinidade maniféstase no gusto dos filipinos pola comida rápida, o cine e a música dos Estados Unidos Os puntos de venda de comida rápida atópanse nas esquinas das rúas máis importantes. Aínda que as principais cadeas internacionais de comida rápida entraron no mercado, as cadeas locais de comida rápida como Goldilocks e máis notablemente Jollibee, a principal cadea de comida rápida no país, xurdiron e compiten con éxito contra as súas rivais estranxeiras.
A lingua máis usada é o tagalo, sendo o castelán utilizado tamén nas rexións do norte e do sur.
Arte
miniatura|esquerda|[[Tinikling.]] miniatura|derecha|A nosa Señora do Rosario, retablo do século XIX. Antes da chegada dos europeos, cada grupo étnico desenvolveu e perfeccionou as súas propias manifestacións artísticas, influenciadas pola arte malayo, chinés e islámico. Con todo, foi durante a conquista española cando os misioneiros introduciron as técnicas occidentais para a práctica de diversas artes. Desta forma, unha vez que os filipinos se converteron ao cristianismo, deixaron de esculpir pequenas figuras de ídolos para dedicarse á elaboración de retablos, relevos e esculturas de santos da igrexa católica. Logo do século XIX os traballos de escultura encamiñáronse cara a outras expresións non relixiosas; as obras coñecidas como Tipos do país —esculturas que mostraban a persoas das diversas etnias filipinas realizando labores da súa vida cotiá— convertéronse nas máis populares.
De maneira similar á escultura, as primeiras pinturas filipinas son de carácter relixioso, dado que o ensino desta arte era para uso exclusivo na igrexa. Cara a finais desta época, a influencia europea cobrou maior forza e desenvolveuse o clasicismo filipino. A dominación estadounidense abriu as portas ás tendencias modernistas na pintura, as cales enriqueceron o patrimonio pictórico da nación. A Compañía Bayanihan de Danza Folclórica Nacional Filipina foi recoñecida polo seu intento de preservar moitas das danzas tradicionais practicadas en todo Filipinas. As súas interpretacións de bailes filipinos icónicos volvéronse famosas, especialmente en danzas como o  tinikling e  singkil, caracterizadas polo emprego de canas de bambú para representar enfrontamentos.
miniatura|esquerda|Instrumentos de percusión que compoñen un ensamble [[kulintang, exemplo da tradición musical prehispánica.]] A música filipina pódese clasificar en tres grandes grupos: a música folclórica, a influenciada polos españois e a contemporánea. A música folclórica engloba todas as tradicións que perduran entre os grupos indíxenas do país. Os principais instrumentos musicais utilizados son o gong, o xilófono, as frautas, tambores de tronco, a arpa, cítolas de bambú, entre outros. A música influenciada polos españois é na súa maioría relixiosa, aínda que as formas seculares combinaron elementos folclóricos coa música hispana para a creación de varias cancións tradicionais. O principal legado deste estilo son as rondallas e a adaptación filipina das estudiantinas españolas. Finalmente, a música contemporánea esta fortemente ligada ás tendencias estadounidenses, o seu estilo de vida e a súa cultura popular. O chamado pinoy pop é un xénero filipino que engloba diversos estilos occidentais como o rock, jazz, hip hop, a música disco e o pop coas tradicións folclóricas do país.
A Comisión Nacional para a Cultura e as Artes ( NCCA), creada en 1987 pola presidenta Corazón Aquino, é o organismo encargado da creación, promoción, coordinación e regulación de todos os programas, políticas e actividades culturais e artísticas. A Orde dos Artistas Nacionais é o máximo recoñecemento outorgado pola NCCA a aqueles artistas que realizan contribucións importantes ao desenvolvemento e promoción das artes filipinas. Ata 2013, só 57 persoas recibiron devandito nomeamento en terreos que abarcan a arquitectura, o cine, as artes visuais, a literatura, o deseño de modas, a danza, a literatura histórica, a música e o teatro.
Arquitectura
miniatura|izquierda|[[Igrexa de Barasoain en Malolos, onde se fundou a Primeira República Filipina.]]
A arquitectura española deixou a súa pegada en Filipinas no trazado de moitas cidades que foron deseñadas ao redor dunha praza central, pero moitos dos edificios coa súa influencia arquitectónica foron demolidos durante a segunda guerra mundial. Algúns exemplos arquitectónicos que continúan en pé son principalmente igrexas, edificios de goberno e universidades. De feito, na lista do Patrimonio da Humanidade da Unesco inclúense catro igrexas barrocas filipinas de factura española: a Igrexa de San Agustín de Manila, a Igrexa de San Agustín de Paoay, a Igrexa da nosa Señora da Asunción e a Igrexa de Santo Tomás de Villanueva. Vigan, en Ilocos Sur, tamén é recoñecida polas moitas casas e edificios de estilo hispano que aínda se conservan.
Despois do dominio estadounidense e tras a segunda guerra mundial, a arquitectura filipina comezou a adaptar as correntes arquitectónicas occidentais modernas, que se combinaron coas tradicións locais e culminaron na creación do «estilo filipino», presente en construcións como a sede da Cámara de Representantes e as casas dos programas gobernamentais de vivenda. Arquitectos Unidos de Filipinas (UAP) é unha organización creada en 1974 co fin de regular e organizar a todos os arquitectos certificados no país e apoiar e promover as súas obras a nivel nacional e internacional.
Cine
miniatura|Promocional de [[Secreto de Confesión (película)|Secreto de Confesión (1939) a primeira película en español producida en Filipinas.]] O cine en Filipinas comezou coa introdución da primeira película o 1 de xaneiro de 1897, no Salón de Pertierra en Manila. Ao ano seguinte, o español Antonio Ramos realizou a primeira filmación co cinematógrafo dos irmáns Lumière. A primeira cinta feita por un filipino foi Dalagang Bukid (Country Maiden), unha película baseada nun musical popular, dirixida por José Nepomuceno. Coñecido como o «pai da cinematografía filipina», a súa obra marcou o inicio do cinema como unha forma de arte nas illas. Filipinas foi o último país que estableceu unha cineteca nacional, inaugurada en outubro de 2011.
Mesmo cos problemas que actualmente enfronta o cinema, as películas aínda se consideran unha das formas de entretemento máis populares entre os filipinos. A industria cinematográfica emprega a máis de 260 000 persoas e xera ao redor de ₱ 2000 millóns anualmente. Algunhas das cintas filipinas máis exitosas inclúen: Kailangan Kita (2002), Libingan (2007), Ang Lihim ni Antonio (2008), Bata Bata Paano Ka Ginawa? (1998), Ang Pagdadalaga ni Maximo Oliveros (2005), Moral (1982), Mababangong Bangungot (1979), Tinimbang Ka Ngunit Kulang (1974), Kisapmata (1981) e Oro Plata Mata (1982). Entre os directores e actores de orixe filipina máis aclamados pola crítica atópanse Lino Brocka e Nora Aunor, por películas como Maynila: Sa mga Kuko ng Liwanag e Himala. Nos últimos anos, volveuse común ver ás celebridades filipinas pasar entre a televisión e o cine e logo ao activismo político.
Mitoloxía e literatura
miniatura|150px|Ademais de ser un dos precursores da [[Revolución filipina, José Rizal tamén é considerado un dos mellores escritores filipinos.]] A mitoloxía filipina transmitiuse principalmente a través da literatura popular e a tradición oral do pobo filipino. Mentres que cada grupo étnico ten as súas propias historias e mitos únicos, a influencia hindú e española pode ser detectada en moitos casos. Moitos dos mitos son historias de creación ou sobre criaturas sobrenaturais, tales como o aswang (vampiro), as diwata (fadas) e nature. Algunhas figuras populares da mitoloxía filipina son Tikbalang, Maria Makiling, Lam-Ang e o Sarimanok.
A literatura filipina comprende obras xeralmente escritas en filipino, español e inglés. Algunhas das obras filipinas máis coñecidas foron creadas no século XIX. Francisco Balagtas, poeta e dramaturgo que escribiu Florante at Laura, é recoñecido como un prominente escritor da lingua filipina. José Rizal escribiu as novelas Noli Me Tangere e El Filibusterismo, onde representou as inxustizas do dominio español. A súa morte por fusilamento inspirou a outros revolucionarios filipinos a buscar a independencia e é considerado un heroe nacional. No século XX, entre os escritores filipinos recoñecidos oficialmente como artistas nacionais de Filipinas destacan: N.V.M. González, Nick Joaquín, F. Sionil José e Alejandro Roces.
Gastronomía
A gastronomía filipina evolucionou durante varios séculos desde a súa orixe malaia-polinesia para converterse nunha cociña mixta con moitas influencias hispanas, chinesas, estadounidenses e doutras nacións asiáticas, que se adaptaron aos ingredientes e padais locais para crear pratos claramente filipinos. A gama de pratos van desde os simples, como unha comida de peixe frito con sal e arroz, aos moi elaborados, como os cocidos e paellas elaborados para as festas. Os pratos máis populares inclúen o leitón, adobo, sinigang, kare-kare, tapas, pata crepitante, pancit, lumpia, halo-halo e puto. Algúns ingredientes locais comunmente utilizados na cociña son as calamondinas, os cocos, a saba, as mangas, o chano e varios peixes. O gusto dos filipinos tende a favorecer os sabores fortes, pero os seus pratos non son tan picantes como os dos seus veciños.
A diferenza de moitos países asiáticos, os filipinos non comen con escarvadentes, senón que utilizan cubertos occidentais. Con todo, posiblemente debido a que o caldo de arroz sexa o principal alimento básico e a popularidade dun gran número de guisos e pratos que se elaboran con arroz, a parella principal de utensilios na mesa filipina é a culler e o garfo, e non o coitelo e o garfo. A forma tradicional para comer coas mans, coñecida como kamayan, é vista máis a miúdo en áreas pouco urbanizadas.
Deportes
miniatura|Un partido de baloncesto da [[Asociación de Baloncesto de Filipinas|PBA.]] miniatura|[[Hidilyn Diaz mostrando a súa medalla de ouro.]]
Filipinas participou desde 1924 en tódalas edicións dos Xogos Olímpicos, excepto cando participou no boicot liderado polos Estados Unidos aos Xogos Olímpicos de Verán de 1980 desenvoltos en Moscova, e ata a edición de Toquio 2020 gañou un total de 14 medallas: unha de ouro, cinco de prata e oito de bronce. Destas, oito proveñen do boxeo, dúas da halterofilia, dúas da natación e dúas en probas de atletismo. No 2021, o país obtivo a súa primeira medalla de ouro olímpica nuns Xogos Olímpicos a través da vitoria da levantadora de pesas Hidilyn Diaz.
Festividades
Cada ano, o Congreso de Filipinas acorda un calendario coas festividades e días non hábiles que se celebrarán en todo o país. En xeral, estas festas coinciden co aniversario de eventos históricos ou son celebracións relixiosas. As principais festividades observadas en Filipinas son:
Semana Santa de Ferrol
A Semana Santa de Ferrol é o conxunto de actos de conmemoración da Paixón de Cristo que se celebran na cidade de Ferrol, en Galicia. Desde o ano 1995, está declarada Festa de interese turístico nacional, e desde o 2014 de interese turístico internacional.
Dá comezo o Domingo de Ramos e finaliza o Domingo de Resurrección. Durante todos os días comprendidos entre ambos, saen á rúa diversas procesións, organizadas polas cinco confrarías con sede na cidade. Os días máis destacados son o Xoves Santo e Venres Santo.
Confrarías
Son un total de cinco, agrupadas todas elas na Xunta Xeral de Confrarías e Irmandades da Semana Santa Ferrolá:
<li>Venerable, Real e Moi Ilustre Confraría do Santísimo Cristo da Misericordia e María Santísima das Dores. <li>Pontificia, Real e Ilustre Confraría da nosa Señora das Angustias <li>Confraría da Orde Terceira (tamén coñecida popularmente como "Confraría da Soidade"). <li>Confraría de Cabaleiros do Santo Enterro. <li>Confraría da Mercé.
Antas, A Lama
Santiago de Antas é unha parroquia que se localiza na parte central do concello da Lama. Segundo o IGE en 2010 tiña 296 habitantes (131 homes e 165 mulleres), 27 menos ca en 1999.
Toponimia
O topónimo de Antas procede da voz latina anta 'marco', 'columna' e pode facer referencia a marcos de pedra para dividir leiras e outras propiedades. Noutra vía, podería proceder dos restos megalíticos existentes na parroquia, xa que sábese que os dolmens son chamados antas.
Poboación
A poboación está bastante repartida. A aldea máis poboada é Ramallal, con 74 habitantes.
A Ribadeira, Rubiós, As Neves
A Ribadeira é un lugar da parroquia de Rubiós, no concello pontevedrés das Neves. Segundo datos do Instituto Galego de Estatística do 2009 ten 35 habitantes (18 homes e 17 mulleres)
Nel atópanse as Furnas da Ribadeira, covas antropoxénicas usadas desde antigo para gardar animais e apeiros de labranza.
As Travesas, Beira, Carral
As Travesas é un lugar da parroquia de Beira no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña 37 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 15 eran homes e 22 eran mulleres.
Campos, Rubiós, As Neves
Campos é un lugar da parroquia de Rubiós, no concello pontevedrés das Neves. Segundo datos do Instituto Galego de Estatística do 2009 ten 6 habitantes (1 home e 5 mulleres).
Giovani dos Santos
Giovani dos Santos Ramírez, nado o 11 de maio de 1989 en Monterrey, é un futbolista mexicano. Xoga de mediapunta e dende 2013 xoga no Villarreal CF. Ademais, é internacional coa selección mexicana.
A Barcia do Seixo, A Lama
Santa Ana da Barcia do Seixo é unha parroquia que se localiza no concello da Lama. Segundo o padrón municipal de 2013 tiña 285 habitantes (153 mulleres e 132 homes), distribuídos en 12 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2004 cando tiña 308 habitantes.
Clostridium difficile
Clostridium difficile (sinónimo Clostridioides difficile) é unha especie bacteriana formada por bacilos grampositivos formadores de esporas, anaerobios estritos. Forma parte da microbiota intestinal normal nunha pequena proporción (2-5 %) de individuos sans e de pacientes hospitalizados. C. difficile é a causa máis importante de colite pseudomembranosa, unha infección do colon, que con frecuencia é secundaria á erradicación da flora saprófita polo uso intenso de antibióticos. O tratamento xeralmente consiste en suspender a administración de antibióticos con excepción de anticlostridiais, como o metronidazol.
Taxonomía
Recentemente propuxéronse cambios taxonómicos no xénero Clostridium. Concretamente, esta especie foi transferida do xénero Clostridium ao Clostridioides en 2016, polo que o seu nome bnomial pasou a ser Clostridioides difficile. Este novo nome reflicte as diferenzas taxonómicas entre esta especie e os membros do xénero Clostridium, aínda que o nome abreviado é o mesmo C. difficile. En 2018, a única especie dentro do xénero Clostrioides ademais desta era Clostridioides mangenotii (antes chamada Clostridium mangenotii).
Características
miniatura|Bacilos de C. difficile coa súa característica forma de pau de tambor vistos con microscopio electrónico de varrido. Os clostridios son bacterias móbiles que se encontran universalmente na natureza, especialmente na terra. Co microscopio vense con forma de paus de tambor ou mixtos co avultamento localizado no extremo. As células de C. difficile son grampositivas e as colonias mostran un crecemento óptimo en placas de ágar sangue a temperaturas corporais humanas. Cando o medio que a rodea se volve estresante, a bacteria produce endósporas que toleran condiciós extremas que doutro modo destruirían o microorganismo. Descritas por primeira vez por Hail e O'Toole en 1935, entón foi chamado clostridio difícil pola súa gran resistencia aos intentos iniciais de cultivar esta esixente especie, que crecía moi lentamente nos cultivos.
C. difficile é unha bacteria comensal do intestino humano nunha minoría da poboación. Os pacientes que estiveron longo tempo hospitalizados ou en residencias de coidados especiais teñen unha maior probabilidade de ser colonizadas por este organismo. En pequeno número, non adoita causar danos de importancia clínica. Os antibióticos, en especial os que teñen actividade de amplo espectro, causan un desequilibrio na flora intestinal, o que orixina unha sobrepoboación de C. difficile, e leva á aparición da colite pseudomembranosa.
Xenoma
A primeira xecuencia xenómica completa dunha cepa de C. difficile publicouna en 2005 o Sanger Institute en Reino Unido. Tratábase da cepa 630, unha cepa virulenta e resistente a moitos fármacos illada en Suíza en 1982. Os científicos do Sanger Institute secuenciaran xenomas duns 30 illados de C. difficile utilizando tecnoloxías de secuenciación de nova xeración de 454 Life Sciences e Illumina. O tamaño do seu xenoma é de 4,3 Mb.
En 2012, os científicos da Universidade de Oxford secuenciaron os xenomas de C. difficile de 486 casos de infeccións ocorridas durante catro anos en Oxfordshire utilizando tecnoloxías de secuenciación de seguinte xeración de Illumina.
Rubén Martínez Alonso
Rubén Martínez Alonso, nado en Vigo en 1980, é un escritor galego.
Clostridium difficile
Factores de virulencia
Os mellor coñecidos son as toxinas A e B, que producen diarreas e inflamacións. En total presenta os seguintes factores de virulencia:
Rubén Martínez Alonso
Traxectoria
Licenciado en Historia da Arte pola Universidade de Santiago de Compostela, despois cursou o programa de doutoramento en Linguaxe, Ciencia e Antropoloxía na Universidade da Coruña. Iniciou a súa tese de doutoramento, Las sociedades recreativas en la Galicia urbana(1850-1936), ao tempo que é docente na Facultade de Xeografía e Historia da USC.
Clostridium difficile
Factores de virulencia
Desde 2001 describíronse cepas que causan gromos con maior gravidade e con máis frecuencia. Pertencen a un só tipo de cepas con estas características: cepa de campo pulsante tipo NAP-1 (North America pulsed-field type 1), ribotipo 027, endonuclease de restrición tipo B1, toxinotipo III.
Rubén Martínez Alonso
Traxectoria
Profesor de Secundaria e Bacharelato, na actualidade é comisario no MARCO de Vigo do ciclo ''METRÓPOLE. Perspectiva urbana da arte galega''.
Clostridium difficile
Factores de virulencia
O que fai que estas cepas se propaguen con máis rapidez e sexan máis virulenta é que posúen:
Rubén Martínez Alonso
Traxectoria
Como creador literario, publicou as súas primeiras composicións poéticas ao longo da primeira década do século XXI na revista Dorna. En 2011 publicou a súa primeira novela, 1980 (ano cero), na Editorial Toxosoutos.
En 2012 publicou a súa segunda novela, A saudade do caracol, tamén na editorial Toxosoutos. En 2013 publicou As escaleiras do Gran Hotel, gañadora da XIV Edición do Premio Vicente Risco de Creación Literaria convocado polo Concello de Ourense e editado por Sotelo Blanco Edicións na súa colección Medusa.
Clostridium difficile
Epidemioloxía
Varios desinfectantes de uso común en hospitais non serven para matar esta bacteria, e mesmo poden promover a formación de esporas. Porén, os desinfectantes con cloro son eficaces destruíndo os organismos. As cepas multirresistentes a antibióticos poden converterse nun problema sanitario emerxente.
Doenzas e diagnóstico
A enfermidade por C. difficile confírmase co illamento do microorganismo ou coa detección da citotoxina ou a enterotoxina nas feces do paciente.
O cultivo de C. difficile pode ser útil en certas circunstancias: cando a sospeita clínica permanece alta a pesar de obter un ensaio de citotoxicidade negativo, e cando o tipado da cepa e o estudo de susceptibilidade é necesario para estudos epidemiolóxicos.
O estudo da citotoxicidade en cultivo celular, con ou sen neutralización é considerado con frecuencia o test diagnóstico estándar para a colite por Clostridium. Porén, o método de dous pasos que combina o cultivo coa citotoxicidade compite coa proba de citotoxicidade soa como mellor método, porque detecta do 15 ao 23 % máis de illamentos de C. difficile toxixénico. O estudo de citotoxicidade permite a detección dos dous tipos de cepas: toxixénica A+/B+ e A-/B+.
A técnica ELISA é doada de utilizar, de resultado moi rápido, e con capacidade de producir resultados de lotes de mostras, aínda que o custo de cada proba pode ser algo elevado cando se procesan moitas mostras. Moitos kits comerciais posúen baixa sensibilidade de detección aínda que os protocolos que usan EIA dirixidos a toxinas como un método confirmatorio despois da proba de screening dirixido a antíxeno de C. difficile, máis sensible, poden resolver este inconveniente. A detección de toxina A soa pode que non detecte as cepas A-/B+ que causaron doenza grave en varios gromos. A detección da glutamato deshidroxenase soa non pode discriminar entre illamentos toxixénicos e non toxixénicos.
Tratamento, prevención e control
Na doenza grave utilízase un tratamento con metronidazol e vancomicina.
A recaída é frecuente, debido a que as esporas non se ven afectadas polos antibióticos; un segundo ciclo de antibióticos co mesmo antibiótico adoita ter éxito. Débese limpar a fondo a habitación do hospital despois de dar de alta ao paciente.
Bacteriófagos
De C. difficile illáronse polo menos oito virus bacteriófagos principalmente temperados, con tamaños xenómicos que van de 30 a 60 kb. Tanto as cepas de C. difficile obtidas de fontes ambientais coma clínicas levan diversos profagos.
Farah Ahmed
Farah Ahmed Alí, nada en Melilla en 1981, é unha modelo española. A súa familia e ela son de relixión musulmá (forman parte da etnia bérber).
Traxectoria
É a maior dos seus catro irmáns e con 14 anos iniciou a súa traxectoria no mundo da moda. En 2003 foi nomeada Miss Mellilla e converteuse na primeira muller musulmá que representa a unha cidade española nun certame de beleza.
En 2004, participou en Miss España onde foi a segunda Dama de Honra. Ademais, representou a España no certame de Miss Europa 2005. Pouco despois, trasladouse a vivir a Madrid e no ano 2006 foi protagonista dunha adaptación teatral da serie "Mujeres desesperadas", baixo o título "Seis mujeres desesperadas". Tamén hai que destacar, nese mesmo ano participou no programa de TV de Telecinco; "Esta cocina es un infierno" na que acabou sendo finalista, despois da súa experiencia televisiva foi a portada da revista masculina Sie7e.
Banato romanés
O Banato romanés (en romanés Banatul românesc) é a parte da rexión histórica do Banato que actualmente pertence a Romanía. (O resto do Banato pertence a Serbia e unha pequena parte a Hungría). miniatura|250px|Mapa de [[Romanía co Banato romanés en laranxa.]]
En 1938 uníronse os condados de Timiș-Torontal, Caraș, Severin, Arad e Hunedoara para formar o Ținutul Timiș, que abarca o Banato romanés. O 6 de setembro de 1950, a provincia foi substituída pola rexión de Timișoara (formada polos actuais condados de Timiș e Caraș-Severin). En 1956, a metade sur da rexión de Arad foi incorporada á rexión de Timișoara. En decembro de 1960, a rexión de Timișoara pasou a denominarse rexión do Banato.
O 17 de febreiro de 1968 fíxose unha nova división territorial e formáronse os condados de Timiș, Caraș-Severin e Arad. Desde 1998, Romanía dividiuse en oito rexións de desenvolvemento, que actúan como divisións territoriais autónomas. A rexión de desenvolvemento Vest está composta por catro condados: Arad, Timiș, Hunedoara e Caraș-Severin; polo tanto ten case as mesmas fronteiras que a provincia de Timiș de 1929. A rexión de desenvolvemento Vest forma parte da eurorrexión Danubio-Kris-Mures-Tisza. As minorías étnicas na rexión inclúen húngaros (5,6 % da poboación), serbios, croatas, búlgaros, ucraínos e outros.
A actual «rexión do Banato» de Romanía inclúe algunhas zonas montañosas que no formaron parte do Banato histórico ou da chaira panónica. O Banato romanés é montañoso no sur e sueste; no norte, oeste e suroeste é chán e, nalgúns lugares, pantanoso. O clima, excepto nas zonas pantanosas, é xeralmente san. Cultívanse en grandes cantidades trigo, cebada, avea, centeo, millo, liño, cánabo e tabaco, e os produtos dos viñedos son de boa cualidade. A riqueza mineral é grande, incluíndo cobre, estaño, chumbo, zinc, ferro e, especialmente, carbón. Entre os seus numerosos mananciais, os máis importantes son os de Mehadia, con augas sulfurosas, que xa eran coñecidas na época romana como as Termae Herculis (Băile Herculane).
Constantin Uhde
Constantin Ernst Carl James Uhde, tamén escrito Konstantin Uhde, nado o 23 de marzo de 1836 en Braunschweig (Brunswick, Baixa Saxonia, Alemaña) e finado o 31 de maio de 1905 na mesma cidade, foi un profesor universitario do Collegium Carolinum de Braunschweig e arquitecto alemán.