cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pokémon Crystal
A trama e xogabilidade de Pokémon Crystal é en gran parte a mesma que en Gold e Silver, aínda que ten novas características. É o primeiro xogo no que se pode escoller o sexo do seu personaxe, mentres que anteriormente o personaxe era sempre do sexo masculino. Pokémon animaron sprites; por exemplo, cando un Cyndaquil entra na batalla, o lume no seu escintileo de volta. Este recurso estaba ausente en Pokémon Ruby e Sapphire e Pokémon FireRed e LeafGreen, pero apareceu en todos os xogos seguintes. Ademais, un par de subtramas foron engadidas, un envolvendo o lendario Pokémon Suicune, destacado na portada do xogo, e a outra que inclúen a Unown. Maior adición do xogo foi o Battle Tower, un edificio novo que permite aos xogadores participar en Pokémon Stadium-como loitas. A edición xaponesa do xogo foi exclusivamente xunto co Adaptador móbil GB (モ バ イ ル ア ダ プ タ), un dispositivo que permitiu que para conectarse con outros xogadores a través do teléfono móbil.
Saliva
Consideracións xerais
Entre os catións, o calcio, na taxa de 4 a 10 mg%, é usado como parámetro para determinar a susceptibilidade dos pacientes á carie dental no método de Fosdick.
Entre os compoñentes orgánicos, a mucina (glicoproteína), grazas á súa elevada viscosidade, exerce un papel protector de grande eficiencia, lubrificando a mucosa da boca, aglutinando as partículas de alimento e microorganismos, ao mesmo tempo que ten un elevado poder tamponador, contribuíndo á manutención do pH en 6,9.
A amilase ou ptialina hidroliza o amidón e o glicóxeno a maltosa, conforme a secuencia:
amidón e glicóxeno → dextrinas → maltosa
A urea, residuo do catabolismo dos aminoácidos, principalmente pola urina, tamén é eliminada na saliva na taxa de 20 mg%. A lisozima exerce unha importante acción bactericida e a anidrase carbónica cataliza a reacción:
C2O + H2O ↔ H2CO3 ↔ H+ + HCO-3
que é importante na formación do tártaro ou cálculo dental.
A glicosa entra nunha taxa bastante reducida de 1,0 mg%, mais é o principal substrato que na vía glicolítica explica a formación do ácido láctico que está relacionado co proceso bioquímico da carie dental.
Finalmente entre os compoñentes orgánicos da saliva destacan:
Enzimas microbianas
O=C(NH2)2 + H2O  (urease)→    CO2 + 2NH3
As fosfatases ácidas hidrolizan ésteres fosfóricos e toman parte no proceso da carie a aftas da mucosa da boca. As fosfatases alcalinas toman parte nas alteracións do periodonto, precipitando sales de calcio para a formación de tártaro dental.
As lipases hidrolizan os diferentes tipos de lípidos, producindo ácidos graxos, glicerol, H3PO4 e outros.
As oxidases (sacarase, lactase, maltase e amilase) hidrolizan sacarosa, lactosa, maltosa, amidón e glicóxeno, dando frutosa, galactosa e glicosa.
Compoñentes sanguíneos
Destacamos os aminoácidos, o ácido úrico, as alfa, beta e gammaglobulinas; porén, a concentración deses compoñentes é sempre inferior á que se presenta no sangue, e é pouco influenciada polas variacións das respectivas taxas sanguíneas.
Produción de excreción
Medicamentos (I- e Br-) e tóxicos (Pb++, Hg++, Bi+++ e alcaloides) poden encontrarse na saliva; así é práctica habitual nos hipódromos, buscar a presenza de drogas estimulantes (dopping) na saliva dos cabalos gañadores. Por outro lado, é importante para o cirurxián-dentista ter ese coñecemento, en función do diagnóstico das xenxivo-estomatites medicamentosas.
Produtos da actividade microbiana
Son variados como xa tivemos a oportunidade de ver, mais en especial destacan os produtos de putrefacción como fenois, ácidos, aminas, amoníaco, aminoácidos, H2S, tioles, indol, escatol que son dotados de cheiro desagradábel, determinando, pois, o mal hálito ou halitose.
Glándulas produtoras
Glándula parótide, Glándula submandibular, Glándula sublingual e Glándulas menores.
Preparación do bolo alimenticio
Polas propiedades da saliva, en especial pola acción adhesiva das glicoproteínas (mucina), pódese colar partículas previamente esmoídas pola acción mecánica da mastigación.
Humidade
Confire o grao de humidade necesario á mucosa bucal e farínxea e o ambiente húmido das vías dixestivas superiores en xeral.
Acción solvente e de limpeza
A auga da saliva é o solvente no cal se disolven as substancias que estimulan os corpúsculos gustativos, estimulación importante que mantén a secreción salivar (feed back positivo).
Protección
A función protectora exprésase de varias formas. A saliva ten papel lubrificante. O seu contido glicoproteico, que a torna mucinosa, protexe a mucosa de revestimento, formando unha barreira contra estímulos nocivos, toxinas microbianas e pequenos traumas. A súa consistencia fluída tamén produce unha acción de lavado mecánica, a cal arrastra bacterias non adherentes e detritos celulares da boca. En particular, a limpeza promovida pola saliva limita a dispoñibilidade dos azucres para os microrganismos da placa acidoxénica. As proteínas da saliva que se unen ao calcio axudan a formar unha película que se comporta como unha membrana protectora.
Tamponamento
A saliva compórtase como un sistema tampón que protexe a cavidade oral de dúas maneiras: primeiro, moitas bacterias necesitan un pH específico para o seu crecemento máximo; a capacidade tampón da saliva evita a colonización da boca por microrganismos potencialmente patoxénicos, por crear unhas condicións ambientais non óptimas para eles; en segundo lugar, os microrganismos da placa poden producir ácido a partir de azucres, os cales, non sendo rapidamente tamponados e limpos pola saliva, poden desmineralizar o esmalte.
Capacidade tampón
Os tampóns mucinato/mucina e monofosfato/bifosfato actúan da mesma forma e así o elevado poder tamponante da saliva mantén o bo estado da mucosa bucal e dos dentes.
A determinación da CTS faise por titulometria, medindose o volume de ácido láctico 0,1 normal necesario para baixar o pH salivar de 6,9 a 3,7 (punto de viraxe do alaranxado de metilo). O indicador é amarelo-laranxa a 6,9 e rosa a 3,7. Na práctica, colócanse 10ml de saliva nun erlenmeyer, xuntamente co alaranxado de metilo, e vértese, na saliva, gota a gota, o ácido láctico 0,1 normal colocado nunha bureta, até ser atinxida a cor rosa (viraxe do alaranxado de metilo). Féchase entón a bureta e lese o volume de ácido láctico 0,1N gasto. Para espremer a CTS úsase multiplicar por 10 o volume de ácido láctico gastado. E así podemos clasificar os pacientes en tres grupos:
Dentro de certos límites, a CTS funciona como un índice relativo de actividade de carie dental.
Dixestión
A saliva é importante para a vida, fornecendo sensibilidade gustativa, neutralizando o contido do esófago, diluíndo o zume gástrico, axudando a formar o bolo alimenticio e debido ao seu contido de amilase degrada o amidón.
Gustación
A saliva posúe tamén un papel na gustación. Permite que se teña a sensación de satisfación gustativa da comida, pero o seu papel principal é o de protección, permitindo o recoñecemento de substancias nocivas. A saliva é necesaria para disolver substancias que van ser degustadas; desa forma, as papilas gustativas van poder sentir o sabor do alimento e facer que este sexa dixerido, ademais de informar ao cerebro do gusto do alimento. Contén tamén unha proteína, chamada gustina, que parece ser necesaria ao crecemento e maduración dos corpúsculos gustativos.
Acción antimicrobiana
A saliva ten grande influencia ecolóxica sobre os microrganismos que tentan colonizar os tecidos bucais. Ademais efecto de barreira do seu contido mucoso, contén un espectro de proteínas con propiedades antibacterianas, como é o caso da histatina. A lisozima é un enzima que pode hidrolizar a parede celular dalgunhas bacterias. A lactoferrina lígase ao ferro libre, privando, así ás bacterias do seu elemento esencial.
Os anticorpos están tamén presentes na saliva. A principal inmunoglobulina encontrada na saliva, IgA secretora, ten a capacidade de aglutinar microrganismos. Esa capacidade, xuntamente coa de limpeza da saliva, serve para eliminar agregados de bacterias.
Mantemento da integridade dos dentes
A saliva está saturada de ións calcio e fosfato. A alta concentración dos referidos ións garante intercambios iónicos direccionados á superficie dos dentes. Isto comeza logo que o dente erupcione, pois, aínda que a coroa estea completamente formada baixo o punto de vista morfolóxico, nese momento, é cristalograficamente incompleta. A interacción coa saliva resulta en maduración post-erupción a través da difusión de ións, como o calcio, fósforo, magnesio e cloruro, cara á superficie dos cristais de apatita do esmalte.
Esa maduración aumenta a dureza da superficie, diminúe a permeabilidade e aumenta a resistencia do esmalte ás caries. Se a pesar de todo o proceso a carie se instala, poderá ser paralizado antes de ocorrer a cavitación do esmalte, sendo posíbel o proceso de remineralización debido á dispoñibilidade de ións fosfato e calcio na saliva. Se os ións fluoruro tamén están dispoñíbeis na remineralización, a lesión reparada será menos susceptíbel a unha futura descomposición. Por outro lado, a saliva contén estaterina, que inibe a deposición de fosfato de calcio, como tamén proteínas acídicas ricas en prolina, que xuntamente coa estaterina inhiben o crecemento dos cristais de hidroxiapatita.
Reparación tisular
Clinicamente parece que o tempo de sangrado dos tecidos bucais é inferior aos dos outros tecidos. Cando a saliva se mestura experimentalmente con sangue, o tempo de coagulación pode ser moi acelerado (aínda que o coágulo resultante sexa menos sólido que o normal). Estudos experimentais en roedores teñen mostrado que a contracción da ferida aumenta significativamente en presenza da saliva, debido ao factor de crecemento epidérmico que contén, producido polas glándulas submandibulares. Aínda que en menor cantidade, o factor de crecemento está presente na saliva humana, mais o seu efecto sobre os procesos de reparación aínda non foi demostrado.
Esgrima nos Xogos Olímpicos de 1956
100px|border|Esgrima Nos Xogos Olímpicos de 1956 celebrados en Melbourne realizáronse sete probas de esgrima, seis en categoría masculina e unha en categoría feminina. As probas realizáronse o día 23 de novembro.
Saliva
Xerostomia
É a falta de produción de saliva. Existen diversas causas para ese cadro. Unha das solucións posíbeis para o cadro é o uso de saliva artificial.
Esgrima nos Xogos Olímpicos de 1956
Nacións participantes
Un total de 165 tiradores (142 homes e 23 mulleres) de 23 nacións competiron nos Xogos de Melbourne:
Saliva
Xerostomia
Xerostomia é o estado de boca seca, e non é o mesmo que hiposalivación, que é a diminuición do fluxo salivar.
Makea Vakatini Ariki
A dinastía Makea Vakatini Ariki é xunto coa dos Makea Karika Ariki e a dos Makea Nui Ariki unha das tres liñas de ariki da tribo (vaka) de Teauotonga en Rarotonga (Illas Cook).
Historia
A dinastía fundouse a mediados do século XVIII logo que Makea Te Patua Kino decidira conferir un título de ariki os fillos maiores das súas tres donas, o maior Makea Pini recibiu o título de Makea Nui Ariki, o segundo Makea Keu o de Makea Karika e o máis novo Makea Vakatini I o de Makea Vakatini Ariki.
Blanca
O topónimo Blanca pode referirse a:
Praza de soberanía
miniatura|350px|Prazas de soberanía de [[España, agás Alborán, Ceuta e Melilla.]] As prazas de soberanía son parte do territorio baixo soberanía española, sendo os demais a España peninsular, as illas Baleares, as illas Canarias, Ceuta e Melilla.
As prazas de soberanía son pequenos territorios situados no mar de Alborán, estreito de Xibraltar e costa norteafricana. Administrativamente dependen directamente do Goberno central de Madrid. Son polo tanto territorio tamén da Unión Europea. Estas prazas de soberanía son:
Cando España lle concedeu a independencia a Marrocos en 1956, non cedeu os illotes e prazas do norte marroquí que tiña dende o século XVI, moito antes da colonización de Marrocos de comezos do século XX. Porén, estas prazas son reclamadas polo reino alauíta.
Solomon Kane (filme)
Solomon Kane é un filme dirixido por Michael J. Bassett que foi estreado no 2009. O filme está baseado no personaxe Solomon Kane creado no 1928 por Robert E. Howard.
Sinopse
Solomon Kane é un soldado que vive atormentado polos seus actos do pasado e que busca a redención loitando contra un sinistro poder que ameaza o seu reino. A súa única meta na vida é terminar coa maldade en todas as súas formas.
Heterodontiformes
Os heterodontiformes (Heterodontiformes) son unha orde de condrictios elasmobranquios selaquimorfos, coñecidos vulgarmente na bibliografía como tiburóns cornudos.
Características
Os heterodontiformes son tiburóns moi primitivos de pequeno tamaño, de tan só 165 cm de lonxitude como máximo. Posúen dúas aletas dorsais, cada unha provista dunha espiña; e presentan aleta anal. Tieñen cinco fendeduras branquiais e os espiráculos son pequenos. Os ollos carecen de membrana nictitante. Os nostrilos están conectados coa boca por un profundo suco. Os dentes anteriores son pequenos e cuspidados, e os posteriores anchos e molariformes (en forma de moa). O morro é moi curto e arredondado.
Historia natural
Habitan polo regular entre os 2 e os 150 m de profundidade, en arrecifes, bosques de algas, rochas e cavernas. A maioría son nocturnos, permanecendo pouco activos durante o día. Aliméntanse no fondo. Son agresivos, xa que poden morder se se os agride. Son ovíparos; os ovos están envolvidos nunha gran funda espiral. Na cópula, o macho morde á femia até que esta o acepta.
Distribución
Viven en augas temperadas e cálidas do océano Índico e o oeste do Pacífico. Ausentes no Atlántico.
Taxonomía
Os heterodontiformes inclúen unha soa familia, Heterodontidae, con tres xéneros extintos e só un actual:
Especies actuais
Os heterodontiformes inclúen nove especies actuales, todas no xénero Heterodontus:
Primitivo Rodríguez Sanjurjo
Primitivo Elio Rodríguez Sanjurjo, nado en Ourense en 1880 e finado en Lugo o 20 de decembro de 1947, foi un intelectual e escritor galego.
Traxectoria
Procedía dunha familia de Pobra de Seabra. Licenciado en Dereito pola Universidade de Salamanca e en Filosofía e Letras pola Universidade de Madrid. En 1920 marchou a Estados Unidos de América para desempeñar unha cátedra de Literatura Española do século XIX na Cornell University Ithaca (Nova York). Catedrático de instituto en Baeza e Ourense, en 1932 obtivo a praza de catedrático de Xeografía e Historia no instituto de Lugo.
Experto en mitoloxía e astroloxía (introduciu a Vicente Risco no orientalismo), e lector de Rubén Darío, Verlaine e Baudelaire, influíu nos membros da Xeración Nós, especialmente en Otero Pedrayo, cos que compartiu parladoiros e conferencias no Ateneo de Ourense.
Colaborou en La Centuria co pseudónimo de Beta Herculis. Foi académico correspondente da Real Academia Galega.
Vida persoal
miniatura|150px|Primitivo Sanjurjo e Raquel Salgado. Casou en 1921 con Raquel Salgado, filla de Francisco Salgado López-Quiroga.
Rafael Sisto
Rafael Carlos Sisto Edreira, nado Luou (Teo) o 30 de xaneiro de 1963, é un político galego.
Traxectoria
Licenciado en Ciencias Químicas e doutorado en Ciencias da Educación pola Universidade de Santiago de Compostela. É profesor de Ensinanza Secundaria. Concelleiro en Teo dende as eleccións municipais de 2003, nas cales foi elixido como número 2 do BNG, situándose na oposición. Trala vitoria do BNG nas municipais de 2007 pasou a ser tenente de alcalde e ocupar diversas responsabilidades de goberno, baixo o mandato de Martiño Noriega. Continuou tras revalidar o BNG o goberno con maioría absoluta nas municipais de 2011. En marzo de 2012, xunto con Noriega e outros 5 concelleiros, abandonou o BNG trala marcha do Encontro Irmandiño da formación, pasando a constituír posteriormente Anova-Irmandade Nacionalista. No 2013 foi elixido membro da Coordinadora Nacional do novo partido.
Nas eleccións municipais de 2015, trala marcha de Martiño Noriega a Santiago de Compostela, encabezou a candidatura de Son de Teo-ANOVA e logrou a alcaldía, tras sela forza máis votada, e estableceu un pacto de goberno co PSdeG liderado por Uxía Lemus. Ademais da alcaldía tamén asumiu as áreas de Persoal, Economía e Facenda, Saneamento e Abastecemento, Medio Natural e Lingua do Concello. No tramo final do mandato sumouse á porposta do seu antecesor Martiño Noriega, entón alcalde compostelán, de fusionalo concello da capital cos municipios de Teo, Ames ou Val do Dubra. Nas eleccións municipais de 2019 sufreu unha considerable desfeita ó pasar de 7 a 4 concelleiros, converténdose o PPdeG en primeira forza pese a estancarse en 7 edís, e cos seus socios do PSdeG-PSOE empatando a 4 edís con eles, se ben seguían contando con máis votos. Desta maneira, finalmente acadou de novo a alcaldía, renovando o pacto de goberno cos socialistas de Uxía Lemus pero necesitando o apoio dos 2 edís do BNG na investidura. En outubro de 2021 expulsou ós concelleiros socialistas do executivo local e continuou gobernando en minoría. Renunciou a presentarse á reelección nas municipais de 2023, nas cales o seu grupo pasou a denominarse Proxecto Común de Teo e pechou a súa lista.
Clorocruorina
miniatura|Grupo hemo da clorocruorina. A clorocruorina é unha hemoproteína que se une ao oxíxeno, que está presente no plasma sanguíneo de moitos anélidos, especialmente en certos poliquetos mariños. A súa afinidade polo oxíxeno é menor que a da maioría das hemoglobinas. A clorocruorina é un composto dicromático, que orixina unha cor verde en solucións diluídas, pero que aparece vermella clara en solucións concentradas.
A súa estrutura química é moi similar á eritrocruorina (a cal contén moitas subunidades de tipo hemoglobina e non hemoglobina) e contén moitas subunidades de tipo mioglobina de 16-17 kDa dispostas como un complexo xigante de case cen subunidades entrelazadas con proteínas cun peso molecular total que excede os 3600 kDa. A única diferenza significatva entre a clorocruorina e a eritrocruorina é que a clorocruorina leva un grupo hemo anormal. Esta enorme macromolécula atópase tipicamente flotando libremente no plasma, e non no interior de células sanguíneas.
Copa da Raíña de hóckey a patíns 2007
Nesta edición marcáronse un total de 58 goles nos 12 partidos disputados, o que supón unha media de 4,83 goles por partido.
Os árbitros que tomaron parte na competición foron: J. Carlos Bifet (Cataluña), Francisco Moreno (Comunidade Valenciana), María Teresa Martínez (Galiza), Gonzalo Dapena (Euskadi), Íñigo Zárate (Euskadi) e Álvaro de la Hera (Castela).
O 21 de marzo celebrouse unha rolda de prensa no hotel Cidade de Pamplona, tendo como protagonistas á conselleira de Benestar Social e Deportes do Goberno de Navarra, Maribel Gracía, á rexedora de deportes do Concello de Pamplona, Maite Mur, así como aos presidentes da Federación Navarra de Patinaxe, Miguel Galarraga, e da Real Federación Española de Patinaxe, Carmelo Paniagua.
Participantes
Os equipos participantes na competición foron asignados pola Real Federación Española de Patinaxe seguindo criterios de méritos deportivos. Entre os oito equipos cómpre salientar a presenza de tres representantes galegos, o país máis representado xunto con Cataluña (con outros tres equipos), tamén tomaron parte un equipo asturiano e un madrileño
Víctor Lecumberri
Víctor Lecumberri Arana, nado en 1913 e finado no 2005, coñecido como Comandante Otxabiña, foi un político e sindicalista comunista vasco.
Víctor Lecumberri foi un militante comunista desde a súa mocidade. Foi testemuña directa da proclamación da Segunda República Española o día 13 de abril de 1931 en Éibar e destacou como miliciano na Guerra Civil Española. Foi un dos fundadores do Partido Comunista de Euskadi.
Biografía
Víctor Lecumberri naceu na localidade guipuscoana de Éibar no País Vasco. Dende moi novo militou no Partido Comunista de España (PCE) e foi testemuña directa da proclamación da Segunda República Española o día 13 de abril de 1931 en Éibar, un día antes que no resto do as cidades do España. Participou nos sucesos de outubro de 1934 en Éibar, polo que foi encarcerado, e permaneceu en prisión até febreiro de 1936 cando co triunfo da Fronte Popular, foi amnistiado.
Durante a Guerra Civil, participou nas accións máis importantes que se libraron en territorio guipuscoano e na defensa de Éibar ante o asedio das tropas franquistas. Tivo un papel destacado nos movementos bélicos que se libraron nos montes Arrate, Kalamua e Akondia chegando ao grao de capitán.
Durante a guerra foi feito prisioneiro polos franquistas, escapando en varias ocasións. Tamén foi ferido catro veces, dúas delas de gravidade. Nunha das súas estancias no hospital, conseguiu fuxir e pasar a Francia, onde se alistou na Lexión para poder volver á España republicana. Exiliado en Francia, colaborou coa resistencia francesa contra o nazismo, e tomou parte nos guerrilleiros españois desde Francia a Asturias. Finalizada a Guerra Mundial, foi encarcerado durante case 20 anos pola ditadura franquista. Tras quedar en liberdade, regresou a Éibar, onde continuou o seu traballo como militante comunista.
O mércores 28 de setembro de 2005 morreu aos 92 anos de idade na súa cidade natal.
Otocolobus manul
Otocolobus manul é unha especie de mamífero carnívoro da familia dos félidos, subfamilia dos felinos e tribo dos felininos.
Trátase dunha especie monotípica, xa que é a única que se integra no xénero Otocolobus.
É un gato de patas curtas e corpo repoludo, e unha cola longa e peluda, adornada con aneis negros. A súa pelaxe é de cores variábeis, desde o gris cinza ao avermellado, con liñas negras que atravesan o seu corpo sen solución de continuidade, dun flanco ao outro. É o único exemplo deste tipo de coloración entre os félidos.
O Otocolobus manul é un animal solitario, xeralmente amante da pouca luz, pois a súa hora preferida para cazar sitúasse na alba e no ocaso. Aliméntase de roedores, picas e de paxaros. Cando galopa pódese confundir cunha marmota. Establece o seu refuxio baixo unha rocha. É o mellor gabeador dos felinos. Ten de catro a seis crías por camada, e un peso nos adultos de entre 2,5 e 3,5 kg.
Etimoloxía
O nome do xénero, Otocolobus, está formado pola unión dos elementos oto- e -colobus. O primeiro elemento deriva do substantivo do grego antigo οὖς ὠτός oûs ōtός, 'orella', e o segundo do adxectivo grego κολοβός colobós, 'mutilado', 'roto', 'cortado'. Literalmente, 'os de orellas cortadas', en alusión ás súas orellas, que parecen caídas.
O nome específico, manul, é unha adaptación do nome deste gato en mongol, мануул manuul.
Historia taxonómica
Otocolobus manul ten unha historia taxonómica complexa. Tradicionalmente situouse dentro do xénero Felis (xunto coa maioría do resto dos gatos). Este xénero, sobredimensionado, foi posteriormente dividido en moitos xéneros máis pequenos, dando lugar a unha reclasificación desta especie, que o deixou como único membro do xénero Otocolobus. Porén, a finais do século XX, Otocolobus manul estaba considerado como un parente achegado do resto das especies do xénero Felis e, en consecuencia, volveu a incluírse nel. Finalmente, investigacións recentes demostraron que está estreitamente relacionado cos xéneros Felis e Prionailurus, na tribo dos felininos. Como resultado destas investigacións, o xénero Otocolobus foi rehabilitado e Otocolobus manul foi de novo reclasificado.
Subespecies
A maioría dos autores recñecen tres subespecies desta especie:
Porén, desde 2017, o Cat Classification Task Force of the Cat Specialist Group da UICN recoñece só dúas subespecies como válidas:
Características
Ten un tamaño similar ao dun gato doméstico, entre 46 e 65 cm de lonxitude de cabezae tronco, máis unha cola que mide entre 21 e 31 cm de longo. O seu peso que varía entre os 2,5 e os 4,5 kg.
Dado que o seu fociño é relativamente aplanado, creuse que era un antepasado da raza do gato persa, aínda que se sabe que esta relación é falsa.
A pelaxe é de cor ocre con franxas verticais escuras no torso e as patas dianteiras, as cales non sempre son visíbeis debido á súa mesta pelaxe. En invierno, esta é máis gris e ten menos franxas que no verán. Presenta aneiss de cor negra na cola, e manchas escuras na fronte, as meixelas son de cor branca con estreitas raias negras que descenden desde as comisuras dos ollos. O mento e a garganta tamén son de cor branca, e fúndense coa pelaxe gris e sedosa das partes inferiores. Aneis concéntricos brancos e negros rodean os ollos, acentuando a forma arredondada do seu rostro.
Distribución e hábitat
Vive nas estepas asiáticas, en alturas comprendidas entre os 1 000 e os 4 000 m. Pódese encontrar nas costas leste e sur do mar Caspio, ao norte de Irán, India, Paquistán, Afganistán e Turkmenistán, ao oeste e o centro da China, e en Mongolia. Prefire as zonas rochosas con relativamente poucas árbores, como son os outeiros áridos, as estepas e as zonas semidesérticas.
Comportamento e dieta
Crese que son cazadores crepusculares que se alimentan de pequenos roedores e paxaros. Cazan principalmente collendo por sorpresa ou acosando ás súas presas, utilizando a vexetación baixa ou os terreos rochosos para esconderse, xa que non son corredores moi rápidos. Pasan a maior parte do día refuxiados en gretas das rochas ou en tobos abandonadas por outros animais, aína que tamén tense visto tomando o sol durante o día.
Como a maior parte dos félidos é un animal solitario, que raramente se une a outros individuos fóra da temporada de reprodución. Tanto os machos como as femias son territoriais e marcan seu territorio. Esta especie de gato ten unha maneira de ameazar que pode ser usual, que consiste en levantar o labio superior e mostrar os seus longos caninos.
Reprodución
miniatura|250px|Otocolobus manul no [[parque zoolóxico de Zúric.]] A súa temporada de reprodución é relativamente curta, debido ao clima extremado da súa área de distribución. O ciclo estral ten unha duración que varía entre as 26 a as 42 horas, sendo o máis curto que o duotros félidos. Dan a luz camadas formadas por entre 2 e 6 crías, despois dun período de xestación de entre 66 e 75 días, xeralmente en abril o en maio. Estas relativamnte grandes camadas poderían compensar a elevada mortalidade infantil no ambiente hostil do seu hábitat. As crías nacen en tobos protexidos cheos de vexetación seca, plumas e pelos.
Ao naceren, as crías pesan ao redor de 90 g, e están cubertas dunha pelaxe groso que substitúen pola pelaxe dos adultos aos dous meses. Aos catro meses comezan a cazar, e alcanzan o tamaño de adultos aos seis meses. En catividade comprobouse que poden vivir até 11 anos.
Conservación
Como outras especies exóticas de felinos foi cazado pola súa pelaxe. Antes de se converter nun animal legalmente protexido, decenas de miles de peles obtíñanse anualmente nos seus países de orixe (China, Mongolia, Afganistán e Rusia). Hoxe en día considéras beneficioso para o seu contorno, dado que se alimenta de especies consideradas pragas para a agricultura. Porén, o envelenamento de roedores e picas, tamén pode afectar á supervivencia desta especie de felino.
O éxito da súa cría en catividade é difícil. Aínda que se reproduce ben, as taxas de supervivencia son baixas debido ás infeccións. Isto tense atribuído a un sistema inmunolóxico pouco desenvolvido, xa que o seu hábitat natural é illado e, polo tanto, normalmente non estarían expostos a infeccións.
Domingo Rial Seijo
Traxectoria
Fillo de José Rial e Remedios Seijo. Emigrou a Buenos Aires. Foi contador xeral dunha das empresas alemás máis grandes da Arxentina. Creou o Hogar Gallego despois da escisión da Casa de Galicia. Fundador e administrador da revista Céltiga con Ramón Peña, da que chegou a ser director.
Vida persoal
Casou con Purificación Rodríguez Mella, que finou en 1930, e foi pai de Delia e Osvaldo Rial Rodríguez.
Hawker Hunter
O Hunter, que voou o 20 de xullo do 1951, foi un caza empregado por algunhas unidades da RAF, inda que en misións secundarias.
Sarna da maceira
miniatura|Sarna nunha mazá
miniatura|Lesións da sarna da maceira nas follas dunha [[maceira brava.]] A sarna da maceira, é unha doenza das maceiras orixinada polo fungo Venturia inaequalis, que produce lesións ou máculas escuras sobre as follas, os froitos e algunhas veces nas crecenzas ou fillos.
Todas as especies de poma poden verse afectadas por este padecemento, mais existen variedades resistentes. Acháronse quince xenes en cultivares de maceira que conferen resistencia contra esta sarna. Augúrase o uso de técnicas de cisxenese para introducir eses xenes nos cultivares comerciais, e polo tanto crear novos cultivares resistentes. Iso pode lograrse mediante a mellora xética convencional, mais collería máis de 50 anos logralo.
Un tratamento común da enfermidade é asperxir de xeito regulado funxicidas, obténdose a maior parte das veces un control efectivo; un xeito de reducir a incidencia da sarna é retirar da horta as follas que caen polo outono, pois é nelas onde o fungo pasa o inverno e son a orixe da infección primaria da primavera seguinte.
Festa da Dorna
A Festa da Dorna celébrase cada 24 de xullo en Ribeira. Foi declarada Festa de interese turístico de Galicia en 2005. Engadida na axenda de Cultura da Xunta de Galicia, coma Festa Turística e Festa Popular.
Historia
O 24 de xullo de 1948 tivo lugar a 1ª Singradura da “Festa da Dorna” de Ribeira, celebración declarada de “Interese Turístico de Galicia” no 2005 e “Festivo Local” para o ano 2017 por decisión plenaria municipal en 2015 (sic). Dende a súa fundación, ten como sinais de identidade a imaxinación nas actividades, a participación e o humor matizado pola ironía retranqueira, todo nun aparentemente caótico e carnavalesco fluír festivo, “a marea dorneira”. Nese ambiente festeiro ateigado de ”capachos” de ledicia, a cultura popular materialízase chea de modernidade e tradición.
Dende os seus inicios, en anos de ditadura e autarquía, ata a actualidade, a festa navega pola historia capeando temporais ao igual que a embarcación que lle dá nome. Da dorna, embarcación, dise que “é moi mariñeira”; “A Dorna”, a festa, “é a máis rachada”, a máis rompedora, cantan no seu himno. A festa que reuniu no seu primeiro ano a unhas ducias de veciños e veciñas é hoxe punto de encontro e lecer de miles de persoas chegadas dende toda Galicia e cada vez máis coñecida e recoñecida en toda España e máis alá.
As orixes: unha rifa e unha broma
Nace o 24 de xullo daquel ano e como todo parto tivo previamente a súa allada e as súas dores ou inevitable “colloada”. A “allada” tivo como “armador” a un boticario, D. Emilio Fernández de Sanmamed que o día da festa da Virxe do Carme, “única e verdadeira”, o 17 de xullo, ocorréuselle contar, a quen quixo escoitar, que el era o gañador do sorteo dunha dorna que se rifara con obxecto de recadar cartos para esa festividade organizada pola confraría de pescadores da localidade e que para celebralo ía facer unha festa cos amigos. A “colloada”, lea, sucedeu porque en realidade o que tiña a rifa gañadora era outro, un pescador de “robalisas e polbos” ao que non lle gustou a broma, pero a cousa non chegou a máis. O que si continuou foi Don Emilio, xunto cos seus amigos, coa idea de celebrar a festa pola dorna que en realidade non gañara, e así crearon a “Real e Ilustre Cofradía de la Dorna” para organizar o 24 do mesmo mes, véspera do día do Apóstolo, a “Fiesta de la Dorna” con dous actos centrais, e outros colaterais, a destacar, a celebración dunha “festa asalto”, baile con música de discos, na cafetería La Granja, no barrio de “A Amarella”, despois da “solemne botadura” da dorna “Virgen del Carmen” que nesa ocasión foi unha pequena maqueta engalanada e coa vela “ao terzo” izada; a “botadura” realizouse na praia de Colomer, con toda a reducida pero ocorrente comitiva traxada como era mester en tan importantes eventos. Houbo discurso,”madriña”, botáronse “foguetes” e a festa seguiu con baile ata o amencer a ritmo de cancións de moda reproducidas por un “pin up” Telefunken.
Do 1948 ao 1959
Serán eles os que durante unha década se encargarán da organización da festa, aínda que seguiron participando e “botando un cabo”, colaborando, durante moitos máis.
A partir da 2ª singradura (1949), o baile celebrouse na “Sala de Fiestas Cambeiro”, coa participación de varias orquestras en cada ocasión, xa que a duración non era inferior ás 6 horas ininterrompidas de música e bo ambiente.
Será a partir de 1952 que se comece co sorteo e doazón de dornas, embarcacións de pequeno tamaño para pesca e marisqueo artesanal, a pescadores de poucos recursos para proporcionarlles un medio para poder gañar a vida. A madriña da primeira dorna doada foi Carmenchu, filla de Alejandro Pérez Colomer, a mesma que a da maqueta do 1948, e o nome da embarcación “Virgen del Carmen II”. Dende aquela xa se institucionalizou a doazón de, cando menos, unha dorna ao ano; a idea partiu de Pepe Bouzas, “segundo de abordo”, e tivo grande éxito, pois nos anos seguintes da década doáronse 3, 4 e ata 6 dornas grazas ao apoio de empresas locais ou doutras relacionadas con Ribeira. Destacar ao empresario Tomás Busóms Mascláns como máis sobranceiro mecenas solidario neses tempos. Dende 1952 ata os setenta sempre houbo cando menos unha dorna para aquel fin co recadado durante a Festa, despois seguiu realizándose nalgunha ocasión pero a necesidade era menor e o sentido social foise canalizando cara outras accións.
A programación festiva da primeira década concretou unha serie de actividades, ritos e símbolos que deron identidade á Festa ao longo da súa dilatada historia: A entrega da “flor natural” aos confrades, o “Exame de patróns” para a admisión de novos membros na “Real e Ilustre Cofradía de la Dorna” na que era e segue sendo indispensable o correspondente suborno, o “Top Secret” ou actividade de rúa na que se ironiza sobre un suceso sinalado da actualidade local ou mundial, tamén a entrega de “poutadas”, insignias con forma de áncora tradicional, de ouro ou prata a destacados confrades e principais mecenas e o “Baile de Gala”  que ata os oitenta era a actividade central con ata uns 1 500 asistentes en moitas das súas edicións. Todo contado nun programa, “Caderno de bitácora”, cun planeamento cheo de humor, ironía e orixinalidade no que se recollen as actividades de cada singradura.
Xunto a aquelas actividades xa “clásicas”, dende os cincuenta outras de tipo máis “cultural” como Exposicións de Artesanía, na que destacan as celebradas dende 1958 a 1960, regatas de dornas a remo ou vela, concursos de debuxo para anunciar a festa ou as “sardiñadas” e misas polos confrades xa falecidos complementaron a programación deses tempos.
Do 1960 ata o final da ditadura
No 1960 unha nova comisión faise cargo da festa presidida por Lisardo Valeiras Bravo, completándose cos vocais Joaquín Otero Fernández Victoria, Arturo Valeiras Alvite e Perfecto Valeiras Alvite; significándose como colaboradores e colaboradoras, José María Rivas Colomer, Manuel Cores Cores, Albino Valeiras Poch, Joaquín Santos Pérez, María Luisa López Valeiras, Marisa Fernández de Sanmamed, Blanquita Ricoy de Borbón, Fidelina Cobas Álvarez e Elisa Mariño Paz.
Do final da ditadura ata a transición
Nos derradeiros anos da ditadura e inicio da transición democrática un novo grupo de xoves confrades toma as rendas da organización. Sinalar a listaxe que figura nun libro de contas da Festa de mediados dos setenta nos que se citan a algúns dos principais integrantes deses anos: Alejandro Llovo Pérez, Jesús Mariño Míguez, Vicente Colomer Fariña, Daniel Bravo Cores, Antonio Picher, Ignacio Lens, Francisco Ruíz, Francisco Pereira, Cipriano Millet e Julián Álvarez.
Os anos oitenta
A dificultade para atopar un local axeitado para celebrar o baile, para implicar xente nova disposta a organizar algo que precisaba renovarse en sintonía cos novos tempos e os distintos gustos dos oitenta, deu lugar a que a festa vivise un curto período de certa decadencia pero manténdose viva grazas a antigos confrades, encabezados unha vez máis por Lisardo Valeiras e co apoio de Tino Cobas ou Manolo Cores, entre outros, continuando co baile pero xa con éxito máis reducido na Discoteca Samanthas ou no local do “Círculo Mercantil”, mentres a cuadrilla de rapaces de O Rueiro facían algún “Top Secret”, pero maioritariamente os mozos e mozas orientáronse a festas de cuadrilla, así na “Horta da familia Ruíz” ou na “Horta do Abadiño” distintos grupos de xoves reuníanse para celebrar o día. No 1984 a A.C. Vionta, dentro da “Semana do Mar” do concello, organizou varias actividades de rúa recollendo a tradición dorneira, como o “Top Secret”, o baile de ”adestramento” na praza do Concello ou a rifa dunha maqueta de dorna “Virxe do Carme”, así como xogos para nenos.
Da remodelación de 1988 á actualidade. As peñas dorneiras
No verán de 1988 iniciase un novo modo de organizar a Festa coa creación das “peñas dorneiras”. A iniciativa parte dun grupo de xoves que en anos anteriores destacaran pola organización de múltiples actividades culturais e deportivas formando parte da “A.C. Vionta” aos que se uniran outros que participaran en festas de cuadrilla na “Horta do Abadiño”, contando tamén coa aceptación e apoio de antigos confrades.
A fin de semana anterior ao 24 de xullo dese ano houbo a primeira “Asemblea de peñas” na taberna da señora Ramona “A Caseira” en Bandaurrío na que estiveron presentes representantes das que serían as peñas fundadoras: “Cajaboy Island”, ”Os Cabuxos do Mar”, ”Berberechos Asasinos”, “Pedra Pateira”, “As Parrochiñas da Ría”, “Kirie Eleisón”, “Os Petóns”, “Chopitos and Tramallos Corporation”, “As Fanecas bravas e os sinco fodonsiños”, “As nasas” e “Os lorchos”.
A ”casa das almas boas”, recollendo a tradición dun lugar de xuntanza para confrades en datas pretéritas (a primeira foi a de “Carmen a pava” na actual rúa de Galicia, e despois a de “Maruja” na rúa Rosalía de Castro), onde se distribuíron as primeiras camisetas foi na “fanequeira” ( bar ou taberna) “O Cotobado“, na rúa de Galicia, rexentada daquela por Manu Mariño. Son nomes propios a destacar nos inicios da remodelación da Festa os de Juan Carlos Iglesias, Santiago Páramo, Marcelo Valeiras, Vicente Sánchez, Ricardo Llovo e os seus irmáns Alejandro e Gustavo, Daniel Fandiño, Toño e Suso Callón, María Cores, Moncho Muñiz  ou José e Ramona  Alborés, entre outro e outras.
A programación do 88 distinguiuse do de edicións anteriores no modo de organizarse e na prominencia que se lle deu ás actividades de rúa e participación (“Top Secret” con crítica paródica da quita de area das dunas de Olveira, “Exame de patróns” con fondo de lancha de contrabandistas, “Jran sardiñada” e “Campionato mundial de chin chi monis” e a “Festa Asalto” no “Callejón”, rúa da “movida” naqueles tempos... Ese ano, debido ao mal tempo, a celebración  alongouse a dous días, 23 e 24 de xullo, premonitorio do que en singraduras posteriores sucedería ao irse ampliando o número de actividades  e o espectacular éxito que tivo o novo formato.
No 1991 legalízase a A.C. “R.e I. Cofradía da Dorna” para dar cobertura legal e liderar a consolidación e organización da festa, acceder a axudas públicas e promover accións encamiñadas á protección e divulgación da embarcación tipo “dorna”, contando aos poucos meses con máis de seiscentos socios e socias.
Da Real e Ilustre Cofradía da Dorna (1948) á A.C.”R.e I. Cofradía da Dorna”(1991)
Na súa fundación, no ano 1948, a “Real e Ilustre Cofradía de la Dorna” ata a legalización no ano 1991, foi unha organización informal que se encargaba de organizar a festa, como obxectivo principal, e algunhas outras actividades de carácter festivo, solidario e/ou cultural.
No 1991 legalízase a A.C. “R. e I. Cofradía da Dorna” co obxecto de ter cobertura legal, poder acceder a achegas públicas, mellorar a organización da Festa e promover actividades a prol da recuperación, protección e divulgación das embarcacións tipo dorna e outras accións de carácter sociocomunitarias e culturais. Na actualidade, 2016, a asociación conta con máis de 1 000 socios e socias.
A directiva organízase en equipos de traballo para atender aos distintos requirimentos para a mellor xestión da asociación e da Festa. Ademais de secretaría e tesourería, tamén hai grupos para xestión da “Escola de vela”, xestión das redes sociais, merchandising, equipamentos, limpeza, seguridade, programación de eventos solidarios e actividades da Festa. No 2016, 33 persoas forman parte da xunta directiva.
As peñas dorneiras (Dende 1988 ata a actualidade)
As peñas son organizacións informais de xente que se reúne e participa activamente na Festa. Para formar parte da Asemblea de Peñas o seu patrón ou patroa debe superar o “Exame de Patróns”, e a peña colaborar na organización da Festa e participar cando menos nalgunha das distintas actividades. A relación de peñas faise cada ano xa que as hai que duran só unha edición e outras que participan dende o 1988. No 2015 anotáronse 88 peñas cun total de máis de 4 000 integrantes.
Se ben no 1988 as peñas se distinguían polo seu nome e pano, xa que a camiseta era branca para todas, xa dende o 89 as camisetas podían ser doutras cores. Así pois, as peñas diferéncianse polas cores do pano e camiseta e polo seu nome que debe ter referencia ao mar pero con inspiración festeira ou humorística, algúns exemplos: "Os sen tolos de Lajareu”, “Marajotas fusiñudas”, “As lampreas máis preas”, “Tabeiróns caralludos”, “Muxo Beti”, “Estou que eskacho”, “Boi de putas”, “Os ratos da illa”, “As fanecas bravas e os sinco fodonsiños”, ”As pirañas van de cañas”, “As luras andan duras”,”Rape´s”,”Carallos de rei”,  “A tuna nejra”, “Os pintos joden quintos”, “Caracolas en sirolas”, “A miseria dos tallantes”,…
Para que unha persoa forme parte dunha peñas non precisa máis que solicitalo, normalmente teñen abonar unha cota para os gastos comúns incluíndo a indumentaria básica e custos de materiais para facer os aparellos (carrilanas, artefacto voador, embarcación feita á machada) das diversas actividades.
As peñas non aportan directamente ningún tipo de cota para a organización da Festa pero dende hai algúns anos, co obxecto de mellorar o programa festivo, algunhas, as menos, dedican unha parte do seu fondo para axudar ao orzamento global.
As once peñas fundadoras do 1988, xa citadas, agrupaban un total dunhas 300 persoas.
A Asamblea de Peñas Dorneiras (1988) ata primeiros dos 1990 era liderada por aqueles que foron, entre outros e outras, os principais impulsores da remodelación festeira: Carlos Iglesias, Santi Páramo, Marcelo Valeiras, Ramona e José  Alborés de “Cajaboi Island”;  Ricardo e Alejandro Llovo e José Domelo de “Os Cabuxos do Mar”; Vicente Sánchez, Daniel Fandiño e Moncho Muñiz de “Pedra Pateira”; Gustavo Llovo, Juan Luís Martínez e Luís “o Xanico” de “Os Berberechos Asasinos”; Toño Callón e María Cores de “Os Petóns”;  as “Eroliñas” e Conchi Bravo de “As parrochiñas da ría”; Cibrán Paz, Josema Suárez e Josefa Cuní de “Os Polbos do Vilar”; Miguel Rodríguez, Lito e Tiago Méndez de “Os lorchos”; Luiso Páramo, Fernando Pazos e Chus Cobas de “As Fanecas bravas e os sinco fodonsiños”; Irmás Jenaro de “As nasas”; Montse Santos de “Tramallos and chopitos corporeixon”; Ana Domínguez e Fuco Antas de “Kirei eleisón”; Benito Guillén e Salvador de “Os queimacasas van de tasas”…
Baile da Dorna ou Baile de Gala
Sen dúbida, a actividade máis relevante ata a creación das “peñas dorneiras” foi o "Baile da Dorna” que na súa primeira edición en 1948 se organizou baixo a fórmula de “asalto-baile” (baile con música de tocadiscos) na cafetería “La Granja”.Será a partir do 1949 que se celebre con dúas ou máis orquestras na Sala de Festas Cambeiro ata finais dos setenta. Nos oitenta na sala Cambeiro transformada en discoteca, Discoteca Primera Línea, no campo de fútbol de “A Fieiteira” e finalmente no Círculo Mercantil.
Dende os 50 o baile denomínase “Baile de Gala”, aínda que non sempre; por exemplo con motivo do 20 aniversario chamouse “Baile do aniversario”. A maioría dos asistentes coñecíano coma ”o baile da Dorna”. Compre non entender o de “Gala” en sentido literal por canto a ironía é o eixe no que xiran case todas as actividades. Os requirimentos na vestimenta non ían máis alá de entrar con gravata, aínda que despois non había que mantela posta todo o baile, ou non entrar con pantalón vaqueiro en tempos nos que este se asociaba con roupa demasiado informal. O certo é que aínda que era unha data que algunhas mozas aproveitaban para facer a “posta de largo”, a semellanza con ese tipo de eventos era pouca en canto a formalismo e ambiente festeiro.
Dende as ducias da primeira edición ata os 1 500 asistentes de finais dos setenta, o baile foise consolidando como un evento importante na bisbarra naqueles tempos. Durante a ditadura era unha data na que se podía estar de festa dende as 24:00 ata as 6:00, o cal animaba a asistir como celebración nunha especie de “baile de fin de ano” no verán. Dende finais dos setenta, primeiros dos oitenta, o baile caeu progresivamente en decadencia, recuperando certa vitalidade dende o 89 e nos noventa, e continuidade a partir do novo século pero sen ter a relevancia doutros tempos. Nos primeiros anos das peñas eran “Os polbos do Vilar” os que levaban o peso da organización. No 2015, xa como cea baile, congregou a máis de cincocentas persoas no Salón de Eventos ”Baiuca”.
A admisión de novos confrades, os Exames de Patróns
Co obxecto de admisión de novos e novas confrades á informal “Real e Ilustre Cofradía de la Dorna”, era tradicional a realización dun exame, en clave humorística, que non sempre recibía ese nome e no que era indispensable subornar ao tribunal. O exame tiña un slogan relacionado con algún tema de actualidade e con sinxela pero efectiva ambientación segundo acordasen: o cine, o programa “Un, dos,tres responda otra vez” ou o descubrimento de América. Como gran examinador hai que citar a Julio Bravo, “o que ía para químico e que acabou en cómico” como el mesmo dicía, ou “o rei do chiste rápido” como acertadamente foi cualificado por Antonio Novo na obra Ilustres Anónimos.