cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tratado lóxico-filosófico
Feito e obxecto
Aínda que o feito sexa a unidade básica para Wittgenstein, o feito está á súa vez composto de obxectos. Esta composición ten dous trazos fundamentais: 1) é articulada e 2) non necesita un elemento distinto aos obxectos mesmos para ser establecida. Vexamos con detemento cada unha destas características:
1) A composición dos feitos polos obxectos é articulada
Isto significa que un feito non é un simple agregado "en lista" de obxectos, senón dun modo particular de estar xuntos. O importante dos obxectos nun feito é a maneira en que se relacionan e non a súa suma. Sexan dous obxectos a e b, entón podemos representar un feito que os implica como aRb onde R significa a maneira particular en que a entra en relación con b. Ben podería pensarse un feito cuxos obxectos sexan a e b, pero cuxa relación sexa de todo distinta, sendo representada como aSb etc. Se a concatenación de obxectos nun feito fose un simple agregado, poderiamos representala como ab, mais esta nomenclatura non rescataría o esencial do pensamento de Wittgenstein: unha colección determinada de obxectos pode relacionarse de múltiples formas para dar distintos feitos. Á maneira particular en que dous ou máis obxectos se relacionan nun feito Wittgenstein chámaa a estrutura do feito. Á súa vez, a posibilidade desa estrutura chámaa a forma do feito. Cando Wittgenstein leva ao extremo este pensamento aparece o seu aspecto filosófico: o mundo actual e existente é unha concatenación ou articulación de obxectos posible entre moitas outras. Porén, os obxectos son esencialmente os mesmos en cada un deles. Por este motivo concluirá que os obxectos son a substancia do mundo, isto é, aquilo invariable a través dos cambios.
O anteriormente exposto pode levar á pregunta "¿é R un elemento que une a a e b nunha relación?" Esta é unha confusión ontolóxica na que Wittgenstein non desexa caer. Non se trata aquí de postular a existencia de dúas ou máis clases de obxectos, por exemplo, os obxectos "obxectuais" e os obxectos "relacionais" que xuntos establecerían unha relación. Vistas as cousas baixo esa óptica errónea sempre cabería a pregunta "¿que relaciona os elementos a, R e b?, ¿Non é o verdadeiro elemento último que nos interesa, tal como antes aparecía R na demostración da insuficiencia da fórmula ' ab '?" E claro que este punto de vista nos levaría a unha regresión ao infinito. Preocupariámosmos polo elemento que une aos elementos na súa unión cos elementos e así sucesivamente.
Máis aínda: unha das intencións esenciais de Wittgenstein é contravir tal postura, evitar tales preguntas. Para ilustrar o modo en que cre que os elementos se relacionan nos feitos, Wittgenstein válese da metáfora da cadea. Do mesmo modo en que nunha cadea os elos non necesitan ningunha clase de pegamento ou terceiro elemento que os una, os obxectos válense de si mesmos para unirse nun feito. ¿Que representa entón R se non un elemento? Simplemente o modo en que os obxectos se relacionan, tal como, continuando co exemplo, os elos poderían unirse en forma recta o angulada.
Desta maneira Wittgenstein gaña non só o evitar un problema que se prolongaba ao infinito, senón o evitar o truco metafísico da postulación de pseudo-obxectos que explican o modo de ser da realidade. Esta conclusión que concirne aparentemente a un problema local de interpretación de nomenclaturas lóxicas ten como fondo unha crítica a toda aquela filosofía que se valga de elementos externos ao feito para explicar a súa existencia como ven dada, elementos tales como as categorías da subxectividade do idealismo kantiano.
Feitos e estados de cousas
Segundo Wittgenstein os obxectos están conectados entre eles de forma determinada. Wittgenstein nomea unha conexión de obxectos "feitos" (Tatsache) ou "estado de cousas" (Sachverhalt). A distinción entre Tatsache e Sachverhalt non é porén fácil de establecer, e significou numerosos problemas para os comentaristas do Tractatus.
Propuxéronse dúas interpretacións:
Complexo e simple
A primeira interpretación é a de Russell no prefacio do Tractatus, que foi tamén respaldada por outros críticos. Apoiase en proposicións como as seguintes:
Ou esta outra nunha carta a Russell nos Carnets 1914-1916:
Habería que comprender entón a diferenza entre Tatsache e Sachverhalt como unha diferenza do complexo e o simple. Esta interpretación xustifica que se traduza 'Sachverhalt'' como "feito atómico". O Sachverhalt non é máis que un feito máis simple. Temos entón tres niveles: o feito, que se descompón en feitos atómicos, os cales á súa vez descompóñense en obxectos.
Real e posíbel
A segunda interpretación propón considerar que a Tatsache é un Sachverhalt que existe, que é o caso. Apoiase noutras proposicións como as seguintes:
Un Sachverhalt converterase nun Tatsache cando este sexa o caso. Non habería diferenza entre ambos, con excepción da existencia. Sería o feito de ser real (de existir) ou non o que determinaría o seu status. Un status posíbel é entón un Sachverhalt e un status real é un Tatsache.
O Tractatus presenta entón aforismos para apoiar as dúas interpretacións. Brian McGuinness, un dos tradutores da versión en inglés do Tractatus, propón unha versión interesante da segunda interpretación que resolvería a dificultade. Segundo el os feitos non están compostos de estados de cousas no sentido en que os estados de cousas formarían parte do feito. Os estados de cousas presupoñen ós feitos como posibilidades de actualización. O feito é un estado de cousas que se realiza, un posible que se volve real.
É desta maneira como o Tractatus é hoxe interpretado. A primeira interpretación, que proven do interese inicial no libro, supón en efecto certas dificultades. Se o feito está realmente composto de estados de cousas perde o seu carácter de simplicidade: Xa non sería entón o átomo lóxico do mundo, papel que quedaría para os estados de cousas. En diante, privilexiamos entón a segunda interpretación.
Feito positivo e feito negativo
Wittgenstein parece distinguir entre dous tipos de feitos, os feitos positivos e os feitos negativos.
De novo aquí o Tractatus presenta unha ambigüidade; poderíase pensar que Wittgenstein realiza unha división real entre dous tipos de feitos:
O feito positivo correspondería a unha expresión lóxica do tipo "Pa"; o feito negativo a unha expresión do tipo "¬Pa".
Obxecto
Xunto ao concepto de feito e de estado de cousas, o concepto de obxecto é un dos piares da ontoloxía do Tractatus. A diferenza do feito, o obxecto non é parte do mundo; postúlase pero non se pode chegar nunca a el.
Obxecto e feito
Segundo Wittgenstein o feito é o elemento máis simple ao que se pode chegar por medio da análise. Porén o feito está definido como unha conexión de obxectos, é dicir como un complexo composto de partes máis simples, os obxectos. No hai nisto ningunha contradición. O feito é o que é máis simple realmente (na realidade), o obxecto é o que é máis simple teoricamente (na teoría).
O residuo da análise do mundo é un conxunto de feitos, pero os feitos supoñen aos obxectos que os constitúen. Wittgenstein vese levado entón a postular os obxectos. Se existe o complexo, debe existir o simple. A análise debe chegar a un fin, non podería continuar infinitamente. Vemos aquí novamente unha manifestación do seu atomismo.
O obxecto é entón simple, pero non podemos consideralo na súa simplicidade. O obxecto está sempre conectado a outros obxectos, no se pode aprehender máis que na ocorrencia desta conexión. Neste aspecto o feito é realmente o elemento máis simple: O obxecto é simple, pero non podemos chegar a el directamente, non podemos máis que abstraelo a partir do feito.
Forma do obxecto
Wittgenstein afirma que os obxectos posúen unha forma; e esta consiste na súa posibilidade de ocorrencia nos estados de cousas (2.0141). Ou, noutras palabras, un obxecto no pode estar en conexión con outro obxecto calquera. Non aparece máis que en certas conexións, con certos outros obxectos preestablecidos. Esta forma é inherente aos obxectos: A posibilidade de combinar os obxectos con tales outros obxectos está xa inscrita no obxecto.
Se coñecemos un obxecto, sabemos en que estados de cousas pode aparecer e en cales non. Este coñecemento dos estados de cousas nos cales un obxecto pode suceder maniféstase na utilización dos nomes. Cando sabemos utilizar a palabra "crayón", quere dicir que sabemos en que proposicións podemos encontrala; o que significa que coñecemos os estados de cousas nos cales o obxecto crayón podería aparecer.
Obxecto e nome
Wittgenstein establece un paralelismo entre o mundo e a linguaxe. As proposicións representan os feitos e os nomes os obxectos. Desde esta perspectiva pode soster que o obxecto é o "significado" do nome (aínda que Bedeutung tamén se podería traducir como "referencia" ou "denotación"). O obxecto é aquilo ao que nos envía o nome.
O papel do obxecto é crucial para a determinación do significado: Unha proposición na que os nomes non nos envían a obxectos é considerada por Wittgenstein como unha pseudo-proposición carente de significado.
A idea que o nome significa o obxecto non se debe comprender como a posición real de Wittgenstein: Nin o obxecto ni o nome poden aprehenderse directamente. En consecuencia non é senón teoricamente que "o nome significa o obxecto" (3.203). O significado dun nome é de feito o uso dese nome, as proposicións nas que pode encontrarse. "Se un signo non ten un uso, no ten significado" lemos no aforismo 3.328.
Obxecto e substancia
"2.021 Os obxectos conteñen a substancia do mundo".
A substancia está definida como o que subsiste independentemente do que é o caso (2.024). Calquera que sexan os estados de cousas realizados, a substancia permanece a mesma. Todos os mundos posibles teñen entón en común os seus obxectos.
A postulación da substancia é primordial para o Tractatus. Wittgenstein defende unha concepción da verdade como correspondencia que supón que podemos comparar a proposición co feito. Se non hai substancia, non podemos comparar a proposición coa realidade, o valor de verdade da proposición depende entón do sistema de proposicións no cal se encontre (2.0211).
A substancia non se postula pois gratuitamente: Xoga un papel central na obra. Sen a substancia, desvanécese a posibilidade mesma do significado. Sen obxecto ao cal referir o nome, o nome deixa de ter significado, o cal poñería fin ao proxecto de delimitar as fronteiras do significado e do non significado.
Natureza dos particulares
Mencionamos dous tipos de obxectos: Os particulares e as propiedades/relacións. E demos exemplos de particulares: "A neve", "Xulio" etc. Estes exemplos non son porén literalmente os particulares tal como os entende Wittgenstein. Non foron mencionado máis que cun fin pedagóxico.
Borrifáns, Oza-Cesuras
San Pedro de Borrifáns é unha parroquia do concello de Oza-Cesuras. Segundo o IGE en 2018 tiña 216 habitantes (116 homes e 100 mulleres), distribuídos en 25 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 347 habitantes.
Tratado lóxico-filosófico
Natureza dos particulares
Dado que o obxecto é simple e os estados de cousas mutuamente independentes, os particulares non poden corresponder senón a elementos precisos. Se un obxecto está nun estado de cousas de modo tal que poidamos sacar unha consecuencia deste estado de cousas concernente ao resto de estados de cousas, entón non se trata dun particular.
Borrifáns, Oza-Cesuras
Topónimo
Borrifás é un xentilicio etrusco cunha base en -fan e latinizado cun -es final (Borrifás, -*fan-es). Nun texto alemán de 1966 recóllense dúas entradas de rexistros históricos deste topónimo. Un rexistro data de 1607 e recolle a Borrifás como xentilicio *Burrifanius, do etrusco Burrius, Burres. Outra é para Borrifáns no cal se cita dous rexistros: un rexistro do século XVIII que o interpreta como viñedo ou arboredo; e outro do século XIX que o interpreta por rexistros de Burifáns, Borufás como leiras ou veigas "borricianas", as cales poderían referise a seren terreos con cinzas.
Tratado lóxico-filosófico
Natureza dos particulares
Por exemplo, un punto espacial non pode ser un particular. Se un punto está situado no espazo, isto significa que non está situado noutro lugar no espazo: Podemos pois deducir da súa situación elementos concernentes a outros estados de cousas. O mesmo ocorre cos puntos situados no tempo; todo o espazo-temporal non pode ser entón un particular Wittgensteiniano.
Teoría da imaxe
Para Wittgenstein unha imaxe caracterízase polo feito de que representa algo. Esta capacidade de representación supón un punto en común entre a imaxe e o que representa, e este punto en común é a forma. Se unha imaxe é imaxe de algo, é porque existe unha identidade na forma das dúas partes. Existe un isomorfismo entre o representante e o representado.
Este isomorfismo non se debe tomar nun sentido "concreto": Ter a mesma forma non significa "parecerse". O que permite dicir que dous obxectos teñen a mesma forma é que poidamos establecer unha correspondencia entre cada un dos elementos destes dous obxectos. Debe existir unha correlación bi-unívoca entre a imaxe e aquilo do cal é imaxe: A cada elemento da imaxe debe corresponder un só elemento no representado.
Unha proposición "Rab" é a imaxe dun feito Rab se todos os compoñentes da proposición teñen un correlato no feito. O signo "R" corresponde a R, o signo "a" a a etc.
Segundo o Tractatus, a posibilidade de representar está na identidade da forma. Porén esta forma non é representable. Non podemos producir unha imaxe do que lle permite representar a unha imaxe. Se este fora o caso, a forma tería ela mesma unha forma, o que Wittgenstein rexeita.
A linguaxe como imaxe
Comparada coa concepción da linguaxe desenvolvida máis tarde por Wittgenstein, a do Tractatus parece máis pobre. A linguaxe ten como obxectivo representar o mundo, prover unha imaxe. Comparase co real, co cal comparte a forma.
Existe entón un paralelismo estrito entre o real e a linguaxe. O que é válido para o feito o o obxecto é válido igualmente para os seus representantes na linguaxe: A proposición é o nome. Non podemos considerar ao nome independentemente dunha proposición e non pode inserirse en todos os contextos.
O carácter combinatorio está xa presente: Da mesma forma que diferentes combinacións de obxectos permiten obter diferentes feitos, as diferentes combinacións de nomes resultan en diferentes proposicións.
Esencialmente imaxe, á linguaxe unicamente a podemos considerar entón con respecto á proposición (4.001). As funcións pragmáticas da linguaxe quedan totalmente ocultas, o que non é representación non se ten en conta. En contraste, o último Wittgenstein interésase moito máis pola práctica lingüística abandonando desa forma a concepción "representacionalista" do Tractatus.
Signo e símbolo
Aínda si existen ambigüidades semánticas, Wittgenstein distingue o signo do símbolo. O signo é o elemento material do símbolo. Símbolos diferentes poden corresponder a un mesmo signo, e un mesmo símbolo pode corresponder a varios signos.
A circunstancia de que nun idioma natural o mesmo signo poida vincularse a símbolos moi diferentes está na orixe das confusións filosóficas. A función da lóxica é entón esclarecer estas equivocacións. O signo "é" non corresponde aos mesmos símbolos en "Sócrates é", "Sócrates é o mestre de Platón" e "Sócrates é un filósofo". A primeira expresión expresa a existencia dun individuo, a segunda expresa unha identidade e a terceira expresa a posesión dunha propiedade. Cada unha destas proposicións ten unha forma lóxica diferente.
"'o idioma disfraza ao pensamento. E de tal forma que non podemos, a partir da forma exterior do vestido, descubrir a forma do pensamento ao que viste' (4.002)"
Esta idea recorda elementos do pensamento de Russell e evoca a súa teoría das descricións definidas. Habería certa desconfianza para coa linguaxe compartida por ambos, pero a postura de Wittgenstein é porén máis complexa. A diferenza de Russell non ten vontade ningunha de reformar os idiomas naturais en beneficio da lóxica; critica unicamente o emprego filosófico do idioma.
Os diferentes tipos de proposicións
O Tractatus busca determinar os límites do que pode dicirse de forma sensata.
Unicamente a primeira categoría inclúe "proposicións" estritamente falando. As outras dúas categorías conteñen "pseudo-proposicións". Para Wittgenstein unha proposición auténtica ten significado, se non o ten non é unha "proposición".
Significado e uso
Vimos porén que os signos non poden considerarse fora das proposicións: Este criterio de sensentido ten entón outra formulación. Unha expresión é insensata cando fai un uso incorrecto dos signos. Se un signo é utilizado nun contexto onde non pode aparecer (en virtude da súa forma), a expresión carece de significado. "Pedro come un número primo" é insensata: O termo "número primo" non pode combinarse desa forma con "comer".
Isaac Albéniz
Isaac Manuel Francisco Albéniz, nado en Camprodon (Xirona) o 29 de maio de 1860 e finado en Cambo-les-Bains (Pireneos Atlánticos, Francia) o 18 de maio de 1909, foi un pianista e compositor español, coñecido polas súas obras para piano baseadas na música popular española.
Tratado lóxico-filosófico
Significado e uso
A teoría de Wittgenstein é porén útil. "Choiva a cae" non ten significado, pero "choiva", "a" e "cae" poden poñerse en relación. "Cae a choiva" é unha proposición sensata: O que importa é a forma na cal se combinan os signos. Aínda que algúns nunca poden entrar en relación, para outros é suficiente que a conexión obedeza a certas restricións para que o enunciado teña sentido.
Isaac Albéniz
Non soamente se dedicou á música para este instrumento: tamén escribiu obras para teatro, seis óperas (máis unha inacabada e tres esbozadas) e máis de dúas ducias de cancións, así como varios temas orquestrais e de música de cámara.
Tratado lóxico-filosófico
Baleiro de sentido e sensentido
Os enunciados que non son sensatos son pseudo-enunciados, pero o ser un pseudo-enunciado non equivale a ser insensato. De forma bastante sorprendente, o Tractatus no fai coincidir "o que no é sensato" con "o que é insensato"; cando unha expresión carece de sentido non necesariamente é un sensentido.
Isaac Albéniz
Traxectoria
Neno prodixio, debuta como pianista con só catro anos nun recital en Barcelona, nesa cidade vai estudar piano, tenta entrar no conservatorio de París, sen éxito, en 1869 a súa familia trasládase a Madrid, en 1876 recibe unha bolsa de estudos de Afonso XII para estudar no conservatorio de Bruxelas, en 1879 regresa a España e en 1883 establécese en Barcelona, onde coñece a Felipe Pedrell quen o convence para escribir música española tal como a Suite Española, Op. 47, o quinto movemento, Asturias (Leyenda) é a máis famosa das obra dese tempo no mundo da guitarra clásica, aínda que orixinalmente fora composta para piano, e só máis tarde transcrita para guitarra por Francisco Tárrega.
Entre 1889 e 1900 viviu en Londres e París e escribiu sobre todo obras teatrais. Iberia, composta entre 1905 e 1908, é a súa obra máis coñecida.
Oncorhynchus clarkii
Oncorhynchus clarkii (antes Salmo clarkii) é unha especie de troitas da familia Salmonidae nativa das augas frías de ríos do continente norteamericano costeiros que desembocan no Pacífico, ou discorren polas Montañas Rochosas, e pola Gran Cunca, pertencentes aos Estados Unidos ou Canadá. É unha das troitas do Pacífico do xénero Oncorhynchus, no cal se inclúe tamén a máis abondosa troita arco da vella (Oncorhynchus mykiss). O. clarkii é moi popular entre os pescadores con cana deportivos. Caracterízase por ter unha distintiva banda de cor vermella na gorxa baixo a mandíbula inferior, polo que parece que ten a garganta cortada, ao que se debe o nome que lle dan na súa área de distribución, cutthroat trout (~troita degolada). O seu nome científico específico, clarkii, déuselle en honor ao explorador William Clark, que codirixiu a Expedición de Lewis e Clark de 1804 que atravesou o daquela mal coñecido noroeste dos Estados Unidos.
Tratado lóxico-filosófico
Baleiro de significado
As proposicións baleiras de significado, ou fora do significado, son proposicións formais. Non teñen ningún contido e non pretenden prover información. Wittgenstein pensa en expresións da lóxica e das matemáticas.
Oncorhynchus clarkii
Esta troita xeralmente habita e desova en ríos de pouco fondo de lonxitude pequena a moderada, de augas claras e ben oxixenadas con fondos de grava. Tamén se reproduce en lagos moderadamente profundos claros e fríos. Son nativas de correntes aluviais ou de fluxo estacional (sobre arenitos, lousas e rochas cristalinas) que son normalmente afluentes de ríos da cunca do Pacífico, a Gran Cunca e as Montañas Rochosas. Desova na primavera e pode hibridarse de forma inadvertida e natural coa troita arco da vella, dando lugar a híbridos fértiles. Algunhas poboacións da O. c. clarkii son semi-anádromas, é dicir, migran durante un período ao mar.
Coñécense varias subespecies desta troita, algunhas das cales se consideran ameazadas nas súas áreas de distribución nativas debido á perda de hábitats e á introdución de especies non nativas. Dúas das subespecies, O. c. alvordensis e O. c. macdonaldi, considéranse extinguidas. A especie foi criada artificialmente para restablecer as poboacións nos seus territorios nativos, e para manter poboacións en lagos non nativos para soportar a pesca deportiva. Esta especie ou algunhas das subespecies son símbolos oficiais dalgúns dos estados do oeste dos Estados Unidos.
Tratado lóxico-filosófico
Baleiro de significado
Estas "proposicións" non teñen que ver co real, o que expresan é máis ben a forma do noso pensamento. non di nada do que existe: En todos os mundos posibles a expresión é verdadeira. É unha tautoloxía lóxica: A súa táboa de verdade da sempre o valor "verdadeiro" (ou 1).
O status que o Tractatus lles confire a estes enunciados é moi orixinal. En realidade as tautoloxías non son literalmente "verdadeiras". Para que unha proposición sexa verdadeira é necesario que un feito lle corresponda. A proposición verdadeira sitúa ao mundo real no conxunto dos mundos posibles: Se Rab é un feito, a proposición que afirma que "Rab" distingue o feito (levado a cabo) dos estados de cousas que non se levaron a cabo. Indica algo sobre o que é o caso e o que non es.
Polo contrario, as tautoloxías enchen o conxunto do espazo lóxico sen distinción. Non din nada sobre o que é o caso ou non o é, pois din que algo é o caso. O que expresan é necesario. Wittgenstein exclúeas entón do ámbito do significado. Cando sei que "2+2=4" non fago máis que recoñecer a forma do meu pensamento. Non se está transmitindo ningunha información sobre o mundo. Pero o que afirma Wittgenstein implica que ocorre o mesmo con expresións máis complexas: "2 + 185462 − 3 = 200 000 − 165461" no é máis informativa que "A = A".
Wittgenstein resolve entón a cuestión do coñecemento dos obxectos lóxicos mediante o absurdo. Non existe coñecemento lóxico: Só existe coñecemento do continxente. O que é necesario non ten o mesmo status, non o "coñecemos".
Por suposto este diagnóstico vale para as contradicións. "Falsas" en todas as situacións, son o inverso das tautoloxías e considéranse da mesma forma.
Sensentido
O que Wittgenstein chama sensentido comprende unha gran cantidade de proposicións heteróclitas. Vimos que as proposicións da metafísica e a ficción son insensatas, pero o mesmo ocorre coas da ética e a estética. A distinción entre o dicible e o indicible adquire aquí toda a súa importancia. As proposicións baleiras de significado son indicíbeis, pero non significan un problema: Non teñen ningunha pretensión informativa. Non ocorre o mesmo coas proposicións do sensentido. Son enunciados que creen afirmar cousas sobre o real cando non o fan, e sobre todo non poden facelo. Os criterios do significado enunciados polo Tractatus rexeitan todo enunciado que non describa feitos do ámbito do significado.
O sensentido non se identifica porén co absurdo. Non é porque unha proposición sexa insensata que aquilo do que trata de falar careza de importancia. Polo contrario, aquilo do que intentan falar certas pseudo-proposicións é crucial: O erro reside unicamente na tentativa de expresalo por medio do idioma. O Tractatus permite entón que aparezan categorías diferentes entre as pseudo-proposicións insensatas.
Entre elas poderíamos encontrar os enunciados metafísicos, os absurdos, pero tamén os enunciados éticos e estéticos, os cales gozan dun status moi particular. O caso dos enunciados filosóficos será abordado despois, pero está claro que a filosofía só produce pseudo-proposicións.
O Tractatus Logico-philosophicus é sinalado moitas veces polo seu aspecto anti-metafísico. Wittgenstein a critícaa de feito en tanto a considera absurda. A metafísica non pode cumprir coas condicións do significado. Fai uso de termos carentes de significado; pero emprega tamén palabras comúns en usos que non son posibles. Reutiliza palabras do idioma ordinario sen reasignarlles un significado que conveña ao seu novo contexto de uso. E quebranta deste xeito a condición fundamental do discurso sensato.
Ao igual que a filosofía, cae na trampa da linguaxe ordinaria e é cega á estrutura real do pensamento. Apégase á gramática natural e non ve a gramática lóxica das palabras. Confunde o signo co símbolo e conduce a absurdos.
Concepción da filosofía
Exposta principalmente nos aforismos 4.003 a 4.116, a concepción da filosofía do Tractatus forma parte dos elementos que serían os máis influentes. Propoñendo ao mesmo tempo unha nova visión da disciplina e unha crítica da filosofía anterior, Wittgenstein estableceu á filosofía como unha actividade directamente ligada á linguaxe e ao significado.
Ciencia e filosofía
A filosofía diferenciase estritamente da ciencia. Non é nin o método nin a precisión o que conforman esta distinción. Simplemente a filosofía e a ciencia non teñen o mesmo propósito. A ciencia busca producir descricións verdadeiras do mundo, o seu obxectivo é o real. A filosofía non ten por obxecto o real, no fala do mundo nin se propón facelo.
A filosofía non produce entón ningunha proposición verdadeira. A diferenza da ciencia que produce teorías, a filosofía preséntase como unha actividade. Unha teoría é un conxunto de proposicións, e isto precisamente é o que a filosofía non é. A filosofía produce esclarecementos sobre proposicións, e non novas proposicións. Non existen proposicións "filosóficas" na forma en que existen proposicións "científicas". A filosofía ten un rol secundario, volve ao contido das proposicións doutras disciplinas. Wittgenstein rexeita a idea dunha metalinguaxe, os enunciados da filosofía no son metaenunciados, son unicamente pseudo-proposicións. A filosofía está entón condenada a non producir outra cousa que o sensentido. "A filosofía está chea das confusións máis fundamentais".
A filosofía como actividade
A filosofía presentase como unha actividade de esclarecemento lóxico. A filosofía desvela a forma lóxica dos enunciados detrás da súa expresión na linguaxe natural. Permite entón encontrar as pseudo-proposicións mostrando que os seus termos non se utilizan de acordo á forma das palabras ou poñendo de manifesto a ausencia de significado dos nomes. É unha "crítica da linguaxe" (4.0031).
Esta actividade de crítica non ocorre porén en todos os usos da linguaxe. Wittgenstein non considera defectuosa á linguaxe ordinaria; polo contrario, "todas as proposicións da nosa lingua usual están de feito, tal como están, ordenadas de forma loxicamente perfecta" (5.5563). Onde o autor condena os erros e os sensentidos é no discurso filosófico e na metafísica.
A filosofía pon de manifesto o que sempre tivemos fronte aos ollos e que por esta razón non víamos. Neste sentido, a concepción da filosofía tal como a presenta o Wittgenstein mozo está en consonancia coa que defenderá nas súas Investigacións filosóficas, onde escribirá que "A filosofía confórmase con poñer todo fronte a nós, sen explicar nin deducir nada. - Como todo está aí, ofrecido á vista, no hai nada que explicar" (§126).
Crítica da filosofía
A concepción da filosofía de Wittgenstein sérvelle principalmente para denunciar a filosofía tal como foi practicada antes que el. Os filósofos fan un uso inapropiado da linguaxe, enuncian proposicións insensatas e utilizan termos sen referentes. E aínda peor, equivócanse en canto á natureza do que realizan: Cren falar do real cando non é este o caso. A filosofía tomase entón como unha teoría, como unha ciencia.
No que respecta a Wittgenstein o status da filosofía que defende non está explicitamente definido. A filosofía de Wittgenstein únese á mala filosofía en cuanto tampouco fala do real. So o Tractatus non se ilusiona sobre o status do que di, viola porén as condicións do significado que el mesmo estableceu. O status final da filosofía é entón ambiguo: Wittgenstein ataca un tipo de filosofía, pero a súa non está tampouco en condición de enfrontar as súas propias críticas.
Calquera que sexa a filosofía no fai máis que enunciar pseudo-proposicións. Pero se a filosofía que ataca o Tractatus enuncia pseudo-proposicións absurdas, a filosofía do Tractatus podería soster proposicións insensatas sen ser obxecto de ataque. Estas proposicións estarían entón próximas das da ética e a estética. Wittgenstein no trata abertamente sobre este asunto e o seu silencio despois da publicación da súa obra non nos prove ningunha resposta.
Sentido da filosofía
A filosofía non se limita a expoñer os sensentidos, senón que é sobre todo a actividade que delimita o sentido do sensentido. É ela a que determina o que, no ámbito do pensable, pode dicirse. Ten entón un papel crucial na perspectiva do Tractatus. Enuncia as condicións do discurso sensato e do discurso insensato. A súa utilidade máis alá diso non queda establecida. A filosofía podería ou ben deterse tendo realizado a demarcación, ou ben continuar nun papel regulador. A crítica da linguaxe podería entón operarse dunha vez por todas na delimitación dos criterios do significado ou ben renovarse permanentemente mediante a análise efectiva da linguaxe con respecto aos criterios enunciados.
Ética
Dada a ausencia explícita do tema ético no Tractatus e o críptico de moitas das observacións, é quizais máis apropiado limitarse a consignar as palabras do propio Wittgenstein no prefacio: "todo o que pode ser expresado en absoluto pode ser expresado claramente, e sobre aquilo que non pode ser expresado debemos gardar silencio". Ademais do aspecto místico do inefable, entre o que non pode ser expresado está tamén incluído a ética (e a estética), tal como o expresa claramente nunha carta a von Fickler:
Oncorhynchus clarkii
Taxonomía
miniatura|alt=Mapa da evolución filoxenética da O. clarkii.|[[Árbore filoxenética|Mapa filoxenético de O. clarkii. ]] O nome científico actual desta troita é Oncorhynchus clarkii, pero o seu nome cambiou varias veces desde que foi descrita. Foi a primeira troita que atoparon os europeos no Novo Mundo, concretamente en 1541, cando o explorador español Francisco de Coronado deixou rexistrado que a vira no río Pecos preto de Santa Fe, Novo México. Tratábase probablemente da subespecie de Río Grande (O. c. virginalis) A especie describiuse por primeira vez nos diarios do explorador William Clark a partir de espécimes recollidos durante a Expedición de Lewis e Clark no río Missouri preto de Great Falls, Montana, e seguramente era a subespecie O. c. lewisi. Como unha das moitas misións de Lewis e Clark era describir a flora e a fauna que encontrasen durante a expedición, a esta troita déuselle o nome de Salmo clarkii en honor de William Clark. En 1836, o espécime tipo de S. clarkii foi descrito polo naturalista John Richardson a partir de exemplares dun afluente do curso inferior do río Columbia, identificado co nome de "Katpootl", que quizais era o río Lewis, xa que había unha aldea de indios Multnomah con nome similar na confluencia. Este espécime tipo era posiblemente da subespecie da costa O. c. clarkii. Ata a década de 1960, as poboacións das subespecies do westslope e do Yellowstone estaban incluídas nunha mesma subespecie chamada Salmo clarkii lewisii. Despois, os biólogos dividiron o grupo en dúas subespecies, dándolle á do westslope o nome de lewisii en honor do explorador Meriwether Lewis e renomeando a do Yellowstone como Salmo bouvierii; este último nome deullo David Starr Jordan en 1883 en honor do capitán Bouvier do exército norteamericano.
En 1989, os estudos morfolóxicos e xenéticos indicaron que as troitas da cunca do Pacífico eran xeneticamente máis próximas ao salmón do Pacífico (Oncorhynchus species) que ao xénero Salmo (troitas e salmóns do Atlántico). Entón, en 1989, as autoridades taxonómicas moveron a troita arco da vella e outras troitas da cunca do Pacífico, incluída a actual O. clarkii, ao xénero Oncorhynchus.
Subespecies
Behnke no seu manual de salmóns e troitas de 2002 recoñecía 14 subespecies desta troita cada unha das cales era nativa dunha área xeográfica separada. Non todas elas foran descritas cientificamente, e nalgúns casos presentáronse diferentes opinións sobre as súas identidades taxonómicas. Suxeriuse que esta troita evolucionou a partir dun antepasado do Oncorhynchus común que migrou ao longo da costa do Pacífico e cara ao oeste ás montañas principalmente polas cuncas dos ríos Columbia e Snake hai de 3 a 5 millóns de anos, a finais do plioceno ou inicios do plistoceno. Esas épocas sufriron repetidos períodos glaciais e interglaciais que causarían unha repetida fragmentación e illamento das poboacións desta troita, o que tivo finalmente como resultado as diferentes subespecies que atopamos hoxe. As 14 subespecies poden agruparse en catro grupos evolutivos: da costa, do westslope, do Yellowstone e do Lahontan, como se resume na táboa.
Descrición
miniatura|esquerda|Cabeza da subespecie do Yellowstone (O. c. bouvierii), mostrando as súas características "talladas" vermellas na gorxa.
Ao longo da súa área de distribución nativa ou introducida, esta troita varía moito en tamaño, coloración e selección de hábitat. A súa coloración pode variar desde o dourado ao gris ou ao verde no dorso. Pode xeralmente distinguirse da troita arco da vella pola presenza de dentes basibranquiais na base da lingua e un maxilar que se estende alén do bordo posterior do ollo. Dependendo da subespecie, cepa e hábitat, a maioría delas teñen unhas distintivas marcas vermellas, rosas ou laranxas ao longo da parte inferior das mandíbulas nos pregamentos inferiores das placas das branquias. A estas marcas se debe o nome de cutthroat trout (~troita degolada) co que se coñece na súa rexión nativa, que lle deu por primeira vez o escritor amante da natureza Charles Hallock nun artigo de 1884 publicado en The American Angler. Estas marcas non son exclusivas desta especie, xa que algunhas poboacións de subespecies de troitas arco da vella (Oncorhynchus mykiss irideus e O. m. gairdneri) tamén presentan marcas na gorxa avermelladas ou rosas.
Na madureza, diferentes poboacións e subespecies de O. clarkii poden medir desde 15 a 102 cm de lonxitude, dependendo do hábitat e dispoñibilidade de alimento. As formas costeiras que migran ao mar pesan como media de 0,9 a 2,3 kg. As lonxitudes e pesos das formas maduras de terra adentro varían moito dependendo do seu ambiente particular e dispoñibilidade de alimento. As que residen nun río son moito menores, de 11 a 91 g, mentres que as poboacións lacustres chegan a pesos de ata 5,4 a 7,7 kg en condicións ideais. A subespecie máis grande é a do Lahontan (O. c. henshawi), que mide de 20 a 23 cm en pequenos ríos e de 20 a 56 cm en ríos grandes e lagos. En contornos ideais, a subespecie do Lahontan chega a pesos típicos de 0,11 a 3,63 kg. O récord mundial para esta especie é un exemplar do Lahontan de 99 cm e 19 kg.
Ciclo de vida
O. clarkii hibrídase de forma natural coa especie moi emparentada troita arco da vella (O. mykiss), producindo híbridos fértiles. Estes híbridos xeralmente teñen coloración similar e unha aparencia xeral semellante á de O. clarkii, e normalmente conservan as "talladas" vermello-alaranxadas características da gorxa. Os híbridos a miúdo supoñen unha dificultade taxonómica cando hai que distinguir se un determinado espécime é unha O. clarki ou unha O. mykiss. Ademais, O. clarkii pode hibridarse con O. gilae (a troita de Gila) e O. apache (a troita apache) en rexións onde as súas áreas de distribución se solapan.
Área de distribución
miniatura|Área de distribución de O. clarkii nativa e non nativa en EUA.
O. clarkii é nativa do leste de Norteamérica e evolucionou por illamento xeográfico dando lugar a 14 subespecies, cada unha nativa dunha cunca hidrográfica principal diferente. A especie nativa desta troita vive ao longo da costa do Pacífico noroeste desde Alasca ata o norte e California, pasando pola Columbia Británica, incluíndo a Cadea das Cascadas, a Gran Cunca e as Montañas Rochosas ata o sur de Alberta. Algunhas poboacións costeiras da subespecie O. c. clarkii son semianádromas, e pasan algúns meses do ano en ambientes mariños alimentándose como adultos, e volvendo ás augas doces desde o outono a principios da primavera para alimentarse de insectos e desovar. O. clarkii ten a segunda área de distribución máis grande nativa histórica das troitas norteamericanas, despois da especie Salvelinus namaycush. A área de distribución dalgunhas subespecies, especialmente O. c. lewisi quedou reducida a menos do 10 ̬% do seu territorio histórico debido á perda de hábitats e á introdución de especies non nativas.
Aínda que son membros do xénero Oncorhynchus (as troitas do Pacífico), tres das subespecies, O. c. lewisi, O. c. stomias e O. c. bouvierii, teñen poboacións que viven máis ao leste da divisoria de augas continental de América, na cunca do curso superior do río Missouri, curso superior do río Arcansas, e cuncas do río Platte e do curso superior do río Yellowstone, os cales non desembocan no Pacífico senón no Atlántico (Golfo de México) a través da cunca do río Mississippi. Crese que as condicións climáticas e xeolóxicas que reinaban hai de 3 a 5 millóns de anos permitíronlle a esta troita migrar desde o río Snake pasando a divisoria ata a planicie de Yellowstone a través do Paso dos Dous Océanos. Hai tamén probas de que o lago Yellowstone anteriormente drenaba cara ao sur no río Snake. Outras probas indican que a subespecie O. c. lewisi puido establecer poboacións ao leste da divisoria a través do lago Summit de Montana polo Paso Marías, que nalgún tempo conectaba a cunca do río Flathead coa do curso superior do Missouri. Os científicos especulan que hai varios pasos de montaña asociados coas cabeceiras da cunca do río Colorado e do Arcansas/Platte que terían permitido a migración deste peixe ao leste da divisoria.
O. clarkii foi introducida en augas non nativas fóra da súa área histórica nativa, pero non na medida en que se fixo coa troita arco da vella (O. mykiss). Dentro da súa área nativa da cunca do Yellowstone, as autoridades da U.S. Fisheries Bureau e do National Park Service introduciron a especie en moitos lagos do Parque Nacional de Yellowstone que non tiñan peixes. A especie foi tamén introducida esporadicamente en afluentes do lago Michigan na década de 1890 e esporadicamente a inicios do século XX, mais nunca conseguiu establecer poboacións salvaxes. Unha poboación da subespecie do Yellowstone supostamente estableceuse no lago Huron. E, aínda que a especie non é nativa de Arizona, é rutineiramente introducida polo Arizona Game and Fish Department en lagos de alta montaña das Montañas Brancas na rexión nordeste de dito estado.
Hábitat
O. clarkii necesita vivir en ríos pouco fondos de augas be oxixenadas, claras, frías con fondos de grava ou en lagos fríos e moderadamente fondos. As ribeiras con vizosa vexetación que reduce os sólidos en suspensión son típicos dos hábitats que prefire esta troita, e as pozas creadas polos castores poden proporcionarlles refuxio durante os períodos de seca e durante o inverno. A maioría das poboacións permanecen en augas doces durante toda a súa vida e non son migradoras, senón residentes nos ríos. A subespecie da costa (O. c. clarkii) é a única que coevolucionou en toda a súa área de distribución coa troita arco da vella (O. mykiss irideus). Partes da área de distribución da subespecie O. c. lewisi solápanse coas da subespecie de troita arco da vella do río Columbia O. m. gairdneri, pero a maioría do seu territorio nativo está nas cabeceiras de ríos afluentes que están máis arriba das grandes cataratas e outras barreiras o que impide que poidan migrar río arriba. Polo menos tres subespecies están confinadas en cuncas endorreicas illadas da Gran Cunca e poden tolerar augas salinas ou alcalinas.
O. clarkii aliméntase de forma oportunista. As que son residentes en ríos aliméntanse principalmente de larvas, pupas e adultos de insectos acuáticos (xeralmente tricópteros, plecópteros, efémeras e dípteros acuáticos), e de insectos terrestres adultos (normalmente formigas, escaravellos, saltóns e grilos) que caen na auga, e tamén de ovos de peixes, pequenos peixes, e cangrexos, camaróns e outros crustáceos. A medida que medran a proporción de peixes consumidos increméntase na maioría das poboacións. En estuarios de auga salgada e ao longo das praias, a subespecie costeira aliméntase de peixes pequenos como Myoxocephalus, Ammodytes, crías de salmón e arenque. Tamén comen camaróns e pequenas luras e krill. En augas doces consomen a mesma dieta que as troitas residentes nos ríos (insectos acuáticos e crustáceos, anfibios, miñocas, pequenos peixes e ovos de peixe). No territorio onde vive a troita Salvelinus confluentus, a O. clarkii sérvelle de alimento.
Propagación artificial
dereita|miniatura|Solta de exemplares almacenados de O. clarkii no lago Pyramid en Nevada en 1973.
Varias subespecies de O. clarkii críanse en criadeiros comercias, estatais e federais para a súa posterior introdución en ambientes lacustres ou fluviais nativos axeitados. A principios do século XX o U.S. Bureau of Fisheries, estableceu varios destes criadeiros no Parque Nacional de Yellowstone. Estes criadeiros non só producían a subespecie do Yellowstone (O. c. bouvierii) para o parque, senón que tamén fornecían ovos a outros criadeiros dos Estados Unidos. Entre os anos 1901 e 1953 exportáronse un total de 818 millóns de ovos de troita do parque a outros criadeiros estadounidenses. O Criadeiro Nacional de Peixes do Lahontan xestionado polo U.S. Fish and Wildlife Service ten a misión de restaurar as poboacións de troita do Lahontan (O. c. henshawi) nos lagos Pyramid e Walker de Nevada, nos lagos lago Fallen Leaf, e June de California, e nos lagos Marlette, e Gull e no río Truckee de California e Nevada. O criadeiro produce de 300.000 a 400.000 crías de troitas do Lahontan anualmente. O Criadeiro Nacional de Peixes de Jackson produce unhas 400.000 troitas do río Snake (O. c. behnkei) anualmente para axudar a manter as áreas de pesca de Idaho e Wyoming. O Criadeiro Nacional de Peixes de Leadville produce de 125.000 a 200.000 troitas do río Snake (O. c. behnkei), troitas de dorso verde (O. c. stomias) e de troita arco da vella anualmente para manter as áreas de pesca das cuncas do río Fryingpan e do río Arcansas e outras augas de Colorado. O Criadeiro Nacional de Peixes de Bozeman, Montana, xoga un importante papel na restauración das subespecies O. c. stomias e O. c. lewisi.
Ameazas ás poboacións
miniatura|dereita|Ilustración dun exemplar de troita do Yellowstone do libro Birds and Nature de 1904. O territorio nativo históricode O. clarkii quedou hoxe máis reducido pola sobrepesca, urbanización e perda de hítat debido á minería, gandería e cortas de bosques. As densidades das poboacións reducíronse e nalgúns casos as poboacións desapareceron pola competición con outras especies non nativas introducidas a finais do século XIX e principios do XX, como as troitas Salvelinus fontinalis, Salmo trutta, Salvelinus namaycush e Oncorhynchus mykiss, o salmón Oncorhynchus nerka, e o corégono Coregonus clupeiformis e tamén pola introdución dos camaróns mísidos. Os científicos cren que a subespecie O. c. lewisi será finalmente erradicada dos lagos grandes do oeste de Montana debido ás fervenzas tróficas resultantes da introdución da troita Salvelinus namaycush e dos camaróns mísidos. As ameazas actuais máis graves para varias das subespecies son a hibridación interespecífica coa troita arco da vella introducida da que nacen híbridos prósperos, e da hibridación intraespecífica con outras subespecies de O. clarkii. No ecosistema do Gran Yellowstone, a presenza da troita Salvelinus namaycush no lago de Yellowstone do Parque Nacional de Yellowstone causou un declive grave da subespecie O. c. bouvierii. Os gromos da doenza causada polo parasito Myxobolus cerebralis nos principais afluentes de desove nas áreas nativas da especie tamén causou declives nas poboacións. A maioría das subespecies de O. clarkii son moi susceptibles a esta doenza, aínda que a subespecie do río Snake (O. c. behnkei) parece ser resistente a este parasito.