cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Táboa periódica dos elementos
Táboas con estruturas diferentes
Segundo Eric Scerri, os diversos formatos de táboas periódicas poden considerarse situados nun continuo química–física. Cara ó extremo químico deste continuo pode atoparse entre outras a táboa periódica de químicos inorgánicos de Rayner-Canham de 2002, que pon énfase nas tendencias e padróns así como nas propiedades e relacións químicas pouco frecuentes. Preto do extremo físico deste continuo estaría a táboa periódica de paso esquerdo de Charles Janet, publicada en 1928. Esta presenta unha estrutura cunha conexión máis próxima á orde na que se enchen as capas electrónicas e, por asociación, á mecánica cuántica. Reuben Alper publicou no ano 2010 un enfoque semellante en certa medida, mais criticado por Scerri por non respectar a necesidade de amosar a periodicidade química e física. Na parte media do continuo estaría a forma común da táboa periódica, considerada unha mellor expresión das tendencias no estado físico, condutividade eléctrica e térmica, números de oxidación e outras propiedades facilmente inferidas a partir de técnicas tradicionais de laboratorio. Considérase que a súa popularidade é resultado dun bo balance de características en termos de facilidade de construción e uso, e da súa representación da orde atómica e tendencias periódicas.
Aube
Historia
O departamento foi creado durante a Revolución francesa, o 4 de marzo de 1790, en aplicación da lei do 22 de decembro de 1789, a partir dunha parte da provincia de Champaña.
Xeografía
Aube forma parte da rexión de Gran Leste. Linda cos departamentos de Marne ó norte, de Alto Marne ó leste, de Costa de Ouro ó sueste, de Yonne ó suroeste e de Sena e Marne ó oeste.
Táboa periódica dos elementos
Táboas aplicadas noutros ámbitos
A máis do obxectivo orixinal de clasificación dos elementos por propiedades periódicas, ó longo do tempo utilizouse a estrutura da táboa periódica para construír táboas con outros obxectivos. Por exemplo, no ano 2019 incluíuse nun informe do Foro Económico Mundial sobre a reciclaxe de produtos electrónicos unha "táboa periódica" da reciclaxe.
Situación do hidróxeno e do helio
Seguindo unicamente as configuracións electrónicas, o hidróxeno (1s1) e o helio (1s2) deberían situarse nos grupos 1 e 2, sobre o litio ([He]2s1) e o berilio ([He]2s2) respectivamente. Porén, esta colocación non se utiliza habitualmente fóra do propio contexto das configuracións electrónicas. Cando se descubriron por primeira vez os gases nobres ó redor do ano 1900 (chamados entón "gases inertes"), incluíronse no denominado "grupo 0", reflectindo desta forma que non se coñecía ata entón unha reactividade química destes elementos, e o helio situouse na parte superior dese grupo xa que compartía a inercia química común a ese grupo. Cando o grupo mudou o seu número formal, moitos autores continuaron situando o helio directamente sobre o neon no grupo 18, incluíndo a táboa moderna da IUPAC. A propiedade que distingue o helio do resto de gases nobres, malia a semellanza na súa inercia á do neon e á do argon, é que na súa capa electrónica pechada o helio só ten dous electróns no orbital máis exterior, mentres que o resto de gases nobres teñen oito.
As propiedades químicas do hidróxeno non se asemellan moito ás dos alcalinos que ocupan o grupo 1, e seguindo esta base o hidróxeno sitúase en ocasións nun lugar distintos, sendo unha das alternativas máis habituais no grupo 17. Un dos factores para isto é a química predominantemente non metálica e estritamente univalente do hidróxeno, e que o flúor é estritamente univalente e non metálico. En ocasións, para demostrar que o hidróxeno posúe propiedades que corresponden tanto ás dos alcalinos coma ás dos halóxenos, aparece representado nas dúas de forma simultánea. Outra colocación suxerida é sobre o carbono no grupo 14. Situado desta forma encaixaría ben coas tendencias de valores crecentes de potencial de ionización e afinidade electrónica, e non estaría demasiado lonxe da tendencia da electronegatividade, malia que o hidróxeno non pode demostrar a característica tetravalente dos elementos máis pesados do grupo 14. Finalmente o hidróxeno colócase en ocasións separado de tódolos grupos, baseándose en como as propiedades xerais do hidróxeno difiren das do resto de elementos. Isto tamén sucede en ocasións co helio, o outro elemento do período 1.
Elementos do grupo 3 nos períodos 6 e 7
Aínda que o escandio e o itrio son sempre os dous primeiros elementos do grupo 3, a identidade dos dous elementos seguintes non está completamente establecida. O máis habitual é que sexan o lantano e o actinio, e o menos o lutecio e o laurencio. Estas dúas variantes xorden das dificultades históricas para situar os lantánidos na táboa periódica, e dos debates sobre onde comezan e terminan os elementos do bloque f. A separación dos lantánidos do corpo principal da táboa periódica atribuíuse ó químico checo Bohuslav Brauner, que en 1902 situounos a todos nunha posición do grupo 4 baixo o circonio. Esta disposición recibiu o nome de "hipótese asteroide", como analoxía ós asteroides ocupando unha única órbita no sistema solar. Antes desta disposición os lantánidos situábanse xeralmente ó longo dos grupos I a VIII do formato antigo de 8 columnas da táboa. Malia que existen rexistros de predecesores da disposición de 1902 de Brauner que datan do ano 1895, este coñécese por facer referencia á "química dos asteroides" nunha carta de 1881 enviada a Mendeleiev. Outros autores asignaron tódolos lantánidos ben ó grupo 3, ós grupos 3 e 4, ou ós grupos 2, 3 e 4. En 1922 Niels Bohr continuou o proceso de separación situando os lantánidos entre os bloques s e d. En 1949 Glenn T. Seaborg reintroduciu o formato de táboa periódica máis popular, no que os lantánidos e actínidos aparecen no pé da táboa. Seaborg publicou a súa táboa por primeira vez nun informe clasificado de 1944, e publicouna de novo en 1945 en Chemical and Engineering News. Nos anos seguintes ata o ano 1949 varios autores comentaron a súa proposta e estiveron en xeral de acordo con ela. Nese ano Seaborg indicou que o mellor método para representar os actínidos semellaba ser o de situalos baixo os lantánidos como análogos destes. Posteriormente chegouse a afirmar que estes debates son proba de que "é un erro dividir o sistema [periódico] en bloques pronunciadamente delimitados". Existe tamén unha terceira variante representa as dúas posicións baixo o itrio ocupadas por tódolos lantánidos e actínidos. Existen argumentos químicos e físicos apoiando o caso do lutecio e o laurencio, mais a maioría de autores afirma non estar convencido disto. En decembro de 2015 a IUPAC estableceu un proxecto para investigar e realizar unha recomendación formal para esta cuestión.
Lantano e actinio
miniatura|150px|[[Lantano|La e Ac baixo Y]] O lantano e o actinio adoitan representarse como os restantes membros do grupo 3. Esta disposición tería a súa orixe nos anos 1940, coa aparición das táboas periódicas que dependían da configuración electrónica dos elementos e da noción do electrón de diferenciación. As configuracións do cesio, bario e lantano son [Xe]6s1, [Xe]6s2 e [Xe]5d16s2 respectivamente. O lantano ten un electrón de diferenciación 5d e segundo William B. Jensen isto estableceríao no grupo 3 como o primeiro membro do bloque d para o período 6. Seguindo o razoamento de Jensen, un conxunto consistente de configuracións electrónicas pode verse desta forma no grupo 3: escandio [Ar]3d14s2, itrio [Kr]4d15s2 e lantano [Xe]5d16s2. Aínda no período 6, asignóuselle ó iterbio a configuración electrónica [Xe]4f135d16s2 e ó lutecio [Xe]4f145d16s2, dando como resultado un electrón de diferenciación 4f para o lutecio e establecéndoo como o último membro do bloque f para o período 6. Jensen indica que os traballos espectroscópicos posteriores descubriron que a configuración electrónica do iterbio é realmente [Xe]4f146s2. Isto significa que o iterbio e o lutecio, este último cunha configuración electrónica de [Xe]4f145d16s2, teñen ámbolos dous 14 electróns f, dando como resultado un electrón de diferenciación d no lugar de f para o lutecio, e facendo deste un candidato igualmente válido que o lantano de configuración [Xe]5d16s2 para a posición do grupo 3 baixo o itrio. Porén, o lantano presenta a vantaxe da incumbencia xa que o electrón 5d1 aparece por primeira vez na súa estrutura mentres que aparece por terceira vez na do lutecio, sendo a súa segunda aparición na estrutura do gadolinio.
En termos de comportamento químico, e tendencias ó descender polo grupo 3 para propiedades como o punto de fusión, a electronegatividade e o raio iónico, o escandio, o itrio, o lantano e o actinio son semellantes ós seus elementos homólogos dos grupos 1 e 2. Nesta variante o número de electróns f nos ións máis comúns (trivalentes) dos elementos do bloque f, coinciden de forma consistente na súa posición no bloque f. Por exemplo, a conta de electróns f para os ións trivalentes dos primeiros tres elementos do bloque f son Ce 1, Pr 2 e Nd 3.
Lutecio e laurencio
miniatura|150px|[[Lutecio|Lu e Lr baixo Y]] Noutras táboas o lutecio e o laurencio dispóñense como os membros restantes do grupo 3. As técnicas temperás de separación química do escandio, itrio e lutecio dependían do feito de que estes elementos danse xuntos no chamado "grupo itrio", mentres que o lantano e o actinio danse xuntos no chamado "grupo cerio". De acordo a isto algúns químicos asignaron o lutecio ó grupo 3 no lugar do lantano nos anos 1920 e 1930. Varios físicos favoreceron o lutecio nos anos 1950 e 1960, tendo en conta a comparación de varias das súas propiedades físicas coas do lantano. Esta disposición, na que o lantano é o primeiro membro do bloque f, está disputada por varios autores xa que o lantano carece de electróns f. Porén, déronse argumentos de que esta non sería unha oposición válida por mor doutras das anomalías existentes na táboa periódica. Para o laurencio, a súa configuración electrónica en fase atómica de gas quedou confirmada no ano 2015 como [Rn]5f147s27p1. Esta configuración representa outra anomalía na táboa periódica, independentemente de se o laurencio se sitúa no bloque f ou d, xa que a única posición potencial no bloque p reservouse para o nihonio coa súa configuración predita de [Rn]5f146d107s27p1.
Quimicamente o escandio, o itrio e o lutecio (e presumiblemente o laurencio) compórtanse como versións trivalentes dos metais do grupos 1 e 2. Por outra banda, as tendencias ó desprazarse cara abaixo no grupo para propiedades como o punto de fusión, electronegatividade e raio iónico son semellantes ás que se atopan entre os seus homólogos dos grupos 4 a 8. Nesta variante o número de electróns f nas formas gasosas dos átomos do bloque f adoitan coincidir coa súa posición no bloque f. Por exemplo, as contas de electróns f para os primeiros cinco elementos do bloque f son La 0, Ce 1, Pr 3, Nd 4 e Pm 5.
Lantánidos e actínidos
miniatura|150px|Marcadores baixo [[itrio|Y]] Uns poucos autores sitúan todos os trinta lantánidos e actínidos nas dúas posicións baixo o itrio, habitualmente por medio de marcas e notas ó pé. Esta variante pon énfase nas semellanzas químicas dos 15 lantánidos, a expensas da ambigüidade resultante sobre que dous elementos ocupan as posicións do grupo 3 baixo o itrio e dun teórico bloque f de 15 columnas.
Grupos incluídos nos metais de transición
Segundo a definición da IUPAC un metal de transición é un elemento cuxo átomo ten unha subcapa d incompleta, ou que pode dar lugar a catións cunha subcapa d incompleta. Segundo esta definición tódolos elementos dos grupos do 3 ó 11 son metais de transición, excluíndo desta categoría ós elementos do grupo 12: cinc, cadmio e mercurio.
Algúns químicos tratan as categorías "elementos do bloque d" e "metais de transición" de forma intercambiable, e polo tanto inclúen os grupos do 3 ó 12 entre os metais de transicións. Nesta consideración os elementos do grupo 12 trátanse como un caso especial de metais de transición no que os electróns d non están involucrados no enlace químico de forma ordinaria. Un estudo de 2007 sobre o fluoruro de mercurio (VI) (HgF4), un composto no que o mercurio usaría os seus electróns d para o enlace, deu lugar á suxestión de que o mercurio podería considerarse un metal de transición. Outros autores como Jensen argumentaron que a formación dun composto como o HgF4 pode suceder só baixo condicións moi anormais, e a súa propia existencia está en disputa, polo que o mercurio non podería considerarse un metal de transición seguindo unha interpretación razoable da definición ordinaria.
Por outra banda hai químicos que exclúen os elementos do grupo 3 da definición de metal de transición, baseándose en que os elementos deste grupo non forman ningún ión cunha capa d parcialmente ocupada e polo tanto non presentan ningunha propiedade característica da química dos metais de transición. Neste caso só se consideran os grupos do 4 ó 11 como metais de transición. Non obstante, malia que os elementos do grupo 3 teñen poucas propiedades químicas características dos metais de transición, si demostran algunhas das propiedades físicas características destes, pola presenza dun único electrón d en cada un dos seus átomos.
Elementos con propiedades químicas descoñecidas
Aínda que foron descubertos todos os elementos ata o oganesson, dos elementos por riba do hassio (elemento 108) só o copernicio (elemento 112), o nihonio (elemento 113) e o flerovio (elemento 114) teñen propiedades químicas coñecidas, e só hai suficiente evidencia dunha categoría conclusiva para o copernicio. Os outros elementos poderían comportarse de forma distinta da predición por extrapolación, por mor de efectos relativistas. Por exemplo, a predición indica que o flerovio exhibiría algunhas propiedades semellantes ós gases nobres, malia que se sitúa no grupo do carbono. Experimentos máis recentes suxeriron por outra banda que o flerovio comportaríase quimicamente como o chumbo, como se agardaría da súa posición na táboa periódica.
Extensións adicionais da táboa periódica
Non está claro se os elementos continuarán o padrón da táboa periódica actual nun período 8 ou se serán precisos axustes e adaptacións adicionais. Seaborg teorizou que o oitavo período seguiría o padrón establecido previamente de forma exacta, polo que incluiría un bloque s de dous elementos para o 119 e o 120, un novo bloque g para os seguintes 18 elementos e 30 elementos adicionais continuando os bloques f, d e p actuais, culminando no elemento 168 que sería o seguinte gas nobre. Máis recentemente químicos como Pekka Pyykkö teorizaron que estes elementos adicionais non seguirían a regra de Madelung, que predí como se enchen as capas de electróns, polo que afectarían á aparencia da táboa periódica. Existen varios modelos teóricos competidores para a colocación dos elementos de número atómico 172 e inferiores.
Elemento co maior número atómico posible
O modelo de Bohr presenta dificultades para os átomos de número atómico maior de 137, xa que segundo ese modelo calquera elemento cun número atómico maior que 137 requiriría que os electróns 1s se desprazasen máis rápido que a velocidade da luz. A ecuación relativista de Dirac presenta problemas para os elementos con máis de 137 protóns. Para estes elementos a función de onda no estado fundamental de Dirac é oscilatoria en lugar de fixa, e non hai espazo entre o espectro de enerxía positivo e negativo, como se pode ver no paradoxo de Klein. Cálculos máis precisos tendo en conta os efectos do tamaño finito do núcleo indican que a enerxía de unión excede o límite por primeira vez para os elementos con máis de 173 protóns. Para os elementos máis pesados se non se enche o orbital máis interno 1s o campo eléctrico do núcleo tira un electrón do baleiro, dando como resultado a emisión espontánea dun positrón. Porén, isto non sucede se o orbital máis interno está cheo, polo que o elemento 173 non sería necesariamente o último da táboa periódica.
Formato óptimo
Os múltiples formatos e versións de táboas periódicas existentes deron lugar á pregunta de se existe un formato óptimo ou definitivo da táboa periódica. Segundo Eric Scerri, a resposta dependería se a periodicidade química observada entre os elementos ten unha verdade absoluta ou se é o produto da interpretación humana. Scerri postula que moitos dos diferentes formatos de táboas periódicas poden considerarse como variacións da temática da periodicidade química, cada unha delas explorando e dándolle énfase a diferentes aspectos, propiedades, perspectivas e relacións entre os elementos.
Músculo romboide menor
Función
Coma o músculo romboide maior, eleva e retrae a escápula.
Innervación
Está innervado polo nervio dorsal da escápula.
Forró
miniatura|dereita|Típico trío de forró pé-de-serra: [[zabumba, sanfona e triángulo (Caruaru Pernambuco).]] dereita|miniatura|Danza do forró.
O forró é un xénero musical e a súa danza, en ambos os dous casos con orixe na rexión nordeste do Brasil.
Historia
O forró é especialmente popular nas cidades de Caruaru e Campina Grande, onde é símbolo da Festa de San Xoán, e nas capitais Fortaleza, Natal e Recife onde se promoven grandes festas que duran a noite toda. Forró tamén é o nome dado a estas festas.
James Woolley
James Woolley é un atigo teclista da banda de rock industrial estadounidense Nine Inch Nails, contratado para tocar ao vivo na xira do Lollapalooza en 1991 e no principio da Self Destruct Tour en 1994. Woolley tamén aparece nos vídeos musicais de "Wish" e "March of the Pigs", e en partes do vídeo Closure, editado en 1997.
Forró
Historia
Rigorosamente, o forró é un conxunto de estilos musicais relacionados, e non un único. Entre varios ritmos diferentes que se identifican comunmente como forró, destácanse o baião, o côco, o rojão, a quadrilha, o xaxado, o arrasta-pé e o xote.
James Woolley
Antes de tocar en Nine Inch Nails, foi colaborador, xunto co batería Chris Vrenna, da banda de Chicago Die Warzau. En 1994, xunto antes de que NIN saíse de xira, Woolley contribuíu no álbum de Sister Machine Gun Torture Technique.
Despois de pasar por Nine Inch Nails Woolley colaborou novamente nos álbums de Die Warzau, particularmente no Convenience do ano 2005. En 1998 Woolley xirou coa banda de Rob Halford 2wo, na que tamén estaba John 5. Despois de 2wo, Woolley realizou algúns traballos de estudio nos Ánxeles e no 2005 mudouse a Chicago. Dende o ano 2006 está cunha nova banda, V.O.I.D.
Forró
Orixe do nome
O termo forró, segundo o mestre potiguar Câmara Cascudo, notábel estudoso das manifestacións culturais populares, ven da redución da palabra forrobodó, que significa "alén de arrastra-pé, farra, confusión, desorde".
É frecuente asociar a orixe da palabra forró coa expresión inglesa for all (para todos), como un anglicismo. Para esa versión foi construída unha enxeñosa historia: no inicio do século XX, os enxeñeiros británicos, instalados en Pernambuco para construír a ferrovía Great Western, promovían bailes abertos ao público, ou sexa for all. Así, for all pasaría a ser, no vocabulario do pobo nordestino, forró (a pronuncia máis próxima). Outra versión da mesma historia substitúe os ingleses polos norte-americanos e o Pernambuco do inicio do século XX por Natal no período da segunda guerra mundial, cando unha base militar dos Estados Unidos foi instalada na cidade. A pesar de xocosa a versión, non hai sustentación para a orixe anglicista do termo.
A música
Os instrumentos tradicionais do forró son o triángulo (instrumento musical), o acordeón e a zabumba, acompañados ás veces dun pandeiro. A música é practicamente sempre acompañada do canto polos músicos.
O tema das cancións é o amor (paixón, celos, lembranza dun amor...) e o ritmo é vivo e alegre. Este xénero provén dunha mestura do tambor indíxena precolombiano e do acordeón dos colonos europeos.
O baile
O forró é a base dunha danza en parella (moi xunta), aínda que se pode bailar tamén en ronda. O paso é relativamente simple: dous pasos á esquerda, dous pasos á dereita. El impúlsaa a ela e pode facela describir voltas entre as demais parellas. Os pasos poden ser saltiños.
Boecio
Anicio Manlio Torcuato Severino Boecio (en latín, Anicius Manlius Severinus Boethius) coñecido como Boecio, nado en Roma contra o 480 e finado en Pavía no 526, foi un senador romano, cónsul, magister officiorum, historiador, aínda que é coñecido, sobre todo, como filósofo de comezos da Idade Media.
Forró
Artistas
Existen innumerábeis orquestras de forró por todo o Nordeste brasileiro e moitas agrupacións improvisadas. Con frecuencia levan un nome baseado nun tipo de comida, como Mastruz con jeite e noda de Caju (noda é o carozo); outras coñecidas son Brucelosa e Baba de Moça.
Algúns artistas que teñen divulgado os ritmos do forró para alén das festas populares foron Luiz Gonzaga, Sivuca, Dominguinhos e Elba Ramalho.
Boecio
Traxectoria
miniatura|esquerda|Ilustración medieval de Boecio. Boecio proviña dunha antiga familia romana, os Anicii. A familia gozaba do rango senatorial, o máis alto rango entre os patricios romanos. A esta familia pertenceron dous emperadores (Petronio Máximo e Olibrio) e un Papa. Aínda que as filiacións non están absolutamente confirmadas, parece que o propio avó de Boecio, do mesmo nome, era senador e desempeñou o cargo de prefecto do pretorio de Italia. No exercicio do cargo foi asasinado a resultas da conxuración que depuxo ao xeneral Aecio. Tamén o pai de Boecio, Manlio Boecio, foi senador e chegou a exercer o consulado.
O seu pai morreu sendo Boecio cativo. Foi acollido por Quinto Aurelio Memio Símaco, membro tamén da clase senatorial romana, quen financiou os seus estudos de retórica e filosofía, coñecementos que ampliou en Atenas. Casou con Rusticiana, filla de Símaco.
No ano 520 foi nomeado magister officiorum, cargo equivalente ao que podería chamarse un primeiro ministro, do rei ostrogodo Teodorico. Nomeou cónsules os seus dous fillos, Flavio Símaco e Flavio Boecio. A acumulación de tanto poder despertou os celos do partido filogótico, polo que foi acusado de conspiración polo referendarius Cipriano, membro dese partido. Foi encarcerado, torturado e decapitado en Ager Calventenus, ao norte de Pavia, "inxustamente", segundo el mesmo, por intentar protexer o Senado. esquerda|miniatura|Dialectica, 1547.
Obra
Co propósito de unificar ambas as escolas filosóficas, propúxose traducir ao latín as obras de Aristóteles e de Platón, mais non concluíu o seu proxecto: só se conservan a súa tradución das Categorías e do Peri hermeneias de Aristóteles e da Isagoge de Porfirio. Étienne Gilson afirma que Boecio foi, para o escolasticismo medieval, polas súas traducións, comentarios e escritos, a principal autoridade en Lóxica da Idade Media até que no século XIII foi traducido ao latín e comentado directamente o Organon completo de Aristóteles. Na súa obra principal realiza a distinción, que logo sería central para a Escolástica, entre id quod est (todo o ente) e quo est ou esse (aquilo que fai que o ente sexa). miniatura|Consolación da filosofía, tradución ao galego da obra de Boecio. A súa obra máis famosa é porén Consolación da filosofía. Trátase dun diálogo entre o propio Boecio e Filosofía, personaxe alegórico feminino que aparece perante Boecio para aclararlle o problema do destino, de por que os malvados logran recompensa e os xustos non. Filosofía intenta suavizar a súa aflición demostrándolle que a verdadeira felicidade consiste no desprezo dos bens deste mundo e na posesión dun ben imperecedeiro, que coincide coa Providencia universal que goberna todas as cousas, concepto este que toma do Estoicismo. O tema relaciónase directamente coa caída en desgraza do propio Boecio, polo cal se cre que esta obra foi composta no cárcere durante o longo ano que pasou antes de ser executado.
Este traballo tivo unha grande importancia para a ulterior teoloxía do Cristianismo medieval, pese a que tanto a metodoloxía como a terminoloxía que utiliza Boecio son simplemente filosóficas e en ningún momento presenta a cuestión en termos de fe cristiá. Por iso se chegou a discutir, incluso, se Boecio era realmente cristián.
Tamén escribiu sobre aritmética (De arithmetica), música (De música), e de teoloxía (Opuscula theologiae, cinco libros).
Estadio Olímpico de Berlín
miniatura|dereita|Estadio Olímpico de Berlín O Estadio Olímpico de Berlín é un estadio deportivo de Berlín. Antes da construción do actual estadio levou ese nome o estadio construído por Otto March para os finalmente non celebrados Xogos Olímpicos de 1916. O estadio actual realizouno Werner March para os Xogos Olímpicos de 1936.
Così fan tutte
Così fan tutte, ossia La scuola degli amanti (en galego Así fan todas, ou A escola dos amantes) é a antepenúltima ópera de Wolfgang Amadeus Mozart. Trátase dunha ópera en dous actos con libreto en italiano de Lorenzo da Ponte. Foi estreada no Burgtheater de Viena o 26 de xaneiro de 1790 baixo a batuta do propio compositor. Così Fan Tutte é a terceira e última ópera de Mozart con libreto de da Ponte (as outras dúas colaboracións foran Le nozze di Figaro e Don Giovanni). A composición de ópera foi suxerida polo emperador austríaco Xosé II de Habsburgo, mais recentes investigacións non apoian esta idea. O libreto foi orixinalmente destinado a Antonio Salieri, compositor contemporáneo de Mozart, mais o compositor italiano só escribiu algunhas partes do 1º acto e, de seguida, desistiu no traballo. En 1994, John Rice descubriu dous terzetti de Salieri na Biblioteca Nacional de Austria.
Personaxes
Na época de Mozart, a definición das voces era máis xeral: Fiordiligi (soprano), Dorabella (soprano), Guglielmo (baixo), Ferrando (tenor), Despina (soprano), Don Alfonso (baixo).
Ocasionalmente as categorías de voces sinaladas aquí varían na práctica das representacións. Don Alfonso é interpretado con frecuencia por barítonos como Thomas Allen e Bo Skovhus, e Despina é decotío interpretada por unha mezzosoprano, como Cecilia Bartoli, Frederica von Stade ou Agnes Baltsa. A música de Guglielmo queda máis abaixo que a de Alfonso, e de conformidade con iso ten sido representado por baixos como James Morris ou Wladimiro Ganzarolli, e Dorabella é ocasionalmente (aínda que con moita menos frecuencia que as outras dúas circunstancias aquí citadas) interpretada por unha soprano. Ferrando e Fiordiligi, porén, só poden ser cantados por un tenor e unha soprano debido á exixente tesitura alta das súas voces.
Jacques-Yves Cousteau
Jacques-Yves Cousteau, mundialmente coñecido como Jacques Cousteau ou Capitán Cousteau, nado en Saint André de Cubzac o 11 de xuño de 1910 e finado en París o 25 de xuño de 1997, foi un oficial naval francés, explorador, ecoloxista, cineasta e investigador que estudou o mar e todas as formas de vida acuáticas. Desenvolveu o equipo de mergullo aqua-lung, foi pioneiro na conservación mariña e era membro da Académie française.
Cronoloxía
Foi fillo de Daniel Cousteau (un avogado) e Elizabeth Cousteau.
Morre o 25 de xuño de 1997, á idade de 87 anos, dun ataque ó corazón mentres se recuperaba dunha enfermidade respiratoria. Está enterrado na parcela da familia Cousteau no cemiterio de Saint-André-de-Cubzac, Francia.
Primeiros anos
En 1930, Cousteau foi admitido na Escola Naval de Brest e converteuse nun oficial de artillería da Armada Francesa, o que lle deu a oportunidade de facer os seus primeiros experimentos submarinos. Estaba adestrando para ser piloto, pero un serio accidente de coche puxo fin á súa carreira na aviación. En 1936 probou un modelo de lentes submarinas, quizás o antecesor das modernas máscaras de submarinismo.
En 1937 casou con Simone Melchior. Participou na segunda guerra mundial, e durante o conflito encontrou tempo de ser co-inventor, con Emile Gagnan, do primeiro tipo de equipamento de submarinismo SCUBA, o aqua-lung en 1943. Entre as cousas que lle motivaron para desenvolver un sistema eficiente de respiración submarina encóntranse dous accidentes de toxicidade do osíxeno que tivo antes cun reciclador de aire.
Despois da segunda guerra mundial, sendo aínda un oficial naval, desenvolveu técnicas para a limpeza das minas dos portos franceses. Tamén explorou barcos afundidos.
Explorou unha profunda cova submarina en Vaucluse, Francia; durante a exploración tivo dificultades extras posto que confiara nun informe anterior dun mergullador estándar que se mergullara alí, pero ese informe probou ser moi inexacto ou ficción.
Nesta exploración fixo unha película chamada Épaves ("afundimentos mariños"). Mentres planeaba facela, encontrouse con que na escaseza da posguerra, os carretes de película non podían ser comprados, así que a súa esposa tivo que facer os carretes pegando decenas de pequenos carretes de cámaras de xoguete para nenos. Mostrar esta película foi crucial para persuadir á Armada Francesa para facer oficial a súa cápsula de submarinismo.
Exploración no Calypso
En 1950 pouco despois do seu 40 aniversario, Loel Guinness (que fora nomeado presidente das campañas oceanográficas francesas) comprou o barco dragaminas Calypso que pertencera á mariña británica, cando estaba facendo o servizo de transbordador entre Malta e Gozo. Guinness arrendouno a Cousteau pola simbólica cifra dun franco ó ano.
A mediados da década de 1950, Cousteau traballara con Luis Marden a bordo do Calypso, no que foron pioneiros nas novas técnicas de fotografía submarina. En 1963, xunto con Jean de Wouters, Cousteau desenvolveu a cámara submarina chamada "Calypso-Phot", patente que lle foi logo vendida a Nikon para se converter na "Calypso-Nikkor" e logo na Nikonos. Xunto con Jean Mollard, creou o SP-350, un submarino para dous pasaxeiros que podía alcanzar unha profundidade de 350 m por debaixo da superficie do océano. O experimento foi un éxito e foi repetido en 1965 con dous submarinos que alcanzaron os 500 m de profundidade.
En 1957, Cousteau foi nomeado director do Museo Oceanográfico de Mónaco, creou o Grupo Underseas Research en Toulon, foi o líder do programa de submarinismo Conshelf Saturation (experimentos de inmersión a longo prazo, as primeiras colonias submarinas habitadas) e foi un dos poucos estranxeiros admitidos na Academia Americana das Ciencias.
Conservación mariña
A popularidade de Cousteau foi aumentando. En outubro de 1960, unha gran cantidade de residuos radioactivos ian ser botados ó mar por EURATOM. Cousteau organizou unha campaña publicitaria que gañou o apoio popular. O tren transportando os residuos foi detido por mulleres e nenos sentados nas vías, e foi levado de volta ó lugar de orixe. O risco foi evitado. Mentres isto tiña lugar, un home do goberno francés dixo de forma falsa a un periódico que Cousteau aprobara os vertidos; Cousteau conseguiu que o periódico corrixira o artigo.
En novembro de 1960, en Mónaco, unha visita oficial do presidente francés Charles de Gaulle converteuse nun debate do ocorrido en outubro de 1960 e nos experimentos nucleares en xeral. O embaixador francés suxerira ó Príncipe Rainiero que evitara o tema, pero o presidente pediulle a Cousteau de forma amigable que fora considerado cos investigadores nucleares, e Cousteau respondeu: "Non, señor, son os vosos investigadores os que deben ser considerados con nós". Durante esta discusión, Cousteau deuse conta de que a razón dos experimentos e investigación franceses era a negativa dos Estados Unidos a compartir os secretos atómicos cos seus aliados.
Porto da Rama, Bértoa, Carballo
Porto da Rama é unha aldea da parroquia de Bértoa no concello coruñés de Carballo na comarca de Bergantiños. Tiña 36 habitantes no ano 2019 segundo datos do IGE dos cales eran 19 homes e 17 mulleres.
Pazo do Espiño
miniatura|dereita|300px|Pazo do Espiño. O pazo do Espiño é unha edificación localizada en Santiago de Compostela de arquitectura modernista erixida entre 1910 e 1915 por Jesús López de Rego, por encargo de Ramón Gutiérrez de la Peña Quiroga.
Características
miniatura|dereita|200px|Detalle do campanario da capela. miniatura|dereita|200px|Detalle dunha gárgola.
Consta de dous andares e unha capela anexa na parte posterior. Trátase dun pazo residencial, e destacan as súas ameas na liña de cornixa, así como tamén polo tratamento de imitación de pedra dado aos seus muros de formigón, e mais polos detalles vexetais e figurativos (gárgolas) da súa decoración exterior, moldeados en cemento da época.
Está rodeado por abundante vexetación, entre a que sobresae unha carballeira que limita co pazo presidencial de Monte Pío, e a un quilómetro escaso da praza do Obradoiro.
En 2011 atopábase en estado ruinoso, malia que no inicio dun proceso de restauración.
Polémica
Xa no século XX presentouse un proxecto para rehabilitar o espazo como parque público e para a construción dunha residencia da terceira idade. Durante o mandato de Conde Roa liberouse o solo coa intención de edificar 120 vivendas de luxo. O seu sucesor na alcaldía Ángel Currás, sinalou, pola contra, que a súa prioridade era o acondicionamento do espazo público: parque e rehabilitación do palacete modernista. Non obstante, colectivos de activistas denunciaron en 2012 a política de liberalización do solo do PP, como unha "privatización dos espazos e dereitos públicos". Finalmente foi expropiada a parte correspondente o parque e o pazo que foi habilitada e aberta ao público en agosto de 2014.
O Bordo, Os Casás, Cerdido
O Bordo é un lugar da parroquia dos Casás no concello de Cerdido na provincia da Coruña. Non tiña habitantes no ano 2016 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, o que supón unha diminución en relación ao ano 2003 cando tiña 2 habitantes.
Espaguetes
miniatura|250px|Espeguetes industriais.
Os espaguetes (en italiano, spaghetti; singular spaghetto, diminutivo de spago, 'cordón') son un tipo de pasta con forma de cordóns longos e delgados, de sección circular.
Pódense distinguir doutros similares polo seu diámetro. De menor a maior encóntranse os spaghettini (nº 3), os spaghetti (nº 5) e os spaghettoni (nº 8).
Aínda que son un prato típico da cociña italiana, conta a tradición que foron introducidos en Italia por Marco Polo, ao seu regreso da China.
Ao igual que outras pastas, son bos para a saúde, xa que non teñen graxas trans (sempre e cando, obviamente, non se engadan na súa preparación ingredientes como a margarina, por exemplo).
Son populares na gastronomía de case todos os países, non só na de Italia.
Lingua woiwurrung
A lingua woiwurrung (tamén escrito woiwurrong, woiworung ou wuywurung) é unha lingua pama-nyungana falada tradicionalmente polo pobo wurundjeri da nación kulin de Victoria. A lingua xa non ten falantes por mor do impacto da colonización.
Espaguetes
Preparación dos espaguetes
miniatura|250px|Espaguetes á boloñesa.
A maioría dos espaguetes que se consomen habitualmente están preparados industrialmente e deshidratados. Estes cocíñanse fervendo a pasta en auga salgada até que abranden, o que leva aproximadamente uns 10 minutos desde que se introducen na auga.
A consistencia e a textura cambian en función do tempo de cocción. A máis popular en Italia é al dente, que leva menor tempo. De desexarmos facelos ben cocidos, convén deitar un chorriño de aceite, evitando así que se peguen ao fondo da ola.
Os que son frescos deberán prepararse con fariña '00'. Os de menor calidade elabóranse habitualmente con outros tipos de fariña.
Adoitan servirse con diversas salsas de recitas tradicionais, habitualmente con salsa de tomate e salferindo con queixo relado como, por exemplo, o parmesano ou o reggiano. Unha das variantes máis común é "á boloñesa" (spaghetti bolognese), onde á salsa de tomate se lle engade carne de vacún picada.
No teatro e no cinema
Os espaguetes son os memorábeis heroes dunha comedia, "Miseria e nobiltà", de Eduardo Scarpetta, interpretada tamén no cinema por Totò, na que terminan nun momento determinado nos petos do miserábel protagonista que, para ocultalos, ponos nun lugar seguro na súa chaqueta.
Un prato de espaguetes é tamén o "protagonista" dunha secuencia moi famosa e divertida da película "Un americano en Roma", cun Alberto Sordi mozo no papel de yankee enfrontado a un moi italiano prato, extra grande, de espaguetes con (moito) tomate, exclama:
En O regreso de Don Camilo, no minuto 17, Peppone, sentado ante os espaguetes, lle ofrece un prato a Don Camilo.
Encontramos tamén aos espaguetes como un compoñente central da escena do restaurante no filme Lady and the Tramp (A dama e o vagabundo) de Walt Disney.
E porque simbolizan a Italia, os espaguetes deron o seu nome a un xénero cinematográfico, o ironicamente chamado Spaghetti western, é dicir, un western producido e dirixido por un italiano. O director de cine máis famoso deste xénero, entre os moitos que o cultivaron, foi Sergio Leone: Per un pugno di dollari (Por unha manchea de dólares), Per qualche dollaro in più (A morte tiña un prezo), O bo, o feo e o malo.
En infraestruturas
Os espaguetes son, aplicados ás infraestruturas, grandes nós de intercomunicación entre varias vías de transporte. Adoita aplicarse o termo sobre todo ás autoestradas e autovías. Os espaguetes viais son típicos dos grandes cruzamentos de autoestradas estadounidenses, aínda que tamén poden verse en bifurcacións de autoestradas europeas.
En parodias
O pastafarismo, ou relixión do Monstro de Espaguete Voador, é unha parodia relixiosa creada en Kansas para protestar contra o ensino nas escolas públicas deste estado da teoría creacionista (creacionismo).
Condado de Anjou
miniatura|Situación do condado de Anjou O Condado de Anjou, máis tarde Ducado de Anjou, era unha xurisdición feudal de Francia fundada no século IX con capital en Angers, que incluía a rexión de Anjou. Foi convertido en ducado en 1360 e incorporouse finalmente á coroa francesa en 1483.
As orixes
En 845, Carlos o Calvo designou para o posto de Forestier royal da rexión ao leste de Angers un señor de segunda fila chamado Tortulf, que gobernou ata despois do 851, cando o sucedeu o seu fillo Tertul, un xefe militar, que destacou nas loitas contra o rei bretón Erispoé e no 852 contra os nórdicos, polo que recibiu máis posesións en Château Landon (Gâtinais e o Orleanesado. Tertul morreu no 877 e sucedeuno o seu fillo Ingelger, que, pola súa nai Petronila, estaba relacionado con Hugo, o abade duque de Neustria, e personaxe principal do reino. Recibiu o Vizcondado de Orleáns e logo a prefectura militar de Tours. Ingelger tamén emparentou cos señores de Buzancais e a súa muller aportoulle como dote algunhas terras (Chatillon sur Indre e unha parte do territorio de Amboise). En 879, o rei concedeulle a parte oriental de Anjou ao leste de Mayenna (o oeste pertencíalle ao conde Lambert de Nantes, pero foi conquistada polos bretóns). Morreu no 888 e sucedeuno o seu fillo Fulque I o Roxo.
En 898, o rei deulle a Fulque o vizcondado de Angers (onde sucedeu a Hardrad) e a parte occidental de Anjou. A súa muller era Roscilla, filla de Garnier, señor de Loches. Recibiu o título de Conde de Anjou en 929, título que van levar os seus sucesores desde entón. En liña directa, esta primeira dinastía extinguiuse en 1060 e o condado pasou a Godofredo III o Barbudo, conde de Gâtinais, fillo de Ermengarda, irmá do último conde, que inaugurou a dinastía chamada Plantagenet. Con Henrique, fillo de Godofredo V de Anjou, esta dinastía chegou ao trono de Inglaterra en 1154.
O paso á coroa real e á dinastía Capeto de Anjou-Sicilia
Confiscado polo rei Filipe Augusto de Francia, pertenceu á coroa ata 1237, cando o rei Luís IX de Francia llo regalou por matrimonio ao seu irmán Carlos I de Anjou, conde de Provenza, que conquistou o Reino de Sicilia. En 1282, a rebelión de Sicilia en favor de Pedro o Grande, rei de Cataluña-Aragón, coñecido como Vésperas sicilianas, quitoulle a illa e inmediatamente Calabria. As loitas entre os Anjou e os cataláns duraron 21 anos. Carlos II de Anjou, fillo de Carlos I, axustou a paz tres veces cos cataláns, pero só a derradeira, en 1303, foi definitiva. En 1290, Carlos II cedeu os condados de Anjou e Maine á súa filla Margarida de Anjou como dote do seu casamento con Carlos I de Valois (Carlos III de Anjou); A este sucedeuno (en 1325 ) o seu fillo Filipe que, en 1328, chegou ao trono de Francia (Filipe VI ) e incorporou no os dous condados.
En 1331, o condado de Anjou foi cedido a Xoán, segundo fillo de Filipe VI de Francia, que en 1350 subiu ao trono de Francia (Xoán II de Francia), e en 1351 cedeullo ao seu segundo fillo, Luís I de Anjou. En 1360, o condado foi convertido nun ducado. Luís foi adoptado pola raíña Xoana I de Nápoles, que o designou herdeiro, pero antes de chegar ao país o trono foi ocupado polo anterior adoptado e herdeiro Carlos de Durazzo ( Carlos III de Nápoles ), e morreu o 30 de setembro de 1384. Sucedeuno o seu fillo, Luís II, que en 1387 ocupou o condado de Provenza xunto aos partidarios de Carlos de Durazzo, e en 1389, falecido Carlos, foi coroado rei de Nápoles, aínda que despois de dez anos foi expulsado polos señores do reino. En 1400, Luís II casou con Violante de Aragón; En 1410, regresou a Nápoles e derrotou ao rei Ladislau de Durazzo sen poder recuperar o trono. Morreu o 29 de abril de 1417 e sucedeuno o seu fillo Luís III de Anjou, que faleceu en 1434 e sucedeuno o seu irmán Renato de Anjou, que loitou con Afonso de Aragón pola posesión de Nápoles, ata 1442, cando Afonso se impuxo. Afonso, rei de Trinacria (Sicilia) e Sicilia (Nápoles), tomou o título de rei das dúas Sicilias. Renato estableceu a súa residencia en Saumur, Anjou, e logo en Aix-en Preovence. Á súa morte, en 1480, e mortos o seu fillo Xoán en 1471 e o seu neto Nicolao en 1473, un sobriño de Renato, Carlos (fillo de Carlos de Maine, irmán de Renato) foi proclamado rei nominal de Nápoles, duque de Anjou e Maine, e conde de Provenza, pero morreu en 1481 e a herdanza correspondeu ao rei Luís XI de Francia e as posesións francesas, así como os supostos dereitos sobre Nápoles tras a morte de Violante, filla de Renato, en 1483, ficaron permanentemente incorporada á coroa (foi doada, con todo, en apanaxe).
Gran Premio dos Estados Unidos de 1967
O Gran Premio dos Estados Unidos de 1967 foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 1 de outubro de 1967 no circuíto de Watkins Glen. Foi a décima carreira da tempada de Fórmula Un de.
Condado de Anjou
Condes de Anjou hereditarios
miniatura|Armas de Godofredo V Plantagenet
miniatura|Armas dos condes capetos de Anjou
Duques de Anjou
En 1360, Anjou erixiuse en ducado. miniatura|100 px|Armas dos duques de Anjou
Duques de Anjou (feudo atribuído)
Á morte de Carlos IV, o ducado de Anjou foi oficialmente agregado á coroa. o condado foi atribuído en apanaxe a diversos príncipes (apanaxistas) da casa de Valois e de Borbón que portaron o título sen orixinaren dinastías.
Título de cortesía
O título de «duque de Anjou» pórtao desde principios do século XX a rama dos Borbóns xurdida de Filipe V, que se volveu o representante máis vello da casa dos Capetos e por tanto herdeiro lexitimista da coroa francesa, despois da morte en 1883 do conde de Chambord, derradeiro herdeiro de Luís XV de Francia.
Descendentes de Filipe V, duque de Anjou antes de converterse en rei de España, esta rama dos Borbons, que non tiña o ducado de Anjou conservou o seu brasón no escudo de España. A rama vella retomou as armas de Francia.
O título de «duque de Anjou» foi reclamado tamén desde 2004 por un membro da casa de Orleans, xurdida de Filipe, duque de Orleans, segundo fillo do rei Luís XIII. Esta rama converteuse en pretendente orleanista da coroa de Francia, despois da morte en 1883 do conde de Chambord.
Linda Davidson
Linda Kay Davidson, nada o 20 de agosto en 1946 e finada o 24 de outubro de 2017, foi unha escritora canadense especializada en peregrinacións e no Camiño de Santiago.
Traxectoria
Doutorouse pola Universidade de Indiana en 1980 e despois exerceu labor docente en diversas universidades, ata ser profesora da Universidade de Rhode Island deica o ano 2006. Viviu tamén longas temporadas da súa vida en Oaxaca. Escribiu diversas obras sobre peregrinacións, algunhas en solitario, e outras canda o seu home David Gitlitz.
En 1974 realizou a súa primeira peregrinación a Santiago de Compostela seguindo o Camiño Francés, e repetiu a peregrinación en 1979, 1987, 1993 e 1996.
Charles Wright Mills
Charles Wright Mills, nado en Waco (Texas) o 28 de agosto de 1916 e finado en Nyack (Nova York) o 20 de marzo de 1962, foi un sociólogo norteamericano. Foi mestre en artes, filosofía e socioloxía pola Universidade de Texas, doutorouse en socioloxía e antropoloxía pola Universidade de Wisconsin. Foi profesor de Socioloxía das Universidades de Maryland e Columbia.
Residencia oficial de Monte Pío
miniatura|O amencer en Monte Pío durante o inverno. miniatura|Vista xeral.
A residencia oficial de Monte Pío é o aloxamento do Presidente da Xunta de Galicia. Está situada nas Casas Novas (Vista Alegre, Santiago de Compostela).
Características
Foi deseñada por Manuel Gallego Jorreto nuns terreos que foron cedidos polo Instituto Nacional de Meteoroloxía nunha faldra do barrio compostelán de Casas Novas. Canda o proxecto de residencia, habilitouse unha zona anexa como parque público. Foi estreada en 2002 por Manuel Fraga. Neste complexo viviron até o momento o propio Fraga, o socialista Emilio Pérez Touriño e Alberto Núñez Feijóo. Conta con 25.000 m² (o total, coa zona verde do parque é de 70.000 m² ) e dúas áreas definidas: a da vivenda e mais unha zona dedicada á actividade institucional.
Músculos romboides
miniatura| Os músculos romboides son dous músculos do membro superior humano, pertencentes ao ombreiro. Insírense na parte interna da columna vertebral e descenden cara a fóra, ata insertarse na escápula, por debaixo da inserción do músculo elevador da escápula.
O romboide menor orixínase na parte inferior do ligamento nucal e nas apófises espiñentas C7 e T1. Pola súa banda, o romboide maior insírese máis abaixo, nas vértebras T2 a T5 e no ligamento supraespiñento disposto entre eles. Despois descende cara a fóra, ata inserirse na escápula, na parte posterior, entre a espiña e o ángulo inferior.
Ambos músculos están innervados polo nervio dorsal da escápula, que é unha póla do plexo braquial, e por pólas directas dos nervios espiñais procedentes das raíces anteriores da medula espiñal.
Teñen a mesma función, elevar e retraer a escápula.
Eleccións municipais en Salceda de Caselas
miniatura|dereita|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Salceda de Caselas]] Corporacións democráticas en Salceda de Caselas desde a aprobación da Constitución de 1978.