cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neomuros
Historia
Pero máis recentemente, Cavalier-Smith presentou evidencias de que os Neomura evolucionaron a partir de Bacteria. A proba máis forte é que case todos os eucariotas coñecidos teñen mitocondrias, que case con seguridade se orixinaron por endosimbiose cunha alfaproteobacteria (un grupo moi evolucionado de bacterias). Se Eukarya é tan antigo coma Bacteria, case seguro que se tería ramificado durante os moitos millóns de anos durante os que evolucionu nas Bacteria a respiración aeróbica realizada hoxe nas mitocondrias, e algúns eucariotas terían evolucionado sen mitocondrias.
Unha pequena pero importante proba é que o colesterol e os proteasomas que se encontran en Neomura tamén se encontran nas Actinobacteria, que son quizais as bacterias máis evolucionadas. É improbable que moléculas desta complexidade evolucionen máis dunha vez en ramas separadas, polo que hai que pensar que ou ben houbo unha transferencia horizontal de xenes desas dúas vías, ou ben os Neomura evolucionaron a partir desta rama particular da árbore bacteriana. Esta teoría da evolución dos Neomura é a que se mostra no esquema da imaxe da dereita.
Samieira, Poio
Santa María de Samieira é unha parroquia do concello de Poio. Segundo o IGE, en 2022 tiña 1.094 habitantes (539 homes e 555 mulleres) distribuídos en 12 núcleos de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 1.063 habitantes.
Xeografía
Situada na parte setentrional da ría de Pontevedra. O territorio da parroquia esténdese dende o mar até o monte, limitando ao norte coas parroquias de Simes (Meaño), A Armenteira (Meis) e Dorrón (Sanxenxo); ao sur co mar; ao leste coa parroquia de Combarro e ao oeste coa parroquia de Raxó.
Illador (xenética)
miniatura|dereita|250px
En xenética un illador (insulator en inglés) é un elemento que serve de froneira xenética na secuencia de ADN para bloquear a interacción entre os amplificadores (enhancers) e os promotores. Por tanto, os illadores determinan o conxunto de xenes que poden ser influídos por un determinado amplificador xenético. A necesidade de que existan illadores deriva de que dous xenes que están adxacentes nun cromosoma teñen patróns de transcrición moi distintos, e é fundamental que os mecanismos de indución e represión dun deles non interfiran cos do outro xene veciño; deste modo poden ser regulados independentemente. Xeran compartimentos do ADN cunha regulación diferente (ou como se di en xenética cunha "paisaxe reguladora" diferente). O illador que está situado entre un amplificador e un xene impide que o amplificador actúe sobre ese xene. Ademais, os illadores impiden a formación dunha zona de heterocromatina nunha parte do ADN onde está un determinado locus, o que o silenciaría. A actividade do illador crese que se realiza fundamentalmente pola estrutura tridimensional do seu ADN mediada por proteínas de unión ao ADN como a proteína CTCF.
Super Rugby 2012
A tempada 2012 do Super Rugby é a 17ª edición deste torneo entre franquías de rugby do Hemisferio Sur. A tempada regular comezou o 24 de febreiro, e rematará coa gran final o 4 de agosto trala disputa das 18 xornadas da tempada regular e as eliminatorias polo título.
Provincia de Bérgamo
Bérgamo (en italiano Bergamo, Bèrghem en bergamasco) é unha provincia da rexión da Lombardía, en Italia. A súa capital é a cidade de Bérgamo.
Super Rugby 2012
Clasificacións da Tempada Regular
Os puntos bonus poden ser ofensivos ou defensivos. Os bonus ofensivos acádanse anotando 4 ou máis ensaios. Os bonus defensivos acádanse perdendo un encontro por 7 puntos ou menos. Tanto uns coma os outros engádense ós puntos acadados por vitorias ou empates. As vitorias supoñen 4 puntos para a clasificación, e os empaten 2.
Provincia de Bérgamo
Ten unha área de 2.723 km2, e unha poboación de 1.098.740 habitantes (2010). Hai 244 municipios na provincia.
Super Rugby 2012
Play Offs
Para determinar os 6 equipos que disputan a fase final do campionato, bótaselle unha ollada á clasificación unificada por puntos, e ademais de estar clasificados os primeiros de cada conferencia, pasan os outros 3 equipos que máis puntos teñen.
Provincia de Bérgamo
Fai fronteira a norte coa provincia de Sondrio, a leste coa provincia de Brescia, a sur coa provincia de Cremona e a oeste coa provincia de Lecco, a provincia de Monza e Brianza e a provincia de Milán.
Concellos da provincia de Bérgamo
Pertencen á provincia de Bérgamo os seguintes 244 comuni ou concellos:
A Igrexa de San Vicente, Vigo, Carral
A Igrexa de San Vicente é un lugar da parroquia de San Vicente de Vigo no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña 34 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 16 eran homes e 18 eran mulleres.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
José Temblás Paz
José Temblás Paz, nado en Merille (Ourol) en 1912 e finado en Monfero o 31 de outubro de 1949, foi un político e guerrilleiro galego.
Traxectoria
Carpinteiro e viaxante de comercio, irmán de Alejandro Temblás Paz. Foi vogal fundador Liga Agropecuaria de Labradores. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 escapou ao monte e formou parte dunha partida de fuxidos. Foi detido en marzo de 1940 e saíu en abril do ano seguinte. Retornou á actividade guerrilleira. Foi nomeado secretario xeral do PCE en Lugo en 1944, e formaba parte do Secretariado do Exército Guerrilleiro. Non tomou parte na evasión do Santa Teresa. Foi o líder da III Agrupación do Exército Guerrilleiro até 1947, cando se integrou na IV Agrupación, no Destacamento Arturo Cortizas liderado por Adolfo Allegue Allegue. Morreu nun enfrontamento armado coa Garda Civil en Pazos o 31 de outubro de 1949, suicidándose xunto cos compañeiros Juan Freire Barcia e Rogelio Alonso Carral, pois outros catro membros do destacamento, Adolfo Allegue, José Chao Rouco, Antonio López Arias e José Remuiñán Barreiro, xa foran abatidos pola Garda Civil.
A lingua das bolboretas
Sinopse
O filme trata sobre a relación dun neno e o seu mestre durante a época anterior á guerra civil española. Ó principio o neno, Moncho, ten medo de ir á escola xa que o asustaran dicíndolle que os mestres zoupaban nos estudantes. Iso era habitual na educación da época, pero o seu mestre non é así, xa que Don Gregorio utiliza o método de observación como ensinanza. Don Gregorio ensínalle moitas cousas a Moncho e principalmente fálalle sobre a liberdade.
Premios
XIV edición dos Premios Goya
Río Boedo, río Pisuerga
O Boedo é un río afluente do río Pisuerga na provincia de Palencia, Castela e León, España.
Nace nas proximidades de Cervera de Pisuerga e desauga no río Valdavia, próximo a Osorno. Conforma un val que entronca co formado por outro curso adxacente: o río Burejo, conformando a comarca de Boedo-Ojeda, dotada dun importante patrimonio de monumentos de arquitectura románica.
Ahmed Mohamed Islam
Ahmed Mohamed Islam (en somalí Sheekh Axmed Maxamed Islaam) tamén coñecido como Cheikh Ahmed Madobe ou Madobe, é o presidente do Estado autónomo de Somalia de Xubalandia.
Membro da islamista UTI, foi nomeado presidente do autoproclamado estado independente de Xubalandia.
O 15 de maio de 2013, despois da reconciliación entre as diferentes partes do país, tras a Guerra Civil Somalí, foi elixido presidente do Estado autónomo de Xubalandia, no sur de Somalia.
In Flames
In Flames, xunto con Dark Tranquillity e At the Gates, foron as pioneiras do que na actualidade é coñecido como death metal melódico. Os membros fundadores das tres bandas viven en Gotemburgo, Suecia e eran amigos que compartían os memos intereses musicais. Finalmente, ese grupo de amigos formarían tres bandas coa mesma dirección musical.
Miguel Colmeiro
Miguel Colmeiro Penido, nado en Santiago de Compostela o 22 de outubro de 1816 e finado en Madrid o 21 de xuño de 1901, foi un botánico galego, irmán do xurisconsulto Manuel Colmeiro Penido.
Traxectoria
Doutorouse en Medicina na Universidade de Madrid en 1842. Comenzou o seu labor profesional no Xardín Botánico cando tomou posesión da cátedra de Botánica e Agricultura no Instituto Balmes da Xunta de Comercio de Barcelona en 1842, onde permaneceu ata 1847. Logo foi profesor de Historia Natural da Universidade de Sevilla desde 1847 ata 1857, onde organizou o Xardín Botánico e introduciu novas especies. Durante a súa estadía en Sevilla colaborou con Esteban Boutelou na elaboración dunha memoria sobre o xénero Quercus.
Posteriormente, e logo dunha etapa de agreas acusacións e enfrontamentos con Mariano de la Paz Graells, director do Museo de Ciencias Naturais de Madrid, Colmeiro foi nomeado Director do Real Xardín Botánico de Madrid, cargo que ostentou desde 1857 a 1900, aumentando fundamentalmente a colección de plantas e reestruturando o parque zoolóxico
Nomeado en 1859 membro da Real Academia das Ciencias Exactas, Físicas e Naturais, foi socio fundador e primeiro presidente da Real Sociedade Española de Historia Natural (1871-1872).
Morreu en Madrid en 1901.
Abreviatura
A abreviatura Colmeiro emprégase para indicar a Miguel Colmeiro Penido como autoridade na descrición e clasificación científica dos vexetais.
Persépole (novela gráfica)
Argumento
A obra narra a propia vida da autora desde 1979 (cando tiña dez anos) até 1994. Conta o modo en que tras nacer nunha familia progresista de Teherán, trala revolución iraniana e a chegada ao poder do réxime fundamentalista islámico marcha a estudar a Viena e despois regresa á súa cidade para estudar Belas Artes, e logo de rematar na universidade decide marchar a Estrasburgo.
Marji diferénciase do resto de nenos e nenas da súa idade por ser educada ao estilo occidental, nunha familia progresista, laica e de clase alta, descendente do último rei da dinastía persa dos Qajar. De formación bilingüe, ten unha considerable inquedanza intelectual. Manté conversas imaxinarias cun Deus (de estética parecida a Karl Marx) e soña con ser a derradeira profeta que siga os pasos de Xesuscristo e Mahoma. Desde nova vive as manifestacións, as diferenzas de clases sociais e a marxinación.
Adaptacións
A novela gráfica foi levada ao cine de animación co título de Persepolis, e foi estrenada o 27 de xuño de 2007. Está dirixida por Vincent Paronnaud, e foi nomeada á Palma de Ouro e acadou o premio do xurado no Festival de Cannes 2007.
Gavdos
Gavdos ou Gávdhos (grego: Γαύδος), é a máis austral das illas gregas, situada ao sur do súa veciña moito máis grande, Creta, da que é administrativamente unha parte, na prefectura de Chania. Fórmase unha comunidade que rodea os illotes e é parte das antigas provincias de Grecia de Selino. É o punto sur de Europa.
Nome
Gávdhos foi coñecido por unha ampla variedade de nomes. Por exemplo, Gávdhos aparece no relato bíblico de viaxe de Pablo a Roma como "Cauda" (Καῦδα). A illa foi tamén coñecida como "cabalo", polo xeógrafo romano Pomponio Mela, e como "Gaudos" por Plinio. Tolomeo chamado Gávdhos "Claudos" (Κλαῦδος). Tamén se coñeceu como "Gozo". Desde o XVII ata o século XIX, a illa era coñecida como "Gondzo ". O nome Turco previo de Godzo era "Bougadoz".
Xeografía
A illa esta a 48 km ao sur de Hora Sfakion e ten 33 km² de superficie. A illa ten forma triangular. A esquina sueste é unha península rochosa, cun arco natural tallado polos elementos, chamados Trypiti. Unha escultura dunha cadeira de gran tamaño atópase encima de Trypiti.
Hai unha illa aínda máis pequena que pertence a Gavdos chamada "Gavdopoula" (Γαυδοπούλα), ou "Little Gavdos", ao noroeste de Gavdos. Gavdos e Gavdopoula están cubertos con garriga (φρύγανα), baixas de arbustos. Ambas son importantes para as paradas de aves migratorias.
Demografía
Só hai un pequeno número de residentes permanentes de Gavdos e os servizos para os turistas son basicos. En 2011, a poboación total de Gavdos era de 152 persoas. En realidae menos de 50 persoas viven permanentemente na illa. No verán a poboación total da illa pode chegar a máis de 3.500, a maioría dos cales son campistas. O porto de Ferries é Karave (tamén escrito Carave, e Karabe). A capital da illa é Kastri. A vila máis poboada do sur é Vatsiana, cunha poboación permanente de 31 persoas.
Historia
Gavdos soportou unha poboación permanente, xa desde o Neolítico. Con todo, a illa conta actualmente con moi poucos habitantes permanentes.
Gavdos foi identificado como un posible lugar da mítica Ogigia onde Kalypso, tivo prisioneiro a Ulises. A evidencia arqueolóxica mostra que o Imperio Romano pasou pola illa. Durante este tempo, a flora da illa foi sobreexplotada, iniciandose un proceso de erosión, que continúa ata o día de hoxe.
Máis tarde, na época do Imperio bizantino, a illa tiña uns 8.000 habitantes (900-1000 AD). Durante o Imperio Otomán que durou desde 1665 ata 1895, era coñecida como Gavdos Gondzo. Durante este período a poboación diminuíu considerablemente a só 500 habitantes en 1882. Na illa sobrevive unha referencia aos sarracenos unha praia ten o nome de Sarakiniko (nome que significa "dos sarracenos" en grego).
Na década de 1930 a illa foi utilizada como lugar de exilio de comunistas, máis de 250 persoas foron exiliadas incluídas figuras destacadas do movemento grego, como Markos Vafiadis. Durante a Segunda Guerra Mundial, as forzas aliadas evacuarón algunhas forzas para Gavdos tras a vitoria alemá na batalla de Creta (1941).
Economía
Hai moitos socalcos abandonados en Gavdos onde os labregos as utilizaban para cultivos nas ladeiras. Aínda queda algo de agricultura en Gavdos. Durante o verán, a poboación da illa, aumenta cuns poucos miles de turistas, aínda que hai poucas facilidades para os turistas. Gavdos é o fogar dunha Estación de radio FM,Gavdosfm 88,8.
Bernard Anício Caldeira Duarte
Bernard Anício Caldeira Duarte, máis coñecido como Bernard, nado en Belo Horizonte, Minas Xerais, o 8 de setembro de 1992, é un futbolista profesional internacional brasileiro que xoga como extremo para o Everton FC da Premier League inglesa. Coa selección absoluta do Brasil conseguiu a vitoria na Copa das Confederacións 2013.
Ligazóns externas
‎
Tabaco
Este artigo trata sobre a manufactura, para as plantas véxase o artigo: Plantas do tabaco, e Nicotiana rustica, e en particular para a Nicotiana tabacum véxase Tabaco (planta).
dereita|250px|thumb|Cigarro puro.
O tabaco é a manufactura en diferentes presentacións (picado, en po e, particularmente, en cigarros), das follas secas da planta do tabaco (Nicotiana tabacum L.); considérase hoxe en día unha droga legal. O seu consumo está moi estendido por todo o mundo. É unha herba perenne, robusta, de 50 a 120 cm de altura, pegañenta ó tacto. Ten follas grandes e sésiles, e flores verde amarelentas. É unha planta oriúnda de América tropical. O tabaco moderno deriva case na súa maioría da Nicotiana tabacum. O compoñente máis característico do tabaco é a nicotina, un alcaloide que se encontra nas follas en proporcions variables (dende menos do 1 % ata o 12 %).
Sasayaka na Inori
"Sasayaka na Inori" é o single número 22 do grupo xaponés de J-Pop chamado Every Little Thing, lanzado ó mercado o 16 de agosto do ano 2002 baixo o selo avex trax e producido por Max Matsuura. É o primeiro que ten tres caras A ("Sasayaka na Inori", "AMBIVALENCE" e "DEEESHII"). O single alcanzaría a quinta posición nas listas de Oricon.
Tabaco
Historia
Tanto a Nicotiana rustica como a Nicotiana tabacum son orixinarias de América, e alí as coñeceu o home hai aproximadamente 18.000 anos.
Expertos en xenética vexetal determinaron que o centro da orixe do tabaco, o lugar onde se cultivou por primeira vez, sitúase na zona andina entre Perú e Ecuador. Os primeiros cultivos deberon ter lugar entre cinco mil e tres mil anos a.C. Posteriormente o consumo estendeuse cara ó norte. Cando os europeos chegaron a América, o consumo estaba estendido por todo o continente.
Fumar (inhalar o fume do tabaco) era unha das moitas variedades de consumo en América do Sur. Amais de fumarse, o tabaco aspirábase polo nariz, mastigábase, comíase, bebíase, untábase sobre o corpo, empregábase en gotas nos ollos e usábase en enemas. Utilizábase en ritos soprándoo sobre o rostro de guerreiros antes da loita, esparexíase en campos antes de sementar, ofrecíase ós deuses, derramábase sobre as mulleres antes dunha relación sexual, e tanto homes como mulleres utilizabano como narcótico
Lampris zatima
Lampris zatima é unha especie fósil de peixe osteíctio da clase dos actinopterixios, subclase dos neopterixios, infraclase dos teleósteos, orde dos lampriformes, e familia dos lámpridos, incluída no xénero Lampris.
Tabaco
Historia
Usado polos maias para celebracións rituais e relixiosas, foi descuberto polos occidentais en 1492.
Lampris zatima
Trátase da especie máis antiga coñecida do xénero Lampris, do Mioceno tardío do sur de California, († Megalampris keyesi Gottfried, Fordyce & Rust, 2006, da mesma familia, do Oligoceno tardío de Nova Zelandia, é máis antigo).
Tabaco
Historia
A variedade maia coñecida como Cikar (fumar), estendeuse por todo o continente grazas ó comercio. Rodrigo de Jerez e Luis de la Torre, compañeiros de Cristovo Colón, foron os primeiros occidentais en coñecer a súa existencia. Rodrigo, á súa volta a España, foi encarcerado pola Inquisición acusado de bruxería, xa que só o diabo podía dar a un home o poder de sacar fume pola boca.
Lampris zatima
Descrición
A especie foi descrita en 1920 polo ictiólogo estadounidense David Starr Jordan e o paleontólogo, así mesmo estadounidense, James Zaccheus Gilbert, na súa obra "Fossil Fishes of the Miocene (Monterey) Formations". Leland Stanford Junior University Publications, University Series: 13-60. baixo o nome de Diatomoeca zatima (ver páxina 58 da obra antecitada).
Tabaco
Historia
A primeira obra escrita en que se relata a forma nativa de aspirar o fume proveniente de rolos de follas acendidas é Apoloxética historia das Indias de Bartolomé de las Casas (1527). Posteriormente Gonzalo de Oviedo e Velázquez, na Historia Xeral das Indias, describen a planta e os seus usos (1535).
Lampris zatima
Descrición
Erroneamente, máis tarde volveuse a describir como Dasceles dassurus (que é unha especie da familia dos embiotócidos).
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Tabaco
Historia
A súa extensión polo continente europeo foi grazas ó embaixador francés en Portugal Jean Nicot 1530 - 1600, que deu nome á nicotina. Este introduciuno na súa forma aspirada (rapé) e popularizouna ó, supostamente, «curar» a Catarina de Medici (esposa de Henrique II dunhas xaquecas, polo que se lle denominou herba da raíña, Catalinaria Nuduca e herba do embaixador.
Lampris zatima
Características
O seu rexistro fósil é bastante pobre, coñecido principalmente por columnas vertebrais illadas e algúns espécimes sen cabeza. Estímase que medía entre os 20 e os 30 cm de longo.
Tabaco
Historia
Durante o século XX, numerosos estudos médicos foron demostrando os prexuízos do tabaco, e negando a súa posible utilidade terapéutica. Por outro lado, o seu consumo pasou de ser maioritariamente masculino a un maior equilibrio entre sexos.
Tabaquismo
miniatura|dereita|250px|pavas ou cabichas de cigarros.
Ten un alto poder aditivo debido principalmente ó seu compoñente activo, a nicotina, que actúa sobre o sistema nervioso central. O fumador sofre unha manifesta dependencia física e psicolóxica que xera un importante síndrome de abstinencia, denominado tabaquismo.
Amais, non só prexudica os fumadores, senón tamén os que respiran o mesmo aire, (fumadores pasivos), inda que non sexan eles mesmos fumadores.
O tabaquismo é a principal causa de morbimortalidade a principios do século XXI.
Epidemioloxía
Segundo a OMS existen no mundo máis de 1.100 millóns de fumadores (2002), o que representa aproximadamente un terzo da poboación maior de 15 anos. Por sexos o 47 % dos homes e un 11 % das mulleres neste rango de idade consomen unha media de 14 cigarros/día, o que supón un total de 5,827 billóns de cigarros ó ano. O 74 % de tódolos cigarros consómense en países de baixo-medio nivel de ingresos (Banco Mundial). Tanto para homes como para mulleres, o segmento de idade na que fuma maior proporción é o comprendido entre 30 e 49 anos.
As maiores prevalencias mundiais encóntranse en Vietnam, Corea e República Dominicana en homes (73, 68 e 66 %, respectivamente), mentres que Dinamarca e Noruega preséntana na poboación feminina (37 e 36 % respectivamente). Polo seu elevado volume poboacional, China, India e a Federación Rusa son as que agrupan a maior parte de fumadores do mundo.
Na Unión Europea existe unha redución progresiva do consumo e mantense a maior prevalencia en homes que en mulleres, excepto en Suecia, onde o consumo é algo maior en mulleres (22 % homes, 24 % mulleres). A maior proporción de fumadores áchase nos países mediterráneos.
A prevalencia en España tamén evidencia unha redución progresiva. Segundo a Enquisa Nacional de Saúde 2011-2012 entre españois maiores de 15 anos, a porcentaxe dos que recoñecían fumar a diario baixou do 32,06% en 1993 (44,0% homes e 20,8% mulleres), a un 28,12% en 2003 (34,2% e 22,4% respectivamente) e a un 23,95% en 2012 (27,9% e 20,2% respectivamente). Concretando a 2012, o 64,5% das mulleres e o 41,9% dos homes admitiron que nunca fumaran; e o 26,8% dos homes e o 12,7% das mulleres confesábanse exfumadores.
En Galicia, a Dirección Xeral de Saúde Pública estudou a prevalencia á exposición ó fume de tabaco en 2007, dous anos despois da entrada en vixencia da Lei 28/2005 fronte ó tabaquismo. Algúns dos resultados deste estudo son os seguintes:
Loita contra o consumo
Actualmente, a Organización Mundial da Saúde e moitos gobernos loitan contra o tabaquismo por medio da concienciación da poboación (Día Mundial Sen Tabaco, publicidade etc.), e a prohibición de fumar en lugares públicos ou cerrados.
Contra a industria tabaqueira loitan tamén numerosas asociacións, gañándose importantes xuízos en Estados Unidos, por prácticas como agregar nicotina extra ó tabaco natural. Amais, criticouse duramente a estas empresas por dirixir a súa publicidade cara a nenos e adolescentes, utilizar intensamente publicidade enganosa, como no caso dos cigarros light, e patrocinar numerosos estudos supostamente científicos que demostrarían efectos beneficiosos do tabaco, que logo resultarían non ser válidos.
Tabaco e saúde
O fume do tabaco componse dunha corrente primaria ou principal, que é a que inhala directamente o fumador, e unha corrente secundaria, xerada mediante a combustión espontánea do cigarro. Identificáronse máis de 4.000 substancias nocivas no fume do pito, dos cales polos menos 60 son probables carcinóxenos humanos, como os 4-aminobifenolé, benceno, níquel, outras substancias tóxicas son monóxido de carbono, dióxido de carbono, nitrosamidas, amoníaco, e outras están como partículas en suspensión (alcatrán e nicotina).
Tabaco e cancro
A primeira evidencia que se ten da súa relación foi suxerida en 1761 por John Hill, que describiu o desenvolvemento de pólipos larínxeos nos fumadores de rapé; dous dos casos que describiu presentaban transformación maligna; esta asociación foi acreditada en multitude de ocasións dende esa época.
En 1941 os traballos de Yamagawa e Ichikawa, demostran por primeira vez a natureza carcinóxena de diferentes hidrocarburos do fume de cigarros.
Posteriormente en 1950 e 1952 os traballos de Doll e Hill publicados en BMJ e usando metodoloxía do tipo estudo caso-control xa suxiren que o tabaco é a principal causa de cancro de pulmón.
O tabaco relacionouse con diferentes cancros: cancro de pulmón, larinxe, orofarinxe, esófago, estómago, páncreas, fígado, colón, recto, ril, vexiga, mama, aparato xenital e linfático.
No fume do tabaco hai numerosos compostos químicos canceríxenos que proveñen da combustión, como o benceno, o benzopireno, o óxido nítrico, os derivados fenólicos e nitrosaminas, amais de ser unha fonte importante da nicotina, que se considera un fármaco psicoadictivo.
Tabaco e patoloxía vascular
Está demostrado que a mortalidade por enfermidades vasculares aumenta nos fumadores. O tabaco multiplica por catro a probabilidade de padecer unha enfermidade coronaria ou cerebrovascular.
Entre as múltiples substancias do fume do pito, as que presentan un maior efecto adverso son a nicotina e o monóxido de carbono (CO).
Tabaco e patoloxía dermatolóxica
Fundamentalmente cun efecto de avellentamento precoz e aparición de engurras faciais (rostro de fumador)
Lexislación internacional
A Organización Mundial da Saúde (OMS) é o organismo internacional que abandeira e estimula o cambio de actitudes de moitos gobernos á vez que trata de crear un convenio marco que subscriban os gobernos e se comprometan a desenvolver accións máis decididas na prevención e control do tabaquismo. O Banco Mundial nun informe redactado e publicado en 1999, tamén se incorporou ás políticas internacionais de prevención.
As medidas iniciais da OMS, baseáronse en: Nun prazo de cinco anos, estas nacións deberán prohibir a publicidade, a promoción e o patrocinio do consumo de tabaco.
Lexislación española
En xaneiro de 2003 o Consello Interterritorial do Sistema Nacional de Saúde aprobou o Plan Nacional de Prevención e Control do Tabaquismo para o período 2003-2007
Sarreaus, Sarreaus, Sarreaus
Sarreaus é un lugar da parroquia de Sarreaus, no concello ourensán de Sarreaus, na comarca da Limia. Segundo o Instituto Galego de Estatística, no 2010 tiña 195 habitantes (99 homes e 96 mulleres), o que supón que variou o número de habitantes con respecto ao ano 2009 cando tiña 192 habitantes.
Caritel, Ponte Caldelas
Santa María de Caritel é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Ponte Caldelas. Segundo o IGE, en 2022 tiña 243 habitantes (113 homes e 130 mulleres), distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 385 habitantes.
Patrimonio
A igrexa parroquial é de estilo neogótico, deseñada por Álvaro Reyero e mais polo arquitecto diocesano Miguel Hernández, construída entre 1903 e 1916. Ten planta basilical, cunha soa nave cuberta con bóveda de crucería de catro tramos separados por arcos faxóns. Ao longo da nave ten vidreiras policromadas nos dous lados.
Na parroquia hai catro petos de ánimas ou esmoleiros :
A fonte das Raíces foi reconstruída en outono de 1997, con cartos de Manuel Cordo Boullosa.
Manuel Millán Vázquez
Manuel Millán Vázquez, nado en Vilagarcía de Arousa en 1961, é un actor galego.
Traxectoria
Debutou no teatro en 1980 en As laranxas máis laranxas, de Carlos Casares, dirixido por Eduardo Puceiro. Sen abandonar o teatro posteriormente centrouse no cinema e a televisión, sendo especialmente coñecido a partir da década de 1990 polas súas interpretacións en series cómicas.
En Galicia é especialmente coñecido polo seu papel como Pai Nicanor na serie Pratos combinados da TVG, ademais da súa intervención en A familia Pita. Interpretou papeis fixos e episódicos en varias series de televisión nacionais (Ay señor señor, La casa de los líos). Cómpre salientar as súas colaboracións en Aquí no hay quien viva coma o Pai Miguel, que dado o enorme éxito da serie, aumentou a súa popularidade entre o gran público de España.
Traballou en cine con directores do talle de Fernando Colomo, Carlos Saura ou Luis García Berlanga entre outros.
Amiudal, Avión
miniatura|Amiudal no mapa da xurisdición de Avión de [[Rosendo Amoedo, 1789.]] Amiudal é unha parroquia do concello de Avión, na provincia de Ourense. Segundo o IGE en 2010 tiña 252 habitantes (144 mulleres e 108 homes), 46 menos ca no ano 2000 e 12 menos ca no ano 2005. A perda de poboación non foi tan acentuada en Amiudal coma no resto da zona, aínda que a perda demográfica é lenta mais constante.
Foi concello de seu entre 1833 e xuño de 1843, cando a casa consistorial se trasladou a Abelenda de Avión.
Paramore
Paramore é unha banda estadounidende de rock alternativo procedente de Franklin, Tennessee, formada no ano 2004. O grupo cofórmano a vocalista Hayley Williams, o baixista Jeremy Davis e o guitarrista Taylor York. Paramore editou o seu álbum de estrea, All We Know Is Falling, no 2005, e o seu segundo traballo, Riot!, no 2007, sendo este certificado platino nos Estados Unidos e ouro en Australia, Canadá, Nova Zelandia e Reino Unido. Brand New Eyes, o seu terceiro álbum, foi publicado no 2009 e proporcionoulle á banda os seus mellores postos nas listas ata a data.
Nacionalismo occitano
miniatura|267x267px|Manifestación occitanista na localidade de [[Carcasona|Carcassona en 2005.]] O nacionalismo occitano é un movemento político que reivindica a creación do Estado de Occitania secesionado de Francia. Reivindica basicamente gran parte do sur de Francia, ademais de Mónaco e algúns territorios de España e Italia, como nación occitana. O fundamento do nacionalismo é lingüístico e cultural aínda que actualmente a lingua occitana é minoritaria en todo o seu ámbito lingüístico.
Orixes actuais
O nacionalismo occitano naceu coma un sentimento de agravio das rexións do sur de Francia provocado pola reestruturación económica e enerxética emprendida polo gaullismo durante os anos 60, ante a suposta prioridade cara ás máis prósperas rexións do norte. A partir de 1968 deuse rexurdimento cultural occitano que, combinado coa protesta económica, desembocou na década de 1970 nunha reivindicación nacionalista que consideraba que Occitania era unha colonia interna do Estado centralista francés.
O devir da conxuntura económica internacional nas seguintes décadas desbordou a explicación do colonialismo interno e, á par que outros movementos nacionalistas tanto do resto de Francia como de Europa, o eixo central da reivindicación pasou a ser a identidade cultural e o dereito das minorías.
Malia isto, o nacionalismo occitano gañou influencia a partir da creación de Libertat!, organización independentista e de esquerdas, no 2009. No ano 2015 xorde no Val de Arán, o único territorio occitano en España, unha organización asamblearia chamada Corròp, a cal apoia a creación dun Val de Arán autónomo dentro dunha Cataluña independente, o que consideran que sería positivo para Occitania coma proxecto nacional.
Territorio reivindicado
O nacionalismo occitano propón como capital de Occitania a cidade francesa de Tolosa.
Na seguinte táboa especifícase a extensión e poboación dos territorios reivindicados polo nacionalismo occitano:
Simboloxía
miniatura|200px|Bandeira utilizada polo nacionalismo occitano A bandeira nacionalista occitana incorpora unha estrela dourada de sete puntas á tradicional bandeira representativa de Occitania. Foi agregada durante os amos 1970 á proposta de Francés Fontan e do Partido da Nación Occitana, simbolizando as sete rexións históricas occitanas (Auvernia, Delfinado, Gascuña, Guiana, Languedoc, Lemosín e Provenza) e tamén representa o símbolo do Félibrige: a Santa Estrela.
Movementos nacionalistas occitanos
O nacionalismo occitano adquiriu expresión política a partir de 1959, coa creación por parte de Francés Fontan do Partit Nacionalista Occità (actualmente Partit de la Nacion Occitana), representando a concreción das teorías sociopolíticas desenvolvidas polos ideólogos occitanistas u sobre todo as de Robèrt Lafont.
Petrojarl Foinaven
O Petrojarl Foinaven é un FPSO (Floating crude Production Storage and Offloading unit) construído en Astano.
Deseño
O Petrojarl Foinaven foi construído en Astano como modificación dun buque existente, o Anadyr. Un buque construído para o mantemento e transporte de submarinos soviéticos, tiña unha eslora de 226,20 m e unha manga de 30 m. O buque foi construído en 1989 por Wärtsila, no estaleiro Turku, Finlandia.
En Ferrol foi cortado o buque para aproveitar a proa e a popa que serían ensambladas ao corpo central de 142 m de eslora e 34 m de manga construído por Astano. Ao deseño engadíuselle un heliporto na proa. En 1994 Astano firmou un contrato con Golar-Nor Offshore para a construción do Petrojarl IV (Petrojarl Foinaven). Está deseñado para operar en profundidades de ata 500 metros.
O Bouzo
O topónimo galego O Bouzo pode referirse a:
Ricardo Arjona
Ricardo Arjona, nado en Ciudad de Antigua o 19 de xaneiro de 1964, é un cantante guatemalteco.
Florianópolis
Florianópolis é a capital do estado de Santa Catarina, no sur do Brasil. Ocupa toda a illa de Santa Catarina e tamén unha pequena parte do continente. A área do municipio, comprendendo a parte continental e a illa, ocupa 436,5 km2, e tiña unha poboación de 341.781 habitantes segundo o Censo 2000. Ao contrario que noutros estados brasileiros, Florianópolis non é a cidade con maior poboación do estado, senón a segunda.
O concello divídese nos distritos de: Sede, Barra da Lagoa, Cachoeira do Bom Jesus, Campeche, Canasvieiras, Ingleses do Rio Vermelho, Lagoa da Conceição, Pântano do Sul, Ratones, Ribeirão da Ilha, Santo Antônio de Lisboa e São João do Rio Vermelho.
Historia
Os primeiros habitantes da rexión de Florianópolis foron os indios tupis-guaranís. Practicaban a agricultura, mais tiñan na pesca e colleita de moluscos as actividades básicas para a súa subsistencia. Os indicios da súa presenza atópanse nos sambaquis e sitios arqueolóxicos. Os rexistros máis antigos datan de 4800 a.C.
Xa no inicio do século XVI, había embarcacións que se abastecían de auga e víveres. En 1675 Francisco Dias Velho dá inicio ó poboación da illa con europeos coa fundación da Nosa Señora do Desterro (actual Florianópolis) - segundo núcleo de poboamento máis antigo do Estado, aínda que formaba parte da vila de Laguna - desempeñando un importante papel político na colonización da rexión. A partir desta data intensifícase o fluxo de paulistas e vicentistas que ocupan outros puntos do litoral. O 23 de marzo de 1726, dáselle a categoría de vila, logo do seu separación de Laguna.
A illa de Santa Catarina, pola súa posición estratéxica como vangarda dos dominios portugueses no Brasil meridional, pasou a ser ocupada militarmente a partir de 1737, cando comezan a ser erixidas as fortalezas necesarias para a defensa do seu territorio. Ese feito resultou ser un paso importante na ocupación da illa. Coa ocupación, prosperaron a agricultura e a industria manufatureira de algodón e liño, permanecendo, aínda hoxe, físgoas dese pasado no que se refire á confección artesanal da fariña de mandioca e das rendas de bilro (pequena peza de madeira). Nesta época, mediados do século XVIII, verifícase a implantación de frotas para a pesca da balea, en Armação da Piedade (Governador Celso Ramos) e Armação do Pantano do Sul (Florianópolis), comercializando a Coroa o aceite fóra de Santa Catarina, non tendo beneficio económico a rexión.
No século XIX, Desterro foi elevada á categoría de cidade; capital da Provincia de Santa Catarina en 1823, inaugurou un período de prosperidade, co investimento de recursos federais. Proxectouse a mellora do porto e a construción de edificios públicos, entre outras obras urbanas. A modernización política e a organización de actividades culturais tamén destacaron, marcando inclusive os preparativos para a recepción do Emperador Don Pedro II (1845).
Economía
miniatura|esquerda|240px|Lagoa da Conceição, grande laguna natural de Florianópolis. Florianópolis ten a súa base económica no comercio, servizos públicos, industria de transformación e turismo. Recentemente a industria téxtil e a informática tamén colleron pulo. En canto ao turismo, nas súas praias e nas localidades que conservan o seu sabor antigo, como o Ribeirão da Ilha, a Lagoa da Conceição, Santo Antônio de Lisboa e o propio centro histórico da cidade de Florianópolis.
A Ludiña, Vigo, Carral
A Ludiña é un lugar da parroquia de San Vicente de Vigo no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña 1 habitante no ano 2016 segundo datos do INE, que era un home.
Provincia autónoma de Trento
Trento (en italiano tamén Trentino, en alemán Trient) é unha das dúas provincias autónomas nas que está composta a rexión do Trentino-Alto Adigio, en Italia. A súa capital é a cidade de Trento.
Ten unha área de 6.207 km² e unha poboacións de 504.824 habitantes (2006). Na provincia hai 223 municipios.
Formaba parte, conxuntamente coa provincia de Bolzano, do Imperio austrohúngaro até o final da primeira guerra mundial.
Limita polo norte coa provincia autónoma de Bolzano, polo leste e polo sur coa rexión do Véneto (provincia de Belluno, provincia de Vicenza, provincia de Verona) e polo oeste coa rexión da Lombardía (provincia de Brescia, provincia de Sondrio).
Andrés Pociña
Andrés Pociña Pérez, nado en Lugo o 8 de marzo de 1947, é un profesor e escritor galego.
Traxectoria
Comezou a carreira de Filosofía e Letras na Universidade de Santiago de Compostela, licenciándose e doutorándose na Universidade de Salamanca. En Salamanca empeza o seu traballo como profesor universitario e en marzo de 1976 trasladase á Universidade de Granada, onde é Catedrático de Filoloxía Latina dende 1983. Foi Decano da Facultade de Filosofía e Letras entre 1982 e 1984.
Colaborador de El Correo Gallego.
Río Xuba
O río Xuba (en amhárico, Ghenale; en somalí, Wabiga Jubba; en italiano, Giuba) é un importante río da África oriental, localizado no sur de Somalia, que comeza na fronteira con Etiopía, nas montañas Mendebo, na confluencia dos ríos Dawa e Ganale Doria ou Gebele, e flúe directamente cara o sur até o océano Índico, onde desemboca xusto ao norte da cidade de Kismaayo, un dos portos máis importantes de Somalia, na rexión sureña de Xubalandia.
Xeografía
miniatura|230px|esquerda|Ponte sobre o río Xuba en [[Bardera - Baardheere|Baardheere (Somalia).]]
O río Xuba ten unha lonxitude de 1 808 km, e drena unha conca de 497 655 km².
En certos anos especialmente chuviosos, o Xuba pode recibir no seu treito final augas do case sempre endorreico río Shebelle, o que podería engadir á súa conca 336 604 km² máis.
A conca estrita do Xuba, sen considerar a parte que corresponde ao seu maior afluente, o río Lagh Dera, é de 221 000 km².
Os principais afluentes, ademis das súas fontes da parte alta, están no curso baixo e son o río Lagh Dera (ou Ewaso Ng'iro), de 700 km e, ocasionalmente, como xa se dixo, o Shebelle.
Flora e fauna
A rexión da conca hidrográfica do Xuba é fundamentalmente sabana, e é a parte máis rica do país debido ás súas fértiles terras de labranza.
A fauna autóctona inclúe xirafas, guepardos, leóns, leopardos, hienas, búfalos cafres, hipopótamos, crocodilos, órices, gacelas, camelos, avestruces, chacais e asnos salvaxes.
Historia
A fonte máis antiga dun europeo que visitara a rexión do Xuba (Xubalandia) é o informe do xesuíta portugués Jerónimo Lobo (Lisboa, 1593 – Coímbra 1678), quen, en 1624, tratou de seguir o curso do Xuba en Etiopía relatando que tivo que pasar a través das terras de nove pobos diferentes que «estaban continuamente en guerra uns cos outros e, aínda que estaba case seguro nas súas terras, no podía garantir a seguridade de ningunha persoa que dera un paso fóra delas», e regresou á India portuguesa para encontrar outro camiño.
O primeiro europeo que explorou amplamente e por completo o curso do río foi o explorador italiano Vittorio Bottego, asistido polo comandante da Armada británica F. G. Dundas. Bottego e o seu equipo navegaron 400 millas do río en 1891.
Durante a súa exploración, Vittorio Bottego cambiou o nome do principal afluente do Xuba —o río Ganale— polo de río Ganale Doria en honor ao famoso naturalista italiano Giacomo Doria.
Juan López Lorenzo
Juan López Lorenzo, nado en Ferrol e finado no mesmo concello o 23 de xullo de 1936, foi un político galego.
Abellio
miniatura|dereita|220px|Altar votivo dedicado a Abellio atopado en [[Garin, Alta Garona. Conservado no Musée Saint-Raymond de Tolosa.]] Abellio (tamén coñecido como Abelio, Abellion ou Abelion) é un deus celta da Galia antiga. Foi venerado no territorio dos Pireneos franceses e na zona que hoxe se corresponde coa rexión de Comminges. Tendo en conta o bo número de restos arqueolóxicos que se lle atribúen e a súa reducida extensión xeográfica de culto, é doado supoñer que se trataba dun deus dos máis importantes. Crese que era unha divindade relacionada coas maceiras.
Gran Premio de Eifel
O Gran Premio de Eifel será unha carreira de motor, dentro da categoría Fórmula 1, que terá lugar en Alemaña como parte do calendario tempada de Fórmula 1. Disputarase en Nürburgring, situado en Nürburg. O nome provén das montañas Eifel que están nas inmediacións do circuíto.
Abellio
miniatura|220px|esquerda|Inscrición dedicada a Abellio na igrexa de Saint-Aventin, [[Alta Garona.]]
Juan López Lorenzo
Traxectoria
Xornaleiro. Foi detido pola súa participación na folga xeral revolucionaria de 1934. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e paseado. Morreu no Hospital da Mariña de Ferrol por ferida de arma de fogo o 23 de xullo.
Gran Premio de Eifel
Nürburgring volverá á F1 despois da última carreira no Gran Premio de Alemaña de 2013.
Carlos Fernández
O nome de Carlos Fernández pode referirse a
Parapar, Vigo, Carral
Parapar é un lugar da parroquia de San Vicente de Vigo no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña 16 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 8 eran homes e 8 eran mulleres.
Rose Leslie
Rose Eleanor Arbuthnot-Leslie, nada o 9 de febreiro de 1987 en Aberdeen, é unha actriz escocesa de televisión e teatro.
Traxectoria
Leslie fixo o seu debut en 2009 co telefilme New Town, polo que gañou o BAFTA Scotland á mellor interpretación. Entre setembro e outubro de 2010, apareceu no Teatro do Globo coa obra de teatro Bedlam de Nell Leyshon. Tamén interpretou a personaxe de Gwen na serie Downton Abbey. Recentemente está a traballar na serie da HBO Game of Thrones, na que interpreta a Ygritte.
Cesare Beccaria
Cesare Beccaria (15 de marzo de 1738 – 28 de novembro de 1794) foi un filósofo, xurista, economista e político italiano coñecido polo seu tratado Dei delitti e delle pene (1764), no cal condenaba a tortura e a pena de morte, e é unha das obras fundadoras da penoloxía.
Nacemento e educación
Naceu en Milán, educouse no colexio xesuíta de Parma, amosou unha grande inquedanza polas matemáticas, pero o coñecemento da obra de Charles de Montesquieu redirixiu a súa atención cara a economía. A súa primeira obra, en 1762, foi un tratado sobre a desorde da moeda nos estados milaneses, cunha proposta para o seu remedio. Beccaria, xunto os irmáns Alessandro e Pietro Verri e outros mozos da aristocracia milanesa formou unha sociedade literaria, chamada "L'Accademia dei pugni".
Dei delitti e delle pene
Os irmáns Verri e Beccaria comezaron unha importante movemento cultural reformista arredor do xornal Il Caffè, que se publicou no verán de 1764 e durou dous anos, e que estaba inspirada na revista literaria The Spectator de Addison e Steele e representaba un momento cultural enteiramente novo no norte de Italia, coa súa retórica ilustrada e o seu equilibrio entre temas sociopolíticos e literarios introduciron o máis recente pensamento, de Diderot a Voltaire.
miniatura|esquerda|Cuberta da edición orixinal de Dei delitti e delle pene.
En 1764 Beccaria deu ó prelo un breve pero celebrado tratado Dei delitti e delle pene, que marcou o cumio da ilustración milanesa. Beccaria argumentou por primeira vez contra a pena de morte, para el o estado non posuía o dereito de quitar vidas e por non ser unha forma nin útil nin necesaria de castigo; avogando pola reforma do sistema penal, establecendo que a xustiza criminal debería estar conformada por principios racionais, reflectindo as conviccións do grupo de Il Caffè. O volume tivo seis edicións nos seguintes dezaoito meses e André Morellet traduciuno ó francés en 1766 incluíndo un comentario anónimo de Voltaire. En 1767 traduciuse ao inglés e posteriormente a moitas outras linguas.
Política e vellez
Os principios ós que apelaba Beccaria eran a razón e o entendemento do estado como unha forma de contrato e, sobre todo, o principio de utilidade, ou a maior felicidade para o maior número. Cos irmáns Verri viaxou a París, onde tivo unha calorosa acollida por parte do grupo coñecido como os philosophes. Porén Beccaria abxurou deste grupo, rompeu cos irmáns Verri e volveu a Italia. As teorías de Beccaria sobre a reforma do código penal non as escoitaron os gobernos do seu tempo pero os seus argumentos utilizáronos os gobernos europeos cando reformaron os seus códigos penais para abolir a pena de morte, o Gran Ducado de Toscana, argumentando a súa falta de utilidade.
En novembro de 1768, Beccaria foi designado para a cátedra de leis e economía, expresamente formada para el, no Colexio Palatino de Milán. As súas leccións en economía política, que se basean estritamente en principios utilitarios seguen as teorías da escola inglesa de economistas, publicáronse no volume Scrittori Classici Italiani di Economia politica, vols. XI e XII).
En 1771, Beccaria entrou no Supremo Consello Económico e en 1791 foi un dos membros do comité para a reforma do código xudicial.
Celso Pérez Enríquez
Celso Pérez Enríquez, coñecido como Celso de Poulo, nado o 1 de abril de 1885 en Cerdal (Gomesende) e finado no Alto do Forriolo o 18 de agosto de 1936, foi un político galego.
Traxectoria
Emigrou a Porto Rico en 1902, con 17 anos. Retornou a Galicia en 1918 e coñeceu á que había ser a súa muller, Dolinda Pérez Fernández, coa que casou ao ano seguinte. Instalou unha tenda en Gomesende chamada El Recreo Obrero. Durante a Segunda República foi simpatizante da ORGA e do Partido Galeguista. Logo da vitoria da Fronte Popular nas eleccións de febreiro de 1936, o 16 de marzo, o gobernador de Ourense nomeouno alcalde de Gomesende. O día 23, o Pleno da Deputación designouno deputado polo distrito de Celanova e Bande e representante da Xunta Provincial de Transporte.
miniatura|300px|[[Lois Antón|Lois Antón Pérez depositando flores no monumento aos represaliados no Alto do Forriolo.]]
O poeta Xoán Carlos Domínguez Alberte dedicoulle un poema.
Bouzós
O topónimo galego Bouzós pode referirse a:
O ano da carracha
O ano da carracha (en El año de la garrapata) é unha coprodución galega do ano 2004 dirixida por Jorge Coira e protagonizada por Verónica Sánchez, Félix Gómez e Javier Veiga.
Con guión de Carlos Portela, trátase dunha comedia xuvenil caracterizada polo sarcasmo e as referencias xeracionais á cultura alimentada de televisión, cine e rock. Estreouse o 20 de agosto de 2004 e gañou 8 Premios Mestre Mateo 2004 incluíndo mellor película e director.
Sinopse
Fran (Félix Gómez) chega ó inevitable momento de acabala carreira. A partir de aí, xorden un chea de dilemas dos que vai depender o seu futuro. O seu primeira traballo, os problemas coa súa moza provocados pola crise poslicenciatura e a lotaría das oposicións van a traer de cabeza ó protagonista. Cada decisión será vital, aínda que Fran terá a guía de Morgan, fillo de ricos e fachendoso teórico do "carrachatismo", do que aprenderá moito sobre como chegar á doe vida da dependencia paterna.