cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liga ACB 1999-00
A temporada 1999–00 da Liga ACB, celebrada entre o 5 de setembro de 1999 e o 5 de xuño de 2000, foi a décimo sétima temporada da máxima categoría do baloncesto español desde a creación da Asociación de Clubs de Baloncesto (ACB) para substituír á antiga Primeira División. Nesta edición mantívose o número de equipos, 18, e o formato da edición anterior. Os playoffs polo título foron disputados polos oito primeiros clasificados, mentres que os dous últimos equipos descenderon á Liga LEB. O campión desta edición foi o Real Madrid, que conseguiu o seu vixésimo oitavo título de liga, sexto desde a fundación da Liga ACB. Nesta edición, curiosamente, repetiron da temporada anterior o máximo anotador, máximo anotador nacional, máximo reboteador, máximo asistente e máximo triplista.
Playoffs
Fonte: Linguasport
Team LottoNL-Jumbo
250px|miniatura|dereita|O Team LottoNL-Jumbo cando se chamaba Rabobank. 200px|miniatura|dereita|[[Erik Breukink, director do equipo.]] O Team LottoNL-Jumbo é un equipo ciclista profesional de categoría UCI ProTour, fundado en 1984, con sede nos Países Baixos. Trátase dun dos equipos máis veteranos do pelotón internacional. As súas cores tradicionais son o laranxa e o azul.
Historia
Ó longo da súa historia tivo diversas denominacións, dependendo dos patrocinadores principais do equipo. Así, a seguinte lista amosa os distintos nomes cos que foi coñecido este equipo dende 1984 até 2015:
Éxitos
Os máis salientables éxitos do equipo no ciclismo en ruta chegáronlle da man de Denis Menchov e Óscar Freire: Outros corredores como Erik Breukink, Michael Boogerd, Erik Dekker, Michael Rasmussen, Thomas Dekker, Lars Boom, Robert Gesink e Luis León Sánchez teñen sumado varias vitorias menores no palmarés do equipo.
Esclerocio
Un esclerocio é unha masa compacta de micelio endurecido que contén reservas alimenticias. Un papel dos esclerocios é sobrevivir en períodos ambientais extremos. Nalgúns fungos superiores como Claviceps, os esclerocios despréndense e fican en dormencia até se daren as condicións favorábeis para o desenvolvemento dun novo micelio. Outros fungos que producen esclerocios son patóxenos nas colleitas de colza. Estes fungos adoitan ser controlados co uso de funxicidas e a rotación de culturas.
Sclerotinia sclerotiorum é outro fungo produtor de esclerocios que pode producir importantes doenzas en cultivos de pataca, feixón, leituga, tomate, aipo, coliflor e repolo.
Parque Natural de Arribas do Douro
O Parque Natural de Arribas do Douro ou Arribes del Duero en castelán, atópase en Castela e León, estendéndose polas provincias de Zamora e Salamanca. Limita ó oeste co Parque Natural do Douro Internacional, en Portugal.
Etimoloxía
"Arribes", en feminino, é unha palabra asturleonesa antigamente pronunciada co o fonema schwa, son a medio camiño entre o fonema "e" e "a" castelán, escrita "Arribas" na maneira galego-portuguesa.
Flora
Importantes fragas, únicas a nivel europeo, de lodoeiro na zona de Mieza, cunha extensión de 200 hectáreas. Presente a aciñeira, a sobreira, o érbedo e a Juniperus oxycedrus.
Fauna
Poboacións senlleiras de cegoña negra, aguia perdiceira e anduriña dáurica. Entre os mamíferos, cómpre salientar a mangosta exipcia, que é unha especie recente no parque, e as diferentes especies de morcegos: o morcego de cova, o Rhinolophus ferrumequinum e o Rhinolophus hipposideros.
1492
Outros
Historia ano a ano
Leopold von Ranke
Leopold von Ranke, nado en Wiehe o 21 de decembro de 1795 e finado en Berlín o 23 de maio de 1886, foi un historiador alemán, fundador da historia moderna baseada nas fontes.
Traxectoria
Leopold von Ranke naceu en Wiehe, entón no electorado de Saxonia. Foi educado na casa e no instituto de Schulpforta. Aínda sendo un neno demostrou un forte interese nas culturas clásicas, o que o levou a perfeccionar o grego e o latín.
En 1814, Ranke entrou na Universidade de Leipzig, onde se concentrou en Estudos Clásicos e Teoloxía, influenciado fortemente pola igrexa luterana. En Leipzig, converteuse en experto en filoloxía e comezou a traducir textos de autores clásicos do latín.
Influencia de Walter Scott
As circunstancias que o levaron á historia foron persoais. Esperta o seu interese polas novelas históricas de Walter Scott, inventor co xénero. Scott escribiu Waverley en 1814, ao final das Guerras Napoleónicas. A historia nesta obra non é o fondo, senón a protagonista. O novelista intenta recrear o pasado, reconstruíndo o conflito entre ingleses e escoceses. Este xénero tivo éxito e foi imitado. Ranke leu estas novelas e quedou fascinado, ocorréndoselle ler cousas do pasado real para saber se o pasado fora realmente así, descubrindo que era aínda máis fascinante.
Influencia de Niebuhr
A obra de Barthold Georg Niebuhr (1776-1831) inspirou a Ranke, posto que foi o inventor do que Ranke posteriormente fixo. Levou a cabo a reforma agraria en Prusia, xa que este país se atopaba nun sistema feudal e el conduciuno ata unha modernización. Barthold Georg Niebuhr é o encargado de realizala, e para a súa solución interesouse pola historia e intentou descubrir como se levou a cabo a reforma agraria romana, para logo aplicala á súa. Tamén analizou as reformas, polo que acudiu aos historiadores romanos (Tito Livio), chegando á conclusión de que este método non era fiable, polo que acudiu aos documentos contemporáneos, aplicándolles o método filolóxico.
Como consecuencia deste estudo escribiu unha historia romana, en que o primeiro que intentou foi reconstruír o que ocorreu baseándose en documentos da época, mais, aínda que non posuía as mesmas cualidades historiográficas que Niebuhr, o seu labor inaugurou o método que Ranke ía levar ao máximo esplendor en datas posteriores.
Historia historiética
miniatura|Selo postal alemán de 1986 En 1824 Ranke publicou Geschichten der romanischen und germanischen Völker von 1494 bis 1514. Este foi o primeiro libro do tipo de historia historicista, e incluíu o programa ideolóxico desa nova historia. O contido analizaba un conflito entre a monarquía francesa e a española polos territorios de Italia; a tese de Ranke era que Europa xurdía como o conflito entre os pobos románicos e os xermánicos.
O importante do libro foi o método, o enfoque que deu ao tema. Por iso publicou un apéndice onde expuxo os seus métodos, á vez que criticou os autores anteriores que escribiran sobre esa historia, por exemplo Francesco Guicciardini, que na súa Historia de Florencia fixo algo que era insustentabe: recorrer á novela, xa que Ranke cría que había que acudir aos documentos para saber con seguridade o que ocorrera (Ranke baseouse para ese libro nos informes dos embaixadores venecianos).
Ranke obtivo un recoñecemento inmediato e foi nomeado para ocupar a cátedra da universidade de Berlín. Foi considerado como o gran mestre da historia de Alemaña e serviu como punto de referencia para todo o mundo; as súas obras completas abranguen 54 volumes e nelas fala da historia de Prusia, de Inglaterra e dos papas, mais non escribe unha historia universal. Ranke levou a cabo un ensino partindo do método dos seminarios, en que adoutrinou historiadores que traballaban xuntos baixo o mestrado de Ranke. Era para a mentalidade epistemolóxica da época en Alemaña un centro obrigado de formación histórica.
Postulados de Ranke
Non debe existir unha teoría histórica, con esquemas previos que impoña sobre o pasado, como se facía anteriormente. Ranke di que sexa o pasado o que fale, o historiador non ten boca. Pon de manifesto un método: o filolóxico, que consiste no recurso aos documentos.
A súa historia ten un compoñente relixioso. Ranke foi un home ao que lle interesaba a historia porque cría que era un vehículo para atopar a Deus (consideraba que tiña unha presenza na historia ao xeito cristián, que dese sentido a esta). Entendéndose como pai da historiografía científica.
Obra
Ranke puxo énfase na narración histórica, introducindo ideas como a confianza en fontes primarias, unha énfase na historia narrativa e especialmente política e internacional (Aussenpolitik), e un compromiso para escribir historia "como realmente foi" (wie es eigentlich gewesen ist).
Comezando co seu primeiro libro, a Geschichten der romanischen und germanischen Völker von 1494 bis 1514, Ranke fixo un uso extraordinariamente amplo de fontes para un historiador da época, incluíndo "memorias, diarios, cartas, as expedicións diplomáticas e de testemuños de primeira man de testemuñas oculares". Neste sentido apoiouse nas tradicións da filoloxía, mais deu énfase a documentos mundanos en lugar da literatura vella e exótica.
En 1834-36 publicou Die römischen Päpste ("Os papas de Roma"), un valioso estudo do papado e os seus representantes na Idade Moderna, dende o século XV á primeira metade do XIX. Considerada en extremo crítica e substancialmente escéptica, foi contestada amplamente dende a historiografía católica do momento, en especial polo historiador Ludwig von Pastor e a súa monumental Geschichte der Päpste seit dem Ausgang des Mittelalters ("Historia dos Papas dende finais da idade media"). No centro do seu método, Ranke non creu nas teorías xerais que puidesen cortar o tempo e o espazo. En cambio, falou de que a aproximación ao tempo histórico se facía mediante fontes primarias.
Batallón Vasco Español
O Batallón Vasco Español foi unha organización terrorista española de ultradereitas activa dende 1975 a 1981, inicialmente en Iparralde. O BVE empregaba a violencia principalmente contra grupos radicais do nacionalismo vasco.
Co cambio de goberno en Madrid, dende a centrodereitista UCD ó centroesquerdista PSOE en 1982, o BVE desapareceu e foi substituído polos GAL.
Reino de Inglaterra
O Reino de Inglaterra foi un estado soberano e país insular, situado o noroeste dá Europa continental, que existiu desde a caída do Imperio Romano (927) e os seus asentamentos na Britania Romana ata a súa fusión co Reino de Escocia (1707) creando así o Reino de Gran Bretaña.
No seu cénit, o Reino de Inglaterra formábano as dúas terceiras partes do sur da illa de Gran Bretaña (incluíndo País de Gales) e varias illas pequenas periféricas, que é hoxe a unidade legal de Inglaterra e País de Gales. Inglaterra como un estado de nación comezou entre o século IX ou o século X, pero amplamente remonta as súas orixes á invasión anglosaxoa de Gran Bretaña e a Heptarquía anglosaxoa dos pequenos estados que a seguiron e en última instancia unificaron. A invasión normanda do País de Gales de 1067-1283 (formalizado co Estatuto de Rhuddlan en 1284) puxo ao País de Gales baixo o control de Inglaterra, e baixo as normas de administración inglesas, cos actos das leis de Gales (Laws in Wales Acts) de 1535-1542.
O Reino de Inglaterra continuou como un estado independente até o 1 de maio de 1707, cando mediante a Lei de Unión, levando a cabo os termos acordados no Tratado de Unión o ano anterior, rematou en unión política co Reino de Escocia para crearen o Reino de Gran Bretaña.
Unificación e consolidación do reino
Tras as invasións viquingas do século IX, Inglaterra logrou unha recuperación relativamente rápida. Ao mando dos anglosaxóns, Alfredo o Grande, rei de Wessex (871-899), venceu aos daneses e chegou a controlar todo o sur de Inglaterra, entre Wessex e Danelaw. Transformou o exército, a xustiza e a educación; creou unha frota, fortificou cidades e fundou grandes escolas para os fillos dos nobres e dos homes libres e ricos. As súas reformas sentaron as bases, que permitiron aos seus sucesores recuperar Mercia e Northumbria, que aínda permanecían baixo dominio danés. Así a 30 anos da morte de Alfredo, as zonas do leste e o norte de Inglaterra, tomadas con tanta ferocidade polos daneses nos anos 860 volveron novamente ao dominio anglosaxón, permitindo ao rei Aethelstan (924-939) impor a súa autoridade sobre toda Inglaterra.
Durante un longo intervalo de paz, púidose reorganizar a cultura monástica, desmantelada polos daneses; e produciuse un gradual desenvolvemento das tradicións carolinxias. A actividade misioneira propagou o Cristianismo, chegando os misioneiros ingleses a predicar na mesma Dinamarca, onde se fundaron os bispados de Ripen e Aarhus no 948. Desta forma cando unha segunda onda de invasións viquingas comezou no século X, estábase fronte a un caso de cristiáns que loitaban contra cristiáns.
A paz viuse interrompida outra vez, a principios do século XI. Aproveitando a crise política que vivía Inglaterra por entón e os erros de Etelredo II os daneses invadiron novamente o país, e os anglosaxóns víronse forzados a recoñecer como rei ao monarca danés Sven Forkbeard en 1014. O goberno do fillo deste, Canuto (1016-1035), fortaleceu ao reino anglosaxón en lugar de debilitalo, foi un gobernante piadoso, xeneroso coa igrexa e conciliador entre ingleses e daneses. Grazas á obra de Canuto, chamado o Grande, Inglaterra foi o país máis ordenado e civilizado de Europa occidental durante a primeira metade do século XI. O goberno real funcionou mediante unha burocracia incipiente e o exército profesional permanente deulle máis seguridade que nunca.
Tras a morte de Canuto e os seus sucesores, Inglaterra entra en crises e a coroa volve en 1042 á dinastía saxoa na persoa de Eduardo o Confesor (1042-1066). Nesta etapa Inglaterra experimenta un debilitamento fronte aos perigos exteriores, e a aristocracia anglosaxoa adquire un gran poder, asumindo a tarefa de defender o reino.
Amigo
(Para a relación humana, ver Amizade)
Reino de Inglaterra
Unificación e consolidación do reino
Coa conquista normanda supón para Inglaterra profundas transformacións nas súas estruturas básicas. A vella caste dirixente anglosaxoa foi, en boa medida, substituída por unha nova nobreza baseada no elemento normando vencedor. Introduciuse un sistema feudal que reservaba grandes cotas de poder á Coroa, establecéronse representantes reais (Shériff) en cada condado; e a igrexa foi reformada, a partir de 1070, baixo a condución do arcebispo de Canterbury, Lanfranc, para adecuala ao novo modelo.
Con todo, aínda dentro desta estrutura centralizada, que buscaba salvagardar a autoridade real, Guillerme e os seus sucesores deberon ceder considerables cotas de poder. Reforzáronse os poderes da igrexa para asegurar o apoio do Papado fronte a outros aspirantes ao trono; e a nobreza feudal obtivo o recoñecemento dalgunhas liberdades e privilexios a cambio da súa lealdade. Estas concesións aínda que se volveron contra a pretendida política centralizadora e absolutista da Coroa, permitiron consolidar a nova orde normanda en Inglaterra e garantiron a paz ata a morte de Henrique I en 1135.
Amigo
O topónimo Amigo aparece no nome de tres lugares de Galicia:
Reino de Inglaterra
Unificación e consolidación do reino
Ao morrer Henrique sen herdeiro varón, o seu sobriño Estevo de Blois logra ser recoñecido como rei. O seu reinado (1135-1154) será un período de anarquía xeral marcado pola súa loita coa filla de Henrique I, Matilde, que lle disputaba o trono. Finalmente as partes acordan que á morte de Estevo este será sucedido por Henrique Plantagenet, fillo de Matilde e herdeiro da Casa de Anjou.
O ascenso ao trono de Henrique II en 1154, como se acordou, devolven a paz e a orde internos a Inglaterra, e fana mirar aínda máis cara a Francia. Agora a monarquía inglesa, une á súa posesión francesa de Normandía os territorios da Casa de Anjou, que inclúen Anjou orixinal, Maine e Touraine, dos que Henrique II é herdeiro. A estes dominios uníronse o poderoso ducado de Aquitania polo matrimonio do rei con Leonor, a súa herdeira, en 1152, e Irlanda, conquistada en 1172. Estas enormes posesións territoriais víronse reforzadas coa creación dunha rede de alianzas e vasalaxe na que entraron Flandres (1163), Escocia (1173), Bretaña (1185) e Gales, o que permitiu a Inglaterra fortalecer a súa posición fronte o seu máis encarnizado rival: a Francia dos Capeto.
Amigo
Así mesmo, o apelido Amigo pode referirse a:
Reino de Inglaterra
Unificación e consolidación do reino
No plano interno Henrique II reformou a administración e a xustiza, co fin de robustecer o poder real. Pero as súas políticas centralizadoras provocáronlle constantes friccións coa nobreza feudal e enfrontáronlle á Igrexa entre 1164 e 1170, que, dirixida por Tomás Becket, rexeitou someterse á autoridade real, logrando conservar boa parte dos seus privilexios.
Guerra dos Cen Anos (1337-1453)
O 1 de febreiro de 1328 morreu Carlos IV de Francia sen deixar descendencia. Eduardo III tiña dereitos por ser sobriño de Carlos, pero os nobres franceses preferiron a Filipe de Valois, quen reinou co nome de Filipe VI de Francia.
Entre 1331-1334, no marco da guerra civil escocesa, Eduardo III apoiou a Eduardo Balliol, coroado en 1334. David II de Escocia, rival de Balliol, tras a derrota buscou refuxio en Francia e rendeu homenaxe a Filipe VI.
miniatura|Ilustración de Jean Froissart sobre a [[batalla de Sluys]] En 1337, Filipe VI confiscou o ducado de Güiena. Isto acabou por desencadear a guerra aberta entre Inglaterra e Francia que se chamaría Guerra dos Cen Anos. As primeiras vitorias foron para os ingleses, superiores militarmente: En 1340, na batalla naval de Sluys. En 1346 en Crécy e en 1347 en Calais. Esta cidade permanecerá en poder dos ingleses ata 1558.
En 1341 David II regresou a Escocia. Os ingleses derrotárono na batalla de Neville’s Cross en outubro de 1346 e mantivérono prisioneiro once anos. A paz estableceuse mediante o Tratado de Berwick.
En xullo de 1348 Inglaterra padeceu a peste negra.
Os ingleses apoiaron ao rei de Castela, Pedro o Cruel, na loita contra o seu irmán Henrique de Trastámara. En 1367, o Príncipe Negro venceu en Nájera. En 1369, Pedro foi asasinado polo seu irmán. A herdeira de Pedro era a súa filla Constanza que casou con Xoán de Gante, duque de Lancaster, fillo de Eduardo III.
En 1372 a armada de Castela (aliada de Francia) derrota contundentemente nas súas augas á inglesa na chamada batalla da Rochelle, facilitando así a posterior conquista franco-castelá da praza.
En 1375 asinouse unha tregua de dous anos en Bruxas. Inglaterra mantiña soamente Calais e unha estreita franxa desde Bordeos a Baiona.
O Príncipe Negro morreu en 1376. Desde 1369 estaba enfermo e desde 1371 retirado. Eduardo III morreu en 1377, afectado dunha senilidade que non lle permitiu controlar a Corte e as intrigas da súa amante Alice Perrers.
Subiu ao trono Ricardo II de Inglaterra (1377-1399), fillo do Príncipe Negro, aos dez anos de idade. En 1381 instituíuse un imposto para defenderse dunha potencial invasión francesa. Isto causou unha revolta dos campesiños da zona máis rica de Inglaterra. Ricardo enfrontouse con valentía, o 14 de xuño acudiu coa Corte a Mile End, onde aboliu a servidume. Os rebeldes foron derrotados o 28 de xuño en Billericay. John Ball e outros líderes foron condenados á morte. A partir de 1381, Ricardo elixiu os seus propios conselleiros. Amaba a literatura, era autoritario e veleidoso e granxeouse a inimizade dos nobres.
En 1387 os condes de Arundel, Warwick, Derby e Nottingham acusaron de traizón a algúns favoritos do rei. Henrique Bolingbroke, conde de Derby, era primo de Ricardo, fillo de Xoán de Gante. En 1388 Ricardo II viuse obrigado a aceptar as demandas coñecidas como Merciless Parliament. Os partidarios de Ricardo II foron executados ou exiliados.
En 1396, Ricardo II asinou unha tregua con Francia.
En 1400 Henrique IV ordenou a morte de Ricardo. Ata 1408, tivo que facer fronte a varias revoltas dos nobres, executando a Tomás Percy, conde de Worcester, e Scrope, arcebispo de York. O conde de Northumberland, Henrique Percy, terminou a súa revolta asasinado en Bramham Moor en 1408.
En 1400 os rebeldes galeses proclamaron príncipe de Gales a Owain Glyndŵr, quen entre 1403-1405 arrasou varias cidades fieis a Inglaterra, pero a súa marcha sobre Worcester fracasou e en 1407 os ingleses recuperaron os castelos perdidos e Owain fuxiu.
En 1407, ingleses e franceses asinaron unha nova tregua.
Un neno de poucos meses subiu ao trono inglés como Henrique VI de Inglaterra (1422-1461, 1470-1471). Foi coroado rei de Francia en París, en decembro de 1431. En 1435 Borgoña reconciliouse con Francia. Os franceses tomaron París e en 1444 asinouse unha tregua de cinco anos. Entre 1449-1453, Carlos VII, atacou Normandía e Gascuña e en 1450 aniquilou ao exército inglés en Formigny. En 1453 tomou Bordeos, recuperando toda Francia salvo Calais, e rematando a Guerra dos Cen Anos.
Henrique VI era impresionable, manexable, educado e piadoso. Non lle interesaba o goberno nin a cabalería, a súa política exterior foi desastrosa e a súa xenerosidade e liberalidade crebaron a Facenda.
En 1450 produciuse a rebelión de Jack Cade, quen chegou a tomar Londres e executou a varios cortesáns. Foi morto tras ser apresado.
Estado, relixión e economía durante a Idade Media
A monarquía inglesa na Idade Media caracterízase polo seu gran patrimonio, capacidade de influencia, poder e control sobre a nobreza.
A burocracia era incipiente. A organización territorial baseábase nos condados e era sólida e eficaz. Non existían exército ou policía regulares. O parlamento era débil, con preponderancia da Cámara dos Comúns sobre a Cámara dos Lores.
O único movemento herético aparecido en Inglaterra neste período foi o dos lolardos. John Wickliffe atacou algunhas das doutrinas fundamentais da Igrexa e a autoridade papal, baseándose na suprema autoridade das Escrituras. Os seus discípulos traduciron ao inglés as súas ideas e a Biblia. Foron perseguidos desde 1401. En 1414, dirixidos por John Oldcastle, intentaron derrocar a Henrique V. A súa derrota implicou a súa definitiva clandestinidade e progresiva extinción.
O saxón occidental foi a lingua de Inglaterra ata a conquista normanda. Recibiu influencias do latín, do normando e do francés. Esta lingua foi a dominante na Corte, a administración, a xustiza etc. de Inglaterra ata 1350, cando empezou a ser substituído polo inglés medio.
A escravitude desapareceu antes de 1300 e a servidume en 1485. En 1086 a poboación alcanzaba millón e medio de habitantes, en 1300 catro millóns.
En 1315, 1316, 1320 e 1321 as colleitas foron malas e en 1319 e 1321 producíronse epidemias no gando ovino e vacún. Xeneralizouse o fame e o prezo do gran duplicouse.
A peste negra chegou a Inglaterra en 1348 e deixou a poboación na metade. Padecéronse cinco novos gromos entre 1361 e 1397. Co declive demográfico, subiu o nivel de vida dos campesiños. O goberno intentou controlar o mercado laboral en beneficio dos patróns e en 1351 aprobou o Estatuto dos Traballadores, sobre prezos e salarios.
Na Idade Media, Inglaterra pasou dun modelo económico colonial, exportador de materias primas e importador de produtos manufacturados e de luxo, a exportar panos, favorecido pola inmigración de tecedores flamengos.
A Reforma (1509-1603)
A Reforma anglicana é unha serie de acontecementos ocorridos en Inglaterra no século XVI que culminaron coa separación da Igrexa de Inglaterra e a Igrexa católica e coa emancipación da autoridade papal. É parte da reforma protestante que ocorreu en moitos países de Europa.
As dúas revolucións do século XVII (1603-1707)
Os reis de Inglaterra eran poderosos, pero non dispuñan de exército regular e os seus ingresos eran limitados. Trataron de atopar fondos sen ter que depender do Parlamento.
A incapacidade de Carlos I de dar resposta a estes problemas orixinou a guerra civil.
Xacobe VI de Escocia e I de Inglaterra (1603 - 1625)
150px|miniatura|Retrato de Xacobe I por [[John de Critz, c. 1606]]
O 24 de marzo de 1603 subiu ao trono inglés, e xa fora rei de Escocia durante 36 anos, e aprendera a sobrevivir. Por unha banda, era flexible e voluntarioso para chegar a acordos e por outro era rudo e indecoroso.
Era bisexual e entre 1618-1628 o seu favorito, o duque de Buckingham, foi o home máis importante de Inglaterra tras o propio rei. Xacobe pretendeu a coexistencia de todas as relixións, pero un grupo de católicos, na Conspiración da pólvora, do 5 de novembro de 1605, atentaron contra o goberno. Foron executados. En diante, os católicos foron considerados posibles traidores.
Xacobe herdou unha débeda que incrementou gastando moito diñeiro cos seus favoritos. Terminou a guerra con España e mantivo a Inglaterra á marxe da Guerra dos Trinta Anos.
A coroa apoiou a colonización do Ulster. Os cargos en Irlanda esixían xurar a Lei de Supremacía, o que significaba a exclusión dos católicos. Deste xeito, os ingleses fixéronse donos do Parlamento irlandés. Os colonos foron maioría no Ílster, mentres no resto de Irlanda só representaban unha minoría combativa.
Carlos I de Inglaterra (1625 - 1649)
Era remilgado e retraído, bo pai e marido, pero sen calidades negociadoras.
Carlos enfrontouse a España na Guerra dos Trinta Anos. Fracasou no seu ataque a Cádiz e no seu intento de liberar aos hugonotes franceses. En 1628 Carlos pediu diñeiro ao Parlamento, que a cambio redactou a Petición de Dereito contra o arresto arbitrario, o imposto extraparlamentario, o recrutamento de tropas gratuíto e a lei marcial. Carlos finxiu aceptar a petición, pero deixou de respectala ao cabo de pouco tempo, e disolveu o Parlamento en 1629. Empezaron entón os once anos de goberno absolutista. En 1629, Carlos asinou a paz con Francia e en 1630 a paz con España. En 1637, Carlos estaba no cume do seu poder, co orzamento equilibrado.
Pero a súa política relixiosa desgustaba aos seus súbditos: No seu apoio ao anglicanismo fronte ao calvinismo, moitos vían unha restauración do papado. En Escocia intentou imporse á Igrexa presbiteriana. En 1638 os escoceses formaron unha alianza nacional (Covenanter) e Carlos enviou un exército contra ela. Ao comezo das Guerras dos Bispos (1639-1649), Carlos non conseguiu formar un exército con garantías e viuse obrigado a asinar a paz en 1639. En 1640 sufriu unha derrota e os escoceses invadiron Inglaterra, vencendo en Newcastle e ocupando a zona nororiental do país. En novembro de 1640, Carlos, sen diñeiro, convocou ao Parlamento, que xa non se había de disolver en vida do monarca no que se coñece como Parlamento Longo. En 1641 chegouse a un acordo pacífico cos escoceses.
A primeira sesión do Parlamento Longo durou ata agosto de 1641. abolíronse as medidas financeiras da Coroa establecidas na década anterior e os tribunais de prerrogativa real. Carlos aceptou, pero o Parlamento non lle creu. O Parlamento atacou entón aos principais ministros: o conde de Strafford e William Laud foron executados. O Parlamento aprobou a Lei Trienal, que obrigaba a reunir o Parlamento cada tres anos; a súa disolución só produciríase por acordo dos seus membros.
En outubro de 1641 produciuse unha nova rebelión en Irlanda. Moitos protestantes foron asasinados. Os católicos ingleses apoiaron aos irlandeses. A Confederación Católica, co seu propio Parlamento, estivo liderada por Owen Roe O'Neill. O Parlamento temeu que Carlos utilizase o exército formado para sufocar a rebelión contra os seus propios súbditos. A Gran Protesta esixiu o nomeamento de ministros coa confianza do Parlamento, o permiso ás prácticas calvinistas e a supervisión por parte do Parlamento do exército destinado a Irlanda. Carlos rexeitou a solicitude, animado pola escasa marxe de votos co que fora aprobada.
O 3 de xaneiro de 1642, Carlos enviou ao Fiscal Xeneral do Estado á Cámara dos Lores para incoar proceso por alta traizón a varios Comúns. O intento de arresto, precipitou a guerra civil: en Londres producíronse manifestacións e altercados públicos. En maio, o Parlamento asumiu o poder de realizar nomeamentos militares. En xullo, o Parlamento constituíu o seu propio exército e en agosto o rei formou o seu en Nottingham.
Primeira Guerra Civil (1642-1645)
miniatura|dereita|Príncipe Ruperto do Rin A Primeira guerra civil inglesa dividiu ás familias, mentres os estratos baixos reaccionaron con apatía. Foi unha guerra de asedios e escaramuzas e non de grandes batallas. O Parlamento contaba con vantaxe a longo prazo ao dispor dos recursos humanos e económicos de Londres e da axuda de 20.000 escoceses. Por iso procuraron esgotar aos realistas, cuxo principal xeneral foi o príncipe Ruperto do Rin, sobriño de Carlos.
Antes da súa morte a finais de 1643, o líder do Parlamento. John Pym, asinou a Solemne Liga e Alianza, pola que os escoceses colaboraron con 20.000 homes a cambio dunha reforma relixiosa en Escocia acorde cos principios presbiterianos.
En xullo de 1644, tivo lugar a maior batalla da guerra en Marston Moor, con vitoria dos parlamentaristas, quen ocuparon despois York e aseguraron o control do norte. As disputas entre os xenerais parlamentaristas impediron rematar entón a guerra. En setembro, os realistas tomaron Cornualla. Tras a batalla de Newbury, os dous exércitos quedaron exhaustos.
Para resolver as loitas internas entre os xenerais parlamentaristas, ditouse a Ordenanza Autoexcluiente, pola que os membros do Parlamento non podían exercer autoridade militar. Só Oliver Cromwell quedou exento. As tropas foron reunidas no Novo Exército Modelo, mandado por Sir Thomas Fairfax. Carlos viuse obrigado a retroceder cara ao norte, pero en xullo de 1645, na batalla de Naseby, a vitoria realista desequilibrou definitivamente a guerra.
KRD 79
KRD 79, código GRAU S5.79, é un motor foguete desenvolvido por Isayev e usado como propulsor orbital para a estación espacial Mir e as estacións Saliut 6 e Saliut 7. Alimentábase con tetróxido de nitróxeno e UDMH.
Reino de Inglaterra
Primeira Guerra Civil (1642-1645)
En 1644 e 1645 os católicos escoceses, axudados polos irlandeses, conseguiron espectaculares vitorias en Escocia, pero en setembro de 1645 foron esmagados pola Alianza.
Carlos rendeuse aos escoceses en maio de 1646. Negouse a negociar en serio, mentres os seus opoñentes mantiñan as diferenzas entre si.
Produciuse unha revolta popular en contra da violencia e a destrución reinantes. O comercio afundiuse e padeceuse unha depresión económica.
Paz
En 1646 reformouse a igrexa de Inglaterra de acordo con principios presbiterianos, segundo acordara o parlamento cos escoceses, pero o pobo seguiu practicando os ritos anglicanos tradicionais que coñecía.
O pobo reclamou a redución de impostos e a desmobilización do exército, no que foi penetrando un movemento radical, que se opuxo á arbitrariedade do parlamento e aos presbiterianos.
En decembro de 1646 a cidade de Londres solicitou ao parlamento a disolución do exército. En febreiro e marzo de 1647 reducíronse as atribucións do exército, ao mesmo tempo que seguía sen recibir as súas pagas. Cando o parlamento pretendeu desmantelar a infantería, o exército tomou a iniciativa. En xuño apresou a Carlos I. Oliver Cromwell erixiuse en líder dos militares. En agosto de 1647, o exército presentou ao rei un catálogo de propostas, que foi rexeitado.
En novembro de 1647, Carlos fuxiu. En decembro asinou un compromiso cos escoceses, no que aceptaba establecer o presbiterianismo en Inglaterra a cambio de axuda militar. A incapacidade de chegar a un acordo político co rei conduciu finalmente á Segunda Guerra Civil Inglesa en 1648.
Segunda Guerra Civil.(1648-1649)
Entre abril-xuño de 1648 sucedéronse as sublevacións contra o Parlamento de Inglaterra, pero foron controladas polo exército. Cromwell reprimiu unha rebelión en Gales. A principal batalla deste conflito foi a batalla de Preston, no verán do mesmo ano na que Cromwell derrotou aos escoceses.
Un pequeno grupo do exército estaba convencido da imposibilidade de chegar a un acordo con Carlos I, pero o parlamento era partidario de negociar. No mes de decembro, autorizou a expulsión da oposición, deixando só a uns poucos membros que estaban de acordo coa designación dunha comisión que xulgase ao Rei por traizón. Este golpe militar instigado por Cromwell, organizado polo xeneral Henry Ireton e levado a cabo polo coronel Thomas Pride purgou o parlamento, de modo que só quedaron algúns membros, no que se coñeceu como parlamento Rabadilla ou Rump.
Foi unha guerra cabaleiresca, na que Cromwell terminou vencendo, coa súa Batallón dos Santos (Ironsides), aos promonárquicos.
O fin do enfrontamento supuxo o procesamento por alta traizón do rei por un tribunal nomeado polo parlamento Rabadilla.
Caída e execución de Carlos I
miniatura|220 px|Pintura de [[Eugène Lami que plasma o traslado do rei ao castelo de Carisbrooke, última morada antes de ser axuizado]] Carlos foi trasladado ao castelo de Hurst a finais de 1648, e despois ao castelo de Windsor. En xaneiro de 1649, a Cámara dos Comúns -sen o asentimento do soberano ou da Cámara dos Lores- convoca un acto parlamentario que creaba unha corte para o xuízo de Carlos. O xuízo do rei (baixo os cargos de alta traizón e "doutros altos crimes") comezou o 2 de xaneiro, pois Carlos rexeitara elevar unha súplica, alegando que ningunha corte tiña xurisdición sobre un monarca. Cría que a súa propia autoridade para gobernar foille dada por Deus cando o coroaron e foi unxido. A corte propúñase declarar que Non hai home sobre a Lei. Durante unha semana, pediron tres veces a Carlos que solicitase a súplica, pero el rexeitouno en todas as ocasións.
Carlos foi decapitado o 30 de xaneiro de 1649. Era práctica común que o verdugo levantase a cabeza do axustizado e a mostrase ao xentío coas palabras: "¡Miren a cabeza dun traidor!"; aínda que a cabeza de Carlos foi exhibida, non se usaron estas palabras. Nun xesto sen precedentes, un dos líderes revolucionarios, Oliver Cromwell, permitiu que a cabeza do rei fose cosida ao seu corpo para que desta forma a súa familia puidese renderlle os seus respectos. Enterraron a Carlos en privado a noite do 7 de febreiro de 1649, na cámara acoirazada de Henrique VIII na capela de St. George no castelo de Windsor.
O Parlamento Residual (1649-1653)
O Rump aboliu a monarquía e eliminou a Cámara dos Lores, declarando a Inglaterra como Commonwealth. O país aceptou o cambio de mala gana, moitos xuíces dimitiron e o goberno local fíxose imposible. Fairfax dimitiu e o camiño quedou expedito para Cromwell, que se converteu en Capitán Xeneral do Exército.
Os niveladores pretenderon o voto para todos os homes maiores de 21 anos, a convocatoria anual do Parlamento, a eliminación do décimo e a simplificación da Lei. O líder do movemento, John Lilburne, atacou ao Goberno esixíndolle reformas radicais para a redistribución da riqueza. Instou aos soldados a tomar o poder en nome do pobo. Foi arrestado pero resultou absolto. Outro grupo opositor, os diggers, pretendeu a propiedade común dos bens.
miniatura|George Fox Desapareceu toda forma de censura e os radicais infiltráronse na relixión e a política, ocasión que aproveitaron os milenaristas e as seitas. Algúns grupos pedían a abolición dos décimos e a participación das mulleres na predicación e goberno da Igrexa. En 1647 George Fox constituíu a Sociedade de Amigos, cuxos membros foron coñecidos como os cuáqueros. A súa doutrina baseábase na conciencia individual e estaban implicados no radicalismo político. Outra seita, os ranters, crían que quen recibían a Graza divina non podían cometer erros nin tiñan que observar as leis humanas.
A rebelión irlandesa non estaba completamente esmagada e o Rump decidiu recobrar o control de Irlanda e vingar a morte de protestantes. Cromwell atacou en Drogheda a un exército realista e en Wexford a católicos. A brutalidade da represión provocou que os irlandeses defendesen encarnizadamente o seu territorio. En 1652 chegouse a un acordo polo que os terratenentes irlandeses foron substituídos por protestantes, salvo na provincia de Connacht. Moitos irlandeses foron mortos ou exiliados e Irlanda foi declarada parte da Commonwealth.
En 1650 Cromwell atacou Escocia, que houbo coroado a Carlos II. Tras a vitoria de Dunbar, moitos escoceses foron asasinados e feitos prisioneiros. Cromwell ocupou Edimburgo e Glasgow. En 1651 Cromwell e Lambert derrotaron aos restos do exército realista en Worcester. Todo o que puido arrincarse de Escocia foi trasladado a Inglaterra. A unión efectiva con Escocia realizouse en 1654.
Construíronse ou repararon 77 grandes barcos e constituír unha frota permanente.
En 1651, aprobouse a Lei de Navegación para cortar o comercio holandés con Norteamérica. Estalou entón a Primeira Guerra Anglo Holandesa (1652-1654). En 1652 Blake foi derrotado polo holandés Tromp, pero en 1653 venceu en Portland e Beachy Head. Cos barcos holandeses capturados, Inglaterra puido duplicar as cifras do seu comercio.
O Rump era moi impopular no Exército e en todo o país. Cromwell non conseguiu as reformas que pretendía e disolveu o Rump o 20 de abril de 1653.
O Protectorado (1653-1658)
Cromwell decidiu outorgar a autoridade suprema a unha asemblea de 140 homes fieis. A maioría eran moderados, cunha minoría de radicais. Tras cinco meses de altercados, os moderados devolveron o poder a Cromwell. O exército tomou o mando, pero Cromwell negouse a presidir o goberno e encargou unha Constitución a Lambert. O Instrumento de Goberno de 1653 instituio un Goberno composto polo Lord Protector (Cromwell, con todo o poder executivo) o parlamento e o consello. Cromwell rexeitou o título de rei. O Instrumento garantiu a liberdade de culto a todos menos aos católicos e os episcopalianos, aínda que deixaron de ser perseguidos oficialmente e ata os xudeus foron readmitidos. O poder do protector estaba sometido a numerosas restricións que o propio Cromwell aprobaba. No consello sempre houbo maioría de civís. O tamaño do exército foi reducíndose progresivamente. Nas eleccións, os presbiterianos conseguiron moitos escanos e a situación fíxose inviable. O sistema legal e gobernos locais non se alteraron practicamente e defendeuse a orde social vixente.
Finalizada a guerra contra Holanda, Cromwell atacou as colonias de España no Caribe. Inglaterra fíxose con Xamaica, pero as baixas foron grandes e o intento considerouse un gran fracaso.
Nomeáronse xerais encargados de executar as leis que prohibían beber, blasfemar, xurar etc. Duraron menos dun ano e foron detestados por todos.
Cromwell gobernou de xeito arbitrario, encarcerando a xente sen xuízo previo. Tras fracasar no intento de que financiase a guerra contra España, disolveu o parlamento.
Fin da República (1658-1660)
Entre setembro de 1658 e decembro de 1659, a anarquía política e económica apropiouse do país, mentres os grupos políticos eran incapaces de alcanzar un acordo. No inverno de 1659-1660, todos foron convencéndose de que a restauración da monarquía era o único modo de conseguir a estabilidade. Richard Cromwell era incapaz de soster o goberno. O Parlamento desposuíu ao exército de poder político en abril de 1659. Richard disolveu o parlamento.
O xeneral George Monck entrou en negociacións co príncipe Carlos. En 1660, a República esborrallouse.
Carlos II de Inglaterra(1660-1685)
miniatura|Carlos II foi restituído como Rei de Inglaterra en 1660.
Carlos era encantador, amante do pracer, intelixente e indolente. Mostrou un enorme valor e construíu un réxime de ampla base. Repartiu o poder entre os diferentes partidos. Exiliado en Holanda, Carlos asinou a Declaración de Breda. Concedíase unha amnistía xeral. O parlamento encargaríase do problema da expropiación de terras, o que implicaba para os realistas a esperanza da súa recuperación. Os independentes podían confiar nunha tolerancia relixiosa. Por todo iso, o recibimento de Carlos II en Londres foi multitudinario.
Mediante a Lei de Amnistía e Esquecemento, o parlamento amnistió a todos, salvo aos que asinara a sentenza de morte de Carlos I. A cabeza de Cromwell foi exposta durante 25 anos nun mastro diante do parlamento. Once persoas foron executadas publicamente. O exército foi desmantelado, tras pagarlle o que se lle debía. Os lores da cámara e os bispos volveron aos seus postos, incluíndo o episcopado escocés. As terras da igrexa e da coroa foron devoltas.
Os ingleses pugnaron cos holandeses pola preponderancia comercial. Desde 1663 as colonias inglesas só podían importar bens europeos desde Inglaterra e en barcos ingleses. En 1664 os ingleses tomaron Nova Amsterdam, denominándoa Nova York. En 1665 Xacobe, duque de York e irmán de Carlos, derrotou á escuadra holandesa en Lowestoft. En xuño de 1666 a batalla dos catro días supuxo enormes perdas para ingleses e holandeses. Nese mesmo ano Londres viuse atacado pola peste, que levou a 56.000 persoas. Seguiu o grande incendio de Londres. A Coroa viuse na bancarrota. Carlos II comezou as negociacións de paz cos holandeses en maio de 1667 e reuniu a frota en Chatham. O almirante holandés De Ruyter aproveitou a ocasión: incendiou tres buques e capturou o Royal Charles, buque insígnea. A guerra concluíu co Tratado de Breda, e Inglaterra fíxose de forma definitiva con Nova York e Nova Jersey, territorios sen importancia naquel entón.
Cando Luís XIV de Francia invadiu os territorios españois nos Países Baixos, Inglaterra aliouse cos holandeses. Pero Carlos e Luís asinaron o Tratado de Dover. Carlos recibía un subsidio anual mentres durase a guerra e facíase con parte do imperio holandés. Nas cláusulas secretas, Carlos II comprometeuse a permitir o catolicismo. En efecto, Carlos declarou a guerra aos holandeses e asinou a Declaración de Indulxencia que permitía os ritos católicos en privado.
En marzo de 1672 o Parlamento obrigou a Carlos a cancelar a declaración e aprobou a Lei de Proba, pola que todos os que ocupaban un posto oficial debían comungar de acordo coa Igrexa de Inglaterra e negar a trasubstanciación (rexeu ata 1828). O Parlamento negouse a conceder máis diñeiro para a guerra e Carlos asinou a paz cos holandeses en 1674. En 1678 produciuse un suposto complot papista: 35 inocentes foron executados. O parlamento quixo excluír da sucesión ao duque de York, católico, e Carlos disolveuno. A Cámara dos Comúns do seguinte parlamento aprobou un proxecto de lei no mesmo sentido, que foi rexeitado pola Cámara dos Lores. O parlamento quedou novamente disolto. Os exclusionistas chamáronse máis tarde whigs e os que se opuñan á exclusión tories. Carlos non convocou o parlamento entre 1681-1685. Tras o frustrado complot da Rye House, que pretendeu o asasinato de Carlos e Xacobe, foron executados algúns dos seus opoñentes.
Carlos II converteuse ao catolicismo no leito de morte.
Xacobe II de Inglaterra (1685-1688)
miniatura|dereita|200px|[[Xacobe II de Inglaterra]]
En xuño de 1685, o duque de Monmouth, fillo bastardo de Carlos I, invadiu Inglaterra desde Holanda. Convenceu aos artesáns do oeste do país, onde a industria téxtil estaba deprimida. Reuniu un exército de 3.000 soldados inexpertos, e intentou un ataque por sorpresa sobre Sedgemoor (Somerset). Tras a derrota, foi executado. Esta foi a última rebelión popular en Inglaterra, famosa pola sanguenta represión. Foron condenados á morte 300 rebeldes e moitos máis foron deportados.
Xacobe pretendeu suprimir a Lei de Proba, pero o Parlamento non o admitiu. Entón, recorreu á súa prerrogativa para eximir a algúns individuos das leis penais. Substituíu a metade dos xuíces e a 250 xuíces de paz por católicos, integrou a catro católicos no seu Consello Privado e nomeou oficiais católicos no exército. En Irlanda aplicou a mesma política. Mentres tanto, chegaban a Inglaterra protestantes perseguidos en Francia.
O 4 de abril de 1687, Xacobe promulgou a Declaración de Indulxencia, pola que se suprimiron as leis penais contra os católicos e os disidentes. En maio obrigou á lectura da Declaración nas igrexas. O arcebispo Sancroft e seis bispos negáronse a iso e foron xulgados, sendo absoltos polo xurado.
miniatura|dereita|200px|[[Guillerme III de Inglaterra]]