cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anna May Wong
Anna May Wong, nada co nome Wong Liu-tsong o 3 de xaneiro de 1905 nos Ánxeles e finada o 3 de febreiro de 1961 en Santa Monica, foi unha actriz estadounidense, considerada a primeira estrela de cine chinoamericana, a primeira desta orixe en gañarse o recoñecemento internacional. Durante a súa carreira actuou no cine mudo, no cine sonoro, na televisión, no teatro e na radio.
Nada nos Ánxeles no seo dunha familia de chinoamericanos de segunda xeración, Wong sentiuse atraída cara á actuación dende unha idade temperá. Durante a época do cine mudo actuou no filme The Toll of the Sea de 1922, un dos primeiros filmes rodados a cor, e no filme de 1924 de Douglas Fairbanks The Thief of Bagdad, tralo que se converteu nunha icona de moda e acadou a fama internacional en 1924. Frustrada polos papeis secundarios estereotipados que representaba en Hollywood, Wong trasladouse a Europa a finais dos anos 1920, sendo a protagonista de varias obras de teatro e filmes destacados, entre eles o filme de 1929 Piccadilly. Pasou a primeira metade dos anos 1930 viaxando entre os Estados Unidos e Europa realizando diversos traballos no teatro e no cinema. Actuou en varios filmes dos inicios da época do cine sonoro coma Daughter of the Dragon de 1931 e Daughter of Shanghai de 1937, así como xunto a Marlene Dietrich no filme de 1932 de Josef von Sternberg Shanghai Express.
En 1935 a Metro-Goldwyn-Mayer rexeitou tela en consideración para o papel protagonista da personaxe chinesa O-Lan na versión cinematográfica da obra de Pearl S. Buck The Good Earth, escollendo no seu lugar a actriz de raza branca Luise Rainer. Wong pasou o ano seguinte viaxando pola China, visitando a vila ancestral da súa familia e estudando a cultura chinesa. A finais dos anos 1930 foi a protagonista de varios filmes de serie B para Paramount Pictures, representando papeis de persoas chinesas e chinoamericanas desde unha perspectiva positiva. Durante a segunda guerra mundial ocupou o seu tempo e diñeiro na procura de axuda para a causa chinesa contra o Xapón. Nos anos 1950 volveu á escena pública realizando varias aparicións televisivas.
En 1951 Wong foi a protagonista do programa de televisión The Gallery of Madame Liu-Tsong, o primeiro programa televisivo dos Estados Unidos cunha protagonista de orixe asiática. Sen poder chegar a realizar os seus plans de actuar de novo no cinema co filme Flower Drum Song, Wong faleceu en 1961 ós 56 anos de idade a causa dun infarto, tras padecer unha cirrose nos últimos anos da súa vida. Trala súa morte, Wong foi recordada durante décadas principalmente polos seus papeis estereotipados de "Dama Dragón" e de "muller recatada" que adoitaban ofrecerlle para representar. A súa vida e carreira foron avaliadas de novo a comezos do século XXI grazas a varias obras literarias e filmes retrospectivos.
Primeiros anos
Os pais de Anna May eran chinoamericanos de segunda xeración. Os seus avós maternos e paternos residiran nos Estados Unidos dende polo menos o ano 1855. O seu avó paterno fora un mercador propietario de dúas tendas en Michigan Hills, unha zona de minaría de ouro no condado de Placer. Era orixinario de Chang On, unha vila preto de Taishan na provincia de Guangdong. O pai de Anna May pasara os seus anos de mocidade viaxando entre os Estados Unidos e a China, onde casou coa súa primeira muller e tivo un fillo no ano 1890. Volveu ós Estados Unidos a finais dos anos 1890 e casou coa súa segunda esposa Lee Gon Toy, a nai de Anna May, en 1901, ó mesmo tempo que continuaba apoiando economicamente a súa familia na China. A irmá máis vella de Anna May, Lew Ying (Lulu), nacera a finais de 1902.
Nesa mesma época a produción estadounidense de cinema comezara a trasladarse dende a costa leste ata a zona dos Ánxeles, e Anna May comezou a asistir asiduamente ós cinemas Nickelodeon, obsesionándose cos "flickers", faltando á escola e usando os cartos para a comida para ir ó cinema. Malia o desacordo do seu pai, Anna May decidiu tratar de facerse unha carreira na industria cinematográfica. Ós nove anos de idade solicitoulle insistentemente a varios cineastas que lle desen un papel nos seus filmes, e ós 11 anos de idade adoptou o seu nome artístico de Anna May Wong.
Primeiras actuacións
miniatura|dereita|Foto da rodaxe de [[Bits of Life. De esquerda a dereita: Anna May Wong, Hugh Wiley, Teddy Sampson e o director Marshall Neilan. ]] En 1919 Anna May estaba traballando nos grandes almacéns de Ville de Paris en Hollywood cando Metro Pictures anunciou que precisaban 300 extras femininos para o filme de Alla Nazimova The Red Lantern. Sen o coñecemento do seu pai, unha amizade axudouna a conseguir un papel non acreditado como extra no filme portando unha lanterna. Durante os dous anos seguintes traballou de forma continua como extra en varios filmes, incluíndo aparicións en filmes de Priscilla Dean e Colleen Moore. Aínda na súa época estudantil, Anna May sufriu unha doenza diagnosticada como baile de san Vito, que lle obrigou a perder varios meses de escola. O seu pai levouna a ver a un practicante de medicina tradicional chinesa e os tratamentos resultaron ter éxito, malia que a propia Anna May afirmaría posteriormente que isto debérase máis ó seu desagrado por estes métodos. Porén, o confucianismo e particularmente o taoísmo e as ensinanzas de Laozi terían unha grande influencia na filosofía persoal de Anna May durante a súa vida. A vida familiar da súa familia incluía tamén o pensamento cristián na forma do presbiterianismo, e xa en idade adulta Anna May foi científica cristiá durante un tempo.
miniatura|Escena do filme en [[Technicolor de 1922 The Toll of the Sea]] Con dificultades para manter ó día os seus deberes escolares e a súa paixón no cinema, deixou o instituto dos Ánxeles en 1921 procurando unha carreira a tempo completo como actriz. Reflectindo sobre esta decisión, Anna May afirmou nunha entrevista para a revista Motion Picture Magazine en 1931: "Era tan nova cando comecei que sabía que aínda tiña xuventude se fracasaba, polo que decidín darme 10 anos para obter o éxito como actriz". Ese mesmo ano recibiu a súa primeira acreditación pola súa actuación en Bits of Life, considerado o primeiro filme antolóxico, no que representou o papel da muller da personaxe de Lon Chaney, Toy Ling, nun segmento titulado "Hop". Anos despois Anna May afirmou que recordaba este papel con agarimo por ser a única vez na que representou o papel dunha nai.
Á idade de 17 anos representou o seu primeiro papel protagonista no filme en dúas cores Technicolor The Toll of the Sea. Escrito por Frances Marion, a historia do filme era unha adaptación libre da ópera Madama Butterfly. A revista Variety destacou positivamente a Anna May, indicando que realizara unha actuación "extraordinariamente boa". Pola súa banda no New York Times unha crítica indicou: "A señorita Wong provoca no espectador toda a simpatía que esixe o seu papel e nunca repele a un por exceso de 'sentimento' teatral. Ten un papel difícil, un papel que sae mal nove veces de cada dez, pero a súa é a décima actuación. Completamente inconsciente da cámara, cun bo sentido da proporción e unha precisión pantomímica destacada ... Debería aparecer de novo e máis a miúdo na pantalla".
Malia estas críticas positivas, Hollywood resultou ser pouco dado a crear papeis protagonistas para Anna May. A súa etnia foi un detrimento para que os cineastas estadounidenses a visen como unha actriz protagonista. David Schwartz, conservador xefe do Museo Americano da Imaxe en Movemento, afirmou que "medrou ata un nivel de fama de estrela de Hollywood, mais Hollywood non soubo que facer con ela". Anna May pasou os seguintes anos realizando papeis secundarios fornecendo o que James Parish denominou unha "atmosfera exótica", como por exemplo actuando no papel dunha concubina no filme de 1923 de Tod Browning titulado Drifting. En xeral os produtores cinematográficos capitalizaron a crecente fama de Anna May, pero ó mesmo tempo relegárona a papeis secundarios.
Fama e papeis secundarios
A idade de 19 anos Anna May foi seleccionada para o papel secundario de escrava mongol no filme de 1924 de Douglas Fairbanks The Thief of Bagdad. Representando un papel estereotipado de "Dama Dragón", as súas breves aparicións en pantalla foron notables tanto para a audiencia coma para a crítica. O filme conseguiu uns 2 millóns de dólares de recadación, contribuíndo a introducir a Anna May ó publico xeral. Tras este segundo papel prominente, Anna May trasladouse a vivir ó seu propio apartamento. Consciente de que os estadounidenses víana coma unha "estranxeira" malia nacer e terse criado en California, Anna May comezou a cultivar unha imaxe "flapper". En marzo de 1924 chegou a un acordo para crear a compañía Anna May Wong Productions, planeando producir filmes sobre mitoloxía chinesa. Porén, descubriu que o seu colega de negocios estaba realizando prácticas deshonestas, polo que tras denuncialo e gañar o xuízo, disolveuse a empresa. A súa carreira viuse limitada polas leis antimestizaxe dos Estados Unidos que lle impedían bicarse en pantalla con actores doutras razas, incluso se o personaxe era asiático pero representado por un actor de raza branca, polo que a Anna May resultáballe difícil conseguir un papel de protagonista.
Térmite
Os térmites son un grupo de insectos eusociais que foron clasificados ata moi recentemente na orde taxonómica Isoptera, pero agora son aceptados como a infraorde Isoptera, da orde das cascudas Blattodea. Malia que os térmites son coñecidos, especialmente en Australia, como "formigas brancas", non están relacionados coas formigas.
Anna May Wong
Fama e papeis secundarios
Anna May continuou recibindo ofertas de papeis secundarios exóticos, representando a indíxenas nativas en dous filmes de 1924. Rodada no Territorio de Alasca, representou a unha esquimó en The Alaskan, e de volta nos Ánxeles representou á princesa Tiger Lily en Peter Pan. Ámbolos dous filmes foron rodados por James Wong Howe, e Peter Pan foi o de maior éxito, converténdose nun éxito da tempada de Nadal dese ano. Ó ano seguinte Anna May obtivo eloxios da crítica polo seu papel de muller oriental manipuladora no filme Forty Winks. Malia as críticas favorables continuaba a sentirse insatisfeita cos seus papeis e comezou a procurar outros traballos. En 1925 uniuse a un grupo de actores nun circuíto de vodevil que non obtivo éxito, polo que acabou retornando a Hollywood.
En 1926, Anna May participou xunto a Norma Talmadge na cerimonia da colocación da primeira pedra do Grauman's Chinese Theatre, aínda que non foi invitada a deixar as súas pegadas no cemento. Nese mesmo ano foi a protagonista do filme The Silk Bouquet, re-titulado The Dragon Horse en 1927, un dos primeiros filmes estadounidenses producido con contribucións chinesas, fornecidas neste caso pola asociación Chinese Six Companies de San Francisco. A historia do filme desenvolvíase na China durante a dinastía Ming, e incluía a actores asiáticos nos papeis de personaxes asiáticos.
Anna May continuou realizando papeis secundarios. As personaxes femininas asiáticas dos filmes de Hollywood tendían cara a dous polos estereotipados: o de "muller recatada" inocente e sacrificada, e o de "Dama Dragón" ladina e deshonesta. En Old San Francisco de 1927, dirixido por Alan Crosland para a Warner Brothers, Anna May representou o papel dunha "Dama Dragón", a filla dun mafioso. En Mr. Wu, tamén de 1927, compartiu pantalla nun papel secundario de Lon Chaney e Louise Dresser, e en The Crimson City, publicada en 1928, representou de novo un papel secundario a Myrna Loy e John Miljan.
Traslado a Europa
Cansa de repetir o mesmo tipo de papeis e de ver que os papeis protagonistas de personaxes asiáticas se lle daban a actrices non asiáticas, Anna May deixou Hollywood en 1928 e trasladouse a Europa. Entrevistada por Doris Mackie en 1933 para a revista Film Weekly, Anna May afirmou que "estaba cansada dos papeis que tiña que representar". Wong comentou ó respecto disto: "Queda pouco para min en Hollywood, xa que, en lugar de chineses reais, os produtores prefiren a húngaros, mexicanos, indios americanos para os papeis chineses".
miniatura|esquerda|Fotografía de Anna May Wong en Stars of the Photoplay da revista [[Photoplay, en 1930]] En Europa Wong pasou a ser unha sensación, sendo a protagonista de filmes destacados como Schmutziges Geld en 1928 e Großstadtschmetterling en 1929. En relación a crítica alemá sobre o filme Schmutziges Geld, o The New York Times indicou que Anna May foi "aclamada non só como unha actriz de talento transcendente, senón tamén como unha gran beleza", e que "os críticos de Berlín, unánimes no seu eloxio tanto da estrela coma da produción, ignoraron mencionar que Anna May naceu en América. Só mencionan as súas orixes chinesas". En Viena actuou no papel protagonista da opereta Tschun Tschi nun alemán fluído. Un crítico austríaco escribiu: "Fräulein Wong tivo á audiencia perfectamente no seu poder e a discreta traxedia da súa actuación foi profundamente conmovedora, saíndo airosa da parte xermanofalante cun gran éxito". Durante a súa estancia en Alemaña Anna May trabou amizade co director Leni Riefenstahl. As súas amizades achegadas con varias mulleres durante a súa vida, incluíndo a Marlene Dietrich e Cecil Cunningham, darían lugar a rumores sobre a súa condición de lesbiana, o que danou a súa reputación pública. Estes rumores supoñían tamén unha vergoña para a súa familia, que xa se opuxera nun primeiro momento a súa carreira como actriz, naquel entón non considerada unha profesión completamente respectable.
O produtor londiniense Basil Dean adquiriu os dereitos da obra A Circle of Chalk para que Wong actuase xunto a Laurence Olivier, sendo esta a súa primeira actuación no Reino Unido. As críticas que recibiu polo seu acento californiano provocaron que Anna May procurase adestramento vocal na Universidade de Cambridge para practicar a pronunciación recibida. O compositor Constant Lambert, obsesionado con Anna May tras vela en varios dos seus filmes, asistiu á estrea da obra e posteriormente compuxo Eight Poems of Li Po dedicándollos a ela.
Anna May apareceu no filme Piccadilly en 1929, o seu último filme mudo e o primeiro de cinco filmes ingleses nos que tivo un papel protagonista, que ademais causou sensación no Reino Unido, e recibiu críticas positivas na prensa. Gilda Gray era entón a actriz máis cotizada, mais a revista Variety comentou que Wong "eclipsa á estrela" e que "dende o momento que a Srta. Wong baila na despensa da cociña, róuballe 'Piccadilly' á Srta. Gray". Malia que o filme presentaba a Anna May no seu papel máis sensual, de novo non podía bicar ó seu interese amoroso do filme, de raza branca, polo que se eliminou unha controvertida escena cun bico planeado antes da súa estrea. Esquecido durante décadas, o filme Piccadilly foi restaurado posteriormente polo British Film Institute. Richard Corliss da revista Time cualificou Piccadilly como o mellor filme de Anna May Wong, e o xornal The Guardian afirmou que a redescuberta deste filme e a actuación de Wong foran os responsables da restauración da reputación da actriz.
Durante a súa estancia en Londres Anna May estivo ligada romanticamente co escritor e executivo Eric Maschwitz, quen escribiu as letras do tema "These Foolish Things (Remind Me Of You)" como unha evocación do seu anhelo pola súa separación. O primeiro filme sonoro de Wong foi The Flame of Love de 1930, que gravou en francés, inglés e alemán. Malia que a súa actuación foi eloxiada, en particular polo seu manexo das tres linguas, as tres versións do filme recibiron críticas negativas.
Regreso a Hollywood
Durante os anos 1930 os estudios de cinema estadounidenses procuraban novos talentos en Europa, e Wong recibiu unha oferta dun contrato con Paramount Studios en 1930, retornando ós Estados Unidos. Grazas ó prestixio e adestramento dos seus anos en Europa conseguiu un papel protagonista na obra de Broadway On the Spot, drama que tivo 167 representacións e que posteriormente filmaría baixo o título Dangerous to Know estreado en 1938. O director da obra quería que Anna May empregase as maneiras xaponesas típicas derivados de Madame Butterfly na súa representación da personaxe chinesa, mais ela negouse. No seu lugar empregou os seus coñecementos sobre o estilo chinés para darlle á personaxe un maior grao de autenticidade. En novembro de 1930 a súa nai foi atropelada por un automóbil diante da súa casa de Figueroa Street e faleceu. A familia permaneceu nese fogar ata 1934, cando o seu pai volveu á China xunto ós irmáns máis novos de Anna May, quen estivera costeando a súa educación. Antes de partir o seu pai escribiu un breve artigo para a revista chinoestadounidense Xinning, no que expresaba orgullo pola súa filla, agora famosa.
miniatura|Cartel publicitario de [[Daughter of the Dragon (1931)]] Coa promesa de actuar nun filme de Josef von Sternberg, Anna May aceptou outro papel estereotipado, a vingativa filla de Fu Manchu, no filme de 1931 Daughter of the Dragon. Este sería o último papel estereotipado de "chinesa malvada" no que actuou, e tamén a única aparición como protagonista xunto ó outro único actor asiático famoso da época, Sessue Hayakawa. Malia ter o papel protagonista percibiu uns 6 000 $ por esta actuación, en comparación cos 10 000 $ de Hayakawa e os 12 000 $ de Warner Oland, quen só aparece uns 23 minutos en total no filme.
Wong comezou a utilizar o seu novo status de celebridade para realizar declaracións políticas. Como exemplo, a finais de 1931 escribiu unha dura crítica do incidente de Mukden e da subsecuente invasión xaponesa de Manchuria. Tamén comezou a falar máis abertamente sobre as causas chinoamericanas e pola consecución de mellores papeis no cinema. Nunha entrevista de 1933 para a revista Film Weekly titulada "I Protest", Wong criticaba o estereotipo negativo de Daughter of the Dragon afirmando: "Porqué na pantalla os chineses teñen que ser sempre os malvados? [...] Nos non somos así. Como poderíamos selo, cunha civilización tantas veces máis antiga que o Oeste?"
Tralo seus éxitos en Europa e o seu papel prominente en Shanghai Express, a súa carreira en Hollywood volveu ó seu padrón anterior. Por mor das normas antimestizaxe do Código Hays non lle ofreceron o papel feminino protagonista en The Son-Daughter, que finalmente representaría Helen Hayes. A Metro-Goldwyn-Mayer considerábaa "demasiado chinesa para representar a unha chinesa" no filme, e a Oficina Hays non lle permitiría representar escenas románticas co protagonista masculino do filme, Ramón Novarro, xa que este non era asiático. Wong tiña programado representar o papel da amante dun xeneral chinés corrupto no filme de 1933 de Frank Capra titulado The Bitter Tea of General Yen, pero este papel foi finalmente para Toshia Mori.
miniatura|esquerda|Retrato por [[Carl Van Vechten, 1935]] Decepcionada con Hollywood unha vez máis, Wong volveu ó Reino Unido e permaneceu alí durante case tres anos. Ademais de actuar en catro filmes, realizou unha xira por Escocia e Irlanda como parte dun espectáculo de vodevil. Tamén apareceu no programa do 25º aniversario do rei Xurxo en 1935. O seu filme de 1934 Java Head, malia que xeralmente se considera un traballo menor, foi o único no que Wong aparece bicando ó protagonista masculino. O biógrafo Graham Russell Hodges argumentou que este podería ser o motivo polo que o filme era un dos favoritos de Anna May. Durante a súa estancia en Londres coñeceu a Mei Lanfang, unha das estrelas máis famosas na ópera de Pequín da época, que lle ofreceu instruíla na opera chinesa se algunha vez visitaba a China.
Rexeitamento da MGM en The Good Earth
Nos anos 1930 a popularidade das novelas de Pearl Buck, en especial de The Good Earth, ademais da crecente simpatía estadounidense pola China na súa loita contra o imperialismo xaponés, abriu novas oportunidades para papeis chineses máis positivos nos filmes estadounidenses. Anna May volveu ós Estados Unidos en xuño de 1935 co obxectivo de obter o papel de O-lan, a protagonista feminina na versión cinematográfica da MGM de The Good Earth. Dende a publicación da novela en 1931, Wong fixera público o seu desexo de representar á protagonista nesta versión, e dende o ano 1933 os xornais dos Ánxeles estiveran promocionándoa como a mellor elección para ese papel. Porén, o estudio aparentemente nunca a tivo en conta para o papel xa que Paul Muni, actor de ascendencia europea, representaría o papel do esposo de O-lan, Wang Lung, e o Código Hays non permitía a mestizaxe en pantalla. O goberno chinés tamén lle aconsellou ó estudio que non seleccionase a Anna May para o papel. O conselleiro chinés da MGM comentou: "sempre que aparece nun filme, os xornais poñen a súa imaxe co texto 'Anna May volve a humillar á China".
Segundo a propia Anna May, no seu lugar ofrecéronlle o papel de Lotus, unha deshonesta cortesá que axuda a destruír a familia protagonista e seduce ó seu fillo máis vello. Wong rexeitou este papel, dicíndolle ó produtor en xefe da MGM Irving Thalberg: "Se me deixas representar a O-lan, estarei encantada. Pero estas pedíndome – con sangue chinesa – que só faga o indolente papel no filme composto por un elenco completamente estadounidense representando a personaxes chineses". O papel protagonista foi finalmente para Luise Rainer, quen gañaría o seu segundo Oscar á mellor actriz por esta actuación. A irmá de Anna May, Mary Liu Heung Wong, actuou no filme nun papel secundario. O rexeitamento da MGM a considerar a Anna May Wong para este papel de gran perfil dunha personaxe chinesa foi segundo Sarah Berry "un dos casos máis notables de discriminación de actores nos anos 1930".
Viaxe pola China
Trala perda do papel protagonista en The Good Earth, Wong anunciou que tiña plans para realizar unha viaxe pola China durante un ano, para visitar ó seu pai e á súa familia en Taishan. A maiores da oferta de Mei Lanfang para ensinarlle as técnicas da ópera chinesa, Anna May desexaba aprender máis do teatro chinés e utilizar traducións en inglés deste tipo de obras para representar mellor varias obras chinesas diante de audiencias internacionais. Nunha entrevista do xornal San Francisco Chronicle declarou: "Durante un ano, estudarei a terra dos meus pais. Quizais á miña chegada, sentireime como unha estranxeira. Porén quizais, atoparei a miña vida pasada asumindo unha calidade onírica de irrealidade".
Durante a súa viaxe pola China, Anna May continuou a recibir fortes críticas por parte do goberno nacionalista e da comunidade cinematográfica do país. Tiña dificultades para comunicarse en moitas zonas da China, xa que ela criárase no dialecto de Taishan en lugar do mandarín. En declaracións posteriores afirmou que algunhas das variedades do chinés soábanlle "tan estrañas para min como o gaélico ... polo que tiven a estraña experiencia de falar co meu propio pobo a través dun intérprete". O peso da fama internacional pasoulle factura na súa vida persoal, manifestándose en forma de episodios de depresión e ira repentina, así como nun abuso do tabaco e do alcol. Sentíndose irritable na súa chegada a Hong Kong, Wong foi atipicamente irrespectuosa coa multitude que agardaba por ela, recibindo apupos da xente alí reunida e marchándose de forma apresurada. Tras unha curta viaxe por Filipinas, a situación calmouse e Anna May reuniuse coa súa familia en Hong Kong. Xunto ó seu pai e irmáns visitou a súa familia no fogar familiar ancestral preto de Taishan. Pasou máis de 10 días alí e visitou varias vilas veciñas antes de continuar a súa viaxe polo país. De volta a Hollywood, Wong reflexionou sobre o seu ano na China e a súa carreira: "Estou convencida de que nunca podería actuar no Teatro Chinés. É unha situación moi triste ser rexeitado polos chineses porque son 'demasiado americana' e polos produtores americanos porque prefiren outras razas para actuar nos papeis chineses". O seu pai tamén retornaría posteriormente ós Ánxeles no ano 1938.
Finais dos anos 1930
miniatura|Retrato de [[Carl Van Vechten de Anna May Wong co seu vestiario para unha adaptación de Turandot de Puccini no teatro Westport Country Playhouse, 11 de agosto de 1937]] Para completar o seu contrato con Paramount Pictures, Wong realizou unha serie de filmes de serie B a finais dos anos 1930. Descartados habitualmente pola crítica, nestas películas representou papeis non estereotipados que recibiron considerable publicidade na prensa chinoestadounidense polas súas imaxes positivas. Estes filmes de baixo orzamento eran máis atrevidos que as estreas de maior perfil, e Anna May aproveitounos para representar a personaxes chinoestadounidenses máis profesionais e de maior éxito. Segundo Shirley Lim, esta serie de papeis contrarrestaron a imaxe prevalente das representacións estadounidenses dos chinoestadounidenses. En contraste coa habitual crítica negativa dos seus papeis por parte da crítica chinesa, o cónsul chinés nos Ánxeles deu a súa aprobación para os guións finais de dúas destas películas, Daughter of Shanghai de 1937 e King of Chinatown de 1939.
En Daughter of Shanghai Wong representou o papel protagonista de muller asiaticoestadounidense escrito de novo para ela como heroína da historia, dispoñendo a trama en movemento en lugar de presentala como unha personaxe máis pasiva como estaba planeado orixinalmente. O guión do filme foi adaptado para ela ata tal punto que chegou a recibir o título de traballo Anna May Wong Story. En relación a este filme, Anna May afirmou nunha entrevista para Hollywood Magazine: "Gústame o meu papel nesta película máis que calquera outro que tivese antes ... porque esta película dálle un respiro ós chineses – temos papeis empáticos para variar! Para min iso significa moito". The New York Times publicou unha crítica positiva en xeral, comentando sobre a súa orixe como filme de serie B: "Un elenco infrecuentemente competente salva ó filme das peores consecuencias de certas banalidades inevitables. [O elenco] ... combina con decorados efectivos para reducir as probabilidades naturais en contra de calquera película da tradición de Daughter of Shanghai". En outubro de 1937 a prensa publicou rumores de que Anna May tiña plans de casar co protagonista masculino deste filme, o seu amigo da infancia e actor coreanoestadounidense Philip Ahn. Wong respondeu a estes rumores afirmando que "sería como se casase co meu irmán".
Bosley Crowther non foi tan condescendente con Dangerous to Know de 1938, filme ó que cualificou como un "melodrama de segunda clase, dificilmente merecedor dos talentos do seu elenco xeralmente capaz". En King of Chinatown Anna May representou a unha cirurxiá que sacrifica un ascenso lucrativo para dedicarse a axudar ós chineses a loitar contra a invasión xaponesa. Frank Nugent do The New York Times criticou negativamente o filme. Malia que comentou positivamente a súa promoción dos chineses na loita contra o Xapón, indicou que "... Paramount debería ternos aforrado a nos e ó seu elenco ... a necesidade de ser molestados con tremenda farsa".
Paramount tamén empregou a Anna May como titora para outros actores, como por exemplo para Dorothy Lamour no seu papel de muller euroasiática en Disputed Passage. Wong actuou en varios programas de radio, incluíndo un papel de 1939 como "Peony" na adaptación de The Patriot de Pearl Buck para o programa de radio The Campbell Playhouse de Orson Welles. Durante os anos 1930 e 1940 tamén viaxou polos Estados Unidos, Europa e Australia cun espectáculo de cabaré, que incluía cancións en cantonés, francés, inglés, alemán, danés, sueco e outras linguas.
En 1938, tras vender o seu vestiario de varios filmes e doar os cartos obtidos para axudas á causa chinesa, a asociación Chinese Benevolent Association of California honrouna polo seu traballo en apoio ós refuxiados chineses. En 1942 escribiu un prólogo para un libro de receitas titulado New Chinese Recipes, un dos primeiros libros de receitas chineses, doando os beneficios que obtivo por isto á organización United China Relief. Cansa dos papeis estereotipados que lle perseguiran durante a súa carreira en Hollywood, Anna May Wong visitou Australia durante uns 3 meses no ano 1939, sendo a atracción estelar dun espectáculo de vodevil titulado Highlights from Hollywood no Teatro Tivoli de Melbourne.
Últimos traballos e morte
En 1942 Anna May Wong foi a protagonista nos filmes Bombs over Burma e Lady from Chungking, ámbolos dous cunha intención propagandística antixaponesa e producidas polo estudio Producers Releasing Corporation. Wong doou o salario obtido polos dous filmes á organización United China Relief. The Lady from Chungking diferenciábase dos habituais filmes de guerra de Hollywood en que os chineses aparecían representados como heroes no lugar de vítimas rescatadas polos estadounidenses. Incluso cando os personaxes estadounidenses son capturados polos xaponeses, o obxectivo principal dos protagonistas chineses non é liberalos, senón previr que os xaponeses entren na cidade de Chongqing. O filme finaliza cun discurso de Anna May no que fala do nacemento dunha "nova China". Tanto o The Hollywood Reporter coma Variety criticaron positivamente a actuación de Anna May en The Lady from Chungking, malia que criticaron negativamente o argumento do filme.
miniatura|esquerda|Anna May no filme de [[serie B de 1949 Impact]] Durante estes anos Wong investiu en inmobles, adquirindo varias propiedades en Hollywood. Converteu a súa casa de San Vicente Boulevard en Santa Monica en catro apartamentos, servindo como caseira destes dende finais dos anos 1940 ata 1956, cando se mudou a vivir co seu irmán Richard a 21st Place en Santa Monica.
En 1949 o seu pai faleceu nos Ánxeles á idade de 91 anos. Tras unha ausencia de seis anos, Anna May volveu a actuar nun pequeno papel no filme de serie B titulado Impact. Dende o 27 de agosto ata o 21 de novembro de 1951 foi a protagonista nunha serie de detectives da DuMont Television Network escrita especificamente para ela, The Gallery of Madame Liu-Tsong, usando o seu nome de nacemento para a personaxe, unha tratante de arte chinesa involucrada en traballos de detective e intrigas internacionais. Os dez episodios da serie de media hora de duración emitíronse durante o horario de máxima audiencia, e malia que estaba planeada unha segunda tempada, DuMont cancelou a serie en 1952. Non se coñecen copias existentes da serie ou dos seus guións. Tras esta serie a saúde de Anna May comezou a deteriorarse. A finais de 1953 sufriu unha hemorraxia interna, que o seu irmán atribuíu ó comezo da menopausa, o seu abuso do alcol e ás preocupacións financeiras.
En 1956 Wong fixo de anfitrioa nun dos primeiros documentais estadounidenses sobre a China narrados na súa totalidade por un chinoamericano. Emitido como parte da serie de viaxes Bold Journey da ABC, o programa incluía gravacións realizadas durante a súa viaxe de 1936 á China. Anna May realizou tamén varios papeis invitados en series de televisión como Adventures in Paradise, The Barbara Stanwyck Show e The Life and Legend of Wyatt Earp.
En 1960 Anna May volveu ó cinema en Portrait in Black, con Lana Turner como protagonista, a súa última aparición no cinema. Anna May tiña planeado representar o papel de Madame Liang na produción cinematográfica de Flower Drum Song de Rodgers and Hammerstein, pero non puido realizalo debido os seus problemas de saúde. O 3 de febreiro de 1961 Anna May Wong faleceu ós 56 anos de idade a causa dun ataque ó corazón mentres durmía no seu fogar de Santa Monica, dous días despois da súa última aparición en pantalla no programa de televisión The Barbara Stanwyck Show. Os seus restos foron incinerados e soterrados na tumba da súa nai no Cemiterio Angelus-Rosedale dos Ánxeles.
Televisión
miniatura|centro|Fotograma de [[Bits of Life, 1921]] miniatura|centro|Fotograma de [[The Toll of the Sea, 1922]] miniatura|centro|Cartel publicitario de [[Java Head (filme de 1934)|Java Head, 1934]] miniatura|centro|Cartel publicitario de [[Island of Lost Men, 1939]]
Legado
miniatura|Retrato fotográfico por [[Carl Van Vechten, 25 de abril de 1939]] Segundo Shirley Lim, grazas ós seus filmes, aparicións públicas e aparicións prominentes en revistas, Anna May Wong contribuíu a humanizar ós chinoestadounidenses nos ollos da audiencia de raza branca durante un período de racismo e discriminación pública. Para Lim os chinoestadounidenses consideráranse perpetuamente estranxeiros na sociedade estadounidense, mais os filmes e a imaxe pública de Anna May establecérona como unha cidadá chinoestadounidense nun momento en que as leis discriminaban á inmigración e cidadanía chinesas. Lim argumentou que a imaxe híbrida de Wong disipou as nocións coetáneas de que o Leste e o Oeste eran inherentemente diferentes.
Tanto nos Estados Unidos coma en Europa, Anna May Wong estivera considerada unha icona de moda durante máis dunha década. En 1934 a Mayfair Mannequin Society de Nova York votouna como "A muller mellor vestida do Mundo", e no ano 1938 a revista Look nomeouna "A moza chinesa máis fermosa do Mundo". Polas súas contribucións na industria do cinema, Anna May recibiu unha estrela no número 1708 de Vine Street durante a inauguración do Paseo da Fama de Hollywood en 1960. A súa imaxe tamén quedou representada nun dos catro piares da escultura "Gateway to Hollywood" situada na esquina sueste de Hollywood Boulevard e La Brea Avenue, xunto ás actrices Dolores del Río (hispanoestadounidense), Dorothy Dandridge (afroamericana) e Mae West (estadounidense de raza branca).
Entre os seus filmes, só Shanghai Express mantivo a atención da crítica nos Estados Unidos nas décadas seguintes á súa morte. En Europa, especialmente en Inglaterra, os seus filmes apareceron de forma ocasional en diversos festivais. Wong foi unha figura popular dentro da comunidade gai que adoitaba reclamala coma un dos seus membros e mantívoa como símbolo pola marxinación que sufriu por parte do mainstream. Malia que se mantiveron as críticas nacionalistas chinesas das súas representacións dos estereotipos de "Dama Dragón" e muller recatada, Anna May quedou eventualmente esquecida na China. Porén, a importancia do seu legado dentro da comunidade cineasta asiaticoestadounidense mantívose grazas ao Premio á Excelencia Anna May Wong, outorgado anualmente na celebración dos Premios das Artes Asiaticoamericanas, e no premio anual outorgado pola comunidade de Deseñadores de Moda Asiáticos, que leva o seu nome dende o ano 1973.
Durante décadas trala súa morte, a imaxe de Anna May Wong mantívose como un símbolo na literatura e no cinema. No poema de 1971 "The Death of Anna May Wong", Jessica Hagedorn fala da súa carreira de "tráxico encanto" e presenta á actriz como unha "fráxil presenza maternal, unha muller asiaticoamericana que conseguiu 'dar a luz' ás mulleres asiaticoamericanas na pantalla durante a época jazz". A personaxe de Anna May en Shanghai Express foi o tema do poema de 1989 de John Yau "No One Ever Tried to Kiss Anna May Wong", no que interpreta a carreira da actriz como unha serie de romances tráxicos. Na versión cinematográfica de 1993 de David Cronenberg da obra de 1986 de David Henry Hwang M. Butterfly, a imaxe de Wong aparece brevemente como símbolo da "diva tráxica". A súa vida tratouse na obra de ficción China Doll, The Imagined Life of an American Actress escrita por Elizabeth Wong en 1995.
Pouco antes do centenario do seu nacemento sucedéronse varias avaliacións novas da súa vida e carreira. Publicáronse tres das obras principais sobre a actriz e realizáronse varias retrospectivas completas dos seus filmes tanto no Museo de Arte Moderna coma no Museo Americano da Imaxe en Movemento de Nova York. A biografía de 2003 Perpetually Cool: The Many Lives of Anna May Wong (1905–1961) escrita por Anthony Chan foi a primeira obra importante sobre Anna May Wong, escrita segundo o propio autor "dende unha perspectiva e sensibilidade asiaticoamericanas únicas". En 2004 Philip Leibfried e Chei Mi Lane realizaron un exame exhaustivo da súa carreira coa publicación de Anna May Wong: A Complete Guide to Her Film, Stage, Radio and Television Work. Outra das obras importantes sobre a actriz foi a biografía de Graham Russell Hodges titulada Anna May Wong: From Laundryman's Daughter to Hollywood Legend, publicada por primeira vez en 2004. Finalmente no ano 2009 publicouse unha biografía ilustrada de Anna May Wong dirixida a nenos, titulada Shining Star: The Anna May Wong Story. miniatura|142x142px|[[Cuartos de dólar Mulleres Americanas|Moeda dedicada a Anna May Wong (2002).]] En 2022, a figura de Anna May Wong foi homenaxeada ao ser a protagonista da quinta das moedas estadounidenses dun cuarto de dólar da serie Mulleres Americanas, dedicada ás mulleres máis representativas da historia dos Estados Unidos.
Illas Marianas do Norte
O Departamento do Interior dos Estados Unidos cita unha masa terrestre de 183,5 sqmi. Segundo o Censo dos Estados Unidos de 2020, 47.329 persoas vivían nas CNMI en nese momento. A gran maioría da poboación reside en Saipan, Tinian e Rota. As outras illas das Marianas do Norte están pouco habitadas, a o máis notable entre estas é Pagan, que por varias razóns ao longo dos séculos experimentou un importante fluxo de poboación, pero antes tiña miles de habitantes.
Historia
As Illas Marianas foron as primeiras illas colonizadas polos humanos na Remota Oceanía. Por certo é tamén a primeira e a máis longa das viaxes de travesía oceánicas dos pobos austronesios. Habitáronse por primeira vez ao redor de 1500 a 1400 a.C. por emigrantes que partían de Filipinas. Isto foi seguido por unha segunda migración desde as Illas Carolinas no primeiro milenio d.C., e unha terceira migración desde a costa do Sueste Asiático (probablemente as Filipinas ou o leste de Indonesia) no ano 900 d.C.
Despois do primeiro contacto cos españois, finalmente coñecéronse como Chamorros, unha palabra española similar a Chamori, o nome da división superior do sistema de castas indíxena.
Os antigos pobos das Marianas levantaron columnatas de alicerces megalíticos chamados pedra de latte sobre os que construíron as súas casas. Os españois informaron de que no momento da súa chegada, as máis grandes delas xa estaban en ruínas, e que os chamorros crían que os antepasados ​​que erixiran os alicerces vivían nunha época na que as persoas posuían habilidades sobrenaturais.
En 2013, os arqueólogos afirmaron que as primeiras persoas que se asentaron nas Marianas puideron facer o que era nese momento a travesía oceánica ininterrompida máis longa da historia da humanidade. Evidencias arqueolóxicas indican que Tinian puido ser a primeira illa habitada do Pacífico.
Posesión española
thumb|left|upright=1.3|Recepción do [[galeón de Manila polos Chamorros nas Illas Ladrones, c. 1590. Do Códice Boxer.]]
thumb|esquerda|vertical|Torre colonial, vestixio da antiga colonia española O navegante portugués Fernão de Magalhães, que navegaba baixo bandeira española, chegou en 1521. El e a súa tripulación foron os primeiros europeos en chegar ás illas Marianas. Desembarcou en Guam, a illa máis meridional das Marianas, e reclamou o arquipélago para España. Os navíos españois foron recibidos en alta mar polos nativos Chamorros, quen entregaron refrixerios e logo apropiaronse dun pequeno barco pertencente á frota de Magallanes. Isto deu lugar a un enfrontamento cultural: na tradición chamorra, a propiedade privada non existía e tomar algo necesario, como un barco para pescar, non contaba como roubo. Os españois non entenderon este costume e loitaron contra os chamorros ata recuperar o barco. Tres días despois de ser recibido á súa chegada, Magallanes fuxiu do arquipélago. Apelidounas como "Islas de los Ladrones", (Illas dos Ladróns). España consideraba as illas como anexionadas e máis tarde fíxoas parte das Indias Orientais Españolas en 1565.
En 1668, o pai Diego Luis de San Vitores renomeou as illas como As Marianas en homenaxe á súa patroa a rexente española Mariana de Austria (1634–1696), viúva de Filipe IV (reinou 1621–1665).
En 1734, os españois construíron un palacio real e a Praza de España en Guam, para o gobernador das illas. O palacio foi en gran parte destruído durante a Segunda Guerra Mundial, pero aínda quedan partes del.
Guam operou como unha importante escala entre Filipinas e México para o galeón de Manila que transportaba o comercio entre as colonias españolas.
A maioría da poboación nativa das illas (90–95%) morreron por enfermidades europeas portadas polos españois ou casaron con colonos non chamorros baixo o dominio español. Novos colonos, principalmente de Filipinas e das Illas Carolinas, chegaron para repoboar as illas. A poboación chamorra recuperouse gradualmente, e as linguas chamorra, filipina, e refaluwasch e outros grupos étnicos permanecen nas Marianas.
Durante o século XVII, os colonos españois trasladaron pola forza aos chamorros a Guam, para fomentar a asimilación e a conversión ao catolicismo romano. Cando se lles permitiu regresar ás Marianas do Norte, moitos carolinios do actual Estado de Yap oriental e oeste do Estado de Chuuk asentáronse nas Marianas. Os dous idiomas, así como o inglés, son agora oficiais na mancomunidade.
Inmigración carolina
As Marianas do Norte experimentaron un influxo de inmigración das Carolinas durante o século XIX. Tanto esta subétnia caroliniana como os carolinios do arquipélago carolino (endonimo) refírense a si mesmos como Refaluwasch. A palabra indíxena Chamorra para o mesmo grupo de persoas é gu'palao. Adoitan referirse simplemente como "carolinianos", aínda que, a diferenza dos outros dous apelidos, isto tamén pode significar aqueles que viven realmente nas Carolinas e que poden non ter afiliación coas Marianas.
Posesión alemá e mandato xaponés
thumb|Saipan baixo a administración do [[Imperio Xaponés|Xapón]] Tras a súa perda durante a Guerra hispano-estadounidense de 1898, España cedeu Guam aos Estados Unidos e vendeu o resto das Marianas (é dicir, as Marianas do Norte), xunto coas Illas Carolinas, a Alemaña baixo o Tratado xermano-español de 1899. Os Estados Unidos poderían tomar as Marianas enteiras, pero máis aló de Guam non viron a necesidade do grupo. Alemaña administrou as illas como parte da súa colonia de Nova Guinea Alemá e fixo pouco en termos de desenvolvemento.
A principios da primeira guerra mundial, o Xapón declarou a guerra a Alemaña e invadiu as Marianas do Norte en 1914, que a converteron nunha zona militar. En 1919, a Liga das Nacións (LN) concedeu a todas as illas de Alemaña no Océano Pacífico situadas ao norte do Ecuador, incluídas as Marianas do Norte, baixo o mandato do Xapón. Segundo este acordo, os xaponeses administraron as Marianas do Norte como parte do Mandado dos Mares do Sur. Durante o período xaponés, a cana de azucre converteuse na principal industria das illas. Garapan en Saipan desenvolveuse como capital rexional, e numerosos xaponeses (incluíndo coreanos étnicos, habitantes de Okinawa e taiwaneses) emigraron ás illas. No censo de decembro de 1939, a poboación total do Mandato dos Mares do Sur era de 129.104, dos cales 77.257 eran xaponeses (incluíndo taiwaneses e coreanos étnicos). En Saipan a poboación de antes da guerra estaba formada por 29.348 colonos xaponeses e 3.926 chamorros e carolinos, Tinian tiña 15.700 colonos xaponeses (incluíndo 2.700 coreanos étnicos e 22 chamorros étnicos).
Segunda Guerra Mundial
O 8 de decembro de 1941, horas despois do ataque a Pearl Harbor, as forzas xaponesas das Marianas lanzaron a invasión de Guam. Os chamorros das Marianas do Norte, que levaban máis de 20 anos baixo o dominio xaponés, foron levados a Guam para axudar á administración xaponesa. Isto, combinado co trato severo aos chamorros guamaneses durante os 31 meses de ocupación, creou unha fenda que se convertería na principal razón pola que os guamaneses rexeitaron o Referendo de 1969 para a unificación de Guam coas Illas Marianas do Norte sobre a reunificación aprobada polas Marianas do Norte na década de 1960.
thumb|[[United States Marine Corps|Marine infantería en Garapan, Saipan]] O 15 de xuño de 1944, o exército dos Estados Unidos invadiu as Illas Marianas, comezando a Batalla de Saipán, que rematou o 9 de xullo. Das 30.000 tropas xaponesas que defendían Saipán, menos de 1.000 seguían con vida ao final da batalla. Moitos civís xaponeses tamén morreron por enfermidades, fame, lume inimigo e suicidio. Aproximadamente 1.000 civís suicidáronse saltando dos cantíls do monte Marpi ou da punta Marpi. As forzas dos Estados Unidos recuperaron Guam o 21 de xullo e roninvadiu Tinian o 24 de xullo. Un ano despois Tinian foi o punto de engalaxe do Enola Gay, o avión que lanzou a bomba atómica sobre Hiroshima. Rota quedou intacta (e illada) ata a rendición xaponesa en agosto de 1945, debido á súa insignificancia militar. A historia dos resistidos en Anatahan foi contada en 1953 por Josef von Sternberg na súa película A saga de Anatahan.
A guerra non rematou para todos coa firma do armisticio. O último grupo de retintes xaponeses rendeuse en Saipan o 1 de decembro de 1945. En Guam, o soldado xaponés Shoichi Yokoi, sen saber que a guerra rematara, escondeuse nunha cova da selva no Talofofo ata 1972.
Os nacionais xaponeses foron finalmente repatriados ás illas orixinais xaponesas.
Despois da derrota do Xapón, as illas pasaron a ser admnistradas polos EUA, como parte do Protectorado das Illas do Pacífico das Nacións Unidas, nun mandato da ONU, a partir de 1947. Na década de 1970, os seus habitantes decidironse, non a favor da independencia, mais de lazos máis fortes cos EUA e, a 1 de xaneiro de 1978 foi aprobada a constituición do seu estatuto actual.
Xeografia
As Illas Marianas constitúen un arco vulcánico no encontro das placas tectónicas das Filipinas e do Pacífico. Na vertente oriental deste arco atópase a Foxa das Marianas, onde foi detetada a maior profundidade dos océanos, -10.924 m.
As illas son, de sur para norte: Saipan, Tinian, Rota, Aguixan, Farallon de Medinilla, Anatahan, Sarigan, Guguan, Alamagan, Pagan, Agrihan, Asuncion, Maug e Farallon de Paxaros. Saipan, Tinian e Rota son as únicas con poboación permanente.
As illas do norte tén vulcáns activos, en canto as do sur están cobertas por terrazos coralinos. O clima é tropical.
Manuel García Cerviño
Manuel García Cerviño, nado en Rellas (Silleda) en 1910 e finado na mesma parroquia o 25 de outubro de 1971, foi un avogado e político galego, alcalde de Silleda.
Illas Marianas do Norte
Xeografia
Fai fronteira, ao norte coas Illas do Vulcán e de Minami Torishima e outros territorios do Xapón, ao sur coa dependencia estadounidense de Guam e cos Estados Federados de Micronesia.
Manuel García Cerviño
Traxectoria
Afiliado a Falange Española Tradicionalista y de las JONS, foi nomeado alcalde de Silleda en xullo de 1936. En 1937 foi combater na Guerra Civil Española. Foi nomeado novamente alcalde de Silleda en 1940, permanecendo no cargo ata 1957.
Vida persoal
Casou con María Victoria Madriñán Santorum.