cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jaime Tejada
Traxectoria
Mestre e licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela. Foi funcionario do Corpo de Xestión de Facenda e Recadador de Contribucións e Impostos do Estado en Ourense. Pertenceu á Comisión dos 9 e foi conselleiro no goberno preautonómico da Xunta de Galicia presidido por Xosé Quiroga (1979-1980). Presidente rexional de Alianza Popular de Galicia, foi deputado pola provincia de Ourense por AP na I e II lexislatura (1979-1986).
Helle Thorning-Schmidt
Helle Thorning-Schmidt, nada en Rødovre o 14 de decembro de 1966, é a líder dos socialdemócratas dinamarqueses, Socialdemokraterne. É a primeira ministra de Dinamarca, logo de que o bloque vermello gañase as eleccións nacionais do 15 de setembro de 2011.
Traxectoria
Viviu a súa mocidade nun suburbio de Copenhaguen, Ishøj. Conta cun grao superior de ciencia política da Universidade de Copenhaguen do ano 1994. Despois de graduarse traballaba na secretaría socialdemócrata no Parlamento Europeo en Bruxelas. No período 1997-1999 traballaba como consultora no sindicato dinamarqués, LO.
A partir de 1993 é membro dos Socialdemócratos, e no período 1999-2004 era membro do Parlamento Europeo. Dende a elección do 8 de febreiro de 2005 é membro do parlamento dinamarqués, Folketinget, e dende o 12 de abril de 2005 é a líder de Socialdemokraterne. Nunca antes formou parte dun goberno, así que non ten experiencia como ministra.
Vilavella, Vilavella, As Pontes de García Rodríguez
Vilavella é un lugar da parroquia de Vilavella no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Estaba despoboado no ano 2014 segundo datos do IGE.
Sobreexplotación
miniatura|300px|Os stocks de [[bacallau do Atlántico foron gravemente sobreexplotaods nas décadas de 1970 e 1980, o que causou o seu abrupto colapso en 1992. ]]
A sobreexplotación é a extracción de recursos renovables en tan gran cantidade que se chega a un punto que imposibilita a súa recuperación. A sobreexplotación continuada pode levar á destrución de recursos. O termo aplícase a recursos naturais como: plantas medicinais silvestres, herbas de pasto, animais de caza, stocks de peixes, bosques e acuíferos.
En ecoloxía, a sobreexplotación é unha das cinco principais actividades que ameazan a biodiversidade global. Os ecoloxistas usan o termo para describir poboacións que son explotadas a un ritmo que é insustentable, dadas as súas taxas naturais de mortalidade e capacidades de reprodución. Isto pode ter como resultado a extinción de poboacións e mesmo de especies completas. Na bioloxía de conservación o termo utilízase xeralmente no contexto da actividade económica humana que implica a extracción de recursos biolóxicos ou organismos, en maiores cantidades que as que as súas poboacións poden soportar. O termo é utilizado tamén e definido de forma algo diferente nas pesquerías, en hidroloxía e na xestión de recursos naturais.
A sobreexplotación pode orixinar a destrución de recursos, incluíndo as extincións. Porén, é tamén posible que a sobreexplotación sexa sustentable, como se discute máis abaixo na sección de pesquerías. No contexto da pesca, o termo sobrepesca pode utilizarse en lugar de sobreexplotación, como tamén se usa sobrepastoreo na xestión do gando, ou sobrecorta na xestión forestal, exceso de descarga na xestión de acuíferos, e especie en perigo na monitorización e conservación de especies. A sobreexplotación non é unha actividade limitada aos humanos. Os predadores introducidos e herbívoros, por exemplo, poden sobreexplotar a flora e fauna nativa.
Aínda que a sobreexplotación non sempre conduza á extinción, a diminución da cantidade de recursos pode cambiar a súa calidade. Por exemplo, a palma Livistona rotundifolia é unha árbore silvestre do sueste de Asia cuxas follas se utilizan para cubrir os tellados e envolver a comida, e o exceso da súa recolección tivo como resultado que as súas follas se fixesen máis pequenas.
Historia
miniatura|Cando as aves xigantes non voadoras chamadas [[moa (ave)|moa foron sobreexplotadas pola caza humana ata o punto de extinción, a aguia de Haast xigante, que era o seu depredador, tamén se extinguiu. ]]
A preocupación pola sobreexplotación é relativamente recente, aínda que a sobreexplotación en si mesma non é un fenómeno novo, senón que vén observándose durante milenios. Por exemplo, as túnicas cerimoniais que usaban os reis de Hawai estaban feitas de plumas de paxaros mamo; unha soa destas túnicas requiría as plumas de 70 000 aves desta especie agora extinta. O dodo, unha ave non voadora da illa de Mauricio é outro exemplo ben coñecido de sobreexplotación. Igual que con moitas especies nativas de illas, non tiña medo e era inxenua ante os depredadores, permitía que os humanos e as especies introducidas por este se aproximasen e as matasen doadamente ou comesen os seus ovos.
Desde os tempos máis antigos, a caza foi unha importante actividade humana utilizada como medio de subsistencia. Hai toda unha historia de sobreexplotacións por exceso de caza. A hipótese do exceso de matanza (eventos de extinción do Cuaternario) explica por que as extincións de megafauna ocorrían en períodos relativamente curtos de tempo. Isto pode ser rastreado paralelamente á migración humana. A proba máis convincente desta teoría é que o 80% das especies de grandes mamíferos de Norteamérica desapareceron nos 1 000 anos seguintes da chegada dos humanos aos continentes do hemisferio occidental. A extinción máis rápida nunca rexistrada de megafauna ocorreu en Nova Zelandia, onde arredor do ano 1500 d.C., xusto 200 anos despois do establecemento humano dos maorís na illa, as dez especies de moas xigantes foron cazadas ata a extinción. Unha segunda ondada de extincións ocorreu nese país despois da colonización europea.
En tempos máis recentes, a sobreexplotación tivo como resultado da aparición gradual de conceptos como sustentabilidade e desenvolvemento sustentable, aos que se engadiron outros conceptos como rendemento sustentable, ecodesenvolvemento e ecoloxía profunda.
A traxedia dos comúns
miniatura|esquerda|Vacas en [[Selsley Common. A traxedia dos comúns é unha útil parábola para comprender como pode ocorrer a sobreexplotación.]]
A traxedia dos comúns refírese ao dilema descrito nun artigo con ese título escrito por Garrett Hardin e publicado na revista Science en 1968 sobre o uso de recursos de uso común, é dicir, comunal (os comúns).
O punto central do ensaio de Hardin ilústrase cun exemplo que é unha útil parábola para comprender como pode acontecer a sobreexplotación. Este exemplo foi esbozado primeiro nun panfleto de 1833 de William Forster Lloyd, como unha situación simplificada hipotética baseada nos terratenentes medievais en Europa, na que varios pastores compartían unha terra común na cal todos tiñan dereito a poder levar as súas vacas a pastar. No exemplo de Hardin, o interese de cada pastor é poñer todas as vacas que adquira a pastar na terra, incluso se se excede a capacidade de carga da terra común e como resultado queda temporal ou permanentemente danada para todos. O pastor recibe todos os beneficios de ter unha vaca máis, mentres que o dano aos comúns é compartido por todo o grupo. Se todos os pastores fan esta decisión económica racional individualmente, a terra común será sobreexplotada ou mesmo destruída en detrimento de todos. Porén, como todos os pastores chegan á mesma conclusión racional, prodúcese unha sobreexplotación en forma de sobrepastoreo, con perdas inmediatas, e o pasto pode ser degradado ata o punto no que dá moi pouco rendemento.
"Velaquí a traxedia. Cada home está pechado nun sistema que o impulsa a incrementar o seu rabaño sen límite nun mundo que está limitado. A ruína é o destino cara ao que corren todos os homes, cada un perseguindo o seu propio interese nunha sociedade que cre na liberdade dos comúns." (Hardin, 1968)
Os antecedentes intelectuais da traxedia dos comúns poden remontarse a Aristóteles, que sinalou que "ao que é común para o maior número se lle prestan os menores coidados", e tamén a Hobbes e o seu Leviathan. A situación oposta a unha traxedia dos comúns denomínase traxedia dos anticomúns: unha situación na cal os individuos racionais, actúan separadamente, desperdiciando de forma colectiva un recurso dado ao subutilizalo.
A traxedia dos comúns pode evitarse se a súa explotación está apropiadamente regulada. O uso de Hardin do termo "comúns" foi frecuentemente mal entendida, o que levou a Hardin a salientar máis tarde que el debería ter titulado o seu traballo "A traxedia dos comúns non regulados".
Pesquerías
miniatura|O atún [[Thunnus thynnus do Atlántico está a ser actualmente gravemente sobreexplotado. Os científicos dicen que a pesca de 7 500 toneladas ao ano é o límite sustentable, aínda que a industria pesqueira continúa extraendo 60 000 toneladas.]]
Nas pesquerías silvestres, a sobreexplotación ou sobrepesca ocorren cando un stock de peixes foi pescado por "debaixo do tamaño que, como media, soportaría o rendemento sustentable máximo a longo prazo da pesquería". Porén, a sobreexplotación pode ser sustentable en certas condicións.
Cando unha pesquería empeza a extraer peixe dun stock antes inexplotado, a biomasa do stock de peixes diminúe, xa que a pesca significa que os peixes están sendo retirados. Para a súa sustentabilidade, a velocidade á que os peixes volven a encher a biomasa por medio da súa reprodución debe equilibrar a velocidade á que se extrae o peixe. Se a velocidade de extracción se incrementa, entón a biomasa do stock diminuirá máis. Chegado a certo punto, alcánzase o rendemento de extracción máximo que pode ser sustentable, e posteriores intentos de incrementar a velocidade de extracción resultarán no colapso da pesquería. Este punto denomínase rendemento sustentable máximo, e na práctica, xeralmente ocorre cando se pescou no caladoiro ata quedar só o 30% da biomasa que tiña antes de que empezase a pesca.
É posible pescar este stock aínda máis, ata, digamos o 15% da biomase previa á explotación, e despois axustar a taxa de pesca para que a biomasa permaneza a ese nivel. Nese caso, a pesquería é sustentable, pero agora está sobreexplotada, porque o stock caeu ata o punto no que o rendemento sustentable é menor que o que podería ser.
Os stocks de peixes dise que "se colapsan" se as súas biomasas declinan en máis do 95 % da súa biomasa máxima histórica. Os stocks de bacallau do Atlántico foron gravemente explotados nas décadas de 1970 e 1980, o que levou ao seu abrupto colapso en 1992. Aínda que cesou a pesca, os stocks de bacallau non conseguiron recuperarse. A ausencia de bacallau como superdepredador en moitas áreas orixinou fervenzas tróficas.
Un 25% das pesquerías do mundo están agora sobreexplotadas ata o punto de que as súas biomasas actuais son menores que o nivel que maximiza os seus rendementos sustentables. Estas pesquerían minguadas poden a miúdo recuperarse se a presión de pesca se reduce ata que a biomasa do stock volva a unha base óptima. Nese punto, pode reiniciarse a pesca preto do rendemento sustentable máximo.
A traxedia dos comúns pode evitarse nas pesquerías se o esforzo e prácticas pesqueiros están debidamente regulados por unha boa xestión de pesquerías. Un enfoque efectivo pode ser asignar algunhas medidas de dereito a extraer parte dos recursos en forma de cotas transferibles individuais para os pescadores. En 2008, un estudo a grande escala de pesquerías que utilizan estas cotas transferibles, e as que non as utilizan, proporcionou fortes probas de que estas cotas axudan a impedir os colapsos e a restablecer as pesquerías que parecen estar en declive.
Recursos hídricos
Os recursos hídricos, como lagos e acuíferos, son xeralmente fontes renovables que se recargan de forma natural (o termo auga fósil utilízase ás veces para describir os acuíferos que non se recargan). A sobreexplotación ocorre se dun recurso hídrico, como por exemplo o acuífero Ogallala, se extrae auga a unha velocidade que excede a velocidade de recarga, é dicir, a unha velocidade que excede o rendemento constante práctico. A recarga xeralmente procede dos regatos, ríos e lagos da área. Os bosques potencian a recarga de acuíferos nalgúns lugares ao reteren unha maior cantidade de auga da chuvia (que non se perde como augas salvaxes e se infliltra), aínda que en certos climas xeralmente os bosques son a fonte principal de depleción de acuíferos. Os acuíferos minguados poden ser contaminados con nitratos, ou danados permanentemente por subsidencia ou por intrusión salina do océano.
Isto converte gran parte das augas subterráneas e lagos do mundo en recursos finitos cun uso pico similar ao dun pozo de petróleo (pico do petróleo). Esta problemática está normalmente centrada no uso da auga na agricultura e zonas suburbanas, pero a xeración de electricidade e a minería do carbón e areas bituminosas tamén consome intensos recursos hídricos. As curvas de Hubbert modificadas aplícanse a calquera recurso que pode ser extraído máis rápido do que pode ser substituído. Aínda que a análise orixinal de Hubbert non se aplica aos recursos renovables, a súa sobreexplotación pode resultar nun pico similar ao de Hubbert. Isto orixinou o concepto de pico da auga.
Recursos forestais
miniatura|Curta de bosques vellos no Canadá.
Biodiversidade
miniatura|A gran diversidade de vida mariña que habita nos [[arrecife de coral|arrecifes de coral atrae bioprospectores. Moitos arrecifes de coral están sobreexplotados; as ameazas sobre eles inclúen a minería, pesca con cianuro e con explosivos e sobrepesca en xeral.]]
A sobreexplotación é unha das principais ameazas para a biodiversidade global. Outras ameazas son a polución, especies introducidas e invasoras, fragmentación do hábitat, destrución do hábitat, hibridación incontrolada, quecemento global, acidificación dos océanos, e o impulso que está detrás de moitos deles, a superpoboación humana.
Un dos asuntos relacionados coa saúde máis importantes asociados coa biodiversidade é o descubrimentro de novos fármacos e a dispoñibilidade de recursos medicinais. Unha proporción significativa dos medicamentos son produtos naturais derivados, directa ou indirectamente dos recursos biolóxicos. Os ecosistemas mariños son de particular interese neste aspecto. Porén, a bioprospección non regulada e inapropiada podería potencialmente causar sobreexplotación, degradación dos ecosistemas e perda de biodiversidade.
Especies en perigo
miniatura|Non son só os humanos os que sobreexplotan os seus recursos. O [[sobrepastoreo pode ocorrer de forma natural, causado pola fauna nativa, como se mostra na parte superior dereita.]]
A sobreexplotación ameaza un terzo dos vertebrados en perigo de extinción, e a outros grupos. Excluíndo os peixes comestibles, o comercio de vida silvestre ilegal está valorado en 10 mil millóns de dólares o ano. As industrias responsables disto son o comercio de carne de caza, o comercio de produtos da medicina chinesa e o de peles. A CITES (Convention for International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, Convención para o Comercio Internacional de Especies en Perigo de Fauna e Flora Silvestres) creouse para controlar e regular o comercio de animais en perigo. Actualmente protexe, en diversos graos, unhas 33 000 especies de animais e plantas. Por exemplo, a causa de que estean en perigo unha cuarta parte dos vertebrados e a metade dos mamíferos nos Estados Unidos de América atribúese á sobreexplotación.
Todos os organismos vivos necesitan recursos para sobrevivir. A sobreexplotación destes recursos durante períodos prolongados pode facer minguar os stocks naturais ata o punto no que son incapaces de recuperarse nun curto período de tempo. Os humanos sempre obtiveron da natureza os alimentos e outros recursos que precisaban para sobrevivir. A poboación humana foi historicamente pequena e os métodos de captura e recolección estaban limitados a pequenas cantidades. Pero o incremento exponencial da poboación humana dos últimos séculos, a expansión de mercados e demanda crecente, combinados con melloras no acceso e nas técnicas de captura, está causando a explotación de moitas especies máis alá dos niveis sustentables. En termos prácticos, se isto continúa, redúcense moios recursos valiosos ata niveis nos que a súa explotación xa non é sustentable e iso pode levar á extinción de moitas especies, ademais de ter efectos severos e imprevistos no ecosistema. A sobreexplotación a miúdo ocorre rapidamente a medida que se abre un mercado, utilizándose recursos que previamente non se tocaran, ou especies usadas localmente.
miniatura|esquerda|O periquito [[Conuropsis carolinensis foi cazado ata a extinción.]]
Hoxe, a sobreexplotación e o mal uso de recursos naturais é unha ameaza sempre presente para a riqueza de especies. Isto é máis frecuente na ecoloxía das illas e nas especies que as habitan, xa que as illas poden considerarse como un mundo en miniatura. As poboacións e especies endémicas das illas son máis proclives á extinción por sobreexplotación, xa que a miúdo existen en baixas densidades e teñen taxas reprodutoras reducidas. Un bo exemplo disto son os caracois das illas, como o Achatinella hawaiano e o Partula da Polinesia francesa. Os caracois Achatinellinae teñen 15 especies na lista de especies extinguidas e 24 na de en perigo crítico, mentres que 60 especies de Partulidae considéranse extintas e 14 en perigocrítico. O WCMC atribuíu á sobrerecoleccción e moi baixo período de fecundidade a extrema vulnerabilidade mostrada nestas especies.
Outro exemplo é a introdución do ourizo cacho Erinaceus europaeus na illa escocesa de Uist, onde a poboación deste animal se expandiu enormemente e empezou a consumir e sobreexplotar os ovos das aves costeiras, con drásticas consecuencias para o seu éxito reprodutor. Foron afectadas doce especies de avifauna, e a cantidade dalgunhs especies foi reducida un 39%.
En conxunto, estímase que 50 das especies de aves que se extinguiron desde 1500 (aproximadamente o 40% do total) fixérono debido á sobreexplotación, entre elas dous exemplos son:
Outras causas da sobreexplotación e exemplos de especies afectadas son:
Efectos en fervenza
miniatura|esquerda|A sobreexplotación de [[londra mariña|londras mariñas tivo como resultado un efecto en fervenza que destruíu os ecosistemas dos bosques de kelp.]]
A sobreexplotación de especies pode orixinar efectos colaterais ou efectos en fervenza. Isto pode aplicarse especialmente se, por medio da sobreexplotación, un hábitat perde o seu superdepredador. Debido á perda deste pode producirse un drástico incremento das súas presas. Á súa vez, as presas sen control poden sobreexplotar os seus propios recursos alimenticios ata que a poboación mingua, posiblemente ata o punto de extinguirse.
Un exemplo clásico de efectos en fervenza ocorreron coas londras mariñas. A explotación deste animal empezou no século XVII e non se acabou ata 1911, as londras mariñas foron cazadas pola súa pelame excepcionalmente cálida e valiosa, que podía valer 2 500 dólares americanos. Isto causou efectos en fervenza nos ecosistemas do bosque de kelp ao longo da costa do Pacífico norteamericana.
Unha das fontes de alimento principal das londras mariñas era o ourizo de mar. Cando os cazadores causaron un declive das poboacións de londra mariña, tivo lugar unha liberación ecolóxica dos ourizos de mar ao desaparecer o factor que limitaba o seu crecemento. Seguidamente, os ourizos de mar sobreexplotaron a súa principal fonte de alimento, as algas kelp, creando "ermos de ourizos", áreas do leito mariño desprovistos de kelp, pero alfombradas de ourizos de mar. Como xa non tiñan comida para alimentarse, o ourizo de mar quedou extinguido localmente tamén. Ademais, como os ecosistemas de bosque de kelp son o hábitat de moitas outras especies, a perda do kelp causou outra fervenza de extincións secundarias.
En 1911, cando só quedaba un pequeno grupo de 32 londras mariñas nunha cova remota, asinouse un tratado internacional para impedir que continuase a explotación das londras mariñas. Baixo unha forte protección, as londras multiplicáronse e repoboaron as áreas degradadas, que lentamente foron frecuperándose. Máis ecentemente, co declive da cantidade de stocks de peixes, de novo debido á sobreexplotación, as candorcas sufriron unha escaseza de alimentos e empezaron a alimentarse de londras mariñas, reducindo de novo a súa cantidade.
Hidden World
Hidden World é o primeiro álbum de estudio da banda canadense de hardcore punk Fucked Up, publicado o 10 de outubro de 2006 a través do selo Jade Tree en CD e como dobre vinilo por Deranged Records. Hidden World foi elixido mellor álbum punk do ano pola revista canadense Exclaim! e tamén foi nomeado ao premio punk do ano nos PLUG Independent Music Awards de 2007.
A Venus de Ille
A Venus de Ille (en La Vénus d'Ille) é unha historia curta escrita por Prosper Mérimée. Foi escrita en 1835 e publicada en 1837. Conta a historia dunha estatua de Venus que cobra vida e mata o fillo do seu dono, a quen cre que é o seu marido.
Foi traducida ó galego por Carlos Pedreira López e Raquel Villanueva e foi publicada por Edicións do Cumio no ano 1989. No ano 2005, foi publicado de novo cunha tradución de Pedreira López e Villanueva dentro da colección Biblioteca Galega de Clásicos Universais.
Verosimilitude
A verosimilitude textual, xunto coa tensión textual, son as características fundamentais que deben observar os textos tanto narrativos coma descritivos para lles ser recoñecida a súa adecuidade por parte do receptor, para resultaren cribles e amenos a aquel que le ou escoita. Ámbolos dous factores conséguense por procedementos de cohesión interna, pois a presenza de tensión apoia inevitablemente á verosimilitude.
Conceptos
Non se debe confundir a verosimilitude co realismo. A exacta imitación, a completa reprodución do real non implica de seu  credibilidade, como se deduce das palabras de Lázaro Carreter sobre o 'realismo' novelesco: o realismo non implica copia fiel dos aspectos máis sensibles da realidade senón reprodución creativa desta na esfera do imaxinario". A verosimilitude acádase por procedementos de cohesión interna que permiten que parezan verdadeiros os sucesos contados inda que non o sexan.
Entre estes feitos, están aqueles que favorecen a tensión textual. Toda boa narración ha de mante-lo interese e a curiosidade do lector. O que narra pode e debe manter o interese do lector mediante:
Mainland, Orkney
Mainland (o Continente) é a illa principal das Orcadas, Escocia. As dúas vilas das Orcadas, Kirkwall e Stromness, atópanse na illa, que tamén é o corazón do transbordador das Orcadas e as conexións aéreas.
O setenta e cinco por cento da poboación das Orcadas vive na illa, que está máis densamente poboada que as outras illas do arquipélago. A longa historia da ocupación da illa proporcionou numerosos sitios arqueolóxicos importantes e o leito de rocha de arenisca proporciona unha plataforma para terras fértiles. Hai unha abundancia de vida silvestre, especialmente aves mariñas.
Etimoloxía
O nome Mainland é unha corrupción do nórdico antigo Meginland. Antigamente, a illa tamén era coñecida como "Hrossey", que significa "illa dos cabalos". A illa ás veces coñécese como "Pomona" (ou "Pomonia"), un nome que provén dunha mala tradución do século XVI por George Buchanan e que de cando en cando se utilizou localmente, aínda que se conserva no nome de Pomona Inn en Finstown, na parroquia de Firth, así como nun café local na capital de Kirkwall, tamén coñecida como Pomona.
Xeografía
A illa está relativamente densamente poboada e ten terras de labranza moi fértiles. A illa é baixa (especialmente a zona leste), con cantís costeiros ao norte e ao oeste, ten dous corpos de auga doce de considerable tamaño, os lagos de Stenness e Harray.
A parte oriental de Mainland ten a forma da letra "W", a península máis oriental coñecida como Deerness. Ao sur, unha barra chamada Churchill Barriers conecta a illa a Burray e a South Ronaldsay a través de Lamb Holm e Glims Holm.
Mainland constitúe o núcleo das illas Orcadas, xa que une as illas do norte do arquipélago coas do sur. Ao leste e ao oeste, as illas diríxense cara ao norte e cara ao sur, algo en forma de "X". A parte occidental da illa forma parte da Hoy e Mainland oeste National Scenic Area, unha das 40 en Escocia.
A poboación en 2011 era de 17.162 habitantes, un aumento de pouco máis do 12% sobre a poboación de 2001 de 15.315.
Parroquias
Hai 13 parroquias na illa. Sandwick, Birsay e Stromness atópanse na costa oeste, Rendall e Evie ao noroeste. Holm, Deerness e St Andrews atópanse ao leste do centro de St Ola, que contén a cidade de Kirkwall. Firth, Orphir, Stenness e Harray atópanse ao oeste de Kirkwall e ao leste das parroquias máis occidentais. Harray ten a distinción de ser a única parroquia sen litoral nas Orcadas, aínda que tamén ten unha costa significativa ao longo do lago de Harray, aínda que sexa unha ribeira de auga doce.
Asentamentos principais
miniatura|250px|[[Stromness é o segundo asentamento máis grande en Mainland, e Orcadas en xeral.]] Os tres asentamentos principais en Mainland, en orde de magnitude son Kirkwall e Stromness, ambos son burgos, e Finstown.
Kirkwall, a capital das illas, atópase no istmo entre o oeste e o leste de Mainland, que historicamente permitiulle ter portos moi activos orientados nas dúas direccións cara ás illas Orcadas meridionais e setentrionais; ao sur, Scapa Flow, é un gran porto natural, tranquilo e inmediatamente accesible ao océano. Kirkwall é a sede do Bispo das Orcadas, e a Catedral de St. Magnus atópase alí. Tamén é un dos portos do transbordador das illas.
Un vello porto marítimo que creceu coa expansión da caza de baleas, Stromness ten unha poboación de aproximadamente 2.200 residentes. O casco antigo está agrupado ao longo da rúa principal, flanqueado por casas e tendas construídas con pedra local, con ruas estreitas e calexas que se bifurcan. Hai un enlace de transbordador a Scrabster en Caithness no continente escocés, así como á illa Hoy.
Finstown é o terceiro asentamento máis grande, e adoitaba ser coñecido como o "Toon o' Firth". Crese que a orixe do seu nome provén dun irlandés chamado David Phin que chegou á zona en 1811. Está no camiño directo de Stromness a Kirkwall.
Historia
right|miniatura|[[Skara Brae]] right|miniatura|upright|Mainland, como "Pomona" na non de todo precisa [[Carta Mariña de 1539.]] right|miniatura|[[pazo de Earl, Birsay]]
A sección occidental da illa contén numerosas construcións neolíticas e pictas.
A maioría dos monumentos neolíticos antigos máis coñecidos atópanse no oeste de Mainland, que inclúe o "Corazón das Orcadas neolíticas", Patrimonio da Humanidade da UNESCO. Comprende a gran tumba da cámara de Maes Howe, os círculos cerimoniais de pedra sas Rochas de Stenness e o Anel de Brodgar e a aldea neolítica de Skara Brae, xunto con varios sitios de enterramento, cerimoniais e asentamentos non escavados. O grupo constitúe unha importante paisaxe cultural prehistórica que ofrece unha representación gráfica da vida no norte de Escocia hai uns 5.000 anos. Moi preto atópase o Asentamento Barnhouse, un grupo máis pequeno de edificios prehistóricos.
Outros sitios de interese inclúen a Catedral de St. Magnus e a ruína do Pazo do Bispo en Kirkwall, o Earl's Palace, un castelo en ruínas do século XVI na parroquia de Birsay, e Skaill House, unha casa solariega e un museo preto de Skara Brae.
As Barras de Churchill son unha serie de catro calzadas cunha lonxitude total de 2´4 km.. Unen o sur de Mainland no norte coa illa de South Ronaldsay a través de Burray e as dúas illas máis pequenas de Lamb Holm e Glimps Holm. O 14 de outubro de 1939, o acoirazado da Armada Real HMS Royal Oak foi afundido no seu atraque dentro do porto natural de Scapa Flow, polo submarino alemán U-47 baixo o mando de Günther Prien. O U-47 ingresara a Scapa Flow a través do Estreito de Holm, unha das varias entradas orientais a Scapa Flow. Para evitar novos ataques, Winston Churchill ordenou a construción de barras permanentes. Agora serven como enlaces por estrada, levando o A961. O traballo comezou en maio de 1940 e as barreiras completáronse en setembro de 1944, pero non se abriron oficialmente ata o 12 de maio de 1945, catro días despois do final da Segunda Guerra Mundial en Europa.
Clima
left|miniatura| 250px | Terras agrícolas en Yesnaby. Gran parte das orcadas foi mellorada e drenada durante os séculos XVIII e XIX, dando ás illas o aspecto verde que a miúdo teñen hoxe en día.
O clima é notablemente tépedo e constante para unha latitude tan setentrional. A temperatura media do ano é 8 °C, no inverno 4 °C e no verán 12 °C.
A precipitación anual media varía de 850 a 940 mm. As néboas ocorren durante o verán e principios do outono, e espéranse vendavais moi fortes catro ou cinco veces no ano.
PCP
PCP pódese referir a:
Pobo shuar
Os shuar (tamén chamados xívaros) son un pobo indíxena que habita en Ecuador e no Perú. Pertencen ó grupo de pobos xívaros, que son pobos amazónicos que viven no nacemento do río Marañón. O termo "shuar" na súa propia lingua quere dicir "xente" ou "pobo". O pobo que fala a lingua shuar vive na selva tropical entre os Andes e a sabana das terras baixas amazónicas.
Os europeos referíronse historicamente ós shuar como xívaros, un termo que probablemente deriva da pronuncia española do século XVI da verba "shuar", pero que adquiriu outros significados como o de "salvaxe". Os shuar foron moi representados na literatura por mor da fascinación occidental pola antiga práctica da redución de testas (tsantsa).
miniatura|300x300px|Un home shuar coa vestimenta tradicional.
Historia do Cairo
miniatura|dereita|350px|[[Pirámides de Guiza]]
Non debe considerarse casualidade que O Cairo apareza ao carón dun dos conxuntos urbanos e monumentais máis memorables de tódalas épocas: as ruínas de Menfis, a primeira capital dun Exipto unificado dende o 3150 a.C., e que foi ao longo dos séculos e as primeiras dinastías a necrópole de faraóns e altos dignitarios, unha longa franxa de terra entre o Nilo e o deserto, dende as aforas de Menfis ata culminar en Giza coas tres grandes pirámides. Saqqara, Meidun, Dashur, Abusir son nomes que xalonan a ruta funeraria e a historia do comezo dunha civilización.
E non é casual que O Cairo se asente alí, inda que na outra beira, a oriental, do gran río, porque o lugar foi sempre o punto xeoestratéxico de control da rexión, do país, do imperio unificado: o ápice no que o val que serpea dende un remoto sur se abre nun dos deltas máis feraces da terra. Dous mundos, o Alto e o Baixo Exipto, que alí se atopan e que na súa xuntanza, adquiriron unha forza nunca vista.
Kheraha
Inda cinguíndose á área estrita da cidade, o peso dos séculos sae ao encontro: pouco despois da fundación de Menfis polo primeiro faraón Menes, aparece un lugar de culto solar, Heliópolis (On), no que hoxe son os barrios máis ao nordeste da actual metrópole. Pero inda máis, de camiño ao lugar de culto dende Menfis, onde o vao do río e máis fácil pola existencia da illa de Roda, parece constar a existencia en torno ao 3000 a.C., mesmo anterior a Heliópolis, dunha poboación chamada Kheraha que se asentaría no que hoxe é o Vello Cairo.
Kheraha significa "lugar da batalla" e aparece referido nos antigos Textos das Pirámides coma o mítico campo da loita fundacional entre Horus e Seth. O que é seguro é que no ano 730 a.C. o rey nubio Piye, que viña de conquistar Menfis, pasa por Kheraha no seu camiño a Heliópolis para a acción de grazas. Dous séculos despois, os persas que conquistan brevemente Exipto, constrúen unha fortaleza naquel lugar que os romanos, moitos anos despois, no 116, reconstruirán máis preto do río, e a poboación que se asentara xunto a ela, maioritariamente refuxiados cristiáns coptos, chámanlle Babilonia. Este nome podería vir dos primitivos prisioneiros que o faraón Sesostris I (1950 a.C) trouxo da súa campaña na lendaria cidade homónima a beira do Éufrates, e que poderían terse asentado en Kheraha. Pero tamén é posible a etimoloxía do exipcio antigo per-hapi-n-On ou casa do Nilo de On (illa de Roda); ou polo árabe bab-ila-On, porta de On.
Babilonia do Nilo
miniatura|dereita|250px|Arredores da cidade
Sexa como fose, Babilonia e a súa fortaleza constitúe, como cidade bizantina trala partición do Imperio Romano, o antecedente coñecido da actual cidade. Floreceu comercialmente coma porto, pois os romanos tamén reconstruíron o antigo Canal dos Faraóns (Khalig islámico) que comunicaba o Nilo co Mar Vermello. Pero sobre todo foi un dos primeiros centros da nova relixión, o cristianismo, que co paso dos séculos quedou illado coma unha rareza separada da corrente principal romana. Así, aproveitando as torres e baluartes da fortaleza de Babilonia, consérvanse as vellas igrexas coptas.
Fustat
Cando chegaron os árabes no 640, ao principio da súa expansión, a resistencia que atoparon nunha debilitada comunidade foi mínima: estableceron o campo do asedio ao norte de Babilonia durante seis meses e ése foi o lugar e o nome da nova capital da provincia omeia de Exipto, al-Fustat, o campamento de tendas, trocando as tendas por casas de ladrillo. A nova cidade xiraba arredor da mesquita Amr (no lugar da tenda do xeneral Amr Ibn al-As), a primeira de Exipto. O crecemento da nova cidade foi acelerado co aporte dunha poboación cosmopolita (mentres Babilonia permanecía coa poboación nativa): dez mil soldados árabes e iemenís, xudeus, gregos ... O comercio florecía ao carón do porto e a mesquita Amr ampliouse moitas veces ata decuplicar a súa superficie orixinal. A expansión tivo lugar cara ao leste e o sur dunha maneira orgánica e labiríntica, típica do urbanismo islámico.
A preferencia, que se seguirá observando nos séculos sucesivos, polo crecemento cara o norte ten o seu motivo na busca de terreos máis altos a salvo das crecidas do Nilo e mellor ventilados polos dominantes ventos setentrionais.
Produción primaria
En ecoloxía, a produción primaria é a taxa de síntese de compostos orgánicos carbónicos a partir de dióxido de carbono (CO2) atmosférico ou auga. En esencia acontece grazas ao proceso de fotosíntese, que emprega a luz como unha fonte de enerxía e supón a liberación de osíxeno (O2). Tamén se produce grazas aos procesos de quimiosíntese, que usan a oxidación ou redución de compostos químicos inorgánicos como fonte de enerxía. Case toda a vida na Terra depende directa ou indirectamente da produción primaria.
Historia do Cairo
A Triunfante
miniatura|esquerda|250px|Universidade de Al Azhar
Produción primaria
Os organismos responsables da produción primaria coñécense como produtores primarios ou autótrofos e constitúen a base da cadea alimentaria. Os que exercen esa función nos ecosistemas terrestres son principalmente as plantas, nos ecosistemas acuáticos son as microalgas e as macroalgas na capa eufótica e as bacterias nos afloramentos hidrotermais.
Historia do Cairo
A Triunfante
Así, cando o califato Fatimita do Magreb conquistou Exipto en 969 por medio do seu xeneral Jawhar, foi no norte de tódalas anteriores fundacións onde levantaron a súa, al-Mansuriyya, a vitoriosa, segundo o modelo da homónima en Tunicia. No 973, cando chegou o califa e a fixo a súa capital, trocou o nome polo de al-Qahira, a triunfante, ata hoxe. Trátase dun recinto amurado de 136 Ha, flanqueado ao oeste polo Khalig, o antigo canal, cun eixo central norte-sur (Qasaba, hoxe al-Muizz) onde se sitúa o gran Pazo Oriental do califa (9 Ha) e o pequeno Pazo Occidental (4,5 Ha) da súa filla, separados por un espazo a modo de praza chamado Bayn al-Qarayn. A grande obra do comezo será a mesquita Al-Azhar, cabeza da confesión chiíta (fronte aos sunnitas e cristiáns de Fustat) e primeira universidade islámica. A cidade dobre queda establecida dende o comezo: al-Qahira será o centro do poder e das elites, mentres Fustat continúa a ser o motor económico e comercial e pronto superou (300 Ha, máis de 100.000h) a Alexandría, que estaba a esmorecer.
Produción primaria
Os ecólogos diferencian entre a produción primaria neta e bruta. Namentres que na primeira se teñen en conta as perdas por procesos como a respiración celular, na última non.
Historia do Cairo
A Triunfante
Tamén al-Qahira pronto crece superando os límites do primeiro muro de ladrillo (mesquita Al-Hakim polo norte entre 990-1013; zona de xardíns polo oeste; novos barrios na vía de unión con Fustat ao sur). Isto levou á erección (1087-1092) dun novo recinto amurallado máis amplo (160 Ha) en soberbia cantería, con portas que subsisten hoxe (Bab al-Futuh e Bab al-Nars ao norte xunto a Al-Hakim; Bab Zuwayla ao sur).
Produción primaria
Estímase que a produción primaria neta total do planeta está arredor dos 105 PgC ano-1 e que a metade desa produción se produce nos océanos.
Historia do Cairo
Saladino e Mamelucos
Fustat foi sacrificada na loita que se estableceu entre cruzados e seléucidas en Exipto: foi incendiada en 1168 e perdeu poboación para salvagardar a puxante al-Qahira. O resultado foi a toma do poder de Saladino, quen estableceu a dinastía aiúbida. Decidiu levantar unha Cidadela no sueste de al-Qahira (1176-1218) nos contrafortes dos outeiros Muqattam, e un gran cinto murario de 20 km que comprendese os dous antigos centros.
Produción primaria
Visión xeral
A produción primaria é a produción de enerxía química en compostos orgánicos feita por organismos vivos. A principal fonte desa enerxía é a luz solar, pero hai unha fracción menor da produción primaria que a realizan os organismos litotróficos empregando enerxía química de moléculas inorgánicas.
Historia do Cairo
Saladino e Mamelucos
O Cairo de Saladino era unha capital ambiciosa defendida dende a impoñente guarnición á maneira siria. O obxectivo era a extensión da cidade polo oeste ata o Nilo, superando con varias pontes o Khalig, que quedaría coma arteria central da futura cidade, e polo sur a sutura dos espazos abandonados de Askar e Qatai ata Fustat, que pasou a se chamar Vello Cairo. Foi coa dinastía mameluca cando se desenvolveron estas liñas mestras. O cénit tivo lugar na primeira metade do século XIV. Despois veu a peste negra (1348) e un lento declive e retracción ata a toma do poder polos otománs. O Cairo fatimita foi transformado de cidade palaciana en comercial: a zona dos pazos e o Bayn al-Qasrayn foi ocupada por un gran Hospital (1284), con mausoleo e madrasa, e en 1380 convertida no gran zoco Khan al-Khalili (refeito en 1511). A avenida principal norte sur (al-Muizz), embelecida con novas mesquitas, pasou a se converter nun animado e denso eixo comercial.
Produción primaria
Visión xeral
Independentemente da súa orixe, esta enerxía emprégase para sintetizar moléculas orgánicas complexas a partir de compostos inorgánicos simples como o dióxido de carbono (CO2) e a auga (H2O). As seguintes ecuacións son representacións simplificadas da fotosíntese (arriba) e, unha das formas de quimiosíntese (abaixo):
En ambos casos, chégase á síntese dun polímero de carbohidratos reducidos, (CH2O)n, que polo xeral son moléculas como a glicosa e outros azucres. Estas moléculas son a base para posteriores sínteses de moléculas máis complexas, que van desde as proteínas, complexos carbohidratos, lípidos ou outros ácidos nucleicos. Tamén poden rematar sendo respirados para realizar unha función ou traballo.
Que os organismos heterotrofos, como os animais, consuman aos produtores primarios supón que se transfiran esas moléculas orgánicas, que é enerxía almacenada nelas, a outros niveis da cadea alimentarias, co cal se alimentan todos os organismos do planeta.
Produción primaria bruta e produción primaria neta
A produción primaria bruta (PPB) é a cantidade de enerxía química en forma de biomasa que os produtores primarios crean nun determinado intervalo de tempo. Cabe ter en conta que a a produtividade primaria bruta é a taxa á que se produce a fotosíntese ou quimiosíntese, polo que non é equivalente á PPB.
A produción primaria neta é a taxa á que os organismos foto- ou quimiosintetizadores dun ecosistema producen enerxía química útil neta. Ese valor é igual á diferenza entre a taxa a que eses organismos producen enerxía química útil (PPB) e a velocidade á que utilizan algunha destas enerxías durante a respiración. Namentres que parte desa produción remata como crecemento e reprodución nos organismos produtores primarios, outra remata como biomasa consumida por organismos superiores na redes trófica, como herbívoros. A PPN é unha taxa de produción de biomasa.
A produción neta dunha comunidade defínese como a produción primaria desa menos a respiración que nela fan os microorganismos heterótrofos e os metazoos.
A produción primaria neta sustenta a meirande parte da vida terrestre, nutre ao ciclo de carbono, nitróxeno, fósforo e outros nutrientes, e é un valor determinante para as concentracións de CO2 e O2 atmosféricos. Tanto a produción primaria bruta como a neta están en unidades de masa por área e intervalo de tempo. A masa de carbono fixado por área ou volume por ano (como gCm-2ano-1) ou por día (como gCm-2día-1) son das unidades de medida máis utilizadas.
Produción terrestre
Na terra, case todas a producións primarias realízana as plantas vasculares, inda que hai unha fracción de produción que a fan as algas e as plantas non vasculares, como os musgos e as hepáticas. Do mesmo xeito, os ecosistemas terrestres das augas doces, que ocupan o 0,5% tamén contribúen dun xeito significativo coa súa produtividade. É posible que antes da aparición das plantas vasculares, o peso na producións destes grupos fose máis importante. Boa parte da PPN que producen rediríxese á creación das súas partes estruturais, e esa biomasa creada forma as raíces, follas, os froitos, os carbohidratos lábiles como azucres e amidóns, e en menor medida, compostos orgánicos volátiles que lles serven para funcións de defensa e comunicación.
As plantas absorben a auga para os procesos de fotosíntese e transpírana. Este proceso é o que supón ata o 90% do consumo de auga dos solos e é un factor que favorece a evapotranspiración a auga das follas das plantas. A transpiración permítelles ás plantas transportar a auga e os nutrientes, como minerais, desde o solo ata as os seus tecidos en crecemento, así como tamén arrefriar a planta. A difusión de vapor de auga polas follas, que é a a forza que impulsa a transpiración, está regulada por estruturas coñecidas como estomas. Estas estruturas tamén regulan a difusión do dióxido de carbono da atmosfera pola folla, pois coa diminución da perda de auga (que fan pechando parcialmente os estomas) supón diminuír en ganancia de dióxido de carbono. Algunhas plantas usan formas vías alternativas da fotosíntese, e que se lles chaman metabolismo ácido das crasuláceas e C4. Nestes casos empréganse adaptacións fisiolóxicas e anatómicas que aumentan a eficiencia no uso de auga e que permiten unha maior produción primaria en condicións que normalmente limitarían a fixación de carbono por plantas C3 (que son a maioría das especies).
Cambios no espazo e tempo
A produción primaria na terra está ligada a factores físicos, como a temperatura ou a hidroloxía do ecosistema, e factores bióticos e varía no tempo e ten unha diferente distribución por rexións.
A produción primaria aumenta, polo xeral, coas taxas de fluxo de iluminación no espectro de fotosíntese das plantas (a taxa de fluxo de fotóns fotosintetizadores por unidade de área) ou do espectro de radiación solar que permite a fotosíntese. Naquelas rexións desde as boreais ata as temperás, os ecosistemas están suxeitos a estacionalidades nos que a produción depende do fotoperíodo ou da duración dos días. Pola contra, nas rexións tropicais, son os patróns estacionais de precipitacións os que a determinan e fan que a PPN sexa maior ou menor. Hai rexións con condicións extremas dalgún factor que limitan a produción, como a auga nos desertos ou a luz nos polos. Ademais disto, as taxas de produción teñen variacións nos seus ciclos estacionais asociados a períodos máis amplos (ie., cambios de longo prazo que dependen de variacións dos ciclos de temperatura ou precipitacións).
A PPN e a PPB varían en función da latitude, ademais de polo tipo de ecosistemas. As variacións latitudinais que existen polos gradientes precipitación, radiación solar e temperatura, entre outros, inflúen na duración da medra das plantas e na composición das comunidades. Ademais existen gradientes lonxitudinais nos continentes, de leste a oeste, na produción, que dependen das taxas de precipitacións, as elevacións dos terreos e pola influencia das correntes mariñas. Os bosques tropicais son máis produtivos ca outros ecosistemas terrestres, como os bosques temperás, as sabanas tropicais ou bosques boreais. Os desertos e as tundras están limitadas polas precipitacións e son menos produtivos.
A produción primaria tamén varía segundo cambian os ecosistemas por procesos como os de eventos de disturbios nos ecosistemas ou de sucesión ou competición. Que un prado mude e se converta nun bosque, por procesos de sucesión, implica cambios na produción. Pasa de ser un ecosistema con especies con taxas de crecemento altas e con altas densidades no terreo a ecosistemas maduros e máis diversos. O solapamento de individuos e especies por ese territorio aumenta a competencia polos recursos e supón o paso dunha alta produtividade a una PPN que diminúe. Factores que irrompen e producen cambios importantes nos ecosistemas, como as pragas por insectos, os patóxenos ou os lumes, diminúen a biomasa de follas ou tecidos fotosintetizadores e reducen a produción do ecosistema ata que se recupere, se for o caso.
Os procesos de aumento de CO2 e deposición de nitróxeno, como os producidos por queima de fósiles, a longo prazo estiveron asociados coa maior produción de biomasa polas plantas terrestres.