cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Francos, Guntín
Toponimia
Segundo Nicandro Ares de Francos di J.M. Piel que ten un dobre significado, o de individuos procedentes da Francia ou o de homes libres, alén de descendentes dun home chamado Franco.
Gary Speed
Gary Andrew Speed, MBE, nado en Mancot o 8 de setembro de 1969 e finado en Huntington (Inglaterra) o 27 de novembro de 2011, foi un futbolista e adestrador de fútbol galés. Foi internacional coa selección galesa.
Traxectoria
O seu primeiro equipo foi Leeds United. Ademais foi xogador-adestrador do Sheffield United entre o 2008 e o 2010. É o xogador que disputou máis partidos na era da Premier League de Inglaterra, desde a súa creación en 1992. Antes da súa morte adestraba a selección nacional de fútbol de Gales.
Cenzoi, Caaveiro, A Capela
Cenzoi é un lugar da parroquia de Caaveiro no concello coruñés da Capela na comarca do Eume. Tiña 13 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 6 eran homes e 7 eran mulleres.
Guerras dacias
As guerras dacias (101-102 e 105-106) foron dous curtos conflitos entre o Imperio romano e Dacia que tiveron lugar durante o mandato do emperador Traxano.
Antecedentes
Durante o século I, a política romana respecto dos pobos veciños e ás ameazas potenciais era que estas debían ser contidas axiña. Na época de Augusto, cando os territorios ó sur do Danubio foron ocupados e convertidos na provincia de Mesia, asináronse varios tratados de alianza co reino dos dacios, que foron mantidos polos seguintes emperadores e reis dacios.
A finais de devandito século ascendeu ó trono dacio Decébalo, quen rompeu o statu quo existente até entón e iniciou unha política agresiva, aliándose cos pobos situados ó norte e leste do seu reino. esquerda|miniatura|Ouro dacio. No ano 85 Decébalo atacou Moesia e saqueou varias vilas. Domiciano ordenou unha inmediata campaña de castigo ó mando de Cornelius Fuscus que rematou nun sonoro desastre na Primeira batalla de Tapae polo que pediron unha tregua. Tras o fracaso de Fuscus, Domiciano lanzou outra expedición comandada por Tettius Iulianus, que venceu con éxito a resistencia dacia na Segunda batalla de Tapae, pero con todo non puido aproveitar mellor a súa vitoria por mor das dificultades da xeografía local e a necesidade de reforzar a fronte de Pannonia ameazado por incursións sármatas.
Domiciano viuse forzado a asinar unha humillante paz e pagar tributo ós dacios. Para algúns historiadores devandito tratado foi a causa do seu posterior asasinato no ano 96.
Malia os compromisos ós que chegara cos romanos, dende os seus dominios continuouse acosando ás caravanas e frotas de comerciantes, chegando mesmo a realizar actos de saqueo de poboacións fronteirizas. Por todo isto, Dacia era vista polo Imperio romano como un inimigo potencial.
Ademais, nesa época, o Imperio romano estaba a pasar por grandes dificultades económicas, principalmente polas custosas campañas militares emprendidas por toda Europa. Os recursos naturais de Dacia, en particular o seu ouro, necesario para a cuñaxe de moedas, incitaron probablemente en parte o conflito.
A primeira guerra
miniatura|Mapa da primeira campaña de Traxano. Tras conseguir o consentimento do Senado romano, no ano 101, Traxano estaba listo para avanzar sobre Dacia, preparando un enorme exército, o máis grande dende os tempos de Augusto e que non se volvería a ver até a campaña de Marco Aurelio contra os xermanos. Compúñase dunhas 14 lexións romanas máis vexillationes de varias outras, en total uns 150 000 homes.
A estratexia romana consistía basicamente en esmagar calquera resistencia dos seus inimigos co poder das súas lexións para logo iniciar o proceso de romanización da nova provincia, aliándose con xefes locais e impoñendo a súa organización administrativa e obras públicas.
Traxano partiu de Sirmio cunha forza de 7 lexións e 41 cohortes auxiliares mixtas de infantaría e cabalaría máis algunhas vexillationes. En total, preto de 86 000 homes. Marcha sobre Tapae, onde estaba atrincheirado Decébalo. Brillantemente logrou neutralizar a trampa que lle prepararon os dacios e sármatas no estreito paso montañoso.
Traxano empezou entón a avanzar cara a Sarmizegetusa, e Decébalo lanzou un ataque contra Moesia coa intención de que parase a súa ofensiva. O emperador tivo que cancelar a súa ofensiva e enfrontarse á incursión bárbara, o que se logrou definitivamente na batalla de Adamclisi. Tras esta nova derrota, Decébalo non puido máis que retroceder cara ó interior do seu país, mentres que Traxano procedeu a asediar Sarmizegetusa e arrasouna. Con isto finalmente o rei dacio rendeuse e aceptou as condicións impostas polos romanos. Dacia quedou convertida nun Estado tributario e aliado de Roma, motivo polo cal varias lexións foron apostadas no seu territorio asegurando o dominio romano.
A segunda guerra
esquerda|miniatura|Mapa da segunda campaña de Traxano. Ó pouco tempo do seu sometemento, Decébalo volveu lanzar ataques contra Moesia e as colonias romanas, incitando ás tribos dacias a rebelarse. Corría a primavera do ano 105 e Traxano volveu reunir as súas forzas, esta vez para a conquista definitiva de Dacia. Os romanos lentamente empezaron a tomar posicións e forzaron novamente con éxito o paso de Tapae.
No verán do ano seguinte Traxano iniciou a súa campaña final contra os dacios. Tres forzas romanas iniciaron o seu avance dende o Danubio: unha, ó mando persoal do emperador, partiu dende Drobeta e ocupou Tapae, pasando a asediar a capital dacia. Os locais rexeitaron o primeiro ataque romano pero finalmente a cidade caeu, resultando saqueada e queimada. Decébalo logrou escapar. As outras columnas romanas partiron de Oescus e Axiopolis atacando o centro e leste de Dacia respectivamente. Do mesmo xeito que a primeira columna estas tamén avanzaron arrasándoo todo ó seu paso.
Lanzadeira do malato-aspartato
dereita|miniatura|500px|Lanzadeira do malato-aspartato. A lanzadeira do malato-aspartato, moitas veces abreviada como lanzadeira do malato, é un conxunto de reaccións que transporta os equivalentes de redución (dos coencimas reducidos NADH) producidos no citosol durante a glicólise ao interior da mitocondria, onde poden participar na fosforilación oxidativa nos eucariotas. Esta lanzadeira funciona esencialmente no fígado, ril e corazón.
Os produtos citosólicos poden atravesar facilmente a membrana mitocondrial externa e pasar ao espazo intermembranoso da mitocondria. Polo contrario, a membrana mitocondrial interna é impermeable ao NADH, polo que este non pode entrar directamente na mitocondria. O sistema da lanzadeira do malato en realidade non introduce o NADH a través da membrana, senón que transporta os seus electróns e os pasa a outras moléculas, que pasan ao interior da mitocondria, onde se rexenera o NADH. Estes electróns van ser cedidos despois polo NADH da matriz mitocondrial ao primeiro transportador da cadea de transporte electrónico, o que orixinará a formación dunhas 3 moléculas de ATP por cada NADH (para algúns o rendemento é menor). A glicosa pode contribuír por esta vía á formación de ATP na mitocondria (ademais de co piruvato da glicólise que entra na mitocondria).
Outra función da lanzadeira é rexenerar o NAD+ do citosol, que pode así volver a intervir en máis reacción redox, como a glicólise, a cal pararía se o NADH formado non se rexenera a NAD+.
Guerras dacias
Consecuencias
miniatura|[[Columna de Traxano no Foro de Traxano en Roma, erixida como conmemoración das vitorias deste emperador en Dacia, para servir como mausoleo para as súas cinzas.]] esquerda|miniatura|Trofeo de Adamclisi: monumento conmemorativo erixido por [[Traxano|Trajano en 109, na Dobruja meridional, para conmemorar a súa vitoria sobre os dacios na batalla homónima.]] As guerras foron un grande éxito para o Imperio romano. Traxano ordenou un total de 123 días de celebracións en todo o territorio imperial, morrendo ademais 10 000 gladiadores nos espectáculos realizados no Coliseo. Tamén iniciou un inmediato proceso de colonización, atraendo a varios miles de cidadáns romanos, na súa maioría itálicos, a habitar nela. A poboación dacia en cambio viuse moi minguada; a maioría morreu ou foi escravizada (os historiadores falan que até medio millón de dacios foron vendidos como escravos) e moitos dos sobreviventes escaparon ás zonas fronteirizas do reino onde pasaron a chamarse os "dacios libres", presentando sempre problemas ós romanos aínda que nunca de importancia agás durante os anos 160 en alianza con outros pobos.
A conquista reportou unha inmediata ganancia para o Estado de 2 700 millóns de sestercios e ademais a longo prazo quedaron aseguradas as ricas minas do oeste de Dacia, que proporcionaron grandes ingresos fiscais ao Imperio.
Lanzadeira do malato-aspartato
Compoñentes
Na lanzadeira do malato-aspartato interveñen, ademais do NAD+/NADH e do malato e aspartato que lle dan o nome, o oxalacetato, o alfa-cetoglutarato e o glutamato. Ademais a lanzadeira consta de varios compoñentes proteicos (encimas, transportadores), que son:
Guerras dacias
Consecuencias
Aínda que as campañas resultaron moi custosas, as altas ganancias xeradas polas minas locais e a venda masiva de escravos dacios pagaron con fartura os custos. Grazas a isto Traxano puido iniciar un enorme programa de edificacións públicas e servizos sociais, que lle deu un grande apoio da poboación. Tamén serviu para financiar as seguintes campañas militares e favoreceu a expansión do comercio e da romanización por toda a área.
Lanzadeira do malato-aspartato
Reaccións
miniatura|dereita|500 px|Reaccións da lanzadeira do malato. A membrana representada é a membrana mitocondrial interna. O encima principal da lanzadeira é a malato deshidroxenase. A malato deshidroxenase está presente en dúas formas nesta lanzadeira: como malato deshidroxenase mitocondrial e como  malato deshidroxenase citosólica. As dúas malato deshidroxenases teñen diferente estrutura e localización, e catalizan a súa reacción en direccións opostas. Xa que logo, esta lanzadeira é bidireccional.
Guerras dacias
Consecuencias
A campaña de Dacia foi tamén a última campaña de conquista da civilización romana. A partir de entón os sucesores de Traxano empezaron a optar por tomar unha política exterior defensiva.
Lanzadeira do malato-aspartato
Reaccións
En primeiro lugar, no citosol, a malato deshidoxenase reacciona co oxalacetato e o NADH para producir malato e NAD+ (rexenerouse o NAD+ citosólico). Neste proceso dous átomos de hidróxeno procedentes do NADH e un H+ adicional pasan a formar parte do oxalacetato, que deste modo se converte en malato. O malato recolleu dous electróns do NADH, xa que o átomo de hidróxeno pasa como ión hidruro (:H-).
Unha vez que se formou o malato, actúa o primeiro transportador antiporte (o do malato-alfa-cetoglutarato), que importa malato do citosol á matriz mitocondrial e á vez exporta alfa-cetoglutarato desde a matriz ao citosol.
Unha vez que o malato está na matriz actúa a malato deshidroxenase mitocondrial, que o converte en oxalacetato, e durante a reacción un NAD+ mitocondrial recolle un átomo de hidróxeno (un hidruro con dous electróns) e libérase un protón, polo que se reduce a NADH + H+. Agora xa temos o NADH dentro das mitocondrias formado grazas aos equivalentes de redución procedentes do citosol. O NADH poderá ceder os seus electróns na cadea de transporte electrónico, isto orixinará un bombeo de protóns, a creación dun gradiente quimiosmótico e a activación da ATP sintase, que sintetizará ATP na fosforilación oxidativa.
O oxalacetato formado na anterior reacción non ten un transportador para volver ao citosol. Será agora transformado en aspartato polo encima mitocondrial aspartato aminotransferase. A reacción é unha transaminación co glutamato. O glutamato cede o seu grupo amino ao oxalacetato, transformándoo en aspartato, á vez que ao perder ese grupo queda transformado en alfa-cetoglutarato.
O segundo transportador de antiporte intervén agora; trátase do transportador de glutamato-aspartato, que importa glutamato do citosol e lévao á matriz mitocondrial e exporta aspartato da matriz e lévao ao citosol. Unha vez no citosol o aspartato convértese en oxalacetato en reacción catalizada pola aspartato aminotransferase citosólica.
O efecto neto da lanzadeira do malato-aspartato é unha reacción redox: o NADH do citosol oxídase a NAD+, e o NAD+ da matriz redúcese a NADH. O NAD+ xa pode entrar de novo na glicólise, onde se volverá a reducir a NADH, e o NADH da matriz oxidarase a NAD+ ao ceder os seus electróns á cadea de transporte electrónico.
A Casanova, Piñeiro, Cedeira
A Casanova é un lugar da parroquia de Piñeiro no concello coruñés de Cedeira, na comarca de Ferrol. Tiña 30 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 16 homes e 14 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 1999 cando tiña 23 habitantes.
RD-0211
RD-0211 é a designación dun tipo de motor foguete utilizado na segunda etapa dos foguetes Proton e derivado directamente do motor RD-0210. Tamén é coñecido como 8D412K e RD-468.
Luísa Viqueira Landa
María Luísa Viqueira Landa, nada na Coruña o 18 de marzo de 1918 e finada en México o 3 de novembro de 2014, foi unha bióloga e activista galega.
RD-0211
Características
Os motores RD-0211 foron deseñados por Kosberg e son basicamente motores RD-0210 lixeiramente modificados. Funcionan alimentados por tetróxido de nitróxeno e UDMH (dimetilhidracina asimétrica), cun pulo de 582,10 kN. Usábase xunto cun grupo de tres RD-0210 na segunda etapa dos foguetes Proton, proporcionando presurización nos tanques de propelente.
Luísa Viqueira Landa
Traxectoria
miniatura|150px|Cos seus pais en 1919. Filla de Xoán Vicente Viqueira e Jacinta Landa. Criouse no pazo familiar de Vixoi (Bergondo). Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 exiliouse en Francia. Trasladouse a Moscova e finalmente marchou a México. Militante do Partido Comunista de España, foi integrante do grupo de mulleres do Partido Comunista mexicano e da Unión de Mujeres Española Mariana Pineda, formada por exiliadas españolas en México. Impulsou con Luís Soto o Padroado da Cultura Galega de México. Abandonou con Soto o PCE para participar na fundación da UPG. Colaborou na creación da revista Vieiros da que foi secretaria de redacción, e presentou o programa de radio La hora de Galicia. Foi secretaria da Delegación do Consello de Galicia.
Recoñecementos
Recibiu unha homenaxe da Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña en 2010 pola súa loita contra o fascismo.
Ashtabula
Ashtabula é unha cidade do condado de Ashtabula, na costa do Lago Eire (Ohio, Estados Unidos), na foz do río Ashtabula. O seu nome significa río de moitos peixes en iroqués. Segundo o censo de 2000 tiña 20.962 habitantes.
Historia
A cidade fundouse en 1803, pero medrou sobre todo a fins do século XIX e comezos do século XX coa chegada de inmigrantes de Finlandia, Suecia, Alemaña e Italia.
Xil
O topónimo Xil pode referirse a:
Existe ademais un:
Marco Virgilio García Quintela
Marco Virgilio García Quintela, nado en Penagos (Cantabria) en 1958, é un especialista en historia antiga de Galicia.
Traxectoria
Licenciado en Xeografía e Historia pola Universidade de Santiago de Compostela en 1980, doutorouse en 1984 cunha tese sobre Filosofía e Sociedade na Xonia arcaica. Obtivo o premio extraordinario de doutoramento en 1987.
Foi profesor da Universidade de Valencia e exerce como tal en Santiago dende 1991. Foi profesor invitado na Ecole Practique de Hautes Etudes de París en 2006, na Escuela Nacional de Antropología e Historia e polo Instituto de Investigaciones Antropolígicas de la UNAM (México).
Integrou o consello de redacción da revista Gallaecia e do Cuaderno de Estudios Gallegos. É colaborador do Instituto Padre Sarmiento de Estudos Galegos, membro de honra da Societé Belge d´Etudes Celtiques e coordina varios grupos de investigación.
Provincia de Villa Clara
A provincia de Villa Clara é unha provincia cubana que se encontra na rexión central do país.
Limita polo norte co Golfo de México, o estreito de Florida e a Canle Vella de Bahamas; polo sur coas provincias de Sancti Spiritus e Cienfuegos.
Na cidade de Santa Clara descansan os restos do Che Guevara.
A Marabilla, Piñeiro, Cedeira
A Marabilla é un lugar da parroquia de Piñeiro no concello coruñés de Cedeira, na comarca de Ferrol. Tiña 50 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 21 homes e 29 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 1999 cando tiña 59 habitantes.
Arnošt Váňa
Arnošt Váňa, nado en 1909 e finado en 1998, foi un esperantista eslovaco.
Traxectoria
Aprendeu o esperanto sendo un neno e fíxose membro da Universala Esperanto-Asocio (UEA) desde o principio dos anos 30. En 1946 publicou o libro La internacia lingvo Esperanto e fundou a revista Esperantisto Slovaka en Žilina. En 1947 nunha granxa confiscada polo estado organizou unha cooperativa esperantista. Durante moitos anos foi presidente da Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio, a asociación internacional vexetariana esperantista e principal redactor do seu órgano Esperantista Vegetarano.
Bregenz
miniatura|Localización de Bregenz. miniatura|Bregenz e o lago de Constanza.
Bregenz é unha cidade austríaca, capital do estado federal de Vorarlberg ó oeste do país. A cidade fai fronteira con Suíza e Alemaña, e está situada á ribeira do lago Constanza.
Do It!
Do It! é o quinto álbum da banda inglesa de indie rock Clinic, editado o 7 de abril do 2008 a través do selo Domino Records. O sinxelo "Free Not Free" (coa cara b "Thor") estivo dispoñible o 1 de febreiro do 2008 como descarga gratuíta na súa páxina clinicvoot.org. "Witch (Made to Measure)" foi publicado como segundo sinxelo no mes de maio; e "Tomorrow" aparecería o 24 de novembro.
Loiret
miniatura|Localización do departamento de Loiret Loiret (45) é un departamento francés situado no centro de Francia, que pertence á rexión Centro-Val de Loira. Debe o seu nome ao río Loiret, afluente do Loira.
Historia
Loiret é un dos oitenta e tres departamentos orixinais creados durante a Revolución francesa o 4 de marzo de 1790 (en aplicación da lei do 22 de decembro de 1789). Foi creado a partir da antiga provincia do Orléanais.
O departamento toma o seu nome do río Loiret, que en realidade non é máis que un regato procedente do río Loira. O curso do río Loiret ten 12 quilómetros de longo, tralos cales as súas augas van parar outra vez ao Loira. Este fenómeno tamén é a orixe do nome dun coñecido barrio de Orleáns chamado La Source.
O Principiño
Co estoupido da segunda guerra mundial, Saint-Exupéry escapou a América do Norte. Malia os seus trastornos personais e a súa mala saúde, alí produciu case a metade dos escritos polos cales é lembrado, incluído esta historia de soidade, amizade, amor e perda que conta as aventuras dun pequeno príncipe que visita a Terra. Unha memoria anterior escrita polo autor contas as súas experiencias de aviación no deserto do Sáhara, e crese que se baseou nesas mesmas experiencias para escribir O Principiño.
Limites romani
Limites Romani ou Limes é o nome aplicado a unha zona de fortificacións fronteirizas romanas que protexían o seu imperio. Houbo algunhas fortificacións de fronteira en Dacia, Arabia Petrea, Numidia e Britania, pero o limes principal foi o de Agri Decumates contra os xermánicos co Limes Germanicus, na zona do río Danubio e do río Rin, e estaba formado por fortíns, foxos, muros e empaladizas; nalgúns lugares había torres redondas e noutros torres de madeira de observación. Está inscrito na lista do Patrimonio da Humanidade da UNESCO dende o ano 1987.
O Principiño
Foi traducida ó galego por Carlos Casares e publicada pola Editorial Galaxia en 1972. No ano 2005, foi publicado de novo cunha nova versión do mesmo tradutor dentro da colección Biblioteca Galega de Clásicos Universais. Rodrigo Vizcaíno traduciu ó galego a novela no ano 2015, que foi publicada por Urco Editora.
Limites romani
miniatura|280px|Portal oriental reconstruído en [[Welzheim.]] As fronteiras do Imperio Romano foron declarados Patrimonio da Humanidade pola UNESCO, e en concreto a Muralla de Hadrián en 1987 e Limes da Alta Xermania-Recia e a Muralla de Antonino en 2005 e 2008, respectivamente. É un dos sitios transfronteirizos que existen no mundo.
Orixinalmente, a palabra "limes" designaba en latín calquera estrada custodiada polas patrullas de fronteira. Polo tanto, a palabra é usada para nomear tanto as auténticas murallas de pedra (provincia de Britania) como cadeas de fortes de madeira ou pedra a certa distancia uns doutros. Este último foi o modelo predominante na ampla e perigosa fronteira, con Germania libera, naqueles lugares onde non podían usar os grandes ríos como fronteira. Co tempo, os propios romanos contrataron ás tribos xermanas como soldados para gardar as "limes".
O Principiño
Historia
Á mañanciña do seguinte día o aviador é sorprendido por unha pequena voz que lle demandaba “Por favor... píntame un año!”. Despois da sorpresa do aviador ante a presenza do rapaciño, o aviador debuxou o que sabía, unha boa cun elefante dentro, debuxo que sempre fora interpretado como un sombreiro. O Principiño insistía en quería un año e o aviador tentouno debuxar varias veces, pero estes debuxos eran rexeitados polo príncipe ata que lle debuxou unha caixa e lle dixo que dentro dela estaba o año. O Principiño deuse por satisfeito.
Limites romani
Os principais límites fortificados durante o Imperio foron os seguintes:
O Principiño
Historia
Tralas conversacións entre os dous, o aviador logrou saber algo do pequeno príncipe. O Principiño vivía nun asteroide, o B612, pouco máis grande cunha casa, que ten tres volcáns (dous activos, e un inactivo) e unha rosa. Pasaba os seus días coidando do seu asteroide, removendo as árbores baobabs para que non botaran raíces. De permitirlles medrar, as árbores partirían o seu asteroide en pedazos. O Principiño abandona o asteroide un día para coñecer o resto do universo e visita outros planetas, cada un dos cales se encontra habitado por un adulto que, á súa maneira, demostra o parvos que son a maioría das persoas cando se volven “maiores”:
Soamente por interese profesional, o xeógrafo solicita ó príncipe que describa o asteroide de seu. O príncipe describe os volcáns e a rosa. O xeógrafo decide non tomar nota da rosa, argumentando que as flores son efémeras. O príncipe queda conmocionado ó saber que a súa rosa desaparecerá algún día. O xeógrafo recoméndalle visitar a Terra, xa que ten unha boa reputación.
Limites romani
Etimoloxía
A raíz de limes, límite-, que se pode ver no caso xenitivo, limitis, márcao como antepasado de todo un grupo de palabras en moitas linguas relacionadas co latín, por exemplo, inglés limit ou francés limite. O substantivo Latino līmes Latín pl. līmitēs) tiña unha serie de significados diferentes, un camiño ou un arró que delimitaba leiras, unha liña límite ou marcador, calquera estrada ou camiño, calquera canle, como unha canle de emisión ou calquera distinción ou diferenza. O termo tamén se usou comunmente despois do século III d.C. para designar un distrito militar baixo o mando dun "dux limitis".
Unha etimoloxía de Julius Pokorny en Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch di que limes provén do indoeuropeo el-, elei-, lei-, "inclinar", "dobrar", "codar". Segundo Pokorny, o latín limen, "limiar", está relacionado con limes, sendo a pedra pola que se entra ou se sae da casa. Algúns estudosos consideraron a fronteira como un threshold. Os dicionarios Merriam–Webster consideran esta opinión, como fai J. B. Hofmann en Etymologisches Wörterbuch des Griechischen baixo leimon. The White Latin Dictionary nega calquera conexión, derivando limen de *ligmen, como en lien de *leig-, "empate". Neste sentido, o limiar une a porta. W. Gebert tamén escribiu un artigo sobre o termo.
O Principiño
Historia
Despois disto é cando se encontra co aviador no medio do deserto.
Limites romani
Etimoloxía
Algúns expertos suxeriron que os limes xermánicos puideron ser chamados Munimentum Traiani (baluarte de Traxano) polos contemporáneos, referíndose a unha pasaxe de Ammianus Marcellinus, segundo a cal o emperador Xuliano volvera ocupar esta fortificación no 360 d.C.
Gran Bretaña e Galia
thumb|Mapa de fortificacións e castelos no norte de Gran Bretaña ao redor do 155 d.C. (omitironse a maioría dos fortes do [[Muro de Hadrián e ao sur).]]
O Principiño
Historia
No deserto o Principiño coñece a unha serpe que ten o poder de devolvelo ó seu asteroide. Despois de pensalo, o Principiño despídese emotivamente do narrador e deixa que a serpe o trabe. O Principiño ficou inmóbil por un intre e despois caeu a modiño, coma unha árbore. Cando o aviador procura o seu corpo ó día seguinte, este xa non estaba.
Limites romani
Gran Bretaña e Galia
Esta sección de limes existiu dende o século I ata o século V d. C. e atravesaba as provincias de:
O limes en Gran Bretaña (Limes Britannicus) atópase no territorio do actual Reino Unido en Inglaterra, Escocia e Gales. Desde o século I ata o século II, a Gask Ridge e o Stanegate, coas súas cadeas de campamentos romanos e torres de vixía, marcaron o límite norte de Britannia. Máis tarde, os istmos do norte entre o Firth of Forth e Firth of Clyde foron vixiados polas defensas da Muralla de Antonino e a liña entre a desembocadura do Tyne e Solway Firth por Muralla de Hadrián. A defensa perimetral da Muralla de Hadrián conseguiuse mediante a construción de campamentos (castella) nas terras baixas, que se construían ao longo das vías máis importantes do norte. A seguridade e vixilancia nas costas do oeste e do sueste conseguíase por medio de campamentos e por cadeas de vixías ou torres de sinalización, tanto ao longo do litoral como polas principais vías do interior.
As forzas de ocupación, Exercitus Britannicus, consistían na súa maioría en cohortes de auxilia. A reserva estratéxica comprendía tres lexións con base en Eburacum (Iork), Isca Silurum e Deva. A observación e vixilancia das augas ao redor das Illas Británicas foi responsabilidade da Classis Britannica, cuxo cuartel xeral estaba en Rutupiae (Richborough). As lexións auxilia cohortes e a frota estaban comandadas polos gobernadores provinciais. A partir do século III, as unidades de comitatenses, limitanei e liburnaria (mariñas) pasaron ao mando de dous xenerais:
O Principiño
Dedicatoria
Saint-Exupéry dedicou o libro ó seu mellor amigo, León Werth, e despois corrixe a dedicatoria e dedícallo a León Werth cando era neno, xa que todas as persoas maiores foron nenos antes, aínda que poucas se lembren.
Astronomía
Un asteroide : 46610 Bésixdouze foi nomeado en honra ó planeta de orixe do Principiño. Ademais, o asteroide 2578 Saint-Exupéry foi nomeado en honra ó autor d’O Principiño .
Limites romani
Costa Saxona
thumb|Mapa dos fortes británicos e galaicos na costa saxona
Esta sección dos limes existiu entre os séculos III e V d C. e abarcaba as provincias de:
Este limes da Antigüidade Tardía atravesaba o territorio dos actuais Reino Unido e Francia. No século III, estableceuse un distrito militar separado, o Litus Saxonicum, no lado británico da Canle da Mancha entre os estuarios de The Wash e o Solent, para repeler aos piratas e saqueadores saxóns. Incluíronse nel o lado galo da Canle da Mancha e a costa atlántica. O seguimento e a vixilancia costeira realizábase mediante unha cadea de atalaias ou torres de sinalización, campamentos e portos fortificados (Galia). A maioría dos campos da Costa Saxona probablemente serviron como bases navais.
As guarnicións dos campos estaban compostas por infantería e varios rexementos de cabalería. O seguimento e vixilancia da Canle correron a cargo da Classis Britannica e da Classis Sambrica, cuxa sede estaba en Locus Quartensis (Port d'Etaple), vixiando a desembocadura do río Somme. As unidades de comitatenses, limitanei e liburnaria nesta zona quedaron baixo o mando de tres xenerais:
Xermania Inferior
thumb|Mapa dos campamentos e fortes da lexión en Xermania Inferior
Este tramo de limes existiu dende o século I ata o século V d.C. e atravesaba a provincia de Xermania Inferior (Germania Inferior).
Atópase no territorio dos actuais Países Baixos e Alemaña. Este limes era unha fronteira fluvial (limes ripa) no Rin, defendido por unha cadea de campamentos, que corría dende o Mar do Norte (campamento Katwijk-Brittenburg) a Vinxtbach (fronte ao forte de Rheinbrohl no Limes da Alta Xermania-Recia), formando a fronteira entre as provincias romanas de Xermania Inferior e Xermania Superior . En contraste co Limes da Alta Xermania-Recia, non estaba marcado por unha empalizada ou muro sólido. Tampouco se pode identificar ningunha gabia defensiva nin muralla. Os gardas estaban estacionados en castra próximas e as torres de vixía normalmente construídas inmediatamente no Rin. O limes estaba servido por unha estrada militar ben desenvolvida. Cada campamento tiña o seu propio porto fluvial ou embarcadoiro e unha zona de almacenamento, porque o Rin non só formaba a fronteira senón que era a ruta de transporte e comercio máis importante da rexión. No primeiro tramo, entre os campos de Rigomagus (Remagen) e Bonna (Bonn), só había uns poucos campamentos. Na segunda sección, media, entre Bonna e Ulpia Noviomagus Batavorum (Nijmegen), había bastante máis. Aquí tamén había campamentos de lexións máis grandes, cunha excepción, todos eran cuarteis de cabalería. A paisaxe do terceiro tramo entre Ulpia Noviomagus Batavorum e Mare Germanicum (o mar do Norte) caracterizouse por numerosos pequenos regatos e pantanos cenagosos. En consecuencia, nesta zona só había un campamento de cabalería. A seguridade fronteiriza aquí consistía principalmente en fortes de cohortes relativamente pequenos e moi compactos.
As tropas de ocupación, Exercitus Germaniae Inferioris, consistían na súa maioría por cohortes auxiliares. Desde o século II, a reserva estratéxica comprendía tres lexións estacionadas en Bonna/Bonn, Novaesium/Neuss, Vetera/ Xanten e Noviomagus/Nijmegen. O control e vixilancia das augas do Mar do Norte, a ría do Rin e o Baixo Rin era responsabilidade da Classis Germanica cuxa sede estaba en Colonia Claudia Ara Agrippinensium /Colonia. As lexións, as unidades auxiliares e a frota estaban comandadas polo respectivo gobernador provincial. Desde o século III os ripenses (gardas fluviais), os comitatenses e a liburnaria estaban baixo o mando dos Dux Belgicae secundae . {clear}}
Xermania Superior e Retia
thumb|Mapa dos Limes do Alto Xermánico-Rético
Este limes existiu entre os séculos I ao V d.C. e custodiaba as provincias de:
Atopábase no territorio dos actuais estados alemáns de Renania-Palatinado, Hesse, Baden-Württemberg e Baviera. Ao norte, limitaba coas partes da provincia romana de Recia que se atopaba ao norte do Danubio e gardaba a fronteira oriental desa parte da Xermania Superior que estaba ao leste do Rin. Na Xermania superior, as defensas fronteirizas consistían inicialmente só nunha estrada de correos. Desde aproximadamente 162/63 a.C., os romanos construíron unha barreira defensiva con torres de vixía e torres de sinalización, empalizadas, gabias e movementos de terra. Nunha curta sección do Rhaetian Limes, erixiuse un sólido muro de pedra. Nas súas etapas finais, o Limes xermánico-rético superior tiña uns 550 quilómetros de lonxitude e corría desde Rheinbrohl, no condado de Neuwied no norte de Renania-Palatinado, ata Hienheim no Danubio. Entre as aldeas de Osterburken e Welzheim, os limes discorrían durante 81 quilómetros case en liña recta cara ao sur. Na literatura académica, esta sección infrecuente considérase como evidencia de que este tipo de muro de límite nunca fora empregado con fins defensivos.
A terra de Agri Decumates que estaba custodiada por este limes tivo que ser desocupada polos romanos no 260-285 d.C. Trasladaron as súas bases de volta ás beiras do Rin e do Danubio, que eran moito máis fáciles de defender militarmente. A ruta exacta dos limes ao longo da fronteira entre a Xermania superior e Recia non foi totalmente explorada. A finais do século IV e principios do V, o Limes Rético reorganizouse e dividiuse en tres seccións. A fronteira norte de Rhaetia formaba a pars superior (parte superior), a fronteira occidental era a pars media (parte central) coa cidade fortificada de Cambodunum e bases desde Vemania (Isny im Allgäu) ata Cassilacum (Memmingen); a pars inferior (parte baixa) era a sección entre Castra Regina (Regensburg) e Batavis (Passau).
As tropas defensoras, Exercitus Germaniae superioris e Exercitus Raeticus, estaban formadas na súa maioría por cohortes auxilia. Desde o século II, a reserva estratéxica formouse a partir de tres lexións estacionadas en Mogontiacum/Maguncia, Argentorate/Estrasburgo e Castra Regina/ Ratisbona. A vixilancia do Alto Rin era responsabilidade da Classis Germanica, a do Danubio Rético quedou baixo a Classe Pannonia, cuxa sede estaba en Aquincum/Budapest. As lexións e as cohortes auxiliares estaban baixo o mando do gobernador. Desde o século III as tropas fronteirizas xermánicas-reticas superiores (comitatenses, repenses e liburnaria), estaban comandadas por tres xenerais:
Limes Danubio-Iller-Rin
thumb|Localización dos campamentos romanos na liña Rin-Lago de Constanza e nas provincias do interior de Maxima Sequanorum e Raetia I, século III d.C.
Este limes existiu entre os séculos III e V d.C. e custodiaba as provincias de:
Atópase no territorio da actual Alemaña, Austria, Suíza e Liechtenstein. Xa no período do 15 a.C. ao 70 d C., a fronteira entre Roma e Xermania corría na súa maioría ao longo da liña tardía do Danube-Iller-Rhine Limes (DIRL) antes de que os romanos avanzasen máis ao norte cara aos Agri decumates. Por mor da retirada de tropas e das masivas invasións bárbaras, o Alto Xermánico-Rético Limes abandonouse a finais do século III e as forzas romanas devolveron a fronteira ás beiras dos tres ríos. Especialmente ao redor do ano 300, o emperador Diocleciano fixo construír novas fortificacións directamente nas beiras do río ou nas principais estradas do interior aquí. Ao redor do 370 d.C., a liña de fortificacións reforzouse considerablemente baixo o emperador Valentín I para contrarrestar aos Alemanni, que avanzaban constantemente cara ao sur. En contraste co Alto Xermánico-Rético Limes, o DIRL cumpría principalmente propósitos defensivos, os seus campamentos tiñan muros moito máis fortes e máis altos que os seus predecesores do Alto Imperial. Ademais, na maioría dos casos construíronse axustados á topografía local. Isto significaba que non se podían construír na forma clásica de "paquete de cartas". Entre eles construíuse unha densa cadea de torres de vixilancia e torres de sinalización para proporcionar unha medida de seguridade adicional (burgi).
Nos grandes lagos desta rexión estaban estacionadas frotillas de patrulleiras.
Comitatenses, ripenses e liburnaria nesta sección do limes estaba baixo o mando de catro xenerais:
Noricum
thumb|Mapa de Norican Limes
Esta sección dos limes existiu dende o século I ata o século V d.C. e custodiaba parte da provincia romana de Noricum.
Está no chan dos actuais estados austríacos da Alta e Baixa Austria. Percorría o Danubio desde Passau/Boiodurum ata Zeiselmauer/Cannabiaca. Esta é tamén unha ripa (fronteira fluvial), que estaba vixiada por unha cadea de fortes de cohortes. A estrada principal do Norican Limes era a via iuxta amnem Danuvium. As estruturas de madeira e terra inicialmente simples foron sistematicamente convertidas baixo o emperador Hadrián (emperador Adriano) en campamentos de pedra. Durante o século IV foron postos de novo ao día e reforzados masivamente. Entre os campamentos, en lugares estratéxicos ou bos puntos de observación, había atalaias ou torres de sinalización e, na Antigüidade Tardía, burgi. Na sección media, entre os campamentos de Favianis e Melk, só se construíron torres de vixía de forma esporádica. Aquí o estreito val da Wachau, coas súas escarpas densamente boscosas, dificultou o acceso á ribeira do río, proporcionando algunha función defensiva. Cada campamento tiña o seu propio porto fluvial ou embarcadoiro e unha zona de almacenamento porque o Danubio non era só a zona fronteiriza, senón tamén a ruta de transporte e comercio máis importante da rexión. Co paso do tempo establecéronse asentamentos civís ou vici inmediatamente xunto aos campamentos. No interior inmediato dos limes fundáronse cidades amuralladas ou municipia, por exemplo, Aelium Cetium ou Ovilava (Wels). Eran os centros administrativos ou comerciais da comarca. Na antigüidade tardía, a zona noricana estaba dividida en dúas partes ("pars inferior" e "pars superior"). é probable que se crease unha segunda liña defensiva na retagarda ("Castrum Locus Felicis'').
As tropas de ocupación, Exercitus Noricus, consistían na súa maioría por cohortes auxiliares e unha lexión estacionada en Lauriacum/Enns actuaba como reserva estratéxica. A vixilancia e seguridade do Danubio e dos seus afluentes eran responsabilidade da Clase Pannonia. As unidades das lexións, as forzas navais e auxiliares estaban comandadas polos respectivos gobernadores. Na antigüidade tardía -segundo a Notitia Dignitatum- catro frotillas de nova creación asumiron esta tarefa. Desde o século III, os norios "comitatenses", "ripenses" e "liburnari" estaban baixo o mando de dous xenerais:
Pannonia
thumb|Mapa de Panonia Limes coas súas defensas perimetrais
Este tramo de limes estivo en uso dende os séculos I ata V d.C. e axudou a protexer as provincias de:
O Panonian Limes está situado no territorio das actuais Austria, Eslovaquia e Hungría. Aínda que este tramo da fronteira estaba relativamente ben protexido pola fronteira fluvial do Danubio ou Ripa, a presenza militar romana aquí foi sempre excepcionalmente forte (tres campamentos militares en Panonia, pero só un na Baixa Panonia) porque especialmente despois do abandono da Dacia romana a finais do século III intensificouse a presión dos pobos migrantes do leste sobre este tramo da limes. Os afluentes que desembocaban no Danubio ofrecían rutas de transporte baratas, pero tamén eran boas rutas de aproximación para os invasores e asaltantes. Os campamentos militares foron, polo tanto, construídos polos vados ou confluencias e extremos viarios máis importantes. Os campamentos de lexión e auxilia situáronse principalmente nas inmediacións da ribeira. As estruturas iniciais de madeira e terra, foron sistematicamente convertidas baixo o emperador Hadrián (emperador Adriano) en cuarteis de pedra e, no século IV, redeseñados e fortalecidos masivamente para satisfacer as novas esixencias estratéxicas. Os ocos entre os campamentos pechábanse mediante unha cadea de atalaias ou torres de sinalización. Na época romana tardía construíronse enormes campamentos interiores e as cidades do interior fortificáronse para crear unha segunda liña de defensa. Ademais, en puntos vulnerables, estaban estacionadas unidades da frota do Danubio. Na época do emperador Marco Aurelio faise a primeira mención en Panonia das torres de vixía de pedra (burgi, torres con paneis e castros (praesidia). Na antigüidade tardía, o distrito militar de Panonia estaba dividido en dúas partes (pars inferior e pars superior). Contra Aquincum ou Celemantia) e estacións militares nas principais rutas de transporte en Barbaricum'' (por exemplo, preto de Musov).
En África
thumb|300px|right|Limes Africanus baixo [[Septimius Severus (A fronteira da África romana (bronceado escuro) a finais do século II d.C.: Septimius Severus expandiu o Limes Tripolitanus dramáticamente (bronceado medio), mesmo mantendo brevemente unha presenza militar (bronceado claro) na capital Garama de Garamantian en 203)]]
Na maior extensión do Imperio Romano, a fronteira sur estaba ao longo dos desertos de Arabia en Oriente Medio (ver Romanos en Arabia) e do Sáhara no Norte de África, o que representaba unha barreira natural contra a expansión. . O Imperio controlaba as costas mediterráneas e as cordilleiras máis cara ao interior. Os romanos intentaron dúas veces ocupar o Oasis de Siwa e finalmente utilizaron Siwa como lugar de desterro. Non obstante, os romanos controlaban o Nilo moitas millas cara a África ata a fronteira moderna entre Exipto e Sudán.
O Fossatum Africae ("gabia africana") de polo menos 750 km controlaba as fronteiras sur do Imperio e tiña moitas semellanzas de construción coa Muralla de Hadrián.
Existen fossatae similares, pero máis curtas, noutras partes do norte de África. Entre as cordilleiras de Matmata e Tabaga na Tunisia moderna hai un fossatum que foi duplicado durante a Segunda Guerra Mundial. Tamén parece haber un fossatum de 20 km. en Bou Regreg en Marrocos aínda que isto non estaría no ámbito da proclamación do Codex Theodosianus porque nese momento a provincia non estaba en África, administrativamente falando.
No sur de Mauritania Tingitana a fronteira no século III estaba ao norte de Casablanca preto de Sala e estendíase ata Volubilis.
Septimio Severo expandiu o "Limes Tripolitanus" drasticamente, mesmo mantendo brevemente unha presenza militar na capital garamantiana Garama no 203 d.C. Gran parte do éxito da campaña inicial foi acadado por Quintus Anicius Faustus, o legado da Legio III Augusta.
Tras as súas conquistas africanas, o Imperio Romano puido alcanzar a súa maior extensión durante o reinado de Septimio Severo, baixo o cal o imperio abarcaba unha área de 2 millóns de millas cadradas (2.0 mi2 millóns de square) quilómetros).
Fossatum Africae
300px|thumb|Liñas negras que indican o camiño aproximado das 4 seccións do Fossatum Africae
Fossatum Africae ("gabia africana") é unha estrutura defensiva lineal (limes) que se estendía por máis de 750 km ou máis no norte de África construído durante o Imperio Romano para defender e controlar a fronteira sur do Imperio na provincia romana de África. Considérase que ten moitas semellanzas de construción coa Muralla de Hadrián na fronteira norte do Imperio en Gran Bretaña. Xeralmente o Fossatum consiste nunha gabia e terrapléns a cada lado utilizando o material da gabia. Ás veces, os terrapléns complétanse con muros de pedra seca nun ou ambos lados, raramente, hai muros de pedra sen gabia. O ancho do Fossatum é xeralmente de 3-6 m, pero en casos excepcionais pode chegar a 20 m. Sempre que sexa posible, el ou o seu muro máis alto constrúese na contraescarpa. As escavacións preto de Gemellae mostraron que a profundidade era de 2–3 m, cunha anchura de 1 m na parte inferior que se ensancha ata 2–3 m na parte superior.
O Fossatum vai acompañado de moitas pequenas torres de vixilancia e numerosos fortes, a miúdo construídos á vista uns dos outros.
En Asia
O Limes Arabicus era a fronteira da provincia romana de Arabia Petraea, fronte ao deserto. Vai dende o Golfo de Aqaba ata o norte de Siria, durante uns 1.500 quilómetros na súa maior extensión.
Gomelle, Guntín
Santiago de Gomelle é unha parroquia do concello de Guntín na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 90 habitantes, deles 46 eran homes e 44 eran mulleres, o que supón un mantemento de habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Jane Russell
Ernestine Jane Geraldine Russell, nada en Bemidji (Minnesota) o 21 de xuño de 1921 e finada en Santa Maria (California) o 28 de febreiro de 2011 foi unha actriz estadounidense coñecida como Jane Russell, unha das grandes sex symbols das décadas de 1940 e 1950.
Traxectoria
Filla dun militar e unha actriz, de pequena estudou piano e participou en obras teatrais. Inicialmente desexaba ser deseñadora, pero finalmente traballou como modelo e, por presións da súa nai, estudou interpretación con Max Reinhardt e Maria Ouspenskaya.
En 1940 asinou un contrato con Howard Hughes e fixo o seu primeiro filme, The Outlaw, que foi estreado de forma limitada en 1943 por problemas coa censura e o código Hays. Ata que tivo unha estrea comercial en 1946, Russell seguiu traballando como modelo.
Tras o éxito do filme, Russell era coñecida especialmente polo seu físico, que deu lugar a bromas como as frases do seu compañeiro Bob Hope, que a presentou como "the two and only Jane Russell" ou que dixo "Cultura é a capacidade de describir a Jane Russell sen mover as mans". Howard Hughes tamén dixo, "Hai dúas boas razóns polas que os homes van vela. Son abondas." A imaxe de Russell sobre unha morea de palla foi unha popular foto de pin-up.
Os seus principais éxitos tiveron lugar entre 1947 e 1956, especialmente no filme Os cabaleiros prefírenas loiras (1953), con Marilyn Monroe. A partir de 1970 retirouse do cinema e o ano seguinte debutou en Broadway, no musical Company.
The Menace
The Menace é o segundo álbum da banda inglesa de rock alternativo Elastica, editado a través do selo Deceptive Records o 3 de abril do ano 2000.
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por Elastica agás onde se indique.
Acacia negra
A acacia negra (Acacia melanoxylon), tamén chamada oliveira de Australia ou simplemente acacia é unha especie nativa do leste de Australia. Coñecida coma "madeira negra de Tasmania", esta árbore medra axiña e acada alturas de 45 m. Ten ampla tolerancia a unha gran diversidade de ambientes, mais prospera mellor en climas fríos.
En Galicia está catalogada como especie exótica invasora.
Problemática
Como moitas outras acacias (por exemplo a mimosa), en moitos países pode transformarse nunha especie invasora. O seu control ocasiona altos custos. En Galicia aparece nas zonas máis temperadas, preto da costa, onde se estendeu con gran rapidez dando lugar a formacións escuras.
Descrición
Árbore perennifolia de 8 a 15 (até 45) m de alto; fuste recto, copa densa de piramidal a cilíndrica, ás veces con poucas pólas moi pesadas. Ten un sistema radicular extenso, mesto, con raíces fortes superficiales.
Folla
As follas son bipinnadas nos individuos e pólas máis novas. Os individuos adultos, en troques, substitúen as follas por filodios (coma ocorre nos eucaliptos). Os filodios teñen de 7 a 10 cm de longo, de cor cinsenta a verde escura, rectos a mainamente tortos, con 3 a 7 veas prominentes lonxitudinais e veas magras entre eles.
Flor
As flores son de cor amarela esbrancuxada. Fican en testas globosas.
Froito
Os froitos, como fabácea, son vaíñas de cor parda-avermellada, tortas, máis angostas cós filodios.
Semente
As sementes son planas, arredondadas, negras, de 2 a 3 mm lonxitude.