cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fidel Castro
Período Especial
Castro cría na necesidade de reformas se o socialismo cubano quería sobrevivir nun mundo dominado agora polos libres mercados capitalistas. En outubro de 1991 celebrouse en Santiago o Cuarto Congreso do Partido Comunista de Cuba, no que se anunciaron importantes cambios para o goberno. Fidel Castro abandonou a cabeza do goberno para ser substituído por Carlos Lage Dávila, moito máis novo, aínda que Fidel seguiu sendo o secretario xeral do Partido Comunista e comandante en xefe das Forzas Armadas Revolucionarias. Moitos dos membros máis vellos do goberno retiráronse e foron substituídos polos seus compañeiros máis novos. Propuxéronse varios cambios económicos e posteriormente foron sometidos a un referendo nacional. Os mercados libres de agricultores e as empresas privadas a pequena escala foron legalizados nun intento de estimular o crecemento económico, mentres que os dólares estadounidenses tamén se fixeron de curso legal. Afrouxáronse certas restricións á emigración, o que permitiu aos cidadáns cubanos máis descontentos mudarse aos Estados Unidos. Fíxose un avance na democracia, ao pasar os deputados da Asemblea Nacional do Poder Popular a seren elixidos polo pobo de forma directa, en vez de por medio de asembleas municipais e provinciais. Fidel acolleu de bo grado o debate entre os defensores e os opositores ás reformas, aínda que co paso do tempo comezou a simpatizar cada vez máis cos opositores ás reformas, argumentando que estas se debían demorar.
O goberno de Castro diversificou a economía de Cuba en biotecnoloxía e turismo, este último superando á industria do azucre de Cuba como principal fonte de ingresos en 1995. A chegada de miles de turistas mexicanos e españois levou a que un número cada vez maior de cubanas se adicasen á prostitución, oficialmente ilegal. Fidel abstívose de actuar contra a prostitución en Cuba, temendo un revés político. Aínda que tempo atrás pensaba que as crenzas relixiosas eran un atraso, Castro suavizou a súa actitude cara ás institucións relixiosas e os relixiosos foron autorizados por primeira vez a unirse ao Partido Comunista. Aínda que vía a igrexa católica como unha institución reaccionaria e pro-capitalista, Fidel Castro organizou unha histórica visita a Cuba do papa Xoán Paulo II para xaneiro de 1998, o que fortaleceu a posición da igrexa cubana e do goberno de Castro.
Marea rosa: 2000–2006
Sumida en problemas económicos, Cuba contou coa axuda da elección do socialista e antiimperialista Hugo Chávez na presidencia venezolana en 1999. Fidel Castro e Chávez desenvolveron unha estreita amizade, co primeiro actuando como mentor e figura paterna para o segundo, e xuntos construíron unha alianza que tivo repercusións en toda Latinoamérica. En 2000 asinaron un acordo mediante o cal Cuba enviaría 20.000 médicos a Venezuela, a cambio de recibir 53.000 barrís de petróleo ao día a prezos favorables; en 2004, este comercio foi intensificado, Cuba enviou 40.000 médicos e Venezuela proporcionaba 90.000 barrís ao día. Ese mesmo ano, Fidel iniciou Misión Milagro, un proxecto médico conxunto que tiña como obxectivo proporcionar operacións de ollos gratis a 300.000 persoas de cada nación. A alianza impulsou a economía cubana, e en maio de 2005 Castro duplicou o salario mínimo a 1,6 millóns de traballadores, aumentou as pensións e entregou novos electrodomésticos aos cubanos máis pobres. Con todo mantivéronse algúns problemas económicos e en 2004 o goberno pechou temporalmente 118 fábricas, incluíndo plantas de aceiro, fábricas de azucre e de procesamento de papel, para compensar a escaseza crítica de combustible. esquerda|miniatura|Fidel Castro xunto ao [[presidente do Brasil, Lula da Silva, en 2003.]] Cuba e Venezuela foron os membros fundadores da Alternativa Bolivariana para as Américas (ALBA). ALBA buscou redistribuír uniformemente a riqueza en todos os países membros, protexer a agricultura da rexión e opoñerse á liberalización e privatización económica. A orixe de ALBA radicaba nun acordo de decembro de 2004 asinado entre ambos países e foi formalizado a través dun acordo de comercio popular asinado tamén pola Bolivia de Evo Morales en abril de 2006. Castro tamén pedía unha maior integración do Caribe dende finais dos 90, dicindo que só reforzar a cooperación entre os países do Caribe evitaría a súa dominación por nacións ricas nunha economía global. Cuba abriu catro embaixadas adicionais na Comunidade do Caribe: en Antiga e Barbuda, Dominica, Suriname e San Vicente e as Granadinas. Este paso converteu a Cuba no único país con embaixadas en todos os países independentes da Comunidade do Caribe.
En contraste coa mellora das relacións entre Cuba e varios estados latinoamericanos de esquerda, no 2004 rompeu os lazos diplomáticos con Panamá despois de que a presidenta centrista, Mireya Moscoso, concedese o indulto a catro exiliados cubanos acusados ​​de intentar asasinar a Fidel Castro en 2000, entre eles o terrorista Luis Posada Carriles. Os lazos diplomáticos restablecéronse no 2005. despois da elección do presidente de esquerda Martín Torrijos e en 2008 a Corte Suprema de Xustiza de Panamá declarou inconstitucionais os indultos concedidos pola expresidenta Moscoso. A mellora das relacións de Castro en América Latina estivo acompañada dunha continuada animosidade cara aos Estados Unidos. Non obstante, tras os enormes danos causados ​​polo furacán Michelle no 2001, Castro propuxo con éxito a compra en efectivo de comida aos Estados Unidos ao tempo que declinaba a oferta de axuda humanitaria do seu goberno. Fidel manifestouse solidario cos EUA tras os atentados do 11 de setembro de 2001, condenando a Al-Qaeda e ofrecendo aeroportos cubanos para o desvío de emerxencia de calquera avión dos Estados Unidos. Recoñeceu que os ataques farían que a política exterior dos Estados Unidos fose máis agresiva, o que el cría contraproducente e criticou a invasión de Iraq de 2003, afirmando que a guerra liderada polos Estados Unidos impuxera unha "lei da xungla" internacional. No seu discurso do Día Internacional dos Traballadores de 2004 fixo numerosos eloxios ao pobo español polas manifestacións posteriores aos atentados do 11 de marzo ao tempo que criticaba duramente ao goberno de José María Aznar pola súa actuación neses días e pola guerra de Iraq. miniatura|Fidel Castro saudando a unha multitude en [[2005.]]
Cesión do poder: 2006–2008
O 19 de febreiro de 2008, anunciou nun artigo do diario Granma que non aspiraría a ser reelixido como presidente do Consello de Estado e comandante en xefe despois de 49 anos no poder, cinco días antes de que o Parlamento, a Asemblea Nacional do Poder Popular, elixise o novo goberno: "Non aspirarei nin acceptarei- repito - non aspirarei nin aceptaréei o cargo de presidente do Consello de Estado e comandante en xefe". O seu irmán Raúl Castro, que o substituíra temporalmente polos seus problemas de saúde, foi elixido pola Asemblea Nacional do Poder Popular de Cuba o 24 de febreiro de 2008, converténdose así no 23º presidente de Cuba.
Retiro e últimos anos
O 18 de abril de 2011, Fidel Castro dimitiu do Comité Central do Partido Comunista de Cuba, renunciando así ao liderado do partido. Raúl foi elixido como o seu sucesor. En marzo de 2012, o papa Bieito XVI visitou Cuba durante tres días, tempo no que se reuniu con Castro a pesar da oposición manifesta do Papa ao goberno de Cuba e ao marxismo. Máis tarde ese ano, revelouse que xunto con Hugo Chávez, Castro xogara un papel importante entre bastidores para levar a bo porto as conversacións de paz entre o goberno colombiano e o movemento guerrilleiro das FARC e poñer fin ao conflito que asolaba o país dende 1964. Durante a crise de Corea do Norte en 2013, instou aos gobernos de Corea do Norte e dos Estados Unidos a que mostrasen contención. Dixo que a situación era "tan incrible como absurda", e sostiña que a guerra non beneficiaría a ningún bando e que representaba "un dos maiores riscos de guerra nuclear" dende a crise dos mísiles cubanos. miniatura|Fidel co presidente de México, [[Enrique Peña Nieto, en xaneiro de 2004.]] En decembro de 2014, foi galardoado na China co Premio Confucio da Paz, por buscar solucións pacíficas ao conflito da súa nación cos Estados Unidos e polos seus esforzos durante a xubilación para previr a guerra nuclear. En xaneiro de 2015, comentou publicamente o "desxeo cubano", a mellora das relacións entre Cuba e EEUU, afirmando que, se ben era un movemento positivo para establecer a paz na rexión, desconfiaba do goberno dos Estados Unidos. Non se reuniu co presidente dos Estados Unidos, Barack Obama, na visita deste último a Cuba en marzo de 2016, aínda que lle enviou unha carta dicindo que Cuba "non precisa agasallos do imperio". Ese abril, realizou a súa máis maior aparición pública en moitos anos ao falar ante o Partido Comunista. Resaltando que pronto cumpriría 90 anos, dixo que morrería nun futuro próximo, pero instou aos presentes a manter os seus ideais comunistas. En setembro de 2016, foi visitado na súa casa da Habana polo presidente iraniano Hassan Rouhani, e logo polo primeiro ministro xaponés Shinzō Abe. A finais de outubro de 2016, Castro reuniuse co presidente portugués Marcelo Rebelo de Sousa, que se converteu nun dos últimos líderes estranxeiros en visitalo.
Morte e funeral
O 25 de novembro de 2016 Raúl Castro informou, a través dun comunicado oficial pola Televisión Cubana, que o seu irmán Fidel falecera ás 22:29 hora local (3:29 UTC do 26 de novembro), na Habana, ós 90 anos de idade. A causa da morte non foi revelada. Segundo dixo no mesmo comunicado, os seus restos serían cremados "atendendo á súa vontade expresa". O Consello de Estado decretou nove días de loito nacional, ata o da súa inhumación no Cemiterio de Santa Ifigenia, que tería lugar o 4 de decembro de 2016.
esquerda|miniatura|235x235px|A caravana fúnebre pasando pola [[Provincia de Sancti Spíritus]] O 28 de novembro, rendeuse unha homenaxe a Fidel Castro na Praza da Revolución e noutras zonas do país. Ese mesmo día a poboación tamén foi convocada a asinar de xeito voluntario un compromiso coa Revolución mediante un xuramento similar ao realizado por Fidel Castro o 1 de maio de 2000, "como expresión da vontade de dar continuidade ás súas ideas e ao socialismo".
O 29 de novembro de 2016, unha concentración de cidadáns cubanos, precedidos por Raúl Castro xunto con xefes de Estado doutros países, homenaxearon a Fidel Castro na Praza da Revolución da Habana, cunha serie de intervencións. O evento durou unhas catro horas. Ao día seguinte, dende a propia praza, comezou unha procesión funeraria coas cinzas de Fidel que percorreron 900 quilómetros pola estrada central da illa, invertendo o percorrido da "Caravana da Liberdade" de xaneiro de 1959, ata Santiago de Cuba. miniatura|235x235px|Tumba de Fidel Castro no [[cemiterio de Santa Ifigenia, en Santiago de Cuba.]] Na mañá do 3 de decembro, na última sección da procesión fúnebre, de Bayamo a Santiago de Cuba, ás sete da tarde, celebrouse unha segunda mobilización na Praza Antonio Maceo, onde Raúl Castro expresou a vontade de Fidel de que non se construísen monumentos nin se nomeasen rúas ou prazas co seu nome. Tamén propuxo converter en lei este último desexo do seu irmán.
O 4 de decembro, en presenza da viúva de Fidel, Dalia Soto del Valle, dos seus fillos e dalgúns líderes e personalidades internacionais, Raúl depositou unha pequena urna coas cinzas do seu irmán nun nicho en forma de rocha no cemiterio de Santa Ifigenia, a poucos metros da tumba do heroe nacional de Cuba José Martí.
Ideoloxía
Fidel Castro proclamábase "socialista, marxista e leninista", e identificouse publicamente como marxista-leninista dende decembro de 1961. Como marxista, buscou transformar Cuba dun estado capitalista dominado polo imperialismo estranxeiro nunha sociedade socialista e en última instancia nunha sociedade comunista. Influído polo Che Guevara, suxeriu que Cuba podería eludir a maioría das etapas do socialismo e avanzar directamente ao comunismo. A Revolución cubana non obstante non cumpriu a suposición marxista de que o socialismo se lograría mediante a revolución do proletariado, xa que a maioría das forzas implicadas no derrocamento de Batista foron dirixidas por membros da clase media cubana. Segundo Fidel, un país podería ser considerado socialista se os seus medios de produción fosen controlados polo Estado. Deste xeito, a súa comprensión do socialismo non tiña tanto que ver con quen controlaba o poder nun país senón co método de distribución. esquerda|miniatura|235x235px|Fidel Castro xunto aos líderes latinoamericanos de [[Mercosur en 2006.]] O goberno de Fidel tamén era nacionalista, e este declarou: "Non só somos marxistas-leninistas, senón tamén nacionalistas e patriotas". O biógrafo de Fidel Castro, Sebastian Balfour, sinalou que "a vea da rexeneración moral e do voluntarismo que atravesa" o pensamento de Castro debe moito máis ao "nacionalismo hispánico" que ao socialismo europeo ou ao marxismo-leninismo. O historiador Richard Gott remarcou que unha das claves do éxito de Fidel foi a súa capacidade de usar os "temas xemelgos do socialismo e do nacionalismo" e mantelos "interminablemente en xogo". Fidel describiu a Karl Marx e ao nacionalista cubano José Martí como as súas principais influencias políticas, aínda que segundo cre Gott, Martí acabou sendo máis importante que Marx na política de Fidel Castro. Castro describiu as ideas políticas de Martí como "unha filosofía da independencia e unha excepcional filosofía humanista", e os seus partidarios afirman repetidamente que había grandes semellanzas entre ambas as figuras.
Fidel adoptou unha posición relativamente conservadora socialmente en moitos temas, opoñéndose ao consumo de drogas, aos xogos de azar e á prostitución, que consideraba males morais. Pola contra, avogou polo traballo duro, os valores familiares, a integridade e a autodisciplina. Aínda que o seu goberno reprimiu a homosexualidade durante décadas, nos últimos anos asumiu a responsabilidade desta persecución, lamentándoa como unha "gran inxustiza".
As crenzas relixiosas de Fidel Castro teñen sido motivo de certo debate. Foi bautizado e criado como católico, pero identificábase como ateo. Tamén criticou o uso da Biblia para xustificar a opresión das mulleres e dos africanos, pero comentou que o cristianismo exhibía "un grupo de preceptos moi humanos" que daban ao mundo "valores éticos" e un "sentido de xustiza social", e dicía que "se a xente me chama cristián, non dende o punto de vista da relixión senón dende o punto de vista da visión social, declaro que son cristián".
Os dirixentes cubanos sempre fixeron resaltar os seus éxitos sociais, que moitos organismos internacionais recoñeceron. Entre estas principais realizacións, atópanse a campaña de alfabetización e a creación de servizos sociais gratuítos en medicina e en educación. Neste último ámbito, por exemplo, a porcentaxe da poboación que completara a ensinanza primaria pasou dun 20% en 1953 a un 61% en 1981, e implantouse por todos os lugares a educación universitaria.
Imaxe pública
miniatura|Fidel Castro xunto a [[Camilo Cienfuegos antes de xogar un partido de béisbol.]] A diferenza doutros líderes comunistas da época soviética, o goberno de Fidel Castro non construíu intencionadamente un culto á personalidade ao seu redor, pero a súa popularidade entre varios segmentos da poboación cubana levou ao desenvolvemento de certo culto xa nos primeiros anos da súa administración. A imaxe de Castro atopábase frecuentemente en tendas cubanas, aulas, taxis e na televisión nacional. Ao longo da súa administración, numerosos seguidores reuníanse para aclamalo durante os seus discursos, que normalmente duraban horas e que pronunciaba sen usar notas escritas. Durante os seus discursos, Castro citaba habitualmente informes e libros que lera sobre unha ampla variedade de temas, como asuntos militares, cultivo de plantas, cine e estratexias de xadrez. O discurso de Fidel Castro ante a Asemblea Xeral das Nacións Unidas en setembro de 1960 segue sendo o discurso máis longo pronunciado na Asemblea, cunha duración de 4 horas e 29 minutos.
Durante 37 anos, Fidel só vestiu publicamente uniformes militares de cor verde oliva, remarcando o seu papel de eterno revolucionario, pero a mediados dos noventa comezou a vestir tamén traxes civís escuros e guayaberas publicamente. Durante os primeiros anos do seu goberno Fidel Castro era amplamente recoñecido como un símbolo sexual en Cuba. Era e é alcumado aínda "El Comandante" (O comandante).
Familia e amizades
A primeira esposa de Fidel Castro foi Mirta Díaz-Balart, coa que casou en outubro de 1948, e xuntos tiveron un fillo, Fidel Ángel Castro Díaz-Balart, "Fidelito", nado en setembro de 1949. Mirta e Fidel divorciáronse en 1955, e ela mudouse a España, aínda que supostamente regresou a Cuba en 2002 para vivir con Fidelito. Fidelito medrou en Cuba e estudou física nuclear na Unión Soviética. Logo dirixiu a comisión de enerxía atómica de Cuba ata que en 1992 foi despedido polo seu pai. "Foi despedido por incompetencia. Isto non é unha monarquía", declarou Fidel nunha ocasión. Anos máis tarde foi asesor do Ministerio de Industria Básica e asesor científico do Consello de Estado. Suicidouse en febreiro de 2018, pouco máis dun ano despois da morte de seu pai, tras estar hospitalizado por depresión. esquerda|miniatura|Fidel Castro co seu fillo Ángel en [[1954.]] Mentres Fidel estaba casado con Mirta, tivo unha relación con Natalia "Naty" Revuelta Clews, que deu a luz á unha filla, Alina Fernández Revuelta. Alina saíu de Cuba en 1993, e pediu asilo nos Estados Unidos, onde presentou un programa de radio e criticou as políticas de seu pai. Cunha muller de nome descoñecido tivo outro fillo, Jorge Ángel Castro. Tivo tamén outra filla, Francisca Pupo (nacida en 1953), como resultado dunha relación dunha noite.
Fidel tivo ademais outros cinco fillos da súa segunda muller, Dalia Soto del Valle: Antonio, Alejandro, Alexis, Alexander e Ángel Castro Soto del Valle. miniatura|235x235px|Fidel Castro xunto ao [[presidente da Arxentina Alberto Frondizi. Esta reunión fixo moito máis tensa a relación de Frondizi cos militares, que logo o derrocaron.]] Mentres estaban no goberno, os dous amigos máis próximos de Fidel foron o exalcalde da Habana Pepín Naranjo e o seu propio médico persoal, René Vallejo. Dende 1980 ata a súa morte en 1995, Naranjo encabezou o seu equipo de conselleiros. Mantivo tamén unha profunda amizade coa súa compañeira revolucionaria Celia Sánchez, que o acompañou case en todas partes durante a década de 1960 e controlou case todo o acceso ao líder. Así mesmo mantiña boas relacións con numerosas personalidades da cultura, a política e outros campos como o primeiro ministro do Canadá, Pierre Trudeau, o presidente francés François Mitterrand, o magnate multimillonario Ted Turner, os actores Jack Nicholson, Danny Glover, Harry Belafonte, Chevy Chase, Vanessa Redgrave, Robert Redford, Dan Rather, Peter Jennings, os cineastas Steven Spielberg e Oliver Stone ou o exfutbolista Diego Armando Maradona, que leva tatuado o rostro de Fidel. Foi tamén foi un bo amigo do novelista colombiano Gabriel García Márquez, do americano Ernest Hemingway e do presidente de Venezuela, Hugo Chávez.
Visita a Galicia
En xullo de 1992, Fidel realizou unha histórica visita a Galicia, para coñecer a terra e a casa natal de seu pai e devolver a visita que Manuel Fraga fixera un ano antes a Cuba, país ao que emigrara tamén seu pai e no que vivira durante parte da súa infancia o presidente da Xunta. Aínda que ía ser unha visita de cinco días, finalmente reduciuse a dous. Chegou ao aeroporto da Lavacolla a mañá do 27 de xullo, visitou a praza do Obradoiro e o Pórtico da Gloria, onde recibiu as explicacións de Xosé Carro Otero e percorreu as rúas da zona antiga de Santiago. Pola tarde, nun acto organizado polo alcalde comunista de Oleiros, Ángel García Seoane, deu un discurso no hotel Araguaney, diante de numerosas personalidades galegas como Isaac Díaz Pardo, Xosé Manuel Beiras, Xosé Neira Vilas ou Uxío Novoneyra. Pechou o discurso co famoso "Patria o muerte. ¡Venceremos!". Logo dirixiuse a Boiro, onde visitou unha conserveira e á Pobra do Caramiñal, onde fixo unha pequena viaxe a bordo dun atuneiro.
Ao día seguinte visitou a Casa Consistorial de Lugo, onde dixo que para el era unha "grande honra ser descendente de galegos, e que a casa de seu pai non fose un pazo, senón unha casoupa moi humilde". Fidel tamén mencionou "os xenes de rebeldía que hai no espírito galego", e lembrou que moitos dos que o seguiron na loita armada contra Fulgencio Batista eran orixinarios desta terra. Logo visitou a muralla de Lugo e dirixiuse a Armea, no concello de Láncara, onde foi recibido por unha gran multitude. Alí, acompañado de Fraga, visitou a casa na que nacera Ángel Castro Argiz en 1875, e foi nomeado fillo predilecto. Logo asistiu a unha romaría celebrada nuns terreos da súa familia á que asistiron 700 persoas, ademais de comer polbo á feira e empanada probou a tradicional queimada, cuxa cerimonia correu a cargo de Fraga, co que logo xogou unha partida de dominó. A pesar da gran diferenza ideolóxica entre os dous mandatarios, estes estableceron unha gran amizade nun momento no que as relacións entre ambos países eran bastante malas.
Legado
Fidel Castro foi un dos líderes políticos máis controvertidos da súa época, inspirando tanto como consternando a xente en todo o mundo durante a súa vida. The observer destacaba trala súa morte que demostrou ser "tan divisivo na morte como en vida" e que os seus "inimigos e admiradores" só estaban de acordo en que "foi unha figura impoñente" nos asuntos internacionais que "transformou unha pequena illa do Caribe nunha gran potencia en materia internacional". The Daily Telegraph sinalaba que en todo o mundo foi "ou ben eloxiado como un valente heroe do pobo, ou denostado como un ditador tolo de poder".
Baixo o liderado de Fidel Castro, Cuba converteuse nunha das sociedades máis educadas e máis saudables, así como nun dos estados máis militarizados de América Latina. Pouco despois do inicio da revolución levouse a cabo unha xigantesca campaña de alfabetización impulsada polo Che Guevara que sacou o país do seu atraso cultural e reduciu a taxa de analfabetismo que era dun 23,59% en 1958 a só un 3,9% tres anos despois. Décadas despois, o goberno cubano creou un proxecto de cooperación internacional que exportou o sistema de alfabetización cubano a 30 países e sacou do analfabetismo a 10 millóns de persoas. O programa recibiu o Premio de Alfabetización da UNESCO en 2006. Tamén a UNESCO recoñeceu a Cuba como o único país de América Latina e o Caribe en alcanzar os obxectivos da Educación Para Todos no período 2000-2015.
Igual que na educación implantouse a sanidade universal e de calidade. Estas medidas provocaron un dos maiores aumentos mundiais da esperanza de vida, ser o primeiro e único país de América Latina en erradicar a desnutrición infantil, ter o mellor sistema educativo dos países da rexión cun 100% de escolaridade e a gratuidade en todos os niveis incluída a universidade, así como un florecemento das artes e os deportes. miniatura|Cartel coa imaxe de Fidel Castro.|alt=|esquerdaA pesar do seu pequeno tamaño e peso económico limitado, a Cuba de Fidel gañou un papel importante nos asuntos internacionais. A administración tamén se apoiou fortemente no seu chamamento ao sentimento nacionalista, en particular a hostilidade xeneralizada cara ao goberno dos Estados Unidos. Segundo Sebastian Balfour, a popularidade doméstica de Fidel derivou do feito de que simbolizaba "unha esperanza de liberación nacional e xustiza social" para gran parte da poboación e tamén sinalou que en toda Latinoamérica, Castro serviu como "un símbolo de desafío contra o imperialismo económico e cultural continuado dos Estados Unidos". Do mesmo xeito, o diplomático Wayne S. Smith, ex xefe da Sección de Intereses dos Estados Unidos na Habana, observou que a oposición de Fidel á dominación dos Estados Unidos e a transformación de Cuba nun xogador mundial significativo deu lugar a que recibise "cálidos aplausos" en todo o hemisferio occidental.
Con todo, varios gobernos occidentais e organizacións de dereitos humanos criticaron duramente a Fidel Castro e este espertou unha gran desconfianza nos Estados Unidos. Despois da morte de Fidel, o presidente electo estadounidense Donald Trump chamouno "ditador brutal", mentres que o político cubano-americano Marco Rubio definiuno como un "ditador malvado e asasino" que converteu a Cuba nunha "illa-prisión empobrecida". Fidel rexeitou publicamente a etiqueta de "ditador", afirmando que constitucionalmente ostentaba menos poder que a maioría dos xefes de Estado e insistindo en que o seu réxime permitía unha maior implicación democrática na elaboración de políticas que as democracias liberais occidentais. Con todo, os críticos afirman que Castro exercía unha influencia non oficial significativa á parte das súas funcións oficiais. O biógrafo Robert E. Quirk afirmou que Castro exercía o "poder absoluto" en Cuba, aínda que non de forma legal ou constitucional, mentres que Peter Bourne sostiña que o poder en Cuba estaba "completamente investido" en Castro, engadindo que era moi raro para "un país e un pobo, estar tan completamente dominados pola personalidade dun home". Sebastian Balfour afirmou que a "hexemonía moral e política de Castro" dentro de Cuba diminuíu as oportunidades para o debate democrático e a toma de decisións. Describindo a Castro como un "dictador totalitario", Paul C. Sondrol suxeriu que ao liderar "un sistema político en gran parte da súa propia creación e levar o seu selo indeleble", o estilo de liderado de Castro xustificaba comparacións con líderes totalitarios como Mao Zedong, Hideki Tōjō, Iosif Stalin, Adolf Hitler ou Benito Mussolini.
Indicando que había "poucas figuras políticas máis polarizadoras" que Fidel Castro, Amnistía Internacional cualificouno de "líder progresista pero profundamente defectuoso". Na súa opinión, debería ser "aplaudido" polas "melloras substanciais" do seu réxime na sanidade e na educación, pero criticou a súa "represión desapiadada á liberdade de expresión". Human Rights Watch afirmou que o seu goberno construíu unha "maquinaria represiva que privou aos cubanos dos seus dereitos básicos". Castro defendeu o historial de dereitos humanos do seu goberno, afirmando que o estado estaba obrigado a limitar as liberdades dos individuos e encarcerar aos implicados en actividades contrarrevolucionarias para protexer os dereitos da poboación colectiva, como o dereito ao emprego, á educación, e asistencia sanitaria.
O historiador e xornalista Richard Gott considerou a Fidel Castro "unha das figuras políticas máis extraordinarias do século XX", destacando que se convertera nun heroe mundial ao xeito de Giuseppe Garibaldi para persoas en todos os países en vías de desenvolvemento polo seus esforzos antiimperialistas. Balfour afirmou que a historia de Fidel Castro tiña "poucas comparacións na historia contemporánea", xa que non existía outro "líder do Terceiro Mundo" na segunda metade do século XX que tivese "un papel tan prominente e turbulento no escenario internacional" ou que fose xefe de Estado durante un período tan longo. Bourne describiu a Castro como "un líder mundial influente" que se gañara "un gran respecto" por parte de persoas de todas as ideoloxías políticas do mundo en desenvolvemento. O primeiro ministro canadense, Justin Trudeau, describiu a Fidel como un "líder destacado" e un "líder máis aló da súa vida, que serviu ao seu pobo". O presidente da Comisión Europea, Jean-Claude Juncker, dixo que coa morte de Fidel Castro "o mundo perdía un home que era un heroe para moitos". O presidente ruso, Vladimir Putin, describiuno como "un amigo sincero e fiable de Rusia" e un "símbolo dunha época", mentres que o primeiro ministro chinés Xi Jinping referiuse de xeito similar a "un compañeiro próximo e un amigo sincero" da China. O primeiro ministro indio, Narendra Modi, chamouno "unha das personalidades máis icónicas do século XX" e un "gran amigo", mentres que o presidente surafricano Jacob Zuma eloxiou a Castro por axudar aos surafricanos negros na "nosa loita contra o apartheid". Recibiu numerosos premios e honras de gobernos estranxeiros e foi citado como inspiración para líderes estranxeiros como Ahmed Ben Bella, e Nelson Mandela, quen posteriormente lle concedeu o máximo premio civil de Suráfrica para estranxeiros, a Orde da Boa Esperanza. O biógrafo Volka Skierka afirmou que "pasará á historia como un dos poucos revolucionarios que seguiu fiel aos seus principios".
En Cuba
Tras a súa morte, a Asemblea Nacional do Poder Popular aprobou unha lei que prohibe utilizar o nome de Fidel Castro para nomear espazos públicos ou monumentos, cumprindo así a vontade do propio Fidel, de "evitar toda manifestación de culto á personalidade".
Intentos de asasinato
Durante o seu longo mandato, Fidel Castro sufriu centos de intentos de asasinato, a maioría obra da CIA e de exiliados cubanos. Ata 2007, contabilizáronse 638 intentos de asasinalo. Aínda que a CIA e o goberno estadounidense tentaron evitar que os relacionasen con estes feitos, a súa implicación quedou probada, en ocasións grazas a documentos secretos filtrados. Como exemplo están as chamadas Xoias da Familia, uns documentos filtrados da CIA cos que, entre outros asuntos, saíu á luz unha conversa do presidente Gerald Ford co director da CIA, William Colby, no que este último recoñecía os seus intentos por asasinar a Fidel e a outros líderes estranxeiros.
Un dos intentos máis famosos foi o da fabricación dun puro explosivo, que tiña como misión estourarlle na cara. Noutra ocasión, un axente da CIA levaba un bolígrafo cunha xiringa oculta para inxectarlla a Castro, casualmente o día que Kennedy foi asasinado, pero fracasou. Tamén tentaron matalo con cianuro nun batido, cun traxe de mergullador envelenado, con moluscos explosivos, por medio da súa ex-amante Marita Lorenz ou directamente tiroteado. Moitos dos intentos de asasinato contra Fidel foron obra do terrorista cubano e axente da CIA, Luis Posada Carriles. Foi sonada a súa detención en Cidade de Panamá no ano 2000, en posesión de explosivos, xusto cando Fidel Castro se atopaba alí para o Cumio Iberoamericano.
Estados membros da Unión Europea
A Unión Europea (UE) comprende 27 estados membros. Cada estado membro forma parte dos tratados fundacionais da unión, e polo tanto, está suxeito ós privilexios e obrigacións da adhesión. Ó contrario que moitas organizacións internacionais, os estados membros da Unión Europea sométense ás leis da unión en troques da representación nas institucións lexislativas e xudiciais comúns. Os estados membros deben acordar unanimamente coa UE a adopción de políticas relativas a defensa e asuntos externos. A subsidiaridade é un piar fundamental da Unión Europea.
En 1957, a Europa dos seis fundou o predecesor da Unión Europea, a Comunidade Económica Europea (Bélxica, Francia, Italia, Luxemburgo, os Países Baixos e a República Federal Alemá). Os outros estados accederon a través de incorporacións posteriores. O 1 de xullo de 2013, Croacia converteuse no máis novo estado membro da Unión Europea. Para poder ingresar, un estado debe cumprir un requirimentos económicos e políticos coñecidos como Criterios de Copenhaguen, que inclúen ter un goberno democrático e de mercado libre, xunto coas liberdades e institucións, alén do respecto polo imperio da lei. O alongamento da Unión tamén depende do consentimento de tódolos membros e da adopción do candidato das leis comunitarias, coñecidas como acquis communautaire.
Existe disparidade de tamaño, riqueza e sistema político entre os estados membros, mais todos teñen os mesmos dereitos. Mentres que nalgunhas áreas a maioría dos votos prodúcense contando cos países que teñen unha poboación maior, os estados pequenos teñen unha representación desproporcionada comparada coa súa poboación. Ningún estado membro abandonou ou foi suspendido da UE, aínda que algúns territorios dependentes ou áreas semi-autónomas si abandonaron.
A Carrasqueira, Langueirón, Ponteceso
A Carrasqueira é un lugar da parroquia de Langueirón no concello coruñés de Ponteceso na comarca de Bergantiños. Tiña 47 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 20 eran homes e 27 mulleres.
A Costa, Ferreiroa, Agolada
A Costa é un lugar da parroquia de Ferreiroa, no concello pontevedrés de Agolada, na comarca do Deza. Segundo o INE, no 2008 tiña 24 habitantes (12 homes e 12 mulleres), o que supón unha diminución de 12 habitantes con respecto ao ano 2000.
Neira
O topónimo galego Neira pode referirse a:
Amais, como apelido pode referirse a:
Valenciennes FC
O Valenciennes Football Club é un club de fútbol francés da cidade de Valenciennes. Fundouse en 1913 e compite na Ligue 2.
Abella de la Conca
Abella de la Conca é unha vila e concello da comarca do Pallars Jussà, na provincia de Lleida, Cataluña. O concello sitúase na ribeira oriental da conca de Tremp. Comprende os altos vales do río de Abella, afluente do río Conques no seu marxe dereito, e do río de Rams. O val deste último atópase casetonado entre as serras de Boumort e de Carreu. Ademais da conca de Tremp, tamén comprende un sector do val do río de Puials. Unha parte das casas da vila atópanse semiescavadas na rocha.
Etimoloxía
Con respecto á primeira parte do topónimo, o nome do pobo procede do nome do animal. Sería, polo tanto, un topónimo románico, procedente do latín tardío apicula. Non obstante, podería tratarse da asimilación por similitude ao latín dun nome anterior, pre-romano.
Joan Coromines dá outra versión, en parte semellante: nos lugares onde as primitivas vivendas estaban nos buratos das rochas, como os que hai no Burato de Abella ou na zona das Grutas dos lavadoiros, teríase producido un símil coas colmeas das abellas, e desta comparación viría o nome da poboación de Abella de la Conca.
Tamén hai outra teoría de que o nome de Abella ven do árabe: al balda (o pobo). Este caso parece máis improbábel, dado que esta palabra árabe deu nomes como Albelda, que se conservan case sen transformación.
A segunda parte é pola súa pertenza á Conca Dellà, aínda que xenericamente tamén se asocia coa Conca de Tremp.
Xeografía
O termo municipal, cunha extensión de 78,27 Km², non é en absoluto dos máis extensos da bisbarra, aínda que supera a media catalá. Ocupa un territorio irregular, tanto con respecto á súa orografía coma polo que respecta ás concas hidrográficas.
Die Akkumulation des Kapitals
Die Akkumulation des Kapitals: Ein Beitrag zur ökonomischen Erklärung des Imperialismus (en galego: "A acumulación de capital: Unha achega a unha explicación económica do Imperialismo") é un ensaio de Rosa Luxemburg, publicado en 1913.
Consta das seguintes seccións:
Abella de la Conca
Demografía
O concello, que ten unha superficie de 78,21 km², conta, segundo o padrón municipal para 2013 do INE, con 165 habitantes e unha densidade de 2,11 hab./km².
Vitoria
Vitoria ou Gasteiz (en Vitoria; en Gasteiz; oficialmente Vitoria-Gasteiz) é unha cidade e concello do norte de España, capital da provincia e territorio histórico de Áraba, en Euskadi. É ademais a sede do Parlamento e do Goberno autonómicos.
Enclavada nun cruzamento de camiños, foi un importante punto estratéxico tanto no plano militar como no comercial e cultural ó longo da historia. Xa desde tempos romanos, nos que a calzada que unía Astorga e Bordeos pasaba por Áraba, estas terras foron un eixo de comunicacións entre a Meseta Central e Europa.
A actual Vitoria busca un modelo de desenvolvemento urbano de calidade, primando criterios de cohesión social, habitabilidade, respecto ó contorno, accesibilidade, conservación, recuperación do patrimonio e programas de integración e participación social. É unha cidade cunha intensa historia que se manifesta nun valioso patrimonio monumental.
Durante 2012 Vitoria foi Capital Verde Europea.
Evolución urbana
As edificacións da cidade foron recibindo os diferentes estilos arquitectónicos: gótico, renacemento, barroco, neoclasicismo e romanticismo. A planificación foi unha constante no seu devir histórico, desde o seu primeiro ensanche medieval a comezos do século XIII, ata os seus modernos barrios e parques periféricos. o seu casco vello mantén íntegro o trazado gótico e as súas rúas elípticas e estreitas, con empinados cantóns e antigos e recobrados pazos.
Historia
190px|miniatura|dereita|[[Torre de doña Ochanda|Torre medieval de Doña Ochanda]]
Fundación e Idade Media
No ano 581 o rei visigodo Leovixildo fundou a cidade de Victoriacum, tratando de emular as fundacións romanas, como celebración da vitoria contra os vascóns, sobre o que, por razóns etimolóxicas, suponse o outeiro ocupado polo primitivo poboado de Gasteiz. Algúns historiadores opinan que Victoriacum non estaba na actual Vitoria-Gasteiz ou na antiga Gasteiz, senón nunha zona próxima, probablemente ós pés do monte Gorbeia, onde na actualidade está a vila de Vitoriano.
Ó parecer Vitoria xa tiña unha muralla defensiva no século X. En 1181 o rei navarro Sancho VI refundou a vila como Nueva Victoria. En 1200 Vitoria incorporouse á Coroa de Castela ó ser tomada polas tropas do rei Afonso VIII, que a dotou do seu primeiro ensanche gótico na ladeira oeste. Afonso X o Sabio estendeuna en 1256 cara o leste con novas rúas gremiais. Foi importante a súa xudería, antes da expulsión dos hebreos ordenada polos Reis Católicos. O vello camposanto xudeu aínda se conserva en forma de parque cun monumento conmemorativo do seu pasado. En 1431 o rei Xoán II de Castela outorgoulle o título de cidade. En 1463 foi unha das cinco vilas fundadoras da Irmandade de Áraba xunto con Sajazarra, Miranda de Ebro, Pancorbo e Agurain.
Século XIX
O 21 de xuño de 1813 tivo lugar a Batalla de Vitoria, onde as tropas francesas, movéndose en retirada, foron derrotadas polo Duque de Wellington, perdendo de camiño a Alsasua gran parte do botín roubado. Con esta batalla practicamente se puxo fin á Guerra da Independencia Española. Cando chegou a noticia a Viena a finais de xullo dese mesmo ano, Johann Nepomuk Mälzel encargou a Ludwig van Beethoven a composición dunha sinfonía con motivo do feito. Trátase do op. 91 Wellingtons Sieg, tamén coñecida como Die Schlacht bei Vitoria ou Siegessymphonie.
En 1843 chegou a autorización para reformar o Convento de Santa Clara nun Instituto de Ensino Medio, actualmente sede do Parlamento Vasco. En 1853 comezaron as clases, culminando así un vello soño da cidade. O vello Instituto de Ensino Medio foi testemuña de boa parte da vida cultural da cidade.
En 1969, a partir da revolución de 1868, creouse a Universidad Libre, truncándose antes de empezar o curso 1873-1874 en boa parte por culpa da segunda guerra carlista. Nela estiveron xente como Ricardo Becerro de Bengoa, Julián Apraiz ou Federico Baraibar. Este último, gran helenista, foi un das primeiras persoas que impartiu clases de éuscaro en Vitoria (extraoficiais).
Século XX
O 3 de marzo de 1976, en plena transición Española tiveron lugar os sucesos de Vitoria, con graves enfrontamentos entre a policía e traballadores en folga. O desaloxo da igrexa, na que se celebraba unha asemblea, acabou co ametrallamento dos asemblearios por parte da policía, causando a morte de 5 deles e feridas de bala a máis dun centenar.
Javier Camuñas
Javier Camuñas Gallego, nado en Madrid o 17 de xullo de 1980, é un futbolista español. Xoga de centrocampista ou dianteiro e o seu actual club é o Villarreal.
Vitoria
Século XX
O 20 de maio de 1980, por decisión do Parlamento Vasco mediante a Lei de Sedes, Vitoria converteuse na capital da Comunidade Autónoma do País Vasco.
Javier Camuñas
Traxectoria
O 19 de xullo de 2011 firmou co Villarreal CF por tres anos. Na súa primeira tempada loitou por gañar a titularidade, á parte de sufrir problemas físicos durante toda a campaña. O 5 de febreiro de 2012 anotou o seu primeiro gol co Villarreal, na vitoria fronte ao Sevilla FC (2–1) que foi ademais a primeira vitoria de local desa tempada, pero que rematou co descenso do equipo a Segunda División.
Vitoria
Demografía
Vitoria triplicou a súa poboación nas últimas décadas. A partir dos anos 60 e 70 do século XX, atraída polo crecemento experimentado polo sector industrial, moita man de obra comezou a emigrar á urbe desde o resto de España. Na actualidade, mercede á súa condición de capital vasca, o sector dos servizos continúa alentando un aumento da poboación.
Javier Camuñas
Traxectoria
O 11 de agosto de 2012 anunciouse a súa incorporación ao Deportivo da Coruña para a tempada 2012–13.
Vitoria
Demografía
Fonte: INE. Elaboración gráfica de Wikipedia.
Economía
Vitoria ten fábricas de empresas multinacionais como Mercedes Benz, Michelin, Gamesa ou Daewoo, así como con empresas locais que proven de subministracións a aquelas. A esta actividade industrial hai que engadir a dos servizos, centrada no comercio e as actividades administrativas.
Idiosincrasia e cultura
A cidade recibiu a influencia de diferentes culturas, que se foron sumando ó substrato nativo vasco. Na segunda metade do século XX chegaron a ela gran número de emigrantes procedentes do resto de España, ós que se sumaron nos últimos anos persoas chegadas de Latinoamérica e do norte de África. Como consecuencia, Vitoria é unha cidade activa e multicultural. Segundo un estudo, é a segunda cidade de España con mellor calidade de vida despois de Xirona. É ademais a cidade española con máis zonas verdes, con 42 m² por persoa contando o Anel Verde da cidade, e a segunda contando só as áreas verdes dentro da cidade con 23,4 m² por persoa.
Pazo de Ortigueira
O pazo de Ortigueira, tamén coñecido como pazo de Santa Cruz de Ribadulla, é un pazo situado na parroquia de Santa Cruz de Ribadulla (concello de Vedra), que foi residencia de Alfonso Armada Comyn, marqués de Santa Cruz de Rivadulla.
Alfonso Armada Rodríguez
Alfonso Armada Rodríguez, nado en Vigo o 12 de setembro de 1958, é un xornalista e escritor galego en lingua castelá e en lingua galega.
Pazo de Ortigueira
Historia
A mediados do século XV vivía no lugar de Ortigueira, da parroquia de Santa Cruz de Ribadulla un nobre apelidado Abraldes, que tomara partido pola infanta Xoana a Beltranexa na guerra que esta mantivera contra a súa parente Isabel pola coroa de Castela, como tantos outros señores galegos. Non daba creto aos dixomedíxomes e, segundo se conta, persignándose, sentenciou: Os Reis Católicos, ao sabelo, mandaron desmouchar a vella torre, o que era sinal de afronta para o que nela vivía. Abraldes abandonou súa casa e nunca volveu. O seu fillo mandou construír, na parroquia de San Mamede de Ribadulla, a casa de Guimaráns, pazo que estaba máis cerca de Santiago, e sen torre, pois nunca quixeron naquela familia volver a sufrir humillación.
miniatura|esquerda|200px|Capela da Piedade, máis coñecida como capela de Mondragón, da [[Catedral de Santiago de Compostela|catedral de Santiago, onde se poden ver, a ambos os lados, na parte superior da imaxe, as armas dos Mondragón, e do Marquesado de Santa Cruz de Ribadulla.]]
Vitoria
Idiosincrasia e cultura
A capital vasca ten varios museos de primeira orde. O novo Centro-Museo Vasco de Arte Contemporánea (ARTIUM) ofrece unha colección de arte vasca e española desde os comezos do século XX ata a actualidade. Na casa-hotel do Conde de Dávila (de 1912), en pleno paseo de Frai Francisco (famoso polos seus suntuosos e en ocasións excéntricos pazos de principios do século XX), está o Museo de Belas Artes de Vitoria. Este centro ofrece unha brillante selección de costumismo vasco, tallas románicas e góticas, trípticos flamengos e cadros dos séculos XVIII e XIX. Xunto co Mueso de Arqueoloxía, situado na Praza da Burullería, forma parte dunha rede museística que completan o Museo de Armería (tamén no Paseo de Frai Francisco, xunto a Ajuria Enea), o Museo de Ciencias Naturais (na impoñente Torre de Doña Otxanda, do século XV) e o Museo Fournier de Naipes (coa maior colección de naipes do mundo mercede á contribución da empresa local Heraclio Fournier, fundada en 1868). Por outra parte, numerosas galerías de arte distribúense pola cidade, acollendo exposicións de todo tipo.
Pazo de Ortigueira
Historia
Por aqueles anos apareceu por Santiago de Compostela un clérigo influente e con diñeiro: Juan Ibáñez de Mondragón. Nomeado cóengo de Santiago, pronto aumentou a súa fortuna e adquiriu fama. Parece ser que un dos seus irmáns era prelado en Roma, e outro servía no exército. A orixe da familia era o soar de Eremuzketa, en Guipúscoa. Satisfeito na diocese de Santiago, poderosa, o cóengo decidiu establecerse en Compostela, para o que vendeu os bens de Mondragón e buscou unha casa no campo; a torre de Ortigueira estaba baleira e comprouna. Cambiou a súa estrutura e edificou unha capela (pombal e ciprés xa os tiña). Comprou moitas terras para ampliar o predio, dotou á parroquia con xenerosidade e fundou un morgado electivo; pero a obra na que puxo maior empeño e diñeiro foi a construción da capela da Piedade (coñecida como capela de Mondragón), na catedral, na que mandou que o enterraran.
O predio de Santa Cruz tomou entón forma. Comenzouse a muralla que a rodea, e plantáronse viñas e oliveiras, así como uns bos cadros de limoeiros, cerca do bosque de carballos e castiñeiros. A horta era excelente, e dela enviábase a Santiago unha cesta todos os días, para a vivenda do cóengo. No andar principal da casa, o sobrado, había amplas estancias, incluíndo a cociña, quedando todo o baixo para o gando e almacén do gran procedente dos foros. Ao cóengo sucedeuno un sobriño, que seguiu comprando terras, e aumentou a biblioteca.
Un descendente desta familia, Andrés Ibáñez Mondragón, recibiu en 1681, de mans do rei Carlos II, o título de marqués de Santa Cruz de Rivadulla.
Vitoria
Idiosincrasia e cultura
Na terceira semana de xullo ten lugar anualmente o Festival de Jazz de Vitoria, polo que pasaron músicos como Ella Fitzgerald, Dizzy Gillespie, Miles Davis, Chick Corea, Bobby McFerrin ou Wynton Marsalis, quen compuxo un álbum de homenaxe ó festival. miniatura|[[Fonte de Wallace no centro de Vitoria]] O festival de rock independente Azkena Rock Festival converteuse nun dos máis importantes do estado, traendo a bandas como Pearl Jam, Iggy Pop & The Stooges, Wilco, Queens of the Stone Age, Bad Religion, Deep Purple ou Fun Lovin Criminals.
Pazo de Ortigueira
O pazo actual
O pazo, casón en forma de L, presenta na fachada os escudos da familia Mondragón e, na parte de atrás, unha balconada. O edificio básico é un gran corpo rectangular que se une mediante un longo pasadizo coa igrexa, enfronte do pazo. A casa é do tempo do Barroco. Cabe destacar como mellor expoñente artístico a fonte, ostentosamente brasonada, encaixada entre as edificacións complementarias, xunto ás cortes e ás vivendas dos caseiros, que aparecen unidas ao outro lado do patio, quedando a igrexa no centro.
Vitoria
Idiosincrasia e cultura
Pero a manifestación festiva máis importante da cidade son as festas da Virxe Branca, entre o 4 e o 9 de agosto, así como o Día do Blusa (celebrado o 25 de xullo desde 1926), coa súa tradicional mercado de allos, a Romaría de Olarizu (o primeiro luns despois da Virxe de setembro) e a festividade de San Prudencio, o patrón da provincia (28 de abril), coa celebración da Romaría nas campas de Armentia.
Monumentos e lugares de interese
190px|miniatura|dereita|Interior da Catedral Nova
Pazo de Ortigueira
O pazo actual
Primeiro os Mondragón, xa no século XVI, enlazados daquela cos Abraldes e despois co apelido Armada, que pervive aquí, deron vida a esta casa que ten un dos seus maiores encantos na vexetación que a acompaña.
O 11 de decembro de 2001, a propiedade no seu conxunto foi declarada Ben de Interese Cultural.