cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chango Family
La Chango Family é un grupo musical canadense, formado en Montreal en 2000, que toca unha mestura de reggae, ska, funk e outros xéneros musicais. As letras compóñenas en francés, español e inglés, usando nalhgunhas cancións idiomas africanos como o wolof, así coma temas en árabe.
Melody Maker
Melody Maker (en galego "Creador de melodías") era unha publicación do Reino Unido que, consonte a súa empresa editora, IPC Media, chegou a se converter na revista semanal de música máis antiga do mundo.
Fundouse en 1926, enfocada soamente aos músicos profesionais, e logo pasou a centrarse no mundo do jazz. Nos anos 50 comezou aos poucos a cubrir o mundo do rock, e aumentou a súa circulación ata ameazar o liderado do New Musical Express (NME). As vendas continuaron a subir e no comezo dos anos 70 chegou á marca de 250.000 copias por semana.
A publicación continuou a tratar só sobre rock e música indie, sacrificando o tratamento doutros temas como a música de baile, e incluía críticas de equipamentos musicais e de cintas de demostración enviadas polos lectores, dúas cousas que a diferenciaban do NME. As vendas comezaron a decaer e ao final dos anos 90 a MM foi relanzada no formato revista.
Deixou de publicarse en 2000, mesturándose oficialmente coa NME (publicada pola mesma empresa, a IPC Medía), que herdou algúns dos seus xornalistas e das súas seccións.
Cerberus
350px|miniatura|Representación da constelación Cerberus. Cérbero ou Cerberus é unha antiga constelación creada por Johannes Hevelius que aparece por vez primeira no seu atlas estelar Firmamentum Sobiescianum de 1690.
Porén, nas máis das representacións iconográficas da constelación aparece unha serpe con tres cabezas —e non un can— apreixada pola man de Hércules. Hoxe en día non é considerada unha constelación independente, estando as súas estrelas incluídas dentro da constelación de Hércules.
Mitoloxía
Para máis referencias ao mito de Cerberus ver:
Astronomía
Para ver as características de obxectos e estrelas da antiga constelación Cerberus ir a:
Antonio de Viana
Antonio de Viana, nada en La Laguna, Tenerife en 1578 e finado en 1650?, foi un historiador, médico e poeta canario. Estudou en Sevilla a Licenciatura de Medicina, que rematou en 1606. É posiblemente nesta cidade onde coñeceu a Lope de Vega.
Traxectoria
Dende 1607 prestou os seus servizos ó Cabido de Tenerife para levar a cabo a atención dos doentes do hospital. Tamén en Sevilla ocupou a praza de médico cirurxián do Hospital do Cardeal. En 1630, ante o notable aumento da súa fama, os seus contemporáneos tinerfeños conseguiron convencelo e levalo novamente á illa, co seu antigo cargo. En 1633, trasladouse ás Palmas, onde exerceu gran parte da súa profesión. Foi médico do bispo Charangas, elevando aínda máis a súa reputación entre membros de tribunais e altas personalidades doutros órganos que daquela residían na cidade grancanaria.
En canto á súa faceta de historiador e poeta achácaselle que nos seus escritos inventara parte dos nomes guanches que aparecen. Viera y Clavijo tamén se baseou nalgúns dos escritos do poeta Viana para parte da Historia de Canarias, co consecuente erro na denominación dos nomes aborixes que perduraron até o noso tempo.
Mouzo, Carnés, Vimianzo
Mouzo é un lugar da parroquia de Carnés no concello coruñés de Vimianzo. Segundo o IGE tiña 100 habitantes no ano 2018 (50 homes e 50 mulleres).
É lindeiro co lugar de Cures, da parroquia de Cereixo, tamén do concello de Vimianzo. Entre os dous lugares comparten un monte comunal en man común que abrangue parte da aba oeste do monte Faro. Nese monte en man común sitúase parte dun parque eólico cuxos beneficios permiten soster un local veciñal entre os lugares de Cures e Mouzo.
Galería de imaxes de Anca, Neda
San Pedro de Anca é unha parroquia que se localiza no concello de Neda.
Baião
Baião é unha vila do Distrito do Porto, na Rexión Norte e Subrexión de Támega (Portugal). Conta cunha poboación de aproximádamente 3 200 habitantes e é sede dun concello 20 522 habitantes (2011), repartidos en 20 freguesías e cunha extensión de 175,71 km².
O concello limita ao norte co concello de Amarante, ao leste cos de Peso da Régua e Mesão Frio, ao sur cos de Resende e Cinfães, e ao oeste co de Marco de Canaveses.
Freguesías
O concello de Baião está integrado polas seguintes 20 freguesías:
Gomesende
Gomesende é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca da Terra de Celanova. Segundo o padrón municipal, en 2015 tiña 829 habitantes (1105 en 2003).
Game Boy Pocket
miniatura|250px|Game Boy Pocket. A Game Boy Pocket é unha consola de videoxogos fabricada por Nintendo e lanzada ó mercado en 1996. Este modelo é unha modificación da Game Boy clásica. Comparada co modelo clásico, a Pocket tiña un tamaño moito máis pequeno, o porto tamén diminuíu de tamaño e a pantalla pasou de ser en "verde e negro" a un auténtico display "branco e negro", mellorando a calidade notablemente en comparanza co vello modelo de Game Boy. Ademais requiría menos pilas, xa que tiña o espazo para dúas pilas AAA, que provían de 10 horas continuas de xogo. A Game Boy Pocket tiña un pequeno porto "link", que requiría un adaptador para conectarse co vello modelo de Game Boy. O porto foi deseñado para usar en todos os modelos anteriores ó modelo Game Boy Micro. A primeira revisión do modelo Pocket non incluía o led de carga de batería, pero foi incluído na segunda versión do modelo, en 1997, por demanda do público. Lanzouse á vez que a Nintendo 64 en todo o mundo, no Xapón e nos Estados Unidos en 1996, e en Europa en 1997, coa luz led xa incorporada.
Gomesende
Xeografía
O concello, de 28,3 km², pertence á comarca da Terra de Celanova. Limita ao norte con Cartelle, ao sur con Quintela de Leirado, ao leste con Ramirás e ao oeste coa Arnoia, Cortegada e Pontedeva.
Está atravesado polo río Arnoia, o Deva e o río de San Francisco. Os maiores cumios son o Marco das Cruces (869 m, pertencente á serra da Moura) e os montes do Viso e Silva Escura (600–700 m, pertencentes á serra do Laboreiro).
Historia
O topónimo Gomesende é de orixe xermánica.
Durante a idade media o mosteiro de Celanova tiña xurisdición na parroquia de San Lourenzo de Fustáns. As demais parroquias formaban parte dun señorío real, se ben a Herdade de San Miguel de Gomesende foi doada en 1214 por Afonso IX á catedral de Ourense. Posteriormente, algunhas terras volveron a mans de nobres. Os Puga tiñan padroado da igrexa de Poulo (onde se conservan escudos e unha tumba desta liñaxe) e das parroquias de Meréns e Louredo (Cortegada).
As terras estaban cruzadas polo camiño real que ía desde Pontevedra a Celanova pasando pola Arnoia, por onde ía o viño do Ribeiro para embarcalo.
Patrimonio
O Santuario da Nosa Señora da Guía é un templo de arquitectura neoclásica. Ten unha fachada de retablo, cun frontón con volutas inversas nos extremos rematadas con pináculos de bólas. Ten un primeiro corpo con dous vaos coas campás, rematado no centro cun corpo dun só vao coroado cunha cruz. No lado leste ten ábsidas rectangulares, coroadas por pináculos terminados en bólas, e unha fiestra cadrada tapada no interior por retablos. Este santuario ten importancia como centro mariano de peregrinación.
O Santuario da Nosa Señora do Val de Poulo é outro centro de peregrinación mariana, que antigamente tiña máis importancia có anterior. Está situado no monte. É de arquitectura barroca, se ben non se chegou a rematar o proxecto orixinal, que incluía un cenobio dependente da igrexa parroquial, e quedaron baixos os muros de peche. Ten un dobre ciborrio octogonal anterior e posterior, destacando en altura. A carón deste templo había unha antiga capela, conservándose restos de muros derrubados e fontes de baños ó redor do templo vello.
Outros templos barrocos son as igrexas do Pao, Poulo e Fustáns. Hai outra ermida en Santiago de Viñal (O Pao).
Existen casas señoriais en Guielas e A Pombiña (O Pao) e a de Pumar (Sobrado, Poulo).
miniatura|Centro de saúde. Gomesende conta con parte da ruta homologada de sendeirismo PR-G 143 "Roteiro do río Arnoia". É unha ruta lineal duns 11 km con inicio/fin no Santuario da Nosa Señora do Val (Gomesende) e fin/inicio en Escudeiros (Ramirás).
Lugares de Gomesende
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Gomesende vexa: Lugares de Gomesende.
Game Boy Color
miniatura|250px|Game Boy Color coa carcasa transparente.
A Game Boy Color (ゲームボーイカラー) é unha consola de videoxogos portátil de Nintendo, sucesora da Game Boy. Foi lanzada o día 21 de outubro de 1998 no Xapón, o 19 de novembro de 1998 en América do Norte, o 23 de novembro de 1998 en Europa, e o 27 de novembro de 1998 no Reino Unido. Presenta unha carcasa de diferentes cores, e é lixeiramente máis ancha e alta cá Game Boy Pocket. Así como a Game Boy orixinal, posúe un procesador de 8-bit. Combinados, a Game Boy e a Game Boy Color venderon 118,69 millóns de unidades en todo o mundo. A Game Boy Color foi substituída pola Game Boy Advance.
Historia
A Game Boy Color foi unha resposta á presión das desenvolvedoras de xogos por un sistema de xogo novo e máis sofisticado, xa que elas sentían que a Game Boy, mesmo na súa última versión, a Game Boy Pocket, non era abondo. O produto resultante era reversamente compatíbel, sendo o primeiro portátil quen de facer isto, expandindo a gran biblioteca de xogos e instalándose na base do seu predecesor. Isto converteuno un elemento chave na liña Game Boy, pois permitía que cada lanzamento na súa familia tivese á disposición unha biblioteca significantemente maior da que tiñan os seus competidores dende o comezo.
Cartuchos
Os xogos creados especificamente para a Game Boy Color eran mantidos en cartuchos de memoria limpa. Non son compatíbeis coa Nintendo DS. Os xogos proxectados para a Game Boy Color, aínda que tamén incluían compatibilidade reversa co antigo Game Boy, posúen un deseño semellante ós cartuchos cinza para Game Boy, mais son de memoria negra para a identificación. Os lanzamentos europeo e norteamericano de Pokémon Yellow e Pokémon Gold e Silver presentan cartuchos de memoria diferenciada, aínda que sexan tecnicamente idénticos ós cartuchos negros.
Gran Premio de Bélxica de 1965
Resultados do Gran Premio de Bélxica de Fórmula 1 de disputado en Spa-Francorchamps o 13 de xuño de 1965. Foi a terceira carreira da tempada de Fórmula Un de.
Fermentación
miniatura|dereita|Reciclaxe dos coencimas nas fermentacións ([[fermentación homoláctica).]] A fermentación é un proceso metabólico anaeróbico (non usa o osíxeno) de oxidación-redución de substancias orgánicas do que se extrae enerxía por medio de fosforilacións a nivel de substrato, usando como aceptores finais de electróns moléculas internas da célula, xeralmente compostos orgánicos. A diferenza da respiración, na fermentación non se usan aceptores externos como o osíxeno, nin funciona unha cadea de transporte electrónico ou a fosforilación oxidativa. Os coencimas necesarios para a fermentación reoxídanse nas reaccións finais da vía e non na cadea de transporte electrónico como na respiración. A fermentación ten lugar enteiramente no citosol.
Os substratos que se oxidan nas fermentacións, é dicir, que funcionan como doantes de electróns, son xeralmente carbohidratos, pero máis raramente tamén poden selo aminoácidos, ácidos orgánicos, alcohois ou bases nitroxenadas.
Os produtos finais das fermentacións son xeralmente substancias orgánicas relativamente pouco oxidadas como ácidos orgánicos ou alcohois (lactato, etanol...), aínda que tamén se poden desprender gases como o CO2 ou H2. Non se produce, por tanto, unha oxidación completa coma na respiración. Como os produtos finais da fermentación están pouco oxidados, conteñen aínda bastante enerxía química, pero considéranse residuos metabólicos, xa que non poden ser metabolizados en maior medida sen utilizar o osíxeno (ou outro aceptor externo moi oxidado), como lle pasa ao piruvato na respiración aerobia, que é completamente oxidado a CO2 e auga. Esa é a razón de que a produción de ATP nas fermentacións sexa moito menos eficiente ca na fosforilación oxidativa. Nas fermentacións orixínase unha mestura de produtos finais, uns máis reducidos có substrato inicial e outros máis oxidados, pero como media manteñen un equilibrio redox co substrato.
A misión fundamental da fermentación é a obtención de ATP en condicións anaeróbicas por medio de fosforilacións a nivel de substrato. Só se obteñen pequenas cantidades de ATP, moitas veces só os 2 ATP producidos na glicólise. Non se utiliza a fosforilación oxidativa como na respiración.
Moitos organismos poden vivir en presenza ou en ausencia de osíxeno, cambiando de metabolismo. En presenza de osíxeno respiran (un proceso máis rendible enerxeticamente) e en ausencia, fermentan. Así, a glicosa convértese en piruvato por medio da glicólise e despois o piruvato en condicións aeróbicas entra nas mitocondrias e segue a respiración aerobia; pero en ausencia de osíxeno queda no citosol e fermenta. As células musculares humanas poden fermentar se debido a un exercicio moi intenso e rápido quedan sen suficiente osíxeno. Non obstante, hai casos de microorganismos que continúan facendo a fermentación en presenza de osíxeno (pero sen utilizalo), como fan os lévedos Saccharomyces cando dispoñen de moito azucre. Igual fan as bacterias do ácido láctico.
As fermentación utilizan a glicólise (vía de Embden-Meyerhof) para formar piruvato. Despois o piruvato será transformado nos produtos finais da fermentación, diferentes en cada tipo de fermentación. Por exemplo na fermentación homoláctica que fai o noso músculo en anaerobiose o produto final é o lactato.
A fermentación ten grande importancia na industria alimentaria para a produción de viño, cervexa, pan e lácteos, ou para a produción de alcohol.
Aínda que a fermentación é un proceso anaerobio e moitas veces se di que é unha "glicólise anaerobia", non se debe confundir coa respiración anaerobia que fan algunhas bacterias. A respiración anaerobia é similar á respiración aerobia, pero coa diferenza de que non usa o osíxeno como aceptor final de electróns da cadea de transporte electrónico, senón outra substancia distinta do osíxeno (un nitrato, por exemplo), e non ten absolutamente nada que ver cunha fermentación. A fermentación non é unha "respiración".
Tipos de fermentacións
miniatura|dereita|150px|Fermentación alcohólica. miniatura|150px|Esquema simplificado da [[vía da fosfocetolase da fermentación heteroláctica]] As fermentacións que comezan coa glicosa adoitan ter en común a vía da glicólise (pola ruta de Embden-Meyerhoff), que dá lugar a piruvato. Os produtos finais orixinados polas transformacións posteriores do piruvato utilízanse para clasificar as fermentacións. Os principais tipos de fermentacións son:
Fermentación homoláctica
É o tipo máis simple de fermentación. O piruvato orixina como produto final o lactato nunha soa reacción catalizada pola lactato deshidroxenase. Durante esta reacción o encima reoxida o NADH a NAD+, que deste modo pode volver a intervir na glicólise (se non se recicla, a glicólise para). O encima engade H ao piruvato, que se transforma en lactato. Por tanto, o lactato está máis reducido có piruvato. A fermentación homoláctica é peculiar dentro das fermentacións porque non produce ningún gas como produto final.
Na fermentación homoláctica as dúas moléculas de piruvato formadas a partir da glicosa orixinan lactato. A reacción global é:
Fermentación heteroláctica
Na fermentación heteroláctica, a partir da glicosa só se forma unha molécula de piruvato, que dá lugar ao lactato, mentres que por outra vía o resto do esqueleto carbonado da glicosa dá lugar a etanol e dióxido de carbono. Poden facela as bacterias do ácido láctico heterofermentativas pola vía da fosfocetolase.
A reacción global é:
Fermentación alcohólica
Na fermentación alcohólica os produtos finais son etanol e dióxido de carbono. Primeiro, o piruvato dá lugar a acetaldehido perdendo o seu grupo carboxilo en forma de CO2, en reacción catalizada pola piruvato descarboxilase. Despois, a alcohol deshidroxenase transforma o piruvato en etanol con oxidación do NADH. Esta fermentación realízana os lévedos, algúns fungos e algúns tecidos vexetais e algunhas bacterias. É a fermentación usada para elaborar pan, viño, cervexa ou alcohol industrial.
A ecuación global é:
Fermentación ácida-mixta
Producen unha mestura de ácidos e outras substancias como produtos finais. Hai varias variantes. É típica de bacterias como Escherichia, Salmonella, Shigella, Proteus, Yersinia e Vibrio. No caso de Escherichia coli a reacción global é:
2 glicosa + H2O → 2 lactato + acetato + etanol + 2 CO2 + H2
Fermentación butanodiólica
Orixina os produtos da fermentación ácida-mixta e ademais un produto adicional característico, o 2,3-butanodiol. Dáse nas bacterias Aerobacter, Serratia, Erwinia e certas especies de Bacillus e Aeromonas.
Fermentación butírica
Os produtos finais son os ácidos acético e butírico, CO2 e H2. Dáse en moitos Clostridium, que presentan moitas variantes nesta fermentación; algúns poden orixinar acetona ou alcohois.
Fermentación propiónica
Os produtos finais son principalmente ácido propiónico, ácido acético e CO2. É tipica das bacterias do xénero Propionibacterium.
As fermentacións na industria alimentaria
miniatura|dereita|Tanques de fermentación de cervexa.
En moitas culturas as fermentacións proporcionaron importantes instrumentos para a transformación dos alimentos e mellorar a súa conservación. As fermentacións están na base da preparación de numerosos alimentos de orixe animal e vexetal.
Pan
Na panificación o fermento ou lévedo do xénero Saccharomyces fermenta os oligosacáridos que se separan do amidón da fariña (pola acción de certos encimas da masa) durante a fase de amasado e repouso da masa. Os produtos da fermentación alcohólica que ten lugar (etanol e díóxido de carbono) convértense en gas durante a fase de levedado e a cocción, formando os característicos oquiños da masa de pan.
Viño
O viño prodúcese a partir de solucións de azucres obtidas do zume de uva, que se deixan fermentar con lévedos Saccharomyces cerevisiae, que están presentes na pel da uva ou procedentes de cultivos seleccionados.
Segundo as condicións de fermentación, diferéncianse as cualidades organolépticas (cor, sabor, aroma...) do viño, características que se enriquecen posteriormente durante as fases sucesivas de eleaboración.
O lévedo en condicións anaerobias trasforma 100 gramos de azucre en 51,1 gramos de etanol cun rendemento en volume do 65.5%. Isto é un rendemento teórico, porque en realidade unha parte do azucre dispoñible vai ser utilizada polo lévedo para multiplicarse; ademais durante a fermentación os lévedos do mosto producen substancias secundarias como glicerina, ácido acético ou ácido succínico, que contribúen a caracterizar o aroma do produto final. O rendemento real é de aproximadamente o 60% en volume.
Se o viño se contamina con bacterias ou lévedos aerobios, estas producirán ácidos que picarán o viño.
Cervexa
As cervexas elabóranse a partrir de grans de cereal (cebada). Estes grans non conteñen azucre, senón amidón, polo que non se poden fermentar directamente como o viño. Primeiramente hai que converter ese amidón en azucres, para o cal se deixa que a cabada xermine (malteado), para que os encimas do cereal realicen a conversión do amidón en azucre á vez que transforman algunhas proteínas.
Despois férvese a mestura de malte con auga e obtense o mosto de cervexa, ao que se lle engade lúpulo e o lévedo Saccharomyces cerevisiae (hai varias variedades), que realizará unha fermentación alcohólica. Hai que controlar tamén a produción de escuma.
Queixo
Na fabricación de produtos lácteos non interveñen lévedos senón bacterias lácticas, que realizan a fermentación láctica dos azucres do leite, que orixina ácido láctico. Na fabricación do queixo o leite coagula polo ácido láctico ou pola adición de encimas (quimosina ou rennina do estómago das tenreiras). Fórmase a callada e despois hai que eliminarlle o soro e hai unha fase de maduración onde interveñen outra vez as bacterias lácticas, que lle dan ao quiexo o seu cheiro característico.
Na maduración dalgúns queixos interveñen bacterias do ácido propiónico, que, ao orixinaren na súa fermentación propiónica dióxido de carbono, dan lugar aos ollos característicos de certos queixos suízos (Emmental).
Iogur
Na elaboración do iogur interveñen as bacterias Lactobacillus bulgaricus e Streptococcus thermophilus, que fan a fermentación láctica dos azucres do leite (glicosa, lactosa) producindo ácido láctico. O ácido lactico acidifica o leite e coagula as proteínas (caseína), producindo un xel semisólido que é o iogur. Tamén se orixina algo de acetaldehido e outros produtos, que lle dan ao iogur o seu aroma. No iogur que comemos están incluídas ditas bacterias.
Historia
miniatura|dereita|Fermentación en progreso. O coñecemento de que os lévedos eran organismos vivos data de 1837-1838, ano en que apareceron tres publicacións asinadas por C. Cagniard de la Tour, T. Swann, e F. Kuetzing, cada un dos cales independentemente conluíu que os lévedos eran organismos vivos e que se reproducían por xemación. Quizais polo feito de que en Europa o viño, cervexa e pan eran alimentos básicos, a maioría dos estudos iniciais sobre a fermentación fixéronse con lévedos, que eran esenciais na súa elaboración. Pouco despois descubríronse as bacterias.
Louis Pasteur (1822–1895), durante as décadas de 1850 e 1860, demostrou que a fermentación era un proceso iniciado polos organismos vivos e non unhas reaccións químicas independentes deles. En 1857, Pasteur demostrou que a fermentación do ácido láctico era causada por organismos vivos. En 1860, demostrou que as bacterias causaban a acidificación do leite, un proceso que se supoñía antes que era puramente químico en vez de bioquímico, e os seus traballos de identificación de microorganismos como causantes da deterioración dos alimentos levarono a idear o proceso de pasteurización para a súa conservación. En 1877, en traballos para mellorar a industria francesa da destilación, Pasteur publicou o seu famoso traballo sobre a fermentación Etudes sur la Biere. Definiu a fermentación (algo incorrectamente) como "la vie sans l'air" (a vida sen aire), pero indicou correctamente que tipos específicos de microorganismos causan tipos específicos de fermentacións e produtos finais específicos.
Quedaba sen explicar aínda a natureza básica do proceso fermentativo, ou probar sen lugar a dúbidas que está causada polos microorganismos, que sempre parecían estar presentes. Moitos científicos, incluído Pasteur, intentaran sen éxito extraer dos lévedos os encimas da fermentación. Pero finalmente en 1897 o alemán Eduard Buchner, conseguiu extraer un zume dun cultivo de lévedos, e comprobou que este líquido sen organismos vivos podía fermentar unha solución de azucre, formándose dióxido de carbono e alcohol igual que o que facían os lévedos. Os "fermentos desorganizados", como se lles chamaba, comportábanse igual cós propios organismos completos. Desde entón, o termo encima empezou a aplicarse a todos os fermentos. Comprendíase por fin que a fermentación estaba causada por encimas que eran producidos polos microorganismos. En 1907, Buchner gañou o premio Nobel por estes traballos.
Os avances na microbioloxía e na tecnoloxía da fermentación foron continuos ata os nosos días. Por exemplo, a finais da década de 1970, descubriuse que se podía facer mutar aos microrganismos con métodos físicos e químicos para facer que as súas fermentacións tivesen maior rendemento, crecesen máis rápido, fosen menos tolerantes ao osíxeno, ou puidesen utilizar un medio máis concentrado. Desenvolveuse tamén a selección de estirpes e a hibridación, o que se utilizou nas máis modernas técnicas de fermentación na industria alimentaria.
Dólar tuvalés
O dólar tuvalés (en inglés Tuvaluan dollar ou simplemente dollar) é a moeda oficial de Tuvalu dende 1976. A pesar de todo, o dólar de tuvalés non é legalmente unha unidade monetaria independente, senón que se trata dunha emisión especial de moedas do dólar australiano coa efixie da raíña Isabel II no anverso, e motivos da fauna do arquipélago no reverso. Os billetes empregados en Tuvalu son os mesmos que os australianos, ademais as moedas australianas tamén circulan co mesmo valor que as de Tuvalu. O dólar tuvalés ten unha relación co dólar australiano similar á existente entre a coroa feroesa e a coroa dinamarquesa.
Como o dólar de Tuvalu non é unha moeda independente, non ten un código ISO específico e polo tanto comparte o código estándar internacional das moedas australianas, AUD. Normalmente abréviase como $ ou T$ para diferencialo do dólar estadounidense e doutros tipos de dólares.
A taxa de troco é a mesma que a do dólar australiano, a moeda de valor legal en Tuvalu.
Moedas
miniatura|Reverso das moedas de 10, 20, 50 centavos e dun dólar de Tuvalu. En 1976, as moedas foron introducidas en denominacións de 1, 2, 5, 10, 20 e 50 centavos e dun dólar. As moedas de 1 e 2 centavos foron acuñadas en bronce, as de 5, 10 e 20 centavos en cuproníquel e son do mesmo tamaño e composición que as moedas australianas deses valores. Non obstante, a moeda de 50 centavos, tamén de cuproníquel, é distinta á dodecagonal moeda de 50 centavos australiana e a moeda dun dólar tuvalé posúe nove lados e foi acuñada en cuproníquel. Como en Australia, as moedas de 1 e 2 centavos foron retiradas da circulación, mais as moedas de 2 dólares non se introduciron, como si se fixo en Australia.
Os reversos das distintas moedas teñen os seguintes motivos:
Skogsrået
Skogsrået (traducible dende o sueco como A ninfa do bosque), subtitulada ballade pour l'orchestre, Op. 15, é un poema sinfónico programático escrito entre 1884 e 1885 polo compositor finlandés Jean Sibelius. A balada, que se estreou o 17 de abril de 1895 en Helsinqui (Finlandia), baixo a dirección do propio Sibelius, segue o poema homónimo de 1882 do escritor sueco Viktor Rydberg, no cal un mozo, Björn, se interna no bosque e é seducido e levado á desesperación por unha skogsrå, ou ninfa do bosque. Organizativamente, o poema sinfónico consiste en catro seccións informais, cada unha das cales correspóndese cunha das catro estrofas do poema e evoca o estado de ánimo dun episodio en particular: primeiro, vigor heroico; segundo, actividade frenética; terceiro, amor sensual; e cuarto, dor inconsolable.
Skogsrået foi interpretada tres veces máis esa década; logo, por petición do compositor, unha vez máis en 1936. Nunca publicada, pensouse que a balada era comparable a obras insubstanciais e de xuventude que Sibelius suprimira ata que o musicólogo finlandés Kari Kilpeläinen 'redescubriu' o manuscrito nos arquivos da Universidade de Helsinqui, "[atrapando] Finlandia, e o mundo musical, por sorpresa". Osmo Vänskä e a Sinfonia Lahti realizaron a estrea moderna da balada o 9 de febreiro de 1996. Aínda que a partitura permanecera 'perdida' durante sesenta anos, o seu material temático era coñecido de xeito reducido a través dun melodrama para narrador, piano, dúas trompas, e cordas. Sibelius probablemente arranxou o melodrama a partir do poema sinfónico, aínda que afirmou o contrario. Algúns críticos, se ben admiten a beleza das ideas musicais, critican a Sibelius pola súa excesiva confianza na narrativa do material orixinal e a falta dunha da estrutura rigorosamente unificada que caracterizou a súa produción posterior, mentres que outros, como Veijo Murtomäki, calificaron á obra como "obra mestra" digna de ser clasificada entre as mellores obras orquestrais de Sibelius.
Composición
Sibelius admiraba a Rydberg e frecuentemente puxo música á súa poesía, como o melodrama Snöfrid, Op. 29, e Atenarnes sång, Op. 31/3 (traducible como Canción dos atenienses). O poema Skogsrået foi publicado por primeira vez en 1882, e en 1883 o futuro amigo de Sibelius, o artista Akseli Gallen-Kallela, ilustrouno. En 1888 ou 1889, aproximadamente cando se coñeceron, Sibelius arranxou por primeira vez Skogsrået para voz e piano. Esta versión non ten relación musical co tratamento que Sibelius deulle en 1894-95. miniatura|esquerda|Rydberg en 1876. En 1894, aínda que Sibelius era unha figura nacional en Finlandia e completara obras imnportantes como Kullervo e a Suite Karelia, aínda loitaba por liberarse dos modelos wagnerianos e desenvolver un estilo verdadeiramente individual. A orixe do poema sinfónico segue a ser descoñecida, mais Skogsrået puido ter evolucionado fora da música cara a unha ópera verista que Sibelius planeara pero que nunca realizou. O libreto, como relataba nunha carta de Sibelius datada o 28 de xullo de 1894, conta a historia dun xove estudante comprometido que, mentres viaxa polo estranxeiro, coñece e é atraído por unha bailarina exótica. Ao seu regreso, o estudante describe o baile e á bailarina dun xeito tan vívido que a súa moza deduce que lle foi infiel; a ópera finaliza cunha procesión funeraria pola moza do estudante (a carta non é clara respecto ás causas da morte). Amais, nunha carta do 10 de agosto de 1894, Sibelius informa á súa muller, Aino, dunha nova composición "ao estilo dunha marcha". Murtomäki argumenta que Sibelius adaptou de xeito doado as súas ideas musicais previas á trama de Skogsrået: a marcha converteuse no tema de Björn na primeira sección da obra, o protagonista "quítase a si mesmo (no estranxeiro)" convértese na frenética persecución do segundo, a infelicidade coa bailarina convértese na sedución da malvada skogsrå na terceira, e a procesión funeraria da ópera convértese na desesperanza final de Björn.
Aínda que tanto o poema sinfónico como o melodrama xorden deste material, non está claro que forma musical empregou inicialmente Sibelius para emprender o poema de Rydberg. Na década de 1930, o compositor afirmou que primeiro escribira o melodrama (estreado o 9 de marzo de 1895 nunha bola de lotaría a beneficio do Teatro Finlandés no que foi narrado por Axel Ahlberg), só para darse conta de que "o materíal podía permitir un tratamento máis extenso" como poema sinfónico. Con todo, os estudosos, cuestionaron esta cronoloxía, argumentando que, realizando a estrea do poema sinfónico tan só un mes despois, é "improbable, se non totalmente imposible" que Sibelius puidera ter expendido o melodrama dun xeito tan rápido. Probablemente "comprimiu" o poema sinfónico previo, eliminando pontes e repeticións, para compoñer o melodrama. O manuscrito do melodrama ten moitas menos correccións que o do poema sinfónico, o que apoia este punto de vista. Sibelius tamén arranxou a conclusión para piano solista.
Historia das interpretacións
miniatura|Nymfen, obra do pintor [[Noruega|noruegués Hans Heyerdahl, ca. 1890.]] O poema sinfónico estreouse o 17 de abril de 1895 no Gran Salón da Universidade de Helsinqui, co propio Sibelius dirixindo a Helsingin kaupunginorkesteri; o programa tamén incluíu o poema sinfónico Vårsång (Canción da primavera) e seleccións da Suite Carelia. Dous días despois repetiuse a interpretación. A pesar da súa acollida positiva, Skogsrået tan só foi interpretada outras cinco veces en vida de Sibelius: dúas en Turku o 29 e o 30 de novembro de 1897; dúas en Helsinqui na estrea da súa Primeira Sinfonía o 26 e o 30 de abril de 1899 (un acontecemento de grande importancia na carreira de Sibelius, e un sinal de que o compositor vía Skogsrået como un contrapunto digno para a sínfonía); e, logo dunha paréntese de 37 anos, unha vez máis en Helsinqui o 27 de outubro de 1936. Sibelius, que aos seus setenta anos se retirara a Ainola, non estivo presente nesta última interpretación, aínda que parece que seleccionou persoalmente Skogsrået para o programa; Georg Schnéevoigt, que reduciu a partitura amplamente para adaptar o tempo da interpretación ao asignado á súa retransmisión radiofónica, dirixiu a Helsingin kaupunginorkesteri, co presidente Pehr Evind Svinhufvud, o primeiro ministro Kyösti Kallio, e o mariscal Carl Gustaf Emil Mannerheim entre o público.
Despois de 1936, Skogsrået desapareceu do repertorio de novo. Ao longo da súa carreira, Sibelius tivo problemas con "bloqueos" creativos e episodios de depresión. Isto levouno a tirar ao lume as partituras cando se sentiu incapaz de revisalas ao nivel que el mesmo esixía. Este foi o destino máis notorio da súa Oitava Sinfonía, mais tamén o de moitas obras das décadas de 1880 e 1890. Con todo, non destruíu Skogsrået. A balada permanecía abandonada entre as máis de 10 000 páxinas de papeis e partituras que a familia do compositor depositara en 1982 no arquivo da Biblioteca da Universidade de Helsinqui. A obra foi 'redescuberta' polo experto en manuscritos Kari Kilpeläinen; o seu posterior recoñecemento por parte de Fabian Dahlström "colleu a Finlandia, e o mundo da música, por sorpresa": o poema sinfónico, de 22 minutos de duración e escrito para orquestra completa, foi moito máis que o melodrama "refundido sen o orador" que moitos no establecimiento de Sibelius lle outorgaran. Skogsrået tivo a súa 'estrea mundial' moderna o 9 de febreiro de 1996 pola Sinfonia Lahti, baixo a batuta de Osmo Vänskä. Vänskä recibiu permiso da familia de Sibelius para interpretar a obra. Por necesidade, Vänskä complementou o manuscrito cheo de edicións e, polo tanto, "moi difícil de ler" de forma illada, con notas da interpretación de 1936. En 2006, Breitkopf & Härtel publicou a primeira edición de Skogsrået.
Orquestración
A partitura de Sibelius require da utilización de:
Estrutura
En 1893, Sibelius expresara a súa crenza na necesidade de motivación poética na música nunha carta ao poeta J. H. Erkko: "creo que a música son, que é a música absoluta, non pode satisfacer. Esperta sentimentos e estados de ánimo pero sempre algo insatisfactorio permanece nas nosas almas..." Nunha carta a Aino en agosto de 1894, Sibelius afirmou ser "realmente un pintor de tons e poeta" no molde dos poemas sinfónicos de Liszt. En Skogsrået, Sibelius adheriuse estreitamente á estrutura narrativa do poema de Rydberg, tanto que na estrea de 1895, ás persoas da audiencia proporcionáronselles copias do material orixinal, indicando o centro da trama de Rydberg na interpretación. Debido ás súas calidades programáticas, as personalidades da musicoloxía adoitan describir Skogsrået, aínda que nun só movemento, como unha obra con catro seccións informais ou "tableaux dramáticos", cada un dos cales corresponde a unha das catro estrofas do poema:
Primeira sección
Unha heroica fanfarria de metais anuncia a Björn, "un mozo alto e guapo". A súa forza e boa aparencia espertaron aos "espíritos astutos", e no seu camiño a unha festa unha noite de verán, está fascinado polo bosque "cantor". A música de apertura, "leda" e triunfante en dó maior, lumbar a Abertura Carelia, Op. 10 (non confundir coa Suite Carelia, Op. 11) que Sibelius escribiu en 1893, e non revela ningún sinal do destino inminente de Björn. O tema de Björn recapitúlase ao final da segunda sección.
Segunda sección
Björn "voluntariamente mais baixo coacción", somérxese profundamente no máxico bosque nórdico e é encantado por ananos malignos e fedellos, que "tecen unha rede de raios de lúa" e rinse roncamente do seu prisioneiro". Considerada por algúns críticos como a sección máis chamativa do poema sinfónico, a música "protominimalista" en la menor é á vez hipnótica e deliciosamente propulsiva: Sibelius repite e reelabora o mesmo motivo curto (pertencente inicialmente aos clarinetes) nun rico tapiz das madeiras, acelerando o tempo e engadindo trompas fóra de ritmo e trombóns pulsantes, para producir o que Mortomäki describiu como "campo sonoro modal-diatónico".
Terceira sección
miniatura|400px|O tema dun home mortal (neste caso o [[Hylas durmido), seducido e condenado por unha muller sobrenatural é un tema recorrente no folclore e na arte. Aquí está Hylas cunha Ninfa, 1893, por John William Waterhouse]] Björn encóntrase e é seducido por unha fermosa ninfa de madeira (skogsrå). A sensual música da noite de Midsommar en dó díese maior está "bañada nun resplandor erótico"; unha cantinela do violonchelo solista, unido á trompa e ás cordas en pizzicato, representan o avances eróticos da ninfa. "Quen podería resistirse," escribiu Glenda Dawn Goss como defensa burlona, "a súa [da ninfa] rouca voz do violonchelo solista, os seus movementos sensualmente oscilantes, unha extremidade branca vislumbrada, suave coma o mel, baixo un vestido branco como a lúa, un docemente ondulante peito?".
Homoloxía (bioloxía)
miniatura|325px|dereita|Homoloxía dos ósos das extremidades anteriores de catro grupos de vertebrados. miniatura|300px|dereita|[[Carl Gegenbaur: Homoloxía nos membros anteriores (1870).]]
Skogsrået
Cuarta sección
Tendo perdido toda esperanza de felicidade terrenal (no folclore sueco, un home que sucumbía a unha skogsrå estaba condenado a perder a súa alma), Björn desespera. A música muta do erótico dó díese maior a unha escura e lógobre 'marcha fúnebre' en dó díese menor. A medida que o ondulante e "dorido" tema do violín choca contra os metais, Björn queda cunha "dor inconsolable", obsesionado polo recordo da skogsrå. "Case nunca escribiuse música," escribiu o crítico musical do xornal Uusi Suometar logo da interpretación de 1899, "que poida describir máis claramente o remordemento".
Homoloxía (bioloxía)
En bioloxía, no estudo comparativo dos seres vivos, a homoloxía é a relación que hai entre dúas estruturas orgánicas ou xenes que teñen a mesma orixe xenética nun antepasado común. Hai homoloxía entre órganos determinados de dúas especies diferentes, cando ambos os dous derivan do órgano correspondente do seu antepasado común, con independencia do distintos que puideron chegar a facerse co tempo. As catro extremidades pares dos vertebrados con mandíbula (gnatóstomos), desde os tiburóns ata as aves ou os mamíferos, son homólogas. Da mesma maneira, o extremo da pata dun cabalo é homólogo do dedo medio da man e do pé humanos.
Homoloxía e analoxía
Unha homoloxía é a expresión dunha mesma combinación xenética que se supón deriva da dun antepasado común. Unha analoxía é unha estrutura semellante a outra ou que ten a mesma función, pero que ten unha orixe e desenvolvemento embrionario diferentes, polo que non a presentaba un antepasado común, senón que é resultado de evolución converxente.
Skogsrået
Recepción
miniatura|esquerda|Erik Tawaststjerna, musicólogo, amigo e biógrafo de Sibelius Guy Rickards, coincidindo en que Skogsrået "nunca escapa á dependencia dos versos", fíxose eco de Tawaststjerna ao preguntarse que tería ocorrido se Sibelius tivera revisado Skogsrået na súa madurez, como pasou con En saga. A resposta do compositor finlandés Kalevi Aho foi similar, denominando a balada como "unha obra interesante" que precisa de "máis pulimento". O director de orquestra finlandés Osmo Vänskä, con todo, defendeu a balada. "É unha preza tremenda", sinalou Vänskä nunha entrevista. "El [Sibelius] nunca puido revisala, mais a música non ten nada malo. Sibelius nunca prohibiu a interpretación de Skogsrået". Estilisticamente, os estudosos teñen detectado en Skogsrået a influencia de Richard Wagner. Murtomäki, por exemplo, discierne o "vocabulario erótico harmónico" de Tristan und Isolde na terceira sección e o "motivo da pregunta prohibida" de Lohengrin na marcha fúnebre dende o finale. Á luz da "resposta nietzscheana" de Sibelius ás óperas de Wagner (inicialmente namorado, en xullo de 1894 Sibelius repudiara as ideas de Wagner como "calculadas" e "fabricadas"), tales observacións son de particular interese porque ilustran ata que punto Sibelius, no momento en que escribiu Skogsrået, non conseguira romper co mestre alemán.
Homoloxía (bioloxía)
Homoloxía e analoxía
Desde o punto de vista da bioloxía do desenvolvemento evolutivo (evo-devo) na que a evolución se considera a evolución do desenvolvemento dos organismos, Rolf Sattler indicou que a homoloxía pode ser tamén parcial. Poden evolucionar estruturas novas por medio de combinacións de vías de desenvolvemento ou partes delas. Como resultado, poden evolucionar estruturas híbridas ou en mosaico que mostran homoloxías parciais. Por exemplo, certas follas compostas de plantas con flor son parcialmente homólogas tanto das follas como dos talos porque combinan algúns trazos de follas e de talos.
Skogsrået
Análise
thumb|upright|Sibelius in 1907
Detalles autobiográficos
Algúns musicólogos teñen especulado con que Skogsrået é potencialmente autobiográfica. Mortomäki, en particular, argumentou que a descrición do poema sinfónico de "unha conxunción sexual fatal" entre Björn e a skogsrå é unha posible alusión ás propias indiscrecións xuvenís do compositor. "O forte elemento autobiográfico en Skogsrået é inconfundible", escribiu Murtomäki, engadindo que na balada, "Sibelius probablemente confesa un romance con Aino". Para Murtomäki, a natureza da balada de Skogsrået é clave, xa que no xénero "esperábase que o cantante/narrador/compositor se revelara". Nese momento, era común que para os homes da clase de Sibelius as primeiras parellas sexuais foran prostitutas. Murtomäki di que "nas súas vida sexuais ocultas ou "non oficiais", experimentaron un certo tipo de aventura sexual feminina que as súas esposas non podían igualar facilmente". Plantexa a hipótese de que Skogsrået e outras composicións contemporáneas eran o método de Sibelius para lidar coas consecuencias emocionais que isto lle provocaba e a súa culpa cara á súa muller Aino.
Homoloxía (bioloxía)
Homoloxía e homodinamia
A homodinamia (Baltzer, 1950, 1952) fai referencia a aquelas inducións embriolóxicas que teñen as mesmas consecuencias en dous organismos distintos. Por exemplo, existe homodinamia cando a epiderme embrionaria de ra, trasplantada á rexión dun embrión de píntega destinada a converterse en mandíbula, produce unha mandíbula de ra na cabeza da píntega. Trátase, por tanto, dunha similitude na capacidade de responder ao mesmo indutor do mesmo xeito
Skogsrået
Detalles autobiográficos
Co seu enfoque na fantasía sexual, Skogsrået difire marcadamente do poema de Rydberg Snöfrid que Sibelius musicou en 1900. En Snöfrid, Gunnar, o heroe patriótico, resístese á sensual "aperta" dunha ninfa de auga para no seu lugar "pelejar a loita desesperada" polo seu país e "morrer sen nome". O contraste entre Björn e Gunnar, argumenta Murtomäki, reflicte a propia transformación persoal de Sibelius: coroado como "heroe nacional" logo da estrea da súa Sinfonía núm. 1 en 1899, Sibelius desexaba demostrar que tiña "superado o seu aventurismo inicial" e aprendera a colocar o país antes do exceso "libertino". A conclusión de Murtomäki, con todo, non é aceptada universalmente. David Fanning, na súa recensión do volume editado no que aparece o ensaio de Murtomäki, sinalou como "dubidosas" e "tendenciosas" estas especulacións autobiográficas. Segundo Fanning: "Para Murtomäki todo acorde semidiminuído parece ser un acorde de Tristán, con todo o bagaxe simbólico que entraña...Tal hermenéutica a medias desconcierta e aliena... o entusiasmo ocasionalmente permitiuse que se desboque".
Homoloxía (bioloxía)
Exemplos
Un dos exemplos máis representativos de homoloxía é a existente entre a cartilaxe branquial dos peixes, a mandíbula dos réptiles e o oído medio dos mamíferos:
Skogsrået
Carencia de publicación
Por que Sibelius non puido preparar Skogsrået para a súa publicación é unha pregunta que ten deixado perplexos aos estudosos. Seguindo o consello de Ferruccio Busoni, Sibelius ofreceu Skogsrået en 1895 ao editor musical ruso Mitrofan Belyayev mais non foi publicada. Murtomäki suxeriu que Sibelius, malia a ter sido afectuoso con Skogsrået, estaba "inseguro sobre o valor real" da súa produción da década de 1890, unha ambivalencia que quizais se ilustre mellor polo historial de publicacións pouco sistemáticas e múltiples revisións ás catro lendas de Lemminkäinen (que aparecen no diario do compositor en 1911 nunha listaxe de obras para ser reescribas, Skogsrået tamén parece ter sido programada por Sibelius para un novo exame, aínda que nunca se realizou). Os estudosos teñen dado unha explicación a por que Sibelius puido terlle "dado as costas" as súas primeiras compositions. Quizais, como mestre, considerou as obras da súa xuventude como tecnicamente "inferiores" á súa produción madura; ou, como artista en evolución, buscou distanciarse das exclamacións apaixonadas e nacionalistas para desenvolver o seu propio e único estilo musical e apuntar á transición de "heroe local" a "compositor internacional"; ou, como ancián estadista, temía ter "revelado demasiado" nas primeiras obras "confesionais", como En saga, Lemminkäinen ja saaren neidot, e Skogsrået. Na ausencia dalgunha información nova dos papeis de Sibelius, con todo, a razón pola que Skogsrået nunca foi publicada finalmente "parece condenada a seguir sendo suxeito de especulación".
Discografía
Mesmo despois da onda de publicidade que seguiu á súa reaparición, Skogsrået segue a ser raramente gravada en comparación con outras obras temperás de Sibelius. Foi gravada por primeira vez polo selo BIS con Osmo Vänskä á fronte da Sinfonia Lahti. Algún material musical non estivo dispoñible ata a publicación da edición crítica de Breitkopf & Härtel JSW en 2006 e polo tanto non se incluíu en gravacións anteriores. A versión de 1888 para voz e piano foi gravada por Anne Sophie von Otter. Erik Tawaststjerna tamén gravou a versión para piano só xunto co resto de transcricións para piano de Sibelius. A gravación de 1996 de Vänskä tamén inclúe a primeira gravación do melodrama, narrado por Lasse Pöysti.
Homoloxía (bioloxía)
Homoloxía serial
miniatura|Ilustración do desenvolvemento dos órganos sexuais masculino e feminino a partir dunha orixe embrionaria común. Pode falarse tamén de homoloxía interna nun organismo ou nunha especie. Hai homoloxía serial entre órganos repetidos, como as distintas follas dunha planta ou os tres pares de patas dun insecto; son homólogos neste sentido o polgar e o dedo gordo do pé. Por outra parte, hai homoloxía entre os órganos sexuais externos dos dous sexos nos mamíferos; por exemplo, a relación entre o clítoris e o pene, ou entre o escroto e os labios maiores da vulva.
Concepto histórico
O concepto máis estendido de homoloxía é o concepto histórico: dous órganos son homólogos cando proceden dun "órgano ancestral" común. Esta definición de homoloxía foi elaborada por Ray Lankester para eliminar a vaguidade da definición de Richard Owen, que definía a homoloxía como "o mesmo órgano en diferentes animais." Así, Lankester definiu como homólogos a aqueles caracteres en dúas especies que "teñen un só representante nun antepasado común".
A bioloxía evolutiva do desenvolvemento utiliza unha definición distinta de homoloxía que ten en conta os procesos de desenvolvemento subxacentes aos órganos homólogos. Este novo concepto de homoloxía recibiu o nome de homoloxía ontoxenética ou do desenvolvemento (developmental homology) ou concepto biolóxico de homoloxía. Desde esta perspectiva, o concepto de homoloxía non é pasivo senón activo e pode influenciar a traxectoria evolutiva actuando como unha constrición do desenvolvemento.