cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pierluigi Martini
Fórmula Un
Martini participou en 124 Grandes Premios de Fórmula 1, debutou o 9 de setembro de 1984, conducindo para Toleman no posto do suspendido Ayrton Senna no Gran Premio de Italia. Anotou un total de 18 puntos de campionato case sempre co equipo Minardi (dirixido polo mesmo Giancarlo Minardi que anteriormente fora dono da Scuderia Everest). miniatura|right|Martini pilotando un [[Minardi no Gran Premio do Reino Unido de 1994]] miniatura|right|Martini pilotando un Minardi no [[Gran Premio do Reino Unido de 1995]]
Sportscars
Logo da Fórmula Un, Martini iniciou unha exitosa carreira nos autos deportivos. A súa primeira carreira nas 24 Horas de Le Mans foi en 1996 cun Porsche de Joest Racing. 1997 trouxo un cuarto lugar nun Porsche 911 GT1, tamén competiu no FIA GT Championship ese ano. En 1998, uniuse ao novo programa Le Mans de BMW Motorsports. En 1999, Martini, Yannick Dalmas e Joachim Winkelhock gañaron as 24 Horas de Le Mans. O trío pilotou para BMW. O equipo tivo que loitar tanto cos Toyota e Mercedes oficiais e gañou a carreira por unha volta sobre o subcampión Toyota.
Martini regresou ao automobilismo en 2006, competindo na serie de Grand Prix Masters para pilotos retirados de Fórmula Un.
Resultados completos no Campionato Europeo de Fórmula 2
(key) (Carreiras en letra grosa indican pole position; carreiras en itálica indican volta rápida)
Resultados completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Boxeo tailandés
Boxeo tailandés ou muay thai (en มวยไทย) é unha arte marcial que se orixinou na Tailandia, tendo como base outra arte marcial tradicional coñecida por muay boran. Esta disciplina evolucionou para unha forma de deporte de combate, tornándose deporte nacional. Tamén é coñecida como a arte das oito armas, pois usa ostensiblemente de golpes contundentes aplicados cos puños, cóbados, xeonllos e pés, e, como cada unha destas partes do corpo se presenta aos pares, de aí vén a denominación alternativa.
O paradigma actual foi máis ou menos fixado a mediados do século XVIII, pero a historia da modalidade, da súa evolución, conta máis de dous mil anos, confundíndose coa propia historia do pobo tailandés. Pódese ver, con fundamento no seu repertorio técnico, que este tipo de boxeo comparte con outras artes marciais da rexión unha orixe, por canto se asemella ao silat e ao pradal serey, de Camboxa e adxacencias; tomoi, de Malaisia; lethwei, de Birmania; e muay lao, de Laos.
Nacionalmente, a súa popularidade gañou incremento significativo a partir do século XVI, e, para o resto do mundo, só tralo fin da primeira metade do século XX, cando practicantes da modalidade conseguiron derrotar representantes doutras artes marciais.
Unha das máis distinguidas características é a realización da cerimonia ram muay, cando os contricantes executan, so o acompañamento musical, unha secuencia de movementos estilizados de loita. Destácase tamén polo emprego de golpes cos xeonllos, cóbados e cúbitos, máis do que as artes irmás. Alén das técnicas de loita de per se, como deporte, o practicante sométese a intenso adestramento con foco no condicionamento físico, na concentración e no desenvolvemento de autoconfianza. Como modalidade deportiva, a maioría das entidades representativas desaproban o uso dos golpes máis violentos, como aqueles cos cóbados, na intención de asegurar a integridade física dos atletas.
A dirección da faceta deportiva é feita pola Federación Internacional de Muay Thai e polo Consello Mundial de Muay Thai. Porque se trata dun patrimonio nacional da Tailandia, os practicantes son chamados de modos diferenciados: os loitadores tailandeses, nak muay (นักมวย), mentres que os demais practicantes do resto do mundo nak muay farang (นักมวย ฝรั่ง).
O boxeo tailandés influenciou moito no desenvolvemento do kickboxing que entón foi creado no Xapón, en Europa e nos Estados Unidos.
Case cada movemento de boxeo tailandés emprega o corpo enteiro, en canto que hai unha rotación dos cadrís a cada patada.
Khasekhemui
dereita|miniatura|150px|Estatua de Khasekhemui. [[Museo Exipcio do Cairo ]] Khasekhemui foi o último faraón da dinastía II e do período arcaico de Exipto, ou período tinita. Gobernou entre os anos 2709 a.C. e 2682 a.C.
Traxectoria
Figura como Dyadyay na Lista Real de Abidos, aínda que se lle cita como Beby na Lista Real de Saqqara. Manetón comentou, segundo Xulio Africano, en versión do monxe Sincelo, que o noveno rei, Keneres, gobernou trinta anos. O Canon de Turín asigna a ...bty un reinado de 27 anos, dous meses e un día.
Casado con Nemaathapy, foi pai de Initkaes e Hetephernebty, e posiblemente sogro de Sanajt e Djoser.
É considerado o reunificador das Dúas Terras (Exipto) baixo o seu mando, dividida despois do reinado de Peribsen. Acabou coas rebelións dos nomos setentrionais e mediante o seu enlace coa princesa Nemaathapy, procedente do Baixo Exipto, consolidou o seu poder sobre todo o territorio.
Foi sepultado na necrópole real de Umm el-Qaab, en Abidos.
Con Khasekhemui conclúe a segunda dinastía, e con esta, o período arcaico de Exipto, ou período Tinita.
Galeguismo (lingüística)
Un galeguismo no ámbito da lingüística refírese á estrutura propia da lingua galega aplicada noutra lingua.
Explicación histórica
O galego foi lingua de cultura en toda a Península Ibérica durante boa parte da Idade Media, e a súa influencia foi bastante importante nas linguas do occidente europeo (español e occitano). No castelán, a influencia do galego deuse ademais nos Séculos Escuros coa interpretación de que o galego era un dialecto da norma castelá, e polo tanto os galeguismos no castelán non eran máis que dialectalismos da súa norma. Dende as institucións que establecían o corpus normativo e a norma, dificultouse o recoñecemento desta influencia: así, Corominas no seu Dicionario etimolóxico, moi poucas veces recoñece a orixe galega de termos que por outra parte están ben documentados. Velaquí algúns exemplos de galeguismos en diferentes niveis do castelán:
Galeguismo fonético
En castelán dáse a utilización do sistema de sete vogais galegas nas verbas en castelán: así, verbas coma "suerte" pronunciaríanse cunha vogal media semiaberta.
O uso falando castelán de determinados fonemas inexistentes en castelán importados do galego tamén é un caso de galeguismo: a nasal velar de "unha" ou a fricativa palatal de "Xose" permitían ós galegos unha vantaxe cando aprendían portugués, catalán, inglés ou francés, pero tamén se extrapolou esta realización á lingua española. A identificación do "X" galego co "J" castelán deu lugar a unha norma errónea, que produciría aberracións coma "Jeito" para "Xeito" ou "Jato" para "Xato". Este defecto deuse de forma esaxerada nos topónimos e antropónimos: a teima por castelanizar levaría a dicir barbaridades coma "Chandreja de Queija" ou "Otero", dando mesmo formas híbridas coma "Puenteareas" ou "Teijeiro".
Galeguismo morfolóxico
Os galegos somos coñecidos noutras rexións coma os "galeguiños", debido ó característico uso (e non abuso) do sufixo "-iño" na formación derivativa tamén falando castelán. Pero hai outra forma que contrasta coas falas do resto da Península: a ausencia na conxugación galega de tempos compostos, que provoca que os galegos que falan castelán non utilicen "he ido" senón "fui" e non usen "hube ido" senón "fose" ou mesmo "fora". Relacionado con isto, dáse a curiosidade de que estes problemas de distinción de uso desaparecen cando se aprende outra lingua coma francés ou inglés, do cal se deduce que o castelán de Galicia está xa nunha fase de adquisición por transmisión interxeracional (o cal é obvio: non é rigoroso supoñer que está aínda nunha fase de imposición exóxena).
Galeguismo sintáctico
En castelán hai expresións, fundamentalmente perífrases verbais, que se traducen literalmente ó galego. Unha delas é "dar + participio" co significado de "conseguir + infinitivo" (que é incomprensible para un murciano). Así, "non dei rematado os deberes" tradúcese erroneamente por "no di acabado los deberes" cando o que se quere dicir é "no conseguí acabar los deberes". Outra perífrase pode ser o uso de "deber + infinitivo" co significado aproximativo que en castelán se expresa con "deber de + infinitivo".
Outro fenómeno é a utilización dos diferentes casos oblícuos con función pragmática: o pronome de solidariedade "che" ou "nos", o tamén o dativo de cortesía "lle". Así, dise incorrectamente moitas veces estruturas do tipo "no te me come nadiña" ou "¿no le quiere sal a la sopa?".
Galeguismo léxico
Existen moitas palabras procedentes da lingua galega que están xa integradas no idioma castelán, a maioría delas non identificadas coma galeguismos históricos. Unha boa parte deste repertorio refírese a termos da pesca ou o agro e fenómenos meteorolóxicos ("orballo" ou "chuvasco", que en castelán se escribe con "B"), pero o corpus non se restrinxe a isto. Aínda agora se utilizan galeguismos en castelán que non son interpretables por un castelanfalante de fóra de Galicia. Algúns exemplos poden ser os seguintes: Na lingua portuguesa, dende o Acordo Ortográfico de 1990, conságrase por exemplo, os galeguismos brêtema (brétema) e lôstrego (lóstrego).
Isabel Salazar Bello
María Isabel Salazar Bello, nada na Cidade de México o 2 de novembro de 1949, é unha cirurxiá e política galega.
Formación
Licenciouse en Medicina, especializándose en Cirurxía Xeral. É diplomada en Sanidade e facultativa de cupo de Cirurxía xeral da área central do Servizo Galego de Saúde en Lugo, onde reside.
Política
En política, militou sempre no PSdeG. Foi deputada por Lugo deste partido na quinta lexislatura do Parlamento autonómico galego, entre 1997 e 2001.
Entre 2004 e 2008 foi deputada no Congreso, na oitava lexislatura das Cortes Xerais. Acompañaba na lista a José Blanco López e foi a primeira vez en que o PSOE conseguía dous deputados pola provincia de Lugo. No Parlamento, foi voceira adxunta da comisión mixta de relacións co Defensor del Pueblo. Participou nos relatorios sobre os proxectos de Lei de Desenvolvemento Sostible do Medio Rural e de Lei do Consello Xeral de Colexios de Ópticos e Optometristas.
Xosé Manuel Pazos
Xosé Manuel Pazos Varela, nado en Coiro (Cangas) o 19 de marzo de 1957 e finado en Vigo o 25 de xaneiro de 2021, foi un escritor, dramaturgo e político galego.
Traxectoria
Participou como actor, autor e director, na creación dos grupos de teatro afeccionado de Cangas Matamoura e Múa, da sección de Vigo-Cangas da Escola Dramática Galega, e da Compañía profesional Teatro de Ningures. Participou na Mostra Internacional de Teatro Cómico e Festivo de Cangas, da que foi responsable nas nove primeiras e na 11ª edición. Traballa habitualmente para Teatro de Ningures e a Revista Galega de Teatro. Colaborou en varios espectáculos de Teatro do Atlántico e con outras compañías como o Centro Dramático Galego.
Foi concelleiro de Cultura de Cangas en dúas etapas: 1995-97, por Esquerda Unida-Esquerda Galega e 2007-09 pola Alternativa Canguesa de Esquerdas. Entre 1997 e 2001 foi deputado no Parlamento de Galicia por Esquerda de Galicia. Dende 2011 foi concelleiro na oposición no Concello de Cangas.
Nas eleccións municipais de 2015, encabezou a candidatura de ACE e foi elixido alcalde de Cangas grazas ao apoio de BNG e ASxUN. En 2019 recuncou na alcaldía á fronte de ACE co apoio do PSOE, BNG e Avante, aínda que conformou un bipartito só cos primeiros.
Faleceu no Hospital Álvaro Cunqueiro de Vigo mentres continuaba á fronte do concello a causa dunha insuficiencia cardíaca derivada do cancro pulmonar que arrastraba desde había anos.
Obra
A súa versión teatral da novela de Suso de Toro Círculo recibiu o Premio Max ao mellor texto Teatral en galego en 2003.
Foi o autor da letra do tema "María Soliña" do grupo de rock Astarot.
Traduciu a José Luis Alonso de Santos, Juan Mayorga, Luigi Pirandello, Ernesto Caballero de las Heras, Itziar Pascual e José Sanchis Sinisterra.
Diego Rivera
miniatura|dereita|200px|Diego Rivera e Frida Kahlo. Diego Rivera, de nome completo Diego María de la Concepción Juan Nepomuceno Estanislao de la Rivera, nado en Guanajuato o 8 de decembro de 1886 e finado en San Ángel o 24 de novembro de 1957, foi un dos maiores pintores mexicanos así como esposo da pintora Frida Kahlo. Foi un artista con ideas políticas, era comunista e albergou a Trotski, pouco tempo antes da súa morte
Traxectoria
Estudou na Academia de Belas Artes de San Carlos, no México, mais partiu para a Europa, beneficiado dunha bolsa de estudo, onde ficou de 1907 até 1921. Esta experiencia enriqueceuno moito en termos artísticos, pois tivo contacto con moitos pintores da época como Pablo Picasso, Salvador Dalí, Juan Miró e o arquitecto catalán Antoni Gaudí, que influenciarán a súa obra.
Comezou a traballar nun estudo en Madrid, España. Nesa época coñece á súa primeira esposa: a pintora rusa Angelina Beloff. Con ela, Diego ten un fillo. Logo ela falece.
Así como os outros muralistas, consideraba a pintura algo burgués, pois na maior parte dos casos as teas ficaban confinadas en coleccións particulares.
Ao longo da súa vida, creou máis de dous mil cadros, cinco mil deseños e cerca de catro mil metros cadrados de pintura mural. En 1929 casou coa pintora mexicana Frida Kahlo.
Obra
miniatura|175px|Rivera, por [[Amedeo Modigliani|Modigliani.]] Xuntamente con José Clemente Orozco e David Siqueiros creou o movemento muralístico mexicano. Eles acreditaban que só a través do mural se podería redimir artisticamente un pobo que esquecera a grandeza da súa civilización precolombiana durante séculos de opresión estranxeira e de espoliación por parte das oligarquías nacionais culturalmente voltadas para a metrópole española. Pola súa formación tivo influencia da tradicion da pintura de Europa.
Diego fixo o primeiro mural do vestíbulo da Fundación Rockefeller en Nova York, sendo eliminado no 1934 e recreado despois no Pazo de Belas Artes da Cidade de México.
Mike Beuttler
Beuttler retirouse das carreiras o ano seguinte e finalmente trasladouse aos Estados Unidos, onde morreu de complicacións resultantes de SIDA en 1988, nos Ánxeles, aos 48 anos. En era o único piloto de F1 gay coñecido.
Resultados Completos na Fórmula Un
(Chave) As carreiras en letra grosa indican pole position; as carreiras en cursiva indican volta rápida.
Jesús Bienvenido Cuñarro
Jesús Bienvenido Cuñarro, finado na Coruña o 2 de xuño de 1955, foi un médico e practicante galego.
Traxectoria
Criado na Inclusa de Santiago de Compostela. Traballou como forxador e ferrador nun rexemento militar. Obtivo o título de practicante sanitario. Trasladouse á Coruña onde foi nomeado practicante da Asociación da Prensa e foi elixido presidente do Colexio de Practicantes de Medicina e Cirurxía en xuño de 1927. Conseguiu a licenciatura en Medicina e Cirurxía en 1931, e foi nomeado médico honorario da Casa de Misericordia da Coruña pola Deputación Provincial. Foi elixido vogal do Comité executivo da Agrupación Socialista da Coruña na asemblea do 9 de setembro de 1932 e o 11 de xaneiro do ano seguinte pasou a ser vicepresidente. En 1933 tamén foi vicepresidente da Reunión Recreativa e Instructiva de Artesanos. En xuño de 1934 foi nomeado médico da Asociación da Prensa. Nese ano publicou un estudo sobre un cancro de pulmón na revista Mundo Médico. Foi xefe de sala de Medicina xeral no Hospital Municipal ata a súa morte.
Ève Curie
Ève Denise Julie Curie-Labouisse, nada en París o 6 de decembro de 1904 e finada en Nova York o 22 de outubro de 2007, foi unha escritora francesa. Foi a segunda filla de Marie e Pierre Curie, e en 1937 publicou unha aclamada biografía da súa nai. A súa vida estivo ligada aos premios Nobel: tanto os seus pais como a súa irmá, Irène Curie, foron galardoados co premio Nobel en ciencias, e o seu marido, Henry Richardson Labouisse, Jr. recibiu o Premio Nobel da Paz concedido a UNICEF, organización da que foi director.
Foi doutora honoris causa polo Mills College (California), o Colexio Russell Sage e a Universidade de Rochester.
Traxectoria
Creceu na casa familiar en Sceaux. Despois da morte do seu pai en 1906 e do matrimonio da súa irmá Irène co científico Frédéric Joliot, trasladouse a vivir a París coa súa nai. Estudou Ciencias e Filosofía no Collège Sévigné, graduándose en 1925. Foi concertista de piano, e realizou o seu primeiro concerto en París en 1925. Actuou en Francia e Bélxica até o estoupido da segunda guerra mundial.
Despois do falecemento da súa nai en 1934 escribiu a súa biografía, Madame Curie, que se converteu en supervendas mundial en 1938.
En 1940, caída Francia, instalouse no Reino Unido, onde se uniu á Francia Libre traballando para os Aliados até a fin da guerra. Escribiu Journey among Warriors, crónica das súas viaxes sobre as frontes da segunda guerra mundial. En 1944 fundou, xunto con Philippe Barrès, o periódico Paris-Presse, que codirixiu até 1949.
En 1952 foi nomeada conselleira especial da Secretaría Xeral da OTAN. En 1954 casou con Henry Labouisse, presidente de UNICEF durante 15 anos, e en 1958 adquiriu a nacionalidade estadounidense. Foi administradora da Fundación Curie de 1957 a 1967, a título de representante de Marie Curie, creadora da fundación.
En 1939 foi nomeada membro da Lexión de Honor e da Orde Polonia Restituta. En 1944 concédenlle a Cruz de guerra. O 13 de xullo de 2005 foi nomeada Oficial da Lexión de Honor polas súas achegas á causa humanitaria.
Tolerancia central
En inmunoloxía a tolerancia central, tamén chamada selección negativa, é o proceso de eliminar calquera linfocito T ou B en desenvolvemento na medula ósea e timo que sexa reactivo a un antíxeno do propio corpo. Por medio da eliminación de linfocitos autorreactivos, a tolerancia garante que o sistema inmunitario non atacará péptidos propios. A maduración dos linfocitos (e a tolerancia central) teñen lugar nos órganos linfoides primarios, como a medula ósea e no timo. Nos mamíferos, as células B maduran na medula ósea e as T no timo.
A tolerancia central non é perfecta, polo que existe tamén a tolerancia periférica como un mecanismo secundario para asegurarse de que as células B e T non son autorreactivas unha vez que abandonan os órganos linfoides primarios.
Función da tolerancia central
A tolerancia central é esencial para o correcto funcionamento das células inmunitarias porque axuda a garantir que as células B e T maduras non recoñecen antíxenos propios como se fosen de microbios estraños ao organismo. A tolerancia central é necesaria porque os receptores de células T (TCRs) e os das B (BCRs) orixínanse nas células por medio dun rearranxo somático aleatorio.[1] Este proceso coñecido como recombinación V(D)J, é importante porque incrementa a diversidade de receptores que aumenta a probabilidade de que as células B e T teñan receptores para novos antíxenos.[1] A diversidade de unión (junctional diversity) ocorre durante a recombinación V(D)J e serve para incrementar aínda máis a diversidade dos receptores BCR e TCR. A produción de TCRs e BCRs aleatorios é un importante método de defensa contra os microbios debido á súa alta taxa de mutación. Este proceso tamén xoga un importante papel en promover a supervivencia dunha especie porque haberá unha variedade de rearranxos dos receptores na especie, o que significa que hai unha alta probabilidade de que polo menos un membro da especie teña receptores para un novo antíxeno. Aínda que o proceso de recombinación somática é esencial para que funcione a defensa inmunitaria, pode orixinar autorreactividade. Por exemplo, a falta duns RAG1/2 funcionais, encimas necesarios para a recombinación somática, foi ligada ao desenvolvemento de citopenias inmunitarias nas cales se producen anticorpos contra as células sanguíneas do paciente. Debido á natureza dunha recombinación de receptor aleatoria, haberá algúns BCRs e TCRs producidos que recoñecen autoantíxenos como se fosen alleos ao organismo. Isto é problemático xa que as células B e T poderían organizar, se son activadas, un ataque do sistema inmunitario contra antíxenos propios se non son matadas ou inactivadas polos mecanismos da tolerancia central.[2] Por tanto, sen a tolerancia central, o sistema inmnitario podería atacar o propio corpo e orixinar un trastorno autoinmune.[2]
Tolerancia de células B
As células B inmaturas na medula ósea sofren unha selección negativa cando se unen a péptidos propios.
Os receptores de células B que funcionan correctamente recoñecen os antíxenos non propios ou padróns moleculares asociadas a patóxenos (PAMPs).
Principais resultados da autorreactividade dos BCRs miniatura|Esta figura mostra o proceso de selección positiva das células T.
Tolerancia de células T
A tolerancia central de células T ocorre no timo. As células T sofren unha selección positiva e negativa.
Os receptores de células T deben ter a capacidade de recoñecer as moléculas propias do complexo maior de histocompatibilidade (MHC) con péptidos non propios unidos.
Etapas da tolerancia de células T As células T reguladoras (T reg) son outro tipo de célula T que madura no timo. A selección de células T reguladoras ocorre na medula do timo e vai acompañada da transcrición de Foxp3. As células T reg son importantes para regular a autoinmunidade ao suprimiren o sistema inmunitario cando este non debe estar activo. miniatura|Lenda para as figuras da selección de células T.
Enfermidades xenéticas causadas por defectos na tolerancia central
Os defectos xenéticos na tolerancia central poden orixinar autoinmunidade. Un exmplo é:
Historia da tolerancia central
O primeiro estudo da tolerancia central fíxoo Ray Owen en 1945 cando se decatou que xemelos dicigóticos no gando vacún non producían anticorpos cando a un dos xemelgos se lle inxectaba sangue do outro. Os seus descubrimentos foron confirmados por experimentos posteriores feitos por Hasek e Billingham. Os resultados foron explicados pola hipótese de selección clonal de Buret. Burnet e Medawar gañaron o Premio Nobel de 1960 polos seus traballos que explicaban como funcionaba a tolerancia inmunitaria.
Ángstrom
miniatura|Anders Ångström O ángstrom (ångström) é unha unidade de lonxitude equivalente a 10−10m. Utilízase principalmente para expresar a lonxitude de onda das radiacións e o tamaño dos átomos. A súa abreviatura é Å.
O seu nome é en honra do físico sueco Anders Jonas Ångström, un dos fundadores da espectroscopía.
O ángstrom non é unha unidade do sistema internacional de medidas. Porén, é considerada unha das unidades útiles para responder a necesidades específicas de certos campos científico-técnicos. A publicación El Sistema Internacional de Unidades SI da Oficina Internacional de Pesos e Medidas, editada polo Centro Español de Metroloxía e dispoñible en formato dixital, inclúeo na Táboa 8 (Outras unidades non pertencentes ao SI), e di:
Advirte que certas unidade de medida non pertencentes ao SI aínda aparecen en publicacións científicas, técnicas e comerciais, e que continuarán en uso durante moitos anos. Porén, tamén sinala que na ciencia débese ter a liberdade de utilizar ás veces ditas unidades se se considerase conveniente, aínda que a inclusión de tales unidades nos seus textos non implica a recomendación do seu uso.
Puijila
Puijila darwini é unha especie extinta de foca que viviu no Mioceno, hai uns 21 a 24 millóns de anos. Medía aproximadamente 1 metro de lonxitude e o animal posuía só adpatacións físicas mínimas para a natación. A diferenza dos pinnípedes modernos, non tiña aletas e a súa forma global era similar á dunha londra, aínda que máis especializada; o seu cranio e dentes son as características que mellor indican que é unha foca.
É considerado o membro máis primitivo da familia das focas atopado ata agora. O nome do xénero é unha palabra inuktitut que significa foca xove; o nome da especie honra o naturalista inglés Charles Darwin. O holotipo e único espécime coñecido é un esqueleto fosilizado case completo, e única especie do xénero Puijila. Consérvase no Museo Canadense da Natureza en Otava, Ontario.
Características
miniatura|esquerda|Restauración da forma do animal Puijila darwini era un carnívoro semiacuático que supón unha ligazón morfolóxica na evolución temperán dos pinnípedes. Os seus restos fósiles demostran a presenza de pés agrandados e probablemente palmados, patas anteriores robustas e unha cola non especializada. Isto suxire que Puijila nadaba coas catro patas usando os seus pés anteriores e posteriores palmados para propulsarse. Os estudos filoxenéticos realizados, incluíndo probas moleculares, indican unha relación como ramas irmás entre os pinnípedes (focas) e os ursoides (osos), así como os musteloides (denosiñas e londras). Asúmese popularmente que os animais mamíferos que vivían en terra en determinado momento experimentaron unha transición a unha existencia máis mariña, en esencia "retornando ao mar" para conseguir certas vantaxes para a súa supervivencia. Porén, as evidencias fósiles desta transición foron ás veces no pasado febles ou discutibles. Neste sentido, o descubrimento de Puijila é importante, xa que representa unha ligazón morfolóxica na evolución temperán dos pinnípedes, que parece preceder morfoloxicamente ao xénero máis familiarmente estruturado Enaliarctos, malia ser un xénero aparentemente máis xove. Noutras palabras, Puijila é un fósil transicional, que proporciona información de como a familia das focas se adaptou ao mar, de xeito similar a como Archaeopteryx ilumina a orixe das aves modernas.
Descubrimento
miniatura|dereita|Restauración do aspecto de Puijila darwini. Esta nova especie foi descuberta en 2007 por Natalia Rybczynski e o seu equipo usando recollida de superficie e cribado nun depósito lagunar do Mioceno temperán da Formación Haughton da illa de Devon en Nunavut, Canadá. O rexistro paleobotánico suxire que o palaeoambiente arredor do lago comprende unha comunidade de bosque transicional entre un bosque boreal e un bosque de coníferas, nun clima costeiro temperado frío con invernos moderados. Puijila darwini é o primeiro mamífero carnívoro atopado nos depósitos lagunares de Haughton. Isto tamén indica que toda a familia dos pinnípedes puido terse orixinado no Ártico.
O descubrimento inicial dos primeiros restos atribúese á axudante de campo Elizabeth Ross, e foi en gran medida cuestión de sorte. Ross quedou inesperadamente parada ao quedar sen combustible o vehículo todo terreo do equipo a varios quilómetros do campamento. Descubriuse a caixa cranial do fósil un ano despois, o día primeiro da expedición de campo de 2008 de Martin Lipman, o fotógrafo do equipo.
Pazos de Iria, Iria Flavia, Padrón
Pazos de Iria é un lugar da parroquia de Iria Flavia no concello coruñés de Padrón, na comarca do Sar.
-1793
-1794 > -1793 > -1792
Outros
Historia ano a ano
Gueimonde, Gueimonde, A Pastoriza
Gueimonde é un lugar da parroquia de Gueimonde no concello lugués da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 22 habitantes (15 homes e 7 mulleres).
Provincia de Pontevedra
Pontevedra é unha das catro provincias de Galicia creadas por Javier de Burgos en 1833. Limita ao norte coa provincia da Coruña, ao leste coa provincia de Ourense e a provincia de Lugo, ao sur con Portugal e ao oeste co océano Atlántico. A súa capital é a cidade de Pontevedra, con 82.828 habitantes en 2022, sendo Vigo a súa maior cidade cunha poboación de 292.374 habitantes (2022). É a provincia máis pequena e a segunda máis poboada de Galicia trala da Coruña. miniatura|300px|Pontevedra, por [[Francisco Coello de Portugal y Quesada|Francisco Coello, 1856.]]
Demografía
Obsérvase un crecemento demográfico constante desde os censos que tiña xa no XIX (457.262 habitantes en 1900, 641.763 en 1940), atenuándose o incremento notablemente entre os anos 1940 e 1960 a consecuencia da emigración a Europa e a outras zonas de España. Esta tendencia estabilizadora rómpese co desenvolvemento industrial de Vigo que, nos últimos decenios do século XX, permite incrementos no censo de ata o 13 % entre os anos 70 e 80. A partir deste momento prodúcese unha nova desaceleración (a poboación crece só un 2 % entre os anos 1990 e 2000) mantendo unha liña ascendente até o ano 2011.
Pontevedra é a segunda provincia máis poboada da Comunidade e tamén a máis pequena, cunha densidade de poboación en 2020 de 210,34 habitantes por km², fronte á media de 91,36 no conxunto de Galicia. A poboación distribúese de forma moi irregular e aparece concentrada nos municipios costeiros: só Pontevedra e Vigo concentran o 40,19 % dos habitantes da provincia.
miniatura|250px|Evolución demográfica de Vigo desde 1900. A concentración de habitantes en Vigo trouxo consigo a demanda desta cidade de situar alí certos servizos administrativos. Tanto a Administración autonómica como a periférica estatal localizaron en Vigo diversas unidades administrativas, como a Delegación Provincial de Pesca. Este fenómeno tamén deu pé a movementos sociais que reivindican a capitalidade ou a creación dunha quinta provincia galega que acolla a Vigo e a súa área de influencia. Coa reforma da estrutura orgánica periférica da Xunta aprobada polo goberno de Feijóo a principios de 2009, Vigo equipárase ás catro capitais de provincia coa creación de cinco Delegados do Goberno.
Xeografía
A extensión xeográfica da provincia é de 4.494,64 km², o que a converte nunha das provincias menos extensas de España, só por riba das provincias vascas e canarias.
Xeoloxicamente, considérase dividida en tres seccións verticais: unha zona costeira cara a occidente, unha zona de montaña cara a oriente e unha depresión central.
miniatura|250px|Rías baixas galegas, con indicación dos ríos e illas. A fachada marítima está formada por 398 km de costas peninsulares e 109 km de costas insulares, entre a ría de Arousa (que separa Pontevedra da Coruña) e a desembocadura do Miño (que a separa de Portugal). Outras rías definitorias da costa pontevedresa son a de Pontevedra e a de Vigo. Constitúen o conxunto denominado Rías Baixas e son as rías galegas máis grandes: de entre 20 e 30 km de lonxitude e de profundidades que chegan a supera-los 50 metros. Fronte a estas rías distribúese un importante número de illas e illotes, entre as que cómpre destaca-los arquipélagos de Ons e as Cíes, así como as illas de Cortegada, Malveiras, Arousa, A Toxa, Tambo, San Simón e Toralla.
A partir deste bordo costeiro ábrese unha chaira cunha altitude media que varía entre os 100 metros na foxa de Caldas ós 500-800 metros no centro e sur. Nesta chaira elévanse alturas residuais como os montes Xiabre, Castrove, o Galiñeiro ou A Groba.
Cara ó leste érguese unha zona montañosa conformada polas cadeas de Farelo, Faro, Candán ou do Suído, entre outras.
Hidrografía
A provincia está percorrida por diversos ríos, todos eles de dirección leste-oeste, de caudal abundante e regular. Son o Ulla (que marca o límite coa provincia da Coruña), o Umia, o Lérez, o Verdugo, o Oitavén e o Miño (que marca o límite con Portugal). A esta rede fluvial hai que sumar numerosos cursos menores que van desemboscar na costa atlántica.
Cómpre destaca-los encoros de Portodemouros (no río Ulla), Eiras (no río Oitavén), Pontillón, Caldas e Zamáns.
Climatoloxía
O clima dominante é o atlántico temperado húmido, normalmente benigno polo efecto moderador oceánico. Tendo en conta os datos procedentes da estación de Lourizán (representativos das Rías Baixas) e de Mouriscade (Lalín) (representativos da zona alta do interior), a temperatura media oscila en torno ós 15 °C. As máximas superan os 30 °C en xullo e agosto e as mínimas chegan ós 0 °C en xaneiro, aínda que no interior poden chegar a -14 °C.
As choivas son abondosas, polas de masas de aire húmidas introducidas polas correntes de suroeste que penetran facilmente ó longo das rías. As cifras medias oscilan entre os 1.500 e os 2.000 milímetros de auga anuais na costa e superan os 2.000 mm no interior montañoso, onde non son raras as precipitacións en forma de neve. As néboas son un fenómeno habitual, sobre todo ó longo dos ríos.
Espazos naturais
miniatura|300px|Illas Cíes. As condicións orográficas e climatolóxicas permitiron un alto nivel de biodiversidade en distintas zonas da provincia, algunhas delas recoñecidas como espazos naturais con diferente grao de protección:
Divisións administrativa e relixiosa
miniatura|310px|Mapa dos concellos de Pontevedra distribuídos por comarcas. Pontevedra divídese en 61 concellos (véxase a lista de concellos de Pontevedra), distribuídos en 10 comarcas :
Así mesmo, a provincia está dividida en 7 partidos xudiciais (Cambados, A Estrada, Lalín, Ponteareas, Pontevedra, Tui e Vigo).
Os concellos pontevedreses distribúense en tres dioceses: de Tui-Vigo: ao sur da ría de Vigo e o río Verdugo, de Lugo: a comarca do Deza, e de Santiago de Compostela: resto da provincia.
350px|miniatura| {{legend|#E20A16|[[PSdeG}} {{legend|#1E90FF|PPdeG}} {{legend|#228B22|BNG}} {{legend|#8B008B|En Marea}} {{legend|#FFD700|CxG}} {{legend|#FFFF00|Converxencia 21}} {{legend|#0000CD|Sanxenxo Agrupación Liberal}} {{legend|#ADFF2F|Independientes Ribadumia}} {{legend|#8B4513|Alternativa Canguesa de Esquerdas}} {{legend|#FF69B4|Movemento Salceda}} ]]
Símbolos de Pontevedra
miniatura|Escudo da cidade de Pontevedra. No escudo de Pontevedra represéntase, sobre fondo azul, unha ponte de tres ollos, con elementos da muralla nos extremos da ponte e un cruceiro no centro. Estes mesmos elementos forman o escudo da capital.
Roger Viret
Roger Viret nado en Ansigny o 18 de marzo de 1940, é un escritor savoiano de lingua francoprovenzal.
Traxectoria
Naceu no lugar de Ansigny, no actual concello de Entrelacs, situado no val de Fier na bisbarra de Albanais. Estudou filosofía e matemáticas. Traballou entre  1963 a 1964 na República Centroafricana e logo volveu a Francia, traballou como contable ao tanto que facía informática. Ao se xubilar comezou a estudar a fala savoiana. Nas súas obras emprega a grafía de Confllens. Tamén traduciu O principiño de Antoine de Saint Exupéry.
A Costiña, Ponte Veiga, O Carballiño
A Costiña é un lugar da parroquia de Ponte Veiga no concello ourensán do Carballiño na comarca do Carballiño. Tiña 30 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 13 eran homes e 17 mulleres. Iso supón un mantemento da poboación respecto a 2010, cando tiña 30 habitantes (13 homes e 17 mulleres).
Marilar Aleixandre
Traxectoria
De avoas e avós andaluces, valencianos e madrileños, naceu en Madrid en 1947. Di sentir saudade dos sitios nos que viviu por mor dos destinos laborais do pai: Ceuta, Doña Mencía (Córdoba), e Madrid. Regresou á cidade natal, onde estudou a carreira de Bioloxía. Alí comezou a traballar no departamento de Entomoloxía, pero os atrancos cos que tropezou por ser muller animárona a opositar ao ensino secundario, e así chegou a Galicia, en setembro de 1973, como catedrática no Instituto do Calvario, en Vigo. Implicouse na resistencia clandestina contra a ditadura: presidiu a asociación de veciños do Calvario, participou na primeira asociación feminista galega e despois na AGM. Axiña adoptou o galego como a súa lingua literaria e se converteu nunha das escritoras galegas actuais con obra máis consolidada e recoñecida. É profesora da Universidade de Santiago de Compostela, onde ensina Didáctica das Ciencias Experimentais e Educación Ambiental, dende 1988. O primeiro relato que escribiu, un conto sobre vampiros, foi o xermolo de Agardando polos morcegos. Logo viñeron A formiga coxa, a súa primeira novela de literatura infantil, e A expedición do Pacífico (Premio da Crítica de Galicia 1995).
Ademais de destacar como autora de literatura infanto-xuvenil tamén escribiu para adultos. Foi finalista do Premio Xerais de Novela en 1992 con Tránsito dos Gramáticos. En 1996 publicou o libro de relatos Lobos nas illas, sobre as difíciles relacións familiares, en 1998 a novela A compañía clandestina de contrapublicidade (Premio Álvaro Cunqueiro dese mesmo ano), e no 2001 Teoría do Caos (Premio Xerais 2001), unha novela ambiciosa e fragmentaria sobre como é posible traizoarse a un mesmo. Boa parte da súa obra narrativa está traducida ó castelán, portugués, catalán e vasco. En 2020 gañou o premio Blanco Amor por As malas mulleres e en 2022 o Premio Nacional de Narrativa pola mesma obra, traducida ao castelán (Xordica, 2022), catalán (Bromera, 2023) e éuscaro (Alberdania, 2023).
Traduciu do inglés para o galego o poemario Muller ceiba (1996) de Sandra Cisneros, A caza do Carbairán, de Lewis Carroll (incluída na Lista de Honra do IBBY en 1997) e Harry Potter e a pedra filosofal, o primeiro volume da serie Harry Potter, no 2001, sendo ademais a responsable dos guións dos 14 capítulos da serie de banda deseñada Os Escachapedras, con ilustracións de Fran Bueno.
Como poeta participou en varias publicacións colectivas e nas actividades do Batallón Literario da Costa da Morte. En 1998 gañou o Premio Esquío co poemario Catálogo de velenos. En 2010 foi nomeada Socia de honra da Asociación de Escritores en Lingua Galega. Ten así mesmo colaboracións en diversas revistas sobre cultura e literatura: CLIJ, Festa da Palabra Silenciada, Dorna, Boletín da Real Academia Galega, Nó, Luzes de Galiza e El Signo del Gorrión; tamén en revistas científicas da súa especialidade (Science Education e JRST). Así mesmo é autora de obras sobre o ensino das Ciencias e colabora no xornal Nós Diario.
Foi elixida académica de número da Real Academia Galega no pleno do 9 de xullo de 2016, pronunciando o 14 de xaneiro de 2017 o discurso de ingreso Voces termando da paisaxe galega, respostado por Fina Casalderrey. miniatura|Entrevista en 2017. [[Nós Televisión.]] O 28 de marzo de 2017 foi escollida tesoureira da Real Academia Galega ata 2021 en que foi nomeada arquiveira-bibliotecaria.
Pertence á Asociación Galega do Libro Infantil e Xuvenil e ao PEN Clube de Galicia, á Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega e á Asociación de Tradutores. Formou parte durante catro anos do Executive Committee do International Board on Books for Young People (IBBY). É membro da Sección de Ciencia, Natureza e Sociedade do Consello da Cultura Galega e é socia de Nova Escola Galega, Ensinantes de Ciencias de Galicia (ENCIGA), a European Science Education Research Association (ESERA) e a National Association for Research in Science Teaching (NARST). Pertence ó "Batallón Literario da Costa da Morte", paisaxe literaria onde están situados algúns dos seus libros e ó consello editorial de "Letras de Cal".
Poesía
miniatura|Unha presa de terra, de, esta incluído na [[Biblioteca Galega 120.]]
Literatura infanto-xuvenil
miniatura|dereita|Marilar Aleixandre, na Fundación Luís Seoane na xornadas Centenario de Manuel Murguía 1923-2023.
Obras colectivas
miniatura|300px|No [[Teatro Principal de Pontevedra o Día das Letras Galegas de 2018.]]
Quintás, Pazos, Silleda
Quintás é un lugar da parroquia de Pazos no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2007 tiña 13 habitantes (4 homes e 9 mulleres).
Premio Miguel González Garcés
O Premio de poesía Miguel González Garcés foi instituído en 1991 pola Deputación da Coruña como homenaxe á figura do poeta coruñés Miguel González Garcés. Desde a edición de 2000 a convocatoria é bianual.
Unión de extremos mediada por microhomoloxía
A unión de extremos mediada por microhomoloxía ou MMEJ (do inglés microhomology-mediated end joining), tamén chamada unión de extremos non homólogos alternativa (Alt-NHEJ), é unha das vías de reparación do ADN utilizada para reparar roturas de dobre febra no ADN. Segundo McVey e Lee, a propiedade máis distintiva do MMEJ é o uso de secuencias microhomólogas de 5 a 25 pares de bases durante o aliñamento dos extremos rotos antes de unilos, o que ten como resultado delecións (perda de material xenético) que flanquean a rotura orixinal. Deste xeito, a MMEJ asóciase frecuentemente con anormalidades cromosómicas como delecións, translocacións, inversións e outros rearranxos complexos.
Outros dous mecanismos ben coñecidos para reparar roturas de dobre febra son a unión de extremos non homólogos e a recombinación homóloga, que non utilizan este tipo de secuencias microhomólogas para aliñar e despois unir as febras rotas. A MMEJ usa mecanismos de reparación independentes da DNA-PK e da proteína Ku, e a reparación ocorre durante a fase S do ciclo celular, en vez de producirse na fase G0/G1 e inicio da fase S coma na NHEJ e ao final da fase S e G2 coma na recombinación homóloga.
A MMEJ funciona ligando as febras non apareadas colgantes que sobresaen do ADN roto, eliminando os nucleótidos que quedan colgando, e enchendo o oco onde estaban as bases perdidas. Cando ocorre unha rotura, identifícase unha homoloxía de 5 a 25 pares de bases complementarias en ambos os extremos e úsase para aliñar as febras cos extremos discordantes. Unha vez aliñados, elimínase calquera tramo de bases que sobresae (solapas colgantes) e as bases discordantes das febras e insírese calquera nucleótido que se perdera. Como o único modo que ten este método para identificar se as dúas febras están relacionadas está baseado na microhomoloxía augas abaixo/arriba do sitio de rotura, non identifica ningún par de bases que se puidese ter perdido durante a rotura, e elimina nucleótidos (solapas) para ligar os extremos. A MMEJ liga as febras de ADN sen comprobar a coherencia e causa delecións ao eliminar as solapas.
A MMEJ é un método tendente ao erro de reparación e orixina mutacións por deleción na información xenética, o cal pode iniciar a creación de oncoxenes, que poderían orixinar o desenvolvemento dun cancro. Na maioría dos casos a célula usa a MMEJ só cando non é posible usar (ou sería inapropiado) o método NHEJ, debido á desvantaxe que supón a introdución de delecións no xenoma.
Xenes necesarios para a MMEJ
Un sistema de ensaio bioquímico atopou que polo menos son necesarios 6 xenes para a unión de extremos mediada por microhomoloxía, que son: FEN1, Ligase III, MRE11, NBS1, PARP1 e XRCC1. Todos eles están regulados á alza nun ou máis tipos de cancros.
A MMEJ no cancro
O xene da endonuclease FEN1 está sobreexpresado na maioría dos cancros de mama, de próstata, estómago, neuroblastomas, pancreático, e de pulmón.
A Ligase III está regulada á alza na leucemia mieloide crónica, mieloma múltiple, e cancro de mama.
O xene da proteína MRE11 sobreesprésase en cancros de mama.
A NBS1 está sobreexpresada nalgúns cancros de próstata, en cancro de cabeza e pescozo, e en carcinoma de células escamosas da cavidade oral.
A polimerase PARP1 está sobreexpresada nas leucemias activadas por tirosina quinase, en neuroblastoma, en tumors testiculares e de células xerminais, e no sarcoma de Ewing.
O xene da proteína XRCC1 sobreexprésase no carcinoma de pulmón de células non pequenas, e nun nivel aínda maior nos ganglios linfáticos non metastáticos do carcinoma de pulmón de células non pequenas. A deficiencia en XRCC1, debida a ser heterocigoto para o xene XRCC1 mutado que codifica unha proteína XRCC1 truncada, suprime o crecemento de tumores en ratos en tres condicións experimentais para inducir tres tipos de cancro (cancro de colon, melanoma ou cancro de mama).
A MMEJ sempre implica polo menos unha pequena deleción, polo que é unha vía mutaxénica. Outras vías poden tamén reparar as roturas de dobre febra do ADN, incluíndo a vía menos inexacta da unión de extremos non homólogos (NHEJ) e vías máis precisas que usan a reparación por recombinación homóloga. Varios factores determinan a vía que se usará para reparar as roturas de dobre febra no ADN. Cando FEN1, a Ligase III, MRE11, NBS1, PARP1 ou XRCC1 están sobreexpresados (isto ocorre con FEN1 cando o seu promotor é hipometilado ) a vía de baixa precisión da MMEJ pode ser favorecida, causando unha taxa maior de mutación e un incremento do risco de cancro.
Os cancros son moi a miúdo deficientes na expresión dun ou máis xenes de reparación do ADN, pero a sobreexpresión dun xene de reparación do ADN é menos usual no cancro. Por exemplo, polo menos 36 encimas de reparación do ADN, cando son mutacionalmente defectuosos en células da liña xerminal, causan un incremento do risco de cancro (síndromes cancerosas hereditarias). De xeito similar, frecuentemente polo menos 12 xenes de reparación do ADN se atopan reprimidos epixeneticamente nalgún ou en varios cancros. Ordinariamente, a expresión deficiente dun encima de reparación do ADN causa un incremento de danos no ADN non reparados, os cales, debido aos erros de replicación (síntese translesión), orixina mutacións e cancro. Porén, a reparación MMEJ mediada por FEN1, Ligase III, MRE1, PARP1, NBS1 e XRCC1 é moi inexacta, de modo que neses casos, é a sobreexpresión en lugar da subexpresión a que conduce ao cancro. Isto está apoiado pola observación de que a redución da reparación por MMEJ mediada por XRCC1 mutaxénico leva a unha redución da progresión do cancro.
-1812
-1813 > -1812 > -1811
Outros
Historia ano a ano
Dengue (enfermidade)
O dengue é unha doenza infecciosa tropical causada polo virus do dengue que se transmite por mosquitos. Os síntomas típicos son unha febre alta, dor de cabeza, vómitos, dores musculares e articulares, así como unha erupción cutánea característica. Estes síntomas adoitan presentarse entre os tres e os catorce días trala infección, e a recuperación pode levar entre dous e sete días. Nunha pequena proporción dos casos a doenza evoluciona a un estado potencialmente mortal de febre hemorráxica do dengue, provocando hemorraxias, baixos niveis de plaquetas e extravasacións de plasma sanguíneo, ou a un estado de síndrome de choque do dengue, o que provoca unha presión sanguínea perigosamente baixa.