cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eufrasio
A lenda de Santo Eufrasio e a historia do seu santuario no Incio
Ao facer escavacións arqueolóxicas e remodelar o templo apareceron dentro da ábsida vestixios do que puido ser o primitivo santuario: un pequeno cuarto de catro por catro metros, onde debeu estar enterrado antes o Santo Eufrasio. Un templo cemiterio sinxelo e que pode ser de arredor do século VIII e que despois dun período visigótico foi adaptado ao estilo románico. Tamén antes das reformas o sepulcro estaba protexido cunha artística reixa de ferro.
O sartego está no centro da nave da igrexa semienterrado, con dúas grandes lápidas superpostas, a última cunha inscrición borrosa que fai alusión á apertura do enterramento en 1596, para sacar as reliquias, destinadas á cidade de Andújar e para o Escorial. Na cabeceira hai un piar moderno de mármore rematado en capitel con decoración axedrezada, serve de base a unha imaxe do santo barroca, que mide 80 cm.
En 1596 o Rei Filipe II intercedeu para que o mosteiro de Samos lle cedese unha parte das reliquias á cidade de Andújar. Santo Eufrasio é o patrón de Andújar (a el está dedicada a tradicional feira de setembro ) e tamén da diocese de Xaén.
Crese que é moi avogoso para as enfermidades dos ósos.
Marie Pape-Carpantier
Traxectoria
A súa vida estivo dedicada de maneira total á pedagoxía, e fixo posible introducir melloras sobre todo nun sector, o referente ás salas de asilo (escolas de párvulos).
Fíxose cargo durante catro anos dunha sala, A Fleche, con axuda da súa nai, onde se formou como mestra. Á parte dun manual de Cochin en 1833, non existían apenas consellos pedagóxicos sobre as salas de asilo; todo estaba por facer e Marie Pape Carpentier atopou niso o seu camiño.
Inventa modos de ensinar e levar a clase e en 1845 publica a súa primeira obra (Conseils sur la direction des salles d´asile). Logo de lograr fama encárgaselle que dirixa un establecemento onde se forme a mestras de salas, o cal converteríase en Escola maternal.
O seu pensamento madura e leva acabo outra obra: Enseignement pratique dans les écoles maternelles ou premiéres leçons a donner aux petits enfants suivies de chansons et de jeux por la recréation de l´enfance ("Ensino práctico das escolas de párvulos, ou primeiras leccións para os nenos, con algunhas cancións e xogos para o seu recreo"). Onde recomenda un ensino metódico que respecte as necesidades do neno e interésase polos aspectos relativos á educación do neno e á súa propia preparación. Non esixir a un neno actividades para as que non estea preparado. Débese respectar a súa dignidade e espertarlle valores morais e gusto polo traballo, ademais de proporcionarlle afecto.
En 1874, os partidarios do ensino católico, puxéronse en contra (xa que o ensino debía ser profundamente relixioso), foi despedida polo ministro Cummont. Debido á indignación do seu despedimento, xa que gozaba dun certo recoñecemento, foi integrada no seu posto a título de Inspectora Xeral.
Morreu en 1879, dous anos antes de que se cumprise o seu desexo, o de substituír oficialmente en Francia a denominación de escolas de asilo pola de escolas maternais.
No cine
A película La Volière aux enfants é unha adaptación da vida de Marie Pape-Carpentier.
Rally Rías Baixas de 2019
O Rally Rías Baixas de 2019 foi a 53ª edición de dita proba e o terceiro rally da tempada 2019 do Campionato de Galicia de Rally. Celebrouse o 17 e o 18 de maio e o vencedor foi Víctor Senra.
Itinerario
Constou de 11 treitos que sumaron 110,05 km, coa novidade do regreso ao rally do treito polo Monte do Castro, co que se abriu a competición. Déronse dúas pasadas a dito tramo o venres (estando o parque pechado situado nos aparcadoiros da praia de Samil), mentres que o resto de treitos corréronse a tripla pasada o sábado, sendo estes Vigo-Monte Alba, Gondomoar-O Porriño e Salceda de Caselas.
Inscritos
Inscribíronse 152 pilotos, entre os que destacaban as presenzas do bicampión de Galicia e líder do campionato, Víctor Senra, do campión do rally anterior, Manuel Fernández, o tres veces campión de Asturias Óscar Palacio, así como de Alberto Meira, Iago Caamaño, Ricardo Costa ou Luis Vilariño.
Resumo
Tras a disputa dos dous treitos urbanos do venres o portugués Ricardo Costa colocouse líder, con tres décimas de vantaxe sobre o asturiano Óscar Palacio, e un segundo sobre Alberto Meira, terceiro. Víctor Senra sufriu un trompo e perdeu doce segundos co líder, rematando o día en novena posición. Con todo, Senra colocouse líder do rally xa no primeiro tramo do sábado, ao sacarlle case 13 segundos ao segundo, Alberto Meira, e máis de 17 a Costa. Perdeu a primeira posición no terceiro treito fronte a Alberto Meira, que marcou o mellor tempo nese tramo e no seguinte, pero un trompo de Meira e outro scratch de Senra, fixeron que este último se colocase de novo na primeira posición tras o TC-5 en Salceda de Caselas. Uns problemas no turbo de Meira fixéronlle perder moito tempo nos seguintes tres treitos, que se adxudicou Senra, e aínda que conseguiu solucionalos e marcar o mellor tempo nas tres últimas pasadas non logrou arrebatarlle a vitoria ao piloto de Dumbría, que lograba así a súa primeira vitoria nesta proba, con Meira segundo e Costa completando o podio.
Melody (cantante)
Melodía Ruiz Gutiérrez, nada en Dos Hermanas (provincia de Sevilla) o 18 de outubro de 1990, é unha cantante andaluza de música pop, máis coñecida como Melody.
Traxectoria
Naceu nunha familia estreitamente ligada á música, xa que o seu pai, Lorenzo, formou o grupo The Quiyos xunto con outros familiares. Melody interesouse pola música e a danza desde moi nova.
O seu pai mandoulle unha gravación da súa filla a El Fary, co que traballara, e este tornouse produtor executivo e buscou músicos, autores, produtores e estudios para dar forma ao primeiro álbum da rapaza. O seu primeiro disco "De pata negra" acadou o éxito en España, o que lle permitiu embarcar en xiras internacionais por América Latina e os Estados Unidos de América. O disco deulle fama con só dez anos de idade e levouna a colaborar con outros artistas como Andy y Lucas.
En 2008 lanzou o seu quinto álbum, Los buenos días. En decembro dese ano anunciou a súa candidatura para representar a España no Festival de Eurovisión 2009 coa canción "Amante de la Luna", acompañada do grupo de danza Los Vivancos. O 19 de febreiro Los Vivancos, nun comunicado, indicaron que "non se tiñan cumprido as esixencias técnicas e artísticas necesarias para defender a súa candidatura coa calidade e profesionalidade esixidos e Melody sairía soa na disputa para representar a España no Festival de Eurovisión 2009".
Andhun de Sussex
Andhun foi un ealdorman de Sussex baixo o rei Æðelwealh, quen foi asasinado príncipe de Wessex, Cædwalla, quen invadiu e devastou Sussex. Berhthun e Andhun deron feito a expulsaren a Caedwalla do reino.
Sic
miniatura|Goggles prevent axidents (sic). Axidents (sic) give aid to the enemy. Sic é unha palabra latina que se coloca ao lado dunha palabra ou frase incorrecta ou incomprensible para indicar que non se trata dun erro de transcrición, senón que é así como figura no texto orixinal.
Provén da frase en latín sic erat scriptum, "así fora escrito", onde sic é un adverbio que significa "así, deste xeito".
Uso
Por regra xeral prefírese o uso deste adverbio entre corchetes [sic], aínda que é frecuente atopalo tamén entre parénteses (sic). Emprégase cando se reproducen erros, tipográficos ou doutra clase, ou inconveniencias ao citar textos, para informar ao lector que o uso indebido atópase na fonte orixinal e non é obra do que cita. Exemplos: Tamén pode usarse cando aparecen palabras pouco comúns cuxa grafía é similar á doutras moi coñecidas, e quérese evitar que o lector as interprete como erros. Por exemplo: Pode levar unha aclaración extra ou unha corrección explicativa: Ten un uso común en entrevistas de carácter médico ou legal, para citar ao entrevistado:
Locucións latinas
Podemos atopar tamén este adverbio en varias locucións latinas. Exemplos:
Rusia nos Xogos Europeos de 2015
Rusia participa nos Xogos Europeos de Bakú 2015 cunha delegación de 359 deportistas. O responsábel do equipo nacional é o Comité Olímpico de Rusia, así como as federacións deportivas nacionais responsábeis de cada deporte con participación nos xogos.
Medalleiro
O equípo olímpico de Rusia obtivo as seguintes medallas á data de 15 de xuño de 2015:
Aspar (homónimos)
Aspar pode referirse a:
Aspar
Carlos Pérez Alonso
Carlos Pérez Alonso, nado en Vigo o 1 de xuño de 1935, é un ex-atleta galego. Especializado en longas distancias, foi 15 veces campión de España e 12 de Galicia, e participou en tres Xogos Olímpicos: Roma 1960, México 1968 e Múnic 1972.
Traxectoria
Pertenceu ao Club Alerta e á sección de atletismo do Real Club Celta, e foi 12 veces campión galego en diferentes modalidades: cinco veces nos 10000 metros (1953, 1955, 1956, 1957 e 1965), catro veces nos 5000 metros (1955, 1956, 1957 e 1958), dúas veces nos 1500 metros (1956 e 1960) e unha vez nos 800 metros (1958).
En 1958 proclamouse por primeira vez campión de España, na proba de 10000 metros, título que revalidou nos dous anos seguintes, e tamén en 1968. En 1959 foi ademais campión de España de 5000 metros e de campo a través, revalidando este último título en 1960. Nos Xogos Mediterráneos de 1959 celebrados en Beirut, conseguiu unha medalla de bronce nos 5000 metros e un cuarto posto nos 10000. En setembro do ano seguinte participou nos seus primeiros Xogos Olímpicos, en Roma, disputando a proba de 10000 metros no Stadio Olimpico, e rematando na 25ª posición. Un mes despois participou en Chile nos Xogos Iberoamericanos, logrando no Estadio Nacional a medalla de bronce nos 10000.
A Fraga Alta
O topónimo galego Fraga  pode referirse a:
Carlos Pérez Alonso
Traxectoria
En xuño de 1966 proclamouse en Sagunto campión de España de maratón, batendo ademais o récord de España cun tempo de 2h22 '45''. Isto permitiulle acudir ao Campionato de Europa celebrado en Budapest, onde volveu superar dita marca, quedando ás portas da medallas, na cuarta posición, só por detrás do británico Jim Hogan, o belga Aurèle Vandendriessche e o húngaro Gyula Tóth. Ese mesmo ano mellorou de novo a súa marca, na maratón de Fukuoka, deixándoa en 2h17 '32''. Proclamouse campión de España outras catro veces nos seguintes catro anos, mantendo o récord ata 1971, cando foi superado por Agustín Fernández. Con todo, volveu bater a marca en 1972 en Manchester, cun tempo de 2h16 '27'', récord que estivo vixente ata 1974.
En 1967, en Tunes, volveu lograr unha medalla de bronce nos Xogos Mediterráneos, esta vez en maratón. Ao ano seguinte disputou os seus segundos Xogos Olímpicos, por primeira vez na proba de maratón, pero non conseguiu chegar á meta situada no Estadio Olímpico de Cidade de México. Participou nos Campionatos de Europa de 1969 e 1971, pero sen achegarse aos postos de medalla. En 1972 disputou os seus terceiros Xogos Olímpicos, en Berlín, onde quedou no posto 50º na proba de maratón.
Foi ademais campión de España de Gran Fondo (30km) en tres ocasións (1966, 1968 e 1969) e ostenta dende 1969 os récords de España de 25000 metros e 30000 metros.
Campionatos de España
miniatura|240px|A cidade de Vigo ós seus atletas.
Cancale
Cancale (Kankaven en bretón, Cauncall en galó) é unha cidade portuaria francesa do departamento  de Ille e Vilaine, na Bretaña. Esta situada na costa da Canle da Manga.
Syn
Na mitoloxía nórdica, Syn (antigo nórdico "rexeitadora" ) é unha deusa asociada co rexeitamento defensivo. Syn aparece na Edda prosaica, escrita no século XIII por Snorri Sturluson e nos kennings empregados na poesía skáldica.
Gaon de Vilna
Elijah ben Solomon Zalman, (en ר' אליהו בן שלמה זלמן Rabbi Eliyahu ben Shlomo Zalman) coñecido como o Gaon de Vilna (en דער װילנער גאון, en Gaon z Wilna, en Vilniaus Gaonas) ou Elijah de Vilna, ou plo seu acrónimo hebreo HaGra ("HaGaon Rabbenu Eliyahu") ou Elijah Ben Solomon, nado en Sialiec o 23 de abril de 1720 e finado en Vilnius o 9 de outubro de 1797, foi un talmudista, halakhista, cabalistae principal líder do xudaísmo misnágdico (non hasídico) dos últimos séculos. En hebreo refírese habitualmente como ha-Gaon he-Chasid mi-Vilna, "o piadoso xenio de Vilnius".
Mediante as súas anotacións e emendas do Talmude e outros textos, converteuse nunha das figuras máis familiares e influentes dos estudos rabínicos dende a Idade Media, considerado por moitos entre os sabios como Acharonim, e cualificado por algúns mesmo como o máis reverencial Rishonim. Grandes grupos, incluídos moitos yeshivas, conservan o conxunto de costumes e ritos xudeus (minhag), o "minhag ha-Gra", que recibe o seu nome, e que tamén se considerado o principal minhag asquenací de Xerusalén.
Traxectoria
Cando o hasidismo se fixo influencia na súa vila natal, o Gaon de Vilna uniuse aos "opositores" ou misnagdimo, rabinos e xefes das comunidades polacas, para frear a influencia hasídica. En 1777 lanzouse en Vilnius unha das primeiras excomuñóns contra o nacente movemento hasídico.
Animou os seus alumnos a que estudasen ciencias naturais, e mesmo traduciu libros de xeometría ao yiddish e ao hebreo.
Groninga
miniatura|250px|A Martinitoren e a Martinikerk vistas desde o Grote Markt Groningen é unha cidade de 181.113 habitantes, nos Países Baixos setentrionais, capital da provincia homónima.
Pola súa universidade e pola súa vida cultural, Groninga está considerada como a cidade máis importante do norte dos Países Baixos. Chamada polos provinciais a Stad (cidade) e Groot Loug (grande aldea), os seus habitantes son denominados correntemente Stadjers, é dicir "os cidadáns", por contraste coa rexión circundante que é sobre todo un país agrícola.
Historia
Groningen foi fundada arredor do ano 1000. Foi un dos primeiros membros da Liga hanseática: no 1251 obtivo un monopolio sobre o comercio de graos na rexión, o que asegurou a súa prosperidade durante os séculos seguintes.
En 1614 foi inaugurada a universidade, con sona especialmente polo seus estudos de teoloxía. Na actualidade aínda a universidade ten grande importancia na vida cidadá de Groninga, na que hai uns 40.000 estudantes.
Municipio
Groninga é un dos 483 municipios de Holanda. O seu concello ou gemeente comprende varias localidades de importancia como: Dorkwerd, Engelbert, Hoogkerk, Leegkerk, Middelbert, Noorddijk, Noorderhoogebrug, Oosterhogebrug, Roodehaan, Ruischerbrug e Vierverlaten.
Lugares de interese
Entre outros salientan:
Paseando por rúas e prazas poden verse, e ás veces visitarse, algunhas casas antigas e outras obras dignas de mérito (como un xardín do XVII).
Satélite de observación terrestre
Os satélites de observación terrestre son satélites artificiais deseñados para observar a Terra dende unha órbita. Son parecidos aos satélites espías pero deseñados especificamente para aplicacións non militares como o control do medio ambiente, meteoroloxía ou cartografía.
Funcionamento
Os LEOs van cambiando nun rango típicamente, 200 a 1200 km sobre a superficie terrestre, o que significa que posúen períodos comprendidos entre 90 minutos e 5 horas e polos tanto son excelentes candidatos para realizar exploracións exhaustivas da superficie terrestre (detección de incendios, determinación da biomasa, estudo da capa de ozono etc...). Ej.: TRMM os GEOs teñen unha órbita fixa a 35.875 km de distancia, en órbita ecuatorial (o que significa que quedan en dirección sur para os habitantes do hemisferio norte, en dirección norte para os habitantes do hemisferio sur e xusto enriba dos habitantes do ecuador). Ademais, polas características da órbita xeostacionaria, sempre quedan fixos no mesmo punto. Son excelentes para estudos de meteoroloxía (Meteosat).
Os instrumentos de observación dependen do obxecto do estudo; variando desde observación no espectro visible, as microondas etc...
A maioría de satélites limítanse a instrumentos pasivos, isto é, a recoller a radiación xa presente, principalmente no espectro visible. Ditos satélites van equipados con lentes similares ás dun telescopio terrestre, unha cámara CCD etc...
SAR
Un Radar de Apertura Sintética (acrónimo SAR, do inglés Synthetic Aperture Radar) é un tipo de sistema radar. Consiste en procesar mediante complicados algoritmos a información capturada pola antena do radar. Este procesado busca combinar a información obtida en varios "lugares" da antena para recrear un só "barrido virtual". Ao final o sistema radar proporciona o mesmo rendemento que daría se estivese equipado cunha antena moito máis grande e directiva que a que ten en realidade. O seu uso limítabase, na súa creación, en casos nos que o radar estaba en movemento e os brancos relativamente inmóbiles (avións). Tamén se usou en aplicacións de teledetección e en cartografía.
LIDAR
LIDAR (un acrónimo do inglés Light Detection and Ranging; ou (Laser Imaging Detection and Ranging) é unha tecnoloxía que permite determinar a distancia dende un emisor láser a un obxecto ou superficie utilizando unha faz láser pulsado. Ao igual que ocorre coa tecnoloxía radar, onde se utilizan ondas de radio en vez de luz, a distancia ao obxecto determínase medindo o tempo de atraso entre a emisión do pulso e a súa detección a través do sinal reflectido. En xeral, a tecnoloxía lidar ten aplicacións en xeoloxía, sismoloxía e física da atmosfera.
Escola maternal
A Escola maternal naceu en Francia da man da pedagoga Marie Pape-Carpantier(1815-1878), que dedicou toda a súa vida á educación tanto nas salas de asilo como tamén no ensino primario. Sendo moi nova, foi directora das salas de asilo na cidade de La Flèche.
Trasladada a Le Mans, ocupa a dirección en 1845, trala publicación de Consellos sobre a dirección das salas de asilo, da Escola Normal Maternal de París. Concibe estes centros como unha institución para a educación dos cativos de clases populares e sen posibilidades formativas.
Marie Pape-Carpantier caracterizouse polo seu laicismo e por utilizar unha metodoloxía natural e atractiva que evita todo tipo de coaccións, resaltando a relevancia da educación sensorial e moral. No 1846 publica Asesoramento sobre a dirección das salas de asilo. Destaca á súa vez o respecto á espontaneidade e a adaptación ao desenvolvemento do cativo, para o cal propón unha ensinanza concéntrica e progresiva que posibilite a especialización.
Os asilos onde traballaba eran institucións que xurdiron pola necesidade social da época. Eran de carácter benéfico caritativo e pertencían na súa maioría ao sector privado. Neses lugares os nenos eran atendidos por persoas adultas. As características destes asilos eran:
O éxito destas novas institucións despertou o interese de persoas caritativas e industriais que querían que lles brindaran aos fillos das traballadoras, e os nenos orfos. Isto causou o interese por parte do estado, intervindo e investindo nelas.
Porto de Avilés
250px|thumb|Barco na dársena de San Agustín
O porto de Avilés é un porto situado nas dúas beiras da ría de Avilés, en Asturias. Está bañado polo mar Cantábrico e consta de varios peiraos para o atraque de barcos de diferente calado, entre os que caben destacar a Dársena de San Agustín, o Peirao de Raíces e a Dársena de San Juan de Nieva por ser os máis amplos.
A cantidade de mercancías que se cargan aquí crece ano tras ano, pero son de especial interese as enormes cantidades de aluminio para a fábrica de Alcoa (antiga Inespal), de aceiro e chatarra para a factoría de Arcelor Mittal e de zinc para a fábrica Asturiana de Zinc, pertencente a Xstrata, que desembarcan aquí cada ano. Ademais trátase do porto pesqueiro máis importante de toda a rexión, superando ao Musel de Xixón en capturas descargadas.
Así mesmo, a Autoridade Portuaria de Avilés tamén controla os usos do porto deportivo de Avilés, que se atopa anexo á dársena pesqueira, máis concretamente na parte máis próxima ao Centro Cultural Internacional Oscar Niemeyer.
Demografía de Chipre
Os chipriotas gregos e turcos comparten moitos costumes, mais manteñen identidades diferentes baseándose na súa relixión, idioma e lazos cos seus respectivos países de orixe. O grego é falado principalmente no sur, mentres que o turco o é no norte. O inglés está tamén bastante estendido. Chipre posúe un sistema de educación primaria e secundaria ben desenvolvido. A maior parte dos chipriotas realizan os seus estudos superiores en universidades de Grecia, Turquía, Reino Unido ou Estados Unidos. Tamén hai grandes comunidades chipriotas de emigrantes en Reino Unido e Australia. Os colexios privados e as universidades públicas foron desenvolvidas tanto pola comunidade turca como pola grega.
Datos demográficos
Mapa de distribución étnica (2002) miniatura|dereita|Demografía de Chipre. Datos de [[FAO, ONU, ano 2005. Número de habitantes en miles.]]
Poboación: 758.363 (Xullo 2000 est.)
Pirámide de poboación:
0-14 anos: 23% (homes 91.075; mulleres 86.832)
15-64 anos: 66% (homes 252.252; mulleres 247.464)
Taxa de crecemento poboacional: 0,6% (2000 est.)
Taxa de natalidade: 13,27 nacementos/1.000 habitantes (2000 est.)
Taxa de mortaldade: 7,68 mortes/1.000 habitantes (2000 est.)
Distribución por sexo:
ao nacer: 1,05 homes/mulleres
menos de 15 anos: 1,05 homes/mulleres
15-64 anos: 1,02 homes/mulleres
65 e máis anos: 0,77 homes/mulleres
total da poboación: 1 homes/mulleres (2000 est.)
Taxa de mortaldade infantil: 8,07 mortes/1.000 nacementos vivos (2000 est.)
Expectativa de vida ao nacer:
Lunar Prospector
Lunar Prospector foi un satélite artificial estadounidense lanzado o 7 de xaneiro de 1998 mediante un foguete Athena 2 desde o Centro Espacial de Cabo Cañaveral cara a Lúa.
Demografía de Chipre
Datos demográficos
total da poboación: 76,71 anos
homes: 74,43 anos
Jim Henson
James Maury "Jim" Henson, nado o 24 de setembro de 1936, e finado o 16 de maio de 1990, foi un artista, creador de monicreques, debuxante, guionista e director estadounidense que acadou a fama internacional por ser o creador de the Muppets. Naceu en Greenville, Mississippi e criouse en Leland, Mississippi e Hyattsville, Maryland.
Demografía de Chipre
Datos demográficos
mulleres: 79,1 anos (2000 est.)
Taxade de fertilidade: 1,95 nenos nados/muller (2000 est.)
Grupos étnicos: Gregos 78% (99,5% dos gregos viven na área chipriota grega; 0,5% dos gregos viven na área chipriota turca), turcos 18% (1,3% dos turcos viven na a zona chipriota grega; 98,7% dos turcos viven na zona chipriota turca), outros 4% (99,2% dos demais grupos étnicos viven na área chipriota grega; 0,8% dos demais grupos étnicos viven na zona turca)
Relixións: Gregos ortodoxos 78%, Musulmáns 18%, Maronitas, Armenios apostólicos , Católicos latinos e outros 4%
Idiomas: grego, turco e inglés.
Alfabetismo:
definición: persoas de 15 anos e máis que poden ler e escribir
total da poboación: 94%
homes: 98%
mulleres: 91% (1987 est.)
Lunar Prospector
Características
Lunar Prospector foi unha misión pertencente ó programa Discovery. O seu obxectivo era realizar observacións científicas da Lúa desde unha órbita polar, entre elas cartografar a composición da superficie, buscar posibles depósitos de xeo nos polos, medir os campos campo magnético e gravitatorio e buscar sucesos de expulsión de gases do subsolo lunar.
Julius Erving
Julius Winfield Erving II, nado o 22 de febreiro de 1950 en Roosevelt, Nova York, comunmente coñecido polo alcume de Dr. J, é un ex xogador de baloncesto estadounidense que destacou nas décadas dos 70 e os 80. Desenvolveu a súa carreira profesional primeiro na ABA e despois na NBA, e axudou a desenvolver o estilo de xogo moderno, sendo ademais un dos pioneiros do mate, popularizando o espectacular "Tomahawk" e o seu mate dende a liña de tiro libre.
Lunar Prospector
Características
O corpo principal da nave era un cilindro de grafito-epoxy de 1,37 m de diámetro e 1,28 m de alto, con tres mastros que sobresaían radialmente 2,5 m do corpo principal e unha extensión de 1,1 dun dos mastros para albergar o magnetómetro. A masa da sonda ao inicio da misión, propelente incluído, era de 296 kg. Sen propelente a sonda pesaba 158 kg. A sonda estabilizábase mediante xiro, a 12 r.p.m. e co eixo de rotación apuntando perpendicularmente á eclíptica. A propulsión estaba a cargo de seis propulsores monopropelente (usando hidracina) de 22 Newton de pulo. A alimentación eléctrica era proporcionada polas células solares que recubrían o corpo cilíndrico da sonda e que proporcionaban unha media de 186 vatios de potencia que eran almacenados nunha batería recargable de 4,8 amperios-hora de capacidade. As comunicacións tiñan lugar mediante dous transpondedores de banda S, cunha antena de aliñación de fase para a baixada de datos a media ganancia e unha antena de baixa ganancia tanto para subida como baixada de datos. A sonda non tiña ordenador de a bordo e todo o control facíase desde terra, cos comandos procesándose a bordo da nave mediante unha unidade simple de comando e control. Os datos científicos podían enviarse tanto directamente a terra como gardarse a bordo nunha gravadora de estado sólido ata a súa retransmisión.
Julius Erving
Erving gañou tres campionatos, catro premios MVP e tres títulos de máximo anotador tanto na ABA, con Virginia Squires e New York Nets, como na NBA, con Philadelphia 76ers. É o quinto máximo anotador da historia do baloncesto profesional con 30.026 puntos (NBA e ABA combinados). O Dr. J foi nomeado un dos "cincuenta mellores xogadores da historia da NBA" e en 1993 foi incluído no Basketball Hall of Fame. Moitos o consideran un dos xogadores de baloncesto máis espectaculares da historia e un dos mellores "dunkers" de tódolos tempos, ademais de innovar co drible "cros-over" drible e os pases sen mirar.
Universidade
O Doutor J, alcume que xa tiña no Instituto Roosevelt, iniciou os seus estudos na Universidade de Massachusetts en 1968. En dous anos de carreira, tivo unha espectacular media de 26,3 puntos e 20,2 rebotes por partido, a pesar dos seus escasos 1,98 metros de estatura. Debido a iso é un dos únicos cinco xogadores que conseguiron a fazaña de superar unha media de máis de 20 puntos e 20 rebotes na NCAA. A pesar diso, non atraeu demasiado a atención do público naqueles anos.
Virginia Squires
Nunha época na cal dúas grandes ligas convivían, e o fluxo de xogadores dunha a outra era frecuente, Erving decidiu asinar como axente libre por Virginia Squires, da ABA, en 1971. Aínda que os Squires xa contaban co anotador Charlie Scott, pronto se gañou unha reputación como xogador, e sobre todo, polo espectacular do seu xogo, en especial os seus mates. Nesa primeira tempada como profesional, tivo unha media de 27,3 puntos por partido, quedando segundo na carreira cara ao premio de Rookie do Ano por detrás doutra lenda, Artis Gilmore. Foi seleccionado no segundo mellor quinteto da liga e no primeiro de rookies. Tras finalizar a tempada cunha marca de 45 vitorias e 39 derrotas, segundos no Leste detrás dos 68-16 de Kentucky Colonels, os Squires chegaron até as Finais da División Leste, onde foron derrotados polos New York Nets de Rick Barry. En playoffs, Erving fixo 33,3 puntos por partido, tanto na serie ante The Floridians como na dos Nets.
Lunar Prospector
Características
Tras o lanzamento o 7 de xaneiro de 1998, Lunar Prospector seguiu unha órbita que a levou á Lúa en 105 horas. Durante a etapa de cruceiro despregáronse os mastros e calibráronse o magnetómetro e o espectrómetro de partículas alfa. A órbita inicial arredor da Lúa tiña un período de 11,6 horas. Tras varias manobras a órbita rebaixouse a unha de 3,5 horas de duración, para finalmente, o 16 de xaneiro, chegar á orbita de traballo, de 100 km de altura, 118 minutos de duración e unha inclinación de 90 graos. O 19 de decembro de 1998, tras varios meses de recoller datos, a órbita foi baixada a unha de só 40 km de altura para obter datos de maior resolución. O 28 de xaneiro de 1999 a órbita foi baixada aínda máis, ata deixala nunha elipse de 15 km de periapse e 45 km de apoapse. A misión finalizou o 31 de xullo de 1999, cando a sonda foi estrelada a propósito contra un cráter do polo sur en sombra permanente co obxectivo de observar a posible nube de restos resultante e estudala para intentar verificar a presenza de auga. Finalmente o impacto non produciu tal nube.
Julius Erving
Virginia Squires
En 1972 foi declarado elixible pola NBA, e foi Milwaukee Bucks quen poxou por el na duodécima elección do Draft da NBA de 1972. De ter ido a xogar alí, coincidiría con dous dos máis grandes xogadores de todos os tempos, Oscar Robertson e Lew Alcindor, xogador máis tarde coñecido como Kareem Abdul-Jabbar. Con todo, non lle satisfacía a elección, e tentou xogar con Atlanta Hawks, chegando mesmo a xogar tres partidos de pre-tempada con eles, mais unha disposición xudicial obrigoulle a volver á ABA, co seu antigo equipo. De volta á ABA, na súa segunda tempada como profesional, fixo 31,9 puntos por partido, o máximo da súa carreira, e recibiu a primeira das súas catro eleccións consecutivas no mellor quinteto da ABA, xunto con Gilmore, Billy Cunningham, James Jones e Warren Jabali. O seu estilo espectacular, unido á súa imaxe con peiteado "afro", convertéronlle enseguida na imaxe da liga.
Lunar Prospector
Instrumentos
Lunar Prospector levaba a bordo os seguintes instrumentos científicos:
Julius Erving
New York Nets
Os Squires, como moitos outros equipos da liga do balón tricolor, non pasaban polo seu mellor momento económico, e víronse forzados a traspasar ao Dr.J aos New York Nets xunto con Willie Sojourner a cambio de George Carter, os dereitos de draft de Kermit Washington e diñeiro. Na súa primeira tempada no equipo, Erving liderou ás Nets a unha marca de 55-29 na tempada regular e a gañar o seu primeiro título da ABA ante Utah Stars. Ademais, repetiu como máximo anotador da liga con 27,4 puntos por partido, quedando tamén sexto na liga en asistencias e terceiro en roubos de balón e tapóns. Aquela tempada gañou o primeiro do seu tres consecutivos premios MVP da ABA. Erixiuse nese momento no mellor xogador da liga, e nun símbolo para a mesma, que fixo que gañase credibilidade, e que sumase moitos fans naqueles anos.
En 1976 a liga agonizaba, con varios equipos desaparecidos e outros preto da ruína. Porén, reviviu grazas á creación do primeiro concurso de mates da historia, no que Erving gañou a Gilmore, Kenon, George Gervin e a David Thompson. Os Nets conseguiron praza na ampliada NBA, non sen antes derrotar a Denver Nuggets, naquel momento outro dos equipos que deu o salto, na última final do campionato, que terminou con Erving cunha media de 34,7 puntos nos playoffs, o que lle converteu no MVP dos mesmos. Ademais, por tecera vez conseguiu ser o máximo anotador da tempada regular, esta vez con 29.3 por partido. En cinco tempadas na ABA, Erving acumulou dous campionatos, tres títulos de MVP e encabezou en tres ocasións a lista de máximos anotadores.
Philadelphia 76ers
miniatura|O Dr. J disponse a realizar un mate en [[1981 ante os Atlanta Hawks.]] Despois de que a ABA se desintegrase, os New York Nets, San Antonio Spurs, Denver Nuggets e Indiana Pacers uníronse á NBA na tempada 1976-77. Tras o incumprimento da promesa do propietario dos Nets Roy Boe de aumentar o soldo de Erving, o xogador rexeitou xogar nesas condicións e Boe viuse obrigado a venderlle a Philadelphia 76ers, onde moi pronto se convertería no líder da franquía, levándolles ás Finais da NBA, onde se enfrontaron aos Portland Trail Blazers de Bill Walton. Despois de poñerse por diante por 2 vitorias a 0, os de Oregón encadearon catro vitorias consecutivas para conseguir o anel de campión. Con todo, Erving gozou tamén do éxito fóra da cancha, converténdose nun dos primeiros xogadores en representar produtos e en ter zapatillas comercializadas baixo o seu nome. Por aquela época, apareceu nun anuncio de televisión incitando a mozos admiradores a pedirlle un autógrafo nun aeroporto, referíndose a el desde ese momento como "Dr. Chapstick". Tamén apareceu na película de comedia de baloncesto O Peixe Que Salvou Pittsburgh, en 1979.
Nos anos posteriores, Erving tirou do carro dun equipo que non estaba ao seu nivel, pero que chegaba con facilidade ás Finais de Conferencia. Coa irrupción de Larry Bird en Boston Celtics, revivíronse vellas rivalidades entre as dúas cidades do leste, chegando mesmo a protagonizar as estrelas de cada equipo un dos primeiros videoxogos deportivos da historia, denominado Julius Erving-Larry Bird One-on-One (Julius Erving-Larry Bird Uno Contra Un) de Electronic Arts. En 1980, os Sixers chegaron novamente ás Finais, onde se atoparían con Los Angeles Lakers, dirixidos por Magic Johnson. Os californianos acabaron vencendo 4-2, pero o Dr.J deixou para a historia unha xogada inesquecible denominada Baseline Move, unha espectacular entrada a canastra por detrás do taboleiro levando o balón cunha man co brazo totalmente estirado e virando sobre si mesmo para conseguir a canastra.
En 1981 e en 1982, os Sixers caeron de novo en playoffs ante os Celtics e Lakers respectivamente, aínda que en 1981, Erving foi nomeado MVP da Tempada. Na tempada 1982-83, os Sixers lograron poñer final ás carencias dun home alto e poderoso na zona coa adquisición de Moses Malone. Dominaron completamente a tempada, e arrasaron nos pay-offs, perdendo un único encontro neles (ante Milwaukee Bucks nas Finais de Conferencia), e varrendo aos Lakers nas Finais, conseguindo así Erving o seu primeiro campionato na NBA. Erving mantivo o seu nivel de xogo nos seguintes anos, cunhas medias de 22,4, 20,0, 18,1, e 16,8 puntos por partido nas súas catro últimas tempadas como profesional. Retirouse á idade de 37 anos ao finalizar a tempada 1986-87, sendo homenaxeado en todos e cada un dos pavillóns que pisou. En 1993 foi elixido no Basketball Hall of Fame e é un dos poucos xogadores no baloncesto moderno en ter dúas camisetas retiradas co seu dorsal, o 32 nos Nets e o 6 nos 76ers.
Vida posterior
upright|miniatura|esquerda|Julius Erving, 2016. Dende o seu retiro, Julius Erving tivo moitos éxitos nos cales inclúen por exemplo o ser dono dunha planta de embotellamento de Coca-Cola, ademais das estacións de televisión por cable en Nova York e Nova Jersey. Despois de traballar como un analista de estudo para a NBC, Erving uniuse ao staff de oficina de Orlando Magic, como vicepresidente de RDV Sports e vicepresidente executivo dos Magic o 4 de xuño de 1997.
Erving tamén formou parte do Consello de Administración de Converse (previo á quebra de 2001), Darden Restaurants, Inc., Saks Incorporated e The Sports Authority. Erving foi elixido na décima posición na lista dos 75 mellores xogadores da historia da NBA elaborada pola revista SLAM en 2003. Ademais, é o pai da xogadora de tenis Alexandra Stevenson, nacida da súa relación con Samantha Stevenson en 1980, cando Samantha traballaba en Filadelfia como xornalista deportivo e Julius xogaba nos 76ers.
Rock The Cradle
Ocorreu en 1983, nun partido da tempada regular de novo ante os Lakers. Unha perda de balón orixinou un rápido contraataque polo lado izquiuerdo, recibindo Erving o balón aínda no seu campo, atravesou toda a cancha sendo perseguido por Michael Cooper, e realizou un movemento que se denominou "Rock The Cradle" (abanear o berce), agarrándose o balón entre a man e a boneca e virando o brazo 360 graos para acabar conseguindo o mate diante dun desesperado Cooper.
A Fraga Chá
O topónimo galego A Fraga Chá pode referirse a:
Escola mutua
miniatura|Joseph Lancaster, arredor de 1818.
Animais
Nas clasificacións científicas dos seres vivos modernas, o reino dos animais constitúe un amplísimo grupo de organismos cuxo taxon se denomina Animalia, creado orixinalmente por Linné en 1758, ou ben Metazoa, sinónimo creado por Haeckel en 1874. Calquera que sexa o termo empregado, ou calquera que sexa a clasificación considearada (sistemática evolucionista ou cladista), os animais son consensuadamente descritos como organismos eucariotas, heterótrofos, pluricelulares e tisulares caracterizados pola súa capacidade para a locomoción, pola ausencia de clorofila e de parede nas súas células e polo seu desenvolvemento embrionario, que atravesa unha fase de blástula e determina un plan corporal fixo (aínda que moitas especies poden sufrir posteriormente metamorfoses).
Os animais forman un grupo natural estreitamente emparentado cos fungos (Fungi) e as plantas (Plantae). É un dos catro reinos do dominio Eukaryota, e a el pertence o ser humano.
Escola mutua
As escolas mutuas foron un modelo educativo creado por Joseph Lancaster (1778-1838), quen deseñou un programa no que o propio alumnado se transmitía o coñecemento.
Características
Cando o alumnado destas aulas acadaba unha certa idade convertíanse en mestres do grupo, e o mestre só tiña a función de vixiar e intervir cando dose necesario. Este tipo de escola xurdiu polo gran número de alumnos que existía nesa época debido á escaseza de mestres. Nestas escolas mantíñase a disciplina a través de premios e castigos. Un dos motivos polos que foi coñecido o seu método foi porque se os alumnos transmitían ben a información ós seus compañeiros estes eran premiados. Porén este tipo de escola tivo moitas críticas xa que os seus logros eran mínimos e a disciplina era moi elevada para os alumnos desas idades. Tamén cabe destacar os castigos corporais que recibían os alumnos, aínda que a xente opina que prefire eses castigos e non someterse a educación lancasteriana.
Nun principio Lancaster fracasou o intentar incorporar este método a educación infantil, pero co tempo emigrou aos EUA e conseguiu fundar algunhas escolas. Este método alcanzou nos EUA a súa maior popularidade na primeira década do século XIX. No momento da súa morte (1838) había entre 1200 e 1500 escolas co seu modelo educativo. Pero a ensinanza de Lancaster presenta algunhas debilidades no seu sistema como:
Animais
A mobilidade é a característica que máis chama a atención dos membros do reino dos animais, pero non é exclusiva do grupo, o que dá lugar a que sexan nomeados a miúdo como animais certos organismos que pertencen ao reino dos protistas (Protista). (Véxase protistas e protozoos).
Na fala coloquial emprégase o termo animal contrapoñéndoo ao termo humano, pero débese ter en conta que desde o punto de vista científico o ser humano é unha especie máis do reino Animalia.
Estrutura
No seguinte esquema, amósanse as características comúns a todos os animais:
Características xerais
miniatura|300px|[[Tigre de Sumatra (Panthera tigris sumatrae Pocock).]]
Con poucas excepcións, máis notábeis nas esponxas (filo dos poríferos), os animais teñen corpos diferenciados en tecidos separados. Estes inclúen músculos, que poden contraérense para producir o movemento, e un sistema nervioso, que envía e procesa sinais. Adoitan teren tamén unha cámara dixestiva interna, cunha ou dúas aberturas. Os animais con este tipo de organización son coñecidos como eumetazoos, en contraposición aos parazoos e mesozoos, que son niveis de organización máis simples dentro dos metazoos, xa que carecen dalgunhas das características mencionadas.
Todos os animais teñen células eucariotas, rodeadas dunha matriz extracelular característica composta de coláxeno e glicoproteínas elásticas. Esta pode calcificarse para formar estruturas como cunchas, ósos e espículas. Durante o desenvolvemento forma unha armazón relativamente flexíbel pola que as células poden moverse e reorganizarse, facendo posíbeis estruturas máis complexas. Isto contrasta cos outros organismos pluricelulares como as plantas e os fungos, cuxas células permanecen no sitio mediante paredes celulares, que desenvolven un crecemento progresivo.
Funcións esenciais
Os animais levan a cabo as seguintes funcións esenciais: alimentación, respiración, circulación, excreción, resposta a estímulos, movemento e reprodución:
Clasificación (subreinos e filos)
(sen clasificar) Radiata (radiados) (sen clasificar) Bilateria bilaterais) (sen clasificar) Lophophorata (lofoforados) (sen clasificar) 'Deuterostomia (deuteróstomos)
Filoxenia
No seguinte cladograma represéntase as relacións filoxenéticas entre os diversos filos de animais. Está baseado na segunda edición de Brusca & Brusca (2005). Trátase dunha hipótese filoxenética "clásica" na que se recoñecen os grandes clados admitidos tradicionalmente (pseudocelomados, articulados etc.) e asume a teoría colonial como a explicación sobre a orixe dos metazoos.
Segundo o punto de vista que se acaba de expoñer, os bilaterais subdivídense en catro grandes liñaxes:
As modernas técnicas de secuenciación de bases de ADN, xunto coa metodoloxía da cladística, permitiron reinterpretar as relacións filoxenéticas dos distintos filos animais, o que conduciu a unha revolución na clasificación dos mesmos; aínda non hai un acordo unánime sobre o tema, pero son cada vez máis os zoólogos que admiten a nova clasificación; así, a maioría ds bilaterais parecen pertencer a un destas catro liñaxes:
Ventana
O topónimo galego Ventana pode referirse a:
Animais
Orixe e rexistro fósil
Mentres que nas plantas se coñecen varias series de formas que conducen da organización unicelular á pluricelular, no reino animal sábese moi pouco sobre a transición entre protozoos e metazoos. Dita transición non está documentada por fósiles, e as formas recentes supostamente intermedias tampouco non nos axudan demasiado.
Neste campo da transición poden mencionarse, por unha parte, a Proterospongia, coanoflaxelado mariño e planctónico que forma unha masa xelatinosa con coanocitos na parte exterior e células ameboides no interior, e, por outra, ao pequeno organismo mariño Trichoplax adhaerens (do filo dos placozoos) que forma unha placa pechada por epitelio pavimentoso na parte dorsal e cilíndrico na parte central, e que presenta na cavidade interna células en forma de estrela; reprodúcese por xemas flaxeladas e ovos. Outra forma sinxela de metazoo é Xenoturbella, que vive sobre os fondos fangosos do mar; de varios centímetros de lonxitude e forma de folla, ten unha boca ventral que conduce a un estómago en forma de saco; entre a epiderme e o intestino existe unha capa de tecido conxuntivo cun tubo muscular lonxitudinal e células musculares no mesénquima; na parte basal da epiderme existe un plexo nervioso e, na parte anterior, presenta un estatocisto; produce óvulos e espermatozoides, estes idénticos aos de diferentes metazoos primitivos; a súa posición sistemática é incerta, propoñéndose como membro dun filo independente (xenoturbélidos), que se debería situar, talvez, na base dos deuteróstomos. Polo que respecta aos mesozoos, xa non son considerados un estado de transición entre protistas e metazoos; o seu modo de vida parasito parece que os conduciu a unha redución e simplificación extremas a partir de vermes acelomados.
Por tanto, débese recorrer á morfoloxía, fisioloxía e ontoxenia comparadas dos metazoos para poder reconstruír esta etapa da evolución. Os datos obtidos con microscopia electrónica e análises moleculares apagaron antigas controversias sobre a orixe dos metazoos. Neste sentido, parece definitivamente rexeitada a hipótese sobre unha orixe polifilética; incluso os placozoos e os mesozoos, considerados ás veces como orixinados directa e independentemente dos protistas, parecen á luz dos novos datos claramente metazoos.
Principais teorías
Tres son as principais teorías sobre a orixe dos metazoos:
Teoría colonial
A teoría máis aceptada é a que postula que os metazoos tiveron unha orixe colonial a partir dos coanoflaxelados, un pequeno grupo de mastigóforos monoflaxelados; algúns son individuais, e outros coloniais. Dita teoría vese avalada tanto por datos moleculares (ARN ribosómico) como morfolóxicos (as mitocondrias e as raíces flaxelares son moi semellantes nos metazoos e nos coanoflaxelados, e un certo número de metazoos presenta células tipo coanocito, e os espermatozoides son uniflagelados na maior parte deles). Os seguidores desta teoría inclúen o filo Choanozoa no reino animal, en contraposición ao resto de animais, os metazoos. O antecesor dos metazoos sería unha colonia oca e esférica de ditos flaxelados; as células sería uniflaxeladas na superficie externa; a colonia tería un eixe anteroposterior, e os organismos nadarían co polo anterior cara a adiante; entre as células somáticas existirían algunhas células reprodutoras. Este estado hipotético denominouse blastaea, créndose que é o reflexo do estado de blástula que se produce no desenvolvemento de todos os animais. Por tanto, esta teoría considera que os animais evolucionaron de protozoos flaxelados. Os seus parentes vivos máis próximos son os coanoflaxelados, flaxelados coa mesma estrutura que certo tipo de células das esponxas. Estudos moleculares sitúanos no supergrupo dos opistocontos, que tamén inclúe aos fungos e a pequenos protistas parasitarios emparentados con estes. O nome vén da localización traseira do flaxelo nas células móbiles, como en moitos espermatozoides animais, mentres que outros eucariontes teñen flaxelos dianteros (acrocontos).
Teoría simbiótica
Unha segunda hipótese contempla a posibilidade de que diferentes protistas se asociaran simbioticamente orixinando un organismo pluricelular. Esta é a orixe que se presupón para as células eucariotas a partir de células procariotas. Porén, non hai probas que respalden a orixe simbiótica dos metazoos.
Teoría da celularización
Outra teoría, que provocou profundas diverxencias entre os zoólogos, é a que considera aos turbelarios como os metazoos máis primitivos e, por tanto, cuestiona o carácter ancestral de cnidarios e esponxas. Segundo esta hipótese, os turbelarios derivarían de protistas ciliados multinucleados, por medio de celularización dos núcleos, o que concorda co concepto de protozoo como organismo acelular. Porén, hai moitos aspectos en contra desta teoría, xa que non ten en conta os criterios fundamentados na embrioloxía, e dá moita máis importancia á organización do adulto.