cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thomas Cavalier-Smith
Traxectoria
Outro estudo importante refírese ao desenvolvemento evolutivo dos procariontes, aos que agrupa nun único reino, Bacteria, o cal ten un subreino basal ou ancestral: Negibacteria, das bacterias gramnegativas, as cales diverxeron por perda da membrana externa en Unibacteria (bacterias grampositivas) e estas á súa vez no clado Neomura, que finalmente daría orixe a dous clados irmáns: Archaebacteria e Eukaryota, os cales son moito menos antigos que as primeiras bacterias.
Os seus estudos foron sumamente controvertidos, porén na súa maior parte veñen sendo aceptados gradualmente pola comunidade científica.
Abreviaturas
A abreviatura Caval.-Sm. emprégase para indicar a Thomas Cavalier-Smith como autoridade na descrición e clasificación científica dos vexetais.
A abreviatura Cavalier-Smith emprégase para indicar a Thomas Cavalier-Smith como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Dalton Trevisan
Dalton Jérson Trevisan, nado en Curitiba o 14 de xuño de 1925, é un escritor brasileiro, famoso polos seus libros de contos, especialmente O Vampiro de Curitiba (1965), e pola súa natureza reservada.
Traxectoria
Trevisan traballou durante a súa xuventude na fábrica de vidros da súa familia e chegou a exercer a avogacía durante 7 anos, despois de se licenciar na Facultade de Dereito do Paraná (actual UFPR). Cando era estudante de Dereito, Trevisan acostumaba lanzar os seus contos en modestos folletos. Liderou o grupo literario que publicou, entre 1946 e 1948, a revista Joaquim. O nome, segundo el, era "unha homenaxe a todos os Joaquins do Brasil". A publicación tornouse voceira dunha xeración de escritores, críticos e poetas. Reunía ensaios asinados por Antonio Cândido, Mário de Andrade e Otto Maria Carpeaux e poemas até entón inéditos, como "O Caso do Vestido", de Carlos Drummond de Andrade. A revista tamén traía traducións de Joyce, Proust, Kafka, Sartre e Gide e era ilustrada por artistas como Poty, Di Cavalcanti e Heitor dos Praceres. A publicación, que circulou até decembro de 1948, contiña o material dos seus primeiros libros de ficción, incluíndo Sonata ao Luar (1945) e Sete Anos de Pastor (1948) - dúas obras das que renegou o autor-. En 1954 publicou o Guia Histórico de Curitiba, Crônicas da Província de Curitiba, O Dia de Marcos e Os Domingos ou Ao Armazém do Lucas, edicións populares á maneira dos folletos de feira.
Inspirado nos habitantes da cidade, creou personaxes e situacións de significado universal, en que as tramas psicolóxicas e os costumes son recriados por medio dunha linguaxe concisa e popular, que valoriza os incidentes do cotián sufrido e angustiante. Publicou tamén Novelas Nada Exemplares (1959) e gañou o Premio Jabuti da Cámara Brasileira do Libro. Como era de esperar, non asistiu, enviou un representante para recibilo. Morte na Praça (1964), Cemiterio de Elefantes (1964) e O Vampiro de Curitiba (1965). Illado dos medios intelectuais e concorrendo so pseudônimo, Trevisan conquistou o primeiro lugar do I Concurso Nacional de Contos do Estado do Paraná, en 1968. Escribiu despois A Guerra Conjugal (1969), posteriormente transformada nun premiado filme, dirixido por Joaquim Pedro de Andrade, Crimes da Paixão (1978) e Lincha Tarado (1980). En 1994 publicou Ah, é?, obra prima do estilo minimalista. A súa única novela publicada é A Polaquinha.
É recoñecido como un importante contista da literatura brasileira por gran parte dos críticos do país. Non obstante, é remiso a entrevistas e exposicións en órganos de comunicación social, creando unha atmosfera de misterio en torno do seu nome. Por ese motivo recibiu o alcume de "Vampiro de Curitiba", nome dun dos seus libros. Asina só "D. Trevis" e non recibe a visita de estraños.
Foi elixido por unanimidade vencedor do Premio Camões de 2012, ano en que tamén recibiu o Premio Machado de Assis, da Academia Brasileira de Letras, polo conxunto da súa obra.
Renegados polo autor
Primeiros libros publicados, dos que o autor renegou. Editores descoñecidos.
En español
Contos en antoloxías alemás (1967 e 1968), arxentinas (1972 e 1978), americanas (1976 e 1977), polacas (1976 e 1977), sueca (1963), venezolana (1969), danesa (1972) e portuguesa (1972).
Filme
Guerra Conjugal (1974), historias e diálogos do autor, guión e dirección de Joaquim Pedro de Andrade.
Dallas Stars
O Dallas Stars é un equipo de hóckey sobre xeo que compite na NHL e que ten a súa base na cidade de Texas (Estados Unidos). Na tempada 1998-99 conseguiu o seu primeiro e, ata a data, único título de liga, a pesar de posuír dous títulos de conferencia e sete de división
O Porto de Santa Cruz, Liáns, Oleiros
O Porto de Santa Cruz é unha vila costeira da parroquia de Liáns no concello de Oleiros, na provincia da Coruña. Segundo o padrón municipal (INE) en 2012 tiña 2596 habitantes (1192 homes e 1404 mulleres).
Patrimonio
O castelo de Santa Cruz está situado nun illote na enseada do mesmo nome, no Porto de Santa Cruz. Foi mandado construír por Diego das Mariñas no século XVI para completar o sistema defensivo da ría da Coruña, xunto cos castelos de Santo Antón, San Diego e San Amaro. Na actualidade é propiedade do concello de Oleiros e alberga o Centro de Extensión Universitaria e Divulgación Ambiental de Galicia (CEIDA).
O Museo dos Oleiros forma parte do Centro Cultural As Torres de Santa Cruz, situado na Torre de Santa Cruz. Acolle unha colección única en Europa de cerámica popular, e é sede de Alfaroleiros, unha das feiras máis importantes de cerámica tradicional de España, que cada ano acolle centos de oleiros que expoñen as súas pezas.
Praias
Aínda que todo o fondo da enseada de Santa Cruz é areoso, levan diferentes nomes a praia de Portocovo, á esquerda do castelo, e o areal do Porto, que queda completamente cuberto coa marea chea e está situado entre o castelo e o peirao.
Yoshikawa
Yoshikawa (吉川市, よしかわし, Yoshikawa-shi) é un concello da prefectura de Saitama no Xapón. Está situado no centro da rexión de Kantō e ao extremo leste da prefectura, na parte leste da illa de Honshū. Ten 31,62 km² de superficie e unha poboación de 64.234 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 2.030 h/km².
O concello de Yoshikawa limita cos concellos de Matsubushi, de Koshigaya, de Sōka, de Misato (son da prefectura de Saitama); de Nagareyama e de Noda (son da prefectura de Chiba).
Minaššanauzzi
Levou este nome unha princesa hitita, irmá do rei dos hititas Muwatallis II. Tras casar con Masturi, fillo de Manapa-Tarhunta II, rei de Seha, converteuse en raíña deste antigo país de Asia Menor á morte deste último.
John Butler Yeats
John Butler Yeats, nado en Lawrencetown (Tullylish, County Down) o 16 de marzo de 1839 e finado en Nova York o 3 de febreiro de 1922, foi un debuxante irlandés.
Traxectoria
Pai de William Butler Yeats e Jack Butler Yeats, é máis coñecido polo retrato do xove William Butler Yeats que pode ser visto no museo da National Gallery, en Irlanda. O seu retrato de John O'Leary (1904) é considerado a súa obra prima.
Anaxénese
Enténdese por anaxénese a evolución progresiva das especies que se dá naquelas poboacións que tras experimentaren cambios ó longo do tempo xa non poden considerarse pertencentes á mesma especie da poboación orixinal.
1624
Outros
Historia ano a ano
Anaxénese
Características
Cando nunha poboación se fixan mutacións abondas para que haxa unha diferenza significativa con relación á poboación ancestral, pode dicirse que estamos ante unha nova especie. Segundo isto, a poboación enteira sería diferente da poboación ancestral de xeito que a poboación ancestral debería considerarse extinguida.
Posto que a definición de anaxénese inclúe a existencia de "diferenzas significativas" pode entenderse a conseguinte controversia entre taxonomistas acerca de cando as diferenzas son o "suficientemente significativas" como para garantir a existencia dunha nova especie ou unha nova clasificación.
A anaxénese, tamén chamada evolución filética, implica un cambio na frecuencia xenética dunha poboación enteira en oposición a un acontecemento de ramificación cladoxenético.
Trofeo Cidade de Vigo 1989
A XIX edición do Trofeo Cidade de Vigo celebrouse en Vigo entre o 17 e o 19 de agosto de 1989 en forma de torneo triangular. O campión foi o SL Benfica.
Esmutelín
A Esmutelín, acrónimo de Escola Municipal de Teatro de Lalín, é unha escola de teatro de Lalín, creada no ano 1998.
Descrición
En 2018 contaba con 80 alumnos con idades comprendidas entre os 2 e os 25 anos, repartidos en 8 grupos de teatro en parroquias coma Prado e Vilatuxe, centros escolares e extraescolares, e centralizados na Casa da Xuventude de Lalín. Os ensaios das obras realízanse durante o curso escolar, dende outubro ata xuño, con paradas en datas sinaladas como Nadal ou Semana Santa. Teñen feito representacións das obras en maio coa celebración do Día das Letras Galegas, en xuño coincidindo co fin de curso, en residencias de anciáns, ou colaborando coa asociación O Mencer para recadar artigos de hixiene persoal e alimentos para as persoas con poucos recursos. Tamén teñen realizadas curtametraxes.
Días de luz
Días de luz é un filme hondureño de 2019 dirixido por seis directores: Gloria Carrión Fonseca, Julio López Fernández, Enrique Medrano, Mauro Borges Mora, Enrique Pérez Him e Sergio Ramírez. Foi escollido como candidato de Honduras para o Óscar ó mellor filme internacional na 93ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
A Moa, Merza, Vila de Cruces
A Moa é un lugar da parroquia de Merza, no concello pontevedrés de Vila de Cruces, na comarca do Deza. Segundo o INE, en 2008 tiña 143 habitantes (74 homes e 69 mulleres), o que supón unha diminución de 39 habitantes con respecto ao ano 2000.
Illas Treasury
As Illas do Tesouro (Treasury Islands) son un pequeno grupo de illas a poucos quilómetros ao sur de Bougainville e a 24 quilómetros das Illas Shortland. Forman parte da Provincia Occidental das Illas Salomón. As dúas illas máis grandes das Illas do Tesouro son a Illa Mono e a máis pequena Illa Stirling. O estreito de augas profundas entre estas dúas illas chámase Blanche Harbor.
Durante a segunda guerra mundial as illas caeron en mans do Xapón ata o 25 - 27 de outubro de 1943, cando as illas foron invadidas mediante un asalto anfibio por unidades de Nova Zelandia. Logo da invasión, foi construída unha pista de aterraxe na máis plana illa de Stirling pola USN. Este campo de aviación foi utilizado para apoiar unha campaña para neutralizar o poder aéreo xaponés en Rabaul. O aeródromo de Stirling atópase aínda en uso hoxe en día servido polas Solomons Airlines.
Manouria emys
Manouria emys é unha especie de tartaruga endémica do sueste de Asia. Crese que está entre as tartarugas máis primitivas, de acordo con estudos moleculares e morfolóxicos.
Nespereira, Sarria
Santiago de Nespereira é unha parroquia rural do concello de Sarria na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística no ano 2022 tiña 106 habitantes (54 homes e 52 mulleres) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2003 cando tiña 137 habitantes.
Monte Nimba
Nas proximidades do monte ubícanse as cidades de Lola (a 24 km) e Nzérékoré (a 48 km), na Guinea, e Yekepa (a 14 km) en Liberia.
Protección medioambiental
Prominente sobre a sabana circundante, o Monte Nimba é unha zona de grande riqueza ecolóxica. As ladeiras están cubertas de bosques espesos e a cimas de pasteiros de gramíneas, que teñen chamado a atención dos naturalistas. Para protexer a zona foi creada a Reserva Natural Integral do Monte Nimba, clasificada, desde 1981, como Reserva da Biosfera e sitio do Patrimonio da Humanidade da UNESCO.
Patrimonio da Humanidade na Unión Europea
miniatura|dereita|250px|Placa conmemorativa da elección de [[Santiago de Compostela como cidade pertencente ao Patrimonio Cultural da Humanidade no ano 1985 por parte da UNESCO]]
Monte Nimba
Protección medioambiental
Como de lado liberiano, especialmente, sufriu unha intensa explotación das súas ricas reservas de ferro, e había perspectivas de volver á minería, a zona foi incluída na lista de Patrimonio en Perigo.
Patrimonio da Humanidade na Unión Europea
A Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura, tamén coñecida como UNESCO, propuxo un plano de protección dos bens culturais do mundo, a través da "Convención sobre a Protección do Patrimonio Mundial Cultural e Natural", aprobado en 1972. Presenta unha lista de bens que pertencen ao Patrimonio Mundial (World Heritage), máis coñecido como Patrimonio da Humanidade.
Alemaña
miniatura|[[Catedral de Colonia]]
Finlandia
miniatura|Fortaleza de [[Suomenlinna]]
Suecia
Ligazón a descrición do Patrimonio da Humanidade en Suecia
Véxase tamén
Verdensarvsliste Liste des UNESCO-Welterbes (Europa) List of World Heritage Sites in Europe Patrimonio de la Humanidad en Europa Liste du patrimoine mondial en Europe 世界遺産の一覧 (ヨーロッパ) 유럽의 세계유산 Verdensarven i Europa Lista do Património Mundial na Europa Список объектов Всемирного наследия ЮНЕСКО в Европе Списак места Светске баштине у Европи Lista över världsarv i Europa 世界遗产列表 (欧洲)
Guarujá
Guarujá é unha cidade do estado brasileiro de São Paulo. A súa poboación o 2006 era de 305.171 habitantes. A súa superficie total é 142,6 km².
Elena Estévez Freire
Elena Estévez Freire, nada en Bueu o 20 de abril de 1970, é unha política galega do PPdG.
Traxectoria
Licenciada en Dereito, entrou a formar parte da corporación municipal de Bueu no ano 1999, tras unhas eleccións que lle deron unha maioría absoluta ao PPdG, sendo elixido alcalde Tomás Barreiro Sotelo. No período 1999-2003, Estévez ocupou responsabilidades en Educación e Persoal.
Nas eleccións municipais do ano 2003 os populares perderon a maioría absoluta, obtendo 7 dos 17 concelleiros. Félix Juncal (BNG), quen lograra 6 actas nas eleccións, foi elixido alcalde co apoio de IBueu e PSdG-PSOE. Dirixiu un goberno en minoría integrado polos concelleiros do Bloque e de Independentes.
A renuncia do candidato do Partido Popular, Santiago Barros, deixou a Estévez, que ocupaba o segundo posto nas listas, como portavoz do partido. O 19 de xullo de 2004, despois dunhas tensas relacións entre os socios de goberno, foi aprobada unha moción de censura que apartou a Juncal do mando municipal. Nomeada alcaldesa, Elena Estévez desempeñou o cargo cun goberno en minoría até o 2007, ano en que se retirou da política activa.
En novembro de 2018, foi elixida polo partido como candidata ás eleccións municipais de maio do 2019, regresando así á vida política. Nos comicios, o PPdG subiu de 1196 votos a 1957, pasando de 3 a 6 actas. Após estes resultados, Estévez obtivo acta de concelleira en Bueu (exercendo de líder da oposición), así como de deputada na Deputación de Pontevedra.
En novembro de 2022 confirmouse a súa candidatura á alcaldía do concello de Bueu ás eleccións municipais de maio de 2023.
J. Castro
J. Castro ou simplemente Castro foi unha empresa catalá fabricante de automóbiles operativa en Barcelona entre os anos 1902 e 1903 (disolveuse ao ano seguinte).
De La Cuadra a Castro
O empresario galego José María Castro Fernández, nado en 1845 en Trebolle (A Torre, O Páramo), foi destinado en 1897 a Vic para dirixir a delegación do Banco Vitalicio de España.
Tras o colapso da marca La Cuadra en 1901, Castro, principal acredor da firma, en sociedade con outros emprendedores, entre os que se atopaba Marc Birkigt (que será o director técnico da compañía), decidiu proseguir a fabricación dos autos e creou en novembro de 1902 a J. Castro Sociedad en Comandita, Fábrica Hispano-Suiza de Automóviles, adquirindo as instalacións, equipos e autos en construción, e facéndose coa maioría do equipo humano. Os automóbiles serán comercializados desde entón coa marca Castro.
Gran Premio de Sakhir
O Gran Premio de Sakhir foi é unha carreira do campionato de Fórmula 1 patrocinada por Rolex que tivo lugar por primeira vez no Circuíto Internacional de Bahrain o 29 de novembro de 2020.
J. Castro
Modelos
A actividade da nova fábrica, situada en Barcelona na rúa de Floridablanca, empezou por rematar os vehículos que quedaran a metade de fabricación en De la Cuadra.
Gran Premio de Sakhir
Formou parte do calendario da tempada porque o calendario orixinal viuse afectado pola  pandemia da COVID-19 que levou á celebración de novas carreiras para completar unha tempada de 17 carreiras, confirmada en agosto de 2020, xunto cos Grandes Premios de  Turquía,  Bahrain e  Abu Zabi. Do mesmo xeito que o GP de Bahrain, utilizouse o Circuíto Internacional de Bahrain, coa diferenza de que nesta carreira se empregará o trazado exterior do circuíto.
J. Castro
Modelos
Unha vez trasladada a fábrica, xa en 1903, presentouse un novo modelo moi avanzado, o 10 HP, cun motor de 1884 cc cos dous cilindros fundidos nun único bloque e con radiador de niño de abella, cambio de 4 velocidades, transmisión por cardán, e instalación eléctrica con dínamo opcional, toda unha demostración do talento de Birkigt. Deste modelo vendéronse varios exemplares, e este éxito animou á marca a fabricar poucos meses despois un modelo máis ambicioso, o 14 HP, con motor de 4 cilindros e 2412 cc e, por descontado, coas vangardistas solucións xa vistas no 10 HP. Seica chegou a producirse tamén unha variante potenciada do 10 HP, o 12 HP.
Gran Premio de Sakhir
O nome do Gran Premio vén do nome da cidade onde está situado o circuíto.
J. Castro
De Castro a Hispano-Suiza
Aínda que os Castro se consideraron no seu tempo uns coches excelentes por calidade e por manexo, a empresa, falta de recursos económicos, nos últimos meses de 1903 entrou en crise. O 11 de decembro dese ano pecháronse definitivamente os talleres e en marzo de 1904 disolveuse a sociedade.
Castro, como tal, parece que vendeu tan só 8 ou 10 unidades entre 1902 e 1903, aínda que a súa estrutura, recapitalizada convenientemente, terá continuidade co nome de Hispano-Suiza, e así serán terminados e vendidos en 1904 outros dous exemplares que serán catalogados como Hispano-Suiza tipo 10 T. O 14 HP será a base do primeiro dos Hispano-Suiza, o tipo 14, mentres o T 20 ou 20 HP tamén provén dun concepto iniciado por Birkigt na etapa Castro.
Explosión de Halifax
A explosión de Halifax foi un desastre marítimo en Halifax, Nova Escocia, Canadá, sucedido na mañá do 6 de decembro de 1917. O navío noruegués SS Imo colidiu co SS Mont-Blanc, un buque de carga francés cargado de explosivos, no estreito de Narrows que conecta a baía de Halifax coa enseada de Bedford. O lume provocado na borda do navío francés prendeu os explosivos da súa carga, provocando unha grande explosión que devastou o distrito de Richmond de Halifax. Aproximadamente unhas 2 000 persoas faleceron a causa da explosión, dos cascallos, dos lumes ou dos edificios caídos, e segundo as estimacións outras 9 000 persoas quedaron feridas. Esta foi a maior explosión provocada polo home da historia antes do desenvolvemento das armas nucleares, liberando unha enerxía equivalente a uns 2,9 quilotoneladas de TNT (12 000 GJ).
O Mont-Blanc tiña ordes do goberno francés de levar a súa carga de explosivos dende Nova York ata Bordeos pasando por Halifax. Ás 8:45 AM colidiu a baixa velocidade, a aproximadamente un nó de velocidade (1,9 km/h), co naquel momento baleiro Imo, fretado pola Comisión de Axuda a Bélxica para recoller un cargamento de subministracións de socorro en Nova York con destino a Bélxica. O lume resultante no navío francés pasou a estar fóra de control rapidamente, e aproximadamente uns 20 minutos despois ás 9:04:35 AM o Mont-Blanc estoupou.
Case tódalas estruturas a un radio de 800 metros quedaron arrasadas, incluíndo a comunidade de Richmond. Unha onda de presión partiu árbores, dobrou raís de ferro, demoleu edificios, deixou varados a varios navíos (incluíndo o Imo) e espallou fragmentos do Mont-Blanc ata varios quilómetros de distancia. En Dartmouth, ó outro lado da baía, tamén se produciron danos xeneralizados. Un tsunami xerado pola explosión arrasou a comunidade da primeira nación micmac que vivira na zona de Tufts Cove durante xeracións.
Astérix et Obélix contre César
Astérix et Obélix contre César é un filme dirixido por Claude Zidi que foi estreado en 1999. É o primeiro da serie de filmes baseados na banda deseñada de Goscinny e Uderzo Astérix. O filme combina o argumento de varias historias de Astérix, como Astérix o galo, Le Devin, Astérix e os godos, Astérix lexionario e Astérix gladiador.
No ano da súa estrea, foi a produción máis custosa do cine francés. Foi superada pola súa secuela Astérix et Obélix : Mission Cléopâtre, no 2002.
Explosión de Halifax
Contexto
miniatura|esquerda|Vista da zona que posteriormente quedaría devastada pola explosión, c. 1900 Dartmouth sitúase na costa leste da baía de Halifax, mentres que Halifax atópase na costa oeste da mesma. As dúas cidades prosperaran durante o tempo de guerra. A baía era unha das bases máis importantes da Armada Real Británica en Norteamérica, un centro de comercio en tempos de guerra e fogar de corsarios que atacaran ós inimigos do Imperio Británico durante a revolución Americana, as guerras Napoleónicas e a guerra de 1812.
Astérix et Obélix contre César
Sinopse
A pequena vila de Astérix e Obelix é o último lugar que queda fóra do control de Roma. Cando o recadador de impostos Claudius Incorruptus non consegue os cartos dos seus habitantes, o propio Xulio César achégase ó lugar para ver que hai de especial neles. O segredo é unha poción máxica preparada polo seu druida Panoramix lles dá a todos unha forza sobrehumana cando a beben.
Explosión de Halifax
Contexto
A finalización da Intercolonial Railway e a súa terminal de Deep Water en 1880 facilitaron un aumento do comercio de barcos de vapor e deu lugar a un desenvolvemento acelerado da zona portuaria, aínda que Halifax sufriu unha recesión económica nos anos 1890 cando as fábricas locais perderon terreo fronte ás súas competidoras no Canadá central. A gornición británica marchou da cidade a finais de 1905 e comezos de 1906, e o goberno canadense tomou o control do estaleiro de Halifax ata entón propiedade da Armada Real Británica. Este estaleiro converteuse no centro de mando da Armada Real Canadense trala súa fundación no ano 1910.
Xusto antes da primeira guerra mundial o goberno canadense comezara un proxecto de gran custo e traballo para desenvolver o porto e as instalacións lindeiras. O comezo da guerra fixo que Halifax adquirise máis protagonismo. Como a Armada Real Canadense non tiña virtualmente navíos propios en bo estado, a Armada Real Británica asumiu a responsabilidade de protexer as rutas de comercio no Atlántico adoptando de novo a Halifax como a súa base de operacións en Norteamérica. En 1915 a dirección do porto pasou a estar baixo control da Armada Real Canadense baixo supervisión do capitán superintendente Edward Harrington Martin. Cara o ano 1917 había unha frota naval en crecemento en Halifax, incluíndo patrulleiras, remolcadores e dragaminas.
A poboación de Halifax e Dartmouth no seu conxunto incrementouse ata chegar ata entre 60 000 e 65 000 persoas no ano 1917. Os convois transportaban homes, animais e subministracións ata o teatro de guerra europeo. Os dous puntos de partida principais eran Sydney, na illa de Cabo Bretón, e Halifax. Os barcos hospital traían ós feridos ata a cidade, e construíuse un novo hospital militar na mesma. Os éxitos dos ataques alemáns de U-boats a navíos que cruzaban o Atlántico fixo que os Aliados instituísen un sistema de convois para reducir as perdas no transporte de subministracións e soldados ata Europa. Os buques mercantes reuníanse na enseada de Bedford do extremo noroeste da baía, protexida por dous conxuntos de redes antisubmarino e vixiada por patrulleiras da Armada Real Canadense.
Os convois partían baixo a protección de cruceiros e destrutores británicos. Unha numerosa gornición do exército protexía a cidade dende fortificacións e baterías de artillería. Estes factores provocaron unha expansión militar, industrial e residencial da cidade, e o peso dos bens que pasaban polo porto incrementouse en case nove veces. Tódolos navíos neutrais que tiñan como destino portos de Norteamérica estaban obrigados a parar en Halifax para a súa inspección.
Sucesos
O buque noruegués SS Imo partira dende os Países Baixos en ruta ata Nova York para recoller subministracións de axuda para Bélxica, baixo mando de Haakon From. O barco arribou en Halifax o 3 de decembro para a súa inspección e pasou dous días na enseada de Bedford agardando por subministracións de reabastecemento. Malia recibir o permiso para partir o 5 de decembro, o Imo atrasou a súa partida debido a que a súa carga de carbón non chegou ata últimas horas da tarde. A carga do combustible non finalizou ata despois de que se levantaran as redes antisubmarino para esa noite, e polo tanto o navío non podía levar áncoras ata a mañá seguinte.
O cargueiro francés SS Mont-Blanc chegou dende Nova York a últimas horas do 5 de decembro, baixo o mando de Aimé Le Medec. O navío levaba unha carga completa de TNT, ácido pícrico, benzol e nitrocelulosa. Tiña a intención de unirse a un convoi que estaba a reunirse na enseada de Bedford en preparación para partir cara a Europa, pero fíxoselle demasiado tarde e non puido entrar na enseada antes de que se levantasen as redes. Os navíos con cargas perigosas non podían entrar no porto antes da guerra, pero os risco de ataque por parte de submarinos alemáns deran como resultado unha relaxación desta norma.
A navegación cara a dentro ou cara a fóra da enseada de Bedford requiría pasar por un estreito coñecido como The Narrows. Os navíos debían manterse no lado de estribor (dereita) da canle ó atravesar o tráfico entrante, pasándose entre navíos polo lado de babor (esquerda). Os barcos tiñan unha restrición de velocidade máxima de 5 nós (9,3 km/h) dentro da baía.
Colisión e incendio
miniatura|Nube de fume procedente do incendio e da subsecuente explosión
O Imo recibiu a autorización para saír da enseada de Bedford por medio de sinais do barco de garda HMCS Acadia ó redor das 7:30 da mañá do 6 de decembro, co piloto William Hayes a bordo. O barco entrou no estreito de The Narrows bastante por riba do límite de velocidade nun intento de recuperar o tempo atrasado na carga do carbón. O Imo cruzouse co vapor SS Clara pilotado polo lado incorrecto (occidental) da baía. Os pilotos acordaron pasarse de estribor a estribor. Pouco despois o Imo viuse obrigado a arrimarse máis aínda cara á marxe de Dartmouth tras superar ó remolcador Stella Maris, que remontaba a baía en dirección á enseada de Bedford preto do punto medio da canle. Horatio Brannen, capitán do Stella Maris, viu como o Imo se lles achegaba a unha velocidade excesiva e manobrou o seu barco cara á marxe occidental para evitar un accidente.
Francis Mackey, piloto experimentado da baía, abordara o Mont-Blanc na noite do 5 de decembro de 1917. Solicitou "proteccións especiais" como un barco de garda por mor da carga do Mont-Blanc's, mais non se dispuxo ningunha. O Mont-Blanc comezou a moverse ás 7:30 da mañá do 6 de decembro e foi o segundo navío en entrar na baía trala apertura das redes antisubmarinos entre a illa Georges e o peirao 21. O Mont-Blanc dirixiuse cara a enseada de Bedford pola marxe de Dartmouth da baía. Mackey mantiña a súa vista no tráfico de transbordadores entre Halifax e Dartmouth así como noutras pequenas embarcacións da zona. Divisou por primeira vez o Imo cando esta estaba a unhas 0,75 millas (1,20 km) de distancia e decatouse de que a traxectoria do Imo semellaba dirixirse cara ó lado de estribor do seu propio barco, como se fose a cortarlle a súa propia traxectoria. Mackey emitiu un breve asubío de sinalización para indicar que el tiña a preferencia de paso pero viu como o Imo emitía dous asubíos en resposta, indicando que non lle cedería o paso. O capitán ordenou que o Mont-Blanc parase os motores e virase lixeiramente cara a estribor, máis preto da marxe de Darmouth no estreito de The Narrows. Realizou un novo asubío, agardando que o outro buque tamén se trasladase cara ó lado de estribor, pero o Imo volveu a emitir dous asubíos en sinal de negación.
miniatura|esquerda|O SS Imo trala explosión, varado na marxe de Dartmouth da baía. Os mariñeiros dos navíos máis próximos escoitaron a serie de sinais e viron como o Imo se botaba enriba do Mont-Blanc. Ámbolos dous navíos xa pararan os seus motores para entón, pero o seu momento levounos o un cara ó outro a unha baixa velocidade. Sen poder ancorar o seu buque por temor a que a sacudida activase a súa carga explosiva, Mackey ordenou que o Mont-Blanc virase todo a babor e cruzase a proa do Imo nun intento no último momento para evitar unha colisión. Os dous buques estaban case en paralelo o un co outro cando o Imo emitiu repentinamente tres asubíos, indicando que estaba invertendo motores. A combinación da altura na auga do barco sen carga e do impulso transversal do seu propulsor dereito provocou que o frontal do navío batese co Mont-Blanc. A proa do Imo penetrou no compartimento de carga nº 1 do Mont Blanc polo seu lado de estribor.
A colisión tivo lugar ás 8:45 AM. Os danos sufridos polo Mont Blanc non eran severos, pero o choque derrubou varios barrís que se abriron e inundaron a cuberta con benzol que fluíu rapidamente cara os compartimentos de carga. Cando os motores do Imo comezaron a funcionar, este separouse rapidamente, xerando chispas dentro do casco do Mont-Blanc que prenderon os vapores do benzol. O lume comezou na liña de flotación e desprazouse rapidamente cara a arriba polo lateral do barco mentres que o benzol saía a chorros dos barrís rachados da cuberta do Mont-Blanc, tornándose incontrolable en moi pouco tempo. Rodeados dun denso fume negro, e temendo que o barco estouparía case de inmediato, o capitán ordenoulle á tripulación que abandonase o barco. Un número cada vez maior de cidadáns de Halifax reuníase nas rúas ou nas ventás dos seus fogares ou negocios para ver o lume de grandes proporcións. A tripulación do Mont-Blanc berroulle dende os seus botes salvavidas a varios dos outros navíos da zona que o seu barco estaba a piques de estoupar, pero o resto de navíos non os podían escoitar por mor do ruído e da confusión. Mentres que os botes salvavidas ían chegando ata á marxe de Dartmouth, o buque abandonado continuou á deriva e quedou varado no peirao 6 preto do comezo da rúa Richmond Street.
Explosión
miniatura|upright=1.1|Vista da devastación de Halifax dous días despois da explosión, en dirección cara á marxe de Darmouth. O Imo pode verse varado ó fondo da baía. Ás 9:04:35 AM o lume fóra de control a bordo do Mont-Blanc disparou a súa carga altamente explosiva. O navío quedou destruído completamente en anacos e a onda expansiva irradiouse dende a explosión a máis de 1000 m/s. No centro da explosión a temperatura acadou os 5000 C e unha presión de miles de atmosferas no momento da detonación. Sobre Halifax e Dartmouth caeron anacos de ferro incandescente. O canón anterior de 90 mm do Mont-Blanc, cuxo barril desapareceu fundido, aterrou a aproximadamente uns 5,6 km ó norte do lugar da explosión, preto do lago Albro en Dartmouth, e a hasta da súa áncora, de media tonelada de peso, aterrou a uns 3,2 km ó sur en Armdale.
Unha nube de fume branco elevouse ata uns 3600 m de altura. A onda de choque da explosión viaxou a unhas 23 veces da velocidade do son e sentiuse ata na illa de Cabo Bretón a 207 km de distancia, e na illa do Príncipe Eduardo a 180 km de distancia. Unha zona de máis de 160 ha quedou completamente destruída pola explosión, e o fondo da baía quedou momentaneamente exposto polo volume de auga que foi desprazada. Formouse un tsunami para encher este baleiro, que acadou unha altura duns 18 m sobre o nivel de marea alta na marxe de Halifax, e arrastrou ó Imo ata que quedou varado na ribeira de Dartmouth. A explosión matou a tódolos mariñeiros do baleeiro menos un, a tódolos tripulantes da pinaza e a 21 dos 26 homes do Stella Maris, que tamén acabou na ribeira de Dartmouth con danos graves. O fillo do seu capitán, o primeiro oficial Walter Brannen, acabou no compartimento de carga por mor da explosión e sobreviviu, xunto a outros catro membros da tripulación. Tódolos tripulantes do Mont-Blanc sobreviviron agás un.
Máis de 1 600 persoas faleceron ó instante e outras 9 000 resultaron feridas, das que máis de 300 falecerían posteriormente. Tódolos edificios a un radio de 2,6 km, máis de 12 000 en total, quedaron destruídos ou gravemente danados. Centos de persoas que estiveran vendo o incendio dende os seus fogares quedaron cegados cando a onda de choque rebentou as ventás fronte a eles. As estufas e lámpadas que caeron pola forza da onda de choque provocaron incendios por todo Halifax, en particular no North End onde houbo bloques de edificios enteiros que arderon, atrapando ós residentes dentro dos seus fogares. O bombeiro Billy Wells, que saíu despedido pola explosión que ademais lle arrancou a súa roupa, describiu a devastación á que tiveron que facer fronte os superviventes: "A imaxe era horrible, con xente colgando morta das ventás. A algún faltáballe a cabeza, e outros acabaron colgados dos cables elevados do telégrafo". Wells foi o único membro que sobreviviu do seu equipo de oito bombeiros.
As grandes fábricas de ladrillo e pedra preto do peirao 6, como a refinería de azucre Acadia, quedaron reducidas a moreas de cascallos, matando á maioría dos seus traballadores. A fábrica da Nova Scotia Cotton Manufacturing Company, situada a 1,5 km do lugar da explosión, quedou destruída polo lume e polo colapso dos seus pisos de cemento. O edificio do Royal Naval College of Canada quedou gravemente danado, e varios dos cadetes e instrutores que se atopaban alí sufriron feridas que os deixaron mutilados. A estación e os Railway Yards de Richmond quedaron destruídos, perecendo 55 traballadores do ferrocarril e quedando danados ou destruídos máis de 500 vagóns de tren. A estación de North Street, unha das máis máis concorridas no Canadá, quedou gravemente danada.
miniatura|800px|centro|Panorámica da ribeira en dirección oeste dende as ruínas da refinería de azucre atravesando ó devastado distrito de Richmond, varios días despois da explosión. Os restos do peirao 6 poden verse no extremo dereito da imaxe.
O operador da Intercolonial Railway Patrick Vincent (Vince) Coleman estaba operando unha terminal a uns 230 m do peirao 6 cando tivo lugar a explosión. Xunto ó seu compañeiro William Lovett souberon do incendio do Mont-Blanc grazas a un mariñeiro e decidiron escapar da terminal. Porén, Coleman recordou que un tren entrante de pasaxeiros procedente de Saint John chegaría á terminal en poucos minutos seguindo o horario programado. Volveu ó seu posto el só e continuou enviando mensaxes de telégrafo urxentes para que parasen o tren. Coñécense varias variacións das súas mensaxes, entre elas a rexistrada polo Museo Marítimo do Atlántico: "Paren o tren. Barco de municións ardendo na baía dirixíndose ó peirao 6 e estoupará. Supoño que este será a miña última mensaxe. Adeus rapaces". Grazas a estas mensaxes de Coleman tódolos trens que estaban chegando a Halifax quedaron parados a tempo. Outras estacións do Intercolonial Railway recibiron a mensaxe, contribuíndo a que os oficiais do ferrocarril actuasen de forma case inmediata. Coleman faleceu no seu posto de traballo cando a explosión devastou a cidade.
Traballos de rescate
miniatura|dereita|Gravación de W.G. MacLaughlan da zona de Richmond trala explosión
Os primeiros esforzos de rescate procederon dos veciños e traballadores sobreviventes que sacaron ás vítimas dos edificios derrubados. A esta resposta inicial informal uníronse os policías, bombeiros e militares sobreviventes que ían chegando ó lugar, así como calquera que tivese un vehículo que funcionase. Utilizáronse coches, camións e furgóns de transporte de tódolos tipos para recoller e trasladar ós feridos. Os hospitais da cidade comezaron a recibir unha multitude de vítimas e quedaron saturados en pouco tempo. O novo hospital militar de Camp Hill recibiu a aproximadamente unhas 1 400 vítimas o día da explosión.
Os bombeiros foron dos primeiros en responder ó desastre, dirixíndose cara ó Mont-Blanc para intentar extinguir o incendio antes de que tivese lugar a explosión. Tamén participaron nos eventos posteriores á mesma, con compañías de bombeiros procedentes de todo Halifax, e en trens de socorro dende outros lugares máis afastados como Amherst e Moncton. A compañía da estación West Street Station 2 foi a primeira en chegar ó peirao 6 co Patricia, o primeiro camión de bombeiros motorizado do Canadá. En total nove membros do departamento de bombeiros de Halifax perderon a vida realizando o seu traballo no día da explosión.
Os cruceiros da Armada Real Británica amarrados na baía enviaron algunhas das primeiras partidas de rescate organizadas. O HMS Highflyer xunto cos mercantes armados HMS Changuinola, HMS Knight Templar e HMS Calgarian, enviaron embarcacións con equipos de rescate e persoal médico e comezaron a transportar a feridos a bordo. Un cutter da Garda Costeira dos Estados Unidos que se atopaba no lugar, o USRC Morrill (1889), enviou tamén un equipo de rescate a terra. Xa no mar aberto, o cruceiro estadounidense USS Tacoma e o cruceiro mercante armado USS Von Steuben estaban de paso por Halifax en ruta ós Estados Unidos. A explosión sacudiu o Tacoma de forma tan violenta que a súa tripulación tomou ós seus postos de combate. Divisando a gran columna de fume, o Tacoma alterou o seu curso e arribou para asistir nas tarefas de rescate ás 2 PM, mentres que o Von Steuben chegou media hora despois. O barco de vapor estadounidense Old Colony, amarrado en Halifax para a súa reparación, sufriu poucos danos e foi reconvertido rapidamente como barco hospital de emerxencia, con doutores e asistentes médicos procedentes dos navíos da armada británica e estadounidense que se atopaban na baía.
Os desorientados sobreviventes pensaron de inmediato que a explosión fora o resultado dunha bomba lanzada dende un avión alemán. As tropas militares das estacións de artillería e barracas preparáronse nun primeiro momento para responder a un ataque á cidade, pero nunha hora pasaron a realizar traballos de rescate cando se determinou finalmente a causa e localización da explosión. Tódalas tropas dispoñibles foron chamadas dende as barracas e fortificacións da baía para que acudisen ó North End para rescatar ós sobreviventes e servir de transportes para ós hospitais da cidade, incluíndo os dous hospitais militares da mesma.
O medo a unha potencial segunda explosión engadiuse ó caos da situación. Unha nube de vapor saíu polos ventiladores da polvoreira dos barracóns de Wellington cando o persoal naval extinguiu un incendio na mesma. A nube divisouse dende varios bloques de edificios a distancia e provocou que se espallasen rumores de que outra explosión era inminente, mentres que os oficiais uniformados ordenábanlles ós alí presentes que abandonasen o lugar. Segundo o rumor ía espallándose pola cidade, moitas familias fuxiron dos seus fogares. A confusión xerada obstaculizou os traballos de rescate durante unhas dúas horas, ata que a situación quedou aclarada ó redor do mediodía. Moitos dos rescatadores ignoraron as ordes de evacuación, e os grupos navais de rescate continuaron traballando de forma ininterrompida na baía.
miniatura|esquerda|Gravación de W.G. MacLaughlan da adaptación dos edificios públicos para as tarefas de rescate Os traballadores do ferrocarril que sobreviviron no centro do desastre contribuíron nas tarefas de rescate, sacando a xente do peirao e dos cascallos. O tren nocturno procedente de Saint John estaba achegándose á cidade cando sucedeu a explosión, pero só resultou lixeiramente danado, continuando ata Richmond ata atopar a vía cortada por uns cascallos. Os pasaxeiros e soldados a bordo do tren usaron as ferramentas de emerxencia do mesmo para rescatar a varias persoas dos seus fogares destruídos e vendaron ós feridos con sabas dos vagóns dormitorio. Cargaron o tren cos feridos e este partiu da cidade á 1:30 PM cun doutor a bordo, levando os feridos ata Truro.
Liderados polo asistente de gobernador MacCallum Grant, un grupo de cidadáns formaron a Halifax Relief Commission ó redor do mediodía. Este comité organizou ós membros a cargo das tarefas médicas de socorro tanto para Halifax como para Dartmouth, fornecendo transportes, comida e refuxio, e cubrindo os gastos médicos e funerarios das vítimas. A comisión continuaría existindo ata 1976, participando nos traballos de reconstrución e rescate e posteriormente distribuíndo pensións para os sobreviventes.
Varios trens de rescate foron enviados dende a costa atlántica do Canadá e dende o nordeste dos Estados Unidos. OS primeiros saíron dende Truro ó redor das 10 AM levando a persoal e subministracións médicas, chegando a Halifax cara ó mediodía e chegou de novo a Truro con feridos e aqueles que quedaran sen fogar cara ás 3 PM. A vía do tren quedara impracticable despois de Rockingham, no extremo occidental da enseada de Bedford. Para alcanzar ós feridos, o persoal de rescate tivo que camiñar atravesando partes devastadas da cidade ata chegar ó punto no que os militares comezaran a despexar as rúas. Contra o anoitecer unha ducia de trens chegaran a Halifax procedentes das vilas de Truro, Kentville, Amherst, Stellarton, Pictou e Sydney en Nova Escocia, e das vilas de Sackville, Moncton e Saint John en Novo Brunswick. Os traballos de rescate víronse obstaculizados ó día seguinte por unha nevarada que deixou Halifax cuberta de 41 cm de neve. Os trens procedentes doutras partes do Canadá e dos Estados Unidos tiveron que deterse por mor da neve, e as liñas de telégrafo que foran rapidamente reparadas trala explosión volveron a sufrir graves danos. Halifax quedou illada pola tormenta de neve, e os comités de rescate formados víronse obrigados a suspender a busca de sobreviventes. Porén, a tormenta foi beneficiosa para os traballos de extinción dos diversos incendios aínda activos na cidade.
Perdas humanas e materiais
miniatura|250px|O Edificio de Exhibicións de Halifax trala explosión. O último cadáver dos finados pola explosión atopouse neste edificio en 1919. miniatura|250px|Convento St. Joseph trala explosión, situado na esquina sueste das rúas Göttingen e Kaye Descoñécese o número exacto de falecidos no desastre provocado pola explosión. A Halifax Explosion Remembrance Book, unha base de datos oficial compilada en 2002 polo Nova Scotia Archives and Records Management, identificou a 1 950 vítimas. Unhas 1 600 persoas faleceron inmediatamente pola explosión, o tsunami e o colapso dos edificios. O último cadáver recuperouse no verán de 1919, pertencente a un conserxe do Edificio de Exhibicións de Halifax. Outras 9 000 persoas resultaron feridas. Un total de 1 630 fogares quedaron destruídos pola explosión e os incendios resultantes, e outros 12 000 quedaron danados. Ó redor dunhas 6 000 persoas quedaron sen fogar e outras 25 000 non dispoñían de refuxio suficiente. O sector industrial da cidade desapareceu na súa maioría, perecendo moitos dos traballadores e con graves danos nas instalacións do porto.
No concello de Halifax formouse un comité mortuorio presidido por Alderman R. B. Coldwell durante a mañá do desastre. A escola Chebucto Road School no West End foi seleccionada para actuar como depósito de cadáveres central. Unha compañía de Enxeñeiros Reais Canadenses reparou e converteu o soto da escola para que servise de tanatorio e as aulas para que servisen como oficinas do forense de Halifax. O forense Arthur S. Barnstead fíxose cargo das operacións do depósito e puxo en funcionamento un sistema de numeración e descrición dos cadáveres, baseado no sistema desenvolvido polo seu pai, John Henry Barnstead, para identificar ás vítimas do RMS Titanic en 1912.
Moitas das feridas provocadas pola explosión foron permanentemente debilitantes, como por exemplo as provocadas polos anacos de cristais que saíron despedidos. Milleiros de persoas quedáranse mirando ó incendio do navío na baía, moitos deles dende dentro dos seus fogares ou outros edificios, quedando directamente na traxectoria dos fragmentos de cristal procedentes das ventás rachadas. Rexistráronse ó redor dunhas 5 900 feridas oculares, e 41 persoas quedaron permanentemente cegas.
As estimacións indicaron que os danos supuxeron un total de 35 millóns de dólares canadenses. Recadáronse uns 30 millóns de dólares destinados á axudas procedentes de varias fontes, incluíndo 18 millóns do goberno federal, máis de 4 millóns do goberno británico e uns 750 000 procedentes do estado de Massachusetts.
Dartmouth
Dartmouth non estaba tan densamente poboado como Halifax e tivo o ancho da baía como distancia da explosión, mais aínda así sufriu graves danos. As estimacións da época indicaron que case 100 persoas faleceron alí. As ventás dos edificios quedaron rachadas e moitos deles quedaron danados ou destruídos, incluíndo varias grandes fábricas. O hospital de Nova Escocia era o único hospital da zona, e a maioría das vítimas foron tratadas alí.
Africville
A comunidade negra de Africville, na beira sur da enseada de Bedford adxacente á península de Halifax, librouse da forza directa da explosión grazas ó efecto de sombra do terreo elevado no sur, pero aínda así as pequenas e fráxiles casas de Africville quedaron gravemente danadas. As familias do lugar rexistraron a morte de cinco residentes. Africville case non recibiu nada dos fondos de socorro doados, e non se incluíu nos traballos de reconstrución progresiva que se realizaron noutras partes da cidade trala explosión.
Investigación
Un gran número de residentes de Halifax creron nun primeiro momento que a explosión fora o resultado dun ataque alemán, e o Halifax Herald continuou propagando este rumor durante un certo tempo. John Johansen, temoneiro noruegués do Imo, estaba sendo tratado de diversas feridas graves sufridas durante a explosión cando a policía militar foi informada de que presentara un comportamento sospeitoso. Johansen foi arrestado baixo sospeita de ser un espía alemán cando se lle atopou unha carta entre as súas posesións supostamente escrita en alemán. Finalmente resultou que a carta estaba escrita en noruegués. Inmediatamente trala explosión a maioría de sobreviventes alemáns presentes en Halifax foron arrestados e levados a prisión. Eventualmente o medo á espionaxe disipouse cando se fixo oficial a causa real da explosión, malia que os rumores dunha implicación alemá persistiron.