cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arte
Restauración
No terreo da pintura, evolucionouse desde unha primeira perspectiva de tentar recuperar a lexibilidade da imaxe, engadindo se fose necesario partes perdidas da obra, a respectar a integridade tanto física como estética da obra de arte, facendo as intervencións necesarias para a súa conservación sen que se produza unha transformación radical da obra. A restauración pictórica adquiriu un crecente impulso a partir do século XVII, debido ó mal estado de conservación de pinturas ó fresco, técnica bastante corrente na Idade Media e o Renacemento. Igualmente, o aumento do mercado das antigüidades propiciou a restauración de obras antigas cara á súa posterior comercialización. Por último, en escultura houbo unha evolución paralela: desde a reconstrución de obras antigas, xeralmente en canto a membros mutilados (como na reconstrución do Laocoonte en 1523-1533 por parte de Giovanni Angelo Montorsoli), até a actuación sobre a obra preservando a súa estrutura orixinal, mantendo en caso necesario un certo grao de reversibilidade da actuación practicada.
Estética
miniatura|250px|O [[Home de Vitruvio|Home vitruviano, de Leonardo da Vinci, estudo das proporcións no corpo humano.]] A estética é unha rama da filosofía que se encarga de estudar a maneira como o razoamento do ser humano interpreta os estímulos sensoriais que recibe do mundo circundante. Poderíase dicir, así como a lóxica estuda o coñecemento racional, que a estética é a ciencia que estuda o coñecemento sensible, o que adquirimos a través dos sentidos. Entre os diversos obxectos de estudo da estética figuran a beleza ou os xuízos de gusto, así como as distintas maneiras de interpretalos por parte do ser humano. Por tanto, a estética está intimamente ligada á arte, analizando os diversos estilos e períodos artísticos conforme ó diversos compoñentes estéticos que neles se atopan. A miúdo adóitase denominar a estética como unha “filosofía da arte”. A estética é unha reflexión filosófica que se fai sobre obxectos artísticos e naturais, e que produce un “xuízo estético”. A percepción sensorial, unha vez analizada pola intelixencia humana, produce ideas, que son abstraccións da mente, e que poden ser obxectivas ou subxectivas. As ideas provocan xuízos, ó relacionar elementos sensoriais; á súa vez, a relación de xuízos é razoamento. O obxectivo da estética é analizar os razoamentos producidos polas devanditas relacións de xuízos.
Segundo Arnold Hauser, as «obras de arte son provocacións coas cales polemizamos», pero que non nos explicamos. Interpretámolas de acordo coas nosas propias finalidades e aspiracións, trasladámoslles un sentido que ten a súa orixe nas nosas formas de vida e hábitos mentais. Nós, «de toda arte coa cal temos unha relación auténtica facemos unha arte moderna». Hoxe en día, a arte estableceu uns conxuntos de relacións que permiten englobar dentro dunha soa interacción a obra de arte, o artista ou creador e o público receptor ou destinatario. Hegel, no seu Estética, tentou definir a transcendencia desta relación dicindo que «a beleza artística é máis elevada que a beleza da natureza, xa que cambia as formas ilusorias deste mundo imperfecto, onde a verdade escóndese tralas falsas aparencias para alcanzar unha verdade máis elevada creada polo espírito».
A arte é tamén un xogo coas aparencias sensibles, as cores, as formas, os volumes, os sons etc. É un xogo gratuíto onde se crea do nada ou de pouco máis que o nada unha aparencia que non pretende outra cousa que enganarnos. É un xogo pracenteiro que satisfai as nosas necesidades eternas de simetría, de ritmo ou de sorpresa. A sorpresa que para Baudelaire é a orixe da poesía. Así, segundo Kant, o pracer estético deriva menos da intensidade e a diversidade de sensacións, que da maneira, en aparencia espontánea, pola cal elas manifestan unha profunda unidade, sensible no seu reflexo, pero non conceptualizable.
Para Ernst Gombrich, «en realidade a arte non existe: só hai artistas». Máis adiante, na introdución da súa obra A historia da arte, di que non ten nada de malo que nos deleitemos no cadro dunha paisaxe porque nos lembra a nosa casa, ou nun retrato porque nos lembra un amigo, xa que, como humanos que somos, cando miramos unha obra de arte estamos sometidos a un conxunto de recordos que para ben ou para mal inflúen sobre os nosos gustos. Seguindo a Gombrich, pódese ver como ós artistas tamén lles sucede algo parecido: no Retrato dun neno (Nicholas Rubens), o pintor flamengo Rubens representouno fermoso, xa que seguramente se sentía orgulloso do aspecto do neno, e quíxonos transmitir a súa paixón de pai á vez que de artista; no Retrato da nai, o pintor alemán Durero debuxouna coa mesma devoción e amor que Rubens sentía polo seu fillo, pero aquí vemos un estudo fiel da cara dunha muller vella, non hai beleza natural, pero Durero, coa súa enorme sinceridade, creou unha grande obra de arte.
Socioloxía da arte
miniatura|300px|[[A Liberdade guiando ó pobo (1830), de Eugène Delacroix.]] A socioloxía da arte é unha disciplina das ciencias sociais que estuda a arte desde unha formulación metodolóxica baseada na socioloxía. O seu obxectivo é estudar a arte como produto da sociedade humana, analizando os diversos compoñentes sociais que concorren na xénese e difusión da obra artística. A socioloxía da arte é unha ciencia multidisciplinar, recorrendo para as súas análises a diversas disciplinas como a cultura, a política, a economía, a antropoloxía, a lingüística, a filosofía, e demais ciencias sociais que inflúan no devir da sociedade. Entre os diversos obxectos de estudo da socioloxía da arte atópanse varios factores que interveñen desde un punto de vista social na creación artística, desde aspectos máis xenéricos como a situación social do artista ou a estrutura sociocultural do público, até máis específicos como o mecenado, o mercantilismo e comercialización da arte, as galerías de arte, a crítica de arte, o coleccionismo, a museografía, as institucións e fundacións artísticas etc. Tamén cabe remarcar no século XX a aparición de novos factores como o avance na difusión dos medios de comunicación, a cultura de masas, a categorización da moda, a incorporación de novas tecnoloxías ou a apertura de conceptos na creación material da obra de arte (arte conceptual, arte de acción).
A socioloxía da arte debe as súas primeiras formulacións ó interese de diversos historiadores pola análise da contorna social da arte desde mediados do século XIX, sobre todo trala irrupción do positivismo como método de análise científica da cultura, e a creación da socioloxía como ciencia autónoma por Auguste Comte. Con todo, a socioloxía da arte desenvolveuse como disciplina particular durante o século XX, coa súa propia metodoloxía e os seus obxectos de estudo determinados. Principalmente, o punto de partida desta disciplina adóitase situar inmediatamente despois da segunda guerra mundial, coa aparición de diversas obras decisivas no desenvolvemento desta corrente disciplinar: Arte e revolución industrial, de Francis Klingender (1947); A pintura florentina e o seu ambiente social, de Friedrich Antal (1948); e Historia social da literatura e a arte, de Arnold Hauser (1951). Nos seus inicios, a socioloxía da arte estivo estreitamente vinculada ó marxismo -como os propios Hauser e Antal, ou Nikos Hadjinikolaou, autor de Historia da arte e loita de clases (1973)-, aínda que logo se desmarcou desta tendencia para adquirir autonomía propia como ciencia. Outros autores destacados desta disciplina son Pierre Francastel, Herbert Read, Francis Haskell, Michael Baxandall, Peter Burke, Giulio Carlo Argan etc.
Psicoloxía da arte
miniatura|250px|Autorretrato coa orella cortada (1889), de [[Vincent van Gogh. A psicanálise permite comprender certos aspectos da personalidade do artista.]] A psicoloxía da arte é a ciencia que estuda os fenómenos da creación e a apreciación artística desde unha perspectiva psicolóxica. A arte é, como manifestación da actividade humana, susceptible de ser analizado de forma psicolóxica, estudando os diversos procesos mentais e culturais que na xénese da arte atópanse, tanto na súa creación como na súa recepción por parte do público. Á súa vez, como fenómeno da conduta humana, pode servir como base de análise da conciencia humana, sendo a percepción estética un factor distintivo do ser humano como especie, que o afasta dos animais. A psicoloxía da arte é unha ciencia interdisciplinar, que debe recorrer forzosamente a outras disciplinas científicas para poder efectuar as súas análises, desde —loxicamente— a historia da arte, até a filosofía e a estética, pasando pola socioloxía, a antropoloxía, a neurobioloxía etc. Tamén está estreitamente conectada co resto de ramas da psicoloxía, desde a psicanálise até a psicoloxía cognitiva, evolutiva ou social, ou ben a psicobioloxía e os estudos de personalidade. Así mesmo, a nivel fisiolóxico, a psicoloxía da arte estuda os procesos básicos da actividade humana —como a percepción, a emoción e a memoria-, así como as funcións superiores do pensamento e a linguaxe. Entre os seus obxectos de estudo atópanse tanto a percepción da cor (recepción retiniana e procesamento cortical) e a análise da forma, como os estudos sobre creatividade, capacidades cognitivas (símbolos, iconas), a arte como terapia etc. Para o desenvolvemento desta disciplina foron esenciais as contribucións de Sigmund Freud, Gustav Fechner, a Escola da Gestalt (dentro da que destacan os traballos de Rudolf Arnheim), Lev Vygotski, Howard Gardner etc.
Unha das principais correntes da psicoloxía da arte foi a Escola da Gestalt, que afirma que estamos condicionados pola nosa cultura —en sentido antropolóxico—, que a cultura condiciona a nosa percepción. Toman un punto de partida da obra de Karl Popper, quen afirmou que na apreciación estética hai un punto de inseguridade (gusto), que non ten base científica e non se pode xeneralizar; levamos unha idea preconcibida (“hipótese previa”), que fai que atopemos no obxecto o que buscamos. Segundo a Gestalt, a mente configura, a través de certas leis, os elementos que chegan a ela a través das canles sensoriais (percepción) ou da memoria (pensamento, intelixencia e resolución de problemas). Na nosa experiencia do medio ambiente, esta configuración ten un carácter primario sobre os elementos que a conforman, e a suma destes últimos por si sós non podería levarnos, por tanto, á comprensión do funcionamento mental. Fundaméntanse na noción de estrutura, entendida como un todo significativo de relacións entre estímulos e respostas, e tentan entender os fenómenos na súa totalidade, sen separar os elementos do conxunto, que forman unha estrutura integrada fóra da cal devanditos elementos non terían significación. Os seus principais expoñentes foron Rudolf Arnheim, Max Wertheimer, Wolfgang Köhler, Kurt Koffka e Kurt Lewin.
Crítica de arte
miniatura|250px|[[Denis Diderot, considerado o pai da crítica de arte.]] A crítica de arte é un xénero, entre literario e académico, que fai unha valoración sobre as obras de arte, artistas ou exposicións, en principio de forma persoal e subxectiva, pero baseándose na historia da arte e as súas múltiples disciplinas, valorando a arte segundo o seu contexto ou evolución. É á vez valorativa, informativa e comparativa, redactada de forma concisa e amena, sen pretender ser un estudo académico pero achegando datos empíricos e contrastábeis. Denis Diderot é considerado o primeiro crítico de arte moderna, polos seus comentarios sobre as obras de arte expostas nos salóns parisienses, realizados no Salón Carré do Louvre desde 1725. Estes salóns, abertos ó público, actuaron como centro difusor de tendencias artísticas, propiciando modas e gustos en relación á arte, polo que foron obxecto de debate e crítica. Diderot escribiu as súas impresións sobre estes salóns primeiro nunha carta escrita en 1759, que foi publicada na Correspondance littéraire de Grimm, e desde entón até 1781, sendo o punto de arranque do xénero.
Na xénese da crítica de arte hai que valorar, por unha banda, o acceso do público ás exposicións artísticas, que unido á proliferación dos medios de comunicación de masas desde o século XVIII produciu unha vía de comunicación directa entre o crítico e o público ó que se dirixe. Doutra banda, o auxe da burguesía como clase social que investiu na arte como obxecto de ostentación, e o crecemento do mercado artístico que levou consigo, propiciaron o ambiente social necesario para a consolidación da crítica artística. A crítica de arte estivo xeralmente vinculada ó xornalismo, exercendo un labor de portavoces do gusto artístico que, por unha banda, conferiulles un gran poder, ó ser capaces de afundir ou encumbrar a obra dun artista, pero por outra lles fixo obxecto de feroces ataques e controversias. Outra faceta a remarcar é o carácter de actualidade da crítica de arte, xa que se centra no contexto histórico e xeográfico no que o crítico desenvolve o seu labor, inmersa nun fenómeno cada vez máis dinámico como é o das correntes de moda. Así, a falta de historicidade para emitir un xuízo sobre bases consolidadas, leva á crítica de arte a estar frecuentemente sustentada na intuición do crítico, co factor de risco que iso leva. Con todo, como disciplina suxeita ó seu tempo e á evolución cultural da sociedade, a crítica de arte sempre revela un compoñente de pensamento social no que se ve inmersa, existindo así diversas correntes de crítica de arte: romántica, positivista, fenomenolóxica, semiolóxica etc.
Entre os críticos de arte houberon desde famosos escritores até os propios historiadores da arte, que moitas veces pasaron da análise metodolóxica á crítica persoal e subxectiva, conscientes de que era unha arma de gran poder hoxe en día. Como nomes, poderíase citar a Charles Baudelaire, John Ruskin, Oscar Wilde, Émile Zola, Joris-Karl Huysmans, Guillaume Apollinaire, Wilhelm Worringer, Clement Greenberg, Michel Tapié etc.; no mundo castelanfalante, destacan Eugeni d'Ors, Aureliano de Beruete, Jorge Romeu Brest, Juan Antonio Gaya Nuño, Alexandre Cirici, Juan Eduardo Cirlot, Enrique Lafuente Ferrari, Rafael Santos Torroella, Francisco Calvo Serraller, José Corredor Matheos, Irma Arestizábal, Ticio Escobar, Raúl Zamudio etc.
Historiografía da arte
miniatura|250px|[[Johann Joachim Winckelmann, considerado o pai da historia da arte.]] A historiografía da arte é a ciencia que analiza o estudo da historia da arte, desde un punto de vista metodolóxico, é dicir, da forma como o historiador afronta o estudo da arte, as ferramentas e disciplinas que lle poden ser de utilidade para este estudo. O mundo da arte sempre levou en paralelo un compoñente de autorreflexión, desde antigo os artistas, ou outras persoas ó seu redor, plasmaron por escrito diversas reflexións sobre a súa actividade. Vitruvio escribiu o tratado sobre arquitectura máis antigo que se conserva, De Architectura. A súa descrición das formas arquitectónicas da antigüidade grecorromana influíu poderosamente no Renacemento, sendo á vez unha importante fonte documental polas informacións que achega sobre a pintura e a escultura gregas e romanas. Giorgio Vasari, en Vida dos máis excelentes arquitectos, pintores e escultores italianos desde Cimabue até os nosos tempos (1542-1550), foi un dos predecesores da historiografía da arte, facendo unha crónica dos principais artistas do seu tempo, pondo especial énfase na progresión e o desenvolvemento da arte. Con todo, estes escritos, xeralmente crónicas, inventarios, biografías ou outros escritos máis ou menos literarios, carecían de perspectiva histórica e o rigor científico necesarios para ser considerados historiografía da arte.
Durante o século XIX, a nova disciplina buscou unha formulación máis práctica e rigorosa, sobre todo desde a aparición do positivismo. Con todo, esta tarefa abordouse desde diversas metodoloxías que supuxeron unha gran multiplicidade de tendencias historiográficas: o romanticismo impuxo unha visión historicista e revivalista do pasado, rescatando e pondo novamente de moda estilos artísticos que foran minusvalorados polo neoclasicismo winckelmanniano; así o vemos na obra de Ruskin, Viollet-lle-Duc, Goethe, Schlegel, Wackenroder etc. En cambio, a obra de autores como Karl Friedrich von Rumohr, Jacob Burckhardt ou Hippolyte Taine, supuxo un primeiro intento serio de formular unha historia da arte en base a criterios científicos, baseándose na análise crítica das fontes historiográficas. Doutra banda, Giovanni Morelli introduciu o concepto do connoisseur, o experto en arte, que o analiza en base tanto ós seus coñecementos como á súa intuición.
A primeira escola historiográfica de gran relevancia foi o formalismo, que defendía o estudo da arte a partir do estilo, aplicando unha metodoloxía evolucionista que outorgaba á arte unha autonomía afastada de calquera consideración filosófica, rexeitando a estética romántica e o idealismo hegeliano, e achegándose ó neokantismo. O seu principal teórico foi Heinrich Wölfflin, considerado o pai da moderna historia da arte. Aplicou á arte criterios científicos, como o estudo psicolóxico ou o método comparativo: definía os estilos polas diferenzas estruturais inherentes ós mesmos, como argumentou na súa obra Conceptos fundamentais da Historia da arte (1915). Wölfflin non outorgaba importancia ás biografías dos artistas, defendendo en cambio a idea de nacionalidade, de escolas artísticas e estilos nacionais. As teorías de Wölfflin foron continuadas pola chamada Escola de Viena, con autores como Alois Riegl, Max Dvořák, Hans Sedlmayr e Otto Pächt.
Xa no século XX, a historiografía da arte continuou dividida en múltiples tendencias, desde autores aínda enmarcados no formalismo (Roger Fry, Henri Focillon), pasando polas escolas sociolóxica (Friedrich Antal, Arnold Hauser, Pierre Francastel, Giulio Carlo Argan) ou psicolóxica (Rudolf Arnheim, Max Wertheimer, Wolfgang Köhler), até perspectivas individuais e sintetizadoras como as de Adolf Goldschmidt ou Adolfo Venturi. Unha das escolas máis recoñecidas foi a da iconoloxía, que centra os seus estudos na simboloxía da arte, no significado da obra artística. A través do estudo de imaxes, emblemas, alegorías e demais elementos de significación visual, pretenden esclarecer a mensaxe que o artista pretendeu transmitir na súa obra, estudando a imaxe desde postulados mitolóxicos, relixiosos ou históricos, ou de calquera índole semántica presente en calquera estilo artístico. Os principais teóricos deste movemento foron Aby Warburg, Erwin Panofsky, Ernst Gombrich, Rudolf Wittkower e Fritz Saxl.
Historia da arte
Moitas grandes tradicións en arte teñen os seus comezos na arte dalgunha das grandes civilizacións antigas: Exipcia Antiga, Mesopotámica, Persa, Hindú, China, Grega Antiga, Romana Antiga, Inca, Maia, e Olmeca. Cada un destes centros de civilización desenvolveron un estilo único e característico na súa arte. Debido á medida e duración estas civilizacións, moitos dos seus traballos sobreviviron e moita da súa influencia foi transmitida a outras culturas e tempos posteriores. Algúns tamén proporcionaron os primeiros rexistros de como traballaron os artistas.
Arte na prehistoria (ca. 25000-3000 a. C.)
miniatura|[[Venus de Willendorf.]]
Arte antiga (ca. 3000-300 a. C.)
En Exipto e Mesopotamia xurdiron as primeiras civilizacións, e os seus artistas/artesáns elaboraron complexas obras de arte que supoñen xa unha especialización profesional.
África
miniatura|Ilustración de arte africana na enciclopedia sueca Nordisk familjebok.
África esconde innumerables artes locais que reflicten unha gran variedade de culturas que non cesan de evolucionar ó longo do tempo. Estas creacións foron consideradas como verdadeiros obxectos de arte sobre todo a partir do comezo do século XX, sobre todo baixo a influencia dos pintores cubistas. O descubrimento desta arte influíu notablemente na arte moderna occidental. .
Hoxe en día, a maioría das obras africanas pertencen a coleccionistas privados porque, no pasado, os museos descoidaron esta arte. Desde entón, a cotización dos obxectos antigos auténticos elevouse, e a UNESCO veu a prohibir desde o comezo dos anos 1990 a exportación de máscaras e de estatuas fóra do continente africano.
A máscara do bosque, que representa normalmente a un espírito, foi considerada durante moito tempo como o obxecto típico que simbolizaba a mellor arte africana. Pero progresivamente outras formas chegaron e en 1966 tivo lugar o primeiro festival mundial de Arte negra de Dakar, presentando ó mundo a riqueza da arte africana, con artistas como Ousman Sow, Assane Non Noye, Paul Ahyi ou Ashira Olatunde.
Desde 1989, unha bienal de arte africana contemporánea mantense regularmente en Dakar.
Asia
miniatura|esquerda|Pintura da [[dinastía Song do artista Ma Lin, c. 1250. 24,8 × 25,2 cm.]]
América
miniatura|Cabeza colosal número 1 de [[San Lorenzo (México)|San Lorenzo.]]
A cultura olmeca, entre 1200 a. C. e 500 a. C., foi a primeira das grandes civilizacións de mesoamérica, é coñecida particularmente pola riqueza iconográfica e a calidade técnica da súa arte, que foi unha referencia e unha herdanza para tódalas culturas posteriores. A Arte olmeca maniféstase por un gran dominio da escultura e do cicelado. Os artistas olmecas elaboraban a súa arte na arxila, a pedra e o bosque, así como sobre algunhas pinturas rupestres.
A arte maia desenvólvese durante o período preclásico (1500 a. C. a 250 d. C.), durante a Época I e II. Recibiu as influencias da civilización Olmeca. Outras civilizacións mesoamericanas, incluíndo Teotihuacán e a Tolteca, afectáronlles e alcanzou o seu apoxeo durante o período da civilización clásica ou Época III (aproximadamente 200 a 900 d. C.). Os Maias son soados pola súa utilización do xade, da obsidiana e do estuco.
Os artistas aztecas (1300-1519) destacaban na arte da máscara de pedra, herdado dos Toltecas, do que se facía un uso funerario ou relixioso. Eles revestían de pinturas as paredes dos seus templos e dos seus palacios.
Arte clásica (1000 a. C.-300 d. C.)
miniatura|200px|[[Vitoria de Samotracia, anónimo, 190 a. C.]]
Arte na Baixa Idade Media (900-1400)
miniatura|250px|Pantocrátor de [[Sant Climent de Taüll, MNAC.]]
Arte na Idade Moderna (1400-1800)
miniatura|300px|[[O nacemento de Venus (1485), de Sandro Botticelli.]]
Arte na Idade contemporánea (1800-Actualidade)
miniatura|250px|[[Camiñante sobre o mar de néboa (1818), de Caspar David Friedrich.]]
Entre finais do século XVIII e principios do XIX sentaron as bases da sociedade contemporánea, marcada no terreo político polo fin do absolutismo e a instauración de gobernos democráticos —impulso iniciado coa Revolución francesa—; e, no económico, pola Revolución industrial e o afianzamento do capitalismo, que terá resposta no marxismo e a loita de clases. No terreo da arte, comeza unha dinámica evolutiva de estilos que se suceden cronoloxicamente cada vez con maior celeridade, que culminará no século XX cunha atomización de estilos e correntes que conviven e se contrapoñen, inflúense e enfróntanse.
miniatura|200px|Formas únicas de continuidade no espazo (1913), de [[Umberto Boccioni.]] A arte do século XX padece unha profunda transformación: nunha sociedade máis materialista, máis consumista, a arte diríxese ós sentidos, non ó intelecto. Igualmente, cobra especial relevancia o concepto de moda, unha combinación entre a rapidez das comunicacións e o aspecto consumista da civilización actual. Xorden así os movementos de vangarda, que pretenden integrar a arte na sociedade, buscando unha maior interrelación artista-espectador, xa que é este último o que interpreta a obra, podendo descubrir significados que o artista nin coñecía. As últimas tendencias artísticas perden mesmo o interese polo obxecto artístico: a arte tradicional era unha arte de obxecto, o actual de concepto. Hai unha revalorización da arte activo, da acción, da manifestación espontánea, efémera, da arte non comercial (arte conceptual, happening, environment).
miniatura|250px|Liberación de 1001 globos azuis, -escultura aerostática- de [[Yves Klein. As últimas tendencias foron propensas a unha arte máis desmaterializada, onde importa máis o concepto, a mensaxe, a acción.]]
Le Corbusier
Charles-Edouard Jeanneret-Gris, nado o 6 de outubro de 1887 en La Chaux-de-Fonds, Suíza francófona e finado o 27 de agosto de 1965 en Roquebrune-Cap-Martin, preto de Niza, Francia, máis coñecido polo pseudónimo de Le Corbusier, foi un arquitecto de orixe suíza que se considera como o pai de arquitectura moderna e que xunto con Frank Lloyd Wright, Ludwig Mies van der Rohe e Alvar Aalto son considerados dos arquitectos máis importantes do século XX.
De La Chaux-de-Fonds a L'Esprit Nouveau (1888-1920)
Fillo dun esmaltador de caixas de reloxo (Georges-Édouard Jeanneret) e unha profesora de piano (Marie-Charlotte-Amélie Perret), estudou na Escola de Arte de La Chaux-de-Fonds gravado e cicelado, tomando clases do pintor Charles L'Eplattenier dende o ano 1901. Por mor deste artista empezou a sentir interese pola Arquitectura debido á asistencia a un Curso superior de decoración no 1904. Tres anos despois comezou unha serie de viaxes por Europa visitando diversas cidades. Concretamente en Budapest e Viena no 1907, coñeceu a Josef Hoffmann.
Ao ano seguinte, coñeceu a Frantz Jourdain e a Henri Sauvage no transcurso da súa etapa en París, e a Tony Garnier mentres residiu en Lión. Neste mesmo ano, na súa segunda estancia en París coñeceu a Eugène Grasset que o enviou a traballar ao estudio de arquitectura dos irmáns Perret durante quince meses. Ao rematar, no 1909, empezou dar clases de arquitectura na súa terra natal. No 1910, viaxou a Alemaña, onde coñeceu a Theodor Fischer e seis meses despois, a Escola de Arte de La Chaux-de-Fonds encargoulle que estudase o Movemento da arte decorativa en Alemaña. Entre 1910 e o 1911 coñeceu a Ludwig Mies van der Rohe e a Walter Gropius mentres traballaba no estudio de Peter Behrens.
No 1913, abriu un estudio de arquitectura de interiores na Escola de Arte de La Chaux-de-Fonds. Pouco despois, no 1918, Jeanneret coñeceu a Amédée Ozenfant que realizou a súa primeira exposición "purista" na galería Thomas de París. O 15 de outubro de 1920 saíu á venda o primeiro número dos 28 da revista L'Espirit nouveau (1920-1925) realizado coa axuda de Ozenfant e Paul Dermée. É neste momento cando Jeannneret empezou a chamarse Le Corbusier, unha alteración do nome do seu avó materno, Lecorbésier, e para renderlle tributo, adoptou durante o resto da súa vida a súa caracterización, uns anteollos circulares de cor escura.
Nace Le Corbusier (1920-1930)
miniatura|250px|dereita|Modulor na fachada da Unidade de habitación de Berlín No 1923, Le Corbusier lanzou as bases do movemento moderno de características funcionalistas, no seu libro Vers une architecture (Cara a unha arquitectura). A pescuda que realizou desenvolvendo un novo xeito de xerar a forma arquitectónica baseada nas necesidades humanos revolucionou, xuntamente coa actuación da Bauhaus en Alemaña, a cultura arquitectónica do mundo enteiro. A súa obra, ó negar características histórico-nacionalistas, abriu camiño para o que máis tarde sería chamado International style ou Estilo internacional. Os representantes deste movemento que compartirían a ideoloxía de Le Corbusier serían, entre outros, Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius, e Theo van Doesburg. Este movemento, que naceu coa intención de buscar unha arquitectura tipo que puidese solucionar os problemas sociais, adoecía dun grande erro que se reflectiría tempo despois: a omisión das particularidades climáticas. Anos máis tarde, os CIAM (Congresos Internacionais de Arquitectura Moderna) permitiron a divulgación destas ensinanzas.
No 1924 Le Corbusier abriu o Estudio 35S xunto co seu primo Pierre Jeanneret no número 35 da rue de Sèvres. Inicialmente, os dous deseñaron case exclusivamente edificios residenciais. Un dos seus grandes proxectos destes anos, foi o seu deseño conceptual dunha cidade de tres millóns de habitantes, a Ville Contemporaine (Cidade Contemporánea). Será en xuño de 1928 cando se creen os CIAM (Congresos Internacionais de Arquitectura Moderna), por mor do escándalo do concurso do palacio da Sociedade das Nacións. Ao ano seguinte, celebrarase o segundo congreso dos CIAM en Frankfurt, sendo o último e undécimo o celebrado en Otterlo no 1958. Un dos conceptos que se explicarán nestes congresos, e dos máis importantes das ensinanzas de Le Corbusier, serán os Cinco puntos dunha nova arquitectura, reflectidos na casa Cook (Boulogne-sur-Seine, 1926) e que son os seguintes:
Le Corbusier urbanista (1930-1940)
No ano 1930 Le Corbusier casa con Ivonne Gallis, que morreu no 1957. A partir deste momento, este arquitecto non deixou de viaxar, até que no 1936, na súa segunda viaxe a América do Sur, traballou con Lucio Costa, Oscar Niemeyer e Alfonso Reidy. No 1943 creouse o ASCORAL (Asociación da Construción para unha Renovación Arquitectónica). No 1947 foi membro da comisión de estudo para a sede da ONU en Nova York. No 1951 nomeárono arquitecto consultor para o goberno de Punjab para a construción da capital, Chandigarh. Realizou 23 viaxes a esta capital dende este momento até abril de 1964. Este e outros proxectos reflectirían unha grande influencia a nivel urbanístico. A súa ideoloxía arquitectónica baseábase fortemente na importancia que o automóbil acabaría adquirindo nas novas sociedades. Trataba ao coche como unha máquina que debía introducirse a pequena escala (a casa) e a grande escala (a cidade). Le Corbusier propón deste xeito no Plan Chandigarh unha cidade a distintas escalas de fluxos e densidades.
A posguerra en Francia (1940-1950)
miniatura|250px|dereita|Centro Le Corbusier, [[Zürich.]] No 1948, este arquitecto publicou un elaborado sistema de medidas do corpo humano ao que denominou Le Modulor. Non deixaba de ser unha nova interpretación do home en relación co seu contorno máis próximo, igual que no seu momento fixeran outros grandes mestres como Vitruvio, da Vinci ou Battista Alberti. Con esta nova escala elabóranse unha serie de medidas axiomáticas segundo as que o home utiliza máis optimamente o mobiliario que o rodea. A medida deste home prototípico non estaba relacionada coa do seu inventor, posto que a súa estatura era menor, senón coa do home francés corrente de 1,829 metros, inda que a máis coñecida e a do home cunha man estendida de 2,26 m. Colocou o seu embigo a metade desta altura (1,13 m). Esta é a denominada serie azul, existindo tamén unha serie vermella.
Retorno á orixe (1950-1960)
A década de 1950 foi un período de proxectos moi importantes e dispares para Le Corbusier. Comeza cunha cabana de vacacións en Roquebrune-Cap-Martin, a capela de Nôtre-Dame-du-Haut en Ronchamp e o conxunto monumental do Capitolio de Chandigarh, tres proxectos que representan os tres alicerces da arquitectura de Le Corbusier: a casa, a cidade e o templo.
Nesta época amosa unha arquitectura que se separa da corrente purista de trazas rectilíneas e tecnolóxica. Este novo vieiro na obra de Le Corbusier busca unha maior liberdade. A cabana de vacacións en Roquebrune-Cap-Martin, construída entre 1951 e 1952, será o primeiro exemplo desta nova visión, un refuxio na Costa Azul francesa onde pasaba tanto tempo como podía, preto de onde enterrou á súa muller cando finou no ano 1957.
O Plan Director da nova cidade de Chandigarh de 1951 e a Unité d'Habitation de Marsella que se inaugura en 1952 centran un dos períodos con máis actividade edificatoria dun Le Corbusier que xa cumprira os sesenta anos. En ámbolos proxectos pódese ollar a chegada á síntese da actividade urbanística e edificatoria que Le Corbusier estaba a desenvolver ó longo da súa traxectoria profesional.
A Unité d'Habitation é un resumo dos diferentes intentos e estudos que realizara dende prototipos da Villa Dom-Inó ou da Maison Citrohan, entre eles o sistema estrutural e a célula como a vivenda a dobre altura. A Unité é tamén a culminación do ideal de grande edificio que atinxe tódolos servizos básicos para vivir nun só conxunto que ten unha estética de formigón modelado e tallado.
Durante 1951, trasládase con Pierre Jeanneret á rexión d Punjab, para comezar as obres do Capitolio de Chandigarh, o elemento máis monumental da que sería a nova capital. O conxunto do capitolio recupera a idea dunha grande esplanada monumental que descubriu nas visitas a monumentos precolombianos durante a súa estadía en América Latina.
O conxunto do Capitolio baseábase na mestura do Modulor e do formigón, mailo sistema de brise-soleils, que se estenden como unha enorme celosía que protexe os edificios da luz do sol de xeito natural. A escala variable do mesmo Modulor permite que as celosías se convertan en elementos de grandes dimensións con balconades. Este elemento definirá moi axiña o conxunto de proxectos que Le Corbusier realiza nesta época, suprimindo a fiestra da primeira liña e substituíndoa por un xogo de baleiros, sombras no canto das transparencias e reflexos que caracterizaron a obra de períodos anteriores. Paralelamente, a cuberta axardinada das obras racionalistas convértense nunha serie de xardíns onde a auga colle un papel protagonista. A auga serve de inspiración a Le Corbusier no modelaxe do formigón, material que utiliza como elemento plástico a imitación da textura da auga.
Morte
miniatura|esquerda|Cabana onde viviu os seus últimos anos, [[Roquebrune-Cap-Martin.]] Le Corbusier morreu o 27 de agosto de 1965 mentres se bañaba en Roquebrune-Cap-Martin. Foi enterrado no cemiterio do lugar, Roquebrune-Cap-Martin, no sur de Francia. Dous anos máis tarde abriuse o centro Le Corbusier en Zürich e no 1968 creouse a Fondation Le Corbusier en París, recoñecida de utilidade pública. Despois da súa morte os seus detractores aumentaron o ton das críticas, alcumándoo de inimigo das cidades. É, sen dúbida algunha, un nome de referencia na historia da arquitectura contemporánea.
Contribucións teóricas á arquitectura
miniatura|300px|Imaxe do Barrio das Flores, [[A Coruña, Galicia, (España), construído baixo a influencia de Le Corbusier. ]] Le Corbusier foi, ademais dun grande arquitecto e pintor, un teórico senlleiro da arquitectura. Escribiu varios libros, nos que exemplifica as súas ideas mediante proxectos propios (ó xeito clásico como fixo no seu momento, por exemplo, Andrea Palladio en I Quattro Libri dell'Architettura) Tivo moi claro que, alén de saber crear bos edificios era preciso saber explicalos e transmitilos ó resto dos profesionais e ós estudantes, e exerceu con gran mestría a tarefa de publicitar a súa propia obra.
Como visionario, Le Corbusier vía a posibilidade de cambiar o mundo a través da arquitectura. Se ben nunca se aliou cun grupo político en particular, a súa postura estaba máis preto dunha ideoloxía liberal (algúns describírono como un socialista, adxectivo que probablemente queda curto para caracterizar as súas actividades), e como tal, vía todo proceso de deseño con fins utópicos, o que lle permitiu contribuír ó significado da arquitectura en xeral.
A machine à habiter
miniatura|Edificio deseñado por Le Corbusier en [[Berlín, que aplica o concepto «Unité d'Habitation».]] Le Corbusier é coñecido pola súa definición da vivenda como a máquina para vivir, tamén chamada a máquina para habitar traducido literalmente. Con ela, Le Corbusier poñía énfase non só no compoñente funcional da vivienda, senón que esta funcionalidade debe ter como obxectivo vivir, ententendo este último dende un punto de vista metafísico. Le Corbusier cría que o obxectivo da arquitectura é xerar beleza (moi coñecida tamén é a súa frase: a Arquitectura é o xogo sabio, correcto e magnífico dos volumes baixo a luz), e que esta debía repercutir no xeito de vida dos ocupantes dos propios edificios.
En canto ó criterio de «máquina de habitar», Le Corbusier estaba abraiado polas máquinas da súa época: en especial, os automóbiles e os avións, considerando aqueles que tiñan deseños prácticos e funcionais como modelo para unha arquitectura cuxa beleza se basease na practicidade e funcionalidade; o racionalismo. O primeiro ensaio de construción seriada formúlao no proxecto das casas Citrohän. "As casas Citrohän representan o primeiro ensaio importante de Le Corbusier acerca dunha vivenda en serie que poida construirse a partir de elementos estandarizados. Convencido que o avance da industrialización pode ser o vehículo para satisfacer gran parte das necesidades do home, tenta, cun criterio práctico e racional, dirixir a arquitectura por ese vieiro.".
L´Esprit Nouveau
A fin de espallar as súas ideas acerca da arquitectura e da pintura, Le Corbusier fundou en 1920, xunto con Amédée Ozenfant e Paul Dermée, unha revista de divulgación artística que obtivo gran resonancia internacional: L'Esprit Nouveau (O Espírito Novo; aínda que en francés a verba esprit adoita ter tamén o significado de conciencia, razón, intelixencia) cuxo primeiro número data do 15 de outubro de 1920 e o derradeiro de 1925. En 1923, Le Corbusier publica unha recompilación de artigos da revista no seu libro "Vers Une Architecture".
Os cinco puntos dunha nova arquitectura
miniatura|A casa de Le Corbusier construída para a exposición [[Weissenhofsiedlung en Stuttgart é un exemplo dos seus «Cinco puntos dunha nova arquitectura».]]
En 1926, Le Corbusier presenta un documento onde expón de xeito sistemático as súas ideas arquitectónicas: os chamados «cinco puntos dunha nova arquitectura» representan un adianto conceptual para a época, aproveitando as novas tecnoloxías construtivas, derivadas do emprego do formigón armado (até entón este material usábase en vivendas e monumentos disfrazándoa de pedra tallada con molduras):
Hai un elemento máis que Le Corbusier pondera na obra arquitectónica nova, '"La promenade arquitectónica"': o edificio debe convidar a ser percorrido e a partir diso poderá comprenderse na súa totalidade. A súa arquitectura é altamente racionalista, depurada (co uso de materiais sen disimulalos; nota a posible beleza das liñas depuradas, sen adornos, sen elementos supérfluos) e cun aproveitamento da luz e das perspectivas do conxunto, dando unha sensación de liberdade (cando menos para o desplazamento da ollada) e facilidade de movementos.
O Modulor
Ideou o Modulor, sistema de medidas baseado nas proporcións humanas, no que cada magnitude se relaciona coa anterior polo Número Áureo, para que servise de medida das partes de arquitectura. Deste xeito retomaba o ideal antigo de establecer unha relación directa entre as proporcións dos edificios e as do home.Tomou como escala, o home francés medio desa época: 1,75 m de estatura; e máis adiante engadiu a do policía británico de 6 pés (1,8288 m), o que deu o Modulor II. Os resultados destas investigacións foron publicados nun libro co mesmo nome de Modulor.
Le Corbusier foi un dos membros fundadores do Congreso Internacional de Arquitectura Moderna. En 1930, adoptou a nacionalidade francesa. Uns anos despois, realizou a súa primeira viaxe ós Estados Unidos. Le Corbusier fíxose famoso como un dos líderes do chamado estilo internacional, xunto a Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius e outros. Foi un arquitecto moi admirado na su época e influíu a varias xeracións de arquitectos.
A súa arela creadora queda expresada en Le Poème de l'Angle Droit (O poema do ángulo dereito —ángulo recto—); especialmente en Fusión: miniatura|Moeda conmemorativa onde aparece o Modulor de Le Corbusier
Principais proxectos
miniatura|Pazo da Asemblea (1955), Chandigarh, India. miniatura|Edificio do secretariado (1953), Chandigarh, India. miniatura|200px|dereita|Museo Nacional de Arte Occidental, Toquio.
Obra escrita
miniatura|Monumento a Le Corbusier en [[Bietigheim-Bissingen (Alemaña), obra de Jürgen Goertz.]] Le Corbusier escribiu toda a súa obra en francés. Algúns dos títulos máis importantes son:
Ivan Tarba
Ivan Konstantinovich Tarba, nado o 21 de marzo de 1921 en Baslax,  e finado o 29 de xaneiro de 1994 en Sukhumi, foi un xornalista, escritor e político abkhazo.
Traxectoria
Naceu nunha aldea do distrito de Ochamchira, durante a invasión do Exército Vermello en Xeorxia, dez días antes de formarse a República Socialista Soviética de Abkhazia. Na década de 1930 comezou a traballar como xornalista, na edición local do xornal rexional "Bolshevistskii Put", e máis tarde nas oficinas rexionais dos xornais "Apsnә Qaps" e "Sovetskaya Abkhaziya".
En 1940 uniuse ao partido Comunista e traballou como profesor de abkhazo. En 1947 formouse no Instituto Pedagóxico de Sukhumi. Dende 1958 foi presidente da sección abkhaza da Unión de Escritores Soviéticos. Entre outros cargos foi ministro de educación da República Socialista Soviética Autónoma de Abkhazia, secretario rexional do Partido Comunista de Abkhazia,  deputado do Sóviet Supremo da URSS e do Consello Supremo da RSSA de Abzhazia. O seu primeiro poema publicouno en 1937 e escribiu varias coleccións de poesía e novelas. Os temas principais da súa poesía é a beleza da terra natal, a amizade entre os pobos, o traballo do pobo soviético e a resolución de problemas morais. A súa obra traduciuse ao ruso e a outras linguas da Unión Soviética.
A Aira Vella, Óutara, A Pobra do Brollón
A Aira Vella é un lugar da parroquia de Óutara, no concello lugués da Pobra do Brollón. Está situado a 617 metros de altitude, preto dos límites co concello do Incio.
IES Enrique Muruais
O IES Enrique Muruais é un centro educativo público situado no concello da Pontenova. Debe o seu nome a Enrique Muruais, mestre nado en Vilameá a comezos do século XX.
Comezou a funcionar no curso lectivo 1993-94. Nel impártese educación secundaria, especialmente ESO e Bacharelato, se ben no seu momento tamén ofertaba formación profesional. Conta con pouco alumnado, tratándose dun centro que acolle poboación que vive no ámbito rural.
Max Gómez
Max Gómez (Barcelona, 1982) é un batería de jazz. Moi activo no mundo do jazz galego, estudou en Cangas, Santiago e Pontevedra. Ten gravado con Virxilio da Silva e Xacobe Martínez Antelo e tocado con Pablo Castaño e Míchel González.
Pedro Otero Sestelo
Pedro Otero Sestelo, nado en Redondela e finado na mesma vila o 5 de decembro de 1936, foi un farmacéutico e político galego
Traxectoria
Fillo de Pedro Otero Milleiro. Foi elixido alcalde de Redondela en abril de 1931 e dimitiu do cargo en agosto de 1932 ao ser nomeado farmacéutico municipal. Foi nomeado xestor da Deputación de Pontevedra en xuño de 1931 e volveu ser nomeado xestor da Deputación en febreiro de 1934. Foi o presidente fundador do equipo de fútbol Redondela F. C.
Vida persoal
Casou con Carmen Rey Belle e foi pai de Pedro Otero Rey.
Numata
Numata (沼田市, ぬまたし, Numata-shi) é un concello da prefectura de Gunma no Xapón. Está situada ó norte da rexión de Kantō e da prefectura, na parte leste da illa de Honshū. A súa superficie é de 443,37 km² e a poboación de 51.491 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 116 h/km².
O concello de Numata limita cos concellos de Katashina, de Kawaba, de Minakami, de Takayama, de Shibukawa, de Shōwa, de Maebashi, de Kiryū, de Midori (son da prefectura de Gunma); e de Nikkō (da prefectura de Tochigi).
A Lama, A Piteira, O Carballiño
A Lama é un lugar da parroquia da Piteira no concello ourensán do Carballiño na comarca do Carballiño. Tiña 22 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 11 eran homes e 11 mulleres. Iso supón un mantemento da poboación respecto a 2010, cando tiña 22 habitantes (11 homes e 11 mulleres).
Toponimia
O orónimo provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
Gondomar Club de Fútbol
O Gondomar Club de Fútbol é un club de fútbol galego do concello de Gondomar. Foi fundado en 1914 e actualmente compite no Grupo Vigo 1A da Segunda Autonómica de Galicia. Xoga de local no Campo das Gaiandas.
Historia
O equipo foi fundado en 1914 por un grupo de rapaces co nome de Gondomar Football Club, cando en Vigo existían xa o Vigo Foot-ball Club e o Real Club Fortuna. En 1917 mudaron o nome do equipo polo de Gondomar Sporting Club, constituíndose oficialmente ante o Goberno Civil de Pontevedra. Por entón aínda non participaban en competicións oficiais, senón en partidos amigábeis. Xa en 1922 o Gondomar SC e o Iris FC -outro equipo da vila- fundaron o equipo Miñor FC coa intención de federalo, mais pouco despois o Iris FC botouse atrás e fundouse de novo o Gondomar SC. O primeiro campo, na zona das Cercas, foi cedido por Gonzalo Fernández de Córdoba Quesada, undécimo conde de Gondomar.
En 1943 iniciáronse os trámites para construír o campo municipal das Gaiandas, inaugurado en 1944 polo presidente do club, Vicente Vázquez, e o alcalde do concello, Francisco Alborés. O equipo federouse entón co nome de Club Gondomar. Un dos primeiros triunfos acadados foi o campionato do Baixo Miño-Val Miñor, que lle permitiu disputar o título de Campión de Campións cos gañadores das fases celebradas nas outras comarcas do sur de Galicia. Venceu na final ao Coruxo FC.
Logo de anos nas categorías rexionais, na tempada 1980-81 ascenderon a Rexional Preferente. Na tempada 1981-82 quedaron segundos e xogaron a promoción a Terceira contra o Meirás. Empataron na ida xogada en Ferrol e venceron 4-1 no encontro de volta con tres goles de Javier, o que permitiu lograr un novo ascenso. Logo de perder a categoría chegaría a recuperala anos despois. Na década de 1990 volveu xogar nas categorías rexionais, e despois logrou estabilizarse en Rexional Preferente. Nos últimos anos o club sufriu dous descensos de categoría, pasando de disputar a Rexional Preferente á Segunda Autonómica de Galicia.
Datos do club
Participou en dous Campionatos Galegos de Afeccionados e en cinco Copas Galicia.
Bruñeira, Óutara, A Pobra do Brollón
Bruñeira é un lugar da parroquia de Óutara, no concello lugués da Pobra do Brollón. Está situado a 617 metros de altitude, preto dos límites co concello do Incio.
Estación de Albacete-Los Llanos
Albacete-Los Llanos é a estación de ferrocarril da cidade española de Albacete, na comunidade autónoma de Castela-A Mancha. Entrou en servizo o 18 de decembro de 2010, tres días despois da inauguración do tramo Madrid-Albacete/Valencia da Liña de alta velocidade Madrid-Levante. Ten amplos servizos de alta velocidade, longa e media distancia operados por Renfe.
É a estación de ferrocarril máis grande de Castela-A Mancha. Está situada na rúa Federico García Lorca, ao final da Avenida da Estación, moi preto da autovía A-31, nas inmediacións da estación de autobuses da capital, e a 10,5 km do aeroporto de Albacete.
Xurxo Cedreno
Xurxo Cedreno (en grego Γεώργιος Κεδρηνός) foi un historiador bizantino do século XI.
Traxectoria
Na década de 1050 recompilou Unha concisa historia do mundo, que abrangue o tempo desde o relato bíblico da creación ata os seus días. Cedreno é unha das escasas fontes que fala dos xázaros despois do saqueo de Atil en 969.
A Piteira, A Piteira, O Carballiño
A Piteira é un lugar da parroquia da Piteira no concello ourensán do Carballiño na comarca do Carballiño. Tiña 9 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 2 eran homes e 7 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 2010, cando tiña 10 habitantes (3 homes e 7 mulleres).
Magalhães
O apelido portugués Magalhães, que en castelán pode adaptarse como Magallanes e, en galego, ás veces, como Magalláns, pode referirse a: