cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diferenciación celular
Diferenciación celular en plantas superiores
Está demostrado que os xenes da familia WOX están relacionados coa organización de grupos de células durante o desenvolvemento da planta. Segundo estudos realizados no desenvolvemento de Arabidopsis thaliana e Solanum lycopersicum (tomate) nos que se observou a transcrición e función dos xenes WOX4, constatouse que estes xenes están implicados na raíz e no talo en crecemento no desenvolvemento dos feixes vasculares dos órganos laterais en ambas as especies. Unha redución da expresión de WOX4 mediante interferencia de ARN en Arabidopsis tivo como consecuencia a formación de plantas de pequeno tamaño cun floema e xilema sen diferenciar ou diferenciado dando só condutos máis pequenos do normal. Os datos obtidos, suxiren que os xenes WOX4 promoven a diferenciación ou a non diferenciación do procámbium vascular.
Desdiferenciación
Algúns investigadores opinan que a dsdiferenciación é unproceso aberrante do ciclo de desenvolvemento normal, que pode orixinar un cancro, pero outros cren que é unha parte natural da resposta inmune que perderon os humanos nalgún momento pasado como resultado da súa evolución.
Descubriuse unha pequena molécula chamada reversina, que é un análogo de purina, que induce a desdiferenciación dos miotubos. Estas células desdiferenciadas poden despois rediferenciarse en osteoblastos e adipocitos.
Métodos de desdiferenciación
Hai varios métodos para reverter as células somáticas adultas ao estado de pluripotencia ou totipotencia. No caso da totipotencia, a reprogramación está mediada por un ovocito en metafase II maduro como na transferencia nuclear de célula somática (Wilmut et al., 1997). Traballos recentes demostraron a fraxilidade dos cigotos enucleados ou de blastómeros temperáns detidos quimicamente durante a mitose, nos que se produce rotura da envoltura nuclear, para soportar a reprogramación á totipotencia nun proceso chamado transferencia cromosómica (Egli e Eggan, 2010).
Os métodos de reprogramación directa úsanse na reversión á pluripotencia; aínda que os vehículos e biotipos varían considerablemente en eficacia (Takahashi e Yamanaka, 2006). A transdución mediada por virus é eficaz na desdiferenciación á pluripotencia por medio de rutas retrovirais ou de ADN viral pero leva aparellado o problema da inactivación insercional. Adicionalmente, demostrouse a reprogramación epixenética pola expresión reforzada de OSKM por medio de rutas de ADN como ADN de plásmido, minicírculos, transposóns, episomas e constructos de ADN multicistrónico dirixidos por recombinación homóloga; porén, estes métodos poden provocar alteracións potenciais no xenoma receptor pola inserción de xenes (Ho et al., 2010). Aínda que a transdución mediada por proteínas serve para a reprogramación de células adultas a pluripotentes, o método é incómodo e require a expresión dunha proteína recombinante e unha purificación coidadosa, e reprograma con moi baixas frecuencias (Kim et al., 2009). Un problema importante de usar ARN para reprogramar células é a súa fraxilidade e que os biotipos de ARN monocatenario activan as vías da defensa innata antiviral como os interferóns e as vías dependentes de NF-κB. O ARN transcrito in vitro, con modificacións estabilizantes como unha carapucha 5' de 5-metilguanosina ou ribonucleobases substituídas, por exemplo o pseudouracilo, é 35 veces máis eficaz que a transdución viral e ten o beneficio adicional de non alterar o xenoma somático (Warren et al., 2010).
Mecanismos
400px|miniatura|Mecanismos da diferenciación celular. Cada tipo celular especializado dun organismo expresa un subconxunto de todos os xenes do seu xenoma. Cada tipo celular defínese polo seu patrón particular de regulación da expresión xénica. A diferenciación celular é así unha transición da célula dun tipo a outro e implica un cambio desde un patrón de expresión xénica a outro. A diferenciación celular durante o desenvolvemento pode entenderse como o resultado dunha rede regulatoria de xenes. Un xene regulador e os seus módulos cis-regulatorios son nodos nesta rede regulatoria de xenes, que reciben sinais de entrada (input) e xeran sinais de saída (output) noutras partes da rede. O enfoque que fai a bioloxía de sistemas á bioloxía do desenvolvemento subliña a importancia de investigar o modo en que interaccionan os mecanismos de desenvolvemento para producir patróns predicibles (morfoxénese). Porén, propúxose recentemente unha visión alternativa, que está baseada na expresión xénica estocástica, na que a diferenciación celular é o resultado dun proceso de presión selectiva darwiniana que ocorre entre as células. Neste marco, as redes de xenes e proteínas son o resultado de procesos celulares e non a súa causa. Ver: darwinismo celular.
Xeralmente os procesos celulares conservados evolutivamente implicados nos mecanismos celulares que controlan estes cambios son só duns poucos tipos. Os principais tipos de procesos celulares que controlan a diferenciación celular son a sinalización celular. Moitas das moléculas sinalizadoras que transmiten información de célula a célula durante o control da diferenciaciónn celular denomínanse factores de crecemento. Aínda que os detalles das vías de transdución de sinais específicas varían, estas vías a miúdo comparten as seguintes etapas xerais. Un ligando producido por unha célula únese a un receptor no lado extracelular doutra célula, inducindo un cambio conformacional no receptor. A forma do dominio citoplasmático do receptor cambia, e o receptor adquire unha actividade encimática. O receptor despois cataliza reaccións que fosforilan outras proteínas, activándoas. Unha fervenza de reaccións de fosforilación activa finalmente un factor de transcrición dormente ou proteína citoesquelética, contribuíndo así ao proceso de diferenciación na célula diana. As células e os tecidos poden variar en competencia, é dicir, na súa capacidade de responderen a sinais externos.
A indución de sinais refírese ás fervenzas de eventos de sinalización, durante os cales a célula ou os sinais dos tecidos se envían a outra célula ou tecido para influenciar o seu desenvolvemento. Yamamoto e Jeffery investigaron o papel da lente na formación dos ollos dos peixes que habitan en covas e na superficie, que é un exemplo claro de indución. Por medio de transplantes recíprocos, Yamamoto e Jeffery atoparon que a vesícula da lente dos peixes de superficie pode inducir o desenvolvemento doutras partes do ollo tanto nos peixes moradores de covas coma de superficie, mentres que a vesícula da lente dos peixes de covas non pode facelo.
Importancia do control epixenético
Lister R. et. al. nunha publicación de 2011 avaliaron a extensión e complexidade do papel dos procesos epixenéticos na determinación da diferenciación que vai sufrir unha célula mediante a programación epixenómica aberrante de células nai pluripotentes inducidas humanas (iPSCs). Como as células nai pluripotentes inducidas se cre que imitan as células nai embrionarias (ESC) nas súas propiedades pluripotentes, deberían existir poucas diferenzas epixenéticas entre elas. Para comprobaren esta predición, os autores realizaron o perfil de xenoma completo dos patróns de metilación do ADN en varias células nai embrionarias humanas, en iPSC, e en liñas de células proxenitoras.
No experimeto de Lister et al. reprogramáronse células adiposas femininas, do pulmón fibroblastos, e fibroblastos do prepucio a un estado pluripotente inducido cos xenes OCT4, SOX2, KLF4, e MYC. Comparáronse os patróns de metilación do ADN en ESCs, iPSCs, e células somáticas, e observáronse semellanzas significativas nos niveis de metilación entre células pluripotentes inducidas e embrionarias. Arredor do 80% dos dinucleótidos CG nas ESCs e iPSCs estaban metilados, e igualmente o estaban só o 60% dos dinucleótidos CG nas células somáticas. Ademais, as células somáticas posúían mínimos niveis de metilación de citosinas fóra dos dinucleótidos CG, mentres que as células pluripotentes inducidas posuían niveis similares de metilación que as células embrionais, entre o 0,5 e o 1,5%. Así, en correspondencia coas súas respectivas actividades transcricionais, os patróns de metilación do ADN, polo menos a nivel xenómico, son similares en ESCs e en iPSCs.
Porén, ao examinaren máis detidamente os patróns de metilación, descubriron que había 1175 rexións de metilación diferencial en dinucleótidos CG entre polo menos unha liña celular iPs ou ES. Comparando estas rexións de metilación diferencial con rexións de metilación de citosina nas células somáticas orixinais, o 44-49% das rexións metiladas diferencialmente mostraban patróns de metilación das respectivas células somáticas proxenitoras, mentres que o 51-56% destas rexións eran difeentes tanto das liñas celulares embrionais coma proxenitoras. A diferenciación inducida in vitro de liñas iPSC presentou transmisión do 88% e 46% de rexións hiper e hipometiladas diferencialmente, respectivamente.
Poden tirarse dúas conclusións deste estudo. A primeira, que o proceso epixenético está moi implicado na determinación da diferenciación das células, como indican os niveis similares de metilación de citosina entre as células pluripotentes inducidas e as células nai embrionais, que concorda cos seus respectivos patróns de transcrición. Segundo, os mecanismos de desdiferenciación (e por extensión, diferenciación) son moi complexos e non poden ser duplicados facilmente, como indica o número significativo de rexións metiladas diferencialmente entre as liñas celulares iPS e as ES.
Algúns dos mecanismos epixenéticos que se cre que regulan a diferenciación celular explícanse a continuación.
Factores pioneiros (Oct4, Sox2, Nanog)
Tres factores pioneiros de transcrición, OCT4, SOX2, e NANOG, o primeiro dos cales utilizado na reprogramación iPSC, exprésanse fortemente en células nai embrionais indeferenciadas e son necesarios para o mantemento da súa pluripotencia. Crese que o fan por medio de alteracións da estrutura da cromatina, como a modificación de histonas e a metilación do ADN, para restrinxir ou permitir a transcrición dos xenes diana.
Complexo represivo Polycomb (PRC2)
No campo do silenciamento de xenes, o complexo represivo Polycomb 2, que é unha das dúas clases da familia de proteínas do grupo Polycomb (PcG), cataliza a di- e trimetilación da histona H3 na lisina 27 (H3K27me2/me3). Ao unirse ao nucleosoma etiquetado con H3K27me2/3, a PRC1 (que tamén é un complexo da familia de proteínas PcG) cataliza a mono-ubiquitinilación da histona H2A na lisina 119 (H2AK119Ub1), bloqueando a actividade da ARN polimerase II e dando lugar a unha supresión transcricional. As células nai embrionais con knockout para PcG non se diferencian eficazmente nas tres capas xerminais, e a deleción dos xenes PRC1 e PRC2 produce un incremento da expresión de xenes afiliados a liñaxe e unha diferenciación fóra do programa normal. Presumiblemente, os complexos PcG son responsables da represión transcricional de xenes que promoven a diferenciación e o desenvolvemento.
Grupo de proteínas Trithorax (TrxG)
Alternativamente, despois de recibiren sinais de diferenciación, as proteínas PcG recrútanse nos promotores de factores de transcrición de pluripotencia. As células nai embrionais deficientes en PcG poden empezar a diferenciarse pero non poden manter o fenotipo diferenciado. Simultaneamente, os xenes que promocionan a diferenciación e desenvolvemento son activados polos reguladores da cromatina do grupo Trithorax (TrxG) e perden a súa represión. As proteínas TrxG son recrutadas en rexións con alta actividade transcricional, nas que catalizan a trimetilación da histona H3 na lisina 4 (H3K4me3) e promoven a activación de xenes por medio da acetilación de histonas. As PcG e os complexos TrxG establecen unha competición directa e crese que son funcionalmente antagonistas, creando en loci que promoven o desenvolvemento e diferenciación, o que se denomina “dominio bivalente” e fan que estes xenes sensibles sufran unha rápida indución ou represión.
Metilación do ADN
A regulación da expresión xénica conséguese ademais por medio de metilación do ADN, na cal a metilación mediada por ADN metiltransferase de residuos de citosina en dinucleótidos CpG mantén a represión heredable ao controlar a accesibilidade ao ADN. A maioría de sitios CpG en células nai embrionais non están metilados e parecen estar asociados con nucleosomas que levan H3K4me3. Despois da diferenciación, un pequeno número de xenes, como o OCT4 e o NANOG, están metilados e os seus promotores reprimidos para impedir a súa futura expresión. As células nai embrionais con metilación deficiente entran rapidamente en apoptose despois da súa diferenciación in vitro.
Posicionamento de nucleosomas
Aínda que a secuencia de ADN de case todas as células dun organismo é a mesma, os patróns de unión dos factores de transcrición e os patróns correspondentes de expresión xénica son diferentes. En grande medida, as diferenzas na unión de factores de transcrición están determinados pola accesibilidade á cromatina dos seus sitios de unión por medio de modificación de histonas e/ou factores pioneiros. En particular, é importante saber se un nucleosoma está cubrindo un sitio de unión xenómico ou non. Estudos recentes dilucidaron o papel do posicionamento de nucleosomas durante o desenvolvemento de células nai.
Papel da sinalización no control epixenético
Pénsase que a sinalización celular inflúe no proceso epixenético que goberna a diferenciación celular. Esta influencia debería existir, xa que é razoable pensar que a sinalización extrínseca pode levar a unha remodelación epixenética, igual que pode levar a cambios na expresión xénica por medio da activación ou represión de diferentes factores de transcrición. Disponse de poucos datos directos sobre os sinais específicos que inflúen no epixenoma, e a maioría do noso coñecemento actual consiste en especulacións sobre candidatos plausibles a reguladores da remodelación epixenética. Neste artigo discutirase primeiro os principais candidatos que se cre están implicados na indución e o mantemento das células nai embrionais e da súa proxenie diferenciada, e despois verase un exemplo de vías de sinalización específicas nas cales existe máis evidencia directa deste papel no cambio epixenético.
O primeiro candidato principal é a vía de sinalización Wnt. A vía Wnt está implicada en todos os estadios de diferenciación, e o ligando Wnt3a pode substituír a sobreexpresión de c-Myc na xeración de células nai pluripotentes inducidas. Por outra parte, a alteración da ß-catenina, un compoñente da vía de sinalización Wnt, dá lugar a unha diminución da proliferación dos proxenitores neurais.
Os factores de crecemento compoñen o segundo maior conxunto de candidatos para ser reguladores epixenéticos da diferenciación celular. Estes morfóxenos son fundamentais para o desenvolvemento, e inclúen as proteínas morfoxenéticas do óso, os factores de crecemento transformantes (TGFs), e os factores de crecemento de fibroblastos (FGFs). Os TGFs e FGFs manteñen a expresión de OCT4, SOX2, e NANOG por unha sinalización augas abaixo das proteínas Smad. A depleción de factores de crecemento promove a diferenciación de células nai embrionais, mentres que os xenes con cromatina bivalente poden facerse máis restritivos ou máis permisivos na súa transcrición.
Outras vías de sinalización considéranse tamén candidatos principais. As citocinas factores inhibidores da leucemia están asociadas co mantemento das células nai embrionais de rato en estado indiferenciado. Isto conséguese por medio da activación nelas da vía Jak-STAT3, a cal é necesaria e suficiente para manter a pluripotencia destas células nai embrionais de rato. O ácido retinoico pode inducir a diferenciación das células embrionais humanas e de rato, e a sinalización Notch está implicada na proliferación e autorrenovación de células nai. Finalmente, a proteína Sonic hedgehog, ademais do seu papel como morfóxeno, promove a diferenciación de células nai embrionarias e a autorrenovación de células nai somáticas.
O problema é que a posible intervención destas vías de sinalización no cotrol da diferenciación infírese principalmente sobre a base do seu papel no desenvolvemento e diferenciación celular. Aínda que a regulación epixenética é necesaria para dirixir a diferenciación celular, non é suficiente para este proceso. A modulación directa da expresión xénica por medio da modificación de factores de transcrición xoga un papel clave que debe distinguirse dos cambios epixenéticos herdables que poden persistir mesmo en ausencia dos sinais ambientais orixinais. Só hai uns poucos exemplos actualmente de vías de sinalización que orixinen cambios epixenéticos que alteran o destino da célula, e un deles é a expresión de Sonic hedgehog.
A expresión de Shh (Sonic hedgehog) regula á alza a produción de Bmi1, un compoñente do complexo PcG, que recoñece a H3K27me3. Isto ocorre dun modo dependente de Gli, xa que Gli1 e Gli2 son efectores de augas abaixo da vía de sinalización Hedgehog. En cultivo, Bmi1 media a capacidade da vía Hedgehog de promover a autorrenovación das células nai mamarias humanas. Tanto en humanos coma en ratos, os investigadores mostraron que Bmi1 se expresa fortemente en células precursoras do gránulo cerebelar inmaturo. Cando a Bmi1 se lle fai un knocked out no rato, iso dá lugar a unha alteración do desenvolvemento cerebelar, producíndose significativas reducións na masa cerebral postnatal xunto con anormalidades no control motor e o comportamento. Un estudo separado mostrou unha diminución significativa da proliferación de células nai neurais xunto cun incremento da proliferación de astrocitos no rato Bmi nulo.
En resumo, o papel da sinalización no control epixenético do destino de diferenciación da célula en mamíferos descoñécese en grande medida, mais hai varios exemplos que indican a probable existencia de tales mecanismos.
Romance da Empregada
Romance da Empregada é un filme brasileiro de 1988 dirixido por Bruno Barreto. O filme foi escollido como candidato do Brasil para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 61ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Callou, Vixoi, Bergondo
Callou é un lugar da parroquia de Vixoi no concello coruñés de Bergondo na comarca da Coruña. Tiña 17 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 9 eran homes e 8 eran mulleres.
A romaría de Xelmírez
A romaría de Xelmírez, orixinalmente A romeiría de Xelmírez, é unha novela histórica en lingua galega de Ramón Otero Pedrayo, publicada en 1934 pola Editorial Nós.
Trama
A comezos do século XII, o bispo compostelán Diego Xelmírez diríxese a Roma para entrevistarse co Papa Pascual II co fin de lle solicitar a dignidade de poder portar palio. De camiño, pasando por Melide, Palas de Rei, Portomarín, Sarria, Samos, Pedrafita do Cebreiro, Vilafranca do Bierzo, Astorga, León, Arévalo, Ávila, Toledo, Pamplona, Roncesvalles, Saint-Jean-Pied-de-Port, Tolosa, Cahors, Rocamadour, Limoges, Cluny, Milán, Abbiategrasso, Piacenza, Florencia, Arezzo e finalmente Roma. Na romaxe é acompañado por Xohán da Isorna, un trobador de Padrón.
Narración
O tempo da narración abrangue desde finais de agosto até comezos de novembro de 1104. Utilízase algunha analepse, para falar non só de momentos da viaxe, senón da mocidade do bispo. Os espazos aparecen descritos con ampla profusión.
Amais dos personaxes reais como Diego Xelmírez, o papa Pascual II e outros bispos e membros das curias das vilas polas que vai pasando, aparecen personaxes de ficción.
Edicións
A obra, rematada en decembro de 1933, foi editada en Santiago de Compostela o 25 de xullo de 1934 co título de A romeiría de Xelmírez, con ilustracións de Castelao. Foi reeditada por Editorial Galaxia en xuño de 1991, cun estudo introdutorio de Henrique Monteagudo.
Linguas iranias orientais setentrionais
O grupo oriental setentrional ten só tres membros activos en dúas áreas bastamente separadas, a lingua iagnobí en Taxiquistán (descendente do sogdiano) e a lingua oseta no Cáucaso en Iristán do norte (Rusia) e do sur (Xeorxia) (tamén coñecido e chamado Osetia), (descendente dos escito-sármatas). Estes son restos dun vasto contínuum etnolingüístico que percorría a maioría das estepas de Asia Central no milenio I a.C. A mesma lingua avéstica, o máis antigo testemuño da rama irania, é un membro deste grupo. Coa presenza grega en Asia Central, algunhas da maioría destas linguas orientas deixaron testemuña no seu período iranio medio, mentres que dende o oeste de Cazaquistán (ou Cazaquia) a través da estepa Póntica ata Ucraína case ningunha testemuña do extenso contínuum escito-sármata sobreviviu.
James Chadwick
Sir James Chadwick, nado o 20 de outubro de 1891 e finado o 24 de xullo de 1974, foi un físico inglés laureado co Premio Nobel de Física.
Infancia e mocidade
James Chadwick naceu en Chesire, Inglaterra, o 20 de outubro de 1891, fillo de John Joseph Chadwick e Anne Mary Knowles. Foi á Manchester High School, e estudou na Universidade de Cambridge.
En 1913 Chadwick empezou a traballar con Hans Geiger no Technische Hochschule de Berlín (actual Universidade Técnica íde Berlín). Tamén traballou con Ernest Rutherford. Durante a primeira guerra mundial sería internado no campo de concentración de Zivilgefangenlager, en Ruhleben, Alemaña, acusado de espionaxe.
Investigación en Cambridge
Tras a guerra, Chadwick volveu a Cambridge, onde traballou con Ernest Rutherford investigando a emisión de raios gamma dos materiais radioactivos. Tamén estudaron a transmutación dos elementos ao bombardealos con partículas alfa e investigaron a natureza do núcleo atómico.
En 1932, Chadwick realizou un descubrimento fundamental no campo da ciencia nuclear: descubriu a partícula no núcleo do átomo que pasaría a chamarse neutrón, predición antes feita por Santiago Antúnez de Mayolo, pois non ten carga eléctrica. En contraste co núcleo de helio (partículas alfa) que está cargado positivamente e polo tanto son repelidas polas forzas eléctricas do núcleo dos átomos pesados, esta nova ferramenta para a desintegración atómica non necesitaba exceder ningunha barreira electrónica, e é capaz de penetrar e dividir o núcleo dos elementos máis pesados. Desta forma, Chadwick achandou o camiño cara á fisión do uranio 235 e cara á creación da bomba atómica. Como premio polo seu descubrimento outorgóuselle a Medalla Hughes da Royal Society en 1932 e o Premio Nobel de Física en 1935. Tamén descubriu o tritio.
Máis tarde descubriu que un científico alemán identificara ao neutrón ao mesmo tempo. Con todo, Hans Falkenhagen temía publicar os seus resultados. Cando Chadwick soubo do descubrimimento de Falkenhagen ofreceulle compartir o Premio Nobel. Falkenhagen, con todo, rexeitouno.
O descubrimento de Chadwick posibilitou a creación de elementos máis pesados que o uranio no laboratorio. O seu descubrimento inspirou a Enrico Fermi, físico italiano e tamén Premio Nobel, descubrir reaccións nucleares que se desencadeaban mediante o emprego de neutróns retardados, o que levou a Lise Meitner a descubrir a fisión nuclear, a clave da bomba atómica.
Liverpool
Pouco despois uniuse ao Proxecto Manhattan nos Estados Unidos, que desenvolveu a bomba atómica lanzada en Hiroshima e Nagasaki.Que foi o 9 de agosto de 1945. Chadwick foi ordenado "sir" en 1945. Desde 1946, foi asesor da Comisión da Enerxía Atómica das Nacións Unidas.
Entroido
dereita|miniatura|250px|[[Cigarróns no Entroido de Verín.]]
A Espasa, Chandrexa, Chandrexa de Queixa
A Espasa é un lugar da parroquia de Chandrexa no concello ourensán de Chandrexa de Queixa na comarca da Terra de Trives. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña 26 habitantes (17 homes e 9 mulleres).
Entroido
O Entroido ou carnaval é unha festa de carácter tradicional que se celebra entre os meses de febreiro e marzo, coincidindo co período inmediatamente anterior á Coresma e que se celebra principalmente en rexións de tradición católica e con menos extensión en zonas ortodoxas e moi modificado nalgunhas áreas protestantes, como é o caso do Fastelavn nalgúns dos países nórdicos.
A Espasa, Chandrexa, Chandrexa de Queixa
Historia
Na década de 1950 a aldea viuse afectada pola construción do encoro de Chandrexa de Queixa, que asolagou terras de cultivo. Desde entón comezou a diminuír a súa poboación.
Entroido
O Entroido celébrase tamén en Galiza con características particulares, con disfraces e esmorgas moi diferenciadas entre diversas poboacións: son coñecidos os entroidos de Xinzo de Limia, Laza, Verín, Vila de Cruces, A Estrada, Vilaboa e outros moitos, algúns dos cales están cualificados de festas de interese turístico nacional polo Ministerio de Industria, Turismo e Comercio.
Entroido ou carnaval
A palabra entroido deriva do latín introitus, que significa "entrada" ou "comezo" da primavera e do rexurdimento da vexetación. Na zona norte de Galiza emprégase antroido, como no antroido ribadense e na zona da Fonsagrada, incluso Monforte de Lemos, mentres que no sur é máis frecuente entroido que é a forma que o DRAG recolle como normativa. Outras variantes recollidas no Atlas Lingüístico Galego son antroiro, entroiro, entrudio e entruido. A forma entroido aparece documentada dende 1251. O entroido coñécese tamén como carnaval (vid. infra), que tamén é un termo galego, ou co francés mardi gras, literalmente "martes graxo" (derivado de graxa, touciño). Nalgúns países onde o entroido desapareceu por presión eclesiástica ou policial, cando foi recuperado utilizouse o termo "carnaval" (así no Brasil ). Tamén é carnaval o termo correcto para festas similares celebradas fóra dos días anteriores á Coresma, como os carnavais de verán.
Orixe da palabra carnaval
miniatura|250px|Celebración do entroido en [[Río de Xaneiro.]] A palabra vén do italiano carnevale, que ten como orixe, segundo a maioría dos etimoloxistas modernos o latín vulgar carne-levare, que significaba "abandonar a carne" (o cal xustamente era a prescrición obrigatoria para todo o pobo durante todos os venres da Coresma). Noutras zonas de España as denominacións populares de carnestoltes ou carnestolendas, respectivamente, parecen indicar que esta é a opción etimolóxica máis sensata (do latín tolere, retirar).
Calendario
miniatura|[[Cigarrón no Entroido de Verín.]]
Non en todas as vilas se conservan ou existiron todas estas festividades. Ademais, aínda que os días grandes adoitan ser o domingo e o martes de Entroido, noutras localidades, como Laza, a data referencial é o luns de Entroido.
As máscaras
miniatura|dereita|Boteiro, Vilariño de Conso. As máscaras do entroido galego presentan, segundo as zonas e comarcas, trazos diferentes. Podemos distinguir dous grandes grupos:
Tamén existen outros costumes:
A comida do entroido
dereita|miniatura|As filloas non poden faltar no entroido. Parte da filosofía que rodea as festas do entroido inclúe a idea de comer e beber ben e ata encherse, sendo outra das facetas da idea de exceso e provocación destas festas.
Durante as festas tómanse grandes cantidades dos tradicionais chourizos, lacóns e cachuchas. As androllas e o caldo non faltan tampouco na maioría dos fogares xa que fan falta para repoñer as forzas de toda a foliada destes días.
Tamén nestas datas elabóranse sobremesas especiais como son as orellas e as filloas, que son os pratos máis típicos do entroido.
O Entroido na cultura popular galega
dereita|miniatura|Madamas e galáns de Cobres.
Virxe de Valvanera
miniatura|Virxe de Valvanera A Virxe de Valvanera é unha advocación mariana da serra da Demanda, A Rioxa (España), da cal é patroa e é unha das sete patroas das comunidades autónomas de España. A imaxe actual é unha talla considerada dun románico primitivo, de finais do século XI ou comezos do século XII.
O achado
A aparición da imaxe está relatada na Historia Latina, escrita en 1419 por Rodrigo de Castroviejo, Abade de Valvanera, como tradución dun texto en latín do século XII escrito probablemente por Gonzalo de Berceo. Conta que o ladrón Nuño Oñez, ouvindo o rezo da que ía ser a súa vítima, arrepentiuse dos seus crimes, encomendándose á Virxe María para que lle axude a cambiar a súa vida. Un día durante as súas oracións aparecéuselle un anxo, indicándolle que fose a Valvanera en busca dun carballo que sobresaíse dos demais, de cuxo pé brotaba unha fonte e que contiña varios enxames de abellas, onde atoparía unha imaxe da Virxe María. Acudiu a devandito lugar co crego Domingo atopando a imaxe. Nese lugar comezarían a edificar un lugar de culto á Virxe, no último terzo do Século IX.
Con este achado daríase orixe ao Mosteiro de Valvanera, onde actualmente venérase a esta imaxe, custodiada por monxes beneditinos.
A coroación canónica da imaxe tivo lugar no Espolón de Logroño o 15 de outubro de 1954.
Himno
Nas parroquias da Rioxa e o mosteiro, o himno anterior non é coñecido, o que se canta habitualmente é estoutro;
PUES BRILLÁIS EN VALVANERA
COMO SOL DE ESTA REGIÓN,
Linguas iranias orientais meridonais
O grupo oriental meridional inclúe unhas 16 linguas e dialectos, dúas xa mortas, (11 segundo estimación do SIL) falados por moitos pobos no norte e sur de Asia Central (o Pamir-Saricul e Afganistán). Cada subfamilia nesta lista ten subgrupos e linguas individuais.
Virxe de Valvanera
Himno
MIRADNOS, MADRE AMOROSA,
CON TIERNA PREDILECCIÓN.
1.- Virgendita adorada de Valvanera; Serranilla graciosa, bien de esta tierra.
2.- Dios te salve, María Madre de gracia de La Rioja y Cameros reina adorada.
3.- De nuestros padres fuiste dulzura y vida; hoy, de nuestra esperanza prenda querida.
4.- Vuelve, Madre, a nosotros tus ojos bellos; que su luz hará dulce nuestro destierro.
5.- y en el Cielo por siempre danos contigo a Jesús, de tu vientre fruto bendito.
Antonio Casares Rodríguez
Antonio Jacobo Casares Rodríguez, nado en Monforte de Lemos o 28 de abril de 1812 e finado en Santiago de Compostela o 12 de abril de 1888, foi un químico galego.
Traxectoria
Seu pai fora o boticario do convento dos xesuítas e será alí levou a cabo os primeiros estudos de primaria. Estudou a secundaria nos xesuítas de Valladolid.
Licenciouse en Filosofía e Farmacia. Gañou a primeira Cátedra de Química Aplicada ás Artes da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago. Foi o primeiro titular da Cátedra de Química na Universidade de Santiago de Compostela; ocupouna a raíz da súa creación polo plan de estudos de 1845, e ata a súa morte no 1888. Foi decano da Facultade de Filosofía (1846), da Facultade de Farmacia (1857) e o primeiro decano da Facultade de Ciencias (1859), e foi reitor dende 1871.
Desenvolveu a súa intensa vida científica e académica en Galicia, cara ao ben común da súa terra. Realizou investigación aplicada á industria, a agricultura e a medicina e estudo dos métodos de análise, do que é un dos iniciadores en España. Asemade, foi un dos iniciadores da espectroscopía peninsular. No 1866 aparece o seu Tratado práctico de análisis químico de las aguas minerales y potables.
Manx
Manx pode referirse a:
Manuel Núñez
O nome Manuel Núñez pode referirse a:
Interkosmos 10
Características
Interkosmos 10 foi o cuarto membro da serie de satélites DS-U2-IK e estaba adicado ó estudo da ionosfera terrestre.
Interkosmos 10 estaba enmarcado dentro do programa de colaboración internacional Interkosmos entre a Unión Soviética e outros países. Foi inxectado nunha órbita inicial de 1477 km de apoxeo e 265 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 74 graos e un período de 102,0 minutos. Reentrou na atmosfera o 1 de xullo de 1977.
Who Shot Mr. Burns?
"Who shot Mr Burns?" (en galego: "Quen lle disparou ao Sr. Burns?") é o único episodio dividido en dúas partes da serie de animación The Simpsons. Polo tanto, a primeira parte correspóndese co episodio 128, o vixésimo quinto e derradeiro da sexta tempada; mentres que a seguinte parte se trata do episodio número 129, sendo tamén o primeiro da sétima tempada.
Argumento
Todo comeza cando a escola de Springfield atopa petróleo, chega aos oídos do señor Burns e non o permite. Despois diso o señor Burns decide bloquear o sol cun plan malvado, e poucos minutos despois de facelo, dispáranlle, mandándoo ao hospital. O episodio remata deixando en suspenso a identidade da persoa que comete o crime.
Parque empresarial A Trabe
O parque empresarial A Trabe (tamén chamado polígono industrial Xunqueira) é unha zona industrial e de servizos creada en Cedeira en 2008. Ten un total de 103.000 m² de superficie.
O parque está situado nas aforas de Cedeira, accédese pola AC-566. Neste parque ten a súa fábrica IDEA ProAudio.
Chaveán, Chaveán, Chandrexa de Queixa
Chaveán é un lugar da parroquia de Chaveán no concello ourensán de Chandrexa de Queixa na comarca da Terra de Trives. Tiña 15 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 8 eran homes e 7 mulleres.
Corona Australis
Corona Australis ou Coroa Austral é unha das 48 constelacións nomeadas por Tolomeo no século II, e tamén unha das 88 constelacións modernas.
É unha constelación pequena característica dos ceos do sur que está practicamente integrada a Saxitario, bordeándoa polo norte e oeste. No leste e sur ten as constelacións de Scorpius e Telescopium respectivamente. Debaixo do arqueiro vese un pequeno semicírculo de estrelas de magnitude 4 e 5, a Coroa Austral.
Mitoloxía
Representa a coroa de loureiro que pertenceu a Quirón o centauro e algunhas veces é chamada Corona Sagittarii.
Ligazóns externas
esquerda|250px|miniatura|Corona Australis.
Pisón, Vixoi, Bergondo
Pisón é un lugar da parroquia de Vixoi no concello coruñés de Bergondo na comarca da Coruña. Tiña 75 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 35 eran homes e 40 eran mulleres.
Aiguafreda
Aiguafreda é un concello da provincia de Barcelona, en Cataluña, pertencente á comarca do Vallès Oriental.
Xeografía
O concello localízase ó norte da comarca do Vallès Oriental. Limita ó norte coa comarca de Osona, ó oeste co río Congost e o PEIN dos Cingles del Berti, ó leste e sur do concello está cuberto por bosques que pertencen ó Parque Natural do Montseny, limitando con outros concellos da comarca do Vallès Oriental.
Economía
Os sectores principais son o sector servizos e a industria (especialmente a metalurxia). Os sectores téxtil e a construción foron sectores tradicionalmente importantes, mais cara final so século XX e comezos do XXI sufriron un importante retroceso.
Patrimonio
O patrimonio natural é de gran valor, debido a presenza do parque natural do Montseny e dos Cingles do Bertí. Este feito converteu o concello nun referente do excursionismo catalán dende o século XIX. A comezos do século XXI, aínda son moitos os sendeiros e percorridos que parten ou atravesan o municipio. Son moitos os elementos históricos que interese cultural e artístico. Algún deles son:
Boris Becker
Boris Franz Becker, nado en Leimen o 22 de novembro de 1967, é un antigo xogador de tenis alemán. Gañou 49 torneos individuais e 15 dobres. En individuais, logrou seis títulos de Grand Slam: Wimbledon en 1985, 1986 e 1989, o Aberto de Australia en 1991 e 1996, e o Aberto dos Estados Unidos en 1989. O 1 de xullo de 1985 converteuse no primeiro xogador que non era cabeza de serie, no primeiro alemán e no máis novo (17 anos e 7 meses) que gañou Wimbledon.
Gañou a Copa Davis en 1988 e 1989 con Alemaña e tamén gañou a medalla de ouro en dobres masculinos nos Xogos Olímpicos de Barcelona 1992, xunto con Michael Stich. Foi número 1 na clasificación da ATP durante 12 semanas en 1991. As ganancias pola súa carreira suman un total de 25 millóns de dólares.
Despois da súa retirada foi comentarista de tenis para a BBC entre 2002 e 2013. Entre 2014 e 2016 foi o adestrador do tenista Novak Đoković.
Adosinda Guterrez de Celanova
Adosinda Guterrez foi unha aristócrata galega de finais do século IX e comezos do X. Foi a cuarta filla de Aldara de Celanova e Gutier Menendiz, condes de Celanova. Casou con Ximeno Díaz, irmán da raíña Urraca Díaz, esposa de Ramiro II de León.
Foi abadesa do convento de Santa María de Vilanova dos Infantes, que fundara a súa nai.
Córvulo de Friúl
Traxectoria
Ascendeu ao ducado á morte de Ferdulfo, pero rexeu o ducado por pouco tempo: condenárono a ser cegado por ter ofendido ao rei Ariperto II. Destituído e substituído por Pemón, "viviu despois na vergonza", escribe Paulo Diácono.
Made in Asturies
Made in Asturies é un disco do pianista de jazz asturiano Isaac Turienzo co seu Trío.
Festa da castaña e do cogomelo
A Festa da Castaña e do Cogumelo celébrase no concello de Riós a primeira fin de semana de novembro. Esta festa lévase celebrando dende o ano 1994, durante dous días (sábado e domingo) en que se desfruta dos produtos típicos da zona.
A festa comeza cun vídeo de promoción sobre o Concello de Riós, a continuación actúan diferentes grupos e tamén as pandeireteiras da banda de gaitas do concello e por último para rematar este primeiro día celébrase un magosto popular onde os pratos típicos a degustar son empanadas, pan, chourizos, castañas e bica.
O domingo a xornada comeza coa apertura das casetas onde hai produtos artesanais, xa sexan produtos gastronómicos da zona ou pezas feitas a man. Outra das actividades levadas a cabo este día é unha exposición que recolle a historia das mulleres do rural e do traxe tradicional do entroido. Toda a festa é amenizada tanto por unha charanga como pola banda de gaitas do concello. Estes son os encargados de acompañar as autoridades por toda a festa.
Esta festa conta cunha degustación de produtos como son chourizos, castañas asadas e viño, esta está en todo momento amenizada por unha banda de música tradicional. Tamén os restaurantes teñen por costume preparar un menú de xantar tradicional.
Dende o ano 2008 esta festa está recoñecida como Festas de interese turístico de Galicia.
Dende o ano 2017 faise entrega da <<Castaña de Ouro>>. Ata este ano víñase facendo un tour ciclista polas aldeas que forman o Concello de Riós, cada ano ían por unhas diferentes para que non sempre fose a mesma ruta. Antes de ir a comer facíase a entrega de premios os tres participantes que chegaron primeiro a meta.
Selección de fútbol de Serbia
A selección de fútbol de Serbia (en Фудбалска репрезентација Србије, Fudbalska reprezentacija Srbije) é o equipo representativo de Serbia nas competicións oficiais ibnternacionais de fútbol. A súa organización está a cargo da Asociación de Fútbol de Serbia (Фудбалски савез Србије, Fudbalski savez Srbije), pertencente á UEFA e á FIFA. A selección está considerada polas propias FIFA e UEFA como sucesora das seleccións de e.
Período iugoslavo (1920–1991)
A selección serbia foi a selección de fútbol de Iugoslavia até o 4 de febreiro de 2003 e, posteriormente, a selección de Serbia e Montenegro até o 3 de xuño de 2006, cando Serbia declarou a súa independencia como Estado sucesor da Unión Estatal de Serbia e Montenegro. O seu nome, por suposto, cambiou oficialmente ó do equipo nacional de fútbol de Serbia o 28 de xuño de 2006, mentres que se creou o equipo nacional de fútbol de Montenegro para representar o novo estado de Montenegro. Entre 1921 e 1992, o equipo non existiu tal como o coñecemos, xa que Serbia era parte do Reino de Iugoslavia (1918-1943) e, máis tarde, da República Federal Socialista de Iugoslavia (1945-1991). O equipo nacional de Serbia existiu dende 1919 até 1921, pero deixou de existir a raíz da creación do primeiro Reino de Iugoslavia. Porén, a Asociación de Fútbol de Serbia é un membro da FIFA dende 1921 e membro da UEFA dende a creación do organismo europeo en 1954. O equipo nacional de Serbia é recoñecido, grazas a un mutuo acordo entre a FIFA e a UEFA, como descendente directo e único da selección nacional de Iugoslavia. Polo tanto, o novo equipo nacional formado en 1992 herdou o estado completo, os resultados e os logros de Iugoslavia, a diferenza de calquera outro país resultado da desintegración de Iugoslavia. En consecuencia, non tivo que solicitar a membresía da FIFA e da UEFA. Unha situación semellante ocorreu trala decisión de Montenegro de separarse tras un referendo celebrado o 21 de maio de 2006. Unha vez máis, Serbia, que herdou o patrimonio de Serbia e Montenegro, non tivo que solicitar a membresía da FIFA e da UEFA, mentres que Montenegro viuse obrigado a facelo.
Independencia e regreso á denominación Serbia
Despois de que Montenegro declarase a súa independencia, Serbia debutou como selección independente cunha vitoria por 3-1 sobre a República Checa. O proceso de clasificación da Eurocopa 2008 comezou pouco despois no 2007 e rematou nunha decepción para Serbia. O bo comezo na cualificación viuse ensombrecida polo último tramo de partidos nos que perdeu puntos contra Finlandia, Bélxica, Armenia e Casaquistán. Finalmente rematou terceiro, a tres puntos do subcampión Portugal e campión do Grupo A, Polonia. O primeiro seleccionador estranxeiro de Serbia, Javier Clemente, foi despedido tralo fracaso. Serbia substituíu a Javier Clemente con Miroslav Đukić, quen deixou o cargo o 19 de agosto do ano seguinte sen ter xogado ningún partido oficial por mor de varias desavinzas coa Federación de Fútbol de Serbia.
Raxás, Vixoi, Bergondo
Raxás é un lugar da parroquia de Vixoi no concello coruñés de Bergondo na comarca da Coruña. Tiña 83 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 34 eran homes e 49 eran mulleres.
Capitolio da Habana
Ademais de acoller as dúas cámaras lexislativas, é o punto quilométrico 0 do sistema de estradas de Cuba, e constitúe un dos símbolos máis salientables da cidade, así como un dos seus puntos máis turísticos.
La Banda de Mozart
La Banda de Mozart é unha serie de animación española producida por BRB Internacional e Marathon Animation Studios. A serie céntrase en catro mozos, cada un co nome dun compositor famoso de música clásica, os cales viven unha aventura en cada episodio que pode equivaler máis ou menos no momento da vida real do compositor homónimo da personaxe e como foi motivado a escribir algunha das súas obras.
Personaxes
Cada nome de personaxe fai referencia a un compositor:
Sancristán
dereita|miniatura|"El Sacristan", illustración do libro Los Españoles pintados por sí mismos, 1851.
Un sancristán ou sancristá é a persoa (laica ou relixiosa) que asiste ao sacerdote nos labores de coidado e limpeza da igrexa, a sancristía e dos obxectos sacros que conteñen. É ademais o encargado de preparar todo o necesario para a celebración da misa.
Historia
Na antigüidade moitas das funcións do sancristán foron realizadas polos ostiarii, posteriormente polos mansionarii e os tesoureiros. Os Decretos de Gregorio IX falan do sancristán coma se tivese unha oficina adxunta á honorable, e afirman que a súa deber era o de coidar os vasos, ornamentos e luces sacras. Hoxe en día o sancristán pode ser elixido ou designado directamente. O Cæremoniale Episcoporum prescribiu que en catedrais e colexiatas.
Soutelo
O topónimo Soutelo pode referirse a:
Neus Munté
Neus Munté i Fernández, nada en Barcelona o 13 de novembro de 1970, é unha política, sindicalista e avogada catalá. É militante de Convergència Democràtica de Catalunya dende 1996. En 2012 foi designada Conselleira de Benestar Social e Familia da Generalitat de Cataluña ; o 22 de xuño de 2015, vicepresidenta e voceira do Goberno de Cataluña, presidido por Artur Mas.
17 de decembro
O 17 de decembro é o día número 351 do ano no calendario gregoriano e o número 352 nos anos bisestos. Quedan 14 días para rematar o ano.
Nacementos
miniatura|100px| Émilie de Breteuil. miniatura|100px| Milla Jovovich.
Mortes
miniatura|100px| William Thomson.
Outros
Os 366 días do ano
Chaveanciños, Chaveán, Chandrexa de Queixa
Chaveanciños é un lugar da parroquia de Chaveán no concello ourensán de Chandrexa de Queixa na comarca da Terra de Trives. Tiña 8 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 5 eran homes e 3 mulleres.
San Victorio, Vixoi, Bergondo
San Victorio é un lugar da parroquia de Vixoi no concello coruñés de Bergondo na comarca da Coruña. Tiña 156 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 77 eran homes e 79 eran mulleres.
Centrophorus
As súas especies caracterízanse polo seu corpo fusiforme, de cor cincenta ou apardazada, polos seus ollos grandes de cor verdosa e por levaren espiñas en ambas as aletas dorsais.
Esta última característica está na orixe do nome xenérico (do grego antigo: κέντρον kéntron, "agullón", "espiña" e φορέω phoréo, "levar", "mostrar").
O xénero, presente no rexistro fósil desde o paleoceno, ten unha distribución que inclúe as augas oceánicas das rexións temperadas e tropicais.
Especies
O xénero Centrophorus comprende as seguintes especies: miniatura|245px|Centrophorus granulosus miniatura|245px|Centrophorus squamosus
En Galicia
En aguas galegas aparecen citadas na bibliografía as especies Centrophorus granulosus, para a que Ríos Panisse recolleu na Guarda o nome de lixa, e Centrophorus squamosus Non aparece na bibliografía galega Centrophorus lusitanicus pero, dada á súa área de distribución, non sería raro que tamén frecuentase as nosas augas.
Adón de Friúl
Adón (ou Ado) (? - Cividale circa 700) foi un duque longobardo de Friúl, rexente do ducado de Friúl desde 698 ao 700 aproximadamente
Son moi escasas as informacións sobre a súa figura; Paulo Diácono refire que, logo da deposición e o exilio do rebelde Ansfrido, lle foi confiada a rexencia do ducado polo rei Cuniperto, no 698. Rexeu o ducado por un ano e sete meses e morreu en Cividale.
Landari de Friúl
Traxectoria
Son moi escasas as informacións sobre o seu goberno; Paulo Diácono, na súa Historia Langobardorum, só indica a orde de sucesión.
Soledad Cazorla
Traxectoria
Naceu en Larache, entón protectorado español, onde emigrara a súa familia a finais do século XIX. O seu pai era avogado e militar. O seu irmán, Luis María Cazorla, tamén é xurista, académico de xurisprudencia, Letrado das Cortes e Catedrático.
Ingresou na carreira Fiscal en 1981 e o seu primeiro destino foi a Fiscalía de Xirona. En 1984 trasladouse a Valladolid. En 1985 chegou á Fiscalía da Audiencia Territorial de Madrid, desde onde foi destinada primeiro á Inspección da Fiscalía Xeral do Estado en 1993 e despois á Secretaría Técnica co Fiscal Xeral Carlos Granados.
En setembro de 1996 foi nomeada Fiscal do Tribunal Supremo, desde onde asumiu, entre outras responsabilidades, a acusación pública contra Mario Conde no caso Banesto.