cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Total War: Warhammer
Desenvolvemento
O 6 de decembro de 2012, Sega anunciou a súa colaboración con Games Workshop para desenvolver varios títulos para a serie Warhammer. Sega encargoulle o estudio The Creative Assembly, creador da serie Total War, que desenvolvese estes xogos. O primeiro deles programouse para a súa publicación máis tarde do 2013. No momento dese anuncio, The Creative Assembly tiña cinco títulos en desenvolvemento, incluíndo Total War: Rome II e Alien: Isolation. O 13 de xaneiro de 2015 o xogo foi filtrado por medio dun libro de ilustracións titulado The Art of Total War. O xogo foi avanzado de novo nun vídeo publicado por The Creative Assembly en marzo dese ano como celebración do seu 15º aniversario. Porén, o xogo non se anunciou de forma oficial ata o 22 de abril de 2015, cando Sega publicou un avance cinemático de estrea para o xogo.
Recepción
A data de publicación final foi o 24 de maio de 2016. Trala súa publicación o xogo acadou unha puntuación do 86% no agregador Metacritic. IGN deulle unha puntuación de 8,6 sobre 10, GameSpot deulle unha puntuación de 9 sobre 10, e PC Gamer outorgoulle unha puntuación do 86%.
Pazos, Urdilde, Rois
Pazos é un lugar da parroquia de Urdilde no concello coruñés de Rois, na comarca do Sar. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 27 habitantes (13 homes e 14 mulleres).
Rías Baixas FS
Historia
O club foi fundado en 1975. Xogou por primeira vez nunha categoría estatal na tempada 1990–91, cando debutou en Primeira Nacional B, categoría na que finalizou primeiro na tempada 1991-92, ascendendo á Primeira Nacional A. Na tempada 1992–93, o Rías Baixas conseguiu o ascenso á División de Prata logo de finalizar na primeira posición en Primeira Nacional A, ese mesmo ano conseguiu o seu primeiro título da Copa Xunta tras gañar aos seus veciños do Leis Pontevedra na final disputada en Cedeira. Como un dos equipos máis fortes da categoría, o Rías Baixas ascendeu á División de Honra tras dúas tempadas na segunda categoría tras proclamarse campión da División de Prata na tempada 1994-95. En 1996, conseguiu o seu derradeiro título, a súa segunda Copa Xunta, tras derrotar na final disputada na cidade da Coruña ao Parrulo de Ferrol. O Rías Baixas xogou na máxima categoría cinco tempadas consecutivas, conseguindo como mellor clasificación o oitavo posto que lle permitiu disputar os playoffs polo título, onde foron eliminados polo Playas de Castellón nos cuartos de final en dous partidos, ese mesmo ano o equipo pontevedrés conseguiu tamén a súa única clasificación para xogar a Copa de España, na que tamén caeu nos cuartos de final. Na tempada 1999–2000, co patrocinio de Fórum Filatélico, o club finalizou na 16ª posición con 6 vitorias 3 empates e 25 derrotas, polo que descendeu á División de Prata e renunciou á categoría para comezar unha nova etapa na Primeira Nacional A. Finalmente, o club desapareceu na tempada 2003-04 cando competía na Primeira Nacional B.
Cancioneiro
miniatura|page=29|Cancioneiro Colocci-Brancuti Cancioneiro é o nome que se acostuma dar a calquera libro impreso ou manuscrito que conteña unha colección de cancións, e por extensión, ao rexistro sonoro destas cancións. Dependendo da época en que a música foi composta, os cancioneiros poden ser divididos entre medievais, renacentistas, románticos, contemporáneos etc.
Cancioneiros medievais
No período trobadoresco a maior parte das poesías non era escrita, senón cantada, e de aí vén o nome "cantiga". As cantigas podían ser relixiosas (conservadas nos chamados "códices", v. Cantigas de Santa María) ou profanas.
Só a partir do final do século XIII, as cantigas profanas foron copiadas e coleccionadas en manuscritos chamados "cancioneiros". Os cancioneiros da época son escolmas dos catro xéneros do lirismo trobadoresco galaico-portugués: cantigas de amigo, cantigas de amor, cantigas de escarnio e cantigas de maldicir.
miniatura|Miniatura do [[Cancioneiro da Ajuda]] Tres deses libros chegaron até os días actuais:
Cancioneiros renacentistas
miniatura|Testou minha ventura, do [[Cancioneiro de Elvas|240px]] Actualmente coñécense os seguintes cancioneiros portugueses manuscritos (algúns atopados hai pouco tempo) con cancións ao estilo renacentista:
Despois do século XVI, coa invención da imprenta, os cancioneiros manuscritos pasaron a ser cada vez mais raros, dando lugar a cancioneiros impresos.
Cancioneiros dos Séculos XVII e XVIII
miniatura|180px|A catedral de [[Mondoñedo tivo unha grande tradición de vilancicos nos séculos XVII e XVIII]] Durante os séculos XVII, XVIII, e aínda na primeira metade do XIX, circularon unha gran cantidade de vilancicos de Nadal e Reis escritos en lingua galega. Tratábase de creacións en verso, en estrofas breves, musicadas, e cun certo aire popular, compostas normalmente por músicos de grande formación. As catedrais de Mondoñedo e Santiago de Compostela contaron cunha grande tradición no que respecta á elaboración destas panxoliñas, aninovos ...
Ademais, os vilancicos de Nadal e Reis escritos en galego traspasaron as fronteiras de Galiza, e eran cantadas en catedrais como a de Toledo ou Sevilla (o cal non é raro, se temos en conta que, durante estes anos, a curia hispalense contou cun grande número de bispos galegos).
Os principais cultivadores de nome coñecido foron Carlos Patiño, Frei Francisco de Santiago, Gabriel Díaz, Frei Xerónimo Gonçalves e Manuel Bravo de Velasco.
Cancioneiros contemporáneos galegos
Os cancioneiros contemporáneos xorden a finais do século XIX e principios do XX, nun contorno cultural europeo influenciado polo nacemento dos nacionalismos modernos. O seu obxectivo era o de estudar e pór en valor a música popular, que naqueles tempos amosaba os primeiros síntomas de desaparición, polo que os estudosos transcribían en partitura as melodías que ían recollendo dos informantes.
160px|miniatura|[[Perfecto Feijoo deixounos un rico arquivo musical]] En Galicia, os primeiros cancioneiros tiñan carencias salientables: faltaban a procedencia das pezas, carecían de estudos lingüísticos axeitados e ofrecían unha única versión das pezas. A pesar disto, o seu valor resulta incalculable. Os cancioneiros aparecidos nas últimas décadas do século XX son estudos de maior rigor científico, aínda que veñen sendo substituídas por edicións sonoras.
Hai varios cancioneiros de gran transcendencia para a música galega:
Ligazóns externas
Chansonnier estudiantin
Claridades
Claridades foi un semanario editado en Monforte de Lemos entre 1913 e 1916.
Historia e características
Foi un periódico combativo, subtitulado ''Revista Semanal. Órgano de la Liga de Defensa Local''. Apareceu o 14 de maio de 1913, e estivo dirixido por Carlos Vázquez Mariño ata o número 3, cando foi substituído por Antonio Rodríguez Somoza. O administrador era Enrique Iglesias Velmar. Tiña as seccións fixas Poesías, Sección municipal e Por el inalámbrico. Casa todos os artigos están asinados con pseudónimos e dos poucos colaboradores dos que se coñece o nome destacan Julio Rupérez Lecea e Xavier Bóveda. Tiña ilustracións da autoría de Antonio Mariño.
Lago Onega
miniatura|O lago Onega O lago Onega (en ruso Онежское озеро) é o segundo maior lago de Europa en extensión, despois do lago Ladoga. Sitúase no noroeste da Rusia europea, na provincia da Carelia. A súa superficie é de 9 616 km², cunha lonxitude de 248 km (de norte a sur) e anchura de 91,6 km. A superficie da auga está a 33 m abaixo do nivel do mar, e a súa profundidade máxima é de 127 m. Contén centenas de illas e illotes, sendo a máis coñecida Kizhi, onde se acha un conxunto de igrexas en madeira clasificado pola UNESCO como Patrimonio Mundial.
Ao lago aflúen decenas de ríos. O seu emisario, o río Svir, desauga no Lago Ladoga. Así, o lago está ligado indirectamente ao Mar Branco polo río Dvina, ao Mar Caspio e ao Mar Negro polo Volga, e ao Mar Báltico polo Svir.
A maior cidade situada nas marxes do Onega é Petrozavodsk, capital da Carelia.
Aeroporto de Homiel
O aeroporto de Homiel é un aeroporto situado a 3 quilómetros ao norte de Homiel, a segunda cidade máis grande de Belarús. O aeroporto foi inaugurado no ano 1968.
Condado de Fontao
dereita|miniatura|250px|O I conde de Fontao. Retrato de [[José de Madrazo.]] miniatura|Pazo de Fontao O Condado de Fontao é un título nobiliario galego outorgado pola raíña Isabel II de España o 8 de xaneiro de 1840. O seu nome fai referencia ao antigo señorío xurisdicional de Fontao, na parroquia de Santa Cilla do Valadouro (Foz). O seu primeiro titular foi o político mindoniense José María Moscoso de Altamira Quiroga, ministro de Fomento e da Gobernación de España e primeiro presidente do Senado.
Cordovilla la Real
Cordovilla la Real é un concello español da provincia de Palencia (Castela e León). A súa poboación é de 127 habitantes (INE 2012).
Condado de Fontao
Xenealoxía
José María Moscoso de Altamira Quiroga, presidente das Cortes, Ministro da Gobernación e de Fomento, primeiro presidente do Senado, Cabaleiro da Orde de Carlos III, Cabaleiro da Maestranza de Ronda, Xentilhome de cámara con exercicio do rei Fernando VII, casado con María Antonia Taboada Bueno, filla do Brigadier José María Taboada Moscoso Núñez de Churruchao, IX Señor de Santa Marta de Babío, así como Señor de Cristimil, Feso, Carballude, Ois Grande e Pequeno, Palmón, Sello e Camposancos, e de Josefa Bueno Gayoso. Sucedeuno a súa filla:
Sofía Moscoso de Altamira Taboada, Dama da Orde das Damas Nobres de Maria-Luisa, casada co coronel sevillano José Moreno Sopranís Daoiz, Xentilhome de cámara con exercicio da raíña Isabel II, fillo de José Moreno Daoíz, Tenente de Reais Guardas Españolas, Cabaleiro da Orde de Santiago, e de Manuela María Sopranis Saville. Neto á súa vez de José Moreno Guerrero do Consello de Castela e sobriño do Ministro Tomás Moreno Daoíz. Sucedeuna o seu fillo:
Alfredo Moreno Moscoso de Altamira, nado en 1845 e finado en 1921, deputado a Cortes, Xentilhome de cámara con exercicio do rei Afonso XII. Casou con Dolores Osorio Chacón, filla do almirante da Armada José Osorio Mallén e de Dolores Chacón Michelena, irmá de Carlos Chacón Michelena, primeiro gobernador da Guinea Española. Sucedeuno o seu fillo:
José Moreno Osorio, nado en 1868 e finado en 1963, enxeñeiro de camiños, canles e portos, director e despois presidente da Compañía dos Camiños de Ferro do Norte de España, vicepresidente e presidente honorario de RENFE, Xentilhome de cámara con exercicio do rei Afonso XIII. Casou con María Uribe Garrido, filla de Agustín Uribe López-Marín e de Juana Garrido Rus. Sucedeuno o seu fillo:
Alfredo Moreno Uribe, nado en 1902 e finado en 1981, tamén VIII marqués de San Sadurniño, enxeñeiro de camiños, canles e portos coma o seu pai, vicepresidente de RENFE. Casou con Ana Rosa Gómez-Rodulfo Barrio, filla do deputado Angel Gómez-Rodulfo Ibarbia e de Ana María Barrio Salamanca. Sucedeuno a súa irmá:
María Moreno Uribe, nada en 1899 e finada en 1991, IX marquesa de San Sadurniño. Sen descendencia, sucedeuna a súa irmá por cesión do título:
Pilar Moreno Uribe, nada en 1911 e finada en 1993, casada co académico e musicólogo Carlos Romero de Lecea, axente de Cambio e Bolsa, membro de número da Real Academia de Belas Artes de San Fernando, membro da Academia de Belas Artes do Instituto de Francia, Camareiro Pontificio do Papa Xoán XXIII, fillo de Manuel Romero Yagüe e de Manuela de Lecea Ceballos-Escalera. Sucedeuno o seu fillo:
José Manuel Romero Moreno, nado en 1940, avogado, presidente da Fundación CEAR, vicepresidente de FRIDE, membro institucional do Club de Madrid, conselleiro de Patrimonio Nacional, tamén X marqués de San Sadurniño por sucesión da súa tía. Casou con Ana María Duplá del Moral, filla do enxeñeiro industrial Tomás Duplá Abadal e de Ana María del Moral Aguado, neta do político Antonio del Moral López.
Xestación
A xestación é o proceso de formación e desenvolvemento do embrión nas femias vivíparas. No ser humano este período dura nove meses.
Na práctica adóitase identificar xestación e embarazo, aínda que o primeiro termo refírese máis ben á formación do feto e o segundo á situación fisiolóxica, metabólica e mesmo morfolóxica da muller embarazada.
Orga, Celanova
San Miguel de Orga é unha parroquia do concello ourensán de Celanova na comarca da Terra de Celanova. No ano 2007 tiña 69 habitantes (36 homes e 33 mulleres) distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución de 1 habitante en relación ao ano 2000.
Pedre, Urdilde, Rois
Pedre é un lugar da parroquia de Urdilde no concello coruñés de Rois, na comarca do Sar. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 35 habitantes (19 homes e 16 mulleres).
Malibu (canción de Hole)
Listaxe de cancións
Edición australiana e estadounidense
Edición británica
Cerrito, Santa Maria
Cerrito é un barrio brasileiro da cidade de Santa Maria, Río Grande do Sur. O barrio está situado no distrito de Sede.
Vilas
O barrio ten as seguintes vilas: Cerrito, Cerrito Dois, Fósseis da Alemoa, Morro do Cerrito, Morro Mariano da Rocha, Vila Floresta.
O Latadal, Furís, Castroverde
O Latadal é un lugar da parroquia de Furís no concello lugués de Castroverde na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 18 habitantes (8 homes e 10 mulleres).
Praia da Lavanqueira
miniatura|dereita|Letreiros A praia da Lavanqueira é unha das praias mais concorridas da Illa de Arousa.
Características
Está situada no pouco poboado sueste da Illa. Dende esta praia pódense divisar os concellos de Vilanova de Arousa, Cambados, O Grove (incluída a Illa da Toxa), a ponte da Illa de Arousa e mesmo o monte Castrove. A temperatura da auga, ao contrario do que na da Area de Secada é suave e ás veces ata cálida. Con devalo hai que ir ata unha boia que hai a uns 500 metros da Praia ou mesmo mais adiante porque cando a marea é baixa de todo a profundidade é de tan so 1,60 m. Con preamar é tan profunda como a Area da Secada.
Bicogroso
O bicogroso (Coccothraustes coccothraustes, Linn. 1758) é unha especie de ave do xénero Coccothraustes dentro da familia Fringillidae. Sixiloso e difícil de observar, é un dos maiores, máis robustos e compactos frinxílidos. De cor parda alaranxada, posúe un característico "anteface" negro, e unhas ás de heteroxéneo e escuro colorido onde sobresae unha franxa branca e a cor azulada das puntas. Vive en bosques caducifolios, onde se alimenta principalmente de sementes duras que casca e abre co seu forte peteiro. Distribúese polo paleártico e pode vivir até 5 anos. Carl von Linné en 1758 foi o primeiro en describir a esta especie para a ciencia.
Descrición
O bicogroso presenta unha lonxitude que oscila entre os 16'5 e 18 centímetros, mentres que as medidas de envergadura alar van dende os 29 aos 33 centímetros. O peso corporal desta especie está entre os 48 e 62 gramos aproximadamente. As femias, polo xeral presentan menores medidas, e por tanto menor tamaño e peso cós machos.
En canto á súa fisionomía, descríbese como un frinxílido típico, de figura robusta, groso pescozo, grande cabeza redonda e un ancho, forte e cónico peteiro de aspecto metálico do cal lle vén o seu nome vulgar (bicogroso). As súas patas son curtas, de cor rosácea en ton claro, e a súa cola tamén é moi curta.
Os seus ollos son de cor marrón, pero para entrar en máis detalles hai que remontarse a 1957. Mountfort observou o bicogordo e indicou que, tras manexalo para o seu anelamento, os ollos deste víranse dunha intensa cor chocolate avermellada polo estado de excitación. Ademais, apuntou que, inmediatamente despois de mortos, a cor dos seus ollos é branca, e que examinados á luz do sol poderían definirse como rosa ámbar.
En canto á súa plumaxe, é moito máis rechamante a do macho cá da femia (máis pálida en tons). O macho presenta un fermoso colorido en que destacan as súas ás e cabeza. A grandes liñas, a cor xeral da súa plumaxe é parda, coa cabeza dun ton máis alaranxado, dun ton máis claro cá cara. Os ollos están delineados por un fino bordo negro intenso que se estende cara ao pico nunha franxa do tamaño do diámetro ocular, rodeando tamén todo o peteiro e baixando pola gorxa negra. Dende os laterais do pescozo, así como a súa parte superior (caluga), a cor é gris clara. O ventre e as partes inferiores son pardas dunha cor marrón abrancazada, agás sobre as patas que é dun gris abrancazado. As ás son completamente heteroxéneas en canto á cor, coas partes interiores da mesma cor có lombo, marrón escuro, e as partes exteriores de negro intenso. No medio e desde o inicio cara ás puntas, as ás presentan primeiro unha franxa de plumas brancas, logo dun marrón castaño e as puntas azuis, moradas ou verdosas, en ton escuro. As plumas da cola son no seu inicio de cor parda na parte superior e cor branca na inferior, continuando nun marrón máis escuro e branco nas puntas, con plumas negras nos bordos exteriores.
Distribución
miniatura|400px|Mapa de distribución de Coccothraustes coccothraustes. Nótese o carácter [[paleártico agás pola anomalía de Alasca]] Constitúe unha especie de distribución paleártica. Atópase en toda Europa, na Asia tépeda ou oriental (incluíndo o norte do Xapón) e no norte de África (Marrocos, Tunes e Alxeria). Ocasionalmente, o bicogroso foi avistado en Alasca, onde se considera segundo a American Ornithologist Union (AOU) unha especie de presenza accidental.
Malia ser unha especie moi distribuída por toda Europa, o bicogroso áchase ausente en Islandia, gran parte das Illas Británicas (non se atopa en Irlanda), a maior parte de Escandinavia e certas illas mediterráneas. Si se distribúe polo sur e centro de Europa, Inglaterra e o sur de Suecia.
En Asia localízase en Asia Menor, a rexión do Cáucaso e no norte do Irán, Afganistán e de Turkestán. Tamén habita Siberia, Manchuria e Corea do Norte.
Migración
O bicogroso é unha ave migradora parcial. Os grupos das rexións máis setentrionais diríxense ao sur durante o inverno. O anelamento das aves permite recoller datos que demostran este feito. En 1960 o ornitólogo K. H. Voous postulou que as poboacións europeas máis setentrionais invernan nos países mediterráneos. En España chegáronse a recuperar, en campañas de estudos poboacionais, doce bicogrosos anelados na Alemaña Occidental, Alemaña Oriental, Bélxica, Suíza, Checoslovaquia, Francia e Países Baixos. Con todo, o ornitólogo Paul Herroelen, apunta que algunhas poboacións centroeuropeas do bicogroso, como as belgas, son máis sedentarias ou erráticas. No entanto, Bernis sinala que os datos achados das recuperacións obtidas xa anteriormente sinaladas, corresponden a anelamentos en época de cría, o que significa que ás poboacións sedentarias da península Ibérica, úneselles no inverno un importante continxente de bicogrosos migrantes que proceden de Centroeuropa.
Taxonomía
A especie Coccothraustes coccothraustes foi clasificada por primeira vez en 1758 polo zoólogo Carl von Linné, quen a describiu no xénero Loxia, constando por tanto inicialmente como "Loxia coccothraustes". Máis tarde, Pallas conveu que o bicogroso tratábase dunha especie fóra do xénero Loxia, e o renomeou como coccothraustes vulgaris, pero finalmente, xa no século XIX, o zoólogo londiniense R. B. Sharpe deulle o seu actual nome (Coccothraustes coccothraustes), pertencendo actualmente e deste xeito ao xénero Coccothraustes, que se clasifica na familia Fringillidae dentro da orde dos Passeriformes. O bicogroso unicamente comparte xénero con outras dúas especies, Coccothraustes abeillei e Coccothraustes vespertinus.
Como especie propiamente dita descríbense 6 subespecies:
Hábitat
miniatura|310px|Bicogroso macho Tipicamente o bicogroso aniña e habita durante a primavera en bosques caducifolios, con especies de árbores de gran porte e folla ancha que lles acheguen froitos ou sementes duras (como carballos, aciñeiras, faias, freixos, olmos ou pradairos. Máis raramente tamén habita parques e grandes xardíns de poboacións humanas, e localmente tamén en bosques de coníferas e mixtos. O espectro do seu hábitat pode ser aínda máis diverso, xa que se pode localizar puntualmente en sotobosques, hortas ou mesmo en espazos máis abertos, sempre que non se achen moi lonxe dalgunha fonte básica de auga. Durante o outono e o inverno buscan os bosques que lle acheguen maior cantidade de alimento, en particular aqueles con carpes, ameixeiras, cerdeiras ou teixos.
O bicogroso desenvólvese a altitudes moi dispares, dende a liña de costa até altitudes moi próximas ao límite da vexetación arbórea. A densidade de poboación desta especie é inferior a 0,1 aves por cada 10 hectáreas de hábitat, polo que se trata dun paxaro escaso.
Alimentación
A dieta do bicogroso componse basicamente de sementes duras principalmente de grandes árbores, aínda que tamén inxere as dalgunhas froiteiras. Consegue rompelas grazas ao seu forte peteiro, que acciona por medio dunha poderosa musculatura ben desenvolvida.miniatura|250px|Bicogordo nun comedeiro de [[Bytom, Polonia]] A forza de trituración do bicogroso equivale a unha carga de 30 a 48 kg aproximadamente, aínda que para algúns autores son maiores de 50 kg. Deste xeito consegue abrir os ósos de cereixas e lodoeiros, dous dos seus alimentos máis comúns e que máis cobizan. Outros alimentos comúns deste paxaro son os piñóns e faiuchos. Tamén son capaces de romper os ósos das olivas, acción para a que se necesitan (segundo probas realizadas) forzas de 53 a 80 kg. Na súa dieta tamén entran certas bagas, rebentos e, durante a primavera, algunhas eirugas que captura. O bicogroso adoita formar pequenos grupos ou bandos para alimentarse, sobre todo durante o inverno.
Unha relación de alimentos máis específica, tendo en conta a gran variedade de sementes que inxere, incluiría:
Coa chegada da primavera inxeren certas eirugas que localizan nas follas das árbores, como poden ser a Operophthera brumata e Tortrix viridana. Tamén cazan algúns escaravellos (Lucanus cervus ou Melolontha).
Reprodución
En abril comeza a época de cría do bicogroso. A posta desta especie consta duns 4 a 6 ovos e prodúcese de abril a maio. A incubación, duns 12 días, é levada a cabo só pola femia, mentres que o macho lle proporciona o alimento. A miúdo crían en pequenas colonias. Presentan unha única posta ao ano, aínda que de ser moi favorable o hábitat poderían darse dúas.
Cortexo
Segundo a descrición de Mountfort, os machos presentan durante o principio da primavera unha plumaxe abondosa e esponxada. É entón cando están listos para o achegamento cara á femia, que se produce remolonamente e en zigzag. A miúdo a femia recíbeos hostilmente, polo que os machos deben mostrarse insistentes. Cando logra a atención da femia, o macho coloca o corpo moi dereito, desprega as plumas da cola e baixa as ás até tocar cos seus extremos o chan. É entón cando a femia empeza a mostrar interese agachándose coas plumas lisas e pegadas ao corpo. Posteriormente desprázase, ben dun salto ou en curto voo, seguida polo macho. Acto seguido, o macho leva o peteiro cara ao ventre coma se fixese unha reverencia, co que mostra a zona gris que presenta a súa plumaxe á altura da caluga. Para pechar o cortexo, o macho desprega as súas ás e vai camiñando cara á femia, que alonga o peteiro para que o macho co seu chegue a piques a rozalo.
Niño
A nidificación comeza a finais de abril ou comezos de maio. O macho busca o lugar onde comezar a construír o niño. Faino meticulosamente, visitando a zona elixida repetidamente as semanas previas ao comezo da súa construción. Finalmente decídese a colocar as primeiras estruturas do niño, con forma de copa, aínda que será a femia quen o complete. Os materiais empregados son basicamente pequenas raíces, talos finos ou liques, revestindo o interior con pelos. Constrúen o niño a unha altura variable, dificilmente inferior aos 3 m, localizándose polo xeral entre os 7 e 20 m, en árbores grandes, así como en vellos froiteiros, aínda que tamén en arbustos frondosos.
Ovo
miniatura|Coccothraustesp. coccothraustes A posta do bicogroso é xeralmente duns 4 ou 6 ovos. O máis común é chocaren 5, aínda que a posta pode mesmo constar de 7 ovos. Por contra, as postas de menos de 4 ovos son moi pouco frecuentes. Poden ser descritos de azul claro ou ben dun verde agrisado, todos en tons pálidos, en ocasións simplemente agrisados, pero sempre con manchas e pintas pardas e en tons denegridos. En canto ao tamaño, segundo os estudos do ornitólogo británico Jourdain, realizado con base en 100 ovos de bicogordo no Reino Unido, presentan medidas duns 24'2 x 17'4 mm como media, cun máximo de 27'6 x 17'1 mm e un mínimo de 19'8 x 15'7 mm.
Pitos
Ao nacer, desprovistos de plumaxe, presentan un abondoso e longo penuxe branco. Descríbense a cavidade oral e a lingua de cor rosa, coa parte dianteira do padal de cor vermella nun ton púrpura, e uns saíntes esbrancuxados. En canto ás comisuras, aprécianse de cor amarelo. A dieta dos pitos baséase en insectos e eirugas proporcionadas polo pai e a nai. Deixan o niño aos dez ou doce días aproximadamente, aínda que fóra del son atendidos por ambos adultos polo menos durante outros quince días.
Voz
Presenta voz débil, que se antolla como unha especie de zic explosivo, tamén descrito como un tsicc metálico, ou en ocasións como un tisc tisc repetido en intervalos irregulares. En pleno voo ten unha voz máis sonora. Tamén emite un curto e suave sib mentres se move entre as ponlas.
A súa época de canto vai dende o mes de febreiro até principios de xuño. Canta pouco, realiza un canto semellante á súa voz base, curto e pouco elaborado sen apenas notas musicais. É interpretado por Tucker e Nicholson como un Tchi-tchi... ter-ui-ui. Descríbense variacións máis sonoras e case melodiosas, pero bastante básicas.
Ás veces algúns exemplares tamén cantan fóra de época. Mountfort apunta observacións de machos cantando un 16 de xaneiro, un 20 de xullo e un 16 de setembro.
As femias tamén cantan, aínda que máis debilmente.
En estado de alteración lanza un sibilante kíu, e ao suxeitalo na man lanza un srriiit máis penetrante e gutural.
Voo
O bicogroso presenta un voo rápido e de traxectoria recta en distancias curtas. En distancias longas describe no aire unha ondulación marcada e periódica. Mentres busca alimento no chan van dando chimpos, e voan para agocharse nas árbores á mínima cando intúen calquera perigo. Durante a primavera adoitan capturar insectos mesmo en pleno voo. A súa fisionomía fai del un paxaro de silueta característica en pleno voo. Dá a sensación de posuír unhas ás moi curtas para tan robusto corpo. Ademais, ao voar mostra a cor branca da punta da súa cola. Nos seus traslados dunha árbore a outra, ou desprazándose de bosque en bosque, voa a alturas superiores aos 50 e 100 metros, e comunmente mesmo a máis de 200 metros. Poden voar en solitario ou en pequenos grupos.
Poboación, estado de conservación e ameazas
miniatura|280px|Bicogroso sobre unha rama Aínda que non se cuantificaron as tendencias da poboación global, conforme o criterio da Lista Vermella da UICN pode asegurarse que non se producirá unha diminución de máis do 30% en dez anos ou en tres xeracións.
BirdLife International estima unha poboación europea de entre 2,4 e 4,1 millóns de parellas reprodutoras.
En España, segundo Purroy en 1997, a poboación desta especie era dunhas 4.000 ou 5.000 parellas reprodutoras. Este dato é apoiado polo Atlas das aves reprodutoras de España, que en 2003 apunta unha poboación dunhas 5000 parellas. Segundo datos do programa SACRE, en 2005 a tendencia da poboación española é crecente.
A nivel mundial a especie non se inclúe, segundo a revisión realizada en 1996, na Lista Vermella da UICN.
Dende 1988, cando a especie foi catalogada por primeira vez por Collar e Andrew, o estado de conservación do bicogroso é de preocupación menor (LC, Least Concern). Así sería catalogada en futuras revisións por BirdLife International, desde a primeira en 2000 até a de 2008.
En España o bicogroso consta dende 1992 como especie Non Ameazada no Libro Vermello dos Vertebrados. Ostenta a categoría de especie de Interese Especial desde o 5 de abril de 1990 segundo o Real Decreto 439/1990. Coincide con todos os catálogos rexionais a excepción do País Vasco, onde é unha especie con categoría Vulnerable dende 1996.
Os factores de ameaza sobre o bicogroso son basicamente a destrución e perda da súa hábitat, dado que é unha especie moi sensible aos cambios no mesmo. Outro posible factor de ameaza, segundo o Catálogo Nacional de Especies Ameazadas, é a caza por paxareiros, e mesmo tamén a caza a escopeta por cazadores.
Comportamento
O bicogroso é unha especie tímida e fuxidía, polo que resulta difícil de observar. Co bo tempo e condicións climáticas óptimas varía a súa conduta, ao ser este o intre en que máis visible se fai. Pasa a maior parte do tempo nas polas máis altas das árbores en que se pousa, sobre todo en época de cría, cando se fai máis complicado o estudo dos seus costumes. Practicamente só baixa ao chan para buscar sementes, acción para a que raramente se afasta en exceso da árbore. Pode ser observado con maior facilidade cando se dispón a beber, e como prefire non estar demasiado tempo sobre terra firme, necesita desenvolverse en zonas cunha patente proximidade de auga.
Ao comer e beber xunto a outros paxaros, o bicogroso é agresivo e dominante, tanto con exemplares da súa especie como cos doutras, mesmo de maior tamaño.
A territorialidade é variable. Se as parellas de bicogroso están a criar en pequenas colonias, como acontece frecuentemente, o territorio defendido por cada parella é moi pequeno. Por contra, cando a parella non forma colonia, pode ocupar e defender até un bosque enteiro. Segundo Mountfort, o comportamento de establecer colonias de cría supón un valor de supervivencia moito maior. Isto débese a que aniñar en conxunto, coa agrupación de parellas que supón, ofrece maior capacidade de defensa contra os depredadores para o niño.
Alisio
Características
Circulan entre os trópicos, dende os 30-35º de latitude cara ao ecuador. Diríxense dende as altas presións subtropicais, cara ás baixas presións ecuatoriais. O movemento de rotación da Terra desvía aos Alisios cara ao oeste, e por iso sopran do nordés ao suroeste no hemisferio norte e do sueste cara ao noroeste no hemisferio sur. As épocas nas que os alisios sopran con menor intensidade constituían un perigo para os primeiros viaxes de veleiros cara ao continente americano formándose épocas de calma do vento que impedían avanzar aos veleiros.
No ecuador prodúcese un ascenso masivo do aire quente, orixinando unha zona de baixas presións que ven sendo ocupada por outra masa de aire que proporcionan os alisios. As masas de aire quente que ascenden, vanse arrefriando paulatinamente e diríxense a bastante altura en sentido contrario aos alisios, cara ás latitudes subtropicais, de onde proceden estes. Os ventos alisios forman parte da circulación de Hadley que transporta a calor dende as zonas ecuatoriais ata as subtropicais substituíndo o aire quente por aire máis frío das latitudes superiores. A rotación terrestre é a que produce a desviación cara a poñente destes ventos, desviación que se coñece como a forza ou efecto de Coriolis, cuxo nome procede de Gaspard Coriolis, un científico francés que describiu os mecanismos deste proceso.
Captura de Xibraltar (1704)
A captura de Xibraltar tivo lugar o 4 de agosto de 1704 no contexto da guerra de Sucesión española por parte da frota anglo-holandesa comandada por George Rooke e o príncipe de Hesse. A intención do ataque era a de engadir a forte praza de Xibraltar á causa do arquiduque Carlos. O goberno da cidade, con todo, mostrouse fiel ao rei Filipe V. Os enfrontamentos entre a frota da baía de Alxeciras e a gornición española apenas duraron dous días cando,cun gran desequilibrio entre as tropas atacantes e defensoras, os soldados ingleses do capitán Whitaker lograron tomar terra no Peirao Novo da cidade, tomaron reféns entre a poboación civil e obrigaron aos mandos españois a levantar bandeira parlamentaria e iniciar as negociacións da rendición e capitulación que tería lugar o 4 de agosto.
Antecedentes
En 1700 o último rei da casa de Austria, Carlos II, morreu sen descendencia. Dos dous aspirantes ao trono, Filipe de Anjou (neto de Luís XIV de Francia) e Carlos de Habsburgo (fillo do emperador Leopoldo I), o testamento deixou como herdeiro ao pretendente francés. A non aceptación desta decisión por parte dos austríacos e as reticencias de Inglaterra e as Provincias Unidas sobre unha posible unión entre España e Francia, levaron ao que se coñece como guerra de Sucesión Española.
As hostilidades comezaron en 1701 e chegaron á Península en 1704. En España, a maior parte dos territorios da Coroa de Aragón situáronse a favor do arquiduque, mentres que o resto apoiou ao Borbón, converténdose o conflito nunha auténtica guerra civil. Neste contexto e sendo proclamado rei Filipe V desembarcou en Lisboa o arquiduque de Austria o 9 de marzo de 1704. Desde esta posición e apoiado polo rei Pedro II de Portugal marcharían as tropas terrestres contra diversas posicións estremeñas que Portugal reclamaba como propias.
Ao mesmo tempo dous das principais potencias marítimas europeas, o Reino Unido e as Provincias Unidas diríxense cara a Barcelona capturando dous galeóns de camiño e presentándose fronte á cidade o 17 de maio. Á frota comandada polo almirante George Rooke uniuse o Príncipe de Hesse-Darmstadt, vicerrei de Cataluña que confiaba en que a cidade sería fiel ao herdeiro de Austria. Con todo o gobernador barcelonés Francisco de Velasco rexeitou entregar a cidade e adherirse aos intereses austríacos. Tras achegarse a frota á cidade, desembarcaron nela 3000 homes que abriron fogo disuasorio, pero ante a oposición das guarnicións e cidadáns de Barcelona as tropas deberon reembarcar e a frota puxo rumbo ao sur, onde, segundo os informantes holandeses, a cidade de Xibraltar achábase desguarnecida.
Chegada da frota do almirante Rooke
Tan pronto se observou desde a cidade o impoñente exército dos atacantes, o gobernador da cidade, o xeneral de batalla Diego de Salinas, e o alcalde maior, Cayo Antonio Prieto, reuniron aos mandos militares para expor o modo máis eficaz de defender a praza. Xibraltar nestas datas contaba cunha poboación de ao redor de 5.000 habitantes e unha escasa dotación militar (consistente en 100 homes e un número similar de canóns). As baterías e gran parte das fortificacións tiñan máis dun século de existencia, ao ser deseñadas e construídas sobre as defensas da cidade medieval, baixo o mandato de Carlos V, cos deseños e a dirección do enxeñeiro Calvi. Coñecedores de que a gornición non sería suficiente para soportar un asedio, recrutáronse rapidamente a soldados e civís. Nas primeiras horas dese 1 de agosto repartiranse nas diferentes baterías e postos de defensa até 470 homes. Ao mando do Maestre de Campo Juan de Medina, 200 homes irían ao Peirao Vello, situado ao norte da cidade, aos pés da alcazaba; o Maestre de Campo Diego de Dávila y Pacheco con 170 homes situaríase xunto á Porta de Terra, entrada á cidade desde o istmo; o Capitán de Cabalos Francisco Toribio de Fortes pola súa banda xunto a 20 milicianos, 8 soldados e varios veciños estableceríanse no peirao novo, ao sur da cidade. No castelo permaneceron os 72 homes que habitualmente formaban a súa gornición, 6 deles artilleiros. esquerda|miniatura|246x246px|O almirante sir George Rooke, obra de [[Michael Dahl, 1705.]] Tras unhas cargas de artillaría naval realizadas con obxectivo intimidatorio, producíronse os primeiros movementos do exército anglo-holandés, consistentes no desembarco de entre 3.000 e 4.000 homes de infantaría na zona coñecida como Punta Mala, actual Puente Mayorga, para establecer o seu campamento. Nas seguintes horas, tras o establecemento en terra do exército, mandáronse desde o campamento á cidade dúas cartas; a primeira delas datada en Lisboa o 5 de maio e asinada polo arquiduque de Austria, instaba os gobernantes de Xibraltar á rendición e ao recoñecemento do arquiduque como lexítimo herdeiro ao trono de España, apelando á fidelidade que a cidade mantivera ao seu tío, Carlos II. Garantíanse na misiva as propiedades e privilexios dos xibraltareños ao recoñecer estes a súa autoridade, mentres se sinalaba que o caso contrario sería considerado hostil e emprenderíanse accións bélicas contra a cidade por parte dos aliados británicos e holandeses. Na segunda carta, redactada no mesmo campamento e datada por tanto o 1 de agosto, o mesmo Príncipe de Hesse-Darmstadt manifestaba o seu desexo de que a cidade executase a vontade do lexítimo rei de España, evitando o asedio e asalto de Xibraltar.
O cabido en pleno, xunto aos mandos militares xibraltareños, respondía ese mesmo día mediante carta ao campamento, manifestando o seu total recoñecemento de Filipe V como rei de España e a disposición a sacrificar as súas vidas na defensa de Xibraltar e os seus habitantes.
A resposta desde terra chegaría o venres 2 de agosto, cando unha segunda carta do Príncipe de Hesse-Darmstadt chegaba á cidade pedindo a rendición inmediata da praza en de media hora, tras a cal comezarían os bombardeos. A rendición non se produciu e, vendo o almirante Rooke que na cidade comezábanse a preparar as defensas, mandou aos vicealmirantes Byng e Vander Dussen situar os seus navíos nunha liña fronte á cidade co obxectivo de dificultar as obras de defensa. O vento con todo era demasiado forte e a formación non pode levar a cabo. O asalto aprazábase momentaneamente, salvo unha pequena escaramuza levada a cabo durante a noite, na que varias lanchas canoneiras ao mando do capitán Whitaker conseguían sorprender nos peiraos a un barco corsario francés alí situado. Ese mesmo día saíra desde a cidade unha carta dirixida ao marqués de Villadarias, Capitán Xeneral de Andalucía, informando da situación da cidade, a magnitude do exército atacante, gornición de Xibraltar e solicitándose axuda militar ante a imposibilidade de defender a praza.
A frota anglo-holandesa abre fogo
Desde o primeiro momento da ofensiva os bombardeos centráronse nos dous peiraos xibraltareños ao ser as zonas mellor defendidas e de máis fácil desembarco. Transcorridas varias horas o almirante Rooke mandou ao capitán Whitaker asaltar o Peirao Novo. Pero foron os navíos dos capitáns Hicks e Jumper xunto a 100 mariñeiros os que se achegaron á posición ao atoparse mellor situados para iso. A toma do Peirao Novo permitía o asalto da cidade desde o sur ao situarse fóra das murallas. Vendo como a gornición deses peiraos abandonaba o posto antes da chegada dos asaltantes decidiron os británicos que as tropas se achegasen e ocuparan a batería. Con todo o movemento dos defensores non se limitou a regresar á cidade senón que o capitán Bartolomeu Castaño vendo que o porto sería rapidamente ocupado mandara colocar minas na torre alí situada, chamada de Leandro, antes de evacuar as tropas e coa intención de sorprender aos atacantes. A explosión da torre coincidiu como estaba planeado coa chegada dos homes de Hicks e Jumper resultando que 7 lanchas fosen alcanzadas, uns 50 homes mortos e outros 60 feridos. O movemento defensivo había cumprido o seu obxectivo pero o peirao sur quedara sen defensa. Os sobreviventes da voadura da batería e varias chalupas con 600 homes ao mando de Whittaker puideron tomalo inmediatamente e avanzar sen resistencia até unha pequena batería con canóns da oito situada a metade de camiño da cidade.
Capitulación e toma de Xibraltar
Entre os refuxiados da ermida da Virxe de Europa correu entón a voz de que o inimigo se atopaba en terra e regresaron á cidade a defender as súas posesións; a confusión rendeu entre os defensores cando varios proxectís caeron preto dos civís dando a impresión de que se facía lume contra eles. Situados os atacantes entre a cidade e a capela quedaron retidas mulleres e nenos neste punto polos homes do almirante Byng. Ante tal imaxe Diego de Salinas e os seus oficiais decidiron tras cinco horas de bombardeo levantar bandeira parlamentaria. O lume sobre Xibraltar cesou e varios oficiais anglo-holandeses acudiron ao cabido da cidade a debater as condicións da capitulación. O alcalde Cayo Antonio e os rexedores xibraltareños expuxeron a súa disposición a render a cidade ao considerala indefendible solicitando as condicións máis beneficiosas para eles previa liberación dos reféns de Punta de Europa. dereita|miniatura|O último de Xibraltar, obra de [[Augusto Ferrer-Dalmau.]] Esta tradicional versión do conflito foi contradita pola crítica recente. Segundo esta a o renderse, a praza dispuña de practicamente toda a súa artillaría, abundante munición, pólvora, auga e subministracións. Non padecera apenas baixas e os seus defensas atopábanse case intactas. Así a toma de reféns polos mariños ingleses aparece como causa fundamental da capitulación dunha praza que, segundo as propias fontes inglesas, podería resistir longo tempo. En 1702 estas mesmas tropas invasoras cometeran todo tipo de atrocidades contra a poboación civil na baía de Cádiz.
A cidade foi entregada finalmente o 4 de agosto polo gobernador ao Príncipe de Hesse-Darmstadt ao ser aceptados polas dúas partes o seis puntos principais da [//es.wikisource.org/wiki/Artículos de capitulación de Gibraltar ante el príncipe de Hesse en 1704 capitulación de Xibraltar]: que os oficiais e soldados poderían saír coas súas armas, os soldados co que puidesen cargar nos seus ombreiros e os cabaleiros cos seus cabalos, que se poderían sacar da cidade tres canóns con 12 cargas de pólvora e balas, que os xibraltareños poderían cargar con pan, carne e viño para 7 días de marcha, que se podería así mesmo cargar coa roupa e os cofres de oficiais e cabido e o que quedase na cidade podería ser enviado máis tarde, que a todo aquel que permanecese na cidade respectaríanselle todos os privilexios que tivesen así como os tribunais da cidade e dereitos relixiosos e por último que os mandos militares de Xibraltar debían sinalar a posición de todos os almacéns de pólvora, munición e armas da cidade. Quedaban excluídos desta capitulación todos os cidadáns franceses que quedarían como prisioneiros de guerra sendo os seus bens confiscados.
Tras asinar a capitulación o cabido de Xibraltar redactou e mandou unha carta ao rei de España na que se expuñan as condicións nas que se desenvolveu o sitio, as escasas defensas coas que contaban para defender a cidade e o sacrificio dos xibraltareños ao exporse a unha forza militar moi superior. Ao día seguinte os xibraltareños que decidiron abandonar a cidade saían pola Porta de Terra cara ás poboacións próximas desfilando xunto ás súas bandeiras, o pendón da cidade e entre redobres de tambores. Dos aproximadamente 5000 habitantes de Xibraltar permaneceron nela non máis de 70 persoas, moitas delas enfermas e un número importante de relixiosos como o párroco da Igrexa de Santa María, Juan Romeu de Figueroa.
Primeiro intento de reconquista polos borbónicos
Unha frota francesa ao mando do conde de Tolosa tentou recuperar Xibraltar poucas semanas despois enfrontándose á frota anglo-holandesa ao mando de Rooke o 24 de agosto á altura de Málaga. A batalla naval de Málaga foi unha das maiores da guerra. Durou trece horas pero ao amencer do día seguinte a frota francesa retirouse, co que Xibraltar continuou en mans dos aliados. Así que finalmente conseguiron o que habían vindo tentando desde o fracaso da toma de Cádiz en agosto de 1702: unha base naval para as operacións no Mediterráneo das frotas inglesa e holandesa.
Complexo Intermareal Umia-O Grove
O Complexo Intermareal Umia-O Grove, A Lanzada, punta Carreirón e lagoa Bodeira é un espazo natural terrestre e mariño declarado como zona de protección de aves e zona húmida protexida. É tamén a zona Ramsar Complexo intermareal Umia-O Grove. Está situado na ría de Arousa e esténdese polos concellos de Cambados, O Grove, Sanxenxo, Meaño, Ribadumia e a Illa de Arousa, cunha extensión total de 2.813 hectáreas.
Destaca pola súa flora e fauna da marisma e, especialmente, pola súa abundante e variada poboación de aves acuáticas invernantes e nidificantes. Ocupan a marisma da ría durante os seus pasos migratorios ou aniñan.
Xeografía
Os límites da ZEPA e Ramsar "Complexo Intermareal Umia-O Grove, A Lanzada, punta Carreirón e lagoa Bodeira" abranguen varios espazos : esquerda|300px|miniatura
Flora
300px|miniatura|[[Cistanche phelypaea lutea|Cistanche phelypaea, especie que, en Galicia, só se atopa no Complexo Umia-O Grove]] Neste espazo atópanse varios endemismos de flora, como Cistanche phelypaea. As especies da flora deste espazo en risco de extinción deste espazo natural son :
Aves
Por esta ZEPA migran un amplo número de aves migratorias e aniñan. De feito, durante o período invernal poden contabilizarse ata 13.000 a 16.000 aves acuáticas co cal é o principal punto de aves acuáticas galego e o segundo das costas cantábrico-galaicas. Abundan en número as especies limícolas e anáticas, ora invernantes ou non, e as ardeidas que invernan. Algunhas especies a destacar están a píllara papuda (Charadrius alexandrinus), a gabita (Haematopus ostralegus), o mazarico rabipinto (Limosa lapponica), a píllara cincenta (Pluvialis squatarola) e o furabuchos balear (Puffinus mauretanicus).
As especies de aves en risco de extinción deste espazo natural son :
Lexislación
O "Complexo intermareal Umia - O Grove, A Lanzada, punta Carreirón e lagoa Bodeira" está amparado baixo as figuras de protección :
Ademais, a súa totalidade está amparada por outra figuras de protección da Rede Natura 2000, a Zona Especial de Conservación (ZEC) “Complexo Ons-O Grove”. Este espazo natural inclúe ademais ás illas Ons. Esta área tamén cadra parcialmente co IBA 003 "Ría de Arousa (O Grove)" do inventario de 1998 da SEO/BirdLife.
Morcego pequeno de ferradura
O morcego pequeno de ferradura (Rhinolophus hipposideros) é a especie máis pequena do xénero Rhinolophus da rexión Paleártica; confúndeselle doadamante co Rhinolophus mehelyi e Rhinolophus euryale. Ten orellas grandes, cunha coloración dorsal parda máis ou menos escura e a parte ventral algo máis clara. As orellas e membranas alares sempre son máis escuras que o pelo do dorso. En estado de repouso envólvese totalmente coa membrana alar.
Distribución
É unha especie paleártica, que se estende lonxitudinalmente dende Irlanda, polo oeste, ata Caxemira polo leste. Ten unha ampla distribución latitudinal, que abarca dende as zonas montañosas de Etiopía e o Sudán, ata o sur de Alemaña e Polonia.
Hábitat
É de marcado carácter cavernícola, prefire áreas de cuberta vexetal arbustiva e arbórea, con presenza de augas superficiais. É capaz de ocupar altitudes moi amplas, con límite superior de 2.000 metros.