cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Literatura galega dos Séculos Escuros
Século XVI
A primeira manifestación poética dos Séculos Escuros achámola no ano 1506. Trátase dunha composición feita en homenaxe ao consorte da raíña Xoana I de Castela (popularmente coñecida como Xoana a Tola), Filipe o Fermoso, con motivo do desembarco da parella na cidade da Coruña. A respecto desa cantiga, dixo Xosé María Álvarez Blázquez que: "non é aventurado supor que xurdise como consigna dos nobres galegos, desexosos de gabar o novo Rei". Atribúelle este estudoso, pois, unha finalidade política á creación desta composición. En efecto, o rei Fernando II de Aragón, "o Católico", non favorecera demasiado á nobreza galega. Fora a súa esposa, de feito, quen levou a termo o chamado "proceso de doma e castración do Reino de Galicia". Por isto, os nobres galegos non verían con malos ollos, a priori, o goberno deste monarca, posto que podería supor unha mudanza (que non se produciu) nas relacións entre Galiza e Castela.
Tamén do século XVI data un hipotético ciclo de romances nos que se conta a historia da morte do Mariscal Pardo de Cela. Desta serie de composicións consérvanse só dous testemuños escritos, entre os que destaca o chamado Lamento da Frouseira. Este último, elaborado entre 1530 e 1540, foi atribuído erroneamente ao poeta portugués Luís de Camões. Neste tipo de composicións enxálzase e idealízase a figura deste personaxe histórico, que aparece caracterizado como un señor feudal insubmiso á vontade da raíña Isabel I de Castela, "a Católica", defensor da terra, que só pode ser derrotado a través da traizón dos seus achegados. Esta mesma imaxe será recollida por Ramón Cabanillas e Antón Villar Ponte na súa obra dramática  O Mariscal (1926). Nas dúas creacións poéticas citadas nárrase o momento da tráxica morte do Mariscal e do seu fillo, axustizados pola Coroa de Castela. Tamén do século XVI é o Soneto de Monterrei.
Tamén se ten falado do poema de La Araucana (1589) de Isabel de Castro e Andrade (condesa de Altamira) como outro testemuño literario dos Séculos Escuros realizado no século XVI. Mais, realmente, esta composición está escrita en lingua portuguesa e, polo tanto, de acordo co canon estabelecido en 1963 por Ricardo Carballo Calero ("só é literatura galega a escrita en galego"), pertencería á literatura portuguesa, non á galega. Si pertencerían á literatura galega unha serie de sonetos da autoría da mesma condesa, dos que tan só se conserva un.
Do século XVI -arredor de 1594- data a composición Canción galega en loor de don Diego das Mariñas Parragués, de autor descoñecido (acaso Gaspar de Teves) e cuxa función é louvar a figura do que foi o primeiro galego que alcanzou o cargo de Capitán Xeneral de Galiza. O texto está redactado en once estanzas, forma estrófica que atinxe o seu apoxeo no Século de Ouro. Este poema estaba incluído nun libro que chegou ás mans de Diego Sarmiento de Acuña (Conde de Gondomar), e contiña composicións elaboradas en lingua castelá.
Século XVII
miniatura|Relación de las Exequias que hico la real Audiencia del Reyno de Galiçia a la Magestad de la Reyna D. Margarita de Austria nra Señora descriptas y puestas en stilo por [[Ioan Gomez Tonel.]] Por outra parte, en 1612 publicarase un cancioneiro das Exequias á Raíña Margarida, no cal se recollen composición elexíacas que supoñían un lamento polo pasamento da raíña Margarida de Austria. A publicación desta obra correu a cargo da Real Audiencia do Reino de Galiza. Entre elas, hai dous sonetos creados en lingua galega, un da autoría de Xoán Gómez Tonel e outro da colleita de Pedro Vázquez de Neira. De todas as maneiras, estes non serán os únicos textos destes autores que aparezan neste poemario: Gómez Tonel escribiu sete poemas en español e sete en latín; Vázquez de Neira, pola súa banda, compuxo tres sonetos en latín, tres en español e mais outro no que utiliza estas dúas linguas. A este respecto, comentaba Xesús Alonso Montero que era curioso que dous prolíferos poetas en español escribiran naquela altura cadanseu soneto en galego. Por isto varios investigadores, entre eles o profesor Xosé María Dobarro Paz, chegaron á conclusión de que a utilización do galego nestes dous poemas responde a motivos estéticos. Así, a lingua galega sería utilizada coa mesma finalidade coa que se usa un determinado tipo de metro, de rima ou de recursos retóricos.
De 1617 dataría unha composición anónima onde se narra o saqueo de Cangas polos turcos. Tamén é anónimo un canto ao monte Medulio que Xosé María Álvarez Blázquez dubida se é do século XVII ou XVIII.
Pénsase que é de antes de 1630 as Décimas ao apóstolo Santiago, de frei Martín Torrado, que pese a non seren imprentadas, foron moi populares no seu tempo. Nelas recóllese a polémica consistente en considerar se o Apóstolo Santiago debía de ser o único patrón das Españas ou se, pola contra, debía compartir esa honra con Santa Tareixa de Xesús.
Século XVIII
miniatura|170px|esquerda|[[Martín Sarmiento, autor das coplas galegas.]] Por outra parte, tense noticia de que o galego estivo presente nas festas celebradas en Santiago de Compostela con motivo da canonización de Pío V, xa que se sabe que no volume conmemorativo houbo composicións en italiano, galego e español. Seguindo neste século XVIII, segundo Ramón Mariño Paz, o volume das Sagradas Flores del Parnaso, publicado en Madrid en 1723, contaba con dúas glosas en galego.
Un dos froitos literarios máis destacados destes Séculos Escuros é o Coloquio de 24 Gallegos Rústicos, da autoría de Frei Martín Sarmiento. Este libro, composto por 1201 coplas, foi elaborada entre 1746 e 1747 e narra en verso a morte e o enterro de Filipe V e a coroación do seu fillo Fernando VI. Máis que un grande valor literario, o Coloquio ten un enorme valor didáctico, posto que con frecuencia aparecerán enormes listados de enumeracións onde se recollen sinónimos dun mesmo vocábulo. Este método será utilizado posteriormente por Xoán Manuel Pintos (1853) no seu libro A gaita gallega.
Por outra banda, é tamén do século XVIII, un romance en ton humorístico da autoría de María Francisca de Isla e Losada e dirixido ao Diego Antonio Cernadas Castro (coñecido como "o cura de Fruíme"), datado entre 1774 e 1777. É probábel que esta mesma autora escribise máis textos en galego á parte deste.
Precisamente "o Cura de Fruíme" foi autor dun reducido número de composicións en galego, publicadas en Madrid entre 1778 e 1781.
Finalmente, Manuel Murguía deu noticia de tres poemas de José Cornide escritos en galego e que non chegaron a ser publicadas na vida do autor.
O teatro dos Séculos Escuros
miniatura|Existiu un [[teatro popular, mais ficaron escasos testemuños escritos.]] Malia que se conservan poucos textos dramáticos dos Séculos Escuros escritos en galego, sábese que a actividade teatral na Galiza nestes séculos foi importante. O teatro, naquela altura, constituía un dos máis importantes elementos de ocio, unha das principais vías de escape dos problemas rutineiros. Cumpriría o teatro, pois, un papel similar ao que desempeñan na actualidade a televisión, o cinema, os deportes de masa ou internet.
Mais, a pesar de toda esta actividade teatral, consérvanse moi poucos testemuños dramáticos escritos en lingua galega. Así, inserido na Comedia de la invención de la sortija aparece un entremés en galego. Outro texto é Diálogo de Alberte e Bieito, datado cara a 1595 e proveniente do círculo do Conde de Gondomar. Trátase dun pequeno documento que pon, non obstante, en evidencia a presenza dun teatro escrito, pero non impreso, dado que o seu destino era a representación -por unha ou escasas veces- de carácter inmediato. miniatura|[[Entremés famoso sobre da pesca do río Miño.]] Non obstante, a peza máis coñecida é o orixinal de Gabriel Feixoo de Araúxo A Contenda dos Labradores de Caldelas. Pese a que esta obra data do ano 1671, non foi coñecida a súa existencia ata 1953, ano no que o polifacético Fermín Bouza-Brey editou esta peciña co título de Entremés famoso sobre da pesca do río Miño. Nela, recóllese en verso un conflito entre galegos e portugueses por mor da explotación da pesca no río Miño. O confronto vén derivado da intención dun fidalgo portugués de non atender aos acordos secularmente estabelecidos e de querer que os portugueses dean dúas redadas por cada unha que dean os galegos. En vista de non poder resolver o problema co diálogo, os galegos, encabezados por un personaxe chamado Borgorio, fan valer pola forza os seus dereitos. Finalmente, remata a obra coa reconciliación entre galegos e portugueses e cun baile que sela a nova paz conseguida entre os dous pobos irmáns.
O anónimo Entremés do Portugués, do século XVIII, estivo inédita ata 1985, ano no que a publicou e a editou José Luis Pensado. É un entremés de corte popular. A existencia desta peza fai supor que houbo unha certa tradición entremesística en Galiza, algo que xa supoñían seis anos antes da aparición desta peza, en 1979, Manuel Lourenzo e Francisco Pillado, no seu libro O Teatro Galego. Esta tradición entremesística non é en absoluto estraña, pois a obra principal de cada función debía ir acompañada de loas e entremeses.
Como resumo do Entremés do Portugués pódese dicir que a obra se abre cunha disputa entre un portugués, un francés e mais un andaluz, quen rivalizan sobre cal deles é o máis guapo, o máis valente e o máis destro no manexo da espada. En plena discusión, crúzase un galego, que vén de Castela, das segas. Pídenlle ao galego que sexa el quen decida cal deles é o que posúe mellor presenza, e este responde que acepta a cambio de cartos. Unha vez que tanto o portugués como o andaluz, así tamén o francés, lle pagan nas respectivas moedas dos seus gobernos, o galego dita como sentenza que o mellor de todos os alí presentes era el. Os outros tres alíanse na súa intención de matar o galego, mais este non só se defende senón que humilla ao portugués (sobre todo), ao andaluz e ao francés. Non por casualidade, Pensado intuía que esta peza fora escrita por un galego ou por alguén que sentise afinidade polo país.
Os vilancicos de Nadal e Reis
miniatura|A [[Catedral de Mondoñedo tivo unha grande tradición de vilancicos nos séculos XVII e XVIII]] Durante os séculos XVII, XVIII, e aínda na primeira metade do XIX, circularon unha gran cantidade de vilancicos de Nadal e Reis escritos en lingua galega. Tratábase de creacións en verso, en estrofas breves, musicadas, e cun certo aire popular, compostas normalmente por músicos de grande formación.
As catedrais de Mondoñedo e Santiago de Compostela contaron cunha grande tradición no que respecta á elaboración destas panxoliñas ou aninovos. Amais, os vilancicos de Nadal e Reis escritos en galego traspasaron as fronteiras de Galiza, e eran cantadas en catedrais como a de Toledo ou Sevilla (o cal non é raro, tendo en conta que, durante estes anos, a curia hispalense contou cun grande número de bispos galegos). Derivado disto, circula a anécdota de que nestes lugares, ao escoitar estes cantos relixiosos en galego (e unido a un cruzamento entre Galilea e Galiza) chegouse a pensar que o Mesías era orixinario de Galiza.
Os principais cultivadores de nome coñecido foron Carlos Patiño (1600-1675), frei Francisco de Santiago (1578?-1644), Gabriel Díaz, frei Jerónimo Gonçalves e Manuel Bravo de Velasco y Pantoja (1622-1660).
A prosa nos Séculos Escuros
miniatura|210px|No [[século XVIII escribiuse unha historia da igrexa de Iria Flavia]] Ao longo dos séculos XV, XVI e XVII circularon algúns textos en prosa escritos en lingua galega con falsificacións históricas. Estas falsificacións mandáranas redactar persoas pertencentes á nobreza co afán de lexitimar o señorío da súa liñaxe, a semellanza dos antigos libros de liñaxes e imitando a lingua medieval. O concepto do que é literario ou do que non o é varía conforme a época, e naquela altura, estas creacións eran consideradas textos literarios. De todas estas falsificacións, destaca a Historia de Don Servando (1625-1635), que mandou redactar, seguramente, Xoán Fernández Boán e Araúxo.
Aínda así, hai casos que non son falsificacións, como o Theatro Moral y Político de la Noble Academia Compostelana, redactada por orde de Pablo Mendoza de los Ríos.
En 2009 descubriuse un manuscrito titulado Historia da Santa Igrexa de Iria Flavia datado entre 1713 e 1735 que presenta grande extensión, da autoría de Pedro Otero Romero Torres, e que é unha versión da Crónica de Santa María de Iria (1468).
Polo celeste
Os polos celestes son os puntos mais ao norte, o Polo Norte celeste, e mais ao sur, o Polo Sur celeste, da esfera celeste. miniatura|Precesión do [[polo norte celeste no fondo estelar.]] miniatura|Precesión do [[polo sur celeste no fondo estelar.]] miniatura|100px|Heracles portando unha mazá do Xardín das Hespérides. miniatura|100px|[[Atlas (mitoloxía)|Atlas, pazo de Bendaña, praza do Toural, Santiago de Compostela]]
miniatura|dereita|300px|Vista panorámica da Vía Láctea dende o Observatorio de Paranal da [[ESO en (Chile).]]
Características
O efecto da precesión dos equinoccios, fai que os polos celestes se movan con relación ao fondo de estrelas, polo que a estrela polar (a estrela de referencia para marcar o polo) en cada hemisferio celeste non é a mesma co paso dos anos. O efecto dá lugar a un círculo imaxinario que ten por radio o valor da desviación do ecuador celeste respecto da eclíptica, na actualidade uns 23,5 graos, e considerase como estrela polar no hemisferio norte á situada no extremo da cola da constelación da Ursa Minor(α Ursa Minor) por ser a máis próxima ao polo, do que dista menos dun grao, ao que irá achegándose máis, e no ano 2100 non distará mais de 28'. A partir de entón, o polo norte celeste afastarase, e α Ursa Minor non volverá a marcar o polo ata dentro duns 25.780 anos (o período da precesión aprox.).
Consideracións arqueoastronómicas
As seguintes consideracións son de carácter arqueoastronómico, non invalidan as interpretacións literarias ou relixiosas dadas aos mitos ou tradicións comentadas, doutra banda, son extrapolables ás culturas do período -2800 a -1900, nas latitudes 30º a 45º.
Na época faraónica o polo norte celeste era marcado pola estrela (α Draconis) tamén chamada "Thubán" (no 2800 a.C.), na constelación de Draco. Thubán deixou de marcar o polo para facelo α Ursa minoris aproximadamente no 1900 a.C.. No imaxinario relixioso exipcio o conxunto de estrelas circumpolares eran sagradas, dado que non se puñan nunca baixo a terra (non tiñan ocaso), eran pois estrelas inmortais, que rexían o eixo do universo, sosténdoo (o mesmo que o faraón sostén a Exipto), e xunto delas dirixíase o espírito do faraón ao morrer, segundo os Textos das Pirámides.
Foi o astrónomo inglés Sir Josep Norman Lockyer (máis coñecido por descubrir o helio no espectro solar, e ser o primeiro director da revista Nature) o primeiro en decatarse da aliñación das construcións relixiosas faraónicas cara as estrelas circumpolares, na súa obra "The Dawn of astronomy", no ano 1894, considerada como a data do nacemento da arqueoastronomía como disciplina científica.
Coñecemos a astronomía popular grega pola obra poética "Fenómenos" do grego Arato de Solos (Soli, Cilicia), -310 - -240. Arato nos describe como as dúas Ursas (Ursa Major e Ursa Minor) xiran arredor do eixo e por iso tamén se lles chama carros. Na época de Arato usábase tanto a Ursa Maior coma a Ursa Minor para marcar o Norte, así Arato cóntanos como os navegantes aqueos usaban a Ursa Major, e os fenicios usaban a Ursa Minor.
Hércules, o Dragón, e os "pomodoros" (mazás de ouro)
As estrelas circumpolares do hemisferio celeste norte teñen significados relixiosos en moitas outras culturas, como a grega, ou a celta. A constelación de Draco era coñecida como constelación da "Serpe" (animal obxecto de culto na cultura castrexa), a propia estrela Thubán (do árabe ثعبان, Th'uban) significa «A cabeza da serpe». O tema da serpe que aparece na versión mesopotámica en Gilgamesh e a serpe (tamén chamada o Gran Dragón Celeste), a versión grega en Hércules e o Dragón (a versión cristiá é San Xurxo e o Dragón), pódese interpretar como o destronamento de Thubán da súa posición como estrela polar (de aí ven o nome da constelación "Draco") despois do -2800.
Para Arato a constelación de Hércules, (Heracles, para os gregos, Melkart para os fenicios), non recibía o nome de Hércules, senón tan só a do "Axeonllado", figura humana axeonllada que tiña a punta do pé dereito enriba da cabeza da serpe ou dragón. Arato non o menciona como Hércules a pesar de ser coñecidos os seus traballos, polo que cabe a hipótese de que soubese que a figura representaba a Atlas.
A historia aparece recollida na obra de Eurípides do ano 416 a.C., "Heracles". O nome da constelación fai referencia ao seu undécimo traballo, cando colleu as mazás do xardín das Hespérides (as mazás douradas son as estrelas que se botaron a faltar para marcar o polo), matando a serpe ou dragón. A pista que nos di de que esta a falar do cambio de estrela polar é o episodio co xigante Atlas ou Atlante, o que sostén o mundo, cando Hércules sostén por un intre o mundo, devolvéndollo despois a Atlas (Atlas considerase o primeiro astrónomo grego na interpretación tradicional do mito ). Nótese de que esta figura axeonllada segue a ser a representación escultórica de Atlas, co mundo enriba das súas costas. Outra pista tamén e que as Hespérides son as deusas do solpor, e os proxenitores que nalgún momentos se lle asignaron (Nicte ou Hesperis/Hesperius, Hesperus/Hesperos) son a personificación da noite, as froitas da árbore da noite son as estrelas (a árbore tamén era unha personificación da deusa Nut).
Esta parte do mito tamén esta vencellada á cultura fenicia, pois Melkart era o deus da navegación, función esta vencellada directamente ao coñecemento de que estrela é a "estrela polar".
Adán e Eva, a Serpe, e a mazá
O artigo principal desta sección é Astronomía Xudía
A antigüidade do mito de partida lévanos ao libro do Xénese, no episodio das mazás e a serpe, onde unha mazá fai de novo de estrela, a serpe é a constelación, a metáfora non pode ser mais clara, Adán e Eva comen a mazá desaparecendo a estrela polar (o eixo desaparece na noite estelar, pois a estrela que o marcaba xa non o fai). Polo que o cambio da estrela polar seria un castigo de Deus (ao perder o norte a humanidade espallouse sen rumbo fixo, pois non o podía atopar aínda que o buscase).
A promesa do coñecemento da serpe (o coñecemento dos ceos e polo tanto do tempo), leva como castigo divino o paso do tempo, a perda da inmortalidade. O Xénese non menciona que froita comeron da árbore da vida ou do saber, a tradición di que foi unha mazá por asimilación co mito de Heracles (o xardín das hespérides asimilouse ao paraíso bíblico, pois as mazás das Hespérides daban a inmortalidade -outra pista que nos di que son estrelas-).
Nut e o ano
O artigo principal desta sección é Astronomía Exipcia
A figura de Eva devólvenos a outro mito primixenio de Exipto, onde a deusa Nut (a Vía Láctea) come ao Sol (o maior pomodoro) ao ocaso e páreo cada amencer, lembremos que a deusa tamén pare a Osiris, Isis, Seth, Neftis e Horus o Vello, que naceron os días epagómenos, razón mítica pola cal o ano non ten 360 días senón 5 mais. Como se pode ver nas imaxes, Nut é a personificación da Vía Láctea dun xeito naturalista; a cabeza de Nut estaba situada ao Oeste, as cadeiras ao Este, e os brazos e pernas cara o Norte e o Sur. Nut foi así a representación da "bóveda celeste", e era mantida afastada da Terra. Ademais Nut é a deusa do ceo e da noite, de onde provén o termo "noite".
Newton, o dragón, e a mazá
Como se pode ver o uso da metáfora da mazá en física e na astronomía ten unha antigüidade de miles de anos, e non resulta estraño o seu uso para explicar a teoría da gravidade de Isaac Newton, quen por certo tiña unha mazanceira na leira, ou horta, da súa casa. Ademais, Newton que non coñecía a historia de Gilgamesh (rei de Uruk no 2650 a. C.) dun xeito directo (non se descubriran as táboas cuneiformes do relato), pasou boa parte da súa vida buscando dragóns, agora xa podemos albiscar porque.
No 2010 celebrase o 350 aniversario da Royal Society (constituída o 30 de novembro do ano 1660), e faise público en internet o manuscrito das Memorias de Newton escritas polo seu contemporáneo William Stukeley no 1752. Neste documento é onde se relata a historia da mazá e a gravidade de Newton.
Manuel González López
Manuel González López, nado en Rates (Outes) en novembro de 1975, é un doutor en economía e político galego de Compromiso Outes. É o alcade de Outes dende o ano 2019.
Traxectoria
Licenciado e doutor en Economía pola Universidade de Santiago de Compostela, ampliou estudos na Universidade de Manchester no Reino Unido, e é profesor no Departamento de Economía Aplicada da Universidade de Santiago de Compostela. Ten unha ampla experiencia investigadora, con múltiples artigos en revistas nacionais e internacionais, participando tamén en proxectos europeos.
No ámbito profesional ten experiencia no sector da consultoría, nas áreas de proxectos europeos e de cooperación ao desenvolvemento. Foi socio fundador da empresa Devalar Consultoría Europea, xurdida ao abeiro dos programas de apoio ao emprendemento da USC.
No eido político, estivo afiliado ao BNG dende a mocidade, foi concelleiro en Outes tralas eleccións municipais de 2003, como número 2 da candidatura. Volveu ser elixido en 2007 e 2011, chegando a ser nesta última ocasión a segunda forza política no municipio.
Membro da corrente interna Máis Galiza, tralo abandono desta do BNG en marzo de 2012 tamén deixou a fronte nacionalista, para participar na fundación de Compromiso por Galicia, do que foi membro da súa primeira executiva nacional. Nas eleccións municipais de 2015 encabezou a candidatura de CxG e logrou 4 concelleiros, consolidando o proxecto como alternativa ao PPdeG en Outes. De cara ás eleccións municipais de 2019 o seu equipo abadonou CxG e encabezou a candidatura independente Compromiso Outes á alcaldía, logrando ser a forza máis votada con 5 concelleiros, polo que foi elixido alcalde con maioría simple. Nas municipais de 2023 obtivo 4 concelleiros e foi reelixido alcalde grazas a un pacto de goberno co BNG e o PSdeG.
Andrés Díaz Sobral
Andrés Díaz Sobral, nado en Ponte Caldelas o 13 de febreiro de 1976, é un político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
Técnico especialista en robótica. Con 17 anos alistouse no exército e estivo destinado en Bosnia e Hercegovina. Tras 8 anos nas forzas armadas sacouse unha oposición e formouse en robótica, pasando a traballar na fábrica de Citroën en Vigo.
Nas eleccións municipais de 2011 encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE en Ponte Caldelas e foi elixido concelleiro. Nas municipais de 2015 volveu ser cabeza de lista socialista e foi elixido alcalde co apoio da Agrupación Veciñal de Ponte Caldelas e do BNG, cos cales pasou a gobernar en coalición. Foi un dos principais apoios de Pedro Sánchez en Galicia durante o proceso de primarias de 2017. Foi elixido Secretario de Organización provincial do PSdeG en Pontevedra, baixo o mandato de David Regades, mais renunciou a principios de 2018.
Nas municipais de 2019 encabezou de novo a candidatura do PSdeG-PSOE e foi reelixido alcalde con maioría absoluta. Nas municipais de 2023 volveu ser reelixido con maioría absoluta, superando nesta ocasión o 60 % dos votos.
Interrogación
miniatura|dereita|[[Signo de interrogación. Cómpre posicionalo ao cabo da frase]] A interrogación, amais de ser unha secuencia que serve para pescudar, pode referirse ao signo de puntuación (?) que se pon ó final (ás veces tamén ó inicio) dunha frase interrogativa.
As oracións interrogativas caracterízanse por unha entoación peculiar. Distínguense dous tipos:
Nalgunhas zonas (en xeral arredor da ría de Vigo) esta entoación presenta unha forte elevación coincidindo coa última sílaba tónica.
Colocación do punto de interrogación
O signo que marca a interrogación é en galego o ?, e colócase ao final da frase interrogativa. Con todo, perante situacións gramaticais pouco claras, é posíbel a colocación dun signo inicial de interrogación (¿, derivado da influencia do castelán) a fin de saber onde comeza a entoación interrogativa e, xa que logo, a propia pregunta.
A Ribeira Nova, As Pontes de García Rodríguez, As Pontes de García Rodríguez
A Ribeira Nova é un lugar da parroquia das Pontes de García Rodríguez no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do IGE, no ano 2014 estaba habitado por unha muller.
Mionnay
Mionnay é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
O Batán, Mezonzo, Vilasantar
O Batán é un lugar da parroquia de Mezonzo, no concello coruñés de Vilasantar, na comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2018 tiña dous habitantes (un home e unha muller).
Historia
Recibe o seu nome do batán que se acha no lugar, un dos poucos que se conservan na Península Ibérica. A tradición atribúe a súa construción ós monxes do mosteiro de Mezonzo, o cal o convertería nun dos máis antigos. Impulsado pola auga do río das Gándaras, funcionou até o ano 1954, momento en que foi abandonado. Restaurouse en 2001, polo que o seu mecanismo segue a funcionar.
Dario Šarić
Dario Šarić, nado o 8 de abril de 1994 en Šibenik, é un xogador profesional de baloncesto croata que xoga para os Oklahoma City Thunder da National Basketball Association (NBA). Cunha estatura de 2,08 metros xoga na posición de ala-pivote.
Traxectoria
En novembro de 2012, Šarić asinou un contrato de catro anos co KK Cibona croata. En 2013, gañou a liga croata e a copa croata, e gañou o premio ó mellor xogador da final.
O 24 de xuño de 2014, asinou un contrato de dous anos, con opción a outro máis, co Anadolu Efes turco. Días despois, foi elixido na 12ª posición do Draft da NBA de 2014 polos Orlando Magic, e foi traspasado inmediatamente ós Philadelphia 76ers a cambio de Elfrid Payton.
O 12 de novembro de 2018, Šarić foi traspasado xunto a Jerryd Bayless, Robert Covington e unha elección da segunda rolda do Draft de 2022 ós Minnesota Timberwolves a cambio de Justin Patton e Jimmy Butler.
O 6 de xullo de 2019, Šarić foi traspasado ós Phoenix Suns.
Alan Moore
miniatura|dereita|Alan Moore Alan Moore, nado o 18 de novembro de 1953, en Northampton, Inglaterra, é un escritor británico coñecido polo seu traballo como creador e guionista de bandas deseñadas para adultos. As súas obras son consideradas obras mestras da novena arte. É coautor de obras clásicas do xénero como Watchmen, V de Vendetta e From Hell.
Traxectoria
A infancia e adolescencia foron conturbadas, debido á influencia da pobreza do seu medio social e da familia. Cando era novo, foi expulsado dunha escola conservadora. Tal motivo fixo que outras escolas nas que Moore quería estudar non o aceptasen. Con 18 anos, estaba desempregado e sen ningunha formación profesional. Porén, Moore comezou a traballar na revista Embryo, un proxecto elaborado xunto cuns amigos seus. A súa convivencia na área fixo que se involucrase co Laboratorio de Artes de Northampton. Alí coñeceu a Phyllis, con quen casaría en 1974. Tivo dúas fillas con ela: Leah e Amber.
As súas primeiras contribucións de ficción foron para o Doctor Who Weekly e o famoso título 2000 A.D., onde elaborou varias series populares, como "D.R. & Quinch", "A Balada de Halo Jones" e "SKIZZ".
En seguida, Alan traballou para revista británica Warrior. Nela comezou a escribir dúas importantes series en banda deseñada. V for Vendetta foi un conto sobre a loita dignidade e liberdade nunha Inglaterra dominada polo fascismo, e Marvelman, coñecido nos Estados Unidos como Miracleman. Ambas as series conferiron a Moore o título do mellor escritor de banda deseñada en 1982 e 1983 pola British Eagle Awards.
Moore e o cine
Varios dos seus cómics máis emblemáticos foron levados ao cine. Os primeiros, From Hell e A liga dos cabaleiros extraordinarios (The League of Extraordinary Gentlemen), foron versionados en películas de Hollywood en 2001 e 2003, respectivamente. Ademais, outro filme, Constantine (2005), dirixido por Francis Lawrence, está baseado na personaxe John Constantine, creado por Moore para A saga da Cousa do Pantano. Moore, decepcionado polos resultados artísticos destas interpretacións, rexeitou recibir cartos por adaptacións futuras do seu traballo. Dende entón xurdiron dous filmes máis: o 17 de marzo de 2006 V de Vendetta, dirixida por James McTeigue e guionizada-producida polos Irmáns Watchowsky, e protagonizada por Natalie Portman e Hugo Weaving. Máis tarde, en 2009, estréase Watchmen, dirixida por Zack Snyder. Ámbalas dúas películas dividiron bastante tanto a críticos como a fans no tocante á súa valoración como obra cinematográfica e como adaptación. Moore, pola súa banda, rexeitou de pleno ámbalas dúas adaptacións por atopalas tremendamente mediocres.
Obras destacadas
Etapa británica: Etapa estadounidense: Dentro da súa liña America's Best Comics:
Voyeurismo
miniatura|200px|Unha muller observa unha escena sexual entre homes.
O voyeurismo ou escopofilia  é unha parafilia consistente na consecución da excitación sexual por medio da contemplación secreta de persoas núas ou que realizan algún tipo de actividade sexual.
Características
miniatura|200px|esquerda|Mercurio e Herse, gravado de [[Gian Giacomo Caraglio.]]
A actividade do voyeurista non implica ningunha actividade sexual posterior, malia que non a nega. As prácticas voyeuristas poden variar, pero a súa característica principal é a de que o voyeurista non interactúa directamente co suxeito observado, quen permanece case sempre alleo. A masturbación acompaña, a miúdo, ao acto voyeurista. O risco de ser descubertos e a natureza socialmente reprobable do acto actúan decote coma potenciador da excitación.
O voyeurista adoita observar a situación dende lonxe, ben ollando por un fecho, por unha abertura, ou valéndose de medios técnicos coma un espello, unha cámara etc. Nalgúns casos o voyeurista dará a coñecer a súa presenza, invitando á vítima a manter con el algún tipo de actividade sexual. Mesmo se teñen dado casos nos que o voyeurista tentou forzar á vítima, pero son escasos e excepcionais.
O voyeurismo comeza na infancia e dáse durante un período prolongado. A metade das persoas arrestadas por voyeurismo reinciden. Cando os actos de voyeurismo están relacionados cunha situación de estrés, o impulso para cometelos diminúe cando o estrés remite. Normalmente os voyeuristas presentan síntomas de trastornos mentais serios e manteñen relacións heterosexuais insatisfactorias.
Na explicación de Freud, o voyeurismo é unha pulsión parcial non integrada e, polo tanto, non gobernada pola primacía da xenitalidade. Por este motivo durante o acto sexual os elementos voyeuristas teñen primacía sobre os propiamente xenitais. O voyeurismo, se se sublima, pode traducirse en curiosidade intelectual.
Segundo Kinsey, a meirande parte dos voyeuristas son homes: un 72% fronte a un 58% de mulleres consideran excitante a observación dun corpo espido. Cando se trata de fotografías de corpos nus a proporción baixa a un 52% dos homes e 12% das mulleres. Outras investigacións revelaron que o 83% dos homes e o 16% das mulleres senten desexos de observar persoas espidas o tendo sexo, e deles un 65% dos homes e un 20% das mulleres xa o fixo algunha vez.
Comarca de Vigo
Non confundir con: Área Metropolitana de Vigo
A comarca de Vigo é unha comarca galega situada na provincia de Pontevedra e a súa capital é Vigo. A ela pertencen os concellos de Baiona, Fornelos de Montes, Gondomar, Mos, Nigrán, Pazos de Borbén, O Porriño, Redondela, Salceda de Caselas, Soutomaior e Vigo.
Demografía
Fonte: IGE
Comarcas históricas
thumb|Mapa das comarcas históricas da comarca de Vigo. A comarca de Vigo noutrora estivo dividida en seis comarcas:
Amlwch
miniatura|Queen Street de Amlwch Amlwch é unha comunidade de 3789 habitantes e a localidade máis setentrional de Gales, dos cales o 82,7% ten algunha competencia en lingua galesa. Esta situada no norte da illa de Anglesey e antes do descubrimento de cobre no século XVIII na área era unha pequena aldea agrícola mentres que por volta de 1800 había 2000 mineiros traballando na mina declinando a fins do século XIX. O seu porto tamén foi un centro importante de pesca comercial ata a década de 1970.
Tras do Rego, As Pontes de García Rodríguez, As Pontes de García Rodríguez
Tras do Rego é un lugar da parroquia das Pontes de García Rodríguez no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do INE, no ano 2014 tiña 13 habitantes dos cales 7 eran homes e 6 eran mulleres.
Melón (froita)
O meloeiro ou melón (Cucumis melo L) é unha planta rubideira da familia das cucurbitáceas). Cultívase polo seu froito, o melón, unha froita probabelmente nativa do Oriente Medio. Existen innúmeras variedades cultivadas en rexións semiáridas de todo o mundo, todas presentando froitos máis ou menos esféricos, con casca espesa e polpa carnosa e suculenta, con moitas sementes achatadas no centro. A cor e a textura da codia, e a cor e o sabor da súa polpa, varían de acordo co cultivo.
A abondosidade de agua no seu interior e o sabor suave tornan ao melón unha froita moi apreciada a xeito de refrescos. As súas sementes, torradas e salgadas, tamén se consomen.
Notas
miniatura|esquerda|Melóns do tipo cantalupo.
Paz Moreno Feliu
Paz Sofía Moreno Feliu, nada en Betanzos en 1956, é unha antropóloga galega.
Traxectoria
É catedrática de Antropoloxía Social na UNED. Levou a cabo traballo de campo en Galiza e o norte de Portugal e investigacións acerca de diversos problemas da Antropoloxía Económica.
Froito desas investigacións son as seguintes obras:
Tamén é autora de diversas publicacións sobre o racismo, os xenocidios e as condicións de vida na situación extrema dos campos de concentración, como Racismo, Heterofobia y Nacionalismo, Voces de Auschwitz, Sin parientes, La Economía Política del Exterminio, Introducción a los genocidios: una aproximación a la violencia comunal en el genocidio ruandés e En el corazón de la zona gris: Una lectura etnográfica de los campos de Auschwitz.
Editou o libro póstumo de Karl Polanyi El sustento del hombre, e xunto a Susana Narotzky, un volume monográfico sobre La reciprocidad, ademais de varios artigos, coma "Reciprocity’s Dark Side: Reciprocity, Morality and Social Theory".
"V" Is for Vagina
"V" Is for Vagina é o álbum de estrea de Puscifer, o proxecto paralelo de Maynard James Keenan, editado o 30 de outubro do 2007. O álbum conta cun son electrónico significativamente diferente ao das outras bandas de Keenan, a progresiva Tool e a alternativa A Perfect Circle. "V" is for Vagina vendeu ao redor das 110 000 copias.
Amandry
O apelido Amandry pode estar referido a:
Eleccións municipais en Monterroso
miniatura|dereita|[[Galería de imaxes de casas dos concellos de Galicia|Casa do concello de Monterroso]]
Corporacións democráticas en Monterroso desde a aprobación da Constitución de 1978.
Miribel, Ain
Miribel é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Adam Sandler
Adam Richard Sandler, nado o 9 de setembro de 1966 en Brooklyn, Nova York, é un actor, cómico, músico, guionista e produtor de cine estadounidense. Despois de converterse nun dos membros do elenco de Saturday Night Live, Sandler converteuse nunha estrela de Hollywood. É coñecido polos seus papeis cómicos, como os interpretados nos filmes Billy Madison (1995), Happy Gilmore (1996), The Waterboy (1998), Big Daddy (1999) e Mr. Deeds (2002), a través do cal se aventurou nun papel máis dramático. En 1999, fundou Happy Madison, unha produtora de cine e televisión que produciu numerosos filmes e a serie de televisión Rules of Engagement (2007).
Estación de Padrón-Barbanza
Padrón-Barbanza é unha estación ferroviaria de Adif situada no lugar da Escravitude, no concello de Padrón, provincia da Coruña. Ten servizos de media distancia.
Situación ferroviaria
Atópase no eixe atlántico de alta velocidade e substitúe á antiga estación da Escravitude, situada na liña de ferrocarril vella.
Reaccións
A entrada en funcionamento da nova vía de tren entre A Coruña e Vigo comportou a modificación de horarios en estacións intermedias, como as Padrón e a de Pontecesures, que dan servizo aos trens rexionais. Debido a isto, usuarios habituais dos trens deste servizo queixáronse da supresión do tren que pasaba por ambas as estacións sobre as sete e media da mañá e que agora o fai a esa hora, pero desde a nova estación Padrón-Barbanza. Este tren era moi usado por persoas que traballan como funcionarios en Santiago e por estudantes na mesma cidade. Agora, o tren de proximide pasa polas antigas estacións de Pontecesures e Padrón ás oito da mañá e, para algúns, é demasiado tarde, co que se vén obrigados a coller o coche e conducir até A Escravitude se queren subir ao tren das sete e media da mañá. A día de hoxe, pola estación Padrón-Barbanza paran tres trens diarios en cada sentido.
Media distancia
Consultar horarios actualizados en:
BC Zenit San Petersburgo
O BC Zenit San Petersburgo (en ruso: баскетбольный клуб "Зенит", antes coñecido como BC Dynamo Moscow Region e BC Triumph Lyubertsy) é un equipo de baloncesto profesional ruso con sede na cidade de San Petersburgo. O club compite na VTB United League e na Eurocup Basketball e o seu patrocinador principal é a gasística Gazprom. Disputa os seus partidos como local no Sibur Arena, un pavillón con capacidade para 7.044 espectadores ademais de 390 palcos VIP.
Historia
En xullo de 2014, o club anunciou o seu traslado de Lyubertsy a San Petersburgo, cambiando o seu nome polo de BC Zenit San Petersburgo. O club conserva a historia e os dereitos do Triumph Lyubertsy, así como a súa praza tanto na VTB United League como na Eurocup. Mentres tanto o club está a tratar de manter un segundo club en Lyubertsy, que competiría na Superliga de Baloncesto de Rusia.
Yamaguchi
Yamaguchi (山口市, やまぐちし, Yamaguchi-shi) é un concello da prefectura de Yamaguchi no Xapón, e capital da súa prefectura. Está situado na rexión de Chūgoku, extremo oeste da illa de Honshū. Ten 1.023,31 km² de superficie e unha poboación de 198.971 habitantes (2010) e unha densidade de poboación de 194 h/km².
Yamaguchi limita cos concellos de Ube, de Mine, de Hagi, de Shūnan e de Hōfu
Turismo
esquerda|300px|miniatura|[[Pagode de Rurikō-ji]]
Estación de León-Norte
miniatura|250x250px|Estación do norte cando se encontraba en funcionamento. A Estación do Norte de León, inaugurada o 23 de agosto de 1863 atópase xunto ao río Bernesga, na rúa Astorga. Nas súas inmediacións atópanse servizos públicos de primeira orde como os xulgados, a estación de bombeiros ou a estación de autobuses.
Após a inauguración da nova estación provisional o 18 de marzo de 2011 quedou en desuso, á espera dunhas obras de soterramento e adaptación á Alta Velocidade, que permitan a súa reapertura.
Creacionismo (literatura)
miniatura|dereita|200px|"Creación da Luz", por [[Gustave Doré]]
O creacionismo foi a escola que deu maiores achados vangardistas na literatura galega. Coincide globalmente co cubismo literario no valor que da ao instantaneísmo (nun só instante percibimos as cousas sen seren coordinadas) e prodúcese o fragmentarismo de imaxes.
O maior achado creacionista na literatura galega foi De catro a catro de Manuel Antonio.
O creacionismo galego. Principais características
Se ben Manuel Antonio foi o principal autor creacionista da nosa literatura, podemos achar a pegada deste movemento noutros poetas. Con isto, non estamos a dicir que o escritor rianxeiro crease escola, posto que o creacionismo foi unha illa na nosa literatura. Achamos reminiscencias creacionistas en Tempo de Outono e Outros Poemas, de Xosé María Castroviejo; en Mar ao Norde, de Álvaro Cunqueiro; en Corazón ao Vento, de Aquilino Iglesia Alvariño (libro onde encontramos igualmente trazos do surrealismo);...
As principais características do creacionismo en Galiza foron as seguintes:
O Creacionismo en castelán
O Creacionismo baséase na idea dun poema como cousa verdadeiramente nova, creada polo autor para si mesmo, non por favor ao lector, non uniforme para ser entendido polo seu propio autor. Huidobro propuxo que a poesía non debe ser un comentario, algo escrito sobre algo máis. Nas súas propias verbas:
Huidobro cita como inspiración algúns “poemas admirables” de Tristan Tzara, a pesar de que a súa “creación” sexa máis formal que fundamental, e tamén algúns traballos de Francis Picabia, de Georges Ribémont Dessaignes, de Paul Éluard, e dos poetas españoles Juan Larrea e Gerardo Diego (ao que Huidobro lles chamou “os dous poetas españois do creacionismo”).
O poeta tamén demanda que a poesía do creacionista estea a carón da súa propia natureza universal e por universal traducible, “puesto que los nuevos hechos siguen siendo idénticos en todas las lengüetas”, mentres que os outros elementos tal como a rima e a música das palabras, varían entre idiomas e non poden ser traducidos con facilidade, provocando deste xeito que o poema perda parte da súa esencia.
Ligazóns externas
O manifesto creacionista
Bando
O termo bando pode referirse a:
Como topónimo Bando pode referirse a:
Xosé Emilio Barros Bello
Xosé Emilio Barros Bello nado en Queimadelos (Mondariz) en 1967, é un político galego do BNG e alcalde de Mondariz dende o 2019.
Traxectoria
Delegado comercial. Foi cofundador da Asociación Veciñal Carballo da Armada. Foi vogal da Xunta Veciñal de Queimadelos. Dende 2007 é concelleiro do BNG en Mondariz e dende 2012 portavoz municipal do BNG. Nas eleccións municipais de 2019, encabezou a candidatura do BNG que foi a segunda máis votada, con tres concelleiros. Foi elixido alcalde o 15 de xullo grazas ós votos do PSdeG-PSOE e do PPdeG, con quen non se fixo ningunha negociación. Isto provocou o desaloxo do goberno do anterior alcalde, Xoán Carlos Montes Bugarín, que se presentou por Alternativa por Mondariz e que foi a lista máis votada o 26 de maio.
David Castro Mougán
David José Castro Mougán, nado en Besomaño (Ribadumia) en 1972, é un político galego.
Traxectoria
Xerente nunha bodega. Foi elixido concelleiro do PPdeG en Ribadumia en 1999. Formou parte novamente da candidatura popular no 2003 mais non resultou elixido nesta ocasión. Nas eleccións municipais de 2007 foi o número 7 de Independientes por Ribadumia e tampouco foi elixido. Nas municipais de 2015 foi o cabeza de lista de Independientes por Ribadumia e foi elixido alcalde co apoio de Somos Ribadumia e do PSdeG, formando un tripartito con eles. Nas municipais de 2019 foi reelixido alcalde obtendo a maioría absoluta. Nas municipais de 2023 encabezou a candidatura do PPdeG e foi reelixido con maioría absoluta.
A Veiga, As Pontes de García Rodríguez, As Pontes de García Rodríguez
A Veiga é un lugar da parroquia das Pontes de García Rodríguez no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Segundo datos do INE, no ano 2014 estaba despoboado.
30ª edición dos Óscar
A 30.ª entrega dos premios Óscar tivo lugar o día 26 de marzo de 1958 no RKO Pantages Theatre dos Ánxeles (Estados Unidos). Os mestres de cerimonias foron Bob Hope, Rosalind Russell, David Niven, James Stewart, Jack Lemmon e Clarence Nash (voz de Donald Duck).
Premios
miniatura|150px|[[David Lean, mellor director]] miniatura|150px|[[Alec Guinness, mellor actor]] miniatura|150px|[[Joanne Woodward, mellor actriz]] miniatura|150px|[[Red Buttons, mellor actor secundario]] miniatura|150px|[[Miyoshi Umeki, mellor actriz secundaria]] miniatura|150px|[[Carl Foreman, mellor guión adaptado]] miniatura|150px|[[Jimmy Van Heusen, mellor canción]] miniatura|150px|[[Sammy Cahn, mellor canción]] Os gañadores aparecen en primeiro lugar e en grosas.
Lista negra
O Óscar ao mellor guión adaptado foi concedido a Pierre Boulle por A ponte sobre o río Kwai, a pesar do feito de que non sabía inglés. Os guionistas auténticos, Carl Foreman e Michael Wilson estaban na lista negra dese momento e non foron acreditados polo seu traballo. Foreman e Wilson foron recoñecidos posteriormente pola Academia pola súa contribución.
Pape Cheikh Diop
Pape Cheikh Diop Gueye, nado en Dakar (Senegal) o 8 de agosto de 1997, é un futbolista senegalés con pasaporte español. Xoga na demarcación de centrocampista e o seu equipo actual é o Dijon FCO.
Traxectoria
Pape chegou a España en 2011 con catorce anos de idade. Despois de xogar no Club Internacional de la Amistad de Palencia e no Montañeros CF da Coruña, uniuse ás categorías inferiores do Celta de Vigo en 2013.
Mugen no jūnin
Mugen no jūnin (無限の住人) é un filme de 2017 dirixido por Takashi Miike. Está protagonizado por Takuya Kimura e Hana Sugisaki. A historia baséase no manga epónimo de Hiroaki Samura, cubrindo os dous primeiros arcos da serie. O filme estreouse fóra de competición no Festival de Cine de Cannes de 2017, e nos cinemas do Xapón a través de Warner Bros. Pictures o 29 de abril de 2017. O tema principal do filme, "Live to Die Another Day", foi interpretado por Miyavi.
Acollida
Mugen no jūnin estreouse nos cinemas do Xapón a través de Warner Bros. Pictures o 29 de abril de 2017. Variety afirmou que o filme conseguiu 6,73 millóns de dólares na recadación doméstica, que o describiu como "decepcionante". Variety suxire que o resultado de recadación débense en parte ás desavinzas entre o grupo musical SMAP co actor Takuya Kimura.
Distrito de Tropojë
O Distrito de Tropojë (en albanés: Rrethi i Tropojës) é un dos 36 distritos da Albania localizado na prefectura de Kukës. A súa capital é a cidade de Bajram Curri. Sitúase na fronteira con Serbia e Montenegro, ao norte do país.
Emilio Segrè
Emilio Gino Segrè, nado en Tívoli o 1 de febreiro de 1905 e finado en Lafayette, California, o 22 de abril de 1989, foi un físico italo-americano que, xunto con Owen Chamberlain, gañou no ano 1959 o Premio Nobel de Física polo descubrimento do antiprotón.