cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Músculo cardíaco
O músculo cardíaco ou tecido muscular estriado cardíaco é un tipo de músculo estriado que constitúe a parede muscular do corazón ou miocardio, e que é responsable da contracción do corazón e bombeo de sangue. O músculo cardíaco é un dos tres grandes tipos de músculo; os outros dous son o músculo estriado esquelético e o músculo liso. Todos eles se forman no proceso da mioxénese. As células que forman o músculo cardíaco chámanse cardiomiocitos, miocardiocitos, células musculares cardíacas, fibras musculares cardíacas ou miocitos cardíacos. Estas células conteñen un só núcleo, a diferenza das do músculo esquelético, que son multinucleadas. O miocardio é o tecido muscular do corazón que forma a grosa capa media situada entre o epicardio (exterior) e o endocardio (interior). O tecido muscular cardíaco está regado polas arterias coronarias.
Miocardio
miniatura|350px|Imaxe 3D do miocardio na parede do corazón. O miocardio contén unha rede abundante de capilares indispensables para cubrir as súas necesidades enerxéticas e recibir oxíxeno. A irrigación sanguínea do miocardio procede das arterias coronarias. O músculo cardíaco funciona involuntariamente, sen ter estimulación nerviosa. É un músculo mioxénico, é dicir, autoexcitable. Nas aurículas, as fibras musculares dispóñense en feixes que forman un verdadeiro enreixado e sobresaen cara ao interior en forma de relevos irregulares. Nos ventrículos, as fibras musculares teñen maior espesor sobre todo no ventrículo esquerdo, que é o encargado de bombear sangue oxixenado a través da arteria aorta.
O miocardio está en medio dos outros dous tecidos do corazón, que son:
Composición
O miocardio está composto por células especializadas que contan cunha capacidade que non ten ningún outro tipo de tecido muscular, xa que, ademais de contraerse, pode tamén levar un potencial de acción eléctrico, similar ao que producen as neuronas. Ademais, algunhas das células teñen a capacidade de xerar un potencial de acción, coñecido como automaticidade do músculo cardíaco. O miocardio está suxeito a dous sistemas eléctricos de control. O control eléctrico de primeira orde do miocardio deriva do nodo sinusal. A propagación do control de primeira orde do nodo sinusal está estreitamente ligada a descargas do sistema parasimpático. O control eléctrico de segunda orde do miocardio está baixo o control parasimpático, por medio de nervios procedentes dos ganglios vertebrais da medula espiñal e do nervio vago. As fibras estriadas e con ramificacións do músculo cardíaco forman unha rede interconectada na parede do corazón. O músculo cardíaco contráese automaticamente ao seu propio ritmo, de 60 a 100 veces por minuto. Non se pode controlar conscientemente, senón que o seu ritmo de contracción está regulado polo sistema nervioso autónomo, dependendo do estado de actividade ou repouso do corpo.
Propiedades fisiolóxicas
O miocardio é un tecido excitable e presenta 4 propiedades fundamentais:
Tipos de células
Hai dous tipos de células no músculo cardíaco: os cardiomiocitos dos ventrículos e aurículas, que se acurtan e alongan cando se contraen e encárganse de crear a forza de contracción do corazón para bombear o sangue, e as células de condución e excitación, que son células musculares especializadas que funcionan como marcapasos do latexo e como fibras que conducen os impulsos que causan a contracción acompasada das distintas partes do corazón. Estas últimas encóntranse nos nodos sinoauricular e aurículoventricular, feixe de His e na rede de fibras de Purkinje. Estas células que transportan os impulsos eléctricos poden xeralos espontaneamente ou recibir impulsos do sistema nervioso, e transfiren os impulsos de célula a célula.
Cardiomiocitos
As células musculares cardíacas, cardiomiocitos, miocardiocitos ou miocitos cardíacos están cheas de miofibrilas, que forman sarcómeros e bandas estriadas e conteñen un só núcleo (situado no centro da célula e non preto do sarcolema) e unha densidade moi grande de mitocondrias, que producen a enerxía que necesitan para que funcionen e fanas resistentes á fatiga. Os cardiomiocitos conteñen vimentina e desmina, gotiñas lipídicas e lipofuscina e son máis ricas en glicóxeno que as fibras musculares esqueléticas. Todas as células están conectadas por discos intercalares que permiten a fácil difusión de ións sodio, potasio e calcio de célula a célula, o que facilita a despolarización e repolarización do miocardio de forma coordinada. Os extremos das células cardíacas, onde están os discos intercalares, teñen cristas e proxeccións interdixitadas que encaixan. Porén, a diferenza do que ocorre nas fibras musculares esqueléticas, as células do músculo cardíaco están tipicamente ramificadas e conectadas formando unha rede en vez de ser lineares. O retículo sarcoplásmico é grande pero de menor tamaño que o das células musculares esqueléticas.
Túbulos T
Os túbulos T son invaxinacións do sarcolema. Unha diferenza histolóxica entre o músculo cardíaco e o esquelético é que os túbulos T do músculo cardíaco son maiores e de máis diámetro e discorren lateralmente aos discos Z (ou liña Z). Nas cardíacas hai menos túbulos T que nas células musculares esqueléticas. A chamada díade é unha estrutura dos miocitos cardíacos situada na liña Z do sarcómero. Está composta por un só túbulo T emparellado cunha cisterna terminal do retículo sarcoplásmico. A díade xoga un importante papel no acoplamento excitación-contracción ao xustapoñer un punto de entrada para o potencial de acción preto da fonte de ións Ca2+. Deste xeito, a onda de despolarización pode estar acoplada coa contracción do músculo cardíaco mediada por calcio por medio do mecanismo de esvaramento de filamentos. O músculo cardíaco forma estas díades en vez das tríadas que se forman no músculo esquelético entre o retículo sarcoplásmico e os túbulos T. Os túbulos T son fundamentais para o acoplamento excitación-contracción. Recentemente, rexistráronse opticamente os potenciais de acción dos túbulos T.
Discos intercalares
O sincitio cardíaco é unha rede de cardiomiocitos individualizados conectados uns a outros por discos intercalares que permiten unha rápida transmisión dos impulsos eléctricos a través da rede de células, facendo que funcionen como un sisncitio fisiolóxico que orixina a contracción coordinada do miocardio. Hai un sincitio atrial e un sincitio ventricular que están conectados por fibras cardíacas. A resistencia eléctrica nos discos intercalares é moi baixa, o que permite a libre difusión de ións. A facilidade do movemento de ións ao longo dos eixes de fibras do músculo cardíaco é tan grande que os potenciais de acción poden viaxar doadamente dunha célula cardíaca á seguinte, tendo que vencer só unha pequena resistencia. Ambos os sincitios obedecen a lei de todo ou nada.
Os discos intercalares son estruturas adherentes complexas que conectan os cardiomiocitos a un sincitio electroquímico (nas fibras do músculo esquelético fórmase un sincitio multicelular durante o desenvolvemento embrionario dos mamíferos). Os discos son responsables principalmente da transmisión da forza durante a contracción muscular. Os discos intercalares constan de tres tipos de unións celulares, que son: unións adherentes que ancoran o filamento de actina, desmosomas que ancoran filamentos intermedios, e unións comunicantes. Facilitan que os potrenciais de acción se propaguen polas células cardíacas ao permitir que pasen os ións dunha célula a outra, producindo a despolarización do músculo cardíaco. Porén, novos estudos de bioloxía molecular detallados cambiaron a idea tradicional da composición dos discos e mostraron inequivocamente que os discos intercalares constan na súa maior parte dunhas unións adherentes de tipo mixto denominadas áreas compostas (area composita), que representan unha mestura dos desmosomas típicos e de proteínas de fascia adhaerens (diferentes das zonula adhaerens que se observan en diversos epitelios). Este descubrimento pode ser importante para a comprensión das miocardiopatías herdadas, como a miocardiopatía ventricular dereita arritmoxénica).
Fisioloxía
A diferenza do músculo estriado esquelético, o músculo cardíaco require ións calcio extracelulares para que teña lugar a contracción. Igual ca o músculo esquelético, a iniciación e o resultado do potencial de acción nas células do músculo ventricular deriva da entrada de ións sodio a través do sarcolema nun proceso rexenerativo. Porén, hai un fluxo cara ao interior de ións calcio extracelulares a través dos canais de calcio de tipo L que mantén a despolarización das células musculares cardíacas durante períodos máis longos. A razón desta dependencia do calcio é que o mecanismo de liberación de calcio inducida polo calcio (CICR) desde o retículo sarcoplásmico debe ocorrer baixo o acoplamento excitación-contracción normal para que se cause a contracción. Unha vez que se incrementa a concentración intracelular de calcio, os ións calcio únense á proteína troponina. O músculo esquelético só é activado polo calcio almacenado no retículo sarcoplasmático.
Rexeneración das células do músculo cardíaco
Unha maneira mediante a cal ten lugar a rexeneración dos cardiomiocitos é pola división de cardiomiocitos preexistentes durante o proceso normal de envellecemento. A división de cardiomiocitos preexistentes increméntase en áreas arredor dos sitios onde se produciu unha lesión no miocardio. Ademais, certos factores de crecemento promoven a autorrenovación dos cardiomiocitos endóxenos e das células nai cardíacas. Por exemplo, o IGF-1, o factor de crecemento de hepatocitos, e a proteína B 1 do grupo de alta mobilidade incrementan a migración das células nai cardíacas cara á área afectada, e a proliferación e supervivencia destas células. Algúns membros da familia do factor de crecemento de fibroblastos tamén inducen a reentrada no ciclo celular de pequenos cardiomiocitos. O factor de crecemento endotelial vascular tamén exerce un importante papel no recrutamento de células cardíacas nativas cara a un sitio onde se produciu un infarto ademais do seu efecto anxioxénico.
Baseándose no papel natural das células nai na rexeneración dos cardiomiocitos, os investigadores e médicos teñen cada vez maior interese no uso destas células para rexenerar o tecido danado. Demostrouse que varias liñaxes de células nai poden diferenciarse en cardiomiocitos, como as células nai da medula ósea. Por exemplo, nun estudo transplantáronse células da medula ósea, nas que estaba incluída unha poboación de células nai, ao lado dunha zona onde se producira un infarto nun modelo de ratos. Nove días despois da cirurxía, atopouse que se formara unha nova banda de miocardio rexenerado. Porén, esta rexeneración non se observou cando a poboación de células que se inxectaban estaba desprovista de células nai, o que indica fortemente que é a poboación de células nai a que contribúe á rexeneración do miocardio. Outros ensaios clínicos indicaron que os transplantes de células de medula ósea autólogos realizados a través da arteria relacionada cun infarto concreto facía diminuír a área do infarto en comparación con pacientes aos que non se lles sometera a esta terapia celular.
Importancia clínica
A oclusión vascular das arterias coronarias por aterosclerose ou trombose pode orixinar un infarto de miocardio (ataque ao corazón), no cal parte do miocardio queda lesionado debido a isquemia (falta de oxíxeno). Certos virus producen miocardite (inflamación do miocardio). As miocardiopatías son as doenzas do miocardio, moitas das cales están causadas por mutacións xenéticas. A Organización Mundial da Saúde clasifica as miocardiopatías en miocardiopatías extrínsecas e intrínsecas. A maioría das miocardiopatías son extrínsecas, é dicir, a patoloxía primaria causante está fóra do miocardio. Nas intrínsecas non hai unha causa externa identificable, e entre elas están: miocardiopatía dilatada (MCD), miocardiopatía hipertrófica (MCH), cardiomiopatía ou displasia arritmoxénica ventricular dereita (CAVD ou DAVD), miocardiopatía esponxiforme e canalopatías iónicas. As miocardiopatías, poden orixinar arritmias ou paro cardíaco súbito ou inesperado.
Colin Archer Memorial Race
A Colin Archer Memorial Race é unha regata de vela que se celebra bianualmente, sae de Lauwersoog e que logo de 365 millas remata en Larvik en Noruega, dependendo das condicións climáticas os barcos fan o traxecto en entre tres e cinco días. A primeira edición foi en 1982 participaron sete veleiros dos que só un chegou á meta, na edición de 2010 houbo 100 barcos en competición en tres clases ORC, multicasco e libre. O seu nome venlle de Colin Archer, famoso construtor naval noruegués.
Ligazóns externas
Web oficial
Partido das Illas Cook
miniatura|150px|Bandeira do PIC, que tamén o foi do país de 1974 a 1979 O Partido das Illas Cook (Cook Island Party) é un partido das Illas Cook fundado o 15 de xuño de 1964 por Albert Royle Henry sobre a base da Asociación para o Progreso das Illas Cook, e os seus fundamentos eran o desenvolvemento económico, mantemento dos lazos con Nova Zelandia, a protección da cultura tradicional do país e o recoñecemento dos títulos tradicionais. . Ao mes da súa fundación tiña máis de 2.000 en Rarotonga.
Historia
O PIC estivo por primeira vez no poder de 1965 a 1978, data na que Albert Royle Henry se retirou da vida pública logo de cometer un delito electoral. Sucedeulle o seu primo Geoffrey Henry á cabeza do partido; volveu ao poder durante algúns meses en 1983, e posteriormente de 1989 a 1999. Participando nos anos seguintes en diversos gobernos de coalición, pasando á oposición logo das eleccións de 2006 que lle deron ao Partido Demócrata unha maioría confortable, pouco antes Geoffrey Henry decidírase retirar da vida pública, deixando o liderado en Henry Puna. En xuño de 2010 despois dunha disputa sobre a selección de candidatos Albert Nicholas deixou o partido fundando o Partido Tumu que concorreu sen éxito nas eleccións de 2010, que gañou con maioría absoluta o Partido das Illas Cook.
Ligazóns externas
Web oficial
Río Nervión
260px|miniatura|Salto do Nervión no inverno O Nervión (en éuscaro: Nerbioi) é un río da Península Ibérica, que discorre polo norte de España.
Nace no límite das provincias de Burgos e Áraba, das augas que baixan dos Altos do Curral, Bagate e Urkabustaitz por unha banda e a serra de Garobel ou Salvada pola outra, na cordilleira Cantábrica.
A poucos quilómetros do seu nacemento, forma un impoñente salto de 270 metros, para continuar logo polo val de Délica en dirección nordés. Baixa polo chamado val do Nervión ou Alto Nervión ata entrar á provincia de Biscaia, cerca do pobo de Orduña.
No concello de Basauri, conflúe co Ibaizabal, río de caudal e lonxitude semellantes, e xuntos dividen o resto da comarca do Gran Bilbao, cruzando Bilbao baixo o nome de Ría de Bilbao (tamén coñecida como Ría do Nervión ou do Ibaizabal), ata chegar á súa desembocadura no mar Cantábrico, entre os concellos de Portugalete e Getxo.
Nos seus primeiros tramos, durante as épocas estivais ao non ser tempada de choivas nin haber neve sobre as serras, a súa curta e imprecisa canle vese ausente de auga.
Hidroloxía
miniatura|Nervión-Ibaizábal ao seu paso por [[Etxebarri.]] O río percorre 72 quilómetros desde o seu nacemento ata a súa desembocadura no mar Cantábrico. Corre en dirección suroeste - nordés. A influencia das mareas alcanza os 15 quilómetros terra dentro, ata o barrio de Abusu de Bilbao, lugar onde a auga salgada non logra imponerse á auga doce.
Afluentes
O río Ibaizabal é xeralmente considerado o principal afluente do Nervión pola dereita. Outros autores consideran que o Ibaizábal é o río principal, e que recibe ao seu principal afluente, o Nervión, pola esquerda. Outros chaman a todo o sistema Nervión-Ibaizabal.
Provincia de Yala
Yala é unha provincia de Tailandia. A súa capital é a cidade de Yala.
Río Nervión
Afluentes
Os afluentes da Ría de Bilbao tamén adoptan a forma de pequenas rías ao desembocar. Estas son:
Sistema dixital
Un sistema dixital é un sistema de transmisión ou procesamento de información no cal a información se atopa representada por medio de cantidades físicas (sinais), as cales están tan restrinxidas que só poden asumir valores discretos. Os sistemas dixitais máis sinxelos tratan con sinais binarios, que só poden tomar dous valores, polo que reciben o nome de sistemas binarios.
Río Nervión
Historia e economía
Desde tempos antigos, o paso de Orduña que unía a planicie interna de España co val do Nervión tivo un gran peso económico. Durante a Idade Media, serviu de límite natural entre o Señorío de Biscaia e os condados de Castela, cobrándose peaxe nese punto. A través dos séculos, o val do Nervión foi un corredor de vital importancia para a comunicación de Biscaia. A principal vía de ferrocarril construíuse en 1863 seguindo a canle do río.
Provincia de Yala
Distritos
A provincia está subdividida en 8 distritos (amphoes). Os distritos son á súa vez divididos en 56 comunas (tambons), e estas en 341 poboados (moobans).
Sistema dixital
Os sistemas dixitais tamén se denominan sistemas de conmutación dado que a orixe histórica da teoría de sistemas dixitais se atopa na necesidade de analizar e deseñar as redes de relés dos primeiros sistemas telefónicos.
A principal vantaxe dos sistemas dixitais respecto aos analóxicos (aqueles que poden asumir valores continuos na información que procesan) é que son máis fáciles de deseñar, poñer en funcionamento e depurar, xa que as técnicas empregadas en cada unha destas fases están ben establecidas.
O mellor argumento a favor da maior flexibilidade dos sitemas dixitais atópase nos actuais ordenadores ou computadoras dixitais, baseados integramente nos deseños e circuítos dixitais.
Spanish Movie
Spanish Movie é un filme español dirixido por Javier Ruiz Caldera que foi estreado no 2009.
Sinopse
Ramira (Alexandra Jiménez) traballa na casa de Laura (Silvia Abril) como asistenta e neneira dos seus fillos: Simeón e Ofendia (Óscar Lara e Laia Alda). Por desgraza, Ramira mata ó neno (que sofre de fotodermatite) porque o sacou fóra para que lle dese o Sol. A muller trata de agochalo e mentir á nai sobre a morte do seu fillo.
Armodafinil
O Armodafinil (de nome comercial Nuvigil®) é unha droga producida pola compañía farmacéutica Cephalon Inc. Trátase dun novo fármaco, aínda en proceso de aprobación, que é r-enantiómero do modafinilo, polo que se espera que actuará de forma similar, cos mesmos efectos, pero cunha duración máis ampla co modafinilo Cando sexa arprobado, seguramente clasificarase na listaxe IV de substancias controladas.
Río Nervión
Historia e economía
Ao mesmo tempo, Bilbao desenvolveu unha importante actividade comercial, sendo o seu porto o máis importante de toda a costa norte da Península Ibérica. Esta actividade dependía completamente da navegabilidade dos últimos 15 quilómetros do río. Dada esta situación, o enxeñeiro Evaristo de Churruca levou a cabo un enorme proxecto para desenvolver o porto exterior.
O río Nervión e Bilbao son os maiores motores ecónomicos do País Vasco.
Conservación ambiental
Logo dun século de intensa actividade industrial no río, especialmente nos últimos 25 km, este atopábase contaminado, cos seus niveis de osíxeno un 20% por baixo do normal. En 1978, as autoridades locais lanzaron un plan para soportar esta situación, resultando nunha constante mellora da calidade do ambiente, logrando restituír case totalmente a fauna e a flora. Actualmente os niveis de osíxeno están en torno ao 60%, e recuperáronse peixes como a robaliza, dourada, anchoa, ou mariscos como a nécora ou o lumbrigante.
Crónica Rotense
A Crónica Rotense foi un crónica escrita no século IX, no noroeste da Península Ibérica. Por orde cronolóxica das crónicas que fan referencia á historia dos monarcas de Oviedo e os seus supostos antecesores, a de maior antigüidade é a Crónica Albeldense e, de seguido, a Crónica de Afonso III. Desta última, a primeira "versión" é a Crónica Rotense e, posteriormente, xorde a Crónica Ovetense, a cal daba maior énfase neogoticista ao mito de Paio como sucesor dos Reis de Toledo, e polo tanto do Reino Visigodo; a finalidade destas dúas crónicas foi a de demostrar a hereditariedade dos monarcas visigodos ata os monarcas asturianos.
Lamarregueira, Camporramiro, Chantada
Lamarregueira é un lugar na parroquia de Camporramiro, no concello de Chantada, na comarca de Chantada, na provincia de Lugo.
Saque de esquina
right|250px|miniatura|Saque de esquina a prol do equipo branquiazul. No fútbol o saque de esquina, saque de córner ou córner é un método de continuación do xogo aplicado en caso que o balón saia pola liña de fondo do terreo de xogo e o último en tocar o balón sexa un xogador do equipo defensor.
O saque realízase desde a esquina dos límites do campo co pé, despois do chifre do árbitro. Esta regra forma parte do regulamento de xogo como regra 17.
Formas de saque
miniatura|300px|Xogadores do [[Rápido de Bouzas e do Centro de Deportes Barco nun córner.]]
Axente biolóxico patóxeno
En Infectoloxía, un axente biolóxico patóxeno (do grego pathos, enfermidade e genein, procrear) é toda aquela entidade biolóxica capaz de producir enfermidade ou dano na bioloxía dun hóspede (humano, animal, vexetal etc.) sensiblemente predisposto. O mecanismo da patoxenicidade foi moi estudado e ten varios factores, algúns dos cales son dependentes do axente patóxeno e outros do hóspede.
A especificidade do hóspede
En primeiro lugar debe sinalarse que moitos microorganismos son específicos dunha especie animal determinada. Así, o virus da varíola humana só afecta ás persoas e a ningunha outra especie do reino animal. O mesmo pode sinalarse para o caso da febre tifoide.
Outros patóxenos son compartidos por varias especies, tal como o Bacillus anthracis, axente do carbuncho (en inglés, anthrax), o que pode producir enfermidade tanto a bovinos, porcinos, equinos, ovinos, caninos, felinos e humanos. Con todo, a pesar de que este microbio pode afectar a todas estas especies, a gravidade da enfermidade é moi variable dependendo da especie afectada. Por exemplo, o carbuncho ovino é extremadamente fatal pero só causa un carbuncho leve no can. Isto indica que entre o microorganismo e o seu hóspede debe haber, necesariamente, certa afinidade de xeito que os produtos do metabolismo do axente causen severo dano ou unha resposta esaxerada por parte do hóspede.
Dende o punto de vista evolutivo aqueles organismos parasitarios que causan a morte do hóspede teñen tendencia a ser eliminados por unha razón moi sinxela: non lle quedan hóspedes para parasitar. Por esta razón só sobreviven aqueles que non son tan patóxenos para o seu hóspede de xeito que o parasito se poida perpetuar.
Factores intrínsecos
En infectoloxía o hóspede (hospedador) achega ao fenómeno infeccioso un conxunto de factores intrínsecos, que afectan á exposición, á susceptibilidade ou á resposta aos axentes, na produción de enfermidades.
Estes factores intrínsecos ou atributos do hóspede son:
A resistencia do hóspede
A patoxenicidade do microorganismo está freada ou facilitada pola resistencia inmunitaria do hóspede. As persoas correctamente vacinadas contra a varíola son inmunes a este virus. Este feito foi descuberto por Jenner en Inglaterra, ao decatarse de que as muxidoras que foran afectadas pola varíola vacúa, unha enfermidade propia do gando vacún e que se adquiría ao manipular os ubres destes animais, non sufrían a mortal varíola humana. Por outra banda, as persoas afectadas pola SIDA, cuxo virus diminúe as defensas, poden presentar enfermidades debido a xermes que adoitan ser inofensivos.
Espoo Metro Areena
É empregado principalmente para a práctica de hóckey sobre xeo, sendo a casa de Kiekko-Espoo, equipo que actualmente compite na segunda categoría deste deporte en Finlandia, a Mestis. 300px|miniatura|O Barona-areena nun partido dos Espoo Blues.
Río Millars
260px|miniatura|O río Millars ó seu paso por [[Vila-real]] O río Millars (en castelán: Mijares) é un río da Península Ibérica que nace na Serra de Gúdar no termo municipal de El Castellar (Teruel), da unión de diversos ríos a uns 1.600 m de altitude e que desemboca entre os termos de Almassora e Borriana, na provincia de Castelló, tras 156 km de percorrido.
Nacemento
O Millars nace en El Castellar, Teruel.
Pentrámetro iámbico
O pentámetro iámbico é un tipo de verso de cinco pés de iambo, cada un dos cales adoita estar composto de dúas sílabas, unha non acentuada e outra acentuada, e unha sílaba opcional non acentuada ao final. É unha métrica sen rima.
Río Millars
Afluentes
Preto do seu nacemento está tamén o do seu principal afluente o Valbona e o do tamén afluente Albentosa. Xa na Comunidade Valenciana os principais afluentes do Millars son: Maimona, Montán, o barranco de Paus, a rambla de la Viuda e o río Villahermosa en Vallat.
Pentrámetro iámbico
Escritores ingleses como William Shakespeare ou Christopher Marlowe e o norteamericano Allen Ginsberg compuxeron gran parte da súa obra dramática con esta métrica. O poeta Nicanor Parra investigou en maneiras de flexibilizala, para poder favorecer a fluidez na tradución de Shakespeare ao español chileno. Parte dos seus resultados poden lerse na súa tradución do rei Lear, comezada en 1990 e publicada en Lear, rey & mendigo(2004)
Exemplos
Un pé iámbico é unha sílaba non acentuada seguida dunha acentuada. O seu ritmo pódese describir da seguinte forma: Unha liña de pentámetro iámbico son cinco pés iámbicos nun mesmo verso: Na métrica inglesa adoita representarse este ritmo cunha 'x' para a sílaba átona e cunha '/' para a sílaba tónica. Seguindo este criterio, o pentámetro iámbico represéntase da seguinte forma: A liña 39 da segunda escena do primeiro acto na tempestade é un exemplo de pentámetro iámbico. Podemos marcar a métrica desta liña como segue: Marcamos a división entre os pés cunha |.
Río Millars
Desembocadura
Na súa desembocadura forma unha marisma, Les Goles del Millars, alargada duns 90 metros de anchura, que se fai máis angosta na liña da costa polo avance dun cordón litoral desde o norte que a pecha parcialmente (40 metros).
Peugeot Type 1
O Triciclo Serpollet / Peugeot Tipo 1 é un pequeno triciclo de vapor, producido por Peugeot en 1886. É o primeiro coche de Peugeot que se fabricou.
O triciclo Serpollet foi un dos primeiros vehículos de motor fabricados industrialmente: foi deseñado por Léon Serpollet, e presentouse por primeira vez en 1886. O triciclo posúe unha caldeira de gasóleo e un motor de dous cilindros con válvulas de asento e cárteres. O triciclo de vapor producia ao redor de 4-6 HP cos seus 2 cilindros. Lograba unha velocidade máxima de ao redor de 25 km/h.
Río Millars
Conca
Río Millars Riu Millars Mijares Río Mijares Mijares Mijares Михарес Mijares
Casa de Don Inocencio
miniatura|dereita|Casa indiana en Rinlo. A destacar o miradoiro e a pasarela no tellado. Hórreo estilo Ribadeo. (vista traseira). A casa de Don Inocencio é unha casa de indianos situada en Rinlo, (Ribadeo). Foi mandada construír por Inocencio Vázquez Aguiar en 1912. De estilo ecléctico, conta con tres plantas (baixo e dous pisos) de 220 m² (medidas polo SIXPAC).
Bibliografía
Casas de Indianos. AAVV. Xunta de Galicia, 2000
Taro (planta)
miniatura|Cormos de taro para a venda.
O taro (Colocasia esculenta) é unha planta tropical da familia Araceae, cuxos cormos son comestíbeis.
Etimoloxía e nomes comúns
A palabra taro vén do tahitiano, en Hawai recibe o nome de kalo, no Brasil: cará; yautía coco na República Dominicana e malanga en Porto Rico, Costa Rica, Guatemala, México, Honduras, e Cuba. No Perú coñécese coma bituca, e nalgúns lugares do sur, como onkucha ou unkucha. En Nicaragua coñécese por quequisque ou quiquisque. Nas Illas Canarias coma ñame e no Azores coma inhame-coco ou inhame dos Açores, aínda que este termo se refire normalmente a outras plantas comestíbeies do xénero Dioscorea. En Venezuela coñécese como ocumo chino, en Panamá como otoe, en Bolivia como papa balusa, en Suráfrica madumbe, en Colombia como pipa.
Descrición
É unha planta perenne tropical que se usa principalmente como hortaliza polo seu cormo comestíbel, e tamén coma verdura. As flores raramente se usan. Está emparentado coas especies dos xéneros Xanthosoma e Caladium, usadas como ornamentais e por veces chamadas de orella de elefante. Tanto esta especie como as cultivadas de Xanthosoma comparten substancialmente os mesmos usos e algúns nomes, incluíndo mafafa, malanga, callaloo, pituca, chonque, bore, papa chinesa, ocumo chinés, texcamote, pelma ou cocoñame.
Distribución e hábitat
A extensión da zona de orixe do taro aínda está en discusión, todos os autores coinciden en que se sitúa no nordés da India, sueste de Asia, estendéndose segundo outros autores tamén até Australia e Nova Guinea.
Pode vexetar en arroceiras ou en terras altas onde a auga é fornecida acotío por choiva ou rega. Algunhas variedades medran tamén fóra dos trópicos, en lugares como Corea e o Xapón. En Corea, é chamado de toran (土卵) que significa "ovo da terra", o cormo pélase e os rebentos das follas sofrítense. Ao cormo chámanlle sato-imo (里芋) en xaponés.
É un alimento tradicional en moitas áreas tropicais do mundo e a base para facer o poi en Hawai. A planta é indixeríbel se se comer crúa por mor das substancias ergásticas nas células da planta. Produce severos problemas gastrointestinais se non se cociña.
Usos
Como en case todas as verduras, as follas do taro son ricas en vitaminas e minerais. Son boa fonte de tiamina, riboflavina, ferro, fósforo, e cinc, un bo recurso de vitamina B6, vitamina C, niacina, potasio, cobre e manganeso. Os cormos de taro teñen un alto contido en amidón e son fonte de fibra alimentaria. O ácido oxálico pode estar presente no cormo e especialmente na folla, polo que non pode ser inxerido por persoas con problemas de ril, gota ou artrite reumatoide.
O taro férvese, cócese, ou se corta e se frite como tempura. A variedade pequena redonda pélase e férvese, véndese ás veces conxelada, empacada cos seus propios líquidos ou enlatado. Na China, o taro úsase ás veces coma un ingrediente no nian gao, unha especie de doce mesto, feito de fariña de arroz, e que se come durante o Aninovo Chinés. Do mesmo xeito emprégase no daifuku xaponés, feito de mochi con taro e anko.
En Venezuela cómese simplemente fervido coma acompañamento de carne ou peixe; tamén un ingrediente da sopa sancocho.
Taxonomía
Colocasia esculenta foi descrita por (L.) Schott e publicado en Meletemata Botanica 18. 1832.
Multímetro
miniatura|Multímetro dixital. miniatura|Multímetro de pinza. Un multímetro ou polímetro é un aparato de medida universal, é dicir, capaz de medir unha gama variada de magnitudes físicas como tensión, intensidade (tanto en corrente continua coma en alterna) e resistencias, polo que se pode entender como un aparato de medida capaz de converterse en voltímetro, amperímetro ou ohmímetro.
Xeoloxía
miniatura|400px|Rexións xeolóxicas mundiais [[Codia terrestre|Codia oceánica {{legend|#cde|0-20 Ma}} {{legend|#abc|20-65 Ma}} {{legend|#89a|>65 Ma}} Codia continental {{legend|#f96|Escudos ou cratóns antigos}} {{legend|#f9c|Plataformas continentais}} {{legend|#9fc|Oróxenos (cadeas montañosas)}} {{legend|#9cf|Concas sedimentarias}} {{legend|#969|Rochas ígneas}} {{legend|#ff9|Codia adelgazada (por extensión cortical)}} ]]
A xeoloxía, do grego γῆ gē ('Terra') e λόγος lógos ('palabra', 'razón, 'tratado'), é a ciencia que estuda a Terra, a súa composición, estrutura, propiedades físicas e químicas, historia e os procesos que a formaron.
A xeoloxía tal como a coñecemos hoxe foi establecida a partir dos estudos de James Hutton, ao que se considera como o pai da xeoloxía moderna.
O campo das disciplinas académicas implicadas encóntrase dentro da Licenciatura (hoxe Grao), de "Ciencias xeolóxicas", isto é, un compendio de diferentes ciencias ou disciplinas autónomas sobre distintos aspectos do estudo global do noso planeta e, por extensión, do estudo do resto dos corpos e materias do sistema solar (planetoloxía, astroxeoloxía ou xeoloxía planetaria).
Características
Os xeólogos axuda a localizar e a tratar os recursos naturais da Terra, como o petróleo ou o carbón, así como metais como o ouro, ferro, cobre ou uranio, por exemplo. Moitos outros materiais posúen interese económico: as pedras preciosas e moitos minerais con aplicación industrial, como o asbesto, a mica, os fosfatos, as arxilas, o cuarzo ou elementos como o xofre e cloro.
A astroxeoloxía fai referencia á aplicación dos principios xeolóxicos a outros corpos do sistema solar. Aínda que tamén se usan termos especializados coma selenoloxía (estudo da Lúa) etc.
A palabra "xeoloxía" foi usada por primeira vez por Jean-André Deluc no ano 1778, sendo introducida de forma definitiva por Horace-Bénédict de Saussure en 1779.
A xeoloxía relaciónase directamente con moitas outras ciencias, en especial coa xeografía, e a astronomía. Por outro lado, a xeoloxía utiliza ferramentas fornecidas pola química, a física e a matemática, entre outras, mentres que a bioloxía e a antropoloxía sérvense da xeoloxía para dar soporte a moitos dos seus estudos.
Breve historia da xeoloxía
Na China, Shen Kua (1031 - 1095) formulou unha hipótese para a explicación da formación de novas terras, baseándose na observación de cunchas fósiles dun estrato nunha montaña localizada a centos de quilómetros do océano. O sabio chinés defendía que a terra formábase a partir da erosión das montañas e pola deposición de barros.
A obra Περί λιθόν Perí lithón ('Sobre as pedras'), de Teofrasto (372-287), alumno de Aristóteles permaneceu durante milenios como a obra de referencia na ciencia xeolóxica. A súa interpretación dos fósiles non foi revogada até despois da Revolución científica. A súa obra traduciuse para o latín, e tamén para outras linguas europeas.
O alquimista, químico e mineraloxista alemán, considerado o fundador da mineraloxía moderna, Georgius Agricola (1494-1555) escribiu o primeiro tratado sobre minería e metalurxia, De re metallica libri XII 1556 no cal se podía encontrar un anexo sobre as criaturas que habitaban no interior da Terra (Buch von den Lebewesen unter Tage). A súa obra cubría temas como a enerxía eólica, hidrodinámica, e a extracción e transporte de minerais (como o aluminio e o xofre.
Niels Stensen (Steno) (1638-1686) foi o autor de varios principios da xeoloxía, como o principio da superposición das capas, o principio da horizontalidade orixinal e o principio da continuidade inferiorral, tres principios definidores da estratigrafía.
James Hutton, como quedou dito, considérase frecuentemente como o primeiro xeólogo moderno. En 1785 presentou unha teoría denominada Teoría da Terra (Theory of the Earth) na Sociedade Real de Edimburgo. Na súa teoría, explicou que a Terra era moito máis antiga do que se supoñía entón, para permitir "que houbera tempo para que se producira a erosión das montañas de forma que os sedimentos orixinasen novas rochas no fondo do mar, para ser máis tarde levantadas e constituíran os continentes". Hutton publicou unha obra en dous volumes acerca desta teoría en 1795.
En 1811 Georges Cuvier e Alenxandre Brongniart publicaron a súa teoría sobre a idade da Terra, baseada no descubrimento, por Cuvier, de ósos de elefante en París. Para soster a súa teoría os autores formularon o principio da sucesión estratigráfica.
En 1830 Charles Lyell publicou por primeira vez a súa famosa obra Principios da Xeoloxía, seguida de continuas revisións até a súa morte en 1875. Lyell promoveu con éxito durante a súa vida a doutrina do uniformitarismo, que defende que os procesos xeolóxicos son lentos e aínda ocorren a día de hoxe (O presente é a clave so pasado). En sentido contrario, a teoría do catastrofismo defendía que as estruturas da Terra se formaban en sucesos catastróficos únicos, permanecendo inalterábeis despois deses acontecementos.
Pico Victoria, Belize
miniatura|275px|Pico Victoria.
Xeoloxía
Breve historia da xeoloxía
Durante o século XIX debateuse amplamente a cuestión da idade da Terra, que se estimaban nesa época entre algúns millóns e 100.000 mil millóns de anos. No século XX o maior avance da xeoloxía foi o desenvolvemento da teoría da tectónica de placas nos anos 60. A teoría da deriva dos continentes fora inicialmente proposta por Alfred Wegener e Arthur Holmes en 1912, pero non foi totalmente aceptada até que se desenvolveu a teoría da tectónica.
Pico Victoria, Belize
O Pico Victoria ou Victoria Peak pertencente aos Montes Maia é a segunda cima máis alta de Belize, en América Central, con 1.120 msnm. O Victoria érguese no suroeste do país.
Durante certo tempo creuse que o Pico Vitoria era a maior altura do país, mais en realidade corresponde ao Doyle's Delight, con 1.124 m, que está situado a 57 km ao suroeste. O Victoria érguese no parque Cockscomb Basin Wildlife Sanctuary.
Xeoloxía
Tempo xeolóxico
A escala do tempo xeolóxico abarca toda a historia da Terra. Os inicios sitúanse entre o material do sistema solar máis antigo coñecido, hai 4.567 Ga (Gigaannum, mil millóns de anos), e a idade da terra, hai 4.54 Ga , ao comenzo do informalmente recoñecido como Eón Hadeico. Para o final deste período tómase o Holoceno como o día actual.
Pico Victoria, Belize
Ascensos
As primeiras exploracións e o ascenso do Pico Victoria ocorreu durante expedicións efectuadas en 1888 e 1889, aínda que parece que escalaron outro pico que tomaron polo Victoria.
Xeoloxía
Cristalografía
A cristalografía é a ciencia xeolóxica que se dedica ao estudo científico de estruturas cristalinas. Os métodos cristalográficos apóianse fortemente na análise dos patróns de difracción que produce unha mostra cristalina ao irradiala cun feixe de raios X, neutróns ou electróns. A estrutura cristalina tamén pode ser estudada por medio de microscópico electrónico.
Estratigrafía
miniatura|dereita|Estratos de [[limo]] A estratigrafía é a rama da xeoloxía que trata do estudo e interpretación das rochas sedimentarias estratificadas, e da identificación, descrición, secuencia, tanto vertical como horizontal; cartografía e correlación das unidades estratificadas de rochas.
Hidroxeoloxía
A hidroxeoloxía é unha rama das ciencias xeolóxicas que estuda as augas subterráneas no relacionado coa súa orixe, a súa circulación, os seus condicionamentos xeolóxicos, a súa interacción cos solos, rochas e zonas húmidas (freatoxénicos); o seu estado (líquido, sólido e gasoso) e propiedades (físicas, químicas, bacteriolóxicas e radioactivas) e a súa captación.
Mineraloxía
Por mineral enténdese unha materia de orixe inorgánico, que presenta unha composición química definida ademais, xeralmente, por unha estrutura cristalográfica (minerais cristais, do contrario son chamados minerais amorfos) e que adoita presentarse en estado sólido e cristalino á temperatura media da Terra, aínda que algúns, como a auga e o mercurio, se presentan en estado líquido.
Paleontoloxía
A paleontoloxía é a ciencia que estuda e interpreta o pasado da vida sobre a Terra a través dos fósiles. Parte dos seus fundamentos e métodos son compartidos coa bioloxía. Esta debúllase en paleobioloxía, tafonomía e biocronoloxía e aporta información necesaria a outras disciplinas, como o estudo da evolución dos seres vivos, a bioestratigrafía, a paleoxeografía ou a paleoclimatoloxía.
Petroloxía
A petroloxía é a ciencia xeolóxica que consiste no estudo das propiedades físicas, químicas, minerolóxicas, espaciais e cronolóxicas das asociacións rochosas e dos procesos responsables da súa formación. A petrografía, disciplina relacionada, trata da descrición e as características das rochas cristalinas determinadas por exame microscópico con luz polarizada.
Sedimentoloxía
A sedimentoloxía é a rama da xeoloxía que se encarga de estudar os procesos de formación, transporte e depósito de materiais que se acumulan como sedimentos en ambientes continentais e mariños e que normalmente forman rochas sedimentarias. Trata de interpretar e reconstruír os ambientes sedimentarios do pasado. Atópase estreitamente ligada á estratigrafía, aínda que o seu propósito é o de interpretar os procesos e ambientes de formación das rochas sedimentarias e non de describilas.
Sismoloxía
A sismoloxía é a rama da xeoloxía que se encarga do estudo de terremotos e a propagación das ondas elásticas (sísmicas), que estes xeran, polo interior e a superficie da Terra. Un fenómeno que tamén é de interese é o proceso de ruptura de rochas, xa que este é causante da liberación de ondas sísmicas. A sismoloxía tamén inclúe o estudo dos maremotos e os (tsunamis) e os movementos sísmicos previos a erupcións volcánicas.
Vulcanoloxía
A vulcanoloxía é o estudo dos volcáns, a lava, o magma e outros fenómenos xeolóxicos relacionados. O termo "volcanoloxía" provén da palabra latina, por Vulcano, o deus romano do fogo. Un vulcanólogo é un estudoso deste campo. Visitan os volcáns, en especial os que están activos, para observar as erupcións volcánicas, recoller restos volcánicos como o tephra (cinza ou pedra pómez), rochas e mostras de lava. Unha vía de investigación maioritaria é a predición das erupcións; aínda que actualmente non hai forma de realizar ditas predicións, pero prever os volcáns, ao igual que os terremotos.
Xemoloxía
A xemoloxía é a ciencia, arte e profesión de identificar e avaliar as xemas.
Xeoloxía do petróleo
Na xeoloxía do petróleo combínanse diversos métodos ou técnicas exploratorias para seleccionar as mellores oportunidades ou plays para achar hidrocarburos (petróleo e gas).
Xeoloxía económica
A xeoloxía económica encárgase do estudo das rochas co fin de encontrar depósitos minerais que poidan ser explotados polo ser humano cun beneficio práctico ou económico. A explotación destes recursos é coñecida como minaría.
Xeoloxía estrutural
miniatura|Intrusión de [[rochas ígneas]] A xeoloxía estrutural é a rama da xeoloxía que estuda a codia terrestre, as súas estruturas e a súa relación nas rochas que as conteñen. Estuda a xeometría das formacións pétreas e a posición na que aparecen na superficie. Interpreta e entende o comportamento da codia terrestre ante os esforzos tectónicos e a súa relación espacial, determinando a deformación que se produce, e a xeometría subsuperficial destas estruturas.
Xeoloxía histórica
A xeoloxía histórica á a rama da xeoloxía que estuda as transformacións que sufriu a Terra dende a súa formación, hai uns 4.500 millóns de anos, até o presente. Para establecer un marco temporal absoluto, os xeólogos desenvolveron unha cronoloxía a escala planetaria dividida en eóns, eras, períodos, épocas e idades. Esta escala baséase nos grandes eventos biolóxicos e xeolóxicos.
Xeoloxía planetaria
A astroxeoloxía, tamén chamada xeoloxía planetaria ou exoxeoloxía (cf. planetoloxía, que estuda as características astronómicas, como órbitas, gravidade, etc.), é unha disciplina científica que trata da xeoloxía dos corpos celestes (planetas e os seus satélites, asteroides, cometas e meteoritos).
Xeomorfoloxía
A xeomorfoloxía ten por obxecto a descrición e a explicación do relevo terrestre, continental e mariño, como resultado da interferencia dos axentes atmosféricos sobre a superficie terrestre. Pódese subdividir, á súa vez, en tres vertentes: xeoloxía estrutural, que trata da caracterización e xénese das “formas do relevo”, como unidades de estudo; a xeoloxía dinámica, sobre a caracterización e explicación dos procesos de erosión e meteorización polos principais axentes (vento e auga); e a xeoloxía climática, sobre a influencia do clima sobre a morfoxénese (dominios morfoclimáticos).
Xeofísica
A xeofísica estuda a Terra dende o punto de vista da física e o seu obxecto de estudo está formado por todos os fenómenos relacionados coa estrutura, condicións físicas e historia evolutiva da Terra. Ao ser unha disciplina experimental, usa para o seu estudo métodos cuantitativos físicos como a física de reflexión e refracción, e unha serie de métodos baseados na medida da gravidade, de campos electromagnéticos, magnéticos ou eléctricos e de fenómenos radioactivos. Nalgúns casos ditos métodos aproveitan campos ou fenómenos naturais (gravidade, magnetismo terrestre, mareas, terremotos, tsunamis etc) e noutros son inducidos polo ser humano (campos eléctricos e fenómenos sísmicos).
Xeoquímica
A xeoquímica e a rama da xeoloxía que estuda a composición e o comportamento químico da Terra, determinando a abundancia absoluta e relativa dos elementos químicos, distribución e migración dos elementos entre as diferentes partes que conforman a Terra (hidrosfera, atmosfera, biosfera e litosfera) utilizando como principais mostras minerais e rochas compoñentes da codia terrestre, intentando determinar as leis ou principios nas cales se basea tal distribución e migración.
Nowhere
Nowhere é o álbum de estrea da banda británica de shoegazing Ride, publicado o día 15 de outubro de 1990 a través do selo Creation Records. Allmusic citou ao disco como un dos mellores álbums do xénero shoegazing, superado só polo traballo de My Bloody Valentine Loveless. Nowhere foi colocado no posto 74 da lista de Pitchfork Media dos 100 mellores álbums dos 90, e o seu último tema, "Vapour Trail", foi elixido o número 145 na lista das 200 mellores cancións, tamén de Pitchfork. O álbum tamén está incluído no libro 1001 álbums que debes escoitar antes de morrer. En outubro de 2016 Pitchfork situouno no número 3 da súa lista dos 50 mellores álbums de shoegaze de todos os tempos.
O álbum foi lanzado nos Estados Unidos en decembro de 1990 polo selo Sire Records, contando coas cancións extra "Taste", "Here and Now" e "Nowhere", que xa apareceran no EP Fall. Unha reedición do ano 2001 de Ignition Records engadiu ademais as catro cancións do E Today Forever como cancións extra. En febreiro do 2011, Rhino Handmade publicou unha edición especial polo 20 aniversario de Nowhere, que contiña o álbum orixinal remasterizado con sete temas extra e un disco máis cunha actuación ao vivo non editada anteriormente en The Roxy, Os Ánxeles, gravada o 10 de abril de 1991. Esta edición incluía ademais un libreto de 40 páxinas con fotografías exclusivas e un novo ensaio do crítico musical Jim DeRogatis, así como un digipak lenticular.
República Independente de Donís
Contexto
Nos anos 60 do século XIX o Reino de España sofreu unha importante crise económica e política que levou á Revolución de 1868. Isto supuxo o destronamento e exilio da raíña Isabel II e o comezo do chamado Sexenio Democrático (1868-1874), durante o cal acabou proclamándose a Primeira República Española o 11 de febreiro de 1873.
Donís, pola súa banda, era unha das vilas máis historicamente reivindicativas da zona cervantega.
Historia
No ano 1873, cando o alguacil de Cervantes, Francisco Trabado Ponte, en calidade de axente executivo, quixo levar a cabo a cobranza da contribución, a cal xa tiña que ter executado, os veciños negáronse por considerárena excesiva. Perante as súas ameazas, prendérono na capela e proclamaron a República Independente de Donís. Esta condición foi efémera, pois a Garda Civil puxo fin a rebelión dos veciños e liberou ao recadador días despois.
Anastasio I (emperador)
Anastasio I ou Anastasio Dícoro (en latín, Flavius Anastasius) nado cara o 430 e finado o 9 de xullo de 518, foi o emperador de Bizancio desde o 11 de abril de 491 ata a súa morte.