cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arco farínxeo
1º arco
Único arco revestido totalmente por ectoderma (pola súa posición anterior á membrana bucofarínxea), presenta unha porción dorsal, o proceso maxilar e unha ventral ou mandibular que contén a cartilaxe de Meckel (que orixina o martelo e a bigornia). Innervación da responsabilidade do nervio trixémino, orixina os músculos da mastigación, o milohioide, o ventre anterior do músculo digástrico, o tensor do veo do padal e o tensor do tímpano. Orixina toda unha serie de ósos da face.
2º arco
A cartilaxe do segundo arco (cartilaxe de Reichert) orixina o estribo, a apófise estiloide do óso temporal, o ligamento estilohioide, e ventralmente o corno menor do óso hioide e a parte superior do corpo. Os músculos son o estapedio, estilohioide, ventre posterior do digástrico, auriculares e da expresión facial. O nervio para o 2º arco é o facial.
Oficios viles e mecánicos
Os oficios viles e mecánicos eran os artesanais ou manuais, incompatibles coa nobreza, na sociedade feudal e do Antigo Réxime. Baseábanse na tradición e o costume, e accedíase a eles polo sistema gremial de aprendizaxe.
Alepocephalus
Alephocephalus é un xénero de peixes teleósteos mariños da orde dos osmeriformes, suborde dos arxentinoideos e superfamilia dos alepocefaloideos, que o tipo da familia dos alepocefálidos.
O xénero comprende vinte especies distribuídas polas costas do leste do océano Atlántico, oeste do océano Índico e leste e oeste do océano Pacífico.
Oficios viles e mecánicos
O traballo manual era incompatible co modo de vida nobre, que debía ser o exercicio das armas e o mantemento da honra, non con gañarse a vida traballando. O mesmo pode dicirse do clero, aínda que o clero regular se serve do traballo, non tanto con fins produtivos senón como unha parte do seu ascetismo (regra de San Benito: ora et labora).
Alepocephalus
Características
Son pequenos peixes caracterizados por teren a cabeza sen escamas (ao que alude o seu nome científico), longas e numerosas fendeduras das galada, e a boca armada normalmente con dentes pequenos.
Hábitat e distribución
O seu hábitat máis común son as augas profundas, por debaixo dos 1 000 m.
Oficios viles e mecánicos
A denigración do traballo provén da Antigüidade clásica, asociada ao modo de produción escravista, e atópase xustificada, por exemplo, na filosofía de Platón e Aristóteles.
As profesións liberais ou artes liberais, é dicir, as que se basean no traballo intelectual e caracterízanse polo acceso a través de estudos universitarios, tiñan (aínda teñen) unha consideración superior.
Alepocephalus
Hábitat e distribución
As vinte especies que intregran o xénero distribúense polas costas do leste do océano Atlántico, oeste do océano Índico e leste e oeste do océano Pacífico.
Descrición
Porén, algúns autores atribúenlle a descrición a George Brown Goode e Tarleton Hoffman Bean, en 1879.
Etimoloxía
O nome do xénero, Alepocephalus, Risso construíuno cos elementos do latín científico a-, -lep- e -cephalus, o primeiro calco da partícula negativa do grego antigo ἀ-, e o segundo e o terceiro tirados das raíces das voces gregas λεπίς lĕpís, "escama", e κεφαλή kephalḗ, "cabeza", unidas por un -o- epentético para facilitar a pronuncia, e ramatado o nome en -us, indicando nominativo masculino singular. Literalmente, "os [peixes] coa cabeza sen escamas"
Especies
O xénero conta coas seguintes vinte especies válidas:
Fórmula de Manning
A fórmula de Manning é unha evolución da fórmula de Chézy para o cálculo da velocidade da auga en canais abertos e tubaxes, proposta polo enxeñeiro irlandés Robert Manning, en 1889:
Sendo S a pendente en % da canle.
Para algúns, é unha expresión do denominado coeficiente de Chézy C utilizado na fórmula de Chézy,
Expresións da fórmula de Manning
A expresión máis simple da fórmula de Manning refírese ao coeficiente de Chézy :
De onde, por substitución na fórmula de Chézy,, dedúcese a súa forma máis habitual:
ou
sendo:
Tamén se pode escribir do seguinte xeito (usando o Sistema Internacional de Unidades):
onde:
Para o sistema unitario anglosaxón:
O coeficiente de rugosidade \ n
O enxeñeiro irlandés Robert Manning presentou o 4 de decembro de 1889 no Institute of Civil Engineers de Irlanda, unha fórmula complexa para a obtención da velocidade, que podía simplificarse como.
Tempo despois foi modificada por outros e expresada en unidades métricas como.
Cando foi convertida a unidades inglesas, debido a que 1 m = 3,2808 pés, obtívose a súa expresión nese sistema de unidades anglosaxón, mantendo sen modificar os valores de \ n.
Ao facer a análise dimensional de \ n dedúcese que ten unidades. Como non resulta explicable que apareza o termo \ T nun coeficiente que expresa rugosidade, propúxose facer intervir un factor \sqrt {g}, sendo g a aceleración da gravidade, co que as unidades de \ n serían \ L^{1/6}, máis propias do concepto físico que pretende representar.
O valor do coeficiente é máis alto canta máis rugosidade presenta a superficie de contacto da corrente de auga. Algúns dos valores que se empregan de n son:
Bullas, Arcos, Outeiro de Rei
Bullas é un lugar da parroquia de Arcos no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 27 habitantes (16 homes e 11 mulleres).
Universidade de Pisa
miniatura|250px|Selo da Universidade
A universidade forma parte do sistema universitario de Pisa, xunto coa Escola Normal Superior e o Colexio Santa Ana de estudos superiores.
A Universidade de Pisa é a única institución educativa italiana que pertence á prestixiosa organización Universities Research Association (URA), que reúne a 89 universidades punteiras de varios países do mundo, entre cuxos sus membros encóntrans as Universidades Stanford e Harvard, o Instituto Tecnolóxico de California ou o University College London.
Fundación
A Universidade foi fundada en 1343 polo papa Clemente VI, aínda que xa existían estudos de Dereito desde o Século XI. Posúe o xardín botánico académico máis antigo de Europa, fundado en 1544.
Titulacións
A Universidade de Pisa actualmente ofrece 260 titulacións de moi diversas disciplinas, que se agrupan en 20 departamentos, entre os que destacan os de Astrofísica, Enxeñaría, Medicina e Ciencias da computación, cuxo departamento, creado na década de 1960, está considerado o mellor de Italia nesta materia.
Alumnos notábeis
Pola Universidade de Pisa pasaron importantes personalidades da historia italiana e mundial, entre eles os premios Nobel Enrico Fermi, Giosuè Carducci e Carlo Rubbia, o astrónomo Galileo Galilei, o matemático Bonaventura Cavalieri, o naturalista Francesco Redi, os papas Clemente XII, León X e Paulo III, o político Carlo Azeglio Ciampi, o escritor Andrea Camilleri e o cineasta Mario Monicelli.
Sobekneferu
Sobekneferu (ás veces escrito Neferusobek) reinou como faraoa de Exipto trala morte do seu irmán Amenemhat IV. Foi a última gobernante da duodécima dinastía e reinou en Exipto durante case catro anos dende 1806 e 1802 a.C. O seu nome significa "a beleza de Sobek".
Familia
Era a filla do faraón Amenemhat III. Manetón afirma que tamén era irmá de Amenemhat IV, mais non existe ningunha proba. Sobekneferu tiña unha irmá máis vella chamada Neferuptah, que era a suposta herdeira. O nome de Neferuptah aparece pechado nun cartucho e tivo a súa propia pirámide en Hawara. Neferuptah faleceu a idade temperá permitindo a Sobekneferu ser a seguinte na liña sucesoria.
Reinado
Sobekneferu foi a primeira muller coñecida que reinou como faraoa da que existen probas. Hai cinco mulleres que se cre que reinaron na quinta dinastía e Nitocris pode ser que reinase durante a sexta dinastía.
Amenemhat IV seguramente faleceu sen herdeiro varón, polo que a filla de Amenemhat III, Sobekneferu, asumiu o trono. Segundo o canon de Turín, reinou durante tres anos, dez meses e 24 días a finais do século XIX a.C.
Faleceu sen fillos ou sen herdeiros e coa fin do seu reinado concluíu a duodécima dinastía e a idade de ouro do Reino Medio, inaugurando a décimo terceira dinastía.
Monumentos e tumba
miniatura|Cabeza da faraoa Sobekneferu thumb|left|200px|Debuxo de [[Flinders Petrie do selo cilíndrico de Sobekneferu no Museo Británico. ]] Descubríronse poucos monumentos para ela, aínda que se conservan moitas das súas estatuas (sen cabeza), incluíndo a base dunha representación dunha filla do rei que se descubriu en Gezer e leva o seu nome. Coñécese unha estatua cunha cabeza. Un busto do Museo Exipcio de Berlín (Inv. no. 14476), perdido na segunda guerra mundial, puido identificarse como pertencente a ela. A escultura só se coñece de imaxes fotográficas e baleirados de escaiola. Chegou ao museo en 1899. A cabeza encaixa enriba da parte máis baixa dunha estatua real descuberta en Semna. Esta última pode identificarse como real porque o símbolo real "unificación dos dous países" aparece no lado do seu trono. Sábese que fixo engadidos ao complexo funerario de Amenemhat III en Hawara (chamado o labirinto por Heródoto) e tamén construíu estruturas en Heracleópolis Magna.
Un fino selo cilíndrico que leva o seu nome e un título real está localizado no Museo Británico. Un graffiti na fortaleza de Kumma sinala a altura da inundación do Nilo aos 1,83 metros no terceiro ano do seu reinado. Outra inscrición descuberta no deserto oriental indica "ano 4, segundo mes da Estación da Emerxencia". Os seus monumentos asociána consistentemente con Amenemhat III máis que con Amenemhat IV, apoiando a teoría de que era a filla real de Amenemhat III e quizais só medio irmá de Amenemhat IV. O exiptólogo dinamarqués Kim Ryholt sinala que as fontes contemporáneas do seu reinado indican que Sobekneferu nunca adoptou o título de "Irmá de Rei", só o de "Filla de Rei", o que apoia esta hipótese. Ademais, todos os gobernantes exipcios recibiron o título de "rei", independentemente do seu xénero.
A súa tumba non foi identificada positivamente, aínda que pode ser que fose enterrada no complexo da pirámide de Mazghuna que non ten inscricións. Está inmediatamente ao norte dun complexo similar adscrito a Amenemhat IV. Un lugar chamado Sekhemneferu aparece mencionado nun papiro atopado en Harageh. Este podería ser só o nome da súa pirámide.
Partidos da selección de rugby de España
A selección de rugby de España ten disputado os seguintes partidos:
Lenda
Partidos gañados. Partidos perdidos. Empates.
1940-1949
Ningún partido.
A Xesta, Armentón, Arteixo
A Xesta é un lugar da parroquia de Armentón no concello coruñés de Arteixo na comarca da Coruña. Tiña 17 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 8 homes e 9 mulleres.
Amada Traba Díaz
María Amada Traba Díaz, nada en Fisterra o 29 de novembro de 1958, é unha profesora, política e socióloga galega.
Traxectoria
En 1962 trasladouse coa súa familia a Vigo. Marchou estudar a Madrid, licenciándose en Ciencias Políticas e Socioloxía pola Universidade Complutense en 1981.
Ten dous fillos e unha filla. miniatura|[[Antón Sobral, Amada Traba, Chis Oliveira e Lola Varela na presentación de am@me no Espazo Nemonon de Pontevedra o 03/01/2019.]]
Actividade docente
Profesora Asociada (T3-P6) da Universidade de Vigo desde 1995 no Departamento de Socioloxía, Ciencia Política e da Administración e Filosofía impartindo docencia na Facultade de Ciencias da Educación de Pontevedra e no POP de Xénero da Universidade de Vigo no módulo de Políticas de Igualdade. Participou no Proxecto de Adaptación ao EEES da titulación de Educación Infantil ACSUG Universidade de Vigo.
Políticas de igualdade
Durante anos participou en numerosas actividades de divulgación, formación, investigación e asesoramento no campo da socioloxía do xénero, especialmente nas que aplican a perspectiva de xénero á educación. Nesta liña de traballo das políticas públicas de igualdade pódese sinalar:
Actividade política
Comezou a súa militancia política como nacionalista no ensino medio, militando en ERGA desde 1974. Mentres vivía en Madrid integrouse na APG e foi fundadora da Asociación Cultural Irmandade Galega. Tras regresar a Galiza integrouse no POG, participando na formación de Esquerda Galega e posteriormente na formación do BNG. Na XI Asemblea da formación política pasou a formar parte do Consello Nacional.
Formou parte en 2015 da candidatura de Compromiso por Galicia ao Concello de Vigo.
A Xesta
Co topónimo A Xesta podemos atopar:
Fórmula de Kutter
A fórmula de Kutter é unha expresión do denominado coeficiente de Chézy C utilizado na fórmula de Chézy para o cálculo da velocidade da auga en canles abertas:
A expresión máis común da fórmula de Kutter é:
Himno da Unión Soviética
O Himno da Unión Soviética (Гимн Советского Союза) foi adoptado o 15 de marzo de 1944 como himno nacional en substitudicón da Internacional. A letra foi escrita por Sergei Mikhalkov (nado en 1913) en colaboración con Gabriel El-Registan e a música foi composta por Alexander Alexandrov (1883-1946). Críase que os soldados soviéticos responderían mellor a un himno dedicado á Unión Soviética que a un dedicado a un movemento mundial. Na súa orixe a canción foi o himno do Partido Bolxevique, con letra de Vasily Lebedev-Kumach en 1939.
Ao principio Stalin era mencionado na letra, pero logo da súa morte en 1953, o texto referente a Stalin tornouse inaceptable, polo que foi eliminado, sufrindo así o himno cambios na súa letra. A nova versión facía referencia ao partido de Lenin e ao comunismo, e o seu título cambiou polo de "Himno do Estado da Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas" (Госуда́рственный гимн Сою́за Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик).
Despois do colapso da Unión Soviética en 1991, Rusia adoptou un novo himno, pero en 2000, o antigo himno soviético foi readoptado, con nova letra, representando á nova Rusia postsoviética e sen mencionar ao comunismo.
Versión de 1944
O texto de 1944 ten tres diferentes retrousos; en cada un, a segunda liña é modificada con referencias á amizade, á felicidade e finalmente á gloria.
Linguas tuaregs
As linguas tuaregs, tamén coñecido como tamasheq, tamajaq ou tamahaq (ⵜⴰⵎⴰⵌⴰⵆ en alfabeto tifinagh), é unha lingua bérber ou unha familia moi achegada de linguas e dialectos falados polo pobo tuareg do deserto do Sáhara. É falado en amplas áreas de Malí, Níxer, Alxeria, Libia e Burkina Faso, e tamén cuns poucos falantes, os kinnin, no Chad.
José Castedo
José Castedo Carracedo, chamado Pepe Castedo, nado en Ferrol e finado probablemente en Madrid nos anos oitenta do século XX, foi un sinólogo galego.
Traxectoria
Militante de partidos de esquerda, combateu na Guerra Civil Española no bando republicano. Apresado durante o conflito militar, logrou escapar e fuxir a Francia. En París inscribiuse como refuxiado político, presentándose co aval de Julio Just, deputado valenciano de Izquierda Republicana.
En 1964 viaxou a China co propósito de aprenderlles español ás novas xeracións do maoísmo. Comezou a traballar na escola anexa ao Instituto de Linguas Estranxeiras de Pequín, a actual Universidade de Estudos Estranxeiros de Pequín. En 1966 involucrouse na Revolución Cultural.
Dezaseis anos despois de chegar a Asia en 1980 saíu daquel país e foi a Málaga para vivir cunha filla que tiña. Ao ano seguinte recibiu a orde de Afonso X o Sabio polos seus méritos pedagóxicos, e quixo regresar a China, pero xa non llo permitiron. Ao pouco rompeu relacións coa súa filla e trasladouse a Madrid, pero con grandes dificultades persoais e económicas suicidouse probablemente nesa cidade dun disparo.
Repercusión
Aparece mencionado nas Memorias de un naufragio de Juan Morillo e en Las tertulias de San Li Tun, de Juan Andrade Heymann. Quizais fose o revisor da primeira tradución española do Libro Vermello de Mao.
Veiga, Veiga, Chantada
Veiga é un lugar da parroquia de Veiga, no concello de Chantada, na comarca de Chantada, pertencente a provincia de Lugo. No ano 2011 tiña 41 habitantes segundo datos do INE e do IGE. deles 23 eran homes e 18 eran mulleres.
La Palma
La Palma, cuxo nome histórico é San Miguel de La Palma, é unha illa española que fai parte do arquipélago das Canarias, situado no océano Atlántico fronte ás costas africanas. Pertence á provincia de Santa Cruz de Tenerife e a capital da illa é Santa Cruz de la Palma.
Descrición
A illa ten unha superficie de 708,32 km² (9,45% do territorio canario) e unha poboación de 81.863 habitantes (INE 2018). 300px|miniatura|Bosque dos Tilos Para referirse aos seus habitantes utilízase o xentilicio palmeiro, en galego, e palmero, en castelán.
La Palma é unha illa de contrastes grazas ao seu desnivel, que vai do nivel do mar (Océano Atlántico) ata os 2.426 m do Roque de los Muchachos, punto máis elevado da illa.
No terzo norte da Illa atópase unha gran depresión de orixe erosiva, que forma a Caldera de Taburiente, declarada Parque Nacional en 1954. Desde o centro da illa ata o sur, no chamado Cumbre Vieja, hai unha serie de volcáns, entre os que se atopan o de San Antonio, o Volcán de San Juan e o Teneguía (última erupción volcánica en 1971).
A illa tamén posúe o Parque Natural de Cumbre Vieja e o Parque Natural de las Nieves así como unha serie de entidades máis pequenas con menor grao de protección.
En 1983, a zona de El Canal y los Tilos foi declarada como Reserva da biosfera pola UNESCO, que, en 1997, se ampliou para formar a "Reserva da Biosfera de Los Tilos". Finalmente, en 2002 estendeuse a reserva a toda a illa coa denominación de Reserva da Biosfera de La Palma.
La Palma é unha das illas Canarias con maior superficie boscosa, na que destacan o piñeiro e a laurisilva. En canto á agricultura, os cultivos principais son o plátano das Canarias e a vide.
Actualmente, o municipio máis poboado é Los Llanos de Aridane, superando a Santa Cruz de la Palma, a capital da Illa.
Municipios
La Palma está dividida nos seguintes 14 municipios:
miniatura|768px|centro|Areais do Llano de las Brujas na Cumbre Vieja
Vulcanismo
La Palma, como o resto das Canarias, é unha illa de orixe volcánica. Cunha idade xeolóxica estimada en 2 millóns de anos, é unha das illas máis novas do arquipélago. A illa xurdiu dun volcán submarino situado a 4.000 metros baixo o nivel do mar. O edificio volcánico de La Palma posúe unha altitude de 6.500 metros,no que se atopan todos os tipos de pedras volcánicas. La Palma é a terceira illa máis alta do mundo en relación coa súa superficie, só superada por Pico nas illas Azores e por Fogo no arquipélago de Cabo Verde.
A illa divídese en dúas zonas climáticas ben diferenciadas mediante unha cadea de volcáns denominada Cumbre Vieja. Na zona sur da illa existen volcáns aínda activos. Dunha erupción en 1971, na punta meridional da illa, no municipio de Fuencaliente, xurdiu o volcán Teneguía, que segue estando no punto de mira dos científicos por seguir candente. A zona norte da illa está dominada pola Caldera de Taburiente, unha caldeira submarina creada por volcáns e a erosión, que emerxeu ata unha altura de 3500 metros. Esta caldeira é o maior cráter emerxido do mundo. Formouse por un violento desprendemento de terras que abriu a actual Caldera no que antes era un volcán. A caldeira mide 9 quilómetros de diámetro, 28 de circunferencia e 1.500 metros de profundidade. A única saída que presenta é o Barranco das Angustias, lugar polo que só se pode acceder a pé. Nela só residen dúas persoas encargadas das tomas de auga. En 1954 creouse o Parque Nacional da Caldera de Taburiente.
Atópase rodeada por picos de entre 1.700 e 2.400 metros de altitude, nos que está situada a maior altitude da illa, o Roque de los Muchachos, con 2.426 metros sobre o nivel do mar. Neste pico atópase o Observatorio do Roque de los Muchachos.
Erupcións históricas
Os datos destas erupcións obtivéronse a través dos cráteres, os campos de cinzas e a lonxitude das coadas de lava.
A actividade volcánica é un risco constante. Aínda que está concentrada na zona sur da illa, existen teorías que predín que unha erupción podería volver inestable a zona occidental da illa e caer ao mar. Un estudo dos anos 90 descubriu que a Cumbre Vieja atópase chea de auga, debido á porosidade da pedra.
Teorías sobre un posible Tsunami
Segundo esta teoría, defendida por varios científicos, unha erupción podería quentar a auga que se atopa dentro da Cumbre Vieja facendo que esta estourase. Na erupción de 1949 púidose comprobar como se abriu unha falla, o que apoia esta teoría. En caso de cumprirse, xeraríase un tsunami de proporcións xigantescas que alagaría as costas do Caribe, América do Norte, Europa e África.
Doutra banda, outros científicos estiman que o que pode suceder é que a zona occidental da illa se fragmente en partes pequenas, como ocorreu en 1949, sen chegar a xerar ningún tsunami.
Vexetación
Debido á súa formación e localización, La Palma presenta unhas paisaxes únicas. La Palma tamén é coñecida polos sobrenomes "A Illa Bonita" e "A Illa Verde", debido á vexetación que a cobre. A illa non só recibe auga a través de precipitacións, senón que ademais o fai a través da chamada choiva horizontal. Os ventos alisios traen nubes cargadas de auga ata os cumes da illa, formando brumas que a vexetación, especialmente a laurisilva, condensa, producindo este fenómeno coñecido como choiva horizontal.
A illa divídese en distintas zonas de vexetación, desde os campos de lava aos bosques de laurisilva, pasando por zonas de vexetación mediterránea. Entre as plantas que crecen na illa, 170 son endémicas das Canarias, sendo as máis características o drago e a palmeira canaria.
Paisaxes
As paisaxes da illa componse de tres cores, o negro do basalto, o vermello da tufo volcánico, o verde da vexetación e o azul do Atlántico. No norte existen barrancos profundos por onde discorre a auga depositada nos cumes. Na zona central atópanse bosques de piñeiros e laurisilva e na zona sur, zonas volcánicas debido ás recentes erupcións.
Protección do medio ambiente
miniatura|Centro de visitantes de Los Tilos
Especies
Entre as especies endémicas da illa sobresaen:
Os "outros" nomes da illa
Ao longo da historia, La Palma recibiu numerosos nomes. Pode que a Junonia Maior que aparece no texto de Plinio o Vello faga referencia á Palma. Tamén recibe o nome de San Miguel de La Palma. Os aborixes denominábana Benahoare (a miña terra). Actualmente son moi populares os sobrenomes de: A Illa Bonita, A Illa Verde ou A Illa Corazón.
Os aborixes
Os primitivos habitantes de La Palma eran os benahoaritas, auaritas ou awaras. No momento da conquista estaba dividida en 12 cantóns. Os primeiros textos sobre La Palma datan da Baixa Idade Media (séculos XIV e XV). Aínda que faltan datos concretos ao respecto, calcúlase que a poboación entón rondaba os 4.000 habitantes. Os aborixes vivían fundamentalmente do pastoreo de cabras, ovellas e porcos, e colleitaban froitos e raíces, cos que elaboraban unha especie de fariña que chamaban "gofio", feita con raíces de fento e amagantes —arbusto endémico canario—, que tostaban e moían.
División territorial prehispánica
Aínda que dependendo das fontes os datos poden cambiar, aparecendo en ocasións subdivisiones internas ou distintos topónimos para designar un mesmo territorio, adoita aceptarse que os 12 cantóns ou partes en que se dividía a illa no momento da conquista eran:
Ao cantón correspondente a La Caldera chamábanlle "Aceró", que quere dicir "lugar forte e invulnerable", e o seu xefe chamábase Tanausú.
Ao contrario de Tenerife ou Gran Canaria, en La Palma non existía ningunha superestrutura por encima destas unidades. De feito este sistema de poder non é permanente e estas unidades ou comunidades podían estar dividas noutras máis pequenas (nas propias fontes do século XVI faise referencia a outras unidades como o "bando de Gazmira").
Isidoro Rodríguez Pérez
Isidoro Rodríguez Pérez, nado no barrio de Magoi (Lugo) en 1958, Enfermeiro de profesión, profesor universitario e un especialista en folclore galego.
La Palma
A conquista da illa
En 1447 Guillén Peraza parte de La Gomera con tres naves e 500 homes, dirixíndose a conquistar La Palma. Tras desembarcar no cantón de Tihuya, onde reinaba o príncipe Echedey, produciuse unha terrible batalla onde os indíxenas derrotaron aos casteláns a pesar das súas primitivas armas (lanzas de madeira e pedras). O mesmo Guillén de Peraza faleceu durante os combates tras ser alcanzado por unha pedra.
Isidoro Rodríguez Pérez
Traxectoria
A súa infancia transcorreu entre Lugo e Portomarín onde ten a súa casa petrucial. Trala Diplomatura en Enfermaría, licenciouse en Humanidades pola Universidade de Santiago de Compostela, onde posteriormente realizou a súa tese de doutoramento "Os modelos culturais de enfermaría:unha alternativa ao exercicio da profesión". É profesor na Escola Universitaria de Enfermaría de Lugo.
La Palma
A conquista da illa
O 29 de setembro de 1492 desembarcan en Tazacorte, na desembocadura de La Caldera, uns 900 homes ao mando de Alonso Fernández de Lugo, quen por medio de pactos, foron aos poucos sometendo a nove dos doce cantóns. Logo tiveron que librar a gran batalla de Timibúcar para vencer a resistencia dos cantóns aliados de Tedote e Tigalate, vencendo a Bentacayse, xefe de Tedote, e aos irmáns Jariguo e Garehagua, que compartían o poder en Tigalate.
Isidoro Rodríguez Pérez
Traxectoria
Dende 1975 forma parte da Agrupación Cantigas e Flores de Lugo. Así mesmo, foi un dos membros fundadores e o presidente da Asociación de Profesores de Baile Tradicional Galego e membro fundador da Agrupación Folclórico Cultural Reviravolta. Tamén preside o Colectivo Cultural María Castaña de Lugo.
La Palma
Tráfico de homes - Cana de azucre
La Palma non ofreceu aos conquistadores riquezas de forma rápida. Non había nin ouro nin prata ou outras pedras preciosas. A única fonte de riqueza que atoparon os conquistadores casteláns eran os guanches como escravos. A pesar dunha carta papal de 1434, na que Uxío IV declaraba os canarios como xente libre, prohibindo o tráfico de homes na illa, unha gran parte da poboación autóctona terminou sendo reducida á escravitude. Algúns estudosos estiman que unhas 300 familias (1200 persoas) se librarían da escravitude. Estes palmeiros foron sendo bautizados e foron mesturándose cos conquistadores así como colonos portugueses e franceses, tras 1514, cando se lles equiparou en dereitos cos europeos. Antes de que se abolise o comercio de escravos na illa, Alonso Fernández de Lugo implantou unha nova fonte de riqueza, o cultivo da cana de azucre. Os territorios da illa foron divididos entre mercadores, agricultores e artesáns europeos. Desta forma, en 1508, Juan Fernández de Lugo vendeu os seus cultivos de cana de azucre así como reservas de auga en Tazacorte e Argual a un andaluz apelidado Dinarte; este vendeunos un ano máis tarde á Familia Welser, que os transmitiría ao belga Jakob Groenenberch (Jacobo Monteverde), que terminaría por venderllos ao seu compatriota Van de Valle.
Isidoro Rodríguez Pérez
Traxectoria
En 2013, foi un dos membros fundadores da Academia de Enfermaría de Galicia, institución que preside dende o ano 2018.
La Palma
Viticultura
A partir de 1553, o cultivo da cana de azucre deixou de ser rendible debido á produción en masa proveniente de América Central e Suramérica. Moitas das plantacións pasaron a dedicarse á produción do viño. O viño de Malvasia producido polos chans volcánicos novos do sur da illa converteuse na principal exportación da illa. O principal cliente dos viños palmeiros foi Inglaterra. O esplendor do viño palmeiro durou ata o século XIX, cando houbo un declive provocado polo cambio de gustos dos consumidores. Con todo, aínda hoxe en día séguese cultivando e producindo viño de malvasía aínda que non sexa o viño preferido polas masas de consumidores.
Comercio americano e ataques piratas
No século XVI recibiu La Palma, tras Antuerpen e Sevilla, o privilexio do comercio con América. O porto de Santa Cruz de la Palma converteuse enseguida nun dos portos máis importantes do Imperio Español. Esta nova fonte de riqueza atraeu á súa vez aos piratas que atacaban a illa para apropiarse dos tesouros chegados das Indias. François Leclerc e o seu grupo de piratas franceses tomaron a cidade en 1553 roubando todo o transportable e queimando o que non era posible transportar. Tras esa catástrofe foi preciso reconstruír as casas, igrexas e conventos da cidade, así como os seus fortes defensivos. Coas novas defensas, púidose repeler o ataque de Francis Drake de 1585. O comercio con América tamén xerou outra serie de actividades como os estaleiros. Santa Cruz de la Palma atraeu a moitos comerciantes estranxeiros, dándolle á localidade un aire internacional. As rúas con nomes estranxeiros son aínda hoxe testemuñas desa época. O declive comezou a mediados do século XVII debido a unha concesión de 1657 que obrigaba a todos os barcos con destino a América a rexistrarse en Tenerife. En 1778, Carlos III abriu todos os portos de España ao comercio con América, impedindo que Santa Cruz de la Palma se recuperase da crise económica na que se atopaba inmersa.
Pobreza
Mentres tanto, o pobo apenas se vía beneficiado coas riquezas que producía a illa. Aínda no século XIX, a maioría dos habitantes da illa vivían en casas de madeira con teitos de palla, debido aos altos custos que supuña levantar casas en pedra. Un dos principais problemas era a falta de bens de consumo. Debido ao monocultivo practicado na illa, faltaban terras onde cultivar gran para alimentar á poboación. Desde o século XVI tíñase que importar o gran, polo que se pagaban prezos moi altos. O párroco de La Palma pagou os seus impostos con millo, o que impulsou a poboación a facer o mesmo. A Inquisición ditou un anátema sobre toda a illa, provocando que durante varios anos non se practicase ningún enterro cristián. A pobreza no campo era tan grande, que en moitas familias os desnutridos e malvestidos homes e mulleres, como relatou o misioneiro Juan de Medinilla en 1758 nunha carta ao bispo, debido á falta de roupa debían acudir por quendas á misa dos domingos e festivos.
A Semana Vermella
Ao producirse o levantamento militar de 1936, que daría lugar á guerra civil española, a illa da Palma resístese ao golpe e mantén a legalidade republicana ata o 25 de xullo, cando chega á cidade de Santa Cruz de la Palma a canoneira Canalejas. Este período de tempo será coñecido como a Semana Vermella.
O golpe militar fracasa nesta illa ao ser interceptada polo xefe de telégrafos a mensaxe dirixida polos golpistas ao comandante militar Baltasar Gómez Navarro, que debía dirixir o golpe en La Palma. Neses momentos era Delegado do Goberno na illa Tomás Yanes Rodríguez, de Esquerda Republicana. Ao chegar as noticias do golpe, a Fronte Popular declara a folga xeral, e fórmanse as milicias populares, pero a Delegación de Goberno non autoriza a toma do cuartel militar e trata de evitar sempre que as organizacións obreiras tomen demasiado poder (nese momento destaca a figura do comunista José Miguel Pérez, e nalgúns municipios como Tazacorte as organizacións comunistas teñen unha grande importancia). Á chegada da canoneira Canalejas, a Delegación do Goberno decide non ofrecer ningún tipo de resistencia armada e ordena desmobilizar as milicias populares, confiando en que o Goberno da República mandase reforzos, que o golpe fracasase e que a legalidade se restablecese en todo o Estado.
Ditadura e Democracia
A guerra civil non se librou nas Canarias, pero a pesar diso si se sufriron as consecuencias da mesma. O período da posguerra, unido á crise económica producida, trouxo anos de penurias á illa. Debido á carencia de bens de importación, os palmeiros tiveron que basear a súa alimentación no plátano, xerando unha gran variedade de produtos derivados do mesmo como a fariña de plátano. Unha vez finalizada as posguerra, La Palma foi desenvolvendo a súa economía e infraestruturas aos poucos. Recuperáronse as exportacións do plátano e comezou a construción de estradas e canles para transportar a auga dos regatos aos campos de cultivo. A obra máis importante da época foi a construción da estrada do cume, que unía os municipios de Santa Cruz de la Palma e Los Llanos de Aridane a través dun túnel por baixo dos cumes da illa, acurtando bastante a duración do percorrido, unida á posta en funcionamento do aeroporto. Coa chegada da democracia, a economía da illa, fortemente dependente da agricultura do plátano, foise diversificando cara a outros sectores, especialmente o turístico, que constitúe hoxe en día o principal motor da economía canaria.
Dirección Insular da Delegación de Goberno nas Canarias
A cargo de Ana María de León Expósito desde 2018, é a institución encargada de representar ao Goberno de España na illa e de xestionar todas aquelas competencias que non sexan transferidas ao Goberno das Canarias. A sede da Dirección Insular atópase na avenida marítima de Santa Cruz de la Palma.
Cabido Insular da Palma
Os cabidos, formados a partir da Lei de cabidos de 1912, son as formas gobernativas e administrativas propias das Illas Canarias e cumpren dúas funcións principalmente. Por unha banda, prestan servizos e exercen competencias propias da Comunidade Autónoma e por outra, son a entidade local que goberna a illa. O presidente do Cabido desde 2019 é Mariano Hernández Zapata, do Partido Popular.
Deputado do Común
O Deputado do Común é o Defensor do Pobo nas Canarias. Desígnao o Parlamento das Canarias para a defensa dos dereitos e liberdades constitucionais no ámbito económico. A súa sede principal atópase na rúa O'Daly de Santa Cruz de la Palma. Non é un órgano administrativo exclusivo de La Palma, pois exerce as súas funcións no ámbito autonómico e conta con delegacións no resto de illas.
Relixión
A maioría da poboación é católica. En cada localidade existe un santo patrón, cuxa festividade se celebra con romarías, festas e actos relixiosos. A patroa da illa é a Virxe das Neves cuxo santuario se atopa en Santa Cruz de la Palma. Cada cinco anos ten lugar a Baixada da Virxe, unha festa multitudinaria na que se leva a patroa en procesión desde o seu santuario á capital da illa.
Economía
Actualmente cultívanse unhas tres mil hectáreas de plátano, ademais de cítricos, aguacate, verduras e uva, destinada á elaboración de viño. O traslado da auga dos cumes ás hortas faise a través dunha rede de galerías e canles. Unha fonte importante de ingresos, aínda que máis modesta, é o turismo, que se concentra nas localidades de Los Cancajos e Puerto Naos.
Pequenas industrias e establecementos
Ao contrario da agricultura, as manufacturas e a industria teñen unha presenza escasa en La Palma. Na illa existen algúns establecementos que transforman os produtos da terra en produtos de consumo. Tamén, grazas ao turismo, a industria da construción ten unha presenza cada vez maior na illa. Só existe unha fábrica, a fábrica de puros del Paso, con 300 traballadores, que produce grandes cantidades de cigarros. O mercado principal é o alemán. Tamén existen pequenos obradoiros de bordados e de sedas.
Comercio
As exportacións principais de La Palma son as de produtos agrícolas. A pesar diso, a balanza de importacións e exportacións segue sendo negativa na illa, é dicir, impórtase máis do que se exporta. Entre os produtos exportados atópase o plátano, laranxas, limóns e produtos agropecuarios. As importacións principais, xeralmente do resto de España, son o petróleo, produtos de consumo e produtos mecánicos e eléctricos.
Desenvolvemento
En 1890 existían máis hoteis en La Palma que actualmente. No final do século XIX e principios do XX, moitos ingleses convalecentes visitaban a illa á busca de curacións. Unhas décadas máis tarde comezou o turismo moderno, tendo a súa cota máis alta nos anos 60. Nas décadas dos 70 e 80 reduciuse o número de turistas, afastándose a illa do turismo de masas que se estaba desenvolvendo na illa veciña de Tenerife. No final dos 80, coa ampliación do aeroporto comezaron a chegar voos chárter procedentes de varias cidades europeas.
Centros turísticos
Cunha oferta de 7500 camas, en La Palma non se pode falar de turismo de masas. Exiten poucos hoteis grandes, posto que normalmente os turistas alugan apartamentos ou casas. Os alemáns conforman o 80% dos visitantes da illa. Na zona de Los Llanos de Aridane e El Paso existe unha importante colonia de residentes alemáns que escolleron a illa como o seu lugar de residencia permanente.
Perspectivas
Non se pode predicir se La Palma seguirá sendo un lugar tranquilo con pouco turismo ou se sucumbirá ao turismo de masas. As autoridades (tanto do cabido como dos distintos concellos) e os grupos ecoloxistas, non se poñen de acordo sobre o número máximo de camas que podería soportar a illa. Algúns datos sitúano en 80 mil, aínda que os máis moderados só estiman 20 mil. Desde mediados dos 90 visitan a illa uns 140 mil turistas cada ano, dos cales 100 mil son alemáns. A agricultura segue sendo, con todo, a maior fonte de riqueza da illa. As praias de Los Cancajos e Puerto Naos ostentan a bandeira azul, o que garante un alto nivel de calidade.
Turismo rural
Desde hai algúns anos, implantouse na illa o denominado Turismo Rural. Esta modalidade turística consiste na remodelación e modernización de casas antigas para convertelas en casas de hóspedes, respectando a arquitectura tanto interior como exterior. Este proxecto, financiado pola Unión Europea, axuda a preservar as paisaxes da illa, pois non permite construír nada novo, tan só se poden remodelar casas antigas.
Rede de estradas
250px|miniatura|Ponte de Los Sauces As estradas de La Palma forman unha rede de 1.200 quilómetros. Todas as estradas principais están asfaltadas e en bo estado, aínda que practicamente todas presentan moitas curvas, algunhas moi pechadas. Para acceder a algúns casaríos do norte hai que transitar por pistas de terra. Existe unha estrada de circunvalación da illa, duns 180 quilómetros. Estritamente, esta circunvalación está composta por dúas estradas, a LP-1 e a LP-2. A LP-1, circunvalación norte de 102,43 km, parte de Santa Cruz de la Palma e termina en Argual, pasando por (ou preto de) Puntallana, Los Sauces, Barlovento, Garafía, Puntagorda e Tijarafe. A LP-2, circunvalación sur, de 55,45 Km, parte de Santa Cruz de la Palma e termina no Porto de Tazacorte, pasando por (ou preto de) Breña Baja, Mazo, Fuencaliente, Los Llanos e Tazacorte. A LP-3, de 25,90 Km, tamén coñecida como carretera de la Cumbre, é unha estrada de montaña que atravesa a illa de leste a oeste pasando por dous túneles escavados baixo Cumbre Nueva. A súa orixe está a 3 km de Santa Cruz e finaliza no cruzamento de Tajuya (El Paso). A LP-4, de 47,84 km, estrada do Roque, sobe ao observatorio astrofísico do Roque de los Muchachos, baixando ata Hoya Grande (Garafía) pola vertente norte da illa. A LP-5, estrada do Aeroporto, de 3,8 Km. parte do barrio do Fuerte (Breña Baja), e acaba no Aeroporto de La Palma. A LP-20, vía exterior de Santa Cruz de la Palma, é unha circunvalación de 3,7 km que evita o paso polo centro urbano da capital, posúe 5 túneles que cos seus 1831 m de lonxitude constitúen o 49% do total da vía. A rede insular complétase con 47 estradas máis, de carácter secundario. A orixe de todas as estradas, punto quilométrico cero da illa, fíxase na rotonda de acceso ao porto de Santa Cruz (Glorieta de Blas Pérez González).
Transportes públicos
Existen varias liñas de guaguas que unen as principais localidades da illa a distintas horas. Para coñecer detalles actuais sobre o servizo pódese acceder á páxina oficial dos Transportes Insulares La Palma.
Transportes marítimos
A baía da capital foi usada como porto desde a conquista da illa. Actualmente parten transbordadores de Santa Cruz de la Palma para as demais illas, e unha vez por semana para Cádiz. O novo porto de Tazacorte posúe unha conexión semanal con Tenerife vía Santa Cruz de la Palma.
Transportes aéreos
En 1950 entrou en servizo o Aeroporto de Buenavista, o primeiro aeroporto da Palma, que estaba localizado en Breña Alta. Con todo, debido aos problemas meteorolóxicos e á imposibilidade de amplialo para dar cabida aos novos avións motopropulsados, deixou de utilizarse en 1970, cando entrou en funcionamento un novo aeroporto na costa de Mazo. En 1987 o Aeroporto de La Palma pasou ao sexto lugar do arquipélago en número de operacións. Actualmente, Binter Canarias e Islas Airways realizan as conexións aéreas coas demais illas. Iberia ofrece conexións coa península e Transavia e outros operadores chárter e de baixo custo unen a illa con diversas cidades europeas.
Astronomía
miniatura|O [[Telescopio MAGIC, no Roque de los Muchachos]]
Debido á localización da illa e á altura que alcanza sobre o nivel do mar, construíronse numerosos telescopios no Observatorio do Roque de los Muchachos. A localización xeográfica, no medio do Atlántico, e o peculiar clima provocan a formación de nubes entre os 1.000 e 2.000 m de altura, que fan de espello e impiden que a contaminación luminosa das poboacións da costa dificulte a observación das estrelas.
Telescopios:
O DOT e o SST foron construídos para estudar o Sol.
Baloncesto
Desde os anos 80 vénse practicando o baloncesto de forma masiva nos colexios da illa e alcanzou gran popularidade, especialmente entre a poboación nova. O principal equipo da illa e segundo mellor de toda Canarias é o Unión Baloncesto La Palma que xoga no Pavillón de Miraflores de Santa Cruz de la Palma e milita na liga LEB (2ª liga nacional). O C.B. Aridane milita en grupo B da liga EBA (4º nacional). Ademais hai outros equipos que xogan nas ligas rexionais e locais.
Deportes autóctonos
En La Palma practícanse numerosos xogos autóctonos. Algúns proveñen de antigos métodos de traballo, como o Salto del Pastor, que é a forma que tiñan os pastores de descender desde os cumes, ou o Calabazo, que era a forma de pasar auga dunha canle a outra. Entre os deportes canarios practicados na illa, caben destacar os seguintes:
Loita canaria
dereita|miniatura|200px|Unha loitada. A loita desenvólvese dentro dun círculo, xeralmente de area, denominado terrero. Nel, dous loitadores enfróntanse agarrados intentando derrubarse. O organismo da illa que vela por este deporte é a Federación Insular de Loita Canaria, e ten a súa sede en Los Llanos de Aridane.
En La Palma existen 10 terreros distribuídos por nove municipios:
La Palma posúe varios clubs que participan na Liga Rexional do Goberno das Canarias. Estes clubs son o Bediesta (de San Andrés y Sauces), o Candelaria-Mirca e Tedote (de Santa Cruz de la Palma), o Balta (de Breña Alta), o San Blas (de Mazo), o San Antonio (de Fuencaliente), o Las Manchas (de El Paso), o Aridane (de Los Llanos), o Tazacorte (de Tazacorte) e o Candelaria-Tijarafe (de Tijarafe).
Pau canario
dereita|miniatura|200px|Demostración de Pau Canario. O xogo do pau canario é unha arte marcial que se practica entre dous xogadores que, sen chegar a facer contacto co corpo do adversario, realizan un combate con paus. O xogo do pau, na súa orixe, non tiña carácter lúdico, senón que era un método de combate utilizado polos canarios precoloniais. Na illa de La Palma, existen dous clubs membros da Federación do Xogo do Pau, o Club Escola-El Paso e o Club Grupo Galguén. Estes clubs participan na Liga do Xogo do Pau, na que compiten equipos de La Palma, Tenerife, Lanzarote, Gran Canaria e Fuerteventura. Malia carecer de clubs, séguese mantendo a tradición en forma de exhibicións, especialmente nas festas relixiosas. O estilo vidal é orixinario de Garafía.
Bóla canaria
Similar ao xogo francés da petanca, a bóla canaria practícase pouco na actualidade no resto de illas, pero en La Palma existen varios equipos e canchas. Basicamente consiste en sumar equipos mediante o lanzamento dunhas bólas que hai que deixar o máis cerca posible dun obxecto chamado mingue ou boliche. Xógase nun terreo rectangular de area ou terra de entre 18 e 25 metros de longo e un ancho de entre 3,5 e 6 metros. En La Palma hai afección a este xogo, participando activamente nas competicións celebradas tanto a nivel insular como rexional.
Deportes acuáticos
As características xeográficas dos fondos mariños da illa, xunto coa gran calidade das súas augas, fan de La Palma un lugar especial para a práctica do submarinismo. Os fondos volcánicos de La Palma presentan barrancos e arcos de lava subterráneos. Nalgunhas zonas, debido á gran profundidade, practícase a apnea. Audrey Mestre obtivo o récord de profundidade (125 metros) fronte ás costas de Puerto Naos.
Outros deportes
Ademais dos citados, na illa practícanse outros deportes dos que a seguinte é unha pequena relación:
Festas
O Entroido é outra das festas que máis se celebran. A pesar de contar con todos os elementos característicos dos entroidos canarios (raíña do entroido, comparsas, charangas etc.) o entroido palmeiro destaca pola celebración dos Indianos. Esta festa, que ten lugar o luns do entroido, é unha burla aos indianos, é dicir, aos palmeiros retornados das Américas. Para a ocasión, todo o mundo disfrázase con traxes de encaixe e guayaberas de branco impoluto, da mesma forma que regresaban os adiñeirados emigrantes. Tras unha representación na que un barco de época chega ao porto cheo de indianos, cos seus papagaios, serventas (coñecidas como a negra Tomasa) e demais elementos característicos, comeza unha batalla campal de pos de talco polas rúas da capital ao ritmo do son cubano.
Tamén ten gran tradición a celebración do Día da Cruz o 3 de maio nas vilas da comarca leste da illa, no que se conmemora dobremente a fundación da cidade de Santa Cruz de la Palma, acaecida o 3 de maio de 1492 e a festividade da Cruz, para o que se enramallan e visten con xoias numerosas cruces repartidas por cada vila e barrio. É costume visitar as diferentes cruces na noite anterior.
Gastronomía
A gastronomía palmeira destaca por ser unha das máis elaboradas do arquipélago, especialmente no que se refire ás súas sobremesas, presentes na maioría das illas, e aos mollos. miniatura|Mouros e Cristiáns
Lucio III, papa
Lucio III, nado en Lucca en 1097 e finado en Verona o 25 de setembro de 1185, foi o Papa n.º 171 da Igrexa católica de 1181 a 1185.
Traxectoria
Despois da súa elección, viviu en Roma de novembro de 1181 a marzo de 1182, pero disensións coa nobreza romana que non influíra na súa elección fixérono marchar ao exilio, que transcorreu en Velletri, Anagni e Verona.