cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
División de Honra de Rugby 1952-1953
A competición rematou coa vitoria final para o FC Barcelona, que deste xeito se converteu no primeiro campión de liga de rugby en España.
Carlota Castrejana
María Carlota Castrejana Fernández, nada en Logroño (A Rioxa) o 25 de abril de 1973, é unha exbaloncestista e exatleta española. Conseguiu os seus maiores logros na modalidade de triplo salto, pero que tamén o fixo nas disciplinas de salto de altura e salto de lonxitude. Antes de dedicarse ao atletismo foi xogadora profesional de baloncesto.
É a única persoa española que participou en dúas modalidades diferentes nos Xogos Olímpicos: Castrejana disputou os Xogos Olímpicos de 1992 de Barcelona como xogadora de baloncesto e, posteriormente, participou nos de Atenas, Sidney e Pequín como atleta na modalidade de triplo salto, disciplina na que tamén foi campioa de Europa en pista cuberta no 2007 e recordwoman nacional desde o ano 2000 até o de 2019, cando foi relevada pola galega Ana Peleteiro.
Atletismo
Tras as Olimpíadas, e vendo as súas grandes cualidades físicas, convencérona para dar o salto ao atletismo, onde comezou especializándose en salto de altura, disciplina na que, tan só despois de dous anos competindo, conseguiu o récord de España con 1,89 m. En 1998 cambiou de disciplina, xa que os seus adestradores se deron de conta de que tiña máis facultades para o triplo salto (compaxinándoo nalgunha ocasión co salto de lonxitude), e aí foi onde conseguiu os seus maiores éxitos. Conseguiu a medalla de bronce no Campionato de Europa de atletismo en pista cuberta de 2005 celebrado en Madrid, chegando ao cumio ao proclamarse, o 4 de marzo de 2007, campioa no Campionato de Europa de atletismo en pista cuberta que se celebrou en Birmingham, Reino Unido, batendo o récord de España cun salto de 14,64 metros, no seu mellor concurso da historia.
Pepín, Castrelo do Val
San Vicente de Pepín é unha parroquia do concello ourensán de Castrelo do Val na comarca de Verín. Segundo o IGE en 2011 tiña 90 habitantes (50 mulleres e 40 homes) distribuídos en 2 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 85 habitantes.
Russell Cross
Russell Cross Jr., nado o 5 de setembro de 1961 en Chicago, Illinois, é un ex xogador profesional de baloncesto estadounidense que xogou para os Golden State Warriors da National Basketball Association (NBA) e en Europa. Formado na Universidade de Purdue foi elixido no posto número 6 do Draft da NBA de 1983. Cunha altura de 2,08 metros xogaba na posición de pivote.
Universidade
Tras ser un dos mellores xogadores de instituto do país, chegando a formar parte do McDonald's All-American Team en 1980, xogou durante tres tempadas cos Boilermakers da Universidade de Purdue, nos que fixo medias de 16,4 puntos e 6,7 rebotes por encontro.
Profesional
Foi elixido na sexta posición do Draft da NBA de 1983 por Golden State Warriors, onde xogaría a súa única tempada na liga norteamericana, sen contar apenas para o seu adestrador. Nos 45 partidos que disputou fixo unha media de 3,7 puntos e 1,8 rebotes por partido. Foi despedido pouco antes do comezo da tempada 1984-85, asinando como axente libre polos Denver Nuggets, equipo co que nin sequera chegou a debutar.
Tras non atopar equipo na máxima competición, foi xogar á CBA estadounidense,. onde permaneceu dúas tempadas no equipo dos La Crosse Catbirds. En 1987 recibe unha oferta para xogar no Alfasprint Napoli da Serie A italiana, onde permanece unha tempada promediando 14,2 puntos e 9,2 rebotes. En 1989 chega á Liga ACB, xogando tan só dous partidos de play-offs co Granollers, indo parar ao ano seguinte ao DYC Breogán de Lugo, onde unicamente disputou un encontro.
Sueiro, Argalo, Noia
Sueiro é un lugar da parroquia de Argalo no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 39 habitantes (19 homes e 20 mulleres).
Filipe I de Tarento
Filipe I de Tarento (en italiano: Filippo I di Taranto, francés: Philippe Iº de Tarente, grego: Φίλιππος Α' του Τάραντα), nado en Nápoles o 10 de novembro de 1278 e finado o 26 de decembro de 1332, foi príncipe de Tarento, déspota de Epiro, rei de Albania, príncipe de Acaia e emperador titular latino de Constantinopla. Pertencente á casa de Anjou, foi fillo do rei Carlos II de Nápoles e Sicilia e María de Hungría, filla do rei Estevo V. O 4 de febreiro de 1294 recibiu o título de príncipe de Tarento en Aix-en-Provence. Este nomeamento formou parte do plan do seu pai para lle conceder un imperio oriental no mar Adriático, de feito, en agosto dese mesmo ano contraeu matrimonio con Tamar Anxelina Comnena e recibiu do seu pai o Reino de Albania, a soberanía do Principado de Acaia e todos os seus dereitos no Imperio Latino e o Señorío de Vlaquia.
Á morte do seu sogro Nicéforo asumiu tamén o título de «déspota de Romania». A revolta contra os anxevinos en Sicilia conduciu á guerra das Vésperas sicilianas, na que Filipe foi derrotado en 1299 por Frederico II de Sicilia, quen o mantivo prisioneiro até 1302. Co fin de adquirir novos territorios, en 1309 repudiou á súa esposa por cargos de adulterio e casou con Catarina de Valois-Courtenay, emperatriz titular latina, aínda que estaba comprometida con Hugo V de Borgoña, rei titular de Tesalónica. Á súa morte en 1332 todos os seus títulos pasaron a Roberto de Tarento, o fillo máis vello do seu segundo matrimonio.
Guerra de Sicilia
Como Vigairo Xeral do Reino de Sicilia, preparou a invasión da illa en novembro de 1299. Cun exército formado por cincuenta galeras, numerosas tropas e nobres, cercou Trapani. Frederico II, rei de Sicilia da casa de Aragón, reuniu as súas tropas en Castrogiovanni e marchou para levantar o sitio de Trapani, atopándose co exército de Filipe en Falconara. Na batalla de Falconara, Frederico II e os comandantes Blasco de Alagón o Vello, Ramón III de Moncada, cos almogávares de Berenguer de Entenza e de Montcada, derrotaron a Filipe e fixérono prisioneiro. Non foi liberado até 1302, cando se asinou o Tratado de Caltabellotta.
Príncipe de Acaia
En 1306, Filipe de Savoia e Isabel de Villehardouin, o príncipe e a princesa de Acaia, visitaron a corte de Carlos en Nápoles. Filipe de Savoia foi acusado de deslealdade e falta de apoio a Carlos nunha campaña contra Epiro. Xa que Isabel non solicitara o consentimento do seu señor feudal antes de casar con el, Carlos desposuíunos do Principado de Acaia e outorgouno directamente a Filipe de Tarento o 5 de maio de 1306. Filipe fixo unha única visita persoal a Acaia pouco despois de aceptar a homenaxe dos seus vasalos en Glarentza e emprender unha campaña sen éxito contra o Despotado de Epiro. Deixou a Guido II de la Roche, duque de Atenas, como o seu bailío en Acaia. Pola súa banda, o 11 de maio de 1307, Filipe de Piemonte renunciou formalmente ás súas pretensións sobre o territorio.
Guerra entre güelfos e xibelinos
En 1315, Filipe foi enviado polo seu irmán Roberto I de Nápoles para comandar un exército que auxiliase aos florentinos, que estaban a ser ameazados polos pisanos de Uguccione della Faggiola. O exército florentino-napolitano foi derrotado seriamente na batalla de Montecatini o 29 de agosto de 1315. O irmán máis novo de Filipe, Pedro de Gravina, e o seu fillo Carlos de Tarento, foron asasinados.
Últimos anos
En 1320, Odón IV de Borgoña, despois de varias protestas, aceptou vender os seus dereitos sobre o Principado de Acaia e o Reino de Tesalónica a Luís de Clermont por 40 000 libras. Con todo, Filipe, financiado por Filipe V de Francia, comprou os dereitos sobre Acaia pola mesma suma en 1321. Mentres tanto, Matilde de Hainaut protestou ante a corte papal en Aviñón, onde revelou que casara en segredo co cabaleiro borgoñés Hugo de La Palice. Como resultado diso, o seu matrimonio con Xoán de Gravina foi anulado, pero de paso daba a outra serie de argumentos aos anxevinos para a confiscación do Principado de Acaia. Esta, por suposto, foi concedida directamente a Xoán de Gravina, a cambio de 40 000 libras, o prezo pago ao duque de Borgoña, mentres que Matilde pasou o resto dos seus días encarcerada en Aversa para evitar novas reclamacións.
Consolidado o Principado de Acaia en mans do seu irmán máis novo, Filipe de Tarento continuou planeando a recuperación do Imperio latino. En 1318 fixo unha alianza co seu sobriño Carlos I de Hungría, pero en 1330 o último dos fillos do seu primeiro matrimonio, Carlos de Tarento, morreu sen descendencia, devolvéndolle o título de déspota de Romania. Todos os seus dereitos e títulos pasaron á súa morte, dous anos despois, ao fillo máis vello do seu segundo matrimonio, Roberto de Tarento.
Descendencia
Os fillos do seu primeiro matrimonio (1296), con Tamar Anxelina Comnena, que terminou cun divorcio (1309):
Os fillos do seu segundo matrimonio (1313), con Catarina de Valois-Courtenay:
Javier Gallego
Javier Gallego «Crudo», nado en Madrid en 1975 é un xornalista, músico e poeta español. Especialmente coñecido por dirixir e presentar o programa Carne cruda.
Traxectoria
Javier Gallego é licenciado en Xornalismo e máster en radio pola Universidade Complutense de Madrid. Presentou diversos programas radiofónicos como De 9 a 9 y media na Cadena SER, No somos nadie en M80 Radio ou Especia Melange en Radio 3, onde tamén participou no equipo de produción do serial Cuando Juan y Tula fueron a Siritinga, dirixido por Carlos Faraco, durante a dirección de Federico Volpini. En televisión, conduciu xunto Pepa Bueno Esta mañana en TVE e guionizou Caiga Quien Caiga en LaSexta.
Desde 2009 dirixe Carne cruda, recibindo o Premio Ondas 2012 ao mellor programa de radio.
Ademais do seu traballo en medios de comunicación, é batería da banda Forasteiro e gravou cinco discos cos grupos Dead Capo, Insecto e My Criminal Psycholovers. Tamén escribiu varios libros de poemas e colaborado noutras tantas publicacións.
O Torno, Argalo, Noia
O Torno é un lugar da parroquia de Argalo no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 22 habitantes (6 homes e 16 mulleres).
Maniraptora
Maniraptora (lat. "con mans de ladrón") é un clado de dinosauros terópodos celurosaurianos, que viviron dende o período Xurásico superior até o Cretáceo superior (fai aproximadamente 156 e 65 millóns de anos, no Kimeridgiano e o Mastrichtiano) sen considerar ás aves, con distribución mundial.
Provincia de Kalasin
Kalasin é unha provincia da Tailandia. A súa capital é a cidade de Kalasin.
Distritos
A provincia está subdividida en 14 distritos (amphoes) e 4 subdistritos (king amphoes). Os distritos e subdistritos son á súa vez divididos en 134 comunas (tambons) e estas en 1509 poboados (moobans).
esquerda|miniatura|250px|Distritos da provincia
Tore André Flo
Tore André Flo, nado en Flo o 15 de xuño de 1973, é un exfutbolista e adestrador infantil noruegués.
Traxectoria
Foi internacional con Noruega, coa que marcou 23 goles en 76 partidos e coa que disputou o Mundial de 1998.
Tras retirarse da competición profesional en xuño de 2010 estableceu en Inglaterra con Sean Faulkner a súa propia academia de fútbol, que adestra a nenos e mozos en diferentes escolas, clubs, campos de vacacións e centros de excelencia. En 2011 volveu a competir en Noruega mais en 2012 retirouse definitivamente, e logo volveu ao Chelsea, adestrando no Cobham Training Centre a menores de catorce anos.
Scary Movie 4
Scary Movie 4 é un filme estadounidense dirixido por David Zucker que foi estreado no 2006. Cuarta entrega da saga de humor Scary Movie.
Sinopse
A inxenua Cindy Campbell (Anna Faris) intenta facer carreira na atención sanitaria a domicilio, e atopa un traballo cunha horrible anciá que vive nunha casa enmeigada por unha presenza fantasmal. Por outra banda hai unha ameaza duns alieníxenas que queren dominar a terra.
Abucide, A Capela, Toques
Abucide é un lugar da parroquia da Capela no concello coruñés de Toques na comarca da Terra de Melide. Tiña 19 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 11 eran homes e 8 eran  mulleres.
A Ermida, Belesar, Chantada
A Ermida e un lugar na parroquia de Belesar, no concello de Chantada, na comarca de Chantada, na provincia de Lugo. No ano 2008 tiña 27 habitantes, dos que 9 eran homes, e 18 eran mulleres; o que supón un aumento de habitantes en relación ao ano 2006.
Toponimia
O topónimo deriva do latín, que é unha igrexa pequena, polo xeral lonxe ou fóra dun núcleo de poboación, ou tamén pode facer referencia a un sitio ermo ou sen traballar.
Mofo
miniatura|O mofo que ataca ao [[pan é extremadamente común]] O mofo ou balor é un fungo filamentoso que medra sobre a materia orgánica, tanto ao aire libre como en interiores. Existen moitas especies de fungos; estímase que pode haber decenas de miles, quizais máis de trescentas mil.
Características
O mofo crece mellor en condicións cálidas e húmidas pero tamén o fai en condicións adversas, como no interior dun frigorífico. De feito, as esporas do mofo poden sobrevivir en condicións ambientais moi variables, mesmo en extrema sequidade, aínda que non favorecen o crecemento normal do mofo. O mofo medra no pan e noutros tipos de alimentos, facéndoos incomestibles.
Os fungos son un grupo de organismos bastante comúns que teñen unha importante función nos ecosistemas. A penicilina, un antibiótico que salvou moitas vidas, obtense a partir do mofo Penicillium. Outro grupo de microorganismos ascomicetos, como os mofos, son os lévedos, entre as que se pode cita-lo fermento.
Atlético de Madrid (balonmán)
O Atlético de Madrid tivo unha histórica sección de balonmán entre os anos 50 e 1994 que chegou a ser un dos mellores equipos do balonmán español entre os anos 60 e os anos 80, en pugna co Balonmano Granollers, FC Barcelona e CB Calpisa. Disputaba os seus encontros como local no Polideportivo Antonio Magariños.
Historia
Adestrado por Domingo Bárcenas, Juan de Dios Román e Jordi Alvaro chegou a conqusitar 7 Ligas españolas e 10 Copas españolas. Non conseguiu gañar ningún título internacional, a pesar de que chegou a disputar dúas finais europeas. Foi subcampión da Copa de Europa na tempada 1984-85, perdendo a final ante a Metaloplástica de Iugoslavia. Tamén foi subcampión da Copa IHF na tempada 1986-87, perdendo a final fronte ao Granitas Kaunas de Lituania.
Ao final da tempada 1991-92, o daquela presidente do club Jesús Gil decidiu suprimir a sección debido ao seu déficit económico. Un grupo de socios e persoas vencelladas á sección asumiron a súa xestión. A sección foi cedida e trasladada a Alcobendas con tódolos equipos de base.
Nesta localidade xogou durante dúas temporadas, militando na Liga ASOBAL como Atlético Madrid Alcobendas, mantendo as cores, símbolos etc. mais nun claro declive deportivo e económico. Precisamente, os problemas económicos en forma de débedas causaron a disolución da sección e a desaparición dun histórico do balonmán español.
Os dous últimos adestradores que se sentaron no banco foron Paco Parrilla na tempada 1992-93 e Luis Carlos Torrescusa na 1993-94, conseguindo manter a categoría a pesar de tódalas circunstancias adversas e dos problemas económicos.
No ano 2005, o presidente do club Enrique Cerezo anunciou o seu interese en recuperar a sección de balonmán de cara á tempada 2006-07, aínda que falla por ver se mercará os dereitos dalgún equipo da Liga ASOBAL, ou deberá iniciar a súa nova etapa competindo na División de Honra B, a segunda categoría do balonmano español.
Métrica grecolatina
A métrica nas linguas grega e latina é cuantitativa, isto é, fúndase na repetición dun determinado patrón de sílabas de duración longa (habitualmente transcritas en métrica co signo de raia longa baixa ou __) ou ben breve (transcrito co signo U) denominado pé. Cada sílaba longa equivalía en duración a dúas breves.
O verso grego, como o latino e o do sánscrito, baséase na cantidade; a súa métrica fúndase na oposición de duración de sílabas longas e sílabas breves. «Longam esse duorum temporum brevem unius etiam pueri sciunt», «Até os nenos saben que unha longa vale dous tempos, unha breve, un», di Quintiliano na súa Institutio oratoria (IX, 4, 47).
Clases de pés
O pé é a unidade métrica máis pequena da poesía grecolatina. Existen os seguintes tipos:
Licenzas métricas
Os gregos e latinos declamaban os versos indicando a medida co pé. De alí o nome de pés con que se designan as divisións do verso. O pé comprende dúas partes: unha correspondente ao tempo marcado (ou forte) sinalado co acento de intensidade ou ictus, e a outra que coincidía co tempo débil da medida.
O pé, para indicar a medida, baixaba para sinalar o tempo marcado e elevábase na parte débil. O retorno do tempo marcado era sensible ao oído polo golpe (ictus) do pé ou dun bastón no chan.
Clases de versos
Polo número de pés de que se compón, este pode ser trímetro ou tripodia (tres pés), tetrámetro ou tetrapodia (catro pés), pentámetro ou pentapodia (cinco pés), etc. Un verso de seis pés dactílicos é un hexámetro dactílico, un de seis pés iámbicos, un senario iámbico.
Os versos da poesía lírica adoitan denominarse segundo os nomes dos poetas que os crearon ou os difundiron: sáficos (Safo); alcaicos (Alceo); falecios (Faleco).
Os versos catalécticos son aqueles nos que o pé final sufriu un acurtamento (katalexis (κατάλεξις) 'terminación brusca') e comprenden unha soa sílaba no canto de dúas ou tres.
A cesura
O verso comporta obrigatoriamente no seu interior unha separación das palabras ou pausa nun lugar determinado: é a cesura, que divide o verso en dous membros ou hemistiquios. En xeral, a cesura cae no interior dun pé. Algúns versos teñen dous e mesmo tres cesuras, por exemplo, o hexámetro. En principio, a cesura é independente do sentido, e xustamente porque non sempre coincide con el,contribúe a pór de relevo termos que a sintaxe non desligaría.
O hexámetro
Ennio tomou dos gregos o hexámetro para o seu poema épico Annales, achegando unha innovación de gran transcendencia para a poesía latina. Despois del, escribiron en hexámetros, Lucilio, Lucrecio, Catulo, Virxilio, Ovidio e gran número de poetas durante a época imperial.
O hexámetro holodactílico consta só de dáctilos, salvo o pé final; o holoespondaico só de espondeos salvo a cláusula final de dous pés; o hexámetro latino baséase na alternancia de pés dáctilos e espondeos, aínda que a cláusula final é sempre a mesma: __UU / __U. O ideal para o poeta é incluír o máximo número de dáctilos e o mínimo de espondeos, pero como é practicamente imposíbel soster un ritmo continuo de hexámetros holodactílicos e o ritmo sería moi monótono, a convención admite a substitución de dúas breves por unha longa para formar un espondeo salvo na cláusula final.
O esquema do hexámetro é, por tanto, o seguinte:
__(UU ou __) / __(UU ou __) / __(UU ou __) /__(UU ou __) /__UU / __U
Estas dúas últimas cesuras han de aparecer xuntas ou o hexámetro non está correcto. Existen outras combinacións de cesuras pero aparecen moi raramente.
En cada verso, cada palabra crécese dunha sílaba. Na mesma maneira, o verso áureo (vid. golden line) trátase das partes da oración, especificamente como os adxectivos, nomes, e verbos atópanse dentro do hexámetro.
O hexámetro noutras literaturas
A métrica das distintas literaturas europeas tentou imitar a andaina do hexámetro grecolatino con desigual sorte; tentárono sobre todo os poetas alemáns; na literatura en español, Rubén Darío compuxo un famoso hexámetro holodactílico: «Ínclitas razas ubérrimas, sangue de Hispania fecunda» e Agustín García Calvo reproduciu na súa tradución parcial do De rerum natura de Lucrecio o ritmo do hexámetro procurando tan só imitar a cláusula final co ritmo acentual.
Dístico elexíaco
Chámase dístico elegíaco á combinación entre un hexámetro e un pentámetro da seguinte forma:
__(UU ou __) / __(UU ou __) / __(UU ou __) / __(UU ou __) /__UU / __U
__(UU ou __) / __(UU ou __) / __ || __UU / __UU / __
Cada dístico elegíaco debe formar unha unidade de sentido completo. Un exemplo de Catulo:
Prosa métrica
Na prosa tamén se practicaba un certo tipo de métrica, con fundamento nas sílabas tónicas contadas a partir do final do período. Esta técnica, aínda que xa fose de uso corrente, foi explicada no século XII por Alberto Morra, quen viría ser o Papa Gregorio VIII, nunha obra titulada Forma dictandi quam Rome notarios instituit magister Albertus qui et Gregorius VIII, papa.
Evolución da métrica latina
O máis antigo verso latino é o saturnio, de orixe moi escura. Livio Andrónico usou o saturnio como verso épico, é dicir, narrativo. A métrica de Plauto, caracterizada por unha rica polimetría, é de orixe popular e remóntase á tradición itálica e etrusca, pero pódese dicir sen equivocarse moito que a excepción do saturnio os latinos tomaron dos gregos todos os versos que empregaron, adaptándoos levemente á súa lingua, máis pobre en sílabas breves. Os esquemas métricos gregos naturalizáronse con rapidez e xa Ennio utilizou o hexámetro como verso épico. O hexámetro foi máis tarde perfeccionado por Lucrecio no século I a. C. e os poetas neotéricos (Catulo, Cinna etc.) terminaron de puílo imitando á escola alexandrina e engadindo o cultivo do dístico elexíaco (hexámetro + pentámetro) dos poetas helenísticos. Horacio codificou esta métrica de forma definitiva. Durante o reinado de Adriano (117–138), o gusto arcaizante liberalizou aínda máis a métrica e esta volveuse máis caprichosa. Por fin, durante o reinado de Comodiano (século III), comparece por primeira vez a primeira métrica acentual, que aos poucos irá suplantando á cuantitativa.
Na Idade Media a métrica clásica caeu no esquecemento e foi redescuberta polos humanistas.
Walibi Holland
250px|esquerda|miniatura|Goliath
Walibi World é un parque de atraccións dos Países Baixos. O parque está situado en Biddinghuizen, no concello (Dronten), na provincia holandesa de Flevoland. Anteriormente era chamado parque Six Flags Holland, Walibi Flevo e con anterioridade Flevohof.
Baixo o nome de Flevohof o parque comezou como un parque urbano. O Flevohof fracasou pouco despois e nove anos máis tarde o parque foi renomeado como Walibi Flevo. Este parque foi adquirido en 1998 por Premier Parks e en 2000 mudou o seu nome a Six Flags Holland. O seu nome actual está en uso dende o 2005. A maioría das atraccións, incluíndo montañas rusas e moitas outras, datan da época do Six Flags e do Flevohof. Nos últimos anos o parque tenta se presentar máis como un parque familiar.
Walibi World ten sete montañas rusas, incluíndo a maior e máis rápida do Benelux. Walibi World tamén ten unha montaña rusa de madeira e máis de 50 atraccións e concertos.
Aeroporto Ted Stevens Anchorage
O aeroporto internacional Ted Stevens Anchorage é un gran aeroporto no estado de Alasca, situado a 8 quilómetros ao suroeste do centro da cidade de Anchorage. Está bautizado na honra de Ted Stevens, un senador estadounidense procedente de Alasca dende 1968 ata 2009.
Song of the Birds
Casals foi un dos violonchelistas máis respectados do mundo. Foi unha lenda en vida, tan poderosa que cando, en protesta contra o réxime de Franco, comezou un exilio autoimposto na pequena vila pirenaica de Prades ao norte da fronteira co Estado español, os músicos máis importantes do mundo negáronse a permitir que o xenio de Casals permanecera descoñecido e reuníronse alí, creando un famoso festival no corazón das montañas. As palabras e ocorrencias de Casals eran tan lendarias como as súas interpretacións musicais. A súa impresionante carreira abarcou máis de medio século: tocou antes da raíña Victoria en 1899 e foi invitado por dous presidentes dos Estados Unidos (Theodore Roosevelt en 1904 e John Fitzgerald Kennedy en 1961) para tocar na Casa Branca.
Por riba de todo, Casals foi impulsado pola fe na bondade innata dae humanidade. "Eu son un home en primeiro lugar, en segundo artista", declarou, e en Song of the birds Julian Lloyd Webber recolleu, como un acto de homenaxe, frases, impresión e historias do pequeno mestre catalán que ilustran o seu espírito indomable como artista e persoa.
Moreiras, Proente, A Merca
Moreiras  é un lugar da parroquia de Proente no concello ourensán da Merca na comarca da Terra de Celanova.
Portocamba, Castrelo do Val
San Miguel de Portocamba é unha parroquia do concello ourensán de Castrelo do Val na comarca de Verín. Ten unha única entidade de poboación. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña 26 habitantes (15 homes e 11 mulleres), dous menos ca en 2010 (15 homes e 13 mulleres). En 2007 tiña 32 habitantes (16 homes e 16 mulleres) seis menos ca en 2000.
O arame
O arame é unha ópera de cámara nun acto con música de Juan Durán sobre un libreto en galego de Manuel Lourenzo, procedente do texto do propio Lourenzo Camiñar polo arame cunha lata de cervexa. A súa estrea tivo lugar no Teatro Colón da cidade da Coruña o 13 de setembro de 2008 baixo a batuta do director compostelán Maximino Zumalave á fronte do Grupo Instrumental Siglo XX. Trátase da primeira ópera galega do século XXI e a segunda da historia.
É a segunda ópera galega da historia, tras O Mariscal (1929), de Eduardo Rodríguez-Losada Rebellón. Conta a historia de dous vellos cómicos que regresan ó seu lugar de orixe, o mar de Fisterra, para reflexionar sobre o sentido do seu paso polo mundo.
Estrea
A súa estrea foi o 13 de setembro do 2008 no Teatro Colón da cidade da Coruña dentro do LVI Festival de Ópera da Coruña nunha produción da Asociación de Amigos da Ópera da Coruña co propio Manuel Lourenzo como director de escena. A ópera foi Premio da Crítica de Galicia en 2009. A música na estrea foi interpretada polo Grupo Instrumental Siglo XX (agrupación integrada por algúns instrumentistas da Orquestra Sinfónica de Galicia) baixo a batuta do galego Maximino Zumalave. Na ópera hai unicamente dous cantantes, unha soprano (na estrea a propia irmá do compositor, Carmen Durán) e un barítono (na estrea Javier Franco) e na escenificación aparecen tamén dous bailaríns.
Representación posteriores
Representouse en Oxford no Reino Unido o 10 de xuño de 2017 con subtítulos en inglés. A ópera estivo interpretada pola soprano coruñesa Lorena Paz e o barítono irlandés Malachy Frame, acompañados no escenario polos bailaríns Fran Mangiacasale e Mary Sol Martín del Castillo, a directora foi Tamara Lorenzo Gabeiras, mentres que Cecilia Stinton estivo á fronte da dirección de escena. A súa estrea debeuse a unha coprodución do Centro de Estudos Galegos John Rutherford da Universidade de Oxford e XOGA (Xove Ópera Galega-Galician Youth Opera).
No verán de 2019 a New York City Opera anunciou a tempada do seu 75º aniversario. Nesa tempada figuraba a ópera O arame de Juan Durán, que recibiría a súa estrea americana en novembro dese mesmo ano. Os problemas económicos da compañía, que en 2016 saíra da bancarrota, obrigou a reducir a tempada e programou O arame xunto coa versión orixinal de 1915 da ópera de Manuel de Falla El amor brujo, na mesma función.
Sinopse
Labarta e Gloria son unha parella de titiriteiros que no final das súas vidas reflexionan sobre a vida e a arte nunha idílica paisaxe fronte o mar. Mentres Gloria perdeu toda esperanza, Labarta confía en poder subir de novo ao arame e ser de novo o que foi.
Instrumentación
A partitura de Juan Durán require da utilización de:
Renacemento
O concepto Renacemento aplícase o período da historia europea que marca o paso da Idade Media á modernidade e que abrangue os séculos XV e XVI, caracterizado por un esforzo por revivir e superar as ideas e logros da antigüidade clásica. Ocorreu despois da crise da Baixa Idade Media e estivo asociado a grandes cambios sociais. Ademais da periodización estándar, os defensores dun "longo Renacemento" adoitan poñer o seu inicio no século XIV e o seu final no século XVII.
A visión tradicional céntrase máis nos primeiros aspectos modernos do Renacemento e argumenta que foi unha ruptura co pasado, pero moitos historiadores hoxe céntranse máis nos seus aspectos medievais e argumentan que foi unha extensión da Idade Media. Con todo, os inicios do período -o Renacemento temperán do século XV e o protorenacemento italiano de ao redor de 1250 ou 1300- se solapan considerablemente coa Baixa Idade Media, convencionalmente datada en c. 1250-1500, e a propia Idade Media foi un longo período cheo de cambios graduais, como a idade moderna; e como período de transición entre ambos, o Renacemento ten estreitas similitudes con ambos, especialmente cos subperiodos tardío e temperán de ambos.
A base intelectual do Renacemento foi a súa versión do humanismo, derivada do concepto da humanitas romana e do redescubrimento da filosofía grega clásica, como a de Protágoras, que dicía que "o home é a medida de todas as cousas". Este novo pensamento manifestouse na arte, na arquitectura, na política, na ciencia e na literatura. Os primeiros exemplos foron o desenvolvemento da perspectiva na pintura ó óleo e o renacemento dos coñecementos para facer formigón. Aínda que a invención dos tipos móbiles metálicos acelerou a difusión das ideas desde finais do século XV, os cambios do Renacemento non foron uniformes en toda Europa: as primeiras pegadas aparecen en Italia xa a finais do século XIII, en particular cos escritos de Dante e as pinturas de Giotto.
O Renacemento cultural manifestouse primeiro na rexión italiana da Toscana, tendo como principais centros as cidades de Florencia e Siena, de onde se espallou cara ó resto de Italia e despois cara a practicamente todos os países da Europa occidental. Italia permaneceu sempre como o lugar onde o movemento presentou un maior apoxeo, porén manifestacións renacentistas de grande importancia tamén terían lugar en Inglaterra, Alemaña, Países Baixos e, menos intensamente, en Portugal e España, e nas súas colonias americanas.
Chamouse "Renacemento" en virtude da redescuberta e revalorización das referencias culturais da antigüidade clásica, que orientaron as mudanzas deste período en dirección a un ideal humanista e naturalista. O termo foi rexistrado por primeira vez por Giorgio Vasari xa no século XVI, mais a noción de Renacemento tal e como hoxe o entendemos xurdiu a partir da publicación do libro de Jacob Burckhardt A cultura do Renacemento en Italia (1867), onde el definía o período como unha época de "descubrimento do mundo e do home". .
Como movemento cultural, o Renacemento abarcou o florecemento innovador do latín e da literatura vernácula, comezando co rexurdimento da aprendizaxe baseada en fontes clásicas do século XIV, que os contemporáneos atribuen a Petrarca; o desenvolvemento da perspectiva lineal e outras técnicas de renderización dunha realidade máis natural na pintura; e da reforma educativa gradual pero xeneralizada. En política, o Renacemento contribuíu ao desenvolvemento dos costumes e convencións da diplomacia, e na ciencia a unha maior dependencia da observación e do razoamento indutivo. Aínda que o Renacemento viu revolucións en moitas actividades intelectuais e nas científicas sociais, así como a introdución da banca moderna e o campo da contabilidade, quizais sexa máis coñecido polos seus desenvolvementos artísticos e polas contribucións de polímatas como Leonardo da Vinci e Michelangelo, que inspiraron o termo "home do Renacemento". O Renacemento comezou na República de Florencia, un dos moitos estados de Italia. Propuxéronse varias teorías para explicar as súas orixes e características, centrándose nunha variedade de factores que inclúen as peculiaridades sociais e cívicas de Florencia nese momento: a súa estrutura política, o patrocinio da súa familia dominante, os Medici, e a migración de eruditos gregos e os seus textos a Italia tras a Caída de Constantinopla nas mans dos turcos otománs. Outros centros importantes foron as cidades-estado italianas do norte como Venecia, Xénova, Milán, Boloña, e Roma durante o papado renacentista. Desde Italia, o Renacemento estendeuse por Europa en Flandres, Francia, Gran Bretaña, Irlanda, España, Portugal, Alemaña, Polonia e outros lugares.
O Renacemento ten unha longa e complexa historiografía, e, en consonancia co escepticismo xeral das periodizacións discretas, houbo moito debate entre os historiadores que reaccionan á glorificación do século XIX do "Renacemento" e dos heroes culturais individuais como "homes do Renacemento", cuestionando a utilidade de Renacemento como termo e como delineación histórica. Algúns observadores puxeron en dúbida se o Renacemento foi un "avance" cultural da Idade Media, en cambio vírono como un período de pesimismo e nostalxia pola antigüidade clásica, mentres que os historiadores sociais e económicos, especialmente os da longue durée (longa duración), centráronse en cambio na continuidade entre as dúas eras, que están ligados, como Panofsky observou, "por mil lazos".
De feito o Renacemento racha, conscientemente, coa tradición artística da Idade Media, á que cualifica, con desprezo, como un estilo de bárbaros ou de godos. E coa mesma consciencia oponse á arte contemporánea da Europa do norte.
Dende unha perspectiva da evolución artística xeral de Europa, o Renacemento significa unha separación da unidade estilística que ata ese momento fora supranacional.
(Á dereita, O home de Vitruvio de Leonardo da Vinci. Aprox. 1492.)
Visión xeral
O Renacemento foi un movemento cultural que afectou profundamente a vida intelectual europea no período moderno. Comezando en Italia, e estendéndose polo resto de Europa no século XVI, a súa influencia deixouse sentir na arte, arquitectura, filosofía, literatura, música, ciencia, tecnoloxía, política, relixión e outros aspectos da investigación intelectual. Os estudiosos do Renacemento empregaron o método humanista no estudo, e buscaron o realismo e a emoción humana na arte.
Humanistas renacentistas como Poggio Bracciolini buscaron nas bibliotecas monásticas de Europa os textos literarios, históricos e oratorios latinos da antigüidade, mentres que a Caída de Constantinopla (1453) xerou unha onda de emigrantes eruditos gregos que traían preciosos manuscritos en grego antigo, moitos dos cales quedaran no esquecemento en Occidente. É na súa nova orientación cara aos textos literarios e históricos no que os eruditos do Renacemento se diferenciaban tan notablemente dos eruditos medievais do Renacemento do século XII, que se centraron no estudo das obras de ciencias naturais, filosofía e matemáticas, escritas en grego e árabe, máis que neses textos culturais. miniatura|esquerda|upright|[[Retrato dunha muller nova (Botticelli, Frankfurt)|Retrato dunha muller nova (c. 1480–85) (Simonetta Vespucci) por Sandro Botticelli]] No renacemento do neoplatonismo os humanistas renacentistas non rexeitaron o cristianismo; ben ao contrario, moitas das obras máis importantes do Renacemento dedicáronse a ela, e a Igrexa patrocinou moitas obras de arte renacentista. Porén, produciuse un cambio sutil na forma de abordar a relixión por parte dos intelectuais que se reflectiu noutros moitos ámbitos da vida cultural. Ademais, moitas obras cristiás gregas, incluíndo o Novo Testamento grego, foron traídas de Bizancio a Europa Occidental e comprometeron a eruditos occidentais por primeira vez desde a antigüidade tardía. Este novo compromiso coas obras cristiás gregas, e en particular co regreso ao grego orixinal do Novo Testamento promovido polos humanistas Lorenzo Valla e Erasmus, axudaría a preparar o camiño para a Reforma.
Moito despois do primeiro retorno artístico ao clasicismo exemplificado nas esculturas de Nicola Pisano, os pintores florentinos liderados por Masaccio esforzáronse por retratar a forma humana de forma realista, desenvolvendo técnicas para representar a perspectiva e a luz de forma máis natural. Os políticos filósofos, o máis famoso Niccolò Machiavelli, trataron de describir a vida política tal e como era en realidade, é dicir, entendela racionalmente. Giovanni Pico della Mirandola escribiu o famoso texto De hominis dignitate (Oración sobre a dignidade do home, 1486), unha contribución crítica ao humanismo renacentista italiano, que consiste nunha serie de teses sobre filosofía, pensamento natural, fe e maxia defendidas contra calquera opoñente co argumento da razón. Ademais de estudar latín e grego clásicos, os autores renacentistas tamén comezaron a utilizar cada vez máis as linguas vernáculas; combinadoas coa introdución da impresión, isto permitiría a moita máis xente acceder aos libros, especialmente á Biblia.
En total, o Renacemento podería ser visto como un intento dos intelectuais de estudar e mellorar o secular e o mundano, tanto a través do renacemento das ideas da antigüidade, como a través de novos enfoques do pensamento. Algúns estudosos, como Rodney Stark, minimizan o Renacemento en favor das innovacións anteriores das cidades-estado italianas na Alta Idade Media, que coincidiron con gobernos receptivos, co cristianismo e co nacemento do capitalismo. Esta análise argumenta que, mentres que os grandes estados europeos (Francia e España) eran monarquías absolutas, e outros estaban baixo control directo da Igrexa, as cidades-repúblicas independentes de Italia acolleronse os principios do capitalismo inventado nas propiedades monásticas e iniciou unha vasta revolución comercial sen precedentes que precedeu e financiou o Renacemento.
Orixes
miniatura|upright|Vista de [[Florencia, berce do Renacemento]] Moitos argumentan que as ideas que caracterizan o Renacemento tiveron a súa orixe en Florencia a principios dos séculos XIII e XIV, en particular cos escritos de Dante Alighieri (1265–1321) e Petrarca (1304–1374), así como as pinturas de Giotto di Bondone (1267–1337). Algúns escritores datan o Renacemento con bastante precisión; un punto de partida proposto é 1401, cando os xenios rivais Lorenzo Ghiberti e Filippo Brunelleschi competiron polo contrato para construír as portas de bronce para o Baptisterio da Catedral de Florencia (gañouno Ghiberti). Outros ven unha competencia máis xeral entre artistas e eruditos como Brunelleschi, Ghiberti, Donatello e Masaccio polos encargos artísticos como a chispa da creatividade do Renacemento. Con todo, segue sendo moi debatido por que comezou o Renacemento en Italia e por que comezou cando o fixo. En consecuencia, propuxéronse varias teorías para explicar as súas orixes.
Durante o Renacemento, o diñeiro e a arte foron da man. Os artistas dependían enteiramente dos mecenas, mentres que os mecenas necesitaban diñeiro para fomentar o talento artístico. A riqueza chegou a Italia nos séculos XIV, XV e XVI grazas á expansión do comercio cara a Asia e Europa. A minería de prata no Tirol aumentou o fluxo de diñeiro. Os luxos do mundo musulmán, traídos durante as cruzadas, aumentaron a prosperidade de Xénova e Venecia.
Jules Michelet definiu o Renacemento en Francia do século XVI como un período da historia cultural de Europa que representou unha ruptura coa Idade Media, creando unha comprensión moderna da humanidade e do seu lugar no mundo.
Fases latina e grega do humanismo renacentista
miniatura|upright|esquerda|[[Coluccio Salutati]]
A diferenza da Alta Idade Media, na que os eruditos latinos dedicábanse case exclusivamente ao estudo de obras gregas e árabes de ciencias naturais, filosofía e matemáticas, os estudosos do tema estaban máis interesados, sobre todo, por recuperar e estudar textos literarios, históricos e oratorios latinos e gregos. A grandes liñas, isto comezou no século XIV cunha fase latina, cando estudosos do Renacemento como Petrarca, Coluccio Salutati (1331-1406), Niccolò de' Niccoli (1364-1437) e Poggio Bracciolini (1380-1459) percorreron as bibliotecas de Europa en busca de obras de autores latinos como Cicerón, Lucrecio, Livio e Séneca. A principios do século XV recuperouse a maior parte da literatura latina que se conservaba; a fase grega do humanismo renacentista estaba en marcha, xa que os eruditos de Europa occidental envorcáronse na recuperación dos antigos textos literarios, históricos, oratorios e teolóxicos gregos.
Hilders
Hilders é un concello alemán que se atopa no distrito de Fulda, no estado de Hessen.
Política
250px
Renacemento
Fases latina e grega do humanismo renacentista
A diferenza dos textos latinos, que se conservaron e estudaron na Europa occidental desde a antigüidade tardía, o estudo dos textos gregos antigos foi moi limitado na Europa occidental medieval. As obras gregas antigas sobre ciencia, matemáticas e filosofía estudábanse desde a Alta Idade Media na Europa occidental e no século de ouro islámico (normalmente en tradución), pero as obras literarias, oratorias e históricas gregas (como Homero, os dramaturgos gregos, Demóstenes e Tucídides) non se estudaban nin no mundo latino nin no medieval islámico; na Idade Media este tipo de textos só foron estudados por estudiosos bizantinos. Algúns argumentan que o Renacemento timúride en Samarcanda e Herat, cuxa magnificencia tonificaba con Florencia como centro dun renacemento cultural, estaban ligados ao Imperio Otomán, cuxas conquistas levaron á migración dos eruditos gregos ás cidades italianas. Un dos maiores logros dos estudiosos do Renacemento foi traer toda esta clase de obras culturais gregas de volta a Europa Occidental por primeira vez desde a antigüidade tardía.
Os lóxicos musulmáns, sobre todo Avicena e Averroes, herdaran as ideas gregas despois de invadir e conquistar Exipto e a Levante. As súas traducións e comentarios sobre estas ideas abríronse camiño a través do Occidente árabe ata Península Ibérica e Sicilia, que se converteron en importantes centros desta transmisión de ideas. Desde o século XI ata o século XIII establecéronse en Iberia moitas escolas dedicadas á tradución de obras filosóficas e científicas do árabe clásico ao latín medieval, entre as que destaca a Escola de Tradutores de Toledo. Este traballo de tradución da cultura islámica, aínda que en gran parte non planificado e desorganizado, constituíu unha das maiores transmisións de ideas da historia.
Estruturas sociais e políticas en Italia
miniatura|upright|Mapa político da [[Península Itálica circa 1494]] As estruturas políticas únicas da Baixa Idade Media italianas levaron a algúns a teorizar que o seu clima social infrecuente permitiu a aparición dunha rara eflorescencia cultural. Italia non existía como entidade política o igual que no período moderno. Pola contra, dividiuse en cidades-estado e territorios máis pequenos: o Reino de Nápoles controlaba o sur, a República de Florencia e os Estados Papais no centro, o Ducado de Milán e a República de Xénova o norte e oeste respectivamente, e a República de Venecia ao leste. A Italia do século XV foi unha das zonas máis urbanizadas de Europa. Moitas das súas cidades atopáronse entre as ruínas de antigos edificios romanos; parece probable que a natureza clásica do Renacemento estivo ligada á súa orixe no corazón do Imperio romano.
O historiador e filósofo político británico Quentin Skinner sinala que Otón de Frisinga (c. 1114–1158), un bispo alemán que visitou o norte de Italia durante o século XII, notou unha nova forma xeneralizada de organización política e social. observando que Italia parecía saír do feudalismo polo que a súa sociedade estaba baseada nos comerciantes e no comercio. Vinculado a isto estaba o pensamento antimonárquico, representado na famosa serie de tres paneis ao fresco do Renacemento temperán, A alegoría do bo e do mal goberno, pintadas por Ambrogio Lorenzetti entre 1338 e 1340, cuxa forte mensaxe é sobre as virtudes da equidade, a xustiza, o republicanismo e a boa administración. Mantendo á marxe a Igrexa e o Imperio, estas repúblicas urbanas dedicáronse ás nocións de liberdade. Skinner informa que houbo moitas defensas da liberdade (non só na arte, na escultura e na arquitectura senón "na notable eflorescencia da filosofía moral, social e política que se produciu en Florencia ao mesmo tempo") como a aclamación do xenio florentino Matteo Palmieri (1406-1475).
Mesmo cidades e estados máis aló da Italia central, como a República de Florencia, tamén destacaban por ser repúblicas mercantís nesta época, especialmente a República de Venecia. Aínda que na práctica estes eran oligarquías, e tiñan pouco parecido cunha democracia moderna, si tiñan características democráticas e eran estados sensibles, con formas de participación no goberno e crenza na liberdade. A relativa liberdade política que ofrecían era propicia para o avance académico e artístico. Así mesmo, a posición de cidades italianas como Venecia como grandes centros comerciais converteunas en encrucilladas intelectuais. Os comerciantes traían consigo ideas dos recunchos máis afastados do planeta, sobre todo do Levante. Venecia era a porta de Europa ao comercio con Oriente e produtora de vidro fino, mentres que Florencia era a capital do téxtil. A riqueza que este negocio achegaba a Italia permitía encargar grandes proxectos artísticos públicos e privados e os particulares dispoñían de máis tempo libre para o estudo.
Peste negra
miniatura|upright|[[Pieter Brueghel o Vello|Pieter Bruegel's O triunfo da morte (c. 1562) reflicte a axitación social e o terror que seguiu á peste que arrasou a Europa medieval]]. Unha teoría que se avanzou é que a devastación en Florencia causada pola peste negra, que azoutou Europa entre 1348 e 1350, provocou un cambio na visión do mundo da xente na Italia do século XIV. Italia viuse particularmente afectada pola peste, e especulouse que a familiaridade coa morte fixo que os pensadores se centrasen máis nas súas vidas na Terra que na espiritualidade e o máis aló. Tamén se afirmou que a peste negra impulsou unha nova onda de piedade, manifestada no patrocinio de obras de arte relixiosas. Con todo, isto non explica do todo por que o Renacemento produciuse especificamente en Italia no século XIV. A peste negra foi unha pandemia que afectou a toda Europa da forma descrita, non só a Italia. O máis probable é que a aparición do Renacemento en Italia fose o resultado da complexa interacción dos factores mencionados.
Contexto histórico
Dende o século XIII prodúcese en Europa unha serie de transformacións que anuncian o remate da Idade Media e a aparición dunha nova era. Estas transformación traen un ritmo acelerado ao longo do século XV. O paso da Idade Media á modernidade anúnciase por:
Tópicos literarios
Un tópico é un motivo literario que o tempo e a tradición fosilizaron. Cada época xera os seus motivos e os autores empréganos adoito como elementos temáticos estábeis e recorrentes, reinterpretándoos nas súas obras e entendidos coma signos de cultura, como recoñecemento dunha tradición concreta. Realizan un papel semellante ao das alusións mitolóxicas nun texto.
Etapas
Diferentes etapas históricas marcan o desenvolvemento do Renacemento:
Quattrocento
A primeira ten como espazo cronolóxico todo o século XV, é o denominado Quattrocento, e comprende o Renacemento que se desenvolve en Italia.
Cinquecento
Mentres que en Italia estaba a se desenvolver o Renacemento, no resto de Europa mantense o gótico nas súas formas tardías, situación que se ha manter, exceptuando casos concretos, ata comezos do século XVI.