cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carcinóxeno
Cancro de pulmón
O cancro de pulmón é o cancro máis común no mundo, tanto en canto ao número de casos (1,6 millóns de casos; 12,7% do total de casos de cancro) coma de mortes (1,4 millóns de mortes; 18,2% das mortes totais por cancro). O cancro de pulmón é producido en gran medida polo fume do tabaco; nalgúns países, como EUA, esta causa considérase responsable do 90% dos cancros de pulmón. Outros factores que están implicados poden interaccionar de forma sinérxica co hábito de fumar, polo que o risco atribuíble total chegaría ao 100%. Entre estes factores están a exposición laboral a carcinóxenos (un 9-15%), ao radon (10%) e a polución ao aire libre (1-2%). O fume do tabaco é unha mestura complexa de máis de 5.300 compostos químicos identificados. A maioría dos carcinóxenos do fume de tabaco foron determinados por medio dun enfoque centrado na “Marxe de Exposición”. Usando este enfoque, os compostos tumorixénicos importantes do fume do tabaco son, en orde de importancia, a acroleína, formaldehido, acrilonitrilo, 1,3-butadieno, cadmio, acetaldehido, óxido de etileno e isopreno. A maioría deses compostos causan danos no ADN ao formar adutos do ADN ou inducen outras alteracións no ADN. Os danos no ADN están suxeitos a reparacións do ADN propensas a erros ou poden causar erros de replicación. Ditos erros na reparación ou replicación poden orixinar mutacións en xenes supresores de tumores e oncoxenes que causan cancro.
Cancro de mama
O cancro de mama é o segundo cancro máis común [(1,4 millóns de casos, 10,9%), pero está no 5º posto como causa de morte (458.000, 6,1%)]. O incremento do risco de cancro de mama está asociado con niveis persistentemente elevados en sangue de estróxenos. Os estróxenos parecen contribuír á carcinoxénese na mama por medio de tres procesos: (1) o metabolismo dos estróxenos no que se forman carcinóxenos mutaxénicos e xenotóxicos, (2) a estimulación do crecemento dos tecidos, e (3) a represión de encimas de detoxificación de fase II que metabolizan especies reactivas do oxíxeno que orixinan un incremento de danos oxidativos no ADN. O principal estróxeno en humanos é o estradiol, que pode metabolizarse dando derivados de quinonas que forman adutos co ADN. Estes derivados poden causar despurinación, a eliminación de bases da cadea de enlaces fosfodiéster do ADN, seguida de reparacións inexactas ou a replicación do sitio apurínico que orixina mutacións e finalmente cancro. Este mecanismo xenotóxico pode interaccionar sinerxicamente coa proliferación celular persistente mediada polo receptor de estróxenos para finalmente causar cancro de mama. O fondo xenético, as prácticas dietéticas e factores ambientais probablemente contribúen tamén á incidencia dos danos no ADN e ao risco de aparición do cancro de mama.
Cancro de colon
O cancro colorrectal é o terceiro cancro máis común [1,2 millóns de casos (9,4%), 608.000 mortes (8,0%)]. Nalgúns países, como EUA, estímase que o fume do tabaco pode ser responsable de ata o 20% dos cancros colorrectais. Ademais, hai probas substanciais que implican aos ácidos biliares como factores importantes no cancro de colon. Doce estudos (resumidos por Bernstein et al. ) indican que os ácidos biliares ácido desoxicólico e o ácido litocólico inducen a produción de especies reactivas do oxíxeno que danan o ADN e especies reactivas do nitróxeno en células do colon humanas e animais. Ademais, 14 estudos mostraron que os ácidos desoxicólico e litocólico inducen danos no ADN en células de colon. Ademais, outros 27 estudos informaron que os ácidos biliares causan unha morte celular programada (apoptose). Un incremento da apoptose pode ter como resultado a supervivencia selectiva das células que son resistentes á indución da apoptose. As células do colon con capacidade reducida de sufrir apoptose en resposta aos danos no ADN tenderían a acumular mutacións, e ditas células poden orixinar un cancro de colon. Varios estudos epidemiolóxicos atoparon que as concentracións de ácido biliar nas feces increméntanse en poboacións cunha alta incidencia de cancro de colon. Os incrementos dietarios en graxas totais ou graxas saturadas dan lugar a unha elevación dos niveis de ácidos desoxicólico e litocólico nas feces e unha exposición maior do epitelio do colon a eses ácidos biliares. Cando o ácido desoxicólico se engadiu a unha dieta estándar de ratos de tipo silvestre induciuse un cancro de colon invasivo no 56% dos animais pasados de 8 a 10 meses. En conxunto, as probas dispoñibles indican que os ácidos desoxicólico e litocólico teñen unha importancia central como carcinóxenos que danan o ADN no cancro de colon.
Cancro de estómago
O cancro de estómago é o cuarto cancro máis común [990.000 casos (7,8%), 738.000 mortes (9,7%)]. A infección pola bacteria Helicobacter pylori é o principal factor causante do cancro de estómago. A gastrite crónica (inflamación) causada por H. pylori é de longa duración se non se trata. A infección de células epiteliais gástricas por H. pylori incrementa a produción de especies reactivas do oxíxeno. Ditos compostos causan danos oxidativos no ADN entre os que están a alteración de bases na que se forma 8-hidroxidesoxiguanosina (8-OHdG). A 8-OHdG resultante da acción das especies reactivas do oxíxeno increméntase na gastrite crónica. Estas bases do ADN alteradas poden causar erros durante a replicación do ADN que teñen potencial carcinoxénico e mutaxénico. Deste modo, as especies reactivas do oxíxeno inducidas por H. pylori parecen ser os maiores carcinóxenos no cancro de estómago polos mencionados danos oxidativos que causan ao ADN que dan lugar a mutacións carcinoxénicas.
Metamorphabet
Metamorphabet é un videoxogo desenvolvido por Vectorpark no 2015.
Desenvolvemento
Metamorphabet é un xogo de iOS desenvolvido por Patrick Smith. El traballara anteriormente no Windosill de 2009. Smith deseñou o xogo para que fose "intuitivo" e "tan natural como fose posible" para tódolos usuarios, pero tamén deseñado para os nenos pequenos. O xogo estivo en desenvolvemento durante tres anos pero só comezou a saír a luz cando Smith pensou en converter as letras en palabras. O xogo foi estreado para dispositivos iOS devices o 12 de febreiro de 2015, e para Windows e OS X a través de Steam o 29 de abril.
Vedrelos, Gargamala, Mondariz
Vedrelos é un lugar da parroquia de Gargamala, no concello pontevedrés de Mondariz, na comarca do Condado. Tiña 25 habitantes no ano 2013 segundo datos do IGE, dos cales eran 11 homes e 14 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 30 habitantes.
Ortigia
Ortigia (L ' Ottiggia en dialeto siracusano, Urtiggia en siciliano standard, Ortygia, Ὀρτυγία en grego antigo) é o topónimo da pequena illa que constitúe a parte máis antiga da cidade de Siracusa.
O seu nome deriva do grego antigo ortyx (ὄρτυξ) que significa "paspallás". a súa superficie ronda 1 km²  e a súa poboación era de 4.269 habitantes no 2011.
Século I e Grecia
miniatura|upright|Columna do templo de Atenea incorporada á actual catedral de Siracusa A illa sempre foi o corazón da cidade, como o testemuña o feito de que esta habitada desde a idade de bronce, e tamén os restos de chozas circulares do século XIV a.C. da cultura de Thapsos. As escavacións do arqueólogo Paolo Orsi foron, de feito, para descubrir, mesmo preto da Fonte Aretusa, os restos dun asentamento siciliano preto da fonte natural, un achadego que indica que a zona, xenerosa en agua, considerouse moi importante para prosperar e construír a cidade nos seus arredores. miniatura|Esquema dos achados arqueolóxicos da piazza duomo|esquerda| 350x350px A posterior chegada dos gregos levou á poboación sicula a retirarse cara ao interior, como narra Tucídides. Pero, sen dúbida, moitos sicilianos permaneceron en Ortigia despois da colonización grega, xa que os mesmos datos históricos nos falan dos contrastes para o mando da cidade entre os gamoroi, descendentes dos primeiros colonos corinzi, e killichirioi, descendentes dos sículos que anteriormente vivían en Siracusa e Ortigia. A historia continúa e os sicilianos Killichirioi son derrotados por Gelone de Gela, chamado a axudar por Gamoroi, que se converteu no primeiro tirano de Siracusa.
Ortigia nos tempos gregos foi, sobre todo, o centro político e relixioso da cidade; isto demóstrase polo feito da construción da "vía sacra" na illa (que actualmente está dentro do eixe urbano da vía Dione e do segundo tramo da vía Roma), que é a rúa que contiña importantes templos dos deuses, como Artemision e Athenaion (actual Catedral de Siracusa]. Os estudos realizados demostraron que os templos gregos sempre estaban orientados cara a Oriente, de feito, observando a antiga liña urbana de Ortigia, advírtese como se sacaron á luz os edificios sagrados, un exemplo é o Templo de Atenea, que segundo os eruditos desempeñou unha función de "faro" para todos os mariñeiros que se aproximaban a Siracusa desde o lado do mara de Ortigia, sobre o teito do templo había unha gran estatua de Atena cun escudo dourado, visible desde lonxe, e era un faro e punto de referencia para aqueles que navegaban no mar preto da cidade.
En Ortigia construíuse o palacio do tiranno, que era a sede do poder político dos tiranos siracusanos. Polos testemuños dos historiadores da época, crese que foi un palacio impoñente, sobre todo a partir da tiranía de Dionisio I de Siracusa (tamén chamado "Dionisio o Vello" e "Dionisio o Grande") que evacuou completamente a poboación de Ortigia para substituíla pola súa corte, os seus amigos e os seus mercenarios. Dotou a illa de murallas e as cartas de Platón dan unha idea da riqueza deste pazo, o filósofo ateniense di que o pazo estaba equipado con grandes xardíns e dividido en partes cada vez menos accesibles, defendidas por altos muros. A parte máis íntima dp pazo de Dionisio era unha pequena illa, separada do resto do palacio por unha canle con ponte levadiza, levantado ou baixado polo propio tirano, que podía atoparse completamente seguro. (Cicerón, Tusculanae, 5, 59).
Este palacio foi destruído máis tarde por Timoleonte, o comandante corintio e un dos poucos soberanos demócratas que tivo a Siracusa grega.(Plutarco, Vita di Timoleonte, 21) A vivenda dos tiranos reconstruíuse de formas máis suntuosas por Agatocles e crese que pertencía ao edificio chamado "dos 60 leitos", que foi o máis suntuoso de Sicilia (Diodoro, XVI 85).
O porto (Porto Grande e Porto Piccolo) tivo unha grande importancia para Ortigia, no centro das grandes batallas siracusanas. A illa participou en moitas das defensas da cidade, e estaba rodeada polas impoñentes murallas de Dionisio que se estendían ata o monte Epipoli, preto do Castello Eurialo.
Período romano
Durante o asedio romano no 212 a.C., Ortigia converteuse no último distrito de Siracusa a caer en mans de Roma. Durante o cerco o seu porto tivo unha importancia fundamental para o desenvolvemento das batallas, porque foi a partir de el que Cartago, aliado de Siracusa, enviou abastecemento de alimentos, polo tanto a comida e a forza necesarias para resistir o asedio. De feito, coa axuda dos barcos cartaxineses e das enxeñosas máquinas de guerra de Arquímedes, os siracusanos resistiron ao exército romano ata o amargo final que non puderon facer máis que quedar fóra das murallas aretianas. Despois da festa de Artemisa, aproveitando a distracción dos defensores de Siracusa, durmidos logo das festas, e coa traizón dun cidadán que lles abriu as portas, os romanos lograron entrar na cidade e conquistala barrio por barrio. A historia contanos como Arquímedes morreu asainado por error por un soldado romano, dise que o xeneral romano, Marco Claudio Marcello, quedou impresionado pola morte do famoso matemático e que tamén chorou polo destino da cidade que os seus homes acababan de conquistar en nome de Roma. Despois do momento da conquista, o xeneral nos primeiros anos do século II a.C. deu a orde de que ninguén fose a vivir en Ortigia, probablemente porque, dada a súa posición defensiva estratéxica, temía que se puidese organizar algunha revolta no seu interior que podería poñer en perigo a orde na cidade baixo o goberno romano.
Cicerón, o coñecido filósofo romano, chamou a defender aos cidadáns sicilianos dos roubos feitos polo famoso pretor romano Gaius Licinius Verre, testemuña que se roubaron moitos tesouros dos templos e casas siracusanas. Os seus versos son ben coñecidos nas Le Verrine, nas que escribiu coa súa habitual vehemencia e incisividade todo o que vira en Sicilia; mesmo da conta do templo de Atenea en Ortigia, escribiu:
Siracusa converteuse na sede dos gobernadores romanos de Sicilia, residiron no que antigamente era o "palacio do tirano", que se converteu no "praetorium" (asento dos pretores romanos), a súa localización non está clara, pero a partir dunha inscrición atopada durante a apertura da vía do Littorio, descubriuse que un gobernador de Sicilia ao final da época romana, Flavio Gelasio Busiride, restaurara o pretorio, anteriormente o palacio dos tiranos en Ortigia.
Ortigia na época bizantina e árabe
miniatura|vertical = 1,8 | Deseño do Castelo de Maniace como era antes Na Idade Media Ortigia tornouse cada vez máis central, dado que a poboación siracusana tras as grandes guerras (o fin do Imperio Romano de Occidente, a conquista dos francos e vándalos) diminuíu ata que case todo se reduciu á zona edificada da illa de Ortigia, despoboando os barrios restantes.
A illa fortificouse aínda máis, soportou o dominio bizantino de Siracusa, cando a cidade foi nomeada "capital do Imperio romano" (tamén chamada "capital do Imperio Romano de Oriente), converténdose así na sede do Emperador bizantino, Constante II, e floreceu de novo por un curto período de tempo, non moi feliz porque a cidade soportou malamente os impostos excesivos que o emperador impuxo aos cidadáns. Por iso sufriu o ataque de Constantinopla que volveu ser a capital do Imperio, despois de que o fillo de Constante II viñese a recuperar a coroa imperial.
Posteriormente, a illa tivo que enfrontarse a un dos peores asedios na historia de Siracusa, ou Asedio árabe do 878 d.C., que reducíu a poboación á fame e obrigou a ceder despois de meses e meses de sufrimento. A cidade será desposuída do título de "Capital de Sicilia" e Ortigia, agora nesta época case enteiramente identificada como "o único centro habitado de Siracusa", pasará a mans árabes, pasando a formar parte do Emirato de Sicilia.
O máis evidente e grandioso testemuño da idade media en Ortigia é seguramente o Castelo Maniace, inicialmente foi un forte construído polo futuro emperador bizantino e xeneral Giorgio Maniace, logo converteuse nun castelo por orde do emperador suabo-normando, tamén chamado "lo stupor mundi", Frederico II, que deu ao edificio o nome de "Maniace", en memoria do histórico xeral conquistador de Siracusa na época árabe.
A época española
miniatura|vertical = 1.8 | A Porta Ligny, a única entrada de Ortigia en tempos españois A dominación española representou para Ortigia un momento decisivo e nun certo sentido de época, polo seu aspecto urbanístico, e tamén pola súa imaxe cultural, que cambiou radicalmente de xeito que aínda hoxe, na época contemporánea, se demostra. Foron precisamente os arquitectos contratados polos gobernadores de Castela e Aragón os que deron á illa a fachada de estilo barroco, con palacios á catalana e fantasías mesturadas entre a arte siciliana e a arte española, que nos tempos modernos son o eloxio e o orgullo da illa, dándolle o título de "centro do barroco siciliano", comparable á obra mestra do barroco siciliano, a cidade de Noto.
Giuseppe Agnello escribe sobre isto:
Un cambio arquitectónico cun toque español que en Ortigia, máis que en calquera outro lugar, permaneceu case intacto, dando unha boa idea da situación sociopolítica daqueles anos. De feito, Ortigia, representa nese período o único centro habitado de Siracusa, foi o punto de partida do comercio cos españois, nas súas rúas e, polo tanto, nos seus palacios, escribiuse a historia desa época complexa.
Ortigia tamén foi a sede da Camera Reginale. Un órgano de goberno de España pero establecido no territorio, que deu á súa sede unha especie de estatuto xurídico de "Estado dentro do Estado", foi creado por Frederico II de Sicilia como agasallo á súa esposa, Leonor de Anjou. Desde entón, a Cámara pasou de raíña a raíña entre os gobernantes casteláns e aragoneses, foi abolida por Carlos V en 1536.
A situación, no entanto, volveuse crítica cando España converteuse nun imperio, e Sicilia formou parte de pleno dereito, converténdose, nos plans dos emperadores españois, no posto avanzado para defenderse nas guerras contra os turcos, os austríacos e os demais inimigos da coroa. En particular, o emperador Carlos V transformou a illa de Ortigia nunha das fortalezas máis fortificadas de Europa, construíronse murallas e pontes levadizos. á illa só podíase acceder desde unha única porta grande, a Porta Ligny, de rica elaboración arquitectónica, esta porta deribouse, como todas as outras fortificacións históricas da época española, como consecuencia. da Unificación de Italia. Tamén hai que lembrar que co edicto de 1492, por orde da coroa española, todos os xudeus foron expulsados ​​de Europa, e tamén a gran comunidade xudía de Siracusa sufriu este decreto, de feito, a súa maioría residía no barrio da Giudecca, tiveron que abandonalo e o barrio, que era un animado centro de negocios en Ortigia, sufriu unha forte perda.
Tras converterse en praza de armas, o novo papel militar que otorgoulle España, as relacións sociais e culturais de Ortigia quedaron gravemente prexudicadas, xa que se separou do resto de Italia, o mesmo destino tocoulle a Sicilia, xa que o peso militar non era o adecuado para á serena e iluminada prosperidade dun pobo.
A época austríaca, borbónica e da Unificación de Italia
miniatura|upright=0.8|Busto de [[Giuseppe Garibaldi, situado no Foro Italico no porto de Ortigia. Escultura de Luciano Campisi no 1893.]]
Os séculos XVII, XVIII e XIX foron momentos moi difíciles para a illa de Ortigia, que tiña o título de toda a "cidade de Siracusa" dentro das súas murallas. Unha vez que se converteu en fortaleza militar, foi atacada polos austríacos, defendeu as costas dos turcos, e pasou por distintas etapas ata que chegou o Tratado de Utrecht co que España declarou ante Europa que renunciaba a Sicilia, que pasoua así a mans de Austria coa familia real de Habsburgo. Posteriormente, chegaron os Savoia do Piemonte, pero a súa monarquía en Sicilia durou moi pouco, xa que nin España nin Austria pretendían renunciar á illa máis grande do Mediterráneo.
Despois de varias disputas Siracusa, polo tanto Ortigia, xunto con Sicilia volveu aos Borbóns e unificouse ao Reino de Nápoles. Outras revoltas contra as monarquías sucederon na maior parte de Europa, Ortigia participou nelas. Pasaron anos e coa chegada da misión Garibaldi e dos garibaldianos (incluídos moitos siracusanos) comezou a Unificación de Italia, que se obtivo en 1861.
O terremoto do Val di Noto de 1693 tamén debería destacarse na historia de Ortigia, causou serios danos e causou miles de mortes na maior parte de Sicilia. Aínda que Ortigia sufriu o seu poder destrutivo, non foi completamente arrasada, como foi o caso doutros centros como Avola ou Noto, completamente reconstruídos. En Ortigia resistíron moitos palacios e a reconstrución produciuse no estilo barroco actual que se ve hoxe.
Época moderna
Despois do gradual abandono do centro histórico que sucedeu entre os anos 70 e os anos oitenta do século XX e o consecuente aumento da criminalidade e a degradación, a illa foi obxecto dunha serie de proxectos de remodelación urbana incluíndo o "Urban" que pemitíu a apertura de numerosas instalacións de hostalería, así como a apertura do Museo del mare xestionado polo consorcio Syrakosia creado dentro da antiga Chiesa dell'Aracoeli, na vía Gaetano Zummo e outros museos importantes na illa.
Tamén se construíu a "terceira" ponte para acceder á illa, un traballo fundamental sobre todo por razóns de tráfico e seguridade.
Tamén cabe mencionar a organización dunha parte da reunion do G8 en Italia, a saber, a que se refire ao medio ambiente e titulada G8 Ambiente, que no 2009 tivo lugar dentro do Castello Maniace. Para esta importante ocasión, xa que a illa aloxou un gran número de figuras importantes, incluídos ministros de ambiente e representantes de organizacións ambientais internacionais, Ortigia obtivo fondos para a súa reestruturación, traballo que se fixo ben porque lle deu un aspecto moderno restaurado e ao mesmo tempo respectuoso co seu deseño arquitectónico orixinal. Ademais, a illa atopábase no centro dos servizos de restauración e programas recreativos e culturais, destacando o seu carácter atractivo.
Arquitectura relixiosa
left|miniatura|A igrexa de Santa Lucia alla Badia miniatura|Detalle arquitectónico da catedral de Siracusa miniatura|A igrexa do Spirito Santo Hai moitos edificios relixiosos en Ortigia, na súa maioría igrexas católicas
Para ver a lista de igrexas demolidas en Ortigia, vexa a seguinte páxina: Chiese sconsacrate di Ortigia
Para ver a lista de conventos de Ortigia, vexa a seguinte páxina: Conventi di Ortigia
Para ver a lista de mosteiros de Ortigia, vexa a seguinte páxina: Monasteri di Ortigia
Palazos
miniatura|upright=1.4|O Palacio da Cámara de Comercio, con estilo [[Eclecticismo (arte)|Ecléctico, principios do século XIX]] left|miniatura|Palazo Beneventano Del Bosco miniatura|upright=1.4|A "sala Caravaggio" no interior do Castelo Maniace miniatura|upright=1.4|Praza de Arquímedes, Fontana di Diana Sendo a illa de Ortigia, en tempos medievais, a única parte habitada de Siracusa, en ela concentrábase toda a preciosa arquitectura en estilo barroco; Art Nouveau; rococó e clásico da cidade. De feito, converténdose nun destacado sitio de arte monumental.
Fortificacións españolas
Ortigia na época española converteuse nunha das fortalezas máis inexpugnables de Europa. Estaba equipada con altos muros que a rodeaban e unha gran cantidade de pontes levadizos, fortes, murallas e portas. Unha gran parte destas fortificacións destruíronse despois da unificación de Italia, hoxe en día os cimentos permanecen visibles nalgúns casos.
Segunda República Española
A Segunda República Española foi o réxime político democrático que rexeu España entre o 14 de abril de 1931, data da súa proclamación, até o 1 de abril de 1939, data da vitoria definitiva do bando autoproclamado nacional (é dicir, o de quen se sublevaron contra a República os días 17 e 18 de xullo de 1936, chamados así en oposición ao bando leal a ela, o republicano).
O Regomozo, A Regueira, A Pastoriza
O Regomozo é un lugar da parroquia da Regueira no concello lucense da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 3 habitantes (2 homes e 1 muller).
Segunda República Española
Símbolos da II República
miniatura|esquerda|250px|Bandeira da II República
Escolléronse como distintivos do Estado os símbolos republicanos adoptados popularmente durante o século XIX. Como bandeira escolleuse a tricolor de tres franxas horizontais, vermella, amarela e morada. O escudo era semellante ó monárquico anterior, aínda que a coroa monárquica foi substituída pola coroa mural. Como himno nacional adoptouse o Himno de Riego, coñecido durante gran parte do século XIX por ser o himno nacional tamén durante o trienio liberal de 1820-1823. Viña a substituír a Marcha Real.
Proclamación
miniatura|Alegoría da Segunda República Española. Trala dimisión do ditador Miguel Primo de Rivera, o rei Afonso XIII intentou devolver ó debilitado réxime monárquico a lexitimidade popular. Para iso, o goberno presidido polo almirante Juan Bautista Aznar convocou unha rolda de eleccións, comezando polas municipais para seguir coas xerais. Tendo en conta as circunstancias, as eleccións municipais adquiriron un carácter de plebiscito en prol ou en contra da monarquía.
O 12 de abril de 1931 celebrouse a segunda rolda das eleccións municipais. Aínda que cuantitativamente se saldaron coa vitoria monárquica nas urnas (26.257 concelleiros monárquicos fronte a 24.731 republicanos), cualitativamente o impulso republicano quedou de manifesto ó triunfaren nas grandes cidades (41 das 50 capitais de provincia), é dicir, os núcleos menos vulnerables á influencia do caciquismo e á perversión do sistema electoral de 1907, que impedía a celebración de eleccións cando non houbera listas enfrontadas. Estes resultados colleron de sorpresa tanto a monárquicos coma a republicanos, xa que os monárquicos pensaban que a situación non pasaba de difícil. Juan Bautista Aznar preguntado sobre a posibilidade dunha crise política respondeu:
Así o entendeu a elite monárquica e o propio rei, que constataron a falta de apoio popular á orde estabelecida, renunciaron ó emprego da forza e abriron paso á proclamación da República. Tan só Juan de la Cierva propón erguerse en armas para evitar a quebra da monarquía. De tal xeito o 14 de abril de 1931 fíxose público o seguinte manifesto que ó día seguinte publicou ABC en portada:
A II República Española proclamouse finalmente o 14 de abril de 1931: a primeira cidade na que se izou a bandeira tricolor foi Éibar (Guipúscoa), pero no mesmo día imitárona as principais cidades españolas, como Madrid ou Sevilla. En Cataluña, Francesc Macià proclamaba a República Catalá e o Estado catalán como integrante da Federación Ibérica, convidando ós demais pobos de España a unírense en federación.
Biofísica
A biofísica é unha ciencia interdisciplinar que aplica as teorías e os métodos da física para resolver cuestións de bioloxía.
Segunda República Española
Proclamación
O escritor eibarrés Toribio Echevarría redacta, no seu libro Viaje por el país de los recuerdos (ISBN 84-7173-154-1) a proclamación da Segunda República en Éibar desta maneira:
miniatura|Xentío en Barcelona trala proclamación da República. Na mesma data da proclamación asume o poder o goberno deseñado no Pacto de San Sebastián. Así pois, este comité revolucionario, presidido polo político ex-monárquico Niceto Alcalá Zamora, convértese no goberno provisorio da República e o seu presidente no xefe do Estado. O mesmo 14 de abril, Niceto Alcalá-Zamora realiza un discurso como presidente provisional da República, emitido por Unión Radio. Nel proclama a Segunda República Española:
Este goberno desenvolveu o seu labor dende o 14 de abril até o 14 de outubro de 1931. O obxectivo principal do goberno provisorio era a convocatoria de eleccións a Cortes constituíntes, mais realizou tamén un importantísimo labor lexislativo, sobre todo no referente á cuestión agraria. As eleccións celebráronse o 28 de xuño e deron de novo o triunfo á alianza republicano-socialista.
A proclamación nas cidades galegas
miniatura|15 de abril de [[1931, proclamación da república en Faro de Vigo.]] A prensa da época informou da proclamación da República nas cidades galegas do seguinte xeito:
Bienio republicano-socialista
miniatura|300px|Resultado das eleccións a Cortes Constituíntes, celebradas o [[28 de xuño de 1931]] O bienio republicano-socialista, tamén coñecido como Bienio reformista polas numerosas e importantes reformas feitas, foi o período comprendido entre abril de 1931 e novembro de 1933. Tiña por diante grandes retos como a aprobación da Constitución republicana e dos estatutos de autonomía.
Constitución de 1931
O 14 de xullo de 1931 as Cortes iniciaron as súas sesións baixo a presidencia do socialista Julián Besteiro. No comezo da súa andaina as Cortes referendaron os decretos elaborados polo goberno provisional e crearon unha comisión encargada de redactar a Constitución. O 29 de agosto Luis Jiménez de Asúa presentaba a primeira redacción da Constitución, para posteriormente discutirse artigo por artigo. Os debates parlamentarios foron moi intensos, sobre todo o dos artigos 26-27 (relacionados coas congregacións relixiosas e o seu financiamento) e o 44 (referente á expropiación de terras). As crises derivadas das discusións deste artigos fixeron dimitir ó Presidente do goberno Niceto Alcalá-Zamora, mais este volveu á presidencia animado por Manuel Azaña.
miniatura|esquerda|Capa da [[Constitución española de 1931.]] Tras case 4 meses de discusións, o 9 de decembro a Constitución foi aprobada en Cortes con 368 votos a favor, 89 ausencias e ningún voto en contra. O feito de non ser ratificada en referendo popular impediu coñecer o grao de apoio cidadán, e outorgou motivos á dereita para deslexitimala. Algúns artigos da Constitución española de 1931 que caben destacar son:
350px|miniatura|Caderno persoal da Constitución española do 1931 En resumo, a Constitución era unha carta democrática que superpoñía o poder lexislativo, amparaba unha economía mixta e declaraba o estado como laico.
Reformas
Trala aprobación da Constitución o 9 de decembro confirmouse a Niceto Alcalá-Zamora como Presidente da República, e o 15 de decembro nomeouse a Manuel Azaña como Presidente do goberno.
Cuestión relixiosa
No momento da proclamación da República a xerarquía eclesiástica era moi conservadora, mais este enfrontamento entre Igrexa e Estado agravouse trala aprobación da Constitución. Por outra banda os sentimentos dividíanse: a dereita defendía que se mantiveran os privilexios concedidos á Igrexa, mentres que entre algúns republicanos de esquerda e sindicalistas medraba un forte sentimento anti-clerical que se chegou a manifestar en queimas de igrexas.
O goberno neste eido levou á práctica unha política de secularización. A Lei de Confesións e Congregacións relixiosas, sancionada polo presidente da República o 2 de xuño de 1933, agravou a reacción contraria da Igrexa católica. Ó día seguinte de sancionada a Lei o Papa Pío XI daba a coñecer unha carta encíclica contraria á lei.
Entre as medidas tomadas destacan: separación da Igrexa do Estado, a liberdade de cultos, o matrimonio civil, a secularización dos cemiterios, a extinción do orzamento do clero (vixente dende o Concordato de 1851), o divorcio e a prohibición da educación dirixida por eclesiásticos. Expulsouse tamén a Compañía de Xesús, por gardaren tan só lealdade ó Papa.
Reforma do exército
Manuel Azaña puxo en marcha a reforma do exército, xa que este tiña un fato de deficiencias na súa estrutura e no material. Emprendeu este labor unha semana despois de asumir o cargo de ministro da Guerra no goberno provisional, e os seus obxectivos eran eliminar o poder político do exército, aumentar a súa eficacia e reducir o número de oficiais. Para trocar esta situación aplicouse a Lei Azaña, que entre as súas medidas incluía: os militares debían xurar fidelidade á República (por decreto do 22 de abril de 1931), reorganización das unidades do exército, supresión da Lei de Xurisdicións, eliminación da Academia Militar de Zaragoza (dirixida por Franco dende 1928)...
Por engadido a República creou unha forza armada leal a ela: a Garda de Asalto.
Reforma educativa
O goberno da República atopouse cunha alta taxa de analfabetismo (en torno ó 45%) que era preciso diminuír. Así o ensino obrigatorio, laico e gratuíto foi a nova filosofía para tentar formar a cidadáns libres, base sobre a que se quería construír a República.
Para iso o goberno decretou a creación de 7.000 novas prazas de mestre e aumentoulles o salario entre o 15 e o 50 %. Asemade instábase á creación de 7.000 novas escolas.
Outra das medidas destacables foi a creación o 29 de maio das Misións Pedagóxicas que, presididas por Manuel Bartolomé Cossío, levaban a cultura polas vilas e aldeas españolas. A agrupación teatral La Barraca dirixida por Federico García Lorca, representaba tamén obras teatrais polas vilas e aldeas, ás veces adaptadas polo propio Lorca.
Reforma agraria
A situación do campo cando se proclamou a II República non mudara moito dende os procesos de desamortización realizados no século XIX. A situación era grave, sobre todo para os xornaleiros e os campesiños andaluces e estremeños. Neste eido non coincidían os socialistas e os republicanos. Os republicanos propuñan o repartimento de terras para aumentar a produtividade, mentres que os socialistas propuñan a socialización da terra e a súa explotación colectiva.
Durante o goberno provisional, o ministro de Traballo Francisco Largo Caballero realizou unha serie de medidas para paliar a mala situación do campo. A Lei de bases da reforma agraria foi definitivamente aprobada o 9 de setembro de 1932 por 318 votos a prol, 19 en contra e 120 abstención. Cabo dela tamén se aprobou a Lei de intensificación de cultivos. Para a posta en práctica destas leis foi creado o Instituto de Reforma Agraria (IRA), pero non foi moi efectivo xa que a complexidade das leis e a oposición dos grandes terratenentes latifundistas (que en ocasións deixaron de traballar a terra) fixeron que a concesión de terras ós campesiños fora moi escasa e lenta, o que decepcionou os campesiños, que tanto anceiaran a República. Aínda que en teoría as medidas eran pretensiosas, na práctica o impacto foi leve. Dous anos e medio despois da proclamación da República só cambiaran de mans 45.000 hectáreas en beneficio duns 7.000 campesiños.
Os sindicatos convocaron folgas e o malestar social medraba. Comezaron a ocuparse ilegalmente terras por parte de campesiños desesperados. O suceso máis grave deste tipo sucedeu nun pequeno pobo andaluz chamado Casas Viejas, onde o 10 de xaneiro de 1933 os seus habitantes se sublevaron contra as autoridades. A represión realizada foi durísima: algúns campesiños foron queimados nas casas onde se atrincheraban, outros foron fusilados... Esta represión causou forte conmoción na cidadanía e as dereitas aproveitaron para desprestixiar ó goberno. Pola súa parte, os anarquistas revolucionarios de esquerda decidíronse a derrubar esa República "burguesa" que non respondía ás demandas da cidadanía.
Autonomismo
Durante o primeiro bienio tan só foi aprobado o Estatuto de Cataluña. Este pasou ás Cortes tras a súa aprobación case por unanimidade polos representantes dos concellos e ser votada afirmativamente polo 99% dos electores no referendo popular. Nas Cortes o Estatuto foi discutido lenta e arduamente, mais trala intentona de golpe de Estado perpetrada polo xeneral Sanjurjo acelerouse a súa discusión até ser aprobado o 9 de setembro de 1932 por 314 votos en prol e 24 na súa contra. Destaca neste eido o discurso pronunciado polo Presidente do goberno, Manuel Azaña, o 27 de maio de 1932, que axudou a acelerar o debate, e comezaba así:
Pola súa parte no País Vasco e Navarra as forzas políticas tentaban facer un proxecto estatutario. En xuño de 1931 unha asemblea conformada polos concellos vascos e navarros aprobaron un proxecto de estatuto, mais este foi rexeitado polo goberno republicano xa que se achegaba moito ó tradicionalismo. Xa en 1932 Navarra se desligou do proxecto. En 1933 un novo proxecto foi aprobado pola meirande parte dos concellos de Biscaia e Guipúscoa, pero non polos de Áraba. Sometido a referendo popular foi votado afirmativamente nas provincias de Biscaia e Guipúscoa, mais en Áraba tan só conseguiu o 44% dos votos a favor. Isto non detivo a súa presentación ás Cortes, onde foi paralizada a súa discusión polo goberno radical-cedista.
En Galicia trala chegada da II República diversas institucións loitaron pola consecución da autonomía para Galicia. Mais así e todo moitos dos diversos proxectos elaborados resultaron incompatibles coa Constitución, por consideraren a Galicia como un Estado autónomo dentro da República Federal Española. En 1932, xa estando fundado o Partido Galeguista, por proposición do alcalde de Santiago de Compostela Raimundo López Pol, comeza a elaboración dun estatuto factible para a República. Este foi aprobado nunha asemblea de concellos en decembro de 1932, mais a chegada das dereitas ó goberno paralizou o seu proceso.
Conflitividade social e crise da coalición
A cuestión territorial foi un foco de tensións. O malestar no exército fíxose patente no levantamento militar do xeneral Sanjurjo. Este golpe de estado (coñecido como sanjurjada) produciuse o 10 de agosto de 1932 en Sevilla e resultou un fracaso. Sanjurjo tentou fuxir a Portugal pero foi detido en Huelva.
Ademais durante todo o bienio reformista as dereitas seguiron un proceso de reorganización. Deste xeito en 1931 Ramiro Ledesma Ramos e Onésimo Redondo fundan as Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista (JONS). Pola súa parte, en 1933, José Antonio Primo de Rivera funda a Falange Española (FE). Estas dúas organizacións fundiranse en 1934 formando a Falange Española de las JONS.
Outros partidos que non cuestionaban a forma de goberno senón a laicidade e a propiedade uníronse para formar a Confederación Española de Derechas Autónomas (CEDA) que dirixía José María Gil Robles. Fundáronse tamén neste período outros partidos autoritarios como Renovación Española liderada por José Calvo Sotelo.
A reorganización das dereitas, unido a crises no goberno debido á represión en Casas Viejas, pola falta de entendemento entre republicanos e socialistas ou polo fracaso electoral nas eleccións municipais de abril de 1933, complicou a situación da coalición. A causa disto Manuel Azaña dimite, tomando o goberno Alejandro Lerroux, que non consegue facerse coa situación, feito que o leva a dimitir. Diego Martínez Barrio, novo presidente do goberno, convoca eleccións xerais para novembro.
Bienio radical-cedista
miniatura|As eleccións de novembro de 1933 foron as primeiras nas que puideron votar as mulleres españolas. As eleccións xerais de novembro deron a vitoria ás dereitas. A distribución de escanos foi a seguinte:
Á vista dos resultados electorais o presidente Niceto Alcalá-Zamora nomeou xefe de goberno a Alejandro Lerroux, que contaba co apoio parlamentario da CEDA. Así deu comezo ó bienio radical-cedista, tamén coñecido como Bienio negro, que foi o período comprendido entre novembro de 1933 e febreiro de 1936.
Política contrarreformista
Alejandro Lerroux, nomeado xefe de goberno, foi o encargado de formar o goberno. No gabinete tan só había membros do Partido Republicano Radical que porén necesitaba o apoio da CEDA. Ese apoio foi condicionado a que as escolas eclesiásticas seguiran activas, que se paralizara a Lei de Congregacións, se revisara a lexislación laboral e se detivera a reforma agraria. Nesta política contrarreformista, de rectificación das reformas do anterior bienio, tamén se encontra a paralización dos estatutos vasco e galego así como a amnistía ós participantes no golpe de estado de José Sanjurjo Sacanell.
Folgas e conflitos
A contrarreforma efectuada no agro desfavoreceu ós traballadores do campo, reducindo o seu salario á metade. Ante esta situación a Federación Nacional de Trabajadores de la Tierra, dependente da UGT, convocou unha folga xeral que tivo éxito en Estremadura e parte de Andalucía e Castela-A Mancha. A folga saldouse con 10.000 detidos e preto de 200 concellos socialistas suspendidos.
En Cataluña o goberno central anulou a LLei de contractes de conreu que facilitaba o acceso á propiedade da terra ós arrendatarios dos viñedos. Ricardo Samper, daquela xefe de goberno e que apoiara a lei tivo que dimitir ante a intransixencia das dereitas a esta lei. Ante esta crise as esquerdas clamaban pola disolución das Cortes e a convocatoria de novas eleccións. A CEDA, en troques, aspiraba a entrar no goberno. Desta forma trala dimisión de Samper volve Lerroux á xefatura do goberno, entrando tamén tres membros da CEDA que até entón estaban excluídos do gabinete. A entrada da CEDA produciu a escisión do Partido Republicano Radical pola súa "banda esquerda", encabezada por Diego Martínez Barrio, o cal diminuía aínda máis (19 deputados abandonaron o PRR) o poder do partido, dependendo así máis do apoio da CEDA. Os escindidos fundaron o Partido Radical Democrático, que se fusionaría cos radicais socialistas para formar Unión Republicana.
As esquerdas estaban convencidas de que a CEDA quería tirar abaixo a República polo que o PSOE convocou unha folga xeral revolucionaria que seguiron os partidos de esquerda e centro-esquerda co ánimo de botar abaixo o goberno. O goberno declarou ilegal esta folga e declarou o estado de guerra en toda España. A folga comezou o 5 de outubro cun apoio irregular dos anarquistas e comunistas. A folga tivo éxito nas principais cidades españolas, mais a escasa planificación levou ó fracaso da tentativa revolucionaria.
O Estado catalán
En Cataluña a folga xeral foi unida ó descontento da esquerda nacionalista pola lentitude das transferencias de competencias conseguidas co estatuto de autonomía. Definitivamente o 6 de outubro o presidente da Generalitat de Cataluña, Lluís Companys, proclama o Estado catalán. Lerroux deu orde de declarar o estado de guerra e esmagar a sedición, mais o xeneral encargado, Domingo Batet, foi máis prudente e disparou con canóns dende a Praza de Sant Jaume con carga oca. O 7 de outubro Companys rendíase. Os membros da Generalitat foron detidos e condenados a distintas penas de cárcere. Así Companys foi condenado a 30 anos de cadea e Manuel Azaña, que se atopaba en Barcelona por casualidade, tamén foi detido e enviado ó buque-prisión Sánchez Barcáiztegui. O estatuto catalán foi suspendido así como a Lei de cultivos. A rebelión catalá custoulle a vida a 8 soldados e 38 civís. As penas de morte ditadas foron conmutadas por vontade de Alcalá Zamora, que lle recordou a Lerroux as amnistías para os participantes na Sanjurjada. Lerroux accedeu, mais coa oposición total da CEDA.
Revolución de Asturias
En Asturias e norte de León a situación resultou diferente. A CNT estaba adherida á Alianza Obrera (xunto coa UGT e comunistas), e o comunismo tiña unha forza real. Os folguistas posuían armas e a dinamita das minas asturianas. O 5 de outubro comezaba a sublevación e os folguistas comezaron a ocupar os pobos e vilas da zona. Estableceuse unha unión entre todas as forzas (obreiras, anarquistas, socialistas e comunistas) baixo a consigna UHP (Unión de Hermanos Proletarios). Nas zonas ocupadas organizáronse comunas e os concellos foron substituídos por comités revolucionarios. Suprimiuse o diñeiro e socializáronse os medios de produción. O ministro de Guerra encomendou a misión de sufocar a rebelión ó xeneral Francisco Franco, que estaba ó mando da Lexión e das tropas regulares. A represión foi durísima, realizándose fusilamentos, asasinatos roubos e violacións. O 18 de outubro dábase remate á revolución que foi sufocado con preto de 2.000 mortos, 30.000 detidos e miles de despedimentos. A posteriori ditáronse vinte penas de morte das que foron executadas dúas.
A repercusión foi moi forte. Ó redor de 200 concellos asturianos que estaban controlados por socialistas e republicanos de esquerda pasaron a seren controlados por xestoras. A CEDA aumentou o seu peso no goberno e produciuse unha dereitización do réxime.
Crise da coalición radical-cedista
A revolución de Asturias provocou un ambiente tensionado na política estatal, mais o goberno de Lerroux non entrou en crise por iso, senón pola conmutación da pena de morte a González Peña por parte de Alcalá-Zamora. A CEDA opúxose e Lerroux tivo que formar novo goberno no que incluíu a cinco da CEDA e só a tres do Partido Republicano Radical. Gil Robles ocupou o Ministerio de guerra, colacando en postos chaves a militares como o xeneral Joaquín Fanjul, Francisco Franco, Manuel Goded ou Emilio Mola. Este novo goberno esqueceuse da política social e outorgou o diñeiro do estado ós "ricos". A finais de 1935 producíronse dous escándalos de corrupción que botaron abaixo o goberno. O primeiro foi o do estraperlo en outubro, que provocou un forte desprestixio de Alejandro Lerroux. Alcalá-Zamora fixo dimitir a Lerroux e encargou formación de novo goberno a Joaquín Chapaprieta, pero ó pouco chegou un novo escándalo de corrupción, o de Tayá-Nombela. Gil Robles retirou o seu apoio a Chapaprieta confiando en ser nomeado o novo encargado de formar goberno. Pero Alcalá-Zamora, temeroso da reacción popular, preferiu un home de centro, Manuel Portela Valladares. Portela Valladares decretou a disolución das Cortes e convocou eleccións para o 16 de febreiro de 1936.
Anteriormante á convocatoria de eleccións os partidos políticos fóranse reorganizando. Os monárquicos e conservadores uníronse no Bloque Nacional de José Calvo Sotelo, que era abertamente contrario á República e á súa Constitución.
En Galicia uniuse á Fronte Popular o Partido Galeguista. En Euskadi o Partido Nacionalista Vasco presentouse en solitario. En Cataluña coligáronse Esquerra Republicana de Catalunya, Acció Catalana Republicana, Partit Nacionalista Republicà Català, Unió Socialista de Catalunya, Unió de Rabassaires e pequenos partidos comunistas para formar o Front d'Esquerres.
Fronte Popular
miniatura|400px|Repartimento de escanos tras as eleccións de 1936 As eleccións xerais de febreiro deron o triunfo á Fronte Popular. A distribución de escanos foi a seguinte:
A primeira medida do novo goberno foi a concesión dunha amnistía. Dende o comezo procedeuse a unha restauración das reformas emprendidas no primeiro bienio. Así restaurouse a Generalitat de Cataluña, os concellos socialistas suspendidos dende outubro de 1934 e os concellos vascos suspendidos no verán de 1934. Reactívanse os procesos dos estatutos de autonomía, de tal xeito que o 1 de outubro se aprobaba o Estatuto de Autonomía de Euskadi e en febreiro de 1938 o Estatuto de Autonomía de Galicia é admitido a trámite (aínda que non foi discutido nin aprobado).
Reiniciáronse tamén os traballos do Instituto de Reforma Agraria e enviáronse os militares máis proclives ó golpismo lonxe de Madrid.
Volveuse á reforma agraria, movendo máis terra que nunca. Dende marzo até a sublevación militar de xullo distribuíuse moita máis terra que nos 5 anos anteriores (até 7 veces máis, segundo Edward Malefakis). As cifras alcanzaron as 550.000 hectáreas ocupadas, onde se asentaron uns 110.000 campesiños.