cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baia de Mérida
Traxectoria
Daciano intentou ao principio ofrecer agasallos e facer promesas de axudas á nena para que cambiase de opinión, porén ao ver que ela seguía fortemente convencida das súas ideas cristiás, amosoulle todos os instrumentos de tortura cos cales lle podían facer padecer horribelmente se non obedecía a lei do emperador. Logo díxolle: "De todos estes sufrimentos vaste librar se lle ofreces este pan aos deuses, e lles queimas este pouco incenso nos seus altares". A moza guindou lonxe o pan, botou polo chan o incenso e díxolle: "Só ao Deus do ceo adoro; a El unicamente lle ofrecerei sacrificios e lle queimarei incenso. E a ninguén máis".
Logo o xuíz pagán mandou que a mallasen con varas de ferro e que sobre as súas feridas colocasen tochas acesas. A fermosa cabeleira de Baia prendeu e a rapaza morreu queimada e afogada polo fume.
O poeta Prudencio disque ao morrer a santa, a xente viu unha branquísima pomba que voaba cara o ceo, e que os verdugos fuxiron, cheos de pavor e de remordemento por matar unha criatura inocente. A neve cubriu o cadáver e o chan do redor, até que varios días despois chegaron uns cristiáns e lle deron honrosa sepultura ao corpo da moza mártir. Alí no sitio da súa sepultura ergueuse un templo de honra a Santa Baia, e di o poeta que el mesmo viu que a ese templo chegaban moitos peregrinos a pregar ante os restos de tan valente rapariga e a conseguir por medio de ela moi notábeis favores de Deus.
O culto de Santa Baia fíxose tan popular que santo Agostiño fixo sermóns en honra desta nova santa. E na moi antiga lista de mártires da Igrexa Católica, chamada de "Martiroloxio romano", hai esta frase: "o 10 de decembro, conmemórase a Santa Baia, mártir de España, morta por proclamar a súa fe en Xesús Cristo".
A tradición coincide coa lenda de Santa Baia de Barcelona, que reproduce, ademais do nome, múltiples feitos e tormentos da santa de Mérida, podéndose tratar dunha duplicación de personalidade haxiográfica. Esta duplicidade foi estudada por Ángel Fábrega Grau, quen en 1958 publicou Santa Eulalia de Barcelona, revisión de un problema histórico, e por bolandistas no seu Analecta Bollandistae, sen chegar a unha resolución concluínte.
En Mérida
miniatura|dereita|230px|[[Basílica de Santa Eulalia (Mérida).]] dereita|miniatura|230px|[[Templo de Santalla de Bóveda|Igrexa de Santalla de Bóveda, Lugo]] En Mérida, a cidade de Santa Eulalia, da que é patroa principal e alcaldesa perpetua, as festas comezan o día 8 de decembro, día da Inmaculada. Neste día ten lugar a renovación do Voto municipal da Inmaculada na Igrexa do Convento dos RR.MM. Franciscanas Concepcionistas.
O día 9, véspera de Santa Baia, ten lugar a peregrinación eulaliense que rememora o percorrido da nena mártir dende a vila onde foi agochada por seus país deica Emérita Augusta (actual Mérida) onde foi martirizada no ano 304 á idade de 13 anos. Trala peregrinación e a celebración eucarística, dá comezo a procesión que traslada a imaxe da patroa dende a súa Basílica até a Concatedral pasando polas principais rúas do centro histórico da cidade. O día a seguir ten lugar a procesión, herdeira da que se realizaba en época visigoda, na que milleiros de emeritenses acompañan á súa patroa dende a Concatedral deica a súa Basílica. Unha vez alí, e trala ofrenda floral, ten lugar a Solemne Eucaristía presidida polo arcebispo da vila.
Espectáculos pirotécnicos, deporte, concursos, e eventos musicais e culturais completan estas festas de marcado carácter relixioso.
En Santa Olalla del Cala
A vila onubense de Santa Olalla del Cala debe o seu nome á súa patroa (Olalla provén dunha variante en galego do nome, probabelmente galegos que reconquistaron a vila trala invasión árabe) e ao río que marca a estrema entre as provincias de Huelva e Sevilla (río Cala). Nesta vila celébrase cada ano, o segundo domingo de maio, a romaría de Santa Olalla Virxe e Mártir, na que os santaolalleiros e veciños doutras vilas acompañan a patroa á súa ermida, situada na ribeira do Cala. Os romeiros realizan o camiño con gran devoción, cantando e bailando ao ritmo de sevillanas, vitoreando a santa, e acompañados con viños e chacinas típicas da serra de Huelva.
Santa Baia na pintura
Tamén aparece representada nos mosaicos da Basílica de Santo Apolinar o Novo de Rávena, en Italia.
Pena de Eiriz, Recemel, As Somozas
Pena de Eiriz é un lugar da parroquia de Recemel no concello coruñés das Somozas, na comarca de Ferrol. Segundo o IGE, en 2011 tiña 53 habitantes (26 homes e 27 mulleres).
Monforte del Cid
250px|miniatura|Barrio da Mouraría Monforte del Cid é un concello da provincia de Alacant, na Comunidade Valenciana. Pertence á comarca do Vinalopó Mitjà e tiña en 2014 unha poboación de 7.658 habitantes.
Limita ao norte con Petrer, ao leste con Agost e Alacant, ao sur con Elx e ao oeste con Novelda e Aspe.
Actualmente a economía de Monforte xira arredor da uva de mesa, cultivo de excelente calidade polo microclima no que se desenvolve.
Brenlla, Couso, Coristanco
Brenlla é un lugar da parroquia de Couso no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 59 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 21 homes e 38 mulleres.
País insular
miniatura|350px|Estados soberanos e estados insulares con recoñecemento limitado (Australia é considerado un continente): os que teñen fronteiras terrestres sombreados de verde e os que non teñen sombreados de azul escuro.
Un país insular é un estado limitado totalmente a unha illa ou a un grupo de illas, e que non ten ningún territorio sobre o continente. No mundo existen corenta e oito países insulares, incluíndo os máis pequenos.
Características
Os países insulares poden ser clasificados en dous grupos. Un grupo comprende aqueles que son grandes, relativamente populosos, e polo xeral preto dun continente. Estes inclúen o Xapón, Sri Lanka, Filipinas, Cuba, o Reino Unido, Islandia e Madagascar. O membro máis grande deste grupo, e o país insular máis grande, é Indonesia. Estes países, tipicamente, comparten semellanzas culturais e políticas cos seus veciños continentais. O seu estado insular era unha vantaxe importante que os illou de invasións, e fíxoos importantes no comercio rexional debido á súa localización e ás capacidades marítimas da poboación. Australia forma parte desta categoría, con todo, varios estudos considérana como sector continental de Oceanía.
O outro grupo comprende países máis pequenos como Malta, Chipre, as Comores, Bahamas, Tonga e as Maldivas. Estes países tenden a ser moi diferentes dos países continentais. O seu pequeno tamaño, polo xeral, quere dicir que contan con pouca terra agrícola e escasos recursos naturais. Con todo, na actualidade, estes pequenos países insulares convertéronse en centros turísticos, facéndose en moitos o turismo, a industria dominante.
Algúns países insulares son centrados a unha ou dúas illas principais, como o Reino Unido. Outros espállanse ao longo de centos ou miles de pequenas illas, como Indonesia ou as Maldivas. Algúns países comparten as súas illas con outros países; estes inclúen a República de Irlanda, Haití e República Dominicana que comparten a illa de Santo Domingo ou A Española, e Papúa Nova Guinea.
A Ferrería, Trascastro, O Incio
A Ferrería, tamén coñecido como A Ferrería do Incio, é un lugar da parroquia de Trascastro no concello do Incio, na comarca de Sarria.
Atópase a 653 metros de altitude nun val no que conflúen o rego do Lameiro co río Antiga. Segundo o IGE a súa poboación no ano 2017 era de 32 persoas (19 mulleres e 13 homes).
Balneario
A abundancia de ferro e a súa extracción na zona propiciou a apertura dunha gran ferrería que deu nome á localidade.
Ese mesmo ferro, xunto ao desnivel dos vales, propicia que as augas filtradas polas montañas teñan un alto contido en ferro. Hai constancia deste manancial desde o século XVI, cando pertencía á Orde de San Xoán de Xerusalén. Posteriormente pasou a mans do Conde de Campomanes.
En 1892, en pleno auxe do termalismo en Galicia, A Ferrería foi elixida para a construción do Gran Balneario por iniciativa do Conde de Campomanes. El mesmo habilitou un pazo da súa propiedade, do que se ten constancia desde 1630, e que conta cunha capela barroca. Con todo, tras a guerra civil, como a maioría de balnearios galegos, pasou á ruína e ao abandono.
A finais do século XX, empezou a reconstruírse o edificio. Con todo, unha mala xestión das obras propiciou a súa paralización en 2005.
Ovoviviparidade
thumb|250px|Áspide ([[Vipera aspis), un animal ovovivíparo.]] A ovoviviparidade é un tipo de desenvolvemento embrionario dos animais no que as femias poñen ovos, pero estes permanecen dentro do corpo da nai até a súa eclosión. Esta pode producirse inmediatamente antes do parto, ou inmediatamente despois da posta. O ovoviviparismo ten aspectos en común tanto coa oviparidade como coa viviparidade.
Presentan ovoviviparidade ou ovoviviparismo moitos tiburóns e outros peixes, algúns réptiles e diversos animais invertebrados. Os tiburóns e as serpentes son dous grupos nos que se encontran exemplos dos tres modos de desenvolvemento temperán (xestación e nacemento): ovíparo, ovovivíparo e vivíparo.
Dicimos que unha especie é ovovivípara cando presenta ovoviviparidade.
Vilborg Davíðsdóttir
Vilborg Davíðsdóttir, nada en þingeyri o 3 de setembro de 1965, é unha escritora e xornalista islandesa.
Obras
As súas dúas primeiras obras, Vinð Urðarbrunn (1993) e Normadómur (1994), están influenciadas polas sagas de islandeses, ambientadas na época dos viquingos.
Cancela
Unha cancela é unha especie de porta formada por unhas táboas dispostas horizontalmente sobre uns paus verticais, que pecha o paso a unha propiedade. Amais, como topónimo Cancela pode referirse a:
Sam Pellom
Samuel Troy Pellom, nado o 2 de outubro de 1951 en Wilmington, Carolina do Norte, é un ex xogador profesional de baloncesto estadounidense formado na universidade de State University of New York at Buffalo. Cunha altura de 2,06 m xogaba na posición de pivote.
Los Negros, Papúa Nova Guinea
A illa Los Negros é a terceira máis grande das Illas do Almirantado. É importante porque contén o principal aeroporto da Provincia de Manus na súa costa oriental, en Momote. Está conectado a Lorengau, a capital da provincia, na illa de Manus a través dunha estrada e unha ponte.
Historia
Los Negros foi anteriormente unha base xaponesa durante a segunda guerra mundial, e foi asaltada o 29 de febreiro de 1944, polas forzas aliadas, durante a Batalla de Los Negros, que foi a punta de lanza da campaña das illas do Almirantado.
Monforte de Moyuela
250px|miniatura|Vista de Monforte Monforte de Moyuela é un concello español de Aragón encravado no límite norte da provincia de Teruel, na comarca do Jiloca, a 121 km da capital da provincia. Ten unha superficie de 47,74 km², cunha poboación de 63 habitantes (INE 2014) e unha densidade de 1,32 hab/km².
Monforte encóntrase situado ao pé da serra de Oriche, no Sistema Ibérico, a unha altitude de 1.008 msnm e na marxe dereita do río Nogueta (ou río Santa María).
José Jesús Novo Martínez
José Jesús Novo Martínez, nado en Estaca de Bares (Mañón) o 9 de xaneiro de 1959, é un empresario e político galego do PPdeG.
Traxectoria
Era concelleiro no Vicedo por AIPV e substituíu o alcalde Isaac Prado Villapol logo da súa dimisión en xaneiro de 2001. Nas eleccións municipais de 2003 encabezou a lista do PPdeG obtendo a maioría absoluta, que repetiu nas seguintes eleccións.
Manus
A Illa de Manus é parte de Provincia de Manus no norte de Papúa Nova Guinea e é a illa máis grande das Illas do Almirantado. É a 5º maior das illas de Papúa Nova Guinea cunha superficie de 2.100 km², que mide ao redor de 100 km x 30 km. Esta cuberta de selvas, o que pode describirse como bosque húmido tropical de terras baixas.
Xeografía
O punto máis alto da illa de Manus, é o Monte Dremsel 718 metros sobre o nivel do mar no centro da costa sur. Manus é de orixe volcánico, e probablemente emerxeu da superficie do océano a fins do Mioceno, 8-10 millóns de anos atrás. O substrato da illa é volcánica e probablemente rompeuse a través da superficie do océano no Mioceno tardío, fai 8-10 millóns de anos. O sustrato da illa é directamente volcánico ou de coral calcaria.
A illa de Manus ten unha poboación de ao redor de 43.387 habitantes segundo o censo de 2000. A capital da provincia de Manus, Lorengau atópase aquí.
O Aeroporto de Momote, a terminal de Manus, atópase preto da Illa Los Negros. Unha ponte conecta Los Negros e a cidade principal de Lorengau. Ademais da súa poboación residente, os solicitantes de asilo foron recolocados aquí desde Australia entre 2001-2004 e desde 2012.
Historia
A primeira observación rexistrada da illa Manus polos europeos foi polo explorador español Álvaro de Saavedra a bordo da carraca "Florida" o 15 de agosto de 1528, ao intentar volver a Nova España desde as Illas Maluku. Saavedra rodeou a illa de Manus e desembarcou posiblemente no illote de Murai no seu suroeste. Murai foi atopado habitado e algúns nativos saíron en canoas atacando con frechas. Tres destes homes foron capturados polos españois e foron devoltos por Saavedra á mesma illa no seu segundo intento de regresar a América do Norte ao ano seguinte. A illa Manus foi cartofafada como "Urays la Grande" ou Gran Urays, que é probablemente unha proxección de Murai para significar o grande que era Murai.
Na segunda guerra mundial illa Manus era o sitio dun posto de observación ocupado pola Sección Nº. 4, Pelotón 'B', 1ª Compañía Independente, Forza Imperial Australiana, Que tamén proporcionou tratamento médico aos habitantes. Manus foi bombardeado por primeira vez polos xaponeses o 25 de xaneiro de 1942, sendo o mastro de radio o principal obxectivo. O 8 de abril de 1942, unha forza imperial xaponesa formada polo cruceiro lixeiro Tatsuta, o destructor Mutsuki e un buque de transporte de tropas Mishima Maru entraron no porto de Lorengau e varios centos de soldados xaponeses da 8ª División Especial da Forza Base arrasou a illa con mandato australiano. Os inmensamente superados australianos retiráronse á selva. Máis tarde, en 1942, Xapón estableceu unha base militar na illa de Manus. Foi atacado polas forzas dos Estados Unidos na campaña das Illas do Almirantado de febreiro-marzo de 1944.. Unha base naval aliada estableceuse no Seeadler Harbour na illa e máis tarde apoiou á Frota Británica do Pacífico.
En 1950-51 o goberno australiano realizou os últimos xuízos contra crimes de guerra xaponeses na illa. Un caso escoitado foi o de Takuma Nishimura, quen se enfrontou a un tribunal militar australiano. Xa fora xulgado por un tribunal militar británico en relación coa masacre de Sook Ching en Singapur e condenado a cadea perpetua. Mentres estaba nunha escala en Hong Kong foi interceptado pola Policía Militar Australiana. Presentáronse probas de que Nishimura ordenara o tiroteo de soldados australianos e indios feridos no masacre de Parit Sulong e a eliminación de corpos para que non houbese rastro de evidencia. Neste xuízo foi declarado culpable e colgado o 11 de xuño de 1951.
A antropóloga estadounidense Margaret Mead viviu na illa de Manus antes e logo da guerra e deu relatos detallados en Growing up in New Guinea e New Lives for Old ("Crecendo en Nova Guinea" e "Novas vidas para vellos").
Centro de detención
A decisión do goberno de renovar o procesamento en territorio estranxeiro enfrentouno coa oposición política interna dos Verdes, e a controvertida decisión do goberno australiano en xullo de 2015 denunciando abusos dentro do centro de detención, provocou que o persoal deses centros comezara unha campaña de desobediencia civil.
O 26 de abril de 2016, o Tribunal Supremo de Papua Nova Guinea decidiu que a detención de solicitantes de asilo na illa de Manus era ilegal.
Galería de imaxes de Curtis
Galería de imaxes do concello de Curtis na provincia da Coruña.
Oviraptor
Oviraptor (do latín "ladrón de ovos") é un xénero representado por unha única especie de dinosauro terópodo ovirraptórido, descuberto polo técnico George Olsen nunha expedición de 1923 liderada por Roy Chapman Andrews, sendo descrito por vez primeira por Henry Fairfield Osborn en 1924. O seu nome provén do latín e quere dicir "ladrón de ovos", xa que o primeiro fósil descuberto foi atopado enriba dun niño do que se cría que eran ovos de Protoceratops. O nome específico philoceratops quere dicir "amante de ceratopsianos", e foille concedido tamén como resultado da súa descuberta. Nun escrito de 1924, Osborn explicou que o nome debíase á proximidade da caveira de Oviraptor respecto do niño (estaba separado dos ovos por só catro centímetros de area). Porén, Osborn tamén suxeriu que o nome Oviraptor "pode confundirnos completamente en canto ós seus hábitos alimenticios e ó seu carácter". Na década de 1990, a descuberta de oviraptóridos añiñadores como o Citipati provou que Osborn estaba no certo coa súa cautela respecto do nome. Estes achados amosan que os ovos en cuestión probablemente pertencían ó propio "Oviraptor" e que o espécime en realidade estaba criando os seus ovos cando morreu a carón do niño.
Descrición
O Oviraptor represéntase tradicionalmente cunha crista distintiva, semellante á do casuario. Porén, un novo exame de varios oviraptóridos amosa que esta coñecida especie de crista alta en realidade pode pertencer ó xénero Citipati, un parente de Oviraptor. É probable que o Oviraptor tivese unha crista, mais o seu tamaño e forma exactos descoñécense debido ó esmagamento do cranio do único espécime recoñecido.
O Oviraptor ten dúas extremidades posteriores longas e ben desenvolvidas, cada unha con tres dedos con gadoupas que utilizaban para soster e esgazar á súa presa. O Oviraptor tiña ollos grandes con aneis óseos e cristas craniais infrecuentes xunto cun peteiro sen dentes.
Penadrade, Recemel, As Somozas
Penadrade é un lugar da parroquia de Recemel no concello coruñés das Somozas, na comarca de Ferrol. Segundo o IGE, en 2011 tiña 5 habitantes (2 homes e 3 mulleres).
Penadrade
O topónimo Penadrade pode referirse a:
Monforte de la Sierra
250px|miniatura|Situación de Monforte de la Sierra na provincia de Salamanca. Monforte de la Sierra é un concello español da provincia de Salamanca, en Castela e León. Pertence á comarca de Sierra de Francia-Quilamas e está situado a 90 km da capital provincial.
Diocese de Nova York
O nome de diocese de Nova York pode facer referencia a algunha das seguintes divisións territoriais eclesiásticas:
Couso, Couso, Coristanco
Couso é un lugar da parroquia de Couso no concello coruñés de Coristanco na Comarca de Bergantiños. Tiña 7 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 3 homes e 4 mulleres.
Parque Natural do Carrascar de la Font Roja
O Parque Natural do Carrascar de la Font Roja, atópase na Comunidade Autónoma de Valencia, estendéndose pola provincia de Alacant.
Flora
O parque natural caracterízase polas fragas mediterráneas, cunha gran presenza das aciñeiras. Outras especies salientables son o abeto español, o Juniperus oxycedrus e o freixo.
Fauna
As especies máis importantes son o xabarín, o leirón careto, a avelaiona e o merlo azul.
Pingüín emperador
O pingüín emperador (Aptenodytes forsteri) é unha especie de ave esfenisciforme da familia Spheniscidae, endémica da Antártida, sendo a máis alta e con máis peso de tódalas especies de pingüíns en existencia. Os machos e as femias son semellantes en plumaxe e tamaño, poden acadar entre 110 e 130 cm de altura cun peso de entre 22 a 45 kg. As costas, ás e cabeza son negras, a parte anterior é branca desde as pernas á barriga, o peito é dun ton amarelo pálido e ten dúas manchas á altura dos oídos dun amarelo brillante. Como todos os pingüíns non poden voar, ao ter ás ríxidas e planas e un corpo hidrodinámico particularmente adaptado a un hábitat mariño.
Aliméntase principalmente de peixes, crustáceos e cefalópodos. Cando caza pode estar mergullado ata 18 minutos, e chegar a unha profundidade duns 535 metros. Desenvolveu varias adaptacións para facilitar este proceso, como unha hemoglobina cunhas características que lle permiten traballar de forma eficaz cun baixo contido de osíxeno, uns ósos sólidos para reducir o barotraumatismo, e unha capacidade de diminuír a actividade do seu metabolismo e deter as funcións de órganos non esenciais.
É a única especie de pingüín que se reproduce durante o duro inverno antártico, facendo viaxes de entre 50 e 120 km sobre o xeo para chegar ás colonias de reprodución, que poden constar de miles de individuos. A femia pon un único ovo que inicialmente é incubado polo macho, mentres a femia retorna ao mar para alimentarse. Tras isto os pais establecen quendas para coidar das crías e ir ao mar a alimentarse. A esperanza de vida destes pingüíns é xeralmente duns 20 anos no seu hábitat natural, aínda que hai datos que indican que algúns exemplares poden vivir ata os 50 anos de idade.
Taxonomía
Esta especie foi descrita por primeira vez en 1844 polo biólogo inglés George Robert Gray, quen creou o nome xenérico dende elementos do grego antigo, ἀ-πτηνο-δύτης [a-ptēno-dytēs] 'mergullador sen ás'. O nome específico déuselle na honra do naturalista alemán Johann Reinhold Forster, quen acompañou o capitán James Cook na súa segunda viaxe e nomeou oficialmente outras cinco especies de pingüíns. Forster puido ser a primeira persoa en divisar esta especie entre 1773 e 1774, xa que rexistrou o que pensou que eran exemplares de A. patagonicus, mais pola localización do avistamento estes eran con toda probabilidade A. forsteri realmente.
Xunto coa especie de cor semellante pero menor tamaño, o Aptenodytes patagonicus, o pingüín emperador é unha das dúas especies existentes do xénero Aptenodytes. Existen evidencias fósiles dunha terceira especie (Aptenodytes ridgeni) atopadas en rexistros fósiles do Plioceno tardío, de hai uns tres millóns de anos, en Nova Zelandia. Os estudos do comportamento e xenética dos pingüíns suxiren que o xénero Aptenodytes é basal, separado dunha das pólas que deu lugar ao resto de especies de pingüíns existentes. As probas de ADN mitocondrial e ADN nuclear indicaron que esta separación ocorreu hai uns 40 millóns de anos.
Aparencia e anatomía
miniatura|esquerda|300px|Adultos xunto as súas crías. Os exemplares adultos poden chegar a medir entre 110 e 130 cm de altura. O seu peso pode variar entre os 22,7 e os 45,4 kg, sendo os machos máis pesados que as femias. É a quinta especie de aves máis pesada existente, só por detrás das especies máis grandes de Struthioniformes. O seu peso é variable segundo a estación do ano, xa que tanto os machos coma as femias perden unha cantidade substancial de masa corporal nos períodos de cría e incubación dos ovos. Un pingüín emperador macho pode chegar a soportar o frío antártico durante máis de dous meses mentres protexe os ovos, sen alimentarse en absoluto durante este tempo, o que lles provoca unha perda de peso duns 12 kg. O peso medio dos machos a comezo da tempada de cría é duns 38 kg, e o das femias é duns 29,5 kg. Tras este período, ámbolos dous sexos quédanse nuns 23 kg de peso.
Ao igual que todas as especies de pingüíns, teñen un corpo hidrodinámico que reduce a fricción coa auga cando se mergullan, e unhas ás ríxidas en forma de aletas. A súa lingua ten unhas pugas que impiden que se lles escapen as presas ao cazalas. Os machos e as femias teñen unhas cores semellantes, con plumas negras cubrindo a totalidade das súas costas e que tamén chegan á cabeza, á barbela, á gorxa, á parte superior das aletas e á cola. Esta plumaxe negra contrasta claramente co resto de cores máis claras. A parte inferior das aletas e o ventre son brancos, tornándose amarelo pálido na parte superior do peito, e posúen unhas manchas de cor amarelo brillante á altura dos oídos. A mandíbula superior do seu bico de 8 cm é negra, mentres que a inferior pode ser de cor rosa, laranxa ou lila. Nos pingüíns xoves, as manchas dos oídos, a barbela e a gorxa son de cor branca, e o bico de cor negra. As crías teñen habitualmente unha plumaxe de cor gris prateada, coa cabeza negra e branca. Unha cría cunha pouco habitual plumaxe de cor completamente branca foi atopada no 2001, mais non se considerou albina ao non ter os ollos rosas. As crías pesan ao redor duns 315 gramos ao saír do ovo, e comezan a botar plumas ao acadar aproximadamente o 50% do seu peso adulto.
dereita|miniatura|250px|Adulto. A plumaxe escura tornase marrón no verán antártico, dende novembro ata febreiro, antes da muda anual de xaneiro e febreiro. O proceso da muda é rápido nesta especie en comparación con outras aves, levándolles só uns 34 días. As plumas emerxen dende a pel tras acadar un terzo da lonxitude total, e antes da perda das vellas plumas, axudando a reducir a perda de calor.
Rafael Addiego Bruno
Rafael Addiego Bruno, nado en Salto o 23 de febreiro de 1923 e finado o 20 de febreiro de 2014, foi un xurista e político uruguaio, presidente interino do seu país entre o 12 de febreiro (renuncia de Gregorio Conrado Álvarez) e 1 de marzo de 1985 (inicio do goberno de Julio María Sanguinetti).
Pingüín emperador
Aparencia e anatomía
A porcentaxe de supervivencia anual dos pingüíns emperador calculouse nun 95,1%, cunha esperanza media de vida duns 19,9 anos. A mesma investigación estimou que o 1% dos acabados de nacer serían capaces de acadar os 50 anos de idade. Pola contra, só un 19% das crías sobreviven ao seu primeiro ano de vida, o que fai que o 80% da poboación de pingüíns emperador se compoña de adultos de máis de cinco anos.
Vocalización
Ao non ter un lugar permanente de cría que os individuos da especie poidan usar para localizar a súa parella ou cría, os pingüíns emperador empregan unhas chamadas vocais como método de identificación. Empregan un complexo conxunto de chamadas que resultan dunha importancia crítica para o recoñecemento individual entre proxenitores, crías e parellas, sendo a variación de chamadas máis ampla de tódolos pingüíns. Nestas chamadas empregan dúas bandas de frecuencia ao mesmo tempo, e as crías emiten un chío dunha frecuencia modulada para pedir o alimento e chamar aos seus proxenitores.
Adaptación ao frío
Os pingüíns emperador reprodúcense no ambiente máis frío habitado polas aves, con temperaturas que poden acadar os -40 °C e ventos de ata 144 km/h. A temperatura da auga é de -1,8 °C, moito menor cá temperatura corporal media dos pingüíns de 39 °C. Debido a estes factores, a especie adaptouse de varias maneiras para contrarrestar as perdas de calor. As plumas fornecen entre o 80 e o 90% do seu illamento, e posúen unha capa de graxa baixo a pel que pode acadar os 3 cm de ancho. Esta capa de graxa provoca que teñan unha mobilidade máis reducida na terra en comparación con outras especies próximas coma o Spheniscus magellanicus. As súas plumas son curtas e ríxidas, con forma de punta de lanza, e repártense de forma compacta por toda a superficie da pel. Ten a maior densidade de plumas de tódalas especies de aves, cunhas 15 plumas por cm2. Os seus músculos permítenlles manter as plumas erectas cando están en terra, retendo unha capa de aire xunto á pel que axuda a reducir a perda de calor. Por outra banda, son capaces de manter a plumaxe pegada ao corpo cando están na auga, realizando unha función impermeable, facendo así que a pel non entre en contacto directo coa auga. Os pingüíns acicálanse co seu pico para facilitar este illamento e para manter a plumaxe aceitosa e impermeable. Os pingüíns emperador teñen a capacidade de manter a súa temperatura corporal dentro dun extenso rango de temperaturas estable sen ter que alterar o seu propio metabolismo. Este rango esténdese dende os -10 °C ata os 20 °C. Por baixo destas temperaturas o seu metabolismo acelérase de forma significante, aínda que poden seguir mantendo a temperatura corporal dende os -38 °C ata os -47 °C. O seu metabolismo acelérase ao nadar, camiñar e ao tremer. Outra forma de aceleración consiste nun proceso de degradación das graxas mediante encimas, inducido pola hormona glicagón. A temperaturas superiores aos 20 °C estes pingüíns axítanse debido ao incremento da súa temperatura corporal e a aceleración do seu metabolismo para incrementar a perda de calor. Cando isto ocorre son capaces de erguer as súas ás incrementando a superficie en contacto co aire nun 16%, o que axuda na perda de calor.
Adaptación á presión e á falta de osíxeno
miniatura|250px|Reconstrución dun esqueleto de pingüín emperador A maiores do frío, o pingüín emperador ten que soportar outras condicións adversas. Entre elas, aturan un incremento de presión de ata 40 veces a da superficie, o que en moitos outros organismos terrestres causaría barotraumas. Os ósos dos pingüíns son sólidos, sen ocos cheos de aire, permitíndolles soportar este tipo de presións sen risco de sufrir danos.
Cando se mergullan, o uso de osíxeno redúcese considerablemente. O seu ritmo cardíaco baixa ata entre 15 e 20 pulsacións por minuto, e varios órganos non esenciais permanecen inactivos, facilitando o aguante baixo a auga. A súa hemoglobina e mioglobina son capaces de transportar osíxeno a baixas concentracións de sangue. Isto permítelles seguir actuando a niveis moi baixos de osíxeno que de non ser así resultarían na perda de consciencia do animal.
Distribución e hábitat
O pingüín emperador distribúese pola Antártida case en exclusiva entre as latitudes sur 66° e 77°, e adoita establecer zonas de cría en bloques de xeo estables preto da liña de costa. Estas colonias de cría adoitan localizarse en zonas onde os cantís de xeo e os icebergs serven como protección ante o vento. Existen rexistros de tres colonias terrestres: unha xa desaparecida nunha restinga nas Illas Dion na Península Antártica, outra nun cabo no glaciar Taylor dentro do Territorio Antártico Australiano, e a máis recente delas na baía de Amundsen. Dende 2009 rexistráronse varias colonias en superficies xeadas de lagoas interiores, no canto de na superficie xeada do mar nas costas. As poboacións máis setentrionais atópanse na Illa Snow, preto do extremo norte da Península Antártica. Tamén se teñen rexistrado individuos errantes na Illa Heard, Xeorxia do Sur, e no sur de Nova Zelandia.
A poboación total estimouse no 2009 nuns 595 000 exemplares adultos, en 46 colonias coñecidas espalladas pola Antártida. Ao redor do 35% da poboación coñecida vive ao norte do círculo polar antártico. As principais colonias de cría localizáronse no cabo Washington, a Illa Coulman, a Estación de investigación Halley, o cabo Colbeck e o glaciar Dibble. Sábese que as colonias poden flutuar no número de membros ao longo do tempo, chegando a dividirse noutras máis pequenas que se afastan do grupo maior, algunhas destas chegando a desaparecer por completo. A colonia do cabo Crozier no mar de Ross viu o seu tamaño reducido drasticamente entre as primeiras visitas da Expedición Discovery en 1902 e 1903 e as seguintes visitas da Expedición Terra Nova en 1910 e 1911. Entre estas dúas reduciuse ata chegar a tan só uns poucos centos de aves. Na década dos anos 1960 conseguiu recuperarse considerablemente, aínda que no 2009 volveu verse reducida de novo ata unha poboación estimada duns 300 exemplares.
Comportamento e ecoloxía
O investigador norteamericano Gerry Kooyman publicou en 1971 os resultados dun estudo no que se suxeitaron uns dispositivos de gravación automática a unha serie de exemplares para rexistrar os seus mergullos. Estes resultados indicaron que a especie podía acadar unha profundidade de ata 265 metros, pasando períodos de tempo baixo a superficie de ata 18 minutos. Outro estudo semellante posterior revelou que unha femia acadara unha profundidade de 535 metros preto do estreito McMurdo. Investigacións posteriores feitas cun só exemplar indicaron mergullos regulares ata os 150 metros en augas duns 900 metros de profundidade, e mergullos pouco profundos de menos de 50 metros intercalados con outros de máis de 400 metros en augas de 450 a 500 metros de profundidade. Este comportamento suxeriu un padrón de alimentación feita preto do fondo mariño.
Tanto os machos como as femias poden desprazarse ata 500 km dende as colonias na procura de comida para alimentar as súas crías, cubrindo unha área de entre 82 e 1454 km por individuo en cada viaxe. Os machos que retornan ao mar trala incubación diríxense directamente cara a zonas de augas abertas permanentes, chamadas polinias, ata uns 100 km de distancia da colonia.
Os pingüíns emperador son uns nadadores eficientes. Cando nadan exercen presión con movementos cara abaixo e tamén cara arriba, contrarrestando desta forma a flotación e mantendo a profundidade. A súa velocidade media ao nadar é de entre 6 e 9 km/h. En terra, pode camiñar cambaleándose cara os lados ou deslizarse sobre o seu ventre polo xeo, propulsándose coas patas traseiras e as ás. Coma tódolos pingüíns, non é capaz de voar. Malia súa aparencia pode chegar a exercer unha forza considerable, demostrado nun caso particular no que un grupo de 6 persoas tiveron dificultades para atrapar a un exemplar co propósito de levalo posteriormente a un zoolóxico.
Como defensa ante o frío, as colonias forman unha piña, en grupos de dez a varios centos de aves, apoiándose cada unha delas na que ten a carón. As crías adoitan xuntarse no centro destes grupos, ao ser aí onde o vento chega menos frío. Os exemplares que se atopan no exterior da formación móvense lentamente ao redor da mesma cara a un dos extremos e posteriormente cara ao centro, semellando un movemento conxunto en forma de onda, e facendo así quendas con outros exemplares no interior e no exterior do grupo.
Alimentación
A dieta do pingüín emperador consiste principalmente en peixes, crustáceos e cefalópodos, malia que a composición exacta pode variar dunha poboación a outra. Os peixes adoitan ser a fonte de alimento máis importante, e o Pleuragramma antarcticum ocupa gran parte da súa dieta. Outras presas rexistradas inclúen outros peixes da familia Nototheniidae, o Psychroteuthis glacialis, o Kondakovia longimana, así como Euphausia superba. O pingüín emperador adoita procurar o alimento nas aguas abertas do Océano Antártico e nas gretas do xeo da costa antártica. Unha das estratexias de caza é a de mergullarse ata uns 50 metros de profundidade, dende onde pode detectar con facilidade peixes como o Pagothenia borchgrevinki nadando xusto baixo a superficie do xeo, nadando entón cara arriba para cazalo. Pode mergullarse de novo e repetir esta secuencia varias veces seguidas sen necesitar saír a superficie para respirar.
Predadores
dereita|miniatura|Pingüín emperador atacado por un [[Hydrurga leptonyx]] Entre os predadores dos pingüíns emperador atópanse tanto outras aves coma mamíferos acuáticos. O Macronectes giganteus é o predador principal das crías en terra, sendo responsable de ata un 34% das mortes de crías nalgunhas das colonias. O Stercorarius maccormicki adoita buscar comida nos cadáveres de crías mortas. Os proxenitores das crías deféndenas destes ataques, malia que é habitual que sexan máis pasivos nos casos en que as crías presenten un estado de saúde deteriorado.
Os únicos predadores coñecidos por atacar os pingüíns emperador adultos e saudables nas augas mariñas son mamíferos acuáticos. O Hydrurga leptonyx adoita cazar tanto a adultos como a individuos máis xoves cando entran na auga para alimentarse. As candorcas cazan principalmente a exemplares adultos, aínda que son capaces de atacar a pingüíns de calquera idade e tamaño unha vez atopados na auga.
Apareamento e cría
Os pingüíns emperador poden ter crías cando acadan os tres anos de idade, mais non adoitan ter as primeiras ata entre un e tres anos máis tarde. O ciclo reprodutivo anual comeza co inverno antártico, en marzo e abril, cando as colonias de pingüíns adultos viaxan ata as zonas de cría, desprazándose entre 50 e 120 km terra dentro dende os bordos do xeo. O comezo desta viaxe iniciase cando os días empezan a ser máis curtos. Algúns exemplares en catividade conseguiron reproducirse con éxito ao seren inducidos a isto mediante sistemas de iluminación que imitaban as horas de luz solar da Antártida.
esquerda|miniatura|300px|[[Ciclo vital biolóxico do pingüín emperador.]] O cortexo comeza entre marzo e a abril, cando as temperaturas acadan uns mínimos de -40 °C. Os machos fican quedos no sitio apoiando a cabeza no peito e logo inhalan aire e fan unha chamada de cortexo que dura uns dous segundos. A continuación cambian de lugar na colonia, repetindo esta chamada. Cando atopa unha femia receptiva, ámbolos dous quedan de pé ou un fronte ao outro, estendendo a cabeza e o pescozo e mantendo a postura por varios minutos. Unha vez aparellados, camiñan xuntos pola colonia, a femia seguindo os pasos do macho. Antes da cópula, un dos membros da parella inclinase perante o outro, co bico apuntando cara ao chan, e logo o outro membro fai o mesmo.
Os pingüíns emperador son monógamos en serie. Só teñen unha parella ao ano, manténdose fiel durante todo ese tempo. Tras este tempo, só un 15% mantén esta fidelidade de cara ao seguinte ano. A estreita marxe de oportunidades de emparellamento semella ser unha influencia para isto, xa que a prioridade por aparearse habitualmente fai que descarten a espera pola parella do ano anterior.
miniatura|dereita|Os [[Ovo (bioloxía)|ovos de pingüín emperador miden ao redor de 12 × 8 cm.]] As femias poñen un ovo de entre 460 e 470 gramos en maio ou comezos de xuño. A súa forma semella en certa medida á dunha pera, son de cor branca e verde pálido, e miden ao redor de 12 × 8 cm. Representan só o 2,3% do peso corporal da nai, sendo un dos ovos máis pequenos en relación ao peso materno de tódalas especies de aves. O 15,7% do peso destes ovos correspóndelle á casca, que ao igual que noutras especies de pingüíns é relativamente grosa, o que minimiza o risco de rachadura.
Trala posta do ovo as reservas nutricionais da nai quedan esgotadas, polo que coidadosamente pásalle o ovo ao macho antes de retornar inmediatamente ao mar para alimentarse durante dous meses. Esta transferencia do ovo presenta dificultades, cunha alta probabilidade de que o ovo caia ao chan. Cando isto ocorre a cría falece rapidamente, xa que o ovo non é capaz de soportar as baixas temperaturas do chan conxelado. O macho pasa o inverno incubando o ovo apoiándoo nos pés e cubríndoo co seu corpo, durante uns 64 días consecutivos ata que a cría racha a casca e sae do ovo. Esta especie é a única na que se ten observado este comportamento; no resto de especies de pingüíns ámbolos dous proxenitores fan quendas para incubar os ovos. Cando a cría sae do ovo, o macho terá pasado uns 115 días dende a súa chegada a colonia sen tomar ningún alimento. Para sobrevivir ao frío e aos ventos de ata 200 km/h os machos forman un grupo pechado, facendo quendas no interior do mesmo. Tamén se teñen rexistros nos que se poñen de costas ao vento para conservar a calor corporal. Nos catro meses que dura o proceso de viaxe, cortexo e incubación, os machos poden chegar a perder ata 20 kg de peso, pasando dos 38 kg iniciais a tan só 18 kg.
A cría pode tardar entre dous e tres días en saír por completo do ovo, xa que a casca do mesmo resulta moi grosa. As crías acabadas de nacer son semialtriciais, cubertas só cunha fina capa de penuxe e dependen por enteiro dos proxenitores para alimentarse e manter a calor. Se a cría sae do ovo antes de que a nai retorne, o pai aliméntaa cunha substancia callada composta dun 59% de proteínas e un 28% de lípidos, producida por unha glándula que se atopa no seu esófago. A cría pasa un tempo variable denominado fase de garda, no que se mantén sobre os pés do proxenitor e cuberto polo corpo deste para protexerse do frío.
esquerda|miniatura|300px|Pingüín emperador alimentando a súa cría. As femias adoitan retornar á colonia nun período de tempo variable, dende cando a cría sae do ovo ata uns dez días máis tarde, dende mediados de xullo ata comezos de agosto. Atopa a súa parella entre os centos de membros do grupo mediante chamadas vocais e pasa a encargarse de coidar a cría, pasándolle o alimento regurxitado que leva almacenado no estómago. O macho deixa a colonia nese momento para pasar un tempo de ata uns 24 días no mar alimentándose antes de volver á colonia. Os proxenitores fan quendas desta forma alternando a cría coa alimentación no mar. Se o proxenitor que está a incubar non recibe o relevo antes de quedar sen enerxías volverá ao mar para alimentarse, abandonando a cría na colonia, que con toda probabilidade non será capaz de sobrevivir por si mesma.
Pasados entre 45 e 50 días tras saír do ovo, as crías forman unha gardaría, agrupándose xuntos para manter a temperatura e protexerse. Neste período ámbolos dous proxenitores aliméntanse no mar e retornan de forma periódica para alimentar ás crías. Estas gardarías poden conter ata varios miles de crías nun compacto grupo, sendo esenciais para a súa supervivencia nas baixas temperaturas da Antártida.
A comezos de novembro as crías comezan a mudar a plumaxe, o que pode levarlles ata dous meses e habitualmente non completan cando marchan da colonia. Os adultos cesan a alimentación neste tempo. Entre decembro e xaneiro tódolos membros do grupo viaxan ata o mar aberto, onde pasan o resto do verán alimentándose.
Relación cos humanos
dereita|miniatura|300px|[[Illa Snow Hill na Antártida.]] A especie foi capaz de reproducirse fóra da Antártida en SeaWorld San Diego, onde naceron máis de 20 novos membros dende 1980. Considerada como unha especie bandeira, en 1999 había 55 individuos en catividade en zoolóxicos e aquariums de Norteamérica. Na China, o primeiro exemplar nado en catividade fíxoo no Laohutan Ocean Park en agosto de 2010. No Xapón, a especie mantense no Acuario Público de Nagoia e en Wakayama Adventure World, reproducíndose con éxito neste último.
Estado de conservación
En 2012 o pingüín emperador pasou de estar considerada como unha especie de preocupación menor a case ameazada pola IUCN. Xunto con outras nove especies de pingüíns, pasou posteriormente a considerarse a súa inclusión no Endangered Species Act nos Estados Unidos. As causas principais do incremento deste risco son a diminución do alimento dispoñible polos efectos do cambio climático e a pesca industrial masiva. Outras das causas inclúen as enfermidades propias da especie, a destrución dos seus hábitats e o impacto dos humanos nas colonias. Nun estudo de 1997 determinouse que os grupos de crías tornábanse máis inquedos ao aproximarse en helicóptero a uns 1000 metros delas. Un período anormalmente prolongado de temperaturas altas nos anos 1970 causou unha redución na cuberta xeada do mar, detectándose así mesmo unha redución dun 50% da poboación de pingüíns na rexión da Terre Adélie debido a un incremento na taxa de mortalidade nos adultos. Por outra banda, a taxa de éxito nos nacementos reduciuse co posterior incremento da cuberta xeada no mar. Por mor destas variacións, considerouse que a especie ten unha sensibilidade especialmente alta perante os cambios climáticos. En 2009 a colonia das Illas Dion, que fora estudada de forma extensiva dende 1948, rexistrouse coma desaparecida despois dun continuo declive, sendo a primeira desaparición confirmada dunha colonia.
Un estudo da institución Woods Hole Oceanographic Institution en xaneiro de 2009 determinou que os pingüíns emperador poderían estar no bordo da extinción cara ao ano 2100 debido ao cambio climático global. Este estudo valeuse dun modelo matemático para predicir como a perda do xeo mariño por mor do cambio climático podería afectar a unha gran colonia de pingüíns emperador na rexión Terre Adélie. O resultado do estudo foi a predición dunha perda do 87% da poboación da colonia, pasando de 3000 parellas reprodutivas en 2009 a 400 parellas reprodutivas no 2100. En xuño de 2014 outro estudo da mesma institución concluíu que o cambio climático está a ser un factor de risco para as poboacións de pingüíns emperador, debido a perda do xeo mariño. Este novo estudo predixo que no 2100 todas as 45 colonias rexistradas desta especie terían unha redución moi considerable no seu número de individuos, na súa maioría pola perda do seu hábitat e a consecuente diminución do alimento dispoñible.
Referencias culturais
O ciclo de vida único desta especie nunhas condicións ambientais tan desfavorables foi descrita varias veces nos medios escritos e visuais. O explorador Apsley Cherry-Garrard declarou: "Tendo todo en consideración, non creo que ninguén máis na Terra pase peor tempo que un pingüín emperador". O documental francés La Marche de l'empereur tivo unha extensa distribución en cines de todo o mundo en 2005, contando a historia do ciclo reprodutivo desta especie. A especie foi tratada como tema principal en tres ocasións pola BBC con David Attenborough como presentador e narrador. A primeira ocasión foi no quinto episodio da serie de 1993 Life in the Freezer, a segunda na serie de 2006 Planet Earth, e finalmente a terceira na serie de 2011 Frozen Planet.
O filme de animación Happy Feet de 2006 ten como personaxes a varios pingüíns emperador, sendo o protagonista un ao que lle encanta bailar. A pesar de ser unha comedia, considérase que é unha boa mostra do ciclo vital dos pingüíns emperador e que promove unha mensaxe subxacente máis seria advertindo das ameazas do cambio climático global e a diminución do alimento por mor da pesca masiva. O tamén filme animado de 2007 Surf's Up ten como protagonista a un pingüín emperador ao que lle gusta facer surf. Máis de 30 países teñen incluído a esta ave nalgúns dos seus selos: Australia, Reino Unido, Chile e Francia en particular teñen emitido este tipo de selos en múltiples ocasións. A especie foi representada nunha moeda de 10 francos belgas de 1962 como parte dunha serie sobre expedicións antárticas.
Lope de Ulloa y Lemos
Lope de Ulloa y Lemos, nado en Galicia cara a 1572 e finado en Concepción (Chile o 8 de decembro de 1620, foi un militar galego. Desempeñou o cargo de capitán xeneral e gobernador de Chile e foi presidente da súa Real Audiencia, designado polo vicerrei do Perú Francisco de Borja y Aragón, Príncipe de Esquilache. O seu goberno naquel destino colonial estendeuse por dous anos, entre xaneiro de 1618 e decembro de 1620, data do seu falecemento. Creuse que morreu envelenado.