cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
O Seilán, Sanamede do Monte, A Baña
O Seilán é un lugar da parroquia de Sanamede do Monte no concello coruñés da Baña na comarca da Barcala. Tiña 131 habitantes no ano 2015 segundo datos do INE, dos cales 67 eran homes e 64 eran mulleres. No ano 2010 tiña 149 habitantes: 71 homes e 78 mulleres.
Aeroporto de Leeds Bradford
O aeroporto de Leeds Bradford (IATA: LBA, ICAO: EGNM) é un aeroporto inglés situado en Yeadon, no distrito metropolitano da Cidade de Leeds en West Yorkshire, a 11 km ao noroeste do centro da cidade de Leeds. Foi inaugurado en outubro de 1931 como aeródromo de Yeadon, e moitos habitantes da zona aínda lle seguen chamando así. Serve ás cidades de Leeds e Bradford, ademais da rexión máis ampla de Yorkshire que inclúe ás cidades de York e Wakefield.
O aeroporto opera a moitos destinos domésticos e europeos. Trátase do aeroporto inglés que se atopa a maior altitude, estando a 208 metros sobre o nivel do mar. No ano 2016 pasaron polas súas instalacións un total de 3 612 117 pasaxeiros, sendo o 15º aeroporto máis concorrido do Reino Unido. É base para Jet2.com, Monarch Airlines e Ryanair, mentres que Thomson Airways utilízao estacionalmente como base.
María Barcala
María Barcala Porto, nada en Vila de Cruces o 15 de marzo de 1957, é unha actriz galega.
Traxectoria
En 1979 participou na fundación da compañía Teatro Da Mari-Gaila en Santiago de Compostela e con ela actuou en varias montaxes ata 1984 cando a compañía desapareceu. En 1984 participou na primeira montaxe do Centro Dramático Galego, Woyzeck de Georg Büchner. En 1985 e 1986 pasou unha temporada en Madrid participando no colectivo teatral Guirigai. Tras a súa volta a Galicia pasou a formar parte de Teatro do Atlántico e participou en producións do CDG como A noite vai coma un río de Álvaro Cunqueiro.
Participou en Divinas Palabras de José Luis García Sánchez. En 1992 actuou na mediometraxe de Antonio Francisco Simón, Un café de ollos verdes. Nos anos 2000 a 2001 interpretou a Isabel Losada na serie da TVG Rías Baixas.
Santiago Durán y Lira
Santiago Durán y Lira, nado na illa de San Simón (Redondela) en 1818 e finado en Manila (Filipinas) en 1881, foi un militar e político galego.
Traxectoria
Fillo de mariño, ingresou na Real Armada Española como gardamariña no ano 1834. No 1841 foi destinado á Habana como axudante de derrota e profesor dos gardamariñas, permanecendo alí ata 1848. Regresou á península en 1851 onde continuou coa usa carreira na Armada ao mando de diferentes buques.
No 1868 foi nomeado Comandante de Mariña na provincia de Barcelona, ata que no 1869 foi ascendido a contraalmirante, sendo nomeado Comandante Xeneral interino de Ferrol. Ocupou a carteira de Ministro de Mariña no 1875 e máis tarde entre 1879 e 1881 no goberno de Cánovas del Castillo. Ao deixar o ministerio, o rei Afonso XII nomeouno membro do Conselleiro de Estado.
O seu último destino foi nas illas Filipinas, onde exerceu como Comandante Xeneral do Apostadeiro das Illas Filipinas.
Jorge Revuelta
Formou parte do equipo do CD Lugo que xogou en Segunda División na tempada 1992-1993, descendendo ao final da mesma. Nesa tempada disputaría 29 partidos, marcando dous goles.
Rat Farm
Rat Farm é o décimo cuarto álbum da banda estadounidense de rock alternativo Meat Puppets, publicado o 16 de abril do 2013 a través do selo Megaforce Records.
Jean Marie Okutu
Jean Marie Okutu, nado en Cotonou, Benín o 4 de agosto de 1988, é un atleta galego de orixe ghanesa, especializado no salto de lonxitude. Foi campión de España desta modalidade en once ocasións.
Traxectoria
Jean Marie Okutu naceu en Cotonou, aínda que a súa familia é natural de Ghana. O seu pai, mariñeiro, traballaba daquela no porto da capital de Benín até que foi destinado a Marín, vila á que se trasladou Jean Marie Okutu á idade de 6 anos.
Comezou a practicar atletismo no club San Miguel de Marín e aos oito anos ingresou na Sociedad Gimnástica de Pontevedra. O seu primeiro éxito chegou no 2005, cando se proclamou campión de España en categoría xuvenil, cun salto de 7,08 m.
Okutu foi campión de España absoluto de lonxitude ao aire libre en seis ocasións: 2009 (7.94 m.), 2011 (7,84 m.), 2013 (7,76 m.), 2016 (7,65 m), 2017 (7,54 m) e 2018 (8,01 m). Tamén acadou cinco campionatos nacionais en pista cuberta nos anos 2013, 2014, 2015, 2016 e 2020. O seu mellor resultado internacional até o día de hoxe foi a medalla de prata no Campionato Iberoamericano de 2012.
Vida persoal
Un dos seus irmáns, Edemon, foi un dos mariñeiros falecidos na traxedia do Villa de Pitanxo, buque galego afundido en augas de Terra Nova en 2022.
Pardal común
O pardal, pardal común, pardal doméstico, pardao ou gorrión, Passer domesticus (Linnaeus, 1758), é un paxaro da orde dos paseriformes (Passeriformes) e familia dos paséridos (Passeridae).
Por iniciativa de diferentes organizacións conservacionistas, o día 20 de marzo celébrase o Día Mundial do Pardal (World Sparrow Day) co obxectivo de chamar a atención sobre a delicada situación desta especie: desde hai anos compróbase que a poboación mundial experimenta un importante declive continuo, especialmente nas cidades (en Londres constatouse un descenso do 60% na década de 1994 a 2004; en España, a redución foi do 11-14% desde 1998).
Localización
Está adaptado ao hábitat urbano e moi acostumado a vivir cerca do ser humano. Distribúese por todo o globo, aínda que é orixinario de Eurasia e do norte de África.
Foi introducido polo ser humano no resto de continentes, a excepción da Antártida.
Cen exemplares procedentes de Inglaterra foron soltados en Brooklyn, Nova York, como control de pragas. Esta medida foi seguida noutras cidades dos Estados Unidos, onde é coñecido coloquialmente como pardal inglés (English sparrow) para distinguilo dos pardais americanos nativos.
Descrición
Pesa arredor de 30 g e mide de 14 a 16 cm, sendo os machos normalmente algo maiores que as femias. O pardal común ou doméstico é de conformación robusta e patas curtas. O seu peteiro é groso, forte e cónico.
A plumaxe do lombo é parda, con manchas negras e vermellas.
Os machos posúen unha mancha negra en forma de gravata que cobre parte do peito e da gorxa. A fronte, coroa e caluga son grises. As femias posúen unhas cores máis apagadas: a súa cabeza é parda e as cellas claras, e non posúen o negro na gorxa dos machos.
A cría é similar na plumaxe á femia.
Reprodución
Forman parellas monógamas en cada estación de reprodución. Constrúen os niños en primavera, con follas secas, plumas e anacos de papel. Aniñan nas fendas dos edificios, debaixo das tellas ou en troncos de coníferas. Poñen os ovos en calquera momento da primavera, podendo haber ata 4 niñadas, e en cada unha 4 ou 5 ovos.
Unha vez que todos son depositados, tanto o macho como a femia se encargan de incubalos, turnándose cada poucos minutos. Aos 10 días os poliños rompen a casca do ovo, e aos 14 xa teñen plumas.
Poden chegar a ser moi agresivos con outras especies, ocupando ou tapando niños con poliños acabados de nacer.
Comportamento
Adoitan baixar a terra buscar comida, camiñando a saltos, como é propio dos paseriformes, a diferenza das pombas que o fan dando pasos. Aliméntanse de sementes e insectos, aínda que tamén aproveitan os desperdicios do home. En primavera tamén pode comer bolboretas e flores: Crocus, Aconitum e a flor de primavera (Primula vulgaris) parecen atraer aos pardais.
Protexen con agresividade a área arredor do niño, tanto doutras especies como de membros da súa propia. Os machos atacan a outros machos e as femias fan o propio con outras femias.
En ambientes urbanos posúen maior confianza co home que en ambientes rurais. Encóntrase sempre preto de lugares habitados, xa sexan rúas, parques ou xardíns, como prados, hortas ou granxas.
É unha ave sedentaria.
Emil Kirjas
Emil Kirjas, nado o 26 de xuño de 1975 en Skopje, é un político macedonio, secretario xeral da Internacional Liberal.
Zan zhuang
miniatura|Adestramento de Zhan zhuang en [[Israel.]] Zan zhuang (站椿, estar coma un poste) é un método de adestramento en moitas artes marciais chinesas que usan posturas estáticas na meditación para desenvolver a paciencia, dar forza nas pernas, compasar a respiración e centrarse no interior. A variedade máis coñecida é ma bu (馬步) ou postura de cabalo.
Galería de imaxes de Chapela, Redondela
San Fausto de Chapela é unha parroquia que se localiza no concello de Redondela.
David Cameron
David Cameron, nado en Londres o 9 de outubro de 1966, é un político inglés.
Chipotle
miniatura|263x263px|Chile chipotle. O chile chipotle (tamén chamado de chilpotle, do náhuatl:  chilpoctli ou xipoctli, que significa chile afumado) é un tipo de chile (pemento pequeno e picante) que se deixou madurecer até minguar, para despois ser afumado e adubado.
David Cameron
Traxectoria
Entre 2010 e 2016 foi Primeiro Ministro do Reino Unido e Primeiro Lord do Tesouro. Tras gañar as eleccións o Partido Conservador e aceptar a raíña Isabel II do Reino Unido a dimisión do anterior Primeiro Ministro Gordon Brown, David Cameron foi nomeado Primeiro Ministro inglés. Ao non obter a maioría absoluta formou un goberno de coalición co Partido Liberal Demócrata de Nick Clegg.
Chipotle
Aínda que a variedade de chile máis común para facer chipotle é o xalapeño, tamén se usa o chile mora, o morita e o pasilla.
Teratoma
Un teratoma (do grego teras, teratos "pesadelo", "monstro", e -oma "tumor", "inchazón") é un tumor encapsulado con compoñentes de tecidos ou órganos que lembran ós derivados normais das tres capas xerminais. Son raras as ocasións nas que non se poden identificar as tres capas á vez. Os tecidos do teratoma, aínda que son normais en si mesmos, poden ser moi distintos dos tecidos que os rodean. Informáronse de teratomas que conteñen pelo, dentes, óso, e moi raramente órganos complexos como ollos, torso,  mans, pés ou outros membros. Normalmente un teratoma non conterá órganos, senón un ou máis tecidos que normalmente se atopan no cerebro, a tiroide, o fígado e os pulmóns. Ás veces o teratoma contén na súa cápsula un ou máis quistes cheos de fluído e cando se produce un quiste de gran tamaño, o teratoma pode producir unha estrutura que lembra a un feto. Xa que están encapsulados, os teratomas adoitan ser benignos, aínda que se coñecen algunhas formas de teratoma maligno. Un teratoma maduro é tipicamente benigno e atópase máis habitualmente en mulleres, mentres que un teratoma inmaturo es tipicamente maligno e atópase máis a miúdo en homes.
Chipotle
O cronista Bernardino de Sahagún (misioneiro castelán do século XVI) conta que o chile afumado, chamado tamén daquela pochchilli e hoxe en día chipotle, podíase atopar no mercado de Tlatelolco, na Cidade de México, no século XVI.
Sindicalismo revolucionario
O sindicalismo revolucionario é un movemento sindical histórico inspirado nas teorías de Georges Sorel e Arturo Labriola. En sentido amplo, adoitan denominarse como sindicalismo revolucionario aquelas correntes sindicais radicalizadas que se opoñen ó parlamentarismo democrático e á suxeición dos traballadores e a súa loita a un partido político. Caracterízase pola defensa da autonomía das loitas das clases traballadoras que fora manifestada no lema da Primeira Internacional: a liberación dos traballadores será feita polos traballadores mesmos ou non será.
Algúns dos sindicatos que usaron o termo para definirse rexeitaron a inxerencia partidista, agás que dito partido sexa comunista, trotskista, guevarista, maoísta ou socialista revolucionario.
Finalmente, nalgúns países, a expresión sindicalismo revolucionario tómase como sinónimo de anarcosindicalismo, e noutros como sinónimo dunha acción sindical que rexeita a negociación cos empregadores e co goberno.
Nacemento
O sindicalismo revolucionario naceu en Francia a finais do século XIX, a partir das crises internas que sufrían as correntes sindicais socialistas e anarquistas. Os socialistas comezaran a se inclinar pola vía democrática e a promoción dos cambios sociolaborais mediante unha presenza crecente nos parlamentos. Pola súa parte os anarquistas volcáranse á vía terrorista baixo o principio de "propaganda polo feito", o que os levou a ser vítimas dunha durísima represión e un grande illamento.
A partir de 1895 un grupo de dirixentes sindicais dirixidos polo anarquista Fernand Pelleutier e o socialista blanquista Victor Griffuelhes, preocupados polo illamento no que se atopaba o movemento sindical, comezaron a soster a necesidade de que a organización sindical fose independente das correntes ideolóxicas e políticas, o que historicamente significaba manter ós sindicatos fóra dos compromisos políticos dos socialistas e das accións violentas dalgúns anarquistas, ó mesmo tempo que abrir unha tradición de convivencia pluralista nos sindicatos.
A Confederación Xeral do Traballo (CGT) francesa, creada en 1895, evolucionou gradualmente cara as posicións sindicalistas revolucionarias que finalmente se impuxeron no Congreso de Amiens de 1906, onde se redactou a Carta de Amiens documento clave e fundacional do sindicalismo revolucionario, redactado por Victor Griffuelhes, onde se establece unha estrita distinción entre o sindicato e a ideoloxía política. Na súa parte final di:
O sindicalismo revolucionario, e nisto achegábase ó anarcosindicalismo, concede unha importancia estratéxica á folga, e en especial á folga xeral, exaltándoa como eixo central da acción sindical.
Italia e Labriola
En Italia o sindicalismo revolucionario desenvolveuse a partir do socialismo (PSI). Os seus máximos expoñentes foron Arturo Labriola e Enrico Leone, que rexeitaban a opción pola acción parlamentaria que adoptara o Partido Socialista Italiano. Sostiñan que é o sindicato e non o partido a verdadeira organización da clase obreira. En 1912 crean a central sindicalista revolucionaria de Italia, a Unión Sindical Italiana (USI), oposta á CGIL.
Arturo Labriola escribiu:
Para Labriola só o sindicato posibilitaba a autorrealización da sociedade civil.
Relación co anarquismo
Nalgúns países o anarcosindicalismo inspirouse no sindicalismo revolucionario, e co tempo identificáronse, a tal punto de que en moitos lugares, na actualidade, o termo sindicalismo revolucionario é case un sinónimo de anarcosindicalismo, como nalgúns países da Europa Occidental.
Existen organizacións sindicais que reclaman o nome de sindicalistas revolucionarias sen se declararen anarquistas, pero que son moi achegadas ás concepcións anarquistas ou son escisións de sindicatos anarquistas.
Nos Estados Unidos, Industrial Workers of the World, coñecidos popularmente como os Wobblies, creada en 1905, desenvolveu un sindicalismo revolucionario moi achegado ó anarcosindicalismo —sendo os seus integrantes ata hoxe a meirande parte anarquistas— opoñéndose tanto á lexislación obreira como ós contratos colectivos de traballo que impulsaba a American Federation of Labour.
Así tamén algúns dirixentes sindicais proanarquistas ou sindicatos de anarquistas que non se apegan estritamente ós principios do anarcosindicalismo se declaran sindicalistas revolucionarios.
Relación co sindicalismo unitario
En América do Sur e Francia, o sindicalismo revolucionario desenvolveuse desde o socialismo de inspiración marxista, e desenvolveu unha cultura de sindicatos e centrais unitarias, autónoma dos partidos políticos, nos que podían convivir diferentes correntes ideolóxicas.
Relación co peronismo
Na Arxentina, o sindicalismo revolucionario foi unha das correntes sindicais que máis influíron, xunto co socialismo, na fundación do peronismo. Especialmente importante foi Luis Gay, presidente da Unión Sindical Argentina (USA), de tendencia sindicalista revolucionaria, que se adheriu ó peronismo, sendo logo secretario xeral da Confederación General del Trabajo e fundador do Partido Laborista, decisivo na vitoria electoral de Juan Perón en 1946.
Sindicalismo revolucionario na actualidade
Hoxe en día as organizacións que se denominan sindicalistas revolucionarias en todo o mundo son as que dalgún modo se relacionan cos movementos anarquistas, comunistas, maoístas, guevaristas e trotskistas.
Diferentes verquentes do sindicalismo revolucionario se organizaron en asociacións internacionais: en 1923 a corrente anarcosindicalista creou a Asociación Internacional dos Traballadores (AIT); en 1938 a corrente trotskista creou a Cuarta Internacional; en 1945 a corrente comunista creou a Federación Sindical Mundial (FSM).
Villaescusa de Haro
Villaescusa de Haro é unha localidade do sur-oeste da provincia de Cuenca, en Castela A Mancha, España. No ano 2014 a poboación era de 550 habitantes.
Xeografía
O termo municipal limita ó norte con Fuentelespino de Haro, Alconchel de la Estrella e Villalgordo del Marquesado; ao leste con Villar de la Encina, Carrascosa de Haro e Rada de Haro; ao sur e oeste con Belmonte.
A extensión é duns 91 km², cun terreo calcario e desigual predominado os outeiros aos chairos, cunha altura máxima duns 820 m. Pola súa parte norte pasa o río Záncara.
O clima é mediterráneo morno, cunha temperatura media anual de 12 °C a 14 °C e unha pluviometría de 350 a 700 mm. Con elevadas temperaturas en verán e baixas en inverno, característico dun clima continental de interior da Península Ibérica.
A vexetación autóctona, está composta principalmente por matogueiras (tomiño, segorellas, lavanda, aulaga) aciñeiras e carrascos.
Enrique Tierno Galván
Enrique Tierno Galván, nado en Madrid o 8 de febreiro de 1918 e finado na mesma cidade o 19 de xaneiro de 1986, foi un político, sociólogo e ensaísta español, alcalde de Madrid entre 1979 e 1986.
Doutor en Dereito, Doutor en Filosofía e Letras, Catedrático de Dereito Político dende 1948 ata 1953 na Universidade de Murcia, e dende 1953 ata 1965 na Universidade de Salamanca.
Biografía
Foi o primeiro en traducir o Tractatus de Ludwig Wittgenstein e realizou importantes achegas sobre a novela picaresca, a novela histórica e a socioloxía de masas. Home moi culto, escribiu unhas interesantes Acotaciones a la historia de la cultura occidental en la Edad Moderna (1964) e traduciu a obra fundamental de Edmund Burke, as Reflexiones sobre la Revolución Francesa.
Morto Francisco Franco en 1975, ó ano seguinte foi reposto na súa cátedra. Nas primeiras eleccións democráticas, o 15 de xuño de 1977, obtivo a acta de deputado por Madrid, nas listas do PSP (o PSP obtivo en ditas eleccións seis deputados), pero rematou por integrar o seu partido no PSOE, do que foi elixido presidente de honra (abril de 1978). Nas primeiras eleccións municipais da democracia (abril de 1979) preséntase á alcaldía de Madrid. Aínda que o seu partido non é o máis votado (foi a UCD), unha coalición co PCE dálle a alcaldía. É reelixido, tamén co apoio do PCE nas eleccións de maio de 1983. Permaneceu no cargo ata o seu pasamento en xaneiro de 1986. Durante os case que sete anos de mandato, levou a fin importantes reformas, alcanzando unha gran popularidade. Escribiu un libro de memorias, Cabos sueltos (1981), nunha prosa culta e irónica. Porén, os seus adversarios acusárono de desfigurar a súa propia traxectoria.
Obra
Coñecido cariñosamente como O vello profesor, foi autor de varias obras, e nestas destacan:
Coriolis (satélite)
Coriolis é un satélite artificial da Forza Aérea dos Estados Unidos lanzado o 6 de xaneiro de 2003 mediante un foguete Titan-2G desde a base Vandenberg da Forza Aérea para probar novas tecnoloxías e observar a superficie terrestre.
Características
Coriolis é un satélite do Programa de Probas Espaciais da Forza Aérea dos Estados Unidos coa finalidade de demostrar a medición remota de ventos na superficie terrestre usando a técnica de radiometría polarimétrica de microondas como maneira de reducir riscos para o uso da tecnoloxía no sistema de satélites meteorolóxicos NPOESS. Tamén se adica a predecir perturbacións xeomagnéticas mediante a observación de eventos de exección de masa coronal do Sol.
O satélite ten unha masa de 395 kg, cun [[diámetro de 3,0 m e unha altura de 6,9 m. leva dous instrumentos a bordo:
Berhaneyesus Demerew Souraphiel
Traxectoria
En 1990 foi nomeado superior provincial dos lazaristas en Adís Abeba. En 1994 foi nomeado prefecto de Jimma-Bonga. O 7 de novembro de 1997 foi nomeado bispo auxiliar de Adís Abeba e bispo titular de Bita. Recibiu a ordenación episcopal o 25 de xaneiro de 1998 de mans do cardeal Paulos Tzadua.
O 7 de xullo de 1999 foi nomeado arcebispo metropolita de Adís Abeba.
O 7 de marzo de 2009 Bieito XVI nomeouno membro da Congregación para as Igrexas Orientais.
O 19 de febreiro de 2014 o papa Francisco confirmouno como membro da Congregación para as Igrexas Orientais.
O 14 de febreiro de 2015 o papa Francisco creouno cardeal.
Mabel
Mabel (Mabel Alabama Pearl McVey) nada en Alhaurín el Grande, Málaga, 20 de febreiro de 1996 é unha cantante de Rhythm and blues e compositora musical de orixe anglosueca.
Dardos
Ademais dun deporte profesional, os dardos son un xogo de pub tradicional.
Historia
A primeira vez que se mencionan os dardos nos libros de historia foi en 1314. Entre batallas, os soldados, aburridos, buscaban outras ocupacións, unha das cales era competir entre eles lanzando paus ou outros materiais punzantes ás tapas dos bocois de viño. Posteriormente empregaron a sección dun tronco de árbore colgado entre unhas pólas. Os mesmos círculos concéntricos da madeira servían definir as diferentes puntuacións. Durante moito tiempo foi considerado un deporte practicado polos militares. Era moi apreciado porque mantiña a puntería dos soldados, adestrando o lanzamento de armas lixeiras contra o inimigo.
A puntuación estándar da diana atribúese a un carpinteiro de Lancashire chamado Brian Gamlin, que a desenvolveu en 1896 para penalizar a inexactitude, aínda que a historia é discutida.
Duomes de Abaixo, Sanamede do Monte, A Baña
Duomes de Abaixo é un lugar da parroquia de Sanamede do Monte no concello coruñés da Baña na comarca da Barcala. Tiña 22 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE,, dos cales 13 eran mulleres e 9 eran homes. No ano 2010 tiña 28 habitantes: 15 mulleres e 13 homes.
Duomes de Arriba, Sanamede do Monte, A Baña
Duomes de Arriba é un lugar da parroquia de Sanamede do Monte no concello coruñés da Baña na comarca da Barcala. Tiña 49 habitantes no ano 2015 segundo datos do INE,, dos cales 27 eran homes e 22 eran mulleres. No ano 2010 tiña 59 habitantes: 33 homes e 26 mulleres.
STS-113
STS-113 foi unha misión do transbordador espacial Endeavour lanzada o 24 de novembro de 2002 desde a rampla 39A do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Bernardo Máiz
Bernardo Máiz Vázquez, nado en Ferrol o 12 de maio de 1950, é un historiador galego.
STS-113
Características
STS-113, con catro astronautas a bordo, foi unha misión para continuar construíndo a Estación Espacial Internacional. A tripulación estaba formada polo comandante Jim Wetherbee, o piloto Paul Lockhart e os especialistas de misión Michael López-Alegría e John Herrington.
Bernardo Máiz
Traxectoria
Licenciado en Xeografía e Historia pola Universidade de Santiago de Compostela en 1973, e Doutor en Historia Contemporánea (Zaragoza, 1984) coa tese titulada "1936-1964. A esquerda militante en Galicia". Membro fundador do colectivo "Memoria Histórica Democrática". Foi profesor de secundaria e catedrático no IES Concepción Arenal de Ferrol (1976-2010).
STS-113
Características
Durante a misión estendouse o mastro central da estación coa viga P1, de 13,7 m e 12,5 toneladas e con parte do sistema de control térmico. Para a súa instalación necesitáronse tres paseos espaciais. Durante a misión tamén se transferiron víveres e subministracións do transbordador á estación. Antes de deixar a estación, o 2 de decembro, o transbordador soltou un par de picosatélites unidos por un cable.
Bernardo Máiz
Traxectoria
É veciño do Seixo, Mugardos.
STS-113
Características
O transbordador volveu a terra en Cabo Cañaveral o 7 de decembro de 2002 despois de tres días de atraso por mal tempo na zona.
Nota musical
Nota musical é o elemento mínimo dun son musical, formado por un único modo de vibración do ar. A cada nota está asociada unha frecuencia, cuxa unidade máis utilizada é o Hz (hertz), a cal describirá en termos físicos se a nota é máis grave ou máis aguda.
O son fisicamente é unha onda (ou conxunto de ondas) que se propaga no ar cunha certa frecuencia. Se esas ondas tiveren unha frecuencia na faixa de 20 Hz a 20.000 Hz, o ouvido humano será capaz de vibrar á mesma proporción, captando esa información e producindo sensacións neurais, ás cales o ser humano dá o nome de son. As ondas con frecuencia máis baixa (entre 20 Hz a 100 Hz por exemplo, soan nos nosos ouvidos de forma grave, e sons con frecuencia elevada - por exemplo acima de 400 Hz, soan de forma aguda).
As notas poden combinarse sendo tocadas ao mesmo tempo (definindo a harmonía), ou en secuencia (definindo a melodía). Se eses factores, xunto a algúns outros, resultaren nunha sensación agradábel, dáselle a esa secuencia o nome de música.
Orixe do nome
O nome das notas (dó, re, mi, fa, sol, la, si) ten a súa orixe na música coral medieval. Foi Guido d'Arezzo, un monxe italiano (990-1050), quen creou este sistema de nomear as notas musicais - o chamado sistema de solmización. Seis das sílabas foron tiradas das primeiras seis frases do texto dun himno a Xoán Baptista en que cada frase era cantada un grao por encima do anterior na escala. As frases iniciais do texto, escrito por Paulo Diácono (aprox. 720 - 799), eran: Ut queant laxis, Resonare fibris, Mira gestorum, Famuli tuorum, Solve polluti, Labii reatum.
Máis tarde, Ut foi substituído por Dó, por ser unha sílaba mais cantábel, e foi engadida a sílaba Si, como abreviación de Sante Iohannes (San Xoán). A sílaba Sol chegou a ser máis tarde acurtada para So, para uniformar todas as sílabas de modo a terminaren todas por unha vogal.
As sílabas ut, re, mi, fa, sol e la, chamadas voces, non correspondían a alturas absolutas na escala, mais apenas a graos nun hexacorde. A altura das notas era designada por letras de A a G. A partir dun treito escrito nun modo eclesiástico calquera, podíase traspolo dunha 4ª, 5ª ou 8ª sen modificar ningunha das voces sobre as cales o treito sería cantado. Unha secuencia re-mi-fa trasposta dunha 4ª continuaba a ser considerada re-mi-fa, na solmización, e non sol-la-si bemol como no sistema actual, malia que fose designada por G-A-Bb en vez de D-E-F. Máis tarde, nos países latinos, adoptouse a designación «Dó Re Mi Fa Sol La Si Dó» para representar «C D E F G A B C».
Нотная запись
Trompe le Monde
Trompe le Monde é o cuarto e derradeiro álbum da banda estadounidense de rock alternativo Pixies, editado o 23 de setembro de 1991 a través do selo 4AD no Reino Unido e de Elektra Records nos Estados Unidos. Despois do "surf-pop" de Bossanova neste álbum a banda recupera o son abrasivo dos seus primeiros discos.
O álbum acadou o posto 92 na lista Billboard 200 o 26 de outubro de 1991, e no ano 2003 foi posto no número 83 na lista dos 100 mellores álbums elaborada pola publicación Pitchfork Media.
William Moulton Marston
O doutor William Moulton Marston, nado o 9 de maio de 1893 e finado o 2 de maio de 1947, coñecido polo pseudónimo de Charles Moulton, foi un psicólogo, teórico, inventor e autor de cómics que creou o personaxe Wonder Woman.
Marston tiña unha relación amorosa coas psicólogas Elizabeth Holloway Marston e Olive Byrne, vivía simultaneamente con ambas e tivo varios fillos con elas. Ambas mulleres influíron na creación da personaxe.
Traxectoria
En 1915, Marston casou coa súa compañeira Elizabeth Holloway, en 1925 comezou unha relación con Olive Byrne, unha estudante de psicoloxía alumna súa; a relación tiña a aprobación da súa muller e, de feito, a moza foi vivir co matrimonio. Entre 1928 e 1933 Marston tivo dous fillos coa súa esposa e tres fillos con Byrne. Para manter a aparencia, a parella de Marston adoptou legalmente os fillos de Byrne. Cara ao exterior presentáronse como unha familia convencional cunha coidadora. Os nenos non souberon a verdade ata 1963, cando Holloway lles revelou que o seu pai adoptivo era o seu pai biolóxico.
Educación e carreira
Estudou na Universidade de Harvard, licenciouse en 1915 e foi máster en dereito en 1918. En 1921, completou os seus estudos de doutoramento no campo da psicoloxía. Despois de ensinar na American University en Washington DC e na Universidade de Tufts, Massachusetts, Marston viaxou á Universal Studios, en California, en 1929 onde traballou durante un ano como director de servizos públicos.
Ao rematar os seus estudos investigou os conceptos de «vontade» e «poder» e os seus efectos na personalidade e no comportamento humano, tamén estudou a conciencia as cores, as emocións primarias e os síntomas corporais. Os seus descubrimentos foron unha valiosa contribución ao campo da psicoloxía.
Detector de mentiras
Marston é o creador do primeiro dispositivo funcional para detectar mentiras, grazas á súa adaptación de instrumentos para medir a presión arterial no corpo e outros cambios corporais. A súa invención é a base do polígrafo desenvolvido por John Augustus Larson.
O modelo teórico DISC
William Moulton Marston fixou o seu interese psicolóxico nas persoas «normais» ou típicas. Estaba interesado nos retos diarios das persoas comúns. Non lle interesaba a conduta psicótica ou a enfermidade mental, quería desenvolver unha unidade de medida da «enerxía mental», é dicir «entender e describir o comportamento humano normal» de acordo a como cada persoa distribúe, manexa, exterioriza esta enerxía mental en 4 «direccións»: Pronto se daría conta de que o comportamento das persoas correspondía a unha destas categorías e de que as relacións humanas atravesaban este patrón. Máis adiante suma un quinto eixo, o do Autocontrol emocional, relacionado co «Equilibrio entre Emoción e Racionalidade», moi asociado ao que hoxe coñecemos como a Intelixencia emocional.
En 1928 publicou Emotions of Normal People e aínda que escribira acerca do modelo DISC catro anos antes, foi neste libro onde presentou formalmente a Teoría DISC. En 1931 publicou un segundo libro acerca da teoría, Integrative Psychology. A Teoría DISC foi un dos primeiros intentos de aplicar psicoloxía a persoas ordinarias, fóra dun ámbito puramente clínico.
Historietista de Wonder Woman
En 1941, Marston, baixo o pseudónimo de Charles Moulton, creou o cómic Wonder Woman para DC Cómics: unha princesa amazona que era a protagonista do seu propio cómic e non a parella do heroe.
Marston atopábase convencido de que as mulleres eran máis honestas e máis confiables que os homes e de que podían traballar máis rápido e con maior precisión. Ao longo da súa vida, avogou pola causas das mulleres da época, postulou que hai unha noción masculina de liberdade que, é inherentemente anárquica e violenta, e unha noción feminina oposta baseada no «encantamento amoroso» que leva a un estado ideal de submisión en que se ama a autoridade.
A súa visión crítica de certos estereotipos de xénero na cultura popular é expresado nun artigo de 1944 publicado en American Scholar: Nin sequera as mulleres queren ser mulleres mentres o noso arquetipo de femineidade careza de forza, fortaleza e poder… O remedio obvio é crear un personaxe feminino con toda a forza de Superman máis todo o encanto dunha muller bela e boa (Marston, 1944).
Cinema
En 2017 a etapa da súa vida na que creou Wonder Woman foi levada ao cinema na película Professor Marston and the Wonder Women, o papel protagonista foi interpretado por Luke Evans.
A película trasládanos ao campus universitario feminino de Radcliffe (que máis tarde se integrou en Harvard) a principios dos anos vinte, onde o profesor Marston ensinaba a recentemente incorporada materia de psicoloxía mentres a súa muller, Elizabeth, igual de brillante que el, tíñase que conformar con traballar ao seu lado sen dereito a unha praza propia por culpa da discriminación de xénero.
Unha das máis famosas frases do profesor Marston tamén está incluída na película, case a modo de epílogo: «Se o home ten unha natureza anárquica e violenta e a muller cariñosa e protectora, entón elas deberían gobernar o mundo».
Campionato Portugués de Rugby 2013-2014
A tempada 2013-2014 do Campionato Portugués de Rugby foi a 56ª edición da máxima competición nacional de clubs de rugby en Portugal, organizada pola Federación Portuguesa de Rugby.
Kirta
Kirta foi o mítico primeiro rei de Mitanni, unificador das tribos hurritas e das cidades estado como Urkesh e outras, para formar o reino.
Traxectoria
Reinou aproximadamente na metade do século -XVI. Sucedeuno o seu fillo Shuttarna I. Carécese de inscricións sobre o seu reinado. Un relato épico nunha taboíña de Ugarit narra de forma novelada a historia da súa vida: Unha vez mortos todos os seus fillos e a súa esposa, o rei tivo un soño, no que se lle apareceu o deus creador, que lle instruíu para pedir axuda a Baal, deus da choiva, para o que emprendeu unha expedición a fin de conseguir unha nova esposa. No camiño, atopou un santuario da deusa Asherah, á que prometeu ofrecer unha estatua de ouro, se atopaba esposa. Kirta atopou esposa, coa que tivo varios fillos, pero esqueceu a súa promesa á deusa, que o castigou cunha enfermidade. Durante a mesma, o seu fillo máis vello tratou de derrocalo, pero el lanzoulle unha maldición, momento no que acaba o texto.
Cass Gilbert
miniatura|dereita|250px|Cass Gilbert en [[1907.]] dereita|miniatura|250px|Edificio do Tribunal Supremo en Washington.
Cass Gilbert, nado en Zanesville (Ohio) o 29 de novembro de 1859 e finado o 17 de maio de 1934, foi un arquitecto americano.
Traxectoria
Foi mediano de tres irmáns, e creceu en St. Paul (Minnesota). Con 17 anos entrou na firma McKim, Mead and White e despois estableceuse pola súa conta. Os seus edificios públicos en estilo clásico reflicten o sentido americano optimista. Víase como o herdeiro da democracia grega, a lei romana e do humanismo do renacemento. Gilbert considérase un pioneiro dos rañaceos, pero o revestimento dos seus edificios miraban de novo ó Neoclasicismo. A súa obra máis coñecida é o edificio do Tribunal Supremo dos Estados Unidos.
Raúl Porras Barrenechea
Raúl Porras Barrenechea (1897-1960) foi un escritor, historiador, diplomático e político peruano.
Traxectoria
Naceu en Pisco, en 1922 ingresou na carreira diplomática como bibliotecario do Ministerio de Exteriores, foi director do Colexio Universitario (1931), embaixador en España (1948-1950), senador (1956-1958) e ministro de relacións exteriores (1958-1960). Morreu en Lima.
Entre as súas obras destacan El periodismo en el Perú (1921), El testamento de Pizarro (1936), Las relaciones primitivas de la conquista del Perú (1937), Tres ensayos sobre Ricardo Palma (1954) e Fuentes históricas peruanas (1955)
Shuttarna I
Shuttarna I foi o segundo rei de Mitanni. Sucedeu ao seu pai Kirta, mítico fundador do reino. Reinou sobre o final do século –XVI. Sucedeuno Barattarna, a relación familiar co cal non é coñecida.
Peixes
Os peixes (Pisces) son animais vertebrados, ovíparos, acuáticos e con respiración branquial. A especialidade da zooloxía que se ocupa especificamente dos peixes chámase ictioloxía. O grupo dos peixes é un taxon parafilético, é dicir, un caixón de xastre definido pola exclusión dun taxon (os tetrápodos) doutro maior (os vertebrados), e non pola posesión de características derivadas comúns. Inclúense nesta definición os mixíns, a lamprea, os condrictios (ou peixes cartilaxinosos) e os osteíctios (ou peixes óseos), así coma diversos grupos relacionados extintos. A maioría dos peixes son ectotérmicos, é dicir, dependen de fontes externas para obter calor, o que provoca que a temperatura do seu corpo varíe segundo a temperatura do ambiente. Algúns dos grandes peixes coma o tiburón branco e o atún teñen unha temperatura máis alta de seu. Como é propio dos primeiros vertebrados, son acuáticos e, a diferenza do que observamos nos tetrápodos, a respiración prodúcese por branquias situadas nas fendeduras da farinxe. A locomoción baséase nunha forma hidrodinámica, con movementos laterais do corpo auxiliados por extremidades que son aletas.
Os peixes son abundantes en tódalas masas de auga da Terra e poden ser atopados en case tódolos ambientes acuáticos, dende as correntes de alta montaña ata as zonas máis profundidades dos océanos. É un grupo moi heteroxéneo con preto de 32.000 especies, máis ca ningún outro grupo de vertebrados.
Evolución
Os peixes orixináronse a partir doutros cordados contra o comezo do Cámbrico. Non se sabe con seguridade onde fixar a súa orixe.
Os vertebrados terrestres (tetrápodos) diferenciáronse a partir de peixes emparentados co celacanto ou os peixes pulmonados, e algunhas das primeiras formas están a metade de camiño entre o noso concepto de peixe e o de anfibio.
Clasificación
miniatura|. miniatura|dereita|. Podemos clasificar os peixes segundo diferentes criterios:
Clasificación zoolóxica
Tradicionalmente divídense en Ágnatos (é dicir, sen mandíbula, infrafilo Agnatha) e Gnatóstomos ou mandibulados (infrafilo Gnathostomata). Hai autores que dan a estes taxons a denominación de superclase.
No primeiro grupo incluénse as lampreas (clase Cephalaspidomorphi) e os peixes viscosos (clase Myxini), que algúns autores non consideran verdadeiros vertebrados. No segundo grupo están os peixes cartilaxinosos (raias e quenllas, clase Chondrichtyes) e os peixes óseos (clase Osteichthyes).
Os peixes cartilaxinosos ou condrictios caracterízanse polo seu esqueleto formado exclusivamente de cartilaxe, aberturas branquiais non protexidas por opérculos, fociño alongado coa boca disposta na cara ventral, aletas carnosas e ríxidas (non pregables coma no caso dos peixes óseos) e ausencia de vexiga natatoria. A maioría das especies son vivíparas.
Os peixes óseos ou osteictios (ou peixes verdadeiros) posúen un esqueleto formado por tecido óseo, aletas sostidas por radios, pel cuberta por escamas e branquias cubertas por opérculos. A maioría son ovíparos.
Clasificación ecolóxica
Os peixes, así coma outros organismos acuáticos, poden clasificarse ecoloxicamente pola súa tolerancia a distintas salinidades en eurihalinos ou estenohalinos, e tamén por outros aspectos da súa adaptación e hábitos (catádromos ou anádromos)
Clasificación gastronómica
En alimentación, os peixes clasifícanse de acordo ó seu contido en graxa, carácter que está en relación inversa á súa dixestibilidade. A cantidade de graxa depende, principalmente, dos hábitos migratorios das distintas especies.
Dentro dunha mesma especie, a graxa varía segundo a época do ano en que se capture. O salmón, por exemplo, adoita ter un 12% de graxa ou máis, pero despois da desova alcanza cifras de só un 1%.
Anatomía
miniatura|180px|A técnica de diafanización aplicada a un peixe deixa ao descubierto o seu esqueleto O medio acuático impuxo aos peixes a súa forma xenérica, a súa forma de respirar, o seu método de locomoción e a súa reprodución.
Sistema respiratorio
No caso dos peixes pulmonados e poliptéridos describíronse pulmóns similares aos dos tetrápodos, polo que deben subir á superficie da auga a tragar aire fresco a través da boca para que sexa pasado través das branquias ou filamentos branquiais.
Sistema dixestivo
Nos peixes, ao ser a comida inxerida a través da boca, é desglosada no estómago. Órganos como o fígado e o páncreas engaden enzimas dixestivas. A absorción de nutrientes realízase a través do intestino.
Sistema circulatorio
miniatura|202x202px|esquerda|Modelo didáctico do corazón dos peixes miniatura|200px|Esquema do aparato circulatorio dun peixe Os peixes teñen un sistema circulatorio pechado cun corazón que bombea o sangue a través dun circuíto único por todo o corpo. O sangue vai do corazón ás branquias, destas ao resto do corpo, e finalmente regresa ao corazón. Na maioría dos peixes o corazón consta de catro partes: o seo venoso, o adro, o ventrículo e o bulbo arterioso. A pesar de posuír catro partes, o corazón dos peixes está constituído por dúas cavidades situadas en serie, unha aurícula e un ventrículo. O seo venoso é unha cámara de paredes delgadas que recibe o sangue das veas do peixe antes de permitirlle fluír ao adro, unha cámara muscular grande e que serve como un compartimento de dirección única que dirixe o sangue cara ao ventrículo. O ventrículo é unha bolsa muscular de paredes grosas, que se contrae e empurra o sangue a un tubo longo chamado bulbo arterioso. O bulbo arterioso únese cun gran vaso sanguíneo chamado aorta, pola cal flúe o sangue cara ás branquias do peixe.
Sistema excretor
Ao igual que moitos animais acuáticos, a maior parte dos peixes excretan residuos nitroxenados en forma de amoníaco. Parte das súas excrecións difúndense a través das branquias na auga circundante. O resto expúlsase polos riles, órganos excretorios que filtran os refugallos do sangue. Os riles axudan aos peixes a controlar a cantidade de amoníaco nos seus corpos. Os peixes de auga salgada tenden a perder auga debido á osmose. Nos peixes de auga salgada, os riles concentran os refugallos e expulsan do corpo tan poca auga como lles for posible. No caso dos peixes de auga doce, a situación é á inversa e tenden a obter auga continuamente. Os riles dos peixes de auga goce están especialmente adaptados para desbotar grandes cantidades de urina diluída (o sexa, con moita auga). Algúns peixes desenvolveron riles especialmente adaptados que cambian a súa función, permitíndolles trasladarse da auga doce á auga de mar.
Sistema nervioso
miniatura|150px|Vista dorsal do cerebro dun [[Oncorhynchus mykiss]]
Sistema nervioso central
Comparándoos con outros vertebrados, os peixes teñen en xeral un cerebro pequeno en relación ao tamaño do seu corpo, arredor dun quinceavo da masa cerebral de aves ou mamíferos dun tamaño similar. Non obstante, algúns peixes teñen un cerebro relativamente grande, como é o caso dos peixes da familia Mormyridae e os tiburóns, cun cerebro que ten unha proporción entre masa cerebral e corporal similar ao das aves e os marsupiais.
O cerebro está dividido en varias rexións. Na parte frontal atópanse os lóbulos olfativos, un par destruturas que reciben e procesan sinais das narinas a través de dous nervios olfactivos. Os lóbulos olfactivos están máis desenvolvidos en peixes que cazan principalmente polo olor, como os mixinos, tiburóns e peixes gato. Tralos lóbulos olfativos atópase o telencéfalo ou cerebro anterior, estrutura bilobular que nos peixes concirne sobre todo ao olfacto.
Conectando o cerebro anterior ao cerebro medio ou mesencéfalo localízase o diencéfalo. O diencéfalo realiza varias funcións asociadas coas hormonas e a homeostase. A glándula pineal sitúase xusto por riba do diencéfalo. Esta estrutura realiza moitas funcións diferentes, incluída a percepción da luz, o mantemento do ritmo cardíaco e o control dos cambios de pigmentación.
O cerebro medio contén os dous lóbulos ópticos. Estes lóbulos son de maior tamaño en especies que cazan coa vista, como a troita arco da vella e os cíclidos.
O metencéfalo está particularmente implicado en natación e equilibrio. O cerebelo é unha estrutura monolobular polo xeral de gran tamaño e habitualmente a parte máis grande do cerebro. os mixinos e as lampreas teñen cerebelos relativamente pequenos, pero polo contrario o do peixe elefante está moi desenvolvido e aparentemente relacionado coa súa capacidade eléctrica.
O mielencéfalo é a parte máis posterior do cerebro. Ademais de controlar as funcións dalgúns músculos e órganos do corpo, nos peixes óseos tamén se encarga da respiración e a osmorregulación.
Sistema sensorial
Moitos peixes posúen órganos sensoriais moi desenvolvidos. Case todos os peixes diúrnos teñen ollos ben desenvolvidos que perciben a cor polo menos tan ben como os seres humanos. Moitos peixes tamén teñen células especializadas coñecidas como quimiorreceptores que son responsables dos sentidos do gusto e do olfacto. Aínda que dispoñen de oídos nas súas cabezas, moitos peixes non perciben ben os sons. Non obstante, a maior parte dos peixes teñen receptores sensibles que forman a liña lateral. A liña lateral permite a moitos peixes detectaren correntes suaves e vibracións, así como sentir o movemento das súas presas ou doutros peixes próximos. Algúns peixes, como os tiburóns ou os peixes globo, teñen órganos que perciben niveis baixos de corrente eléctrica. Outros, como a anguía eléctrica, pode producir a súa propia electricidade.
Os peixes oriéntanse empregando puntos de referencia e poden utilizar mapas mentais de relacións xeométricas baseadas en sinais múltiples ou símbolos. En estudos realizados con peixes en labirintos, determinouse que os peixes empregan rutinariamente a memoria espacial e a discriminación visual.
Capacidade para sentir dor
Experimentos realizados polo Dr. William Tavolga, zoólogo do Mote Marine Laboratory, achegan probas de que os peixes mostran respostas de medo e dor. Por exemplo, nos experimentos de Tavolga, os peixes sapo gruñían cando se lles aplicaban descargas eléctricas, e co tempo comprobaron que xa gruñían ante a vista dun eléctrodo.
En 2003, científicos escoceses da Universidade de Edimburgo que realizaban unha investigación sobre a troita arco da vella concluíron que os peixes amosan comportamentos asociados xeralmente coa dor. En probas realizadas tanto na Universidade de Edimburgo como no Instituto Roslin, inxectouse veleno de abella e ácido acético nos beizos da troita, o que fixo que os peixes balancearan os seus corpos e fregaran os beizos contra as paredes e o chan dos tanques, polo que os investigadores cren que eran esforzos por aliviar a dor, de xeito similar a como o farían os mamíferos. As neuronas nos cerebros dos peixes mostraron un modelo parecido ao dos humanos cando experimentan dor.