cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Francos
Clodoveo
En cada reino franco, o mordomo de palacio exercía as funcións de xefe de estado. Unha serie de mortes prematuras que comezaron coa de Dagoberto I en 639 desembocaron nunha sucesión de reis menores de idade. A comezos do século VIII, isto permitira aos maiores austrasios consolidar o poder da súa propia liñaxe, o cal levou á fundación dunha nova dinastía: os carolinxios.
Os Carolinxios
Tradicionalmente considérase que o reinado carolinxio comeza coa deposición do último rei merovinxio, co consentimento do Papa, e a ascensión ao poder en 751 de Pipino o Breve, pai de Carlomagno. Pipino sucedera ao seu pai, Carlos Martel, como maior de palacio dun reino franco reunido e reconstruído a partir das partes anteriormente independentes.
Pipino reinou como rei electo. Aínda que este tipo de eleccións eran pouco frecuentes, había unha regra xeral na lei xermánica que establecía que o rei se apoiaba nos seus homes principais. Estes homes reservábanse o dereito de elixir a un novo líder digno de reinar de entre os membros do clan dominante, no caso de que considerasen que o vello rei non puidese conducilos a batalla vitoriosa. Mentres que no que máis tarde sería Francia o reinado pasou a ser hereditario, os reis do tardío Sacro Imperio Romano Xermánico non foron capaces de abolir a tradición da elección, e continuaron sendo rexedores electos ata a desaparición do Imperio en 1806.
Pipino consolidou a súa posición en 754 ao fraguar unha alianza co papa Estevo III, quen obsequiou ao rei dos francos unha copia da ‘’Doazón de Constantino’’ en París, e o unxiu a el e á súa familia nunha maxestosa cerimonia en Saint-Denis, declarándoo patricius Romanorum (protector dos romanos). O ano seguinte Pipino cumpriu a promesa feita ao Papa e recuperou o exarcado de Rávena, recentemente perdido ante os longobardos, entregándollo ao Papa no canto de llo devolver ao emperador bizantino. Pipino entregou tamén os territorios reconquistados nos arredores de Roma, dando pé á creación dos Estados Pontificios na ‘’Doazón de Pipino’’, que deixou na tumba de San Pedro. O pontífice tiña boas razóns para esperar da reconstruída monarquía franca que proporcionase unha base de poder leal (potestas) na creación dunha nova orde mundial, centrado na figura do Papa.
Carlomagno
Trala morte de Pipino no 768, os seus fillos Carlos e Carlomán volveron repartirse o reino entre eles. De todos os xeitos, Carlomán retirouse a un mosteiro e morreu pouco tempo despois, deixando ao seu irmán como único rei. Este pasaría máis tarde a ser coñecido como Carlomagno, en francés Charlemagne e en alemán Karl der Große; un personaxe poderoso, intelixente e relativamente culto, que se convertería nunha lenda para a historia posterior tanto de Francia como de Alemaña. Carlomagno restableceu un equilibrio de poder entre o Emperador e o Papa.
A partir do ano 772, Carlos conquistou e derrotou aos saxóns para incorporar o seu reino ao Imperio Franco. Esta campaña sumouse á práctica de líderes cristiáns non romanos que provocaban a conversión dos seus veciños pola forza. Os misioneiros católicos francos, xunto a outros de Irlanda e da Inglaterra anglosaxoa, penetraran en territorio saxón desde mediados do século VIII, resultando nun aumento dos enfrontamentos cos saxóns, que se resistían aos empeños misioneiros acompañados de incursións militares. O principal opoñente saxón de Carlos, Widukind, aceptou ser bautizado no 785, como parte duns acordos de paz, pero outros líderes saxóns continuaron coa loita. Trala súa vitoria no 787 en Verdún, Carlos ordenou a matanza masiva de miles de prisioneiros saxóns pagáns. Tras varios levantamentos máis, os saxóns sufriron a derrota definitiva no 804. Isto expandiu o Imperio Franco cara ao leste, ata o río Elba, algo que o Imperio Romano só intentou unha vez, e no que fallou na batalla do bosque de Teutoburgo (9). Para poder cristianizar con máis efectividade aos saxóns, Carlos fundou varias dioceses, entre as que se contan as de Bremen, Münster, Paderborn e Osnabrück.
No 788, Tasilón, dux (duque) de Baviera, rebelouse contra Carlos. Tras esmagar a revolta, Carlos incorporou Baviera ao seu reino. Ademais de expandir os horizontes dos seus dominios, reduciu de xeito drástico o poder e a influencia dos Axilolfingas (a familia de Tasilón), outra das familias influentes de entre os francos e os seus potenciais rivais. Ata o 796, Carlos continuou expandindo o seu reino aínda máis cara ao sueste, ata a actual Austria e a partes de Croacia.
Lingua
A lingua dos francos, o fráncico, era unha derivación do indoeuropeo, probabelmente de raíz xermánica. Era un idioma moi fragmentado en dialectos, por mor de tres factores: a ruralización do reino, a falla de soporte escrito e as diversas etnias que se agrupaban so o nome de "francos".
Lista de reis francos salios
dinastía Merovinxia
(regnum francorum)
O mordomo de palacio Pipino (III) "o Breve" foi coroado rei e fundará a dinastía carolinxia.
Lista de Reis francos ripuarios
Desde ese momento os francos ripuarios e os salios quedan baixo o mesmo rei, Clodoveo I dos Salios.
Os carolinxios
esquerda|miniatura|320px|Europa no ano [[870.]]
A partir do final do século VII, nunha época marcada por loitas sanguentas entre os francos de Neustria (no oeste romance) e de Austrasia (no leste germanófono), os últimos merovinxios exercen só un papel de soberanos nominais ou rituais. O poder esfarélase progresivamente e pasa ás mans dos aristócratas rurais. A influencia da cultura latina vai esmorecendo durante os dous séculos anteriores. Ademais, unha crise económica sen precedentes afecta ao conxunto do Occidente antigo: débese, en particular, á clausura de moitas vías comerciais co mundo mediterráneo debido ás conquistas árabes.
O poder dos carolinxios sinala a entrada real na Idade Media: a Galia desaparece das fontes e convértese, xunto coa Xermania, en Francia, mentres que o centro do poder se desloca para ao leste, das antigas cidades episcopais para os ámbitos rurais dos condes carolinxios. Paradoxalmente, ao mesmo tempo, os literatos, conscientes da desaparición da cultura grecolatina, tentan facela rexurdir: é o Renacemento carolinxio. Carlomagno, o segundo pipínida, coróase el mesmo en Roma como Emperador dos francos e dos romanos no ano 800. Pero estas tentativas de restaurar o Imperio de Occidente fracasan finalmente. Mediante o Tratado de Verdún (843), os netos de Carlomagno dividen entre eles o imperio e poñen fin ao gran Reino dos Francos.
Pobo asirio
Os asirios (en ), ou siríacos, son un grupo étnico de Oriente Medio. Algúns deles identifícanse a si mesmos como arameos, ou caldeos. Falan diversos dialectos do arameo moderno así como outras linguas, dependendo do país de residencia. Os asirios son cristiáns siríacos que descenden da antiga Asiria, unha das máis antigas civilizacións do mundo, que data do -2500 na antiga Mesopotamia.
As áreas que forman parte da nación asiria son o norte de Iraq, o sueste de Turquía, o noroeste de Irán e o nordeste de Siria. Moitos asirios migraron cara a outras rexións do mundo durante o pasado século, incluíndo América do Norte, o Levante, Australia, Europa, Rusia e o Cáucaso. A emigración foi provocada en grande medida polo xenocidio asirio do Imperio Otomán durante a primeira guerra mundial, o masacre de Simele en Iraq en 1933, a Revolución Iraniana de 1979, as políticas ba'athistas en Iraq e Siria such, o xenocidio kurdo de Saddam Hussein, e o xurdimento do Estado Islámico (ISIS).
Biotoxina mariña
Chamamos biotoxinas mariñas ás substancias tóxicas acumuladas nos moluscos bivalvos, por inxestión de plancto que conteña toxinas, concretamente por inxestión de diversas especies de dinoflaxelados (certas algas microscópicas) integrantes do fitoplancto. Poden provocar no consumidor diferentes cadros de intoxicación alimentaria, dependendo da toxina presente nos moluscos. miniatura|250px|Debuxo esquemático dos dinoflaxelados.
Estas toxinas son termoestables, de modo que no son destruídas polo tratamento culinario nin por ningún proceso tecnolóxico coñecido ata o momento (depuración, cocción, esterilización). Sábese que o tratamento térmico (cocción) pode diminui-lo nivel de toxina, que pasa en boa parte ó líquido de cocción, pero aínda así o resultado é irregular e non ofrece as suficientes garantías sanitarias.
Orixe das biotoxinas: o fitoplancto
Baixo o concepto de fitoplancto agrúpase un total dunhas 5.000 especies de algas microscópicas diferentes descritas en todo o mundo, diatomeas e dinoflaxelados principalmente. Son organismos con capacidade de movemento nula ou moi reducida (os dinoflaxelados deben o seu nome á presenza dun flaxelo), e son transportados pasivamente polas correntes e movementos verticais da auga. A maior parte son autótrofos, é dicir, teñen actividade fotosintética.
A presenza destas algas nas nosas augas é habitual e serven de fonte de alimento a moluscos e peixes sen que se produza problema ningún. É máis, a riqueza marisqueira das nosas rías débese en boa parte á súa riqueza en plancto, xa que representa o nivel trófico primario dos ecosistemas acuáticos, o alimento fundamental para os nosos moluscos bivalvos, de alimentación por filtración.
Illa de Bering
miniatura|300px|Illa Bering desde o espazo, marzo de 1992. miniatura|dereita|Grupo de cazadores Aleut na illa Bering, 1884–1886. miniatura|dereita|A tumba de Vitus Bering A Illa de Bering (en ruso, Ostrov Beringa), é unha illa rusa situada preto da Península de Kamchatka no Mar de Bering. Con 90 quilómetros de longo e 20 de ancho, é a máis grande as Illas Komandorski. Anteriormente era coñecida como illa Avacha.
Biotoxina mariña
Orixe das biotoxinas: o fitoplancto
Desas 5.000 especies de algas, só unhas 300 producen en determinadas circunstancias medioambientais crecementos exponenciais da concentración de células, verdadeiras explosións de algas que poden chegar a alterar visiblemente a cor do mar.
Estas situacións son coñecidas desde antigo e constitúen as denominadas mareas vermellas ou purgas do mar, pola coloración parda ou vermella que toman as augas baixo a presenza masiva de algas, posuidoras de pigmentos fotosintéticos.
Chamamos episodio tóxico á proliferación destas especies de dinoflaxelados produtores de toxina, que pode ser acumulada no hepatopáncreas dos moluscos bivalvos e provocar intoxicacións alimentarias nos consumidores.
En Galicia, só seis especies están relacionadas coa aparición de biotoxinas nos moluscos e os problemas sanitarios consecuentes ó facelos non aptos para consumo humano. En ocasións, tamén poden afectar directamente a peixes e moluscos dificultando o seu crecemento. Para previr este problema nos consumidores, faise necesario prohibi-la extracción de moluscos ata que as poboacións de dinoflaxelados se reducen a niveis normais e desaparece a toxina da vianda dos moluscos.
Tipos de biotoxinas
Non existe unha única biotoxina nos moluscos. Ata hai ben pouco admitíase e controlábase a presenza de dúas: diarreica (DSP) e paralizante (PSP). En 1997 admitiuse a existencia nas augas galegas da toxina amnésica (ASP) e regulouse o seu control. En 2002, a reglamentación sanitaria falaba xa de cinco biotoxinas, realmente representadas por distintos tipos e agrupadas nas seguintes familias, todas elas presentes nas augas galegas:
miniatura|250px|Estrutura molecular da xesotoxina.
A FAO publicou en 2004 un estudo detallado sobre as toxinas dos dinoflaxelados, Marine Biotoxins. A taxonomía e identificación dos dinoflaxelados pode consultarse no Atlas of dinoflagellates, da Universidade de Toquio.
Intoxicación ciguatérica
Existe outro problema tóxico a consecuencia de biotoxinas mariñas, propio de augas cálidas do Caribe, que consiste na intoxicación por ciguatoxina ou toxina ciguatérica, producida fundamentalmente polo dinoflaxelado Gambierdiscus toxicus, presente en rexións tropicais e subtropicais, e que afecta a diferentes especies de peixes, con tendencia a acumularse nos grandes peixes carnívoros, como a barracuda (Sphyraena barracuda).
Control das biotoxinas
A lexislación europea estableceu xa en 1979 as primeiras normas que regulaban a calidade das augas nas que se producían os moluscos e outros invertebrados mariños destinados ó consumo humano en vivo. Estas normas foron concretadas nunha directiva europea de 1991. Estas normas foron incorporadas ó dereito español nun Real decreto de 1993.
En Galicia, a indubidable importancia económica do sector marisqueiro e tendo en conta a transcendencia na saúde pública dos mariscos que desde aquí se distribuían ó resto de España e ó mundo enteiro, fixo necesaria a regulación do control oficial da calidade das augas das zonas de produción e dos propios moluscos comercializados. Para conseguilo, a entón Conselleria de Pesca, Marisqueo e Acuicultura creou en 1992 o Centro de Control da Calidade do Medio Mariño, construído en Vilaxoán (Vilagarcía). O Centro tiña encomendado o control da contaminación microbiolóxica e química das augas das rías, do nivel de biotoxinas nas zonas de produción e da patoloxía específica que puidesen sufrir os propios moluscos.
En 2004, o Centro de Control de Calidade do Medio Mariño sofre unha reestruturación e pasa a denominarse Instituto Tecnolóxico para o Control do Medio Mariño de Galicia (INTECMAR https://web.archive.org/web/20070518075040/http://www.intecmar.org/amsa/index.html), mantendo a dependencia da Consellería de Pesca e Asuntos Marítimos.
Programas de control
No relativo á vixilancia das biotoxinas, o programa de control oficial establecido baséase no estudo da presenza e concentración das distintas especies de dinoflaxelados, para o que se realizan análises da auga mariña cunha periodicidade variable segundo vaia evolucionando o seu desenvolvemento. Establécense os seguintes plans de actuación:
A Consellería de Pesca mantén informadas ás organizacións de produtores de moluscos da situación das zonas de produción, no referente ó nivel de control ou plan de actuación (A, B, C ou D) ó que somete a cada zona, para que o sector produtivo teña coñecemento en tempo real da evolución das biotoxinas na auga e nos moluscos.
Zonas de produción
Para aplicar con maior eficacia os planes de control anteriormente descritos, a Consellería de Pesca delimitou e clasificou tódalas zonas de produción de moluscos, limitando a actividade marisqueira exclusivamente a estas áreas. Así, tódalas as rías e os parques de marisqueo están clasificadas en zonas e subzonas, en función da especie de molusco que se extrae:
Illa de Bering
Descrición
Con 90 km de longo por 24 km de largo, é a maior e máis occidental das Illas do Comandante, cunha superficie de 1660 km². A maior parte da illa de Bering e varias das illas máis pequenas na súa totalidade forman parte da reserva natural de Komandorsky Zapovednik.
Coñecida como a "xoia oculta do límite marítimo entre os Estados Unidos e Rusia", a illa de Bering non ten árbores, é inhóspita e experimenta un clima severo, incluíndo ventos fortes, néboa persistente e terremotos. Non tivo residentes humanos permanentess todo o ano ata aproximadamente 1826. Agora, a vila de Nikolskoye é o fogar de 800 persoas, aproximadamente trescentas delas identificándose como aleutianas. A escasa poboación da illa dedícase principalmente á pesca.
A 4 km da costa noroeste da illa de Bering atópase a pequena illa Illa Toporkov (Ostrov Toporkov). É unha illa redonda cun diámetro de 800 m.
Historia
Outro dos superviventes da expedición foi Georg Wilhelm Steller, quen finalmente logrou convencer aos seus compañeiros para comer algas (curando así o seu escorbuto). Steller explorou a illa de Bering e catalogou a súa fauna, incluíndo a Hydrodamalis gigas, que se extinguiu en tres décadas debido a ser cazada pola súa carne. O punto máis alto da illa (751 m.) recibe o seu nome na súa honra. Ao regresar ao continente ruso, Steller explorou entón a península de Kamchatka e finalmente publicou "De Bestiis Marinis" ("Sobre as bestas do mar"). Con todo, as súas simpatías polos pobos indíxenas levaron ás acusacións de que estaba fomentando a rebelión, polo que foi destituído e encarcelado en San Petersburgo, morrendo no camiño á idade de 37 anos, aínda que os seus diarios publicáronse posteriormente con gran aclamación e importancia histórica.
En 1743 Emilian Basov desembarcou na illa de Bering para cazar lontras de mar, comezando a habitación humana documentada da illa así como a destrución ecolóxica. Camezou a Promyshlennikisaltando de illa en illa a través do mar de Bering ás illas Aleutian e en última instancia Alasca. En 1825 a Compañía ruso-americana transferiu ás familias Aleut da illa de Attu á illa de Bering para cazar, e outro grupo de Aleut e colonos da raza mesturada seguiron o ano seguinte, establecendo así a primeira habitación humana permanente coñecida na illa de Bering. Despois de que Rusia vendese Alasca e as illas Aleutianas aos Estados Unidos en 1867, a illa de Bering quedou baixo xurisdición de Petropavlovsk-Kamchatsky. A poboación creceu de 110 persoas en 1827 (17 rusos, 45 Aleuts e 48 de raza mixta) a máis de 300 persoas en 1879 (100 Aleuts da illa Copper, xunto con 332 de raza mixta e preto do 10% de rusos ou outras nacionalidades). En 1990, logo de 170 anos de separación e perda de tradicións culturais, un avión cargado de Aleuts de Nikolskoye atopouse con outro avión cheo de Aleuts de Alasca na capital de Kamchatka, e sorprendéronse de que aínda podian comunicarse na vella Lingua aleut. Debido ao seu illamento, como o agora as Illas de Pribilof de Alasca, os Aleuts utilizáronse para os estudos de derívaa xenética. Esta illa tamén se coñece como a "illa flotante" pola súa localización "flotando" na liña internacional de cambio de data.
Natureza
A área que rodea á Illa de Bering é agora unha reserva da biosfera, coñecida pola súa fauna diversa, e particularmente os mamíferos mariños. As costas da illa forman un hábitat natural para a lontra mariña, e a súa poboación agora parece estable, a diferenza doutras illas Aleutianas, e aínda que foran cazadas case en extinción na illa de Bering en 1854. Os leóns mariños de Steller continúan pasando o verán na illa de Bering, pero os Hydrodamalis gigas, que se alimentaban das algas que rodeaban a illa, foron cazadas ata a súa extinción en 1768. miniatura|esquerda | Arco de Steller A illa de Bering tamén foi famosa polas súas colonias de focas, incluíndo focas vermellas, focas comúns e focas longas, aínda que esa poboación reduciuse a só 2 colonias cun total de 3.000 focas.
Dorado
Dorado ou Peixe Dourado é unha constelación austral, creada por Pieter Dirkszoon Keyser e Frederick de Houtman entre 1595 e 1597, e listada por primeira vez na Uranometria de Johann Bayer de 1603; coñecida tamén como Xiphias ou Peixe Espada, recibe o seu nome en realidade do mahi-mahi, Coryphaena hippurus, un peixe comestible orixinario de América e que recibe o nome castelán de delfín dorado. Nela é visible meirande parte da Gran Nube de Magallanes.
Obxectos notables do espazo profundo
Ademais de ser visible nesta constelación a meirande parte da Gran Nube de Magallanes, pódense observa-los seguintes obxectos:
Economía de Benín
miniatura|left|Plantación de [[algodón en Benín.]] thumb|left|Pesca en [[Cotonou.]] A economía de Benín permanece subdesenvolvida e dependente da agricultura de subsisténcia, produción de algodón e do comercio rexional. O algodón representa un 40% do PIB e uns 80% das exportacións.
Ximnasia artística
miniatura|250px|Catro dos aparellos de ximnasia artística: barra de equilibrio, barra fixa, chan e barras asimétricas. A ximnasia artística é un deporte olímpico que forma parte dunha das 5 disciplinas que hai na ximnasia. Consiste en executar diferentes exercicios en diversos aparellos. Estes varían segundo o xénero do deportista, existindo polo tanto dúas modalidades, a feminina e a masculina. A ximnasia artística feminina consta de 4 aparellos: barra de equilibrio, exercicio de chan, salto de poldro e barras asimétricas. En troques, a masculina ten dous exercicios máis: exercicios de chan, salto de poldro, cabalo con aros, argolas, paralelas e barra fixa.
Este está composto por unha gran variedade de elementos que requiren unha gran técnica en cada un dos aparatos. Interrelaciónanse o risco, o equilibrio e a beleza estética dos movementos. Os exercicios son moi técnicos, difíciles de realizar e esixen ó ximnasta unha gran perfección. Para poder facelos requírese unha gran capacidade de concentración, forza, axilidade, disciplina e coordinación.
Os Mazos, San Martín de Neira de Rei, Baralla
Os Mazos é un lugar da parroquia de San Martín de Neira de Rei no concello lugués de Baralla na comarca dos Ancares. Segundo o IGE, en 2011 tiña 33 habitantes (18 homes e 15 mulleres).
Ladislao Louro Pedreira
Ladislao Louro Pedreira, nado cara a 1841 e finado en Mondoñedo o 28 de outubro de 1911, foi un comerciante e político galego.
Traxectoria
Comerciante en Mondoñedo. Foi nomeado alcalde de Mondoñedo en abril de 1897. Permaneceu no cargo até 1899.
Vida persoal
Casou con Carmen Méndez.
Appears
"Appears" é o sinxelo nº 11 da cantante xaponesa Ayumi Hamasaki, lanzado o mercado o 10 de novembro do ano 1999, o mesmo día que o seu segundo álbum, LOVEppears, baixo o selo avex trax. "Appears" é a única canción de Hamasaki que foi o título dun dos seus álbums de estudio e tamén a cara A dun dos seus singles (“Secret”, o título do álbum Secret, foi lanzado nun single posterior, pero unicamente como cara B). De feito, as portadas do single “Appears” e LOVEppears son similares en aparencia. Só se puxeron 300.000 copias á venda.
Jan Gehl
Traxectoria
A súa carreira está enfocada na mellora da calidade de vida urbana, polo que orienta o seu traballo ao deseño de cidades peonís e nas que prima o uso da bicicleta. Ten a sede da súa compañía na súa cidade natal.
Menstruación
thumb|300px|[[Ciclo menstrual.]] Menstruación, período ou regra é o fenómeno fisiolóxico que se presenta nun corpo san desde a puberdade até a menopausa. Consiste na expulsión dos óvulos non fecundados, en forma de fluxo hemático, ao final de cada ciclo menstrual. O óvulo procede da cavidade uterina e sae pola vaxina. Son perdas de pequenas cantidades de sangue, mais continuas durante tres ou cinco días. Porén, considérase normal un período entre dous e sete días. É común que os primeiros días o fluxo sexa máis abundante e vaia diminuíndo co paso dos días. A cantidade de sangue do ciclo menstrual é variábel, mais a media é duns oitenta mililitros. A menstruación está regulada polas hormonas femininas.
Normalmente o ciclo da menstruación dura uns 28 días, malia poder ser variábel. Coa idade, os ciclos menstruais vanse volvendo máis regulares. Non se adoita menstruar durante o embarazo ou a lactación.
A menarquía é a primeira regra, que se produce na puberdade, aproximadamente entre os 10 e 16 anos. Porén, esta pode verse afectada por múltiples factores, mesmo polo hábitat xeográfico. Por exemplo, en zonas de clima temperado chega antes a maduración sexual. Entre os 45 e os 55 anos, o corpo deixa de producir óvulos e, xa que logo, de menstruar, o que se coñece como menopausa.
Ciclo menstrual
O ciclo menstrual é o proceso en que se desenvolven os óvulos. Prodúcense unha serie de cambios dirixidos ao estabelecemento dun posible embarazo. O ciclo iníciase o primeiro día da menstruación e remata o día anterior ao comezo da seguinte menstruación. A súa duración media é de 28 días.
Fase ovárica ou proliferativa
miniatura|220px|Un ovario a piques de expulsar un óvulo. miniatura|220px|Esquema do ciclo ovárico: (2) maduración do [[Folículo de Graaf|folículo ovárico, que en (3) xa está maduro. En (4) expulsa o óvulo mentres que o que queda do folículo, en (5), forma o corpo lúteo, que se vai deteriorando (6)).]]
Esta fase ten como elemento fundamental o folículo. O seu desenvolvemento e maduración presenta tres características básicas:
Durante a primeira metade do ciclo menstrual, os niveis de estróxenos crecen e fan que o recubrimento do útero creza e se amplíe. Como resultado da hormona estimulante dos folículos un óvulo empeza a madurar nos ovarios. Ao redor do día 14 nun ciclo medio de 28 días, un aumento na hormona luteinizante fai que o ovo abandone o ovario. Este proceso chámase ovulación. A literatura científica asegura que a acción das gonadotropinas hipofisarias é fundamental.
Fase uterina ou secretora
Durante a segunda metade do ciclo menstrual, o ovocito comeza a desprazarse a través da trompa de Falopio cara ao útero. Os niveis de proxesterona aumentan, o que axuda a preparar o recubrimento do útero para o embarazo. Se o óvulo é fecundado por un espermatozoide e se adhire á parede do útero, comeza un embarazo. No caso contrario, os niveis de estróxeno e proxesterona decrecen, e o recubrimento dilatado do útero é liberado durante o período menstrual.
Se o óvulo non é fecundado, este disólvese ou é absorbido polo corpo. Coa menstruación elimínase o endometrio ou a membrana mucosa que durante a fase proliferativa do ciclo menstrual recubría o útero para asegurar a aniñación do óvulo se se producise a fecundación.
Etapas
Baixo a sucesiva acción hormonal (estróxenos e proxesterona), o endometrio segue un ciclo coas seguintes etapas:
O fluxo vaxinal durante o ciclo menstrual
A cantidade e o aspecto do fluxo vaxinal varían en coordinación coa menstruación. Xusto despois da menstruación, o fluxo é escaso, e vai aumentando conforme se achega o período de ovulación. Neste período é elástico e cristalino, similar á clara de ovo. Na segunda parte do ciclo menstrual, é menos abundante, máis espeso, escuro e adherente. Trala ovulación, a cantidade comeza a diminuír até o inicio do novo ciclo.
A literatura científica mostra que se manifestan fluxos vaxinais anormais e/ou patolóxicos de xeito exacerbado en certos momentos do ciclo. Antes da menstruación, cando diminúe o pH do fluxo, é especialmente propenso á proliferación de fungos. Ás veces, xa que logo, o momento do ciclo menstrual pode agochar a sintomatoloxía dun fluxo vaxinal patolóxico.
Ciclo sexual, ciclo menstrual e ciclo ovárico
A literatura científica mostra que, en condicións normais de madurez sexual, a vaxina sofre cambios baixo a acción hormonal. Estes repítense de forma periódica e permiten coñecer as diversas fases do ciclo. A colpocitoloxia é a técnica que permite unha fiel representación das oscilacións hormonais fisiolóxicas do ovario e un dos medios máis fáciles para seguir a cronoloxía do ciclo. A intensa actividade do epitelio da vaxina dá lugar a unha descamación constante, mais variábel, nos tipos celulares segundo o momento que se estuda, descamación que constitúe a base principal do contido vaxinal fisiolóxico.
Os ciclos sexuais son un conxunto de cambios dunhas catro semanas de duración que dependen de dous ciclos interrelacionados: o ciclo ovárico e o ciclo uterino. O ciclo uterino, ou ciclo menstrual, está controlado polo ciclo ovárico a través das hormonas ováricas: o estróxeno 17β-estradiol, secretado polo folículo ovárico e polo corpo lúteo, e a proxesterona, secretada polo corpo lúteo ou corpo amarelo.
Puberdade e primeiras menstruacións
thumb|Cambios físicos na puberdade: O estado I é aínda a [[neno|infancia, antes da puberdade, que comeza en II, o III é o do estirón, que adoita preceder á menarquía ou primeira regra, e o V é xa a etapa adulta. A partir do III tamén adoita empezar a aparecer o acne.]]
A puberdade é o conxunto de cambios no corpo e na cabeza dunha crianza, co fin de que poida ser capaz de reproducirse. , Este feito ten especial relación coa cultura.
O obxectivo da puberdade é que o corpo estea completamente maduro desde o punto de vista fisiolóxico. As nenas chegan á puberdade antes cós nenos, malia teren un aparato reprodutor máis sofisticado. Para que se poida producir o embarazo, as cadeiras fanse máis anchas. A fecundación está ligada á sexualidade, polo que os cambios hormonais ou doutro tipo relacionados coa fecundidade e a sexualidade son os que forman parte da puberdade.
A partir dos oito ou nove anos pode medrar pelo nas axilas, nas pernas ou no pube. As mamilas comezarán a sobresaír, e poden mancar. A medida que se fan estes cambios externos, tamén se están desenvolvendo os seus órganos sexuais. Se os nenos poden observar como cambia o seu pene, as nenas poden observar na roupa unha mancha da cor do sangue ou, se secou, de cor marrón.
A primeira menstruación, a menarquía, adoita aparecer entre os once e os quince anos. As primeiras regras adoitan ser irregulares e mesmo pode non producirse todos os meses. Os períodos de tempo entre elas e a súa duración poden ser máis curtos ou máis longos, porén, a menstruación vaise regularizando co tempo.
Menstruacións regulares
Entre a puberdade e a menopausa o corpo produce óvulos de xeito cíclico para que poidan ser fertilizados. Esta etapa da vida é rexida por ciclos do seu metabolismo, dos cales a regra é un dos poucos signos externos. Estes ciclos están regulados por hormonas, e poden incluír molestias como a síndrome premenstrual ou un conxunto de dores, a dismenorrea.
O total de fluxo menstrual en cada ciclo é duns 60 ml. Se é inferior a 40 ml fálase de hipomenorrea, e se supera os 80 ml é unha hipermenorrea. Nalgúns casos poden pasar seis ou máis meses seguidos sen menstruación, o que se coñece como amenorrea. As causas poden ser totalmente normais desde un punto de vista fisiolóxico, como un embarazo ou a lactación, ou por consecuencia de enfermidades, como a anorexia, entre outras.
Síndrome premenstrual
A síndrome premenstrual é un conxunto de molestias previas a cada menstruación, relacionadas cos cambios hormonais. O tipo de molestias é variábel en cada corpo e tamén en función do período da vida. Coñécense máis dun centenar de síntomas físicos ou emocionais asociados a esta síndrome.
Estas molestias adoitan ser máis intensas entre a véspera e o inicio da menstruación. Poden ter relación con factores externos, como os anticonceptivos hormonais e estados psicolóxicos como a ansiedade ou o estrés.
Non se debe confundir a síndrome premenstrual coa disforia premenstrual, un trastorno depresivo que consiste na presenza de irritabilidade, cambios bruscos de humor, tristeza e sensación de tensión que aparecen aproximadamente unha semana despois de que baixe a regra e que se manteñen durante unha ou dúas semanas.
Tampouco debe confundirse coa dismenorrea, a dor intensa no abdome e nos riles que a muller pode sentir na menstruación ou nos momentos previos da mesma.
Como tratamento paliativo poden ser necesarios analxésicos ou antiinflamatorios. Unha boa hixiene pode paliar estes síntomas. Tamén poden contribuír hábitos como unha inxesta moderada de estimulantes, evitar o tabaco ou o exercicio físico moderado. É aconsellábel seguir unha dieta sa, alta en aceite de oliva, froitos secos e vexetais de folla verde como espinacas, acelgas ou leitugas, pois posúen unha elevada concentración de vitamina E. Está comprobada a eficacia de suplementos orais de vitamina E no tratamento da dor dos seos. O consumo de peixes enlatados como o atún ou as sardiñas, así como de xema de ovo e leite, ricos en vitamina D e calcio, permiten a adquisición de nutrientes que poden contribuír a aliviar a sintomatoloxía. O magnesio presente en alimentos como a carne, o marisco ou o leite, participa na relaxación muscular en xeral e do útero en particular, cuxa contracción produce dor durante a síndrome premenstrual. A asociación de vitamina B6 e magnesio demostrou ser eficaz contra a ansiedade, un dos malestares psicolóxicos da síndrome. Unha dieta pobre en sodio (sal) e rica en potasio combate a retención de líquidos.
Dor menstrual
A causa de dismenorrea varía en función de se é primaria ou secundaria:
Últimas menstruacións e menopausa
A fertilidade da muller comeza a diminuír cara aos trinta anos, até que é practicamente nula ou se detén definitivamente. Por este feito, o propio corpo detén a produción de óvulos, xa que os ovarios son incapaces de responder ás gonadotropinas. Posibelmente, como finalidade compensadora, dase un reforzo na actividade da hipófise, da tiroide e das glándulas suprarrenais. Clinicamente pódese considerar o comezo da menopausa coa desaparición fisioloxica da menstruación, entre os 45 e os 50 anos. Porén, existe unha gran variabilidade, tanto individual como cultural. Frecuentemente, a desaparición da menstruación vai precedida de trastornos como a oligomenorrea, a polimenorrea ou a hipermenorrea, aínda que preto dun 30% das mulleres presentan como único fenómeno a terminación da menstruación. Nesta fase da vida sexual distínguense dous cadros: o endócrino e o clínico.
O exercicio físico e unha dieta alta en calcio axudan a diminuír estes síntomas.
Hixiene
No mundo occidental moderno, as mulleres usan elementos externos para impedir que o fluxo hemático manche e se produzan derramamentos na roupa que levan posta. Algúns deles son as compresas, tanto de tea (lavábeis) como de papel ou plástico (descartábeis), os tampóns ou a copa menstrual.
Rally de Portugal
O Rally de Portugal, oficialmente Vodafone Rally de Portugal, é unha proba de rally que se disputa anualmente en Portugal desde 1967 e levada a cabo polo Automóbil Club de Portugal. Entrou no calendario mundialista en 1973, sendo a sexta edición do rally e a terceira rolda dese ano. Mantívose no calendario do mundial ininterrompidamente durante 29 anos, salvo en 1996 que só foi puntuable para o campionato de 2 litros, e en 2002 caeu do calendario. En 2007 regresou ao mundial, e ao ano seguinte volveu saír para entrar no calendario do IRC, aínda que en 2009 regresou de novo ao calendario mundialista.
O Rally de Portugal, coñecido tamén como “O melhor rally do mundo”, frase acuñada por César Torres, antigo presidente do Automóbil Club de Portugal e o seu principal impulsor, naceu no ano 1967 coa idea de crear unha gran proba de rally de carácter internacional. Inicialmente a proba disputouse na localidade de Estoril, preto de Lisboa e a primeira etapa do rally adoitaba disputarse nas estradas asfaltadas da serra de Sintra, moi preto da capital lusa. Un dos tramos máis destacados era o de Lagoa Azul, que se corría por unha complicada e esvaradía estrada flanqueada a ambos os dous lados por unha muralla humana de espectadores. A segunda etapa do rally desenvolvíase no centro do país, na localidade de Arganil, situada ao leste de Coimbra. Un dos tramos que se disputaban nesa zona era o coñecido como “o inferno verde”, un tramo complicado de máis de 40 km, embarrado, moi sinuoso, invadido pola néboa e unha intensa e fina choiva. Esta especial foi sempre uno dos xuíces do rally e en moitas ocasións vivíronse grandes batallas como a disputada entre Walter Röhrl e Markku Alén en 1980, ambos pilotos oficiais de Fiat, que chegaron con moi pouca diferenza e onde o alemán Röhrl chegou a meterlle máis de catro minutos entre as dúas pasadas logrando a vitoria e pondo a directa para o título mundial que conseguiría ese ano.
Menstruación
Sincronía menstrual
A sincronía menstrual é un coñecido fenómeno que se adoita observar en grupos de mulleres que comparten moito tempo xuntas, como en internados ou en pisos compartidos. Consiste en que, pasados uns meses, esas mulleres tenden a ter a regra á vez. Pode darse tanto en grupos grandes como pequenos, mais nos que haxa sempre as mesmas mulleres, independentemente da idade.
Malia tratarse dun feito moi coñecido desde antigo, non existen referencias de estudos con base científica até 1971, cando Martha McClintock publicou un estudo sobre este tema na revista Nature. Con todo, hoxe non se explica este fenómeno nin que función concreta poden ter os ciclos menstruais uniformes. Algúns estudos confirman que unha causa son as feromonas emanadas polas mulleres e que son captadas polo olor. Segundo unha teoría, a síncronía menstrual é un mecanismo relacionado coa maximización da reprodución, co fin de que a maior cantidade posíbel de mulleres poidan quedar convivir durante o embarazo, o parto e o posparto.
Tabús sobre a menstruación
Co paso do tempo foise sabendo do seu funcionamento mediante feitos científicos. Con todo, os homes sempre se preocuparon sobre o estraño e misterioso fenómeno que é a menstruación, o que deu pé, e aínda o fai, a un gran número de tabús moi establecidos.
Antigamente dicíase que a muller era impura e indigna durante a menstruación. En consecuencia, tiñan vetado o acceso a lugares de culto. Ademais prohibíaselles tocar alimentos e debían deitarse cos animais, separadas dos homes. Mesmo se chegou á errónea suposición de que a lúa nova era motivo da regra nas mulleres virxes e a lúa minguante nas adultas e casadas. Nalgunhas culturas, asocian a vulva cunha ferida e a menstruación co sangue que lembra periodicamente a existencia dela.
En Cataluña, do mesmo xeito que na Galiza, algunha xente maior aínda recorda que se lles desaconsellaba elaborar alioli ou maionesa ás mulleres cando tiñan a regra, porque entón esta cortábase. Curiosamente, xusto estas tarefas que se realizan con morteiro (como a brandada), nos Países Cataláns ou en Occitania, asócianse á masculinidade, polo parecido que ten o movemento co da masturbación. No folclore catalán, tamén se consideraba que, durante a menstruación, a muller debía evitar os buracos dos sumidoiros ou os lugares onde houbese esterco, xa que era máis propensa a sufrir enfermidades.
Na España do nacionalcatolicismo era tabú pronunciar palabras como regra ou compresa. Considerábase que unha muller menstruante non se podía lavar ou facer certas actividades, especialmente sexuais. Tamén se cría que as bragas debían ser de cor branca, e que os produtos de hixiene intravaxinais e os anticonceptivos eran obscenos ou estaban relacionados coa prostitución.
Hoxe en día, moitas mulleres son educadas para que teñan vergoña de, por exemplo, estaren menstruando, de usaren compresas ou tampóns ou de teren "medo de mancharse". Perviven ideas como que unha muller non pode ter sexo durante a regra. Mesmo na publicidade de produtos de hixiene feminina, o sangue da menstruación adóitase substituír por un líquido que pretende semellar limpo e puro.
Por outra banda, o feito de que unha muller acade a menopausa é aínda hoxe un insulto a elas. Como consecuencia, tamén supón un feito fisiolóxico difícil de asumir.
Rally de Portugal
Ao longo da súa historia e sobre todo, desde a súa inclusión no mundial, a proba modificou o seu traxecto enormemente. Nos seus inicios, o rally era moi longo e contaba cun percorrido de concentración, do mesmo xeito que o de Montecarlo e atravesaba o país de sur a norte e de norte a sur, sen pasar unicamente polo Alentejo e o Algarve (as dúas rexións máis ao sur do país). Unha vez chegados a Estoril aos equipos esperáballes un percorrido de entre 1 500 e 2 000 km dos cales uns 400 eran contra o crono. A partir de 1974, suprimiuse o percorrido de concentración pero mantívose unha quilometraxe duns 2 400 km, aínda que alargándose a lonxitude dos tramos cronometrados, sempre por encima dos 600. En 1987 volveuse a recortar a quilometraxe total aos 2 000 km e en 1997 o rally tívose que acoller á normativa da FIA que obrigaba a todas as probas do mundial a reducir a quilometraxe dos tramos cronometrados a un máximo de 400 km e a disputarse tan só sobre unha superficie. A organización centrou a carreira no norte, sendo Póvoa o epicentro e eliminou os tramos de asfalto, entre eles os de Sintra, que tantos problemas xeraran no pasado. En 2005 trasladouse á zona do Algarve, no sur do país, e en 2007 coa súa incorporación ao mundial incluíuse un tramo superespecial no Estadio Algarve.
Lydia Bosch
Lydia Boquera de Buen, nada en El Prat de Llobregat (Barcelona) o 26 de novembro de 1963, é unha actriz e presentadora de televisión española.
Premios e candidaturas
Fotogramas de Prata
Unión de Actores
TP de Ouro
Festival de Cine de Cartagena de Indias
Premios do Círculo de Escritores Cinematográficos
A noite dos cristais rotos
As SS arrestaron a miles de xudeus en Alemaña e tamén esnaquizaron os seus comercios. Nesa noite foron asasinados 92 xudeus e entre 25 000 e 30 000 foron deportados a campos de concentración.
Sucesos previos
miniatura|[[SA ao carón dun cartel antisemita que di: Alemáns, defendédevos, non merquedes onda os xudeus]] Nos anos 30, moitos xudeus de orixe polaca vivían en Alemaña. O venres 28 de outubro de 1938, 20 000 deles foron secuestrados no medio da noite e brutalmente deportados en masa da Alemaña Nazi a Polonia. O goberno polaco rexeitou admitilos, causando un duro ir e vir entre as fronteiras alemá e polaca durante días. Esta negativa de deixar ingresar aos seus propios cidadáns, converteu o campamento de expulsados xudeus en terra de ninguén na fronteira entre ambas nacións, en precarias condicións. Finalmente as autoridades alemás convenceron ao goberno polaco de que os deixase entrar.
Moitos dos expulsados xudeus residiran en Alemaña a maior parte das súas vidas; ata algúns foran condecorados como veteranos da primeira guerra mundial.
O luns, 7 de novembro, Grynszpan disparou a Vom Rath. Este morreu no serán do 9 de novembro, a consecuencias das feridas recibidas.
Noite dos cristais rotos
O 9 de novembro estes altercados danaron, e en moitos casos destruíron, aproximadamente 1 574 sinagogas (practicamente todas as que había en Alemaña), moitos cemiterios xudeus, máis de 7 000 tendas e 29 almacéns xudeus. Máis de 30 000 xudeus foron detidos e internados en campos de concentración; uns cantos incluso foron golpeados ata a morte. O número de xudeus alemáns asasinados é incerto, con estimacións de entre 36 a 200 aproximadamente durante máis de dous días de levantamentos. O número de mortos máis probable é de 91. Esta violencia indiscriminada explica que algúns alemáns que non eran xudeus fosen asasinados sinxelamente porque alguén pensou que «parecían xudeus».
Os acontecementos en Austria non foron menos terribles, sendo a maior parte das 94 sinagogas de Viena e as casas de oración danadas parcial ou totalmente. Esta xente foi sometida a toda clase de humillacións, incluíndo o fregar os pavimentos mentres eran atormentados polos seus compatriotas austríacos. miniatura|dereita|[[Selo postal|Selo de 1963 emitido pola DDR, cuxa lenda di «Noite dos cristais rotos, nunca máis».]] miniatura|dereita|Losetas en memoria das vítimas da veciñanza en [[Colonia, Alemaña|Colonia]]
Resposta dende o exterior
O tremendo acontecemento difundiuse por todo o mundo. Isto desacreditou aos movementos nazis en Europa e Norteamérica, provocando un declive. Moitos xornais condenaron o suceso, comparándoo coas salvaxes revoltas provocadas pola Rusia Imperial na década de 1880. Estados Unidos retirou ao seu embaixador (pero non rachou as súas relacións diplomáticas), mentres que outros gobernos cortaron directamente as súas relacións diplomáticas con Alemaña como xeito de protesta.
Conclusión
A persecución e os danos económicos provocados aos xudeus alemáns non diminuiron co altercado, aínda que os seus negocios foran xa saqueados. Tamén foron obrigados a pagar unha multa colectiva de mil millóns de marcos ao goberno nazi. Isto era unha hipocrisía — o propio diario The New York Times tiña probas fotográficas demostrando que os nazis eran canto menos parcialmente responsables, aínda que agora sábese que foi aprobado persoalmente por Adolf Hitler, e que ata o propio Führer estivera implicado na planificación. Era unha forma de castigo colectivo, máis tarde denunciado ante a Convención de Xenebra.
Durante o anuncio da sanción, o dirixente nazi Hermann Göring, que insistira moito antes en tomar medidas contra os xudeus, describira sen querelo a realidade daquel suceso:
Aquela noite comezaba unha nova fase das actividades antisemitas do NSDAP e os aparellos estatais, conducindo á deportación e, finalmente, o exterminio da maior parte dos xudeus que vivían na Alemaña daquel entón. Aínda que poucas persoas eran sabedoras naquel momento desta trama, a noite dos cristais rotos era o primeiro paso na persecución sistemática e o asasinato masivo de xudeus en todas partes de Europa no que foi coñecido posteriormente como o Holocausto xudeu.
Gran Premio de Suíza
O Gran Premio de Suíza (en francés: Grand Prix de la Suisse, Alemán: Grosser Preis von der Schweiz) foi a primeira carreira de automóbil de Suíza. Nos seus últimos anos foi unha carreira de Fórmula Un.
O Gran Premio de automobilismo comezou en Suíza en 1934, no Circuíto Bremgarten, situado nos arredores da cidade de Bremgarten, preto de Berna. O Gran Premio de Suíza contou para o Campionato de Europa de 1935 a 1939.
A pista de Bremgarten mantivose como sede do Gran Premio de Suíza ata 1954, en 1948 designouse como o Gran Premio de Europa, nun momento en que este título era unha designación honoraria outorgada cada ano a un Gran Premio de Europa. A posibilidade de volver como proba do campionato do mundo foi eliminada en, cando o automobilismo foi prohibido polo Goberno suízo, por consideralo un deporte inseguro para os espectadores tras a morte de 80 persoas na carreira de Le Mans de 1955. O Gran Premio de Suíza regresou en como Gran Premio non de Campionato ao outro lado da fronteira, no Circuíto de Dijon-Prenois, en Francia. O último Gran Premio de Suíza foi unha proba do Campionato do Mundo de Fórmula Un en, tamén se celebrou en Dijon.
O 6 de xuño de 2007 o Parlamento suízo votou a favor de levantar a prohibición das carreiras de circuíto en Suíza, votaron 97 a favor e 77 en contra. Con todo, a lexislación non foi ratificada posteriormente polo Consello suízo dos Estados (Sénat) e a prohibición en realidade é moi pouco probable que se levante.
Cachapa
miniatura|Facendo a cachapa en [[Zulia.]] Unha cachapa é un prato típico de Venezuela. Ten forma de filloa pero máis grosa.
Ingredientes
Os seus ingredientes son auga ou leite, fariña de millo, aceite, ovos, azucre e sal. Mestúranse ata ter listo un amoado semilíquido que se verte nunha tixola.
Acompañamento
Adóitase acompañar de queixo fundido, manteiga, xamón ou outros ingredientes, que se colocan dentro da cachapa.
Lira turca
A lira (en turco: Türk lirası) é a moeda de curso legal de Turquía e da República Turca do Norte de Chipre. O seu código ISO 4217 é TRY e divídese en 100 kuruş.