cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ácido ribonucleico
Edición
A edición dos ARN consiste nunha modificación da secuencia do ARN posterior á transcrición. Despois da edición a secuencia do ARN é diferente da (que correspondería por complementariedade) do ADN. A edición pode consistir en insercións, delecións, e substitucións de bases de nucleótidos na molécula de ARN. Estas modificacións son efectuadas por encimas que actúan sobre o ARN.
Tipos de ARN
miniatura|dereita|Estrutura do [[ribozima cabeza de martelo, un ribozima que corta o ARN.]] O ARN mensaxeiro (ARNm) é o ARN que leva a información do ADN ao ribosoma, aos sitios de síntese de proteínas (tradución) da célula (ribosomas). A secuencia codificante formada polos codóns do ARNm determina a secuencia de aminoácidos da proteína que se vai producir. Porén, moitos ARNs non codifican proteínas (un 97% dos ARNs transcritos son ARN non codificante en eucariotas   ).
Este ARN non codificante ("ARNnc") pode estar directamente codificado polos seus propios xenes (xenes de ARN), pero pode tamén derivar de intróns que formaban parte de ARNms. Os exemplos máis importantes de ARNs non codficantes son o ARN transferente (ARNt) e o ARN ribosómico (ARNr), que están ambos implicados no proceso de tradución de proteínas. Hai tamén ARNs non codificantes implicados na regulación xénica, o procesamento do ARN e outros papeis. Certos ARNs poden catalizar reaccións químicas como cortar e ligar outras moléculas de ARN, e catalizar a formación de enlaces peptídicos no ribosoma, o que é unha actividade similar á dos encimas proteicos; estes ARN denomínanse ribozimas.
Na tradución
O ARN mensaxeiro (ARNm) leva información sobre a secuencia dunha proteína aos ribosomas, que son as fábricas onde se realiza a síntese proteica na célula. O ARNm está codificado de modo que cada tres nucleótidos do ARN (o que se chama codón) corresponda a un aminoácido da proteína. Nas células eucariotas, un ARNm precursor (pre-ARNm) que foi transcrito do ADN, é procesado orixinando un ARNm maduro. Durante esta maduración elimínanse os intróns, que son segmentos non codificantes que están intercalados na molécula do pre-ARNm. Durante a maduración tamén se modifican os dous extremos do ARNm (poliadenilación e adición da carapucha 5'). O ARNm é despois exportado desde o núcleo ao citoplasma, onde se une a un ribosoma e é traducido na súa proteína correspondente coa axuda do ARNt. En células procariotas, que carecen de núcleo, o ARNm pode unirse por un extremo aos ribosomas antes de que acabe a súa transcrición do ADN polo outro extremo. Despois de pasado un tempo a mensaxe (o ARN) degrádase liberando os nucleótidos que o compoñen coa axuda de encimas ribonucleases.
O ARN de transferencia (ARNt) é unha pequena cadea de ARN duns 80 nucleótidos que transporta un aminoácido específico a unha cadea polipeptídica en crecemento no sitio ribosómico de síntese proteica durante a tradución. Ten unha estrutura con catro brazos (en folla de trevo), que están pregados uns sobre os outros, e ten sitios para a unión do aminoácido e unha rexión anticodón para o recoñecemento do codón do ARN (ambos os dous son complementarios en bases e únense por enlaces de hidróxeno).
O ARN ribosómico (ARNr) forma parte do ribosoma, xunto con diversas proteínas, e é o compoñente catalítico do ribosoma. Os ribosomas eucariotas conteñen catro ARNrs distintos clasificados polo seu coeficiente de sedimentación (S): ARNr de 18S, 5,8S, 28S e 5S. Tres destes ARNr sintetízanse no nucléolo, e un sintetízase noutras partes do núcleo. No citoplasma o ARNr e diversas proteínas combínanse para formar dous complexos ribonucleoproteicos que son as dúas subunidades do ribosoma, que se unen formando un ribosoma funcional. O ribosoma únese ao ARNm e leva a cabo a síntese de proteínas. Poden unirse varios ribosomas á vez a unha soa molécula de ARNm, formando un polisoma. A gran maioría do ARN que se encontra nunha célula eucariota típica é ARNr.
ARNs reguladores
Varios tipos de ARN poden regular á baixa a expresión xénica ao ser complementarios dunha parte dun ARNm ou dun xene do ADN. Os microARNs (miARN; de 21-22 nt) atópanse en eucariotas e actúan por medio de interferencia de ARN (RNAi), na que un complexo efector de miARN e encimas poden clivar un ARNm complementario, bloquear a tradución do ARNm, ou acelerar a súa degradación. Aínda que a miúdo se producen ARNs interferentes pequenos (siRNA; de 20-25 nt) pola degradación do ARN viral, hai tamén fontes endóxenas destes siRNAs, que son producidos de forma natural normal pola célula. Os ARN interferentes pequenos actúan por medio de interferencia de ARN dun modo similar aos miARNs. Algúns miARNs e siRNAs poden causar que os seus xenes diana sexan metilados, facendo que así diminúa ou aumente a transcrición de ditos xenes. Os animais teñen tamén ARNs que interaccionan con piwi (piRNA; de 29-30 nt) que son activos nas células da liña xerminal e crese que son unha defensa contra os transposóns e xogan un papel na gametoxénese.
Moitos procariotas teñen ARNs CRISPR, un sistema regulatorio similar á interferencia de ARN. Os ARNs antisentido están moi estendidos; a maioría regulan á baixa un xene, pero uns poucos son activadores da transcrición. Un modo en que poden actuar os ARN antisentido é mediante a súa unión ao ARNm, formando un ARN de dobre cadea, que é degradado encimaticamente. Hai moitos ARNs non codificantes longos que regulan xenes en eucariotas, un deles é Xist, que recobre un dos cromosomas X nas femias de mamífero e o inactiva.
Un ARNm pode conter na propia molécula elementos regulatorios, como riboswitches, nas súas rexións non traducidas 5'UTR ou 3'UTR; estes elementos cis reguladores regulan a actividade do ARNm. As rexións non traducidas (UTR) poden conter tamén elementos que regulan outros xenes.
Procesamento do ARN
miniatura|Unha modificación común no ARN é o cambio de uridina a pseudouridina. Moitos ARNs teñen a función de modificar outros ARNs. Os ARNm eucariotas teñen intróns antes da súa maduración. Os intróns son eliminados por splicing dos pre-ARNm polos espliceosomas, que conteñen varios ARNs nucleares pequenos (snRNA), ou outras veces os intróns poden ser ribozimas que realizan o splicing eles mesmos. O ARN pode tamén ser alterado modificando os seus nucleótidos a outros distintos dos habituais A, C, G e U. En eucariotas, as modificacións dos nucleótidos do ARN son en xeral dirixidas por ARNs nucleolares pequenos (snoRNA; 60-300 nt), que se encontran no nucléolo e nos corpos de Cajal. Os ARNs nucleolares pequenos asócianse con encimas e guíanos a un lugar no ARN e únense por apareamento de bases con el. Estes encimas despois realizan a modificación do nucleótido. Os ARN ribosómicos e ARN transferentes son amplamente modificados, pero os ARN nucleares pequenos e os ARN mensaxeiros poden tamén sufrir este tipo de modificación de bases. O ARN tamén pode ser metilado.
ARNs catalíticos (ribozimas)
Desde a década de 1980 sábese que o ARN pode ter capacidades encimáticas. Os primeiro descubríronos Thomas Cech e Sidney Altman estudando o protozoo Tetrahymena (que ten un intrón con autosplicing) e a ribonuclease P (que intervén na maduración do ARNt), respectivamente, polo que foron recompensados co premio Nobel de Química de 1989.
Nestes dous casos o ARN por si só pode catalizar unha reacción de clivaxe (corte) ou de transesterificación específica en ausencia de proteína, do mesmo modo que o faría un encima proteico. Estes ARNs catalíticos denomínanse ribozimas. En xeral, a actividade dos ribozimas depende da súa estrutura tridimensional específica, mediante a cal poden recoñecer o substrato e catalizar a reacción nunha zona da molécula.
miniatura|dereita|Estrutura do [[ribozima cabeza de martelo presente no xenoma dun viroide que infecta á planta do aguacate.]]
Posteriormente descubríronse outros ribozimas naturais, como: ribozimas de viroides e virus satélites (autoclivaxe), o ribosoma (na súa actividade de peptidil-transferase e de descodificación, que ocorren en zonas formadas só por ARN), o espliceosoma (cataliza o splicing do ARNm porque ten actividade riboenzimática), certos riboswitches (rexións dos ARNm con capacidade de cortar moléculas en presenza dun ligando),, e mesmo hai ribozimas sintéticos (obtidos pola técnica SELEX, chamados aptámeros, que poden realizar unha reacción determinada desexada).
Xenomas de ARN
Igual que fai o ADN, o ARN tamén pode almacenar información xenética. Os virus de ARN teñen xenomas compostos de ARN que codifica varias proteínas. Algunhas destas proteínas replican o xenoma viral, mentres que outras protexen o xenoma (cunha cápside) cando a partícula vírica se move dunha célula hóspede a outra. Os viroides son outro grupo de patóxenos de plantas parecidos a virus, pero que consisten só en ARN (carecen de cápside proteica), que non codifican ningunha proteína e son replicados por unha polimerase da célula hóspede da planta.
Reversotranscrición
Os virus con reversotranscrición replican os seus xenomas producindo copias de ADN reversotranscribindo o seu xenoma de ARN; estas copias de ADN son despois transcritas a un novo ARN. Os retrotransposóns tamén se espallan ao copiaren ADN e ARN un do outro, e a telomerase contén un ARN que se utiliza como molde para construír os extremos dos cromosomas eucariotas.
ARN bicatenario en virus
Os ARN bicatenarios (dsRNA) son ARNs con dúas febras complementarias, similares ao ADN que se encontra en todas as células. Os ARNs bicatenarios forman o material xenético dalgúns virus (virus de ARN bicatenario). O ARN bicatenario como o de certos ARNs virais ou o ARN interferente pequeno poden desencadear a interferencia de ARN en eucariotas, e a resposta ao interferón en vertebrados.
Usos terapéuticos e biotecnolóxicos
O ARN é utilizado hoxe nun certo número de aplicacións en bioloxía molecular, en especial grazas ao proceso da interferencia de ARN, que consiste na introdución nas células eucariotas de curtos fragmentos de ARN bicatenario de ARN interferente pequeno, dunha lonxitude duns 20 pares de bases. Estes ARNs van ser utilizados por unha maquinaria celular que pode degradar os ARNm de maneira específica. Só serán degradados os ARNm que conteñan unha secuencia correspondente á do ARN interferente pequeno, o que fai diminuír selectivamente a expresión dunha determinada proteína (a codificada no ARNm). . Este enfoque tecnolóxico é máis simple e rápido que o establecemento de liñas de ratos con xenes inactivados (knock-out) e denomínase knock-down.
Prevese o uso desta técnica con fins terapéuticos, por exemplo dirixíndo os ARNs contra os xenes virais para loitar contra as infeccións, ou os oncoxenes, no caso de cancros. . Porén, cómpre que estes ARN interferentes pequenos sexan estabilizados para evitar a súa degradación polas ribonucleases e dirixir a súa acción contra as células diana concernidas.
Historia
miniatura|210px|Á esquerda, Robert W. Holley xunto co seu equipo de investigación. A investigación sobre o ARN levou a facer moitos importantes descubrimentos biolóxicos e mereceu varios premios Nobel. Os ácidos nucleicos foron descubertos en 1868 por Friedrich Miescher, que chamou a este material "nucleína", xa que o atopou no núcleo celular. Descubriuse despois que as células procariotas, que carecen de núcleo, tamén contiñan ácidos nucleicos. Sospeitábase que o ARN xogaba un papel na síntese de proteínas xa en 1939. Severo Ochoa gañou en 1959 o Premio Nobel de Medicina (compartido con Arthur Kornberg) polo seu descubrimento dun encima que pode sintetizar ARN no laboratorio. Porén, o encima descuberto por Ochoa (a polinucleótido fosforilase) viuse máis tarde que era responsable da degradación do ARN nas células, e non da súa síntese. En 1956 Alex Rich e David Davies hibridaron dúas febras separadas de ARN para formar o primeiro cristal obtido de ARN cuxa estrutura podía determinarse por cristalografía de raios X.
En 1965, Robert W. Holley obtivo a secuencia de 77 nucleótidos dun ARNt de lévedo, polo que recibiu en 1968 o Premio Nobel de Medicina (compartido con Har Gobind Khorana e Marshall Nirenberg). En 1967, Carl Woese hipotetizou que o ARN podería ser catalítico e suxeriu que as formas de vida máis primordiais da Terra primitiva (moléculas autorreplicantes) poderían depender do ARN tanto para almacenar a información xenética coma para catalizar reaccións bioquímicas, o que se chama hipótese do mundo de ARN.
Pacé, Ille e Vilaine
Pacé (en Pazieg, e en galó: Paczaé) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Bazar, Lugo
San Remixio de Bazar é unha parroquia do concello de Lugo na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 55 habitantes, deles 29 eran homes e 26 eran mulleres, o que supón unha diminución de 2 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Ácido ribonucleico
Historia
En 1977, descubríronse os intróns e o splicing de ARN en virus de mamíferos e en xenes celulares, o que supuxo que en 1993 Philip Sharp e Richard Roberts fosen galardoados co Premio Nobel. As moléculas de ARN catalíticas (ribozimas) foron descubertas a inicios da década de 1980, polo cal recibiron o Premio Nobel de 1989 Thomas Cech e Sidney Altman. En 1990, descubriuse que en Petunia xenes introducidos podían silenciar xenes similares da propia planta, o que hoxe sabemos se debía a interferencia de ARN.
A aproximadamente o mesmo tempo, atopáronse uns ARNs de 22 nt de longo, hoxe chamados microARNs, que tiñan un papel no desenvolvemento de Caenorhabditis elegans. Os estudos sobre a interferencia de ARN supuxeron o Premio Nobel para Andrew Fire e Craig Mello en 2006, e concedeuse outro Nobel polos estudos sobre transcrición do ARN a Roger Kornberg no mesmo ano. O descubrimento de ARNs reguladores de xenes levou a intentar desenvolver fármacos feitos de ARN, como os derivados de certos ARN interferentes pequenos, para silenciar xenes.
Evolución
En marzo de 2015, obtivéronse no laboratorio compostos orgánicos que forman parte do ADN e ARN básicos para a vida, como o uracilo, citosina e timina, en condicións que simulaban as do espazo exterior, usando compostos de partida como pirimidina, que se encontrou en meteoritos. A pirimidina, igual que os hidrocarburos aromáticos policíclicos, os compostos máis ricos en carbono atopados no Universo, puideron formarse nas estrelas xigantes vermellas ou no po cósmico interestelar e nubes de gas.
A hipótese do mundo de ARN é unha hipótese segundo a cal o ARN sería a primeira molécula que apareceu na Terra con capacidade de almacenar información xenética e ter actividade catalítica, funcións nas que máis tarde se especializarían o ADN e as proteínas. Esta hipótese permite unha explicación da aparición das diferentes funcións biolóxicas no estudo da orixe da vida.
Legorreta
250px|thumb|Vista de Legorreta. Legorreta é un concello da provincia de Guipúscoa, en Euskadi. Atópase na comarca de Goierri, a 35 km de Donostia.
O seu termo municipal ten unha extensión de 8,62 km². Tiña en 2015 unha poboación de 1.441 habitantes.
Concha Blanco
María Concepción Blanco Blanco, nada en Lires (Cee) o 19 de xuño de 1950, é unha pedagoga, mestra e escritora en lingua galega, xa xubilada. Dende o comenzo da súa actividade editou libros de materia pedagóxica. Foi unha das primeiras autoras de materiais didácticos para o ensino do galego.
Traxectoria
Con 6 anos comenzou os estudos na escola local e aos 10 anos trasladouse a Ferrol para cursar Bacharelato no Instituto Concepción Arenal. Estudou Maxisterio na Universidade de Santiago de Compostela. O seu labor docente empezou na Escola de Nemiña (Muxía). Logo pasou ás localidades do Ézaro (Dumbría), Brens (Cee), Dumbría (Dumbría) e Cee, oonde impartiu clases no CPI Eugenio López coma mestra de lingua e literatura galega e no IES Agra de Raíces como profesora de lingua galega e literatura.
É coordinadora e coautora de varios libros de texto de Primaria e Secundaria ademais das correspondentes guías didácticas. Foi correspondente de prensa durante varios anos e colaborou cos seus alumnos en programas de radio. Impartiu e coordinou cursos de Lingua Galega, proxectos de formación do profesorado e Xornadas da Nosa Lingua.
Recoñecemento
Foi nomeada pola AELG Escritora na súa Terra en 2021.
Desova
miniatura|250px|Desova dunha ra. miniatura|250px|Detalle da desova da ra.
O verbo correspondete a esta acción é desovar.
A desova componse das células reprodutivas (gametos) dos animais acuáticos, algunhas das cales serán fecundadas e producirán descendencia. O proceso da desova xeralmente comprende a liberación de óvulos (ovos non fecundados) na auga por parte das femias, case sempre en grandes cantidades, mentres que, de forma simultánea ou secuencialmente, os machos liberan espermatozoides para fecundar os óvulos. A maioría dos peixes reprodúcense mediante desova, ao igual que a maioría dos outros animais acuáticos, incluídos os anfibio, como ras, sapos, salamántigas e tritóns; os crustáceos, como cangrexos, centolas, nécoras e lagostas; moluscos como as ostras, mexillóns, luras e borrachas; equinodermos tales como os ourizos de mar e os cogombros de mar, e os insectos acuáticos, tales como os mosquitos, ademais dos celentéreos (hidras, amemones, medusas e corais).
Redondela en Curto
Redondela en curto é un festival de curtametraxes que se celebra na vila de Redondela durante os últimos días de abril. É organizado polo Concello de Redondela, e conta cunha dotación económica para as curtametraxes gañadoras.
Na edición do ano 2014 presentáronse máis de 700 traballos ao concurso, ultrapasando a cifra récord de candidatos.
Asemblea de Albania
dereita|250px A Asemblea de Albania (Kuvendi i Shqipërisë) é o parlamento de Albania. Fórmanno 140 membros, elixidos por un período de catro anos. 100 elixidos directemente en circunscricións individuais con aproximadamente igual número de electores e 40 elixidos proporcionalmente entre listas multinominais de partidos e coalicións, para está última só se elixen partidos que reciban cando menos o 2,5 % dos votos e coalicións cando menos do 4% dos votos válidos a escala nacional na primeira ronda das eleccións.
Ligazóns externas
Web oficial (en albanés,inglés e francés)
Loquendo
Loquendo (nome que significa Locución, e pronunciado [Locuendo]) é unha empresa multinacional de tecnoloxía de software, coa súa sede en Turín, Italia. A empresa ofrece recoñecemento, síntese e verificación da voz e aplicacións de comprobación e identificación. Loquendo foi fundada en 2001 pola empresa Telecom Italia, tamén ten oficinas no Reino Unido, España, Alemaña, Francia e os Estados Unidos.
Os produtos de Loquendo pódense atopar nos GPS, sexan xa incorporados no coche ou portátiles, nos dispositivos para os discapacitados, teléfonos intelixentes, libros electrónicos, caixeiros automáticos con voz, vídeoxogos de ordenador, electrodomésticos controlados por voz e outros produtos.
Os seus produtos recibiron varios premios, incluíndo "Speech Engine Leader" entregado por "Speech Technologies" nos anos 2007, 2008 e 2009. Tamén foi considerado por "Speech Technologies" o líder do mercado no 2009 e 2010. O 30 de setembro de 2011, Nuance (un dos principais competidores de Loquendo) anunciou que adquiriu Loquendo.
Encoro de Ilısu
miniatura|Localización do encoro de Ilısu dentro de Turquía O encoro de Ilısu é un encoro de coieira con pantalla de formigón sobre o Tigris, próximo á aldea de Ilısu e entre os límites da provincia de Mardin coa de Şırnak en Turquía. É unha das 22 presas do Proxecto do Sueste de Anatolia e o seu propósito é a produción de enerxía hidroeléctrica, o control de alagamentos e mais o almacenamento de auga. Cando estea operativa, a presa suportará unha estación hidroeléctrica de 1.200 MW e formará un pantano de 10.4 mil millóns de m3. A súa construción principiou en 2006 e o remate estaba previsto para 2016. O encoro suscitou controversia internacional xa que alagará parte da antiga vila Hasankeyf, rica en tesouros arqueolóxicos, e vai precisar a recolocación dos habitantes da rexión. Por estes motivos perdeu o financiamento internacional en 2009. O PKK kurdo atacou a infraestrutura asociada coa súa construción, o que levou á dilación da construción.
Batalla de Cynwit
A batalla de Cynwit ou batalla de Cynuit, foi un conflito bélico que tivo lugar no ano 878 na fortaleza que o cronista Asser chamou Cynwit, que hoxe posibelmente corresponde a Cannington Hill, preto de Cannington, Bridgwater en Somerset, Inglaterra, pero non se descarta que fose noutra localización.
Unha partida de viquingos comandados por Ubbe Ragnarsson, e os seus irmáns Ivar o Desosado e Halfdan, desembarcaron na costa de Combwich cunha frota de 23 naves e 1200 homes. Un grupo de thanes e os seus soldados descubríronos, nun primeiro e cruento encontro caeu Halfdan e un continxente de viquingos:Tras a refrega, os anglosaxóns refuxiáronse nunha fortaleza, chamada «Cynwit», que era bastante segura a excepción do flanco este que carecía dunha adecuada defensa. Ubbe e os seus viquingos cercaron a fortaleza esperando unha rápida rendición dos saxóns a falta de auga potábel, pero inesperadamente, en lugar de esperar a morte sedentos nun outeiro, atacaron á noitiña tomando aos daneses por sorpresa e logrando unha gran vitoria.
Consecuencias
Mentres que a Crónica anglosaxoa trata superficialmente o seu desenvolvemento, a batalla de Cynwit foi importante por dúas razóns.
A primeira, porque foi unha vitoria importante para os saxóns, xa que o triunfo veu da man de alguén máis que o irredutíbel Alfredo o Grande, rei de Wessex, que practicamente encabezaba a resistencia en solitario fronte ás hordas invasoras. A crónica, na súa entrada do ano 878, afirma que «todos a excepción do rei Alfredo» foran subxugados polos viquingos. A batalla incita a pensar que pese ao liderado de Alfredo e o seu esforzo por unir aos pobos ingleses contra os viquingos, algúns nobres aínda dominaban sectores de Wessex pola súa conta.
A segunda, na batalla, Odda e as forzas inglesas non só lograron matar a Ubbe, senón que tamén capturaron o estandarte do corvo que os viquingos chamaban Hrefn ('Cuervo'):De novo, mentres a crónica só trata a batalla superficialmente, é digna de atención a captura do estandarte, que non se menciona en ningunha outra batalla onde os saxóns vencesen. É destacábel que o estandarte tiña un significado especial, xa que dos tres irmáns Halfdan, Ivar e Ubbe, o último era bastante supersticioso e adoitaba consultar a feiticeiros pagáns para dilucidar o resultado dos seus actos no campo de batalla. Por tanto, sendo o estandarte de Ubbe, tiña un valor ritual moi específico entre os daneses, tan importante como o «anel sacro» que usaron para pactar a paz con Alfredo tras a batalla de Edington uns meses máis tarde.
Cultura popular
A batalla aparece na novela The Marsh King, unha novela histórica de aventuras de Cyril Walter Hodges, onde a batalla se desenvolve en «Kynwit». A novela céntrase na figura do rei Alfredo, pero dá crédito ao conde Odda e a súa vitoria a pesar de que o desenvolvemento da contenda se afasta das crónicas, desembarcando os viquingos pola noite e sendo vencidos inmediatamente nada máis pisar terra.
A batalla tamén aparece na novela The last kingdom de Bernard Cornwell. Cornwell corrobora a vitoria, así como a morte de Ubbe, pero en mans do heroe de ficción Uhtred.
Estreito de Otranto
miniatura|Estreito de Otranto O Estreito de Otranto é un estreito situado entre Italia e Albania, conecta o Adriático co Mar Xónico, toma o nome da cidade de Otranto.
Durante a primeira guerra mundial foi importante estratexicamente, navíos de Italia, Francia e Gran Bretaña estableceron unha blocaxe no estreito impedindo que a frota austro-húngara entrara no Mediterráneo.
Sam Rockwell
Sam Rockwell, nado en Daly City (California) o 5 de novembro de 1968 é un actor estadounidense, ganador dun Globo de Ouro, un BAFTA, un Premio do Sindicato de Actores e un Oscar ao mellor actor secundario polo seu papel no filme Three Billboards Outside Ebbing, Missouri. É coñecido como protagonista de filmes como Lawn Dogs, Confessions of a Dangerous Mind, Choke e Moon, e tivo papeis destacados en filmes como A milla verde, Galaxy Quest, Clownhouse, Frost/Nixon, The Hitchhiker's Guide to the Galaxy, Matchstick Men, Everybody's Fine, O asasinato de Jesse James a mans do covarde Robert Ford e Iron Man 2.
HIStory: Past, Present and Future, Book I
HIStory: Past, Present and Future, Book I (tamén coñecido como HIStory) é o noveno álbum de estudio do artista estadounidense Michael Jackson. Foi lanzado o 16 de xuño de 1995 por Epic Records. Este é o primeiro álbum de Jackson co seu propio selo, MJJ Productions, e consta de dous discos: o primeiro (HIStory Begins) é unha recuperación dalgúns dos seus maiores éxitos dende 1979, mentres que o segundo (HIStory Continues) contén material completamente novo. A meirande parte das cancións do segundo discos foron escritas e producidas por Jackson, nalgúns casos con colaboradores.
HIStory foi o retorno de Jackson ó panorama musical logo da acusación de abusos sexuais a menores de agosto de 1993. Moitas das 15 cancións novas fan referencia á acusación e ó tratamento que a prensa fixo del. Os temas das cancións tamén tratan o medio ambiente, o illamento, a cobiza e a inxustiza.
Leintz-Gatzaga
250px|thumb|Vista de Leintz-Gatzaga. Leintz-Gatzaga é un concello do suroeste da provincia de Guipúscoa, en Euskadi. Atópase na comarca de Debagoiena, no límite con Araba, a 22 km de Vitoria-Gasteiz e 81 km de Donostia.
O seu termo municipal ten unha extensión de 14,72 km². Tiña en 2015 unha poboación de 241 habitantes.
Hai debate
Hai debate foi un programa informativo da TVG estreado o 13 de febreiro de 2006, que deixou de emitirse o 22 de xuño de 2009.
Tratouse dun debate semanal emitido na noite dos luns a cargo, nos comezos, de Sonia Vizoso, da que recolleu o relevo en outubro de 2006 a tamén xornalista galega Ana Rodríguez Martí, e finalmente Marga Pazos nas tres últimas entregas.
En cada programa, dunha hora de duración aproximadamente, recibíase a unha serie de invitados, xa foran políticos, analistas, comentaristas ou implicados, que expoñían os seus puntos de vista e defendían as súas posturas respecto a un ou varios temas de actualidade.
O programa, de produción propia, gravábase nos estudos da TVG en Santiago de Compostela en falso directo unhas horas antes da emisión e con público en plató. Adoitaban emitirse varios vídeos que complementaban a información sobre o tema que se estaba a abordar en cada caso.
A dirección corría a cargo de Xoaquín Pedrido, mentres que Gabriel Paz se encargaba da realización e Pilar de la Fuente da produción. Os guionistas deste espazo eran Mónica Ares, Charina Giráldez e Almudena Parrondo.
Ernesto Mauri (homónimos)
O nome Erenesto Mauri pode referirse a:
The Futureheads (álbum)
The Futureheads é o álbum de estrea da banda inglesa de post-punk revival The Futureheads, editado o 12 de xullo do 2004. Do disco sacáronse os sinxelos "First Day", "Decent Days and Nights", "Meantime" e "Hounds of Love" (unha versión de Kate Bush). The Futureheads tivo unha boa acollida por parte da crítica e foi re-lanzado nunha edición especial no ano 2005, contando cun DVD, traendo unha portada lixeiramente cambiada, en rosa en vez do gris da orixinal.
"Decent Days and Nights" e "Hounds of Love" puxéronse á disposición do xogo Rock Band o 9 de marzo de 2010. "Decent Days and Nights" tamén aparece na banda sonora do videoxogo Burnout 3 e usouse nun capítulo da serie de televisión The O.C. e na película Grandma's Boy.
O disco foi elixido pola publicación Pitchfork Media o 33 mellor álbum do ano 2004.
Listaxe de cancións
Todos os temas compostos por The Futureheads agás onde se indique.
Edición especial
A edición especial do álbum contén dous temas extra ao final da súa listaxe.
Jean Cabanis
Jean Louis Cabanis, nado o 8 de marzo de 1816 en Berlín, e finado o 20 de febreiro de 1906 na mesma cidade, foi un ornitólogo alemán.
Traxectoria
Cabanis naceu en Berlín, no seo dunha vella familia hugonote que emigrara de Francia. Estudou na Universidade Humboldt desa cidade, desde 1835 a 1839, ano en que viaxou a América do Norte, regresando en 1841 cunha gran colección de espécimes de historia natural. Ao seu regreso impratiu clases na universidade na que estudou.
Foi o director auxiliar do Museo de Historia Natural de Berlín, posto deixado por Martin Lichtenstein. Fundou en 1853 o Journal für Ornithologie, supervisándoo durante os seguintes corenta e un anos, cando foi sucedido polo seu xenro Anton Reichenow.
Eponimia
Nomeáronse varias aves na súa honra:
Valadares, Marcón, Pontevedra
Valadares é un lugar da parroquia de Marcón no concello de Pontevedra, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 173 habitantes (76 homes e 97 mulleres).
Alexandra Feodorovna (Carlota de Prusia)
Traxectoria
Carlota foi a cuarta filla do rei Frederico Guillerme III de Prusia e da súa esposa, a duquesa Luísa de Mecklemburgo-Strelitz. O seu irmán foi coroado en 1871 como o primeiro Káiser do Imperio alemán, baixo o nome de Guillerme I de Alemaña.
A infancia de Carlota estivo marcada polas Guerras Napoleónicas. Tras a derrota do exército prusiano polos franceses, a familia real viuse obrigada a fuxir a Prusia Oriental, onde lles deu protección o Tsar Alexandre I de Rusia. Pronto, Berlín caeu baixo o control de Napoleón, e Carlota creceu na cidade de Memel, Prusia. A súa nai morreu en 1810, pouco despois dos duodécimos aniversarios de Carlota, e durante o resto da súa vida atesourou o seu recordo. Desde entón, Carlota ocupou o primeiro rango entre as mulleres da corte prusiana como a filla máis vella do seu pai viúvo. Ela seguiría estando moi unida a Prusia e á súa familia durante toda a súa vida.
Princesa de Prusia
left|miniatura|239x239px|[[Nicolao I de Rusia esposo de Carlota (Alexandra Feodorovna).]] No outono de 1814, o gran duque Nicolao Pavlovich de Rusia, o futuro Tsar Nicolao I, e o seu irmán o gran duque Miguel, visitaron Berlín. Fixéronse arranxos entre as dúas familias para casar a Nicolao con Carlota, e na segunda visita do ano seguinte, o príncipe ruso namorouse daquela moza de dezasete anos. O sentimento foi mutuo, "Gústame e estou segura de ser feliz con el." Ela escribiu ao seu irmán: "O que temos en común é a nosa vida interior; deixar que o mundo faga o que lle dea a gana, nos nosos corazóns temos un mundo propio". Collidos da man, pasearon por Potsdam, e asistiron á Ópera de Berlín. Ao final da visita, o gran duque Nicolao e a Princesa Carlota estaban comprometidos. Eran primos terceiros, ao ser os dous bisnetos de Frederico Guillerme I de Prusia. A voda non tivo lugar ata despois doutros dous anos.
miniatura|281x281px|Alexandra Feodorovna cara a 1841 por Christina Robertson.
O 9 de xuño de 1817 a princesa Carlota chegou a Rusia co seu irmán Guillerme. Ao pouco da súa chegada a San Petersburgo, converteuse ao cristianismo ortodoxo ruso, e tomou o nome de Alexandra Feodorovna. casaron na Capela do Palacio de Inverno no día dos seus aniversarios, o 13 de xullo de 1817. "... Sentín moi, moi feliz cando se uniron as nosas mans ..." escribía máis tarde acerca da súa voda. "Con plena confianza e verdade, puxen a miña vida nas mans da miña Nicolao, e el nunca me traizoará."
Gran Duquesa Rusa
Ao principio, Alexandra tivo problemas de adaptación á corte rusa, afectoulle o cambio de relixión e atafegábaa a súa nova contorna. Gañouse o favor da súa sogra, María Feodorovna, pero non se entendía ben coa emperatriz Isabel Alekseievna, esposa do tsar Alexandre I.
Semanas despois da voda, Alexandre estaba embarazada. O 17 de abril de 1818 deu a luz ao seu primeiro fillo, o futuro tsar Alexandre II de Rusia, e ao ano seguinte tivo unha filla, a gran duquesa María Nikolaevna. En 1820, no seu terceiro embarazo en tres anos, deu a luz a unha nena que naceu morta, algo que lle causou unha profunda depresión. Os seus médicos aconselláronlle unhas vacacións, e no outono de 1820, Nicolao levoulla a ver á súa familia a Berlín, onde permaneceron até o verán de 1821, regresando de novo en 1824. Pero non volveron a San Petersburgo até marzo de 1825, cando o Tsar Alexandre I requiriu a súa presenza en Rusia.
Desde os seus primeiros anos en Rusia, Alexandra Feodorovna tratou de aprender o idioma e os costumes do seu país de adopción, baixo a tutela do poeta Vasili Zhukovski, quen se caracteriza por ser "máis un poeta que un bo titor". Pero a familia imperial fala alemán e escribe as súas cartas en francés, o que provoca que Alexandra nunca domine completamente o idioma ruso.
Nicolao e Alexandra atopan en privado o gran pracer da súa compañía mutua. Ela escribiu nas memorias dos seus primeiros anos en Rusia, "só somos verdadeiramente felices cando nos atopamos a soas nas nosas habitacións eu sentada nos seus xeonllos mentres el é amante e tenro". En oito anos, durante o reinado do tsar Alexandre I, a parella viviu en silencio, xa que nunca esperaron con interese a posibilidade de ocupar o trono de Rusia. O Tsar non tiña fillos, e o seu herdeiro, o gran duque Constantino Pavlovich Romanov, renunciou aos seus dereitos de sucesión en 1822, o que convertía a Nicolao no novo Tsarévich.
Alexandra era alta, delgada, cunha cabeza de refinados trazos. Os seus ollos eran azuis e desprendía un gran aire de maxestosidade rexia. Camiñaba de forma graciosa. Era fráxil e a miúdo presentaba malas condicións de saúde. A súa voz era rouca, pero falaba rapidamente e con decisión.
Batalla de Ethandun
A Batalla de Ethandun ou de Edington foi unha batalla que tivo lugar no reino de Wessex, entre o 6 e o 12 de maio do 878, sendo os bandos que se enfrontaban as forzas inglesas de Alfredo o Grande, por unha banda e, por outra, forzas de daneses viquingos lideradas por Guthrum o Vello.
Alexandra Feodorovna (Carlota de Prusia)
Gran Duquesa Rusa
Alexandra era unha ávida lectora e sabía gozar da música. Era amable e gustou da privacidade e a simplicidade. Vestía con elegancia, cunha decidida preferencia polas cores claras, e con fermosas xoias. Nin arrogante nin frívola, Alexandra non carecía de intelixencia e tiña unha excelente memoria. Con todo, os seus intereses eran na súa maioría superficiais. Amaba a danza e o fantástico mundo dos palacios da corte. Nunca se preocupou por coñecer os auténticos problemas da poboación rusa que esixía da emperatriz enerxía para ocuparse dos necesitados e os enfermos.
Emperatriz de Rusia
Alexandra converteuse en emperatriz consorte coa ascensión do seu marido como tsar de toda Rusia en decembro de 1825. Era un período turbulento, marcado pola sanguenta represión da Revolta Decembrista.
En 1832 Nicolao e Alexandra tiveran sete nenos aos que se lles rendía gran coidado. Nicolao nunca vacilou no seu amor pola súa esposa, a quen alcumaron "Mouffy". En 1837, cando gran parte do Palacio de Inverno foi destruído polo lume, Nicolao presuntamente díxolle a un axudante de campo "que se queime todo, só para min, simplemente, gardar as cartas que a miña esposa me escribiu cando era a miña prometida".
Batalla de Ethandun
Tras loitar gran parte do día, o rei Alfredo resultou vencedor, grazas a unha vella técnica usada polas lexións romanas, que consistía en crear un muro defensivo cos escudos. Os daneses fuxiron cara ao Danelaw, sendo derrotados ao fin en Chippenham, fortaleza controlada por eles, tras catorce días de cerco. Unha das consecuencias da derrota danesa, foi que Guthrum foi bautizado no cristianismo. Alfredo foi o seu padriño e quen o elevou da pila bautismal.
Alexandra Feodorovna (Carlota de Prusia)
Emperatriz de Rusia
Só despois de máis de vinte e cinco anos de fidelidade Nicolao tomou unha amante. Esa foi Bárbara Nelídova, unha das damas de compañía de Alexandra, xa que os médicos prohibiran á emperatriz manter relacións sexuais polo seu mal estado de saúde e recorrentes ataques de corazón. Pero Nicolao continuou buscando refuxio das preocupacións do Estado en compañía de Alexandra. "A felicidade, a alegría, e o repouso, isto é o que busco e encontro na miña vella Mouffy". Escribiu unha vez o tsar.
Batalla de Ethandun
Pouco máis tarde foi asinado o Tratado de Wedmore e despois o Tratado de Alfredo e Guthrum.
Alexandra Feodorovna (Carlota de Prusia)
Emperatriz de Rusia
En 1845 Nicolao chorou cando os médicos da corte instaron á emperatriz a residir en Palermo durante varios meses debido á mala saúde. "Deixádeme á miña esposa", suplicou aos seus médicos, e cando se decatou de que non tiña elección, fixo plans para unirse a ela, aínda que só sexa por un breve tempo. Nelídova foi con eles, e aínda que Alexandra estaba celosa ao principio, pronto chegou a aceptar o asunto, e mantivo boas relacións coa amante do seu marido.
Batalla de Ethandun
A opinión xeneralizada sobre a localización da batalla é que foi en Edington, Wiltshire, aínda que hai dúbidas respecto diso. Baralláronse outras zonas como Edington, Somerset.
Acontecementos antes da batalla
De acordo coa Crónica de Peterborough, a historia dos ataques viquingos en Inglaterra comeza co asalto a Lindisfarne, Northumbria, no ano 793. Tras este asalto inicial, houbo máis ataques en Wessex. Con todo, estes non supuñan unha gran ameaza até unha batalla en Carhampton, que tivo lugar no ano 836. Ao longo do século IX, os daneses conquistaron cada vez máis territorios en Inglaterra, pondo á maioría dos seus habitantes baixo presión. Os Saxóns Occidentais (Wessex) “tiveron éxito contra os escandinavos, mesmo cando os invasores se uniron cos habitantes de Cornualla. Con todo, tras o ano 851, os éxitos comezaron a escasear”. Cando chegou o grande exército pagán ou, simplemente, Grande exército, no ano 865, os ingleses levaban catorce anos de “grandes campañas” e sufriran moitas perdas.
Alexandra Feodorovna (Carlota de Prusia)
Emperatriz de Rusia
A tsarina Alexandra Feodorovna, sempre foi débil e de mala saúde. Ao corenta aparentaba moita máis idade, estaba cada vez máis delgada.
Batalla de Ethandun
Acontecementos antes da batalla
O grande exército pagán non era moi grande en tamaño; de feito, usando os canons actuais, probabelmente non se lle chamaría grande exército. Gwyn Jones estimou que o seu número estaría comprendido entre os cincocentos e mil homes, baixo o liderado dos irmáns Ivar o Desosado, Ubbe Ragnarsson e Halfdan Ragnarsson. Outras fontes establecen o seu número en 3.000, tampouco unha cantidade excesiva. Por tanto, descoñécese que é o que facía a este exército diferente a tantos outros que chegaran antes. Coa súa chegada, comezou unha nova estratexia dos viquingos, "a de conquista e permanencia” . No ano 870, os invasores xa conquistaran os reinos de Deira e Anglia Oriental e, no 871, atacaron Wessex. Das nove batallas mencionadas nas Crónicas Anglosaxoas que tiveron lugar este ano, só unha resultou vitoriosa para os locais. Con todo, este ano Alfredo substituiría ao seu irmán Aethelred, morto na Batalla de Marton.
O reino de Mercia fora derrotado no 874. O seu exército desapareceu completamente. Halfdan volveu a Deira e loitou contra os celtas; o seu exército asentouse alí e é mencionado despois do 876, cando “(os daneses) se dedicaban á agricultura e a construír vivendas para eles”. Guthrum, xunto con dous reis descoñecidos, “partiu cara a Cambridge en Anglia Oriental”. Realizou varios ataques a Wessex, empezando no 875, logrando capturar a Alfredo na súa fortaleza invernal de Chippenham.
Alexandra Feodorovna (Carlota de Prusia)
Emperatriz de Rusia
Alexandra sobreviviu cinco anos ao seu marido. Retirouse ao Palacio de Alexandre en Tsarskoe Selo, e mantívose en boas relacións coa amante do seu marido Barbara Nelídova, a quen converteu na súa lectora persoal.
Emperatriz viúva
miniatura|246x246px|Alexandra Feodorovna en [[1856 por Winterhalter. Ermitage.]] A saúde da emperatriz viúva fíxose cos anos máis e máis fráxil. Non podía pasar os invernos en Rusia, polo que se lle obrigou a manter longas estancias no estranxeiro. Ela escribiu en setembro de 1859 "Sento nostalxia do meu país e repróchome a min mesma os custos de tanto diñeiro nun momento en que Rusia ten necesidade de cada rublo. Pero a tose pola enfermidade dos meus pulmóns non me permite estar sen un clima meridional ".
Batalla de Ethandun
Acontecementos antes da batalla
No 878, os daneses apoderouse do leste e o nordés de Inglaterra e, a súa derrota na Batalla de Ashdown, alterou pero non detivo o seu avance. Alfredo pasou o inverno que precedeu á Batalla de Ethandun no pantano de Athelney, Somerset, xa que as características do lugar lle daban certa protección. Na primavera do ano 878, reuniu as súas forzas e marchou cara a Ethandun, onde se atopou cos daneses, liderados por Guthrum o Vello, en batalla.
Posición de Alfredo antes da batalla
Guthrum e os seus homes aplicaran a típica estratexia danesa consistente en ocupar prazas fortificadas e esperar a un tratado de “paz”, esixindo un pago monetario a cambio da promesa de abandonar o reino inmediatamente. Alfredo seguía de preto ao exército danés; trataba de evitar maiores danos dos que xa ocorreran. No 875, o exército de Guthrum “escapou do exército saxón e penetrouse en Wareham”. Entón ofreceron entregar reféns e deron a promesa a Alfredo de abandonar o país; Alfredo aceptou e pagoulles. Os daneses, incumprindo a súa promesa, pronto se internaron sen ser descubertos en Exeter, aínda máis dentro do reino de Alfredo, onde asinaron, no outono do 877, outro “acordo de paz” con el, cuxos termos esixían deixar o reino e non volver nunca máis. Isto último cumprírono, pasando o resto do ano 877 (segundo o calendario gregoriano) en Gloucester. Alfredo pasou o Nadal en Chippenham, a trinta millas de Gloucester. Os daneses atacaron Chippenham “en pleno inverno, tras o Día de Reis”, probabelmente na noite do seis ao sete de xaneiro do ano 878. Lograron capturar Chippenham (non atoparon a Alfredo por pouco) e forzando a este a escapar.
Parece ser que nesta época, Alfredo perseguiu por todo Wessex aos invasores, mentres que os daneses estaban en situación de facer todo o que querían. A Crónica Anglosaxoa tenta dar a impresión de que Alfredo tiña a iniciativa; é “unha crónica anódina que, de forma breve, traza os movementos dos daneses e que, de forma pouco honesta, trata de transmitir a impresión de que Alfredo o tiña todo baixo control”, aínda que non o consegue en absoluto. Mesmo se Alfredo tivese alcanzado á forza danesa, é pouco probábel que estivese en condicións de lle facer dano. O feito de que o seu exército non puidese defender a fortificada Chippenham, mesmo “nunha época… en que a técnica de asedio aínda non estaba moi desenvolvida”, demostra que existen grandes dúbidas de que puidese facer fronte aos daneses en campo aberto, sen axuda de fortificacións. Non había gran cousa, á parte do pago repetido aos invasores, que Alfredo puidese facer contra a ameaza danesa entre o ano 875 e finais do 877.
A batalla
Todos estes feitos son aínda máis certos tras o ataque do Día de Reis. Coa súa pequena forza, apenas unha fracción do exército que posuía en Chippenham, Alfredo non podía ter a esperanza de recuperar esta praza aos daneses, quen en anteriores batallas (por exemplo, en Reading, no ano 871), probaron a súa pericia na defensa de posicións fortificadas. Por tanto, Alfredo decidiu retirarse ao sur, preparando ás súas forzas para outra batalla e entón derrotar a Guthrum e os seus seguidores. O primeiro que se pode ler sobre Alfredo tras o desastre de Chippenham, é algo relacionado coa Pascua, cando construíu unha fortaleza en Athelney. Na sétima semana tras a Pascua, ou entre o catro e o sete de maio, Alfredo mandou realizar un recrutamento en Ecgbryhtesstan (Egbert’s Stone; a Pedra de Ecgberht). Moitos dos homes dos condados de ao redor (Somerset, Wiltshire e Hampshire) que non fuxiran, uníronse a el. Ao seguinte día, Alfredo desprazou ao seu continxente a Iley Oaks. Tras pasar un día neste lugar, marcharon cara a Ethandun. Alí, nunha data descoñecida, que puido ser entre o seis e o doce de maio, pelexaron contra os daneses. De acordo coa "Vida do Rei Alfredo" ("Life of King Alfred"), escrita por Asser:Tras a vitoria, cando os daneses xa estaban refuxiados en Chippenham, os saxóns occidentais levaron toda a comida que os invasores tivesen podido coller nunha saída e esperaron. Tras dúas semanas, os daneses, famentos, pediron a paz, entregando a Alfredo “como acción preliminar para chegar a un acordo, os primeiros reféns e a promesa solemne de que deixarían inmediatamente o seu reino”, como era normal neles, pero coa promesa adicional de que Guthrum sería bautizado. A diferenza substancial entre este acordo e os tratados de paz de Wareham e Exeter é que Alfredo derrotara completamente aos daneses en Ethandun, moito máis que nas outras ocasións que só conseguira detelos. Por conseguinte, os daneses víronse obrigados a cumprir este acordo.
Alexandra Feodorovna (Carlota de Prusia)
Emperatriz viúva
No outono de 1860, os médicos dixéronlle que non sobreviviría ao inverno se non regresaba de novo ao sur. Coñecendo o perigo, prefire quedar en San Petersburgo, de modo que se chega morte habería de vir en chan ruso. A noite antes da súa morte, escoitóuselle dicir, "Niki, vou contigo". Morreu mentres durmía, á idade de sesenta e dous anos.
Carlota foi a tsarina de máis notable estirpe en comparación coas demais emperatrices, que pertencían á aristocracia rusa ou eran princesas alemás de menor categoría, coa relativa excepción de María Feodorvna, que era filla do rei danés Cristián IX e irmá de Alexandra de Dinamarca, logo raíña de Inglaterra como consorte de Eduardo VII.
Descendencia
miniatura|329x329px|Alexandra Feodorovna e fillos por George Dawe. Tería sete fillos:
Devanceiros
Devanceiros de Carlota de Prusia
Batalla de Ethandun
A batalla
A principal razón da derrota danesa foi probabelmente a diferenza de tamaño entre os dous exércitos: o conxunto de homes dun condado (shire) podía chegar a ser unha forza considerábel, como se demostrou ese mesmo ano, derrotando a un exército ao mando de Ubbe Ragnarsson na Batalla de Cynwit. Ademais, no ano 875 Guthrum perdera o apoio dos outros señores daneses, incluíndo a Ivar e Ubbe. Outras forzas danesas asentáronse na zona antes de que Guthrum atacase Wessex: en Anglia Oriental, e en Mercia entre o tratado de Exeter e o ataque a Chippenham; outros moitos perdéronse nunha tormenta fronte á costa de Swanage, en Dorset, no 876-7, onde naufragaron 120 barcos. As discrepancias internas ameazaban con dividir aos daneses e necesitaban tempo para se reorganizaren. Afortunadamente para Wessex, non o fixeron a tempo.