cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Segundo de Chomón
Bases para unha industria cinematográfica española (1910-1912)
En 1910 regresa a Barcelona, onde forma sociedade co empresario de variedades Juan Fuster Garí. Con esta produtora rodou un total de 37 películas de asunto popular. Hainas cómicas (Venganza de un carbonero, La fecha de Pepín), históricas (El ejemplo, Pragmática real, Justicias del rey don Pedro), melodramáticas (La expiación, Amor gitano, La manta del caballo, El puente de la muerte, La hija del guardacostas) e fantásticas (La gratitud de las flores). miniatura|250x250px|Viaje a Burgos (1910 ou 1911), película documental coloreada. Tamén adapta sainetes e zarzuelas, contribuíndo a sentar as bases dun certo cine español de alcance popular con títulos como Los guapos, El puñao de rosas, Las carceleras, La tempranica e El pobre Valbuena.
En xuño de 1910 comeza a traballar por conta propia para a casa Pathé, da que é nomeado concesionario. Esta situación materialízase en títulos como Lucha fratricida o Nobleza Aragonesa, Los pobres de levita, Los dulces de Arturo, Una farsa de Colás ou Flema inglesa. En novembro rompe co seu socio Fuster, polo que queda sen estudios de rodaxe, circunstancia que aproveitará para rodar documentais como Viaje a Burgos, La heroica Zaragoza ou Gerona: la Venecia española.
A Pathé acode no seu auxilio e obtén para el un estudio-produtora á súa medida, "Ibérico", para a que realiza once películas entre agosto de 1910 e marzo de 1912. Nel prodúcense avances técnicos moi importantes, o que se observa na minuciosidade dos detalles técnicos que conteñen os guións autógrafos conservados. As súas estruturas narrativas gañan en complexidade facéndose progresivamente máis elaboradas. As escaletas de montaxe de filmes como El talismán del vagabundo ou Soñar despierto prevén unha ampla gradación na escala de planos e estudados efectos de raccord ou continuidade cinematográfica. Tamén flash-back ou analepses e flash-forward ou prolepses e montaxes de accións paralelas en persecucións.
Tamén desta etapa é a súa colaboración en Escamillo à le ver solitaire, en galego, O verme solitario, de 1912, cun filme do máis importante dos cómicos do cine mudo desta época, o francés André Deed. Tratouse dunha película delirante, chea de situacións absurdas, efectos de cámara e trucaxes, das que se encargou con gran solvencia Segundo de Chomón.
Italia e a Itala Films (1912-1923)
miniatura|491x491px|Cartel de [[Cabiria (1914).]] Na primavera de 1912 acepta a oferta da turinesa "Itala Films" de Pastrone para traballar como operador técnico en efectos especiais. Participa en varios títulos do empresario, produtor e director italiano, empezando por Padre (1912). Con todo, destaca especialmente o seu labor para a gran superprodución de 1914 Cabiria, onde Chomón, como director das trucaxes e primeiro operador de cámara, tivo unha participación moi relevante. Como exemplo, cabe dicir que realizou a secuencia da erupción do Etna, e o resultado foi dun gran realismo, recorrendo para iso ao efecto schüfftan, chamado así polo seu inventor, Eugen Schüfftan, que consiste en impresionar só unha parte do fotograma, habitualmente utilizando maquetas. Tamén perfeccionou o travelling en interiores sobre raís para dar magnificencia aos decorados dos templos orientais e desenvolveu a iluminación expresionista, que dotaba de relevo aos rostros dos actores e aos detalles do decorado.
Entre 1919 e 1921 desvincúlase da Itala para traballar por conta propia como socio da produtora do artista de circo Luciano Albertini, Albertini Filme.
Últimos traballos (1923-1929)
En 1923 trasládase a París. Alí traballa en colaboración con Ernest Zollinger, enxeñeiro suízo, nun sistema de cine en cor polo que obtivo a medalla de ouro da Exposición Internacional de Fotografía, Óptica e Cinematografía de Turín. Tres anos despois intervén na rodaxe da gran superprodución do cine francés Napoleón (1927), de Abel Gance.
Viaxa a Marrocos a seguir investigando na cor, pero contrae unha enfermidade grave e pouco despois falece.
Transcendencia da súa obra cinematográfica
Segundo de Chomón foi un técnico minucioso e perfeccionista, que investía até meses en conseguir os efectos desexados, aínda que durasen en pantalla poucos segundos. Foi un dos máis importantes pioneiros do cine de fantasmagorías da época silente, e o seu talento nestas películas cheas de fantasía só é comparable ao de Méliès. Por iso foi contratado pola produtora cinematográfica máis potente do mundo nesa época, a Pathé Frères, para traballar co seu director máis importante, Ferdinand Zecca, e que os trucos dos seus filmes puidesen competir cos do mago Méliès.
Tamén contribuíu á creación dunha industria nacional española de cinematografía, coas súas etapas barcelonesas e as súas películas de alcance popular: melodramas, zarzuelas, dramas históricos e comedias. En resumo, trátase dun dos máis importantes cineastas internacionais pola súa contribución ao desenvolvemento da arte cinematográfica na etapa muda, que traballou para os máis importantes directores e produtores daquela época en Francia, Italia e España.
Ramón Alòs indaga no seu documental El hombre que quiso ser Segundo (2015) na súa traxectoria biográfica e profesional.
Filmografía
miniatura|El hada primavera, 1902. miniatura|El hotel eléctrico, 1908. miniatura|El teatro eléctrico de Bob, 1908-1909.
Cee
Cee é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Fisterra. Segundo o IGE en 2020 tiña 7.550 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «».
Xeografía
O concello esténdese entre a abrupta costa setentrional, onde se abre a ría de Lires e a regardada ría de Corcubión á que se asoma polas enseadas de Sardiñeiro e Cee.
As maiores altitudes localízanse no límite oriental con Dumbría (Alto de Montemaior 405 m, Monte de San Pedro 370 m) e no sector central, alto de Toba 305 m, desde onde o relevo descende bruscamente cara á plataforma litoral, estreita e sinuosa, onde se localiza a poboación.
A rede hidrográfica está organizada en dúas concas, a meridional fórmana os ríos Cee e Brens que desembocan na ría de Corcubión e a setentrional, os ríos Castro e Lires, que verten na ría de Lires.
O municipio ao asomarse ao mar por tres fragmentos de costa separados ofrece unha paisaxe variada: a ría de Lires no noroeste, a praia de Estorde na enseada fisterrán e a beira oriental da ría de Corcubión, desde a vila de Cee ata a enseada de Ézaro. Pese a atoparse dentro da chamada Costa da Morte estes tres tramos ofrecen características diferenciadas, de acordo coa súa posición nunha zona de transición entre as Rías Altas e as Baixas, onde hai praias de augas tranquilas, moi frecuentadas no verán.
Toponimia
O topónimo Cee viría dun hidrónomo prerromano céltico-galaico cunha raíz indoeuropea *kei‑ co significado de ‘augas en movemento’ segundo documenta Edelmiro Bascuas e viría dun medieval Cea ou Ceia como se atopa nun documento de 1178 como villas de Ceia in Nemancis. Outra hipótese menos probábel baséanse no seseo do topónimo, polo que See derivaría dunha forma latina sinus ‘seo’ (palabra que aínda se utiliza na actualidade polos mariñeiros para designar unha enseada).
Historia
Hai abondosa documentación sobre Cee no século XVI, momento en que tiña moita importancia a pesca, especialmente a de cetáceos. Foi entón cando se construíu a igrexa parroquial, de estilo gótico tardío. O templo foi reconstruído logo da desfeita provocada polos franceses na Guerra da Independencia Española, conservando algunhas partes da edificación primitiva.
Cultura
miniatura|Factoría de Caneliñas
Lugares de Cee
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Cee vexa: Lugares de Cee.
O pai de Goku
O pai de Son Goku (ドラゴンボールZ たったひとりの最終決戦～フリーザに挑んだZ戦士 孫悟空の父 Doragon Bōru Zetto Tatta Hitori no Saishū Kessen~Furīza ni Idonda Zetto Senshi Son Gokū no Chichi) é o primeiro especial de televisión de Dragon Ball Z, que foi emitido por Fuji Television o 17 de outubro de 1990, entre os episodios do anime Dragon Ball Z 63 e 64.
Sinopse
Filme que retrata a historia de Barduck, o pai de Son Goku. O especial tamén amosa os primeiros momentos de vida de Goku, así como o seu envío para o planeta Terra, minutos despois da destrución do seu planeta natal, o Planeta Vexeta, e da morte do seu pai Barduck.
Lista de misións á Lúa
Como parte da exploración humana da Lúa, emprendéronse numerosas misións espaciais para estudar o satélite da Terra. Canto ás aluaxes, Luna 2 da Unión Soviética foi a primeira nave espacial en alcanzar con éxito a súa superficie, impactando intencionadamente na Lúa o 13 de setembro de 1959. En 1966, Luna 9 foi a primeira nave espacial en aluar de xeito controlado, mentres que Luna 10 foi a primeira misión en entrar en órbita arredor da Lúa.
Entre 1968 e 1972 Estados Unidos levou a cabo misións tripuladas á Lúa como parte do programa Apollo. O Apollo 8 foi a primeira misión tripulada en entrar en órbita en decembro de 1968, seguida polo Apollo 10 en maio de 1969. Seis misións levaron o ser humano á superficie da Lúa, comezando polo Apollo 11 en xullo de 1969, durante a cal Neil Armstrong se converteu no primeiro ser humano en camiñar sobre a Lúa. O Apollo 13 tiña programado aluar, no entanto, a misión quedou limitada a un sobrevoo por mor dun defecto de funcionamento abordo da nave. As nove misións tripuladas regresaron a salvo á Terra.
Mentres os Estados Unidos se centraron nas misións tripuladas do programa Apollo, a Unión Soviética realizou misións non tripuladas despregando rovers que enviaron mostras á Terra. Lanzaron tres misións con rovers, das cales dúas tiveron éxito, e tentaron enviar de volta once voos con mostras, das cales tres tiveron éxito.
Realizaron misións á Lúas as seguintes nacións ou entidades (por orde cronolóxica): a Unión Soviética, os Estados Unidos de América, o Xapón, a Axencia Espacial Europea, a República Popular da China, a India, Luxemburgo e Israel. Ademais, cinco misións non dedicadas ó seu estudo visitaron a Lúa; catro naves espaciais pasaron ó seu carón para conseguir asistencia gravitacional e un radiotelescopio, a Explorer 49, situouse na órbita lunar co fin de utilizar a Lúa para bloquear as interferencias procedentes dos sinais de radio terrestres.
Vindeiras misións
Descríbense a continuación algunhas misións futuras de exploración lunar programadas ou pospostas por diversas nacións ou organizacións.
1393
Mortes
Historia ano a ano
Augalevada, Barro, Noia
Augalevada é un lugar da parroquia de Barro no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 8 habitantes (3 homes e 5 mulleres).
Concejo de la Mesta
Durante a Idade Media e co paso do tempo, engádense novos privilexios reais á Mesta, como pasará a ser coñecida, xunto cunha fiscalización especial para protexela dos agricultores, o que provocou longos e incontables preitos até o ano 1836, en que foi aboliu por ser un resaibo do Antigo Réxime.
A Mesta foi considerada unha das agrupacións corporativas ou gremios máis importantes de Europa da Idade Media e o primeiro gremio gandeiro, aínda que existiron corporacións locais de gandeiros anteriores en Aragón (Casa de Gandeiros de Zaragoza).
As orixes da Mesta: debate historiográfico
As diferentes correntes historiográficas definiron distintos discursos sobre como ten orixe a Mesta máis aló do puramente institucional, atendendo esencialmente a cales foron os feitos que deron lugar á creación da propia institución. A relevancia deste estudo fíxose patente ante a diverxencia das análises dos diferentes historiadores, sobre todo, na elaboración do discurso historiográfico sobre a "Crise do século XVII". Aparecen varias interpretacións sobre este feito:
A estas teses sobre as orixes da transhumancia hai que engadir o importante peso que algúns historiadores lle dan á aparición da ovella meiriña, cuxa la convertérase no principal produto de exportación de Castela durante varios períodos na Baixa Idade Media e a Idade Moderna. Tal é a súa importancia, que algúns historiadores consideraron que sen ovella meiriña non habería Mesta. Por iso, mostrouse importante entender a chegada da ovella meiriña á península, traída desde o Magreb, como intuíu Klein e como outros historiadores como Robert S. López buscaron demostrar. Non hai máis que elucubraciones sobre por que foi esta importada á nacente Mesta e non a Andalucía, moito máis cerca xeográfica e culturalmente co Norte de África; ou a Aragón, cuxas rutas comerciais xa coñecían a la de ovella meiriña, vendida, polo menos, en Tunisia.
A transhumancia: pastores e labregos
Na España medieval, durante a Reconquista, os reinos cristiáns e musulmáns estaban separados por unha franxa de territorio que podía chegar a ter até 100 km de longura, case despoboados, pois era terra de ninguén sometida a continuas incursións bélicas dos dous bandos. Nestas terras non valía a pena labrar, porque as campañas bélicas organizábanse durante o bo tempo, na época das colleitas, de modo que o máis probable é que, por uns ou por outros, acabasen dadas ao lume ou ao saqueo.
Este territorio aproveitábano os pastores, cuxo gañado podía moverse dun lugar a outro, practicando a transhumancia, de modo que o percorrían durante o outono e o inverno (tempadas frías) e, na tempada de campañas (primavera e verán), refuxiábanse nas montañas do norte, máis húmidas e que conservaban os seus pastos durante o tempo cálido, conseguindo formar unha gandaría moi importante. A base principal da importancia económica destes rabaños era a ovella meiriña, cuxa la, de gran calidade, era apreciada (e aínda o é) en toda Europa, así como a ovella churra, para carne. A la tiña como mercados máis importantes Medina del Campo e Burgos. Conforme avanza a Reconquista, estas terras vanse repoboando e laborando, mentres se establece outra franxa de terra de ninguén máis cara ao sur. miniatura|Afonso X o Sabio.|alt= Cando o rei Fernando III deu un grande impulso á Reconquista (século XIII), incorporando aos seus reinos gran cantidade de territorio e facendo tributarios aos reinos "mouros" que quedaban, a terra de ninguén se converte en segura e os labradores roturan os pastos, prohibindo o paso dos gandos que se comían as plantas verdes. Tendo en conta que outra gran riqueza de Castela é o trigo, os reis (empezando polo sucesor de Fernando III, Afonso X o Sabio) vense na necesidade de promulgar leis para defender a uns e a outros, protexendo as colleitas en xeral, ao establecer camiños delimitados para o gando entre as terras cultivadas (canellas, corgas, corredoiras, etc.) para facilita-la transhumancia e o paso entre unhas zonas de pastos e outras, xeralmente situadas en zonas de difícil roturación.
Historia da Mesta
miniatura|Canella Real Leonesa Occidental no Val de Amblés, [[Provincia de Ávila|Ávila, España.|alt=]] miniatura|Antiga sede do Concello da Mesta, en [[Madrid. Actualmente alberga o ICAC.]] As agrupacións de pastores e gandeiros fusionáronse na "Real sociedade de gandeiros da Mesta", segundo o privilexio de Afonso X o Sabio, en 1273 en Gualda, aínda que a súa denominación e regulamentación é de 1347, reinando Afonso XI. Como se dixo, coa súa creación tentábase evitar posibles conflitos entre agricultores e gandeiros, xa que estes últimos debían atravesar as terras dos agricultores cos seus rabaños dúas veces ao ano, producindo danos nos cultivos. Isto emendouse construíndo uns itinerarios concretos: os de maior anchura chamábanse canellas, e as máis importantes de entre elas chamábanse canellas reais, dando testemuño da súa creación polo rei.
Nas cortes de Toledo de 1480, decretouse deixar libre o paso de rabaños entre Aragón e Castela, manifestándose o papel preponderante que os Reis Católicos darían á Mesta. O mesmo ano, outro decreto outorgaba liberdade absoluta para o tránsito de gandos entre ámbolos dous reinos. Con isto non só pretendían protexer esta actividade, senón tamén incrementar os ingresos da coroa mediante o arrendamento e a venda de dereitos de pastos. A partir de entón, o presidente da Mesta sería o membro máis antigo do Consello Real.
Desde o ano 1500, a Mesta organizábase celebrando dúas asembleas ao ano, unha no sur da península entre xaneiro e febreiro, e a outra no norte, entre os meses de setembro e outubro. O labor destas asembleas era resolver principalmente asuntos de carácter interno como a organización das transhumancias próximas, orde de paso e a elección dos cargos que debían dirixir a Mesta.
O cargo principal era o de Presidente, os catro alcaldes de cuadrilla que o axudaban nas súas tarefas, e os alcaldes maiores. Tamén tiñan unha grande importancia os xuíces de comisión, encargados de xulgar e multar aos que non cumprisen a extensa normativa da Mesta. A nivel institucional, existe un gran descoñecemento sobre o funcionamento da Mesta, o que provocou todo tipo de especulacións respecto diso polo que xurdiu unha “lenda negra” que afirmaba que dende os Reis Católicos, a Mesta era unha máquina perfecta pola súa organización, atribucións e actuacións.
Foi unha organización moi poderosa debido aos privilexios que os reis lle concedían dado que a la era un importante produto de exportación de Castela a Europa, polo que se debía fomentar a produción de la, ás veces en detrimento da agricultura, co caso paradigmático de Estremadura, e a case desaparición da agricultura, previamente dominante.
A Mesta foi unha das causantes da deforestación sufrida na península ao longo da historia, xa que a gran cantidade de gando necesitaba moito pasto para se alimentar.
A súa decadencia e posterior desaparición no ano 1836 tivo varios motivos:
Canellas reais
miniatura|Principais Canellóns Reais de [[Castela e os seus equivalentes nos outros reinos españois.]] As principais canellas reais polas que circulaba o gando da Mesta foron:
Cando chegaban preto dos seus destinos, había toda unha morea de camiños menores, con diversos nomes segundo a súa importancia: cordas, cordeis, etc., para repartir o gando polas zonas de pastos.
Diafragma
O termo diafragma pode referirse a:
Madelos, Friol
Santalla de Madelos é unha parroquia rural do concello de Friol na provincia de Lugo. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2016 tiña 47 habitantes (24 homes e 23 mulleres), sete menos ca en 2007 (25 homes e 29 mulleres) e catro menos que en 2004. Ten cinco entidades de poboación.
Naira
O naira é a moeda de curso legal de Nixeria. O seu código ISO 4217 é NGN (abreviado co símbolo ₦, que está incluído no Unicode no código punto U+20A6). Cada naira divídese en 100 kobo.
O nome da moeda vén dunha alteración do nome do país, Nixeria (en inglés pronunciado [naj'dʒiria]), mentres que o da fracción vén da pronunciación yoruba do inglés copper ("cobre"), material co que se facían os peniques, a antiga moeda fraccionaria.
Aproveitando a decimalización da moeda en 1973, Nixeria substituíu a libra nixeriana (N£) polo naira a razón de 2 ₦ por N£. Foi, xa que logo, o último estado que abandonou o sistema predecimal de xilins e penique.
En inglés, nin a moeda nin a súa fracción non se pluralizan, de xeito que tanto nas moedes como nos billetes empréganse as formas naira e kobo tanto para o singular como para o plural.
Historia
Na época da crise enerxética, contra os anos '70 o naira era unha moeda forte a nivel internacional e a súa taxa de troco era de 2 narias por dólar. Mais foi perdendo valor progresivamente ata chegar no 2005 a unha taxa de troco de 130 nairas por dólar. A pesar de todo o naira é aceptado doadamente polos seus países veciños. Está previsto que o naira sexa substituído polo Eco, a futura moeda do oeste africano. En outubro de 2021, o eNaira, a versión dixital da moeda estatal, lanzase oficialmente en Nixeria.
Moedas
A serie de moedas actualmente en circulación foi acuñada no ano 2006, anteriormente tamén circulaban moedas de 1/2, 1, 5, 10 e 25 kobo (retiradas no 2007), o valor facial encóntrase no reverso xunto ao motivo especificado. Aínda que estas moedas acuñadas no 2006 están destinadas a fomentar o emprego dos cartos en metálico en lugar dos de papel, o obxectivo non foi cumprido, xa que a día de hoxe é estraño atoparse en circulación algunha moeda, a que os prezos están redondeados a unha cifra mínima de 5 Nairas.
Billetes
Existen billetes en circulación coas denominacións de 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 e 1.000 nairas. Nos billetes aparece escrito o nome da moeda en caracteres árabes (نايرا), alfabeto co que se escribe tradicionalmente o hausa, unha das linguas oficiais de Nixeria.
Bovinos
miniatura|250px|[[Nilgó (Boselaphus tragocamelus).]]
Consta de 10 xéneros cunhas 25 especies, distribuídas en tres tribos.
Aspectos xerais
Os bovinos son ruminantes distribuídos por todos os continentes, e teñen unha enorme importancia económica como fonte de carne e leite para o home. Son ungulados de tamaño medio a grande, e inclúen o boi doméstico, os bisontes, os búfalos, o iac, os antílopes de catro cornos (boselafinos) e os de cornos espiralados (estrepsicerotinos), como os eláns.
As relacións evolutivas entre os membros do grupo son escuras, e a súa clasificación en tribos reflicte esta incerteza. As características xerais inclúen a presenza de cascos e xeralmente polo menos un dos sexos de cada especie teñen cornos "verdadeiros".
A tribo dos boselafinos (Boselaphini) ou antílopes de catro cornos inclúe os últimos sobreviventes con formas moi similares ás dos antepasados de toda a subfamília. As dúas especies actuais da tribo teñen características anatómicas e comportamentais semellantes e as femais non teñen cornos. Son nativos dos bosques da India ou das sabanas arbustivas e arboradas africanas, e tenden a evitar planicies abertas. O nilgó foi introducido no sur de Texas, onde unha poboación de pouco máis de dez mil animais proporciona algunha seguranza para a súa supervivencia.
A tribo dos bovininos (Bovini) está composta por grandes animais que pastan nas praderías, incluíndo animais de significativa importancia económica, como o gando doméstico, os búfalos, o iac, así como outros parentes asiáticos menores, e grandes bovinos salvaxes como o búfalo africano e o bisonte americano.
Clasificación
miniatura|250px|[[Bisonte americano (Bison bison) no Parque Nacional de Yellowstone.]] miniatura|250px|[[Grande elán (Taurotragus derbianus).]]
Segundo Mammal Species of the World a subfamilia dos bovinos está integrada polos xéneros e especies que se listan a continuación. Inclúese Bos gaurus recoñecido pola IUCN.
Subfamilia Bovinae
La Lucha (Santiago de Compostela)
La Lucha foi un periódico editado en Santiago de Compostela en 1908.
Historia e características
Semanario de tendencia anarquista. Entre os seus colaboradores figurou Antonio Bello Varela, que foi denunciado polo secretario do Concello de Conxo, Dámaso Carrero, por inxurias.
Neurobioloxía
alt=Imaxe combinada de IRM e PET do cerebro humano.|miniatura|Imaxe combinada de [[Active Magnetospheric Particle Tracer Explorers|IRM e PET do cerebro humano.]] A neurobioloxía é unha ciencia derivada da bioloxía que estuda as relacións nerviosas nos seres vivos dende unha perspectiva de interacción con outras partes dun ser vivo.
Termo
Ás veces, o termo neurobioloxía, a rama da bioloxía que investiga todos os aspectos do cerebro e do sistema nervioso é empregado como sinónimo de neurociencia ou neurociencias. Outras veces o termo aplícase como disciplina derivada da bioloxía e da neurociencia. Diferénciase, neste sentido, por ser a neurociencia un campo máis amplo relacionado con calquera estudo científico do sistema nervioso, e das disciplinas acubilladas nela como a neurociencia computacional, a neurociencia cognitiva, a neurociencia do comportamento, a psiquiatría biolóxica, a neuroloxía ou a neuropsicoloxía, aínda a pesar de solaparse ás veces. Os temas e a maneira de aproximarse aos mesmos son de natureza interdisciplinar, multidisciplinar e transdisciplinar.
Algúns científicos distinguen o termo neurociencias do mundo anglófono (neuroscience) usado máis como sinónimo de neurobioloxía (neurobiology) e o empregado en Iberoamérica, existindo certa controversia coa terminoloxía de raíz similar (por exemplo psiquism/psiquismo ).
Campo de estudo
A neurobioloxía estuda as células do sistema nervioso e a organización destas células dentro de circuítos funcionais que procesan a información e median no comportamento. alt=Principais elementos dunha sinapse prototipo. As sinapses son os saltos entre as células nerviosas. As células nerviosas convirten os seus impulsos eléctricos en ráfagas de retransmisores neuroquímicos, os neurotransmisores, que viaxan a través da sinapse a receptores nas dendritas das células fronteirizas, provocando que as recorran máis impulsos eléctricos.|miniatura|Principais elementos dunha sinapse prototipo. As sinapses son os saltos entre as células nerviosas. As células nerviosas convirten os seus impulsos eléctricos en ráfagas de retransmisores neuroquímicos, os neurotransmisores, que viaxan a través da sinapse a receptores nas dendritas das células fronteirizas, provocando que as recorran máis impulsos eléctricos. As propiedades básicas, actividade e regulación das correntes de membrana, a plasticidade sináptica, a neurotransmisión, a neuroxénese, a sinaptoxénese e as canles iónicas das células son algúns campos estudados polos neurobiólogos. A anatomía celular e a subcelular estúdanse para dar unha visión do retardo mental no Mental Retardation Research Center (MRRC). Revistas como Frontiers in Cellular Neuroscience ou Molecular and Cellular Neuroscience publican sobre temas de neurobioloxía.
Neurobiólogos
Os científicos que estudan a neurobioloxía chámanse neurobiólogos, como por exemplo María Domínguez Castellano, Vladimir Bexterev ou o divulgador galego Xurxo Mariño.
Mamo Wolde
Degaga ("Mamo") Wolde, (en amhárico: ደጋጋ ("ማሞ") ዎልደ) nado o 12 de xuño de 1932 en Diri Jille (Etiopía) e finado o 26 de maio de 2002 en Addis Abeba, foi un atleta, vencedor nos Xogos Olímpicos.
Participou por vez primeira nos Xogos de 1956, en Melbourne, Australia, correndo nos 800 metros e nos 1.500 metros, así como nos relevos de 4x400 metros. Oito anos despois, nos Xogos de Toquio, ficaría en cuarta posición na carreira dos 10.000 metros. Neses mesmos xogos participou na maratón, mais non puido terminar a competición, que sería gañada polo seu compatriota Abebe Bikila.
Cando os Xogos Olímpicos de 1968, en México D.F. tiña xa 36 anos. Conseguiu unha primeira medalla, de prata, nos 10.000 metros, para logo obter a de ouro na maratón.
Na súa última participación olímpica, nos Xogos de 1972, en Múnic, Alemaña, conseguiu aínda a medalla de bronce na maratón, tendo xa 40 anos de idade.
Xoán Eiriz
Xoán Eiriz, nado na Coruña en 1956, é un cantante, compositor e profesor de música galego.
Traxectoria
A súa traxectoria musical vén marcada polo seu compromiso coa lingua galega, bebendo na música popular para desde eses rexistros achegala ó pop, sen perder a raíz do folk de tradición galega. Xoán Eiriz comeza a súa traxectoria no ano 1988, con cancións que van desde a música popular galega a composicións e adaptacións propias, tendo sempre presentes ós poetas como Rosalía de Castro, Álvaro Cunqueiro, Manuel Curros Enríquez, Celso Emilio Ferreiro, Eduardo Pondal, Fermín Bouza Brey, Manuel María, Andrés Dobarro, Luís Álvarez Pousa, Prudencio Romo, Xosé L. Rivas Cruz, Xosé Díaz Jácome, Xosé Manuel Lueiro, Ricardo Ceratto, Martín Codax, Mendiño, Pero Meogo, Sancho I O Vello; a poetas contemporáneos como Toño Núñez e Suso Díaz, dos que publicou discos cos seus poemas, sen esquecer a Federico García Lorca. Na súa teima por achegar á lingua galega cancións da música internacional adaptou pezas en castelán de Agustín Lara, Carlos Cano, Manuel Alejandro, Carlos Gardel, Cesar Portillo, Ariel Ramírez e Félix Luna, Leonardo Schultz, Leonardo Favio; do italiano Jimmy Fontana; do francés: Jacques Brel, M. Sardou, Albinoni, Lara Fabian; do inglés: Leonard Cohen, Johnny Christopher e Mark James e Wayne Carson, Claude François e Jacques Revaux (autores do famoso My Way) que cantou en galego como Ao meu xeito; sen esquecer a música portuguesa e brasileira interpretando adaptacións de Amalia Rodrigues e Roberto Carlos.
Mika Newton
Mika Newton (Мiка Ньютон; nome real Oksana Stefanivna Grytsay, ucraíno: Оксана Стефанівна Грицай) nada o 5 de marzo de 1986 en Burshtyn é unha cantante e actriz ucraína. Nada e criada na Ucraína, a cantante reside na actualidade nos Ánxeles (California).
Asterales
A orde das Asterales reúne a plantas dicotiledóneas, incluíndo a familia Asteraceae, a que pertencen as margaridas ou os xirasois.
Mika Newton
A cantante representou á Ucraína no Festival de Eurovisión 2011 coa canción "Angel", conseguindo quedar nunha 4ª posición na final con 159 puntos.
Asterales
É unha orde cosmopolita, incluíndo diversas especies herbáceas, aínda que inclúe un pequeno número de árbores (Lobelia) e arbustos.
Mika Newton
Carreira
Mika comezou a cantar cando tiña 9 anos. Diversas cancións de Mika foron traducidas a outras linguas por exemplo a canción I'm Sorry que a cantante mexicana Belinda traduciu ao castelán como Lo Siento e tivo un grande éxito.
Asterales
As Asterales poden ser caracterizadas a un nível morfolóxico e molecular. As sinapomorfías inclúen a utilización do oligosacárido inulina no almazenamento de nutrientes, e os estames apareceren densamente agregados en volta do carpelo ou mesmo fundidos nun tubo en torno do estilete.
Mika Newton
Carreira
En 2011, Mika participou no Festival de Eurovisión 2011 na Alemaña quedando nunha 4ª posición representando a Ucraína.
Asterales
Familias
As Asterales inclúen preto de once familias, a maior das cales é a das Asteraceae, con preto de 25.000 especies, e a das Campanulaceae con preto de 2.000 especies. As restantes familias contan, en conxunto, con menos de 500 especies. As dúas familias principais caracterízanse por seren moi cosmopolitas, centrándose esencialmente a súa área de distribución no hemisferio norte, as outras confínanse case exclusivamente a Australia e áreas adxacentes e, ás veces, na América do Sur.
Segundo o sistema de Cronquist, as Asteraceae constitúen a única familia do grupo, mais segundo os novos sistemas de clasificación (por exemplo, Sistema APG II) contén novas familias::
Evolución e bioxeografía
A orde das Asterales orixinouse probáblemente no Cretáceo no supercontinente Gondwana, nas áreas que pertencen actualmente á Australia e Asia. Aínda que a maior parte das especies extintas sexan herbáceas, o exame das familias basais da orde, suxire que o devanceiro común da orde fose unha planta arborescente.
O patrimonio fósil dispoñible sobre as Asterales é raro e limítase principalmente a épocas mais recentes, de xeito que calquera estimativa precisa sobre a idade da orde é moi difícil. Atopouse pole do Oligoceno de Asteraceae e de Goodeniaceae. As familias Menyanthaceae e Campanulaceae deixaron tamén sementes fosilizadas pertencentes ao Oligoceno e Mioceno, respectivamente.
Importancia económica
As Asteraceae inclúen algunhas especies cultivadas para a alimentación humana, como, por exemplo, o xirasol (Helianthus annuus) ou a chicoria (Cichorium). Inclúe igualmente moitas especies medicinais e aromáticas.
Vallecas
miniatura|500px|[[Moratalaz (esquerda) e Vallecas (dereita).]] Vallecas é unha extensa zona do sueste da cidade de Madrid, única entidade estendida de modo pluridistrital dentro da capital. Foi un municipio independente, dentro do partido xudicial de Alcalá de Henares, ata 1950, cando é anexionado a Madrid.
O territorio do antigo concello divídese en dous distritos: Puente de Vallecas, ao noroeste, e Villa de Vallecas, ao sueste, que se dividen nos barrios administrativos de Centro histórico de Vallecas e Santa Eugenia, pertencentes a Villa de Vallecas, e Entrevías (incluído El Pozo del Tío Raimundo), San Diego, Palomeras Bajas, Palomeras Sureste, Portazgo e Nueva Numancia, pertencentes a Puente de Vallecas.
Características
No mes de xuño, nas festas do barrio celébrase a batalla naval, na "Plaza Vieja", corazón de Vallecas, que xunto aos bulevares forman o núcleo tradicional do barrio na zona do "Puente de Vallecas". Outra rúa importante é a do "Payaso Fofó", xunto ao campo do Rayo, pois esta famosa familia de pallasos e cómicos criouse no barrio durante moitos anos, de feito Fofó esta soterrado no cemiterio do "Pueblo de Vallecas".
A vía principal do barrio é a "Avenida de la Albufera".
A Asemblea de Madrid tamén está situada no barrio de Vallecas na zona de San Diego.
Desde o ano 1960 ata agora no 2006, sufriu unhas transformacións similares aos outros barrios da periferia de Madrid, pasou de ter rúas sen asfaltar e sen iluminar a estar completamente cheo de servizos: rede de metro, urbanización das rúas, zonas axardinadas ou grandes centros comerciais.
Deportes
Vallecas é sede e dá nome a un equipo de fútbol, o Rayo Vallecano de Madrid, que xoga na Primeira División Española, que chegou a xogar a Copa da UEFA na tempada 2000/01 e que no ano 1977 foi alcumado como o "Mata xigantes" polas súas vitorias contra os equipos grandes.
Deportivamente ten outra proba moito importante, a San Silvestre Vallecana, que se celebra o 31 de decembro, é unha carreira de atletismo de 10 km que se celebra en dúas categorías, a profesional e a popular, e remata no estadio do Rayo Vallecano.
Radio Negreira
Radio Negreira é unha emisora municipal de radio do concello de Negreira. Comezou a emitir en 1989 a través do 107.0 de FM. Pertence ás Emisoras Municipais Galegas
Territorio do Noroeste
250px|dereita|miniatura|Mapa do Territorio do Noroeste. O Territorio do Noroeste (en inglés Northwest Territory), foi un territorio dos Estados Unidos de América, anexionado como parte do acordo que puxo fin á Revolución Americana de 1776. Creouse oficialmente no Congreso Estadounidense o 13 de xullo de 1787. Na súa orixe, estendíase polos actuais estados de Ohio, Indiana, Illinois, Míchigan e Wisconsin, así como polo leste de Minnesota. A rexión tiña máis de 260.000 quilómetros cadrados.
Botafumeiro
Descrición
miniatura|O botafumeiro na Biblioteca da Catedral. O botafumeiro é un grande incensario, o maior do mundo, feito de latón bañado en prata, que pesa 62 kg baleiro e mide 1,50 m de altura e 59 cm de diámetro na parte máis ancha. Orixinalmente pesaba 60 kg, pero en 2006 engadíuselle un baño de prata que fixo aumentar a súa masa ata os 62 kg actuais.
A corda que o suspende, atada do ciborio da catedral, é, desde o 2007, dun material sintético, mide 65 metros, ten 5 cm de diámetro e pesa 90 kg; foi doada por unha fábrica de cabos e redes de Alacant para substituír a anterior, de 2004, doazón de Pescanova. Anteriormente as cordas facíanse de cánabo ou de esparto.
Funcionamento
miniatura|dereita|250px|Botafumeiro. Habitualmente, o botafumeiro consérvase na biblioteca capitular do Museo da Catedral, pero en determinadas ocasións utilízase dentro da catedral: días sinalados do calendario litúrxico (25 días ó ano, como mínimo), visitas altas dignidades ou cando os grupos de peregrinos pagan a taxa establecida polo cabido.
O botafumeiro énchese primeiro cuns 40 kg de carbón e incenso, co que supera cheo, e ao inicio dos seus movementos, os 100 kg de peso. Logo átase con fortes nós a unha corda longa suxeita ao teito do edificio, no cruceiro, e desprázase cun mecanismo de poleas pola nave da igrexa. Para iso, un grupo de oito homes, denominados tiraboleiros, (os que manexan o turibulum, en latín incensario) empúrrano primeiro para poñelo en movemento, e logo turran do outro cabo da corda, para, cun mecanismo de randeeira, irlle dando velocidade. A mecánica deste proceso aproveita o principio de que o movemento pendular depende, ademais da masa e da altura, do radio de xiro (é dicir, da corda da que está suspendido). Por iso, cando os tiraboleiros tiran dos cabos no momento en que o botafumeiro está máis próximo ó chan, o que fan é acurtar o radio de xiro, co que o péndulo gaña en velocidade
O movemento do botafumeiro pode acadar os 68 km/h no seu desprazamento polo transepto da catedral, dende a porta da Acibechería ata a porta de Praterías, describindo un arco de 65 metros e con alturas máximas de 21 metros (un ángulo de 82º). Para chegar a esa máxima altura cómpren 18 percorridos completos, e aproximadamente 80 segundos de esforzo.
Historia
miniatura|Botafumeiro. A tradición sinala que o uso do incensario na catedral de Santiago comezou co obxectivo perfumar o templo e retirar o mal olor que deixaban os peregrinos, cansos, sucios e moitos deles enfermos, pero semella máis probable que nacese coa función litúrxica e cerimonial que é propio a estes útiles polo poder evocador do incenso, común en moitas relixións e ritos durante os momentos de oración cando se procesionan as reliquias.
A primeira mención ó botafumeiro da catedral é unha anotación datada no século XIV, escrita na marxe no Libro III do Códice Calixtino, folio CLXII, no que se lle chama Magno turibulo argenteum:
Hai rexistros da súa existencia nun inventario de 1426, citado por López Ferreiro: "iten huun ençensario grande, que anda enas preçoçoos entre o coro et o altar", e nunha crónica do viaxeiro Xerónimo Münzer que visita Santiago entre 1494 e 1495: "...y de la altísima bóveda del crucero cuelga un enorme incensario, que oscila en el sentido de los brazos de aquel".
En 1400 o rei Luís XI de Francia dooulle á catedral de Santiago unha cantidade de diñeiro para substituír o incensario medieval, labor que non se realizou ata 1554.
miniatura|250px|Sistema de poleas na cúpula da Catedral O 24 de maio de 1602, o cabido acorda substituír as trabes das que penduraban as poleas por unha estrutura metálica, que foi construída en Biscaia, en 1604, baixo deseño de Juan Bautista Celma. A proposta do arcebispo Juan de Sanclemente especificaba que:
Trala caída do botafumeiro en 1622 non hai datos nos arquivos da Catedral sobre se se restaurou ou se fixo un novo, pero unha nota de 1673 recolle o pago de 164 reais "por una guindaleta nueba para el Yncensario, que pesó 48 libras, e rraçon de tres Reales y quartillo y ocho de porte desde Pontevedra a Santiago", e outra de 1729 pola que se pagan 360 reais "por estañar y componer el encensario grande".
O incensario, feito enteiramente en prata, roubárono as tropas de Napoleón en abril de 1809. Non se sabe de certo pero parece ser que se substituíu por outro de ferro, e en 1812 consta un pago de 120 reais "al calderero por la composición del Incensario grande", e en 1846 outra nota recolle o feito de "componer el incensario grande".
A última reparación realizouse sobre o botafumeiro en 2006 cando un obradoiro madrileño lle deu un novo baño en prata, duns 20 micrómetros, que porén fixo aumentar o peso da peza en 2 kg.
Accidentes
Producíronse diversos accidentes ó longo da historia. Un dos máis sonados sucedeu durante a visita en 1499 da princesa Catarina de Aragón, filla dos Reis Católicos, cando ía embarcarse na Coruña para contraer matrimonio con Príncipe de Gales. Parece ser que o botafumeiro se desprendeu e saíu despedido a través da porta de Praterías, sen que ninguén resultase ferido.
Suponse que axiña fixeran outro novo incensario, porque co inventario de 1529 volve recollerse "yten el ynçensario grande que corre a las procesiones solempnes".
De novo, o 23 de maio de 1622, en ocasión dunha misa solemne na que se sacou en procesión o Lignum crucis, rompeu a corda e o botafumeiro caeu en vertical, atravesando o entarimado que se instalara para as festas do Corpus. A crónica engade que:
As cordas ou outros elementos de seguridade fallaron máis veces, coma en 1925 e o 26 de xullo de 1937, pero nunca se produciron feridos.
Aistolfo
Aistolfo ou Aistulfo foi un rei longobardo de Italia, que reina de 749 a 756. Entre 744 e 749 foi duque de Friúl.
Traxectoria
Foi duque de Spoleto desde 752 ata 756.
O Campo, Virís, Begonte
O Campo é un lugar da parroquia de Virís no concello lugués de Begonte na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2011 tiña 26 habitantes (11 homes e 15 mulleres).
Leslie Johnson
Leslie George Johnson (Walthamstow, 22 de marzo de 1912 - Withington, 8 de xuño de 1959) foi un piloto británico de rally,  carreiras de montaña,  coches deportivos e  monoprazas. Correu na primeira carreira da Fórmula 1 (Gran Premio do Reino Unido de 1950). Na volta 2 desa mesma carreira, tivo que abandonar debido a un problema no compresor. Pilotou para o equipo ERA.
Resultados completos na Fórmula 1
(Chave) (carreiras en letra grosa indican pole position; carreiras en itálica indican volta rápida)
Mugudzirkhva
Mugudzirkhva é unha vila do distrito de Gudauta, na Abkhazia. Sitúase a 100 m sobre o nivel do mar, a 18 km da capital do distrito, Gudauta. Dende 2008 fica ocupado polo goberno separatista de Abkhazia.
Antes de 1992, a vila chamouse oficialmente Mugudzirhva e Mgudzyrhva.
Gaitana
Gaitana foi unha heroína indíxena do século XVI, cacique de Timaná nos Andes colombianos. Tamén coñecida como Guaitipán, liderou os seus contra os conquistadores españois entre 1539 e 1540.
Os indíxenas
Segundo as crónicas da época, na conca oriental da cordilleira central, ao oeste do que hoxe é o departamento do Huila, vivían os indíxenas yalcón, que contaba cinco mil guerreiros, e ademais os timanaes, avirama, pinao, guanaca e paez. Ao leste e sur desta rexión vivían os andaquí e ao nororiente os pijaos.
Pedro de Añazco
En 1538 Pedro de Añazco foi designado polo conquistador español Sebastián de Belalcázar para que fundase unha vila en Timaná para facilitar as comunicacións entre Popayán e o río Magdalena.
Añazco comezou a citar os xefes indíxenas da rexión para imporlles tributos, encomendas e outras obrigacións. Por entón, unha muller era unha das caciques, coñecida polos colonizadores como "Gaitana". Cando o conquistador chegou, negouse a falar con ela por ser muller e convocou o cacique que a seguía no mando. O home era un dos seus novos fillos. Por medo e por orgullo para coa súa nai, este home negouse a ir falar onde convocaban a todos os caciques. Durante a noite despois desa reunión, viñeron buscar a este raparigo. Fronte a ela, á súa muller e aos seus fillos matárono para que o devandito castigo servise de escarmento a todos os demais, e así lograr o sometemento de todos os pobos orixinarios da rexión. Posteriormente Gaitana organizou a todos os pobos que puido e ela mesma liderou a batalla contra os españois na zona de Colombia.
A vinganza
A execución en lugar de dobregar os indíxenas produciu un alzamento xeral en todo o territorio. Gaitana (que así chamaron os españois a esta cacique) logrou congregar máis de seis mil indíxenas, que atacaron de madrugada a Pedro Añazco. Este, tranquilamente, con 20 homes, andaba percorrendo os arredores; 16 foron mortos, 3 fuxiron até Timaná coa noticia do desastre, e Añazco caeu vivo en mans dos seus inimigos. Entregado a Gaitana, esta fíxolle sacar os ollos coa punta dunha frecha e paseouno cunha soga ao pescozo de lugar en lugar, ata que morreu.
A resistencia indíxena
Non era soamente o desexo de vingar a morte do seu fillo o que impulsaba a célebre cacique, polo que seguiu aínda despois da derrota de Añazco a súa loita, convidando a todos os caciques, e sobre todo a Pigoanza, xefe principal dos Yalcones, a facer o último esforzo por exterminar os seus opresores. Lograron aqueles, en efecto, interceptar toda comunicación con Popayán e sorprender e matar unha partida de vinte españois que se dirixían con gandos de cría a Timaná; mais, a pesar dos repetidos e formidables ataques, non puideron romper nin vencer os oitenta españois que compuñan aquela pequena colonia.
Entre tanto, chegara a Popayán a noticia do alzamento dos paeces, e resolveu Juan de Ampudia, que mandaba aquela colonia, saír ao que chamaban o castigo das insolencias dos indíxenas. Reuniu para iso preto de cen homes sacando cantos atoparon capaces de tomar parte na expedición en Cali e en Popayán. Mais o que ocorreu foi totalmente diferente do que esperaba: os indíxenas fixeron valente resistencia aproveitando a aspereza do seu país; Ampudia morreu dun lanzazo no pescozo no último combate, e Francisco Tovar, o seu segundo, houbo de retirarse a Popayán desengañado. Así acabaron os capitáns Ampudia e Añazco, compañeiros de Belalcázar, pagando con tan tráxico fin as innumerables crueldades que cometeran na última xornada de Belalcázar ao Cauca. Non foron inútiles os novos esforzos de Gaitana, pois logrou reunir unha confederación de todos os pobos indíxenas da rexión, máis de dez mil guerreiros, para facer a última tentativa co fin de expulsar os españois de Timaná.
Traizón
O seu plan frustrouse pola traizón do cacique indíxena Matambo, quen avisou os españois sobre os plans da súa xente e detallou como os homes por vao e as mulleres en canoas, pasaban o Magdalena con todos os utensilios necesarios para celebrar a vitoria que crían xa segura.
Previdos, pois, os conquistadores e fortificados, esperaron o ataque, que se verificou ao amencer. Nesta ocasión viñan armados de cantos obxectos metálicos cortopunzantes puideran adquirir dos españois: cravos, tesoiras, regatóns de lanza, e até as guarnicións das espadas afiadas aparecían engastadas a guisa de armas, que os igualasen coas dos seus opresores. Os escuadróns dos indios estaban tan disciplinados, que apenas morría un home, era substituído ao instante por outro, de maneira que os dacabalo non podían penetrar, e sen algúns proxectís acesos que abriron campo a Juan del Río e aos demais xinetes, o éxito dos españois sería dubidoso. Unha vez, con todo, que comezou a matanza no interior dos escuadróns, xa os indios cesaron de resistir con vigor, e foron atropelados e rotos, quedando o campo cuberto de milleiros de cadáveres.
Mais a derrota non acabou cos ánimos de loita e os desexos de liberdade. Uníronse a Gaitana máis tribos como os pijaos, panaes ou pamaos. Como na anterior batalla non lograron descubrir o traidor, este continuou o seu labor delator. Nun novo intento por copar as tropas españolas, estes novamente os esperaban, o que desvaneceu a vitoria. Conseguiron, iso si, que os españois abandonasen a rexión.
Continuidade da resistencia
Retiráronse os indíxenas das proximidades de Timaná a lugares apartados e fortes, onde saíndo a buscalos Tobar créndoos definitivamete debilitados, quedou vencido, de modo que non se atrevían xa os indios a volver a atacar os españois na chaira, nin estes aos indíxenas nas súas montañas, houbo de feito unha tregua que durou algún tempo.