cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Milicias Populares Galegas
miniatura|300px|Voluntarios inscribíndose ás Milicias Galegas no local do [[Partido Galeguista (histórico)|Partido Galeguista en Madrid.]] As Milicias Populares Galegas foron un batallón republicano formado por voluntarios de Galicia, creadas en 1936 por Santiago Álvarez e Alfonso Daniel Rodríguez Castelao.
Historia e características
Tiveron certa relevancia na defensa de Madrid. Saíron á fronte de Talavera de la Reina a parar o exército franquista que virara cara a Toledo. Debido á falta de material rematarían fusionándose co V Rexemento. A súa orixe atópase no 18 de xullo de 1936. Estando Castelao en Madrid negociando a aprobación do Estatuto de Galicia nas Cortes Republicanas foi sorprendido pola rebelión de Franco e os seus; mentres algúns membros da comisión galeguista regresaron á casa (sendo capturados e fusilados), outros como Ramón Suárez Picallo, Castelao e algúns máis permaneceron na capital á espera de resultados. Co decorrer do tempo e vendo que Galicia caera nas mans fascistas e se formaban as Columnas galegas, estes políticos tiveron a idea de formar unhas milicias galegas para defender o bo nome dos galegos como demócratas; para iso, foron aos arredores de Madrid, onde conseguiron que varios labregos da sega se uniran a eles. Editaron o periódico El Miliciano Gallego.
Organización
miniatura|Esperanza Rodríguez Gómez co uniforme das Milicias Galegas. O presidente das Milicias foi Ramón Suárez Picallo, con Juan José Pla de secretario xeral, aínda que o secretario efectivo foi Agapito García Atadell. O xefe de milicias foi o capitán Manuel López Iglesias. O resto do comité directivo foron Castelao, o xeneral Cecilio Bedia Caballería e Pedro Penabad Rodríguez. Entre os seus dirixentes figurou Enrique Peinador Porrúa.
Efectivos
As Milicias formáronse con 824 voluntarios galegos e galegas, como a enfermeira Marciana Pimentel, a oficial Esperanza Rodríguez Gómez ou Paulina Rodríguez. Porén, só contaban con 500 fusís, polo que en agosto de 1936 as Milicias se integraron dentro do 4º Batallón da 1ª Brigada da XI División do V Rexemento do Exército Popular da República.
Fatah
Fatah (en árabe فتح‎), tamén coñecido como Al-Fatah, é unha organización político-militar palestina, fundada en 1959 en Kuwait, por Yasser Arafat. É un dos principais compoñentes da Organización para a Liberación de Palestina (OLP), que se creou en 1964, e é membro observador da Internacional Socialista, creada en 1951.
Treixadura
Treixadura pode referirse a:
Fatah
O nome é o acrónimo en árabe de "Movemiento Nacional de Liberación de Palestina" (Harakat Al-Tahrir Al-Watani Al-Falastini, حركة التحرير الوطني الفلسطيني). O artigo "al" non forma parte da sigla oficial, pero utilízase frecuentemente en ambientes periodísticos ou coloquiais.
Fundación
Dende o fin da segunda guerra mundial formárase un movemento palestino, que aspiraba a construír un estado árabe independente sobre o entón Mandato británico de Palestina, o cal ía contra as aspiracións sionistas sobre o mesmo territorio.
Trala creación de Israel en 1948, un grupos de estudantes palestinos reuníronse, convencidos de que a mellor forma de defender a integridade e a soberanía do pobo palestino era organizar un gran movemento de resistencia, baixo a forma dun movemento revolucionario autónomo, secular e de carácter nacional, é dicir un movemento independente dos países árabes e de calquera outro poder estranxeiro ou relixioso. Desta forma, Yaser Arafat fundou a organización, xunto con Salah Khalaf e Khalil al-Wazir, que residían en Kuwait, co obxectivo de combater a Israel para conseguir a liberación de Palestina, facendo un chamamento a todos os palestinos a loitar contra o Estado de Israel.
O conflito con Israel
Fatah instalouse na Franxa de Gaza a comezos de 1960. Cinco anos máis tarde o movemento comenzou a súa loita armada contra Israel, o 1 de xaneiro de 1965, a través dunha ampla operación militar, co nome do seu brazo armado, al-Assifa (a tempestade).
Trala derrota árabe na Guerra dos Seis Días de 1967, que provocou a ocupación israelí da Franxa de Gaza e Cisxordania, o movemento incrementou a súa importancia entre os palestinos. A partir dese momento, comezou a etapa de loita interior, na cal o grupo radicalizou as súas accións.
Durante o ano 1967 Fatah realizou 2.432 ataques contra Israel, pero as forzas de seguridade israelí frustraron a maioría destes atentados. Nestas operacións detiveron a cerca dun millar de milicianos palestinos e morreron case 200. Desta forma, o intento de levantamento popular nos territorios ocupados fracasou. En xaneiro de 1968, rexistróronse soamente 6 intentos de ataques
Cambio de política
Tralo impacto mundial causado por numerosos ataques terroristas contra civís, e en particular o asasinato de 11 deportistas israelís durante os Xogos Olímpicos de Múnic, Fatah e a OLP decidiron reorientar a súa política, buscando o recoñecemento internacional da causa palestina.
En 1983, o movemento sufriu unha seria crise interna, trala invasión israelí do Líbano. Produciuse unha escisión dentro do movemento, debido ás profundas discrepancias que provocaba a política do diálogo seguida por Yasser Arafat. Desta crise Arafat saíu fortalecido e o seu movemento consolidou o seu dominio da OLP.
En 1985, a sede central da OLP bombardearona as forzas israelís, o que debilitou a súa dirección dentro da organización. Porén, logrou reverter a situación ao levar a cabo a Intifada nos territorios ocupados, en 1987.
Durante os Acordos de Oslo, en 1993, Yasser Arafat recoñeceuse como representante do pobo palestino, firmou a Declaración de Principios con Israel como parte do proceso de paz, no cal se acordou a retirada israelí dos territorios ocupados, o dereito ao autogoberno dos palestinos e a renuncia ao terrorismo contra Israel por parte da OLP. Permitíndose o regreso de Arafat do exilio en Tunisia.
Acusacións de terrorismo
O movemento rexeitárono moitos países occidentais por supostas vinculacións co terrorismo árabe; pero tivo tamén momentos de aceptación, como o discurso de Arafat ante as Nacións Unidas (1974) en virtude do recoñecemento da OLP como lexítima representante do pobo palestino, ou a súa admisión como membro da Liga Árabe (1976).
Fatah designouse como terrorista baixo a lei israelí e soia ser considerada como tal por Estados Unidos ata que rexeitou formalmente toda forma de terrorismo e recoñeceu o dereito do Estado de Israel a existir, en 1988.
Por outra parte, agrupacións independentes nadas ao lado de Fatah, como as Brigadas dos Mártires de Al-Aqsa, perpetraron diversos ataques a partir da Segunda Intifada, sendo cualificadas como organización terrorista polos Estados Unidos e Israel. De acordo a fontes israelís, este grupo é o responsable de polo menos 32 ataques entre 2001 e 2007, 10 deles suicidas, cun saldo de ao redor de 130 vítimas mortais, entre civís e militares.
A Igrexa, Carballedo, Cerdedo-Cotobade
A Igrexa é un lugar da parroquia de Carballedo, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE en 2016 tiña 45 habitantes (26 homes e 19 mulleres), un menos ca en 2006.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Patrimonio
Neste lugar está a igrexa parroquial de San Miguel (que dá nome ó lugar), así coma o cruceiro do Igrexario (feito en 1860 por Manuel González de Covelo) e o peto de ánimas de Carballedo.
Aquí sitúase o petróglifo da Pena Redonda dos Mouros e o castro da Cruz do Castro. A carón do poboado castrexo, fundado cara ao século II a. C., sitúase a vila romana de Silvela, creada logo da romanización de Galicia. Nela atopáronse no verán de 2009 unha moeda e un anel.
I, Frankenstein
I, Frankenstein é un filme de 2014 australiano-estadounidense de terror e acción escrito e dirixido por Stuart Beattie. Está baseado na novela gráfica de Kevin Grevioux. O filme foi producido por Tom Rosenberg, Gary Lucchesi, Richard Wright, Andrew Mason e Sidney Kimmel. Está protagonizado por Aaron Eckhart, Bill Nighy, Yvonne Strahovski, Miranda Otto e Jai Courtney. Conta a historia de Adam, o monstro de Frankenstein, que comeza unha viaxe para deter os demos e o seu líder que queren dominar o mundo. Estreouse o 24 de xaneiro de 2014 nos Estados Unidos e o 20 de marzo de 2014 en Australia. Recadou uns 71 millóns de dólares en todo o mundo sobre un orzamento de 65 millóns.
Os Prados, Bestar, Cospeito
Os Prados é un lugar da parroquia de Bestar no concello lugués de Cospeito na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 3 habitantes (1 home e 2 mulleres).
Alma máter
miniatura|Representación alegórica da alma máter nun grupo escultórico na [[Universidade de Illinois en Urbana-Champaign]] Alma máter é unha locución latina que significa literalmente "nai nutricia" (que alimenta) e que se emprega para referirse metaforicamente a unha universidade, aludindo á súa función provedora de alimento intelectual, xeralmente para referirse ao sitio onde determinada persoa cursa ou cursou os seus estudos universitarios.
A locución era empregada na Antiga Roma para describir á deusa nai e, máis tarde, á Virxe María, pero a orixe do seu uso actual é o lema Alma Mater Studiorum («nai nutricia dos estudos») da universidade máis antiga do mundo occidental en funcionamento ininterrompido: a Universidade de Boloña, fundada en 1088. A locución pasou a moitas linguas modernas co significado de academia no sentido de comunidade científica.
En relación, ha de engadirse que a palabra matriculación, por exemplo, derívase tamén de mater. De aí suxírese que a institución universitaria alimenta de coñecementos e coida dos seus alumnos.
Emprégase tamén para describir a unha persoa que é a forza impulsora dunha institución ou iniciativa. Este uso é impropio e derívase de interpretar «alma» como o substantivo equivalente a «espírito vivificador» (do latín anima), e non como o adxectivo latino (almus, -a, -um) que significa «nutricio» (do verbo alere, alimentar).
Simboloxía
A alma máter é o símbolo principal da Universidade da Habana, representada nunha estatua de bronce ao alto da escalinata da devandita universidade, obra do escultor checo Mario Korbel.
Ferrari 500
O Ferrari 500 foi un coche de Fórmula 2 deseñado por Aurelio Lampredi que participou no campionato mundial de Fórmula 1 de  e. Tamén foi o primeiro Ferrari deseñado cun motor que non era de 12 cilindros. Con este coche Alberto Ascari gañou o título de campión mundial en e.
Para 1952, a FIA anunciou que os Grandes Premios puntuables para o Campionato Mundial de Pilotos disputariase cas especificacións da Fórmula 2 en lugar das de Fórmula 1, tras a retirada de Alfa Romeo do deporte. Ferrari foi o único equipo que tiña un coche deseñado especificamente para a nova fórmula. O coche foi impulsado por un motor de catro cilindros en liña que foi montado detrás do eixo dianteiro, mellorando así a distribución do peso. Alberto Ascari utilizou o coche para gañar o seu primeiro campionato do mundo, gañando todas as carreiras menos unha co sinxelo 500. A carreira perdeuse porque Ascari estaba pilotando o Ferrari de 4´5 litros nas 500 Millas de Indianápolis, con todo, Ferrari gañou a outra carreira na que tamén estivo ausente. A seguinte tempada, Ascari gañou o seu segundo campionato do mundo, e Ferrari gañou todas menos a última carreira, a cal foi gañada por Juan Manuel Fangio, de volta á competición logo dun accidente que danou o seu pescozo.
Ascari gañou 9 carreiras consecutivas co 500, unha marca que segue en pé hoxe en día. O 500 gañou todas as carreiras nas que paricipou agás unha (14 de 15), polo que é o segundo coche estatisticamente máis exitoso na historia do campionato do mundo FIA, logo do McLaren MP4 / 4, que non puido gañar unha das súas 16 carreiras (15 de 16).
625 F1
Para a tempada de foi o retorno ás regulacións de motores de Fórmula Un, o chasis dos Ferrari 500 foron modificados para o novo regulamento co motor 625 de 2´5 litros que gañaría dúas carreiras máis, unha en  e, aínda que non foi o suficientemente rápido en comparación co Mercedes-Benz W196 e o Maserati 250F. A pesar de dous novos modelos que aparecen durante este período, o 625 non se substituíu por completo ata, cando Ferrari comezou a usar o chasis D50 comprado xunto co equipo Lancia de Fórmula Un.
Siata Española S.A.
Siata Española S.A. foi un fabricante español de automóbiles con sede en Tarragona activo dende 1960 ata 1973. O nome da súa empresa matriz era Siata.
Historia da compañía
A empresa foi fundada en 1960 en Barcelona como unha rama da italiana Siata para a produción de automóbiles. A fábrica estaba en Tarragona. En 1973 cesou a produción logo de facer ao redor de 15.000 unidades.
Os vehículos baseáronse nos modelos de SEAT, construídos con motores de catro cilindros de 750 cc a 850 cc. Entre as súas creacións atópase o Ampurias, con motor modificado ata os 750cc (máis potencia, grazas a uns novos pistóns) e cunha carrozaría de tres volumes, o Turisa con carrozaría cupé ou spider, ou o Tarraco, un coche deportivo de catro prazas con motores de 750cc ou 850cc.
Siata Española tamén construíu a Formichetta e a furgoneta de repartimento Minivan. En 1972 foi absorbida por Ebro, que seguiu fabricando a furgoneta, denominada a partir dese momento Ebro Siata 40.
Un vehículo desta marca atópase no museo do automóbil 'Col·lecció d'Automòbils de Salvador Claret' en Sils.
Megaclite (lúa)
miniatura|Megaclite. Imaxe do Telescopio Canadá-Francia-Hawaii Megaclite (en latín Megaclītē, en grego Μεγακλειτη), tamén coñecida coma Xúpiter XIX, é unha lúa irregular retrógrada de Xúpiter. Foi descuberta por un grupo de astrónomos da Universidade de Hawaii encabezado por Scott S. Sheppard no ano 2000, e recibiu a designación temporal S/2000 J 8.
Megaclite ten uns 5,4 quilómetros de diámetro, e orbita Xúpiter a unha distancia media de 24,687 millóns de kms, tarda 792,437 días en completar unha órbita, ten unha inclinación de 150° con respecto á eclíptica (148° respecto do ecuador de Xúpiter), e posúe unha excentricidade orbital de 0,308. Esta lúa pertence ó grupo de satélites Pasifae, un grupo de lúas retrógradas irregulares que orbitan ó redor de Xúpiter a unha distancia media de entre 22,8 a 24,1 millóns de kms, con inclinacións de entre 144,5° e 158,3°.
Recibiu oficialmente o seu nome en outubro do ano 2002, Megaclite na mitoloxía grega era (xunto con Zeus) nai de Tebe e Locro (aínda que algúns autores asígnanlles outra nai).
O Catadoiro, Adina, Sanxenxo
O Catadoiro é un lugar da parroquia da Adina do concello de Sanxenxo (Pontevedra). Segundo o IGE, tiña 141 habitantes en 2016 (75 mulleres e 66 homes), o que representa un aumento continuado respecto ós anos 2009, cando tiña 132 habitantes, e 2008, cando eran 124.
Talorc I
Talorc, fillo de Aniel, foi un rei dos pictos dende o ano 452 até o 456.
A Crónica picta menciona que o seu reinado durou catro anos entre o de Drest, fillo de Erp e o irmán deste, Nechtan.
Alan Rollinson
Alan Rollinson, nado en Walsall Staffordshire) o 15 de maio de 1943, é un ex-piloto de automobilismo inglés.
Traxectoria
Entrou nun Gran Premio do Mundial de Fórmula Un, o Gran Premio do Reino Unido de 1965, cun Cooper T71/73 pero non conseguiu cualificar. Competiu con máis éxito noutras fórmulas, incluíndo a Fórmula 5000.
Consello de Indias
]] O Real e Supremo Consello de Indias foi o órgano máis importante da administración colonial española (para América e para Filipinas), xa que asesoraba o Rei na función executiva, lexislativa e xudicial. Non tiña unha sede física fixa, mais trátase dun lugar a outro co Rei e a súa corte. Este consello actuou co monarca, mais nalgunhas materias excepcionais actuou só.
Historia
Pénsase que comezou a funcionar ó redor de 1524. Como institución, formouse ós poucos, e xa os Reis Católicos designaron a Juan Rodríguez de Fonseca para estudar os problemas da colonización das Indias con Cristovo Colón. Ó morrer Fernando II de Aragón asume a coroa de Castela, na calidade de rexente, o cardeal Cisneros, que non tiña boas relacións con Rodríguez de Fonseca, de xeito que o separa das súas funcións e encárgalle a dous membros do consello de Castela: Luis de Zapata e Lorenzo Galindes de Carvajal, para que formen un pequeno consello, que pasou a chamar "Xunta das Indias". En 1516, cando Carlos I de España asume as posesións en América, continúa existindo esta xunta e xa en 1524 pasa a chamarse definitivamente Consello de Indias. O seu primeiro presidente foi o frei García de Loayza, que se tornaría despois o arcebispo de Sevilla.
As reformas napoleônicas de 1814, coa creación dos ministros de despacho, retiran as asignacións administrativas e legais do Consello, ficando, até súa abolición definitiva en 1834, como un organismo consultor.
Rafael Aburto
miniatura|200px|Casa Sindical (actual Ministerio de Sanidade e Consumo), Madrid.
Rafael Aburto Renobales, nado en Getxo en 1913 é un arquitecto vasco.
Traxectoria
No ano 1930 trasladouse a Madrid para preparar o ingreso na Escola Técnica Superior de Arquitectura de Madrid, que logrou en 1935. Durante a súa estadía nas aulas, prolongada ata 1943, entaboou amizade cos que logo serían, coma el, os protagonistas da transformación da arquitectura española: Asís Cabrero, Miguel Fisac e Coderch. Antes de rematar os seus estudos, iniciou a súa colaboración coa Obra Sindical del Hogar (OSH), que duraría tres décadas.
Antes do éxito en 1949 da Casa Sindical de Madrid, galardón compartido con Asís Cabrero, obtivera un segundo premio no concurso para o novo estadio de Chamartín, en 1944, e outro no concurso do Palacio de Deportes de Invierno de Barcelona, en 1947; ademais, conseguiu o primeiro premio ex-aequo no concurso do Monumento a los Caídos de Madrid (1949), e o segundo premio no concurso para a Basílica de Aranzazu en 1950.
Paraños, Carballedo, Cerdedo-Cotobade
Paraños é un lugar da parroquia de Carballedo, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE en 2016 tiña 74 habitantes (30 homes e 44 mulleres), quince menos ca en 2006.
Escudo de Bosnia e Hercegovina
dereita|200px O escudo de Bosnia e Hercegovina foi adoptado en 1998. Substituíu ao anterior, usado desde 1991, ano en que o país se declarou independente da República Federal Socialista de Iugoslavia. O escudo posúe os mesmos elementos que a bandeira. O escudo está dividido en dúas partes, a primeira partición é de ouro en forma de triángulo isóscele, cuxas tres puntas representan o tres grupos étnicos do país (bosníacos, croatas e serbios) así como a forma do país. A segunda partición é de azur con sete estrelas de cinco puntas colocadas en banda, símbolo de Europa.
París-Tours
miniatura|dereita|200px|Trazado da París-Tours de 2005. A París-Tours é unha clásica ciclista, con inicio en París e final en Tours que se disputa no mes de outubro. A súa primeira edición foi en 1896, sendo daquela unha carreira para afeccionados, pasando a ser para profesionais dende a súa segunda edición en 1901. Formou parte da Copa do Mundo de Ciclismo dende o 1989 ata o 2004.
Christopher Young
Christopher Young, nado como Robert Gilchrist Isley Young en Red Bank, Nova Jersey o 28 de abril de 1958, é un compositor estadounidense para cine e televisión.
Moitas das súas composicións son de filmes de terror, como Hellraiser, Tales from the Hood, A Nightmare on Elm Street 2: Freddy's Revenge, Urban Legend e Drag Me to Hell. Outros traballos seus son as bandas sonoras de Lucky You e Spider-Man 3, polos que recibiu o "Film & TV Music Award" á mellor banda sonora de filme dramático.
Premio Begoña Caamaño
O Premio "Begoña Caamaño" á acción cultural pola igualdade de xénero é un recoñecemento ás persoas e iniciativas culturais e artísticas que promoven socialmente a igualdade de xénero desde o campo da cultura. Está convocada pola Deputación da Coruña en memoria da xornalista, escritora, activista cultural e feminista galega Begoña Caamaño.
Comezou a convocarse no ano 2017 e está dotado con 6.500 euros
Iniciativas premiadas
Estes son os premios outorgados nas distintas edicións:
V premio: 2021
Asociación Ambar
Polo seu labor para eliminar a dupla discriminación de ser muller e ter diversidade funcional.
IV premio: 2020
A Panadaría Teatro
III premio: 2019
Asociación Observatorio da Mariña pola Igualdade
O xurado destaca a "longa traxectoria do Observatorio da Mariña pola Igualdade, a súa interseccionalidade, a pluralidade e o impacto directo e amplo do seu labor en todos os ámbitos da sociedade". Tamén destaca a necesidade de "recoñecer iniciativas como esta que nacen na periferia, á marxe do ámbito urbano de referencia que parece ser o eixo atlántico. Valorouse o traballo feito por mulleres que desenvolven unha actividade intensa pola igualdade sen se atopar nos centros de decisión máis visíbeis". Desde o 8 de marzo de 2008 o Observatorio da Mariña pola Igualdade traballa de maneira continuada a favor da promoción da igualdade de xénero tamén desde o ámbito cultural, contribuíndo coas súas actividades a visualizar as mulleres en sectores de relevancia económica, social e cultural.
II premio: 2018
Premio ex aequo: o xurado destacou que as dúas candidaturas defenden, desde o ámbito da cultura, unha "perspectiva feminista cun grande impacto"
recoñéceselle "unha traxectoria sólida de vinte anos no ámbito da cooperación cultural, con proxectos de especial interese no encontro de culturas". Trátase, segundo anotan na explicación do fallo, dunha "proposta que crea pontes culturais mediante a relación de actividades de Galicia con colectivos do Sul, poñendo en cuestión as relacións de poder e hexemonía cultural".
o xurado destacou "unha iniciativa promovida por xente nova que, mesmo cunha traxectoria aínda curta, presenta unha aposta clara nun ámbito moi novidoso e atractivo en que levan a ilustración ás rúas cunha presenza importante das mulleres e a implicación dos barrios en que actúan".
I premio: 2017
Libraría de Mulleres Lila de Lilith
O xurado destacou que a Lila de Lilith, promovida por Patricia Porto Paderne, supón “un punto de encontro e traballo dos feminismos, unha aposta económica en momento de crise en que a actividade feminista e cultural era escasa, que contribuíu a dinamizar urbanística e economicamente a súa contorna demostrando que o feminismo é unha alternativa que xera traballo e riqueza cunha demanda consolidada no tempo”. Insistiu na súa condición de “única libraría feminista de Galiza que é xa un referente na cultura pola igualdade”.
Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1972
O Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1972 foi a 23ª tempada de Fórmula 1 organizada pola Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), e a 15ª Copa Internacional de construtores de F1. O campionato contou con doce Grandes Premios que se iniciaron o 23 de xaneiro e finalizaron o 8 de outubro.
Resumo do campionato
O equipo British Racing Motors (BRM), logrou a súa última vitoria, cando Jean-Pierre Beltoise gañou baixo a choiva o Gran Premio de Mónaco de 1972 nun BRM P160.
Clasificación do Mundial de Pilotos de 1972
Os puntos para o Campionato Mundial de pilotos de 1972 outorgáronse da seguinte forma 9-6-4-3-2-1 aos seis primeiros en cada carreira. So contabilizaban os cinco mellores resultados das seis primeiras carreiras e os cinco mellores resultados das últimas seis carreiras. Os números sen paréntese son os puntos do Campionato, as cifras entre paréntese son o total de puntos anotados.
Clasificación do Mundial de Construtores de 1972
Os puntos para o Campionato Mundial de Construtores de 1972 outorgáronse da seguinte forma 9-6-4-3-2-1 aos seis primeiros en cada carreira. Só puntuaba o coche mellor clasificado de cada fabricante, en cada carreira. Contabilizabanse os cinco mellores resultados das seis primeiras carreiras e os cinco mellores resultados das últimas seis carreiras.
Caetano de Thiene
htumb|200px|dereita dereita|miniatura|Imaxe de San Caetano na igrexa de [[Quintela, Crecente|Quintela (Crecente).]]
Caetano de Thiene, ou en italiano Gaetano di Thiene, nado en Vincenza en outubro de 1480 e finado en Nápoles o 7 de agosto de 1547, foi un relixioso italiano, venerado polos católicos como San Caetano.
Traxectoria
Doutorouse en Dereito na Universidade de Padua en 1504 antes de ingresar no clero. Foi chamado a Roma por Xulio II, que o fixo secretario, en 1506. O seu contacto coa curia desencantouno e levouno a ser un dos primeiros reformadores católicos:.
Deixou Roma tan pronto como puido e adicouse á caridade e a reforma. Non foi ordenado sacerdote até 1516, pois non se consideraba digno do cargo. Volveu a Roma en 1523 para fundar con Pietro Carafa (que se había converter despois no papa Paulo IV) a primeira congregación de cregos regulares, a dos Teatinos.
O seu nome parece que provén dun tío seu que era nativo de Gaeta, pois xa en época romana se chamaba Caietani aos desta vila. Foi canonizado por Clemente X no 1671. A súa festa celébrase o 7 de agosto.
Dípteros
Os dípteros son os insectos da orde Diptera (en grego 'dúas ás'), ao que pertencen as moscas, mosquitos, tabáns ou típulas, entre outros. Os insectos desta orde presentan un só par de ás voadoras, xa que o segundo par, o traseiro, téñeno reducido a uns órganos para o equilibrio con forma de maza, chamados halterios. A orde dos dípteros é moi grande, xa que se estima que contén un millón de especies,, aínda que só se describiron unhas 150 000 especies.
Relacións con outros insectos
Os dípteros son insectos endopterigotos, que sofren unha metamorfose radical. Pertencen aos Mecopterida, xunto cos Mecoptera, Siphonaptera, Lepidoptera e Trichoptera. A posesión dun só par de ás distingue a maioría dos dípteros doutros insectos. Porén, algúns, como os Hippoboscidae perderon secundariamente todas as ás.
Todos os grupos de insectos incluídos no esquema son da infraclase Neoptera, os cales poden flexionar as ás sobre o abdome, así que non se inclúen membros dos Palaeoptera, que non poden flexionar as ás deste xeito e comprenden as libélulas, e efémeras. O seguinte cladograma representa o consenso actual.
miniatura|upright=0.7|[[Nematocera|Nematócero fósil en ámbar dominicano. Lutzomyia adiketis (Psychodidae), Mioceno Temperán, c. hai 20 millóns de anos]]
Relacións entre os subgrupos e familias de dípteros
miniatura|esquerda|upright=0.7|[[brachycera|Braquícero fósil en ámbar do Báltico. Eoceno Inferior, c. hai 50 millóns de anos]]
Os primeiros verdadeiros dípteros que se coñecen datan do Triásico Medio (hai uns 240 millóns de anos), e estaban xa moi espallados durante o Triásico Medio e Tardío. As plantas con flor modernas non apareceron ata o Cretáceo (hai uns 140 millóns de anos), polo que os dípteros orixinais deberon ter unha fonte de nutrición diferente do néctar. Baseándose na atracción de moitos grupos modernos de dípteros a pinguiñas de líquido brillantes, suxeriuse que puideron alimentarse das secrecións azucradas que segregan os insectos que zugan os zumes elaborados das plantas, que eran moi abundantes naquel tempo, e as pezas bucais dos dípteros están ben adaptadas a abrandar e lamber residuos endurecidos. Os clados basais dos Diptera son os Deuterophlebiidae e os enigmáticos Nymphomyiidae. Pénsase que ocorreron tres episodios de radiación evolutiva segundo o rexistro fósil. No Triásico desenvolvéronse moitas especies novas de dípteros, hai uns 220 millóns de anos. No Xurásico apareceron os Brachycera, hai uns 180 millóns de anos. Unha terceira radiación tivo lugar entre os Schizophora a comezos do Paleoxeno, hai uns 66 millóns de anos.
A posición filoxenética de Diptera foi moi controvertida. A monofilia dos insectos holometábolos acéptase desde hai moito tempo, e as principais ordes establecidas son: Lepidoptera, Coleoptera, Hymenoptera e Diptera, pero a relación entre estes grupos é o que causou problemas. Os Diptera crese xeneralizadamente que son membros dos Mecopterida, xunto cos Lepidoptera (bolboretas e avelaíñas), Trichoptera, Siphonaptera (pulgas), Mecoptera e posiblemente Strepsiptera. Os Diptera foron agrupados xunto cos Siphonaptera e Mecoptera no grupo Antliophora, mais isto non foi confirmado por estudos moleculares.
Tradicionalmente, os Diptera foran divididos en dúas subordes, Nematocera e Brachycera, que se distinguían pola diferenza nas súas antenas. Os Nematocera recoñécense polos seus corpos alongados e antenas moi segmentadas, a miúdo plumosas como as dos mosquitos e tipúlidos. Os Brachycera teñen corpos arredondados e antenas moito máis curtas. Posteriores estudos identificaron que os Nematocera non eran monofiléticos e as filoxenias modernas sitúan os Brachycera relacionados con grupos antes situados en Nematocera. A construción dunha árbore filoxenética está sendo suxeito dunha intensa investigación actualmente. O seguinte cladograma está baseado no proxecto FLYTREE.
Diversidade
Os dípteros adoitan abundar e encóntranse en case todos os hábitats terrestres do mundo agás a Antártida. Inclúen moitos insectos familiares como a mosca doméstica, os mosquitos, moscas do vinagre, califóridos, simúlidos etc. Describíronse formalmente máis de 150 000 especies e a diversidade actual de especies é moito maior, xa que os dípteros de moitas partes do mundo aínda non se investigaron intensivamente. A suborde tradicional dos Nematocera inclúe xeralmente insectos pequenos e delgados de longas antenas, como os mosquitos e tipúlidos, mentres que os Brachycera son dípteros máis robustos e gordos con antenas curtas. Moitas larvas de nematóceros son acuáticas. En Europa estímase que hai unhas 19 000 especies de dípteros, 22 000 na rexión Neártica, 20 000 na rexión afrotropical, 23 000 na rexión Oriental e 19 000 na rexión de Australasia. Aínda que a maioría das especies teñen unha distribución restrinxida, unhas poucas, como a mosca doméstica (Musca domestica) son cosmopolitas. Gauromydas heros (Asiloidea), cunha lonxitude de ata 7 cm, é xeralmente considerado o díptero máis grande do mundo, mentres que o máis pequeno é Euryplatea nanaknihali, que cos seus 0,4 mm de lonxitde é máis pequeno que un gran de sal.
Os Brachycera son ecoloxicamente moi diversos, moitos son predadores na etapa larvaria e algúns son parasitos. Os animais aos cales parasitan son moluscos, isópodos Oniscidea, miriápodos, outros insectos, mamíferos, e anfibios. Os dípteros son o segundo grupo máis grande de polinizadores despois dos Hymenoptera (abellas). En ambientes fríos e húmidos os dípteros son significativamente máis importantes como polinizadores. Comparados coas abellas, necesitan menos alimento, xa que non teñen que aprovisionar ás crías. Moitas flores que producen pouco néctar e as que evolucionaron para ter unha polinización por trampa dependen dos dípteros. Crese que algúns dos primeiros polinizadores de plantas puideron ser dípteros.
A maior diversidade de insectos que forman bugallos nas plantas encóntrase entre os dípteros, principalmente os da familia Cecidomyiidae. Moitos dípteros (especialmente na familia Agromyzidae) poñen os seus ovos no tecido do mesófilo das follas e as súas larvas aliméntanse entre as superficies formando ampolas e minándoas. Algunhas familias son micófagas (comen fungos), como os Mycetophilidae, que viven en covas, cuxas larvas son os únicos dípteros con bioluminescencia. Os Sciaridae tamén se alimentan de fungos. Algunhas plantas son polinizadas por moscas que visitan flores masculinas infectadas por fungos. As larvas de Megaselia scalaris (Phoridae) son case omnívoras e viuse que comen incluso substancias como pintura e betume para zapatos. As larvas de Ephydridae e algúns Chironomidae sobreviven en ambientes extremos como glaciares (Diamesa sp., Chironomidae ), fontes termais, géyseres, pozas salinas, pozas sulfúreas, fosas sépticas e incluso petróleo cru (Helaeomyia petrolei ). Os Syrphidae adultos presentan mimetismo e as súas larvas adoptan diversos estilos de vida, como ser preeiros inquilinos en niños de insectos sociais. Algúns braquíceros son pragas agrícolas, outros pican a animais e humanos para chucharlles o sangue, e algúns transmiten doenzas.
Anatomía e morfoloxía
Os dípteros están adaptados ao movemento aéreo e teñen un corpo curto e aerodinámico. O primeiro tagma dos dípteros, a cabeza, leva os ollos, as antenas e as pezas bucais (labro, labio, mandíbula e maxila). O segundo tagma, o tórax, leva as ás e contén os músculos do voo no segundo segmento, que está moi agrandado; o primeiro e terceiro segmentos están reducidos a estruturas finas como colares, e o terceiro segmento leva os halterios, que axudan o animal a manter o equilibrio durante o voo. O terceiro tagma é o abdome, que consta de 11 segmentos, algúns dos cales poden estar fusionados, e os tres segmentos do extremo están modificados para a reprodución.
miniatura|esquerda|Cabeza dun [[Tabanus atratus mostrando os seus grandes ollos compostos e as robustas pezas bucais perforadoras]]
Os dípteros teñen unha cabeza móbil cun par de grandes ollos compostos nos laterais da cabeza, e en moitas especies, tres ocelos pequenos na parte superior da cabeza. Os ollos compostos poden estar bastante xuntos ou moi separados e nalgúns casos están divididos en rexión dorsal e ventral, quizais para facilitar o comportamento de enxamearse. As antenas están ben desenvolvidas pero son variables, xa que poden ser filamentosas, plumosas ou pectinadas en diferentes familias. As pezas bucais están adaptadas a furar e chuchar, como ocorre nos mosquitos, simúlidos e asílidos, ou a lamber e chuchar en moitos outros grupos. As femias dos tabánidos usan mandíbulas con forma de coitelos e maxilas para facer incisións transversais na pel do hóspede e despois lamben o sangue que flúe do corte. O tubo dixestivo ten un longo divertículo que lles serve para almacenar pequenas cantidades de líquido despois dunha comida.
Para o control visual o campo de fluxo óptico dos dípteros é analizado por un conxunto de neuronas sensibles ao movemento. Un conxunto destas neuronas crese que está implicado no uso do fluxo óptico para estimar os parámetros do propio movemento, como viraxes, inclinacións e translacións laterais. Outras neuronas crese que están implicadas en analizar o contido da propia escena visual, como distinguir figuras contra o fondo usando a paralaxe de movementos. A neurona H1 é a responsable da detección do movemento horizontal a través de todo o campo visual da mosca, o que permite ao díptero xerar e guiar correccións motoras estabilizadoras a medio voo con respecto ás viraxes. Os ocelos interveñen na detección de cambios na intensidade da luz, facilitando que o animal reaccione rapidamente cando se aproxima un obxecto.
Como outros insectos, os dípteros teñen quimiorreceptores que detectan o olor e o sabor, e mecanorreceptores que responden ao tacto. Os terceiros segmentos das antenas e os palpos maxilares levan os principais receptores olfactivos, mentres que os receptores gustativos están no labio, farinxe, pés, marxes das ás e xenitais femininos, permitindo que saboreen a comida mentres camiñan sobre ela. Os receptores gustativos das femias situados no extremo do abdome reciben información sobre se un sitio é axeitado para ovipositar. Os dípteros que se alimentan de sangue teñen estruturas sensoras especiais que poden detectar emisións infravermellas, e úsanas para localizar e pousarse sobre os seus hóspedes, e moitos dípteros chuchadores de sangue poden detectar as concentracións elevadas de dióxido de carbono que hai preto dos grandes animais que respiran. Algúns taquínidos (Ormiinae), que son parasitoides de ortópteros Tettigoniidae, teñen receptores de son para poder localizar aos seus hóspedes cantores.
miniatura|Un [[tipúlido, mostrando as ás traseiras reducidas a halterios con forma de pau de tambor]] Os dípteros teñen un par de ás anteriores no mesotórax e un par de halterios ou ás traseiras reducidas no metatórax. Outra adaptación ao voo é a redución do número dos ganglios neurais, e a concentración de tecido nervioso no tórax, unha característica que é máis extrema na infraorde Muscomorpha. Algunhas especies de moscas son excepcionais porque perderon secundariamente a capacidade de voar. A outra única orde de insectos que levan un só par de verdadeiras ás funcionais, ademais de certo tipo de halterios, son os Strepsiptera. A diferenza dos dípteros, os estrepsípteros teñen os halterios no mesotórax e as ás voadoras no metatórax. As seis patas dos dípteros teñen a estrutura típica nos insectos, e constan de coxa, trocánter, fémur, tibia e tarso, e o tarso na maioría dos casos está subdividido en cinco tarsómeros. No extemo da pata hai un par de garras, e entre estas hai unhas estruturas tipo almofadiña chamadas pulvilos, que proporcionan adhesión.
O abdome mostra unha considerable variabilidade nos membros da orde. Consta de once segmentos en grupos primitivos e dez segmentos en grupos máis derivados, os segmentos décimo e décimo primeiro están fusionados. Os últimos dous ou tres segmentos están adaptados para a reprodución. Cada segmento está constituído por un esclerito dorsal e outro ventral, conectados por unha membrana elástica. Nalgunhas femias, os escleritos están enrolados formando un ovopositor telescópico flexible.
Voo
Os dípteros poden voar con gran manobrabilidade grazas aos seus halterios. Estes actúan como órganos xiroscópicos e oscilan rapidamente en consonancia coas ás, actuando como un sistema de balance e guía, proporcionando unha rápida retroalimentación aos músculos ue moven as ás. Os dípteros que son privados dos halterios perden a capacidade de voar. As ás e os halterios móvense sincronicamente pero a amplitude de cada batido de á é independente, o que permite que o insecto xire lateralmente. As ás do díptero están unidas a dous tipos de músculos, uns que usan para darlle potencia ao movemento das ás e outro conxunto que utilizan para o conrtrol preciso.
Os dípteros tenden a voar en liña recta e despois fan rápidos cambios de dirección e continúan de novo en liña recta na nova dirección. Os cambios direccionais chamados sacadas adoitan ter un ángulo de 90°, e realízanse en 50 milisegundos. Son iniciados por estímulos visuais cando o díptero observa un obxecto, entón os nervios activan os músculos torácicos que moven as ás, que causan un peqeuno cambio no batido das ás, que xera suficiente torsión para xirar. Ao detectaren isto durante catro ou cinco batidos de ás, os halterios causan un contraxiro e o díptero cambia de dirección.
Os dípteros teñen rápidos reflexos que lles axudan a escapar dos seus predadores, pero as súas velocidades no voo sostido son baixas. Os dolicopódidos do xénero Condylostylus responden en menos de 5 milisegundos aos flashes dunha cámara para levantar o voo. No pasado, os Cephenemyia eran considerados uns dos insectos máis veloces baseándose nunha estimación feita visualmente por Charles Townsend en 1927. As súas estimacións de elevadas velocidades de 960 a 1 280 km/h viuse máis tarde que eran fisicamente imposibles e incorrectas segundo comprobou Irving Langmuir. Langmuir suxeriu unha velocidade estimada de 40 km/h.
Os machos dalgunhas especies, como as do xénero Cuterebra, moitos sírfidos, os bombílidos e os tefrítidos manteñen territorios nos cales se enfrontan en persecucións aéreas para expulsar aos machos intrusos e outras especies. Aínda que estes territorios poden ser mantidos por un só macho, algunhas especies forman leks nos que moitos machos se congregan e exhiben. Algúns dípteros manteñen un espazo aéreo e algúns incluso forman densos enxames que manteñen unha situación estacionaria con respecto a algún punto senlleiro de referencia na súa área. Moitos dípteros aparéanse en voo mentres se enxamean.
Ciclo de vida e desenvolvemento
miniatura|Apareamento de [[Anthomyiidae.]]
miniatura|esquerda|Ciclo de vida de [[Stomoxys calcitrans, mostrando ovos, 3 ínstares larvarios, pupa e adulto.]]
Hai algunhas outras distincións anatómicas entre as larvas de Nematocera e Brachycera. Especialmente nos Brachycera, obsérvase pouca demarcación entre o tórax e o abdome, aínda que a demarcación pode ser visible en moitos Nematocera, como os mosquitos; nos Brachycera, a cabeza da larva non é claramente distinguible do resto do corpo, e presentan poucos ou ningún escleritos. Informalmente, as larvas de brquíceros denomínase careixas, areixas, vareixas, sens, seses, chamizas. Os ollos e antenas das larvas de braquíceros están reducidos ou ausentes, e o abdome tamén carece de apéndices como cercos. Esta carencia de diversas características é unha daptación a comer prea, detritus podres, ou os tecidos do hóspede que rodean o endoparasito. As larvas de namatóceros xeralmente teñen ollos e antenas ben desenvolvidos, mentres que os das larvas de braquíceros están reducidos ou modificados.
As pupas teñen varias formas. Nalgúns grupos, especialmente de Nematocera, a pupa é intermedia entre a forma adulta e a larvaria; estas pupas denomínanse "obtectas", e teñen os futuros apéndices visibles como estruturas que se adhiren ao corpo pupal. A superfcie externa da pupa pode ser coriácea e ter espiñas, elementos respiratorios ou pas locomotoras. Noutros grupos, denominados "coarctatos", os apéndices non son visibles. Nestes, a superfice externa é un pupario, formado a partir da última pel larvaria, e a verdadeira pupa está oculta dentro dela. Cando o insecto adulto está listo para emerxer a partir da súa cápsula dura resistente ao desecamento, ínflase na súa cabeza unha estrutura semellante a un globo, e forza a súa saída.
O estadio adulto é xeralmente de breve duración, e a súa función é só aparearse e poñer ovos. Os xenitais das femias están rotados en grao variado con respecto á posición observada noutros insectos. Nalgúns dípteros isto e só unha rotación temporal durante o apareamento, mais noutros, é unha torsión permanente dos órganos que aparecen durante o estadio pupal. Esta torsión pode facer que o ano quede debaixo dos xenitais, ou, no caso dunha torsión de 360°, o conduto espermático quede enroscado arredor do intestino e os órganos externos queden na súa posición usual. Cando se aparean, o macho inicialmente voa ata pousarse sobre a femia, quedando ambos vendo na mesma dirección, pero despois xira para poñerse na dirección oposta. Isto forza o macho a apoiarse sobre o seu propio dorso para que os seus xenitais permanezan unidos cos da femia, ou a torsión dos xenitais do macho permite que este se aparee mentres permanece dereito. Todo isto fai que os dípteros teñan máis capacidade reprodutiva que a maioría dos insectos, e cunha reprodución mís rápida. Os dípteros forman grandes poboacións debido á súa capacidade de aparearse con tanta eficacia e nun curto período de tempo durante a estación reprodutora.
Ecoloxía
Mentres que moitas larvas de dípteros son acuáticas ou viven en localizacións terrestres pechadas, a maioría dos adultos viven sobre o chan e teñen a capacidade de voar. Predominantemente, aliméntanse do néctar ou plantas ou exsudados animais, como as secrecións dos áfidos (resío de mel), para o cal están adaptadas as súas pezas bucais lambedoras. Os dípteros que se alimentan de sangue dos vertebrados teñen cortantes estiletes que furan a pel, e despois o insecto insire saliva anticoagulante e absorbe o sangue que flúe; neste proceso, poden transmitirse certas doenzas. Os Oestridae evolucionaron para parasitar mamíferos. Moitas especies completan os seus ciclos de vida dentro do corpo dos seus hóspedes. En moitos grupos de dípteros, o enxameado é unha característica da vida adulta, formándose nubes de insectos reunidos en certas localizacións; estes insectos son principalmente machos, e o enxame pode servir ao propósito de facer máis visible a súa localización ás femias.
Adaptacións antipredadores
miniatura|A gran [[Bombylius major, é unha imitadora batesiana das abellas.]]
Os dípteros son comidos por outros animais en todas as etapas do seu desenvolvemento. Os ovos e larvas son parasitados por outros insectos e son comidos por moitas criaturas, algunhas das cales especialízanse en comer dípteros, pero a maioría delas consómenas como parte dunha dieta mixta. Entre os depredadores dos dípteros están as aves, morcegos, ras, lagartos, libélulas e arañas. En moitos dípteros evolucionou o mimetismo para asemellarse a outras especies, o que lles serve de proteción. O mimetismo batesiano está moi estendido e moitos sírfidos semellan abellas ou avespas, formigas e algunhas especies de tefrítidos lembran a arañas. Algunhas especies de sírfidos son mirmecófilos, as súas crías viven e crecen dentro de formigueiros. Están protexidos das formigas porque imitan quimicamente os olores das formigas da colonia. Os bombílidos como Bombylius major teñen corpos curtos, arredondados, peludos e similares ás abellas xa que visitan flores para procurar néctar, e son probablemente tamén imitadores batesianos das abellas.
Simbolismo
Os dípteros desempeñaron diversos papeis simbólicos en diferentes culturas. Estes poden ser tanto papeis positivos coma negativos na relixión. Na relixión Navajo tradicional, a Gran Mosca é un importante ser espiritual. Na demonoloxía cristiá, Belzebú é unha mosca demoníaca, o "Señor das moscas", e un deus dos filisteos.
As moscas aparecen na literatura desde polo menos os tempos da Antiga Grecia. O dramaturgo grego Esquilo escribiu como un tabán perseguía e atormentaba Io, unha doncela asociada coa lúa, observada constantemente polos ollos do pastor Argo, asociado con todas as estrelas: "Io: Ah! Uh! Outra vez a picadura, o puñal do tabán! Ouh terra, agocha, a macilenta forma, Argo, esa cousa maligna, de cen ollos." En Inglaterra William Shakespeare, inspirado por Esquilo, fai que Tom o'Bedlam en O rei Lear dea en tolo pola constante persecución do insecto. En Antonio e Cleopatra, Shakespeare compara a partida de Cleopatra despois da batalla de Actium coa dunha vaca perseguida por tabáns. Máis recentemente, en 1962 o biólogo Vincent Dethier escribiu To Know a Fly (Coñecer unha Mosca), presentando ao lector o comportamento e fisioloxía das moscas.
Importancia económica
miniatura|Un mosquito [[Anopheles stephensi bebendo sangue humano. Esta especie transmite a malaria.]]