cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Castelo de Monterrei
Hospital de Peregrinos
Outra das construcións destacadas do conxunto é o Hospital de Peregrinos fundado por Gaspar de Zúñiga, construído en 1391, segundo a data inscrita no friso que vai ao longo da cornixa. Estaba dedicado á Santísima Trindade, e ten a súa orixe nun albergue dependente do Mosteiro de Montederramo levantado en 1327.
Trátase dun pequeno edificio de dous pavimentos, que foi obxecto de recentes obras de restauración. Na portada gótica de arco oxival afunilado con catro arquivoltas e na chave do arco adórnase cun anxo cabeza abaixo. Conserva no tímpano esculpido un tetramorfo, e ás beiras as figuras da Anunciación so doseis oxivais.
O castelo
Situado no último recinto, a súa porta de acceso sitúase na Praza de Monterrei. Esta porta remata nun arco de volta perfecta e presenta os escudos dos condes. É ladeado por dúas torres cilíndricas, parcialmente conservadas, abertas con seteiras.
A través desta porta accédese ao patio de armas, no que se conserva un pozo e un túnel que servía de alxibe, se ben a lenda conta que comunicaba o patio coa Atalaia. Durante as obras de restauración levadas a cabo nos últimos anos a entrada ao túnel foi tapiada. Porén, consérvase o próximo pozo de 14 metros de profundidade. No lado oeste da muralla consérvanse uns grandes fornos de pedra.
Torre da homenaxe
Como elemento máis destacable consérvanse a torre da homenaxe, construída no século XV, tamén coñecida como Torre de Don Sancho, levantada polo Conde na época dos Reis Católicos. Ten planta cadrada de cantería granítica de boa labra, perfectamente encadrada. Ten 22 metros de altura, e nos seus perpiaños conserva gran cantidade de marcas de canteiro.
Sobre a porta de acceso, situada á altura do primeiro andar e á que se accede por unha ponte levadiza, está o escudo dos Ulloa e os Zúñiga, ladeado por grifóns, e a seguinte inscrición no lintel:
Consérvase en bo estado, tendo sufrido poucas alteracións na Idade Moderna, como as aberturas que permitían a saída dos canóns. No interior unha ampla escaleira permite o acceso aos diferentes andares, nos que se poden ver frestas, unha cheminea, e vitrais con parlatorios. No último piso unha escaleira estreita de pedra serve de acceso ao terrazo.
Pazo dos Condes e Torre das Damas
miniatura|250px|Igrexa de Santa María Gracia e Torre das Damas.
O Pazo dos Condes foi restaurado recentemente, e conserva en bo estado galerías e os seus patios. Foi levantado entre os séculos XV e XVII en estilo renacentista.
Sitúase no lado dereito do patio de armas, e forma un conxunto harmónico coa Torre das Damas, de finais do século XIII ou comezos do XIV, sendo o elemento máis antigo do conxunto. Posiblemente fose a anterior torre da homenaxe, sendo de dimensións máis reducidas cás da actual.
O pazo ábrese cara ao patio dividido en dous andares, o inferior cunha arcada de arcos rebaixados cos penachos (enxoitas) decorados cos escudos das diferentes liñaxes que posuíron a praza-forte. O andar superior presenta o mesmo número de columnas, e sobre estas apóiase directamente a cuberta.
Na fachada sur presenta o mesmo esquema construtivo, mais cun andar máis debido ás diferenzas do nivel do terreo. No andar inferior os arcos son lixeiramente apuntados.
A fachada oeste intégrase na muralla defensiva.
Igrexa de Santa María Gracia
miniatura|250px|Igrexa de Santa María Gracia.
A igrexa de Santa María Gracia foi erguida a finais do século XIII ou na primeira metade do século XIV en estilo románico oxival. Está unida ao complexo por medio do muro lateral sur da nave. Esta ten cuberta de madeira, e a ábsida rectangular cuberta con bóveda de crucería. A ábsida non está aliñada coa nave pola irregularidade do terreo sobre o que se asenta. No século XVII, durante as obras de ampliación das defensas, a ábsida foi reforzada por medio de potentes esteos. A fachada é de feitura máis moderna.
A torre do campanario, situada na esquina noroeste, foi erguida entre 1660 e 1661, segundo consta nunha inscrición conservada na base. A porta lateral da fachada norte presenta un arco e arquivoltas apuntadas en xambas sobre columnas, bo expoñente da transición do románico ao gótico. No interior consérvanse arcos sepulcrais e a capela dos Condes aberta no muro sur, na que se conservan pinturas de finais do século XIV e un retablo gótico.
O museo da Acrópole
Localizado no interior do Pazo dos Condes, estrutúrase en sete salas cos seguintes contidos:
Abel Pacheco
Abel Pacheco de la Espriella, nado o 22 de decembro de 1933, foi o presidente de Costa Rica entre 2002 e 2006. Médico psiquiatra de profesión, pertence ao Partido de Unidade Social Cristián.
Samil, Campo, Arzúa
Samil é un lugar da parroquia de Campo no concello coruñés de Arzúa na Comarca de Arzúa. Tiña 9 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 5 eran homes e 4 eran mulleres.
Noctua
Le Monnier dixo que introducira a constelación en memoria da viaxe á illa de Rodrigues, no Océano Índico, por outro francés, Alexandre-Guy Pingré, quen observou o tránsito de Venus dende alí no 1761. Porén, nunca explicou porque escolleu esta ave.
O científico británico Thomas Young rebautizou co nome de Mocking Bird a constelación Turdus Solitarius no seu mapa de 1806, anos máis tarde (coma xa comentaramos) o astrónomo inglés afeccionado Alexander Jamieson cambiouno por Noctua. Jamieson comentara que era raro que ningunha destas aves estivesen entre as constelacións "tendo en conta a frecuencia con que se atopa tallada en tódolos monumentos de Exipto".
Exorribonuclease
miniatura|Diagramas das reaccións de degradación do ARN das 3'-5' exorribonucleases fosforolíticas (dereita) e hidrolíticas (esquerda).
Unha exorribonuclease é un encima ribonuclease con actividade exonuclease, que degrada o ARN eliminando os nucleótidos terminais do extremo 5' ou ben do 3' dunha molécula de ARN. Os encimas que eliminan nucleótidos do extremo 5' denomínanse 5'-3' exorribonucleases, e os que os eliminan do extremo 3' chámanse 3'-5' exorribonucleases.
As exorribonuleases poden usar para clivar o enlace fosfodiéster entre os nucleótidos unha molécula de auga (o que se denomina actividade hidrolítica) ou un fosfato inorgánico (o que se denomina actividade fosforolítica). As exorribonucleases hidrolíticas clasifícanse co número EC 3.1 e as fosforolíticas co 2.7.7. Como os encimas fosforolíticos usan fosfato inorgánico para romper os enlaces fosfodiéster, liberan nucleósidos disfosfato), mentres que os encimas hidrolíticos (que usan auga) liberan nucleótidos (é dicir, nucleósidos monofosfato).
As exorribonucleases están distribuídas en todos os reinos de seres vivos: bacterias, arqueas, e eucariotas. As exorribonucleases están implicadas na degradación de moitos tipos de ARN, como o ARN mensaxeiro, ARN transferente, ARN ribosómico e microARN. As exorribonucleases poden ser proteínas simples, como a RNase D ou a RNase PH, pero tamén poden ser complexos formados por moitas proteínas, como o exosoma, no cal están representadas catro das principais familias de exorribonucleases.
Ukrzaliznytsia
Ukrzaliznytsia (en Укрзалізниця), tamén coñecido como Ferrocarrís Ucraínos é a empresa estatal adicada ao transporte e ferrocarrís da Ucraína. Ten unha rede de 23,000 km aprox., o que fai a Ucraína o 14º país con máis quilómetros de rede ferroviaria. Ukrzaliznytsia é tamén a 8ª compañía ferroviaria con máis pasaxeiros e a 7ª en transporte de mercadurías.
NGC 32
NGC 32 é unha estrela anana amarela G7 na constelación de Pegasus.
Descubrimento
NGC 32 rexistrouna por primeira volta o astrónomo e astrofísico alemán Johann Friedrich Julius Schmidt o 10 de outubro de 1861.
By the Way (sinxelo)
"By the Way" é un sinxelo da banda estadounidense de rock alternativo e funk rock Red Hot Chili Peppers. É o primeiro sinxelo do seu oitavo álbum de estudio homónimo.
Lingua amahai
O amahai é unha lingua malaio-polinesia que se fala en Indonesia.
Características
O amahai componse de catro dialectos que se falaba tradicionalmente en catro localidades diferentes no suroeste da illa de Seram, preto de Maschi, nas localidades de Amahai, Makariki, Rutah e Soahuku, a lingua carece dun nome común para o conxunto dos catro dialectos e nos Países Baixos coñécese como Koako. Actualmente a lingua está en proceso de extinción, hai aproximadamente 50 falantes no seu territorio tradicional, tamén hai falantes nos Países Baixos, un deles Dede Tamaela escribiu en 1998 unha guía para a súa aprendizaxe, nun intento de revitalizar a lingua.
Toande, Campo, Arzúa
Toande é un lugar da parroquia de Campo no concello coruñés de Arzúa na Comarca de Arzúa. Tiña 6 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 5 eran homes e 1 era muller.
Cerebelo
250px|miniatura|dereita|Encéfalo co cerebelo en violeta. miniatura|dereita|Posición do cerebelo. lang=gl|miniatura|300px|División do [[tubo neural en vesículas encefálicas primarias. O cerebelo deriva do metencéfalo.]] miniatura|300px|Visión posterior do [[mesencéfalo e do rombencéfalo en desenvolvemento. O rombencéfalo xa está divido en mielencéfalo e metencéfalo, e vense os primeiros esbozos do que será o cerebelo (placa cerebelosa).]] miniatura|400px|[[Tinguidura de Nissl de cerebelo maduro onde se diferencia a capa molecular, a capa celular de Purkinje e a capa granular interna con neuronas granulares (100x).]] miniatura|400px|Ampliación que permite comparar o tamaño e morfoloxía das células de Purkinje (grandes e con gran arborización dendrítrica) e as neuronas granulares (pequenas, redondas de coloración violeta escura) (400x). miniatura|400px|Visión superior do cerebelo humano.. miniatura|400px|Visión inferior do cerebelo humano. Vense a cara inferior e a cara anterior do cerebelo. miniatura|400px|Sección saxital do encéfalo humano. 1:Língula; 2:Lobuliño central; 3:Culmen; 4:Fisura prima; 5:Declive; 6:Folium; 7:Túber; 8:Pirámide; 9:Úvula; 10:Nódulo (lobo floculonodular); 11:[[Amigdala cerebelosa; A:Lobo anterior; B:Lobo posterior.]]
O cerebelo (do latín cerebellum, "cerebro pequeno") é unha rexión do encéfalo situado na zona occipital da cabeza debaixo do cerebro e detrás do tronco do encéfalo, que ten a función de integrar as vías sensitivas e as motoras. Existe unha gran cantidade de feixes nerviosos que conectan o cerebelo con outras estruturas encefálicas e coa medula espiñal. O cerebelo integra toda a información recibida para precisar e controlar as ordes que o córtex cerebral manda ao aparato locomotor a través das vías motoras.
As lesións a nivel do cerebelo non adoitan causar parálise pero si desordes relacionadas coa execución de movementos precisos, mantemento do equilibrio e a postura e aprendizaxe motora. Os primeiros estudos realizados por fisiólogos no século XVIII indicaban que os pacientes con dano cerebelar mostraban problemas de coordinación motora e movemento. Durante o século XIX comenzaron a realizarse os primeiros experimentos funcionais, causando lesións ou ablacións cerebelares en animais. Os fisiólogos observaban que tales lesións xeraban movementos estraños e torpes, descoordinación e debilidade muscular. Estas observacións e estudos levaron á conclusión de que o cerebelo era un órgano encargado do control da motricidade. Porén, as investigacións modernas mostraron que o cerebelo ten un papel máis amplo, e está relacionado con certas funcións cognitivas como a atención e o procesamento da linguaxe, a música, a aprendizaxe e outros estímulos sensoriais temporais.
O cerebelo describiuno por primeira vez Herófilo no século IV a. C.
Características xerais
O cerebelo é un órgano impar e medio, situado na fosa cranial posterior, situado detrás do tronco do encéfalo e debaixo do lobo occipital do cerebro. Presenta unha porción central e impar, o vermis, e outras dúas porcións moito maiores que se estenden a ambos os lados, os hemisferios.
A organización celular do córtex cerebeloso é moi uniforme, coas neuronas dispostas en tres capas ou estratos ben definidos. Esta organización tan uniforme permite que as conexións nerviosas sexan relativamente doadas de estudar. Para facerse unha idea xeral das conexións neuronais que se dan no córtex cerebeloso, podemos imaxinar unha ringleira de árbores con cables unindo as pólas de cada unha coas da seguinte.
Por mor do elevado número de células granulosas que posúe, o cerebelo contén preto do 50% de todas as neuronas do encéfalo, pero só representa o 10% do seu volume. O cerebelo recibe case 200 millóns de fibras aferentes. En comparación, o nervio óptico compose de só un millón de fibras.
Desenvolvemento
Igual ca o resto do sistema nervioso central e a pel, o cerebelo deriva da capa ectodérmica do disco xerminativo trilaminar do embrión.
Durante as fases máis iniciais do desenvolvemento embrionario, o terzo cefálico do tubo neural presenta tres dilatacións (vesículas encefálicas primarias) o que nos permite dividilo en tres segmentos distintos: prosencéfalo, mesencéfalo e rombencéfalo. O rombencéfalo é o segmento máis caudal, e cando o embrión ten 5 semanas divídese en dúas porcións: o metencéfalo, e o mielencéfalo. O metencéfalo é a porción máis cefálica e dará lugar á protuberancia (ponte de Varolio) e ao cerebelo, entanto que do mielencéfalo se orixinará o bulbo raquídeo. O límite entre estas dúas porcións está marcado pola curvatura protuberencial.
Ao contrario das ideas anatómicas clásicas; o cerebelo adulto non provén unicamente do metencéfalo. Os estudos de Hallonet e Nicole M. Le Douarin a principios da década de 1990 mostraron que as células proxenitoras do cerebelo proveñen da rexión caudal do mesencéfalo e da rostral do metencéfalo.
Anatomía
O cerebelo está pegado á parede posterior do tronco do encéfalo e está incluído dentro dun estoxo osteofibroso, a cela cerebelosa ou subtentorial, formado por unha parede superior e outra inferior. A parede superior está constituída por unha prolongación da duramáter denominada tenda do cerebelo e a parede inferior fórmana as fosas cerebelosas do óso occipital recubertas pola duramáter. Normalmente, o cerebelo dun humano masculino adulto pesa uns 150 g e mide 10 cm de largo, 5 cm de alto e 6 cm en sentido anteroposterior. Nos nenos a relación entre o volume do cerebelo e do cerebro é de 1 a 20, e nos adultos é de 1 a 8.
Descrición externa
O cerebelo illado ten forma de cono truncado aplanado en sentido súpero-inferior no cal se poden diferenciar tres caras: superior, inferior e anterior.
Cara superior
A cara superior ten a forma dun tellado con dúas vertentes laterais e está en contacto coa tenda do cerebelo. Na parte central, presenta unha elevación alongada en sentido anteroposterior que recibe o nome de vermis superior. A ambos os lados do vermis superior esténdense dúas superficies inclinadas e case planas que constitúen as caras superiores dos hemisferios cerebelosos. A cara superior está separada da cara inferior polo bordo circunferencial do cerebelo. Nunha vista superior, o bordo circunferencial presenta dúas escotaduras: unha anterior en relación co tronco do encéfalo, e outra posterior en relación coa fouce do cerebelo. O bordo circunferencial do cerebelo está percorrido lonxitudinalmente por unha fisura profunda denominada fisura horizontal ou suco circunferencial.
Cara inferior
A cara inferior está directamente apoiada sobre a duramáter que cobre as fosas cerebelosas. Mostra un amplo suco na liña media denominado valécula ou cisura media que alberga a fouce do cerebelo, no fondo da cal está o vermis inferior, que é a continuación do superior. Lateralmente á cisura media localízanse as caras inferiores dos hemisferios cerebelosos, que son convexas cara a abaixo. Na parte máis anterior e a ambos os lados do vermis inferior, os hemisferios cerebelosos presentan unha prominencia ovoide denominada amígdala cerebelosa. Estas amígdalas gardan unha estreita relación co bulbo raquídeo.
Cara anterior
A cara anterior está intimamente relacionada coa cara posterior do tronco do encéfalo e para poder vela cómpre seccionar os tres pares de pedúnculos que a unen a ela. Presenta unha depresión central que se corresponde co teito do cuarto ventrículo e está delimitada polos pedúnculos de ambos os lados e polos veos medulares superior e inferior. Por riba desta depresión asoma o extremo anterior do vermis superior ou língula, e por debaixo vese o extremo anterior do vermis inferior ou nódulo. A ambos os lados do nódulo, e por debaixo dos pedúnculos cerebelosos inferiores, hai unhas prominencias denominadas flóculos. O nódulo e os flóculos están unidos entre si polo pedúnculo do flóculo que, en parte, corre sobre o veo medular inferior.
Divisións
Hai varias maneiras de dividir o cerebelo. Veremos a división morfolóxica e a funcional.
Morfolóxica
Clasicamente, realízase unha división morfolóxica que é puramente descritiva da superficie do cerebelo, e non ten base funcional nin ontoxénica nin ningunha aplicación na práctica clínica.
Na superficie do cerebelo discorren moitas fisuras transversais máis ou menos paralelas entre si. Entre elas hai dúas que salientan por ser as máis profundas e nos serven para dividilo en lobos. Unha é a fisura prima ou primaria que percorre a cara superior e a divide aproximadamente en dúas metades iguais, e a outra é a fisura posterolateral ou dorsolateral que se localiza na cara anterior en posición caudal respecto do nódulo e os flóculos.
O lobo anterior sitúase por diante da fisura prima e abrangue parte da cara anterior e parte da cara superior. Subdivídese en:
O lobo posterior sitúase entre as fisuras prima e posterolateral e abrangue parte da cara superior e parte da inferior. Subdivídese en:
O lobo floculonodular sitúase por diante da fisura posterolateral e como o seu propio nome indica está formado polo nódulo (X) (que corresponde ao vermis) e os flóculos (H X) (que corresponden aos hemisferios), unidos polo pedúnculo do flóculo.
O termo corpo do cerebelo utilízase para denominar a totalidade do cerebelo, agás o lobo floculonodular.
O vermis superior está constituído pola língula, o lobuliño central, o culmen, o declive e o folium. O vermis inferior está constituído polo túber, a pirámide, a úvula e o nódulo.
Algúns autores en vez de distinguiren tres lobos distinguen catro: o anterior, o medio, o posterior e o floculonodular. A diferenza está en que dividen o lobo posterior en dous por medio da fisura prepiramidal, de tal forma que por riba dela se estende o lobo medio e por debaixo o lobo posterior.
Funcións
O vestibulocerebelo está formado polo lobo floculonodular. Recibe aferencias dos canais semicirculares e das máculas a través dos núcleos vestibulares, e do córtex visual a través dos núcleos da ponte. As eferencias que envía chegan directamente aos núcleos vestibulares sen pasaren previamente por ningún núcleo profundo do cerebelo. Pode modular a actividade dos tractos que descenden desde os núcleos vestibulares á medula espiñal e das motoneuronas α que innervan os músculos extrínsecos do globo ocular. Grazas a isto o vestibulocerebelo pode encargarse de controlar e regular o equilibrio corporal e os movementos oculares.
O espiñocerebelo está formado por dúas porcións do córtex cerebeloso: a banda vermiana e as bandas paravermianas.
A banda vermiana é unha banda media e impar que se corresponde cos vermis superior e inferior (sen incluír ao nódulo). Recibe aferencias vestibulares, visuais e acústicas. Envía as súas eferencias a través do núcleo do fastixio.
As bandas paravermianas son un par de bandas lonxitudinais que se dispoñen a ambos os lados da banda vermiana, na parte máis medial dos hemisferios cerebelosos. Recibe aferencias somatosensoriais procedentes da medula espiñal e do núcleo sensitivo do nervio trixémino. Envía as súas eferencias a través do núcleo interposto (emboliforme + globoso).
A partir do núcleo interposto e do núcleo do fastixio, o espiñocerebelo modula a actividade das vías motoras descendentes que parten do córtex cerebral e do tronco do encéfalo e chegan á medula espiñal. Debido a isto, a súa función principal é a de regular os movementos das extremidades e o tronco. Na banda vermiana contrólanse os movementos musculares do tronco, o pescozo e as porcións proximais das extremidades. As bandas paravermianas controlan as porcións distais das extremidades superiores e inferiores, especialmente as mans, os pés e os dedos.
O cerebrocerebelo está formado pola porción lateral do córtex dos hemisferior cerebelosos. Recibe aferencias da maior parte do neocórtex a través dos núcleos da ponte, polo que tamén se coñece por pontocerebelo. Envía eferencias que chegan ata o tálamo a través do núcleo dentado, e desde o tálamo chegan ao córtex cerebral. Leva a cabo as funcións cognitivas (percepción visuoespacial, procesamento lingüístico e modulación das emocións), a planificación xeral de actividades motoras secuenciada e a aprendizaxe motora.
Córtex cerebeloso
miniatura|300px|Esquema da estrutura do córtex cerebeloso.. miniatura|300px|Debuxo das células de Purkinje (A) e as células granulares (B) no córtex cerebeloso de [[pomba, feito por Santiago Ramón y Cajal en 1899. Instituto Santiago Ramón y Cajal, Madrid (España).]]
O córtex cerebeloso ten unha superficie moi extensa, duns 500 cm² debido aos seus numerosos pregamentos ou circunvolucións (folia cerebelli) predominantemente transversais que aumentan unhas tres veces a súa área. Os abundantes sucos e fisuras danlle á superficie cerebelosa un aspecto rugoso característico.
O córtex está conformado por numerosas unidades histofuncionais coñecidas como laminiñas cerebelosas. Nun corte saxital dunha circunvolución do cerebelo visto ao microscopio, pódese observar que está integrada por moitas microcircunvolucións. Estas microcircunvolucións son as laminiñas cerebelosas, que están constituídas por unha fina lámina de substancia branca recuberta de substancia gris.
A substancia gris periférica da laminiña cerebelosa ten un grosor de arredor de 1 mm. Posúe unha estrutura histolóxica, homoxénea en todas as súas rexións, constituída por tres capas nas que se distinguen sete tipos fundamentais de neuronas. Igual que o resto do sistema nervioso, o córtex cerebeloso tamén posúe células gliales e vasos sanguíneos.
Capas do córtex
No córtex cerebeloso, de profundo a superficial, pódense distinguir as seguintes capas: capa de células granulares, capa media ou de células de Purkinje e capa molecular ou plexiforme.
A capa granular é a máis profunda e limita na súa zona interna coa substancia branca. Debe o seu nome a que nela predominan un tipo de pequenas neuronas intrínsecas denominadas grans ou células granulares do cerebelo. É a capa máis grosa, de 500 a 100 μm de grosor.
A capa das células de Purkinje está constituída polos somas das células de Purkinje que se dispoñen formando unha lámina monocelular. Algúns autores non consideran esta capa, senón só as capas granular e molecular.
A capa molecular recibe o seu nome porque contén principalmente prolongacións celulares e poucos somas neuronais. O seu grosor aproximado é duns 300 a 400 μm e a súa superficie está cuberta pola piamáter.
Tipos neuronais
As neuronas do córtex cerebeloso clasifícanse en: neuronas principais ou de proxección e as intrínsecas ou interneuronas. As principais son as que teñen axóns que saen do córtex e chegan aos núcleos cerebelosos profundos ou aos núcleos vestibulares. As intrínsecas son as que estenden os seus axóns exclusivamente polo córtex. Tamén hai que ter en conta as fibras aferentes extrínsecas que chegan ao córtex, entre as que destacan as fibras musgosas e as trepadoras.
As neuronas intrínsecas están nas capas granular e molecular. Na capa granular encontramos tres tipos de células: as células granulares, as grandes células estreladas (células de Golgi e de Lugaro) e as células monodendríticas ou monopolares en penacho. Na capa molecular están as células estreladas pequenas (células estreladas e células en cesta).
Co nome de grandes células estreladas desígnanse todas as neuronas, distintas dos grans e das células monodendríticas en penacho, que se sitúan na capa granular.
Fibras extrínsecas
As fibras extrínsecas son os axóns mielínicos aferentes que chegan ao córtex cerebeloso desde outras rexións do sistema nervioso central. As máis importantes son as fibras musgosas e as trepadoras.
As fibras musgosas son grosas fibras mielínicas que proceden de numerosas áreas do sistema nervioso como o ganglio e núcleos vestibulares, a medula espiñal, a formación reticular e os núcleos da ponte. Por elas o cerebelo recibe información procedente de practicamente todo o sistema nervioso incluído o córtex cerebral. Entran principalmente polos pedúnculos cerebelosos medio e superior.
As fibras trepadoras son os axóns das neuronas de proxección do núcleo olivar inferior desde onde penetran no cerebelo polo pedúnculo inferior. Unha única neurona do núcleo olivar inferior dá orixe a unhas dez fibras trepadoras. Teñen menor diámetro ca as musgosas.
Además destes dous tipos chegan outras fibras aferentes como as procedentes do locus cerúleo, que son noradrenérxicas, e dos núcleos do rafe, que envían serotonina.
Glía
No córtex cerebeloso predominan os astrocitos protoplásmicos entre os que podemos salientar o astrocito denominado glia de Bergmann e as células de Fañanás. Existen oligodendrocitos na capa molecular pero non na granular.
Núcleos profundos
No interior da substancia branca podemos encontrar catro pares de núcleos de substancia gris, que de medial a lateral son: o núcleo do fastixio (ou do teito), o globoso, o emboliforme e o dentado. O emboliforme e o globoso están moi relacionados funcionalmente e en conxunto forman o núcleo interposto. Os núcleos vestibulares do bulbo raquídeo tamén funcionan en certos aspectos como se fosen núcleos cerebelosos profundos debido ás súas conexións directas co córtex do lobo floculonodular.
Substancia branca
miniatura|dereita|Corte saxital do cerebelo. Nun corte saxital do cerebelo, a substancia branca ten unha forma arborescente polo que ás veces se lle chama árbore da vida do cerebelo ou arbor vitae. Está formada por unha masa voluminosa central, denominada corpo ou centro medular, da que parten prolongacións cara ás circunvolucións do cerebelo denominadas láminas brancas. O corpo medular continúase cara a adiante directamente cos pedúnculos, que tamén están formados por substancia branca. A substancia branca do cerebelo está constituída por axóns e astrocitos fibrosos e abundantes oligodendrocitos produtores da envoltura mielínica.
Conexións cerebelosas
Ao cerebelo chegan aferencias de todas as vías motoras e de todas as sensitivas agás a olfactoria, e del parten eferencias para controlar todas as vías motoras descendentes. As eferencias non adoitan facer sinapses directamente sobre as motoneuronas da vía final común excepto nas dos músculos extrínsecos do globo ocular. As eferencias normalmente actúan sobre os núcleos motores do tronco do encéfalo. O número de fibras aferentes cerebelosas é máis de 40 veces superior ao de fibras eferentes. Todas as conexións do cerebelo pasan polos pedúnculos.
A continuación expoñeranse as principais conexións que establece o cerebelo ordenadas seguindo a súa división funcional. Hai que ter en conta que as fibras aferentes, ao contrario que as eferentes, non terminan sobre o córtex cerebeloso seguindo de maneira estrita a división funcional.
As aferencias do vestibulocerebelo maioritariamente proveñen do sistema vestibular por medio de dous tractos: o vestibulocerebeloso directo ou de Edinger e o vestíbulocerebeloso indirecto. Tamén recibe algunhas fibras do tracto corticoponticocerebeloso que proveñen do córtex visual do lobo occipital (fibras occipitoponticocerebelosas).
Eferencias do vestibulocerebelo. Os principais tractos eferentes de fibras que parten do vestíbulocerebelo son: o cerebelovestibular, o floculooculomotor e o uncinado de Russell.
Mesoplodon
miniatura|225px|[[Zifio de Blainville.]] miniatura|225px|[[Zifio de Gervais.]] miniatura|225px|miniatura|225px|Esqueleto do [[zifio de True.]] miniatura|225px|Cría de [[Mesoplodon bowdoini varada nunha praia de Tasmania.]] Mesoplodon é un xénero de cetáceos odontocetos da familia dos zifíidos que reúne quince especies, coñecidos como zifios, o que fai del o máis numeroso xénero de cetáceos.
Cerebelo
Conexións cerebelosas
As aferencias do espiñocerebelo proceden de tres zonas do neuroeixe: a medula espiñal, o bulbo raquídeo e o mesencéfalo.
Mesoplodon
Os científicos cren que aínda se van encontrar máis especies, pois os animais da familia dos zifíidos son moi pouco coñecidos.
Cerebelo
Conexións cerebelosas
A nivel da medula espiñal as aferencias chegan por medio dos tractos espiñocerebelosos posterior e anterior. Estes tractos poden transmitir impulsos nerviosos máis rápido do que calquera outra vía do sistema nervioso central atinguindo unha velocidade de 120 m/s. Cómpre esta rapidez para que chegue ao cerebelo a información sobre os cambios ocorridos nos grupos musculares periféricos e poder coordinalos a tempo.
Mesoplodon
Tampouco non se sabe o estado de conservación das especies coñecidas.
Descrición
O xénero foi establecido en 1850 polo paleontólogo francés Paul Gervais, en ''Ann. Sci. Nat. Zool.'' (París), ser. 3, 14: 16.
Cerebelo
Conexións cerebelosas
A nivel do mesencéfalo as aferencias chegan por medio dos tractos tectocerebeloso, trixeminocerebeloso e rubrocerebeloso.
Eferencias do espiñocerebelo. As principais eferencias que parten do espiñocerebelo son: o tracto interpostorreticular, o tracto interpostoolivar, o tracto interpostotectal e o tracto interpostorrúbrico.
Aferencias do cerebrocerebelo. Todas as aferencias que recibe o cerebrocerebelo forman parte do tracto corticoponticocerebeloso. Este tracto orixínase nunha ampla zona do córtex cerebral que abrangue os lobos frontal, parietal, occipital e temporal, e antes de entrar no cerebelo fai sinapse nos núcleos da ponte.
Eferencias do cerebrocerebelo. A maioría das eferencias do cerebrocerebelo saen polo tracto dentadotalámico. Este tracto está formado polos axóns das neuronas localizadas no núcleo dentado, que saen do cerebelo polo pedúnculo superior. Decusan (cruzan) na porción caudal do mesencéfalo (decusación de Wernekink) e terminan no núcleo ventral intermedio do tálamo. Desde o tálamo parten fibras talamocorticais que chegan ás mesmas áreas do córtex cerebral das que partiron as aferencias corticoponticocerebelosas.
Aferencias procedentes dos sistemas monoaminérxicos. O cerebelo, igual que outras partes do sistema nervioso central, recibe fibras dos sistemas neuroquímicos moduladores. Concretamente de dous dos sistemas monoaminérxicos: o noradrenéxico (polo tracto ceruleocerebeloso) e o serotoninérxico (polo tracto serotoninérxico cerebeloso).
Mesoplodon
Etimoloxía
O nome Mesoplodon, está composto de tres elementos do latín científico tirados do grego antigo: — mes-, de μέσος mésos, "medio", "que está no medio"; — -oplo-, de ὅπλον hóplon, "arma", e — -odon, de οδούς, οδόντος odoús, odóntos, "dente", e que podemos traducir como "armados con dentes no medio (da mandíbula)".
Cerebelo
Pedúnculos cerebelosos
O cerebelo fíxase á cara posterior do tronco do encéfalo por medio de tres pares de pedúnculos polos que discorren todas as fibras nerviosas que entran e saen del. Hai dous pedúnculos inferiores, dous pedúnculos medios e dous pedúnculos superiores. Os pedúnculos cerebelosos inferiores ou corpos restiformes conectan o cerebelo coa parte superior do bulbo raquídeo. Os pedunculos cerebelosos medios ou pontinos son os máis grandes e conectan o cerebelo coa protuberancia ou ponte. Os pedúnculos cerebelosos superiores conectan o cerebelo co mesencéfalo.
Mesoplodon
Sinonimia
Ademais de polo nome cuñado por Gervais, e actualmente válido, o xénero coñeceuse tamén polos sinónimos seguintes:
Cerebelo
Circuítos neuronais
En conxunto, as conexións neuronais do cerebelo poden dividirse en: axóns aferentes, que transmiten a información doutras partes do sistema nervioso central ao cerebelo; circuítos cerebelosos intrínsecos (corticais e nucleares), que integran e procesan a información; e axóns eferentes, que transmiten a información procesada a outras partes do sistema nervioso central.
Mesoplodon
Clasificación
A sistemática do xénero baséase na forma e disposición dos dentes dos machos adultos. Segundo o SIIT, e máis a EOL, comprende as seguintes 15 especies:
Cerebelo
Circuítos neuronais
Os axóns ou fibras aferentes chegan ao córtex cerebeloso tras enviar colaterais aos núcleos cerebelosos profundos ou aos núcleos vestibulares. Á súa vez, a información é procesada nos circuítos intrínsecos do córtex cerebeloso, e o resultado, en forma de impulsos nerviosos, é enviado polos axóns das células de Purkinje aos núcleos profundos. Nestes núcleos a información tamén se procesa e deles parten as fibras eferentes do cerebelo tanto en dirección ascendente, cara ao tálamo e córtex, coma descendente, cara á medula espiñal.
Mesoplodon
Clasificación
Xénero Mesoplodon Gervais, 1850
Cerebelo
Circuítos neuronais
Desta forma o circuíto funcional básico do cerebelo está constituído por dous arcos: un principal ou excitador, que pasa polos núcleos profundos, e outros secundario ou inhibidor, que pasa polo córtex e regula ao anterior. Este circuíto repítese unhas 30 millóns de veces en todo o cerebelo e está formado por unha soa célula de Purkinje e a neurona nuclear de proxección correspondente e mais as interneuronas relacionadas con elas.
O circuíto funcional básico e os elementos celulares que o conforman son idénticos en todas as partes do cerebelo, por este motivo considérase que a información se procesa de forma similar en todo o cerebelo.
Mesoplodon
Clasificación
1. Os nomes vulgares galegos das especies arriba relacionadas son os propostos por Lahuerta e Vázquez, no seu Vocabulario multilingüe (os escritos en letra grosa), e por Díaz d'a Silva e Cartelle (os escritos en letra normal). 2. Dado que a Real Academia Galega dá para o nome da familia o de zifíidos, e aínda que non rexistra a entrada zifio, por lóxica estes nomes deben escribirse con z inicial.
En Galicia
Segundo Díaz d'a Silva e Caretelle, rexístranse en augas próximas a Galicia as especies Mesoplodon bidens, M. densirostris, M. europaeus e M. mirus, aínda que a súa presenza é accidental.
Clemente Fernández López
Clemente Fernández López, nado en Madrid o 11 de novembro de 1919, é un exfutbolista español.
El Eco (Verín)
El Eco foi un periódico editado en Verín entre 1889 e 1899.
Traxectoria
Apareceu en 1889. Dirixido por Mariano Diéguez Amoeiro, os redactores eran membros da familia Amoeiro. A información consistía en gacetillas e tiña escasa publicidade. Imprimiuse nos obradoiros tipográficos de Francisco Carranque. A súa edición probablemente continuou ata 1899.
Bissorã
miniatura|Escudo de Bissorã Bissorã é unha cidade de Guinea-Bisau, capital da rexión homónima, a súa poboación estimada para 2010 é de 8614 habitantes.
Iodo
O iodo é un elemento químico de número atómico 53 situado no grupo dos halóxenos (grupo 17) da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é I. É un oligoelemento empregado fundamentalmente en medicina, fotografía e como colorante. Quimicamente, o iodo é o halóxeno menos reactivo e electronegativo.
Ximena Garcés
miniatura|Miniatura medieval que representa a [[Afonso III o Magno e a raíña Ximena.]]
Iodo
Ao igual có resto de elementos halóxenos (membros do grupo VII na táboa periódica), o iodo forma moléculas diatómicas, dando así lugar ao composto di-iodo de fórmula molecular I2.
Ximena Garcés
Ximena Garcés (? - 912). Raíña consorte de Afonso III o Magno, foi nai dos reis García I de León, Ordoño II e Froila II, ademais de posible filla do rei navarro García Íñiguez.
Iodo
Historia
O iodo foi descuberto polo químico francés Bernard Courtois e feito publico polo profesor de química Nicolas Clement o 27 de novembro de 1811
Guxín, Vilasantar, Vilasantar
Guxín é un lugar da parroquia de Vilasantar, no concello coruñés de Vilasantar, na comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Nacional de Estadística a súa poboación en 2018 era de seis habitantes (tres homes e tres mulleres).
Club de Remo A Cabana
dereita|miniatura|A Cabana na [[Bandeira Teresa Herrera 2012.]]
O Club de Remo A Cabana é un club de remo da Cabana (Ferrol). Compite na Liga Galega de Traiñeiras.
Historia
A paixón polo remo na Cabana naceu dun grupo de amigos que adoitaban organizar regatas nas coñecidas bucetas. Pouco a pouco esta paixón foi medrando e remeiros da Cabana comezaron a desprazarse a Redes e Mugardos para poder practicar o remo con verdadeiras embarcacións de competición. Finalmente, en 1982 fundouse a agrupación co nome de Club de Remo La Cabana, coa axuda dos clubs de Redes e Mugardos e baixo a presidencia nos seus primeiros anos de Antonio Bruquetas Sierra.
Os anos 1983, 1984 e 1985 foron moi importantes para o club, xa que se fixo o primeiro batel preparado para competir, o Albatros, e mercou a súa primeira traiñeira, de segunda man ao C.R. Cabo da Cruz, á que chamaron Eiroa, tamén nestes anos o club trasladouse a un novo local coincidindo co inicio da actividade en banco móbil. A década de 1990 estivo marcada polo troco de presidente, pasando a presidir a entidade Fernando Arias López.
Infruset
Infruset é o sexto álbum da banda sueca de rock alternativo Mando Diao, publicado o 31 de outubro de 2012 a través do selo Universal Records. Trátase do seu primeiro traballo no que usan o sueco nas súas cancións.
Plasmodium vivax
Plasmodium vivax é unha especie de protozoos parasitos patóxenos dos humanos, que é o axente causante máis frecuente e amplamente distribuído da malaria (concretamente as febres terzás benignas). P. vivax é unha das especies de plasmodios que poden producir a malaria en humanos, pero a malaria que causa é máis benigna que a causada por Plasmodium falciparum (a máis grave e letal), aínda que P. vivax pode tamén en certos casos producir malarias graves e mortais. P. vivax é transmitido pola femia do mosquito Anopheles (o macho non pica).
Taxonomía
P. vivax pode dividirse en dous clados, un que parece terse orixinado no Vello Mundo, e outro que se orixinou no Novo Mundo. A distinción pode facerse baseándose na estrutura das formas A e S do ARNr. Parece que ocorreu unha conversión xénica nas cepas do Vello Mundo que deu lugar ás do Novo Mundo. O momento en que isto ocorreu aínda non foi determinado.
Actualmente os dous tipos de P. vivax circulan en América do N e do S. O parasito dos monos Plasmodium simium, está máis relacionado coas cepas do Vello Mundo.
Para as cepas do Novo Mundo propúxose o nome específico Plasmodium collinsi, pero polo momento isto non foi aceptado.
Epidemioloxía
P. vivax encóntrase sobre todo en América, algunhas partes de África, e en Asia. P. vivax pode causar a morte por esplenomegalia (agrandamento patolóxico do bazo), pero o máis frecuente é que cause síntomas debilitantes pero non mortais. En conxunto a esta especie débese o 65% dos casos de malaria en Asia e Suramérica.
Estímase que 2500 millóns de persoas están en risco de infección por este organismo. Aínda que América (do N e do S) contribúe co 22% da área xeográfica global de risco, as maiores áreas endémicas alí están xeralmente pouco poboadas, polo que a rexión contribúe só co 6% da poboación en risco. En África, o estendida que está a carencia do antíxeno Duffy na poboación asegura que as áreas de transmisión estable estean restrinxidas a Madagascar e partes de corno de África, que contribúen co 3,5% da poboación global en risco. Asia central é responsable do 82% da poboación global en risco con áreas moi endémicas coincidindo con altas densidades de poboación especialmente na India e Birmania. O Sueste asiático ten áreas de alta endemicidade en Indonesia e Papúa Nova Guinea e en total contribúe co 9% da poboación global en risco. P. vivax é a única especie indíxena que produce malaria na península de Corea; despois da Guerra de Corea quedou practicamente erradicada, mais reapareceu a finais da década de 1990.
Tratamento
A cloroquina é o principal tratamento para a malaria vivax, excepto na parte occidental de Nova Guinea (a provincia indonesia de Irian Jaya), que fai fronteira con Papúa Nova Guinea, onde a resistencia á cloroquina é común (ata no 20% dos casos). A resistencia á cloroquina é un problema crecente tamén noutras partes do mundo, como Corea e a India.
Cando é común a resistencia á cloroquina ou cando a cloroquina está contraindicada, entón o fármaco utilizado é a artesunate, excepto en EEUU, onde non se aprobou o seu uso. Nos lugares onde se adoptou unha terapia de combinación baseada na artemisinina como tratamento de primeira liña contra a malaria por P. falciparum, tamén pode usarse contra a malaria por P. vivax en combinación con primaquina para unha cura radical. Unha excepción é o uso de artesunate xunto con sulfadoxina-pirimetamina (AS+SP), que non é efectivo contra o P. vivax en moitos lugares. A mefloquina é unha boa alternativa e nalgúns países pode dispoñerse máis facilmente dela. A atovaquone-proguanil é unha alternativa efectiva en pacientes que non toleran a cloroquina. A quinina pode utilizarse para tratar a malaria vivax, pero ten rendementos inferiores.
Se non se fai unha cura radical (erradicación das formas hepáticas do parasito), o 32% dos pacientes recaen a pesar de que foron tratados aparentemente con éxito da infección por P. vivax. A erradicación dos estadios hepáticos pode conseguirse administrando primaquina, despois de comprobar o estado do encima G6PD nos pacientes para reducir o risco de hemólise. Non obstante, en casos de deficiencia grave de G6PD a primaquina está contraindicada e non se debería usar. Recentemente, isto adquiriu especial importancia polo incremento da incidencia da malaria vivax entre viaxeiros. Polo menos, cómpre un tratamento de 14 días con primaquina para unha cura radical da infección por P. vivax.
Bioloxía
P. vivax pode reproducirse asexual ou sexualmente, dependendo da fase do seu ciclo de vida.
Formas asexuais:
Formas sexuais: Gametocitos redondos. Os gametocitos de P. vivax encóntranse normalmente no sangue periférico ao final da primeira semana de parasitemia.
Indicouse que P. vivax adquiriu por transferencia horizontal de xenes material xenético procedente dos humanos.
Ciclo de vida
O período de incubación da infección xeralmente vai de dez a dezaseis días e ás veces chega ata un ano. Os estadios hepáticos persistentes poden causar unha recaída ata cinco anos despois da eliminación dos estadios eritrocíticos e de obter unha curación clínica.
Infección en humanos
A infección por Plasmodium vivax ten lugar nos humanos cando unha femia infectada do mosquito Anopheles chucha sangue dunha persoa sa. Cando o mosquito se alimenta inxecta saliva para impedir a coagulación do sangue e xunto con ela entran os esporozoites (miles) no sangue humano. En só media hora os esporozoítos chegan ao fígado, e alí entran nas células hepáticas, transfórmanse en trofozoítos, aliméntanse das células hepáticas, e reprodúcense sexualmente. Este proceso dá lugar a miles de merozoítos (células fillas dos plasmodios), que están presentes no sistema circulatorio e no fígado.
Fase hepática
O esporozoíto de P. vivax entra nun hepatocito e empeza a súa fase esquizogónica exoeritrocítica. Esta caracterízase porque se producen moitas roldas de divisións celulares sen que haxa segmentación da célua. Despois dun certo número de divisións nucleares, a célula do parasito segméntase por fin e fórmanse os merozoítos.
Hai situacións nas que algúns dos esporozoítos non empezan inmediatamente a crecer e dividirse despois de entrar nos hepatocitos, senón que permanecen nun estado dormente ou hipnozoíto durante semanas ou meses. A duración desta latencia varía dun hipnozoíto a outro e os factores que finalmente disparan a crecemento non se coñecen; isto explica como unha soa infección pode ser responsable de toda unha serie de ondas de parasitemia ou recaídas nun individuo. As distintas cepas de P. vivax teñen o seu propio patrón característico de recaídas e temporización. A fase inicial é a xeración exoeritrocítica.
Ciclo eritrocítico
P. vivax penetra preferentemente en eritrocitos inmaturos (reticulocitos). Para facelo, os merozoítos teñen dúas proteínas no seu polo apical chamadas PvRBP-1 e PvRBP-2. O parasito utiliza o antíxeno de grupo sanguíneo Duffy (Fy6) para penetrar no eritrocito. Este antíxeno está ausente na maioría das persoas nativas de África occidental [fenotipo Fy (a-b-)]. Como resultado, as infeccións por P. vivax son menos frecuentes en África occidental.
Os eritrocitos parasitados son dúas veces máis grandes do normal e presentan puntos de Schüffner (tamén chamados punteado de Schüffner ou gránulos de Schüffner) na súa superficie; o aspecto manchado das células varía en cor desde un rosa claro ao vermello ou amarelo avermellado, cando se colorea coa tinguidura Romanovsky. O paasito que está no interior da célula é xeralmente de forma moi irregular (descrito como "ameboide"). Os esquizontes de P. vivax teñen no seu interior ata vinte merozoítos. É raro ver células que conteñan máis dun parasito. Como os merozoítos só se unen a eritrocitos inmaturos (reticulocitos) é raro que os eritrocitos parasitados sexan máis do 3%.
Fase sexual
A fase sexual comprende os seguintes procesos:
Fase no mosquito
O ciclo de vida nos mosquitos comprende:
Formación de gametos
O desenvolvemento de gametos a partir dos gametocitos denominase gametogonia. Cando unha femia do mosquito Anopheles pica a unha persoa infectada, os gametocitos e outros estadios do parasito transfírense ao seu estómago onde ten lugar o desenvolvemento posterior.
Os microgametocitos fanse moi activos e o seu núcleo sofre fisión para dar de 6-8 núcleos fillos, que se colocan na periferia. O citoplasma orixina flaxelos longos e finos como proxeccións, despois entra un núcleo en cada unha desas extensións. Despois, estas extensións citoplasmáticas rompen e constitúen os gametos masculinos maduros (microgametos). Este proceso de formación de flaxelos que dan lugar a microgametos ou gametos masculinos denomínase exflaxelación. Os macrogametocitos mostran moi poucos cambios. Desenvolven un cono de recepción a un lado e maduran dando os gametos femininos ou macrogametocitos.