cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Autódromo Enzo e Dino Ferrari
Gran Premio de San Marino de 1994
No Gran Premio de San Marino de 1994, durante a práctica do venres Rubens Barrichello saíu voando sobre unha beiravía e chocou contra a parte superior dunha barreira de pneumáticos na Variante Baixa, o brasileiro quedou inconsciente, aínda que unha rápida intervención médica salvou a súa vida. Durante o sábado, o austríaco Roland Ratzenberger chocou frontalmente contra un muro a máis de 310 km/h na curva Villeneuve despois de que o seu Simtek perdera a á dianteira, morrendo ao instante por unha fractura do cranio basilar. A traxedia continuou ao día seguinte, cando o tres veces campión do mundo Ayrton Senna perdeu o control do seu coche e chocou contra o muro de formigón na curva do Tamburello na volta 7. El sucumbiu pouco despois do impacto cando unha peza do coche atravesara o casco e o cranio. En dous incidentes non relacionados, varios espectadores e mecánicos tamén resultaron feridos durante o evento.
thumb | 200px | right | Disposición do circuíto no momento do Gran Premio de San Marino de 1994. Despois diso, o circuíto continuou acollendo Grandes Premios, pero fixéronse revisións inmediatas para facelo máis seguro. A curva recta do Tamburello reduciuse a un serie de curvas en 4ª marcha esquerda-dereita e engadíuselle unha trampa de grava ao espazo limitado na parte exterior da curva. A curva de Villeneuve, antes unha inocua curva a dereita de 6ª marcha en Tosa, converteuse nunha serie de 4ª velocidade, tamén cunha trampa de grava no exterior da curva. Nun intento por conservar parte da rapidez e o carácter do vello circuíto, eliminouse a chicana de Acqua Minerali e a variante Bassa endereitouse nunha única chicana. Moitos din que a nova configuración do circuíto non é tan boa como antes como resultado das novas chicanas en Tamburello e Villeneuve.
Outra modificación da pista de Imola é a de Variante Alta, que se atopa no alto do outeiro que baixa a Rivazza e ten o punto de freada máis duro no colo. A Variante Alta, antigamente chicana de grande alcance, foi golpeada bastante polos condutores, o que causou danos nos coches e ocasionalmente foi o lugar de bastantes accidentes. Antes do Gran Premio do 2006, as beiras baixáronse considerablemente e o xiro en si estreitouse para reducir as velocidades e, con sorte, reducir o número de accidentes na chicane. polgar | esquerda | 200px | Imola durante a reconstrución, marzo de 2007. O Gran Premio eliminouse do calendario da tempada de Fórmula Un. SAGIS, a empresa propietaria do circuíto, esperaba que a carreira se reinstaurase na reunión de outubro do 2006 da FIA World Motor Sport Council e prevista para a fin de semana do 29 de abril de 2007, sempre que renovasen o circuíto. Completouse a tempo para a carreira, pero denegouse a reinstaurción.
Todos os gañadores de Fórmula 1, no circuíto de Imola
Récords Piloto: Michael Schumacher (7), Alain Prost/Ayrton Senna (ambos 3) País: Alemaña (9), Reino Unido (6), Brasil/Francia (ambos 5) Construtor: Ferrari/Williams (ambos 8), McLaren (6) Motor: Ferrari/Renault (ambos 8), Honda (5) Pneus: Goodyear (16), Bridgestone (7), Michelin (4)
Albarón
O topónimo Albarón pode referirse a varios lugares de Galiza:
Soengas, Portomarín
Santiago de Soengas é unha parroquia do concello de Portomarín na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 77 habitantes, deles 35 eran homes e 42 eran mulleres, o que supón unha diminución de 4 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Historia
En 1974, canda a parroquia do Castro de Soengas, solicitou a súa incorporación ao concello de Taboada, argumentando unha maior relación histórica e socioeconómica e os mellores servizos con que contaría, pero non chegou a producirse.
Illas Austrais
Coa excepción dos illotes María, todas as illas son de orixe volcánico, aliñadas sobre un eixo de noroeste a sueste, prolongación das illas Cook meridionais. O arquipélago consta de cinco illas habitadas máis dous grupos de illotes deshabitados nos seus extremos. Xeoloxicamente, a antigüidade das illas vai de noroeste ao sueste. As cinco illas habitadas forman cinco comunas.
De noroeste a sueste, as illas son as seguintes:
Debido á situación xeográfica, o clima é máis fresco que o habitual na Polinesia. A poboación total é de 6.386 habitantes (censo de 2002).
As illas Austrais fóronse incorporando nos Establecementos Franceses de Oceanía entre 1880 e 1889, como reacción ao protectorado británico das veciñas illas Cook. Hoxe en día forman un distrito administrativo da Polinesia francesa.
esquerda|300 px|Mapa das Illas Austrais
0 A.D.
0 A.D. é un videoxogo de estratexia en tempo real en software libre e código aberto desenvolvido por Wildfire Games. É un xogo de guerra e captura de recursos que está ambientado entre os anos -500 e -1 na súa primeira parte, e cuxa segunda parte estará ambientado nos anos 1 até 500. O xogo é multiplataforma, xogable para Windows, macOS, Linux e OpenBSD. O seu obxectivo é ser completamente libre e de código aberto, usando a licenza GPLv2+ para o motor de xogo e CC BY-SA para a arte do xogo. O videoxogo conta cunha tradución ó galego.
150px|miniatura|Logo de 0 A.D.
Tartaruga xigante
upright|miniatura|Especie tipo (YPM 3000) de Archelon ischyros do Cretáceo no [[Museo Peabody de Historia Natural, Universidade Yale.]] Estes animais pertencen a un antigo grupo de réptiles, que apareceron hai uns 250 millóns de anos. No Cretáceo superior, hai 70 ou 80 millóns de anos, algunhas xa se converteran en xigantescas. Por exemplo, Archelon do Cretáceo medía uns 4 m de longo e case 5 de largo dunha punta dunha aleta á outra. Hai 1 millón de anos as tartarugas chegaron ás illas Galápagos. A maioría das especies xigantes recentes empezaron a desaparecer hai uns 100 000 anos. Só hai 250 anos había polo menos 20 especies e subespecies en illas do océano Índico e 14 ou 15 especies nas illas Galápagos.
miniatura|[[Tartaruga xigante das Galápagos da illa de Santa Cruz.]]
Historia
Aínda que a miúdo se consideraron exemplos de xigantismo das illas, antes da chegada do Homo sapiens as tartarugas xigantes tamén vivían en localizacións non insulares, ou en illas máis accesibles. Durante o Plistoceno, e principalmente durante os últimos 50 000 anos, as tartarugas da parte continental ou grandes illas do sur de Asia (Colossochelys atlas), Norte e Suramérica, Indonesia, Madagascar (Dipsochelys), e incluso a illa de Malta acabaron por extinguirse. As tartarugas xigantes antigas de África extinguíronse algo antes, durante o Plioceno tardío. Aínda que o momento da desaparición de varias especies de tartarugas xigantes parece correlacionarse coa chegada dos humanos, as evidencias directas da implicación humana nestas extincións xeralmente non existen, pero ditas evidencias obtivéronse no caso da tartaruga xigante das Meiolaniidae emparentada distantemente Meiolania damelipi en Vanuatu. Un relicto interesante é unha coiraza dunha tartaruga xigante extinta que se encontrou nun sumidoiro cárstico mergullado en Florida cunha lanza de madeira cravada, para a que a datación de carbono deu unha idade de 12 000 anos. Hoxe, só unha das especies do océano Índico sobrevive na natureza, a tartaruga xigante de Aldabra (tense considerado que existen dúas ou máis poboacións en poboacións en catividade ou voltas a liberar, pero algúns estudos xenéticos puxeron en dúbida a validez de separar estas especies) e 10 especies existentes nas illas Galápagos.
Duración da vida
As tartarugas xigantes están entre os animais máis lonxevos que existen, cunha duración da vida media de 100 anos ou máis. Un exemplar de tartaruga de Madagascar Astrochelys radiata á que se lle deu o nome Tu'i Malila morreu cando tiña 188 anos en Tonga en 1965 (era propiedade da familia real de Tonga). A tartaruga Harriet (que inicialmente se pensaba que era unha das tres tartaruga das Galápagos que se trouxo a Inglatera no barco Beagle no que viaxara Charles Darwin, pero que despois se viu que procedía dunha illa que non visitara Darwin) segundo informou o Zoo de Australia tiña 176 anos cando morreu en 2006. Ademais, en 2006, unha tartaruga xigante de Aldabra chamada Adwaita morreu nos Xardíns zoolóxicos de Alipore en Calcuta. Chegou ao zoo na década de 1870 desde a facenda de Lord Clive e pénsase que morreu aos 255 anos. Na época do seu descubrimento foron capturadas en tanta cantidade que estaban virtualmente extintas en 1900. As tartarugas xigantes están agora baixo estritas medidas de conservación e están catalogadas como especies ameazadas.
Tartaruga xigante do atol Aldabra
A tartaruga xigante de Aldabra vive no remoto atol de Aldabra das illas Seychelles do océano Índico. É a única especie de tartaruga xigante do Índico que vive hoxe, xa que outras se extinguiron pouco despois da chegada de colonos humanos; entre elas a tartaruga xigante das Seychelles que se cre agora que está extinta na natureza, aínda que as tartarugas de Aldabra e de Seychelles son tan similares xeneticamente que algúns autores pensan que son a mesma especie.
Hoxe, a tartaruga xigante de Aldabra está na lista de especies vulnerables á extinción na natureza. Porén, o atol de Aldabra está agora protexido da influencia humana ao ser declarado Patrimonio da Humanidade, e é o fogar dunhas 152 000 tartarugas xigantes de Aldabra, o que é a maior poboación do mundo desta especie. Outra poboación illada máis pequena de tartaruga xigante de Aldabra vive na illa de Zanzíbar, e hai outras poboacións en catividade en parques naturais de Mauricio e Rodrigues. Os programas de crianza en catividade nesas outras illas están tratando de recuperar esta especie, e hoxe as poboacións nelas parecen estar prosperando.
Ciclo vital
As tartarugas de Aldabra reprodúcense e poñen uns 25 ovos elásticos entre febreiro e maio. O apareamento é ruidoso, xa que os machos urran coma touros, e perseguen as femias. Durante a copulación, a cola do macho guía o seu pene na posición axeitada para fecundar a femia, e a copulación dura de 10 a 15 minutos. Os ovos son depositados nun niño seco e pouco profundo no chan, o que os fai especialmente vulnerables aos predadores. Crese que as femias poden facer máis dunha posta de ovos ao ano. As crías eclosionan dos ovos despois dun período de incubación de 8 meses. As crías tenden a eclosionar todas durante un mesmo período de dúas semanas, que coincide co inicio da estación chuviosa. Chegan á madurez sexual aredor dos 30 anos. Aínda que algúns individuos poden vivir máis de 250 anos, a súa expectativa de vida adoita estar entre 80 e 120 anos.
Distribución e hábitat
miniatura|Tartaruga xigante de Aldabra refrescándose nunha poza de auga doce en Curieuse, Seychelles.
A tartaruga xigante de Aldabra ten unha coiraza abovedada que actúa como armadura protectora para o seu corpo brando e vulnerable. Teñen un pescozo moi longo que utilizan para arrincar follas das ramas altas das árbores. Os machos, aínda que non son moito maiores, pesan case 100 kg máis que as femias. Son animais de patas grosas e curtas e arredondadas, pés case planos que lles axudan a camiñar pola area.
Tartarugas xigantes das illas Canarias
miniatura|250px|Restauración dun exemplar de [[Geochelone burchardi no Museo da Natureza e o Home de Santa Cruz de Tenerife.]] Atopáronse restos nas illas Canarias de dúas especies extinguidas de grandes tartarugas: Geochelone burchardi e Geochelone vulcanica. Estas especies crese que se extinguiron debido a erupcións volcánicas.
As tartarugas das illas Canarias eran similares ás que hoxe se encontran nas Galápagos e Seychelles. G. burchardi tiña unha coiraza máis grande, dunha lonxitude de 65 a 94 cm, mentres que a de G. vulcanica tiña 61 cm de longo. Ambas están relacionadas con especies do Norte de África do xénero Geochelone.
Os restos datan principalmente do Mioceno. Crese que estas especies sobreviviron ata o Plistoceno superior.
Tartaruga xigante das Galápagos
miniatura|[[Xurxo Solitario|Xurxo o Solitario, o último individuo coñecido da especie da illa Pinta Chelonoidis abingdonii]]
Estes bucaneiros capturaban estas grandes tartarugas non só debido á súa carne e aceite senón tamén polas súas incribles adaptacións que permitían a estes animais sobrevivir un ano sen comida nin auga. Unha vez que os bucaneiros, baleeiros e comerciantes de peles descubriron que podían ter carne fresca durante as súas longas viaxes ao almacenaren tartarugas xigantes vivas nas bodegas dos seus barcos, empezou a explotación masiva desta especie. As tartarugas eran tamén explotadas polo seu aceite, que foi utilizado como combustible para as lámpadas de iluminación de Quito. Dous séculos de explotación resultaron na perda de entre 100 000 e 200 000 tartarugas. Nese período extinguíronse tres especies, e unha cuarta especie desapareceu en 2012 ao morrer o seu último exemplar, chamado Xurxo o Solitario (Lonesome George). Estímase que hoxe nas illas viven entre 20 000 e 25 000 tartarugas.
Distribución e hábitat
As tartarugas das Galápagos son herbívoras, alimentándose principalmente de cactos, herbas e froitos. Beben grandes cantidades de auga cando dispoñen dela que almacenan nas súas vexigas durante longos períodos de tempo. Teñen dous tipos principais de coirazas con forma de sela ou de bóveda. Ambas proporcionan adaptacións especiais a diferentes ambientes. As coirazas con forma de sela son as que teñen as especies máis pequenas, pero presentan pescozos e patas moi longos, e viven en zonas áridas e aliméntanse de cactos. As coirazas abovedadas téñenas as especies de pescozos e patas máis curtos, e viven en illas con máis vexetacións e aliméntanse de herbas. Pasan como media 16 horas ao día descansando. O seu nivel de actividade depende da temperatura ambiente e da dispoñibilidade de comida. Na estación fría, están activas ao mediodía, durmindo pola maña e as primeiras horas da tarde. Na estación cálida, o seu período activo é o inicio da mañá e as horas finais da tarde, mentres que ao mediodía descansan e tratan de manterse frescos á sombra de arbustos ou medio mergullados en pozas de barro.
Ciclo vital
As tartarugas reprodúcense principalmente durante a estación cálida de xaneiro e maio; porén, as tartarugas poden verse apareándose en calquera mes do ano. Durante a estación fría (de xuño a novembro), as tartarugas femias migran ás zonas de nidación, que se localizan xeralmente nas terras baixas das illas, para poñeren os ovos. Unha femia pode poñer ovos en de 1 a 4 niños na tempada de nidación de xuño a decembro. Escavan un burato coas patas posteriores, deixan caer nel os ovos, e finalmente o cobren de terra coas patas posteriores. O número de ovos que poñen vai de 2 a 7 nas tartarugas de coiraza con forma de sela a ás veces máis de 20 ou 25 ovos nas tartarugas de coiraza abovedada. Os ovos incúbanse durante de 110 a 175 días (os períodos de incubación dependen do mes en que se fixo o niño, e os ovos que se poñen ao inicio da estación fría necesitan unha incubación máis longa que os postos ao final de dita estación, cando a maioría das incubacións ocorren ao inicio da estación cálida). Despois da eclosión, as crías novas permanecen no niño durante unhas poucas semanas antes de emerxer por un pequeno burato adxacente á parte superior do niño. Usualmente a temperatura do niño inflúe no sexo das crías. As temperaturas cálidas orixinan máis femias, mentres que as temperaturas máis frías orixinan máis machos.
Tartarugas xigantes das Mascareñas
As illas Mascareñas de Mauricio, Reunión e Rodrigues antes albergaban cinco especcies de tartarugas xigantes, dúas das cales vivían en Mauricio, outras dúas en Rodrigues e unha en Reunión. As tartarugas eran endémicas desas illas e adquiriran varias adaptacións especiais en ausencia de predadores terrestres. Difiren de calquera outra especie de tartaruga xigante debido ás súas mandíbulas modificadas, escamas reducidas nas patas e coirazas que como media tiñan só 1 mm de grosor. As coirazas destas tartarugas xigantes estaban moi abertas polos extremos; de feito, o seu nome científico Cylindraspis significa de forma cilíndrica. Esta era unha adaptación específica en resposta á falta de predadores, xa que non lles eran necesario ter coirazas grosas e pesadas.
No século XVI coa chegada dos humanos e a subseguinte introdución de animais domésticos, particularmente porcos, as tartarugas foron cazadas rapidamente ata a extinción. Desafortunadamente para elas, as coirazas delgadas non as protexían contra eses novos invasores; porcos, ratas e gatos devoraron os seus ovos e crías e miles delas eran recollidas vivas para fornececer alimento aos barcos. Ás veces incluso eran cazadas para obter aceite, que era moi valioso daquela porque proporcionaba unha cura para moitas padecementos, como o escorbuto.
En Mauricio, a tartaruga xigante desapareceu da illa principal no século XVII e os últimos exemplares sobreviviron en pequenos illotes do norte ata 1730. A finais de 1800, descubríronse un gran número de ósos de tartarugas nas escavacións en Mare aux Songes. Isto resultou na descrición de dúas especies de tartarugas xigantes de Mauricio, a Cylindraspis inepta e a Cylindraspis triserrata.
Albarón, Matela, Outeiro de Rei
Albarón é un lugar da parroquia de Matela no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 37 habitantes (19 homes e 18 mulleres).
Vedro, Portomarín
San Martiño de Vedro é unha parroquia do concello de Portomarín na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 127 habitantes, deles 70 eran homes e 57 eran mulleres, o que supón un incremento de 3 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Boiro, Boiro
Santa Baia de Boiro é unha parroquia que se localiza no sur do concello coruñés de Boiro, na comarca do Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 9.306 habitantes (4.574 homes e 4.732 mulleres) distribuídos en 14 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 7.107 habitantes.
Na mesma parroquia hai un club de baloncesto chamado tamén Santa Baia.
Lingua a'ou
O a'ou (tamén o gelao vermello) é unha lingua kra que se fala no estado de Guizhou na República Popular da China.
Yamanashi
Yamanashi (山梨市, やまなしし, Yamanashi-shi) é un concello da prefectura de Yamanashi no Xapón. Está situado ó sueste da rexión de Chūbu e ó nordés da prefectura, no centro da illa de Honshū. A súa superficie é de 289.87 km² e a poboación de 37.676 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 130 h/km².
Historia
No ano 1954 antigo A cidade de Yamanashi foi fundado pola fusión de 7 concellos do distrito de Higashiyamanashi. No ano 2005 o antigo concello de Yamanashi e 2 concellos do distrito de Higashiyamanashi (Makioka e Mitomi) uníronse.
Devorao
"Devorao" é unha canción da banda viguesa de rock Siniestro Total, editada como sinxelo do seu sétimo álbum En beneficio de todos en 1990. A súa cara b é o tema "Honky tonk men (Honky tonk women)", unha versión da canción dos Rolling Stones "Honky Tonk Women" con letra de Julián Hernández. Os dous temas foron gravados nos estudios Trak de Madrid por Eugenio Muñoz, que tamén se encargou da produción.
"Devorao" aparece tamén no álbum ao vivo Ante todo mucha calma, gravado na sala Arena de Valencia e publicado no ano 1992.
O Outeiro, Agar, A Estrada
O Outeiro é un lugar da parroquia de Agar no concello pontevedrés da Estrada na comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Tiña 8 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 5 eran homes e 3 mulleres. Iso supón unha diminución da poboación respecto a 1999 cando tiña 16 habitantes (8 homes e 8 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Led Zeppelin IV
Led Zeppelin IV é o cuarto disco da banda de rock inglesa Led Zeppelin, publicado no 8 de novembro de 1971, pola discográfica Atlantic. Non ten título aparecendo na portada soamente catro símbolos (ten a súa parte de misticismo e lenda) representado a cada un dos compoñentes de grupo. Popularmente coñécese como Led Zeppelin IV, tamén como ZOSO, Runes, Four Symbols, Four, Sticks ou mesmo Unnamed. Publicado tralo seu periplo polo folk rock que supuxo o seu anterior disco (o III), cunhas duras críticas por parte do xornalismo musical daquela.
Este LP publicado en 1971 supuxo un novo paradigma do seu acuñado hard rock, con riffs clásicos e demoledores como Jimmy Page sabía facer. O impacto de vendas non se fixo de rogar: 15 millóns de discos ó lanzarse o disco reafirmaban que Led Zeppelin aínda tiñan moito que dicir ó saturado mundo do Rock n'n Roll que comezaba a repoñerse da resaca da psicodelia.
Apuntamentos e referencias a mundos fantásticos de lenda, como no tema "The Battle of Evermore", no cal se poden atopar fragmentos do Señor dos Aneis, temas de alto contido sexual implícito (só hai que botarlle unha ollada á letra de "Black Dog") ou alegorizando o consumo de certas drogas (na canción "Misty Mountain Top" comentan como se fuman marihuana cuns hippies, para posteriormente teren un altercado coas forzas policiais). Son só algúns exemplos do vigor e frescor que tiñan, non só musicalmente.
Comentar asemade, que neste disco podemos atopar himnos acuñados por tódolos seguidores de Led Zeppelin no planeta: "Stairway to Heaven", "Rock and Roll" ou "When the Levee Breaks", malia ser un disco de tan só 8 cancións.
San Petersburgo (homónimos)
San Petersburgo pode ser
Test de Lilliefors
En estatística, o  test de Lilliefors, chamado así por Hubert Lilliefors, profesor de estatística na Universidade George Washington, é un test de normalidade baseado no test de Kolmogorov–Smirnov. Úsase para contrastar a hipótese nula de que os datos proveñen dunha poboación normal, cando a hipótese nula non especifica o tipo de distribución normal, é dicir, cando non se especifica a esperanza e a varianza da distribución.
O test
O test procede como segue:
Wolfgang Gröbner
Wolfgang Gröbner (ou Groebner), nado en Gossensaß (Imperio austrohúngaro) o 11 de febreiro de 1899 e finado o 20 de agosto de 1980, foi un matemático austríaco. O seu nome é coñecido pola base de Gröbner, usado para cálculo na álxebra xeométrica. Aínda así, a teoría das bases de Gröbner para aneis de polinomios foi desenvolvida polo seu alumno Bruno Buchberger en 1965, que o nomeou na súa honra.
Traxectoria
Gröbner naceu en Gossensaß, que daquela formaba parte do condado do Tirol do Imperio austrohúngaro, mais agora forma parte de Italia. Empezou estudos de enxeñaría na Universidade de Tecnoloxía de Graz, Austria, pero cambiouse en 1929 a matemáticas.
Escribiu unha disertación, Ein Beitrag zum Problem der Minimalbasen, en 1932 na Universidade de Viena; o seu asesor foi Phillip Furtwängler. Continuou os seus estudos superiores en Göttingen baixo a dirección de Emmy Noether, moi coñecida no eido da álxebra conmutativa.
Ride the Lightning
Ride the Lightning é o segundo álbum da banda estadounidense de thrash metal Metallica, publicado o día 27 de xullo de 1984 a través do selo independente Megaforce Records. O disco foi certificado ouro pola RIAA o 5 de novembro de 1987, e 6 veces platino o 13 de decembro do 2012.
Fátima Baeza
Fátima Baeza Medina, nada en Madrid o 22 de maio de 1973, é unha actriz española, coñecida especialmente polo seu papel da enfermeira Esther García na serie Hospital Central.
Traxectoria
Licenciada pola Real Escola Superior de Arte Dramática de Madrid, Fátima Baeza conta cunha ampla experiencia como actriz de teatro. Tamén fixera pequenos papeis en varias series de televisión (Farmacia de guardia, Hermanas, El comisario) ata que lle chegou a a oportunidade de converterse nunha das protagonistas de Hospital Central. O seu papel nesta serie, o da enfermeira Esther García, é o que a deu a coñecer entre o gran público. Participou na serie nas 18 primeiras tempadas, e destaca nelas a súa relación coa pediatra Maca (Patricia Vico).
Participou en varios curtos e numerosas obras de teatro e tamén apareceu como invitada en varios programas de televisión como El Plus, El programa de Ana Rosa, Las mañanas de Cuatro ou Pasapalabra, entre outros.
Vida persoal
A súa parella é o tamén actor Guillermo Ortega (Aquí no hay quien viva, La que se avecina), co que coincidiu cando ambos estudaban interpretación na RESAD. En 2005 traballaron xuntos no curto Queridos reyes magos, de Tirso Calero.
Sant Francesc de Formentera
250px|miniatura|Igrexa de Sant Francesc Sant Francesc de Formentera é a capital e a vila principal de Formentera, sede do concello e dos principais servizos da illa. Forma unha das tres parroquias de Formentera.
Segundo o padrón municipal de 2006, tiña 931, pero a maioría de poboación está dispersada.
Historia
Despois do repoboamento a principios do século XVIII, a poboación estableceuse ao redor da antiga capela de sa Tanca Vella e construíuse un novo templo que á vez servía de fortaleza para refuxiarse. Foi inaugurado o 15 de maio de 1726 e dedicado a Sant Francesc Xavier. Na contorna da igrexa construíronse as primeiras casas que se denominaban Poble de Formentera.
Vilarbasín, Portomarín
Santiago de Vilarbasín é unha parroquia do concello de Portomarín na comarca de Lugo, na provincia de Lugo. No ano 2007 tiña 27 habitantes, deles 12 eran homes e 15 eran mulleres, o que supón unha diminución de 2 habitantes en relación ao ano anterior, 2006.
Rand surafricano
O rand (código ISO 4217: ZAR) é a moeda de curso legal de Suráfrica. Toma o seu nome dos Witwatersrand (Cerros de Augas Brancas en afrikaans), unha elevación sobre a que está asentada a cidade de Johannesburgo, e onde se acharon os maiores xacementos de ouro en Suráfrica.
O rand tamén circula nos países veciños de Namibia, Eswatini e Lesoto, integrantes da Área Monetaria Común. Tamén circula en Cimbabue xunto a outras moitas divisas debido á hiperdevaluación que sufriu a súa moeda nacional.
Historia
O rand introduciuse en 1961 coa fundación da República Surafricana. Substituíu á libra surafricana cunha taxa de troco de 2 ZAR = 1 £ = 10 xilins.
Breve historia do tipo de troco
Dende o momento da introdución do rand en 1961, e ata 1982, a moeda surafricana tiña un valor superior ao do dólar, porén o seu valor comezou a diminuír debido á presión internacional, xunto con sancións contra o país provocadas pola política surafricana do apartheid. A primeira vez que o rand rompeu a súa paridade co dólar foi en marzo de 1982, que continuou cambiándose entre 1 e 1,30 ZAR por dólar ata xuño, momento no que a depreciación gañou forza. En febreiro de 1985 o rand cotizábase a 2 ZAR = 1 USD e en xullo do mesmo ano o troco de divisas estranxeiras prohibiuse durante tres días para impedir unha maior depreciación.
Cando o Presidente Pieter Willem Botha deu o seu discurso o 15 de agosto de 1985, o troco reducírase a R2,40 por dólar. A moeda recuperouse algo entre 1986–88, cotizando cerca do nivel dos R2 a meirande parte do tempo e ata superando o devandito nivel esporadicamente. A recuperación foi con todo efémera e cara a finais de 1989 o rand cotizaba en niveis de máis de R2,50 por dólar.
A principios dos anos '90 o sentimento de que a maioría da poboación negra tería certa participación na vida política e se anunciarían reformas nese aspecto, a incerteza sobre o futuro do país apresurou a depreciación ata que o nivel de R3 por dólar foi traspasado en novembro de 1992. Un sen fin de acontecementos locais e internacionais influíron logo sobre o tipo de troco, como as eleccións democráticas de 1994 que o viron debilitarse a R3,60 por dólar, a elección de Tito Mboweni coma o novo gobernador do Banco da Reserva Surafricana e a asunción do Presidente Thabo Mbeki en 1999 que o viu depreciarse sobre R6 por dólar. O polémico programa de reformas agrarias que se iniciou en Cimbabue, seguido dos ataques do 11 de setembro de 2001, propulsaron o rand ao seu nivel histórico máis feble de R13,84 por dólar en decembro de 2001.
Esta depreciación repentina en 2001 levou a unha investigación formal, que pola súa parte conduciu a unha espectacular recuperación. Cara a finais de 2002, a moeda cotizaba por debaixo dos R9 por dólar outra vez, e a finais de 2004 cotizaba por debaixo dos R5,70. A moeda depreciouse un tanto en 2005, e cotizaba arredor de R6,35 por dólar a finais de ano. Porén a principios de 2006, a moeda retomou a súa recuperación, e dende o 19 de xaneiro de 2006 cotizaba por debaixo de R6 por dólar outra vez.
Moedas e billetes
miniatura|esquerda|Antigos billetes e moedas de rand. Emitidos polo Banco de Reserva de Suráfrica (en inglés South African Reserve Bank, en afrikaans Suid-Afrikaanse Reserwebank, en zulú LiBhangi leSilulu leNingizimu Afrika, en xosa IBhanki Enguvimba yoMzantsi Afrika etc.), hai en circulación moedas de 5, 10, 20 e 50 céntimos e de 1, 2 e 5 rands, e billetes de 10, 20, 50, 100 e 200 rands. Os novos billetes levan inscricións nas once linguas oficiais surafricanas: afrikaans, inglés, ndebele, sesotho sa leboa, sesotho, swazi, tsonga, tswana, venda, xosa e zulú.
Marian Beitialarrangoitia
María Angeles Beitialarrangoitia Lizarralde, nada en Legazpi o 20 de xaneiro de 1968, é unha política vasca da esquerda abertzale. É deputada por Euskal Herria Bildu nas Cortes Xerais e anteriormente foi alcaldesa de Hernani, Directora de Comunicación da Deputación Foral de Guipúscoa e membro do Parlamento Vasco.
Biografía
Marian Beitialarrangoitia é licenciada en xornalismo. A súa labor como xornalista realizouna principalmente no medio radiofónico. Traballou na emisora de radio Egin Irratia, emisora creada en 1989 que pertencía á mesma empresa que o diario abertzale Egin. A súa vinculación con Hernani data da época na que comezou a traballar neste medio e decidiu vivir nesta localidade guipuscoana, onde tiña a súa sede Egin. En 1998, tanto o xornal Egin como a emisora foron clausuradas por orde do xuíz Baltasar Garzón. Entón a xornalista fichou por EITB, radioa televisión pública vasca, onde foi durante uns anos locutora do programa de radio matinal na emisora Euskadi Irratia, a emisora xeralista en lingua éuscara do grupo. Durante o seu período en EITB formou parte do comité de empresa. Dende que pasou a dedicarse á política en 2007 atópase en excedencia.
Lingua vandu
O gelao vermello ou vandu é unha lingua kra que se fala na República Popular da China e en Vietnam.
Marian Beitialarrangoitia
Traxectoria política
A súa entrada na política produciuse en 2007 cando se presentou como candidata de Acción Nacionalista Vasca á alcaldía de Hernani.
Tras a ilegalización dos partidos afíns á esquerda abertzale pola aplicación da Lei de Partidos, ningunha candidatura abertzale puido concorrer ás eleccións locais de Hernani nas eleccións municipais de 2003. En 2007, ANV con Beitialarrangoitia como candidata puido sortear a ilegalización ó non contar nas súas filas cun número significativo de persoas que participasen en candidaturas abertzales anteriores, sorte que non correron esas mesmas siglas noutras localidades. A candidatura de ANV quedou a un concelleiro da maioría absoluta no concello recuperando para a esquerda abertzale un feudo tradicional, tras catro anos de alcaldía jeltzale.
Unhas declaracións da alcadesa o 12 de xaneiro de 2008 nun mitin de ANV en Pamplona déronlle relevancia nos medios de comunicación nacionais. Naquela ocasión pediu un «aplauso» entre outros para Igor Portu e Mattin Sarasola, os etarras procesados polo Atentado da T-4 de Barajas, que denunciaran torturas por parte da Garda Civil. Por este feito foi denunciada e posteriormente condenada en xuño de 2009 a un ano de cárcere pola Audiencia Nacional e a 7 de inhabilitación por un delito de enaltecemento de terrorismo. Foi absolta do outro delito que se lle imputaba, inxurias graves ás forzas e corpos de seguridade do Estado, por tachar os axentes da Garda Civil de torturadores. A sentenza foi recorrida e o Tribunal Supremo de España absolveu en segunda instancia á alcaldesa dese delito en marzo de 2010.
Tras a ilegalización de ANV, por considerar que sucedía a candidaturas ilegalizadas, quedou disolto o grupo municipal ó que pertencía; porén, puido exercer de alcaldesa até o final da lexislatura. Durante o seu mandato á fronte da alcaldía de Hernani implantouse na localidade un polémico sistema de recollida selectiva de lixos coñecido como Porta a Porta (PaP).
Nas eleccións municipais e forais de 2011 non se presentou á reelección. A coalición Bildu gañou as eleccións forais en Guipúscoa, obtendo o goberno da Deputación Foral de Guipúscoa. O novo executivo liderado por Martin Garitano nomeouna Directora de Comunicación da institución.
Posteriormente, foi membro do Parlamento Vasco, xa que ocupou o terceiro posto da candidatura Euskal Herria Bildu para as eleccións ó Parlamento Vasco de 2012, pola circunscrición de Guipúscoa, resultando elixida para o cargo. Renunciou ó mesmo para ser elixida deputada nas eleccións xerais de España de 2015.
St. Louis
St. Louis (en francés: Saint-Louis ou St-Louis) é unha cidade estadounidense situada na fronteira oriental de Missouri, e é a segunda maior cidade do estado. Cunha poboación de 318 069 en xullo de 2011 foi a 58ª cidade estadounidense en 2010 segundo o Censo dos Estados Unidos. A área estatística combinada (CSA) de Greater St. Louis ten unha poboación de 2 882 932 habitantes e é a 15ª maior do país e a maior en Missouri.
A cidade de St. Louis foi fundada en 1764 por Pierre Laclède e Auguste Chouteau, e despois da compra de Luisiana, converteuse nun importante porto no río Mississippi. A súa poboación expandiuse despois da guerra civil americana, e converteuse na cuarta cidade máis grande dos Estados Unidos no século. Separouse de St. Louis County en marzo de 1877, o que permitiu que se convertese nunha cidade independente e que se limitasen as súas fronteiras políticas. En 1904, foi sede da feira mundial e dos Xogos Olímpicos. A poboación da cidade alcanzou o seu punto máximo en 1950, e logo comezou un longo declive que continúa no século XXI.
A economía de St. Louis baséase no servizo, a fabricación, o comercio, o transporte de mercancías e o turismo. A cidade é o fogar de varias corporacións, incluíndo Peabody Energy, Ameren, Ralcorp e Sigma-Aldrich. En St. Louis teñen tres equipos deportivos profesionais: O St. Louis Cardinals, un dos maior éxito da Liga de Béisbol, no hóckey o St. Louis Blues e no fútbol americano o St. Louis Rams. A cidade identifícase de xeito maioritario co arco da entrada, parte do Jefferson National Expansion Memorial no centro de St. Louis.
Historia
300px|miniatura A área que se convertería en St. Louis era o centro da cultura nativa americana do Mississippi, onde foron construídos numerosos templos e residencias movendo a terra da rexión, dando lugar á súa denominación popular Mound City. A exploración europea da zona comenzou en 1673, cando os exploradores fraceses Louis Jolliet e Jacques Marquette viaxaron polo val do río Mississippi. Cinco anos máis tarde, La Salle reclamou a rexión de Francia como parte da Luisiana francesa.
Os primeiros asentamentos da zona construíronse en Illinois (tamén coñecido como o Alto de Luisiana) durante a década de 1700 e principios de 1760 en Cahokia, Kaskaskia e Fort de Chartres. Os emigrantes dos pobos orientais franceses fundaron Ste. Genevieve, Missouri, a través do río Mississippi dende Kaskaskia, xa a principios de 1764, Pierre Laclede e o seu fillastro Auguste Chouteau fundaron a cidade de St. Louis.
Dende 1764 ata 1803 o control europeo da zona oeste de Mississippi na parte máis setentrional da conca do río Missouri, chamada Luisiana, foi asumido polos españois como parte do Vicerreinado da Nova España. En 1780, St. Louis foi atacado polas forzas británicas, na súa maioría indíxenas estadounidenses, durante a Guerra da Independencia.
Século XIX
St. Louis transferiúselle a Francia en 1800, e logo foi vendido aos Estados Unidos en 1803 como parte da compra de Luisiana, e a cidade converteuse na capital territorial. Pouco despois da compra, a expedición de Lewis e Clark deixou St. Louis en maio de 1804, alcanzando o Océano Pacífico no verán de 1805 e regresando o 23 de setembro de 1806. Tanto Lewis como Clark quedaron a vivir en St. Louis. Moitos exploradores, tanto colonos coma cazadores (como Ashley Hundred) máis tarde tomaron unha ruta similar á de Occidente. A cidade elixiu os primeiros lexisladores municipais (denominados administradores fiduciarios) en 1808.
Os barcos de vapor apareceron por primeira vez en St. Louis en 1818, mellorando as conexións con Nova Orleáns e os mercados orientais. Missouri converteuse en estado en 1821, e a capital trasladouse a St. Louis, que foi incorporada como cidade en 1822 e continuou medrando grazas ás conexións portuarias.
Os inmigrantes de Irlanda e Alemaña chegaron a St. Louis en masa a partir da década de 1840, e a poboación da cidade medrou de menos de 20 000 en 1840 a 77 860 en 1850, e a máis de 160 000 en 1860. A mediados da década de 1800, St. Louis tiña unha poboación maior cá de Nova Orleáns. St. Louis é a cidade máis grande que foi controlada polos franceses na Luisiana francesa.
Durante a Guerra Civil Americana foi lugar de importantes divisións, pero non de combates que se deron en 1861 no Campamento Affair Jackson. A guerra case arruinou economicamente a cidade debido ao bloqueo do tráfico fluvial. Finalmente St. Louis saíu ben parada grazas á construción da primeira ponte (Eads) da zona sobre o río Mississippi en 1874.
O 22 de agosto de 1876, a cidade de St. Louis, votou separarse do Condado, e converterse en cidade independente. A súa enorme produción indrustrial continuou ao largo do século XIX, sendo lugar de empresas de renome. Tamén alí foi construído o Wainwritight Building, un rañaceos de principios de 1892.
Século XX
En 1904, a cidade foi sede da Exposición Mundial e dos Xogos Olímpicos, converténdose na primeira cidade americana que organizou os Xogos. As ganancias da cidade proveñen principalmente da feira Forest Park, do St. Louis Art Museum, o Zoo de St. Louis e o Museo de Historia de Missouri.
Ao longo dos anos, a poboación aumentaba significativamente con motivo das empresas que se creaban en St.Louis, chegando aos 856 796 habitantes. Hoxe en día a cidade céntrase máis na renovación urbana, o que lle permitiu obter o premio en 2006 ao Liderado Mundial en favor desta causa.
Topografía
Segundo o United States Census Bureau, St. Louis ten unha superficie total de 171,3 km2 (dos cales 160,4 km2 de terra e 11 km2 de auga).
A cidade está construída principalmente en acantilados e socalcos que se elevan por encima dos 100-200 metros da ribeira oeste do río Mississippi. Gran parte da zona é unha terra chá fértil e que ten pequenos montes e vales amplos e pouco profundos. Tanto o río Mississippi coma o Missouri cortaron grandes vales de forma ancha.
A maioría da pedra é calcaria e dolomita. Existen covas, pero a maioría foron cerradas. Algúns mananciais seguen sendo visibles. O carbón, o barro e o mineral de millerita extráense da cidade. O río Peres é practicamente o único que se atopa dentro dos límites da cidade, que ocasionou en 1993 unha Grande Inundación.
A fronteira leste da cidade é o río Mississippi, que tamén separa Missouri de Illinois. O río Missouri forma a fronteira norte do condado de St. Louis, a excepción dunhas poucas áreas onde o río cambiou o seu curso. O río Meramec forma a maior parte da fronteira sur de St. Louis.
Clima
(Datos obtidos do Aeroporto Internacional de St. Louis.) 300px|miniatura St. Louis atópase na zona de transición entre un tipo de clima continental húmido e un tipo de clima subtropical húmido, nin as grandes montañas nin as grandes masas de auga conseguen moderar a temperatura. Está suxeito ao frío aire ártico xunto ao aire quente e húmido tropical do Golfo de México.
A cidade ten catro estacións moi ben diferenciadas. A primavera é a estación máis húmida, cun mal tempo que nos leva dende os tornados ata as tormentas invernais. Os veráns son quentes e húmidos; as temperaturas van dende os 32 °C (que se producen 35 ou 40 días ao ano) ata os 38 °C (nunha media de 5 días). O outono é morno, cunha humidade máis baixa que pode producir episodios intermitentes de fortes choivas coas primeiras neves que normalmente caen a mediados ou finais de novembro. Os invernos son fríos e con neve, con temperaturas baixo cero. As tormentas do inverno poden ser de choiva intensa conxelada, sarabia ou neve. A temperatura media anual rexistrada no Aeroporto Internacional de St. Louis é de 14 °C e as precipitacións de 1.040 mm. A temperatura máis alta en xullo é de 32 °C e a baixa en xaneiro é de -5 °C, aínda que varía de ano en ano. As temperaturas extremas tanto baixas coma altas, danse soamente uns 3 días ao ano. O rexistro máis baixo deuse o 23 de decembro de 1989 de -27 °C e o rexistro máis alto deuse o 14 de xullo de 1954 con 46 °C. O mes de xullo de 2012 foi o máis caloroso en 138 anos, cunha media de 31 °C. O inverno é a estación máis seca, con 191 mm de precipitación. As nevadas estacionais miden ata 50 cm. A primavera é a temporada máis húmida, con 297 mm de precipitación. Os períodos secos duran unha ou dúas semanas, e son comúns durante as estacións de crecemento. St. Louis sofre tormentas durante uns 48 días ao ano de media, normalmente en primavera e poden ser moi duras, con refachos de vento moi forte, pedrolos de sarabia e tornados (dos que algúns teñen historias bastante prexudiciais). Cando, nalgúns outonos continúa o clima cálido coñecido como verán de San Martiño, algunhas rosas continúan en flor ata case principios de decembro.
Flora e fauna
Antes da fundación da cidade, a zona era de pradaría e bosque aberto, mantidos pola queima dos nativos americanos. As árbores son principalmente de carballo, pradairo e nogueira, parecido aos bosques das montañas de Orzak. As zonas da ribeira son boscosas, de sicómoro estadounidense principalmente. St. Louis é a cidade que está máis ao norte na que se poden cultivar palmeiras durante todo o ano.
Na maior parte da zona residencial da cidade, plántanse árbores grandes que fagan sombra e que sexan autóctonos. A maior área de bosque autóctono atópase no Forest Park. En outono, o cambio de cor das follas nótase moito. A maioría das especies son típicas do leste, aínda que numerosas especies son invasoras, coma a madreselva xaponesa, que trata de retirarse dos parques.
Os grandes mamíferos que se encontran na cidade son coiotes e veados de cola branca, roedores como o esquío gris oriental e o coello de cola de algodón, así como a Didelphis virginiana. As aves grandes son abundantes nos parques, como o ganso do Canadá e o lavancos, así como aves costeiras como a garza branca ou a garza cinza. As gaivotas son comúns ao longo do río Mississippi, xa que estas especies seguen o tráfico de barcazas. En inverno, atópanse poblacións de aguias calvas xunto ao río Mississippi, en torno á ponte de Chain of Rocks. A cidade está na ruta migratoria do Mississippi, utilizada por aves migratorias, e ten unha gran variedade de especies de aves pequenas, comúns ao leste dos Estados Unidos. O pardal orelleiro, unha especie introducida, limítase en América do Norte aos condados dos arredores de St. Louis. Tower Grove Park é unha área de observación de aves moi coñecida na cidade. As ras atópanse de xeito común na primavera, sobre todo despois de extensos períodos húmidos. As especies comúns inclúen o sapo Anaxyrus americanus e as ras Pseudacris crucifer, que se atopan na primavera en case todos os estanques. Ao redor destes lugares atopamos tamén xoaniñas e carricantas. Os mosquitos e as moscas domésticas comúns son moi abundantes, polo que os edificios adoitan contar con pantallas protectoras. As poboacións invasoras de abellas diminuíron moito nos últimos anos, e numerosas especies nativas de insectos polinizadores recuperáronse para encher o seu nicho ecolóxico.
Demografía
St. Louis medrou lentamente ata a Guerra Civil Americana, cando a industrialización e a inmigración provocou un "boom" e alcanzou o máximo pico de poboación en 1950. Este ano, a Oficina do Censo informou de que a poboación de St. Louis era un 82% branca e un 17,9% afroamericana. Despois da Segunda Guerra Mundial, St. Louis comezou a perder poboación dos suburbios, en primeiro lugar debido á crecente demanda de novas vivendas.
De acordo co censo de 2010 dos Estados Unidos, St. Louis tiña 319 294 persoas que viven en 142 057 fogares, dos cales 67 488 eran familiares. A densidade de poboación era de 5 158,2 persoas por 1 990,6 km2. Ao redor do 24% da poboación tiña 19 anos ou menos, o 9% de 20 a 24 anos, o 31% de 23 a 44, o 25% de 45 a 64 e o 11% tiña 65 anos ou máis. A idade media era de 34 anos. 200 px|miniatura A poboación era do 49,2% afroamericano, o 43,9% brancos (dos cales o 42,2% eran brancos non hispanos), o 2,9% asiáticos o 0,3% nativos americanos de Alasca e o 2,4% eran mesturas de dúas ou máis razas.
No 2000 a renda mediana para unha casa na cidade era de $29 156, e a renda mediana para unha familia era de 32 585 dólares. Os varóns tiñan unha renda mediana de $31 106, as mulleres de $26 987. O ingreso per cápita foi de 18 108 dólares. Cerca do 19% das vivendas da cidade estaban baleiras, e un pouco menos da metade delas non eran estruturas libres para a venda ou o alugueiro. En 2010, as doazóns per cápita en liña e o voluntariado atopábase entre as máis altas de todos os Estados Unidos.
Economía
No 2012 o produto bruto metropolitano (GMP) de St. Louis foi de 133 100 millóns de dólares, o 21º máis alto do país. De acordo co Censo Económico do 2007, a fabricación na cidade levou a cabo cerca de 11 mil millóns de dólares en negocios, seguido polo coidado da saúde e a industria de servizos sociais con 3,5 mil millóns, servizos profesionais ou técnicos con 3,1 mil millóns, e o comercio polo miúdo con 2 500 millóns de dólares. O sector da saúde foi o maior empregador na área, con 34 000 traballadores, seguido por traballos administrativos e de apoio, con 24 000, fabricación, con 21 000, e servizo de comida con 20 000.
Os ríos de St. Louis xogan un papel importante nas mercancías que circulan, especialmente de materias primas a granel, como cereais, carbón, sal e algúns produtos químicos e derivados do petróleo. O porto de St. Louis, en 2004, foi o terceiro porto de terra de máis grande tonelaxe no país, e o 21 máis grande de calquera tipo.
Cultura
Cos numerosos emigrantes franceses católicos nos séculos XIX e XX, St. Louis é un centro importante na relixión católica nos EUA. St. Louis tamén conta coa maior Ethical Culture Society no país. Varios lugares de culto da cidade son dignos de mención, como a Catedral-Basílica de St. Louis, onde se atopa o mosaico máis grande do mundo.
Atraccións culturais son: o Gateway Arch e Delmar Loop. Na cidade destacan as artes escénicas e a música como o blues, o jazz e o ragtime. A cidade é o fogar da Orquestra Sinfónica de St. Louis, a segunda máis antiga dos Estados Unidos e ata 2010, tamén foi o fogar de KFUO-FM unha das máis antigas estacións de radio de música clásica ao oeste do río Mississippi.