cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vimianzo
Antas, dolmens e mámoas
esquerda|miniatura|Dolmen de Pedra Cuberta Vimianzo conta cunha grande abundancia de restos megalíticos entre os que cómpre destacar os catalogados como BIC: dolmens de Pedra Cuberta e Pedra Moura de Monte Carneo en Treos, a Casota de Freáns de Berdoias, Pedra da Lebre (tamén coñecido como Anta de Serramo) e a Pedra da Arca máis a Arca da Piosa en Baíñas, compartidas cos concellos de Dumbría e Zas respectivamente. Todos estes monumentos forman parte do Parque Arqueolóxico do Megalitismo da Costa da Morte, que tamén inclúe neste concello a Arca do Rabós, a Mina de Recesindes e a Arquiña de Vilaseco.
A un escaso quilómetro do principal núcleo urbano está a Anta de Prado Garrido, en moi mal estado de conservación.
No lugar da Casa do Prado, na parroquia de San Vicente de Vimianzo, esta a Mámoa da Mina de Folías, que forma parte dunha necrópole de tres túmulos. Dúas delas (esta e outra escavada, na que se ve a anta) están na mesma leira e a outra, cruzando a pista. Están situadas entre os 200 e 205 metros de altitude. Presenta cono de violación e nel pódense apreciar restos dolménicos. Non houbo ningunha actuación arqueolóxica nela. A necrópole megalítica tamén é coñecida como «mámoas de Mourelo».
Outro xacemento semellante a destacar é a Necrópole dos Rabós en Baíñas. Trátase dun extenso número de campos de mámoas repartidas pola parroquia, como a Necrópole do Chan do Cabral, Brañas do Porco ou as da Gándara (preto do encoro da Fervenza). Nesta do Rabós existen dúas mámoas divididas por unha pista. Sitúanse entre os 305 e os 310 metros de altitude. A mámoa número 2 fai división entre dúas leiras, pasando o valado de separación por riba. Presenta cono de violación e non se aprecian a simple vista restos dolménicos. Non así a mámoa veciña, que acolle a Arca do Rabós.
En Carantoña, ademais da Mina de Recesindes, atópase a Mina de Aquela Banda, probablemente un deses poucos exemplos de cista megalítica coñecidos en Galiza. Non existen estudos sobre o xacemento, mais pola tipoloxía pódese encadrar no tipo de construcións funerarias do II milenio a.C. A súa cámara ten forma rectangular, de pequenas dimensións. Conserva tres laxes graníticas verticais, unha delas deitada cara ao interior. Ao parecer a tampa aínda se pode ver nos arredores. O enterramento conserva bastante ben o túmulo, unha mámoa profanada no seu centro, grazas ao cal podemos ver a estrutura megalítica.
En serio perigo de desaparición encóntrase a Arca ou mámoa de Caxadas 1, tamén coñecida como Arca de Ogas. Este dolmen forma parte dunha necrópole megalítica de catro mámoas. O túmulo da Arca de Caxadas 1 foi profanado e leváronse moitas das súas pedras. Presenta cámara poligonal e corredor. A necrópole ten seis pezas visibles, tres da cámara e outras tres do corredor. Está catalogada e inventariada desde 1992 e se localiza a carón do Camiño da Brea, que une Ogas e Vilaseco, onde se atopa a Arquiña de Vilaseco.
Petróglifos
Na parroquia de Berdoias descubríronse varios petróglifos:
Na parroquia de Tines atopouse nos anos 50 a Estela de Vitorinus (Museo Arqueolóxico da Coruña) e distintos restos de enterramentos romano-suevos.
Castros
No lugar do Castro de Salto aínda son conscientes do lugar que habitan. As casas que hai na actualidade baixan polas ladeiras do outeiro onde se situaba a aldea vella, da Idade de Ferro. Situado a 215 metros de altitude, este castro domina o fondo do extenso Val de Salto que se estende até o río Grande. Aínda que está sen escavar e sen limpar, aprécianse perfectamente as súas defensas. A muralla principal aproveita a orografía do outeiro. Un camiño bordea a fortaleza polo antigo foxo no seu lado oeste. A pendente máis pronunciada vai cara ao leste e a menos cara ao sur. Aínda se conserva a posible entrada. Non houbo ningunha escavación nin achados arqueolóxicos neste castro.
A parroquia de Calo tamén conta cun castro que dá nome ao lugar: Castrobuxán. Érguese a 120 metros de altitude sobre un outeiro que domina o río Grande. A forte pendente desde o río pola súa parte oeste fai moi difícil o acceso e a muralla que o rodea é ben apreciábel. Atópase cheo de maleza e eucaliptos, co conseguinte perigo de conservación e non se realizaron escavacións arqueolóxicas nel.
Igrexas parroquiais
miniatura|Detalle da igrexa parroquial de Cereixo Igrexas parroquiais de San Cristovo de Carnés, San Martiño de Carantoña, San Martiño de Castrelo, San Miguel de Treos, San Pedro de Berdoias, San Sebastián de Bamiro, San Vicenzo de Vimianzo, San Xoán de Cambeda, San Xoán Apóstolo de Calo, Santa Baia de Tines, Santa María de Salto, Santiago de Cereixo, Santo Amedio de Bamiro e Santo Antoíño de Baíñas.
Capelas, ermidas e santuarios
No lugar da Lagoa está a capela da Nosa Señora da Peregrina, de orixe descoñecida, formada por muros de cantería que conforman unha pequena nave cadrada de seis metros de lado con cuberta de madeira e tella do país. Ten a capela maior na cabeceira que a separa da nave por un arco de medio punto, máis estreita, de planta rectangular, de catro metros de longo por cinco de largo, toda ela pavimentada con boas lousas de pedra e os muros coa pedra á vista e encintada. Ten un van de luz rectangular no presbiterio do muro lateral dereito e a entrada pola súa fachada sen decoración algunha. Unha pequena e sinxela espadana dun oco en arco de medio punto onde ía a campá e que está coroada por unha cruz de pedra. Da época baixomedieval é a ermida de Santa Cristiña da parroquia de Berdoias, tras da cal se atopa o único curro que se conserva da vella xurisdición de Vimianzo.
Á beira das augas do río Grande sitúase ermida de Santa Helena, de camiño a Señoráns. O lugar da súa construción non é casual: está situado nun lugar de mala pasaxe que xunta tres elementos de perigo: unha encrucillada de camiños, unha ponte e un río perigoso nas épocas de enchenta. De feito, en 1987 o Grande tirou coa vella ponte de pedra e tívose que construír unha nova de formigón. Trátase dun templo bastante sinxelo, dunha soa nave con presbiterio rectangular. Cóbrese a dúas augas cun único tellado e sobre cada trabe cumieira hai unha cruz de pedra. Os muros son de cachotería irregular de granito, agás a fachada que é de cantería. Na parte central da fachada orientada ao oeste ábrese a porta do templo, rematada nun arco de medio punto moi rebaixado. Non se sabe cando foi a súa construción, pero polas súas características e semellanzas con outras da parroquia, estímase que foi levantada no século XVIII. A primeira referencia documental atopámola no 1741 nunha visita pastoral. Hoxe só se realizan misas no seu interior o día da patroa e nin sequera está dentro a súa imaxe. esquerda|miniatura|Ermida de Montetorán O santuario da Nosa Señora de Montetorán, en Bamiro, é un bo exemplo dos tantos que hai por toda Galiza no alto do cume dun monte ou dun outeiro. Por seren considerados un lugar satánico e maldito, normalmente se sacralizaron coa construción dunha pequena ermida. Esta data do século XVIII, coas características propias deste estilo: un presbiterio cuadrangular, con teito cara ao centro e unha pequena nave rectangular de menor altura có presbiterio. Esta última é a parte máis antiga da capela, datable na primeira metade do XVIII. Vai cuberta por unha sinxela bóveda de cruzaría nervada, sobre mensuliñas. A nave vai cuberta cunha bóveda de canón, reforzada por dous arcos faixóns volteados sobre ménsulas. A capela maior comunícase coa nave a través dun arco triunfal de medio punto volteado sobre pilastras apegadas. No exterior, o presbiterio cóbrese cun tellado a catro augas e a nave a dúas vertentes (a do lado sur alóngase para cubrir o pórtico lateral dese lado). As paredes están formadas de bloques graníticos de corte moi irregular. As xuntas encintáronse e caleáronse. A fachada é de cantería con pezas de corte irregular pero dispostas simetricamente ao redor dun eixe central vertical imaxinario. Neste eixe superpóñense a porta de entrada, un fornelo rematada en medio punto que acolle unha imaxe da Piedade sobre unha vieira, e a espadana, dun só corpo de dous machóns onde se sitúa unha campá protexida por unha reixa de ferro. O lugar presuntamente máxico onde se encrava esta ermida, rodeada por unha carballeira e por grandes laxes graníticas, fai que sexa un lugar de peregrinación e rituais de cura de doenzas. A poucos metros ergueuse no século XIX o oratorio de Montetorán, para poder celebrar a misa os días de feira na Piroga.
Na parroquia de Salto, no cumio do Monte de San Bartolomeu (407 metros), érguese a pequena ermida de San Bartolomeu dedicada ao santo. A capelanía da mesma foi fundada por dous labregos en 1681. Desde o alto do monte albíscase o Val de Vimianzo, o Val de Salto e de toda a zona central da Terra de Soneira. As teorías sobre o motivo da súa construción son varias :
Moito máis moderna é a ermida de Sanfíns de Cambeda. A fábrica actual deste santuario data de 1931, cando o crego-canteiro Saturnino Guinarte decide derrubar a obra anterior (datada no século XVII) e erguer un novo predio, moi sinxelo, de cantería con espadana. A súa xustificación: o anterior presbiterio de bóveda de cantería era moi baixo "e un afogaba alí". Malia isto, a orixe desta ermida é bastante remota. O documento máis antigo consérvase do 1607, cando a visita o cardeal J.del Hoyo. En anos posteriores a ermida foi completamente abandonada, servindo incluso de abrigo para o gando. No seu interior garda unha imaxe de San Fins de estilo manierista de finais do XVI, da época da fundación da capela. A carón da cabeza da capela atópase a curiosidade do lugar: Un carballo centenario e milagreiro de ampla copa e longas pólas. A cultura popular atribúelle poderes curativos, sobre todo para os rapaces. A cerimonia consiste en dar unhas voltas co ofrecido ó redor do carballo. Logo, esgázase unha póla e a persoa enferma debe pasar por debaixo dela. Esta póla métese en barro envolto nun trapo. Se prende, o doente sanda; se non prende, mala sorte. Posiblemente esta sexa a orixe deste santuario, construído nun lugar deshabitado nun comezo, e vinculado ao culto dendolátrico ou culto as árbores.
Tamén en Cambeda se localiza a ermida de Santa Mariña de Paizás, fundada nos primeiros anos do século XVII polos labregos afidalgados Alonso de Castiñeira e Mariña de Gondomil, donos da casa de Castiñeira, unha aldea a pouca distancia de Paizás. Trátase, pois, dunha capela de pazo fundada por fidalgos con pretensións. Malia isto, o seu aspecto actual difire moito do orixinal. De novo o cura-canteiro Saturnino Guinarte fixo en 1932 unha serie de reformas que transformaron a planta da capela case por completo, seica por ser moi pequena e ameazar ruína. Por iso se lle deu máis alto, construíuselle unha nova sancristía e unha nova dependencia, a meridional, para prestar acubillo ós romeiros ós que lles daba medo ós estoupidos dos foguetes cos que era costume festexar a Santa Mariña no día da súa romaxe. Da época fundacional só se conserva ben a vella espadana e máis o seu patrimonio móbel no interior: un rudo retablo barroco de pedra do século XVIII con imaxes tamén de pedra. O lugar no que está emprazada, o chamado Campo de Paizás, tamén conta cunha interesante historia. O 12 de abril de 1809 estableceuse alí un cuartel xeral por orde do comandante das forzas comarcais opostas ós franceses, o cura Pedro Lapido, párroco de Morquintián. Finalmente será derrotado ó día seguinte na batalla de Ponte Olveira, en Dumbría. Tamén cómpre destacar o monumental cruceiro do século XVII situado na súa parte frontal, con seis chanzos octogonais.
Cruceiros
Na parroquia de Bamiro pódese atopar o Cruceiro de Cheis ou Cruceiro dos Santos, un dos cruceiros máis antigos de Galiza. Pódese datar a finais do século XV ou comezos do XVI. Atópase nunha encrucillada, no antigo camiño que ía de Ponte Olveira a Baio, e que aínda se conserva por treitos (desde aquí, até a aldea de Pazos pódese percorrer este camiño real). Non se pode saber con exactitude cando se fixo o cruceiro (hai quen di que no séc. XIV). O varal é posterior e colocouno alí D. Juan de Pazos a fins do s.XVII. O nome de Cruceiro dos Santos venlle pola cantidade de figuras que hai na cruz, algo moi raro nos cruceiros soneiráns, que adoitan ser bastante sinxelos : A poucos quilómetros atópase o cruceiro de Treos (séculos XVI - XVIII). Cruceiro de tipo crucifixo con plataforma e pedestal cuadrangular rematado con chafráns e varal octogonal, comezando en cadrado. O capitel é troncopiramidal invertido con astrágalo circular e liso, ábaco de lados rectos. A cruz, cuadrangular, posúe brazos achafranados e remates florenzados con botón central. Polo anverso da cruz está o Cristo crucificado con tres cravos e mans pechadas. Inclina un pouco a cabeza cara á dereita con coroa de espiñas e un cartel coas siglas INRI. Ten a San Francisco en posición Orante e a Virxe pregando aos pés. Polo reverso está a Virxe en actitude orante e os dedos das mans entrelazadas, cuns anxos coroándoa. O cruceiro é todo de granito, moi erosionado polo tempo.
En Cambeda atópase o Cruceiro de Paizás, un monumental cruceiro situado fronte a ermida de Santa Mariña de Paizás. Ergueito sobre seis chanzos octogonais sitúase a base cuadrangular do cruceiro, cunha caveira en cada esquina como símbolo do pecado e da morte e con tibias e salamántigas. Sobre esta érguese un piar con inscricións nos que apenas se le o nome do fundador “ARCEDIANO” e “DE TRASTAMARA” e o fuste ou varal decorado ó xeito das espiñas dun peixe. O capitel, decorado e con varios anxos, soporta a cruz con puntas arredondadas. Nela represéntase a virxe en actitude de orar por unha cara e pola outra está Xesucristo crucificado con tres cravos e a cabeza cara adiante. Este cruceiro mandouno construír Don Sancho de Lema, arcediago de Trastámara no século XVII.
Aceas e muíños
miniatura|Batáns do Mosquetín En Mosquetín (Salto), moi preto de Baio, hai un conxunto coñecido como os Batáns de Mosquetín. Está formado por sete muíños e tres batáns recollidos en dous predios de planta rectangular situados entre o río Grande e as canles, dispostos paralelamente a ambos. O predio máis afastado do río, consta de tres estancias que albergan os batáns, os “Muíños de Arriba” e o “Muíño do Relón”. O segundo, o dos “Muíños Albeiros”, tamén se divide en tres estancias, que neste caso só acubillan muíños. Os batáns eran empregados para mazar o liño e a la, mentres os muíños son todos eles de tipo fariñeiro do modelo máis clásico e frecuente en Galiza. Dende a finais do ano 1997, o conxunto veu sufrindo todo un proceso de rehabilitación. Todas as intervencións levadas a cabo así como as que se teñen previstas están encamiñadas á musealización dos batáns, cunha área de lecer no seu contorno.
En Cereixo atópase o muíño de mareas das Torres ou das Arceas, entre o pequeno río de Cereixo e o río Grande do Porto, a pouco da desembocadura deste na ría de Camariñas. Tivo a súa orixe nun foro outorgado en 1647 polo señor das Torres de Cereixo, Juan Taboada, aos irmáns Espasante, para que puidesen construír no lugar dous ou tres muíños polo tempo de vida de “tres señores reyes de España”. Por ese foro, terían de renda seis ferrados de trigo e dúas galiñas cada ano. A súa planta é rectangular, con cuberta a dúas augas na que se abren tres elementos abufardados. A entrada realízase polos lados curtos do volume, que queda unido á terra por dúas pasarelas. O muíño orixinal sufriu moitos cambios, antigamente só tiña un andar, hoxe hai dous. Incluso foi adaptado para vivenda. Na cal primeiramente estaban os veciños que traballaban no muíño e ultimamente rematou sendo mercado polo famoso coreógrafo galego Rei de Viana.
Castro de San Sadurniño
Castro de San Sadurniño é un poboado castrexo situado no cumio dun monte en San Sadurniño.
Vimianzo
Aceas e muíños
O Concello rehabilitou en 2014 o muíño da Agra. Trátase dun muíño hidráulico que utiliza as augas do río que atravesa a capital municipal. Non se coñece a data exacta da súa construción, mais xa aparece referenciado no Catastro do Marqués da Ensenada do ano 1752:
O predio é de cachotería de granito presentando cuberta a dúas augas, cun dos lados moi pouco pronunciado. Unha canle de pedra envía a auga cara ao muíño facendo xirar os dous rodicios. Na fachada presenta dous estreitos vans que dan luz ao interior e dúas aberturas por onde sae a auga. Atópase no centro urbano e ao seu arredor creouse unha área de lecer.
Non moi lonxe, no lugar da Gándara, o Concello rehabilitou tamén outro muíño máis pequeno có anteriormente citado, que recolle as augas do Rego de Ogas. Está feito de cachotería de granito e presenta cuberta a unha auga, cunha pequena baixada polo lado da canle. Ten un só rodicio, os sistemas de canalización ficaron perfectamente visíbeis. Sen rehabilitar quedaron o muíño das Pasantes, moi próximo tamén aos anteriores e o muíño do Castelo, aos pés da icónica construción aínda que orixinariamente de distinta propiedade.
Castro de San Sadurniño
Ten forma elíptica imperfecta cunha orientación N-O no eixe maior de 160 metros e no menor de 100 metros. Cunha soa liña defensiva completa.
Vimianzo
Aceas e muíños
No lugar da Urroa a veciñanza restaurou en 2014 o Muíño do Sariño, que traballaba coas augas do río Pequeno ou Vimianzo, antes de que desemboque no río Grande. Pertence aos veciños de Urroa e Bribes que sempre fixeron quendas para poder moer aí o gran. Dentro aínda conserva todas as pezas en perfecto estado. Trátase pois dun perfecto exemplo do muíño tradicional, que se pode visitar sen problema.
Fontes
Na parroquia de Calo érguese a fonte de Castrobuxán, de estilo barroco do século XVIII. Consta dun panel pentagonal rematado nunha cruz pétrea resarceada e en dous acroterios a cada esquina. Na súa parte central presenta un fornelo rematado nun arco de medio punto que antes acollía unha imaxe pétrea de María, hoxe desaparecida. Nos seus dous lados decoran a fonte catro interesantes volutas en disposicións contrapostas.
Na praza da igrexa de San Vicente, na vila de Vimianzo, atópase unha fonte de 1889, feita de pezas de cantería con vasos e base octogonais. Do centro do vaso eríxese un pedestal cuadrangular de varias seccións e molduras e rematado nun pináculo cilíndrico moi moldurado. Máis ou menos a metade da altura de dito pedestal saen dous canos que verte as súas augas no interior do vaso. Debaixo de cada cano hai dúas barras de ferro que van dende o vaso ata o pedestal e que serven de apoio pra os distintos recipientes de recoller a auga. Nunha das caras da fonte hai unha cartel de bronce que nos di: "Fonte da Praza / feita no ano 1889 / restaurada no ano 1994 / sendo Alcalde / D. Alejandro Rodríguez Lema".
Pontes
Ponte de Torelo en Salto, unha obra de enxeñaría civil decimonónica que se levantou para salvar as augas do pequeno río Castro. Nunha inscrición pódese ler a data da súa construción: 1868 “reinando Isabel II”. Está feita de bloques de cantería de granito. Por ela transcorre a AC-552, presenta tres arcos escarzanos suxeitos por dous peitorís alongados e rematados redondeados. Da mesma época e no mesmo lugar é a pontella que salva as augas do río Grande, ten 8 peitorís moi baixos que fan que se eleve moi pouco da superficie do río. Polo seu lado leste os peitorís son redondos e no oeste rematan en forma rectangular.
Pazos, fortalezas e casas señoriais
esquerda|miniatura|Castelo dos Moscoso ou de Vimianzo O castelo de Vimianzo (ou Torres de Martelo) mostra un excelente estado de conservación e pode ser visitado. A moi poucos metros atópase o señorial pazo de Trasariz, de titularidade privade aínda que en réxime de arrendamento para vodas e eventos. O pazo de Trasouteiro, que se ergue no lugar homónimo, tamén está na mesma parroquia e moi próximo á vila e aínda que o seu estado de conservación é peor có dos dous anteriores, conta cunha capela que é empregada con relativa frecuencia pola veciñanza. esquerda|miniatura|Pazo de Trasariz miniatura|Unha das torres do pazo de Cereixo, declarado BIC.|esquerda Outra fortaleza defensiva, esta do século XVI, que merece ser destacada son as Torres de Cereixo situadas ao carón dunha igrexa románica que posúe a primeira representación da traslación do corpo do apóstolo Santiago o Maior. No mesmo lugar tamén se pode atopar Vila Purificación, unha Casa Grande de estilo barroco de finais do século XVIII. A súa planta presenta forma de “L”, como o veciño pazo das Torres. Ten dous andares e no seu alzado posterior destaca unha escaleira de pedra que comunica directamente co piso superior. Os balaústres, de estilo compostelán, son de boa labra de pedra. Está feita de pedra en forma de perpiaños nos esquinais e nos vans, e de cachotes nos panos. Esta era a casa onde se cobraban os foros dos arredores. De aí que nos seus terreos exista un enorme cabazo (hórreo) de dezanove pares de pés, converténdoo no terceiro máis grande de Galicia. Os seus lindes son o regato de Cereixo ó oeste e o río do Porto ao norte. Tamén conta cun pombal de planta circular, que se ve dende o paseo fluvial que pasa ó seu carón, polo río de Cereixo.
Na parroquia de Berdoias atópase a Casa de Alonso II, fundada en 1607 polo fidalgo Alonso II de Lema. A ese lugar decidira trasladar tamén a igrexa parroquial sita anteriormente na Grixoa. Na lumieira da portada aínda se pode ver o ano da construción mailo seu nome. É de planta rectangular con dous corpos diferenciados. Destaca o arco de entrada dunha das portas. Os muros están compostos na maior parte de bloques de cadeirado de granito e cachotaría noutros lenzos da parede. Ten cuberta a dúas augas, e o tellado está practicamente derruído.
Na parroquia de Serramo fican os restos do Pazo das Torres do Comareiro, construído no século XVI. Na actualidade non conserva o seu elemento máis característico: as súas torres. O abandono deixouno nunha completa ruína e así hoxe é un edificio de planta rectangular alongada dividido entre distintos propietarios que o reconstruíron cadansúa parte con distintos criterios.
Na parroquia de Salto atópase a Torre de Señoráns, unha casa fidalga da que xa existían referencias a comezos do século XVII. No lugar de Castromil, dentro da mesma parroquia, atópase outro pazo ou casa grande de liñas austeras, xa da época moderna, coñecido como pazo de Castromil, que conta tamén cunha capela.
Outras construcións
Na parroquia de Berdoias atópase o curro de Santa Cristiña, o único curro que se conserva da vella xurisdición de Vimianzo. Este mailo de Camelle, xa desaparecido, eran os lugares onde os vasalos dos Condes de Altamira debían levar o gando que pastaba nos montes. Consiste nun recinto ovalado fechado por un muro de cachotería de pedra de granito con portas feitas con táboas de madeira rudimentarias. No seu interior hai un hórreo de sete pares de pés máis unha construción cunha eira.
Na parroquia de Salto existe, no alto do Monte de San Bartolomeu, unha fortificación aínda sen datar. Trátase dunha fortificación que comprende unha área de catro hectáreas na zona superior deste monte de 400 metros de altura. Comprende dúas liñas de murallas que tenden lenzos entre os numerosos batolitos do alto, especialmente naquelas zonas máis desprotexidas. A liña exterior ten un perímetro de 775 metros e, na zona sur, desenvolve un socalco que contén un manancial de auga coñecido como “a fonte do santo”. A liña interior é un recinto tendente a cuadrangular con esquinas redondeadas. miniatura|Hórreo da reitoral de Cambeda En Cambeda érguese o cabazo ou hórreo da reitoral de Cambeda, incluído na lista da ducia dos máis longos de Galicia. Ten 22,34 metros de lonxitude e 16 pares de pés. Tipoloxicamente pode clasificarse como hórreo tipo fisterrán: de granito, con pezas de cantaría superpostas con espazos para permitir a ventilación. A cuberta é de tella a dúas augas. Ten unha cruz nun dos pinches e para acceder a el ten dúas portas laterais e unha frontal. O seu gran tamaño débese a que nel se gardaban os décimos, unha porcentaxe das colleitas dos campesiños da parroquia que lle debían pagar á Igrexa.
Na mesma parroquia o Cabazo de Basilio de Castiñeira (datado entre os séculos XVI e XVIII), outro hórreo de tipo fisterrán situado na casa fidalga de Basilio en Castiñeira, mais conta coa particularidade que reside na vontade artística coa que se construíu: presenta uns finos pés esculpidos con molduras ó estilo de columnas clásicas; os remates do pinchón e da cruz tamén teñen formas decorativas especiais.
No Campo da Piroga celebrábase ata non hai moitos anos a feira máis antiga da comarca da Terra de Soneira. Era coñecida como a feira de Baio, aínda que nunca se celebrou nesa vila, ata a década de 1990. O nome vénlle en realidade pola proximidade que hai entre Baio e A Piroga (que pertencen a dous concellos distintos; Zas e Vimianzo) aos que só os separa unha ponte sobre as augas do río Grande. A referencia documental máis antiga sobre esta feira data do 1741, no arquivo parroquial de Santo Amedio de Bamiro. Ademais, tamén aparece referenciada no Catastro de Ensenada de 1753. Contaba con dúas celebracións mensuais: a principal era o terceiro domingo de cada mes e a secundaria (o feirón) era os primeiros martes. A máis antiga é a primeira, da que temos constancia no século XVIII; a segunda viría motivada polo éxito da outra e instauraríase no XIX. A feira de Baio foi durante moito tempo o gran motor económico da comarca, nela comerciábase de todo o que se podía: gando, sementes, froita, teas, louza… Ata olería de Buño. Os feirantes distribuíanse ao longo desta ladeira do Monte Torán en filas. Había postos fixos (cubertos de pedra e madeira) ou con tarimas móbiles, mais tamén se colocaban ao longo do campo sen nada, cada un no seu oco. Hoxe o que podemos atopar no Campo da Feira da Piroga son os restos de varios cubertos de pedra onde se instalaban os vendedores. Deles só quedan uns cantos na parte central do campo e algún máis moderno de cemento espallado polo lugar. Os motivos polos que se abandonou o Campo da Feira da Piroga foron a especulación urbanística propiciada polos gobernos locais, que deixaron que se construíran vivendas e outras construcións ilegais en terreos que só estaban destinados a uso feiral. Os feirantes foron abandonando o lugar e invadindo a estrada comarcal, interrompendo así o tráfico rodado.
En Carnés pódese atopar un dos recintos históricos máis singulares da comarca: a Cerca da Faguía. Foi construída especificamente para a festa gastronómica da Faguía de Carnés en 1832, a petición da Confraría de San Cristovo, para evitar que xente que non era confrade se aproveitase e participara na comida. Trátase dun recinto rectangular pechado por un alto muro que posúe dous espazos diferenciados: o lugar onde se celebra a Faguía á a casa de pedra de cachotería onde se fai a comida. A xente come nuns muros de pedra a modo de mesa que fan case un rectángulo. É un lugar de especial significación relixiosa e simbólica, remarcada esta polo ritual de virar a tella. Esta celebración foi declarada Festa de Interese Turístico no 2010.
No casco urbano da capital municipal existe aínda a vella Casa Consistoral, que serviu como tal até 1972, situada entre a rúa Trasariz e o vello Camiño Real. Arquitectonicamente é unha clásica casa vilega soneirá, de planta rectangular, de dous andares, tellado a dúas augas e varios balcóns con peitorís de ferro. As paredes están feitas de bloques de granito regulares na súa parte frontal, pero a traseira con cachotería irregular. O Concello tiña que pagar arrendamento pola casa, até que o alcalde Manuel Antelo Varela decide mudar a sede municipal a un predio de nova planta construído con esa función presidindo unha nova praza. Como curiosidade, este mesmo rexedor compraría a antiga casa consistorial no 1979 por cariño. O interior foi reformado profundamente e só se conservaron a lareira, o forno e o vertedoiro. No exterior, case non houbo cambios, soamente a parte traseira. Puliuse o patio e levouse o muro até o linde.
Aula da Natureza do Val de Baíñas
A finais de xullo de 2016, o alcalde Manuel Antelo anunciou a construción da Aula da Natureza do Val de Baíñas como un centro de estudos e actividades ambientais, que dotará de recursos didácticos e incluso lúdicos sobre todo aos mozos do municipio e a comarca.
Paseos fluviais
A comezos de 2015 recuperáronse parte das ribeiras do río de Vimianzo, deterioradas pola presión urbanística, ao seu paso pola capital do concello. Tamén existe un pequeno paseo peonil en Cereixo de recente creación ás beiras da desembocadura do río Grande e unha área recreativa aos pés do mesmo a altura de Pasarela.
Penedos de Monte Torán
Trátase dunha pequena formación lítica situada a carón da ermida da Nosa Señora de Monte Torán. Ao igual que tantas outras formacións líticas e construcións megalíticas ao longo de toda Galiza, das pedras de Monte Torán contase que as trouxo unha moura na cabeza mentres fiaba nunha roca. A versión cristianizada da lenda conta que foi a Virxe quen trouxo esas pedras polo ar.
Penedos de Pasarela e Traba
Na parroquia de Calo, lindando coa de Traba, atópanse os Penedos de Pasarela e Traba, declarados pola Xunta de Galicia en 2008 Paisaxe Protexida. Pertencen a unha afloración granítica que se estende desde Traba até o Cabo Vilán: a Serra da Pena Forcada. O granito rosado de toda esta zona (chamado tamén tipo Traba) chega até a costa creando formas de obxectos ou animais.
Símbolos
O escudo de Vimianzo foi aprobado polo Decreto 299/1994 de 30 de setembro, da Consellaría de Xustiza e Interior e Relacións Laborais: ''“de azur, e sobre ondas de azur e prata, un castelo de prata acompañado de cabeza de lobo da súa cor, linguada e sangrada de goles. Ao timbre coroa real”.'' Esta disposición baseouse na importancia do castelo na abundancia de cursos de auga que, a través do río Grande, chegan ao mar e na historia vinculada aos Condes de Altamira.
Educación
O concello de Vimianzo conta cos seguintes centros públicos :
Cultura
Na actualidade a Asociación Xuvenil Cherinkas desenvolve máis de vinte actividades culturais e deportivas cada ano, como o SondeRock, o Roland Esgarros ou a Cherinkopa. Agrupa arredor de 200 socios e socias.
En setembro de 2014 o xornalista e escritor Manuel Rivas e a súa muller Isabel López, doaron preto dun milleiro de libros á Biblioteca Municipal, algún deles de gran valor pola súa calidade e rareza. Fixérono nun acto público conxunto co alcalde Manuel Antelo e os cativos da zona, no que se anunciou a intención de incrementar a cantidade de volumes nun futuro.
Deporte
O Soneira SD é o principal equipo de fútbol, que disputa os seus encontros como local no campo municipal, a carón do polígono industrial.
Feiras e mercados
Todos os xoves ten lugar un mercado ambulante polas principais rúas da vila de Vimianzo (Antonio Vázquez Mouzo, Candil, Vilar, Rodríguez Castelao e a praza do Concello). Os produtos que se ofrecen son variados como calzado, roupa, embutido, froita, apeiros de labranza, …
A que é probablemente a feira máis vella da comarca ten lugar no lugar da Piroga. Celébrase todos os martes agás o martes seguinte ao terceiro domingo de cada mes, cando se traslada ao domingo. Pódense atopar postos de calzado, roupa, froita, vexetais, embutidos,... e parte da feira desenvólvese na veciña vila de Baio.
Festas populares
Na capital municipal celébrase a Festa do Asalto ao Castelo todos os anos a primeira fin de semana de xullo e as Festas do Verán de Vimianzo durante a primeira quincena de agosto.
O 19 e 20 de xullo de 2016 tivo lugar a XVI edición da Rapa das Bestas de Vimianzo no curro da Areosa, no Monte Faro, que se ben goza de tradición e popularidade non se ten celebrado de xeito regular todos os anos.
Romarías
En Trasouteiro celébrase na terceira fin de semana de marzo, a máis próxima ao día do beato frei Diego de Cádiz (24 de marzo), unha verbena arredor da capela do Beato. Ademais o sábado se realiza a baixada de carrilanas, que consiste en descender desde o alto do monte de Trasouterio até as proximidades da capela en vehículos artesanais sen motor, feitos principalmente de madeira (as rodas e os eixes deben ser obrigatoriamente de madeira). Na competición fanse tres baixadas:
Lugares de Vimianzo
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Vimianzo vexa: Lugares de Vimianzo.
Torniquete
miniatura|dereita O torniquete é un instrumento e procedemento empregado para deter ou minguar o fluxo de sangue nas hemorraxias.
Anestesioloxía
300px|miniatura|Indución dunha [[anestesia con fármacos inhalados.]] Anestesioloxía e Reanimación é unha especialidade médica que comprende a protección fronte á dor durante a cirurxía, así como os coidados posteriores a esta e a terapéutica da dor.
No estado español a duración da especialidade é de 4 anos.
Bara Mamadou Ndiaye Bebeto
Bara Mamadou Ndiaye Bebeto, máis coñecido como Bebeto, nado no Senegal o 31 de decembro de 1991, é un futbolista senegalés. Xoga de dianteiro.
Escudo da Generalitat Valenciana
miniatura|Emblema oficial da [[Generalitat Valenciana.]] O Escut do País Valenciano é o emblema oficial da Generalitat Valenciana que se basea no escudo persoal do rei Pere el Cerimoniós e, con modificacións, do resto de reis da Coroa de Aragón até Joan II.
Blasonamento
O blasonamento do escudo do País Valenciano está regulado polo artigo 6 do título III (do emblema) da lei número 8 do Govern Valencià sobre a Regulación de símbolos da Comunitat Valenciana e a súa utilización.
É así:
O escudo de tarxa de Pere el Cerimoniós
miniatura|Escudo real na portada da Crónica de Ramon Muntaner, pertencente á edición de [[1558. No século XVI o escut cambiou de forma e o mantel transformouse en lambrequíns.]] Pese a que a tradición valenciana atribúe o cumio ao rei Jaume I, este escudo empezouno a utilizar o rei Pere el Cerimoniós coma escudo persoal, en substitución dos tradicionais escudos dos reis de Aragón, que eran os catro paus de goles en fondo de ouro. Cara o 1343 o Cerimonioso inclinou o escudo á destra e engadiulle de timbre unha celada coroada cunha cumio, ademais dun mantel. Utilizábase para selar os documentos secretos do rei.
O cumio é un dragón alado que representa a idea apocalíptica que se estendeu no século XIV que fala dun próximo emperador ou monarca universal, que figuraba na última cabeza do dragón do libro da Apocalipse, e que o rei de Aragón intentaba atribuírse. Co tempo evolucionaría nun morcego, moi característico en moitos escudos municipais da antiga Coroa de Aragón, como os de Valencia, Palma, ou o antigo escudo de Barcelona. O mantel, en azur forrado de goles e unha cruz de Ènnec Arista (rei de Pamplona) en prata, representa o escudo dos antigos reis de Aragón, antes da unión co casal de Barcelona. Actualmente forma parte do escudo de Aragón no segundo cuartel.
Os escudos reais até Fernando II
Unha vez establecido por Pere el Cerimoniós o seu fillo primoxénito Joan utilizouno con dous únicos bastóns de goles sobre campo de ouro e o mesmo timbre coma o duque de Xirona, adoptando os catro bastóns xa como rei. Nalgunhas representacións engadía dous leóns rampantes de ouro suxeitando o escudo. O seu sucesor Martí l'Humà tamén o utilizou con dous anxos por suxeición. O primeiro rei Trastámara, Ferran de Antequera, adoptou o escudo do Casal de Barcelona coma rei da Coroa de Aragón, utilizando dous grifóns (animais mitolóxicos cuxa parte superior é de aguia e parte inferior de León) e de ouro como apoio. Alfons el Magnànim foi o primeiro en cambiar o mantel por lambrequíns de ouro e goles, e circunscrito polo Vélaro de Ouro, pero coma rei de Sicilia adoptou as armas da anterior dinastía siciliana. Pola contra a súa muller María de Castela levou un escudo partido coas armas dos reis de Aragón e dos reis de Castela. Fernando o Católico foi o primeiro rei da Coroa de Aragón que deixou de utilizar o escudo real tradicional, substituíndoo por unha combinación de armas reais dos seus reinos, incluídas as dos reis de Castela e León.
Representacións do escudo real no Reino de Valencia
miniatura|Escudo real na [[Torres de Serrans|Porta de Serrans, na cidade de Valencia.]] O escudo real aparece representado en calquera parte da Coroa, e tamén por todo o Reino de Valencia. Aparece en Valencia na Porta de Serrans e na de Quart entre dúas escudos municipais, e tamén na Lonxa de Valencia.
En 1394 aparecen os reais de ouro de València (moedas acuñadas no reino de Valencia), e de novo en 1426 nuns reais creados en concordia entre o rei e os Xurados de Valencia. No anverso do escudo real de dúas barras (senyal o armes nostres Reyals jus lo timbre nostre propi), e ao reverso o escudo romboidal sen coroar con dúas barras (lo dit nostre senyal e armes fet a cayró).
Aparece na portada da primeira impresión da Aureum Opus (privilexios da cidade de València) e na portada da Crónica de València, de Martí de Viciana. No século XVI a cidade de Valencia utilizou en ocasións o cumio real sobre o seu escudo municipal, por mor da forte identificación municipal coa monarquía. Aparece un documento selado con escudo real preso pola cidade como propio, posto que a lenda di Civitatis Valentía.
O escudo da Deputación provincial de Valencia
A Deputación Provincial de Valencia fixo seu o escudo real mor da división provincial española en 1833, confundindo a súa descrición heráldica. Non traía os esmaltes correctos nin mantel, senón lambrequíns, e substituíron a Cruz de prata de Ènnec Aresta por unha Cruz de Sant Jaume en goles. As deputacións de Alacant e Castelló elixiron outros diferentes.
O escudo na actualidade
miniatura|230px|Señera do País Valenciano, tal como se recolle no Estatut de Benicàssim. Non chegou a ser oficial ao ser modificado o texto estatutario en [[Madrid.]] O Estatuto de Autonomía do País Valenciano non di nada do escudo do País Valenciano, pese a que o artigo 4.2 fala da heráldica das tres provincias como posibilidade de engadirse á Señera. Aínda así durante a redacción do estatuto xa se tiña claro que o escudo sería o actual, posto que en Benicàssim pactouse poñelo á Señera en substitución da coroa, pese a que despois non se fixo oficial. A lei de símbolos que o fai oficial foi aprobada o 4 de decembro de 1984 e publicouse no DOGV (Diari Oficial de la Generalitat Valenciana) o 13 de decembro dese mesmo ano. Na actualidade é o emblema oficial da Generalitat Valenciana e ninguén o cuestiona.
Florida Panthers
O Florida Panthers é un equipo de hóckey sobre xeo que compite na NHL. Ten a súa sede dende a súa fundación na cidade de Sunrise, Florida (Estados Unidos). O equipo foi creado en 1993 e conta cun título de conferencia conseguido na tempada 1995-96.
Capitáns do equipo
miniatura|[[Bryan McCabe capitán do equipo entre 2009 e 2011.]] Dende os comenzos do equipo, oito xogadores levaron o título de capitán dos Panthers:
Números retirados
Dende o seu debut na National Hockey League, a franquía retirou un único dorsal, o 93, en honor a Bill Torrey. O número foi escollido por ser a primeira tempada dos Panthers. Por outra banda, o número 99 de Wayne Gretzky, considerado un dos mellores xogadores de todos os tempos, foi retirado pola NHL en febreiro do ano 2000.
Latón
miniatura|Produto fabricado con latón, [[ferrollo de HerBron.]] miniatura|200x200px|[[Billa de latón.]] O latón é unha aliaxe de cobre e cinc. As proporcións de cobre e cinc poden variar para crear unha variedade de latóns con propiedades diversas. Nos latóns industriais a porcentaxe de cinc mantense sempre inferior ó 50%. A súa composición inflúe nas características mecánicas, a fusibilidade e a capacidade de conformación por fundición, forxa, troquelado e mecanizado. En frío, os lingotes obtidos poden transformarse en laxes de diferentes espesores, varelas ou cortarse en tiras susceptibles de estirárense para fabricar arames. A súa densidade tamén depende da súa composición. En xeral, a densidade do latón rolda entre 8,4 g/cm³ e 8,7 g/cm³. O seu punto de fusión está entre os 900 e os 940 °C, dependendo da composición.
No presente, case o 90% do latón é reciclado. Aínda que o bronce é unha aliaxe de cobre con estaño, algúns tipos de latóns denomínanse 'bronces'. O latón é unha aliaxe que se utiliza para decoración debido a que o seu brillo dá un aspecto similar ó do ouro, para aplicacións en que se require baixa fricción, como fechaduras e válvulas, para fontanaría e aplicacións eléctricas, e, cumpridamente, en instrumentos musicais como trompetas e campás, ademais de pratos de baixo custo polas súas propiedades acústicas.
Lugares de Mondariz
miniatura|dereita|[[Casa do concello de Mondariz.]] Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → Lugares de Mondariz
Ermelindo Portela Silva
Ermelindo Portela Silva, nado na Guarda o 19 de marzo de 1947, é un historiador galego.
Traxectoria
Fillo de Ermelindo Portela Gómez. Licenciado en Filosofía e Letras (1970) e doutor en Historia (1975). Foi bolseiro de investigación do Ministerio de Educación e Ciencia (1971-1974) e da Fundación Juan March (1977-1978). Foi profesor adxunto de Historia Medieval da Universidade de Santiago de Compostela (1970-78) e profesor adxunto de Historia Medieval Universal e de España da Universidade de Estremadura (1981-1982). Foi catedrático de Historia Medieval da USC dende 1982.
Roy Salvadori
En 47 saídas conseguiu un podio do campionato de F1, o terceiro lugar no Gran Premio do Reino Unido de 1958, e gañou carreiras fóra de campionato en Australia, Nova Zelandia e Inglaterra. En 1961 atopábase en segundo lugar no Gran Premio dos Estados Unidos de 1961 cando o motor do seu Cooper fallou. A finais de 1962 retirouse da F1, e deixou de competir un par de anos despois para concentrarse no comercio de automóbiles. Regresou ao deporte en 1966 para dirixir o equipo Cooper-Maserati durante dúas tempadas, e finalmente retirouse a Mónaco.
Inicios
Coa súa ambición frustrada pola Segunda Guerra Mundial, Salvadori comezou a súa carreira en 1946, correndo puramente por pracer, en eventos menores, nun MG Cars e un ex-Brooklands con motor Riley antes de subir a un ex-Tazio Nuvolari Alfa Romeo P3 en 1947. Foi con este coche que correu no Grand Prix des Frontières de 1947, onde a finais da carreira, o seu Alfa quedou atascado na súa marcha máis alta. Malia isto, Salvadori aínda cruzou a meta para rexistrar un impresionante quinto lugar. Logo decidiu comezar unha carreira profesional e pilotou para diversas marcas mentres a súa carreira progresaba.
En maio de 1951 na carreira BRDC International Trophy en Silverstone, Salvadori tivo un desagradable accidente cando o seu Frazer Nash Le Mans Replica deu dúas voltas e media de campá, terminando nas pacas de palla. Atopábase en estado crítico logo de sufrir unha fractura de cranio e outras graves lesións. Estivo tan preto da morte que lle deron a extremaunción.
Rei dos campos de aviación
Salvadori coñecía as súas limitacións. Decatouse de que perseguir a Stirling Moss en circuítos tan complicados como Dundrod ou Pescara, coas súas curvas cegas unidas por longas rectas planas por unha superficie puída cun brillo semi-precioso polo abrasador sol dos Abruzzos, era poñerse ao bordo do suicidio. Aínda que non estaba só niso, fíxose coñecido como o "Rei dos Campos de Aviación". Certamente, acumulou vitorias en Silverstone, Circuíto de Snetterton e pistas inglesas en aeródromos. A carreira de Roy foi froito da tenacidade dun home que se fixo rico no comercio de coches de segunda man na Inglaterra inmediata da posguerra.
Gañou dúas veces a International Gold Cup en Oulton Park e logrou o seu éxito máis notable gañando nas 24 Horas de Le Mans, nun Aston Martin DBR1/300 en 1959.
Fórmula Un
miniatura|left|Silverstone GP de Fórmula 2 de 1956 o gañador Salvadori cun pé na roda do Cooper T41
Debutou nunha carreira de Gran Premio en, cando conduciu un Ferrari 500 dous litros de catro cilindros no Gran Premio do Reino Unido de 1952 para G. Caprara, terminando oitavo, a tres voltas do gañador. Continuaría competindo co Ferrari, gañando o trofeo Joe Fry Memorial. Para a tempada de, Salvadori uniuse ao equipo Connaught e competiu en cinco Grandes Premios co Connaught "Tipo A", pero retirouse de todos eles. Con todo, conseguiu unha serie de vitorias fora do campionato durante a tempada.
Entre e  Salvadori conduciu un Maserati 250F na Fórmula Un para o equipo de Syd Greene Gilby Engineering, logrando numerosos bos resultados nas carreiras predominantemente fóra do campionato de F1, cunha participación cun Officine Alfieri Maserati no Gran Premio de Suíza de 1954 onde non comezou e o coche foi pilotado por Sergio Mantovani. Foi no RAC British Grand Prix de 1956 en Silverstone cando só Moss montado nun 250F similar lle fixo sombra e perdeu unha posible vitoria por un problema no circuíto de combustible, demostrando ser un potencial piloto de nivel superior. Con todo, seguiu sendo particularmente activo no deporte de motor doméstico e en coches de deportivos para Aston Martin.
Desde o seu debut no Campionato en 1952, Salvadori experimentaría retirada tras retirada. Das dez carreiras disputadas entre 1953 e 1956, el retiraríase cedo en cada unha delas. Pero todo isto cambiou en, cando asinou con Cooper, alcanzando só un quinto lugar no Gran Premio do Reino Unido de 1957. Con todo (como compañeiro de Jack Brabham) foi a súa mellor tempada, acabando cuarto no Campionato Mundial de Fórmula 1 de 1958 de pilotos para Cooper, detrás de Mike Hawthorn, Stirling Moss e Tony Brooks. No transcurso da tempada, acadaría dous podios, incluíndo un segundo lugar no Gran Premio de Alemaña de 1958. Aínda así non foi retido por Cooper para (cando Brabham gañaría o primeiro dos seus títulos) pero pilotou un Cooper privado, así como un Aston Martin Aston Martin oficial, no cal conseguiu rematar dúas veces no sexto lugar. O Aston Martin era un coche tradicional con motor dianteiro, que pronto foi superado polo concepto do motor traseiro de Cooper. Con todo, gañou o Trofeo de Londres no Crystal Palace cun Cooper de Fórmula 2. O equipo de Aston Martin continuou en 1960 pero de novo sen éxito e Salvadori tamén continuou participando cun Cooper privado.
En, Salvadori trasladouse ao equipo Yeoman Credit Racing de Reg Parnell como compañeiro de John Surtees, competindo en cinco Grandes Premios e logrando dous sextos postos co Cooper T53 Climax 1.5-litros. O Cooper era agora forte na competición cos coches Lotus de Colin Chapman, Salvadori estaba a punto de coller a Innes Ireland no liderado no Gran Premio dos Estados Unidos de 1961 en Watkins Glen, cando o motor fallou. Continuou con Parnell para, agora baixo o nome de Bowmaker Racing Team cun Lola Mk4-Climax, pero de oito intentos retirouse sete veces e non puido iniciar outra (John Surtees tomou o coche). foi a última tempada de Salvadori na Fórmula Un. A tempada comezara cun desagradable accidente nun Cooper durante a cualificación para a Warwick Farm '100' en Australia, o lle que deixou unha parálise facial temporal.