cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Raoul Vázquez
2018 - presente
A principios de 2020 realizou unha xira chamada "#3Tour" xunto cos seus compañeiros Nerea Rodríguez e Ricky Merino, ofrecendo catro concertos nas cidades de Barcelona, Bilbao, Málaga e Madrid. En febreiro de 2020 participou como convidado de Nerea Rodríguez en Tu cara me suena para imitar con ela a Shawn Mendes e Camila Cabello na canción "Señorita". En setembro dese mesmo ano, Raoul publicou o sinxelo “Pídeme”, xunto a Mireya Bravo, tamén integrante de Operación Triunfo, que se converteu no número 1 das listas de iTunes España e de Amazon Music. En xuño de 2021, xunto ao DJ Hektor Mass, lanzou o sinxelo "Caníbales" acadando o número 1 das listas de iTunes en España e na Arxentina.
El Escarabajo
El Escarabajo foi un semanario publicado en Pontecesures en 1931.
El Viso (Madrid)
El Viso é un barrio situado na zona nordés da cidade de Madrid, no distrito de Chamartín. Toma o seu nome da colonia histórica realizada entre 1933 e 1936 por Rafael Bergamín Gutiérrez, arquitecto da xeración do 25, coa colaboración de Luís Felipe Vivanco. Constitúe un exemplo do racionalismo madrileño (como o foron no seu momento algúns edificios das Facultades da Cidade Universitaria). Componse de casas unifamiliares de dous pisos, moitas das cales foron habitadas por intelectuais da época. Na actualidade o barrio comprende, xunto a El Viso, as antigas colonias Parque Residencia e Iturbe IV.
El Escarabajo
Historia e características
Subtitulado Semanario independiente, apareceu o 1 de novembro de 1931. Estaba dirixido por Francisco Castaño Otero. No primeiro número publicou o artigo "Nuestro ideario", no que sinalaban:
El Viso (Madrid)
Historia
Actualmente acolle como residentes a Rafael Moneo, a banqueira Ana Botín, a familia Villar Mir, o construtor e presidente do Real Madrid Florentino Pérez, o fillo do expresidente do goberno José María Aznar, o empresario Rafael del Pino e moitos outros membros do mundo aristocrático e empresarial.
El Escarabajo
Historia e características
Só se coñece este primeiro número.
El Viso (Madrid)
Cercanías Madrid
Lindante con El Viso está situada a estación de Nuevos Ministerios (C-1, C-2, C-3, C-4, C-7, C-8 e C-10), unha das máis importantes da cidade.
Metro de Madrid
El Viso está ben servido por metro. As liñas 4, 6, 7, 8, 9 e 10 dan servizo ás seguintes estacións do barrio:
Autobuses
As seguintes liñas dan servizo a El Viso:
Rebelión wayuu de 1769
A rebelión wayuu de 1769 foi un levantamento do pobo indíxena wayuu ocorrido na península de La Guajira contra as autoridades do Imperio Español.
Os wayuu
Os wayuu (chamados polos españois guajiros), chegaron á península de La Guajira contra a ano 150 a.C., como parte das migracións dos arauacos, iniciadas na Amazonia e que chegaron até as Antillas. Aos poucos desprazaron aos pobos que aí vivían, coñecidos como caquetíos, guabecunaes (wiwas e kogui), paraujanos e cosinas ou cocinas (serranía de Macuira), os que serían dominados a mediados do século XVIII grazas á influencia de británicos e en menor medida holandeses e franceses.
A península dividíase en cinco sectores con diversos graos de autonomía respecto das autoridades españolas: Guajira Arriba dende o istmo ao extremo norte (os seus habitantes eran chamados arriberos), Guajira Abaixo desde o istmo á beira norte de Ranchería (abajeros), Montaña ou as sabanas contiguas aos montes de Oca (serranos), a Praia ou a costa occidental (pescadores) e ao suroeste da península a lagoa Sinamaica. Os abajeros presentaban unha maior mestizaxe e eran parte de alianzas cos crioulos, en troques, os arriberos vivían baixo escasa influencia de Maracaibo e Riohacha e dedicábanse a comerciar cos contrabandistas estranxeiros. Cada clan tiña o seu propio cacique que detentaba o poder económico e político, «non existe un cacique principal ou xeneral da "nación wayuu"».
Segundo afirmaba o vicerrei Pedro Mesía de la Cerda mobilizaron en 1769 até vinte mil guerreiros. Porén, estimacións modernas indican que a poboación indíxena era de 30.000 a 40.000 persoas, das que un máximo de 10.000 serían homes adultos. Na obra Recuerdos de mis viajes a la Guajira y noticias recogidas de Paso (1874) agrúpase aos wayuu nos seguintes grupos: zapuanas, cocinas e cocinetas, tribos moi pobres dos arredores de Sinamaica que servían como mercenarios nas constantes guerras intertribais, agrupaban 3.000 guerreiros; hosayúes da serra de la Teta e o interior, moi ricos en animais e dispuñan de 1.500 lanzas; alpushianas da costa sur, controlaban o tráfico marítimo da zona e tiñan 500 homes; jarariyúes do interior en Macuire, pobres mais con 800 guerreiros; urianas das fértiles costas e serras de Macuire, os máis ricos en gandos e populosos pois contaban con 5.000 combatentes; puciarines das costas setentrionais, comerciaban constantemente con Aruba e Xamaica, 1.200 homes; hipuanas da costa occidental, tamén ricos en animais, 1.500 lanzas; e hipuayúes, habitan o interior dende a costa norte até preto de Riohacha, con cuxos habitantes sempre negocian, posuían moitos animais e 1.500 combatentes. En troques, en 1822 un informe do comandante militar de Zulia, o xeneral Lino de Clemente, dicía que as tribos veciñas do sueste da península a Sinamaica sumaban catro mil guerreiros. Dous anos despois as autoridades grancolombianas estimaban que todas as parcialidades sumaban dezaoito a vinte mil guerreiros.
Presenza española
A presenza do estado español era esencialmente débil na costa caribeña da Nova Granada. Nese punto salientaba a vila de Riohacha como punto fronteirizo sempre sometido ás incursións de corsarios, cimarróns e wayuu da península. Até avanzado o século XVII os españois controlaban só os arredores da vila.
Os wayuu nunca puideron ser conquistados pola falta de recursos dos crioulos riohacheros e a despreocupación do réxime colonial pola zona. Ademais, os wayuu aprenderon axiña a usar o cabalo, as armas de fogo e a falta de alimentos e auga fresca para rexeitar calquera exército invasor. O terreo montañoso do sur da península permitíalles detectar, eludir e atacar aos españois. Moita da súa resistencia era motivada polo seu rexeitamento a seren escravizados nos bancos de perlas de Cubagua e o cabo de la Vela. Por outra banda, os wayuu xamais puideron expulsar aos colonos de Riohacha porque estaban divididos en tribos e nunca apareceu un líder quen de unilos. Tamén foron incapaces de impedir aos arijuna, «estranxeiros», apoderásense das terras baixas máis fértiles, forzándoos a retirarse a zonas máis vulnerables ás secas. A visión de inimigos continuou. O gobernador Luis Soto de Herrera, no seu informe de 1718, «eran bárbaros, ladróns, dignos da morte, sen Deus, sen lei e sen Rei».
Crioulos e wayuu seguiron vivindo apartados agás cando se reunían para comerciar ou para celebracións relixiosas. A rexión era famosa pola súa cría de gando mais os crioulos sufrían constantemente o roubo dos seus animais, especialmente vacas, porque era un símbolo de status social entre as tribos. Debe mencionarse que os españois ao fundar as cidades de Santa Marta (1525), Valledupar (1530), Riohacha (1539) e Maracaibo (1569) arrebatáronlles aos wayuu as zonas máis aptas para a agricultura ou a caza na Baixa Guajira, mais isto compensouse coa introdución do gando europeo. Porén, os wayuu tamén foron forzados a usar a Alta Guajira, coas súas escasas fontes de auga, todo o ano para pastar e non de forma estacional como nun principio.
Cando o goberno español se deu conta da magnitude daquel negocio ilegal, decidiu facer sentir o seu poderío antes de que a penetración económica de potencias rivais levase, por exemplo, á creación «dun "protectorado inglés" sobre a Guajira como en efecto o fixeron na Costa de Mosquitos». Decidiuse levar a cabo unha política de fundación de novas vilas para «asentar á dispersa e incontrolada poboación» de toda a costa atlántica, tratando de introducila á legalidade e o sistema económico españois. Só algúns colonos se sentían o bastante seguros para vivir moi preto dos wayuu. Isto coincidiu coa modernización do aparello administrativo español.
Ante esa maior interferencia, os wayuu subleváronse constantemente durante a primeira metade desa centuria: 1701, 1727, 1741, 1757, 1761 e 1768. A primeira consistiu na destrución dunha misión e na segunda reuniron máis de 2.000 lanzas para combater aos españois. Porén, durante a maior parte dese século as relacións wayuu-españolas foron pacíficas, formándose relacións de compadrazgo, mestizaxe, sincretismo cultural e contrabando de perlas. Respecto dos mestizos, moitos deles «guajirizábanse», é dicir, terminaban asumindo a cultura indíxena.
Capuchinos
A medida máis importante foi o enviou de misioneiros capuchinos á zona desde 1694. A idea era reducilos e acabar co desperdicio de tanta man de obra, recuperando o comercio de perlas para as autoridades. En 1701, os capuchinos valencianos son expulsados polos wayuu, regresando en 1719 pero deben retirarse á Serra en 1726 para volver de forma definitiva unha década máis tarde. Até 1735, fundáronse as reducións de Boronata, La Cruz, Orino, El Rincón, Parauje, Cercadillo, Calabazo, Chimare, Macuira, Ypapa (Bahía Honda) e San Pedro Nolasco del Salado. Un ano despois agregábase Menores.
Durante a primeira metade do século XVIII as tropas da Coroa apenas fixeron presenza na zona, quedando a tarefa de sometemento en mans dos misioneiros, quen lograron crear un territorio baseado nas súas vilas. Foi un fracaso porque moitas veces os wayuu negáronse a recibilos, chegando algúns relixiosos a considerar que para ser reducidos primeiro debían ser conquistados militarmente. Os consellos dos capuchinos levaron aos militares da segunda metade da centuria a considerar tentar quitarlles as súas armas e gando (posesións valiosas na súa cultura) pola forza, con todo, nunca o fixeron porque isto significaría que atacasen por fame as facendas dos colonos.
Campaña de Ruiz de Noriega
As primeiras tentativas de ataque aos wayuu comezaron 1719 co gobernador de Santa Marta, Juan Beltrán de Caicedo, mais en 1741 as responsabilidades foron transferidas aos gobernadores de Cartaxena. En 1757, o comandante de Riohacha e xuíz de comicios, tenente coronel Manuel Martínez de Escobar, presentou unha proposta para someter aos wayuu e tres anos despois seguiulle outra do seu sucesor, Bernardo Ruiz de Noriega.
Para conter o contrabando e someter a revolta do cacique Masajure, en 1761 o comandante de Riohacha emprendeu unha serie de campañas de sometemento contra os wayuu, fundando vilas até a fronteira do río Socuy e asinando acordos de paz que forzaban aos caciques a recoñecer o catolicismo como relixión oficial, recibir aos misioneiros, rexeitar aos seus piaches (curandeiros), abandonar a poligamia, acatar as leis españolas, estabelecerse nas vilas que se fundasen, expulsar aos brancos fuxitivos que vivían entre eles, informar as autoridades de todo o que pasaba nas súas terras, ir desarmados ás vilas españolas, facer unha paz entre as distintas tribos wayuu, non usar máis frechas envelenadas, achegar guerreiros para toda futura campaña contra wayuu rebeldes e recoñecer ao rei como soberano.
A campaña de Ruiz valeuse de tres columnas que sumaban 1.000 soldados e que saíron de Maracaibo con rumbo ás saias dos montes de Oca, de Valledupar e Pueblo Nuevo aos arredores da Serra Nevada, e de Riohacha a Bahía Honda. Acompañáronlle facendados da zona, pois o gobernador tiña a facultade de repartir terras e wayuu capturados. Isto provocou preitos entre a elite local, con algúns dos seus membros (involucrados no contrabando) boicotearon o desembarco de municións, demorarando ou negando o enviou de reforzos ou animando á rebelión a algunhas vilas wayuu.
Finalmente, en xullo de 1762 o vicerrei ordenou cesar a campaña contra os wayuu. Porén, Ruiz de Noriega seguiu as súas campañas contra os cocinas (1764 e 1765) e os chimilas (1765).
Rebelión
Os wayuu só se alzaban en armas cando sentían vítimas de abusos polas autoridades españolas. En 1769, deuse unha desas ocasións. O novo gobernador de Riohacha, Gerónimo de Mendoza, decidiu mandar a Juan de Amades contra os wayuu cocina, que frecuentemente atacaban aos crioulos. Mais os soldados non se internaron en territorio hostil, senón que foron contra os daquela pacíficos wayuu. Ademais, quixo fundar baluartes dentro da península. Por último, requiridas de man de obra para as fortificaciones de Cartaxena de Indias, as autoridades españolas en Riohacha secuestraron 22 wayuu. O xefe da partida de secuestradores foi o cabo José Antonio de Sierra. O 2 de maio prodúcese a reacción indíxena. Os wayuu de Orino, Boronata e Lagoa de Fontes asaltan a vila de El Rincón, preto da capital provincial, onde matan a dous españois queimados na igrexa. O altar e os vasos sacros son profanados.
O cabo Sierra é enviado con 25 soldados a rescatar ao cura do pobo, mais os wayuu recoñécenlle e asédianlle na casa do relixioso. Os wayuu préndenlle lume á vivenda e morren o cabo con 8 dos seus homes. En Mancornado unha familia morreu queimada no seu rancho e os rebeldes secuestraron tres nenos, unha muller e dous homes. O 7 de maio é avistada unha goleta inglesa vendéndolle armas aos wayuu en Aullamas.
Axiña todas as poboacións da rexión caeron en mans dos sublevados, resultando na morte dun centenar de españois. Os wayuu capturaron numerosas cabezas de gando e prisioneiros que levaron á Alta Guajira. Os misioneiros foron expulsados. Os wayuu só atacaban así cando tiñan superioridade numérica e a maioría das fontes indican que non houbo reunións previas entre os caciques para coordinar os seus movementos.
Son arrasadas as vilas de Maravilla, El Paso, Cavis, Melones, Arenal, Menores, El Rincón, Moreno, El Loco, La Soledad, San Antonio, San Bernardo e máis até un total de 70 poboados destruídos. Só Riohacha resistiu, convertida no último refuxio dos colonos. O gobernador enviou peticións de auxilio a Cartaxena, Santa Marta, Maracaibo e Valledupar. Os marabeños enviaron algúns reforzos e a comezos de xuño os cartaxeneiros despacharon 100 soldados do seu batallón fixo.
Mentres tanto, os wayuu empezaron a dividirse. O cabo Sierra era mestizo e os seus parentes wayuu decidiron vingalo seguindo as leis do seu pobo liderados por un tal Blancote. Así se deu un gran combate entre wayuu nun lugar chamado La Soledad, lugar abandonado polos españois. Moitos wayuu morreron no encontro. Estas disensións e a chegada de reforzos fixeron que a revolta se fose apagando pouco a pouco, permitindo aos españois recuperar portos e camiños. As tácticas tradicionais dos wayuu incluían retirarse cando o inimigo os atacaba con forzas considerables.
O historiador Eduardo Barreira Monroy organiza desta maneira aos actores do conflito. Primeiro están os wayuu, divididos nunha maioría de insurrectos e un pequeno sector favorable ás autoridades españois. Séguenlle os españois, que tamén estaban segmentados por grupos de intereses: os colonos civís que deberon refuxiarse en Riohacha, os militares e os misioneiros capuchinos. Por último, están os contrabandistas, principalmente ingleses e holandeses.
Campaña de Arévalo
En 1771, o goberno colonial ordena organizar unha expedición de castigo. Concéntranse en Riohacha 700 soldados e 340 milicianos mandados polo coronel José Benito Encio. As tropas de liña viñan de Cartaxena, Maracaibo e Riohacha. En troques, as milicias viñan de Riohacha e Valledupar. Encio estaba a se preparar para saír de campaña cando se decatou que máis de 6.000 wayuu armados con fusís o agardaban nas proximidades da vila. O coronel deuse conta de que non tiña forza para vencelos e pediu ao vicerrei un reforzo mínimo de dous mil soldados para saír de campaña. Os riohacheros non eran favorables á campaña, defenderíanse dos ataques wayuu mais sabían que a súa conquista significaría o final do lucrativo contrabando.
Sabendo que a península seguía sendo un punto vulnerable na defensa do litoral, o vicerrei Manuel Guirior insistiu nos plans de someter a zona. Encio foi substituído co brigadier Antonio de Arévalo e para o ano 1774 as hostilidades diminuíron. Arévalo estabeleceu vilas de españois en zonas estratéxicas da Guajira. O primeiro foi San José de Bahía Honda, na costa norte da península, en 1772. Nun principio, os wayuu non se opuxeron moito á fundación mais si o fixeron cando os europeos trataron de estabelecerse en Chimare e Macuira, ao leste da nova vila e zonas fértiles densamente poboadas por wayuu.
O gobernador procedeu a negociar con Antonio Paredes, cacique de Apiesi, Chimare e Macuira, logrando nomear capitáns e tenentes entre os locais e fundar unha vila para eles, San Juan Bautista de Bahía Honda, preto de San José. Logo fundou a redución de San Pablo de Tucuraca, preto da lagoa homónima, ao sur do Carrizal, onde vivía unha tribo de wayuu insubmisos ao mando de Pacho Gámez, forzándoos a estabelecerse aí. O problema é que as vilas que ía fundado Arévalo incluían varios clans á vez (moitos enfrontados entre si), os seus mortos non estaban enterrados aí e había pouca auga o que levou a que o mesmo Gámez fundase ao sur San Lorenzo de Toco.
O plan de sometemento completábase fundando outras tres colonias. Contra o ano 1775, fundáronse ou planeáronse catro vilas de colonos con pequenas gornicións: a xa mencionado San José de Bahía Honda, San Bartolomé de Sinamaica, Villa de San Carlos de Pedraza e Santa Ana de Sabana del Valle para facer avanzar a fronteira e aumentar a influencia sobre os wayuu. Con esta política o eixo de preocupación dos españois desprazouse ao noroeste do lago Maracaibo, o que levou á cidade homónima a axuntar forzas con Riohacha para reducir aos wayuu e traer colonos hispanos, e mesmo a comprometerse con socorrer coas súas milicias veciñais Sinamaica en caso de necesidade. Aquela nova vila era fundamental, pois controlaba un territorio fértil perfecto para estabelecer unha agricultura permanente e as comunicacións entre a costa do lago Maracaibo e o interior, prometendo un rico comercio.
Esta colonización provocou a obvia resistencia indíxena, mais neste sector as etnias non eran soamente wayuu senón que tamén cocinas, paraujanos, garabuyas, antañocos, yercuas e caracas que vivían en rancheríos ao redor das moitas pequenas lagoas da zona. Como efecto positivo para os marabeños, a súa influencia comercial estendeuse ao oeste, penetrando na Nova Granada, servindo de punto de intercambio entre neogranadinos e o centro de Venezuela.
Os cosinas, parentes dos wayuu pero que non adoptaran as armas de fogo, o cabalo, a gandaría nin a agricultura, dedicábanse a roubar aos españois e estaban en conflito tanto cos europeos como cos wayuu por non querer que os seus gandos pastasen nas súas terras, ademais das loitas internas entre os seus clans. Os facendados querían eliminalos como obstáculo e comezaron a desprazalos pola forza, mentres os wayuu se defendían matando aos seus animais con frechas untadas de veleno de raia en emboscadas nocturnas, o cal levou a Arévalo a centrar as súas forzas en exterminalos. Un por un, foi cazando os seus pequenos clans ocultos en regatos no medio dos montes até acurralalos na costa do golfo de Venezuela contra o ano 1775.
Ese mesmo ano as autoridades hispanas fundaron unha vila en Apiesi, no extremo norte da península e o leste de Bahía Honda, o que permitiría cortar definitivamente o contrabando de armas de fogo angloholandesas aos wayuu. A isto opuxéronse arduamente os wayuu da zona, liderados polo xefe Arguasi e animados polas promesas de axuda británicas. Por iso, o cacique e un exército formado polos seus guerreiros e as achegas de Macuira, Cruz, Rincón, Calabozo e Boronata atacaron a nova vila o 30 de xaneiro de 1776. A gornición de 65 milicianos logrou rexeitalos e retirarse a Bahía Honda, mais no traxecto caeron 43 e outros 3 na súa meta produto de feridas. Os wayuu aproveitaron de matar o frade capuchino Buenaventura de Benifairo e destruír a vila.
Con isto, Bahía Honda quedaba illada pois non había ningunha outra colonia até Riohacha agás Pedraza, mais esa estaba moito máis preto da capital provincial. A única achegada era a vila wayuu de San Juan Bautista. Empezaron a producirse continuamente ataques á vila que proseguiron nos meses seguintes. A situación era tan mala que debeu solicitar axuda ao batallón fixo de Cartaxena ou ás gornicións de Maracaibo, Valledupar e Santa Marta de forma continua. O problema é que pasada a ameaza inmediata estas tropas volvían ás súas bases.
O gobernador interino de Riohacha, José Galluzo y Páez, era máis partidario de loitar cos wayuu que o brigadier, mais Arévalo foi posto ao mando da pacificación por orde vicerreinal o 17 de marzo. O seu plan era defender Riohacha, Bahía Honda, Pedraza e Sinamaica para logo pasar á ofensiva. Organizou 500 soldados que viaxaron por terra e mar a Bahía Honda e seguiron a Apiesi e Macuira, matando todo wayuu ao seu paso. En substitución da colonia destruída e cortar o contrabando fundaron no extremo setentrional da Guajira Santa Ana de Sabana do Val, deixando unha gornición de 60 xinetes e 200 infantes.
Posteriormente, Galluzo fixo arrestar 89 wayuu que vivían en Riohacha e tiñan familiares entre as tribos, ademais de impedir a entrada e saída dos seus conxéneres da cidade. As autoridades alertaban aos brancos nas vilas de Menores e Camarones, onde a pólvora esgotábase, e ordenaban aos colonos en Boronata trasladarse a Pedraza.
Consecuencias
Os wayuu seguiron sen ser sometidos. En 1779, as hostilidades reiniciáronse e debeuse abandonar Bahía Honda e Sabana e a idea de conquistar o norte da península. O sistema de defensa queda estabelecido na ruta entre Riohacha, Sinamaica e Pedraza, en boa medida pola participación española na guerra de Independencia dos Estados Unidos, que cortou os recursos que podía achegar a Coroa. Ironicamente, isto forzou ás autoridades hispanas a obter armas e subministracións dos contrabandistas de Curazao e Xamaica. Porén, en 1790 este último tivo que ser abandonado e Sinamaica pasou a depender das autoridades de Caracas. Isto implicaba que «a península foi abandonaba aos wayuu e aos seus aliados británicos». Por iso, o contrabando crecera tanto que cara a 1800 os facendados de Valledupar levaban os seus gandos para vendelos. Isto produciuse debido ao bloqueo naval británico durante a guerra de 1796-1802, que só deixou ao contrabando como forma de conseguir produtos europeos.
Respecto de Riohacha, a súa condición de vila fronteiriza levaría aos residentes a ter un espírito moi independente que os facía remisos a seguir as ordes do goberno central desde o século XVIII e especialmente durante a independencia. En 1789, deixou de depender de Santa Marta e pasouse de comandancia a gobernación.
Décadas despois, as novas repúblicas seguiron políticas contraditorias respecto dos wayúu. Un decreto de Simón Bolívar en 1821 ordenaba a devolución de terras aos nativos, ordenaba dividila en resgardos, abolía o tributo persoal e o servizo persoal obrigatorio. Pero esas políticas proteccionistas ían acompañadas doutras liberais que chamaban a practicamente acabar con eses resguardos. Debe entenderse que os resguardos eran terras que eran propiedade colectiva das comunidades wayuu e que se rexían mediante un cabido propio, o que se quería era dividilos entre as familias e introducir aos wayuu nunha sociedade basea na propiedade privada. Tamén, en 1815, pensouse en fundar un pobo en Bahía Honda chamado Las Casas (por Bartolomé de las Casas) como base para sedentarizar aos wayuu, cristianizarlos e "civilizalos".
En definitiva, os resultados da rebelión a longo prazo foron que «os wayuu reforzaron a súa autonomía como pobo», a desaparición das vilas wayuu e misións capuchinas e a retirada dos españois ao sur dos ríos Calancala (Ranchería) e Sucuy (Limón), apoiándose en Riohacha e Sinamaica como puntos fortes. A península converteuse «nunha especial zona de refuxio para os wayuu» que mantiveron a súa identidade étnica.
José Pereiro Trelles
José Pereiro Trelles, nado no Porriño, foi un escritor galego.
Traxectoria
Emigrado na Arxentina. Foi socio da Sociedad Fomento de Porriño y su distrito e publicou varios poemas en galego no seu Boletín. En 1932 publicou en Buenos Aires a novela ''Bajo el cielo de Galicia. De mí'', cuxa acción se desenvolve no Porriño.
Bandeira da República dos Chuvaxos
A bandeira da República dos Chuvaxos (en Чӑваш Республикин ялавӗ, Çovaş Respublikin yalavö; en Флаг Республики Чувашия, Flag Respubliki Chuvashia) é un dos símbolos oficiais desta república federal rusa, xunto co escudo de armas e o himno nacional. A bandeira é un fondo amarelo de proporcións 5:8 cunha estilizada árbore da vida vermella cargada na bandeira. A bandeira úsase oficialmente como bandeira da República dos Chuvaxos dende o 14 de outubro de 1992.
Antes de 1992, a República dos Chuvaxos existía como República Socialista Soviética Autónoma dos Chuvaxos. Antes de 1937, a RASS dos Chuvaxos utilizaba unha bandeira con motivos tradicionais dos chuvaxos e o nome da RASS. Os motivos tradicionais foron borrados máis tarde en 1931 debido a que estaban asociados co chauvinismo e o nacionalismo burgués. Despois de 1937, a bandeira da RSS dos Chuvaxos era idéntica á bandeira da RSFS rusa.
Ángel Arcay Barral
Ángel Arcay Barral, nado en Betanzos o 13 de maio de 1988, é un historiador galego. É director da Biblioteca e o Arquivo Municipal de Betanzos e do Museo das Mariñas, en Betanzos dende xullo do 2022.
Traxectoria
Estudou Historia na Universidade de Santiago e especializouse en Arquivística na Universidade do Porto. Traballou en diferentes arquivos galegos e portugueses, labor que compaxinou coa publicación de diferentes artigos de investigación, sendo o coordinador da revista Casa dos Espellos.
Conta tamén coa acreditación de Guía Oficial de Turismo de Galicia, labor que desempeñou traballando como guía de turismo particular ou técnico de turismo de Vimianzo.
Participa da Asociación de Amigos do Parque do Pasatempo, sendo un dos veciños que solicitou a declaración do xardín coma Ben de Interese Cultural, catalogación que acadou en febreiro do 2020. Forma parte tamén doutros colectivos culturais dende o que desempeñou diferentes investigacións.
Dende o 2022 dirixe a revista de investigación Anuario Brigantino editada polo Concello de Betanzos.
Obras
Coma historiador publicou diferentes traballos en distintas revistas e obras colectivas, primando no seu campo de investigación a historia local. É autor de varios libros, sempre de contido histórico e coordinou obras como o libro de fotografías Octingenti.
Premios
No ano 2018, a súa investigación presentada no IV Congresso Casa Nobre de Arcos de Valdevez o ano anterior, foi premiada co I Premio Masonería Aberta, organizado pola Universidade de Vigo e o IEMGAL. O traballo, titulado "O Parque do Pasatempo de Betanzos: narrativas para comprender un patrimonio profano", supón unha aportación básica para a interpretación do Parque do Pasatempo como un xardín iniciático.
No ano 2021 recibiu o VI Premio HUME de investigación en ciencias sociais polo traballo "Mujeres espontáneas: fragilidad y cópula carnal en las comarcas del Eume y Ferrol (XVIII-XIX)", recuperando a memoria de 555 mulleres que ficaron embarazadas fóra do matrimonio, recuperando os seus expedientes do Arquivo Notarial da Coruña.
No ano 2023, o libro "Las 1001 recetas del Palacete de las Mendoza" recibiu unha mención especial do xurado do XXIX Premio Nacional de Xornalismo Gastronómico Álvaro Cunqueiro "polo exquisito gusto no tratamento da información e o acompañamento e encuadre histórico das receitas".
Palmípede
Os palmípedes son aves acuáticas con patas palmadas.
Polo tanto este termo refírese xeralmente aos cisnes, gansos e patos.
O termo está atestiguado en Nature des oyseaux de Pierre Belon, unha clasificación publicada en 1555. É un préstamo do latín palmipes, -edis "que ten o pé palmado", que tomou P. Belon na páxina 197 do texto citado. A orde foi creada por Georges Cuvier en 1805, e asumido na clasificación de Richard Bowdler Sharpe até finais do século XIX.
A clasificación de Cuvier
Desde un punto de vista sistemático, os palmípedes (Palmipedes) son un dos seis grupos de aves definidos por Cuvier segundo os seguintes criterios:
As familias eran as seguintes:
Como se pode ver, este grupo reúne especies filoxeneticamente moi distantes, e os caracteres compartidos corresponden a converxencias adaptativas vinculadas ao modo de vida acuático.
Rally de Terra Vila de Verín de 1991
O Rally de Terra Vila de Verín de 1991 foi a segunda edición de dito rally e a quinta proba da tempada 1991 do Campionato de Galicia de Rallys de Terra. Celebrouse o 27 de outubro de 1991 e o vencedor foi Andrés González a bordo dun Renault 5 GT Turbo.
Ubaldo Pazos
Ubaldo Pazos Vidal, nado en Padrón, foi un xornalista e político galego.
Traxectoria
Curmán de Ramón Pazos Jiménez. Marchou a Zaragoza en 1933. Alí foi o primeiro director do xornal Amanecer que apareceu en agosto de 1936. Afiliouse a Falange e foi xefe rexional de Prensa e Propaganda de Aragón e A Rioxa. Nos anos corenta foi redactor de La Vanguardia, posto do que cesou en 1947.
Madame de Sade
Madame de Sade é unha obra escrita por Yukio Mishima en 1965.
Madame de Sade é unha obra de ficción histórica baseada na vida de Renée de Sade, a muller do Marqués de Sade. Narra as vicisitudes de Renée, a súa familia e os seus achegados durante as diversas estancias en prisión do seu marido. Todas as personaxes que aparecen en escena son mulleres. Despois de ler sobre o Marqués e Madame de Sade, Mishima preguntouse por que Renée agardou até que o seu home estivese fóra da cadea para separarse del definitivamente.
Personaxes
Segundo Mishima, cada personaxe simboliza algún aspecto da natureza humana, por isto a obra funciona como unha alegoría. Madame de Sade (Renée) representa a devoción propia dunha esposa; Madame de Montreuil é a lei, a sociedade, a moralidade; Anne representa a candidez feminina e a falta de principios; Madame de Simaine a relixión; Madame de Saint-Fond o desexo carnal; Charlotte representa, finalmente, á xente corrente.
Paleoxenómica
A paleoxenómica é un campo da ciencia dedicado á reconstrución e análises de información xenómica de especies extintas. A mellora nos métodos de extracción de ADN antigo (ADNa ou aDNA) de mostras gardadas en museos, núcleos de xeo, sitios arqueolóxicos e paleontolóxicos, e as tecnoloxías de secuenciación de seguinte xeración aceleraron os avances neste campo. Agora é posible detectar a deriva xenética, a migración de poboacións antigas e as súas interrelacións, a historia evolutiva de plantas, animais e especies de Homo extintas e a identificación de características fenotípicas en distintas rexións xeográficas. A paleoxenómica pode utilizarse para comparar os antepasados antigos con humanos actuais. A crecente importancia da paleoxenómica é evidente polo feito da concesión do premio Nobel de Medicina e Fisioloxía de 2022 ao xenetista sueco Svante Pääbo [1955-], que traballou en paleoxenómica.
Introdución
Inicialmente, a secuenciación de ADNa requiría clonar pequenos fragmentos de ADN en bacterias, o cal se producía con baixa eficiencia debido aos danos oxidativos sufridos polo ADNa ao longo dos milenios. O ADNa é difícil de analizar debido á súa doada degradación por encimas nucleases, pero os ambientes específicos e certas condicións post-mortem melloraron o illamento e a análise. Eran necesarios estritos protocolos de extracción e evitación da contaminación para poder facer análises fiables. Co desenolvemento da reacción en cadea da polimerase (PCR) en 1983, os científicos podían estudar mostras de ADN de ata aproximadamente 100.000 anos de antigüidade, unha limitación debida aos fragmentos relativamente curtos illados. Cos avances en illamento, amplificación, secuenciación e reconstrución de datos, puideron analizarse mostras cada vez máis antigas. Nos últimos 30 anos, a análise do ADN mitocondrial de alto número de copias serviu para responder moitas preguntas; a chegada das técnicas de secuenciación de seguinte xeración permitiu ir máis lonxe. Ademais, esta revolución tecnolóxica permitiu a transición da paleoxenética á paleoxenómica.
Dificultades e técnicas
A PCR, a secuenciación de seguinte xeración e varios métodos de biblioteca de ADN están dispoñibles para a secuenciación do ADNa, ademais de moitas ferramentas bioinformáticas. Cando se utiliza calquera destes métodos é importante considerar que o ADNa pode ser alterado post-mortem. As alteracións específicas orixínanse por:
Os padróns específicos e o comezo destas alteracións axudan aos científicos a estimar a idade da mostra.
Bibliotecas
Poden realizarse dous tipos de bibliotecas para a secuenciación de ADNa usando a PCR para a amplificación do xenoma:
A primeira créase usando a estratexia de extremos romos. Esta técnica usa diferentes adaptadores: estes adaptadores únense aleatoriamente ao fragmento e este pode despois ampliarse. O fragmento que non contén ambos os adaptadores non pode ser ampliado xerando unha fonte de erros. Para reducir este erro introduciuse a ligazón T/A da empresa Illumina: este método consiste en inserir unha cola A na mostra de ADN para facilitar a ligazón da T da cola dos adaptadores. Nestes métodos optimízase a amplificación do ADNa.
Para obter libraría de ADN bicatenario, primeiro desnaturalízase o ADN con calor. O ADN bicatenario obtido lígase despois a dous adaptadores para xerar a febra complementaria e finalmente aplícase a PCR.
Enriquecemento de ADNa
Como o ADNa pode conter ADN bacteriano ou doutros microorganismos, o proceso require o seu enriquecemento. Para separar as fraccións endóxenas e exóxenas, empréganse varios métodos:
Diversificación das poboacións non africanas actuais e humanos anatomicamente modernos
Polo momento, moitos estudos en diferentes campos chegaron á conclusión de que as poboacións actuais humanas non africanas son o resultado da diversificación en varias liñaxes dunha metapoboación ancestral ben estruturada, que foi a protagonista da expansión fóra de África, a cal portaba un subconxunto de herdanza xenética africana. Neste contexto, a análise do ADN antigo foi fundamental para comprobar a hipótese xa formulada e proporcionar novas ideas. Primeiro, permitiu estreitar o momento e a estrutura deste fenómeno de diversificación ao proporcionar a calibración da taxa de mutación autosómica e mitocondrial. A análise de mestura xenética demostrou que ocorreron polo menos dous episodios de fluxo xenético independentes entre os devanceiros dos humanos modernos e os humanos arcaicos, como as poboacións neandertais e denisovanas, testemuñando o modelo de "substitución permeable" ("leaky replacement") da historia da poboación humana de Eurasia. Segundo todos estes datos, a diverxencia humana das liñaxes non africanas ocorreu aredor de hai 45.000 – 55.000 anos. Ademais, en moitos casos o ADN antigo permitiu rastrexar os procesos históricos que levaron, co tempo, á estrutura xenética da poboación actual, que sería difícil de establecer contando só coa análise dos xenomas actuais. Entre estas cuestións aínda sen resolver, algunhas das máis estudadas son a identidade dos primeiros habitantes de América, o poboamento de Europa e a orixe da agricultura en Europa.
Variación fenotípica en humanos
A análise do ADN antigo permite estudar as mutacións de trazos fenotípicos consecuencia dos cambios no ambiente e no comportamento humano. A migración a novos hábitats, novos cambios na dieta (despois da transición á agricultura) e a constución de grandes comunidades levou á exposición dos humanos ás novas condicións que finalmente terían como resultado unha adaptación biolóxica.
Adaptación á dieta agrícola
Un dos maiores exemplos de adaptación despois do cambio á dieta agrícola e gandeira é a persistencia da produción do encima lactase durante a etapa adulta. Este encima é esencial para dixerir a lactosa, azucre presente no leite e produtos lácteos, e a ausencia deste encima pode causar diarrea despois de consumir estes produtos. A persistencia da lactase está determinada predominantemente por unha mutación dunha soa base no xene MCM6 e os datos de ADN antigo mostran que esta mutación fíxose común só nos últimos 5.000 anos, miles de anos despois do comezo das prácticas de obtención de leite dos animais. Así, incluso no caos da persistencia da lactase hai un enorme atraso temporal entre o comezo dun novo hábito e o espallamento do alelo adaptativo, polo que pode que o consumo de leite estivese daquela restrinxido aos nenos ou a produtos que tiñan pouca lactosa.
Outro exemplo de mutación seleccionada positivamente polo cambio á agricultura é o número de copias do xene AMY1. O AMY1 codifica o encima amilase, que dixire o amidón, o cal está presente na saliva e os humanos modernos teñen un número maior de copias dese xene comparados cos chimpancés.
O sistema inmunitario
O sistema inmunitario humano sufriu unha intensa selección no decurso dos milenios, adaptándose a diferentes paisaxes de patóxenos. Varios cambios ambientais e culturais impuxeron unha presión selectiva sobre diferentes xenes asociados á inmunidade. As migracións, por exemplo, expuxeron os humanos a novos hábitats traendo novos patóxenos e vectores (por exemplo, mosquitos). Ademais, o cambio á agricultura e gandería implicou a exposición a diferentes patóxenos e doenzas, tanto debido ao incremento da pobaoción coma ao feito de vivir preto do gando. Porén, é difícil correlacionar directamente cambios xenómicos concretos a unha resistencia mellorada a determinados patóxenos, dada a vastedade e complexidade do sisteme inmunitario humano. Ademais de estudar directamente cambios no sistema inmunitario humano, tamén é posible estudar os xenomas antigos dos propios patóxenos, como os causantes da tuberculose, lepra, peste bubónica, varíola ou malaria. Por exemplo, os investigadores descubriron que todas as cepas do axente causante da peste, Yersinia pestis, antes de hai 3.600 anos carecían do xene ymt, o cal é esencial para que sobreviva o patóxeno no intestino das pulgas. Isto suxire que nun pasado remoto a peste puido ser menos virulenta comparada cos gromos máis recentes de Y. pestis.
Un estudo de ADN antigo apoiou ou confirmou que a evolución humana recente para resistir á infección de patóxenos tamén incrementou o risco de enfermidade inflamatoria nos europeos do post-Neolítico nos últimos 10.000 anos, estimando a natureza, forza e tempo de comezo das seleccións debidas a patóxenos.
Plantas e animais
Moitos vertebrados non homininos, como antigos mamuts, osos polares, cans e cabalos, foron reconstruídos extraendo e analizando ADNa de fósiles e mostras conservadas a baixa temperatura ou alta altitude. Os estudos sobre mamuts fanse frecuentemente grazas á abundante presenza de tecido brando e pelo no permafrost e son utilizados para identificar as relacións e cambios demográficos con elefantes máis recentes. Os estudos sobre osos polares realizáronse para identificar o impacto dos cambios climáticos na evolución e biodiversidade. Os estudos sobre cans e cabalos serviron para comprender mellor a súa domesticación. En plantas illouse ADNa de sementes, pole e cebada antiga e moderna. Outra aplicación foi a detección da domesticación e proceso de adaptación do millo, que inclúe xenes para a tolerancia á seca e contido de azucre.
Retos e perspectivas de futuro
A análise de xenomas antigos de humanos anatomicamente modernos revolucionou completamente, en anos recentes, o noso xeito de estudar as migracións, transformacións e evolución de poboacións. Non obstante, aínda queda moito por saber. O primeiro e máis obvio problema relacionado con este tipo de estratexia, a cal está sendo parcialemnte superada pola continua mellora das técnicas de extracción de ADN antigo, é a dificultade de extraer xenomas antigos ben preservados, un reto que é especialmente maior en África e Asia, onde as temperaturas son maiores que noutras rexións máis frías do mundo. Ademais, África é, de todos os continentes, o que alberga unha maior diversidade xenética. Ademais da degradación do ADN, tamén a contaminación exóxena limita a secuenciación paleoxenómica e proceso de ensamblaxe. Como non posuímos ADN antigo da época e rexión habitada polos devanceiros orixinais da poboación actual non africana, aínda sabemos pouco sobre a súa estrutura e localización. O segundo e máis importante reto que esta disciplina ten que afrontar é a obtención de ADN dos primeiros humanos modernos (hai 100.000 – 200.000 anos). Estes datos, xunto cun maior número de xenomas arcaicos para analizar e co coñecemento do momento e distribución da mestura xenética arcaica, permitirá facer unha reconstrución máis fácil da historia da nosa especie. De feito, obter máis datos ou historias xenéticas permitiranos trazar a evolución humana non só en canto ás migracións e selección natural, pero tamén en canto á cultura. Na seguinte década o eido da investigación paleoxenómica vai centrar a súa atención principalmente en tres tópicos: a definición, a escala de gran detalle, das interaccións humanas pasadas por medio dunha mostraxe máis densa, a compreensión de como estas interaccións contribuíron á transición agrícola por medio da análise de ADN de rexións infraestudadas e, finalmente, a cuantificación da contribución da selección natural aos fenotipos do día de hoxe. Para interpretar todos estes datos os xenetistas terán que cooperar, como xa fixeron os antropólogos e arqueólogos cos historiadores.
Carmelo Cabrera
Carmelo Cabrera Domínguez, nado o 6 de xaneiro de 1950 nas Palmas, Canarias, é un ex-xogador profesional de baloncesto internacional español. Foi un dos xogadores máis destacados do Real Madrid da década de 1970, onde xogaba na pocisión de base cunha altura de 1,83 m.
Aralde, Magazos, Viveiro
Aralde é un lugar da parroquia de Magazos, no concello de Viveiro, na comarca da Mariña Occidental.
Pito galego
O pito galego é unha frauta galega de bico ou bisel. Empregada orixinalmente por pastores como instrumento de pasatempo, recibe tamén o nome de pito pastoril.
Características
Os pitos galegos son frautas rectas de bisel. Fabricábanse antigamente, con navallas ou ferros quentes, en madeira de sabugueiro, de cana ou con cornos de cabra. Contaban cun número variábel de buratos e unha dixitación similar á da gaita, o que facía que fosen empregados como iniciación á música polos novos gaiteiros. Malia isto, os pitos foron principalmente instrumentos de pastores, e nas súas mans os sitúan as primeiras referencias existentes a eles na época medieval. Naquela altura foron introducidos na música culta baixo as denominacións de fistula vulgaris e tibia ruralis, en referencia as súas orixes populares.
Durante o século XVII, segundo deixou escrito Frei Martín Sarmiento, os pitos foron utilizados para faceren festa en seráns e romarías, e xa no XIX sábese que Canuto Berea os vendía na súa tenda de música da Coruña. A mediados do século XX, cando o instrumento estaba a piques de desaparecer, foi recuperado por artesáns como Paulino Perez de Lugo e Basilio Carril de Santiago. Este último chegou a gravar un vinilo no ano 1971, "Pitos Gallegos", no que interpreta por vez primeira catros pezas co pito como instrumento solista.
Na década de 1980, Antón Corral, seguindo un modelo de Carril retomou a súa construción fabricando pitos na tonalidade de "re". Esta importante variación permitiu utilizalos con outros instrumentos populares como zanfonas, requintas e algunhas gaitas. Alumnos seus acadarían posteriormente outras tonalidades como "sol", "si bemol" ou "la" ampliando aínda máis as posibilidades interpretativas. Hoxe en día os pitos chegan a acadar dúas oitavas cromáticas e son fabricados por construtores profesionais en madeiras nobres como o buxo, o granadillo ou o paovioleta.
Barbeito, Magazos, Viveiro
Barbeito é un lugar da parroquia de Magazos, no concello de Viveiro, na comarca da Mariña Occidental.
O Atallo, Magazos, Viveiro
O Atallo é un lugar da parroquia de Magazos, no concello de Viveiro, na comarca da Mariña Occidental.
A Cabaniña, Magazos, Viveiro
A Cabaniña é un lugar da parroquia de Magazos, no concello de Viveiro, na comarca da Mariña Occidental.
Gloeobacter
Gloeobacter é un xénero de cianobacterias. É o grupo irmán de todas as outras cianobacterias. Gloeobacter é a única cianobacteria que non ten tilacoides, que son característicos das demais cianobacterias e dos cloroplastos eucariotas. No seu lugar ten uns complexos captadores de luz, tamén chamados ficobilisomas, que conteñen proteínas diferentes, situados na cara interna da membrana plasmática. O gradiente de protóns en Gloeobacter créase na membrana plasmática, en lugar de na membrana tilacoidal como ocorre nas demais cianobacterias e nos cloroplastos.
Secuenciouse o xenoma completo de G. violaceus (cepa PCC 7421) e de G. kilaueensis. Comprobouse que estaban ausentes moitos xenes para os fotosistemas I e II, o que probablemente está relacionado con que a fotosíntese nestas bacterias non ten lugar na membrana tilacoidal como nas outras cianobacterias, senón na membrana plasmática.
Descrición
Gloeobacter violaceus produce varios pigmentos, incluíndo a clorofila a, o β-caroteno, o oscillol diglicósido e a equinenona. A coloración púrpura que teñen débese ao seu contido relativamente baixo de clorofila. G. kilaueensis crece cunhas poucas especies de bacterias máis formando unha biopelícula de cor púrpura duns 0,5 mm de grosor. As colonias cultivadas son pírpuras escuras, lisas, brillantes e elevadas. G. kilaueensis é principalmente unicelular, con forma de cápsula, duns 3,5×1,5 µm, e incrustada en mucus. Divídense ao ancho da célula. Tínguense como gramnegativas e carecen de resistencia á vancomicina. Non son móbiles nin escorregantes. O crecemento cesa en completa escuridade, polo que Gloeobacter é moi probablemente un fotoautótrofo obrigaorio.
Especies e distribución
Gloeobacter violaceus atopouse en rochas calcarias do cantón suízo de Obwalden. G. kilaueensis encontrouse nunha cova da lava da caldeira do Kilauea en Hawai. Crece a unha temperatura duns 30 °C a humidade moi alta, coa humidade condensando e pingando da biopelícula.
Anthocerotibacter panamensis é unha especie relacionada, atopada nunha mostra tomada de antocerotas dunha pluvisilva de Panamá, que tamén carece de tilacoides. Ten moi poucos xenes dos necesarios para realizar a fotosíntese, pero ten a capacidade de realizala, aínda que moi lentamente. Probablemente se separou de Gloeobacter hai uns 1,4 millóns de anos. Segundo AlgaeBase este xénero é tamén membro da familia Gloeobacteraceae.
Cales, Magazos, Viveiro
Cales é un lugar da parroquia de Magazos, no concello de Viveiro, na comarca da Mariña Occidental.
Manuel Otero Saavedra
Manuel Otero Saavedra, nado no Porriño en 1905 e finado en Buenos Aires en 1978, foi un escritor galego.