cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Universo
Teoría sobre a orixe e a formación do Universo (Big Bang)
O exame das pequenas variacións no fondo da radiación de microondas proporciona información sobre a natureza do universo, incluíndo a idade e composición. A idade do universo desde o Big Bang, de acordo á información actual proporcionada polo WMAP da NASA, estímase nuns 13.700 millóns de anos, cunha marxe de erro dun 1% (137 millóns de anos). Outros métodos de estimación ofrecen diferentes rangos de idade, desde 11.000 millóns a 20.000 millóns.
Sopa Primixenia
Ata fai pouco, a primeira centésima de segundo era máis ben un misterio, impedindo os científicos describir exactamente como era o universo. Os novos experimentos no RHIC (Relativistic Heavy Ion Collider), no Brookhaven National Laboratory, proporcionaron aos físicos unha luz nesta cortina de alta enerxía, de tal xeito que poden observar directamente os tipos de comportamento que poden tomar lugar nese instante.
Protogalaxias
Os rápidos avances acerca do que pasou logo da existencia da materia achegan moita información sobre a formación das galaxias. Crese que as primeiras galaxias eran débiles "galaxias ananas" que emitían tanta radiación que separarían os átomos gaseosos dos seus electróns. Este gas, á súa vez, estábase quentando e expandindo, e tiña a posibilidade de obter a masa necesaria para formar as grandes galaxias que coñecemos hoxe en día.
Destino derradeiro
O destino final do universo ten diversos modelos que explican o que sucederá en función de diversos parámetros e observacións. A continuación explícanse os modelos fundamentais máis aceptados:
Big Crunch ou a Grande Implosión
É posible que o inmenso aro que rodeaba ás galaxias sexa unha forma de materia que resulta invisible desde a Terra. Esta materia escura talvez constitúa o 91% de todo o que hai no universo (21% da masa do Universo observable e 70% da enerxía escura.).
Se o universo é suficientemente denso, é posible que a forza gravitatoria de toda esa materia poida finalmente deter a expansión inicial, de tal xeito que o universo volvería contraerse, as galaxias empezarían a retroceder, e co tempo colidirían entre si. A temperatura elevaríase, e o universo precipitaríase cara a un destino catastrófico no que quedaría reducido novamente a un punto.
Algúns físicos especularon que despois se formaría outro universo, nese caso repetiríase o proceso. A esta teoría coñecésella como a teoría do universo oscilante.
Hoxe en día esta hipótese parece incorrecta, pois á luz dos últimos datos experimentais, o Universo estase expandindo cada vez máis rápido.
Big Rip ou Gran Desgarramento
miniatura|Recreación artística do Big Rip. O Gran Desgarramento ou Teoría da Eterna Expansión, chamado en inglés Big Rip, é unha hipótese cosmolóxica, presentada en 2003 por primeira vez, sobre o destino último do universo. Este posible destino final do universo depende da cantidade de enerxía escura existente no Universo. Se o universo contén suficiente enerxía escura, podería acabar nun desgarramento de toda a materia.
Os autores desta hipótese calculan que o fin do tempo ocorrería aproximadamente 3,5×1010 anos despois do Big Bang, é dicir, dentro de 2,0×1010 anos.
Unha modificación desta teoría denominada Big Freeze, aínda que pouco aceptada, afirma que o universo continuaría a súa expansión sen provocar un Big Rip.
Tamaño
Moi pouco se coñece con certeza sobre o tamaño do universo. Pode ter unha lonxitude de billóns de anos luz ou ata ter un tamaño infinito. Un artigo de 2003 di establecer unha cota inferior de 24 gigaparsecs (78.000 millóns de anos luz) para o tamaño do universo, pero non hai ningunha razón para crer que esta cota está dalgún xeito moi axustada (Véxase forma do universo). pero hai distintas teses do tamaño; unha delas é que hai varios universos, outra é que o universo é infinito
O universo observable (ou visible), que consiste en toda a materia e enerxía que podía habernos afectado desde o Big Bang dada a limitación da velocidade da luz, é certamente finito. A distancia comóvil ao extremo do universo visible rolda os 46.500 millóns de anos luz en todas as direccións desde a Terra. Así, o universo visible pódese considerar como unha esfera perfecta coa Terra no centro, e un diámetro duns 93.000 millóns de anos luz. Hai que notar que moitas fontes publicaron unha ampla variedade de cifras incorrectas para o tamaño do universo visible: desde 13.700 ata 180.000 millóns de anos luz. (Véxase universo observable).
No Universo as distancias que separan os astros son tan grandes que, se quixeramos expresala en metros, teriamos que utilizar cifras moi grandes. Debido a iso, utilízase como unidade de lonxitude o ano luz, que corresponde á distancia que percorre a luz nun ano.
Hoxe en día, o modelo de universo máis comunmente aceptado é o proposto por Albert Einstein na súa Relatividade Xeral, na que propón un universo "finito pero ilimitado", é dicir, que malia ter un volume medible non ten límites, de forma análoga á superficie dunha esfera, que é medible pero ilimitada.
Forma
miniatura|220px|Universum, [[Gravado Flammarion, xilografía, publicada en París 1888.]]
Unha pregunta importante aberta en cosmoloxía é a forma do universo. Matematicamente, que 3-variedades representan mellor a parte espacial do universo?
Se o universo é espacialmente plano, descoñécese se as regras da xeometría euclidiana serán válidas a maior escala. Hoxe en día moitos cosmólogos creen que o Universo observable está moi preto de ser espacialmente plano, con engurras locais onde os obxectos masivos distorsionan o espazo-tempo, da mesma forma que a superficie dun lago é case plana. Esta opinión foi reforzada polos últimos datos do WMAP, mirando cara ás "oscilacións acústicas" das variacións de temperatura na radiación de fondo de microondas.
Por outra banda, descoñécese se o universo é conexo. O universo non ten cotas espaciais de acordo ao modelo estándar do Big Bang, pero con todo debe ser espacialmente finito (compacto). Isto pódese comprender utilizando unha analoxía en dúas dimensións: a superficie dunha esfera non ten límite, pero non ten unha área infinita. É unha superficie de dúas dimensións con curvatura constante nunha terceira dimensión. A 3-esfera é un equivalente en tres dimensións no que as tres dimensións están constantemente curvadas nunha cuarta.
Se o universo fose compacto e sen cotas, sería posible, logo de viaxar unha distancia suficiente, volver ao momento de partida. Así, a luz das estrelas e galaxias podería pasar a través do universo observable máis dunha vez. Se o universo fose multiplemente conexo e suficientemente pequeno (e dun tamaño apropiado, talvez complexo) entón posiblemente poderíase ver unha ou varias veces ao redor del nalgunha (ou todas) direccións. Aínda que esta posibilidade non foi descartada, os resultados das últimas investigacións da radiación de fondo de microondas fan que isto pareza improbable.
Homoxeneidade e isotropía
miniatura|Flutuacións na [[radiación de fondo de microondas, Imaxe NASA/WMAP.]] Mentres que a estrutura está considerablemente fractalizada a nivel local (ordenada nunha xerarquía de acio), nas ordes máis altas de distancia o universo é moi homoxéneo. A estas escalas a densidade do universo é moi uniforme, e non hai unha dirección preferida ou significativamente asimétrica no universo. Esta homoxeneidade e isotropía é un requisito da Métrica de Friedman-Lemaître-Robertson-Walker empregada nos modelos cosmolóxicos modernos.
A cuestión da anisotropía no universo primixenio foi significativamente contestada polo WMAP, que buscou flutuacións na intensidade do fondo de microondas. As medidas desta anisotropía proporcionaron información útil e restricións sobre a evolución do Universo. Na actualidae (2020) considérase posible que a expansión do universo non sexa isótropa.
Ata o límite da potencia de observación dos instrumentos astronómicos, os obxectos irradian e absorben a enerxía de acordo ás mesmas leis físicas a como o fan en nosa propia galaxia. Baseándose nisto, crese que as mesmas leis e constantes físicas son universalmente aplicables a través de todo o universo observable. Non se atopou ningunha proba confirmada que mostre que as constantes físicas varíen desde o Big Bang.
Composición
O universo observable actual parece ter un espazo-tempo xeometricamente plano, contendo unha densidade masa-enerxía equivalente a 9,9 × 10−30 gramos por centímetro cúbico. Os constituíntes primarios parecen consistir nun 73 % de enerxía escura, 23 % de materia escura fría e un 4 % de átomos. Así, a densidade dos átomos equivalería a un núcleo de hidróxeno sinxelo por cada catro metros cúbicos de volume. A natureza exacta da enerxía escura e a materia escura fría segue sendo un misterio. Hoxe en día especulase con que o neutrino, (unha partícula moi abundante no universo), teña, aínda que mínima, unha masa. De comprobarse este feito, podería significar que a enerxía e a materia escura non existen.
Durante as primeiras fases do Big Bang, crese que se formaron as mesmas cantidades de materia e antimateria. Materia e antimateria deberían eliminarse mutuamente ao entrar en contacto, polo que a actual existencia de materia (e a ausencia de antimateria) supón unha violación da simetría CP, polo que pode ser que as partículas e as antipartículas non teñan propiedades exactamente iguais ou simétricas, ou poida que simplemente as leis físicas que rexen o universo favorezan a supervivencia da materia fronte á antimateria.
Neste mesmo sentido, tamén se suxeriu que quizais a materia escura sexa a causante da barioxénese ao interactuar de distinta forma coa materia que coa antimateria.
Antes da formación das primeiras estrelas, a composición química do universo consistía primariamente en hidróxeno (75 % da masa total), cunha suma menor de helio-4 (4He) (24 % da masa total) e o resto doutros elementos. Unha pequena porción destes elementos estaba na forma do isótopo deuterio (²H), helio-3 (³He) e litio (7Li). A materia interestelar das galaxias foi enriquecida sen cesar por elementos máis pesados, xerados por procesos de fusión na estrelas, e diseminados como resultado das explosións de supernovas, os ventos estelares e a expulsión da cuberta exterior de estrelas maduras.
O Big Bang deixou detrás un fluxo de fondo de fotóns e neutrinos. A temperatura da radiación de fondo decreceu sen cesar coa expansión do universo e agora fundamentalmente consiste na enerxía de microondas equivalente a unha temperatura de 2'725 K. A densidade do fondo de neutrinos actual é sobre 150 por centímetro cúbico.
Estrutura cuántica
Segundo a física moderna, o Universo é un sistema cuántico illado, un campo unificado de ondas que entra en decoherencia ao titor da observación ou medición. En tal virtude, en última instancia, a contorna do Universo sería non local e non determinista.
Multiversos
Os cosmólogos teóricos estudan modelos do conxunto espazo-tempo que estean conectados, e buscan modelos que sexan consistentes cos modelos físicos cosmolóxicos do espazo-tempo na escala do universo observable. Con todo, recentemente tomaron forza teorías que contemplan a posibilidade de multiversos ou varios universos coexistindo simultaneamente. Segundo a recentemente enunciada teoría de multiexplosións preténdese dar explicación a este aspecto, poñendo en relevo unha posible convivencia de universos nun mesmo espazo.
O universo, unha ilusión?
Científicos do King's College de Londres lograron recrear as condicións inmediatamente seguidas ao Big Bang a través do coñecemento adquirido durante dous anos da partícula de Higgs e chegaron á conclusión de que, posiblemente, o universo colapsou, ata deixar de existir case axiña que cando empezou, o que suscita a idea de que todo o que vemos non existe e só é o pasado dos astros.
As galaxias
miniatura|Recreación artística da Vía Láctea. A grande escala, o universo está formado por galaxias e agrupacións de galaxias. As galaxias son agrupacións masivas de estrelas, e son as estruturas máis grandes nas que se organiza a materia no universo. A través do telescopio maniféstanse como manchas luminosas de diferentes formas. Á hora de clasificalas, os científicos distinguen entre as galaxias do Grupo Local, composto polas trinta galaxias máis próximas e ás que está unida gravitacionalmente a nosa galaxia (a Vía Láctea), e todas as demais galaxias, ás que chaman "galaxias exteriores".
As galaxias están distribuídas por todo o universo e presentan características moi diversas, tanto no que respecta á súa configuración como á súa antigüidade. As máis pequenas abarcan ao redor de 3000 millóns de estrelas, e as galaxias de maior tamaño poden chegar a abarcar máis dun billón de astros. Estas últimas poden ter un diámetro de 170 000 anos luz, mentres que as primeiras non adoitan exceder dos 6000 anos luz.
Ademais de estrelas e as súas astros asociados (planetas, asteroides etc...), as galaxias conteñen tamén materia interestelar, constituída por po e gas nunha proporción que varia entre o 1 e o 10 % da súa masa.
Estímase que o universo pode estar constituído por uns 100 000 millóns de galaxias, aínda que estas cifras varían en función dos diferentes estudos.
Formas de galaxias
A crecente potencia dos telescopios, que permite observacións cada vez máis detalladas dos distintos elementos do universo, fixo posible unha clasificación das galaxias pola súa forma. Establecéronse así catro tipos distintos: galaxias elípticas, espirais, espirais barradas e irregulares.
Galaxias elípticas
miniatura|Galaxia elíptica NGC 1316.
En forma de elipse ou de esferoide, caracterízanse por carecer dunha estrutura interna definida e por presentar moi pouca materia interestelar. Considéranse as máis antigas do universo, xa que as súas estrelas son vellas e atópanse nunha fase moi avanzada da súa evolución.
Galaxias lenticulares
As galaxias deste tipo foron no seu momento galaxias espirais, pero consumiron ou perderon gran parte de materia interestelar, polo que hoxe carecen de brazos espirais e só presenta o seu núcleo. Aínda que ás veces existe certa cantidade de materia interestelar, sobre todo po, que se agrupa en forma de disco ao redor desta. Estas galaxias constitúen ao redor do 3 % das galaxias do universo.
Galaxias espirais
Están constituídas por un núcleo central e dous ou máis brazos en espiral, que parten do núcleo. Este áchase formada por multitude de estrelas e apenas ten materia interestelar, mentres que nos brazos abunda a materia interestelar e ten gran cantidade de estrelas novas, que son moi brillantes. Ao redor do 75 % das galaxias do universo son deste tipo.
Galaxia espiral barrada
É un subtipo de galaxia espiral, caracterizados pola presenza dunha barra central da que tipicamente parten dous brazos espirais. Este tipo de galaxias constitúen unha fracción importante do total de galaxias espirais. A Vía Láctea é unha galaxia espiral barrada.
Galaxias irregulares
miniatura|A galaxia [[NGC 1427A é un exemplo de galaxia irregular. É unha galaxia da categoría Irr-I situada a uns 52 millóns de anos luz.]]
Este tipo de galaxias inclúen unha gran diversidade de galaxias, cuxas configuracións non responden as tres formas anteriores, aínda que teñen en común algunhas características, como a de ser case todas pequenas e conter unha gran porcentaxe de materia interestelar. Calcúlase que son irregulares ao redor do 5 % das galaxias do universo.
A Vía Láctea
A Vía Láctea é nosa galaxia. Segundo as observacións, posúe unha masa de 1012 masas solares e é de tipo espiral barrada. Cun diámetro medio duns 100 000 anos luz calcúlase que contén uns 200 000 millóns de estrelas, entre as cales se atopa o Sol. A distancia desde o Sol ao centro da galaxia é de ao redor de 27 700 anos luz (8,5 kpc) A primeira ollada, obsérvase como un ronsel esbrancuxado de forma elíptica, que se pode distinguir nas noites despexadas. O que non se aprecian son os seus brazos espirais, nun dos cales, o chamado brazo de Orión, está situado o noso sistema solar, e por tanto a Terra.
miniatura|Vía Láctea Todas as estrelas e a materia interestelar que contén a Vía Láctea, tanto no núcleo central como nos brazos, están situadas dentro dun disco de 100 000 anos luz de diámetro, que vira sobre o seu eixo a unha velocidade lineal superior aos 216 km/s.
As Campeiras, Valdoviño, Valdoviño
As Campeiras é un lugar da parroquia de Valdoviño no concello coruñés de Valdoviño na comarca de Ferrol. Tiña 33 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 18 homes e 15 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 22 habitantes.
Liñares, San Xurxo de Asma, Chantada
Liñares é un lugar na parroquia de San Xurxo de Asma, no concello de Chantada, na comarca de Chantada, pertencente a provincia de Lugo. No ano 2011 tiña 22 habitantes segundo datos do INE e do IGE. deles 13 eran homes e 9 eran mulleres.
Kit Harington
Traxectoria
Harington é principalmente coñecido por participar na serie de televisión da HBO Game of Thrones na que interpreta a Jon Snow.
Mármore
miniatura|200px|dereita|O [[David de Miguel Anxo é unha das esculturas de mármore máis coñecidas do mundo.]]
O mármore é un tipo de rocha compacta formada a partir de rochas calcarias que, sometidas a elevadas temperaturas e presións, acadan un alto grao de cristalización. O compoñente básico do mármore é o carbonato cálcico, cuxo contido supera o 90%; os demais compoñentes son considerados impurezas, sendo estas as que nos dan a gran variedade de cores nos mármores, e definen as súas características físicas. Tras un proceso de puído por abrasión o mármore acada un alto nivel de brillo natural, é dicir sen ceras nin compoñentes químicos. O mármore emprégase principalmente na construción, decoración e escultura. Ás veces é translúcido, ou de diferentes cores, entre as que son máis frecuentes atópanse o branco, o marrón, o vermello, o verde, o negro, o gris, o azul e o amarelo. Tamén pode presentar unha coloración uniforme, xaspeada (a salpicaduras), veteada (tramado de liñas) e diversas configuracións ou mesturas entre elas.
miniatura|170px|dereita|Marmorería en [[Lugo.]]
Características
Con frecuencia outros minerais aparecen xunto á calcita formando o mármore, como o grafito, a clorita, o talco, a mica, o cuarzo, a pirita e algunhas pedras preciosas como o corindón, o granate, a zirconita etc.
Aténdose ao concepto mineralóxico, (non ao artesanal) só se consideran mármores aos agregados granoso-vítreos, formados basicamente por carbonato de calcio e con trazas máis ou menos significativas de carbonato magnésico (mármore dolomítico).
Orixe
O mármore é unha rocha metamórfica resultante do metamorfismo de rochas carbonatadas sedimentarias, como a calcaria e a dolomía, ou tamén pode provir dun mármore máis antigo. Este proceso de metamorfose causa unha completa recristalización da rocha orixinal nun mosaico entrelazado de calcita, aragonita e cristais de dolomita. As temperatura e presión necesarias para formar mármore destrúen usualmente os fósiles e as texturas sedimentarias presentes na rocha orixinal.
O mármore branco puro é o resultado do metamorfismo de calcarias de gran pureza. Os característicos remuíños e veas dos mármores coloreados son debidos normalmente a diferentes impurezas minerais, como arxila, limo, area, óxido de ferro, ou rochas silíceas coma o xaspe, o sílex, o cuarzo ou ópalo, e que están orixinalmente presentes como grans ou capas na pedra calcaria. A coloración verde é normalmente debida á serpentina resultando do alto contido orixinal de magnesio da calcaria ou a dolomita coas impurezas de sílice. Estas impurezas son mobilizadas e recristalizadas pola calor e as elevadas presións do metamorfismo.
Distribución
No conxunto do mundo cinco países exportan o 57 % da produción mundial, que son: Italia (20%), China (16%), India (10%), España (6%) e Portugal (5%). En Galicia a presenza do mármore é rara e de pouca importancia económica. Explotouse hai anos unha canteira en Mondoñedo de mármore ornamental gris azulado, e na lista das 71 canteiras de mármore españolas figura unha en Moeche. Tamén se coñece a existencia de mármores en Paradela ao sur de Portomarín, no Saviñao e Viana do Bolo. O principal produtor de mármore mundial é Novelda na provincia de Alacant, cidade coñecida como O País do Mármore. Ademais existe un mármore branco de gran calidade e con denominación de orixe moi valioso e famoso que é o de Macael na provincia de Almería, cidade coñecida como cidade do ouro branco. Este mármore atópase en obras tan importantes como o patio dos leóns na Alhambra de Granada. Outro mármore ben famoso é o branco de Carrara (Italia).
Variedade do castelán dos catalanófonos
300px|miniatura|Variedades dialectais do castelán en [[España.]] A lingua castelá é amplamente falada na maioría dos territorios catalanfalantes, onde amosa trazos e características produto do contacto coa lingua catalá. Estes territorios son Cataluña, a Comunidade Valenciana (agás algunhas áreas interiores que só son castelanfalantes), as Illas Baleares, Andorra, e a franxa de Aragón. Este contacto lingüístico é aínda maior polo feito de que case tódolos falantes de catalán son bilingües co castelán en maior ou menor medida. Algúns dos trazos morfosintácticos do catalán son transferidos de xeito inconsciente por algúns falantes cando falan en castelán. En moitos falantes cuxa lingua nai é o catalán tamén existen certas influencias na realización alofónica de certos sons, o que informalmente se coñece como parte do "acento catalán".
Pato Lucas
miniatura|240px|dereita|O Pato Lucas como [[Carmen Miranda en Yankee Doodle Daffy, 1943.]] O Pato Lucas (Daffy Dumas Duck nome en inglés orixinal), xurdido o 17 de abril de 1937, é un parrulo bravo que aparece en diferentes capítulos do programa de debuxos animados Looney Tunes, só ou na compaña de Bugs Bunny, Yosemite Sam, Porky Pig, Elmer Fudd, Tazmania devill, Foghorn Leghorn, Gato Silvestre, Marvin the martian ou Speedy Gonzales, de carácter avarento, rabuxento e lingoreteiro, vémolo desenvolvendo varios papeis (vendedor de seguros, heroe intergaláctico, suplantador ou dobre de Bugs Bunny etc.) aínda que todos os seus plans rematan case sempre en fracasos.
Porén, cómpre salientar que cando se creou o personaxe (1937), este era bastante tolo e non tiña mal xenio ningún, polo que ademais todo lle saía ben tal como ao Bugs Bunny.
Nuns debuxos do Pato Lucas de 1937, comparado cuns de hoxe, pódese apreciar que cando o personaxe está con Elmer Fudd é un parrulo tolo, e cando se atopa co Bugs Bunny é endemoñado, fungón e desafortunado.
Fala hispana
Na fala hispana, coa que se emitiu en Galiza, o personaxe tivo diferentes actores de dobraxe. O personaxe foi interpretado por Jorge Arvizu nas súas primeiras aparicións, para ser retomado por Arturo Mercado. Actualmente a voz do personaxe recae en Luis Alfonso Mendoza, aínda que a dobraxe hoxe en día adoita ser en castelán no territorio español.
Desastres da guerra
Os desastres da guerra ('Los desastres de la guerra') son 82 gravados do pintor español Francisco de Goya, realizados entre os anos 1810 e 1820. O horror da guerra móstrase especialmente cru e penetrante nesta serie. Os cadros detallan as crueldades cometidas polos soldados napoleónicos na loita co pobo español en armas contra a ocupación francesa.
Durante a vida de Goya só se realizaron dúas edicións completas. A primeira edición apareceu en 1863 e seguiron outras en 1892, 1903 e 1906.
* Este título está traducido e posibelmente non é igual que o orixinal.
Protocolo IPv6
O IPv6 é a versión 6 do protocolo IP. O IPv6 ten como obxectivo substituír o patrón anterior, o IPv4, que só soporta preto de 4.000 millóns ( 4 x 109) de enderezos, en canto que o IPv6 soporta 3.4 x 1038 enderezos. A previsión actual para a esgotamento de todos os enderezos IPv4 libres para atribución a operadores é de xaneiro de 2014, o que significa que a transición da versión do IPv4 para o IPv6 é inevitábel nun futuro próximo.
Formato do datagrama IPv6
Un datagrama osmar IPv6 é constituído por un cabeceira base, ilustrado na figura que se segue, seguido de cero ou máis cabeceiras de extensión, seguidos despois polo bloque de dados.
miniatura|400px|IPv6 header Formato da cabeceira base do datagrama IPv6:
Fragmentación e determinación do percurso
No IPv6 o responsábel da fragmentación é o host que envía o datagrama, e non os routers intermedios como no caso do IPv4. No IPv6, os routers intermedios descartan os datagramas maiores que o MTU da rede. O MTU será o MTU mínimo soportado polas diferentes redes entre a orixe e o destino. O sistema orixe, alén de determinar o MTU, fragmenta o datagrama de forma a que este se axuste ao MTU.
O proceso de descuberta do MTU ten que ser dinámico, porque o percurso pode alterarse durante a transmisión dos datagramas.
No IPv6, un prefixo non fragmentábel do datagrama orixinal cópiase en cada fragmento. A información de fragmentación gárdase nun cabeceira de extensión separado. Cada fragmento iníciase por unha compoñente non fragmentábel seguida dun cabeceira do fragmento.
Múltiplas cabeceiras
Unha das novidades do IPv6, é a posibilidade de utilización de múltiplas cabeceiras encadeados. Estes cabeceiras extra permiten unha maior eficiencia, debido a que o tamaño da cabeceira pode axustarse ás necesidades. Tamén permite unha maior flexibilidade, porque poden ser sempre engadidos novas cabeceiras para satisfacer novas especificacións.
Enderezamento
Se un grupo de varios díxitos seguidos for 0000, pode ser omitido. Por exemplo, 3ffe:6a88:85a3:0000:0000:0000:0000:7344 é o mesmo enderezo IPv6 que: 3ffe:6a88:85a3::7344
Existen no IPv6 tipos especiais de enderezos:
Estruturas de enderezos de transición
Os enderezos IPv6 poden ser compatíbeis con IPv4, podendo o primeiro conter enderezos IPv4.
Para tal, os 128 bits do IPv6 fican así divididos:
Enderezos IPv6 compatíbeis con IPv4: ::<enderezo IPv4>
Os enderezos IPv6 poden mapearse para IPv4 e concíbense para routers que soporten os dous protocolos, permitindo que nos IPv4 fagan un "túnel" a través dunha estrutura IPv6. Ao contrario dos anteriores, estes enderezos son automaticamente construídos polos routers que soportan ambos os protocolos.
Enderezos IPv6 mapeados para IPv4: ::FFFF:<enderezo IPv4>
Outras estruturas de enderezos IPv6
Existen outras estruturas de enderezos IPv6:
Áed Find
Áed Find (Áed o Branco), ou Áed mac Echdach, finado no ano 778, foi rei de Dalriada (o oeste da actual Escocia e o condado de Antrim, en Irlanda). Áed era fillo de Eochaid mac Echdach, un descendente de Domnall Brecc da dinastía de reis Cenél nGabráin.
Laia Cañigueral
Laia Cañigueral i Olivé, nada o 11 de marzo de 1981 en Cassà de la Selva, é unha política catalá. Foi deputada pola provincia de Xirona no Congreso dos Deputados durante a VIII lexislatura por ERC, o 21 de maio de 2019 regresa ó Congreso pola XIII lexislatura.
Condado de Dobeles
O condado de Dobeles é un dos condados nos que se atopa dividida Letonia.
As Covas, Valdoviño, Valdoviño
As Covas é un lugar da parroquia de Valdoviño no concello coruñés de Valdoviño na comarca de Ferrol. Tiña 21 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 7 homes e 4 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 18 habitantes.
Poro nuclear
miniatura|350px|Detalle dun poro nuclear da envoltura nuclear en vista lateral. 1. Envoltura nuclear. 2. Anel externo. 3. Raios. 4. Cesta. 5. Filamentos. (Debuxo baseado en imaxes de microscopía electrónica)
Os poros nucleares son orificios ocupados por grandes complexos proteicos (complexo do poro nuclear) que atravesan a envoltura nuclear, comunicando o núcleo celular co citoplasma da célula eucariota. Como media na envoltura nuclear dunha célula de vertebrado hai uns 2000 complexos dos poros nucleares, pero isto varía dependendo do tipo celular e o estado do ciclo celular no que se atope. As proteínas que forman parte do complexo do poro nuclear denomínanse nucleoporinas. Aproximadamente a metade das nucleoporinas conteñen un pregamento en solenoide alfa (formado por varias hélices alfa enroladas circularmente) ou un pregamento de tipo propulsor beta (ou β-propeller, formado por varias láminas beta en disposición toroidal), ou ben, noutros casos, teñen ambos en dominios estruturais separados. A outra metade das nucleoporinas presenta características estruturais típicas de proteínas "non pregadas en estado nativo", é dicir, son proteínas moi flexibles que no seu estado normal carecen dunha estrutura secundaria ordenada. Estas proteínas de estrutura desordenada son as nucleoporinas FG, así chamadas porque a súa secuencia de aminoácidos contén moitas repeticións do dipéptido fenilalanina—glicina.
Os complexos dos poros nucleares permiten o transporte de moléculas solubles en auga a través da envoltura nuclear. Este transporte inclúe o paso de ARN e subunidades dos ribosomas desde o núcleo ao citoplasma, e de proteínas (como as ADN polimerases, laminas ou histonas), carbohidratos, moléculas de sinalización e lípidos desde o citoplasma cara ao núcleo. É de salientar que o complexo do poro nuclear pode canalizar activamente 1000 translocacións de substancias por complexo e por segundo. Aínda que as moléculas pequenas poden simplemente difundir a través dos poros, as moléculas grandes poden ter secuencias sinalizadoras específicas de recoñecemento e difundir cara o interior ou exterior do núcleo coa axuda das nucleoporinas. Isto coñécese como o ciclo Ran. Cada unha das oito subunidades proteicas que rodean o poro real (o anel externo) proxecta unha proteína con forma radial na canle do poro. O centro do poro con frecuencia parece que contén unha estrutura a modo de tapón. Aínda non se sabe se esta estrutura é un verdadeiro tapón ou se se trata simplemente dunha molécula transportada que está atravesando o poro.
Tamaño e complexidade
O complexo do poro nuclear completo ten un diámetro duns 120 nanómetros en vertebrados. O diámetro da canle interna é menor, duns 9 nm, pero varía segundo as especies, cunha profundidade, tamén variable, duns 45 nm. Como comparación, as moléculas de ARNm, que son monocatenarias e teñen que atravesar os poros, teñen un grosor duns 0,5 a 1 nm. A masa molecular dos complexos do poro de mamíferos é duns 124 megadaltons e comprende aproximadamente 30 compoñentes proteicos diferentes, cada un con múltiples copias. No lévedo Saccharomyces cerevisiae é menor, e pesa só 66MDa.
Transporte a través do complexo do poro nuclear
miniatura|600px|O ciclo Ran-GTP miniatura|300px|Poros nucleares, [[lámina nuclear e cromatina]] miniatura|dereita|Ciclo de Ran. As pequenas partículas (<~40kDa) poden pasar a través do complexo do poro nuclear por difusión pasiva. Partículas meirandes tamén poden pasar a través do poro pero en cantidades case desprezables. Para un transporte eficiente a través do poro requírense varios factores proteicos. As carioferinas, as cales poden funcionar como importinas ou exportinas son parte da superfamilia de proteínas Importinas-β, na que todas comparten unha estrutura tridimensional semellante.
Importación de proteínas
Calquera molécula que leve un sinal de localización nuclear exposto será transportada rápida e eficientemente a través do poro. Coñécense varias secuencias sinal de localización nuclear, e xeralmente conteñen unha secuencia polipeptídica conservada con residuos básicos como Pro-Lys-Lys-Lys-Arg-Lys-Val (ou PKKKRKV ). Calquera substancia que leve un destes sinais de localización nuclear será recollida por importinas e levada ao núcleo.
O esquema clásico da importación de proteínas con sinais de localización nuclear comeza coa unión da importina-α á secuencia do sinal de localización nuclear, e actúa como unha ponte para que se una a importina-β. O complexo importina-β—importina-α—molécula transportada é entón dirixido cara ao poro e difunde a través del. Unha vez que o complexo está no núcleo, a RanGTP únese á importina-β e sepáraa do complexo. Entón a proteína de susceptibilidade da apoptose celular (CAS), que é unha exportina que está ligada no núcleo á RanGTP, separa a importina-α da molécula transportada. A proteína con sinal de localización nuclear queda así libre no nucleoplasma. A importinaβ-RanGTP e o complexo importinaα-CAS-RanGTP difunde de volta ao citoplasma, onde a hidrólise do GTP a GDP provoca a liberación das importinaβ e α, as cales quedan dispostas para a importación dunha nova proteína con sinal de localización nuclear.
Aínda que a molécula transportada pasa a través do poro coa axuda de proteínas chaperonas, a translocación a través do poro non depende do gasto de enerxía. Porén, para completar o ciclo de importación precísase a hidrólise de 2 GTPs e é, por tanto, dependente dun gasto enerxético, polo que debe considerarse como un transporte activo. O ciclo de importación está alimentado polo gradiente núcleo-citoplásmico de RanGTP. Este gradiente xordee da localización exclusiva dos RanGEFs no núcleo, que son proteínas que intercambian GDP a GTP nas moléculas Ran. Así hai unha elevada concentración de RanGTP no núcleo comparado co citoplasma.
Exportación de proteínas
Algunhas proteínas nucleares deben exportarse do núcleo ao citoplasma, igual que as subunidades dos ribosomas e os ARN mensaxeiros. Para isto existe un mecanismo de exportación similar ao de importación.
No esquema clásico da exportación, as proteínas cunha secuencia nuclear de exportación poden unirse no núcleo para formar un complexo heterotrimérico cunha exportina e a RanGTP (por exemplo a exportina CRM1). O complexo pode entón difundir ao citoplasma onde se hidroliza GTP e a proteína con secuencia nuclear de exportación é lberada. O CRM1-RanGDP difunde de volta ao núcleo onde as RanGEFs fan o intercambio de GDP a GTP. Este proceso é tamén dependente do gasto de enerxía, xa que consome un GTP. A exportación coa exportina CRM1 pode ser inhibida pola leptomicina B.
Exportación de ARN
Existen diferentes vías de exportación a través dos poros nucleares para cada tipo de ARN. A exportación de ARN tamén está mediada por secuencias de exportación nuclear; estas secuencias están en proteínas de unión ao ARN (agás no caso do ARNt, que non ten ningún adaptador). É salientable que, excepto o ARNm, todos os ARN virais e ARN celulares (ARNt, ARNr, snRNA, microARN) son dependentes da RanGTP. Para a exportación do núcleo do ARNm son necesarios factores de exportación. Son factores de exportación o Mex67/Tap (subunidade maior) e o Mtr2/p15 (subunidade menor).
Ensamblaxe do complexo dos poros nucleares
Como os complexos dos poros controlan o acceso ao xenoma, é esencial que existan en grandes cantidades en momentos do ciclo celular nos que se necesita moita transcrición. Por exemplo, certos mamíferos e as células de lévedos dobran a cantidade de complexos dos poros no núcleo entre as fases G1 e G2 do ciclo celular. E os ovocitos acumulan un gran número de complexos dos poros para prepararse para as rápidas mitoses que se producen nas fases iniciais do desenvolvemento. As células en interfase deben tamén acrecentar o nivel de xeración de complexos dos poros para manter constantes os niveis dos mesmos na célula, xa que algúns poden estragarse. Algunhas células poden mesmo incrementar o número de complexos dos poros debido a un aumento da demanda de transcrición.
Teorías de ensamblaxe
Hai varias teorías que tratan de explicar como se ensamblan estes grandes complexos proteicos. Dado que a immunodepleción de certos complexos proteicos, como o complexo Nup 107–160, leva á formación de núcleos sen poros, é probable que os complexos Nup estean implicados na fusión da membrana externa da envoltura nuclear coa interna, en lugar de que sexa a fusión previa da membrana (con unión posterior dos complexos) a que comece a formación do poro. Hai varias maneiras de que isto conduza á formación dun complexo do poro completo.
Desensamblaxe
Durante a mitose os complexos dos poros nucleares parecen desensamblarse por fases. Algunhas nucleoporinas periféricas como a Nup 153, Nup 98 e Nup 214 disgréganse do complexo do poro. O resto, que poden ser consideradas proteínas de armazón, permanecen estables en forma de complexos anulares cilíndricos na envoltura nuclear. Esta desensamblaxe dos grupos periféricos dos complexos dos poros moi probablemente está impulsada polo fosfato, xa que varias destas nucleoporinas son fosforiladas durante as fases da mitose. Porén, non se coñecen os encimas implicados na fosforilación in vivo. En metazoos (os cales presentan mitose aberta) a envoltura nuclear degrádase rapidamente despois da perda das Nups periféricas. A razón disto pode ser o cambio na arquitectura dos complexos dos poros. Este cambio pode facer que o complexo do poro sexa máis permeable aos encimas que interveñen na degradación da envoltura nuclear, como a tubulina citoplasmática, e tamén permitir a entrada de proteínas reguladoras mitóticas chave.
Preservación da integridade do núcleo en certos fungos
Observouse en fungos que experimentan mitoses pechadas (nas cales o núcleo non desaparece), que o cambio da barreira de permeabilidade da envoltura nuclear debíase a cambios nos complexos dos poros nucleares e isto era o que permitía a entrada de reguladores mitóticos. En Aspergillus nidulans o cambio na composición dos complexos dos poros parece efectuala a quinase mitótica NIMA, posiblemente por fosforilación das nucleoporinas Nup98 e Gle2/Rae1. Esta remodelación parece que permite aos complexos de proteínas cdc2/cyclinB entrar no núcleo xunto con moitas outras proteínas como as tubulinas solubles. O armazón dos complexos dos poros queda intacto durante toda a mitose pechada. Isto parece preservar a integridade da envoltura nuclear.
SMS Königsberg
Conflito
Os británicos perante a posibilidade de que estoupase un conflito enviaron varios navíos preto da costa de Dar es Salam con ordes de afundilo de se iniciar. Cando o 5 de agosto comezou a guerra, o Königsberg preparouse para cumprir as ordes de interceptar os convois e navios inimigos. Inglaterra suspendeu os transportes pola costa oriental africana e enviou tres navíos, pero dous víronse obrigados a regresar á súa base en Suráfrica e o Königsberg afundiu o 19 de setembro ao que quedaba, o HMS Pegasus que estaba no peirao de Zanzíbar, ao tempo que minaba o porto. Problemas nas caldeiras impedíronlle regresar a Alemaña como pretendía e buscou refuxio no río Rufiji mentres se facía a reparación. En outubro e novembro os cruceiros da mariña inglesa Chatham, Dartmouth e Weymouth achegáronse e destruíron o barco que o fornecía de carbón, ao tempo que os británicos afundían un navío na foz do río para evitar que o Königsberg puidera escapar e virábanse as baterías da costa. Empregouse un hidroavión Curtiss civil, e máis tarde empregáronse dous aeroplanos Sopwith da Royal Navy para localizalo.
Tentáronse usar dous grandes canóns dun vello navío, o HMS Goliath, para afundir o cruceiro, aínda que non funcionou. Os torpedeiros HMS Mersey e HMS Severn traídos dende o Reino Unido danaron seriamente ao Königsberg o 6 de xullo de 1915. O 11 de xullo produciuse o segundo ataque, combinado de forzas aéreas e navais. Os alemáns decidiron abandonalo no delta do Rufiji despois de retirar o armamento que podía ser usado na campaña de terra. Morreron 32 mariños alemáns e foron 65 os feridos graves. O resto chegaron a Dar es Salam para participar na defensa da cidade.
L'últim home que parlava català
L'últim home que parlava català é unha novela do escritor e diplomático Carles Casajuana, publicada en Barcelona por Editorial Planeta en 2009, e gañadora do Premi Ramon Llull de novel·la do mesmo ano.
Trama
Ramón Balaguer é un escritor que pediu unha excedencia para dedicarse por completo a escribir unha novela sobre a separación dunha parella. Vive nun bloque de edificios do barrio barcelonés de La Ribera, e é o único habitante do seu edificio. Balaguer sofre acoso inmobiliario por parte do propietario dos demais pisos do bloque, un tal Soteras, para que marche e ter vía libre para reformar o edificio e poder especular coas vivendas. Pero Balaguer resístese a marchar até non rematar a novela, á cal dedicou moitos esforzos económicos e de concentración.
Un día ve que alguén ocupou un dos pisos baleiros. Pensa que é unha trampa de Soteras e intranquilízase, pero descobre que é outro escritor afeccionado, Miquel Rovira. Está a escribir unha novela ambientada no futuro, sobre o último home que falaba catalán, desde un punto de vista policial, analizando as causas e nun principio sen discurso moral. Conforme avanza a trama, analízase o proceso de escritura e o contido da novela.
Rovira coñece a Balaguer por outras novelas súas, pero critícalle que escriba nun castelán forzado, demasiado catalán, o que Balaguer non atopa correcto. Entre eles xorde unha amizade e comezan a facer cousas xuntos. Un día van cear co grupo de amigos e amigas de Rovira, e Balaguer pode ver que son bastante fundamentalistas coa situación da lingua catalá. Balaguer comeza unha relación amorosa con Rosa, a rapaza que estaba con Miquel.
Ao coñecer a nova relación Rovira enfádase, pero perdoa a Balaguer pola paixón literaria e creadora que comparten. Mentres tanto, Soteras continúa acosando a Balaguer, descobre a Rovira e tapia a porta do piso que ocupaba. Tamén a relación entre en Balaguer e Núria vai a máis, pero cando esta se decata de que a literatura é máis importante que ela, que non se decide a aceptar os cartos que lle ofrecen polo piso e iniciar unha vida en común, déixao.
Ao final Rovira chega á conclusión da súa novela sobre a desaparición do catalán, pero queda aberta a situación de Balaguer e a súa novela.
Narración
A novela está narrada en terceira persoa, cun narrador omnisciente. Desenvólvese en Barcelona, principalmente no barrio vello no que vive Balaguer, durante un inverno.
A Barca, Anllo, Sober
A Barca é un lugar da parroquia de Anllo, no concello de Sober. En 2020 tiña unha poboación de 5 habitantes, 4 homes e 1 muller.
O lugar sitúase a 200 m de altitude, xunto á desembocadura do río Cabe no río Sil. Do outro lado do Cabe está a aldea da Barca (Frontón, Pantón).
O Boeiro, Valdoviño, Valdoviño
O Boeiro é un lugar da parroquia de Valdoviño no concello coruñés de Valdoviño na comarca de Ferrol. Tiña 49 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 28 homes e 21 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 43 habitantes.
Estado de emerxencia
O estado de emerxencia abrangue distintas categorías, graduadas en función das circunstancias que provocan a alteración da normalidade. Aínda que a lexislación de cada estado estabelece as categorías oportunas, nun estado de emerxencia o goberno resérvase o poder para restrinxir ou suspender o exercicio dalgúns dereitos da cidadanía. Os dereitos restrinxidos poden ser os referentes á liberdade e a seguridade persoal, a inviolabilidade do domicilio e a liberdade de reunión ou de tráfico, entre outros. Durante este estado, as forzas armadas dun país poden asumir o control da orde interna.
Polo xeral, as distintas categorías que abrangue o estado de emerxencia estabelécense na constitución de cada país. No caso portugués, por exemplo, a Constitución da República Portuguesa de 1976 determina no seu artigo 19 que os réximes excepcionais son o estado de emerxencia e o estado de sitio. En troques, a Constitución Española de 1978 sinala tres réximes excepcionais no seu artigo 116: alarma, excepción e sitio.
Antonio de la Torre
Antonio de la Torre Martín, nado en Málaga o 18 de xaneiro de 1968 é un actor e xornalista español.
Traxectoria
Antonio de la Torre licenciouse en xornalismo, mais sempre tivo claro que quería dedicarse á interpretación. Traballou en Canal Sur Radio presentando os informativos deportivos da fin de semana e en Canal Sur Televisión. Durante esta última etapa profesional estivo viaxando periodicamente a Madrid para seguir diversos cursos de interpretación e estudar na escola de Cristina Rota.
O primeiro papel que interpretou no cinema foi en Los peores años de nuestra vida (1994), de Emilio Martínez Lázaro. En televisión chegoulle o éxito na miniserie Padre Coraje co papel de El Loren aínda que tamén participara en Lleno por favor, serie de éxito interpretada por Alfredo Landa, en Antena 3.
Isidro Pondal Abente
Traxectoria
Médico director do corpo de baños, foi director do balneario de Mondariz.
Casou con Teresa Araoz Royo e foi pai de Matilde Pondal Araoz, que casou con José Parga Casal. Foi avó de Isidro Parga Pondal.
ATC Código A11
O ATC Código A11 é unha sección do Sistema de Clasificación Química Anatómico-Terapéutica.
As Cernadas, Filgueira de Traba, Oza-Cesuras
As Cernadas é un lugar da parroquia de Filgueira de Traba no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña dez habitantes (cinco homes e cinco mulleres).
O Chouso
O topónimo galego O Chouso pode referirse a:
Mamma Mia! (filme)
Mamma Mia! é un filme musical británico-estadounidense-sueco adaptado do musical de Broadway Mamma Mia!, que está baseado nas cancións do exitoso grupo pop ABBA, con música adicional composta polo membro de ABBA Benny Andersson. O filme foi dirixido por Phyllida Lloyd e distribuído por Universal Pictures en colaboración con Playtone and Littlestar de Tom Hanks e Rita Wilson. Meryl Streep interpreta o papel da nai solteira Donna Sheridan. Pierce Brosnan (Sam Carmichael), Colin Firth (Harry Bright) e Stellan Skarsgård (Bill Anderson) interpretan ós tres posibles pais da filla de Donna, Sophie (Amanda Seyfried). Mamma Mia! recibiu críticas dispares e tivo unha recadación de $609,8 millóns sobre un orzamento de $52 millóns.
Emilio Aragón Álvarez
Emilio Tomás Aragón Álvarez, máis coñecido como Emilio Aragón e ao principio da súa carreira como Milikito, nado na Habana, Cuba o 16 de abril de 1959, é un humorista, actor, músico,presentador, director de cine, guionista, compositor e empresario audiovisual español. Foi o presidente honorífico da cadea de televisión La Sexta. É fillo do famoso pallaso español Emilio Aragón Bermúdez, máis coñecido como Miliki (1929-2012).
Traxectoria
Pertencente á saga da Familia Aragón, é fillo de Emilio Aragón Bermúdez (Miliki) e de Rita Violeta Álvarez.