cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tisanópteros
Historia natural
Os trips que se alimentan de follas poden ser responsables da polinización da planta mentres se alimentan,    pero a súa contribución (negativa) máis obvia ao seu ecosistema é o dano que poden causar ao alimentarse. Este impacto pode variar pola amplitude da selección de especies das que se alimenta, xa que hai unha considerable amplitude en afinidade de hóspedes nesta orde, e mesmo entre especies, variando o grao de fidelidade que teñen por un hóspede determinado. A familia Thripidae é especialmente salientable pola grande amplitude de hóspedes dos seus membros; de feito, a maioría dos trips que causan pragas pertence a esta familia.
Aínda que está pouco documentado, crese que a comunicación química é importante para o grupo. No intestino posterior prodúcense unhas secrecións anais, que se liberan polas sedas posteriores como disuasión para os depredadores. Moitos trips forman bugallas nas plantas cando se alimentan ou poñen nelas os ovos. Algúns dos Phlaeothripidae formadores de bugallas, como os dos xéneros Kladothrips e Oncothrips forman grupos eusociais similares a colonias de formigas, con raíñas reprodutoras e castas de soldados non reprodutores.
Ciclo de vida
A rapidez con que os trips realizan o seu ciclo de desnevolvemento depende moito das condicións ambientais, como a temperatura e a calidade nutricional das súas fontes de alimentos. O ciclo empeza con ovos, que son extremadamente pequenos (duns 0,2 mm de longo) e con forma de ril. A eclosión ten lugar desde só un día despois ata varias semanas. As femias da suborde Terebrantia están equipadas cun ovipositor, que usan para cortar os tecidos das plantas e formar fendas e poñer nelas os ovos, un en cada fenda. As femias da suborde Tubulifera carecen de ovipositor e poñen os seus ovos un por un ou en pequenos grupos na superficie exterior das plantas. Os trips pasan despois por dous ínstares sen ás ou ninfas. miniatura|Estadio de ninfa. Como son insectos hemimetabolos, os Thysanoptera non sofren unha metamorfose completa, pero pasan por un estadio similar no cal non se alimentan e son case inmóbiles. Ambas as subordes de trips pasan primeiro por un curto estadio prepupal que dura como máximo un día, durante o cal buscan gretas escuras nas plantas, agochándose en xemas de flores estreitamente empaquetadas ou baixo codias, ou baixan da planta e escavan entre a capa de follas caídas do chan ou no solo solto. Algúns trips despois constrúen unha cuberta pupal ou casulo. Nos trips terebrantios, vén despois un ínstar pupal, mentres que nos tubulíferos, hai dous estadios pupais. Durante estes estadios, crecen as xemas das ás e estruturas reprodutoras e maduran ás formas adultas.
Todos os xéneros descritos de trips son organismos haplodiploides que poden realizar a partenoxénese, e algúns presentan arrenotoquia e outros telitoquia. Nalgúns casos viven neles bacterias endosimbióticas que determinan o sexo do xénero Wolbachia, que xogan un papel na definición do modo reprodutor dalgunhas poboación de trips. Por exemplo, varias especies que normalmente teñen machos e femias establecéronse en Norteamérica con só membros dun sexo.
Cando ten lugar o apareamento, este pode durar de minutos a horas. A maioría das femias de trips teñen un período de preoviposición que dura dun día a unha semana durante o cal maduran os ovos e antes do cal non poden aparearse.
Impacto para os humanos
miniatura|250px|Ponticulothrips diospyrosi sobre un dedo para comparar o tamaño.
Moitos trips son pragas de cultivos agrícolas debido aos danos causados pola alimentación en flores en desenvolvemento ou vexetais, causando decoloración, deformidades e unha venda máis difícil do produto. Os trips poden tamén servir como vectores de enfermidades das plantas, como as cauisadas por Tospovirus. Coñécense uns 20 virus que infectan plantas tansmitidos por trips. Estes virus envoltos están considerados entre algúns dos patóxenos de plantas emerxentes máis daniños en todo o mundo. O trip Frankliniella occidentalis, que agora ten unha distribución mundial, considérase o vector primario de enfermidades primarias causadas por Tospovirus.
Esta explosión global da área de distribución de especies de trips non é rara, xa que o seu tamaño pequeno e a súa predisposición cara a sitios encerrados fan que sexan difíciles de detectar durante a inspección fitosanitaria. Cando isto se combina coa crecente globalización do comercio e o crecemento da agricultura de invernadoiro, non sorprende que os trips estean entre o grupo de especies invasoras de máis rápido crecemento no mundo. Son exemplos deste espallamento mundial as especies Frankliniella occidentalis, Scirtothrips dorsalis e Thrips palmi.
Os trips desenvolven doadamente resistencia aos pesticidas e hai unha constante investigación para procurar a maneira de controlalos. Isto fai que os trips sexan modelos ideais para comprobar a efectividade de novos pesticidas e métodos de control.
Os trips que se alimentan de flores son atraídos por flores de vivas cores (como o branco, azul e, especialmente, amarelo). Non é infrecuente nalgunhas especies (por exemplo, Frankliniella tritici e Limothrips cerealium, que "piquen" aos humanos en ditas circunstancias. Aínda que ningunha especie se alimenta de sangue nin transmite enfermidades a animais, producen irritación na pel.
Aínda que moitos trips se consideran pragas, algúns tamén axudan á polinización das plantas. A especie Thrips setipennis é o único polinizador da planta Wilkiea huegeliana, que é unha pequena árbore ou arbusto unisexual que florece anualmente nos bosques pluviais do leste de Australia. En Australia, T. setipennis serve como polinizador obrigado doutras plantas do bosque, como Rapanea howittiana e Rapanea variabilis. Os trips son tamén os polinizadores primarios de plantas da familia Ericaceae
Control dos trips
Debido ao seu pequeno tamaño e alta taxa de reprodución, os trips son difíciles de controlar usando os controis biolóxicos de pragas clásicos. Todos os predadores deben ser o suficientemente pequenos e delgados como para penetrar nas fendas onde se agochan os trips cando se alimentan, e entón poden depredar os ovos e larvas. Só dúas familias de himenópteros parasitoides parasitan os ovos e larvas, os Eulophidae e os Trichogrammatidae. Outros axentes de biocontrol dos trips adultos e larvas inclúen as avespas Anthocoridae do xénero Orius e os ácaros Phytoseiidae. Son útiles cando se quere facer un uso limitado de pesticidas para controlar os trips nos campos e invernadoiros. Outra estratexia efectiva contra as pragas de trips son insecticidas biolóxicos, como os fungos Beauveria bassiana ou Verticillium lecanii. Un esprai de xabón insecticida é efectivo contra os trips. Científicos xaponeses informaron que hai unha diminución efectiva das larvas e adultos do trip do melón cando se ilumina as plantas con luz vermella.
Pluma de voo
upright|miniatura|[[Miñato real (Milvus milvus) en voo, mostrando as súas rémixes e rectrices]]
As plumas de voo (Pennae volatus) son as plumas pennáceas longas, ríxidas, de forma asimétrica, pero emparelladas simetricamente, das ás e cola das aves; as situadas nas ás denomínanse rémixes ou remeiras, as as da cola, rectrices ou temoneiras. A función primaria das plumas de voo é axudar á xeración do impulso e sustentación, posibilitando o voo das aves. As plumas de voo dalgunhas aves evolucionaron para realizar funcións adicionais, xeralmente asociadas con exhibicións territoriais, rituais de cortexo ou métodos de alimentación. Nalgunhas especies, estas plumas desenvolvéronse dando plumas rechamantes utilizadas en exhibicións visuais de cortexo, mentres que noutras orixinan un son durante os voos de exhibición. As pequenas aserraduras que teñen as estrixiformes no bordo de ataque das rémixes axúdanlle a voar silandeiramente (e, por tanto, a ter máis éxito na caza), mentres que as rectrices moi ríxidas dos petos permítenlles usalas como puntos de apoio aplicándoas contra o tronco cando están agarrados no tronco e peteirando nel. Mesmo as aves non voadoras conservan as súas plumas de voo, aínda que ás veces con formas radicalmente modificadas.
Rémixes
miniatura|350px|Estrutura dos ósos dunha á de ave, indicando os puntos de inserción das rémixes
As rémixes (do latín "remeiro") están localizados na parte posterior da á. Uns ligamentos unen os longos cálamos firmemente aos ósos da á, e unha banda forte e grosa de tecido tendinoso chamada pospataxio axuda a manter e soster as rémixes no seu lugar. As rémixes equivalentes dun exemplar de ave son simétricas nas dúas ás, e son bastante similares en tamaño e forma (a non ser en casos de danos ou mutacións), aínda que non necesariamente en padrón. Dánselles diferentes nomes dependendo da súa posición ao longo da á.
Primarias
As especies varían algo no número de primarias que posúen. Este número en non paseriformes varía xeralmente entre 9 e 11, pero os mergullóns, cegoñas e flamengos teñen 12, e as avestruces teñen 16. Mentres que os paseriformes máis modernos teñen 10 primarias, algúns outros teñen só 9. Os que teñen 9 perderon a primaria máis distal, que normalmente é moi pequena e ás veces rudimentaria nos paseriformes.
As primarias máis externas están conectadas ás falanxes.
Secundarias
miniatura|upright|Pluma primaria (á esqerda) e secundaria (á dereita) do [[miñato común (Buteo buteo); nótese a orientación asimétrica das plumas]]
As rémixes secundarias están conectadas á ulna. Nalgunhas especies, os ligamentos que unen estas rémixes ao óso están conectados a pequenas proxeccións arredondadas, chamadas protuberancias das plumas, da ulna; noutras especies, non existen tales protuberancias. As plumas secundarias permanecen xuntas en voo (non poden ser separadas individualmente como ocorre coas primarias) e axudan a proporcionar sustentación ao crear a forma de alerón da á da ave. As secundarias adoitan ser máis curtas e anchas que as primarias, con extremos máis romos (ver ilustración). Varían en número desde 6 nos colibrís ata 40 nalgunhas especies de albatros. En xeral, as especies de ás máis longas e grandes teñen un maior número de secundarias. As aves de máis de 40 familias de non paseriformes parece que perderon a quinta pluma secundaria de cada á, un estado chamado diastataxe. Nestas aves, o quinto conxunto de cobertoiras secundarias non cobre ningunha rémixe, posiblemente debido ao retorcemento das papilas das plumas durante o desenvolvemento embrionario. Os gaviformes, mergullóns, pelicanos, falcóns e aguias, grúas, escolopácidos, gaivotas, papagaios e estrixiformes están entre os grupos de aves que perderon estas plumas.
Terciarias
As terciarias orixínanse na rexión braquial e non se consideran verdadeiras rémixes, xa que non están unidas ao óso correspondente, neste caso o úmero. Estas alongadas terciarias "verdadeiras" actúan como cuberta protectora de todas as partes das secundarias e primarias dobradas, e non se consideran tampouco plumas de voo. Aínda así, moitas autoridades usan o termo terciarias para referirse ás secundarias máis internas, nun esforzo de distinguilas doutras secundarias máis simétricas e máis curtas dos paseriformes (que se orixinan no olécranon e realizan a mesma función que as verdadeiras terciarias). O termo umeral utilízase ás veces para aves como os albatros e pelicanos que teñen un úmero longo.
Tectrices
Os cálamos das plumas de voo están protexidos por unha capa de plumas que non son de voo chamadas cobertoiras ou tectrices, e hai polo menos unha capa delas tanto encima coma debaixo das plumas de voo das ás e tamén por riba e por baixo das rectrices da cola. Estas plumas poden variar amplamente en tamaño e, por exemplo, son as tectrices da parte superior da cola do macho de pavo real, e non as súas rectrices, as que constitúen a súa elaborada e colorida "cola".
Emarxinación
As primarias máis externas das grandes aves planadoras, especialmente as rapaces, mostran con frecuencia un pronunciado estreitamento a unha distancia variable ao longo das beiras das plumas. Estes estreitamentos son denominados amosegas ou emarxinacións dependendo do grao da súa inclinación. Unha emarxinación é un cambio gradual, e pode encontrarse a cada lado da pluma. Unha amosega é un cambio abrupto, e só se encontra no bordo de fuga máis ancho da rémixe. (Ambas as dúas son visibles na primaria da foto que mostra as plumas; poden encontrarse a medio camiño entre os lados esquerdo e dereito da pluma, unha amosega pouco profunda na esquerda, e unha emarxinación gradual á dereita.) A presenza de amosegas e emarxinacións crea ocos na punta das ás; o aire é forzado a pasar entre estes ocos, incrementando a xeración de sustentación.
Álula
miniatura|Macho do [[lavanco (Anas platyrhynchos) aterrando coas álulas estendidas no bordo de ataque da á.]]
Atraso no desenvolvemento das rémixes nos hoatzíns
O desenvolvemento das rémixes (e as álulas) dos pitiños de hoatzíns prodúcese con moito máis atraso comparado co desenvolvemento destas plumas noutras crías de aves, presumiblemente porque os hoatzíns novos posúen garras nos dous primeiros dedos. Utilizan estes pequenos ganchos arredondados para agarrarse ás ramas cando gabean polas arbores, e o crecemento de plumas nestes dedos probablemente interferiría con esta funcionalidade. A maioría das crías desta ave despréndense das súas garras entre o día 70 e 100 de vida, pero algunhas consérvanas durante a vida adulta (aínda que desenvolven calosidades e son inutilizables).
Rectrices
As rectrices (do latín "temoneiro") ou plumas temoneiras, axudan á ave a frear e guiar a dirección do seu voo, e están dispostas nuha soa ringleira horizontal na marxe traseira da cola anatómica. Só o par central está unido (por ligamentos) aos ósos da cola; as restantes rectrices están incrustadas nos bulbos rectriciais, estruturas complexas de graxa e músculo que rodean eses ósos. As rectrices están sempre presentes por pares, e a gran maioría das especies teñen seis pares. Están ausentes nos mergullóns e nalgunhas ratites, e moi reducidas en tamaño nos pingüíns. Moitas especies de tetraoninos teñen máis de 12 rectrices. Algunhas especies, como Bonasa umbellus, Tetrastes bonasia e Gallinago gallinago, teñen un número de rectrices que varía entre os individuos. Os pichóns domésticos teñen un número moi variable, debido a séculos de cruzamentos selectivos.
Convencións de numeración
Para poder discutir doadamente sobre procesos da muda ou estruturas corporais, os ornitólogos asignan un número a cada pluma de voo. Por convención, os números asignados ás plumas primarias sempre empezan coa letra P (P1, P2, P3 etc.), os das secundarias coa letra S, os das terciarias con T e os das rectrices cun R.
A maioría das autoridades numeran as primarias en orde descendente, empezando pola primaria máis interna (a máis próxima ás secundarias) e seguindo cara a fóra; outros numéranas en orde ascendente, desde a primaria máis distal cara a dentro. Cada método ten as súas vantaxes. A numeración descendente segue a secuencia normal da muda das primarias na maioría das aves. Ademais, no caso de que unha especie estea en proceso de perder a pequena 10ª primaria distal, como é o caso dos paseriformes, a súa ausencia non inflúe na numeración das restantes primarias. Por outra parte, a numeración ascendente permite unha uniformidade na numeración das primarias dos non paseriformes, xa que estes teñen case invariablemente catro unidas á manus sen importar cantas primarias teñen en total. Este método é especialmente útil para indicar as fórmulas alares (ver máis abaixo), xa que a primaria máis externa é aquela coa que se empezan as medidas.
As secundarias son sempre numeradas de maneira ascendente, empezando coa secundaria máis externa (a máis próxima ás primarias) e continuando cara a dentro. As terciarias tamén se numeran de forma ascendente, mais neste caso, os números continúan consecutivamente desde o número que se lle deu á última secundaria (por exemplo, ... S5, S6, T7, T8, ... etc).
As rectrices sempre se numeran desde o par máis central cara a fóra en ambas as direccións.
Plumas de voo especializadas
miniatura|Macho de [[Vidua paradisaea mostrando as súas rectrices modificadas.]]
Nalgunhas especies, por exemplo, tanto as rémixes coma as rectrices producen un son durante o voo. Estes sons están a miúdo asociados co cortexo ou exhibicións territoriais. As primarias externas do macho do colibrí Selasphorus platycercus producen unha distintiva vibración aguda, tanto no voo directo coma nos fortes descensos en picado que realizan durante as exhibicións de cortexo; esta vibración diminúe cando as primarias externas están desgastadas, e deixa de producirse cando se mudaron ditas plumas. Durante o voo de exhibición en zigzag da avefría (Vanellus vanellus), as primarias máis externas da ave producen un son rumbante. As primarias máis externas do macho de Scolopax minor son máis curtas e lixeiramente máis estreitas que as da femia, e probablemente son a fonte dos sons sibilantes e trilantes feitos durante os seus voos de exhibición de cortexo. O macho de Machaeropterus deliciosus usa as súas secundarias modificadas para facer unha clara chamada de cortexo trilante. Unha secundaria coa punta curvada en cada á é arrastrada contra unha secundaria acanalada adxacente a altas velocidades (de ata 110 veces por segundo, lixeiramente máis rápido que o batido de ás dun colibrí) para crear unha estridulación similar á que producen algúns insectos. Tanto Gallinago delicata coma Gallinago gallinago (ás veces tratadas como subespecies) modificaron as plumas externas da cola, que fan ruído cando están estendidas durante os voos de exhibición con movementos de montaña rusa da ave; cando a ave voa en picado, o aire flúe a través das plumas modificadas e crea unha serie de notas ascendentes e descendentes. As diferenzas entre os sons producidos por estas dúas aves mencionadas, e o feito de que os dous pares de rectrices máis externas de Gallinago delicata estean modificadas (mentres que só o único par máis externo está modificado en Gallinago gallinago) están entre as características utilizadas para xustificar a súa separación en dúas especies separadas (en vez de subespecies).
esquerda|miniatura|Bordo de ataque dunha pluma de moucho, mostrando dentes de serra.
As plumas de voo tamén se utilizan nalgunhas especies para exhibicións visuais. O macho de Caprimulgus longipennis e Caprimulgus vexillarius teñen as primarias P2 modificadas (usando o esquema de numeración descendente explicada arriba), que son mostradas durante os rituais de cortexo. No Caprimulgus longipennis, esta primaria modificada consiste nun cálamo extremadamente longo cunha pequena "bandeirola" (en realidade unha gran rede de bárbulas) no extremo. No Caprimlgus vexillarius, a primaria P2 é unha pluma extremadamente longa (pero por outra parte normal), mentres que as P3, P4 e P5 son succesivamente máis curtas; o efecto conxunto é o dunha punta da á amplamente bifurcada cunha pluma moi longa algo máis alá da metade inferior da forca.
Os machos de moitas especies, que van desde a especie introducida faisán común a moitos Viduidae africanos, teñen un ou máis pares de rectrices máis alongados, os cales desempeñan un papel a miúdo esencial nos seus rituais de cortexo. As plumas do par máis externo de rectrices no macho do paxaro lira son extremadamente longas e moi curvadas nos extremos. Estas plumas están elevadas sobre a cabeza da ave (xunto con algunhas pequenas cobertoiras modificadas da parte superior da cola) durante as súas extraordinarias exhibicións. A modificación das rectrices chega ao seu punto culminante nas aves do paraíso, que mostran todo un surtido de plumas a miúdo modificadas de maneira estraña, que van desde as plumas extremadamente longas de Astrapia mayeri (de case tres veces a lonxitude total do corpo da ave) ás moi enroscadas plumas xemelgas de Diphyllodes magnificus.
As estrixiformes teñen rémixes co bordo de ataque con dentes de serra en vez de liso. Esta adaptación altera o fluxo de aire sobre as ás, eliminando o ruído que crea normalmente o fluxo de aire sobre unha superficie lisa, e permiten que o paxaro voe e cace silenciosamente.
As rectrices dos petos son proporcionalmente curtas e moi ríxidas, o que facilita que se apoien e agarren mellor aos troncos cando se alimentan. Esta adaptación tamén se encontra, aínda que en menor medida, nalgunhas outras especies que se alimentan nos troncos das árbores, como os Dendrocolaptinae e Certhiidae.
Non se determinou aínda a función de todas as modificacións nas plumas de voo. Por exemplo, as andoriñas macho dos xéneros Psalidoprocne e Stelgidopteryx teñen pequenos ganchos recurvados nos bordos de ataque das súas primarias externas, pero a función destes ganchos non se coñece; algunhas autoridades suxiren que poden producir un son durante as exhibicións de cortexo e territoriais.
Vestixialidade en aves non voadoras
miniatura|O [[Casuarius casuarius mostrando as súas rémixes modificadas.]] Co tempo, un pequeno número de especies de aves perderon a súa capacidade de voar. Algunhas destas, como os patos Tachyeres, non mostran cambios apreciables nas súas plumas de voo. Outras, como o podicipediforme Rollandia microptera e varios rálidos non voadores, presentan unha redución no seu número de primarias.
As rémixes das ratites son suaves e penuxentas; carecen de ganchos entrelazantes e bárbulas que contribúan a darlles rixidez como as que teñen as plumas doutras aves. Ademais, as rémixes dos emús están proporcionalmente moi reducidas en tamaño, mentres que as dos casuarios están reducidas en número e estrutura, consistindo simplemente en de 5 a 6 raques espidos. A maioría das ratites perderon completamente as súas rectrices; só as conservan as avestruces.
Os pingüíns perderon as súas plumas de voo diferenciadas. Nos adultos as ás e colas están cubertas de pequenas plumas ríxidas lixeiramente curvadas como as que teñen no resto do corpo.
A ave neozelandesa que vive no chan kakapo, que é o único papagaio do mundo que non voa, ten rémixes máis curtas, arredondadas e máis simetricamente barbadas que as dos papagaios voadores; estas plumas de voo tamén conteñen menos bárbulas entrelazantes preto das puntas.
Muda
miniatura|A gralla pequena ([[Corvus monedula), mostrando a muda das súas rectrices centrais.]] Unha vez que acaban o seu crecemento, as plumas son esencialmente estruturas mortas. Co tempo, quedan desgastadas e erosionadas, e deben ser substituídas. Este proceso de substitución coñécese como muda. A perda de plumas das ás e cola pode afectar á capacidade de voar da ave (ás veces totalmente) e en certas familias pode afectar a capacidade de alimentarse ou realizar as exhibicións de cortexo. O momento e a progresión da muda das plumas de voo varía, por tanto, entre as familias.
Na maioría das aves a muda empeza nun punto específico do corpo, chamado foco, situado na á ou cola e avanza de maneira secuencial nunha ou ambas as direccións desde alí. Por exemplo, a maioría dos paseriformes teñen un foco entre as primarias máis internas (P1, usando o esquema de numeración explicado máis ariba) e as secundarias máis externas (S1), e un punto de foco en medio do par central de rectrices. Cando empeza a muda dos paseriformes, as dúas plumas máis próximas ao foco son as primeiras en desprenderse. Cando a substitución das plumas chega aproximadamente á metade da lonxitude final, despréndense as seguintes plumas en liña (P2 e S2 das ás, e ambas as R2s da cola). Este padrón de caída e substitución de plumas continúa ata que a muda chega ao final da á ou cola. A velocidade da muda pode variar algo entre especies. Algúns paseriformes que crían no Ártico, por exemplo, despréndense de moitas máis plumas de voo dunha vez (ás veces quedando por un período breve sen poderen voar) para completaren toda a súa muda da á antes de migraren ao sur, mentres que esas mesmas especies cando crían a latitudes máis baixas sofren unha muda máis prolongada.
esquerda|miniatura|A aguia [[Haliaeetus leucogaster en voo, mostrando ondas de muda nas ás.]]
Moitas especies teñen máis dun foco ao longo da á. Nelas empeza a muda en todos os focos simultaneamente, pero xeralmente avanza só nunha dirección. A maioría dos tetraoninos, por exemplo, teñen dous focos alares: un na punta das ás, o outro entre as plumas P1 e S1. Neste caso, a muda avanza descendendo desde ambos os focos. Moitas aves grandes de ás longas teñen múltiples focos alares.
Aves que teñen corpos pesados con ás relativamente curtas teñen gran dificultade para voar con tal de que perdan tan só unhas poucas plumas de voo. Unha muda prolongada como a descrita arriba deixaríaos en estado vulnerable ante os predadores durante unha porción significativa do ano. En vez diso, estas aves perden todas as súas plumas de voo á vez. Isto déixaas totalmente incapaces de voar durante un período de tres ou catro semanas, pero significa que o seu período de vulnerabilidade é significativamente máis curto do que doutro modo sería. Once familias de aves, como os Gaviidae, Podicipedidae e a maiorías dos anseriformes, teñen esta estratexia de muda.
Os cucos presentan o que se denomina muda da á saltatoria. Na súa forma simple consiste na muda e substitución de primarias de números impares e despois as de pares. Porén, hai unhas complexas variacións con diferenzas baseadas na súa historia vital.
Os petos arbóreos, que dependen das súas colas (especialmente o par de fortes rectrices centrais) para sosterse nos troncos mentres se alimentan, teñen unha muda da cola particular. En vez de mudar primeiro as súas plumas centrais da cola, como fan a maioría das aves, manteñen estas plumas ata o final. O segundo par de rectrices (ambas as plumas R2) son as primeiras en caer. (Nalgunhas especies do xénero Celeus e Dendropicos, o terceiro par é o primeiro en caer.) O padrón de caída das plumas e a substitución avanza como se describe nos paseriformes (ver arriba) ata que foron substituídas todas as outras rectrices; só despois se mudan as rectrices centrais da cola. Isto proporciona algunha protección ás plumas en crecemento, xa que están sempre cubertas polo menos por unha pluma existente, e tamén asegura que a cola recentemente endurecida da ave teña a capacidade de substituír as esenciais rectrices centrais que acaban de caer. Os petos que se alimentan no chan, como Jynx, non presentan esta estratexia de muda modificada; de feito, a estas aves mudan primeiro as plumas externas da cola, e a muda avanza en sentido proximal desde alí.
Diferenzas segundo a idade nas plumas de voo
miniatura|Polo da gaivota [[Larus occidentalis dunhas 3 semanas batendo as súas ás en desenvolvemento.]] É frecuente que haxa diferenzas substanciais entre as rémixes e rectrices de espécimes adultos e xuvenís dunha mesma especie de aves. Como todas as plumas xuvenís crecen ao mesmo tempo, o que supón unha tremenda carga de gasto de enerxía para a ave en desenvolvemento, son máis brandas e de peor calidade que as plumas equivalentes dos adultos, as cales se mudan ao longo dun amplo período de tempo (de varios anos nalgúns casos). Como resultado, desgástanse máis rapidamente.
A medida que crecen as plumas a velocidade variable, estas variacións orixinan visibles bandas escuras e claras na pluma completamente formada. Estas denominadas barras de crecemento e as súas anchuras foron utilizadas para determinar o estado nutricional diario das aves. Cada barra clara e escura corresponde aproximadamente a 24 horas de crecemento e o uso desta técnica denomínase ptilocronoloxía (por analoxía con dendrocronoloxía).
En xeral, os xuvenís teñen plumas máis estreitas e máis bicudas na punta. Isto pode ser especialmente visible cando a ave está en voo, particularmente no caso das rapaces. O bordo de escape da á dunha ave xuvenil pode parecer case con dentes de serra, debido aos extremos agudos das plumas, mentres que o dunha ave máis vella será máis recto. As plumas de voo dunha ave xuvenil tamén son de lonxitude uniforme, xa que todas creceron ao mesmo tempo. As dos adultos teñen varias lonxitudes e niveis de desgaste, xa que cada unha se muda en diferente momento.
As plumas de voo dos adultos e xuvenís poden diferir considerablemente en lonxitude, especialmente entre as rapaces. En conxunto os xuvenís adoitan ter rectrices lixeiramente máis longas, unhas ás máis anchas (con primarias externas máis curtas, e primarias máis internas e secundarias máis longas) que os adutos da mesma especie. Porén, hai moitas excepcións. Nas especies de colas máis longas, como o elanio, paxaro secretario e miñato abelleiro, por exemplo, os xuvenís teñen rectrices máis curtas que os adultos. Os xuvenís dalgúns Buteo teñen ás máis estreitas que os adultos, mentres que as dos individuos xuvenís grandes de falcón son máis longas. Teorízase que as diferenzas axudan as aves xoves a compensar a súa inexperiencia, os seus músculos de voo máis febles e peor capacidade voadora.
Fórmula alar
miniatura|A medida da lonxitude das plumas primarias é un dos pasos necesarios para determinar a fórmula alar dunha ave.
Para determinar a fórmula alar das aves, mídese a distancia en milímetros entre as puntas das primarias máis distais e a punta das súas maiores cobertoiras (a maior das plumas que cobre e protexe o cálamo da primaria). Nalgúns casos, isto resulta nun número positivo (por exemplo, a primaria esténdese alén da maior cobertoira), mentres que noutros casos é un número negativo (por exemplo, a primaria está completamente cuberta pola maior cobertoira, como ocorre nalgunas especies de paseriformes). Seguidamente, identifícase a pluma primaria máis longa, e mídense tamén as diferenzas entre a lonxitude desa primaria e a de todas as restantes primarias e da secundaria máis longa, de novo en milimetros. Se calquera das primarias mostra unha amosega ou emarxinación, isto tamén se rexistra, e mídese a distancia entre a punta das plumas e calquera amosega, e a profundidade desta. Todas as medidas de distancias fanse coa á da ave pechada, para manter as posicións relativas das plumas.
Malia que hai unha considerable variación entre membros dunha especie, e aínda que os resultados se ven obviamente afectados polos efectos da muda e rexeneración das plumas, incluso especies moi estreitamente relacionadas mostran claras diferenzas nas súas fórmulas alares.
Extensión primaria
miniatura|Comparación das extensións primairias: [[Phylloscopus collybita (á esquerda) e Phylloscopus trochilus]] A diistancia á que as primarias máis longas dunha ave se estenden máis alá das secundarias (ou terciarias) máis longas cando as súas ás están dobradas denomínase extensión primaria ou proxección primaria. Igual que coas fórmulas alares, esta medida é útil para distinguir entre aves con plumaxes similares; porén, a diferenza do que ocorre coas fórmulas alares, non é necesario ter a ave na man para facer a medida. Esta é unha útil medida relativa, e algunhas especies teñen longas extensións primarias, mentres que outras as teñen máis curtas. Entre os Tyrannidae do xénero Empidonax de América, por exemplo, o Empidonax oberholseri ten unha extensión primaria moito máis curta que a da especie de plumaxe similar Empidonax hammondii. A laverca Alauda arvensis de Europa ten unha proxección primaria longa, mentres que a da moi parecida Alauda gulgula asiática é moi curta.
Como regra xeral, as especies que fan migracións a longa distancia teñen proxeccións primarias máis longas que especies similares que non migran ou fano a distancias máis curtas.
IÉSEG School of Management
miniatura|IESEG Paris La Défense A IÉSEG School of Management é unha escola de negocios con vocación internacional, con campus propios en Lille e La Défense.
Descrición
Esta institución foi fundada en 1964. Imparte unha trintena de programas formativos -entre másters, MBA e formación para altos directivos- que contan coa tripla acreditación internacional de EQUIS, AACSB e AMBA.
A escola, cunha rede de 7.500 antigos alumnos.
A Sabugueira, Grixalba, Sobrado
A Sabugueira é un lugar da parroquia de Grixalba, no concello coruñés de Sobrado na comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE, en 2018 tiña 15 habitantes (7 homes e 8 mulleres).
644
Outros
Historia ano a ano
Mohamed Said Fofana
Traxectoria
Anteriormente foi ministro de Comercio e presidente da Cámara de Comercio. Segundo fontes periodísticas, o presidente Alpha Condé escolleuno para o cargo de primeiro ministro, aínda non ser moi coñecido, polas súas conexións internacionais e as boas relacións que forxou cando era ministro. No seu primeiro discurso tras o seu nomeamento fixo un chamamento á "paz" e á "unidade nacional".
BC Žalgiris Kaunas
O BC Žalgiris Kaunas é o nome co que se coñece ao Basketball Club Žalgiris, un club de baloncesto lituano da cidade de Kaunas, que participa na Lietuvos Krepšinio Lyga e na Baltic Basketball League.
Historia
Fundado en 1944, é o máis prestixioso club de baloncesto de Lituania tanto polos títulos nacionais e internacionais acadados como pola calidade dos xogadores que se formaron na súa canteira, como Arvydas Sabonis ou Saulius Stombergas.
Actualmente compite na Liga nacional de Lituania e na Euroliga. Disputa os seus encontros no Kaunas Sports Hall, con capacidade para 5 000 espectadores. As cores do equipos son o verde e o branco.
República Serbia
A República Serbia (en adiante RS) (serbio: Република Српска) é unha das dúas entidades políticas que forman Bosnia e Hercegovina. A outra é a Federación de Bosnia e Hercegovina. Ten unha superficie de 24 811 km² e unha poboación de 1 490 993 habitantes, e o seu himno titúlase Moja Republika
Nome
A República Serbia é chamada de xeito común na prensa e medios oficiais Republika Srpska. Segundo as regras das linguas eslavas, Srpska (ou sexa de Serbia), pode ser tanto un adxectivo como un nome propio. Por mor da posible confusión entre esta parte de Bosnia e Hercegovina e a República de Serbia (ou Serbia, país independente), en ocasións o nome Republika Srpska déixase sen traducir nos países non eslavos para evitar confusións.
Demografía
A RS comprende o 48% da superficie do país, e ten aproximadamente o 34% da poboación. Estes datos como case todos os da antiga Iugoslavia son estimacións, xa que o derradeiro censo oficial tivo lugar en 1991. O 88,4% da poboación é serbia, bosníacos 10,7% e croatas 0,9%. Durante as guerras dos Balcáns a rexión recibiu a refuxiados serbocroatas e serbobosnios doutras partes da antiga Iugoslavia.
Historia
Trala independencia de Eslovenia e Croacia da antiga Iugoslavia o 24 de outubro de 1991, créase a Asemblea Serbobosníaca para defender os intereses serbobosnios dentro da antiga República Iugoslava de Bosnia e Hercegovina. Esta asemblea organizou un referendo para manterse unidos a Iugoslavia no caso de independencia de Bosnia e Hercegovina. O líder do principal partido serbiobosníaco Radovan Karadzic organizou as "Provincias Autónomas Serbias" e posteriormente declarou os territorios como República do Pobo Serbio de Bosnia e Hercegovina (Република српског народа Босне и Херцеговина). Isto foi declarado inconstitucional polo goberno de Saraxevo, que votou unha nova constitución secesionista de Iugoslavia (caso análogo á da República Krajina de Serbia en Croacia).
En marzo de 1992 proclámase a independencia de Bosnia e Hercegovina co desacordo dos serbobosníacos(un terzo da poboación). Como reacción a República Serbia de Bosnia e Hercegovina declarou a súa independencia o 7 de abril, e o 12 de agosto eliminaba a referencia a Bosnia e Hercegovina no nome quedando só en Republika Srpska. Forzas paramilitares serbias e o exército iugoslavo (JNA, mandado polos serbios pero non formado unicamente por serbios) intentaron impedir a secesión bosníaca.
De 1992 a 1995, é dicir, durante a guerra de Bosnia, os serbobosnios da República Serbia era un dos tres bandos enfrontados: os outros dous eran os bosníacos e os bosníacocroatas da República Croata de Herzeg-Bosnia. Durante a guerra e segundo o Tribunal Internacional para a Antiga Iugoslavia, os serbobosníacos abriron campos de concentración, levaron a cabo masacres masivos (ver masacre de Srebrenica) e actos de xenocidio e limpeza étnica da poboación non serbia.
Segundo o Acordo de Paz de Dayton, a República Serbia ficaría co 49% do territorio de Bosnia e Hercegovina e recoñeceríaselle o status de entidade propia en confederación coa Federación de Bosnia e Hercegovina para formar Bosnia e Hercegovina.
Por mor da guerra e dos desprazamentos forzosos de poboación, a transición á economía de mercado vese complicada. O Alto Representante para Bosnia e Hercegovina tivo que apartar dos seus cargos a moitos dirixentes serbiobosníacos acusados de corrupción ou de crimes de guerra. Debido ó referendo de Montenegro e a cada vez maior insatisfacción dos serbiobosníacos co goberno de Saraxevo, moitos queren convocar un referendo de seu, aínda que a comunidade internacional non acepta a lexitimidade dun referendo convocado por unha das entidades do Acordo de Dayton.
O 1 de xaneiro de 2006 a República Serbia deixou de xeito oficial de ter forzas armadas como reivindicación da OTAN para un acordo de cooperación con Bosnia e Hercegovina. Pese a que Saraxevo é a capital de iure da República Serbia, Banja Luka é a capital de facto, coa maioría das sedes do goberno rexional.
Henry David Thoreau
Henry David Thoreau, nado en Concord, Massachusetts, o 12 de xullo de 1817 e finado en Concord o 6 de maio de 1862, foi un escritor, trascendentalista, e filósofo anarquista estadounidense famoso por Walden e mais polo seu tratado Civil disobedience.
Traxectoria
Thoreau foi agrimensor, naturalista, conferenciante e fabricante de lapis. Ademais de ser un dos pais fundadores da literatura norteamericana, hoxe en día é considerado un pioneiro da ecoloxía e da ética medioambientalista. É tamén o conceptualizador das prácticas de desobediencia civil.
Thoreau quixo experimentar a vida na natureza, polo que desde o 4 de xullo de 1845 viviu dous anos nunha fraga preto de Walden Pond, non lonxe da súa familia e amigos en Concord (como Ralph Waldo Emerson). Abandonou a súa cabana o 6 de setembro de 1847 para vivir coa súa familia. Walden, que relata a súa vida na fraga, foi publicada en 1854.
En 1846 negouse a pagar impostos debido á súa oposición á guerra contra México e á escravitude nos Estados Unidos, polo que foi condenado a prisión durante uns días. Deste feito naceu o seu tratado Civil desobedience. Neste texto declárase un dos conceptos principais da súa ideoloxía: a idea de que o goberno non debe ter máis poder que o que os cidadáns estean dispostos a concederlle, chegando a tal punto que propón a abolición de todo goberno, unha ética contraria á capitalista e burguesa, declarándose inimigo do estado. Considerado por algúns como o primeiro ecoloxista, o seu ensaio foi influente en Tolstoi e en Gandhi.
Nas ciencias naturais o seu prestixio é aínda apreciable. Edward O. Wilson comeza os seus libros sobre The future of life (2002) cunha carta dirixida a Thoreau. A súa obra e exemplo manteñen aínda unha forte influencia nos movementos en defensa dos dereitos civís (o propio Martin Luther King expresou abertamente a súa admiración), o pacifismo e o ambientalismo. En 1960 unha efixie de Thoreau entrou no Panteón dos Heroes Norteamericanos da Universidade de Nova York, xunto a George Washington, Benjamin Franklin, Abraham Lincoln, Thomas Edison e Emerson. En 1998, o presidente dos Estados Unidos propúxoo como modelo das mellores prácticas cidadás e afirmou a superioridade moral da desobediencia civil sobre a violencia.
Escudo da Guinea
200px|right
O escudo de armas da Guinea foi aprobado oficialmente o 23 de decembro de 1993, a raíz da adopción do novo sistema multipartidista.
É un escudo de arxén sumado dunha pomba voando que leva no pico unha rama de oliveira que cae sobre o campo. Por debaixo do escudo, terzado en pau coas cores panafricanas da bandeira estatal: goles (vermello), ouro (amarelo) e sinople (verde). Na parte inferior figura unha fita co lema nacional en francés: "TRAVAIL, JUSTICE, SOLIDARITÉ" (Traballo, Xustiza, Solidariedade).
Escudos históricos
O primeiro emblema oficial da República da Guinea data de 1958, apenas obtida a independencia de Francia, baixo o goberno de Sékou Touré, e tamén era un escudo partido, de goles e sinople, cargado dun elefante contornado de ouro coa trompa levantada. Ía timbrado cunha pomba voando contornada de prata que levaba un ramo de oliveira no pico. Arrodeando o escudo había unha fita de sinople co lema nacional en letras de ouro. Este escudo simbolizaba a forza do novo estado (o elefante) e a vontade de vivir en paz entre os países veciños (a pomba), e foi substituído a raíz do golpe de estado de Lansana Conté do 3 de abril de 1984.
Joan Feynman
Joan Feynman, nada en Queens (Nova York) o 31 de marzo de 1927 e finada o 21 de xullo de 2020, foi unha astrofísica americana. Fixo contribucións importantes ao estudo de temas relacionados co vento solar, relacións Sol-Terra e física magnetosférica. En particular, Feynman foi coñecida por desenvolver a comprensión da orixe das auroras polares, e por crear un método para predicir as manchas solares.
Vida temperá
Feynman criouse en Far Rockaway, Queens, Cidade de Nova York, xunto co seu irmán máis vello, Richard Feynman. A súa familia era orixinaria de Rusia e Polonia; ambos os proxenitores eran xudeus asquenací. Como o seu irmán, Joan foi unha nena inquisitiva, e mostrou  interese en comprender o mundo natural dende unha idade temperá. Aínda así, tanto a súa nai como a súa avoa intentaron disuadila do seu interese pola ciencia. A pesar disto, o seu irmán Richard sempre alentou a súa curiosidade sobre o universo, a introduciu no coñecemento das auroras e fixo dela, con 5 anos, a súa 'axudante de laboratorio'. Convenceuse de que, efectivamente, podía estudar ciencia, cando se topou cun gráfico baseado nas investigacións da notable astrónoma Cecilia Payne-Gaposchkin.
Formación
Feynman graduouse na Universidade de Oberlin. Máis tarde asistiu á Universidade de Siracusa, onde estudou teoría do estado sólido no departamento de física dirixido por Melvin Lax. Durante os seus anos de licenciatura, Feynman tomou un ano sabático para vivir en Guatemala, onde estudou a antropoloxía dos maias que alí viviron. Feynman finalmente conseguiu o seu doutoramento en física en 1958. A súa tese trataba sobre a  "absorción de radiación infravermella en cristais de estruturas reticulares tipo diamante". Tamén realizou traballo pos doutoral na Universidade de Columbia.
Carreira
Entre 1960 e 1962 estivo retirada da investigación para poder coidar ós seus dous fillos, caendo na depresión e sendo aconsellada de volver ó traballo por un terapeuta. Volveu traballar, primeiro a tempo parcial, no Columbia University’s Lamont-Doherty Earth Observatory, onde comezou o estudo da magnetosfera.
No 1971 comezou a traballar no Ames Research Center da NASA. Posteriormente, pasou ó High Altitude Observatory no National Center for Atmospheric Research en Boulder, Colorado, á National Science Foundation (NSF) e ó Boston College, pasando no 1985 ó Jet Propulsion Laboratory (JPL) en Pasadena, California, onde remataría a súa carreira e ó que seguiría ligada despois.
Durante a súa carreira, Feynman foi autora ou coautora de máis de 100 publicacións científicas. Tamén editou tres libros científicos.
Premios e honras
Feynman foi elixida dúas veces secretaria da Sección de Física Solar e Interplanetaria da Unión Americana de Xeofísica.
En 2002, Feynman foi designada como unha dos científicos sénior de elite do JPL.
No mesmo 2002, foille outorgada como distinción a Medalla ao Logro Excepcional da NASA.
Federación de Sociedades Gallegas
Co nome de Federación de Sociedades Gallegas podemos referirnos a:
Top manta
dereita|miniatura|Top manta en [[Riga, Letonia.]] A expresión top manta refírese á venda na rúa, de xeito ambulante e sen licenza, de copias de artigos como películas en DVD, música en CD, xogos e, menos habitualmente, programas informáticos. A expresión acadou unha gran sona popular e a súa autoría parece atribuírse ao cantante Miguel Ríos, o cal fixo uso dela de xeito retranqueiro para referirse ás persoas máis vendidas e populares na música:
Método
miniatura|esquerda|Top manta en [[Barcelona.]] Os vendedores do top manta, coñecidos como manteiros, expoñen sobre unha manta os artigos copiados. As mantas adoitan ter dúas cordas atadas a cada extremo oposto, de modo que poida ser recollida toda a mercancía con rapidez facendo unha bolsa.
En España, tanto a Policía Local como a Policía Nacional, tralas denuncias da SGAE, outras sociedades de autores e nalgúns casos os propios autores, perseguen a práctica do top manta, que pode resultar nunha multa ou pena de cárcere. A mercancía confiscada pola Policía é destruída despois.
Os vendedores son, en moitos casos, inmigrantes sen papeis. A SGAE acusa as mafias de estaren tras o top manta, da explotación dos vendedores e do financiamento destas actividades ilegais. Os vendedores quedan cunha pequena parte do prezo de venda de cada artigo.
Julio Romero de Torres
Julio Romero de Torres, nado en Córdoba o 9 de novembro de 1874 e finado na mesma cidade o 10 de maio de 1930, foi un pintor español, membro da Real Academia de Córdoba e da Real Academia de Belas Artes de San Fernando.
Infancia
Fillo do tamén pintor Rafael Romero Barros, director do Museo de Belas Artes de Córdoba, comezou a súa aprendizaxe ás ordes do seu pai na Escola de Belas Artes de Córdoba á idade de 10 anos. Grazas ao seu afán por aprender, viviu intensamente a vida cultural cordobesa de finais do século XIX e coñeceu xa desde moi novo todos os movementos artísticos dominantes desa época.
A época das Exposicións Nacionais
Os problemas familiares, a partir da morte do pai en 1895, obrigáronlle a el e aos seus irmáns, que acabaron retornando a Córdoba, a apoiarse economicamente de maneira mutua. Na casa anexa ao Museo viviron varios dos seus irmáns, até que morreron tamén moi novos Rafael e Enrique, os fillos destes e algunha das viúvas. Para contribuír á economía familiar e conseguir unha certa relevancia artística, Julio Romero de Torres, participou intensamente en todos os acontecementos artísticos da súa cidade e mesmo da España da súa época como eran as Exposicións Nacionais de Belas Artes.