cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bíatlon
Historia
A primeira aparición dun deporte parecido ao bíatlon foron as competicións militares na rexión de Escandinavia nos séculos XVIII e XIX. As competicións organizadas por militares constaban de varias categorías como tiro con carabina mentres se esquiaba a alta velocidade, carreiras de ascenso e descenso cargando un rifle e accesorios militares. A partir do século XX pasou a ser un deporte tamén practicado por civís. Nos Xogos Olímpicos de Inverno de 1924 foi incluído como deporte de exhibición, chamado entón "patrulla militar"; foi incluído oficialmente como deporte olímpico en 1960 e en 1992 incluíuse a modalidade feminina. En 1958 celebrouse o primeiro Campionato Mundial de Bíatlon e en 1984 as mulleres tiveron as súas propias competicións;
En 1948 fundouse a Union Internationale de Pentathlon Moderne et Biathlon (UIPMB), que estandarizou as regras do deporte. En 1993 creouse a Unión Internacional de Bíatlon e converteuse no corpo gobernante oficial do deporte en 1998.
As competicións celebradas entre os anos 1958 e 1965 empregaban rifles de cartuchos .30-06 Springfield e 7,62 × 51 mm OTAN, ata que en 1978 se estandarizou o uso do cartucho .22 Long Rifle para rifles e carabinas para tiro deportivo. Os biatletas disparaban a distancias de entre 100 e 250 m, e para o ano 1968 a distancia foi reducida a 50 m. Esta nova distancia foi usada xunto con novos obxectivos mecánicos nos Xogos Olímpicos de Lake Placid 1980. Os esquís, que ao principio eran completamente de madeira, foron substituídos por plástico; máis adiante creáronse con materiais como fibra de vidro e cambiaron de forma a unha lonxitude menor e maior rixidez. Outro dos cambios no equipamento do biatleta son as ataduras das botas, que empregan un novo mecanismo que permite maior movemento, máis flexíbel e con botas e esquís máis lixeiros. Os traxes actuais son de lycra e están deseñados para unha maior flexibilidade.
Especialidades
Hai diferentes probas e modalidades dentro do bíatlon: individual, esprinte, persecución, remudas e saída en masa.
Individual ou triindividual
É a proba de bíatlon por antonomasia. As mulleres corren 15 km e os homes 20 km. É unha competición contra o reloxo en que os participantes parten por intervalos. No percorrido hai catro estacións de tiro, para tirar alternativamente de pé e deitado; por cada disparo que fallou penalízase cun minuto ao tempo total.
Esprinte
A proba feminina é de 7,5 km e a masculina de 10 km. Os participantes saen a intervalos de 30 segundos e dan tres voltas a un circuíto. No percorrido teñen que realizar dúas series de tiros, de cinco albos cada unha, primeiro deitados e despois de pé. Por cada fallo, teñen que realizar unha rolda de penalización de 150 metros adicionais. Gaña o mellor tempo.
Persecución
As mulleres fan 10 km e os homes 12,5 km. A saída é por quendas segundo o cómputo de tempos que se obtiveron no esprinte, e o primeiro que cruza a meta gaña a carreira. Os participantes teñen catro paradas para tirar a un albo onde teñen que facer cinco dianas con cinco balas. Por cada tiro fallado, os atletas deben facer unha volta de penalización sobre un circuíto de 150 metros preparado ao efecto e despois continuar o percorrido da proba.
Remudas
É unha proba que se realiza por equipos de catro, correndo cada un dos participantes 7,5 km en categoría masculina e 6 km na feminina. A proba comézana os primeiros remudistas de cada equipo. Cada corredor ten que realizar dúas paradas de tiro, unha deitada e unha de pé. En cada parada de tiro debe acertar cinco dianas para as que dispoñen de oito balas. Por cada diana sen completar o corredor ten que facer un percorrido de penalización de 150 metros e despois continuar a proba.
Existen dous formatos de remudas mixtas. Na remuda por equipos mixtos, dúas mulleres percorren 6 km cada unha, e despois dous homes percorren 7,5 km cada un, sumando 27 km. Nas remudas por parellas mixtas, unha muller e un home alternan quendas de 3 km, agás a quenda final masculina, que é de 4,5 km, sumando 13,5 km. En ambos, cada corredor debe realizar dúas paradas de tiro en cada quenda.
Saída en masa
É a modalidade máis recente e incluíuse por vez primeira nos Xogos Olímpicos de Turín 2006. A proba masculina é de 15 km (cinco voltas a un circuíto de 3 km) e a feminina de 12,5 km (cinco voltas a un circuíto de 2,5 km). Nesta proba saen todos os participantes xuntos, e o primeiro en cruzar a meta gaña a carreira. Hai catro estacións de tiro con cinco albos cada unha, dúas para disparar deitados e as outras dúas de pé. Como na proba de esprinte, por cada fallo o competidor debe percorrer 150 metros máis de penalización. Para evitar as aglomeracións de participantes na zona de tiro, ademais do posíbel perigo que iso implica, a participación nesta proba está limitada aos 30 mellores participantes das probas anteriores. Por iso nos Xogos Olímpicos dispútase nos últimos días.
Acuaporina 7
A acuaporina 7 é unha proteína que nos humanos está codificada no xene AQP7 do cromosoma 9.
As acuaporinas/proteína intrínseca maior (MIP) son unha familia de canles de membrana selectivos para a auga. A acuaporina 7 ten unha maior similitude de secuencia coa AQP3 e a AQP9 e elas poden formar unha subfamilia. A acuaporina 7 e a AQP3 están na mesma localización cromosómica, o que suxire que a rexión cromosómica 9p13 pode ser un sitio de agrupación ou cluster de acuaporinas. A acuaporina 7 facilita o transporte de auga, glicerol e urea. Pode xogar un importante papel na termorregulación pola súa intervención na suoración e na función do esperma. A súa desregulación foi asociada coa obesidade en humanos.
Gerardo María Díaz
Gerardo María Díaz, nado en Hermunde (Pol) en 1893 e finado en Córdoba, Arxentina, en 1981, foi un empresario e político galego.
Traxectoria
Emigrou á Arxentina a principios do século XX. Xastre de profesión. Integrouse na sociedade Unión de Pol y Castro de Rey, da que foi directivo. Participou na constitución da Federación de Sociedades Gallegas Agrarias y Culturales. En 1937, ao producirse a unificación das dúas Federacións na Federación de Sociedades Gallegas de la República Argentina, foi nomeado secretario xeral. Colaborou en Galicia. Foi o delegado da Federación no Congreso dos Pobos pola Paz celebrado en Viena en decembro de 1952.
Presidio de San Francisco
O Presidio de San Francisco (orixinalmente en castelán, El Presidio Real de San Francisco; en inglés: Royal Presidio of San Francisco) é un parque situado no extremo norte da Península de San Francisco, en San Francisco, California, e dentro da Área de Recreo Nacional Golden Gate, (Golden Gate National Recreational Area) creada en 1972, que se estende cara o norte e o sur da ponte Golden Gate.
Historia
Historicamente foi unha zona fortificada xa que Juan Bautista de Anza en 1776 e despois José Joaquín Moraga ao servizo de Carlos III, fixo dela o centro militar para a súa expansión na zona.
Despois pasou a mans mexicanas o 10 de novembro de 1822, e aos Estados Unidos o 9 de xullo de 1846 despois da batalla de Yerba Buena. Ao final da guerra, en 1848 e converteuse no cuartel xeral de varias unidades militares, sendo a base de xenerais como: William Sherman e John Pershing.
Ao longo da década de 1890, o Presidio foi o fogar do Hospital Militar de Letterman, chamado en 1911 en homenaxe a Jonathan Letterman, médico durante a Guerra civil estadounidense.
Como parte do programa de retirada militar, o Congreso votou a fin do estado militar do Presidio en 1989 e o 1 de outubro de 1994 foi transferido ao Servizo de Parques Nacionais, poñendo fin a 219 anos de uso militar para comezar unha fase mixta de uso comercial e público. Fort Point, dentro do Presidio, estivo implicado en varios enfrontamentos militares no Pacífico. Foi o centro de defensa do oeste norteamericano durante a Segunda guerra mundial. Até o seu peche en 1995, foi a base militar continuamente operada máis longa dos Estados Unidos.
En 1996, o Congreso dos Estados Unidos creou o Presidio Trust para administrar os 80 % do interior do parque, sendo o Servizo de Parques Nacionais o xestor do 20 % restante.
O parque caracterízase polas súas áreas amplas e frondosas, outeiros ondulados, un museo, un forte de ladrillo da Guerra civil estadounidense, no que se e vistas espectaculares da ponte Golden Gate, a baía de San Francisco e o océano Pacífico. Foi recoñecido como Monumento Histórico Nacional polo Congreso en 1962.
Desde 2005, Industrial Light & Magic ten a súa sede no Letterman Digital Arts Center no Presidio de San Francisco.
Conservación
Crissy Field, un campo de aviación desaparecido situado xunto ao Presidio, foi sometido a unha importante restauración e agora serve como área de recreación pública. A zona limita co porto deportivo de San Francisco ao leste e a ponte Golden Gate ao oeste. O parque conta cunha gran cantidade de edificios (uns 800 aproximadamente), moitos deles históricos. En 2004 ao redor do 50% dos edificios do parque foron restaurados e remodelados parcialmente. O Presidio de San Francisco é o único parque nacional dos Estados Unidos que ten un amplo programa de alugueiro residencial.
Mántidos
Os mántidos (Mantidae) son unha gran familia de insectos da orde Mantodea. Trátase da familia máis numerosa de barbantesas. Pertence á superfamilia Mantoidea, que comparte con Hymenopodidae e Empusidae. Son principalmente de rexións tropicais e subtropicais.
Subfamilias
thumb|[[Deroplatys dessicata, un notable exemplo de camuflaxe.]]
Laia Altarriba
Laia Altarriba i Piguillem, nada en Barcelona en 1975, é unha xornalista e activista catalá.
Traxectoria
Como xornalista, foi membro fundadora e directora do xornal Jornada, é membro do Grupo de Xornalistas Ramon Barnils, do cal foi vicepresidenta entre 2011 e 2012, e publicou artigos en plataformas e medios como Mèdia.cat, Espai Fàbrica, o xornal Ara, Crític, L'Accent, Diagonal e Gara.
Como activista, é militante de Endavant e foi membro da secretaría nacional da CUP entre 2012 e 2016.
Fratría
As fratrías (en grego φρατρία, phratría = irmandade, derivado de φρατήρ - irmán, que deu en latín fraternus) eran un tipo de agrupación social típica da Grecia antiga. Nun sentido antropolóxico, é a agrupación de dous ou máis clans dunha tribo ou pobo.
Phratría na antiga Grecia
Na Grecia preclásica, cada tribo (phylè, filé) estaba dividida en phratrías (fratrías). A natureza destas é, en palabras dun historiador, "o problema máis escuro entre as institucións sociais [gregas]". Pouco se sabe do seu papel na vida social grega, pero existiron dende a Idade Escura até o século II. a. No mundo xónico da Grecia antiga, ao longo do período arcaico, cada tribo está dividida en fratrias.
Homero refírese a eles varias veces, en pasaxes que parecen describir o ambiente social da súa época. En Atenas, a inscrición nunha fratría parece ser o requisito básico para a cidadanía, antes das reformas de Clístenes de Atenas en 508 a. C. Desde o seu apoxeo na Idade Escura, cando parecen ser unha forza substancial na vida social grega, as fratrías foron diminuíndo progresivamente en protagonismo ao longo do período clásico a medida que outros grupos (como os partidos políticos) gañaban influencia ás súas costas. Durante o período clásico, as fratrías evolucionaron ata converterse en divisións territoriais formais do estado ateniense.
Esta unidade autónoma que conta con maxistrados propios, encabezados polo fratriarca, constitúe un marco de relixiosidade e sociabilidade gregas, grazas á organización de banquetes e festas como as Apaturias. Tamén serven de marco para a preparación e participación nalgúns cultos cívicos.
As fratrias contiñan pequenos grupos familiares chamados xeno; estes parecen aparecer máis tarde que as fratrias, e parece que non todos os membros das fratrias pertencían a un xeno; a admisión nestes grupos máis pequenos puido estar limitada ás elites. Nun nivel menor, o grupo de parentesco básico das sociedades gregas antigas era o oikos (casa, familia).
Fratría como termo antropolóxico
En numerosos textos antropolóxicos, sobre todo nos máis antigos, o termo fratría emprégase para designar a agrupación socialmente recoñecida de varios clans nunha división intermedia entre o clan (agrupación de liñaxes) e o pobo no seu conxunto. Este tipo de agrupación está documentada en varios pobos nativos americanos, como os tlingit, os navajos e os lenape, e implicaban certas obrigas e dereitos entre os clans membros do grupo, incluíndo dereitos ou restricións ao matrimonio.
Il divo (filme)
Il divo é un filme italiano de 2008 dirixido por Paolo Sorrentino. Está baseado na figura do Primeiro Ministro italiano Giulio Andreotti. Competiu no Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2008, onde foi galardoado co Premio do Xurado. O filme tamén foi presentado no Festival Internacional de Cinema de Toronto e estivo nomeado ao Óscar á mellor maquillaxe na 82ª edición dos premios en 2010.
Estreouse en galego o 26 de outubro de 2022 a través da TVG.
Ramón Pena Miró
Ramón Pena Miró, nado en Pontedeume e finado na Coruña o 7 de novembro de 1951, foi un avogado e xornalista galego.
Traxectoria
Procurador dos tribunais en Pontedeume e empregado da fábrica e casa bancaria La América. Foi correspondente de La Voz de Galicia e Follas Novas en Pontedeume. Fundou con Rosendo Vilariño Tenreiro o periódico Ecos del Eume do que foi redactor. A partir de febreiro de 1917 asumiu a dirección da revista Cultura Campesina. Foi secretario interino do concello de Pontedeume (1924-1925). Foi administrador do Banco Pastor.
Quentin Maceiras
Quentin Maceiras, nado en Sion, Suíza, o 10 de outubro de 1995, é un futbolista suízo, de orixe galega. Xoga de defensa no Young Boys da Super Liga suíza.
Orixe
Nacido na localidade suíza de Sion, no cantón de Valais, é neto de emigrantes galegos. Seus avós paternos, José María e Mercedes, son naturais de Muros e Santiago de Compostela. Afeccionado do Deportivo da Coruña, do mesmo xeito que a súa familia, durante a súa infancia acudía habitualmente nos veráns á Cidade Deportiva de Abegondo para ver adestrar os xogadores do club herculino.
Inicios no fútbol
Formouse na canteira do FC Sion, e tras militar nos modestos Sierre e Naters, regresou ao Sion para xogar no seu filial.
Rally RACE de Vigo de 1990
O Rally RACE de Vigo de 1990 foi a primeira edición de dito rally. Celebrouse o 7 de xullo de 1990 e foi puntuable para o Campionato de España de Rallys de Terra e para o Campionato de Galicia de Rallys de Terra. O vencedor foi o uruguaio Gustavo Trelles, que conducía un Lancia Delta S4.
Quentin Maceiras
FC Sion
O 25 de maio de 2016 debutou co primeiro equipo do Sion na Super Liga, nun partido contra o FC Luzern no Swissporarena, onde substituíu nos minutos finais a Léo Itaperuna. Na seguinte tempada continuou compaxinando os partidos do filial coas convocatorias do primeiro equipo, e marcou o seu primeiro gol como profesional, na derradeira xornada da tempada contra o Grasshopper de Zürich no Stade Tourbillon. Tras xogar xa 21 partidos na tempada 2017/18, subiu definitivamente ao primeiro equipo na seguinte campaña, na que disputou 30 partidos da Superliga, os mesmos que na 2019/20.
Young Boys
O 8 de agosto de 2020 fíxose oficial a súa fichaxe polo BSC Young Boys, campión da Super Liga na tempada anterior, e adestrado polo tamén descendente de galegos, Gerardo Seoane. Debutou o 26 de agosto, nun partido da segunda rolda clasificatoria para a Liga de Campións ante o KÍ das Illas Feroe, no cal saíu de titular, gañando o seu equipo por 3-1. Con todo, o equipo acabou eliminado no partido de volta, polo que só puido acceder á Europa League, onde foi eliminado nos oitavos de final polo Ajax. Na Super Liga, o equipo de Berna proclamouse campión con 31 puntos de vantaxe sobre o Basel.
Ghassan Kanafani
Ghassan Kanafani (en árabe: غسان كنفاني), nado en Akka (Mandato británico de Palestina) o 9 de abril de 1936 e finado en Beirut (Líbano) o 8 de xullo de 1972, foi un escritor palestino que participou activamente na causa palestina. Foi cofundador da Fronte Popular para a Liberación de Palestina e redactor xefe do diario Al-Hadaf. Escribiu seis novelas, varias recompilacións de teatro, tres obras de teatro e tres libros de ensaio literario. En 1972 foi asasinado pola Mossad (a axencia de intelixencia israelí) en Beirut nun atentado con coche bomba aos 36 anos.
Quentin Maceiras
Young Boys
Na tempada 2021/22 o Young Boys conseguiu acceder á Liga de Campións, despois de derrotar na fase previa ao Slovan Bratislava, o Cluj e o Ferencvárosi. Quentin Maceiras debutou na máxima competición continental na derrota pola mínima da segunda xornada contra o Atalanta no estadio Atleti Azzurri d'Italia de Bérgamo, entrando nos minutos finais como substituto de Silvan Hefti.
Ghassan Kanafani
Traxectoria
Kanafani naceu no seo dunha familia de clase media. O pai, avogado e de confesión sunní, foi mestre en diferentes escolas francesas. Sendo moi novo toda a familia trasladouse a Haifa. En 1948 exiliouse coa familia ao sur do Líbano e posteriormente asentouse de xeito definitivo en Damasco (Siria). Kanafani completou alí a formación secundaria e estudou literatura na Universidade de Damasco. En 1952 obtivo o título de mestre da UNWRA (Axencia das Nacións Unidas para os Refuxiados de Palestina en Oriente Próximo). Ese ano entrou no departamento de filoloxía árabe da Universidade de Damasco e escribiu a súa tese "Raza e relixión na literatura sionista", titorizada polo Dr. George Habash. Durante a súa estadía en Damasco, Kanafani comezou as súas actividades políticas na organización panarabista Movemento Nacionalista Árabe (MNA).
En 1955, como consecuencia das súas actividades no MNA, foi expulsado de Damasco. Estabeleceuse en Kuwait, onde exerceu como mestre até 1960. Na súa estadía no país, Kanafani consolida o seu compromiso político e interesouse polo marxismo. Kanafani comezou no país a súa actividade literaria escribindo relatos curtos.
En 1960 o director da súa tese, George Habash, convénceo para traslarse a Beirut e unirse ao equipo do xornal oficial do MNA Al-Hurriyya (حرية, liberdade). En 1962 ficou na clandestinidade por falta de papeis. En 1963 asumiu o cargo de redactor xefe do xornal Al-Muḥarrir (محرر, O Libertador) e de editor da súa revista dominical Filistīn (فلسطين, Palestina). Durante este ano escribiu a súa primeira e máis aclamada novela, Riŷāl fī-š-šams (رجال في الشمس; en galego, Homes no sol).
En 1967, continuou coa actividade política. Formou parte como redactor xefe do suplemento dominical da revista libanesa Al-anwar (الانوار‎, As luces). Participou na fundación da Fronte Popular para a Liberación de Palestina, unha escisión do MNA, de corte marxista-leninista. En 1969 renunciou ao seu posto como editor de Al-Anwar para crear o semanario Al-Hadaf (الهدف, O Obxectivo).
O 8 de xullo de 1972 a axencia de intelixencia israelí Mossad asasina a Kanafani e á súa sobriña Lamis, de pouca idade, nun atentado con coche bomba. Dito atentado levouse a cabo como resposta ao atentado do aeroporto de Ben Gurion en Tel Aviv o 30 de maio dese ano, reivindicado polo Exército Vermello Xaponés e a FPLP. Tras a súa morte, Kanafani converteuse nun símbolo do pobo palestino, e o 9 de abril, a data do seu aniversario, celébrase a súa vida e obra.
Obra literaria
Malia a súa prematura morte, Kanafani foi un autor prolífico. Escribiu catro novelas completas (e tres inacabadas), 57 relatos breves (recollidos en catro recompilacións), tres obras de teatro completas (e unha incompleta), tres ensaios literarios e multitude de artigos xornalísticos.
A temática da súa obra expón (e tenta dar respostas) a cuestións como a identidade palestina, a patria e a terra perdidas, a situación das persoas refuxiadas ou a toma de conciencia individual e colectiva. Con todo, a obra de Kanafani excede os límites da causa palestina e expón temas universais como a felicidade pasada, o drama da inmigración ou a relación entre tempo e memoria.
Porén, o tema principal é a construción da nación palestina a través da narración. A obra de Kanafani é unha crónica do seu tempo e unha forma de denunciar a situación do pobo palestino. Amais, responde á necesidade de construír unha nación que, até o desastre de 1948, non tivera necesidade de facelo. Na súa obra, a nación palestina é unha narración que se constrúe mediante diferentes ferramentas textuais. Kanafani utiliza recursos estilísticos como o simbolismo, o diálogo interior, o recordo ou as impresións sensoriais para crear unha terra, unha nación e un espazo para a súa xente.
Demo (Grecia)
miniatura|250x250px| Pinakia, tabletas de identificación (nome, nome do pai, demo) utilizadas para tarefas como a selección do [[xurado, Museo Ágora de Atenas .]] miniatura|250px|Mapa onde se pode apreciar a situación aproximada de todos os demos. Na Grecia antiga, o demo (en grego: δῆμος, pobo) era unha subdivisión da Ática, a rexión de Grecia arredor de Atenas. Os demos xa existían, como meras parcelas de terras no rural, a partir do século VI a.C., e mesmo antes, con todo só adquiriron un significado máis importante despois das reformas de Clístenes, no 508 a. C. Nestas reformas, a inscrición nas listas de cidadáns de cada manifestación pasou a ser obrigatoria para a obtención da cidadanía, que ata entón se conseguía mediante a asociación cunha fratría ou grupo familiar. Ao mesmo tempo, creáronse demos na propia cidade de Atenas, onde antes non existían. En total, ao final das reformas de Clístenes, Ática dividiuse en 100 demos. A transformación do demos en unidades fundamentais do Estado debilitou os genos, grupos familiares aristocráticos que até entón dominaran as fratrías.
Un demo funcionaba até certo punto como unha polis en miniatura, e algúns demos, como o de Eleusis e Acarnas, de facto consistían de cidades importantes. Cada demo tiña un demarco (demarchos) que a supervisionava, ben como diversos outros funcionarios civís, relixiosos e militares. Cada demo tiña os seus propios festivais relixiosos, e era responsábel por colectar impostos e gastar a súa renda da mellor maneira.
Os demos foron categorizados cos outros demos da mesma área, formando trittyes, grupos de poboación máis grandes, que á súa vez se combinaron para formar as dez tribos (phylai) de Atenas. Cada tribo contiña un trittys de cada unha das tres rexións: a cidade, a costa e o campo.
Walter Gómez
Walter Gómez Pardal, nado en Montevideo o 17 de decembro de 1927 e finado en Vicente López, Arxentina, o 4 de marzo de 2004, foi un futbolista uruguaio, de orixe galega. Destacou especialmente no Nacional uruguaio e no River Plate arxentino, sendo un dos dianteiros máis importantes na historia dos dous clubs Co Nacional xogou durante catro anos, marcando 97 goles e conquistando sete títulos, entre eles dous campionatos uruguaios (1946 e 1947) e a Copa Aldao de 1946. Con River Plate xogou cinco tempadas e marcou 76 goles, sendo o máximo goleador estranxeiro da historia do club no seu día e o segundo na actualidade. Gañou os torneos arxentinos de 1952, 1953 e 1955.
Xogou ademais no fútbol italiano, colombiano e venezolano, pechando a súa carreira no Deportivo Galicia en 1964. Foi internacional coa selección uruguaia, coa que gañou o Campionato Suramericano de 1946.
Inicios
Nado no barrio de La Unión de Montevideo, era o menor dos cinco fillos dunha uruguaia e dun galego natural de Santiago de Compostela. Comezou a súa carreira futbolística aos 17 anos no Central Español, pasando ao ano seguinte ao Nacional.
Nacional
Xogou catro anos no equipo tricolor, nos que se converteu nun ídolo da afección e nun dos xogadores máis destacados da historia do club. Compartiu dianteira con Atilio García, Luis Ernesto Castro, Roberto Porta e Bibiano Zapirain, e marcou 97 goles. Gañou sete títulos oficiais co club, entre eles os campionatos uruguaios de 1946 e 1947 e a Copa Aldao de 1946. Durante esta época debutou coa selección uruguaia.
Con todo, o 9 de outubro de 1949, nun clásico contra Peñarol, agrediu ao árbitro Horacio Bochetti, feito polo que recibiu unha sanción dun ano.
River Plate
miniatura| [[Félix Loustau, Walter Gómez e Ángel Labruna coas camisetas do River Plate.|esquerda]] Fichou entón polo River Plate, grazas á rápida xestión do presidente do club arxentino, Antonio Vespucio Liberti, que buscaba un dianteiro que ocupase o oco deixado por Alfredo Di Stéfano. O club arxentino pagou polo traspaso preto dun millón de pesos uruguaios. Debutou o 2 de abril de 1950 nun partido contra Newell's en Rosario, o mesmo día que o facía o tamén uruguaio Luis Ernesto Castro, e tardou só un minuto en marcar o seu primeiro gol.
Palermo
En 1956 cruzou o Océano Atlántico para fichar polo Milan, reclamado polo adestrador uruguaio Héctor Puricelli, que buscaba na Arxentina un dianteiro que acompañase á estrela milanista Juan Alberto Schiaffino. Disputou só un partido amigable co club lombardo, e trala fichaxe de Puricelli polo Palermo, tamén el foi traspasado ao club siciliano. Con ese equipo xogou unha tempada na Serie A, descendendo á Serie B, e militou dous anos na segunda categoría. En 1958 chegou a Galicia para poñerse a proba co Celta de Vigo, club contra o que xa xogara en Balaídos durante a xira europea de River Plate en 1952. Con todo, a proba non foi satisfactoria.
Últimos anos
A mediados de 1959 regresou ao Nacional de Montevideo, onde militou durante máis dun ano, antes de trasladarse a Colombia para xogar no Cúcuta Deportivo. Xogou unha tempada no Cúcuta e dúas no Once Caldas, e en 1963 fichou polo Deportivo Galicia de Venezuela. Co club de orixe galega proclamouse campión da Primeira División de Venezuela en 1964, pouco antes de retirarse tras un amigable contra Cerro en Montevideo.
Selección nacional
dereita|miniatura| Walter Gómez con [[Omar Sívori e Ángel Labruna .]] Debutou coa selección uruguaia o 15 de agosto de 1945, nun partido amigable contra a Arxentina no Estadio Gasómetro de Buenos Aires. Con Pedro Cea como adestrador, formou na dianteira xunto con José María Ortiz, Nicolás Falero, Juan Pedro Riephoff e Bibiano Zapirain. Saíu en padiola do estadio, lesionado, pero ovacionado polos seareiros arxentinos. Participou coa súa selección no Campionato Suramericano de 1946, proclamándose campión.
Morte
Faleceu o 4 de marzo de 2004, sendo soterrado no cemiterio de Lomas de Zamora, en Buenos Aires.
EgyptSat 1
EgyptSat 1 ou MisrSat 1 foi un satélite artificial exipcio lanzado o 17 de abril de 2007 mediante un foguete Dnepr desde o cosmódromo de Baikonur.
Características
EgyptSat 1, xestionado pola Autoridade Nacional para a Observación Remota e Ciencias Espaciais e construído entre esta e a Oficina de Deseño Yuzhnoye de Ucraína, foi o primeiro satélite exipcio de observación da Terra. O satélite estaba baseado no bus MS-1TK e levaba a bordo unha cámara infravermella, unha cámara multiespectral e un sistema de comunicacións de tipo "almacenar e enviar". A resolución da cámara multiespectral era de 7,8 m e a de infravermellos, de 39,5 m. O 19 de xullo de 2010 perdeuse o contacto co satélite ao fallar as comunicacións en banda S. Ata o momento o satélite obtivera unhas 5000 imaxes.
Redúvidos
Taxonomía
Os Reduviidae pertencen á suborde dos Heteroptera da orde Hemiptera. Os membros da familia son case todos predadores, excepto unha especie que zuga sangue, algúns dos cales son importantes vectores de enfermidades. Describíronse unhas 7000 especies en máis de 20 subfamilias recoñecidas, polo que é unha das familias máis grandes dos hemípteros.
O nome Reduviidae deriva do xénero tipo, Reduvius, o cal procede do latín reduvia, que significa "padrasto" ou "remanente, resto". Posiblemente este nome está inspirado nas pestanas laterais do abdome de moitas especies.
Entre os xéneros comúns están:
Morfoloxía
esquerda|miniatura|Unha [[ninfa (bioloxía)|ninfa de Zelus do sur dos Estados Unidos]]
Os insectos adultos miden de 12 a 36 mm, dependendo da especie. Adoitan ter unha cabeza alongada cun 'colo' estreitado distintivo, patas longas e pezas bucais prominentes, segmentadas e tubulares, xeralmente chamadas probóscide, pero que algúns autores chámanas "rostro". A maioría das especies son de brillantes cores con tons marróns, negros, vermellos e laranxas. miniatura|263x263px|Ninfa atopada en [[Nepal]] A característica máis distintiva da familia é que o extremo da probóscide encaixa nun suco cristado do prosterno, onde se pode usar para producir un son por estridulación. O son prodúcese fretando a probóscide contra as cristas deste suco (stridulitrum, órgano estridutador). Estes sons utilízanse a miúdo para disuadir os predadores. Cando se ven acosados, moitas especies poden dar unha dolorosa picada coa probóscide, inxectando veleno ou zumes dixestivos. Os efectos poden ser moi dolorosos e a inxección que fan algunhas especies pode ser medicamente significativa.
Alimentación
miniatura|esquerda|Gminatus australis alimentándose dun escaravello miniatura|esquerda|Un redúvido camuflado con residuos, Australia miniatura|Un Rhynocoris predador de Suráfrica pode morder cando se manexa sen coidado, con dolorosos efectos que poden persistir meses
Os redúvidos predadores usan o seu longo rostro para inxectar unha saliva letal con encimas que licúa os tecidos internos da presa, que serán zugados. Este proceso denomínase xeralmente dixestión extraoral. A saliva adoita ser efectiva para matar presas substancialmente máis grandes que o redúvido.
As patas dalgúns Reduviidae teñen áreas cubertas por pelos diminutos que axudan a aferrarse sobre as súas presas cando se alimentan. Outros, especialmente os membros da subfamilia Phymatinae, teñen patas anteriores que lembran as das barbantesas e capturan e agarran as presas dunha maneira similar.
Na fase de ninfas algunhas especies cóbrense e camúflanse efectivamente con residuos ou restos das presas mortas. Os estadios ou ínstares ninfais das especies Acanthaspis pedestris son un bo exemplo deste comportamento na súa área de Tamil Nadu na India. Outra especie ben coñecida é Reduvius personatus, que se camufla con po. Algunhas especies tenden a alimentarse de insectos que son pragas como cascudas ou chinchas e son populares nas rexións onde a xente os considera beneficiosos. Reduvius personatus é un exemplo e algunhas persoas críanos como animais de compañía nas casas para o control de pragas. Algunhas subfamilias están adaptadas a cazar certos tipos de presas; por exemplo, os Ectrichodiinae comen milpés, ed os Holoptilinae comen formigas. Un exemplo espectacular destes últimos é Ptilocnemus lemur, unha especie australiana na cal os adultos atacan e comen formigas, pero as ninfas esperan ata que as formigas morden os mechóns plumosos das súas patas traseiras, despois do cal revíranse e perforan a cabeza das formigas coa probóscide e proceden a alimentarse delas.
Están a realizarse algunhas investigacións sobre a natureza do veleno de certos redúvidos. A saliva de Rhynocoris marginatus ten certa actividade insecticida in vitro, en tests feitos con presas lepidópteras. Os efectos inclúen a redución do crecemento e a asimilación dos alimentos dixeridos nas vítimas. Os seus factores antiagregación tamén afectan a agregación e mobilidade dos hemocitos.
A saliva das especies Rhynocoris marginatus (Fab.) e Catamirus brevipennis (Servile) tamén se estudou debido á súa actividade contra as bacterias gramnegativas patóxenas (incluíndo cepas de Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Proteus vulgaris e Salmonella typhimurium) e grampositivas (Streptococcus pyogenes).
Algunhas especies son chuchadoras de sangue en vez de predadoras e non son ben recibidas polo humanos. Especies de Triatoma e outros membros da subfamilia Triatominae, como especies de Rhodnius, Panstrongylus megistus e Paratriatoma hirsuta adoitan morder a persoas durmidas nos tecidos brandos que rodean os beizos e os ollos. Un problema máis grave que as trabadas é que varias destas especies hematófagas de América do Sur e Central transmiten a potencialmente mortal enfermidade de Chagas tripanosómica, ás veces chamada tripanosomíase americana. Esta doenza causa a morte de 12.000 persoas cada ano.
Filoxenia e historia evolutiva
miniatura|Masa de ovos de [[Arilus cristatus]] A taxonomía actual está baseada nas características morfolóxicas. A primeira análise cladística baseada en datos moleculares (ADN ribosómico mitocondrial e nuclear) publicouse en 2009 e puxo en cuestión a monofilia dalgúns dos grupos actuais dentro da familia, como os Emesinae. Os Reduviidae son monofiléticos e o "Complexo Phymatine" é recuperado como irmán dos Reduviidae maiores, que inclúe o 90 % da diversidade de especies dos redúvidos. A orixe destas especies data da metade do Xurásico. Os fósiles máis antigos da familia son do Cretáceo tardío (Cenomaniano) atopados en ámbar birmano, representados por ninfas e o xénero Paleotriatoma pertence á subfamilia Triatominae.
Pancracio
O pankration ou pancracio era un deporte na antiga Grecia. Oito das odas de Píndaro foron escritas en honra aos pancratistas ou pancracionistas. O pankration era unha forma de loita cunha diferenza: os atletas podían usar os puños. Non levaban luvas de boxeo. Permitíanse patadas e golpes, pero estaba prohibido morder e cortar un ollo ou un punto brando co polgar ou as uñas doutros dedos. Os árbitros azoutaban os atletas que violasen estas regras. A pesar deste castigo, moitas veces ocorreron violacións.
Un loitador grego tiña como obxectivo lanzar ao seu opoñente; non obstante, un pancratista pretendía forzar o seu opoñente a conceder a derrota. Isto pódese facer poñendo un opoñente nunha suxeición que, se non cede (renuncio), rompería un óso ou dislocaría unha articulación. O tamaño e o peso non importaban tanto no pankration como no boxeo e na loita porque os pancratistas pasaban a maior parte do tempo rodando polo chan.
Os gregos adoraban o pankration. Considerárono a maior proba de habilidade e forza dun atleta. O pancracio tamén era un deporte favorito na época imperial romana. O pancratista máis famoso foi Arraquión de Filaxea no século VI a.C. Gañou o pankration en dous Xogos Olímpicos, pero morreu por estrangulamento nos Xogos Olímpicos do 564 a.C. Foi premiado coa coroa do vencedor. Tanto Filóstrato como Pausanias contaron a historia do seu último combate. Unha estatua no Museo Olympia pode ser súa.
Turnix melanogaster
Turnix melanogaster é unha especie de ave turniciforme da familia Turnicidae endémica do leste de Australia, onde vive normalmente nos bosques húmidos. Ambos os seus sexos teñen unha plumaxe con pintas na que se mesturan o negro, o branco e distintos tons de pardo, mais a femia é de maior tamaño que o macho e ten máis extensión de negro no rostro e na garganta.
Taxonomía
Foi descrito cientificamente polo ornitólogo inglés John Gould en 1837 co nome de Hemipodius melanogaster. O seu nome científico provén dos termos gregos melano- «negro», e gaster «ventre».
A pesar das súas semellanzas externas, non están emparentados coas paspallás. Tradicionalmente clasificábanse dentro da orde Gruiformes, pero as análises xenéticas mostraron que proceden dunha liñaxe antiga escindida de Charadriiformes.
Descrición
É unha ave robusta, de hábitos principalmente terrestres e de cola curta. A súa plumaxe é principalmente veteada en negro, parda e castaña avermellada, con pintas e listas esbrancuxadas, e ten os ollos brancos. Como noutras especies de turnícidos as femias son máis grandes e teñen plumas máis rechamantes que os machos. As femias miden até 20 cm de longo e teñen o rostro e a gorxa negros, salpicados por finas pencas brancas. Os machos alcanzan até 19 cm e carecen das marcas negras da cara e da gorxa.
As femias emiten un canto agudo de tipo oom.
Distribución e hábitat
Atópase unicamente nas rexións costeiras do leste de Australia, desde Hervey Bay en Queensland até o extremo nordés de Nova Gales do Sur. É escaso e o seu hábitat está fragmentado. Habita nas selvas húmidas e zonas próximas, ademais das plantacións de piñeiro de Baía Moreton (Araucaria cunninghamii), e as matogueiras de lantana. Atópase no parque nacional Palmagrove, que por iso é identificado por BirdLife International como unha área importante para a conservación das aves.
Estado de conservación
A especie estivo clasificada como vulnerable até 2012, cando pasou á clasificación de especie case ameazada. A maioría dos redutos de hábitat natural do Turnix melanogaster foron tallados e as súas poboacións atópanse fragmentadas. Estímase que a poboación é dunhas 2500 parellas reprodutoras e está en declive. Clasifícase como vulnerable en Queensland.
Reprodución
Os roles sexuais habituais nas aves están intercambiados. As femias son máis grandes e son de tons máis rechamantes e aparéanse con múltiples machos, aos que deixan a incubación dos ovos e o coidado dos pitos. Crían unha ou dúas niñadas cada ano, e aniñan en pequenas depresións do terreo despexadas da terra e as follas caídas e recubertas con vexetación seca. Pon entre tres e catro ovos esbrancuxados agrisados brillantes salpicados de pencas ennegrecidas e violáceas, que miden 28 mm x 23 mm.
Xigantotermia
180px|miniatura|[[Dermochelys coriacea válese da xigantotermia para sobrevivir nos xélidos mares.]] A xigantotermia ou homeotermia inercial é un fenómeno de importancia na bioloxía e na paleontoloxía polo cal os animais de sangue frío de voluminoso tamaño teñen maior facilidade de poder manter unha temperatura constante, en virtude dunha maior relación volume/superficie.
Funcionamento
Cómpre aclarar que a xigantotermia só ten sentido verdadeiro nos animais ectotermos, pois neles é moi necesario manter a temperatura xa que non poden queimar combustíbel interno para produciren calor, a diferenza dos animais de sangue quente. É incorrecto dicir que un elefante válese da xigantotermia, xa que é un animal de sangue quente que usa a homeotermia para manter a súa temperatura corporal, polo que nel a xigantotermia é innecesaria.
Entre os animais nos que se presenta a xigantotermia, por mencionar algúns, está a tartaruga Dermochelys coriacea e o tiburón Carcharodon carcharias.
Araucaria cunninghamii
Araucaria cunninghamii, chamada comunmente araucaria de Australia, ou piñeiro de Baía Moreton, é unha especie do xénero Araucaria que se atopa nas costas de bosques chuviosos do leste de Australia e de Nova Guinea. miniatura|Ilustración miniatura|Cono
Descrición
Esta especie pode chegar a vivir 450 anos e crecer 60 m de altura. O tronco posúe unha cortiza rugosa e crébase de maneira natural, sen descascarse. As follas dos exemplares novos teñen forma de punzón, de 1-2 cm de lonxitude, e 2 mm de espesor na base, e incurvadas, de 1-2 cm de lonxitude e 4 mm de ancho nos fustes maduros. Os estróbilos (conos) son ovoides, de 8-10 cm de longo. e 6-8 cm de diámetro, e tardan 18 meses en madurar. Ao madurar desintégranse liberando sementes parecidas a noces, que son comestibles.
Cultivo e usos
A madeira é de alta calidade, particularmente importante na industria da madeira laminada, de mobles, enchapados,  tornaría, botes. Moitos bosques naturais en Australia e Nova Guinea foron esgotados por talla rasa, polo que se atopa principalmente en plantacións madeireiras. Con todo, a especie segue prosperando en áreas protexidas, como o Parque nacional Lamington Antigamente, os aborixes australianos utilizaban a súa resina como un cemento.
Taxonomía
Araucaria cunninghamii foi descrita por William Aiton ex David Don e publicado na ''Description of the Genus Pinus, ed. 2 3, pl. 79'', no ano 1837.
cunninghamii: epíteto que foi nomeado polo botánico e explorador Allan Cunningham.
Hai dúas variedades:
Mantis
thumb|right|300px|Femia devorando o macho tras o apareamento. thumb|right|300px|Femia de 12 cm. (El Escorial, España) Mantis é un xénero cosmopolita de insectos mantodeos da familia Mantidae que inclúe a barbantesa (Mantis religiosa), un dos mantodeos máis coñecidos e frecuentes de Europa.
Especies
Ten descritas 15 especies:
Enantiornithes
Os Enantiornithes son un grupo de Avialae ("aves" no sentido extenso), que é o grupo máis abundante e diverso de aves, coñecido desde o Mesozoico. Case todas estas aves conservaban os dentes e garras nos dedos das ás, pero tiñan un aspecto externo bastante similar ao das aves modernas. Nomeáronse unhas 80 especies de enantiornites, pero algúns dos nomes representan só un óso solto, polo que é probable que non todos sexan especies válidas. Os enantiornites extinguíronse no límite Cretáceo-Paleoxeno, xunto cos hesperornítidos e todos os outros dinosauros non aviarios. Considérase que non teñen representantes vivos.
Descubrimento e nome
Os primeiros enantiornites descubertos foron incorrectamente asociados a grupos de aves modernas. Por exemplo, o primeiro enartiornite coñecido, Gobipteryx minuta, foi orixinalmente considerado un paleognato relacionado coas avestruces e os tinamús. Os enantiornites foron recoñecidos por primeira vez como unha liñaxe distinta ou "subclase" de aves, por Cyril A. Walker en 1981. Walker fixo este descubrimento baseándose moito nuns restos parciais do Cretáceo tardío da Arxentina, que asignou a un novo xénero, Enantiornis, que serviría para dar nome a todo o grupo. Desde a década de 1990, descubríronse moitos enantiornites máis completos e determinouse que algunhas "aves" previamente descritas (por exemplo, Iberomesornis, Cathayornis e Sinornis) eran tamén enantiornites.
O nome "Enantiornithes" significa "aves opostas", do grego antigo enantios (ἐνάντιος) 'oposto' + ornithes (όρνιθες) 'aves'. O nome foi acuñado por Cyril Alexander Walker no seu artigo de referencia na que estableceu o grupo. Neste artigo, Walker explicou o que el entendía por "oposto":
Isto refírese a unha característica anatómica: a articulación dos ósos do ombro, que ten unha articulación esferoidal cóncava-convexa que é o inverso do que presentan as aves modernas. Especificamente, nos enantiornites, a faceta pola que a escápula se une ao coracoide (o óso primario da cintura escapular en vertebrados non mamíferos) é unha protuberancia convexa e o punto correspondente na escápula é cóncavo e con forma de disco. Nas aves modernas, a maneira en que se articulan é o inverso.
Walker non foi claro sobre as súas razóns para darlle este nome na sección de etimoloxía do seu artigo e esta ambigüidade orixinou algunha confusión entre investigadores posteriores. Por exemplo, Alan Feduccia afirmou en 1996:
A indicacón de Feduccia sobre o tarsometatarso (a combinación do óso superior do pé e o óso do nocello) é correcta, mais Walker non utilizou este razoamento no seu artigo orixinal. Walker nunca describiu a fusión do tarsometatarso como oposta, senón como "soamente parcial". Ademais, non é seguro que os enantiornites teñan canles trióseas, xa que nos fósiles non se conserva esta característica.
Como grupo, os Enantiornithes adoitan denominarse co nome común "enantiornitinos". Porén, varios científicos sinalaron que isto é incorrecto, porque, seguindo as regras estándar para formar os nomes dos grupos de animais, isto implicaría só un nivel de subfamilia (Enantiornithinae). Outro nome común máis lóxico para eles é "enantiornites" ou, seguindo a literatura inglesa, "enantiorniteanos".
Orixe e distribución
Os enantiornites atopáronse en todos os continentes menos a Antártida. Fósiles atribuíbles a este grupo son exclusivalente do Cretáceo, e crese que se extinguiron ao mesmo tempo que os seus parentes dinosauros non avialanos. Os eantiornites máis antigos coñecidos proceden do Cretáceo temperán de España (por exemplo, Noguerornis) e da China (por exemplo, Protopteryx) e os máis modernos son do Cretáceo tardío de América do Norte e do Sur (por exemplo, Avisaurus e Enantiornis). A distribución tan estendida deste grupo suxire que polo menos algúns enantiornites podían cruzar os océanos co seu propio voo; son as primeiras liñaxes avialanas coñecidas con distribución global.
Descrición
esquerda|miniatura|Restauración de [[Iberomesornis, un dos primeiros enantiornites]]
Moitos fósiles de enantiornites son moi fragmentarios, e algunhas especies coñécense por un só óso. Case todos os espécimes que son completos, e completamente articulados, e mesmo con conservación de tecidos brandos son coñecidos por fósiles atopados en Las Hoyas en Cuenca, Castela-A Mancha e o grupo Jehol en Liaoning (China). Os fósiles de enantiornites atopáronse tanto en sedimentos terrestres coma mariños, o que suxire que eran un grupo ecoloxicamenre diverso. Parece que entre eles había limícolas, nadadores, granívoros, insectívoros, pescadores e raptores. A gran maioría das especies de enantiornites eran pequenos, entre o tamaño dun pardal común e un estorniño, mentres que os membros máis grandes do clado son Pengornis houi, Xiangornis shenmi e Zhouornis hani. Polo menos puideron existir unhas poucas especies moito máis grandes, como unha especie probablemente de tamaño dun grou coñecida só polas súas pegadas fosilizadas atopadas na Formación Eumeralla (e posiblemente tamén representados na Formación Wonthaggi por unha soa fúrcula), que podería pertencer a un enantiornite. Un taxon, Mirarce, descríbese como similar en tamaño aos modernos pavos, mentres que os anteriormente eran os "enantiornites máis grandes" son descritos como do tamaño dun merlo.
Restos extraordinarios de enantiornites conserváronse nos depósitos de ámbar birmano datados en 99 millóns de anos de anitigüidade. Estes restos están entre os mellor preservados de todos os dinosauros mesozoicos. Os primeiros restos de enantiornites descubertos incluídos en ámbar foron dúas ás (ver abaixo) descritas en 2016. En 2017 describiuse case todo o corpo dunha cría de enantiornite e outra cría máis describiuse en 2018. En 2019 describiuse un pé totalmente completo xunto cunha á. En 2020 describiuse unha á dun taxon grande.
Cranio
miniatura|Reconstrución do cranio de [[Bohaiornis, un bohaiornítido.]]