cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
María I de Escocia
Fuxida, reclusión en Inglaterra e morte
O 2 de maio de 1568, María escapou do castelo do lago Leven coa axuda de George Douglas, irmán do conde de Morton e dono do castelo. Logrou reunir un exército de 6000 homes, lanzouse ao campo de batalla e montou á fronte dos seus soldados, instándoos a seguir o seu exemplo; enfrontouse a unhas forzas máis pequenas de Moray na batalla de Langside o 13 de maio. Derrotada, fuxiu ao sur e, logo de pasar a noite na abadía de Dundrennan, cruzou o fiorde de Solway cara a Inglaterra nun bote de pesca o 16 de maio. Pensaba buscar refuxio nese país baseándose nunha carta da súa tía que lle prometía axuda. Desembarcou en Workington (Cumberland) e pasou a noite no concello desa aldea. O 18 de maio, os funcionarios locais recluírona baixo custodia preventiva no castelo de Carlisle. Aparentemente, esperaba que Isabel I a axudase a recuperar o trono, pero a súa curmá era cautelosa e ordenou unha investigación sobre a conduta dos lores confederados e se ela era culpable do asasinato de Darnley. A mediados de xullo de 1568, as autoridades inglesas trasladaron a María ao castelo de Bolton, que estaba lonxe da fronteira escocesa, pero non demasiado preto de Londres. Unha comisión de investigación ou «conferencia», como lla coñecía, estableceuse en York e, logo, en Westminster, entre outubro de 1568 e xaneiro de 1569. Mentres tanto, en Escocia, os seus seguidores enfrontáronse nunha guerra civil contra o rexente Moray e os seus sucesores.
As «cartas do cofre»
María opúxose a ser xulgada por calquera tribunal, invocando a súa condición de «raíña consagrada piadosamente», e porque o encargado de presentar a acusación era o seu medio irmán o conde de Moray, rexente de Escocia durante a minoría de Xacobe, cuxo principal motivo era mantela fora do país e aos seus seguidores baixo control. María non podía reunirse con estes últimos nin falar no seu defensa ante o tribunal. Ademais, non quixo participar na investigación en York -enviou representantes no seu lugar-, aínda que de todos os xeitos a súa tía prohibiu que asistise. Como evidencia na súa contra, Moray presentou as denominadas «cartas do cofre», oito misivas sen firma presuntamente propiedade de María dirixidas a Bothwell, dous certificados de matrimonio e un ou varios sonetos amorosos, que, segundo Moray, atopáronse nun cofre de prata dourada de aproximadamente un pé (30cm) de longo e decorado co monograma real do falecido Francisco II de Francia. A acusada negou habelas escrito e sostivo que, como a súa letra non era difícil de reproducir, eran falsificacións. Os documentos resultaban cruciais para os acusadores porque demostrarían a súa complicidade no asasinato de Darnley. O líder da comisión de investigación, o duque de Norfolk, describiunas como cartas «horribles» e baladas «diversas e afectivas», mentres que algúns membros da conferencia enviaron copias á raíña inglesa, insistíndolle en que, de ser auténticas, probarían a culpabilidade da súa sobriña.
A validez probatoria das cartas foi fonte de controversia entre os historiadores, para quen é imposible verificalas, xa que os orixinais, escritos en francés, probablemente foron destruídos en 1584 por Xacobe VI, mentres que as copias -en francés ou traducidas ao inglés- que aínda se conservan non conforman un todo completo. Existen transcricións impresas incompletas en inglés, escocés, francés e latín desde a década de 1570. Outros documentos examinados son o certificado de divorcio de Bothwell e Jean Gordon. O conde de Moray enviara un mensaxeiro en setembro a Dunbar para obter unha reprodución das actas dos rexistros da cidade.
Os seus biógrafos -Antonia Fraser, Alison Weir e John Guy, entre outros- chegaron á conclusión de que probablemente os documentos eran falsificacións, que se inseriron pasaxes incriminatorios en cartas xenuínas ou que as misivas foron escritas para Bothwell por outra persoa ou por María a outra persoa. Guy sinalou que as cartas son inconexas e que a linguaxe e a gramática francesa empregados nos sonetos son demasiado rudimentarios para alguén coa educación que tivo ela. Aínda así, algunhas frases das cartas -como versos no estilo de Ronsard- e algunhas características na redacción serían compatibles cos escritos coñecidos de María.
miniatura|O [[Thomas Howard|duque de Norfolk foi presidente da comisión de investigación das «cartas do cofre». Posteriormente foi executado por alta traizón contra a Corona.]] As «cartas do cofre» non apareceron publicamente ata a conferencia de 1568, aínda que o consello privado escocés viunas en decembro de 1567. María foi premida a abdicar e estivo cativa durante case un ano en Escocia. Para asegurar a súa reclusión e forzar a abdicación, os documentos nunca chegaron a facerse públicos. Wormald considerou que este rexeitamento por parte dos escoceses a mostrar as cartas e propiciar a súa destrución en 1584 constitúe, independentemente do seu contido, unha proba de que contiñan evidencias reais contra a raíña, mentres que Weir argüíu que demostran que os lores escoceses necesitaron tempo para fabricalas. Polo menos algúns dos contemporáneos de María que leron as cartas non tiñan dúbidas de que eran auténticas; entre eles estaba o duque de Norfolk, quen en segredo conspirou para casar con ela no transcurso da investigación, aínda que logo negaríao cando Isabel I aludiu aos seus plans de matrimonio: «nunca diría que se casaría con outra persoa alguén que nin sequera está seguro da súa almofada».
A maioría dos comisionados, tras un estudo do contido e unha comparación de mostras da caligrafía da acusada, recoñeceron as cartas como xenuínas. Como posiblemente desexaría, Isabel I concluíu a investigación cun veredicto que non probaba nada nin contra os lores confederados nin contra a súa sobriña. Por razóns sobre todo políticas, non desexaba condenar de asasinato a María nin tampouco «absolvela», polo que nunca houbo ningunha intención real de proceder por vía xudicial. Ao final, o conde de Moray regresou a Escocia como rexente, mentres a detida permaneceu baixo custodia en Inglaterra. Isabel I lograra soster no poder un goberno protestante en Escocia sen ter que condenar nin liberar á súa soberana lexítima. En opinión de Fraser, foi un dos «xuízos» máis estraños na historia do dereito inglés: concluír sen atopar culpable a ningunha das partes, xa que unha regresou a Escocia e a outra permaneceu presa.
Conspiracións
Despois da indagación de York, o 26 de xaneiro de 1569, Isabel I ordenou a Francis Knollys, esposo de Catherine Carey, que escoltara a María ao castelo de Tutbury e a puxera baixo custodia do conde de Shrewsbury e a súa temida muller, Bess de Hardwick, que foron os seus gardiáns durante quince anos e medio, salvo unhas breves interrupcións. Isabel I consideraba que os reclamos dinásticos da súa sobriña eran unha ameaza seria e por iso a confinó nas propiedades de Shrewsbury, como Tutbury, o castelo de Sheffield, a mansión Wingfield e Chatsworth House, situados no interior de Inglaterra, a medio camiño entre Escocia e Londres e distantes do mar. A María permitíuselle ter o seu propio persoal doméstico -de ao redor de dezaseis serventes- e necesitaba trinta carros para transportar as súas pertenzas dunha residencia a outra. Os seus apousentos estaban decorados con finos tapices e alfombras, así como a súa baldaquino no que tiña bordada a frase en francés En ma fin gît mon commencement («No meu fin está o meu principio»). Nas residencias vivía coas comodidades dunha aristócrata, agás que só permitíaselle saír baixo estrita supervisión. Pasou sete veráns na cidade balneario de Buxton e gran parte do seu tempo bordando. En marzo, a súa saúde deteriorouse, probablemente por porfiria ou sedentarismo, e comezou a ter fortes dores no bazo, pero o traslado a outra residencia de Wingfield tampouco mellorou a situación. En maio, mentres estaba en Chatsworth House, atendérona dous médicos. Nos anos 1580, tivo un grave reumatismo nos seus membros que a facía coxear.
En maio de 1569, Isabel I intentou mediar na restauración da súa sobriña a cambio de garantías para a relixión protestante, pero unha convención celebrada en Perth rexeitou o trato terminantemente. María comezou por entón unha relación epistolar con Thomas Howard, cuarto duque de Norfolk, o único duque inglés e primo de Isabel I. Esperaba poder casar con «o meu Norfolk», como lle chamaba, e ser libre, sen mencionar que confiaba en que obtería a aprobación real para o seu novo matrimonio. Ademais, o conde de Leicester envioulle unha carta informándolle que, se conservaba a fe protestante en Escocia e casábase con Norfolk, os nobres ingleses faríana regresar ao trono de Escocia e sería a herdeira lexítima da súa curmá en Inglaterra. Neste punto, Norfolk e María comprometéronse e el envioulle un anel de diamantes. En setembro, Isabel I descubriu as negociacións secretas e, enfurecida, fixo que levasen ao duque de Norfolk á Torre de Londres, onde estivo recluído entre outubro de 1569 e agosto de 1570, mentres que María foi trasladada de novo a Tutbury cun novo carcereiro, Huntington. En maio de 1570 foi novamente levada a Chatsworth House, pero no mesmo período o papa Pío V promulgou a bula Regnans in Excelsis («Reinando sobre as alturas») que excomungou á raíña de Inglaterra e liberou de obediencia aos súbditos católicos.
miniatura|María na súa catividade en Inglaterra. Retrato anónimo do [[século XVII.]] Moray foi asasinado en xaneiro de 1570 e a súa morte coincidiu cunha rebelión no norte de Inglaterra na que algúns señores locais organizaron un plan de fuga para liberar a María, aínda que ela non participou nel porque aínda confiaba na posibilidade de que a súa curmá, entón roldando os corenta anos, solteira e sen herdeiros, a reinstalara no trono. Estes levantamentos convenceron a Isabel I de que María era unha ameaza. Tropas inglesas interviñeron na guerra civil escocesa e consolidaron o poder das forzas anti-marianas. Os principais secretarios ingleses -Francis Walsingham e William Cecil, lord Burghley- vixiaron á detida coidadosamente coa axuda de espías instalados no seu círculo próximo. Cecil visitou a María no castelo de Sheffield e presentoulle unha longa serie de artigos que establecerían a alianza entre ela e a súa curmá. Os acordos incluíron a ratificación do Tratado de Edimburgo, coa relativa renuncia ao trono inglés por parte de María; ademais, esta última non podería casar sen o consentimento da súa tía. Con todo, o resultado foi en balde e, na primavera de 1571, María expresou, nunha carta ao conde de Sussex, que tiña pouca confianza na resolución dos seus problemas.
En agosto de 1570, o duque de Norfolk foi liberado da Torre e, pouco despois, participou nunha conspiración moito máis perigosa que a anterior. Un banqueiro italiano, Roberto Ridolfi, actuou como intermediario entre o duque e María para que ambos se casasen co apoio de potencias estranxeiras. De feito, no plan, o duque de Alba invadiría Inglaterra desde os Países Baixos españois para provocar un levantamento dos católicos ingleses, co que Isabel I sería capturada e María ascendería ao trono xunto co seu futuro consorte, quen probablemente sería o gobernador dos Países Baixos e medio irmán de Filipe II de España, Xoán de Austria. Contaban co respaldo do papa Gregorio XIII, pero nin Filipe II nin o duque de Alba tiñan intencións de asistir ao duque e ademais a rebelión en Inglaterra non estaba garantida. Isabel I, posta en alerta polo gran duque de Toscana, decatouse doadamente dos plans de Ridolfi, descubriu o complot e fixo arrestar aos conspiradores. Norfolk, detido o 7 de setembro de 1571, foi xulgado en xaneiro de 1572 e executado o 2 de xuño do mesmo ano. Co apoio da raíña, o Parlamento presentou un proxecto de lei que impedía que María ascendese ao trono inglés en 1572, aínda que Isabel I negouse inesperadamente a dar o seu consentimento real. Publicáronse as «cartas do cofre» en Londres para desacreditar á detida e continuaron as tramas centradas nela. Logo da conspiración de Throckmorton de 1583, Walsingham presentou no Parlamento os proxectos do «Vínculo de Asociación» (Bond of Association) e a Lei para a Seguridade da Raíña, que castigaba coa morte a calquera que conspirase contra Isabel I e impedía que un sucesor putativo beneficiásese do seu asasinato. Dadas as numerosas conxuras no seu nome, o «Vínculo de Asociación» resultou ser un precedente legal clave para a súa posterior sentenza de morte; non era legalmente vinculante, pero foi asinado por miles de persoas, incluso a propia María.
En 1584, María propuxo unha «asociación» co seu fillo Xacobe VI e anunciou que estaba lista para quedar en Inglaterra, que renunciaría á bula de excomuñón do romano pontífice e retiraríase da escena política, co que presuntamente abandonaría as súas reclamacións sobre a Coroa inglesa. Así mesmo, ofreceuse para participar nunha liga ofensiva contra Francia. En canto a Escocia, propuxo unha amnistía xeral, apoiou a idea de que Xacobe VI debía casar co consentimento de Isabel I e, tamén, que non habería ningún cambio en asuntos de relixión. A súa única condición era a inmediata relaxación das condicións da súa cativerio. Xacobe VI estivo de acordo coa idea por un tempo, pero logo rexeitouna e asinou un tratado de alianza con Isabel I, co que abandonou á súa nai. A raíña inglesa tamén rexeitou a «asociación» porque non confiaba en que a súa prima cesase de conspirar contra ela durante as negociacións.
miniatura|Táboa de códigos cifrados utilizada pola secretaria de María na conspiración de [[Anthony Babington.]] En febreiro de 1585, o espía galés William Parry foi condenado a matar por conspirar nun intento de asasinato de Isabel I, sen que María soubéseo, aínda que o seu propio axente Thomas Morgan estaba implicado na trama. Tras isto, se urdiu a chamada conspiración de Babington, o resultado de varias confabulacións con diferentes propósitos, pero que en realidade era unha trampa tendida por Francis Walsingham, o líder dos espías de Isabel I, e os nobres ingleses contra María, xa que consideraban inevitable a execución da «monstruosa dragón escocesa». Desde abril de 1585, María estaba confinada no castelo de Tutbury, baixo custódiaa de Amias Paulet, un puritano «inmune ao encanto» da raíña destronada e que, a diferenza de Knollys e Shrewsbury, atopábaa molesta e fixo o posible por endurecer as condicións do seu illamento. Paulet lía todas as cartas de María e tamén lle impedía envialas secretamente a través das lavandeiras; ademais, non toleraba que dese caridade aos pobres, porque cría que era unha forma de congraciarse co pobo local. Chegou ao momento de querer queimarlle un paquete que contiña «inmundicia abominable», a saber, rosarios e teas de seda coa inscrición Agnus Dei («Cordeiro de Deus»). Debido a que María non toleraba o ambiente malsán de Tutbury, decidiron trasladala a unha mansión solariega rodeada dun foso en Chartley, residencia do conde de Essex, onde chegou en Nadal.
Gilbert Gifford, un mensaxeiro involucrado no plan para liberar a María, ao seu regreso de Francia, foi capturado por Walsingham e convenceulle para que traballase para el: unha vez que Paulet foi informado, Gifford puido contactar a María, quen non recibira cartas desde o ano pasado, e púxolle ao tanto dunha forma de contactar cos seus correspondentes franceses, sen que Paulet decatásese. María ditaba as súas cartas á súa secretaria, quen as codificaba, envolvíaas nunha bolsa de coiro e inseríaas nos tapóns de barrís de cervexa que abastecían regularmente ao palacio. As cartas chegaban a mans de Gifford na próxima Burton e entregáballas a Paulet, quen as descifraba e enviábaas a Londres con Walsingham. Unha vez copiadas, Gifford entregábaas ao embaixador francés, quen as levaba consigo a Thomas Morgan, correspondente de María en París.
Deste xeito, a falsa conspiración de Gifford para liberar a María atopouse cun complot real duns novos cabaleiros ingleses católicos. O líder deste grupo, que vía á raíña escocesa como unha mártir, era Anthony Babington: o seu plan era matar a Isabel I e colocar a María no trono. Babington, quen había ter contacto con Morgan no pasado, sen sabelo caera na trampa de Walsingham. María, ao non prestar tanta atención ás intrigas da nobreza local, sentíase a salvo con Babington e Morgan; por iso, entrou en correspondencia con Babington, quen o 14 de xullo envioulle o plan de fuga e rexicidio de Isabel I. Walsingham, coa carta de Babington xa descifrada, esperaba a resposta de María, que usaría para acusala de alta traizón. María, confundida e indecisa sobre que facer, pediu opinión á súa secretaria, quen lle aconsellou que abandonase eses plans, como sempre facía. Ao final, María decidiu responder e, o 17 de xullo, escribiu unha carta na que detallaba as condicións da súa liberación, pero non deu resposta ao plan de asasinato da súa tía. Desta forma, a súa complicidade non estaba clara, razón pola que Phelippes, o descifrador de Walsingham, agregou unha posdata relativa ao intento de rexicidio. Dous días despois do envío, a misiva estaba en mans de Walsingham e Phelippes e, o 29 de xullo, chegou a Babington, quen foi detido o 14 de agosto e levado á Torre de Londres, onde confesou todo.
Xuízo
miniatura|Marie Stuart, raíña de Escocia, recibe a sentenza de morte acabada de ratificar polo Parlamento (1809), por Jean-Baptiste Vermay. Unha vez descubertos, os conspiradores foron torturados, xulgados sumariamente e descortizados. O 11 de agosto de 1586, María foi arrestada mentres cabalgaba e levada á porta de entrada de Tixall. Coas misivas interceptadas desde Chartley, os captores estaban convencidos de que María ordenara o intento de asasinato da súa tía. Sempre baixo custodia de Paulet, foi trasladada ao castelo de Fotheringhay nunha viaxe de catro días, que finalizou o 25 de setembro. Aos xuristas resultoulles difícil organizar o proceso, xa que un soberano estranxeiro non podía ser xulgado e, en tal caso, tería que ser enviado ao exilio; buscaron antecedentes doutros monarcas procesados nun tribunal, pero os resultados foron pouco concluíntes: o descoñecido Caetano -tetrarca da época de Xulio César-, Licinio -cuñado de Constantino I-, Conradino de Suabia e Xoana I de Nápoles. Tampouco contaban con suficientes instrumentos legais: de feito, nese momento, a lei dispoñía que un acusado fose xulgado polos seus pares e estaba claro que ningún dos máis altos lores ingleses era como a raíña escocesa; ademais, a propia Isabel I non podía xulgala. Ao final, os xuristas baseáronse no feito de que o «crime» ocorrera en Inglaterra e, con este argumento, puideron proceder e establecer un tribunal formado polos nobres ingleses máis importantes.
En outubro creouse o tribunal de trinta e seis nobres, entre eles Cecil, Shrewsbury e Walsingham, para xulgar a María polo delito de alta traizón, de acordo á Lei para a Seguridade da Raíña. Acendida, negou os cargos e, ao principio, rexeitou someterse ao proceso. Ante os embaixadores ingleses que a citaron o 11 de outubro, dixo: «Como é que a vosa señora non sabe que nacín raíña? Creedes que denigrarei a miña posición, o meu status, a familia da que veño, o neno que me sucederá, os reis e príncipes estranxeiros cuxos dereitos son pisados na miña persoa, ao aceptar tal requirimento? Non! Nunca! Por máis torto que pareza, o meu corazón é firme e non sufrirá ningunha humillación». Ao día seguinte, recibiu a visita dunha delegación de comisionados, entre eles Thomas Bromley, quen lle dixo que, aínda que protestase, era unha súbdita inglesa e estaba suxeita ás leis de Inglaterra e, xa que logo, debía presentarse ao xuízo, porque, en caso contrario, sería condenada in absentia. María estremeceuse, chorou e rebateu o trato de súbdita inglesa e que preferiría «morrer mil veces» antes que recoñecerse como tal, xa que estaría negando o dereito divino dos reis e admitindo a supremacía das leis inglesas tamén desde o punto de vista relixioso. Finalmente díxolles: «mirade vosas conciencias e lembrade que o teatro mundial é máis amplo que o reino de Inglaterra».
Consciente de que irremediablemente sería condenada a matar, capitulou o 14 de outubro e nas súas cartas comparou o proceso con pasaxes da Paixón de Cristo. No xuízo protestou porque lle negaron a revisión da evidencia, quitáronlle os seus documentos e impedíronlle o acceso a un avogado, e alegou que, ao ser unha raíña unxida estranxeira «consagrada por Deus», nunca fora unha súbdita inglesa e, xa que logo, non podía ser condenada por traizón. Despois do primeiro día do xuízo, cansa e aflixida, dixo ás súas serventas que se sentía como Xesús fronte aos fariseos que gritaban «Fóra! Fóra! Crucifícao!». Ao final do xuízo, pronunciou ante os seus xuíces: «os meus señores e cabaleiros, poño o meu caso en mans de Deus».
miniatura|Sentenza de morte de María asinada por Isabel I Foi declarada culpable o 25 de outubro e sentenciada a matar case por unanimidade, excepto por un comisionado, lord Zouche, quen expresou algunha disidencia. Con todo, Isabel I titubeou no momento de asinar a execución, ata co Parlamento inglés premido para cumprir a sentenza, debido a que estaba preocupaba de que o asasinato dunha raíña estranxeira sentase un precedente infame e temía as consecuencias, sobre todo se, en vinganza, Xacobe VI de Escocia, o fillo da condenada, organizase unha alianza coas potencias católicas para invadir Inglaterra. Ao non soportar tanta responsabilidade, Isabel I preguntou a Paulet, o último custodio da súa sobriña, se podería idear un xeito clandestino de «acurtar a vida» de María para evitar as consecuencias dunha execución formal, pero el rexeitou facelo porque non faría «un naufraxio da miña conciencia ou deixar unha mancha tan grande no meu humilde descendencia». O 1 de febreiro de 1587, Isabel I asinou a sentenza de morte e confiouna a William Davison, un conselleiro privado. O 3 de febreiro, dez membros do consello privado de Inglaterra -convocados por Cecil sen o coñecemento da raíña- decidiron cumprir inmediatamente coa sentenza.
Execución
miniatura|A escena da execución debuxada polo testemuña Robert Beale. En Fotheringhay, a noite do 7 de febreiro de 1587, comunicaron a María que a súa execución sería ao día seguinte. Pasou as últimas horas da súa vida rezando, repartindo as súas pertenzas entre o seu círculo próximo e escribindo o seu testamento e unha carta dirixida ao rei de Francia. Mentres tanto, erixiuse o cadafalso no gran salón do castelo, de dous pés (0.6 m) de altura e cuberto con mantos negros. Tiña dous ou tres chanzos e estaba amoblado co taxo, un coxín para que se axeonllara e tres bancos, para ela e os condes de Shrewsbury e Kent, quen estiveron presentes durante a execución. O verdugo Bull e o seu axudante prostráronse ante ela e pedíronlle perdón, xa que era habitual que o fixesen ante os sentenciados a matar; ela respondeu: «perdóovos con todo o meu corazón, porque agora, espero, daredes fin a todos os meus problemas». As súas serventas -Jane Kennedy e Elizabeth Curle- e os verdugos axudárona a quitarse as pezas externas, que revelaron un tontillo de veludo e un par de mangas marrón carmesí, o cor da paixón dos mártires católicos, especialmente elixido por ela porque quería morrer como unha mártir católica ante os protestantes ingleses, cun corpiño negro satinado e adornos negros. Cando se espiu, sorriu e dixo que «nunca ninguén [habíame] preparado así... nin nunca [habíame] quitado a roupa acompañada». Kennedy cubriulle os ollos cun veo branco bordado en ouro. María axeonllouse sobre o coxín en fronte do tajo, colocou a súa cabeza encima e estendeu os brazos. As súas últimas palabras foron: In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum («Nas -túas mans, oh Señor, encomendo o meu espírito».
miniatura|esquerda|María, raíña de Escocia, a punto de ser executada en Fotheringay (1916), por James D. Linton. O verdugo non a decapitou dun taxo. O primeiro rozou o pescozo e caeu sobre a parte posterior da súa cabeza, mentres o segundo golpe cortou o pescozo, excepto algúns tendóns, que o verdugo cortou usando o hacha. Despois, levantou a cabeza e declarou: «Deus salve á raíña» (God save the Queen). Nese momento, os rizos castaños resultaron ser unha perruca e a cabeza caeu ao chan, e evidenciou que tiña pelo cano e moi curto. O sobriño de Cecil, presente na execución, informou ao seu tío que os «beizos axitáronse cara arriba e abaixo un cuarto de hora despois de que cortaran a cabeza» e que un can pequeno, propiedade da raíña, saíu da súa escondinte entre as saias, aínda que a testemuña presencial Emanuel Tomascon non incluíu eses detalles no seu «informe exhaustivo». Os artigos que ela presuntamente utilizou ou levou na súa execución son de dubidosa procedencia; os relatos contemporáneos afirman que a súa roupa e todo o que tocou o seu sangue foron incinerados na cheminea do gran salón para impedir aos cazadores de reliquias.
Cando Isabel I soubo o que ocorrera, indignouse e afirmou que Davison desobedecera as súas instrucións de non desvincularse da orde e que o consello privado actuara sen a súa autorización. As vacilacións da raíña inglesa e as súas disposicións deliberadamente vagas suxiren unha negación plausible para tratar de non involucrarse directamente coa execución da súa curmá. Davison foi arrestado, recluído na Torre de Londres e declarado culpable de conduta neglixente, aínda que foi liberado dezanove meses despois de que Cecil e Walsingham intercederan no seu nome.
Legado
miniatura|[[Efixie da súa tumba na abadía de Westminster.]] As opinións no século XVI dividíanse entre reformadores protestantes -como George Buchanan e John Knox-, que a vilipendiaron sen piedade, e apologistas católicos -como Adam Blackwood-, que a encomiaron, defenderon e eloxiaron. Despois da coronación do seu fillo en Inglaterra, o historiador William Camden redactou unha biografía autorizada e baseada en documentos orixinais, na que condenou as valoracións de Buchanan como fraude e «afondou nas malas fortunas de María en lugar da súa personalidade maligna». As interpretacións diverxentes persistiron no século XVIII: William Robertson e David Hume argumentaron que as «cartas do cofre» eran verdadeiras e que María era culpable de adulterio e asasinato, mentres que William Tytler opinaba o contrario. Na segunda metade do século XX, a obra Mary Queen of Scots de Antonia Fraser foi catalogada por Wormald como o traballo «máis obxectivo [... e] libre dos excesos de adulación ou ataques» que caracterizaran ás biografías antigas; os seus contemporáneos Gordon Donaldson e Ian B. Cowan tamén produciron traballos con redacción neutral. Jenny Wormald concluíu que a vida de María foi un fracaso tráxico porque non puido facer nada fronte ás denuncias que lle imputaron; a súa opinión disidente contrastaba cunha tradición historiográfica posterior a Fraser na que a raíña escocesa era vista como un peón en mans de nobres confabuladores.
Non existen probas concretas da súa complicidade no asasinato de Darnley ou dunha conspiración con Bothwell; tales acusacións baseáronse en suposicións, polo que a biografía de Buchanan foi desacreditada como unha «fantasía case plena». A coraxe de María na súa execución axudou a establecer a súa imaxe popular como a vítima heroica das traxedias dramáticas.
Xenealoxía
Xenealoxía de María I de Escocia
Devanceiros de María I de Escocia
Notas
<references group="lower-roman"/>
Tarija
miniatura|dereita|200px|Casa dorada, Tarija A cidade de Tarija é a capital do departamento de Tarija en Bolivia. Ten unha poboación de 135.783 habitantes segundo o censo de 2001.
Conradino
Conradino de Hohenstaufen, duque de Suabia (Conrado IV de Suabia), coñecido como Conradino, nado en Wolfstein, preto de Landshut, Baviera o 25 de marzo de 1252 e finado en Nápoles, Reino de Sicilia, o 29 de outubro de 1268), foi rei de Sicilia, como Conrado II, desde 1254 a 1268, e rei nominal de Xerusalén, como Conrado III.
Nalgunhas ocasiones menciónase como Conrado V, aínda que nunca sucedeu como Rei de romanos ao seu pai Conrado IV.
Loitou para recuperar o control da súa familia sobre o Reino de Sicilia, pero foi derrotado en 1268 na Batalla de Tagliacozzo por Carlos de Anjou, que ordenou a súa decapitación.
Traxectoria
Fillo do rei Conrado IV de Alemaña e da princesa Isabel de Baviera, foi o derradeiro representante da dinastía dos Hohenstaufen. Á morte de seu pai Conrado IV en 1254, seu herdeiro, Conradino, de só dous anos de idade, permaneceu en Alemaña baixo a tutela do duque Luís II, duque de Baviera, mentres os seus reinos de Xerusalén e Sicilia eran gobernados a través de rexentes.
En 1258, o seu tío Manfredo de Sicilia, fillo ilexítimo do emperador do Sacro Imperio Frederico II Hohenstaufen, e Bianca Lancia, que casou co emperador só un pouco antes da súa morte e, por tanto, plenamente lexitimado, a pesar de que a Curia romana descoñecese ese vínculo matrimonial, movida polo seu profundo odio cara á casa de Hohenstaufen) que era orexente do seu sobriño Conradino en Sicilia, usurpoulle o trono e foi coroado como rei de Sicilia. 240px|miniatura|esquerda|A tumba de Conrado II en [[Nápoles.]] A primeira invitación a Conradino que viaxara a Italia foi dos güelfos de Florencia, que lle pediron que tomara as armas contra Manfredo, que fora coroado rei de Sicilia en 1258 por un falso rumor da morte de Conradino. Luís rexeitou este convite en nome de seu sobriño. En 1266 o conde Carlos I de Anjou, chamado polo novo papa Clemente IV, que era o candidato do papado para ser o rei de Sicilia, derrotou e matou a Manfredo na batalla de Benevento, tomando posesión do sur de Italia. Os enviados das cidades xibelinas foron entón a Baviera e instaron a Conradino a ir e liberar Italia. O conde Guido de Montefeltro, en representación de Henrique de Castela, senador en Roma, ofreceulle o apoio da cidade eterna. Abandonando as súas terras en Alemaña, Conradino cruzou os Alpes e emitiu un manifesto en Verona expoñendo a súa reclamación sobre Sicilia.
Tras a morte do seu tío Manfredo, abatido na batalla de Benevento o 26 de febreiro de 1266, os xibelinos de italianos pedíronlle de novo a Conradino que se tasladara á península, a onde chegou en setembro de 1267 para tratar de reconquistar o seu Reino, que quedara baixo a coroa de Carlos I de Anjou, tras a súa vitoria en Benevento.
En cambio, os dignatarios alemáns limitáronse a observar o desenvolvemento dos acontecementos. Unha vez máis, incluso no seu epílogo, a historia dos Hohenstaufen foi esencialmente un feito italiano.
Pero Carlous de Anjou derrotou a Conradino, e capturouno, na batalla de Tagliacozzo, sendo pouco despois decapitado na Praza do Mercado en Nápoles, cando só tiña 16 anos de idade. miniatura|300px|[[Tari|Tarí de Conrado II]]
Teima
Teima, subtitulada Revista galega de información xeral, foi unha revista semanal galega que se publicou entre 1976 e 1977.
Características
Teima foi a primeira revista xornalística que se editou integramente en galego dentro de Galicia. O primeiro número apareceu o 15 de setembro de 1976 e deixou de publicarse co número 35 en agosto de 1977 por dificultades económicas, derivadas da falta de publicidade.
Editada pola Sociedade Galega de Publicacións, da que Afonso Ribas Fraga era cofundador e xerente. O director foi Ánxel Vence e entre os seus colaboradores estaban Víctor Fernández Freixanes, Manuel Rivas, Xavier Navaza, Pepe Carreiro, Xaquín Marín e Xurxo Lobato, que publicou nela as súas primeiras fotos.
Desde o seu comezo tivo dificultades de publicidade e a súa liña editorial foi combatida por sectores políticos da dereita e da esquerda. Unha coalición nacionalista de esquerdas chegou a emitir entre os seus militantes a consigna de darse de baixa na subscrición.
Algunhas forzas políticas que apoiaran a súa aparición e que participaron no capital da empresa, como o Partido Socialista Galego, foron despois críticas coa publicación. Accionistas independentes e outros da Asemblea Popular Galega foron quen máis loitaron pola continuidade do semanario.
Xosé Bergantiños
Traxectoria
Foi oficial da Armada Española e traballou en Bazán e posteriormente na empresa privada.
Colabora como articulista no Diario de Ferrol e El Ideal Gallego.
Eru Ilúvatar
Ilúvatar (do quenya ilúvë, "todo" e atar "padre") é un ente ficticio que aparece na obra do novelista J. R. R. Tolkien coma o creador de Eä. Tamén é chamado Eru, o Único. Na Ainulindalë, a primeira parte d'O Silmarillion, nárrase a forma na que aconteceu a creación dos Ainur, os Sagrados, por parte de Eru Ilúvatar, e de coma eles fixeron unha Gran Música (Ainulindalë) a partir da cal Ilúvatar creou o mundo físico, o Reino de Arda.
Caravana de paz
Caravana de paz (en Wagon Master) é un filme estadounidense de 1950 producido e dirixido por John Ford e protagonizado por Ben Johnson, Harry Carey Jr., Joanne Dru e Ward Bond. O guión conta a historia dunha caravana de pioneiros mormóns que se dirixien ó río San Juan, en Utah. O filme inspirou a serie de televisión estadounidense Wagon Train (1957–1965), que estivo protagonizada por Ward Bond até a súa morte en 1960. O filme era un dos favoritos de Ford, quen lle dixo a Peter Bogdanovich en 1967 que "Xunto con The Fugitive e The Sun Shines Bright, Caravana de paz estivo moi preto do que quería lograr". Malia que a resposta da crítica e da audiencia a Caravana de paz foi morna na súa estrea, co paso dos anos a crítica chegouna a considerar unha das obras mestras de Ford.
Eru Ilúvatar
Figuren in Tolkiens Welt
Caravana de paz
Estreouse subtitulada en galego o 1 de agosto de 2020 a través da TVG.
Justicia (Mondoñedo)
Justicia foi un semanario editado en Mondoñedo entre 1921 e 1924.
Historia e características
Semanario que se publicaba os sábados, apareceu o 25 de xullo de 1921. Foi fundado e dirixido por José Ramón Villamarín Pallín. Cándido Carreiras era o redactor xefe e entre os seus colaboradores figuraron Antonio Noriega Varela, Eduardo Lence-Santar, Xosé Trapero Pardo e Manuel Rivas Seivane. Cesou a súa publicación en xuño de 1924 por desacordos entre os propietarios a causa da adhesión á ditadura de Primo de Rivera.
Tonami
Tonami (砺波市, となみし; Tonami-shi) é un concello da prefectura de Toyama no Xapón. Está situado ao oeste da prefectura e ao norte da rexión de Chūbu, e no centro da rexión de Hokuriku, no centro da illa de Honshu. Ten 126,96 km² de superficie e unha poboación de 49.336 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 389 hab./km².
O concello de Tonami limita cos concellos de Oyabe, de Nanto, de Toyama, de Imizu e de Takaoka.
Imposto de Consumos
Foi amplamente criticado por gravar o bens de primeira necesidade (de comer, beber y arder): alimentos, bebidas alcohólicas, combustibles e sal. Protagonizou o debate político, económico e social entre as distintas ramas do liberalismo español. As protestas contra o imposto recibiron o nome de motíns de consumos.
Gran Premio de Mónaco de 1995
O Gran Premio de Mónaco de 1995 foi unha carreira de Fórmula Un celebrada o 28 de maio de 1995 no Circuíto de Mónaco en Monte Carlo, Mónaco. Foi a quinta carreira do Campionato do Mundo de pilotos de, disputada sobre 78 voltas, e gañouna Michael Schumacher co equipo Benetton logo de saír desde a segunda posición na pole. Damon Hill terminou en segundo lugar con Williams logo de comezar na pole position e liderar as primeiras 23 voltas da carreira, por diante de Gerhard Berger con Ferrari. O resto de posicións nos puntos foron ocupados por Johnny Herbert no segundo Benetton, Mark Blundell (McLaren) e Heinz-Harald Frentzen (Sauber). A vitoria de Schumacher foi a terceira da tempada, tamén foi a primeira vitoria de Renault no Gran Premio de Mónaco, como provedor de motores de Benetton. Schumacher gañou a carreira con comodidade, con máis de 30 segundos por diante de Hill. En total, dezaseis dos 26 participantes non puideron terminar, incluíndo os dous pilotos do equipo Simtek, que posteriormente quedou sen diñeiro e retirouse do campionato antes do Gran Premio do Canadá. A carreira estivo marcada por un accidente na primeira curva da primeira volta que involucrou a Coulthard, Alesi e Berger, o que provocou o bloqueo da pista e como resultado a carreira tivo que reiniciarse.
Carreira
Na mañá do domingo, antes da carreira celebrouse unha sesión de arrequecemento as 9:30 hora local, e durou 30 minutos. Como era tradicional en Mónaco, a carreira comezou relativamente tarde, as 15:30, o que permitia ao Príncipe Rainiero e a súa familia xantar antes de ver a carreira desde o palco real no inicio recta de meta. A carreira levouse a cabo en condicións cálidas e asolladas, cunha temperatura ambiente de 23 °C, e foi vista por un total de aproximadamente 48.000 espectadores.
Cando a luz verde marcou o inicio da carreira, Hill e Schumacher, lideraban ao chegar a Santa Devota, pero detrás deles unha colisión múltiple entre Coulthard e os dous Ferrari provocou que se sacase a bandeira vermella e a carreira fose detida. Coulthard foi lixeiramente máis lento na liña de saída e foi adiantado polo exterior na primeira curva por Berger, e polo interior por Alesi. A medida que a pista estreitabase á entrada de Santa Devota, non había espazo suficiente para que os tres coches pasaran en paralelo, e Alesi contactou co lado traseiro dereito do coche de Coulthard, que á súa vez tocou a Berger. O Williams saíu polo aire e virou 180 graos antes de estrelarse de novo e quedando no vértice da curva coa suspensión rota, mentres que os dous danados Ferrari tamén chocaron entre si antes de acabar no mesmo punto. A maioría dos pilotos perseguidores, liderados por Brundle, abríronse paso a través dos vehículos danados, pero Irvine golpeou o seu alerón dianteiro, Boullion rompeu un difusor, e Katayama, Salo, Morbidelli, Inoue e Schiattarella víronse obrigados a parar, xa que non podian pasar. Coa pista completamente bloqueada, a carreira detívose e fixéronse os preparativos de inmediato para unha nova saída.
Os coches de Coulthard, Berger e Alesi resultaron danados sen posibilidade de reparación inmediata, os tres veronse obrigados a competir cos coches de reposto, reivindicando a práctica habitual de Ferrari en Mónaco de ter un vehículo adicional para cada piloto. O coche de reposto de Berger, fora equipado cun motor que non tiña tanta potencia como o seu coche de carreiras ou o coche de reposto Alesi, mentres que o acelerador do coche de Coulthard non quedou totalmente calibrado, no afán de preparalo para o reinicio da carreira. O Jordan de Irvine e o Sauber de Boullion foron reparados, e os demais pilotos atascados na primeira curva foron capaces de reiniciar a carreira cos seus coches, agás Salo e Schiattarella: Salo co seu motor Yamaha recalentado no atasco, tivo que saír na continuación desde a rúa de boxes no Tyrrell de reposto e o Simtek de Schiattarella foi danado polos comisarios ao intentar movelo da escena do accidente. O equipo carecía dun coche de reserva, polo que Schiattarella non puido tomar parte na carreira, e a participación de Simtek na carreira terminou, sen que ningún dos coches de carreiras completara unha volta, xa que o coche de Verstappen, sufriu de novo un problema co cambio e foi empuxado ao pit-lane, cando o resto estaban a facer a segunda volta de formación.
Na continuación, Hill e Schumacher mantiveron as súas posicións, mentres que Coulthard adiantaba aos Ferraris en Santa Devota, con Alesi diante de Berger. A medida que os pilotos completaron a primeira volta, Hill adiantaba por 0´5 segundos a Schumacher, que era seguido á súa vez por Coulthard, Alesi, Berger, Herbert, Häkkinen, Irvine, Brundle, Barrichello, Blundell, Panis, Frentzen, Badoer, Morbidelli, Katayama, Martini, Boullion, Gachot, Moreno, Montermini, Salo, Diniz e Inoue. Nas primeiras voltas, Hill logrou aos poucos unha vantaxe de case dous segundos de vantaxe sobre Schumacher na volta 10, cos dous afastandose a par de Coulthard, que nese momento marchaba oito segundos por detrás do Benetton Nesta etapa xa se produciran dous abandonos: o motor Mercedes de Hakkinen fallou debido a un problema coa bomba de combustible na novena volta da carreira, e Moreno, trompeou en Santa Devota, cando unha fuga de líquido de freos fíxolle perder o control do seu Forti unha volta máis tarde. Morbidelli tivo que facer unha parada non programada para reparar unha grave vibración do pneumático causada por unha sección de corda de amarre dunha manta de arrequecemento das lamias que se atascou nunha das súas rodas traseiras, quedando relegado á última posición.
Esta foi a terceira carreira en que se usaron sensores electrónicos para o seguimento de que ningún coche anticiparase na saída, e nesta carreira, seis pilotos (Barrichello, Brundle, Montermini, Frentzen, Morbidelli e Panis), foron penalizados cun Stop and go de dez segundos, por esta falta. Todos, agás Montermini entraron con prontitude para cumprir a penalización, algúns ata formaron unha cola na zona de penaización, pero o piloto de Pacífic non puido entrar dentro do prazo estipulado de tres voltas desde o aviso, polo que foi descualificado da carreira, logo de subir ao 17º lugar antes de cumprir a súa pena de forma tardía. Os pilotos sancionados caeron na clasificación como resultado do tempo perdido, polo que logo de 16 voltas completadas, a orde de carreira era: Hill, Schumacher, Coulthard, Alesi, Berger, Herbert, Irvine, Blundell, Badoer, Katayama, Brundle, Martini, Barrichello, Panis, Frentzen, Boullion, Salo, Montermini (aínda, sen cumprir a súa pena), Gachot, Inoue, Diniz e Morbidelli.
Jesús Vivanco
Jesús Vivanco, nado en Ferrol é un xornalista, escritor e locutor radiofónico galego.
Traxectoria
Enxeñeiro Técnico Naval, licenciado en Dereito e en Xornalismo, comezou en Radio 3, de Radio Nacional de España en 1979, coincidindo coa fundación da emisora pública, onde se encargou da produción e redación de informativos. En 1994 é nomeado o primeiro director da recentemente creada Radio 5, unha cadea unicamente de información tamén pertencente a Radio Nacional de España, onde tamén foi xefe de redacción. Como estudoso do xornalismo, ten traballado na historia da radio en España.
Cambela, Tabeaio, Carral
Cambela é un lugar da parroquia de Tabeaio no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña 20 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 9 eran homes e 11 eran mulleres.
Arara
Arara é un municipio brasileiro da Paraíba, situado a 142 km da capital, João Pessoa. No ano 2007 tiña unha poboación de 12.356 habitantes. Posúe unha área total de 89 Km².
Potosí
A cidade de Potosí, coñecida como a Villa Imperial de Potosí é unha cidade no sur da República de Bolivia, capital do departamento de Potosí, e da provincia de Tomás Frías. Esténdese ao pé dun monte lendario chamado Cerro Rico (en quechua: 'Sumaj Orcko'), no que estivo situada a maior mina de prata do mundo desde mediados do século XVI ata mediados do século XVII.
Segundo os últimos datos do censo oficial de 2012 do Instituto Nacional de Estadística de Bolivia INE, o Departamento de Potosí ten 828.093 habitantes (410.822 homes e 417.271 mulleres) mentres que na cidade (capital) a súa poboación chega a 189.652 habitantes A súa altitude media é de 4.067 msnm, polo que é, entre as cidades de máis de 100.000 habitantes, a segunda máis alta do mundo  detrás de El Alto, aínda que esta última intégrase no aglomerado de A Paz, de menor altitude que Potosí.
A poboación indíxena representa aproximadamente o 65% da poboación (entre quechuas e aimarás) segundo unha enquisa racial de Bolivia no 2009, logo mestizos que representan o 30% e brancos (principalmente crioulos) un 5% aproximadamente.
American Kennel Club
American Kennel Club é un club canino estadounidense, que posúe un dos maiores rexistros de cans de raza do mundo.
Fundado no ano 1884, ó contrario que a case totalidade de club doutros países non forma parte da Federación Cinolóxica Internacional (FCI). Ten, xa que logo,as súas propias normativas de cría e estándares que non comparten cos países de orixe de cada raza.
Santa Cruz de la Sierra
A cidade de Santa Cruz de la Sierra é a capital do departamento de Santa Cruz en Bolivia. Ten unha poboación de 1.113.582 habitantes segundo o censo de 2001.
Cardesín, Refoxos, Silleda
Cardesín é un lugar da parroquia de Refoxos no concello pontevedrés de Silleda. No ano 2010 tiña 7 habitantes, deles 1 era home e 6 eran mulleres. Isto supón unha diminución no número de habitantes con respecto ao a ano 2000.
Zipa
miniatura|Escultura [[pobo muisca|muisca dun Zipa sen identificar (Museo do Ouro de Bogotá).]] miniatura|250px|Mapa do territorio muisca á chegada dos españois (século XVI). Os dominios do Zipa en verde. Zipa era o título de nobreza dado polos muiscas ó gobernante supremo do Zipazgo, unha das divisións administrativas máis importantes da Confederación muisca. Adóitase empregar a expresión "Zipa de Bacatá", xa que a sede do goberno do Zipazgo atopábase en Funza, capital do Zybyn de Bacatá, que abranguía gran parte do territorio da actual cidade de Bogotá, capital de Colombia.
O Zipa era considerado descendente da deusa Chie (a Lúa), da mesma forma que o Zaque era considerado descendente de Sué (o Sol). O Zipa tiña autoridade absoluta sobre o goberno do Zipazgo. Ó seu cargo estaba a dirección administrativa, o mando do exército, a creación, reforma e aplicación das leis, e boa parte dos asuntos relixiosos. É así como, por exemplo, os chyquy (sacerdotes muiscas) debían ser investidos pola autoridade do Zipa. A única persoa que podía exercer autoridade sobre o Zipa era o Chyquy-Zibyntyba de Iraca, a quen se consideraba sucesor do Venerable Bochica, mentres que o único poder en igualdade de condicións fronte ó do Zipa era o do Zaque, que nun comezo fora meirande.
Lista dos Zipas
O último herdeiro lexítimo ó trono do que se ten coñecemento foi Chiayzaque, Tybarague de Chía.
Lund
Lund é unha cidade que se atopa no país escandinavo de Suecia, concretamente situada no condado de Skåne.
Datos xeográficos
A finais da década 2000 - 2009 a poboación rondaba os 100.000 habitantes. Abarca unha superficie de 443 km². Está a 80 msnm. Posúe unha universidade propia ademais de ser un importante enclave científico e industrial.
Brian Aldiss
Brian Wilson Aldiss, nado en East Dereham, Norfolk o 18 de agosto de 1925 e finado o 19 de agosto de 2017 , foi un escritor británico. Trala súa participación na segunda guerra mundial volveu á vida civil en 1948. Aldiss é un dos principais representantes da chamada Nova Onda da ficción científica británica.
Logo de adicarse á venda de libros comezou a escribir, publicando a súa primeira novela en 1955, The Brightfont diaries. Foi tamén o editor literario do Oxford Mail. Foi o primeiro presidente da British Science Fiction Association.
Melian
Melian é un personaxe ficticio pertencente ó legendarium do escritor británico J. R. R. Tolkien. Aparece nas súas novelas O Silmarillion e The Children of Húrin, así como no poema épico The Lay of Leithian e nos textos Annals of Aman e Grey Annals.
Descrición e biografía
Melian é unha Maia da raza dos Ainur e parente de Yavanna. En The Lay of Leithian aparece descrita como unha dama gris, con longas e escuras trenzas que caían até os seus pés prateados.
Antes da Primeira Idade, nos Anos das Árbores, Melian abandonou os xardíns de Lórien e marchou para a Terra Media, onde se namorou do rei élfico Elu Thingol, co que gobernou o reino de Doriath. Tivo unha filla con Thingol, chamada Lúthien, que disque foi a máis fermosa entre todos os Fillos de Ilúvatar. A liña de descendencia de Melian son os semielfos.