cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Unión Castellanista
Así, UC sería a alternativa nacionalista e esquerdista ao castelanismo que representaba o PREC. A súa Xunta de Promotores, da que formaban parte entre outros José Miguel Camazón García, Enrique Francisco García Gómez, o poeta Juan Carlos García Hoyuelos, Pedro Andrés Núñez, Felisa García, Domingo Casas Ubiedo, o xornalista Antonio Ruiz Vega e Santiago Pacheco Almazán, estaba formada por persoas orixinarias de Cantabria, Segovia, Burgos, Cuenca e Madrid e especialmente por intelectuais vencellados a certos círculos culturais de Soria, entre eles algúns escritores desta provincia como os propios Pacheco Almazán e Ruiz Vega. Resulta curioso que fose precisamente en Madrid onde xurdiu este partido e non en Segovia, principal marco de acción da asociación carreterista Comunidad Castellana, ou en Burgos, onde o carreterismo sempre tivo unha boa aceptación.
Definíase como federalista e progresista, e defendía as teses castelanistas do segoviano Anselmo Carretero e da asociación cultural Comunidade Castelá. E ao igual có PREC, recoñecía ao País Leonés coma unha comunidade non castelá, agás por incluíren nesa nacionalidade ás provincias de Valladolid e Palencia, se ben a UC acabou considerando que estas provincias eran castelás e non leonesas. Isto fíxolles gañar bastante apoio nesas dúas provincias, pero fíxolles perder moito máis en Burgos e en menor medida en Segovia.
Presentouse ás eleccións ás Cortes de Castela e León de 1991 conseguindo escasos votos, e ás eleccións municipais dese mesmo ano conseguindo as alcaldías de Arenillas (provincia de Soria) e Villaescusa de Roa (provincia de Burgos). Editaba a revista Tierras castellanas dende xaneiro de 1990 con periodicidade trimestral.
Valls
Valls é un municipio e cidade catalá, na provincia de Tarragona, capital da comarca do Alt Camp. Cunha poboación de 25.016 habitantes (INE 2011) representa máis da metade da poboación da comarca. Atópase na área coñecida como Camp de Tarragona xunto ao río Francolí, moi preto de Reus e de Tarragona, capital da provincia homónima.
É de moito interese a igrexa gótica de San Xoán, que se remonta ao século XVI e a Capela do Roser, cun mosaico de azulexos sobre a batalla de Lepanto do século XVII.
Esta cidade é berce dun típico manxar catalán de tempada chamado calçot, unhas cebolas doces e longas coas cales celébrase a calçotada, así como das tradicionais Vella i Joves Xiquets de Valls, as dúas collas castelleras, actividade orixinaria da rexión.
Festas
É típico de Valls els Tres Tombs (as Tres Voltas) que se celebran en xaneiro, para a festa de San Antonio Abad, unhas semanas antes da Calçotada. A festa maior celébrase para San Xoán. Ademais, os primeiros martes e mércores de agosto organízase a Firagost; festa maior do campo catalán. Cada dez anos celébranse as Decennals, en honra á Nai de Deus da Candea. e a diada "castellera" por ontonomasia, Santa Úrsula.
Zoolander 2
Zoolander 2 é un filme estadounidense de comedia dirixido e protagonizado por Ben Stiller que foi estreado no 2016. Foi escrito por John Hamburg, Justin Theroux, Stiller e Nicholas Stoller e é a secuela do filme de 2001 Zoolander. Está protagonizado por Owen Wilson, Will Ferrell, Penélope Cruz e Kristen Wiig.
A rodaxe tivo lugar entre abril e xullo de 2015, en Roma, Italia. O filme foi estreado o 12 de febreiro de 2016 por Paramount Pictures, con críticas negativas e recadando só $56 millóns sobre un orzamento de $55 millóns.
Joan-Geraud Dastròs
Joan-Geraud Dastròs, nado en Jandordís (preto de Sant Clar de Lomanha, en Gascuña) no ano 1594 e finado en 1648, foi un poeta occitano.
Fly (canción)
"Fly" é unha canción que dá nome a un sinxelo de Blind Guardian correspondente ó álbum A Twist in the Myth lanzado en febreiro de 2006. O segundo tema é unha versión acústica só dispoñible no sinxelo, e o terceiro é unha reedición do tema "In-A-Gadda-Da-Vida" de Iron Butterfly que tamén só está dispoñible no sinxelo.
Joan-Geraud Dastròs
A súa obra
Dastròs é o autor de Trimfe de la lengua gascoa ("Triunfo da lingua gascona", 1642), un poema escrito en versos octosílabos e publicado en Tolosa por J. Bondò. É unha escola de dúas obras en verso. En primeiro lugar, o «Trimfe», que é un debate entre as estacións do ano, no que cada unha defende o seu valor sobre as demais. En segundo lugar, o «Plaidejat deus elements», onde lles toca a vez do debate ao lume, ao aire, á auga e á terra.
Fly (canción)
O vocalista Hansi Kürsch ten dito que namentres que "Fly" é un título sorprendente para unha canción de Blind Guardian, encaixa moi ben coas letras. Tamén engade ''Esta canción versa sobor das inspiracións, e como elas poden influenciar o teu arte, a túa vida e as vidas doutra xente. Eu mesmo fun inspirado pola película Finding Neverland cando facía os textos.''
Joan-Geraud Dastròs
A súa obra
O poeta sempre se considerou defensor da lingua gascoa (dialecto do occitano, lingua naquela altura fragmentada e sen que os seus falantes tivesen clara conciencia de unidade). Dastròs deféndea vigorosamente contra aqueles que senten vergoña dela: «Torna, torna, fray, e demòra; / N'ajas honta d'augir ton fray / Parlar la lengua de ta may» (Regresa, regresa, irmán, e detente; / Non teñas vergoña de ouvir o teu irmán / Falar a lingua da túa mai).
Fragmentos
Que la Terra non m'faiche tròp, Ja l'ai negada un aute còp. Que lo Hoèc tròp non m'arrodòle, Jo m'estoni qu'eth non tremòle, E non se bremba pas benlèu Deus destuperis que j'òu heu. Mes parle Hoèc, e parle Terra, Me hassa l'Aire mala guerra, Jo vòli que lor libertat Lor hassa veser la vertat, E voi sur eths, l'ora presenta, Trimfar per rason non per crenta.
«Plaidejat de l'Aiga», dentro do «Plaidejat deus Elements»
Pyracantha coccinea
Pyracantha coccinea M.Roem. é unha especie botánica da familia das Rosáceas, chamada en galego espiño coraleiro  (e, na zona oriental, espín coraleiro ). Alén deste nome, recibe tamén o de piracanto, cultismo usado para as plantas do xénero Pyracantha. É endémico do sueste de Europa, e da China centromeridional. O seu uso en Galiza é ornamental e resérvase á xardinaxe privada, para crear cerramentos e valados espiñentos, ou coma sebe nas autoestradas.
Descrición
Ten un aspecto moi semellante ao xénero Cotoneaster, co que se pode chegar a confundir, mais a maior diferenza é que no xénero Pyracantha as follas son dentadas e ademais son espiñentos.
Florea na primavera; as flores son moi abundantes, abrancazadas ou amarelas claras miúdas e en acios, con cinco pétalos arredondados. Os froitos maduran dende a fin do verán até o outono; son miúdos e aseméllanse ás mazás bravas ou peros, avermellados, alaranxados ou amarelos; ficando nas pólas durante o outono e mais no inverno. Ten propiedades adstrinxentes e é alimento de numerosos paxaros; para o ser humano non é velenosa mais si algo agre, porén, pode ser cociñada para facer xeleas e marmeladas.
Abrangue dende o sur de Europa até Asia occidental. Cultívase en América do Norte e Europa occidental (incluíndo Galiza) como planta ornamental.
Taxonomía
Mespilus foi descrito por Max Joseph Roemer e publicado en ''Familiarum Naturalium Regni Vegetabilis Monographicae 3: 219–220. 1847. thumb|Flor do espiño de fogo
right|250px|thumb|Variedades de espiños de fogo coas bagas de diferentes cores
Simon Spies
Simon Ove Christian Oglivie Spies, coñecido como Simon Spies, nado o 1 de setembro de 1921 e finado o 16 de abril de 1984, foi un magnate dinamarqués de sona, acadada ao ser pioneiro nos voos charter coa compañía Spies Rejser, hoxe propiedade de MyTravel, e que comezou cos voos de liña entre Escandinavia e Mallorca. Spies Rejser foi fundada en 1956 e pronto acadaría grande éxito, así como tamén o fixo o seu competidor, Tjæreborg.
Octave Mirbeau
Octave Mirbeau, nado o 16 de febreiro de 1848 en Trévières (Calvados) e finado o 16 de febreiro de 1917 en París, foi un escritor francés, xornalista, novelista, dramaturgo, autor de comedias e contos.
Como xornalista, Mirbeau exerceu unha grande influencia na vida social, política e artística do seu tempo. Caracterizado polo seu compromiso coa verdade e a xustiza, foi ademais un novelista e autor de teatro de grande sona a nivel europeo, que conseguiu seducir ás vangardas artísticas e literarias.
Traxectoria
miniatura|dereita|150px|Maurice Maeterlinck. Naceu en Trévières, Normandía, o 16 de febreiro de 1848, e morreu en París o 16 de febreiro de 1917. Tras un período xuvenil en Rémalard (Perche), finalizou uns estudos mediocres no colexio xesuíta de Vannes – de onde foi expulsado aos quince anos -. Grazas ao líder bonapartista Dugué de la Fauconnerie, que o contrata como secretario particular e o introduce no xornal L’Ordre de Paris, Mirbeau afástase do estudo notarial no que, por tradición familiar, estaba condenado a traballar.
Crítico de arte e de literatura, foi chantre de Auguste Rodin, Claude Monet, Camille Pissarro, Paul Cézanne, Félix Vallotton e Pierre Bonnard, e a súa suspicacia artística, condúceno a descubrir aos artistas que se agochaban tras nomes entón descoñecidos como Vincent Van Gogh, Camille Claudel, Aristide Maillol, Maurice Maeterlinck, Marguerite Audoux e Maurice Utrillo.
Novelas
thumb|right|160px|Hermann-Paul, O Calvario, Juliette Roux, 1928 Pronto tras escribir dez novelas como "negro", oficialmente estrea co exitoso Le Calvaire (O Calvario) (1886), novela en que se libera dos traumas dunha paixón devastadora por unha muller non moito santa chamada Judith e rebatizada Juliette Roux na ficción. thumb|left|180px|Hermann-Paul, L'Abbé Jules, 1904 En 1888 publica L'Abbé Jules (O Padre Júlio) no cal a través de dous personaxes fascinantes - o abade Jules e o padre Pamphile - recorre á psicoloxía de profundidade e so a influencia de Fiódor Dostoiévski escribe aquel que sería considerado o primeiro prefreudiano da literatura francesa.
En Sébastien Roch, publicado en 1890, Mirbeau busca superar os efectos traumáticos das experiencias como estudante adolescente entre os xesuítas de Vannes. Dando un ton ficcional a traxes verídicos o autor describe a violencia sufrida por el e por outros nenos da súa idade so os 'coidados' dos xesuítas, transgredindo un tabú que perduraría aínda por un centenar de anos ao denunciar a violación de nenos e adolescentes por sacerdotes.
Octave Mirbeau pasa entón por unha gran crise existencial e literaria e no curso desta publica en edición de folletín unha novela preexistencialista extraordinaria chamada Dans le ciel (No ceo), a cal ten como personaxe central un pintor inspirado directamente na figura de Vincent van Gogh.
Tras a conclusión do caso Dreyfus, Mirbeau publica tres novelas que serían xulgados "escandalosos" polos auto-titulados defensores dos parámetros da virtude. En 1899 publica Le Jardin des supplices (O Xardín dos suplicios), unha novela constituída de textos distinguidos que escribira anteriormente. En 1900 lanza Le Journal d'une femme de chambre (Diario dunha camareira) no cal denuncia a domesticidade como unha forma de escravitude dos tempos modernos e exhibe os segredos repugnantes da burguesía. E por fin en (1901) publica Les 21 jours d'un neurasthénique ((Os 21 días dun neurastênico), unha compilación intercruzada de contos crueis. Nestas obras, Mirbeau cuestiona as convencións estilísticas das novelas tradicionais, practicando a técnica do collage, transgredindo o código de verosimilitude e credibilidade ficcional, desafiando as conveniencias hipócritas da propiedade.
Nas súas dúas últimas novelas - La 628-E8 (1907) e Dingo (1913), Mirbeau afástase do realismo, dando espazo para elementos de fantasía elixindo o seu coche e o seu propio cachorro como heroes. Debido á intermitencia das súas filiacións de xénero, ambas historias mostran como completamente Mirbeau rompera coas convencións da ficción realista.
Teatro
No teatro Mirbeau alcanzou fama cunha traxedia proletaria Les Mauvais bergers (Os malos pastores) aínda en 1897, e despois en 1903, tornouse coñecido mundialmente cunha comedia clásica de costumes na tradición de Molière: Les affaires sont les affaires, na cal aparece o personaxe Isidoro Lechat, o arquetipo do moderno home de negocios, produto dun mundo novo, que en todo busca facer diñeiro e expandir seus tentáculos polo mundo. En 1908, ao fin dunha longa batalla xudicial e dos medios, presenta a comedia francesa Le Foyer (O Lar), unha obra destinada ao escándalo que transgride outro tabú : a explotación económica e sexual de adolescentes en lugares de suposta caridade...
Mirbeau tamén crea tamén seis pequenas pezas dun acto, innovadoras ao extremo, publicadas en 1904 co nome de Farces et Moralités. A través destas pezas Mirbeau anticipa o teatro de Bertold Brecht, Marcel Aymé, Harold Pinter e Eugène Ionesco. Levando a revolta ao seo da linguaxe, desmistifica a lei, a monogamia e as institucións sociais, ridiculariza os discursos de políticos e aínda fai broma coa linguaxe do amor.
O Pombeiro, Carballido, Vilalba
O Pombeiro é un lugar da parroquia de Carballido no concello lugués de Vilalba na comarca da Terra Chá.
O Monte Real
O topónimo galego O Monte Real pode referirse a:
Pinkus Abortion Technician
Pinkus Abortion Technician é un álbum da banda estadounidense de sludge metal Melvins, publicado o 20 de abril de 2018 a través do selo Ipecac Recordings. Conta cos baixistas Steven McDonald e Jeff Pinkus, que está acreditado como compositor de catro das cinco cancións orixinal do traballo. O título é unha referencia directa ao álbum de Butthole Surfers Locust Abortion Technician.
Bicontos
Os bicontos ou Bikonta son organismos eucariotas formados por células con dous flaxelos desenvolvidos segundo un proceso único. É un dos dous grandes clados dos eucariotas; o outro son os Unikonta. Outro trazo compartido polos Bikonta é a fusión de dous xenes de encimas nun só xene, que son os xenes para a timidilato sintase (TS) e a dihidrofolato redutase (DHFR), que codifican unha soa proteína con dúas funcións (Cavalier-Smith, 2006). Estes xenes tradúcense por separado nos Unikonta.
Algunhas investigacións suxieren que un Unikonta (unha célula eucariota cun só flaxelo) foi o antepasado de Opisthokonta e Amoebozoa, entanto que un Bikonta o foi de Archaeplastida, Excavata, Rhizaria, e Chromalveolata (que inclúe Chromista e Alveolata). Cavalier-Smith suxeriu que os Apusozoa, que tipicamente son considerados incertae sedis (de clasificación insegura), son, de feito, Bikonta.
A seguiente árbore filoxenética mostra as relacións entre os principais grupos de Eukarya de acordo coas ideas de Cavalier-Smith.
Historia da Terra
250px|miniatura|O planeta [[Terra.]] A historia da Terra abarca os acontecementos sucedidos desde a súa formación, a partir da nebulosa solar xunto co Sol e os outros planetas do sistema solar, hai uns 4.500 millóns de anos, até a actualidade.
Bicontos
Lenda: [A] Eukarya ancestral heterótrofo uniflaxelado e unicentriolar; mitocondrias con cristas tubulares. [B] Biflaxelado ancestral. [C] Fusión de xenes DHFR-TS. [D] Fusión tripla de xenes da biosíntese da pirimidina. [E] Alvéolos corticais. <font color="#008800">[F] Adquisición de cloroplastos por endosimbiose secundaria cunha alga verde (clasificadas dentro de Viridiplantae). [G] Flaxelo posterior e mitocondrias con cristas planas. [H] Inserción de EF1-alfa. <font color="#008800">[I] Aparición dos cloroplastos por endosimbiose primaria cunha cianobacteria. <font color="#008800">[J] Adquisición de cloroplastos por endosimbiose secundaria cunha alga vermella (Rhodophyta). [K] Inserción de poliubiquitina. [L] Suco de alimentación ventral. [M] Pelos tubulares en flaxelos, e plastos dentro do retículo endoplasmático rugoso.
Historia da Terra
A Lúa formouse máis tarde, posibelmente como resultado do impacto dun obxecto do tamaño de Marte.
A primeira molécula autorreplicante apareceu hai 4.000 millóns de anos aproximadamente.
Orixe da Terra
miniatura|250px|Representación hipotética da formación do [[sistema solar.]]
A Terra comezou cando a formación do sistema solar estaba tomando forma, probabelmente dentro dunha gran nube de gas e po cósmico en torno ao Sol (nebulosa solar). A abundancia relativa dalgúns dos elementos máis pesados no sistema solar suxire que o gas e o po cósmico derivaban dunha supernova. Algúns elementos pesados xéranse dentro das estrelas pola fusión nuclear do hidróxeno, elementos que, doutra maneira, serían pouco comúns. Procesos similares podémolos ver hoxe en nebulosas.
As partículas que orbitaban o Sol comezaron a unirse en corpos maiores, coñecidos como planetésimos, que continuaron agregándose en planetas maiores, e o material "restante" deu forma a asteroides e cometas.
Como as colisións entre planetésimos grandes liberan moita calor, a Terra e os outros planetas estaban fundidos ao comezo da súa historia. A solidificación do material fundido aconteceu cando a Terra comezou a arrefriar. Os meteoritos máis vellos e as rochas lunares teñen aproximadamente 4.500 millóns de anos, pero a rocha terrestre máis vella da terra coñecida actualmente ten só 3.800 millóns de anos.
Nalgún momento, durante os primeiros 800 millóns de anos da súa historia, a superficie da Terra mudou do estado líquido ao sólido. Unha vez que se formaron as rochas duras comezou na Terra a súa historia xeolóxica. Isto aconteceu probabelmente antes de 3.800 millóns de anos atrás, pero non existen evidencias diso; seguramente a erosión e o tectonismo destruirían todas as rochas existentes até hai 3.800 millóns de anos. O comezo do rexistro das rochas que existen actualmente na Terra é no Arcaico, eón xeolóxico situado entre o Hadeico e o Proterozoico, entre 3.800 e 2.500 millóns de anos antes do presente.
Orixe da Lúa
miniatura|dereita|230 px|Representación do impacto xigante, hipótese de como se formou a [[Lúa.]]
A orixe da Lúa é incerta, pero as similitudes dos elementos encontrados tanto na Lúa como na Terra indican que ambos os corpos poden ter tido unha orixe común. Neste aspecto, algúns astrónomos e xeólogos opinan que a Lúa se formaría por desprendemento, debido á forza centrífuga, dunha masa incandescente de rocha líquida primordial da Terra.
Outra hipótese, actualmente máis aceptada, é a de que un planeta desaparecido e denominado Theia ou Tea, aproximadamente do tamaño de Marte, nos principios da formación da Terra, chocaría co noso planeta. Tal colisión desintegraría totalmente o planeta Theia e forzaría a expulsión de anacos de rocha líquida. Estes pequenos corpos condensaríanse nun corpo único (a Lúa), que quedaría aprisionado polo campo gravitacional da Terra. Esta teoría recibe o nome de Big Splash ou grande impacto.
Hai aínda outro grupo de teóricos que cren que, sexa cal fose a forma na que xurdiran, habería dous satélites naturais orbitando a Terra: o maior sería a Lúa, e o menor acabaría chocando coa Terra, formando masas continentais.
A atmosfera primitiva
Podemos comprender razoabelmente a historia da atmosfera da Terra até hai 1.000 millóns de anos atrás. Retrocedendo no tempo podemos só especular, pois este é un asunto aínda en constante investigación.
A atmosfera actual denomínase terceira atmosfera para distinguir a composición química actual das dúas composicións anteriores.
A primeira atmosfera estaba constituída principalmente por helio e hidróxeno. A calor proveniente da codia terrestre aínda en forma de plasma, e o Sol, disipárona.
Hai aproximadamente 3.500 millóns de anos, a superficie do planeta arrefriara xa o suficiente como para formar unha codia endurecida, chea de volcáns que liberaban vapor de auga, dióxido de carbono e amoníaco. Desta forma xurdiu a segunda atmosfera que estaba formada principalmente por dióxido de carbono e vapor de auga, amoníaco, metano e óxidos de xofre. Nesta segunda atmosfera case non había oxíxeno libre, e era aproximadamente 100 veces máis densa do que a atmosfera actual. 250px|miniatura|Utilización da enerxía do [[Sol na atmosfera.]]
Crese que o efecto invernadoiro, causado polos altos niveis de dióxido de carbono, impediu que a Terra conxelara. Durante os próximos millóns de anos, debido ao arrefriamento, o vapor de auga condensou para precipitar chuvia e formar os océanos, que comezaron a disolver o dióxido de carbono. Así seria absorbido o 50 % do dióxido de carbono nos océanos.
Células procariotas
Hoxe sabemos que a vida apareceu na Terra hai uns 4 000 millóns de anos. En Australia hai anos atopáronse unhas formacións rochosas en forma de columnas ou de cúpulas chamadas estromatólitos que tiñan unha antigüidade duns 3 500 millóns de anos e, canda elas, fósiles que recordan fileiras de células semellantes ás das actuais algas azuis ou cianobacterias. miniatura|250px|esquerda|[[Estromatólitos na baía de Shark, en Australia.]]
Por outra parte, en Groenlandia atopáronse rochas sedimentarias formadas hai máis de 3 800 millóns de anos (son as máis antigas das encontradas até agora). A presenza de rochas sedimentarias proba que naquela época xa existía auga, indispensábel para a vida. Ademais, nestas rochas acháronse indicios da presenza de carbono.
As primeiras formas de vida naceron en augas quentes, superficiais e tranquilas do mar, ao abrigo dos raios ultravioleta do Sol. Eran pequenas esferas protexidas por unha membrana e tiñan a capacidade de dividírense. Co paso do tempo, estas primitivas "máquinas" vivas uniríanse a corpúsculos capaces de realizar a fotosíntese, a respiración e a reprodución. Converteríanse así en verdadeiras células. Até hai aproximadamente un millón de anos os habitantes da Terra eran seres microscópicos (semellantes aos organismos unicelulares de hoxe) que vivía illados ou agregados en grandes colonias.
A vida probabelmente estivo presente durante todo o Arcaico, aínda que limitada a simples organismos unicelulares anucleados (procariotas), pois non hai fósiles de eucariotas tan antigos. Fósiles de cianobacterias (estromatólitos) encóntranse por todo o Arcaico, sendo especialmente comúns ao final do éon, mentres que uns poucos fósiles probábeis de bacterias encontráronse en certos depósitos de chert. Ademais do dominio Bacteria, tamén se identificaron microfósiles de extremófilos do dominio Archaea.
Non se coñecen, porén, fósiles de eucariotas, aínda que pode que evolucionaran durante o Arcaico e, simplemente, non deixaron restos fósiles.
Células eucariotas
A evolución posterior destas células primitivas pode esquematizarse do seguinte xeito:
Teoría endosimbiótica
250px|miniatura|Esquema da endosimbiose.
Primeiros organismos pluricelulares
Nel, estas células diversificáronse nas liñas dos tres reinos (Plantae, Animalia e Fungi), pese a que aínda existen células solitarias. Algunhas vivían en colonias, e gradualmente produciuse a división do traballo fisiolóxico (por exemplo, as células da periferia poderían comezar a asumir funcións diferentes ás das existentes no interior).
Aínda que a división entre unha colonia de células especializadas e un organismo pluricelular non sempre é clara, hai ao redor de 1 000 millóns de anos xurdiron as primeiras plantas pluricelulares, probabelmente, das algas verdes. E probabelmente hai uns 900 millóns de anos os pluricelulares tamén terían evolucionado cara aos animais, ao principio, probabelmente, algo semellantes ás actuais esponxas, nas que todas as células eran totipotentes e un organismo mutilado podería rexenerarse.
Como a división do traballo se fixo cada vez máis completa en todos os sentidos, nos organismos pluricelulares as células volvéronse máis especializadas e máis dependentes das demais; as células illadas morrerían. Hai indicios de que unha glaciación moi severa comezou ao redor de 770 millóns de anos, e foi de tal magnitude que a superficie de todos os océanos conxelou por completo. Uns 20 millóns de anos despois, cando unha cantidade suficiente de dióxido de carbono volcánico chegou á atmosfera, produciuse o conseguinte efecto invernadoiro, subindo a temperatura global do planeta. Pola mesma época, hai uns 750 millóns de anos, Rodinia comezou a fracturarse.
Encontrábase e todo o mundo animais como os esponxas, anélidos, artrópodos, braquiópodos, equinodermos, moluscos, onicóforos, e priapúlidos.
A idade do tommotiense, que comezou aproximadamente hai 530 millóns de anos, e é unha subdivisión do cámbrico viu a primeira radiación principal dos animais. Os climas do mundo eran suaves; non había glaciacións. A maior parte de América do Norte situábase en latitudes tropicais e temperadas do sur, que experimentaban o crecemento de extensos arrecifes.
A explosión cámbrica
200px|miniatura|[[Trilobite.]]
Denomínase explosión cámbrica á aparición repentina (desde un punto de vista xeolóxico) de organismos macroscópicos multicelulares complexos nos inicios do período cámbrico, hai 542-530 millóns de anos. Este período marca unha brusca transición no rexistro fósil coa aparición dos membros máis primitivos de moitos filos de metazoos (animais pluricelulares).
Entre os animais raros estaban os Hallucigenia (non se sabe a que filo pertencía), que posuían sete pares de espiñas nunha cara e sete tentáculos terminados en vigorosas pinzas na outra (non se sabe cal era o seu dorso ou seu ventre), cun prolongamento en forma de tubo ou cilindro nunha extremidade e un espesamento na outra (non se sabe cal era a súa parte anterior ou a posterior); os Opabinia, con cinco ollos na cabeza e un órgano que se proxectaba dela, terminando nunha extremidade bifurcada; o Anomalocaris, un predador de 60 cm de lonxitude, semellante a un artrópodo, e o Pikaia, un verme que tiña unha corda cartilaxinosa ao redor dun nervio dorsal, probabelmente o primeiro cordado. miniatura|esquerda|180px|Diagrama a escala de diversos invertebrados da formación Burgess Shale ([[Canadá). Hallucigenia sparsa é a pequena figura laranxa na parte inferior.]] 180px|miniatura|esquerda|Reconstrución dun Pikaia.
O único grupo de animais cun rexistro fósil que só apareceu despois do cámbrico foi o filo Bryozoa (briozoos), cuxos exemplares mais antigos pertencen ao ordovícico inferior. Os fósiles coñecidos por fauna de Ediacara (ou biota Ediacariana), que inclúen animais con espículas como as das esponxas e posibelmente tubos de vermes, apareceron no período que antecede ao cámbrico, pero a localización destes fósiles nos filos actualmente coñecidos aínda está lonxe de estar esclarecida.
O que non hai dúbida é que o cámbrico foi unha época de extraordinaria innovación e evolución, non só en termos de número de especies, senón tamén no desenvolvemento de novos nichos e estratexias ecolóxicas, tales como a depredación activa, a construción de agochos subterráneos complexos e a aparición ou diversificación das algas mineralizadas de varios tipos, como as algas coralinas e as dasicladáceas verdes.
A explosión cámbrica esperta a curiosidade dos científicos, que se preguntan como a vida tería, despois de millóns de anos de estabilidade e pouca diversidade, xerado subitamente organismos tan diversos nun espazo tan curto de tempo, e por que isto xamais volveu a ocorrer.
Outros suxiren que cargas excepcionais de radiación emitidas por fontes externas provocarían altos índices de mutacións xenéticas, ocasionando os cambios morfolóxicos aleatorios observados nos fósiles.
Colonización da superficie
Aínda que os peixes xa estivesen bastante diversificados, durante o Devoniano ocorre a proliferación destes vertebrados, que dominan de vez os ambientes acuáticos, motivo polo que o Devoniano se coñece como "a idade dos peixes". Con relación á flora, este período está marcado polo xurdimento das primeiras plantas terrestres.
Durante o Devoniano aparecen os primeiros tiburóns e os placodermos asumen o cumio da cadea trófica, porén se extinguen ao final do período.
Alén diso, é neste período no que xorden os primeiros anfibios. Os graptólitos extínguense e os trilobites inician a súa decadencia. Neste período tamén aparecen as primeiras formas de amonitas, que só se extinguirían ao final do período cretáceo, xunto cos dinosauros.
En canto ás plantas, neste período os licopodios, as samambaias e as proximnospermas forman os primeiros bosques. O carbonífero ten este nome debido a que foi neste período no que a maioría dos bosques se transformaron en carbón mineral.
A formación da Panxea
lang=gl|200px|miniatura|[[Panxea.]] miniatura|dereita|200px|Unha interpretación da fase temperá de separación de [[Laurasia e Gondwana.]]
Nesta época, na fauna destaca o maior desenvolvemento e diversificación dos réptiles, que pasan a dominar o mundo, atinxindo grandes portes (por exemplo, Moschops) e o cumio da cadea alimentaria (por exemplo, Dimetrodon), e a decadencia dos artrópodos xigantes, que se extinguen neste período. No Permiano aínda non existían lisanfibios, mamíferos, tartarugas, lepidosauros, pterosauros nin dinosauros, pero si o devanceiro de todos estes grupos, preparados para evolucionar e darlles orixe durante o Triásico.
Na fauna terrestre do período destacan animais que non eran nin réptiles nin mamíferos, senón que pertencían ao grupo dos sinápsidos. Nas augas doces había anfibios xigantes e, no mar, tiburóns primitivos, moluscos cefalópodos, braquiópodos, trilobites (aínda que estes xa estivesen facéndose máis raros) e artrópodos xigantescos coñecidos como europtéridos ou escorpións de mar. As únicas criaturas voadoras do período eran parentes xigantes das libélulas.
División de Panxea: Gondwana e Laurasia
Durante o cretáceo, os dinosauros alcanzan o seu ápice (máis da metade das especies coñecidas viviron neste período), pero ao fin do período acaba ocorrendo a extinción en masa destes grandes (e pequenos) réptiles e de numerosos animais terrícolas (cerca do 60 % deles extinguiuse). A teoría máis aceptada é a de que a caída dun meteorito na península do Iucatán (México), levantou unha gran poeira que cubriu a Terra facendo diminuír o paso da luz do Sol e causando un arrefriamento que levou á Era Glacial. Entón moitos seres fotosintetizadores non puideron realizar a fotosíntese e acabaron morrendo. Con iso, houbo unha quebra da cadea alimentaria e un desequilibrio ecolóxico.
É no mesmo período cando xorden os mamíferos placentados primitivos e as plantas con flores proliferan. Neste período os continentes comezaron a andar o camiño do que son hoxe. Despois da desaparición dos dinosauros os mamíferos diversificáronse (algúns alcanzaron tamaños enormes), e se produciu tamén o auxe das aves.
No inicio da época as aves aínda eran os predadores dominantes, porén co tempo os mamíferos carnívoros se desenvolveron e as substituíron. Tamén xurdiron os primeiros grandes mamíferos. Daquela o clima tropical espallábase até as rexións polares, porén, ao final dela o clima comeza a arrefriar, a vexetación próxima aos polos comeza a facerse semellante á da tundra e a taiga, e comeza o proceso de conxelación dos polos. Estas alteracións causan unha considerábel extinción dos animais da época.
O clima comeza a facerse máis semellante ao actual, aínda que sexa, en xeral, un pouco máis quente. O dominio dos mamíferos confírmase, a excepción das rexións máis illadas. A flora era xa moi parecida á actual.
Evolución humana
A evolución humana é o proceso de cambios e desenvolvemento, ou evolución, polo cal os seres humanos emerxeron como unha especie distinta.
É un tema de gran controversia científica que busca entender e describir como aconteceron estes cambios.
O estudo da evolución humana engloba moitas áreas da ciencia, como a psicoloxía evolutiva, a bioloxía evolutiva, a xenética e a antropoloxía física.
O termo "humano", no contexto da evolución humana, refírese ao xénero Homo, pero os estudos da evolución humana usualmente inclúen outros homínidos, como os australopitecos. miniatura|esquerda|150px|Reconstrución do [[Homo erectus.]]
Un pequeno mono africano que viviu hai uns seis millóns de anos en África foi o último dos animais cuxos descendentes inclúen tanto os humanos modernos como aos seus parentes máis achegados, os chimpancés.
Só sobreviven dúas ramas da súa árbore familiar. Moi pouco despois da división, por razóns que aínda se debaten, unha rama desenvolveu a capacidade de camiñar en posición vertical (bipedestación).
O tamaño do cerebro aumentou rapidamente e, hai 2 millóns de anos, apareceron os primeiros animais clasificados no xénero Homo. A liña entre as diferentes especies ou mesmo os xéneros é bastante arbitraria, así como os continuos cambios producidos durante xeracións. Na mesma época, a outra rama deu lugar aos antepasados do chimpancé común e do bonobo, que evolucionaron simultaneamente.
A capacidade de controlar o lume, que comezou co Homo erectus (ou co Homo ergaster), probabelmente ocorreu hai polo menos 790 000 anos, ou quizais hai 1,5 millóns de anos, segundo os autores. É máis difícil de establecer a orixe da linguaxe, non está claro se o Homo erectus podía falar ou se esta capacidade non comezou até o Homo sapiens.
Coa postura bípede e as modificacións que implicou na pelve, e o aumento do tamaño do cerebro, os fillos naceron antes e requiriron un período máis longo de dependencia das nais. Como resultado, exhiben máis plasticidade e, polo tanto, posúen unha maior capacidade de aprender. As actividades sociais fixéronse máis complexas, a linguaxe fíxose máis avanzada e as ferramentas eran máis elaboradas. Isto contribuíu a aumentar a cooperación entre os individuos e o desenvolvemento cerebral. miniatura|dereita|250px|Comparación dos cranios do [[home|home moderno (esquerda) e do Homo neanderthalensis (dereita).]]
Anatomicamente crese que os humanos modernos —Homo sapiens— orixináronse hai ao redor de 200 000 anos, ou antes, en África. Os máis antigos fósiles datan duns 160 000 anos. Os primeiros seres humanos que mostraron signos de espiritualidade foron os neandertais, que enterraban aos seus mortos, ao parecer a miúdo con alimentos ou ferramentas.
Porén, as probas de crenzas máis sofisticadas, como a dos primeiros cromañóns, as pinturas rupestres (probabelmente con significado relixioso ou máxico), non apareceron até hai uns 32 000 anos. Cro-Magnons tamén deixaron figuras de pedra como a Venus de Willendorf, que probabelmente tamén tivera significado relixioso.
Hai uns 11 000 anos, o Homo sapiens chegou á punta sur de Suramérica, o último dos continentes en ser habitado polo home.
Civilización
miniatura|250px|dereita|Knap de Howar, granxa ocupada desde 3500 a.C. até 3100 a.C. 250px|miniatura|O [[Imperio de Alexandre o Grande.]] 250px|miniatura|[[Segunda guerra mundial: extensión máxima ocupada polas potencias do Eixe en Europa (1941-1942).]] 250px|miniatura|A cidade de [[Nova York.]]
O Holoceno é o nome que se lle dá aos últimos 11 000 anos da historia da Terra. O Holoceno comezou co fin da última glaciación principal. Desde entón houbo pequenos cambios do clima. Coa excepción dalgúns períodos en que ocorreron pequenas idades do xeo, o Holoceno foi un período de temperaturas mornas ou quentes.
Ao longo de máis do 90 % da súa historia, o Homo sapiens viviu en pequenos grupos de nómades cazadores-recoletores. A medida que a lingua se facía máis complexa, a capacidade de recordar e de transmitir a información deu lugar a unha nova clase de replicador: o meme. Agora as ideas intercambiábanse máis rápido e era máis sinxelo transmitilas de xeración en xeración. A evolución cultural superou á evolución biolóxica.
Nalgún punto entre 8 500 e 7 000 anos a.C., os seres humanos que vivían no chamado crecente fértil (actual Oriente Medio) comezaron, de maneira sistemática, o cultivo de plantas e a cría de animais: apareceu a agricultura e a gandaría. Isto estendeuse ás rexións veciñas e/ou xurdiu de forma independente noutros lugares, até que a maioría de Homo sapiens optaron pola vida sedentaria en pequenos asentamentos como agricultores, aínda que non todas as sociedades abandonaron o nomadismo, en especial as que están en zonas illadas do planeta pobres en especies de plantas domesticábeis, tales como Australia.
Porén, entre estas civilizacións que adoptaron a agricultura, a seguridade e a produtividade crecentes relativas proporcionadas cultivando permitiu que a poboación se ampliara. A agricultura tivo un impacto importante; os seres humanos comezaron a influír no ambiente como nunca antes o fixeran. Os excedentes de alimentos permitiron que xurdira a clase sacerdotal ou gobernante, ao que seguiu un aumento da división do traballo. Isto conduciu á primeira civilización da Terra en Sumeria, no Oriente Medio, entre 4000 e 3000 a.C. Outras civilizacións apareceron rapidamente no Antigo Exipto e no vale do río Indo.
A partir de contra 3000 a.C. o hinduísmo, unha das relixións máis antigas, aínda practicada hoxe en día, comezou a tomar forma. E pronto xurdiron outras. A invención da escritura permitiu a aparición de sociedades complexas: o mantemento de rexistros e as bibliotecas serviron como almacén do coñecemento e aumentaron a transmisión cultural da información. Os seres humanos xa non tiñan que gastar todo o seu tempo na supervivencia, e a educación levou á busca do coñecemento e a sabedoría. Apareceron diversas disciplinas, incluíndo a ciencia (nunha forma primitiva).
Xurdiron novas civilizacións, comerciando entre elas, ou participando en guerras por territorios e recursos: comezábanse a formar os imperios. Ao redor do 500 a.C. houbo imperios no Medio Oriente, Irán, a India, China e Grecia.
No século XIV o Renacemento comezou en Italia, con grandes avances en relixión, arte e ciencia. A comezos de 1500, a civilización europea comezou a experimentar os cambios que conducían á revolución científica e á industrial. Europa comezou a exercer unha dominación política e cultural sobre as sociedades humanas de todo o planeta.
De 1914 a 1918 e de 1939 a 1945, a maioría das nacións do mundo estiveron envoltas nas guerras mundiais. Creada despois da primeira guerra mundial a Sociedade de Nacións, foi un primeiro paso cara a un goberno mundial; despois da segunda guerra mundial, foi substituída pola Organización das Nacións Unidas ONU. En 1992 varios países europeos uníronse para formaren a Unión Europea. Como o transporte e a mellora das comunicacións, a economía e os asuntos políticos das nacións de todo o mundo fixéronse cada vez máis interrelacionadas. Esta globalización produciu con frecuencia a discordia, aínda que tamén unha maior colaboración internacional.
A humanidade, como quedou dito máis arriba, influíu moito no medio ambiente de tal modo que ningún outro ser vivo conseguiu facer no mesmo espazo de tempo.
Alfabeto esloveno
O alfabeto esloveno é unha variante do alfabeto latino usado na lingua eslovena. A lingua estándar utiliza un alfabeto latino que é unha modificación lixeira do alfabeto croata. Contén 25 letras (minúsculas e maiúsculas):
John Gould
Ademais de ser un grande ilustrador, a súa identificación dos pimpíns de Charles Darwin foi básica para o desenvolvemento da teoría da orixe das especies.
A Gould League de Australia leva o seu nome en recoñecemanto ás súas achegas á ornitoloxía.
Traxectoria
Gould naceu en Lyme Regis, Dorset, e era fillo dun xardineiro. Pouco despois do seu nacemento seu pai obtivo un posto nunha leira preto de Guildford, Surrey e, en 1818, foi nomeado capataz dos xardíns reais de Windsor. Gould comezou a súa formación como horticultor e, daquela, tamén se converteu nun experto en taxidermia.
En 1824 iniciou un negocio de taxidermia en Londres, e as súas habilidades leváronlle a ser o primeiro conservador do museo da Sociedade Zoolóxica de Londres en 1827.
O seu traballo púxoo en contacto cos mellores naturalistas de Inglaterra, e tamén na oportunidade de ser o primeiro en ver as novas coleccións de aves que chegaban á Sociedade.
Cando Charles Darwin presentou os espécimes de aves e mamíferos recollidos durante a súa viaxe no Beagle á Geological Society of London na súa reunión do 4 de xaneiro de 1837, as aves foron entregadas a Gould para a súa identificación. Despois de traballar niso, na seguinte reunión do 10 de xaneiro informou que as aves das illas Galápagos que Darwin pensaba que eran merlos, picogrosos e pimpíns, eran en realidade "unha serie de pimpíns tan particulares" como para "formaren un grupo enteiramente novo, que contería 12 especies". A historia chegou aos xornais. En marzo, Darwin e Gould encontráronse de novo, descubrindo que o "carrizo das Galápagos" de Darwin era en realidade outra especie de pimpín, e que os seus "mockingbirds" que recollera en cada illa eran en realidade especies separadas e non variacións, con parentes na Sueamérica continental.
Posteriormente Gould informou de que o pequeno ñandú do sur que fora salvado dunha cea de Navidad era unha especie nova que chamó Rhea darwinii, cun territorio que se solapaba parcialmente co dos ñandús do norte. Darwin non se molestara en etiquetar os seus pimpíns indicando a illa de procedencia, pero outros membros da expedición tiveron máis coidado. Darwin buscó os espécimes recollidos polo capitán Robert FitzRoy e pola tripulación. A partir deles foi capaz de establecer que cada especie era única de certas illas, o que supuxo un importante paso no desenvolvemento da teoría da evolución.
miniatura|220px|Ornitorrincos. Por John Gould.
En 1838, o matrimonio Gould embarcou cara a Australia co propósito de estudar as aves do país e poder seren os primeiros en publicar un libro sobre o tema. Xunto con eles foi o naturalista John Gilbert. Chegaron a Tasmania en setembro, coñecendo ao gobernador John Franklin a á súa muller. Gould e Gilbert recolleron exemplares na illa.
En febreiro de 1839 Gould embarcou para Sidney, deixando á súa muller embarazada cos Franklins. Gould viaxou até a estación do seu cuñado en Yarrundi, empregando tempo en buscar Ptilonorhynchidae no Liverpool Range. En abril volveu a Tasmania para o nacemento do seu fillo. En maio embarcou cara a Adelaida para coñecer a Charles Sturt, que estaba preparando unha expedición ao río Murray. Gould recolleu espécimes nas montañas da cadea Mount Lofty e en Murray Scrubs, volvendo a Hobart en xullo. Despois viaxou coa súa muller a Yarrundi. Volveron a Inglaterra en maio de 1840.
O resultado desta viaxe foi The Birds of Australia (1840–1848) - incluye algunas imágenes seleccionadas de la obra. O libro incluía 600 láminas en sete volumes, 328 das especies eran novas para a ciencia e foron bautizadas por Gould. Tamén publicou A Monograph of the Macropodidae, or Family of Kangaroos (1841–1842) e The Mammals of Australia (1849–1861) - [https://web.archive.org/web/20080906121951/http://nla.gov.au/nla.aus-f10032 ''The Birds of Australia: in seven volumes by John Gould. 1848. Inclúe algunhas imaxes seleccionadas da obra].
miniatura|200px|[[Heliomaster longirostris|Colibrí de pico longo. (litografía John Gould).]]
Véxase tamén (en inglés): Digitised album held by the National Library of Australia
Despois da morte da súa muller en 1841, os libros de Gould foron ilustrados por distintos artistas incluíndo a Henry Constantine Richter e Joseph Wolf.
En maio de 1857 viaou aos Estados Unidos co seu segundo fillo Charles. Chegou a Nova York antes da temporada para ver colibrís na cidade, pero o 21 de maio, nos xardíns Bartram de Filadelfia puido ver o seu primeiro colibrí vivo (Archilochus colubris).
Despois continuou a súa viaxe a Washington, onde puido ver un gran número destes paxaros nos xardínes do Capitolio.
Gould intentou chegar a Inglaterra con exemplares vivos pero, sen saber as condicións necesarias para mantelos con vida o máximo que puido mantelos foron dous meses. Gould publicou a súa Monograph of Trochilidae en 1861.
A Gould League, fundada en Australia en 1909, foi chamada así na súa honra. Esta organización dá a moitos australianos a súa primeira introdución ás aves, xunto con educación ecolóxica e ambiental. Un dos seus máis importantes patrocinadores é a Royal Australasian Ornithologists Union (agora coñecida como Birds Australia).
Honores
Moitas especies lle foron dedicadas a John Gould, entre elas:
O Val, Carballido, Vilalba
O Val é un lugar da parroquia de Carballido no concello lugués de Vilalba na comarca da Terra Chá.
O Monteiro
O topónimo galego O Monteiro pode referirse a:
Río Besòs
260px|miniatura|Vista do río Besós desde a ponte máis antiga de Sant Adrià de Besòs O Besòs é un río catalán que transcorre pola provincia de Barcelona cun curso de 17,7 km. Nace na comarca do Vallès Oriental, da unión dos ríos Mogent e Congost, e desemboca no mar Mediterráneo en Sant Adrià de Besòs, moi preto de Barcelona.
A súa conca travesa os concellos de Aiguafreda, Figaró-Montmany, la Garriga, les Franqueses del Vallès, Canovelles, Granollers, Montmeló, Mollet del Vallès, Montcada i Reixac, Santa Coloma de Gramenet, Sant Adrià de Besòs e Barcelona.
O caudal do Besòs é típico do Mediterráneo, moi irregular durante todo o ano. Ten cinco afluentes principais: o Mogent, o Congost, o Tenes, a riera de Caldes e o Ripoll.
Club de Rugby Fendetestas
O Club de Rugby Fendetestas é un equipo galego de rugby da vila das Pontes de García Rodríguez, Provincia da Coruña, fundado en 1989, que compite na segunda división da liga galega. O equipo xoga os seus partidos como local no estadio Monte Medulio da capital pontesa.
Reims-Gueux
miniatura|180px|Esquema do circuíto de Reims-Gueux de [[1926 a 1951]] Reims-Gueux é un circuíto de carreiras semipermanente situado ao suroeste da cidade de Reims, Francia. Xa que as estradas eran case rectas, alcanzábanse altísimas velocidades máximas, o que levou aos organizadores a tallar árbores e demoler casas para mellorar as zonas de escape.
Reims-Gueux albergou en anos alternos o Gran Premio de Francia entre as tempadas 1950 e 1966 da Fórmula 1. Outras carreiras disputadas no circuíto inclúen o Gran Premio da Marne, o Gran Premio da ACF, as 12 horas de Reims, e varias datas de Fórmula 2 e Fórmula 3.