cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xuetas
Inicio da Inquisición española (1488-1544)
miniatura|Escudo da Inquisición usado en Mallorca. En 1488, cando aínda vivían algúns dos últimos conversos de 1435, chegaron a Mallorca os primeiros inquisidores do novo tribunal instituído polos Reis Católicos, que estaban en proceso de crear un estado-nación sobre a base da uniformación relixiosa. Como en toda a Coroa de Aragón, a súa implantación foi acompañada de queixas e mostras de rexeitamento xeral, que de pouco serviron. O seu obxectivo central foi a represión do criptoxudaísmo, comezando por aplicar os Editos de graza, procedemento de autoinculpación por herexía que permitía evitar condenas severas. Polos Editos de graza (1488-1492), 559 mallorquinos recoñeceron prácticas xudáicas e a Inquisición obtivo os nomes da maior parte dos xudaizantes mallorquinos, sobre os cales, xunto coas súas familias e os seus círculos máis próximos, exercería unha dura actividade punitiva. Posteriormente e ata 1544 serían reconciliados 239 criptoxudíos e relaxáronse 537; destes, 82 serían efectivamente axustizados e queimados, e o resto, 455, defuntos ou fuxitivos, foron queimados en estatua.
Segunda persecución (1673-1695)
As causas polas cales a Inquisición volveu actuar contra os xudaizantes mallorquinos despois de case 130 anos de inactividade, e nunha época en que a Inquisición xa estaba en horas baixas, non son claras abondo: as necesidades financeiras da coroa, a preocupación de sectores económicos decadentes ante o ascenso e dinamismo comercial dos conversos, a reanudación de prácticas relixiosas en comunidade, en lugar de limitadas ao ámbito doméstico, o rexurdir do celo relixioso e o xuízo contra Alonso López poderían estar entre os factores que influíron.
Os indicios
Cara 1670 son moi escasas as referencias concretas aos conversos mallorquinos como tales, pero a partir desta data a súa aparición faise frecuente na documentación gremial, fiscal, inquisitorial ou en dietarios, o cal pon de manifesto a percepción xeral da existencia do grupo e, algunhas delas, anuncian a mobilización inquisitorial posterior. miniatura|Plano do sollado do acto de fe de 1675 en Mallorca. En xullo de 1672 un comerciante informaba á Inquisición que uns xudeus de Livorno lle pediran referencias sobre os xudeus de Mallorca chamados Forteses, Aguilóns, Tarongins, Cortesos, Picons etc. En 1673 un barco cun grupo de xudeus expulsados de Orán pola coroa española e con destino a Livorno, fixo escala na Cidade de Mallorca. A Inquisición detivo un mozo duns 17 anos que se facía chamar Isaac López, nacido en Madrid e bautizado co nome de Alonso, o cal de neno fuxiu a Berbería cos seus pais conversos. Alonso negouse a calquera arrepentimento e finalmente foi queimado vivo en 1675. A súa execución provocou unha gran conmoción entre os xudaizantes, á vez que foi obxecto de grande admiración pola súa persistencia e valor. O mesmo ano da detención de López, unhas criadas de conversos informaron ao seu confesor do coñecemento que tiñan das cerimonias xudaicas que practicaban os seus amos, aos cales espiaran.
A Cremadissa (queima)
miniatura|Penitenciado ([[Francisco de Goya).]] Cumpridas as penas de prisión, unha gran parte dos que persistiron na fe xudía, evidenciadas as súas prácticas clandestinas, preocupados pola vixianza inquisitorial e humillados por unha sociedade que os consideraba responsables da crise económica que provocaron as confiscacións, decide fuxir da illa en pequenos grupos de xeito gradual. Uns poucos lográrono. No medio deste proceso, un feito anecdótico precipitou unha nova vaga inquisitorial. Rafel Cortès, alcumado Cap loco (Cabeza tola), casara en segundas nupcias cunha muller de apelido converso, Miró, pero de relixión católica. Os seus familiares non o felicitaron pola voda e acusábano de malmesturado. Por rancor denunciou a algúns dos seus correlixionarios ante a Inquisición de manter a fe prohibida. Sospeitando que houbera unha delación xeral acordouse unha fuxida en masa. O 7 de marzo de 1688 un gran grupo de conversos embarcouse clandestinamente nun barco inglés con rumbo a Ámsterdan, pero un súpeto temporal impediu a saída e de madrugada volveron ás súas casas. A Inquisición foi advertida e todos foron detidos. Os procesos prolongáronse durante tres anos, cun estrito réxime de illamento que evitou calquera componenda, cousa que, xunto cunha percepción de derrota relixiosa pola imposibilidade de fuxir, debilitou a cohesión do grupo. O ano 1691 a Inquisición, en catro autos de fe, condenou a oitenta e oito persoas; destas, 45 foron relaxadas, 5 queimadas en estatua, 3 os seus ósos e 37 efectivamente asasinadas. Destas últimas, tres (Rafel Valls e os irmáns Rafel Benet e Caterina Tarongí) queimados vivos. Presenciárono trinta mil persoas. As condenas ditadas pola Inquisición comportaban outras penas que se debían manter durante polo menos dúas xeracións: os familiares directos dos condenados, así como os seus fillos e netos, non podían ocupar cargos públicos, ordenarse sacerdotes, levar xoias ou montar a cabalo. Estas dúas últimas penas non parece que se levasen a cabo, pero as outras seguiron vixentes pola forza do costume, alén das dúas xeracións estipuladas.
Os últimos procesos
Aínda aberto o capítulo procesual, a Inquisición iniciou -aínda que despois suspendeu- algúns procedementos contra persoas denunciadas polos acusados dos actos de fe de 1691. A maioría eran defuntos; unicamente realizouse un auto de fe en 1695 contra 11 defuntos e unha muller viva que foi reconciliada. Tamén no século XVIII a Inquisición levou a cabo dous procesos individuais: en 1718 Rafel Pinya autoinculpouse espontaneamente e foi reconciliado e en 1720 Gabriel Cortès, alcumado Morrofés, fuxitivo en Alexandría e convertido formalmente ao xudaísmo, foi relaxado e queimado en estatua, sendo o derradeiro condenado a morte pola Inquisición mallorquina. Non hai dúbida de que estes últimos son casos anecdóticos; cos procesos de 1691 a percepción de derrota relixiosa e o medo xeneralizado fixo imposible o soporte da fe ancestral e cumpríronse os obxectivos inquisitoriais: confiscación dos bens, sobre todo nos procesos de 1678; escarmentar aos herexes, algo que se prolongou ata o século XX; e someter os conversos ao cristianismo. É a partir daqueles feitos cando se pode empezar a falar, no seu sentido moderno, dos xuetas.
La Fe Triunfante
miniatura|esquerda|Primeira edición de La Fe Triunfante de [[Francisco Garau (1691).]] O mesmo ano dos autos de fe de 1691, Francesc Garau, xesuíta, teólogo e activo participante nos procesos inquisitoriais, publicou La Fee Triunfante en quatro autos celebrados en Mallorca por el Santo Oficio de la Inquisición en qué an salido ochenta i ocho reos, i de treinta, i siete relaiados solo uvo tres pertinaces. Deixando de lado a súa importancia como fonte documental e histórica, a intención do libro era perpetuar o recordo e a infamia dos conversos e contribuíu notablemente a sentar as bases ideolóxicas da segregación dos xuetas e a perpetuala. Foi reeditado en 1755, usado no argumentario para intentar limitar os dereitos civís dos xuetas e serviu de base ao libelo de 1857 La Sinagoga Balear o historia de los judíos mallorquines. No século XX fixéronse abundantes reedicións, aínda que con intención contraria á do seu autor.
Sambenitos
miniatura|Portada da Relación de Sanbenitos...de Palma... 1755. A gramalleta ou sambenito era un hábito penitencial con que eran obrigados a vestir os condenados pola Inquisición. As súas características decorativas informaban dos delitos cometidos e da pena imposta. Unha vez finalizados os autos de fe pintábase un cadro co condenado portando o sambenito e indicando o nome do seu posuidor. No caso de Mallorca, expoñíanse publicamente no claustro de San Domingos para perpetuar o recordo exemplificador da sentenza. A causa da súa deterioración, a Inquisición ordenou varias veces, dende o século XVII, a súa renovación. A cuestión resultaba conflitiva pola presenza dun gran número de apelidos, algúns dos cales coincidían con algúns da nobreza. Finalmente en 1755 cumpriuse a orde, non obstante só se impuxo a renovación das posteriores a 1645 e polo tanto, os apelidos implicados en prácticas xudaicas limitábanse aos estritamente xuetas, deixando de reproducir os de máis dun milleiro de penitenciados e dous centos de apelidos de condenados por criptoxudaísmo. Esta redución da representación pública dos penitenciados, facilitou en boa medida a adhesión do conxunto da sociedade mallorquina á ideoloxía discriminatoria, en tanto que o grupo de descendentes de conversos quedou perfectamente, e falsamente, definido e illado. O mesmo ano 1755 en que foi reeditada La Fe Triunfante, publicouse Relación de los sanbenitos que se han puesto, y renovado este año de 1755, en el Claustro del Real Convento de Santo Domingo, de esta Ciudad de Palma, por el Santo Oficio de la Inquisición del Reyno de Mallorca, de reos relaxados, y reconciliados publicamente por el mismo tribunal desde el año de 1645, para insistir na necesidade de non esquecer, a pesar da oposición activa dos afectados. Os sambenitos quedaron expostos ata 1820, ano no cal un grupo deles asaltou San Domingos e os queimou.
A comunidade
A actitude da Inquisición, que nun principio quería forzar a desaparición dos xudeus mediante a súa integración forzosa na comunidade cristiá, provocou un efecto paradoxal, e case sen paralelo. Perpetuando a memoria da parte máis recente dos condenados e, por extensión, a de todos os portadores das liñaxes infamantes, aínda que non fosen parentes ou fosen sinceros cristiáns, xerou unha comunidade que, aínda que xa non tivese elementos relixiosos xudaicos, conservou unha estruturación grupal moi próxima ás do resto de comunidades xudías da diáspora: o seu papel no sistema económico, a forte cohesión de grupo, a endogamia interna, o modelo de cooperación e interdependencia, a conciencia de xudeidade e a hostilidade social exterior son elementos que, en diferentes graos, os fixeron ser percibidos como aínda xudeus, ou con máis precisión como xudeus católicos, e subministraron as bases organizativas do grupo despois da conmoción inquisitorial. No contexto mallorquino dos séculos XVII ao XIX, a solución comunitaria era coherente cunha estrutura social moito máis ríxida que a dos séculos anteriores, na cal tamén nobres, mercadores, artesáns, xornaleiros ou campesiños conformaban unidades endogámicas pouco permeables entre si, que igualmente persistiu ata tempos relativamente recentes, a pesar de non ser portadoras dun estigma social. Pero a comunidade que xorde despois dos procesos inquisitoriais, ademais dos cambios na orientación relixiosa, tamén modifica aspectos substanciais da estruturación anterior, e unha vez recuperado o protagonismo económico que tiveran anteriormente, inicia un proceso intenso e constante de loita activa pola igualdade de dereitos que marca os contornos máis definidos da súa historia. Neste ámbito, e en distintos momentos históricos, xorden personaxes singulares que salientan pola súa loita en favor da igualdade de dereitos: es sastre xueta (o xastre xueta) Rafel Cortès Fuster, o comerciante Bartomeu Valentí Forteza, alcumado Moixina, o sacerdote Josep Tarongí Cortès ou os intelectuais Miquel Forteza i Pinya e Gabriel Cortès Cortès. Pola contra, a sociedade circundante, especialmente as institucións civís e relixiosas, armáronse dun corpus doutrinal de resistencia á igualdade, a partir de La fe triunfante, que se desenvolve no século XVIII e perdurou ata o XX.
A guerra de sucesión (1706-1715)
Como no resto da sociedade insular, entre eles houbo austriacistas e borbónicos. Para unha parte, a dinastía francesa era percibida como un elemento de modernización en materia relixiosa e social, esperándose dela unha actitude moi distinta á represión e discriminación que se sufrira ao longo da dinastía dos Austrias e especialmente co derradeiro Carlos. Un pequeno núcleo de xuetas, comandado por Gaspar Pinya, importador e negociante de roupas e provedor da nobreza botifler, participou de xeito moi activo en favor da causa filipista. En 1711, descuberta unha conspiración financiada por eles, sufriron prisión e embargo dos seus bens, aínda que, ao rematar o conflito, serían recompensados co privilexio de levar espada ou con oficios públicos non remunerados, que non afectou ao resto da comunidade.
Os conflitos relixiosos
Ata os procesos inquisitoriais fora habitual a existencia de relixiosos do Segell, mesmo algúns estaban emparentados cos xudaizantes, pero a partir dos autos de fe volveuse máis difícil acceder aos ministerios relixiosos, que precisaban de autorización episcopal. A saída máis sinxela pasaba por profesar ordes monacais no exterior, que non requirían de licenza aínda que non podían residir na illa, ou ben acceder a ordes menores á espera dun bispo tolerante que lles quixese autorizar as maiores. Ambas estratexias provocaron graves conflitos. Documéntanse expulsións por orde real de frades xuetas, ordenados en Francia e Xénova e retornados á illa, nos anos 1739, 1748 e 1763. con respecto ao sacerdocio, o Capítulo da Catedral presionou reiteradamente aos bispos para impedir ordenacións ou licenzas para permitilas noutros bispados; chegouse a dar o caso dun beneficiado que esperou 30 anos para obter o grao sacerdotal.
Conflitos gremiais
Posto que durante o século XVII fóranse implantando os estatutos de limpeza de sangue en diferentes gremios, aínda que hai indicios de que en boa parte tiveron unha aplicación laxa ata os procesos inquisitoriales, a partir dos cales se xeneralizan. Así, en 1689, os sedeiros sepáranse en dous, os da Call e o resto; e impiden o ingreso dos conversos: tintureiros (1691); panadeiros (1695); cirurxiáns e barbeiros (1699); xastres (1701); esparteiros (1702); carpinteiros (1705); escribáns e procuradores (1705); e pintores e escultores (1706). Aínda en 1757, os cordeiros divídense en dous como antes fixeran os sedeiros. Por todo iso, finalmente remataron constrinxidos nos seus gremios tradicionais: sedeiros, merceiros, prateiros, tendeiros e quincalleiros, que non tiñan normas de exclusión, pero que acabaron sendo case exclusivos. Iso levou a diferentes conflitos en relación a profesionais que xa exercían con anterioridade a estas disposicións, sendo o máis coñecido o caso da saga de xastres Cortès que preitearon durante 30 anos e tres xeracións co fin de poder exercer a súa profesión. A estadía en Madrid de Rafel Cortès, alcumado es xastre xueta (o xastre xueta), para defenderse neste preito, foi o causante das xestións que culminaron nas pragmáticas de Carlos III.
Finais de século (1869-1900)
Aínda que a dualidade ideolóxica no interior desta comunidade se rastrexa dende antes dos procesos inquisitoriais, é neste contexto de alternancias virulentas cando se pon de manifesto: un grupo, seguramente minoritario pero influente, era declaradamente liberal (máis tarde republicano) e moderadamente anticlerical, manifestándose belixerante na loita pola liquidación de calquera rastro de discriminación; e outro, quizais maioritario pero case imperceptible no rastro histórico, era ideoloxicamente conservador, fervorosamente relixioso e mostrábase partidario de pasar desapercibido. No fondo ambas as dúas estratexias pretendían o mesmo: a desaparición do problema xueta, uns evidenciando a inxustiza e os outros mimetizarse na sociedade circundante. miniatura|esquerda|Retrato de [[Josep Tarongí Cortès, (1847-1890).]] En canto puideron, algunhas familias acomodadas deron aos seus fillos unha elevada formación intelectual e xogaron un importante papel nos movementos artísticos da época. En particular hai que salientar o papel primordial que tiveron na Renaixença catalá, na defensa da lingua e na recuperación dos Xogos Florais. O precedente foi Tomàs Aguiló i Cortès, ao principio do XIX, e os continuadores máis destacados, entre outros Tomàs Aguiló i Forteza, Marian Aguiló i Fuster, Tomàs Forteza i Cortès, Ramón Picó i Campamar etc. É de salientar a figura de Josep Tarongí Cortès, sacerdote e escritor, que cursou estudos relixiosos con dificultades e que se tivo que ordenar, licenciar e obter unha coenxía fóra de Mallorca a causa da súa orixe. Protagonizou a maior polémica sobre a cuestión xueta do século XIX, ao serlle prohibido predicar na igrexa de Sant Miquel en 1876, feito polo cal iniciou un debate co tamén eclesiástico Miquel Maura, irmán do político Antonio Maura, no que participaron moitos outros autores e que tivo unha gran transcendencia dentro e fóra da illa.
Ata a II guerra mundial (1900-1945)
Durante o primeiro terzo do século producíronse significativos cambios en Mallorca que comezaron romper a inercia social dos últimos séculos: Palma iniciou a súa expansión fóra das murallas e con ela atraeu novos residentes (españois ou estranxeiros) para os cales a condición de xueta non significaba nada. Tamén, a economía evolucionou cara a modelos menos tradicionais, empezando a alterarse a adscrición profesional por razón de nacemento. Neste contexto, entre xaneiro e outubro de 1923, o urbanista e político xueta Guillem Forteza Pinya foi alcalde de Palma. Tamén, entre 1927-30, durante a ditadura de Primo de Rivera, seríao Joan Aguiló Valentí, alcumado Cera e Rafel Ignasi Cortès Aguiló, alcumado Bet. O breve período da Segunda República tamén tivo a súa importancia debido ao laicismo oficial e ao feito de que boa parte dos xuetas simpatizasen co novo modelo de Estado, do mesmo xeito que anteriormente o fixeran coas ideas ilustradas e liberais. Durante a época republicana, por primeira vez, oficiou un sacerdote xueta o sermón na Catedral mallorquina, feito que tivo grande importancia simbólica. Finalizado o período republicano, moitos foron vítimas da represión franquista, pero tamén outros moitos deron apoio á rebelión militar; aínda que parece que ao principio da guerra civil e máis tarde cara aos anos 40, a instancia da Falanxe e do goberno da Alemaña nazi, fixéronse listas e enquisas para un eventual control dos xuetas aos cales se consideraba vencellados cos xudeus europeos e para preparar a súa eventual deportación a campos de exterminio. Atribúese ao Bispo Miralles a encomenda dun informe que incrementou o número de afectados ata unha cantidade inasumible, coa fin de evitar as actuacións.
Cuestión na creación literaria
Desde principios do século XIX estiveron moi presentes na creación literaria nas Illas Baleares, pero a cuestión xueta por si mesma tamén foi tema literario alén dos límites insulares. Probablemente onde máis se tratou foi na poesía popular, e cun ton especialmente agre, pero non existe unha recompilación sistemática da parte que se conservou, aínda que na bibliografía especializada se encontran mostras dispersas. Tamén existe unha abondosa obra publicada en que o tema xueta ten un importante protagonismo, algunha delas de alto valor literario como Mort de dama ou Dins el darrer blau.
Relación de obras literarias
Incluíronse tamén as referidas ao xudaísmo mallorquino:
Outono Fotográfico
O Outono Fotográfico é un festival fotográfico que se celebra en Ourense desde 1982.
Historia
O festival botou a andar da man de Benito Losada, director da Casa da Xuventude de Ourense. A primeira edición presentaba catro exposicións de fotógrafos ourensáns, amais do primeiro concurso de fotografía para mozos, unha exposición bibliográfica, proxeccións de curtas con tema fotográfico e un curso teórico-práctico. Desde aquela primeira edición o Outono Fotográfico estivo presente todos os meses de novembro en Ourense, ampliando a súa presenza até chegar a toda Galicia, e fóra dela a Chaves e Barcelona.
Foi dirixido por Benito Losada ata a edición número 28. En 2011 celebrouse a 29 edición do Outono Fotográfico, xa sen a presenza do seu fundador, organizado esta vez por fotógrafos amigos de Benito e co apoio das salas e técnicos culturais habituais do Outono Fotográfico, asumindo a dirección Xosé Lois Vázquez.
En 2017 chegara a 36 edicións, programando 1.245 exposicións individuais, 740 colectivas, con obradoiros e traballos de máis de 6.000 fotógrafas e fotógrafos, internacionalizado a máis de 25 cidades de Galiza e Portugal.
Abduction (filme de 2011)
Abduction é un filme estadounidense dirixido por John Singleton que foi estreado en 2011. Foi producido por Roy Lee e Ellen Goldsmith-Vein, e escrito por Shawn Christensen. Está protagonizado por Taylor Lautner, xunto con Lily Collins, Alfred Molina, Jason Isaacs, Maria Bello, Sigourney Weaver, Michael Nyqvist e Dermot Mulroney nos papeis secundarios.
Foi distribuído por Lionsgate Films o 23 de setembro de 2011. Após a súa estrea, non foi ben recibida pola crítica, que criticou o guión, a intepretacións dos actores e especialmente de Lautner. Porén, foron ben valoradas as súas secuencias de acción e a banda sonora. Ademais, non obtivo a recadación agardada, conseguindo $82 millóns en todo o mundo sobre un orzamento de $35 millóns.
-273
Véxase tamén
Historia ano a ano
Berulfe, Os Vilares, Guitiriz
Berulfe é un lugar da parroquia dos Vilares no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 7 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 4 homes e 3 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 6 habitantes.
Fuxín, Mañón, Mañón
Fuxín é un lugar da parroquia de Mañón no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 2 habitantes (2 homes).
La Puebla del Río
La Puebla del Río é un concello andaluz pertencente á provincia de Sevilla. No ano 2007 contaba con 11.851 habitantes. A súa extensión superficial é de 377 km² e ten unha densidade de 31,43 hab/km².
Xeografía
Atópase situada a unha altitude de 22 metros e a 14 quilómetros da capital de provincia, Sevilla.
Na súa extensión hai cultivos de regadío, laranxeiras, arroz e millo, entre outros.
Situada dentro da contorna do Parque Nacional de Doñana, esta localidade sobresae pola súa riqueza ambiental. Diversos espazos protexidos ocupan gran parte do seu termo municipal, dotándoo dun grande interese para estudosos e amantes da natureza en xeral.
Estame
miniatura|dereita|250px|Estames da flor [[Amaryllis amosando grandes anteras cheas de pole.]] En botánica, un estame é cada un dos órganos florais masculinos portadores de sacos polínicos, chamados (microsporanxios), que orixinan os grans de pole (micrósporas).
Etimoloxía
A palabra estame procede (do latín stamen, "febras longas do vélaro de la") é o órgano masculino dunha flor. Cada estame xeralmente ten un filamento (do latín filum, "fío"), e, ao final del, a antera do grego antigo anthera, feminino de antheros "floral," e de anthos, "flor,").
Características
Os estames típicos que se atopan nas anxiospermas, consisten nunha antera pendurada no extremo dun pedículo. Os nectarios florais desenvólvense en moitos casos na base dese filamento.
Chámase estaminodios aos estames estériles que de forma normal aparecen en certas flores. A súa función é variada e pode ter que ver coa produción de néctar ou coa función rechamante que adoitan cumprir os pétalos.
Tipos
miniatura|dereita|200 px|Imaxe de [[microscopio electrónico de varrido das anteras de Penta lanceolata, con grans de pole na superficie]] Os estames poden ser connatos (fusionados ou unidos na mesma espiral): Os estames poden tamén ser adnatos (fusionados ou unidos en máis dunha espiral):
Hannō
Hannō (飯能市, はんのうし, Hannō-shi) é un concello xaponés da prefectura de Saitama. Está situado no centro da rexión de Kanto e ao suroeste da prefectura, na parte leste da illa de Honshu. A súa superficie é de 193,18 km² e a poboación de 83.378 habitantes (2009) e ten unha densidade de poboación de 432 hab./km².
Zapata (peixe)
A zapata (Galeus melastomus) é unha especie de elasmobranquio da orde dos carcarriniformes (Carcharhiniformes), familia dos esciliorrínidos (Scyliorhinidae), común no nordeste do océano Atlántico, desde Islandia até o Senegal, incluíndo o mar Mediterráneo.
Status de conservación
miniatura|235px|Cabeza de zapata. Obsérvese o seu gran ollo elíptico e o interior da boca negro.
Debido á súa abundancia, a zapata forma unha parte importante das capturas accidentais da pesca comercial de augas profundas en gran parte da súa área de dispersión. Porén, a causa do seu baixo valor económico xeralmente se descarta, aínda que en moitas zonas consómese fresca ou salgada, e tamén se emprega para a obtención de coiro. Para a súa venda nas peixarías adoita presentarse eviscerada (ás veces, tamén decapitada) e sen pel, que é dura e difícil de eliminar. As artes utilizadas para súa captura son o arrastre e o palangre.
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN) incluíu esta especie no grupo LC (pouco preocupante), xa que non hai ningunha indicación de que o seu número diminuíra a pesar da presión da pesca.
Gastronomía
Segundo José Carlos Capel, tanto o a zapata como os seus parentes o melgacho (Scyliorhinus canicula) e a roxa (S. stellaris) son especies comestíbeis que requiren cociñarse nun perfecto estado de frescor porque, do contrario, denotan un sabor desagradábel. Os lombos, unha vez limpos, poden presentarse en distintas preparacións, harmonizando ben coas salsas de tomate e verde, ou en guisos amarelos, e resultan excelentes en fritura coa fórmula do adobo andaluz, a dicir deste gastrónomo.
En Galicia é frecuente comela guisada, con patacas, pementos e tomates (o "guiso amarelo", que diría Capel) e, menos, como un ingrediente máis das caldeiradas mixtas.
Catherine Zeta-Jones
Catherine Zeta-Jones, nada o 25 de setembro de 1969 en Swansea, é unha actriz, cantante e bailarina galesa de cinema e teatro. Ó longo da súa carreira como actriz recibiu moitos premios e recoñecementos polo seu talento. Entre eses premios destaca o Premio Óscar que acadou pola interpretación da asasina "Velma Kelly" no filme Chicago no ano 2002.
Traxectoria
Comezou a súa carreira a unha idade moi temperá. Despois de protagonizar unha serie de telefilmes do Reino Unido e Estados Unidos e pequenos papeis en filmes, gañou notoriedade con papeis en películas de Hollywood como The Mask of Zorro en 1998 e o thriller Entrapment en 1999. Un papel que marcou unha inflexión na súa carreira foi como "Helena Ayala" en Traffic no ano 2000, polo que gañou o seu primeiro nomeamento ós Globos de Ouro por Mellor Actriz.
Fala de xeito fluído o galés, o inglés, o francés e o castelán.
Domingo Enrique Aller Rodríguez
Domingo Tomás Enrique Aller Rodríguez, nado en Betanzos o 1 de xullo de 1846 e finado en Lalín o 2 de maio de 1916, foi un avogado e escritor galego.
Traxectoria
Fillo de Juan de Aller Carro e irmán de Saturnino Aller Rodríguez. Foi notario de Lalín. Publicou varias obras de dereito como Las huelgas de los obreros e El Estado y las clases obreras, polas que recibiu o premio da Academia de Ciencias Morais e Políticas. Casou con Antonina Camila Ulloa Madriñán, filla de Juan Ramón Ulloa Pimentel, e foi pai de Ramón María Aller Ulloa e Jesús Aller Ulloa.
Bollullos de la Mitación
Bollullos de la Mitación é unha localidade da provincia de Sevilla, Andalucía, España.
Xeografía
No ano 2006 contaba con 7.084 habitantes. A súa extensión superficial é de 63 km² e ten unha densidade de 112,4 hab/km². As súas coordenadas xeográficas son 37º 20' N, 6º 08' W. Atópase situada a unha altitude de 86 metros e a 17 quilómetros da capital de provincia, Sevilla.
Neverwinter Nights
Neverwinter Nights é un videoxogo de rol en terceira persoa en 3D baseado na terceira versión das regras do xogo de rol Dungeons & Dragons. Foi publicado nos Estados Unidos o 18 de xuño do ano 2002 por Bioware.
O xogo utiliza case a totalidade da versión 3.0 das regras oficiais de Dungeons & Dragons, publicadas por Wizards of the Coast. Un dos puntos fortes do xogo é o seu modo multixogador, que permite xogar coas mesmas regras do xogo de mesa con varios xogadores nun ambiente moi parecido.
Expansións e secuelas
Existen dúas expansións oficiais do xogo orixinal (Neverwinter Nights: Shadows of Undrentide e Neverwinter Nights: Hordes of the Underdark), ademais de cinco módulos comerciais con aventuras independentes (Witch's Wake, Shadow Guard, Kingmaker, Pirates of the Sword Coast e Infinite Dungeons).
Ten unha secuela, Neverwinter Nights 2, publicada o 7 de novembro de 2006 en España.
O Vilariño, Os Vilares, Guitiriz
O Vilariño é un lugar da parroquia dos Vilares no concello lugués de Guitiriz, na comarca da Terra Chá. Non ten habitantes desde hai máis dunha década segundo datos do Instituto Galego de Estatística.
Neste lugar naceu o poeta Xosé María Díaz Castro.
Yalitza Aparicio
Yalitza Aparicio Martínez, nada na Heroica Ciudad de Tlaxiaco, Oaxaca o 11 de decembro de 1993, é unha actriz de cinema e docente mexicana, recoñecida pola súa participación no filme Roma, no cal interpreta a Cleo, obra dirixida por Alfonso Cuarón en 2018. A revista Time clasificouna como a mellor actuación de 2018, e nesta publicación figuran artistas do talle de Lady Gaga, Melissa McCarthy e Rami Malek, consideradas as dez mellores actuacións dese ano.
Traxectoria
Yalitza Aparicio naceu o 11 de decembro de 1993 en Heroica Ciudad de Tlaxiaco, Oaxaca. Ten ascendencia mixteca.
Aparicio non tiña experiencia na actuación, pois a súa profesión é docente de preescolar. Antes de ser chamada por Alfonso Cuarón para participar no filme Roma, seguía estudando para ser educadora.
En decembro do 2018 converteuse na portada da revista Vogue en México.
Serra do Cando
A serra do Cando é unha serra galega pertencente á cordilleira dorsal galega que ten montes a unha altura media de entre 600 e 1.000 metros sobre o nivel do mar. Esténdese polos concellos de Cerdedo-Cotobade, Forcarei, A Lama e Beariz. Está unida á serra do Candán polos montes de Costoia. Nesta serra nacen os ríos Verdugo e Almofrei. É un espazo natural declarado como zona especial de conservación (ZEC).
Cálculo multivariábel
O cálculo multivariábel (ou cálculo en varias variábeis) é máis a extensión do cálculo infinitesimal a funcións escalares e vectoriais de varias variábeis. miniatura|Campo escalar con dúas variábeis
Funcións de Rn en Rm. Campos escalares e vectoriales
Formularanse as definicións para campos vectoriais, que tamén son válidas para campos escalares. Sexa un campo vectorial que fai corresponder a todo punto P definido biunivocamente polo seu vector posición un vector onde o punto O é a orixe de coordenadas.
Límites e continuidade
Sexan e. Escríbese: onde é a norma euclidiana de \mathbf{x}. Expresándoo en función das compoñentes de ou, de forma equivalente,
Derivada dun campo escalar respecto dun vector
miniatura Sexa. Sexa \mathbf{x} un vector con orixe na orixe de coordenadas e con extremo \in S, e \mathbf{y} un vector arbitrario de. Defínese a derivada de f en \mathbf{x} respecto a \mathbf{y} como
Definición de campo escalar diferenciábel
Dise que f é diferenciábel en A anterior ecuación é a.
Teorema de unicidade da diferencial
f é diferenciábel en \mathbf{x} con diferencial
Diferencial dun campo vectorial
Sexa un campo vectorial. Sexa e \mathbf{y} un vector calquera. Defínese a derivada Expresando en función das súas compoñentes, tense
Dise que \mathbf{f} é diferenciábel, aplicación linear que verifica: A matriz de \mathbf{f}' é a súa matriz jacobiana.
Diferenciabilidade implica continuidade
Se un campo vectorial \mathbf{f} é diferenciábel en é continuo en \mathbf{x}. Dedúcese facilmente da fórmula de Taylor de primeira orde xa vista.
Regra da cadea para diferenciais de campos vectoriais
Sexa un campo vectorial definido e diferenciábel en \mathbf{x}. A súa diferencial é
Condición suficiente para a igualdade das derivadas parciais mixtas
ambas as derivadas parciais existen e son continuas en \mathbf{x}.
Cálculo de máximos, mínimos e puntos de sela para campos escalares
miniatura|Función cun punto de sela Defínense os seguintes conceptos:
Para saber se é un dos casos anteriores:
No anterior supúxose que é continua
Galdos, Mañón, Mañón
Galdos é un lugar da parroquia de Mañón no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE, en 2011 tiña 4 habitantes (1 home e 3 mulleres).
Celia Puente Ojea
Celia Puente Ojea, finada en Valencia o 12 de xaneiro de 2011, foi unha avogada, escritora e política galega.
Traxectoria
Viguesa. Publicou varios poemas en 1933. En febreiro de 1936 participou en mitins da JAP. Foi dirixente de Acción Católica de Vigo. Licenciada en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela (1940), foi rexistradora da propiedade en Cifuentes (1942) e Teruel (1944).
Vida persoal
Irmá de Gonzalo Puente Ojea. Casou con Luis Amorós Guillén.
Antera
miniatura|Antera seccionada. 1: [[Filamento (botánica)|Filamento; 2: Teca; 3: Conectivo (vasos en vermello); 4: Saco polínico (esporanxio).]] miniatura|Flor de Fragaria × ananassa (amorodo grande), onde se distinguen claramente as anteras ao final de cada estame
En botánica, chámase antera á parte na que remata un estame. A palabra procede do grego anteros, que significa florecido, aludindo a que a presenza visible das anteras sinala o punto álxido da antese (floración).
Nas anxiospermas cada estame adoita fundamentarse nun pé chamado filamento e unha antera, suxeita lateralmente ao extremo do filamento. Dise das anteras que son extrorsas se o filamento se une á antera pola súa cara externa (a máis afastada do eixo floral), e introrsas no caso contrario, menos frecuente.
A antera típica das anxiospermas adoita constar de dúas partes distinguibles, contiguas, chamadas tecas, unidas por unha zona chamada conectivo, que é tamén por onde a antera se une ao filamento. Se se corta a antera perpendicularmente ao seu eixo, obsérvase que cada antera contén un ou dous sacos polínicos que se espallan en toda a súa lonxitude.
A antera é unha estrutura que rompe espontaneamente para deixar visible o seu contido, o pole. Cada saco polínico abrirase en xeral por unha dehiscencia (corte) lonxitudinal.
O estame é unha folla transformada para a produción de esporas masculinas (micrósporas) que son os grans de pole. Os sacos polínicos son os microsporangios.
Romeo e Xulieta
miniatura|250px|Romeo e Xulieta de [[Ford Madox Brown.]] Romeo e Xulieta (en Romeo and Juliet) é unha traxedia en lingua inglesa de William Shakespeare, escrita en 1597 co título orixinal de The Most Excellent and Lamentable Tragedie of Romeo and Juliet.
Foi traducida ao galego por Miguel Pérez Romero e foi publicado pola Editorial Galaxia en 2003.
Tema e argumento
A obra trata sobre dous amantes que viven un amor imposible pola rivalidade das súas familias, os Montescos e os Capuletos. Só a morte dos amantes conseguirá conciliar as súas familias. Xunto con Hamlet foi unha das obras máis populares da época de Shakespeare, e segue a ser unha das máis representadas. A estrutura dramática empregada polo dramaturgo inglés é notable, especialmente na combinación de comedia e traxedia para aumentar a tensión narrativa, así como no desenvolvemento de enredos secundarios e a expansión que sofren os personaxes máis secundarios, outorgándolle un sentido de forte complexidade ó relato. Os dous protagonistas acadaron co tempo un valor simbólico, derivando no arquetipo do amor perfecto pero que a sociedade fai imposible. De Romeo e Xulieta fixéronse numerosas versións teatrais, cinematográficas, musicais e de banda deseñada. A obra traduciuse a gran número de linguas. A tradución galega apareceu no ano 2003.
Orixe
Romeo e Xulieta pertence á tradición de romances tráxicos que xa ven da antigüidade, o seu argumento baséase en dous contos italianos, o de Matteo Bandello e o de Masuccio Salernitano na versión que del fixo Luigi da Porto e que traduciu en 1562 Arthur Brooke titulando á súa obra The Tragical History of Romeus and Juliet e que William Painter reescribiu en prosa en 1582 co título Palace of Pleasure. Shakespeare baseouse nas dúas obras para escribir a súa entre 1591 e 1595, engadíndolle personaxes novos tales como Mercucio e Conde Paris.
Edicións
Foi escrita na primeira etapa como literato de Shakespeare. Como libro publicouse por primeira vez en 1597, o texto considérase de baixa calidade, segundo o crítico T. J. B. Spencer a edición non sería de Shakespeare senón que estaría baseada no recordo do texto por parte dos actores que a representaron. En 1599 publicouse a seguinte edición que tiña o título de The Most Excellent and Lamentable Tragedie of Romeo and Juliet, conta con 800 versos máis ca versión anterior e é un texto máis completo e fiable, reimprimiuse varias veces ó longo da primeira metade do século XVII. A edición que aparece no First Folio (1623), na que se basean os textos canónicos da maioría das obras de Shakespeare, é a reimpresión de 1609 con algúns engadidos. A primeira versión moderna é a de Nicholas Rowe e data de 1709.
Highlander (filme)
Highlander é un filme dirixido por Russell Mulcahy que foi estreado en 1986.
Sinopse
Os Inmortais son seres dunha raza especial que só poden morrer decapitados entre si. Viven dende fai séculos entre os homes, pero agochando a súa identidade. Uns defenden o Ben, outros, o Mal. Unha maldición obrígalles a loitar entre si ata que só quede un deles. O escocés Connor MacLeod (Christopher Lambert) do Clan MacLeod é o derradeiro inmortal que faltaba para completar o número e comezar a loita.
Dolores Pérez Meirás
Dolores Pérez Meirás, nada en Ferrol o 4 de decembro de 1964, é unha química e catedrática galega.
Traxectoria
Na actualidade é catedrática de química orgánica en dita Universidade. A doutora Pérez foi pioneira no descubrimento da participación de arinos intermedios de reacción de vida curta, en procesos catalizados por metais de transición. As súas investigacións actuais céntranse no descubrimento de novas reaccións de interese sintético catalizadas por complexos metálicos e na aplicación da química de arinos, de interese en electrónica orgánica.
Dolores Pérez é a directora adxunta do CiQUS dende 2014, e participou na posta en marcha do mesmo sendo directora comisaria durante o período 2010-2014.
Participou tamén en iniciativas que promoven a presenza das mulleres na ciencia, como en Unha enxeñeira ou científica en cada cole.
Patty Mills
Patrick Sammy "Patty" Mills, nado o 11 de agosto de 1988 en Camberra, é un xogador australiano de baloncesto profesional que xoga nos Brooklyn Nets da National Basketball Association (NBA).
Traxectoria profesional
O 29 de agosto de 2011, durante o lockout da NBA, Mills asinou cos Melbourne Tigers australiano. Despois de nove partidos cos Tigers, deixou o equipo para fichar polos Xinjiang Flying Tigers da China.
O 27 de marzo de 2012, Mills asinou cos San Antonio Spurs. En San Antonio conseguiu o seu primeiro campionato da NBA na tempada 2013-14, despois de que os Spurs derrotaran ós Miami Heat por 4-1 nas Finais da NBA.
The Walkmen
Prefiren o son de instrumentos antigos, particularmente do piano vertical, e adoitan a gravar en Marcata Recording, un estudio de gravación construído en Harlem no ano 1999 polos tres antigos membros de Jonathan Fire*Eater. Dende o ano 2014 a banda está en hiato, con Leithauser, Bauer e Martin traballando nas súas carreiras en solitario.
José Pérez Porto
José Pérez Porto, nado na Coruña o 31 de agosto de 1853 e finado na mesma cidade o 2 de maio de 1930, foi un xurista e político galego.
Traxectoria
Estudou o Bacharelato na Coruña e Dereito na Universidade de Santiago de Compostela, licenciándose en 1874. Foi maxistrado e notario da Coruña, foi deputado a Cortes polo distrito de Chantada (1903-1905 e 1914). Defensor do dereito foral galego, a súa obra está baseada nos testemuños recollidos das sentenzas xudiciais dos tribunais galegos.
Ganshoren
miniatura|Situación de Ganshoren dentro da Rexión Bruxelas-Capital Ganshoren é un concello da Rexión Bruxelas-Capital, Bélxica. Comunidade bilingüe, antes de 1954 pertencía á parte neerlandófona da antiga provincia de Brabante. A súa superficie é de 2.46 km² e a poboación de 20.970 habitantes (2006) e ten unha densidade de poboación de 8.541 h/km². A corporación municipal está composta por 13 concelleiros de LB (coalición do partido socialista francófono e liberais e democristiáns flamengos), 8 Movemento Reformador, 3 democristiáns francófonos, 2 Ecolo e 1 Vlaams Belang.
D'Ardennen
D'Ardennen é un filme belga de 2015 dirixido por Robin Pront. Estreouse na sección Discovery do Festival Internacional de Cinema de Toronto. Nos Premios Magritte, gañou o premio ó mellor filme flamengo. Foi escollido como candidato de Bélxica para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 89ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Benito Losada
O nome de Benito Losada pode referirse a:
Folosa grande
A folosa grande, ou fulepa grande, (Acrocephalus arundinaceus) é unha ave paseriforme da familia dos acrocefálidos (Acrocephalidae), pertencente ao xénero Acrocephalus.
Descrición
O corpo mide uns 19 cm e ten unha envergadura de alas é de 28 cm, o que a converte na meirande das folosas europeas. Pesa entre 25 e 36 gramos. A parte superior do seu corpo é castaña, a inferior de cor branca tirando a amarela. A gorxa é branca e ten unha banda branca característica sobre dos ollos. O peteiro é forte. Machos e femias comparten a mesma coloración.
Distribución xeográfica e hábitat
Vive nos canavais e entre as plantas das ribeiras de lagos, estanques, ríos e pantanos.
Alimentación e reprodución
miniatura|Niño da Folosa grande thumb| Cuculus canorus canorus + Acrocephalus arundinaceus Chouta e agatuña con axilidade entre as canas para alimentarse de arañas, insectos e larvas, cágados e bagas. Maduran sexualmente ó ano de vida. A época reprodutora en Europa ten o seu cumio entre maio e xullo. Fai un niño de herbas e xuncos con xeito de cunca que agochado entre as plantas acuáticas suxeito a tres ou catro canas e pendurando sobre da auga. A femia pon de 4 a 6 ovos que son chocados entre 12 e 14 días. Os seus niños son paras con frecuencia polos cucos.
Sistemática
Recoñécense dúas subespecies: As vellas subespecies A. a. griseldis de Iraq, e A. a. orientalis de Sinkiang e leste de Mongolia, conca inferior do río Amur e do Xapón son consideradas agora dúas especies separadas: Acrocephalus griseldis e Acrocephalus orientalis.
Celso Mariño
Celso Mariño Ferreira, nado en Pontevedra o 14 de xullo de 1910 e finado o 6 de abril de 1992, foi un médico, atleta, futbolista, adestrador de fútbol e dirixente deportivo galego.
Traxectoria
Nado en Pontevedra, estudou no Colexio X de Germán Adrio Mañá. Durante a súa xuventude xogou ao fútbol na posición de dianteiro. Formouse na canteira do Eiriña e xogou co primeiro equipo ata 1928, coincidindo na dianteira con O'Donell entre outros. A continuación fichou polo Santiago FC, no que xogou ata 1929.
Destacado atleta, foi tres veces campión de España, dúas delas en décatlon (en 1934 e 1935) e outra en lanzamento de xavelina (en 1935), batendo o récord de España en ámbalas dúas disciplinas. Foi ademais oito veces campión de Galicia, en sete disciplinas diferentes (110 metros valados, salto de altura, salto con pértega, salto de lonxitude, lanzamento de peso, lanzamento de disco e lanzamento de xavelina).
Foi designado adestrador do Deportivo da Coruña para o debut do club na Primeira División na tempada 1941–42. Logrou derrotar aos principais equipos da liga (Real Madrid, Barcelona, Valencia, Atlético de Madrid, Sevilla e Athletic) e goleou ao Celta de Vigo no derbi de Riazor, rematando a campaña cun histórico cuarto posto. Na seguinte tempada (1942–43) pasou a realizar a función de preparador físico, sendo Chacho xogador-adestrador, pero trala dimisión deste en novembro, Mariño colleu de novo as rendas do equipo até o final da campaña, que rematou co equipo no noveno posto. Para a seguinte campaña contratouse a Ramón de la Fuente como adestrador.
Foi delegado para Galicia da Federación Española de Atletismo, e creou e dirixiu a Escola Galega de Adestradores de fútbol. En novembro de 1969 presentou a súa candidatura á presidencia do Pontevedra CF, club da Primeira División, saíndo elixido ao ser a única candidatura, polo que sucedeu no posto a Miguel Otero Rodríguez. Presidiu o club durante un ano e medio, viviu un descenso á Segunda División e acabou dimitindo en maio de 1971.
Lora de Estepa
Lora de Estepa é unha localidade da provincia de Sevilla, Andalucía, España.
Xeografía
No ano 2006 contaba con 831 habitantes. A súa extensión superficial é de 18 km² e ten unha densidade de 46,0 hab/km². As súas coordenadas xeográficas son 37º 16' N, 4º 49' W. Atópase situada a unha altitude de 452 metros e a 116 quilómetros da capital de provincia, Sevilla.
Enric Millo
Josep Enric Millo i Rocher, nado en Terrasa en 1960, é un político español do Partido Popular de Cataluña, exmilitante de Unión Democrática de Cataluña. En novembro de 2016 foi nomeado delegado do Goberno en Cataluña.
Siegen
miniatura|300 px|Centro de Siegen Siegen é unha cidade do distrito de Siegen-Wittgenstein, en Renania do Norte-Westfalia, Alemaña. A súa superficie é de 114.67 km² e a poboación de 104.289 habitantes (2007) e ten unha densidade de poboación de 909 h/km². A corporación municipal está composto por 25 da CDU, 19 SPD, 7 Verdes, 5 FDP, 5 independentes e 1 do Statt Partei. A súa universidade conta con 12500 alumnos.
A cidade aparece por primeira vez escrita en 1079 co nome de Sigena. Convertida ao protestantismo durante a Reforma, unha parte da poboación volveu ao catolicismo coa Contrarreforma, máis recentemente estableceuse unha numerosa comunidade islámica, inhas 15000 persoas, debido á inmigración.
Enric Millo
Traxectoria
É licenciado en Ciencias Económicas e Empresariais pola UAB. Profesor de Economía e Estruturas Organizativas á UPC (1987-1988), e da Escola Superior de Turismo (1987-1989). Exerceu como delegado territorial do Departamento de Traballo da Xeneralidade de Cataluña, en Xirona, entre 1991 e 1995.
Carreira política
Millo, que iniciou a súa carreira política como dirixente de Unión Democrática de Cataluña, foi deputado do Parlamento de Cataluña na V, VI, VIII e IX lexislaturas. Foi deputado no Parlamento por CiU entre 1995 e 2003, e chegou a ser voceiro adxunto do grupo parlamentario converxente entre 1999 e 2003. Posteriormente, e cando ás eleccións catalás de 2003 o partido decidiu que non fose ningún de lista por Xirona, pasouse ao PP. Dende 2010 é voceiro do grupo parlamentario do PPC ao Parlamento.
Foi o cabeza de lista do PP en Xirona para as eleccións ó Parlamento de Cataluña de 2010.
Deputado por Xirona da XI lexislatura do Parlamento de Cataluña, en novembro de 2016 foi nomeado delegado do Goberno en Cataluña para substituír a María de los Llanos de Luna, tomando posesión o día 21.
Churchkhela
200px|miniatura|dereita
Churchkhela (tamén escrito churchkhella, en xeorxiano: ჩურჩხელა) é un doce típico de Xeorxia, moi popular en países como: Xeorxia, Armenia, Grecia, Turquía, Casaquistán e Chipre.
Os principais ingredientes son mosto de uva, noces e fariña. Améndoas, noces, e ás veces pasas son introducidas nunha corda, mollanse en mosto espesado con fariña nun caldeiro, sacase con forma de salchicha e déixase secar.
Sucasas
O topónimo galego Sucasas pode referirse a:
Amais, como apelido pode referirse a: