cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lagosta verde
Co nome de lagosta verde ou lagosta real coñécese unha variedade de lagosta, identificada como Panulirus regius (De Brito Capello, 1864), de menor calidade cá lagosta común ou europea (Palinurus elephas).
Descrición e hábitat
De tamaño menor cá lagosta común e cá lagosta moura (Palinurus mauritanicus), con talles habitualmente ó redor dos 35 cm. A casca é de cor verdosa a azul, cunha franxa transversal amarela nos segmentos abdominais, así como nas patas.
Habita no Atlántico norte africano, nas costas occidentais de África e illas Canarias.
Isabel López Chamosa
Isabel López Chamosa, nada o 18 de outubro de 1954 en Mondoñedo, é unha política catalá de orixe galega.
Traxectoria
Diplomada sociolaboral, afiliada á UXT desde 1977 ocupou postos de responsabilidade en Cataluña, membro da Comisión Executiva do PSC é deputada no Congreso dos Deputados pola provincia de Barcelona desde 1996.
Pereira, Pereira, Forcarei
Pereira é un lugar da parroquia de Pereira, no concello pontevedrés de Forcarei. Segundo o IGE en 2008 estaba despoboado, se ben en 2007 aínda tiña algún habitante.
Paradela, San Caetano, Santiago de Compostela
Paradela é un lugar da parroquia de San Caetano no concello coruñés de Santiago de Compostela, na comarca de Santiago. Segundo o IGE, en 2018 tiña 14 habitantes (7 homes e 7 mulleres).
A Laxe, Rutis, Culleredo
A Laxe é un lugar da parroquia de Rutis no concello coruñés de Culleredo na comarca da Coruña. Tiña 944 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE, dos cales 488 eran homes e 456 mulleres.
Codeseda, A Estrada
San Xurxo de Codeseda é unha parroquia do concello da Estrada. Segundo o IGE en 2009 tiña 393 habitantes (216 mulleres e 177 homes), distribuídos en 25 entidades, o que supón unha diminución respecto de 1986 cando tiña 628 habitantes. En 1842 tiña unha poboación de feito de 692 persoas.
Patrimonio
A igrexa de San Xurxo de Codeseda é de ábsida pentagonal con arquivoltas semicirculares tóricas unida á nave mediante un corpo rectangular limitado polo arco triunfal e outro arco paralelo que marca o arranque da porción semicircular.
No lugar existiu o mosteiro de Augas Santas, anterior a 1164. Ao seu carón está a casa reitoral e un cruceiro.
A capela da Virxe de Guadalupe, edificada cara a 1748, encóntrase no medio dunha carballeira no lugar da Grela.
A capela de San Brais foi fundada por Francisco Gómez no ano 1670 e sitúase no lugar de Monteagudo. Ó seu carón atópase o Pazo de Monteagudo ou Casa de Ballesteros, catalogado no inventario patrimonial de Galicia.
Na parroquia hai tres castros. O castro das Cercas (GA36017018), situado preto das Quintas; o castro de Trocastrello (GA36017038), tamén coñecido como castro de Ribela, castro de Entrecastrelo, castro de Parada ou castro da Eira dos Mouros; o castro do Outeiro Grande, en Marcenlos, citado na bibliografía de Fermín Bouza-Brey.
Na parroquia hai numerosos hórreos e algunha hórrea.
Abra (xénero)
Abra é un xénero de moluscos bivalvos da orde dos veneroides e familia dos semélidos cracterizados pola súa cuncha pequena, ovoide, lisa, moi fráxil e case transparente, xeralmente de cor branca, que viven debaixo da superficie dos sedimentos areosos e fangosos, na zona nerítica.
Considéranse como unha importante fonte de alimento para os peixes planos.
Especies
O xénero Abra comprende, segundo o SIIT, as seguintes especeis:
Porén, o WoRMS considera moitas máis especies válidas.
En Galicia
Nas costas galegas encóntranse, entre outras, as especies Abra alba, Abra nitida e Abra tenuis, que viven en fondos de lama, na zona infralitoral.
Arduino
Arduino é unha plataforma de hardware e software libre, baseada nunha placa cun microcontrolador e un contorno de desenvolvemento (IDE), deseñada para facilitar o uso da electrónica en proxectos multidisciplinares.
O hardware consiste nunha placa cun microcontrolador Atmel AVR e portos de entrada/saída. Os microcontroladores máis usados son o Atmega168, Atmega328, Atmega1280, ATmega8 pola súa sinxeleza e baixo custo que permiten o desenvolvemento de múltiples deseños. Doutra banda o software consiste nun contorno de desenvolvemento que pon en funcionamento a linguaxe de programación con Processing e Wiring e o cargador de arranque (boot loader) que corre na placa.
Arduino pódese utilizar para desenvolver obxectos interactivos autónomos ou pode ser conectado a software do computador (por exemplo: Macromedia Flash, Processing, Max/MSP, Pure Data). As placas pódense montar a man ou adquirirse. O contorno de desenvolvemento integrado libre pódese descargar gratuitamente.
Ao ser open-hardware, tanto o seu deseño como a súa distribución é libre. É dicir, pode utilizarse libremente para o desenvolvemento de calquera tipo de proxecto sen adquirir ningunha licenza.
O proxecto Arduino recibiu unha mención honorífica na categoría de Comunidades Dixital no Prix Ars Electronica de 2006.
Historia
En 2005, en Ivrea (Italia), no Interaction Design Institute (fundado por Olivetti e Telecom Italia), iniciouse o proxecto para facer un dispositivo controlador programable construído por estudantes de deseño para proxectos interactivos de baixo custo para sistemas de prototipado. Os fundadores Massimo Banzi e David Cuartielles chamaron ao proxecto despois Arduin de Ivrea, tomando o nome dun bar que o tomara a súa vez de Arduino de Ivrea, primeiro rei de Italia en 1002. "Arduino" é tamén un nome de home, que en italiano significa "amigo valente".
O proxecto Arduino é unha plataforma de código aberto (IDE) para plataformas (Linux, Mac e Windows). O artista colombiano e programador Hernando Barragán creouno como tese no Interaction Design Institute Ivrea baixo a supervisión de Massimo Banzi e Casey Reas. Wiring baséase en Processing e a súa contorna de desenvolvemento integrado, que fora creado por Casey Reas e Ben Fry.
Cora, A Estrada
San Miguel de Cora é unha parroquia que se localiza no concello da Estrada. Segundo o IGE en 2011 tiña 228 habitantes (119 mulleres e 109 homes), distribuídos en 6 entidades, o que supón unha diminución respecto de 1986 cando tiña 283 habitantes. En 1842 tiña unha poboación de feito de 414 persoas.
Arduino
Placas Arduino
Unha placa Arduino consta dun microcontrolador de 8-bit Atmel AVR con compoñentes complementarios para facilitar a programación e a incorporación noutros deseños. Un aspecto importante de Arduino é a forma estándar na que dispóñense os conectores, permitindo que a placa da CPU poida ser conectada a unha variedade de módulos intercambiables adicionais coñecidos como shields. Algúns comunícanse cos shields da placa Arduino directamente cos diferentes pins, pero moitos shields son individualmente direccionables a través dun bus I²C de serie, o que permite que moitos shields poidan apílarse e empregarse en paralelo. As placas Arduino oficias empregan a serie de circuítos integrados megaAVR, especificamente o ATmega8, ATmega168, ATmega328, ATMEGA1280 e Atmega2560. Un feixe doutros procesadores compatibles foron empregados por Arduino. A maioría das placas inclúen un regulador lineal de 5 voltios e un oscilador de 16 MHz de reloxo (ou oscilador de cuarzo nalgunhas variantes), aínda que algúns deseños, tales como o LilyPad son a 8 MHz e prescinde do regulador de tensión integrado na placa, debido a restricións determinadas polo deseño. Un microcontrolador Arduino está tamén pre-programado cun xestor de arranque que simplifica a carga de programas na memoria flash do chip, en comparación con outros dispositivos que normalmente necesitan un programador externo ou hardware adicional.
A nivel conceptual, cando utilízase a pila de software de Arduino, todas as placas prográmanse a través dunha conexión RS-232, pero a forma en que isto faise varía segundo a versión do hardware. As placas serie Arduino conteñen un circuíto inversor simple para converter entre o nivel RS-232 e os sinais de nivel TTL. As actuais placas Arduino prográmanse a través de portos USB, posto en funcionamento a través do USB circuítos FT232 FTDI. Algunhas variantes, como o Mini Arduino e o non oficial Boarduino, empregan un cable de datos USB, Bluetooth ou outros métodos. (Cando emprégase con ferramentas para microcontroladores tradicionais en vez do IDE Arduino, emprégase o estándar de programación AVR ISP).
A maioría das placa Arduino conectan os pins do microcontrolador como Entradas/Saídas para o seu uso por outros circuítos. O Diecimila, Duemilanove, e o actual Uno proporcionan 14 pins E/S dixitais, seis dos cales poden producir pulsos de ancho variable, e seis entradas analóxicas (PWM). Estes pins atópanse na parte superior do taboleiro, a través de conectores femia de 0,1 polgadas. Varias aplicacións shields Plug-in tamén están dispoñibles comercialmente.
O Arduino Nano, e Arduino son compatibles coa unión Bare Bones e placas Boarduino podendo proporcionar pins macho na parte inferior da placa para colocarse en placas universais sen soldadura.
Especificacións técnicas
Existen varias placas e deseños baseados en Arduino:
Ademais das placas e hardware oficial hai outros deseños fabricados por empresas e usuarios que son empregados en proxectos variados.
Linguaxe de programación Arduino
A plataforma Arduino prográmase mediante o uso dunha linguaxe propia baseada na popular linguaxe de programación de alto nivel Processing. Con todo, é posible utilizar outras linguaxes de programación e aplicacións populares en Arduino. Algúns exemplos son:
Isto é posible debido a que Arduino comunícase mediante a transmisión de datos en formato serie que é algo que a maioría das linguaxes anteriormente citadas soportan. Para os que non soportan o formato serie de forma nativa, é posible utilizar software intermediario que traduza as mensaxes enviadas por ambas as partes para permitir unha comunicación fluída. É bastante interesante ter a posibilidade de interactuar Arduino mediante esta gran variedade de sistemas e linguaxes posto que dependendo de cales sexan as necesidades do problema que imos resolver poderemos aproveitarnos da gran compatibilidade de comunicación que ofrece.
Funcións básicas e operadores
Arduino esta baseado en C e soporta todas as funcións do estándar C e algunhas de C++. A continuación móstrase un resumo con tódalas estruturas da linguaxe Arduino:
Conversión entre tipos
Estas funcións reciben como argumento unha variable de calquera tipo e devolven unha variable convertida no tipo desexado.
Funcións Básicas
En canto ás funcións básicas da linguaxe atopámonos coas seguintes:
Comunicación por porto serie
As funcións de manexo do porto serie deben ir precedidas de "Serial." aínda que non necesitan ningunha declaración na cabeceira do programa. Por isto considéranse funcións basee da linguaxe.
Manipulación de portos
Os rexistros de portos permiten a manipulación a máis baixo nivel e de forma mais rápida dos pines de E/S do microcontrolador das placas Arduino. Os pines das placas Arduino están repartidos entre os rexistros B(0-7), C (analóxicos) e D(8-13). Mediante as seguintes variables podemos ver e modificar o seu estado:
Por exemplo, para especificar que queremos utilizar os pines 1 a 7 como saídas e o 0 como entrada, bastaría utilizar a seguinte asignación:
DDRD = B11111110;
Como se puido comprobar, se coñecemos a linguaxe C, non teremos dificultades para programar en Arduino posto que se parecen enormemente. Tan só debemos aprender algunhas funcións específicas de que dispón a linguaxe para manexar os diferentes parámetros de Arduino. Pódense construír aplicacións de certa complexidade sen necesidade de moitos conceptos previos.
AVR Libc
Os programas compilados con Arduino enlázanse contra AVR Libc polo que teñen acceso a algunhas das súas funcións. AVR Libc é un proxecto de software libre co obxectivo de proporcionar unha biblioteca C de alta calidade para utilizarse co compilador GCC sobre microcontroladores Atmel AVR. Componse de 3 partes:
A maioría da linguaxe de programación Arduino está escrita con constantes e funcións de AVR e certas funcionalidades só se poden obter facendo uso de AVR.
Interrupcións
Para desactivar as interrupcións:
cli; // desactiva as interrupcións globais
Para activalas:
sei; // activa as interrupcións
Temporizadores
A función delayMicroseconds crea o menor retardo posible da linguaxe Arduino que rolda os 2μs.
Para retardos mais pequenos débese utilizar a chamada de ensamblador 'nop' (non operación). Cada sentenza 'nop' executarase nun ciclo de máquina (16 Mhz): uns 62.5ns. Faríase da seguinte maneira:
Manipulación de portos
A manipulación de portos con código AVR é mais rápida que utilizar a función digitalWrite de Arduino.
Establecer bits en variables
cbi e sbi son mecanismos estándar (AVR) para establecer ou limpar bits en PORT e outras variables.
Será necesario utilizar as seguintes cabeceiras para poder utilizalos:
Para utilizalas hai que pasarlles como argumento a variable PORT e un pin para establecelo ou limpalo.
Grazas a estes pequenos hacks teremos a posibilidade de mellorar os tempos de execución de certas tarefas críticas ou daquelas que se repitan moitas veces obtendo mellores resultados. Non obstante o código fonte que escribamos resultará probablemente menos legible se os utilizamos polo que haberá que sopesalo en función das nosas necesidades.
Diferenzas con Processing
A sintaxe da linguaxe de programación Arduino é unha versión simplificada de C/C++ e ten algunhas diferenzas respecto de Processing. Xa desde o punto de que Arduino esta baseado en C/C++ mentres que Processing baséase en Java. En canto á sintaxe de ambas as linguaxes e o modo en que se programan existen tamén varias diferenzas:
As diferenzas son escasas polo que alguén que coñeza ben Processing terá moi poucos problemas á hora de programar en Arduino.
Primeiro contacto: Ola Mundo en Arduino
O primeiro paso antes de comprobar que a instalación é correcta e empezar a traballar con Arduino é abrir algúns exemplos prácticos que veñen dispoñibles co dispositivo. É recomendable abrir o exemplo ?led_blink? que atoparemos no menú File, Sketchbook, Examples, led_blink. Este código crea unha intermitencia por segundo nun led conectado no pin 13. É cuestión de comprobar que o código é correcto, para iso, prememos o botón que é un triángulo (en forma de "play") e seguidamente faremos un "upload" (que é a frecha cara á dereita) para cargar o programa á placa. Se o led empeza a pestanexar, todo estará correcto.
Vexamos o código necesario para conseguilo:
A orde de execución será: Primeiro faise unha chamada á función init que inicializa o programa, despois execútase a función setup que configura diversos parámetros, e por último execútase un bucle while(1) que chama repetidamente á función loop. Todo iso execútase dentro de main e podería indicarse explicitamente (no caso anterior encárgase o IDE de engadir o código que se ha omitido).
Bibliotecas en Arduino
Para facer uso dunha biblioteca en Sketch (o IDE de Arduino), basta con facer clic sobre "Import Library" no menú, escoller unha biblioteca e engadirase o #include correspondente.
As bibliotecas estándar que ofrece Arduino son as seguintes:
Serial
Lectura e escritura polo porto serie.
EEPROM
Lectura e escritura no almacenamento permanente.
Ethernet
Conexión a Internet mediante Arduino Ethernet Shield. Pode funcionar como servidor que acepta peticións remotas ou como cliente. Permítense até catro conexións simultaneamente.
Firmata
Comunicación con aplicacións de computador utilizando o protocolo estándar do porto serie.
LiquidCrystal
Control de LCDs con chipset Hitachi HD44780 ou compatibles. A biblioteca soporta os modos de 4 e 8 bits.
Servo
Control de servo motores. A partir da versión 0017 de Arduino a biblioteca soporta até 12 motores na maioría de placas Arduino e 48 na Arduino Mega.
O manexo da biblioteca é bastante sinxelo. Mediante attach(número de pin) engadimos un servo e mediante write podemos indicar os graos que queremos que teña o motor (habitualmente de 0 a 180).
SoftwareSerial
Comunicación serie en pines dixitais. Por defecto Arduino inclúe comunicación só nos pines 0 e 1 pero grazas a esta biblioteca podemos realizar esta comunicación co resto de pines.
Stepper
Control de motores paso a paso unipolares ou bipolares.
O manexo é sinxelo. Basta con iniciar o motor mediante Stepper indicando os pasos que ten e os pines aos que esta asociado. Indícase a velocidade á que queiramos que vire en revolucións por minuto con setSpeed(rpm) e indícanse os pasos que queremos que avance con step(pasos).
Wire
Envío e recepción de datos sobre unha rede de dispositivos ou sensores mediante Two Wire Interface (TWI/I2C).
Ademais as bibliotecas Matrix e Sprite de Wiring son totalmente compatibles con Arduino e serven para manexo de matrices de leds.
Creación de bibliotecas
Ademais das bibliotecas base, as que son compatibles e as que achegaron outras persoas temos a posibilidade de escribir nosa propia biblioteca. Isto é moi interesante por varias razóns: permite dispor de código que pode reutilizarse noutros proxectos de forma cómoda; permítenos manter o código fonte principal separado das bibliotecas de forma que sexan mantenibles de forma separada; e a organización dos programas construídos é máis clara e elegante.
Vexamos un exemplo da creación dunha biblioteca que envía código Morse:
Creamos o ficheiro Morse.h que inclúe a definición da clase Morse que ten 3 funcións: un construtor (Morse), unha función para enviar 1 punto (dot) e unha función para enviar unha raia (dash). A variable _pin permite indicar o pin que imos utilizar.
Ademais necesitaremos un ficheiro Morse.cpp co código das funcións declaradas. A continuación móstrase o código:
E con isto xa poderiamos utilizar a biblioteca mediante o correspondente #include. Se quixeramos enviar un SOS polo pin 13 bastaría con chamar a Morse(13) e executar
morse.dot; morse.dot; morse.dot;
Windows
miniatura|Interface da contorna de desenvolvemento Arduino S.Ou. Windows. Para a instalación da placa Arduino no sistema operativo Windows convén seguir os seguintes pasos:
Coa placa desconectada:
Nota: É recomendable descomprimir o ficheiro no directorio raíz (c:\) mantendo a estrutura orixinal.
c:\arduino-0012\hardware\bootloader:
Esta contén o software necesario para cargar o firmware no chip Atmega168, para traballar con Arduino. Só se utiliza se vos montastes vós mesmos a placa, ou no caso que se estragou o chip e comprásedes un novo.
c:\arduino-0012\drivers:
Contén os drivers necesarios para o funcionamento da placa Arduino co PC con S.O. Windows: FTDI USB Drivers.
Instalar FTDI USB Drivers
Agora si, conectar a placa USB. Abrirase automaticamente o asistente de Windows para novo hardware atopado:
Se non houbo ningún problema o driver da placa estará instalado.
Abrir o IDE Arduino
Executamos o ficheiro Arduino.exe para abrir a interficie. Aquí configuramos o porto USB onde temos conectada a placa para empezar a traballar.
GNU/Linux
miniatura|Interface da contorna de desenvolvemento Arduino S.Ou. GNU/Linux.
Para instalar Arduino nun sistema GNU/Linux necesitamos os seguintes programas para resolver as dependencias:
Peneira (homónimos)
A palabra peneira pode designar:
Arduino
GNU/Linux
Para instalalos, podemos utilizar o xestor de paquetes ou o terminal de comandos:
Peneira (homónimos)
A Peneira, unha revista editada en Ponteareas.
Arduino
GNU/Linux
apt-get install sun-java5-jre gcc-avr avr-libc
Nalgunhas distribucións convén desinstalar, se non é necesario, o programa "brltty". Este encárgase de permitir o acceso ao terminal para persoas cegas a través dun dispositivo especial en braille.
killall brltty
apt-get remove brltty
Os dous síntomas deste problema son:
Por último, descargamos o framework de arduino. O descomprimimos no cartafol desexado e executámolo:
./arduino
Se todo ha ir ben xa o teremos en funcionamento.
Mac
Dispoñible para 10.7 Lion ou superior. Debemos baixar o programa da páxina de Arduino e seguir as instrucións do instalador. Creará o acceso directo ao doc e permite instalar en aplicacións o programa.
Aplicacións
As aplicacións que nos ofrece Arduino son múltiples, e dependerá da nosa imaxinación. Mediante sensores podemos crear aplicacións sinxelas enfocadas á docencia para estudantes de electrónica, proxectos máis elaborados para a industria ou mesmo sistemas dirixidos simplemente ao lecer.
É moi utilizado tamén nas contornas artísticas para crear obras máis elaboradas, dada a súa facilidade de programación.
Equipo de desenvolvemento
O núcleo do equipo de desenvolvemento de Arduino esta formado por Massimo Banzi, David Cuartielles, Tom Igoe, Gianluca Martino, David Mellis e Nicholas Zambetti.
Pduino
miniatura|Patch Pduino.
Pduino nace da fusión de Pure Data e Arduino. Ambos de Open Source permiten traballar o un do outro dunha maneira gráfica e intuitiva. Cargando o firmware de Pure Data (PD) á placa Arduino podemos acceder a ela mediante a linguaxe de programación gráfico. Pódese observar que temos todo o esquema físico da placa, cos portos, pines dixitais e analóxicos, entradas e saídas... nunha interface gráfica, grazas a PD.
Minibloq
miniatura|Minibloq screenshoot. Minibloq é unha contorna gráfica de programación que pode xerar código nativo de Arduino e escribilo directamente na memoria flash da placa. Non necesita por tanto, nin dun firmware específico na placa Arduino nin de conexión en tempo de execución. Ten un modo onde permite visualizar o código xerado, o cal tamén pode ser copiado e pegado no Arduino-IDE, para os usuarios que tentan facer a pasaxe dunha ferramenta gráfica á programación en sintaxe C/C++. Minibloq é de uso libre e as súas fontes tamén están dispoñibles gratuitamente. Unha característica importante, é que pode correr tamén na XO (OLPC), mediante Wine.
Notas
miniatura|Minibloq + OLPC + Arduino.
Plinio Corrêa de Oliveira
Plinio Corrêa de Oliveira, nado en São Paulo o 13 de decembro de 1908 e finado o 3 de outubro de 1995, foi un político, periodista e escritor brasileiro, fundador e ideólogo de "Tradição, Família e Propiedade" (TFP), movemento católico ultra conservador de dereita.
Iniciou a súa vida pública en 1933 e actuando como líder católico especialmente nas 'Congregações Marianas'. Foi un dos referentes do pensamento católico tradicionalista e conservador do século XX no Brasil.
Por medio da súa obra, buscou combater o comunismo e o progresismo relixioso. Escribiu diversas obras entre as cales se encontran Em defesa da Ação Católica, Revolução e Contra-Revolução e Nobreza e Elites Tradicionais Análogas.
Faleceu en 1995, o que provocou a fragmentación do movemento TFP en grupos independentes, entre os que encontramos Arautos do Evangelho, Aliança de Fátima e Fundadores da TFP, entre outros.
Matilde Felpeto
Matilde Felpeto Lagoa, nada na Queira (Cervás, Ares) en novembro de 1947, é unha escritora galega especializada en libros de gastronomía.
Mel Gibson
Mel Colm-Cille Gerard Gibson, nado en Peekskill (Estado de Nova York) o 3 de xaneiro de 1956, é un actor, guionista, produtor e director de cine estadounidense de orixe irlandesa.
Matilde Felpeto
Traxectoria
Licenciouse en Filoloxía Románica na Universidade de Santiago de Compostela. Iniciou a súa traxectoria profesional como funcionaria no Instituto Nacional do Libro Español (INLE), en Madrid. Encargada da redacción dos primeiros catálogos de libros escritos en galego publicados polo INLE. Pide a excedencia como funcionaria para dedicarse ó ensino. Exerceu como profesora de bacharelato e impartiu clases de Lingua e Literatura Españolas en cidades como Madrid, Ponteareas e Vigo.
Mel Gibson
Traxectoria
Gibson mudouse coa súa familia a Sidney cando tiña doce anos e alí estudou no Instituto Nacional de Arte Dramática, despois de aparecer na serie de filmes Mad Max, salvaxes de autoestrada e Arma letal fíxose famoso. En 1995 dirixiu, produciu e protagonizou Braveheart que gañou cinco Oscar. No ano 2004 dirixiu e produciu The Passion of the Christ, un filme polémico aínda que exitoso, onde se relatan as últimas horas na vida de Xesús Cristo.
Matilde Felpeto
Traxectoria
Estudosa da gastronomía tradicional e popular galega. Como autora, tense dedicado ao estudo e investigación sobre a tradición gastronómica galega. É autora de varios volumes de libros de culinaria nos que se ocupa de localizar as receitas e os ingredientes que as compoñen na historia e na tradición e tamén como foi a súa evolución, tanto por razóns históricas como tecnolóxicas. Escribe en galego e en castelán.
Lingua abnaki
O abnaki (Wôbanakiôdwawôgan, en abnaki) é unha lingua algonquina oriental falada polo pobo abnaki no Canadá e nos Estados Unidos.
Historia
En 1798 o estado de Massachusett (ao que entón pertencía Maine) establece a reserva Penobscot, aínda que o recoñecemento federal non chegou ata 1980, o resto dos abnakis dos Estados Unidos loitan polo seu recoñecemento oficial, pero a pesar de numerosas peticións non o conseguiron.
Distribución xeográfica
miniatura|Reservas abnaki no Quebec. No Quebec, en 2003 había rexistrados 1.985 abnakis, dos que 472 vivían no territorio tribal abnaki, 308 en Odonak-St. Francis e 64 en Wolinak-Bécancour.
Nos Estados Unidos en Vermont hai 1.700 preto do lago Champlain (Bitawbagok) e 1.000 en Nova Hampshire, en 1976 estableceuse un Concello Tribal Abnaki en Swanton, Vermont, pero carece de recoñecemento federal. Os 2000 Penobscot, si teñen recoñecemento federal, e 500 viven na reserva de Indian Island (Old Town), Maine.
Escrita
A maioría dos textos abnakis son tipo relixioso, sermóns, oracións e himnos, entre outros, escritos por misioneiros e empregados na liturxia da Igrexa católica entre o século XVIII e 1912, cada autor empregaba a súa propia escrita, non houbo tentativas de crear unha lingua estándar, o resto das publicacións está constituído por dicionarios e material didáctico. Non existe apenas literatura secular.
Máis recentemente Frank T. Siebert, compilou un dicionario penobscot, inédito, e Gordon Day e Jeanne Brink Alnobaodwa publicaron unha guía didáctica do abnaki occidental, The Western Abenaki Language Guide, en 1991 e en 1994 A Western Abenaki Dictionary. Jesse Bruchac é un autor contemporáneo, autor de contos e poesías na lingua.
En 1995 Stephen Laurent editou o primeiro dicionario abnaki, compilado orixinalmente en 1715, Father Aubery’s French Abenaki Dictionary.
O abnaki só se ensina, na variedade penobscot, na escola da reserva de Indian Island dende 1983, hora e media semanal ata oitavo grao.
Raíña de Sabá
dereita|250px|miniatura|Encontro entre o rei Salomón e a raíña de Sabá.
A raíña de Sabá é unha personaxe que aparece en varios documentos literarios da antigüidade. Tería reinado sobre o reino de Sabá, sito aproximadamente entre o Iemen e Etiopía.
Sonlle atribuídos nomes persoais diferentes segundo as fontes. Así as tradicións abisinias chámana Makeda, as do Iemen Balqama; as do islam Bilqis e Balkis e as etíopes Makedda, Magda, Maqda ou Makera, que significa "grandeza". Na Biblia non se menciona o seu nome.
Os diferentes relatos
dereita|250px|miniatura|Claude Lorraine, Embarque da raíña de Sabá. As fontes non contan as mesmas anécdotas, nin os mesmos detalles sobre o encontro en Xerusalén entre a raíña de Sabá e Salomón, rei de Israel. Mais a raíña é, en tódolos casos, descrita como unha muller sublime e considerada unha persoa de profunda sabedoría, en casos dotada dunha elevada intelixencia, en noutros casos, como unha meiga tentadora.
Cabe lembrar, polo demais, que os nomes moi antigos son a miúdo transcricións, podendo varia-la súa ortografía bastante segundo as fontes. Así, na tradución francesa da Biblia, de Louis Segond, lese Seba en vez de Saba.
Relato bíblico
Segundo a Biblia hebrea, a raíña do país de Sabá sente falar da grande sabedoría do rei Salomón e decide viaxar para pólo a proba con preguntas, levándolle agasallos en especias, ouro e xemas. A raíña fica abraiada polo saber e riqueza de Salomón, e recita unha bendición do Deus de Salomón. Salomón responde con agasallos e "todo o que ela desexe". Logo a raíña torna ó seu país. A raíña semella ser moi rica, e entrega 4.500 quilos de ouro a Salomón. Este relato está recollido no primeiro Libro dos Reis, 10:1-13, e amplamente copiado no segundo Libro das Crónicas, 9:1-12.
O Cantar de Salomón contén algunhas referencias que teñen sido varias veces interpretadas como alusións ó amor entre Salomón e maila raíña de Sabá. Así, a namorada en 1:15 declara: "Son moura, pero fermosa". Porén, en opinión dos eséxetas o Cantar refírese á viúva de Salomón, a filla do Faraón, da que se descoñece tamén o nome.
Lendas xudías
O historiador Flavio Xosefo (Antigüidades, 8.6.2ff) subliña o desexo da raíña por aprender. Dálle o nome de "Nikaule", evidentemente facendo conxecturas sobre unha conexión cá Nitocris de Heródoto (2.100).
Lendas xudías tardías rechean moitos dos detalles narrativos. A galantería de Salomón de darlle "todo o que ela desexe", é concretado nun encontro sexual. Foron feitos tamén afanosos esforzos para escolmar unha lista de adiviñas cás que a raíña de Sabá probaría a verdadeira sabedoría de Salomón. Outra tradición relata que cando a raíña atopou a Salomón, este estaba nunha casa de cristal; crendo que estaba na auga, a raíña ergueu a saia, ensinando unhas pernas peludas. O noxo de Salomón converteuse nunha historia etiolóxica sobre da orixe da depilación.
Fontes etíopes
No Kebra Negast, ou "As Gloriosas Memorias do Imperio", un libro sagrado da Etiopía, dise que a propia Makeda tería criado unha regra segundo a cal "só unha muller pode reinar". Aparentemente, Sabá era unha sociedade matriarcal na que o poder era pasado aos descendentes pola vía feminina. No mesmo libro afírmase que a dinastía dos reis da Etiopía provén do fillo do rei Salomón e de Makeda e que desta unión a lei mosaica foi levada para Etiopía.
Relato coránico
O Corán endexamais menciona á Raíña de Sabá polo nome, aínda que outras fontes árabes chámana Bilqis ou Balkis. A historia ten algunhas semellanzas cá bíblica. O Corán presenta ó rei Salomón tendo novas dun reino gobernado por unha raíña cuxos súbditos renden culto ao Sol. Envíalle unha mensaxe convidándoa a visitalo. Ela replica cun agasallo, logo de consultar ó seu pobo. Salomón resposta tentando unha invasión. Entón un "jin", un xenio, servente do rei, proponlle levalo polo aire ata o trono de Sabá "nun pestanexo de ollos" (27:40). A raíña chega á súa Corte, veo no trono, e cando ela entra no seu pazo de cristal, a raíña acepta a fe de Abraham e a crenza nun único deus.
Outras fontes islámicas
Segundo Ibn Kathir, Historias dos Profetas, Salomón viaxou en peregrinación á Mesquita Sagrada da Meca (construída polo profeta Abraham). Logo, continuou a viaxe cara ó Sur ata a cidade de Sanaa, a actual capital do Iemen, onde quedou abraiado polo complexo sistema de canles de rego (Sanaa está próxima a Ma'arib, a suposta capital de Sabá). Salomón envía unha bubela a explora-lo país, para logo poder detectar auga subterránea, con vistas a poder construír un sistema de canles semellante no propio país. A bubela volveu onde un amargado rei, canso de esperar, con novas dun reino (Sabá) gobernado por unha raíña (Bilqis) adoradora do Sol.
O Corán non indica por onde se estendía exactamente o reino de Sabá, pero moitas fontes islámicas menciona a cidade de Ma'arib, no Iemen, como a capital de Sabá. Indagacións arqueolóxicas atoparon un templo, Ma'abed Bilqis, "o templo de Bilqis", xusto en Ma'arib. Hai centos de anos unha praga de ratos furaran o dique dun encoro en Ma'arib, provocando unha chea que aniquilou a cidade e mailos seus habitantes. O Corán menciona na azora 34, 15-16 como o reino de Sabá fora destruído séculos despois de Bilqis, por mor de que a xente se volvera politeísta.
Fontes, non islámicas contan que Bilqis era a "irmá do sol", ou tamén, que era filla dun "jin" (espírito, xenio). É unha crenza corrente que Bilqis estaba solteira cando se atopou con Salomón e que casou con el decontado.
Operas
miniatura|A chegada da Raíña de Saba do oratorio Solomon (Händel).
Valiñaxemia, Pereira, Forcarei
Valiñaxemia é un lugar da parroquia de Pereira, no concello pontevedrés de Forcarei. Segundo o IGE do 2008 tiña 23 habitantes deles 12 homes e 11 eran mulleres, o que supón que diminuíu a poboación desde 2007.
Escola Superior de Conservación e Restauración de Bens Culturais de Galicia
A Escola Superior de Conservación e Restauración de Bens Culturais de Galicia (ESCRBBCCG) é un centro educativo dependente da Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria da Xunta de Galicia. Ten a súa sede en Pontevedra, no antigo Cuartel de San Fernando, o mesmo edificio que a Facultade de Belas Artes de Pontevedra.
É a única Escola Superior de Conservación e Restauración de Bens Culturais de Galicia e do noroeste peninsular e é a segunda escola de restauración máis antiga de España.
Historia
Entre decembro de 1994 e xaneiro de 1995 finalizou a reforma do antigo cuartel de San Fernando destinado a albergar a Escola Superior Conservación e Restauración de Bens Culturais de Galicia. En 1995 a escola trasladouse ao edificio.
Titulación
Os dous primeiros anos de estudos céntranse nas técnicas de conservación e restauración, cun estudo de bioloxía, física e química relacionadas coa restauración e a historia da arte. Nos dous últimos anos realízase unha especialización segundo a opción elixida, na que se profunda na técnica e a teoría de cada apartado.
Admisión
A escola é pública e esixe un título de bacharelato e un exame de ingreso específico. O exame consta de dous partes: unha análise textual (relacionado coas materias da escola) e un exame de artes plásticas (por exemplo, que unha cor degrádese en tres fases utilizando branco).
Instalacións
A biblioteca da escola conta con máis de 9.000 volumes, dos cales case 6.000 foron doados en xullo de 2020 polos herdeiros do médico Manuel Carballal Lugrís, que viviu en Pontevedra.
Ex aequo
Ex aequo é unha locución latina que significa literalmente "dende a igualdade". Emprégase ao falar dun premio compartido con igual mérito.
San Bartolomeu, Pereira, Forcarei
San Bartolomeu é un lugar da parroquia de Pereira, no concello pontevedrés de Forcarei. Segundo o IGE do 2008 tiña 11 habitantes deles 4 homes e 7 eran mulleres, o que supón que diminuíu a poboación desde 2007.
As Pereiras, San Caetano, Santiago de Compostela
As Pereiras é un lugar da parroquia de San Caetano no concello coruñés de Santiago de Compostela, na comarca de Santiago. Segundo o IGE, en 2018 tiña 69 habitantes (36 homes e 33 mulleres).
Iolanda Aldrei
Iolanda Rodrigues Aldrei, nada en Santiago de Compostela o 7 de xaneiro de 1968, é unha escritora galega.
Traxectoria
Licenciada en Filoloxía Hispánica pola USC e en Filoloxía Galego-Portuguesa pola Universidade da Coruña. Publicou nas revistas Ólisbos, Nós e Cadernos do Povo e participou en recitais. Como ensaísta publicado traballos sobre lingua e literatura en Agália e Temas do Ensino.
Leite Celta
Leite Celta é unha empresa de orixe galega de envasamento de leite, lácteos bebibles e derivados (leite con zumes) con sede en Andrade, Pontedeume, e fábricas en Lugo, Ávila e Cantabria. Leite Celta foi fundada en 1989. Situouse dende un principio como unha empresa do sector pero con sinais de identidade propios. As empresas do sector de envasamento de leite estaban a empregar a nova tecnoloxía da empresa Tetra (o Tetra Brik), vendendo leite UHT. Leite Celta entrou no sector da man doutra empresa competidora de Tetra. Esta empresa achegou unha novidade que lle permitiu a Leite Celta diferenciarse no mercado; o envase de brik de 2 litros. Durante anos foi a única empresa que ofertou este formato, máis económico de fabricar. A empresa cambiou de donos varias veces estes anos e diversificou a súa produción a derivados lácteos, leite con zumes ou leite sen lactosa.
Historia
En 1989, Dean Foods mercou Leite Celta por 84 millóns de euros.
En 2006, a portuguesa Lactogal comprou a empresa estadounidense Dean Foods Leite Celta e as súas fábricas en España e Portugal por 50 millóns de euros.
En 2007, Leite Celta levou aos tribunais europeos a empresa francesa Celia por similitude de marca en leite e outros alimentos.
En 2008, catro mil gandeiros ocuparon a fábrica de Leite Celta en Pontedeume en protesta polos baixos prezos do leite.
En 2011, o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (TSXG) anulou a licenza de obra concedida en 2006 polo Concello de Pontedeume a Leite Celta e ordenou a demolición da planta de coxeración construída en chan rústico.
Tributo das cen doncelas
300px|miniatura|Tímpano da Batalla de Clavijo, na [[Catedral de Santiago de Compostela. Obsérvense as doncelas que se representan diante e detrás do Apóstolo.]] O Tributo das cen doncelas é unha lenda popular de raíces moi antigas que se estabelece na Península Ibérica de varias formas, a máis común é que no tempo dos reis "folgazáns", Aurelio, Silo e Mauregato, que sucederon a Afonso I, pagábase ós sultáns de Córdoba un tributo de cen doncelas, 50 nobres e 50 plebeas, para os haréns dos xefes árabes.
Coa vitoria da tamén ficticia batalla de Clavijo, os cristiáns teríanse sentido o bastante fortes para se negaren a pagar tan vergoñoso tributo.
A primeira mención da lenda aparece no século XIII referíndose a feitos supostamente acontecidos catro séculos antes, o que é evidencia do seu carácter espurio. O feito aparece na crónica de Ximénez de Rada, onde tamén se fai referencia por primeira vez á batalla de Clavijo. Esta lenda deixou numerosas influencias na literatura, dando lugar a moitas versións populares e locais, sendo a máis coñecida a das sete doncelas de Simancas (Valladolid).
O Tributo das cen doncelas en Galicia
Na parroquia de Sarandós, en Abegondo, hai dous lugares chamados Bordel e Bordelle, relacionados con esta lenda. Na mesma parroquia tamén existe a torre de Peito Bordelo ou Pazo das Torres de Bordel, torre na que, segundo a lenda, concentraban as cen doncelas antes de envialas como tributo á corte do califato de Córdoba.
Os irmáns Figueroa (Figueroa é outra parroquia limítrofe coa de Sarandós) reveláronse contra este tributo e mataron os mouros cando viñan recoller as mozas utilizando como armas paus de figueira, suprimindo así o sometemento ó que viña sometida Galicia e garantindo ás mozas da comarca á súa protección. Por tal motivo, o escudo de armas do marquesado de Figueroa loce cinco follas de figueira.
A mesma lenda recóllese noutros puntos de Galicia e do norte de Portugal, onde xa en 1609 o monxe de Alcobaça Bernardo Brito recolleu en Beira o Romance de Figueiral, e tamén era representada polo pobo en varios sitios, como en Quintela de Leirado.
Lagosta moura
Co nome de lagosta moura coñécese unha variedade de lagosta, identificada como Palinurus mauritanicus (Gruvel 1911), de menor calidade gastronómica cá lagosta común ou europea (Palinurus elephas).
Descrición
Alcanza tamaños moi superiores ós normais na lagosta común, chegando a lonxitudes de ata 75 cm e pesos de 5 a 6 kg. Os talles habituais rondan os 50 cm.
O cefalotórax desta especie é maior e máis avultado có da lagosta común, e mostra unha cor rosada-vermella, sen manchas. Na parte lateral do abdome presenta pequenas manchas máis claras có fondo, mesmo brancas, de tamaño desigual.
Nas antenas destacan os aneis rosas e brancos. Outra característica a sinalar é o feito de que o primeiro par de patas non remata en pinza, senón nunha uña única.
Hábitat
Atópase no Atlántico occidental africano e no Mediterráneo, chegando á altura do ecuador. Normalmente prefire fondos duns 100 metros de profundidade.
Sinonimia
Outros nomes desta lagosta don os de lagosta mauritánica, lagosta portuguesa, lagosta africana, lagosta salameña, lagosta rosada ou lagosta diamante.
Longinos Rodríguez de la Iglesia
Longinos Rodríguez de la Iglesia, nado en Muñogrande (Ávila) o 16 de agosto de 1897 e finado en 1936, foi un mestre español.
Traxectoria
Foi mestre da Allonca (A Fonsagrada) dende 1916, e vogal da asociación de mestres do partido da Fonsagrada. Durante a República foi mestre no Regueiro (Boborás). Era socio da Casa del Maestro. Participou no mitin organizado por Izquierda Republicana no Regueiro nas eleccións de febreiro de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi paseado. En 1937 iniciouse o seu proceso de depuración do maxisterio, decretándose a súa separación definitiva e baixa na escala en 1940.
Rexión non traducida cinco prima
miniatura|dereita|400px|Estrutura xeral da 5′ UTR dun transcrito de ARNm. A rexión non traducida cinco prima, xeralmente escrita como 5′ UTR (do inglés 5′ Untranslated Region), tamén coñecida como secuencia líder ou ARN líder, é a rexión dos ARNm que está situada directamente augas arriba (en dirección ao extremo 5') do codón de iniciación para a tradución. Esta rexión é importante para a regulación da tradución dos transcritos de ARNm por diferentes mecanismos en virus, procariotas e eucariotas. Aínda que esta rexión se chame "non traducida" e normalmente non se traduza, ás veces a 5′ UTR ou unha porción dela pode traducirse nun produto proteico, o cal pode despois regular a tradución da secuencia codificante principal contida no ARNm. Porén, na maioría dos organismos, a 5′ UTR non se traduce en absoluto, senón que forma unha estrutura secundaria complexa que regula a tradución. A 5′ UTR interacciona con proteínas. Ademais, esta rexión está implicada na regulación da transcrición, como no caso do xene sex-lethal (Sxl) da mosca Drosophila.
Elementos
miniatura|Regulación da tradución pola unión dun [[Proteína de unión ao elemento de resposta ao ferro|IRP (Proteína Reguladora do Ferro) a un IRE (Elemento de Resposta ao Ferro), os cales son bucles en forquita.]] Os elementos de que constan as 5′ UTR eucarióticas e procarióticas son moi diferentes. As 5′ UTR procarióticas conteñen un sitio de unión ao ribosoma (RBS), tamén coñecido como secuencia de Shine-Dalgarno (AGGAGGU), a cal consta xeralmente de 3-10 pares de bases situadas augas arriba do codón de iniciación. As 5′ UTR eucarióticas conteñen a secuencia consenso de Kozak (ACCAUGG), a cal contén o codón de iniciación. As 5′ UTR eucarióticas tamén conteñen elementos reguladores que actúan en cis chamados marcos de lectura abertos de augas arriba (uORF, upstream Open Reading Frames) e codóns AUG de augas arriba (uAUGs) e codóns de terminación, que teñen un grande impacto na regulación da tradución (ver máis abaixo).
Estrutura secundaria
Como a 5′ UTR ten un alto contido GC, a miúdo teñen unha estrutura secundaria. Os bucles en forquita son unha desas estruturas secundarias que pode haber nas 5′ UTR. Estas tamén son importantes na regulación da tradución.
Rally
miniatura|dereita|Rally en Chipre en 2006. Un rally, termo de orixe inglesa, é unha competencia automobilística ou motociclística de resistencia. Polo xeral divídese en etapas, variando así as condicións climatolóxicas e os itinerarios. Existe no automobilismo un campionato mundial de rallys. O organismo reitor destas competicións a nivel mundial é a Federación Internacional do Automóbil ou FIA.
Rexión non traducida cinco prima
Procariotas
En procariotas, a iniciación da tradución ten lugar cando se unen o factor IF-3 e a subunidade de 30S do ribosoma á secuencia Shine-Dalgarno da 5′ UTR. Despois recrútanse moitas outras proteínas e a subunidade ribosómica de 50S para que comece a tradución. Cada un destes pasos regula a iniciación da tradución.
Regulación do complexo de preiniciación
A regulación da tradución en eucariotas é máis complexa. Inicialmente, recrútase o complexo eIF4F na carapucha 5′ (5′-cap), a cal á súa vez recruta o ribosoma na 5′ UTR. Os factores eIF4E e eIF4G deben unirse á 5′ UTR, o cal limita a velocidade á cal se pode producir a iniciación da tradución. Porén, non é o único paso regulador da tradución na que está implicada a 5′ UTR.
As proteínas de unión ao ARN ás veces serven para impedir a formación do complexo de preiniciacion. Un exemplo é a regulación do xene msl2. A proteína SXL únese a un intrón localizado na 5’ UTR do transcrito primario, o que produce a inclusión do intrón no transcrito procesado. Esta secuencia permite o recrutamento de proteínas que se unen simultaneamente á 5’ UTR e á 3′ UTR, o que non permite que se ensamblen as proteínas da tradución. Porén, SXL pode tamén reprimir a tradución de ARNs que non conteñan unha cola poli(A), ou máis en xeral, unha 3′ UTR
miniatura|esquerda|Varias formas de ARN e o seu efecto sobre a regulación da tradución.
Regulación da ferritina
Os niveis de ferro nas células mantéñense pola regulación da tradución de moitas proteínas implicadas no almacenamento e metabolismo do ferro. A 5′ UTR ten a capacidade de formar unha estrutura secundaria en bucle en forquita (chamada elemento de resposta ao ferro ou IRE, Iron response element) que é recoñecida polas proteínas reguladoras do ferro (IRP1 e IRP2). Con baixos niveis de ferro, o ORF do ARNm diana é bloqueado como resultado dun impedimento estérico debido á unión das proteínas IRP1 e IRP2 ao elemento de resposta ao ferro. Cando hai moito ferro, as dúas proteínas reguladoras do ferro non se unen tan fortemente, e permiten que se expresen as proteínas que teñen un papel no control da concentración do ferro. Esta función espertou grande interese despois de que se soubo que a tradución da proteína precursora amiloide pode ser afectada por un polimorfismo dun só nucleótido no elemento de resposta ao ferro que se encontra na 5′ UTR do seu ARNm, o que dá lugar a un incremento do risco de desenvolver a enfermidade de Alzheimer.