cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pobreza
A pobreza en España
Segundo este criterio, no ano 2011, o 21,8% dos fogares españois vivían por debaixo do limiar de pobreza (o 19,5% en 2009 e o 20,7% en 2010). As comunidades mellor situadas eran Navarra (8,8%), Asturias (9,9%) e País Vasco (10,8%) e as peor situadas foron Canarias (33,8%), Estremadura (31,9%) e Castela-A Mancha (31,7%); Galicia estaba pouco por debaixo da media española, cun 18,8% de fogares en risco de pobreza.
Kung Fu (serie de televisión)
Kung Fu (1972-1975) foi unha serie de televisión estadounidense protagonizada por David Carradine. Foi creada por Ed Spielman, dirixida e producida por Jerry Thorpe e desenvolta por Herman Miller, quen foi ademais escritor e coprodutor da serie. A serie consta dun episodio piloto de longa duración e sesenta e dous capítulos divididos en tres tempadas.
Sinopse
120px|miniatura|esquerda|David Carradine como Kwai Chang Caine. Kung fu relata as aventuras dun monxe shaolín chamado Kwai Chang Caine (interpretado por David Carradine na súa situación de adulto, Keith Carradine como mozo e Radames Pera como cativo), que viaxaba a través do Vello Oeste dos Estados Unidos usando como únicas armas a súa destreza en artes marciais e a forza interior da súa filosofía de vida. O seu propósito era atopar ó seu medio irmán, Danny Caine, e comezar unha nova vida en familia, xa que Kwai Chang fuxira da China tras poñer ás autoridades na súa busca.
Keye Luke, como o mestre Po, e Philip Ahn, como o mestre Kan, eran tamén membros regulares da serie. David Chow, que tamén foi unha estrela invitada na serie, actuou como asesor técnico e de Kung fu, facendo máis adiante o papel máis comprometido de Kam Yuen.
Actores invitados máis coñecidos
120px|miniatura|dereita|Keye Luke como o mestre Po.
Adam Lallana
Adam David Lallana, nado o 10 de maio de 1988 en St Albans, é un futbolista inglés que xoga como centrocampista para o Liverpool FC.
Newcastle upon Tyne
Newcastle upon Tyne, coñecida habitualmente como Newcastle, é unha cidade de Inglaterra, do distrito de Tyne e Wear, na rexión de North East England.
Período Romano
Ao longo da Idade Media, Newcastle foi a fortaleza máis setentrional de Inglaterra. No século XIII, ante os constantes ataques escoceses, a cidade rodeouse dunha muralla de pedra de máis de 7 m de altura. Derrubada ao longo do século XIX, dela hoxe só quedan algúns vestixios.
En 1174, o rei de Escocia Guillerme I foi encarcerado en Newcastle. Ao longo do século XIV, en tres ocasións, a cidade logrou defenderse con éxito dos ataques escoceses. En 1400, Henrique IV creou o condado incorporado (county corporate) de Newcastle.
En dúas ocasións, durante o século XVII, os exércitos escoceses invadiron e ocuparon a cidade: en 1640 durante a Guerra dos Bispos e en 1644 durante a Guerra Civil Inglesa (logo dun cerco de tres meses).
Xeografía
Newcastle está situada no nordés de Inglaterra, no distrito metropolitano de Tyne and Wear. A cidade está situada na beira norte do río Tyne a unha latitude de 54.974° N e unha lonxitude de 1.614° W.
O chan debaixo da cidade está formada por estratos do Carbonífero.
Demografía
Newcastle é a cidade máis poboada da rexión, seguida de Sunderland. Recibe a honra de ser o símbolo urbano de Northumberland.
Economía
Newcastle xogou un papel importante durante a Revolución Industrial do século XIX, e foi un importante centro para a minería do carbón e a fabricación. As industria pesada en Newcastle descendeu na segunda metade do século XX. A cidade é hoxe recoñecida por compromiso coas cuestións ambientais, cun programa previsto para o Newcastle para converterse en "a primeira cidade neutral de carbono".
Infraestruturas
miniatura|Central Station.
Hai un metro que conecta con outras cidades da rexión, como Gateshead, Sunderland, North Shields, South Shields e Tynemouth. O ferrocarril é subterráneo no centro da cidade. Tamén se pode usar o Metro para viaxar ao Aeroporto de Newcastle.
Educación
Sitúanse en Newcastle a Universidade de Northumbria e a de Newcastle upon Tyne.
Cultura
miniatura|Theatre Royal. As cores da cidade son o negro e o branco. É o centro do dialecto Geordie, unha forma de pronunciar e falar peculiar a Northumbria e diferente do resto de Inglaterra.
Arquitectura e urbanismo
O Millenium Bridge é unha de moitas pontes que cruzan o Tyne cara a Gateshead. A cidade ten unha catedral, a de St Nicholas. O teatro principal da cidade é Theatre Royal que data de 1837.
Deportes
Newcastle é o fogar do equipo de fútbol Newcastle United Football Club.
Campionato Europeo de Piragüismo en Maratón
É organizado dende 1995 pola Asociación Europea de Piragüismo (ECA). Ao principio celebrábase cada dous anos, pasando a ser anual a partir de 2013.
Depresión (psicoloxía)
A depresión é unha síndrome ou agrupación de síntomas nos que predominan os síntomas afectivos (tristura patolóxica, decaemento, irritabilidade, sensación subxectiva de malestar e impotencia fronte ás esixencias da vida) aínda que, en maior ou menor grao, tamén están presentes síntomas de tipo cognitivo, volitivo ou incluso somático, polo que podería falarse dunha afectación global da vida psíquica, facendo especial énfase na esfera afectiva. Non se debe confundir coa tristura ou cos cambios no estado de ánimo que responden de xeito proporcionado ás circuntasncias nas que se desenvolve a vida (por exemplo, a pena pola morte dun familiar). A base para distinguir a depresión destes cambios ordinarios, ven dada pola persistencia dos síntomas, a súa gravidade, a presenza doutros síntomas e o grao de deteroriación funcional e social que o acompaña.
Tratamento
A enfermidade abórdase con diferentes tipos de tratamentos, ben advertido que o máis normal é utilizar varios destes tratamentos de forma combinada:
Engrenaxe
miniatura|Animación de dúas engrenaxes. [[Piñón (mecanismo)|Piñón e coroa]] miniatura|Engrenaxes artesanais de máquina téxtil. [[Museo de Tarrasa Barcelona.]] Denomínase engrenaxe ou roda dentada ao mecanismo utilizado para transmitir potencia dun compoñente a outro dentro dunha máquina. As engrenaxes están formadas por dúas rodas dentadas, das cales a maior se denomina coroa e a menor piñón. Unha engrenaxe serve para transmitir movemento circular mediante contacto de rodas dentadas. Unha das aplicacións máis importantes das engrenaxes é a transmisión do movemento desde o eixo dunha fonte de enerxía, como pode ser un motor de combustión interna ou un motor eléctrico, ata outro eixo situado a certa distancia e que ha de realizar un traballo. De maneira que unha das rodas está conectada pola fonte de enerxía e é coñecida como engrenaxe motora, e a outra está conectada ao eixo que debe recibir o movemento do eixo motor e que se denomina engrenaxe conducida. Se o sistema está composto de máis dun par de rodas dentadas, denomínase tren de engrenaxes.
División do traballo
A división do traballo é a fragmentación ou descomposición dunha actividade produtiva en tarefas máis elementais, así como a súa repartición entre diferentes persoas, segundo a súa forza física, habilidade e coñecementos. Aínda que dende a prehistoria é consustancial a toda actividade humana, a división do traballo intensificouse coa revolución neolítica que orixinou as sociedades agrarias e acelerou de xeito extraordinario a súa contribución ó cambio tecnolóxico e social co desenvolvemento do capitalismo e a revolución industrial.
Engrenaxe
A principal vantaxe que teñen as transmisións por engrenaxe respecto da transmisión por poleas é que non patinan como as poleas, co que se obtén exactitude na relación de transmisión.
Historia
esquerda|miniatura|Mecanismo de Anticitera. Desde épocas moi remotas utilizáronse cordas e elementos fabricados en madeira para solucionar os problemas de transporte, impulso, elevación e movemento. Ninguén sabe de certo onde nin cando se inventaron as engrenaxes. A literatura da antiga China, Grecia, Turquía e Damasco mencionan engrenaxes pero non achegan moitos detalles destas.
División do traballo
Definición
En xeral, a división do traballo é a separación de tarefas en calquera sistema económico para que os participantes se especialicen. Os individuos, as organizacións e as nacións están dotados ou adquiren capacidades especializadas e forman combinacións ou intercambios para aproveitar as capacidades doutros ademais dos seus. As capacidades especializadas poden incluír equipo ou recursos naturais, ademais de destrezas e adestramento, e combinacións complexas de tales activos que a miúdo son importantes, como cando se usan múltiples artigos de equipo especializado e operadores especializados para producir un só produto.
Engrenaxe
Historia
O mecanismo de engrenaxes máis antigo de cuxos restos dispoñemos é o mecanismo de Anticitera. Trátase dunha calculadora astronómica datada entre os anos 150 e 100 a. C. e composta polo menos por 30 engrenaxes de bronce con dentes triangulares. Presenta características tecnolóxicas avanzadas por exemplo trens de engrenaxes epicicloidais que, ata o descubrimento deste mecanismo, críanse inventados no século XIX. Por citas de Cicerón sábese que o de Anticitera non foi un exemplo illado senón que existiron polo menos outros dous mecanismos similares nesa época, construídos por Arquímedes e por Posidonio. Doutra banda, a Arquimedes adóitaselle considerar un dos inventores das engrenaxes porque deseñou un parafuso sen fin. miniatura|Transmisión antiga.
Na China tamén se conservaron exemplos moi antigos de máquinas con engrenaxes. Un exemplo é o chamado "carro que apunta cara ao sur" (120-250 d. C.), un enxeñoso mecanismo que mantiña o brazo dunha figura humana apuntando sempre cara ao sur grazas ao uso de engrenaxes diferenciais epicicloidais. Algo anteriores, de ao redor de 50 d.C., son as engrenaxes helicoidais talladas en madeira e achadas nunha tumba real na cidade chinesa de Shaanxi.
Non está claro como se transmitiu a tecnoloxía das engrenaxes nos séculos seguintes. É posible que o coñecemento da época do mecanismo de Anticitera sobrevivise e, co florecemento da cultura do islam os séculos XI-XIII e os seus traballos en astronomía, fóra a base que permitiu que volvesen fabricarse calculadoras astronómicas. Nos inicios do Renacemento esta tecnoloxía utilizouse en Europa para o desenvolvemento de sofisticados reloxos, na maioría dos casos destinados a edificios públicos como catedrais. miniatura|Engrenaxe helicoidal de [[Leonardo da Vinci.|alt=Maqueta realizada a partir dun mecanismo debuxado por Leonardo da Vinci (Codex Madrid I, f.17 a.). A máquina basease nun engrenaxe helicoidal]] Leonardo da Vinci, nado na República de Florencia en 1452 e morto en Francia en 1519, deixou numerosos debuxos e esquemas dalgúns dos mecanismos utilizados hoxe diariamente, incluído varios tipos de engrenaxes de tipo helicoidal.
Os primeiros datos que existen sobre a transmisión de rotación con velocidade angular uniforme por medio de engrenaxes, corresponden ao ano 1674, cando o famoso astrónomo danés Ole Rømer (1644-1710) propuxo a forma ou perfil do dente en epicicloide.
Robert Willis (1800-1875), considerado un dos primeiros enxeñeiros mecánicos, foi o que obtivo a primeira aplicación práctica da epicicloide ao empregala na construción dunha serie de engrenaxes intercambiables. Do mesmo xeito, dos primeiros matemáticos foi a idea do emprego da evolvente de círculo no perfil do dente, pero tamén se deben a Willis as realizacións prácticas. A Willis débeselle a creación do odontógrafo, aparello que serve para o trazado simplificado do perfil do dente de evolvente. miniatura|Engrenaxes especiais do museo [[Parque das Ciencias de Granada.]] É moi posible que fose o francés Phillipe de Lahire o primeiro en concibir o dente de perfil en evolvente en 1695, moi pouco tempo despois de que Roemer concibise o epicicloidal.
A primeira aplicación práctica do dente en evolvente foi debida ao suízo Leonhard Euler (1707). En 1856, Christian Schiele descubriu o sistema de fresado de engrenaxes rectas por medio da fresa nai, pero o procedemento non se levaría á práctica ata 1887, a base da patente Grant.
En 1874, o norteamericano William Gleason inventou a primeira fresadora de engrenaxes cónicas e grazas á acción dos seus fillos, especialmente a súa filla Kate Gleason (1865-1933), converteu á súa empresa Gleason Works, radicada en Rochester (Nova York, EUA) nunha dos fabricantes de máquinas ferramentas máis importantes do mundo.
En 1897, o inventor alemán Robert Hermann Pfauter (1885-1914), inventou e patentou unha máquina universal de dentar engrenaxes rectas e helicoidais por fresa nai. Por mor deste invento e outros moitos inventos e aplicacións que realizou sobre o mecanizado de engrenaxes, fundou a empresa Pfauter Company que, co paso do tempo, converteuse nunha multinacional fabricante de todo tipo de máquinas-ferramentas.
En 1906, o enxeñeiro e empresario alemán Friedrich Wilhelm Lorenz (1842-1924) especializouse en crear maquinaria e equipos de mecanizado de engrenaxes e en 1906 fabricou unha talladora de engrenaxes capaz de mecanizar os dentes dunha roda de 6 m de diámetro, módulo 100 e unha lonxitude do dentado de 1,5 m.
A finais do século XIX, coincidindo coa época dourada do desenvolvemento das engrenaxes, o inventor e fundador da empresa Fellows Gear Shaper Company, Edwin R. Fellows (1846-1945), inventou un método revolucionario para mecanizar parafusos sen fin glóbicos tal como os que se montaban nas caixas de dirección dos vehículos antes de que fosen hidráulicos.
En 1905, M. Chambon, de Lión (Francia), foi o creador da máquina para o dentado de engrenaxes cónicas por procedemento de fresa nai. Aproximadamente por esas datas André Citroën inventou as engrenaxes helicoidais dobres.
Tipos de engrenaxes
A principal clasificación das engrenaxes efectúase segundo a disposición dos seus eixos de rotación e segundo os tipos de dentado. Segundo estes criterios existen os seguintes tipos de engrenaxes: 200px|miniatura|Píñón recto de 18 dentes
Eixos paralelos:
Por aplicacións especiais:
Pola forma de transmitir o movemento:
Transmisión mediante cadea ou polea dentada:
Características que definen unha engrenaxe de dentes rectos
As engrenaxes cilíndricas rectas son o tipo de engrenaxe máis simple e corrente que existe. Utilízanse xeralmente para velocidades pequenas e medias; a grandes velocidades, se non son rectificadas, ou foi corrixido o seu tallado, producen ruído cuxo nivel depende da velocidade de xiro que teñan.
400px|miniatura|esquerda|Elementos dunha engrenaxe.
Velocidade lenta:
Velocidade normal :
Velocidade elevada:
Hai dous tipos de engrenaxes, as chamados de dente normal e as de dente curto, cuxa altura é máis pequena que o considerado como dente normal. Nas engrenaxes de dente curto, a cabeza do dente vale, e a altura do pé do dente vale (M) sendo o valor da altura total do dente
Fórmulas construtivas das engrenaxes rectas
Diámetro primitivo:
Módulo:
Paso circular:
Número de dentes:
Diámetro exterior:
Espesor do dente:
Diámetro interior:
Pé do dente:
Cabeza do dente: M
Altura do dente:
Involuta do círculo base
Para o movemento que se transmite entre un par de engrenes, supoñense dous rodetes en contacto, onde non hai deslizamento, ao diámetro destes rodetes coñéceselles como diámetro primitivo (dp) e ao círculo que se constrúe con dp coñéceselle como círculo primitivo. Cun dente de engrene preténdese prolongar a acción dos rodetes, e é por esa razón que o perfil que os describe é unha involuta. Para o debuxado da involuta é necesario definir primeiro o círculo base (ver fig.). 250px|esquerda|miniatura|Debuxado da liña de contacto e o círculo base a partir do círculo primitivo i.- A partir do círculo primitivo Cp, no cuadrante superior trázase unha recta horizontal tanxente ao círculo obténdose o punto A.
ii.- Logo, pasando polo punto A trázase a recta da liña de contacto do ángulo Ψ (de presión).
dereita|miniatura|250px|Debuxado da involuta do círculo base
Para debuxar a involuta (ver sig. fig.).
i.- Debe trazarse un radio do círculo base a un ángulo θ respecto ao eixo x, obténdose así o punto B.
ii.- Logo debuxamos unha recta tanxente a o círculo base a partir do punto B e de lonxitude igual ao arco AB, onde A é o punto de intersección do círculo base co eixo x. obteremos entón un punto (x,y) que pertence ao lugar xeométrico da involuta do círculo base.
iii.-Se repetimos o procedemento anterior tres veces para distintos θ e unimos os puntos (x,y) obtidos empregando modelos curvos, apreciaremos un bosquexo similar ao mostrado na figura do lado.
As ecuacións paramétricas que modelan o lugar xeométrico da involuta do círculo base poden expresarse como:
Engrenaxes cilíndricas de dentes helicoidais
As engrenaxes cilíndricas de dentado helicoidal están caracterizadas polo seu dentado oblicuo con relación ao eixo de rotación. Nestas engrenaxes o movemento transmítese do mesmo xeito que nos cilíndricos de dentado recto, pero con maiores vantaxes. Os eixos das engrenaxes helicoidais poden ser paralelos ou cruzarse, xeralmente a 90 º. Para eliminar o pulo axial o dentado pode facerse dobre helicoidal.
As engrenaxes helicoidais teñen a vantaxe que transmiten máis potencia que as rectos, e tamén poden transmitir máis velocidade, son máis silenciosas e máis duradeiras; ademais, poden transmitir o movemento de eixos que se corten. Dos seus inconvenientes pódese dicir que se desgastan máis que os rectos, son máis caros de fabricar e necesitan xeralmente máis engraxe que os rectos.
O máis característico dunha engrenaxe cilíndrica helicoidal é a hélice que forma, sendo considerada a hélice como o avance dunha volta completa do diámetro primitivo da engrenaxe. Desta hélice deriva o ángulo β que forma o dentado co eixo axial. Este ángulo ten que ser igual para as dúas rodas que engrenan pero de orientación contraria, ou sexa: un a dereita e o outro a esquerda. O seu valor establécese a priori de acordo coa velocidade que teña a transmisión, os datos orientativos deste ángulo son os seguintes:
Velocidade lenta: β = (5 º - 10 º)
Velocidade normal: β = (15 º - 25 º)
Velocidade elevada: β = 30 º
As relacións de transmisión que se aconsellan son máis ou menos parecidas ás das engrenaxes rectas.
Fórmulas construtivas das engrenaxes helicoidais cilíndricas
miniatura|200px|Xogo de engrenaxes helicoidais
Como consecuencia da hélice que teñen as engrenaxes helicoidais o seu proceso de tallado é diferente ao dunha engrenaxe recta, porque se necesita dunha transmisión cinemática que faga posible conseguir a hélice requirida. Algúns datos dimensionais destas engrenaxes son diferentes dos das rectas.
Diámetro exterior :
Diámetro primitivo :
Módulo normal ou real:
Paso normal ou real:
Angulo da hélice :
Paso da hélice :
Módulo circular ou aparente:
Paso axial:
Número de dentes:
Os demais datos tales como adendum, dedendum e distancia entre centros, son os mesmos valores que nas engrenaxes rectas.
Engrenaxes helicoidais dobres
200px|miniatura|Vehículo Citroën co logotipo de rodaxe de engrenaxes helicoidais dobres
As engrenaxes deste tipo foron inventadas polo fabricante de automóbiles francés André Citroën, e o obxectivo que conseguen é eliminar o pulo axial que teñen as engrenaxes helicoidais simples. Os dentes das dúas engrenaxes forman unha especie de V.
As engrenaxes dobres son unha combinación de hélice dereita e esquerda. O pulo axial que absorben os apoios ou chumaceiras das engrenaxes helicoidais é unha desvantaxe delas e esta elimínase pola reacción do pulo igual e oposto dunha rama simétrica dunha engrenaxe helicoidal dobre.
Unha engrenaxe de dobre hélice sofre unicamente a metade do erro de esvaramento que o dunha soa hélice ou da engrenaxe recta. Toda discusión relacionada coas engrenes helicoidais sinxelas (de eixos paralelos) é aplicable ás engrenaxes helicoidais dobres, exceptuando que o ángulo da hélice é xeralmente maior para as helicoidais dobres, posto que non hai pulo axial.
Co método inicial de fabricación, as engrenaxes dobres, coñecidas como engrenaxes de espiña, tiñan unha canle central para separar os dentes opostos, o que facilitaba o seu mecanizado. O desenvolvemento das máquinas talladoras mortalladoras por xeración, tipo Sykes, fai posible ter dentes continuos, sen o oco central.
Como curiosidade, a empresa Citroën adaptou no seu logotipo a pegada que produce a rodaxe das engrenaxes helicoidais dobres.
Engrenaxes cónicas
miniatura|esquerda|Engrenaxe cónica Fabrícanse a partir dun tronco de cono, formándose os dentes por fresado da súa superficie exterior. Estes dentes poden ser rectos, helicoidais ou curvos. Esta familia de engrenaxes soluciona a transmisión entre eixos que se cortan e que se cruzan. Os datos de cálculos destas engrenaxes están en prontuarios específicos de mecanizado.
Engrenaxes cónicas de dentes rectos
Efectúan a transmisión de movemento de eixos que se cortan nun mesmo plano, xeralmente en ángulo recto, por medio de superficies cónicas dentadas. Os dentes converxen no punto de intersección dos eixos. Son utilizados para efectuar redución de velocidade con eixos en 90°. Estas engrenaxes xeran máis ruído que as engrenaxes cónicas helicoidais. Utilízanse en transmisións antigas e lentas. Hoxe en día úsanse moi pouco.
Engrenaxe cónica helicoidal
Utilízanse para reducir a velocidade nun eixo de 90°. A diferenza co cónico recto é que posúe unha maior superficie de contacto. É dun funcionamento relativamente silencioso. Ademais poden transmitir o movemento de eixos que se corten. Os datos construtivos destas engrenaxes atópanse en prontuarios técnicos de mecanizado. Mecanízanse en fresadoras especiais.
Engrenaxe cónica hipoide
150px|miniatura|Engrenaxe cónico hipoide
Unha engrenaxe hipoide é un grupo de engrenaxes cónicas helicoidais formadas por un piñón redutor de poucos dentes e unha roda de moitos dentes, que se instala principalmente nos vehículos industriais que teñen a tracción nos eixos traseiros. Ten a vantaxe de ser moi adecuado para as carrocerías de tipo baixo, gañando así moita estabilidade o vehículo. Por outra banda a disposición helicoidal do dentado permite un maior contacto dos dentes do piñón cos da coroa, obténdose maior robustez na transmisión. O seu mecanizado é moi complicado e utilízanse para iso máquinas talladoras especiais (Gleason)
Parafuso sen fin e coroa
150px|esquerda|miniatura|Parafuso sen fin de montacargas
É un mecanismo deseñado para transmitir grandes esforzos, e como redutores de velocidade aumentando a potencia de transmisión. Xeralmente traballan en eixos que se cortan a 90 º.
Ten a desvantaxe de non ser reversible o sentido de xiro, sobre todo en grandes relacións de transmisión e de consumir en rozamento unha parte importante da potencia. Nas construcións de maior calidade a coroa está fabricada de bronce e o parafuso sen fin, de aceiro temperado coa fin de reducir o rozamento. Este mecanismo se transmite grandes esforzos é necesario que estea moi ben lubricado para matizar os desgastes por fricción.
O número de entradas dun parafuso sen fin adoita ser dunha a oito. Os datos de cálculo destas engrenaxes están en prontuarios de mecanizado.
Parafuso sen fin e coroa globosos 150px|miniatura|Parafuso sen fin e coroa globosa
Coa fin de converter o punto de contacto nunha liña de contacto e así distribuír mellor a forza a transmitir, adóitanse fabricar parafusos sen fin que engrenan cunha coroa globosa.
Outra forma de distribuír a forza a transmitir é utilizar como coroa unha roda helicoidal e facer o parafuso sen fin globoso, deste xeito conséguese aumentar o números de dentes que están en contacto.
Finalmente tamén se produce outra forma de axuste onde tanto o parafuso sen fin como a coroa teñen forma globosa conseguindo mellor contacto entre as superficies.
O mecanizado das coroas de engrenaxe de parafuso sen fin pódese realizar por medio de fresas normais ou por fresas nai. O diámetro da fresa debe coincidir co diámetro primitivo do parafuso sen fin coa que engrene se se desexa que o contacto sexa lineal. O mecanizado do parafuso sen fin pódese facer por medio de fresas bi-cónicas ou fresas frontais. Tamén se poden mecanizar no torno de xeito similar ao roscado dun parafuso.
Para o mecanizado de parafusos sen fin globosos utilízase o procedemento de xeración que teñen as máquinas Fellows.
Engrenaxes interiores
150px|miniatura|Mecanismo de engrenaxes interiores
As engrenaxes interiores ou anulares son variacións da engrenaxe recta nos que os dentes están tallados na parte interior dun anel ou dunha roda con reborde, en vez do exterior. As engrenaxes interiores adoitan ser impulsadas por un piñón, unha engrenaxe pequena con poucos dentes. Este tipo de engrenaxe mantén o sentido da velocidade angular. O tallado destas engrenaxes realízase mediante talladoras mortalladoras de xeración.
Mecanismo de cremalleira
100px|esquerda|miniatura|Cremalleira
O mecanismo de cremalleira aplicado ás engrenaxes constitúeno unha barra con dentes a cal é considerada como unha engrenaxe de diámetro infinito e unha engrenaxe de dente recto de menor diámetro, e serve para transformar un movemento de rotación do piñón nun movemento lineal da cremalleira. Quizais a cremalleira máis coñecida sexa a que equipan os tornos para o desprazamento do carro lonxitudinal.
n:velocidade angular. z:número de dentes da roda dentada. p:paso.
Engrenaxe tola ou intermedia
150px|miniatura|Detalle de engrenaxe intermedia tola
Mecanismo piñón cadea
150px|esquerda|miniatura|[[Elo (cadea)|Elo dunha cadea]]
Este mecanismo é un método de transmisión moi utilizado porque permite transmitir un movemento xiratorio entre dous eixos paralelos, que estean bastante separados. É o mecanismo de transmisión que utilizan as bicicletas, motos, e en moitas máquinas e instalacións industriais. Tamén se emprega en substitución dos redutores de velocidade por poleas cando o importante sexa evitar o esvaramento entre a roda condutora e o mecanismo de transmisión (neste caso unha cadea).
O mecanismo consta dunha cadea sen fin (pechada) cuxos elos engrenan con rodas dentadas (piñóns) que están unidas aos eixos dos mecanismos condutor e conducido. 150px|miniatura|Xogo de piñóns de bicicleta
As cadeas empregadas nesta transmisión adoitan ter liberdade de movemento só nunha dirección e teñen que engrenar de xeito moi preciso cos dentes dos piñóns. As partes básicas das cadeas son: placa lateral, rodete e pasador. As rodas dentadas adoitan ser unha placa de aceiro sen cubo (aínda que tamén as hai de materiais plásticos).
Para a relación de transmisión valen as ecuacións das rodas dentadas
Vantaxes e inconvenientes
Este sistema achega beneficios substanciais respecto ao sistema correa-polea, pois ao empregar cadeas que engrenan nos dentes dos piñóns evítase o esvaramento que se producía entre a correa e a polea. Presenta a gran vantaxe de manter a relación de transmisión constante (pois non existe esvaramento) ata transmitindo grandes potencias entre os eixos (caso de motos e bicicletas), o que se traduce en maior eficiencia mecánica (mellor rendemento). Ademais, as cadeas non necesitan estar tan tensas como as correas, o que se traduce en menos avarías nos rodamentos dos piñóns.
Presenta o inconveniente de ser máis custoso, máis ruidoso e de funcionamento menos flexible, ao non permitir o investimento do sentido de xiro nin a transmisión entre eixos cruzados; ademais necesita unha lubricación (engraxe) adecuada.
Poleas dentadas
200px|miniatura|Transmisión por poleas dentadas
Para a transmisión entre dous eixos que estean separados a unha distancia onde non sexa económico ou tecnicamente posible montar unha transmisión por engrenaxes recórrese a unha montaxe con poleas dentadas que manteñen as mesmas propiedades que as engrenaxes é dicir, que evitan o patinamiento e manteñen exactitude na relación de transmisión.
Os datos máis importantes das poleas dentadas son:
Número de dentes, paso, e ancho da polea
O paso é a distancia entre os centros das rañuras e mídese no círculo de paso da polea. O círculo de paso da polea dentada coincide coa liña de paso da banda correspondente.
As poleas dentadas fabrícanse en diversos materiais tales como aluminio, aceiro e fundición.
As poleas dentadas normalizadas fabrícanse nos seguintes pasos en polgadas: MXL: Mini Extra Lixeiro (0.080"), XL: Extra Lixeiro (0.200"), L: Lixeiro (0.375"), H: Pesado (0.500"), XH: Extra Pesado (0.875") e XXH: Dobre Extra Pesado (1.250").
Os pasos métricos son os seguintes:
T2,5 (Paso 2,5 mm), T5 (Paso 5 mm), T10 (Paso 10mm) e T20 (Paso 20 mm).
Eixos estriados
150px|miniatura|Transmisión por eixos estriados
Denomínanse eixos estriados (splined shaft) aos eixos que se lles mecaniza unhas rañuras na zona que ten para axustarse cunha engrenaxe ou outros compoñentes para dar maior rixidez ao axuste que a que produce un simple chaveteiro. Estes eixos estriados non son en si unha engrenaxe pero a forma de mecanizalos é similar á que se utilizan para mecanizar engrenaxes e por iso forman parte deste artigo. Os eixos estriados axústanse aos buracos de engrenaxes ou outros compoñentes que foron mecanizados en brochadoras para que o axuste sexa adecuado. Este sistema de fixación é moi robusto. Utilízase en engrenaxes de caixas de velocidades e en palieres de transmisión. Hai unha norma que regula as dimensións e formato dos eixos estriados que é a norma DIN-5643.
Aplicacións das engrenaxes
200px|miniatura|Caixa de velocidades Existe unha gran variedade de formas e tamaños de engrenaxes, desde os máis pequenos usados en reloxería e instrumentos científicos (alcánzase o módulo 0,05) aos de grandes dimensións, empregados, por exemplo, nas reducións de velocidade das turbinas de vapor dos buques, no accionamiento dos fornos e muíños das fábricas de cemento etc.
O campo de aplicación das engrenaxes é practicamente ilimitado. Atopámolos nas centrais de produción de enerxía eléctrica, hidroeléctrica e nos elementos de transporte terrestre: locomotoras, automotores, camións, automóbiles, transporte marítimo en buques de todas clases, avións, na industria siderúrxica: laminadores, transportadores etc., minas e estaleiros, fábricas de cemento, guindastres, montacargas, máquinas-ferramentas, maquinaria téxtil, de alimentación, de vestir e calzar, industria química e farmacéutica etc., ata os máis simples movementos de accionamento manual.
Algunhas engrenaxes coloridas e feitas de plástico son usadas nalgúns xoguetes educativos.
Bomba hidráulica
lang=gl|200px|miniatura|Bomba hidráulica
Unha bomba hidráulica é un dispositivo tal que recibindo enerxía mecánica dunha fonte exterior transfórmaa nunha enerxía de presión transmisible dun lugar a outro dun sistema hidráulico a través dun líquido cuxas moléculas estean sometidas precisamente a esa presión. As bombas hidráulicas son os elementos encargados de impulsar o aceite ou líquido hidráulico, transformando a enerxía mecánica rotatoria en enerxía hidráulica.
Hai un tipo de bomba hidraúlica que leva no seu interior un par de engrenaxes de igual número de dentes que ao virar provocan que se produza a trasfega de aceites ou outros líquidos. Unha bomba hidráulica equípana todas as máquinas que teñan circuítos hidráulicos e todos os motores térmicos para lubricar as súas pezas móbiles.
Mecanismo diferencial
esquerda|150px|miniatura|Mecanismo diferencial
O mecanismo diferencial está constituído por unha serie de engrenaxes dispostas de tal xeito que permite ás dúas rodas motrices dos vehículos virar a velocidades distintas cando circulan por unha curva. Así, se o vehículo colle unha curva á dereita, as rodas interiores viran máis amodo que as exteriores, e os satélites atopan maior dificultade en mover o planetario do semieixe da dereita o que lles obriga a rotar ao redor do seu eixo facendo virar o planetario da esquerda a unha velocidade lixeiramente superior. Deste xeito provocan unha rotación máis rápida do semieixe e da roda motriz esquerda. O mecanismo diferencial está constituído por dous piñóns cónicos chamados planetarios, unidos aos extremos dos palieres das rodas e outros dous piñóns cónicos tolos chamados satélites montados na caixa porta satélites solidaria coa coroa e que se engrenan cos planetarios.
Unha variante do diferencial convencional está constituída polo diferencial auto-bloqueante que se instala opcionalmente nos vehículos todo-terreo para viaxar sobre xeo ou neve ou para coller as curvas a gran velocidade no caso dos automóbiles de competición.
Caixa de velocidades
150px|miniatura|Eixo secundario de caixa de cambios Nos vehículos, a caixa de cambios ou caixa de velocidades é o elemento encargado de axustar o motor e o sistema de transmisión con diferentes relacións de engrenaxes, de tal forma que a mesma velocidade de xiro do cegoñal pode converterse en distintas velocidades de xiro nas rodas. O resultado nas rodas de tracción xeralmente é a redución de velocidade de xiro e incremento do torque.
Os dentes das engrenaxes das caixas de cambio son helicoidais e os seus bordos están redondeados para non producir ruído ou rexeitamento cando se cambia de velocidade. A fabricación dos dentes das engrenaxes é moi coidada para que sexan de gran duración. Os eixos do cambio están soportados por rodamentos de bólas e todo o mecanismo está mergullado en aceite denso para manterse continuamente lubricado.
Redutores de velocidade
150px|miniatura|esquerda|Mecanismo redutor básico.
O problema básico das máquinas é reducir a alta velocidade dos motores a unha velocidade utilizable polos equipos das máquinas. Ademais de reducir débense contemplar as posicións dos eixos de entrada e saída e a potencia mecánica a transmitir.
Para potencias baixas utilízanse moto-redutores que son equipos formados por un motor eléctrico e un conxunto redutor integrado.
Para potencias maiores utilízanse equipos redutores separados do motor. Os redutores consisten en pares de engrenaxes con gran diferenza de diámetros, desta forma a engrenaxe de menor diámetro debe dar moitas voltas para que o de diámetro maior dea unha volta, desta forma redúcese a velocidade de xiro. Para obter grandes reducións repítese este proceso colocando varios pares de engrenaxes conectados unha a continuación da outra.
O redutor básico está formado por mecanismo de parafuso sinfín e coroa. Neste tipo de mecanismo o efecto do rozamento nos flancos do dente fai que estas engrenaxes teñan os rendementos máis baixos de todas as transmisións; o devandito rendemento sitúase entre un 40 e un 90% aproximadamente, dependendo das características do redutor e do traballo ao que está sometido.
Factores que elevan o rendemento:
Existen outras disposicións para as engrenaxes nos redutores de velocidade; estas denomínanse conforme a disposición do eixo de saída (eixo lento) en comparación co eixo de entrada (eixo rápido). Así pois, serían os chamados redutores de velocidade de engrenaxes coaxiais, paralelas, ortogonais e mixtas (paralelas + sen fin coroa). Nos trens coaxiais, paralelos e ortogonais considérase un rendemento aproximado do 97 % ao 98 %. nos mixtos estímase entre un 70 % e un 90 % de rendemento.
As caixas redutoras adoitan fabricarse en fundición gris dotándoa de reténs para que non saia o aceite do interior da caixa.
Tallado de dentes
miniatura|150px|Tallado dunha engrenaxe helicoidal con fresa nai. 150px|esquerda|miniatura|Fresa para tallar engrenaxes Como as engrenaxes son uns mecanismos que se incorporan na maioría de máquinas que se constrúen e especialmente en todas as que levan incorporados motores térmicos ou eléctricos, fai necesario que cada día se teñan que mecanizar millóns de engrenaxes diferentes, e polo tanto o nivel tecnolóxico que se alcanzou para mecanizar engrenaxes é moi elevado tanto nas máquinas que se utilizan como nas ferramentas de corte que as conforman.
Antes de proceder ao mecanizado dos dentes, as engrenaxes pasaron por outras máquinas ferramentas tales como tornos ou fresadoras onde se lles mecanizaron todas as súas dimensións exteriores e buracos se os teñen, deixando os excedentes necesarios no caso de que teñan que recibir tratamento térmico e posterior mecanizado dalgunha das súas zonas.
Características técnicas da talladora LC-500 LIEBHERR (Exemplo)
Características técnicas da talladora de engrenaxes
Diámetro da engrenaxe: 500 mm
Percorrido axial: 1000 mm
Curso schift: 220/300 mm
Diámetro da fresa de corte: 210 mm
Lonxitude da fresa de corte: 260 mm
Velocidade de xiro: 1000 r.p.m.
150px|esquerda|miniatura|Fresa modular para tallado de dentes en fresadora universal 150px|miniatura|Mecanismo divisor para o tallado de engrenaxe en fresadora universal
O tallado de engrenaxes en fresadora universal con mecanismo divisor practicamente non se utiliza; con todo o fresado de eixos estriados con poucas estrías tales como os paliers das rodas de camións si se pode facer en fresadora universal pero cun mecanismo divisor automático e estando tamén automatizado todo o proceso de movementos da fresadora.
As engrenaxes normais cilíndricas tanto rectas como helicoidais mecanízanse en talladoras de gran produción e precisión, e cada talladora ten os seus valores constantes e as súas transmisións adecuadas para fabricar a engrenaxe que se programe. Tipo Liebherr, Hurth, Pfauter etc.
As engrenaxes interiores non se poden mecanizar nas talladoras universais e para ese tipo de mecanizados utilízanse unhas talladoras chamadas mortalladoras por xeración, tipo Sykes.
Para as engrenaxes cónicas hipoides utilízanse máquinas talladoras especiais tipo Gleason.
Para o mecanizado de parafusos sen fin glóbicos pódense utilizar máquinas especiais tipo Fellows.
Chafranado e arredondado de dentes
Esta operación realízase especialmente nas engrenaxes desplazables das caixas de velocidade para facilitar a engrenaxee cando se produce o cambio de velocidade. Hai máquinas e ferramentas especiais (Hurth) que realizan esta tarefa.
Rectificado dos dentes das engrenaxes
O rectificado dos dentes cando é necesario facelo, realízase logo de ser endurecida a peza nun proceso de tratamento térmico adecuado e pódese realizar por rectificación por xeración e rectificación de perfís ou con ferramentas CBN repasables ou con capa galvanizada.
Os rectificados de engrenaxes con moas e de perfís é unha tecnoloxía moi avanzada e logrou unha capacidade notoria coa utilización de modernas ferramentas de corindón aglutinado.
Puído
O puído das engrenaxes aplícase a aquelas que están sometidas a grandes resistencias, por exemplo o grupo piñón-coroa hipoide das transmisións dos camións ou tractores. O puído xera unha xeometría final dos dentes de alta calidade nas engrenaxes que foron endurecidas, ao mesmo tempo que mellora o desprendemento e as estruturas das superficies.
Afiado de fresas
As fresas que se utilizan para tallar engrenaxes son de perfil constante, o que significa que admiten un número moi elevado de afiados cando o fío de corte deteriorouse. Existe no mercado unha ampla gama de afiadoras para todos os tipos de ferramentas que se utilizan no mecanizado das engrenaxes. A vida útil das ferramentas é un dos asuntos máis significativos con respecto aos custos e á dispoñibilidade de produción. As afiadoras modernas están equipadas, por exemplo, con accionamentos directos, motores lineares e sistemas dixitais de medición.
Técnicas de percorrido do material
Nas industrias modernas e automatizadas de mecanizados a técnica de percorrido de material comprende a manipulación automática de pezas de traballo nos sistemas de produción ata a carga e descarga de máquinas-ferramentas así como o almacenamento de pezas.
Xestión económica do mecanizado de engrenaxes
Cando os enxeñeiros deseñan unha máquina, un equipo ou un utensilio, fano mediante o axuste dunha serie de compoñentes de materiais diferentes e que requiren procesos de mecanizado para conseguir as tolerancias de funcionamento adecuado.
A suma do custo da materia prima dunha peza, o custo do proceso de mecanizado e o custo das pezas fabricadas de forma defectuosa constitúen o custo total dunha peza. Desde sempre o desenvolvemento tecnolóxico tivo como obxectivo conseguir a máxima calidade posible dos compoñentes así como o prezo máis baixo posible tanto da materia prima como dos custos de mecanizado.
Para reducir o custo do mecanizado das engrenaxes actuouse nas seguintes frontes:
Para diminuír o índice de pezas defectuosas conseguiuse automatizar ao máximo o traballo das talladoras, construíndo talladoras automáticas moi sofisticadas ou guiadas por control numérico que executan un mecanizado de acordo a un programa establecido previamente.
Cálculo de engrenaxes
Chámase cálculo de engrenaxes ás operacións de deseño e cálculo da xeometría dunha engrenaxe, para a súa fabricación. Principalmente os diámetros e o perfil do dente. Tamén se consideran os cálculos das transmisións cinemáticas que hai que montar nas máquinas talladoras de acordo ás características que teña a engrenaxe, e que está en función das características da máquina talladora que se utilice.
Relacións de transmisión
200px|miniatura|Transmisión composta
Hai tres tipos de transmisións posibles que se establecen mediante engrenaxes:
A transmisión simple fórmana dúas rodas dentadas, o sentido de xiro do eixo conducido é contrario ao sentido de xiro do eixo motor, e o valor da relación de transmisión é:
Ecuación xeral de transmisión:
A transmisión con piñón intermedio ou tolo está constituída por tres rodas dentadas, onde a roda dentada intermedia soamente serve para investir o sentido de xiro do eixo conducido e facer que vire no mesmo sentido do eixo motor. A relación de transmisión é a mesma que na transmisión simple.
Tratamento térmico das engrenaxes
As engrenaxes están sometidas a grandes presións en toda a superficie de contacto e por iso o tratamento que a maioría deles recibe consiste nun tratamento térmico de cementación ou nitruración co cal obtense unha gran dureza na zona de contacto dos dentes e unha tenacidade no núcleo que evite a súa rotura por un sobreesforzo.
A cementación consiste en efectuar unha quentura prolongada nun forno de atmosfera controlada e fornecerlle carbono ata que se introduza na superficie das pezas á profundidade que se desexe. Unha vez cementada a peza sométese os procesos de témpera e revenido, co cal obtense gran dureza na capa exterior, ideal para soportar os esforzos de fricción a que se someten as engrenaxes.
As engrenaxes que se someten a cementación están fabricadas de aceiros especiais adecuados para a cementación.
Manuel Bandeira
Manuel Carneiro de Sousa Bandeira Fillo, nado en Recife o 19 de abril de 1886 e finado no Río de Xaneiro o 13 de outubro de 1968, foi un poeta, crítico literario e de arte, profesor de literatura e tradutor brasileiro.
É considerado como parte da xeración de 1922 do modernismo no Brasil. Xunto con escritores como João Cabral de Melo Neto, Gilberto Freyre, Clarice Lispector e Joaquim Cardozo, representa o mellor da produción literaria do estado de Pernambuco.
Engrenaxe
Tratamento térmico das engrenaxes
A nitruración é un proceso para endurecemento superficial que consiste en penetrar o nitróxeno na capa superficial. A dureza e a gran resistencia ao desgaste proceden da formación dos nitruros que forman o nitróxeno e os elementos presentes nos aceiros sometido a tratamento.