cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iron Maiden
Traxectoria
O nome fai referencia á "dama de ferro", un instrumento de tortura. A historia de Iron Maiden comeza en 1974, cando Steve Harris con 15 anos de idade, inspirado por Wishbone Ash, Black Sabbath, Free, Yes, FM, Jethro Tull e Genesis, comprou un baixo Telecaster por unhas 40 libras. Steve inicialmente tivo a ilusión de ser xogador de fútbol do West Ham, con todo, había unha chea de xogadores de gran calidade e só uns poucos chegaban a ser profesionais. A pesar diso, el continuou adestrando. Tras meditalo seriamente, perdeu todas as esperanzas de ser algún día un xogador profesional, así que comezou a dedicar todos os seus esforzos á súa outra gran paixón: a música. Isto conduciu á formación dunha banda que chamou "Influence", e que posteriormente pasaría a chamarse Gypsy´s Kiss.
O Pumariño, Labrada, Guitiriz
O Pumariño é un lugar da parroquia de Labrada no concello lugués de Guitiriz na comarca da Terra Chá. Tiña 15 habitantes no ano 2012 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 6 homes e 9 mulleres, o que supón unha diminución con relación ao ano 2000 cando tiña 17 habitantes.
Estación de Cerceda-Meirama
Cerceda-Meirama é unha estación de tren de Adif situada en Meirama, no concello de Cerceda, provincia da Coruña. Ten servizos de Media Distancia operados por Renfe.
Situación ferroviaria
A estación atópase no punto quilométrico 431,1 da liña férrea que une Zamora e A Coruña a 256 metros de altitude,, entre as estacións de Uxes e Ordes. Atópase nunha variante do trazado orixinal froito das obras do eixe atlántico de alta velocidade entre A Coruña e Santiago de Compostela.
Historia
Entre 2011 e 2017 a estación acusou descenso dun 51% no número de viaxeiros. centro|miniatura|300x300px|Obras de construción da estación, co desvío cara á antiga liña Zamora - A Coruña e primeiro plano.
Remisqueira, Anos, Cabana de Bergantiños
Remisqueira é un lugar da parroquia de Anos no concello coruñés de Cabana de Bergantiños na comarca de Bergantiños. Tiña 16 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 8 eran homes e 8 mulleres.
Estación de Cerceda-Meirama
Media distancia
Actualizado a 23 de xuño de 2016.
Irma Prego
Irma Prego, nada en Granada (Nicaragua) o 8 de abril de 1933 e finada en San Xosé (Costa Rica) o 11 de outubro de 2000, foi unha escritora nicaraguana, referente da narrativa centroamericana. Recoñecida no 1984 co Premio Xogos Florais de Quetzaltenango na modalidade de conto.
Traxectoria
Naceu en Granada (Nicaragua) en 1933, pero trasladouse a vivir a Costa Rica aos 32 anos. Na década de 1940, cando era algo estrañísimo no seu país ver unha muller en pantalóns, a escritora lucía roupa de home.
Bechos e demais parentes
Bechos e demais parentes (Birds, Beasts, and Relatives) é unha novela autobiográfica do naturalista Gerald Durrell, escrita en 1968 e publicada en 1969. Conta as súas vivencias na illa grega de Corfú na súa infancia, entre 1935 e 1939. Describe a vida da familia Durrell na illa dun xeito humorístico, ao tempo que fala da fauna da rexión. É a segunda parte da súa triloxía de Corfú, iniciada con A miña familia e outros animais (1956) e completada con O xardín dos deuses (1978).
Irma Prego
Traxectoria
Foi membro do Centro Nicaraguano de Escritores. Faleceu o 11 de outubro de 2000 dun ataque ao corazón.
Bechos e demais parentes
Trama
As historias relatadas no libro non teñen lugar en orde cronolóxica, e nalgúns casos son semi-ficticias. Por exemplo, o irmán máis vello de Gerald (o novelista Lawrence Durrell)- non vivía co resto da familia, senón por separado coa súa muller Nancy, que non é mencionada nos libros.
Irma Prego
Obra
A obra de Irma Prego comprende 35 contos e viñetas recompilados en dúas coleccións. A primeira colección, publicada en 1987, leva por título o nome do conto que pecha a colección: Mensajes al más allá. A segunda colección é inédita e contén dez contos incluído o titulado Agonice con elegancia que dá nome ao compendio.
Bechos e demais parentes
Trama
Entre outros personaxes mencionados, aparece a súa nai viúva, o seu irmán Leslie, a súa irmá Margo, e Roger o can. A familia é protexida por Spiro, o seu amigo da illa, e axudada polo doutor Theodore Stephanides, que axuda a Gerald coa súa formación en historia natural.
Irma Prego
Obra
A literatura de Prego, aínda que pouco coñecida, é valorada pola crítica e obxecto de estudo académico, ademais de formar parte das compilacións de narrativa centroamericana.
Bechos e demais parentes
Trama
O libro presenta personaxes novos que non aparecen n' A miña familia e outros animais. Gerald fai unha viaxe a Londres coa súa nai, para visitar a Margo, que fora temporalmente alí por razóns médicas. Larry trae un novo grupo de amigos excéntricos ao fogar familiar, e a familia é convidada a unha voda nunha aldea, e Gerry presencia o nacemento do primeiro bebé da noiva. Gerry visita a un vello conde, que o agasalla con moucho tras darlle unha comida suntuosa. Despois faise amigo dun xitano que ten un oso bailarín. Finalmente, a familia visita unha ádega ao norte da illa.
Irma Prego
Premios e recoñecementos
O seu libro de contos Mensajes al más allá recibiu en 1984 o premio Xogos Florais de Quetzaltenango, Guatemala. En 1992 a súa obra Agonice con elegancia recibiu unha Mención honorífica no certame Una Palabra da Universidade Nacional de Heredia, Costa Rica.
Guerra de Independencia dos Estados Unidos de América
A Guerra Revolucionaria dos Estados Unidos de América (1775–1783), tamén coñecida como Guerra de Independencia dos Estados Unidos de América e Guerra Revolucionaria nos Estados Unidos, foi un conflito armado entre Gran Bretaña e as Trece Colonias de América do Norte, que declararon unilateralmente a súa independencia como Estados Unidos de América. O conflito tivo lugar maioritariamente no continente americano. En 1778, Francia, tomando vinganza pola súa derrota na Guerra dos Sete Anos, asinou unha alianza coa nova nación. O conflito acadou a categoría de guerra mundial con Gran Bretaña combatendo con Francia, España e os Países Baixos. A loita tamén se produciu na India entre a Compañía Británica das Indias Orientais e o Reino de Mysore aliado dos franceses.
A guerra tivo a súa orixe na resistencia de moitos americanos ós impostos aprobados no parlamento británico, que eles consideraban inconstitucionais. As protestas patrióticas escalaron até boicots e a destrución dun cargamento de té no Boston Tea Party. O goberno británico castigou a Massachusetts pechando o porto de Boston e quitándolles o seu autogoberno. Os patriotas responderon coa creación dun goberno da provincia na sombra e fóra de Boston. As outras Trece Colonias apoiaron a Massachusetts e formaron o Congreso Continental para coordinar a súa resistencia, organizando comités e convencións que se apoderaron de xeito efectivo do poder dos gobernos reais. En abril de 1775 comezou a loita entre a milicia de Massachusetts e os regulares británicos en Lexington e Concord. O Congreso Continental designou o Xeneral George Washington para facerse cargo das milicias que asediaron as forzas británicas en Boston, forzándoas a evacuar a cidade en marzo de 1776. O Congreso supervisou a guerra, dándolle a Washington o control sobre o Exército Continental, quen tamén controlou as milicias estatais.
En 1778, despois de fracasar nos estados do norte, os británicos mudaron de estratexia e centráronse nas colonias do sur, onde se propoñían alistar moitos rexementos de leais. Nun principio, as forzas británicas tiveron éxito en poñer Xeorxia e Carolina do Sur baixo o seu control en 1779 e 1780, pero o apoio dos leais foi menor do agardado. En 1781, as forzas británicas movéronse cara a Virxinia, pero o seu movemento foi bloqueado pola vitoria naval francesa. Washington tomou o control no asedio franco-americano de Yorktown e capturou a forza completa británica, composta por máis de 7 000 homes. A derrota en Yorktown puxo o Parlamento Británico en contra da guerra, e a comezos de 1782 votaron o remate das operacións ofensivas en América do Norte. Porén, a guerra contra Francia e España continuou, e as tropas británicas defenderon Xibraltar contra o longo asedio franco-español, mentres a Royal Navy conseguía vitorias chave, especialmente na Batalla de Saintes en 1782. En 1783, o Tratado de París rematou coa guerra e reorganizou a soberanía dos Estados Unidos sobre o territorio delimitado aproximadamente no que hoxe é Canadá polo norte, Florida polo sur e o río Mississippi polo oeste. Francia cobrou a súa vinganza e unha gran débeda nacional interna, mentres España adquiría as colonias de Gran Bretaña en Florida.
A sublevación das colonias británicas
No século XVIII Gran Bretaña posuía trece colonias na costa leste de América do Norte. Nelas foise xerando un crecente descontento contra o dominio británico que desencadeou unha sublevación. As causas que a provocaron foron as seguintes: O descontento estalou en 1773 en Boston cando os colonos botaron un cargamento de té inglés ao mar (motín do té). A represión británica e o envío de tropas fixo aflorar sentimentos nacionais nas colonias, o que deu lugar á Declaración de Independencia, do 4 de xullo de 1776, redactada por Thomas Jefferson, e á guerra contra os británicos.
Manuel Viturro Somoza
Manuel Viturro Somoza, nado na Coruña en xaneiro de 1904 e finado en Madrid o 27 de xaneiro de 1977, foi un diplomático galego.
Traxectoria
Fillo de Manuel Viturro Posse. Estudou Dereito na Universidade de Santiago de Compostela e ingresou na carreira diplomática en 1928, sendo o seu primeiro destino o de secretario da Embaixada de España no Cairo en 1929. Foi Ministro Conselleiro na Embaixada de Buenos Aires (1955), cónsul xeral en Alxer (1958), e embaixador en Santo Domingo (1963-1964) e Helsinqui (1964-1972). Foi debuxante e colaborou na revista Marineda.
Casou con María Soledad de la Torre Fernández Latorre e é pai do tamén diplomático Manuel Viturro de la Torre.
Briñidelo, San Paio de Araúxo, Lobios
Briñidelo é un lugar da parroquia de San Paio de Araúxo no concello ourensán de Lobios na comarca da Baixa Limia. Tiña 5 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 3 eran homes e 2 mulleres.
Lista de primeiros ministros de Belarús
O primeiro ministro de Belarús (en Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь) é o xefe de goberno de Belarús. Esta é a lista de primeiros ministros de Belarús, dende 1918 ata hoxe.
Rozamonde, Anos, Cabana de Bergantiños
Rozamonde é un lugar da parroquia de Anos no concello coruñés de Cabana de Bergantiños na comarca de Bergantiños. Tiña 9 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 3 eran homes e 6 mulleres.
Xosé Ramón Nóvoa Rodríguez
Xosé Ramón Nóvoa Rodríguez, nado en Dozón o 30 de marzo de 1957, é un científico galego.
Carmen Blanco
O nome Carmen Blanco pode referirse a:
Instant Coffee Baby
Instant Coffee Baby é o sétimo álbum da banda de rock alternativo The Wave Pictures, publicado o 5 de maio do 2008 a través do selo Moshi Moshi Records.
Listaxe de cancións
Temas compostos por David Tattersall, agás "Cassius Clay" por David Tattersall, David Ivar Herman Dune e Toby Goodshank.
Teimour Radjabov
Teimour Radjabov, nado en Bakú o 12 de abril de 1987, é un xadrecista profesional acerbaixano, detendo o título de Grande Mestre de Xadrez. En abril de 2007, con 2.747 puntos, ocupaba a sétima posición mundial, segundo o ránking da FIDE.
Provincia de Boloña
Ten unha área de 3.562 km2, e unha poboación total de 944.297 habitantes (2001). Había 60 municipios na provincia.
O1 de xaneiro de 2015 foi substituída pola Cidade metropolitana de Boloña.
Illa das Esculturas
thumb|280x280px|Entrada do parque. A Illa de Covo, máis coñecida como Illa das Esculturas, é un parque e unha insua situados preto da foz do río Lérez, en Pontevedra. Ten unha superficie de 70.000 m² e está conectada con ambas beiras do río por pasarelas e pontes peonís. É o maior e máis importante museo ao aire libre de Galicia e un dos máis importantes de España.
Hai no parque, entre outros, un labirinto de 2 m de altura, un menhir de granito rosa de 5 m de altura nun cruzamento de camiños ou unha casa flotante no río Lérez no fondo da illa. A fauna inclúe aves acuáticas e carpas.
Historia
A illa formouse no río a partir dos sedimentos transportados polo Lérez depositados alí porque o río xa está moi preto do nivel do mar e perde a súa forza para arrastrar eses sedimentos. Ao principio formouse unha chaira intermareal, pero o Lérez atopou este obstáculo no seu camiño cara á ría de Pontevedra e buscou outra ruta alternativa, abrindo así unha canle pola dereita.
A illa permaneceu en estado salvaxe ata 1997, cando se transformou nun parque. Posteriormente levouse a cabo un proxecto de posta en valor deste espazo, coa creación de obras de arte contemporánea interrelacionadas coa paisaxe por parte de 12 artistas de renome internacional,, que tomaron como tema central o granito de Galicia e a relación do home coa súa contorna. Trátase do exemplo máis importante de land art, unha tendencia da arte contemporánea, en Galicia. O proxecto inaugurouse oficialmente o 29 de xullo de 1999. thumb|280x280px|Plano da Illa das Esculturas. En 2008 a comunidade de montes de Lérez levou a cabo unha talla da maioría dos eucaliptos que había, substituíndoos por árbores autóctonas.
Descrición
A illa, declarada espazo natural protexido, ten case un quilómetro de lonxitude e unha forma alongada. Conta cunha zona de xuncos, praderías, un camiño principal e camiños secundarios. Tres pontes de madeira cruzan a canle interior e unha pasarela atirantada sobre o río Lérez conéctaa co paseo do Lérez. Na illa hai 12 esculturas de granito de artistas internacionais.
Á illa chegan as mareas e é utilizada por moitas aves como lugar de cría. É un espazo protexido declarado LIC (lugar de interese comunitario). Situada ó carón do Campus Universitario de Pontevedra, a illa tamén é utilizada por moitas persoas como lugar de paseo ou de adestramento deportivo.
Esculturas
Os autores internacionais e as súas obras escultóricas presentes na illa son:
Os artistas galegos e as súas obras son:
Andrea M. Ghez
Andrea Mia Ghez, nada o 16 de xuño de 1965, é unha astrónoma estadounidense profesora no Departamento de Física e Astronomía da UCLA, coñecida polo estudo do centro da galaxia da Vía Láctea. En 2020 converteuse na cuarta muller galardoada co Nobel de Física, premio cuxa metade foi compartida con  Reinhard Genzel (a outra metade do premio correspondeulle a Roger Penrose). O Nobel foille outorgado a Ghez e Genzel pola súa descoberta dun obxecto compacto supermasivo, agora recoñecido como un burato negro, no centro da galaxia da Vía Láctea.
Traxectoria
Ghez naceu na cidade de Nova York, filla de Susanne (Gayton) e Gilbert Ghez. O seu pai, de ascendencia xudea, nacera en Roma, nunha familia orixinaria de Tunisia e Frankfurt. A súa nai procedía dunha familia irlandesa de North Attleborough, Massachusetts.
Carreira investigadora
Na súa carreira investigadora actual fai uso de técnicas de imaxe de alta resolución espacial, como o sistema óptico adaptativo adaptive optics dos telescopios Keck, para estudar rexións de formación de estrelas e o burato negro supermasivo no centro da Vía Láctea, coñecido como Sagittarius A*. Ghez utiliza a cinemática das estrelas preto do centro da Vía Láctea como sonda para investigar esta rexión. A alta resolución dos telescopios Keck supuxo unha mellora significativa no primeiro grande estudo da cinemática do centro da galaxia realizado polo grupo de investigación de Reinhard Genzel.
En 2004 foi elixida membro da Academia Nacional de Ciencias e no ano 2019 foi elixida membro da American Physical Society (APS).
Ghez apareceu nunha longa lista de presentacións audiovisuais. Os documentais foron producidos por organizacións como a BBC, o Discovery Channel, e The History Channel e en 2006 presentouse na cadea de televisión PBS a serie Nova. Foi identificada como unha Heroína da Ciea polo proxecto My Hero Project. No ano 2004 a revista Discover incluína na listaxe das 20 científicas dos Estados Unidos que amosaran un alto nivel de coñecemento* nos seus respectivos campos.
O burato negro no centro da Galaxia (Sgr A*)
A través das imaxes con largura de onda infravermella, Ghez e os seus colegas foron capaces de ver a través do po espeso que bloquea a luz visible, e reproducir imaxes do centro da Vía Láctea. Grazas ós 10 metros de apertura do telescopio W.M. Keck e o uso de óptica adaptativa para corrixir a turbulencia na atmosfera, estas imaxes do centro galáctico teñen unha moi alta resolución espacial e fixeron posible seguir as órbitas das estrelas ao redor do burato negro, tamén coñecido como Sagittarius A* ou Sgr A*. Observáronse as órbitas parciais de moitas estrelas que orbitan o burato negro. Unha delas, S2, realizou unha órbita elíptica completa dende que comezaran as observacións no ano 1995. Precisaranse varias décadas máis para documentar as órbitas dalgunhas destas estrelas; estas medidas poderían fornecer dunha forma de comprobar a teoría da relatividade xeral. Unha segunda estrela foi identificada polo seu equipo na UCLA, a S0-102, orbitando o centro da galaxia. Seguindo a terceira lei de Kepler, o equipo de Ghez utilizou o movemento orbital para mostrar que a masa de Sgr A* equivale a 4.1±0.6 milllóns de masas solares (M☉). Posto que o Galactic Center (onde se sitúa o Sgr A*) está un centro de veces máis preto ca M31 (o burato negro supermasivo máis próximo) é agora un dos casos mellor demostrados dun burato negro supermasivo.
En 2020 Ghez compartiu o Premio Nobel de Física con Roger Penrose e Reinhard Genzel polas súas descubertas sobre os buratos negros. Concretamente, Ghez e Genzel gañaron a metade do premio por descubriren o burato negro supermasivo que moi probablemente goberna as órbitas das estrelas no centro da Vía Láctea.
Matt Lanter
Matthew Mackendree "Matt" Lanter, nado o 1 de abril de 1983 en Massillon, Ohio, é un modelo e actor estadounidense. É coñecido por protagonizar o filme Disaster Movie e por participar nas series de televisión Commander in Chief e 90210. Nesta última interpreta a Liam Court.
El Iris (Pontevedra)
El Iris foi un periódico editado en Pontevedra en 1861.
Historia e características
Boletín de ensinanza primaria, apareceu en xaneiro de 1861. Dirixido por Ángel Rubido, foi un intento de continuar o labor de La Constancia logo do falecemento do seu director. Entre os seus colaboradores figurou Emilio Álvarez Giménez. Gran parte do maxisterio pontevedrés opúxose á pretensión de Ángel Rubido, pois pretendían auxiliar á familia do finado director de La Constancia cos beneficios que podía darlles o periódico. A raíña Isabel II expediu unha real orde en abril na que aconsellaba aos mestres que mercasen a publicación para axudar á familia do fundador e director. Como consecuencia El Iris, falto de subscritores, deixou de publicarse en xuño.
José Carvajal Pereira
José Carvajal Pereira, finado en Vigo o 22 de novembro de 1876, foi un avogado, editor e xornalista galego, cofundador do xornal Faro de Vigo.
Rubén Darío
Félix Rubén García Sarmiento, coñecido como Rubén Darío, nado en Metapa (actual Ciudad Darío, Matagalpa), o 18 de xaneiro de 1867 e finado en León (Nicaragua) o 6 de febreiro de 1916, foi un poeta nicaraguano, iniciador e máximo representante do Modernismo literario en lingua castelá. É posiblemente o poeta que tivo unha maior e máis duradeira influencia na poesía do século XX no ámbito hispánico. É chamado príncipe das letras castelás.
José Carvajal Pereira
Traxectoria
Fillo de Pedro Carvajal e Francisca Pereira. Fundou con José María Posada o Faro de Vigo en 1853, do que foi o seu primeiro director. Cesou como director en 1861. Foi consignatario de buques no porto de Vigo.
Vida persoal
Casou con Rafaela Rivera Sempere, e foi pai de Rafael Carvajal Rivera.
Rubén Darío
Comezos
Rubén foi o primeiro fillo do matrimonio formado por Manuel García e Rosa Sarmiento, que casaran en León o 26 de abril de 1866, tras conseguir as dispensas eclesiásticas necesarias, pois tratábase de curmáns segundos. Así e todo, a conduta de Manuel, afeccionado en exceso ó alcohol e ás prostitutas, fixo que Rosa, xa embarazada, tomara a decisión de abandonar o fogar conxugal e refuxiarse na cidade de Metapa, na que deu a luz ó seu fillo, Félix Rubén. O matrimonio terminaría por reconciliarse, e incluso Rosa chegou a dar a luz a outra filla de Manuel, Cándida Rosa, que morreu ós poucos días de nacer. A relación volveuse deteriorar e Rosa abandonou o seu marido para ir vivir co seu fillo á casa dunha tía súa, Bernarda Sarmiento, que vivía co seu esposo, o coronel Félix Ramírez Madregil, na mesma cidade de León. Rosa Sarmiento coñeceu pouco despois a outro home, e estableceu con el a súa residencia en San Marcos de Colón, no departamento de Choluteca, en Honduras.
Aínda que segundo a súa fe de bautismo o primeiro apelido de Rubén era García, a familia paterna era coñecida desde xeracións polo apelido Darío. O propio Rubén o explica na súa autobiografía:
Os primeiros anos de Rubén Darío transcorreron na cidade de León, criado polos seus tíos-avós Félix e Bernarda, a quen considerou na súa infancia os seus verdadeiros pais (de feito, durante os seus primeiros anos asinaba os traballos escolares como Félix Rubén Ramírez). Apenas tivo contacto coa súa nai, que residía en Honduras, nin co seu pai, a quen chamaba "tío Manuel".
Sobre os seus primeiros anos hai poucas noticias, aínda que se sabe que á morte do coronel Félix Ramírez, en 1871, a familia pasou apuros económicos, e incluso se pensou en colocar ó mozo Rubén como aprendiz de xastre. Segundo o seu biógrafo Edelmiro Torres, asistiu a varias escolas da cidade de León antes de pasar, nos anos 1879 e 1880, a educarse cos xesuítas.
En decembro dese mesmo ano trasladouse a Managua, capital do país, a instancias dalgúns políticos liberais que concibiran a idea de que, dadas as súas dotes poéticas, debería educarse en Europa a costa do erario público. Non obstante, o ton anticlerical dos seus versos non convenceu ó presidente do Congreso, o conservador Pedro Joaquín Chamorro y Alfaro, e resolveuse que estudaría na cidade nicaraguana de Granada. Rubén, porén, preferiu quedar en Managua, onde continuou a súa actividade xornalística, colaborando cos xornais El Ferrocarril e El Porvenir de Nicaragua. Na capital namorouse dunha rapaza de once anos, Rosario Emelina Murillo, coa que incluso proxectou casar. Pouco despois, en agosto de 1882, embarcaba no porto de Corinto, en dirección ao Salvador.
No Salvador
No Salvador, o mozo Darío foi presentado polo poeta Joaquín Méndez ó presidente da república, Rafael Zaldívar, que o acolleu baixo a súa protección. Alí coñeceu o poeta salvadoreño Francisco Gavidia, gran coñecedor da poesía francesa. So os seus auspicios, Darío intentou por primeira vez adaptar o verso alexandrino francés á métrica castelá. A influencia de Francisco Gavidia foi decisiva por canto foi este autor quen descubriu a Darío a poesía francesa. O nicaraguano escribiu:
O uso do verso alexandrino converteríase despois nun trazo distintivo non só da obra de Darío, senón de toda a poesía modernista. Aínda que no Salvador gozou de bastante celebridade e levou unha intensa vida social, participando en festexos como a conmemoración do centenario de Bolívar, que abriu coa recitación dun poema seu, máis tarde as cousas comezaron a empeorar: pasou penalidades económicas e enfermou de varíola, polo que en outubro de 1883, aínda convalecente, regresou ó país natal.
Tralo seu regreso, residiu brevemente en León e despois en Granada, pero finalmente trasladouse de novo a Managua, onde encontrou traballo na Biblioteca Nacional, e retomou os seus amoríos con Rosario Murillo. En maio de 1884 foi condenado por vagancia á pena de oito días de obra pública, se ben logrou eludir o cumprimento da condena. Por entón continuaba experimentando con novas formas poéticas, e mesmo chegou a ter un libro listo para a súa impresión, que se ía titular Epístolas y poemas. Este segundo libro tampouco chegou a publicarse: debería esperar ata 1888, cando apareceu por fin co título de Primeras notas. Probou sorte tamén co teatro, e chegou a estrear unha obra, titulada Cada oveja..., que tivo certo éxito, pero que hoxe se atopa perdida. Non obstante, encontraba insatisfactoria a vida en Managua e, aconsellado por algúns amigos, optou por embarcar para Chile, cara a onde partiu o 5 de xuño de 1886.
En Chile
Desembarcou en Valparaíso o 23 de xuño de 1886. En Chile, grazas ás recomendacións obtidas en Managua, recibiu a protección de Eduardo Poirier e do poeta Eduardo de la Barra. A medias con Poirier escribiu unha novela de tipo sentimental, titulada Emelina, co obxecto de participar nun concurso literario que non chegaron a gañar. Grazas á amizade de Poirier, Darío encontrou traballo no xornal La Época, de Santiago desde xullo de 1886.
Na súa etapa chilena, Darío viviu en condicións moi precarias, e tivo ademais que soportar continuas humillacións por parte da aristocracia do país, que o desprezaba polo seu escaso refinamento e pola cor da súa pel. Non obstante, chegou a facer algunhas amizades, como o fillo do entón presidente da República, o poeta Pedro Balmaceda Toro. Grazas ó apoio deste e doutro amigo, Manuel Rodríguez Mendoza, a quen o libro está dedicado, logrou Darío publicar o seu primeiro libro de poemas, Abrojos, que apareceu en marzo de 1887. Entre febreiro e setembro de 1887, Darío residiu en Valparaíso, onde participou en varios certames literarios. De regreso á capital, encontrou traballo no xornal El Heraldo, co que colaborou entre febreiro e abril de 1888. No mes de xullo, apareceu en Valparaíso, grazas á axuda dos seus amigos Eduardo Poirier e Eduardo de la Barra, Azul..., o libro chave da había pouco iniciada revolución literaria modernista.
Azul... recompilaba unha serie de poemas e de textos en prosa que xa apareceran na prensa chilena entre decembro de 1886 e xuño de 1888. O libro non tivo un éxito inmediato, pero foi moi ben acollido polo influente novelista e crítico literario español Juan Valera, que publicou no xornal madrileño El Imparcial, en outubro de 1888, dúas cartas dirixidas a Rubén Darío, nas que, se ben reprochaba a Darío as súas excesivas influencias francesas (o seu "galicismo mental", segundo a expresión utilizada por Valera), recoñecía nel a un prosista e un poeta de talento. Foron estas cartas de Valera, logo divulgadas na prensa chilena e doutros países, as que consagraron definitivamente a fama de Darío.
Periplo centroamericano
Esta fama permitiulle obter o posto de correspondente do xornal La Nación, de Buenos Aires, que era na época o xornal de maior difusión de toda Hispanoamérica. Pouco despois de enviar a súa primeira crónica a La Nación, emprendeu a viaxe de regreso a Nicaragua. Tras unha breve escala en Lima, onde coñeceu ó escritor Ricardo Palma, chegou ó porto de Corinto o 7 de marzo de 1889. Na cidade de León foi agasallado cun recibimento triunfal. Con todo, detívose pouco tempo en Nicaragua, e axiña se trasladou a San Salvador, onde foi nomeado director do xornal La Unión, defensor da unión centroamericana. En San Salvador casou civilmente con Rafaela Contreras, filla dun famoso orador hondureño, Álvaro Contreras, o 21 de xuño de 1890. Ó día seguinte á súa voda produciuse un golpe de estado contra o entón presidente, o xeneral Menéndez, que contou co liderado do xeneral Ezeta (que estivera presente, en calidade de invitado, na voda de Darío). Aínda que o novo presidente quixo ofrecerlle cargos de responsabilidade, Darío preferiu marchar do país. A finais de xuño trasladouse a Guatemala, mentres a recentemente casada permanecía no Salvador. En Guatemala, o presidente Manuel Lisandro Barillas estaba iniciando os preparativos dunha guerra contra O Salvador, e Darío publicou no xornal guatemalteco El Imparcial un artigo, titulado "Historia negra", denunciando a traizón de Ezeta.
En decembro de 1890 foille encomendada a dirección dun xornal de nova creación, El Correo de la Tarde. Ese mesmo ano publicou en Guatemala a segunda edición do seu exitoso libro de poemas Azul..., substancialmente ampliado, e levando como prólogo as dúas cartas de Juan Valera que supuxeran a súa consagración literaria (desde entón, é habitual que as cartas de Valera aparezan en tódalas edicións deste libro de Rubén Darío). En xaneiro do ano seguinte, a súa esposa, Rafaela Contreras, reuniuse con el en Guatemala, e o 11 de febreiro casaron pola igrexa na catedral de Guatemala. En xuño, o diario que dirixía Darío, El Correo de la Tarde, deixou de percibir a subvención gobernamental, e tivo que pechar. Darío optou por probar sorte en Costa Rica, instalándose en agosto dese ano na capital do país, San José. En Costa Rica, onde apenas era capaz de sacar adiante á súa familia, co poeta abafado polas débedas a pesar dalgúns empregos eventuais, naceu o seu primeiro fillo, Rubén Darío Contreras, o 12 de novembro de 1891.
Viaxes
Ó ano seguinte, deixando á súa familia en Costa Rica, marchou a Guatemala, e logo a Nicaragua, en busca de mellor sorte. Inesperadamente, o goberno nicaraguano nomeouno membro da delegación que ese país ía enviar a Madrid con motivo do cuarto centenario do descubrimento de América, o que para Darío supuña ver realizado o seu soño de viaxar a Europa.
Na viaxe cara a España fixo escala na Habana, onde coñeceu o poeta Julián del Casal e a outros artistas, como Aniceto Valdivia ou Raoul Cay. O 14 de agosto de 1892 desembarcou en Santander, desde onde seguiu a viaxe por tren até Madrid. Entre as personalidades que frecuentou na capital de España están os poetas Gaspar Núñez de Arce, José Zorrilla ou Salvador Rueda, os novelistas Juan Valera e Emilia Pardo Bazán, o erudito Marcelino Menéndez Pelayo, e varios destacados políticos, como Emilio Castelar ou Antonio Cánovas del Castillo. En novembro regresou de novo a Nicaragua, onde recibiu un telegrama procedente de San Salvador onde se lle notificaba a enfermidade da súa esposa, que faleceu o 23 de xaneiro de 1893.
Na Arxentina
En Bos Aires, Darío foi moi ben recibido polos medios intelectuais. Colaborou con varios xornais: alén de en La Nación, do que xa era correspondente, publicou artigos en La Prensa, La Tribuna ou El Tiempo entre outros. O seu traballo como cónsul de Colombia era soamente honorífico, xa que, como el mesmo indica na súa autobiografía, non había case colombianos en Bos Aires e non existían transaccións nin trocos comerciais entre Colombia e a República Arxentina. Na capital arxentina levou unha vida de desenfreo, sempre ó bordo das súas posibilidades económicas, e os excesos co alcohol foron causa de que tivese que recibir coidados médicos en varias ocasións. Entre os personaxes que tratou alí atópanse políticos ilustres, como Bartolomé Mitre, pero tamén poetas como o mexicano Federico Gamboa, o boliviano Ricardo Jaimes Freyre, os arxentinos Rafael Obligado e máis Leopoldo Lugones.
O 3 de maio de 1895 morreu a súa nai, Rosa Sarmiento, a quen o poeta apenas coñecera, aínda que se viu afectado profundamente pola súa morte. En outubro do mesmo ano xurdiu un novo contratempo, xa que o goberno colombiano suprimiu o seu consulado en Bos Aires, polo cal Darío quedou sen unha importante fonte de ingresos. Para remedialo, obtivo un emprego como secretario de Carlos Carlés, director xeral de Correos e Telégrafos.
En 1896, en Bos Aires, publicou dous libros cruciais na súa obra: Los raros, unha colección de artigos sobre os escritores que, por unha razón ou outra, máis lle interesaban; e, sobre todo, Prosas profanas y otros poemas, o libro que supuxo a consagración definitiva do Modernismo literario en castelán. Como o propio Rubén explica na súa autobiografía, co tempo os poemas deste libro acadarían unha gran popularidade en tódolos países de lingua castelá. Porén, nos seus comezos non foi tan ben recibido como sería de esperar.
As peticións de Darío ó goberno nicaraguano para que lle concedese un cargo diplomático non foron atendidas; porén, o poeta viu unha posibilidade de viaxar a Europa cando soubo que La Nación necesitaba un correspondente en España que informase da situación no país tralo desastre de 1898. O 3 de decembro de 1898, Darío embarcaba de novo rumbo a Europa. O 22 de decembro chegaba a Barcelona.
Entre París e España
Darío chegou a España co compromiso, que cumpriu impecablemente, de enviar catro crónicas mensuais a La Nación verbo do estado en que se atopaba a nación española trala súa derrota fronte a Estados Unidos e a perda das súas posesións coloniais de Cuba, Porto Rico, Filipinas e a illa de Guam. Estas crónicas terminarían recompilándose nun libro, que apareceu en 1901, titulado ''España Contemporánea. Crónicas y retratos literarios''. Nelas, Rubén manifesta a súa profunda simpatía por España, e a súa confianza na recuperación do estado, a pesar do estado de abatemento no que a encontraba.
En España, Darío espertou a admiración dun grupo de mozos poetas defensores do Modernismo (movemento que non era en absoluto aceptado polos autores consagrados, especialmente os pertencentes á Real Academia Española de la Lengua). Entre estes mozos modernistas estaban algúns autores que logo brillarían con luz propia na historia da literatura española, como Juan Ramón Jiménez, Ramón María del Valle-Inclán ou Jacinto Benavente, e outros que hoxe están bastante máis esquecidos, como Francisco Villaespesa, Mariano Miguel de Val (director da revista Ateneo), ou Emilio Carrere.
En 1899, Rubén Darío, que continuaba legalmente casado con Rosario Murillo, coñeceu, na Casa de Campo de Madrid, a Francisca Sánchez del Pozo, campesiña analfabeta, natural de Navalsauz, na provincia de Ávila, que se convertería na compañeira dos seus últimos anos.
No mes de abril de 1900 Darío visitou por segunda vez París, coa encarga de La Nación de cubrir a Exposición Universal que ese ano tivo lugar na capital francesa. As súas crónicas sobre este tema serían recollidas posteriormente no libro Peregrinaciones.
Nos primeiros anos do século XX, Darío fixou o seu lugar de residencia na capital de Francia, e atinxiu unha certa estabilidade, non exenta de infortunios. En 1901 publicou en París a segunda edición de Prosas profanas. Ese mesmo ano Francisca tivo unha filla do poeta e, tralo parto, viaxou a París a reunirse con el, deixando a nena ó coidado dos avós. A nena falecería de varíola pouco despois, sen que o seu pai chegase a coñecela.
En 1902 coñeceu na capital francesa a un poeta español mozo, Antonio Machado, declarado admirador da súa obra. En marzo de 1903 foi nomeado cónsul de Nicaragua, o que lle permitiu vivir con maior desafogo económico. Ó mes seguinte naceu o seu segundo fillo con Francisca, que morrería tamén con pouca idade. Durante eses anos, Darío viaxou por Europa, visitando, entre outros países, o Reino Unido, Bélxica, Alemaña ou Italia.
En 1906 participou, como secretario da delegación nicaraguana, na Terceira Conferencia Panamericana que tivo lugar no Río de Xaneiro. Con este motivo escribiu o seu poema Salutación del águila, que ofrece unha visión dos Estados Unidos moi diferente da dos seus poemas anteriores:
Este poema foi moi criticado por algúns autores que non entenderon o súbito cambio de opinión de Rubén con respecto á influencia dos Estados Unidos en Latinoamérica. No Río de Xaneiro, o poeta protagonizou un escuro romance cunha aristócrata, rumoreándose que era a filla do embaixador ruso no Brasil. Parece ser que por entón concibiu a idea de divorciarse de Rosario Murillo, de quen levaba xa anos separado. De regreso a Europa, fixo unha breve escala en Bos Aires. En París reuniuse con Francisca Sánchez, e xuntos foron a pasar o inverno de 1907 a Mallorca, illa na que frecuentou a compañía do despois poeta futurista Gabriel Alomar e do pintor Santiago Rusiñol. Iniciou unha novela, La Isla de Oro, que non chegou a terminar, se ben algúns dos seus capítulos apareceron por entregas en La Nación.
Interrompeu a súa tranquilidade a chegada a París da súa esposa, Rosario Murillo, que se negaba a aceptar o divorcio a menos que se lle garantise unha compensación económica que o poeta xulgou desproporcionada. En marzo de 1907, cando ía partir para París, Darío, cun alcoholismo xa moi avanzado, caeu gravemente enfermo. Ó recuperarse, regresou a París, pero non puido chegar a un acordo coa súa esposa, polo que decidiu regresar a Nicaragua para presentar o seu caso perante os tribunais.
Embaixador en Madrid
Tras dúas breves escalas en Nova York e en Panamá, chegou a Nicaragua, onde se lle tributou un recibimento triunfal, e se lle colmou de honores, aínda que non tivo éxito na súa demanda de divorcio. Ademais non se lle pagaron os honorarios que se lle debían polo seu cargo de cónsul, polo que foi incapaz de volver a París. Despois de meses de xestións, conseguiu outro nomeamento, esta vez como ministro residente en Madrid do goberno nicaraguano de José Santos Zelaya. Tivo problemas, así e todo, para facer fronte ós gastos da súa legación ante o reducido do seu orzamento, e pasou dificultades económicas durante os seus anos como embaixador, que só puido solucionar en parte grazas ó soldo que recibía de La Nación.
Cando Zelaya foi derrocado, Darío tivo que renunciar ó seu posto diplomático, o que fixo o 25 de febreiro de 1909. Permaneceu fiel a Zelaya, a quen eloxiara desmesuradamente no seu libro Viaje a Nicaragua e Intermezzo tropical, e co que colaborou na redacción do libro deste Estados Unidos y la revolución de Nicaragua, no que acusaba aos Estados Unidos e ó ditador guatemalteco Manuel Estrada Cabrera, de tramar o derrocamento do seu goberno.
Durante o desempeño do seu cargo diplomático, enemistouse co seu antigo amigo Alejandro Sawa, quen lle solicitara axuda económica sen que as súas peticións foran escoitadas por Darío. A correspondencia entrámbolos dous dá a entender que Sawa foi o verdadeiro autor dalgúns dos artigos que Darío publicara en La Nación.
Últimos anos
Tras abandonar o seu posto á fronte da legación diplomática nicaraguana, Darío trasladouse de novo a París, onde se adicou a preparar novos libros, como Canto a la Argentina, encargado por La Nación. Por entón, o seu alcoholismo causáballe frecuentes problemas de saúde e crises psicolóxicas, caracterizadas por momentos de exaltación mística e por unha fixación obsesiva coa idea da morte.
En 1910 viaxou a México como membro dunha delegación nicaraguana para conmemorar o centenario da independencia do país azteca. Porén, o goberno nicaraguano mudou mentres se atopaba de viaxe, e o ditador mexicano Porfirio Díaz negouse a recibir o escritor, actitude á que non foi allea probablemente a diplomacia estadounidense. Con todo, Darío foi recibido triunfalmente polo pobo mexicano, que se manifestou a favor do poeta e en contra do seu goberno. Na súa autobiografía, Darío relaciona estas protestas coa Revolución Mexicana, entón a piques de estourar:
Ante o desaire do goberno mexicano, Darío levantou áncora cara á Habana, onde, so os efectos do alcohol, tentou suicidarse, talvez a causa do desprezo recibido. En novembro de 1910 regresou de novo a París, onde continuou sendo correspondente do xornal La Nación e desempeñou un traballo para o Ministerio de Instrución Pública mexicano que seica lle fora ofrecido a modo de compensación pola humillación sufrida.
En 1912 aceptou a oferta dos empresarios uruguaios Rubén e Alfredo Guido para dirixir as revistas Mundial e Elegancias. Para promocionar estas publicacións, partiu en xira por América Latina, visitando, entre outras cidades, Río de Xaneiro, São Paulo, Montevideo e Buenos Aires. Foi tamén por esta época cando o poeta redactou a súa autobiografía, que apareceu publicada na revista Caras y caretas co título de La vida de Rubén Darío escrita por él mismo. Tamén deste ano é a obra Historia de mis libros, moi interesante para o coñecemento da súa evolución literaria.
Tralo final desta xira, tras desligarse do seu contrato cos irmáns Guido, regresou a París, e, en 1913 viaxou a Mallorca invitado por Joan Sureda, aloxándose na cartuxa de Valldemosa, na que moitas décadas atrás residiran Chopin e George Sand. Nesta illa empezou a novela El oro de Mallorca, que é, en realidade, unha autobiografía novelada. Acentuouse, porén, a deterioración da súa saúde mental, debido ó alcoholismo. En decembro regresou a Barcelona, hospedándose na casa do xeneral Zelaya, que fora o seu protector sendo presidente de Nicaragua. En xaneiro de 1914 regresou a París, onde preiteou longamente cos irmáns Guido, que aínda lle debían unha importante suma en concepto de honorarios. En maio instalouse en Barcelona, onde deu á imprenta a súa última obra poética de importancia, Canto a la Argentina y otros poemas, que inclúe o poema laudatorio do país austral que escribira anos atrás por encarga de La Nación. A súa saúde estaba xa moi deteriorada: sufría de alucinacións, e estaba patoloxicamente obsesionado coa idea da morte.
Ó comezar a primeira guerra mundial, partiu cara a América, coa idea de defender o pacifismo nas nacións americanas. Atrás ficou Francisca cos seus dous fillos superviventes, a quen o abandono do poeta condenaría pouco despois á miseria. En xaneiro de 1915 leu, na Universidade de Columbia (Nova York) o seu poema "Pax". Seguiu a viaxe a Guatemala, onde foi protexido polo seu antigo inimigo, o ditador Estrada Cabrera, e por fin, a finais de ano, regresou á súa Nicaragua natal. Chegou a León, a cidade da infancia, o 7 de xaneiro de 1916, falecendo menos dun mes despois, o 6 de febreiro. As honras fúnebres duraron varios días. Está sepultado na catedral da cidade de León.
A poesía de Rubén Darío
miniatura|A Rubén Darío: Principe del verso castellano na [[Alameda da Praza de Compostela de Vigo.]]
Influencias
Para a formación poética de Rubén Darío foi determinante a influencia da poesía francesa. En primeiro lugar, os románticos, e moi especialmente Victor Hugo. Máis adiante, e con carácter decisivo, chega a influencia dos parnasianos: Théophile Gautier, Catulle Mendès, e José María de Heredia. E, por último, o que remata por definir a estética dariana é a súa admiración polos simbolistas, e entre eles, por riba de calquera outro autor, Paul Verlaine. Tan determinantes son as influencias que o Parnasianismo e o Simbolismo tiveron na obra de Darío e no Modernismo en xeral, que autores como Ricardo Gullón falaron dunha "dirección parnasiana" e unha "dirección simbolista" do Modernismo. Recapitulando a súa traxectoria poética no poema inicial de Cantos de vida y esperanza (1905), o propio Darío sintetiza as súas principais influencias afirmando que foi "con Hugo fuerte y con Verlaine ambiguo".
Xa nas "Palabras Liminares" de Prosas profanas (1896) escribira un parágrafo que revela a importancia da cultura francesa no desenvolvemento da súa obra literaria:
Moi ilustrativo para coñecer os gustos literarios de Darío resulta o volume Los raros, que publicou tamén en 1896, adicado a glosar brevemente a algúns escritores e intelectuais cara ós que sentía unha profunda admiración. Entre os seleccionados están Edgar Allan Poe, Villiers de l'Isle Adam, Léon Bloy, Paul Verlaine, Lautréamont, Eugenio de Castro ou José Martí (este último é o único autor mencionado que escribiu a súa obra en castelán). O predominio da cultura francesa é máis que evidente. Darío escribiu: O Modernismo non é outra cousa que o verso e a prosa casteláns pasados polo fino bortel do bo verso e da boa prosa franceses.
Non quere isto dicir, con todo, que a literatura castelá non tivese importancia na súa obra. Deixando á parte a época inicial, anterior a Azul..., na que a súa poesía é en gran medida debedora dos grandes nomes da poesía española do século XIX, como Núñez de Arce ou Campoamor, Darío foi un grande admirador de Bécquer. Os temas españois están moi presentes na súa produción xa desde Prosas profanas (1896) e, moi especialmente, desde a segunda viaxe a España, en 1899. Consciente da decadencia do español tanto na política como na arte (preocupación que compartiu coa chamada Xeración do 98 española), inspírase con frecuencia en personaxes e elementos do pasado. Así ocorre, por exemplo, na Letanía de nuestro señor Don Quijote, poema incluído en Cantos de vida y esperanza (1905), no que se exalta o idealismo de Don Quijote.
En canto ós autores doutras linguas, debe mencionarse a profunda admiración que sentía por tres autores estadounidenses: Emerson, Poe e Whitman.
Evolución
A evolución poética de Rubén Darío está marcada pola publicación dos libros que a crítica recoñeceu como as súas obras fundamentais: Azul... (1888), Prosas profanas y otros poemas (1896) e Cantos de vida y esperanza (1905).
En Abrojos, publicado xa en Chile, a influencia máis acusada é a do español Ramón de Campoamor. En canto a Rimas, publicado tamén en Chile o mesmo ano, foi escrito para un concurso de composicións a imitación das Rimas de Bécquer, polo que non é estraño que o seu ton intimista sexa moi similar ó das composicións do poeta sevillano. Consta de só catorce poemas, de ton amoroso, cuns procedementos expresivos (estrofas de pé quebrado, anáforas, antítese etc.) caracteristicamente becquerianos.
Azul... (1888), considerado o libro inaugural do Modernismo hispanoamericano, recolle tanto relatos en prosa como poemas, cunha variedade métrica que chamou a atención da crítica. Presenta xa algunhas preocupacións características de Darío, como a expresión da súa insatisfacción ante a sociedade burguesa (véxase, por exemplo, o relato "El rey burgués"). En 1890 viu a luz unha segunda edición do libro, aumentada con novos textos, entre eles unha serie de sonetos en alexandrinos.
A etapa de plenitude do Modernismo e da obra poética dariana márcaa o libro Prosas profanas y otros poemas, colección de poemas na que a presenza do erótico é máis importante, e do que non está ausente a preocupación por temas esotéricos (como no longo poema "Coloquio de los centauros"). Neste libro está xa toda a imaxinería exótica propia da poética dariana: a Francia do século XVIII, a Italia e a España medievais, a mitoloxía grega etc.
En 1905, Darío publicou Cantos de vida y esperanza, que anuncia unha liña máis intimista e reflexiva dentro da súa produción, sen renunciar ós temas que se converterían en sinais de identidade do Modernismo. Asemade, aparece na súa obra a poesía cívica, con poemas como "A Roosevelt", unha liña que se acentuará en El canto errante (1907) e en Canto a la Argentina y otros poemas (1914). O trazo intimista da súa obra acentuarase, en troques, en Poema del otoño y otros poemas (1910), onde amosa unha sinxeleza formal sorprendente na súa obra.
Non tódolos poemas de Darío foron recollidos en libros en vida do poeta. Moitos deles, aparecidos unicamente en publicacións periódicas, foron recompilados após a súa morte.