cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Voo 60 de All Nippon Airways
Accidente
Habitantes da costa e o piloto doutro avión dixeron que viron chamas no ceo ao redor das 7 p.m., o momento no que o aparello tiña que aterrar. Despois pescadores e barcos da Forza de Defensa do Xapón comezaron a recoller corpos das turbias augas da baía. Recolleran uns 20 corpos cando un portavoz da aeroliña anunciou que se atopara a fuselaxe con ducias de corpos dentro. Dixo que crían que todos os ocupantes estaban mortos. Os ganchos de carga dun barco da Garda Costeira levantaron os restos.
A cola do aparello, incluídos polos menos dous dos tres motores, o estabilizador vertical e o estabilizador vertical recuperáronse case intactos. O resto do aparello desintegrouse durante o impacto. Os 133 mortos converteron o accidente no peor cun único avión implicado da época, ademais de ser o segundo peor en xeral detrás da colisión de 1960 en Nova York. A causa do accidente nunca foi determinada.
Aminata Sow Fall
Aminata Sow Fall, nada en Saint-Louis en 1941, é unha escritora senegalesa.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia acomodada, estudou na súa cidade ata que marchou a Dakar para rematar o ensino secundario, estudou letras modernas en Francia e logo de casar en 1963 regresou ao Senegal e dedicouse ao ensino e pertenceu á Comisión Nacional para a Reforma do Ensino do Francés. Entre 1979 e 1983 traballou para o Ministerio de Cultura.
Castrigo, Ortoño, Ames
Castrigo é un lugar da parroquia de Ortoño no concello coruñés de Ames na comarca de Santiago. Tiña 60 habitantes no ano 2009 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 32 eran homes e 28 mulleres.
Education, Education, Education & War
Education, Education, Education & War é o quinto disco de estudio da banda de rock británica Kaiser Chiefs, lanzado o 31 de marzo do 2014, e producido por Ben H. Allen III. É o primeiro disco dos Kaiser Chiefs gravado cun novo batería, Vijay Mistry.
Aeroporto de Pamplona
O Aeroporto de Pamplona (IATA: PNA, OACI: LEPP) é un aeroporto xestionado por Aena, situado a 6 km da cidade de Pamplona, capital de Navarra, entre os concellos de Noain e Ezkirotz.
Beside You in Time
Beside You in Time é un vídeo ao vivo da banda estadounidense de rock industrial Nine Inch Nails, publicado en Europa o 26 de febreiro do 2007 e nos Estados Unidos ao día seguinte. O vídeo documenta a xira do ano 2006 Live: With Teeth, e está dispoñible en formatos DVD, HD DVD e Blu-ray. Unha versión editada do vídeo foi emitida pola canle The 101 Network en marzo de 2007.
O vídeo é a última edición de Nothing Records, que desapareceu tras a edición do mesmo. Tamén é o derradeiro álbum de Nine Inch Nails en incluír o adhesivo "Parental Advisory Explicit Content".
Ensaios no estudio en 2005
Hai tamén unha galería de imaxes e varios vídeos extra: dous vídeos musicais con son envolvente, que anteriormente foron editados en sinxelos en DVD, e tres temas filmados durante os ensaios da banda.
Khakassia
A República de Khakassia (Респу́блика Хака́сия; en khakas Хакас Республиказы), ou Khakassia (Хака́сия), é unha república rusa. A súa capital é a cidade de Abakán. A poboación da república é de 532.403 (Censo de 2010).
Segmento F
200px|miniatura|[[Mercedes-Benz Clase S, un automóbil de luxo do segmento F]] 200px|miniatura|BMW Serie 7, un automóbil de turismo do segmento F.
O segmento F é un segmento de automóbiles que se sitúa por encima do E. Estes vehículos miden polo menos 5´00 m e son máis potentes, luxosos e custosos que os de segmentos anteriores.
Algúns modelos presentes no mercado actual son os Mercedes-Benz Clase S e Clase CL, o Ford Fairlane, o Lincoln town car, o BMW Serie 7, o Lincoln MKS, o Cadillac DTS, o Audi A8, o Jaguar XJ, o Cadillac STS, o Lexus LS, o Maserati Quattroporte, o Volkswagen Phaeton, os Bentley Flyng Spur e Azure (e a súa variante, o Brooklands), o Kia Opirus, o Honda Legend e o Porsche Panamera.
Un todo terreo equivalente en tamaño a un turismo do segmento F adóitase denominar "todo terreo grande"; polo xeral, teñen tres filas de asentos e un maleteiro máis grande que o de todo terreos máis pequenos, como o Audi Q7, o Mercedes-Benz Clase GL, o Lexus LX, o Cadillac Escalade, o Lincoln Navigator, o Range Rover e o Toyota Land Cruiser.
Togo nos Xogos Olímpicos
Togo participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1972, e dende entón competiu na maioría dos Xogos Olímpicos de Verán, agás en 1976 e 1980. O país gañou a súa primeira medalla olímpica nos Xogos Olímpicos de 2008, cando Benjamin Boukpeti gañou o bronce na proba K1 kayak slálom.
Togo fixo o seu debut nos Xogos de Inverno en Sochi en 2014, onde enviou dous atletas para competir.
Dolmen de Pedra Cuberta
miniatura|250px|Dolmen de Pedra Cuberta. O dolmen de Pedra Cuberta atópase na parroquia de Treos, no concello de Vimianzo, preto da aldea do Arxomil.
Descrición
É de grandes proporcións cun corredor de entrada de máis de seis metros (6,6 m) de longo e cunha altura de case dous metros (1,80 m). Fáltalle a lousa de cobertura da cámara principal. Nel atopouse a pintura dun ídolo en cores vermella e negra sobre branco.
As pinturas realizáronse sobre unha capa de cor branco, probabelmente caolín, utilizando o negro e o vermello. O vermello preparouse con óxidos de ferro e o negro con carbón vexetal aglutinados con albumina de ovo. Son formas xeométricas e liñas onduladas en vertical e horizontal, círculos concéntricos e triángulos.
Están dispostas en tres faixas horizontais, igual que no dolmen de Dombate. Na inferior vense dúas faixas paralelas longas de cor vermella con forma de ondas de perfís rectos que parecen zigzags nuns lados e arcos superpostos noutros. Sepárase da media por dúas faixas, unha negra e outra vermella e con liñas onduladas negras por debaixo. Conta con liñas verticais grosas. A faixa superior sepárase cunha liña negra en zigzag e triángulos e nela vense liñas onduladas, zigzags, orlas de cor vermella, círculos concéntricos e trapecios.
Estas decoracións son continuas e abarcan a totalidade do monumento, corredor e cámara.
Investigacións e divulgación
Foi declarado Ben de Interese Cultural en abril de 2011.
Guerra civil finlandesa
A guerra civil finlandesa foi un conflito polo liderado e control de Finlandia durante o período de transición que viviu o país desde que deixou de ser un Gran Ducado do Imperio ruso para converterse nun estado independente. O enfrontamento tivo lugar no contexto da axitación nacional, política e social causada pola primeira guerra mundial e a revolución rusa de 1917. Dun lado se encontraban as forzas socialdemócratas, dirixidas pola delegación popular de Finlandia, comunmente coñecidos como «vermellos» (punaiset). Doutro lado se encontraban as forzas do senado, controladas desde o outono anterior polos conservadores —que pretendían manter o statu quo; é dicir, conservar a independencia e a monarquía constitucional sen parlamentarismo—, popularmente coñecidos como «brancos» (valkoiset). As forzas paramilitares dos Gardas Vermellos, compostas por traballadores industriais e agrarios, controlaron as cidades e os centros industriais do sur de Finlandia. Pola súa banda, as forzas dos Gardas Brancos, compostas por granxeiros e outros membros das clases sociais media e alta, controlaban o rural no centro e norte do país.
Nos anos anteriores ao conflito, a sociedade finlandesa experimentara un gran crecemento da poboación, unido a industrialización, pre-urbanización e o incremento dun exhaustivo movemento obreiro. Os sistemas políticos e gobernamentais do país estaban aínda nunha fase inestable de modernización e democratización. As condicións socioeconómicas e de educación na poboación melloraban de xeito gradual, así como o pensamento nacional e a vida cultural espertaron.
A primeira guerra mundial deu lugar ao colapso do Imperio ruso, provocando un baleiro de poder no Gran Ducado de Finlandia. A subsecuente loita polo poder levou á militarización e escalada da crise entre o movemento obreiro de esquerdas e os conservadores. Os Vermellos levaron a cabo sen éxito unha ofensiva en febreiro de 1918, co apoio da Rusia soviética. A contraofensiva dos Brancos comezou en marzo, recibindo o apoio militar do imperio alemán desde abril. Os enfrontamentos decisivos foron as batallas de Tampere e Viborg (Viipuri; Viborg), gañadas polos Brancos, e as batallas de Helsinqui e Lahti, gañada polas tropas alemás, o que deu lugar a vitoria dos Brancos e as forzas alemás na contenda. A violencia política tamén formou parte do enfrontamento. Arredor de 12 500 prisioneiros de guerra Vermellos morreron de desnutrición e enfermidades nos campos de prisioneiros. Arredor de 39 000 persoas, das cales 36 000 eran finlandeses, morreron no conflito.
Finlandia pasou de estar na esfera de influencia rusa á alemá. O senado conservador intentou establecer unha monarquía finlandesa, cun rei alemán: o príncipe Frederico Carlos de Hesse-Kassel, pero, tras a derrota alemá na Gran Guerra, Finlandia emerxeu como unha república democrática independente.
A guerra civil segue sendo o evento máis controvertido e emocional na historia da Finlandia moderna, e existiron disputas sobre o nome que debía dárselle ao conflito. Desarticulou a economía finlandesa e dividiu o aparato político e á nación finlandesa durante moitos anos, aínda que finalmente se logrou chegar á cohesión a través de compromisos sociais baseados na moderación política e relixiosa, así como grazas á recuperación económica que viviu o país tras a posguerra.
Políticas internacionais
O principal factor detrás da guerra civil finlandesa foi a crise xurdida como consecuencia da primeira guerra mundial. Baixo a presión da Gran Guerra, o imperio ruso colapsou, dando lugar ás Revolucións de Febreiro e Outubro de 1917. Isto provocou un baleiro de poder e a subsecuente loita polo poder na Europa Oriental. O Gran Ducado de Finlandia, que pertencera ao Imperio ruso entre 1809 e 1917, quedou inmerso nese caos. Con menor importancia xeopolítica que a ruta Moscova-Varsovia, Finlandia, illada polo mar Báltico foi un lugar relativamente tranquilo ata comezos de 1918. A guerra entre o imperio alemán e Rusia tan só tivera efectos indirectos sobre o pobo finlandés. Desde finais do século XIX, o Gran Ducado convertérase nunha importante fonte de materias primas, produtos industriais, comida e man de obra para a crecente capital imperial rusa, San Petersburgo, e a primeira guerra mundial resaltou ese papel. Estratexicamente, o territorio finlandés era a parte de menor importancia da entrada estoniano-finlandesa e zona de amortiguamento para e de San Petersburgo a través da área de Narva, o golfo de Finlandia e o istmo de Carelia.
O imperio alemán vía a Europa oriental, e principalmente a Rusia, como unha gran fonte de materias primas e produtos vitais, tanto durante a primeira guerra mundial como no futuro. Alemaña estaba explotando os seus recursos ao máximo nunha guerra con dúas frontes, e tratou de dividir a Rusia dando apoio financeiro aos grupos revolucionarios, como os bolxeviques e o Partido Social-Revolucionario, e as faccións radicais e separatistas, como o movemento activista nacional finlandés de tendencia pro-xermánica. Empregáronse entre 30 e 40 millóns de marcos neste obxectivo. O control da área finlandesa permitiría ao exército imperial alemán penetrar en Rusia ata Petrogrado e a península de Kola, unha rexión rica en materias primas para a industria mineira. Finlandia posuía grandes reservas de minerais e unha industria forestal ben desenvolvida.
Entre 1809 e 1898, no período coñecido como Pax Russica, a autoridade periférica dos finlandeses aumentou gradualmente, e as relacións ruso-finlandesas foron excepcionalmente pacíficas en comparación con outras partes do Imperio ruso. A derrota de Rusia na guerra de Crimea na década de 1850, deu lugar a varios intentos de acelerar a modernización do país. Isto causou máis de 50 anos de progreso económico, industrial, cultural e educativo no Gran Ducado de Finlandia, incluíndo unha mellora no status da lingua finesa. Todo isto estimulou o nacionalismo finlandés e a unidade cultural a través da creación do movemento Fennoman, que limitaba aos finlandeses á administración local e deu lugar á idea de que o Gran Ducado era un estado cada vez máis autónomo no Imperio ruso.
En 1899, o Imperio ruso comezou unha política de integración a través da rusificación de Finlandia. O fortalecido poder central pan-eslavista tratou de unificar a "Unión Dinástica Multinacional rusa" a medida que a situación estratéxica e militar de Rusia se vía en maior perigo debido ao crecemento de Alemaña e o Xapón. Os finlandeses chamaron a este período de maior control militar e administrativo como "o primeiro período da opresión" e, por primeira vez, os políticos finlandeses deseñaron plantes para a desconexión con Rusia ou a soberanía para Finlandia. Na loita en contra da integración, activistas de varias seccións da clase obreira e a intelligentsia sueco-falante levaron a cabo varios actos terroristas. Durante a primeira guerra mundial e o aumento do xermanismo, os pro-suecos, coñecidos como Svecomans, comezaron a súa colaboración encuberta coa Alemaña imperial e, desde 1915 ata 1917, un batallón Jäger formado por 1 900 voluntarios finlandeses recibiu adestramento en Alemaña.
Políticas domésticas
Entre as principais razóns do incremento das tensións políticas entre os finlandeses estaban o goberno autocrático do tsar de Rusia e o sistema de clases non democrático dos estamentos. O sistema estamental orixinouse baixo o réxime do imperio sueco que gobernou sobre Finlandia antes da conquista por parte de Rusia e dividía á poboación economicamente, socialmente e politicamente. A poboación finlandesa creceu rapidamente durante o século XIX (dos 860 000 habitantes en 1810 aos 3 130 000 en 1917), e xurdiu unha nova clase de traballadores agrarios e industriais, así como de pequenos granxeiros, durante este período. A revolución industrial foi rápida en Finlandia, a pesar de ter comezado despois que no resto da Europa Occidental. A industrialización financiouse polo estado e diminuíronse algúns dos problemas asociados co proceso industrial con accións administrativas. Entre os traballadores urbanos, os problemas socio-económicos incrementaron durante os períodos de depresión industrial. A posición dos traballadores rurais empeorou tras o final do século XIX, a medida que as granxas eran máis eficientes e orientadas ao mercado e o desenvolvemento da industria non tiña a suficiente forza para utilizar o rápido crecemento de poboación do campo.
A diferenza entre as culturas escandinavo-finlandesa, propia dos pobos fino-úgricos, e a ruso-eslava afectou á natureza da integración nacional finlandesa. Os estratos sociais máis altos tomaron o liderado e obtiveron autoridade nos asuntos domésticos de mans do tsar de Rusia en 1809. Os estamentos planificaron a construción dun estado finlandés cada vez máis autónomo, dirixido pola elite e a intelligentsia. O movemento Fennoman aspiraba a incluír as persoas comúns nun papel non político; o movemento obreiro, as asociacións xuvenís e o movemento de temperanza estaban dirixidos inicialmente "desde arriba".
Entre 1870 e 1916 a industrialización mellorou gradualmente as condicións sociais e a confianza dos traballadores. Porén, mentres que o nivel de vida da maioría da poboación mellorou en termos absolutos, a brecha entre ricos e pobres aumentou considerablemente. Os estratos sociais máis baixos comezaron a preocuparse pola situación socio-económica e as cuestións políticas, comezando a interactuar coas ideas do socialismo, o socioliberalismo e o nacionalismo. As iniciativas dos traballadores e as respostas das autoridades intensificaron o conflito social en Finlandia. miniatura|esquerda|250px|Tampere en 2015. A cidade foi un dos centros ideolóxicos da folga xeral 1905 e un dos baluartes estratéxicos da guerra civil finlandesa. O movemento laborista finlandés, que xurdira a finais do século XIX da temperanza, os movementos relixiosos e a Fennomania, tiña un carácter nacionalista e de clase traballadora. Entre 1899 e 1906, o movemento fíxose independente, afastándose do pensamento paternalista dos Fennonman, e que foi representado polo Partido Socialdemócrata de Finlandia establecido en 1899. O activismo dos traballadores foi unha forma de opoñerse directamente á rusificación e ao desenvolvemento de políticas que arranxaran os problemas domésticos e responderan ás demandas de democracia. Isto foi unha reacción á disputa doméstica, comezada na década de 1880, entre a nobreza burguesa finlandesa e o movemento obreiro acerca do dereito de sufraxio universal.
A pesar das súas obrigas como habitantes obedientes, pacíficos e apolíticos no Gran Ducado –quen tan só unhas décadas antes, aceptaron o sistema de clases como orde natural das súas vidas–, os plebeos comezaron a exixir os seus dereitos civís e de cidadanía na sociedade finlandesa. A loita de poder entre os estamentos finlandeses e a administración imperial rusa deixou lugar a un modelo concreto e espazo libre para o movemento obreiro. Por outra banda, debido a centenaria tradición e experiencia da autoridade administrativa, os membros elite finlandesa víanse a si mesmos como os líderes naturais da nación. O conflito político pola democracia resolveuse fóra de Finlandia, a través da política internacional: o Imperio Ruso fracasou na súa guerra contra o Xapón que desembocou na Revolución Rusa de 1905 e a unha folga xeral en Finlandia. Nun intento de calmar o malestar xeral entre a poboación, o sistema de estamentos foi abolido en polo Parlamento de Finlandia, por medio da reforma parlamentaria de 1906. A folga xeral aumentou o apoio aos socialdemócratas dun xeito considerable. O partido abarcou un porcentaxe de poboación maior que calquera outro movemento socialista no mundo.
A reforma de 1906 supuxo un gran salto cara a liberalización social e política da maioría dos finlandeses, a pesar de que a dinastía rusa dos Romanov era a máis autocrática e conservadora de Europa. Os finlandeses adoptaron un sistema parlamentario unicameral, o Parlamento de Finlandia (en eduskunta, en riksdag) con sufraxio universal. O número de votantes aumentou dos 126 000 aos 1 273 000, incluíndo ás mulleres. A reforma deu lugar a que os socialdemócratas obtiveran arredor do 50% do voto popular. A pesar destes avances, o tsar Nicolao II de Rusia logrou a súa autoridade tras finalizar a crise de 1905 e implantou no Gran Ducado o programa de rusificación a partir de 1908. Os finlandeses chamaron a esta etapa o segundo período de opresión, pois o tsar neutralizou o poder do parlamento finlandés ata 1917. As autoridades rusas disolveron a asemblea, ordenaron a celebración de eleccións parlamentarias case anualmente, e determinaron a composición do Senado, que non mantivo correlación do Parlamento.
A capacidade do parlamento finlandés de resolver os problemas socio-económicos viuse frustrada pola confrontación entre os case analfabetos plebeos e os antigos estamentos. Outro conflito avivouse cando os patróns denegaron as negociacións colectivas e o dereito dos sindicatos a representar aos traballadores. O proceso parlamentario decepcionou ao movemento obreiro, pero debido a que o dominio sobre o parlamento e a lexislación era a forma máis doada para os traballadores de obter unha sociedade máis equitativa, identificáronse a si mesmos como o Estado. O conxunto das políticas domésticas deron lugar a unha loita polo liderado do estado finlandés durante dez anos ata o colapso do Imperio Ruso.
Revolución de Febreiro
miniatura|Manifestación na [[Praza do Senado, Helsinqui|praza do Senado de Helsinqui. Os encontros masivos e as folgas locais de comezos de 1917 deron lugar a unha folga xeral en apoio da loita polo poder do estado finlandés e polo aumento a dispoñibilidade de alimentos.]] O segundo período de rusificación finalizou o 15 de marzo de 1917 co estoupido da Revolución de Febreiro, que acabou destronando ao tsar Nicolao II. O colapso do sistema imperial debeuse, entre outros motivos, ás derrotas militares, o abafamento pola duración e dificultades da Gran Guerra, a colisión entre o réxime máis conservador de Europa e os desexos da poboación rusa de modernización. O poder do tsar foi transferido á Duma Estatal e ao novo goberno provisional. Porén, a autoridade do novo goberno viuse ameazada pola influencia do Soviet de Petrogrado, o que deu lugar a un poder dobre no país.
A Revolución de Febreiro detivo o auxe económico finlandés causado pola economía de guerra rusa durante a primeira guerra mundial. O colapso nos negocios levou ao desemprego e a unha alta inflación, mais as persoas empregadas tiveron a oportunidade de resolver problemas nos lugares de traballo. A clase obreira reclamou unha xornada laboral de oito horas, mellores condicións laborais e salarios máis altos, que levaron a manifestacións e grandes folgas na industria e na agricultura.
Batalla polo liderado
miniatura|esquerda|Soldados rusos en Helsinqui. Antes de 1917 mantiñan a estabilidade en Finlandia, logo da [[Revolución de Febreiro, as tropas rusas convertéronse nunha fonte de malestar social.]] A aprobación do proyecto de lei do Senado de Tokoi chamada "Lei do Poder Supremo" (laki Suomen korkeimman valtiovallan käyttämisestä, máis comunmente coñecida como valtalaki; maktlagen) en xullo de 1917, desencadenou na crise clave na loita polo poder entre socialdemócratas e conservadores. A caída do Imperio Ruso abriu a cuestión de quen terra a autoridade política soberana no antigo Gran Ducado. Logo de décadas de decepcións políticas, a Revolución de Febreiro ofreceulles aos socialdemócratas finlandeses unha oportunidade para gobernar; tiñan a maioría absoluta do Parlamento. Os conservadores estaban alarmados polo continuo aumento da influencia dos socialistas dende 1899, que chegou ao seu punto máximo en 1917.
A "Lei do Poder Supremo" incorporou un plano dos socialistas para aumentar substancialmente o poder do Parlamento, como reacción ao liderado non parlamentario e conservador do Senado de Finlandia entre 1906 e 1916. O proxecto de lei promoveu a autonomía finlandesa nos asuntos internos: o Goberno Provisional Ruso só lle permitiu o dereito a controlar as políticas exteriores e militares de Finlandia. A Acta foi adoptada co apoio do Partido Socialdemócrata, a Liga Agraria, parte do Partido Xove Finlandés e algúns activistas ansiosos pola soberanía finlandesa. Os conservadores opuxéronse ao progetto de lei e algúns dos representantes máis dereitistas renunciaron ao Parlamento.
En Petrogrado, o plan socialdemócrata tiña o apoio dos bolxeviques. Estiveran plantexando unha revolta en contra do Goberno Provisional dense abril de 1917, e as manifestacións prosoviéticas durante as Xornadas de Xullo fixeron que os asuntos se puxeran de manifesto. O Soviet de Helsinqui e o Comité Rexional dos Soviets de Finlandeses, liderado polo bolxevique Ivar Smilga, ambos comprometidos coa defensa do Parlamento de Finlandia se este era ameazado cun ataque. Con todo, o Goberno Provisional continuou tendo apoio suficiente no exército ruso para sobrevivir e a medida que o movemento na rúa diminuía, Vladimir Lenin fuxiu a Carelia. A raíz destes eventos, a "Lei do Poder Supremo" foi anulada e os socialdemócratas tinalmente botáronse atrás; enviáronse máis tropas rusas a Finlandia e, coa cooperación e insistencia dos conservadores finlandeses, disolveuse o Parlamento e anunciáronse novas eleccións.
Nas eleccións de outubro de 1917, os socialdemócratas perderon a súa maioría absoluta, o que radicalizou o movemento obreiro e unha diminución do apoio á política moderada. A crise de xullo de 1917 non provocou a Revolución Vermella de xaneiro de 1918 por si soa, mais xunto cos desenvolvementos políticos baseados na interpretación dos comunistas das ideas do movemento Fennoman e o socialismo, os eventos favoreceron unha revolución finlandesa. Para gañar o poder, os socialistas tiñan que gañar o Parlamento.
A Revolución de Febreiro provocou a perda da autoridade institucional en Finlandia e a disolución da forza policial, creando medo e incerteza. En resposta, tanto a dereita como a esquerda reuniron os seus propios grupos de seguridade, que inicialmente eran locais e en boa medida desarmados. A finais de 1917, logo da disolución do Parlamento, en ausencia dun goberno forte e forzas nacionais armadas, os grupos de seguridade comezaron a asumir un carácter máis amplo e paramilitar. As Gardas Civís (suojeluskunnat; skyddskåren; literalmente "corpos de protección") e as Gardas Brancas posteriores (valkokaartit; vita gardet) foron organizadas por homes de influencia locais: académicos conservadores; industriais; terratenentes, e activistas. A Garda de Orde dos Traballadores (työväen järjestyskaartit; arbetarnas ordningsgardet) e a Garda Vermella (punakaartit; röda gardet) foron recrutadas a través das seccións locais do partido socialdemócrata e dos sindicatos de traballadores.
Revolución de Outubro
A Revolución de Outubro do 7 de novembro de 1917 levada a cabo polos bolxeviques e Vladimir Lenin transferiu o poder político de Petrogrado aos socialistas radicais de esquerda. A decisión do goberno alemán de conceder un salvoconduto a Lenin e os seus compañeiros dende o seu exilio en Suíza ata Petrogrado en abril de 1917 foi un éxito. Un armisticio entre Alemaña e o réxime bolxevique entrou en vigor o 6 de decembro e as negociacións de paz comezaron o 22 de decembro de 1917 en Brest-Litovsk.
Novembro de 1917 converteuse noutra liña divisoria na rivalidade de 1917-1918 polo liderado en Finlandia. Logo da disolución do Parlamento de Finlandia, a polarización entre os socialdemócratas e os conservadores incrementouse notablemente e o período foi testemuña da aparición da violencia política. Un traballador agrícola recibiu un disparo durante unha folga local o 9 de agosto de 1917 en Ypäjä, e un membro da Garda Civil foi asasinado nunha crise política en Malmi o 24 de setembro. A Revolución de Outubro interrompeu a tregua informal entre os finlandeses non socialistas e o Goberno Provisional Ruso. Logo dunha discusión política sobre como reaccionar ante a revolta, a maioría dos políticos aceptaron unha proposta de compromiso de Santeri Alkio, o líder da Liga Agraria. O Parlamento tomou o poder soberano en Finlandia o 15 de novembro de 1917 baseándose na "Lei do Poder Supremo" dos socialistas e ratificou as súas propostas dunha xornada laboral de oito horas e o sufraxio universal nas eleccións locais, a partir de xullo de 1917.
miniatura|esquerda|Soldados da paramilitar [[Garda Branca (Finlandia)|Garda Branca en Leinola, un suburbio de Tampere]] O 27 de novembro designouse o goberno puramente non socialista liderado polos conservadores de Pehr Evind Svinhufvud. Este nomeamento foi tanto unha meta a longo prazo dos conservadores como unha resposta aos desafíos do movemento obreiro durante novembro de 1917. As principais aspiracións de Svinhufvud eran separar a Finlandia de Rusia, fortalecer aos Gardas Civís, e devolver unha parte da nova autoridade do Parlamento ao Senado. O 31 de agosto de 1917 había 149 Gardas Civís en Finlandia, contando as unidades locais e Gardas Brancos subsidiarios nas cidades e comunas rurais; 251 o 30 de setembro; 315 o 31 de outubro; 380 o 30 de novembro e 408 o 26 de xaneiro de 1918. O primeiro intento de adestramento militar serio das Gardas foi o estabelecemento dunha escola de cabalaría de 200 efectivos na propiedade rústica de Saksanniemi, nas proximidades da cidade de Porvoo, en setembro de 1917. A vangarda dos Jägers finlandeses e o armamento alemán chegaron a Finlandia durante os meses de outubro e novembro de 1917 no cargueiro Equity e o submarino alemán UC-57; en torno a 50 Jägers regresaran a Finlandia a finais de 1917.
Logo das derrotas políticas en xullo e outubro de 1917, os socialdemócratas presentaron un programa intransixente chamado "Demandamos" (Me vaadimme; Vi kräver) o 1 de novembro, para premer polas concesións políticas. Insistiron nun regreso ao status político anterior á disolución do Parlamento en xullo de 1917, a disolución das Gardas Civís e eleccións para crear unha Asemblea Constituínte Finlandesa. O programa fracasou e os socialistas iniciaron unha folga xeral entre o 14 e o 19 de novembro para incrementar a presión política sobre os conservadores, que se opuxeran á "Lei do Poder Supremo" e a proclamación parlamentaria do poder soberano o 15 de novembro.
A revolución converteuse no obxectivo dos socialistas radicalizados logo de perder o control político, e os acontecementos de novembro de 1917 deron pulo a un levantamento socialista. Nesta fase, Lenin e Stalin, ameazados en Petrogrado, instaron aos socialdemócratas a tomar o poder en Finlandia. A maioría dos socialistas finlandeses eran moderados e preferían métodos parlamentarios, o que levou aos bolxeviques a etiquetalos como "revolucionarios reticentes". A reticencia diminuíu a medida que a folga xeral semellaba ofrecer unha importante canle de influencia para os traballadores do sur de Finlandia. O liderado da folga votou por unha maioría estreita comezar unha revolución o 16 de novembro, mais o levantamento tivo que ser cancelado o mesmo día debido á falta de revolucionarios activos para executalo.
miniatura|Tropas da compañía paramilitar da [[Garda Vermella (Finlandia)|Garda Vermella de Tampere en 1918.]] A finais de novembro de 1917, os socialistas moderados entre os socialdemócratas gañaron unha segunda votación sobre os radicais nun debate sobre medios revolucionarios fronte a parlamentarios, mais cando trataron de aprobar unha resolución para abandonar por completo a idea dunha revolución socialista, os representantes e algúns líderes influentes do partido rexeitárono. O movemento obreiro finlandés quería manter a súa propia forza militar e manter aberta a vía revolucionaria. Os vacilantes socialistas finlandeses decepcionaron a V. I. Lenin e ao mesmo tempo, el comezou a alentar aos bolxeviques finlandeses en Petrogrado.
Entre o movemento obreiro, unha consecuencia máis marcada dos acontecementos de 1917 foi o ascenso das Gardas de Orde dos Traballadores. Había entre 20 e 60 gardas separadas entre o 31 de agosto e o 30 de setembro de 1917, mais en outubro, logo da derrota nas eleccións parlamentarias, o movemento obreiro finlandés proclamou a necesidade de crear máis unidades de traballadores. O anuncio deu lugar a unha vaga de recrutamentos: o 31 de outubro o número de gardas era de entre 100 e 150; 342 o 30 de novembro de 1917 e 375 o 26 de xaneiro de 1918. Desde maio de 1917, as organizacións paramilitares de esquerda medraran en dúas fases, a maior parte delas como Gardas da Orde de Traballadores. A minoría eran Gardas Vermellas, estas eran en parte grupos clandestinos formados in cidades industrializadas e centros industriais, como Helsinqui, Kotka e Tampere, baseados nas Gardas Vermellas orixinais que se formaran entre 1905 e 1906 en Finlandia.
A presenza de dúas forzas armadas opostas creou un estado cun poder dual e soberanía dividida na sociedade finlandesa. A ruptura definitiva entre as gardas estalou durante a folga xeral: os Vermellos executaron varios opoñentes políticos no sur de Finlandia e tiveron lugar os primeiros enfrontamentos armados entre Brancos e Vermellos. En total, contabilizáronse 34 vítimas. Co tempo, as rivalidades políticas de 1917 conduciron a unha carreira armamentística e a unha escalada cara á guerra civil.
Independencia de Finlandia
A desintegración de Rusia ofreceulle ao pobo finlandés unha oportunidade histórica para conseguir a súa independencia. Logo da Revolución de Outubro, os conservadores estaban ansiosos pola secesión de Rusia para controlar a esquerda e minimizar a súa influencia por parte dos bolxeviques. Os socialistas eran escépticos sobre a soberanía baixo un goberno conservador, mais temían perder apoio entre os traballadores nacionalistas, especialmente despois de ter prometido unha maior liberdade nacional a través da "Lei do Poder Supremo". Finalmente, ambas faccións políticas apoiaron unha Finlandia independente, a pesar do forte desacordo sobre a composición do liderado da nación.
O nacionalismo convertérase nunca "relixión cívica" en Finlandia a finais do século XIX, mais o obxectivo durante a folga xeral de 1905 era o regreso á autonomía de 1809–1898, non a independencia total. En comparación co réxime unitario sueco, o poder doméstico dos finlandeses aumentara baixo o dominio do menos uniforme dominio ruso. Economicamente, o Gran Ducado de Finlandia beneficiouse de ter un orzamento nacional independente, un banco central con moeda nacional, o marco finlandés (emitido por primeira vez en 1860), e a organización aduaneira e o progreso industrial de 1860–1916. A economía dependía do enorme mercado ruso e a separación podería interromper a rendible zona financeira finlandesa. O colapso económico de Rusia e a loita polo poder do estado finlandés en 1917 foron algúns dos factores que puxeron a soberanía de Finlandia no primeiro plano.
miniatura|O recoñecemento da independencia finlandesa por parte dos bolxeviques. Uns minutos antes da medianoite do 31 de decembro de 1917, dous homes con dúas visións do mundo opostas, [[Pehr Evind Svinhufvud|Svinhufvud e Lenin estrecharon as súas mans. ]] O Senado presidido Svinhufvud propuxo a declaración de independencia de Finlandia o 4 de decembro de 1917 e o Parlamento aprobouna o 6 de decembro. Os socialdemócratas votaron en contra da proposta do Senado, menores presentaban unha declaración alternativa de soberanía. O establecemento dun estado independente non era unha conclusión garantida para a pequena nación finlandesa. O recoñecemento de Rusia e outras potencias mundiais foi esencial; Svinhufvud aceptou que tiña que negociar con Lenin para obter o recoñecemento. Os socialistas, téndose mostrado reticentes a entrar en negociacións cos dirixentes rusos en xullo de 1917, enviaron dúas delegacións a Petrogrado para solicitar que Lenin aprobara a soberanía finlandesa.
En decembro de 1917, Lenin estaba sometido a unha intensa presión para concluír as negociacións de paz en Brest-Litovsk con Alemaña e o goberno bolxevique estaba en crise, cunha administración inexperta e o exército desmoralizado, que facían fronte a poderosos opoñentes políticos e militares. Lenin calculou que os bolxeviques poderían loitar polas partes centrais de Rusia, pero tiveron que renunciar a algúns territorios periféricos, incluída Finlandia na esquina xeopolítica menos importante do noroeste. Como resultado, a delegación de Svinhufvud conseguiu a concesión de soberanía de Lenin o 4 de xaneiro de 1918.
A comezos da guerra civil, Austria-Hungría, Dinamarca, Francia, Alemaña, Noruega, Suecia e Suíza recoñeceran a independencia de Finlandia. O Reino Unido e os Estados Unidos de América non a aprobaron; esperaron e vixiaron as relacións entre Finlandia e Alemaña (o principal inimigo dos Aliados), coa esperanza de anular o réxime de Lenin e devolver a Rusia á Guerra contra o Imperio Alemán. Ao mesmo tempo, os alemáns aceleraron a separación de Finlandia e Rusia para mover ao país á súa esfera de influencia.
A guerra
miniatura|esquerda|O xeneral [[Carl Gustaf Emil Mannerheim|C. G. E. Mannerheim en 1918, cun brazalete no que se aprecia o escudo de Finlandia]]
Escalada
A escalada final cara á guerra comezou a principios de xaneiro de 1919, cando cada acción política ou militar dos Vermellos ou os Brancos resultaba nun contraataque do outro bando. Ambas partes xustificaban as súas accións como medidas defensivas, particularmente para os seus propios partidarios. Á esquerda, a vangarda do movemento eran as Gardas Vermellas de Helsinqui, Kotka e Turku; estas lideraron aos Vermellos rurais e convenceron aos líderes socialistas que se debatían entre a paz e a guerra para apoiar a revolución. Á dereita, a vangarda era o corpo dos Jägers, que se trasladaran a Finlandia, e os Gardas Civís voluntarios do suroeste de Finlandia, o sur de Ostrobotnia e a provincia de Viipuri na esquina sueste de Finlandia. As primeiras batallas locais tiveron lugar entre o 9 e o 21 de xaneiro de 1918 no sur e sueste de Finlandia, principalmente para gañar a carreira armamentística e para controlar Viipuri (Viborg, actualmente en Vyborg).
Os Gardas Vermellos, liderados por Alia Aaltonen, negáronse a recoñecer a hexemonía dos Brancos e crearon unha autoridade militar propia. Aaltonen instalou o seu cuartel xeral en Helsinqui e púxolle o alcume de Smolna facéndose eco do Instituto Smolnyi, a sede dos bolxeviques en Petrogrado. A ordenar vermella de revolución emitiuse o 26 de xaneiro, e prendeuse unha lanterna vermella, un indicador simbólico do levantamento, na torre da Casa dos Traballadores. Unha gran mobilización dos Vermellos comezou a última hora da tarde do 27 de xaneiro, coa Garda Vermella de Helsinqui e algúns dos gardas situados ao longo da liña ferroviaria Tampere-Viipuri que se mobilizaran entre o 23 e o 26 de xaneiro, para salvagardar posicións vitais e escoltar un importante cargamento ferroviario de armas bolxeviques desde Petrogrado a Finlandia. As tropas Brancas tentaron capturar o envío: 20–30 finlandeses, Vermellos e Brancos, morreron na Batalla de Kämärä no istmo de Carelia o 27 de xaneiro de 1918. A rivalidade polo poder en Finlandia culminara.
Finlandia Branca e Finlandia Vermella
miniatura|A fronte e as ofensivas iniciais no principio da guerra.{{legend|royalblue|Areas controladas polos Brancos}}{{legend|white|Ofensiva Branca}}{{legend|tomato|Areas controladas polos Vermellos}}{{legend|maroon|Ofensiva Vermella}} No principio da guerra, unha liña de fronte descontinua atravesaba o sur de Finlandia de oeste a leste, dividindo o país na Finlandia Branca e a Finlandia Vermella. As Gardas Vermellas controlaban a área cara ao sur, incluíndo case todas as grandes cidades e centros industriais, amais dos maiores terreos e granxas co maior número de arrendatarios e agricultores arrendatarios. A Finlandia Branca controlaba a zona norte, que era principalmente agraria e onde se atopaban granxas pequenas ou medianas e agricultores arrendatarios. O número de arrendatarios era menor e tiñan un status social melero que os do sur. Con todo, existían enclaves da forza opositora a ambos lados da fronte: dentro da área Branca encontrábanse as cidades industriais de Varkaus, Kuopio, Oulu, Raahe, Kemi e Tornio; dentro da Finlandia Vermella encontrábanse Porvoo, Kirkkonummi e Uusikaupunki. A eliminación destes territorios foi unha prioridade para ambos exércitos en febreiro de 1918.
A Finlandia Vermella estaba liderada pola Delegación do Pobo (kansanvaltuuskunta; folkdelegationen), creada o 28 de xaneiro de 1918 en Helsinqui. A delegación buscou o socialismo democrático baseado no espírito do Partido Socialdemócrata Finlandés; as súas visións diferían da ditadura do proletariado de Lenin. Otto Ville Kuusinen formulou unha provost para unha nova constitución, influenciada polas de Suíza e os Estados Unidos de América. Con era, o poder político estaría concentrado no Parlamento, cun papel menor para un goberno. A proposta incluía un sistema multipartidista; liberdade de reunión, expresión e prensa; e o uso de referendos na toma de decisións políticas. Para garantir a autoridade do movemento obreiro, a xente común tería dereito a unha revolución permanente. Os socialistas planeaban transferir unha parte substancial dos dereitos de propiedade ás administracións estatais e locais.
Na política exterior, a Finlandia Vermella apoiou-se na Rusia bolxevique. O 1 de marzo de 1918 asinouse un tratado e acordo de paz entre Finlandia e Rusia, no que a Finlandia Vermella era chamada República Socialista dos Traballadores de Finlandia (Suomen sosialistinen työväentasavalta; Finlands socialistiska arbetarrepublik). As negociacións para o tratado implicaron que –como na primeira guerra mundial en xeral– o nacionalismo era máis importante para ambas partes que os principios do socialismo internacional. Os finlandeses vermellos non aceptaron simplemente unha alianza cos bolxeviques e xurdiron importantes disputas, por exemplo, sobre a demarcación da fronteira entre a Finlandia Vermella e a Rusia Soviética. A importancia do tratado ruso-finés evaporouse axiña debido á sinatura do Tratado de Brest-Litovsk entre os bolxeviques e o Imperio Alemán o 3 de marzo de 1918.
A política de Lenin sobre o dereito das nacións á autodeterminación pretendía prever a desintegración de Rusia durante o período de debilidade militar. Supuso que nunha Europa devastada pola guerra, o proletariado das nacións libres levaría a cabo revolucións socialistas e uniríase á Rusia soviética máis tarde. A maior parte do movemento obreiro finlandés apoiaba a independencia de Finlandia. Os bolxeviques finlandeses, influentes, mais escasos en número, mostrábanse favorables á integración de Finlandia en Rusia.
O goberno da Finlandia Branca, o primeiro senado de Pehr Evind Svinhufvud, foi chamado Senado de Vaasa polo seu traslado a Vaasa, unha cidade cunha localización máis segura na costa occidental, que actuou como capital do bando Branco dende o 29 de xaneiro ata o 3 de maio de 1918. Na política nacional, o principal obxectivo do Senado Branco era devolver a dereita política ao poder en Finlandia. Os conservadores planearon un sistema político monárquico, cun papel menor do Parlamento. Unha parte dos conservadores sempre apoiara a monarquía e opúxose á democracia; outros aceptaran o parlamentarismo dende a reforma revolucionaria de 1906, mais logo da crise de 1917–1918, concluíron que darlle o poder á xente común non funcionaría. Os social liberais e reformistas non socialistas opuxéronse a calquera restrición do parlamentarismo. Inicialmente resistíronse á axuda militar alemá, mais a guerra prolongada mudou a súa postura.
Na política exterior, o Senado de Vaasa dependía do Imperio Alemán para obter axuda militar e política. O seu obxectivo era derrotar aos Vermellos; acabar coa influencia da Rusia bolxevique en Finlandia e expandir o territorio finlandés á Carelia Oriental, un fogar xeopoliticamente significativo para as persoas falantes de linguas ugrofinesas. A debilidade de Rusia inspirou unha idea da Gran Finlandia entre as faccións expansionistas tanto de dereitas como de esquerdas: os Vermellos tiñan reclamacións sobre as mesmas áreas. O Xeneral Mannerheim concordou na necesidades de facerse cargo de Carelia Oriental e de solicitar armas alemás, mais opúxose á intervención real alemá en Finlandia. Mannerheim recoñeceu a falta de habilidade da Garda Vermella en combate e confiou was habilidades dos Jägers finlandeses adestrados en Alemaña. Como antigo oficial do exército ruso, Mannerheim era moi consciente da desmoralización deste. Cooperou cos oficiais rusos aliados cos Brancos en Finlandia e Rusia.
Soldados e armas
miniatura|esquerda|Un [[tren blindado soviético, Partizan, que axudou ao esforzo do bando Vermello na área de Viipuri. ]] O número de tropas finlandesas en cada bando variaba dende 70 000 a 90 000 e ambos tiñan en torno a 100 000 rifles, 300-400 metralladoras e uns poucos centos de canóns. Mentres que a Garda Vermella estaba integrada principalmente por voluntarios, con salarios pagados ao principio da guerra, o Exército Branco consistía predominantemente en recrutas con 11 000-15 000 voluntarios. Os principais motivos do voluntariado eran os factores socioeconómicos, como o salario e a comida, así como o idealismo e a presión social. A Garda Vermella incluía a 2 600 mulleres, a maioría rapazas recrutadas nos centros industriais e as cidades do sur de Finlandia. Os traballadores urbanos e agrícolas constituían a maior parte da Garda Vermella, Mentres que os granxeiros propietarios de terras e persoas de educación tradicional formaron a columna vertebral do Exército Branco. Ambos exércitos empregaron nenos soldado, principalmente entre os 14 e os 17 anos de idade. A utilización destes soldados xuvenís non era rara na primeira guerra mundial; os nenos da época estaban baixo a autoridade absoluta dos adultos e non estaban protexidos contra a explotación.
Os rifles e as metralladoras da Rusia imperial foron o armamento principal tanto dos Vermellos como dos Brancos. O rifle máis comunmente usado foi o Mosin–Nagant ruso de 7,62 mm de 1891. En total estiveron en servizo en torno a dez modelos de rifle diferentes, o que provocou problemas na subministración de municións. A metralladora Maxim foi a metralladora máis empregada, junto coa M1895 Colt–Browning, Lewis e Madsen, menos empregadas. As metralladoras causaron unha parte substancial das baixas en combate. Os canóns de campo rusos empregáronse principalmente como fogo directo.
Garda Vermella e tropas soviéticas
miniatura|esquerda|Unha membro da [[Mulleres na Garda Vermella na Guerra Civil Finlandesa|Garda Vermella Feminina de Turku de 19 anos (esquerda) e outra de 27. Foron as últimas executadas en Lahti en maio de 1918.]] As Gardas Vermellas finlandesas tomaron axiña a iniciativa na guerra tomando o control de Helsinqui o 28 de xaneiro de 1918 e emprendendo unha ofensiva xeral que durou dende febreiro ata principios de marzo de 1918. Os Vermellos estaban relativamente ben armados, mais unha falta crónica de líderes cualificados, tanto a nivel estratéxico como táctico, impediu que consolidaran os seus triunfos, e a maioría das ofensivas terminaron en nada. A cadea de mando militar funcionou relativamente ben ao nivel de compañía e pelotón, mais o liderado e a autoridade permaneceron febles, xa que a maioría dos comandantes de campo foron elixidos polo das tropas. As tropas comúns eran civís máis ou menos armados, cuxo adestramento militar, disciplina e moral de combate eran desaxeitadas e baixas.
miniatura|esquerda|O comandante de cabalería da Garda Vermella [[Verner Lehtimäki no see cabal en 1918.]] En torno a 50 000 das tropas do antigo tsar estaban estacionadas en Finlandia en xaneiro de 1918. Os soldados estaban desmoralizados e cansos da guerra, e os seus antigos servos tiñan sede de terras de cultivo liberadas polas revolucións. A maioría das tropas regresaron a Rusia ao finais de marzo de 1918. En total, de 7 000 a 10 000 soldados Vermellos rusos apoiaron aos Vermellos finlandeses, mais só ao redor de 3 000, en unidades pequenas separadas de 100 a 1 000 soldados, puideron ser persuadidos para loitar na primeira liña da fronte.