cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cambio climático
Causas dos cambios climáticos
miniatura|Temperatura na superficie terrestre. O clima é unha media, a unha escala de tempo dada, da temperie ou tempo atmosférico. Sobre o clima inflúen moitos fenómenos; consecuentemente, cambios nestes fenómenos provocan cambios climáticos: un cambio na emisión do Sol, na composición da atmosfera, na disposición dos continentes, nas correntes mariñas ou na órbita da Terra pode modificar a distribución de enerxía e o balance radiativo terrestre, alterando así profundamente o clima planetario. Segundo o criterio de lugar de onde proveñen, estas influencias pódense clasificar en externas e internas á Terra. As externas tamén reciben o nome de forzamentos dado que normalmente actúan de forma sistemática sobre o clima, aínda que tamén os hai aleatorios como é o caso dos impactos de meteoritos. A influencia humana sobre o clima en moitos casos considérase forzamento externo xa que a súa influencia é máis sistemática ca caótica, pero tamén é certo que o homo sapiens pertence á propia biosfera terrestre podéndose considerar tamén como internas segundo as definicións que se usen. Nas causas internas encontramos unha maioría de factores non sistemáticos ou caóticos. É neste grupo onde se encontran os factores amplificadores e moderadores que actúan en resposta ós cambios introducindo unha variable máis ó problema xa que non só hai que ter en conta os factores que actúan senón tamén as respostas que ditas modificacións poden supor. Por todo iso o clima é considerado un sistema complexo en toda regra. Segundo que tipo de factores dominen a variación do clima será sistemática ou caótica. Disto depende a escala de tempo e que se observe a variación xa que poden quedar patróns regulares de baixa frecuencia ocultos en variacións caóticas de alta frecuencia e viceversa.
Variacións solares
miniatura|300px|Variacións da luminosidade solar ó longo do ciclo das [[mancha solar|manchas solares]]
A temperatura media da Terra depende, en gran medida, do fluxo de radiación solar que recibe. Así a todo, debido a que esa achega de enerxía case non varía na escala temporal humana, non se considera que sexa unha contribución importante para a variabilidade climática actual. Isto sucede porque o Sol é unha estrela de tipo G en fase de secuencia principal, resultando moi estable. O fluxo de radiación é, ademais, o motor dos fenómenos atmosféricos xa que achega a enerxía necesaria á atmosfera para que estes se produzan.
Por outro lado, a longo prazo as variacións fanse apreciables xa que o Sol aumenta a súa luminosidade a razón dun 10% cada 1000 millóns de anos. Debido a este fenómeno, na primitiva Terra quente que sustentou o nacemento da vida, hai 3800 millóns de anos, o brillo do Sol era un 70% do actual.
As variacións no campo magnético solar e, polo tanto, nas emisións de vento solar, tamén son importantes, xa que a interacción da alta atmosfera terrestre coas partículas provenientes do Sol pode xerar reaccións químicas nun sentido ou outro, modificando a composición do aire e das nubes así como a formación destas.
Variacións orbitais
Se ben a luminosidade solar se mantén practicamente constante ó longo de millóns de anos, non ocorre o mesmo coa órbita terrestre. Esta oscila periodicamente, facendo que a cantidade media de radiación que recibe cada hemisferio flutúe ó longo do tempo, e estas variacións provocan as pulsacións glaciares a modo de veráns e invernos de longo período. Son os chamados períodos glaciais e interglaciais. Hai tres factores que contribúen a modificar as características orbitais facendo que a insolación media nun e noutro hemisferio varíe aínda que non o faga o fluxo de radiación global. Trátase da precesión dos equinoccios, a excentricidade orbital e a oblicuidade da órbita ou inclinación do eixo terrestre.
Impactos de meteoritos
En raras ocasións ocorren eventos de tipo catastrófico que cambian a face da Terra para sempre. O último de tales acontecementos catastróficos sucedeu hai 65 millóns de anos. Trátase dos impactos de meteoritos de gran tamaño. É indubidable que tales fenómenos poden provocar un efecto devastador sobre o clima ó liberar á atmosfera grandes cantidades de po debido ó impacto, CO2 e cinzas debido á queima de grandes extensións boscosas. Da mesma forma, tales sucesos poderían intensificar a actividade volcánica en certas rexións. No suceso de Chicxulub (no Iucatán) hai quen relaciona o período de fortes erupcións en volcáns da India co feito de que este continente se sitúe preto dos antípodas do cráter de impacto. Tras un impacto suficientemente poderoso a atmosfera cambiaría rapidamente, ó igual que a actividade xeolóxica do planeta e, mesmo, as súas características orbitais.
Deriva continental
miniatura|Panxea A Terra sufriu moitos cambios dende a súa orixe hai 4600 millóns de anos. Hai 225 millóns de anos tódolos continentes estaban unidos, formando Panxea, e había un océano universal chamado Panthalassa. Esta disposición favoreceu o aumento das correntes oceánicas e provocou que a diferenza de temperatura entre o Ecuador e o Polo fose moitísimo menor ca na actualidade. A tectónica de placas separou os continentes e púxoos na situación actual. O océano Atlántico foise formando dende hai 200 millóns de anos.
A deriva continental é un proceso sumamente lento, polo que a posición dos continentes fixa o comportamento do clima durante millóns de anos. Hai dous aspectos a ter en conta. Por unha parte, as latitudes nas que se concentra a masa continental: se as masas continentais están situadas en latitudes baixas haberá poucos glaciares continentais e, en xeral, temperaturas medias menos extremas. Así mesmo, se os continentes se achan moi fragmentados haberá menos continentalidade.
Composición atmosférica
Coa aparición da vida na Terra sumouse como axente incidente o total de organismos vivos, a biosfera. Inicialmente, unha maioría de organismos fotosintéticos capturaron gran parte do abundante CO2 da atmosfera primitiva e emitiron gran cantidade de osíxeno. Isto foi modificando a atmosfera, o que propiciou a aparición de novas formas de vida aerobias que se aproveitaban da nova composición do aire. Aumentou así o consumo de osíxeno e diminuíu o consumo neto de CO2 chegándose a outro equilibrio diferente e formándose a atmosfera de terceira xeración actual. Este delicado equilibrio entre o que se emite e o que se absorbe faise evidente no ciclo do CO2, a presenza do cal flutúa ó longo do ano segundo as estacións de crecemento das plantas.
Correntes oceánicas
miniatura|Temperatura da auga na Corrente do Golfo.
As correntes oceánicas, ou mariñas, son un factor regulador do clima que actúa como moderador, suavizando as temperaturas de rexións como Europa. Un exemplo claro é a corrente do golfo, que remata o seu percorrido superficial nunha corrente termohalina que, axudada pola diferenza de temperaturas e de salinidade, se afunde no Atlántico Norte.
Campo magnético terrestre
Da mesma forma que o vento solar pode afectar ó clima de forma directa, as variacións no campo magnético terrestre poden afectalo de maneira indirecta xa que, segundo o seu estado, detén as partículas emitidas polo Sol. Comprobouse que en épocas pasadas houbo inversións de polaridade magnética e grandes variacións na súa intensidade, chegando a estar case anulado nalgúns momentos. Sábese tamén que os polos magnéticos, se ben tenden a encontrarse próximos ós polos xeográficos, nalgunhas ocasións aproximáronse ó Ecuador. Estes sucesos tiveron que influír na maneira en que o vento solar chegaba á atmosfera terrestre.
Efectos antropoxénicos
O home é o último dos axentes climáticos de importancia, incorporándose á listaxe hai relativamente pouco tempo. A súa influencia comezou coa deforestación de bosques para convertelos en terras de cultivo e pastoreo, e chegou á emisión abundante de gases que producen un efecto invernadoiro: CO2 en fábricas e medios de transporte e metano en granxas de gandaría intensiva e arrozais. Actualmente tanto as emisións de gases como a deforestación incrementáronse ata tal nivel que parece difícil que se reduzan a curto e medio prazo, polas implicacións técnicas e económicas das actividades involucradas.
O feito de que en setembro de 2020 o fume dos incendios na costa oeste dos EUA cheguase a Europa dá unha imaxe do impacto ambiental que poden ter os incendios forestais, amais doutra morea de causas produtoras de CO2 e outros gases de efecto invernadoiro derivadas das actividades humanas.
Estase a considerar en moitos países, e noutros xa é efectiva, a introdución dunha taxa sobre o consumo de combustibles pola emisión de dióxido de carbono que producen, e en relación co impacto ambiental da produción. Así, estímase (2019) que a non introdución dunha taxa efectiva sobre o dióxido de carbono producido nos EUA pode aumentar o custo adicional do impacto do cambio climático en 1 billón de dólares se se dilata 1 ano, 24 billóns se son 5 anos e 100 billóns se son 10 anos.
Retroalimentacións e factores moderadores
Moitos dos cambios climáticos importantes danse por pequenos desencadeamentos causados polos factores que se citaron, xa sexan forzamentos sistemáticos ou sucesos imprevistos. Ditos desencadeamentos poden formar un mecanismo que se reforza a si mesmo (retroalimentación ou "feedback positivo") amplificando o efecto. Así mesmo, a Terra pode responder con mecanismos moderadores ("feedbacks negativos") ou cos dous fenómenos á vez. Do balance de tódolos efectos sairá algún tipo de cambio máis ou menos brusco pero impredicible a longo prazo xa que o sistema climático é un sistema caótico e complexo. miniatura|A Terra vista dende o Apolo 17. Un exemplo de feedback positivo é o efecto albedo, un aumento da masa xeada que incrementa a reflexión da radiación directa e, por conseguinte, amplifica o arrefriamento. Tamén pode actuar á inversa, amplificando o quecemento cando hai unha desaparición de masa xeada. Tamén é unha retroalimentación a fusión dos casquetes polares, xa que crean un efecto de estancamento polo cal as correntes oceánicas non poden cruzar esa rexión. No momento en que comeza a abrirse o paso ás correntes contribúese a homoxeneizar as temperaturas e favorece a fusión completa de todo o casquete e a suavizar as temperaturas polares, levando o planeta a un maior quecemento ó reducir o albedo.
A Terra tivo períodos cálidos sen casquetes polares e recentemente viuse que hai unha lagoa no Polo Norte durante o verán boreal, polo que os científicos noruegueses predín que en 50 anos o Ártico será navegable nesa estación. Un planeta sen casquetes polares tamén pode permitir unha mellor circulación das correntes mariñas, sobre todo no hemisferio norte, e diminuír a diferenza de temperatura entre o ecuador e os Polos.
Tamén hai factores moderadores do cambio. Un é o efecto da biosfera e, máis concretamente, dos organismos fotosintéticos (fitoplancto, algas e plantas) sobre o aumento do dióxido de carbono na atmosfera. Estímase que o incremento de dito gas comportará un aumento no crecemento dos organismos que fagan uso del, fenómeno que se comprobou experimentalmente no laboratorio. Os científicos cren, porén, que os organismos serán capaces de absorber só unha parte e que o aumento global de CO2 proseguirá.
Hai tamén mecanismos retroalimentadores para os cales é difícil aclarar en que sentido actuarán. É o caso das nubes. Actualmente chegouse á conclusión, mediante observacións dende o espazo, de que o efecto total que producen as nubes é de arrefriamento. Pero este estudo só se refire ás nubes actuais. O efecto neto futuro e pasado é difícil de saber xa que depende da composición e formación das nubes.
Os datos actuais conducen a que o 90% da calor extra na atmosfera foi absobido polo océano, a máis da absorción de dióxido de carbono, estimada nun terzo da produción antropoxénica anual, que contribuíu a diminuír a importancia do efecto invernadoiro causado polo aumento de dito gas.
Aínda que en liñas xerais os diversos factores son coñecidos e recoñecidos, existen grandes lagoas de coñecemento sobre a súa importancia. así, un estudo liberado en 2020 sinala que os océanos están absorbendo moito máis dióxido de carbono do esperado, con implicacións directas para a evolución futura do clima.
Cambios climáticos no pasado
Os estudos do clima pasado (paleoclima) realízanse estudando os rexistros fósiles, as acumulacións de sedimentos nos leitos mariños, as burbullas de aire capturadas nos glaciares, os sinais erosivos nas rochas e as marcas de crecemento das árbores. Con base en todos estes datos púidose confeccionar unha historia climática recente relativamente precisa, e unha historia climática prehistórica con non tan boa precisión. A medida que se retrocede no tempo os datos redúcense e chegado un punto a climatoloxía sérvese só de modelos de predición futura e pasada.
O paradoxo do Sol feble
A partir dos modelos de evolución estelar pódese calcular con relativa precisión a variación do brillo solar a longo prazo, polo cal se sabe que, nos primeiros momentos da existencia da Terra, o Sol emitía o 70% da enerxía actual e a temperatura de equilibrio era de -41 °C. Porén, hai constancia da existencia de océanos e de vida dende hai 3800 millóns de anos, polo que o paradoxo do Sol feble só pode explicarse por unha atmosfera con moita maior concentración de CO2 cá actual e cun efecto invernadoiro máis grande.
O efecto invernadoiro no pasado
A atmosfera inflúe fundamentalmente no clima a través do efecto invernadoiro. Se non existise, a temperatura na Terra sería de -20 °C. A atmosfera compórtase de maneira diferente segundo a lonxitude de onda da radiación. O Sol pola súa alta temperatura emite fundamentalmente a 5 micrómetros e a atmosfera deixa pasar a radiación. A Terra ten unha temperatura moito menor, e reemite parte da radiación pero a unha lonxitude moito máis longa, duns quince micrómetros, para a que a atmosfera xa non é transparente. O CO2 que está actualmente na atmosfera, nunha proporción de máis de 400 p.p.m. (2019 ), absorbe esta radiación ó igual có vapor de auga. O resultado é que a atmosfera se quenta e devolve á terra parte desa enerxía polo que a temperatura superficial é duns 15 °C, e dista moito do valor de equilibrio sen atmosfera. A este fenómeno chámaselle o efecto invernadoiro, do que o CO2 e o H2O son os principais responsables. Grazas ó efecto invernadoiro podemos vivir, e a variación química da atmosfera fai que a súa intensidade varíe.
A concentración de CO2 e outros importantes gases invernadoiro coma o metano púidose medir a partir das burbullas atrapadas no xeo e mostras de fondos mariños, o que permitiu observar que flutuou ó longo das eras. Descoñécense as causas exactas polas cales se producirían estas diminucións e aumentos aínda que hai varias hipóteses en estudo. O balance é complexo xa que aínda que se coñecen os fenómenos que capturan CO2 e os que o emiten a interacción entre estes e o balance final é dificilmente calculable.
O CO2 como regulador do clima
Durante as últimas décadas as medicións nas diferentes estacións meteorolóxicas indican que o planeta está a se quentar. No século XXI, os primeiros 10 anos foron os máis calorosos dende que se levan rexistros, e os científicos anuncian que no futuro serán aínda máis quentes. A maioría dos expertos están de acordo en que os humanos exercen un impacto directo sobre este proceso, xeralmente coñecido como o efecto invernadoiro. A medida que o planeta quece, os casquetes polares fúndense. Dado que a neve ten un elevado albedo, devolve ó espazo a maior parte de radiación que incide sobre ela. A diminución de ditos casquetes tamén afectará, pois, ó albedo terrestre, o que fará que a Terra se quente aínda máis. O quecemento global tamén ocasionará que se evapore máis auga dos océanos. O vapor de auga actúa como un gas invernadoiro. Así pois, haberá un maior quecemento. Isto produce o que se chama efecto amplificador. Da mesma forma, un aumento da nubosidade debido a unha maior evaporación contribuirá a un aumento do albedo. A predición vese dificultada polo balance cambiante das retroalimentacións positivas e negativas.
Naturalmente, hai efectos compensadores. O CO2 xoga un importante papel no efecto invernadoiro: se a temperatura é alta, favorécese o seu intercambio cos océanos para formar carbonatos, acidificando o mar. Entón o efecto invernadoiro decae e a temperatura tamén. Se a temperatura é baixa, o CO2 acumúlase porque non se favorece a súa extracción co que aumenta a temperatura. O CO2 desempeña pois un papel regulador.
Aparece a vida na Terra
Coa aparición das plantas, na Terra produciuse a fotosíntese. As plantas absorben CO2 e emiten O2. A súa acumulación na atmosfera favoreceu a aparición dos animais que o usan para respiraren e devolven CO2. O O2 nunha atmosfera é o resultado dun proceso vivo e non ó revés. Os bosques son pois os pulmóns da Terra. Actualmente os bosques tropicais ocupan a rexión ecuatorial do planeta e entre o Ecuador e o Polo hai unha diferenza térmica media de 50 °C. Hai 65 millóns de anos a temperatura era 8 °C superior á actual e a diferenza térmica entre o Ecuador e o Polo era duns poucos graos. Todo o planeta tiña un clima tropical e apto para os animais dominantes da Terra desta época: os dinosauros. Un cataclismo acabou con eles. As extincións masivas de animais producíronse periodicamente na historia da Terra.
Glaciacións do Plistoceno
O home apareceu hai uns tres millóns de anos. Dende hai uns dous millóns, a terra sufriu períodos glaciares durante os cales gran parte de Norteamérica e Europa quedou baixo grosas capas de xeo durante moitos anos. Logo rapidamente os xeos desapareceron e deron lugar a un período interglaciar no cal vivimos. O proceso repítese cunha perioricidade duns cen mil anos. A última época glacial acabou hai uns quince mil anos e deu lugar a un cambio fundamental nos hábitos do home co descubrimento da agricultura e a gandería. A mellora das condiciones térmicas provocou o paso do Paleolítico ó Neolítico hai uns cinco mil anos.
Non foi ata 1941 que o matemático e astrónomo serbio Milutin Milanković‎ propuxo a teoría de que as variacións orbitais da Terra causaran as glaciacións do Plistoceno.
Calculou a insolación en latitudes altas do H. Norte ó longo das estacións. A súa tese afirma que é necesaria a existencia de veráns fríos, en vez de invernos severos, para iniciarse unha idade do xeo. A súa teoría non foi admitida no seu tempo, houbo que esperar a principios dos anos cincuenta, Cesare Emiliani que traballaba nun laboratorio da Universidade de Chicago, presentou a primeira historia completa que mostraba o avance e retroceso dos xeos durante as últimas glaciacións.
O mínimo de Maunder
Dende que en 1610 Galileo inventou o telescopio, o Sol e as súas manchas foron observados con asiduidade. Non foi ata 1851 que o astrónomo H. Schwabe observou que a actividade solar variaba segundo un ciclo de once anos, con máximos e mínimos. O astrónomo solar E. W. Maunder decatouse de que dende 1645 a 1715 o Sol diminúe a intensidade do ciclo de once anos e acontece unha época onde case non aparecen manchas, denominado mínimo de Maunder. O Sol e as estrelas acostuman pasar un terzo da súa vida nesta crise e durante elas a enerxía que emite é menor e correspóndese con períodos fríos no clima terrestre. As auroras boreais ou austrais causadas pola actividade solar desaparecen ou son raras. Houbo 6 mínimos solares similares ó de Maunder dende o mínimo exipcio do ano 1300 a. C. ata o último, que é o de Maunder. Pero a súa aparición é moi irregular, con lapsos de só 180 anos, ata 1100 anos, entre mínimos. Por termo medio os períodos de escasa actividade solar duran uns 115 anos e repítense aproximadamente cada 600. Na actualidade estamos no Máximo Moderno que empezou en 1780 cando volve a reaparecer o ciclo de 11 anos. Está previsto que ocorra un novo mínimo antes do ano 2900 d. C. Asemade, prevese un novo período glacial cuxo ciclo é duns cen mil anos, cara ó ano 44 000 d. C.
Combustibles fósiles e quecemento global
A finais do século XVII o home empezou a utilizar combustibles fósiles que a Terra acumulara no subsolo durante a súa historia xeolóxica. A queima de petróleo e gas natural causou un aumento do CO2 na atmosfera, estimable no século XXI en 1,4 p.p.m. ó ano, e produce o conseguinte aumento da temperatura. Estímase que dende que o home mide a temperatura hai uns 150 anos (sempre dentro da época industrial, 1865-2015) esta aumentou 1,5 °C e prevese un aumento acelerado nas próximas décadas.
A principios do século XXI o quecemento global parece irrefutable, aínda contando que as estacións meteorolóxicas nas grandes cidades pasaron de estaren na periferia da cidade ó centro desta e o efecto de illa urbana tamén influíu no aumento observado. Dende os últimos anos do século XX, as temperaturas medias do último ano adoitan estar repetidamente entre as máis altas obvservadas.
Datos sobre o cambio
As marcas climáticas son batidas ano tras ano. O ano 2018 foi o ano coa cuarta temperatura media dende que existen rexistros, e cada vez vese mellor a tendencia ascendente das temperaturas. No verán de 2020 acadáronse os 38 °C en Verkhoiansk (67º 33' N), e 21,9 °C a 80º N, na estación Nunavut (Canadá),
O efecto do quecemento climático non é igual en tdos os contornos terrestres. Así, a zona do Ártico estase a quecer dúas ou tres veces máis rápido que a media. No 2019 sufriu a máxima perda de xeo no verán (constatada ata 2023), perdendo 444 000 millóns de toneladas só Groenlandia.
Na tempada 2020/2021 a falta de xeo no Ártico está a bateu novas marcas, constatándose a diminución do groso da capa de xeo pola denominada 'atlantificación', a inxección de auga cada vez máis cálida a partir do Atlántico, non permitindo engrosar o xeo a partir da solidificación na interfase auga líquida-xeo.
Hai que ter en conta que o cambio climático prodúcese a nivel global, mais en contornas particulares poe non notarse ou aínda percibir un certo enfriamento, como ocorre coa 'anomalía do Karakorum', onde hai glaciares que mesmo están ampliándose en troques de retroceder.
Sobre os seres vivos
Amais das medicións feitas sobre a variación climática, téñense xa observado efectos de dita variación, incluída a migración de osos polares ó non atopar comida, invadindo zonas habitadas, a desaparición dun pequeno rato (o Bramble Cay melomys) nunha pequena illa australiana ou a desaparición de algas de gran tamaño (e en consecuencia, diminución de pesca) no Cantábrico. Asemade, hai preocupación a nivel mundial pola desaparición do coral.
Xeos e nivel do mar
Outros efectos inclúen a diminución do permafrost, coa liberación de metano e con iso, a realimentación do proceso de quecemento. Ademais, desestabiliza o chan, causando prexuízos diversos, como o colapso do depósito que liberou 20 000 toneladas de petróleo preto de Norilsk (Siberia).
Seca e inundacións
O cambio climático inflúe na cantidade e distribución de chuvias sobre o globo terrestre, producindo fenómenos de seca e inundacións de xeito máis frecuente e incisivo, como es está a producir a comezos dos 2020 en California, con extrema seca de varios anos e inundacións a comezos do 2023, ou está sendo seguido pola ESA, comprobando a diminución de precipitacións no sur de Europa.
Planeamento de futuro
A finais da segunda década do século XXI comezaron a poñerse en práctica diversas medidas para diminuír a emisión de gases que aumentan o efecto invernadoiro, ó tempo que se estudan efectos compensadores ou sumidoiros de CO2, mais non é de esperar que efectos naturais (sexa a absorción de gas polo océano, un mínimo solar etc) poidan compensar dun xeito rápido e mantido os efectos antropoxénicos. Ó tempo, está comezando a adaptación ó cambio non só pola distribución da vida (migracións, variación da cota de altura límite de endemismos...) senón tamén en detalles mínimos das persoas e organización social.
Clima de planetas veciños
Como se ten dito, o dióxido de carbono cumpre un papel regulador fundamental no noso planeta, así a todo, o CO2 non pode conxugar calquera desvío e mesmo ás veces pode fomentar un efecto invernadoiro desbocado mediante un proceso de retroalimentación.
How The Mighty Fall
How the Mighty Fall é o terceiro álbum de estudio do cantante inglés Mark Owen. Foi lanzado o 18 de abril de 2005, dous anos despois do segundo. O álbum só vendeu 3,280 copias no Reino Unido e conseguiu o posto 78 nas listas inglesas. Tres sinxelos foron lanzados: "Makin' Out", "Believe in the Boogie" e "Hail Mary". Este foi o último álbum do cantante antes de volver xuntarse con Take That.
The Trashmen
The Trashmen foi unha banda de rock and roll de Minneapolis, Minnesota (USA), formada en 1962. O grupo estaba formado por Tony Andreason, líder do grupo, cantante e principal guitarrista, Dal Winslow, na guitarra e coros, Steve Wahrer na batería e coros, e Bob Reed no baixo. O seu estilo era o surf–rock con moitos elementos do garage típico dos 60.
Traxectoria
A canción máis coñecida, e a que lles fixo famosos, foi Surfin’ Bird, do ano 1963, que chegou ó número catro do Billboard Hot 100 na parte final do ano. A canción era unha combinación de dúas cancións de The Rivingtons, Papa-Oom-Mow-Mow e The Bird's the Word, e estaba tan claro o medio plaxio que incluso chegaron a incluílos nos discos como compositores. Desta canción fixeron unha versión posterior Los Ramones.
O grupo desfíxose no ano 1967, mais volveu ó escenario nos 80 e estiveron tocando xuntos ata que faleceu o batería en 1989. Seguen tocando xuntos de forma ocasional.
The Wilt Alternative
The Wilt Alternative é unha novela en lingua inglesa do escritor inglés Tom Sharpe, publicada por vez primeira en 1979 por Trafalgar Square Publishing. É o segundo volume da saga comezada con Wilt en 1976.
Trama
Henry Wilt segue como profesor nun centro de formación profesional do sur de Inglaterra, e foi ascendido a xefe do departamento de Artes Liberais. Xunto coa súa muller Eva tiveron catro fillas a un tempo, e mudáronse a vivir a un barrio máis rico. El leva unha vida de rutinas, e Eva entrégase a proxectos alternativos de sustentabilidade, próximos á permacultura.
Eva alúgalle o ático da casa a unha moza alemá. Porén, a policía descobre que a moza é unha terrorista internacional, que canda a dous homes prepara un atentado en Inglaterra. A policía -co inspector Wilt entre eles- cerca a casa de Wilt, quen é enviado ao domicilio para rescatar as súas fillas antes de que o exército entre a polos terroristas. Porén, Wilt ve crecer a súa coraxe ao ser drogado, e atrévese a facerlle fronte á rapaza.
Ao cabo, unha anciá veciña e mais Eva acaban por se enfrontar tamén aos terroristas, e vense recluídos nunha situación disparatada.
Narración
Seguindo o estilo da novela anterior, a obra está narrada en terceira persoa nun estilo cómico.
Neuville-les-Dames
Neuville-les-Dames é unha vila francesa do departamento do Ain, na rexión de Ródano-Alpes.
Tony Alva
Tony Alva, nado o 2 de setembro de 1957 en Santa Monica (California), é un skater e músico estadounidense máis coñecido por ser un dos membros orixinais do equipo de skate Z-Boys. Está considerado como un dos skaters máis influentes de tódolos tempos. Xunto cos seus amigos Jay Adams e Stacy Peralta, Alva supuxo as bases da forma en que é o skate hoxe.
No filme documental Dogtown and Z-Boys nárrase a historia dos Z-Boys e a súa influencia na cultura da patinaxe. No 2005, Alva e o resto dos Z-Boys foron novamente obxecto da gravación dun filme sobre as súas vidas chamado Lords of Dogtown. Neste último, o propio Alva participou na rodaxe facendo un cameo.
Fernando Fernández de Córdoba
Fernando Fernández de Córdoba, nado en Madrid o 28 de novembro de 1897 e finado no mesmo lugar o 28 de febreiro de 1982, foi un actor español.
Traxectoria
Comezou na carreira militar pero deixouna para dedicarse ao teatro. Debutou en 1919 na compañía de Manuel González e Carmen Muñoz e durante anos representou diversas obras até dar o paso ao cine. O primeiro filme no que participou foi Las de Méndez, un filme mudo de Fernando Delgado de 1927. Deuse a coñecer durante a Segunda República con filmes como Odio, Vidas rotas ou El genio alegre, cuxa rodaxe tivo que ser interrompida debido ao inicio da Guerra Civil. E foi precisamente durante a contenda onde Fernández de Córdoba coñeceu a fama, pois era el o encargado de ler os partes de guerra que o bando nacional emitía por RNE, incluído o famoso último parte de guerra, emitido o 1 de abril de 1939 ás 22:30, que daba por rematada a guerra.
Despois da guerra continuou co cine, converténdose nun dos actores secundarios máis habituais do cine de posguerra, aínda que tamén foi o protagonista dalgunhas producións como El famoso Carballeira, Sangre en la nieve ou El frente de los suspiros. A finais da década de 1950 deixa definitivamente a actuación para dedicarse á ensinanza e formación interpretativa. Dirixiu a Real Escuela Superior de Arte Dramático e logo viviu os seus últimos anos apartado de toda actividade profesional até a súa morte en 1982.
Soghomoni yergery
Soghomoni yergery (en Սողոմոնի երգերը) é un filme armenio de 2019 dirixido por Arman Nshanian. O filme describe a vida e a música de Komitas Vardabet, quen foi un compositor, etnomusicólogo e sacerdote armenio que viviu durante os anos do xenocidio armenio. Foi escollido como candidato de Armenia para o Óscar ó mellor filme internacional na 93ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Kunashir
Illa Kunashir (Кунаши́р; 国後島, Kunashiri-tō; クナシㇼ or クナシㇽ, Kunasir), posiblemente significando a "illa negra" ou a "illa herbosa" en Ainu é a illa máis meridional das illas de Kuriles, un arquipélago actualmente baixo control de Rusia, entre as cales catro (entre elas a illa Kunashiri) son reclamados polo Xapón (ver disputa das Illas Kuriles).
Atópase entre o estreito da Illa Kunashir, Catherine, Izmena, e Kuril Sur. A illa de Kunashir é visible desde a próxima illa xaponesa de Hokkaido, da cal está separada polo estreito de Nemuro.
A illa Kunashir está formada por catro volcáns que eran illas separadas pero que se uniron desde entón por áreas baixas con lagos e augas termales. Todos estes volcáns seguen activos: Tyatya (1.819 m), Smirnov, Mendeleev (Rausu-yama), e Golovnin (Tomari-yama).
En xullo de 2001 atopáronse carballos centenarios (Quercus crispula) na illa de Kunashiri.
Historia
En 1789 a illa Kunashir foi un dos escenarios da batalla de Menashi-Kunashiri na cal o pobo Ainu se rebelou contra os comerciantes e colonos xaponeses.
O navegante ruso Vasily Golovnin intentou cartografar e explorar a illa en 1811, pero foi detido polas autoridades xaponesas e pasou dous anos en prisión.
O 1 de setembro de 1945, ou un día antes de que os documentos de rendición da segunda guerra mundial fosen asinados o 2 de setembro de 1945, de acordo coas decisións tomadas na Conferencia de Yalta, a Unión Soviética adquiriu as Illas Kuriles. O goberno xaponés afirma que os Territorios do Norte non eran parte das Illas Kuriles, debido a razóns históricas. Isto ocorreu despois de que a Unión Soviética renunciara ao Pacto de Neutralidade Soviético-Xaponés en abril de 1945 e declarara a guerra ao Xapón o 9 de agosto de 1945 (oficialmente, o pacto mantívose en vigor ata o 13 de abril de 1946). miniatura|240px|Volcán Mendeleyev miniatura|240px|Sulfuric River, Illa Kunashir
Campionato do Mundo de Fútbol Gaélico
O Campionato do Mundo de Fútbol Gaélico é un certame deportivo de fútbol gaélico. A súa primeira edición tivo lugar en 2015.
Kunashir
Asentamentos
O establecemento máis grande na illa de Kunashir é Yuzhno-Kurilsk (Centro administrativo do ditrito Yuzhno-Kurilsky).
Economía
A principal actividade económica é a industria pesqueira. A illa ten un porto á beira de Yuzhno-Kurilsk.
Campionato do Mundo de Fútbol Gaélico
Abu Zabi 2015 World Cup
O campionato do mundo de fútbol gaélico de 2015 tivo lugar en Abu Zabi entre o 5 e o 7 de marzo, ao mesmo tempo que se celebrou a copa mundial de clubs. Competiron catro equipos masculinos e catro femininos nunha fase de grupos; nas semifinais xogan o primeiro fronte ao cuarto, e o segundo fronte ao terceiro, e os equipos gañadores pasan á final.
Kunashir
Poboación
Despois do terremoto de 1994 nas Illas Kuriles, aproximadamente un terzo da poboación da illa de Kunashir foise e non regresou. En 2002, a poboación da illa era de aproximadamente 7.800 habitantes. A poboación total das disputadas illas Kuriles nese momento era de aproximadamente 17.000 habitantes.
Campionato do Mundo de Fútbol Gaélico
Abu Zabi 2015 World Cup
Na competición masculina gañou Arxentina, logo de vencer na final á selección de fútbol gaélico de Galicia. Na competición feminina venceu Canadá, mentres que Galicia quedou en cuarta posición.
Dublin 2016 World Cup
O campionato do mundo de fútbol gaélico de 2016 celebrouse entre o 9 e o 11 de agosto de 2016, en Dublín.
Cettia
Cettia é un xénero de aves paseriformes da suborde dos páseros, infraorde dos paséridos e superfamilia dos silvioideos, que é o tipo da familia dos cetíidos.
Descrición
O xénero foi descrito en 1834 polo naturalista, político e ornitólogo francés Charles Lucien Bonaparte, no tomo primeiro da súa obra Iconografia della fauna italica per le quattro classi degli animali vertebrati, publicada en Roma por Salvineci & Filippo entre 1832 e 1841.
Etimoloxía
O nome Certia foi unha homenaxe de Bonaparte ao xesuíta, naturalista, zoólogo, ornitólogo e matemático italiano Francesco Cetti (1726-1778).
O Primo Basílio
O Primo Basílio é unha novela de Eça de Queirós. Publicado en 1878, constituíu unha análise da familia burguesa urbana no século XIX.
O autor, que xa criticara a vida dos pequenos pobos en O Crime do Padre Amaro, vólvese agora para a cidade, a fin de sondar e analizar os mesmos males, desta volta na capital: con ese obxectivo, enfoca un lar burgués aparentemente feliz e perfecto, mais con bases falsas e igualmente podres. A creación desas personaxes denuncia e acentúa o compromiso de O Primo Basílio co seu tempo: a obra debe funcionar como arma de combate social. A burguesía - principal consumidora das novelas romances nesa época - debería verse na novela e nela atopar os seus defectos analizados obxectivamente, para, así, poder mudar o seu comportamento.
Argumento
Jorge, exitoso enxeñeiro e funcionario dun ministerio e Luísa, moza romántica e soñadora, protagonizan a típica familia burguesa de clase media da sociedade lisboeta do século XIX. Casados e felices, só falta un fillo para completar a alegría do "lar do enxeñeiro", como era chamado o casal pola veciñanza pobre.
Existe un grupo de amigos que frecuenta o lar de Jorge e Luísa: dona Felicidade, a beata que sofre de crises de gases e morre de amores polo Conselleiro; Sebastião, amigo íntimo de Jorge; Conselleiro Acácio, o ben letrado; Ernestinho e as empregadas Joana – asañada e namoradeira – e Juliana – retorcida, envexosa, despeitada e amarga, responsable do conflito da novela.
Ao mesmo tempo que cultiva unha unión formal e feliz con Jorge, Luísa aínda mantén amizade cunha antiga colega, Leopoldina – chamada a "Pão-e-Queijo" polas súas continuas traizóns e adulterios. A felicidade e a seguranza de Luísa pasan a ser ameazadas cando Jorge ten que viaxar por traballo ao Alentexo.
Após a partida de seu esposo, Luísa fica enfadada sen ter que facer, no marasmo e na melancolía pola ausencia do marido, nese medio tempo, Basílio chega do exterior. Conquistador e "bon vivant", ao primo non lle leva moito tempo conquistar o amor de Luísa (el xa lle tiña feito as beiras antes de que Luísa coñecese a Jorge). Luísa era unha persoa cunha forte visión romántica da vida, lía só novelas, e Basílio presentouse como a realización dos seus sonos: era rico, moraba en Francia. O amor inicial transformouse en ardente paixón e iso fai que Luísa remate no adulterio. Entrementres, Juliana espera unha oportunidade para pillar a patroa "in fraganti".
Jorge volta e de nada desconfía, pois Luísa satisfai tódolos caprichos da criada, mentres busca tódalas solucións posibles, até que atopa a axuda desinteresada e pronta de Sebastião que, armando unha emboscada a Juliana, intentando levala presa, acaba por provocarlle a morte. É un novo tempo para Luísa, rodeada do cariño de Jorge, Joana e da nova empregada. Porén, xa é tarde demais: enfraquecida pola vida que tivera de aturar baixo a tiranía de Juliana, Luísa é atacada por unha violenta febre. Encamada polas altas febres, Luísa non nota que Basílio lle responde a unha carta escrita hai meses, e cando o carteiro entrega a carta na súa residencia, chama a atención de Jorge por estar dirixida a Luísa e ser remitida desde Francia, motivo polo cal abre a carta e descobre o adulterio da esposa nas palabras amorosas e cheas de saudade de Basílio. A evidencia da traizón faino entrar na desesperación, mais, porén, perdóalle a traizón polo forte amor que lle ten e polo seu fráxil estado de saúde. De nada serven os cariños e coidados do marido e dos amigos, nin o celo médico - que chegou a cortarlle os longos cabelos - de que foi rodeada.
Luísa morre e o "lar formalmente feliz" desfaise. A novela termina coa volta de Basílio - que fuxira, deixándoa sen apoio - e o seu cinismo, ao saber da morte da amante: comenta cun amigo que "antes tivese traído a Alphonsine". Esta parte pecha o libro poñendo en evidencia o mal carácter de Basílio. Mentres camiñan pola rúa, o seu amigo o Vizconde Reinaldo, censuraba a Basílio por ter tido un romance cunha "burguesa", sen distinción. Non era, como el mesmo dicía, unha amante "chic", polo contrario "non posuía relacións distinguidas", "casara cun simple individuo de secretaría" e "vivía nunha casiñola". Achaba a relación absurda, ao fin de contas. E arriscase a dicir que Basílio fixera o que fixera, por "hixiene". Ao responder "Que ferro! Podía ter traído a Alphonsine", Basílio confirma a sospeita do amigo. Luísa fora usada, entón. Nunca houbo ningún sentimento. Luísa morrera, por tanto, sen nunca ter sido amada por Basílio.
Foco narrativo
Presenta un narrador omnisciente, que non consegue distanciarse por completo das súas personaxes, o que se caracteriza pola súa omnisciencia e polo emprego do argumento da obra. Describe detalles mínimos de obxectos ou vestiario, colocando o lector dentro da escena de maneira realista.
Espazo
Lisboa é o escenario da crítica de Eça de Queirós; é o espazo da sociedade lisboeta por onde transitan as personaxes e onde elas expoñen as súas condicións socioeconómicas e históricas. Dentro desta cidade, a casa de Luísa e de Jorge e o Paraíso son os que teñen maior protagonismo. O Alentejo é o espazo que rouba a Jorge de Luísa, deixándoa nun marasmo sen fin. París é o escenario que devolve a Basílio a Luísa, traendo alegría e a novidade dunha vida de praceres e aventuras.
Estilo
O libro contén unha linguaxe culta e extremadamente correcta, sendo o vocabulario rico e irónico. A linguaxe é empolada e artificial, típica do romanticismo. Impregnase o texto de Eça de Queirós dunha plasticidade admirable e perfecta.
Os procesos descritivos espaciais, en Queirós, non son simples palcos en que se instalan os suxeitos do relato: integran o carácter, o perfil das personaxes.
Conclusión
Diante do escenario histórico, descrito no inicio desa análise, Eça de Queirós publica, en 1878, O Primo Basílio. O libro innova a creación literaria da época, ofrecendo unha crítica demoledora e sarcástica dos costumes da pequena burguesía de Lisboa. Eça de Queirós ataca unha das institucións consideradas máis sólidas: o casamento. Con personaxes espidos de virtude, situacións dramáticas xeradas a partir de sentimentos futeis e mesquindades, feitos amorosos con motivacións vulgares e mediocres – todo iso, ao mesmo tempo en que tece críticas, esperta o interese da sociedade de Lisboa. Eça de Queirós explora o erotismo cando detalla a relación entre os amantes. Innova tamén ao incluír diálogos sobre a homosexualidade e bisexualidade feminina. O autor, que xa mostrara a súa opción por unha literatura ácida e nada sentimental en O Crime do Padre Amaro, crea personaxes fisicamente decadentes – cheos de doenzas e achaques – e de comportamento sexual promiscuo.
The Perfect Candidate
The Perfect Candidate é un filme saudita de 2019 dirixido por Haifa al-Mansur. Foi escollido para competir polo León de Ouro na 76ª edición do Festival Internacional de Cinema de Venecia. Tamén foi escollido como candidato de Arabia Saudita para o Óscar ó mellor filme internacional na 92ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
La Sonora Matancera
La Sonora Matancera foi un dos máis célebres conxuntos de música cubana, creado na década dos vinte do século XX, precisamente na cidade de Matanzas, entre as rúas Jovellanos e Ayuntamiento, na rúa Salamanca N°41, fronte aos baños La Americana, na praciña Ojo de Auga.
José Viador Traseira
dereita|miniatura|Necrolóxica de cabodano en El Progreso, 19-IV-1941. José Viador Traseira, nado en Lugo cara a 1901 e finado na Fraga Vella (Romariz, Abadín) o 7 de abril de 1940, foi un falanxista galego.
Traxectoria
No curso 1913-14 iniciou os estudos no seminario de Lugo. Contratista de obras, en 1932 foi denunciado por maltrato a un veciño.
Fundador da Falange Española de las JONS de Lugo, da que foi xefe provincial dende febreiro de 1936, aínda que só do norte da provincia, pois debido aos conflitos internos, Manuel Hedilla dividiu en dous sectores a provincia, adxudicando o sur a Mario González Zaera. En 1935 tivo un altercado no bar Tupi a consecuencia do cal foi xulgado con outros 15 militantes. En maio de 1936 foi condenado a un mes e un día de arresto por tenza ilícita de armas e reunión clandestina.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi nomeado xefe provincial de milicias. Despois foi inspector provincial de feiras e inspector provincial da Falange. Trasladouse a Abadín, onde se fixo cunha gran propiedade en Romariz ao cercar case 700 hectáreas do monte comunal Fraga Vella que pertencía aos veciños de cinco parroquias. Foi axustizado o 7 de abril de 1940, e as autoridades atribuíron a autoría da morte ao guerrilleiro Luís Trigo Chao.
Vida persoal
Casou en Madrid con Mercedes Rubio en 1929.
Wanksta
"Wanksta" é o segundo single da banda sonora do filme 8 Mile. Lanzado en 2002, o single, composto por 50 Cent, alcanzou a posición décimo terceira, converténdoo no primeiro single do rapeiro que entra no Top 20 e o seu primeiro single comercial. Foi usado en No Mercy, No Fear.
Información
A canción foi o primeiro single en entrar nas listas despois de firmar co selo de Eminem’s e Dr. Dre, Shady/Aftermath, e tamén o primeiro single tras "Thug Love", lanzado en 1999. Orixinalmente apareceu no seu mixtape de 2002, "No Mercy, No Fear", sendo moi emitido polos medios, e sendo incluído na banda sonora do filme 8 Mile. Foi unha canción extra (a pista 17) no seu primeiro álbum comercial de 2003, Get Richo or Die Tryin’. Eminem tamén faría un remix da canción contra Ja Rule.
Durante moito tempo pensouse que as letras da canción ían contra Ja Rule, pero nunha entrevista a si mesmo en MuchMusic, 50 Cent aclarou que inicialmente a canción non ía contra Ja Rule, "Pero Ja Rule é un wanksta".
A parte instrumental da canción foi usada en "Crackin", unha canción de The Psychopathic Rydas. Tamén foi usada en "The Real Wanksta" de Black Child.
Stanley G. Payne
Stanley George Payne, nado o 9 de setembro de 1934 en Denton (Texas), é un historiador, escritor e hispanista estadounidense.
Traxectoria
É doutor en historia pola Universidade de Columbia e profesor emérito de historia na Universidade de Wisconsin-Madison, onde é catedrático Hilldale-Jaume Vicens Vives.​ Tamén é codirector de Journal of Contemporary History,​ membro da Academia Americana de Artes e Ciencias (American Academy of Arts and Sciences) e, dende 1987, académico correspondente da Real Academia Española da Historia.
Payne escribe con certa frecuencia artigos de opinión nos xornais españois ABC e El Mundo sobre actualidade hispana. Tamén na Revista de Libros colabora asiduamente cos seus ensaios bibliográficos. Ten colaborado con varias universidades en España en temas ligados co franquismo e a II República Española.
En 2009 foi nomeado cabaleiro da gran cruz da Orde de Isabel a Católica.
William James
miniatura|250px|Fotografía de William James cara 1890. William James, nado o 11 de xaneiro de 1842 en Nova York e finado en Chocorua (Nova Hampshire) o 26 de agosto de 1910, foi un psicólogo e filósofo estadounidense.
Traxectoria
Criado nunha familia de tradición calvinista, é irmán de Henry James. Primeiramente estudou medicina para despois ocuparse da psicoloxía e a filosofía. Profesor da Universidade de Harvard, foi un prolífico conferenciante. John Dewey foi alumno seu.
Psicoloxía
Falou do stream of consciouness, é dicir, da corrente ou fluxo da conciencia. A conciencia é un continuo bulir de conceptos e relacións. Para el o ser empírico é un ser material (corpóreo), social (o que os demais opinan) e espiritual (a interioridade). Segundo a súa teoría periférica das emocións, é o a manifestación somática o que xera a emoción.
Filosofía
Defendeu o pragmatismo. Considera que non pode haber unha diferenza que non marque unha diferenza. A función da filosofía consiste na pescuda da diferenza que producirá en ti e en min que unha fórmula do mundo se estime verdadeira. Hai que abandonar a abstracción pola concreción, os sistemas pechados pola acción e o poder. Máis que os principios e as categorías contan as consecuencias e os feitos. As ideas son parte da experiencia, e só deben ser tidas como verdadeiras se nos permiten entrar en contacto con outras experiencias. Xa que logo, verdade é o que funciona, o que sae ben, o que é útil, o que ten éxito.
Klax
Klax é un videoxogo deseñado por Dave Akers e Mark Stephen Pierce en 1989 que ten como obxecto aliñar pezas coloreadas en columnas de cores similares para facelas desaparecer. Distribuído orixinalmente por Atari Games para máquinas recreativas, pola súa similitudes con Tetris viuse envolto nunha disputa legal. Realizáronse versións para Amiga, Amstrad CPC, Atari 2600, Atari 5200, Atari 7800, Atari ST, Commodore 64, DOS, Game Boy, Game Gear, Genesis, Lynx, MSX, NES, Sam Coupé, Sega Master System, TurboGrafx-16 eZX Spectrum.