cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rascón de auga
Descrición
miniatura|Cabeza da subespecie R. a. aquaticus O adulto da subespecie nominal é un rascón de mediano tamaño, de 23 a 28 cm de longo cunha envergadura alar de 38 a 45 cm. Os machos pesan normalmente de 114 a 164 g e as femias son lixeiramente menos pesadas, de 92 a 107 g. As partes superiores desde a fronte á cola son marróns oliváceas con liñas negras, especialmente nos ombreiros. A parte lateral da cabeza e as partes inferiores ata a parte superior da barriga son azul lousa escuras, agás unha área negra entre o peteiro e o ollo, e laterais amarronados ata o peito superior. Os flancos teñen barras negras e brancas e a parte subcaudal é branca con algunhas liñas máis escuras. O seu longo peteiro e o iris son vermellos e as patas son de cor marrón carne. Ambos os sexos son similares, e aínda que a femia como media é lixeiramente menor que o macho e con peteiro máis delgado, determinar o sexo só polas medidas non é fiable. Os xoves teñen un píleo anegrado e un queixo e gorxa brancos. As partes inferiores son beixes ou brancas con barras máis escuras, e as marcas dos flancos son marróns e beixes en lugar de negras e brancas. A parte subcaudal é beixe, e o ollo, peteiro e patas son de cores máis claras que as do adulto. Os polos cubertos de penuxe son completamente negros excepto o seu peteiro principalmente branco. Despois da reprodución, sofre unha ampla muda e perde a capacidade de voar durante tres semanas. Os adultos poden identificarse individualmente polas marcas subcaudais, que son únicas para cada exemplar. Os machos adultos son os que teñen as liñas subcaudais máis nítidas. Suxeriuse que as barras escuras subcaudais desta especie son un compromiso entre a función de sinalización que tería unha zona subcaudal completamente branca, como a que teñen as especies de augas abertas e as gregarias como a galiña de río, e a necesidade de evitar ser demasiado visible.
Vocalizacións
É unha especie vocalizadora que fai a súa chamada durante todo o ano. Consiste nunha serie de gruñidos seguidos dun chío agudo parecido ao dos bácoros, que acaba con máis gruñidos. Utilízase como chamada territorial, de alarma e anuncio. Os dous membros da parella poden facer a chamada alternativamente, o macho con notas máis lentas e baixas que a femia. A canción de cortexo, que ambos sexos cantan, é unha especie de tyic-tyic-tyic que adoita rematar cun trilo da femia; o macho pode cantar sen parar durante horas. A chamada de voo é un asubío sostido, e outras vocalizacións son un renxido repetido alto que fai o macho cando mostra o sitio de nidación á femia e un rumbar que fan ambos cando están no niño cos polos. Son máis vocais cando establecen un territorio e ao inicio da estación reprodutora, cando as chamadas poden continuar pola noite. Os polos inicialmente pían feblemente, pero axiña desenvolven unha chamada de rogo tipo tyk-tyk-trik.
Cando os investigadores colocan altofalantes que reproducen gravacións da chamada da folosa das canaveiras de noite para atraer a este paxariño para atrapalo, observan que os rascóns de auga e outras aves acuáticas tamén baixan a terra, a pesar de que o hábitat non sexa o axeitado para elas, o que indica que os rascóns e outros migrantes nocturnos recoñecen a canción desa folosa e asóciana co hábitat de pantano ou marisma no cal xeralmente vive.
Cormo (órgano de reserva)
miniatura|dereita|220px|Lámina do [[gladíolo Gladiolus palustris, mostrando o cormo.]] miniatura| Cormos de [[taro Colocasia esculenta.]] Un cormo (do latín científico cormus, e este do grego clásico κορμός, kormós, 'tronco da árbore') é un talo ou caule subterráneo engrosado, de base inchada e crecemento vertical, que contén nós e avultamentos dos que saen xemas.
Características
Está recuberto por capas de follas secas, a modo de túnicas superpostas. Na parte inferior produce pequenos cormos novos que servirán para a reprodución de novas plantas.
Rascón de auga
Subespecies
miniatura|R. a. korejewi Recoñécense tres subespecies.
Cormo (órgano de reserva)
Características
Ao igual que os bulbos e os rizomas, estes órganos son acumuladores de substancias nutritivas constituídos por células parenquimatosas.
Rascón de auga
Subespecies
As diferenzas entre as tres razas parecen ser clinais e é posible que todas deban fusionarse en R. a. aquaticus. A antiga subespecie R. a. indicus considérase agora a especie R. indicus.
Cormo (órgano de reserva)
Características
As plantas que presentan cormos son plantas perennes que perden as súas partes aéreas en climas fríos durante a época invernal, conservando unicamente a súa parte subterránea. Esta capacidade para almacenar nutrientes constitúe un modo de supervivencia en caso de condicións adversas, como unha prolongada seca ou unha temporada estival demasiado calorosa.
Algunhas das plantas que forman cormos inclúen moitas especies da familia das iridáceas:
Rascón de auga
Distribución e hábitat
Reprodúcese nas zonas temperadas de Eurasia desde Islandia e as illas británicas descontinuamente ata o norte de África, Arabia Saudita e oeste da China. A súa distribución en Asia está pouco estudada. En Galicia a primeira cita é de López Seoane en 1866, atopándose na actualidade principalmente na franxa costeira.
A poboación islandesa de R. a. hibernans extinguiuse arredor de 1965 como resultado da perda de hábitat pola drenaxe de zonas húmidas e a predación polo visón americano introducido. Antes da súa extinción, polo menos algunhas desas aves estaban presentes todo o ano na illa, dependendo de fontes termais volcánicas para sobrevivir durante os meses máis fríos, pero esta raza encontrábase tamén en inverno nas illas Feroe e Irlanda, e como ave de paso nas illas Hébridas Exteriores, o que suxire que a forma islandesa era unha migrante parcial.
A subespecie nominal, R. a. aquaticus, é residente na parte sur e oeste, de clima máis suave, da súa área, pero migra ao sur desde áreas que están sometidas a invernos duros. Inverna dentro da súa área de reprodución e tamén máis ao sur no norte de África, Próximo Oriente e a área do mar Caspio. O pico de migración é entre setembro e outubro, e a maioría destas aves volven aos seus terreos de reprodución desde marzo á metade de abril. Un espécime da poboación nominal etiquetada como de "Baluchistán" e recollida por Richard Meinertzhagen é considerada de dubidosa procedencia. R. a. korejewi é outro migrante parcial, con parte da poboación que inverna en Iraq e leste de Arabia Saudita e cara ao leste a través de Paquistán e norte da India ata ao oeste da China.
O hábitat reprodutor do rascón de auga son as zonas húmidas permanentes de augas doces ou salobres quietas ou lentas e con densa vexetación alta, entre a cal pode haber plantas como Phragmites, Typha, Iris, Sparganium ou Carex. En áreas costeiras, é común o Juncus maritimus en sitios reprodutores de marismas de augas salgadas, con predominio de Carex e Sparganium en ambientes algo menos salinos. Un estudo nos Países Baixos e España mostrou que os xuncos proporcionan unha ocultación mellor que outras plantas marítimas. Como noutros lugares, os niños son construídos coas plantas dispoñibles máis á man. O Cladium mariscus, onde o hai, proporciona un bo hábitat reprodutor, a súa densa estrutura de 1,5 m de altura proporciona unha boa cobertura para os rascóns nidificadores. O hábitat preferido son as xunqueiras con Phragmites con plantas que emerxen da auga, cunha profundidade de 5 a 30 cm, áreas lamacentas para alimentarse e unha rica diversidade de especies de invertebrados. As localizacións con salgueiros ou arbustos nas proximidades son as preferidas sobre as áreas grandes de hábitat uniforme. Ademais dos pantanos ou marismas naturais de auga fresca ou mariña, este rascón pode utilizar escavacións para extraer grava ou arxila e turbeiras traballadas sempre e cando sexan un hábitat axeitado con boa cobertura. Pode encontrarse en campos de arroz ou en illas flotantes, e en Caxemira pode vivir en campos de cana de azucre asolagados. Un estudo finlandés mostrou que o principal factor que inflúe na distribución dos rascóns de auga é a cobertura de vexetación, coas maiores densidades nas áreas con máis vexetación; a presenza doutras marismas nas proximidades é tamén significativa. Porén, factores como a temperatura, chuvias, lonxitude da liña de costa e a extensión de zona de turba, que son importantes para algunhas outras aves de marisma, non son estatisticamente relevantes. As áreas coas maiores densidades de rescóns tamén eran as que tiñan maiores cantidades das tres especies consideradas en risco en Finlandia, a folosa grande, o abetouro común e o tartaraña das xunqueiras. O límite norte da área de reprodución parece estar determinado pola transición das zonas húmidas ricas en nutrientes a máis pobres e de augas máis ácidas. Isto fai que os xuncos comúns se substitúan por un tipo de vexetación máis aberta dominada por Comarum palustre, que non é axeitada para os rascóns.
Ocasionalmente, utilizan localizacións menos frecuentes. Unha parella en Escocia nidificou en campo aberto á beira dunha estrada, e cando se instalaron caixas de nidificación para Panurus biarmicus ("casetas" de xuncos con piso de madeira), os rascóns nidificaron tanto nas caixas coma baixo o piso de madeira, nestre último caso ás veces cos Panurus vivindo arriba. Aínda que principalmente é unha especie de terras baixas, os rascóns de auga reprodúcense a 1240 m de altura nos Alpes e a 2000 m en Armenia. Un estudo italiano suxeriu que as aves das xunqueiras necesitan unha área mínima de zona húmida para reproducirse, a cal para o rascón de auga é de 1 ha, aínda que as maiores densidades se dan en marismas de 10 ha ou máis.
Comportamento
Este rascón é unha ave que rolda o seu territorio, a súa plumaxe veteada fai que sexa difícil de ver no seu hábitat pantanoso. O seu corpo está comprimido lateralmente o que lle axuda a esguirse entre a vexetación máis espesa, e ten o comportamento de deterse e quedar como "conxelado" se é sorprendido en zonas abertas. Camiña con alancadas altas, aínda que adopta unha postura agachada cando corre buscando esconderse. Cando lle cómpre pode botarse a nadar, co movemento errático típico dos rascóns, e voa durante curtas distancias a baixa altura sobre os xuncos coas súas longas patas colgando. Aínda que o seu voo parece débil, poden facer voos longos sostidos durante as súas migracións nocturnas, e por veces morren debido a choques con arames ou faros. Hai casos de exemplares anelados en Gran Bretaña que foron despois recollidos en Polonia, Checoslovaquia e Suecia.
Defende os seus territorios de reprodución e invernada. As aves cargan unhas contra outras co pescozo estirado cando están en época reprodutora e ás veces ambos os membros da parella atacan xuntos. Os machos grandes con marcas máis fortes son os dominantes en inverno, cando a agresión directa é substituída por cantos feitos ergueitos sobre a punta das dedas, sacudidas da cabeza e estocadas co peteiro.
Reprodución
upright|miniatura|Ovo
É unha especie monógama e moi territorial cando se reproduce. A parella fórmase despois de chegaren ás áreas de nidificación ou posiblemente incluso antes da migración primaveral. Nas zonas húmidas grandes con boas condicións para estas aves as parellas poden nidificar separadas por unha distancia de entre 20 e 50 m. Os territorios varían en tamaño, pero o típico é de 300 m2. A parella fai chamadas de cortexo e de contacto durante a estación reprodutora. O macho selecciona o sitio para o niño e móstrallo á femia mentres adopta unha postura coas plumas do dorso ergueitas, ás arqueadas sobre o dorso, cola estirada e peteiro apuntando verticalemnte cara abaixo. Esta exhibición vai acompañada dunha chamada alta. Antes de aparearse el ergue as ás e cola e inclínase co seu peteiro tocando o seu propio peito. O macho alimenta a femia durante o cortexo e, cando están chocando os ovos, ela pode abandonar o niño para facerlle unha exhibición ao macho, camiñando arredor del, chamando suavemente, fretando o seu peteiro co peito del e facendo pequenas carreiras dun lado para outro.
O niño está feito de calquera materia vexetal que estea dispoñible e é construído principalmente polo macho, normalmente nun só día. O niño érguese a uns 15 cm ou máis por riba do nivel da auga da marisma, e é ás veces construído sobre matas de raíces, tocos de árbores ou soportes similares. Poden construílo máis alto se as augas da marisma empezan a subir. O niño é de 13 a 16 cm de diámetro e uns 7 cm de alto. Está ben escondido e accesible por estreitos camiños.
A posta típica é de 6 a 11 ovos na maior parte da súa área de distribución, pero parece ser menor (de 5 a 8) en Caxemira a altitudes de 1 500 m. As datas de posta varían coa localidade, e son desde finais de marzo en Europa occidental e norte de África, ata finais de maio en Caxemira e xuño en Islandia. O tamaño de posta pode ser menor a principios ou finais da estación reprodutora. A estación reprodutora pode ampliarse por mor de resituar a posta ou facer unha segunda posta. Os ovos son romos e ovais, lisos e lixeiramente brillantes; a cor varía desde abrancazado a beixe rosado, con manchas marróns avermelladas no extremo máis ancho, que ás veces se fusionan nunha soa mancha grande. A variación no tamaño dos ovos entre as subespecies é moito menor que as diferenzas entre ovos individuais; a media de tamaño dos ovos da subespecie nominal, que é 36 × 26 mm, é o típico para toda a especie. Os ovos pesan uns 13 g, dos cales o 7% corresponde á casca.
Ambos os pais incuban os ovos, aínda que a femia fai a maior parte. Os ovos son incubados durante 19 a 22 días ata a eclosión, con polo menos un 87% de éxito. O alimento é traído ao niño polo outro proxenitor e pasado ao que está sentado no niño, o cal alimenta os polos. Os poliños cubertos de penuxe son precoces, xa que abandonan o niño aos dous días da eclosión, pero continúa sendo alimentado polos seus pais, aínda que tamén encontran parte da comida por si mesmos desde os cinco anos de vida. Son independentes dos seus pais aos 20 a 30 días e poden voar ás 7 a 9 semanas. Se a femia cre que o niño foi descuberto, pode transportar os ovos ou os polos un por un a outro lugar; os ovos son transportados no peteiro, pero os polos pequenos pode metelos baixo as ás. Os exemplares que están incubando poden permanecer sobre os ovos mesmo cando algún intruso se achega bastante preto, atacar ao intruso, ou finxir estar ferido como distración. O rascón de auga pode reproducirse ao cumprir un ano e normalmente crían dúas roladas.
A supervivencia media despois de emplumar estimouse entre 17 e 20 meses, cunha taxa de supervivencia anual lixeiramente menor do 50% ao ano durante os primeiros tres anos, e algo maior despois. A idade máxima rexistrada é de 8 anos e 10 meses.
Alimentación
miniatura|As marismas de [[Parkgate, Cheshire poden albergar centos de rascóns de auga en inverno. ]] Os rascóns de auga son omnívoros, aínda que se alimentan principalmente de animais, como samesugas, vermes, gasterópodos, pequenos crustáceos, arañas e unha ampla variedade de insectos terrestres e acuáticos e as súas larvas. Poden matar ou comer como prea pequenos vertebrados, como anfibios, peixes, aves e mamíferos. Os vertebrados son empalados cun golpe do peteiro que rompe a medula espiñal da presa. A comida vexetal consómena máis en outono e inverno, e consta de xemas, flores, brotes e sementes de plantas acuáticas, bagas e outras froitas. No sur de Asia, poden comer ás veces en campos de arroz (grans de arroz que encontran despois da colleita). Os xoves son alimentados principalmente de insectos e arañas. O alimento obtido en terra ou no barro é normalmente lavado na auga antes de tragalo. Despois de chover, poden sondar o chan mol procurando miñocas. Esta especie aliméntase ocasionalmente en zonas abertas incluso cando non está forzado a facelo polas baixas temperaturas; Edmund Meade-Waldo describiu sete rascóns que se alimentaban nun prado aberto. Malia a súa natureza de animal roldador, o rascón de auga parece prosperar en catividade cando se lle dá de comer alimentos animais como carne crúa ou miñocas; un individuo foi ensinado a saltar para coller vermes pendurados en alto dunha liña de cana de pescar.
Os rascóns de auga seguen rutas definidas cando se alimenta, tornando frecuentemente ás boas áreas de alimentación. Estes rascóns son versátiles e oportunistas á hora de alimentarse. Choutan para apañar insectos que están sobre plantas, trepan para atopar bagas, ou arrincan mazás das árbores para poder comelas no chan. Matan aves atravesándoas co peteiro ou afogándoas, especialmente se a capacidade da ave de fuxir está restrinxida. Informouse que mataron un verderolo común e un paspallás chinés Excalfactoria chinensis nun aviario, e pequenos paxaros atrapados en redes de néboa dos aneladores de aves. Un exemplar matou un liñaceiro bicoamarelo capturado nunha trampa de Heligoland (ou de túnel). Son tamén predaores de niños, especialmente de pequenas aves que aniñan en xunqueiras, como a folosa grande. Os rascóns de auga poden defender un territorio de alimentación invernal, aínda que este é de menor tamaño cando se reproducen, con individuos separados a menos duns 10 m; e os lugares preferidos poden albergar centos de aves. O comportamento agresivo fóra da estación reprodutora pode ampliar os ataques contra outros rálidos das marismas, como a galiñola pinta e a galiñola anana.
Predadores e parasitos
miniatura|[[Espiroquetas de Borrelia burgdorferi vistas con microscopio de campo escuro. Os rascóns poden ser infectados por esta bacteria, a cal pode ser transmitida aos humanos por picaduras de carrachas causando a enfermidade de Lyme. ]]
Entre os predadores do rascón de auga están diversos mamíferos e grandes aves. O visón americano foi parcialmente responsable da extinción da poboación islandesa, e os gatos e cans tamén matan esta especie. Polo menos localmente, as londras comen rascóns e outras aves acuáticas. O abetouro común, que é outra ave das xunqueiras, come rascóns, e tamén o fai a garza real. Os rascóns de auga son especialmente vulnerables á depredacion das grazas cando son forzados a saír da protección dos xuncos por mareas moi altas. Os tartarañas que cazan nas zonas húmidas son predadores previsibles, pero o máis habitual é que sexan presas da avelaiona, a curuxa das xunqueiras, o bufo real, a aguia manchada, o lagarteiro, e os falcóns peregrinos que cazan de noite.
Entre os seus parasitos están os piollos Nirmus cuspidiculus e Pediculus ralli, a carracha Ixodes frontalis, e a mosca hipobóscida Ornithomyia avicularia. O rascón de auga pode ser infectado tamén polo virus da gripe aviaria e a bacteria Borrelia burgdorferi, transmitida polas carrachas Ixodes, que é tamén un patóxeno humano que causa a enfermidade de Lyme. Descubríronse tres especies de piollos, Fulicoffula rallina, Pseudomenopon scopulacorne e cuspidatus en rascóns mortos en 2005 nas illas Faroe, que son especies que non se atoparan antes no arquipélago. O verme plano parasito Ophthalmophagus nasciola atopouse tamén nas fosas nasais dun rascón, e detectáronse polo menos tres especies de piollos das plumas na súa plumaxe. O piollo Philopterus ralli e o nematodo Strongyloides avium atopáronse no estreitamente emparentado R. indicus.
Status
Predadores introducidos como o visón americano causaron un acentuado declive nas poboacións de rascóns e outras aves que nidifican no chan.|miniatura A cantidade de rascóns de auga está declinando, pero, malia todo, ten unha gran poboación de 100 000 a 1 000 000 de adultos e unha enorme área de reprodución calculada en 15 600 000 km2; por todo o cal está clasificado como especie pouco preocupante na Lista vermella da IUCN. Na maioría dos países europeos, a poboación é estable ou está diminuíndo lixeiramente debido á perda de hábitat. En Marrocos está aumentando o seu número e expandindo a área reprodutora e reprodúcese incluso bastante ao sur en Oued Massa. Sábese pouco sobre a súa área en Asia, pero o korejewi é un reprodutor común en Paquistán e Caxemira.
Os predadores introducidos son unha ameaza para as poboacións vulnerables de illas. Ademais da extinción da raza islandesa, o visón foi responsable de acusados declives nas poboacións de rascóns de auga e outras aves que se reproducen no chan nas illas Hébridas, onde as londras comedoras de peixe eran os únicos predadores nativos. Estes visóns proceden de exemplares escapados de granxas peleteiras. Os programas de erradicación de visóns e furóns permitiron que os rascóns volvesen a esas illas, e están previstos novos programas para o resto do territorio escocés. Localmente, o seu hábitat pode ser afectado polo desecamento de marismas e pantanos, canalizacións de cursos de auga, crecemento urbano, e pola contaminación.
Os humanos levan comendo rascóns de auga desde hai miles de anos; xa os comían os romanos, e aparecen representados nas pinturas dos muros de Pompeia, e o seu consumo continuou durante a Idade Media e nos tempos modernos.
ATI Technologies
ATI Technologies é unha empresa canadense fundada 1985. Ten a súa sede en Markham, Ontario (Canadá) e é coñecida pola fabricación de tarxetas gráficas. Tamén fabrica procesadores para móbiles, chipsets de placas bases, sistemas gráficos para videoconsolas e contribuíu a TDT.
A partir do 25 de outubro de 2006 converteuse nunha subsidiaria de AMD.
Fontecavada, Córneas, Baleira
Fontecavada é un lugar da parroquia da Córneas no concello lugués de Baleira na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2011 tiña 9 habitantes (6 homes e 3 mulleres).
Vela
Vela pode ser:
Como topónimo pode referirse a:
Fanny Geefs
Fanny Geefs, nada en 1807 e finada en 1883, foi unha pintora belga de ascendencia irlandesa. Nada como Isabelle Marie Françoise Corr ben en Dublín ou en Bruxelas, estudou arte dende nena. Na década de 1830, estudou con François-Joseph Navez. Ademais de retratos, pintou imaxes relixiosas e históricas como Our Lady Appearing to the Oppressed que se atopa na Igrexa da Sagrada Familia de Schaerbeek. Casou co escultor Guillaume Geefs en 1836.
miniatura|dereita|300px|La vie d'une Femme : Piété, Amour, Chagrin de Fanny Geefs. Traballou en comisións para a familia real belga, incluíndo numerosos retratos da raíña Luísa María de Orleáns. O seu tríptico La vie d'une Femme : Piété, Amour, Chagrin tivo grande influencia en Charlotte Brontë, en particular na súa novela autobiográfica Villette, ambientada en Bruxelas.
Coa súa morte en 1883, a Biblioteca Real de Bélxica mercou unha gran colección das súas obras.
Copa América de hóckey a patíns feminina
A Copa América de hóckey a patíns feminina é unha competición internacional de hóckey a patíns organizada pola Confederación Sudamericana de Patín (CSP) disputada dende o ano 2006 e que conta co recoñecemento do Comité Internacional de Hóckey a patíns (CIRH). Este recoñecemento como competición internacional por parte do CIRH implica que a regulamentación segue os cánones internacionais oficiais. Nesta competición poden participar tódalas seleccións que sexan membros da CSP, independentemente de se son orixinarias do Continente americano, así como calquera selección convidada pola Confederación. A selección de Cataluña é a única que disputou o título sen ser convidada grazas á súa adhesión definitiva á CSP o 11 de febreiro do 2007.
O sábado 3 de novembro, coa ocasión da Copa América masculina 2007, os delegados da CSP decidiron en Recife, sede do torneo, nunha reunión extraordinaria anunciar as vindeiras sedes da Copa América. En categoría feminina anunciouse Brasil 2011, a pesar de que nun principio a terceira edición íase disputar en Colombia (así se anunciara ao finalizar a Copa América do 2007), no 2009, ante a imposibilidade de Colombia para organizar a competición, a federación catalá, que ía organizar en Vic a terceira edición da competición masculina no 2010, colleu o relevo co obxectivo de facer coincidir no mesmo ano a competición feminina coa masculina.
Fitoiro, Bretoña, A Pastoriza
Fitoiro é un lugar da parroquia de Bretoña, no concello lugués da Pastoriza, na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2015 tiña 49 habitantes (22 homes e 27 mulleres), o que supón unha diminución en relación ao ano 2009 cando tiña 50 habitantes.
Os veciños dedícanse basicamente á gandaría de leite, con explotacións de carácter familiar de tipo medio, entre as 40 e as 60 vacas por explotación.
Jesse Stone: Campo de regatas
Jesse Stone: Campo de regatas (en Jesse Stone: Sea Change) é un telefilme estadounidense de misterio dirixido por Robert Harmon que foi estreado no 2007. Está baseado na novela Sea Change de Robert B. Parker e é o cuarto dos oito telefilmes baseados nas novelas da personaxe de Jesse Stone. Estreouse en galego na TVG o 11 de xaneiro de 2013.
Sinopse
Jesse Stone é un ex policía dos Ánxeles vido a menos cuxa maior batalla agora é contra o alcohol. Para calar ós demos internos do seu pasado que tanto o atormentan, Jesse decide retomar o caso dun asasinato cometido dez anos atrás. Refuxiado na pequena cidade de Paradise, Jesse reabre unha investigación sen resolver na que descubrirá probas nunha antiga tumba e perseguirá as pantasmas do esquecido crime. Pero non será só o pasado da vítima e do asasino o que sairá á luz, senón tamén o seu propio.
Anaxandridas II
Anaxandridas II (en grego antigo Αναξανδριδης) foi un rei de Esparta v. -560– -525 da dinastía dos Axíadas. O seu pai foi o rei León.
Anaxandridas tivo catro fillos: Leónidas I, Cleómbroto I, Dorieo e Cleómenes I (a nai do último foi a filla de Prinetades). Co éforo Hilón, Alexandridas salvou Sición do tirano Esquino nos anos -550.
Ovambolandia
miniatura|250px|Localización do [[bantustán de Ovambolandia.]] miniatura|250px|Mapa detallado do bantustán. miniatura|250px|Bandeira.
Sam Huntington
Sam Huntington, nado o 1 de abril de 1982 en Nova Hampshire, é un actor estadounidense, coñecido por interpretar a "Mimi-Siku" no filme de 1997 Jungle 2 Jungle. Actualmente protagoniza a serie de televisión Being Human.
Ovambolandia
A rexión é xeralmente definida como o segmento máis setentrional do país que se atopa fronte á fronteira entre Namibia e Angola.
Le génie du mal
Le génie du mal é unha escultura relixiosa executada en mármore branco do artista belga Guillaume Geefs instalada en 1848. Tamén é coñecida como "Lucifer" ou o "Lucifer de Liexa". Os historiadores de arte francófonos tamén se refiren á obra como un ange déchu (anxo caído). Atópase nun elaborado púlpito Catedral de San Paulo de Liexa. Representa un home dunha beleza clásica, sentado e encadeado e case espido, agás pola tea que ten sobre as súas coxas. A escultura substitúe unha obra anterior feita polo irmán de Geefs, Joseph Geefs, retirada da catedral por mor da súa beleza enfermiza.
Ovambolandia
Ovambolandia é a rexión máis densamente poboada de Namibia.
O termo referiuse orixinalmente ás partes do norte de Namibia habitadas polo grupo étnico ovambo, especialmente a área controlada polos reinos tradicionais ovambo en tempos precoloniais e coloniais, como Ondonga, Ongandjera, que foi o berce de Sam Nujoma, o primeiro presidente do país, e Oukwanyama, e remóntase ás épocas da colonización alemá e da ocupación suarfricana, pero hoxe tamén é utilizado case sen excepción polos propios ovambo, así como por todos os demais grupos étnicos de Namibia.
CMTV
CMTV desexa unha vez rematada a exclusividade coa compañía MEO, expandirse a outras compañías. Alén disto, no ano 2014 expandíu as súas emisións a Angola e Mozambique.
Ovambolandia
A chamada "cerca veterinaria de Namibia", que, en termos agrícolas, separa o norte do país do sur para reter enfermidades animais xeneralizadas no norte, adoita considerarse a fronteira sur de Ovambolandia. Situada no sur de Ovambolandia e na estrada principal norte-sur, a localidade de Oshivelo agora é considerada a "porta de entrada de Ovambolandia".
Xeografía
A supeficie da rexión (e do bantustán) é de 52 072 km². No ano 1969 contaba cunha poboación de 239 000 habitantes. A súa capital era Ondangua (ás veces escrito Ondangwa), unha pequena vila preto da fronteira con Angola.
A día de hoxe, a antiga Ovambolandia forma parte da rexión de Ohangwena, unha das catorce rexións administrativas de Namibia, creada en 1992. A súa superficie é máis reducida ca do bantustán, 10 706 km², e no ano 2001 contaba cunha poboación de 227 728 habitantes. A súa capital é a cidade de Eenhana, situada no centro da rexión.
Unha característica paisaxística especial de Ovambolandia é a gran cantidade de palmeiras "makalani" (Hyphaene petersiana). Ademais, o uso das terras locais en gran parte aínda sen facendas ou pastos cercados é un forte contraste co resto de Namibia.
Colonización, colonialismo e apartheid
A zona ao suroeste do río Okavango e ao norte da chaira de Etosha estivo poboada polos ovambo entre os séculos XV e XVI. Desde que os ovambo se ocupron, ademais da gandaría, á labranza das terras cultivábeis, foron relativamente sedentarios. Non foi até o século XIX en que os primeiros europeos chegaron á zona de asentamento dos ovambos. Entre os primeiros estiveron o explorador, antropólogo e xeógrafo británico Francis Galton, o explorador e cazador sueco Karl Johan Andersson, e o misioneiro, lingüista e explorador alemán Carl Hugo Hahn. Pronto foron seguidos por misioneiros fineses da Sociedade Misioneira Finesa, que estableceron a súa primeira misión en 1870. Despois seguiron os comerciantes, que adquirían principalmente produtos como o marfil e plumas de avestruz a cambio de armas, municións, roupa ou cabalos.
Durante a época colonial alemá na actual Namibia, así como do dominio simultáneo portugués na veciña Angola, os gobernantes locais dos ovambo estiveron cada vez máis comprometidos en subministrar os seus súbditos durante un período limitado de tempo aos gobernantes coloniais como traballadores. Tratábse principalmente de homes novos, que logo foron postos uns anos ao servizo dos alemáns ou dos portugueses.
No ano 1897 chegou a Ovambolandia un xabaríl enfermo, que deu lugar a un gromo de epidemia no gando como consecuacia do cal morreron o 90 % de todos os animais. Por outra parte, un período moi longo de seca, ocorrido ao redor da mesma época, provocou o colapso case completo da economía da zona.
Ao final do séculos XIX e principios do XX, a potencia colonial alemá estableceu algúns puntos de control na fronteira sur da zona, especialmente para controlar o movemento de gando desde e cara á rexión. Os alemáns nunca tomaron medidas serias para poñer Ovambolandia baixo o seu pleno control, e moito menos colonizala. Só o maior Franke realizou algunhas viaxes á rexión. Só en 1908 asináronse contratos oficiais de protección cos reis de dos ovambo.
Despois de que a Deutsch-Südwestafrika (a África Suroccidental alemá) fora conquistada en 1915 pola Unión Surafricana durante a primeira guerra mundial, os ocupantes surafricanos limitáronse inicialmente a patrullar na rexión dos ovambo. Pero a actitude de Suráfrica en Ovambolandia cambiou en 1916, cando o rei dos kwanyama Mandume Ndemufayo venceu na súa loita contra os portugueses de Angola, e numerosas armas foron capturadas e o país foi considerado polos sudrafricanos como unha ameaza.
miniatura|230px|Localización dos bantustáns en Namibia, de acordo co Plan Odendaal. Ovambolandia está no centro norte.
Os surafricanos déronlle un ultimato a Ndemufayo para que se sometera voluntariamente ás forzas ocupantes surafricanas e, despois de non lograr o efecto esperado, en febreiro de 1917 a Forza de Defensa da Unión Surafricana enviou a máis de 800 soldados a Ovambolandia, que derrotaron aos kwanyama, e Ndemufayo foi asasinado. O daquela comandante da administración militar británica surafricana, o coronel de Jager, proclamouse despois da campaña como rei dos ovambo, que foron entón desarmados e enviados en gran número, como "traballadores contratados estranxeiros", ao sur.
Mandato da Sociedade de Nacións
En 1919, a administración da antiga África do Suroeste alemá foi outorgada á Unión Surafricana por un mandato da Sociedade das Nacións.
Nas décadas seguintes, as restricións e controis en Ovambolandia foron ampliadas constantemente, alcanzando o seu máximo en 1964 tras a aplicación da política do apartheid.
Entre 1973 e 1989, durante o réxime do apartheid imposto pola República de Suráfrica, a rexión constituíu un bantustán homónimo, "patria" (homeland) dos ovambo, establecido en 1968, até 1973.
Independencia nominal e status actual
En 1973 foille outorgada a independencia nominal, como República de Ovambolandia (IRiphabliki ye Ovamboland), aínda que non foi recoñecido como estado pola comunidade internacional. As eleccións dese ano, promovidas polo goberno de Suráfrica, foron boicoteadas e tan só votou o 2,5 % dos electores. Ao igual que todos os demais bantustáns de África do Suroeste, foi disolto como país e como organización administrativa en maio de 1989, ao principio do período de transición á independencia de Namibia.
Na actualidade o territorio deste bantustán está distribuído entre catro das 13 rexiónes administrativas de Namibia: Oshikoto, Ohangwena, Omusati e Oshana.
Patela
miniatura|Peixeira portando unha patela sobre a cabeza. Homenaxe á Muller Traballadora, na [[A Pobra do Caramiñal|Pobra do Caramiñal.]] Unha patela é unha cesta cadrada de bordo baixo feita con tiras de madeira. As peixeiras utilizaban este tipo de cestas para transportar e exhibi-lo peixe.
Fabricación
Elabórase coa técnica de tecido plano empregando tiras de madeira de castiñeiro. A boca remátase dobrando a urda e reforzándoa con dúas varas que van cosidas mediante unha tira en espiral. Leva dous buratos confeccionados a modo de asas.
A patela na cultura popular galega
A peixeira é unha das figuras máis representativas da cultura mariñeira de Galicia, aparece case sempre representada cunha patela sobre a cabeza, sendo o elemento que mellor as define. Hai diversas esculturas por todo Galicia onde podemos contemplar figuras de peixeiras portando patelas. De igual xeito, nas latas de conserva de Rianxeira e A Churrusquiña aparece representada unha peixeira cunha patela na cabeza.
Óscar Rubén Fernández Romero
Óscar Rubén Fernández Romero, nado en Valencia o 28 de setembro de 1974, é un adestrador de fútbol español. Actualmente adestra o CF Gandia.
Traxectoria
Na tempada 2007–08 fíxose cargo do Valencia CF na xornada 10, en substitución de Quique Sánchez Flores. Permaneceu no equipo ché tan só dúas xornadas, cando foi substituído por Ronald Koeman. Neste tempo obtivo unha derrota e unha vitoria.
Fernando Suárez Cortiñas
Fernando Suárez Cortiñas é un político galego do PSdeG-PSOE.
Traxectoria
É funcionario do concello de Santiso, onde exerceu como auxiliar administrativo e secretario do Xulgado de Paz. Nas eleccións municipais de 2011 encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE á alcaldía de Santiso e foi elixido alcalde grazas a un pacto de goberno co BNG e Independientes por Santiso. En xullo de 2013 cede a alcaldía a Manuel Adán López, do BNG, cambio que fora acordado no pacto de goberno.
Fontela, Córneas, Baleira
Fontela é un lugar da parroquia da Córneas no concello lugués de Baleira na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2011 tiña 11 habitantes (4 homes e 7 mulleres).
Montouto, Córneas, Baleira
Montouto é un lugar da parroquia da Córneas no concello lugués de Baleira na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2011 tiña 12 habitantes (8 homes e 4 mulleres).
Célula
miniatura|dereita|210px|Debuxo procedente do libro [[Micrographia, que representa a estrutura da cortiza da sobreira como a viu Robert Hooke ao microscopio por vez primeira.]] miniatura|dereita|450px|Esquema sinxelo dunha [[célula eucariótica|célula eucariota (á esquerda) e outra procariota (á dereita).]] 300px|miniatura|[[Célula epitelial|Células epiteliais nun cultivo. O ADN está tinguido de verde; os filamentos de queratina, en vermello.]]
A célula (do latín cellula, que significa 'cuarto pequeno, cela') é a unidade estrutural e funcional mínima con vida, a cal é capaz de realizar tódalas funcións características ou vitais de calquera organismo vivo: a nutrición, a relación co medio que a rodea e a reprodución. Todos os seres vivos existentes posúen, cando menos, unha célula. Estes seres formados por unha soa célula son os chamados organismos unicelulares, mentres que se están constituídos por un conxunto de varias (ata miles de millóns) reciben o nome de organismos pluricelulares. A maioría das células son invisibles para o ollo humano, polo que fan falla microscopios para poder observalas. Malia isto, non todas as células teñen o mesmo tamaño, deste xeito podémonos atopar con células moito máis grandes ou pequenas ca outras. Entre as células máis grandes coñecidas atópanse os ovos non fertilizados da avestruz e as células nerviosas que as xirafas teñen ao longo do seu pescozo, as cales poden chegar a acadar máis de 3 metros de lonxitude.
Segundo a teoría celular, enunciada no ano 1839, non é concibible un organismo vivo nun elo máis baixo que o dunha célula. Deste modo, os seres vivos máis sinxelos constitúense por unha soa célula, como poden ser os protozoos causantes de enfermidades do home coma a malaria ou a doenza do sono. Tamén son unicelulares moitos organismos que se consideran plantas polo feito de sintetizaren os seus alimentos a partir da luz mediante o proceso da fotosíntese.
A estrutura da célula é complexa, e aínda quedan aspectos por coñecer da mesma, como a súa fisioloxía completa ou os detalles do ciclo celular.
As células apareceron na Terra hai polo menos 3.500 millóns de anos.
Niveis de organización dos seres vivos
Os seres vivos están formados por células, pero as células xúntanse para formaren niveis superiores máis complexos. Así podemos comprobar que se organizan en diferentes niveis que mostran unha xerarquía, cada nivel formado coas unidades precedentes. Esta organización divídese en dous niveis: abióticos e bióticos, diferenciados, respectivamente, pola vida ou carencia dela en cada un. Desta forma, non foi ata anos despois do comezo do século XVIII cando se considerou que a materia non estaba formada por tres niveis (órganos, tecidos e materia amorfa). Isto foi grazas aos avances tecnolóxicos que se fixeron nos estudos a pequena escala, cando puido descubrirse que había máis que materia amorfa máis aló dos tecidos, como ata entón se pensaba.
O microscopio
miniatura|[[Robert Hooke, quen acuñou o termo «célula».]] A resolución é a distancia que debe haber, como mínimo, para que dous obxectos poidan ser vistos como independentes o un do outro. Por exemplo, o ollo humano posúe unha resolución de 0,2 milímetros, polo que calquera obxecto que estea a menos distancia doutro será para nós un único obxecto. Así, grazas ao descubrimento do microscopio conseguiuse un grande avance na investigación do último nivel de aparente materia amorfa que non tiña organización algunha e permitiu observala con moito máis detalle. O microscopio aumenta esta resolución mediante dúas lentes de vidro que amplían a imaxe (a primeira amplía a da segunda).
Os primeiros microscopios apareceron ao redor do ano 1600, e foron chamados microscopios ópticos simples ou compostos (cunha lente ou dúas, respectivamente). Malia isto, non foi ata 1665 cando Robert Hooke observou ao microscopio unha lámina delgada de cortiza coa axuda dun microscopio composto de 50 aumentos feito por el mesmo. Deste xeito puido comprobar que o anaco analizado estaba dividido en moitos compartimentos semellantes aos panais das abellas, e chamoulle a cada un deles "célula" (celiña). O propio Hooke describe así o que viu:
Co século XX apareceron máis avances na investigación da célula, xa que o microscopio electrónico, coa súa resolución de 0,5 nanómetros, permitiu ver con detalle o interior destas e comprobar a súa constitución interna (ultraestrutura) e o seu funcionamento.
A suma de unidades vivas
Tralo descubrimento de Hooke, esta investigación quedou estancada durante século e medio ata que no século XIX apareceu en Alemaña a idea de que os seres vivos estaban formados pola agregación de millóns de unidades vivas. No ano 1838 Matthias Schleiden comprobou que en calquera fragmento de planta podían recoñecerse as células que Hooke descubrira. Un ano despois, en 1839, Theodor Schwann analizou unha mostra procedente dun animal e puido comprobar que estes tamén estaban formados por células. Ambos os dous enunciaron a primeira teoría celular, que dicía que todos os organismos proviñan dunha soa célula que se desenvolvía formando novas células. Afirmaron que a célula era a unidade estrutural básica de vida que é capaz de vivir por si mesma.
O que eles dous non sabían era que as células non aparecen do nada de xeito espontáneo, cousa que quedou demostrada na década de 1860. O que eles pensaban era que as novas células se formaban no interior das vellas a partir da materia amorfa que as rodeaba.
A teoría celular
Por fin, a finais do século XIX enunciouse a teoría celular case como hoxe en día a coñecemos. De maneira moi xeral, a célula é:
A influencia que esta teoría tivo na bioloxía no século XX fixo que os biólogos estudasen a célula e deixasen esquecidas a un lado as investigacións dos organismos.
Tipos de células
As células divídense en dous grandes grupos: as células eucariotas, as cales teñen un núcleo celular que contén o material xenético e que está diferenciado e separado por unha membrana dobre; e as células procariotas, as cales teñen os xenes no citoplasma celular e non está limitado por ningunha membrana, carecendo tamén de moitos dos orgánulos da célula eucariota.
Célula procariota
As células procariotas (do grego pro, "antes", e karyon, "núcleo") son aquelas nas que no citoplasma non posúen orgánulos membranosos nin núcleo diferenciado. As arqueas e as bacterias conforman os dous dominios deste tipo de células.
O seu tamaño é dez veces menor ao das células eucariotas e reciben diferentes nomes segundo a súa forma. Ás esféricas chámaselles cocos; ás que teñen forma de bastón, bacilos; outras curvadas, son os vibrións; e, por último, as que semellan resortes reciben o nome de espirilos.
En canto á súa estrutura, esta é bastante sinxela:
As funcións que realiza están adaptadas á vida sen orgánulos, polo que moitas delas se fan directamente no citoplasma.
Célula eucariota
miniatura|375px|Diagrama dunha [[célula eucariótica|célula eucariota dun animal, a cal amosa os compoñentes subcelulares. Orgánulos: ]]
As células eucariotas (do grego eu 'verdadeiro' e karyon 'núcleo') son aquelas nas que se poden diferenciar tres partes básicas:
As células eucariotas, á súa vez, divídense en dous grupos: as células animais e mais as células vexetais. Esta distinción faise segundo a súa constitución interna e en función do ser vivo do que formen parte, isto é, cada un dos tipos pode presentar orgánulos en común ou ter algúns específicos.
Subcompoñentes celulares
Todas as células, tanto as procariotas coma as eucariotas, teñen unha membrana que as envolve, separando o seu interior do medio que as rodea, regulando o que entra e sae e mantendo o potencial eléctrico da célula. No interior da membrana, un citoplasma salgado ocupa unha gran parte do volume celular. Todas as células posúen ADN, o material hereditario dos xenes, e ARN, que contén a información necesaria para construír diversas proteínas como os enzimas, a maquinaria principal das células. Tamén hai outros tipos de biomoléculas.
Membrana celular
dereita|300px|Diagrama dunha membrana celular.
A membrana celular ou plasmática é unha envoltura laminar que recobre a célula e que a separa e diferencia do contorno no que se atopa e das células que hai ao seu arredor. Trátase dunha dobre capa lipídica que serve como "contedor" para os contidos celulares, así como para a súa protección mecánica e está formada principalmente por lípidos e proteínas. Unha das súas funcións máis importantes é a de regular a entrada e saída de substancias na célula. A membrana plasmática é bastante flexible, polo que lle confire á célula unha forma máis ben circular.
Material xenético
Existen dous tipos de material xenético: o ácido desoxirribonucleico (ADN) e o ácido ribonucleico (ARN). A maior parte dos organismos usan o ADN para o almacenamento de información, pero algúns virus (como os retrovirus) teñen ARN como o seu material xenético. A información biolóxica contida nun organismo está codificada na súa secuencia de ADN ou ARN. O ARN tamén é usado para o transporte de información (como o ARNm) e para realizar funcións enzimáticas (como o ARN ribosómico) en organismos que usan o ADNA para o código xenético en si mesmo. As moléculas de ARN de transferencia (ARNt) son usadas para engadiren aminoácidos específicos durante o proceso de tradución de proteínas.
O material xenético das células procariotas está organizado nunha molécula de ADN circular simple (o cromosoma bacteriano) na rexión central (nucleoide) do citoplasma. O material xenético das células eucariotas está dividido en diferentes moléculas lineares chamadas cromosomas, no interior dun núcleo discreto, a miúdo con máis material xenético noutros orgánulos como as mitocondrias e os cloroplastos.
Unha célula humana ten material xenético no seu núcleo (o xenoma nuclear) e nas súas mitocondrias (o xenoma mitocondrial). Nos humanos o xenoma nuclear está dividido en 23 parellas de moléculas de ADN lineares chamadas cromosomas. O xenoma mitocondrial é unha molécula de ADN circular distinta do ADN nuclear. Aínda que o ADN mitocondrial é moi pequeno comparado cos cromosomas nucleares, ten codificadas 13 proteínas que toman parte na produción de enerxía mitocondrial así como na de ARNt específicos.
O material xenético estraño (moi comunmente ADN) tamén pode ser introducido artificialmente na célula mediante un proceso chamado transfección. Este pode ser transitorio, se o ADN non está dentro do xenoma da célula, ou estable, se o está. Certos virus tamén insiren o seu material xenético no xenoma.
Orgánulos
Os orgánulos son cada un dos elementos que constitúen as células eucariotas e que teñen unha función na que cada un está especializado. O normal é que estean separados e rodeados dentro dunha membrana lípida. Cabe dicir que, dependendo do tipo de célula eucariota (animal ou vexetal), estas poden ter algúns orgánulos en común, ou poden posuír orgánulos específicos que permiten diferencialas doutro tipo de eucariotas.
dereita|300px|Diagrama dun núcleo celular, co seu nucléolo.
Ademais, o principal compoñente do núcleo é o nucléolo, que se atopa no seu interior. Neste atópase a rexión dos cromosomas (ADN), os cales conteñen os xenes dos ARNr. Nel transcríbense estes xenes e axústanse as proteínas ribosómicas para formar as subunidades que posteriormente darán lugar aos ribosomas que se atopan no citoplasma. Durante o proceso da mitose na reprodución celular, o nucléolo desaparece unha vez que os cromosomas do núcleo se condensan e se detén a síntese do ARN.
dereita|150px|Diagrama dunha parede celular.