cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mosteiro de Santa María de Palazuelos
Historia e evolución
miniatura|A igrexa subsistiu co seu uso parroquial pasando a depender do arcebispado. O 22 de marzo de 1840 anunciouse o arrendamento de 3, 6 ou máis anos de 18 anacos de terra. O 12 de xuño dese mesmo ano arrendouse por dez anos a Benito Losada, que xa vivía nalgunha dependencia do edificio. Despois en 1843 saíu á venda pública e comprouno este mesmo arrendatario por 706.500 reais.
En 1881, Palazuelos era unha granxa pertencente a Demetrio Mateo, irmán do deputado Vicente Mateo -deputado dende 1877 a 1883-. A igrexa subsistiu con uso parroquial pasando a depender do arcebispado.
En 1931 declarouse a igrexa como Monumento Histórico. As seguintes datas van dando un informe de decadencia, abandono e derrube na época: Finalmente entre os anos 2012 e 2013 conséguese rehabilitar e adecentar o mosteiro e presentalo como digno para visitas turísticas grazas á Asociación Amigos de Palazuelos, ó concello de Cabezón e ó seu alcalde.
O conxunto monástico. A igrexa
Os edificios monásticos estendíanse ata case chegar á beira dereita do río Pisuerga. De todos eles non queda en pé nada máis que a igrexa, moi mutilada, e algúns vestixios do que alí houbo. A igrexa foi converténdose en ruína pouco a pouco, sobre todo durante a segunda metade do século XX pois ata entón e a partir da Desamortización serviu como parroquia e mantívose aberta ó culto tódolos días festivos, a pesar de que a vila de Palazuelos xa non existía como tal e o lugar transformárase nun despoboado, aparecendo nos documentos como «Granxa de Palazuelos». Mesmo en 1931 declarouse como un Monumento Histórico. miniatura|Restos do claustro conventual na súa zona nordeste. A porta do fondo daba á sancristía; a da esquerda era a porta de acceso dos monxes á igrexa. As dependencias monacais estaban articuladas ó redor de dous claustros de distintos tamaños, documentados no século XVIII. O máis pequeno era chamado «conventual» e pertenceu ó primitivo mosteiro; o outro, máis grande, chamábase «do dormitorio» e foi construído na época do Colexio. O historiador Ortega Rubio e o tamén historiador Ramón Álvarez de la Braña alcanzaron a ver a principios do século XX parte destes claustros e algúns dos edificios situados ó redor. A desaparición e ruína total dos claustros tivo lugar ó longo dos dous últimos terzos do século XX.
miniatura|250px|Planta da igrexa O edificio da igrexa está construído en pedra. Por fóra é bastante sobrio e por dentro mostra en altura e esvelteza a arquitectura propia do Císter. A súa planta consta de tres naves e cinco tramos; o máis achegado ó presbiterio fai as funcións de cruceiro aínda que non está sinalado en planta.
Os brazos do cruceiro cóbrense con bóveda de canón apuntado; nos extremos ábrense fiestras de medio punto. O tramo central ten bóveda de crucería. Só estes dous últimos tramos e a cabeceira conservan o seu estilo románico-gótico da súa orixe; o resto ata os pés é produto dos diversos cambios arquitectónicos acontecidos a partir do século XVI, contando ademais con anteriores reparacións e modificacións feitas nos século XIII e XV, das que se ten noticia só a través das doazóns feitas para isto. esquerda|miniatura|Vista das tres ábsidas, a central de maior tamaño que os laterais. Pode apreciarse a construción engadida chamada chirola que abraza a central e a antiga espadana que se alzaba sobre o cruceiro e que se derrubou en 1998. A igrexa ten unha ábsida central e dúas laterais de menor tamaño. No exterior, a central está reforzado por cinco contrafortes que chegan ata a liña da cornixa e que a dividen en cinco panos; en cada un deles ábrese unha fiestra abucinada, con arcos de medio punto onde se desenvolven as arquivoltas e a chambrana que as envolve. As columnas respectivas teñen capiteis tallados con temas vexetais, agás en dúas fiestras: na fiestra orientada ó sur hai unha parella de sereas con corpo de ave, cun gorro medieval e soprando un corno e na outra cara outras dúas aves con cabeza de dragón; noutra fiestra orientada ó norte, dous capiteis mostran unhas cabezas humanas entre follaxe. As ábsidas laterais son semicirculares e máis pequenas; no seu centro ábrese unha fiestra das mesmas particularidades que as da central. Os seus capiteis levan decoración vexetal. Ningunha das tres ábsidas ten adornos de ningún tipo, nin modillóns, nin impostas axadrezadas tan comúns no estilo románico.
miniatura|Á esquerda a porta orixinal de saída ó cemiterio de monxes dende a igrexa. Á dereita a porta de Xoán de Nates. Corresponde á nave norte ou nave do Evanxeo. Está articulado por catro contrafortes cuxa parte superior chega en talude ata a cornixa. Aquí atópase a porta que comunicaba a igrexa co cemiterio monacal. Está cegada pero aínda se pode ver unha arquivolta apuntada en cuxa clave hai labrada unha cabeza masculina e os restos dun tejaroz ou pequeno tellado que se apoia sobre seis canzorros de simple nacela. A continuación ábrese a portada barroca deseñada por Xoán de Nates que se abriu como único acceso ó interior a finais do século XVI.
miniatura|left|Arcosolios cegados que estaban na parte norte do claustro, pegados ó muro sur da igrexa. Era ó mesmo tempo o muro norte do claustro reglar, o máis antigo. Non se conserva a parede nin os arcos aínda que poden verse restos dalgún dos seus arranques. No que sería a esquina coa parte leste do claustro distínguese unha porta —tamén cegada— que daba á sancristía e facendo ángulo, outra porta con arcos moldurados de medio punto —cegada— que corresponde pola súa posición á porta de entrada dende o claustro á igrexa, que todo mosteiro tiña. Un pouco máis cara ó oeste, atópanse os vestixios de dous arcosolios, cos arcos apuntados e o oco cegado.
miniatura|Espadana do século XVI. A primitiva espadana alzábase no punto que hai entre a cabeceira e o cruceiro, cun arco de medio punto dividido por un groso parteluz1mainel que deixaba ó descuberto dous ocos para as campás e outro máis abaixo de menor tamaño rodeado de doelas; afundiuse xunto coa bóveda do cruceiro e non foi posible a súa recuperación. A segunda espadana atópase no frontispicio sobre unha construción engadida. Ten dous corpos: no inferior ábrense dous vans e no de arriba, que é máis pequeno, só un. É obra de finais do século XVI.
Mobiliario e outras obras de arte
As dependencias monásticas do claustro regular estiveron debidamente amobladas. Tense noticia do cadeirado e mesas do refectorio (comedor) grazas á documentación conservada e estudada por Esteban García Chico:
Refírese ós dous entalladores contratados en 1569, naturais da cidade de Benavente en Zamora: Nicolás de Colonia e Xoán Grande. Anos máis tarde encargaron tamén o cadeirado do coro; o documento de contratación está firmado polos escultores Esteban Jordan e Manuel Álvarez e o abade Atanasio Morante. O cadeirado está tamén en paradeiro descoñecido.
O mosteiro tivo un retablo maior de gran calidade artística executado polo escultor Esteban Jordan. O encargo fíxose en 1573, cando o artista estaba traballando na igrexa da Magdalena de Valladolid (retablo e sepulcro de Pedro da Gasca). Nas capitulacións das escrituras defínese con todo detalle como haberían de ser as figuras, os relevos, o dourado, o tamaño, o tipo de madeira etc. O documento firmouse entre «Esteban Jordan e o xeral reformador da orde de San Bernardo concerto e capitulación para facer o retablo de palaçuelos». A obra finalizouse en 1574, o mesmo ano en que o papa Gregorio X outorgou unha bula pola cal os sacerdotes que dixeran misa ante este altar sacaban unha alma do purgatorio. Non se coñece o paradeiro deste retablo. En 1783 Antonio Ponz veuno e describiuno, xunto con outros cinco altares, pero cando o viaxeiro historiador Ramón Álvarez da Braña visitou o mosteiro a comezos do século XX xa non existía e no seu lugar había uns lenzos de gran tamaño que tamén desapareceron. No Catálogo Monumental da Provincia de Valladolid elaborado polo profesor Jesús Urrea en 1970, descríbense con fotografías unha serie de esculturas e pinturas que nos anos 2000 xa non existen e que forman parte do «patrimonio desaparecido de Valladolid».
Cambios, obras e reparacións
No ano 1285, Ruiz Gómez de Camargo fixo unha doazón ó mosteiro, sendo abade Álvaro. A doazón estaba destinada a obras e melloras necesarias e ademais á construción dunha capela que servise de enterramento a esta persoa. A súa segunda muller, Urraca Fernández, tamén quixo ser enterrada neste lugar. A noticia de tales obras coñécese a través deste documento de doazón. Polo mesmo modo sábese de máis obras e melloras e da construción doutra capela de enterramento a favor do doante Juan Veintemillas, no século XV.
O maior movemento de obras e reparacións deuse no século XVI, cando o mosteiro serviu como Colexio e foi necesario adaptar as estancias ás novas demandas. En 1569 o Colexio de Palazuelos recibiu unha subvención de 1.300 ducados como axuda para obras; a orde foi dada polo Capítulo Xeral e os ducados provían dos demais mosteiros. Fixéronse obras de ampliación e foi o momento da construción do segundo patio chamado «do dormitorio».
miniatura|Bóvedas e coro alto ós pés de Xoán de Nates. No último terzo do século XVI derrubáronse os tres últimos tramos das naves do templo. O historiador Esteban García Chico no seu traballo de investigación sacou á luz os documentos das condicións de escritura onde se di que os monxes do mosteiro acudiron ó mestre arquitecto Xoán de Nates para a restauración do desastre. O 8 de febreiro de 1585 deu as trazas e estableceu as condicións. Nestes momentos este arquitecto estaba traballando no mosteiro das Huelgas Reales de Valladolid e no da Santa Espiña, así que tiña no seu haber unha boa experiencia. Tódalas obras de reparación están reflectidas no libro de fábrica da igrexa.
Os muros laterais mantivéranse en pé e non os tocou pero o resto foi derrubado e reformulado; levantou tres tramos cara ós pés substituíndo os primitivos piares octogonais por piares cadrados nos que se apoian arcos de medio punto; novas capelas entre piares, o coro alto ós pés coa súa escaleira de subida dende a nave; cerrou a porta de entrada de poñente (malamente e con perpiaños desiguais, bastos e sen labrar que aínda se conservan) e abriu unha no muro norte que é a que se usa para entrar á igrexa. Todo no máis puro estilo clasicista da época, sen tentar de copiar o estilo gótico cisterciense anterior. No transcurso destas obras, na fachada de poñente e sobre a nave sur engadiuse un corpo alto cuxo coroamento se rematou cunha segunda espadana.
miniatura|Bóvedas da chirola; século XVI. A «chirola» é unha modificación que se fixo no último terzo do século XVI, rodeando a ábsida cunha capela que se utilizaría como sancristía. Dende o exterior resulta un tanto estraña pois se cingue á ábsida central rompendo a súa harmonía natural. Dende o interior accédese por dúas portas enfrontadas abertas no presbiterio. Este espazo está pechado por bóvedas de crucería que se adornan con claves pendurantes. Os muros están decorados con pinturas murais manieristas, coa técnica de grisalla; as escenas son moi variadas, sempre sobre o tema da vida de Cristo. Algunhas destas grisallas están totalmente perdidas mentres que outras teñen un estado de conservación recuperable. Ata finais do século XX descoñecíase o autor especulándose sobre diversas posibilidades. Ó saír á luz ó longo dunha investigación o testamento do pintor italiano Antonio Stella, residente en Valladolid, puido establecerse a súa vinculación con este mosteiro e a autoría das pinturas murais. En diversas cláusulas do testamento o pintor fai alusión a «un traballo no mosteiro Bernardo de Palazuelos de Valladolid».
A última reparación importante foi a de 1998 descrita ó comezo do artigo.
Lera, Vilanova de Arousa, Vilanova de Arousa
Lera é un lugar da parroquia de Vilanova de Arousa no concello pontevedrés de Vilanova de Arousa, na comarca do Salnés, segundo consta no Nomenclátor de Galicia. Non obstante, o IGE non rexistra habitantes neste lugar no censo de 2016, polo que non se poden achegar datos da súa poboación.
Xeorxia, Estados Unidos de América
Xeorxia é un dos 50 estados dos Estados Unidos de América, localizado na Rexión Sur do país. Xeorxia é o maior estado do país en superficie ao leste do río Mississippi, desde que Virxinia Occidental se separou de Virxinia en 1863. O crecemento da poboación de Xeorxia é un dos máis altos do país nos últimos tempos. A súa poboación creceu en torno ao 26% entre 1990 e 2000, de 6.478.216 habitantes en 1990 a 8.186.453 no 2000.
A maior parte de Xeorxia está cuberta por bosques, principalmente piñeiros, pexegos e magnolios. O terreo do norte do estado é fundamentalmente montañoso, coa súa zona sur cun terreo máis chairo e menos accidentado. Os aspectos naturais de Xeorxia foron e aínda son moi importantes para o estado. Culturalmente, as belezas naturais inspiraron a diversos artistas que creceron no estado. Economicamente, fan do turismo e da industria madeireira importantes fontes de ingresos de Xeorxia. O estado é un dos líderes nacionais na produción madeireira. Os seus bosques déronlle o alcume de The Peach State (O Estado do Pexego) e un devandito popular, Tall as Georgia Pine (Alto como un Piñeiro de Xeorxia).
A rexión que constitúe na actualidade Xeorxia estaba en disputa durante o final do século XVII e o inicio do século XVIII, entre o Reino Unido e España. Xeorxia naquel tempo facía parte dunha colonia chamada Carolinas, que incluía tamén os actuais estados de Carolina do Norte e Carolina do Sur. En 1724, os británicos crearon a colonia de Xeorxia. O 12 de febreiro de 1733, os primeiros colonos británicos instaláronse na rexión, no que actualmente constitúe Savannah. Xeorxia foi a última das Trece Colonias creada polos británicos.
Xeorxia prosperou a partir da década de 1750, co cultivo de arroz e millo, converténdose nun líder da industria agraria das Trece Colonias. Despois da vitoria americana na Guerra de Independencia dos Estados Unidos, Xeorxia converteuse o 2 de xaneiro de 1788 no cuarto estado americano. Xeorxia separouse da Unión en 1861, e fixo parte dos Estados Confederados de América. Foi un dos estados máis duramente afectados pola Guerra Civil Estadounidense. Ata o inicio do século XX, a economía do estado dependía da agricultura e a gandería. A partir de entón, a industria converteuse na principal fonte de renda do estado, e máis recentemente o sector de finanzas converteuse tamén nunha das súas principais fontes de ingresos.
Carlos Freire Cordeiro
Carlos Freire Cordeiro, nado en Moaña en 1970, é un xornalista e escritor galego.
Xeorxia, Estados Unidos de América
Ata 1730
Os nativos americanos vivían na rexión onde actualmente localízase o estado de Xeorxia miles de anos antes da chegada dos primeiros exploradores europeos. Os primeiros nativos americanos en instalarse na rexión foron unha tribo prehistórica, chamada mound buiders (construtores de montículos) por construír pequenos montes de terra para cerimonias rituais. Algúns séculos antes da chegada dos primeiros exploradores europeos, os creek e os cherokee instaláronse na rexión, no norte e no sur, respectivamente, do actual estado de Xeorxia, ocupando gradualmente o lugar dos mound builders.
O primeiro asentamento europeo no territorio americano foi fundado en 1526 polo español Lucas Vázquez de Ayllón. Non se sabe con seguridade a localización deste asentamento, se foi fundado no litoral do Atlántico de Carolina do Sur ou de Xeorxia. Seis meses despois da fundación, o asentamento foi abandonado a causa do mal tempo e das enfermidades.
Carlos Freire Cordeiro
Traxectoria
Licenciado en Filosofía e máster en Medios de Comunicación de La Voz de Galicia. Colabora en Faro da Cultura e Cartafol de libros. A súa primeira novela, Acio sanguento, foi premio de novela por entregas de La Voz de Galicia en 2005.
Xeorxia, Estados Unidos de América
Ata 1730
En 1540, o español Hernando de Soto, partindo da entón colonia española da Florida en dirección ao río Mississippi, explorou partes do actual estado de Xeorxia. Na rexión, Soto entrou en contacto cos mound builders, sendo o único europeo do que se ten noticia de avistar este grupo indíxena. Crese que os mound buiders se extinguíron durante a década de 1560.
En 1564, colonos franceses fundaron un asentamento permanente na colonia española de Florida. As noticias deste feito encoraxaron o rei español, Filipe II. Por orde do rei, que reivindicaba toda a rexión sur dos actuais Estados Unidos de América, incluíndo a rexión da actual Xeorxia, tropas españolas foron enviadas para expulsar os franceses. Estes foron expulsados en 1565, e entón, fundáronse diversos fortes na costa Atlántica dos actuais Estados Unidos, un dos cales foi construído na actual Xeorxia, en 1566, na Illa de St. Catherines.
A rexión da actual Xeorxia continuaría pouco explorada por europeos ata o inicio do século XVIII, e os españois, en procura principalmente de reservas de metais preciosos, prestaron pouca atención ao terreo montañoso e boscoso de Xeorxia. En 1629, os ingleses pasaron a reivindicar a rexión. Este ano, o rei Carlos I de Inglaterra creou unha colonia, a colonia de Carolinas, do que Xeorxia formaba parte. En 1721, os británicos crearon un forte próximo ao río Altamaha, abandonándoo en 1727, por mor do seu alto custo de mantemento.
1730 - 1865
200px|dereita|miniatura|James Oglethorpe. En 1732, o rei Xurxo II concedeu unha licenza de operación da nova colonia de Xeorxia, por 21 anos, a unha corporación chamada Trustees sea Establishing the Colony of Georgia in America (Corporación para o Establecemento da Colonia de Xeorxia en América), cuxo obxectivo era financiar e fornecer o recrutamento e o transporte de colonos entre Europa e Xeorxia. Malia as protestas dos españois, que reivindicaban a rexión, os primeiros colonos británicos, liderados por James Oglethorpe, foron enviados a Xeorxia o 17 de novembro de 1732, partindo do Reino Unido, a bordo do HMS Anne. O 12 de febreiro de 1733, estes colonos desembarcaron na rexión onde actualmente está localizada a cidade de Savannah. Estes colonos tiveron a colaboración de Tomochichi, xefe indíxena dunha tribo creek, que axudaron os colonos a construír acubillos adecuados e a cultivar millo e arroz, e persuadiu a outras tribos indíxenas a non atacar aos novos colonos. Nos 21 anos en que Xeorxia foi controlada polo Trustees, máis de 4 mil colonos instaláronse en Xeorxia, dos cales a metade tiveron os seus gastos de viaxe pagos pola Corporación.
Durante o período en que Xeorxia estivo baixo o control da Corporación, os colonos tiñan diversas limitacións impostas pola coroa británica, que non se aplicaban ao resto das Trece Colonias. Por exemplo, non podían facer uso do traballo escravo. Mentres que a economía de Carolina do Norte e de Carolina do Sur prosperaban co cultivo do millo e do arroz, a economía de Xeorxia sufriu coas baixas exportacións e os altos prezos dos produtos importados, levando a moitos a recorrer ao contrabando de produtos españois vía Florida. En 1752, a Corporación abriu a man nas condicións da súa licenza, e Xurxo II reorganizou a colonia como unha provincia colonial, en 1754, retirando as restricións impostas anteriormente á colonia. Xeorxia entón prosperou economicamente, e a súa poboación pasou a crecer con rapidez.
O primeiro conflito en Xeorxia na Guerra de Independencia dos Estados Unidos foi a tentativa de captura de once navíos cargados de arroz, no porto de Savannah, en 1776, conseguindo capturar só dous. O 24 de xullo de 1778, Xeorxia ratificou os Artigos da Confederación, o pai da Constitución dos Estados Unidos de América. Savannah foi conquistada polos británicos en decembro de 1779. No final de setembro de 1779, forzas navais americanas, coa axuda da Mariña francesa, tomaron a cidade, despois de sitiala durante tres semanas. Malia a reconquista da cidade, a maior parte de Xeorxia estaba baixo control británico no final de 1779. Foi soamente en 1782 que as tropas británicas presentes en Xeorxia abandonarían a colonia. Despois do fin da Revolución Americana, en 1783, e baixo os termos do Tratado de París, Estados Unidos tomaron o control de todas as colonias británicas ao sur dos Grandes Lagos, ao norte do golfo de México e ao leste do río Mississippi. Entón, a rexión que actualmente constitúe os estados de Alabama e Mississippi, foi anexionada a Xeorxia. Esta converteuse no cuarto estado americano, o 2 de xaneiro de 1788.
Durante a década de 1790, o cultivo de algodón converteuse na principal fonte de ingresos do estado, grazas á invención dun equipamiento que separaba con facilidade a febra de algodón da semente. A nova industria, con todo, non aumentou sensiblemente a demanda de terras na maior parte de Xeorxia, relativamente illada do resto do país por mor das montañas, bosques e pantanos do norte do estado. Compañías privadas compraron grandes cantidades de terras ao goberno de Xeorxia, por tan só preto de catro centavos de dólar a hectárea, grazas ao suborno de oficiais do goberno estatal. Estas terras tamén incluían partes de Alabama e de Missouri. Con todo, o descubrimento deste caso de corrupción, coñecido como Fraude de Yazoo, levou á poboación do estado a elixir novos lexisladores nas eleccións gobernamentais de 1795. O novo goberno rexeitou a venda, aínda que moitos se negaron a devolver as terras. Este problema foi resolto na década de 1800. En 1802, Xeorxia vendeu todas as súas terras a oeste do río Chattahoochee ao goberno federal. En 1810, o Tribunal Supremo dos Estados Unidos xulgou que a venda era legal, e en 1814, o Congreso americano aprobou a concesión de 4,2 millóns de dólares para ser distribuídos entre terratenentes e o goberno de Xeorxia.
Adquiríronse máis terras foron a través da expulsión dos nativos americanos da rexión, forzándoos a emigrar máis aló do oeste do río Mississippi —rexión que aínda non formaba parte dos Estados Unidos. En 1827, todas as tribos Creek de Xeorxia acordaron vender as súas terras ao goberno americano, e a emigración ao Territorio de Oklahoma. En 1829, foi descuberto ouro en Xeorxia, atraendo miles de colonos brancos doutros estados, o que fixo que os habitantes do estado pasasen a meter presión ao goberno a expulsar os cherokee, que posuían os dereitos de propiedade das terras de grandes áreas de Xeorxia, posuían o seu propio goberno e non recoñecían a autoridade do goberno de Xeorxia. En 1830, co Acto de Remoción Indíxena, os cherokee e todas as tribos de nativos americanos que vivían na rexión foron forzados a retirarse ao Territorio de Oklahoma, e así, a última tribo cherokee en migrar para Oklahoma fíxoo en 1838.
A economía de Xeorxia, ao longo da primeira metade do século XIX, dependía en gran medida do cultivo, procesamento e da exportación do algodón a países europeos. Con todo, para a venda do algodón a prezos baixos e competitivos no mercado europeo, era necesario o uso do traballo escravo. Logo da elección do abolicionista Abraham Lincoln en 1861, o Gobernador Joseph E. Brown pasou a liderar un movemento a favor da separación de Xeorxia dos Estados Unidos. O 19 de xaneiro de 1861, a República de Xeorxia converteuse no quinto estado americano en separarse da Unión, uníndose aos Estados Confederados de América. Ironicamente, un político que anteriormente estaba en contra da secesión de Xeorxia da Unión, Alexander H. Stephens, converteuse en vicepresidente da Confederación.
Posteriormente, durante o inicio da Guerra Civil Estadounidense, a Mariña da Unión bloqueou todo o litoral de Xeorxia, colocando diversos navíos en torno ao principal porto do estado, Savannah, interrompendo así a exportación de algodón do estado aos países europeos. En setembro de 1863, tropas da Unión, lideradas por William T. Sherman venceron unha forza confederada, na Batalla de Chattanooga, unha das primeiras grandes vitorias da Unión, realizada no extremo noroeste do estado. En maio de 1864, Sherman avanzaría en dirección ao sueste, capturando Atlanta en setembro, queimando a cidade en novembro. Entón, Sherman continuou avanzando rumbo a Savannah. No seu camiño, Sherman mandou a destrución de calquera propiedade de valor —como fábricas, vías de ferrocarril e estruturas públicas; e roubando abastecementos en facendas e nas cidades polas que pasaban, causando un prexuízo estimado en 100 millóns de dólares. Savannah sería finalmente conquistada por Sherman en setembro de 1864.
1865 - Tempos actuais
Xeorxia foi un dos estados da Confederación que máis sufriu coa guerra. A gran destrución causada polo avance de Sherman na Guerra Civil Estadounidense, as grandes baixas sufridas polo estado —máis que calquera outro estado da Confederación con excepción de Virxinia— e a economía en pedazos causaron unha gran depresión, non soamente económica senón tamén social, en Xeorxia. Tropas americanas ocuparon o estado ata 1870. En 1868, Xeorxia foi readmitida na Unión como estado americano. Con todo, en 1869, foi expulsada, por negarse a ratificar a Décimo quinta Emenda da Constitución americana, que daba o dereito a voto a calquera persoa do sexo masculino maior de idade —independente da súa raza. Entón, máis da metade da poboación de Xeorxia era afroamericana. Foi soamente en 1870 que Xeorxia ratificaría esta emenda, e readmitida na Unión o 15 de xullo, converténdose no último estado da antiga Confederación en ser admitido.
Nas décadas finais do século XIX, a industria secundaria pasou a facerse cada vez máis unha fonte de renda importante no estado. Ao mesmo tempo, diversas liñas ferroviarias foron construídas no estado, e gradualmente, o algodón deixou de ser a fonte de renda máis importante dos agricultores de Xeorxia, que comezaron a diversificar os seus cultivos. Na década de 1890, o estado aumentou drasticamente os orzamentos estatais destinados á educación e asistencia social e económica. No inicio do século XX, a industria pasou a ser a fonte de renda máis importante de Xeorxia. A primeira guerra mundial aumentou aínda máis a produción industrial e agropecuaria do estado.
En 1922, Rebecca Latimer Felton converteuse na primeira muller en asumir o posto de Senadora dos Estados Unidos (e, ata a actualidade —ano 2007—, segue sendo a única muller Senadora por Xeorxia no Senado Americano), ostentando o cargo por só un día. Durante os primeiros anos da década de 1920, os escaravellos causaron grandes desfeitas nas plantacións de algodón do estado, causando unha gran recesión no sector agrario de Xeorxia, con moitos granxeiros perdendo todas as súas colleitas, endebedándose e sendo forzados a vender as súas facendas.
Xeorxia foi alcanzada con severidade pola Gran Depresión, onde a recesión do sector agropecuario do estado agravouse, e moitas fábricas e establecementos comerciais pecharon ou despediron a miles de traballadores. Os efectos da recesión serían minimizados a través de programas gobernamentais de asistencia a partir de 1933, pero a recesión acabaría soamente coa entrada do país na segunda guerra mundial. Durante a guerra, a migración de grandes cantidades de persoas de áreas rurais para as cidades do estado aumentou drasticamente. En 1943, Xeorxia converteuse no primeiro estado americano en permitir que persoas con máis de 18 anos de idade votasen en eleccións —anteriormente, só podían votar as persoas de máis de 21 anos. 225px|esquerda|miniatura|Vista aérea da planta de enerxía de Robert Sherer ó norte de Macon. A industria de Xeorxia creceu con forza os anos que se seguiron á Segunda Guerra Mundial, grazas a custos de operacións relativamente baixos. En 1950, por primeira vez na historia do estado, máis persoas traballaban no sector industrial que no sector agropecuario. A emigración de poboación do campo para a cidade tamén aumentou, e en 1960, a poboación urbana de Xeorxia superou a súa poboación rural. Ao mesmo tempo, a grande emigración de afroamericanos da Rexión Sur dos Estados Unidos en dirección aos estados industrializados do Norte diminuíu a proporción de negros na poboación do estado. Na actualidade, preto do 28,7% da poboación do estado é afroamericana.
Ata o inicio da década de 1960, todas as escolas de Xeorxia estaban segregadas. En 1954, unha decisión do Tribunal Supremo americano ordenou que todos os estados que obrigaban ou permitían a segregación racial en escolas pasasen a integrar tódolos seus distritos educativos. Foi soamente a partir de 1960 que o goberno de Xeorxia iniciou a integración, despois dun mandato do goberno americano, para integrar ou pechar as súas escolas. En 1961, por primeira vez na historia do estado, nenos afroamericanas frecuentaban por primeira vez escolas anteriormente permitidas só para brancos. O proceso de integración racial nas escolas foi lento, sendo que en 1965 só preto dun quinto dos distritos educativos de Xeorxia estaban integrados. En 1969, unha nova orde do goberno federal fixo obrigatoria a aceleración do proceso de integración en tódalas escolas do estado.
Durante a década de 1970, moitos brancos cambiáronse de áreas maioritariamente habitadas por afroamericanos, cambiándose para rexións onde os negros eran menos numerosos, causando un grande aumento da proporción de negros na poboación de numerosas grandes cidades —en especial, Atlanta. Actualmente, preto de dous terzos da poboación de Atlanta son afroamercanos. O crecemento da poboación de Xeorxia disparouse a partir de entón, e na actualidade Xeorxia é un dos estados americanos en máis rápido crecemento do país.
Xeografía
200px|dereita|miniatura|Fervenza de Amicalola, preto de Dawsonville Xeorxia limita ao norte con Tennessee e Carolina do Norte, ao nordés e ao leste con Carolina do Sur, ao leste co Océano Atlántico, ao sur coa Florida e ao oeste con Alabama. Xeorxia é o maior estado do país ao leste do río Mississippi, desde que Virxinia Occidental se separou de Virxinia en 1863. O terreo accidentado da rexión norte do estado fai que as fervenzas sexan comúns na rexión. As máis altas son Amicalola, cos seus 222 metros de altura, e Toccoa, con 57 metros. Os principais ríos que atravesan Xeorxia son o Altamaha, Chattahoochee (o máis longo do estado), Suwannee e o Savannah. O litoral do estado posúe 161 quilómetros de extensión total —que sobe ata os 3.772 quilómetros, se incluímos todas as rexións bañadas polo mar, o litoral ao longo das illas oceánicas, baías e estuarios. Cerca do 60% de Xeorxia está cuberto por bosques.
Xeorxia pode dividirse en seis rexións xeográficas distintas:
Clima
Xeorxia posúe un clima subtropical, relativamente agradable no inverno e quente no verán. As temperaturas son máis agradables na proximidade do Océano Atlántico. A temperatura media anual do estado é de 18°C.
A temperatura durante o inverno diminúe a medida en que se viaxa cara ao norte. O sur de Xeorxia posúe unha media de 11 °C no inverno, mentres que o norte posúe unha media de 5 °C. No inverno, a media das mínimas é de 7 °C no sur e de 0 °C no norte. A media das máximas é de 17 °C e 10 °C respectivamente. Os extremos varían entre -10 °C e 20 °C. A temperatura mais baixa rexistrada en Xeorxia foi de -27 °C, o 27 de xaneiro de 1940, no Condado de Floyd.
No verán, a variación de temperatura do estado é mínima, dependendo basicamente da altitude do terreo —canto máis alta máis baixa a temperatura media. No verán, a media das mínimas do estado é de 22 °C, e a media das máximas é de 33 °C. A maior temperatura rexistrada en Xeorxia foi de 44 °C, rexistrada o 20 de agosto de 1983, en Greenville.
As taxas de precipitación media anual de choiva de Xeorxia é de 127 centímetros por ano. A media anual é maior no norte do estado —onde chega aos 150 centímetros anuais— e máis pequena na rexión céntrica do estado, que recibe preto de 115 centímetros anuais. Os meses máis húmidos do ano en Xeorxia son xullo e agosto, e os meses máis secos son outubro e novembro. A neve é escasa no estado. A taxa de precipitación media anual de neve de Xeorxia é moi baixa: recibe preto de 2,5 centímetros de neve por ano, a maior parte no norte do estado.
Política
250px|dereita|miniatura|Capitolio Estatal de Xeorxia. A actual Constitución de Xeorxia foi adoptada en 1982. Constitucións máis antigas foron adoptadas en 1777, 1789, 1799, 1861, 1865, 1868, 1877, 1945, 1976. No total, foron creadas dez constitucións, máis que calquera outro estado americano. Emendas á constitución son propostas polo Poder Lexislativo de Xeorxia, e para ser aprobadas, necesitan polo menos a aprobación do 51% do Senado e da Cámara dos Representantes do estado, en dous votacións sucesivas, e posteriormente polo 51% ou máis da poboación electoral de Xeorxia, nun referendo. As emendas tamén poden ser propostas e introducidas por convencións constitucionais, que necesitan recibir polo menos a aprobación do 67% dos votos de ambas cámaras do Poder Lexislativo e o 51% dos electores do estado nun referendo.
O principal oficial do Poder Executivo de Xeorxia é o gobernador. Este é elixido polos electores do estado para mandatos de ata catro anos de duración. Unha persoa pode exercer o cargo de gobernador só dúas veces. O gobernador de Xeorxia administra o orzamento do estado, por iso, o gobernador posúe gran poder sobre as finanzas do estado. Ademais diso, o gobernador posúe a responsabilidade de nomear máis de mil oficiais diferentes para cargos no goberno estatal, un dos maiores do país. Estes nomeamentos necesitan ser aprobados polo Lexislativo de Xeorxia.
O Poder Lexislativo de Xeorxia é exercido pola Asemblea Xeral constituída polo Senado e pola Cámara dos Representantes. O Senado posúe un total de 56 membros, mentres que a Cámara dos Representantes posúe un total de 180 membros. Xeorxia está dividida en 56 distritos senatoriais e 180 distritos representativos. Os electores de cada distrito elixen un senador/representante, que representará ese distrito no Senado/Cámara dos Representantes. Ata 1960, estes distritos estaban organizados de tal forma que cada un tivese o mesmo tamaño. Con todo, o gran crecemento da poboación das cidades do estado pasou a indicar que a poboación rural de Xeorxia, en crecente descenso, tiña o poder de elixir goberno. En 1960, o goberno reorganizou estes estes distritos, de forma que cada un tivese unha poboación similar. O termo do mandato dos senadores e dos representantes é de dous anos. Non hai límite no número de mandatos que unha persoa dada poida exercer.
O Tribunal máis alto do Poder Xudicial de Xeorxia é o Tribunal Supremo de Xeorxia, composta por sete xuíces. Xeorxia tamén posúe unha Court of Appeals (Tribunal de Apelación), composto por nove xuíces. O estado tamén está dividido en 45 distritos xudiciais, cada un cun Tribunal Superior (de carácter rexional), tendo entre un e doce xuíces —dependendo da poboación do Distrito. Todos os xuíces da Xudicatura son elixidos pola poboación do estado (no caso dos xuíces do Tribunal Supremo e da Court of Appeals) ou pola poboación dos distritos xudiciais (no caso dos xuíces destes distritos) para mandatos de ata seis anos de duración— con excepción do distrito xudicial de Atlanta, onde o termo do oficio é de oito anos.
250px|esquerda|miniatura|Mapa de Xeorxia e dos seus 159 condados. Xeorxia está dividido en 159 condados —máis que calquera outro estado americano con excepción de Texas. A gran maioría destes condados (149) son gobernados por consellos de comisionados, compostos por entre tres e once membros. Os outros dez son administrados por un único comisionado. Todos os comisionados son escolleitos pola poboación dos respectivos condados, para mandatos de dous, catro ou seis anos de duración —na maioría dos condados de Xeorxia, o termo do mandato dos comisionados é de catro anos. Estes comisionados posúen autoridade lexislativa e executiva sobre o condado.
A maior parte das 536 cidades de Xeorxia está gobernada por un alcalde e por un consello municipal. Todas estas cidades son consideradas cidades principais (cities), e non existen cidades secundarias (towns) ou vilas, nin cidades independentes. Xeorxia posuíu cinco diferentes capitais de estado ao longo da súa historia. Savannah foi a primeira capital de Xeorxia, durante o período colonial americano, alternándose con Augusta. Por unha década a capital do estado foi Louisville. Entre 1806 ata a Guerra Civil Estadounidense, Milledgeville serviu como capital estatal. En 1868, Atlanta converteuse na quinta capital de Xeorxia, sendo a capital do estado ata a actualidade. O Lexislativo do estado realizou reunións noutros locais temporais, como Macon, especialmente durante a guerra civil.
Preto de metade do orzamento do goberno de Xeorxia esta xerado por impostos estatais, e o restante vén de orzamentos recibidos do goberno federal e de préstamos. En 2002, o goberno do estado gastou 30.053 millóns de dólares, e xerou 24.847 millóns de dólares. A débeda gobernamental de Xeorxia é de 8.243 millóns de dólares. A débeda per cápita é de 965 dólares, o valor dos impostos estatais per cápita é de 1.612 dólares, e o valor dos gastos gobernamentais per cápita é de 3.517 dólares. Xeorxia posúe unha das menores débedas gobernamentais per cápita entre calquera estado americano, detrás soamente de Arizona, Kansas e de Tennessee.
Politicamente, en tempos actuais, a maior parte do estado está dominado polo Partido Republicano. Con todo, entre o fin da Guerra Civil Estadounidense, cando o goberno americano impuxo gobernadores republicanos no estado, ata a década de 1960, todos os gobernadores do estado foron demócratas. Os republicanos pasaron a gañar desde entón crecente forza política no estado. En eleccións federais, ata 1964, a poboación de Xeorxia votou na súa maioría por demócratas, aínda que desde entón as eleccións presidenciais americanas sexan moi variadas en Xeorxia.
Demografía
175px|dereita|miniatura|Pirámide de idade do estado De acordo co Censo dos Estados Unidos do 2000, da Oficina do Censo dos Estados Unidos, a poboación de Xeorxia era de 8.186.453 habitantes, un crecemento do 25,8% en relación á poboación do estado en 1990, de 6.508.419 habitantes. Unha estimación realizada en 2006 calcula a poboación de Xeorxia en 9.363.941 habitantes, un crecemento do 43,8% en relación á poboación do estado en 1990, do 14,3% en relación á poboación do estado en 2000, e do 2,5% en relación á poboación estimada en 2005.
O crecemento natural de poboación de Xeorxia entre 2000 e 2006 foi de 438.939 habitantes —849.414 nacementos menos 410.475 falecementos— o crecemento causado pola inmigración foi de 228.415 habitantes, mentres que a migración interestatal incrementouse en 378.258 habitantes. Entre 2000 e 2006, a poboación de Xeorxia creceu en 1.177.125 habitantes, e entre 2005 e 2006, en 231.388 habitantes. As taxas de crecemento de poboación de Xeorxia son unha das máis altas do país, e o estado é actualmente o noveno máis poboado dos Estados Unidos.
Preto do 90,1% da poboación de Xeorxia con máis de 5 anos de idade teñen a inglesa como lingua materna, e o 5,6% teñen a española. A francesa é a terceira lingua máis falada no estado, co 0,6% da poboación, seguido pola alemá e a vietnamita, cada unha co 0,4%. O 7,3% da poboación do estado posúe menos de 5 anos de idade, o 26,5% posúe menos de 18 anos de idade, e o 9,6% posúe 65 anos de idade ou máis.
Grupos étnicos
A composición racial (terminoloxía oficial para se referiren ás diferentes etnias) da poboación de Xeorxia é a seguinte:
O Carballal, Santiago de Compostela
San Xulián do Carballal é unha parroquia que se localiza no concello de Santiago de Compostela. Segundo o IGE en 2018 tiña 191 habitantes (101 homes e 90 mulleres) distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 218 habitantes.
Xeorxia, Estados Unidos de América
Grupos étnicos
Canto á clasificación cultural, un 5,3% decláranse "hispanos". Os cinco maiores grupos étnicos do estado son os afroamericanos, americanos, británicos, alemáns e irlandeses.
Moitos brancos, como outros suristas, xeralmente describen a súa ascendencia no censo americano como "americano", "Estados Unidos" ou simplemente "surista". Brancos de ascendencia americana —principalmente de ascendencia británica— son predominantes nas montañas do norte e na rexión setentrional do Piemonte, así como en certas rexións pantanosas do sueste. Os habitantes que reivindican ascendencia británica tamén predominan nos barrios setentrionais de Atlanta.
Relixión
Porcentaxe da poboación de Xeorxia por afiliación relixiosa:
Principais cidades
250px|dereita|miniatura|[[Augusta, Xeorxia|Augusta.]] 250px|dereita|miniatura|[[Savannah, Xeorxia|Savannah.]] Preto do 67% da poboación de Xeorxia vive en áreas urbanas, e o 37% restante vive en áreas rurais. Cerca do 60% da poboación do estado vive nas rexións metropolitanas de Atlanta, Augusta, Columbus, Savannah, Macon e Athens. Non existen, con todo, órganos gobernamentais metropolitanos oficiais no estado.
Lista das principais cidades de Xeorxia. A poboación refírese ao área urbanizada das cidades.
Economía
O sector primario representa o 2% do PIB de Xeorxia. O estado posúe 50 mil granxas, que cobren aproximadamente o 30% de Xeorxia. Xuntas, a agricultura e a gandería supoñen o 1,85% do PIB do estado, e empregan aproximadamente a 120 mil persoas. O estado posúe grandes rabaños bovinos e ovinos. Os principais produtos agropecuarios producidos no estado son as galiñas e os seus derivados —ovos e carne, dos cales Xeorxia é un dos líderes nacionais de produción anual. Carne e leite bovino e ovino tamén son produtos importantes da gandería estatal. Os principais produtos cultivados en Xeorxia son noces e cacahuetes. O estado é o líder nacional na produción destes dous produtos. Outros produtos cultivados importantes para a economía de Xeorxia son algodón, pexego, tabaco, arroz e millo. A pesca e a silvicultura supoñen xuntas o 0,15% do PIB do estado, empregando a preto de dez mil persoas.
O sector secundario achega o 21% do PIB de Xeorxia. A industria secundaria representa o 16,5% do PIB do estado e emprega aproximadamente 608 mil persoas. O valor total dos produtos fabricados no estado é de 59 mil millóns de dólares. Os principais produtos industrializados fabricados no estado son alimentos industrializados, equipamentos de transportes, produtos químicos, téxtiles, maquinaria, produtos de madeira, e material publicitario. A industria de construción representa o 4% do PIB do estado, empregando aproximadamente a 270 mil persoas. A minería responde polo 0,5% do PIB de Xeorxia, empregando preto de 9 mil persoas. Os principais produtos minerais no estado son bauxita, mármore, granito e magnesio.
O sector terciario supón o 77% do PIB de Xeorxia. Cerca do 19% do PIB do estado provén de servizos comunitarios e persoais. Este sector emprega a máis de 1,3 millóns de persoas. O comercio por xunto e polo miúdo supón o 18% do PIB do estado, e emprega aproximadamente un millón de persoas. Servizos financeiros e inmobiliarios achegan cerca do 16% do PIB do estado, empregando aproximadamente a 307 mil persoas. Os servizos gobernamentais supoñen o 12% do PIB de Xeorxia, empregando aproximadamente a 680 mil persoas. Transportes, telecomunicacións e servizos públicos empregan a preto de 272 mil persoas, e responden polo 12% do PIB de Xeorxia. O 65% da electricidade xerada no estado é producida en centrais termoeléctricas a carbón, e o 30% en centrais nucleares, e o restante xérase en centrais hidroeléctricas.
Educación
250px|dereita|miniatura|Centro de Estudantes e Xardíns Memoriais na Universidade de Xeorxia, en Athens. Os primeiros centros educativos de Xeorxia foron creados durante o século XVIII. Estas escolas rústicas, pequenas estruturas, eran construídas por comunidades rurais, en parcelas fornecidas por un dos facendados da comunidade. Estas escolas funcionaban a través da contratación de "profesores-viaxeiros", aos que se pagaba para ensinar por un curto período de tempo, e viaxaban dunha comunidade rural a outra. Por iso, a educación comunitaria da época era irregular. Estas escolas rústicas estaban mantidas pola comunidade local, e de libre acceso para calquera neno branco. Os ricos latifundistas, pola súa banda, contrataban profesores do Norte do país, como titores particulares para os seus fillos.
No inicio do século XIX, Xeorxia construíu algunhas escolas públicas nas principais cidades do estado —con todo non achegaban orzamentos para estas escolas logo da súa fundación, polo que estas escolas se vían obrigadas a cobrar pola subministración de servizos educativos. Algunhas cidades e condados asumiron os custos da educación pública, con todo a maior parte era privada, con algunhas destas escolas permitindo que os alumnos estudasen se consentían en traballar nas facendas controladas pola escola. Foi soamente na década de 1870 que Xeorxia creou un sistema estatal de educación pública. Este sistema, mantido polo goberno do estado, fornecía orzamentos para calquera escola elemental do estado. A partir de 1912, o sistema de educación pública do estado pasou a achegar fondos tamén para escolas de ensino secundario.