cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
David Prieto
Regreso a Segunda Divisón
Tras as palabras do técnico sevillista e a procura do Xerez por atopar centrais, o Sevilla e o Xerez acaban chegando a un acordo para a incorporación como cedido no seu debut en Primeira División (tempada 2009-10). Unha das claves da fichaxe foi a gran relación que manteñen o Sevilla e o Xerez, así como o ano que David xa pasara alí na tempada 2006-07. Tras xogar 21 partidos en Primeira, 20 deles como titular, ao ano seguinte é cedido de novo, esta vez na Segunda División, para formar parte do ambicioso proxecto para retomar a categoría do recentemente descendido Club Deportivo Tenerife. Tras un ano no club canario, ficha polo Córdoba Club de Fútbol, onde permanece outra tempada. En xullo de 2012 anúnciase a súa incorporación, por terceira vez en seis anos, ao Xerez Club Deportivo, onde permanecería até o final de tempada. Tras os problemas extradeportivos do Xerez, Prieto comeza a tempada 2013-14 sen equipo, até que o 4 de febreiro de 2014 anúnciase a súa incorporación ao Club Deportivo Lugo de novo na Segunda División. No club galego xoga tan só 4 partidos no que resta de campaña, polo que o club lucense non lle ofrece renovar. Tras estar o verán sen equipo, asina polo Real Murcia para xogar Segunda División B.
STS-84
STS-84 foi unha misión do transbordador espacial Atlantis lanzada o 15 de maio de 1997 desde a rampla 39A do Centro de Lanzamento de Cabo Cañaveral.
Características
STS-84, con seis astronautas (Charles J. Precourt, Eileen Collins, Michael Foale, Carlos I. Noriega, Edward T. Lu, Jean-François Clervoy e Elena Kondakova) a bordo, foi lanzada para acoplarse coa estación espacial Mir para transferir subministracións e tripulación e facer experimentos a bordo.
Durante a misión transferíronse 3318 kg de auga e subministracións dende e cara a Mir. O Atlantis regresou con 407 kg de mostras de materiais. O transbordador regresou a terra no Centro Espacial Kennedy o 16 de maio de 1997, regresando con Jerry M. Linenger e deixando a Foale na Mir.
Cecil Hepworth
Cecil Milton Hepworth, nado en Lambeth (Londres) o 19 de marzo de 1874 e finado en Greenford (Middlesex) o 9 de febreiro de 1953 foi un director de cinema e produtor británico. Foi un dos fundadores do cinema británico e continuou realizando filmes ata a década de 1920 nos Walton Studios.
Traxectoria
Nado en Lambeth, o seu pai Thomas Cradock Hepworth foi un famoso showman da lanterna máxica e escritor. Cecil Hepworth viuse involucrado nas primeiras épocas da industria cinematográfica británica, traballando para Birt Acres e Charles Urban, e escribiu o primeiro libro británico sobre a materia en 1897. Co seu primo Monty Wicks creou a compañía produtora Hepworth and Co. (tamén coñecida como "Hepwix" polo seu logotipo), logo renomeada Hepworth Manufacturing Company (oficialmente: Hepworth Film Manufacturing Company), e despois Hepworth Picture Plays. En 1899 construíron un pequeno estudio en Walton-on-Thames, Hepworth Studios. A compañía producía uns tres filmes cada semana, en ocasións con Hepworth como director.
Rescued by Rover (1905), codirixido con Lewin Fitzhamon e protagonizado por un collie foi un éxito financeiro. Hoxe en día recoñécese como un desenvolvemento importante na gramática fílmica, con tomas combinadas con eficacia para salientar a acción. Hepworth foi un dos primeiros en recoñecer o potencial das estrelas cinematográficas, tanto animais como humanas, con varias personaxes recorrentes nalgúns dos seus filmes.
Arredor de 1910, Hepworth foi o inventor de Vivaphone, sistema pioneiro para engadir son aos filmes. O aparato empregaba discos de fonógrafo para gravar e reproducir o son. Vivaphone foi distribuído no Reino Unidos e tamén nos Estados Unidos e o Canadá.
A compañía continuou realizando filmes populares durante a década de 1920, a pesar do estilo cada vez máis anticuado dos filmes de Hepworth. Estimulado polo éxito internacional de Alf's Button (1919), a compañía buscou fondos para investir no desenvolvemento dun grande estudio. Fracasou no intento de lograr o capital necesario e tamén sufriu un revés comercial con Comin' Thro the Rye (1923), e o ano seguinte a compañía caeu na bancarrota. Todos os negativos orixinais en poder de Hepworth foron fundidos para vender a prata e as súas longametraxes consideráronse perdidas durante varias décadas. Porén, atopouse un orixinal en 35mm do seu filme de 1920 Helen of Four Gates nun arquivo de Montreal en 2008.
Moris Carrozzieri
Moris Carrozzieri, nado o 16 de novembro de 1980 en Giulianova (nos Abruzos) é un futbolista italiano. Xoga de defensa e o seu actual equipo é o US Lecce.
Ben E. King
Benjamin Earl King, nado en Henderson (Carolina do Norte), o 28 de setembro de 1938, e finado en Hackensack (Nova Jersey), o 30 de abril de 2015, foi un cantante estadounidense coñecido profesionalmente como Ben E. King. É coñecido por ser o compositor da canción "Stand by Me", un éxito Top 10 en 1961 e máis tarde en 1986 (cando foi usada como tema principal do filme Conta comigo).
Susa, Cundinamarca
Susa é un concello do departamento de Cundinamarca (Colombia), que se atopa na provincia de Ubaté, a 128 km de Bogotá.
Susa limita cos concellos de Simijaca, Fúquene, San Miguel de Sema e a lagoa de Fúquene.
Toponimia
O topónimo Susa, en muysc cubun (lingua muisca) significa «palla branca».
Historia
Na época precolombiana, o territorio do actual concello de Susa estivo habitado polos muiscas. O 2 de agosto de 1600 o Oidor Luis Enríquez proferiu dende Cucunubá o auto de fundación dos novos pobos indios de Susa, Simijaca, Fúquene e Nemoquá. O mesmo 2 de agosto, Luis Enríquez contratou co albanel Juan Gómez de Grajeda a construción da igrexa de Susa por valor de 1.620 pesos ouro de vinte quilates; a escritura foi asinada ante o escribano Rodrigo Zapata e as testemuñas e fiadores Juan Francisco de Ortega, Juan de Silva Collante, Domingo de Guevara e Juan de Beira.
Felipe Juaristi
Felipe Juaristi Galdos, nado en Azkoitia, Gipúscoa, o 12 de xuño de 1957, é un escritor en éuscaro.
É máis coñecido como poeta, aínda que publicou novelas e contos. Traduciu ao español varios textos literarios vascos. Gañou varios premios, entre eles o Premio Euskadi dúas veces. Tamén gañou o primeiro premio no concurso "Bizi, Irakurri 2002" polo seu traballo Haydn-en loroa.
Foi Premio Rosalía de Castro no 2002 do Centro PEN Galicia.
Traxectoria
Estudou Xornalismo e Socioloxía na Universidade Complutense de Madrid e traballou en diversos medios de comunicación como crítico literario. Tamén foi o director de Euskadi Irratiko desde 2010. Traballou en ETB e na Universidade do País Vasco, na escola de formación de profesores. Foi un dos fundadores das revistas de Literatura Kazeta e Porrot, ademais de editor nas editoras Baroja e Bermingham.
As súas lecturas levárono cara á literatura e Antonio Machado foi un dos autores que o fascinou. É máis coñecido polo seu traballo no campo da poesía. Neste campo, recibiu dúas veces o Premio Euskade de Literatura, o Premio Lizardi e o Premio da Crítica de poesía en éuscaro catro veces. Entre os seus principais poemarios inclúense Denbora, nostalgia (1985), Hiriaren melankolia (1987) e Laino artean zelatari (1993). Na década dos 90 publicou principalmente obras para nenos e mozos, e tamén destacou como tradutor neste campo, aínda que seguiu estreitamente relacionado coa poesía, tanto na súa obra, como lector ou preparando e traducindo publicacións doutros poetas.
Despois da novela curta Intzentsua lurrean bezala (1988), publicou a súa primeira novela a principios dos anos 90, Arinago duk haizea, Absalon, que tamén se publicou en castelán en 1992 (Más leve es el viento, Absalón). En 1996 publicouse Bordelera. Gañou o Premio Euskadi de Literatura en 1998 polo seu libro de poesía Xeografía de preguntas ( 1997) (publicado en castelán en 2000, Geografía de las preguntas ). Airezko emakumeak lanarekin (Mujeres de aire; Erein, 2004) foi finalista do Premio Euskadi 2005.
En canto á literatura infantil e xuvenil, o traballo creativo de Felipe Juaristi está dotado de calidade e beleza por todos os lados. Publicou libros dirixidos a este público, incluíndo Tristuraren teoria (1993), que gañou o premio Lizardi ese ano, Ilargi lapurra (1994), Sagitario (1995) e Eguzkiren etxea (1998). En 2000 gañou o Premio Euskadi de Literatura por segunda vez no campo da literatura infantil pola súa obra Animalien inauteria.
Foi nomeado académico correspondente da Euskaltzaindia o 26 de maio de 2006.
Miguel Chapel Salgueiro
Miguel Chapel Salgueiro, nado en Monforte de Lemos o 9 de xaneiro do 1903 e finado en Aulnay-sous-Bois (Sena-San Denis) en 1978, foi un sindicalista e político galego.
Traxectoria
Fillo dun cidadán de orixe francesa residente en Monforte de Lemos dende 1895. Ingresou na Compañía de Ferrocarriles del Norte como fogueiro en decembro de 1918. Afiliado á UGT, formou parte da primeira directiva da 3ª zona do Sindicato Nacional Ferroviario. En 1930 participou na reorganización da Agrupación Socialista de Monforte de Lemos e representou á Agrupación Socialista de Monforte no XIII Congreso do PSOE en 1932. Foi fundador das Juventudes Socialistas en 1933 e presidente da agrupación local de Monforte. Con motivo da folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido polo achado dun depósito de bombas en Ponte Raigada (Mourelos). Foi proclamado candidato do PSOE para as eleccións de febreiro de 1936. Logo do triunfo do Frente Popular nas eleccións, foi designado concelleiro de Monforte polo gobernador civil o 15 de marzo, e foi elixido síndico e tenente de alcalde. Foi presidente do comité local pro Estatuto de Autonomía en xuño. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 participou na formación das milicias que partiron de Monforte cara Lugo para a defensa da República. Fuxiu de Monforte, pasando a Portugal con Juan Tizón Herreros. De Portugal pasou a Xibraltar e de alí a Inglaterra e despois a Francia, onde se encontraba no momento da invasión nazi. Xulgado en rebeldía, abríronlle expediente de responsabilidades políticas en 1940 e foi sancionado con 8 anos de inhabilitación especial, 3 anos e un día de desterro a máis de 100 quilómetros de Monforte e ao pago de 250 pesetas. Logo da liberación de Francia estableceuse en Aulnay-sous-Bois, preto de París, traballando nunha fábrica de aparatos eléctricos na Port de la Chapelle. Foi concelleiro en Aulnay-sous-Bois polo Partido Socialista francés. En 1963 solicitou desde Francia o dereito ao subsidio de vellez na RENFE, pero fóille denegado.
Vida persoal
Casou con Antonia Carballo Otero.
OpenSUSE
A primeira versión foi a beta SUSE Linux 10.0 e a última versión liberada foi openSUSE 42.3. O proxecto ofrece unha versión continua, ou "rolling release", á que lle chaman openSUSE Tumbleweed. Tumbleweed actualízase continuamente con software probado e de versións estables. Os lanzamentos estables da distribución denomínanse openSUSE Leap e fanse periodicamente. openSUSE desenvolve ferramentas para a distribución como YaST ou zypper e outros servizos como Open Build Service, openQA, Snapper, Machinery, Portus ou Kiwi. Os escritorios que ofrece son KDE Plasma e GNOME Shell, ademais de Cinnamon, Enlightenment, LXDE, MATE ou Xfce.
Trala adquisición de SUSE Linux AG no 2004 a empresa Novell decidiu lanzar o produto SUSE Linux Professional coma un proxecto libre coa intención de que nacera unha comunidade arredor do proceso de desenvolvemento: o proxecto openSUSE. Posteriormente The Attachmate Group adquiriu a Novell e partiu a compañía en dúas subsidiarias: Novell e SUSE. Trala fusión de The Attachmate Group con Micro Focus en novembro de 2014, SUSE consolidouse como unidade empresarial propia.
Visión xeral
A comunidade do proxecto openSUSE, patrocinada por SUSE, desenvolve e mantén as compoñentes da distribución openSUSE e a empresarial SUSE Linux. openSUSE foi a distribución sucesora de SUSE Linux Professional.
Como case todas as distribucións Linux, openSUSE pódese empregar usando interfaces gráficas (GUI) ou liñas de comandos. openSUSE permite a instalación de múltiples contornos de escritorio, como KDE Plasma, GNOME, LXDE ou Xfce. openSUSE ten miles de paquetes de software libre para instalar.
Historia
Na versión 10.2 a distribución SUSE Linux pasou a chamarse openSUSE. En abril de 2011, Attachmate comprou a Novell. Attachmate partiu a compañía Novell en dúas unidades empresariais independentes: Novell e SUSE. Attachmate non fixo cambios na relación entre SUSE, á que antes se lle chamara Novell, e o proxecto openSUSE. Despois dunha fusión en 2014 do grupo Attachmate con Micro Focus, SUSE consolidouse na súa contribución á comunidade openSUSE.
A distribución
openSUSE está lista para descarga gratis e uso libre e tamén dispoñible para compra en soporte físico. Está dispoñible para instalación en arquitecturas x86 e x86-64.
As edicións e lanzamentos da distribución son:
Os lanzamentos de openSUSE Leap pódese comprar en soporte DVD e con manuais completos: a openSUSE Retail Edition ou openSUSE Box. Chámaselle openSUSE Download Edition ás versións dispoñibles para descarga en formato ISO, tamén desde repositorios FTP. Estas pódense empregar para a execución como Live-CD e virtualización, cos escritorios KDE Plasma e GNOME, e para instalar no disco. A diferenza da Retail Edition, as Download Edition non teñen soporte técnico nin manuais impresos.
Versións
Desde o inicio do desenvolvemento, a distribución pasou polas etapas de ser a distribución SuSE Linux baseada en Slackware (ata 1995), a SuSE Linux (ata 2003), a SUSE Linux e abrir o seu proceso de desenvolvemento, e a ser desde a versión 10.3 de 2007 openSUSE.
Desde a versión 13.2, o proxecto openSUSE mantén continuamente a súa versión con actualizacións continuas con Tumbleweed, e libera versións regulares con Leap. As versión menores da Leap publícanse cada 12 meses, igual que se fai cos paquetes de servizo de SUSE Linux Enterprise, e unha principal entre 36 ou 48 meses, igual que os lanzamentos de SUSE Linux Enterprise. Esperase que os usuarios instalen a nova versión Lean nos seguintes 6 meses e que esta lles ofreza soporte técnico durante os seguinte 18 meses.
Evergreen é o termo que se lle dá ao esforzo da comunidade openSUSE para prolongar o mantemento de versións despois de que finalice o soporte oficial da versión.
Serie 10
SUSE Linux 10.0 sae en outubro de 2005 e foi primeira versión estable do proxecto. Esta foi a primeira vez que a ISO distribución podía ser descargada libremente, ou solicitando o produto empaquetado, de maneira ordinaria.
Con esta edición openSUSE 10.2 de decembro de 2006, a distribución mudou o nome de SUSE Linux a openSUSE. Trouxo cambios nas interfaces dos escritorios KDE e GNOME. O sistema de ficheiros mudou a ext3 como predefinido, mellorando a xestión de consumo, mellorando o soporte para cámaras fotográficas e mellorando o sistema de xestión de paquetes.
openSUSE 10.3 liberouse en outubro do 2007. A actualización do kernel reduciu o tempo de arrinque do sistema. Mellorou o sistema de xestión de paquetes zypper, ao se facer compatible con yum ou smart. Introduciuse a instalación de software cun só clic, que só precisa de facer unha busca na web do proxecto. Co contorno KDE 4 introduciuse a xestión de copias de seguridade de escritorio. .
Serie 11
openSUSE 11.0 sae en 2008. Nesta o xestor de instalacións zypper aumentou a súa velocidade de instalación e YaST2 remodelou a interface, especialmente na versión para KDE grazas a ser portado a Qt4. A instalación completa da distribución reduciuse ata os 20 minutos.
openSUSE 11.2 libérase en novembro de 2009 e incluíu melloras na eficiencia dos sistemas de xestión de ficheiros ext4 e inclusión de Btrfs.
openSUSE 11.3 sae en xullo de 2010. Inclúe melloras no sistema Btrfs e a inclusión de LXDE na instalación.
openSUSE 11.4 sae en marzo de 2011. Neste lanzamento mellorase a escalabilidade da memoria virtual e a xestión de procesos, o arrinque de procesos. Axilízase a actualización de repositorios e instalación de paquetes de software.
Serie 12
openSUSE 12.1 saíu en novembro de 2011. Nesta, introduciuse Snapper, unha ferramenta de captura de imaxes do disco, adicado a xestión de Btrfs. Desde esta versión emprégase systemd por defecto, e deprécase init.
openSUSE 12.2 saíu en setembro de 2012. Nela Plymouth e GRUB2 convértense en predefinidos.
openSUSE 12.3 libérase en marzo de 2013. Con esta retírase SuSEconfig e as imaxes Live CD substitúense por imaxes Live USB e imaxes de recuperación con Xfce.
Serie 13
openSUSE 13.1 saíu en novembro de 2013 e foi unha versión "evergreen", con parches por 18 meses mais aló do remate do soporte de SUSE. Destaca nesta a migración de YaST a Ruby, o menú de acceso con LightDM KDE, o soporte experimental de Wayland na GNOME Shell e en KDE Plasma.
openSUSE 13.2 libérase en novembro de 2014 e, esencialmente, actualiza as aplicacións de software.
Serie Leap 42
Coa serie 42, as novas versións baséanse no código de Suse Linux Enterprise (SLE), aportándolle estabilidade ás versións. O 42 no nome desta edición, "Leap 42", provén da "resposta a vida, o universo e a todo" que se espera dos "supercomputadores" como o relata o cómic "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy" de Douglas Adams.
openSUSE Leap 42.1 saíu en novembro de 2015. Ao se converter na primeira edición híbrida, o núcleo de openSUSE pasou a estar xestionado polos enxeñeiros de SUSE e a ser unha versión cunha alta estabilidade. Esta edición conta con 36 meses de mantemento.
openSUSE Leap 42.3 saíu o 26 de xullo de 2017. É unha versión co seu núcleo máis achegado ao SLE 12 Service Pack 2. Conta co escritorio de KDE Plasma 5.8 de soporte técnico a longo prazo, a LTS, e con GNOME 3.20.
Centro de control YaST, WebYaST e AutoYaST
openSUSE e SUSE Linux Enterprise posúen unha aplicación de instalación e administración chamada YaST (do inglés, "Yet another Setup Tool"). YaST xestiona desde a instalación da distribución, ao particionamento dos discos ríxidos, a configuración do sistema, xestión de paquetes RPM, actualización en liña á configuración de rede e a devasa. SuSEfirewall2 é o xestor de filtrado de paquetes de rede, ou devasa, que inclúe YaST. Nas últimas versións fóronse engadindo módulos a YaST, para engadir soporte a Bluetooth.
WebYaST é a versión web de YaST para administrar equipos con openSUSE de maneira remota e xestionar equipos virtualizados. Pode apagalos ou comprobar o estado do equipo hóspede.
AutoYaST un sistema de instalación automatizada para instalar máis dunha copia de openSUSE ou servidores SUSE Linux Enterprise sen intervención do usuario. AutoYaST precisa dun "perfil" de instalación, e que se garda nun XML onde se lle indiquen as características da instalación e configuración a realizar. Con ese perfil AutoYaST automatiza, sen uso de interfaces gráficas, o proceso de instalación e posta en funcionamento dos equipos.
Xestor de paquetes ZYpp e Zypper
ZYpp, ou libraría libzypp, é o xestor de paquetes que fornece a YaST, Zypper e a implentación de PackageKit en openSUSE e a distribución SUSE Linux. Encárgase de xestionar os paquetes necesarios para instalacións de software, resolvendo as dependencias.
Proxectos de openSUSE
Ademais do desenvolvemento de YaST ou libzypp, a comunidade openSUSE desenvolve outros produtos que non se limitan ao lanzamento da distribución.
Open Build Service
O Open Build Service (OBS) é unha plataforma onde se pode compilar, liberar e publicar paquetes de software para múltiples distribución con licenza GPL. Ademais da creación de paquetes para openSUSE, créaos para CentOS, Fedora, Debian, Mandriva, Red Hat, Science Linux ou Ubuntu. Simplifica o proceso de empaquetamento e permite o seu uso na liña de comandos ou no servizo web. Grazas a iso os desenvolvedores poden liberar aplicacións para múltiples distribucións da maneira máis sinxela.
O software creado en OBS pódese buscar e instalar automaticamente desde a plataforma en liña software.opensuse.org. Esta plataforma é a predefinida para instalación web en openSUSE.
OpenQA
OpenQA é un sistema para automatizar a comprobación do proceso de instalación e estabilidade de sistemas operativos, combinando diferentes paquetes de software e configuracións de hardware. OpenQA primeiro virtualiza as instalacións dos sistemas operativos e logo informa dos erros de instalación e configuración.
Portus
Portus é un servizo de autorización e unha interface gráfica para os contornos de Docker Registry, que é o servidor de almacenamento e distribución de imaxes de Docker.
KIWI
KIWI é unha aplicación en liña de comandos para crear imaxes de Linux e que serve de motor de xestión de SUSE Studio e de openSUSE Build Service. Permite a creación de imaxes de instalación de Linux con preconfiguracións para casos específicos. As imaxes que crea, ISOs híbridas ou discos virtuais, pódense instalar ou virtualizar. Pode crear imaxes de SUSE Linux Enterprise, Red Hat, Fedora, CentOS, Ubuntu e todas a versións de openSUSE.
Localización
O proxecto openSUSE mantén un sistema de localización que permite a tradución das interfaces gráficas da distribución ou outras adaptacións ás diferentes linguas. No 2017 existían arredor de 85 equipos de tradución a distintas linguas. A tradución ao galego, ligada a ou coordinada polo grupo de localización Proxecto Trasno, estivo presente en todas as versións de openSUSE.
Estatísticas de uso
Segundo enquisas realizadas polo proxecto entre os seus usuarios no 2011 atoparon que a meirande parte dispón dunha conexión a internet de banda larga e adoitan combinar o sistema nun dual boot con Windows, sendo a meirande parte destes coa versión Windows XP e non Windows Vista. Unha maioría cualificada dos usuarios usaban o contorno de escritorio KDE fronte as alternativas, coma GNOME, e xa o 40% destes empregaban a serie KDE 4.
Movemento ocular rápido
miniatura|250px| Hipnograma.
O termo movementos oculares rápidos (en galego MOR; en inglés REM, de rapid eye movement) ten que ver coa fase do sono durante a cal se presenta a maior frecuencia e intensidade das chamadas ensoñacións (soños, as escenas oníricas). Durante esta fase os ollos móvense axiña e a actividade das neuronas do cerebro aseméllase á de cando se está esperto, polo que tamén se lle di soño paradoxal  (sommeil paradoxal en francés).
Sisto, Lousada, Pedrafita do Cebreiro
Sisto é un lugar da parroquia de Lousada no concello lucense de Pedrafita do Cebreiro, na comarca dos Ancares. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 18 habitantes (9 homes e 9 mulleres).
As Casas Novas, Valdoviño, Valdoviño
As Casas Novas é un lugar da parroquia de Valdoviño no concello coruñés de Valdoviño na comarca de Ferrol. Tiña 4 habitantes no ano 2007 segundo datos do Instituto Galego de Estatística dos cales eran 2 homes e 2 mulleres, o que supón un aumento con relación ao ano 2000 cando tiña 6 habitantes.
Bangladesh
Bangladesh ou Bangladés (en bengalí: বাংলাদেশ), formalmente República Popular de Bangladesh (en bengalí: গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ Gônôprôjatôntri Bangladesh) é un estado da Asia Meridional, localizado no fértil delta do Ganxes. Fai fronteira coa República da India polo norte, oeste e leste, con Myanmar polo sueste e co Golfo de Bengala polo sur. Está separado do Nepal e de Bután polo territorio indio coñecido como Corredor de Siliguri. Xunto co estado indio de Bengala Occidental, forma parte da rexión etno-lingüística de Bengala. O nome de Bangladesh significa "País de Bengala" en lingua bengalí.
As fronteiras da moderna Bangladesh foron delimitadas durante a Partición de Bengala e a India británica en 1947, cando a rexión se converteu nunha rexión do estado de Paquistán. Debido á exclusión política, á discriminación étnica e lingüística, á dominación económica polo estado de Paquistán e a unha combinación de axitacións populares, o nacionalismo e a desobediencia civil conduciron á Guerra de Liberación de Bangladesh en 1971, que resultou na separación e independencia mediante a formación do estado de Bangladesh. Despois da independencia, o novo estado proclamou unha democracia multipartidista secular. O país enfrontouse dende entón á pobreza, á fame, á inestabilidade política e a numerosos golpes militares. A restauración da democracia en 1991 foi seguida dun relativo período de calma e progreso económico.
Bangladesh é unha república parlamentaria cun parlamento electo chamado Jatiyo Sangshad. Cunha poboación de máis de 160 millóns de persoas nun territorio de 147 570 km2, Bangladesh é o oitavo país do mundo máis poboado, así como o estado máis densamente poboado do planeta. Os bengalís son o grupo étnico maioritario do país, mentres que pobos indíxenas dos distritos do norte e do sueste son unha minoría diversa e significativa. A rexión do delta de Bengala ten un rico patrimonio cultural. As catro meirandes relixións do país son o islam (89%), o hinduísmo (9%), o budismo (1%) e o cristianismo (0.5%).
Bangladesh é considerada unha economía dos próximos once. De acordo coas Nacións Unidas no 2010, o país fixo a comezos do século XXI grandes esforzos de desenvolvemento humano, incluíndo significativos progresos nas áreas de igualdade de xénero, educación primaria universal, apoio á muller, redución do crecemento da poboación, produción de comida, saúde e enerxías renovables. A porcentaxe de pobreza diminuíu considerablemente dende a independencia, e a renda per cápita duplicouse dende os valores de 1975. As grandes cidades como Dacca e Chittagong foron as principais responsables do recente crecemento. Porén, o país continúa enfrontándose a numerosos problemas sociais e políticos, como a corrupción burocrática e política, a pobreza, a inestabilidade política, a superpoboación e a vulnerabilidade ó cambio climático.
Bangladesh é un pioneiro e membro fundador de ASACR. É o maior contribuidor do mundo das Forzas da paz das Nacións Unidas. É membro do D-8, do BIMSTEC e da Commonwealth, da Organización da Conferencia Islámica, do Movemento de Países Non Aliñados e do G-77.
Antigüidade
200px|miniatura|esquerda|A rexión era coñecida polos antigos gregos e romanos como [[Gangaridai (Nación do Ganxes), e así aparece no Mapamundi de Ptolemeo.]] 200px|miniatura|dereita|[[Somapura Mahavihara|Antiga Somapura, patrimonio da humanidade da UNESCO no norte de Bangladesh.]] miniatura|200px|esquerda|Emperador [[Akbar celebrando a vitoria Mughal en Bengala.]] miniatura|200px|dereita|[[Mesquita do sesenta piares, parte da Cidade mesquita de Bagerhat, patrimonio da humanidade da UNESCO.]] Os restos de civilización na gran rexión de Bengala datan de hai catro mil anos, cando a rexión estaba habitada polos antigos polos pobos dravídicos, indoarios, tibetobirmanos e austrasiáticos. A orixe exacta da palabra "Bangla" ou "Bengala" é incerta, mais pénsase que podería proceder de Bang/Vanga, a tribo dravídica que se asentou nesta área no -1000.
A rexión era coñecida polos antigos gregos e romanos como Gangaridai, ou "Nación do Ganxes". A historia antiga de Bengala está protagonizada por numerosas cidade estado, ou janapadas, como Vanga, Samatata e Pundravardhana. O Imperio Mauryan liderado por Aśoka conquistou Bengala no século II, e a rexión foi absorbida no goberno das sucesivas dinastías Magadha durante varios séculos. Após o colapso do Imperio Magadha, un líder local chamado Shashanka acadou o poder e fundou un poderoso pero efémero reino. Logo dun período de anarquía, a dinastía bengalí e budista Pala gobernou a rexión durante catrocentos anos, seguida pola hindú Dinastía Sena.
O islam foi introducido na rexión de Bengala no século VIII polos mercadores árabes e os misioneiros sufís, e a subsecuente conquista musulmá de Bengala no século XII axudou a espallar o islam na rexión. Bakhtiar Khilji, un xeneral turco, derrotou a Lakshman Sen da Dinastía Sena e conquistou grandes anacos de Bengal no ano 1204. A rexión foi gobernada polo Sultanato de Bengala e a confederación Baro-Bhuiyan durante os seguintes séculos. No século XVI, o Imperio Mughal fíxose con Bengala, e Dacca converteuse nun importante centro da administración provincial Mughal.
O Imperio Maratha, un imperio hindú que invadiu ós mogois no século XVIII, devastou os territorios controlados polos Nawab de Bengala entre 1742 e 1751. Nunha serie de ataques a Bengala e Bihar, logo controladas polos Nawab, os Maratha acabaron coa economía bengalí, que non foi quen de resistir o seu embate continuo. Nawab Ali Vardi Khan fixo a paz con Maratha mediante a cesión de Orissa e parte de Bengala Occidental ó imperio. Ademais, un imposto – o Chauth, que ascendía a unha cuarta parte dos ingresos totais – foi aplicado en parte de Bengala e Bihar. Este imposto ascendía a vinte lakhs para Bengala e doce lakhs para Bihar por ano. Despois da derrota Maratha en Panipat por unha coalición de forzas musulmás, o imperio volveu estar baixo o control do xeneral Maratha Madhoji Sindhia e invadiron Bengala outra vez. O Imperio Británico acabou co pagamento do Chauth invadindo o territorio de Bengala na década de 1760. Os ataques continuaron ata que os Maratha foron finalmente derrotados polos británicos despois das Guerras Anglo-Maratha, entre 1777 e 1818.
Século XX
Os comerciantes europeos chegaron no fin do século XV e finalmente a Compañía Británica das Indias Orientais dominou a rexión no final do século XVIII, a partir de onde os británicos estenderon o seu dominio sobre toda a India. Cando a independencia india foi alcanzada en 1947, motivacións políticas de orixe relixiosa causaron a división da rexión de Bengala entre o Paquistán musulmán e a India hindú.
Despois da independencia, Bengala foi dividida entre os dous novos países: a parte leste chamada Bengala Oriental, correspondente ao actual Bangladesh, e a parte oeste, que é o estado indio da Bengala Occidental. A abolición do sistema Zamidari (que dividía a sociedade en señores propietarios dos bens e terras, e plebeos) na Bengala Oriental en 1950, foi o maior marco no movemento para levar ao “Estado Popular”. O Movemento da Lingua de 1952 estableceu o dereito da comunidade bengalí a falar a súa propia lingua. Paga a pena mencionar a importancia dese movemento, por ter sido a única revolución feita apenas para preservar o dereito á lingua nai, e por esta razón, a UNESCO recoñeceu o día 21 de febreiro como o día internacional da lingua nai. En 1955, o goberno do Paquistán mudou o nome da provincia de Bengala Oriental para Paquistán Oriental.
Paquistán Oriental era dominado e desprezado polo Paquistán Occidental, que compuña o resto do Paquistán (Punxab Occidental, Sindh, Baluquistán e a Provincia da Fronteira Noroeste). A frecuente explotación da poboación maioritaria bengalí por unha minoría non bengalí irritou o pobo de ambos os lados do Paquistán. A tensión chega ao máximo en 1971 cando, despois da divulgación do resultado das eleccións, que daba a maioría esmagadora do parlamento á Liga Awami (167 dos 169 asentos reservados ao Paquistán Oriental), o presidente paquistaní Yahya Khan rexeitou aceptar o resultado.
Baixo o liderado de Sheikh Mujibur Rahman, tamén coñecido como Bongobondhu (amigo de Bengala), Bangladesh comeza a súa loita pola independencia. O ataque do exército paquistaní no 25 de marzo de 1971 sobre os civís bengalís foi un dos máis sanguentos xenocidios en tempos recentes. Practicamente toda a elite intelectual bengalí foi eliminada. Debido ao esforzo do Paquistán Occidental en manter o país libre de xornalistas estranxeiros, os números precisos do xenocidio son difíciles de conseguir, mais estímase en 50 000 o número de mortos nos primeiros tres días da entón chamada “Operación Holofote” do exército paquistaní. Máis de dez millóns de bengalís fuxiron para a veciña India.
A guerra da liberación de Bangladesh tivo lugar durante a guerra fría. Os Estados Unidos e maila China, ao consideraren a guerra un asunto interno de Paquistán, preferiron apoiar o Paquistán Occidental. Por outra banda, a India, a Unión Soviética, o Xapón e os países occidentais demostraron solidariedade con Bangladesh. Para gañar vantaxe sobre o eixe China-Estados Unidos-Paquistán, o Tratado de Amizade Indo-Soviético foi asinado o 9 de agosto do 1971.
A India, debido á súa localización xeográfica e ao seu antagonismo militar co Paquistán, apoiou vehementemente a guerra da liberación, especialmente despois de que a URSS tamén apoiase a causa. Estratexicamente, a independencia de Bangladesh significaría un punto menos de ataque do Paquistán á India. Certamente o goberno rexional daría apoio ás terras dos grupos étnicos. O 27 de marzo do 1971, a primeira ministra da India Indira Gāndhi, expresou total apoio á loita bengalí pola liberdade. A fronteira Bangladesh-India foi aberta. Os gobernos dos estados indios de Bengala Occidental, Bihar, Assam, Meghalaya e Tripura estableceron campos de refuxiados ao longo da fronteira. Eses campos volvéronse de inmediato lugares de recrutamento para combatentes na loita pola liberación bengalí. O cuartel xeral das forzas de Bangladesh foi establecido en Calcuta, comezando a funcionar o 12 de abril de 1971. O tenente coronel M. A. Rab e o capitán A. K. Khandaker foron designados como Xefe e Vice-Xefe respectivamente.
Durante a guerra, baixo severa oposición do goberno do Paquistán, a BBC continuou a cobertura a través da radio BBC Bangla no sur da Asia. Entre os esforzos internacionais para aumentar a concienciación houbo o “Concerto para Bangladesh” promovido polo ex-Beatle George Harison.
Sheikh Mujibur Rahman, identificado como o influenciador máis carismático dos bengalís, foi preso polo goberno paquistaní. Antes de ser preso, fixo unha declaración formal de independencia o 26 de marzo. Desde entón o 26 de marzo é considerado o día da independencia de Bangladesh. Primeiro M. A. Hannan o 26 de marzo e deseguido o 27 de marzo Ziaur Rahman, entón maior do exército, que se tornaría despois presidente, declaran a independencia de Bangladesh en nome do Pai da Nación Bongobondhu (Sheikh Mujibur Rahman), usando un transmisor de radio temporal en Kalurghat próximo ao porto da cidade de Chittagong (aínda que algunhas persoas de Bangladesh, particularmente os membros do Partido Nacionalista de Bangladesh dixesen que Sheikh Mujibur Rahman foi quen declarou a independencia de Bangladesh primeiro). Coa axuda dos oficiais bengalís do exército, o apoio humanitario de civís e militares da India, Bangladesh rapidamente formou o Mukti Bahini (Combatentes da Liberdade), un grupo armado. Alén dos perturbadores ataques ao exército paquistaní residente, o Mukti Bahini deu apoio de intelixencia local ás tres unidades tácticas de 80 000 soldados do exército indio que atacaron o exército paquistaní de ocupación no comezo de decembro de 1971. O tenente xeneral A. A. K. Niazi, do exército paquistaní, rendeuse ao exército indio o 16 de decembro de 1971. A India fixo 93 000 prisioneiros de guerra que foron mantidos en campos na India para evitar a furia da poboación de Bangladesh. A nova nación de Bangladesh fíxose efectiva e Sheikh Mujibur Rahman, preso polo Paquistán en marzo, retornou triunfalmente para ser o primeiro ministro da nación. A India retirou as súas tropas de Bangladesh tres meses despois do final da guerra. O Paquistán, axudado por partidarios en Bangladesh, cometeu crimes de guerra antes e durante o conflito e as lembranzas do horror entre os bengalís non cicatrizaron ata hoxe.
Sheikh Mujibur Rahman converteuse despois presidente de Bangladesh. El, xunto coa maioría da súa familia, foi masacrado por un grupo de oficiais do exército decepcionados co goberno o 15 de agosto de 1975. Despois da súa morte, o Maior Xeneral Khaled Mosharraf conduciu un golpe militar o 3 de novembro de 1975. Khaled Mosharraf foi asasinado nun contragolpe o 7 de novembro de 1975, en Dhaka, levando ao Xeneral Ziaur Rahman ao poder. El enseguida gañaría a Presidencia. Mais en 1981, Ziaur Rahman morreu noutro golpe, en Chittagong. En 1982 o Xeneral Hosain Mohammad Ershad conduciu un sanguento golpe e despois o presidente Ahsan Uddin Choudhury, un ex-membro da Suprema Corte de Xustiza. Ershad despois declarouse a si mesmo presidente e inaugurou un novo partido político denominado Xanadal, que el despois renomeou como Partido Jatiya. O goberno de Ershad durou ata 1990. Unha revolta popular forzou a Ershad a renunciar e abrir camiño a unha democracia parlamentaria. Desde entón, Bangladesh tivo tres mandatos de goberno electos democraticamente.
Política
O Presidente, que ocupa o posto de Xefe de Estado, posúe un posto maiormente cerimonial, ficando o poder real no Primeiro Ministro, que é o Xefe de Goberno. O presidente é electo para un mandato de 5 anos e os seus poderes limitados son substancialmente expandidos durante os períodos de goberno provisorio, principalmente controlando a transición ao novo goberno. Un goberno provisional, presidido por un conselleiro en xefe (o último Xefe de Xustiza) e un grupo de conselleiros independentes elixidos pola sociedade civil, toma o poder durante os tres meses de campaña electoral ao parlamento. Durante este período o presidente ten xurisdición sobre o Ministerio de Defensa e do de Asuntos Exteriores.
O parlamento único de Bangladesh é a Casa da Nación ou Jatiya Sangsad, composta de 300 membros electos polo voto popular para 5 anos de mandato. O alto corpo xudicial é a Suprema Corte, sendo os xefes do Tribunal Superior de Xustiza e outros xuíces nomeados polo presidente.
Organización territorial
Bangladesh está dividido en sete divisións administrativas, que reciben o nome da súa capital administrativa: Barisal, Chittagong, Dacca, Khulna, Rajshahi, Sylhet e Rangpur.
As divisións están organizadas en distritos (zila). Hai 64 distritos en Bangladesh, cada un deles subdividido en upazila (subdistritos) ou thana. Cada área ten a súa estación de policía, agás nas áreas metropolitanas. Dacca é a capital e maior cidade de Bangladesh.
Xeografía
Bangladesh está emprazado nun delta dun río no subcontinente indio o cal ten unha costa composta dunha extensa xungla pantanosa no golfo de Bengala coñecida como o Sundar Ban ("fermosa selva"), hábitat natural do tigre de Bengala. O delta tan densamente poboado está formado pola confluencia dos ríos Ganges (nome local: Padma), Brahmaputra (Yamuna), e Meghna e os seus afluentes, os cales descenden desde o Himalaia. As terras de aluvión de Bangladesh son moi fértiles, ao mesmo tempo que vulnerables ás inundacións e á seca. Unha importante parte do territorio de Bangladesh formouse a partir dos sedimentos que os múltiples ríos que se entrelazan e flúen na rexión depositaron.
As únicas montañas fóra da chaira son os treitos de outeiros de Chittagong (montaña de máxima altura: o Keokradong con 1230 m) no sueste e a división de Sylhet no nordés.
A medio camiño do trópico de Cáncer, o clima de Bangladesh é tropical, cun inverno suave desde outubro ata marzo, un húmido e caloroso verán desde marzo ata xuño e un monzón húmido, cálido e chuvioso desde xuño ata outubro. Os desastres naturais como as inundacións, ciclóns tropicais ou os tornados afectan ao país todos os anos, coas súas consecuencias en deforestación, a degradación da terra e a erosión.
Economía
A pesar dos prolongados esforzos nacionais e internacionais para mellorar a situación económica e social, Bangladesh continúa sendo unha nación subdesenvolvida e superpoboada. Aínda que máis da metade do PIB sexa xerado polo sector de servizos, máis ou menos dous terzos da poboación están empregados do sector agrícola, sendo o arroz o produto máis importante.
Entre os maiores impedimentos para o crecemento inclúense frecuentes ciclóns e enchentes, un rápido crecemento na forza de traballo que non ten sido absorbida pola agricultura, uso ineficiente dos recursos enerxéticos (como o gas natural), a distribución insuficiente de enerxía eléctrica, e a implantación lenta de reformas económicas, causadas por batallas políticas e corrupción. No2001, 2002 e 2003, a Transparencia Internacional colocou Bangladesh no cumio da lista dos países máis corruptos do mundo.
Desde xuño de 2004, Bangladesh ten sido devastado polo peor asolagamento dos últimos 6 anos, que levou á morte 628 persoas, cubrindo cerca de 60% do país. Preto de 20 millóns de persoas precisaron de comida por causa da perda das colleitas, e a industria téxtil que fica con cerca de 80% do que o país exporta, tivo os seus lucros diminuídos. Estimacións oficiais identifican prexuízos de cerca de US$ 7 billóns.
Fernando Mamede
Fernando Eugénio Pacheco Mamede, nado o 1 de novembro de 1951 en Beja, foi un atleta portugués.
Biografía
Como atleta, militou no Sporting Clube de Portugal. Bateu récords internacionais de atletismo. Foi un dos medio-fondistas do país con maior relevo, ostentando o récord mundial dos 10.000 metros entre 1984 e 1989.
Mamede conseguiu o récord do mundo e da Europa, en Estocolmo (Suecia), o 2 de xullo de 1984, cun tempo de 27'43"81. O récord foille arrebatado no 1989 polo mexicano Arturo Barrios.
Gerhart Hauptmann
Gerhart Hauptmann, nado en Obersalzbrunn (actual Szczawno Zdrój, Polonia) o 15 de novembro de 1862 e finado en Agnetendorf o 6 de xuño de 1946, foi un dramaturgo, novelista e poeta alemán.
Biografía e obras
Desde a escola da súa cidade natal pasou a Breslau (actual Wrocław, Polonia) e despois foi enviado a aprender agricultura á granxa do seu tío Jauer. Como non lle gustaba este tipo de vida, volveu pronto a Breslau tentando converterse en escultor, de onde pasou a Dresde. De aí foi estudar filosofía e ciencias naturais na Universidade de Jena.
Pasou a meirande parte dos anos 1883 e 1884 en Italia. En maio de 1885 Hauptmann casou e estableceuse en Erkner, suburbio de Berlín, decantándose finalmente pola literatura na que pronto alcanzou unha gran reputación como un dos principais representantes do drama moderno.
miniatura|esquerda|200px|Os teceláns por E. Orlik En 1891 retirouse a Schreiberhau en Silesia. O primeiro drama de Hauptmann, Vor Sonnenaufgang (Antes do amencer, 1889) inaugurou o movemento naturalista na literatura alemá moderna, conquistando para el a inimizade dos críticos ortodoxos e o apoio entusiasta dos escritores alemáns mozos. Foi seguida por Des Friedensfest (1890), Einsame Menschen (1891) e Die Weber (Os tecedores, 1892), drama de grande alcance que representa o levantamento dos tecedores silesianos en 1844.
Dos seguintes traballos de Hauptmann cabe mencionar as comedias Kollege Crampton (1892), Der Biberpelz (A pel de castor, 1893) e Der rote Hahn (1901), o "poema dramático," Hannele (1893), e un drama histórico, Florian Geyer (1895). Tamén escribiu dúas traxedias relacionadas co pasado de Silesia, Fuhrmann Henschel (1898) e Rose Berndt (1903), e os dramas Die versunkene Glocke (A campá mergullada, 1897) e Und Pippa tanzt (E Pipa baila!, 1905).
O misticismo poético caracteriza moitas das súas obras posteriores como Der Naer in Christo Emanuel Quint (O tolo en Cristo Emanuel Quint, 1910), Der Ketzer von Soana (O herexe de Soana, 1918), Die Insel der grossen Mutter (A illa da Gran Nai, 1921).
Adquiriu fama de intelectual radical, fama que o seguiu durante moitos anos, a pesar de ser un asceta aristocrático que conseguiu sobrevivir tranquilamente a todos os sucesos tanto da República de Weimar como do Terceiro Reich de Hitler.
En 1912 foi galardoado co premio Nobel de Literatura.
Recoñecementos
No seu honor, púxoselle nome ao asteroide (8381) Hauptmann descuberto o 21 de decembro de 1992 por Freimut Börngen.
Álvarez Blázquez
Os apelidos Álvarez Blázquez fan referencia, ademais doutras persoas, aos fillos de Darío Álvarez Limeses e María Blázquez Ballester:
Francesc Ferrer i Guàrdia
Francesc Ferrer i Guàrdia, nado en Alella o 14 de xaneiro de 1859 e fusilado en Barcelona o 13 de outubro de 1909, foi un pedagogo catalán.
Traxectoria
Nado no seo dunha familia católica, Ferrer reaccionou como anticlerical e ingresou na loxa masónica Verdad de Barcelona. Foi enviado pola súa familia a traballar á capital catalá, onde entrou como aprendiz nun comercio de fariñas no distrito de Sant Martí de Provençals. O seu dono inscribiuno nas clases nocturnas e iniciouno nos ideais republicanos. De formación autodidacta, estudou a fondo a doutrina de Pi i Margall e as teses internacionalistas.
Pedagoxía
A súa pedagoxía, anarquista, que algúns equiparan en valor coa súa contemporánea Montessori ou con Decroly, está relacionada coa 'Escola Nova': vinculación co medio, respecto polos nenos, autonomía... Foron características do seu quefacer como pedagogo as visitas ós centros de traballo, a coeducación –de sexo e clase–, o laicismo, a énfase na hixiene, a aprendizaxe activa a partir da práctica ou a supresión de exames.
Fundou en Barcelona a Escola Moderna, que funcionou entre 1901 e 1906, ano no que foi detido. Tivo relacións coa Institución Libre de Enseñanza.
Optou polo ensino en lingua castelá en troques da catalá, o que lle valeu antipatías entre os catalanistas.
Política
En 1883 entrou a traballar como revisor na liña de ferrocarril Barcelona-Cervere, o que aproveita para exercer de enlace con Ruiz Zorrilla, compañeiro de militancia no Partido Republicano Progresista. Apoiou en 1886 o pronunciamento militar do Xeneral Villacampa, partidario de Ruiz Zorrilla, coa pretensión de proclamar a República. Ó fracasar o golpe tivo que exiliarse en París, acompañado de Teresa Sanmartí, con quen tivo tres fillos. Subsistiu dando clases de castelán e exercendo como secretario sen soldo de Ruiz Zorrilla. Ata os anos 90 continuou sendo republicano, pero a partir de entón comeza unha viraxe cara o anarquismo. Participou en 1892 no Congreso Librepensador de Madrid.
En 1893 sepárase, e en 1899 casa con Leopoldine Bonnard, mestra librepensadora coa que recorre Europa. Nese tempo aproveitou para concibir os conceptos educativos anarquistas que logo aplicaría en España nos seus proxectos. Unha cuantiosa herdanza (un millón de francos) dunha antiga alumna, Ernestina Meunier, fixo posible levar a cabo o seu proxecto en Barcelona, onde inaugura en agosto de 1901 a Escola Moderna, un proxecto practico de pedagoxía libertaria, que lle granxeou a inimizade cos sectores conservadores e coa Igrexa Católica, que vían nestas escolas laicas unha ameaza ós seus intereses. Gran partidario da folga como arma revolucionaria, editou cos seus fondos o periódico La Huelga General, ata que en 1906 Mateu Morral, tradutor e bibliotecario do seu centro educativo, perpetrou o atentado frustrado contra Afonso XIII. Isto tivo como consecuencia para Ferrer o peche da Escola Moderna e varios meses de prisión acusado de complicidade, sendo absolto ó cabo dese tempo. Intentou volver a abrir a Escola Moderna, pero non lle foi posible, e ó ano seguinte trasladouse a Francia e a Bélxica. Alí fundou a Liga Internacional para a Educación Racional da Infancia, da que era presidente honorario Anatole France. En 1908 edita a revista da Liga L'Ecole rénovée en Bruxelas, pero posteriormente a traslada a París, onde retoma a actividade da súa editorial e continúa editando o boletín da Escola Moderna.