cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Extinción do Permiano-Triásico
Cambios nos ecosistemas mariños
Antes do evento de extinción en masa do Permiano, os ecosistemas mariños simples e complexos eran igual de comúns; despois da recuperación da extinción, as comunidades complexas superaron en número ás simples nunha proporción de case tres a un, e o incremento da presión de predación levou á Revolución mariña do Mesozoico.
Os bivalvos eran bastante raros antes da extinción P-Tr pero fixéronse numerosos e diversos no Triásico, e un grupo, o das ameixas rudistas, converteuse no principal construtor de arrecifes do Mesozoico. Algúns investigadores cren que moitos deses cambios ocorreron nos 5 millóns de anos que van entre os dous principais pulsos de extinción.
Os crinoideos ("lirios de mar") sufriron unha extinción selectiva, que tivo como resultado unha diminución na variedade das súas formas. A súa radiación adaptativa resultante foi rápida, e orixinou formas que posuían brazos flexibles que se fixeron comúns; a motilidade, que predominantemente é unha resposta á presión de predación, tamén se fixo moito máis frecuente.
Vertebrados terrestres
miniatura | dereita | 200px | [[Lystrosaurus era con diferenza o vertebrado terrestre do Triásico máis abundante.]] Lystrosaurus era un terápsido dicinodonto herbívoro do tamaño dun porco, que constituía o 90% dalgunhas faunas de vertebrados terrestres do Triásico temperán. Sobreviviron tamén carnívoros terápsidos cinodontos máis pequenos, entre os que estaban os antepasados dos mamíferos. Na rexión do Karoo do sur de África, sobreviviron os terocéfalos Tetracynodon, Moschorhinus e Ictidosuchoides, pero non parece que fosen abundantes no Triásico.
Os arcosauros (nos que se inclúen os antepasados dos dinosauros e crocodilianos) eran inicialmente máis raros que os terápsidos, pero empezaron a desprazar aos terápsidos no Triásico medio. No Triásico medio e tardío os dinosauros evolucionaron a partir dun grupo de arcosauros, e acabarían por dominar os ecosistemas terrestres durante o Xurásico e Cretáceo. Esta "toma do poder triásica" puido ter contribuído á evolución dos mamíferos ao forzar aos terápsidos superviventes e os seus sucesores mamiferoides a vivir principalmente como insectívoros nocturnos pequenos; a vida nocturna probablemente forzou polo menos aos mamiferiformes a desenvolver a pelaxe e taxas metabólicas máis altas, e a perder parte dos receptores retinianos sensibles ás diferenzas de cor que conservaron os réptiles e aves.
Algúns anfibios temnospóndilos experimentaron unha recuperación relativamednte rápida, malia que case chegaran a extinguirse. Mastodonsaurus e os trematosaurios eran os principais predadores acuáticos e semiacuáticos durante a maior parte do Triásico, algúns depredando aos tetrápodos e outros aos peixes.
Os vertebrados terrestres tardaron un tempo infrecuentemente longo en recuperarse da extinción P-Tr; o paleontólogo Michael Benton estimou que a súa recuperación non foi completa ata 30 Ma despois da extinción, é dicir, non ata o Triásico tardío, no cal os dinosauros, pterosauros, crocodilos, arcosauros, anfibios e mamiferoides eran abundantes e diversos.
Causas
Precisar a causa ou causas exactas da extinción P-Tr é difícil, principalmente porque a catástrofe ocorreu hai uns 250 millóns de anos, e moitas das probas que poderían indicar a causa foron destruídas ou están ocultas nas profundidades da Terra baixo moitas capas de rochas. O leito do mar recíclase completamente cada 200 millóns de anos polos procesos da tectónica de placas como a subdución e a expansión do fondo oceánico, polo que non quedaron indicacións útiles baixo o océano. Non obstante, con probas bastante significativas que xuntaron os científicos, propuxéronse varios mecanismos para o evento de extinción, que inclúen tanto procesos catastróficos coma graduais (similares aos teorizados pra o evento de extinción do Cretáceo-Paleoxeno). O primeiro grupo de explicacións comprende un ou varios impactos meteoríticos, un incremento do volcanismo, e unha liberación súbita de metano do leito do mar, debido á disociación de depósitos de hidratos de metano ou á metabolización de depósitos de carbono feita por microbios metanóxenos. Dentro do segundo grupo de explicacións están cambios no nivel do mar, un incremento da anoxia, e aumento da aridez. Calquera hipótese sobre a causa debe explicar a selectividade do evento, que afectou máis gravemente a organismos con esqueletos de carbonato cálcico, así como o longo período (de 4 a 6 millóns de anos) antes de que empezase a recuperación, e a extensión mínima da mineralización biolóxica (malia o depósito de carbonatos inorgánicos) unha vez que empezou a recuperación.
Evento de impacto
miniatura|esquerda|300px|Representación artística dun grande impacto: unha colisión entre a Terra e un [[asteroide duns poucos km de diámetro liberaría tanta enerxía coma a detonación de varios millóns de armas nucleares.]]
As probas atopadas sobre que un evento de impacto puido ser a causa do evento de extinción do Cretáceo-Paleoxeno (Cretáceo-Terciario) levaron a especular que impactos similares puideron tamén ser a causa doutros eventos de extinción, como a extinción P-Tr, polo que se buscaron probas de impactos e cráteres de impacto da idade apropiada.
As evidencias dun evento de impacto no límite P-Tr inclúen a presenza de raros grans de cuarzo de impacto en Australia e a Antártida; fullerenos que atraparon gases nobres extraterrestres; fragmentos de meteoritos na Antártida; e grans ricos en ferro, níquel e silicio, que puideron ser creados por un grande impacto. Porén, púxose en dúbida a exactitude da maioría desas afirmacións. O cuarzo do Pico do Grafito na Antártida, por exemplo, antes considerado "impactado", foi reexaminado por microscopia electrónica de transmisión e óptica. Concluíuse que as características observadas non eran debidas a un choque, senón a deformación plástica, o que concorda coa súa formación nun contexto tectónico de tipo volcánico.
Un cráter de impacto no leito do mar serviría como evidencia dunha posible causa da extinción do P-Tr, pero dito cráter tería desaparecido hai moito tempo debido á dinámica dos fondos. Un 70% da superficie da Terra é actualemnte mar, e hoxe é o dobre de probable que un impacto de asteroide ou fragmento de cometa se produza no océano que en terra. Porén, a Terra non ten unha coida oceánica de máis de 200 millóns de anos de antigüidade por mor do proceso de "cinta transportadora" creado pola expansión do fondo oceánico, no que a subdución acaba por destruílo co tempo. Os cráteres producidos por impactos moi grandes poden ser enmascarados por extensos fluxo basáltico procedentes do interior da Terra cando a codia é perforada ou debilitada. Porén, a subdución non debería aceptarse completamente como unha explicación de por que non se pode atopar unha evidencia firme do impacto: igual que no evento K-T, esperaríase encontrar un estrato formado por material exectado rico en elementos siderófilos (como o iridio) en formacións xeolóxicas desa idade.
Un atractivo que teñen as teorías de grandes impactos é que teoricamente poderían desencadear outra causa ou fenómeno paralelo que levase á extinción como as erupcións dos trapps siberianos (ou escaleiras siberianas, ver máis abaixo) ou ben por ser esta zona o sitio de impacto ou por selo un sitio nos antípodas que repercutiría igualmente no outro extremo do mundo. Un fenómeno abrupto como un impacto tamén explicaría por que non evolucionaron rapidamente máis especies para poder sobrevivir, como se esperaría se o evento do P-Tr tivese sido máis lento e menos global que un impacto meteorítico.
Posibles sitios de impacto
Propuxéronse varios posibles impactos de cráteres como sitios de impacto causantes da extinción P-Tr, como a estrutura Bedout na costa noroeste de Australia e o hipotético cráter da Terra de Wilkes no leste da Antártida. En cada un dos casos, non se probou a hipótese de que o responsable foi un impacto e foi moi criticada. No caso do cráter da Terra de Wilkes, a idade das características xeofísicas sub-xeo é moi incerta, e podería ser posterior á extinción do P-Tr.
O cráter Araguainha de 40 km de diámetro no Brasil foi datado máis recentemente en hai 254,7 ± 2., millóns de anos, solapándose con estimacións do límite P-Tr. Moitas das rochas locais son lousas bituminosas. A enerxía estimada liberada polo impacto de Araguainha é suficiente para ser unha causa directa da extinción masiva global, pero os colosais tremores de terra locais terían liberado enormes cantidades de petróleo e gas das rochas esnaquizadas. O quecemento global súbito resultante puido precipitar o evento de extinción do P-Tr.
Volcanismo
Nas etapas finais do Permiano houbo dous eventos de emisións de fluxos basálticos. Un evento pequeno foi o das trapps de Emeishan da China, que ocorreron ao mesmo tempo que o pulso de extinción do final do Guadalupiano, nunha área que daquela estaba preto do ecuador. As erupcións de fluxos basálticos que se produciron nos trapps siberianos constituíron un dos eventos volcánicos máis grandes coñecidos na Terra, que cubriron de lava uns 2.000.000 km2. Os datos das erupcións dos trapps siberianos e o evento de extinción coinciden moi ben.
As erupcións dos trapps de Emeishan e Siberia puideron causar nubes de po e aerosois ácidos, que terían bloqueado a luz solar e alterado así a fotosíntese tanto en terra coma na zona fótica do océano, causando o colapso das cadeas tróficas. As erupcións puideron causar tamén chuvia ácida cando os aerosois foron lavados da atmosfera. Isto puido matar as plantas terrestres e moluscos e os organismos planctónicos, que teñen cunchas de carbonato cálcico. As erupcións terían emitido tamén dióxido de carbono, causando un quecemento global. Cando todas as nubes de po e aerosois foron lavados da atmosfera, o exceso de dióxido de carbono aínda permanecería e o quecemento avanzaría sen ningún efecto mitigador.
Os trapps siberianos tiñan características infrecuentes que os facían aínda máis perigosos. Os fluxos basálticos puros pruducen lava de baixa viscosidade e non lanzan residuos sólidos á atmosfera. Porén, parece que o 20% das emisións das erupcións dos trapps siberianos era piroclásticas (consistían en cinza e outros residuos sólidos lanzados a grande altura á atmosfera), incrementando o efecto de arrefriamento a curto prazo. A lava basáltica das erupcións ou intruída entre rochas carbonatadas e en sedimentos que estaban no proceso de formación de grandes xacementos de carbón, terían emitido ambas grandes cantidades de dióxido de carbono, orixinando un quecemento global máis forte despois de que se pousaron o po e os aerosois.
En 2011, un equipo liderado por Stephen Grasby do Servizo Xeolóxico do Canadá—Calgary, informou de probas de que o volcanismo causou a ignición de masivos xacementos de carbón, posiblemente liberando máis de 3 billóns de toneladas de carbono. O equipo encontrou depósitos de cinzas en capas rochosas profundas preto do que agora é o lago Buchanan. Segundo o seu artigo, "as cinzas de carbón dispersadas pola explosiva erupción dos trapps siberianos esperaríase que estivesen asociadas coa liberación de elementos tóxicos en corpos de auga impactados nos que se desenvolveron lodos de cinzas voadoras.... As erupcións máficas a megaescala son eventos de longa duración que permitirían unha significativa erupción de nubes de cinza globais." Grasby afirmou que: "Ademais de que estes volcáns causasen lumes por medio do carbón, a cinza que vomitaban era moi tóxica e foi liberada na terra e na auga, contribuíndo potencialmente ao peor evento de extinción da historia da Terra." En 2013, Q. Y. Tang informou de que as cantidades totais de volátiles importantes emitidos polos trapps siberianos foron de 8,5 × 107 Tg de CO2, 4,4 × 106 Tg de CO, 7,0 × 106 Tg de H2S e 6,8 × 107 Tg de SO2; os datos apoian a noción popular de que a extinción en masa do final do Permiano foi causada por enormes emisións á atmosfera de volátiles nos trapps siberianos.
En 2015, diversas evidencias e unha liña do tempo elaborada indicaron que a extinción fora causada por eventos ocorridos na Gran Provincia Ígnea dos trapps siberianos.
Gasificación de hidratos de metano
Atopáronse evidencias por todo o mundo dun descenso rápido dun 1% na proporción de isótopos 13C/12C nas rochas carbonatadas desde o final do Permiano. Esta é a primeira, máis grande e máis rápida dunha serie de excursións negativas e positivas (diminucións e incrementos na proporción 13C/12C) que continuou ata que a proporción de isótopos se estabiliza abruptamente a mediados do Triásico, seguido pouco despois da recuperación da calcificación das formas de vida (organismos que usan o carbonato de calcio para construír partes duras como as cunchas).
Unha variedade de factores puideron contribuír a esta caída da proporción 13C/12C, pero a maioría resultaron ser insuficientes para explicar completamente as cantidades observadas. Entre eses factores están:
Outras hipóteses inclúen un envelenamento masivo do mar con liberación de enormes cantidades de e unha reorganización a longo prazo do ciclo do carbono global.
Antes da consideración da inclusión do quentamento de sedimentos carbonatados por causa do volcanismo, o único mecanismo proposto que era suficiente para causar unha redución global do 1% na proporción 13C/12C era a liberación de metano a partir de clatratos de metano. Os modelos do ciclo do carbono confirman que terían tido o suficiente efecto como para producir a redución observada. Os clatratos de metano, tamén chamados hidratos de metano, consisten en moléculas de metano que están atrapadas en gaiolas formadas por moléculas de auga (xeo). O metano, producido dos microorganismos metanóxenos, ten unha proporción 13C/12C dun 6,0% por debaixo do normal (δ13C de −6,0%). Con determinadas combinacións de presión e temperatura, o metano queda atrapado nos clatratos bastante preto da superficie do permafrost e en moitas maiores cantidades nas marxes continentais (plataforma continental e os fondos máis profundos adxacentes). Os hidratos de metano oceánicos encóntranse xeralmente soterrados en sedimentos onde a profundidade do mar é de polo menos 300 m. Poden encontrarse moi profundos nos sedimentos, ata a uns 2.000 m por debaixo do fondo oceánico, pero xeralmente a só 1.100 m por debaixo do fondo oceánico.
A área cuberta pola lava das erupcións dos trapps siberianos é dúas veces máis grande do que se pensaba inicialmente, e a maioría da área adicional eran mares pouco fondos naquel tempo. O fondo do mar probablemente contiña depósitos de hidratos de metano, e a lava causou que os hidratos dos depósitos se disociasen, liberando inmensas cantidades de metano. Esta enorme liberación de metano puido causar un significativo quecemento global, xa que o metano é un poderoso gas de efecto invernadoiro. Hai fortes evidencias que suxiren que as temperaturas globais se incrementaron uns 6 °C preto do ecuador e, por tanto, aínda máis en latitudes altas: un brusco descenso na proporción de isótopos do oxíxeno (18O/16O); a extinción da flora de Glossopteris (Glossopteris e plantas que crecían nas mesmas áreas), que necesitaban un clima frío, coa súa substitución por floras típicas de paleolatitudes baixas.
Con todo, o padrón de cambio de isótopos esperado dunha liberación masiva de metano non concorda cos padróns observados no Triásico temperán. Esa causa non só requiriría a liberación de cinco veces máis metano que o postulado para o Máximo Térmico do Paleoceno-Eoceno, senón que tería que ser volto a enterrar a unha velocidade moi alta e pouco realista para explicar o rápido incremento na proporción 13C/12C (episodios de δ13C positivo alto) durante o Triásico temperán antes de que fose liberado de novo varias veces.
Anoxia
Esta extensión de auga con depleción de oxíxeno tóxica sería devastadora para a vida mariña, producindo unha extensa aniquilación da vida. Modelos da química oceánica mostran que a anoxia e a euxinia estarían estreitamente asociadas coa hipercapnia (altos niveis de dióxido de carbono). Isto suxire que o envelenamento por sulfuro de hidróxeno, anoxia e hipercapnia actuou conxuntamente como mecanismo letal. A hipercapnia explica mellor a selectividade da extinción, pero a anoxia e a euxinia probablemente contribuíron á alta mortalidade do evento. A persistencia da anoxia ao longo do Triásico temperán pode explicar a lenta recuperación da vida mariña despois da extinción. Os modelos tamén mostran que os eventos anóxicos poden causar emisións de sulfuro de hidróxeno catastrófico á atmosfera (ver máis abaixo).
A secuencia de eventos que orixinaron océanos anóxicos foi desencadeada por emisións de dióxido de carbono procedentes das erupcións dos trapps siberianos. Nese escenario, o quecemento producido por un efecto invernadoiro potenciado reduciría a solubilidade do oxíxeno na auga do mar, causando unha diminución na concentración de oxíxeno. Un incremento da meteorización nos continentes debido ao quecemento e a aceleración do ciclo da auga incrementaría o fluxo fluvial do fosfato ao océano. O fosfato sostería unha maior produtividade primaria na superfice dos océanos. O incremento na produción de materia orgánica causaría que se afundise máis materia orgánica no océano profundo, onde a súa respiración diminuiría máis as concentracións de oxíxeno. Unha vez que se estableceu a anoxia, sería mantida por un bucle de retroalimentación positivo porque a anoxia das augas profundas tende a incrementar a eficiencia da reciclaxe do fosfato, o que orixina unha produtividade aínda maior.
Emisións de sulfuro de hidróxeno
Un evento anóxico grave ao final do Permiano permitiría que prosperasen as bacterias redutoras de sulfato, causando a produción de grandes cantidades de sulfuro de hidróxeno no océano anóxico. Os afloramentos destas augas puideron liberar masivas cantidades de sulfuro de hidróxeno á atmosfera e envelenaría as plantas e animais terrestres e debilitaría gravemente a capa de ozono, expoñendo á maioría da vida que quedaba a niveis letais de radiación UV. As evidencias de biomarcadores de fotosíntese anaeróbica de Chlorobiaceae (bacterias verdes do xofre) desde o Permiano tardío no Triásico temperán indica que o sulfuro de hidróxeno afloraría a augas pouco profundas porque estas bacterias están restrinxidas á zona fótica e usan o sulfuro como doante de electróns.
A hipótese ten a vantaxe de explicar a extinción en masa das plantas, as cales se engadirían aos niveis de metano e, doutro modo, deberían ter prosperado nunha atmosfera con alto nivel de dióxido de carbono. Esporas fósiles datadas desde o final do Permiano mostran deformidades que puideron ser causadas pola radiación ultravioleta, a cal sería máis intensa despois de que as emisións de sulfuro de hidróxeno debilitasen a capa de ozono.
O supercontinente Panxea
lang=gl| miniatura | dereita | 200px | Mapa da [[Panxea que mostra como estaban os continentes no límite do Permiano-Triásico.]] A mediados do Permiano (na idade Kunguriana da época Cisuraliana do Permiano), todos os continentes se uniron para formar o supercontinente Panxea, rodeado polo superocéano Pantalasa, aínda que bloques que hoxe forman parte de Asia non se uniron ao supercontinente ata moi tarde no Permiano. Esta configuración continental diminuíu grandemente a extensión dos ambientes acuáticos pouco profundos, que é a parte máis produtiva do mar, e expuxo a organismos que antes estaban illados das ricas plataformas continentais a unha competición con especies invasoras. A formación da Panxea alteraría tamén a circulación oceánica e os padróns do tempo atmosférico, creando monzóns estacionais preto das costas e un clima árido no vasto interior continental.
A vida mariña sufriu taxas de extinción altas pero non catastróficas despois da formación da Panxea (ver o diagrama da "Intensidade de extinción mariña durante o Fanerozoico" do inicio deste artigo), case tan alta coma nalgunhas das cinco grandes extincións en masa. A formación da Panxea non parece que causara un significativo aumento dos niveis de extinción en terra, e, de feito, a maioría dos avances dos terápsidos e o incremento na súa diversidade parece que ocorreron no Permiano tardío, despois de que a Panxea estivese case completa. Así, aínda que parece probable que a Panxea iniciase un longo período de incremento das extincións mariñas, non foi a directa responsable da gran mortaldade do final do Permiano.
Microbios
Unha hipótese publicada en 2014 propón que un xénero de arquea metanóxena anaerobia chamada Methanosarcina foi a responsable do evento de extinción. Hai tres liñas de probas que suxiren que estes microbios adquiriron unha nova vía metabólica por medio de transferencia horizontal de xenes nesa época, o que lles permitiu metabolizar eficazmente o acetato a metano. Isto orixinaría a súa reprodución exponencial, permitíndolles consumir rapidamente vastos depósitos de carbono orgánico que se acumularan nos sedimentos mariños. O resultado foi unha brusca acumulación de metano e dióxido de carbono nos océanos da Terra e na atmosfera, dunha maneira que pode ser consistente co rexistro isotópico de 13C/12C. O volcanismo masivo facilitou este proceso ao liberar grandes cantidades de níquel, un metal escaso que é un cofactor de encimas implicados na produción de metano. Por outra parte, nas seccións xeolóxicas Meishan canónicas, a concentración de níquel aumenta algo despois de que as concentracións de 13C empezaron a caer.
Combinación de causas
Posibles causas apoiadas por fortes evidencias parecen describir unha secuencia de catrástrofes, cada unha peor que a anterior: as erupcións dos trapps siberianos foron por si soas o suficientemente malas, pero como ocorreron preto de xacementos de carbón e da plataforma continental, tamén desencadearon liberacións enormes de dióxido de carbono e metano. O quecemento global resltante puido causar quizais o evento anóxico máis grave na historia dos océanos. Segundo esta teoría, os océanos fixéronse anóxicos, os organismos que reducían o sulfuro anaerobicamente dominaron a química dos océanos e causaron emisións masivas de sulfuro de hidróxeno tóxico.
Porén, podería haber algúns elos febles nesta cadea de feitos: os cambios na proporción 13C/12C esperados como resultado dunha liberación masiva de metano non se corresponden cos observados ao longo do Triásico; e os tipos de circulación termohalina oceánica que puideron existir ao final do Permiano non é probable que mantiveran a anoxia do mar profundo.
José Calviño Cobas
José Calviño Cobas foi un agrarista e político galego.
Traxectoria
Agrarista, foi directivo da Sociedad de Agricultures de Moraña. Foi elixido alcalde de Moraña o 1 de xaneiro de 1918.
Vida persoal
Era tío de José Calviño Domínguez.
Xogos Ístmicos
Os Xogos Ístmicos foron uns Xogos Panhelénicos da Antiga Grecia, chamados así porque se celebraban no istmo de Corinto, en honra de Poseidón. O santuario panhelénico deste deus en Istmia foi acondicionado para lles dar acollida.
A excepcional situación xeográfica de Corinto «situada entre dous mares», no estreito istmo que une as dúas partes da Grecia continental, contribuíu ao éxito e á importancia política dos Xogos Ístmicos, con Poseidón e Melicertes como figuras claves.
Características
Os Xogos Ístmicos tiñan lugar cada dous anos na primavera e duraban varios días.
O programa abarcaba certames xímnicos (carreira, puxilato, pancracio, péntatlon) e hípicos. Ademais, cando no século -IV se construíu o teatro engadíronse competicións musicais e poéticas e é posíbel que mesmo houbese un concurso de pintura. Rexístranse vitorias de mulleres tanto en competicións atléticas como poéticas e musicais pero descoñécese se a participación das mulleres nestes xogos tiña carácter habitual ou era esporádica.
Durante os xogos celebrábanse rituais relixiosos que incluían libacións, sacrificios e unha procesión en honra de Poseidón, Anfítrite, Leucótea e Palemón.
O premio para os vencedores consistía en coroas de piñeiro, que posteriormente foron substituídas por outras de apio e logo volvéronse a usar grilandas de piñeiro. O santuario onde se celebraban os xogos achábase xunto a un piñeiral.
Orixe mítica
A tradición ateniense menciona a Teseo como fundador, en recordo das súas fazañas na viaxe desde Trecén a Atenas, unha reminiscencia da inicial dominación ateniense do Istmo: Na saga corintia, mellor testemuñada, o astuto Sísifo fundounos en honra do seu parente Melicertes. Píndaro xa describira esta versión nun fragmento da súa obra.
No escolio a Píndaro atópase a narración seguinte: Á súa vez, Melicertes foi divinizado por Poseidón baixo o nome de Palemón ('o loitador'); de feito, convértese nun deus mariño benévolo, (que os romanos identificaron con Portuno). Un día, as nereidas, cabalgando sobre as ondas, aparecéronselle a Sísifo e ordenáronlle que organizase uns Xogos Ístmicos en honra de Melicertes.
Nunha variante poética, un golfiño leva até a costa o corpo de Melicertes e deposítao baixo un piñeiro (de aí que inicialmente a coroa se fixese con pólas de piñeiro), onde o atopou Sísifo. Pausanias di respecto diso que cando Ino se lanzou ao mar desde a roca Molúride co seu fillo Melicertes, este foi levado ao Istmo de Corinto por un golfiño, e que alí recibiu o nome de Palemón e rendéronlle tributo entre outras honras coa celebración dos Xogos.
Por aquel tempo Corinto padeceu fame e o oráculo declarou que só uns xogos fúnebres en honra de Melicertes poderían remediar a situación. Tamén engadiu que a coroa tiña que ser de apio para indicar que se trataba do inferno. A coroa ulterior de piñeiro referiríase outra vez ao mar, porque o piñeiro, como o mar sen colleita non dá froitos.[cita
Existen máis lendas sobre a fundación. como a atribuída a Glauco, o fillo de Sísifo e ao propio Poseidón.
Orixe e eventos históricos nos xogos
miniatura|250x250px|Perico Quincio Flaminino restaurando a liberdade das cidades gregas nos Xogos Ístmicos. [[Caricatura de John Leech, 1850.]] A pesar de que a crónica de Paros indica que a fundación dos xogos tivo lugar en -1259/8, o -582/1 figura como data inicial oficial, coincidindo co momento en que Cípselo, tirano de Corinto, logrou dar resonancia panhelénica a unhas competicións locais en honra de Melicertes, tal como fixo Pisístrato en Atenas coas Panateneas.
Os eleos non podían competir nestes xogos. Segundo Pausanias, durante a tregua sacra Heracles tendeu unha emboscada e deu morte aos fillos de Actor e Molione, que se dirixían aos Xogos Ístmicos. Os eleos entón solicitaron aos corintios que por este feito non deixasen competir aos da Argólide nos seus xogos pero como os corintios non quixeron aceptar isto, Molione maldixo a todo eleo que fose competir aos xogos Ístmicos. Segundo outra versión, os eleos negáronse a competir porque dous fillos de Prolao, un distinguido cidadán de Élide, foron asasinados por uns rivais durante os xogos. Unha terceira versión dicía que Cípselo, fundador dos xogos, consagrou unha figura de ouro a Zeus en Olimpia, pero morreu antes de que o seu nome figurase nela. Os eleos non quixeron conceder permiso para repor o nome postumamente, polo cal os corintios excluíron aos atletas de Élide.
Desde o -228 os romanos puideron participar.
En 196 -195 durante os xogos, Tito Quincio Flaminino, o vencedor da batalla de Cinoscéfalos, en 197 a. C., proclamou a liberdade e independencia de Grecia, liberada de Filipo V de Macedonia.
Pasaxeira foi a liberdade e exención de impostos que prometeu Nerón durante os Xogos Ístmicos en 67.
Cidades encargadas da súa organización
Desde os seus inicios, Corinto era a cidade encargada da súa organización, ata que Argos tomou o control de Corinto a principios do século -IV e con iso pasou a ser organizadora dos xogos. Axesilao de Esparta interveu no ano -390 para devolver a organización dos xogos ao corintios pero, cando este se foi, os arxivos foron novamente os que organizaron os xogos ata que perderon o control de Corinto no -386.
Illa de Bugio
A Illa de Bugio é unha das Illas Desertas, unha pequena cadea de illas no arquipélago de Madeira, situado ao sueste da illa de Madeira, no océano Atlántico.
Xogos Ístmicos
Cidades encargadas da súa organización
Cando en 146 a. C., Corinto foi destruída polo cónsul romano Lucio Mumio, este ordenou a reconstrución do recinto onde se celebraban, pero os xogos pasaron a ser organizados pola cidade de Sición. Xulio César volveu edificar Corinto no -46 co nome de «Colonia Laus Iulia Corintiense» e entre os anos -7 e -3, Lucio Castricio Régulo, gobernador da colonia, volveu recuperar a organización dos xogos para Corinto.
O fin do século II significou a decadencia económica de Corinto e a desaparición dos xogos. xogos.[cita
Ad Astra (filme)
Ad Astra é un filme estadounidense de 2019 producido, coescrito e dirixido por James Gray. Está protagonizado por Brad Pitt, Tommy Lee Jones, Ruth Negga, Liv Tyler e Donald Sutherland, e conta a historia dun astronauta que vai a espazo na procura do seu pai perdido, cuxo experimento ameaza o Sistema Solar.
Copa do Rei de Rugby 2006-2007
Na tempada 2006-2007 disputouse a 74ª edición da Copa do Rei de rugby, o torneo nacional máis antigo do rugby español. Na final, disputada o 10 de xuño de 2007 no Campo de Las Mestas de Xixón, o CR El Salvador gañou por 29 a 16 á UE Santboiana.
Ad Astra (filme)
Ad Astra estreouse no Festival Internacional de Cinema de Venecia o 29 de agosto de 2019, e nos cinemas dos Estados Unidos o 20 de setembro de 2019 a través de 20th Century Fox. Recibiu valoracións postivas por parte da crítica, que eloxiou a interpretación de Pitt e os efectos visuais, recadando 133 millóns en todo o mundo sobre un orzamento de 80–100 millóns de dólares. Na 92ª edición dos Óscar, o filme foi nomeado ó mellor son.
Gato de Cheshire
miniatura|dereita|Gato de Cheshire. O gato de Cheshire é un personaxe ficticio creado por Lewis Carroll na súa coñecida obra Alicia no país das marabillas.
Características
Ten a capacidade de aparecer e desaparecer a vontade, entretendo a Alicia mediante conversacións paradoxais de tinguiduras filosóficas. Con todo, aparece para animar a Alicia cando esta se materializa no campo de croquet da Raíña de Corazóns e cando a nena é condenada a morte e o gato desconcerta a todos facendo desaparecer o seu corpo pero facendo visíbel a súa cabeza, mentres provoca unha masiva discusión entre o Rei, a Raíña e o verdugo acerca de se se pode decapitar a alguén que non ten, de feito, corpo.
Outra das súas características máis singulares é que o Gato de Cheshire pode desaparecer gradualmente até que non queda máis nada que o seu amplo sorriso, facendo notar a Alicia que moitas veces podería ver a un gato sen sorriso pero nunca a un sorriso sen gato.
Margarida común
A margarida común ou margarida europea (Bellis perennis), é unha planta herbácea do xénero das margaridas Bellis, na familia das asteráceas, propia dos pastos de Europa, mais espallada por todo o mundo, moi utilizada mesturada co céspede, pola súa resistencia á sega.
miniatura|250px|Capítulo, vista cenital. miniatura|250px|Bellis perennis en [[Johann Georg Sturm, Deutschlands Flora, 1796]]
Descrición
Planta herbácea perenne, ocasionalmente con pequenos rizomas, glabrescentes ou laxamente pubescentes e follas obovado-espatuladas, crenadas ou dentada-arredondadas de 10-60 por 4–20 mm. Escapos sen follas de até 20 cm de altura. As brácteas involucrais teñen pelos pluricelulares máis ou menos abundantes no dorso. As flores hemiliguladas de 5,5-8,5 mm, superan o involucro en 2–5 mm, e teñen un tubo de 0,3-0,8 mm; son brancas, ás veces tinguidas de púrpura; os flósculos, amarelos, teñen 1,5–2 mm. O froito é un aquenio de 1-1,5 por 0,5–1 mm, obovoideo, comprimido, algo peludo, co bordo periférico engrosado; papo ausente.
Hábitat e distribución
Nativa de Europa e do Norte de África até Asia Central. Introducida no resto do mundo. Medra en prados frescos. Florea e frutifica de outubro a xuño.
Composición química
Os capítulos florais conteñen taninos (que son derivados poliacetilénicos), saponócitos, aceites esenciais, ácidos orgánicos e saponinas. Ademais, contén antoxantina, responsábel da cor amarela.
Propiedades
As partes utilizadas son as follas, raíces e flores, aínda que as raíces son as que se usan con menos frecuencia.
É unha popular menciña contra moitas doenzas e ten unha gran variedade de formas de aplicación. É a herba tradicionalmente utilizada contra as feridas, ampolas, queimaduras e para diminuír inflamacións. As raíces utílizanse no tratamento do escorbuto e eccemas dérmicos. Non se ten descrito toxicidade ningunha para esta especie.
Culinarios
É comestíbel; téñense consumido as follas en ensaladas, habitualmente mesturada con mexacán (Taraxacum officinale) e fiúncho (Foeniculum vulgare).
Taxonomía
Bellis perennis foi descrita por Carl von Linné e publicado en Species Plantarum, vol. 2, p. 886 en 1753.
Todos os descritos, unha vintena, son meros sinónimos da especie ou doutras especies de Bellis.
Nome común
Galego: margarida, margarida común, margarida europea, bonina, belorita, bilorita, ben me quer, parramina, ponmerendas, primachorro.
Illote Chão
miniatura|Situación do Ilhéu Chão.
miniatura|Ilhéu Chão. O Illote Chão (en Ilhéu Chão) é unha pequena illa nas Illas Desertas, unha pequena cadea de illas que están, á súa vez, dentro do arquipélago de Madeira. Chão está situado ao sueste da illa de Madeira.
Gaël Roblin
Gaël Roblin é o voceiro do movemento independentista bretón Emgann. Foi condenado a unha pena de prisión de tres anos, inferior á duración da súa prisión preventiva, tres anos e once meses, por «asociación criminal con obxectivos terroristas», polo tribunal de apelacións de París especialmente composto en marzo de 2004. A Fiscalía pediu a súa absolución dos feitos sucedidos no Mac Donald's de Pornic, na oficina de La Poste de correo Mitterrand en Rennes e no Mac Donald's de Quévert. Os xornais Aujourd'hui en France e Le Télégramme foron condenados por ter prexudicado á súa presunción de inocencia; no outono 2004, demandou a Francia ante o Tribunal Europeo de Dereitos Humanos pola violación dos artigos 6, apartado 1, 7 e 13 da Convención Europea de Dereitos Humanos.
Fontanaría
dereita|miniatura|250px|[[Billa vertendo auga potable.]] A fontanaría é a actividade relacionada coa instalación e mantemento de redes de tubaxes para o abastecemento de auga potable e evacuación de augas residuais, así como as instalacións de calefacción en edificacións e outras construcións.
Etimoloxía
O nome «fontanaría», deriva de «fontaneiro», que provén de «fontana», que é sinónimo de «fonte» e á súa vez provén do latín fontāna.
Historia
A historia da fontanaría remóntase ós tempos da Antiga Roma, onde xa construían acuedutos de pedra para conducir a auga até as instalacións dos pazos dos seus emperadores e ós seus famosos baños, así como cloacas para desaloxala unha vez usada. A fontanaría moderna ten os seus inicios a finais do século XIX co uso dos tubos de ferro fundido para conducir a auga, os cales se soldaban con chumbo, que era fundido mediante un queimador e despois vertido nas unións. Este sistema utilizouse até finais da década dos setentas, aínda que para outro tipo de instalacións non relacionadas co consumo humano, aínda se utiliza.
Na maioría dos países occidentais o uso do sistema ferro fundido-chumbo está prohibido, tanto para a condución de auga potable como para a evacuación de augas residuais. Os motivos son que co desgaste interno das tubaxes por mor da fricción, pequenas partículas de chumbo mestúranse coa auga, provocando plumbose ós consumidores; por outra banda, o seu traballo é lento, complexo e moi custoso en comparanza con outros materiais máis modernos como o cobre, ao PVC, o polietileno de alta densidade (PEAD) e moitos outros.
Hoxe en día, a soldadura de chumbo foi substituída por varios sistemas, segundo o material da tubaxe: soldadura de aceiro, para tubos de aceiro; estaño soldado a gas, para tubos de cobre; adhesivo solvente, para tubos de PVC; termofusión para tubos de polipropileno e/ou de polibuteno; morteiro de cemento para tubos de concreto e pastas especiais para tubos de asbesto-cemento. Existen tamén as unións mecánicas, que poden ser a compresión ou bridadas ou roscadas.
Sculptor
Sculptor ou Escultor é unha constelación menor do sur, que foi inserida por Nicolas Louis de Lacaille. Orixinalmente chamouna 'Estudo de escultor', pero posteriormente, o nome foi acurtado.
Mitoloxía
Foi inserida durante o século XVII, polo que non ten mitoloxía relacionada.
Estrelas Notables e con nome propio
Non hai estrelas por riba da 3ª magnitude en Sculptor. A estrela máis brillante é α Sculptoris, unha variable do tipo SX Arietis de só 4,31 de magnitude. Isto é facilmente explicable xa que Sculptor contén o Polo Galáctico Sur onde a densidade de estrelas é moi baixa.
Obxectos Notables do espazo profundo
A constelación contén a Anana de Sculptor, unha galaxia anana que é membro do Grupo Local, así coma Grupo de Sculptor, un grupo de galaxias moi pechado sobre o Grupo Local. A Galaxia de Sculptor (NGC 253), é unha galaxia espiral barrada e é o membro máis relevante do grupo, está situado preto da fronteira entre Sculptor e Cetus. Outro membro prominente do grupo é a galaxia irregular NGC 55.
Deserta Grande
A Illa Deserta Grande é a principal illa das Illas Desertas, unha pequena cadea de illas no arquipélago de Madeira, situado ao sueste da illa de Madeira.
Nesta illa, tal como nas outras dúas que compoñen as Desertas, existe unha proporción de animais e plantas únicos, razón pola cal se encontra na primeira liña das prioridades do goberno rexional a preservación deste valioso Património Natural. A súa altitude máxima é de 488 m, con 11.700 m de lonxitude e 1.900 m de anchura máxima.
A Deserta Grande é a única das tres illas que posúe un pequeno peirao, pero a súa colonización non foi posible debido ás dificultades de aceso, pois a illa ten escarpados cantís en todo o seu perímetro.
Fauna e flora
Unha das especies endémicas da Deserta Grande é a Tarantola das Desertas (Lycosa ingens). Nesta illa existe a maior colonia do Atlántico, e probablemente do mundo de aves mariñas alma-negra (Bulweria bulwerii).
Gabinete Real de Moedas de Estocolmo
O Gabinete Real de Moedas de Estocolmo (formalmente, en sueco: Ekonomiska museet - Kungliga Myntkabinettet) é un museo sueco dedicado á historia económica e da moeda, que mantén un rexistro dos achados monetarios de Suecia.
Desde 2020 comparte a súa sede co Museo Histórico de Estocolmo, e forma parte da estrutura de Museos Históricos do Estado.
Os seus fondos están compostos por arredor de 650.000 obxectos, dos que uns 450.000 son moedas procedentes de todo o mundo.
Orixes da colección
As raíces da colección do Gabinete Real de Moedas están nas coleccións reais suecas. A máis antiga das coñecidas data do século XVI. Cara a 1572, Rasmus Ludvigsson, chanceler de Xoán III (1568-1592) buscou as moedas suecas máis antigas no marco da disputa que se mantiña con Dinamarca sobre o dereito de usar o símbolo das tres coroas como escudo de armas. A este pequeno núcleo sumóuselle o grande achado de moedas medievais da parroquia de Tystberga, en Södermanland ocorrido en 1599.
Durante a década de 1690 a colección comezou a ser organizada por parte de Johan Gabriel Sparfwenfeldt. Este contou como asesores con Elias Brenner e Nils Keder, que en 1692 traballaban no Arquivo de Antigüidades. Este labor de organización parece que se interrompeu coa morte de Carlos XI en 1697. Ese mesmo ano houbo un incendio no castelo real e a colección foi protexida na illa Helgeandsholmen. A partir de aí mantívose custodiada polas autoridades de facenda e non volveu a ver a luz ata 1727.
1727-1974
En 1727 a colección fusionouse cos fondos que o Arquivo de Antigüidades adquirira e con outros que se integraron nel procedentes de achados monetarios, e foi entón cando comezou a utilizarse formalmente a denominación de Gabinete Real de Moedas (Kungliga Myntkabinettet), e pasou a estar baixo a administración do Consello Nacional de Patrimonio de Suecia.
Ao longo de todo o século XVIII os fondos do Gabinete foron medrando progresivamente, coa adquisición de varias coleccións privadas, entre elas a de moeda romana do conde Jacob Cronstedts, comprada en 1731 por 48.000 daler de cobre. Outra gran adquisición foi a da colección de moeda sueca de Magnus von Bromell en 1734, aínda que non foi transferida ao Gabinete ata 1744.
En 1746, a princesa herdeira Luísa Ulrica comprou a título particular a gran colección de moedas e medallas antigas e modernas de Carl Gustaf Tessins, por 135.370 daler de cobre, e en 1762, sendo xa raíña, viuse na obriga de entregarlle ao Estado todas as súas coleccións privadas en compensación coas importantes débedas que mantiña cos seus acredores. Isto levou a que tales coleccións acabasen finalmente ampliando os fondos do Gabinete Real de Moedas.
En 1769, as coleccións transferíronse ao Palacio Real de Estocolmo, de nova construción.
En 1786 fundouse a Academia Real de Letras, Historia e Antigüidades, que pasou a encargarse da xestión da colección numismática, e entre 1793 e 1816 esta responsabilidade pasou ao Museo Gustavo III de Antigüidades, no Palacio Real. Foi nesta época cando se comezou a utilizar o termo Garde des médailles, ao estilo dos gabinetes de antigüidades franceses, aplicado á persoa ou á institución que se responsabilizaba da colección.
A partir de 1816, o Gabinete Real de Moedas pasou novamente a depender directamente da Academia Real de Letras, Historia e Antigüidades, e así permaneceu ata 1975.
Os anos 1844 e 1845 o Myntkabinettet trasladouse desde o Palacio Real de Estocolmo ata a casa Ridderstolpska en Skeppsbron, onde se inaugurou unha exposición aberta ao público.
A segunda metade do século XIX supuxo unha nova época de ampliación dos fondos do Gabinete. En 1857 adquiriuse a colección de moeda celtibérica do diplomático Gustaf Daniel Lorich, e en 1863 Charlotte von Platen doou ao Gabinete a súa gran colección de moeda sueca.
En 1865 produciuse o traslado do Gabinete Real de Moedas ao novo edificio do Museo Nacional, e entre 1938 e 1948 ambas as institucións mudáronse a unhas novas instalacións no céntrico barrio de Östermalm, no cruzamento entre as rúas Narvavägen e Storgatan, onde se organizaron novas exposicións. En 1959 inaugurouse unha nova sala para dedicada ás moedas das posesións suecas e en 1970 abriuse unha nova exposición permanente sobre as moedas do mundo.
Despois de 1975
En 1975, o Gabinete Real de Moedas converteuse nunha institución museística independente dentro da Administración do Patrimonio do Estado de Suecia e da estrutura de Museos Históricos do Estado, polo que deixou de estar subordinado á Academia Sueca.
En 1985 iniciouse unha colaboración coas caixas de aforro de Suecia para constituír conxuntamente un museo de historia económica. En 1996 o Kungliga Myntkabinettet trasladouse a unhas novas instalacións en Slottsbacken, nunha das rúas laterais co Palacio Real, cuxa exposición permanente foi inaugurada o 11 de xuño de 1997 polo rei Carlos XVI Gustavo.
En 2007 o Gabinete Real de Moedas asumiu formalmente a colección histórica do Banco de Suecia (Riksbank). Esta institución bancaria fora formando o seu propio gabinete de moedas a partir de 1756, comezando coa adquisición da colección numismática do barón Gustaf Claesson, e fora evolucionando paralelamente á colección do Gabinete Real. No entanto, xa a partir de 1940 unha parte dos fondos do Riksbank fora depositada no Gabinete Real de Moedas e mesmo formaba parte da súa colección permanente. A entrega formal ao Kungliga Myntkabinettet dos 20.000 obxectos da colección do Riksbank produciuse o 1 de xullo de 2007.
Entre 2018 e 2020 o Gabinete Real de Moedas foise trasladando progresivamente ás instalacións actuais na rúa Narvavägen, que comparte co Museo Histórico de Estocolmo. Este último ano, o Gabinete adoptou oficialmente a nova denominación de Ekonomiska museet – Kungliga myntkabinettet ("Museo Económico - Gabinete Real de Moedas").
Antroponimia
A antroponimia é a rama da lingüística que se ocupa dos nomes propios e apelidos das persoas, como parte da onomástica, división que estuda os nomes propios en xeral.
Orixe altomedieval dos apelidos galegos
A partir do século IX comeza a aparecer un segundo nome. Este é o xerme do que logo se designaría como apelido. A pesar de que se usaba unha gran variedade de nomes, estes comezaron a repetirse, porque confluíron un aumento demográfico coa repetición de nomes por moda; así, subsistiu a necesidade de identificar con claridade a cadaquén (así un escrito de 1007 distingue "alio Vimara": "outro Vimara" porque se citara antes un homónimo dese). Empregaranse varios recursos:
Unha variante máis viría engadirse para conformar a variedade temática dos apelidos galegos, que serán os de orixe estranxeira, entendido nun sentido lato, como apelidos fóra do sistema lingüístico propio de Galiza, en rápido proceso de formación:
Apelidos galegos medievais
Da aplicación desas modalidades foran aparecendo ao longo da Idade Media os diversos apelidos: