cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gran Premio do Canadá
Parque Mosport e Mont-Tremblant
Na carreira de 1977 o francés-canadense Gilles Villeneuve fixo o seu debut con Ferrari. Pero as preocupacións sobre a seguridade polas fochancas de Mosport Park xurdiu cando o británico Ian Ashley tivo un accidente horrendo mentres coroaba unha subida chea de fochancas. O Hesketh de Ashley envorcou nas varandas Armco e entrou nunha torre de televisión. O inglés de orixe alemá resultou ferido grave e as operacións de rescate foron ineficientes e lentas. A falta de seguridade en Mosport foi subliñada cando Jochen Mass perdeu o control do seu McLaren e chocou contra un garda raíl. Jody Scheckter gañou esta carreira no seu Wolf, pero a seguridade no moi rápido e bacheado circuíto de Mosport non era o suficientemente boa para as necesidades da Fórmula Un, un novo circuíto construíuse en Montreal, chamado Circuit Île Notre-Dáme, onde disputouse a carreira por primeira vez en 1978 e onde se celebra desde entón.
Montreal
O primeiro vencedor en Montreal foi o corredor canadense Gilles Villeneuve, nado no Quebec, pilotando un Ferrari. 1979 viu gañar ao australiano Alan Jones, que tamén gañou a carreira de 1980 e o campionato de pilotos dese ano. A carreira de 1980 tamén viu unha gran montoneira na saída, Jones intentou pasar a Piquet pero tocáronse, desencadeando un choque múltiple en cadea. Piquet volveu saír no seu coche de reserva pero o motor explotou e Piquet retirouse da carreira. A tempada do francés Jean-Pierre Jabouille chegou ao seu fin cando estrelou o seu Renault de fronte contra un muro de pneumáticos. Rompeu as pernas e tardou varios meses en recuperarse. En 1981 disputouse unha carreira empapada pola choiva, preto do final da carreira, Villeneuve demostrou a súa habilidade de control do coche cando o alerón dianteiro do seu Ferrari quedou torcido debido a un accidente e mantívose no 3º lugar co coche nesta condición. O francés Jacques Laffite logrou o que ía ser a súa última vitoria na F1, seguido polo británico John Watson e Villeneuve.
Thomas Ravenscroft
miniatura|dereita|Panxoliña popular editada por Ravenscroft. Thomas Ravenscroft, nado en 1582 ou 1592 e finado en 1635, foi un compositor, teórico e editor inglés notábel polos seus cánones, e especialmente por recompilar coleccións de música folclórica británica.
Gran Premio do Canadá
Montreal
Villeneuve morreu en na súa volta final de cualificación para o Gran Premio de Bélxica. Unhas poucas semanas logo da súa morte, o circuíto de Montreal foi rebautizado como Circuíto Gilles Villeneuve na súa honra. Gilles Villeneuve é ata agora o único gañador canadense do Gran Premio do Canadá de Fórmula Un. O Gran Premio do Canadá de 1982 foi un evento tráxico, á sombra da morte de Villeneuve un mes antes. O compañeiro de Villeneuve Didier Pironi quedou parado na parte dianteira da grella. En primeiro lugar, Raul Boesel golpeou con forza o vehículo parado, e logo o piloto de Osella, Riccardo Paletti estrelouse directamente contra a parte traseira do Ferrari de Pironi a máis de 180 km/h. Pironi e o médico da F1 Sid Watkins acudiron en axuda de Paletti para tratar de extraelo do seu coche, que incendiouse. Logo dunha media hora, Paletti de 23 anos de idade, foi extraído e trasladado a un hospital próximo, onde morreu debido ás súas feridas. Jean-Pierre-Jarier retirouse do Gran Premio, tras esta noticia. Nelson Piquet gañou a carreira no seu Brabham. O Gran Premio do Canadá de 1982 tamén foi significativo polo feito de que a carreira trasladouse de outubro a xuño, e mantívose nesta data desde entón. En 1983 o francés René Arnoux gañou a súa primeira carreira como piloto de Ferrari, e ao ano seguinte volveu gañar Piquet nun Brabham con motor BMW. En 1985 viu un dobrete de Ferrari co italiano Michele Alboreto e o sueco Stefan Johansson logrando os máximos honores diante do francés Alain Prost, aínda que Lotus acadou a primeira fila da grella cando Elio de Angelis e Ayrton Senna comezaron 1º e 2º. A de 1986 foi unha carreira competitiva, o finés Keke Rosberg nun McLaren atacou na pista, capturou e logo pasou ao líder británico Nigel Mansell. Pero Rosberg, do mesmo xeito que os outros pilotos de cabeza, tivo problemas e así Mansell aproveitouse destes problemas e gañou a carreira. En 1987, a carreira non se celebrou debido á disputa de patrocinio entre dúas cervexeiras locais, Labatt e Molson. Durante o descanso modificouse a pista, e a liña de saída moveuse á súa posición actual.
1988 viu o brasileiro Ayrton Senna logrou a vitoria no invencible McLaren MP4 / 4 co seu motor Honda turbo, e ao ano seguinte, case volveu gañar, pero o motor Honda do seu McLaren fallou e o belga Thierry Boutsen levouse a vitoria, que foi a primeira na súa carreira na F1. 1990, do mesmo xeito que o ano anterior, foi un evento marcado pola choiva, e viu unha serie de accidentes, Senna gañouno outra vez. 1991 viu un dramático final no que o Williams de Nigel Mansell fallou na última volta a só unhas poucas curvas da meta, Nelson Piquet levouse a súa 23ª vitoria na F1 e a última de Benetton. O austríaco Gerhard Berger gañou o evento de 1992, logo de que un Mansell dominante trompeara tras un choque co compañeiro de equipo de Berger, Senna. Alain Prost gañou a carreira de 1993. en resposta á traxedia de Imola, a carreira de 1994 viu como a curva de Droit du Casino moi rápida, converteuse nunha chicana. O alemán Michael Schumacher gañou este evento. Ferrari con Jean Alesi gañou a edición de 1995, que se produciu no seu 31 aniversario na que sería a única vitoria da súa carreira. Alesi herdara o liderado cando Michael Schumacher entrou en boxes con problemas eléctricos e Damon Hill cun fallo hidráulico. A vitoria foi moi importante para Alesi, sobre todo logo de varias carreiras sen recompensa o ano anterior, concretamente, en Italia. A vitoria de Alesi en Montreal foi elixida como a vitoria máis popular da tempada por moitos, xa que levaba o Ferrari número 27 que pertenceu ao famoso Gilles Villeneuve no seu moi querido Gran Premio de casa.
Na carreira de 1996 eliminouse a curva do casino e cambiou o deseño, a franxa na parte inferior do circuíto converteuse nunha recta. O británico Damon Hill gañou este evento, e a carreira de 1997 suspendeuse prematuramente debido a un accidente no que estivo implicado Olivier Panis. O Gran Premio do Canadá de 1997 debeu ser detido prematuramente debido a un enorme accidente. Olivier Panis resultou ferido con fracturas en ambas as pernas. Panis viuse afastado da competición durante as seguintes nove carreiras e moitos pensan que este episodio marcou ao gañador do Gran Premio de Mónaco de 1996 de forma permanente.
miniatura|dereita|225px|Imaxe do famoso Muro dos Campións, co rótulo "Benvidos a Quebec".
As carreiras de 1997 a 2004 (agás 1999 e 2001) viron unha serie de vitorias de Michael Schumacher, todas con Ferrari.
En 1999, o muro dereito da actual curva nº 13 do circuíto Gilles Villeneuve, á saída da chicana de entrada a meta, fíxose famoso debido a que tres campións de Fórmula 1, Damon Hill, Michael Schumacher e Jacques Villeneuve chocaron todos contra el. Desde entón coñéceselle como o "Muro dos Campións".
Debido as novas regulacións con respecto á publicidade de tabaco no deporte e á creación de novos circuítos, o Gran Premio do Canadá non foi incluído no programa inicial do campionato de. Con todo, os organizadores lograron reunir suficientes fondos para manter o circuíto no campionato, co que a tempada dese ano incluíu 18 carreiras. A carreira de 2005 foi gañada por Kimi Räikkönen no McLaren, e a de 2006 por Fernando Alonso en Renault.
Nas semanas previas ao Gran Premio, funcionarios da cidade colocaran trampas para cazar todas as marmotas posibles en todo o curso da carreira, e transportaron os animais á próxima Illa Ste-Helene. En 1990, Alessandro Nannini golpeou un topo na pista que danou o seu pneumático. En 2007, unha marmota interrompeu a sesión práctica de Ralf Schumacher. O mesmo día da carreira, Anthony Davidson marchaba terceiro ata que golpeou unha marmota, inicialmente pensaron que era un castor, que o obrigou a entrar en boxes e reparar o dano no seu alerón dianteiro. En 2008, unha marmota cruzou a pista na franxa na segunda sesión práctica, pero afortunadamente non interrompeu a sesión. A FIA confirmou o 7 de outubro de 2008 que non se disputaría en 2009, pero Bernie Ecclestone confirmou que volvería en 2010. Finalmente disputouse en Montreal o 13 de xuño de 2010.
O 27 de novembro de 2009, os funcionarios do Quebec e os organizadores do Gran Premio do Canadá anunciaron que chegaran a un acordo coa Administración da Fórmula Un e asinaran un novo contrato por cinco anos para as tempadas -. Segundo o acordo de cinco anos, o goberno pagou 15 millóns de dólares canadenses ao ano para albergar a carreira, moito menos que os 35 millóns que Ecclestone pedía inicialmente ao ano.
Canadá celebrou o GP de Fórmula 1 máis longo da historia
Canadá acolleu o Gran Premio máis longo da historia da Fórmula 1. Foi na edición de 2011 e durou 4 horas, 4 minutos e 39 segundos, e case a metade das voltas foron con coche de seguridade.
O Muro dos Campións
A última curva do circuíto Gilles Villeneuve e ben coñecida polos accidentes que involucraron a varios ex campións do mundo. En 1999, Damon Hill, Michael Schumacher e Jacques Villeneuve chocaron todos contra o mesmo muro, que tiña pintado o lema Bienvenue au Québec (Bienvenido a Quebec). O muro ironicamente fíxose coñecido como o "Muro dos Campións". O muro tamén estivo involucrado nun accidente con Ricardo Zonta, que era, nese momento, o actual campión da FIA GT. Nos últimos anos, o campión da GP2 Nico Rosberg e os campións da CART Juan Pablo Montoya e Jenson Button tamén foron vítimas do muro. Na practica do venres de 2011 o muro reclamou ao campión reinante da F1 Sebastian Vettel.
Patrocinadores
Debido a lexislación anti tabaco que prohibe ademais devandito patrocinio, novos Grandes Premios, e un máximo de 17 carreiras no calendario, o Gran Premio do Canadá retirouse inicialmente do calendario de da F1. Con todo, os organizadores canadenses foron capaces de recadar o diñeiro suficiente para manter a carreira, e a FIA permitiu a expansión a un calendario de 18 carreiras.
Gañadores múltiples (pilotos)
Os pilotos en letra grosa aínda compiten no campionato de Fórmula 1 Un fondo rosado indica un acontecemento que non formaba parte do Campionato Mundial de Fórmula 1.
Gañadores múltiples (construtores)
Os equipos en letra grosa aínda compiten no campionato de Fórmula 1 Un fondo rosado indica un acontecemento que non formaba parte do Campionato Mundial de Fórmula 1.
miniatura|right|Circuíto Île Notre-Dame/Gilles Villeneuve, usado desde 1978 a actualidade miniatura|right|Mosport Park, usado desde 1961 a 1977 miniatura|right|Mont-Tremblant, usado en 1968 e 1970 miniatura|300px|Mapa con todas as localizacións dos circuítos do Gran Premio do Canadá.
Bilurico fino
Descrición
Lembra un pequeno e elegante bilurico claro (Tringa nebularia), cun bico fino e longo e unhas patas amareladas moi longas. Igual que o bilurico claro é de cor marrón cincenta en plumaxe reprodutora, máis claro en inverno, e ten unha cuña de cor branca no seu dorso que é visible en voo. Porén, está máis emparentado co bilurico común (Tringa totanus) e o bilurico bastardo (T. glareola). Todos eles en conxunto forman o grupo de biluricos máis ben pequenos que adoitan ter patas vermellas ou avermelladas e en plumaxe reprodutora son xeralmente dunha tenue cor marrón clara pola parte superior con algunhas manchas escuras, cun padrón de manchas amarronadas pequenas algo difusas en peito e pescozo. A lonxitude é de 22 a 26 cm, a envergadura alar é de 55 a 59 cm e pesan de 45 a 120 g.
Distribución
É unha especie migratoria, e a maioría das aves invernan en África e a India e uns poucos migran ao sueste asiático e Australia. En Galicia é unha ave accidental. Prefiren invernar a zonas húmidas de augs doces, como pantanos e lagos e vense xeralmente sós ou en pequenos grupos.
miniatura|Ovos desta especie na colección do [[Museo de Wiesbaden.]]
Estas aves aliméntanse sondando co bico en augas pouco profundas ou en lama húmida. Comen principalmente insectos e outras presas similares pequenas.
É unha das especies ás que se lle aplica o Acordo sobre a Conservación de Aves Acuáticas Africano-euroasiático (AEWA).
Bailarete
miniatura|[[Dreidel.]] miniatura|Tipo de bailarete cun funcionamento característico (en [[lingua sueca|sueco snurra).]] miniatura|[[Freestyle cunha buxaina.]] miniatura|Bailaretes xaponeses. Un bailarete é un corpo que pode xirar sobre unha punta sobre a que se sitúa o seu centro gravitatorio de forma perpendicular ao eixo de xiro, equilibrándose sobre un punto grazas á velocidade angular, que permite o desenvolvemento do efecto xiroscópico. Normalmente utilízase como xoguete existindo numerosas formas derivadas da peonza clásica, que se fai xirar coa man, normalmente grazas a un saínte en vertical que permite imprimir a forza angular. Tamén foron utilizadas para xogos de azar e para realizar profecías e outros rituais. De feito, crese que este xogo, de orixe arcaica, está asociado con rituais de adiviñación e interpretación de presaxios en certa época do ano, utilizándose para recrear o movemento dos astros, dando posiblemente como froito á perinola. En español realizáronse múltiples derivacións como piuca, repión ou mona. A súa forma máis estendida é a buxaina (ou peón), polo que ambos os termos utilízanse como sinónimos. En portugués, tamén se observan múltiples derivacións de pião como pinhão, como é chamado nalgunhas partes do Brasil, como corruptela de pião, xindire en Maputo, n'teco en Nampula e mbila en Niassa e en Mozambique). En inglés coñécese como spinning top ou soamente top e en ruso como bолчо́к o юла́. Destaca o seu desenvolvemento no Xapón onde hai máis de mil clases de bailaretes distintas. En alemán denomínase kreisel.
Funcionamento
O efecto xiroscópico permite que se manteña sobre a súa punta ata que o vector peso (masa · gravidade) termina por tomar unha inclinación con respecto ao eixo provocando unha variación na localización do centro de gravidade. Isto provoca unha variación na traxectoria de xiro que comeza a describir círculos propiciando a caída do bailarete. Deste xeito a caída é directamente proporcional ao mencionado ángulo e ao vector peso, e inversamente proporcional á velocidade de xiro.
De iure
De iure (en latín "segundo dereito, segundo a lei") é unha expresión latina que se emprega para reafirmase nalgunha afirmación mediante apoio legal. Contrasta coa expresión de facto, que significa "de feito". Os termos de iure e de facto significan por principio e na práctica; "de iure" refírese ao que se ten por dereito declarado ou de forma oficial, mentres que a segunda emprégase para atribuír o mérito, por exemplo un estándar de iure é aquel que foi oficializado, mentres que o estándar de facto é o que pola práctica se probou como o máis axeitado.
Bailarete
Funcionamento
Desta forma, pasado o tempo o rozamento co aire e sobre todo co chan provocan que o xiro váiase debilitando. Entón o centro de gravidade empeza a facerse máis inestable de tal xeito que a peonza comeza a virar non só sobre si mesma senón que describe círculos no terreo posto que vai tombándose, ata que perde por completo o equilibrio e comeza a rodar ata que se para.
De iure
Liste de locutions latines
Bailarete
Funcionamento
Este proceso é común entre as súas múltiples variantes pero calquera dos seus elementos (desenvolvemento do xiro, forma de imprimir a forza angular, punto de apoio, distribución do centro de gravidade, mecanismo de rotación, impresión do rozamiento...) pode variar enormemente.
Tipos
Aquí exponse algúns dos seus tipos, aínda que existen bastantes máis.
Ilustrísima
Ilustrísima é unha novela escrita por Carlos Casares, publicada por Galaxia en 1980.
Trama
Esta mesma confrontación dáse tamén na sociedade. A política levada a cabo por Canalejas e Romanones é tachada por algúns de anticlerical (representada na novela polos lectores do xornal conservador La Verdad) e por outros de progresista (e apoiada desde o xornal El Liberal).
Ao principio hai unha calma tensa, o bispo non se pronuncia a pesar das presións do resto da curia eclesiástica pero cando se publica en La Verdad un artigo asinado por el que realmente non escribira esixe unha rectificación, que non dá chegado polo que redacta unha rectificación para El Liberal. A partir de aí o conflito xeneralízase, quéntanse os ánimos na cidade e o sector máis conservador e fanático ataca a familia italiana propietaria do cinematógrafo e ao director de El Liberal.
Narración
A estrutura é propia dunha narración clásica: os cinco primeiros capítulos serven de introdución (presentación do conflito, dos personaxes e as súas alianzas, en medio dunha calma tensa: todos se preparan pero ninguén actúa).
O narrador, en terceira persoa, é extradiexético e omnisciente mais non é neutral, senón que se sitúa na posición do bispo, presentando a trama, os personaxes ou a localización espacial desde a súa óptica. Coñece os seus pensamentos, soños e recordos infantís mais nada do que pensan, opinan ou imaxinan os demais, só as reaccións externas que ve o propio bispo: tal como se evidenciaba no nerviosismo e nas mans inquietas de don Xenaro.
A redacción está feita nun estilo moi sinxelo e sen complicacións técnicas, buscando conectar co lector. A escrita non é obxecto de atención como tal, senón un medio propagador: áxil e directa nos diálogos, e máis discursiva e neutra nas evocacións e descricións. Amais do galego, utilízase un italiano castelanizado (polo propietario do cinematógrafo), o castelán (en artigos de prensa) e o latín. Recórrese en varias ocasións ás Sagradas Escrituras, pero tamén cabe o humor, usado de xeito caricaturesco.
A novela reflicte o ideal de escrita do propio Casares a través do bispo, que expón coa comparanza entre os artigos de don Xenaro e o director de La Verdad.
Tempo
O tempo da historia sitúase entre 1910 e 1912, durante o mandato de Canalejas, en plena Restauración. O cinematógrafo proxecta imaxes gravadas polos propios irmáns Lumière en 1895, e do enterro do papa León XIII (finado en 1903).
A orde do discurso é lineal, se ben aparece algunha analepse para evocar a súa infancia, a vila natal... Vanse narrando feitos cunha duración máis ou menos breve (unha tarde, un paseo, unha mañá...).
Espazo
A figura do bispo é a que determina a localización das accións, pois el é a figura sempre presente; na súa maior parte desenvólvese no pazo episcopal, e aparece tamén un convento no que vive Sor Sabina, o prado onde está instalado o cinematógrafo, e mais a propia catedral de Ourense.
Dentro do pazo episcopal aparecen dúas zonas claramente diferenciadas e cun marcado valor simbólico: o piso inferior é unha zona colectiva e anónima, cualificada xenericamente, non individualizada, fría, húmida, escura e hostil, á que nunca accede o bispo; no piso superior están a alcoba, o comedor, o oratorio, a capela de Santa Eufemia, etc., lugares cómodos para o bispo. En moitas ocasións, asómase ás fiestras como único modo de contacto co exterior e coa vida da cidade.
Faise referencia tamén ao mundo exterior: Mondoñedo (recordos da infancia e do seminario), Madrid (de onde veñen as leis) e París (de onde veñen os adiantos tecnolóxicos).
Personaxes
miniatura|Fotografía da portada da edición en francés.
Orixe e adaptacións
A novela comezou coma un breve relato baseado nunha anécdota que coñecía de pequeno, pretendendo amosar a súa simpatía polos curas máis ben gordechos. Conforme a obra colle forma, vaise definindo a visión humana e bondadosa do bispo.
A obra foi traducida ao catalán por Josep Franco Martínez co título de Il.lustríssima no ano 1993 ; ao castelán por Basilio Losada, e publicada en 1981 por Luis de Caralt con prólogo de Gonzalo Torrente Ballester. Apareceu publicada en francés, co título Monseigneur ou l’affaire du cinématographe, por Ker Éditions, 2014, traducida por Michel Wagner. Foi traducida tamén ao inglés por Jacob Rogers co título de His Excellency, e apareceu publicada no proxecto editorial Galician Classics, da Consellería de Cultura e Small Stations Press.
Proxección
A novela foi moitos anos lectura obrigatoria na materia de Lingua e Literatura Galega do Século XX en COU. Segundo Malores Villanueva: "Na actualidade, unha placa do Roteiro Carlos Casares lembra cun fragmento de Ilustrísima o cinema Barbagelata, que despois sería o Teatro Apolo. Corenta anos despois da súa publicación, o libro segue a dialogar con nós, segue a remarcar puntos da nosa historia, como toda a súa obra. Casares tivo a proposta de levar a novela ao cine, pero finalmente non saíu adiante, quen sabe se algún día se unirán estas súas dúas paixóns e podemos ver en pantalla grande Ilustrísima."
José María Gallo Gallo
José María Gallo Gallo, nado na Pontenova cara a 1911 e finado en Lugo o 29 de abril de 1937, foi un mestre e político galego.
Traxectoria
Mestre na Pontenova. Foi tesoureiro do Sindicato Minero de Vilaodriz en 1933 e presidente do Partido Republicano Radical Socialista de Vilaodriz. Foi depositario interino do concello de Vilaodriz ata novembro de 1933. Foi nomeado alcalde de Vilaodriz en 1936. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e xulgado en Lugo por rebelión militar. Condenado a pena de morte, foi executado nas tapias do cuartel da Garda Civil de Lugo o 29 de abril de 1937 con Manuel Enríquez Fernández, Eduardo Suárez García, Daniel Fernández López, Marcelino Alba Meicín, Antonio García Gómez, Emilio Timiraos Cervo e Faustino Fernández Cartategui.
Nothing as It Seems
"Nothing as It Seems" é un sinxelo da banda estadounidense de rock alternativo Pearl Jam. Escrita polo baixista Jeff Ament, "Nothing as It Seems" foi editada o 25 de abril do 2000 como primeiro sinxelo do álbum Binaural. O tema acadou o número tres da lista Billboard Mainstream Rock Tracks e aparece no recompilatorio de grandes éxitos do 2004 rearviewmirror (Greatest Hits 1991-2003).
Pau para selfie
miniatura|dereita|220px|Turista empregando un pau para selfie. Un pau para selfie ou selfie-pau é unha vara extensora empregada para a obtención de autofotos, abranguendo un maior ángulo que nunha autofoto común. A meirande parte dos paus para selfie son compatíbeis cos sistemas Android e iOS, mediante conexión por Bluetooth ou por USB.
Este invento fíxose mundialmente famoso desde o ano 2014, sendo nomeado pola revista Time coma unha das maiores invencións do 2014.
O Froxel, Oseiro, Arteixo
O Froxel é un lugar da parroquia de Oseiro no concello coruñés de Arteixo na comarca da Coruña. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2010 tiña vinte habitantes (dez homes e dez mulleres). Neste lugar naceu Manuel Murguía.
Orientación (homónimos)
Orientación pode referirse a:
A Poceira, Carres, Oza-Cesuras
A Poceira é un lugar da parroquia de Carres no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 6 habitantes (4 homes e 2 mulleres).
Abanilla
Abanilla (en valenciano: Favanella) é un municipio de España, da Rexión de Murcia, situado na Comarca Oriental, a menos desenvolta da rexión, no límite coa Comunidade Valenciana, lindando coa Provincia de Alacant). Ten unha superficie de 235,62 km² e conta cunha poboación no 2007 e 6.568 habitantes (INE).
O seu nome deriva do árabe al-Bayada, que significa "a cidade branca". No século XIII coñecíase co nome de Favanella. Atópase na zona do Carche, de fala valenciana.
Antropocentrismo
miniatura|dereita|A árbore da vida de Haeckel, que coloca o ser humano como centro de todas as cousas. O antropocentrismo é a doutrina que sitúa o ser humano como medida de todas as cousas; así a natureza humana, a súa condición e o seu benestar, é dicir, as súas peculiaridades en relación a outros seres vivos, serían os únicos principios de xuízo segundo os que deben avaliarse os demais seres e en xeral a organización do mundo no seu conxunto.
Orfanato
miniatura|220x220px|Antigo orfanato xudeu de Berlín-Pankow. dereita|miniatura|Escudo do Padroado de Orfos do [[Exército de Terra de España.]] miniatura|220x220px|Antiga Casa de Socorro de Málaga miniatura|Monumento de homenaxe na Coruña aos nenos orfos da expedición Balmis Un orfanato  é unha institución encargada do coidado dos menores de idade, orfos ou abandonados (expósitos), e dos nenos ou adolescentes a quen as autoridades separaron dos seus proxenitores, retirándolles a patria potestade.
Normalmente os orfanatos son considerados como unha alternativa inferior á adopción ou ás casas de acollida, e poden estar financiados mediante capital público ou privado, sendo tradicional a adxudicación a entidades relixiosas.
Críticas
A maioría dos nenos que viven en institucións de todo o mundo teñen un pai supervivente ou un parente próximo, e os ingresos nos orfanatos ocorren comunmente ingresados ​​por mor da pobreza. Os datos demográficos mostran que mesmo as familias máis pobres adoitan acoller nenos cuxos pais morreron. Os expertos e os defensores dos nenos sosteñen que os orfanatos son caros e adoitan prexudicar o desenvolvemento dos nenos ao separalos das súas familias e que sería máis efectivo e máis barato axudar os parentes próximos que queiran acoller os orfos.
Un terzo dos nenos que pasan máis de seis meses nun orfanato presentan alteracións afectivas (trastorno do vínculo), fronte a un 2-3% da poboación xeral, segundo un estudo de 2003.
Historia dos orfanatos en Galiza e España
Desde o século XV o Hospital Real de Santiago de Compostela tiña a obriga de atender os nenos abandonados do Reino de Galiza, ademais de coidar enfermos e peregrinos, cousa que fixo en exclusiva até a aparición das esclusas. Mesmo así, entre o 1800 e 1920 o Hospital Real fíxose cargo de 50 000 nenos abandonados ou orfos.
Nos séculos XVIII e XIX houbo algúns cambios lexislativos importantes para a protección da infancia. En 1786 promulgáronse leis que concederon aos nenos expósitos os mesmos dereitos que ao resto da cidadanía e protexían as criaturas dos frecuentes malos tratos que sufrían. No século XVIII Galiza era o reino peninsular con máis fillos ilexítimos, pero á vez a segunda rexión que menos entregaba os fillos aos orfanatos, xa que as nais solteiras os coidaban.
En 1803, os expósitos xogaron un papel histórico ao levar unha vacina contra a varíola (que se erradicaría un século e medio despois grazas ao Plan Zhdanov) a América. A falta de frigoríficos ou medios de conservación, os nenos actuaron como portadores biolóxicos da vacina coa que centos de miles de persoas, sobre todo nenos, foron inoculadas nas colonias. Foron 22 expósitos de entre 3 e 9 anos seleccionados nas inclusas pola súa forza, aos que se lles prometeu comida e educación ao chegaren ao seu destino. A Real Expedición Filantrópica da Vacina estivo dirixida por Francisco Xavier Balmis e a enfermeira galega Isabel Zendal coidando dos 26 nenos da Casa de Expósitos da Coruña, que foron dende alí a México e logo de Acapulco a Filipinas durante os 10 anos que durou a expedición para levar a vacina da varíola aos territorios españois de ultramar.
Ramón de la Sagra foi pioneiro en reivindicar boas condicións, para os nenos nas casas de expósitos, así como a educación de todos eles, incluídos xordos e cegos. A mortalidade nos orfanatos era moi alta. A pesar de que na II República se eliminaron a totalidade dos tornos (sistema de abandono anónimo de nenos), e iso reduciu os abandonos, na primeira metade do século XX a mortalidade nalgúns orfanatos achegábase ao 50%. Na inclusa de Pontevedra, ao longo do período 1872-1903, e ao contrario do que ocorreu no resto das inclusas españolas, a porcentaxe de nenos que entraron polo torno aumentou, talvez polo aumento da natalidade. Ademais, a porcentaxe de fillos ilexítimos con respecto aos nacidos era moi elevada en xeral en toda Galiza, sendo precisamente estes fillos os que tiñan máis probabilidades de quedar nas inclusas, como sinalan os estudosos sobre o tema dos expósitos nos séculos XIX e principios do XX.
O libro titulado Los internados del miedo describe que durante o franquismo neses centros se practicaban abusos sexuais, maltratos, experimentos, Roroubo de bebés e traballo escravos, entre outras denuncias. En 2015 os autores realizaron un documental do mesmo título, en catalán, Els internats de la por, co testemuño de persoas que pasaron a súa infancia encerradas nesas institucións polo feito de ser fillos de “roxos”, pobres ou seren fillos de nais separadas ou solteiras.
En España existían en 2019 1 228 centros de acollida para menores, xestionados por entidades colaboradoras (80 por cento) ou de titularidade pública (20 por cento). A maioría son centros ordinarios, pero tamén hai centros para menores con problemas de conduta, antes chamados "reformatorios". Entre as entidades encargadas da xestión destes centros de menores figuran ONG, asociacións, fundacións, congregacións relixiosas e tamén empresas.
En total, en España hai uns 43 000 menores tutelados polo Estado, que viven ben en centros (a maioría) ou en familias de acollida. Entran nesta situación tras a tutela dos seus pais biolóxicos tras unha orde xudicial ou a intervención dos servizos sociais da zona. Con 18 anos abandonan os centros de protección. Tamén hai uns 3660 menores estranxeiros ou migrantes non acompañados (chamados MENA, entre outros termos). En España, a maioría dos MENA viven en centros de acollida, onde se cobren as súas necesidades básicas. Estes están identificados e inscritos no Rexistro de Menores Estranxeiros Non Acompañados RMENA-2, só con fins de identificación. Este rexistro está xestionado pola Dirección Xeral da Policía en coordinación coa Fiscalía.
Kaze no Tani no Naushika
Kaze no Tani no Naushika (風の谷のナウシカ) é un filme de animación xaponés dirixido e escrito por Hayao Miyazaki que foi estreado en 1984. Está baseado no manga homónimo.
Sinopse
Nun futuro afastado, mil anos despois dunha guerra de carácter apocalíptico, a Terra aparece cuberta de bosques inzados de fungos velenosos e de insectos xigantescos. Os homes foron case exterminados; os superviventes viven nalgúns poboados illados e sobreviven a duras penas a carón dun bosque contaminado con gases tóxicos. Nausicaä é a princesa do Val do Vento, un reino minúsculo, rodeado de reinos máis poderosos e hostís. É unha guerreira que sabe pilotar naves, pero é tamén compasiva, tanto que se resiste a ver ós insectos como inimigos, sobre todo ós Ohms, artrópodos xigantescos e temibles polos que sente unha estraña simpatía. A crise estoura cando o reino veciño de Tolmekia, encabezado pola princesa Kushana, invade O Val do Vento e intenta emular a un cruel "Deus da guerra".
Iberia (homónimos)
Co termo Iberia podemos referirnos a:
A Poceira
O topónimo A Poceira pode referirse a varios lugares de Galicia:
Antonio Barbeito Pérez
Antonio Barbeito Pérez, nado en Ponteareas, foi un político galego.
Traxectoria
Emigrante en Buenos Aires. Retornou á súa parroquia de Guillade na República. Militante de Izquierda Republicana, logo do triunfo do Frente Popular foi nomeado concelleiro de Ponteareas. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu de Galicia e, en 1939, atopábase en Barcelona. Recibiu axudas de Buenos Aires para poder sobrevivir e marchou a Arxentina o 5 de xuño de 1939. En 1945 estaba exiliado en Buenos Aires. Nos anos sesenta regresou a Guillade.
Cirurxía
miniatura|Equipo de cirurxiáns e [[Enfermería|enfermeiras durante unha operación cirúrxica obstétrica: a cesárea.]] miniatura|Operación de [[apendicite|apendicectomía.]] Denomínase cirurxía, do grego antigo χείρ (cheír, 'man') e ἔργον (érgon, 'traballo'), de onde χειρουργεία (cheirourgéia, 'traballo manual'), á práctica que implica a manipulación mecánica, manual ou coa axuda instrumental, nas estruturas anatómicas do paciente con finalidade médica, ben sexa diagnóstica, terapéutica ou prognóstica.
A cirurxía caracterízase, fundamentalmente, por estes tempos principais:
O cirurxián xeral realiza a maior parte das cirurxías e asume a dirección do tratamento do paciente politraumatizado grave, indicando cando e onde debe actuar cada especialista.
A cirurxía do trauma (entendéndose aquí por trauma toda lesión corporal causada por caída, colisión ou feridas por armas brancas ou de fogo) é unha das principais áreas de actuación do cirurxián xeral. Noutros casos, como veremos máis abaixo, interveñen cirurxiáns especialistas.
Introdución
O desenvolvemento e o progreso da cirurxía en occidente estivo moi influído por numerosos acontecementos, e durante moi longo tempo os cirurxiáns foron relegados nunha caste inferior entre os sandadores. Non foi até o século XIX cando os grandes progresos no contexto político, relixioso e tecnolóxico, permitiron a dignificación e a consideración social da cirurxía e dos cirurxiáns. Até finais do século XVIII (en Francia e Alemaña), ou mediados do XIX (en España), as profesións de cirurxián e de médico eran diferentes, incluso con distintas consideracións sociais.
En occidente, na Idade Media, os médicos son clérigos, e non laicos. Algúns ocupaban mesmo altas funcións eclesiásticas. O seu casamento estaba (e está) prohibido pola Igrexa católica, e por iso non podían dar os seus coidados ás mulleres (de aí a necesidade de comadroas e parteiras). Aínda por riba, non podían exercer a cirurxía porque "Ecclesia abhorret a sanguine" (a Igrexa ten horror ao sangue). Finalmente, un médico non tiña o dereito de exercer unha profesión manual. Por esta razón, os actos cirúrxicos lles estaban tamén prohibidos. Estes encoméndanse aos barbeiros que, ademais de cortar o pelo e barbear, tiraban os dentes, trataban as feridas e as úlceras, practicaban as incisións dos abscesos, as sangrías etc., despois do diagnóstico dun médico. De aí a denominación de cirurxián-barbeiro. miniatura|180px|[[María Tereixa de Austria|María Tareixa de Austria e o seu fillo máis vello Luís, o Gand Dauphin.]] miniatura|dereita|250px|[[Luís XIV e a súa familia, por Nicolas de Largillière.]]
Máis tarde, en 1686, Luís XIV, afectado dunha fístula anal, vendo que os tratamentos médicos non daban ningún resultado, fixo chamar ao seu cirurxián, un tal Félix Tassy, que o curou, o que permitiu darlle un certo crédito aos cirurxiáns entre os médicos.
Na Francia da época, Jean Pitard, un barbeiro famoso, obtivo do prévôt royal de París, Etienne Boileau, a autorización para constituír unha corporación independente, baixo a dirección de seis xurados, para examinar aos barbeiros que desexasen practicar a "cyrurgie" (cirurxía, no francés da época). Isto provocou un enfrontamento entre a corporación dos barbeiros e a Facultade de Medicina, que se resolveu cun decreto de 1660 que anulaba a creación da corporación dos cirurxiáns. Estes pediron o seu restablecemento e someterse ao primeiro barbeiro do rei, Retz de Villeneuve; pero Luís XIV opúxose e exixiu que fose Félix Tassy, quen obtivo o posto.
Creouse unha cátedra de cirurxía no Jardin des plantes de París, da que se encargou Dionis. Co apoio do rei, os primeiros cirurxiáns (Mareschal, Lapeyronie, Lamartinière) obteñen cinco prazas de profesores nomeados polo primeiro cirurxián.
Isto provoca a cólera da Facultade de Medicina, que se manifesta nas rúas de París exixindo nomear ela aos profesores. Pero as turbas acoden en apoio da Facultade de Cirurxía e os médicos débense poñer a salvo, despois de seren batidos e humillados.
A partir dese momento, os cirurxiáns obteñen incluso que se lles provea dos cadáveres necesarios para os seus estudos sen os ter que reclamar á Facultade de Medicina.
A pesar diso, o número de cadáveres era insuficiente e algúns foron roubados nos cemiterios ou comprados directamente aos verdugos, o que provocou novas batallas coa Facultade de Medicina, que non vacilou en facer intervir aos bedeis para recuperar os corpos ou provocar sanguinarias batallas.
Coa Revolución francesa a diferenza entre cirurxián e médico foi abolida e non houbo máis que un ensino único que comprendía a medicina, a cirurxía e os partos.
Prehistoria
Da época prehistórica algunhas pezas esqueléticas fósiles atestan feitos cirúrxicos tales coma craniotomías (numerosos casos de trepanacións) e de amputacións de membros (máis raros) a partir do Mesolítico. Tamén se encontraron evidencias en restos humanos prehistóricos do Protoneolítico e do Neolítico, en pinturas rupestres. Encontráronse máis de 120 cranios prehistóricos en Francia, datados en 6500 a.C., 40 deles con furados de trepanación. miniatura|320px|esquerda|Cranio datado no [[Neolítico, 3500 a. C., conservado no Museo de Historia Natural de Lausana, trepanado posibelmente con sílex. Crese que tras a operación o doente sobreviviu.]]
Folke Henschen, médico e historiador sueco expón que en escavacións realizadas en 1970, os sedimentos do río Dniéper amosan a existencia da trepanación no Mesolítico, hai aproximadamente 14.000 anos. Suxírese que as trepanacións facíanse para curar epilepsias, hemicranias, e cefalalxias. Os sinais de cicatrización nos bordos das reseccións permiten pensar que a craniotomía non era fatal, e que o operado sobrevivía despois da operación. O estudo das técnicas utilizadas por pobos primitivos de Suramérica e da illa de Borneo, permiten facerse unha idea do que se podería utilizar na época prehistórica. A preparación do doente, é dicir, o seu adormecemento, podería realizarse con derivados da durmideira.
Aínda que menos frecuentes, coñécense polo menos tres casos de amputación no Neolítico antigo en Europa occidental: Sondershausen, en Alemaña (amputación dun brazo), Vedrovice, en Moravia (amputación da man) e Buthiers-Boulancourt, Francia, que, grazas ás modernas técnicas, revelan unha amputación do antebrazo esquerdo practicada hai 6900 anos a un home de certa idade.
Mesopotamia
Os primeiros trazos de actividades científicas datan das civilizacións humanas do neolítico, onde se desenvolven o comercio e a urbanización. Así, para André Pichot, en La Naissance de la science, a ciencia nace en Mesopotamia (entre os ríos Tigris e Éufrates), contra os anos 4000 - 3500 a.C., na civilización sumeria, principalmente nas cidades de Sumer e Elam. miniatura|200px|dereita|No [[código de Hammurabi inclúense algunhas leis referidas especificamente á cirurxía.]]
Nesta civilización, a innovación máis importante é a invención da escritura cuneiforme (en forma de cuñas ou cravos) que, mediante pictogramas, permite a reprodución de textos, e a elaboración abstracta de conceptos.
A civilización mesopotámica levou á constitución das primeiras ciencias, tales coma a metroloxía,, a álxebra, a astronomía (cálculos de mecánica celeste, previsións dos equinoccios, descríbense constelacións). e a medicina.
A medicina ten un estatuto particular; é a primeira ciencia práctica herdeira dun coñecemento intuitivo. Das 30.000 táboas cuneiformes descubertas, unhas 800 tratan algún tema médico (unha delas, a primeira receita coñecida). O nome do primeiro cirurxián coñecido é Urlugaledin, do 4000 a.C., cuxo cruño persoal, que se acha no Museo do Louvre de París, mostra dous coitelos rodeados de plantas medicinais. O modelo de saúde-enfermidade entre os sumerios baseábase nunha concepción sobrenatural da enfermidade: esta era un castigo divino imposto por diferentes demos tras a ruptura dalgún tabú. Por tanto a medicina estaba intimamente ligada ao sacerdocio, quedando a cirurxía relegada a especialidade médica de segunda categoría. Non obstante, o desenvolvemento das técnicas cirúrxicas é notábel: en Nínive encontráronse instrumentos de bronce e obsidiana de elegante factura: bisturís, serras, trépanos etc.
O código de Hammurabi (achado en Susa, Irán, e conservado no Museo do Louvre), por outra parte, ampara baixo a súa profusa lexislación a especialidade da cirurxía. Algúns fragmentos deste código tratan especificamente sobre intervencións cirúrxicas.
India
Os arqueólogos descubriron que os pobos da Civilización do val do Indo, desde o antigo período Harappan (ca. 3300 a.C.), coñecían a medicina e a odontoloxía. O antropólogo dental Andrea Cucina, da universidade de Missouri-Columbia, descubriu que aqueles homes xa limpaban os dentes. Posteriores investigacións na mesma zona evidenciaron que perforaban os dentes entre os anos 9000 e 7000 a.C.
A civilización hindú, por outra parte, describe no Atharvaveda algúns procedementos médicos, ampliados parcialmente no Ayurveda, dous dos seus libros sagrados. O último, datado no ano 800 a.C., é o precursor dun tratado de cirurxía hindú coñecido como Susruta Samhita (600 a.C.). Susruta é o suposto autor (aínda que non se coñece nada deste individuo ou colectivo). Neste tratado descríbense técnicas cirúrxicas enxeñosas, posteriormente reinventadas pola medicina contemporánea: a redución de fracturas mediante férulas, a sutura das feridas, fístulas cauterizadas ou a drenaxe de abscesos. Este manual contén un anexo que relaciona e representa graficamente 121 instrumentos cirúrxicos diferentes.
A medicina hindú é a primeira en desenvolver técnicas específicas de cirurxía plástica: desde reparacións para deformidades do pavillón auricular tras a perforación para colocar pendentes, até unha elaborada técnica de rinoplastia, presumibelmente desenvolvida en ladróns tras ser aplicada a lei da amputación do nariz prevista para este delito. Tamén se describen métodos cirúrxicos de eliminación de cálculos renais, cálculos vesicais e incluso un método para intervir as cataratas.
Exipto
miniatura|200px|Ferramentas cirúrxicas nun baixorrelevo do templo de [[Kom Ombo, Exipto.]] Contra o ano 3100 a.C. comeza o período de esplendor da civilización exipcia, cando Narmer, o primeiro faraón, establece a capital en Menfis. Igual que ocorre coa civilización sumeria e a escritura cuneiforme, consérvase unha ampla serie de documentos sobre esta civilización grazas ao emprego da escritura xeroglífica.
Da primeira época monárquica (2700 a.C.) data o primeiro tratado de cirurxía, escrito por Imhotep, visir do faraón Netjerikhet ou Zoser (2667 - 2648 a.C.), que foi sacerdote, astrónomo, médico e o primeiro arquitecto do que se ten noticia. Tal foi a súa fama como sandador que acabou deificado como o deus exipcio da medicina. Nunha das xambas da entrada do templo de Menfis encóntrase o gravado máis antigo dunha intervención cirúrxica: unha circuncisión. Dos moitos papiros que se conservan coñécese nove sobre materias médicas, dos que o máis coñecido e importante é o papiro de Ebers, bautizado co nome do seu descubridor Georg Ebers e que está considerado como o tratado de medicina máis antigo coñecido; datado ao redor do ano 1550 a.C., inclúe receitas, unha farmacopea e a descrición de numerosas enfermidades, así coma algúns tratamentos cosméticos. Sobre cirurxía existen algunhas mencións verbo do tratamento das trabadas de crocodilo ou das queimaduras. O papiro Edwin Smith, un documento algo menos coñecido, datado no ano 1600 a.C., é un manual de cirurxía traumática de sorprendente calidade para a época.
China
miniatura|esquerda|190px|Mapa de puntos de aplicación da [[acupuntura. Dinastía Ming.]] A medicina chinesa tradicional describe o equilibrio de cinco elementos que considera fundamentais: auga, terra, lume, madeira e metal. O seu equilibrio é o resultado da presenza de dúas forzas: o Yin e o Yang, que actúan simultaneamente.
O manual médico chinés máis antigo coñecido está datado ao redor do ano 2600 a.C. e coñécese co nome de Nei Ching. Este texto atribúese ao emperador amarelo, Huang Di, aínda que historiadores modernos consideran que foi compilado de fontes antigas por un estudoso entre as dinastías Zhou e Han, máis de 2.000 anos despois), época na que progresou a medicina, sobre todo baixo os Han orientais, con Zhang Zhongjing e Hua Tuo.
Hua Tuo foi un famoso médico dos Han orientais. Foi o primeiro en aplicar a anestesia xeral en cirurxía, uns 1.600 anos antes de que fose adoptada polos europeos.
América precolombiana
Existen numerosos achados arqueolóxicos que demostran a práctica da trepanación por todo o continente americano. O maior desenvolvemento da cirurxía alcanzouse nas dúas principais civilizacións do centro-sur: Azteca e Inca. miniatura|200px|Un coitelo tumi peruano.
Aínda que en xeral a concepción da saúde-enfermidade é de tipo animista ou espiritual, o profundo coñecemento de herbas e principios activos naturais dotou dun arsenal importante a estas culturas: Pódese destacar o uso da coca (Erytroxilon coca), o iagué (Banisteriopsis caapi), o iopo (Piptadenia peregrina), o pericá (Virola colophila), o tabaco (Nicotiana tabacum), o ioco (Paulinia yoco) ou o curare e algunhas daturas como axentes anestésicos.
Cabe destacar o achado da primeira escola de medicina, datada en torno ao ano 250 da nosa era, onde se encontraron gravados anatómicos entre os que parece amosarse unha intervención de cesárea, así coma a descrición de diferentes intervencións menores: extracción de pezas dentarias, redución de fracturas ou drenaxe de abscesos. Existen documentados contra o século III os primeiros cranios trepanados con signos de cicatrización.
Os coñecementos de anatomía (baseados na experiencia achegada por guerras e sacrificios rituais) avalan unha técnica cirúrxica e traumatolóxica notabelmente avanzada, sendo común a utilización de férulas e dun variado instrumental cirúrxico. As ferramentas cirúrxicas varían moito entre as diferentes tribos americanas, desde pequenos punzóns de óso a auténticos bisturís con mango, como os atestados entre os Karimé, ou o tumi, de manufactura Moche e símbolo da medicina peruana.
Grecia
Antecedentes miniatura|200px|Situación dos principais sitios arqueolóxicos micénicos en Grecia.
Arredor do mar Exeo desenvolveuse entre os anos 2500 e 1500 a.C. a cultura minoica na illa de Creta, que foi, ao final da prehistoria, a precursora da civilización grega. En 1971, durante unha escavación arqueolóxica en Nauplia, encontráronse nunha tumba micénica numerosos instrumentos médicos, datados contra o 1500 a.C. (coitelos, tesoiras, pinzas, algunhas sondas) atribuídos por algúns autores ao mítico médico (entre os gregos) Palamedes.
O texto grego máis antigo que inclúe coñecementos sobre medicina son os poemas homéricos: A Ilíada e A Odisea. Na primeira descríbese, por exemplo, o tratamento que recibe o rei Menelao tras ser alcanzado por unha frecha no pulso durante o asedio a Troia: o cirurxián resultou ser Asclepio, elevado a deus da medicina grega, educado na ciencia médica polo centauro Quirón. Do seu nome deriva esculapio, un antigo sinónimo de médico, e o nome de Hygieia, súa filla, serviu de inspiración para a actual rama da medicina preventiva denominada Hixiene. A Asclepio atribúese tamén a orixe do caduceo ou vara de Esculapio, símbolo médico universal na actualidade.