cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Javier García de Leaniz
Traxectoria
Estudou o Bacharelato no Colexio dos Xesuítas. Licenciouse en Dereito na Universidade de Sevilla aos 19 anos. Ingresou no Corpo de Letrados do Tribunal de Contas do Reino e no Corpo da Administración do Estado. Traballou en varios ministerios e foi director do Gabinete particular do ministro Guillermo J. de Osma. Foi elixido deputado polo distrito de Chantada nas eleccións xerais de 1907. Volveu ser elixido deputado polo mesmo distrito en 1910 e 1914. Foi nomeado Director Xeral de Comercio, Industria e Traballo en 1915. Foi Tesoureiro e Secretario xeral da Asemblea Suprema da Cruz Vermella, Director Xeral de Belas Artes (1920). Na ditadura de Primo de Rivera foi Subsecretario de Instrución Pública e Belas Artes e Gobernador do Banco de Crédito Local de España en 1928 (permanecendo no cargo até 1936). Durante a Guerra Civil refuxiouse no Instituto de Valencia de Don Juan.
Recoñecementos
Recibiu as Grandes Cruces de Carlos III, Isabel II e da Cruz Vermella, e foi nomeado Fillo predilecto de Sevilla, Albacete e Lopera.
Vida persoal
Casou en 1898 con María del Pilar Aparici Cabezas-Altamirano, que finou en 1916 e volveu casar con Rosalía Mena.
Neustria
Neustria foi un reino da época merovinxia.
Á morte de Clodoveo I (Clovis, en francés) o Grande, rei dos francos (561), este dividiu o Regnum Francorum entre os seus fillos. A Clotario I o Vello deulle Neustria, a Teodorico I deulle Austrasia, a Sexismundo deulle Borgoña e a Khildeberto I deulle París.
O territorio de Neustria cubría a rexión noroeste da actual Francia, e a súa capital era Soissons.
Con todo, o termo Neustria (derivado de Niuster «o máis novo») só parece xurdir un século despois. O triunfo de Clotario II en 613 foi o triunfo de Neustria, á que se anexou a Aquitania. Pero, trala morte de Clotario III, Neustria foi sometida a un rei imposto por Austrasia, e dese modo Aquitania pasou a ser independente en 670. Ebroïn fixo o intento de volver dar a Neustria o estatuto de reino independente, pero durou pouco tempo, pois foi vencido en 687 en Testry, aldea de Picardía situada 13 km ao sur de Péronne, por Pipino, duque de Austrasia. A partir de entón, Neustria pasou a ser un estado vasalo de Austrasia, dirixido pola casa de Heristral. Con todo, a distinción entre Neustria, Austrasia ou Borgoña subsistiu, aínda que tendendo a perderse; así, tralo tratado de Verdún de 843, o nome de Neustria designaba apenas o oeste da Baixa Neustria. Finalmente perdeu o seu nome para tomar o de Normandía (en francés, Normandie, orixinalmente Northmannie), unha vez que foi cedida ao normando Rollon en 912.
Longobardos
Co nome de Neustria tamén se coñeceu unha parte do territorio ocupado polos longobardos no norte da Península italiana. Para este uso ver este artigo.
Departamento de Santa Rosa, Guatemala
Santa Rosa é un dos 22 departamentos de Guatemala, país de América Central. A súa capital é a cidade de Cuilapa.
Limita polo norte cos departamentos de Guatemala e Jalapa; polo sur co Océano Pacífico; polo leste co departamento de Jutiapa; e polo oeste co departamento de Escuintla.
Larache
Larache (en bérber: Lleɛrayec, en árabe: العرايش) é unha cidade portuaria localizada no noroeste de Marrocos. É capital da provincia homónima. Situada na rexión Tánxer-Tetuán, dista uns 85 quilómetros de Tánxer e 105 de Tetuán. Atópase situada no litoral atlántico, na marxe esquerda do estuario do río Lucus.
Ten unha poboación de 125 008 habitantes. Nas súas inmediacións (na beira esquerda do estuario do Lucus) atópanse as ruínas de Lixus, un asentamento fenicio e posteriormente cartaxinés que se converteu máis tarde en colonia romana e parte da provincia romana de Mauritania Tinxitana.
Clima
Larache ten un clima mediterráneo con abundantes choivas. Os veráns son moderadamente cálidos e soleados, e os invernos húmidos e fríos. A cidade ten de media entre 700 e 800 milímetros de choiva ao ano. En canto ás temperaturas, entre 6 °C e 10 °C no inverno, e entre 27 °C e 35 °C no verán.
Ácido glicónico
O ácido glicónico ou áido glucónico é un azucre ácido orgánico coa fórmula HOCH2(CHOH)4COOH. É un dos 16 estereoisómeros do ácido 2,3,4,5,6-pentahidroxihexanoico.
En disolución acuosa a pHs lixeiramente ácidos, o ácido glicónico forma o ión gliconato. Os sales do ácido glicónico denomínanse "gliconatos". O ácido glicónico e os seus sales e ésteres aparecen amplamente na natureza porque ditas especies se orixinan pola oxidación da glicosa, unha substancia moi común. O grupo aldehido da glicosa oxídase orixinando este ácido aldónico, un tipo de azucre ácido. Algúns fármacos son inxectados en forma de gliconatos.
Estrutura química
A estrutura química do ácido glicónico consiste nunha cadea de seis carbonos con cinco grupos hidroxilo e un grupo terminal carboxilo (COOH). En solución acuosa, o ácido glicónico existe en equilibrio co éster cíclico glicono delta-lactona.
Distribución e aplicacións
O ácido glicónico aparece na natureza en froitas, mel, kombucha (té fermentado), e viño. Utilízase como aditivo alimentario co número E574, e funciona como regulador da acidez. Tamén se utiliza en produtos de limpeza, nos que disolve depósitos minerais especialmente en solución alcalina. O anión gliconato é un axente quelante, que quela o Ca2+, Fe2+, Al3+, e outros ións metálicos. En 1929 Horace Terhune Herrick desenvolveu un proceso para producir o sal por fermentación.
O gliconato de calcio, en forma de xel, utilízase para tratar queimaduras producidas por ácido fluorhídrico; as inxeccións de gliconato de calcio poden utilizarse en casos máis graves para evitar a necrose de tecidos profundos. O gliconato de quinina é un sal do ácido glicónico e quinina, que se utiliza por inxección intramuscular no tratamento da malaria. As inxeccións de gliconato de cinc utilízanse para castrar cans machos. No pasado propúxose o uso de inxeccións de gliconato de ferro para tratar a anemia.
Kirmen Uribe
Kirmen Uribe Urbieta, nado en Ondarroa (Biscaia) o 5 de outubro de 1970, é un escritor vasco en lingua éuscara. Premio Nacional de Literatura, as súas obras están traducidas a catorce linguas, incluídos o inglés, o francés, ruso e o xaponés.
En 2022 participou en "Un verán en Galeusca", proxecto impulsado entre VilaWeb, Berria e Nós Diario co relato Demain Morguen.
Traxectoria
Naceu nunha familia vinculada á pesca en Ondarroa. O seu pai era pescador, como o seu avó e bisavó, e induciu a Kirmen a estudar para ter outro tipo de vida. A nai desenvolveu unha evolución ideolóxica ao longo da súa vida, desde a participación en asociacións cristiás de base converteuse en agnóstica, cada vez máis progresista, e viviu eses cambios en poucos anos, entre os 60 e os 70. A súa nai e as súas tías, traballadoras nas fábricas de conservas, pertenceron á segunda onda do feminismo, e nese ambiente feminista na casa educouse Uribe. ​ Na adolescencia leu moita poesía, por exemplo, a de Leonard Cohen, Dylan Thomas, Lorca etc. Tamén gozou da novela, primeiro a clásica e logo o realismo sucio.
Uribe licenciouse en Filoloxía Vasca en Vitoria e cursou estudos de posgrao de Literatura Comparada en Trento (Italia). O seu primeiro premio literario importante recolleuno en 1995 cando estaba a cumprir condena por ser insubmiso e negarse a ir ao servizo militar obrigatorio. Vive en Vitoria.
Poesía e proxectos multimedia
Comezou a escribir letras para grupos musicais e guións de cómic. En 1996 publicou o estudo Lizardi eta erotismoa, un ensaio sobre a poética de Lizardi, realizado en colaboración con Jon Elordi. Posteriormente publicou a súa primeira colección de poemas en formato "plaquette", titulada Ekografia. Desde 2000 traballou como guionista do programa de televisión sobre literatura Sautrela.​ A publicación en 2001 do libro de poemas Bitartean heldu eskutik (Mentres tanto dáme a man) supuxo, en palabras do crítico literario Jon Kortazar, unha «revolución tranquila» no ámbito da literatura vasca. Obtivo o Premio da Crítica á Poesía en Éuscaro e a súa primeira edición esgotouse nun mes. Foi traducido ao castelán (Visor, 2003), ao francés (Castor Astral, 2006), ao inglés ( Graywolf, 2007), ao catalán (Proa, 2010) e ao ruso ( Gernika, 2010). A tradución a cargo da poetisa estadounidense Elizabeth Macklin foi finalista ao mellor libro de poesía traducido ao inglés nos Estados Unidos en 2007 no PEN Award for Poetry inTranslation.
Uribe é autor de proxectos multimedia nos que combina a poesía con diferentes disciplinas artísticas. En 2000 levou aos escenarios Bar Porto, proxecto que axuntaba poesía, música, vídeo e historia oral, xunto con Mikel Urdangarin e Josu Eizagirre. En 2003 publicou o libro-CD Zaharregia, txikiegia agian (Demasiado antiga, demasiado pequena quizais) xunto aos músicos Mikel Urdangarin, Bingen Mendizabal, Rafa Rueda e o ilustrador Mikel Valverde, froito dunha serie de recitais que o grupo levou a cabo en Nova York o mesmo ano. O título pregunta sobre o éuscaro, se esta lingua non é demasiado antiga e pequena para os tempos da globalización.​ Por mor da publicación da tradución francesa dos seus poemarios, Uribe colaborou co dramaturgo francés Francois Mouget e elaboraron conxuntamente un espectáculo titulado Entre- temps donne moi a main baseado na lectura dramatizada dos poemas acompañado de música en directo. Tamén colaborou co pianista belga Wim Mertens en varios recitais de poesía e música. En 2013 repetirá experiencia xunto a Mikel Urdangarin, Rafa Rueda, Bingen Mendizabal e Mikel Valverde, creando un proxecto que combina literatura, música e debuxo en Nova York, Jainko txiki eta jostalari hura (Elkar). Ademais de escritor, Kirmen Uribe foi profesor, guionista e tradutor de poemas de Raymond Carver, Sylvia Plath, Anne Sexton, Mahmud Darwish e Wislawa Szymborska.
Literatura infanto xuvenil
Paralelamente, escribiu varios libros de literatura infantil e xuvenil. En 2003 publicou a primeira entrega da serie de novelas curtas Garmendia, serie de aventuras e humor que narra as peripecias dun pastor que emigra a finais do XIX ao salvaxe oeste e métese a pistoleiro sen pegar nin un só tiro. Unha votación entre os alumnos dos centros de ensino secundario en Gipúscoa valeulle o Premio Liburu berria. Para os máis pequenos escribiu o conto Guti, a historia dun can ao que lle despezan o barco en que vivía, e Ez naiz ilehoria, eta ze? (Eu non son loura, e que?) que narra a historia de Amira, unha moza marroquí á que lle custa facer amigos en Vitoria.
Proxección internacional
Kirmen Uribe participou en numerosos encontros internacionais de literatura. Entre outros, o World Voices de Nova York (organizado polo PEN Club estadounidense), o Festival Internacional de Poesía de Berlín, o festival Internacional de Poesía de Taipei (Taiwán), o Festival de Literatura de Mánchester, o Festival Mira! de Bordeos, o Festival de Literatura de Vilenica (Eslovenia); e recitou nas universidades de Stanford (California), a Universidade de Nova York, a CUNY, o California Institute of  The Arts en Los Ángeles, a Universidade de California en San Diego, a Universidade Católica  Fu- Jen de Tai- pei ou na Universidade de Varsovia.​ Así mesmo, os seus poemas apareceron en revistas literarias e en antoloxías. En maio do 2003 The New Yorker publicou o poema Maiatza (Maio). En 2006 Lyrikline, o sitio web de Berlín que recolle poetas de mundo enteiro, publicou dez poemas de Uribe traducidos ao alemán. En 2008 a antoloxía New European Poetry, dirixida polos críticos estadounidenses Kevin Prufer e Wayne Milleiro, recolleu tres poemas do autor. En 2017 foi convidado pola Universidade de Iowa á súa residencia internacional de escritores (IWP). ​ En 2017 invitado na Feira do Libro de Guadalaxara (FIL), (México), da man do Instituto Etxepare para dar a coñecer a literatura en éuscaro. En 2018 obtén a bolsa de creación do Cullman Center (da Biblioteca Pública de Nova York), para a súa residencia en Nova York durante 2018-2019, e o estudio de Edith Wynner e a súa novela The Book She Writes.
Michael Cimino
Michael Cimino, nado en Nova York o 3 de febreiro de 1939 e finado nos Ánxeles o 2 de xullo de 2016, é un director de cinema e guionista estadounidense.
Traxectoria
Comezou a súa carreira como creativo de publicidade, convertédose nun recoñecido director de anuncios para a televisión. En 1971 marchou ós Ánxeles para traballar como guionista.
O seu primeiro filme como director foi Un botín de 500.000 dólares, con Clint Eastwood. O éxito fixo que tivese un gran número de novos proxectos. Finalmente dirixiu, coescribiu e coproduciu a película O cazador, co que gañou o oscar ao mellor director.
Tras estes grandes éxitos de crítica e público, a United Artists deulle liberdade para o seu novo filme, A porta do ceo. A película superou varias veces o seu orzamento e levou case á quebra o estudio. Logo deste fracaso, cada vez tivo máis dificultades para financiar os seus novos proxectos.
Pexegueiros, Dordaño, Oza-Cesuras
Pexegueiros é un lugar da parroquia de Dordaño no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 8 habitantes (3 homes e 5 mulleres).
San Millán de la Cogolla
Historia
O municipio tomou o seu nome do santo Millán (evolución ao castelán do nome en latín Æmilianus ou Emiliano), anacoreta que foi alumno de San Felices e viviu do 474 ao 575, creador da comunidade mixta de eremitas de Suso, que logo daría lugar a un dos focos culturais máis importantes da época medieval no sur de Europa.
Por esas datas existía no lugar unha igrexa chamada de San Jorge, que sería igrexa parroquial do pobo ata 1542, na que se encontraba a sepultura de Santa Potamia, discípula de San Millán. Esta ermida, do século XII, consérvase na actualidade á entrada do pobo, xunto ao río Cárdenas, e está considerada unha das igrexas consagradas máis antigas da Rioxa.
Entre os séculos XVI e XVII, levantouse o Mosteiro de San Millán de Yuso (ou de abaixo), de grandes proporcións denominado dende os anos 1960 "o Escorial da Rioxa". Este mosteiro foi un dos máis influentes na época medieval na península Ibérica e foi o centro relixioso de moitas zonas da Rioxa, Burgos, Soria, Palencia e Áraba.
En 1997 os dous mosteiros de San Millán de la Cogolla, Suso e Yuso foron catalogados pola UNESCO como Patrimonio da Humanidade.
Demografía
A poboación do municipio está dividida en dous núcleos: San Millán de la Cogolla (258 hab. en 2010) e El Río (20 hab.).
Economía
thumb|300px|[[Mosteiro de San Millán de Yuso.]] thumb|300px|[[Mosteiro de San Millán de Suso.]] Tradicionalmente a agricultura (cereal, pataca, remolacha), gandaría (vacúa e ovina) e explotación madeireira (faia, carballo e piñeiro) foron os principais sectores produtivos da localidade, aínda que agora o impulso turístico xerado polos mosteiros contribuíu a implantar o turismo como un dos piares económicos principais da zona, creándose un complexo hostaleiro importante, con hoteis, restaurantes e actividades lúdicas relacionadas.
Outra actividade importante, ao estar situado na Serra da Demanda, xunto á Reserva Nacional, é a caza maior (cervo, xabaril e corzo), postos de pomba torcaza e couto de caza menor con paspallás e perdiz como principais atractivos.
Mosteiro de San Millán
Dentro do recinto urbano está o Mosteiro de San Millán, formado, á súa vez, polo primitivo Mosteiro de San Millán de Suso («de arriba») e o Mosteiro de San Millán de Yuso («de abaixo»). O Escritorio de San Millán é un dos máis antigos de Europa, converténdose nun centro de cultura moi importante, mostra diso son a magnífica colección de códices que se conservan. Entre os máis importantes están o Códice 60, onde se encontran as Glosas Emilianenses, algunhas das primeiras palabras en éuscaro e en navarro-aragonés, confundido durante décadas con castelán primixenio, polo que San Millán é coñecida como o "Bera". Gonzalo de Berceo, primeiro poeta castelán coñecido, serviu ao mosteiro como notario. A biblioteca e o arquivo están considerados como un dos mellores conxuntos monásticos. As razóns históricas, literarias, artísticas, así como o conxunto monumental, fixeron posible a súa declaración como Patrimonio da Humanidade en decembro de 1997. Na actualidade o Mosteiro de San Millán de Yuso está habitado por frades da Orde de Agostiños Recoletos.
Doubs
O topónimo francés Doubs pode referirse a:
Vigo Marítimo
Vigo Marítimo foi unha revista editada en Vigo en 1911.
Traxectoria
Subtitulada Revista mensual de Industria, Comercio y Navegación, apareceu o 1 de abril de 1911. Dirixida por Emilio López e Manuel Portela. Entre os seus colaboradores figuraron Avelino Rodríguez Elías e Manuel Lustres Rivas.
Lagostelle
O topónimo galego Lagostelle pode referirse a:
Axente laranxa
miniatura|200px|dereita|Exército estadounidense empregando o axente laranxa en territorio vietnamita.
O axente laranxa era unha mestura de herbicidas usada polos militares dos Estados Unidos de América na guerra de Vietnam entre xaneiro de 1965 e abril de 1970 como defoliante para impedir que as tropas do Vietcong se ocultaran na espesura da selva e facer visibles as súas liñas de aprovisionamento.
Era unha mestura de 2,4,5-T, 2,4-D e picloram. Debido á alta contaminación por dioxinas, (2,3,7,8-tetraclorodibenco-p-dioxina ou TCDD), no compoñente 2,4,5-T (presente nos lotes desta substancia proporcionados por un dos seus fabricantes, debido ó proceso de produción que este fabricante empregaba), culpóuselle de serias enfermidades que apareceron en moitos soldados e na poboación local.
O nome de axente laranxa provén da banda de color laranxa usada polo exército nas barricas que contiñan o produto. Hai que indicar que había outras mesturas de auxinas sintéticas na guerra de Vietnam, en envases que foron coñecidos polas súas cores, tales como axente púrpura ou o axente rosa.
Os novísimos da poesía galega
Os novísimos da poesía galega | Los novísimos de la poesía gallega é unha antoloxía poética bilingüe realizada por María Victoria Moreno, publicada en 1973 por Ediciones Akal na colección Arealonga. Reúne parte das primeiras obras de poetas arredor de, segundo a antóloga, tres criterios: ter nacido a partir de 1943, escribir en galego e ter un libro publicado na altura. A antoloxía serve tamén para dar nome ao grupo de poetas que a integra.
Integrantes
Farruco Sesto Novás, Lois Diéguez, Alfredo Conde, Xosé Vázquez Pintor, Luís Álvarez Pousa, Xesús Rábade Paredes, Margarita Ledo Andión, Darío Xohán Cabana, Fiz Vergara Vilariño e Xavier Rodríguez Barrio
Características e estrutura
A obra está estruturada en dúas partes: Introdución, baixo o título de “Justificación” e "Los poetas" (poemas organizados en función da autoría). É unha obra bilingüe castelán-galego: tanto a introdución da antóloga como as autopoéticas dos autores e a autora están en castelán. Así mesmo, os poemas están traducidos ao castelán pola propia María Victoria Moreno.
"Justificación"
Nesta parte, María Victoria Moreno, empregando no primeiro momento a técnica da captatio benevolentiae cara ao seu labor, explica as razóns polas cales se dispón a realizar a antoloxía. Estabelece unha división entre poemas perfectos ou atemporais e imperfectos ou temporais, afirmando que os recollidos no volume son temporais, necesarios para transmitir unha visión que presenta as persoas que comparten momento histórico con eles, mais que ten a firme esperanza de que algunhas das voces do poemario avancen cara á creación de obras perfectas.
A seguir, Moreno realiza un breve percurso pola historia da literatura galega e a súa ligazón ás circunstancias históricas de Galiza: época de esplendor medieval dos séculos XIII e XIV seguida polos Séculos Intermedios (XVI e XVII), no momento en que as linguas vernáculas europeas tomaban un impulso que o galego non puido aproveitar; a Ilustración, que equipara teoricamente o galego con outras linguas e promove o interese pola temática vernácula e, finalmente, no século XIX, o Rexurdimento, iniciado cos xogos florais da Coruña de 1861 e a publicación de Cantares gallegos de Rosalía de Castro. Este percurso serve a Moreno para apuntar que “os novísimos” só teñen consciencia dun século de tradición literaria galega.
Por outra banda, Moreno explica a situación diglósica de Galiza seguindo a teoría de Rafael L. Ninyoles: a lingua A (o castelán) é a que controla os usos de poder, mentres que a lingua B (o galego) mantense nos usos familiares, privados e de menos prestixio. Por isto, a escolla do galego como lingua poética, di Moreno, é unha toma de posición na situación sociolingüística de Galiza, un aliñamento co pobo que fala a lingua B, e por tanto a temática ha de ter unha pegada social.
Finalmente, na Introdución a antóloga fai unha defensa das voces que se recollen no libro ante as acusacións de seren simples epígonos de Celso Emilio Ferreiro, apuntando que Galiza estivo illada dos avances internacionais doutras literaturas e que a temática socialrealista debe analizarse tendo en conta as mencionadas circunstancias históricas galegas. Ademais, explica que, se ben Celso Emilio non aportou grandes variacións formais, os “novísimos” si ensaian novas vías e que malia haber coincidencias formais, aínda está por determinar se as voces recollidas no libro serán soamente epigonais do socialrealismo ferreiriano ou as bases dunha renovación literaria en galego.
"Los poetas"
Na segunda parte do libro recóllense xa, en dez divisións, os poemas das persoas integrantes da antoloxía. Antes deles aparece en cada caso o nome do autor ou autora, a súa data, signo zodiacal e lugar de nacemento, os libros publicados previos á antoloxía e a ocupación actual. Despois desta presentación hai unha autopoética na cal os autores e a autora responden a varias cuestións remitidas por Moreno: unha breve presentación de carácter, ocupación e intereses sociais, a razón pola cal escriben, as súas lecturas e influencias literarias e a súa concepción da poesía. Nestas autopoéticas verifícase a conformidade ideolóxica e estética das persoas que participan da antoloxía coa poesía social como elemento liberador e útil para a loita de clases. Con todo, destaca unha precisión de Darío Xohán Cabana aplicábel ao conxunto da obra: citando a Mao Zedong, o poeta explica que malia ser necesario que unha obra literaria cumpra o propósito político do momento en que foi creada, debe ter sempre certo grao de validez artística. Os textos recollidos na antoloxía son poemas na súa maioría inéditos, caracterizados polo nomeado ton socialrealista, que Moreno (despois de animar a considerar o dramatismo dos mesmos e non simplemente realizar unha análise formal fría) clasifica en tres vertentes: "poemas", "ensaios de versificación" e "pranto aberto". No primeiro caso hai obras en que a mensaxe deixa paso a forma; no segundo, composicións innovadoras que servirán como base para produtos posteriores de máis madurez; no terceiro, mostras descarnadas da realidade viva da Galiza do momento.
Criterio editorial
A editora Akal, localizada en Madrid, entra a formar parte do tecido editorial do libro en galego coa publicación de Os novísimos da pesía galega, inserido na colección Arealonga. Esta primeira publicación e as seguintes ligadas a este campo contaban coa dirección do profesor Xesús Alonso Montero, que tamén se ocupou da dirección da colección infantil Arealonguiña.
Relacións da antoloxía
Os novísimos da poesía galega ten como referente unha obra análoga na poesía española: Nueve novísimos poetas españoles de José María Castellet. Estoutra antoloxía reuniu poemas de diferentes autores e unha autora cunha división en dous grupos por criterio de idade (“Seniors” e “La coqueluche”). A ruptura co socialrealismo, a influencia do modernismo, as vangardas e o simbolismo, a reflexión metapoética e a escritura automática marcan esta compilación.
Crítica
O éxito crítico d’Os novísimos da poesía galega foi limitado. Esta afirmación pode sustentarse cuantitativamente no escaso número de mencións e análises da obra nas diferentes historias da Literatura galega realizadas até o momento. As causas deste limitado alcance débense buscar nas diferentes estratexias dos grupos involucrados no sistema cultural galego: se ben as coleccións en galego da editora Akal estaban ligadas ao Partido Comunista Galego e pulaban por un intersistema lingüístico no conxunto do Estado Español, o outro grande grupo cultural situado na esquerda política, liderado pola Unión do Pobo Galego, rexeitaba a imitación de modelos españois (como foi o caso da antoloxía dos novísimos en relación á realizada en español por Castellet) e promovía produtos en galego e cun mercado máis restrinxido. Ademais, existe un consenso en torno á consideración estética da obra como un produto de curto alcance renovador.
Y Gododdin
Y Gododdin é un poema composto de 99 elexías que celebran os homes do reino de Gododdin que caeron na batalla de Catraeth contra os anglos, ao inicio do século VII. Gododdin era un reino a comezos do século V na Britania nororiental despois do abandono dos romanos. O poema é considerado o exemplo máis antigo da lingua galesa.
Torre de Santa Cruz
A Torre de Santa Cruz, tamén coñecida cos nomes de Torre de Coruxo ou Pazo de Coruxo é un pazo situado no lugar de Coruxo de Abaixo, na parroquia de Santaia de Liáns (concello de Oleiros). O 17 de outubro de 1994 foi declarado Ben de Interese Cultural (BIC).
Descrición
O edificio está formado por varias torres ameadas con perpiaños de granito. Ten os muros recebados, con perpiaños á vista nas esquinas e nos vans.
No xardín pódese salientar a presenza dun ombú catalogado na lista de árbores senlleiras de Galicia.
Historia
A orixe do pazo remóntase ao século XVII e está ligada a unha liñaxe oriúnda da mesma parroquia de Liáns, apelidada Freyre de Moscoso ou Freyre de Somorrostro. Xa a finais do século XVIII, a torre de Coruxo foi adquirida e reedificada por don Martín de Torres Moreno, cabaleiro de Santiago, orixinario de Tierra de Cameros (A Rioxa) e descendente da familia nobiliaria do Solar de Tejada. Martín de Torres Moreno fundou na Coruña unha casa de comercio e banca. Os seus descendentes pasaron a ser parte da elite acomodada coruñesa que posuía quintas de recreo nas parroquias próximas á cidade, na liña do que acontecía con Marcial del Adalid e Francisca Herrera Garrido no veciño pazo de Lóngora ou Emilia Pardo Bazán e Xosé Quiroga tanto no castelo de Santa Cruz como no pazo de Meirás. .
O seu bisneto, Fernando Torres Calderón, morreu sen descendencia, de xeito que a propiedade foi incautada polo réxime franquista e pasou ás mans da Sección Femenina falanxista. Este organismo fixo unha profunda reforma do edificio para dedicalo á organización de campamentos de verán.
Coa morte do xeneral Franco, o movemento veciñal reclamou o uso do predio, longamente abandonado, para a creación dunha escola pública. En 1981 abríronse as primeiras cinco aulas do Colexio Público As Torres, que foi a orixe do CEIP Plurilingüe Isidro Parga Pondal, inaugurado en 1987 pola Xunta de Galicia nuns terreos contiguos cedidos polo Concello.
Dado que o edificio quedara liberado dos seus usos educativos, o Concello de Oleiros reformouno en 1992 e creou o Centro Cultural As Torres, conformado polo Teatro Municipal As Torres, a Biblioteca Municipal e Centro de Documentación da Muller "Rosalía de Castro" e mais o Museo Os Oleiros "José María Kaydeda".
Isabel Pérez Dobarro
Traxectoria
Comezou a tocar o piano con tres anos e ós catro deu o seu primeiro concerto. Afeccionada ó xadrez, foi campioa de Galicia en catro ocasións e quinta nacional nunha ocasión, ata que o deixou á idade de 15 anos. Estudou no Real Conservatorio Superior de Música de Madrid onde, en 2010, obtivo o Título Superior de Piano. En 2012, realizou un máster de Música na Universidade de Nova York. No ano 2012, comezou a impartir clases na universidade coma instrutora adxunta na Steinhardt School of Culture, Education, and Human Development, da Universidade de Nova York, da que actualmente é doutora. En 2017 gradououse en Dereito pola UNED e en 2018 obtivo un certificado en Relacións Internacionais pola Universidade Harvard, onde tamén recibiu un Certificado en Negocios na Harvard Business School HBX. Tamén posúe un Professional Studies Certificate na Manhattan School of Music. Ademais diso, realizou un curso de liderado na Universidade de Cambridge e un dobre máster en acceso á avogacía e asesoramento xurídico bilingüe na IE Law School.
Desenvolveu a súa carreira concertística nos Estados Unidos, España, Rusia, Bélxica, Arxentina, Italia e Portugal. Deu recitais en distintas salas dos Estados Unidos como Carnegie Hall, Steinway Hall, Yamaha Center, Liederkranz Foundation, Frederick Loewe Theater e Columbia University Faculty House e de fóra dos Estados Unidos, como Rachmaninoff Hall (Tchaikovsky Conservatory, Moscova), Ateneo de Madrid ou a Sala Arturo Benedetti Michelangeli (Bolzano, Italia).
Ademais da súa actividade como pianista, dende 2016 forma parte da United Nations Sustainable Development Solutions Network Youth, onde exerce de representante da iniciativa Arts Twenty Thirty e UN Focal Point, a través da cal promociona os obxectivos de desenvolvemento sustentable.
Xunto coa mezzosoprano Anna Tonna, Isabel Dobarro gañou o premio New York Women Composers Seed Grant polo Women in Music Project, unha iniciativa que promove a música composta por mulleres tanto nos Estados Unidos como no resto do mundo. A Filharmónica de Nova York colaborou neste proxecto a través do seu Very Young Composers Program. Con motivo deste proxecto, publicou o CD "The Unknown Pauline Viardot: Chamber Songs and Duets" que foi eloxiado pola crítica internacional, nomeado Critic's Choice pola revista da Metropolitan Opera de Nova York, eloxiado pola Fanfare Magazine ou Operawire, ademais de recibir o premio Melomano de Ouro en España en 2021.
Polo seu traballo na recuperación de obras de compositoras, Isabel foi galardoada co Premio Executivas de Galicia e distinguida pola Xunta de Galicia no Día da Muller de 2021. A promoción da música galega ocupa un lugar imprescindible no seu repertorio, estreando en Nova York obras de Eduardo Soutullo, Juan Durán, Margarita Viso e Julia Dopico e sendo a dedicataria de “Galician Fancy” de Octavio Vázquez e mais "Alalá das Paisaxes Verticais" de Carme Rodríguez, obra que estreou na Coruña.
Pato cristado
miniatura|Aythya fuligula O pato cristado ou parrulo cristado (Aythya fuligula) é un anátido mergullador de pequeno tamaño.
Descrición
Os machos adultos son negros, cos lados brancos e o peteiro de cor azul, cunha crista de plumas na cabeza que lle dá o nome á especie. Os ollos son amarelos brillantes.
Distribución e hábitat
Cría en zonas temperadas e do norte de Eurasia. Aparece como visitante ocasional nas costas dos Estados Unidos e o Canadá. Ocuparon Centroeuropa no século XVIII procedentes do oeste e do norte. A expansión que está a sufrir a súa area de distribución atribúese ao aumento das poboacións de mexillóns de auga doce e á aparición de superficies acuáticas novas como consecuencia da extracción de áridos. Os máis dos exemplares son migratorios e pasan os invernos nas zonas máis mornas do oeste e sur de Europa e sur de Asia. Nalgunhas zonas, coma nas illas británicas, as costas do mar do Norte, Alemaña, Francia, Polonia e o Benelux son sedentarios. No inverno forman grandes bandadas en augas abertas.
Vive a carón de lagos e pantanos, pero atópase tamén en ríos, lagoas costeiras, na beira do mar e en estanques urbanos.
Reprodución
Cría en áreas con moita vexetación preto de lagos e pantanos. Fai o niño no chan, agochado entre as plantas. A época reprodutora vai de xuño a xullo e crían os polos ata agosto.
Alimentación
O 60% da súa dieta componse de mexillóns e caracois, un 30% de artrópodos e outros animais pequenos, e o resto de vexetais. Cando busca comida pode mergullarse ata os dous metros de profundidade. En xeral, os pitos son alimentados exclusivamente de insectos.
Status
En Europa crían entre 250.000 e 300.000 parellas. En Rusia entre 400.000 e 500.000.
Ave de adorno
O pato cristado, que é unha especie de parrulo atractiva, áxil e fácil de coidar, é unha ave decorativa en parques desde hai moito tempo. No século XVII estaba presentes nos xardíns de Versalles e Londres. En 1848 no zoo londiniense criáronse os primeiros polos nados en catividade.
1889
Outros
Historia ano a ano
A Rúa, Dordaño, Oza-Cesuras
A Rúa é un lugar da parroquia de Dordaño no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 11 habitantes (5 homes e 6 mulleres).
Lambrusco
thumb
Lambrusco é o nome tanto dun tipo de uvas como de viño italiano feito principalmente destas uvas. As uvas como o viño son orixinarios de catro zonas da Emilia-Romaña e dunha da Lombardía, principalmente nas provincias de Modena, Parma, Reggio Emilia e Mantua. Posúe unha longa historia, pois hai evidencias arqueolóxicas que testemuñan que os etruscos xa facían este viño. Na Roma Antiga, o lambrusco era ben apreciado pola súa produtividade e o seu alto rendemento. Catón deixou escrito que a produción de dous terzos dun acre podían facer tanto viño como para encher 300 ánforas.
A principal característica deste viño é que é un tinto espumoso (frizzante, case cava), existindo 5 rexións de denominazione di origine controllata (DOC): Lambrusco Grasparossa di Castelvetro, Lambrusco di Sorbara, Lambrusco Salamino di Santa Croce, Lambrusco Reggiano e Lambrusco Mantovano. Durante os 1970 e os 1980, o lambrusco foi o viño máis importado nos Estados Unidos de América. Neses tempo o viño foi tamén producido como branco e rosado controlando a maceración co mosto.
Uva
As seis variedades fundamentais de lambrusco son: Lambrusco Grasparossa, Lambrusco Maestri, Lambrusco Marani, Lambrusco Monterrico, Lambrusco Salamino e Lambrusco Sorbara. Todas estas variedades de lambrusco son propias da Emilia ou clons ou subclons. Empárranse a unha certa altitude para evitar a mera. Historicamente as viñas poñíanse para que treparan álamos. A uva non é particularmente doce polo que moitos dos lambruscos doces son feitos ou cunha fermentación parcial ou engadíndolle uvas Ancellottas, máis doces, á mestura. Cando non é unha fermentación doce, estas uvas son capaces de producir un viño seco con tons de amorodo e un sabor lixeiramente amargo.
No final do século XX, os ampelógrafo identificaron sobre 60 variedades de Lambrusco repartidas por toda Italia polo Piemonte, Sicilia e o Véneto. A variedade máis cultivada é o Lambrusco Salamino.
Viño
Aínda que o lambrusco tradicional era producido como viño doce, hoxe en día hai varios niveis de dozura / secura, existindo secco, amabile e dolce. O viño lambrusco doce tornouse moi popular nos 1970-1980 nos Estados Unidos. O primeiro lambrusco seco foi introducido nos Estados Unidos en 1995. O viño caracterízase por unha alta acidez e sabor a amorodo. Moitos dos lambruscos agora feitos son unha mestura de uvas que se vende baixo a designación Indicazione Geografica Tipica (IGT) da Emilia.
Este viño é raramente feito en estilo "champaña". É tipicamente feito empregando o proceso de Charmat cunha segunda fermentación feita nun tanque a presión.
Chris Riddell
Chris Riddell, nado o 13 de abril de 1962 en Suráfrica, é un ilustrador británico, ademais de escritor de literatura infantil e xuvenil e debuxante de tiras políticas para o xornal The Observer. Gañou dúas veces a Medalla Kate Greenaway e unha o premio anual dos bibliotecarios británicos na categoría de mellor libro ilustrador para nenos.
Damien Hirst
Obra
A morte é o tema central do seu traballo. É coñecido sobre todo polas súas series de Historia natural (Natural history), nas cales, animais mortos (como quenllas, ovellas ou vacas) son preservados, ás veces diseccionados, en formol. Un dos seus traballos máis icónicos é A imposibilidade física da morte na mente de algo vivo (The Physsical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living). Trátase dunha quenlla tigre de 14 pés de longo inmersa nunha vitrina de formol. Debido á descomposición do animal, foi substituído por un novo exemplar no 2006. A súa venda por dez millóns de dólares no 2004 fixo de el o segundo artista vivo máis caro, despois de Jasper Johns.
En xuño do 2007, Hirst logrou superar a Jasper neste apartado coa venda de Cofre de medicinas (Medicine Chest), na exposición Lullaby Spring, por nove millóns seiscentas cincuenta mil libras esterlinas, na casa de poxas Sotheby's en Londres. O 30 de agosto do 2007, Hirst superou a súa anterior venda de Lullaby Spring co seu traballo Polo amor de Deus (For the Love of God), unha caveira humana auténtica, toda ela incrustada de diamantes, 8.601 en total, que alcanzou os cincuenta millóns de libras esterlinas (74 millóns de euros), pagados por un grupo investidor descoñecido (posteriormente, descubriuse que o propio Hirst, o seu representante e un dos seus galeristas pertencían ao consorcio). Outra gran venda foi a conseguida por O becerro de ouro (The golden calf), pola que obtivo en Sotheby's 10,34 millóns de libras (uns 14 millóns de euros). Calcúlaselle unha fortuna superior aos mil millóns de dólares, sendo máis rico que outros coñecidos magnates británicos como Mick Jagger ou Elton John.
Tamén é coñecido polas súas pinturas xigantes (spin paintings), feitas nunha superficie circular xiratoria, e polas súas pinturas de puntos (spot painting), consistentes en filas de círculos coloreados ao azar; estas obras foron moi imitadas en gráficos comerciais.
Mosteiro de San Millán de Suso
O Mosteiro de San Millán de Suso ou Mosteiro de Suso (do adverbio latino SURSUM, 'enriba') está situado preto da vila de San Millán de la Cogolla, na Rioxa, na marxe esquerda do río Cárdenas e forma parte do conxunto monumental de dous mosteiros, con outro construído posteriormente e que se sitúa máis abaixo, chamado Mosteiro de San Millán de Yuso, os dous declarados Patrimonio da Humanidade en 1997.
Historia e características
Iniciada a súa construción a finais do século VI, ten a súa orixe nun cenobio visigodo establecido arredor do sepulcro do eremita Aemilianus (Millán) ou Emiliano, falecido no ano 574. Ao longo dos séculos seguintes e ata o século XII sofre distintas ampliacións como consecuencia do cambio de vida eremítica á cenobítica e posterior monástica, distinguíndose nelas o estilo mozárabe e o románico. A súa importancia non é só artística e relixiosa, senón tamén lingüística e literaria. Aquí un monxe escribiu as Glosas Emilianenses, que eran anotacións aclaratorias nas marxes das páxinas escritas en latín. As devanditas anotacións estaban escritas en romance ou nun precastelán pouco evolucionado respecto do latín. Neste mosteiro aparecen á súa vez as primeiras anotacións escritas en éuscaro, polo que se considerou o berce dos romances hispanos e do éuscaro. Aquí habitou así mesmo o monxe e primeiro poeta de nome coñecido en castelán, Gonzalo de Berceo.
Tamén a tradición atribúe que no portaliello deste mosteiro están os que pasan por ser os sarcófagos dos sete infantes de Lara da lenda.
DS-U2-GKA
DS-U2-GKA foi o nome dun modelo de satélites artificiais francosoviético adicado a facer estudos da magnetosfera terrestre, incluíndo a observación de auroras polares e outros fenómenos da atmosfera superior.
En total lanzáronse dous satélites da serie DS-U2-GKA: o Oreol 1 (tamén coñecido como Aureole 1 e Arkad 1) o 27 de decembro de 1971, e o Oreol 2 (tamén coñecido como Aureole 2 e Arkad 2) o 26 de decembro de 1973. Ámbolos dous satélites foron lanzados desde o cosmódromo de Plesetsk con éxito mediante foguetes Kosmos 3M.
Canadá nos Xogos Olímpicos
O Canadá competiu por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1900, e dende entón participou en cada edición dos Xogos Olímpicos de Inverno e na maioría das edicións de Verán, perdendo só a edición inaugural de 1896, e a de 1980, cando se uniu ao boicot liderado polos Estados Unidos.
Galería de imaxes de Cedeira
Galería de imaxes do concello de Cedeira na provincia da Coruña.
Dibámidos
A dos es dibámidos (Dibamidae) é unha familia de réptiles escamosos da suborde dos lacertilios a única incluída na infraorde dos dibamios.
Eugen Coșeriu
Eugen Coșeriu ou Eugenio Coseriu, nado en Mihăileni (na actualidade pertencente a Moldavia) o 27 de xullo de 1921 e finado en Tubinga (Alemaña) o 7 de setembro de 2002, foi un lingüista alemán de orixe romanesa. A súa contribución á historia da lingüística e revisión e interpretación de moitos conceptos tradicionais foi fundamental. É autor dunha importante obra teórica que afondou en moitos aspectos da linguaxe.
Hrafn Gunnlaugsson
Xeralmente é coñecido polas películas e series sobre Viquingos, na súa maior parte con influencia do cine western, como no caso da triloxía, chamada Triloxía do corvo, comezada pola película Hrafninn flýgur (Cando os corvos voan) que se inspira na chamada triloxía do dólar, do director Sergio Leone, e polo tanto ten as súas raíces na película Yōjinbō, do director xaponés Akira Kurosawa. A serie complétana Í skugga hrafnsins e Hvíti víkingurinn.
Dibámidos
Infraorde
A infraorde foi descita en 1968 polo zoólogo francés, especialista en anatomía comparada, Jean-Pierre Gasc, como suborde dos escamosos, en: Gasc, J-P. (1968): '"Contribution à l'ostéologie et à la myologie de Dibamus novaeguineae Gray (Sauria, Reptilia). Discussion systématique". ''Annales des sciences naturelles. Zoologie et biologie animale'', vol. 10, pp. 127-150.
Eugen Coșeriu
Doutor en filosofía e filoloxía, filólogo romanista. Cualificado por Mircea Borcilă (Universidade de Cluj) como:
Hrafn Gunnlaugsson
Está casado con Edda Kristjánsdóttir e ten catro fillos: Kristján, quen é poeta e guionista; Tinna quen é actriz; Sol e Örk, que naceu en 1993.
Dibámidos
Familia
A única familia da actual suborde fora descrita en 1884 polo biólogo belga, nacionalizado británico George Albert Boulenger, en  Boulenger, C. A. (1884): "Synopsis of the families of existing Lacertilia". Annals and magazine of natural history, ser. 5, vol. 14, pp. 117-122. (texto completo)
Eugen Coșeriu
Traxectoria
De gran formación filosófica, histórica, lingüística e clasicista, en 1940 e xa iniciados os seus estudos universitarios, Coseriu trasladouse a Roma, onde os terminou; once anos despois e ata 1958 foi profesor na Universidade de Montevideo e, dende 1963 ata a súa morte, foino na de Tubinga (Alemaña). Na súa dilatada carreira publicou moitos estudos e artigos, algúns deles recompilados en obras como Teoría del lenguaje y lingüística general ou Tradición y novedad en la ciencia del lenguaje. A súa obra é moi extensa e orixinal, aínda que nunca chegou a publicar un manifesto ou manual que sistematizase o seu pensamento e presentase a súa teoría lingüística como unha unidade; porén, si que se interesou pola sistematización do léxico e o ámbito da creatividade lingüística. Coseriu figura tamén entre os filósofos que se aproximaron á linguaxe dende a lóxica, tratando de delimitar o que hai de particular, xeral e universal na mesma; ambición que empeza incluso con Aristóteles, pero que se materializa na lingüística contemporánea con Humboldt, Saussure e os lingüistas posteriores a eles.
Dibámidos
Xéneros
A familia comprende unicamente os dous xéneros seguintes:
Etimoloxías
Os nomes científicos da infraorde, e da familia, están contruídos sobre a base da raíz do seu xénero tipo Dibamus, tirado do grego antigo διβάμος dibámos, "de dúas patas", coa adición dos sufixos do latín científico -ia, incicando plural, e -idae, propio dos nomes das familias de animais, respectivamente.
Características
Os dibámidos caracterízanse polo seu corpo delgado, cilíndrico, alongado e por unha aparente falta de extremidades. A femias carecen completamente de extremidades, e os machos presentan só as extremidades posteriores, moi pequenas e con forma de aleta, que utilizan para agarraren a súa parella durante o apareamento.
O seu cranio está rixgidamente fusionado, carecen de dentes pterigoides e de oído externo. Os seus ollos están moi reducidos e cubertos por unha escama.
Bioloxía e ecoloxía
Os dibámidos habitan en México, o sueste asiático, nas illas Filipinas e no oeste de Nova Guinea. Son pequenos lagartos insectívoros, de corpo longo e delgado, adaptados para escavaren no solo. Polo xeral, poñen un só ovo, cunha casca dura e calcificada, en lugar das cascas coriáceas típicas de moitos outros grupos de réptiles.
Filoxenia
Recentes análises filoxenéticas sitúan aos dibámidos como un clado irmán de todos os outros lagartos e das serpes.
Rafael Domínguez Artime
Rafael Domínguez Artime, nado en Pontevedra en 1976, é un médico e político galego, candidato á alcaldía de Pontevedra polo Partido Popular nas eleccións de 2019. Voceiro do Partido Popular no Concello de Pontevedra. Vicepresidente do Partido Popular Provincial de Pontevedra.
Traxectoria
Estudou medicina na Universidade de Santiago de Compostela (1994-2000), especializouse en medicina interna no Hospital de Santo António do Porto. Foi profesor na Escola de Adestradores da Real Federación Galega de Fútbol (2009-2016). En 2007 entrou a traballar no Hospital Quirón Salud de Pontevedra, entón coñecido como Miguel Domínguez. Coordinador do Servicio de Medicina Interna do Hospital Quironsalud Miguel Domínguez. Vencellado ao Partido Popular, é concelleiro en Pontevedra dende 2015 e presidente da xunta local do PPG dende 2018.
Totonicapán
Totonicapán é a cabeceira do departamento de Totonicapán, en Guatemala. É tamén un municipio de 96.392 habitantes (2002).
O municipio sitúase na parte sueste do departamento e ten unha extensión territorial de 328 km2. Linda polo norte cos municipios de Santa María Chiquimula e Momostenango, ao sur cos municipios de Cantel e Salcajá (departamento de Quetzaltenango), e os de Santa Catarina Ixtahuacán, Nahualá e Sololá (departamento de Sololá).
A maioría da poboación (98%) pertence á etnia maia kʼicheʼ.
Situado na cordilleira da Serra Madre, o municipio de Totonicapán ten unha topografía montañosa e quebrada. O seu clima é relativamente frío cunha temperatura media de 12 °C.
No ámbito económico, a maioría da poboación emprégase na produción agrícola de millo e frixoles, esencialmente para o autoconsumo, así como a produción artesanal de mobles de madeira, tecidos de la, cerámica etc.
O nome Totonicapán deriva das verbas en náhuatl "totl" e "nicapan", que quere dicir "cerro dos páxaros"?. O seu nome en lingua kʼicheʼ é "Chwi meq'ina'", cuxo significado é "sobre a auga quente".
Chicago Sky
O Chicago Sky é un equipo profesional de baloncesto con base na cidade de Rosemont, Illinois. Xogan na Conferencia Leste da Women's National Basketball Association (WNBA). O equipo foi fundado antes da tempada de 2006.
Os Sky clasificáronse por primeira vez na súa historia para os Playoffs da WNBA o 23 de agosto de 2013, e fixeron a súa primeira aparición nas Finais da WNBA o 3 de setembro de 2014.
Vesadío, Vivente, Oza-Cesuras
Vesadío é un lugar da parroquia de Vivente no concello coruñés de Oza-Cesuras na comarca de Betanzos. Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2010 tiña tres habitantes (dous homes e unha muller), un máis ca en 2000.