cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nakatsu
Nakatsu (中津市, なかつし, Nakatsu-shi) é un concello da prefectura de Ōita no Xapón. Está situado ao norte da prefectura, e na provincia histórica de Buzen e da rexión de Kyūshū, a illa de Kyūshū. Ten 491,15 km² de superficie e unha poboación de 84.234 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 172 h/km².
O concello de Nakatsu limita cos concellos de Hita, de Kusu, de Usa (son da prefectura de Ōita); de Soeda, de Miyako, de Chikujō, de Buzen, de Kōge e de Yoshitomi (son da prefectura de Fukuoka).
Abd el-Krim
Abd el-Krim (amazigh: Mulay Abdelkrim, nome completo: Muhammad Ibn 'Abd El-Karim El-Khattabi), nado en Ajdir o 12 de xaneiro de 1882 e finado no Cairo o 6 de febreiro de 1963, foi un líder bérber do Rif convertido en líder da resistencia armada do goberno colonial español e francés no norte de África.
Traxectoria
O seu pai era Abdelkrim El-Khattabi, un cadi (xuíz islámico) do clan Ait Yusuf da tribo Aith Uriaghel, colaborador dos españois. Abd el-Krim estudou na Universidade de Fez e ao rematar recibiu o nomeamento de cadi en Melilla. Durante a primeira guerra mundial seu pai colaborou cos alemáns e Abd el-Krim permaneceu en prisión un ano (1915). Cando os españois entraron nas montañas do Rif en 1919 seu pai chamou os seus fillos e Abd el-Krim acudiu á chamada. Trala morte de seu pai en agosto de 1920 Abd el-Krim converteuse no líder da resistencia rifeña, en xuño de 1921 os rifeños dirixidos por Abd el-Krim atacaron unha posición española en Abarran, a súa caída supuxo o punto de partida dunha resistencia máis ampla có comezo da Guerra do Rif, durante o verán atacáronse posicións españolas e o 22 de xullo derrotou ás tropas españolas na batalla de Annual.
Abd el-Krim constituíu un goberno central no Rif, nomeou un cadí en cada cabila co obxecto de reforzar ese poder e unha policía secreta que o mantiña informado, tamén organizou un exército regular, que non conseguiu desenvolverse xa que a maioría das accións militares realizáronas as propias cabilas. En 1923 estendeu o seu poder sobre Gomara, rexión ao oeste do Rif. En 1924 fíxose co control da Yebala (rexión ao sur de Tetuán) pero tivo contestación das cabilas locais, que non recoñecían a súa autoridade, e ás que reprimiu. En abril de 1925 atacou posicións francesas e en xuño as tropas rifeñas estaban a 40 quilómetros de Fez, mentres tanto España e Francia chegaban a un acordo en Madrid para unha acción militar coordinada, o 10 de setembro desembarcaron tropas españolas mentres os franceses avanzaban polo sur. O 26 de maio de 1926 Abd el-Krim rendeuse aos franceses que o deportaron á illa de Reunión, en 1947 fuxiu mentres era trasladado á metrópole e refuxiouse en Exipto, onde encabezou o Comité de Liberación do Magreb Árabe.
Linguas ch'ol-tzeltal
As linguas ch'ol-tzeltal son unha póla filoxenética das linguas maias. Estímase que estas linguas comezaron a diversificarse hai uns 2000 anos, de feito no tempo das primeiras inscricións en escrita maia aínda este grupo non empezaría a diferenciarse.
Clasificación interna
O grupo está formado por seis linguas documentadas das que actual só sobreviven cinco delas:
O final do proto-ch'ol-tzeltal data de comezos do primeiro milenio, polo que o tempo de diversificación do grupo é duns dous milenios.
esquerda|miniatura|500px|Xenealoxía das linguas maias.
Departamento de Atlántida
Está localizado no sector setentrional do país. Limita polo norte co mar Caribe, onde se acha o departamento de Islas de la Bahía; polo sur co departamento de Yoro; polo leste co departamento de Colón e polo oeste co departamento de Cortés.
Ten como cabeceira departamental a cidade portuaria de La Ceiba, a terceira cidade máis importante do Estado, despois de Tegucigalpa e San Pedro Sula.
Historia
O departamento foi creado oficialmente en 1902, desde territorios pertencentes a Colón, Cortés e Yoro. Durante 1910 a poboación do departamento era de 11.370 habitantes, destacando a localidade de La Ceiba, debido a que ademais de ser a capital, contaba cunha gran poboación activa.
Xeografía
200px|miniatura|Río San Juan, no municipio de Arizona. Atlántida presenta dúas rexións diferenciadas, unha cha e outra montañosa. A primeira esténdese a carón da costa caribeña, formando amplas praias, e ten como accidente costeiro máis notable a Baía de Tela, cuxos extremos son as puntas Sal, no oeste, e Izopo, no leste. A rexión montañosa comprende a Serra Nombre de Dios, onde se alza o Pico Bonito, o punto máis alto do departamento.
O clima é tropical chuvioso na chaira costeira, e o sistema hidrolóxico esta conformado polos ríos Ulúa, Leán, Cangrejal, Danto, Cuero, Salado, Papaloteca e San Juan.
Demografía
A poboación do departamento, a pesar da importante concentración urbana en La Ceiba, é maioritariamente rural. A poboación dominante é ladino e conta na costa con varias comunidades garífunas.
A principal fonte de ingresos do departamento é a agricultura, a industria e o comercio, estes últimos concentrados principalmente en La Ceiba. Tamén cabe destacar a minería non metálica e a crecente industria do turismo.
O departamento tamén conta cunha óptima rede vial, que inclúe estradas pavimentadas, ferrocarril, os portos de La Ceiba e Tela, e o Aeroporto Internacional de Golosón en La Ceiba.
Educación
O departamento de Atlántida ten unha taxa de analfabetismo do 14,2 e unha media de 5,2 anos de estudo.
Motor autoexcitación
miniatura|300px|Shunt, serie e compound. A autoexcitación do motor vén dada cando a corrente continua que percorre as bobinas indutoras procede da mesma máquina de corrente continua.
Aproveitando a existencia dun certo magnetismo remanente, por mor do ciclo de histérese que presentan os materiais magnéticos, este fluxo remanente provoca que ó xirar o inducido se xere nel unha pequena forza electromotriz (f.e.m.), que convenientemente aplicada ó circuíto de excitación, dará lugar a unha pequena corrente inducida que reforzará o magnetismo remanente de inicio, o que provocará que a f.e.m. inicial se vexa reforzada, xerando unha maior corrente que dará maior excitación, reforzándose o fluxo, producindo un novo aumento de f.e.m. e así sucesivamente ata conseguir o punto de cebado da máquina, no que se alcanza un punto de estabilidade de tensión en bornes da máquina, dando lugar a que se manteña constante a corrente de excitación e polo tanto tamén o fluxo indutor. Este punto de estabilidade alcánzase por mor de que os materiais magnéticos presentan un cóbado de saturación a partir do cal aínda que se aumente a corrente de excitación, non pode aumentarse a magnetización do núcleo magnético.
Segundo sexa a conexión entre as bobinas do debado indutor e do inducido, distínguense tres tipos de máquinas autoexcitadas: shunt ou derivación, serie e composta ou compound.
Santa Cruz de Parga, Guitiriz
Santa Cruz de Parga é unha parroquia que se localiza ó leste do concello de Guitiriz, a uns 8,9 km aproximadamente do núcleo municipal. Segundo o padrón municipal de 2012 tiña 159 habitantes (72 mulleres e 87 homes) distribuídos en 14 entidades de poboación, o que non supón ningún cambio en relación ao ano 2006 cando cos mesmos 159 habitantes.
En Santa Cruz de Parga hai un campo de manobras do Exército. A mediados do século XX foi cuartel militar, e alí fixeron o servizo militar milleiros de galegos, Uxío Novoneyra e Manuel María entre outros.
Anthemideae
Anthemideae é unha tribo pertencente á subfamilia Asteroideae da familia Asteraceae.
Contén máis de 100 xéneros que combinados conteñen máis de 1200 especies. É unha tribo cosmopolita que se pode encontrar en todo o mundo, un pouco concentrada nas rexións mediterráneas de Europa e África, en Asia central, e no sur de África.
Ten os seguintes xéneros repartidos nunha quincena de subtribos (Anthemidinae - Artemisiinae - Athanasiinae - Cotulinae - Glebionidinae - Handeliinae - Leucantheminae - Leucanthemopsidinae - Matricariinae - Osmitopsidinae - Pentziinae - Phymasperminae - Santolininae - Ursiniinae).
Villafranca Montes de Oca
Villafranca Montes de Oca é un concello español da provincia de Burgos (Castela e León). A súa poboación é de 132 habitantes (INE 2012).
Grand-Bornand
O Grand-Bornand (fr. Le Grand-Bornand) é unha pequena vila francesa, situada no departamento da Alta Savoia, e na rexión de Ródano-Alpes. É unha zona de fala francoprovenzal.
Xeografía
A vila está situada entre o macizo dos Bornes e a serra dos Aravis e é fundamentalmente coñecida por ser unha estación de esquí. Non está por conseguinte lonxe do Mont Blanc, do lago de Annecy e da fronteira con Suíza, O nome vénlle do río que a cruza, o Borne, que é un afluente do Arve. Ten unha extensión de 61,42 km², onde viven unciamente 2.115 habitantes (conforme o censo de 1999).
O territorio do concello divídese en tres grandes áreas: o val do Bouchet, o val do Chinaillon, e mais o poboamento do Gran-Bornand, que se atopa nunha valga de orixe lacustre no cruzamento dos dous vales maiores. O Bouchet, situado río arriba da vila, é un val moi encaixado, mentres que O Chinaillon, por riba deles, concentra a maior parte da actividade de deportes de inverno.
Historia
O pequeno tamaño do Grand-Bornand non lle conferiu demasiada importancia histórica. O incendio dunha igrexa en 1569 e un tremor de terra en 1817 son as principais datas antes de que se crease, o 28 de outubro de 1923 un club de esquí que lle daría pulo á vila.
As demais aparicións de Grand-Bornand na historia cóntanse por traxedias. O 24 de agosto de 1944, ao tempo que se producía a liberación de París, un grupo de oficiais das Forzas Francesas do Interior (FFI) fusilaba, logo dun proceso sumarísimo e sen garantías legais, a 76 milicianos, moitos deles menores de idade, acusados de colaboraren coa ocupación nazi. Iso acontecía preto do bosque de Peseretaz, en Grand-Bornand. O 14 de xullo de 1987, unha riada do Borne levou por diante un campamento e matou 21 dos seus ocupantes, con dous desaparecidos. O campamento estaba situado nunha zona de crecidas do río. O 12 de abril de 2003, un veciño asasina á familia enteira do produtor inmobiliario Xavier Flactif (5 vítimas) no seu chalé do Chinaillon, no que foi coñecido como caso Flactif.
Turismo e cultura
O edificio con maior valor histórico do Grand-Bornand é a igrexa de Nosa Señora da Asunción. Aínda que se sabe da existencia deste templo dende 1346, foi destruído parcialmente no incendio de 1569, e logo reconstruído varias veces ata a última reforma, de 1877.
Ademais do turismo deportivo derivado da estación de esquí (37 remontes, 90 km de pistas de esquí alpino e 62 de esquí de fondo), é propio do Grand-Bornand o queixo reblochon producido con leite de vaca. Tamén hai unha tradicional fábrica de limoada, que leva en funcionamento dende 1870.
Na vila, que foi xa por dúas veces (2004 e 2007) final de etapa do Tour de Francia, viven numerosos deportistas de inverno, que teñen colleitado éxitos internacionais para os equipos franceses de esquí e de bíatlon.
Autobús
miniatura|Ómnibus modelo [[Alexander Dennis Enviro400.]] miniatura|Primeiro autobús de gasolina do mundo, o Benz-Omnibus, 1895. O autobús (comunmente abreviado como bus ) ou coche de liña é un vehículo terrestre deseñado para o transporte de persoas. A súa capacidade pode variar entre 10 e 120 pasaxeiros, e nos casos dos autobuses articulados poden pasar dos 200, e polo xeral úsanse nos servizos de transporte público urbano e interurbano, e con traxecto fixo. De non ter traxecto fixo tamén se pode denominar autocar e o de gran capacidade coñécese como ómnibus.
Variantes
O autobús adoita ter motor de combustión interna, pero existen outras variantes minoritarias:
Departamento de Choluteca
250px|dereita
Choluteca é un dos 18 departamentos nos que se divide a República de Honduras, e é o máis meridional desta. Limita polo norte cos departamentos de Francisco Morazán e El Paraíso, polo oeste co Golfo de Fonseca e o departamento de Valle, e polo leste e sur coa veciña Nicaragua.
Ten unha superficie total de 4360 km2. A súa poboación é de aproximadamente 395.000 habitantes. Conta con moitos terreos que son utilizados para a agricultura, a pesca, azucareiras, camaroneiras etc. A cabeceira do departamento é a cidade de Choluteca, que é atravesada polo río Choluteca que cruza o departamento.
Historia
Choluteca foi un dos sete departamentos orixinais nos que se dividiu Honduras despois da súa independencia, en 1825, aínda que as súas fronteiras mudaron no transcurso da historia. En 1843 adheriuse ao seu territorio o distrito de Guascorán, até daquelas parte de Comayagua. En 1893 desprendeuse da súa parte máis occidental, coa creación do departamento de Valle.
KD Avia
KD Avia (IATA: KD, OACI: KNI) foi unha aeroliña rusa que tivo a súa base no Aeroporto de Khrabrovo en Kaliningrado, Rusia. Establecida o 8 de outubro de 1945 co nome de Kaliningrad Avia comezou a operar en 1946, no ano 2004 estableceu servizos internacionais e pouco despois, o 25 de maio de 2005 cambiou o seu nome a KD Avia ao tempo que renovaba a súa frota substituíndo os Tupolev Tu-134 e Tupolev Tu-154 por Boeing 737-300.
Suede
Suede é un grupo de rock londiniense formado en 1989, disolto en 2003, e reunido no ano 2010. En Estados Unidos son coñecidos como The London Suede, posto que o seu nome orixinal xa estaba rexistrado.
A formación coa que se deron a coñecer foi: Brett Anderson (voz), Bernard Butler (guitarra), Matt Osman (baixo) e Simon Gilbert (batería). Antes de gravar o seu primeiro disco tamén pasaron pola banda fugazmente o batería de The Smiths, Mike Joyce e a que máis tarde sería cantante e líder do grupo Elastica, Justine Frischmann, por aquela época noiva de Brett Anderson.
Inicios
Cando o grunge estalou a principios de os 90 da man de Nirvana, todas as miradas dirixíronse cara ao rock alternativo e o indie rock que se estaba facendo neses momentos nos Estados Unidos As listas de éxitos e a prensa británica enchéronse de grupos americanos e os mozos dese país e de todo o mundo mostraban máis interese no que se facía alén do océano. Isto era unha afronta para unha industria afeita a levar a batuta nas novas tendencias do pop e o rock. Así que, cos Stone Roses en paradeiro descoñecido por aquela época e a eclosión do Brit Pop aínda por chegar, a prensa musical lanzouse a buscar aos novos The Smiths para facer fronte á nova competencia.
De maneira que cando Suede publicou o seu primeiro sinxelo en 1992, "The Drowners", a crítica rendeuse aos seus pés, recibíndoos como a grande esperanza do pop británico. Sería entón cando se inicia unha relación moi especial coa prensa musical daquel país, tan propensa a esaxeracións e polémicas, na que non sempre sairían ben parados.
Logo do seu primeiro sinxelo virían dous máis, "Metal Mickey" e o clásico "Animal Nitrate", e a medida que se ían sucedendo os singles percibíanse máis claramente as principais referencias do seu son. Por unha banda o Glam Rock de T.Rex e sobre todo do David Bowie da época de Ziggy Stardust; por outra o lirismo do mellor pop de os 80 dos seus admirados The Smiths e de Echo and the Bunnymen.
Malia estas influencias obvias, a voz de Brett destacaba por si mesma, demostrando ser un extraordinario cantante capaz dotar de dramatismo e emoción as cancións compostas por el e Bernard sen deber nada a ninguén. Nos seus concertos tamén se revelou como un frontman que rebosaba paixón e enerxía, froito dos anos que pasaron tocando en clubs antes de ter contrato discográfico.
Era evidente tamén o talento que posuía Bernard Butler para tocar a guitarra, que ás veces parecía tocada por Johnny Marr e noutras ocasións parecía o mesmo Mick Ronson.
Destacaban así mesmo as súas letras, que contaban de historias de sexo, nocturnidade e angustia xuvenil, narradas cun pouso romántico e cínico a partes iguais.
A premeditada ambigüidade sexual que exhibían estaba herdada directamente do Glam Rock, pero matizándola engadíndolle moita máis sobriedade. Isto facía que a polémica sempre rodease as súas declaracións á prensa, non sempre acertadas, como cando Brett afirmou que era un bisexual que nunca tivera unha experiencia homosexual.
Comeza a súa popularidade
Con todos estes ingredientes non é de estrañar a expectación coa que se agardaba a publicación do seu primeiro LP, do que se chegou a dicir no seu momento que era o disco máis esperado desde o Never Mind the Bollocks dos Sex Pistols. Cando por fin apareceu en 1993, as expectativas quedaron colmadas dabondo, conseguindo rapidamente o número un no Reino Unido e converténdose na primeira gran banda que daría o pop británico en os 90. Chamábase simplemente Suede e incidía no son dos seus sinxelos anteriores, aínda que os mellores temas incluídos nel eran precisamente os que xa adiantaran. A excepción de "So Young", que se editou como single posteriormente ao LP e era un himno ao estilo Suede.
Ao ano seguinte saíu á venda o single "Stay Together", que non estaría incluído en ningún dos seus álbums. Pouco despois saltou a noticia de que Bernard abandonaba o grupo sen concluír a gravación do seu seguinte disco. A culpa, como ocorre case sempre nestes casos, tívoa a loita de egos entre os dous líderes do grupo. Os semanarios británicos chegaron a augurar que ao perder ao seu carismático guitarrista que era parte clave do son Suede e compositor ao cincuenta por cento con Brett de todas as cancións da banda, esta estaba acabada.
Precedido do sinxelo "We Are The Pigs", canción prima irmá de "Animal Nitrate", no outono de 1994 publicouse o seu segundo álbum, Dog Man Star, cuxo son é máis denso, as estruturas dos temas fanse máis complexas, engádense arranxos orquestrais e nos medios tempos apréciase aroma crooner. Todo isto fai que moitos o consideren como o seu mellor disco malia non vender tanto como o seu predecesor. As outras dúas cancións elixidas como singles foron "The Wild Ones" e "New Generation".
Despois de Bernard Butler
Trala marcha de Butler, o grupo rexenérase fichando a Richard Oakes, un fan da banda de 17 anos, quen enviara unha fita en resposta a un anuncio que publicaron na revista NME; e a Neil Codling como tecladista, curmán de Simon Gilbert, o batería da banda. Os dous novos membros integráronse perfectamente, involucrándose na composición de novos temas.
En 1996 publican o seu terceiro traballo “Coming Up” e o seu correspondente primeiro single, “Trash”. Os seguintes singles do álbum foron “Beautiful Ones” (posiblemente a súa canción máis coñecida), “Saturday NIght”, “Lazy” e “Filmstar”.
Por esas data a polémica volve a salpicalos cando a que fora guitarrista do grupo e moza de Brett, Justine Frichmann, naquela cantante de Elástica, realiza unhas polémicas declaracións afirmando que Brett é adicto á heroína.
En 1997 publicarían “Sci Fi Lullabies”, un recompilatorio que reunía a maioría das caras b que incluíran nos seus sinxelos anteriores.
A última etapa
O seu seguinte traballo sacado á venda en 1999 chamouse “Head Music”, cuxos singles foron “Electricity”, “She’s” In Fashion”, “Everything Will Flow” e “Can’t Get Enough”, incorporando novos son e elementos electrónicos.
En 2001 Neil Coding deixa Suede ao diagnosticárselle síndrome de fatiga crónica integrándose no lugar Alex Lee.
En 2002 gravan “A New Morning”, o seu quinto álbum cos singles “Positivity” e “Obsessions”.
Despois deste disco, o grupo decide separarse. “Singles” sería o epílogo da súa carreira recollendo todos os seus sinxelos.
Sinxelos
De Suede:
De Dog Man Star:
De Coming Up:
De Head Music:
De A New Morning:
De Singles:
Linguas q’anjob’al
As linguas q’anjob’al son unha póla da familia de linguas maias de Guatemala.
Linguas
esquerda|miniatura|500px|Xenealoxía das linguas maias.
Nièvre
Nièvre (58) é un departamento francés situado no centro de Francia, que pertence á rexión de Borgoña-Franco Condado. Debe o seu nome ao río Nièvre, afluente do Loira.
Estudantes Revolucionarios Galegos
Estudantes Revolucionarios Galegos (ERGA) foi unha organización estudantil nacionalista de esquerdas, activa entre 1972 e 1988.
Historia
Fundouse a iniciativa da UPG, nun clima de tensión tras folgas na Universidade de Santiago e o asasinato impune, por parte dun policía de paisano, do estudante de Outes José María Fuentes o 4 de decembro de 1972.
Encargóuselle a Manuel Mera, que acababa de chegar da Arxentina e alí tivera experiencia na organización universitaria do grupo maoísta Vanguardia Comunista, a tarefa de artellar unha organización que agrupase o estudantado universitario e de secundaria. En Santiago de Compostela, coa axuda de simpatizantes da UPG, logra captar un feixe de universitarios procedentes de todo o país e consegue a incorporación dalgúns militantes do Movemento Comunista da Coruña, entre eles Elvira Souto. Aos poucos meses o núcleo de ERGA chega aos 40 militantes, entre eles Anselmo López Carreira, Alfredo Suárez Canal e Chus Pato.
En 1976 celebrou a súa primeira asemblea e en 1977 a segunda. En xaneiro de 1978 organizouse o I Congreso, ao que asistiron 1.000 delegados, e elixiuse unha dirección da que formaban parte Xulio Ríos ou Xosé Miranda. Cando se formou o BNG en 1982, ERGA integrouse nel.
ERGA tiña como órgano de expresión o boletín Lume que editou o seu primeiro número en febreiro de 1973. Estudantes Revolucionarios Galegos constituíu a primeira organización de masas do nacionalismo tras a guerra civil. Conseguiu ampla presenza na Universidade e nos institutos galegos e forneceu á UPG dirixentes e cadros.
Sugar Mountain
Sugar Mountain é un grupo musical formado en Pontevedra no verán de 1999, que fai rock sureño.
A banda está formada por Javier Ruano (guitarra e voces), Ruben Álvarez (baixo), Yago Carreño (guitarra), Isaac Campos (órgano e pianos), Iván Trigo (batería) e Néstor Busquets (percusión).
Linguas mameanas
As linguas mameanas son unha póla da familia de linguas maias de Guatemala.
Xibalbá
Mitoloxía
O Xibalbá é coñecido principalmente pola descrición que del fai o Popol Vuh (Pop wuj, en kʼicheʼ) cuxa tradución sería "Libro do Consello" ou "Libro da Comunidade", descuberto en época posterior á conquista española no século XVIII, traducido ó latín por Frei Francisco Ximénez dende unha perspectiva católica. Por iso é polo que se refira ó Xibalbá con moita semellanza co inferno cristián, consistente nun mundo telúrico gobernado polos Ajawab do Xibalbá ou os "señores do inframundo".
Porén, o concepto de "mal" está explicitamente representado nas características doutros seres da mitoloxía maia, como Wuqub Qak'ix e a súa familia, ou mediante defectos nas personalidades dos primeiros seres humanos creados. Xibalbá non é entón o inferno, xa que representa á morte e a doenza, vistas como parte da existencia e non como castigo. É máis preciso referirse a Xibalbá como o inframundo.
Unha das partes do Popol Vuh narra o enfrontamento entre os Señores de Xibalbá e dous pares de xemelgos divinos: en primeiro lugar Hun-Hunahpú e Vucub-Hunahpú, e tras ser derrotados, os fillos do primeiro deles: Hunahpú e Ixbalanqué, que sairán vitoriosos grazas ó seu enxeño e coñecemento da maxia.
En ámbolos dous casos, os xemelgos son chamados polos señores principais do Xibalbá Hun Camé (Un Morte) e Vucub Camé (Sete Morte), debido ó escándalo que provocaban ó realizar o xogo de pelota, polo que lles retan a xogar nos seus dominios.
A derrota de Hun-Hunahpú e Vucub-Hunahpú tráelles como consecuencia a morte e o posterior desmembramento, sendo colocadas as súas cabezas nas pólas dunha árbore do mundo inferior que tras isto floreceu e deu froitos. Dun deses froitos sairía o zume que tocaría Ixquic, señora tamén do Xibalbá, co cal quedaría encinta de Hunahpú e Ixbalanqué.
Descrición
miniatura|250x250px|[[Morcegos|Morcego do inframundo maia nun prato de cerámica policromado do período clásico. Balamkú, Campeche.]] É durante o relato das andanzas dos heroes do Popol Vuh que se fai unha descrición de Xibalbá e do camiño que hai que percorrer antes de chegar a el:
Desta maneira, o camiño cara a Xibalbá descríbese como un descenso por unhas escaleiras moi inclinadas que desembocan na beira dun río, o cal percorre barrancos espiñentos. A continuación hai outros ríos e mesmo un de sangue, para despois abrirse un cruzamento de catro camiños: un vermello, outro branco, outro amarelo e outro negro. Este último é o que se dirixe a Xibalbá, exactamente á sala do consello dos Señores de Xibalbá.
Noutra parte do Popol Vuh di que hai unha sexta casa chamada a Casa da calor, onde só había brasas e chamas.
Estoxo
300px|miniatura|Estoxo Un estoxo é unha caixa pequena usada para gardar cousas de forma ordenada. Xeralmente, utilízase para obxectos de pequenas dimensións e de certo valor: xoias, reloxos, plumas estilográficas etc. En ocasións, contan cun acondicionador interior que inmobiliza e presenta o obxecto.
No sector do embalaxe, denomínase xenericamente estoxo a todo embalaxe de pequenas dimensións. O material de fabricación pode ser calquera: madeira, plástico, cartón ondulado etc. Por exemplo, considérase estoxo ao envase para unha ou dúas botellas de viño ou un feixe de puros. Con todo, o material de fabricación máis habitual é o cartonciño. Así, denomínanse estoxos ás caixas para medicamentos, perfumes, bombóns, colonias etc. A impresión que se emprega é de alta calidade utilizando a técnica offset á que se adoitan engadir tratamentos especiais como relevos, stampings ou vernices ultravioleta.
Cando está deseñado para gardar material escolar, o estoxo perde a forma dura de caixa e adopta outras máis elásticas, para un manexo máis sinxelo e un tacto máis adecuado ao transporte en man.
En moitas ocasións, e dependendo do obxecto, o estoxo conta cun forrado interno para evitar os malos tratos ao obxecto a ser coidado. O forro interior pode ser esponxoso para axudar a amortecer o impacto en caso que, por exemplo, caese o estoxo co obxecto dentro ou durante o seu transportación. Ademais, o forro adoita ser suave para evitar raiar ou alterar o acabado externo dos obxectos.
Citoxenética
Os primeiros tempos
Os cromosomas observáronse primeiro en células vexetais por Karl Wilhelm von Nägeli en 1842. O seu comportamento en células animais, concretamente de píntega, foi descrito por Walther Flemming, o descubridor da mitose, en 1882. O nome cromosoma foi acuñado polo anatomista alemán, von Waldeyer en 1888.
A seguinte etapa tivo lugar despois do desenvolvemento da xenética a inicios do século XX, cando se apreciou que o conxunto de cromosomas (o cariotipo) portaban os xenes. Levitsky parece que foi o primeiro en definir o cariotipo como a aparencia fenotípica dos cromosomas somáticos, en contraposición aos seus contidos xénicos. A investigación sobre o cariotipo humano tardou moitos anos en establecer a cuestión máis básica: cantos cromosomas contén a dotación diploide dunha célula humana normal? En 1912, Hans von Winiwarter informou que había 47 cromosomas nas espermatogonias e 48 nas ovogonias, polo que a súa conclusión foi que os humanos tiñamos un sistema de determinación do sexo XX/X0. Painter en 1922 non estaba seguro de se o número diploide humano era de 46 ou de 48, e ao principio inclinábase máis por 46. Modificou despois esta opinión a 48 (o cal é incorrecto) e insistiu que os humanos tiñan un sistema de determinación do sexo XY (XX en mulleres e XY en homes, o cal é correcto). Considerando as técnicas básicas que podía usar, estes resultados foron moi salientables. Nos libros de ciencia, o número de cromosomas humanos permaneceu como 48 durante uns trinta anos. Foi necesario a aparición de novas técnicas para corixir este erro. Joe Hin Tjio traballando no laboratorio de Albert Levan lab foi o responsable de utilizar o seguinte novo procedemento:
Non obstante, ata 1956 non se aceptou xeneralizadamente que o cariotipo humano tiña 46 cromosomas. Os grandes simios teñen 48 cromosomas. O cromosoma 2 humano orixinouse pola fusión de dous cromosomas ancestrais que tiñan os antepasados comúns de homínidos e simios, reducindo este número a 46 na liñaxe dos homínidos.
Traballos de McClintock sobre o millo
Barbara McClintock empezou a súa carreira como citoxenetista do millo. En 1931, McClintock e Harriet Creighton demostraron que a recombinación citolóxica de cromosomas marcados correlacionábase coa recombinación de trazos xenéticos (xenes). McClintock, cando estaba na Institución Carnegie, continuou estudos previos sobre os mecanismos da rotura e fusión de cromosomas no millo. Identificou un evento particular de rotura cromosómica que sempre ocorría no mesmo locus do cromosoma 9 do millo, que ela denominou locus "Ds" ou de "disociación". McClintock continuou a súa carreira en citoxenética estudando a mecánica e herdanza de cromosomas rotos e en anel (circulares) do millo. Durante os seus traballos citoxenéticos, McClintock descubriu os transposóns, un descubrimento que finalmente faría que se lle outorgase o Premio Nobel en 1983.
Poboacións naturais de Drosophila
Na década de 1930, T. Dobzhansky e os seus colaboradores recolleron exemplares de Drosophila pseudoobscura e D. persimilis das súas poboacións silvestres en California e estados veciños. Usando a técnica de Painter estudaron os cromosomas politénicos deses dípteros e descubriron que as poboacións silvestres eran polimórficas para as inversións cromosómicas. Todas as moscas tiñan aspecto similar fose cal fose a inversión que levasen: este é un exemplo de polimorfismo críptico.
Acumuláronse rapidamente evidencias que mostraban que a selección natural era a responsable disto. Usando un método inventado por L'Héritier e Teissier, Dobzhansky criou poboacións destas moscas en gaiolas de poboación, as cales lles permitían alimentarse, cruzarse e ser mostreadas, pero non lles permitían escapar. Isto tiña a vantaxe de eliminar a migración como unha posible explicación dos resultados. Os contixentes de moscas que contiñan inversións a unha frecuencia inicial coñecida poden ser mantidos en condicións controladas. Atopouse que os diversos tipos de cromosomas non flutuaban ao chou, como se fosen neutros selectivamente, senón que se axustaban a certas frecuencias ás cales quedaban estabilizados. Na época en que Dobzhansky publicou a terceira edición do seu libro en 1951 estaba convencido de que os morfos cromosómicos estaban sendo mantidos na poboación pola vantaxe selectiva dos heterocigotos, igual que na maioría dos polimorfismos.
Lilas e ratos
As lilas son organismos moi axeitados para o exame citolóxico da súa meiose, xa que os seus cromosomas son grandes e cada etapa morfolóxica da meiose pode identificarse microscopicamente doadamente. Hotta et al. presentaron probas da existencia dun padrón común de corte de amosegas no ADN e posterior síntese de reparación nas células meióticas de roedores machos e de lilas durante as etapas de cigoteno–paquiteno da meiose cando se supoñía que ocorría o sobrecruzamento. A presenza dun padrón común entre organismos tan afastados filoxeneticamente como son un animal e unha planta, fixo que os autores chegasen á conclusión de que a organización do sobrecruzamento meiótico, polo menos en eucariontes superiores, ten probablemente unha distribución universal.
Anormalidades cromosómicas humanas e aplicacións médicas
miniatura|[[Cromosoma Filadelfia|Tanslocación Filadelfia t(9;22)(q34;q11.2) vista na leucemia mielóxena crónica.]] Conforme melloraron os procedementos que permitían unha fácil numeración dos cromosomas, fixéronse rapidamente descubrimentos sobre cromosomas aberrantes ou de casos de número anormal de cromosomas. Nalgúns trastornos xenéticos, como a síndrome de Down, a citoxenética revelou a natureza do defecto cromosómico: unha trisomía "simple". As anormalidades que se orixinanan por fenómenos de non disxunción poden tamén causar que se formen células con aneuploidías (adicións ou delecións de cromosomas enteiros) nun dos pais ou no feto. En 1959, J. Lejeune descubriu que os pacientes de síndrome de Down tiñan xeralmente unha copia extra do cromosoma 21. A síndrome de Down tamén se denomina trisomía 21.
Outras anormalidades numéricas descubertas afectaban os cromosomas sexuais. Unha muller que ten un só cromosoma X, a cal en total ten 45 cromosomas, padece a síndrome de Turner, mentres que un cromosoma X extra nun home, que en total terá 47 cromosomas, causa a síndrome de Klinefelter. Moitas outras combinacións de cromosomas sexuais son compatibles coa vida, como a XXX, XYY e XXXX. A capacidade dos mamíferos de toleraren as aneuploidías nos cromosomas sexuais débese a que os cromosomas X poden desactivarse (forman os corpos de Barr), o cal é necesario nas femias para compensaren o feito de teren dúas copias dese cromosoma. Non todos os xenes dese cromosoma X son inactivados, razón pola cal se observa un efecto fenotípico nos individuos con cromosomas X extra.
A trisomía 13 foi asociada coa síndrome de Patau e a trisomía 18 coa síndrome de Edwards.
Aparición das técnicas de bandeado
miniatura|250px|Cariotipo masculino humano.
A finais da década de 1960, Torbjörn Caspersson desenvolveu unha técnica de tinguidura con quinacrina fluorescente (bandeado Q), que orixinaba padróns de bandas tinguidas únicas para cada par cromosómico. Isto permitiu que os pares cromosómicos de igual forma e tamaño se puidesen diferenciar polo seu distinto padrón de bandas horizontais. Os padróns de bandeado utilízanse agora para dilucidar os puntos de rotura e os cromosomas constituíntes implicados nas translocacións cromosómicas. As delecións e invesións nun determinado cromosoma poden tamén ser identificadas e descritas con máis precisión usando unha nomenclatura de bandas estandarizada. O bandeado G (que utiliza tripsina e tinguidura Giemsa/ Wright) foi desenvolvido case ao mesmo tempo a inicios da década de 1970 e permite a visualización de padróns de bandas usando un microscopio de campo brillante.
Os diagramas que identifican os cromosomas baseados nos padróns de bandas coñécense como idiogramas. Estes mapas convertéronse en básicos nos campos oncolóxico e prenatal para usar a citoxenética no laboratorio clínico, onde a realización de cariotipos permite observar as alteracións cromosómicas. As técnicas ampliáronse para permitir o cultivo de amniocitos libres recollidos do líquido amniótico, e técnicas para todos os tipos de cultivos que permiten unha mellor resolución das bandas.
Os comezos da citoxenética molecular
Na década de 1980 houbo moitos avances en citoxenética molecular. Aínda que as sondas etiquetadas con radioisótopos se utilizaban para hibridarse co ADN desde 1969, despois empezaron a usarse sondas etiquetadas fluorescentemente. Hibridándoas con preparacións cromosómicas usando as técnicas existentes, estas pasaron a coñecerse como hibridación fluorescente in situ (FISH). Este cambio incrementou significativamente o uso de técnicas de sondas, xa que as sondas etiquetadas fluorescentemente teñen un uso máis seguro. Maiores avances na micromanipulación e exame dos cromosomas desembocaron na técnica da microdisección de cromosomas, na cal podían illarse as aberracións na estrutura cromosómica, e despois clonarse e estudarse en maior detalle.
Cariotipificación
A análise cromosómica de rutina (cariotipificación) é a análise dos cromosomas en metafase, que foron bandeados usando tripsina seguida de Giemsa, Leishmanns, ou unha mestura de ambos. Isto crea padróns de bandeado únicos nos cromosomas. O mecanismo molecular e razón destres padróns non se coñece, mais probablemente está relacionado coa temporización da replicación e o empaquetamento da cromatina.
Nos laboratorios de citoxenética utilízanse varias técnicas de bandeado de cromosomas. O bandeado de quinacrina (bandeado Q) foi o primeiro método de tinguidura usado para producir padróns de bandeado específicos. Este método require microscopio de fluorescencia e xa non se usa tanto coma o bandeado con Giemsa (bandeado G). O bandeado inverso, ou bandeado R, necesita un tratamento con calor e inverte os padróns usuais brancos e negros que se vén nas bandas G e Q. Este método é especialmente útil para tinguir os extremos distais dos cromosomas. Outras técnicas de tinguidura son o bandeado C e a tinguidura das rexións organizadoras nucleolares (tinguiduras NOR). Estes últimos métodos tinguen especificamente certas porcións do cromosoma. O bandeado C tingue a heterocromatina constitutiva, que xeralmente se encontra preto do centrómero e a tinguidura NOR salienta os satélites e talos dos cromosomas acrocéntricoss.
No bandeado de alta resolución tínguense os cromosomas durante a profase ou a metafase temperá (prometafase), antes de que cheguen á súa máxima condensación. Como os cromosomas profásicos e prometafásicos están máis alongados que os metafásicos, o número de bandas observable en todos os cromosomas increméntase desde unhas 300-450 a 800. Isto permite a detección de anormalidades menos obvias que normalmene non se ven co bandeado convencional.
Preparacións en portaobxectos
As células da medula ósea, sangue, líquido amniótico, sangue do cordón umbilical, tumores e tecidos (como a pel, cordón umbilical, vilosidades coriónicas, fígado e moitos outros órganos) poden cultivarse usando técnicas de cultivo estándar para incrementar o seu número. Despois engádese ao cultivo un inhibidor mitótico (colchicina, colcemida). Isto detén a división celular durante a mitose, o cal permite un incremento de células mitóticas no campo para analizalas. As células son despois centrifugadas e retíranse os medios e os inhibidores mitóticos, que son substituídos por unha solución hipotónica. Isto causa que os leucocitos ou fibroblastos inchen paar que os cromosomas se espallen cando se poñen nun portaobxectos, así como se produza a lise dos eritrocitos. Unha vez que se puxeron as células nunha solución hipotónica, engádese o fixador de Carnoy (3:1 de metanol a ácido acético glacial). Isto mata as células e endurece os núcleos dos leucocitos que quedan. As células fíxanse xeralmente de forma repetida para eliminar calquera residuo ou os eritrocitos que puidesen quedar. A suspensión de células bótase despois en portaobxectos de espécime. Despois de envellecer as preparacións nun forno ou agardar uns poucos días, están listas para o bandeado e análise.
Análise
A análise dos cromosomas bandeados faina un especialista en citoxenética nun laboratorio clínico cun microscopio. Xeralmente analízanse vinte células, o que é dabondo para descartar o mosaicismo ata un nivel aceptable. Os resultados resúmense e danse a un citoxenetista titulado para a revisión, e para que se redacte unha interpretación tendo en conta a historia clínica previa do paciente e outros descubrimentos clínicos que se atoparan. Os resultados emítense e infórmase deles usando o Sistema Internacional de Nomenclatura Citoxenética Humana 2009 (International System for Human Cytogenetic Nomenclature 2009, ISCN2009).
Hibridación in sutu fluorescente
miniatura|Células en interfase positivas para un rearranxo cromosómico t(9;22). A hibridación in situ fluorescente (FISH) baséase no uso dunha sonda etiquetada fluorescentemente que se hibrida con preparacións celulares citoxenéticas.
Ademais de nas preparacións estándar, a FISH pode realizarse tamén en:
Preparacións en portaobxectos
Esta sección refírese especificamente á elaboración de preparacións estándar citoxenéticas.
A preparación en portaobxectos é envellecida usando unha solución salina que adoita consistir en 2X SSC (sal, citrato de sodio). Despois a preparación deshidrátase en etanol, e engádese a mestura da sonda. A mostra de ADN e a sonda de ADN son despois codesnaturalizadas usando unha placa quentada e permitindo que se volvan a hibridar (re-anneal) durante polo menos 4 horas. As preparacións son despois lavadas para eliminar o exceso de sondas non unidas, e contratinguidas con 4',6-diamidino-2-fenilindol (DAPI) ou ioduro de propidio.
Análise
A análise dos espécimes de FISH faise por microscopía de fluorescencia por un técnico de laboratorio clínico especialista en citoxenética. Para exames de oncoloxía xeralmente examínase un gran número de células en interfase para descartar unha enfermidade residual a baixo nivel, xeralmente cóntanse e examínanse entre 200 e 1000 células. Para o exame de problemas conxénitos adoitan examinarse 20 células en metafase.
Futuro da citoxenética
Os avances agora están enfocados na citoxenética molecular, incluíndo os sistemas automatizados para contar os resultados das preparacións de FISH estándar e as técnicas de cariotipificación virtual, como as matrices de hibridación xenómica comparativa (CGH) e as de polimorfismo dun único nucleótido (SNP).
Xoán García Manrique
Xoán García Manrique, finado en Coímbra en 1416, foi un eclesiástico e home de estado castelán.
Traxectoria
Segundo fillo de García II Fernández Manrique de Lara, que foi V señor de Amusco e adiantado maior de Castela, e de Urraca de Leyva.
A finais do século XIV, posto a mal co arcebispo toledano Pedro Tenorio e descontento porque o rei castelán Henrique III recoñecese o papado de Aviñón, emigrou a Portugal, onde coa mediación do rei portugués Xoán I foi nomeado arcebispo de Braga e bispo de Coímbra.
Tsukumi
Tsukumi (津久見市, つくみし, Tsukumi-shi) é un concello da prefectura de Ōita no Xapón. Está situada ao leste da prefectura e da rexión de Kyūshū, a illa de Kyūshū. Ten 79,54 km² de superficie e unha poboación de 20.129 habitantes (2009) e unha densidade de poboación de 253 h/km².
O concello de Tsukumi limita cos concellos de Usuki e de Saiki.
Yukio Mishima
Yukio Mishima (三島由紀夫), pseudónimo de Kimitake Hiraoka (平岡公威) nado en Toquio o 14 de xaneiro de 1925 e finado na mesma cidade o 25 de novembro de 1970 foi un novelista e dramaturgo xaponés. Escribiu máis de 40 novelas, poemas, ensaios e pezas modernas de teatro kabuki e noh.
En 1988 creouse o premio Mishima para honrar a súa vida e obra.
Orixes
Yukio Mishima era o nome artístico utilizado por Kimitake Hiraoka (平岡公威), que naceu na capital do Imperio do Xapón en 1925, onde tivo unha infancia problemática marcada por sucesos que máis tarde influíron fortemente a súa literatura. De neno foi separado dos seus pais e pasou a vivir coa súa avoa paterna, unha aristócrata ligada á era Tokugawa. A avoa deixaba o neno afastarse da súa vista, de xeito que Kimitake tivo unha infancia illada.
Aos doce anos Kimitake volveu vivir cos seus pais e comezou a escribir as súas primeiras historias. Matriculouse nun colexio de elite en Tokio e seis anos despois publicou nunha revista literaria un conto que posteriormente foi editado en libro. O seu pai, un funcionario do goberno, estaba totalmente en contra das súas pretensións literarias. Nesa época adoptou o pseudónimo Yukio Mishima, en parte para ocultar os seus traballos literarios do coñecemento paterno. Foi recrutado polas forzas xaponesas durante a segunda guerra mundial, mais quedou fóra das liñas da fronte por motivos físicos e de saúde. Este feito converteuse nun factor de gran remorso para Mishima que testemuñou a morte dos seus compatriotas e perdeu a oportunidade de ter unha morte heroica. Forzado polo seu pai, matriculouse na universidade de Toquio onde se formou en dereito. Trala graduación conseguiu un emprego no Ministerio de Finanzas. No entanto, desgustouse tanto que acabou por convencer o seu pai a aceptar a súa carreira literaria. O seu pai, rudo e disciplinante dixo que xa que era escritor era mellor que se converterse no mellor escritor que o Xapón vise.
Inicio da carreira literaria
Mishima tiña 24 anos cando publicou Confesións dunha máscara (面の告白), unha historia sobre un mozo homosexual que precisa esconderse detrás dunha máscara para evitar a sociedade. A novela alcanzou un tremendo éxito literario, o que levou a Mishima á celebridade e continuou con outras publicacións e traducións, converténdoo nun autor internacionalmente coñecido. Yukio Mishima foi candidato en tres ocasións ao premio Nobel de literatura; o último deles (1968) foi concedido ao seu amigo, Yasunari Kawabata, que o introducira nos círculos literarios de Tokio na década de 1940.
Tentativa de golpe de estado e seppuku
O 25 de novembro de 1970, Yukio Mishima, acompañado de 4 membros do Tatenokai, renderon o comandante do cuartel xeral das Forzas de Autodefensa xaponesas en Tokio. Realizou un discurso patriótico na tentativa de persuadir os soldados do cuartel a restituíren ao Emperador os seus poderes. Notando a indiferenza dos soldados, Yukio Mishima cometeu seppuku, sendo asistido por Hiroyasu Koga, unha vez que Masakatsu Morita fallou no momento final. A mañá antes da súa morte esciribiu:
Crese que Mishima tiña o seu suicidio preparado durante un ano. Segundo John Nathan, o seu biógrafo, tradutor e amigo, tería creado este escenario só como pretexto para o suicidio ritual co que sempre soñou.
Mishima reservaba para si unha individualísima marca de nacionalismo ao final da súa vida. Foi odiado pola extrema dereita, en particular polo seu compromiso declarado co bushido, o código de honra e conduta do samurai, e por nacionalistas tradicionais por causa da súa afirmación, no Bunka Bōeiron (文化 防衛 論, "A Defensa da Cultura"), que Hirohito debería ter abdicado e asumido a responsabilidade pola perda de vidas na guerra.
Strategy (padrón de deseño)
O padrón Estratexia (Strategy) é un padrón de deseño, clasificado como de comportamento de obxectos. O seu obxectivo é a definición dunha familia de algoritmos, encapsulándoos e facéndoos intercambiables. Deste xeito, ditos algoritmos poderán variar de forma independente ás clases que os usan e ser reutilizados.
Motivación
Imaxinemos o caso da división dun texto en liñas, para o cal existen múltiples algoritmos. Se optásemos por un enfoque tradicional, codificando estes en cada clase cliente que os usase:
A alternativa que o padrón Estratexia propón a esta situación é a definición de clases que encapsulen os diferentes algoritmos de partición de liñas. Desta forma, os clientes que necesiten dividir un texto non deberán implementar o código de cada algoritmo, pois este estará encapsulado nunha clase estratexia na que o cliente, a través dun contexto intermedio, delegará a responsabilidade de dividir o texto. 700px|centro
Aplicabilidade
É axeitado o uso do padrón Estratexia nas seguintes situacións:
Estrutura
700px|Estrutura do padrón Estratexia. Fonte: Design Patterns: Elements of Reusable Object-Oriented Software