cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia de Italia
As guerras napoleónicas (1796-1815)
As diversas repúblicas converteríanse na República de Italia, cuxo presidente foi Napoleón e que se converterían no Reino de Italia. Nápoles foi conquistada, e o Reino de Nápoles entregado a José Bonaparte, primeiro, e a Murat posteriormente. Os Estados Pontificios foron anexionados a Francia en 1804, ante a pouca cooperación do Papa.
Durante o posterior transcurso das Guerras Napoleónicas Italia estaría controlada polos franceses ata os últimos momentos. O Congreso de Viena de 1815 marcaría a restauración do sistema político previo.
miniatura|esquerda|150px|Garibaldi
A unificación (1815-1914)
A Europa posterior ao Congreso de Viena estivo marcada por un desenvolvemento do nacionalismo vencellado ao romanticismo, unha intensa actividade revolucionaria de carácter liberal e, a partir do conflito social da Revolución Industrial, polo movemento obreiro. Italia non foi allea a estas loitas, que tiveron o seu foco no desexo de unir ás distintas rexións de fala e cultura italiana nun mesmo país.
O Reino do Piemonte foi o protagonista deste proceso. O conde de Cavour, primeiro ministro, conquistou con apoio francés Lombardía en 1859. Parma e Módena uníronse a Piemonte despois de que se fixese un referendo e xunto con elas uniuse Toscana. Posteriormente Giuseppe Garibaldi conquistaría o Reino das Dúas Sicilias.
O 17 de marzo de 1861, o rei do Piemonte, Vítor Manuel II era coroado Rei de Italia. En 1866, aproveitando que Alemaña entraba en guerra con Austria os italianos tamén lles declararon a guerra e ao concluír esta anexionáronse o Véneto. Para rematar, en 1870, e aproveitando que Alemaña lle declarou a guerra a Francia e que esta tivo que chamar a tódalas tropas que defendían Roma dunha posible invasión italiana, Vítor Manuel invadiu os Estados Pontificios e declarou Roma a capital de Italia, o que xerou un conflito entre Igrexa e Estado que non se resolvería ata 1929 coa creación do Vaticano.
O nacionalismo italiano seguiu mantendo con todo as súas reclamacións sobre rexións que eles consideraban italianas, pero que permanecían en mans estranxeiras, ás que cualificaban de Italia Irredenta. Isto incluía varias cidades e comarcas na fronteira con Austria e Croacia, ás que os sectores máis extremistas engadían Niza e Savoia, Malta, Córsega e a rexión italoparlante de Suíza.
Da unificación á actualidade
Dende 1861 ata 1922, Italia foi unha monarquía constitucional cun parlamento elixido mediante sufraxio censatario ata 1913 cando se instaurou o sufraxio universal masculino. Foi chamado Statuto Albertino, e permaneceu sen cambios dende que Carlo Alberto concedeuno en 1848 a pesar dos amplos poderes concedidos ao rei (como, por exemplo, nomear aos senadores).
En política exterior, Italia foi namentres excluída da repartición colonial de África na Conferencia de Berlín. Logrou con todo establecer algunhas posicións en Eritrea e Somalia cando a empresa italiana de navegación Rubattino mercou a Baía de Assab, que o goberno comprará o 10 de marzo de 1882. Co tempo, as forzas italianas foron conquistando a costa enteira ata ocupar a cidade portuaria de Massawa no 5 de febreiro de 1885. O 1 de xaneiro de 1890 declárase Eritrea colonia italiana. A expansión non logra avanzar moito máis, fracasando no seu intento de conquistar Etiopía, que liderada por Menelik II expulsounos na batalla de Adua.
A primeira guerra mundial (1914-1918)
As axitacións nos Balcáns permitiron a Italia ocupar as Illas do Dodecaneso e a actual Libia ante a debilidade do Imperio Otomán. Mentres o ambiente internacional íase enrarecendo, Italia achegouse ao bloque alemán, debido aos conflitos coloniais con Francia, que na súa expansión por Alxeria e Tunisia ameazaba a posibilidade de espallarse polo norte de África de Italia.
Con todo, ao comezo da primeira guerra mundial, Italia permaneceu neutral, xa que a Tripla Alianza só tiña intereses defensivos, e o Imperio Austrohúngaro era o que comezaba a guerra. Con todo, ambos os dous bandos trataron de achegar a Italia ao seu lado, e no 15 de abril de 1915 o goberno italiano uniuse ao Pacto de Londres ao declarar a guerra a Austria a cambio de varios territorios (Trento, Trieste, Istria, Dalmacia). En outubro de 1917, os austríacos, que recibiran reforzos alemáns, romperon as liñas italianas en Caporetto, pero os italianos, axudados polos aliados, pararon o seu avance no río Piave, non lonxe de Venecia. Logo doutro ano de guerra de trincheiras e unha triunfal ofensiva italiana, a exhausta Austria rendíase aos aliados o 4 de novembro de 1918, sendo axiña seguida por Alemaña.
miniatura|esquerda|200px|[[Benito Mussolini e Adolf Hitler]]
O Réxime Fascista (1919-1939)
Na posguerra, Italia recibiu os territorios prometidos no acordo de 1915 agás Dalmacia, que pasou ao recentemente formado reino de Iugoslavia. Italia proseguiu a súa expansión polo Adriático, bombardeando e ocupando Corfú en 1923 como resposta ao asasinato dun diplomático italiano, e anexionándose a cidade de Fiume (hoxe Rijeka) en 1924 que fora declarada libre.
Algúns traballadores italianos, inspirados na Revolución Rusa, causaron medo ao goberno, o que produciu a aparición dun pequeno partido fascista, liderado por Benito Mussolini (un antigo socialista convertido en nacionalista), cuxa violenta reacción ás folgas foi moito máis apreciada que a morna reacción do goberno. Logo de varios anos de incidentes, en outubro de 1922, os fascistas emprenderon unha marcha sobre Roma ("Marcia su Roma"). Os fascistas eran un número reducido, pero o rei deu orde ao exército de non intervir, e formou unha alianza con Mussolini, convencendo ao partido liberal de aprobar o goberno liderado polos fascistas. Durante os anos seguintes, Mussolini (ao que se alcumou o "Duce", o líder) suprimiu todos os outros partidos políticos, en novembro de 1926, e limitou as liberdades para "previr revolucións".
En 1929 Mussolini pactou coa Igrexa Católica, coa que Italia estivera en conflito dende a anexión dos Estados Pontificios en 1870, permitindo a formación do estado do Vaticano e obtendo da Igrexa o recoñecemento da unidade de Italia. Inicialmente mantiña boas relacións con Francia e Gran Bretaña pero en 1935-1936 a situación cambiou pola invasión italiana de Etiopía e polas afinidades ideolóxicas entre o partido fascista italiano de Musssolini e o nacionalsocialista (nazi) alemán de Adolf Hitler.
Ocupación italiana de Albania e Etiopía
300px|miniatura|dereita|O imperio italiano en 1940 Cando Alemaña anexionouse Austria e invadiu Checoslovaquia, Italia viu a oportunidade de converterse nun membro do eixo. Despois de que Hitler invadise Checoslovaquia sen avisar a Mussolini, este decidiu anexionarse Albania. O rei italiano Vítor Manuel III, opúxose ao plan, por ser excesivamente arriscado.
O réxime fascista tratou de ampliar o seu imperio colonial, retomando a conquista de Etiopía, que, tratando de evitar as reivindicacións italianas, asinou acordos comerciais co Xapón e os Estados Unidos para buscarse o seu favor. Na noite do 2 ao 3 de outubro de 1935, tropas italianas procedentes de Eritrea invadiron Etiopía. A capital, Adís Abeba, foi tomada polos italianos o 5 de maio de 1936. Italia anexionouse formalmente Etiopía o 9 de maio de 1936. O emperador tivo que exiliarse en Gran Bretaña e a Sociedade de Nacións non resolveu o conflito en favor dos intereses etíopes malia as reclamacións de Francia e o Reino Unido.
A pesar diso, Roma deu un ultimato a Tirana o 25 de marzo de 1939, esixindo a aceptación da ocupación italiana. O rei, Zog, rexeitou aceptar diñeiro en compensación pola colonización do seu país, e no 7 de abril dese mesmo ano, as tropas de Mussolini invadiron Albania. Tras unha breve resistencia, especialmente intensa en Durrës, os italianos resultaron vencedores.
O rei Zog, a súa muller, Geraldine Apponyi, e o seu fillo Leka fuxiron a Grecia e, posteriormente, a Londres. O 12 de abril, o parlamento albanés votou a favor de unificar o país con Italia. Vítor Manuel III tomou a coroa albanesa, e os italianos estableceron un réxime fascista baixo Shefqet Verlaci, cuxos servizos militares e políticos dependían de Italia.
A Segunda Guerra Mundial (1939-1945)
Ao comezo da segunda guerra mundial, Italia permaneceu neutral (co consentimento de Hitler), pero declarou a guerra a Francia e Gran Bretaña o 10 de xuño de 1940, cando Francia vírase derrotada. Mussolini creu que Gran Bretaña pediría a paz, o que resultou un erro de cálculo.
Despois de que o exército alemán invadise Polonia, Francia e Dinamarca, Mussolini decidiu empregar Albania como cabeza de ponte para invadir Grecia. As forzas italianas desembarcaron o 28 de outubro de 1940 e nun encontro entre ambos os ditadores, Mussolini sorprendeu a Hitler co anuncio da invasión. Mussolini contaba cunha rápida vitoria, pero a resistencia grega foi superior á agardada, rexeitando o ataque italiano, e contratacando en Albania. Os gregos tomaron Korçë e Gjirokastër e ameazaron Vlorë.
O medo a caer baixo o dominio grego evitou a cooperación entre os albaneses e as forzas gregas, e as tropas de Mussolini se reagruparon en Albania Central. Incómodo ante esta situación nos Balcáns, Hitler interveu o 6 de abril de 1941, en coalición con Bulgaria e Hungría contra Grecia e Iugoslavia. Un mes máis tarde a Albania dominada por Italia viuse engrandecida co territorio de Kosovo. Ironicamente, o nacionalismo albanés conseguiu as súas metas baixo dominio estranxeiro. miniatura|dereita|300px|Mapa do Mare Nostrum Italiano en 1942. A cor verde delimita as areas controladas por Italia, mentres que o vermello delimita as inglesas O 22 de maio asinouse o Pacto de Aceiro, que consolidou a alianza entre as dúas ditaduras. Coa soa excepción da armada, as forzas italianas colaboraron coas alemás en Grecia e o norte de África. Dende a primavera de 1941 ata novembro de 1942 a Italia de Mussolini conseguiu espallar o seu control a toda a area central do Mediterráneo (Mare Nostrum Italiano).
Trala errada invasión da URSS (1941-42) e a entrada dos Estados Unidos na guerra (1941) a situación do Eixo deteriorouse. En maio de 1943 o mariscal Bernard Montgomery derrotou definitivamente ás Afrika Korps no norte de África e en xullo tropas aliadas invadiron Sicilia. O rei Vítor Manuel III mandou arrestar a Mussolini e nomeou o mariscal Badoglio primeiro ministro. Entre tanto, as tropas coloniais británicas lograran que Haile Selassie recuperase o trono etíope.
O novo goberno continuou oficialmente como aliado do eixo, pero comezou a negociar a paz cos aliados o que non gustou a Hitler que enviou tropas a Italia co pretexto de loitar contra a invasión aliada. O 8 de setembro de 1943 o novo goberno declarou un armisticio cos aliados, sen declarar a guerra a Alemaña, o que deixou desorientado ao exército. Badoglio e a familia real desprazáronse entón á zona controlada polos aliados. Na subseguinte confusión o exército italiano foi varrido polos alemáns (excepto en Roma e na illa grega de Cefalonia), quedando as tropas de Hitler como donas do norte de Italia que, tras a liberación de Mussolini, converteríase na República Social Italiana. Coa ocupación alemá xurdiu un movemento de oposición armada (a chamada Resistencia partisana) que aglutinou aos opositores ao fascismo e ao nazismo. A través dunha guerra de guerrillas os partisanos contribuíron a desestabilizar o poder dos alemáns e do goberno de Mussolini.
Mentres os aliados empurraban lentamente ás tropas alemás ao norte (Roma caeu en xuño de 1944 e Milán en abril de 1945) a monarquía finalmente declarou a guerra a Alemaña. A liberación italiana concretouse en abril de 1945.
A actualidade (dende 1945 en diante)
No referendo de 1946, selouse o fin da monarquía, desprestixiada pola súa implicación na Segunda Guerra Mundial e a ditadura fascista, e o comezo da república, entrando en vigor unha nova constitución en 1948.
En 1949 Italia adheriuse á Organización do Tratado do Atlántico Norte e en 1955 uniuse ás Nacións Unidas. Ese mesmo ano, fundouse a Comunidade Económica Europea, antecesora da Unión Europea, da que Italia foi membro fundador. Italia participou dos avances en prol dunha política comunitaria, con participación en cousas como a creación do Euro (1999).
Durante a década dos anos 70 Italia sufriu unha crise política, debido a grupos revolucionarios defensores da loita armada, que chegou ao seu apoxeo en 1978 co asasinato do líder cristianodemócrata Aldo Mouro polas Brigadas Vermellas. A intervención dos servizos secretos italianos, aos que se lles considera responsables dunha estratexia "de tensión" que agravou a crise detiveron a miles de activistas de extrema-esquerda.
Así mesmo, a política Italia foi salpicada por escándalos xudiciais. É coñecida a loita contra a mafia, que saltou á fama co asasinato do xuíz Giovanni Falcone (1992). O ex primeiro ministro Giulio Andreotti foi acusado de ser un padriño político da mafia. Tamén foi un escándalo o recoñecemento oficial da existencia da Operación Gladio. En 1992 os xuíces do Tribunal de Milán, o máis famoso Antonio Di Pietro, comezaron moitos procesos, coñecidos como Operación Mans Limpas, contra partidos políticos descubrindo unha corrupción enorme. A maioría dos deputados do Parlamento foron involucrados.
En 1994 aproveitando a crise dos partidos tradicionais, Silvio Berlusconi empresario dos medios e propietario de tres cadeas de televisión privadas fundou un novo partido Forza Italia que gañou as eleccións, ao que dende entón se acusou de controlar os medios públicos así como de monopolizar as televisións privadas no seu favor. Berlusconi gobernou en coalición, co apoio de Liga Norte e outros partidos conservadores ou neofascistas por só oito meses. En 1996 gañou as eleccións unha coalición de centro esquerda, A Oliveira, sendo o novo primeiro ministro Romano Prodi. As tensións internas na coalición de esquerdas permitiron en 2001 a Silvio Berlusconi recuperar o poder. Baixo o seu segundo goberno, Italia foi membro da alianza que participou na loita antiterrorista dos Estados Unidos, en Afganistán e Iraq, países nos que aínda mantén tropas.
O 9 e 10 de abril de 2006, nas eleccións xerais, a coalición de Berlusconi foi derrotada pola alianza centroesquerdista, L´Unione, que postulaba ao expresidente da Comisión Europea e ex primeiro ministro Romano Prodi, por unha estreita marxe, que lle levou a depender dos senadores vitalicios no senado. Este novo goberno comezou un proceso de reformas para modernizar o país, pero tivo que encarar numerosas crises pola fraxilidade da coalición, como na elección dos presidentes do Congreso e Senado, que dividiu á coalición, ou a perda dunha moción de confianza sobre a política exterior, que se gañou a oposición dos comunistas.
Adebayo Akinfenwa
Saheed Adebayo Akinfenwa, nado en Islington o 10 de maio de 1982, é un xogador de fútbol inglés de orixe nixeriana, máis coñecido simplemente como Adebayo Akinfenwa e alcumado "The Beast". O seu club dende 2016 é o Wycombe Wanderers, no cal xoga de dianteiro. É coñecido pola súa forza física e gran peso.
Historia de Italia
A actualidade (dende 1945 en diante)
O 25 e 26 de xuño de 2006 os italianos rexeitaron nun referendo a proposta do ex primeiro ministro Berlusconi para dar máis poderes ao xefe de goberno e dar os primeiros pasos ao federalismo. Os resultados foron unha vitoria política para Romano Prodi. Con todo, varias polémicas vencelladas a un caso de espionaxe móbil ou controversias sobre cambios na dirección da Garda de Finanzas seguiron pondo en xaque á política italiana.
En abril de 2008 Silvio Berlusconi gaña as eleccións e é nomeado primeiro ministro.
Adebayo Akinfenwa
O seu primeiro club profesional foi Doncaster Rovers, pasando un tempo nas ligas inferiores inglesas e nas de Lituania e Gales. Despois dun curto pero exitoso tempo en Doncaster, Akinfenwa cambiou ó seu sétimo club, Torquay United. Demostrou ser unha ameaza como dianteiro, mais a temporada seguinte uniuse ó Swansea City. Pasou dúas tempadas no club galés, pero pasouse á League One co Millwall, e despois cambiou polo Northampton Town, onde o seu talento anotador foi recoñecido por clubs como Leyton Orient e Grimsby Town.
Raffaella Carrà
Raffaella Maria Roberta Pelloni, de nome artístico Raffaella Carrà, nada en Boloña o 18 de xuño de 1943 e finada en Roma o 5 de xullo de 2021, foi unha cantante e presentadora italiana.
Traxectoria
Pasou a súa infancia en Bellaria-Igea Marina, na provincia de Rímini. Ós 8 anos deixou a cidade, para seguir a Roma a Jia Ruskaia, fundadora da Accademia Nazionale di Danza di Roma. A súa carreira cinematográfica tivo un comezo precoz: debutou na película Tormento del Passato (1952), onde interpretou o personaxe infantil de Graziella, aparecendo nos créditos co seu verdadeiro nome: Raffaella Pelloni.
En 1960, logo de diplomarse polo Centro Sperimentale di Cinematografia, fixo o seu verdadeiro debut cinematográfico na película de Florestano Vancini La lunga notte del '43 e apareceu na cinta de Leopoldo Trieste Il peccato degli anni verdi. Participou en diversas películas, entre elas I compagni de Mario Monicelli, xunto a Marcello Mastroianni, mentres no ano1965 rodou a carón de Frank Sinatra en Il colonnello Von Ryan. Todas estas aparicións pasaron practicamente inadvertidas.
Na temporada 1969-1970 chegou o seu verdadeiro éxito televisivo con Io Agata e tu (con Nino Taranto e Nino Ferrer), onde a Carrà lanzou un novo e moderno estilo de showgirl.
Nos anos 70 deuse a coñecer en España, e o éxito das súas cancións levou a TVE a ofrecerlle un programa, La hora de Raffaella; a cantante converteuse nunha estrela en España.
En 1978 presentou o programa de variedades da noite do sábado Ma che sera e en 1982 de novo con Corrado presentou Fantastico 3 con Gigi Sabani. De 1984 a 1985, esta vez en solitario, conduciu Pronto, Raffaella?, programa de mediodía no que traballou por primeira vez co seu excompañeiro, Gianni Boncompagni (que se ocupaou da dirección e é autor xunto a Giancarlo Magalli), en competencia directa con Il pranzo è servito do seu amigo Corrado, co que conduciu tamén unha edición do Telegatto ó comezo dos anos noventa. O estraordinario éxito de Pronto, Raffaella? fixo que vencese en 1984 o título de Personaxe televisivo feminino a nivel europeo concedido pola European TV Magazines Association.
Na temporada televisiva 1985/1986 foi a presentadora de Buonasera Raffaella e na de 1986/1987 de Domenica In. En 1987 pasou a Fininvest, realizando os espectáculos Raffaella Carrà Show e Il principe azzurro que non obtiveron grandes resultados de público e reduciron un pouco a súa popularidade. Volveu á RAI en 1989, primeiro con Raffaella venerdì sabato e domenica - Ricomincio da Due e despois con Week end con Raffaella e en 1991 conduciu xunto a Johnny Dorelli Fantastico 12.
Decidiu despois regresar a España, onde traballou entre 1992 e 1995: primeiro dous anos na primeira canle de TVE onde conduciu Hola Raffaella, premiado co TP, e A las 8 con Raffaella; posteriormente pasou a Telecinco con En casa de Raffaella. Tamén despois destes anos, TVE volveu a chamar a Raffaella paa algúns eventos coma o Fin de Ano de 1997.
En 1995 volveu a Italia con Carràmba che sorpresa, o seu éxito persoal máis clamoroso: conduciu o programa durante catro edicións na franxa de prime time da noite de sábado cunha audiencia media do 30 %, ata 2002. En 2001 presentou a 51° edición do Festival de Sanremo, edición que non tivo o éxito agardado, como ela mesma recoñeceu.
En 2004 conduciu o espazo Sogni, antecedente do programa Il treno dei desideri presentado por Antonella Clerici. Finalmente, en 2006 conduciu Amore, dedicado ós apadriñamentos a distancia que tiña a presentadora.
Entre os seus éxitos, ademais dos xa citados Ma che musica maestro!, Chissà se va, e Tuca Tuca, cabe lembrar Rumore, Felicità-tà, Forte forte forte, Fiesta, Tanti auguri, E salutala per me, Ballo ballo, Pedro, Fatalita', Bellissimo. O seu look foi fonte de inspiración para Renato Zero e viceversa.
O 30 de novembro de 2007 saíu Raffica Carra', recompilatorio de 2 CD máis 1 DVD nos que se recollen os sinxelos de Raffaella durante toda a súa carreira.
Carrà volveu á televisión española TVE para unha gala especial o 8 de marzo de 2008, Salvemos Eurovisión, na que os españois, mediante televoto e sms, escolleron a canción que representaría a España na edición de 2008 do Festival de Eurovisión previsto para maio en Belgrado. Conduciu ademais outros dous especiais en maio de 2008, sempre ligados ó Eurofestival: o primeiro, Europasión, unha gala nostálxica con algunhas das cancións que representaron a España nos anos anteriores; o segundo, un programa con debates e críticas sobre o festival, emitiuse xusto o mesmo día da final, antes e despois do directo con Belgrado.
Antonio Buján
Traxectoria
Fillo de Gumersindo Buján Buján. Estudou Dereito na Universidade de Salamanca. Integrouse en Acción Gallega e participou nas súas campañas de mobilización contra o caciquismo e os foros entre 1910 e 1914. Presidiu o Centro Republicano de Ribadavia constituído en 1912. Foi presidente da Sociedade de Agricultores de Ribadavia (1913-1916). Dirixiu o Comité Provincial Agrario de Ourense desde 1916. Proclamou a República en Francelos o 23 de agosto de 1917. Coa folga xeral de 1917 fuxiu a Portugal con José López Requejo. A súa amante Angelita Ero Ruvira foi detida en Arbo en agosto de 1917 cando intentaba pasar a Portugal. Buján e López Requejo foron detidos en Ribadavia á súa volta en xaneiro de 1918. Foi xerente de La Raza (1918). Nas eleccións a Cortes de 1918 presentouse como republicano polo partido xudicial de Ribadavia contra o conservador José Estévez Carrera e os liberais Adolfo Merelles Martel e José Millán Astray, non conseguiu ser elixido por escasos votos de diferenza sobre Estévez Carrera. Volveu presentarse nas eleccións de 1920 pero por irregularidades na mesa electoral de Ribadavia tampouco foi elixido. Foi concelleiro de Ribadavia (1919). Difundiu o abolicionismo dos foros desde 1919, apoiado pola esquerda obreira e socialista. Foi detido e encarcerado en Ribadavia con Manuel Suárez Castro en decembro de 1920 por participar nun mitin obreiro no Ribeiro. Organizou e presidiu a Federación Provincial de Sociedades Agrarias en 1921, adheríndoa á UGT. Dirixiu La Zarpa.
Volveu ser concelleiro de Ribadavia en 1930, na última corporación municipal antes da proclamación da República. Foi elixido presidente do Comité Republicano de Ribadavia formado en abril de 1930. O 14 de abril de 1931 encabezou a comisión republicana que destituíu ao alcalde monárquico de Ribadavia, Constantino Gómez Fernández. Durante a Segunda República foi un dos políticos máis importantes do Partido Radical en Ourense polo seu liderado entre as organizacións agrarias da provincia. Foi candidato radical pola provincia de Ourense nas eleccións de 1931. En 1931 dirixiu El Radical. Volveu ser candidato nas eleccións de 1933. Tamén foi presidente do Avia FC (1914) e do Ribadavia FC (1925).
Cendea de Olza
Cendea de Olza (en castelán) ou Oltza Zendea (en éuscaro, ambas formas oficiais) é un concello de Navarra, situado no meiriñado de Pamplona e a 10 km da capital da comunidade, Pamplona formando parte da súa área metropolitana. A súa poboación en 2013 era de 1.802 habitantes (INE).
O municipio está composto por 9 parroquias (chamadas en Navarra concejos): Arazuri, Artázcoz, Asiáin, Ibero, Izcue, Izu, Lizasoáin, Olza e Ororbia, onde está a capital.
Aaron Taylor-Johnson
Aaron Perry Taylor-Johnson, nado o 13 de xuño de 1990 en High Wycombe, Buckinghamshire, é un actor inglés de cinema e televisión. Comezou a actuar con seis anos, e apareceu en filmes como Angus, Thongs and Perfect Snogging e The Illusionist. Máis tarde conseguiu papeis protagonistas en Nowhere Boy, Kick-Ass, Kick-Ass 2 e Godzilla. Era coñecido como Aaron Johnson ata que cambiou legalmente o seu nome despois de casar con Sam Taylor-Wood.
Campos, Mallorca
miniatura|dereita|250px|Localización de Campos.
Campos é un concello da illa de Mallorca, no arquipélago das Illas Baleares. Esténdese por unha área de 149.49 km² onde no ano 2007 vivían 8.759 habitantes. Está a só 34 km de Palma.
Demografía
Evolución da poboación de Campos dende a década dos 50 ata agora:
Política
A repartición de escanos quedou deste xeito:
Ezkaroze
Ezkaroze (tamén oficial en Ezcároz) é un concello español da Comunidade Foral de Navarra, situado no meiriñado de Sangüesa, no val de Salazar e a 84 km da capital da comunidade, Pamplona. A súa poboación en 2014 foi de 329 habitantes (INE), o seu termo municipal ten unha superficie de 29,27 km² e a súa densidade de poboación é de 11,58 hab/km².
Situación
A localidade de Ezkaroze atópase na parte nordés de Navarra, dentro da rexión xeográfica da Montaña de Navarra (Vales Pirenaicos), na comarca xeográfica de Roncal-Salazar e na zona central do Val de Salazar. Está a unha altitude de 742 msnm. O seu termo municipal abrangue unha superficie de 29,27 km² e limita ó norte co concello de Otsagabia, ó leste co de Uztarroze, ó sur co de Orontze e ó oeste co de Jaurrieta.
Símbolos
O escudo de armas da vila de Ezkaroze ten o seguinte brasón: Este escudo é o brasón privativo do val de Salazar e ó mesmo tempo, de cada unha das súas vilas. Simboliza a natureza gandeira do val e a necesidade de defender os animais dos ataques dos lobos.
Sanidade
O concello de Ezkaroze pertence á Área II de Saúde de Navarra Leste e á Zona Básica de Saúde do Val de Salazar, a cal comprende os concelos de: Navascués, Sartze, Ezkaroze, Itzaltzu, Galoze, Espartza Zaraitzu, Jaurrieta, Gorza, Orontze e Otsagabia.
O centro de saúde desta zona atópase situado nesta localidade.
O concello pertence á área de Pamplona, onde hai 2 hospitais de nivel terciario, un hospital monográfico de ortopedia e rehabilitación na localidade de Elkano, 4 centros ambulatorios de atención especializada, 3 en Pamplona e un en Tafalla, e 7 centros de saúde mental, 5 en Pamplona, un en Burlada e outro en Tafalla.
Mia Couto
António Emílio Leite Couto, coñecido como Mia Couto, nado na Beira o 5 de xullo de 1955, é un escritor e xornalista mozambicano.
En 2008 foi Premio Rosalía de Castro do Centro PEN Galicia.
Traxectoria
Fillo de portugueses que emigraran para Mozambique en mediados do século XX, Mia naceu e foi escolarizado na Beira. Con catorce anos de idade, publicou algúns poemas no xornal Notícias da Beira e tres anos despois, en 1971, mudouse para a cidade capital de Lourenço Marques (que agora se chama Maputo). Iniciou os estudos universitarios en medicina mais abandonou esta área no principio do terceiro ano, pasando a exercer a profesión de xornalista despois do 25 de abril de 1974. Traballou na Tribuna até a destrución das súas instalacións en setembro de 1975 por colonos unionistas contrarios á independencia. Foi nomeado director da Axencia de Información de Mozambique (AIM) e formou unións de correspondentes entre as provincias mozambicanas durante o tempo da guerra de liberación. A seguir traballou como director da revista Tempo até 1981 e continuou a carreira no xornal Notícias até 1985. En 1983, publicou o seu primeiro libro de poesía, Raiz de Orvalho, que inclúe poemas contra a propaganda marxista militante. Dous anos despois, dimitiu do cargo de director para continuar os estudos universitarios de bioloxía.
Alén de considerado un dos escritores máis importantes de Mozambique e é o escritor mozambicano máis traducido. En moitas das súas obras, Mia Couto tenta recrear a lingua portuguesa cunha influencia mozambicana, utilizando o léxico de varias rexións do país e producindo un novo modelo de narrativa africana. Terra Sonâmbula, o seu primeiro romance, publicado en 1992, gañou o Premio Nacional de Ficción da Asociación dos Escritores Mozambicanos en 1995 e foi considerado un dos doce mellores libros africanos do século XX por un xurado creado pola Feira do Libro do Zimbabue. En 2007 foi entrevistado pola revista Isto É. Foi fundador dunha empresa de estudos ambientais da cal é colaborador.
Obra
Mia Couto teen unha obra literaria extensa e diversificada, incluíndo poesía, contos, novelas e crónicas, e é considerado como un dos escritores máis importantes de Moçambique. Moitos dos libros de Mia Couto son publicados en máis de 22 países e traducidos en alemán, francés, español, catalán, inglés e italiano.
Estilisticamente, a súa escrita está influenciada polo realismo máxico, un movemento popular nas literaturas latinoamericanas modernas. Con todo, por ser a súa literatura africana, o termo "máxico" non se aplica, sendo clasificada como Realismo Animista. O seu uso da linguaxe fai lembrar o escritor brasileiro João Guimarães Rosa, mais tamén está influenciado polo escritor Jorge Amado. É coñecido por crear proverbios, ás veces coñecidos como "improverbios", nas súas obras de ficción, así como enigmas, lendas e metáforas, dando uma dimensión poética grande.
Mia Couto escribe para adultos e para cativos.
Contos
Mia Couto estreouse nos contos e nunha nova maneira de falar -ou "falinventar"- portugués, que continúa a ser o seu "ex-libris".
Crónicas
Publicou en libros algunhas das súas crónicas, moitas columnas nos semanarios publicados en Maputo, capital de Mozambique.
Bulbo raquídeo
miniatura|dereita|350px|Vista do bulbo raquídeo (medulla oblongata), a ponte de Varolio (pons) e pedúnculos cerebelares. miniatura|dereita|Situación do bulbo no [[encéfalo.]] miniatura|dereita|Sección do bulbo raquídeo. miniatura|dereita|Vista anterior da ponte de Varolio, bulbo raquídeo e parte da medula espiñal. O bulbo raquídeo ou medula oblonga (medulla oblongata) é a porción inferior do tronco encefálico, que, xunto con outros órganos como o mesencéfalo e a ponte, establece a comunicación entre o cerebro e a medula espiñal. Está situado entre a ponte de Varolio e a medula espiñal e por diante do cerebelo. A forma do bulbo lembra a dun cono cortado, no cal a substancia branca é externa e a gris interna.
É un órgano condutor de impulsos nerviosos. Relaciónase con funcións vitais como a respiración, o latexo cardíaco e a presión arterial, e con algúns tipos de reflexos como a mastigación, movementos peristálticos, fala, pestanexo, secreción lacrimal e vómito. Por iso un golpe ou lesión nesa área ou a súa compresión por parte do cerebelo, que se encontra detrás, pode causar a morte instantánea, paralizando os movementos respiratorios e cardíacos. Del saen os pares de nervios craniais do VI ao XII.
Funcións
Controla funcións autónomas e retransmite sinais entre o cerebro e a medula espiñal.
O bulbo é responsable de controlar diversas funcións autónomas para o corpo:
Estrutura
O bulbo raquídeo presenta unha porcíón pechada, máis caudal, que contén o canal central do epéndimo, que é continuo co da medula espiñal e, unha porción aberta, que é rostral, na cal o canal central se expande formando o cuarto ventrículo.
Límites:
Presenta preto de 3 cm de lonxitude, 2 cm de largura na súa porción máis larga e 1,3 cm de grosor.
Principais modificacións do bulbo en relación á medula espiñal:
Sucos lonxitudinais
Os sucos lonxitudinais da medula espiñal continuanse no bulbo. Deste modo, estes dividen a superficie do bulbo caudal e parte da rostral nunha serie de columnas.
A fisura media anterior é interrompida inferiormente pola decusación das pirámides, na unión entre o tronco cerebral e a medula espiñal, pero despois continuase cara a arriba ata a protuberancia ou ponte de Varolio, separando as dúas pirámides do bulbo raquídeo.
O suco anterolateral marca o límite posterior da pirámide. As radículas do nervio hipogloso emerxen deste suco, principalmente no bulbo raquídeo rostral.
No bulbo, porción rostral, a columna posterior experimenta un alargamento, formando un núcleo posterior a este suco anterolateral, denominado oliva, do cal saen as radículas do nervio hipogloso.
As radículas dos nervios glosofarínxeos, vagos e accesorios, emerxen posteriormente á oliva, no suco que a delimita posteriormente e que se denomina suco posterolateral da oliva.
O suco posterolateral tamén se continúa no bulbo raquídeo. A área localizada entre estes dous sucos posterolaterais, o olivar e o que é continuo coa medula espiñal, é o núcleo cinereo por onde pasa o tracto espiñal do nervio trixémino (que é a continuación do tracto dorsolateral da medula espiñal).
A columna posterior tamén se continua no bulbo, e o fascículo cuneado está adxacente ao suco posterolateral e esténdese rostralmente cara ao tubérculo cuneado, que marca o lugar do núcleo cuneado e, o fascículo grácil, adxacente á liña media e que se estende rostralmente de modo similar cara ao tubérculo grácil, que representa o núcleo grácil.
Porción caudal do bulbo raquídeo
Esténdese desde a decusación das pirámides ata o punto de unión dos dous troncos cerebelares inferiores onde o canal central do epéndimo se expande (óbex).
Porción rostral do bulbo raquídeo
Esténdese desde a abertura do canal central ata a parede rostral onde os pedúnculos cerebelares inferiores entran pola parte posterior no cerebelo. Na parte dorsal desta porción do bulbo está o cuarto ventrículo.
3rd Sutēshon
3rd Sutēshon (3rd ステーション,) é o terceiro álbum en solitario da cantante xaponesa de J-Pop, pertencente o Hello! Project, Maki Goto, lanzado no Xapón o 23 de febreiro do ano 2005 baixo o selo Piccolo Town e producido por Tsunku. O álbum contén varias cancións nunha versión diferente a orixinal. "Watarasebashi" é unha versión da canción de Chisato Moritaka (da que tamén fixo unha versión a membro do Hello! Project, Aya Matsuura) e "Renai Sentai Shitsu Ranger" é unha versión en solitario da canción de Nochiura Natsumi.
Vanessa Hudgens
Vanessa Anne Hudgens, nada o 14 de decembro de 1988 en Salinas (California), é unha actriz, cantante e produtora estadounidense.
Gene Kelly
Eugene Curran Kelly, nado en Pittsburgh, Pensilvania o 23 de agosto de 1912 e finado en Beverly Hills, California o 2 de febreiro de 1996 foi un actor, director, bailarín e coreógrafo estadounidense.
Traxectoria
Aos oito anos el e o seu irmán máis vello James foron apuntados pola súa nai nunha escola de danza. Ambos os dous rebeláronse, mais Gene acabaría volvendo á danza por iniciativa propia. Marchou á universidade para estudar xornalismo, pero a crise económica fixo que tivese que buscar traballo, bailando co seu irmán máis novo, Fred, en concursos de talento e clubs nocturnos.
En 1931 comezou os estudos de economía na University of Pittsburgh, chegando a ser director do Cap and Gown Club, entre 1934 e 1938. Durante eses anos a súa familia creou un estudio de baile, na que Kelly era profesor.
Alloteuthis media
Alloteuthis media é unha especie de molusco cefalópodo da subclase dos coleoideos, superorde dos decapodiformes, orde dos téutidos, suborde dos miopsinos e familia dos lolixínidos, unha das tres que integran o xénero Alloteuthis.
É unha especie moi semellante a outra do mesmo xénero, Alloteuthis subulata.
Gene Kelly
Traxectoria
Finalmente decidiu dedicarse exclusivamente á danza, conseguindo o seu primeiro traballo en Broadway en 1938. Pouco despois comezaron a chegar ofertas de Hollywood, mais non marchou de Nova York ata 1941, ano no que asinou un contrato con David O. Selznick.
Alloteuthis media
Descrición
A especie foi definida en 1758 por Linneo na                                                                                                                                                                                 páxina 659 do tomo 1º do seu Systema Naturæ co nome de Sepia media.
Etimoloxía
Para a do xénero, véxase Alloteuthis,
Gene Kelly
Traxectoria
Kelly levou a Hollywood a Stanley Donen como axudante de coreografía, pero finalmente ambos os dous codirixirían varios filmes, sendo o primeiro On the Town. Tras a idade de ouro dos musicais volveu ao teatro, facendo algunhas aparicións no cinema e na televisión.
Alloteuthis media
Etimoloxía
O epíteto epecífico, media, e nominativo singular do adxectivo latino medius, -a, -um, "que está no medio", "intermedio".
Gene Kelly
Traxectoria
A finais da década de 1980 a súa saúde declinou, finando en 1996 por complicacións tras un infarto.
Alloteuthis media
Sinónimos
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:
Nomes galegos
Rolán e Otero Schmitt danlle os nomes castelanizados de puntilla e calamar, mentres que Lahurta e Vázque denomínana puntilla pequena.
Nota taxonómica
Análises moleculares recentes suxiren que Alloteuthis media e A. subulata poden seren conespecíficas, e que son os extremos dun gradiente morfolóxico. De confirmarse isto, o nome Alloteuthis media aplicado por Carl Linnaeus, como vimos, no seu Systema Naturæ en 1758 tería prioridade sobre Alloteuthis subulata de Jean-Baptiste Lamarck, que data de 1798. Porén, outras análises suxiren que ambas son dúas especies irmás que poden separarse de maneira confiábel polo tamaño dos tentáculos centrais e que, de feito, existe unha diverxencia xenética entre as poboacións de A. media do Atlántico e do Mediterráneo.
Características
As principais características desta especie son:
Hábitat e distribución
Tanto Alloteuthis media como a súa conxnere A. subulata, son demersais, e viven sobre fondos areosos e lamacentos, pero tamén poden estar presentes sobre substratos duros.
A. media vive desde a superficie até os 350 m de profundidade.
A especie encóntrase en todo o Atlántico norte oriental e no mar Mediterráneo, desde os 20º N até o seu límite meridional no cabo Branco, na fronteira entre Mauritania e o Sáhara Occidental, aos 60º N. É rara no mar do Norte, con rexistros no mar de Irlanda e no canal da Manchaa finais do século XIX e principios do XX. No mar Mediterráneo está moi estendida, e a súa área de distribución inclúe o mar de Mármara.
Non hai información sobre o estado da poboación e sobre o súa tendencia desta especie. Porén, Jereb et al. (2015) informan que é particularmente abundante nas costas ibéricas occidentais e no banco Sahariano.
En Galicia é algo abundante, preto da costa.
Bioloxía e ecoloxía
Non hai certeza de que os rexistros antigos de Alloteuthis media se asignaran correctamente a esta especie, dada a súa semellanza co A. subulata e, polo tanto, calquera información sobre a súa bioloxía e ecoloxía debe tomarse con precaución. A información máis completa para A. media aínda está a recopilarse no mar de Cataluña. Jereb et al. (2015) dan unha revisión máis detallada da súa bioloxía.
Pouco se sabe sobre a dieta de A. media. Por outra parte, rexistrouse que a especie forma parte da dieta dos depredadores como peixes e cetáceos, con identificacións baseadas no exame de picos, pero a miúdo con identificación só a nivel de xénero. O ciclo vital desta especie é probabelmente de un ano. Porén, informacións recollidas no mar Exeo suxiren que aínda pode que sexa un pouco máis curto. A madurez sexual alcánzase nas femias cando miden uns 9,5 cm de lonxitude e, nos machos,cando acadan os 5,5 cm. Observacións no golfo de Nápoles e no Mediterráneo oriental dedúcese que a desova se producese durante todo o ano. Porén, a información do mar catalán suxire unha tempada de desova máis restrinxida (marzo-outubro).
Pesca
Alloteuthis media é unha especie comstíbel e moi apreciada gastronomicamente. Normalmente é unha captura incidental na pesca de arrastre doutras especies, pero comercialízase na maior parte do Mediterráneo coa outra especie, A. subulata. No Mediterráneo occidental péscase activamente nunha pescaría de arrastre, e en inverno captúrase a profundidades de 150 s 200 m, e entre os 50 e os 150 m en primavera, verán e outono. A súa abundancia estacional varía amplamente, pero hai pouca variación anual. O interese comercial desta especie varía segundo a situación, e as capturas comercialízanse tanto en fresco como conxelada.
Ameazas
A pesca non regulada e unha ameaza potencial para esta especie.
Estado de conservación
Os expertos da Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) cualifica o status da especie como CC (sen datos) porque se require unha investigación taxonómica para delimitarla da súa conxénere Alloteuthis subulata. Dado que esta especie se explota en gran parte da súa área de distribución, requírese con urxencia este traballo.
Panificadora de Vigo
miniatura|300px|dereita|A panificadora en 2007.
A panificadora de Vigo é unha antiga fábrica de pan, fariñas e outros subprodutos da panificación, coma pensos para animais e pastas alimenticias. Estivo en actividade produtiva entre 1924 e 1980. Atópase no centro da cidade, no barrio da Falperra; a media ladeira, entre o cumio do Castro e a ribeira do Berbés. A construción caracterízase polo uso masivo de formigón armado, unha solución de enxeñería novidosa na súa época.
Orixes
A Panificadora de Vigo inaugurouse o 26 de outubro de 1924. Obra do arquitecto Manuel Gómez Román e o enxeñeiro Otto Werner. Era propiedade da Compañía Viguesa de Panificación SA (CVPSA), constituída en 1920 por varios empresarios panadeiros. Ata entón a produción de pan en Vigo facíase en pequenas-medianas tafonas escasamente mecanizadas ou incluso no fogar.
A Panificadora supuña unha decidida aposta pola tecnoloxía e a economía de escala. A maior parte da maquinaria importouse de Alemaña (da casa Werner und Pfleiderer), e o proxecto inicial marcábase un horizonte produtivo de 50 tm de pan diarias (moito máis do que consumía o conxunto da cidade naquel entón).
Desenvolvemento de infraestruturas
En orixe a Panificadora só tiña unha sección de panificación automatizada. O edificio de panificación apenas ocupaba unha sétima parte do predio, víase acompañado dunha serie de obras e edificacións auxiliares (talleres, garaxes, pozo, báscula…) espalladas ao seu redor.
A partir de 1926 Antonio Valcarce García quedou como único accionista maioritario. En 1930, buscando un novo pulo, o edificio principal foi ampliado en varios andares para acoller a sección de moenda (enxeñería e maquinaria da casa catalá Andrés Morro). Para soportar esta nova actividade produtiva tamén se fixo necesario a construción duns silos na parte norte, e un almacén para os sacos de fariña e salvados na parte leste.
Os silos, figura senlleira da vista urbana do Vigo contemporáneo, pertencen a dúas etapas: unha primeira (rematada antes de 1931) formou 4 silos de sección circular rematados por un miradoiro; e unha segunda (rematada antes de 1940) ampliou con 6 máis de sección ovalada. Ámbolos dous construíronse en formigón armado por encofrado escorrente, e están comunicados co edificio principal por unha pasarela e un túnel. O almacén de sacos tamén ten unha característica solución técnica: unha cuberta inundable de formigón armado, que xunto a un sifón xigante, funcionaba como termorregulador para a mercancía.
Pan, fariña, lavadura e outros subprodutos da panificación eran logo distribuídos por camións, da propia empresa, para as localidades e buques do sur da provincia de Pontevedra.
En 1958 e en 1962, na cara oeste da Panificadora, no edificio da rúa Falperra, construíuse unha fábrica de pensos, dotada con tecnoloxía de Philips Duphar. No baixos habilitáronse oficinas e comercios. O proxecto das dúas ampliacións foi do arquitecto Antón Román Conde.
Evolución empresarial
Os primeiros anos a CVPSA, baseándose na súa superioridade técnica e comercial, deu grandes beneficios. Os anos da II República xa non foron tan bos, en parte polas consecuencias da Gran Depresión, pero sobre todo, porque moitos antigos socios pasaron a ser competencia. A guerra civil implicou algunhas pequenas dificultades no abastecemento, pero a CVPSA e o Exército Nacional chegaron axiña a un acordo. Nos anos de posguerra a Panificadora perdeu marxe de beneficio, xa que o comercio de pan quedou estritamente regulado, pero pola contra viu asegurado o seu mercado coa asignación de 30.000 cartillas de racionamento, (cerca dos 150.000 consumidores, entre 40 e 50 tm de pan, cantidade que fora marcada como horizonte produtivo).
Cara aos anos sesenta, coa paulatina superación da posguerra, o pan perdeu peso na cesta da compra. A Panificadora, virou o seu fronte de interese comercial e investimento cara aos subprodutos do pan. Foi entón cando Pescanova, coa súa liña de peixe empanado e ultraconxelado, converteuse no principal cliente.
En 1967, a CVPSA constituíu a empresa Galega de Nutrición Animal S.A.(GANASA), e despois, continuando coa concentración vertical, participa na formación de Productora Avícola do Noroeste S.A. (ProANoSA).
Peche
GANASA resultou ser unha empresa deficitaria: devorou o escaso marxe de beneficio da CVPSA. En 1978 morreu o fundador da Panificadora, Antonio Valcarce. En 1979 quebrou GANASA e os acredores recibiron a propiedade do edificio da Falperra, que ao mesmo tempo era parte do capital da CVPSA. Tamén en 1979 Pescanova deixou de ser cliente da Panificadora. Finalmente, en 1980, a CVPSA quebrou, e o seu capital, fundamentalmente o inmoble, entrou en concurso de acredores.
A Panificadora na actualidade
Na actualidade a propiedade da Panificadora encóntrase repartida entre dúas empresas inmobiliarias, INVOGA e Promociones Montelouro S.A., e a CVPSA. Dende 1988 estas promotoras fecharon un convenio co concello de Vigo para a demolición e reedificación, pero este convenio, integrado no PEPRI, inda non puido ser executado por cuestións legais.
Namentres a Panificadora está sufrindo un proceso de ruína, con espolios e incendios incluídos, tan só os baixos comerciais da Falperra manteñen un certo nivel de uso.