cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
IX dinastía exipcia
Faraóns
A IX Dinastía fundouse en Heracleópolis Magna, e a X Dinastía continuou alí. Neste momento Exipto non estaba unificado, e hai algún solapamento entre estas e outras dinastías locais. A información da IX dinastía, conservada é escasa e contraditoria.
A maioría de exiptólogos e historiadores, cos testemuños principais desta época, estiman que só duraría uns cincuenta anos.
A continuación móstrase unha lista "posible" de gobernantes da Novena dinastía baseada no Canon de Turín, xa que os exiptólogos teñen diferentes opinións sobre a orde de sucesión dentro das dúas dinastías. Entre eles, só Meryibre Khety e Nebkaure Khety están testemuñados sen dúbida por achados arqueolóxicos:
Barantes de Abaixo, Barantes, Sober
Barantes de Abaixo é un lugar da parroquia de Barantes no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Barantes de Arriba, Barantes, Sober
Barantes de Arriba é un lugar da parroquia de Barantes no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Nicholas Cummins
Nicholas Cummins, nado en 1808 e finado en 1885, foi un xuíz de paz irlandés que exerceu no condado de Cork.
Transcendencia durante a Gran Fame
Cummins fíxose coñecido despois de enviar unha carta aberta a Arthur Wellesley, o Duque de Wellington, que escribiu tras visitar a zona de Skibbereen. Na visita, un impresionado Cummins testemuña os efectos devastadores da Gran Fame irlandesa, que describe de forma extremadamente gráfica. O maxistrado tamén distribuíu devandita carta a diferentes xornais, chegando a publicarse no The Times na Noiteboa de 1846. A misiva acadou repercusión pública mundial e provocou unha vaga de solidariedade sen precedentes coa sociedade irlandesa.A carta tamén se difundiu e publicou en xornais irlandeses, británicos e americanos, co fin de recadar fondos para paliar as consecuencias da Gran Fame. Como repercusión directa desta carta naceu en Londres a British Relief Association, o primeiro de xaneiro de 1847. Esta organización non relixiosa doou sumas de diñeiro a Irlanda e o sobriño do propio Cummins formou parte do comité director.
Skyfall
Skyfall é un filme británico-estadounidense de 2012 e vixésimo terceiro filme da serie James Bond producido por Eon Productions. É o terceiro protagonizado por Daniel Craig no papel do axente 007, xunto con Javier Bardem como Raoul Silva. Foi dirixido por Sam Mendes e escrito por Neal Purvis, Robert Wade, e John Logan, e conta coa canción "Skyfall", escrita a interpretada por Adele. Foi distribuído por Sony Pictures Releasing.
A Regueira, Barantes, Sober
A Regueira é un lugar da parroquia de Barantes no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
O Lobio, Barantes, Sober
O Lobio é un lugar da parroquia de Barantes no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Capela da Misericordia
Existen varias construcións co nome de capela da Misericordia:
Rally Ribeira-Ría de Arousa
O Rally Ribeira-Ría de Arousa é unha competición de rally que se disputa dende 2021. É puntuable para o Campionato de Galicia de Rally.
Neúplné zatmění
Neúplné zatmění é un filme checoslovaco de 1982 dirixido por Jaromil Jireš. Estreouse na 33ª edición do Festival Internacional de Cinema de Berlín. O filme foi escollido como candidato de Checoslovaquia para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 56ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Sirohidroclorina
A sirohidroclorina é un tetrapirrol macrocíclico intermediario metabólico na biosíntese do grupo sirohemo, o grupo prostético que contén ferro en encimas sulfito redutases. Tamén é o precursor biosintético do cofactor F430, un encima que cataliza a liberación de metano no paso final da metanoxénese.
Estrutura
A sirohidroclorina foi illada por primeira vez a inicios da década de 1970, cando se demosrou que era a forma sen metal do grupo prostético da ferredoxina-nitrito redutase da espinaca. A súa identidade química estableceuse por espectroscopia e por síntese total.
Biosíntese
A sirohidroclorina deriva do armazón estrutural tetrapirrólico creado polos encimas desaminase e cosintetase que transforman o ácido aminolevulínico a través do porfobilinóxeno e o hidroximetilbilano en uroporfirinóxeno III. Este último é o primeiro intermediario macrocíclico común para o hemo, a clorofila, o sirohemo e a vitamina B12. O uroporfirinóxeno III é despois transformado pola adición de dous grupos metilo para formar dihidrosirohidroclorina e esta é oxidada pola precorrina-2 deshidroxenase para dar sirohidroclorina.
George Lazenby
George Robert Lazenby, nado en Goulburn, Nova Gales do Sur, o 5 de setembro de 1939, é un actor australiano, coñecido principalmente por ter interpretado a James Bond no filme No servizo secreto da súa maxestade, do ano 1969, sendo ademais o actor máis novo en encarnalo.
Traxectoria
Despois de deixar o colexio, traballou como vendedor e repartidor na Morris Motor Company de Camberra. Traballou tamén como instrutor de esquí, disciplina na que gañou varias competicións e chegou a tocar o baixo nun grupo chamado The Corvettes. Lazenby serviu nas Forzas de Operacións Especiais do Exército de Australia, no que acadou o rango de sarxento e chegou a ser instrutor de combate corpo a corpo. En 1964, conseguiu un emprego de modelo en Londres, onde se mudou e fixo ademais algún anuncio publicitario. En 1968, Lazenby converteuse no modelo mellor pagado do mundo (durante 1967, chegou a cobrar 40 000£ como modelo e outras 60 000£ de anuncios publicitarios e promocións de produtos —cantidades equivalentes a máis dun millón de libras esterlinas no presente). Lazenby tamén encarnou ao home Marlboro.
Malia protagonizar No servizo secreto da súa maxestade (1969) e The Kentucky Fried Movie (1977) (producións que recadaron máis de 100 millóns de dólares en todo o mundo durante os anos 1970), a carreira de actor de Lazenby non gozou de moita prosperidade.
Georg Ossian Sars
miniatura|270px|Lámina con debuxos de Sars no seu libro Contributions to the knowledge of the fresh-water Entomostraca of New Zealand. (1894)
Ricardo Costoya Núñez
Ricardo Costoya Núñez, finado en Arzúa o 3 de maio de 1955, foi un comerciante e político galego.
Georg Ossian Sars
Georg Ossian Sars, nado o 20 de abril de 1837 en Kinn, Noruega, e findo o 9 de abril de 1927 en Oslo, foi un biólogo mariño e de auga doce noruegués.
Ricardo Costoya Núñez
Traxectoria
Comerciante de tecidos en Arzúa. Na ditadura de Primo de Rivera foi concelleiro de Arzúa. Membro da Unión Patriótica, foi nomeado alcalde de Arzúa en 1927. En 1930 instalou o primeiro cine de Arzúa, o Cine Costoya. Na República foi membro da Junta de Partido da Unión Regional de Derechas polo concello de Arzúa, Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi nomeado alcalde de Arzúa en 1942, permanecendo no posto ata o ano seguinte. Finou en Arzúa o 3 de maio de 1955.
O Pacio, Bolmente, Sober
O Pacio é un lugar da parroquia de Bolmente no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Ricardo Costoya Núñez
Vida persoal
Casou con María García González en 1917, e foi pai de Julio, Ricardo, José, Benjamín, Ana María, Enrique, Manuel, Cesáreo e Ernesto Costoya García.
Filmes de Suíza propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
miniatura|[[Xavier Koller gañou o premio por Reise der Hoffnung.]] Suíza presentou filmes para o Óscar ó mellor filme internacional dende o ano 1961. O premio é concedido anualmente pola Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas dos Estados Unidos de América a unha longametraxe producida fóra dos Estados Unidos e cuxo diálogo estea principalmente nunha lingua diferente do inglés. O galardón foi creado para a 28ª edición dos premios, sucedendo os premios honoríficos non competitivos que se presentaron entre 1947 e 1955 en recoñecemento dos mellores filmes en lingua estranxeira estreados nos Estados Unidos.
Propostas
A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas convidou as industrias cinematográficas de varios países a presentar os seus mellores filmes para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa dende o ano 1956. O Comité desta categoría supervisa todo o proceso e revisa tódolos filmes enviados. Despois disto, realízase unha votación secreta para determinar os cinco nomeados ó premio. A continuación amósase unha lista dos filmes que presentou Suíza para a súa valoración pola Academia co respectivo ano e cerimonia de entrega.
Georg Ossian Sars
Traxectoria
Georg Ossian Sars naceu o 20 de abril de 1837 en Kinn, Noruega, e era fillo do pastor Michael Sars e da súa esposa Maren Sars; o historiador Ernst Sars era o seu irmán máis vello, e a cantante Eva Nansen era a súa irmá nova. Pasou a infancia en Manger, Hordaland, onde o seu pai era o cura local. Estudou de 1852 a 1854 na escola da Catedral de Bergen, e desde 1854 na escola da Catedral de Christiania, pasando despois á Universidade de Christiana (hoxe Universidade de Oslo) en 1857. Desenvolveu o seu interese pola historia natural mentres estudaba medicina; despois de recolectar pulgas de auga nos lagos locais, con Wilhelm Lilljeborg, descubriu novas especies, o que deu lugar á súa primeira publicación científica. Georg Ossian Sars tiña boa memoria e excelentes habilidades de debuxo, e ilustrou algunhas das obras zoolóxicas do seu pai.
Sars foi un investigador pioneiro e fundador dos estudos sobre o ictioplancto. En 1864, fue encomendado polo goberno noruegués para investigar os caladoiros pesqueiros da costa norueguesa. Un dos seus primeiros descubrimentos foi que os ovos de Gadus morhua eran peláxicos, isto é, que se encontraban en columnas de auga abertas. Continuou recibindo o patrocinio do goberno ao longo de toda a súa carreria.
O campo principal das investigacións de Sars foi sobre os crustáceos e a súa sistemática. Describiu moitas novas especies, especialnte na súa obra mestra, An Account of the Crustacea of Norway.
Georg Ossian Sars non casou, falecendo o 9 de abril de 1927 en Oslo.​
Eponimia
O profesor Sars é recordado nos nomes científicos dunha serie de invertebrados mariños, así como na revista Sarsia, do Centro Internacional Sars de Bioloxía Molecular Mariña, e máis no buque oceanográfico insignia noruegués RV G.O.Sars. ​
Abreviatura
A abreviatura Sars emprégase para indicar a Georg Ossian Sars como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Bolmente, Bolmente, Sober
Bolmente é un lugar da parroquia de Bolmente no concello lugués de Sober na comarca da Terra de Lemos.
Massasoit
Massasoit Sachem (/ˌmæsəˈsɔɪ(ɪ)t/) ou Ousamequin (c. 1581 - 1661) foi o sachem ou dirixente da confederación wampanoag. Massasoit quere dicir Gran Sachem. O pobo de Massasoit foi seriamente debilitado por unha serie de epidemias e era vulnerable aos ataques do pobo narragansett, polo que formou unha alianza cos colonos da Colonia de Plymouth para defenderse contra eles. Foi grazas á súa axuda que a colonia de Plymouth evitou a fame durante os primeiros anos.
Os ingleses en Plymouth
No momento da chegada dos peregrinos a Plymouth, o reino dos Pokanokets incluía partes de Rhode Island e gran parte do sueste de Massachusetts. Massasoit viviu en Sowams, unha vila en Pokanoket, en Warren, Rhode Island. Mantivo a lealdade dos sachems menores de Pokanoket. En 1621, enviou a Squanto para vivir entre os colonos en Plymouth.
miniatura|Massasoit fumando unha [[pipa cerimonial co gobernador John Carver en Plymouth, no ano 1621.]]
Os abrochos de varíola devastaron os Pokanokets, e Massasoit buscou unha alianza coas colonias de Nova Inglaterra contra os veciños narragansetts que controlaban unha zona ao oeste da baía de Narragansett en Rhode Island. Samoset] era un sachem abnaki menor (sagamore) que procedía da zona da baía de Muscongus en Maine, e aprendeu a falar inglés dos pescadores que navegaban por esas augas. Massasoit mandouno achegarse aos colonos para saber se as súas intencións eran pacíficas.
Alianza duradeira
A tensión xurdiu entre Massasoit e os colonos cando se negaron a renunciar a Squanto, a quen Massasoit cría un traidor. Isto resolveuse en marzo de 1623, cando Massasoit estaba gravemente enfermo e Edward Winslow o coido até que se recuperou. Despois da súa recuperación, Winslow informa que Massasoit dixo: "os ingleses son os meus amigos e quérenme... mentres eu viva nunca esquecerei esta bondade que me mostraron". En troques da súa amabilidade, Massasoit advertiulles dun complot contra eles. El soubera que un grupo de guerreiros influentes do pobo massachusett pretendía destruír tanto as colonias de Wessagusset como Plymouth, e avisou aos peregrinos a tempo.
A alianza sufriu outras tensións nos anos posteriores, xa que os colonos expandíanse a novas terras para apoiar a súa colonia en crecemento. Massasoit vendeu un terreo de 14 millas cadradas a Myles Standish e outros de Duxbury en 1649 para aliviar a tensión e manter a paz. A venda tivo lugar enriba de Sachem Rock, un afloramento no río Satucket en East Bridgewater, Massachusetts. O sitio figura no Rexistro Nacional de Lugares Históricos.
Fillos
Massasoit tivo cinco fillos: Wamsutta, que naceu entre 1621 e 1625; Pometecomet, Metacomet ou Metacom; Sonkanuchoo; e as fillas Amie e Sarah. Pouco despois da súa morte, Wamsutta e Metecomet foron a Plymouth e pediron aos peregrinos que lles desen nomes ingleses. A corte chamounos Alexander e Philip. Wamsutta, o maior, converteuse no sachem dos Pokanokets á morte do seu pai. Morreu o ano seguinte, e o seu irmán Metacom sucedeuno en 1662. Amie casou con Tispaquin e foi o único dos cinco fillos de Massasoit que sobreviviu á guerra do rei Filipe en 1676.
Solipsismo
Contexto
Como termo, o “solipsismo” naceu no ano 1652, introducido por Giulio Clementi Scotti na súa obra Monarchia solipsorum, un breve panexírico contra a Compañía de Jesús no que se satiriza unha comunidade de egoístas. Deste xeito, o significado inicial que contén a palabra atópase profundamente vencellado ao egoísmo, como vemos tamén en Kant, que o emprega nun sentido de egoísmo moral.
Conceptualmente, o solipsismo, ademais dunha teoría propia, tamén é concibido como un problema filosófico referente á existencia doutras mentes. Desta combinación nacen as dúas posibles definicións de solipsismo; ou supón a negación doutras mentes, que pode incluírse na afirmación de que a única certeza é a existencia da mente dun mesmo, ou é tan só dita certeza, que pode darse de maneira autónoma en tanto que unicamente se estenda a dúbida sobre a existencia exterior.
Con todo, a problematización e teorización sobre o solipsismo aconteceron especialmente no século XX de man de autores como Husserl ou Wittgenstein, se ben Descartes xa establecera certas liñas mestras ao incorporar o nivel de dúbida ao mundo exterior.
Metafísico
O solipsismo metafísico, ou ontolóxico, pode ser definido como a teoría que defende que a única existencia real é a do eu, é dicir, o suxeito só ten certeza de que el é real. Esta corrente do solipsismo baséase na doutrina do idealismo subxectivo, que establece a existencia só dos contidos mentais propios. Partindo desta perspectiva, todo o que se atope fóra da mente do suxeito é considerado como unha manifestación del mesmo, carente de existencia independente.
Este solipsismo tamén foi bautizado por Husserl como “solipsismo dogmático”, xunto co solipsismo epistemolóxico que nomeou como “solipsismo escéptico”. Para Husserl, o solipsismo metafísico ou dogmático sería aquel que nega a existencia das realidades externas, mentres que a outra clase tan só dúbida da mesma, aínda que considera ambos insuficientes.
De tódolos xeitos, si é certo que o solipsismo metafísico recolle a favor del mesmo unha serie de argumentos, como poden ser o segundo nivel da dúbida de Descartes, con respecto do cal non temos evidencia de que o mundo exterior non sexa máis ca un soño, ou o feito de que o único ao que o suxeito ten acceso directo son os contidos da súa propia mente. Por isto, pode chegarse á conclusión do solipsismo metafísico, é dicir, a idea de que a única existencia é a dos contidos mentais.
Epistemolóxico
Dende o punto de vista epistemolóxico, o solipsismo é herdeiro da epistemoloxía egocéntrica, levando os seus supostos ata as últimas consecuencias. Este solipsismo aplica de maneira radical a idea da privacidade da experiencia; as sensacións propias só se poden dar no suxeito que as ten e só poden ser experimentadas por un mesmo.
Por conseguinte, enténdese o solipsismo epistemolóxico como unha teoría na que o coñecemento non pode vir dado por un elemento externo, sendo así que o coñecemento non pode residir no obxecto en si. Máis ben, o coñecemento reside na outra parte da dualidade epistemolóxica, no suxeito. Deste xeito, o solipsismo tamén funciona como unha ramificación do idealismo en tanto que reduce a posibilidade de coñecemento aos contidos mentais do propio suxeito que coñece.
Nesta liña, o solipsismo vai máis alá e chega a dubidar da existencia dun mundo externo ao suxeito. En calquera caso, esta dúbida epistemolóxica foi considerada polos filósofos solipsistas como unha pregunta irresoluble; a existencia dun mundo externo non é rexeitada nin se considera falsa, simplemente esténdese a sospeita de dúbida sobre a mesma.
Metodolóxico
O solipsismo metodolóxico caracterízase polo emprego do solipsismo como un método á hora de acceder ao coñecemento, deixando de lado as teorizacións dos solipsismos anteriores. Deste xeito, este tipo de solipsismo procura servir como axuda do escepticismo en tanto que demanda unha xustificación clara e sen dúbida do mundo exterior con base nas impresión subxectivas ou no coñecemento innato.
O solipsismo metodolóxico é o que poderíamos recoñecer no proceder de Descartes na consecución da evidencia do cogito. Partindo da premisa de que o coñecemento metafísico e matemático só pode proceder do intelecto e a vontade, o filósofo procede a atopar a súa primeira certeza nos contidos de conciencia, o cogito, que é unha conciencia solitaria, independente de calquera corpo e que só pode estar seguro dos contidos de si mesma. De todos xeitos, este solipsismo metodolóxico non se mantén indefinidamente pois Descartes, botando man da demostración de Deus, acada a evidencia do mundo exterior.
Por outro lado, nos últimos tempos, a idea dun solipsismo metodolóxico experimentou unha nova formulación de mans de Putnam, que o emprega para referirse á aseveración de que os estados psicolóxicos son exclusivos do individuo que os recoñece; a noción de solipsismo metodolóxico tamén foi reivindicada por Fodor como un método para a investigación da psicoloxía cognitiva pois defende que aquilo que determina a explicación psicolóxica do comportamento reside no contido estreito, marcado polos contidos mentais.
Ademais destes autores, Carnap tamén empregou o termo “solipsismo metodolóxico”. No seu caso, fíxoo para referirse a un modo de construción do mundo baseado nas experiencias elementais do eu; os obxectos e o resto de conciencias elabóranse grazas a estas experiencias. A caracterización como “metodolóxico” deste solipsismo é debida ao desexo de Carnap de destacar o seu carácter opcional.
A problematización do solipsismo
O solipsismo atópase especialmente vencellado ao problema das outras mentes. Dito problema pode resumirse na pregunta sobre cal é a condición da existencia de calquera outra conciencia máis alá da miña propia. Dado que o solipsismo afirma que o único sobre o que se pode ter evidencia certeira de que existe son os contidos mentais dun mesmo, desde o solipsismo non se pode aceptar a existencia doutras conciencias máis alá da propia. As respostas a esta problemática pasan polo presentismo egocéntrico de Caspar Hare, onde se recoñece a existencia doutras conciencias, pero négase a súa presenza, a renuncia a unha resposta ou a afirmación de que as condicións de posibilidade do coñecemento non pasan por unha solución ao problema solipsista.
Por outro lado, o solipsismo como tal tamén foi visto como un problema para numerosos autores. Entre eles, Wittgenstein, na súa segunda etapa, reduciu a cuestión solipsista a un desacordo gramatical entre realistas, idealistas e solipsistas. Por outro lado, para os positivistas lóxicos o solipsismo tamén será un problema ao reducir os enunciados protocolares, requiridos ao adoptar o principio de verificación, aos referidos á experiencia subxectiva.
Autores
miniatura|Retrato de [[René Descartes.]]
Descartes
Os fundamentos do solipsismo baséanse na crenza de que a comprensión que ten o individuo sobre os conceptos psicolóxicos (pensar, querer, percibir, etc.) é adquirida a través dunha analoxía cos seus propios estados mentais. Esta visión, ou algunha variante dela, rematou por influír na filosofía dende que Descartes elevou a busca da certeza incontrovertible ao status de obxectivo principal da epistemoloxía, ao mesmo tempo que elevou esta disciplina á "filosofía primeira".
Unha aplicación notable da identidade dos indiscernibles foi a de René Descartes nas súas Meditationes de prima philosophia (1641). Tras aplicar unha dúbida hiperbólica, que consiste en rexeitar como falso todo o que sexa minimamente dubidoso, chegou á conclusión de que o único indubidablemente certo era a propia existencia:"“De maneira que, unha vez sopesados escrupulosamente todos os argumentos, hase de concluír que sempre que digo «Eu son, eu existo» ou o concibo na miña mente, necesariamente ha de ser verdade”."Descartes concluíu, a través do famoso argumento cogito ergo sum, que non podía dubidar da existencia de si mesmo pero si da existencia do seu corpo. Disto inferiu que a persoa de Descartes non debe ser idéntica ao corpo de Descartes xa que un posuía unha característica que o outro non: a posibilidade sobre o coñecemento da súa existencia. O solipsismo está de acordo con Descartes neste aspecto, e vai máis alá. Só se debe considerar que existen as cousas das que se pode saber que existen. O corpo de Descartes só podía existir como unha idea na mente da persoa Descartes.
Preténdese probar a existencia real da realidade en oposición a unha existencia fantasma usando o reino das ideas simplemente como punto de partida, pero o solipsismo xeralmente atopa eses argumentos pouco convincentes. Descartes, en cambio, propón que o seu propio inconsciente é o autor de todos os eventos aparentemente "externos" da "realidade".
No entanto, se o cogito é suficiente para fundar a certeza subxectiva da existencia do suxeito pensante no momento de pensar, non é suficiente para fundar a realidade absoluta da res cogitans ou substancia pensante que existiría fóra del. De feito, só Deus podería ser tal fundamento debido á súa creación continua. Así, a teoría cartesiana non é enteiramente solipsista.
Segundo unha interpretación dominante na historia da filosofía, Descartes prefigurou a chegada da subxectividade na filosofía moderna, é dicir, da autoconciencia (preparando así o camiño para os solipsismos posteriores). Acusado de caer no subxectivismo radical, o subxectivismo cartesiano era en realidade un solipsismo metodolóxico no sentido de que o home, a partir das características da evidencia das cousas que coñece, pode adquirir ese carácter de certeza indubidable no que basear logo a demostración racional da existencia dun Deus, bo e por tanto verídico, como unha garantía máis da realidade obxectiva do mundo. Por esta doutrina, Descartes foi criticado tanto por Pascal, quen lle reprochou que se aproveitase de Deus para dar un xiro ao mundo, como por algúns dos seus adversarios contemporáneos, entre os que se atopan o filósofo Hobbes e o teólogo Antoine Arnauld, que o acusaron de caer nunha "trampa solipsista", asimilada a un círculo vicioso, debido á teorización da existencia de Deus para garantirse os criterios de verdade que lle servirían para demostrar a existencia deste.
Berkeley
miniatura|Retrato do bispo [[George Berkeley, por John Smibert.]] George Berkeley foi un dos filósofos que máis se introduciu no camiño do solipsismo dende o antigo pirronismo, traballando en concreto a vertente metafísica. O seu idealismo empirista remitiu a orixe das nosas sensacións a Deus, considerado como fonte de verdade así como único elemento que podía asegurarlle ao suxeito a obxectividade do coñecemento.
O solipsismo está de acordo en que nada existe fóra da percepción, pero argumenta que Berkeley cae presa do egocentrismo: só pode facer as súas propias observacións e, polo tanto, non pode estar verdadeiramente seguro de que este Deus ou outras persoas existan para observar a "realidade". O autor dirá que é mellor ignorar as observacións pouco fiables de supostas outras persoas e confiar na certeza inmediata das propias percepcións.
Afirma que o noso coñecemento versa exclusivamente sobre as nosas ideas internas e que non podemos formarnos ningunha idea de espírito debido á natureza pasiva das ideas, o que impide que estas representen algo de natureza activa como é o espírito. Non obstante, si podemos formarnos unha noción deste concepto. Berkeley pretende así evitar unha tese solipsista a través da cal todos aqueles individuos que cremos que viven ao noso redor en realidade non son máis que ideas producidas pola nosa propia mente ou por Deus.
Dentro do paradigma berkelyano non se pode xustificar o solipsismo, mais tampouco negalo, pois para poder facelo resultaría necesario ter a capacidade de coñecer a relación causal entre as ideas e a vontade que as causa, pero isto, por definición no paradigma berkelyano, é imposible. Polo tanto, baixo as bases desta teoría, ningunha das respostas posibles á cuestión da existencia doutras mentes pode ser xustificada razoablemente.
Husserl
Husserl formula dous tipos de solipsismo: o solipsismo metafísico ou dogmático e o solipsismo gnoseolóxico. O solipsismo dogmático implica no eu todo o sentido do mundo, é dicir, só o mundo ten sentido grazas á miña propia conciencia, por tanto, eu son o que lle dá sentido ao mundo, quedando así preso nunha espiral solipsista. O solipsismo gnoseolóxico pode significar o mundo constituído exclusivamente en min, é dicir, formúlase a posibilidade de imaxinar que un suxeito non remitise no máis mínimo o seu sentido de ser a outros, volvendo a caer na individualidade solipsista.
Para Husserl todo o que existe, só existe para min, todo pasa pola miña consciencia e iso dificulta a investigación dun “outro” como suxeito propio. Comeza o problema de que non se pode saber con certeza que a persoa que temos en fronte é un suxeito racional coas súas propias experiencias, recordos e conciencia ou non. Para solucionar esa dúbida constante debemos imaxinar que o outro non é só un suxeito físico senón que existe algo máis nel. O autor parte, polo menos nun principio e provisionalmente, dende unha perspectiva solipsista. Separa o físico do psíquico; a primeira vista só toma consciencia de que existe o físico, pero Husserl encontra un fío do que tirar: a conduta. A conduta revela que o outro non só é un suxeito físico, revela que as outras persoas teñen desexos propios, en xeral, un pensamento único, esclarécese que o ser humano non é todo físico case por “sentido común”.
Wittgenstein
miniatura|Retrato de [[Ludwig Wittgenstein|Wittgenstein no Trinity College, 1929.]] O solipsismo foi a doutrina á cal se acolleu Ludwig Wittgenstein na súa mocidade. O autor presenta ao solipsista como unha mosca intentando escapar dunha botella cazamoscas. O solipsista bate as ás, choca contra as paredes, e volve bater as ás. Non ten escapatoria. A primeira argumentación que atrapa ao solipsista é: só eu mesmo podo saber que eu teño experiencias persoais, pero non podo saber se alguén máis as ten. De todas formas isto non conduciría directamente ao solipsismo, aínda que non podamos saber podemos conxecturar ou crer que outros teñen as mesmas cualidades ca min. A segunda argumentación dinos, que aínda que podemos crer que os outros senten dor, só a dor propia é real. O real é o que eu sinto, mentres que os outros seres teñen reflexos de sensacións simuladas. Nunca se pode saber con certeza se a mesma cousa á cal eu vexo e chamo azul é a mesma á cal outra persoa ve e chama azul. Cando algo é visto (realmente visto), son eu sempre o que o ve. O seguinte paso é preguntar ao solipsista quen é ese “eu”.
O identificable a primeira vista como noso é o noso corpo, case non cambia e é o primeiro polo que pode identificarse e diferenciar a unha persoa. Cando eu digo “eu teño unha dor”, non identifico directamente a unha persoa que ten dor, pois en certo sentido eu non sei en absoluto quen o ten. Separa á experiencia do suxeito, o suxeito queda rexeitado nun segundo plano, pero a experiencia é vivida, non podemos determinar por quen pero si podemos saber se está ou polo menos ter unha sensación de que está. O uso de “eu” entendendo por ese “eu” o único eu real. Este eu tiña a cualidade de ser incorpóreo, de ser a psique encerrada nun físico, pero isto atrapa ao solipsista cando falamos da relación coas experiencias. Necesitamos un corpo, non existe eu sen características corporais. “O solipsista pretende poder trazar a súa identidade con completa independencia da identidade do seu corpo suxerindo que “trazo a identidade de algo que habita nun corpo, a identidade da miña mente.”
Wittgenstein afirma que aínda que exista a palabra “mente” na nosa linguaxe e esta teña un significado non nos aclara que uso facemos dela. Aquilo que comunmente se denomina “mente” non é algo que se encontra feito dalgún material localizado inherentemente nalgún lugar, senón que é unha serie distintiva de poderes e habilidades que son características do ser humano, entendido de maneira xeral, incluíndo o seu corpo.
O solipsista está destinado á contemplación, non pode crer máis alá do que el ve e sente, encóntrase atrapado nunha habitación da que é imposible saír.
Materialismo e idealismo
Segundo o idealismo, a realidade e os obxectos non existen se estes non se manifestan na consciencia da mente. É dicir, que para que algo sexa real no sentido epistemolóxico, ten que poder ser coñecido por alguén, e, sendo os obxectos de conciencia ou fenómenos o único que podemos coñecer, a realidade é dependente da conciencia. Isto conduce a afirmar que o fundamento último de toda realidade é algo mental, o cal constituiría o sentido ontolóxico ou metafísico de idealismo. Deste xeito, o idealismo oponse ao materialismo, segundo o cal as ideas non teñen existencia independente dos fenómenos físicos.
O solipsismo é comunmente clasificado como unha forma de idealismo extremo debido ao seu punto de partida: o produto da autoconciencia como o único existente ou como única certeza. Con todo, isto non implica caer nunha sorte de antirrealismo. Máis ben o contrario. Así pois, filósofos como Wittgenstein, afirman que o solipsismo leva en última instancia a unha posición realista. Segundo o autor do Tractatus, isto é así na medida en que, na perspectiva solipsista, existe unha identificación plena entre “o mundo” e o “meu mundo”, non podendo diferenciar o un do outro.
Zombi filosófico e qualia
Unha das implicacións máis contraintuitivas ás que nos leva o solipsismo é á posible existencia de zombis filosóficos; é dicir, á existencia de seres aparentemente conscientes que, porén, carecen de verdadeira conciencia. Esta posibilidade, fundamental no problema doutras mentes, vén sustentada pola limitación do noso coñecemento á propia subxectividade. Un individuo pode coñecer os estados internos do outro unicamente a través de razoamentos por analoxía, pero este tipo de razoamento parece conducir a problemas; como sostén Theodor Lipps, tratar de inferir os estados internos do outro tomando como base os estados internos propios e, malia todo, consideralos algo “absolutamente diferente” da propia subxectividade, parece incurrir nunha contradición.
Thomas Nagel pon de manifesto no seu artigo “What is it like to be a bat?”(1974) que un organismo ten estados mentais de conciencia se e soamente se hai algo que é como ser ese organismo. Argumenta que, aínda que imaxine como é ser morcego, nunca poderei acceder ao que se lle podería denominar a experiencia consciente do morcego.
Esta idea é reflectida no concepto de qualia, definido por Daniel Dennett como propiedades subxectivas, intrínsecas, privadas e inefables que constitúen a forma en que nos parece percibir as cousas. Deste xeito, se cada individuo posúe unhas propiedades perceptivas que son únicas e incomunicables, non hai forma de acceder á experiencia consciente do outro, por tanto, non hai forma de saber se o outro ser posúe conciencia.
Individualismo
O solipsismo garda un forte vínculo co individualismo na medida na que aos defensores deste último, a miúdo, se lles reprocha estar abocados ao solipsismo. Porén, isto non ten que ser o caso.
Sexa como sexa, o individualismo e o solipsismo céntranse no individuo como elemento fundamental. Ferrater Mora define o individualismo como doutrina segundo a cal o individuo constitúe o fundamento de toda lei. O tipo de individualismo dependerá, en parte, da concepción de individuo na que se sustente. Segundo unha concepción negativa, o individuo constitúese como oposición a outras realidades, por exemplo, a sociedade, os demais individuos ou o Estado. Polo contrario, segundo unha concepción positiva, o individuo se constitúe en virtude das súas propias calidades irredutibles, achegándose neste caso ao concepto de persoa.
Entre os defensores dunha concepción negativa encádrase a filosofía egoísta de Max Stirner, recoñecido como precursor do anarquismo individualista. Stirner defende unha asociación voluntaria de individuos na que cadaquén actúe segundo os seus intereses egoístas. Así mesmo, Stirner sostén que a sociedade, a Patria, Deus, ou incluso a idea de Liberdade, en canto supostas ideas absolutas e universais, non son máis que “pantasmas” que negan ao individuo. Isto xustifícao alegando que cada individuo se relaciona cos obxectos de maneira particular e diferente. A doutrina de Stirner é un exemplo de proposta individualista con implicacións claramente solipsistas. Así pois, na obra El único y su propiedad (1844), Stirner afirma que o centro de toda reflexión é o home como “eu mesmo”, como “o único” en canto fundamento de toda relación posible. Nas propias verbas do autor:"“Non vexo xa no mundo máis que o el é para min; é meu, e a miña propiedade. Eu refíroo todo a min”."Polo contrario, da segunda concepción de individuo, isto é, concepción positiva, deriva o individualismo personalista, que, sen opoñerse ao colectivismo, se caracteriza pola reivindicación da autonomía e a liberdade dos individuos. Os personalistas insisten en que as persoas, na súa relación co mundo, non actúan de forma mecánica, senón dende a interioridade; é dicir, como un “eu” subxectivo con capacidade de autodeterminación.
Identidade persoal
Cando os solipsistas afirman, por exemplo, que “só eu teño experiencias” ou “só eu existo”, cabe preguntarse, seguindo a reflexión de Wittgenstein, a quen se están referindo con ese “eu”. Este tipo de afirmacións conducen ao problema da persistencia da identidade persoal no tempo. Segundo Russell, o único solipsismo coherente sería o solipsismo do momento presente, que expande a dúbida ata os nosos estados pasados de modo que solo queda o “eu” actual. Deste xeito non se podería falar da permanencia da identidade ao longo do tempo.
Nominalismo
O nominalismo pode clasificarse en dous tipos: aquel que rexeita a existencia de obxectos abstractos, é dicir, que todo o que existe é concreto; e aquel que rexeita a existencia de universais, isto é, que todo o que existe é particular.
En canto ao primeiro tipo, podemos achar unha defensa clara no principio da navalla de Ockham. Así pois, se podemos dar unha explicación adecuada de como é o mundo sen necesidade de botar man de obxectos abstractos, esta explicación terá prioridade sobre calquera outra que si faga referencia a estes. A razón é sinxela: se se pode prescindir deles, os obxectos abstractos son, no mellor dos casos, metafisicamente innecesarios.
Por outra banda, os defensores do segundo tipo de nominalismo sosteñen que os universais non son entidades extramentais, senón simplemente nomes, é dicir, termos da linguaxe. Deste xeito, o nominalismo oponse ao realismo, segundo o cal os universais teñen existencia real e independente da conciencia. Berkeley, neste sentido, sostén que o único que podemos coñecer son os obxectos de percepción, os cales son sempre particulares.
Budismo e hinduísmo
O taoísmo e as diversas interpretacións do budismo sosteñen que é innecesario trazar unha diferenza entre o eu e o universo, xa que estes son interdependentes: a mente non pode existir sen fenómenos externos e os fenómenos externos non poden existir sen a mente. Porén, estas filosofías poderían considerarse contrarias ao solipsismo na medida en que teñen por obxectivo unha anulación do “eu”: o mundo non é un soño meu, senón que eu son o soño do mundo; e, de igual forma, no hinduísmo afírmase que “non somos máis que o soño de Brahma”.
Na cultura popular
O tema da solipsis foi explorado e explotado por distintos autores do século XX, moitos dos cales están relacionados co xénero narrativo da ciencia ficción. Así, por exemplo, Stanisław Lem (Solaris), Jean-Pierre Andrevon (Le désert du monde), Philip K. Dick (The Electric Ant), Greg Egan (Permutation City), ou Ursula K. Le Guin (The Lathe of Heaven) fan uso máis ou menos directo do tema nalgunha das súas obras.
Dentro do manga xaponés, diferentes obras tratan de maneira indirecta a idea de solipsismo. Entre elas, as series Serial Experiments Lain, Death Note e Baccano! (Claire Stanfield). Tamén a serie Neon Genesis Evangelion fai unha importante referencia e explicación do solipsismo nos derradeiros dous capítulos.
Na escena do cinema, a película Predestination, baseada no conto “All your zombies” de Robert A. Heinlein, é, quizais, a que conta con maior base no solipsismo. Nela, só existe un personaxe real que, ao ser o único que existe, é o único que pode crearse a si mesmo unha e outra vez. Na saga cinematográfica de Matrix descríbese un mundo tan só existente na mente do protagonista. Outras películas nas que aparecen ideas solipsistas son Inception, Dark City, Total Recall, Abre los ojos, Vanilla Sky, Mr. Nobody e The Butterfly effect.
Mercedes Vázquez Saavedra
Mercedes Vázquez Saavedra, nada en Sarria en 1949, é unha escritora, fotógrafa, etnógrafa e documentalista galega.
Traxectoria
Cursou estudos en Lugo e León. Traballou como profesora de educación física, e despois na Administración pública.
Pintura do romanticismo
miniatura|384x384px|[[Caspar David Friedrich: O peregrino sobre o mar de néboa, 1818. Kunsthalle]] Chámase Romanticismo a un feixe heteroxéneo de estilos encontrados na pintura occidental nun período de máis de cen anos entre a fin do século XVIII e a fin do século XIX, como unha reacción ao equilibrio, impersonalidade, racionalidade e sobriedade do clasicismo, e cuxa énfase estaba na expresión de visións persoais fortemente coloridas pola emoción dramática e irracional. Unha cronoloxí­a unificada é imposíbel de estabelecer; varía conforme a rexión e os autores tamén discordan sobre a súa amplitude, algún reducindo o período para entre o inicio do século XIX e apenas unhas poucas décadas seguintes.
Orixes do movemento
O Romanticismo tomou forma de aborda, primeiramente como unha tendencia naturalista na crítica literaria e na filosofía, e tivo grande influencia sobre as outras artes e a cultura da sociedade en xeral. Xurdiu nos mediados do século XVIII a través dos escritos de Rousseau e outros filósofos da Ilustración (Iluminismo), que entre outras ideas alimentaban o mito do "bo salvaxe" e avogaban un retorno á natureza. Rousseau, no seu Discurso sobre as Artes e a Ciencia, cuestionou tanto o concepto de progreso que se viña desenvolvendo como o racionalismo, base dese progreso. Tamén debatía respecto ao efecto destrutivo que as artes e ciencia tiñan sobre a moralidade innata do ser humano. Desta forma, lanzábanse dous conceptos importantes para o florecimento do Romanticismo artístico: a irracionalidade, os sentimentos individuais e o misticismo en detrimento da razón, e o ligamento co mundo natural. Logo ese corpo de ideas, centrado no igualitarismo e no individualismo, expandíase para un ataque aos sistemas de poder como o Estado aristocrático e a Relixión institucionalizada, alegando que a orde natural non autorizaba as desigualdades sociais, contribuíndo poderosamente para a eclosión de movementos político-sociais como a Revolución Francesa e a loita polos dereitos civís igualitarios, que máis tarde darían orixe á democracia como hoxe a coñecemos.
Outra fonte para o substrato conceptual da pintura romántica foi o desenvolvemento da teoría do sublime polo irlandés Edmund Burke, da que pronto se fixo eco o enciclopedista Denis Diderot na Francia. Segundo eles, todo o que asombra a alma, todo o que nela imprime unha sensación de terror, leva ao sublime, ou sexa, a aquilo que é elevado, grandioso, exaltado. Nesta teorí­a, a beleza e o sublime son opostos. Mentres que a luz realza a beleza, tanto escuridade como luz, levadas ao extremo, obliteran a visión do obxecto, e xeran o asombro, a incerteza, a confusión e o sublime, aí­nda que así como a beleza, el poida xerar deleite cando se entende que o terror é ficticio. Era unha visión totalmente contraria á concepción clásica de calidade estética, admitindo a fealdade e o horror como elementos capaces de xerar pracer estético polo estímulo intenso das emocións. Kant contribuíu para esa noción dicindo na súa obra Crítica do Xuí­zo que "chamamos sublime aquilo que é absolutamente grande", e notando que a beleza se liga á forma do obxecto, tendo así­ límite, e que o sublime é caracterizado polo amorfo ou informe e polo ilimitado. Ademais, poetas como Blake, Wordsworth, Byron e Shelley rexeitaban o racionalismo e a orde da civilización dicindo que a natureza, máis o poder curativo da imaxinación, poderían levar as persoas a unha transcendencia do seu difícil día a día, e que os poderes da creatividade poderían ser usados para transformar o mundo e rexenerar súa espiritualidade. Así­ os artistas considerábanse profetas dunha nova era e os intérpretes da realidade.
A pintura romántica
miniatura|Fuseli: O soño de Belinda, 1780-1790. Art Gallery of Vancouver miniatura|Delacroix: A Liberdade guiando o pobo, 1830. [[Museo do Louvre]] A definición do Romanticismo na pintura é difícil. Non foi un estilo unificado en termos de técnica ou temática, xa que a diversidade de contextos nos varios países onde esa corrente floreceu deu marxe á formación de escolas rexionais bastante características e por veces centradas en temas ou abordaxes específicos. Dixo Baudelaire:
Desde aí enténdese que son de esperar o xurdimento de tendencias múltiples axitándose baixo unha mesma denominación, ás veces concordes, outras en aparente oposición, e a historia da pintura revela o acertado da análise do poeta. Xeralmente concédese que un elo unificador foi o desexo de expresión do individual, do intenso, do subxectivo, do irracional, do espontáneo e do emocional, do visionario e do transcendente, antes do que o impersoal, o lóxico, o moderado e o claro, o equilibrado e o pre-programado que estruturaran o ideal clásico. Moitas veces a expresión do xenio individual xerou proxectos que buscaban primariamente chocar, cortexando o bizarro, o non-convencional, o exótico e o excéntrico e beirando o melodramático, o mórbido e o histérico.
As súas ideas individualistas favoreceron o nacemento da liberdade de escolla, dun senso de integridade e independencia do artista e dun espírito adverso ás convencións estilísticas de sistemas de valores xenéricos e impersoais como os sustentados polo Neoclasicismo e o Academicismo. Naturalmente esa postura chocaba contra a orde estabelecida, e non sorprende a proliferación de imaxes dramáticas que é unha das marcas desa escola, expresando a soidade e angustia do creador diante dunha sociedade incomprensiva, só encontrando consolo na natureza, representada cunha face ora épica e heroica, ora lírica e tenra, ora patética e aterrorizante, como un espello da súa alma atormentada pero en unión mística coa creación no seu estado virxe. Tamén eses sentimentos moitas veces se mostraban como unha profunda compaixón para co sufrimento do home, ou como unha revolta contra a opresión e as desigualdades, tendo moitas veces servido a pintura para defender o pobo contra a tiranía do sistema, vide a contribución de Goya e Delacroix. Non obstante, co pasar dos anos, os seus valores máis vigorosos e contestatarios foron incorporados pola propia Academia e tornáronse convencionais, dexenerando para un sentimentalismo inocuo e por veces afectado. esquerda|miniatura|Bierstadt: Entre as montañas da Sierra Nevada. Smithsonian American Art Museum Crendo aí­nda que o mundo invisíbel podería ser tornado visíbel pola man do artista, un mundo rexido non pola moralidade ordinaria senón por forzas sobre-racionais que tiñan unha lóxica e xerarquí­a de seu, tamén se tornan comúns as representacións de soños e pesadelos, de visións místicas e relixiosas, de fábulas, de mitos antigos, e do imaxinario interior subxectivo de cada artista, ben exemplificados na obra de Blake e Fuseli. Outros proban a disolución das formas a fin de transcender os límites convencionais da nosa visión e abrir as portas de novas formas de percepción e sensibilidade, como atesta a pintura case abstracta de Turner nos seus mellores momentos.
Aí­nda que comunmente concibida en oposición á pintura neoclásica e académica, a romántica en moito delas depende en termos de técnica e tomou emprestados moitos dos seus modelos formais e ocasionalmente os seus temas, sendo por veces unha tarefa infausta definir fronteiras de estilo, ambos coexistindo durante un bo tempo. Como distinción xenérica, os románticos dan maior énfase á cor, seu deseño é menos exacto e linear, privilexiando a mancha e a pincelada expresiva na construción da forma, as súas composicións son máis movidas e a súa luz ten contrastes máis poderosos. A paisaxe a miúdo está convulsionada por tempestades ou o mar axitado, con efectos impactantes de atmosfera e iluminación, realzando a sensación de grandiosidade na vista de altas montañas, vales profundos e o horizonte infinito, temas centrais na arte de Bierstadt, Friedrich e outros.
Porén a violencia e maxestade da natureza, o sufrimento do home, o arroubo místico, non foron as únicas liñas de traballo romántico, e imaxinar que o Romanticismo é feito só de drama é privalo de boa parte de seu interese e forza; visións introspectivas, máis líricas e contemplativas, tinguidas dun optimismo claro e conciliador, tamén son elementos típicos e esenciais da escola, e entre eses dous extremos fórmanse as sínteses máis diversas. Arquitecturas clasicistas poden ser coloradas con extravagancia e envoltas en efectos de atmosfera impensábeis para David, por exemplo, que foi o prototipo do clasicismo no seu estado máis puro; un close-up enternecido sobre a vida do labrego esfarrapado pode revelar un aspecto realista e case científico de observación do natural, e imaxes do oriente, unha temática tan tipicamente romántica, poden ser tratadas con naturalismo e obxectividade.