cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ricky Martin
Ao longo da súa carreira recibiu premios como dous Grammy, cinco Latin Grammys, tres Billboard, oito Billboard Latin Music Awards, oito MTVs, oito World Music Awards e dous American Music Awards.
Bermudo Froilaz
dereita|miniatura|Ábsidas do [[Mosteiro de San Martiño do Couto|mosteiro de Xuvia, na Terra de Trasancos. Lugar de soterramento de Bermudo Froilaz e outros membros da Liñaxe Froilaz-Traba. Os Traba posuían o dereito de presentación do mosteiro, é dicir, o dereito a nomear o abade do mesmo.]] Bermudo Froilaz, chamado "Manido", foi un nobre galego do século XI vinculado á terra de Trasancos.
Piollo da cabeza
Ovos do piollo (lendias)
Para adherir un ovo, a femia adulta segrega un pegamento desde o seu órgano reprodutor. Este pegamento endurece rapidamente formando a "vaíña da lendia" que cobre o talo do pelo e gran parte do ovo excepto o opérculo, que é unha especie de tapa a través da cal o embrión respira. Antes pensábase que o pegamento estaba baseado na quitina, pero estudos máis recentes indican que está feito de proteínas similares á queratina do pelo.
Os Baños, Bande
Festas
Celébranse o día de San Bieito (21 de marzo orixinariamente, na actualidade o día 11 de xullo). Lobosandaus celebra as Candeas o 2 de febreiro.
Anfibios
Recoñécese como anfibios aos anuros (ras e sapos), caudados (Ambystoma, píntegas e tritóns) e aos Gymnophiona.
Bermudo Froilaz
Traxectoria
O seu bisavó foi Froila González (f. 1017), aliado de Almanzor na súa razzia á Compostela do ano 997, e condenado ao desterro polo rei Afonso V. O dous avós de Bermudo Froilaz foron fillos de Froila González: Gonzalo Froilaz, pai de Eneca González (Eneca Gundisalviz); e Rodrigo Froilaz, pai de Froila Rodríguez (Froila Roderici). Os dous fillos de Gonzalo e Rodrigo, os curmáns Eneca e Froila, foron os pais do conde Bermudo.
Bermudo Froilaz casou en primeiras nupcias coa aristócrata Guntronda de Riveira, filla do conde Adoino de Riveira, e posteriormente con Dona Lupa Rodríguez, falecida no 1071. Deste segundo matrimonio tivo dous fillos: Lucia Bermúdez e Froila Bermúdez. A través da descendencia do conde Froila Bermúdez naceu a, denominada pola historiografía, casa de Traba. Liñaxe nobre do Reino de Galiza de enorme poder poder económico e político en todo o norte da Península Ibérica durante os séculos XI e XII.
Encoro de Lindoso
Estrutura da presa
A estrutura da presa é de arco de formigón de dobre curva cunha altura de 110 m por riba do nivel de cimentación. A parte superior da parede está a unha altura de 339 m. sobre o nivel do mar. A lonxitude da parte superior da parede é de 297 (ou 298) m., e o volume da estrutura é de 308.500 (ou 309.000) m³. O espesor da presa é 21 na parte inferior, e na coroa 4 m.
Anfibios
Tetrápodos
miniatura|O vertebrado coñecido máis pequeno do mundo, [[Paedophryne amauensis, sentado nun centavo norteamericano. O centavo ten 17.9 mm de diámetro, para apreciar a escala.]] Os primeiros tetrápodos orixináronse a partir dun antepasado común entre estes e os peixes de aletas lobuladas (sarcopterixios) conservando aínda branquias e escamas, pero que en lugar de aletas presentaban patas anchas e aplanadas cun gran número de dedos, como é o caso dos oito e sete nas especies dos xéneros Acanthostega e Ichthyostega respectivamente. Os cambios e as adaptacións á vida terrestre seguíronse suscitando, entre os cales se poden nomear a evolución dunha lingua viscosa e protráctil (empregada primordialmente na captura das presas), o desenvolvemento de glándulas cutáneas secretoras de veleno (como método de defensa), pálpebras móbiles e glándulas para a limpeza, protección e lubricación dos ollos; entre outras.
Existe un intenso debate no que respecta á definición de "anfibio". A concepción clásica de anfibio, considerada hoxe parafilética, considera anfibios a todos os tetrápodos anamniotas (ovo non protexido por un amnio nin unha casca). Os anfibios, no seu senso máis amplo, foron dividido en tres subclases, dúas das cales están extintas:
Segundo a sistemática cladística, o concepto de anfibio é moito máis restrinxido e inclúen neste grupo só aos anfibios modernos e os seus antepasados máis próximos, aos amniotas e aos seus antecesores máis inmediatos.
Gamba rosada
Distribución e hábitat
Distribúese amplamente e é pescado no mar Mediterráneo, entre os 100 e 3.300 m de profundidade, e encóntrase tamén no Atlántico oriental, en Galicia, Portugal e Cabo Verde.
Bermudo Froilaz
Traxectoria
Esta soterrado xunto a súa segunda esposa e o seu fillo Froila no Mosteiro de San Martiño de Xuvia.
Vilaboa, Grandal, Vilarmaior
Vilaboa é un lugar da parroquia de Grandal no concello coruñés de Vilarmaior na comarca de Betanzos. Tiña 24 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE dos cales 11 eran homes e 13 eran mulleres.
Ricky Martin
Traxectoria
O 29 de marzo de 2010 Martin fixo pública a súa homosexualidade a través de Twitter, ao manter unha relación amorosa co chileno Cristóbal Olivos, enlazando a unha misiva reproducida na súa páxina web oficial. Ademais, Ricky Martin ten dous fillos xemelgos, Valentino e Matteo, os cales foron concibidos mediante xestación subrogada. Desde que fixo pública a súa homosexualidade, Martin recibiu críticas por parte da igrexa; o cardeal portorriqueño Luís Aponte Martínez pediu ao cantante que promova os "valores tradicionais e non só o sexo".
Piollo da cabeza
Ovos do piollo (lendias)
Os ovos teñen forma oval e unha lonxitude duns 0,8 mm. Son brillantes, transparentes, de cor torrado ou café cando conteñen un embrión, pero parecen brancos despois da eclosión. O tempo típico para a eclosión é de seis a nove días despois da oviposición segundo indican varios autores.
Despois da eclosión, a ninfa sae e deixa atrás a casca do ovo baleira, que segue adherida ao cabelo. O ovo baleiro permanece alí ata que é fisicamente retirado pola abrasión realizda polo hóspede, ou ata que se desintegra lentamente, o que pode tardar en producirse 6 meses ou máis.
miniatura|Eclosión dun piollo. Na cabeza dun individuo pode haber estes tres tipos de ovos de piollo ou lendias :
Desenvolvemento e ninfas
miniatura|Desenvolvemento de Pediculus humanus humanus (o [[piollo do corpo), que é similar ao do Pediculus humanus capitis (piollo da cabeza).]]
Os piollos da cabeza, igual que outros Phthiraptera (ou Psocodea), son hemimetábolos. As ninfas acabadas de eclosionar mudan tres veces antes de chegar ao estadio de adulto sexualmente maduro. Así, as poboacións de piollos da cabeza móbiles conteñen membros que están en ata catro estadios de desenvolvemento: tres ínstares de ninfas, e un adulto (imago). A metamorfose durante o desenvolvemento do piollo da cabeza é sutil. A única diferenza visible entre os diferentes ínstares e o adulto, á parte do tamaño, é a lonxitude relativa do abdome, que se incrementa con cada muda. Excepto polo feito de que non se reproducen, o comportamento das ninfas é similar ao dos adultos. As ninfas só se alimentan de sangue humano (hematofaxia), e non poden sobrevivir moito tempo fóra do hóspede.
O tempo necesario para que o piollo complete o seu desenvolvemento ninfal ata imago depende das condicións de alimentación. Experimentalmente comprobouse que como mínimo cómpren de 8 a 9 días de libre acceso para alimentarse do piollo ao hóspede humano. Esta condición experimental é a máis representativa para as condicións deste piollo en situacións naturais. En condicións experimentais nas que a ninfa ten un acceso máis limitado ao sangue prodúcese un desenvolvemento máis prolongado, que vai de 12 a 24 días.
A mortalidade das ninfas en catividade é alta, de aproximadamente o 38%, especialmente nos primeiros dous días de vida. En condicións naturais, a mortalidade pode ser máxima no terceiro ínstar. Os perigos para a ninfa son numerosos. A incapacidade de completar a eclosión é invariablemente mortal e pode depender da humidade no ambiente no que están os ovos. Pode producirse tamén a morte durante a muda, aínda que é pouco común. Durante a alimentación, o intestino da ninfa pode romper, dispersando o sangue do hóspede por dentro do insecto, o que ten como resultado a morte deste nun día ou dous. Non está claro se a alta mortalidade rexistrada en condicións experimentais é representativa das condicións naturais.
Reprodución
dereita|miniatura|Copulación en Pediculus humanus humanus (en Pediculus humanus capitis é similar). A femia está na parte de arriba, e o macho debaixo. Xa se produciu a dilatación da vaxina da femia, e o dilatador do macho descansa contra ao seu dorso. A vesícula do macho, que contén o pene (que non se ve), está completamente inserida na vaxina. Nótese que o macho se aferra cos seus ganchos especializados das patas anteriores á amosega especializada do terceiro par de patas das femias. Os piollos da cabeza adultos reprodúcense sexualmente, e a copulación é necesaría para que as femias produzan ovos fértiles. A partenoxénese (produción de descendencia viable a partir de óvulos non fertilizados) non ocorre en Pediculus humanus. O apareamento pode empezar nas primeiras 10 horas de vida adulta (despois da última muda da nifa). Despois de 24 horas, o adulto copula frecuentemente, e o apareamento ocorre durante calquera período do día ou da noite. A unión da parella durante o apareamento prolóngase máis dunha hora. Os machos novos poden aparearse sucesivamente con femias máis vellas, e veceversa.
Os experimentos con Pediculus humanus humanus (piollo do corpo, moi similar ao da cabeza) enfatizan os perigos da copulación nos piollos. Unha soa femia nova confinada con seis ou máis machos morre en poucos días, e pon moi poucos ovos. De xeito similar, informouse da morte dunha femia virxe despois de admitir un macho no seu confinamento. A femia puxo un só ovo despois do apareamento, e todo o seu corpo estaba tinguido de vermello (unha condición atribuída á rotura do canal alimentario durante o acto sexual. As femias vellas frecuentemente morren despois, se non durante, a relación sexual.
Alimentación
En todos os estadios (menos no ovo) aliméntase de sangue e morde a pel catro ou cinco veces ao día para alimentarse. Corta a pel coas súas pezas bucais especializadas, inxecta saliva que contén un anticoagulante e zuga o sangue. O sangue dixerido é excretado como excrementos vermellos.
Posición no hóspede
Aínda que poden colonizar calquera parte do coiro cabeludo, prefiren a zona da caluga ou a de detrás das orellas, onde tamén adoitan depositar os ovos. Os piollos da cabeza son repelidos pola luz e móvense cara a partes sombreadas ou obxectos de cores escuras que estean próximos.
Distribución
O piollo da cabeza ten unha distribución mundial e afecta a millóns de persoas en países desenvolvidos e non desenvolvidos. Por exemplo, só en EUA de 6 a 12 millóns de persoas, principalmente nenos, son tratadas anualmente para eliminar os piollos da cabeza.
Transmisión
Un individuo de piollo da cabeza ten un ciclo de vida duns 30 días desde que se deposita o ovo ata que morre o piollo. Os piollos da cabeza poden vivir fóra da cabeza en, por exemplo, fundas de almofadas, cepillos do pelo, ou gorras ata 48 horas, o que facilita a transmisión. Os piollos carecen de ás ou de patas potentes para choutar, polo que se moven usando as súas patas con forma de gancho para pasar dun cabelo a outro. Normalmente o piollo da cabeza infesta a un novo hóspede por estreito contacto entre individuos, o que fai que os contactos sociais entre nenos e as interaccións pais-fillos sexan rutas máis probables de infestación que a compartición de peites, sombreiros, cepillos, toallas, roupa, camas e armarios. Os contactos cabeza-cabeza son, con diferenza, a ruta máis común de transmisión.
O número de nenos que haxa por familia, a compartición de camas e armarios, os hábitos de lavado do cabelo, costumes sociais e contactos sociais, os coidados sanitarios nunha determinada área (por exemplo en escolas) e o status socioeconómico son factores significativos para a infestación por piollos da cabeza. As nenas son infectadas cunha frecuencia de dúas a catro veces maior que os nenos. Os nenos entre 4 e 14 anos son o grupo máis frecuentemente infestado.
Arqueoxenética
A análise do ADN de restos de piollos atopados en momias peruanas pode indicar que algunhas doenzas (como o tifo) puideron pasar do Novo Mundo ao Vello, ao revés do que ata agora se pensaba.
Xenoma
Pénsase que xeneticamente o piollo da cabeza é moi similar ao piollo do corpo. A secuenciación do xenoma do piollo do corpo propúxose a mediados da década de 2000 e o seu xenoma secuenciado publicouse en 2010. Unha análise dos transcritomas dos piollos da cabeza e do corpo (que son dúas subespecies da especie Pediculus humanus) revelou que estes dous organismos son extremadamente similares xeneticamente.
Gamba rosada
Distribución e hábitat
Aos mercado galegos chega conxelado, xa que os nosos barcos adoitan pescala en mares meridionais.
.tr
.tr é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para Turquía.
Gamba rosada
Alimentación
Aliméntase principalmente de moluscos bivalvos e tamén consome outros crustáceos como Calocaris macandreae e anfípodos (pulgas de area), así como poliquetos e ofiuroideos. Aproveitan o fondo mariño e os machos, especialmente os de maior tamaño, arraigan máis profundamente no substrato.
Ricky Martin
Traxectoria
O 4 de novembro de 2011, o goberno de España, presidido por José Luis Rodríguez Zapatero, concédelle a nacionalidade española, con base a que ten familiares españois e un domicilio en Madrid. Segundo recoñeceu o cantante, coa cidadanía pretendía casar en España para recoñecer o traballo do goberno de Zapatero en defensa dos dereitos dos homosexuais.
No Nadal de 2013 rematou a relación co seu mozo Carlos González Abella, segundo confirmou a representante do artista Helga García ao xornal de Porto Rico El Nuevo Día. A súa relación con González Abella foi determinante para que Martin saíse do armario en 2010, segundo declaracións do propio artista. A nova da ruptura tivo eco inmediato na prensa internacional.
Dende 2016, mantén unha relación con Jwan Yosef, un artista de orixe siria. Os rumores sobre o romance xestáronse a principio de ano cando foron captados polos paparazzis camiñando xuntos por Nova York e máis tarde, no mes de abril, foron vistos de vacacións no Xapón. Finalmente, Martin oficializou publicamente a súa relación con Yosef o 16 de abril de 2016 ao colgar na rede social Instagram unha postal de ambos os dous collidos da man nun evento benéfico no Brasil, foto que acompañou cunha breve pero expresiva mensaxe: "Yup." ("Si" en inglés).
Martin desde o ano 2013 é vexetariano declarando «Levo sete semanas cunha alimentación completamente vexetariana, e síntome incríbel. Sen peixe, sen carne vermella e sen polo», e practica ioga para manter unha vida saudábel. Martin é zurdo.
Lenda urbana
En febreiro de 1999 difundiuse un engano sobre Ricky Martin e o programa Sorpresa, sorpresa presentado por Concha Velázquez. A lenda urbana, extraordinariamente propagada, afirmaba que Martin participara nunha "sorpresa" emitida en directo en que unha fan adolescente do cantante fora pillada in fraganti mentres un can lambía as súas partes untadas cunha crema doce. O suposto feito foi denunciado por Prodeni, unha asociación de dereitos da infancia, que tivera un rol como acusación particular no caso Arny. En 2023, Mamen Mendizábal fixo un programa emitido en LaSexta sobre esta lenda urbana, chamada de "loucura colectiva" e "histeria colectiva". Comprobouse que historias similares foron propagados noutras partes do mundo, como Xapón e os EUA.
.tt
.tt é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para Trinidad e Tobago.
Encoro de Lindoso
Estrutura da presa
A presa ten unha saída inferior e dous aliviados de inundación con tres portas cada un, situados no lado dereito da presa. Pode desviar un máximo de 400 m³/s, un máxima descarga de 2760 m³/s. A inundación de deseño é de 3500 m³/s; determinouse que a probabilidade de ocorrer este evento é unha vez cada 1000 anos.
Central de enerxía
A central de almacenamento bombeado do encoro de Lindoso é unha das centrais hidroeléctricas máis grandes de Portugal cunha potencia instalada de 630 (ou 634) MW. A xeración media anual é de 948 (ou 909,6, 910 ou 933,8 millóns de kWh.
A central está situada nunha caverna a 350 m. baixo terra. Está ligada ao cadro a través dun eixe (diámetro 6,80 m). As dúas turbinas da central producen un máximo de 315 (ou 317) MW e os xeradores asociados de 350 MVA. A velocidade nominal das turbinas é de 214 / min (ou 214,3). Os xeradores teñen unha tensión nominal de 18 kV. As dúas máquinas poden conectarse en liña dentro de 90 segundos. A central ten un Túnel de 4,88 km de longo conectado co encoro de Touvedo, que serve como cunca inferior para regular o caudal do Limia, cando está en funcionamento a central do Lindoso, e evitar os asolagamentos das aldeas da Ponte da Barca e outras próximas ao río.
A altura mínima de caída é de 227 m, o máximo 288 m. O caudal máximo é de 125 m³ / s.
Anfibios
Anfibios modernos
As relacións filoxenéticas entre os tres grupos de lisanfibios foron materia de debates e controversias por décadas. Os primeiros estudos de secuencias de ADN mitocondrial e ADN ribosomal nuclear sustentaban unha relación próxima entre as píntegas e as proceras. Esta hipótese axudaba a explicar os patróns de distribución e o rexistro fósil dos lisanfibios, dado o feito de que as ras están distribuídas en case todos os continentes mentres que as píntegas e as proceras presentan unha moi marcada distribución en rexións que algunha vez formaron parte de Laurasia e Gondwana respectivamente. Os rexistros fósiles máis antigos de ras (e de lisanfibios) datan do Triásico Inferior (~250 Ma) de Madagascar (correspondendo ao xénero Triadobatrachus ), mentres que os das píntegas corresponden ao período Xurásico (~190 Ma). Con todo, as análises posteriores e recentes nas que se ocuparon grandes bases de datos tanto de xenes nucleares como mitocondriais, ou unha combinación de ambos, establecen ás ras e as píntegas como grupos irmáns, cuxo clado é denominado Batrachia. Este grupo é reafirmado por estudos de datos morfolóxicos (incluíndo o de espécimes fósiles).
A orixe do grupo aínda é incerta, podendo dividirse as hipóteses actuais en tres principais categorías. Na primeira Lissamphibia é considerado como un grupo monofilético derivado dos temnospóndilos nese caso o grupo irmán pode ser o xénero Doleserpeton, e Amphibamus, Branchiosauridae ou un subgrupo deste último grupo. A segunda hipótese tamén establece a Lissamphibia como un grupo monofilético, pero derivado dos lepospóndilos. A terceira hipótese suxire un carácter polifilético (difilético e nalgúns estudos trifilético) dos lisanfibios, cunha orixe das ras e as píntegas a partir dos temnospóndilos, mentres que as proceras (e ás veces as píntegas) derivarían dos lepospóndilos.
esquerda|miniatura|A [[píntega común (Salamandra salamandra) é unha das especies características do grupo dos caudados.]] miniatura|Os Gymnophiona habitan principalmente no [[Neotrópico.]] Todos os anfibios actuais agrúpanse, polo xeral, no grupo Lissamphibia, o que está composto polos clados Gymnophiona, Caudata e Anura, os cales están organizados segundo o tipo de estrutura vertebral e de extremidades. Os Gymnophiona corresponden aos anfibios modernos máis escasos, descoñecidos e peculiares. Son escavadores de aspecto vermiforme desprovistos de patas e que posúen unha cola rudimentaria e tentáculos olfactivos. Habitan unicamente nas rexións tropicais húmidas.
Por outra banda, os caudados (píntegas ou tritóns) están provistos de membros iguais e dunha cola. Os adultos parécense bastante aos cágados, as únicas diferenzas son a presenza de pulmóns en lugar das branquias e a posibilidade de reproducirse e de vivir fóra da auga. Nela móvense con soltura grazas aos movementos laterais da cola. Fóra dela utilizan as catro patas para andar.
Finalmente, os anuros (ras ou sapos) están provistos de membros desiguais e carecen de cola no estado adulto, presentando, como adaptación ao salto, unha columna vertebral reducida e ríxida chamada urostilo. Durante a etapa larvaria atravesan por un estado pisciforme. Presentan unha dieta carnívora, como a gran maioría de anfibios en etapa adulta (sendo polo xeral herbívoros en estado larvario), alimentándose de insectos, arácnidos, vermes, caracois e case calquera animal que se mova ou sexa o suficientemente pequeno como para ser engulido completamente. O tracto dixestivo é relativamente curto nos adultos, unha característica na maioría dos carnívoros. Case todos viven en charcas e ríos, pero algúns son arborícolas e outros habitan en zonas desérticas sendo activos só durante a época de choivas. Coñécense 206 especies de Gymnophiona, mentres que os caudados e os anuros están representados por uns 698 e unhas 6588 especies, respectivamente.
Pel
esquerda|miniatura|A ra [[Oophaga pumilio é un dendrobátido velenoso que presenta coloración de advertencia.]] A pel dos tres principais grupos de anfibios (anuros, caudados e Gymnophiona) é estruturalmente similar (aínda que a diferenza do resto dos anfibios, os Gymnophiona posúen escamas dérmicas), sendo permeable á auga, espida (non contén ningún tipo de anexo tegumentario, como pelos ou escamas), moi vascularizada e está provista dunha multitude de glándulas. Leva a cabo unha serie de funcións vitais nos anfibios ao protexelos contra a abrasión e axentes patóxenos, colaborar na respiración (respiración cutánea), absorbendo e liberando auga e contribuíndo por medio do cambio de pigmentacións (nalgunhas especies) e a secreción de substancias a través desta, ao control da temperatura corporal. Adicionalmente a pel actúa moitas veces como un medio de defensa ou disuatorio contra os depredadores, ao posuír unha serie de glándulas velenosas ou pigmentacións de advertencia.
Na pel apréciase xa un carácter típico dos vertebrados terrestres, como o é a presenza de capas externas moi cornificadas. A pel consta de varias capas e renóvase periodicamente mediante un proceso de muda (sendo esta, polo xeral, inxerida), o cal está controlado pola hipófise e a tiroide. Os engrosamentos locais son habituais, como é o caso dos anuros do xénero Bufo, como adaptación a unha vida máis terrestre. miniatura|[[Litoria phyllochroa.]] As glándulas cutáneas están máis desenvolvidas que nos peixes, existindo dous tipos: as glándulas mucosas e as glándulas velenosas. As glándulas mucosas secretan un mucus incoloro e líquido que prevén o desecamento e mantén o equilibrio iónico. Crese, ademais, que poden presentar propiedades funxicidas e bactericidas. As glándulas velenosas teñen unha función defensiva como resposta á depredación, xa que producen substancias irritantes ou velenosas.
A cor da pel dos anfibios está producida por tres capas de células pigmentarias ou cromatóforos. Estas tres capas celulares corresponden aos melanóforos (que ocupan a capa máis profunda), os guanóforos (que forman unha capa intermedia e conteñen moitos gránulos que, por difracción, producen unha cor verdeazulada) e os lipóforos (amarelos que constitúen a capa máis superficial). O cambio de cor que experimentan moitas especies está causada por secrecións da hipófise. A diferenza dos peixes óseos, non existe control directo do sistema nervioso sobre as células pigmentarias e, por tanto, o cambio de cor é bastante lento.
A cor é xeralmente críptica, é dicir, ten como finalidade ocultar ou confundir ao animal coa súa contorna. Existe unha predominancia das coloracións verdosas, con todo, diversas especies posúen patróns cromáticos que fan ao animal claramente visible, como é o caso da píntega común (Salamandra salamandra) ou o das ras Dendrobatidae. Estas vistosas coloracións van asociadas, con frecuencia, a un gran desenvolvemento das glándulas velenosas paratoides e, en consecuencia, constitúen unha coloración aposemática (ou de advertencia) que permite unha rápida identificación por parte de posibles depredadores. Moitas ras ao saltar exhiben subitamente manchas de cores brillantes nas súas patas posteriores, o cal serve para asustar ou sorprender aos seus depredadores. Como se fixo mención, a pigmentación serve, á súa vez, como un medio para protexer ao animal dos efectos da luz ou, no caso das cores escuras, para facilitar a absorción de calor.
Esqueleto
miniatura|Ilustración da estrutura ósea dun [[anuro.]]
Cintura
A cintura escapular dos primeiros anfibios era case idéntica á dos seus antecesores os osteolepiformes, salvo pola presenza dun novo óso dérmico, o interclavicular (que se perdeu nos anfibios modernos). A cintura escapular posuía dous elementos diferenciados, por unha banda os elementos derivados endocondrais da aleta do precursor pisciforme ancestral e que servía para fornecer unha superficie de articulación á extremidade; por outro, un anel de ósos de orixe dérmico (escamas cutáneas) que se afundiron cara ao interior.
A cintura pélvica está moito máis desenvolvida. En todos os tetrápodos está formada por tres ósos principais: o ilio en posición dorsal e, ventralmente, a pube en posición anterior e o isquion en posición posterior; no punto de reunión destes tres ósos fórmase o acetábulo no que se articula a cabeza do fémur.
Extremidades
Os anuros e os urodelos presentan, polo xeral, catro extremidades, mentres que os Gymnophiona carecen delas. Na maioría dos anuros as extremidades traseiras son alargadas como unha adaptación para saltar e nadar. A disposición dos ósos e músculos das extremidades anteriores e posteriores dos tetrápodos é dunha constancia sorprendente, a pesar dos diferentes usos aos que se destinan. En cada pata hai tres articulacións: o ombreiro (ou cadeira), o cóbado (ou xeonllo) e o pulso (ou nocello).
As extremidades dos tetrápodos son de tipo quiridio. Existe un óso longo basal (úmero/fémur) que articula no seu extremo distal con dous ósos, o radio/tibia e a ulna ou cúbito/fíbula ou peroné. Estes ósos articúlanse no pulso ou o nocello cun carpo ou un tarso, respectivamente, que consisten, cando o seu desenvolvemento é completo, en tres filas de osiños, con tres na fila proximal, un na central e cinco na distal. Cada un destes últimos sosteñen un dedo, formado por numerosas falanxes.
Aparello dixestivo
A boca alcanza gran tamaño, estando, en ocasións, provista de pequenos dentes débiles. A lingua é carnosa e nalgúns grupos está suxeita pola súa banda anterior e libre por detrás para que poida ser proxectada ao exterior e capturar as presas. Son animais engulidores, posto que introducen no seu tubo dixestivo presas sen fragmentación previa.
A cloaca é unha cavidade onde desembocan os aparellos dixestivo, urinario e reprodutor cun único orificio de saída ao exterior; preséntase tamén nos réptiles e nas aves.
Os anfibios posúen un par de fosas nasais que se comunican coa boca e as cales están provistas de válvulas para impedir a entrada de auga, contribuíndo, á súa vez, coa respiración pulmonar.
Aparello circulatorio e sistema nervioso
esquerda|miniatura|Circulación nos anfibios. miniatura|230x230px|Modelo didáctico dun corazón anfibio. Como se dixo, os anfibios presentan un estado larvario e un estado adulto, nos que a circulación é diferente para cada estado.
No estado larvario presentan unha circulación similar aos peixes, da aorta ventral parten catro arterias; tres delas van ás branquias, mentres que a outra comunica cos pulmóns aínda sen desenvolver polo que leva sangue desoxixenada.
Na fase adulta os anfibios (en especial os anuros) perden as branquias e desenvolven pulmóns, e a circulación vólvese dobre pola aparición dunha circulación menor e pola circulación maior xa existente. Presentan un corazón tricameral formado por un ventrículo e dúas aurículas, (segundo os casos, podería considerarse como unha única aurícula, total ou parcialmente dividida). A circulación maior consiste nun traxecto xeral polo corpo, mentres que a menor realiza un traxecto exclusivamente pulmonar e incompleto, xa que o sangue mestúrase no ventrículo, e ao percorrer o corpo contén unha parte oxixenada e outra desoxixenada. Debido á mestura entre sangue venosa e sangue arterial, o sangue ao saír do corazón é clasificada mediante unha válvula espiral denominada válvula sigmoidea, que se encarga de transportar o sangue oxixenado a órganos e tecidos e o desoxixenado aos pulmóns. O funcionamento desta válvula é aínda descoñecido.
O sistema nervioso non presenta grandes particularidades con respecto ao dos peixes.
Reprodución, desenvolvemento e alimentación
dereita|miniatura|Parella de sapos comúns ([[Sapo común|Bufo bufo) en amplexo.]] Os anfibios son dioicos, é dicir, posúen sexos separados, existindo moitos casos de dimorfismo sexual. Presentan fecundación interna e externa, sendo na súa maior parte ovíparos. A posta, ao non estar os ovos resgardados contra o desecamento, efectúase normalmente en auga doce e está conformada por unha multitude de pequenos ovos unidos por unha substancia xelatinosa, estando, á súa vez, cubertos por unha ou máis destas membranas que os protexen dos golpes, dos organismos patóxenos e dos depredadores. Os coidados paternais están presentes nun menor número de especies, ao exhibir a gran maioría unha estratexia r respecto da reprodución. Entre os casos onde se dá unha estratexia K pódense nomear ao do Pipa pipa, o da Rhinoderma darwinii ou o das especies do xénero Rheobatrachus.
Presentan unha segmentación holoblástica desigual, carecendo de membranas extraembrionarias. Dos ovos xorden as crías en estado larvario, chamadas en moitos casos cágados. As larvas dos anfibios viven nas augas doces, mentres que os adultos, polo xeral, levan unha vida semiterrestre, aínda que sempre en lugares húmidos. Este tipo de desenvolvemento chámase metamorfose. Ao longo desta as larvas van perdendo progresivamente a cola como consecuencia dunha autolise celular. En moitas especies mantéñense na fase adulta hábitos acuáticos e natatorios. esquerda|miniatura|Ciclo de vida dun anuro. As larvas atravesan por tres estadios de desenvolvemento, sendo o primeiro premetamórfico, levándose a cabo un crecemento por mor dos estímulos xerados polas elevadas doses de prolactina producidas pola adenohipófise. Xa no estadio prometamórfico dáse paso ao desenvolvemento das extremidades posteriores, finalizando co terceiro estadio onde se produce o clímax metamórfico que conclúe coa transformación da larva en xuvenil.
A fecundación, como se mencionou, é externa, levándose a cabo na auga onde o macho verte o seu esperma á vez que a femia deposita ovos aínda sen fecundar. Nos anuros, as parellas aparéanse na auga nun acto que se denomina amplexo ou abrazo nupcial, durante o cal o macho se aferra fortemente á femia cos seus membros anteriores, os cales posúen calosidades especiais para unha mellor adhesión.
A alimentación baséase nos vexetais durante a fase larvaria e está composta por artrópodos e vermes no estado adulto. A principal fonte de alimentos no estado adulto constitúena os insectos, como os coleópteros, e outros invertebrados, como eirugas de bolboreta, vermes de terra e arácnidos.
Conservación
Un 85% dos 100 anfibios máis ameazados reciben ningunha ou pouca protección. Entre as dez especies máis ameazadas do mundo (de todos os grupos) atópanse tres anfibios; e entre as cen máis ameazadas, hai trinta e tres, como se lista a continuación:
Vilar, Grandal, Vilarmaior
Vilar é un lugar da parroquia de Grandal no concello coruñés de Vilarmaior na comarca de Betanzos. Tiña 10 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE dos cales 4 eran homes e 6 eran mulleres.
José Manuel Fernández Sobrino
José Manuel Fernández Sobrino, nado en Vilardevós en xullo de 1936, é un xornalista e escritor galego.
Traxectoria
Asentou de novo no barrio da Ponte da vila de Ourense. Desenvolveu a súa actividade profesional en torno á cadea de radio Cope de Ourense, onde era comentarista habitual e retransmitía os partidos do CD Ourense nos desprazamentos. Foi nun destes desprazamentos, en Cambados onde despois do partido caeu enfermo dunha paraplexía que o deixou nunha cadeira de rodas. Dende entón as súas aparicións en antena foron diminuíndo en favor dos seus compañeiros Miguel Domínguez e Ricardo Seguín.
Froito da súa experiencia como comentarista deportivo chegou a escribir sobre o CD Ourense. Así no ano 2002 publicouse Club Deportivo Ourense: 1952-1977. En 2003 publicou a segunda parte da historia do Club: ''Club Deportivo Ourense: 1977-2002. Otros 25 años hasta el Cincuentenario''.
Cos anos retomou a súa actividade literaria, coa publicación dun libro sobre o barrio ourensán da Ponte, que naquela época era concello de seu, co nome de Ponte Canedo. O libro, titulado La vida en A Ponte hasta 1960: de las viñas al asfalto, presentouse o 30 de setembro de 2010 na igrexa de Santiago das Caldas.
Nanchuu Koi wo Yatteruu You Know?
"Nanchuu Koi wo Yatteruu You Know?" (なんちゅう恋をやってるぅ YOU KNOW?) é o sétimo single do grupo xaponés de J-Pop chamado Berryz Kobo, lanzado ó mercado o día 8 de xuño de 2005 baixo o selo Piccolo Town e producido por Tsunku.
Rain (artista)
Jung Ji-Hoon (mellor coñecido polo seu nome artístico Rain), nado en Seúl o 25 de xuño de 1982, é un cantautor, compositor, produtor, actor, modelo, coreógrafo, bailarín e deseñador surcoreano.
Sociedade Deportiva Grixoa
dereita|miniatura|Campo de Augas Santas, 2013.
A Sociedade Deportiva Grixoa foi un equipo galego de fútbol da parroquia de Grixoa, no concello de Santiago de Compostela. Naceu oficialmente en 1972 e estivo activo ata a súa desaparición en 2014.
Historia
O club tiña en 2010 uns 300 socios tanto da súa parroquia como do veciño concello de Trazo. Desapareceu en 2014 tras descender da Terceira División.
Salomé (cantante)
María Rosa Marco Poquet, coñecida artísticamente como Salomé, nada en Barcelona o 21 de xuño de 1939, é unha cantante española residente en Valencia. É unha das dúas únicas cantantes españolas gañadoras do Festival de Eurovisión.
Traxectoria
Comezou a súa carreira en Radio Barcelona. Desde entón continuou a súa carreira musical compaxinándoa coa súa faceta como presentadora de televisión. Foi abreconcertos de Frank Sinatra. Ata 1963 gravou máis de corenta cancións para as casas discográficas Iberofón e Zafiro. En 1962 xa gañara o Festival do Mediterráneo co tema "Se'n va anar", en catalán. Actuou tamén no Festival de Valencia e o Festival do Douro onde obtivo o premio de interpretación. Gravou numerosos discos con varias casas discográficas, como Belter e Iberofón. En 1969 casou con Sebastián García. Gravou numerosos temas en catalán e castelán, entre os máis coñecidos "Quinientas millas", "L'arbre", "Bésame mucho", "Com el vent", "L'emigrant", "Puedo morir mañana", "Isla del amor" o "Esperaré".
Gañou representando a España o Festival de Eurovisión de 1969 coa canción "Vivo cantando", composta por María José Cerato, con letra de Aniano Alcalde. Compartiu o primeiro premio con Lulu (Reino Unido), Frida Boccara (Francia) e Lenny Kuhr (Holanda). Recibiu o galardón en Madrid de mans da tamén española Massiel, gañadora do ano anterior.
O seu vestido na posta en escena, deseñado por Pertegaz para a ocasión, pesaba 14 quilos e estaba composto por pezas de porcelana azul turquesa e tres colares de 1 quilo cada un. Salomé gravou "Vivo Cantando" en 8 idiomas diferentes (español, catalán, éuscaro, francés, alemán, italiano, inglés, e serbocroata).
Aparcou a súa carreira musical pouco logo de contraer matrimonio. Actualmente actúa como colaboradora en Matí, Matí, un magazine matinal de Canal 9, a cadea autonómica da Comunidade Valenciana.
Discografía
Sinxelos seleccionados:
Recompilacións seleccionadas:
Igrexa de Santa María de Sacos
A Igrexa de Santa María de Sacos é a igrexa parroquial de Santa María de Sacos, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade.
Descrición
Segundo Bango Torviso, o estilo do beiril da ábsida, principalmente, indica un estilo de orixe ourensán, da zona de Oseira ou Terra do Carballiño, de finais do último terzo do século XII.
Exterior
No exterior, a fachada principal presenta un arco de medio punto cara ao exterior e tendencia cara ao apuntamento no interior, con dúas arquivoltas de mediacanas entre bordóns, que se apoian sobre columnas de fustes monolíticos, basas soterradas e capiteis cilíndricos tamén postizos. Posúe un tímpano recortado para adaptarse á forma apuntada, porén, Bango Torviso considera que se trataba dun arco en gola decorado con rosetas estreladas, como amosan os debuxos de Enrique Campo nos que aínda se pode ver o arco en gola e como a espadana estaba arruinada. Coróase cunha espadana de tres ocos.
A fachada setentrional enmárcase nos seus extremos cos muros da fachada e da cabeceira a xeito de contrafortes, e divídese en tres lenzos por dous contrafortes rectangulares. No pano central ábrese unha seteira e no máis pegado ao testeiro ábrese unha porta con arquivolta polilobulada cun lixeiro apuntamento. Os lóbulos de arco de ferradura recollidos por un groso baquetón. 250px|miniatura|Canzorros da fachada setentrional:Acróbata e home coas mans nos xenitais Na actualidade o tímpano está recortado e presenta como decoración unha rosácea de trece pétalos no centro, outra de menor tamaño á esquerda e círculos concéntricos á dereita. Das columnas só se conservan os capiteis entregos decorados con motivos vexetais. O beirado con tellas cubertas en caveto e canzorros con formas de lóbulos, dentados, unha margarida, un acróbata e un home coas maus nos xenitais.
A fachada meridional é moi semellante a anterior. A porta de tímpano pentagonal está na actualidade cegada, así como unha seteira. Os canzorros presentan diversos temas: unha muller colléndose as pernas e ofrecendo os seus xenitais, unha posible ave cunha presa ou unha cabeza de lobo cunha galiña entre os dentes.
A ábsida únese directamente á nave, sobresaíndo o muro na unión a modo de contraforte. En ambos lados presenta un contraforte rectangular. Só é visible a cornixa do lado meridional xa que o outro está cuberto pola sancristía. A cornixa componse de seis arquiños de lixeira ferradura sostidos por canzorros en proa. No oco dos arquiños había decoracións de cabeciñas esculpidas e outros temas hoxe en día perdidas.
250px|miniatura|Esculturas do muro piñón:Carneiro e lobo sostendo a cruz O muro testeiro da ábsida divídese en tres panos por dúas columnas entregas con basas soterradas, fustes de nove semitambores e capiteis dos que só se conserva unha cesta de follas planas con bolas no envés, e que non chegan ata a cornixa. No centro ábrese unha fiestra con arquivolta á que lle faltan os capiteis e fustes das columnas. No muro piñón unha cabeza de bóvido, sobre ela un lobo mirando cara a oriente e por riba del un carneiro mirando a occidente. Sobre todos eles unha cruz potenzada.
Interior
A nave cóbrese cunha bóveda moderna. Nos muros dous pares de columnas entregas, con basas áticas con garras, fustes de semitambores e capiteis con decoracións vexetais de longas e planas follas entrecruzadas. As ventás seteiras teñen derramo interno, e a que está por enriba do arco triunfal está cegada.
Conserva tres linteis dun baldaquino de arcos conopiais do século XVI.
Norfolk Tides
Norfolk Tides son un equipo de béisbol estadounidense das Ligas Menores (Minor League Baseball) con sede en Norfolk, Virxinia. O club, de clase Triple-A, compite desde 1969 na Southeast Division da International League. Anteriormente competiu na South Atlantic League (1961–1962) e na Carolina League (1963–1968). Actualmente están afiliados aos Baltimore Orioles da Major League Baseball. O equipo xoga os seus xogos como local no Harbor Park, un estadio inaugurado no ano 1993 con capacidade para 11.856 espectadores.
Barbra Streisand
Barbra Joan Streisand, coñecida como Barbra Streisand, nada o 24 de abril de 1942 en Brooklyn (Nova York) é unha actriz, cantante, compositora, produtora e directora de cinema estadounidense. É apreciada sobre todo pola súa voz. É a cantante feminina que máis discos vendeu nos Estados Unidos e está recoñecida a nivel mundial. Gañadora de dous Premios Óscar, catro Emmy, oito Grammy, catro Globos de Ouro e un Tony.
Vilacova, Salvaterra de Miño
San Xoán de Vilacova é unha parroquia que se localiza no concello de Salvaterra de Miño. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 138 habitantes (74 mulleres e 64 homes), distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 183 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación medrara ata os 150 habitantes, sendo 69 homes e 81 mulleres.
É un exclave de Salvaterra de Miño, igual que a parroquia de Uma. Limita ao oeste e norte con Ponteareas e ao leste e sur coas Neves. Dista un quilómetro do concello.
Nacionalismo castelán
Esisten diversos movementos que poden cualificarse de nacionalistas casteláns: xa sexan de índole rexionalista ou nacionalista, á marxe da súa orientación política (esquerdas, socialdemócrata, dereitista...). Remontan as súas raigumes políticas ao Pacto Federal Castelán de 1869, asinado polos representantes e delegados do partido procedentes de 17 provincias castelás. Propúgnase desde entón a unificación deses territorios, considerados de raíz milenaria ou de evolución secular castelá, que estarían compostos por un total de cinco comunidades autónomas actuais: as dúas autonomías nominalmente castelás (Castela e León e Castela-A Mancha), máis Cantabria, Madrid e A Rioxa, ademais diversas comarcas que non pertencen a devanditas comunidades autónomas, pero que formaron parte historicamente do Reino de Castela, situadas ao sueste e suroeste dese mapa pretendido.
Uma, Salvaterra de Miño
Santo André de Uma é unha parroquia que se localiza no extremo norte do concello de Salvaterra de Miño. Segundo o IGE en 2014 tiña 199 habitantes (86 homes e 113 mulleres), 52 menos que en 2004 (127 mulleres e 124 homes) e 74 menos que en 1999. Ten dez núcleos de poboación.
Nacionalismo castelán
miniatura|Mural nacionalista en Villalar de los Comuneros miniatura|Adhesivo nacionalista castelán
Uma, Salvaterra de Miño
Xeografía
Uma é un exclave de Salvaterra de Miño. Está situada entre as parroquias de Mouriscados (Mondariz), San Pedro e Santa Eulalia de Batalláns (As Neves), A Franqueira (A Cañiza) e Guillade (Ponteareas).
Nacionalismo castelán
Territorialidade
A territorialidade que reivindican os movementos castelanistas depende do sector ao que pertenzan. Unha parte do rexionalismo castelán fai unha distinción amigable entre o norte e o sur de Castela (considerando a separación natural do Sistema Central). Por outra banda, as teses de Anselmo Carretero fan unha lectura moito máis concisa de Castela, restrinxindo esta á denominada "Castela condal" (os territorios do primixenio condado de Castela). Finalmente, o nacionalismo castelán, considera coma unha mesma entidade a área sociocultural que se correspondería co mapa de linguas, dialectos e falas de España que definen como de cultura propiamente castelá. Aí inclúen territorios como a bisbarra de Requena e Utiel, que, trala organización territorial de 1833, ficaron integradas no que hoxe é a Comunidade Valenciana. A meirande parte do castelanismo, a excepción de Izquierda Castellana e o Movimiento Popular Castellano, non renuncia ao enclave burgalés de Treviño, que se encontra arrodiado polo territorio da provincia vasca de Áraba.
Uma, Salvaterra de Miño
Xeografía
Dista tres quilómetros de Salvaterra de Miño e 200 metros de Vilacova, o outro exclave do concello. A súa orografía é montañosa, cunha altitude máxima de 449 metros. Nos montes próximos nace o río Uma que percorre gran parte do concello de Salvaterra. A abundancia de regatos de auga xustifica a gran cantidade de muíños existentes desde a época moderna.
Patrimonio
Uma é unha das parroquias onde se atoparon máis restos arqueolóxicos. Os materiais atopados están en mans de particulares ou depositados no Museo de Ponteareas.
A súa primeira mención documental aparece na información das Miragres de San Telmo, realizada polo ano 1258 co nome "Deuma". A igrexa de Uma pertencía ao Mosteiro de Melón, que no ano 1516 a permutou por outras propiedades ao bispo de Tui. Logo foi doada aos monxe da Franqueira ata a Desamortización.
Fabricada en perpiaño, e de pequenas dimensións, a igrexa parroquial de Uma ten planta rectangular rematada nunha cabeceira máis estreita e alta que a nave principal. Pegada a un lateral ten a sancristía. A fachada principal, sen excesivo ornato, ten unha ventá alintelada como único van. Remata nunha torre de espadana. Os muros laterais organízanse mediante contrafortes. No interior ten unha bóveda de canón sobre o presbiterio e un coro alto situado aos pés da nave.
No barrio do Casal, lugar céntrico e concorrido, hai un peto de ánimas. Rústico e primitivo, está apousentado sobre muro de cachotería, diferenciándose en tres partes: a primeira con pedra de base cuadrangular e pequeno fornelo con porta de ferro; a segunda é unha mesa con forma piramidal invertida e a terceira cobiza o retablo de madeira baixo arco de medio punto, apreciándose restos de policromía.
Nacionalismo castelán
Territorialidade
En canto a ordenamento territorial, o castelanismo defende a comarcalización da rexión, suprimindo en última instancia as provincias ideadas en 1833. miniatura|Territorio reclamado polo nacionalismo castelán
Historia
Historicamente, o castelanismo toma como punto de referencia a Guerra das Comunidades de Castela, así como a figura de Juan Martín Díez "O Empecinado", como base do federalismo castelán do século XIX e o posterior Pacto Federal Castelán de 1869. A síntese dos movementos, se adscriben aos ideais expostos na revolución comuneira de 1521. Pódese tomar como referencia os escritos do hispanista francés Joseph Pérez, como medio de estudo daqueles feitos. Entre outros moitos, tamén se consideran pensadores castelanistas (ou precursores, nalgúns casos, do castelanismo) a:
Normalmente existen tres correntes ideolóxicas dentro do castelanismo: o rexionalismo, o nacionalismo e o independentismo:
Simboloxía
O castelanismo en xeral identifícase co pendón tradicional carmesí do Reino de Castela. A bandeira sobre campo de goles, un castelo de ouro ameado de tres ameas, mamposteado de cor sable negro e clarado de azul. Aínda Que os movementos reivindicativos en maior medida o que tradicional aínda que erróneamente se veu identificando cun pendón comuneiro, de cor morada, actualmente representada de cor anil. A esquerda castelanista utiliza o pendón morado comuneiro cunha estrela vermella detrás do castelo, en ocasións a estrela é de cor negra en representación aos castelanistas libertarios, autónomos ou anarcoindependentistas.
Se ben esisten outros símbolos como a cruz de Fernán González e o broquel castelán, así como os distintivos propios de cada colectivo.