cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Máquina de vapor
Máquina de expansión
Auspiciado por Joseph Black ocupado nas investigacións que lle conducirían ó descubrimento da calor latente, James Watt propúxose mellorar a máquina de Newcomen descubrindo no curso dos seus experimentos que o vapor era unha reserva de calor moito máis vasta cá auga e comprendendo que era necesario limitar todas as perdas de calor que se producían na artesanal máquina de Newcomen para diminuír o consumo de combustible, principal hándicap destas máquinas. Analizando o problema identificou as perdas debidas ó propio cilindro, á práctica de arrefriar o vapor para lograr o baleiro necesario para mover a máquina e á presión residual do vapor. Nos seus experimentos posteriores, verdadeiros traballos científicos, chegou á conclusión de que o cilindro debía manterse á mesma temperatura có vapor.
Quinteiros
O topónimo galego Quinteiros pode referirse a:
Máquina de vapor
Máquina de expansión
Segundo as súas palabras, mentres daba un paseo un espléndido sábado pola tarde e meditaba sobre a máquina, unha idea lle veu á cabeza como o vapor é un corpo elástico precipitaráse no baleiro, e, se se comunicara o cilindro cun depósito exhausto, precipitaríase no seu interior onde podería condensarse sen arrefriar o cilindro. Así a todo o desenvolvemento e perfeccionamento do condensador separado deixou a Watt na ruína e en 1765 viuse obrigado a buscar emprego e abandonar o seu traballo ata que en 1767 John Roebuck accedeu a financiar os seus experimentos e a explotación comercial da máquina a cambio das dúas terceiras partes dos beneficios da patente que se obtivese. En 1768 Watt construíu unha máquina que operaba de maneira satisfactoria, aínda imperfecta, e presentou ó ano seguinte a solicitude da patente. Tras diferentes avatares económicos Roebuck desprendeuse da súa parte do negocio en favor de Matthew Boulton e xuntos Boulton & Watt finalmente levarían á práctica a invención de Watt e outros perfeccionamentos. A primeira máquina construíuse en Kinneil, cerca de Boroughstoness en 1774. A partir de entón a historia da máquina de vapor será a da firma Boulton & Watt e case tódalas melloras que se introduzan nela serán obra do propio Watt, entre outras, o paralelogramo de Watt, a expansión do vapor, a máquina de dobre efecto (na que o vapor actúa alternativamente sobre ambas caras do pistón) etc.
A máquina de vapor en España
miniatura|300px|Máquina de vapor de Watt do vestíbulo da Escola Técnica Superior de Enxeñeiros Industriais de Madrid Un dos episodios máis interesantes da máquina de vapor en España deuse en 1783 cando o Conde de Floridablanca encomendou a Tomás Pérez e Estala, cerraxeiro de profesión, tarefas de inspección e asesoramento técnico, unha especie de espionaxe industrial moi propio da época. En 1786 negociou con Wilkinson, en Inglaterra, a adquisición clandestina das pezas máis importantes de tres máquinas de vapor.
Ecosistema
Un ecosistema é unha comunidade de organismos vivos considerados en conxunto coas compoñentes non-vivas do ambiente (como o aire, a auga ou os minerais), que interactúan entre si como un sistema. As compoñentes bióticas e as abióticas interctúan a través dos ciclos de nutrientes e os fluxos de enerxía. Xa que os ecosistemas se definen como unha rede de interaccións entre os organismos, e dos organismos cos seus ambientes, estes poden ser de calquera tamaño, inda que dun tamaño específico e limitado. Con todo, algúns ecólogos consideran que o planeta enteiro é un único ecosistema. Un ecosistema está composto por todos os organismos e factores abióticos dunha área definida co que se pode afirmar que é unha comunidade biolóxica interactuando entre si e co seu ambiente físico.
Características
Nun ecosistema teñen lugar diferentes interaccións dos seres vivos entre si e entre estes e os factores ambientais abióticos. Trátase de sistemas abertos, dinámicos e complexos:
Os elementos bióticos e abióticos exercen influencia entre si (interaccións) e transfórmanse mediante a sucesión e evolución.
Os seres vivos da biocenose inflúen no ciclo da materia e nos factores abióticos (factores ambientais) por medio de tres tipos de organismos:
Os ecosistemas inflúense uns ós outros: por ex., os ecosistemas mariños inflúen na atmosfera mediante o fluxo de enerxía e o ciclo da materia, e, ó influír na atmosfera, fano tamén nos ecosistemas terrestres (véxase efecto invernadoiro ou cambio climático).
Evolución dos ecosistemas
Os ecosistemas funcionan de forma dinámica e evolucionan tamén cando se dan factores externos e constantes, nunha sucesión de varias fases ata unha posible etapa final, a etapa clímax. A etapa clímax lógrase, por exemplo, co aproveitamento de nichos ecolóxicos de especies inmigrantes e de mecanismos de expulsión.
Nunha etapa de clímax sen interromper, os ecosistemas regúlanse por si mesmos (autorregulación). Os seus compoñentes interaccionan entre si, de tal maneira que aparece un equilibrio de ciclos materiais e fluxos de enerxía (pola achega de enerxía solar, fluxo térmico terrestre e magma de chemineas hidrotérmicas, chamadas tamén fontes termais submarinas ou Black Smokers, que proceden de fondos mariños ou abisais). Doutro modo, non sería posible outra sucesión.
Igrexa de San Salvador de Sanguñedo
A igrexa de San Salvador de Sanguñedo é unha construción relixiosa construída a principios do século XVIII para constituír a parroquia de Sanguñedo, no concello de Verea. A igrexa está situada no Campo de Outeiro.
Descrición
Este templo é un arquetipo da construción relixiosa galega rural do seu século. A fachada ten unha porta de lintel sinxela e remata cunha cornixa curva. Nos extremos da cornixa érguense dous pináculos puntiagudos rematados en esfera. O campanario está conformado por dous arcos romanos, nos cales se atopan dúas campás, unha por arco. Por riba deste corpo hai outros dous pináculos, similares aos situados na cornixa, e máis unha estrutura triangular sobre a cal está un pararaios ornamental con forma de cruz grega. A igrexa conta con tres altares; o altar maior ten un retablo construído en 1713 polo escultor Gregorio Álvarez, veciño de Quintela de Leirado, e dourado por Agustín Vázquez; nel atópanse as imaxes da Inmaculada, San Francisco, Santo Antón e San Xosé. Os altares colaterais do Evanxeo da Nosa Señora do Carme e da Epístola da Nosa Señora das Dores, albergan as tallas da Virxe do Carme, Santa Tereixa, Santo Antón e San Bieito. En ourivería, destaca unha cruz do século XVIII, de Armesto e a dostodía, do mesmo século, de Lizarra.
Contorna
A entrada principal da igrexa, así como do camposanto da cara o campo do cura, á dereita desta entrada está plantado un ciprés. Pódese acceder ao recinto dende o Campo de Outeiro, onde está situado o Cruceiro do Campo de Outeiro.
Historia
A igrexa de San Salvador foi construída a principios do século XVIII, conta con algúns elementos complementados no século XIX. Segundo a inscrición do canteiro que se atopa na fachada posterior, a obra foi rematada no ano 1707. Entre os anos 1832 e 1833 a igrexa foi pintada, traballaron os frisos, achantaron e embaldosaron o chan, arranxaron a capela maior e substituíron a mesa do altar maior; tamén se fixo o cemiterio, limpando e chantando o adro e construíuse a casa da Igrés. No ano 1840 colocouse unha campá grande nova que pesa 12 arrobas e 4 libras castelás, substituíndo á anterior, de 9 arrobas menos 6 libras, que rompera.
Ecosistema
Estrutura e función do ecosistema
Os ecosistemas pódense observar e subdividir tendo en conta a súa:
Esta clasificación incluso se superpón.
Tipos de ecosistemas
miniatura|250px|Tundra ártica na [[Illa Wrangel, Rusia]] miniatura|250px|dereita|Flora do deserto da Baixa California, rexión de Cataviña, [[México]] miniatura|250px|Sabana na [[Área de Conservación Ngorongoro, Tanzania]] Clasificación:
Os ecosistemas divídense en tres xéneros:
Sant Esteve de Palautordera
Sant Esteve de Palautordera é un concello español da provincia de Barcelona, en Cataluña. Está situado na comarca do Vallès Oriental.
Xeografía
O concello localízase ó nordés da comarca do Vallès Oriental. A parte norte forma parte do Parque Natural do Montseny. Os concellos limítrofes son: ó norte e leste co Fogars de Montclús, ó sur co Santa María de Palautordera e o oeste con Sant Pere de Vilamajor.É atravesado polo río Tordera que nace no parque natural.
Economía
Os sectores principais son a construción, o comercio e o sector do turismo. Antigamente o sector agrario e gandeiro eran os predominantes. Mais actualmente atópanse en fase de abandono.
Patrimonio
No concello consérvanse dous castelos. O castelo de Montclús con orixe no século XI e o castelo de Fluvià que data do século XII. A ermida de Santa Margarida e a igrexa de Sant Esteve son os edificios relixiosos máis salientábeis. Tamén existen mostras de arquitectura civil, coma as masías Ca l'Auleda e Can Bonamic, e o poboado ibérico de Montclús, que data dos séculos II-III a.C.
Jeane Kirkpatrick
Jeane Jordan Kirkpatrick, nada en Duncan (Oklahoma) o 19 de novembro de 1926 e finada en Washington, D.C. o 7 de decembro de 2006, foi embaixadora dos Estados Unidos ante a ONU e unha ardente anticomunista. Foi coñecida sobre todo pola doutrina Kirkpatrick, que propuña loitar contra o comunismo mesmo a través de ditaduras violentas e conservadoras. Comezou a súa carreira política como demócrata pero foi Ronald Reagan quen a nomeou embaixadora.
Vida
Jeane Duane Jordan naceu nas chairas de Oklahoma. O seu pai era un poceiro que realizaba prospeccións á procura de petróleo. Rematou o bacharelato en Mt. Vernon, Illinois e logo doutorouse en política pola Universidade de Columbia, en Missouri.
En 1967, integrouse na Universidade de Georgetown, onde chegou a ser profesora titular de Política en 1973. Fixo a súa tese sobre o peronismo arxentino, e falaba castelán de forma fluída.
Casou con Evron Maurice Kirkpatrick o 20 de febreiro de 1955, un antigo membro da O.S.S. (a predecesora da CIA antes da segunda guerra mundial). Tiveron tres fillos: Douglas Jordan, John Evron e Stuart Alan.
Faleceu como consecuencia dun fallo cardíaco, logo de que se lle diagnosticara un mal funcionamento cardiolóxico uns anos antes.
Carreira política
Malia que foi coñecida polo seu forte conservadorismo e o seu anticomunismo, cando aínda non tiña vinte anos entrou na Liga Socialista da Mocidade do Partido Socialista Americano, grazas a seu avó, que fora fundador deste partido en Oklahoma e coincidía cos postulados do minoritario e perseguido socialismo estadounidense.
Porén, axiña foi moderando as súas posicións grazas aos consellos do seu profesor Franz Neumann, un marxista revisionista, que cría que non era necesario facer a revolución para chegar ao socialismo. Deste xeito, nos anos setenta comeza a militar no Partido Demócrata, participando activamente na campaña do vicepresidente e candidato ás presidenciais de 1968, Hubert Humphrey. En 1976 apoiou o candidato máis centrista, Henry Jackson na candidatura demócrata, que foi derrotado por Jimmy Carter. Ao mesmo tempo, Kirpatrick comezaba a publicar artigos nos xornais moi críticos co seu propio partido e en especial coa política exterior de quen finalmente se alzou coa presidencia, Jimmy Carter.
En 1980 deu un paso máis no seu avance cara ao conservadorismo logo de ser nomeada polo candidato republicano Ronald Reagan como conselleira en política exterior da súa carreira á presidencia, precisamente contra Jimmy Carter. Logo de vencer Reagan nomeouna embaixadora dos Estados Unidos na ONU, posto no que se mantivo durante catro anos.
En 1984, durante a convención nacional dos republicanos, Kirkpatrick pronunciou un famoso discurso titulado Culpade a América primeiro, no que louvaba a política exterior de Reagan e criticaba a dos "demócratas de San Francisco", en referencia á á máis esquerdista e universitaria dos opositores, e en especial as políticas de Harry S. Truman e John F. Kennedy en relación coa Unión Soviética, que tanto ela como Reagan denominaban o imperio do mal.
Pero non foi ata 1985 que Kirpatrick ingresou no Partido Republicano, xusto cando deixou o posto de embaixadora e regresou a ensinar á Universidade de Georgetown. Daquela entrou no American Enterprise Institute, un think tank conservador de Washington, D.C. e colaborou co American Freedom Journal. En 1993 cofundou Empower America, unha organización de observatorio das políticas públicas. Ademais, entrou no comité executivo da National Association of Scholars, un think tank que traballa contra o liberalismo nas universidades estadounidenses, e en particular contra as políticas de multiculturalismo e discriminación positiva. En política exterior nos últimos anos moveuse cara a unha perspectiva neoisolacionista, é dicir, partidaria de que os Estados Unidos non se implique nos conflitos do planeta. En política anterior apoiou brevemente a Ross Perot, o millonario independente, e seguidamente ao seu adversario Robert Dole.
Internet Explorer
O Internet Explorer, tamén coñecido como IE ou MSIE, é un navegador web de Internet gratuíto producido por Microsoft para a súa plataforma Windows e, máis tarde, para Apple Macintosh. Creado en 1995, despois da adquisición por parte de Microsoft do código fonte de Mosaic, un navegador desenvolto por Spyglass. O navegador foi renomeado como Internet Explorer, para competir con Netscape.
Internet Explorer 1
Internet Explorer 1 foi publicado en agosto de 1995, foi unha versión modificada de Spyglass Mosaic. Chegou con Microsoft Plus! para Windows 95. Instálase como parte da Internet en Jumpstart Kit Plus!. A versión 1.5 lanzouse varios meses máis tarde para Windows NT e engade soporte para a prestación básica de mesa. O equipo de Internet Explorer iniciouse con aproximadamente media ducia de persoas no desenvolvemento temperán.
Internet Explorer 2
Internet Explorer 2.0 foi lanzado para Windows 95, Windows NT 3.5, NT 4.0 no novembro de 1995 (tras un 2.0 beta en outubro). Destacouse o soporte para SSL, cookies, VRML, RSA, e grupos de noticias de Internet. A versión 2 foi tamén a primeira versión para Windows 3.1 e Macintosh System 7.0.1 (PPC o 68k), aínda que a versión para Mac non lanzárase ata xaneiro do 1996 para o PPC, e en abril para o de 68k. A Versión 2.1 para Macintosh saíu en agosto de 1996, aínda que por esta vez estábase Windows 3.0. A versión 2 incluíuse en Windows 95 OSR 1 e de Microsoft Internet Starter Kit de Windows 95 a principios de 1996. Iniciouse con doce idiomas, incluíndo Inglés, pero esta ampliación a 24, 20, e 9 para Win 95, Win e Mac 3.1 respectivamente empezouse no abril de 1996.
Internet Explorer para Macintosh
A versión para Macintosh de Internet Explorer foi o resultado dun acordo por 5 anos entre Apple e Microsoft alcanzado en 1997, polo que sería distribuído como parte de Mac OS, sendo o seu navegador por defecto. As súas primeiras versións baseábanse no mesmo código base que a versión para Windows; pero ambas versións foron diverxendo, chegando a utilizarse un motor de visualización distinto a partir da versión 5 (o motor Tasman). Nas súas últimas versións, chegou a ser máis avanzado ca versión de entón para Windows, tendo un soporte maior de estándares de W3C en canto a HTML e CSS, ofrecendo á vez modos de compatibilidade con Internet Explorer para Windows.
Na última versión maior saíu o 27 de marzo do 2000, aínda que posteriormente saíron pequenas actualizacións e parches. En xuño do 2003, unha vez finalizado o acordo, Microsoft anunciou o abandono definitivo do desenvolvemento desta versión, que deixou de incluírse en Mac OS a partir de Mac OS X 10.4 "Tiger" (que saíu o 29 de abril de 2005). O soporte técnico acabou o 31 de decembro de 2005, deixando de estar dispoñible para a súa descarga o 31 de xaneiro de 2006.
Apple substituíu nos seus sistemas operativos ó IE polo seu propio navegador, Safari, sendo este o navegador recomendado a partir de entón por Microsoft para Mac OS.
Historial de lanzamentos
Historial de lanzamentos de Internet Explorer (os Services Packs non están incluídos):
A Reza
Co topónimo A Reza podemos referirnos a varios lugares de Galicia:
Cepo
O termo cepo pode referirse a:
Como topónimo pode referirse a:
O San Salvador
Co topónimo O San Salvador podemos referirnos a dous lugares de Galicia:
Raimundo Vidal Pazos
Raimundo Julian Vidal Pazos, nado en Marín o 8 de decembro de 1889 e finado en Vigo o 18 de abril de 1976, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
Fillo de Peregrina Pazos Landín e José Vidal. Estudou no Seminario de Santiago de Compostela onde cursou a carreira eclesiástica que non rematou. Licenciouse en Dereito na Universidade de Santiago de Compostela. Fundador e presidente da Junta de Defensa de Marín, foi propulsor do movemento popular de incautación da Lonxa e da marcha sobre Pontevedra na súa defensa. Dirixiu o semanario Marín ata outubro de 1913, no que colaborou posteriormente. Foi oficial do concello de Moaña (1914). Vinculado ao agrarismo, colaborou en El Progreso, foi secretario da Federación Agraria de Marín (1922), dirixiu La Voz del Campo, foi correspondente en Marín de Galicia e presidente da Federación Provincial Agraria de Pontevedra. Como presidente da Federación de Pontevedra foi un dos animadores da campaña anticaciquil de 1930 xunto con Portela Valladares e Ramón Salgado Pérez. Tamén foi un dos asinantes do pacto de Barrantes. En 1931 foi acusado de prácticas caciquís.
Fundador do Colexio de Avogados de Vigo, do que foi decano ata a súa morte, promoveu o Comité de Derecho Marítimo. Foi designado procurador nas Cortes españolas como representante dos Colexios de Avogados en 1961 e 1964. Ingresou na Real Academia de Xurisprudencia en 1968. Dirixiu a Revista Jurídica y Administrativa de Galicia.
Consuelo Alonso González
Consuelo Alonso González, coñecida como A comunista, nada en Xixón en 1898 e finada en Lugo o 13 de maio de 1938, foi unha militante comunista galega.
Vida persoal
Casou con Ángel Pérez Muñoz e tivo catro fillos.
Kosmos 25
Kosmos 25 (Космос 25 en ruso), tamén denominado DS-P1 Nº4, foi un satélite artificial soviético lanzado o 27 de febreiro de 1964 mediante un foguete Kosmos desde Kapustin Yar.
Características
Kosmos 25 foi o cuarto e último membro (e terceiro lanzado con éxito) da serie de satélites DS-P1, adicados a servir como obxectivos dos radares militares terrestres para a súa calibración e para a elaboración dunha metodoloxía de detección de obxectos no espazo próximos á Terra. Usaba células solares colocadas en forma de dodecaedro arredor do contedor principal que formaba o corpo do satélite.
Foi inxectado nunha órbita inicial de 526 km de apoxeo e 272 km de perixeo, cunha inclinación orbital de 49 graos e un período de 92,1 minutos.
Smog fotoquímico
Denomínase smog fotoquímico á contaminación do aire, principalmente en áreas urbanas, por ozono orixinado por reaccións fotoquímicas, e outros compostos. Como resultado obsérvase unha atmosfera dunha cor tirando a vermella. O ozono é un composto oxidante e tóxico que pode provocar no ser humano problemas respiratorios. Este tipo de smog describiuse por primeira vez nos Ánxeles (California) na década de 1940, e acostúmase a dar en cidades con bastante tráfico (emisión de óxido nítrico, NO, e compostos orgánicos volátiles, COVs), cálidas e soleadas, e con pouco movemento de masas de aire.
Contaminantes
Os principais contaminantes primarios son o óxido nítrico (NO) e os compostos orgánicos volátiles (especialmente aqueles que teñen dobres enlaces C=C).
O óxido de nitróxeno fórmase a partir da reacción a elevada temperatura do nitróxeno molecular co osíxeno molecular:
Entre os compostos orgánicos volátiles (COVs) encóntranse os hidrocarburos non queimados que poden ser emitidos tamén por vehículos, así como disolventes ou combustibles que se poden evaporar doadamente. Tamén estes poden provir de zonas arbóreas, ó emitirse de forma natural hidrocarburos, principalmente isopreno, pineno e limoneno.
Os contaminantes secundarios, formados a partir dos anteriores, a través dunha serie complexa de reaccións, son o ozono, o HNO3, e outros compostos.
Reaccións
Durante o día o dióxido de nitróxeno disóciase en monóxido de nitróxeno e radicais osíxeno: O O· combínase co osíxeno molecular xerando ozono: En ausencia de COVs este ozono oxida o monóxido de nitróxeno da etapa anterior: Pero en presenza de COVs, estes se transforman en radicais peroxi que á súa vez oxidan ó NO:
Desta forma o NO non está dispoñible para reaccionar co ozono e este acumúlase na atmosfera.
Moitos dos radicais RO xerados terminan formando aldehidos. Estes, cando a concentración de NO é baixa (conforme avanza o día), poden reaccionar con NO2 dando lugar a compostos do tipo RCOOONO2 (cando R é un metilo denomínase peróxido de acetonitrilo, PAN, un composto tóxico).
A formación do HNO3 prodúcese ó final do día por reacción do NO2 con radicais oxhidrilo: Durante a noite os radicais OH poden reaccionar co NO dando ácido nitroso, que se disocia en presenza de luz, pero é estable durante a noite. Durante a noite as reaccións de smog fotoquímico vense moi reducidas ó necesitar a luz para funcionar, inda que estas poden continuar a través doutros compostos.
Redución do smog fotoquímico
Para reducir a formación de smog fotoquímico é necesario diminuír a emisión dos NOx e os COVs.
Unha das maiores fontes de NOx constitúena os vehículos. A diminución das emisións de óxidos de nitróxeno faise empregando catalizadores de tres vías (os de dúas vías non tratan estes gases) que os reducen a nitróxeno e osíxeno moleculares. Estes catalizadores, no caso dos motores de gasolina, teñen unha efectividade de entre un 80% a un 90%, pero só cando están quentes. Amais, o catalizador vaise desgastando e co tempo vai sendo menos efectivo. No caso dos motores diésel, a afectividade é menor.
Outra das principais fontes de NOx é a emisión das centrais eléctricas. Tamén se poden diminuír os NOx mediante procesos de redución, inda que hai outros métodos como por exemplo levando a cabo a combustión en varias etapas ou diminuír a temperatura da chama.
David Monreal Izquierdo
David Monreal Izquierdo, nado o 5 de novembro de 1973 en Ourense, é un ex xogador de rugby internacional 16 veces coa selección española, entre 2002 e 2004. Tamén xogou con España Sub23 e España A, coa selección de Cataluña de 1994-2005 manténdose campión de España e sendo capitán varias tempadas. A súa posición no campo era a de talonador, no centro da primeira liña.
Traxectoria
Criado en L'Hospitalet de Llobregat, comezou a xogar ó rugby con nove anos no seu colexio de Bellvitge. A súa carreira como xogador transcorreu no Rugby Club L'Hospitalet entre os 9 e os 32 anos de idade. Nos seus mellores anos o club ascendeu á División de Honra (tempada 2001/02) por primeira vez na historia e acadou a permanencia (tempada 2002/03) descendendo ó ano seguinte (tempada 2003/04). Monreal debutou coa selección española en 2002 e foi internacional 16 veces até 2004.
A comezos de 2006 mudou a súa residencia a Nova Zelandia,e comezou a adestrar a un equipo de Christchurch, xogando unha tempada para Burnside. En 2010 foi fichado como adestrador/xogador do Vigo Rugby Club que competía na División de Honra B, acadando o ascenso na súa primeira tempada. Era a primeira vez que un equipo galego ascendía á máxima categoría do rugby nacional. Con Monreal o club acadou a permanencia tres anos seguidos, até que en 2014 deixou Vigo polo seu Ourense natal para adestrar ó Ourense Rugby Club da liga rexional. Na primeira tempada Monreal acadou o campionato da liga galega, e na segunda tempada repetiu, acadando ademais o obxectivo do ascenso, facendo que o equipo da cidade das burgas competise por vez primeira na segunda división nacional, a División de Honra B.
Val Salgado de Añana
miniatura|300px|Salinas de Añana. O Val Salgado de Añana (en Añanako Gatz Harana), é unha salina de Áraba, no País Vasco. Trátase dunha salina de interior, que aproveita catro mananciais de auga salgada que abrolla dos arredores, confluíndo nese val. Nel atópanse numerosas eiras que se enchían con estas augas, deixándoas secar ó sol para obter sal. A explotación está documentada dende o século IX e aínda que no século XXI xa non se usaba con fins produtivos, estase a recuperar como elemento turístico. Estas augas saen do val formando o río Muera.
Lingua akrukay
O akrukay é unha lingua papúa que se fala en Papúa Nova Guinea.
Celia Freijeiro
Celia Freijeiro García, nada en Vigo o 9 de febreiro de 1983, é unha actriz e produtora galega.
Traxectoria
Iniciou os estudos secundarios no IES Santo Tomé de Freixeiro, onde se iniciou como actriz no grupo teatral. No 2001 marchou aos EUA a estudar o bacharelato e a proba de acceso á universidade. Tras regresar a Galicia no 2004, marchou a Madrid a comezar a formación teatral no Centro Dramático Nacional. Traballou con numerosos ilustres do cine, teatro e televisión e rodou en diversos países e cidades do Canadá, Estados Unidos e Italia.
Leva facendo teatro dende o 2002 e ten participado en numerosas series de televisión, sendo unha das protagonistas de Amistades peligrosas (Cuatro) e varias películas, destacando Días azuis. Figurou como xurado na primeira edición do concurso nacional de teatro breve Cervantes.
Egeria (planta)
Egeria é un xénero botánico pertencente á familia hydrocharitaceae.
Šarlatán
Šarlatán é un filme de 2020 dirixido por Agnieszka Holland. Conta a historia de Jan Mikolášek (1889–1973), quen curou centos de persoas empregando remedios a base de plantas. Foi escollido como candidato da República Checa para o Óscar ó mellor filme internacional na 93ª edición dos premios, chegando a clasificarse na lista curta de febreiro.
Fernando Diz-Lois
Traxectoria
É especialista en Medicina Interna e Nefroloxía pola Clínica da Concepción (FJD) e pola Universidade de Pensilvania, en Estados Unidos.
Desde 1973 traballou como xefe do Departamento de Medicina Interna do Complexo Hospitalario Universitario A Coruña, traballo que combina co ensino universitario. Mantén publicamente unha posición antiabortista.
Arai Hakuseki
Arai Hakuseki (新井 白石, あらいはくせき), nado en Toquio 1657 e finado en 1725, foi un escritor e político xaponés.
Traxectoria
Dende moi novo amosou a súa intelixencia, segundo a tradición aos tres anos copiou un libro de Confucio escrito en Kanji. En 1693, o shogún Tokugawa Ienobu chamouno como conselleiro xunto con Manabe Akifusa para reformaren a política económica do shogunato e darlle máis estabilidade, controlando a inflación. Tamén implementaron unha nova política comercial para controlar os pagamentos dos mercadores chineses e neerlandeses. Á morte do Shogún, Hakuseki deixou o seu posto e comezou a escribir.
Fernando Diz-Lois
Traxectoria
Como escritor, publicou varios artigos en revistas médicas e dous libros sobre as súas orixes na cidade de Ourense e Entrimo e a súa bisbarra.
Cacaforra viñosa
De interese en gastronomía, debe consumirse sempre cociñada, nunca crúa; isto débese á presenza de hemolisinas que desaparecen ao quentarse até os 65 °C. Ditas hemolisinas actúan eliminando os eritrocitos do sangue. No entanto, o seu interese culinario está discutido, posto que, aínda destruídas as hemolisinas tras un shock térmico, aínda son indixestas. Debe coidarse a súa identificación porque se presta a confusión con Amanita pantherina, esta última moi tóxica.
Dialecto guipuscoano
O guipuscoano (gipuzkera en éuscaro) é un dialecto do éuscaro, tamén coñecido como dialecto central, que se fala na parte central de Guipúscoa así como no val de Sakana (Navarra).
Extensión
O guipuscoano non se fala en toda Guipúscoa. Na conca do río Deba, desde Salinas de Léniz ata Elgoibar, fálase biscaíño, e en Oiartzun e na conca do río Bidasoa fálase alto-navarro. Con todo, a fronteira entre o guipuscoano e o alto-navarro está cambiando en favor dos trazos guipuscoanos, seguramente a consecuencia do prestixio que tivo durante moito tempo e a influencia dos medios de comunicación en Guipúscoa.
Variantes do guipuscoano
O guipuscoano actual ten catro variantes principais:
Importancia
O guipuscoano foi un dos principais dialectos históricos do éuscaro, e foi lingua literaria desde o século XVIII en diante.
Hoxe en día o guipuscoano, do mesmo xeito que os demais dialectos do éuscaro, e en xeral o éuscaro que falan os guipuscoanos, está cambiando co éuscaro batúa, debido á forza que teñen os medios de comunicación e a literatura.
Stephen Dillane
Stephen J. Dillane, nado en Kensington, Londres o 30 de novembro de 1956, é un actor inglés. É coñecido polos seus papeis en The Hours, Game of Thrones, John Adams, e Goal!. Gañou un Premio Tony polo seu papel de Tom Stoppard na obra The Real Thing.
Pelomyxa
Pelomyxa é un xénero de amebas xigantes do grupo dos Amoebozoa, que xeralmente miden entre 500 e 800 μm pero nalgúns casos poden chegar aos 5 mm de lonxitude. Unha especie notable do xénero é P. palustris; outras especies que foron descritas poden ser sinónimos, ou foron cambiadas ao xénero non relacionado Chaos. Encóntranse nos fondos lodosos de correntes de auga e lagoas.
Características
Pelomyxa ten moitos núcleos, que van desde dous a varios miles nalgúns raros casos. Unha célula en movemento é de forma cilíndrica, cun só pseudópodo hemisférico na parte anterior e unha proxección semipermanente chamada uroide na parte posterior, a cal está cuberta de pequenos flaxelos non móbiles. Carecen de mitocondrias e doutros orgánulos como peroxisomas e aparato de Golgi. Consome unha ampla variedade de comida, e ten moitos vacúolos que conteñen calquera partícula que fose fagocitada, desde comida inxerida, como diatomeas, ata sedimentos, como area.
Clasificación
A clasificación de Pelomyxa foi suxeito de considerable discusión nas últimas décadas.
Pelomyxa carece de mitocondrias e outros orgánulos que son típicos dos eucariotas e durante unha época críase que tampouco tiña flaxelos e non podía facer a mitose. Como células nucleadas que carecen de "case todas as outras inclusións celulares dos eucariotas", os Pelomyxa foron, durante un tempo, considerados como "proto-eucariotas" superviventes , que se situaban nalgún punto entre as bacterias e as células modernas. En 1973, propúxose que os devanceiros de Pelomyxa palustris se ramificaron da liña dos eucariotas antes da adquisición das mitocondrias En 1976, Jean M. Whatley escribiu que Pelomyxa palustris "pode con toda xustiza ser considerado o organismo eucariótico máis primitivo que está vivo hoxe". Como tal, o organismo era un potencial análogo moderno dun eucariota ancestral que, de acordo coa teoría endosimbiótica, incorporou no seu interior un simbionte bacteriano que máis tarde evolucionou á mitocondria das células modernas. A especie sabíase que hospedaba varias bacterias simbiontes. Aínda que a función destas bacterias non estaba clara, Whatley argumentou que podían proporcionar un útil exemplo evolutivo, que indica as "maneiras como puido ter lugar a transformación de bacteria a mitocondria".
En 1982, Lynn Margulis creou a subclase Caryoblastea (ou Pelobiontidae) para as "amebas anaeróbicas que carecen de undulipodios", e asignou Pelomyxa a el como o único membro do grupo. O seguinte ano, Cavalier-Smith incluíu o xénero, xunto con outros varios ameboides amitocondriados "primitivos", nun novo grupo taxonómico: as Archamoebae. As Archamoebae foron, á súa vez, situadas no novo reino Archezoa, xunto con outros eucariotas amitocondriados, as Metamonada e os Microsporidia.
O carácter primitivo de Pelomyxa empezou a poñerse en dúbida en 1988, cando Joe I. Griffin publicou un estudo estrutural de Pelomyxa palustris que indicaba que a especie en realidade posuía flaxelos rudimentarios, e podía facer a mitose. Griffin concluíu que "Pelomyxa nin é primitivo nin diferente das formas relacionadas, unha vez que nos decatamos de que os seus parentes son flaxelados ameboides". En 1995, o caso contra o primitivismo de Pelomyxa fortaleceuse cando as análises moleculares revelaron que os antepasados de Pelomyxa palustris probablemente posuían mitocondrias. Ao final da década, estaba claro que todos os membros das Archamoebae de Cavalier-Smith descendían de células con mitocondrias. Noutras palabras, non eran unha póla temperá de eucariotas "primitivos", senón máis ben "protistas dexenerados" que perderan os orgánulos que os seus devanceiros posuían. Consecuentemente, Pelomyxa e as outras Archamoebae foron reasignados ao filo Amoebozoa, dentro do subfilo Conosa (no que están tamén os Mycetozoa ou mofos mucosos). O reino Archezoa foi eliminado completamente.
En 2004 unha engadiuse unha nova especie ao xénero: Pelomyxa corona. Segundo o seu descubridor, aseméllase a Pelomyxa palustris pero presenta, entre outras diferenzas, unha coroa hialina nítida no pseudópodo anterior.
Clive Russell
Clive Russell, nado o 7 de decembro de 1945 en Reeth, é un actor escocés. Russell naceu en Reeth, Inglaterra pero criouse en Fife, Escocia.
Muro de contención
miniatura|Muro de contención de [[pedra.]] Chámaselle muro de contención a un tipo estrutura de contención ríxida destinada a reter algún material, xeralmente terras. Son en xeral elementos autoestables, que non se unen a unha estrutura nin colaboran nin reciben colaboración. Están calculados para que resistan por si mesmos as solicitacións ás que van ser sometidos.
Nomenclatura
miniatura|dereita|Esquema dun muro de contención.
Muros de contención e o seu funcionamento
Os muros de contención utilízanse para deter masas de terra ou outros materiais soltos cando as condicións non permiten que estas masas asuman as súas pendentes naturais. Estas condicións preséntanse cando o ancho dunha escavación, corte ou terraplén está restrinxido por condiciones de propiedade, utilización da estrutura ou economía.
Por exemplo, na construción de vías férreas ou de estradas, o ancho da vía é fixo e o corte ou terraplén debe estar contido dentro deste ancho. De maneira similar, os muros dos sotos de edificios deben facerse dentro dos límites da propiedade e conter o solo arredor do soto.
Tipos de muros de contención
O importante dun muro de contención é que cumpra a súa función de sostemento de terras, polo que a súa tipoloxía pode ser moi variada. Os principais tipos de muros de contención son:
Muros de gravidade
Son aqueles que posúen un peso que contrarresta o pulo do terreo. Dadas ás súas grandes dimensións, practicamente non sofre esforzos flectores, polo que non adoita armarse. Normalmente carecen de cimento diferenciado, aínda que poden telo.
Os muros de gravidade, á súa vez, poden clasificarse en:
Muros estruturais
Son muros de formigón fortemente armados. Presentan lixeiros movementos de flexión e dado que o corpo traballa como un beiril vertical, o espesor requirido aumenta rapidamente co incremento da altura do muro. Presentan un saínte ou talón sobre o que se apoia parte do terreo, de maneira que o muro e terreo traballan en conxunto.
Sempre que sexa posible, unha extensión de punteira dunha dimensión entre un terzo e un cuarto do ancho da base subministrará unha solución económica.
Nalgúns casos, os límites de propiedade ou outras restricións obrigan a colocar o muro no bordo dianteiro da leira, omitíndose a punteira. É nestas ocasións cando se utilizan os muros en L.
Como se dixo, ás veces este tipo de muros con grande altura presentan excesivas flexións. Para evitar este problema xorde o 'muro con contrafortes', nos que se colocan elementos estruturais (contrafortes) na parte interior do muro (onde se localizan as terras). Xeralmente están espazados entre si a distancias iguais ou lixeiramente maiores que a metade da altura do muro. Tamén existen muros con contrafortes na parte exterior do mesmo.
Ás veces, para alixeirar o contraforte, colócanse elementos tirantes (como un cable metálico) para que traballen a tracción, xorden así os muros atirantados.
Muros de terra armada e de solo reforzado
Nos muros de terra armada o elemento resistente é o propio terreo, contido nun conxunto de placas, xeralmente de formigón, unidas a flexes de chapa metálica que funcionan como ancoraxes, que lle dan tamén cohesión ao solo diminuíndo o pulo de terras que ten que soportar o muro. A fase construtiva é moi importante, xa que se ten que ir compactando por capas de pequeno espesor, para darlle unha maior resistencia ao solo, e comézase construíndo dende abaixo e vanse compactando as sucesivas camadas. Unha vez acabado, o conxunto funciona como un muro de gravidade.
Adóitanse colocar escamas (pranchas de pedra ou formigón), sen fin estrutural ningún, senón para evitar que se produzan desprendementos.
Os muros de terra armada poden rematarse tamén con bloques de formigón ocos, recheos de terra, e sementados, creando muros de criba.
Un 'muro de solo reforzado' é un muro de terra armada no que se substitúen as armaduras metálicas por xeotéxtil. É unha solución máis barata sendo tamén menos resistente.
Verificacións típicas no cálculo
miniatura|420px|Forzas que actúan sobre un muro de contención. Para o cálculo dun muro de contención de terras é necesario ter en conta as forzas que actúan sobre el como son a presión lateral do solo ou a subpresión e aquelas que proveñen deste como son o peso propio. Con estes datos podemos verificar os seguintes parámetros:
VfL Gummersbach
O VfL Gummersbach é un equipo de balonmán da localidade de Gummersbach, Renania do Norte-Westfalia (Alemaña). É un dos equipos con máis títulos a nivel internacional, destacando especialmente as súas 5 Copas de Europa, tres delas conseguidas nos cinco primeiros anos da década dos '70. Actualmente compite na Handball-Bundesliga, a máxima categoría do balonmán xermano, competición que gañou en 12 ocasións. Foi fundado o 3 de marzo de 1861.
Cadro da tempada 2015-2016
miniatura|dereita|250px|Cadro do VfL Gummersbach na [[Schlecker Cup 2009.]]
Póla
miniatura|180px|Póla dunha árbore do xénero [[Syringa.]] miniatura|180px|Póla de [[Buddleja|Buddleja davidii.]] miniatura|180px|Corte lonxitudinal dunha póla.
Unha rama pequena tamén se coñece como franza, ademais das formas máis evidentes: poliña e ramiña.
Características
As pólas poden desenvolverse de xeito horizontal, vertical ou diagonal, aínda que esta última é a que presentan a maior parte das pólas arbóreas.
As ramas ou pólas son a parte da árbore que se talla durante a poda para aumentar a produción de froitos, entre outros motivos.
Durante o inverno, pódense distinguir as árbores de folla caduca observando o corte lonxitudinal dunha rama.
Ao igual que unha viga, unha rama flexiónase concentrándose o esforzo máximo na base da mesma. Aínda que normalmente a tronza non chega a ocorrer, posto que o seu peso non é dabondo. Non obstante, unha sobrecarga, como o peso dun animal ou a acción do vento pode facer que se produza a fractura da póla ao superar unha tensión mecánica determinada.
The Most Lamentable Tragedy
The Most Lamentable Tragedy é o cuarto álbum da banda estadounidense de punk rock Titus Andronicus, publicado o 28 de xullo de 2015 a través do selo Merge Records. É unha ópera rock en cinco actos que segue a "Our Hero", un home que é visitado polo seu dobre pantasmagórico e pasa por considerables experiencias vitais e secuencias oníricas, todas elas actuando como unha metáfora do trastorno bipolar.
O Trasno Novo Teatro
En 2007 organizou a I Mostra de Teatro Afeccionado, integrada no circuíto teatral de Galicia, no centro cultural da parroquia, o Nautilius. Nesta edición participan Fran Núñez, membro de Lohengrín Teatro, cun espectáculo de zancos; O Trasno, con D2N2, 3; Lohegrín Teatro, co espectáculo Cadaleitos; Rueiro, de Coia con A viúva de Dupont; e Tarantela de Beade con Vostede ten ollos de muller fatal.
Mascletà
miniatura|Vídeo da mascletà na Praza do Concello de Valencia o 18 de marzo de 2023 miniatura|Preperación dunha mascletà.
Unha mascletà é un disparo pirotécnico que conforma unha composición moi ruidosa e rítmica que se dispara con motivos festivos nas prazas e rúas, normalmente durante o día; é típica do País Valenciano. Recibe a súa denominación polos masclets (petardos dunha gran potencia sonora) ligados mediante unha mecha, conformando unha liña ou traca. Adóitanse suxeitar a media altura penduradas con cordas ou alzados mediante canons.
Ao contrario que os fogos de artificio que procuran a estimulación visual, as mascletàs teñen coma obxectivo estimular o corpo a través dos fortes sons rítmicos dos masclets; algúns consideran estes ruídos "musicais", se ben non esquecen a parte visual. É fundamental que a forza das explosións vaia de menos a máis, sen iso unha mascletà non pode considerarse como tal.
As máis coñecidas son as que se celebran na praza do Concello de Valencia do 1 ao 19 de marzo, coincidindo coa festividade das Fallas, que chegan a reunir no día de Sant Josep, o último día das festas, a máis dun millón persoas.
Serra de Aralar
miniatura|280px|Serra de Aralar vista dende Txindoki. Aralar é unha serra situada entre Guipúscoa e Navarra, que fai 30 quilómetros de longo de leste a oeste e 12 quilómetros de ancho de norte a sur. A parte guipuscoana, que abrangue un terzo da serra, foi declarada parque natural en 1994.
O cumio máis alto é o Intzako Dorrea (a Torre de Intza) ou Irumugarrieta, a 1 431 metros sobre o nivel do mar e no lado navarro, mais a montaña máis coñecida é o Larrunarri ou Txindoki, no extremo oeste e en territorio guipuscoano.
A serra está formada maioritariamente por pedra calcaria, da idade do xurásico e do cretáceo e de orixe mariña. Nestes materiais calcarios desenvolvéronse numerosos fenómenos cársticos, con 850 cavidades exploradas entre as que destaca lacova de Ormazarreta II pola súa lonxitude (6 815 metros) e profundidade (576 metros). Na superficie hai numerosos dolinas e lapías nas zonas onde o bosque non cobre as rochas.
Lingua guaraní
O guaraní, facendo referencia exclusiva á variedade coñecida como guaraní paraguaio (avañe'ẽ 'a lingua da xente), é unha lingua indíxena de América do Sur que pertence á subfamilia tupí-guaraní das linguas tupís. É unha das linguas oficiais de Paraguai (xunto co español), onde non é falada só polo pobo guaraní, senón pola maioría da poboación, e onde a metade da poboación rural é monolingüe. É falada por outras comunidades en países veciños, incluíndo partes do noroeste da Arxentina, sueste de Bolivia e suroeste do Brasil, e é a segunda lingua oficial da provincia arxentina de Corrientes dende 2004; tamén é lingua oficial de Mercosur.
Mascletà
A Mascletà
dereita|200px|miniatura|Mascletà
Na cidade de Valencia a falla comeza co anuncio da Fallera Major:
Lingua guaraní
O guaraní é unha das linguas máis faladas entre as linguas amerindias e a única entre cuxos falantes hai unha gran cantidade de non indíxenas. É un caso insólito en América, onde a substitución lingüística cara as linguas coloniais europeas (neste caso o español) non se produciu, e foi acollida como un elemento máis da cultura e da identidade dos "mestizos" (xente de antergos españois e guaranís).
Mascletà
A Mascletà
Senyor pirotècnic, pot començar la mascletà! (Señor pirotécnico, pode comezar a mascletà!)
Ademais unha mascletà debe de contar polo menos con estas partes:
Lingua guaraní
O sacerdote xesuíta Antonio Ruiz de Montoya, quen publicou en 1639 a primeira gramática do guaraní nun libro chamado Tesoro de la lengua guaraní, describiuna como unha lingua "tan completa e elegante que pode competir coa máis famosa [das linguas]."
O nome "guaraní" adoita empregarse para a lingua oficial de Paraguai. Porén, é parte dun continuo dialectal, a maioría dos cales tamén son chamados guaraní.
Fonoloxía
O guaraní ten 33 fonemas, dos que 12 son vogais e 21 consonantes.
Vogais
Das 12 vogais (pu'ae) guaranís, 5 son orais (pu'ae jurugua), 5 nasais (pu'ae tĩgua), 1 gutural (pu'ae ahy'ogua) (y = //) e unha guturonasal (pu'ae ahy'otĩgua) (ỹ = //).
Consonantes
Das 21 consonantes (pundie) guaranís, 8 son plosivas, 5 fricativas, unha africada, unha aproximante, 2 vibrantes e unha sibilante. O seguinte cadro amosa os fonemas segundo o xeito de articulación, o punto de articulación e a grafía usual para cada un deles:
Palabras nasais
O guaraní distingue entre fonemas nasais e orais. A nasalidade de calquera fonema aplícase toda a palabra, por razóns de eufonía, e provoca fenómenos de sandhi nos sufixos que se engaden. Polo tanto, son só orais as palabras en que ningún dos fonemas que a conforman teñen carácter nasal.
Puso
O puso ou oclusiva glotal aparece só en posición intervocálica e interrompe momentaneamente a emisión. Aínda que semelle unha ausencia de son, é un fonema por dereito propio, pois entra en oposición fonolóxica co son seguinte. O seu nome ven do propio guaraní pu («son») + so («soltar», «separar»). No silabeo acompaña á vocal que o segue.
Acentuación
En guaraní ningunha palabra remata en consonante. Case todas levan acento (muanduhe) na derradeira vogal. O til emprégase só cando a vogal acentuada non é a final.
Por exemplo, a verba tape («camiño») lese [] e tata («lume») lese []. Por outra banda, áva («cabelo»), que se le [] ou tái («picante») [], levan a marca gráfica da súa acentuación.
Astrid Kirchherr
Astrid Kirchherr, nada en Hamburgo, Alemaña, o 20 de maio de 1938 e finada na mesma cidade o 13 de maio de 2020, foi unha fotógrafa e artista alemá coñecida pola súa relación coa banda The Beatles (xunto cos seus amigos Klaus Voormann e Jürgen Vollmer) e as súas fotografías do grupo cando este se atopaba en Hamburgo.
Kirchherr coñeceu a Stuart Sutcliffe na discoteca Kaiserkeller de Hamburgo en 1960, onde el estaba a tocar o baixo cos Beatles, e máis tarde estivo comprometida con el antes da súa morte en 1962.
Aínda que Kirchherr admitiu realizar pouco traballo fotográfico desde 1967, a súa obra foi exhibida en Hamburgo, Bremen, Londres, Liverpool, Nova York, Washington D.C., Tokio, Viena e no Salón da Fama do Rock. Tamén publicou tres libros de edición limitada de fotografías.
Primeiros anos
Astrid Kirchherr naceu en 1938 en Hamburgo (Alemaña), filla dun antigo executivo da sección alemá de Ford Motor Company. Durante a Segunda guerra mundial, a súa familia foi evacuada ao mar Báltico, onde lembra ver cadáveres na praia despois de que as naves Cap Arcona e SS Deutschland fosen bombardeadas e naufragasen. Tamén foi testemuña do ruinoso estado no que quedara a cidade de Hamburgo cando a súa familia regresou á cidade. Trala morte do seu pai Astrid foi criada pola súa nai, Nielsa Kirchherr, no suburbio de Altona, en Hamburgo.