cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
MDC1
Perda da proteína MDC1
A inhibición ou perda da proteína MDC1 en estudos feitos con ARN interferente pequeno en células humanas ou estudos de knockout de xenes en ratos mostraron varios defectos tanto a nivel celular coma de organismo. Os ratos carentes de MDC1 son máis pequenos, teñen machos infértiles, son radiosensibles e son máis susceptibles aos tumores. As células de rato con knockout para MDC1 e as células humanas silenciadas eran radiosensibles, non conseguían iniciar os puntos de control do ciclo celular intra-fase S e G2/M, non formaban focos inducidos por radiación ionizante, tiñan unha escasa fosforilación feita por quinases da DRR (ATM, CHK1, CHK2), e presentabn defectos na recombinación homóloga. As células humanas con silenciamento de MDC1 tamén mostraban unha integración de plásmidos aleatoria, unha apoptose reducida, e unha mitose máis lenta.
Interaccións
MDC1 presenta interaccións con:
MDC1 tamén se une a ARNm ou ARN poliadenilado no núcleo.
Regulación
A MDC1 é regulada á baixa indirectamente polo oncoxene AKT1. O AKT1 activa a expresión do microARN-22 (miR-22) que ten como diana o extremo 3' do ARNm de MDC1, inhibindo a súa tradución. A sobreexpresión anormal de AKT1, que se onbserva en varios cancros como os de mama, pulmón e próstata, ten como resultado a redución da produción de MDC1 e a subseguinte desestabilización do xenoma e o incremento da tumoroxenicidade.
Papel no cancro
A MDC1 é un suposto supresor de tumores. Os estudos de knockout en ratos mostran un incremento no desenvolvemento de tumores cando se perde MDC1. A redución dos niveis da proteína MDC1 observouse nun gran número de cancros de mama e de pulmón. Diversos estudos en varias lñas celulares humanas, incluíndo a liña de carcinoma de pulmón humano célula A549, múltiples liñas celulares de cancro esofáxico (TE11, YES2 ,YES5), e liñas de cancro de cervix uterino (HeLa, SiHa e CaSki) mostraron un incremento da sensibilidade a fármacos anticancerosos (adriamicina e cisplatino), cando os niveis endóxenos da proteína MDC1 foron sometidos a knockdown con ARN interferente pequeno. Debido á implicación de MDC1 en varias vías que están a miúdo alteradas nas células cancerosas, como os puntos de control do ciclo celular, as roturas de dobre febra, e o supresor de tumores p53, os tratamentos do cancro que teñen como diana MDC1 teñen a potencialidade de ser uns potentes radiosensibilizadores e quimiosensibilizadores.
Lingua tiwi
O tiwi é unha lingua aborixe de Australia clasificada como lingua illada e que é falada polo pobo tiwi que habita nas illas Melville e Bathurst, no Territorio do Norte. Ten arredor de 2 040 falantes e forma parte do 10% de linguas aborixes de Australia que aínda segue a ser aprendida por nenos.
Djimon Hounsou
Djimon Gaston Hounsou, nado o 24 de abril de 1964 en Cotonou, Benín, é un actor, modelo e bailarín nacionalizado en Estados Unidos. Foi nomeado dúas veces ó premio Oscar.
Traxectoria
Djimon Hounsou naceu en Cotonou, Benín, en 1964, e é fillo de lbertine e Pierre Hounsou, que era cociñeiro. Emigrou a Lión, en Francia, á idade de trece anos xunto co seu irmán, Edmond. Durante un tempo viviu na rúa ata que foi descuberto polo deseñador de moda Thierry Mugler en 1987, establecendo a súa carreira en París. En 1990 trasladouse aos Estados Unidos. Un ano antes da obtención do seu graduado escolar, deixou os estudos sen rematar. A partir da súa viaxe aos Estados Unidos comezou a traballar no cine.
Aberystwyth
Aberystwyth é unha cidade situada na confluencia dos ríos Ystwyth e Rheidol, no condado de Ceredigion, Gales. A cidade ten 12.000 habitantes, pero hai que lle engadir 7.000 estudantes universitarios.
A Universidade e a Biblioteca Nacional de Gales teñen a súa sede na cidade, e gran parte da economía local depende da Universidade, ademais é o segundo porto comercial galés.
Na cidade ten a súa sede a Cymdeithas yr Iaith (Sociedade da Lingua galesa) e aquí realizou en febreiro de 1962 a súa primeira acción de protesta pacífica.
O 35% da poboación local pode falar galés.
Historia
Habitado cando menos dende a Idade de Ferro, a construción dunha fortaleza normanda en 1109 deu orixe á cidade, Llandabarn Gaerog (Llanbadarn fortificado) foi o seu primeiro nome. En 1277 Eduardo I de Inglaterra reconstruíu o castelo, despois de ser destruído polos galeses. Entre 1404 e 1408 o castelo estivo nas mans de Owain Glyndŵr, quen finalmente se rendeu ao príncipe Henrique.
Cristino Mallo
miniatura|300px|Monumento a [[Eugenio D'Ors, en Madrid, fronte ao Museo do Prado.]] Cristino Gómez González, nado en Tui o 23 de agosto de 1905 e finado en Madrid o 11 de xaneiro de 1989, foi un escultor galego, coñecido artisticamente como Cristino Mallo.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia de artistas. Usou como nome artístico o segundo apelido do seu pai, Justo Gómez Mallo, ao igual cá súa irmá máis vella, a pintora Maruxa Mallo.
En 1923 foi a Madrid a estudar na Academia de Belas Artes de San Fernando, con José Capuz e Mateo Inurria. Acudiu, xunto coa súa irmá, que tamén estudaba na Academia, ás charlas da Granja del Henar, onde entrou en contacto con Rafael Alberti, Federico García Lorca e Ramón María del Valle Inclán. Durante a Ditadura de Primo de Rivera e a Segunda República frecuentou outras charlas artísticas e colaborou con prestixiosos intelectuais doutros ámbitos, realizando maquetas para os arquitectos Luis Lacasa Navarro, Manuel Sánchez Arcas e Agustín Aguirre (Xeración do 25) e figuras para a obra de Federico García Lorca Títeres de cachiporra, por encargo de María Teresa León. miniatura|300px|Fonte de Los Delfines, na praza da República Arxentina de Madrid. En 1931 estivo entre os asinantes do manifesto da Agrupación Gremial de Artistas Plásticos (-AGAP-). En 1933 gañou o Premio Nacional de Escultura coa obra Desnudo con pez. En 1935 obtivo praza de profesor na Escola de Artes e Oficios de Salamanca. Durante a Guerra Civil Española implicouse no bando republicano, participando na Alianza de Intelectuais Antifascistas, para a que realiza carteis, e na revista El Mono Azul.
Terminada a guerra, mentres a súa irmá marchaba exiliada, el permaneceu en España no coñecido como "exilio interior", incluíndo unha estancia no cárcere. Relacionouse cos artistas que renovaron a estética da posguerra (a denominada Escola de Madrid). Frecuentaba a charla do Café Gijón e acadou sona no ambiente artístico, participando no quinto Salón dos Once (1947) e expoñendo na galería Theo.
En 1954 volveu obter o Premio Nacional de Escultura con Muchacha caminando. En 1973 foi elixido Académico da Real Academia de Belas Artes de San Fernando, e en 1983 concedéuselle a Medalla de Ouro das Belas Artes.
Obra
Estilisticamente está relacionado co mediterraneísmo propio do novecentismo (influencia de Aristide Maillol, Manolo Hugué, das teorías estéticas de Eugenio D'Ors e de escultores italianos como Marino Marini ou Giacomo Manzù), incorporando algunhas das innovacións formais da escultura abstracta.
Trala súa morte, a súa familia depositou gran parte do seu legado na Fundación Eduardo Capa.
Miguel Flaño
Miguel Flaño Bezurnartea, nado en Pamplona o 19 de agosto de 1984, é un futbolista profesional navarro, que xoga como defensa. O seu irmán xemelgo Javier tamén é futbolista profesional, e ambos medraron no CA Osasuna.
Traxectoria
Flaño formouse nas categorías inferiores do Osasuna. Fixo a súa estrea no primeiro equipo o 18 de setembro de 2004, na vitoria por 3-2 na casa contra o Real Betis, rematando a súa tempada de debut con oito partidos disputados. Con tan só 17 anos empezou a xogar regularmente co filial na terceira división.
O 9 de xuño de 2007, Flaño marcou o seu primeiro gol co Osasuna, na vitoria por 5-0 fronte ao Betis. Ademais xogou tres encontros na Copa da UEFA, onde o Osasuna chegou ata as semifinais.
O 7 de xuño de 2012, Flaño renovou de novo o seu contrato co Osasuna, ata o ano 2017.
Corte con chorro de auga
miniatura|Deseño dun cortador a chorro de auga: 1 - entrada de auga a alta presión 2 - "xoia" ([[rubí ou diamante) 3 - abrasivo 4 - tubo de mistura 5 - garda 6 - chorro de auga cortante 7 - material a ser cortado]] O Corte con chorro de auga (en inglés: jet-cutting, water jet cutter, water jet ou waterjet) é un proceso físico e tecnolóxico consistente en usar auga con abrasivos (sílice) a moi alta presión para o corte de materiais por erosión.
Esta técnica consiste na proxección sobre a superficie do material a ser cortado dun chorro de auga a unha presión entre 2.500 e 3.000 bares, cun fluxo de auga de entre 20 e 40 lpm a velocidades supersónicas, incorporando por efecto Venturi un abrasivo ao fluxo de auga.
Historia
esquerda|miniatura|Máquina de corte Waterjet [[Control numérico computerizado|CNC .]] O chorro de auga usouse desde comezos do século XX para depósitos de grava e arxila. Na década de 1930 investigouse a posibilidade de utilizar un chorro de auga a alta presión nas minas rusas e estadounidenses para a extracción de carbón e mineral. Na década de 1960, os materiais compostos usáronse na construción de avións, a empresa Boeing utilizou un chorro de auga para traballar este tipo de materiais. A compañía Ingersoll Rand, hoxe chamada KMT (de Suecia), en 1971 entrega a primeira máquina de corte con chorro de auga industrial. A finais da década de 1990, FLOW lanzou un novo proceso, hoxe coñecido como Dynamic Waterjet. Con este método, foi posible corrixir o erro angular do fío causado pola expansión da viga, de xeito que se podía cortar con precisión aínda con pezas de traballo grosas.
Control numérico
miniatura|esquerda|Render dunha peza 3D de 5 eixes para ser cortada. A medida que o corte por chorro de auga foi levada aos obradoiros de fabricación existentes, era esencial controlar a cortadora de forma fiable e precisa. Os primeiros sistemas de corte de chorro de auga adaptaron os sistemas tradicionais como os pantógrafos mecánicos e os sistemas de Control numérico computerizado baseados na fresadora NC 1952 de John Parsons e o código G (DIN 66025/ISO 6983) en funcionamento. Os retos desta tecnoloxía de chorro con auga revelaron as limitacións do código G tradicional, xa que a precisión depende da variación da velocidade da boquilla a medida que se acerca ás esquinas e nos detalles. A creación de sistemas de control de movemento para incorporar esas variables se converteu nunha importante innovación para os principais fabricantes de chorro de auga a principios da década de 1990, John Olsen, de OMAX Corporation, desenvolve os sistemas para posicionar con precisión a boquilla do chorro de agua, ao tempo que se especificaba con precisión a velocidade en cada punto da traxectoria, e tamén utilizando PC comúns como controlador. O maior fabricante de sistemas de corte con chorro de auga, FLOW International (un derivado de Flow Industries), recoñeceu os beneficios dese sistema e acadou a licenza do software OMAX, co resultado de que a gran maioría das máquinas de corte de chorro de auga en todo o mundo son fáciles de usar, rápidas e precisas. O deseño das pezas a cortar faise con programas de CAD convencionais e os seus arquivos estándar son empregados nas máquinas de corte.
En 1987, Ingersoll-Rand Waterjet Systems ofreceu sistemas de corte de 5 eixes Robotic Waterjet System. Cos recentes avances en tecnoloxía en control e movemento 5 eixes (con abrasivos e só con auga). Onde os eixes normal ao chorro son chamados Y (back/forth), X (left/right) e Z (up/down), e o sistema de 5 eixes engadirán tipicamente un eixe A (ángulo perpendicular) e eixe C (rotación ao redor do eixe Z). Dependo da cabeza de corte, o ángulo máximo de corte do eixe A pode ser entre 55, 60 graos, ou nalgúns casos ata 90 graos dende a vertical.
Calidade do corte
A calidade do corte de pezas está definido por números Q1 a Q5. Números baixos indican acabados de baixa calidade e números máis altos superficies chans. Para materiais finos a calidade depende da velocidade para Q1 pode ser ata 3 veces máis rápida que para ter calidades Q5. Para materiais espesos Q1 pode ser ata 6 veces máis rápida que para Q5. Por exemplo, para 100 mm de espesor en aluminio Q5 pode ser 18 mm/min e Q1 pode ser 110 mm/min|, 5,8 veces máis rápido. Diferentes fíos de corte, calidades das pezas cortadas.
Velocidades de corte
miniatura|center|700px|Exemplo de velocidades de corte (milímetros/minuto) en función do material a cortar e o espesor.
Miocardiopatía hipertrófica
300px|miniatura|Na miocardiopatía hipertrófica as paredes do [[ventrículo esquerdo fican engrosadas, aumentando a contractibilidade e minguando moito o espazo da cavidade ventricular.]] A miocardiopatía hipertrófica (hyperthrophic cardiomyopathy, HCM) é unha patoloxía do corazón caracterizada por un aumento de tamaño dunha ou varias partes do corazón. Está clasificada dentro do grupo das miocardiopatías. Este engrosamento pode, moitas veces, dificultar a función cardíaca, comprometendo tanto a sístole (contracción do músculo cardíaco) como a diástole (relaxación). Afecta a 1 de cada 500 persoas, e ben pode ter unha etioloxía definida, habitualmente hipertensión arterial, ben pode non ter causa coñecida.
Os doentes de miocardiopatía hipertrófica caracterízanse principalmente por presentaren unha hipertrofia no ventrículo esquerdo que é asimétrica, afectando sobre todo ao tabique interventricular, que separa o ventrículo esquerdo do ventrículo dereito. Así as cousas, a hipertrofia ventricular nesta doenza é considerabelmente diferente a outras doenzas que provocan hipertrofia secundaria, como a hipertensión ou a estenose aórtica.
Macroscópicamente, a miocardiopatía hipertrófica caracterízase pola presenza de cavidades ventriculares diminuídas mais unha dilatación auricular (xa que ao ser o ventrículo esquerdo máis ríxido, a aurícula esquerda ha de aumentar a súa forza de traballo para así poder encher correctamente de sangue o ventrículo.
Microscopicamente, o que se observa é unha hipertrofia desorganizada das fibras musculares, cuxas células se chaman miocitos, acompañadas de fibrose intersticial. Tamén é posíbel atopar anomalías nas arterias coronarias, como a falta de desenvolvemento destas.
Causas
Aproximadamente 1 de cada dous doentes con miocardiopatía hipertrófica teñen antecedentes familiares. Isto é, esta doenza presenta un patrón de herdanza autosómica dominante. Varios estudos identificaron máis de 400 mutacións en varios xenes que codifican as proteínas musculares. As mutacións que máis adoitan acontecer son as do xene da cadea pesada de miosina (no cromosoma 14) e outras menos frecuentes na cadea alfa da miosina ou na proteína troponina, e tamén nas cadeas lixeiras da proteína titina.
Fisiopatoloxía
A hipertrofia das fibras musculares cardíacas fai que se vexan afectadas tanto a sístole como a diástole.
Sístole
A contractibilidade das fibras miocárdicas é normal ou até pode estar aumentada debido ao aumento de fibras. Porén, o espazo ventricular é menor e o orificio de saída do ventrículo esquerdo é moito máis pequeno debido á hipertrofia. Pode producirse tamén un fenómeno bastante típico, denominado efecto de Ventury. Isto acontece cando, por mor dunha insuficiencia mitral, a valva anterior da válvula mitral choca contra o septo interventricular, dificultando así a saída do sangue dende o ventrículo esquerdo. Isto acontece aproximadamente en 1 de cada catro doentes de miocardiopatía hipertrófica, que adoitan ser os máis sintomáticos. Falamos entón dunha miocardiopatía hipertrófica obstrutiva.
Diástole
A diástole, ao mesmo que a sístole, ten alterada a súa función. Ao existir hipertrofia no ventrículo esquerdo, á aurícula cústalle máis traballo encher o ventrículo, e pode co tempo provocar unha dilatación auricular.
Alteración dos vasos miocárdicos
As arterias coronarias son as responsábeis de proporcionar irrigación e polo tanto osíxeno ao miocardio. O aumento da masa miocárdica comporta un aumento tamén na demanda de osíxeno, que moitas veces as arterias coronarias non poden proporcionar. A isto contribúe o aumento da presión na aurícula esquerda que pode obstruír a circulación sanguínea do corazón. Ademais, é bastante frecuente que os doentes con miocardiopatía hipertrófica presenten tamén anomalías nas arterias coronarias, facendo de todo isto un caldo de factores de risco para a isquemia miocárdica.
Síntomas
Os síntomas derivados da miocardiopatía hipertrófica son en gran medida consecuencia do aumento de presión na aurícula esquerda e da isquemia secundaria á alta demanda de osíxeno do miocardio.
Así as cousas, a anxina é un dos principais síntomas e o máis frecuente de todos. Preséntase sobre todo despois de grandes esforzos ou exercicio físico, como unha dor no peito, aguda e que adoita cesar co reposo.
Tamén é frecuente a dispnea por mor da alteración da función diastólica. Outros síntomas ou signos desta doenza son o síncope ou até incluso a morte súbita. Antecendentes familiares de morte súbida, hipotensión de esforzo, síncopes repetidas ou arritmias paroxísticas (non sostidas no tempo), han de ser signos de alarma para sospeitar unha posíbel morte súbita.
Diagóstico
220px|miniatura|Ecocardiografía dunha miocardiopatía hipertrófica obstrutiva nun [[gato. Pódese observar o refluxo (cor azul) de sangue dende o ventrículo até a aurícula.]]
O diagnóstico definitivo de miocardiopatía hipertrófica dáo case sempre o ecocardiograma. Porén o electrocardiograma case que sempre amosa anomalías. No electrocardiograma podemos ver hipertrofia do ventrículo esquerdo e mais da aurícula esquerda, ondas Q patolóxicas (por mor da isquemia e da necrose miocárdicas), alteración da repolarización e polo tanto do segmento ST e da onda T, ondas T negativas xigantes nas derivacións precordiais, e un 10% pode chegar a ter fibrilación auricular.
A radiografía de tórax non é de utilidade xa que non hai cardiomegalia nin alteracións radiolóxicas visibles.
O diagnóstico definitivo faise por medio do ecocardiograma. Este proporciona o diagnóstico definitivo, permite facer un screening familiar e ademais establece o grao de afectación funcional. No ecocardiograma tamén vemos hipertrofia ventricular esquerda, e o máis chamativo, un gradiente Doppler con refluxo de sangue que recúa cara a aurícula. Pódese obxectivar tamén insuficiencia mitral e disfunción diastólica (o ventrículo non é quen de se dilatar na diástole).
O grosor normal da parede ventricular é de arredor duns 11 mm. Para poder considerar a hipertrofia ventricular o grosor ha de ser igual ou maior aos 15 mm.
O cateterismo cardíaco non é preciso. Ao ser unha proba invasiva e cruenta é preferibel evitala. Na actualidade sosmente é usada para avaliar a anatomía das arterias coronarias nos doentes con anxina para estudar a función hemodinámica.
Tratamento
miniaturadaimagem|Vídeo dunha [[miectomía, un dos tratamentos para a miocardiopatía hipertrófica. Cortesía de Villa et al; licensee BioMed Central Ltd.]] O tratamento pode ser médico ou cirúrxico. Así, o tratamento baséase principalmente en reducir a obstrución e a contractibilidade miocárdica. Pódense administrar beta-blocadores para reducir a obstrución, minguar a contractibilidade, e tamén facer o propio coa frecuencia cardíaca. Os blocadores dos canais de calcio son tamén útiles, sendo de elección o verapamilo. Por último, pódese receitar tamén disopiramida, malia que este último sosmente serve para reducir a contractilidade.
Nogueiras, Calvos, Calvos de Randín
Nogueiras é un lugar da parroquia de Calvos no concello ourensán de Calvos de Randín na comarca da Limia. Non aparecen datos no INE.
Miocardiopatía hipertrófica
Tratamento
Como medidas hixiénicas, recoméndase ao doente non facer un esforzo físico intenso, pois a isquemia podería empeorar. Tampouco se han de administrar calquera fármaco que ben poida minguar aínda máis o diámetro das cavidades, ben aumente a contractilidade e fomente máis hipertrofia. Así as cousas, están contraindicados os fármacos inotrópicos, os vasodilatadores e, en menor medida, tamén os fármacos diuréticos. Tampouco se poden dar antiarrítmicos se non se ten certeza da presenza de fibrilación auricular, xa que en doentes que non a teñen pode favorecer a súa aparición máis cedo (sobre todo os antiarrítmicos de clase I, que son blocadores dos canais de sodio, como por exemplo a flecainida). No caso de existir fibrilación auricular,intentaríase en primeiro lugar a cardioversión eléctrica e, se non for posíbel, dar antiarrítmicos de clase III (dronedarona, amiodarona ou sotalol). Ademais, a todos os doentes con fibrilación auricular háselles de proporcionar tratamento anticoagulante.
A cirurxía resérvase sosmente para os doentes aos que non lles funciona o tratamento farmacolóxico. Hai varias opcións terapéuticas como a miectomía, isto é, a resección de parte do miocardio do septo para tratar a obstrución, e que ten un alto risco cirúrxico; ou a ablación do septo con alcol, que ten un menor risco e que tamén diminúe o grosor do septo pero desta vez provocando un infarto agudo de miocardio controlado no septo por cateterismo.
Outras técnicas cirúrxicas son a implantación de marcapasos, tamén de baixo risco, ou un desfibrilador automático implantábel en casos de doentes con arritmias que xa sufriran episodios anteriores de morte súbita ou ben teñen un alto risco de padecela.
Xosé Luís López Cid
Traxectoria
Colaborou na revista Espartaco. Licenciado en Filosofía e Letras pola Universidade de Santiago de Compostela, foi profesor de Lingua e Literatura Española no Colexio Cardenal Cisneros e despois no Instituto das Lagoas. Amigo de Vicente Risco e José Ángel Valente, estivo vencellado ao Ateneo, á Alianza Francesa e á revista do Instituto das Lagoas Trebo, que fundou e dirixiu desde 1982.
Vilar de Cas, Souto de Limia, Muíños
Vilar de Cas é un lugar da parroquia de Souto de Limia no concello ourensán de Muíños na comarca da Baixa Limia. Tiña 33 habitantes no ano 2020 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 19 eran homes e 14 eran mulleres.
Antepretérito
O antepretérito de indicativo, ou pluscuamperfecto, é un dos tempos verbais. Caracterízase por posuír vogal temática e un sufixo modo-temporal "ra".
Durango, Biscaia
dereita|200px|Situación en Biscaia.
Durango é un concello do País Vasco, na provincia de Biscaia, na comarca do Duranguesado. Ten unha área 10,79 km² e unha poboación no 2005 de 28.229 habitantes (2009).
Xeografía
O concello está situado á beira esquerda do río Ibaizábal. Cara ao sueste comeza unha zona montañosa de tipo calizo con numerosas formacións de tipo kárstico, na que destacan a Peña de Mugarra (960 m) e o monte Neberondo (453 m). O río Ibaizabal recibe as augas do Mañaria, que atravesa o municipio de norte a sur, e do rego de Larrinagatxu.
Demografía
Desde 1940 a poboación aumentou considerablemente por mor da industrialización da zona, especialmente como consecuencia da chegada de inmigrantes das zonas rurais das comarcas máis achegadas. Con todo, na década de 1980 esta tendencia sufriu un estancamento por mor da crise económica. No ano 2009 tiña 28.229 habitantes (13.878 homes e 14.351 mulleres).
Historia
miniatura|Mapa de Durango en 1857. A vila non conta con Carta Puebla, como outras vilas vascas. Durango foi o nome da merindade, e Tabira o do núcleo primitivo, nome conservado no escudo actual. Cara ao século XVI era coñecida como Villanueva de Durango.
O núcleo urbano de Tabira tivo a súa orixe entre as igrexas de Santa María de Uribarri e Santa Ana, que conserva a súa estrutura. Na Crónica de Ibargüen e de Cachopín, do século XVI, dise que Sancho VI de Navarra, que reinou na segunda metade do século XII, deu foros á vila de Durango, pertencente naquel momento á coroa de Navarra. No 1200 foi incorporada ao reino de Castela, e cedida ao señor de Biscaia Diego López II de Haro 12 anos despois como compensación polos servizos prestados na Batalla das Navas de Tolosa.
A vila non formaba parte do Meiriñado de Durango, ao estar esta composta polos elizates, veciñanzas acollidas ao foro da Terra Chá de Biscaia. A vila tiña representación nas Xuntas de Gernika.
As guerras de bandos da Idade Media tiveron presenza na vila. As diferentes casas nobres da merindade decantáronse unhas polo bando gamboíno e outras polo oñacino.
Entre 1442 e 1444 tivo lugar a Herexía de Durango, instigada polo frade franciscano Alonso de Mella, que chegou a promulgar a comunidade de bens e mulleres. Máis de cen dos seus seguidores foron condenados a morte e queimados na rúa Kurutziaga. Como monumento expiatorio da herexía, ergueuse unha cruz con ese nome.
miniatura|Casa de Carlos en Durango no ano 1837 (debuxo de Isodoro Magués).
O desenvolvemento económico da vila estaba baseado no comercio (por ser punto importante nun dos traxectos entre Castela e os portos da costa) e a industria (produción das ferreirías e panos).
Durante a Primeira Guerra Carlista foi corte de Carlos María Isidro. O decreto de Durango ordenaba fusilar os combatentes estranxeiros apresados polas tropas carlistas, en contra do Convenio Lord Eliot. Tamén foi ocupada polos carlistas durante a segunda carlistada.
Guerra civil en Durango
Despois das eleccións de febreiro de 1936, os requetés de Durango fixeron prácticas de guerrilla en Urkiola, preparándose para o golpe de estado do 18 de xullo. O grupo de tradicionalistas durangueses, vendo que as forzas da Garda Civil non se sumaban ao alzamento armado, decidiron pasar a territorio controlado polos insurrectos, sendo detenidos o 25 de xullo. A defensa da República foi organizada polos partidos e sindicatos de esquerdas que forman o Comité de Defensa en Durango. O PNV mantívose indeciso até o día 26. Os partidarios dos alzados foron detidos e ocupouse o colexio de Xesuítas e os conventos de Santa Susana e Santo Antón para establecer servizos de guerra.
O 25 de setembro de 1936 a vila foi bombardeada, producíndose 12 mortes, e desencadeándose a represalia do fusilamento de 22 detidos afíns aos atacantes. A fronte quedou estabilizada nas proximidades da comarca durante o outono e inverno de 1936–1937. O 31 de marzo de 1937 Mola ordenou o ataque xeral co obxectivo de eliminar a fronte norte, bombardeándose a vila ese mesmo día.
O bombardeo de Durango foi levado a cabo polos avións da 214 escuadrilla do grupo 24 de bombardeo pesado Savoia 21 e cazas de tipo CR-32. Ás 8:30 da mañá 5 bombardeiros e 9 cazas descargaron 80 bombas de 50 kg, mentres se celebraban actos relixiosos na igrexa de Santa María e na do colexio dos Xesuítas, e mercado no pórtico de Santa María. As bombas destruíron os dous templos e o convento de santa Susana, provocando numerosas mortes. Ás 17:45 8 bombardeiros e 15 cazas realizaron unha nova acción, descargando 22 bombas de 100 kg e 54 de 50 kg. O segundo ataque cebouse na diagonal que une o camposanto coa Zeharkalea, zona moi transitada pola xente que acudía a identificar as vítimas do bombardeo matinal. Os ametrallamentos dos cazas causaron moitas baixas entre a poboación civil, ao carecer a vila de defensa antiaérea.
O 2 de abril a poboación foi bombardeada de novo, aínda que nela se encontraba unha comisión internacional de Francia e Gran Bretaña estudando os danos sufridos polo ataque anterior. O día 4 volveu ser bombardeada. En total calcúlase que sobre a vila foron botadas unhas 281 bombas, cun total de 14.840 quilos de explosivos. Houbo 336 vítimas mortais, e foron destruídos 71 edificios e outros 234 foron afectados, entre eles varias igrexas e conventos.
O 27 de abril houbo combates ás portas do lado leste da vila, formados por batallóns de requetés. A batalla desprazouse cara ao norte, coa intención de illar a poboación. As tropas de defensa retiráronse cara a Bilbao, intentando poñer unha liña de fogo no barrio de Berna, xa no alfoz de Iurreta. En Durango quedaron algúns milicianos emboscados nos edificios enfrontándose aos tradicionalistas do Terzo de Montejurra, que tomaron a vila o 28 de abril.
O 29 de xullo de 1937 constituíuse a nova corporación municipal, sendo nomeado alcalde Adolfo Uribasterra en substitución de Ramón Oralde.
Posguerra e actualidade
Rematado o conflito e a posguerra, a comarca foise industralizando, en base á tradición férrea e téxtil e axudada pola emigración dalgunhas industrias procedentes de Éibar. Destacan os sectores da maquinaria de ferramentas e do automóbil, con empresas avanzadas en I+D.
Política e administración
Actual distribución do concello
Corporación municipal (2 de marzo de 2010)
•Aitziber Irigoras •Mª Jose Balier •Ander Gorrotxategi •Natxo Martinez •Goiztidi Díaz •Iker Oceja •Pedro Luis Urain
•Oier Perez •Zorione Arana •Ricardo Alberdi •Ohiana Estibez •Pilar Ríos •Fernando Castillo •Juan Carlos Justo •Idoia Agorria •Juan José Gastañazatorre •Cristina Goiri •Vicente de la Quintana •Daniel Maeztu •Iker Urkiza Sen presenza trala dimisión de Sabin Bilbao
Economía
A economía de Durango está baseada no sector secundario, sendo en gran medida industrial. Aínda mantén certo grao de actividade no sector primario ao ter pequenas explotacións familiares. O sector servizos experimenta un grande avance desde finais do século XX.
O sector secundario ocupa a maioría da poboación activa e constitúe a principal fonte de riqueza da vila. A tradición do traballo metalúrxico remóntase á época das ferreirías, centradas na actualidade nos transformados metálicos e en especial na fundición. Con todo, as industrias están abandonando os escasos terreos urbanos para ubicarse nos numerosos e novos polígonos industriais da comarca. Destacan empresas como Ona Electroerosión, Ferretera Vizcaína, Fundiguel e o Centro de Investigación Metalúrxica Azterlan.
No sector servizos Durango centraliza os servizos administrativos, sanitarios e de ensinanza como cabeza de comarca. Entre as escolas de Formación Profesional ten especial relevancia a Maristak, fundada polos irmáns Maristas en 1904.
Lingua
En Durango fálase a variante biscaína (bizkaiera) do éuscaro, coa característica propia da comarca. En 1869, L. L. Bonaparte, clasificou esta localidade no subdialecto occidental e variedade de Gernika.
miniatura|Escudo da vila de Durango.
As Quintas de San Trocado, San Trocado, Allariz
As Quintas de San Trocado é un lugar da parroquia de San Trocado, no concello ourensán de Allariz, na comarca de Allariz - Maceda. Segundo o IGE, en 2015 tiña 30 habitantes (11 homes e 19 mulleres).
Cornizó
O cornizó (Claviceps purpurea) é un fungo do grupo dos ascomicetos que parasita diversos cereais, especialmente o centeo. Aparece adherido ás espigas coa forma dunha excrecencia alongada de 1 a 5 cm e de cor negra ou púrpura, unha ou dúas por espiga infectada. Tamén recibe os nomes de caruncho, cornecello, cornello, cornicelo, cornilló, cornizolo, dente de can, dentón, gornicelo ou gran de corvo. A denominación caruncho dáselle tamén a outro fungo distinto, que ataca o millo, o Ustilago zeae.
O fungo segrega diversas substancias bioquímicas, das que caben destacar o ácido lisérxico e os seus alcaloides derivados: ergotamina, ergocristina, ergocriptina e ergometrina, de acción farmacolóxica diversa e combinada (vasoconstritora, psicoactiva etc.).
Distribución
O cornizó é de distribución ubicua, pero, no caso de España, parece ser especialmente abundante en Galicia (tamén en Asturias e norte de Portugal). O farmacéutico catalán Pío Font Quer fíxoo notar sen lugar a dúbidas:
De feito, ata mediados do século pasado era habitual recollelo nos campos de pan para vendelo nas feiras ou gardalo na casa entre outros remedios caseiros; hoxe é moi escaso porque tamén o é o propio centeo.
Eladio Rodríguez recolleu este refrán: Chuvia na semana da Ascensión, cría nos trigos mourón.
Uso medicinal
Tradicionalmente usouse o cornizó polas súas propiedades oxitócicas e vasoconstritoras, por exemplo para acelerar os partos lentos ou para coutar as hemorraxias posparto; mesmo, noutras ocasións, como abortivo. En calquera caso, o seu uso en mans inexpertas é moi perigoso. Noutra liña terapéutica, tamén se usou como fonte de LSD, droga alucinóxena.
A Ferreiroa, Alba, Vilalba
A Ferreiroa é un lugar da parroquia de Alba no concello lugués de Vilalba na comarca da Terra Chá. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 12 habitantes, dos cales 6 eran homes e 6 eran mulleres.
Cornizó
Intoxicación
miniatura|Estromas do fungo.
Desde a Idade Media coñécese a intoxicación por consumo de pan elaborado co cereal contaminado con cornello. Esta intoxicación, que cursaba de forma epidémica, coñécese hoxe como ergotismo e, na antigüidade, como lume sagrado ou lume de santo Antonio. Precisamente, na illa de San Antón (A Coruña) houbo ata o século XVI un lazareto para acoller estes enfermos, do que só queda a capela:
A intoxicación cursaba dunha forma gangrenosa (con forte proído e ardentía nas extremidades, que chegaba á necrose e perda de dedos, mans ou pés) ou de forma convulsiva (con violentas e dolorosas convulsións musculares e alteracións psíquicas).
A relación entre esta intoxicación e o cornello do centeo foi establecida por vez primeira polo médico francés Thuillier, en 1670, ao descartar unha orixe infecciosa, xa que afectaba principalmente aos campesiños máis pobres (que comían máis pan centeo e aproveitaban absolutamente todo o gran, san ou enfermo) e non resultaba contaxiosa: unha persoa podía morrer intoxicada e os seus familiares, que convivían con el, non mostrar síntoma ningún. Finalmente, comprobou que aqueles anos nos que os campos estaban especialmente infestados, a epidemia era moito máis virulenta, así como que os labregos coas leiras máis inzadas, enfermaban sempre con máis intensidade.
Séculos despois, o experto en fungos Louis-René Tulasne, tamén francés, demostrou que a orixe do cornizó era un fungo que medraba no cereal.
George Best
George Best, nado en Belfast o 22 de maio de 1946 e finado en Londres o 25 de novembro de 2005, foi un futbolista norteirlandés, que xogaba de dianteiro e extremo. Está recoñecido como un dos mellores futbolistas de tódolos tempos, destacando especialmente na súa etapa no Manchester United. Foi internacional coa selección de Irlanda do Norte, mais debido ao feble equipo co que contaban nunca puido ser visto nunha grande competición de seleccións. Best posuía unha estraña combinación de talento, arranque en velocidade, forza, ambidestrismo e habilidade goleadora, aínda que o que máis destacaba era a súa destreza caneando rivais.
Xogou de extremo co United entre os anos 1963 e 1974 gañando con eles a liga en 1965 e 1967 e a Copa de Europa en 1968. Ese mesmo ano gañou o Balón de Ouro por diante de Bobby Charlton e Dragan Džajić.
Pelé falou del coma "o mellor xogador do mundo", e Maradona tamén se pronunciou de xeito semellante.
Carreira futbolística
Aos 15 anos de idade, Best foi descuberto en Belfast polo ollador do Manchester United Bob Bishop, o cal lle enviou un telegrama ao adestrador do equipo, Matt Busby, coa mensaxe seguinte: "Atopei un xenio". O seu club local Glentoran rexeitárao por ser "demasiado baixo e lixeiro". A Best ofrecéronlle unha proba e asinou o contrato co United en 1961. Debutou co primeiro equipo en 1963 nun encontro contra o West Bromwich Albion no estadio de Old Trafford.
A fama mundial chegoulle pouco despois, cando nun encontro da Copa de Europa de 1966 lle fixo tres goles ó Benfica. Dous anos despois volveu anotar contra o mesmo club na final da Copa de Europa de 1968, cando o United gañou o seu primeiro título europeo. En 1970, nunha vitoria por 8-2 contra o Northampton Town na FA Cup, converteuse no segundo xogador do Manchester en marcar seis goles nun partido, case 60 anos despois de que o fixese Harold Halse.
Xogou un total de 466 encontros co United, anotando un total de 178 goles. Foi o máximo goleador do equipo seis tempadas consecutivas, e o máximo da liga na 1967-68 con 28 goles. En 1974 foi expulsado do United, con 27 anos, debido aos seus excesos co alcol e ás ausencias reiteradas ós adestramentos.
Os anos seguintes foron un continuo deambular por escuadras en Estados Unidos, Escocia e Australia. Finalmente retirouse en 1983, ós 37 anos, nun equipo da terceira división inglesa, o A.F.C. Bournemouth.
Foi internacional coa selección de Irlanda do Norte 37 veces, nos que anotou 9 goles. Xogou maiormente de extremo, e foi coñecido polas súas habilidades de caneo e pase. Porén, nunca acudiu a unha grande competición de seleccións pola febleza da selección do seu país.
Celebridade
Mentres estivo no Manchester United o seu talento futbolístico e como showman fixo del un dos personaxes públicos favoritos dos medios de comunicación. Foi alcumado por estes coma "O Quinto Beatle" polo seu cabelo longo e as súas roupas. Este estilo de vida propio dunha celebridade causoulle problemas co xogo, coas mulleres e co alcol.
Best abriu dous locais en Manchester a finais dos anos 60, Oscar's e Slack Alice's. Tamén posuía tendas de roupa xunto con Mike Summerbee do Manchester City, e un club, o "Bestie's Beach Club" en Hermosa Beach (California).
En 1984, fixo un vídeo de fitness con Mary Stavin chamado Shape Up And Dance.
O grupo de música Indie The Wedding Present titulou ao seu primeiro disco George Best, e na súa portada podíase ver unha imaxe do xogador.
A banda de Oi Punk Runnin' Riot compuxo un tema sobre Best chamado "Alcoholic Heroes" (Heroes Alcólicos)
Tamén foi tema de varios libros e el mesmo escribiu a súa propia biografía un par de veces. The Good, The Bad and The Bubbly en colaboración con Ross Benson, foi a primeira. Máis tarde foron Blessed e Scoring At Half Time con Roy Collins e Martin Knight respectivamente. Estas dúas obras foron escritas en datas preto da súa morte e é onde revela máis datos da súa vida.
Familia
Foi o fillo máis vello de Dickie e Anne, e ten catro irmás, Carol, Barbara, Julie, Grace, e un irmán, Ian.
Best casou dúas veces:
Segundo o xornal Daily Mirror, Best tivo dúas fillas ilexítimas
Problemas coa lei
En 1984 Best foi condenado a 3 meses de cadea por conducir bébedo e asaltar a un oficial de policía. Pasou o Nadal dese ano no cárcere, e mentres estivo alí xogou co equipo de fútbol do penal.
O 2 de febreiro de 2004 foi condenado a cumprir unha sanción de 20 meses sen poder conducir tras volver comete-la infracción de ir bébedo ao volante.
Alcoholismo
En setembro de 1990, Best apareceu nun programa da BBC chamado Wogan totalmente bébedo. Tempo despois pediu desculpas e comentou que aquela foi unha das súas peores etapas de alcoholismo. No ano 2002 fixéronlle un transplante de fígado. Ao ano seguinte foi moi criticado cando, tralo transplante, continuou a beber alcol.
Enfermidade e morte
miniatura|dereita|Portas do [[Belfast City Hall xusto despois da morte de Best, Another view.]] miniatura|dereita|Un graffiti en honra a Best coma este en [[New Lodge apareceu sobre todo Belfast despois da súa morte.]]
Best continou bebendo e ás veces era visto no seu pub de Petersfield,Hampshire. O 3 de outubro de 2005 foi ingresado en coidados intensivos no hospital privado Cromwell Hospital de Londres por serios problemas de ril. A causa era os efectos secundarios dos inmuno-supresores que estaba a tomar para evitar que o seu corpo rexeitara o fígado que lle acababan de transplantar.
O 27 de outubro os xornais publicaban que Best estaba moi preto da morte. Desta volta semellou que pouco a pouco ía mellorando, mais ao chega-lo mes de novembro a súa situación era xa crítica. O 20 de novembro o xornal británico News of the World publica, a petición do propio Best, unha foto súa na cama do hospital cunha mensaxe: "Non morrades coma min"
De entre os moitos agasallos que se atopaban a carón da cama estaba un de Pelé, que asinaba coma "O segundo mellor xogador do mundo". Pelé está considerado por moitos coma o mellor futbolista de tódolos tempos.
Na madrugada do 25 de novembro de 2005 morreu George Best. A morte foi provocada por unha infección no ril e que moitos dos seus órganos deixaron de funcionar. O seu pai, as súas catro irmás, o seu irmán, o seu fillo, o seu axente e o seu compañeiro do United Denis Law estaban á beira da cama.
A FA Premier League anunciou un minuto de silencio en tódolos encontros daquel fin de semana, mais en moitos deles o que aconteceu foi que se trocou por un minuto de aplausos. Moitos afeccionados viaxaron ata o estadio de Old Trafford, o Windsor Park en Belfast, o Belfast City Hall e á casa do pai de George Best, deixando flores, camisolas e mensaxes.
Palmarés
Manchester United
Individual
Na súa memoria
O Belfast City Airport (Aeroporto de Belfast) foi renomeado coma o George Best Belfast City Airport coma tributo ao lendario futbolista. Fíxose oficial o día 22 de maio do 2006, que sería o 60 aniversario de Best.
Best foi retratado na canción "A dedicated follower of fashion", de The Kinks.
Brian Bonsall
Brian Eric Bonsall, nado o 3 de decembro de 1981 en Torrance (California), é un actor estadounidense. É coñecido por interpretar a Andrew "Andy" Keaton, na serie de televisión Family Ties dende 1986 a 1989. Tamén é famoso polo seu papel de Alexander Rozhenko en Star Trek: The Next Generation entre 1992 e 1994.
Cancro do castiñeiro
O cancro do castiñeiro é unha enfermidade fúnxica causada polo ascomiceto Cryphonectria parasitica. Este fungo, patóxeno de feridas, non é quen de invadir tecidos corticais sans, penetrando no hóspede a través de feridas de distinta natureza (poda, fendas, cicatrices etc.). Está incluída na lista 100 das especies exóticas invasoras máis daniñas do mundo da Unión Internacional para a Conservación da Natureza.
O síntoma máis característico consiste na presenza de cancros sobre o toro, pólas e rebentos, os cales provocan un anelamento impedindo así a circulación do zume, dando coma resultado a muerte de gomos e pólas por riba da lesión, podendo observarse nas árbores afectadas franzas secas a agromar de pés vizosos.
Os métodos de loita para o control deste patóxeno foron evoluíndo. Porén, non se coñece no momento actual un realmente eficaz. Ás veces plántanse ou enxértanse especies de castiñeiros foráneos resistentes.
Axente causal
/Cryphonectria parasitica (Murrill) Barr (Ascomycota, Diaporthales). Sinónimo: 'Endothia parasitica Estado asexual (mitótico): Endothiella parasitica(Murrill) P.J. & H.W. Anderson.
Árbores hospedadoras
Castanea sativa (castiñeiro europeo), Castanea dentata (castiñeiro americano), diferentes especies de carballos: Quercus ilex (aciñeiras), Quercus pubescens, Quercus petraea (carballos albariños), Castanopsis, pradairos, Rhus typhina, Carya ovata.
Na Península Ibérica
Atopouse cancro na metade norte da Península: Galiza, Norte de Portugal, Asturias, Castela e León, País Vasco, Navarra e Cataluña.
Distribución mundial
Achouse cancro do castiñeiro nos catro continentes: Macedonia do Norte, Polonia, Portugal, Rusia (costa do Mar Negro e Cáucaso), Suíza, Ucraína e repúblicas iugoslavas.
Vladimir Soloviev
Vladimir Soloviev, nado en Moscova o 16 de xaneiro de 1853 e finado o 31 de xullo de 1900, foi un pensador e poeta ruso.
Inicios
Era fillo de Serguei Mikhailovich, o autor dunha Historia de Rusia en 29 volumes. Na pola materna tiña ascendencia ucraína e polaca. Estudou no Quinto Instituto humanista de Moscova. En 1864 entra na universidade na facultade de filoloxía e historia. Cursou tamén estudos en física e matemáticas. Interesouse, así mesmo, polo pensamento de Kant, Hegel, Feuerbach, Leibniz e Schelling.
Fase filosófica
En 1874 publica ''A Crise da Filosofía. Contra os positivistas'' e ingresa como docente na Universidade de Moscova. Emprende viaxes por Varsovia, Berlín, Londres, O Cairo e París. En Sorrento (Italia) escribirá o tratado esotérico Sophía.
En 1877 comeza a escribir Os principios filosóficos dun coñecemento integral e a Crítica dos principios abstractos. Nelas busca un pensamento integral que supere o racionalismo e o empirismo aos que vía como formas unilaterais do saber. Soloviev procura incorporar ao pensamento as achegas da modernidade pero ceibándoas do reduccionismo e a parcialidade que el vía no positivismo
Vida persoal
As súas leccións públicas contaron coa presenza de Dostoievski e Tolstoi, gañándose a amizade do primeiro e o rexeitamento do segundo. Sería Dostoievski quen lle deu a coñecer a obra de Fedorov Filosofía de la obra común que o marcaría profundamente.
Viviu unha relación amorosa atormantada polos escrúpulos con Sophia Petrovna Khitrovo por ser esta unha muller casada. Isto levouno a unha sublimación do desexo que se trasluce na súa obra lírica e tamén no seu pensamento onde aparece unha visión da feminidade idealizada e cuasi mística encarnada na Sophia (Sabedoría) eterna
Foi sonada a petición pública que fixo ao tsar Alexandre III de que non aplicase a pena de morte aos asasinos do seu antecesor Alexandre II. Ao non obter contestación, abandona o ensino e comeza a vivir unha vida precaria. Trala morte de Dostoievski, serán célebres os discursos á súa memoria.
A idea nacional rusa e o xiro teolóxico
As súas arelas intelectuais levárono a interesarse polo xudaísmo e o nacionalismo polaco. Soloviev criticou o antisemitismo e amosou a súa simpatía pola causa polaca. Isto fíxolle perder o afecto dos patriotas rusos, partidarios dunha Gran Rusia unida, ortodoxa e eslavófila. En obras como Historia e o futuro da teocracia (1887) ou Rusia e a Igrexa Universal(1889), Soloviev denunciou que o carácter antisemita, antipolaco e anticatólico de Rusia, traicionaba o destino histórico deste país. Isto marxinouno aínda máis dos círculos oficiais e intelectuais e a Igrexa Ortodoxa púxoo baixo sospeita de herexía. Soloviev expresou que a ausencia dunha figura como o Papado, pese aos abusos históricos da Igrexa Católica, conduciu ás Igrexas Ortodoxas ao cesaropapismo e a connivencia co poder estatal. O Papa podería ser un nexo de unión e unha garantía de liberdade. Porén, Soloviev sempre se considerou un patriota ruso e un fiel fillo da Igrexa Ortodoxa.