cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Navalla de Ockham
Variacións
Leonardo da Vinci é posterior a Occam e ten unha variante que iguala sofisticación a simplicidade: A simplicidade é a mellor sofisticación.
Juan Ignacio de Armada Mondragón y Caamaño
miniatura|220px|[[Pazo de Ortigueira, máis coñecido como de Santa Cruz de Ribadulla.]] Juan Ignacio de Armada Mondragón y Caamaño, nado no pazo de Ortigueira, Santa Cruz de Ribadulla, en agosto de 1757 e finado en Santiago en 1824, foi un aristócrata galego, IV marqués de Santa Cruz de Ribadulla.
Navalla de Ockham
Variacións
A Navalla de Occam adoita enunciarse así:
Juan Ignacio de Armada Mondragón y Caamaño
Traxectoria
Era o segundo fillo de Juan Antonio Armada y Mondragón, III marqués de Santa Cruz de Ribadulla e da súa esposa Ana Ignacia García de Castro. En 1770 sentou praza de cadete e, en 1775 formou parte da expedición a Alxer. En 1792 foi destinado como gobernador de Maracaibo, cargo que exerceu até 1802, en que regresou a Galicia para facerse cargo do marquesado, por falecer o seu irmán máis vello Antonio, que non tivera descendencia.
Casou en Madrid o 8 de xaneiro de 1793 con Petra Guerra y García de Briones, coa que tivo en Maracaibo en 1796 a Juan Ignacio Armada Mondragón y Guerra, que foi o VI marqués de Santa Cruz de Ribadulla.
Navalla de Ockham
Historia
Tradicionalmente, atribúeselle a formulación deste principio a Guillerme de Occam (1285-1349), aínda que entia non sunt multiplicanda praeter necessitatem non aparece nos seus escritos. Débeselle a John Ponce de Cork (1639). Existen varias frases semellantes, como frustra fit per plura quod potest fieri per pauciora ("en vano facemos por moito o que se pode facer por pouco"), non est ponenda pluritas sine necessitate ("as pluralidades non deberían suporse sen necesidade"), si duae res sufficeient ad eius veritatem, superfluum est ponere aliam (tertiam) rem ("se dúas cousas son dabondo para o propósito da verdade, é superfluo supor outra").
Juan Ignacio de Armada Mondragón y Caamaño
Traxectoria
En maio de 1808 ocorre a invasión napoleónica. Santiago ferve en ardor patriótico; os estudantes desexan loitar contra os franceses. O claustro universitario, aproveitando as boas disposicións dos alumnos, nunha reunión presidida por Rafael de Múzquiz, arcebispo de Santiago, acordou organizar un batallón para colaborar co movemento popular a prol de liberar o país. En doce días, o batallón xa contaba con 1.250 voluntarios. O arcebispo, señor da cidade, nomea por aclamación dos estudantes como xefe da unidade ao coronel marqués de Santa Cruz de Rinadulla, "suxeito ben coñecido no noso continente e colonias pola súa pericia militar, patriotismo e amor ás letras". Aceptou o marqués a encarga e presentouse aos estudantes cunha brillante arenga, disposto para facer a guerra ao seu custo. Dotado o batallón de bandeira, capelán e oficiais, comenzou a instrución. Pronto estivo preparado (en apenas 42 días), dándoselle ordes, e déuselle a orde de incorporarse ao exército do Oeste, que estaba ao mando do xeneral Joaquín Blake, onde formaron a vangarda xunto aos voluntarios navarros. O batallón interveu con varia fortuna en accións bélicas, nas que demostrou valor e pericia. Un dos episodios máis recordados foi o de entrar de incógnito á Coruña a recoñecer as baterías, malia estar tomada a cidade polo mariscal Ney.
Navalla de Ockham
Historia
As orixes do que acabou por coñecerse como Navalla de Occam pódense trazar até as obras de filósofos anteriores, como Duns Scoto (1265-1308), e mesmo Aristóteles. Realmente, esta frase non aparece até o século XIX nas obras de Sir William Rowan Hamilton.
Juan Ignacio de Armada Mondragón y Caamaño
Traxectoria
Mentres o marqués estaba en campaña, a súa esposa recibiu a visita de Jovellanos, que pasou en Santa Cruz unha temporada en 1811, cando recalara en Muros, camiño de Xixón.
Navalla de Ockham
Xustificacións
Os nomes alternativos que recibe débense á asociación con simplicidade e parsimonia. Con anterioridade ao século XX críase que a xustificación metafísica para a Navalla de Occam era a simplicidade. Pensábase que a natureza era simple e que as nosas teorías sobre a natureza debían reflectir esa simplicidade. Desde comezos do século XX, cando os científicos deron en mostrar un mundo cada vez máis complexo, os filósofos pasaron as xustificacións ao campo da epistemoloxía: xustificacións indutivas, pragmáticas, probabilidade etc. Por iso, a Navalla de Occam concíbese actualmente como un principio metodolóxico.
Juan Ignacio de Armada Mondragón y Caamaño
Traxectoria
miniatura|300px|Retablo da capela da Piedade da [[Catedral de Santiago de Compostela|catedral de Santiago, onde se poden ver, a ambos os lados, na parte superior da imaxe, as armas dos Mondragón, e do Marquesado de Santa Cruz de Ribadulla.]]
Navalla de Ockham
A Anti-Navalla de Chatton
Walter Chatton foi un contemporáneo de Guillerme de Occam que deseñou unha "anti-navalla": "Se tres cousas non chegan para verificar unha proposición afirmativa sobre as cousas, débese adicionar unha cuarta, e así". Este principio non tivo o mesmo éxito, aínda que houbo quen se adherise a el e tivese a súa propia versión, como Leibniz e Kant. O primeiro mantiña que Deus creara o mundo co maior número posíbel de criaturas. Kant afirmaba que "A variedade dos seres non debe ser diminuída precipitadamente".
Juan Ignacio de Armada Mondragón y Caamaño
Traxectoria
Juan Ignacio Armada foi ascendido a brigadier pola Xunta Suprema do Reino de Galicia, continuando ao mando do Real Corpo Militar Literario da Universidade de Santiago. Recibiu varias condecoracións, así como a Cruz de Comendador da Orde de Isabel a Católica e a Gran Cruz de San Hermenexildo. Tamén foi nomeado doutor honoris causa da Universidade de Santiago, en todas as súas facultades.
Navalla de Ockham
A Anti-Navalla de Chatton
Dúas variantes literarias son a da 'Patafísica, a "ciencia das solucións imaxinarias" inventada por Alfred Jarry, que pretende nada menos que ver cada acontecemento no universo como completamente único e non suxeito a máis leis que as súas propias e a de Borges, no seu conto "Tlön, Uqbar, Orbis Tertius".
Juan Ignacio de Armada Mondragón y Caamaño
Traxectoria
Rematada a guerra pasou en Santa Cruz moitas temporadas. Arranxou a leira, terminou o trazado do parque e trouxo plantas de América, mandou contruír o estanque grande do xardín e ocupouse de ampliar a casa. Arrequeceu a biblioteca con algúns libros militares históricos. Faleceu en Santiago en 1824, sendo soterrado na catedral de Santiago, na capela da Piedade (tamén chamada de Mondragón ou de Santa Cruz).
Navalla de Ockham
Na ciencia
Ao mesmo tempo, sen o principio da Navalla de Occam non existe a ciencia. A actividade primordial da ciencia, a formulación de teorías e a selección da teoría máis prometedora a partir da análise das probas recollidas, non é posíbel sen un método que permita escoller entre as teorías que dan conta das probas. Isto é así porque, para cada conxunto de datos, existe un número infinito de teorías que son consistentes con eses datos, o que se coñece como Problema da indeterminación. Por exemplo, se se investiga a teoría de Newton segundo a que toda acción ten unha reacción igual e oposta, pódense imaxinar teorías alternativas que resulten igual de ben: para cada acción hai unha acción oposta da metade da intensidade, pero unhas criaturas indetectábeis e benevolentes magnifican a acción oposta coa súa propia enerxía de maneira que parece igual. Estas criaturas morrerán todas no ano 2055 e, nese momento, a natureza observábel do universo mudará instantaneamente. Esta é unha teoría alternativa que se axusta á evidencia observábel actual tan ben como a teoría de newton. É máis, agora mesmo non somos quen de recoller probas de que unha teoría é superior á outra. Dado que a segunda teoría afirma que esas criaturas son indetectábeis, non será posíbel distinguir entre as dúas teorías até 2055. Ademais, cada teoría ten implicacións profundamente diferentes sobre o que acontecerá no futuro (podemos escoller vivir as nosas vidas de maneira diferente se sabemos que a vida, tal e como a coñecemos, cesará no ano 2055). E finalmente, pódese ver que hai un número infinito de teorías simplemente (e con pouca creatividade), aumentando o ano: 2056, 2057,... Dado que hai un número infinito de teorías que respostan igual de ben á evidencia e todas fan predicións radicalmente diferentes, se a ciencia non pode escoller entre elas, a ciencia non poderá determinar nunca ningunha teoría útil. De momento só existe un xeito de escoller entre ese número infinito de teorías, a Navalla de Occam, que se volve polo tanto imprescindíbel para a ciencia.
A Navalla de Occam ten actuado na historia da ciencia de dous xeitos. Un é a redución ontolóxica por eliminación e o outro é a competición inter-teorética. Do anterior son exemplos de redución por eliminación: O ímpeto da física aristotélica, os montores anxélicos da mecánica celeste medieval, os catro humores da medicina antiga e medieval, a posesión diabólica como explicación das enfermidades mentais, o floxisto da química premoderna e os espíritos vitais da bioloxía premoderna.
Do segundo caso hai tres exemplos da historia da ciencia nos se escolleron as teorías máis simples de dúas en competencia, das que cada unha explicaba todos os fenómenos observados, preferíndoas ás súas competidoras, máis complexas: o modelo heliocéntrico copernicano da mecánica celeste sobre o modelo xeocéntrico de Tolomeo, a teoría mecánica da calor sobre a teoría do calórico e a teoría einsteniana do electromagnetismo sobre a teoría do éter luminífero.
Na relixión
Na filosofía da relixión, utilízase ás veces a Navalla de Occam para cuestionar os argumentos a favor da existencia de Deus. Ningunha destas aplicacións se considera definitiva porque as asuncións enfrontadas non están definidas con precisión. Ademais, o principio é só unha guía para escoller a mellor teoría a partir do coñecemento actual, non da "verdade".
Os creacionistas utilizan ás veces a Navalla de Occam para a súa defensa da creación da terra, argüíndo que a súa é unha teoría máis simple que a da evolución. Non obstante, o principio non afirma que o "máis simple" sexa o verdadeiro. E ademais o creacionismo ignora conscientemente os datos comprobados para pecharse nunha afirmación non científica como é a existencia de Deus.
A Canle, San Xes de Vilariño, Lobeira
A Canle é un lugar da parroquia de San Xes de Vilariño no concello ourensán de Lobeira na comarca da Baixa Limia. Tiña 39 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 23 eran homes e 16 mulleres.
Xoana de Castro
Xoana de Castro, finada en Monforte de Lemos o 21 de agosto de 1374, foi unha raíña consorte de Castela polo seu matrimonio con Pedro I de Castela.
Orixes familiares
Foi filla de Pedro Fernández de Castro, señor de Lemos, Monforte e Sarria, e de Isabel Ponce de León. Por parte paterna foron os seus avós Fernando Rodríguez de Castro, señor de Lemos e Sarria, e Violante Sánchez de Castela, filla ilexítima de Sancho IV de Castela. E por parte materna era neta de Pedro Ponce de León, señor de Cangas e Tinéu, e Sancha Gil de Chacim. Foi irmá de Fernán Ruiz de Castro e de Inés de Castro.
Traxectoria
Aínda que se asegura que Pedro I non volveu a ver a Xoana, non debeu estar tan pouco tempo reunido con ela, xa que o Pontífice o amoestou seriamente, chegando á excomuñón por non obedecer ó seu mandato e se comprende ben que estas dilixencias non se puideron practicar en poucos días. Tamén se di que o rei se separou de Xoana a consecuencia da excomuñón do Pontífice, o que, porén, se omite na crónica de López de Ayala, aínda que se asegura nos fragmentos da crónica do bispo de Xaén.
Cando o rei Pedro I de Castela abandonou a Xoana fíxolle doazón do señorío de Dueñas, onde ela viviu sen deixar nunca de titularse raíña de Castela. Adoita cualifícanse de aduladores e débiles ós bispos de Ávila e Salamanca por declarar nulo o matrimonio de Pedro I con Branca de Borbóna; pero non falta quen expón razóns de gran peso para xustificar a nulidade daquel enlace, e por outra parte, é fama que os citados bispos foron homes piadosos, doctos e cheos de virtude. Consta ademais que non se retractaron, e se ben marcharon a Roma, acudindo ó chamamento do Papa Inocencio VI para responder da súa conduta, non deberon saír desairados cando nada di do resultado da audiencia o cronista Ayala, decidido partidario de Henrique de Trastamara.
O seu sartego está na catedral de Santiago de Compostela.
Matrimonios e descendencia
Froito do seu matrimonio con Diego Fernández de Haro tivo un fillo: E do seu matrimonio co rei Pedro I de Castela naceu tamén un fillo:
Bésta (homónimos)
Unha bésta pode ser:
Fonte Ermida, Corvillón, A Merca
Fonte Ermida  é un lugar da parroquia de Corvillón no concello ourensán da Merca na comarca da Terra de Celanova.
Toponimia
O topónimo deriva do latín, que é unha igrexa pequena, polo xeral lonxe ou fóra dun núcleo de poboación, ou tamén pode facer referencia a un sitio ermo ou sen traballar.
Reforma en vapor
A reforma en vapor do metano (Steam reforming, SMR) é un método de produción de hidróxeno por escisión da auga. A alta temperatura (700 – - 1.100 °C) e en presenza dun catalizador metálico, o vapor de auga reacciona co metano producindo monóxido de carbono e hidróxeno.
A 'reforma en vapor' do gas natural é o método máis común de produción comercial de hidróxeno é tamén o máis barato (Crabtree, ver "Referencias"). Este proceso é diferente da reforma catalítica, un proceso empregado no refino do petróleo que produce tamén cantidades significativas de hidróxeno xunto con gasolina de alta octanaxe.
Colección Afundación
miniatura|[[Centro Social Afundación Vigo.]] A Colección Afundación, anteriormente Colección Novacaixagalicia e antes Colección Caixanova, é unha colección artística de Afundación, obra social de Abanca, a mellor colección privada de arte galega.
Reforma en vapor
Ligazóns externas
Reformage catalytique Reforming
Colección Afundación
Características
O inicio da colección por parte das caixas de aforros tivo lugar a mediados do século XX, antes da fusión que deu lugar a Caixanova. Naquela época comezaban a retornar a Galiza algúns dos artistas emigrados na posguerra. O obxecto da colección, como parte da obra social, consiste en apoiar o labor dos artistas galegos, así como difundir e divulgar a riqueza cultural e plástica de Galiza.
Conta con máis de 5.000 obras, de máis de 300 autores, entre pintura, escultura, fotografía, gravado e debuxo.
Existe unha mostra permanente das obras máis representativas no Centro Social Afundación Vigo.
Autores da colección
Esta é a lista de autores que pertencen á colección Afundación.
A
miniatura|175px|Estribela de [[Alfredo Souto Cuero, 1900.]] miniatura|175px|O bebedor de [[Antonio de Puga, 1643.]]
Balarés, Cospindo, Ponteceso
Balarés é un lugar da parroquia de Cospindo no concello coruñés de Ponteceso na comarca de Bergantiños. Tiña 7 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 2 eran homes e 5 mulleres.
En 1936 os fillos de Anton de Marcos fundaron a empresa Titania S.A., para a explotación mineira do titanio e o volframio neste lugar.
Colección Afundación
C
miniatura|175px|O amor e as súas penas, Xabier Correa Corredoira, 1916.
J
miniatura|Carros no porto de Noia, Jenaro Carrero, 1895. miniatura|175px|Retrato da marquesa, Joaquín Vaamonde, 1896.
Q
Quintana Martelo
R
miniatura|Detalle da obra Dalle pan ó neno, Román Navarro, 1884.
S
miniatura|Paisaxe con galega, de Serafín Avendaño, 1891.
La Gouesnière
La Gouesnière (en Gouenaer) é unha comuna francesa do departamento de Ille e Vilaine, na Bretaña.
Allison Mack
Allison Mack, nada en Preetz (Alemaña) o 29 de xullo de 1982, é unha actriz estadounidense de cinema, teatro e televisión. É coñecida por interpretar a Chloe Sullivan na serie de televisión Smallville.
Traxectoria
Aínda que naceu en Alemaña, ós dous anos de idade trasladouse coa súa familia ó sur de California, Estados Unidos. É filla de Jonathan e Mindy Mack. O seu pai foi cantante de ópera. Ten un irmán máis vello chamado Robyn e unha irmá máis nova chamada Shannon. Actualmente vive en Vancouver, Canadá, onde se filma a serie de televisión Smallville.
Comezou a súa carreira ós catro anos participando en comerciais de televisión. A súa primeira presentación foi un comercial para "German Chocolate". Con sete anos matriculouse no Young Actors Space dos Ánxeles e logo comezou a traballar no teatro. Despois diso, participou en varias series de televisión e filmes aínda que o papel que lle deu máis fama é o de Chloe Sullivan en Smallville. Ten o seu propio spin-off, unha serie en liña chamada Smallville: Chloe Chronicles que tamén conta con personaxes da serie orixinal como Green Arrow (Justin Hartley). Agora está a traballar nunha nova serie en liña chamada Riese.
miniatura|230px|Mack no Comic Con do [[2009.]]
El Avia
Historia e características
Subtitulada Semanario de intereses generales, apareceu o 7 de setembro de 1887. Publicábase os domingos. O propietario e administrador era Máximo Rodríguez Martínez. Entre os seus redactores figurou Casto Domínguez Gómez. Cesou non antes de febreiro de 1888.
Tamaš Padziava
Tamaš Padziava (en Тамаш Падзява), nado o 6 de febreiro de 1906 no distrito de Miory (Belarús) e finado o 2 de outubro de 1975 en Londres, foi un teólogo e relixioso católico belaruso.
Traxectoria
Logo de rematar a súa educación básica, estudou no ximnasio Stefan Batory dos marianos en Druja. En 1926 ingresou na Congregación dos Padres Marianos, facendo os votos en 1927. Entre 1929 e 1935 estudou en Roma, no Pontificio Colexio Ruso e na Pontificia Universidade Gregoriana, doutorándose en Filosofía en 1931 e licenciándose en Teoloxía en 1935. O 23 de decembro de 1934 foi ordenado sacerdote por Mykolai Charnetskyi.
O 22 de decembro de 1948 foi expulsado da China e entregado ás autoridades soviéticas. Foi arrestado pola NKVD en Chita, onde estivo arredor dun ano. En 1949 foi sentenciado a 25 anos de traballos forzados, e foi enviado ao campo de Taishet. En 1955 foi liberado e deportado a Polonia, residindo inicialmente no mosteiro de Grudziądz, e posteriormente nos de Gietrzwałd, Varsovia, Głuchołazy, novamente en Grudziądz, Licheń Stary e Włocławek.
Na década de 1960 acadou sona pola súa labor ecuménica, difundindo os seus coñecementos sobre as igrexas católicas orientais. Publicou artigos nas revistas Božym šliacham e Źnič, e colaborou na sección belarusa de Radio Vaticana. En 1969 marchou a Roma, e logo dun breve período, trasladouse a Londres, onde exerceu o seu ministerio entre os belarusos da diáspora.
Península de San Francisco
miniatura|dereita|250px|A península de San Francisco. A Península de San Francisco separa a Baía de San Francisco e a ponte Golden Gate que conduce as ourelas do norte. A maior parte da península está no Condado de San Mateo.
A beira leste da península atópase urbanizada na súa maior parte.
Polo centro da península transcorre a metade norte das montañas de Santa Cruz, formadas pola acción das placas tectónicas ao longo da falla de San Andrés.
Freituxe, Bóveda
Santiago de Freituxe é unha parroquia do concello de Bóveda, na provincia de Lugo. Segundo o padrón municipal de 2008 tiña 28 habitantes (18 homes e 10 mulleres), distribuídos nas entidades de Covelo, Freituxe e A Vila, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 41 habitantes e ao ano 1991 cando tiña 51 habitantes.
Limita coas parroquias de Laiosa ao norte, Piño ao sur, Canedo e A Ferreirúa ao leste, e Guntín e Mosteiro ao oeste.
Historia
A primeira vez que se fai referencia a Freituxe, é no testamento maior do Bispo Odoario, no que aparece como Villa Fructuosi, no ano 747. Con posterioridade a esta data, sendo abade Lope de Barrera, o beneficio de Freituxe pasa a depender do Mosteiro de Samos.
Guerra da Tripla Alianza
A guerra de Paraguai foi o maior conflito armado internacional ocorrido no continente americano, no período de decembro de 1864 a marzo de 1870. É tamén chamada guerra da Tripla Alianza. O Brasil, a Arxentina e o Uruguai, aliados, derrotaron o Paraguai despois de cinco anos de loitas, durante os cales o Brasil enviou 180.000 homes á guerra. Destes, máis de 30.000 non volveron. As perdas humanas sufridas polo Paraguai foron calculadas en 300.000 persoas, entre civís e militares, mortos no transcurso dos combates, das epidemias que se estenderon durante a guerra e da fame. O Paraguai, antes da guerra, atravesaba unha fase de prosperidade económica. A derrota marcou unha reviravolta decisiva na historia do país, desde entón un dos menos desenvolvidos da América do Sur.
Paraguai antes da guerra
Durante anos a historiografía considerou que nos gobernos de Xosé Gaspar Rodríguez de Francia (1813-1840) e de Carlos Antonio López (1841-1862), o Paraguai tivo un desenvolvemento bastante orixinal en relación ao dos outros países suramericanos. Esta tese afirmaba que a política de Francia e de Carlos López foi sempre a de incentivar un desenvolvemento económico auto-suficiente, grazas ao illamento imposto polos países veciños. Nos últimos anos tal visión ten sido abandonada en virtude de investigacións profundas de autores como Francisco Doratioto e Ricardo Salles.
O réxime de Francisco Solano López caracterizábase por un centralismo total sen calquera espazo para o xurdimento dunha verdadeira sociedade civil. Non había distinción entre o público e o privado e a familia López gobernaba o país como se dunha grande propiedade se tratase.
O goberno controlaba todo o comercio exterior. O mate, o fume e as madeiras raras exportados mantiñan a balanza comercial con saldo. O Paraguai nunca fixera un empréstimo no exterior e adoptaba unha política proteccionista, isto é, de evitar a entrada de produtos estranxeiros, por medio de impostos elevados. Francisco Solano López, fillo de Carlos Antonio López, substituíu o pai no goberno en 1862, e deu proseguimento á política dos seus antecesores.
Máis de 200 técnicos estranxeiros, contratados polo goberno, traballaban na instalación do telégrafo e de camiños de ferro e na asistencia ás industrias siderúrxicas, téxtiles, de papel, tinta, construción naval e pólvora. A fundición de Ibicuí, instalada en 1850, fabricaba canóns, morteiros e balas de todos os calibres. Nos estaleiros de Asunción, construíanse navíos de guerra.
O crecemento económico exixía contactos co mercado internacional. O Paraguai é un país sen litoral. Os seus portos eran fluviais (de ríos) e os seus navíos tiñan que descender o río Paraguai e despois o río Paraná para chegar ao estuario do río da Prata e, de aí, ao océano. O goberno de Solano López elaborou un proxecto para obter un porto no Atlántico. Pretendía crear o chamado Paraguai Maior, coa inclusión dunha faixa do territorio brasileiro que ligase o Paraguai ao litoral.
Para sustentar as súas intencións expansionistas, López comezou a prepararse militarmente. Incentivou a industria de guerra, mobilizou grande cantidade de homes para o exército (o servizo militar obrigatorio xa existía no Paraguai), someténdoos a adestramento militar intensivo, e construíu fortalezas na entrada do río Paraguai.
No plano diplomático, procurou aliarse, no Uruguai, ao partido dos brancos, que se encontraba no poder, adversario dos colorados, que eran aliados do Brasil e da Arxentina.
A política platina
Desde que o Brasil e a Arxentina se tornaron independentes, a loita entre os gobernos de Buenos Aires e do Río de Xaneiro pola hexemonía na bacía do Prata marcou profundamente as relacións políticas e diplomáticas entre os países da rexión. O Brasil chegou a entrar en guerra coa Arxentina dúas veces.
O goberno de Buenos Aires pretendía reconstituír o territorio do antigo Vicerreinado do Río da Prata, anexando o Paraguai e o Uruguai. Realizou diversas tentativas nese sentido durante a primeira metade do século XIX, sen obter éxito, moitas veces por causa da intervención brasileira. Temendo o excesivo fortalecemento da Arxentina, o Brasil favorecía o equilibrio de poderes na rexión, axudando o Paraguai e o Uruguai a conservaren a súa soberanía.
O Brasil, baixo o dominio da familia real portuguesa, foi o primeiro país en recoñecer a independencia do Paraguai, en 1811. Na época en que a Arxentina era gobernada por Juan Manuel Rosas (1829-1852), inimigo común do Brasil e do Paraguai, o Brasil contribuíu para o melloramento das fortificacións e do exército paraguaios, enviando oficiais e técnicos a Asunción. Como non había estradas ligando a provincia de Mato Groso ao Río de Xaneiro, os navíos brasileiros precisaban atravesar todo o territorio paraguaio, subindo o río Paraguai, para chegar a Cuiabá. Moitas veces, porén, era difícil obter do goberno de Asunción permiso para navegar alí.
No Uruguai, o Brasil realizou tres intervencións político-militares. A primeira, en 1851, contra Manuel Oribe, para combater a influencia arxentina. A segunda, en 1855, a pedido do goberno uruguaio, presidido por Venancio Flores, líder dos colorados, tradicionalmente apoiados polo Imperio brasileiro. A terceira intervención, contra Atanasio Aguirre, en 1864, sería o detonante da guerra do Paraguai. Esas intervencións atendían aos intereses ingleses de fragmentación da rexión do Prata, impedindo, así, calquera tentativa de monopolio mineral.
A intervención contra Aguirre
En abril de 1864, o Brasil enviou ao Uruguai unha misión liderada polo conselleiro Xosé Antonio Saraiva para exixir o pagamento dos prexuízos causados a facendeiros gauchos por facendeiros uruguaios, en conflitos de fronteira. O presidente uruguaio, Atanasio Aguirre, do partido dos brancos, recusouse a atender as exixencias brasileiras.
Solano López ofreceuse como mediador, mais non foi aceptado. Rompeu entón relacións diplomáticas co Brasil, en agosto de 1864, e divulgou unha protesta afirmando que a ocupación do Uruguai por tropas do Imperio brasileiro sería un atentado ao equilibrio dos Estados do Prata.
El Obrero (Ribadavia)
El Obrero foi un semanario editado en Ribadavia entre 1891 e 1897.
Guerra da Tripla Alianza
A intervención contra Aguirre
En outubro do mesmo ano, as tropas brasileiras invadiron o Uruguai. Os partidarios do colorado Venancio Flores, que contaba tamén co apoio da Arxentina, uniranse ás tropas brasileiras para depor a Aguirre.
Declaración de guerra
No día 12 de novembro de 1864, o vapor paraguaio Tacuari apresou o navío brasileiro Marqués de Olinda, que subía o río Paraguai rumbo á entón Provincia de Mato Groso, levando a bordo o coronel Frederico Carneiro de Campos, recentemente nomeado presidente daquela provincia. No día 13 de decembro, o Paraguai declarou guerra ao Brasil. Tres meses máis tarde, o 18 de marzo de 1865, declarou guerra á Arxentina. O Uruguai, xa entón gobernado por Venancio Flores, solidarizouse co Brasil e a Arxentina.
O Tratado da Tripla Alianza
miniatura|Soldados do Corpo de Voluntarios da Patria
El Obrero (Ribadavia)
Historia e características
Subtitulado Periódico independiente, apareceu o 1 de abril de 1891. Publicábase os días 1, 8, 15 e 23 de cada mes. Semanario de tendencia socialista orientado á defensa dos intereses locais. O director era Máximo Tomé González. Cesou a súa publicación en setembro de 1897. Foi substituído por El Avia Ilustrado.
Guerra da Tripla Alianza
O Tratado da Tripla Alianza
No día 1° de maio de 1865, o Brasil, a Arxentina e o Uruguai asinaron, en Buenos Aires, o Tratado da Tripla Alianza, contra o Paraguai.
As forzas militares da Tripla Alianza eran, no inicio da guerra, francamente inferiores ás do Paraguai, que contaba con máis de 60.000 homes ben preparados e unha escuadra e 23 vapores e cinco navíos apropiados á navegación fluvial. A súa artillaría posuía cerca de 400 canóns.
As tropas reunidas do Brasil, da Arxentina e do Uruguai, listas para entrar en acción, non chegaban a 1/3 das paraguaias. A Arxentina dispuña de aproximadamente 8 mil soldados e dunha escuadra de catro vapores e unha goleta. O Uruguai entrou na guerra con menos de tres mil homes e ningunha unidade naval. Dos 18.000 soldados con que o Brasil podía contar, apenas 8.000 xa se encontraban nas guarnicións do sur. A vantaxe dos brasileiros estaba na súa mariña de guerra: 42 navíos con 239 bocas de fogo e cerca de catro mil homes ben preparados na tripulación. E grande parte da escuadra xa se encontraba na bacía do Prata, onde actuara, baixo o comando do marqués de Tamandaré, na intervención contra Aguirre.
Na verdade, o Brasil non estaba preparado para entrar nunha guerra. O seu exército non tiña aínda unha organización ben estruturada. As tropas utilizadas até entón nas intervencións feitas no Prata estaban constituídas basicamente polos continxentes armados de xefes políticos gauchos e por algúns efectivos da Garda Nacional. A infantaría brasileira que loitou na Guerra do Paraguai non estaba formada de soldados profesionais, mais polos chamados Voluntarios da Patria, cidadáns que se presentaban para loitar. Moitos eran escravos enviados por facendeiros. A cabalaría estaba formada pola Garda Nacional do Río Grande do Sur.
Segundo o Tratado da Tripla Alianza, o comando supremo das tropas aliadas cabería a Bartolomeu Mitre, presidente da Arxentina. E foi así na primeira fase da guerra.
A ofensiva paraguaia
Durante a primeira fase da guerra a iniciativa estivo cos paraguaios. Os exércitos de López definiron as tres frontes de batalla iniciais invadindo Mato Grosso, en decembro de 1864, e, nos primeiros meses de 1865, o Río Grande do Sur e a provincia arxentina de Corrientes. Atacando, case ao mesmo tempo, no norte (Mato Grosso) e no sur (Río Grande e Corrientes), os paraguaios estabeleceron dous teatros de operacións. Nunha guerra chámase teatro de operacións á área en que se concentran as forzas militares, as fortificacións e as trincheiras, e en que se traban as principais batallas.
A invasión de Mato Groso fíxose ao mesmo tempo por dous corpos de tropas paraguaias. A provincia achábase case desguarnecida militarmente. A superioridade numérica dos invasores permitiulles realizar unha campaña rápida e exitosa.
Un destacamento de cinco mil homes, transportados en dez navíos e comandados polo coronel Vicente Barros, subiu o río Paraguai e atacou o forte de Nova Coimbra. A guarnición de 155 homes resistiu durante tres días, baixo o comando do tenente-coronel Hermenexildo de Albuquerque Porto Carrero, despois barón do Forte de Coimbra. Cando as municións se esgotaron, os defensores abandonaron a fortaleza e retiráronse, río arrima, a bordo da canoneira Añambaí, en dirección a Corumbá. Despois de ocupar o forte xa baleiro, os paraguaios avanzaron rumbo ao norte, tomando, en xaneiro de 1865, as cidades de Albuquerque e de Corumbá.
A segunda columna paraguaia, comandada polo coronel Francisco Isidoro Resquin e integrada por catro mil homes, penetrou, por terra, nunha rexión máis ao sur de Mato Grosso, e logo enviou un destacamento para atacar a colonia militar fronteiriza de Dourados. O cerco, dirixido polo maior Martín Urbieta; encontrou brava resistencia por parte do tenente Antonio Xoán Ribeiro e dos seus 16 compañeiros, que morreron sen se render (29 de decembro de 1864). Os invasores proseguiron até Nioaque e Miranda, derrotando as tropas do coronel Xosé Días da Silva. Enviaron en seguida un destacamento até Coxín, tomada en abril de 1865.
As forzas paraguaias, a pesar das vitorias obtidas, non continuaron a súa marcha até Cuiabá, a capital da provincia, onde o ataque inclusive era esperado (Augusto Leverxer fortificara o acampamento de Melgazo para protexer Cuiabá). O principal obxectivo da invasión de Mato Groso foi distraer a atención do goberno brasileiro para o norte do Paraguai, cando a decisión da guerra se daría no sur (rexión máis próxima do estuario do Prata). Era o que se chama dunha manobra diversionista, destinada a iludir o inimigo.
A invasión de Corrientes e do Río Grande do Sur foi a segunda etapa da ofensiva paraguaia. Para levar apoio aos brancos, no Uruguai, as forzas paraguaias tiñan que atravesar territorio arxentino. En marzo de 1865, López pediu ao goberno arxentino autorización para que o exército comandado polo xeneral Venceslau Robles, con cerca de 25 mil homes, atravesase a provincia de Corrientes. O presidente Bartolomeu Mitre, aliado do Brasil na intervención contra o Uruguai, negoulle a permisión.
No día 18 de marzo de 1865, o Paraguai declaraba guerra á Arxentina. Unha escuadra paraguaia, descendo o río Paraná, aprisionou navíos arxentinos no porto de Corrientes. En seguida, as tropas do xeneral Robles tomaron a cidade.
Ao invadir Corrientes, López pensaba obter o apoio do poderoso caudillo arxentino Xusto Xosé Urquiza, gobernador das provincias de Corrientes e Entre Ríos, xefe federalista hostil a Mitre e ao goberno de Buenos Aires. No entanto, a actitude ambigua asumida por Urquiza mantivo estacionadas as tropas paraguaias, que avanzaron aínda cerca de 200 km en dirección ao sur, mais terminaron por perder a ofensiva.
En acción conxugada coas forzas de Robles, unha tropa de dez mil homes baixo as ordes do tenente-coronel Antonio de la Cruz Estigarriba cruzaba a fronteira arxentina ao sur de Encarnación, en maio de 1865, dirixíndose para o Río Grande do Sur. Atravesouno no río Uruguai na altura da vila de san Borxa e a tomou en 12 de xuño.
A primeira reacción brasileira
A primeira reacción brasileira foi enviar unha expedición para combater os invasores en Mato Grosso. A columna de 2.780 homes comandados polo coronel Manuel Pedro Drago saíu de Uberaba, en Minas Xerais, en abril de 1865, e só chegou a Coxín en decembro do mesmo ano, despois dunha difícil marcha de máis de dous mil quilómetros a través de catro provincias do Imperio. Mais encontrou Coxín xa abandonada polo inimigo. O mesmo aconteceu en Miranda, onde chegou en setembro de 1866. En xaneiro de 1867, o coronel Carlos de Morais Camisión asumiu o comando da columna, reducida a 1.680 homes, e decidiu invadir o territorio paraguaio, onde penetrou até Laguna, en abril. Esta expedición ficou famosa pola retirada forzada que emprendeu, perseguida pola cabalaría paraguaia.
A pesar dos esforzos da columna do coronel Camisión e da resistencia organizada polo presidente da provincia, que conseguiu liberar Corumbá en xuño de 1867, a rexión invadida permaneceu baixo o control dos paraguaios. Só en abril de 1868 aconteceu que os invasores se retiraron, transferindo as tropas para o principal teatro de operacións, no sur do Paraguai.
A batalla do Riachuelo
Na bacía do Prata as comunicacións eran feitas polos ríos; case non había estradas. Quen controlase os ríos gañaría a guerra. Todas as fortalezas paraguaias foran construídas nas marxes do baixo curso (parte do río preto da súa foz) do río Paraguai.
En 11 de xuño de 1865 iniciouse a batalla naval do Riachuelo, na cal a escuadra comandada polo xefe de división Francisco Manuel Barroso da Silva derrotou a escuadra paraguaia. Nesta batalla foi destruído o poderío naval paraguaio, tornándose imposíbel a permanencia dos paraguaios en territorio arxentino. Ela practicamente decidiu a guerra en favor da Tripla Alianza, que pasou a controlar, a partir de entón, os ríos da bacía platina até a entrada do Paraguai.
A retirada das tropas paraguaias
Mentres López ordenaba a retirada das forzas que ocuparan Corrientes, o corpo de tropa paraguaio que invadira Sao Borxa avanzaba, tomando Itaqui e Uruguaiana. Unha división que del se separara e marchaba en dirección ao Uruguai, baixo o comando do maior Pedro Duarte (3.200 homes), foi derrotada por Flores no sanguento combate de Xataí, na marxe dereita do río Uruguai.
Nesa altura, as tropas aliadas estábanse reunindo baixo o comando de Mitre no campamento de Concordia, na provincia arxentina de Entre Ríos, co mariscal de campo Manuel Luís Osorio á fronte das tropas brasileiras. Parte destas deslocouse para Uruguaiana, onde foi reforzar o cerco a esta cidade polo exército brasileiro no Río Grande do Sur, comandado polo tenente-xeneral Manuel Marques de Sousa, barón de Porto Alegre. Os paraguaios rendéronse no día 18 de setembro de 1865.
Nos meses seguintes foron reconquistados os últimos redutos paraguaios en territorio arxentino: as cidades de Corrientes e de San Cosme. No final do ano de 1865, a ofensiva era da Tripla Alianza. Os seus exércitos xa contaban máis de 50.000 homes e preparábanse para invadir o Paraguai.
A invasión do Paraguai
A invasión do Paraguai foi feita seguindo o curso do río Paraguai, a partir do Paso da Patria, onde Osorio desembarcou á fronte dun destacamento brasileiro. De abril de 1866 a xullo de 1868, as operacións militares concentráronse na confluencia dos ríos Paraguai e Paraná, onde estaban os principais puntos fortificados dos paraguaios. Durante máis de dous anos o avance dos invasores foi bloqueado naquela rexión, a pesar das primeiras vitorias da Tripla Alianza.
A primeira fortificación a ser tomada foi a de Itapiru. Despois dos combates do Paso da Patria e do Estero Bellaco, as forzas aliadas acamparon nos pantanos de Tuiuti, onde foron atacadas. A primeira batalla de Tuiuti, vencida polos aliados o 24 de maio de 1866, foi a maior batalla campal da historia da América do Sur.
Por motivos de saúde, en xullo de 1866 Osorio pasou o comando do 1° corpo de exército brasileiro ao xeneral Polidoro da Fonseca Quintanilha Jordao. Na mesma época, chegaba ao teatro de operacións o 2° corpo de exército, traído do Río Grande do Sur polo barón de Porto Alegre (dez mil homes).
Para abrir camiño até Humaitá, a maior fortaleza paraguaia, Mitre determinou o ataque ás baterías de Curuzu e Curupaiti. Curuzu foi tomada de sorpresa polo barón de Porto Alegre, mais Curupaiti resistiu o ataque de 20.000 arxentinos e brasileiros, guiados por Mitre e Porto Alegre, con apoio da escuadra do almirante Tamandaré. Este ataque fracasado (cinco mil baixas en poucas horas) creou unha crise de comando e detivo o avance dos aliados.
Nesa fase da guerra, destacaron moitos militares brasileiros. Entre eles, os heroes de Tuiuti: o xeneral José Luís Mena Barreto, o brigadeiro Antônio de Sampaio, patrono da arma de infantaría do Exército brasileiro, o tenente-coronel Emilio Luís Mallet, patrono da artillaría e o propio Osorio, patrono da cabalaría, alén do tenente-coronel Joao Carlos de Vilagrá Cabrita, patrono da arma de enxeñaría, morto en Itapiru.
O comando de Caxias
miniatura|esquerda|Oficial e soldado brasileiros Designado o 10 de outubro de 1866 para o comando das forzas brasileiras, o mariscal Luís Alves de Lima e Silva, marqués e, posteriormente, duque de Caxias, chegou ao Paraguai en novembro, encontrando o exército practicamente paralizado. Os continxentes arxentinos e uruguaios viñan sendo retirados aos poucos do exército dos aliados, asolado por epidemias. Mitre e Flores volveron aos seus países chamados por cuestións de política interna. Tamandaré foi substituído no comando da escuadra polo almirante XJaquim José Inácio, futuro vizconde de Iñaúma. Paralelamente, Osorio organizaba un 3° corpo de exército no Río Grande do Sur (cinco mil homes). Na ausencia de Mitre, Caxias asumiu o comando xeral e providenciou a reestruturación do exército.
Entre novembro de 1866 e xullo de 1867, Caxias organizou un corpo de saúde (para dar asistencia aos innúmeros feridos e combater a epidemia de cólera) e un sistema de abastecemento das tropas. Nese período, as operacións militares limitáronse a escaramuzas cos paraguaios e a bombardeos da escuadra contra Curupaiti. López aproveitaba a desorganización do inimigo para reforzar as súas fortificacións en Humaitá.
A marcha de flanco pola ala esquerda das fortificacións paraguaias constituía a base táctica de Caxias: superar o reduto fortificado paraguaio, cortar as ligazóns entre Asunción e Humaitá e someter esta última a un cerco. Con este fin, Caxias iniciou a marcha en dirección a Tuiu-Cué. Mais Mitre, que volvera ao comando en agosto de 1867, insistía no ataque pola ala dereita, que xa se mostrara desastroso en Curupaiti. Pola súa orde, a escuadra brasileira forzou, sen maiores perdas, a pasaxe de Curupaiti, mais foi obrigada a deterse diante de Humaitá. Xurdiron novas diverxencias no alto comando: Mitre desexaba que a escuadra proseguise, mentres os brasileiros eran favorábeis a un anterior envolvemento e cerco por terra de Humaitá. As vitorias de Sao Solano, Pilar e Tayi tornarían posíbel este cerco, illando Humaitá de Asunción. Como reacción, López atacou a retagarda dos aliados en Tuiuti, sufrindo nova derrota.
Co afastamento definitivo de Mitre, en xaneiro de 1868, Caxias reasumiu o comando supremo e determinou a pasaxe de Curupaiti e Humaitá, realizadas con éxito pola escuadra comandada polo capitán de mar e guerra Delfín Carlos de Carvalho, despois barón da Pasaxe. Humaitá caeu en 25 de xullo, despois de demorado cerco.
Rumbo a Asunción, o exército de Caxias marchou 200 km até Palmas, deténdose diante do arroio Piquisiri. Alí, López concentrara 18.000 paraguaios nunha liña fortificada que exploraba habilmente os accidentes do terreo e apoiábase nos fortes de Angostura e Itá-Ibaté. Renunciando ao combate frontal, Caxias deu inicio á chamada manobra de Piquisiri. Mentres a escuadra forzaba a pasaxe de Angostura, Caxias fixo o exército atravesar para a marxe dereita do río. Mandou construír en 23 días unha estrada nos pantanos do Chaco, pola cal as tropas avanzaron en dirección ao nordeste. Na altura de Villeta, o exército cruzou novamente o río, encontrábase entre Asunción e Piquisiri, na retagarda da liña fortificada paraguaia. En vez de avanzar para a capital, xa desocupada pola poboación e bombardeada pola escuadra, Caxias marchou para o sur e iniciou a decembrada.
A decembrada constituíuse dunha serie de vitorias obtidas por Caxias en decembro de 1868, cando volvía en dirección ao sur para tomar Piquisiri pola retagarda: Itororó, Avaí, Lomas Valentinas e Angostura. No día 24 de decembro os tres novos comandantes da Tripla Alianza (Caxias, o arxentino Gelly y Obes e o uruguaio Enrique Castro) enviaron unha intimación a Solano López para que se rendese. Mais López recusouse a ceder e fuxiu para Cerro León.
Asunción foi ocupada o 1° de xaneiro de 1869 por forzas comandadas polo coronel Hermes Ernesto da Fonseca. No día 5, Caxias entrou na cidade co restante do exército e 13 días despois deixou o comando.
O comando do conde d'Eu
Solano López organizou a resistencia nas cordilleiras situadas ao nordeste de Asunción. Á fronte de 21.000 homes, o conde d'Eu liderou a campaña contra a resistencia paraguaia, a chamada Campaña das Cordilleiras, que se prolongou por máis dun ano, desdobrándose en varios focos. Os combates máis importantes foron os de Peribebuí e de Campo Grande (ou Nhuguazu), nos cales morreron máis de cinco mil paraguaios.
Dous destacamentos foron enviados en persecución ao presidente paraguaio, que se internara nas matas do norte do país acompañado de 200 homes. No día 1° de marzo de 1870, as tropas do xeneral Xosé Antonio Correa da Cámara sorprenderon o último acampamento paraguaio en Cerro Corá, onde Solano López foi ferido con lanza e despois morto de bala nas barrancas do arroio Aquidabanigúe. A súas últimas palabras foron: "Morro coa miña patria." Era o fin da guerra do Paraguai.
Consecuencias da guerra
Non houbo un tratado de paz en conxunto. O Brasil non aceptaba as pretensións da Arxentina sobre unha grande parte do Grande Chaco, rexión paraguaia rica en quebracho (produto usado na industrialización do coiro). A cuestión dos límites entre o Paraguai e a Arxentina foi arbitrada polo presidente estadounidense Rutherford Birchard Hayes. O Brasil asinou un tratado de paz en separado co Paraguai, o 9 de xaneiro de 1872, obtendo a liberdade de navegación no río Paraguai. Foron confirmadas as fronteiras reivindicadas polo Brasil antes da guerra. Estipulouse tamén unha débeda de guerra, que foi perdoada soamente en 1943.
En decembro de 1975, cando os presidentes Ernesto Geisel e Alfredo Stroesner asinaron en Asunción un Tratado de Amizade e Cooperación, o goberno brasileiro devolveu ao Paraguai trofeos da guerra.
O Paraguai sufriu unha violenta redución da súa poboación. En 1870, había un home para cada 28 mulleres. As aldeas destruídas pola guerra foron abandonadas e os labregos sobreviventes migraron para os arredores de Asunción, dedicándose á agricultura de subsistencia, isto é, para consumo propio, na rexión central do país. As terras das outras rexións foron vendidas a estranxeiros, principalmente arxentinos, e transformadas en latifundios. A industria entrou en decadencia. O mercado paraguaio abriuse para os produtos ingleses e o país viuse forzado a contraer o seu primeiro empréstimo no exterior: un millón de libras da Inglaterra, que se pode considerar a potencia máis beneficiada por esta guerra, pois alén de exterminar a ameaza paraguaia na América do Sur como exemplo de desenvolvemento, conseguiu facer que o Brasil e a Arxentina aumentasen as súas débedas externas, que se arrastran até hoxe.
O Brasil pagou un prezo alto pola vitoria. A guerra foi financiada polo Banco de Londres e polas casas Baring Brothers e Rothschild. Durante os cinco anos de loitas, as despesas do Imperio chegaron ao dobre da súa receita, provocando unha crise financeira.
Por outro lado, o exército brasileiro pasou a ser unha forza nova e expresiva dentro da vida nacional. Transformárase nunha institución forte que, coa guerra, gañara tradicións e cohesión interna e estaba destinado a representar un papel fundamental no desenvolvemento posterior da historia do país.
Castro de Ricos
O Castro de Ricos, Castro de Vilanova ou Castro de Medorra é un poboado castrexo situado no lugar do Castro na parroquia de Visantoña, (Mesía).