cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Evolución
Extinción
miniatura|dereita|[[Tyrannosaurus rex. Os dinosauros que non eran de tipo aviario desapareceron no evento de extinción do Cretáceo-Paleoxeno ao final do período Cretáceo.]] A extinción é a desaparición completa dunha especie. A extinción é un evento natural, xa que as especies aparecen regularmente por especiación e desaparecen por extinción. Case todas as especies de animais e plantas que existiron sobre a Terra están agora extinguidas, e a extinción parece ser o destino final de todas as especies. Estas extincións ocorreron continuamente no decurso da historia da vida, aínda que a taxa de extinción se dispara en ocasionais episodios de extinción en masa. O evento de extinción do Cretáceo-Paleoxeno, durante o cal se extinguiron os dinosauros non aviarios, é o mellor coñecido, pero o anterior evento de extinción do Pérmico-Triásico foi aínda máis intenso, e nel desapareceron o 96% das especies. O evento de extinción do Holoceno é un episodio de extinción en masa que está en marcha na época actual asociado coa expansión da humanidade por todo o globo nos últimos miles de anos. As taxas de extinción actuais son de 100 a 1000 veces maiores que a taxa normal, e ata un 30% das especies actuais poden extinguirse a mediados do século XXI. As actividades humanas son agora a causa primaria do episodio de extinción actual, e o quecemento global pode acelerala no futuro.
O papel da extinción na evolución non se comprende ben e pode depender de que tipo de extinción se considere. As causas dos continuos episodios de extinción de "baixo nivel", que forman a maioría das extincións, poden ser o resultado da competición entre especies polos recursos limitados (exclusión competitiva). Se unha especie pode deixar fóra da competencia a outra, eliminándoa, isto podería producir unha selección de especies, e a especie mellor adaptada sobrevivirá e a outra especie extinguirase. As extincións en masa intermitentes son tamén importantes, pero en vez de actuaren como forza selectiva, o que fan é reduciren drasticamente a diversidade dunha maneira non específica e promoveren explosións de evolución rápida e a especiación nos sobreviventes.
Falta de adaptación
O ambiente que un organismo explota e co que se ten que confrontar está constantemente cambiando, e pode, ás veces, cambiar de forma rápida e drástica, ou deteriorarse. É necesaria unha constante adaptación a cambios pequenos e grandes para que un organismo continúe prosperando, ou mesmo sobreviva. Esta é a "hipótese da Raíña Vermella", chamada así pola afirmación da Raíña Vermella do libro Alicia do outro lado do espello de Lewis Carroll de que a Terra era un lugar onde, “tes que correr todo o que poidas para manterte no mesmo sitio”.
Orixe da vida
A idade da Terra estímase nuns 4 540 millóns de anos. A evidencia máis antiga indiscutida de vida na Terra data de polo menos 3 500 millóns de anos, durante a era Eoarcaica. Atopáronse restos fósiles de tapetes microbianos en rochas de 3 480 millóns de anos de antigüidade en Australia Occidental. Outra evidencia física moi antiga dunha substancia bioxénica é o grafito de hai 3 700 millóns de anos descuberto en rochas de Groenlandia e os "restos de vida biótica" atopados en rochas de 4 100 millóns de anos de Australia Occidental.
Hai uns 4 mil millóns de anos crese que unhas reaccións químicas moi enerxéticas orixinaron a primeira molécula autorreplicante, e 500 millóns de anos máis tarde apareceu o último antepasado común universal de todos os seres vivos actuais. O consenso científico actual é que a bioquímica complexa que conforma a vida procede de reaccións químicas máis simples. O principio da vida puido comprender a formación de moléculas autorreplicantes como o ARN e a ensamblaxe de células simples.
Ascendencia común
320px|miniatura|Os [[simio|hominoideos son descendentes dun antepasado común.]] Todos os organismos da Terra descenden dun antepasado común ou poza xenética ancestral. As especies actuais son un estadio no proceso evolutivo, e a súa diversidade é produto dunha longa serie de episodios de especiación e extinción. O antepasado común de todos os organismos foi deducido por catro simples feitos que afectan aos organismos: Primeiro, teñen distribucións xeográficas que non poden ser explicadas por adaptacións locais. Segundo, a diversidade da vida non está formada por un conxunto de organismos únicos separados, senón que os organismos comparten semellanzas morfolóxicas. Terceiro, os trazos vestixiais que non teñen unha clara función lembran aos trazos ancestrais e, finalmente, eses organismos poden clasificarse usando estas semellanzas nunha xerarquía de grupos aniñados uns dentro doutros máis amplos, que é similar a unha árbore de familia. Porén, a investigación moderna suxire que, debido á transferencia horizontal de xenes, esta "árbore da vida" pode ser máis complicada que unha simple árbore ramificada, xa que algúns xenes se difundiron independentemente entre especies afastadas.
As especies pasadas deixaron tamén rexistro da súa historia evolutiva. Os fósiles, xunto coa anatomía comparada dos organismos actuais, constitúen un rexistro morfolóxico ou anatómico. Comparando as anatomías de especies modernas e extinguidas, os paleontólogos poden inferir a liñaxe desas especies. Con todo, esta aproximación ten máis éxito para os organismos que teñen partes duras, como cunchas, ósos ou dentes. Ademais, os procariotas como as bacterias e as arqueas comparten un conxunto limitado de morfoloxías comúns, e os seus fósiles non proporcionan información sobre os seus devanceiros.
Máis recentemente, as evidencias sobre unha ascendencia común proceden dos estudos das semellanzas bioquímicas entre os organismos. Por exemplo, todas as células vivas utilizan o mesmo conxunto básico de nucleótidos e aminoácidos. O desenvolvemento da xenética molecular revelou o rexistro que deixou a evolución nos xenomas dos organismos, o que permitiu facer datacións do momento en que as especies diverxeron por medio de reloxos moleculares producidos polas mutacións. Por exemplo, estas comparacións das secuencias de ADN revelaron que os humanos e os chimpancés comparten o 98% dos seus xenomas, e analizando as poucas áreas nas que son diferentes pódese obter moita información de en que época existiu o antepasado común desas dúas especies.
Evolución da vida
Os procariotas levan habitando na Terra desde hai aproximadamente de 3 a 4 miles de millóns de anos. Non se produciron cambios obvios en morfoloxía ou organización celular neses organismos nos últimos miles de millóns de anos. As células eucariotas apareceron hai entre 1,6 e 2,7 miles de millóns de anos. O seguinte cambio importante na estrutura celular produciuse cando certas bacterias foron fagocitadas por células eucariotas, e estableceron unha asociación cooperativa chamada endosimbiose. Estas bacterias incluídas dentro das células eucariotas e a célula hóspede experimentaron unha coevolución, e as bacterias evolucionaron transformándose nas mitocondrias ou en hidroxenosomas. Outra fagocitose similar de organismos fotosintéticos similares a cianobacterias deu orixe aos cloroplastos das algas e plantas.
A historia da vida foi só a dos eucariotas, bacterias e arqueas unicelulares ata hai uns 610 millóns de anos cando empezaron a aparecer os organismos multicelulares nos océanos no período Ediacariano. A evolución da multicelularidade tivo lugar por medio de moitos episodios independentes, en organismos tan diversos como esponxas, algas pardas, cianobacterias, mofos mucosos e mixobacterias.
Pouco despois da emerxencia destes primeiros organismos pluricelulares, apareceu unha importante diversidade biolóxica en aproximadamente 10 millóns de anos, nun evento chamado explosión cámbrica. Nese momento apareceron a maioría dos filos de animais modernos no rexistro fósil, xunto con outras liñaxes que se extinguiron. Propuxéronse varios factores que puideron desencadear a explosión cámbrica, como a acumulación de osíxeno na atmosfera debido á actividade fotosintética.
Hai uns 500 millóns de anos, as plantas e os fungos colonizaron a terra firme e foron axiña seguidos polos artrópodos e outros animais. Os insectos tiveron un especial éxito e aínda hoxe son a maioría das especies animais. Os anfibios apareceron hai uns 364 millóns de anos, seguidos polos primeiros amniotas e aves hai uns 155 millóns de anos (ambos os dous da liñaxe reptiliana), os mamíferos apareceron hai arredor de 129 millóns de anos, os homininae hai arredor de 10 millóns de anos, e os humanos modernos hai uns 250 000 anos. Con todo, a pesar de que evolucionaron todos eses grandes animais e plantas, os organismos máis pequenos similares aos que primeiro apareceran no inicio da evolución seguen tendo un éxito enorme e aínda dominan a Terra, de modo que a maioría da biomasa e das especies da Terra son procariotas.
Aplicacións
Os conceptos e modelos utilizados en bioloxía evolutiva como a selección natural, teñen moitas aplicacións.
Comprender os cambios que ocorreron durante a evolución dun organismo pode revelar os xenes que se necesitan para construír partes do corpo, xenes que poden estar implicados nos trastornos xenéticos humanos. Por exemplo, o peixe Astyanax mexicanus é un peixe de caverna albino que perdeu a súa vista durante a evolución. Cruzando diferentes poboacións deste peixe cego nacen algúns descendentes con ollos funcionais, xa que ocorreron diferentes mutacións nas poboacións illadas que evolucionaran en diferentes cavernas e que orixinaban cada unha a cegueira. Isto axudou a identificar os xenes necesarios para a visión e a pigmentación.
Moitas doenzas humanas non son fenómenos estáticos, senón con capacidade de evolucionar. Virus, bacterias, fungos e os cancros evolucionan para ser resistentes ao sistema inmunitario do seu hóspede, e aos fármacos. Estes mesmos problemas ocorren na agricultura coa resistencia a pesticidas e herbicidas. É posible que nos esteamos enfrontando ao fin da vida efectiva de moitos antibióticos e para predicir a evolución e a evolucionabilidade dos nosos patóxenos e idear estratexias para facelas máis lentas ou evitalas cómpre ter profundos coñecementos das complexas forzas que impulsan a evolución a nivel molecular.
Na ciencia da computación, as simulacións da evolución usando algoritmos evolutivos e a vida artificial iniciáronse na década de 1960 e ampliáronse coa simulación da selección artificial. A evolución artificial converteuse nun método de optimización amplamente recoñecido como resultado do traballo de Ingo Rechenberg na década de 1960. Rechenberg utilizou estratexias evolutivas para resolver complexos problemas de enxeñaría. Os algoritmos xenéticos en particular fixéronse populares coas publicacións de John Holland. Entre as aplicacións prácticas tamén están os programas computacionais de evolución automática. Os algoritmos evolutivos son agora utilizados para resolver problemas multidimensionais máis eficientemente que o software ideado polos deseñadores humanos e tamén para optimizar o deseño de sistemas.
Respostas sociais e culturais
miniatura|upright|A medida que a evolución se foi aceptando amplamente na década de 1870, empezaron a aparecer na prensa [[caricaturas de Charles Darwin con corpo de mono, que simbolizaban a evolución. ]] No século XIX, particularmente despois da publicación de A orixe das especies en 1859, a idea de que a vida evolucionara era unha fonte activa de debate académico centrado nas implicacións evolutivas relixiosas, sociais e filosóficas. Hoxe, a síntese evolutiva moderna é aceptada por unha esmagadora maioría dos científicos. Porén, a evolución segue sendo un concepto contencioso para algúns teístas.
Aínda que varias confesións relixiosas reconciliaron as súas crenzas coa evolución por medio de conceptos como a evolución teísta, hai aínda creacionistas que cren que a evolución é contradita polos mitos da creación que forman parte das súas relixións e que presentan varias obxeccións á evolución. Como xa se demostrara polas respostas á publicación do libro Vestiges of the Natural History of Creation (Vestixios da Historia Natural da Creación) en 1844, os aspectos máis controvertidos da bioloxía evolutiva son que a evolución humana implica que os humanos comparten un antepasado común cos simios e que as facultades mentais e morais da humanidade teñen o mesmo tipo de causas naturais que outros trazos herdados nos animais.
En canto a Galicia, aínda que actualmente non hai polémicas significativas sobre a evolución e a súa ensinanza, que forma parte do currículo escolar, a situación foi moi distinta cando xurdiu o darwinismo no século XIX. Daquela estas novas ideas chocaban cunha sociedade dominada pola Igrexa, que mantiña aínda moitos privilexios e poder e cunha parte da burguesía conservadora e enfrontáronse ás lexislacións dese turbulento século en España. A propia Universidade de Santiago de Compostela era moi conservadora, o que se evidencia nos discursos de inauguración de curso claramente antidarwinistas e de xustificación da supeditación da Ciencia á Relixión, a prohibición de comprar libros darwinistas para a Biblioteca e da súa ensinanza. Durante o Sexenio Revolucionario os profesores da Universidade Augusto González de Linares e Laureano Calderón Arana son destituídos por defenderen ideas darwinistas e de liberdade de cátedra ao aplicárselles o decreto Orovio, contrario á liberdade de cátedra, que o prohibía. Outra intelectual galega da época antidarwinista foi Emilia Pardo Bazán, que escribiu Reflexiones críticas contra el darwinismo (Reflexións críticas contra o darwinismo) e incluíu referencias ao evolucionismo na novela Os pazos de Ulloa. En consecuencia, o darwinismo difundiuse moi pouco en Galicia no século XIX.
Nalgúns países, en Occidente fundamentalmente en Estados Unidos, estas tensións entre ciencia e relixión impulsaron a actual controversia creación-evolución, un conflito relixioso centrado na política e a educación pública. Aínda que outros campos científicos como a cosmoloxía e as ciencias da Terra tamén entran en conflito con interpretacións literais de moitos textos relixiosos, é a bioloxía evolutiva a que ten significativamente máis oposición das persoas relixiosas literalistas.
A ensinanza da evolución nas clases de bioloxía na escola secundaria norteamericana era pouco común na maior parte da primeira metade do século XX. A famosa sentenza do xuízo de Scopes de 1925 fixo que esa materia aparecese raramente nos libros de bioloxía de secundaria norteamericanos durante unha xeración, pero foi reintroducida gradualmente máis tarde e quedou legalmente protexida coa sentenza de 1968 de Epperson contra Arkansas. Desde entón, as crenzas relixiosas do creacionismo non foron recoñecidas no currículo da escola secundaria en varias decisións nas décadas de 1970 e 1980, pero regresaron en forma pseudocientífica como o deseño intelixente, para seren excluídas unha vez máis no caso de 2005 de Kitzmiller contra o Distrito Escolar da Área de Dover.
Véxase tamén
dereita|100px
División Sueste da NBA
A División Sueste é unha división da Conferencia Leste da National Basketball Association (NBA). Está formada por cinco equipos os Atlanta Hawks, os Charlotte Hornets (antes Charlotte Bobcats), os Miami Heat, os Orlando Magic e os Washington Wizards.
A división foi creada ó comezo da tempada 2004-05, cando a liga aumentou o número de equipo de 29 a 30 coa chegada dos Charlotte Bobcats, e quedou con tres divisións en cada conferencia. A División Sueste comezou cos Hawks, os Bobcats, os Heat, os Magic e os Wizards. Os Hawks chegaron da División Central, mentres que os Heat, os Magic e os Wizards uníronse dende a División Atlántico.
Victoriano Encinas Reyes
Victoriano Encinas Reyes, nado en Salamanca o 21 de marzo de 1857 e finado en Pontevedra o 29 de decembro de 1896, foi un educador e avogado español.
Traxectoria
Fillo de Ángel Encinas Martín, xornaleiro e sobrestante de obra, e de Jacinta Reyes Alonso, que alentaron aos seus fillos a seguir o camiño da ensinanza e as letras, destacando tanto Victoriano, como o seu irmán máis novo, Pedro Encinas Reyes. Estudou na Normal Superior de Salamanca e posteriormente, durante o bienio 1877-1878, en Madrid, na Escola Central de Mestres. Na su estadía en Madrid aproveitou para realizar estudos no Colexio Nacional de Sordo-Mudos e Cegos.
Con 21 anos solicitou ao Ministerio de Fomento algunha das vacantes nas Escolas Normais de España, sendo nomeado Terceiro Mestre interino da Escola Normal de Pontevedra en 1878. Ao pouco de chegar a Pontevedra promoveu a fundación da Asociación Pedagógica de Maestros de Pontevedra, da que foi presidente honorario en 1896. Nos primeiros anos da década de 1880 casou con Isabel Dios, e foi pai de Isabel, Victoriano e Ramón Encinas Dios.
En 1888 ingresou ao bacharelato, e dous anos despois obtivo o título. Ingresou na Facultade de Dereito da Universidade de Santiago de Compostela e licenciouse en 1892. En 1892 era vicepresidente da Sección de Ciencias da Sociedade Económica de Amigos del País de Pontevedra e Secretario da Junta Provincial de Instrución Pública. Nesas datas foi nomeado Fiscal interino da Audiencia do Criminal.
O 25 de xaneiro de 1893 fue nomeado Director interino da Escola Normal de Pontevedra debido á enfermidade do titular, cargo desde o que promoveu a primeira Asemblea Pedagóxica e Exposición Escolar que tivo lugar en Pontevedra en 1894 e de cuxa comisión organizadora foi presidente, aparecendo o seu desenvolvemento en Crónica de la Asamblea Pedagógica y Exposición Escolar. Volveu ocupar o cargo de director da Normal en 1896, dedicándose a xestionar a construción da que sería nova sede da Escola Normal e de Artes e Oficios. Obra que no puido ver concluída pola súa prematura morte o 29 de decembro de 1896, con 39 anos.
Achero Mañas
Achero Mañas é un director e actor, nado en Madrid o 5 de setembro de 1966.
Biografía
Achero Mañas creceu no barrio obreiro de Carabanchel, fillo do escritor Alfredo Mañas e a actriz Paloma Lorena. Pasou a súa infancia entre as obras dos seus pais e as cuadrillas do barrio.
Estudou no Actor's Studio de Nova York grazas a unha bolsa obtida pola súa nai. Durante varios anos fixo varios papeis secundarios no cine e televisión, e algún protagonista como en Belmonte, interpretando a Juan Belmonte de mozo, ou La ley de la frontera.
Tralo nacemento da súa filla Laura decide envorcarse nos guións e a dirección. Tras dirixir tres exitosas curtametraxes, coas que gañou un Goya (Cazadores), consegue que unha produtora financie e acepte as súas condicións para dirixir a súa primeira longametraxe, El Bola, que logra un grande éxito de público e crítica e gaña máis de 20 premios en diversos certames, entre eles 4 Premios Goya.
Achero seguiu dirixindo longametraxes e documentais desde aquela, como a película Noviembre (2003).
Contaminación acústica
miniatura|320px|dereita|Ruído ambiental nun parque. O medio ambiente non só esta contaminado pola polución, senón que tamén se ve afectado pola denominada contaminación acústica, que altera as condicións de son normais do medio ambiente nunha determinada zona. Se ben o ruído non se acumula, traslada ou mantén no tempo como as outras contaminacións, tamén pode causar grandes danos na calidade de vida das persoas se non é controlado.
O termo contaminación acústica fai referencia ó ruído (entendido como son excesivo e molesto), provocado polas actividades humanas (tráfico, industrias, locais de lecer etc), que produce efectos negativos sobre a saúde auditiva, física e mental das persoas.
Un informe da Organización Mundial da Saúde (OMS), considera os 50 dB_{a}, como o límite superior desexable.
En España, establécese como nivel de confort acústico os 55 dB_{a}. Por enriba deste nivel, o son resulta pernicioso para o descanso e a comunicación.
Segundo estudos recentes da Unión Europea (2005): ''80 millóns de persoas están expostos diariamente a niveis de ruído ambiental superiores a 65 dB_{a} e outros 170 millóns, o están a niveis ente 55-65 dB_{a}.
Niveis de ruído
Para medir o impacto do ruído ambiental (contaminación acústica) utilízanse varios indicadores que están en continuo desenvolvemento, a partir de Lp:
LEQ ou Nivel continúo equivalente ou Nivel medio equivalente
O LEQ é o nivel de ruído constante. Mide en decibelios o nivel de ruído dun determinado lugar, durante un período de tempo.
LDN ou Nivel equivalente Día-Noite
O LDN mide o nivel de ruído LEQ que se produce en 24 horas. Ó calcular o ruído nocturno, como non debe haber, penalízase con 10 dB_{a} ós ruídos que se producen entre as 10 da noite e as 7 da mañá).
SEL ou Sound Explousure level
O SEL é o nivel LEQ dun ruído de 1 segundo duración. O SEL emprégase para medir o número de ocasións en que se superan os niveis de ruído tolerado en sitios específicos: barrios residenciais, hospitais, escolas etc.
Lp
Nivel de presión sonora. Defínese como 20 veces a relación logarítmica da presión sonora eficaz (prms) respecto dunha presión de referencia p0, de valor p0= 2 10-5 N/m², obtida mediante unha ponderación normalizada de frecuencias e unha ponderación exponencial normalizada de tempos.
Se non se mencionan explicitamente, debe sobreentenderse que se trata da ponderación temporal FAST e da ponderación de frecuencias A, adoptando a seguinte nomenclatura LpA
Leq, T
O nivel de presión sonora continuo equivalente (dB), defínese como o nivel de presión sonora que tería un son hipotético en réxime permanente, con igual enerxía que o son flutuante que se trata de medir, nun punto determinado e durante un mesmo período de tempo.
Representa a media enerxética do nivel de ruído promediado no intervalo de tempo de medida.
Se a medida obtívose mediante unha rede de ponderación A, se identifícase por LAeq, T
LAmax
É o máis alto nivel de presión sonora continuo equivalente ponderado A, en decibelios, determinado sobre un intervalo temporal de 1 segundo (LAeq,1) rexistrado no período temporal de avaliación.
LKeq, T
É o nivel de presión sonora continuo equivalente ponderado A, corrixido polo tipo de fonte de ruído (tráfico ou industrial), polo carácter do ruído (impulsivo, tonal) e polo período de tempo considerado (nocturno, vespertino, fin de semana). LKeq, T = LAeq, T Kj
Efectos Auditivos
O sistema auditivo reséntese ante unha exposición prolongada a unha fonte dun ruído, inda que esta sexa de baixo nivel.
O déficit auditivo provocado polo ruído ambiental chámase socioacusia.
Unha persoa cando se expón prolongadamente a un nivel de ruído excesivo, nota un asubío no oído, este é un sinal de alarma. Inicialmente, os danos producidos por unha exposición prolongada non son permanentes, sobre os 10 días desaparecen. Así a todo, se a exposición á fonte de ruído non cesa, as lesións serán definitivas. A xordeira irá crecendo ata que se perda totalmente a audición.
Non só o ruído prolongado é prexudicial, un son repentino de 160dB_{a}, como o dunha explosión ou un disparo, poden chegar a perforar o tímpano ou causar outras lesións irreversibles. Citando puntualmente as afeccións auditivas que produce o ruído, temos: Desprazamento Temporal Do Limiar De Audición e o Desprazamento Permanente do limiar de audición
Desprazamento permanente do limiar de audición (PTS:Permanent threshold shift)
Corresponde ó mesmo efecto anterior pero agravado polo paso do tempo e a exposición ó ruído. Cando alguén se somete a numerosos TTS e durante longos períodos de tempo (varios anos), a recuperación do limiar vai sendo cada vez máis lenta e dificultosa, ata volverse irreversible.
O desprazamento permanente do limiar de audición esta directamente vinculado coa presbiacucia (perda da sensibilidade auditiva debida aos efectos da idade).
A xordeira producida polo desprazamento permanente do limiar de audición afecta a ambos oídos e con idéntica intensidade se a intensidade é semellante en ambos.
Interferencia na comunicación oral
A intelixibilidade da comunicación redúcese debido ó ruído de fondo. O oído é un transdutor e non discrimina entre fontes de ruído; a separación e identificación das fontes sonoras dáse no cerebro. Como xa é sabido, a voz humana produce son no rango aproximado de 100 a 10000 Hz, pero a información verbal atópase no rango dos 200 a 6000 Hz. A banda de frecuencia determinada para a intelixibilidade da palabra, é dicir entender palabra e frase, está entre 500 e 2500 Hz. A interferencia na comunicación oral durante as actividades laborais pode provocar accidentes causador pola incapacidade de oír chamados de advertencia ou outras indicacións. En oficinas, como en escolas e fogares, a interferencia na conversación constitúe unha importante fonte de molestias.
Efectos non auditivos
A contaminación acústica, amais de afectar ó oído pode provocar efectos psicolóxicos negativos e outros efectos fisiopatolóxicos. Naturalmente, o ruído e os seus efectos negativos non auditivos sobre o comportamento e a saúde mental e física dependen das características persoais, ó parecer a tensión xerada polo ruído modúlase en función de cada individuo e de cada situación.
Efectos psicolóxicos
Tódolos efectos psicolóxicos están intimamente relacionados, por exemplo:
Efectos sobre o soño
O ruído produce dificultades para conciliar o sono e esperta a quen están durmido. O sono é unha actividade que copa un terzo das nosas vidas e permítenos descansar, ordenar e proxectar o noso consciente. O sono esta constituído por dous tipos: o sono clásico profundo(Non REM (etapa de soño profundo), o que á súa vez divídese en catro fases distintas), e doutra banda esta o sono paradoxal (REM). Demostrouse que sons da orde de aproximadamente 60 dBA, reducen a profundidade do sono, acrecentándose dita diminución a medida que crece a amplitude da banda de frecuencias, as cales poden espertar ao individuo, dependendo da fase do sono en que se atope e da natureza do ruído. É importante ter en conta que estímulos débiles sorpresivos tamén poden perturbar o soño.
Efectos sobre a conduta
O ruído produce alteracións na conduta momentáneas, as cales consisten en agresividade ou amosar un individuo cun maior grao de desinterese ou irritabilidade. Estas alteracións, que xeralmente son pasaxeiras, prodúcense a consecuencia dun ruído que provoca inquietude, inseguridade ou medo nalgúns casos.
Efectos na memoria
Naquelas tarefas onde se utiliza a memoria demostrouse que existe un maior rendemento naqueles individuos que non están sometidos ó ruído, debido a que este produce crecemento na activación do suxeito e isto en relación co rendemento en certo tipo de tarefas, produce unha sobre activación traducida no descenso do rendemento. O ruído fai que a articulación nunha tarefa de repaso sexa máis lenta, especialmente cando se tratan palabras descoñecidas ou de maior lonxitude; é dicir, en condicións de ruído, o individuo desgástase psicoloxicamente para manter o seu nivel de rendemento.
Efectos no embarazo
Observouse que as nais embarazadas que estiveron desde comezos do seu embarazo en zonas moi ruidosas, teñen pícaros que non sofren alteracións, pero se a exposición ocorre logo dos 5 meses de xestación, despois do parto os nenos non soportan o ruído, choran cando o senten, e ó nacer teñen un tamaño inferior ao normal.
Efectos sobre os nenos
O ruído repercute negativamente sobre a aprendizaxe e a saúde dos nenos. Cando os nenos son educados en ambientes ruidosos, estes perden a súa capacidade de atender sinais acústicos, sofren perturbacións na súa capacidade de escoitar, así como un atraso na aprendizaxe da lectura e a comunicación verbal. Todos estes factores favorecen o illamento do neno, facéndoo pouco sociable.
Rafael Bañón Díaz
Rafael Bañón Díaz, nado en Vigo o 22 de xullo de 1961, é un científico galego especializado en bioloxía mariña.
Traxectoria
Licenciado en Ciencias Biolóxicas pola Universidade de Santiago de Compostela, na especialidade de Zooloxía mariña en 1988, en 1997 cursou un mestrado en Ciencia e Tecnoloxía de Conservación de produtos derivados da pesca na Universidade de Vigo e, en 2003, obtivo un DEA (Diploma de Estudos Avanzados) coa liña de investigación "Estimación e análises de parámetros reprodutivos en poboacións de peixes mariños", nesta última Universidade. E, en 2016, acadou o título académico de doutor na Universidade de Vigo, coa defensa da tese "Ictiofauna do banco de Galicia: composición taxonómica e aspectos bioxeográficos".
Na súa tese analizou, como non se fixera en ningún outro estudo previo, o conxunto dos peixes que habitan no denominado Banco de Galicia, unha montaña submarina situada a uns 200 km ao oeste do cabo Touriñán, na localidade coruñesa de Muxía. A súa investigación deu como resultado a identificación de 139 especies de peixes de 62 familias diferentes. Bañón explicou que, como consecuencia das artes de pesca utilizadas e da súa selectividade, a fauna bento-peláxica, que nada por encima do fondo, é «a mellor representada», aínda que a lista que elaborou «recolle especies de toda a columna de auga». Fixo fincapé en que o coñecemento actual da ictiofauna do Banco é o resultado de 22 campañas realizadas entre os anos 1980 e 2011, tanto de carácter exploratorio, con barcos de pesca comercial, como de investigación oceanográfico-pesqueira. A maior parte das novas especies rexistradas son de augas profundas, que viven habitualmente a máis de 400 m da superficie e que, polas súas características biolóxicas e ecolóxicas, son consideradas como «altamente vulnerábeis» ás actividades humanas e aos cambios naturais dos ecosistemas. O estudo tamén lle permitiu descubrir numerosas especies de peixes descoñecidas nas augas europeas, como os tiburóns do xénero Apristuruse. As liñas de investigación do doutor Bañón céntranse nas pescarías artesanais, na bioloxía e pescaría do polbo, na taxonomía dos peixes, na ictiofauna das montañas submarinas, o impacto do cambio climático nos peixes, nas especies exóticas mariñas, e na bioxeografía e a antropoloxía dos pescadores e as pescarías.
Desenvolveu a súa actividade laboral como biólogo, desde 1996 a 1998 no Instituto de Investigacións Mariñas do CSIC e no Instituto Español de Oceanografía de Vigo, e desde 1999 traballa como biólogo da Unidade Técnica de Pesca de Baixura (UTPB) da Consellería do Mar da Xunta de Galicia.
Bañón participou en máis de 30 campañas científico-pesqueiras e é autor 8 capítulos de libroa, de máis de 60 publicacións científicas e divulgativas sobre a taxonomía e a bioloxía dos peixes, a antropoloxía pesqueira, o cambio climático e as especies invasoras mariñas, e presentou 17 relatorios en congresos.
Algunhas publicacións
Capítulos en libros:
Artigos en revistas:
Formigas
miniatura|450px|Os illotes das Formigas.
Os Illotes das Formigas (en portugués: Ilhéus dás Formigas) son un pequeno grupo de illotes pertencentes ao grupo oriental dos Azores. Na Ponta do Castelo, no extremo sueste da Illa de Santa María pódense observar os illotes se se utilizan uns prismáticos. Os illotes en conxunto abarcan 0,9 hectáreas sendo importante desde o punto de vista ecolóxico a parte mergullada dos mesmos. Foron avistados por primeira vez en 1431 por Diogo de SilvesGrande Enciclopédia Portuguesa e Brasileira.
Descrición e estatuto de conservación
Os oito roques que forman os illotes son moi baixos, sendo o punto máis elevado de 11 metros no illote de Formigãou. Nunca foron habitados. Atópanse a 37 quilómetros ao nordeste da Illa de Santa María e a 63 quilómetros ao suroeste da Illa de São Miguel. A lonxitude máxima deste pequeno arquipélago é de 165 metros e unha anchura de 80. Desde o punto de vista xeolóxico os illotes están formados esencialmente por rochas de basalto aparecendo algunhas vetas calcarias con fósiles do Mioceno. As augas que os rodean son de importancia ecolóxica debido á gran diversidade de vida que as habita sendo un lugar de reprodución e alimentación para moitas especies, entre as que se atopan os quenllas, tartarugas e cetáceos.
Art Carney
Arthur William Matthew Carney, nado en Mount Vernon, Nova York o 4 de novembro de 1918 e finado en Chester, Connecticut o 9 de novembro de 2003 foi un actor estadounidense.
Traxectoria
As súas primeiras interpretacións foron como cantante cómico na radio durante a década de 1930, especialmente no programa Pot o' Gold, levado ao cinema en 1941, tendo nela Carney un pequeno papel sen acreditar.
Triunfou na televisión como protagonista da serie The Honeymooners. En 1974 gañou o Oscar ao mellor actor por Harry and Tonto.
Benazir Bhutto
Mohtarma Benazir Bhutto, en urdú بینظیر بھٹو, nada en Karachi o 21 de xuño de 1953 e finada en Rawalpindi o 27 de decembro de 2007, foi unha política paquistaní, dúas veces primeira ministra de seu país, tornándose a primeira muller a ocupar un cargo de xefe de goberno dun Estado musulmán moderno.
La Oreja de Van Gogh
La Oreja de Van Gogh é un grupo vasco orixinal de Donostia que comezou a súa carreira musical cun enorme éxito no ano 1996, e que levan vendido máis de 6 millóns de discos.
Benazir Bhutto
Traxectoria
Benazir Bhutto foi educada en Harvard e en Oxford, no Reino Unido, onde estudou Ciencias Políticas e Filosofía. Filla do primeiro ministro Zulfikar Alí Bhutto (1971-1977), ela volveu ao Paquistán en 1977, cando o xeneral Muhammad Zia Ul-Haq aplicou un golpe de Estado e depuxo seu pai, executado en 1979. Benazir asumiu, ao lado da nai, o liderado do Partido Popular do Paquistán (PPP).
Foi asasinada a tiros en Rawalpindi o 27 de decembro de 2007.
La Oreja de Van Gogh
Historia
Estaba formado na súa orixe por cinco compoñentes: a vocalista Amaia Montero (1976) e os músicos Pablo Benegas (1976) á guitarra, Álvaro Fuentes (1975) ó baixo, Xabi San Martín (1977) ó teclado e Haritz Garde (1976) á batería.
En novembro de 2007 Amaia Montero anunciou a súa saída da banda donostiarra e a súa intención de comezar unha carreira en solitario. O resto dos compoñentes confirmaron que o grupo continúa traballando nun novo disco que sairía ó mercado en setembro de 2008. Neste novo traballo, a nova vocalista do grupo é a cantante Leire Martínez.
.fk
.fk é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para as Illas Malvinas.
Ligazón externa
Toppdomän
Bahrain nos Xogos Olímpicos
Bahrain competiu por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1984, e dende entón participou en tódalas edicións dos Xogos de Verán. O país nunca competiu nos Xogos Olímpicos de Inverno. Conseguiu a súa primeira medalla nos Xogos Olímpicos de 2012 en Londres, onde Maryam Yusuf Jamal obtivo o bronce nos 1500 metros. Porén, o Comité Olímpico Internacional finalmente descualificou ás gañadoras do ouro e da prata, Aslı Çakır Alptekin e Gamze Bulut, e Jamal avanzou ao ouro.
Hywel Williams
Hywel Williams, nado en Pwllheli o 14 de maio de 1953, é un político galés e membro do parlamento para o Plaid Cymru do distrito electoral de Caernarfon, antes ocupado por Dafydd Wigley, de 2001 a 2010 e actualmente no distrito electoral de Arfon.
Traxectoria
Antes da súa elección en xuño de 2001, traballou como profesor na Universidade e consultor. Tamén traballou como director de proxecto para Gohil Cymru e como voceiro do Youth Peoples Action Group en Gales. Ocupou varios cargos en organizacións que dirixen a formación de traballadores sociais e foi a fonte de moitas iniciativas para desenvolver servizos sociais en lingua galesa.
Hywel foi elixido como representante do distrito electoral de Caernarfon en 2001. Obtivo o 44% dos votos, e nas eleccións de 2005 máis do 45% cunha maioría superior a 5.200 votos. En maio de 2010 foi presentado á circunscrición de Arfon onde foi elixido cun 35,98% e unha maioría de 1.455 votos respecto ó seu rival laborista.
Na Cámara dos Comúns do Reino Unido, Hywel pertence ó Comité de Asuntos Galeses que traballa en estreita colaboración coa Asemblea Nacional de Gales. As súas misións parlamentarias dentro do Plaid Cymru corresponden ás áreas de traballo e pensións, discapacidade e saúde.
Stephen Hillenburg
Stephen McDannell Hillenburg, nado o 21 de agosto de 1961, e finado en San Marino, California o 26 de novembro de 2018, foi un animador, produtor e biólogo estadounidense, coñecido por ser o creador da serie de televisión de animación SpongeBob SquarePants.
Doenza e morte
En marzo de 2017 Hillenburg anunciou que adoecía de esclerose lateral amiotrófica, unha patoloxía neurodexenerativa para a cal non existe cura.
O 27 de novembro de 2018, a canle Nickelodeon confirmou a través da súa conta oficial de Twitter a morte o día anterior de Stephen Hillenburg en San Marino, California, logo da súa loita contra a doenza.
Salvador Parga Torreiro
Salvador Parga Torreiro, nado en Santiago de Compostela o 24 de setembro de 1838 e finado na mesma cidade o 28 de abril de 1901, foi un avogado e político galego.
Traxectoria
En 1889 foille concedido o título de Comendador de Mando da Real Orde de Isabel la Católica, por méritos na ensinanza.
Foi avó do xeólogo Isidro Parga Pondal.
Angaur
Angaur ou Ngeaur é unha illa e estado de Palau, localizada ao suroeste da illa de Peleliu. Ten unha área de 8 km² e unha poboación de 119 habitantes Só existen dúas localidades: Ngaramasch, o seu capital, situada ao oeste; e Rois, situada ao leste.
Entre 1909 e 1954, explotouse unha mina de fosfato. Do 17 ao 30 de setembro de 1944 a illa foi escenario da batalla de Angaur durante a segunda guerra mundial.
Os idiomas oficiais son o inglés, o xaponés e o angaur.
.ml
Ligazón externa
Toppdomän
Roberto Vilameá
Roberto Vilameá Ponte, nado na Estrada, é un político galego do BNG.
Traxectoria
Na década dos 90 foi Secretario Xeral da Unión da Mocidade Galega, organización xuvenil da UPG, e formou parte da Comisión Permanente da Dirección Nacional de Galiza Nova, sendo responsábel de Publicacións.
Ademais foi secretario de organización da Unión do Povo Galego e membro do Consello Nacional do BNG (2009-2012). É tesoureiro da xunta directiva da Fundación Bautista Álvarez. Tras unha etapa desligado da primeira liña política na actualidade é responsábel comarcal do BNG na comarca de Deza-Tabeirós-Terra de Montes e membro do Consello Nacional.
Modern Vampires of the City
Modern Vampires of the City é o terceiro álbum da banda estadounidense de indie rock Vampire Weekend, publicado o 14 de maio de 2013 a través do selo XL Recordings. Tras a edición no ano 2010 de Contra, o grupo saíu de xira e compuxo novo material durante as probas de son. Tras un período no cal os seus membros adicáronse a outros proxectos musicais, reagrupáronse e comezaron a traballar no seu terceiro traballo en 2011.
Modern Vampires of the City é un intento da banda de distanciarse do son co que se lle asociou tras o lanzamento dos seus dous primeiros discos. En gran parte experimental, o son do álbum é resultado de distintas técnicas de gravacións pouco convencionais, como o pitch shifting. A portada é unha fotografía de 1966 de Neal Boenzi do día con máis contaminación no aire de Nova York, no que a polución matou polo menos a 169 persoas.
Modern Vampires of the City estreouse no número 1 da lista Billboard 200 tras vender 134.000 copias na súa primeira semana, converténdose no segundo álbum consecutivo do grupo en acadar esa posición. A publicación online Pitchfork Media elixiu este traballo como o mellor álbum do ano 2013. En outubro de 2019 Pitchfork situou o disco no número 7 da súa lista dos 200 mellores álbums da década de 2010.
Listaxe de cancións
Todas as letras escritas por Ezra Koenig, agás onde se indique. Toda a música composta por Koenig e Rostam Batmanglij, agás onde se indique.
Fago lambda
O fago λ (lambda) ou colifago λ (nome completo fago λ de enterobacterias ou Enterobacteria phage λ) é un virus que infecta a bacterias, é dicir, un virus bacteriófago ou fago, e infecta concretamente á especie bacteriana Escherichia coli. Descubriuno Esther Lederberg en 1950 cando traballaba con cultivos de mesturas de dúas cepas de E. coli, e decatouse de que cando unha delas era tratada con luz ultravioleta, no cultivo formábanse placas virais (áreas con bacterias mortas). Este virus denomínase temperado, xa que no seu ciclo vital pode reproducirse normalmente dentro da bacteria e lisala (ciclo lítico) ou pode inserir o seu xenoma no xenoma da bacteria e non lisala (ciclo lisoxénico, temperación).
Lista de illas de Portugal
Esta é unha lista de illas de Portugal (incluídos illotes).
Fago lambda
As partículas do fago constan dunha cabeza (ou cápside), unha cola, e fibras da cola (ver imaxe máis abaixo). A cabeza contén o ácido nucleico xenómico, que é ADN bicatenario linear. Durante a infección, a partícula do fago recoñece e únese ao seu hóspede, E. coli, o que fai que o ADN no interior da cabeza do fago sexa inxectado a través da cola ao interior do citoplasma da célula bacteriana. Xeralmente, prodúcese un ciclo lítico no que se forman novos fagos completos dentro da bacteria, o que vai seguido da lise da célula, liberando o contido celular e a proxenie de virións no seu contorno. Porén, baixo certas condicións, o ADN do fago pode integrarse no cromosoma da célula hóspede orixinando un ciclo lisoxénico. Neste estado integrado, o ADN de λ dise que é un profago e permanece como residente dentro do xenoma do seu hóspede sen aparentemente causarlle danos á bacteria. O hóspede que contén un profago denomínase lisóxeno. Cando a bacteria se reproduce e copia o seu ADN, tamén se copia o ADN do profago, polo que todo o clon bacteriano formado levará o profago. Este profago pode entrar no ciclo lítico cando se dan certas condicións de estrés.
Estrutura
miniatura|250 px |Virión do bacteriófago lambda (esquemático). Móstranse os nomes das proteínas e o seu número de copias na partícula do virión. A presenza de proteínas M e L no virión aínda non está clara.
A partícula do virus consta de cabeza, cola e fibras da cola. A partícula completa consta de 12 a 14 proteínas distintas e de máis de 1000 moléculas de proteínas en total, e unha molécula de ADN localizada na cabeza do fago. Porén, aínda non está claro se as proteínas L e M forman parte do virión.
miniatura|498 px|esquerda|Disposición liñal do xenoma do fago lambda cos principais [[operóns, rexións promotoras e xenes que codifican a cápside. ]]
O xenoma contén 48.490 pares de bases de ADN liñal bicatenario, con segmentos de febra monocatenaria de 12 bases de lonxitude situados en cada extremo 5'. Estes dous segmentos monocatenarios son os "extremos cohesivos" do chamado sitio cos. O sitio cos circularíza o ADN no citoplasma do hóspede. Nesta forma circular, o xenoma do fago, ten unha lonxitude de 48.502 pares de bases (12 menos que estendido porque se aparearon entre si os dous segmentos dos extremos). O xenoma de lambda pode inserirse no cromosoma de  E. coli e entón denomínase profago. Ver máis abaixo para máis detalles.
Infección
miniatura|450px|dereita|Interacción da proteína J do fago lambda coa porina LamB bacteriana.
O fago lambda non é un fago de cola contráctil, o que significa que durante a infección non pode "forzar" o paso do seu ADN a través da membrana celular bacteriana. En vez diso, utiliza unha vía xa existente na célula para invadir a célula hóspede, xa que o extremo da súa cola evolucionou para interaccionar cun tipo de poro específico do hóspede para introducir por el o seu ADN no hóspede.
.pl
.pl é o Dominio de Nivel Superior xeográfico (ccTLD) para Polonia.
Fago lambda
Infección
miniatura|350px|dereita|Entrada do ADN do fago lambda na membrana celular usando a manosa PTS permease (que é un sistema de transporte de azucres) como mecanismo de entrada no citoplasma.
miniatura|200px|Eventos de activación temperá que implican a proteína N.
Na infección inicial, a estabilidade de cII determina o ciclo vital do fago (lítico ou lisoxénico); unha cII estable leva ao ciclo lisoxénico, mentres que se cII é degradada o fago entra no ciclo lítico. As baixas temperaturas, a falta de nutrientes na célula e a alta multiplicidade de infección (MOI) son factores que favorecen a lisoxenia (como se discute despois).
Antiterminación N
Isto ocorre sen que a a proteína N interaccione co ADN; en vez diso, a proteína únese a un ARNm acabado de transcribir. Os sitios Nut conteñen 3 "caixas" (secuencias de nucleótidos) conservadas, das cales só a BoxB é esencial.
.pl
Ligazón externa
Toppdomän
Vide de Miño, Castrelo de Miño
San Salvador de Vide de Miño é unha parroquia do concello de Castrelo de Miño, na provincia de Ourense. No ano 2007 tiña 120 habitantes, deles 62 eran homes e 58 eran mulleres.
Fago lambda
Ciclo lítico
Este é o ciclo que o fago segue na maioría das infeccións, no cal a proteína cII non chega a ter unha concentración suficiente debido á degradación, polo que non activa os seus promotores.
Transcrición cara á dereita
A transcrición cara á dereita expresa os xenes O, P e Q. O e P son responsables da iniciación da replicación, e Q é outro antiterminador que permite a expresión dos xenes da cabeza, cola e de lise a partir de PR’.
Antiterminación Q
Q ten uns efectos similares aos de N: Q únese á ARN polimerase nos sitios Qut e o complexo resultante pode ignorar terminadores, aínda que o mecanismo é moi diferente; a proteína Q asóciase primeiro cunha secuencia de ADN en vez de cunha secuencia de ARNm.
Transcrición cara á esquerda
Na transcrición cara á esquerda exprésanse os xenes gam, red, xis, e int. As proteínas gam e red están implicadas na recombinación. Gam é tamén importante porque inhibe a degradación pola nuclease do hóspede RecBCD dos extremos 3’ na replicación por círculo rodante. Int e xis son proteínas de integración e excisión vitais para a lisoxenia.
Regulación de xis e int da inserción e excisión
miniatura|dereita|upright=1.5|Diagrama que mostra o proceso de retrorregulación que rende unha maior concentración de xis comparado con int. O transcrito de ARNm é dixerido pola RNAse bacteriana empezando polo bucle en forquita clivado en sib.
Ciclo lisoxénico
O ciclo lisoxénico empeza unha vez que a proteína cII alcanza unha concentración alta dabondo como para activar os seus promotores, despois dun pequeno número de infeccións.