cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hixiene
miniatura|dereita|Lavado de mans con auga e xabrón A hixiene é o conxunto de coñecementos e técnicas que deben aplicar os individuos para o control dos factores que exercen ou poden exercer efectos nocivos sobre a súa saúde. A hixiene persoal é o concepto básico do aseo, limpeza e coidado do noso corpo.
Os seus obxectivos son mellorar a saúde, conservala e previr as enfermidades.
O día 5 de maio foi declarado pola OMS como o Día Mundial da Hixiene das Mans. O lema para a campaña 2022 foi "Únete á Seguridade da Atención Sanitaria. Limpa as mans".
Etimoloxía
Hixiene procede de Hixía, a deusa grega da curación.
Conceptos
Enténdese como hixiene:
Busmaior, Barxas
Busmaior (Busmayor en castelán) é unha aldea do concello leonés de Barxas.
Poboación
Segundo o INE, no 2010 o censo de Busmaior estaba composto por 48 persoas (26 homes e 22 mulleres). É dicir, dende 2000 o seu censo diminuíu un 23,81 % xa que no 2000 eran 63 os habitantes da localidade. Evolución da poboación dende o 2000:
Clodia
Claudia Pulcra Tercia, coñecida como Clodia ou Claudia Metela, nada en 95 a. C., foi unha patricia romana.
Traxectoria
Foi a terceira filla do patricio Apio Claudio Pulcro e Cecilia Metela Baleárica e irmá de Publio Clodio Pulcro. Non debe ser confundida coa súa sobriña, Clodia Pulcra, brevemente casada con Octaviano. Ao igual cás mulleres de clase alta da súa época, Clodia recibiu boa educación en grego e mais en filosofía, cun talento especial para escribir poesía. A súa vida, inmortalizada nos escritos de Cicerón e tamén, segundo crenza xeral, nos poemas de Catulo, foi caracterizada por continuos escándalos.
Existe así mesmo unha versión de 1896 sobre os amores de Clodia co seu irmán e outros patricios romanos en "Vies imaginaires", de Marcel Schwob.
O Pazo, Lousada, Xermade
O Pazo é un lugar da parroquia de Lousada no concello lucense de Xermade na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).
Bachfest Leipzig
miniatura|Logo do Bachfest Leipzig. O Bachfest Leipzig (en galego Festival Bach de Leipzig) é un festival de música que se celebra anualmente na cidade de Leipzig (Saxonia, Alemaña), onde J. S. Bach traballou como Thomaskantor dende 1723 ata a súa morte en 1750.
Historia
A cidade acolleu por primeira vez o festival en 1904, organizado pola Neue Bachgesellschaft, e despois formalmente dende 1908. Frecuentemente faise referencia ao festival como Bachwochen (Semanas de Bach) ou Bachtage (Días de Bach). Dende 1999, o festival é organizado polo Bach-Archiv en representación da cidade de Leipzig, que para cada edición propón un tema diferente.
Cada ano hai aproximadamente 100 eventos individuais durante o Bachfest, que comeza co concerto de inauguración dirixido por quen ostente o cargo de Thomaskantor nese momento (actualmente Georg Christoph Biller). O concerto final tradicionalmente é unha interpretación da ''Misa en si menor de Bach na Thomaskirche (Igrexa de Santo Tomás) de Leipzig.
Gangrena
A gangrena (do latín gangraena, e este, á súa vez, do grego γάγγραινα, [gángraina], que significa 'putrefacción'), é un termo en medicina humana e veterinaria que se refire á morte das células da pel pola falta de rego sanguíneo, acompañada dunha decoloración característica e perda irreversible deste tecido. Os síntomas poden incluír o cambio da cor da pel a negro ou vermello, entorpecemento, inchazo, dor, deterioración da pel e frescura. Os pés e as mans adoitan ser as partes do corpo máis afectadas. Certs tipos de gangrena poden presentar febre or sepse.
Historia
Nos anos previos ós antibióticos, comunmente empregábanse vermes (larvas) de mosca para tratar feridas ou úlceras e previr ou deter a expansión da necrose. Esta práctica baséase en que algunhas especies de vermes consomen só carne morta, sen afectar o tecido vivente circundante. Caeu en desuso dende a aparición dos tratamentos de feridas con antibióticos e enzimas.
Clasificación
A gangrena causada por unha seria infección bacteriana nunha ferida é chamada gangrena húmida. A gangrena causada por falta de circulación nunha ferida ou área afectada chámase gangrena seca.
Tamén existe a gangrena escumosa/gasosa, que é aquela na que o tecido tegumentario -a pel- vai caendo a pedazos, o cal provoca un cheiro desagradable ó olfacto humano; este tipo de gangrena é causada pola bacteria Clostridium perfringens, que xeralmente entra cando hai unha ruptura do tecido (sen importar que o obxecto polo que entrou estea con óxido ou sen óxido).
Gangrena seca
Se o fluxo sanguíneo é interrompido nun sector de tecido e non se produce unha infección secundaria, o resultado é unha gangrena seca. As persoas con diminución do fluxo sanguíneo periférico, como os diabéticos, teñen maior risco de contraer gangrena seca.
Os primeiros signos da gangrena seca son unha dor apagada e sensación de frío na área, xunto cunha cor pálida na carne. Se se detecta en forma temperá, o proceso ás veces pode ser revertido mediante cirurxía vascular. Porén, se a necrose chegou a establecerse, o tecido afectado debe ser eliminado para non sufrir gangrena húmida.
Gangrena húmida
A gangrena húmida prodúcese principalmente en tecidos e órganos naturalmente húmidos como a boca, o intestino, os pulmóns, o colo uterino e a vulva. As úlceras por presión que ocorren en partes do corpo como o sacro, nádegas e talóns -aínda que non necesariamente húmidas- tamén se clasifican como infeccións de gangrena húmida.
Gangrena gasosa
Debido á súa tendencia rapidamente expansiva, é considerada unha emerxencia médica. A gangrena gasosa prodúcese cando unha ferida do tecido brando se contamina con esporas (poden estar en terra ou en feces) de Clostridium perfringens, como ocorre en traumatismos, aborto séptico e feridas de guerra. A rápida progresión da gangrena gasosa ocorre pola tendencia do gas a expandirse, abrindo e separando os tecidos, prodúcese edema que dificulta a circulación favorecendo a extensión da infección anaeróbica expondo así progresivamente máis e máis tecidos saudables á infección. Considérase unha enfermidade invasora.
A gangrena gasosa pode causar mionecrose, produción de gas e sepse. A súa evolución a toxemia e choque séptico é a miúdo moi rápida. Pode producir un líquido fétido porque é a excreción da carne. Só é posible ser salvado extirpando o tecido infectado.
O Clostridium perfringens ten unha actividade prodixiosamente rápida. É moi importante lembrar que, cando se produciu unha fractura exposta, deixou nos primeiros momentos de ser emerxencia traumatolóxica para converterse en urxencia infectolóxica. É urxente lavar con auga e xabón a ferida minuciosamente, logo pasar ó lavado con solución fisiolóxica, povidona, antisépticos e comezar con tratamento antibiótico. É importante lavar e desinfectar as feridas rapidamente.
Tratamento
O tratamento habitual é a cirurxía de desbridamento e a escisión con amputación necesaria en moitos casos. Os antibióticos sós non son eficaces porque non penetran abondo nos músculos isquémicos. Porén, adminístranse antibióticos como un tratamento suplementario á cirurxía. Ademais da cirurxía e os antibióticos, nalgúns casos téntase a oxixenoterapia hiperbárica, que actúa como inhibidor de crecemento e matando as bacterias anaeróbicas Clostridium perfringens.
Ahnentafel
miniatura|dereita|Exemplo de Ahnentafel de Sigmund Christoph von Waldburg-Zeil-Trauchburg O sistema Ahnentafel (traducible do alemán como "táboa dos devanceiros"), tamén coñecido como o sistema Sosa-Stradonitz, foi creado por Jérôme de Sosa en 1676 como un método de numeración dos devanceiros nunha xenealoxía ascendente.
O sistema dálle o número un ao individuo cuxa xenealoxía exponse (o suxeito da táboa) e logo o número dous ao seu pai, e o número tres á súa nai. A cada home asígnaselle un número dobre do que leva o seu fillo ou filla (2n) e a cada muller dáselle un número dobre do do seu fillo ou filla, máis un (2n + 1).
Exemplo de táboa Ahnentafel
Tablica przodków
Varicela
A varicela  é unha doenza infecciosa causada polo virus varicela-zóster, pertencente á familia dos herpesvíridos, que tamén causa o herpes zóster. Preséntase principalmente en nenos de entre un e nove anos de idade. A infección en adolescentes e adultos adoita ser máis severa e ten maior risco de complicacións como a enfermidade pulmonar intersticial. Tras un período longo de latencia (14 a 21 días), a enfermidade presenta un período prodrómico semellante a un cadro gripal con febre leve ou moderada; logo aparece un exantema macular auto limitado (ás veces con compromiso de mucosas ou enantema), que evoluciona axiña a pápulas, logo a vesículas e finalmente a costras que se desprenden logo dunha ou dúas semanas. Acompáñase de adenopatías cervicais. As lesións dérmicas poden producir cicatrices permanentes, deprimidas, hipo ou hiperpigmentadas.
Epidemioloxía
O virus só se transmite de persoa a persoa, xa por contacto directo coas lesións cutáneas ou ó expulsarse mediante tose ou esbirros. O período de incubación ata que aparece a enfermidade é de dúas a tres semanas. É contaxiosa dende dous días antes da erupción. Tamén pode ser contraída a partir das lesións dunha persoa con herpes zóster.
Nos trópicos, a varicela é común entre a xente maior e pode ser unha doenza moi seria. Nos adultos, as marcas son máis escuras e as cicatrices son máis prominentes que nos nenos.
Quen contrae a enfermidade a partir doutro familiar, adoita presentar formas máis graves que os primeiros casos, pode ser por un contacto máis intenso e continuado co virus. A varicela é moi contaxiosa, de maneira que o 80–90% de quen convive con ela a contrae.
Etioloxía
miniatura|150x150px|Fotografía do virus da varicela ó microscopio electrónico. A varicela é unha infección viral causada por un herpesvirus do xénero Varicellovirus e a subfamilia Alphaherpesvirinae. A taxonomía denominouno virus herpes humano 3 (HHV-3) cuxo único reservorio coñecido é o home. O virus ten un ADN de dobre cadea (dsADN). Todos os virus desta familia rodean o seu ADN cunha cápside icosaédrica cunha área proteica triangular que o recobre. Na poboación adulta en Europa Central ó redor do 93 ou 96 % da poboación ten anticorpos sanguíneos detectables para a varicela.
Balearica pavonina
Balearica pavonina é unha especie de ave da familia dos grúidos.
Distribución
É orixinario de Benín, Burkina Faso, Camerún, República Centroafricana, Chad, República Democrática do Congo, Eritrea, Etiopía, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Kenya, Malí, Mauritania, Níxer, Nixeria, Senegal, Sudán do Sur, Sudán e Togo. Tamén está presente incidentalmente en Costa do Marfil, Exipto, Serra Leoa e Uganda. O seu hábitat natural componse de sabanas, pasteiros e zonas húmidas.
Project Management Body of Knowledge
O Project Management Body of Knowledge, tamén coñecido como PMBOK® é un conxunto de prácticas en xestión de proxectos definidas polo Project Management Institute (PMI) e constitúen a base da metodoloxía de xestión de proxectos do PMI. Estas prácticas compílanse na forma dunha guía, chamada Guía do Conxunto de Coñecementos de Xestión de Proxectos, ou Guía PMBOK.
Guía PMBOK
A Guía PMBOK é unha guía que identifica o subconxunto do conxunto de coñecementos en xestión de proxectos, amplamente recoñecido como boa práctica na maioría dos proxectos e utilizado como base polo Project Management Institute (PMI). Unha boa práctica non significa que o coñecemento e as prácticas deban aplicarse uniformemente a todos os proxectos sen considerar se é apropiado.
A Guía PMBOK tamén fornece e promove un vocabulario común para discutir, escribir e aplicar a xestión de proxectos, posibilitando o intercambio eficiente de informacións entre os profesionais de xestión de proxectos.
Conxunto de coñecementos en xestión de proxectos
O coñecemento de xestión de proxectos descrito no Guía PMBOK consiste en:
Nespereira (árbore)
''Para a árbore tamén chamada nespereira nativa de Europa ver o artigo: Nespereira europea.
A nespereira do Xapón ou simplemente nespereira (Eriobotrya japonica), é unha árbore froiteira pertencente á familia das rosáceas, nativa do centro da China (Chongqing e provincia de Hubei ). Pensouse nun principio que estaba moi emparentada co xénero Mespilus, e por iso en Galicia se lle coñece co nome de nespereira, que veu, aos poucos, a substituír o cultivo e mesmo o nome da auténtica nespereira autóctona, a nespereira europea. En inglés tamén lle chaman ameixa do Xapón. e na China coñécese coma "pipa" (枇杷). Foi introducido no Xapón onde se naturalizou e leva cultivándose máis de 1000 anos. Tamén se naturalizou na India, na Conca mediterránea, no Paquistán e moitas outras áreas. Menciónase a miúdo na antiga literatura chinesa, por exemplo, nos poemas de Li Bai e na literatura portuguesa é coñecida dende a época de colonización. Probabelmente chegou dende o norte de Portugal a Galicia, onde hoxe é unha especie común nos pomares, especialmente nas Rías Baixas.
Taxonomía
Eriobotrya japonica foi descrita por (Thunb.) Lindl. e publicado en Transactions of the Linnean Society of London 13(1): 102, no ano 1821.
Etimoloxía
miniatura|Cultivar destinada a uso doméstico, na que as flores abren gradualmente, tamén a froita madura de xeito gradual, a diferenza das cultivares empregadas para uso comercial, que florean á vez e os froitos chegan ao mesmo tempo. O nome común chinés que tomou o inglés loquat deriva de lou4 gwat1, a pronuncia en cantonés do seu vello nome chinés clásico (芦橘, 蘆橘, literalmente "cana laranxa"). En chinés moderno, é máis comunmente coñecido coma pipa(枇杷, pípá), pola súa semellanza na forma ao instrumento musical chinés pipa (琵琶). E así, en xaponés é biwa, polo correspondente instrumento musical, a biwa.
En galego o froito chámase néspera, igualmente que en portugués: nêspera ou magnório; níspero en castelán, nespola en italiano, naspla en maltés, naspolya en húngaro, nespra en catalán, nèfle du Japon ou bibasse en francés; sheseq en hebreo, askidinya, akkidinya, igadinya ou bashmala en árabe, akkadeneh ou akka dhuniya en libanés, zger ou nor ashkhar en arménico, mushmala en xeorxiano, mousmoula ou mespilia en grego, musmula, yeni dunya, yedi dunya, ou Malta erigi en turco. Tanto en arménico coma en turco literalmente significa "novo mundo."
Descrición
É un arbustoou arboriña perennifolia, cunha copa arredondada, toro corto e casca cinsenta e fendada. Pode ter unha altura de 5 a 10 m, mais frecuentemente é moito máis baixo, arredor dos 3 ou 4 m.
As follas, de 10 a 25 cm de lonxitude, curtamente pecioladas e coas marxes aserradas, son simples, de forma oblonga elípticas co ápice acuminado e nerviación prominente; dispóñense de forma alterna ao longo do talo. Textura coriácea e de cor verde escura na face superior, mentres que cubertas cunha mesta pubescencia aveludada na face inferior, pubescencia que tamén se presentan a face das follas novas.
A diferenza das demais árbores froiteiras, esta especie florece no outono ou comezos do inverno, e os froitos maduran a finais do inverno ou comezos da primavera. As flores, de 2 cm de diámetro, son brancas, con 5 pétalos, en panículas de tres a dez flores. Pedúnculos tomentosos e cáliz que persiste no froito.
Os froitos, as nésperas, son tipo pomo, xeralmente agrupados en gran número, ovais, arredondados ou en forma de pero, de 3 a 5 cm de lonxitude. Presentan unha cutícula lisa ou pilosa, amarela ou alaranxada, ás vecesencarnada. A polpa é suculenta; aceda, doce ou subaceda, dependendo da cultivar; branca, amarela ou laranxa. Cada froito contén cinco óvulos, dos cales de tres a cinco maduran dando grandes sementes pardas. A pel, malia ser dura, pódese deluvar de xeito doado cando a froita está ben madura.
Culinario
right|200px|Dúas nésperas, a primeira enteira e a segunda [[epicarpio|depelicada, con carabuña e sen pecúndulo.]] A froita é comparábel á mazá en moitos aspectos, con altos contidos de azucre, ácido e pectina. Consómese fresca, e mesturada con outras froitas en ensaladas ou copas frutais. A froita lixeiramente inmatura, firme, é mellor para facer tortas e pudins. Tamén se elaboran xeleas, doces e almibres ou caldos de azucre. Pódese empregar tamén para facer viño.
Usos medicinais
Como outras plantas emparentadas, as sementes e follas novas son tóxicas, polo seu pequeno contido de glicócidos cianoxenéticos liberadores de cianuro cando son dixeridas, aínda que a súa baixa concentración e amargor normalmente preveñen a inxesta accidental.
Dende a década de 2000 achouse no extracto das follas un principio activo que estimula o crecemento do folículo piloso, polo que se utiliza en locións antialopecia rexeneradoras e para o crecemento do cabelo.
En investigacións obtidas en laboratorio dos callus a partir das follas, achouse unha substancia triterpénica capaz de inhibir o desenvolvemento das células cancerosas da pel en ratos de investigación.
Cultivo
É unha árbore doada de cultivar, e frecuente coma árbore ornamental; foi plantada na California dende a década de 1870 e no clima húmido do sueste de Texas (Houston), así como en todo Israel. En México é moi común. En Galicia abunda nos xardíns e pomares das Rías baixas. A textura da súa follaxe dá un toque tropical aos xardíns, contrastando ben con moitas outras plantas. A súa grande vantaxe é a sombra permanente.
A multiplicación faise por sementes, porén algunhas variedades o proceso lévase a cabo por enxerto do tipo chamado enxerto en T. É unha especie moi adaptábel, tolerando ben o frío, a seca e diversos tipos de substrato. A utilización dos froitos desta árbore para fins comerciais require fertilización e acernaduras periódicas.
Produción
Xapón lidera a produción, seguido por Israel e o Brasil. Nas Bermudas, é unha froita moi popular, normalmente dispoñíbel de febreiro até abril, e comunmente consumida coma marmelada. Tamén en Turquía, Siria, Líbano, Grecia, Xeorxia, Armenia, sur de Italia, Malta, Portugal, España, sur de Francia, Nova Zelandia, norte de África, o Uruguai, Chile e a Arxentina.
Hinrich Gerken
Hinrich Gerken, nado o 20 de febreiro de 1931 no concello de Verden, é un escritor alemán en baixo alemán.
Traxectoria
Naceu na pequena localidade rural de Walle, máis tarde estudou maxisterio en Lüneburg, exercendo como mestre de escola en Harsefeld entre 1959 e 1993. Membro do "Plattdüütschen Schrieverkring“ (asociación de escritores en baixo alemán) da Männer vom Morgenstern, pertenceu ao comité de redacción da revista Heimat und Kultur zwischen Elbe und Weser dedicada á cultura rexional e publicada pola Landschaftsverband Stade, así como colaborador en diversas publicacións e programas de radio en baixo alemán. Interesado na preservación da lingua entre os máis novos, colaborou no libro de texto Ik bün al hier!. Plattdüütsch Leesbook för School un Huus ut dat Land twüschen Elv un Weser (1996) e traduciu libros infantís como As de Melk suer wöör de Jonas Kötz (2007).
Juan Fidalgo Álvarez
Traxectoria
A súa experiencia coma xogador comezou nas categorías inferiores do Real Oviedo e transcorreu no Universidad de Oviedo en rexional, onde se retirou. Coma adestrador desenvolveu ata o momento unha extensa carreira, debutando con 26 anos en Segunda División B.
Cruceiro do adro de San Roque de Melide
O Cruceiro do adro de San Roque de Melide está situado ao carón da capela de San Roque en Melide. A súa cruz é de estilo gótico, do século XIV e, segundo Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, vén sendo o cruceiro máis antigo de Galicia. Está formado por unha base de pedra sobre a que se sitúa unha columna octogonal recente. Un aro de ferro une a columna á cruz. Na parte frontal amósase unha escena de Cristo en Maxestade cos brazos abertos e en alto e as palmas das mans mirando á fronte. Na parte traseira atópase a escena da Crucifixión de Xesús.
Aerodramus sawtelli
Aerodramus sawtelli, denominada kōpeka na lingua maorí das Illas Cook, de onde é orixinaria, é unha especie de ave da subclase das neornites, infraclase dos neognatos, orde dos apodiformes, familia dos apódidos e tribo dos colocaliinos (salanganas), unha das integradas no xénero Aerodramus.
Descrición
A especie foi descrita en 1974 polo científico británico David Holyoak.
Historia taxonómoca
Anteriormente foi coñecido como Collocalia sawtelli, e como a subespecie Aerodramus leucophaeus sawtelli (Holyoak, 1974).
Características
É unha ave escura e veloz voadora. Mide 10 cm de lonxitude, e é de cor café escuro polas partes superiores, e lixeiramente máis claro polas inferiores.
Distribución e poboación
miniatura|250px|esquerda|Parella de Aerodramus sawtelli.
Cando se recolectou en 1973 na cova Anatakitaki había preto de 60 niños, e os habitantes locais informaron que había algunhas colonias máis pequenas noutras partes da illa.
Non metal
miniatura|dereita|300px|Os non metais aparecen en cor á dereita da táboa periódica (agás o hidróxeno).
Aerodramus sawtelli
Distribución e poboación
En 1987-1988, un reconto detallado rexistrou 190 niños activos en dúas covas. En 1994 e 1995 realizáronse recontos adicionais e, aínda que o número de niños activos en cada cova varía de ano en ano, os totais mantivéronse estábeis entre os 172 e os 175.
Hábitat e ecoloxía
Endémica da illa de Atiu, nas Illas Cook, o seu hábitat natural son as matogueiras tropicais e zonas mixtas cultivadas, onde se alimenta, e aniña nas covas calcarias da zona.
Non metal
Denomínase non metal ao elemento químico que non é un metal. Os elementos non metais, excepto o hidróxeno, están situados na táboa periódica dos elementos no bloque p.
Os elementos deste bloque son non metais, excepto os metaloides (B, Si, Ge, As, Sb, Te), todos os gases nobres (He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn), e algúns metais (Al, Ga, In, Tl, Sn, Pb).
Aerodramus sawtelli
Hábitat e ecoloxía
A especie aniña en colonias en covas de pedra calcaria de makatea.
Non metal
As propiedades dos non metais son, entre outras, as de seren malos condutores da electricidade e da calor. Non teñen lustre. Pola súa fraxilidade non poden ser estirados en fíos nin aplanados en láminas. A maioría deles son gases a temperatura normal, e en estado sólido son fráxiles.
Aerodramus sawtelli
Status
Aínda que está case en perigo de extinción, a súa poboación é estábel, calculándose en 350 individuos adultos e un pouco máis de 170 niños por ano. .
Non metal
O hidróxeno habitualmente sitúase na táboa por riba dos metais alcalinos, pero normalmente compórtase como un non metal. Un non metal adoita ser illante ou semicondutor da electricidade. Os non metais adoitan formaren enlaces iónicos cos metais, gañando electróns, ou enlaces covalentes con outros non metales, compartindo electróns. Os seus óxidos son ácidos.
Aerodramus sawtelli
Status
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UINC), considerando que a especie ten unha poboación pequena, confinada nunha illa, e que se reproduce en covas e, polo tanto, é susceptíbel a eventos estocásticos e a accións, cualifícaa como VU (vulneábel). De demostrase que a poboación está en declive, podería xustificar o paso a unha categoría de ameaza máis alta.
Non metal
Os non metais forman a maior parte da Terra, especialmente as capas máis externas, e os organismos están compostos na súa maior parte por non metais. Algúns non metais, en condicións normais, son diatómicos en estado elemental: hidróxeno (H2), nitróxeno (N2), oxíxeno (O2), flúor (F2), cloro (Cl2), bromo (Br2) e iodo (I2).
Os non metais varían moito na súa aparencia: non son lustrosos e polo xeral son malos condutores da calor e a electricidade. Os seus puntos de fusión son máis baixos que os dos metais (aínda que o diamante, unha forma do carbono, funde a 3570 °C). Varios non metais existen en condicións ordinarias como moléculas diatómicas. Nesta lista están incluídos cinco gases (H2, N2, O2, F2 e Cl2), un líquido (Br2) e un sólido volátil (I2). O resto dos non metais son sólidos que poden ser duros como o diamante ou brandos como o xofre. Ao contrario dos metais, son moi fráxiles e no poden estirarse en fílos nin en láminas.
Marcel Schwob
miniatura|dereita|Marcel Schwob Marcel Schwob, nado en Chaville, Altos do Sena, en 1867 e finado en París en 1905, foi un escritor, crítico literario e tradutor francés, próximo ao simbolismo.
Non metal
Encóntranse nos tres estados da materia a temperatura ambiente: son gases (coma o oxíxeno), líquidos (coma o bromo) ou sólidos (coma o carbono). Non teñen brillo metálico e non reflicten a luz. Moitos non metais encóntranse en todos os seres vivos: carbono, hidróxeno, oxíxeno, nitróxeno, fósforo e xofre en cantidades importantes. Outros son oligoelementos: flúor, silicio, arsénico, iodo, cloro.
Outeiro, Amoroce, Celanova
Outeiro é unha aldea da parroquia de Santiago de Amoroce, no concello ourensán de Celanova, na comarca da Terra de Celanova. Tiña 2 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 1 era home e 1 era muller.
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, que é unha parte alta ou elevación do terreo.
Ramón Rodríguez Varela
Ramón Rodríguez Varela, nado en Vilouriz (Toques) o 1 de agosto de 1905 e finado no Freixeiro (Palas de Rei) o 14 de maio de 1967, foi un mineiro e anarcosindicalista galego, guerrilleiro antifranquista tralo golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 co pseudónimo de Curuxás. Tomou este sobrenome do lugar de Curuxás, en Palas de Rei.
Traxectoria
Trasladouse á comarca da Ulloa e o 27 de xullo de 1941 escapou do seu domicilio familiar, a onde o fora buscar a Garda Civil, matando a un cabo deste corpo. Uniuse a un pequeno grupo con xente das antigas sociedades obreiras e agrarias, cos que andou polas terras do Alto Ulla, en Agolada e no Barbanza. Colaborou cos restos do grupo Neira e coa IV agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia.
En 1947 abandonou as armas, como recomendara a CNT, e viviu refuxiado entre os labregos da parroquia de Vilamor ata o seu falecemento en 1967 por causas naturais.
Vida persoal
Casou en Vilareda (Palas de Rei) con Marcelina Costa Castro o 23 de xuño de 1928.
Regina Salcedo
Traxectoria
Estudou na Escuela de Letras de Madrid, especializándose en poesía contemporánea baixo a titoría de José María Guelbenzu (1993-1995). Diplomouse en Maxisterio en Lingua Estranxeira pola Universidade Pública de Navarra en 1999.
Desde 2007 coordina obradoiros de escritura creativa e titorías literarias tanto presenciais como en liña. Empezou impartindo estes obradoiros nos centros culturais do Concello de Pamplona (Civivox) e no Instituto Navarro de Mocidade, para continuar máis tarde de forma independente.
Tamén traballou como guionista xefe e axudante de dirección no desenvolvemento de aventuras gráficas e videoxogos educativos na empresa navarra Playing for Learning, colaborando con Ed. Macmillan para o videoxogo Pulitzer English (2011-2013). Traballou como ilustradora de libros de texto para o Departamento de Educación e Cultura do Goberno de Navarra e a Escola Oficial de Idiomas de Navarra (2001-2005).
Escribiu artigos, recensións e poemas para as revistas literarias Quimera, TK, La Bolsa de Pipas, Kokoro e Canibaal. . Gañou diversos premios de poesía, relato e microrrelato.
En novembro de 2014 participou no II Encontro Poético Unicelular xunto aos escritores Lola Nieto, Hasier Larretxea, Izaskun Gracia e Isabel Cadenas Cañón, onde presentou o seu poemario Icebergs. Tras este encontro pasou a formar parte do equipo do proxecto Unicelular, que dirixe a poeta Uxue Juárez. É fundadora e coordinadora de La Mesa Poética, espazo de intercambio de libros de poesía en Pamplona.
Amaia Salamanca
Amaia Salamanca Urízar, nada en Madrid o 28 de marzo de 1986, é unha actriz española famosa por series de televisión como SMS ou Sin tetas no hay paraíso.
Biografía
Á parte do seu labor como actriz, Amaia traballa como modelo para sesións fotográficas, videoclips e espectáculos.
Vida profesional
Antes de facer o seu primeiro papel nunha serie de televisión, Amaia xa traballara en campañas publicitarias para grandes empresas como Telecable e Movistar, participado no videoclip Ansiedad, de Antonio Romeu e no de Pignoise, Sigo llorando por ti, traballado como modelo de Marco Aldany en tres exposicións e ademais foi imaxe da firma Blue Image.
Ao terminarse SMS, Amaia seguiu traballando no mundo da televisión e sacou un disco chamado Que queres que che diga, con Raúl Pena e María Castro, todos membros de SMS. Tivo varias secuencias na popular serie Los hombres de Paco de Antena 3 aínda que non conseguiu verdadeiramente chegar á fama ata que chegou a súa participación como protagonista da serie de Telecinco Sin tetas no hay paraíso. Actualmente estase emitindo a terceira tempada na noite dominical, a última na que aparecerá Amaia. Tamén traballou na campaña de Tampax en 2008 e en 2009 na campaña da marca de calzados Mustang.
En abril de 2009, estreouse no cine como protagonista coa comedia Fuga de cerebros. A película, na súa primeira semana liderou o despacho de billetes cun grande éxito e é a película máis taquillera do 2009 (a 6 de setembro de 2009), con case 7 millóns de euros en recadación e 1,2 millóns de espectadores. O 5 de novembro de 2009 estreouse no teatro coa obra "La Marquesa de la O" compartindo escenario con Josep Linuesa, Juan José Otegui e Tina Saiz. Representáronse nove funcións entre Alacant, Zaragoza e Huesca para despois representala no teatro de Belas Artes de Madrid ata o 10 de xaneiro para emprender unha xira por toda España.
Ácido 1,3-difosfoglicérico
É un ácido carboxílico de 3 carbonos, que leva dous grupos fosfato, un esterificado no carbono 3 e o outro unido ao grupo carboxilo do carbono 1, e un grupo OH no carbono 2 en posición D. O fosfato unido ao carboxilo forma un enlace de alta enerxía.
Na glicólise e gliconeoxénese
O 1,3-difosfoglicerato (1,3-DPG) fórmase na glicólise pola fosforilación (por adición dun fosfato inorgánico) do D -gliceraldehido 3-fosfato (G3P), en reacción catalizada pola gliceraldehido 3-fosfato deshidroxenase, na que se produce a redución dunha molécula do coencima NAD+ a NADH + H+. É a única reacción da glicólise na que se forma poder redutor (o NADH).
75px G3P + NAD+ + Pi 50px|⇌  NADH + H+ + 75px 1,3-DPG Gliceraldehido 3-fosfato deshidroxenase
75px 1,3-DPG + ADP 50px|⇌  ATP + 75px 3PG Fosfoglicerato quinase
O 1,3-difosfoglicerato tamén intervén na gliconeoxénese realizando reaccións inversas ás da glicólise.
No ciclo de Calvin
As reaccións que sofre o 1,3-difosfoglicerato no ciclo de Calvin da fase escura da fotosíntese son inversas ás que realiza na glicólise, coa diferenza que o coencima que intervén agora é o NADPH + H+ en vez do NAD+.
O 3-fosfoglicerato foi o primeiro composto estable que se formou no ciclo despois da fixación do CO2. A partir del orixínase o 1,3-difosfoglicerato, que inicia a ruta para formar as triosas-fosfato do ciclo, orixinando primeiro gliceraldehido 3-fosfato.
75px 3PG + ATP 50px|⇌ ADP + 75px 1,3-DPG
75px 1,3-DPG + NADPH + H+ 50px|⇌ NADP+ + Pi + 75px G3P
No transporte de osíxeno polo sangue
No metabolismo humano aproximadamente unha molécula de 1,3-difosfoglicerato de cada cinco é desviada da glicólise nos eritrocitos pola difosfoglicerato mutase (ou bisfosfoglicerato mutase), que cataliza a súa isomerización a 2,3-difosfo- D -glicerato (2,3-DPG) :
75px 1,3-difosfo- D -glicerato  50px|⇌  175px 2,3-difosfo- D -glicerato Difosfoglicerato mutase
O 2,3-difosfoglicerato actúa estabilizando a forma desoxi da hemoglobina, o que favorece a liberación do osíxeno, facendo o transporte deste polo sangue máis eficaz. Na medida en que a taxa de 1,3-difosfoglicerato tende globalmente a aumentar cando os niveis de osíxeno atmosférico diminúen, a taxa de 2,3-difosfoglicerato crece proporcionalmente, de maneira que a curva de afinidade da hemoglobina polo osíxeno se axusta a fin de optimizar o transporte deste gas polo sangue cando a presión parcial de dito gas tende a baixar.
Black (filme de 2005)
Black (ब्लैक) é un filme indio dirixido por Sanjay Leela Bhansali que foi estreado no 2005. Está protagonizado por Rani Mukerji e Amitabh Bachchan. Black conta a historia dunha rapaza cega e xorda, e a súa relación co seu mestre, que máis tarde desenvolverá a doenza de Alzheimer. O filme está inspirado na vida de Helen Keller.
Goía, Lousada, Xermade
Goía é un lugar da parroquia de Lousada no concello lucense de Xermade na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 1 habitante (1 home).
Isabel Sarli
Hilda Isabel "la Coca" Gorrindo Sarli, nada en Concordia o 9 de xullo de 1935 e finada o 25 de xuño de 2019, foi unha actriz, vedette e modelo arxentina, coñecida por protagonizar numerosas películas de sexploitation realizadas por Armando Bó, entre as décadas de 1950 e 1980.
Traxectoria
Comezou a traballar como secretaria para axudar á súa nai, pero logo ofrecéronlle ser modelo para todo tipo de produtos. Foi elixida Miss Arxentina en 1955, época na que coñeceu en persoa ó xeneral Juan Domingo Perón. No concurso Miss Universo de 1955 foi semifinalista.
En xuño de 1956 foi descuberta polo director Armando Bó, con quen establece unha relación persoal e profesional de longa duración. Sarli pasou a ser protagonista e musa inspiradora das películas de Bó. Pola súa parte, Bó era director, produtor e coprotagonista.
miniatura
Ambos foron pioneiros do cine erótico local. Pese a sufriren a censura en varias escenas das súas películas, estas terminaron conquistando os mercados de todo o mundo, o que a fixo popular estrela da época en México, Paraguai, Panamá, Rusia, Xapón, Estados Unidos e outros países de Centro e Suramérica.
Bó convenceuna para encarnar a protagonista de El trueno entre las hojas, primeira de trinta producións realizadas entre ambos, onde protagonizou o primeiro espido total do cine arxentino. O filme foi un éxito e proxectouna como un símbolo sexual da súa xeración, que a veu por décadas en cintas como Furia infernal, Favela, Carne, Fiebre, Fuego, Sabaleros, Embrujada e Insaciable.
Ademais do seu país, rodou no Brasil, Filipinas, México, Paraguai, Venezuela e outros lugares. A actriz, que sempre se confesou tímida, definiuse como «sexy, erótica e perseguida polos homes» fronte á cámara.
Asinara
Asinara é unha illa de Italia cunha superficie de 51´91​ km². O nome en italiano significa "habitada por burros", pero pénsase que deriva do latino "sinuaria" e que significa en forma de seo). A illa está practicamente deshabitada. O censo de poboación de 2001 lista un home. A illa está situada na punta noroeste de Sardeña e é ten unha xeografía montañosa con escarpadas costas rochosas. Debido a que a auga fresca é escasa, as árbores son escasas e a vexetación predominante é mato baixo. Forma parte da lista de parques nacionais de Italia, a illa foi recentemente convertida nunha reserva de vida salvaxe e área mariña protexida. É o fogar dunha poboación de burros albinos polos que a illa pode levar o seu nome.
Xeografía e xeoloxía
Asinara está situada na punta noroeste de Sardeña. É un territorio de 51´91​ km² cunha lonxitude de 17´4 e un ancho que varía de 290 m en Cala di Sgombro a 6´4 km na parte norte, así como 110 km de perímetro da costa. O punto máis alto, con 408 m, é Punta della Scomunica. O territorio é propiedade do estado. A illa está formada por catro seccións montañosas unidas por un cinto costeiro estreito e plano. A costa oeste azotada polo vento e rochosa cun fondo moi profundo. A costa oeste descende cara á baía de Asinara.
Historia antiga
miniatura|Illa de Asinara, vista desde Stintino beach | dereita miniatura|A vila de Cala Reale | dereita A colonización humana da illa remóntase á Idade Neolítica, con Domus de Janas (casas de espíritos) preto de Campu Perdu. Esculpidas en calcárea, as construcións son exclusivas da illa.
Debido á súa posición central no Mediterráneo, Asinara era coñecida e utilizada polos fenicios, Grecia, e Roma. O Mosteiro Camaldoli de Sant'Andrea e o Castellaccio en Punta Maestra, Fornelli, datan da Idade Media.
miniatura|esquerda | Cala d'Oliva, aldea principal no tempo da prisión A illa tamén foi obxecto de ataques piratas polos sarracenos. Posteriormente, a propiedade de Asinara foi disputada entre Pisa, a República de Xénova e o reino de Aragón. Desde o século XVII, pastores de Sardeña e Liguria colonizaron a illa. En 1721, converteuse en propiedade dos Sabovoia do Reino de Sardeña.
En 1885 a illa converteuse en propiedade estatal, un lazareto, o primeiro lazareto do Reino de Italia, construíuse en Cala Reale e estableceuse unha colonia penal en Cala d'Oliva, por orde do Rei Humberto I de Italia. Cerca de 100 familias de agricultores sardos e pescadores de Xénova que vivían en Asinara foron obrigados a trasladarse a Sardeña, onde fundaron a vila de Stintino.
Durante a primeira guerra mundial, a illa foi utilizada como campamento de prisioneiros para preto de 24.000 soldados austríacos e húngaro. 5.000 dos cales morreron durante a súa prisión. Foi usado como lugar de detención para POWs etíopes durante a Segunda Guerra Italo-Etíope.
A maioría dos etíopes mantiveron que había membros da nobreza etíope. Na década de 1970, as instalacións da prisión foron remodeladas como prisión de máxima seguridade. Nos últimos anos destinábase principalmente á detención de membros da mafia e terroristas e albergou a xente como o xefe da mafia Totò Riina. Prisioneiros e gardas foron os únicos habitantes de Asinara durante uns 110 anos, ata o peche da prisión en decembro de 1997. Durante o último século prohibíuse a construción na illa.
Historia moderna e parque nacional
miniatura| right | [[Burro Albino polo que a illa probablemente foi nomeada.]]
En 1997, Asinara pasou a ser parte dos Parques Nacionais de Italia e agora é unha reserva natural. A súa beleza natural, inspirada polo escaso alcance humano, converteuna nun candidato ideal. Desde 1999, os turistas poden visitar a illa de Asinara, pero só a través de visitas organizadas e guiadas. Só está permitido nadar en tres praias e está prohibido o atraque de embarcacións privadas. En 2002, as augas mar adentro do parque nacional foron divididas en zonas e designadas como o máis novo espazo mariño protexido de Italia, que abrangue 79 km de litoral ao redor da illa e 110 km² das súas augas costeiras. Hai moitas especies de mamíferos nativos e introducidos na illa, incluíndo cabalos, asnos, cabras, ovellas e porcos. A vexetación da illa é unha mestura de plantas nativas de Sardeña, plantas comúns en todo a conca do Mediterráneo, ou plantas introducidas atopadas noutras biorrexións, incluíndo América do norte. A illa tamén alberga varias especies raramente vistas, incluíndo o asno branco de Asinara. Hai moitas instalacións antigas na illa, incluídas as instalacións penitenciarias, pero tamén as pequenas cidades construídas por e para os habitantes do campo de corentena e para o persoal que atendía o campamento e a prisión. Todos estes foron entregados ao parque nacional e en conxunto, a área mariña protexida, que resolveron que se conservará e que restauracións son necesarias.
Campo da Lebre, Barxas
Campo da Lebre (Campo de Liebre en castelán e oficialmente) é unha entidade do concello Barxas, na provincia de León.
Xentilicio
O seu xentilicio é lebrato.
Poboación
Segundo o INE no 2010 vivían nesta aldea 13 persoas (7 homes e 6 mulleres), un 48 % menos ca no ano 2000, cando o lugar tiña 25 habitantes.
Evolución da poboación da parroquia dende o 2000 ao 2010:
Sacardebois, Parada de Sil
Xeografía
Está situada na comarca da Terra de Caldelas, na beira sur do río Sil. Linda ao norte coas parroquias de Pinol e Amandi, do veciño concello de Sober na provincia de Lugo; ao sur con Forcas, ao oeste con Chandrexa e ao leste con San Lourenzo de Barxacova.
A súa orografía está formada por unha vertente orientada cara ao norte en forma de pequenas ondulacións e vales por onde percorren os regatos das Augas Brancas (cos seus afluentes: Chipela, Roxedoiro e Purdeus), regato da Gurbela ou San Fiz, regato da Confredaría ou da Barxa, e por último, regato de Peche ou da Costrela, nomeados eles, de oeste a leste.
A parte alta do terreo está ocupada por unha fraga na cal o piñeiro e o eucalipto son case inexistentes. Da metade para abaixo (da vertente que forma a parroquia) está ocupada por bancais tamén nomeados patados, dedicados ó cultivo do viñedo. Onde o cultivo das vides se abandonou ou non se axeita, os terreos son de soutos, cos centenarios castiñeiros, nogueiras, e outras árbores froiteiras.
Economía
O cultivo do viñedo e as variedades de uvas garnacha, mouratón e mencía en tinto, así como a palomino en branca, tivo épocas espléndidas; hoxe en día, tres cooperativas están establecidas dentro da D.O. Ribeira Sacra, proseguindo a nivel industrial esta tradición.
Festas
A parroquia ten como patrón a San Martiño que se celebra o 11 de novembro cunha festa popular gastronómica con magosto incluído, que nos últimos anos é tamén a festa do viño, pero hai outra festa de verán, a Virxe do Carme, que ten lugar o 16 de xullo. Tamén son salientables as festas na Costrela, onde contan cunha capela en honra da Virxe das Neves, e mais recentemente en Calvos en honra a San Roque, como evento gastronómico é festivo só para os nados do lugar e os seus familiares, que se celebra o primeiro sábado despois do 15 de agosto.
464
Outros
Historia ano a ano
Exfoliación (mineraloxía)
miniatura|300px|[[Fluorita verde con exfoliación perfecta.]] Denomínase exfoliación á rotura dun mineral paralelamente a unha cara (real ou posíbel) do cristal. Tal cara correponde a planos reticulares de maior densidade de nós, mentres que o conxunto de ditos planos están unidos entre si por enlaces máis débiles.
Estes planos de debilidade relativa son o resultado dos lugares regulares dos átomos e ións no cristal (ver Redes de Bravais), que crean fracturas de superficies planas repetidas que son visíbeis tanto no microscopio como a simple vista.
Para moitos autores, a exfoliación non é exclusiva dos materiais cristalinos. Por exemplo, o proceso de exfoliación produce a separación, nunha rocha grande, de placas curvas a maneira de laxes.
Cualificativos
Segundo o grao de facilidade e a perfección coa que se manifesta a exfoliación nun cristal, recibe cualificativos como:
Tipos de exfoliación
A escisión adopta formas paralelas aos planos cristalográficos:
miniatura|300px|[[Biotita con exfoliación basal.]]
Fractura
A fractura dos cristais ocorre cando os minerais rompen ao longo dos planos de debilidade estrutural debido a tensións externas ou ao longo de planos de composición de maclas. As fracturas son moi similares en aparencia ás exfoliacións, pero só ocorren debido a tensións. Exemplos son a magnetita, que mostra fractura octaédrica; a fractura romboédrica do corindón, e a fractura basal en piroxenos.
Usos
A exfoliación é unha propiedade física tradicionalmente usada na identificación de minerais tanto tendo a mostra á mano como no exame microscópico da rocha e en estudos minerais. Como exemplo, os ángulos entre os planos de exfoliación prismática para os piroxenos (88-92°) e os anfíbolos (56-124°) son diagnósticos.
Ride the Skies
Ride the Skies é o segundo álbum da banda estadounidense de noise rock Lightning Bolt, publicado en febreiro de 2001 a través do selo Load Records. O seu temá número 2, "Saint Jacques", foi chamado así polo baixista Dan St. Jacques, un amigo do grupo e membro das bandas Olneyville Sound System, Vincebus Eruptum, e Landed, desta última tanto Brian Gibson como Brian Chippendale foron membros. O trío escandinavo de free jazz The Thing gravou unha versión do tema "Ride the Sky".
Exfoliación (mineraloxía)
Usos
As pedras preciosas son xeralmente exfoliadas por impacto, como na talla de diamantes.
Os monocristais sintéticos de materiais semicondutores son xeralmente vendidos como delgadas obleas, que son moito máis doadas de exfoliar. Simplemente, ao premer unha oblea de silicio contra unha superficie branda e raspar o seu bordo cunha punta de diamante é usualmente suficiente para causar exfoliación; porén, cando se corta en cadros unha oblea para fabricar chips, un procedemento de raiar e romper séguese en ocasións para un maior control. Os semiconductores elementais (silicio, xermanio e diamante) son cúbicos tipo diamante, un grupo espacial para o cal se observa exfoliación octaédrica. Isto significa que algunhas orientacións das obleas permiten que sexan exfoliados rectángulos case perfectos. A maioría dos outros semicondutores comerciais (GaAs, InSb, etc.) poden facerse na relacionada estrutura cristalina da blenda de cinc, con planos de exfoliación similares.
Agora tócame a min
Estreouse en galego o 8 de setembro de 1995 a través da TVG.
Xenia Tostado
Xenia Tostado, nada en Igualada, Barcelona, o 27 de agosto de 1981, é unha actriz catalá.
Traxectoria
Comezou como actriz coas series Javier ya no vive solo e Paco y Veva. Entre 2008 e 2009, interpretou a Vanesa na serie Sin tetas no hay paraíso.
Sebbi de Essex
Traxectoria
Sighere e Sæbbi era primos do seu predecesor, Swithelm. En 665 Sighere apostatou e volveu ao o paganismo, mentres Sebbi seguiu sendo cristián. Sighere atopou un aliado en Wessex, e Sæbbi en Mercia. Por mor da súa rivalidade, Wulfhere de Mercia estableceuse como señor de Essex en 665 e enviou a Jaruman, bispo de Mercia, a reconverter ao pobo de Essex.
En 686, Cædwalla, un sub-rei de Wessex, estableceuse como señor de Essex. El e Sæbbi invadiron Kent, expulsaron a Eadric, e Sæbbi gobernou sobre Kent occidental. Crese que nesta época, Sæbbi fundou a abadía orixinal de Westminster.
Pénsase que Sæbbi abdicou en 694 para ingresar nun mosteiro, e foi sucedido polos seus fillos, Sigeheard e Swaefred, que gobernaron Essex conxuntamente. Outro dos seus fillos, Swæfheard, gobernaría Kent Sæbbi morreu en 695 e foi enterrado na Antiga Catedral do San Paulo na Cidade de Londres onde foi reverenciado como santo.
A tumba de Sæbbi sobreviviu ao incendio de 1087 e os seus restos foron transferidos a un sarcófago de mármore negro a mediados do século XII. Este sarcófago foi debuxado por Wenceslaus Hollar, e a súa obra publicada na Historia de St Paul de Dugdale. A tumba foi destruída no Grande incendio de Londres. Erixiuse unha placa a Sæbbi na catedral de Wren.