cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
SDS-PAGE
Aplicacións
En diagnósticos médicos, a SDS-PAGE utilízase como parte dun test de VIH e para avaliar a proteinuria. No test de VIH, as proteínas do VIH sepáranse por SDS-PAGE e seguidamente son detectadas por western blot con anticorpos específicos para o VIH do paciente, se están presentes no seu soro sanguíneo. A SDS-PAGE para a proteinuria avalía os niveis de varias proteínas do soro na urina, por exemplo a albumina, alfa-2-macroglobulina e IgG.
Variantes
A SDS-PAGE é o método máis utilizado de separación electroforética en xel de proteínas. A electroforese en xel bidimensional combina secuencialmente o isoelectroenfoque ou BAC-PAGE cunha SDS-PAGE. A PAGE nativa utilízase cando se debe manter o pregamento nativo da proteína. Para a separación de proteínas de membrana, a BAC-PAGE ou a CTAB-PAGE pode ser utilizado como unha alternativa á SDS-PAGE. Para a separación electroforética de grandes complexos proteícos pode utilizarse a electroforese en xel de agarosa, por exemplo a SDD-AGE. Algúns encimas poden ser detectados pola súa actividade encimática por zimografía.
Alternativas
Aínda que é unha das formas de separción de proteínas máis precisa e de menor custo, a SDS-PAGE desnaturaliza as proteínas. Cando son necesarias condicións non desnaturalizantes, as proteínas son separadas por PAGE nativa ou diferentes métodos cromatográficos seguidos de cuantificación fotométrica, por exemplo cromatografía de afinidade (ou mesmo purificación de afinidade en tándem), cromatografía de exclusión por tamaños, cromatografía de intercambio iónico. As proteínas poden tamén separarse por tamaño nunha filtración de fluxo tanxencial or a ultrafiltration. Unha proteína determinada pode ser illada da mestura por cromatografía de afinidade ou por un ensaio pull-down. Algúns métodos de separación historicamente temperáns e efectivos en canto a custo pero en cru están xeralmente baseados nunha serie de extraccións e precipitacións usando moléculas cosmotrópicas, como por exemplo a precipitación por sulfato amónico e a precipitación por polietileneglicol.
Historia
En 1948 Arne Tiselius foi galardoado co Premio Nobel de Química polo descubrimento do principio da electroforese como migración de átomos ou moléculas cargadas disoltas nun campo eléctrico. O uso dunha matriz sólida (inicialmente eran discos de papel) nunha electroforese en zona melloraba a separación. A electroforese descontinua de 1964 ideada por L. Ornstein e B. J. Davis fixo posible mellorar a separación polo efecto de amontoamento (stacking). O uso de hidroxeles de poliacrilamida con enlaces cruzados, a diferenza dos anteriormente usados discos de papel ou xeles de amidón, proporcionaron unha maior estabilidade do xel e ningunha descomposición microbiana. O efecto de desnaturaliación do SDS en xeles continuos de poliacrilamida o consecuente aumento da resolución foi descrito primeiro en 1965 por David F. Summers no grupo de traballo de James E. Darnell para separar proteínas de poliovirus. A versión actual da SDS-PAGE foi descrita en 1970 por Ulrich K. Laemmli e usada inicialmente para caracterizar proteínas da cabeza do bacteriófago T4.
Número áureo
Relación coa serie de Fibonacci
A mediados do século XIX o matemático francés Jacques Philippe Marie Binet redescubríu unha fórmula que aparentemente xa era coñecida por Leonhard Euler, e por outro matemático francés, Abraham de Moivre. A fórmula permite encontrar o enésimo número de Fibonacci sen a necesidade de producir todos os números anteriores. A fórmula de Binet depende exclusivamente do número áureo:
O número áureo na xeometría
O número áureo e a sección áurea están presentes en todos os obxectos xeométricos regulares ou semiregulares nos que haxa simetría pentagonal, pentágonos ou apareza dalgunha maneira a raíz cadrada de cinco.
O rectángulo áureo de Euclides
framed|[[Euclides obtén o rectángulo áureo AEFD a partir do cadrado ABCD. O rectángulo BEFC é así mesmo áureo.]] O rectángulo AEFD é áureo porque os seus lados AE e AD están na proporción do número áureo. Euclides na súa proposición 2.11 de Os elementos obtén a súa construción.>
Gran Trek
Na historia surafricana, o Gran Trek foi a migración cara ao leste e nordeste dos afrikáners dende a colonia do Cabo (Suráfrica). Comeza en 1835 para fuxir da autoridade do goberno británico que recentemente ampliara o territorio da colonia. Os que participaron neste movemento coñécense como voortrekkers e deron orixe aos bóers Estímase que arredor de 12.000 voortrekkers entraron no que despois serían Natal, Orange e Transvaal para se afastaren da autoridade británica e das guerras fronteirizas, e das políticas de anglización e da falta de terra na rexión oriental do Cabo, de onde procedían. O primeiro grupo A maioría dos voortrekkers eran trekboers, granxeiros seminómades do oriente da rexión do Cabo, durante o Gran Trek loitaron contra os zulus, despois que os líderes voortrekker Piet Retief e Gerhard Maritz e a metade dos seus seguidores foron asasinados por orde do rei Dingane para evitar a chegada de máis voortrekkers. En vinganza as forzas de Andries Pretorius mataron 3.000 zulús na batalla de Blood River (1838) e conquistaron a capital zulú, Mgungundlovu, pero en 1845 os británicos declararon Natal colonia británica e a maioría dos bóers marcharon ao norte, ás terras devastadas polo Mfecane. Os bóers, neste movemento, estableceron os estados independentes de Natalia, Transvaal e o Estado Libre de Orange
Número áureo
O rectángulo áureo de Euclides
Con centro en G obtense o punto E, e polo tanto
resultando evidente que
de onde, finalmente
Por outra parte, os rectángulos AEFD e BEFC son semellantes, de modo que este último é así mesmo un rectángulo áureo.
No pentagrama
miniatura|[[Pentagrama (xeometría)|Pentagrama que ilustra algunhas das razóns áureas: os segmentos vermello e azul, azul e verde, verde e morado.]]
O número áureo ten un papel moi importante nos pentágonos regulares e nos pentagramas. Cada intersección de partes dun segmento, interseca a outro segmento nunha razón áurea.
O pentagrama inclúe dez triángulos isóceles: cinco acutángulos e cinco obtusángulos. En ambos, a razón de lado maior e o menor é φ. Estes triángulos coñécense como os triángulos áureos.
Tendo en conta a gran simetría deste símbolo obsérvase que dentro do pentágono interior é posible debuxar unha nova estrela, cunha recursividade ata o infinito. Do mesmo modo, é posible debuxar un pentágono polo exterior, que sería á súa vez o pentágono interior dunha estrela máis grande. Ao medir a lonxitude total dunha das cinco liñas do pentáculo interior, resulta igual á lonxitude de calquera dos brazos da estrela maior, ou sexa Φ. Polo tanto o número de veces en que aparece o número áureo no pentagrama é infinito ao aniñar infinitos pentagramas.
O teorema de Tolomeo e o pentágono
Claudio Tolomeo desenvolveu un teorema coñecido como o teorema de Tolomeo, o cal permite trazar un pentágono regular mediante regra e compás. Aplicando este teorema un cuadrilátero é formado ao quitar un dos vértices do pentágono, Se as diagonais e a base maior miden b, e os lados e a base menor miden a, resulta que b2 = a2 + ab o que implica:
Relación cos sólidos platónicos
O número áureo está relacionado cos sólidos platónicos, en particular co icosaedro e o dodecaedro, cuxas dimensións están dadas en términos do número áureo. Os 12 vértices dun icosaedro con arestas de lonxitude 2, poden darse en coordenadas cartesianas polos seguintes puntos: (0, ±1, ±φ), (±1, ±φ, 0), (±φ, 0, ±1)
Os 20 vértices dun dodecaedro con arestas de lonxitude 2/φ=√5−1, tamén se poden dar en términos similares: (±1, ±1, ±1), (0, ±1/φ, ±φ), (±1/φ, ±φ, 0), (±φ, 0, ±1/φ)
miniatura|120px|As 12 esquinas dos rectángulos coinciden cos centros das caras dun dodecaedro.
Para un dodecaedro con arestas de lonxitude a, o seu volumen e a súa área total pódense expresar tamén en términos do número áureo:
Se tres rectángulos áureos se solapan paralelamente nos seus centros, as 12 esquinas dos rectángulos áureos coinciden exactamente cos vértices dun icosaedro, e cos centros das caras dun dodecaedro:
O punto que os rectángulos teñen en común é o centro tanto do dodecaedro como do icosaedro.
O número áureo na natureza
200px|miniatura|Concha de [[nautilus en espiral logarítmica.]] Na natureza, hai moitos elementos relacionados coa sección áurea e/ou os números de Fibonacci:
O número áureo na arte
250px|miniatura|[[O Home de Vitruvio, Leonardo da Vinci]]
O número áureo no misticismo
Na cruz latina, símbolo do catolicismo, a relación entre o pau vertical e o horizontal é o número áureo. Así mesmo, o pau horizontal divide a vertical en seccións áureas.
Chan (revista)
Historia e características
O primeiro número apareceu o 22 de febreiro de 1969, dirixida por Raimundo García Domínguez "Borobó". Publicáronse 38 números en dous períodos diferentes: os 33 primeiros, entre febreiro de 1969 e setembro de 1970, saíron publicados con periodicidade quincenal, con Jesús Tobío como subdirector e redactor xefe. Logo dun tempo retomouse a publicación en marzo de 1971, con periodicidade mensual e baixo a dirección de Fernando Ónega.
Segundo explica José Fernández Ferreiro no primeiro artigo da sección "Obradoiro", o obxectivo de Chan era dar continuidade á publicación compostelá La Noche, publicada entre 1946 e 1967. A propia sección de Fernández Ferreiro en La Noche foi continuada por Borobó con “Anacos”. Tamén buscaba relación coa revista barcelonesa Destino. para buscar novos públicos máis alá do sector ligado á Editorial Galaxia e a revista Grial. A publicación estaba escrita en boa parte en castelán, limitándose o galego a certas seccións ou títulos. Segundo dixo Antonio Vilaseca nunha entrevista na propia revista Chan, “Galicia ha de desarrollarse fortaleciendo su personalidad, pero sin que ello signifique una renuncia al castellano”.
Os seus contidos incluían desde a política do momento asociada con Galiza á cultura de masas, pasando pola economía, os problemas de infraestruturas da sociedade galega, o humor ou a política internacional antiestadounidense. No eido cultural acollía traballos sobre música, historia e literatura.
Entre os seus colaboradores estaban Manuel Torre Iglesias, Concha Castroviejo, Antonio Odriozola, Avelino Gómez Ledo, Xesús Alonso Montero, Perfecto Conde Muruais, Xosé Ramón Fernández-Oxea, José Fariña Jamardo, Juan Antonio Porto, José Fernández Ferreiro, Manuel Blanco Tobío, Ánxel Fole ou Ramón Otero Pedrayo. Na segunda etapa colaboraron tamén Xesús Pérez Varela, Xosé Armesto Faginas, Xesús Rábade, Carlos González Reigosa, Ricardo Carballo Calero e Valentín Paz-Andrade.
Castelán llanero
miniatura|dereita|250px|Dialectos falados en [[Venezuela.]] miniatura|dereita|250px|Dialectos do castelán en [[Colombia.]] O castelán llanero é o conxunto de modalidades lingüísticas da lingua castelá falada na rexión dos Llanos de Colombia e Venezuela. Caracterízase pola mestura de elementos do castelán medieval con trazos indíxenas.
Fonéticas
O castelán llanero posúe o yeísmo e a articulación do “r” até a súa neutralización (vorqueta por volqueta, fenómeno visto en Arauca) ou a súa desaparición no infinitivo (ventiá, aserrá, ordeñá, cogé…).
Tamén ten a articulación do “s” (implosivo), a aspiración (maíh = "maíz2) oU perda (cataplama = "cataplasma"). Tamén aparece o trazo da aspiración do “s” prevocálico (ji jeñol, eso je li olvida = "sí señor, eso se le olvida").
Os seus fricativos intervocálicos (b-d-g) debilítanse, ou ben, desaparecen na fala llanera (auacero = "aguacero").
Conserva o son do antigo “h”. É un trazo máis visto en Venezuela, Arauca e Casanare (joyo, jumo, mojo, jallan, sajuma, ajoga, ajita por hoyo, humo, moho, hallan, sahúma, ahoga, ahíta).
Morfolóxicas
Suprime, ou ben, debilita o –s redundante do plural: los antioqueño, loj perro, cuatronarice (cuatronarices, especie local de cobra), loj padrino.
Ten unha composición nominal semellante ás falas costeiras: pativoltiao (pata + volteado, é dicir, substantivo + adxectivo).
Formación do pretérito composto de subxuntivo co verbo “ser”: “Si no fuera (hubiera) sido por Guadalupe Salcedo…”
Léxicas
Algunhas formas léxicas de orixe costeira rexistradas na rexión son: “cautivar” (cultivar), “concha” (casca, cortiza), “pollino” (asno novo), “yerna” (nora), “rabipelao” (sarigüeia).
Tamén ten achegas do oeste de Colombia “hamero” (envoltura da mazaroca), “choclo” (millo tenro).
Aznar II Galíndez
Aznar II Galíndez foi Conde de Aragón dende 867 até 893.
Traxectoria
Fillo e sucesor de Galindo I Aznárez, estivo casado con Oneca de Pamplona, filla do rei de Pamplona García Iñíguez e tivo dous fillos: o seu sucesor, Galindo II Aznárez, e Sancha, que casaría con Muhammad al Tawil, wali de Huesca. Faleceu no ano 893.
Eubalaena
Eubalaena é un xénero de cetáceos misticetos da familia dos balénidos que comprende tres especies que son coñecidas comunmente como baleas francas debido a que nadan lentamente e flotan despois de mortas, polo que os baleeiros as consideraban as máis fáciles ou "francas" de cazar e de transportar ás factorías onde se despezaban.
Características
As baleas francas teñen unha cabeza roma con enormes fileiras de barbas moi longas, que forman como unha especie de láminas; cando a boca está pechada, as barbas permanecen cubertas por uns labios inferiores de gran tamaño. O corpo é groso, ancho e repoludo, de cor azul escuro, con manchas brancas na parte ventral. Carecen de aleta dorsal, a caudal é ancha, cunha fendedura clara no medio, e as pectorais algo máis longas e largas que as da outra especie da familia, a balea de Groenlandia (Balaena mysticetus). Presentan unhas calosidades por riba dos ollos, ao redor dos espiráculos, no mento, os labios inferiores e na mandíbula superior. Aliméntanse de plancto (krill e outros pequenos invertebrados). Teñen unha cría cada tres ou catro anos. Os adultos alcanzan lonxitudes de entre os 11 e os 18 m, e os baleatos, ao naceren, miden de 4,5 a 6 m.
Distribución
Eubalaena glacialis habita no Atlántico norte, onde existen dúas subpoboacións, a máis numerosa nas costas do oeste, con ao redor de 400 exemplares, que se estenden desde a illa de Terra Nova e as costas da península do Labrador (Canadá), até as de Xeorxia e a Florida (Estados Unidos; as súas zonas de alimentación está no norte desta área, na parte baixa da baía de Fundy, preto da illa Grand Manan, Nova Escocia (Canadá) e a baía de cabo Cod (Massachusetts), mentres que as zonas de reprodución están máis ao sur, observándose recentemente grupos de cría na Florida.
A subpoboación do Atlántico oriental é moito menor. Antano estendíase desde as costas de Islandia e Noruega até as do mar Cantábrico (incluídas as galegas), pasando polas de Irlanda, as occidentais da Gran Bretaña, as francesas desde a Bretaña até o golfo de Biscaia, chegando nas súas migracións até os arquipélagos dos Azores, Madeira e as Canarias.
Os escasos individuos de Eubalaena japonica habitan no Pacífico norte, reproducíndose durante o verán no mar de Okhotsk, ao sueste do mar de Bering, as illas Aleutianas e no norte do golfo de Alasca. Durante o inverno migran cara o sur (ou, polo menos, migraban antano), até o mar do Xapón, o estreito de Taiwán e as illas Bonin (Xapón), no oeste, e até a Baixa California Sur (México), no leste. Observáronse individuos divagantes nas illas Hawai.
A baleas francas austrais (Eubalaena australis) son circumpolares, rexistrándose a súa presenza polo menos entre os 20º S e os 55º S. Reprodúcense en inverno nas costas do subcontinente suramericano, principalmente nas da Arxentina e do Brasil, aínda que tamén algúns individuos o fan nas de Chile o Perú, e nas da illa de Tristán da Cunha, sur de África, principalmente nas da República Surafricana, chegando até Mozambique e as costas occidentais de Madagascar, e o sur de Australia, Tasmania e Nova Zelandia, migrando en verán cara ás augas frías da Antártida, No verán migran cara ás augas frías da Antártida, onde se encontran principalmente entre as latitudes 40º S e 50º S., aínda que tamén se puideron ver, especialmente nos últimos anos, na Antártida, tan ao sur como nos 65° S, e nos arredores de Xeorxia do Sur.
miniatura|centro|500px|Mapa da distribución das especies do xénero Eubalaena. En verde: E. glacialis; en azul: E. japonica; en amarelo: E. australis.
Comportamento
As baleas francas nadan lentamente, pero son capaces de facer sorprendentes acrobacias. Poden observarse ondulando as aletas pectorais sobre a superficie, saltando, golpeando a agua coas aletas pectorais e movendo a caudal. Nadan cerca das costas coa boca aberta, mostrando as barbas. Son curiosas e ás veces xogan con obxectos flotantes. Os membros de grupos pequenos poden saír á superficie por quendas, só un cada vez. Adoitan facer vocalizacións nas zona de cría, sobre todo de noite.
Filoxenia
Cladograma da familia dos balénidos:
Llinars del Vallès
Llinars del Vallès é un concello español da provincia de Barcelona, en Cataluña. Está situado na comarca do Vallès Oriental.
Xeografía
O concello atópase na parte alta do val do río Mogent, na parte norte da Cordilleira Litoral Catalá. O río Mogent é un afluente do río Congost, o cal desemboca no río Besòs. A forma do municipio é alongada e segue unha liña nordés-suroeste. Na parte norte o concello chega ás inmediacións do macizo do Montseny
Historia
O nome de Llinars aparece citado por vez primeira no ano 919, aínda que a zona xa estaba habitada dende moito tempo atrás. Así o proban o dolmen de Pedra Arca ou o poboado ibérico do Far. A romanización foi moi intensa, xa que unha vía de comunicación atravesaba toda a zona. Esta vía de uso comercial, foi a que empregou Aníbal na segunda guerra púnica. Na idade media os señores da vila, eran os nobres que vivían no castelo  do Far. Estes eran vasalos dos condes de Barcelona. Trala guerra civil española, a localidade aumentou a súa poboación debido á chegada de emigrantes procedentes do resto de estado. Estes viñan atraídos pola recente industrialización e a construción de novas residencias para a xente de Barcelona que decidía veranear na vila.
Tarsykiia Matskiv
Tarsykiia Matskiv (Тарсикія Мацьків), nada como Olha Matskiv (en Ольга Мацьків) o 23 de marzo de 1919 en Khodoriv e finada o 17 de xullo de 1944 en Krystynopil, foi unha monxa e mártir greco-católica ucraína.
Traxectoria
Entrou na Congregación das Servas de María Inmaculada o 3 de maio de 1938, facendo os primeiros votos o 5 de novembro de 1940. Xa antes da chegada do Exército Vermello fixera a promesa ante o seu director espiritual Volodymyr Kovalyk de dar a súa vida pola conversión de Rusia e pola Igrexa católica.
O 17 de xullo de 1944, arredor das oito da mañá, un soldado ruso chamou á porta do convento. Cando Matskiv atendeu a porta, recibiu disparos e finou. Posteriormente se soubo que dispararon contra ela simplemente "porque era unha monxa".
Culto
O papa Xoán Paulo II beatificouna o 27 de xuño de 2001 na súa visita pastoral a Ucraína, xunto a Mykolai Charnetskyi e compañeiros mártires. A súa festa individual celébrase o 18 de xullo, día no que o Martiroloxio Romano a lembra do seguinte xeito:
Club Atlético Belgrano
O Club Atlético Belgrano, coñecido simplemente como Belgrano ou Belgrano de Córdoba, é un club deportivo arxentino da cidade de Córdoba. Foi fundado en 1905 e compite na Primeira División da Arxentina.
Vista Alegre, San Pedro das Viñas, Betanzos
Vista Alegre é un lugar da parroquia de San Pedro das Viñas no concello coruñés de Betanzos na comarca de Betanzos. Tiña 30 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 16 eran homes e 14 eran mulleres.
O Pouso, Doso, Narón
O Pouso é un lugar da parroquia de Doso no concello de Narón na provincia da Coruña. Tiña 15 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 9 homes e 6 mulleres.
Bosnia e Hercegovina no Festival de Eurovisión
Bosnia e Hercegovina realizou o seu debut como país soberano no Festival de Eurovisión 1993, e competiu cada ano dende entón, a excepción das edicións de 1998 e 2000 e debido á crise económica en 2013, 2014 e 2015.
Nun total de 6 veces, quedou dentro do TOP-10 na gran final e sempre clasificouse á final.
Anteriormente participou como membro da República Federal de Iugoslavia.
Momentos emotivos
Debido á Guerra de Bosnia, unha situación moi conflitiva do país en 1993, pensábase que Bosnia non sería capaz de emitir os seus votos polas dificultades de comunicación. Porén, cando tivo lugar a súa quenda púidose ouvir, con interferencias: "Hello Millstreet, this is Sarajevo calling" (Ola Millstreet, chamando dende Saraxevo), o cal xerou un aplauso memorábel por parte do público.
Así mesmo ao ano seguinte no festival de 1994 levouse a cabo a primeira conexión por satélite cos portavoces dos xurados, polo cal estes saían en pantalla. Cando se viu a portavoz bosníaca saudando "Bonsoir Dublin, ici Sarajevo" (Boas noites Dublín, aquí Saraxevo) o público e os presentadores do certame comezaron a aplaudir.
908
Mortes
Historia ano a ano
Furto
miniatura|Ilustración que amosa un furto. O crime do furto ou ladroízo consiste na apropiación ilexítima dunha cousa moble, allea totalmente ou en parte, realizada sen aplicar a forza, sen violencia ou intimidación nas persoas. O furto é considerada unha falta ou delito, dependendo do valor económico do furtado. A cantidade monetaria ou a mercadoría furtada determinará o grao de furto. As penas varían segundo os países e os estados.
Esta definición de furto está construída en oposición á de roubo e extorsión. O furto sempre require apropiación, sen o uso de violencia física contra as persoas, que son características do roubo, ou como intimidación para facer a entrega, por exemplo, unha característica da extorsión.
Coa execución do furto estase violando a posesión de cousas mobles, considerada como simple estado de feito, calquera que sexa a súa orixe, e represente ou non o dereito subxectivo sobre a cousa en si. Abonda que a apropiación sexa ilexítima. Calquera posesión actual, e non só a civilmente protexida, está protexida polo dereito penal.
É requisito do furto, así como doutros delitos contra o patrimonio, a existencia dunha intención especial do autor, o que tecnicamente se coñece como un elemento subxectivo do inxusto que é o ánimo de lucro, a intención de obter un enriquecemento coa apropiación. Deste xeito é posible diferenciar condutas totalmente legais (por exemplo, levar algo para examina-lo), das que son claramente ilícitas.
A Redonda, A Faeira, As Pontes de García Rodríguez
A Redonda é un lugar da parroquia da Faeira no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Tiña 6 habitantes no ano 2014 segundo datos do IGE, dos cales 3 eran homes e 3 eran mulleres.
O Cabodeiro, A Illa de Arousa, A Illa de Arousa
O Cabodeiro é un lugar na parroquia da A Illa de Arousa do concello do mesmo nome, na comarca do Salnés, provincia de Pontevedra. No ano 2007 tiña 394 habitantes, dos cales 194 eran homes e 200 mulleres. O que supón un aumento de 6 habitantes en relación ao ano 2006.
Shulamith Firestone
Shulamit Firestone, nada en Otava o 7 de xaneiro de 1954 e finada en Nova York o 28 de agosto de 2012, foi unha pensadora e activista do feminismo.
Traxectoria
Foi a segunda dos seis fillos dunha familia xudía ortodoxa. Asistiu a unha escola rabínica e máis tarde graduouse en pintura no School of the Art Institute of Chicago. En 1967 mudouse a Nova York, onde fundou o New York Radical Woman e comezou a escribir ensaios sobre os dereitos das mulleres e o poder feminino. Liderou grupos e actividades pola liberación feminina nesa cidade e en Chicago, como a denominada Blue Stockings Society e, tras abandonala, a New York Radical Feminist.
A súa delicada saúde mental condicionou a súa vida ata que apareceu morta no seu apartamento onde vivía recluída de xeito asocial nunha loita de décadas contra a súa esquizofrenia.
Pensamento
A cópula, o embarazo o parto e a lactación son condicionantes biolóxicos que escravizan a muller e sobre os cales se impón unha sociedade patriarcal estruturada sobre a dominación masculina. Por iso a defensa do dereito ao aborto é ferramenta imprescindible e fundamental da liberación da muller.
Avoga pola cibernética para unha fertilización en laboratorios que ceibe á muller das súas cadeas biolóxicas e lle permita subvertir a orde establecida pola sociedade patriarcal e falocéntrica. É necesario que os homes se encarguen da crianza dos meniños ata que se rache coa familia biolóxica mediante unha sociedade de comunas que controle comunitariamente a fertilidade humana e onde as diferenzas xenitais non supoñan diferenzas inducidas culturalmente. Igual que a sociedade socialista se acada mediante a revolta da clase traballadora dominada e a súa ditadura para controlar os medios de produción, a sociedade patriarcal debe ser derrotada mediante a revolta da clase feminina dominada co fin de que esta acade o poder para controlar os medios de reprodución.
Unha das súas ideas controvertidas foi a ruptura do tabú do incesto e a apoloxía da pederastia ao defender que a idade de iniciación sexual humana non debe guiarse por criterios de idade (nin xénero, nin clase, nin raza).
Igrexa metodista unida
A Igrexa Metodista Unida é unha denominación metodista. Fundada en 1968 coa unión da Igrexa Metodista dos Estados Unidos de América e da Igrexa dos Irmáns Evanxélica Unida, ten as súas raíces no avivamento de John e Charles Wesley en Inglaterra e no Grande Espertamento nos Estados Unidos. A súa orientación teolóxica é wesleyana.
A IMU é a maior denominación metodista, con arredor e 12 millóns de fieis a nivel mundial, dos que 7,7 están nos Estados Unidos e 4,4 no resto do mundo.
Condado de Cēsu
O condado de Cēsu (en letón: Cēsu rajons) é un condado administrativo de Letonia. O condado fai fronteira cos condados de Valmiera e Valka polo norte, Limbaži e Rīga polo oeste, Gulbene polo leste, e cos condados de Ogre e Madona polo sur. A cidade principal do condado é Cēsis.
Teodemundo
Crese que Teodemundo foi un dos reis suevos que gobernou a Gallaecia durante o Período Escuro que abrangue dende a morte de Remismundo en 469 até a coroación de Carriarico en 550. Sábese pouco sobre os gobernantes desta época.
A Casanova, Boimil, Boimorto
A Casanova é un lugar da parroquia de Boimil no concello coruñés de Boimorto na comarca de Arzúa. Tiña 5 habitantes no ano 2018 segundo datos do INE, dos cales 1 era home e 4 eran mulleres.
Toponimia
Segundo Nicandro Ares Casanova coincide co latín: casa nova.
Estë
Estë é un personaxe ficticio do legendarium de J. R. R. Tolkien, que aparece na súa obra O Silmarillion. O seu nome quere dicir Repouso.
Notas
Valar
O Mazo, Fraialde, Pol
Parroquias de Pol
🇵🇱
909
Mortes
Historia ano a ano
As Cerdeiras, Doso, Narón
As Cerdeiras é un lugar da parroquia de Doso no concello de Narón na provincia da Coruña. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2010 tiña 34 habitantes (18 homes e 16 mulleres).
Alexander Vórtice
Traxectoria
Comezou a escribir cando estudaba no IES Sánchez Cantón e conseguiu varios premios literarios en categorías xuvenís: Premio accésit no centenario do IES Otero Pedrayo en 1997 e o accésit de relato curto en galego do concurso Ben Veñas, Maio. Tamén recibiu o Primeiro Premio á Mellor Publicación do 2008 da Asociación Española de Editoriales de Publicaciones Periódicas, por Material de Soños.
En lingua castelá é autor de Destilería ocaso (2004), Neurosis tremens (2005), Dios y otros superhéroes (2013) e Crónica de un hombre bueno (2016). En 2017 saíu o libro de poemas Vegetaciones carnívoras.
En galego publicou en 2008 Material de soños e en 2015 Atrofiadas as estrelas, 40 poemas nos que se plasman temas como a noite cáustica, o erotismo, o paso do tempo, o influxo da sociedade ou da compañía xunto o ser amado. Antón Sobral é o autor das ilustracións. En 2018 viron a luz os poemas de Tempa maltreita "Versos de lata estriada, poemas mesturados cos escombros propios e alleos... e sentimentos que permanecen malia o leve que é a vida e os grolos de cervexa negra".
Lingua pirahã
A lingua pirahã é unha lingua indíxena falada polo pobo pirahã que habita no estado brasileiro do Amazonas. Os pirahã viven ó longo do río Maici, un tributario do río Amazonas.
Pirahã é a única variedade sobrevivente da lingua mura, xa que as outras linguas foron extinguíndose co paso dos séculos porque os membros do pobo mura adoptaron o portugués. Entre os seus parentes máis achegados está a matanawi, tamén extinta. Estímase que ten entre 250 e 380 falantes. Non está en perigo inmediato de extinción, xa que a comunidade pirahã é monolingüe.
A lingua pirahã é coñecida polas controvertidas características que se lle atribúen, como por exemplo, que amosa trazos de relatividade lingüística. A controversia está agravada pola gran dificultade de aprender a lingua e que o número de lingüistas de pirahã é moi pequeno.
O Campelo, A Illa de Arousa, A Illa de Arousa
O Campelo é un lugar na parroquia da A Illa de Arousa do concello do mesmo nome, na comarca do Salnés, provincia de Pontevedra. No ano 2007 tiña 108 habitantes, dos cales 56 eran homes e 52 mulleres. O que supón unha diminución de 10 habitantes en relación ao ano 2006.
Noca
O termo noca pódese referir a:
Terbá, A Faeira, As Pontes de García Rodríguez
Terbá é un lugar da parroquia da Faeira no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez na comarca do Eume. Tiña 5 habitantes no ano 2014 segundo datos do IGE, dos cales 1 era home e 4 eran mulleres.
A Leira Longa, Arceo, Boimorto
A Leira Longa é un lugar da parroquia de Arceo no concello coruñés de Boimorto na comarca de Arzúa. Segundo o INE en 2018 tiña 7 habitantes (3 homes e 4 mulleres).
A Palloza, Outeiro de Rei, Outeiro de Rei
A Palloza é un lugar da parroquia de Outeiro de Rei no concello lugués de Outeiro de Rei, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2013 tiña 66 habitantes (31 homes e 35 mulleres).
A Casanova, Doso, Narón
A Casanova é un lugar da parroquia de Doso no concello de Narón na provincia da Coruña. Tiña 27 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales eran 17 homes e 10 mulleres.
Restauración borbónica en España
Coñécese como Restauración Borbónica o período que abrangue dende o pronunciamento do xeneral Arsenio Martínez Campos en 1874, en Sagunto, e que dá fin á Primeira República Española e a proclamación da Segunda República Española o 14 de abril de 1931. A denominación alude ao feito da recuperación do trono español por parte dunha persoa da dinastía Borbón, o futuro Afonso XII, tras a paréntese do Sexenio Revolucionario.
Este período caracterízase por certa estabilidade institucional, a conformación dun modelo liberal do Estado e a incorporación dos novos movementos sociais e políticos, froito da Revolución Industrial, que comeza a súa decadencia coa ditadura de Miguel Primo de Rivera en 1923.
Inicio da restauración
Afonso de Borbón atopábase no exilio en Gran Bretaña tras o fracaso da I República, e Cánovas del Castillo dende o Partido Liberal-Conservador contacta con el para restaurar a monarquía en España. Cánovas fai promesas á clase política de que se tratará da superación da República, pero tamén dos modos e maneiras do reinado de Isabel II. Convencido xa o futuro rei, asina o Manifesto de Sandhurst o 1 de decembro de 1874 (publícase na prensa española o día 27) no que comunica que moitos son os que se puxeron en contacto con el para establecer unha monarquía constitucional, considera orfa á nación e considérase lexítimo herdeiro do trono pola abdicación da súa nai, poñéndose a disposición dos españois. Deseguido, o alzamento de Martínez-Campos en 1874 restablece a dinastía borbónica na persoa do fillo de Isabel II, como Afonso XII.
O sistema político que se estableceu dende ese momento era bipartidista, entre o Partido Liberal-Conservador fundado e liderado por Antonio Cánovas del Castillo e o Partido Liberal Fusionista que liderou Práxedes Mateo Sagasta. Isto permitiu superar o sistema de unipartidismo que producira unha falta de lexitimidade ao reinado de Isabel II e que provocara a súa saída do goberno. Este novo panorama permitirá unha maior estabilidade, pero aumentará a complexidade do sistema co tempo, cunha alternancia política ficticia, que causará graves problemas que desembocarán na corrupción, a base da cal estaba no denominado caciquismo.
O reinado de Afonso XII (1875-1885) e a rexencia de María Cristina (1885-1902)
A lexitimidade do novo réxime estaba establecida na Constitución Española de 1876, que conforma o novo modelo de Estado cun poder lexislativo dividido en dúas cámaras: Congreso dos Deputados e Senado, con sufraxio censitario para elixir un Congreso e un Senado nomeado polo Rei, e onde o monarca conserva boa parte das funcións de Xefe de Estado e do poder executivo. Antonio Cánovas del Castillo é o artífice do proceso, que segue as liñas marcadas anos antes por Afonso XII no seu exilio en Gran Bretaña e permite o fin da guerra carlista.
Disolta a República, os chamados "partidos dinásticos", conservadores e liberais, encabezados por Cánovas e Práxedes Mateo Sagasta alternaranse no poder mediante o sistema das quendas ou "quenda pacífica".
A morte de Afonso XII, en 1885, deu paso á rexencia de María Cristina de Habsburgo-Lorena, período que se inicia co goberno de Sagasta caracterizado pola aprobación da Lei de Asociacións, a liberdade de prensa, a extensión do sufraxio universal, soamente masculino, (1890) e a creación da institución do xurado, entre outros avances. A nova regulación permite a aparición doutro partido político en escena, o Partido Republicano de España, que terá grande influencia no futuro. Comeza neste período a aparición do anarquismo e do socialismo a través do PSOE (fundado en 1879) cos primeiros movementos obreiros que xorden da revolución industrial.
Desenvolvemento económico
A emigración para América, o escaso crecemento en poboación (en 1900 España conta con 18,5 millóns de habitantes) e as situacións de fame e epidemias produciron unha desigualdade crecente en España e o resto dos países europeos.
O 79% da poboación española estaba ocupada na agricultura de baixo rendemento e na manufactura de produtos agrícolas. O sistema de proteccionismo impediu a modernización do sector, véndose imposibilitado a competir adecuadamente. O latifundismo condicionaba a vida dos campesiños de grandes zonas da península, sobre todo en Andalucía e Estremadura. Soamente algúns sectores (viño, aceite etc.) comezan a funcionar con exportacións pouco significativas a Europa.
O desenvolvemento da industria e das comunicacións é escaso. Mentres que Europa vive a Revolución Industrial, soamente Cataluña (ferrocarril e industria téxtil), zonas do País Vasco (siderurxia) e as explotacións de minería en Andalucía (ferro, cobre e chumbo) e en Asturias (carbón) avanzan no camiño do progreso. Isto acentuará a desigualdade rexional.
Unha sociedade cambiante
A sociedade estaba dividida en varios sectores. Por un lado, a tradición que representan os partidos de Cánovas e Sagasta: monárquicos, defensores dun modelo limitado de apertura e alleos ao sentir das novas clases sociais. E por outro, os republicanos e nacionalistas: representantes da nova burguesía que non atopa o seu espazo nacional. O proletariado irase aproximando ao Partido Socialista Obreiro Español (fundado en 1879 por Pablo Iglesias Posse) e a sindicatos como Unión Xeral de Traballadores (creada en 1888) e ao anarquismo das organizacións de oficios, presente na Federación de Traballadores da Rexión Española, que confluirán en 1910 na Confederación Nacional do Traballo.
A monarquía cuestiona estes movementos cunha forte represión, con especial énfase contra o anarquismo. O territorio de moitos destes enfrontamentos será Cataluña, onde en 1897 un anarquista italiano, Michelle Angiolillo, asasinará a Cánovas.
A Restauración leva consigo unha profunda centralización administrativa e legal. Os nacionalismos catalán e vasco non tardan en reaccionar. No primeiro caso, unido á súa revolución burguesa e á identidade cultural xorde a Lliga Regionalista e a Unió Catalanista; no segundo, que perdera os foros tras as guerras carlistas e andaba na procura de definir o seu futuro, aparece o Partido Nacionalista Vasco.
miniatura|200px|[[Antonio García Quejido, un dos fundadores da Unión Xeral de Traballadores xunto a Pablo Iglesias.]]
A Igrexa evoluciona dende unha primeira posición de intransixencia cara á conciliación. Na Constitución española de 1876 presentouse un duro conflito en relación á aplicación do artigo 11:
Inicialmente, os gobernos conservadores levaron a cabo unha interpretación restritiva, que provocou numerosas protestas de embaixadores estranxeiros. O debate fíxose máis tenso en relación coa ensinanza, esixindo os bispos a garantía dunha ensinanza doutrinal -como un dereito recoñecido polo concordato- e da supervisión e censura dos contidos da ensinanza, en lugar da función inspectora que lle correspondía ao Estado.
Tamén se estendeu o conflito na regularización do matrimonio civil, previsto inicialmente, pero sen desenvolvemento posterior debido á oposición da Igrexa. En novembro de 1886, Alonso Martínez tomou a iniciativa de autorizar o matrimonio para os non católicos. Tras intensas negociacións acadouse un acordo coa Santa Sé, polo que esta lle recoñecía ao Estado a potestade de regular os efectos civís do matrimonio.
Os gobernos dende o inicio da restauración até o desastre de 1898
A principal novidade dos sucesivos gobernos da Restauración foi a alternancia pacífica entre os partidos dinásticos, mediante o sistema de quenda pacífica, que consistía en que o monarca transfería o poder ao partido opositor que procedía á convocatoria dunhas eleccións que lexitimasen o seu goberno, invertendo, polo tanto, a orde natural de dito proceso. Para lograr esa alternancia, empregábanse métodos como o encasillado ou a fraude electoral.
miniatura|200px|esquerda| Antonio Cánovas del CastilloAs primeiras eleccións da Restauración tiveron lugar o 20 de xaneiro de 1876, obtendo a maioría absoluta os conservadores de Cánovas, con 333 escanos. Celebráronse aínda baixo o sistema da Constitución de 1869. Os constitucionalistas, porén, aínda non aceptaban o novo réxime, obtendo 27 escanos. O ascenso ao poder do xeneral Martínez Campos levou a unha convocatoria de eleccións o 20 de abril de 1879, que deu aos liberais-conservadores 293 escanos. Cánovas volveu ao poder en decembro do mesmo ano como resultado da división nas ringleiras conservadoras debido á lei de abolición da escravitude nas Antillas. Centrou os seus esforzos en lograr unha alternancia estable cos constitucionalistas de Sagasta, fundador do Partido Liberal Fusionista en marzo de 1880, identificado xa co novo réxime. Accedeu ao poder o 10 de febreiro de 1881, nun ensaio da alternancia pacífica dos partidos. Disolveu as Cortes e convocou novas eleccións, nas que a súa formación obtén 297 escanos.
Sagasta gobernou até o 13 de outubro de 1883, no que deixou paso a un goberno de Posada Herrera, da súa mesma formación política, que finalmente tivo que dimitir pola hostilidade dos propios sagastinos. Encargouse o goberno a Cánovas, que volveu disolver as Cortes; nos comicios de abril de 1884 a súa formación obtivo 318 deputados. Nestas eleccións, nas palabras do deputado José Mª Celleruelo, ponse de manifesto o espírito do sistema electoral: "falsificouse a Xunta do Censo; esta falsificou os interventores; o alcalde falsificou as presidencias das mesas e as mesas, despois destas gravísimas falsificacións, falsificaron o resultado da elección".
O 26 de xuño de 1890, o goberno liberal cambiou a lei electoral, restituíndo o sufraxio universal para os homes maiores de 25 anos. Este sistema non supuxo unha variación substancial dos vicios electorais, pero trouxo consigo novas condutas políticas que, ao final, levarían á súa crise e ao seu desmantelamento.
As Cortes liberais disolvéronse en decembro de 1890, tomando o poder un goberno de Cánovas, que convocou eleccións para febreiro de 1891. Aínda que os métodos empregados polo Ministro de Gobernación, Francisco Sivela, foron algo menos escandalosos que os do seu antecesor Romero Robledo, o Partido Conservador obtivo a maioría, aínda que algo máis escasa que de costume, con 253 actas. Os partidarios da república conseguiron algúns éxitos chegando a 31 escanos.
A unidade dos conservadores tremía, xa sufrira unha disidencia con Romero Robledo, aínda que volvera ao rego. Desta vez, foi Sivela, baixo a bandeira da moralización. A súa saída provocou a dimisión de Cánovas en decembro de 1892, e deixou paso á terceira quenda liberal.
Sagasta formou goberno, que convocou eleccións o 5 de marzo de 1893, que deron a habitual maioría aos liberais con 281 escanos. A sorpresa dérona os republicanos con 47 escanos, o segundo grupo, superando os conservadores oficialistas, afectados polos problemas internos.
O conflito de Marrocos e o último acto da crise colonial ultramarina levaron a Sagasta a ceder o poder a Cánovas en marzo de 1895. O dirixente conservador gobernou un ano co apoio da maioría liberal, até as eleccións do 12 de abril de 1896, que se celebraron coa abstención da Unión Republicana de España, dividida tras a morte de Manuel Ruiz Zorrilla, o paso de moitos republicanos ás filas liberais e a posición dos federalistas de Francesc Pi i Margall de apoio á autonomía ou independencia de Cuba. Como novidade presentáronse dúas candidaturas socialistas, aínda que non conseguiron ningunha acta. Como era previsible, a maioría foi para os conservadores, aínda que as magnitudes das vitorias dos partidos ían decrecendo.
O asasinato de Cánovas, conxuntamente co momento máis crítico da guerra de Cuba, ademais das represións internas nas filas conservadoras, precipitaron o retorno ao poder de Sagasta. Tras a habitual disolución das Cámaras, as novas eleccións deron unha cómoda maioría aos liberais, con 284 escanos, ante un Partido Conservador que continuaba á deriva tras a desaparición do seu líder, e os disidentes robledistas en pleno declive. A Unión Republicana renunciou ao abstencionismo, aínda que as distensións internas levárona a un pobre resultado.
A cultura
O desenvolvemento industrial, a estabilidade institucional e a mellora dos intercambios con outros países europeos deron lugar a pequenos e significativos cambios na cultura española.
A Igrexa católica, apoiada pola política clásica e dinástica, continuaba tendo un papel fundamental na cultura do final do século XIX, cando o 65% da poboación española é analfabeta. Non obstante, comeza a mostrar a súa enerxía o movemento obreiro español, coa apertura dos ateneos libertarios e de escolas populares, que permite aos homes e mulleres das zonas rurais acceder a uns coñecementos mínimos.
Na arte, na educación e na literatura maniféstase unha apertura das ideas que veñen de máis aló dos Pireneos. O crecemento das grandes cidades, froito da industrialización, dá paso a un urbanismo moderno que ten a súa expresión máis destacada no movemento modernista catalán, con Antoni Gaudí á cabeza. Os republicanos, convencidos da importancia da educación no futuro de España, únense ao redor do proxecto da Institución Libre de Enseñanza, con Francisco Giner de los Ríos e Emilio Castelar entre os seus principais aliados. Na literatura, o romanticismo dá paso ao realismo con Benito Pérez Galdós, Emilia Pardo Bazán e Leopoldo Alas "Clarín" como máximos expoñentes.
América e Europa: Dúas miradas diferentes
España atópase nunha encrucillada na que non terminará por definirse. En Cataluña e Euskadi apréciase a presenza, tímida, da revolución industrial. O resto de España segue unha economía agrícola. Ademais, as estruturas do poder séguense baseando nos partidos dinásticos, e non nas clases emerxentes.
En América, aparece como gran potencia Estados Unidos, a quen España non prestará atención até que sexa tarde. As antigas colonias españolas acadaron a súa independencia e comezan a depender máis nas súas relacións económicas dos Estados Unidos e Gran Bretaña que da antiga metrópole.
Do 98 á ditadura de Primo de Rivera
En 1898, dentro dun sistema político bastante estable prodúcese, de súpeto, a perda de posesións en Cuba, Porto Rico e Filipinas, os únicos territorios españois en América e Asia, nunha guerra cos EUA que resultou vergonzosa para toda a sociedade española. Este período coñécese como o do "desastre" e conmocionou a todo o sistema social.
A política de Cánovas fora unha contención fronte ás demais potencias, incluídas as emerxentes (EUA e Alemaña). A frota española nunca se recuperou da Batalla de Trafalgar e a disposición de manter as colonias non se correspondía coa capacidade e enerxía necesarias para tal fin.
A Guerra Hispano-Americana
miniatura|180px|dereita|Afundimento do USS Maine.