cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Batalla do Vimeiro
Desenvolvemento da batalla
Preto de Torres Vedras estaba apostado o groso do exército francés, (uns 12.000 homes baixo o comando do xeneral Junot), e deuse novo choque, xunto ao Vimeiro no día 21 de agosto, tamén con saldo favorábel aos anglo-portugueses. Vimeiro comezou como unha batalla de movementos. Os franceses tentaron situarse sobre o flanco esquerdo luso-británico, mais Wellesley soubo repregar o seu exército a fin de facer fronte ao asalto inimigo. Durante ese movemento, Junot lanzou dúas columnas contra o centro aliado, mais foron obrigadas a retirarse so as continuas das tropas anglo-británicas despregadas en liña. Pouco tempo despois, os ataques de flanco eran rexeitados e Junot bateuse en retirada cara Torres Vedras logo de perder uns 2000 homes e 13 canóns, mentres os aliados perderon uns 700 homes. Non se emprendeu ningunha persecución dos retirados por non tomar esa decisión o mando por pexas dos xenerais Hew Dalrymple e Harry Burrard (o segundo chegara no transcurso da batalla e o primeiro pouco despois). Fora Burrard quen realmente impediu a Wellesley perseguir a Junot.
San Francisco de Campeche
Época colonial
Unha vez establecido Francisco de Montejo y León "o Mozo" na vila, a cidade converteu na base de operacións para a conquista do resto do Iucatán (1542-1546) que levou á ocupación de Ichkanzihóo (Th'o), vella cidade dos Itzáes, entón abandonada, onde se fundou a capital provincial, Mérida en 1542.
Batalla do Vimeiro
Consecuencias
A batalla do Vimeiro abriu camiño para as negociacións que culminaron na Convención de Sintra, que permitiu ás tropas francesas a retirada de Portugal, en navíos británicos, con toda a súa impedimenta e bens logrados por pillaxe.
San Francisco de Campeche
Época colonial
Á conquista "armada" seguiu a conquista "ideolóxica, que consistiu na implantación das crenzas doutrinais europeas, particularmente a da relixión católica. A primeira orde relixiosa que arribou a Campeche foi a dos franciscanos, quen chegaron a Campeche en 1535, mais tiveron que retirarse por unha serie de dificultades suscitadas tanto por indíxenas como polos propios españois, para regresar cinco anos despois de que Montejo se establecera en Campeche, en 1540. Ao seu regreso, iniciaron a construción dun templo e convento dedicado a San Francisco próximo á poboación maia, o seu fundador foi frei Luis de Villalpando.
A evanxelización foi similar en toda Nova España, os franciscanos non tiveron maior dificultade unha vez vencidas as barreiras do idioma, e foron a única orde que levou a cabo esta tarefa na provincia de San José, que era como se lle chamaba á península do Iucatán. Os evanxelistas deberon superar certas dificultades, como as diferenzas dunha cultura comunitaria, como era a dos indíxenas.
Batalla do Vimeiro
Consecuencias
"O escándalo foi tanto que os tres xenerais británicos (Wellesley, Sir Harry Burrard e o Sir Hew Dalrymple, que tiña chegado na mañá do dia 21 de agosto e foi quen acabou por determinar as intencións británicas) tiveran que xustificar todo o proceso en tribunal."
San Francisco de Campeche
Época colonial
En 1542, o rei proclamou as chamadas Leis Novas, que establecían a liberdade dos indios como súbditos da Coroa. A escravitude foi legalmente abolida, pero continuaría por outros medios. A encomenda suxeitaba a un determinado número de pobos a un español, a quen debían tributar en especie (cera, mantas de algodón) e traballo. Os que non foron encomendados quedaron baixo a xurisdición real e recibiron o nome de "pobos da Real Coroa". Os indíxenas tributarios das encomendas españolas, continuaron sufrindo un trato que era practicamente de escravitude. Os frades das distintas ordes relixiosas presentes loitaron por defender os dereitos dos indíxenas, preservar a súa liberdade e limitar os abusos dos conquistadores. Grazas a iso, en 1547, Filipe II de España emitiu unha cédula real en favor da liberdade persoal dos indíxenas, e para cerciorarse de que os seus intereses se cumpriran, creou unha Alcaldía Maior para a provincia do Iucatán.
Comercio e piratería
thumb|Sir Henry Morgan. thumb|Jean David Nau alias O Olonés.
A posición de Campeche no golfo de México converteuna no principal porto da península do Iucatán, destacando como punto de enlace co estranxeiro, o que permitiu o auxe económico e o crecemento da poboación. De aí saíron cargamentos do chamado pau de Campeche, tamén coñecido como "pau de tinxir", produto autóctono da rexión que daría lugar a grandes facendas, entre as que se contan Uayamón, Xanabchakán e Mucuychacán, por mencionar tres delas, e tamén de sal. O porto de Campeche adquiriu fama tamén pola súa industria de estaleiros.
O monopolio comercial de España, implantado pola Casa de Contratación de Indias ás súas colonias, que lles prohibía comerciar incluso entre elas e con outras partes do mundo, propiciou prácticas ilegais como a piratería. Unha das medidas para frealas foi a promulgada en 1616 polo Alcalde Maior do Iucatán Luis de Céspedes y Oviedo, que implicou a creación dunha licenza sobre o corte e o comercio do pau de Campeche, así como novos impostos. Esta primeira medida foi insuficiente e contraproducente, pois lonxe de abater a piratería, fomentouna. En 1629, o Rei de España Filipe IV creou unha armada gardacostas para protexer o comercio, mais esta medida tampouco deu os resultados esperados, como tampouco os deu a gornición militar para protexer a cidade que implantara o Alcalde Centeno Maldonado. As constantes presións por parte dos outros estados europeos e as continuas revoltas nas súas posicións neerlandesas imposibilitaron a adopción de novas medidas en contra da piratería, que continuaba en apoxeo.
Entre os piratas máis célebres que atracaron en Campeche están Francis Drake, John Hawkins, Laurens de Graaf, Cornelius Jol, Jacobo Jackson, Jean Lafitte, Michel de Grandmont, Bartolomeu Portugués, William Parker, Jean David Nau, Edward Mansvelt, Henry Morgan, Lewis Scott e Roche Brasiliano. thumb|left|Carta naval de San Francisco de Campeche, orixinal de Nicolás Cardona, século XVII, por 1620. Do Arquivo de Indias, Sevilla, España.
O 27 de xaneiro de 1661 presentouse no porto de San Francisco de Campeche unha flotilla de filibusteiros e, aínda que non desembarcou, saqueou dúas fragatas de comercio, ben cargadas, que apenas arribaron e logo se retiraron tranquilamente, sen ser perseguidos, pois ese día non había na baía barco armado capaz de darlle caza. O xefe desta expedición filibusteira chamábase Henry Morgan.
Un pirata moi temido na vila de Campeche foi Laurens de Graaf ou Lorencillo, que era holandés e servira ao rei de España combatendo os filibusteiros. Pero logo se dedicou el tamén á piratería. En 1672 atacou e tomou a vila de Campeche e outros vinte pobos da redonda. Estivo dous meses e capturou tantos prisioneiros e roubou tantas xoias e pezas de prata que colmaron a carga da súa nave. Foi perseguido por tres fragatas españolas con canóns. O pirata esquivou os ataques, guindou ao mar toda a carga para que a nave lograse maior velocidade e, con vento a favor, afastouse rapidamente.
Outro pirata foi El Olonés, cuxo verdadeiro nome era Jean David Nau. Cometeu innumerables e famosos ataques contra as colonias españolas de terra firme. Nunha terrible tormenta, perdeu o seu barco nas costas de Campeche. Todos os homes foron salvados, pero, chegando a terra, os españois perseguíronos matando a maior parte deles, e ferindo tamén ao Olonés. Non sabendo este como escapar, pensou en salvar a súa vida por medio dunha estrataxema: tomou varios puñados de area e mesturándoa co sangue das súas propias feridas enzoufou a cara e outras partes do seu corpo, e logo ocultouse con gran destreza entre os mortos e permaneceu inmóbil até que os españois se foron do campo da loita. Cando se foron, retirouse ao bosque, vendou as súas feridas e coidounas até sandar e entón dirixiuse á Cidade de Campeche perfectamente disfrazado. Na cidade falou con certos escravos aos que lle prometeu liberdade en caso de que o obedeceran. Estes aceptaron as súas promesas e roubando de noite unha canoa, lanzáronse ao mar co Olonés.
Fortificación
thumb|O [[forte de San Miguel, foi construído para a defensa da vila contra o ataque dos piratas, durante os séculos XVII e XVIII.]] thumb|Litografía antiga mostrando as fortificacións na época colonial
En vista de que as medidas antipiratería tomadas até entón demostraban ser insuficientes, en 1651 proxectouse a construción de fortificacións defensivas, e aumentouse a frota gardacostas. En 1680 propúxose a construción dunha muralla que bordeara a cidade; a obra púxose en marcha en 1686 e concluíuse en 1704.
O enxeñeiro francés Louis Bouchard de Becour encargouse de unificar todas as obras defensivas que rodeaban a cidade cun muro. Na súa fin, o muro que rodea a cidade de Campeche posuía de 2560 metros de lonxitude, formando un hexágono irregular arredor da parte principal da cidade, con oito bastións defensivos nas esquinas. Estes baluartes agora teñen diferentes funcións:
Ademais de dous fortes próximos á cidade, os cales son:
thumb|left|Muralla.
Tamén contén catro portas para permitir o acceso aos principais sectores. As entradas principais son a Porta de Terra, construído en 1732, e a Porta do Mar. As outras portas foron Guadalupe e San Román, que eran a conexión con estes barrios.
Ademais construíronse os fortes de San José El Alto (construído en 1762) e San Miguel, coas súas dúas baterías, San Lucas e San Matías.
Estes esforzos deron artillería de longo alcance, ademais de servir tamén como miradoiros. Foron construídos antes que os muros da cidade. O forte de San Miguel utilízase como museo e alberga unha colección de temas pre-hispánicos. O forte de San José alberga unha colección de barcos e as armas da época.
Elevación a rango de Cidade
Antes de que se adoptara o escudo actual, había un proceso para constituír un escudo como oficial. O primeiro proxecto foi presentado en 1772 ante a posible elevación ao título de cidade da vila de San Francisco de Campeche, ao ser solicitado polo Cabido de Campeche nun concurso para a elección do escudo de Armas. O primeiro deseño foi presentado por Juan Antonio Rexo y Peñuelas o 24 de setembro de dito ano pero foi rexeitado o 17 de outubro por non estar suxeito ás normas da heráldica. Ramón Zazo y Ortega presentou posteriormente tres proxectos; os dous primeiros foron rechazados pero finalmente o terceiro foi aprobado en consello de cabido o 7 de novembro de 1777. O escudo foi aprobado pola súa maxestade co certificado de: se concede a la villa de San Francisco de Campeche el Título de Ciudad.
Xeografía
Atópase a 387 km de Villahermosa ao noroeste, a 177 km ao suroeste de Mérida e a 1.127 km da Cidade de México ao sueste. A cidade ten unha altitude máxima de 10 m sobre o nivel do mar.
Clima
En xeral o clima é cálido, húmido con choivas no verán (de xuño a outubro) e unha temperatura media anual de 27 °C.
Patrimonio da Humanidade
En 1986, o Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia decretou a protección federal da zona de monumentos históricos da cidade de San Francisco de Campeche, ao valorala como unha das principais cidades portuarias do Vicerreinado da Nova España e ao considerar as vivendas tradicionais da cidade como de grande influencia andaluza, ou ben caribeña. Ademais, os estudos de investigación cromáticos de fachadas reviviron os tímidos tons de cor deslavada nas edificacións de Campeche nunha paisaxe urbana harmónica e luminosa.
Os traballos exhaustivos de intervención e restauración da cidade, animaron as autoridades e a súa poboación a postular ante a UNESCO o máis importante recoñecemento que outorga o organismo, é dicir, que este ben cultural fora inscrito na Lista de Patrimonio Mundial como "Cidade histórica e fortificada de Campeche", en decembro de 1999.
Identificación da zona de monumentos
thumb|left|Ex-templo de San Jose, Campeche.
A zona de monumentos históricos da cidade de San Francisco de Campeche atópase na parte suroccidental da península do Iucatán, na baía do mesmo nome, no golfo de México, localizada a 19° 50’ N, 90° 30’ W. A cidade encóntrase sobre unha planicie costeira e a mancha histórica estendeuse cara a unha prominencia xeográfica que forma tres lombas, onde se acha un conxunto de baterías de campaña. As vías contemporáneas son radiais do exterior da cidade á zona de monumentos.
O conxunto monumental protexido está dividido en cinco zonas, a de protección A, cunha alta densidade de edificios de valor histórico, en 45 hectáreas, conta cunha declaración federal como zona de monumentos históricos desde 1986. As zonas de protección B-1 a B-4, que corresponde ao perímetro de construcións inmediatas ao recinto A con 1,81 hectáreas, teñen edificacións patrimoniais de menor densidade e valor arquitectónico, e o seu principal fundamento é ser unha zona de transición entre a zona de monumentos e o resto da cidade. O perímetro C, que se considerou necesario para controlar, de acordo coa normativa urbana, os niveis de escala construtiva, co fin de que a zona de monumentos non perda o seu perfil histórico del recinto. Por último, o perímetro D, que está constituído por áreas que algún día foron esteiros e hoxe, ao desecarse, forman parte das reservas territoriais do estado, nas cales se consideran restricións para a súa ocupación e uso. Ao anterior hai que lle engadir 1,38 hectáreas máis, que corresponden a cinco estruturas defensivas periféricas á zona de monumentos históricos. Na zona A encóntranse algúns dos monumentos máis importantes da historia da cidade, como a Catedral da Santísima Inmaculada, varias igrexas, o Teatro de El Toro, os arquivos municipais, as murallas e as súas fortificacións.
A cidade de Campeche está inscrita na Lista de Patrimonio Mundial da UNESCO como "Cidade histórica fortificada de Campeche”, co número 895. Para chegar a este punto consideráronse os criterios ii e iv.
Criterio ii. A cidade do porto de Campeche é un modelo de urbanización dunha cidade colonial barroca, de planta urbana en retícula; as murallas defensivas que rodean o seu centro histórico reflicten a influencia da arquitectura militar no Caribe.
Criterio iv. O sistema das fortificacións de Campeche é un exemplo eminente da arquitectura militar dos séculos XVII e XVIII, e é parte dun sistema defensivo español construído para protexer os portos do Mar Caribe contra ataques piratas.
As fortificacións de Campeche son representativas da arquitectura militar dos séculos XVII e XVIII, e xunto co porto e as fortificacións da Nueva Veracruz constituíu un escudo defensivo da Nova España, que protexía o golfo de México. É a única cidade deste sistema que conserva en gran parte este patrimonio cultural.
Campeche é un modelo urbano barroco hispanoamericano. A cidade fortificada foi construída entre 1686 e 1704, e as súas fortificacións durante o resto do século XVIII. En conxunto, é unha expresión arquitectónica que formou parte do plan xeral de fortificación e cidades portuarias do Caribe do período vicerreinal. En si, o patrimonio construído de Campeche é testemuña material da conservación e integridade do urbanismo colonial. A súa distribución urbana resolveuse con 36 mazás rectangulares, produto dunha traza de rúas reticulares, orientadas de nordeste a suroeste. Na cidade ocorreu algo singular no deseño da súa praza maior: funcionou tamén como praza portuaria, pois combinaba ocupacións de desembarco portuario e as funcións militares de revista, instrución e exercicios.
Comunicacións e transporte
thumb|left|220px|O malecón, importante vía da cidade.
Dentro da cidade destacan importantes vías, o malecón é unha avenida que bordea todo o litoral do Golfo e está conectado coas principais arterias da urbe.
O Aeroporto Internacional Ingeniero Alberto Acuña Ongay ou Aeroporto Internacional de Campeche (código IATA: CPE, código OACI: MMCP), é un aeroporto internacional localizado a 9 quilómetros da cidade de Campeche. É operado por Aeropuertos y Servicios Auxiliares (ASA), unha corporación do goberno federal.
Economía
A economía de San Francisco de Campeche está baseada sobre todo no sector dos servizos: comercio, turismo, comunicacións, administración pública, servizos públicos. Tamén existen diversas maquiladoras téxtiles instaladas na cidade, e pequenas e medianas empresas asociadas á explotación de produtos primarios, conformando o sector secundario. O sector primario persiste mediante a actividade pesqueira. Destaca tamén o sector da construción.
Turismo
thumb|left|220px|Praza da Independencia. Nos últimos anos o turismo tivo un forte impulso no Estado de Campeche. Apuntalando a actividade turística, os lugares emblemáticos na cidade capital son:
Centro e barrios históricos
Cun excelente estado de conservación, a Cidade de San Francisco de Campeche, de estilo colonial barroco, é unha bela mostra dun centro urbano fortificado. Esta cualidade valeulle un título de Patrimonio Cultural da Humanidade por parte da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura.
As súas rúas aliñadas permítennos realizar un percorrido observando a decoración das súas casas, algunhas delas con fortes reminiscencias mouriscas e españolas dos séculos XVIII e algunhas modificacións do XIX. O colorido das súas fachadas imprimen unha vibrante sensación de vida en quen as visitan, cada rúa está chea de historias e lendas.
Nostálxicas murallas rodean parte da cidade que estivo un día completamente protexida. As fortificacións de vellas paredes son un estético recordo da colonia dos séculos XVIII e XIX e un eco daqueles días de gloria e desastrosos combates.
Á arquitectura civil e militar fusiónase a arquitectura relixiosa, como modestos baluartes da fe que protexeron a poboación durante as ofensivas piratas; igrexas de espadanas franciscanas e retablos barrocos con columnas salomónicas deixan marca do seu forte impacto durante a evanxelización católica en terras americanas fortificadas como a Vila de San Francisco de Campeche. A sobriedade das súas fachadas impóñense á fe cando a protección dos fieis era ponderante.
Sitios arqueolóxicos
Existe o lugar coñecido como Acanmul e tamén relativamente cerca encóntranse os sitios arqueolóxicos de Edzná e Jaina. A cidade tamén se pode tomar como punto de partida para percorrer outros sitios de importancia do Estado de Campeche.
thumb|left|Zona arqueolóxica de Edzná.
Edzná
A "Casa dos Itzáes", é un sitio onde se encontran unha vintena de edificios monumentais que falan da concentración do poder político, económico e relixioso ocorrido en tempos precolombianos. Edzná é unha das cidades maias máis interesantes polos adiantos tecnolóxicos descubertos nela.
Debido ao tipo de solo, o val no que se encontra, anégase en temporada de choivas e conserva unha alta humidade case todo o ano. Para remediar este inconveniente, os maias desenvolveron un avanzado sistema de obras hidráulicas: unha rede de canles drenaba o val e a auga era conducida cara a unha lagoa, que foi transformada en represa mediante muros de contención, mentres que outras canles servían para irrigar os campos. Isto propiciou un grao óptimo de humidade na terra para o cultivo intensivo en tanto que as canles proporcionaban abundante pesca, ademais de que eran usadas como vías de comunicación e nalgúns casos servían como defensa. As prazas tiñan un sistema de desaugadoiro e a auga da chuvia chegaba a depósitos artificiais chamados "chultúns".
Edzná tiña numerosos edificios relixiosos, administrativos e habitacionais distribuídos nunha superficie de 25 quilómetros cadrados aproximadamente. É de particular importancia neste sitio o edificio dos cinco pisos, o cal se encontra construído sobre unha gran plataforma que lle dá gran maxestuosidade arquitectónica.
Jaina
A "Casa no Mar" é un dos sitios máis interesantes da rexión debido principalmente á súa fama como necrópole maia. Nos arredores do sitio atopáronse uns mil enterramentos humanos, nos que se encontraron extraordinarias pezas de barro que posiblemente foron depositadas como ofrendas mortuorias. Ditas pezas, no seu momento, determinaron unha nova forma de apreciar a arte maia realizada en barro, pois a súa calidade superaba amplamente o encontrado até aquelas noutros sitios da área.
"Los Petenes"
Parte da zona urbana de San Francisco de Campeche linda coa Reserva da Biosfera Los Petenes.
Curiosas formas circulares de vexetación foron chamadas peténs onde o nacemento dunha fonte de auga doce, no medio dunha área de auga salgada, propicia o desenvolvemento de plantas menos resistentes ao sal, dando lugar a illotes onde a flora vai tomando xerarquía en torno ao nacemento da auga doce. É toda unha organización que permite a aniñamento e refuxio dun gran número de especies de aves e mamíferos.
No mangleiral costeiro da reserva existen innumerables camiños naturais que conforman atractivos percorridos. Neles realízase a pesca deportiva do Prochilodus lineatus e a observación de aves e outras especies animais.
A enorme riqueza natural da zona conforma un bo escenario para o desenvolvemento de diversas actividades ecoturísticas.
Demografía
Cunha poboación de 220.389 habitantes, segundo o "Censo de Población y Vivienda 2010", é a cidade máis poboada do estado.
Educación
En San Francisco de Campeche existen varias institucións que ofrecen estudos de nivel superior. Entre estas destacan:
Vestido típico
Esencialmente composto de 3 pezas, a parte superior ten a súa orixe no huipil ou hipil mestizo, diferénciase en que é bordado en cor negra e con motivos inspirados nas flores de cebola e cabaza. Complementa o traxe un rebozo de Santa María; a faldra é de orixe española e chega até os nocellos e está feita de percal ou zaraza, tafeta fina estampada ou brocado español.
Gastronomía
Recordando o "Poeta del Crucero" iucateco, admirador profundo de Campeche: Entre os seus pratos a destacar está o cóctel de mariscos; ademais dos citados pescado en escabeche e o pan de cazón. Tamén destacan a sierra frita, o pámpano en verde, así como os antojitos de rexión como son os panuchos e os tamales colados, entre outros.
Feiras e eventos culturais
thumb|Justo Sierra Méndez, escritor, historiador, periodista, poeta e político.
Personalidades egrexias
Nesta cidade naceron eminentes personaxes tales como:
thumb|left|Paisaxe con bosque e río, pintura impresionista de [[Joaquín Clausell.]]
Cidades irmandadas
A cidade está irmandada con:
Vogal central
Unha vogal central é un tipo de vogal que aparece en diferentes linguas, cuxa característica definitoria é que a lingua ocupa unha posición media ou central, intermedia entre a posición que ocupa nas vogais anteriores e as vogais posteriores. Os sons vocálicos centrais que teñen un signo específico no Alfabeto Fonético Internacional son:
Esporadicamente, empréganse os signos ad hoc  para as vogais case-pechadas centrais.
Donal Logue
Donal Francis Logue, nado o 27 de febreiro de 1966 en Otava (Ontario), é un actor canadense de familia irlandesa.
Traxectoria
Ten tres irmás, Karina (que tamén é actriz), Deirdre e Eileen.
Clorofila f
A clorofila f é un tipo de clorofila, que funciona como pigmento fotosintético e absorbe máis luz infravermella que outras clorofilas. Foi atopada en cianobacterias de estromatólitos de Shark Bay en Australia Occidental por científicos da Universidade de Sydney dirixidos polo profesor Min Chen, e foi o primeiro descubrimento dunha nova forma de clorofila feito nos últimos 60 anos. Porén, a función da clorofila f nas reaccións fotosintéticas non está moi clara e a distribución ecolóxica desta clorofila é descoñecida.
Baseándose en datos de resonancia magnética nuclear (RMN), espectroscopia óptica e espectrometría de masas e en simulacións da teoría do funcional da densidade (DFT, density functional theory), confirmouse que ten unha estrutura de C55H70O6N4Mg ou [2-formil]-clorofila a.
María del Carmen Pérez Díe
María del Carmen Pérez Díe, nada en Madrid en 1953, é unha exiptóloga, conservadora e investigadora española, Desde 1980 traballa no Museo Arqueolóxico Nacional como Conservadora Xefa do Departamento de Antigüidades Exipcias e do Oriente Próximo. Entre 1991 e 1997 ocupou a dirección do Museo Arqueolóxico Nacional.
É membro de diferentes comités e asociacións como o Comité International pour L'Egyptologie, a Asociación Española de Egiptología e do Comité Español para o salvamento de Tiro.
Traxectoria
Despois de especializarse en Exiptoloxía e Museoloxía no Cairo e París, Pérez Díe continuou cos seus estudos universitarios na Universidade Complutense de Madrid onde obtivo o seu Doutoramento con Premio Extraordinario en Historia antiga (1990) coa tese Heracleópolis Magna durante el Tercer Período Intermedio baseada no sitio arqueolóxico Heracleópolis Magna que ela mesma dirixe desde 1984.
Recoñecementos
Recibiu numerosos recoñecementos, como o Premio Nacional da Sociedade Xeográfica Española (2009), a Condecoración de Encomenda de Número da Orde de Isabel a Católica concedida polo Ministerio de Asuntos Exteriores (2009) e a Medalla de ouro do Supreme Council of Antiquities de Exipto (2010).
Agrupació Independent Popular de Formentera
A Agrupació Independent Popular de Formentera foi unha agrupación política da illa de Formentera, formada polo Partido Popular e polo Grup d'Independents de Formentera. No Parlamento das Illas Baleares integrábase no grupo parlamentario popular. Obtiveron o escano correspondente á circunscrición de Formentera nas eleccións de 1995, 2003 e 2007.
Nas eleccións autonómicas de 2007 obtivo 1.769 votos (54,45% na circunscrición). Nas locais (que serviron para constituír o novo Consello Insular de Formentera) obtiveron 1.068 votos (30,88%), que se traduciron en 4 conselleiros. Para as eleccións de 2011, o Partido Popular e o Grup d'Independents de Formentera decidiron presentarse en coalición baixo o nome de Sa Unió de Formentera.
A Igrexa, Borrifáns, Oza-Cesuras
A Igrexa é un lugar da parroquia de Borrifáns no concello coruñés de Oza-Cesuras, na comarca de Betanzos. Segundo o IGE, en 2011 tiña 4 habitantes (1 home e 3 mulleres).
Toponimia
A orixe do topónimo é o latín, o lugar da igrexa.
Sinde
Co topónimo Sinde podemos referirnos a:
Henrique I de Francia
Henrique I de Francia, nado en Reims o 4 de maio de 1008 e finado en Vitry-aux-Loges o 4 de agosto de 1060, foi rei de Francia do 1031 até a súa morte.
Traxectoria
Henrique foi o segundo fillo de Roberto II e de Constanza de Arles. Asociado ao trono polo seu pai á morte do seu irmán máis vello, Hugo, en 1025. Foi coroado como rex designatus na Catedral de Reims como Rei o 14 de maio de 1027.
Debido á dificultade de gobernar aos señores feudais aínda demasiado conscientes do seu poder e soberanía, este rei foi chamado na historiografía como rei de París para evidenciar así que o seu poder mostrábase bastante minguado.
Henrique finou o 4 de agosto de 1060 en Vitry-aux-Loges, e foi soterrado na Basílica de San Denís. Foi sucedido polo seu fillo Filipe, quen tiña 7 anos no momento da súa morte, exercendo polo tanto a súa nai, Ana de Kíiv, como a súa rexente.
1150
Mortes
Historia ano a ano
KV62
A tumba consta de catro salas e estaba chea de obxectos, pero en desorde. Debido ao seu estado e ao método meticuloso de estudo de Carter, tardouse oito anos en baleirala e trasladar ao Museo Exipcio do Cairo todo o atopado, máis de 5.000 pezas, a máis coñecida a máscara mortuoria de ouro.
Dise a miúdo que a tumba de Tutankhamón nunca foi violada, pero isto non é exacto. De feito foino polo menos dúas veces non moito despois do enterro: hai evidencias de que nas portas seladas practicouse unha abertura nas esquinas superiores, que foi precintada de novo máis adiante. Estimouse que o 60% das xoias depositadas na chamada "Tesourería" foron roubadas, e que os funcionarios da necrópole embalaron as que se salvaron de forma precipitada. De feito, equivocáronse ao rotulalas, segundo as inscricións que deixaron nas caixas. As portas exteriores das capelas, que incluían os cadaleitos xerarquizados do rei, deixáronse abertas e sen selar.
Parece ser que, tras un dos roubos, algúns artigos da KV62 depositáronse na KV54.
Descubrimento
esquerda|300px|miniatura|Plano da tumba En 1907, xusto antes do descubrimento da tumba de Horemheb, o equipo de Theodore M. Davis atopou unha pequena cámara, a chamada KV54, contendo obxectos funerarios co nome de Tutankhamón. Pensando que era a tumba deste faraón, Davis concluíu a escavación. En 1912 Davis publicou detalles de ambas as procuras, nas que afirmaba Témome que o Val dos Reis está xa esgotado.
O arqueólogo británico Howard Carter (ás ordes de Lord Carnarvon) descubriu a tumba de Tutankhamón no Val dos reis o 4 de novembro de 1922, preto da entrada á de Ramsés VI, a KV35. O achado renovou o interese do mundo occidental pola exiptoloxía. Carter avisou a Carnarvon e o 26 de novembro ambos os homes foron os primeiros en entrar na tumba en 3000 anos. Tras semanas dunha escavación coidadosa, o 16 de febreiro de 1923, Carter abriu a cámara interior e descubriu o sarcófago do faraón.
Escaleiras
Parten dunha pequena plataforma e constan de 16 chanzos que levan á primeira porta selada e enxesada, con mostras de ser violada e volta a selar en dúas ocasións.
Corredor e antecámara
Máis aló do primeiro limiar, un corredor descendente conduce a unha segunda porta selada, e tras ela á sala que Carter chamou «antecámara». Foi utilizada orixinalmente para depositar o material do embalsamamento do rei, que tras os roubos foi trasladado ao interior da tumba ou á KV54.
As paredes están espidas e sen decoracións, Carter describiuna como «un caos organizado». Contiña máis de 600 obxectos entre os que había tres camas fúnebres, placas con forma de hipopótamo representando a Tueris, de vaca (Hathor) e de leopardo. Tamén se atopaban catro carros desmontados, un para caza, outro de guerra e dous destinados aos desfiles.
Sobre a parede da dereita, ao fondo, rastros de escavación abandonada indican que se pensaba ampliar cara ao norte uns 2 metros. Ao principio desta parede atópase acceso á cámara funeraria, cuxas características informan tamén da apertura proxectada.
Anexo
Á esquerda da parede do fondo da antecámara, hai un pequeno paso, rodeado con trazos negros que delimitan a apertura que habería de ter a porta unha vez terminada, que permite o acceso a outra habitación cuxo chan ten un nivel de 90 cm. por baixo da anterior. Chamada «anexo» por Carter, este describiu a existencia de trazos vermellos sobre as paredes. Contiña, en desorde, cestas, xarras de viño, unha vaixela de calcita, perfumes, maquetas de barcos e ushebtis: 280 grupos de obxectos que sumaban en total 2.000 pezas.
Cámara do sarcófago
300px|miniatura|Decoración da Cámara funeraria. Esta habitación está situada cun desnivel de 1 m. e contiña 300 obxectos ademais do sarcófago situado no centro. É a única decorada, e cada unha das paredes, de ladrillos enxesadas e pintadas, simulan nichos con distintas escenas cuxo fondo é amarelo ouro, nun estilo diferente ao tradicional decorado das tumbas. Representan escenas do Libro dos mortos:
Catro capelas de madeira cuberta de ouro encaixadas unha noutra cubrían un sarcófago de cuarcita vermella que contiña tres cadaleitos momiformes, de madeira chapada de láminas de ouro os dous primeiros e en ouro macizo o terceiro. Dentro descansaba a momia do novo faraón, coa cabeza e os ombreiros cubertos pola coñecida máscara. 170px|esquerda|miniatura|Capela exterior. A capela externa mide 5.08 x 3.28 x 2.75 m e 32 milímetros de grosor, ocupaba case toda a cámara deixando libres 60 cm aos extremos e menos de 30 nos costados.
Fóra das capelas había 11 remos para o "barco solar", frascos de perfume, lámpadas decoradas co deus Hapy e un cofre cuxos catro lados están decorados con imaxes das deusas Isis, Neftis, Serket e Neit, que contiña os vasos canopos.
Cámara do Tesouro
Outra pequena habitación, chamada «cámara do tesouro» por Carter, contiña ao redor de 500 obxectos.
Suberites domuncula
Suberites domuncula é unha especie de esponxa do filo Porifera.
Esta especie contén suberitina, unha neurotoxina que pode causar unha hemorraxia hemolítica mortal en varios animais. Aínda que é moi tóxica para os peixes, sábese que esta esponxa é comida pola tartaruga mariña carei, Eretmochelys imbricata.
Actualmente acéptanse dúas subespecies dentro deste taxon: Suberites domuncula domuncula e S. domuncula latus. En 1893, Lambe describiu unha nova especie de esponxa co nome Suberites latus. Este foi considerado despois un sinónimo júnior de S. domuncula e foi mergullado dentro da especie como unha subespecie co nome científico S. domuncula latus.
S domuncula coloniza as cunchas de gasterópodos que foron ocupadas por cangrexos ermitáns. Atopáronse polo menos 13 especies de cangrexos ermitáns que están asociados con esta esponxa. Tamén se rexistrou como especie adherida a cunchas de gasterópodos vivos e ao cacho dalgúns crustáceos.
Fernández Armesto
O apelido galego Fernández Armesto pode referirse a:
Galería de imaxes do paseo do río Lérez, Pontevedra
Paseo do río Lérez, Pontevedra
As aventuras de Tintín (serie de televisión)
Estreouse en galego a través da TVG no espazo infantil e xuvenil Xabarín Club.
Sombriza
O Sombriza era unha embarcación de artes menores con base no porto lugués do Vicedo afundida nas proximidades de Illa Coelleira o 7 de xaneiro de 2008.
O Sombriza con 6, 5 metros de eslora, casco de madeira e folio 3-FE-2-2809. Era unha embarcación que recibe o nome de racú e no momento do seu naufraxio pescaba polbos con nasas.
O operativo de rescate activouse tras a chamada ao 112 dun pescador que ouvira voces que proviñan do mar. A embarcación de Salvamento Marítimo Salvamar Shaula, con base no porto de Cariño, o helicóptero Pesca2 con base en Celeiro, así como embarcacións voluntarias do Vicedo participaron no seu rescate. Porén, só puideron rescatar os corpos xa sen vida dos dous mariñeiros. As posíbeis causas sinaladas foron o exceso de nasas que desestabilizaría a embarcación ou un golpe de mar.
Neste naufraxio faleceron os seus dous tripulantes e provocou un debate sobre seguridade marítima, agudizado por outras traxedias marítimas recentes e polo feito de que a embarcación carecese de chalecos salvavidas e da radiobaliza de activación automática de 406 MHz.
Tempada 2017/18 do Deportivo da Coruña
Durante a tempada 2017–18 o Deportivo da Coruña competiu na Primeira División (afrontando a súa 46.ª campaña na máxima categoría), logrando o 18.º posto na clasificación logo de 6 vitorias, 11 empates e 21 derrotas, o que supuxo o descenso a Segunda División (undécimo descenso na historia do club). Tamén competiu na Copa do Rei, alcanzando os dezaseisavos de final, onde caeu eliminado fronte o UD Las Palmas. O equipo foi adestrado inicialmente por Pepe Mel, posteriormente por Cristóbal Parralo (até entón adestrador do filial) e finalmente por Clarence Seedorf. O máximo goleador en liga foi Adrián López, que anotou 9 goles.
Xuño
O 6 de xuño o club anunciou os primeiros oito encontros da pretemporada, que arrincará o 5 de xullo.
O 8 de xuño foi anunciado o cartel da 72.ª edición do Trofeo Teresa Herrera, no que o 5 de agosto enfrontaranse o Deportivo e o West Bromwich Albion inglés na categoría masculina e o Deportivo Abanca e o Athletic Club EFT na categoría feminina.
O 15 de xuño coñeceuse que o exerceu a opción de compra sobre o xogador Guilherme dos Santos, polo que fará un desembolso próximo aos 5 millóns de euros, en varios prazos, ao Udinese Calcio, firmando un contrato por catro temporadas co club branquiazul.
Resposta sensorial meridiana autónoma
A resposta sensorial meridiana autónoma (ASMR nas súas siglas en inglés), é un fenómeno sensorio-perceptivo caracterizado por unha pracenteira sensación de formigo que se sente habitualmente na sección superior e posterior da cabeza, coiro cabeludo, caluga, ombreiros e lombo en resposta a determinados estímulos externos tras ser percibidos a través dos sentidos da vista, do oído ou do tacto fundamentalmente e interpretados polo suxeito sensible a este fenómeno.
Tempada 2017/18 do Deportivo da Coruña
Xuño
O 22 de xuño anunciouse a segunda incorporación do mercado, o centrocampista uruguaio Federico Valverde, cedido por unha tempada polo Real Madrid Castilla.
Resposta sensorial meridiana autónoma
O nome, que é un neoloxismo, deuse a coñecer como parte da cultura de Internet, Isto é, a través de blogs e videoblogs.
Tempada 2017/18 do Deportivo da Coruña
Xuño
O 26 de xuño coñeceuse que a empresa norteamericana Aramark explotará os ambigús de Riazor até o 2025, logo de que o club rescindira o contrato co anterior concesionario.
Resposta sensorial meridiana autónoma
Orixes do termo na cultura popular
Segundo Know Your Meme, o termo ASMR foi usado por vez primeira o 25 de febreiro de 2010, no grupo de Facebook «Autonomous Sensory Meridian Response Group» despois de ser acuñado por Jennifer Allen (alias "Envelope Nomia" no Facebook), creadora do grupo, en resposta a unha publicación do foro SteadyHealth no cal algunhas persoas mantiñan un longo debate sobre a estraña sensación. Allen explica que "Autónomo" se refire á idiosincrasia ao redor das persoas que experimentan ASMR, xa que a natureza da reacción varía dunha persoa á outra, e que o termo meridiana en resposta sensorial meridiana autónoma se trata dunha palabra menos explícita usada no lugar da palabra orgasmo.
Eunuco
miniatura|Os [[Kızlar Ağası, xefes dos eunucos negros do Harén Imperial Otomán. O título significa literalmente "xefe das rapazas".]]
Tarascón, Canedo, Ourense
Tarascón é un lugar da parroquia de Canedo, no concello de Ourense.
Tempada 2017/18 do Deportivo da Coruña
Xuño
O 27 de xuño coñeceuse que o gardameta Germán Lux non renovaba o seu contrato co Deportivo, e firmaba por tres anos co CA River Plate, logo de 6 tempadas como branquiazul.
O 28 de xuño, en rolda de prensa conxunta, o presidente do Deportivo e Xulio Ferreiro, alcalde da Coruña, estreitaron lazos anunciando unha adenda no acordo que vincula a ambas entidades, firmado no ano 2000, pola cal regúlase a utilización do Estadio de Riazor, na que se inclúen distintos compromisos por parte de ambas entidades. Ademais, o Concello da Coruña convértese en colaborador do club e asume definitivamente a reforma da cuberta do estadio. Pola contra, o Deportivo realizará a adecuación da fachada de Riazor e colaborará coas Escolas Deportivas Municipais, entre outros puntos.
O 29 de xuño o club anunciou un acordo económico con Abanca, mediante o cal esta entidade concede 45.000.000 de euros ao club para liquidar a débeda privilexiada coa Axencia Tributaria. O convenio leva asociado un plan de tesouraría a 15 anos polo cal o Deportivo poderá afrontar con maior desafogo a carga financeira anual, proporcionándolle liquidez e permitíndolle elevar o seu tope salarial. Ademais, no acordo incluíuse un nome comercial para o estadio, que pasará a denominarse Estadio Abanca Riazor até 2025.
Eunuco
Un eunuco é un home castrado. A privación dos xenitais externos masculinos (emasculación ou eviración) podía efectuarse de xeito parcial ou total. O xeito parcial era a castración propiamente dita, é dicir a extirpación (por corte) ou a inutilización (por golpes) dos testículos. Outro xeito parcial era a extirpación por corte do pene. O xeito total era cando se mutilaba radicalmente, cortando pene e testículos.
Tempada 2017/18 do Deportivo da Coruña
Xuño
Horas máis tarde anunciouse o traspaso do defensa arzuán Pablo Insua (que militara as dúas campañas anteriores cedido no CD Leganés) ao FC Schalke 04 alemán, nunha operación próxima aos 3.500.000 euros.
O 30 de xuño o club lamentou o pasamento de Manuel Loureda, dianteiro coruñés do Deportivo nos anos 60 e 70.
Eunuco
Aspectos bio-psico-socio-culturais
Historicamente, o convertido en eunuco, mudaba así a unha nova condición de xénero social, quere dicir que a cultura na que estaba inmerso o individuo -unha vez producida a mutilación física dos seus xenitais externos- asignáballe un trato diferenciado.
Malia ter como consecuencia a "feminización" que afecta á distribución lipídica corporal, biolóxicamente o macho humano castrado non se converte en femia no sentido de que non se produce unha mudanza xenética. En cambio, socioculturalmente, o eunuco non é xa home nin tampouco é muller, considéraselle así dun novo xénero.
Tempada 2017/18 do Deportivo da Coruña
Xullo
O 1 de xullo o club anunciou a incorporación de dous xogadores galegos para o equipo filial, na súa volta a Segunda División B. Por unha banda, o retorno do centrocampista malpicán Manuel Romay, que militara no Deportivo B entre 2012 e 2014, e ultimamente xogador do CD Boiro; e por outro lado, o dianteiro lucense Uxío da Pena, procedente do CCD Cerceda.
O 2 de xullo o club informou da incorporación de tres xogadores para o Deportivo B. Trátase do defensa castelán-leonés Diego Caballo (procedente do Valencia Mestalla), o mediocampista vasco Martín Bengoa (procedente do Bilbao Athletic) e o defensa tamén vasco Gaizka Martínez (procedente do Sestao River).
Eunuco
Aspectos bio-psico-socio-culturais
Na especie humana -como en todos os primates e mamíferos en xeral- a femia (ou muller) ten principalmente os seus xenitais ocultos e protexidos cara o interior, mentres que a disposición anatómica do macho (ou home) os seus xenitais están expostos e desprotexidos cara o exterior. Por iso na historia da humanidade -aínda que nunha porcentaxe ínfima- son numerosos os homes que perderon os seus xenitais nun accidente. Posiblemente a experiencia máis traumática na vida do home. O gran medo a esta posibilidade foi motivo de importantes estudos, en especial psicanalíticos dende Sigmund Freud.
Resposta sensorial meridiana autónoma
Orixes do termo na cultura popular
Debates en liña nalgúns grupos como un de Yahoo! chamado Society of Sensationalists formado en 2008, ou The Unnamed Feeling, blog formado por Adrew MacMuiris en 2010, focalizáronse nunha aprendizaxe máis en profundidade por parte da xente sobre a sensación e en fomentar a partilla de ideas e experiencias persoais. Algúns nomes alternativos para a ASMR en relación a estes grupos de debate son Attention Induced Head Orgasm, Attention Induced Euphoria, e Attention Induced Observant Euphoria.
Tempada 2017/18 do Deportivo da Coruña
Xullo
O 4 de xullo o club anunciou a rescisión dos contratos do dianteiro catalán Oriol Riera e do defensa madrileño Laure Sanabria.
O 7 de xullo anunciáronse tres novos xogadores para o filial: o defensa hispano-camerunés Steve One, o centrocampista valenciano Raúl González (ambos procedentes do RCD Mallorca B) e o dianteiro estremeño Luismi Redondo (procedente dos xuvenís do Valencia CF).
O 12 de xullo o club anunciou a fichaxe do defensa catalán Gerard Valentín, procedente do Gimnàstic de Tarragona, cun contrato por catro anos. Minutos máis tarde, anunciouse unha nova cesión do centrocampista valenciano Carles Gil, procedente do Aston Villa F.C.
O 14 de xullo anunciouse a fichaxe do centrocampista belga Zakaria Bakkali, cedido durante unha tempada polo Valencia CF.
O 21 de xullo o club anunciou a incorporación do defensa suízo Fabian Schär, procedente do TSG 1899 Hoffenheim alemán e cun contrato por 4 temporadas. Estímase que a fichaxe alcanzou unha cantidade aproximada aos 2.000.000 de euros.
Agosto
O 3 de agosto o club anunciou a saída do defensa oleirense Róber Pier, que marcha cedido novamente ao Levante UD por unha campaña, ademais de renovar por 3 anos o seu contrato co Deportivo.
O 11 de agosto anunciouse a fichaxe do dianteiro asturiano Adrián López (xogador do Deportivo entre 2006 e 2011), cedido polo FC Porto durante unha campaña con opción de compra.
O 22 de agosto o centrocampista coruñés Juan Domínguez anunciou en rolda de prensa a súa rescisión de contrato co Deportivo, logo de 13 anos como xogador nas distintas categorías da entidade. O seu próximo destino será o Reus Deportiu de Segunda División.
O 31 de agosto o club anunciou o retorno do dianteiro coruñés Lucas Pérez, cedido por unha temporada sen opción de compra polo Arsenal F.C. A operación pechouse por preto de dous millóns e medio de euros.
Setembro
O 8 de setembro o club lamentou o pasamento do dianteiro pobrense Juan López "O Negro", xogador do Deportivo nos anos 1950, ocorrido o día anterior.
O 15 de setembro o club lamentou o pasamento do defensa ferrolán Juan Fontela, xogador do cadro coruñés na tempada 1948–49, ocorrido o día anterior.
O 20 de setembro o club lamentou o pasamento do centrocampista marinense Tucho de la Torre, que fora xogador branquiazul na tempada 1963–64 en Segunda División, acontecido uns días antes.
O 29 de setembro anunciouse a incorporación do dianteiro panameño Ismael Díaz para o Deportivo Fabril, pocedente do FC Porto B.
Resposta sensorial meridiana autónoma
Orixes do termo na cultura popular
Outras frases para describir a sensación refírense a ela como «orgasmo cerebral», «masaxe cerebral», «formigo na cabeza», «orgasmo da cabeza» ou «formigo na espiña».
Tempada 2017/18 do Deportivo da Coruña
Outubro
O 3 de outubro o conselleiro da área deportiva Fernando Vidal presentou a súa dimisión como membro do consello de administración.