cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Efemerópteros
Efectos no funcionamento dos ecosistemas
As efémeras inflúen na produción primaria e na bioturbación. Un estudo feito en laboratorio simulando un regato revelou que as efémeras do xénero Centroptilum incrementaban a exportación de perífiton, o que indirectamente afecta á produción primaria de forma positiva, o cal é un proceso esencial nos ecosistemas. As efémeras poden tamén redistribuír e alterar a dispoñibilidade de nutrientes en hábitats acuáticos por medio do proceso da bioturbación. Ao escavaren no fondo dos lagos e redistribuíren os nutrientes, regulan indirectamente o fitoplancto e a produción primaria epibénntica. Unha vez que se enterraron no fondo dos lagos, as ninfas de efémeras empezan a inchar as súas branquias respiratorias. Este movemento crea correntes que transportan partículas alimenticias ao burato onde están enterradas e permiten que a ninfa filtre o alimento. Outras ninfas de efémeras posúen elaborados mecanismos de filtración do alimento como as do xénero Isonychia. A ninfa ten patas anteriores con longas estruturas parecidas a sedas que teñen dúas ringleiras de pelos. Os pelos engánchanse entre si e forman o filtro mediante o cal o insecto atrapa as partículas da súa comida. A acción da alimentación por filtración ten un pequeno impacto sobre a purificación da auga, pero un impacto maior na converxencia de materia particulada pequena en materia de forma máis complexa, que acaba beneficiando os consumidores posteriores da cadea alimenticia.
Distribución
As efémeras están distribuídas por todo o mundo nos hábitats de augas doces, e só están ausentes da Antártida. Son raras ou ausentes nas illas oceánicas ou están representadas só por unha ou dúas especies que se dispersaron desde os continentes veciños. As femias poden ser dispersadas polo vento e os ovos poden ser transferidos adheridos ás patas de aves acuáticas. A maior diversidade xenérica encóntrase na ecozona neotropical, mentres que o Holártico ten un menor número de xéneros pero un grao máis alto de especiación. Unhas trece familias están restrinxidas a unha soa biorrexión. As principais familias teñen algunhas preferencias xerais de hábitat: as Baetidae prefiren as augas cálidas; as Heptageniidae viven baixo pedras e prefiren augas de corrente rápida; e as relativamente grandes Ephemeridae escavan tobos en lagos areosos ou fondos de ríos.
Pumar da Costa, Santa Locaia, Castro de Rei
Pumar da Costa é un lugar da parroquia de Santa Locaia no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 14 habitantes (10 homes e 4 mulleres).
Đura Džudžar
Traxectoria
Foi ordenado sacerdote da eparquía de Križevci o 7 de setembro de 1980. O 3 de marzo de 2001 Xoán Paulo II nomeouno bispo auxiliar da eparquía de Mukacheve, sendo consagrado bispo polo mesmo papa. O 28 de agosto de 2003 foi nomeado exarca apostólico de Serbia e Montenegro.
Efemerópteros
Conservación
A ninfa é o estadio dominante na historia vital das efémeras. As distintas especies de insectos varían na súa tolerancia á polución da auga, pero en xeral, os estadios larvarios das efémeras, plecópteros e tricópteros son susceptibles a varios contaminantes como augas residuais, pesticidas e efluentes industriais. En xeral, as efémeras son particularmente sensibles á acidificación, pero a tolerancia varía e certas especies son excepcionalmente tolerantes á contaminación por metais pesados e ao pH baixo. Os Ephemerellidae están entre os grupos máis tolerantes e os Siphlonuridae e Caenidae son os menos tolerantes. Os efectos adversos sobre os insectos causados pola contaminación poden ser letais ou subletais, e neste último caso teñen como resultado a alteración da función encimática, escaso crecemento, cambios no comportamento ou falta de éxito reprodutivo. Como son parte importante da cadea alimenticia, a contaminación pode causar efectos que repercuten sobre outros organismos; unha morte de ninfas herbívoras pode causar un sobrecrecemento de algas, e unha escaseza de ninfas predadoras pode orixinar unha sobreabundancia das súas especies presa. Os peixes que se alimentan de ninfas de efémeras que bioacumularon metais pesados están tamén en risco. As femias de efémeras adultas encontran a auga ao detectar a polarización da luz reflectida, e poden ser enganadas por outras superficies puídas que poden actuar como trampas para os enxames de efémeras.
Os perigos que afrontan as efémeras tamén afectan os seus ovos. Por exemplo, comprobouse que "niveis modestos" de contaminación nos ríos en Inglaterra eran dabondo para matar o 80% dos ovos de efémeras, os cales son tan vulnerables á contaminación coma os outros estadios do ciclo vital; así, as cantidades de efémeras do xénero Baetis reducíronse drasticamente, case a cero nalgúns ríos ingleses. Os maiores contaminantes responsables disto son sedimentos finos e fosfatos de orixe agrícola e augas residuais.
O status de moitas especies de efémeras é descoñecido porque se coñecen só polos datos da recolección orixinal. Catro especies norteamericanas crese que se extinguiron. Entre estas, Pentagenia robusta fora recollida orixinalmente do río Ohio preto de Cincinnati, pero esta especie xa non se volveu a ver desde a súa recolección orixinal na década de 1800. Ephemera compar coñécese só por un só espécime, recollido en Colorado en 1873, pero na inspección exhaustiva feita en Colorado en 1984 xa non se atopou.
A Lista Vermella da Unión Internacional para a Conservación da Natureza (IUCN) de especies ameazadas inclúe unha efémera: Tasmanophlebi lacuscoerulei, nativa de Australia considerada especie en perigo porque o seu hábitat alpino é vulnerable ante o cambio climático.
Taxonomía e filoxenia
miniatura|Adulto fósil de Mickoleitia longimanus ([[Coxoplectoptera: Mickoleitiidae) da FormaciónCrato do Cretáceo inferior do Brasil, c. 108 millóns de anos]]
Coñécense en todo o mundo unhas 3 000 especies de efémeras clasificadas en 400 xéneros e 42 familias. As efémeras son un grupo antigo de insectos alados (pterigotos). Posibles fósiles representativos dun grupo troncal (como o similar a un Syntonopteroidea Lithoneura lameerrei) xa se coñecen desde o Carbonífero tardío. A efémera máis grande coñecida de todos os tempos é Bojophlebia prokopi do Carbonífero superior de Moravia, cunha envergadura alar de 45 cm.
Desde o Permiano, coñécense numerosos representantes do grupo troncal (stem group) das efémeras, que adoitan situarse nun taxon separado, o Permoplectoptera (por exemplo incluíndo Protereisma permianum nos Protereismatidae, e Misthodotidae). As larvas dos Permoplectoptera aínda teñen 9 pares de branquias abdominais, e os adultos aínda teñen ás dianteiras longas. Quizais a familia fósil Cretereismatidae da Formación Crato do Cretáceo inferior do Brasil tamén pertence á última ramificación dos Permoplectoptera. Os afloramentos da Crato proporcionaron tamén fósiles de espécimes das familis modernas de efémeras ou dalgunhas extintas (pero de características modernas) da familia Hexagenitidae. Porén, describíronse nunha mesma localidade estrañas larvas e adultos fósiles da familia extinta Mickoleitiidae (orde Coxoplectoptera), os cales representan o grupo irmán fósil das efémeras modernas, aínda que teñen adaptacións moi peculiares como ter patas anteriores raptoras.
A inclusión en ámbar máis antiga dunha efémera é Cretoneta zherichini (Leptophlebiidae) do Cretáceo inferior de Siberia. No ámbar do Báltico, moito máis recente, atopáronse numerosas inclusións de varias familias modernas de efémeras (Ephemeridae, Potamanthidae, Leptophlebiidae, Ametropodidae, Siphlonuridae, Isonychiidae, Heptageniidae e Ephemerellidae). O xénero moderno Neoephemera está representado no rexistro fósil do Ypresiano pola especie N. antiqua do estado de Washington.
Grimaldi e Engel, ao revisaren a filoxenia destes insectos en 2005, comentaron que se fixeran moitos estudos cladísticos pero sen estabilidade nas subordes e infraordes de Ephemeroptera; a división tradicional en Schistonota e Pannota era incorrecta porque Pannota deriva de Schistonota. A filoxenia dos Ephemeroptera foi estudada primeiramente usando análises moleculares por Ogden e Whiting en 2005. Recuperaron os Baetidae como o grupo irmán dos outros clados. Posterioremente a filoxenia das efémeras foi estudada usando análises morfolóxicas e moleculares por Ogden e outros en 2009. Atoparon que o xénero asiático Siphluriscus era irmán de todas as outras efémeras. Algunhas liñaxes existentes como Ephemeroidea, e familias como Ameletopsidae, viuse que non eran monofiléticas, debido a converxencia ente as características ninfais.
A seguinte clasificación tradicional está baseada en Peters e Campbell (1991), e figura na obra Insects of Australia.
Suborde Pannota Suborde Schistonota
Na cultura humana
miniatura|upright=0.6|Efémeras debuxadas por Augerius Clutius (nome latinizado de Outgert Cluyt, 1578–1636), en De Hemerobio, 1634
Na arte e literatura
O filósofo grego Aristóteles escribiu n a súa Historia dos animais que:
O enciclopedista da Antiga Roma Plinio o Vello describiu a efémera co nome "hemerobius" na súa Historia natural:
miniatura|esquerda|Efémeras de [[Jan Sadeler ao estilo de Maerten de Vos, detalle de O quinto día: A creación de aves e peixes, c. 1587]] miniatura|upright|Gravado de [[Albrecht Dürer titulado A sagrada familia coa efémera, 1495 (NGA 1943.3.3453)]] O autor da idade de ouro holandesa Augerius Clutius (latinización de Outgert Cluyt) ilustrou algunhas efémeras na súa obra de 1634 De Hemerobio ("Sobre a efémera"), o primeiro libro escrito sobre este grupo de animais. Maerten de Vos ilustrou de xeito similar unha efémera no seu debuxo de 1587 do quinto día da creación, entre unha selección de peixes e aves acuáticas.
miniatura|upright|Detalle dunha "efémera" na esquina inferior dereita do gravado de [[Albrecht Dürer A sagrada familia coa efémera, 1495]] En 1495 Albrecht Dürer incluíu unha efémera no seu gravado A sagrada familia coa efémera. Os críticos Larry Silver e Pamela H. Smith argumentan que a imaxe pretende facer "unha ligazón explícita entre os ceos e a terra .. para suxerir unha resonancia cósmica entre o sagrado e o profano, o celestial e o terrestre, o macrocosmos e o microcosmos."
miniatura|upright|esquerda|Ilustración titulada "Efémeras en danza ao solpor" de [[Philip Henry Gosse nunha edición victoriana da Natural History of Selborne de Gilbert White]]
A efémera simbolizou a transitoriedade e brevidade da vida. O poeta inglés George Crabbe, que se sabe estaba moi interesado nos insectos, comparou a breve vida dun xornal coa das efémeras
Outra referencia ás efémeras pode verse na Epopea de Gilgamesh, unha das primeiras grandes obras da literatura que sobreviviron desde a época das antigas civilizacións mesopotámicas. A brevidade da vida de Gilgamesh compárase coa da efémera adulta.
En Szeged, Hungría, as efémeras son celebradas nun momumento preto da ponte de Belvárosi, unha obra do escultor Pal Farkas, representando a danza de cortexo das efémeras.
Na pesca con mosca
miniatura|esquerda|upright=1.3|"Moscas" artificiais para a pesca con cana ilustradas no libro de Charles e Richard Bowlker Art of Angling, 1854.
Como espectáculo
A "eclosión" da efémera xigante Palingenia longicauda nos ríos Tisza ed Mureș en Hungría e Serbia, coñecido como "floración do Tisza", é unha atracción turística. A eclosión de 2014 da Hexagenia bilineata no río Mississippi nos Estados Unidos foi rexistrada con radar meteorolóxico; o enxame voou a 760 m de altura en La Crosse, Wisconsin, creando unha sinatura de radar que lembraba unha "tormenta de chuvia significativa", e a masa de insectos mortos cubriu as estradas, coches e edificios. Nalgúns casos estes enxames poden causar accidentes de tráfico.
Como alimento e outros usos
As efémeras son comidas en varias culturas e son estimadas por teren o maior contido proteico de calquera insecto comestible en peso seco. En Malawi, o kungu é unha pasta de efémeras (Caenis kungu) e mosquitos coa que se fai un pastel. As efémeras adultas son recollidas e comidas en moitas partes da China e o Xapón. Preto do lago Victoria, recóllense as efémeras Povilla, que son secadas e conservadas para usalas na preparación de comidas.
En Francia antes da década de 1950 o "chute de manne" obtíñase presionando efémeras en pasteis e usándoos como isco para peixes e aves. Desde un punto de vista económico, as efémeras son tamén unha excelente fonte de alimento para os peixes en acuicultura.
As efémeras poderían tamén ter usos potenciais nas industrias biomédicas, farmacéuticas e cosméticas. O seu exoesqueleto contén quitina, que ten aplicacións nesas industrias.
Bioindicadores
As larvas de efémeras non sobreviven en hábitats acuáticos contaminados e, por iso foron elixidas como bioindicadores, que serven como marcadores da calidade da auga nas avaliacións ecolóxicas.
Parroquias de Florida
Historia
Tras a Guerra Revolucionaria dos Estados Unidos de América, Florida Occidental foi obxecto dunha disputa fronteiriza entre os recentemente formados Estados Unidos e España, que adquiriron as Florida Oriental e Occidental dos británicos despois da guerra. A disputa levou aos colonos americanos e británicos de Florida Occidental ao oeste do río Perdido a declarar a independencia da República de Florida Occidental en 1810 e elixir ao seu líder, Fulwar Skipwith, como presidente. A Republic foi rapidamente anexionada polos Estados Unidos e as actuais Parroquias de Florida foron incorporadas ao Territorio de Orleans, que incorporouse á Unión como o Estado de Luisiana en 1812. A bandeira da República de Florida Occidental, que a miúdo se identificaba coa bandeira Bonnie Blue da era da Guerra Civil, ondea en moitos edificios públicos das Parroquias de Florida. En 2006 a Lexislatura estatal ou Parlamento definiuna como a "bandeira oficial da Rexión Histórica da República de Florida Occidental".
Xeografía
As Parroquias de Florida alónganse desde o estado de Mississippi nos seus límites oriental e setentrional, ata o río Mississippi na súa fronteira occidental e o Lago Pontchartrain na meridional. A súa maior área poboada é a Área Metropolitana de Baton Rouge. A Parroquia de Saint Tammany é parte da Área Metropolitana de Nova Orleáns.
As Parroquias teñen unha extensión de 12.134,57 km², equivalente ao 10,755% da área total do Estado. A súa poboación no Censo de 2000 era de 887.444 residentes, o 19,86% do total estatal nese momento, mentres no Censo de 2010 era de 1.017.297 habitantes, o 22,44% do total estatal. As súas maiores poboacións, en orde descendente de poboación segundo o Censo de 2000, eran Baton Rouge, Slidell, Hammond, Shenandoah (CDP), Baker, Bogalusa, Zachary, Mandeville, Merrydale (CDP), Gardere (CDP), Denham Springs, Covington, Oak Hills Place (CDP) e Lacombe (CDP).
A Interestatal 12, que discorre de este ao oeste atravesando a rexión da Ribeira Norte, foi designada oficialmente en 1993 como a Ruta Verde da República de Florida Occidental.
Theodosius Dobzhansky
Dobzhansky naceu en Ucraína, que entón formaba parte do Imperio Ruso, e emigrou aos Estados Unidos en 1927, cando tiña 27 anos. O seu traballo de 1937 Genetics and the Origin of Species tivo unha grande influencia na síntese evolutiva e foi premiado coa Medalla Nacional da Ciencia dos Estados Unidos de 1964, e coa Medalla Franklin en 1973. É membro externo da Royal Society.
Traxectoria
Dobzhansky naceu o 25 de xaneiro de 1900 en Nemyriv, Imperio Ruso, actualmente Ucraína, e foi fillo único. O seu pai, Grigory Dobzhansky, foi un profesor de matemáticas, e a súa nai foi Sophia Voinarsky. En 1910 a familia trasladouse a Kíiv. No instituto, Dobzhansky coleccionaba bolboretas e decidiu facerse biólogo. En 1915, coñeceu a Victor Luchnik, que o convenceu de especializarse en escaravellos. Dobzhansky estudou na Universidade do Estado de Kíiv de 1917 a 1921, onde despois seguiu ata 1924. Mudouse a San Petersburgo, Rusia, para estudar baixo a dirección de Yuri Filipchenko, onde se montara un laboratorio para estudar a xenética da mosca Drosophila melanogaster.
O 8 de agosto de 1924, Dobzhansky casou coa xenetista Natalia "Natasha" Sivertzeva, que traballaba con I. I. Schmalhausen en Kíiv, Ucraína. Tiveron unha filla, Sophie, que despois casaría co arqueólogo e antropólogo norteamericano Michael D. Coe.
Antes de emigrar aos Estados Unidos, Dobzhansky publicou 35 traballos científicos sobre entomoloxía, xenética e zootecnia.
América
Dobzhansky inmigrou aos Estados Unidos en 1927 cunha bolsa de estudos do International Education Board da Fundación Rockefeller pra traballar e estudar nos Estados Unidos. Ao chegar a Nova York o 27 de decembro, traballou con Thomas Hunt Morgan na Universidade de Columbia, quen fora pioneiro no uso das moscas do vinagre (Drosophila melanogaster) en experimentos xenéticos. Seguiu a Morgan ao Instituto Tecnolóxico de California desde 1930 a 1940. Baseándose nos seus experimentos, articulou a idea e que o illamento reprodutivo pode ser causado por diferenzas na presenza de microbios simbiontes entre as poboacións.
En 1937, publicou un dos principais traballos da síntese evolutiva moderna, a síntese da bioloxía evolutiva coa xenética, titulado Genetics and the Origin of Species (A xenética e a orixe das especies), o cal, entre outras cousas, definía a evolución como "un cambio na frecuencia dun alelo dentro dunha poza xenética". O traballo de Dobzhansky foi fundamental para que se espallase a idea de que a selección natural ten lugar por intermedición das mutacións nos xenes. Tamén en 1937, nacionalizouse como cidadán dos Estados Unidos. Durante esta época, tivo unha liorta moi pública co seu colaborador na experimentación con Drosophila, Alfred Sturtevant, debido principalmente á competición profesional.
En 1941, Dobzhansky foi premiado coa Madalla Daniel Giraud Elliot da Academia Nacional das Ciencias dos Estados Unidos. Regresou á Universidade de Columbia, onde estivo entre 1940 e 1962. Foi un dos asinantes da declaración da UNESCO de 1950 A cuestión da raza. Despois pasou ao Instituto Rockefeller (que pouco despois se chamaría Universidade Rockefeller) ata que se retirou en 1971. En 1972 foi elixido primeiro presidente da BGA (Behavior Genetics Association, Asociación da Xenética do Comportamento), e recibiu o recoñecemento da sociedade polo seu papel na xenética do comportamento, e a sociedade creou o Premio Dobzhansky de xenética do comportamento.
Enfermidade final e a "luz da evolución"
A muller de Dobzhansky Natasha morreu de trombose coronaria o 22 de febreiro de 1969. Pouco antes, o 1 de xuño de 1968, Theodosius fora diagnosticado de leucemia linfocítica (unha forma crónica de leucemia), e déronlle meses ou como máximo uns poucos anos de vida. Retirouse en 1971 e trasladouse á Universidade de California, Davis, onde o seu estudante Francisco Jose Ayala era profesor axudante, e onde continuou traballando como profesor emérito. Publicou entón un dos seus máis famosos ensaios "Nothing in Biology Makes Sense Except in the Light of Evolution" (Nada en bioloxía ten sentido se non é á luz da evolución), influído polo paleontólogo e crego Pierre Teilhard de Chardin.
En 1975, a súa leucemia fíxose máis grave, e o 11 de novembro viaxou a San Jacinto, California para recibir tratamentos e coidados. Morreu alí de insuficiencia cardíaca o 18 de decembro. Foi incinerado e as súas cinzas foron esparexidas nunha zona silvestre de California.
Crenzas relixiosas
Ernst Mayr dixo: "Por outra parte, famosos evolucionistas como Dobzhansky eran firmes crentes nun Deus persoal." O propio Dobzhansky falaba de Deus como creador por medio da evolución, e considerábase un fiel da Igrexa Ortodoxa Oriental.
Publicacións do autor
Durante a súa carreira, Dobzhansky publicou moitos libros e artigos científicos revisados por pares:
Recensións
Theodosius Dobzhansky criticou o libro "The origin of races" (A orixe das razas) do antropólogo Carleton S. Coon. Dobzhansky rexeitaba a teoría de Coon da orixe independente de mutacións idénticas, pero concordaba en que a selección favoreceu un xenotipo de tipo sapiens en todas as poboacións protohumanas, e expresou a teoría de que todos os alelos sapiens existían en baixa frecuencia en todas as poboacións de erectus, e de que a composición estatística da poza xénica cambiou do erectus ao sapiens en moitas poboacións independentemente. Obras da súa autoría ou coautoría nas que fala do problema racial son: A Bogus ‘science’ of Race Prejudice (Unha falsa 'ciencia' do prexuízo racial) e Heredity, Race, and Society (Herdanza, raza e sociedade).
Scratch or Stitch
Scratch or Stitch é o segundo álbum de estudio da banda xaponesa de noise rock Melt-Banana, publicado en novembro de 1995 a través do selo Meldac no Xapón e de Skin Graft Records nos Estados Unidos. Este traballo foi o primeiro grande éxito da banda, ademais de ser o seu primeiro lanzamento estadounidense. As versións en vinilo do disco limitáronse a 2 600 copias, nunha embalaxe de goma cun póster coas letras e unha tatuaxe temporal de Melt-Banana.
O álbum foi gravado entre os meses de xullo e agosto por Jim O'Rourke coa produción de Steve Albini. O disco, xunto cunha xira polos Estados Unidos con Mr. Bungle, axudaron a establecer a Melt-Banana como unha das bandas líderes do novo punk rock xaponés.
Non Stop
Non Stop (en kirguiz: Дует Нон Стоп ou Дует Non Stop) é un dueto musical kirguiz formado por Maksat Sadyrbekov e Cholpon Talipbekova. A lingua principal da súa música é o kirguiz.
O dúo formouse o 17 de xaneiro de 2011 como parte do proxecto da música "Super Star".
Pobo kist
Os kist (en ქისტები, en КистӀий, Kistoj ou Kisti) son un subgrupo étnico checheno que habita nos Balcáns de Xeorxia. Viven principalmente na Gorxa de Pankisi, na rexión leste de Kakheti, onde suman arredor de 8 000 persoas.
Orixes
miniatura|O imán Shamil e o kist Bagakashvili, [[1859.]] As orixes dos kist poden rastrexarse até o seu fogar ancestral nas terras baixas de Chechenia. Entre a década de 1830 e a de 1870, durante a conquista rusa do Cáucaso, na que parte deles participaron do lado do imán Shamil, emigraron á gorxa de Pankisi, no curso alto do río Alazani e os seus arredores nas rexións de Tusheti e Kakheti. Denominados kists (ქისტები) en xeorxiano, están estreitamente relacionados cultural, lingüística e etnicamente a outros pobos falantes de linguas nakh como os inguxos e os chechenos, pero os seus traxes e tradicións comparten moitas semellanzas coas dos xeorxianos das montañas orientais.
Na mesma rexión de Xeorxia existe outra comunidade relacionada cos kist e coa mesma orixe nakh chamada bats.
Billy Bob Thornton
miniatura|dereita|Billy Bob Thornton en 2007 William Robert Thornton, máis coñecido como Billy Bob Thornton, nado en Hot Springs (Arcansas) o 4 de agosto de 1955, é un actor norteamericano, director, músico, dramaturgo e guionista.
Traxectoria
Thornton gañou recoñecemento xa como membro do elenco da sitcom da CBS Hearts Afire así como en filmes da década dos '90, entre os que se inclúen On Deadly Ground e Tombstone, a lenda de Wyatt Earp. A mediados desa mesma década, despois de escribir, dirixir e protagonizar o filme independente Sling Blade, gañou un Premio Oscar de Academia ao mellor guión adaptado. Apareceu máis tarde en Armageddon (1998) e A simple plan. A finais dos noventa, Thornton comezou a súa carreira como cantante e compositor, publicando tres álbums como cantante de blues.
A Grosa, Almofrei, Cerdedo-Cotobade
A Grosa é un lugar da parroquia de Almofrei, no concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade. Segundo o IGE en 2010 tiña 64 habitantes (33 homes e 31 mulleres), 2 menos ca en 2007.
Danny Peary
Danny Peary, nado en 1949, é un crítico de cine estadounidense e escritor de deportes. Escribiu e editou moitos libros en cinema e temas relacionados co deporte.
Libros
Coautor:
Editor:
Coeditor:
Orto, Boqueixón, Boqueixón
Orto é un lugar da parroquia de Boqueixón no concello coruñés de Boqueixón, na comarca de Santiago. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 19 habitantes (9 homes e 10 mulleres).
Tierra Gallega (Montevideo)
Tierra Gallega foi un semanario editado en Montevideo entre 1917 e 1918.
A Burela, Carballido, A Fonsagrada
A Burela é un lugar da parroquia de Carballido, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2015 tiña 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres).
O porco na cultura popular galega
Crenzas e supersticións
Cando algún labrego vende un porco na feira resérvase para si a corda coa que o levou atado pois cre que se a cede xunto co animal, non volverá a ter sorte e mercar ou vender ben na feira. Se o que fai é comprar un porco, cando chegue a casa deberá untar con allo o lombo do animal e metelo no cortello co cu por diante, pretendendo así protexelo das meigas e os seus meigallos.
A mata
[[Cacheiras e chourizos no Corpiño, Losón, Lalín|miniatura]]
A mata do porco, tamén denominada matanza, é o conxunto de operacións que se realizan para o sacrificio do porco, o faenado da canal e a posterior elaboración dos embutidos e outras pezas para conserva-la carne obtida. Non se aplica ó sacrificio industrial nin á actividade da industria cárnica, senón só á mata realizada no domicilio do propietario e exclusivamente para o consumo familiar.
Os produtos do porco na medicina popular
Na parroquia pontevedresa de Marcón queren curar as lombrigas dos meniños facendo sobre eles cruces cun cacho de unto metido en fariña (Mariño Ferro, 1985, px. 218). Co mesmo obxectivo, en Río Barba (parroquia do concello do Vicedo, Lugo) exconxúranas con unto de porco, ferruxe e la cortada dos testículos dun carneiro.
En Agolada (Pontevedra), para curar o eccema pustuloso (que os informantes identifican co fogardente, é dicir, co ergotismo), debe recollerse un pouco de terra de nove toupeiras situadas alí onde non vaias as galiñas. Mestúrase a terra e bótase nun trapo e, xa na casa, métese na terra un cacho de unto de porco branco, á vez que se fai o sinal da cruz. Logo, con esta mestura feita unha pasta trázanse cruces sobre a cara do enfermo, recitando ó tempo un ensalmo: Fogardente/ que queimas a xente./ ¿Donde vai tu padre, niña?/ Na arada/ busca dos bois/ e mais da aguillada./ Con unto de porco blanco/ e terra de nove toupeiras.
Léxico
O Porco de Santo Antón é un porco doado por algún devoto ó santo e que manteñen tódolos veciños do lugar. Anda solto polas rúas, cunha campaíña no pescozo, comendo do que lle van botando voluntariamente nas portas das casas. Finalmente, unha vez cebado, póxase ou rífase, e o recadado destínase ó mantemento do culto .
Semellante en todo é o porco das ánimas, cuxos beneficios van destinados ás ánimas do purgatorio.
Por outra banda, está o:
Refraneiro
Abre o porco, verás o teu corpo|miniatura
Sabugueiro, Santa Locaia, Castro de Rei
Sabugueiro é un lugar da parroquia de Santa Locaia no concello lugués de Castro de Rei na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2019 tiña 29 habitantes (12 homes e 17 mulleres).
Franxa de Florida
Como sucede no caso dos outros oito estados dos EE.UU. que posúen franxas (panhandle), o significado xeográfico deste termo é inexacto e elástico. As referencias á Franxa de Florida inclúen sempre os dez condados ao oeste do río Apalachicola, unha fronteira natural que foi a división histórica entre as colonias británicas de Florida Occidental e Florida Oriental. Estes condados occidentais tamén atópanse na Zona Horaria Central (coa excepción do Condado de Gulf, que ficou dividido entre as zonas horarias Oriental e Central), mentres o resto do Estado está na Zona Horaria Oriental.
As referencias á Franxa poden incluír tamén algúns ou mesmos todos dos oito contados situados inmediatamente ao este do Apalachicola, coñecidos como a rexión do Gran Arco, ao longo da curva que describe a Baía de Apalache. A maior cidade na Franxa é Tallahassee, a capital do estado, con 188.107 habitantes en 2014. Porén, o maior grupo metropolitano de poboación é a Área Metropolitana de Pensacola, cunha poboación de 474.081 habitantes. A poboación total da Franxa, segundo Censo dos Estados Unidos de 2010, era de 1.407.925 habitantes.
Costa Esperalda
dereita|miniatura|Localización de Emerald Coast. O nome Emerald Coast acuñouse en 1983, para referirse en xeral ás praias e os complexos hoteleiros que hai de Pensacola a Port Saint Joe , pero ás veces emprégase para referirse, por extensión, á Franxa no seu conxunto, especialmente ao oeste do Apalachicola. As primeiras denominacións desta área foron as do "Patio de Recreo da Costa do Golfo" (Playground of the Gulfcoast) e a "Banda do Milagre" (Miracle Strip), sobre todo para a área entre Fort Walton Beach e Panama City. As áreas costeiras dos seguintes condados (cando non os propios condados por enteiro) son incluídas normalmente nesta rexión vernácula cando se fala da Costa Esmeralda:
Porcións costeiras do Condado de Escambia (en particular Pensacola Beach), na fronteira occidental, e porcións costeiras do Condado de Bay , na fronteira oriental, son tamén a miúdo incluídas nesta rexión ao falar da Costa Esmeralda, pero con menor frecuencia que os tres condados enumerados con anterioridade.
Costa Esquecida
dereita|miniatura|Forgotten Coast O nome Forgotten Coast é unha denominación comercial creada a principios da década de 1990 coa intención de referirse á parte costeira da Franxa de Florida que se estende desde Mexico Beach ou o sueste do Condado de Bay, no Golfo de México, a Saint Marks, na Baía Apalache. Habitualmente non se considera unha parte da Costa Esmeralda, que se sitúa ao seu carón ao oeste. As áreas costeiras dos seguintes condados (cando non os propios condados por enteiro) son incluídas normalmente nesta rexión vernácula cando se fala da Costa Esquecida:
Características da rexión
O río Apalachicola é o río máis longo da Franxa. Está formado pola unión de varios ríos, incluíndo o Chattahoochee e o Flint, onde conflúen as fronteiras de Alabama, Georgia e Florida. Desde aquí, flúe cara ao sur ata a cidade de Apalachicola.
A Interestatal 10 é a maior estrada interestatal da Franxa, conectando o extremo oeste con Florida do Norte e Jacksonville. Outras vellas rutas que van do leste para o oeste son a U.S. Highway 90 e a U.S. Highway 98. Importantes rutas norte-sur ao oeste do río Apalachicola son as U.S. Highway 29, U.S. Highway 331 e U.S. Highway 231, todas enlazadas con Alabama e a Interestatal 65. A Estrada Estatal 20 discorre desde Niceville a Tallahassee.
A maior liña de ferrocarril que atravesa a Franxa, indo desde Pensacola a Jacksonville, está xestionada pola compañía de ferrocarril CSX (véxase o artigo Ferrocarril do Atlántico e Pensacola). O servizo de pasaxeiros rematou en 1971 coa creación de Amtrak, pero foi restablecido a principios de 1993 coa extensión do tren de pasaxeiros chamado Sunset Limited a Orlando. Non obstante, o servizo de pasaxeiros suspendeuse despois de que o Furacán Katrina barrese a Costa do Golfo en 2005. Os tren rexionais de proximidades que funcionan na Franxa son o Ferrocarril da Costa do Golfo e Alabama, o Ferrocarril de Liña da Baía e o Ferrocarril AN.
Século XIX
Ao longo do século XIX, a Franxa de Florida estaba escasamente poboada, salpicada ao longo do territorio de pequenas comunidades agrícolas, non chegando ningunha delas ao millar de residentes. Moitos deles, de feito, migraron da área de Alabama e tiñan parentes alí, polo que para eles era máis sinxelo comerciar co sur de Alabama que co resto de Florida Oriental, debido ademais ao lenta e ardua viaxe que había a través dos pantanos con grosos cipreses e densos bosques de piñeiros da Franxa. Era case natural para os floridanos do oeste sentir que tiñan máis en común cos seus veciños de Alabama que cos residentes da península, a centos de quilómetros deles.
En 1821, Pensacola foi a única cidade (en criterios do século XIX) da Florida Occidental cunha poboación estimada nunhas tres mil persoas. No Censo de 1850, a poboación de Pensacola era de 2.164 habitantes (incluíndo a 741 escravos e 350 "negros liberados").
Proposta de anexión a Alabama
Durante o transcurso do século, formuláronse a miúdo propostas para ceder os condados floridanos ao oeste do río Apalachicola ao estado de Alabama:
A construción do Ferrocarril Atlántico e de Pensacola, rematado en 1883, finalmente uniu Pensacola e a Franxa solidamente co resto do Estado e acabou co seu tradicional illamento, aínda que de cando en vez durante o século XX houbo ocasionais chamadas á anexión que xeraron algún debate público, pero ningunha acción lexislativa.
Século XX
A área foi o primeiro obxectivo da Tormenta do Século de 1993. Furacáns que golpearon directamente esta zona foron, por exemplo, o Furacán Eloise en 1976, o Furacán Erin e o Furacán Opal, ámbolos dous en 1995.
Século XXI
A Franxa de Florida sufriu directamente os golpes dos furacáns Ivan en 2004 e Dennis en 2005. Iván foi o máis desastroso, facendo terra moi preto de Gulf Shores, con ventos de 193 km/h e asolagamentos de máis de 4 metros de altura que devastaron Perdido Key e a illa Santa Rosa, destruíndo a ponte da Interestatal 10 sobre a Baía Escambia, e esnaquizando miles de fogares na rexión, algunhas a máis de 30 quilómetros no interior.
O 23 de xuño de 2010, petróleo procedente do vertido do Deepwater Horizon chegou a Pensacola Beach e Navarre Beach, danando ás industrias da pesca e o turismo, e levando a un ímprobo esforzo para a súa limpeza.
Economía
Historicamente, a economía da Franxa dependía principalmente da agricultura, da silvicultura e os serradoiros, da industria papeleira, da importación/exportación a través do transporte naval en Pensacola e, en menor medida, en Panama City, da construción naval e da pesca comercial. Despois da segunda guerra mundial, a economía veuse impulsada polas numerosas bases militares que se estableceron na rexión, así como polo crecemento do turismo e da hostalaría.
Os maiores empregadores na segunda metade do século XX foron as plantas de Monsanto Company e Westinghouse en Pensacola, a Saint Joe Paper Company en Port Saint Joe, e Gulf Power Company, unha importante compañía de servizos eléctricos.
A diferenza do centro e sur de Florida, a Franxa de Florida nunca tivo sido un gran produtor de cítricos debido a que a área está suxeita ás xeadas e á conxelación habitual no inverno, que destrúen os seus froitos.
Educación
Na Franxa de Florida localízanse as seguintes institucións de educación avanzada.
No Sistema Universitario Estatal:
No Sistema de Colexios Universitarios de Florida:
Afiliados de tipo relixioso:
Institucións privadas:
Política
A tendencia política da Franxa de Florida varía considerablemente dependendo do lugar. A parte occidental da rexión é a área máis republicana de Florida, cuxos condados ao longo da Costa Esmeralda regularmente dan aos republicanos preto do 70% de marxe nas eleccións estatais e nacionais. Porén, Tallahassee e o Condado de Gadsden tenden a ser fortemente demócratas debido á grande presenza de poboación afroamericana e de dúas grandes universidades (véxase o artigo Condado de Leon para unha desagregación dos números electorais e educativos). Nas eleccións presidenciais de 2008, John McCain recibiu 421.287 votos (o 60,1%) na Franxa, mentres Barack Obama recibiu só 279.206 votos (o 39,9%).
Condados
Algúns ou mesmo todos os seguintes condados ao este do Apalachicola, na subrexión do Gran Arco, son ás veces considerados parte da Franxa de Florida:
Vilas e cidades
Os lugares marcados cun asterisco (*) están situados ao este do río Apalachicola e poden non ser considerados parte integrante da Franxa de Florida por algúns residentes ou autores.
A poboación das maiores áreas metropolitanas da Franxa de Florida é a seguinte:
Praias
A Franxa de Florida é coñecida polas súas praias de areas brancas e as augas azul turquesa das súas illas de barreira fronte ao Golfo de México. De acordo ao Servizo de Parques Nacionais :
As cidades de praia na Franxa, das que moitas acollen aos estudantes universitarios durante as chamadas vacacións de primavera, son chamadas ás veces dun xeito despectivo como a Redneck Riviera (Riviera dos Pescozos Vermellos). O termo foi empregado como título dunha canción do músico country Tom T. Hall no seu álbum de 1996 Songs from Sopchoppy. O álbum debe o seu nome a unha vila do condado rural de Wakulla, próximo a Tallahassee.
Os turistas foron atraídos á Franxa desde a construción na década de 1880 do Ferrocarril Atlántico e de Pensacola. A praia de Pensacola ten sido a súa maior atracción turística desde a construción das pontes entre o continente e a illa de Santa Rosa en 1931. Despois da SGM, o crecemento da poboación e do turismo na área levou á proliferación de moteis, restaurantes, bares, atraccións turísticas e parques de atraccións ao longo da costa, concentrándose en Pensacola Beach, Fort Walton Beach e Panama City Beach. Como exemplos pódense citar o parque marítimo e acuario de Gulfarium, en Fort Walton Beach, e o antigo Parque de Atraccións de Miracle Strip (1963–2004), en Panama City Beach.
En 1971, o goberno federal adquiriu moito terreo nas illas costeiras dos condados de Escambia, Santa Rosa e Okaloosa, cara a preservalas do desenvolvemento comercial, creando a Beira Marítima Nacional das Illas do Golfo (Gulf Islands National Seashore), que tamén inclúe algunhas illas da costa de Mississippi. Outras áreas de praia protexidas polo estado de Florida son:
Tanto os parques federais como os estatais ofrecen facilidades para o campismo, o desfrute de comidas tipo pícnic e outras actividades recreativas. Ademais, algunhas partes da costa son propiedade federal pertencentes á Estación Aéreo-naval de Pensacola, á Base da Forza Aérea Eglin e á Base da Forza Aérea Tyndall, de xeito que están tamén protexidas fronte a un posible interese comercial.
Por outra banda, tamén poden encontrarse na Franxa sete reservas acuáticas estatais, que se estenden ao longo de miles de quilómetros cadrados de terras somerxidas nas áreas costeiras. Outros moitos parques estatais, reservas e parques forestais localízanse no interior.
A década de 1970 tamén foi testemuña do nacemento dun bo número de complexos turísticos de luxo na praia, torres en condominio, casas de verán e cidades planificadas, como son Seaside e Sandestin, polo que a maioría da propiedade privada da costa está agora moi desenvolvida.
Bases militares
As maiores bases militares da rexión son a Estación Aéreo-naval de Pensacola (sede da aviación naval nos Estados Unidos), a Base da Forza Aérea Eglin e o Campo Hurlburt (pretos de Fort Walton Beach), a Actividade de Soporte Naval de Panama City (en Panama City Beach) e a Base da Forza Aérea Tyndall (preto dePanama City).
En 1983-84, o programa de televisión Emerald Point N.A.S. foi rodado nunha estación aéreo naval nalgures do sur estadounidense, similar á Estación Aéreo-naval de Pensacola. A serie de acción e aventura Pensacola: Wings of Gold (1997-2000) foi rodada precisamente nesta base aérea de Pensacola.
Khlea t tow sen chhngay
Khlea t tow sen chhngay (en ឃ្លាតទៅសែនឆ្ងាយ) é un filme camboxano de 2010 dirixido por Chhay Bora e baseado en acontecementos reais. É o primeiro filme camboxano en máis que vinte anos en abordar os feitos ocorridos durante a era dos khmer vermellos. Foi escollido como o candidato de Camboxa para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 85ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado. É o segundo filme de Camboxa en ser presentado ós Óscar na categoría de mellor filme en lingua non inglesa.
Giosuè Carducci
miniatura|dereita|200px|Giosuè Carducci
Giosuè Carducci, nado en Valdicastello, na Toscana, o 27 de xullo de 1835 e finado en Boloña o 16 de febreiro de 1907, foi un poeta italiano. Foille concedido o premio Nobel de Literatura en 1906.
Traxectoria
Foi fillo dun médico rural. Pasou a súa infancia na rexión de Maremma antes de trasladarse a Pisa en 1853, onde estudou Filosofía e Letras na Universidade. Logo de exercer de profesor en diferentes centros docentes, de 1860 a 1904 foi profesor de literatura italiana na universidade de Bolonia, cátedra que mantivo durante 42 anos.
Oposto ao papado, á monarquía e ao sentimentalismo que dominaban a literatura italiana do seu tempo, foi o primeiro poeta que adaptou con éxito os metros clásicos latinos á poesía italiana moderna. En toda a súa obra son notorias a afirmación da súa personalidade, a súa rebeldía e incorformismo -sobre todo na súa época xuvenil- e o seu anticlericalismo militante.
A súa primeira colección de versos foi Juvenilia (1856-1860), á que seguirían Levia Gravia (1861-1871), Giambi ed epodi (1867-1879), Rime nuove (1871), Odi barbare (1877-1889), Rime e ritmi (1890-1897), Intermezzo (1874-1886), La canzone dei Legnano (1879), Ça ira (1883) e Primizie e reliquie, publicada póstumamente en 1928.
Toxicidade do paracetamol
250px|dereita|miniatura|Estrutura do [[paracetamol.]] A toxicidade do paracetamol é causada polo uso excesivo ou sobredose do paracetamol, un fármaco analxésico que actúa inhibindo a síntese de prostaglandinas responsables da aparición da dor, á parte de ter propiedades antipiréticas que atenúan os estados febrís. A súa intoxicación causa, principalmente, danos hepáticos, sendo unha das formas máis comúns de envelenamento en todo o mundo.
Malia pertencer ó grupo dos AINEs (antiinflamatorios non esteroideos) carece de propiedades antiinflamatorias significativas; existe en diversas formas farmacéuticas para facilitar a súa administración por vía rectal, intravenosa ou oral.
Trátase dun fármaco de libre disposición, que está presente en practicamente tódolos fogares, o que pode facer pensar que é unha substancia inocua, cando non o é. De feito, ten un índice terapéutico reducido, o que quere dicir que a dose normal está preto da sobredose, e por iso é un composto relativamente perigoso. Deste xeito, a dose tóxica de paracetamol é moi variable. En adultos, unha dose única de 10g ou doses máis pequenas pero continuadas de 5g en 24 horas nunha persoa sa e non consumidora de alcohol (4g/día nun consumidor de alcohol) pode causar danos importantes no fígado. Ademais, se non se trata adecuadamente no momento oportuno a sobredose de paracetamol provoca fallo hepático seguido de morte en poucos días.
Indicacións terapéuticas
O paracetamol utilízase para o tratamento sintomático da dor de calquera etioloxía de intensidade moderada como é o caso de dores postoperatorias, dores posparto, reumáticos, lumbago, ciáticas, neuralxias, dores musculares, dismenorrea, cefaleas e odontalxias. Estados febrís.
Doses terapéuticas e tóxicas
O paracetamol absórbese rapidamente alcanzando concentracións máximas no plasma ás 2 horas despois da inxestión. A concentración plasmática terapéutica é de 10-20 µg/ml e presenta unha vida media de 2-4horas.
A dose terapéutica oscila entre 10–15 mg/Kg (dose máxima recomendada: 80 mg/kg) en nenos; e 250–1000 mg (dose máxima recomendada: 4g ó día) en adultos. A dose tóxica mínima é de 150 mg/kg en nenos e 10g en adultos, ó día.
Estes valores veñen variando en función, sobre todo, dos niveis basais de glutatión aínda que tamén inflúen outros factores.
Mecanismo de toxicidade
O paracetamol metabolízase a compostos inactivos (90%) por combinación con sulfato e glicurónido, logo estas substancias elimínanse por vía urinaria. Do 10% restante unha parte excretase directamente polos riles e unha pequena parte é metabolizada polo sistema Citocromo P450; este oxida ó paracetamol para producir un intermedio moi reactivo e electrofílico, a NAPQI (N-acetil-p-benzoquinoneimina); este composto en condicións normais neutralízase por acción do glutatión, isto é, formase Cisteína e Mercaptano que son compostos que carecen de toxicidade.
En episodios de toxicidade por paracetamol as vías metabólicas do sulfato e do glicurónido esgótanse e a NAPQI pode reaccionar libremente coas membranas celulares, causando amplos danos e morte de moitos hepatocitos dando como resultado necrose hepática aguda.
En resumo, o paracetamol en si non é tóxico pero sofre procesos de biotransformación a partir dos cales se orixina un composto tóxico responsable dos efectos indesexables.
Factores que modifican a toxicidade
Do mencionado no punto anterior conclúense os factores que poden influír na toxicidade do paracetamol:
Nomograma de Rumack-Matthew
É unha gráfica preditiva da gravidade da intoxicación. Nela relaciónanse as concentracións ou niveis plasmáticos do paracetamol no sangue obtido do paciente (entre as 4 e as 24 horas da inxestión) co tempo transcorrido entre a inxestión e a obtención da mostra. Se ao cruzárense ambos os dous datos o punto cae na zona da gráfica situada por enriba da liña de risco, trátase dunha intoxicación grave que precisa de tratamento con antídoto (N-Acetil-cisteína). Cando cae por debaixo é unha intoxicación leve, e non precisa de antídoto. Esta gráfica, non obstante, ten unhas indicacións limitadas, e perante a dúbida debería indicarse o antídoto.
O diagnóstico diferencial debe incluír a hepatite isquémica (por falta de osixenación), a hepatite viral, a toxicidade por outras drogas ou toxinas e o síndrome de Reye (en rapaces menores de 16 anos).
Tratamento
O tratamento da intoxicación por paracetamol baséase en dous eixes:
Whirimako Black
Whirimako Black, nada en Whakatāne en 1961, é unha actriz e cantante maorí. Black leva unha tatuaxe feminina maorí na súa cara, un tā moko, que é un símbolo cultural de orgullo e beleza.