cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yves Congar
Igrexa
Enfatiza que a Igrexa é santa, non en si mesma, ou como cualidade dos seus membros, senón como ámbito da presenza de Deus que se achega á mesquindade e miseria humana (pecado), presente na comunidade eclesial. A extensión da vida divina é gratuíta (graza) sen mérito por parte da xerarquía e dos fieis que participan dela.
No que atinxe á catolicidade, esta ha de consistir na capacidade da Igrexa de asimilar e desenvolver os valores auténticos humanos e culturais, tanto doutras igrexas, como doutras relixións e de todas as culturas.
Busca tamén facer fincapé no rol fundamental dos laicos, a través do seu compromiso coas causas xustas da humanidade. A salvación cristiá asume e engloba a liberación social, política, económica, cultural e persoal dándolle totalidade e plenitude na transcendencia. Aquí o compromiso, dende un imperativo cristiá orientador, ha de ser radical, pero as opcións do crente poden ser opinables e falibles e, xa que logo, plurais.
A Congar preocúpalle o papel da xerarquía na Igrexa e non escatima críticas sinceras. Os bispos, para el están encorvados absolutamente na pasividade e o servilismo a Roma. Defende un concepto profundo e radical de obediencia fronte ao simplismo insincero autoridade-súbdito.
Royal Opera House
O Royal Opera House é un teatro de espectáculos de Londres, coñecido tamén como Covent Garden polo barrio onde se atopa. Ten capacidade para 2.256 espectadores, con catro pisos de palco e galería superior e galería superior. É tamén a sede da compañía real de ópera e o Royal Ballet. O proscenio ten 12,20 metros de anchura e 14,8 metros de altura.
A fachada, o ástrago e o auditorio foron construídos en 1856, case tódolos demais elementos foron reconstruídos na década dos 90.
Ian Goodfellow
Traxectoria
O traballo académico de Goodfellow acada a 2018 máis de 14.000 citas que protagonizan as redes xenerativas antagónicas, algoritmos de intelixencia artificial adestrados sobre o mesmo conxunto de datos. Ambos algoritmos compiten, un pretendendo aumentar o índice de erro do outro, encargado de discriminar o resultado. Goodfellow é co-autor dun libro introdutorio á aprendizaxe profunda aberto en liña e publicado por The MIT Press.
Intercambio colombiano
miniatura|300px|Plantas nativas do novo mundo: 1. [[Millo (Zea mays) 2. Tomate (Solanum lycopersicum) 3. Pataca (Solanum tuberosum) 4. Vainilla (Vanilla) 5. Pará (Hevea brasiliensis) 6. Cacao (Theobroma cacao) 7. Tabaco (Nicotiana rustica)]] miniatura|300px|Plantas nativas do vello mundo: 1. Cítricos (Rutaceae); 2. [[Mazá (Malus domestica); 3. Banana (Musa); 4. Mango (Mangifera); 5. Cebola (Allium); 6. Café (Coffea); 7. Trigo (Triticum spp.); 8. Arroz (Oryza sativa)]]
O intercambio colombiano foi unha transferencia xeneralizada de plantas, animais, cultura, poboacións humanas, tecnoloxía e ideas entre as Américas e o Vello Mundo nos séculos XV e XVI, relacionado co comercio e a colonización europea após o descubrimento de Cristovo Colón. Especies invasoras de flora e fauna e enfermidades infecciosas tamén foron produto do intercambio.
O contacto entre as dúas áreas xerou unha gran circulación de gando e cultivos novos, o cal impulsou o crecemento da poboación en ambos os dous hemisferios, malia que nun comezo as enfermidades precipitaron o esmorecemento da poboación de indíxenas americanos. Os comerciantes regresaron a Europa con millo, patacas e tomates, que se converteron en cultivos moi importantes en Europa no século XVIII.
Paços de Ferreira
Paços de Ferreira é un concello portugués do distrito do Porto, rexión de Entre Douro e Minho e subrexión do Vale do Sousa e Baixo Tâmega. No ano 2011 tiña 56.340 habitantes.
Xeografía
O concello, de 70,99 km², ten a súa capital na vila do mesmo nome, de 7.491 habitantes (2011), e abrangue 12 freguesías. Limita ao leste co concello de Lousada, ao sur co de Paredes, ao suroeste co de Valongo e ao oeste e ao norte co de Santo Tirso. Está atravesado polo río Ferreira, afluente do río Sousa, que á súa vez é afluente do río Douro. A serra da Agrela é unha pequena elevación que limita o concello polo oeste.
Ten unha densidade de poboación moi elevada, sendo un dos municipios con maior porcentaxe de poboación nova de Portugal. Até o 2013 abranguía 16 freguesías, pero trala reforma administrativa dese ano pasaron a 12: uníronse Paços de Ferreira con Modelos, Arreigada con Frazão, e Sanfins de Ferreira con Lamoso e Codessos. Case todas as freguesías son bastante homoxéneas en número de habitantes, pero as mais poboadas son as cidades de Paços de Ferreira e Freamunde, as vilas de Frazão e Carvalhosa, e as aldeas de Ferreira e Seroa.
Historia
Ata as revolucións liberais do inicio do século XIX, formou parte do Couto de Ferreira. O actual concello existe dende 6 de novembro de 1836, e a antiga vila de Paços de Ferreira ten a categoría de cidade dende 20 de maio de 1993.
Economía
Paços de Ferreira é coñecido como a "Capital do Móvel" (Capital dos Mobles) xa que a súa industria de fabricación de mobles é a que máis produce en Portugal e unha das máis importantes de Europa. As estradas do concello, coas súas centenas de tendas de mobles, son consideradas a maior mostra de mobiliario de toda a Europa.
Deporte
Na cidade pacense xoga o club de fútbol FC Paços de Ferreira, que participou unha vez na Liga de Campións da UEFA e tres veces na UEFA Europa League, e foi tamén finalista da Taça de Portugal e da Taça da Liga de Portugal.
Patrimonio
dereita|miniatura|200px|[[Citania de Sanfins (Núcleo familiar reconstituído).]] dereita|miniatura|200px|[[Citania de Sanfins (Balneario castrexo).]]
O Mosteiro de Ferreira, de estilo románico, foi declarado Monumento Nacional o 3 de febreiro de 1928. O Pelourinho de Paços de Ferreira foi declarado IIP o 11 de outubro de 1933. Outro patrimonio destacable do concello é a Casa da Praça, a capela de San Francisco (Freamunde) e o cruzeiro de Eiriz.
Metrónomo
miniatura|Metrónomo de corda O metrónomo é un instrumento que dá un sinal auditivo ou visual permanente para indicar un tempo, o que nos permite interpretar unha peza musical. Úsase sobre todo para o estudo das partituras para a posta en marcha dunha interpretación ou a busca da minutaxe dunha obra musical.
Historia
Partindo do principio que un metro de fío cun peso balancéase á velocidade de 1 segundo, por movementos isócronos (que non teñen a mesma amplitude, pero si a mesma duración) e tras observar que as oscilacións son proporcionais á altura do fío, Étienne Loulié (1637-1702) inventa o primeiro metrónomo graduado, dunha altura de 2 metros e pulsación ou latexo mudo.
Inventado en Ámsterdam en 1812 polo reloxeiro holandés Dietrich Nikolaus Winkel (~1780-1826), o metrónomo tradicional de pulsación audible foi patentado en 1816 polo alemán Johann Nepomuk Maelzel.
Soño
300px|dereita|miniatura|O soño do eunuco por [[Jean Lecomte du Nouÿ.]] Os soños son manifestacións mentais de imaxes, sons, pensamentos e sensacións nun individuo dormente, e normalmente afastadas da realidade. Para a psicoloxía, os soños son estímulos esencialmente anímicos que representan manifestacións de forzas psíquicas que durante a vixilia se achan impedidas de despregarse libremente. Soñar é un proceso mental involuntario no que se produce unha reelaboración da información almacenada na memoria, xeralmente relacionada con experiencias vividas polo soñante o día anterior. As lembranzas que se manteñen ao espertar poden ser sinxelas (unha imaxe, un son, unha idea etcétera) ou moi elaboradas. Os soños máis elaborados conteñen escenas, personaxes, escenarios e obxectos. Comprobouse que pode haber soños en calquera das fases do durmir humano. Con todo, lémbranse máis soños e eles son máis elaborados na chamada fase REM (Movemento Ocular Rápido [MOR], polas súas siglas en inglés Rapid Eye Movement) que ten lugar no derradeiro tramo do ciclo do sono.
O acto de soñar só foi confirmado no Homo sapiens. Os animais tamén pasan pola fase de soño REM. Semella que os mamíferos son os animais con maior probabilidade de soñar debido ao seu ciclo do soño semellante ao humano. O animal que máis tempo pasa en fase de soño REM é o armadillo (Dasypodidae).
O Cumial
O topónimo galego O Cumial tpode referirse a:
Soño
O adxectivo correspondente a ilusión-soño é onírico (do grego ónar, "ilusión"). Por analoxía coa ilusión -que cumpre a miúdo fantasías do dormente- chámase tamén «soño» a calquera anhelo ou ilusión que mobiliza a unha persoa. A disciplina encargada do estudo científico dos soños coñécese como oniroloxía. Cando o soño anticipa eventos futuros ou exhibe eventos pasados descoñecidos pódese falar dunha premonición ou dunha retrocognición respectivamente.
Xeneralidades
Durante o século XX avanzouse moitísimo no estudo científico dos soños, xa que a tecnoloxía facilitou en grande medida o achegamento ao que podería denominarse "enerxía do soño". Sistemas avanzados de escáner detectaron que en numerosas ocasións os soños son bucles de actividade cerebral que se repiten noite tras noite. Sábese que cada suxeito ten unha forma única e irrepetible de soñar, pois a actividade cerebral representada por ondas electromagnéticas nas pantallas deses escáneres presenta gráficas moi similares en cada paciente, e distintas entre dúas deles.
Interpretación dos soños
miniatura|250px|Ilustración de [[John Tenniel de Alicia no País das Marabillas (1865)]] En moitas culturas atribúese un valor profético ao soño, concibido como unha mensaxe cifrada de orixe divina que é necesario desentrañar. Esta crenza atópase, por exemplo, na Biblia (onde Xosé interpreta os soños do Faraón: Xénese 41:1-36). En Grecia a oniromancia foi unha actividade habitual: aínda hoxe consérvase un manual de interpretación de soños, o de Artemidoro, do século II d. C. Con todo, un dos filósofos da Grecia antiga, Heráclito (h.540-h. 480 a.C), sostivo cara ao 480 a. C. que os soños non teñen significado algún fóra dos pensamentos da persoa que os evoca. Neste sentido, Heráclito anticipouse por moitos anos ao pensamento científico que tenta explicar en que consiste o proceso do soño nos organismos humanos e animais.
A principios do século XX, Sigmund Freud retoma a cuestión desde unha perspectiva racionalista coa súa A interpretación dos soños (1900). Esta obra converteuse nun dos libros máis influentes do século XX. Ao principio tropezou cunha enconada resistencia, pois a psicanálise representaba un enorme reto para a tradición occidental. Os traballos de Freud chamaban a atención sobre as zonas marxinais do ser humano: a irracionalidade e o sexo. Freud mostra que o inconsciente (e non a conciencia) é a parte da nosa psique que ordena todo noso pensar e sentir. Segundo as súas palabras: "O eu non é o señor da súa propia casa". A análise dos soños é para el a vía rexia de acceso ao inconsciente. Os psicanalistas posteriores, ortodoxos ou non, persisten neste posicionamento.
Para a psicanálise é importante distinguir nos soños o contido manifesto e o contido latente.
Carl Gustav Jung, discípulo heterodoxo de Freud, sostiña que os soños eran un órgano de información e de control. Os símbolos oníricos son, segundo este autor, transmisores de mensaxes instintivos ás partes racionais da mente do ser humano, e resulta necesario interpretalos para comprender a linguaxe dos instintos. Jung non cría, como si o facía Freud, que os soños fosen unha roupaxe que oculta outra cousa. Os soños eran para Jung información e comunicación de ideas expresadas dentro dos límites dun medio. Tras estudar un oitenta mil soños, chegou á conclusión de que estes son relativos á vida do observador. Leste organiza as súas imaxes oníricas nun centro chamado si mesmo, o cal ten a función de ordenar e lexislar toda a vida psíquica, ora consciente ora inconsciente, a través de numerosos soños que teñen lugar na vida da persoa. Jung interpretaba, pois, o soño como único e relativo ao soñador. Para comprendelo, debía examinarse o cadro onírico como o miolo do estudo e a análise.
Desde unha perspectiva distinta á terapéutica, o surrealismo preconiza tamén a observación dos soños. As revistas do movemento pon de moda a anotación das fantasías nocturnas. Na súa obra Os vasos comunicantes (1932), André Breton expón a súa visión do fenómeno e, ao mesmo tempo que recoñece a achega de Freud, polemiza con el por atopala insuficiente.
Función psicolóxica e biolóxica dos soños
miniatura|250px|[[Rei (xadrez)|Rei Vermello roncando, por John Tenniel]] O modelo de sistema nervioso que formulou Sigmund Freud está plasmado no seu artigo «Proxecto para unha psicoloxía científica», de 1895, aínda que publicado en 1954. É un aspecto relevante que un artigo tan importante para unha teoría sobre o entendemento humano non fose publicado nos albores mesmos das hipóteses freudianas.
Freud subscribía a crenza de que o cerebro pode explicarse a partir, pero non só a partir da súa estrutura física, polo que manifestaba, contrariamente a como adoita crerse, unha postura propensa ao fisicalismo. Característicamente, as hipóteses de Freud tras a interpretación dos soños infírense destes supostos. Consideraba ás neuronas unidades diferenciadas que, cales recipientes de descarga de enerxía provenientes do sistema nervioso, propiciaban os impulsos e desexos descargados mediante unha realización consciente. Conxecturou, entón, que aqueles impulsos non descargados axeitadamente, eran soportados inconscientemente nos soños.
As ciencias cognitivas e a moderna neurociencia negan que este modelo teña validez empírica. En particular, os psiquiatras Allan Hobson e Robert Mc Carley, a partir das evidencias fisiolóxicas a disposición da investigación, propuxeron unha teoría racionalmente plausible. O cerebro, sosteñen ambos os dous científicos, é un xerador de estados oníricos. Cando se activan rexións implicadas nos soños, desencadéase información que o cerebro trata de ordenar a través dun proceso fisiolóxico. A rexión implicada é o pontino. Cando unha persoa soña, células nerviosas do bulbo raquídeo chamadas pons son corenta veces máis activas. Proponse que son as responsables de iniciar o coñecido MOR (Movemento Ocular Rápido) ou REM (en inglés) e as imaxes oníricas (a través da activación dos centros visuais do cerebro).
Ao estar esperta unha persoa, os movementos que efectúan os ollos están a mercé de centros máis evolucionados que os pons. Cando se realiza un movemento co ollo, o cerebro é receptor de mensaxes que teñen a función de controlar a percepción. Baixo o soño, as células nerviosas do pontino transmiten información sobre os movementos oculares até os centros principais do cerebro. Agora ben, dita información consistiría, en ocasións, nunha incoherencia para o sistema cerebral que, nunha persoa esperta, comeza o movemento dos ollos. Consiguientemente, concíbese ao soño como unha forma de ordenar información, como unha función biolóxica que tenta outorgar sentido a esa fonte de información incoherente. O absurdo dos soños, teorizan ambos os psiquiatras, é fállaa do cerebro por integrar adecuadamente a súa propia información. O cerebro, tras recibir a información proveniente dos ollos no MOR, tenta comparala coa fonte de datos dispoñibles na memoria a curto prazo.
Os soños na mitoloxía e a arte
miniatura|135px|Árbore xenealóxica de Morfeo Os soños supoñen para o ser humano unha pasaxe a mundos non relacionados directamente coa realidade. O primeiro indicio da curiosidade humana polo soño remóntase á Grecia clásica, en cuxa mitoloxía aparece Hipnos como deus do soño, irmán xemelgo da morte non violenta (Tánatos) e irmán das mortes violentas (Keres) e as deusas do destino (Moiras), entre outros. Considerábaselle fillo da noite (Nyx), nacida á súa vez do Caos. O soño aparece, pois, vencellado á morte e a noite.
Máis adiante, en diferentes escritos sobre a mitoloxía grega, aparecen os fillos de Hipnos cunha das Nereidas, (Pasítea), chamados os oniros. Estes encarnaban cada un dos posibles soños, sendo liderados por Morfeo, Fobetor e Fantaso. Morfeo aparecíase só en soños de personalidades con forma humana, a diferenza dos seus irmáns, que representaban animais, plantas ou seres inanimados.
Máis tarde Morfeo pasou a substituír o seu pai, aínda que segundo algúns autores morreu asasinado por Zeus. Morfeo presenta unha temática moi atractiva para a arte: foi esculpido por Jean-Antoine Houdon e pintado por John William Waterhouse e Nicolas Poussin. Ademais, é protagonista de cancións populares, como Míster Sandman das Chordettes, baseada na súa lenda, ou obras escritas como as novelas e cómics creadas polo escritor Neil Gaiman das cales destaca The Sandman.
Galicia Pintoresca (Vilalba)
Galicia Pintoresca foi unha revista editada en Vilalba entre 1916 e 1918.
Historia e características
Subtitulado Revista pintoresca ilustrada, apareceu en maio de 1916. Estaba dirixida por José Enríquez Chanot. De periodicidade quincenal, contiña información sobre agricultura, turismo, socioloxía, literatura e arte. Tiña enviados en toda Galicia. Entre os seus colaboradores figuraban Juan Fernández Merino e Gustavo Ramudo Lamas. Cesou a súa publicación en 1918.
Dorothea Christiane Erxleben
Dorothea Christiane Erxleben (nacida Leporin), coñecida tamén como Dorothea Erxleben, nada en Quedlinburg (Reino de Prusia) o 13 de novembro de 1715 e finada na mesma cidade o 13 de xuño de 1762, foi unha médica alemá célebre por ter sido a primeira muller en obter un doutoramento en medicina en Alemaña, na Universidade de Halle, en 1754.
Traxectoria
A unha idade moi temperá foi instruída en ciencia básica, latín e medicina polo seu pai, Christian Polycarp Leporin, médico que exercía en Quedlinburg. A médica italiana Laura Bassi (profesora universitaria, inspirouna para loitar polo seu dereito a practicar a medicina.
En 1742 publicou o tratado Gründliche Untersuchung der Ursachen, die das weibliche Geschlecht vom Studiren abhalten ("Investigación exhaustiva das causas que impiden que o xénero feminino estude") argumentando que a muller debería poder acceder á universidade.
Despois de ser admitida para o estudo por unha dispensa do rei Frederico II o Grande, Erxleben recibiu o seu doutoramento en medicina na Universidade de Halle en 1754.
Analizou e divulgou os obstáculos que impiden á muller estudar, ser ama de casa e coidar da familia.
Foi a nai do naturalista Johann Christian Erxleben (1744-1777).
S.K.I.N.
S.K.I.N. foi un supergrupo creado o 25 de maio de 2007 por diversos artistas xaponeses. Yoshiki, Gackt, Miyavi e Sugizo son os seus actuales compoñentes.
A grande evasión (álbum)
A grande evasión é o terceiro disco do grupo santiagués Ataque Escampe, publicado no 2009. Ademais de estar dispoñible en formato CD, pódese descargar en mp3 de balde na páxina do selo A Regueifa Plataforma. Por primeira vez, Ataque Escampe deixa de ser estritamente acústico para introducir algúns elementos eléctricos neste álbum.
Gran Premio de Austria de 1997
O Gran Premio de Austria de 1997 (oficialmente o XXI Großer Preis von Österreich) foi unha carreira do Campionato do Mundo de Fórmula 1 celebrada no Circuíto de Österreichring o 21 de setembro de 1997. Foi a décima cuarta carreira da tempada de Fórmula Un de, o 21º Gran Premio de Austria o décimo noveno que se celebrou en Österreichring e o primeiro Gran Premio de Austria desde o Gran Premio de Austria de 1987. A carreira disputouse sobre 71 voltas ao circuíto de 4´323 quilómetros para unha distancia total de carreira de 307 quilómetros.
Jacques Villeneuve, pilotando un Williams - Renault, gañou desde a pole position, xunto a David Coulthard en segundo lugar no McLaren - Mercedes, e o compañeiro de Villeneuve Heinz-Harald Frentzen foi terceiro. O rival de Villeneuve para o campionato de pilotos, Michael Schumacher, só puido ocupar o sexto posto no seu Ferrari.
Informes
A cualificación trouxo algunhas sorpresas, xa que os pneumáticos Bridgestone usados ​​por varios dos equipos máis pequenos demostraron ser fortes, pero foi finalmente Jacques Villeneuve quen gañou. Mika Häkkinen liderou diante de Villeneuve despois do comezo pero o seu motor fallou de novo, antes de que puidese completar a primeira volta. como consecuencia Jarno Trulli liderou as primeiras voltas, e estaba correndo no segundo lugar (aínda que tiña que facer outro pit stop) cando o seu motor tamén fallou.
Ocorreu unha espectacular colisión entre Eddie Irvine e Jean Alesi. Cando loitaban polo cuarto lugar na volta 37, Alesi intentou adiantar a Irvine na chicana desde aproximadamente oito lonxitudes de automóbil atrás, Irvine tomou medidas evasivas, o francés chocou contra o auto do irlandés a tal velocidade que o coche de Alesi pasou por encima do coche de Irvine mentres este último trompeaba. Alesi quedou baixo investigación polos comisarios por condución perigosa despois da carreira, aínda que non se fixeron acusacións formais contra ningún piloto.
Michael Schumacher foi terceiro, pero recibiu unha penalización dun stop&go por adiantar a Heinz-Harald Frentzen baixo bandeiras amarelas. Schumacher dixo que non as vira e que non eran visibles desde o interior da curva.
O veterano piloto austríaco de Fórmula Un, Gerhard Berger, anunciou que se retiraría ao final da tempada, pouco despois de ter cualificado décimo oitavo na grella.
Menlle, Barrañán, Arteixo
Menlle é un lugar da parroquia de Barrañán no concello coruñés de Arteixo na comarca da Coruña. Tiña 11 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 6 eran homes e 5 eran mulleres.
Teixoeiras, Hospital, Pedrafita do Cebreiro
Teixoeiras é un lugar da parroquia do Hospital no concello lucense de Pedrafita do Cebreiro, na comarca dos Ancares. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 12 habitantes (5 homes e 7 mulleres).
Aldarete, Valdoviño, Valdoviño
Aldarete é un lugar da parroquia de Valdoviño no concello coruñés de Valdoviño na comarca de Ferrol. Tiña 53 habitantes en 2016, segundo datos do Instituto Galego de Estatística, 24 homes e 29 mulleres. O que supón un aumento de 9 habitantes respecto ao ano 2007 cando tiña 44 habitantes (21 homes e 23 mulleres) e 8 máis que en 2000.
Tía (mitoloxía)
Na mitoloxía grega, Tía, a Divina, Tea ou Teia (en grego Θεία), tamén chamada Eurifaesa (Ευρυφαεσσα Euryphaessa, 'a de amplo brillo', era unha Titánide, filla de Xea (a Terra) e Urano (o Ceo). Considerouse deusa da vista e a que dotaba ó ouro, á prata e ás xemas do seu brillo e valor.
Mitoloxía
Uniuse a Hiperión, un dos seus irmáns, do que tivo tres fillos: Helios (o Sol), Eos (a Aurora) e Selene (a Lúa).
Noutras tradicións, Tía é o nome dunha ninfa que se uniu a Apolo, con quen tivo un fillo chamado Delfo. Outras fontes fana amante de Poseidón ou do mesmo Zeus, con quen tivo dous fillos: Magnes e Macedón.
Trala Titanomaquia, na que as Titánides permaneceron neutrais, foi vivir ó palacio do seu fillo Helios.
Xerminal (mes)
miniatura|Alegoría, autor anónimo.
Xerminal (en francés: Germinal) é o nome do sétimo mes do calendario republicano francés, o primeiro da estación da primavera, que dura desde o 20 ou 21 de marzo ata o 19 ou 20 de abril, segundo o ano. Coincide de xeito aproximado co paso aparente do Sol pola constelación zodiacal de Aries.
O nome do mes deriva do latín germen, que quere dicir "semente". Segundo o informe á Convención proposto por Fabre d'Églantine, o devandito nome refírese "á fermentación e ao desenvolvemento do zume dos vexetais de marzo a abril". O sufixo -al denota que o mes pertence á estación da primavera, igual que Floreal e Pradal.
Paulie
Paulie é un filme familiar estadounidense de comedia-drama sobre un papagaio chamado Paulie. O filme foi estreado nas salas de cinema dos Estados Unidos o 17 de abril de 1998.
Sinopse
Conta a historia dun divertido papagaio chamado Paulie que se perde da súa casa e que, en busca da súa dona, coñece outros humanos e entra en moitas encrencas, pero sempre de bo humor. Paulie descobre que mesmo nas dificultades temos que ter o corazón cheo de esperanza.
Osman I
Osman I (en 'Sultan Osman Gazi'; Osman é unha deformación do árabe: عُثمَان `uθmān, `Uthman; en turco: gazi, "triunfador, combatente da fe"), nado nun lugar descoñecido e finado en Bursa en 1323 ou 1324, foi o líder dos osmanlís ou otománs, a dinastía que estableceu e gobernou o Imperio Otomán. Era fillo de Ertuğrul e sucedeuno en 1281. Osman aproveitou a debilidade dos imperios selxúcida e bizantino para establecer e fortalecer o seu emirato.
Debido á escaseza de fontes históricas contemporáneas á súa vida, existe pouca información real sobre el. Non se conserva escrito ningún do seu reinado. Os otománs non rexistraron a historia da vida de Osman ata o século XV, máis de cen anos despois da súa morte. A causa disto, é complexo para os historiadores diferenciar entre realidade e mito na maioría das historias que se contan del. Algún historiador mesmo chegou a declarar a tarefa imposible, describindo o período da vida de Osman como un "buraco negro".
Nome
Algúns estudosos consideran que o nome orixinal de Osman sería turco, probablemente Atman ou Ataman, e logo sería cambiado a ʿO s mān, de orixe árabe. As primeiras fontes bizantinas, incluíndo o seu contemporáneo Xurxo Pachymeres, deletrean o seu nome como Ατουμάν (Atouman) ou Ατμάν (Atman), mentres que as fontes gregas reproducen a forma árabe ʿU th mān e a súa versión turca ʿO s mān con θ, τθ ou τσ. Unha fonte árabe temperá que o menciona escribe nun lugar ط en vez de ث. Osman puido adoptar un nome musulmán máis prestixioso durante a súa vida.
Traxectoria
O seu pai, Ertoğrül, levou a súa tribo (Kayi) da Asia Central ata Anatolia, fuxindo da persecución dos mongois. Co auspicio dos selxúcidas de Rüm fundou un lugar coñecido como Söğüt, na área noroccidental da antiga Frixia. O lugar resultou ser moi favorable, pois en occidente o poderoso Imperio Bizantino experimentaba graves problemas políticos, mentres que as forzas musulmás en Oriente se fragmentaban ante a agresión dos mongois: en 1258 Bagdad foi saqueada por Hulagu, primeiro il-khan mongol de Irán.
En 1281 Osman foi declarado bey da cidade de Söğüt polo seu pai, e contra 1288 sucedeuno na xefatura da tribo. En 1290 proclamouse máis autónomo dos turcos selxúcidas, de quen era vasalo, e tomou o título de bey. Ata 1300 dedicouse a atacar os seus veciños e capturar as súas fortalezas. Axudado por guerreiros musulmáns, na súa maioría turcománs (desarraigados das súas terras de pastoreo polos mongois e atraídos polo botín resultante das incursións a territorio bizantino), estendeu o seu estado cara ao noroeste de Asia Menor, a expensas dos señoríos cristiáns e dos principados turcománs veciños. esquerda|miniatura|300x300px|Área do Imperio Otomán durante o reinado de Osman I Despois da conquista do castelo de Bilecik (1299), o Sultán selxúcida de Rüm, Kaikubad III, remitiu un estandarte e un tambor en recoñecemento. Comezou a ser coñecido como Kara Osman Bey. No territorio (aínda exiguo) que controlaba, as pregarias dos venres dicíanse no seu nome. A partir de 1299 cuñou moeda, nomeou visir o seu fillo Ala al-Din Ali e impuxo un imposto de capitación (imposto persoal), contrario á ortodoxia musulmá. Para a recadación deste imposto, fixo cuñar unha moeda de prata chamada akçe, a imitación das que cuñaban os emperadores gregos de Trebisonda.
Non obstante, o verdadeiro nacemento do Imperio pode atribuírse á conquista da cidade de Eskişehir (en turco "Cidade Vella") en 1301–1303. En 1302 derrotou os bizantinos do emperador Andrónico II Paleólogo na batalla de Bafea. Despois da batalla, os turcos capturaron unha serie de pequenos fortes. Coa caída do último destes fortes bizantinos, Yenişehir ("Cidade Nova"), os turcos quedaron en posición de pór sitio ás grandes cidades bizantinas de Bitinia: Nicomedia, Prusa e Nicea, devastando todo o territorio que se atopaba arredor de ditas cidades. A consecuente e rápida toma destas cidades viuse impedida momentaneamente pola falta de forzas e de equipos de asedio que adoecían os turcos. Como consecuencia desta devastación, miles de refuxiados marcharon cara a Constantinopla, no oeste.
Nesa época, os bizantinos seica recoñeceron os otománs como os seus máis perigosos veciños en Anatolia, como testifican os esforzos do emperador Andrónico II para provocar ao ilkanato un ataque directo contra eles. Finalmente chegou a un acordo co il-kan Öljeitü, quen enviou un exército a Bitinia en 1307. Este exército mongol conseguiu escasos resultados, salvo o de aguilloar aínda máis a Osman, e trala partida da Compañía Catalá non houbo resistencia organizada dos bizantinos fronte aos otománs, nin fronte aos outros emiratos turcománs ghazidel sur. Ao fracasar o ilkanato no seu intento de establecer un control sobre o sector occidental do antigo sultanato selxúcida de Rüm, os otománs quedaron libres para avanzar a expensas dos bizantinos, mentres que os emiratos turcománs máis orientais se viron obrigados a fornecer aos seus amos mongois de Persia homes e diñeiro como tributo.
En 1317 cedeu o mando do exército ao seu fillo Orhan asegurando deste xeito a sucesión.
En 1326, caeron as cidades de Prusa e Nicea ante as forzas de Orhan. Prusa, rebautizada polos turcos Bursa, foi a nova capital do imperio trala súa caída e a subseguinte entrada a ela de Osman, despois de oito anos de asedio a esta cidade.
Osman morreu ao pouco tempo en Bursa dunha crise de gota. Á súa morte, o imperio tiña unha extensión de 16 000 km². Os seus sucesores déronlle o título póstumo de Gazi; cando un novo sultán ascendía, o pobo clamaba: "Que sexa tan grande como Osman".
Familia
Tivo dúas esposas (Malhun Hatun, filla de Omer Bey, do clan Kayı, e Rabi'a Bala Hatun, filla do xeque sufí Edebali), unha filla (Fátima, 1284-1347) e sete fillos varóns:
Honras
A ponte Osman Gazi, inaugurada en 2016, que cruza o golfo de Ízmit e é a cuarta ponte colgante máis longa do mundo, leva o seu nome.
Alapati Lui Mataeliga
Alapati Lui Mataeliga, nado en Sataua (Samoa) o 4 de xaneiro de 1953 e finado en Auckland o 25 de abril de 2023, foi un eclesiástico samoano, arcebispo metropolitano latino de Samoa-Apia.
Biografía
Foi ordenado sacerdote diocesano de Samoa e Tokelau o 5 de xullo de 1977 polo entón bispo Pio Taofinuʻu, e foi nomeado arcebispo de Samoa-Apia o 16 de novembro de 2002, recibindo a consagración episcopal de mans do nuncio Patrick Coveney o 3 de xaneiro de 2003.
Ovulación
miniatura|dereita|300 px|Ovario con folículos en sucesivos estados de maduración. A ovulación é a saída dun óvulo dun folículo ovárico durante o ciclo menstrual dunha muller ou durante o ciclo estral doutras femias de mamíferos. O óvulo pasa do ovario ás trompas de Falopio, onde poderá ser fecundado. O período de tempo arredor do momento da ovulación chámase fase ovulatoria ou período periovulatorio.
Xeneralidades
O proceso da ovulación está contrrolado polo hipotálamo e pola adenohipófise ou pituitaria anterior por medio da secreción de hormonas, como a hormona luteinizante (LH) e a hormona estimulante dos folículos (FSH). Na fase preovulatoria do ciclo menstrual, o folículo ovárico sofre unha serie de transformacións chamadas expansión do cúmulo, que son estimuladas pola FSH. Despois, fórmase un orificio, chamado estigma no folículo ovárico, e o ovocito abandona o folículo a través del, pasando ás trompas de Falopio. A ovulación é desencadeada por un pico na concentración de FSH e LH liberadas pola adenohipófise. Durante a fase lútea (postovulatoria), o ovocito viaxa ao longo das trompas de Falopio cara ao útero. Se é fertilizado polo esperma orixinando un cigoto, este poderá implantarse no útero días despois e orixinar un embrión.
Nos humanos a fase fértil está comprendida nuns poucos días arredor da ovulación. O tempo que vai desde o principio da última menstruación ata a ovulación é como media de 14,6 días, pero hai substanciais variacións entre mulleres e entre ciclos nunha mesma muller, cun intervalo de predición estatístico global do 95% entre 8,2 e 20,5 días. A duración do ciclo por si soa non é un bo indicador do día da ovulación.
Fases do proceso ovulatorio
miniatura|Diagrama que mostra os cambios hormonais que acontecen arredor do tempo da ovulación, e as variabilidades entre mulleres e entre ciclos que se poden presentar. Definida estritamente, a fase ovulatoria comprende o período de elevación hormonal do ciclo menstrual. O proceso require un máximo de 36 horas para completarse, e é separado arbitrariamente para a súa descrición en tres fases: preovulatoria, ovulatoria, e postovulatoria.
Requisitos previos
Nun proceso que dura uns 375 días (13 ciclos menstruais) numerosos folículos primordiais dormentes do ovario crecen e progresivamente se transforman nun folículo preovulatorio. Os folículos preovulatorios tamén se chaman folículos de Graaf ou folículos terciarios maduros e conteñen un ovocito detido na profase da primeira división meiótica rodeado por unhas capas de células da granulosa chamadas coroa radiada. Nestes folículos outra capa de células granulosas murais rodea o folículo e por fóra hai unha lámina basal protectora e unha rede de capilares sanguíneos situados entre as tecas interna e externa, mentres que no interior do folículo hai unha cavidade chea de fluído chamada antro. A zona onde está o ovocito coa coroa radiada chámase cúmulo oóforo e sobresae no antro, quedando conectado coas células murais da granulosa por unha ponte ou istmo de células da granulosa.
As células da granulosa están implicadas no envío bidireccional de mensaxes moleculares co ovocito, que facilitan a función folicular.
Pola acción da hormona luteinizante (LH), as células da teca dos folículos preovulatorios secretan androstenediona, que é aromatizada polas células da granulosa a estradiol, un tipo de estróxeno. A diferenza do que ocorre nas outras fases do ciclo menstrual, a liberación de estróxenos na fase folicular tardía ten un efecto estimulatorio sobre a secreción no hipotálamo de hormona liberadora da gonadotropina (GnRH), que estimula a secreción na hipófise ou pituitaria de LH e FSH.
Este aumento das concentracións de LH e FSH marca o comezo da fase preovulatoria.
Fase preovulatoria
Para que a ovulación teña éxito, o ovocito ten que recibir o apoio das células da granulosa da coroa radiada e do cúmulo oóforo. As células da granulosa do cúmulo pasan por un período de proliferación e mucificación chamado expansión do cúmulo. A mucificación é a secreción dun cóctel rico en ácido hialurónico, que dispersa as células que formarán unha matriz pegañenta arredor do ovocito. Esta rede de células permanecerá aí ata a ovulación e é necesaria para a fertilización.
O incremento no número das células do cúmulo vai acompañado dun incremento no volume do fluído antral, que fai que inche o folículo ata ter uns 20 mm de diámetro, polo que o folículo forma unha pronuinciada protuberancia que asoma da superficie do ovario, chamada ampola.
Fase ovulatoria
Por medio dunha cascada de sinais de transdución iniciada pola LH, o folículo secreta encimas proteolíticos que degradan o tecido folicular no lugar da ampola, formando o chamado estigma. O complexo cúmulo-ovocito sae do folículo roto a través do estigma e pasa á cavidade peritoneal, onde é recollido polas fimbrias das trompas de Falopio ou oviduto. Por tanto, o ovocito non sae só, senón acompañado das células da coroa radiada e cúmulo. Despois de entrar nas trompas, o complexo cúmulo-ovocito é pulado polos cilios, empezando a súa viaxe en dirección ao útero.
A mucosa uterina (endometrio) chega ao seu máximo desenvolvemento e ten glándulas secretoras, pero que aínda non segregan.
Fase postovulatoria
O folículo, xa sen o ovocito, sofre un pregamento cara a dentro e transfórmase no corpo lúteo, que produce proxesterona e estróxenos, que inducen ás glándulas endometriais a segregar. Cando cese esta produción de hormonas terá lugar a menstruación.
Sinais clínicos da ovulación
O comezo da ovulación pode detectarse por varios signos, xeralmente só apreciables pola propia muller que os experimenta, polo que se di que os humanos temos unha ovulación oculta, a diferenza doutros animais nos que hai signos externos distintivos que indican que unha femia é fértil.
A muller preto da ovulación experimenta cambios no cérvix uterino, no moco cervical, e na súa temperatura basal corporal. Ademais, moitas mulleres tamén teñen signos secundarios da fertilidade como dores abdominais e aumento do olfacto.
Os síntomas relacionados co comezo da ovulación, o momento preciso da mesma e o comezo e final dos ciclos menstruais varían en intensidade con cada muller pero son do mesmo tipo, e son utilizados nos chamados métodos "naturais" de contracepción e planificación familiar.
O momento da ovulación foi fotografado e gravado.
Ondas de desenvolvemento folicular
As investigacións dirixidas por Baerwald et al. suxiren que o ciclo menstrual podería non regular o crecemento folicular tan estritamente como se pensa. A maioría das mulleres durante un ciclo medio de 28 días experimentan dúas ou tres "ondas" de desenvolvemento folicular, das cales só a última é a ovulatoria. As outras ondas son anovulatorias, e caracterízanse pola atresia (dexeneración) dos folículos preovulatorios (ciclo anovulatorio maior) ou a non formación de folículos preovulatorios (ciclo anovulatorio menor).
O fenómeno é similar ás ondas foliculares que foron observados en vacas e cabalos. Nestes animais, desenvólvese un amplo conxunto de folículos terciarios iniciais durante a fase folicular do ciclo menstrual, o que suxire que o sistema endócrino non regula a foliculoxénese de xeito moi estrito.
O xene Lrh1 parece ser esencial para regular a ovulación.
Indución da ovulación
A indución da ovulación é unha prometedora técnica aplicada na reprodución asistida en pacientes con síndrome de ovario poliquístico e oligomenorrea. Utilízase tamén na fertilización in vitro para facer madurar os folículos antes da recollida do óvulo. Xeralmente, úsase a estimulación ovárica xunto coa indución da ovulación para estimular a formación de moitos ovocitos. Algunhas fontes inclúen a indución da ovulación na definición de estimulación ovárica.
Pode inxectarse unha pequena dose de gonadotropina coriónica humana (HCG) despois de completada a estimulación ovárica. A ovulación terá lugar entre 24–36 horas despois da inxección de HCG.
Supresión da ovulación
Pode conseguirse a contracepción suprimindo a ovulación.
A maioría dos contraceptivos hormonais e dos impulsores da concepción actúan na fase ovulatoria do ciclo menstrual porque é o determinante máis importante da fertilidade. A terapia hormonal pode interferir positiva ou negativemente coa ovulación.
O estradiol e a proxesterona, administradas de diversas formas, como as pílulas anticonceptivas orais combinadas, simula os niveis hormonais do ciclo menstrual e crea unha retroalimentación negativa para a foliculoxénese e a ovulación.
Pobo mentawai
Os mentawai (tamén chamados mentawei e mentawi) son un pobo nativo das Illas Mentawai, na provincia de Sumatra Occidental, Indonesia. O seu xeito de vida é semi-nómade e cazador-colleiteiro. Habitan nas zonas costeiras e selváticas das illas. A súa poboación estímase en arredor de 64 000 persoas. A lingua mentawai pertence á familia austronesia. Este pobo caracterízase pola súa espiritualidade, a súa arte corporal e a tendencia a limar os dentes, unha práctica que eles consideran estética e embelecedora.
Alanina
miniatura|dereita|100px|Fórmula da alanina ionizada. A alanina (Ala ou A) é un dos aminoácidos constituíntes das proteínas dos seres vivos. Aminoácido non esencial, o máis pequeno despois da glicina. Trátase dun α-aminoácido coa fórmula CH3CH(NH2)COOH. O isómero L é o que aparece nas proteínas. Os seus codóns son GCU, GCC, GCA, e GCG. Como ten unha cadea lateral formada por un grupo -CH3 clasifícase como aminoácido neutro non polar. É moi abundante, xa que a L -alanina só é superada pola leucina en frecuencia de aparición (nun experimento no que se analizou unha mostra de 1.150 proteínas, a alanina supuxo o 7,8 % da súa estrutura primaria). A D -alanina aparece nas paredes bacterianas e en certos péptidos antibióticos.
Estrutura
O carbono α da alanina está unido a un grupo metilo (-CH3), que constitúe a súa cadea lateral, unha das máis simples entre os aminoácidos, e pola que se pode clasificar a este aminoácido como alifático. O grupo metilo da alanina non é reactivo, polo que case nunca está implicada directamente nas funcións das proteínas, pero o seu pequeno tamaño faina adecuada para formar parte de certas zonas da proteína onde se require un determinado pregamento ou estrutura, que sería dificultada por aminoácidos máis voluminosos.
Os alimentos
A alanina é un aminoácido non esencial, o que significa que pode producirse no noso corpo a partir doutras substancias e non é imprescindible tomala na dieta. Pero a alanina atópase en moitos alimentos, e está especialmente concentrada na carne. Boas fontes de alanina son: carnes, produtos lácteos, ovos, peixe e outros alimentos mariños, xelatina, lactoalbumina, feixóns, noces, cereais, soia, lévedo de panadaría, arroz, fibra vexetal, e legumes.
Biosíntese
A alanina pode sintetizarse no corpo a partir de piruvato e aminoácidos de cadea lateral ramificada como valina, leucina, e isoleucina.
A forma máis común de producir alanina é por aminación redutiva do piruvato. Como as reaccións de transaminación son doadamente reversibles e o piruvato é moi abundante, a alanina pode formarse doadamente e grazas a iso pode ter conexións con varias vías metabólicas como a glicólise, gliconeoxénese, e o ciclo do ácido cítrico. Xunto co lactato pode xerar glicosa a partir das proteínas por medio do ciclo da alanina, polo que é un aminoácido glicoxénico.
Síntese química
A alanina racémica pode prepararse por condensation do acetaldehido con cloruro amónico en presenza de cianuro sódico por medio da reacción de Strecker, ou pola amoniólise do ácido 2-bromopropanoico:
Degradación
Na degradación oxidativa da alanina orixínase piruvato, que pode entrar na gliconeoxénese, polo que é un aminoácido gliconeoxénico.
Ciclo da alanina-glicosa
A alanina xoga un papel chave no ciclo da alanina-glicosa (ou da glicosa-alanina) que ten lugar entre os tecidos e o fígado. No músculo e outros tecidos que degradan aminoácidos para obter enerxía, os grupos amino tómanse por transaminación de moléculas de glutamato. O glutamato pode entón transferir o seu grupo amino pola acción do encima alanina aminotransferase ao piruvato, que se produce na glicólise muscular, formando alanina e α-cetoglutarato. A alanina formada pasa ao sangue e é transportada ao fígado. No fígado ten lugar unha reacción inversa á da alanina aminotransferase, polo que se acaba rexenerando o piruvato. O piruvato así rexenerado forma glicosa por gliconeoxénese, que volve ao músculo a través do sistema circulatorio. O glutamato no fígado entra na mitocondria e degrádase a ión amonio pola acción da glutamato deshidroxenase, que á súa vez participa no ciclo da urea para formar urea.
O ciclo da alanina-glicosa permite que o piruvato e o glutamato sexan retirados do músculo e cheguen ao fígado. A glicosa rexenérase a partir de piruvato e entón volve ao músculo; así o fígado debe fornecer a enerxía necesaria para a gliconeoxénese en vez de que teña que facelo o músculo. Todo o ATP dispoñible no músculo pode ser dedicado á contracción muscular.
O ciclo de Cori é bastante similar ao da alanina-glicosa, pero o de Cori non usa alanina e orixínase cando o músculo tivo que funcionar en condicións anaerobias, e o da glicosa-alanina utilízase para eliminar no ciclo da urea o amonio orixínados no músculo ou cando se degradan proteínas para obter glicosa sanguínea en situacións de emerxencia metabólica (esgotouse a glicosa e o glicóxeno dispoñibles). miniatura|centro|500px|Distribución da glicosa, alanina e [[ácido láctico.]]
Relación coa hipertensión
miniatura|esquerda|250px|(S)-alanina (á esquerda) e (R)-alanina (á dereita) en forma [[zwitteriónica a pH neutro.]] Un estudo internacional feito polo Imperial College London atopou unha correlación entre altos niveis de alanina e presión sanguínea, consumo de enerxía, niveis de colesterol, e índice de masa corporal altos.
Relación coa diabetes
As alteracións no ciclo da alanina que incrementan os niveis séricos de alanina aminotransferase (ALT) están relacionados co desenvolvemento da diabetes. Cun nivel elevado de ALT o risco de desenvolver diabetes acrecéntase.
Estabilidade dos radicais libres
A desaminación da alanina produce o radical libre alquilo estable CH3C•HCOO–. A desaminación pode ser inducida na alanina en estado sólido ou acuoso por radiación.
Esta propiedade da alanina úsase en medicións dosimétricas en radioterapia. Cando se irradia alanina normal, a radiación causa que certas moléculas de alanina se convertan en radicais libres, e, como eses radicais son estables, o contido en radicais libres pode ser medido despois para saber a canta radiación foi exposta a alanina. Deste modo, nos tratamentos de radioterapia complicados pódese saber se se está dando a dose de radiación pretendida.
Río Saja
miniatura|Cunca hidrográfica do río Saja miniatura O río Saja é un río da vertente cantábrica da península ibérica, que discorre completamente dentro da comunidade autónoma de Cantabria.
No seu transcurso, forma os vales de Cabuérniga, Cabezón de la Sal e unha vez que une o seu curso co do río Besaya, tamén forma o val de Torrelavega que se estende até o mar.
Toponimia
300px|left|miniatura|Carta hidronímica do antigo indoeuropeo para a raíz *Sal-, *Salm-. O nome do río Saja provén do hidrónimo latino Salia, cunha orixe que se remonta a linguas indoeuropeas como o celta ou preindoeuropeas.
O nome de Salia, co que se coñecía antigamente este río, é unha herdanza que as linguas romances tomaron do hidrónimo latino Salia ou Saunium, e que este á súa vez o recolleu da raíz indoeuropea *Sal - “auga”. Esta mesma raíz aparece na orixe de numerosos hidrónimos europeos como os casos do Seille, afluente do Mosela na Galia, o río Hayle, en Britania, ou o río Sella en Asturias; todos eles denominados antigamente Salia.
Xeografía
miniatura|240px|O Saja ao seu paso pola localidade de [[Saja no municipio de Los Tojos, Val de Cabuérniga]] miniatura|240px|O río Saja no seu curso medio. Panorámica das mieses de Barcenillas e Ruente. Ao fondo a Hoz de Santa Lucía. right|miniatura|240px|Ría de San Martín de la Arena desde Requejada (Polanco) até o [[mar Cantábrico.]] O río Saja nace no collado de Cuencagén, na Serra de El Cordel, (límite meridional da Mancomunidade Campoo-Cabuérniga ao suroeste da comunidade autónoma de Cantabria) da unión dos canais de Renedo e o Cuadro ou de La Corva. Estas forman o río Guariza, o cal, tras recibir as augas do arroio de El Diablo, pasa a denominarse río Saja.