cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Árbore do nim
Controversia da patente
En 1995 a Oficina Europea de Patentes (EPO) outorgou a patente dun produto funxicida, derivado do nim ao Departamento de Agricultura dos Estados Unidos e mais á compañía multinacional estadounidense WR Grace. O goberno da India reprobou a decisión da EPO, reclamando que na India tense utilizado o nim dende hai 2 milenios. No ano 2000 a EPO inclinou a lle outorga a patente á India, porén a WR Grace apelou reclamando que o seu uso tradicional nunca se publicara en obra científica ningunha. O 8 de marzo de 2005, a apelación foi rexeitada, e se liberou o aproveitamento do nim ao dominio público.
Taxonomía
Azadirachta indica foi descrita por Adrien-Henri de Jussieu e publicado en Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle 19: 221, pl. 2, f. 5. 1830.
Casca (botánica)
miniatura|250px|Casca do [[pradairo xaponés (Acer palmatum).]] A casca, ou paraza, é a camada máis externa dos caules e das raíces das plantas leñosas, como as árbores e os arbustos. Cobre e protexe a madeira e consiste de tres capas, o felóxeno, o floema, e o cámbium vascular.
A casca pode acadar preto do 10 ou do 15 % do peso total da árbore.
Descrición botánica
En talos ou caules novos de plantas leñosas como as árbores e arbustos, e algunhas vides perennes, a casca componse dos seguintes tecidos arranxados de fóra cara a dentro:
En vellos talos, a capa epidérmica, a casca, e o floema primario fórmanse separadamente dos tecidos internos por formacións grosas de cortiza. Debido ao espesamento da capa de cortiza, esas células morren debido a non recibir auga nin nutrientes. Esa capa morta é a casca rugosa que se forma ao redor do tronco da árbore e doutros talos. En máis pequenos talos e tipicamente en plantas non leñosas, ás veces xorde unha capa secundaria chamada periderma, que faise co cámbium de cortiza, cortiza e felodermo. Substitúe a capa dermal e actúa como cobertura moi semellante á a cortiza, tamén é feita maiormente de tecido morto. A pel no tomate é un periderma. As definicións do termo poden variar. Noutros usos, a casca consiste de tecido morto e protector no exterior de talos leñoso, e non inclúe o tecido vascular.
O cámbium vascular é a única parte dun talo leñoso onde hai división celular. Contén células indiferenciadas que se dividen rapidamente para producir xilema secundario cara a dentro, e floema secundario cara a fóra.
Ao longo do xilema, o floema é un dos dous tecidos dentro da planta que se involucran no transporte de fluídos. O floema transporta moléculas orgánicas (particularmente azucres) cara a onde sexa preciso.
Usos
A cortiza, ás veces confundida con casca na linguaxe coloquial, é a camada máis externa dun talo leñoso, principalmente da sobreira, derivado do cámbium suberoso. Serve como protección contra danos, parasitos, enfermidades, tanto como para deshidratación e extremas temperaturas. A cortiza pode conter antisépticos como taninos. Algúns son substancialmente espesos, provendo máis illamento e dando á cortiza unha característica estrutura, nalgúns casos o espesor é suficiente para facelo colleitable como produtos de cortiza sen matar a árbore.
A cortiza dalgunhas árbores é comestible.
Ademais de produtos comerciais feitos de casca como cortiza, canela, quinina (da casca de Cinchona), aspirina (da casca de salgueiros). A casca dalgunhas árbores como os carballos é unha fonte de ácido tánico, usado en curtume.
Alberto Casal Arantes
Como xogador
Formouse nas categorías inferiores do Celta de Vigo e xogou no Celta Turista, ademais de no Cultural Areas e o Gran Peña. Aos 24 anos marchou cedido ao Racing de Ferrol, en Segunda División B para a tempada 1994/95. Ao rematar o curso desvinculouse co Celta e asinou polo Racing por outra tempada. Con todo, no club ferrolán non dispuxo apenas de minutos fronte ao porteiro titular, Luis César Sampedro.
Na tempada 1996/97 pasou a xogar no CCD Cerceda ata que en abril de 1998 fichou como novo porteiro do Endesa As Pontes, que tiña lesionados os porteiros do primeiro equipo. En xuño de 1999 foi anunciado como novo porteiro do Club Deportivo Lugo. No club lucense, adestrado por Fabri, chegou a gañar a titularidade en detrimento do histórico porteiro Xosé Domínguez.
En 2001 incorporouse ao Atlético Arteixo, de Terceira División, club no que xogou dúas tempadas e que deixou para xogar no Racing Vilalbés de Rexional Preferente. Na tempada 2004-05 asinou polo Laracha, un recentemente ascendido á 3ª División, con José Luís Vara como adestrador. No club larachés gañou o trofeo ao porteiro menos goleado no seu primeiro ano e foi o segundo menos goleado no segundo ano, desempeño excepcional que lle serviu ao Laracha para rematar en 5ª e 3ª posición respectivamente. Con todo, no terceiro ano na categoría o club acabou descendendo, sendo esta a última tempada de Casal como xogador.
Adestrador de porteiros
Ao deixar de xogar ao fútbol, ​​Casal pasou a exercer como adestrador de porteiros. Realizou dita función no Montañeros CF, Cidade de Santiago e Bergantiños FC, ata que en 2012 se incorporou á Ponferradina, en Segunda División. Tras seis anos no club berciano, en xullo de 2018 pasou ao Deportivo Fabril, do que se ocupou dous anos até agosto de 2020, cando foi anunciado como novo adestrador de porteiros do Deportivo da Coruña na súa nova etapa en Segunda División B.
Max Aub
miniatura Max Aub Mohrenwitz, nado en París o 2 de xuño de 1903 e finado en Cidade de México o 22 de xullo de 1972, foi un escritor en lingua castelá de orixe franco-alemá.
Traxectoria
A familia paterna do escritor ten a súa orixe na vila de Aub en Franconia. No barrio xudeu desta vila viviu a familia ata comezos do século 18, época na que o tiveron que abandonar por causa das persecucións antixudías. Seu pai, Friedrich Aub, representante de comercio, nacera en Múnic e a nai Susana Mohrenwitz en París, onde naceu tamén Max Aub e onde pasou a infancia e foi escolarizado no Collège Rollin.
Ó inicio da segunda guerra mundial o pai de Max Aub, que se encontraba de viaxe de negocios en España, foi declarado Persona non grata polo estado francés a causa da súa orixe alemá, e negouselle o permiso a regresar a Francia. Max Aub, súa nai e súa irma Magadalena abandonaron París e emigraron a Valencia. Alí Aub estudou na escola na "Alliance Française" e na "Escuela Moderna", para obter en 1920 a graduación de bacharelato.
Na época escolar fixo amizade co futuro filósofo José Gaos, o escritor Juan Chabás, o futuro pintor Genaro Lahuerta e o sociólogo José Medina Echevarriá. En contra dos consellos da familia e dos profesores renunciou a seguir unha carreira universitaria e fíxose representante de comercio, co desexo, expresado por el mesmo, de acada-la independencia económica.
A carreira de escritor
O seu interese pola literatura comezou xa nos anos de escola, cando estivo abonado a revistas literarias coma a Nouvelle Revue Française e escribiu os seus primeiros textos. Aub aproveitaba as viaxes de negocios para relacionarse con artistas e escritores. Neses anos coñeceu a Jorge Guillén, Gerardo Diego, Federico García Lorca, Enrique Díez-Canedo e Luis Buñuel.
Baixo a influencia do último deles escribiu as primeiras pezas de teatro "experimental", que non foron, porén, representadas. En 1923 mentres estaba en Zaragoza foi testemuña do golpe de estado de Miguel Primo de Rivera, experiencia que recolleu no seu roman à clé "La calle de Valverde" (A rúa de Valverde), novela na que aparecen entre outros os escritores Vicente Blasco Ibáñez e Miguel de Unamuno.
Aub librou do servizo militar por curto de vista e, en 1926, casou en Valencia con Perpetua Barjau Martín, coa que tivo tres fillas: María Luísa, Elena e Carmen. En 1927 entrou como socio na empresa de seu pai. As súas preocupacións políticas concretáronse coa entrada en 1929 no Partido Socialista Obrero Español. Coa chegada en 932 de Segunda República Española participou como orador en diversos mitins.
Neses anos gañou certa fama no mundo teatral. En 1933 Viaxou a Unión Soviética xunta con Medina Echevarriá e García para tomar parte nun festival de teatro e preparar a representación dalgunhas das súas obras. Alí coñeceu a autores como Jacques Copeau, Max Reinhardt, Erwin Piscator e Bertolt Brecht que ían influír na súa obra posterior. Aub mostrouse receptivo as teorías sobre o teatro de Vsewolod Emiliewich Meierhold, Konstantin Sergeiewich Stanislawski e Alexander Tairov.
Nos anos 1934 e 1936 Aub dirixiu en Valencia o teatro El Búho. Grazas ás viaxes que fixo a Berlín, Madrid e París coñeceu a André Malraux, Gustav Regler e Ernest Hemingway.
Guerra civil e consecuencias
Despois do inicio da guerra civil en xullo de 1936 uniuse a "Alianza de escritores antifascistas para a defensa da cultura". Como membro desta asociación participou activamante no congreso internacional de escritores de 1936, na que coñeceu a Luis Araquistáin, cónsul español en París que o levou como agregado cultural á capital francesa. Permaneceu nese posto de decembro de 1936 a xuño de 1937 e foi o encargado de presentar na exposición universal de 1937 o cadro Guernica de Pablo Picasso, que lle fora encargado ó pintor polo goberno español.
Entre xaneiro e abril de 1940 viviu coa súa familia en Francia, época na que tentou producir xunto con André Malraux a película Sierra de Teruel. Foi denunciado como comunista e internado no campo de concentración de Le Vernet. Foi liberado despois dalgunhas semanas e volto a encarcerar o 2 de xuño de 1941.
Neses anos foille moi importante a amizade de Henri Matisse, André Malraux e André Gide. En novembro de 1941 foi deportado a Alxeria e encerrado na prisión de Djelfa. Escapou coa axuda duns amigos despois de sete meses na cadea. Conseguiu un visado para os Estados Unidos coa axuda do escritor John dos Passos, pero perdeu o barco no que debía partir e o visado foille revogado, tendo que permanecer tres meses en Marrocos, agochado no soto dunha clínica xudía para mulleres en Casablanca. Coa axuda do cónsul de México en Casablanca puido por fin partir, chegando a Cidade de México en outubro de 1942. En 1946 puido reunirse alí coa muller e as súas fillas.
O exilio mexicano
Na Cidade de México foi profesor ata 1951 na Academia de ciencias teatrais e cinematográficas e traballou entre 1943 e 1953 como escritor de guións, tradutor e director. Dirixiu durante algúns anos unha emisora de radio. Entre os seus amigos do período mexicano estiveron Alfonso Reyes, Octavio Paz e Carlos Fuentes. A partir de 1949 publicou a revista Sala de Espera. En 1951 quixo asistir ós funerais de seu pai morto en Valencia, pero foille denegado o permiso de entrada polas autoridades franquistas. Un intento anterior de reunirse cos seus pais en Francia fracasara tamén pola negativa das autoridades francesas, que mesmo ameazaron con deter ós pais do escritor. O escritor dirixiu unha carta aberta ó presidente Vincent Auriol que non tivo resposta positiva. Finalmente, en 1954 Aub puido reunirse con súa nai no sur de Francia. A esta viaxe seguíronlle outras por Europa. A nai de Aub morreu en setembro de 1962 en Valencia, pero foille de novo negada a entrada en España.
Anos de viaxe
Entre finais de 1962 e comezos do 1963 fixo a presentación en Nova York dunha exposición do pintor Jusep Torres Campalans. O pintor era un invento de Aub, que o creou para unha das súas novelas. Con ese pseudónimo pintou varios cadros que chamaron a atención sobre a obra do pintor ficticio. Durante a estadía nos Estados Unidos foi invitado como conferenciante polas Universidades de Harvard e Yale.
En 1966 viaxou comisionado pola UNESCO a Oriente Próximo e fundou na Universidade de Xerusalén o departamento de literatura latinoamericana, do que el mesmo foi profesor de novembro de 1966 a febreiro de 1967.
Entre decembro de 1967 e febreiro de 1968 estivo como conferenciante na Habana, en Cuba, onde vivía unha filla súa. José Castellet e Jorge Semprún ofrecéronlle unha praza no instituto de cultura latinoamericana "Casa de las Américas", que aceptou de boa gana.
En 1969, durante unha visita á súa filla María Luísa en Londres, sufriu un ataque cardíaco que lle custou case doce semanas de hospitalización.
Tres anos antes morrer, en 1969 puido visitar España cun visado turístico. Co apoio de Carlos Barral e Manuel Tuñón de Lara. Entre agosto e novembro recorreu o país e mesmo conseguiu recuperar unha parte da súa biblioteca, que estaba na universidade de Valencia, aínda que tivo que renunciar a moitos volumes. Aub deixaría entrever nas súas cartas que a España de Franco non era xa a súa terra.
Morreu o 23 de xullo de 1972, ós 69 anos de idade, en Cidade de México.
Christadelphians
miniatura|200px|Unha sala cristadelfiana en [[Bath, Inglaterra.]]
Os christadelphians (en inglés, "irmáns en Cristo" ) son unha igrexa protestante que foi fundada en 1850 en Gran Bretaña e nos Estados Unidos. Hai aproximadamente 60.000 membros en todo o mundo. Os grupos máis numerosos están en Gran Bretaña, Canadá , Australia e algúns países como Malaui , Mozambique e Filipinas.
Michael Andrews
Co nome de Michael Andrews podemos referirnos a:
Vilaverde, Roo, Noia
Vilaverde é un lugar da parroquia de Roo no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 35 habitantes (17 homes e 18 mulleres).
Tim Behrens
miniatura|"Combate entre Hércules e Xerión", de Xosé Espona e Tim Behrens, no [[parque escultórico da Torre de Hércules ]] Timothy John Behrens, chamado Tim Behrens, nado en Londres en 1937 e finado na Coruña o 8 de febreiro de 2017, foi un pintor e escritor galego-británico, vinculado á Escola de Londres.
Traxectoria
Behrens, de familia xudía, estudou na Escola de Belas Artes Slade do University College de Londres, en Londres. Nesa etapa de formación moveuse por distintos bares e clubs de bebida de artistas e intelectuais, como The Colony Room, onde fixo grupo con artistas que logo foron coñecidos como a Escola de Londres, e que compartían uns ideais estéticos e artísticos: Lucian Freud, Francis Bacon, John Deakin, Frank Auerbach ou Michael Andrews. Neses anos cincuenta e sesenta do século XX, Behrens pintaba e ao mesmo tempo posaba como modelo: el é o personaxe que aparece no cadro Red-Haired Man on a Chair (Home roxo nunha cadeira), de Lucian Freud de 1962 ) e 1963, e o protagonista do Retrato de Timothy Behrens, unha obra de Michael Andrews que pertence á colección permanente do Museo Thyssen-Bornemisza).
Parte da súa carreira pictórica posterior desenvolveuna en países do sur de Europa, como Italia, Grecia ou España. En 1985 instalouse na Coruña, cidade na que faleceu.
Vida persoal
Casado, tivo un fillo, Charles Behrens, videocreador.
As Maus de Salas, Muíños
Santa Baia das Maus de Salas é unha parroquia do concello de Muíños, na comarca da Baixa Limia, provincia de Ourense. No ano 2020 tiña 34 habitantes, dos cales 20 eran homes e 14 mulleres.
Topónimo
A orixe do topónimo As Maus habería que procurala nun xentilicio medieval derivado do río Asma, Asmanos. A reinterpretación como un artigo mais un substantivo, As Maus, testemúñase xa dende o século XIII.
Outra teoría sobre a orixe do topónimo deriva do feito de que no Antigo Réxime o termo da parroquia foi unha posesión eclesiástica de mans mortas, dependente da encomenda de Quiroga da Orde de San Xoán: o actual Maus derivaría do latín manus.
Amandi
O topónimo Amandi pode referirse a:
Leña
miniatura|Leña. miniatura|esquerda|Achas amoreadas A leña é a madeira empregada para facer lume en estufas, chemineas ou cociñas. É unha das formas máis simple de biomasa empregada maiormente para calefaccionar e cociñar.
Outros materiais que substitúen o uso da leña son:
Tamén se pode usar outros restos animais ou vexetais para prender lume:
Ralph Bellamy
Ralph Rexford Bellamy, nado en Chicago (Illinois) o 17 de xuño de 1904 e finado en Santa Monica (California) o 29 de novembro de 1991, foi un actor estadounidense gañador dun Premio Tony e cunha carreira que abrangueu un total de 62 anos. En 1986 recibiu o Óscar Honorífico.
Inicios
Bellamy naceu en Chicago, Illinois. Os seus pais eran Lilla Louise Smith, nativa do Canadá, e Charles Rexford Bellamy. Comezou a súa carreira interpretativa no teatro, e en 1927 xa posuía unha compañía teatral. En 1931 debutou no cinema, en que traballou de xeito constante durante toda a década, consolidándose como un hábil actor de carácter. Bellamy recibiu finalmente un papel protagonista en 1936, no filme Straight from the Shoulder.
Carreira
Recibiu unha candidatura ao Óscar ao mellor actor secundario polo seu papel en The Awful Truth (1937), protagonizada por Irene Dunne e Cary Grant. Tivo un papel similar, tamén xunto a Grant, en His Girl Friday (1940). Interpretou o detective Ellery Queen en varios títulos na década dos corenta, mais como a súa carreira no cinema non progresaba, volveu ao teatro, onde continuou a traballar nos anos cincuenta. Ben considerado dentro da industria, foi fundador do Sindicato de Actores Estadounidenses e foi o presidente da Actors' Equity Association desde 1952 a 1964.
Bellamy participou habitualmente no programa de televisión To Tell the Truth nos seus inicios. Tamén participou na serie televisiva detectivesca Follow that Man.
En Broadway tivo un dos seus papeis máis coñecidos, o de Franklin Delano Roosevelt en Sunrise at Campobello. Posteriormente traballou na versión cinematográfica de 1960.
No cinema tamén participou en Rosemary's Baby (1968), no papel dun diabólico médico, antes de enfocarse cara á televisión durante os anos setenta. Volveu ao primeiro plano grazas a dúas interpretacións: a da miniserie The Winds of War (1983), na cal novamente fixo o papel de Roosevelt, e pola que conseguiu unha candidatura aos Premios Emmy, e a dun multimillonario na comedia de éxito Trading Places (1983), xunto a Don Ameche e Eddie Murphy.
Anos finais
En 1984, recibiu un Life Achievement Award, concedido polo Sindicato de Actores, e en 1987 recibiu o Óscar Honorífico "pola súa mestría única e o seu servizo distinguido á profesión".
Vida persoal
Estivo casado en catro ocasións: con Alice Delbridge (1927-1930), Catherine Willard (1931-1945), e coa organista Ethel Smith (1945-1948), matrimonios que acabaron en divorcio; finalmente, en 1949 casou con Alice Murphy, permanecendo unidos ata o falecemento de Bellamy en 1991 en Santa Monica, por mor dunha doenza pulmonar aos 87 anos. Foi enterrado no cemiterio Forest Lawn Memorial Park dos Ánxeles.
Bellamy ten unha estrela no Paseo da Fama de Hollywood, no 6542 de Hollywood Boulevard.
Mosteiro de Santa María de Oia
miniatura|Vista aérea da igrexa e do mosteiro. O mosteiro de Santa María de Oia é un mosteiro da orde do Císter e de longa historia (1137 a 1835) na que foi a comunidade monástica de maior importancia socioeconómica da diocese de Tui. Sitúase en Santa María de Oia, a capital do concello, á beira do mar, na estreita lingua de terra chá que deixa o macizo da Groba e conforma a costa neste lugar. Na actualidade a igrexa monacal é a igrexa parroquial de Santa María de Oia, estando en mans privadas o resto de construcións monásticas conservadas.
Fundación
Porén, a falla de documentos que sexan concluíntes debemos situarnos no século XII para atopar referencias a unha comunidade monástica no lugar. Esta comunidade pertencente a Orde de San Bieito debeu ser froito da fusión de tres comunidades xa existentes na comarca: Oia, outra de San Cosme e San Damián situada por riba da vila de Erizana e unha terceira en San Mamede de Loureza.
Doazóns reais
O 26 de xuño de 1137 o emperador Afonso VII, na cidade de Tui concedeulle grandes favores, ampliados anos despois, o 23 de abril de 1149 a propiedade de toda a parroquia.
Deste xeito a comunidade atopouse cun gran poderío económico que comezou de seguido a ampliar, chegando os seus dominios ás mesmas portas de Lisboa en pouco tempo.
No ano 1159 o rei Fernando II asinou o 16 de maio en Tui novos privilexios a favor da comunidade. A esta continuaron novas doazóns de Afonso IX nos anos 1201 e 1228, ano este en que estando en Ponte Sampaio doou a Illa de San Martiño ao mestre Pedro, establecendo que á súa morte a illa pasase a depender do mosteiro.
As doazóns reais continuaron: Sancho IV o Bravo, na vila de Pontevedra o 25 de agosto de 1286, concedeu ao mosteiro vinte pescadores para que poboasen o couto do mosteiro. Este real privilexio foi confirmado por Henrique III nas cortes de Burgos do 20 de febreiro de 1392.
No século XIV as súas propiedades en Portugal fóronlles arrebatadas polo rei don Dinís.
Incorporación á Congregación de Castela
No século XV a inobservancia das regras monacais nas comunidades relixiosas da Península Ibérica era un mal xeneralizado, ao que se lle unía o abuso da figura dos abades comendatarios. Ante esta situación os Reis Católicos promoveron unha total reforma que levou a cabo Frei Martín de Vargas, a través da Congregación de Castela. Os cenobios galegos foron incorporándose gradualmente á reforma, facéndoo o mosteiro de Oia no ano 1547.
Chegou o reformador Frei Ignacio de Collantes e, acompañado dos abades de Meira e Sobrado, pronuncian sentenza en capítulo contra o abade fuxitivo privándolle do seu cargo. O abade instalouse na Granxa de Silva, pertencente ao mosteiro. Logo dun tempo acudiu a Roma a demandar o seu cargo e tras recuperalo, na viaxe de volta a España, morreu de xeito repentino.
Trala exclaustración, no ano 1838 o bispo Francisco García Casasrrubias y Melgar fixo as licenzas necesarias para converter a igrexa monacal en parroquia anexa a Pedornes, e o mesmo bispo declarou a parroquia de Santa María de Oia totalmente independente da de Pedornes o 25 de xaneiro de 1841.
A Virxe do Mar
A imaxe foi levada e venerada no mosteiro pero ao pouco tempo o Xeral de Congregación de Castela decidir levala ao actual convento de relixiosas cistercienses de Xesús de Salamanca. Para a comunidade de Oia fíxose unha reprodución a que na actualidade séguese a rendérselle culto como A Nosa Señora do Mar ou A Nosa Señora do Desterro e sitúase no centro do retablo do altar maior.
Poder económico e xurisdicional
Da cría de cabalos por parte da comunidade do mosteiro consérvanse testemuñas documentais dos cabalos e eguas que o mosteiro tiña nos seus montes xa desde o século XIII, documentación que continúa testemuñando a actividade e o valor económico desta actividade ata a desaparición da comunidade coa desamortización de Mendizábal.
A igrexa
No templo seguiuse o modelo de templo cisterciense máis antigo conservado, o de Fontenay, con capelas absidais cadradas. Este modelo tamén foi o seguido na igrexa do mosteiro de Santa María de Meira.
Interior
miniatura|dereita|250px|Pinturas sobre o arco triunfal.
A igrexa ten planta de cruz latina, composto o brazo principal por tres naves curtas de catro tramos, cun marcado cruceiro, cuns brazos de dous tramos e a cabeceira composta de cinco capelas rectangulares de distintas alturas.
Tanto a nave central como a norte (que dá cara ao claustro) non teñen iluminación lateral. Na sur ábrense vans simples, dos que se conservan dous, con dobre derramo e rematados en arco de medio punto apoiado directamente nas xambas. Aos pés da igrexa o coro alto datado no último terzo do século XVI sostido por bóvedas enervadas.
Os brazos do cruceiro tamén se cobren con bóveda de canón apuntado. Estas son máis altas que as bóvedas das naves laterais. No brazo setentrional do transepto ábrense tres portas: a máis antiga atópase tapiada. Das outras dúas a inferior comunica coa sancristía e a superior comunica coa galería alta do claustro procesional.
Como o resto do templo as 5 capelas do testeiro cóbrense con bóvedas de canón apuntado. Os arcos triunfais son simples apoiados en pilastras acaroadas destacando en tamaño o central sobre os intermedios e estes sobre os laterais. miniatura|Detalle dunha bóveda. Por encima do arco triunfal ábrense tres ventás, de maior tamaño a central. A superficie decórase con pinturas representado os emblemas das ordes militares e imaxes coa lenda de Afonso VII e Sancho O Desexado coa seguinte inscrición:
A capela maior desenvólvese en dous tramos. O muro testeiro cóbrese cun retablo datado aproximadamente no ano 1600. No muro abríanse tres vans de igual altura e sobre eles un gran rosetón, tapiado na actualidade.
As capelas laterais teñen todas un mesmo deseño cun muro meridional, unha credencia e unha xanela no testeiro con derramo interno. Compóñense dunha arquivolta de medio punto apoiada en columnas acaroadas, de fustes monolíticos lisos sobre bases áticas e con capiteis con motivos maioritariamente vexetais, e entre eles un moi deteriorado representando un cuadrúpede.
Exterior
A fábrica é de aparello de perpiaño granítico disposto con certa regularidade. A austeridade decorativa do interior volve a manifestarse no exterior.
O conxunto destaca pola acusada horizontalidade do deseño, en gran medida a falta dun cruceiro destacado que lle da unha continuidade visual á nave central, da que semella ser parte.
O testeiro enmárcase entre contrafortes prismáticos e é o resultado de importantes modificacións, principalmente as levadas a cabo no século XVIII. Consérvanse escasos vestixios dunha pequena sancristía de planta rectangular. Das tres ventás coas que contaba só conserva a central e do antigo rosetón só conserva o círculo sen a trazaría e na actualidade está tapiado.
As capelas laterais cóbrense cun tellado común a unha vertente. Presentan sinxelas seteiras rematadas en arco de medio punto. A nave principal cóbrese cun tellado a dúas augas e os dous muros divídense en tramos por contrafortes prismáticos de pouco resalte.
A nave meridional foi moi alterada pola construción do coro alto e a da actual fachada conservando só dous tramos da fábrica orixinal.
A fachada principal rematouse no ano 1740 e substituíu a anterior fachada medieval que seguiría as pautas da arquitectura cisterciense.
O mosteiro ofrece visitas guiadas ao seu interior.
Campo, A Veiga, Celanova
Campo é un lugar da parroquia da Veiga no concello ourensán de Celanova na comarca da Terra de Celanova. Tiña 6 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 3 eran homes e 3 mulleres. Iso supón un mantemento da poboación respecto a 2010, cando tiña 6 habitantes (3 homes e 3 mulleres).
Marie-Antoine Carême
Marie Antoine Carême, nado na rue du Bac (París) o 8 de xuño de 1784 e finado na mesma cidade o 12 de xaneiro de 1833, foi un gastrónomo, cociñeiro e arquitecto francés, coñecido por ser o primeiro estudoso europeo das salsas na cociña francesa na súa obra L'art de la cuisine française (5 volumes, 1833–34).
Traxectoria
Carême naceu nunha familia numerosa e pobre de arredor de vinte e cinco irmáns. O seu pai, estibador no río Sena, decidiu abandonalo aos dez anos, explicándolle a difícil situación da familia e animándoo a saír adiante. Durante ese día, o pequeno Antoine vagou polas rúas ata que deu coa taberna "La Fricasé de Lapin", en que o dono sentiu piedade por el e lle ofreceu ser axudante de cociña. En 1799, aos dezaseis anos, abandonou a taberna e entrou a traballar en "Chez Bailly", cuxo propietario, do mesmo nome, era un importante pasteleiro de París.
Ao ver o entusiasmo de Carême pola cociña, Bailly deulle a oportunidade de que, no tempo libre que tivese, se dirixise á Biblioteca Nacional a aprender máis, non só sobre cociña senón tamén sobre arquitectura. O mozo aprendeu a ler no seu esforzo por comprender os libros. Pouco a pouco foise descubrindo outro gran talento: a súa arte para o debuxo. Trasladou entón os seus debuxos de arquitectura aos seus pasteis de azucre, deixando asombrados a todos coas súas invencións. "Chez Bailly" adquiriu gran fama grazas a iso, aparecendo pedidos de todo o mundo polos seus sorprendentes traballos.
Faleceu na súa casa de París, na rue Neuve Saint Roche aos 48 anos, debido á inhalación durante moitos anos dos gases tóxicos do carbón de leña en que cociñaba. É recordado como o fundador do concepto de alta cociña e está enterrado no cemiterio de Montmartre de París.
Obras
Carême escribiu varios libros sobre cociña, especialmente o enciclopédico L'Art de la Cuisine Française, que inclúen á parte de centos de receitas, planes de menús e mesas opulentas, unha historia da cociña francesa e instrucións para organizar cociñas. Esta obra consta de 5 volumes. O primeiro está incluído en Le cuisinier parisien, o segundo e o terceiro publicáronse en 1833, despois da súa morte, e o cuarto e o quinto, publicados en 1844, foron escritos por Plumerey, baseándose nas notas deixadas por Carême.
As súas obras foron:
A cor púrpura
A cor púrpura (en The Color Purple) é un filme estadounidense dirixido por Steven Spielberg que foi estreado en 1985. Está baseado na novela de Alice Walker The Color Purple.
Sinopse
Principios do século XX. Narra a historia de Celie, unha adolescente afroamericana de catorce anos que está embarazada do seu propio pai, un home despótico e cruel. A partir de entón a súa vida estará chea de dor e humillacións.
Amañecida
O topónimo Amañecida pode referirse a:
Andrés Solar
Traxectoria
Andrés Solar naceu en El Fondón, na parroquia de Deva, en Xixón. Fillo de labregos, fixo os estudos primarios na escola pública do lugar. No ano 1978, involúcrase no movemento de reivindicación lingüística e comeza unha intensa labor cultural e política.
Nos sete anos seguintes publicou artigos en prensa, gañou premios literarios, foi profesor na Universidade Popular de Xixón, foi membro da Academia de la Llingua Asturiana, colaborou co grupo de teatro Xaréu Títeres, foi membro de Conceyu Bable, Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana e do partido de esquerdas Ensame Nacionalista Astur.
Premios Andrés Solar
Os Premios Andrés Solar foron creados en 1985 pola Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana en lembranza e homenaxe do escritor. Os premios teñen dúas categorías. A primeira categoría é a do Pegollu, que se entrega ás persones, entidades, grupos ou colectivos que dalgún xeito loitan pola lingua, incluíndoa na sociedade, empregándoa con normalidade ou favorecendo a súa normalización. A segunda categoría é Madreñazu purpurina, unha categoría de denuncia que vai dirixida a entidades, grupos, políticos ou colectivos que desprestixian o valor da lingua e o sentimento dos seus falantes.
O Tambre, Roo, Noia
O Tambre é un lugar da parroquia de Roo no concello coruñés de Noia, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) non ten ningún habitante.
Éuscaro batua
O éuscaro batua literalmente: "éuscaro unificado" (en éuscaro euskara batua), foi creado a partir do ano 1968 e baséase nos dialectos centrais, como o dialecto guipuscoano ou o labortano-navarro. Tamén ten raíces do dialecto labortano clásico do século XVII, precursor da literatura vasca e lazo de unión entre os dialectos peninsulares e continentais.
Lingua oficial
En España, o éuscaro é lingua cooficial, xunto co castelán, no País Vasco e terzo norte de Navarra, lugares en que está amplamente presente na educación. As institucións seguen as normas e directrices marcadas por Euskaltzaindia para o éuscaro unificado. O éuscaro batua actualmente é a versión oficial do idioma, sendo o máis empregado no ensino, a administración pública, os medios de comunicación e na maior parte da produción escrita nesta lingua.
En Francia, o éuscaro, do mesmo xeito que calquera outra lingua que non sexa o francés, non ten ningún status legal.
Orixe e historia
As diferentes variedades do éuscaro divídense no dialecto occidental, anteriormente chamado biscaíño; o central, chamado guipuscoano; o altonavarro oriental, o altonavarro occidental, o labortano-navarro e o suletino. Algúns difiren considerablemente entre eles, como o biscaíño e o suletino. Outro dialecto, o roncalés, desapareceu definitivamente en 1991 coa morte de Fidela Bernat, a súa última falante. Os dialectos de maior tradición literaria foron o labortano e o guipuscoano, e ata que se iniciou o proceso de unificación foron consideradas as de maior prestixio entre os vascofalantes, sendo as mais utilizadas na liturxia e a literatura.
Os antecedentes inmediatos do éuscaro batua serían os seguintes:
Estes modelos caracterizábanse pola súa flexibilidade normativa e por darlle excesiva importancia aos localismos e fonetismos de cada rexión. As propostas posteriores baseábanse máis na tradición literaria.
O éuscaro unificado foi creado debido á necesidade de unificar os diferentes dialectos baixo un mesmo conxunto de normas lingüísticas. A ausencia dun éuscaro literario común foi un problema que se fixo notar desde os inicios da literatura vasca. Moitos escritores facían referencia a este problema nos prólogos das súas obras e mantiñan correspondencia para aconsellarse uns a outros. Os predicadores, versolaris e en xeral, todos os que se valeron da palabra como principal ferramenta de traballo tiveron que buscar solucións para facerse entender entre os vascos de diferentes rexións. Ao longo de historia, entre os escritores foron xurdindo varios modelos, sen que ningún chegase imporse aos demais como único canon a imitar, debido principalmente á división territorial e á ausencia dunha institución que puidese usar a súa autoridade nesa materia.
O labortano kostatarra (ver Escola de Sara)
No século XVI, o ministro calvinista Joannes Leizarraga dotouse dunha particular koiné para a primeira tradución da Biblia ao éuscaro. Desta forma, a tradución podía servir a todos os vascofalantes ao lado continental, axudando á expansión da nova doutrina. Leizarraga tomou como base algúns aspectos do dialecto labortano combinado con elementos baixonavarros e suletinos.
Arantzazu
Despois do parón que supuxo a guerra civil española e a posterior etapa de dura represión, nos anos 50 do século XX volveuse a abordar o problema, sobre todo grazas a unha nova xeración de literatos e activistas culturais. Estes diferenciábanse da xeración anterior por ser na súa maioría laicos, de orixe urbana e con estudos universitarios. Moitos deles eran euskaldun berriak ("novos falantes de éuscaro", isto é, non aprenderan o idioma como lingua materna), así Gabriel Aresti ou Federico Krutwig.
Grazas a un relativo ambiente de tolerancia por parte do réxime franquista, algunhas das primeiras ikastolas legalizábanse como "escolas parroquiais" e miles de adultos asistían ás clases nocturnas para a euskaldunización e alfabetización coñecidas como gau eskolak. Publicacións como Euzko Gogoa, Zeruko Argia, Yakin e Anaitasuna foron a escola dunha xeración de escritores que desexaba estender os dominios do éuscaro mais alá dos límites impostos tradicionalmente. Todo isto, xunto co cambio no modo de vida e a mentalidade dos vascos, fixo xurdir a demanda dunha unificación lingüística. Queríase garantir o uso do éuscaro en todos os ámbitos públicos, desde a educación básica ata a universidade. Os escritores e profesionais do ensino empezaron a esixir á academia que ditase normas exactas sobre o éuscaro escrito.
Koldo Mitxelena, Jose Luis Alvarez Enparanza Txillardegi, Gabriel Aresti, Fr. Luís Villasante, Jon Etxaide e Jon Mirande, entre outros, foron os pais da criatura. No Congreso de Arantzazu (Arantzazuko Biltzarra) celebrado en 1968 e convocado pola Academia da Lingua Vasca, establecéronse as liñas mestras do que despois sería o éuscaro batua, tomando como eixo central o relatorio presentado por Koldo Mitxelena, a cal quería buscar a unificación "na base biolóxica e sociolóxica da lingua".
No momento actual (2007) considérase que o proceso de unificación atópase inacabado. O proxecto do Euskal Hiztegi Batua (Dicionario do Léxico Unificado) aínda non chegou ao seu fin e algúns aspectos da terminoloxía científica seguen sen estar plenamente consensuados.
Críticas
Os debates dos anos 60 e 70 tomaron un claro cariz de conflito xeracional, sendo tamén reflexo de antagonismos políticos. Moitas decisións, como a adopción da letra "h" na ortografía unificada, non foron do gusto dos sectores mais conservadores do nacionalismo vasco, representado naquel entón polo PNV. Estes acusaban ao á considerada esquerdista de querer impor o seu criterio. Algúns académicos desconformes fundaron unha escisión chamada Euskarazaintza, hoxe en día totalmente inactiva.
Outros escritores, influenciados por Federico Krutwig, defendían un modelo cultista baseado no labortano clásico xurdido a partir da obra de Joannes Leizarraga, tomando como referencia a historia do italiano e do idioma alemán. Aínda que ao principio esta postura gozou dun certo éxito, co tempo terminou converténdose en moi minoritaria: considerábase un modelo demasiado difícil de aplicar. Gabriel Aresti, Jon Mirande e Luís Villasante, entre outros, defenderon esta vía, aínda que co tempo decidiron abandonala.
Algúns autores sosteñen que o batúa é unha lingua artificial, como o esperanto, e que a súa existencia e impulso institucional é letal para o que eles denominan o "éuscaro auténtico", que a súa extensión eliminará os diversos dialectos, evolución da antiga lingua (Oskillaso; O libro negro do euskara, Matías Múgica: Libelo sobre a cultura en éuscaro). Pola contra, desde os sectores da cultura en éuscaro non se dá crédito a estas afirmacións se non é desde unha óptica totalmente tradicionalista e trasnoitada do que é a lingua vasca, ou desde un evidente descoñecemento. Enténdese que o que supón un perigo para a supervivencia do éuscaro é o avance do castelán e o francés, que son os que estiveron gañando terreo ao "éuscaro auténtico" na sociedade vasca. Enténdese que a variedade estándar da lingua debe completar os dialectos e non substituílos.
Coa perspectiva que dan os anos, fóronse publicando obras que pretenden avaliar o camiño emprendido hai máis de trinta. A obra do académico Ibon Sarasola Euskara Batuaren Ajeak (A resaca do Éuscaro unificado) (editorial Alberdania, 1997) presenta en formato de dicionario unha lista de palabras e expresións de orixe dubidosa que acabaron "coándose" no éuscaro moderno, propondo solucións que seguen criterios internacionais e buscando sempre o achegamento entre os vascofalantes continentais e peninsulares. O tamén académico Koldo Zuazo, no seu ensaio Euskararen Sendabelarrak  (As herbas curativas do Éuscaro) (Alberdania, 2000) defende a convivencia entre a variedade estándar e as falas rexionais como condición necesaria para garantir a vitalidade da lingua. Zuazo tamén denuncia a existencia dunha linguaxe confusa e artificial que se adoita facer pasar por "batua" nos medios de difusión vascos, cualificándoo de Marteko hizkuntza (idioma marciano).
Hoxe día, para alguén que quere converterse en vascofalante a culminación ideal do seu proceso de aprendizaxe estaría en coñecer a variedade falada no seu lugar de residencia, o cal permitiríalle integrarse plenamente na comunidade lingüística.
Artigos relacionados
dereita|330px|miniatura|Extensión dos dialectos actuais do éuscaro
Planta leñosa
Unha planta leñosa é calquera planta vascular cun talo perenne, por riba da superficie do chan, e cuberto dunha capa de espesa casca, que é, o talo soporte do crecemento continuo vexetativo por riba do chan.
Unha planta perenne con talo leñoso verdadeiro contén madeira, primeiramente composto de estruturas de celulosa e de lignina, dando soporte ao sistema vascular de movementos de auga e de nutrientes desde as raíces ás follas, e azucres desde as follas ao resto da planta. Moitas plantas leñosas forman novas capas de tecido leñoso cada ano, incrementando o seu diámetro de tronco. A nova madeira deposítase nas partes exteriores do talo debaixo da cortiza; mais nalgunhas monocotiledóneas como as palmas e dracaenas, o durame (ou cerna ou cerne) fórmase en feixes de células meristemáticas dentro do tronco. Nas palmeiras, a leña fórmase no centro do talo. A capa da derme foi modificada para protexer o tecido vascular dos elementos cunha grosa cobertura de tecido morto, xeralmente chamado casca.
As plantas leñosas xeralmente ou son árbore, arbustos, ou cactos.
Algunhas plantas anuais forman tecidos leñosos no seu único ano, morrendo ao final da estación de crecemento. Son talos herbáceos sen tecido morto de recobremento.
As herbas leñosas non teñen a espesa cortiza de recobremento, mais desenvolve talos fortes con feixes vasculares. Son as plantas como Uraria picta e certas especies da Familia das Polygonaceae. Esas herbas non son verdadeiramente leñosas, mais teñen tecido leñoso densamente empaquetado. Outras plantas herbáceas teñen tecido leñoso chamado caudex, como tamén no xénero das Cycas, que é un tecido de condución vascular engrosado: Frecuente de atopar en spp. de ambientes montañosos ou secos. Nos fieitos arbóreos, o caudex é un tronco leñoso forte.
Florencio López Fernández
Florencio López Fernández, tamén coñecido como o cego dos Vilares, nado en Pin (Bruicedo, A Fonsagrada) en 1914 e finado en 1986, foi un coñecido violinista e intérprete galego.
Traxectoria
Invidente desde cativo por causa da varíola foi un dos derradeiros músicos cegos, habituais nas feiras e romarías galegas, dos que se ten noticia. Foi moi coñecido por toda Galiza e Asturias, especialmente na zona da Fonsagrada, Baleira e Ribeira de Piquín. Algunhas das súas pezas foron recollidas no Cancioneiro popular galego de Dorothé Schubarth e Antón Santamarina.
En 1981 gravacións súas apareceron no disco Recolleita vol.1, unha proxectada serie de recollas coordinada por Pablo Quintana para o selo discográfico Ruada. Tamén Xosé Luís Rivas Cruz (Mini) e Baldomero Iglesias Dobarrio (Mero), incluíron as súas pezas no repertorio de Fuxan os Ventos e A Quenlla. Unha parte das entrevistas e gravacións que Mini e Mero realizaron con el, figuran nos discos Cantos Coplas e Romances de Cego 1 e 2.
A musicóloga e violinista África Domínguez, analizou o seu cancioneiro nun traballo de fin de Grao para a Universidade de Valladolid.
En 2015, o centro de música popular aCentral Folque, publicou un libro-disco sobre a súa figura titulado: Florencio, cego dos Vilares.
Muíños, Muíños
San Pedro de Muíños é unha parroquia do concello de Muíños, na comarca da Baixa Limia, provincia de Ourense. Segundo o IGE en 2020 tiña 349 habitantes, dos cales 168 eran mulleres e 181 homes, o que supón unha diminución respecto do ano 1999 cando tiña 373 habitantes.
Desde 1997, a capitalidade municipal está situada no lugar de Mugueimes.
George W. Bush
George Walker Bush, naceu en New Haven (Connecticut) o 6 de xullo de 1946. É un político e empesario estadounidense que en 2001 se converteu no 43º presidente dos Estados Unidos.
Está casado con Laura Welch Bush e é pai de dúas xemelgas.
Familia
George W. Bush naceu en 1946 en New Haven, Connecticut. É o primoxénito do presidente dos Estados Unidos George H. W. Bush e a súa muller Barbara Bush. Cando tiña dous anos, a súa familia mudouse a Texas, onde viviron dende entón.
Estudos e carreira militar
Estudou na Universidade Yale e recibiu un título de Historia en 1968. En maio dese mesmo ano, e en plena Guerra de Vietnam, formou parte da Texas Air National Guard (en galego, Garda Nacional Aérea de Texas). Tras dous anos de adestramento, foi asignado a Houston. En 1972, foi suspendido de voar por non ter realizado un exame físico programado. Pasou á reserva da Forza Aérea con honores o 21 de novembro de 1974, seis meses antes do debido coa fin de estudar en Harvard.
Despois de graduarse en negocios, Bush volveu a Texas e casou con Laura Welch, coa que tivo dúas xemelgas en 1981. Isto convérteo no único presidente dos EEUU da historia con xemelgos.
Controversias respecto ó seu pasado
O pasado de George Bush foi obxecto de críticas durante as campañas electorais de 2000 e 2004. Por un lado, houbo investigacións relativas ó seu pasado militar; por outro, consumiu durante a súa xuventude tanto alcol coma drogas -aínda que afirma ter pasado a unha vida sobria dende que cumpriu corenta anos.
A súa carreira política
En 1978, Bush intentou ser candidato do Partido Demócrata dentro do distrito 19 de Texas, pero perdeu por unha estreita marxe de votos as primarias.
En 1994, sendo xa o seu pai presidente dos Estados Unidos, Bush gañou as eleccións para gobernador de Texas, ó tempo que o seu irmán se convertía en gobernador de Florida. Isto foi o primeiro paso na súa carreira á presidencia.
Campaña electoral de 2000
Foi no ano 2000 cando Bush decidiu que era o momento adecuado para converterse no candidato republicano á presidencia dos Estados Unidos. Aínda antes de presentarse, xa era o favorito en tódalas enquisas. Bush centrou a súa campaña na baixada de impostos, a posibilidade de selección de centros educativos por parte dos pais (de pago), a potenciación da extracción de petróleo en Alasca e a reforma das Forzas Armadas.
Bush perdeu as eleccións primarias en Nova Hampshire (contra John McCain, de Arizona), pero acabou gañando na maioría dos estados. Escolleu como home forte a Dick Cheney e iniciou unha intensa campaña.
O 7 de novembro do ano 2000, o día das eleccións, pensouse nun principio que os votos do estado de Florida irían para o Partido Demócrata co seu candidato Al Gore. Logo, as televisións anunciaron que ese estado correspondía a Bush. En último lugar, afirmaron que non había diferenza dabondo para confirmar a vitoria de ningún candidato. Iniciouse así unha importante polémica. Houbo queixas por parte dos dous partidos: as papeletas eran confusas, as máquinas de votar non funcionaban ben, os votos dos residentes no exterior daban problemas e moitos votantes non puideron exerce-lo seu dereito porque llo prohibiron de forma irregular.