cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pobo achuar
O nome achuar quere dicir “o pobo do moriche”.
Miranda Kerr
Miranda May Kerr, nada en Sidney o 20 de abril de 1983 é unha modelo australiana. Kerr acadou a fama en 2007 ó converterse nun dos anxos de Victoria's Secret e foino ata 2012. Foi a primeira australiana en participar en campañas de Victoria's Secret e en representar a tenda de David Jones. Ademais, Kerr lanzou a súa propia gama de produtos orgánicos de coidado da pel, KORA Organics, e publicou o seu propio libro de auto-axuda, Treasure Yourself.
Kerr comezou a modelar ós 13 anos, na axencia Chaay's Modelling.
Casou co actor inglés Orlando Bloom no 2010. Tiveron un fillo en 2011 pero separáronse no 2013.
A modelo e o fundador de Snapchat, Evan Spiegel, casaron en maio de 2017. O seu primeiro fillo e o segundo de Kerr naceu en maio de 2018.
Mindanao (filme)
Mindanao é un filme filipino de 2019 dirixido por Brillante Mendoza e protagonizado por Judy Ann Santos e Allen Dizon. Foi escollido como candidato de Filipinas para o Óscar ó mellor filme internacional na 93ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.
Dolmen
miniatura|[[Dolmen de Axeitos, Ribeira]] Un dolmen, pala ou anta é un monumento megalítico tumulario colectivo, datado desde o fin do V milenio a.C. ata o fin do III milenio a.C. en Europa, e ata o I milenio no Extremo Oriente. Está constituído por unha cámara formada por unha gran laxe pousada horizontalmente sobre pedras verticais que a sustentan (ortóstatos).
Clasificación
miniatura|Pedra da Arca Dentro dos monumentos megalíticos é pertinente facer a distinción entre mámoas e dolmens:
Estes monumentos foron frecuentemente espoliados e desprovistos da protección orixinal, xa que segundo as crenzas populares, os enterramentos neolíticos agachaban importantes riquezas no seu interior. Sirva como exemplo destas afirmacións a licenza que no século XVII lle concedeu a Coroa española ao Licenciado Vázquez de Orxas para escavar os monumentos megalíticos na busca de tesouros.
Etimoloxía
Parece ser que Théophile Malo Corret de la Tour d'Auvergne foi quen "inventou" o termo «dolmen», sendo despois retomado por Pierre Jean-Baptiste Legrand d'Aussy (1737-1800), quen propón unha visión diferente da función do dolmen, interpretándoo xa non como unha mesa de sacrificio senón máis ben como sepultura.
O termo semellaría estar acuñado a partir das palabras bretoas t(d)aol 'mesa' e men 'pedra'. Non obstante, este nome non está rexistrado como bretón, sendo «Liah vaen» o nome bretón real para designar un dolmen. Por outra banda, certos dicionarios etimolóxicos asocian o termo co córnico «tolmen», que nomearía na súa orixe un círculo de pedras.
Palabras galegas tradicionalmente usadas co mesmo significado
Dolmen do Meixoeiro, Mos|miniatura Dentro das palabras patrimoniais galegas utilizadas para referirnos a estas estruturas atopámonos principalmente con anta, procedente segundo Joan Coromines do latín antae, antarum, para denominar as columnas da parte frontal dun edificio, colocadas a ambos os lados dunha porta. Tamén esta palabra latina pertencería probablemente a unha antiquísima familia indoeuropea, da que quedaron restos léxicos en numerosas linguas, con valores como ‘fin’, ‘límite’ ou ‘fronteira’. Segundo Luís Monteagudo, esta denominación utilizouse nun primeiro momento para referirse aos dolmens e logo para referirse a unha lousa de pedra en xeral. Da verba anta proceden algúns diminutivos como antela ou antiña.
Outra palabra usada para referirse a este tipo de monumentos é arca que, segundo Monteagudo, podería proceder de arceo (prohibir o paso) e que en primeiro lugar significou marco, límite. Tamén, segundo Monteagudo, podería vir directamente do latín arca no significado de 'caixa', 'furna' ou 'cofre'. Algúns derivados de arca son arcal, arqueta ou arquiña.
O dolmen no folclore
Nas crenzas populares bretoas, os dolmens ábrense durante a noite de Nadal para mostrar os tesouros dos que son gardiáns.
Takahagi
O concello de Takahagi limita cos concellos de Kitaibaraki, de Hitachiōta, de Hitachi (son da prefectura de Ibaraki); e de Hanawa (da prefectura de Fukushima).
Ría de Corme e Laxe
A ría de Corme e Laxe é unha pequena ría galega que forma parte do conxunto das rías Medias que están englobadas nas rías Altas.
Situación xeográfica
A ría de Corme e Laxe está na costa noroccidental de Galicia, na provincia da Coruña, en plena Costa da Morte. Fórmase na desembocadura do río Anllóns, tomando o seu nome das vilas de Laxe e Corme que se atopan na entrada de dita ría. Está limitada polo cabo Roncudo ao norte e polo cabo Laxe ao sur.
A ría baña os concellos de Ponteceso, Cabana de Bergantiños e Laxe.
Por esta ría pasa a 2ª e 3ª etapa da ruta de sendeirismo do Camiño dos Faros.
Praias e portos
dereita|300px|miniatura|Panorámica da praia e do porto de Laxe
Posúe numerosas praias ao longo da costa. No concello de Ponteceso están as da Hermida, Osmo e Balares. No concello de Cabana están as praias de Rebordelo e de San Pedro. No concello de Laxe a máis importante é a praia de Laxe.
Posúe dous portos pesqueiros, o porto de Corme e o porto de Laxe.
Hidróxeno
O hidróxeno (en grego, 'creador de auga') é un elemento químico de número atómico 1, representado polo símbolo H. Cunha masa atómica do 1,00794 (7) u, é o máis lixeiro dos elementos da táboa periódica. Polo xeral, preséntase na súa forma molecular, formando o gas diatómico (H2) en condicións normais. Este gas é inflamable, incoloro, inodoro, non metálico e insoluble en auga.
O elemento hidróxeno, por posuír distintas propiedades, non se encadra claramente en ningún grupo da táboa periódica, sendo moitas veces colocado no grupo 1 (ou familia 1A) por posuír só un electrón na capa de valencia (ou capa superior).
A súa forma monatomica (H) é a substancia química máis abundante no Universo, constituíndo aproximadamente o 75% de toda a masa bariónica. Na súa secuencia principal, as estrelas están compostas principalmente por hidróxeno en estado de plasma. O hidróxeno elemental é relativamente raro na Terra e é producido industrialmente a partir de hidrocarburos como, por exemplo, o metano. A maior parte do hidróxeno elemental obtense "in situ", é dicir, no lugar e no momento no que se necesita. Os maiores mercados no mundo gozan da utilización do hidróxeno para o melloramento de combustibles fósiles (no proceso de hidrocraqueo) e na produción de amoníaco (principalmente para o mercado de fertilizantes). O hidróxeno pode obterse a partir da auga por un proceso de electrólise, pero resulta un método moito máis caro que a obtención a partir do gas natural.
O hidróxeno é o elemento máis sinxelo, cun só protón e un só electrón.
Ten tres isótopos naturais:
Coñécense outros isótopos inestables, que non se atopan na natureza: 4H, 5H e 6H.
Foi descuberto en Londres no 1766 por Henry Cavendish.
Estado natural
O hidróxeno é o elemento químico de número atómico 1. É o elemento químico máis lixeiro e máis abondoso do Universo, compoñente principal das estrelas (H2 e H) durante a meirande parte da súa vida (en estado de plasma) e presente no espazo interestelar (H). Na Terra, aparece "libre" só en trazas na baixa atmosfera (0.5 ppm, H2), porén, combinado está moi distribuído en multitude de substancias: o 80% do planeta está recuberto por auga, os compostos orgánicos, como carbohidratos e proteínas da materia viva, e en combustibles fósiles (hidrocarburos e gas natural).
Iterbio
O iterbio é un elemento químico da táboa periódica que ten o símbolo Yb e o número atómico 70. O iterbio é un elemento metálico prateado brando, unha terra rara da serie dos lantánidos que se atopa na gadolinita, a monacita e o xenotimo. O iterbio asociase ás veces co itrio ou outros elementos relacionados e úsase nalgúns aceiros. O iterbio natural é unha mestura de sete isótopos estables.
Hidróxeno
Estado natural
En estado libre, en condicións normais, non se atopa baixo a súa forma atómica illada, senón formando moléculas diatómicas. A vida media dos átomos illados é moi pequena (~0.3 s) debido a que a molécula ten unha entalpía de formación moi alta (ΔHº = -436 kJ/mol H2). Este é un gas incoloro e inodoro.
É capaz de reaccionar coa meirande parte dos elementos. O núcleo do isótopo máis abundante está formado por un só protón. Ademais existen outros dous isótopos naturais: o deuterio, cun neutrón e o tricio con dous.
Isótopos
O isótopo máis común do hidróxeno, chamado protio, non ten neutróns, existindo outros dous, o deuterio (D) cun e o tricio (T), radioactivo con dous. O deuterio ten unha abundancia natural entre 0,0184% e 0,0082% (IUPAC), mentres do Tricio e outros isótopos máis pesados só existen trazas:
miniatura|260px|Representación animada dun [[átomo de deuterio, un dos isótopos do hidróxeno.]]
miniatura|Hydrogen Spectrum Test O hidróxeno é o único elemento químico que ten nomes e símbolos químicos distintos para os seus diferentes isótopos.
Características principais
O hidróxeno é o elemento químico máis lixeiro, estando o seu isótopo máis abundante feito por un único par protón-electrón. En condicións normais de presión e temperatura forma un gas diatómico, H2 cun punto de ebulición de tan só 20,27 K (-252,88 °C) e un punto de fusión de 14,02 K (-259,13 °C). A moi alta presión, como no núcleo das estrelas xigantes de gas, as moléculas varían as súas propiedades e o hidróxeno convértese nun líquido metálico (ver hidróxeno metálico). A moi baixa presión, como a do espazo exterior, o hidróxeno tende a existir en átomos individuais, sinxelamente porque é moi baixa a probabilidade de que se combinen; porén, cando isto sucede poden chegar a formarse nubes de H2 que se asocian á xénese das estrelas.
Este elemento ten unha función fundamental no universo, pois pola fusión estelar (combinación de átomos de hidróxeno do que resulta un átomo de helio) proporciona grandes cantidades de enerxía.miniatura|esquerda|Representación dun [[átomo de hidróxeno.|204x204px]]
Química iónica catiónica
A reacción de discociación dunha molécula diatómica de hidróxeno (H2) coa posterior ionización do hidróxeno elemental (H) a ión catiónico H+ (protón), consome unha enerxía total de reacción de 1529 kJ/mol H+, o que, comparándoo con elementos metálicos do seu mesmo grupo, como o Li cun consumo de 682 kJ/mol no proceso total, converte este tipo de química practicamente imposbile para o hidróxeno.
En disolución acuosa as cousas cambian, podemos atopar a especie protón, mais nunca libre, senón que sempre asociado a moléculas de auga na forma H3O+(ac) pois a entalpía do proceso de formación desta última especie é de -1120 kJ/mol.328x328px|Abundancia dos elementos no Universo. O máis abundante con diferenza é o H2.|miniatura
Química iónica aniónica
A reacción de discociación dunha molécula diatómica de hidróxeno (H2) coa posterior ionización do hidróxeno elemental (H) a ión aniónico H- (hidruro), ten unha entalpía de reacción de ΔHº = 146 kJ/molm máis favorable que no caso do protón, polo que a química de hidruros iónicos é posible e existe.
Química covalente
Este tipo de química é a máis abundante do hidróxeno, estando na súa maioría de compostos: H2O, CH4 (e todos os compostos orgánicos), H2SO4...
Descuberta e usos
esquerda|miniatura|O [[dirixible Hindenburg nunha imaxe de 1936. Usaba hidróxeno como gas elevador.]]
O hidróxeno diatómico gasoso, H2, foi o primeiro producido artificialmente e formalmente descrito por T. von Hohenheim (máis coñecido por Paracelso), quen o obtivo artificialmente mesturando metais con ácidos fortes. Paracelso non era consciente de que o gas inflamable xerado nestas reaccións químicas estaba composto por un novo elemento químico. En 1671, Robert Boyle redescubriu e describiu a reacción que se producía entre limaduras de ferro e ácidos diluídos, o que resulta na produción de gas hidróxeno. En 1766, Henry Cavendish foi o primeiro en recoñecer o hidróxeno gasoso como unha substancia discreta, identificando o gas producido na reacción metal-ácido como "aire inflamable", e descubrindo máis profundamente en 1781 que o gas produce auga cando se queima. Xeralmente, se lle da o crédito polo seu descubrimento como un elemento químico. En 1783, Antoine Lavoisier deu ao elemento o nome de hidróxeno (do grego υδρώ (hydro), auga e γένος-ου (xenes) xerar, é dicir, "produtor de auga") cando el e Laplace reproduciron o descubrimento de Cavendish, onde se produce auga cando se queima hidróxeno.
Lavoisier produciu hidróxeno para os seus experimentos sobre conservación da masa facendo reaccionar un fluxo de vapor con ferro metálico a través dun tubo de ferro incandescente quentado ao lume. A oxidación anaerobia de ferro polos protóns da auga a alta temperatura pode ser representada esquematicamente polo conxunto das seguintes reaccións:
Moitos metais, como o circonio, sométense a unha reacción similar coa auga, o que conduce á produción de hidróxeno.
O hidróxeno foi licuado por primeira vez por James Dewar en 1898 ao usar refrixeración rexenerativa, e a súa invención aproximábase moito ao que coñecemos hoxe como termo. Produciu hidróxeno sólido o ano seguinte. O deuterio foi descuberto en decembro de 1931 por Harold Urey, e o tritio preparárono en 1934 Ernest Rutherford, Marcus Oliphant e Paul Harteck. A auga pesada, que ten deuterio no canto de hidróxeno regular na molécula de auga, foi descuberta polo equipo de Urey en 1932.
François Isaac de Rivaz construíu o primeiro dispositivo de combustión interna propulsado por unha mestura de hidróxeno e osíxeno en 1806. Edward Daniel Clarke inventou o retroceso de gas de hidróxeno en 1819. A lámpada de Döbereiner e a luminaria Drummond foron inventadas en 1823.
O enchido do primeiro globo con gas hidróxeno foi documentado por Jacques Charles en 1783. O hidróxeno provía por primeira vez dun xeito fiable o ascenso nos viaxes aéreos despois da invención de Henri Giffard en 1852 da primeira aeronave elevado por hidróxeno. O conde alemán Ferdinand von Zeppelin promoveu a idea de utilizar o hidróxeno para elevar aeronaves ríxidas, máis tarde chamadas zepelines, a primeira das cales tivo o seu voo inaugural en 1900. Os voos normais comezaron en 1910 e para o inicio da Primeira guerra mundial, en agosto de 1914, trasladáranse 35 000 pasaxeiros sen ningún incidente grave. Os dirixibles elevados con hidróxeno utilizáronse como plataformas de observación e bombardeiros durante a guerra.
A primeira travesía transatlántica sen escalas fíxoa o dirixible británico R34 en 1919. Poucos anos despois iniciouse o servizo regular de pasaxeiros e o descubrimento do helio nos Estados Unidos prometía incrementar a seguridade, mais o goberno estadounidense negouse a vender o gas para este fin. Polo tanto o dirixible Hindenburg usaba H2 cando resultou destruído polas lapas no medio do aire de Nova Jersey o 6 de maio de 1937. O incidente puido ser seguido en directo pola radio e foi filmado. O encendido dunha fuga de hidróxeno atribuiuse como a causa do incidente, pero as investigacións posteriores sinalaron á ignición do revestimento de tecido aluminizado debido á electricidade estática. Porén, o dano á reputación do hidróxeno como gas elevador de dirixibles xa estaba feito, e cesaron as viaxes comerciais destas aeronaves. Hoxe en día, o hidróxeno segue usándose, con preferencia ao non inflamable pero máis caro helio, como gas elevador dos globos meteorolóxicos.
Ese mesmo ano de 1937, a Dayton Power & Light Co. puxo en servizo en Daitona o primeiro turboxerador refrixerado con hidróxeno, que usaba hidróxeno gasoso como refrixerante no rotor e no estator debido á súa condutividade térmica. Hoxe é o tipo máis común no seu campo.
Aplicacións
Úsase para o procesado de alimentos (como a hidroxenación de aceites), na industria necesítanse grandes cantidades de hidróxeno (como redutor, para a síntese de amoníaco no chamado Proceso Haber, do metanol, do ácido clorhídrico e de diversas combinacións orgánicas), como combustible de foguetes, na soldadura autóxena, como refrixerante (en estado líquido), nas células combustibles etc.
Outros usos que poden citarse son:
Niveis de enerxía
O estado enerxético fundamental do electrón nun átomo de Hidróxeno é de 13,6 eV, equivalente a un fotón ultravioleta de aproximadamente 92 nm.
Segundo o Modelo de Bohr, os niveis enerxéticos do átomo de Hidróxeno poden ser calculados aproximadamente. Baséase no cálculo do movemento dun electrón arredor dun protón, ó xeito da Terra arredor do Sol, se ben no caso planetario a forza é a da gravidade, mentres no átomo é a forza electromagnética. Outra diferenza é debida á consideración da Mecánica cuántica, resultando que as posicións do electrón están estatisticamente limitadas. A modelaxe do átomo de hidróxeno deste xeito subministra os niveis correctos para a enerxía e o espectro.
Obtención
O hidróxeno é o elemento máis abondoso, o 75% da masa e o 90% dos átomos do universo. Atópase en abundancia nas estrelas e nos planetas xigantes gasosos. Non obstante, na atmosfera terrestre atópase só nunha fracción de 1 ppm en volume.
A fonte máis común de hidróxeno é a auga, composta por dous átomos de hidróxeno e un de osíxeno (H2O). Outra fonte é a meirande parte dos compostos orgánicos, incluídos os participantes nas formas vivas, os combustibles fósiles e o gas natural. O metano, produto da descomposición orgánica, estase a usar cada vez máis para a obtención do hidróxeno.
O hidróxeno Obtense por:
Compostos
Algúns compostos binarios son amoníaco (NH3), hidracina (N2H4), auga (H2O), auga osixenada (H2O2), sulfuro de hidróxeno (H2S) etc. Na formación destes compostos libérase unha gran cantidade de enerxía; por exemplo, H e O queiman explosivamente no aire.
Co carbono (elemento do grupo 14) forma unha gran cantidade de compostos, os hidrocarburos e derivados que son o obxecto de estudo da química orgánica.
Formas
En condicións normais, o gas hidróxeno é unha mestura de dous tipos de hidróxeno diferentes en función da dirección do espín dos seus electróns e núcleos. Estas formas coñécense como orto- e para-hidróxeno. O hidróxeno normal está composto por un 25% da forma para- e un 75% da forma orto-, a considerada "normal", aínda que non poida obterse en estado puro. Ámbalas dúas formas teñen enerxías lixeiramente diferentes, o que provoca que as súas propiedades físicas non sexan idénticas; así, a forma para- ten puntos de fusión e fervenza 0,1 K máis baixos que a forma orto-.
Precaucións
O hidróxeno é un gas extremadamente inflamable. Reacciona violentamente co flúor e cloro, especialmente co F, co que a reacción é tan rápida e imprevisible que non se pode controlar. Tamén é perigosa a súa despresurización rápida, pois a diferenza do resto de gases, ó expandirse por riba de -40 °C quéntase, e pode inflamarse.
A auga pesada é tóxica para a meirande parte das especies, aínda que a dose mortal é moi grande.
Limiñoa, Cores, Ponteceso
Limiñoa é un lugar da parroquia de Cores no concello coruñés de Ponteceso na Comarca de Bergantiños. Tiña 36 habitantes no ano 2018 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística dos cales 18 eran homes e 18 mulleres.
Celtic Woman (álbum)
Celtic Woman é o primeiro álbum de estudio do grupo irlandés Celtic Woman. Foi lanzado ó mercado o 1 de marzo de 2005 e nel participan as cantantes Chloë Agnew, Lisa Kelly, Méav Ní Mhaolchatha, Órla Fallon, e a violinista Máiréad Nesbitt.
Sebastopol
Sebastopol ( e ; ) é unha cidade situada na península de Crimea. Ten 379.200 habitantes (2007), na súa maioría rusos (71,6 %), seguidos dos ucraínos (22,4 %). É un importante porto do Mar Negro. Conta cunha base naval de utilización conxunta para a Mariña Rusa e a Mariña Ucraína.
A súa situación política é disputada entre Rusia e Ucraína. Rusia goberna a cidade baixo o status de cidade federal, limitando coa República de Crimea. Pola súa parte o goberno de Ucraína estende as súas reclamacións sobre a cidade tamén ao resto da península de Crimea.
Historia
A cidade fundouse en 1783 ao anexionar Rusia a península de Crimea, pola súa posición estratéxica converteuse nunha importante base naval e máis tarde nun porto comercial. En 1797 a cidade pasou a se denominar Akhtiar, nome dun asentamento tártaro nas súas proximidades, en 1826 a cidade recuperou o seu nome actual. Sebastopol foi teatro de operacións en diferentes conflitos bélicos, permaneceu asediada durante once meses (1854-1855) durante a Guerra de Crimea, foi sede dende 1918 ata 1920 do cuartel xeral do Exército Branco baixo o mando de Piotr Nikolaievich Wrangel e na segunda guerra mundial sufriu o asedio alemán durante 250 días (1941-1942) que aniquilou a gran parte da poboación. Durante a época da Unión Soviética Sebastopol foi unha cidade pechada, dependente directamente das autoridades centrais.
Incorporación a Rusia
200px|miniatura|esquerda|Momento da sinatura da anexión da [[República de Crimea e Sebastopol á Federación Rusa.]] En marzo de 2014, despois do Referendo de Crimea de 2014, a cidade de Sebastopol xunto coa recentemente creada República de Crimea, solicitaron a súa incorporación á Federación Rusa.
Vaduz
miniatura|dereita|275px|Centro urbano de Vaduz Vaduz é a capital do principado de Liechtenstein. É a sede do goberno do Principado e o lugar de residencia da familia principesca desde 1939. A cidade acolle tamén a sede do Arcebispado de Liechtenstein, á par que constitúe unha recoñecida praza financeira internacional.
Contaba con 5.214 habitantes en 2010 e o seu termo urbano esténdese sobre 17,3 km². Está bañada polo río Rin e situada a 455 metros de altitude.
Topónimo
O nome de "Vaduz" aparece mencionado por primeira vez no ano 1150 e polo que parece provén de avadutg, que en lingua romanche significa «acueduto». Alternativamente ofrécese a explicación dunha evolución híbrida do latín vallis "val" e o antigo alto alemán diutisk, "alemán" (deutsch en alemán moderno).
Historia
Desde mediados do século XIV, o castelo de Vaduz era a residencia dos condes de igual nome. En 1719, o conde de Vaduz e a comunidade de Schellenberg uníronse para formar un principado que tomou o nome de Liechtenstein. Desde 1723, o principado obtivo o dereito de sentarse e votar no Reichstag (o parlamento ou dieta do Sacro Imperio Romano Xermánico).
Monumentos e sitios de interese
miniatura|150px|dereita|Museo de Belas Artes de Liechtenstein en Vaduz A salientar:
Adriana Lima
Adriana Lima, nada en Salvador (Baía) o 12 de xuño de 1981, é unha modelo e actriz brasileira coñecida por ser imaxe de Victoria's Secret dende 2000, así como a imaxe dos cosméticos de Maybelline dende 2003 a 2009.
Traxectoria
Con 15 anos Lima acabou primeira na competición Supermodelo do Brasil de Ford, e segunda no ano seguinte na competición Supermodelo do Mundo de Ford. No 2012 foi a cuarta supermodelo que máis cartos gañou segundo a revista Forbes, cunhas ganancias estimadas de $7,3 millóns por ano. No 2013 acadou o terceiro posto, e no 2014 o segundo cunhas ganancias de $8 millóns.
A Lamela, Cores, Ponteceso
A Lamela é un lugar da parroquia de Cores no concello coruñés de Ponteceso na comarca de Bergantiños. Segundo o IGE, en 2018 tiña 17 habitantes (9 homes e 8 mulleres).
Toponimia
O orónimo Lamela é un topónimo que provén do latín, e indica un lugar con lama ou lodo.
La República
La República foi o nome de varias publicacións:
Güiana nos Xogos Olímpicos
Güiana participou por vez primeira nos Xogos Olímpicos en 1948, e dende entón competiu en cada edición dos Xogos de Verán, agás nos Xogos de 1976. O país nunca competiu nos Xogos de Inverno. Nas primeiras 5 participacións apareceron como Güiana Británica. O país gañou unha medalla, un bronce conseguido polo boxeador Michael Anthony nos Xogos de 1980.
A Asociación Olímpica de Güiana foi creada en 1935 e recoñecida polo Comité Olímpico Internacional en 1948.
Pidgin
Pidgins ou lingua de contacto é o nome dado a calquera lingua que é creada, normalmente de forma espontánea, dunha mestura doutras linguas, e serve de medio de comunicación entre os falantes de diferentes linguas. Os pidgin teñen normalmente gramáticas rudimentarias e un vocabulario restrinxido, servindo como linguas de contacto auxiliares. Son improvisadas e non son aprendidas de forma nativa.
Os pidgins poden desenvolverse e tornárense linguas crioulas. Para tal o pidgin terá que ser aprendido de forma nativa por nenos, que entón xeneralizan as características dun pidgin para unha gramática, completa e estabilizada. Neste estado a lingua xa non é un pidgin, e adquiriu a complexidade común dunha lingua humana, e tornouse un crioulo. Estes crioulos substitúen os pidgin como forma de comunicación, como acontece cos crioulos de Cabo Verde ou da Guinea-Bisau. Con todo, os pidgins nin sempre se tornan en crioulos, poden morrer ou tornárense obsoletos.
O concepto é orixinario da Europa entre os comerciantes e negociantes do Mediterráneo na Idade Media, que usaban a Lingua franca ou Sabir. Un pidgin ben coñecido é o de Beachla-Mar dos Mares do Sur, baseado en inglés, mais incorporou palabras malaias, chinesas e portuguesas. Un outro exemplo de hoxe en día, é o "Pequeno portugués" de Angola, que é a forma de comunicación entre etnias que falan linguas diferentes.
A creación dun pidgin require normalmente:
Etimoloxía
A palabra deriva probabelmente da pronuncia chinesa para a palabra inglesa "business" (negocio). "Pidgin English" era o nome dado ao pidgin chinés-inglés-portugués usado para o comercio en Cantón durante os séculos XVIII e XIX. Algúns académicos disputan esta derivación da palabra "pidgin", e suxiren etimoloxías alternativas, mais ningunha alternativa foi suficientemente convincente para ter apoio entre outros académicos.
Grupo Calvo
Grupo Calvo é unha empresa galega de alimentación con sede en Carballo (A Coruña). Calvo adícase á pesca, produción, transformación e comercialización de conservas de peixe e pratos precociñados. A empresa vende os seus produtos en 60 países.
Historia
As orixes da empresa están na Maragatería previo paso por Cuba. A familia Calvo estableceuse en Carballo a finais do século XIX. Dende entón é unha empresa familiar.
Calvo foi creada en 1940 por Luís Calvo Sanz. En 2004 Calvo mercou a marca brasileira Gomes da Costa, pasando a ser unha das cinco maiores empresas conserveiras do mundo. En 2008 Calvo colleitou unhas ganancias de dous millóns de euros. . O Grupo Calvo está agrupado baixo o nome de Luis Calvo Sanz, S.A.
En 2012 a multinacional Bolton International Group comprou o 40% das accións da empresa por uns 125 millóns de euros.
A empresa ten sucursais no Salvador,Venezuela e Costa Rica e filiais en Italia e o Brasil.
Xabier Paya
Xabier Paya Ruiz, nado en Getxo en 1982, é un bertsolari e tradutor vasco, coordinador cultural da candidatura a Capital Europea da Cultura Donostia 2016.
Traxectoria
Formouse como bertsolari con Jon Lopategi. Estudou tradución e interpretación na Universidade do País Vasco. Como bertsolari participou en gran número de competicións, gañando o Campionato de Biskaia de 2006. Foi lector de éuscaro e cultura vasca na Universidade de Birmingham. É autor dunha antoloxía da literatura oral vasca, Ahozko Euskal Literaturaren Antologia (2013). Entre as súas traducións ao éuscaro salientan as de Un tranvía de nome desexo (Desio izeneko tranbia, 2005) de Tennessee Williams, Peter Pan e a levita escarlata (Peter Pan eta jaka eskarlata, 2006) de Geraldine McCaughrean e La vida es sueño (Bizitza amets, 2013) de Pedro Calderón de la Barca.
Reading F.C.
O Reading Football Club é un equipo de fútbol profesional da cidade de Reading, Inglaterra. Compite na Football League Championship.
O Reading ten o alcume de The Royals, debido a súa situación no Condando Real de Berkshire, e eran coñecidos anteriormente coma The Biscuitmen, debido á asociación da cidade con Huntley & Palmers. Fundado en 1871, o club é un dos máis antigos de Inglaterra, pero non se uniu á Football League ata 1920, e non xogou nunca na primeira división inglesa ata a tempada 2006-07.
O equipo xogou no Elm Park durante 102 anos, e se trasladou ó Madejski Stadium en 1998, chamado así polo presidente do club, Sir John Madejski.
Teñen o récord de vitorias consecutivas en liga ó comezo dunha tempada, cun total de 13 vitorias no comezo da tempada 1985-86 da terceira división, e tamén o récord de puntos conseguidos nunha liga profesional, con 106 puntos na tempada 2005-06 do Football League Championship.
Cadro actual
Cadro actualizado a 31 de xaneiro de 2012.
Bhaskara 2
Bhaskara 2 foi un satélite artificial da India lanzado o 20 de novembro de 1981 mediante un foguete ruso Kosmos 3M desde Kapustin Yar.
Características
Bhaskara 2, chamado así en honor ós matemáticos indios Bhaskara I e Bhaskara II, estivo adicado á observación dos recursos terrestres e en particular ás áreas de hidroloxía, a silvicultura e a xeoloxía mediante un sistema de cámaras de televisión de dúas bandas. Estudou tamén os océanos cun radiómetro microondas de dúas frecuencias (SAMIR, polas siglas en inglés).
Como obxectivos secundarios, Bhaskara 1 levaba a bordo experimentos relacionados con sistemas de procesamento e xestión de datos e para a recolección limitada de datos meteorolóxicos de estacións remotas.
O satélite tiña forma de poliedro de 26 caras, cunha altura de 1,66 m e un diámetro de 1,55 m. Tras cumprir a súa misión foi apagado en marzo de 1981. Reentrou na atmosfera o 30 de novembro de 1991.
Aeroporto de Santander
O Aeroporto de Santander (IATA: SDR, OACI: LEXJ), tamén coñecido como Aeroporto de Parayas, é un aeroporto xestionado por Aena situado a 5 quilómetros da cidade de Santander, no concello de Camargo. É o único aeroporto de Cantabria.
Historia
O aeroporto actual, construído sobre terreos de marisma reenchidos da baía de Santander, foi aberto ao tráfico no ano 1977. Con anterioridade existía no mesmo lugar un aeródromo de menor tamaño construído por batallóns de traballadores (prisioneiros do bando republicano da Guerra Civil Española) entre 1947 e 1952 e inaugurado ao ano seguinte que veu substituír o ata entón situado en La Albericia, que recibía voos comerciais desde 1949. O vello aeroporto de Parayas recibiu a clasificación de internacional en 1957. Tras un peche de tres anos (desde abril de 1974 ata o 8 de agosto de 1977) no que o aeroporto sufriu unha profunda renovación que fixo ampliar significativamente as súas instalacións e que tivo un custo de máis de 1 100 millóns de pesetas da época, foi reaberto cunha nova pista de voo de 2 400 m de lonxitude que posibilitaba tanto o voo visual como instrumental; o primeiro voo correspondeu ao DC-9 "Ciudad de Santander" de Iberia que cubría a ruta Barcelona-Santander-Santiago de Compostela.
left|250px|Mostradores de facturación|thumb Nos últimos anos volvéronse a executar obras enmarcadas dentro do Plan Director, remodelando e ampliando a terminal así como a instalación de dúas pasarelas ou fingers para o acceso directo aos avións, ensanchando a plataforma para o estacionamento dun maior número de aeronaves ou a construción de rúas de rodaxe e dunha plataforma destinada á aviación xeral no 2007.
En decembro de 2010 inaugurouse a modernización das instalacións nas que se investiron 37,8 millóns de euros, preparando ao aeroporto para mover un tráfico anual superior aos dous millóns de pasaxeiros. As obras consistiron na remodelación do edificio terminal de 10 200 m², coa ampliación da novas zonas de saídas e chegadas, así como a construción dunha pista de rodaxe, que permite alcanzar os 22 movementos á hora, e a ampliación da plataforma de estacionamento para aeronaves comerciais.
Marco común europeo de referencia para as linguas: aprendizaxe, ensinanza e avaliación
400px|miniatura|Certificado de éxito no exame MCER para a lingua [[Esperanto.]] O marco común europeo de referencia para as linguas: aprendizaxe, ensinanza e avaliación (MCER) é un estándar que pretende servir de patrón internacional para medir o nivel de comprensión e expresión oral e escrita nas diferentes linguas. O proxecto foi desenvolvido polo Consello de Europa segundo unha proposta feita nun congreso internacional celebrado en Suíza en novembro de 1991.
Niveis
O marco común europeo de referencia establece unha serie de niveis para todas as linguas a partir dos cales se favorece a comparación ou homologación dos distintos títulos emitidos polas entidades certificadas.
Configuración inicial
Recompilando información acerca dos distintos niveis propostos por outras entidades e autorías, as persoas encargadas do proxecto observaron que seis é o número máis adecuado de niveis para a aprendizaxe, ensino e avaliación das linguas. En base aos niveis clásicos de básico, intermedio e avanzado, elabórase unha distinción inicial en tres bloques amplos.
Configuración actual
O desenvolvemento posterior do marco común europeo de referencia permite a simplificación do esquema anterior ao seguinte, que facilita en gran medida a comprensibilidade ás perdoas usuarias da información, presentando unha táboa de escala global para os seis niveis.
Capacidades que cómpre desenvolver
O marco común europeo de referencia para as linguas delimita as capacidades que se deben controlar en cada un dos niveis para as categorías comprender, falar e escribir. A categoría comprender integra as destrezas de comprensión oral e comprensión lectora; a categoría falar integra as de interacción oral e expresión oral, e a categoría escribir comprende a destreza expresión escrita.
Hipótese do hidróxeno
A hipótese do hidróxeno é un modelo proposto por William Martin e Miklós Müller en 1998 que describe unha posible maneira pola cal se orixinou unha mitocondria dentro da primeira célula eucariota no marco da teoría endosimbiótica.
Segundo a hipótese do hidróxeno, a primeira célula eucariota non apareceu como consecuencia de que unha primitiva célula hóspede inxerise unha bacteria primitiva e que esta, ao non ser dixerida, se convertese finalmente nunha mitocondria tal como a teoría endosimbiótica actual sostén. En lugar disto, suxire que o hóspede, unha arquea metanóxena que utilizaba hidróxeno e dióxido de carbono, producindo metano, e unha bacteria anaerobia facultativa (a futura mitocondria que produce hidróxeno e dióxido de carbono como subprodutos da respiración anaerobia), comezaron unha relación simbiótica baseada na dependencia do hidróxeno producido polo hóspede (simbiose anaerobia).
A idea orixinouse cando Martin asistiu a unha charla de Müller sobre os hidroxenosomas. Os hidroxenosomas son orgánulos que funcionan como se fosen mitocondrias anaerobias que producen ATP e grandes cantidades de hidróxeno e dióxido de carbono. Unha das diapositivas que presentou Müller mostraba un grupo de metanóxenos arredor dun hidroxenosoma dentro dunha célula eucariota á cal invadiran.
Esta hipótese, se é correcta, implica que os eucariotas son quimeras con ascendencia arqueana e bacteriana. Ademais, implica que os eucariontes apareceron despois de que se desenvolveran os procariontes. Isto contrasta coas teorías actuais que asumen que Archaea e Eukarya se separaron antes de que aparecesen os grupos modernos de arqueas. A hipótese do hidróxeno mantén ademais que non existiron nunca eucariontes primitivos que carecesen de mitocondrias, en contraste con outras teorías actuais, que consideran a existencia de tales células.
Swansea
Swansea ( Abertawe) é unha cidade e condado de Gales, situada na súa costa suroeste. Segundo o censo de 2011 a súa poboación é de 239 000, co que é a segunda cidade galesa por poboación tras Cardiff. . O 11,4% da poboación pode falar galés. No século XIX foi un importante centro da industria do cobre, ata o punto de recibir o sobrenome de 'Copperopolis'.
Xeografía
O territorio representa o 2% de Gales, e inclúe tanto zonas rurais como a área urbana e suburbana. Limita ao norte con Carmarthenshire e ao leste con Neath Port Talbot mentres que polo sur bordea coa baía de Swansea e a canle de Bristol, o territorio da cidade e condado inclúe tamén a península de Gower e as comunidades de Birchgrove, Bishopston, Bonymaen, Castle, Clydach,  Cockett, Cwmbwrla,  Dunvant Gorseinon, Gowerton,  Grovesend e Waungron, Ilston, Killay, Landore, Llangennith, Llanmadoc e Cheriton, Llangyfelach Llanrhidian Higher, Llanrhidian Lower, Llansamlet, Llwchwr, Mawr, Morriston, Mumbles, Mynydd-Bach, Penderry, Penllergaer, Pennard, Penrice, Pontarddulais, Pontlliw e Tircoed, Port Eynon, Reynoldston, Rhossili, Sketty,  St Thomas, Townhill, Uplands e Upper Killay
Hilde Domin
Hilde Palm, coñecida como Hilde Domin, nada en Colonia o 27 de xullo de 1909 e finada en Heidelberg o 22 de febreiro de 2006, é unha poeta alemá.
Traxectoria
Entre 1929 e 1932 estuda nas universidades de Heidelberg, Colonia e Berlín. Debido ao ascenso do partido Nacionalsocialista, exíliase en Roma en 1932. En Italia estuda Filosofía, Dereito e Ciencias Políticas, doutorándose en 1936 pola Universidade de Florencia.
Marchou despois aos Estados Unidos e á República Dominicana, onde exerce como profesora universitaria. En 1954 retorna a Alemaña, onde traballará como docente nas universidades de Frankfurt e Maguncia.
En 1951 escribe os seus primeiros poemas que verán a luz a partir de 1957.
En 1961 establece a súa residencia en Heidelberg, cidade na que morre en 2006.
María Jiménez
María Jiménez Gallego, nada en Sevilla o 3 de febreiro de 1950, é unha cantante andaluza.
Traxectoria
Famosa polo contido liberal das súas letras e actuacións, comezou amadriñada por La Pipa en tablaos como Las Brujas nos primeiros anos da democracia española tralo franquismo.
Publicou o seu primeiro disco en 1976, con arranxos do guitarrista Paco Cepero con rumbas, tangos, bulerías, boleros, rancheiras e baladas de Silvio Rodríguez, Lolita de la Colina ou Amancio Prada. A este seguíronlle outros discos como Sensación e varias recompilacións.
A súa carreira relanzouse ó colaborar na canción La lista de la compra do grupo La cabra mecánica, e editando Donde más duele con cancións de Joaquín Sabina.
Estivo casada co actor Pepe Sancho, con quen tivo ó seu fillo Alejandro. Antes deste matrimonio, tivera outra filla, María del Rocío, que faleceu nun accidente de tráfico.
Luís XIII de Francia
Luís XIII de Francia, chamado o Xusto, nado en Fontainebleau o 27 de setembro de 1601 e finado en Saint-Germain-en-Laye o 14 de maio de 1643, Rei de Francia e de Navarra (1610–1643), co-príncipe de Andorra (1610-1643) e conde de Barcelona (Luís I) (1641-43). En 1641, trala sublevación de Cataluña, o principado púxose baixo a protección de Francia e nomeou conde de Barcelona a Luís XIII. Era fillo de Henrique IV de Francia e III de Navarra e de María de Médici e foi o pai de Luís XIV, alcumado como o «Rei Sol».
Traxectoria
175px|miniatura|esquerda|Retrato de Luís XIII en 1611 por [[Frans Pourbus o Mozo, (Palacio Pitti).]] A infancia de Luís XIII é coñecida grazas ao protocolo deixado polo seu médico persoal, o cal anotaba non só os detalles da saúde do seu paciente, senón que tamén chegou a escribir apartes sobre a súa vida íntima.
Aleksandr Kan
Traxectoria
Ingresou na Compañía de Xesús, da cal foi ordenado sacerdote o 29 de maio de 1988. O 22 de decembro de 1997 o papa Xoán Paulo II nomeouno superior misión sui iuris de Kirguizistán. Renunciou coa elevación da sé ao rango de administración apostólica e o nomeamento de Nikolaus Messmer como administrador o 18 de marzo de 2016 polo papa Bieito XVI.
Xogos Olímpicos de Londres
Xogos Olímpicos de Londres pode referirse ás seguintes edicións dos Xogos Olímpicos:
Luís XIII de Francia
Traxectoria
O novo rei recibe unha educación superficial por parte do seu preceptor, Gilles de Souvré. Pouco interesado no latín e as letras, o novo rei interésase máis que nada na caza e a música. Luís XIII é tamén un bo debuxante e un bo cabaleiro, grazas aos ensinos do seu sub-gobernante, Antoine de Pluvinel, pero como confesa a súa tartamudez, é tímido e non ten confianza en si mesmo. Moitos dos seus biógrafos atribúenlle un carácter violento, nervioso, inquedo, agresivo. Algúns testemuños fan referencia aos malos tratos aos que foi sometido o delfín polo seu pai Henrique IV para modelar a súa personalidade e dotala da virilidade que cría lle faltaba.
En 1610, cando morre Henrique IV, Luís XIII accede ao trono con tan só nove anos. O poder é entón asegurado pola súa nai María de Médici, quen asume a rexencia no reino. A maioría de idade do rei é proclamada en 1614, pero María declara que Luís é demasiado débil de corpo e alma para asumir os deberes do seu cargo, apártao do consello e deixa que gobernen os seus favoritos Concino Concini e Leonora Dori, quen acaparan os cargos máis altos e importantes do reino.
Traumatizado pola morte brutal do seu pai, o pequeno rei non tivo unha infancia moi alegre. Primeiro, non puido atopar ningún substituto ao amor paternal á beira da súa nai que non o consideraba para nada e sempre mostrou especial trato polo seu fillo pequeno, Gastón. Luís encérrase rapidamente en si mesmo. Ademais, o odio cara aos favoritos italianos da súa nai fai agrandar a súa tristeza. A medida que Luís crece, convértese nunha persoa taciturna e desconfiada.
Á beira de todos os seus defectos, Luís tiña os instintos dun rei digno como o seu pai. Indignábase de ver a Concino Concini, un estranxeiro incapaz, segundo el, de usurpar o goberno do seu reino, mentres que a el deixábano nun recuncho do Louvre. O rei sufría tamén de celos polo seu irmán Gastón, quen fora nomeado duque de Anjou e de Orleáns, e quen fose o favorito de Rexenta.
A rexencia de María de Médicis foi catastrófica. A terrible xestión dos asuntos por parte da raíña fai que se creen problemas no reino, e crea no pequeno rei un gran sentimento de amargura. En 1615, María casa ao seu fillo con Ana de Austria, infanta de España o 21 de novembro na cidade de Bordeos. Para Luís non é máis que outra humillación, pois segundo o recordo do seu pai, Luís ve en Ana unha simple española e polo tanto unha inimiga. O rei, que só tiña 14 anos, non consuma o seu matrimonio, e hai que esperar catro anos para que o rei, empuxado polo duque de Luynes, comparta os seus apousentos coa raíña.
Conflitos do reino
miniatura|[[Escudo francés|Escudo de prata coa efixie de Luís XIII.]] Grazas a un golpe de forza, o 24 de abril de 1617 Luís XIII accede ao poder, ordenando a morte do favorito da súa nai, Concino Concini. Fai exiliar á súa nai a Blois co fin de poder ocupar o trono. En realidade, Luís XIII substituíu a Concini polo seu propio favorito, o duque de Luynes. Luynes acumula títulos e fortuna, o que crea un sentimento de discordia entre algúns, xa que o favorito do rei é ademais un pésimo home de estado.
miniatura|Estatua de Luís XIII na [[Praza dos Vosgos, París|Praza dos Vosgos, no barrio de Le Marais de París.]] En 1619 a raíña-nai escápase do castelo de Blois e levanta un exército contra o seu fillo, quen decide reconciliarse con ela asinando o tratado de Angulema, no que Luís lle cede as cidades de Angers e Chinon, pero prohíbelle que volva ao consello. En 1620, María provoca unha guerra civil que concluíu coa súa derrota total na batalla de Ponts-de-Cé en agosto de 1620. Medorento de que a súa nai seguise maquinando para derrocalo, o rei decide aceptar o seu retorno á corte de Francia. Pouco despois de que se dese a paz, o rei viaxa a Pau en Navarra, lugar onde tamén é soberano, para restablecer o culto católico, prohibido polos protestantes desde había xa máis de medio século. Desde entón Luís XIII quixo poñer fin aos privilexios políticos dos que se beneficiaban os protestantes desde as guerras relixiosas.
En 1621 leva a cabo unha primeira campaña contra os protestantes, o que permite a toma de Saint-Jean-d'Angély, pero perde ante Montauban en gran parte grazas á incompetencia de Luynes. Este último morre de escarlatina durante o sitio de Montheurt.
Luís XIII decide participar activamente nos negocios do estado e de vincularse a un só ministro, goberna con Brûlant de Sillery e o seu fillo, o marqués de Puisieux, así como con Vieuville que perderon rapidamente o favor pola súa incompetencia.
miniatura|esquerda|Luís XIII e o [[cardeal Richelieu vitoriosos no asedio de La Rochelle.]] En 1624, María de Médicis logra facer entrar ao cardeal Richelieu no consello do rei, prelado que fora representante do clero nos estados xerais de 1614 e ministro do gobernador Concini. A maior parte de historiadores resaltan a proximidade das relacións entre Luís XIII e o cardeal Richelieu, que escribiu: «Je soumets cette pensée comme toutes les autres à votre majesté» («Someto este pensamento como todos os outros á súa maxestade»), para dicir ao rei que non intentaría gobernar xamais no seu lugar.
Os dous homes comparten unha mesma concepción da grandeza de Francia e das prioridades que se impoñen no dominio político. O programa político de Richelieu maniféstase de varios xeitos: a racionalización do sistema administrativo, a loita contra a casa de Habsburgo no exterior e a submisión dos grandes señores feudais.
Frecuentemente díxose que Richelieu combatera aos protestantes no interior, dunha forma planificada. Esta afirmación resulta errónea, xa que todas as guerras contra os Hugonotes foron provocadas polas sublevacións dun dos seus xefes, (o duque de Rohan e príncipe de Soubise). Incluso o sitio de La Rochelle non se iniciou ata que Rohan comezou as hostilidades.
A rendición desta última cidade, logo dun longo sitio que terminou en 1628, é seguido pola promulgación do edicto de graza de Ales (28 de xuño de 1629), que prohibía as asembleas políticas e suprimía os sitios de seguridade protestante, pero mantiña a liberdade de culto en todo o reino, salvo en París.
Luís XIII debe plantar cara á hostilidade dunha parte da familia real cara a Richelieu. A xornada das Dupes (10 de novembro de 1630), durante a cal a corte fai caso ao cardeal (quen fora despedido) logo dun violento altercado entre o rei e a raíña nai, que termina co exilio da raíña en Moulins (o rei non a vería nunca máis), a prisión do chanceler Michel de Marillac e a ejecución do irmán deste, o mariscal de Marillac, por motivos falaces.