cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Miguel Pselo
Na Corte Imperial
miniatura|dereita|350px|Mosaico de Constantino Monómaco e Zoe en [[Hagia Sophia.]] En 1041 entrou na corte como secretario imperial (hypogrammateús) de Miguel V, e en torno a 1042, contraeu matrimonio cunha muller de boa familia, descendente dun valido do emperador León VI (886-912). Do matrimonio naceu unha soa filla, Estiliana, á que Pselo colmou de atencións, e que morreu á temperá idade de nove anos, o que motivou o ingreso da súa muller nun mosteiro. Pselo quedou unicamente cunha filla adoptiva, Eufemia, pero o compromiso da moza cun mozo de boa familia debeu romperse, o que provocou mesmo un proceso legal contra o historiador.
Ao ascender ao trono imperial Constantino IX Monómaco (1042-1055), Pselo converteuse en secretario de estado e gran chanceler. Tiña nese momento uns vinte e cinco anos, e ao mesmo tempo ensinaba retórica e filosofía na Academia de Constantinopla, onde tivo entre outros discípulos a Xoán Ítalo e a Teofilacto; estaba considerado un grande helenista, constituíndose na columna vertebral do que na época dos Comnenos se denominou "Renacemento helénico".
Monómaco foi retirando aos poucos o seu favor aos eruditos do contorno de Pselo, que tiveron que tomar finalmente o hábito monástico para evitar seren perseguidos. O propio Pselo tonsurouse como monxe repentinamente a finais do ano 1054, adoptando o nome monástico de Miguel. Isto é estraño, xa que o costume bizantino era escoller un nome que comezase coa mesma letra do nome bautismal. Na súa Cronografía sinala, sorprendentemente, que o fixo malia as protestas do propio Emperador, que non quería verse privado da súa compañía. Pselo é de feito deliberadamente ambiguo ao falar sobre os motivos que o impulsaron a este retiro, e que posibelmente non tivesen que ver co Emperador senón co seu contorno cortesán, algo que explicaría que xustamente á morte de Monómaco, en xaneiro de 1055, Pselo abandonase axiña Constantinopla e se refuxiase no mosteiro da Fermosa Fonte, no Olimpo bitinio. Por entón morreu a súa nai, co que Pselo quedou privado de familia.
Vida monástica
A experiencia do retiro monástico resultou moi decepcionante para Pselo, sobre todo pola ignorancia e inactividade dos seus compañeiros de hábito, aos que chamou despois xentes groseiras e incultas, verdadeiros escitas. Grande admirador de Platón e, en especial, do neoplatonismo, esforzouse por presentar esta corrente filosófica do paganismo como un esforzo imperfecto que acadou co cristianismo a súa perfecta coroación. Por iso adoptou o alegorismo como o mellor método de esexese para estudar, analizar e comentar os clásicos gregos como antes se analizaran as Sagradas Escrituras. Desa forma chegou a ver nos autores gregos unha especie de profetas do cristianismo e mesmo atopou en Homero nada menos que o misterio da Santísima Trindade. Acusado por iso de herexía, Pselo viuse de feito obrigado a acreditar a súa ortodoxia nun escrito.
Incapaz de se adaptar ao retiro monástico, e máis que probabelmente incomodado cos demais monxes, Pselo regresou á capital ese mesmo ano de 1055, cando a emperatriz Teodora, última da dinastía macedonia, o chamou ao seu lado como conselleiro. A pesar de que recuperou e mesmo incrementou a influencia perdida, fíxoo xa desde a súa condición de monxe, e a súa autoridade xa non se baseou máis en títulos ou dignidades concretas.
Intrigas cortesás
Cando os rebeldes, capitaneados por Isaac Comneno, chegaron ás proximidades da capital, Pselo foi enviado como embaixador polo Emperador para negociar un acordo co usurpador: nomealo César e herdeiro ao trono a cambio de pór fin das hostilidades.
Pselo, afirmou que superou o ambiente hostil dunha tenda chea de soldados inimigos, foi capaz de superar o ambiente hostil e convenceu coa súa oratoria superior aos presentes da bondade da súa proposta. Pero o feito de que a continuación Isaac o considerase o seu home de confianza ergue sospeitas sobre a xestión da súa embaixada e dúbidas acerca da súa fidelidade a Miguel, que foi derrocado en Constantinopla por sectores próximos ao patriarca Miguel Cerulario, cando o usurpador acampaba aínda á outra beira do estreito do Bósforo en compañía de Pselo.
Isaac entrou pouco despois na capital e nomeou a Pselo presidente do Senado, o que fixo evidente a todos o seu cambio de bando. As peores calidades de político sen escrúpulos de Pselo quedaron novamente patentes cando, pouco despois, aceptou o encargo do Emperador de redactar unha acusación contra o patriarca Miguel Cerulario por traizón. O patriarca, responsábel do cisma con Roma en 1054, era un home con ambicións políticas e perigosas para o poder imperial, polo que a súa deposición estaba xustificada. Porén, o singular do feito é que Pselo fose o encargado de formular os cargos a pesar da amizade que os unía e ao feito de que sobriños de Cerulario eran destacados discípulos seus. O patriarca, deposto e desterrado, morreu antes de que as acusacións de Pselo se fixesen públicas ante o sínodo convocado na capital, pero a súa deposición fixo gañar a Pselo a animadversión do pobo e prestixio ante o Emperador, que nomeou ademais patriarca a Constantino Licudes (1059-1063), vello amigo seu.
As férreas restricións de gastos decretados polo Emperador privárono do apoio dos altos cargos políticos do Corte, Pselo incluído. É posíbel por iso que, como suxire Robert Volk, a abdicación de Isaac en 1059 por mor dunha enfermidade fose estimulada por Pselo, que, como médico persoal do Emperador, esaxerou os síntomas do seu mal para facerlle renunciar ao trono. É curioso que Pselo non sinale na súa obra que Isaac morrería meses despois de abdicar.
O ascenso dos Ducas
En calquera caso é evidente que a Pselo lle conviña o ascenso ao poder de Constantino X, da familia dos Ducas (1059-1067), coa que mantiña excelentes relacións desde a época de Monómaco. O novo Emperador, que inventou o novo título de hypertîmos para Pselo, tivo ao mesmo como principal conselleiro e encargoulle mesmo a educación do seu fillo e sucesor, o futuro Miguel VII Ducas.
A hostilidade da vila cara a el como responsábel da condena ao patriarca Cerulario, a dos abundantes exiliados de Isaac Comneno que regresaron co novo monarca e as presións dos relixiosos, para quen Pselo era un «apóstata», fixeron que o patriarca Constantino Licudes lle aplicase os canons dos monxes xiróvagos e Pselo viuse forzado a ingresar no mosteiro de Ta Narsu, en Constantinopla, do que non sairía ata que en setembro de 1063 un terremoto destruíu os seus muros.
As intrigas contra Pselo desatáronse abertamente cando, á morte de Constantino, a súa viúva Eudoxia (rexente do seu fillo menor de idade) seguiu confiando en Pselo para o goberno. Entón o eunuco Nicéforo acusouno de manter relacións adúlteras coa emperatriz. Non sabemos en que desembocaron estas acusacións, pero é evidente que o matrimonio de Eudoxia co xeneral Romano en 1068 non favoreceu os intereses de Miguel. Dióxenes, convertido en coemperador, desconfiaba do intrigante Pselo e temía deixalo na capital mentres el partía en campaña. O distanciamento entre ambos os dous se fixo patente cando ordenou que o acompañase na súa campaña militar contra os turcos selxúcidas do 1069, unha campaña que Pselo lle desaconsellara por precipitada. Porén, o erudito conseguiu escapulirse da expedición ao chegar a Cesarea Mazaca e regresar a Constantinopla.
Cando en 1071 Romano Dióxenes foi capturado polos turcos na catastrófica batalla de Manzikert, a súa muller Eudocia asumiu o poder no seu nome e no do seu fillo Miguel. Pselo estivo detrás desta decisión, pois foi o que instou ao César Xoán Ducas, irmán do falecido Constantino X e cabeza visíbel dos Ducas, a dar este paso, tal como sinala na súa historia. A recuperación do poder efectivo por parte da familia Ducas beneficiaba a Pselo, que era íntima amiga do César e tiña unha grande influencia sobre Miguel Ducas, o seu pupilo imperial. O César foi no entanto máis alá, e ordenou encerrar a Eudoxia, a fin de contas muller de Romano, nun mosteiro, de xeito que o poder quedou exclusivamente en mans do seu sobriño Miguel.
Mentres tanto o sultán turco Alp Arslán liberara a Dióxenes, que non estaba disposto a ceder o seu poder ao seu fillastro. O conflito estaba servido. Pselo describe na súa Cronografía cal foi a súa reacción no medio desta confusión:
Efectivamente, tropas enviadas desde Constantinopla derrotaron a Romano Dióxenes e, a pesar das garantías de seguridade que lle deron cando acabou rendéndose, sacáronlle os ollos. Romano morreu pouco despois a resultas das feridas: un final tráxico para un nobre xeneral e un dos capítulos máis infames da historia bizantina. Pselo foi aínda quen de lle dedicar un panexírico no que declara non saber se lamentar ou envexar o destino de Romano. Aínda que resulta difícil crer que a compaixón de Pselo cara a Romano Dióxenes fose sincera, sendo el mesmo responsábel do seu final, é posíbel que tivese remorsos e non pensase que o enfrontamento entre Dióxenes e Miguel Ducas desembocase nunha pequena guerra civil e moito menos que acabase con Romano cegado polos sicarios imperiais.
Morte
Se se identifica co Miguel de Nicomedia que cita o historiador Miguel Ataliates, Pselo morrería en abril de 1078. Ataliates, inimigo declarado do orador, escribiría o seu epitafio con estas palabras:
Non sabemos en que circunstancias morreu Pselo, pero si que o seu neto, o fillo de Eufemia, vivía na penuria anos despois, ata o punto de que un dos discípulos de Pselo, Teofilacto de Ocrida, compadecido da súa sorte, se viu obrigado a pedir axuda para el.
Descrición
O único retrato que conservamos do noso autor é desta época, en que se describe a si mesmo como de grande estatura, pel escura e cabelos louros, cellas rectas, ollos brillantes e un nariz aquilino do que sempre se mostrou orgulloso, ataviado co negro hábito de monxe.
O seu carácter era extremadamente veleidoso. Na súa epístola a Miguel Cerulario recoñecía:
Era no trato vaidoso, fachendoso e afagador, burlón, pero tamén magnánimo e místico. Como cortesán era un político maquiavélico e sen escrúpulo ningún, un especialista na arte da inxuria cuxos desaires eran temidos, a súa mordacidade e o seu afán de polémica implacábeis. Na vida privada, en cambio, era tenro e sensíbel, «feminino», nas súas propias palabras.
Obra
Non existe ningunha lista fidedigna da obras de Pselo. Moitas permanecen aínda inéditas e outras fóronlle falsamente atribuídas.
Escribiu unha Cronografía chea de fortes críticas e que por iso foi censurada coidadosamente polo poder, malia o cal non foron cortadas as súas digresións contra monxes "folgazáns e inimigos da humanidade" ou onde lembraba que o diñeiro dos impostos non estaba destinado a manter conventos nin concubinarias do soberano, ou onde afirmaba a superioridade da república ateniense sobre o estado romano "institución de escravos e non de homes libres" e no que, por último, dicía textualmente "non estamos gobernados por Pericles nin por Temístocles, senón polos máis viles adeptos de Espartaco que compramos a prezo de ouro aos bárbaros.
Pselo, na súa condición de home de Estado apoleirado aos máis altos cargos, ao mesmo tempo que observou da historia da súa época, participou moi sobranceiramente nela. Iso explica, por outra banda, a parcialidade das súas opinións nesta obra, que unhas veces disimulan a verdade e outras a deforman. A obra divídese en dúas partes. A primeira foi escrita a pedimento dun amigo, probabelmente Constantino Licudes, entre 1059 e 1063, e ocúpase do período comprendido entre Basilio II e a abdicación de Isaac Comneno. A narración enriquécese a medida que van transcorrendo os reinados, en especial a partir do de Miguel V (1041-1042), no que Pselo se incorporou á corte en calidade de secretario do Emperador. A segunda parte abarca o período do goberno dos Ducas (1059-1078) e foi escrita por pedimento expreso e en vida de Miguel VII, o cal se manifesta no carácter claramente tendencioso da narración.
Interesouse ademais polo ocultismo e a maxia, a astroloxía e a adiviñación, reunindo todas estas supersticións, que seguían vivas ao empezar o segundo milenio, so o termo de caldeísmo e refutándoas en numerosas obras como contrarias á razón e ao cristianismo. Así, esforzouse en atopar explicacións racionais e científicas a fenómenos pretendidamente máxicos ou misteriosos, e aínda que non negou a existencia dos demos nin a súa capacidade para xeraren males, sostivo que o cristián debe empregar só a fe en Deus para se defender deles. E seguindo a Oríxenes, a Basilio, e a San Xoán Damasceno, afirmou que os demos teñen un corpo que utilizan unicamente para actuaren neste mundo. Tampouco rexeitou, malia o seu racionalismo filohelénico, a teoloxía mística, aínda que si a rexeitou tal e como se practicaba, entre outros lugares, no convento do monte Olimpo (Betinia), onde os monxes se persignaban con só escoitaren o nome de Platón, e tivo que defenderse da acusación de helenismo polo seu continuo uso, lectura e defensa das ideas gregas. Xifilino, reitor da Escola de Dereito de Constantinopla e amigo persoal de Pselo, acusouno mediante un escrito de querer perturbar á Igrexa mediante o seu platonismo e contaxiala coas aberracións pagás. Pselo repuxo algo hipocritamente que estudou os sistemas filosóficos pero sempre referíndoos ás Escrituras.
A filosofía de Platón era para el a máxima realización do espírito humano e o filósofo grego constitúese nun verdadeiro precursor do cristianismo, pola súa defensa da inmortalidade da alma, a súa idea da xustiza e a súa afirmación de que é posíbel elevarse máis alá dos límites da razón ata a contemplación do Un. Aristóteles, se ben merece tamén o recoñecemento de Pselo, é criticado por el por abordar os temas teolóxicos coa soa razón, sen recoñecer que ás cousas divinas se chega coa intelixencia, que está alén da razón e dos seus siloxismos. De Aristóteles rescata especialmente a súa ciencia, e sobre todo a súa lóxica, á que considera como unha preparación para asimilar a metafísica de Platón.
Como teólogo sostivo que os anxos posuían unha certa substancia material e a santidade de María no momento da súa concepción e a súa función mediadora.
Entre a obras máis suxestivas de Pselo atópase a súa colección de máis de cincocentas cartas, na súa maioría persoais e motivadas por circunstancias concretas, aínda que todas escritas con gran coidado e elegancia.
Empire (revista)
Empire é unha revista británica de cinema publicada mensualmente por Bauer Consumer Media de Hamburgo con base en Bauer Media Group. Dende o primeiro exemplar publicado en xullo de 1989, a revista foi editada por Barry McIlheney e publicada por Emap. Bauer mercou Emap Consumer Media a comezos de 2008. É a revista de cinema máis vendida do Reino Unido e tamén é publicada nos Estados Unidos de América, Australia, Turquía, Rusia, Italia e Portugal. Empire organiza anualmente os Premios Empire que foron esponsorizados por Sony Ericsson, e dende 2009 por Jameson. Os premiados son elixidos polos lectores da revista.
HNK Hajduk Split
O HNK Hajduk Split (en croata: Hrvatski Nogometni klub Hajduk Split), é un club de fútbol da cidade de Split, Croacia. Fundouse en 1911 e mantén unha gran rivalidade co NK Dinamo Zagreb, co cal disputa o Derbi Eterno de Croacia.
Historia
O Hajduk Split nace da man dun grupo de estudantes de Split que se atopaban en Praga. Fabijan Kaliterna, Lucijan Stella, Ivan Šakić e Vjekoslav Ivanišević, quedaron impresionados tras presenciar o duelo local entre o Slavia e o Sparta de Praga e tras o encuentro, reunidos na popular cervexaría U Fleků, decidiron fundar un equipo de fútbol na súa cidade natal. O NHK Hajduk Split era oficialmente rexistrado o 13 de febreiro de 1911.
Os seus mellores anos chegaron na década dos setenta, gañando tres campionatos da Primeira Liga de Iugoslavia e cinco Copas de Iugoslavia consecutivas. Ademais, en 1973 alcanzou as semifinais da Recopa de Europa, o seu maior éxito deportivo internacional. Na Copa de Europa chegou á rolda de cuartos de final en 1976 e 1980.
Tras a declaración de independencia de Croacia en 1991 o Hajduk Split pasa a formar parte da Federación de Fútbol de Croacia (Hrvatski nogometni savez), disputando a nova copa (Hrvatski nogometni kup) e liga (Prva HNL) croatas.
Estadio
O HNK Hajduk Split xoga de local no estadio Poljud, inaugurado en 1979 e con capacidade para 34.000 espectadores.
Kyrylo Fesenko
Kyrylo Fesenko, nado o 24 de decembro de 1986 en Dnipropetrovsk, RSS Ucraína, Unión Soviética, é un xogador ucraíno de baloncesto profesional que xoga no BC Dnipro da Ukrajina Super-Liha.
Traxectoria
Tras xogar catro tempadas no seu país nativo, Ucraína, Fesenko foi seleccionado na 38ª posición do Draft da NBA de 2007 polos Philadelphia 76ers, e foi traspasado aos Utah Jazz, onde asinou un contrato por tres anos o 15 de agosto de 2007. En 2010 rexeitou un contrato por varios anos cos Houston Rockets e asinou de novo por 1 ano cos Jazz. Está previsto que sexa axente libre non restrinxido en 2011. Pasou a maior parte da súa tempada coma rookie na NBA Development League cos Utah Flash.
O 30 de novembro de 2007, Fesenko fixo o seu debut na NBA contra Los Angeles Lakers. Foi chamado de volta polos Jazz dos Utah Flash debido á lesión de Carlos Boozer e Mehmet Okur. Fesenko anotou 6 puntos, capturou 7 rebotes e deu 1 asistencia.
Francisco Soliño
Francisco Soliño Pintos, nado en Pontevedra o 13 de marzo de 1893, foi un mestre, avogado e político galego.
Traxectoria
Dirixiu o semanario La Causa. Foi nomeado presidente da Federación Agrícola Provincial de Pontevedra en marzo de 1913. Foi mestre en Santa Cristina de Cobres, de onde foi separado do servizo por un ano en 1925. Pasou despois a exercer en Alcabre en 1929. Na República formou parte da Xunta directiva da Asociación de Trabajadores de la Enseñanza de Vigo, e militou no Partido Republicano Radical Socialista, do que foi elixido representante de Vigo no comité provincial en 1932. En decembro de 1934 foi nomeado secretario de Unión Republicana de Pontevedra. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi suspendido de emprego e soldo. En 1940 abríronlle expediente de responsabilidades políticas. No franquismo exerceu como avogado en Vigo.
Vida persoal
Casou en Mourente con Peregrina Santos Montes en outubro de 1913.
José Sieira González
José Ramón Sieira González, coñecido como O Riaso, nado en Porto do Son en 1899 e finado en Santiago de Compostela o 29 de xaneiro de 1937, foi un mariñeiro e sindicalista galego.
Traxectoria
Mariñeiro residente en Ribeira. Afiliado ao Sindicato Xeral de Traballadores de Ribeira da CNT. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en Santiago de Compostela por rebelión militar o 21 de decembro con Julio Silva Vilas, Manuel Fernández Sendón, Eugenio Rodríguez Bilbao e José Lijó Louro, foi condenado a pena de morte. Foi executado no cemiterio de Boisaca de Compostela o 29 de xaneiro de 1937.
Supercopa de Europa
A Supercopa de Europa da UEFA é unha competición futbolística organizada pola UEFA que enfronta aos campións das dúas máximas competicións europeas de clubs, o campión da Liga de Campións (Champions League) e o da UEFA Europa League.
Falaropo bicofino
O falaropo bicofino ou falaropo mouro (Phalaropus lobatus) é unha especie de ave caradriforme pertencente á familia dos escolopácidos. Son aves limícolas de pequeno tamaño que, a diferenza do resto de escolopácidos, capturan o seu alimento mentres nadan sobre a superficie da auga, impulsándose cos seus pés semipalmados. Aliméntase de pequenos crustáceos, insectos e larvas, pero durante o inverno a súa dieta componse case exclusivamente de diversas especies de zooplancto.
Supercopa de Europa
Inaugurouse en 1972 (aínda que non foi oficial se non ata 1973) e ata 1999 enfrontaba ao campión da Copa de Europa (hoxe Liga de Campións) e ao campión da Recopa de Europa, hoxe xa desaparecida competición. A final disputouse a dobre partido ata 1997.
Falaropo bicofino
Igual que as outras dúas especies do xénero Phalaropus, presentan un dimorfismo sexual inverso; as femias son máis rechamantes e adoptan algúns dos roles de cortexo e reprodutivos que na maioría das espeies de aves son típicos dos machos, os cales son os encargados de chocar os ovos. Reprodúcese durante o verán boreal nas rexións árticas e subárticas de América do Norte, Asia e Europa; xeralmente entre os 60° e 70° de latitude, nunha banda que rodea o hemisferio norte desde o sur das illas Aleutianas ata o extremo setentrional das illas británicas. Son aves migratorias e ao finalizaren o seu período reprodutor inician unha longa migración cara ás costas dos mares cálidos situados ao longo da rexión intertropical, seguindo rutas que nalgúns casos lles fan percorrer máis de 20 000 km ao ano. En Galicia é unha especie accidental.
Supercopa de Europa
Dende 1998, o trofeo xogabase a partido único a finais de agosto no Estadio Luís II de Mónaco, na véspera do sorteo das competicións europeas da nova tempada. Mais dende o ano 2012, isto cambiou e o partido disputase nalgunha outra sede europea. A final da Supercopa supón o inicio oficial da tempada das competicións europeas.
Falaropo bicofino
A súa poboación estímase que é de 3 600 000 a 4 500 000 de individuos, máis da metade dos cales (uns 2 500 000) reprodúcense en Alasca, Canadá e o sur de Groenlandia. O seu estado de conservación catalogouse como "pouco preocupante".
Distribución e migración
O falaropo bicofino está presente ao longo do ano en todos os continentes, a excepción da Antártida.
Supercopa de Europa
O actual campión da Supercopa da UEFA é o Atlético de Madrid. Os equipos con máis trofeos gañados son o AC Milan italiano e o FC Barcelona, empatados con 5 cetros.
Falaropo bicofino
Distribución e migración
Trátase dunha especie migratoria que se reproduce nas rexiónes árticas e subárticas do norte de Europa, Asia e América; en Alasca, Canadá, Groenlandia, Islandia, Gran Bretaña, Noruega, Suecia, Finlandia e Rusia.
Supercopa de Europa
Finais a dobre partido
R: Campión da Recopa; E: Campión de Europa
Finais a partido único
Ata a edición do ano 2012, todas as finais foron xogadas no Stade Louis II de Mónaco. A partir do ano 2013, a final dispútase en diferentes estadios europeos. E: Campión de Europa; U: Campión da UEFA Europa League; R: Campión da Recopa. ¹ Prórroga; ² Vencedor por gol de ouro; † Gol en propia meta.
Falaropo bicofino
Distribución e migración
miniatura|Área intertropical e zonas de invernada.
Invernan en mar aberto, ao longo da zona intertropical, aínda que durante este período poden enxergarse exemplares en calquera océano ao sur do trópico de Cáncer, chegando mesmo ata as costas patagónicas de América do Sur.
O groso da migración invernal diríxese cara a catro zonas nas que se concentran a maior cantidade de exemplares:
miniatura|dereita|Ruta migratoria dos falaropos das [[illas Shetland]] Ata o ano 2012 sabíase que moitos falaropos de Norteamérica pasaban o inverno no sueste do océano Pacífico; ademais, críase que as poboacións europeas de falaropos pasaban o inverno na costa occidental de África ou no mar Arábigo, pero coñecíanse moi pocos detalles do percorrido e lonxitude das rutas migratorias. Os métodos tradicionais de seguimento de aves por medio da colocación de aneis nas patas de exemplares xuvenís poden achegar información sobre o retorno de exemplares trala migración invernal, así como unha aproximación estatística sobre a súa taxa de supervivencia, pero son completamente inútiles á hora de establecer con precisión o tránsito completo dos exemplares que realizan unha migración oceánica.
Estudos similares realizados durante os anos 2013 e 2014 cos falaropos da Reserva Natural de Vindelfjällen (Suecia), estableceron que a súa ruta migratoria cruza Europa en dirección ao mar Negro e Caspio e desde alí continúa en dirección sur cara ao mar de Arabia, cunha lonxitude total de máis de 14 000 km.
Taxonomía
miniatura|esquerda|Xénero [[Phalaropus]] miniatura
Describiuna cientificamente por primeira vez en 1758 Carl Linnaeus na súa obra Systema naturae, co nome de Tringa tobata (sic). En 1760 reclasificouse no xénero Phalaropus, creado polo zoólogo francés Mathurin Jacques Brisson, cuxo nome provén da unión das palabras gregas phalaris, 'galiñola', e pous 'pés', 'pés de galiñola', en referencia á semellanza entre os pés dos falaropos e das galiñolas (Fulica). O termo lobatus (lobado) fai referencia á forma das dedas do falaropo bicofino.
Morfoloxía
240px|miniatura|esquerda|Plumaxe de inverno É a especie de menor tamaño das tres especies de falaropos. Mide uns 18 cm de lonxitude, pesa entre 20 e 48 g e ten unha envergadura alar de 30–34 cm, e a femia é lixeiramente meirande que o macho. O seu bico é totalmente negro, fino e bicudo; o iris é marrón avermellado moi escuro e o anel ocular é negro durante todo o ano; as patas son de cor gris escura nos exemplares adultos e rosa azulada nos xoves. Posúe unha densa plumaxe na súa zona ventral, o cal lle permite atrapar unha gran cantidade de aire que actúa como unha capa impermeabilizante e proporciónalle unha gran flotabilidade, á vez que lle impide mergullarse.
Plumaxe invernal
240px|miniatura|esquerda|Macho en plumaxe nupcial Durante a época invernal ambos os sexos posúen unha plumaxe similar e pouco rechamante, coa cabeza, pescozo, peito e ventre de cor branca ou branca levemente griseira; a plumaxe de cor cinza, coas bordos das plumas coberteiras secundarias e escapulares beirados de branco. As ás están cruzadas por unha faixa branca que é moi visible en voo e que tamén manteñen durante o verán. Na cabeza posúen unha mancha negra que abrangue desde o píleo ata a caluga e un parche ocular alongado, tamén de cor negra, que se estende cara atrás, trazando unha lixeira curva en dirección aos laterais do pescozo. As observacións de exemplares con esta plumaxe en territorio europeo son sumamente escasas.
Plumaxe nupcial
240px|miniatura|esquerda|Femia en plumaxe nupcial A plumaxe das femias durante o período de cría é dun colorido moito máis intenso que a dos machos, presenta a cabeza, pescozo e laterais do peito de cor gris escura, cunha pequena mancha superciliar de cor branca. Posúe unha mancha, tamén de cor branca, na gorxa baixo a base do bico, beireada por debaixo por outra máis ampla, de cor marrón avermellado, e que cobre os laterais do pescozo; o manto é gris escuro con dúas bandas lonxitudinais de cor amarelada e as beiras das coberteiras son marróns amareladas.
A plumaxe nupcial do macho é máis discreta e de tons máis claros: a súa cabeza é de cor gris, dun ton máis claro que a da femia e que vai aclarándose a medida que descende polo pescozo e peito, ata volverse totalmente branca no ventre. Igual que a femia, posúe unha mancha branca sobre o ollo e tamén na gorxa, mais a banda que a beirea por debaixo é dun marrón avermellado menos intenso que a da femia. A miúdo locen unhas pequenas e pouco definidas manchas brancas diante dos ollos. O seu manto é gris escuro, con manchas de cor marrón claro.
Voz
miniatura|Chamada do falaropo bicofino Normalmente silencioso, durante a época reprodutora a femia realiza unha danza nupcial para atraer os machos que inclúe vocalizacións monosilábicas e un son rumbante que executa coas ás.
Especies similares
Polo seu comportamento único e característica plumaxe é moi difícil de confundir con calquera outro limícola durante a época reprodutora. No período migratorio e invernal o seu aspecto é semellante ao do falaropo bicogroso (Phalaropus fulicarius), que loce unha plumaxe básica moi parecida pero que posúe un bico máis groso e menos bicudo que o de P. lobatus.
Outras especies similares en plumaxe invernal e que comparten rutas migratorias co falaropo bicofino son o pilro curlibico (Calidris alpina), de tamaño similar, bico lixeiramente curvado cara abaixo e manto, cabeza e pescozo de cor parda; o pilro ferruxento (Calidris ferruginea), de maior tamaño, con plumaxe similar ao de C. alpina pero con patas e bico de maior lonxitude e o pilro bulebule (Calidris alba), do que se diferencia doadamente por ter este a cabeza totalmente branca.
Alimentación
miniatura|Técnica de captura de alimento. Durante a época de cría a alimentación do falaropo bicofino baséase nas larvas de insectos de auga doce, principalmente mosquitos. Tamén consomen tricópteros, formigas, anélidos e vermes poliquetos, e ocasionalmente sementes. Nos meses de invernada en augas oceánicas nútrense exclusivamente de zooplancto en áreas nas que as correntes mariñas o fan emerxer á superficie, principalmente copédpodos da orde Calanoida e Euphausiacea (kril), así como pequenos peixes e medusas, que capturan só ocasionalmente.
Ao contrario que a maioría de limícolas, as tres especies do xénero Phalaropus aliméntanse case exclusivamente mentres nadan sobre a superficie da auga, utilizando unha técnica de captura única entre as aves consistente en nadar trazando círculos pechados para crear remuíños que fagan aflorar o alimento á superficie desde unha profundidade de ata 50 cm, momento no que é capturado con rápidos movementos do bico e transportado á boca aproveitando a tensión superficial da auga.
Comportamento e ecoloxía
miniatura|esquerda|Nube de [[dípteros no lago Myvatn.]] O trazo máis distintivo dos falaropos picofinos, así como das outras dúas especies de falaropos, é o seu dimorfismo sexual inverso, que se caracteriza pola diferenza de plumaxes nupciais entre os sexos e polo seu infrecuente método de emparellamento, no que moitos dos roles sexuais están invertidos, recaíndo sobre os machos as tarefas de incubación dos ovos e coidado dos polos ata a súa emancipación.
Este peculiar e pouco habitual comportamento dáse tamén nalgunhas outras aves da orde Charadriiformes, como nas das familias Turnicidae ou Jacanidae. Segundo o estudo dos biólogos Owens e Hartley, o dimorfismo sexual nas aves no que se refire á diferente coloración da plumaxe, está intimamente relacionada co comportamento reprodutor, o coidado da prole e a selección natural, primando as características crípticas naqueles individuos encargados da incubación dos ovos e coidado dos fillos.
Reprodución
miniatura|esquerda|Cópula miniatura|Ovos de falaropo bicofino
miniatura|esquerda|Poliño con poucos días de vida
As femias son poliándricas e con frecuencia intentan atraer outros machos e establecer outros niños en canto finalicen a posta anterior. A miúdo dáse o caso de que os ovos dun mesmo niño foron fecundados por dous ou máis machos. En caso de depredación do niño, os machos poden volver a emparellarse coa mesma ou outra femia para intentar sacar adiante unha rolada por segunda vez. A miúdo, a femia comeza a súa migración inmediatamente tras rematar a posta.
A posta consiste en catro ovos (ás veces só tres) de cor verde oliváceo a marrón claro, con abundantes manchas irregulares de cor marrón escura e de 12 mm de anchura por 39 mm de lonxitude. Son incubados exclusivamente polo macho, que desenvolve dous parches de incubación no ventre para facilitar a transferencia de calor. Aos 17-21 días do inicio da incubación os ovos comezan a eclosionar en días sucesivos. As crías son nidífugas, xa que abandonan o niño ás poucas horas de romper o cascavello e, aínda que poden desprazarse e procurar alimento de seu desde o primeiro momento, permanecerán baixo a vixilancia e protección do macho durante outros 18-22 días ata a súa emancipación definitiva. Os polos tornarán ao ano seguinte ao mesmo territorio de cría como adultos reprodutores.
Estado de conservación
miniatura|Macho de falaropo en plumaxe de transición. Estímase que o número de exemplares desta especie está entre os 3 600 000 e os 4 500 000 individuos. A tendencia é decrecente como consecuencia de diversos factores, entre os que están a contaminación industrial (nas rexións árticas) e os pesticidas agrícolas, a pesca intensiva, e as verteduras de petróleo. Diversos estudos parecen indicar que os Phalaropus lobatus son especialmente sensibles ás variacións no hábitat das súas áreas de cría e que estes cambios traen aparellados un descenso na taxa de reprodución da especie. Algúns estudos citan o incremento das poboacións do ganso Chen caerulescens no Canadá e o conseguinte sobrepastoreo nas pradeiras subárticas como unha das causas probables do descenso do número de parellas reprodutoras.
Ao contrario, a progresiva diminución da actividade gandeira ovina no norte das illas británicas tamén se relaciona coa progresiva diminución da poboación estival de falaropo bicofino. O cesamento do pastoreo ocasionou neste caso a proliferación e crecemento descontrolado da vexetación que invadiu e colmatou as pozas e lagoas utilizadas polos falaropos para construír os seus niños. A restauración desas pozas e a reintrodución do gando ovino na illa Fetlar do arquipélago das Shetland tivo un efecto beneficioso inmediato na recuperación da poboación de falaropos.
A ave conta con protección en moitos dos países onde cría. O saqueo dos seus niños está prohibido en Gran Bretaña desde 1954 pola Lei de Protección das Aves. Nos Estados Unidos está protexida pola Lei do Tratado de Aves Migratorias e no Canadá pola Lei da Convención de Aves Migratorias.
O seu estado de conservación catalogouse como "pouco preocupnte" pola IUCN.
Pokémon Rumble World
Pokémon Rumble World (みんなのポケモンスクランブル) é un videoxogo xaponés freemium que forma parte da serie Pokémon. Desenvolvido por Ambrella, foi publicado por The Pokémon Company e distribuído por Nintendo para a consola Nintendo 3DS. É o cuarto títuo da subserie Pokémon Rumble e conta coas 719 criatures das primeiras seis xeracións. O xogo estreouse orixinalmente en todo o mundo como unha descarga de balde en Nintendo eShop o 8 de abril de 2015, con vendas en retallista no Xapón o seguinte mes de novembro.
Francisco Castro
Francisco Castro pode referirse a:
Souto, Cereixido, A Fonsagrada
Souto é un lugar da parroquia de Cereixido, no concello lugués da Fonsagrada, na comarca da Fonsagrada. Segundo o IGE, en 2015 tiña 23 habitantes (14 homes e 9 mulleres). É o lugar máis poboado da parroquia.
Fillos de Galicia
Fillos de Galicia é un portal de Internet e comunidade virtual que se enfoca na cultura galega e a súa diáspora. O sitio, nacido en 1997, trata de unir e promover a relación entre os galegos e os seus descendentes arredor do mundo. A comunidade ofrece diversos contidos e servizos, como recursos para aprender a lingua galega ou atopar familiares en Galicia ou na emigración usando o Atopadoiro. Fillos.org é un dos webs máis populares no que respecta ao pangaleguismo, a Galicia e máis especificamente á súa diáspora. En setembro de 2010 Fillos integrou parte dos seus sitios web en Blogaliza.
Historia
Fillos de Galicia foi lanzado en 1997 por Manuel Casal Lodeiro, fillo de emigrantes galegos. Dende a súa concepción, o portal medrou de forma continua en número de visitas e de usuarios rexistrados (chamados membros da comunidade virtual) ata o momento en que tentou integrar a súa comunidade virtual en Blogaliza, integración que fracasou parcialmente dando como resultado a desactivación na práctica da comunidade virtual ata a súa restauración, xa de novo en Fillos.org, no ano 2014. A asociación tamén lanzou ao longo da súa historia diversas páxinas web derivadas sobre temas específicos e editou varios libros dirixidos á diáspora galega.
Estatísticas
En 2009 superáronse os 6.700 usuarios rexistrados na comunidade, que proceden de máis de 70 países distintos. A maior parte dos usuarios están entre os 30 e 60 anos de idade. Máis de 1.500 usuarios viven na Arxentina, e tamén hai poboacións considerábeis en España e o Brasil. Máis da metade dos usuarios rexistrados son galegos ou fillos de galegos. Máis dunha cuarta parte son netos de galegos. De todos os usuarios, unha pequena parte (chamados socios) pagan unha cota por formar parte da Asociación Cultural Fillos de Galicia, entidade legal responsábel de Fillos.org.
As visitas ao portal rondaron no ano 2009 350.000, cunha media mensual aproximada de 1 500 000 páxinas vistas e 30.000 visitas.
Sottunga
Sottunga é un municipio de Finlandia situado na rexión de Åland. En 2018 a súa poboación era de 93 habitantes, o que o converte no municipio menos poboado das Åland e de Finlandia. A superficie do termo municipal é de 342,44 km2, dos cales 314,4 km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 3,32 hab./km².
Limita cos cancellos de Brändö, Föglö, Kumlinge, Kökar, Vårdö e Pargas, este último pertencente á rexión de Finlandia Propia.
O concello é unilingüe en sueco.
Manu
Manu é unha novela en lingua castelá de Manuel Jabois, publicada por Pepitas de calabaza ed. en maio de 2013.
Trama
A obra está protagonizada polo propio Manuel Jabois, quen conta a súa experiencia tras ser pai por primeira vez. Cun estilo singular, Jabois describe a modo de diario o último ano da súa vida: o embarazo da súa muller, o falecemento do seu avó nos mesmos días que nace o neno, o xornalismo e as primeiras estancias en Madrid.
Ademais, recorda outros episodios do pasado, como a súa xuventude, o momento en que coñece á súa muller e a súa relación ou diferentes anécdotas da súa carreira de xornalista.
Narración
A obra ten narrador en primeira persoa, e está baseada nas súas experiencias persoais, pero esaxerando a realidade.
Galizionario
miniatura|dereita|Logo do Galizionario. O Galizionario, tamén denominado Galicionario, é a versión en galego do Wiktionary, un dicionario multilingüe de contido libre que forma parte dos proxectos da Fundación Wikimedia.
Denominación
Creado o 6 de maio de 2004, o nome Galizionario fíxose oficial o día 21 de decembro de 2004 mediante votación da comunidade. O 31 de decembro do mesmo ano pasou a chamarse Galizionario, incorporando o prefixo Gali- no seu nome como xa se viña facendo na Galipedia.
Características
O Galizionario recolle vocábulos en todas as linguas xunto coas súas traducións ao galego, sendo as entradas máis numerosas as que se refiren á definición de termos en lingua galega.
Presenta moitas características iguais a outras versións do Wiktionary:
Tamén, como outros proxectos de Wiktionary, presenta un importante uso de modelos, pois as entradas están moi estruturadas e fixadas.
É importante tamén que contén tamén entradas de carácter toponímico, nalgunhas palabras presenta corpus fraseolóxicos , clasificación onomasiolóxica e mesmo categorización dos fenómenos de evolución fónica dende a suposta etimoloxía.
Fitos
miniatura|dereita|200px|Crecemento do número de entradas no Galizionario miniatura|dereita|200px|Linguas máis traducidas no Galizionario A comezos de 2005, a versión en galego do Wiktionary era o terceiro dicionario da Fundación Wikimedia con máis entradas de todos os existentes naquel momento. O 20 de agosto do 2015 (data na que ocupaba o posto 44) acadaba as 44.867 páxinas, que contiñan máis de 55.700 entradas en 357 linguas; delas, máis de 19.600 eran do galego, pero tamén contaba cunhas 8.220 do castelán , 5.032 do italiano , 3.664 do francés , 2.849 do inglés , 1.732 do portugués , e outros idiomas, tanto da nosa contorna, como o latín, o catalán , o vasco , ou o alemán , como outras linguas máis afastadas, como o cheyenne, o chinés ou o suahili. Esta cantidade de palabras convérteo nun dos máis grandes da escasa lexicografía galega de dicionarios en liña e dicionarios bilingües non dirixidos ó castelán.
Desde o 23 de febreiro de 2006, o sistema (en contraste coa Wikipedia) permite crear entradas tanto en minúsculas como en maiúsculas para facilitar o uso da grafía máis precisa en cada caso.
O Galizionario, do mesmo xeito que a Wikipedia, está baseado no software wiki e publícase baixo a licenza GFDL.
Nen@s da Revolta
Nen@s da Revolta (habitualmente pronunciado Nenas da Revolta), foron un grupo galego formado a comezos da década dos noventa na cidade de Vigo no contorno do Centro Social Ocupado Ruela. Nos seus comezos, con tres membros, o grupo seguiu un estilo vencellado ao hardcore, porén tras un parón de tres anos e coa incorporación de novos membros experimentaron unha evolución cara á música de mestizaxe, abríndose a múltiples influencias dende os sons latinos e caribeños á música popular galega ou o hip hop.
En 1998 publicaron o seu primeiro álbum Raggaliza dissidente + A Revolta d@s Nen@s. Xunto a nove temas marcados polas influencias caribeñas, aparecen outros seis da primeira etapa da banda. O traballo editouse baixo o selo Sons de Luita. Seguiuno As vozes roubadas, no ano 2000 baixo o selo Boa Music, cunha produción máis profesional. Ese mesmo ano un dos temas dese álbum ("Rebeliom na granja") foi escollido para o recompilatorio Radical Mestizo Dos Punto Mil, do selo Revelde Discos, xunto con outros artistas como Fermin Muguruza, Hechos contra el decoro, Manu Chao, Orichas ou Os Diplomáticos de Monte-Alto.
As letras dos dous álbums teñen un carácter político, tratando temas como a situación de Galiza baixo os gobernos de Manuel Fraga, a situación das persoas presas, a liberdade sexual, a liberación animal, ou a loita feminista. Ademais, o grupo presentou todos os seus títulos e letras en galego reintegrado.
O grupo disolveuse no ano 2001, aínda que o volveron a reunirse sobre un escenario en Vigo o 14 de marzo do 2008 na celebración do vinte aniversario de Radio Piratona, xunto a Tiro na Testa e a La Vaga Banda.
Momento angular
O momento angular, tamén chamado cantidade de movemento angular, (L = Iω), equivale ao produto vectorial da cantidade de movemento polo vector de posición.
A súa conservación implica a non existencia de momentos de forzas externos ó sistema, o que se dá por exemplo, en campos centrais como o gravitatorio arredor do Sol, orixe dunha das leis de Kepler.
Ecuación
miniatura|300px|dereita|Relación entre a forza (F), [[torque (magnitude)|torque (τ), e vectores momento (p e L) nun sistema en rotación.]] A forma máis común de se determinar a cantidade de movemento angular (\vec L\,\!) dun corpo é a través do produto de seu momento de inercia (I\,\!) e a súa velocidade angular
Tamén pode ser determinada a través do raio (r\,\!) do movemento angular e da cantidade de movemento linear do corpo.
ou en cantidades escalares
Usos
O momento angular é excepcionalmente útil na resolución de sistemas rotacionais, sexan eles formados por corpos ríxidos ou por sistemas de partículas. Na verdade é útil en todos os casos en que é constante no intervalo estudado, pois pódese demostrar que o o torque resultante sobre un sistema é igual á taxa de variación temporal, a derivada no tempo, do momento angular. Conclúese que sempre que o torque total for cero o momento angular manterase constante. Esa situación é mais común do que parece, pois usualmente, nos sistemas illados, as forzas que actúan internamente entre os corpos xeran torques que se anulan, pois tales forzas son usualmente centrais (a súa liña de acción pasa polo centro xeométrico do corpo) o que fai con que os pares acción-reacción anulen os torques.
Ese "ataque" é tan importante que con el é posíbel demostrar as leis de Johannes Kepler, se usado en conxunto coa Lei da gravitación universal. Esa demostración foi feita polo propio Isaac Newton, feito que deu un "lastro" aínda maior a hipótese de Newton da forza gravitacional ser proporcional ao inverso do cadrado da distancia.
Robert Lefkowitz
Robert Joseph Leftkowitz, nado en Nova York o 15 de abril de 1943, é un bioquímico estadounidense e profesor da Universidade de Duke coñecido polos seus estudos sobre os receptoras acoplados a proteínas G, polos que foi galardoado co Premio Nobel de Química no ano 2012, xunto a Brian Kobilka.
Traxectoria
Joseph Leftowitz é fillo de Max, un contable que traballaba en Manhattan e de Rose, unha profesora de primaria. Naceu e creceu nun complexo de apartamentos no Bronx. Graduouse en 1959 no Bronx High School of Science, á idade de 16 anos. Posteriormente, asistiu á Universidade de Columbia, onde estudou Química Orgánica avanzada e Físico-química, graduándose en 1962.
Carreira
Leftkowitz realizou os seus primeiros descubrimentos coa adrenalina. Marcou as moléculas con isótopos radioactivos para poder observar cara a onde se dirixía a hormona nas células. Conseguiu así identificar uns receptores de adrenalina, chamados beta-adrenérxicos, estudando o seu funcionamento. Na década seguinte, uniuse ao seu equipo de investigación Brian Kobilka. Xuntos, comezaron a buscar os xenes que codificaban os receptores beta-adrenérxicos, que resultou ser moi similar a un receptor que capta luz no ollo. A partir de entón, atoparon unha serie de receptores semellantes: os receptores acoplados a proteínas G, polos cales ambos investigadores foron premiados co Premio Nobel no 2012.
The Legend of Zelda (videoxogo)
The Legend of Zelda (The Hyrule Fantasy ゼルダの伝説|Zeruda no Densetsu) é un videoxogo deseñado por Shigeru Miyamoto e editado por Nintendo. Ambientado na fantástica terra de Hyrule, é un clásico exemplo do xénero acción-aventura, centrado ao redor dun heroe novo (Link) e a súa misión de rescatar a Princesa Zelda do malvado Ganon, reunindo os oito fragmentos dun poderoso artefacto coñecido como a Triforza. Como xogo inaugural da serie The Legend of Zelda, foi editado por primeira vez no Xapón como un título inicial para o periférico Disk System da videoconsola Famicom. Co seu inmenso mundo, o seu modo de xogo con final aberto, as súas capacidades de desprazamento de pantalla e o seu sistema de gardado, The Legend of Zelda incluía avances rompedores canto a tecnoloxía e a modo de xogo. Como o Famicom Disk System non se editou fóra do Xapón, a nivel internacional o xogo foi editado no formato de cartucho da Nintendo Entertainment System en 1987, cunha batería interna para permitir o gardado de datos, e gozando de aínda máis éxito de crítica e vendas. Sendo unha das franquías emblema de Nintendo, Zelda é un dos nomes con maior recoñecemento da historia dos videoxogos.
Historia e personaxes
miniatura|200px|[[Cosplays de Link.]] O argumento de The Legend of Zelda está fortemente baseado na historia de fondo contada no breve prólogo do xogo e no manual de instrucións. Hyrule viuse sumido no caos despois de que un exército comandado por Ganon, o Príncipe da Escuridade, invadise o reino e conseguise a Triforza de Poder, un artefacto máxico que outorga unha grande forza. A Princesa Zelda de Hyrule dividiu a súa homóloga, a Triforza de Sabedoría, en oito fragmentos, e agochounos en alxubes secretos por todo o reino, para impedir que caesen nas mans de Ganon. Zelda ordenou á súa aia de maior confianza, Impa, que escapase e atopase un home o suficientemente valente para destruír a Ganon. Ao ouvir isto, Ganon montou en cólera, encerrou a princesa e enviou un grupo de súbditos na procura de Impa.