cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arte de paisaxes
Século XIX
miniatura|[[John Constable: A baía de Weymouth, h. 1816.]] miniatura|192px|[[Caspar David Friedrich: As tres idades, h. 1835.]] miniatura|esquerda|192px|[[Théodore Rousseau: Aciñeiras, 1852.]] miniatura|220px|[[Gustave Courbet: As rocas de Etretat despois da tormenta, 1870.]] miniatura|[[Giovanni Fattori: Descanso na Maremma con granxeiros, 1873-1875.]] miniatura|esquerda|190px|[[Camille Pissarro: Paisaxe en Chaponval, 1880.]] miniatura|200px|[[Paul Cézanne: A montaña de Sainte-Victoire, vista desde Bibémus, h. 1898-1900.]] «Todo conduce necesariamente á paisaxe», dixo o pintor alemán Runge, frase que se pode aplicar a todo o século XIX. En Europa, como se deu conta John Ruskin, e expuxo sir Kenneth Clark, a pintura de paisaxe foi a gran creación artística do século XIX, co resultado de que no seguinte período a xente era «capaz de asumir que a apreciación da beleza natural e a pintura de paisaxes é unha parte normal e permanente da nosa actividade espiritual». Na análise de Clark, as formas europeas subxacentes para converter a complexidade da paisaxe nunha idea foron catro aproximacións fundamentais: pola aceptación de símbolos descritivos, pola curiosidade sobre os feitos da natureza, pola creación de fantasías para aliviar soños de profundas raíces na natureza e pola crenza nunha Idade de ouro, de harmonía e orde, que podería ser recuperada.
Na época romántica, a paisaxe convértese en actor ou produtor de emocións e de experiencias subxectivas. O pintoresco e o sublime aparecen entón como dous modos de ver a paisaxe. As primeiras guías turísticas reemprenden estes puntos de vista para fabricar un recordo popular sobre os sitios e as súas paisaxes. Abriu o camiño o inglés John Constable, que se dedicou a pintar as paisaxes da Inglaterra rural, non afectados pola Revolución industrial, incluíndo aqueles lugares que lle eran coñecidos desde a infancia, como o Val de Dedham. Fíxoo cunha técnica de descomposición da cor en pequenos trazos que o fai precursor do impresionismo; realizou estudos de fenómenos atmosféricos, en particular de nubes. A exposición das súas obras no Salón de París de 1824 obtivo grande éxito entre os artistas franceses, comezando por Delacroix. O tamén inglés William Turner, contemporáneo seu pero de máis longa vida artística, reflectiu en cambio a modernidade, como ocorre na súa obra máis famosa: Choiva, vapor e velocidade, na que aparecía un tema certamente novo, o ferrocarril, e o ponte de Maidenhead, prodixio da enxeñaría da época. Con Turner as formas da paisaxe disolvíanse en bulebules de cor que non sempre permitían recoñecer o reflectido no cadro.
En Alemaña, Blechen seguiu reflectindo a paisaxe tradicional por excelencia, o italiano, pero de forma moi distinta a épocas precedentes. Presentou unha Italia pouco pintoresca, nada idílica, o cal foi obxecto de críticas. Philipp Otto Runge e Caspar David Friedrich, os dous artistas máis destacados da pintura romántica alemá, si se dedicaron á paisaxe do seu país. Animados por un espírito pietista, pretendían crear cadros relixiosos, pero non mediante a representación de escenas con tal tema, senón reflectindo a grandeza das paisaxes de maneira que movesen á piedade.
O paso da «paisaxe clásica» á paisaxe realista dáo Camille Corot quen, como Blechen ou Turner, pasou a súa etapa de formación en Italia. Con el empezou outra forma de tratar a paisaxe, distinta á dos románticos. Como fixo despois a escola de Barbizon e, posteriormente, o impresionismo, deu á paisaxe un papel ben diferente ao dos románticos. Observárono de maneira meticulosa e relativa en termos de luz e de cor, co obxectivo de crear unha representación fiel á percepción vista que poida ter un observador. Esta fidelidade, que se experimenta por exemplo nos contrastes e os toques de modo «vibrante». Cando Corot volveu a Francia, viaxou por todo o país en busca de novas paisaxes; frecuentou o bosque de Fontainebleau, onde coñeceu a unha serie de pintores que cultivaron a paisaxe realista, reflectindo prados, ríos e árbores do natural. Eran obras que espertaron escaso interese entre o público ou a crítica, xa que a pintura académica seguía dominada por os cadros de historia, o gran tema por excelencia. O máis destacado pintor da escola de Barbizon foi Théodore Rousseau, ao que seguiron Díaz da Pena e Jules Dupré. Albert Charpin, o pintor de ovellas e rabaños, da mesma escola, é outro exemplo de pintura de paisaxes, con beleza natural. Gustave Courbet non pertenceu á Escola de Barbizon, pero pintou na súa mocidade paisaxes realistas.
De ligazón entre esta escola e o impresionismo serviron Eugène Boudin e Johan Barthold Jongkind, que traballaron no campo, ao aire libre, pintando paisaxes bañadas de luz. Como os pintores de Barbizon, os impresionistas buscaban os seus motivos na natureza real que os rodeaba, sen idealizarlas, pero a súa visión non é a sobria da escola realista, senón que glorificaban esa natureza intacta e a vida sinxela que reflectían nos seus cadros. Diversos factores confluíron para que xurdise o impresionismo en torno ao ano 1860, entre eles a paixón pola pintura ao aire libre e novos temas, reflectindo simplemente aqueles que está ante os ollos: tanto o campo como a cidade, o mar ou os ríos cos seus interesantes reflexos sobre a auga, tanto a luz do día como a artificial, en definitiva, «o banal», considerando que non hai tema menor, senón cadros ben ou mal executados. Traballaron con manchas de cor, grandes pinceladas, sen o acabado puído, esmaltado e frío dunha pintura de paisaxes tradicional, senón reflectindo máis ben a impresión da paisaxe. A obra emblemática deste movemento, da que obtivo o seu nome, é precisamente unha paisaxe: Impresión, sol nacente (1874), de Claude Monet. Os seus principais seguidores foron Camille Pissarro e Alfred Sisley.
A paixón do posimpresionista Vincent van Gogh pola obra dos seus predecesores, levoulle a pintar a paisaxe provenzal a partir do ano 1888. A súa obra, de cores intensas, nos que as figuras se deforman e curvan, afastándose do realismo, é un precedente das tendencias expresionistas.
As escolas nacionais de pintura xurdiron, en gran medida, a través de paisaxistas que se inclinaron por pintar a súa terra, en lugar da tradicional paisaxe italiana. Nos Estados Unidos, Frederick Edwin Church, gran pintor de panoramas, realiza amplas composicións que simbolizan a grandeza e inmensidade do continente americano (As cataratas do Niágara, 1857). a escola do río Hudson, que destacou na segunda metade do século XIX, é probablemente a máis coñecida manifestación autóctona da arte de paisaxes. Estes pintores crearon obras de tamaño colosal tentando captar o alcance épico das paisaxes que os inspiraron. A obra de Thomas Cole, a quen se recoñece xeralmente como fundador da escola, ten moito en común cos ideais filosóficos das pinturas paisaxísticas europeas, unha especie de fe secular nos beneficios espirituais que poden obterse da contemplación da beleza natural. Algúns dos artistas posteriores da escola do río Hudson, como Albert Bierstadt, crearon obras menos cómodas, seguramente con esaxeración romántica, que salientaban máis os ásperos, mesmo terribles, poderes da natureza.
Conforme os exploradores, naturalistas, mariñeiros, comerciantes e colonos chegaron ás costas do Canadá atlántico nos primeiros anos da súa exploración, enfrontáronse ao que vían como unha contorna hostil e perigosa e un mar implacable. Estes europeos tentaron dominar este novo territorio sobrecoedor trazando mapas do mesmo, documentándoo e reivindicándoo como propio. O seu entendemento da natureza específica desta terra e os seus habitantes foi moi variada, desde observacións moi exactas e científicas a outras fantásticas ou extravagantes. Estas observacións están documentadas na arte de paisaxes que produciron. Os mellores exemplos da arte de paisaxes canadense poden atoparse na obra do Grupo do sete, que destacou nos anos 1920.
En España, aínda que seguiu sen cultivarse con particular intensidade este xénero, si se aprecia a recepción da paisaxe realista a través da obra do belga Carlos de Haes. Agustín Riancho reflectiu as paisaxes de a Montaña o mesmo que a Escola de Olot dedicouse a paisaxes desa zona catalá, sendo o seu creador Joaquín Vayreda. O impresionismo, como no resto de Europa, recibiuse de maneira atenuada, pero pode citarse a Darío de Regoyos como un exemplo de cultivador dese estilo de paisaxe.
En Italia sobresaíron os pintores de manchas (macchia) de cor yuxtapuestas, chamados os macchiaioli, próximos ao impresionismo: Giovanni Fattori, Silvestro Leiga e Giuseppe Abbati, entre outros.
Pintura contemporánea
A pintura contemporánea disolveu a existencia dos xéneros, pero dentro dos diferentes «ismos» de vangarda poden distinguirse cadros nos que o representado é unha paisaxe, sempre co estilo propio do autor. Cézanne, o «pai da pintura moderna», dedicou toda unha serie de pinturas á montaña Sainte-Victoire. Derain, Dufy, Vlaminck e Marquet pintaron paisaxes fauvistas, e Braque, un dos fundadores do cubismo, tratou repetidamente a paisaxe de L'Estaque. Na Viena de comezos de século, produciron obras deste xénero tanto o modernista Gustav Klimt como o expresionista Egon Schiele. miniatura|Unha paisaxe de estilo [[futurismo|futurista: A rúa ante a casa de Boccioni, 1911.]]
As distintas formas de abstracción acabaron por suprimir a importancia da paisaxe limitando o alcance do realismo e a representación. No entanto, emprégase a miúdo a expresión «paisaxismo abstracto» con respecto a varios pintores non figurativos (Bazaine, Le Moal ou Manessier). A paisaxe siciliá inspirou a obra do pintor expresionista social Renato Guttuso.
Neu Königsaue
Neu Königsaue é un antigo concello de 9,16 km² e 343 habitantes (2007) de Saxonia-Anhalt, Alemaña. Desde o 1 de xaneiro de 2009 forma parte do concello e da cidade de Aschersleben.
José Costa Alonso
José Costa Alonso, nado en Tirán (Moaña) o 10 de marzo de 1887 e finado en Moaña o 13 de decembro de 1960, foi un sindicalista galego.
Traxectoria
Presidiu a confraría de pescadores de Moaña (1921), dirixiu a sección de asuntos sociais do Sindicato Provincial da Pesca, presidiu a Federación Galega de Pósitos Marítimos e foi inspector do Instituto Social da Mariña. Foi concelleiro de Moaña durante a ditadura de Primo de Rivera. Dirixiu o xornal Galicia Marítima. Publicou diversos artigos de pesca en Faro de Vigo e as súas memorias.
Qui hi ha
Qui hi ha? é un grupo de folk psicodélico catalán.
Carracedo da Serra, Carracedo da Serra, A Gudiña
Carracedo da Serra  é un lugar da parroquia de Carracedo da Serra no concello ourensán da Gudiña na comarca de Viana. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña 54 habitantes (28 homes e 26 mullere).
Lázaro Candal
Antonio Lázaro Candal Bravo, nado na Coruña o 4 de decembro de 1931, é un ex futbolista, narrador e xornalista deportivo galego. Desenvolveu a maior parte da súa carreira profesional en Venezuela, onde se converteu nun dos narradores deportivos máis coñecidos do país.
É pai do tamén narrador deportivo Álex Candal.
Traxectoria
Naceu na rúa coruñesa do Orzán, sendo fillo do derradeiro condutor de tranvías da Coruña, Antonio Candal, e da ama de casa Jesusa Bravo. Xogou ao fútbol en varios equipos da cidade como o Alameda, no que coincidiu con Luis Suárez e Carlos Torres, o Torre SD, o Imperátor, ou o Orzán.
Comezou no xornalismo no semanario deportivo Riazor e en La Voz de Galicia, onde asinaba como Candy, antes de marchar en 1956 a Costa Rica xunto con José María Penabad, "Zoquiñas". Alí traballou na sección de deportes do diario El Nacional e fichou polo Gimnástica Española de San Xosé. Con ese equipo xogou dúas tempadas na Primeira División de Costa Rica e a continuación fichou polo Club Sport La Libertad.
En 1959 instalouse en Caracas, onde fichou polo La Salle FC da Primeira División de Venezuela, e traballou como correspondente para La Voz de Galicia e Marca, ademais de noutros diarios e radios venezolanas. Xogou tamén no Deportivo Español, retirándose en 1963, e logo foi secretario técnico do Deportivo Galicia.
En 1967 comezou a narrar os partidos dos equipos venezolanos na Copa Libertadores, tarefa que realizou durante 33 anos. En 1974 foi o narrador do Mundial de Alemaña en Venevisión, e fixo o meso coas seguintes nove Copas do Mundo, a partir da de 1986 en Radio Caracas Televisión. Durante ese tempo narrou tamén a liga española, as Copas de Europa, Eurocopas, Copas América e os Xogos Olímpicos entre outros.
Foi ademais vicepresidente durante vinte anos da Liga Nacional de Fútbol Menor, creou o Premio ao Mellor Futbolista Suramericano do Ano e fundou o Mundial de Fútbol da Emigración. Levou en tres ocasións o Deportivo da Coruña a Venezuela, e foi galardoado coa insignia de ouro do club.
Premios e galardóns
Durante a súa longa carreira foi galardoado con numerosos premios e recoñecementos, entre eles os seguintes:
Ademais leva o seu nome un campo de fútbol na cidade de Clarines, Anzoátegui.
Lei de Grassmann
A lei de Grassmann, chamada tamén «lei de disimilación das aspiradas», é unha lei fonética que describe unha modificación acaecida nun estadio prehistórico do grego antigo e do sánscrito (unha fase que segue directamente ao indoeuropeo, de feito), modificación que quedou efectiva todo ao longo da súa historia. Estúdase na fonética histórica destas dúas linguas. Malia ser coñecida e correctamente explicada polos gramáticos indios, leva o nome do seu «descubridor» occidental, Hermann Grassmann.
Funcionamento
Esta lei explica que cando nunha mesma palabra se atopa unha secuencia de dúas consoantes aspiradas (φ /pʰ/, χ /kʰ/, θ /tʰ/ e o espírito áspero /h/ pola parte grega, todas as consoantes transcritas cun h subsecuente pola parte do sánscrito, como th, bh etc), a primeira disimílase en non aspirada: a primeira consoante é substituída polo seu equivalente simple (π /p/, κ /k/, τ /t/ ou o espírito suave pola parte do grego, a consoante sen o seu h subsecuente pola do sánscrito, como t, b etc).
Exemplos
Casos regulares atópanse a miúdo nas formas verbais con reduplicación, onde a consoante inicial da raíz se repite:
A etimoloxía indoeuropea é *dʰi-dʰeh1-mi (sobre a noción de presente con reduplicación, consultar Conxugacións do grego antigo e Conxugacións do sánscrito). Este mecanismo é aquí prehistórico, de forma que chega con reter que unha consoante aspirada inicial de radical se reduplica sempre como consoante simple, sen coñecer as razóns deste proceso: este non comporta en efecto irregularidades nos paradigmas da lingua e permite construír un sistema flexivo estable, pois todas as reduplicacións en oclusiva se fan sempre como oclusivas non aspiradas.
Creación de irregularidades nos paradigmas
As raíces con dobre aspiración (como *bʰeudʰ- «espertar, estar esperto», grego πυνθάνομαι pyntʰánomai e sánscrito bodhati) son as principais afectadas.
En grego
Os casos de sandhi de aspiradas son numerosos e permiten comprender irregularidades internas que fan alternar varias formas para un mesmo radical. Por exemplo, en grego antigo o verbo ἔχ-ω ékʰ-ō «ter» fai o seu futuro en ἕξω héxō, coa aparición «irregular» dunha aspiración inicial. Para comprender a súa orixe, cómpre saber que a etimoloxía grega é *hekʰ-, que provén do indoeuropeo *segʰ- (con paso de *s inicial a /h/ e desonorización da aspirada sonora, dous procesos fonéticos regulares en grego). O presente ἔχω ékʰō explícase, pois, por aplicación da lei de Grassmann e remonta a *hékʰ-ō. O futuro provén de *ἕχ-σω *hékʰ-sō. Pero, a secuencia χσ kʰs pasa regularmente a κσ, escrito ξ x, por desaspiración da consoante. Nese instante, pásase simplemente de *hékʰ-sō a ἕξω hék-sō, sen disimilación da primeira aspirada.
Atópanse moitos casos similares nas linguas grega e sánscrita, que dan orixe a pseudo-formas irregulares que fan difícil a súa aprendizaxe se se ignora a súa orixe. Se en ἔχω ékʰō ~ ἕξω héksō a irregularidade é, graficamente, pouco visible (non afecta máis ca ós espíritos), é moito máis flagrante na flexión de θρίξ tʰrix «pelo», cuxo radical amosa unha alternancia θρικ- tʰrik- ~ τριχ- trikʰ-, segundo que a consoante aspirada radical final estea seguida ou non dun /s/, que a desaspira e impide que actúe a Lei de Grassmann:
En sánscrito
En sánscrito, algúns feitos de lingua fan complexos os paradigmas nos que aparecen formas con disimilación. Por exemplo, cómpre saber que a consoante escrita tradicionalmente h e que nota [ɦ] pode provir de *dʰ ou *gʰ indoeuropeos en posición intervocálica. As alternancias vólvense máis «irregulares» en razón desta neutralización. Por exemplo, a raíz dhugh «muxir», que pasa a dugh por disimilación de aspiradas, convértese en:
Ao final, a raíz semella moi irregular.
Dificultade de interpretación
As dúas interpretacións son plausibles. A primeira (cambio de aspiración) explica máis simplemente por que unha forma *τρίξ *tríks grega non se atopa, o que implicaría, se se segue a segunda interpretación, que a lei interveu antes da constitución dos paradigmas e quedou o suficientemente forte como para non ser varrida pola analoxía. A segunda fai o sistema máis regular e non fai intervir unha lei anexa de desprazamento da aspiración (que existe con todo noutros casos en grego e en sánscrito).
Fang Lizhi
Fang Lizhi, escrito en lingua chinesa 方励之, nado en Beijing o 12 de febreiro de 1936 e finado en Tucson, Arizona, o 6 de abril de 2012, foi un astrofísico e activista político chinés.
Traxectoria
Profesor de astrofísica e vicepresidente da Universidade de Ciencia e Tecnoloxía da China, os seus escritos inspiraron as revoltas prodemocráticas de Tiananmen en 1989. Xa en 1986 fora expulsado do Partido Comunista da China e logo do masacre do 4 de xuño exiliouse nos Estados Unidos, traballando como profesor de física na Universidade de Arizona.
Illa Kent do Norte
A illa Kent do Norte (North Kent Island ) é unha das illas deshabitadas do arquipélago ártico canadense situada na rexión de Qikiqtaaluk no territorio de Nunavut, ao norte do Canadá. Atópase no estreito de Cardigan, entre a península Devon da illa Colin Archer e a península Simmons da illa de Ellesmere.
Xeografía
Con 577 km² e a illa 64ª do paíspor superficie e a 45ª de Nunavut a illa é maiormente plana e cuberta de xeo, con abruptos cantils.
Fauna
A illa Kent do Norte é unha Área protexida de Aves no Canadá (# NU052), e un sitio do Programa Biolóxico Internacional. Ademais existen outros animais como Morsas, focas barbadas, focas anilladas, entre outros, que frecuentan a zona.
Jan Svěrák
Jan Svěrák, nado en Žatec o 6 de febreiro de 1965, é un actor, produtor e director de cine checo, un dos máis destacados dende a Revolución de Veludo.
Fillo do coñecido escritor Zdeněk Svěrák, estudou na Academia das Artes Escénicas de Praga. Recibiu diversos premios, entre eles o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa en 1997, o Globo de Ouro, o Globo de Cristal e o Tokyo Grand Prix por Kolja.
Illa Gordon
A illa Gordon forma parte do Arquipélago de Terra de Fogo situado na rexión austral de Chile. Pertence ao sector que para o seu estudo denominouse como das illas do S e SE.
Administrativamente pertence á Rexión de Magallanes e da Antártica Chilena, Provincia da Antártica Chilena, comuna de Cabo de Hornos. A illa queda dentro do Parque Nacional Alberto de Agostini.
Desde hai aproximadamente 6000 anos ata metade do século XX as súas costas foron habitadas polos pobos kawésqar e yámana.
Historia
Debido ao seu carácter montañoso e accidentado e á carencia de recursos, a illa estivo deshabitada e só de cando en vez era percorrida por membros dos pobos kawesqar e yámana, pobos que a mediados do século XIX practicamente desapareceran pola acción do home branco.
A illa queda en territorio neutral, pero era visitada frecuentemente polos indíxenas yámanas e kawesqar quen acudían a buscar nela e outras illas próximas a pirita de ferro, mineral co que conseguían as faíscas necesarias para acender.
Forma parte do Parque nacional Alberto de Agostini dependente da Corporación Nacional Forestal.
No mes de maio de 1830 Fitzroy nunha embarcación do HMS Beagle percorreu o sector do Brazo Noroeste da canle Beagle ata a altura da baía Tres Brazos da illa Gordon. Nesta escursión foi cando embarcou a un yagán ao que logo lle puxo Jemmy Button e que continuou con el ata Inglaterra xunto aos outros 3 reféns kawesqar
En xaneiro e febreiro de 1833 o comandante Fitzroy co HMS Beagle fondeou no paso Goree e en embarcacións percorreu o sector das illas do S e SE do arquipélago de Terra do Lume. Durante ese período desembarcou en Wulaia aos 3 fueguinos sobreviventes da súa viaxe a Inglaterra - Jemmy Button, Fuegia Basket e York Minster - e completou o recoñecemento e levantamento hidrográfico das canles Beagle e Ballenero. Estivo na canle Murray, Brazo Noroeste, seo Darwin, canle O'Brien, canle Ballenero, baía Cook e Brazo do Suroeste.
Xeografía
miniatura|Illa Gordon Sitúase no lado oriental do seo Darwin, dividindo a canle Beagle en dúas pasaxes chamados Brazo do Noroeste e Brazo do Suroeste que corren polo norte e sur respectivamente da illa. O Brazo do Suroeste desemboca na baía Cook no océano Pacífico causa pola cal esta ruta non é recomendable para a navegación, en cambio si o é o Brazo do Noroeste que ademais forma a continuación da canle Beagle desde o seo Darwin cara ao oriente.
Ten unha orientación O-E cun longo de 45 km. nesa dirección e de 14,5 km. no seu maior ancho. Aseméllase a un triángulo isósceles coa súa base cara ao occidente. É montañosa e termina no E. na punta Divide, que como un cuña dá orixe ás canles mencionadas. No seu sector oriental hai un pico sen nome de 1.584 metros de altura.
Na súa costa norte fórmanse dúas entradas profundas, as baías Tres Brazos e Romanche. Na costa sur só temos a baía Fleuriais.
Clima
No sector da illa reina case permanentemente o mal tempo, cae copiosa choiva e o ceo está nubrado. O clima considérase de carácter marítimo, con temperaturas parellas durante todo o ano. O vento predominante é do oeste e sopra case en forma continua e sen interrupción. Pódese dicir que o réxime permanente é de mal tempo baixo todas as súas formas.
Pokémon Trozei!
Pokémon Trozei!, (ポケモントローゼ), comercializado como Pokémon Link! en Europa, é un videoxogo de crebacabezas da serie Pokémon desenvolvido para a consola Nintendo DS. Lanzouse no Xapón o 20 de outubro de 2005, en América do Norte o 6 de marzo de 2006, en Australia o 28 de abril de 2006 e en Europa o 5 de maio de 2006.
Acollida
Pokémon Trozei! recibiu unha puntuación de 8,25 sobre 10 por Game Informer sendo considerado "á vez encantador e desafiante para que mesmo aqueles que sintan náuseas ó pensar en Pokémon o reciban de todos os xeitos." Nintendo Power, que outorgou ó xogo un 8,5 sobre 10, fíxose eco dese sentir, declarando que "un xogo elegante que é unha marabilla, sexas ou non fanático [de Pokémon]". Alex Lucard de Diehard Game Fan deulle unha puntuación de 5,5 declarando que Pokemon Puzzle Challenge é mellor e máis barato.
Tiruleque
Tiruleque é un grupo de folk galego creado en 2002 na Coruña.
Traxectoria
Tiruleque naceu como banda en 2002, en formato de quinteto tradicional. O proxecto, formado por cinco rapaces procedentes da música tradicional e con inquedanzas musicais compartidas, mesturou as fontes da tradición da música galega -tanto a través de recollidas como recorrendo aos cancioneiros- con outras influencias. Ao longo dos anos o grupo incorporou distintos instrumentos de cara a acadar maior expresión, maiores posibilidades e un son propio.
Actuaron en festivais de música tradicional e folk de Galicia.
Labio (artrópodos)
miniatura|280px|[[Radiación adaptativa|Adaptacións das pezas bucais dos insectos.
lr (vermello): labro, md (verde): mandíbulas, mx (amarelo): maxilas, lb (azul): labio.]]
O labio, tamén chamado labio inferior ou labium (esta última voz do latín científico) é a máis posterior das pezas bucais dos insectos e algúns miriápodos (sínfilos). Sitúase tras das maxilas e representa o chan da boca.
Usualmente leva un par de pequenos apéndices chamados palpos labiais (estruturas diferentes das de igual nome nos moluscos bivalvos).
O labio é unha peza impar resultado da fusión de dous apéndices, o segundo par de maxilas. Comprende as seguintes partes:
Morte digna
Morte digna, morrer dignamente ou morrer con dignidade é un concepto ético amplo e, frecuentemente, controvertido, que se refire ao proceso do fin da vida evitando o sufrimento e mantendo o control e a autonomía. En xeral, adóitase tratar como unha extensión do concepto de vida digna, no que as persoas conservan a súa dignidade e liberdade até o cesamento da súa existencia.
Aínda que unha morte digna pode ser natural e sen ningún tipo de asistencia, con frecuencia o concepto está asociado ao de dereito a morrer, así como coa defensa da legalización de prácticas como a eutanasia, o suicidio asistido, a sedación terminal ou o rexeitamento de asistencia médica. Segundo os seus defensores, a posibilidade deste tipo de prácticas sería o que garantiría unha morte digna, mantendo decisións libres até o último momento e podendo evitar unha agonía innecesaria.
Caddy Adzuba
Caddy Adzuba, nada en Bukavu o 5 de abril de 1981 é unha avogada, xornalista e activista polos dereitos das mulleres congolesa. O seu foco principal é a loita contra a violencia sexual na República Democrática do Congo.
Traxectoria
Caddy Adzuba é a máis vella de oito irmáns nados nun barrio adiñeirado de Bukavu. Graduouse en dereito pola Universidade de Bukavu en 2005.
Segundo a rede IFEX, grupo de organizacións que defenden a liberdade de expresión no mundo, Adzuba decidiu traballar na promoción dos dereitos humanos cando a guerra a botou do seu fogar con dezaseis anos. Despois de ser separada da súa familia e ser testemuña do sufrimento das persoas, "decidiu facer algo polos dereitos humanos".
Axudou a fundar a rede Un Altavoz para el Silencio, dando conta da violencia sexual contra as mulleres no seu país. Tamén é membro da Asociación de Mulleres dos Medios do Congo Oriental. Caddy Adzuba tamén foi unha das fundadoras da Women's Alliance for the Promotion of Human Rights.
Traballa como xornalista en Radio Okapi, canal de radio oficial da misión das Nacións Unidas na República Democrática do Bongo. A loita contra a tortura e a violación continúa a ser unha das súas prioridades, motivo polo que recibiu ameazas de morte.
Bai Juyi
Bai Juyi (白居易), nado en Xinzheng o 28 de febreiro de 772 e finado en Luoyang o 23 de setembro de 846, foi un poeta chinés da dinastía Tang.
Traxectoria
Naceu no seo dunha familia pobre pero letrada. Aos dez anos a súa familia enviouno preto de Chang'an para se educar, pasou o grao jinshi no ano 800. Escribiu máis de 2800 poemas, nos que empregou unha lingua sinxela e temas directos, os seus poemas máis famosos son Balada da eterna tristeza, que conta a historia de Yang Guifei e Balada do tanxedor de laúde. Os seus poemas foron e continúan a ser moi populares na China.
Les Fatals Picards
Les Fatals Picards é un grupo musical francés de rock/punk que naceu en 1996.
Son coñecidos por ter representado a Francia no Festival de Eurovisión de 2007, coa canción "L'amour à la française".
O seu nome fai referencia á Picardía francesa.
Right|miniatura| Eurovision 2007 in front Leadsinger Paul Léger e Yves Giraud, esquerda e dereita, en Eurovisión.
HC Neftekhimik Nizhnekamsk
O HC Neftekhimik (en ruso Нефтехимик Нижнекамск, en galego Petroquímicas Nizhnekamsk) é un equipo profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Nizhnekamsk, na República de Tatarstán, un estado federado da Federación Rusa. O equipo está encadrado dentro da División Kharlamov da Kontinental Hockey League.
Historia
O club foi fundado o 23 de outubro de 1968 en Nizhnekamsk pola industria petroquímica. Boris Pavlov foi o primeiro adestrador. En 1968, o equipo inscribiuse no campionato da República de Tatarstán. En 1979 foi subcampión da copa da TASSR. En 1995, gañou a Vysshaya Liga e accedeu á elite do hóckey sobre xeo ruso. No 2008 integrouse nunha nova competición, a Kontinental Hockey League (KHL).
Xogadores que xogaron na NHL
Mikhail Grabovski (2003-05)
Rafael Lamas
Rafael Lamas Doménech, nado en Madrid, é un director de orquestra, pianista e historiador español, de orixe galega.
Traxectoria
A súa familia é de Covas (Ferrol), onde pasa os veráns. Fixo estudos de música e piano no Real Conservatorio Superior de Música de Madrid e licenciouse en Filosofía pola UNED. Posteriormente fixo o mestrado en Siena, na súa Accademia Chigiana, e logo trasladouse a Nova York, onde se doutorou en Musicoloxía pola Universidade de Nova York cunha tese sobre Federico García Lorca e Manuel de Falla.
Na actualidade (2011), dá clase na Universidade de Granada e na Universidade Fordham de Nova York ao mesmo tempo, grazas a un convenio entre as dúas universidades que el mesmo dirixe. Os seus principais eidos de traballo son o nacionalismo español e a idea de Imperio.
Como músico chegou a ser o pianista titular do madrileño Teatro de la Zarzuela e deu concertos en Nova York, Os Ánxeles, Madrid, Roma ou Viena.
Guccio Gucci
Guccio Gucci, nado en Florencia o 26 de marzo de 1881 e finado en Milán o 2 de xaneiro de 1953, foi un prestixioso deseñador de moda italiano, fundador da firma de moda Gucci.
Traxectoria
En 1906 fundou Gucci, a cal comeza sendo unha talabartaría en Florencia. Por razóns descoñecidas, Guccio mudouse a París e máis tarde a Londres, onde traballou como Maitre no Hotel Savoy. En 1920 regresou a Italia, e nese mesmo ano abriu en Florencia a primeira tenda cun pequeno capital en Florencia.
O éxito inicial de Guccio debeuse á calidade artesá das súas peles. Durante os primeiros anos a súa clientela orixinal consistía de xinetes ós cales lles vendía accesorios de coiro. A medida que a clientela se volveu máis sofisticada, o mesmo lle ocorreu ós seus produtos. Introduciuse tamén na venda de equipaxes de luxo, converténdose no equivalente á firma Louis Vuitton en Francia.
Os seus catro fillos (Aldo, Ugo, Vasco e Rodolfo) encargaranse de expandir a firma e abrir novas tendas en Florencia, Roma e Milán. O recoñecido dobre G de Gucci foi introducido ó mercado por primeira vez despois da segunda guerra mundial. Despois da segunda guerra mundial, a firma foi nomeada Guccio Gucci srl, conservando o mesmo nome ata a morte de Guccio en 1953. En 1982 mudou o nome por Guccio Gucci spA.
Faleceu en 1953, ano no que os seus fillos Aldo e Rodolfo abriron a primeira tenda Gucci no estranxeiro, na cidade de Nova York.
Riobó (grupo musical)
Riobó é un grupo de folk galego creado en 2008 en Vigo.
Cianuro de sodio
O cianuro de sodio ou cianuro sódico (NaCN) é o sal sódico do ácido cianhídrico (HCN). Trátase dun composto sólido e incoloro que hidroliza facilmente en presenza de auga e óxido de carbono (IV) para dar carbonato de sodio e ácido cianhídrico:
2 NaCN + H2O + CO2 -> Na2CO3 + 2 HCN
En auga disólvese cun pH básico.
Aplicación
O cianuro de sodio emprégase sobre todo en minaría para extraer o ouro e a prata da rocha nai.
Eliminación
O cianuro de sodio é posíbel eliminalo con sulfato de ferro formando hexacianoferratos ([Fe(CN)6]3- ou [Fe(CN)6]4-)
Léon Degrelle
Léon Joseph Marie Ignace Degrelle, nado en Bouillon (Bélxica) o 15 de xuño de 1906 e finado en Málaga o 31 de marzo de 1994, foi un político belga e oficial das Waffen SS, que rematou a súa vida en España.
Traxectoria
Fundou nos anos 30 o movemento político Christus Rex (Rexismo), de inspiración católica e conservadora, radicalizou a súa posición nos anos seguintes, aproximándose ao fascismo. Combateu xunto ás forzas do Eixo na segunda guerra mundial na Lexión Valonia, unha unidade estranxeira adscrita ás Waffen SS. Encontrándose en Noruega cando se rendeu Alemaña, logrou escapar a España, onde o réxime de Franco o protexeu durante décadas da sentenza de morte por crimes de guerra pronunciada na súa contra. A concesión da nacionalidade española librouno de ser extraditado despois da fin do franquismo, e dedicou os seus últimos anos a escribir diferentes obras. Foi líder dos nacionalsocialistas de España. Ademais, participou na reorganización dos nacionalismos en Europa contribuíndo ao fortalecemento dos novos partidos políticos de extrema dereita. Durante a súa estadía en España viviu baixo o nome falso de José León Ramírez Reina.
Karakter
Karakter é un filme neerlandés e belga de 1997 dirixido por Mike van Diem. Está baseado na novela de Ferdinand Bordewijk. O filme gañou o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 70ª edición dos premios. O filme está protagonizado por Fedja van Huêt, Jan Decleir e Betty Schuurman.
Antilopinos
A dos antilopinos (Antilopinae) é unha subfamilia de mamíferos artiodáctilos ruminantes pertencente á familia dos bóvidos.
Inclúe varios xéneros con numerosas especies de antílopes e gacelas, na súa maior parte presentes no continente africano.
Características xerais
Os antilopinos son antílopes de pequeno a mediano tamaño que viven en África e Asia, sobre todo en hábitats abertos e secos. As características comúns dos compoñentes deste grupo son a constitución do cranio, os dentes e os cornos. Case todas as especies teñen glándulas visíbeis diante dos ollos. É escaso o dimorfismo sexual en canto ao tamaño ou a cor da pelaxe. Nas especies máis grandes ambos os sexos adoito presentan cornos, e o comportamento social é polixínico, formando rabaños cun só macho e numerosas femias. Nas especies máis pequenas, que moitos autores adoitan chamar antílopes ananos, xeralmente só os machos pesentan cornos, que son curtos, paralelos e rematados en punta; nestes animais predomina un comportamento social monógamo.
Descrición
A subfamilia foi creada en 1821 polo zoólogo británico John Edward Gray, na súa obra "On the natural arrangement of Vertebrose Animals" publicada na revista London Medical Repository 15: 296–310.
Chacal dourado
O chacal común ou chacal dourado (Canis aureus) é un cánido parecido ao seu parente próximo o lobo no seu aspecto externo pero residente en rexións de clima máis cálido: nos Balcáns, sur de Rusia, Asia Menor e Central ata a India e África oriental. Vive sobre todo nos terreos de maleza espesa e abunda en zonas pantanosas e baixas e, sobre todo, nos canavais.
Antilopinos
Etimoloxía
O nome da subfamilia deriva do nome do seu xénero tipo, Antilope, e a desinencia do latín científico -ínae, propia dos nomes das subfamilias de animais. (Véxase a etimoloxía do xénero Antilope na páxina Antílopes).
Xéneros
Non hai unanimidade sobre cales son os xéneros que comprende esta familia. miniatura|150px|Eudorcas thomsoni miniatura|150px|[[Gazella dorcas]]
Segundo MSW, de Wilson e Reeder, a subfamilia Antilopinae integra os seguintes xéneros:
Porén, segundo o SIIT, serían os seguintes:
Filoxenia
Investigacións recentes (2013) efectuadas por Bärmann et al. permitíronlles establecer as seguintes relacións filoxenéticas entre moitos dos xéneros da subfamilia dos antilopinos (que agruparon na tribo dos Antilopini).
A clasificación dos antilopinos está en continua revisión, e non todos os taxónomos están de acordo con esta visión; moitos subdividen a subfamilia en tres tribos, inluíndo o xénero Ammodorcas na tribo dos Antilopini, separan o xénero Saiga na tribo dos Saigini (no que tamén inclúen o xénero Pantholops), e sitúan os xéneros Dorcatragus, Madoqua, Neotragus, Oreotragus, Ourebia e Raphicerus na tribo dos Neotragini. (Véxanse os artigos Antilopini, Saigini e Neotragini).
Licaón
O licaón (Lycaon pictus), é un animal mamífero pertencente á familia dos cánidos, que habita na sabana africana. É un can salvaxe de mediano tamaño, depredador e cazador en mandas, cuxa ferocidade é característica da especie. No caso de se atoparen en perigo, todos os membros da comunidade bótanse agresivamente contra o intruso.
Descrición
miniatura|esquerda|Licaón alimentándose
Pertence a un xénero monoespecífico, Lycaon. Son endémicos do continente africano, máis típicos en ambientes sabanoides. O nome científico ou latino significa lobo pintado, facendo referencia á súa pelaxe tricolor de manchas negras, brancas e óxido distribuídas irregularmente, quitando a parte dianteira da cara e da gorxa, que sempre adoitan ser negras. Resulta característico da especie que non haxa dous individuos co mesmo patrón de manchas. Pode chegar a medir até 75 centímetros de altura na cruz e acadar os 30 quilos de peso. Os machos son máis corpulentos que as femias. Ten grandes orellas redondeadas. Posúe fortes mandíbulas.
Alimentación e hábitos
Os licaóns cazan en grupo e a través do traballo conxunto combinado cunha grande resistencia física, conseguen abater animais de dimensións moito maiores cas súas. As súas presas favoritas son antílopes de medio porte, coma os impalas, gacelas, e grandes herbívoros vellos, xoves ou feridos, como ñus e cebras. Os licaóns só se alimentan das presas que eles mesmos matan e endexamais se alimentan de prea por moi frescas que estiveren. Son aínda exclusivamente carnívoros, e mesmo en épocas de escaseza non se alimentan de insectos. Após unha cacería, o grupo cazador regresa á base da manda e regurxita as porcións de comida para alimentar os xuvenís e os elementos adultos que quedaran para cuidar das crías.
Os licaóns non son territoriais e comparten o espazo con outras mandas veciñas. Cada grupo necesita dunha área entre 200 e 2000 km2 para vivir e cazar.
Reprodución
A reprodución nas mandas de licaóns está limitada ao par dominante, mais en anos bos ou en mandas grandes, unha ou dúas femias subordinadas poden tamén procrear. Os restantes membros do grupo comparten a responsabilidade da educación dos xuvenís. O par alfa é monogámico e permanece unido para sempre.
A época de reprodución iníciase en xaneiro e prolóngase até maio. O período de xestación é de media de 10 semanas, e os xuvenís nacen entre marzo e xullo. Cada nai pode ter entre 2 a 20 crías. As tocas son en xeral reaproveitadas doutros animais, como o aardwark. Os xuvenís permanecen na toca, amamantados pola nai durante 3 ou 4 semanas. Ao final deste período comezan a ser alimentados polos restantes adultos, con comida regurxitada. Cerca dun mes e medio despois, son xa independentes dentro da manda.
A madurez sexual é alcanzada cando acadan o ano e medio de vida, pero xeralmente a primeira niñada se produza bastante despois. As femias abandonan o grupo orixinal con preto de dous anos e medio. A esperanza de vida media é de cerca de 10 anos.
Ameazas
O licaón atópase catalogado dentro das Lista vermella da UICN coma "En perigo". As principais ameazas ás que fai fronte son a persecución directa polo ser humano, a transformación e fragmentación dos seus territorios e a propagación de enfermidades infecciosas coma a rabia, moitas veces transmitidas por cans domésticos ou asilvestrados. Ademais, o seu tamaño relativamente pequeno fainos vulnerábeis á depredación por leóns, hienas, crocodilos e leopardos, especialmente no caso de mandas reducidas. Estímase que no ano 2007 quedan menos de seis mil individuos repartidos por unha serie de enclaves ao longo e largo da África subsahariana, ocupando unha reducida porción da súa área histórica de distribución.
Topoloxía alxébrica
miniatura|250x250px|Un [[toro (xeometría e topoloxía)|toro, un dos obxectos máis frecuentemente estudados en topoloxía alxébrica]] A topología alxébrica é unha rama da topoloxía na que se usan as ferramentas da álxebra abstracta para estudar os espazos topolóxicos. O obxectivo básico é atopar invariantes alxébricas que clasifican os espazos topolóxicos até o homeomorfismo, aínda que normalmente moitos se clasifican até a equivalencia homotópica.
O método dos invariantes alxébricos
O obxectivo da topoloxía alxébrica é clasificar os espazos topolóxicos. Un nome antigo para esta materia era o de topoloxía combinatoria, que puña a énfase en como un espazo dado X podía construírse a partir de espazos máis pequenos. O método básico que se aplica agora en topoloxía alxébrica é o de investigar os espazos por medio dos invariantes alxébricos: por exemplo aplicándoos, relacionándoos cos grupos, que teñen bastante estrutura utilizable, e de maneira que se respecte a relación de homeomorfismo de espazos.
As dúas formas principais como se fai isto son a través dos grupos fundamentais, ou máis en xeral a teoría de homotopía, e por medio dos grupos de homoloxía e de cohomoloxía. Os grupos fundamentais fornecen información básica sobre a estrutura dun espazo topolóxico; pero son a miúdo non abelianos e poden ser difíciles de empregar. O grupo fundamental dun complexo simplicial (finito) ten unha presentación finita.
Os grupos de homoloxía e cohomoloxía, por outra banda, son abelianos, e en moitos casos importantes son finitamente xerados. Os grupos abelianos finitamente xerados poden clasificarse completamente e son particularmente fáciles de usar.
Resultados en homoloxía
Varios resultados útiles séguense inmediatamente de traballar con grupos abelianos finitamente xerados. O rango libre do grupo de n-homoloxía dun complexo simplicial é igual ao n-número de Betti, así que se poden empregar os grupos de homoloxía dun complexo simplicial para calcular a súa característica de Euler-Poincaré. Se un grupo de n-homoloxía dun complexo simplicial ten torsión, entón o complexo é non orientable. Así que a homoloxía "codifica" gran parte da información topolóxica dun espazo topolóxico dado.
Máis aló da homoloxía simplicial, podemos usar a estrutura diferencial das variedades por medio da cohomoloxía de De Rham, ou a de Cech ou coa cohomoloxía de feixes para investigar a resolubilidade das ecuacións diferenciais definidas na variedade en cuestión. De Rham demostrou que todos estes tipos de aproximación están interrelacionados e que os números de Betti que se derivan da homoloxía simplicial eran os mesmos números de Betti que aqueles que se derivan da cohomoloxía de De Rham.
Aplicacións
Entre as aplicacións clásicas da topoloxía alxébrica atópanse:
Canis
Canis é un xénero da familia Canidae, orde dos carnívoros; o número exacto de especies é obxecto de disputas, se se consideran ao can e ao dingo coma subespecies de Canis lupus ou coma especies en dereito propio e se se consideran ou non Canis rufus e Canis lycaon, ambas con dúbidas sobre a súa validez. Polo tanto inclúe 6 especies seguras e outras 4 posíbeis.
Topoloxía alxébrica
Posicionamento na teoría das categorías
En xeral, todas as construcións da topoloxía alxébrica son funtoriais: as nocións de categoría, funtor e transformación natural orixináronse aquí. Os grupos fundamentais, de homoloxía e cohomoloxía non son só invariantes do espazo topolóxico subxacente, no sentido de que dous espazos topolóxicos son homeomorfos se teñen asociados os mesmos grupos; unha aplicación continua de espazos induce un homomorfismo entre os grupos asociados, e estes homomorfismos poden ser usados para probar a non-existencia (ou, máis profundamente, a existencia) de aplicacións.
Canis
O xénero orixinouse probabelmente en América do Norte a finais do Plioceno ou comezos do Plistoceno, hai arredor dun millón de anos. Hoxe atópase en estado salvaxe en toda América, en Europa, en África, Asia e Australia; a distribución do can é case coextensiva coa do ser humano, cubrindo case todo o globo.
Topoloxía alxébrica
Problemas da topoloxía alxébrica
O problema xeométrico, aberto por preto dun século, e máis famoso da topoloxía alxébrica é a conxectura de Poincaré, resolto polo ruso Grigori Perelman en 2002. O campo da teoría de homotopía contén moitos misterios, en particular a maneira correcta de describir os grupos de homotopía das esferas.
Canis
As especies de Canis amósanos unha gran variedade de tamaños, dende os 75 kg que pode acadar C. lupus —máis aínda en razas especialmente seleccionadas, coma o gran danés ou o mastín napolitano— até os 12 de C. mesomelas —considerabelmente menos en variedades domésticas de can, que ás veces non superan o quilogramo. Aínda así, non son infrecuentes os cruces cando a fisonomía o permite, o que complicou considerabelmente o establecemento das relacións xenéticas das distintas especies.
Topoloxía alxébrica
Ferramentas importantes
As ferramentas importantes (como teoremas fundamentais) para o cálculo de invariantes desta teoría son:
Mike van Diem
Traxectoria
En 1990, a súa curtametraxe Alaska gañou o Golden Calf á mellor curta e o Premio Student Academy ó mellor estudante estranxeiro na categoría de drama. En 1998, recibiu o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa polo seu filme Karakter, que está baseado na novela homónima de 1938 escrita por Ferdinand Bordewijk.
Lista de rañaceos en Galicia
miniatura|[[Torre Costa Rica|Torre Hercón, na Coruña. Cos seus 119 metros é dende 1975 o edificio máis alto de Galiza.]] Esta é unha lista dos rañaceos máis altos de Galiza:
Darío III
miniatura|Darío III (cerca do centro) loitando contra [[Alexandre o Grande (á esquerda) na batalla de Issos]]
Darío III Codomano (en persa moderno داریوش Dāriyūsch, en persa antigo Dārayavahusch o Dārayavausch), nado circa 380 a.C. e finado en 330 a.C., foi o último rei persa da dinastía aqueménida (336-330 a.C.).
Traxectoria
No ano 338 a.C. o eunuco Bagoas, xefe da garda real, envelenou ao rei Artaxerxes III, e promoveu o ascenso de Arsés, fillo de Artaxerxes. Con todo, ante o risco de que Arsés puidese eliminalo, envelenou a Arsés a principios do ano 336 a.C., e intentou instalar no trono a un novo monarca que lle resultase máis fácil de controlar. Elixiu para este fin a Darío, membro relativamente afastado da dinastía real, que se distinguiu en combate de campións durante a guerra contra os cadusios (cadusii) do noroeste de Irán (Xustino, 10.3; Diodoro, 17.6. 1-2), e que servía nese momento como mensaxeiro real (Plutarco, Vida de Alexandre, 18.7-8).
Darío era fillo de Arsames, fillo á súa vez de Ostanes (irmán de Artaxerxes), e de Sisigambis, filla de Artaxerxes II Memnón; o apelativo Codomano parece ser unha forma adaptada ao grego do seu verdadeiro nome, antes de adoptar o de Darío, para así evocar a Darío I e gañar lexitimidade sobre o trono. O novo rei pronto demostrou ser máis independente e capacitado do esperado por Bagoas, que intentou recorrer de novo ao veleno para eliminar ao rei persa. Con todo, esta vez non tivo éxito, xa que Darío, prevido das intencións de Bagoas, ordenoulle beber da copa envelenada que este lle ofrecía (Diodoro 17.5.6).
Primeiros anos de reinado
O novo rei tratou de afirmar o seu control sobre un imperio inestábel, no cal moitos dos seus territorios eran gobernados por sátrapas celosos das súas prerrogativas e pouco leais, e poboados por súbditos descontentos e sempre dispostos á rebelión. Tratou de afirmar o poderío persa cara ao exterior mediante a conquista de Exipto (-334), tras unha campaña militar que debía demostrar o rexurdimento do poder aqueménida, aínda que resultou ser a última conquista do imperio persa como tal.